c: text/html

text:
Moussa Camara
Moussa Dadis Camara (ojoibi 1964) je oga ologun tele ni Ise Ologun ile Guinea to di Aare orile-ede Guinea fun National Council for Democracy and Development (Conseil National de la Démocratie et du Développement, CNDD), eyi to fi tipatipa gba ijoba ni 23 December 2008 leyin iku Aare Lansana Conté. O ti kuro lori aga lati igba igbidanwo ipani to sele si ni 3 December 2009.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ "Qui est Moussa Dadis Camara, le nouveau president de la Guinee?", Guineenews, 26 December 2008 (Faransé).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nọ́mbà
Nomba je ohun afoyemo to duro fun iye tabi iwon. Ami-isoju fun nomba ni an pe ni aminomba (numeral). Ni ede ojojumo, a n lo awon aminomba bi akole (fun apere nomba telifonu, nomba ile). Ninu imo isiro itumo nomba ti s'akomo awon nomba afoyemo bi ida (fraction), nomba apaosi (negative), tikonionka (transcendental) ati nomba tosoro (complex).
Awon ona isesiro nomba bi aropo, iyokuro, isodipupo, ati isepinpin ni a n sewadi won ninu eka imo isiro ti a mo si aljebra afoyemo (abstract algebra), nibiti a ti n sewadi awon ona nomba afoyemo bi egbe (group), oruka (ring) ati papa (field).


text: 1Kpáí aa bá nda, Pọ́ọ̀l, nè Selvánọ̀s, nè Témọ̀tì, maá boolo e o dií bõ̀òna ló Kráìst e a di Tẹsalọnáíkà, e o dúì gbò e o dii nei Bàrì Tẹ̀ nè Dõò Jíìzọ̀s Kráìst: Bàrì á iéi sàn nyíe ló vaá à néi fẹ́ẹ́ fẹẹ̀ ló. 2È ólò kolí bọọ bée m bẹẹ tãàga ló lee, vaá olòó õá Bàrì zaa boo dénè bọ̀ì. 3È ólò gbẹá kè sĩ́ Bàrì, e a dú bẹẹ Tẹ̀, vaá kẽ̀èa boo tóm e o dẹlẹ̀ì nyíe boo Bàrì vaá sii, nè íb agẹ tóm e o túì bọọ vulà súú dẽe ló simai, nè bé e o ĩimàì nu naa boo bée kọ ò gé bólii dẽe sĩ́ bẹẹ Dõò Jíìzọ̀s Kráìst. 4È nyímà, e pá vígà e Bàrì vulè, kọ Bàrì beè sà boolo naamá pá ńlẹ, 5boo bée kọ Lé Kpẹa e beele beè ló nèiá níì beè áá kóló pọ́ì mon bel nì, sõò a beè faalana gé kpóó nè Nyómá Káí, vaá beele è palà ge nyimá kọ Kpẹaá dú kà kà. Boolo nyímànàì gé íb bé e beele beè tõoí ló naa nyòòmà bé e a é náa vaá ò láá noi nu lọliií ló. 6Boolo nè boólo ló beè gboó tui beéle láb nè láb bẹẹ Dõò. Vaá náa kal ló bée kọ o beè monii gbele tõ̀ò tãàgà, o beè tui ẹ́ẹ́ nyíe e a aa bá Nyómá Káí tumai mon bel Bàrì. 7Níí beè gboó naa kọ ó dui nu dòmà bá nei gbò e bà dẹlẹ nyíe boo Kráìst e bà di Masẹdónìà nè Akáíà. 8Boo bée kọ boolo ní e mon bel Dõò beè téní ló vaá zààlà bã Masẹdónìà nè Akáíà e. Níì áá gbò kĩé nì, sõò kpẹa e a kil ló bé e o dẹlẹ̀ì nyíe boo Bàrì naa a zaalà bã dénè ke tõ̀ò, naa ní e bè náa éláná bànà kọ beele é zẹẹ́ kọ̀. 9Boo bée kọ bà dì e bà gé kọ́ kpẹa bé e beele beè bã̀í ló naa, nè bé e o aalii ló gbò ńbàlì e bà náàmà bá vaá tãagai ló kà kà Bàrì e a di dùm naa. 10Bà kọna gé bé e o gé élai bànài a Sã́áná, Jíìzọ̀s, kọ á aa káála dù naa. Bàrì beè kẽee a Sã́ánáí lọl ke mà ú, vaá ẹlẹ, Jíìzọ̀s, ní e a áálái lọl kè bá sṹg Bàrì e a gé dú é.


text: 1Bifɔtiliibi nì binikpitib^fe^ bin kɔ́ kíǹee nìn sútìń ki pìl̄ Yeesu kí pīlfì tin u sòoǹee. 2An yāntì Fariisab nì bimaradakaliibi bíī gbùkum̄, yii: “Kijapaai nee fòol̄ binikpitib, u nì bi jīǹ tijin.” 3Ní Yeesu dū tibɔti nee ki ŋmāntiǹ yii: 4“Ni-kansikin ubɔ yaa cáá ipii dilaataal, ní ubɔ yaa wáŋkèe, waa dù ubɔ kpá dilaataalee kí yɔ́oń kupikpaapɔɔun kí cùú nyàabìń un wáŋkée ali kí tin kánní-uaaa? 5U yaa kánní-uee niinee an mɔ́ɔkíǹ-u ní ú dū-u kí bùkun̄ní. 6U nín bāań mmɔŋkee, ní ú yíiń u-bɔɔbi nì u-kɔŋkɔnnaatɔb kí bí-bi yii: 'Fàal̀ kí tūtum̀maan-mi, kun puee m fātìi ká m-piiu un nìn wáŋkèe.' 7Ibaamɔn ní m tùkù-ni, míǹ mbaantiim ní unibaanti un fá u-kpitiiyee puee dipɔɔpiŋkpaandi bí yilpu ki jítiǹ deedeedambi ubɔ kpá dilaataal bin an kaa ti bàlfī bí kpántí bi-bimbimee.” 8“Àá unimpu ubɔ di yaa cáá jitɔmbi^ff^ saalaa bin sá-u tipijatee ní ubɔ yaa wáŋkì, waa tùutī fitila kudiin kí ŋàtī kí nyàab̀ tiŋan ali kí tin ká u-nimiliŋee? 9U yaa kée ní ú yíiń u-bɔɔbi nì u-kɔŋkɔnnaatɔb, yii: 'Fàal̀ kí tūtuǹmaan-mi, kun puee m-nimiliŋ ŋin nìn wáŋkèe, m fātìi ká-ŋi.' 10Ibaamɔn ní m tùkù-ni, míǹ mbaantiim Unimbɔti mun nì u-tūuni bí dipɔɔpiŋkpaandin un fá u-kpitiiyee pu.” 11Ní Yeesu fātìi tí bí-bi yii: “Ukpil ubɔ di bí ní ki cáá jipɔmbi bili. 12Ní kiwaayee bí u-baa yii: 'M-baa, tīī-mi tiwan tin a yaa láā kpíì m dàá jēe kɔŋkɔnnee.' Ní u-baa lafun tīī biliitil, báà ŋma nì u-wanti. 13Iwiŋkaaŋkaa boonee, ní kiwaayee dū u-jandi din bi tīī-uee ki nyáfì ní ki fɔ̃ɔ̃ animil, ní ki yíkìi búntì ndandati kitiŋ kiban, ní ki bí niin ki jīǹ u-nimiliŋ pùsìpusi. 14U jíń u-nimiliŋ ki dɔ́òyee, ní ŋkùm miba nyáń kitiŋ gbanti poon ki pɔ̄ɔ̄ tikpil, niinee disool kíǹ ki cáá-u. 15Ní u cūtì ki nyàab̄ kitiŋ gbanti niliu ubɔ cee ditundi ní úǹ dū-u ki tɔ́ kusaau difakpaal. 16Ní u bàà nìn là kí nīn jīǹ afab jinti, ní báà ubɔ kaa tìì-u. 17Niinee ní u kíĺ ki bíī dàkafī tin poon ní u kɔ́ee, ní ki bí yii: 'M-baa tɔntɔnliibi tikpil bí mmɔŋki ki bíntí tijin pu, ní man dāa bí doo ki kúù ŋkùm nee. 18M dàá yīkì kí fàtī m-baa cee. M yaa bàn̄ee, ḿ bí-u yii: M-baa, m yīntiǹ Unimbɔti ki yīntiǹ si mun, 19maa ti máaǹ á yíiń-mi a-biki. Dū-mi kí ŋá kii a-tɔntɔnliu ubɔee.' 20U dākafì míǹ ki dɔ́òyee ní ki yíkì ki kíliń nsan ki nín dòoń u-baa cee. “U-baa ká u páaǹńee, ní an cúú-u falaa, ní u sáǹ ki túŋkì-u ní ki ŋá-u aatúuù. 21Ní u bí u-baa yii: 'M yīntiǹ Unimbɔti ki yīntiǹ si mun, maa ti máaǹ á yíiń-mi a-biki.' 22Ama ní u-baa bí u-tɔntɔnliibi yii: 'Cáaḿmaan dibɔkutil din ŋān̄ tikpilee malaa malaa kí pèem̄maan-u, kí cáań kibɔmbiki kí fúuń u-ŋambiki, kí cáań anaataka kí tákámaan-u, 23kí cúúmaan dinajapɔmbil din cáá ŋkpamee kí kpò tí jī kí fàal̀. 24Kun puee m-biki nee ŋman nìn kpíì ní ki fātìi fīkitì, kì nìn wáŋkì ní m fātìi ká-kì.' Ní bi kíĺ ki bíī jīǹ jiŋaal. 25“Ŋyuntee u-jipɔŋkpiliu dáá bíń kusaau. U kùnní ki tɔ́obiń mmɔŋkee, ki gbìl̄ agbiil nì diŋool tùm̀ mmɔŋki. 26Ní u yíiń bitɔntɔnliibi ubɔ ki bālfì-u yii: 'Ba ŋá mmɔŋki doo ní?' 27Ní utɔntɔnlee kíí-u yii: 'A-naal di fātìi gítìń, ní a-baa kūū dinajapɔmbil din cáá ŋkpamee, kun puee u fātìi ká-u nì alaafiya.' 28Niinee, u-jipɔŋkpilee fɔ̃ɔ̃ diŋuul ní ki yíì kaa là kí kɔ́ kudiin. Ní u-baa nyánní ki sɔ̄kɔl̀-u ú kɔ́oń. 29Ní u fātìi bí u-baa yii: 'M-baa, kpèè abin kupaau sèé m nín kā ki ŋáań ditundi ki tìì-see, maa yíì a-tundi diba yii maa làá ŋá kí tīī-si, ama a mun kaa tīī-mi dalba kiŋɔbiki yii man nì m-bɔɔbi ń jī jiŋaal. 30Ama un sá a-bikee, fātìi bāańee, úǹ un yɔ̃oǹ a-gaajawanti u nì nnimpulakpaamu jíńee, úǹ ní a cúú unajapɔɔn un cáá ŋkpamee ki kūū!' 31Ní u-baa bí-u yii: 'M-biki, sii péēbí m-cee doo ní baabadal, tin kɔkɔ m cááyee, sii di yì. 32Ama an máaǹ tí jī jiŋaal kí fàal̀, kun puee a-naal un ŋman nìn kpíìyee fātìi fīkitì, u nìn wáŋkì ní m fātìi ká-u.' ”


text:
Maurice Wilkins
Maurice Hugh Frederick Wilkins CBE FRS (15 December 1916 – 5 October 2004) je omo New Zealand ara Ilegeesi asefisiksi ati asebioloji onihoro, ati elebun Nobel ti iwadi re ko ipa lori oye sayensi ita yanyan, iyasoto isotopu, iwokekere oloju ati X-ray diffraction, ati si idagbasoke radar. O gbajumo fun ise re ni King's College London lori igbamu DNA. Fun ise yi, ohun, Francis Crick ati James Watson gba Ebun Nobel fun Iwosan 1962, "fun iwari nipa igbamu onihoro awon onikikan nukleiki ati pataki re igberin ifitonileti ninu awon eroja alaaye."[1]
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962. Nobel Prize Site for Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962.


text: 1Míǹ puee ḿ nīn lámintáa! An kaa tútuǹ-ni. M dàá tùkù-ni ti-Dindaan nín yāntì m ká tiŋyee. 2M nyí kijapaai kiba u nɔ́ɔ́ Kriisitoo an nìn yɔ̃oǹ-u ki jɔ́miǹ kutagbɔŋu yilpu yilpu fɔ́ŋŋŋ Unimbɔti cee abin diba kpá saalku sèé, (ama maa nyí yii u nìn jɔ́m̀ nì u-wuntaaa, an kaa sá nì u-wunti, Unimbɔti baba di nyí.) 3Tiŋman m nyí yii kijapaayee nìn jɔ́m̀ ali yilpu beelin, (ama maa nyí yii an yaa nìn sá nì u-wuntaaa, an yaa kaa sá nì u-wunti see Unimbɔti di nyí.) 4Niin ní u gbìl̄ tibɔti tin unil kaa ŋūǹ kí fàtīí gíiǹ-tì kí lèe, kaa máaǹ kí dū-tì kí tùkù ubɔ muee. 5An japaakee pu ní m máaǹ kí nīn lámintí, kaa sá man m-ba pu, m yaa làá tí lāmintàaa, see m-wɔfii pu. 6M yaa bàà là kí pàkà m-bee, maa bàà sámaan uwaati, m bàà sòoǹ ibaamɔn ní, ama maa là kí pàkā m-ba kun puee maa là binib ń dàkafì m-pu ŋkpaammin bi nín wāĺ m ŋáań tiŋyee nì tin bi gbìl̄ m sòoǹee pu. 7Kí wàatī ḿ taa dū tin Unimbɔti nyántì ki dàkā-mi an kaa cáá bi máafée kí ŋá dilambilee, u dū iween iba ní ki ŋá m-wunti pu, i sá kii Sitaan tūuŋŋuee ki gbáà-mi an nín dàá ŋá pu ḿ taa nín̄ cáá dilambilee. 8Ŋfunyɔm mita ní m mēēti-Dindaan iween gbanti pu, yii ú lēē-i m-pu. 9Ní u kíí-mi yii: “M-ŋanti tin m ŋáań-see ŋmāntì kí tíkiń-si a-weenin, kun puee sii wɔfii pu ní man dì ki dàkà m-pɔŋŋu.” Míǹ puee an mɔ̄ǹ-mi ḿ nīn pàkà m-ba m-wɔfii pu, an nín dàá ŋá pu Kriisitoo pɔŋŋu ń nīn tūǹ m-pu ditundee. 10An pu ní m-wɔfii bɔti mɔ̄ǹ-mi. Bi nín sìí-mi puee, nì falaa un m jīǹee, nì bi nín páb̀-mi puee, nì diniminaamandi din m kāntée, Kriisitoo pu ní tíǹ kɔkɔ bàń m-pu míǹ, kun puee iwɔfi yaa kɔ́-mee, míǹ ní m kāntí mpɔn. 11M yaa bíī sòoǹ kii uwaatee, nimbi di yāntì m sòoǹ míǹ, di sá yii nimbi di bàà máaǹ kí pàkā-mi. Báà m yaa kaa bí tibanaaan, ni-kpambamɔntiŋee kaa jítiǹ-mi tiba nì tiba poon. 12Maamaacib nì tidaandi tin Unimbɔti pɔŋŋu yāntì m ŋá nì kimɔtii ni-ceeyee dàkà yii m sá Yeesu kpambal. 13Ba ní m ŋá ki tīī Kriisitoo nikitiŋ ŋin kíǹee ní kaa ŋá ki tīī nimbi. Tin baba maa yāntì ní ŋá kí tīī-mee di sá ni nín kaa kpíiǹ-mee, an puee ní dū m-yìntitam kí pɔ̄-mi! 14M tí bɔ́ntì kí dāan̄ ni-cee ntataatiim, nimbi di kaa làá nīn yì m-jītam, di sá yii nimbi ní m là, kaa sá ni-nimiliŋ. Kun puee an kaa sá mbiyaamu di kpīintí bibaatiibi, ama bibaatiibi di kpīintí mbiyaamu. 15Mamee, an mɔ̄ǹ-mi ḿ dū tin kɔkɔ m cááyee kí kúntí ni-pu kí kpáaǹ m-ba kí tūtuǹ-ni, man yaa néeń nimbi míǹ tikpilee, nimbi kaa làá nīn néeń-maaan? 16Nimbi ni-ba ni dàá ká yii maa sá digìńdi ki tīī-ni, ama biba lì yii an sá nciin ní m ŋá kí ŋmàtiǹ-ni kí jī. 17M dī bin m túnní ni-ceeyee ubɔ pu ki jíń-ni tibaaa? 18Man di dū Tiiti nì kinabiki kiba ki tú bí cù ni-cee, bi jíń ni-wanti tibaaa? Man nì Tiiti landɔkɔŋu sá mbaanti ní, ní ti-ŋáaǹtam mun mbaantiim. 19An yaa yíì ni péēkíĺ ki dàkafī dooooyee yii ti là ní nīn yíì-ti binimɔntiibee pu ní m sòoǹ míǹ? Aayee, kaa sá míǹ. Ti sòoǹ min Kriisitoo lèe ní Unimbɔti nimiin. Nnabiyaamu, tin kɔkɔ ti sòoǹ-nee, an sá kí tūtuǹ-ni ní cù nyɔkɔpu nnimbɔtisan poon ní. 20M fàŋkí yii ḿ taa láā bàń ni-cee kí ká-ni min maa lèe ni mun ń ká man min naa lèe. Maa là kí bàń kí ká-ni kujaau nì kináŋ nì diŋuul nì timɔn nì asiibil poon. Maa tí là kí bàń kí ká ni sòoǹ fam fam nì dilambil ki bí fìkìlfikil poon. 21M fàŋkí yii m-dāantam ni-ceeyee m-Nimbɔtiu ń taa sìntīǹ-mi taapu ni-cee ḿ sɔ̄ bin nìn ŋá ikpiti ki gbíntì ki ŋúb́ bi-bimbikpitim, tijɔkɔndi nì tilaakpaalee pu.


text:
Turmandah Aarhal
Description
Åìá¿¿ ìºíãºí ñàðíààð íü Àæíàéí ñàëõèíä èñãýðýýä Åñºí áóëãèéí óñûã íü ýý Öàëèãóóëæ ÿâñàí õèéìîðü áàéíàà Òýñèéí ãîë Ãàë øàðûí Òýíãýðëèã õ¿ëã¿¿ä óÿàí äýýð ìèíü áàéíà Àëòàí äàðü ãàíãà Ãîâü øàíõûí Àðàãìàãèéí òîîñ äýýëýíä ìèíü áàéíà Ãàçàð ãàçðûí áàÿ÷óóëòàé Àðèëæàà ã¿éëãýí òîäðîîä Ãàëàâ øàíõûí ãîâèéãýý Øóóãèóëæ ÿâñàí ààðõàë áàéíà àà Òýñèéí ãîë Ãàë øàðûí Òýíãýðëèã õ¿ëã¿¿ä óÿàí äýýð ìèíü áàéíà Àëòàí äàðü ãàíãà Ãîâü øàíõûí Àðàãìàãèéí òîîñ äýýëýíä ìèíü áàéíà Àçòàé îäòîé òºðñºí þì ãýæ Ààâûíõàà íýðèéã äóóðñàãààä Õºõèé õààíû àðäààðàà Õºë÷¿¿ ÿâñàí óäàà áàéíà àà Òýñèéí ãîë Ãàë øàðûí Òýíãýðëèã õ¿ëã¿¿ä óÿàí äýýð ìèíü áàéíà Àëòàí äàðü ãàíãà Ãîâü øàíõûí Àðàãìàãèéí òîîñ äýýëýíä ìèíü áàéíà Ãóëóóç ãóëóóç ìºíãèéãýý Áîãöîí äîòðîî õàðøóóëààä Ãóðâàí ¿åèéí áóÿíûãýý Àðâèæóóëæ èðñýí îìîã áàéíà àà Òýñèéí ãîë Ãàë øàðûí Òýíãýðëèã õ¿ëã¿¿ä óÿàí äýýð ìèíü áàéíà Àëòàí äàðü ãàíãà Ãîâü øàíõûí Àðàãìàãèéí òîîñ äýýëýíä ìèíü áàéíà


text:
Ẹgbẹ́ kọ́múnístì
Egbe oloselu ti unje Ẹgbẹ́ kọ́múnístì tàbí Ẹgbẹ́ olóṣèlú kọ́múnístì ni eyi toun polongo imulo awon opo awujo isekomunisi nipa isejoba iru komunisti. Oruko re wa lati inu ajako odun 1848 Manifesto Egbe Komunisti latowo Karl Marx ati Friedrich Engels.[1]
Egbe komunisti kan je, o kere patapata bi iro Lenisti se so, egbe oluso awon akosoto olosise, boya to un sejoba tabi aisejoba, sugbon nigbati iru egbe bayi ba bo si ori ijoba lorile-ede kan pato, egbe oloselu yi yo je alase to gajulo ipase-waa awon proletariati. Awon iro Lenin lori ipo egbe komunisti je gbigbedide bi oseluarailu awujo ti Rosia ni ibere orundun 20th je pipin si eka Bolshefik (to tunmo si "ogunlogo") ati Menshefik (to tumo si "adinlogo").
Lenin, to je olori awon Bolshefik, jiyan pe egbe olujidide gbodo je egbe oluso to di bi osusu pelu ibi ase oloselu kanna ati ipinu ona isise cadre; sugbon apa Menshefik, jiyan pe egbe na gbodo irinkankan osusu awon eniyan ti yio wa ka kiri. Egbe Bolshefik, to di Egbe Komunisti Isokan Sofieti nigbeyin, gba ijoba ni Rosia leyin Ijidide Osu Kewa ni 1917. Pelu idasile Komunisti Kariaye (Comintern), ajotumo Leninisti igbedide egbe je wiwoko latowo awon egbe komunisti toun bere kakiri agbaye.
Loni opolopo awon egbe komunisti ni won wa kiri agbaye, ati ninla ati kekere. O se e se ki wo o po to egberun. Osuwon iyorisirere won yato si ra won: awon n gbooro; awon miran si n din si. Ni orile-ede marun ( Orile-ede Olominira awon Ara Saina, Kuba, Korea Ariwa, Laos, ati Vietnam) awon egbe komunisti di ijoba orile-ede mu. E wo Akojo awon egbe komunisti fun ekunrere nipa bi egbe komunisti se ri loni.


text:
Umaru Musa Yar'adua
Umaru Musa Yar'Adua (16 August, 1951 - 5 May, 2010[1]) je Aare Naijiria keji ni Igba Oselu Ekerin ni orile-ede Naijiria. O je Gomina Ipinle Katsina lati 29 May, 1999 titi di 28 May, 2007.
Àwọn àkóónú
Umaru Musa Yar'Adua[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ó di àre ilè Nàìjíríà ní ojó kokàndínlógbòn osù karùn-ún odún 2006.
Ipinle Naijiria[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Sáájú 1963: Ìpínlè Méta[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ìpínlè méta ló wà. Ìpínlè àríwá tí olú-ìlú rè jé Kaduna; ìpínlè ìwò-oòrùn tí olú-ìlú rè wà ní Ìbàdàn àti ìpínlè ìlà-oòrùn tí olú-ìlú rè wà ní Enugu.
Ní 1963: Ìpínlè di mérin[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Mid-West Region di dídásílè. Olú-ìlú rè ni Benin.
Ní 1967: Ìpínlè Nàìjíríà di méjìlá[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Colomel Yakubu Gowon dá ìpínlè méjìlá sílè ní ilè Nàìjíríà ní ojó ketàdínlógbòn osù kárùn-ún odún 1967. Àwon ìpínlè náà ni North Western-Sokoto; North Central-Kaduna; Kano-Kano; North Eastern-Mauduguri; Kwara-Ìlorín; Benue/Plateau-Jos; Western-Ibadan; MidWestern-Benin City; Revers-Port Harcourt; East Central-Enugu and South Eastern-Calabar.


text: 1Kutaa ń wúntí jiŋaal un Juuda yab jīǹ ki téetí Unimbɔti nín nìn nyántì bi-naanjab Eejipitee Yeesu nìn nyí yii ŋyunti ŋun u dàá yīkì kitiŋ nee pu kí gítí u-Baa ceeyee bāań. U nìn néeń u-yab bin bí duulnyan dooyee, ki gítī néeń-bi ki lákatì ali ki tin kátì-ku. 2Ŋyunti ŋun u nì u-boonnooliibi kā ki jīǹ tijoojinee, mimmee Sitaan péēlūkutì Juudasi Iskaariyɔti Siimɔn jipɔɔn ú dū Yeesu kí nyāfiǹ u-nannanliibi dee. 3Ní Yeesu mun nìn péēnyí yii u nyánní Unimbɔti cee ní ki dàá fàtīí gítí Unimbɔti cee, ní ki nyí yii u-Baa Unimbɔti dū tikɔkɔwoooo ki ŋá u-ŋaan. 4U nì u-boonnooliibi bíī jīǹee ní Yeesu yíkì tijin pu, ní ki pēetì u-bɔkutil boon yal ní ki dū ŋŋaabu ŋubɔ ki gbìn̄ u-caŋ, 5ní ki jɔ̃ɔ̃ nnyim ki ŋá kisampeein, ní ki kíĺ ki bíī fíntí u-boonnooliibi taaŋi, ní ki cáá ŋŋaabu ŋun u gbìn̄ u-caŋee ki cáā pítí bi-taaŋi. 6U fíntì ki bāań Siimɔn Piyeeree ní Siimɔn bí yii: “Ti-Dindaan, sii a-ba di dàá fíntí man-taaŋaaan?” 7Ní Yeesu kíí-u yii: “Tin m bíī ŋáań nee, aa gbìl̀ taapu kɔŋkɔnnee, ama boonee a dàá dāá gbìl̄.” 8Ní Piyeer bí yii: “M yíì kpataaa, a kpá kí fíntí m-taaŋi.” Ní Yeesu kíí-u yii: “A yaa kaa yāntì m fíntì-si, mimmee, aa sá m-yɔu.” 9Ní Siimɔn Piyeer kíí-u yii: “An yaa sá míǹ, ti-Dindaan, taa fíntí m-taaŋi ŋmaniŋma, fíntí kí kpáaǹ m-ŋalii nì m-yil!” 10Ní Yeesu kíí-u yii: “Un yaa fùl̄ee kaa ti fùul̀, see ataa ŋmaniŋma ní u fíntí, kun puee waa ti cáá tijɔkɔndi. Míǹ ní ni mun bí circir, ama an kaa sá ni-kɔkɔ.” 11(Di sá yii Yeesu nìn nyí un dàá dū-u kí tīī u-nannanliibee, míǹ pu ní u bí yii: “An kaa sá ni-kɔkɔ di bí circir.”) 12Yeesu fíntì bi-taaŋi ki dɔ́òyee, ní ki fātìi dū u-wanti ki pēeǹ, ní ki fātìi kāl̀, ní ki bālfì-bi yii: “Tin m ŋá-ni nee, ni gbìl̄ taapuɔɔ? 13Ni yíì-mi yii Udakal, ki yíì-mi yii ni-Dindaan, ni máaǹ kí yíiń-mi míǹ kun puee míǹ ní m lafun sá. 14Míǹ puee, man udakal nì ni-Dindaan yaa fíntì ni-taaŋee, ni mun máaǹ kí nīn fíntí tɔb taaŋi. 15M ŋá míǹ ki dàkā-ni ni mun ń nīn ŋáań míǹ ki tìì tɔb ní. 16Ibaamɔn, ibaamɔn ní m sòoǹ nì ni, utɔntɔnli kaa jítiǹ u-kpiliu, míǹ ní un bi túee kaa jítiǹ un túnní-uee. 17Kɔŋkɔnnee ni béè, ni yaa ŋáań míǹ, ni dàá gbìl̄ mmɔn. 18“An kaa sá ni-kɔkɔ pu ní m sòoǹ, kun puee m nyí bin m lútèe. Tin bí nee ń ŋá kii Unimbɔti takaldau poon nín lī puee, yii: 'Un jīǹ m-jintee fātìi bíī jáaǹ-mi.' 19M tùkù-ni tin bí nee ki yɔ̃ontí kɔŋkɔnnee kí wàatī ní an bàń, an nín dàá ŋá pu tì yaa láā bāańee ní fɔ̃ɔ̃ kí kíí yii 'man di sá un m sée'. 20Ibaamɔn, ibaamɔn ní m sòoǹ nì ni, un yaa fɔ̃ɔ̃ un man túnnée, fɔ̃ɔ̃ man mun dee; ní un yaa fɔ̃ɔ̃ mamee, fɔ̃ɔ̃ un túnní-mee mun dee.” 21Yeesu lī míǹ ki dɔ́òyee, ní an gbēēu-pɔbil, ní u bí yii: “Ibaamɔn, ibaamɔn ní m sòoǹ nì ni, ni-kansikin ubɔ di dàá dū-mi kí tīī m-nannanliibi.” 22Ní u-boonnooliibi fātìi bíī kpèé tɔb, kaa kpáàā béè un pu ní u bíī sòoǹee. 23Un Yeesu nìn néeń u-boonnooliibi kansikinee kā ki nákaǹ-u. 24Ní Siimɔn Piyeer ŋá-u kudaaŋŋu yii ú bàlfì-u kí kpèè un pu ní u sòon̄ee. 25Ní u sútì ki mɔ̄tìi nákaǹ Yeesu ní ki bālfì-u yii: “Ukpil, an sá ŋma ní?” 26Ní Yeesu kíí-u yii: “M dàá sēēkpɔnɔ tikun ni. Un m yaa dūu tīīyee, úǹ ní an sá.” Niinee ní Yeesu dū kpɔnɔ ki sēētikun ni ki fíiǹ ki tīī Juudasi, Siimɔn Iskaariyɔti jipɔɔn. 27Juudasi fɔ̃ɔ̃ kpɔnɔee, ní Sitaan kɔ́ u-ni. Ní Yeesu bí-u yii: “Tin a cáá ki dàá ŋée, á ŋá-tì malaa!” 28(Bin nìn kā ki jīǹee, báà ubɔ kaa béè kun pu ní u lī-u mimmee. 29Biba nìn dàkafī yii Yeesu là ú cùú dā tin tin bi dàá cáá jī jiŋaalee àá u là ú tīī biwɔfib tiba ní. Di sá yii Juudasi di nìn ŋúb́ bi-nimiliŋ.) 30Juudasi fɔ̃ɔ̃ kpɔnɔee, ní ki nyáń malaa. Kunyeeu nìn mɔ́. 31Juudasi nyáńee, ní Yeesu bí yii: “Kɔŋkɔnnee man Kinibiki fɔ̃ɔ̃ m-nyooti dee, Unimbɔti ń ká tinyool man ni. 32Unimbɔti yaa ká u-nyooti man nee, míǹ ní ma mun dàá ká m-nyooti Unimbɔtin an kaa làá yúntí. 33M-biyaamu, ŋyunti fiii di kíǹ ḿ gítī kàl̄ ni-cee. Ni dàá dāá nyàab̀-mi, an bí kii m nín nìn tùkū Juuda yab puee, naa làá ŋmā kí cù laakin m cée. Kɔŋkɔnnee, m tùkū ni mun dee. 34M tīī-ni marapɔɔn ubɔ: nín̄ néeḿmaan tɔb. Kii man nín néeń nimbi puee, ni mun nín̄ néeḿmaan tɔb ubɔ ubɔ míǹ. 35Ni yaa néeń tɔbee, niin di dàá dàkà báà ŋma yii ni lafun sá m-boonnooliibi.” 36Ní Siimɔn Piyeer bālfì-u yii: “Ukpil, la ní a cá?” Ní Yeesu kíí-u yii: “Aa ŋūǹ kí nɔ́ɔ́-mi laakin m cée kɔŋkɔnnee, ama boonee, a dāa nɔ̃otí-mi.” 37Ní Piyeer bí-u yii: “Ukpil, ba pu ní maa ŋūǹ kí nɔ́ɔ́-si kɔŋkɔnnee? Báà an yaa sá ŋkúm, m dàá dū m-maŋfal kí tīī a-pu.” 38Ní Yeesu kíí-u yii: “A dàá lafun dū a-maŋfal kí tīī man puɔɔɔ? Ibaamɔn, ibaamɔn ní m sòoǹ nì si, kí wàatī ukooja ń bāakèe a dàá néé yii saa nyí-mi diba dibee mita.”


text: 1Nimbi bin cáá iyumbuee, ní nīn ŋúb́-i mmɔntiimin, kí nīn ŋáań-i tiŋan, kí nīn nyí yii ni mun cáá ukpil ubɔ u bí yilpu. 2Ní nīn mèé múlmul kí taa gbèen̄, kí nīn wálfì kí nīn jáaḿ Unimbɔti u-ŋanti pu. 3Ni yaa bíī mèéyee, ní nīn mèé ki tìì ti mun, yii Unimbɔti ń pìitī-ti nsan tí ŋmā kí sòoǹ u-bɔti kí bìitī tibɔbalkaal tin sá Kriisitoo yatee. Tibɔti gbanti pu ní m bí sarkan nee. 4Ní nīn mèé yii ḿ ŋmā kí nīn sòoǹ ki cántí-tì kii an nín máaǹ puee. 5Ni-bimbiminee, ní nīn cáá iciin bin kaa láá fɔ̃ɔ̃ ki kííyee cee, kí taa dū iyunti in ni kāntí bi-ceeyee kí bīil̀. 6Ní nīn sòoǹ anyɔɔbummɔɔn ŋí nīn cáá taapu, kí nīn nyí min ní ni dàá nīn kíikí báà ŋma án nīn kítèe. 7An yaa sá m-bɔtee, ti-nabineeŋkaaki Tiisiiki, un sá ti-tɔntɔnjuti ki tūǹ ditundi mmɔntiim ki tìì ti-Dindaanee, dàá sòoǹ nì ni tin kɔkɔ m cááyee. 8An pu ní m túnní-u ni-cee ní béé ti-gbampɔŋŋu pu kí ká kunyannyaau. 9Úǹ nì ti-nabineeŋkaaki Ɔneesiim un sá deedeedaan ki sá ni-yɔu ubɔee dàá dāá nīn táań, kí dāá tùkù-ni tin kɔkɔ bíī jītí dooyee. 10Aristaaki man nì un bí sarkan dooyee jáamiń-ni, ní Maarki Baarnaabasi naal mun tìiń-ni ijaam. (Dooooyee, bi tùkū-ni Maarki gbanti bɔti ki yɔ́oǹ; mimmee, u yaa láā bāań ni-ceeyee, ní dāá fɔ̃ɔ̃-u mmɔntiim.) 11Yeesu un bi yíì Justusee mun jáamiń-ni. Juuda yab kansikinee, binib bita nee baba di sá man nì bin tūǹ ditundi Unimbɔti beel ń cù nyɔkɔpuee, bíǹ di tìì-mi kunyannyaau. 12Ni-yɔu Eepafrasi, Yeesu Kriisitoo tɔntɔnliuee, mun tìiń-ni ijaam, u mèé ni-pu tikpil ŋyunti sá kamaa, kaa gbèentí, yii ní nīn gbíntìi ŋúb́ Yeesu Kriisitoo bɔti mmɔntiim kí wíiǹ kí kpántí biniŋmambi, kí ŋmā kí ŋá tin kɔkɔ Unimbɔti là ní ŋée. 13Mama m-ba ŋūǹ kí lì u-pu yii u gì nimbi nì Lawoodisee yab nì Eerapooliisi yab pu digìńdi. 14Luuki, ti-nabineeŋkaaki un sá dɔkɔtee, nì Deemasi jáamiń-ni. 15Ní jāam̀ nnabiyaamu mun bí Lawoodiseeyee, nì Niŋfasi, kí kpáaǹ Kriisitoo nikitil din kpáfí u-dumpuee. 16Ni yaa kàan̄ takalda nee ki tīī ni-yab ki dɔ́òyee, ní dūú tīī Kriisitoo nikitil din bí Lawoodiseeyee mun ń kàaǹ; míǹ ní, Lawoodisee yab yaa tīiń-ni bi-yɔuee ní kàaǹ ú mun. 17Ní tùkù Arkiipi yii ú kpèè soooo kí tɔ̄ ditundi din ti-Dindaan tīī-uee tiŋan. 18Man Pɔɔl di dū m-ŋal ki ŋmàn̄ anyɔɔbun nee ki jáaḿ-ni. Taa súntímaan yii m bí sarkan. Kriisitoo ŋanti ń nīn bí ni-pu.


text: 1Ŋyuntee ní Yeesu boonnooliibi dɔ́miń u-cee ki bālfì-u yii: “Ŋma di sá ukpaan Unimbɔti beelin ní?” 2Ní u yíiń kibiyaawaai kiba ki yɔ́oǹ bi-nimiin, 3ní ki bí-bi yii: “Ibaamɔn ní m tùkù-ni, ni yaa kaa kpántì ni-bimbim ki ŋá kii mbiyaamuee, ni kpá kí kɔ́ Unimbɔti beelin. 4Un sá ukpaan Unimbɔti beelinee di sá un di sìntīǹ u-ba ki kpántí kii kibikee. 5Man puee, un di yaa fɔ̃ɔ̃ kibiki kiba kii kineeyee, fɔ̃ɔ̃ man m-ba dee.” 6“Ama un di yaa yāntì mbiyaamu mun fɔ̃ɔ̃-mi ki kíí nee kansikin kiba ŋá ikpitee, bí dū kunakpaaŋŋu kí kúĺ udaan neen kí cáá-u kí tɔ̄ tiŋkun ú múĺ taapu taapuee sɔ́. 7Mbusu bí ki tīī duulnya u nín yàntī binib ŋáań ikpitee. An dàá nīn péēbí míǹ ní. Ama mbusu bí ki tīī sii un pu ní ikpiti dī ki dɔ́mińee. 8“An yaa sá a-ŋal kii a-taal di yaa làá yàntī á ŋá ikpitee, gùutīí fá kí wàatī a-ba! Á kɔ́ mmaŋfafɔkɔn ni nì ditaagindi kii diŋaŋgindi sɔ́ nì a-ŋalii liitil nì a-taaŋi liitil ń nīn bí, bí cáá-si kí tɔ̄ ŋŋmi ŋun kaa kúù jaanjaanee ni. 9An yaa tí sá a-nimil nín kpèé kuŋyee di yaa kaa fáatì Unimbɔtee lēēan landɔkɔi a-ni, kun puee an ŋān̄ ki tīī-si á taa ŋá an kpitii kí taa láā kɔ́ ŋŋmi ŋun kaa kúù jaanjaanee ni. Kii an nín ŋān̄ ki tīī-si bí lúkutí a-nimil diba kí fá á ŋmátí nì a-nimiliŋ liitil ń nīn kā á kpú puee.” 10“Ní nīn nyíǹ ni-ba kí taa kpèè mbiyaamu nee kansikin kiba fam, m tùkù-ni ibaamɔn ní yii itūun in kpèé-muee bí m-Baa un bí yilpuee nimiin ŋyunti sá kamaa. [ 11Di sá yii man Kinibiki dɔ́miń kí fīī bin nìn wɔ́ŋkèe ní.] 12“Ni dàkafī yii ba? Unil yaa cáá ipii dilaataal, ní ubɔ wáŋkì i-kansikinee waa yàntī ubɔ kpá dilaataal in kíǹee ajoon pu kupikpaaun kí cùú nyàabìń ubɔ un wáŋkèeee? 13M tùkù-ni yii, u yaa tin ká-uee, u-bɔti mɔ́ɔkíǹ-u kí jītíǹ ubɔ kpá dilaataal in kaa wáŋkèe bɔti. 14Míǹ mbaantiim ní ni-Baa un bí yilpuee kaa là mbiyaamu nee kansikin báà kiba ń wāŋkì.” 15“A-nabiki yaa yīntiǹ-see, cù u-cee kí dàkà-u min ní u ŋá-si an kaa kítèe sii nì u ŋmaniŋma. U yaa gbìl̄ ki tīiǹ-see, mimmee, a ŋúń ki gíiǹní a-nabiki nsammɔntin dee. 16Ama u yaa yíì, kaa gbìlīǹ-see, á kpáaǹ unil ubɔ kii bili kí cù u-cee an nín dàá ŋá pu binib bili kii bita ń ká kí ŋmā kí sòoǹ min udaan ŋá an kaa kítèe, kii Unimbɔti takaldau poon nín lī puee. 17U yaa kaa tí gbìl̄ ki tīiǹ bí muee, á tùkū Unimbɔti nikitil, u yaa tí yíì, kaa gbìlīǹ Unimbɔti nikitilee, ú kpántí a-cee kii unil un kaa nɔ́ɔ́ Unimbɔtee.” 18“Ibaamɔn ní m tùkù-ni, tin ní ni yaa sòon̄ ki síiǹ taapu dooyee, míǹ ní an sòon̄ ki síiǹ yilpu mun. 19“Ibaamɔn ní m tùkù-ni, binib bili ni-kansikin yaa kpáfì kinyɔkɔ taapu doo ki mēēbáà kuŋyee, m-Baa un bí yilpuee dàá tīī-bi kudɔŋu. 20Di sá yii laakin binib yaa kpáfì bili kii bita man yindi puee, m bí bi-kansikin.” 21Niinee ní Piyeer dɔ́miń Yeesu cee ki bālfì-u yii: “Ukpil, m-nabiki yaa yīntiǹ-mi, kí tin sāā miŋa ní an máaǹ ḿ dūú pɔ̄-u ní? Kí tin sāā milulaaa?” 22Ní Yeesu kíí-u yii: “Aayee, an kaa sá miluli, an sá kí tin sāā imuŋku ita nì saalaa miluli pu ní á pɔ̄.” 23An puee, Unimbɔti beel náań nì kii ubɔti ubɔ nín yíiń u-tɔntɔnliibi ń dàá pà-u bi-pɔɔŋŋi puee ní. 24U kíĺ ki bíī kàaǹee, ní bi cáań-u u-pɔnliu ubɔ un cáá-u dipɔndi miiliyɔmbi kutukuee. 25Kijapaayee nín kaa nìn cáá kun ní u dàá dūú pèe, ní ukpilee bí yii bí dū u nì u-nimpuu nì u-biyaamu nì tin kɔkɔ u cááyee kí nyāfì án ŋmā kí bà kunimbiŋmiiu. 26Ní utɔntɔnlee lítì kitiŋ u-kpiliu nimiin, ki dɔ̄ ki fìlim̄ ki gbāam̀-u yii: “Á jī kimɔtii! M dàá dāá pà-si kɔkɔ.” 27U nín kaa ŋūǹ kí pà puee ní u-kpiliu súń u-saai ki dū u-pɔndi ki pú-u, ní ki bí yii ú nīn cá. 28“Utɔntɔnlee nyáńee ní ki dūu tú u-tɔntɔnjuti un mun cáá úǹ dipɔndi kutukuee nsan, ní ki cìb̄ ki cúú-u ki ŋmáaḿ u-neen ki bí-u yii 'Pà-mi m-nimiliŋ!' 29Ní u-tɔntɔnjutee lítì kitiŋ u-nimiin ní ki gbāam̀-u yii: 'Á jī kimɔtii, m dàá pà-si.' 30Ama waa kíí see u nín cáá-u ki tɔ́ sarka ú pà u-pɔndi kɔkɔee. 31U-tɔntɔnjutiibi nín ká min jítèe, ní an kɔ́ bíǹ inimɔɔn, ní bi cūtìi kàan̄ tin jítèe kɔkɔ ki tùkū bi-kpiliu. 32Niinee ní bi-kpiliu yíiń utɔntɔnlee ní ki bí-u yii: 'A sá utɔŋfiti ní! A nín gbāam̀-mi puee ní m dū a-pɔndi ki pú-si. 33An kaan máaǹ á sɔ̄ a-bɔɔ saai kii man nín súń a-saai pueeee?' 34Ní u-kpiliuee gíí diŋuul, ní ki yāntì bi dū-u ki tɔ́ sarkan bí dáaĺ u-tafal ali ú dāá pà u-pɔndi kɔkɔ kí dɔ́ɔ́.” 35Ní Yeesu bí yii: “Míǹ ní m-Baa un bí yilpuee dàá dāá ŋá un kamaa kaa dū u-nabiki kpitii ki pú-u nì u-pɔbil kɔkɔee.”


text:
Físíksì
Físíksì (lati inu Ìmọ̀ aláàdánidá) tabi Fisiki (Physics) je sayensi to n se iwadi èlò ati awon okun ti won n je sise akiyesi ninu àdánidá.
Awon onímọ̀ aláàdánidá n se iwadi isise ati awon ohun-ini eda aye to yi wa ka lati àwọn ẹ̀yà ara ti won n se gbogbo awon elo ti a mo (Ìmọ̀aláàdánidá ẹ̀yà ara, particle physics) titi de bi àgbàlá-ayé se n wuwa bi odidi kan (ìmọ̀ìràwọ̀títò astronomy, ìmọ̀ìdáyé cosmology).
Ise imo aladanida ni lati wa awon ofin ijinle ti gbogbo awon ohun aladanida n tele.
Ko si iye igbedanwo to le fi han pe iro mi je tito, sugbon igbedanwo kan pere le fihan wipe o je aito – Albert Einstein


text: 1Kpáí aa bá nda, Jém̀z, e m gé sí tóm nè Bàrì nè Dõò Jíìzọ̀s Kráìst, maá gbò e bà aa òb nè bàà tẽ́ gã Ízràẹ̀l, vaá bà zaala boo bàlà booí: M̀ kanài mon. 2Kọ̀láá tṍó e o zọì kele kele íb sĩ́ ẹ̀bmà nyoonai, e pá vígà, ò bugii naamai léé sĩ́, 3boo bée kọ ò nyímàì kọ, tṍó e bọọ zìgà bel téní bá gbò ẹ̀bmà e a dì belí vó, mè à náa kọ ó láá ĩimai kọ̀láá kà dì tõ̀ò. 4Naanii kọ boólo ge ì̃ìmà á sí a tóm tẹlẹ kùbmà, kọ bé ò láá gbõomai m kọ̀láá sĩ́ deè vaá dénè nu egaí ló, e bè tọ́ọ̀ nu náa é náníi. 5Sõò be nyìmà nu nání ene nen e a dìí gbàà, á bàn kọ Bàrì á neèe. Bàrì ólò taalẹ bá vaá náa ólò kamí bel ló nu. Boo bée vó, à é née. 6Sõò nená á dẹlẹ nyíe boo kọ Bàrì é neèe vaá á gá ié bàà bàà bùlà boo. Nen e a íe bàà bàà bùlà belí múú e fọ́ọ́lọ́ gé dalà vaá ùl kilma sĩ́ nè nvée. 7Íb nen e a dì belí vó á gá ié bùlà kọ à é íèè ene kà nu lọlie bá Dõò. 8Ẹ̀ẹ̀ nen vaga vaga dùm e bè náa láá agala boo nu gè naa. 9Vígà e a di tõ̀ò kil kẽ á ẽegá boo kọ Bàrì dalàèe boo, 10vaá ní e a bã méné á ẽegá boo kọ Bàrì kilmàèe kẽ, boo bée kọ à é beè tení àà belí víl e a di boo bàlà ól. 11Gbele kpóó ló gbei ólò mò vaá kãamè víl fẹ̀. A dúá dúá ólò kànà dọ̀ vaá à gboó pee dénè bé e a è olòó kpe dẽe nen naa. Vóá bé e bá nen méné é dí ló a pííla vaá à gboó kõ̀òà tá sĩ́ naa é. 12Léé sĩ́ di ból nen e a ĩimà ẹ̀bmà, boo bée kọ, tṍó e a ni bé èl bá lọ̀l, à é gboó ié pẹ̀gẹ̀lẹ̀ bé èl bá e a kọlà dùm e Bàrì beè zìgà nè gbò e bà vulèe. 13Tọ́ọ̀ nen e dàg síé sĩ́ á gá kọ, “Bàrì tú dàg simám̄ ló.” Boo bée kọ tọ́ọ̀ kà pọ́lọ́ náa é láá dàgẹ̀ Bàrì, vaá Bàrì náa ólò dàgẹ̀ tọ́ọ̀ nen. 14Sõò nen ólò ié dàg boo tṍó e tàn pọ́lọ́ e a dìé m gyã́àgèe vaá túe nvea bá. 15Tàn pọ́lọ́í ólò niiná gbàà vaá màn pọ́lọ́ tẹlẹ kẽ. Sõò tṍó e pọ́lọ́ ni bọọ lọ̀l, à ólò gboó domà ú. 16Tọ́ọ̀ nen á gá kẹlẹ́i, e pá nà vígà e m vulè! 17Bàrì ní e a beè dõo kọ̀láá kà lé nu e kọ̀ bel á gé ló nèi é. À aa bá Tẹ̀, e a náa gbò nu e a nè ẹ́ẹ́ dee sẹlẹ sĩ́ káála, vaá ẹlẹ náa ólò nyaaá à bè ge kììà vaá domà gín. 18À maníi, lọl m a bùlà, tenmá bá a mon bel e a dú kà kà, vaá kọ é dú túá ból súú gbàà gbò e a beè dèm. 19Níí á gá táí nyíe, e pá nà vígà e m vulè! Kọ̀láá nen á vàlẹ̀ bá dã̀, sõò á gá vàlẹ̀ bá lò à bè ge vàlẹ̀ bá bã̀ sṹg, 20boo bée kọ sṹg e a bã nen náa ólò tòm kọ nen á naa nu e a é léémá Bàrì. 21Boo bée vó, tui dénè pọ́lọ́ láb nè dénè dùm bàg lọaí m. Tui gbọ́ọ́ gbọọ̀ ló tumai mon bel Bàrì e a è foáí m, e a é láá dùùlài. 22Naanii nu e mon bel Bàrì kọ́. Ó gá kẹlẹi bọọ bá vaá dui gbò e áá kóló gè dã́ mon bel Bàrì vaá à lée ní e o é náanii é. 23Kọ̀láá nen e a ólò dã́ mon bel Bàrì vaá náa náa nu e a kọ́ bélí nen e a tú ẹ̀à sĩ́ ẹ̀bmà sĩ́e. 24À ólò ẹ̀à sĩ́e vaá gboó àà. Sõò gbálà ńkem tṍó gá téní, bé e a meà naa ólò gboó táé dẽe. 25Sõò kọ̀láá nen e a palà ge ẹ̀b m mon bel Bàrì, e a dú log e a gbõoma vaá naa kọ gbò nen á di pọ́ì, vaá à gboó bii sĩ́ ló, e bè níì pọ́ì ge pãane tṍ ló vaá à táé nyíe nì, tãa vó à tú nvee m láb dògò, Bàrì é tã́ànè dee bá kọ̀láá nu e a náa. 26Nen é láá ié bùlà kọ à gé tãagae ló Bàrì, sõò be náa síi bá ló a dém, à gé kẹlẹ a bá, vaá a tãàga ló Bàrì à dú zọ̀là pọ́ì. 27Nu e Bàrì Tẹ̀ túmá kọ nen gé tãagàèé ló m sĩ́ deè e a õoà vaá lèlà kọlà vóí: Nen é nveè bá nè gbò nvín tãa nè gbò va tãa e tãàgà divá dẽe, vaá à kpoolà a ló sẹlẹ, naa ní e bàlà boo náa é láá kyọ̀e.


text:
Adam Smith
Adam Smith (iribomi 16 June 1723 – alaisi 17 July 1790 [OS: 5 June 1723 – 17 July 1790]) je amoye alawujo ati asiwaju ninu eko itokowo oloselu ara Skotlandi. Enikan pataki ninu Olaju Skotlandi, Smith ni o ko iwe The Theory of Moral Sentiments ati An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations to gbajumo lasan bi The Wealth of Nations, je gbigba bi ise ninla re ati iwe akoko odeoni nipa isiseitokowo. O je ko gbajumo gidigidi be sini yio je ki o nikopa lori isiseitokowo titi doni. Smith je titokasi kakiri gege bi baba isiseitokowo ati iseowoele.


text: 1Kpáí aa bá nda, Pọ́ọ̀l, e m di kpọ́gọ́lọ́ boo bée Kráìst Jíìzọ̀s, nè Témọ̀tì, e a dú bẹẹ vígà m Kráìst, maá Failímọ̀n, e a dú bẹẹ kóò e a gé zọ́i síá tóm. 2È kanànà gé mon bõ̀òna ló Kráìst e a ólò di o tọ nè bẹẹ vígà pá bia, Áfìà, nè Ákìpọ̀s, e a gé zọ́i síá tóm belí nen bé Kráìst: 3M̀ gé ban kọ Bàrì, e a dú bẹẹ Tẹ̀, nè Jíìzọ̀s Kráìst, e a dú Dõò, á iéi sàn nyíe ló vaá à néi fẹ́ẹ́ fẹẹ̀ ló. 4Kọ̀láá tṍó e m tãaga ló Bàrì máni, m̀ ólò õá Bàrì zaa boóni, 5boo bée kọ m̀ dã́ bé e o vulè dénè gbò nvín Bàrì nè bé e o dẹlẹ nyíe boo bẹẹ Dõò Jíìzọ̀s naa. 6M̀ bàn Bàrì kọ bẹẹ gè zọ̀ni gbaa ló dì belí gbò e bà dẹ̀lẹ̀ nyíe boo Kráìst é naa kọ ó nyimá ló dénè lé nu e e íe boo bée bẹẹ gè gbaa ló Kráìst. 7M̀ íè gbele kpóó zààvà nè agẹ nyíe lọl m o vulà, boo bée kọ, tení domá ló olo, e nà vígà, nyíe gbò nvín Bàrì à ẹ́ẹ. 8Boo bée vóá, náa kal ló bée kọ, dì belí o vígà m Kráìst, m̀ íè kpóó ge lẹ̀ẹ̀làni bel ló nu e a bọ́ ló kọ ó naa, 9sõò boo bée kọ m̀ vulèni, tãá e m lẹẹlàni bel, m̀ gé banni nu bá. Nda, Pọ́ọ̀l, e m élà nen di tõ̀ò nè Kráìst Jíìzọ̀s vaá dì kpọ́gọ́lọ́ boo a bée kátogóí, 10gé banni boo bée Onẹ́sèmọ̀s, e a di belí nà nvín pá gbálà m Bàrì, e m beè tõo tọ kpọ́gọ́lọ́í kolíe má Kráìst. 11Tṍó e a kil nvéeá, náa beè dọ bélè nèni, sõò kátogóí à dọ bélè nè olo nè nda. 12M̀ gé lẹẹlàe òòma kẽ máni kátogóí, vaá nyíem̄ palà ge dìé boo. 13Náa kal ló bée kọ m beè ié bùlà ge túe sẹ̀ẹ̀a lóm̄ kĩí, kọ bé à ném̄ nvèè bá e olo gá beè nèm̄, boo tṍó e m di tọ kpọ́gọ́lọ́ boo bée Lé Kpẹaí, 14sõò ním̄ gé náa tọ́ọ̀ kà nu e bè olo nóo neèm̄ èèlè, mè á bélí bé e m tú bá kpóó siimáni kọ ó naa lé nu. Tãa vó, á dú nu e a aa m o bùlà. 15Be à sẹlẹ Onẹ́sèmọ̀s beè ààní ló m gbálà ńkpulu dẽe tṍóí kọ bé ò láá túe sẹ̀ẹ̀a ló dọ̀ dèdè. 16Kátogóí náa kpáá duná gyóòlo, sõò mè a bọọ èl gyóòlo. À dú o lé vígà m Kráìst. Nda palà ge vùlèe, sõò olo é vulèe èlmà, dì belí o nen nè o vígà m Dõò. 17Vóá à naa, boo bée kọ ò tú nda naamá o nen, túe nvea ló dì belí bé e o gá beè tú nda nvea ló naa. 18Be à gá náa vaá a beè lọ̀ni à bè ge déni kom bá, ò tú komá dẹlẹ ból nda. 19Nda, Pọ́ọ̀l, tú ńda bá emmá níí kọ nda é kpẽ́ kọ̀láá kà kom e a déní bá. (Nda ním̄ é kọ́ olo síì kom ńlo ló bá nda, boo bée kọ nda ní e nda è kolí olo nvee èèlè Bàrì e.) 20Nà vígà, m̀ banni boo bée Dõò kọ ó nvèè bá nèm̄. Naa nu e a é náa kọ nyíem̄ á dì̃ìnà dì belí o vígà m Kráìst. 21M̀ émì kpáí máni boo bée kọ m̀ agala boo kọ ò é gbaním̄ tṍ ló vaá m̀ nyímà kọ ò é náa èlmà bé e m bĩ́inàni bá naa. 22Dõòna kà nu e m gé banní bá kọlà kọ ó gbĩ́ tọ sẹ̀ẹ̀m̄, boo bée kọ m̀ íè ból dẽe sĩ́ kọ Bàrì é áálá bọọ tãàga ló vaá bà túm̄ lọl kpọ́gọ́lọ́ nèi. 23Ẹpáfràs kanàni mon. È gbáà dì kpọ́gọ́lọ́ kĩí boo bée kọ è ló Lé Kpẹa e a kil ló Kráìst Jíìzọ̀s. 24Máàk, Aristákọ̀s, Dímàs, nè Lúùk kanànàni gé mon. Bà gé zọ́m̄ siá tóm. 25M̀ gé ban kọ sàn nyíe bẹẹ Dõò, Jíìzọ̀s Kráìst, á zọ̀i tõ̀òà.


text: 1Né mè nùà koô gwà Càŋ nyagá né wò kɔɔ́. Mè né wò bieé dé vêh, mè né bɔ̀ ŋuna yeè bieé ndɔ. Càŋ lé balé sɔɔ́m naâ wò kɔɔ́; mè né wò mé gècên mene gwaán. Mè gí lòm ŋgwéh, bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr gècên kɔɔ́ dɔɔ́ŋ né gi wò gwaán ndɔ. 2Lòù sam, béh né mé ŋgòr gècên yoòr, ŋgòr gècên sâ le den nde né yoòr beèh dé ndeèr. 3Béh bɔ̀ɔ́ mé né ceér gècên bele, mé né lètenè beèh gwaán kuú dɔɔ́ŋ, Càŋ Tele beèh bɔ̂ Ŋuna seèn Yeésò Kristò nde né béh kulú, bɔ́ nde né béh jere kɔɔ́, bɔ́ nde né béh dɔlê haá ndɔ. 4Lé naá loôm mè yoòr mé gècên mene nɔré huɔɔ́m. Lòù sam, mè lé naâ bɔ̀ huaán yeè déì te ceér gècên kwa, bɔ́ bele lom né faá Tele beèh né béh sɔgɔ́ nɔ. 5Teèn sâ, mè né wò bɔŋ, dé vêh, béh gwàn kú dèn ká lètenè beèh gwaàn. Ndéb bú hên dé feê sam, né den ka ndéb mé béh bí lé naá giì ké bèh duɔɔ̂m ŋgweé doô, mè wò hên nyagá njií cu né cí. 6Mɔ béh né lètenè beèh gwaán kuú, sâ béh né sòn seèn jolo. Càŋ lé naá giì ménâ soú kwaá, ye bí gwàn kú bèh lètenè biì gwaàn. Bí lé naá giì ké bèh duɔɔ̂m ŋgweé ndɔ. 7Mè lòù túé ŋgwéh, bɔ̀ nyeén bɔ̀ ŋab sie aá wɔ́ŋ beè; bɔ́ né lom berɔ́ŋ, ye Yeésò Kristò lé nùàr ŋá ná ŋgwêh. Mè tueé bí ndɔ, nuaá mé né mân tueé dɔɔ́ŋ né nùà nyeên, né nùà bùnò Kristò sâ. 8Bí kɔ́gɔ́n lòm beè bɔɔ̀n dé gècên, te sàgà seê biì ndeè mbaá vù lè cú, bí ndeè bú kwa gi mé gùm mene. 9Nuaá mé né ŋgòr felè Kristò ŋgeén, né seér dé hiîn sagá yií dɔɔ́ŋ, dé seèn beè Càŋ sam; beè Càŋ bɔ̂ Ŋuna seèn né seér nuaá mé né yeé ndéb Kristò jolo. 10Mè tueé bí, mɔ nuaré déì waà ké yoòr biì, à ndéb Yeésò Kristò fèh ŋgwéh, bí té bú gwò yí kéh, bí lím bílí bú mé dé bieê mene dɔɔ́ŋ. 11Lòù sam, nuaá mé né gèh bɔ̀ sâ bɔ̀ bieé, né gèh veên mé bɔ́ né bɔɔ́ sâ lòù seén. Sâ be seèn né teèn ndɔ. 12Mè né lom mé ŋgòr lè ŋgún. Njèh cén, mè bí lòù nyàgà ndé ŋgwéh, mè gwaán kela né ké yoòr biì mé feh mò yɔŋ ndeê, te béh bí tueé kɔ mé sòn, béh samé gi mé gùm mene. 13Bɔ̀ Ŋunà bei yeè mé Càŋ lé balé sɔɔ́m naâ hên ye bíé kéh wò.


text:
Aberdeenshire
Agbègbè kan ní ìlà-oòrùn Scotland ni Aberdeenshire. Ó ní àwo òkè ní apá ìwò-oòrùn rè. Ibi tí ó ga jù níbè ni a n pè ní Cairngorm. Àwon òkè yìí je ojú ní gbèsè. Orí òkè wònyí ni odò Don àti Dee ti sun wá. Ní apá ìlà-oòrùn Aberdenshire, isé àgbè ni ó je wón lógún. Bí wón ti n dáko ni wón n sin nnkan òsìn. Bèbè òkun ibè ní òkúta. Buchan Ness tí ó wà ní Aberdeenshire ni ìlú tí ó kángun jù ní ìlà-oòrùn ilè Scotland. Àwon ìlú tí ó se pàtàkì ní Aberdeenshire ni Aberdeen, Peterhead, fraserburgh, Inverturie, Ballatre àti Huntly. Isé àgbè ni ó wópò jù ní Aberdeenshire. Wón dá ilé-isé eja sílè ní Aberdeen, fraserburgh àti Peterhead. Àwon ènìyàn ti ó wà ní agbègbè yìí ní 1961 jé 298, 503.


text:
Àdájọba
Àdájọba tabi Ìdọ́bajẹ (monarchy) je iru ijoba kan nibi ti gbogbo agbara oloselu wa patapata tabi ni oloruko lowo enikan tabi awon eyan kan. Gege bi ohun oloselu, oludajoba ni olori orile-ede, won wa nipo yi titi di igba ti wo ba ku tabi sakuro lori ite, be sini "o je yiyasoto kuro lodo gbogbo awon omo egbe orile-ede miran."[1] Eni toun solori ijoba adajoba ni aunpe ni adobaje tabi oludajoba. Iru ijoba yi lo wopo laye nigba ijoun ati oju dudu.
Lowolowo, awon orile-ede 44 ni won ni oludajoba gege bi awon olori orile-ede, 16 ninu won je Ile Ajoni ti won gba Queen Elizabeth II gege bi olori orile-ede won.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ "Bouvier, John, and Francis Rawle. Bouvier's Law Dictionary and Concise Encyclopedia. 1914. 2237-2238.


text: 1Jàkun wɔ̀lɔ́ wolo Pɔɔ̀ jɔ̀ɔ̀ wó mɛnìì wɔ̀ kpindi bò nù Jisɛ̀ Kolàì wɔ sɛlɛ ŋwùnù. È wolo mùndí nà bíɔ̀ Temetè pɛ́ jɔ̀ɔ̀. È dè bɛ̀nù nà bàde kàíɔ̀ nɛ̀ nà bàde jòwò nyɔɔ́ɔ̀, Fàìlemɔ bò. 2È dè mùndí bɛ̀nù Ŋgàla nyɔɔ́ò bò wó ka gbàdàì mù bóè nù nɛ̀ nà binɔ́ɔ̀ Àfiyà e kanàì dè nà bàde sɛ́njɛlɛ́ɔ̀ Àkipɔ̀. 3Tedé Ŋgàla nɛ̀ nà Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ Jisɛ̀ Kolàì sɔn wo nɛ̀ nàì wo sɛlɛ kàí soolóè wo nì nà kulu lɔ̀mù faàòn. 4Sànyà gbǐn nù mà dè má Ŋgàla sɔ̀nù mà ka mù nyɛlɛ́ɛ̀ va mɛni ma sa mi Ŋgàláà màmà. 5Ŋwɔnɔ̀ mà nyìnì è wò nɛ̀ mù jàvà Ŋgàla wɔ faàn jèe wòlúò gbǐn kpóŋ nɛ̀ mùndí mù funàì Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ Jisɛ̀. 6Mi Ŋgàla sɔ wòíì dè, nà bu dèáì nù à mù wo jòò, è nyìnì ve sɛlɛ̀ ei ndè sa gbàà e kan gbɛ̀lɛ́ì gbǐn é dè nà jɔ̀ɔ̀ nà tàodéè nù, à Kolàì wò jòò nà nu kɔlɛn dè sɛ̀lɛ́ɛ̀ ŋwùnù. 7Mù jàváà è mì kulu de tili gbàà nɛ̀ kulu kálí ni ya. Èì dè soolo sɛ̀lɛ̀ de, mù Ŋgàla wɔ̀ wòlúò wúlú dè júwà ya e dèèlè. 8Èé á dè biò Kolàì wɔ saaláà nù, màa gbɛo mù wòi seì ŋwɔnɔ̀ mu jao e jàde wúlú sa kídí bi, kɛ́ mì 9ŋgelè mà dè mùi fɛlɛ̀nù jàva gbulu nù. Mìí mu má dè Pɔɔ̀ má dè Kolàì wɔ sǐn, mà dè mùndí kpindi bò nù fáálíìn Jisɛ̀ Kolàì wɔ ŋwùnù. 10Mà dè mùi fɛlɛ̀nù Ònesèmɔ̀ wɔ ŋwùnù. Wɔ̀ mi jí dè ya Kolàì wɔ̀ faàìn nù. Mi kpindi bo nu dè sɛ̀lɛ́ɛ̀ èè nɛ̀ ya ma dè wɔ̀ te Ŋgàla sɛ̀lɛ́ɛ̀ nù. 11E ku nyɔɔ sepáà nù wɔ̀ó sɛlɛ̀ gbǐn javàì gbɛ̀ mù ŋwùnù. Kɛ́ à mù sɔn à gbɛ̀ naà wɔ sunuma wolòì. 12Mà dè naà wɔ tiyànù mù bò. Kɛ́ mi kulúì dè wɔ̀ bu. 13Mà jàvào mà kan wɔ̀ dè vè mii fandɛ̀ èé má dè kpindi bò nù Tedí Kàíì ŋwùnù. Dɔ̀ɔ̀ èe nɛo wɔ dè mii mà, wɔ dè mù bèwu sɛ̀lɛ nɛ̀. 14Kɛ́ màì jàvá má nɛ̀nàì mù mii mà sɛ̀lɛ́ɛ̀ kaŋa. Dɔɔ ŋwùnù mà jàvá é fun mù bulu mù kulúì nù. Màó jàvá má nɛ̀ sɛlɛ sún gbǐn mù sǐn jèè. 15Kilaa ŋwùnù wɔ̀lɔ́ nɛ̀ì wɔ́ teì mù dúwai kɛlɛ jàdè, èè dè wɔ̀ kpolu dè mùndí mù bóè nù, wɔ̀ dè naà va wɔ́wɔ̀wɔ́. 16Wɔ̌ naà va dè ye mùnɛ̀ mù kɔnyà, kɛ́ wɔ sɛlɛ̀ dè ve gbàà e tì kɔnyà wɔu. Ŋwɔnɔ̀ wɔ dè ve mù kului bi Kolàì wɔ saaláà nù. Wɔ sɛlɛ̀ dè gbàà mi kulúì nù. Ŋwɔnɔ̀ wɔ sɛlɛ̀ dè bɛ́ɛ́lɛ́ gbàà mù kulúì nù e tì miu, wɔ kɔnya dè sɛ̀lɛ́ɛ̀ nɛ̀ nà bi dè sɛ̀lɛ́ɛ̀ nù Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ faàìn nù. 17Dɔɔ ŋwùnù mù kùlà má kulu dè mi nù mùnɛ̀ jɛ́ má dè mù bàde jòwò nyɔ̀ɔ̀, dùmà wɔ̀ jàdè faàìn mùnɛ̀ jɛ́ nɔɔ̀ mùu jio mì jàdè faàìn dùmà. 18È dè má wɔ̀ó mù sɛlɛ siìn gbǐn nɛ̀nàì ya kpedeó mù tǔn sún gbǐn dè wɔu, tùwàì mii sɛlɛ̀. 19Àa mi faan bèíì dè. Mìí má dè Pɔɔ̀ mà sa ve mù tǔìn. (Mù ŋgelè èì ŋwùnwà má jà wɔ̀lɔ́ díwòò mù wúlú nù, èì dè soolo sɛ̀lɛ̀ de mù lɔ̀ɔn fɔŋwúì bulúì è dè tǔn nù mì jɔ̀ɔ̀.) 20Dɔɔ ŋwùnù mì biò, nì mì ei ma wɔ̀lɔ́ Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ saaláà nù. Júwà mi kulúì dè Kolàì faàìn nù. 21Mà funàì mù ka wòlu wòì nyìnì kàí fɔ́ɔ́n, dɔɔ ŋwùnù mà sàadàì mù bò jàkun wɔ̀lɔ́. Ŋwɔnɔ̀ mà sì è wɔ̀lɔ́ má bídè e ŋwùnù mù nɛ̀ ve è e tì eu. 22Dɔ̀ɔ̀ nɛ̀ má kìi naà funai dè mi ŋwùnù. Mà Ŋgàla wɔ̀ì kulu kàlà ya wɔ̀lɔ́ wɔ̀ dè na gbǐn na Ŋgàla sɔ wòíì de sìnya jìnù, wɔ̀ tiya mì jèè na bò. 23Ìpafùlà, à wɔ sɔn á dè kpindi bò nù Jisɛ̀ Kolàì wɔ ŋwùnù, wɔ̀ te nà wòì tɛ̀gbɛ̀lɛ̀ gbàà. 24Nyɔìŋ nɔɔ̀ mì bàde jòwo nyɔɔ wòló Maà, Àlètaikɔ̀, Dimà nɛ̀ Luù wò jòò wò te nà wòì. 25Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ Jisɛ̀ Kolàì wɔ nɛ̀ na gbǐn nàì wɔ sɛlɛ kàí soolóè faàòn.


text: 1Boonee ní m gbìl̄ yilpu an bí kii kunipaau neenee, ki lī mpɔn yii: “Aleeluuya! Ti-Nimbɔtiu di yì difiil nì tinyool nì mpɔn. 2U-bɔsoontam sá mbaamɔn ní ki bí deedee. Di sá yii u sòon̄ ki kūū kinimpulaakpaai bɔti kì nín dū tilaakpaal ki tīntì kitiŋ pu kɔkɔ nib ki yāntì bi kpántì bikpitibee, ní ki dáaĺ ki-tafal ki tòn̄-kì ipɔntoon kì nín kūū u-tɔntɔnliibi puee.” 3Ní ki gítī bí yii: “Aleeluuya! Kun puee kitiŋ gbanti dàá nīn péēwù ŋŋmi ní ki-ŋminyiim ń nīn yíkí míǹ kí nīn cá jaanjaan.” 4Ní bikpilib mmuŋku nì binaayee, nì tiwan tinaa tin cáá kufoouee, lítì Unimbɔti un kā dibeejal puee nimiin ní ki bí yii: “Ameen! Aleeluuya!” 5Ní nneen ŋubɔ nyánní dibeejal cee yii: “Nimbi bin kɔkɔ sá Unimbɔti tɔntɔnliibee, nyɔ̄ŋkìmaan-u! Bikpaambi nì mbiyaamu, bin kɔkɔ fàŋkí-uee, nyɔ̄ŋkìmaan-u!” 6Ní m gbìl̄ an bí kii binib kupaau di sòon̄ee, ní ki bí kii dimɔɔl nyim nín sìtī nsitimin puee, ní ki gítī bí kii utaa nín tátí mpɔn puee, ní ki lì yii: “Aleeluuya! Ti-Dindaan Unimbɔti ipɔn kɔkɔ daan, di sá ubɔti ki kā dibeel pu. 7Tí nīn fàal̀maan án nīn mɔ̄ǹ-ti tí nīn nyɔ́ŋkí Unimbɔti, kun puee dipibil nimpucaatam bāań, u-bɔɔn bɔ́ntì ki dɔ́ò. 8Unimbɔti tīī-u dibɔkutipindi káŋkaŋ din jìl̀ee ú pèen̄.” (Dibɔkutipindee di sá deedee tuuŋŋi ŋin binimbɔtinooliibi ŋée.) 9Ní Unimbɔti tūuŋŋu bí yii ḿ ŋmà yii: “Unimbɔti ń yàntī án nīn mɔ̄ǹ nimbi bin bi yíiń ní dāá jī dipibil nimpucaatam jintee!” Ní ki gítī kútì yii: “Unimbɔti u-ba di lī míǹ.” 10U lī mimmee ní m gbāaǹ kí jāam̀-u, ní u bí-mi yii: “Taa ŋée! Man mun péēsá utɔntɔnli kii si mun nì a-nabiyaamu mun bí ki sòoǹ Yeesu bɔti tin u nyántì ki dàkā-nee ní. Unimbɔti ní a máaǹ kí jāam̀.” Kun puee Unimbɔti Fām nín yāntì Unimbɔti bɔnaatiliibi sòon̄ tiŋyee sòoǹ Yeesu pu ní. 11Niinee ní m ká yilpu pīitì, ní utampiin ubɔ nyánní, ní unil ubɔ kā u-pu, bi yíì udaan yii Deedee nì Mbaamɔn, u sòoǹ tibɔti deedee ki jáà kujaau nì deedee. 12U-nimiliŋ ŋmɔ́ò làkàlaka kii ŋŋmee, ní u cíkí mbeefuulimu tikpil u-yil pu, diyindi diba náká u-pu, báà ubɔ kaa nyí-dì, see úǹ baba. 13Ní u-bɔkutil din u pēēyee táká fatiku, ní bi yíì-u yii: “Unimbɔti nyɔɔbundi.” 14Ní yilpu soojab nɔ́ɔ́-u ki kā itampiin pu ki pēē abɔkutimɔnti apiin káŋkaŋ. 15U-nyɔkɔnee kijanjajiki kā ki jītí, an ní u dàá dū kí jáǹ atimbun, mpɔn ŋun u dàá dāá nīn cáā kpòotī-bee dāa pɔ̄ɔ̄ kii tikútee ní, ní Unimbɔti ipɔn kɔkɔ daan nín díkí bi-pu diŋuul diŋyee puee, u dàá dāa nà-bi dúsídusi kii bi nín nà asubil pu ki ŋáań ndaamee ní. 16Bi ŋmàn̄ diyindi diba u-bɔkutil nì u-tapandi pu yii: “Bibɔtiibi kɔkɔ Bɔtiu, bidindambi kɔkɔ Dindaanu.” 17Ní m ká Unimbɔti tūuŋŋu ŋubɔ yú ŋwìiń poon, ní ŋu téeń mpɔn ki tùkū inoon in kɔkɔ ŋàaǹ kutaa puee yii: “Dāá kpāfìmaan kí jī Unimbɔti jiŋaalkpaanu! 18Ní dāan̄ kí jī bibɔtiibi nì bisoojakpilib nì bipɔndambi wunnanti nì itaamu nì bin kā-iee wunnanti, nì binib kɔkɔ wunnanti, bin yì bi-bee nì iyumbu, nì binikpaambi nì biwaabi.” 19Niinee ní m ká upeelee nì duulnya bɔtiibi nì bi-soojab kpáfì kí jáǹ un kā utaamu puee nì u-soojab. 20Ní un kā utaamu puee nì u-soojab cúú upeelee nì u-nyimɔmbɔnaatiliu un nìn ŋáań maamaacib upeelee nimiin ki kíiĺ binib bin kɔkɔ bi nìn dáań upeelee daaŋku bi gbàantí ki jáaḿ upeelee naŋkuee. Ní bi dū bi-liitil nì bi-nimiliŋ ki tɔ́ farwata ŋmibookun. 21Ní kijanjajiki kin nyēēun kā utampiinee nyɔkɔnee kūū bin kíǹee kɔkɔ, ní inoon dɔ́miń ki jíń bi-nanti ki bál̀.


text:
Ìjẹ̀bú
ÌTÀN ÌJÈBÚ ÀTI ÈKA ÈDÈ ÌJÈBÚ[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ìjèbú jé òkan lára àwon èyà èdè Yorùbá. Ó sòro láti so pàtó ìgbà tí a dá ìlú Ìjèbú sílè nítorí pé àwon àgbà tí a fi òrò wá lénu wò won kò mò-ón-ko tàbí mò-ón-kà. Sùgbón wón so wí pé “Ajebú” ni orúko eni tí ó dá ìlú Ìjèbú sílè n jé.
Ajebú àti Olóde jé ode. Gégé bí wón ti so, níbi tí enìkòòkan won ti n de igbó kiri ni wón ti pàdé ara won nínú igbó. Báyìí ni wón se di òré tímótímó. Ní ojó kan, wón dá ìmòràn láàrin ara won pé ó ye kí wón dá ibìkan sílè tí àwon yóò fi se ìbùgbé léyìn tí wón bá se ode lo. Wón lo bi Ifá léèrè, Ifá si se atónà Ajebú wí pé kí ó lo tèdó sí ibi kan, èyí tí à n pè ní Imèpè. Olóde àti Àjànà darapò wón te ibi tí à n pè ní Ìta Ajànà dó, èyí sì wà ni ìlú Ìjèbú-Òde títí di òní yìí.
Ibojì Ajebú wà ní Imèpè lébàá ojà Òyìngbò lónà Èjirín tí Olóde sì wà ní ibi tí à n pè ní “Itún Olóde” ní Ìta Àjàná títí di òní yìí. Àwon méjì tí ó jé akíkanjú jùlo ìyen Ajebú àti Olóde ni a pa orúko won pò tí ó wá di “AJÉBU-OLÓDE” èyí tí à n pè ní ÌJÈBÚ-ÒDE títí di òní olóni yìí.
Èdè Ìjèbu ni àwon èyà yìí máa n so. A sì le rí won káàkiri ilè Nàìjíríà. Àpeere àwon ìlú tí a lè rí ni ekùn Ìjèbú ni Ìjèbú-Òde, Musin, Ata-Ìjèbú, Imòpè, Òdo-Pótu, Àgó-Ìwòyè, Ìjèbú-Igbó, Orù, Awà, Ìlápòrú, Ìsònyìn, Ìpàrí-Nlá, Òdokálàbà, Ìdowá, Merígò, Òdoogbolú, Òsosà àti béè béè lo.
Ìtàn so pé Ilé-Ifé ni wón ti sí wá. Àtipé wón pèlú àwon tí ó bá Odùduwà kúrò ní Mékà nígbà tí àwon Mùsùlùmí gbógun ti wón. Adétoun (2003:1) sàlàyé pé orí ìtàn àtenudénu ni ìtàn Ìjèbú àti ìsèdálè won dá lé. Òkan nínú àwon ìtàn wònyìí so pé Òbánta ni ó kó àwon Ìjèbú kúrò ní Ilé-Ifè wá tèdó sí Ìjèbú-Òde Ìtàn mìíràn fi ìdí rè múlè pé orísun àwon Ìjèbú ni Wàdáì. Olú-Ìwà ni eni tó se atónà won wá sí ilè Ìjèbú. Ajébu àti Olóde tèlé Olú-Ìwà nínú ìrìnàjò won wá sí agbègbè Ìjèbú. Wón sèdàá orúko ìlú Ìjèbú-Òde láti ara àpapò orúko Ajébu àti Olóde tí ó jé àtèté tó gbajúgbajà.
Adétoun gbà pé àwon Ìjèbú tí wón sí wá sí orílè-èdè Nàìjíríà ni a lè bá ní abé òwó méfà òtòòtò. Òwó àkókó ni wón wà lábé Olú-Ìwà tí àwon ègbón rè Ajébu àti Olóde tèlé àwon wònyìí ni wón te òpòlopò ìletò dó ní ìlú Ìjèbú-Òde. Òwó kejì ni àwon tó wà lábé Arisu ìbátan Olú-Ìwà. Ògborogondá tí a mò sí Òbánta tí o n wá Olú-Ìwà baba baba re tí ó ti kú kí ó tó dé ni ó jé ìpín keta.
Àjàlórun àti Balufé ni ó jé adarí òwó kerìn. Èbúmàwé àti Òsémàwé ni ó wà ní ìpín karùn ún. Àwon wònyìí ni ó n gbé ní Àgó-Ìwòyè. Òwó kefà ni Koyolu àti Elépèé àkókó tí wón wá láti Ilé-Ifè láti se àwárí òwó ti Obanta. Wón dé ní Òrùndún keje. Àwon wònyìí ni ojúlówó Ìjèbú-Rémo ní ìpìlè


text: 1Mimmee, tí lì yii ba? Tí nīn gbíntìi ŋáań ikpiti ní Unimbɔti ŋanti ń wíiǹaaan? 2Aayee, kpataaa! Timbi bin kpíì ikpiti jandi puee, mana ní ti gítī ŋūǹ kí nīn bí ki ŋáań ikpiti? 3Naa nyí yii, timbi bin kɔkɔ bi fùl̄ Unimbɔti nyim ti ŋá ubaanti nì Yeesu Kriisitooyee, ti kpáfì ki kpíì u-kúm min u kpíìyee níiin? 4Kii bi nín fùl̄-ti Unimbɔti nyim puee, bi síb́-ti tí nīn bí ŋkúmin nì Yeesu dee, ní kii ti-Baa Unimbɔti nín dū u-pɔŋkpaaŋŋu ki fīkitì Yeesu Kriisitoo ditaŋkpiilin ki fātìi gíiǹní-u dimaŋfalin puee, mimmee, ti nì u kɔkɔ di kíǹ ki bí dimaŋfapɔndin. 5Di sá yii timbi nì u yaa kpáfì ki kpíì u-kúmee, míǹ mbaantiim ní ti nì u kpáfì ki fīkitì difìkitibaantiil. 6Tí béémaan yii, ti nín nìn bí min min dooooyee, ti-bimbim gbanti kpíì nì Yeesu ndɔpuntikaa pu. Mimmee ti-bimbikpitim kpíì dee, tí taa ti nín̄ sá ikpiti yumbui. 7Di sá yii un yaa kpíìyee, úǹ nyáń ikpiti ŋaan dee. 8Ti nì Kriisitoo yaa kpáfì ki kpíì, ti nyí yii ti nì u dàá kpāfì kí nīn tí bí dimaŋfalin. 9Ti nyí yii, Kriisitoo nín kpíì ki fātìi fīkitèe, waa ti bí kí kpú ŋwiin dal, ŋkúm kaa ti cáá u-pu mpɔn. 10U nín kpíìyee, u kpíì diba pu ki kúntì ikpiti, ní kaa ti dàá kpú jaanjaan. Kɔŋkɔnnee, u nín bí dimaŋfalinee, u bí ki tīī Unimbɔti ní. 11Míǹ mbaantiim, ni nì Yeesu Kriisitoo nín ŋá ubaanti puee, ni mun ń nīn nyí yii ni kpíì ikpiti jandi pu, ki kíǹ ki bí ki tīī Unimbɔti. 12Mimmee, ikpiti ń taa ti jī ni-wunti tin bí ki dàá dāá kpúee-ni mpaan, ní taa nín̄ nɔ́ɔ́ ni-landɔkɔkpitii nín là puee. 13Ní taa ti dū ni-wunti jaŋŋi kí tīī ikpiti ń nīn cáá-ŋi ki ŋáań min kaa bí deedeeyee; dūmaan ni-ba kɔkɔ kí tīī Unimbɔti, kii binib bin kpíì ki fīkitèe, ú nīn cáá ni-wunti jaŋŋi ki tūǹ atuun ŋin bí deedeeyee. 14Di sá yii ikpiti kaa ti máaǹ kí nīn jīǹ ni-pu mpaan, kun puee marab kaa ti cí-ni, Unimbɔti ŋanti di kíǹ ki cí-ni. 15Mimmee, tí lì yii ba? Tí nīn gbíntìi ŋáań ikpiti kun puee marab kaa ti cí-ti, Unimbɔti ŋanti di kíǹ ki cí-tee puɔɔɔ? Aayee, kpataaa! 16Naa nyí yii a yaa sīntiǹ a-ba taapu ki tīī unil ki tūǹ u-tundee, a kpántì uyumbu ní ki tīī udaan un a sīntiǹ a-ba ki tīīyeeee? A ŋūǹ kí sìntīǹ a-ba kí tīī ikpiti in dàá cáá-si ŋkúminee, ki tí ŋūǹ kí sìntīǹ a-ba kí nīn tɔ́ Unimbɔti kí kpántí deedeedaan. 17Ama tí jāam̀maan Unimbɔti kun puee ni nìn sá ikpiti yumbui dooooyee, ní kɔŋkɔnnee ni sīntiǹ ni-pɔbiliŋ kɔkɔ ki tīī ibaamɔn in bi dàkā-ni kii bi nín dàkà an kɔkɔ puee. 18Ni nyáń ikpiti yuŋkun ki kɔ́ deedee tuuŋŋi yuŋkun dee. 19Ni nín kaa gbìl̀ tibɔti taapu malaayee pu ní m dū kuyuŋu bɔti tin tin binib nyée ki dūu ŋá tibɔŋmantikaal. Di sá yii, dooooyee, ni nìn dù ni-wunti jaŋŋi ní ki tìì tijɔkɔndi, ki ŋáań min kaa kítèe ní ki mɔ̄tìi kɔ́ diyintilin. Kɔŋkɔnnee, ní fàtīí dūmaan ni-wunti jaŋŋi kí tīī deedee tuuŋŋi kí kpántí circir nib. 20Dooooyee, ŋyunti ŋun ni nìn sá ikpiti yumbuiee, ni nìn tɔ́ ni-ba tiba kaa páb́-ni ní ŋá min Unimbɔti lèe. 21Ba biliŋ ní ni nìn lòoǹ ní? Atuun ŋin ni nìn ŋáaǹee, díǹ pu nee ŋi cáá-ni icoo, atuunee di cāabìń ŋkúm. 22Kɔŋkɔnnee, ni nyánní ikpitin ki kpántì Unimbɔti yumbui. Abil ŋin ni lòoǹ niinee di sá circir tuuŋŋi, ní boonee, dimaŋfal din kaa cáá dikuntilee dɔ̄ ki cí-ni. 23Tipaal tin ikpiti pèe di sá ŋkúm, ama tin tin Unimbɔti pūǹ faalaayee di sá á ŋá ubaanti nì ti-Dindaan Yeesu Kriisitoo kí ká dimaŋfal din kaa cáá dikuntilee.


text: 1Kii dipoondi din sá tí kɔ́ Unimbɔti ŋuŋfilinee nín dáá bí pu nee, tí fàŋkìmaan, ni-kansikin ubɔ ń taa ŋá u-ba kí dāá gbíntí boon. 2Kun puee bi sòon̄ tibɔmɔntiil ti gbìl̄ kii bi nín nìn péētí sòon̄ nì ti-naanjab bí mun gbìl̄ puee. Di sá bi nìn gbìl̄ tibɔtee kɔkɔ, ama ní kaa fɔ̃otìi yīkiǹ, kun puee bi nín nìn gbìl̄-tèe, baa fɔ̃ɔ̃-tì ki kíí. 3Timbi bin fɔ̃ɔ̃ ki kííyee, ti dàá kɔ́ diŋuŋfil laŋki, laakin ní Unimbɔti lī yii: “M nìn gíí diŋuul ki pūtì yii mpaan ŋun m bɔ́ntì bí bàà kɔ́ kí kàl̄ kí ŋùŋfèe bi kpá kí kɔ́.” U nìn lī míǹ, nì min kɔkɔ u nìn bɔ́ntì u-tundi ki síiǹ ki wāatì ní ki nín náań duulnyee. 4Di sá Unimbɔti takaldau poon sòon̄ ŋwinluluúti pu yii: “Unimbɔti ŋūŋfì u-tuuŋŋi kɔkɔ pu ŋwinluluúti dal.” 5Ní an dāa nín sòon̄ doo yii: “Unimbɔti bí yii: 'Bi kpá kí kɔ́ mpaan ŋun m bɔ́ntì binib ń kɔ́ kí ŋùŋfèe ni.' ” 6Bin bi nìn péé péé ki sòon̄ tibɔmɔntiilee ki tīīyee nìn ŋá mpɔɔgbifin, an puee baa nìn ŋúń ki kɔ́ diŋuŋfil gbanti poon, ama dipoondee dáá gbíntì ki bí, biba dàá ŋmā kí kɔ́. 7Kun puee Unimbɔti gítī yɔ́oǹ ŋwimpɔɔn ŋun binib dàá kɔ́ u-ŋuŋfil laŋkee. Di sá yii abin kupaau boonee, u nìn gítī yāntì ubɔti Dafiidi sòon̄ an pu, kii ti nín dáá kàan̄ní-tì pu nee yii: “Ni yaa gbìl̄ Unimbɔti bɔti díǹ, ní taa ŋá mpɔɔgbifin.” 8Di sá laakin Joosuee nìn cáá Israyeel yab ki cūnnèe di yaa nìn sá diŋuŋfil laŋki laakin Unimbɔti bée, Unimbɔti kaa bàà nìn gítī sòoǹ diŋuŋfil diba pu. 9An puee, ŋwiŋŋuŋfikaa mmɔnti ŋubɔ gítī bí nyɔkɔpu ki cí bin sá Unimbɔti yabee. 10Un yaa kɔ́ laakin Unimbɔti kā ki ŋùŋfēe mun ŋùŋfī ní. Kii Unimbɔti u-ba nín náań duulnya ki dɔ́ò ki kā ki ŋùnfī puee, míǹ ní udaan mun yàntī u-tuuŋŋi kí ŋùŋfì. 11An puee, timbi ń pɔ́ɔǹ ti-ba kí kɔ́ diŋuŋfil gbanti poon, kí taa fɔ̃ɔ̃ ti-naanjab yaŋyam kí lántí difiilee. 12Di sá Unimbɔti bɔtee, tì cáá dimaŋfal ní, ní ki ŋáań ditundi ki jītí ki jítiǹ bɔlfi un jītí ajan liitil puee, ki gífí malaa, kí cúú kinaŋ nì ŋfām kí yàkatī tɔbin, ki kɔ́ò dikpabilin ki bà ncoom, ki béetí unil nín màkà kí ŋá puee nì u-pɔbil poon landɔkɔi. 13Tiwannaaŋkaal tiba kaa bí Unimbɔti kaa wāĺ-tì, tin kɔkɔ péēbí duulnyanee dɔ̄ mpaampiin pu ní úǹ cee, u-nimiin ní ti dàá dāá sòoǹ ti-nyɔkɔpu yai. 14Yeesu Unimbɔti Jipɔɔn di sá usaraaŋakpil un sá ukpaan ki jɔ́m̀ doooo yilpu fɔ́ŋŋŋ kí nīn tútuǹ-tee, an puee tí mòtīí nīn ŋúb́ fookii un ti cáá u-puee gbīm gbim. 15Kun puee timbi saraaŋakpiliuee sá un nyí ti-wɔfii ki sūǹ ti-saayee; di sá u gíiǹ u-ba kii timbee ní, nniyaamin, ní ki béè iwɔsɔfi, ní Sitaan cɔ́ŋkì-u ama waa lítì ikpitin. 16Míǹ puee, kámaan kunyannyaau kí sútiń kí pìl̄maan Unimbɔti beejal nì dimákal, niin ní u-ŋanti bí. Niin ní ti dàá ká disaasɔl nì tiŋan tin dàá tūtuǹ-ti ŋyunti ŋun an máaǹee.


text:
Ẹ̀gbádò
Egbado
ÈKA-ÈDÈ ÈGBÁDÒ Èdè Ègbádò jé òkan nínú àwon òpòlopò èdè abínibí tí a lè bá pàdé nínú èdè Yorùbá. Nínú òdè Ègbádò yìí ni a ti rí èdè Ìmèko tí a ń yè wò nínú isé yìí. Èdè Ìmèko yàtò sí èdè Ègbádò yòókù bí ó tilè jé pé orúko kan náà “Ègbádò” ni a fi sa gbogbo won lámì. Èdè Kétu ni Ìmèko ń so, ó sì yàtò sí èdè Ìláròí tàbí Ayétòrò. Àwon onímò èdè kan bí Òmòwé Olásopé Oyèlàràn àti Edward M. Fresco tilè ti gbìyànjú láti fi ìyàtò tó wà láàrín èdè Kétu àti Yorùbá káríayé hàn. A ó sàkíyèsí pé àwon òrò kan wà tí àwon ará àdúgbò tí mo ti se ìwádìí yìí ń so jáde lénu bí èdè Ìmèko sùgbón tó yàtò sí Yorùbá káríayé. Àwon nnkan tó jé ní l’pgún nínú isé yìí ni pé kí n se àlàyé àwon òrò tó lè rú ni lójú nínú èdè Ìmèko. Léhìn ètí, n ó se àfiwó òrò ríè mnínú èdè Ìmèko àti Yorùbá káríayé. Kì í se àlàyé nípa gírámà èdè Ìmèko ni mo féé se níbí yìí nítorí pé eléyìí tó isé mìíràn lótò. Láìfa òrò gùn, ohun tí àlàyé sókí tí mo se nípa èdè Ìmèko nínú isé yìí dúró fún ni láti fún enikéni tí ó bá fé é ka isé yìí ní ìròrùn láti se béè. Bí irú eni béè bá sì se alábàápàdé àwon òrò tó lè mú ìrújú wá, wón lè lo ìtókasí tàbí àlàyé sókí yìí láti fit ú kókó ìrújú náà. Ìyàtò díè wà larin ìlò kóńsónàntì, fáwèlì àti arópò orúko nínú ède Ìmèko àti ti Yorùbá káríayé. Àyèwò ìsàlè yìí yóò ran èyin ònkàwé lówó láti ní òye ohun tí ará Ìmèko ń wí nígbà yówù kí e bá èyíkéyìí nínú àwon nnkan tí mo ménu bá lókè pàdé nínú isé yìí.
- G.O. fayomí (1982), ‘Èka-èdè Èbádò’ láti inú ‘Gèlède ní ìlú Ìmèko-Èbàdò kétu.’, Àpilèko fún Oyè Bíeè, DALL, OAU, Ifè, ojú-ìwé xviii-xxiv.


text:
Ibn Battuta
Abu Abdullah Muhammad Ibn Abdullah Al Lawati Al Tanji Ibn Battuta (Lárúbáwá: أبو عبد الله محمد ابن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة), tabi lasan bi Ibn Battuta (February 24, 1304–1368 tabi 1369), je omowe, onirinajo musulumi Beriberi ara Moroko to gbajumo nitori akoole awon irinajo ati irinkerindo re to n je Rihla (ajo ni Arabiki). Awon irinajo re wonyi je fun ogbon odun won si je lori bi gbogbo ile imale ati ju be lo, won lo lati Ariwa Afrika, Iwoorun Afrika, Apaguusu Europe ati Apailaorun Europe, de Arin Ilaorun, orileabe India, Arin Asia, Guusuilaorun Asia ati Saina ni Ilaorun, ijinna to ju awon tosiwaju ati Marco Polo lo. Nitori awon akoole irinajo re wonyi Ibn Battuta je ikan ninu awon arinrinajo olokikijulo.[1]
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ Nehru, Jawaharlal (1989). Glimpses of World History. Oxford University Press. pp. 752. ISBN 0195613236. After outlining the extensive route of Ibn Battuta's Journey, Nehru notes: "This is a record of travel which is rare enough today with our many conveniences.... In any event, Ibn Battuta must be amongst the great travellers of all time."


text: 1Fariisab nì bimaradakaliibi biba nìn nyánní Jeerusaleem ki dɔ́miń ki kpáfì Yeesu cee. 2Bi bí niinee, ní ki ká Yeesu boonnooliibi biba jīǹ, kaa fíntì bi-ŋalii kii bi-naanjab koobiliŋ nín sá puee. 3Di sá yii Fariisab nì Juuda yab bin kíǹee kɔkɔ yaa kaa fíntì bi-ŋalii tiŋan, kii bi-naanjab nín nìn ŋáań puee, baa jīǹ. 4Bi yaa tí nyánní kitiŋin ki bāańee, baa tí jīǹ asee bí fíntí bi-ba nì nnyim kí wàatī, ní kí nín jī. Bi cáá akoobil tikpil ki kútì ŋin bí nee pu: ŋiba sá bí fíntí kɔŋkɔmbi, kí fíntí aboon nì asambil. 5Tíǹ pu ní Fariisab nì bimaradakaliibee nìn bālfì Yeesu yii: “Ba pu ní a-boonnooliibi kaa ŋúb̀ ti-naanjab koobiliŋ, kaa fíntí ki jīǹ?” 6Ní Yeesu kíí-bi yii: “Mpoonnyoondambi, an pu ní Unimbɔti bɔnaatiliu Eesayi ŋmàn̄ u-takaldaun ki sòon̄ ni-pu yii Unimbɔti bí yii: 'Binib nee nyɔ́ŋkí-mi nì bi-nyɔmmun fam ní. Ama bi-pɔbiliŋ dátiǹ-mi. 7Bi jáaḿ-mi fam ní, kun puee tin binib náańee ní bi dàkà, ní ki cáā yíì man marab.' ” 8Ní Yeesu nìkī ki lī-bi yii: “Ni féeń Unimbɔti marab ki fòol̄ nnibiyaamu koobiliŋ.” 9Ní u gítī kútì yii: “Ni féeń Unimbɔti marab tiŋan pu kí ŋmā kí ŋúb́ nimbi ni-ba koobiliŋ. 10Mooisi nìn lī u-marabin yii: 'Á nīn tɔ́ a-baa nì a-na,' ní ki gítī lī yii: 'Un yaa sòon̄ ki bíil̀ u-baa kii u-nee, séé bí kpò-u.' 11Ama nimbi lì yii, unil yaa cáá tiba ki bàà ŋūǹ kí tīī u-na kii u-baayee u ŋūǹ kí lì yii: 'An wanti sá kɔɔban', (an dàkà yii saraa ki tīī Unimbɔti). 12U yaa lī mimmee, naa ti yàntī ú ŋá tiba kí tīī u-baa kii u-na. 13Míǹ ní ni cáá nimbi ni-ba koobiliŋ ŋin ni-baabi dàkā-nee ki cáā kpìtī Unimbɔti bɔti. Tiwan tikpil bí ni ŋáań míǹ mbaantiim.” 14Míǹ boonee, Yeesu gítī yíiń kunipaau u-cee, ní ki tùkū-bi yii: “Ni-kɔkɔ ń pīlfìmaan kí gbìl̄ m nín dàá lì puee taapu! 15Tiba kaa nyēeń dipaal pu kí kɔ́ unilin kí kɔ́ǹ-u tijɔkɔndi Unimbɔti nimiin. An sá tin nyēeń unilinee di kɔ̄ntí-u tijɔkɔndi Unimbɔti nimiin. [ 16Un yaa cáá ditafalee ń gbìl̄ taapu.”] 17Ŋyunti ŋun u kɔ́ kudiin ki kíǹ u-babee, ní u-boonnooliibi bālfì-u dilaŋkpandi din u bàà gāāyee taapu. 18Ní u kíí-bi yii: “Ni mun kaa cáá iciin níiin? Naa gbìl̀ yii tin kɔkɔ nyēeń dipaal pu ki kɔ́ò unilinee kaa ŋūǹ kí kɔ́ǹ-u tijɔkɔndi Unimbɔti nimiinaaan? 19Di sá yii tijikaal kaa kɔ́ò unil pɔbilin, an kɔ́ò u-poon ní, ní ú cù pɔɔm.” (Yeesu lī míǹ ki dàkā yii tijikaal kɔkɔ ŋān̄ ki tīī unil ń jī.) 20U gítī lī yii: “Tin nyēeń unilinee di sá tin kɔ̄ntí-u tijɔkɔndi Unimbɔti nimiinee. 21Di sá yii binib pɔbiliŋin ní ilandɔkɔkpiti kɔkɔ nyēeń: binaacimpɔmbi nì bisapɔmbi jɔkɔnti, bunaayubu, nnikpaakoon, 22binimpoobi nì bininjab laakpaati, ikummunti, digaŋgam, diŋmatindi, bimaramɔntiibi fátam, nnimidiki, tibɔfan, timɔn nì ŋyipɔn. 23Tibɔkpitil gbanti kɔkɔwoooo nyēeń binib pɔbiliŋin ní ki kɔ̄ntí-bi tijɔkɔndi.” 24Yeesu yíkì niinee, ki pɔ́otì Tiir nì Siidɔn jaaŋŋu pú. U bàn̄ ki kɔ́ kudii kubɔn, kaa bàà là yii báà ubɔ ń béé u-pu, nì míǹ kɔkɔee, waa ŋúń ki bál̀. 25Unimpu ubɔ nìn bí, ki cáá kisapɔmbiki arasinii kā ki-pu. U nín gbìl̄ bi sòon̄ Yeesu puee, waa ti kāl̀, u yíkìń ní malaa, ki dɔ́miń ki lítì u-nimiin. 26Unimpu gbanti kaa nìn sá Ujuudanimpu, u sá Feenisii, Siirii tiŋkin ní. U mēēYeesu ń jà arasiniiyee u-bisal pu. 27Ní Yeesu kíí-u yii: “Yàntī mbiyaamu ń díkí kí wàatī. Kun puee an kaa máaǹ bí dū mbiyaamu jinti kí tīī mbɔbiyaamu!” 28Ní unimpuee fātì ki kíí-u yii: “Tiŋman, an sá míǹ ní, m-Dindaan. Ama mbiyaamu yaa bíī jīǹ an gbátée, mbɔbiyaamu mun tòɔ́ igbasigbasi ní.” 29Niinee, ní Yeesu bí-u yii: “A kíí tiŋan! Míǹ puee, nín̄ kùǹ. Arasiniiyee nyáń a-bisalin.” 30Unimpuee fātìi gítìń u-dumpuee arasiniiyee nyáń u-bisalin u pɔ́ɔkì ki dɔ̄ u-dooŋu pu. 31Yeesu yíkì Tiir tiŋkin ki fātìi dīń Siidɔn, ki jítìń ntimu saalaa pu ki nín dòoń Gaaliilee mɔɔl watil. 32U bàn̄ niinee, bi cáań-u umɔɔmiin ubɔ ní ki mēē-u yii ú dū u-ŋalii kí páań u-pu. 33Ní Yeesu yɔ̃oǹ-u ki cūnnì ŋkpaanceeti u nì u liitil, ki dū u-ŋambiyaamu ki bɔ́ umɔɔmiinee tafaliŋin, ní ki tíil̀ timɔtan ki dūu gbēēumɔɔmiinee limbil, 34ki wáaǹ kutaa ki fáá diniindi, ní ki lī yii: “Eefata!” An taapu sá yii: “Cúú ŋátí!” 35Niin niin ní umɔɔmiinee tafaliŋ cúū ŋátì, ní u-limbil mun bútì, ní u kíǹ ki sòoǹ tiŋan. 36Ní Yeesu kpáafì-bi bí taa péēmāafì báà ubɔ tin jítèe. Ama Yeesu nín mɔ́tí yii bí taa lèe, míǹ ní bíǹ dàá nín mòtīí lì. 37Bi nìn bākatì tikpil, ní ki lì yii: “Tin kɔkɔ u ŋáańee ŋān̄ ki lákatì, ali ki yàntī bitafakpaafub gbìl̀, bimɔɔmiimbi sòoǹ!”


text:
UNESCO-IHE
UNESCO-IHE (ilé-èkó nípa ìmò omi) jé ilé èkó ìlú mo'kaye tí a dá sílè ní odún 2003. UNESCO- IHE jé ìtèsíwájú isé tí ó bèrè ní odún 1957 n'igbati IHE kókó bèrè èkó ìmò èro fún àwon amòye làti orílè èdè to sèsè n'dìde alè.
UNESCO-IHE f'ibujoko sí ìlú Delft, ni orílè èdè Nedalandi, ó sì jé àjoni gbogbo omo egbé orílè èdè UNESCO. A se ìsèdálè rè gégé bi ilé-èkó oní gireedi èkíní nípasè àjosepò UNESCO àti ìjoba orílè èdè Nedalandi.
Ilé- èkó yi lo tóbi julo l'agbalaye nínú ìmò èkó omi ohun nikan si ni ilé èkó ti a fi àse fun nínú ètò UN (United Nations) làti fun ni n 'íwê èrí èkó àgbà (Msc degree).
Àwon ojúse ilé èkó UNESCO -IHE n'iwonyi:
- Làti le je apeere rere l'agbalaye nínú èkó àgbà fun ìmò omi
- Làti pese ètò igbe ni n'igunpa sókè papa julo fun awon orílè èdè to sèsè n'dìde alè
- Làti le pese èkó, ìtóni àti ìwádî ìjìnlè
- Ìpèsè ìjìnlè ìrírí àti ìmòràn lórí èkó omi
Làti ìsèdálè re wa ni odún 1957, IHE- gégé bi ati moosi- ti pese èkó àgbà fún àwon amòye (onímò èro àti siensi) tí ólé ni egbèrún mérìnlá, òpòlopò won làti àwon orílè èdè to sèsè n'dìde alè ,lápapò bi orílè èdè ogójo. O ti fi oyè fún àwon òmòwé ti ólé ni aarun di l'ogorin, bakan naa o ti se àwon isé ìwádî ìjìnlè àti ti igbe ni n'igunpa sókè kakakiri àgbáyé.


text:
Fránsíọ̀m
Fránsíọ̀m tabi Francium, mimo tele bi eka-caesium ati actinium K,[akiyesi 1] je apilese kemika to ni ami-idamo Fr ati nomba atomu 87. O ni ikan ninu awon odionina tokerejulo larin gbogbo awon apilese ti a mo, bakanna ohun ni apilese aladanida keji tosowonjulo (leyin astatine). Fransiom je onide to je radioalagbara giga to n jera si astatine, radium, ati radon. Gege bi onide alkali, o ni agbara elektroni kan.
Francium je wiwari latowo Marguerite Perey ni Fransi (nibi ti apilese yi ti ri oruko) ni 1939. Ohun ni apilese togbeyin ti o je wiwari ninu adanida, kanran jije sisopapo.[akiyesi 2] Lode yara ise-idanwo, francium sowon gidigidi, iye ipase je wiwari ninu alumoni aladalu uranium ati thorium, nibi ti isotopu francium-223 ti n je didasile to si n je jijera bibaun. Iye to kere bi 20–30 g (ounce kan) lowa nigba yiowu kakiri inu igbele Aye; awon isotopu yioku je alasopapo yanyan. Iye titobijulo ti o je kikojo lai isotopu yiowu ni isupo bi awon atomu 10,000 (ti francium-210) ti won je didasaye gege bi efuufu tutugidi ni Stony Brook ni 1997.[1]
Awon akiyesile[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ Actually the least unstable isotope, francium-223
- ↑ Awon apilese alasopapo, bi technetium, ti je wiwari ninu adanida.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ CRC Handbook of Chemistry and Physics. 4. CRC. 2006. p. 12. ISBN 0-8493-0474-1.


text: 1Àa mi ji taaníɔ̀ dè, má dè e ji jìnù mà nì nà wòì. "Wòlù nyìnì má sàwò na bò, seelei sɔn kpedeó taàn wo wòíì è yá dí kɔlɛ̀n bɛ̀" mùnɛ̀ jɛ́ Ŋgàla jàkúìn tɛmu è. 2Nàí nàó sɛlɛ siin nɛ ya, mà jàvá má kpiìn nà e gbì wòlíì gbǐn wòì. Mi namúì sɔníɔ̀ nù, mà seó nà sɛlɛ wɔ̀lɔ́, ŋwɔnɔ̀ mà dè mùndí e tɛmùnù, jɛ́ bɛ́ɛ́lɛ́ màì nai fandɛ̀ dè. Yèlé jèdè mà jì má wòlu ku sɛlɛ saáà ě sɛlɛ siin nɛ̀ nyɔɔ gbǐn wɔu jíyà, 3èé ná nɛ̀ mà siya è mɛndɛ gbǐn wolo e jèè wɔ̀lɔ́ Kolàì wɔ̀ wɔ̀ dè mi nùu wòi kwalinù. Wɔ̀ dè má na jòwàìnù wɔ jainù èe ka nyíní. Kɛ́ wɔ̀ ka wɔ de kewúì siya na tidì. 4Jɛ́ bɛ́ɛ́lɛ́ wɔ jainù é nyínió wò kpagbaó wɔ̀ tíì eodè, Ŋgàla wɔ de kewúì nù wɔ̀ dè tàodè. Kɛ́ nà nu kɔlɛn dèéè saala nù à Kolàì wò jòò nà bɛ́ɛ́lɛ́ nà jainu nyíní nyíniì dè. Kɛ́ Ŋgàla wɔ de kewúì nù à nɛ̀ ve nà tàodéè wɔ saaláà nù, á jòwò nà. 5Nà sɛ na bulùì nù vɛ, nà seli na bulu na sɛlɛ́ì nù nà sà èì ndè, è dè má nà dè sɛlɛ kamu nyɔ̀ɔ̀ò Jisɛ̀ wɔ funàì sɛ̀lɛ́ɛ̀ nù. Ŋgàmáà nù nàì sì ná nɛ̀ Jisɛ̀ Kolàì wɔ̀ dè na jainde? Kɛní naà nà yá nɛ̀ nàì nu sɛ̀ɛ́ɛ̀ nu tìì gbɛ̀. 6È dè mi kulúì nù nà sà ve èì ndè wɔ̀lɔ́ à tìó nu sɛ̀ɛ́ɛ̀ nù. 7Màì kpada bɛ́ɛ́lɛ́ èe dè ve nì wòlíì téŋ kulu de kùláà dè màì de namu nyɔɔ bulu bulu dè Jisɛ̀ wɔ ŋwùnù. Mi Ŋgàla sɔ wòíì dè, nàa nɛ̀ sɛlɛ wɔ̀lɔ́ èì gbulu nù dè. Wɔ̀lɔ́ nɔɔ̀ má kpada e ŋwùnù dí tìti èè dè, nà nɛ̀ wɔ̀lɔ́ é dè gbulu nù, wòlíì kulu de kùláà dè, màì de namu nyɔɔ bulu bulu Jisɛ̀ wɔ ŋwùnù. 8À gbɛ̀ nɔɔ̀ wɔ̀lɔ́ nɛ̀ì ŋgàmáà tɛmùì, kɛ́ àì ei ŋwúnàì gbɛ̀ siin. 9Nà kulu de tili ve, nà jainù nyíní má, kɛ́ na nù kewu kewùì dè. Yèlé nì nɔɔ̀ à ka Ŋgàla sɔ̀ na ŋwùnù feleŋge e dè nàì. 10Wɔ̀lɔ́ ŋwùnù mà dè jàkun wɔ̀lɔ́ sàadanù èé màì nai fandɛ̀ dè. Dɔ̀ɔ̀ nɛ̀ ve mà jì má na bò mǎ sǐn dè seli mà dè má de kewúì jòwàì nù Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ nió è mi ku. De kewu wɔ̀lɔ́ é júwà ve nà dè, èì wɔ̀lɔ́ dè é wàlà ve nà. 11À nà sàì ve mùndí, nà foli na kùlà kùláì dè. Nà júwà mi kpiìn wòíì nà nyìnì yii wòì, nà nɛ̀ na tàodéè kulu lɔ̀mù nù. Ŋgàláà wɔ́ ka wòlù kulu lɔ̀mù nɛ̀ jàvà ni wɔ̀ dè ve nai fandɛ̀. 12Nà kamu yiì tidì nà nìnàì yiì wòì. Ŋgàla wɔ faàn jèe wòlúò gbǐn wò te nà wòì. 13Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ Jisɛ̀ wɔ sɛlɛ kàí soolóè nɛ̀ Ŋgàla wɔ jàváà e kanàì dè nu kɔlɛn dèéè Ŋgàla Wɔi Nyináà wɔ́ nyìnì è na tidì e dè va wɔ́ faàòn.


text:
Ẹ̀bùn Nobel nínú Físíksì
Ẹ̀bùn Nobel nínú Físíksì (Àdàkọ:Lang-sv) je bibun ni ekan lodun latowo Akademy àwon Sayensi Oba Swidin. O je ikan ninu Ebun Nobel marun ti won je didasile latowo akoole ijogun Alfred Nobel ni 1895 o si unje bibun lati 1901; awon yioku ni Ebun Nobel ninu Kemistri, Ebun Nobel ninu Litireso, Ebun Nobel Alafia, ati Ebun Nobel fun Iwosan. Ebun Nobel ninu Fisiksi akoko je bibun fun Wilhelm Conrad Röntgen, ara Jemani, " fun idamo ise iwofa pataki to ti se nipa iwari àwọn ìranná (tabi ìranná-x tabi x-rays)." Ebun yi unje mimojuto latowo Nobel Foundation beesini won gba kakiri bi ebun oniyijulo ti onimosayensi kan le gba ninu fisiksi. Won unfihan ni Stockholm ni bi ajoyo ododun ni 10 Osu Kejila, to je ajodun iku Nobel. Físíksì


text: 1Mimmee, ti dàá sòoǹ diyimɔɔl din timbi Juuda yab naanja Abraam nìn kée pu yii ba? 2An yaa sá Abraam tunnyaaŋŋi pu ní Unimbɔti yíiń-u deedeedaanee, u bàà ŋūǹ kí nīn dàkà u-ba. Ama waa ŋūǹ kí dàkà u-ba Unimbɔti nimiin. 3Unimbɔti takaldau poon lī yii ba ní? Yii: “Abraam nìn fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti ki kíí, ní Unimbɔti ká u-fookiiu un u cáá u-puee ní ki yíiń-u deedeedaan.” 4Unil un túń ditundee, bi yaa pàn̄-uee, baa lì yii bi pú-u fam, ama u-tundi paati ní u fɔ̃ɔ̃. 5Un kaa ŋá diba, ama ní ki fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti un di yàntī binikpitib kpántí deedeedambee ki kííyee, Unimbɔti yíì udaan deedeedaan u-fookiiu pu. 6An di yāntì ní Dafiidi nìn lī yii un bí dipɔɔpindinee di sá unil un Unimbɔti yíiń deedeedaan an kaa sá u-tuuŋŋi puee. 7“Bin bin Unimbɔti dū bi-yìntitam ki pú-bi ki pítì bi-kpitiyee bí dipɔɔpindinaaaan! 8Un ní ti-Dindaan kaa ti lì yii u ŋá ikpitee bí dipɔɔpindinaaaan!” 9Mimmee, dipɔɔpindi gbanti sá ki tīī Juuda yab bin gífèe ŋmaniŋma, kaa sá ki tīī bin kíǹeeee? Ti dáá ká yii: “Abraam nín fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti ki kííyee pu ní Unimbɔti yíiń-u deedeedaan.” 10Ŋyunti ŋulɔŋu ní Unimbɔti yíiń-u deedeedaan ní? U nín gíí ki dɔ́òyeeyaaa u nín kaa láá gííyee? An kaa sá u nín gíí ki dɔ́òyee ní u lī, an sá min waa láá gííyee ní u nìn lī. 11Boonee ní Unimbɔti bí Abraam ń gíí án nīn sá kudaaŋŋu yii u sá deedeedaan u-fookiiu pu. Míǹ puee, bin kɔkɔ fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti ki kíí, kaa gífì ki sá deedeedambi Unimbɔti nimiinee, bi-baa di sá Abraam, 12ní u sá bin gííyee mun baa, kaa sá bi nín gííyee ŋmaniŋma pu, an sá bi nín fɔ̃ɔ̃ ki kííyee pu, kii ti-baa Abraam mun nín nìn fɔ̃ɔ̃ ki kíí pu, kaa láá gííyee. 13Unimbɔti nìn pɔ̃oǹ Abraam nì u-naantiibi yii u dàá dāá dū duulnya kí tīī-bi. An kaa sá Abraam nín nìn nɔ́ɔ́ marabee pu ní u nìn pɔ̃oǹ-u míǹ, an sá u nín nìn fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti ki kíí Unimbɔti yíì-u deedeedaanee pu. 14An yaa sá tí nīn tɔ́ marab ní kí fɔ̃ɔ̃ tin Unimbɔti pɔ̃oǹ-tee mimmee fookii ŋá fam dee, ní Unimbɔti poondi kaa ti bí tiban. 15Di sá yii marab cāabìń ditafadaaldi ní, ní laakin marab kpée, marab yìntitam mun kpá. 16Mimmee, ti ká yii ti nín fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti ki kííyee pu ní ti fòol̄ tin u pòontí-tee. An sá Unimbɔti ŋanti pu ní an bí míǹ ki tīī Abraam maaliŋu kɔkɔ. An kaa sá ki tīī bin tɔ́ Mooisi marabee ŋmaniŋma, an sá ki kpáaǹ bin kɔkɔ fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti ki kíí kii Abraam nín nìn fɔ̃ɔ̃ ki kíí puee. Timbi bin kɔkɔ fɔ̃ɔ̃ ki kííyee baa di sá Abraam. 17Unimbɔti lī u-takaldau poon míǹ ní yii: “M dū-si ki kpántì atimbun tikpil baa.” Unimbɔti un fìkitī bitaŋkpiibi ki wāĺ tin kaa láá bée kii tì bée, Unimbɔti un pu Abraam nìn mákée yāntì u sá ti-baa. 18Abraam nìn nyí yii tiba kaa bí ki dàkà yii u dàá màal̀ kibiki, ama ní ki fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti bɔti ki kíí, ki máká yii u dàá màal̀, ní ki lafun dūu kpántì atimbun tikpil baa, kii Unimbɔti nín nìn péē tùkū-u puee yii: “A-maaliŋu nín dàá nīn wīikí min nyɔkɔmee dee.” 19U nìn púĺ ki bàn̄ abin dilaataal. U yaa kpēē u-bee, u-wunti pēefì, ní u yaa tí kpēēu-nimpuu Saaraayee ú mun kpántì unimpunaati, bi-liitil jítì mmaal pu, ama ní u-mákal dáá gbíntìi pɔ̄ɔ̄. 20Waa fá u-mákal kí dàkafì yii Unimbɔti kaa ŋūǹ kí ŋá tin u pɔ̃oǹee, ama u-mákal tīī-u mpɔn ní u nyɔ́ŋkì Unimbɔti, 21ki béè u-pɔbilin yii, ibaamɔn, Unimbɔti cáá mpɔn ki dàá ŋá min u pɔ̃oǹee. 22An pu ní Unimbɔti yíiń-u deedeedaan. 23An kaa sá úǹ baba pu ní an ŋmàn̄ yii Unimbɔti yíiń-u deedeedaan, 24an sá ti mun pu, kun puee Unimbɔti kpèé-ti yii ti mun sá deedeedambi dimákal din ti cáá úǹ Unimbɔti un fīkitì ti-Dindaan Yeesu ditaŋkpiilinee pu. 25Ti-kpitii pu ní Yeesu kpíì, ní ki fīkitì, ti mun ń ŋmā kí kpántí deedeedambi Unimbɔti nimiin.


text:
ICQ.com
Diza's profile
General information
Itay
Hazan
Diza
Male
12 April 1982
Aries
48336561
àðé îàîéï ùäàáéøéí äëé èåáéí äí àìå òì ñåñéí ôåðé çåîéí ÷èðéí ,åìà ñåñé îìçîä öçåøéí. äáòééä òí ñééçéí çåîéí äéà ùäîöìîåú îúáééùåú îäí. äøé àéæå ðñéëä úøöä ìäúìååú ìàáéø òì çîåø öåìò? ääîåï àåäá àú äñåñ îîù ëùí ùäåà àåäá àú äàáéø ,æä çì÷ îääöâä,îòñ÷ú äçáéìä. àæ îä éòùä äàáéø ä÷ñåí áòì äîéãåú åäúåëï ? äàí éôúç áîñò ðöçé ëîòè ìçáì äàøõ äàâãé ùì àðùéí òéååøéí ìöáò äñåñ ëãé ìæëåú áäòøëä ,àå ùîà éçìéó àú áäîú äîùà?
English, Hebrew


text:
STS-32
STS-32 je iranlose 33k ninu eto Oko-Alobo Ofurufu ti NASA, ati igbera 9k fun Oko-Alobo Ofurufu Columbia. Nigba to gbera ni 9 January 1990, o je igba akoko leyin STS-61-C ti Pepe A ni Agbala 39 ti Gbongan Ofurufu Kennedy je lilo fun igbera; bakanna o tun je igba akoko ti Mobile Launcher Platform No. 3 (MLP-3) je lilo ninu eto Oko-Alobo Ofurufu. STS-32 lo je, nigbana, iranlose oko-alobo to pe julo to waye, pelu igba to to ojo 11. Ko to kan STS-32, iranlose kan soso to ni iye igba kanna ni STS-9 in 1983.


text:
Mary J. Blige
Mary Jane Blige (orukoidile pípè /ˈblaɪʒ/; ojoibi January 11, 1971; pipe: Meri Je Blaij), bakanna bi Mary J. Blige, je akorin atokun, olukorinsile, osere ati rapper ara Amerika. Blige gba 9 Ebun Grammy 9 ati Ebun Orin Amerika 4. Blige ni awo orin mejo ti won je opo-platinom. Blige tun ti gba Ebun Awon Ogbologbo Orin Agbaye (World Music Legends Award) fun asepo awon orin hip hop ati soul ni ibere ewadun 1990. O je fifi nomba 100 ninu akojo awon akorin 100 olokiki lailai latowo iwe-iroyin olosoosu Rolling Stone.


text:
Ẹ̀sìn Krístì
Ẹ̀sìn Kristi tàbí Ìsìn Kristi tàbí Ẹ̀sìn onígbàgbọ́ (tí àwon míràn máa ń pè ni Ẹ̀sìn Kiriyò) jẹ́ ẹ̀sìn Ọlọ́runkan tọ́ dá l'órí ìgbésíayé àti àwọn ẹ̀kọ́ Jesu ti Nasareti gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe kọsílẹ̀ nínú Májẹ̀mú Tuntun ti Bíbélì.
Ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ ló fẹ́rẹ̀ tan kálẹ̀ jù ní gbogbo àgbáyé. Ní bíi nkàn an ọdún bíi mewa séyìn ìye àwon Tí ó n sẹ ẹ̀sìn ìgbàgbọ ní àgbáye fẹ́rẹ̀ tó bílìònù méjì ènìyàn Bíì àwọn ẹ̀sìn míràn èsìn ìgbàgbọ́ ní àwọn òpó igbagbọ àti àsà tì ó dìrò mó. Fún àwọn tó bá jẹ onígbàgbó nìkan ló lè ní òye ìtumọ̀ àwọn òpó igbagbo tí ẹ̀sìn yí dìró mọ́ dáradára. Sùgbọ́n síbẹ̀síbẹ̀ a sì lè sàlàyé fún aláìgbàgbọ́ nínú ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ ohun tí èsìn ìgbàgbọ́ jẹ.
A le rí ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ gẹ́gẹ́ bí àpéjọpọ̀ àwọn onìgbàgbọ́. A tun le ríi gẹ́gẹ̣́ bí ìgbésíayé ayé tí onígbàgbọ̀ ń gbé. A le rí èsìn ìgbàgbọ́ gẹ́gẹ́ bí iş̣ẹ́ ìsìn, a tún lé ríí gẹ́gẹ́ bií àşà, gbogbo itumọ̀ yìí tàbì jù bẹ́ẹ̀ lọ ni a le fún ẹ̀sìn ìgbàgbọ́. A le şe àfiwé ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ pẹ̀lú àwọn ẹ̀sìn míràn làtàrí pe ọ̀pọ̀lọpọ̀ èsìn ló ní àwon àbùdá tí èsìn ìgbàgbọ́ ní. Fún ìdí èyí yó şànfàní nígbà tí a bá n sọ nípa èsìn ìgbàgbọ́ lati máa mẹ́nu ba àwon èsìn míran. Ṣùgbọ́n ó ṣe pàtàki náà láti şàgbéyèwò àwon àbùdà tí ó jẹ́ ti èsìn ìgbàgbọ́ póńbélé.
Ohun Pàtàkì tí ó jẹ́ ààrin gbungbun èsìn ìgbàgbó tí ó dàbí òpó tí ohun gbogbo dìrò mọ́ ni Jésù . Ìgbàgbọ́ nínú ohun tí Jésù jẹ́ tàbí tí ó ṣe nígbà ayé rè lọ́ bí ìlànà tàbí èkó tí ìjo kọ̀ọ̀kan ń té lè ninu ẹ̀sín ìgbàgbó. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọpọ́lọpọ́ onígbàgbọ́ ló gbàgbọ́ pe ènìyàn ìyanu ni Jésù, àti pé ìṣẹ̀dá rẹ̀ yàtọ sí ti ẹ̀dá alàyè yókù wọn a (àwọn onígbàgbọ) si tún máa kóni láti tẹ̀le àwọn ìkọ̣́ni Jésù, síbẹ̀síbẹ̀, imọ awọn onígbàgbọ́ nipa ohun tí Jésù jẹ́ nítòótọ́ kò jọra wọn. Nítorí ìdí èyí yó ṣe Pàtàkì fún wa láti lo bíbélì ìwé mímọ́ àwon onígbgàgbọ́ làti ṣe atọ̀nà wa nínú àlàyé yìí.
Bíbélì jé ọ̀rọ̀ olọ́run tí a ti ọwọ̣́ awọn ènìyàn mímọ́ kọ. Ìwé mẹ́rindínláàdọ́rin ni wọ́n kó jọ sínú Bíbéli. Apa kan jẹ màjẹ̀mu láíláí tí a ti ọwọ́ àwọn wòlíì kọ Nígbàtí májẹ̀mu títun jẹ ẹ̀yí tí a ti ọwọ́ àwọn àpósítélì kọ nípa Jésù láti fi tan ìwàásù Jesu kálè. Àwon elékọ̀ọ́ bíbélì tí à ń pè ni (Theologians) gbà pe Májẹ̀mú láíláí wà ní ìṣọ̀kan pẹ̀lu májèmú títun. Májẹ̀mú láíláí sọ nípa iṣẹ́ ìgbàlà ti Jésù wá ṣe nílé aye. Nígbàtí májẹ̀mú títun n ṣe àmúşę ohun tí màjèmú làìlàì sọ.
Bíbélì fìdí rẹ múlè pé gbogbo ènìyàn ní ó sá ti ṣè tí ó sì ti kùnà ògo Ọlọrun (Romu 3:23). Èyí ni láti sọ pe ẹlẹ́sẹ̀ ni gbogbo ọmọ adárí hurun. Iwe Romu orí kẹrin ẹsẹ ikẹtadínlíágun títí de ikọkànlélógún (Romu 4:17-21) pẹlu fìdí re múlẹ̀ pe láti inú ẹ̀sẹ̀ àìgbọràn ti Ádámú ati Eéfà Ọkùnrin àtì Obìnrin akọkọ ṣẹ̀ ni gbogbo ẹ̀dá ọ̣mọ̣ ènìyàn ti di ẹlẹ́sẹ́, torí láti ara àwon méjéèjì ni gbogbo ọmọ ẹ̀dá ti ṣẹ wa. Àlàyé ìbę̣rę ìran ọmọ ènìyàn wa nínù Jénésísì (Genesis). Fún ìdí èyí ọmọ ènìyàn nílò ìdáríjì ẹ̀ṣẹ̀ láti ọ̀dọ́ Olódùmarè, torí rè ni Jésù ṣe wá sílé aye láti wàásù ìgbàlà àtì láti kú fún ọmọ aráyé fún ìwènùwọ́ àti ìràpadà ẹ̀sẹ̀ wọn (John 3:16, Matthew 1:21)
Jésù Kírísítì, ni bíbélì tún sọ fún wa pe o jẹ ọmọ ọlọ́run (John 3:16). Jésù fúnrarẹ̀ pe ara rè lọ́mo ọlọ́run nínú ọ̀pòlòpò ẹsẹ̣ bíbélì pàápàá jùlọ nínú àdúrà olúwa tí ó kọ́ àwọn ọmọ ẹ̀yìn rẹ̀ láti máa gbà (Matheu 6:9-13, Luke 11:2-4). Jésú sẹ ọ̀pòḷòp̣ọ̀ iṣẹ́ ìyanu láti fi ìfé olódùmarè hàn sí àwọn ọmọ ènìyàn. Ó lajù afọ́jú, Ó jí okù dìde, Ó mú arọ ní ara dá. Onírúurú ìjọ onìgbàgbọ́ ló ní orísìírísìí ìtumọ̀ fún bibeli torí ìdí eyi onírúrú ìlànà èsìn ni ìjọ kọ̀ọ̀kan ní. Àtí pé ìgbàgbọ wọn nípa ohun tí Jésù jẹ́ yàtọ̀ díèdíẹ̀ síbèsíbè gbogbo wọn gbà pé olùgbàlà ni Jésù. A le ṣe kònkárí àwọn òpó ìgbàgbọ́ tó wà nínú èsìn ìgbàgbọ́ ní ọ̀nà márùn-ún
- Ìgbàgbọ́ nínú ìwáyé àti ikú Jésù fún ẹ̀sẹ̣̣̣̀ gbogbo ọmọ ènìyan (John 3:16)
- Títèlé àwọn àṣẹ ti Jésù pa àti ṣ̣iṣe àwòkóṣe ìgbésí àyé re (John 15:14)
- Jíje ónje ale olúwa ní írántí ikú Jésù (Luke 22)
- Jíjósìn pèlú àwon onígbàgbó (John 13:34-35)
- Síse ìtèbomi (Mathew 28:19)
Bí mo se so sáájú àwon onígbàgbó ní èró to yàtò nipa òpòlopò nnkan nínú bíbélì fún bí àpeere awon kan gbà pe Jésù dógba pèlú olódùmarè eléyìí ni wọ́n ń pè ni èkó métalọ́kan ninu eyi tí o so pe, olódùmarè, Jésù àti Èmí mímó bara won dógba àti pe nnkankan náà ní àwon métèèta. Àwon onígbàgbó míràn ko faramó èyí torí kò séé fòye gbé bí ènìyàn tàbí èdá méta ṣe le parapọ̀ di okan. Àmó sa òpòlopò ìjo àwon onígbàgbó ló gbàgbó nínú àwon òpó márààrun tí a là sílè.
ÌTÀNKÁLÉ ÈSÌN ÌGBÀGBÓ[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ní ìlú Jerúsálémù ni èsìn ìgbàgbó ti bèrè kò tó di pe àwón omo ogun Róòmù ba ìlú náà jè ní ogórin odún léyìn ikú Jésù. Díè nínú àwon Júù lo kókó di onígbàgbó torí wón gbà pé Jésù Kírísìtì ní àmúse àsótélè àwon wòlíì nínú májèmú láíláí sugbon láti ipasè isẹ́ ìwàásù ti Póòlù àpóísitèlì se ní óríléèdè àwon kènfèrí(àwon aláìgbàgbó), òpòlopò kènfèrí bèrè sí ní di onígbàgbó.
Inúnibíni jé bíi omo ìyá awúsá fún èsìn ni kò sí ẹ̀sìn kan tí kò ní alátakò. Bí ẹnìkan kò bá gba ohun tí mo gbàgbọ́ ó ṣeéṣe fun irú ẹni béè láti takò mí. Bẹẹ gẹ́gẹ́ lọ́ ṣe ri fún èsìn ìgbàgbó, onírúurú àtakò sùgbọ́n èyí tọ́ burú jù ní inúnibíni láti ọdọ Ọba Nẹ́rò tí í se olórí ìjoba Róòmù nigbana Ọba yìí ko le gbà ki enìkan máa pe Jésù ní Olúwa Nígbà tí òun sì jẹ́ Ọba, ìdí nìyí tí ó sẹ gbógun ti ìgbàgbó.
Sugbọ́n léyìn ọba yìí, ọba kan jẹ tí ó n jẹ Constantine. Ọba yìí di onigbàgbọ́. Èyí mú kí ẹ̀sìn igbàgbọ́ gbayì nígbà náà ó sì wá rọrùn fún ẹnikẹ́ni láti di onígbàgbọ. Bákannáà eléyìí mú kí ìgbàgbọ́ di yẹpẹrẹ, ko di gbẹ̀fẹ́, yàtọ̀ sí èyí ìjo páàdì(catholic) to wa ni Róòmú nkó àwọn èèyàn ni papá mọra wọ́n fi jújú bo àwọn ènìyàn lójú wón gbe ọ̀rọ̀ àṣà aye wọ inú ìjọ. Eléyìí sì mú kí èdè àìyedè àti ìṣọ̣̀tẹ̣̀ bẹ́rẹ́ nínú ìjọ̀. Ìgbà tó yá ìyapa bẹ̀rẹ̀ sí ní dé àwọn èèyàn tí ó sì sokùnfà ìyapa naa ni àwọn èèyàn bíi Martin Luther, John Calvin, Ernst Troeltsch àti àwon ènìyàn míràn tí a kòlè dárúkọ. Wọ́n tako àwọn àṣà bíi kí á máa ṣe ìtẹ̀bọmì fún ọmọdé, ẹ̀kọ́ lórí metalọkan àṣepọ ìjọ ati ìjọba, sísọ àwọn olórí èsìn bíi ti olórun. Gbogbo àwọn àṣà yìí ni àwon ènìyàn wònyí tako. Ìyapa tí ó sẹlè kúrò nínú ìjọ paadi (Catholic) ló bí àwọn ìjọ bíi onítèbọmi (Baptist), Àgùdà (Anglican), Methodist àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̣̀ lọ. Bí ó tìlẹ̀ jé pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ onírúurú àjọ ati ìpàdé ni wọ́n gbé kalẹ lati ṣe àtúnṣe àwọn aṣa ijo,̣ sìbẹ̀ òrò kò ní ojú itu. Yàtọ̀ si èyì ìtànkálè ẹ̀sìn ìmàle (Islam) tún ṣàkóbá fun ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ lọpọlọpọ, ìdàgbà sókè èsìn ìmàle bèrẹ̀ ni ogoòrùn – un mèfa odún leyin iku Jesu.
Àmósá laye òde òní kí èsìn ìgbàgbó má baá so òtító rè nù onírúurú ìgbìmò àti àjo lati gbe kalè láti mú àjosepo àti àsoyepo wà láàrin awon ìjo. Pèlúpèlú onírúurú ìjo loti n gbìyànju láti se ìwádìí ìjìnlè sínú bíbélì láti lóye ohun tí bíbélì n so.
- IDOWU OLUWASEUN ADESAYO.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]


text:
Astatínì
Astatínì tabi Astatine je apilese kemika alagbararadio pelu ami-idamo At ati nomba atomu 85. Ohun eyi towuwojulo keji ninu awon halojin. Botilejepe astatini nje mimuwaye nitori ijera alagbararadio ninu adanida, nitori short aabo emi kukuru re a le ri ni iye tintin. Astatini koko je mimuwaye latowo Dale R. Corson, Kenneth Ross MacKenzie, ati Emilio Segrè ni 1940. Odun meta koja ki o to dipe ipase astatini bakanna je wiwari ninu awon alumoni aladanida. Titi di aipe opolopo awon iwuwa aladanida ati kemika astatini je nipa sise afiwe mo awon apilese miran. Melo ninu awon isotopu astatini nje lilo bi olufonsita iwonwo alpha ninu awon imulo sayensi, be sini adanwo awon imulo oniwosan fun astatini 211 ti sele. Lowolowo astatini ni apilese aladanida to sowonjulo pelu idiye bi 30g ni o wa ninu igbele Aye.[1]
Itumosi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ Close, Frank. Particle Physics: A Very Short Introduction. Oxford University Press: New York, 2004. Page 2.


text: 1Ge mmè, e pá vígà, tãagai ló Bàrì mai beele kọ bé mon bel Dõò láá vàlẹ̀ bá zààlà tení ló kẽ vaá ié ka, belí bé e a è nááá zẹ̀ẹ̀ boolo naa. 2Bannai gé Bàrì kọ á uúi lọl bá gbò bàg nè gbò pọ́lọ́, boo bée kọ níì dénè nen ní e a ziga ló mon bel Bàrì e nì. 3Dõò bọ́ ló dẹ̀lẹ̀ nyíe boo, vaá à é nveèi kpóó ló vaá kpènài lọl bá Pọ́lọ́ Nená. 4Dõò náa kọ nyíe beele á àgài boo. È nyímà kọ ò gé náanii belí bé e beele beè kọ́ naa nèi vaá mè ò é kilii sĩ́ gè naanii vó. 5È gé ban kọ Dõò á naa kọ ó nyimai íb bé e Bàrì vulèi naa, vaá à náa kọ ó láá ĩimai belí bé e Kráìst beè ì̃ìmà naa. 6Pá vígà, è gé élá boo bée bẹẹ Dõò Jíìzọ̀s Kráìst vaá nèi na kà lẹ̀ẹ̀lài kátogóí kọ ó kpoolai ló lọlii ló kọ̀láá kà vígà e a dú kpọ̀lọ̀ vaá náa tõo íb dùm e o beè monii bá beele. 7Boolo nyímàì kọ à bọ́ ló kọ ó tõonii íb dùm e beele beè tõo. Boo tṍó e beele beè dìí lóá, née beè dú kpọ̀lọ̀. 8Née beè dé gyã́á tọ́ọ̀ nen pọ́ì, sõò e beè sí agẹ tóm vaá kpọá té ló, vaá tú bílá dee nè ẹ́ẹ́ èlà simá pííla, kọ bé née dú nyèè tò nè tọ́ọ̀ bọ̀ì. 9À dú kà kà kọ è íè kpóó e e gá è láá kọmá nèi kọ ó tui gyã́á domai, sõò e beè gbĩ́ gè tú bẹẹ ló nè, naamá nu dòmà bá nè boolo, kọ bé ò nói nu lọlii ló. 10Boo tṍó e beele beè dìí lóá, e beè olòó kọ́ nèi kọ, “Nen e bè náa gbĩ́ gè sí tóm, á gá dé gyã́á.” 11È gé kọ́ vóí nèi boo bée kọ è dã́ kọ sìgà bọ̀ì dúì kpọ̀lọ̀. Bà náa gé sí tọ́ọ̀ kà tóm. Tãa vó, bà olòó dọ kẽ ló bel tení ló kẽ. 12È gé élá boo bée Jíìzọ̀s vaá nè lẹ̀ẹ̀là gbò e bà dì belí vó, vaá dùùlàva bá deè tṍ kọ bà á fẹẹlẹ ló sí tóm, kọ bé bà ié gyã́á e bà é dé. 13Tãa bá boolo, e pá vígà, lói á gá ọọ ló gè naa lé nu. 14Palà ge biilii dẽe sĩ́ nen e bè náa gban tṍ ló nu e beele émi m kpáí. Ó gá zọíe gbai tọ, kọ bé kẹ́ẹ sííe. 15Sõò ó gá ẹvííe belii bọọ nen ọ́b; tãa vó, ò duulaíe bá deè tṍ dìgà belí bọọ vígà. 16Kátogóí, è gé ban Dõò fẹ́ẹ́ fẹẹ̀ ló kọ á olòó tú ńlẹ ló nèmài fẹ́ẹ́ fẹẹ̀ ló kọ̀láá tṍó, m kọ̀láá kà di tõ̀ò. Dõò á zọ̀ dénè bọ̀ì tõ̀òà. 17Nda, Pọ́ọ̀l, tú ńda bá emmá na kà kànà mòn kólí. Níí nu e o é ténií ló vaá nyimai ló kọ̀láá kà kpá e a dú bá nda é. Níí ńda bá kpá. 18Sàn nyíe bẹẹ Dõò Jíìzọ̀s Kráìst á zọ̀ dénè bọ̀ì tõ̀òà.


text: 1Ní m ká un kā dibeejal puee ŋúb́ takalda ubɔ u-ŋaŋgiilin, an ŋmàn̄ poon nì boon ní bi dū tiwampiiŋkaal tiluli ki bɔ́ob́ takaldee. 2Ní ntūun ŋun cáá mpɔnee bíī báakí mpɔn yii: “Ŋma di cáá mpɔn kí bútí tiwampiiŋkaal nee kí kpátí takalda nee dee?” 3Báà ubɔ nìn kpá yilpuɔɔɔ, ki kpá taapuɔɔɔ, ki kpá ditaŋkpiilin kí ŋmā kí kpátí takaldee kí kàaǹ poon. 4Niinee ní m bíī sūǹ tikpil, kun puee ubɔ kaa nìn bí laaaba ki ŋūǹ kí kpátí takaldee kí kàaǹ tin bí poonee. 5Ní bikpilib mmuŋku nì binaayee kansikin ubɔ bí-mi yii: “Taa ti sɔ̄. Kpèè! Juuda naakookun gbikintiu un sá ubɔti Dafiidi naantiiuee jáń ki jíń. Úǹ di dàá ŋmā kí bútí tiwampiiŋkaal tiluli tin bi dū ki bɔ́ob́ takaldee kí kpátí-u kí kàaǹ.” 6Ní m kpēēyee, dipibil di yú bikpilibee nimiin, dibeejal nì tiwan tinaa tin cáá kufoouee kansikinee, ki bí kii bi nìn kūū-dee, ní dì cáá iyin iluli, animil aluli, animil alulee di sá Unimbɔti Fām miluli min u tú duulnya kɔkɔnee. 7Dipibilee di dɔ́miń ki fɔ̃ɔ̃ un kā dibeejal puee ŋaŋgiiliŋun takalda. 8U fɔ̃ɔ̃ takaldee ki dɔ́òyee ní tiwan tinaa tin cáá kufoouee nì bikpilib mmuŋku nì binaayee dɔ́miń ki lítì u-nimiin, báà ŋma ŋúb́ kubeeu nì sindaariya sambiyaamu, ní talaalu gbí poon, talaaluee di sá binimbɔtinooliibi wimmeem. 9Ní bi bí ki gà nlampɔɔn ki nyɔ́ŋkí-u yii: “A máaǹ kí fɔ̃ɔ̃ takaldee kí bútí tiwampiiŋkaal tin bi dūu bɔ́ob́ee. Kun puee bi kūū-si ní a-fatikuu dá anibul kɔkɔ nì isoon kɔkɔ nib, nì atimbun kɔkɔ nib nì ntimu kɔkɔ nib ki tīī Unimbɔti, 10ki dū-bi ki ŋá dibeel poon nib, bí nīn sá ti-Nimbɔtiu saraaŋaliibi kí jī dibeel duulnya poon.” 11M bí ki kpèéyee, ní ki gbìl̄ itūun kucikukpaaŋŋu kutukub kutukub wooku māntì ki tú dibeejalee nì tiwan tin cáá kufoouee nì bikpilibee. 12Ní bi gà ilan mpɔn yii: “Dipibil din bi kūūyee máaǹ bí tīī-dì mpɔn nì tigaajati nì iciin nì jilma nì tinyool nì ipaka.” 13Niinee ní m gbìl̄ tiwannáaŋkaal tin kɔkɔ bí yilpuee nì tin kɔkɔ bí taapuee nì tin gítī bí kitiŋ taapu taapuee nì tin bí tiŋkunee, tiwannáaŋkaal kɔkɔ bí ki gà ilan yii: “Un kā dibeejal puee nì dipibilee di máaǹ inyɔŋki, ipaka, tinyool, nì mpɔn kí nīn péēcáā cá jaanjaan.” 14Ní tiwan tinaa tin cáá kufoouee kíí yii: “Ameen!” Ní bikpilibee lítì bi-nimiin ki nyɔ́ŋkì-bi.


text:
Ẹ̀bùn Nobel
Àwọn Ẹ̀bùn Nobel (Nobel Prize ni ede Geesi ati Nobelpriset ni ede Sweden Norwegian: Nobelprisen) ni awon ebun odoodun kariaye ti awon igbimo ara Scandinafia fun ni fun idamo imulosiwaju asa ati sayensi. Won je didasile ni 1895 latowo ara Swidin onimokemistri Alfred Nobel, oluse dynamite. Àwon ebun ninu Fisiksi, Kemistri, Iwosan, Litireso, ati Alafia koko je bibun ni 1901. Ebun Sveriges Riksbank ninu Sayensi Okowo ni Iranti Alfred Nobel je didimule latowo Sveriges Riksbank ni 1968 o si koko je bibun ni 1969. Botilejepe eyi kii se Ebun Nobel gangan, ikede ati ififun re unsele nigba kanna mo awon ebun yioku. Ebun kookan je didamo gege bi ebun oniyijulo ni papa ise won.[1]
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ Shalev, Baruch Aba (2005). p. 8.


text:
Joseph Louis Lagrange
Joseph-Louis Lagrange (25 January 1736, Turin, Piedmont – 10 April 1813, Paris), abiso Giuseppe Lodovico (Luigi) Lagrangia, je onimo mathimatiki ati atorawo to je bibi ni Itali, sugbon to gbe apa igbesiaye re kan ni Prussia ati apa kan ni Fransi, to se ipa pataki si gbogbo papa ituwo, si iro nomba, ati si isiseero ologbologbo ati orun. Pelu itileyin Euler ati d'Alembert, ni 1766 Lagrange ropo Euler gege bi oludari mathimatiki ni Akademi awon Sayensi Prussia ni Berlin, nibo to wa fun odun toju ogun lo, to si ko opo iwe ati to si gba orisirisi ebun latowo Akademi awon Sayensi Fransi. Aroko Lagrange lori isiseero alatuwo (Mécanique Analytique, 4. ed., 2 vols. Paris: Gauthier-Villars et fils, 1888-89), to ko ni Berlin ati to je kikoko tejade ni 1788, lo sagbesile iwo lekunrere julo lori isiseero ologbologbo leyin Newton, o si se ipilese fun igbedagba fisiksi onimathimatiki ni orundun kokandinlogun.


text:
Íónì
Íónì je atomu tabi horo kan ni inu ibi ti iye apapo awon elektronu ko dogba mo iye apapo awon protonu, bi be ti atomu na yio ni agberu itanna to seku to je didaju tabi lilodi. Ioni wa lati oro ede Griiki ἰόv (to tumosi "o rinso"), o si koko je lilo latowo asefisiksi Michael Faraday fun awon ohun ti won unlo labe iwo itanna larin awon elektrodu ninu iyosomi kan, nigbati ayika itanna kan ba je mimulo mo.
Ti atomu adogba kan ba pofo elektronu kan tabi jubelo, yio ni agberu siseku didaju, eyi ni a unpe ni kationi. Ti atomu kan ba jere elektronu, yio ni agberu siseku lilodi, a si unpe ni anioni. Ioni kan to ni atomu kan soso ni a unpe ni ioni atomu tabi oniatomukan; to ba ni atomu meji tabi jubelo, a unpe ni ioni onihoro tabi oniatomupupo.
Ninu apere isodiioni efuufu kan, awon ohun kan ti a unpe ni "ibeji ioni" je dida ti won ni elektronu adawa kan ati ioni didaju kan.


text: 1Nnabiyaamu, m-bɔjoolkaati sèé: ní nīn mèé ti-pu an nín dàá ŋá pu Unimbɔti bɔti ń gbìtī kí bà ntimu poon malaa malaa, kí nīn cáá tinyool kii an nín ŋá ni-cee miŋyee. 2Ní mèè ti-pu an nín dàá ŋá pu Unimbɔti ń nyāntí-ti binikpitib nì bitɔŋfitiibi ŋaanee, kun puee an kaa sá binib kɔkɔ di fòol̄ Unimbɔti bɔti ki kíikí. 3Ama ti-Dindaan sá ibaamɔndaan ní, u dàá yàntī ní nīn ŋúb́ an pɔ̄ɔ̄, kí mɔ̄tì ni-pu Sitaan ukpiti ń taa ŋmā-ni. 4Ti-Dindaan puee ti cáá ni-pu dimákal ki béè mbaamɔn yii tin ti dàkā-nee ni bíī ŋáań míǹ, ki dàá nīn gbíntì ki ŋáań ki cá. 5Ti-Dindaan ń yàntī ní béé ni-pɔbiliŋ poon Unimbɔti neendi nì Kriisitoo nín tìì kimɔtii kiŋyee. 6Nnabiyaamu, nì ti-Dindaan Yeesu Kriisitoo yindi puee, ní gàntīmaan nnabiyaamu mun di sá biwutijoodambi kaa là kí ŋá min ní ti dàkà-nee. 7Nimbi ni-ba nyí ni nín máaǹ kí fɔ̃ɔ̃ min timbi ŋáańee, kun puee ti nín nìn bí ni-ceeyee taa nìn sá biwutijoodambi. 8Taa dɔ́miń ki kā ubɔ pu u kpīintí-ti fam, ama kí taa nín̄ kā ubɔ pu udaan ń nīn kpīintí-tee puee, ti nìn tūǹ ditundi ní, ŋwìiń pu nì kunyeeu ki gì. 9Ti nín nìn bí ki ŋáań mimmee an kaa sá yii taa nìn cáá nsan kí fɔ̃ɔ̃ ni-jikaati, ama ti ŋá míǹ ki dàkā-ni ní fɔ̃ɔ̃ min timbi ŋáańee ní. 10Di sá ti nín nìn bí ni-ceeyee, ti nìn tùkū-ni tibɔti tiba, yii un kaa là kí tɔ̄ ditundee kaa máaǹ kí jī mun. 11Kun puee ti gbìl̄ yii ni-kansikin biba sá biwutijoodambi ki kā kaa ŋáań diba ní ki cáǹ bi-ba ki kɔ̄ntí bi-jutiibi bɔtin. 12Nì ti-Dindaan Yeesu Kriisitoo yindi puee, ti tùkù ki kpáafí an nibee yii bí tɔ̄ ditundi nì dipɔɔsɔŋkil poon kí kpíiǹ bi-ba. 13Ama nimbee, nnabiyaamu, ní taa yàntī tiŋan diŋal. 14Un di yaa kaa tɔ́ tibɔti tin ti ŋmàn̄-ni takalda nee poonee, ní dáań-u, ni nì u ń taa ti nín̄ nɔ̃otí, icoo ń kɔ́-u. 15Ní taa nín dū-u kí kpántí ni-nannanliu, ama ní sāŋkì-u kii unil nín sáŋkí u-nabiki tibɔti puee. 16Ti-Dindaan un tìì ŋgbansɔŋfee u-ba ń tīī-ni ŋgbansɔŋfi ŋyunti kamaa nì tikɔkɔ poon. Ti-Dindaan ń nīn bí ni-kɔkɔ cee. 17Ijaam nee, man Pɔɔl m-ba ŋal di ŋmàn̄. M-takaldab kɔkɔ poonee m nín nyìitī m-ŋal puee dee, kpèèmaan m-ŋmaŋmabiti dee. 18Ti-Dindaan Yeesu Kriisitoo ŋanti ń nīn bí ni-kɔkɔ pu.


text:
Ẹfọ̀n-Alààyè
Nínú àwọn ìwé ti mo yẹ̀ wò. kò sí èyí tó sọ pàtó ìgbà tàbí àkókò tí a dá ìlú Ẹ̀fọ̀m-Aláayè sílẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí ìṣe àti àbúdá ìtàn ìwáṣẹ̀. púpọ̀ nínú ìtàn yìí ló máa ń rújú pàápàá tó bá jẹ́ ìtàn ìtẹ̀lúdó ni ìlẹ Yorùbá. (Akínyẹmí 1991:121) Ìlànà ìtàn àròsọ ìwásẹ̀ ní a gbé ìtàn wọ̀nyí lé. Ní ìgbà ìwáṣè kò sí pé a ń kọ nnkan sílẹ̀. Nítorí àìkọ sílẹ̀ ìtàn yìí, kò jẹ́ kì a rí àkọsílẹ̀ gidi fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlú ní ilẹ̀ Yorùbá nínú ibi tí ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè ti jé ọ̀kan nínú awọn ìlú bẹ́ẹ̀. Ìtàn ti a rí jójọ kò kọjá ìtàn atẹnúdẹnu. ìtàn ìwáṣẹ̀ ìlú Ẹ̀fọ̀n Aláayé kò yàtọ̀ sí èyí. Oríṣìí òpìtàn ni a rí, ìtàn wọn máa ń yàtọ̀ sí ara wọn, bí kò ní àfikún yóò ni àyọkúro ọ̀kan pàtàkì lára ohun tí àwọn òpìtàn ti ṣiṣẹ́ lé lórí nípa ìtàn ilẹ̀ Aáfíríkà ni ìyànjú wọn lati wo ìtàn ìwáṣẹ̀, kí wọ́n tó lè fa òótọ́ yọ jáde. Ṣàṣà ni onímọ̀ kan tó ṣiṣẹ́ lórí ìtàn ìlú kan tàbí àdúgbò kan tí kò mú ìlànà ìtàn ìwáṣẹ̀ ló láti ṣàlàyé to bojumu nípa orírun ìlú kan (Johnson 1921;3).
Gẹ́gẹ́ bí àwọn òpìtàn ilẹ̀ Yorùbá, àwọ òpìtàn ìlú Ẹ̀fọ̀n Aláayè gbà pé ọ̀dọ̀ odùduwà ni wọ́n tí ṣẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀. Lára àwọn òpìtàn yìí tilẹ̀ lérò pé ẹni tó tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè dó rọ̀ lati ojú ọ̀run sílé ayé. Ìlú tó sọ̀kalẹ̀ sí ní Ilé-Ifẹ̀ tó jẹ́ orírun àwọn Yorùbá. Ìtàn yìí ṣòro láti gbàgbọ́, nítorí kò ri ìdí múlẹ̀. Kò tí ì sí ẹni tí a rí tó wọ̀ láti ojú ọ̀run rí. Nínú ìtàn ìwáṣẹ̀, òrìṣà àti odù mẹ́rìndínlógún ni a gbọ́ pé wọ́n rọ̀ láti ìsálọ̀run wá sí ìsálayé (Abimbọla, W. 1968:15). Awọn òpìtàn yìí lè rò pé bóyá nítorí tí a ti ń pe àwọn Ọba ilẹ̀ Yorùbá ni ìgbákejì òrìṣà ni àwọn náà ṣe rò pé Aláayè àkọ́kọ́ rọ̀ sílẹ́ ayé lati ọ̀run.
‘Ọmọ ọwá, ọmọ ẹkún
Ọmọ òkìrìkìsì
Ọmọ ọ̀ tójú ọ̀run á yé’
Nínu ìtàn ìwáṣẹ̀ mìíràn, a gbọ́ pé Ọbàlùfọ̀n Aláyémore ni ọba àkọ́kọ́ ti o tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè dó. Ọbalùfọ̀n Aláyémọrẹ yìí jẹ́ ọmọ Ọbàlùfọ̀n Ogbógbódirin tí í ṣe àkọ́bí Odùduwà tí ó jẹ́ Ọọ̀ni ti Ilé-Ifẹ̀ ni àkókó ìgbà kan. Lẹ́yìn Ikú rẹ̀, Ọ̀rànmíyàn lò yẹ kí ó jẹ ọba ní Ilé-Ifẹ̀ ṣùgbọ́n ó ti lọ sílùú àwọn ọmọ rẹ̀, Eweka ni Eìní ati Aláàfin ni Ọ̀yọ́. Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ ti jẹ oyè Ọọ̀ni kí Ọ̀rànmíyàn tó dé.
Nígbà tí Ọ̀rànmíyàn dé, Aláyẹ́mọrẹ sá kúrò lórí oyè nítorí pé ní ayé àtijọ́ wọn kì í fi ẹni ìṣááju sílẹ̀ láti fi àbúrò joyè. Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ rìn títí ó fi dé orí òkè kan. Wọn pe ibẹ̀ ni Ọba-òkè. Èyí ni ọba tó tẹ̀dó sorí òkè ṣùgbọ́n lónìí ọ̀bàkè ni wọn ń pe ibẹ̀.
Ni orí òkè yìí, Ọbàlùfọ̀n ṣe àkíyèsí pé ẹranko búburú pọ̀ ní agbègbè tó tẹ̀dó sí, èyí tó pọ̀jù ni ẹfọ̀n. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í pa ẹfọ̀n yìí ni àparun. Awọn ẹfọ̀n kékeré níbẹ̀ ni wọn kójọ sínu ọgbà, ti wọn so wọn mọ́lẹ̀ títí wọ́n fi kú. Ọmọdé tó bá lọ sì igbó ibi tí wọ́n kó ẹfọ̀n kékeré sí, ni awọn òbí wọn a ké pé: ‘Kọ́ ọ̀ yàá ṣe lúgbó ẹfọ̀n alaayè’
Nibi yìí ni Ẹ̀fọ̀n ti kún orúkọ Ọbalufọn Aláyémọrẹ. Lára Aláyémọrẹ ni wọn tí yọ Aláayè to fid i: Ẹ̀fọ̀n-Aláayè títí dí òní. Nígbà tí ó ṣe Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ ránṣẹ́ sí Ọ̀rànmíyàn kí o fi nnkan ìtẹ̀lúdó ṣọwọ́ sí òun. Lẹ́yìn tí wọ́n ti fi nnkan yìí ránṣẹ́ sí Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ; kò pẹ́ ti Ọ̀rànmíyàn kú. Àwọn ará Ilé-Ifẹ̀ wá ránṣẹ́ si Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ láti wá jọba lẹ́ẹ̀kejì. Kí o tó lọ, ó fí ọmọ rẹ̀ jọba ní ipò rẹ̀. Ìyàwó mẹ́ta ni Aláyémọrẹ ni kí ó tó kúrò ní Ẹ̀fọ̀n-Aláayè. Àwọn ni Adúdú Ọ̀ránkú tí ì ṣe ìran àwọn Obólógun; Aparapára ọ̀run ìran awọn Aṣemọjọ, ẹ̀ẹ̀kẹta ni Èsùmòrè-gbé-ojú-ọ̀run-sàgá-ìjà. Ìtàn sọ pé lásìkò tí Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ padà sí Ilé-Ifẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọọ̀ni, bọ́ sí àkókò ti Ọba Dàda Aláàfin Ọ̀yọ́ wá lórí oyè ni nnkan bí 1200-1300AD. Bí ìtàn ìwáṣẹ̀ yìí ìbá ṣe rọrún tó láti gbàgbọ́ awọn àskìyèsí kan ní a rí tọ́ka sí tí ó jẹ́ kí ìtàn náà rú ènìyàn lójú. Nínú ìtàn yìí, wọn sọ pé Ọbàlùfọ̀n Ògbógbódirin ni àkọ́bí Odùduwa, èyí tó tako ìtàn tí a ti mọ̀ tẹ́lẹ̀ nípa Odùduwa. Ọ̀kànbí ni àkọ́bí Odùduwa. Bó bá tilẹ̀ ṣe orúkọ ló yípadà, àwọn ọmọ Ọkànbí ni ọba méje pàtàkì ni ilẹ̀ Yorùbá tí kò sí Ọbàlùfọ̀n nínú wọn. Ohun tí òpìtàn ìbá sọ fun wa nip é ìran Odùduwà ni Ọbàlùfọ̀n jẹ́.
Àkókò tí ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ṣẹ rú ni lójú púpọ̀. Nínú ìtàn yìí a ri i pe Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ mọ àsìkò ti Ọ̀rànmíyàn wà láyé. A rí i pé ẹ̀gbọ́n àti àbúrò ni wọn. Kó yẹ kó rí bẹ́ẹ̀, ṣe ló yẹ kó jẹ ọmọ àti bàbá. Lóòótọ́ ni Ọ̀rànmíyàn jẹ ọba ni Òkò, tó tún wá sí Ilé-Ifẹ̀. Àwọn ará Ọ̀y;ọ ló fi Àjàká jẹ ọba sí Òkò. Aláàfin Dada tí òpìtàn fẹnu bà pé ó jẹ ọba ní Ọ̀yọ́ da ìtàn rú. Johnson (1921:144) gbà pé Àjàká ló wá lórí oyè gẹ́gẹ́ bí Aláàfin Ọ̀yọ́ nígbà tí Ọ̀rànmíyàn kú. Tó bá jẹ́ òtítọ́ ní Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ tún wa jọba lẹ́ẹ̀kejì ní Ilé-Ifẹ̀ a jẹ́ pé àsìkò Aláàfin Àjàkáló jẹ ọba.
Awọn òtìtọ́ kọ̀ọ̀kan farahàn nínú ìtàn yìí. Lóòótọ́ ni Ọbalùfọ̀n Aláyémọrẹ kan wá ni Ilé-Ifẹ̀. Títí dí oní ọ̀gbọ́n Ọbàlùfọ̀n wa ní Ilé-Ifẹ̀. Àdúgbò Aláayè si wa ní Ilé-Ifẹ̀ títí dí òní. Kò sí irọ́ níbẹ̀ pé Ẹ̀fọ̀n Aláayè bá Ilé-Ifẹ̀ tan. Nínú ìtàn mìíràn, a gbọ pé àwọn oríṣìí ènìyàn bí i mẹ́fà ni wọ́n tẹ̀dó lásìkò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ sí Ẹ̀fọ̀n-Aláayè. Nínú ìtàn yìí, a gbọ́ pé Èkúwì ló kọ́kọ́ dé sílùú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, igbó-àbá ni Èkúwì tẹ̀dó sí. Ọdẹ kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Oríkin náà tẹ̀dó sí Igbó àayè. Lọ́jọ́ kan, lásìkò tí oríkin tẹ̀dó, ó rí iná tó ń rú ni Igbó-Àbá. Ó ṣe ọ̀dẹ lọ sí igbó yìí. Oríkin rọ àwọn tó wa ni Igbó àbá kí wọn jọ má gbé ní Igbó-Àayè. Wọ́n gbà bẹ́ẹ̀. Lásìkò tí wọn jọ ń gbé ni wọn fí Ọbàlùfọ̀n jẹ ọba. Igbákejì Ọbàlùfọ̀n tí wọ́n jọ wá láti Ilé-Ifẹ̀ ní wọn fi jẹ igbákejì ọba tí a mọ̀ sí Ọbańlá. Bàbá Igbó Àbá ọjọ́sí ni wọn fi jẹ baba ọlọ́jà tí a mọ sí Ọbalọ́jà. Ọbàlùfọ̀n àti Ọbalọ́jà jẹ́ ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ nígbà náà. Bí ọba ṣe ń pàṣẹ fún àayè ní Ọbalọ́jà ṣe n pàṣẹ ní Ọ̀bàlú láyé ìgbà náà. Lónìí, Ọbalọ́jà jẹ Olóyè pàtàkì ní ìlú Ẹ̀fọ̀n. Ọbalọ́jù ní olórí àwọn Ọ̀bàlú. Àjọṣe wá láàrìn Ọba àti Ọbalọ́jà. Bí ọba kan bá wàjà ní ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, iwájú ilé ọba-ọlọ́ja ni wọn yóò kó ọjà lọ.
Nínú ìtàn mìíran a gbọ́ pé ààfin Odùduwà ni wọ́n bí Aláayè sí. Ọ̀kan nínú àwọn ọmọ-ọba obinrin ló bii. O jẹ́ arẹwà okùnrin ti ènìyàn púpọ̀ fẹ́ràn rẹ̀ pàápàá àwọn babaláwo tó ń wá sí ààfin. Ìtàn yìí tẹ̀síwájú pé ọkùnrin yìí ní aáwọ̀ ni ààfin, èyí ló mú kí Odùduwà ṣe fún Aláayè ní ilẹ̀ sí ìráyè tí a mọ̀ sì Modákẹ́kẹ́ lónìí. Odùduwà fún un ni adé tó sì n jẹ́ Ọba Láayè. Nínú ìtẹ̀sìwájú, Ìtàn mìíràn tó fara jọ ìtàn òkè yìí, a gbọ́ pé àwọn ọmọọba méjì ló fẹ́ lọ tẹ ìlú dó. Bó ba rí bẹ́ẹ̀ á jẹ́ pé ìlú Ẹ̀fọ̀n tí wá kí Modákẹ́kẹ́ tó dáyé. Àtàdá ati Johnson tilẹ̀ maa ń to Aré àti Ẹ̀fọ̀n tẹ̀lé ara wọn.
Ni pàtàkì, ogun kò ṣẹgún Ẹ̀fọ̀ Aláayè rí àyàfi Ogun Ọdẹ́rinlọ (1852-54). Ọdẹ́rìnlọ jẹ ọmọ Ìrágberí, bẹ́ẹ̀ ni Ẹ̀fọ̀n-Aláayè ni ìrágberí ti kúrò. A le sọ pe ọmọ bíbi Ẹ̀fọ̀n ló kó Ẹ̀fọ̀n-Aláayè kì í ṣe ọ̀tá nítorí òkè to yí wọ́n ká jẹ ìrànlọ́wọ́ púpọ̀ fún ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, ó sì jẹ wàhálà fun ọ̀tá. Àwọn ọ̀tá to fẹ jà wọn lógun nígbó Òòyè, wọn ṣe lásán ni. Ogun yìí fà á ti Aláayè kì í fi jẹ osun ògògó titi dòní. Ohun àrífàyọ nínú ìtàn yìí nip é ọdẹ ló tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n dó gẹ́gẹ́ bí àwọn ìlú mìíran ni ilẹ̀ Yorùbá. Lẹ́yìn rẹ̀ ni àwọn mìíràn ń tẹ̀lé e wá sí ibi ìtẹ̀dó. Ó ṣe é ṣe bẹ́ẹ̀ nitori ibi ti ọdẹ máa ń tẹ̀dó sí kò ní jìnnà sí omit i ń sàn; àtipé yóò ti kó àwọn ẹran rẹ̀ jọ sí ojú ibi ìdáná. Ọja ló ṣéyọ láti ibẹ̀. A tún rí i pé ẹni tó jẹ ọba Ẹ̀fọ̀n gbé adé rẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀; ṣùgbọ́n àsìkò tó dé sí ibùdó yìí ni a kò mọ̀. Lóòótọ́, ẹni tó bá jẹ́ alágbára láyé àtijọ, tó sì ní àmúyẹ ni wọn fi i jọba, lẹ́yìn ti Ifá bá ti fọre. Kò yá wá lẹ́nu pé wọ́n fi ẹni tí adé ń bẹ lọ́wọ́ rẹ̀ jẹ ọba nítorí àwọn ohun àmúyẹ ọba wà ni sàkání rẹ̀.
Ní ìparí, Finnegan (1970:368) sọ nínú ọrọ rẹ pé: …they (myths) depict the deeds of human rather then supernatural heroes and deal with or allude to, events such as migrations, war, or the establishment of ruling dynasties.
Èyí ni pé ìtàn ìwáṣẹ̀ jẹ́ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ ti pẹ́, ó ń sọ nípa ènìyàn akọni àti awọn nnkan to yi i ka bí ìrìnàjò láti ibi kan sí èkejì, ogun jíjà ati bí wọn ṣe tẹ ìlú dó. Encyclopaedia Britanica (1960:54) ṣàlàyé pé ìtàn ìwáṣẹ̀ jẹ́ ìtàn nípa àṣà tí ó ń ṣàlàyé nípa ènìyàn, ẹranko, òrìṣà àti ẹ̀mí àìrí. Irú ìtàn yìí kì í sọ àkókò gan-an tí ìṣẹ̀lẹ̀ ṣẹ́ ṣùgbọ́n wọn jẹ́ kí ìtàn ní kókó àti ìṣẹ̀lẹ̀ tí a kò lò rí nínú ìtàn lásán. Ìtàn ìwáṣẹ̀ máa ń jẹ ọ̀nà kan pàtàkì láti ṣàlàyé ìgbé ayé tó ti kọjá. Ò máa ń sọ nípa bí àwọn ènìyàn ṣe dé sí ilẹ̀ kan ati ìdí tí àwọn kan fi jẹ gàba lórí àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀. Volume Library (267) tilẹ̀ sọ pé o yẹ kí ìgbàgbọ́ wa rọ̀ mọ́ ìtàn ìwáṣẹ̀ nítorí ó jẹ́ mọ́ àṣà bí o tilẹ jẹ́ pé kò sí ẹni tó mọ ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn bẹ́ẹ̀ ṣùgbọ́n ohun ti a mọ̀ nip é ìtàn ìwáṣẹ̀ ti wáyé lásìkò tó ti pẹ́.
A kò lè fọ́wọ́ rọ́ ìtàn ìwáṣẹ̀ ìlí Ẹ̀fọ̀n-Alàayè ṣẹ́yìn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé nínú àwọn ìtàn tí àwọn òpìtàn sọ fún wa, ìdáṣọró okùn-ìtàn wà níbẹ̀ ṣùgbọ́n nnkan tó ṣe pàtàkì ní pé ẹni tó tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n Alàayè dó wá láti Ilé-Ifẹ̀ ní àsìkò ìgbà kan tí a kò mọ̀. Ìlú ibi ti wọ́n tẹ̀dó sí tù wọn lára, wọ́n sì ń gbé ibẹ̀ títí dí òní.
Àkíyèsí: A yọ iṣẹ́ yìí láti inú àpilẹ̀kọ fún Oyè Ẹ́meè I.A. Ologunleko.


text:
Èdè
Orísìírísìí àwon Onímò ní ó ti gbìnyànjú láti fún èdè ní oríkì tàbí òmíràn sùgbón kí a tó bèrè sí ń se àgbéyèwò àwon oríkì wònyìí, èmi pàápàá yóò gbìnyìnjú láti so lérèfé ohun tí èdè túmò sí. Èdè ní í se pèlú ònà ìbánisòrò tí àwon ènìyàn ń lò ní àwùjo báyá fún ìpolówó ojà, ìbáraeni sòrò ojoojúmó, ètò ìdílé tàbí mòlébí àti béè béè lo. Ní báyìí mo fé se àgbéyèwò díè lára àwon onímò ti fún èdè. Gégé bí fatunsi (2001) se so, “Language Primarily as a System of Sounds exploited for the purpose of Communication bya group of humans.” Gégé bí ó ti so ó ní èdè jé gégé bí ònà ìrú kan gbòógì tí àwùjo àwon ènìyàn ń lò láti fi bá ara eni sòrò. Raji (1993:2) pàápàá se àgbékalè oríkì èdè ó sàlàyé wípé; “Èdè ni ariwo tí ń ti enu ènìyàn jáde tó ní ìlànà. Ìkíní lè ní ìtumò kí èkeji maa ní. Èdè máa ń yàtò láti ibìkan sí òmíràn. Ohun tó fà á ni pé èdè kòòkan ló ní ìwònba ìrú tó ń mú lò. Èdè kankan ló sì ní ìlànà tirè to ń tèlé.” Wardlaugh so nínú Ogusiji et al (2001:10) wí pé, “Language is a System of arbitrary Vocal Symbols use for human Communication.” “Èdè ni ni àwon àmì ìsogbà tí ó ní ìtumò tí o yàtò tí àwon ènìyàn ń lò láti fi bá ara won sòò.” Àwon Oríkì yìí àti òpòlopo oríkì mìíràn ni àwon Onímò ti gbìyànju láti fún èdè, kí a tó lè pe nnkan ní èdè, ó gbódò ní àwon èròja wònyí: èdè gbódò jé:
1. Ohun tí a lè fi gbé ìrònú wa jáde
2. Ariwo tí ó ń ti enu ènìyàn jáde
3. Ariwo yìí gbódò ní ìtumò
4. Aríwo yìí gbódò ní ìlànà ìlò tí yóò ní bí a ti se ń lò ó.
5. Kókó ni á ń kó o, kì í se àmútòrunwá
6. nnkan elémú-ín tó lè dàgbà sí i, tó sì lè kú ikú àìtójó ni èdè.
7. A lè so èdè lénu, a sì le kó sìlè.
Síwájú sí í, a ní àwon àbùdá ti èdè ènìyàn gégé bí àwon onímò se se àgbékalè rè. Fún àpeere
(1) Ìdóhùa yàtò sí ìtumò (Ar’bitransess)
(2) Àtagbà Àsà (Cultural transmission)
(3) Agbára Ìbísí (Productivity) àti béè béè lo. Gbogbo Ònà ìbánisòrò mìíràn yàtò láàrín èdè ènìyàn àti ti eranko kì í se ohun tí ó rorùn rárá. Nnkan àkókó nip é a gbódò wá oríkì èdè tó ń sisé lórí èyí tí a ó gbé ìpìnlè àfiwé wa lè. Sùgbón sá, kò sí oríkì tí ó dàbí eni pé ó sàlàyé oríkì èdè tàbí tí ó jé ìtéwógbà fún gbogbo ènìyàn. Charles hocket se àlàyé nínú Nick Cipollone eds 1994 wípé: Ònà kan gbòógì tí a fi lè borí ìsòro yìí nip é, kí a gbìnyànjú láti se ìdámò ìtúpalè àwon àbùdá èdè ju kí a máa gbìnyànjú láti fún èdá rè tí ó se pàtàkì ní oríkì. Torí náà, a lè pinu bóyá èdè eranko pàápàá ni àwon abida yìí pèlú… Ohun tí a mò nípa èdè eranko ni pé, kò só èdè eranko kòòkan tí ó ní àwon àbùdá èdè ènìyàn tí a ti so síwájú. Èyí ni ó mú kí á fenukò wípé àwon èdà tí kìí se àwon ènìyàn kì í lo èdè. Dípò èdè, won a máa bá ara win sòrò ní ònà tí ń pè ní ènà, àpeere ìfiyèsí (Signal Cocle). Gbogbo ònà Ìbánisòrò mìíràn yàtò sí èyí kì í se èdè. Àwon ònà náà ní:
(1) Ìfé sísú
(2) Ojú sísé
(3) Èjìká síso
(4) Igbe omodé
(5) Imú yínyín
(6) Kíkùn elédè
(7) Bíbú ti kìnnìún bú
(8) Gbígbó tí ájá ń gbó àti béè béè lo.
Gbogbo ariwo ti a kà sílè wònyí kì í se èdè nítorí pé;
(1) Wón kò se é fó sí wéwé
(2) Won kì í yí padà
(3) Won kì í sì í ní Ìtumò
Pèlú gbogbo àwon nnkan tí mo ti so nípa ìyàtò tó wà láàrín èdè ènìyàn àti eranko, Ó hàn gbangba wípé a kò le è fi èdè eranko àti ti ènìyàn wé ara won. Yorùbá bì wón ní “igi ímú jìnà sí ojú, béè a kò leè fi ikú wé oorun. Béè gégé ni èdè ènìyàn àti eranko rí. Nínú èdè ènìyàn lati rí gbólóhùn tí ènìyàn so jáde tí a sì leè fi ìmò èdá èdè fó sí wéwé. Àtiwípé ànfàní káfi èdè lu èdè kò sí ní àwùjo eranko gégé bí i ti ènìyàn. Fún bí àpeere. Olu ra ìsu Olú nínú gbólóhùn yìí jé òrò-Orúko ní ipò Olùwá, rà jé Òrò-ìse nígbà tí ísu jé òrò orúko ní ipò ààbò. A kò le rí àpeere yìí nínú gbígbó ajá, kike eye àti béèbéè lo. Nítorí náà èdè ènìyàn yàtò sí enà apeere, ìfiyèsí (Siganl Code) àwon eranko.
Àwon ìwé ìtóka sí ni àwon wònyìí.
Fatusin, S.A (2001), An Introduction to the Phonetics and Phonology of English. Green-Field Publishers, Lagos.
Rájí, S.M (1993), Ìtúpalè èdè àsà lítírésò Yorùbá. Fountan Publications, Ibadan.
Ogunsiji, A and Akinpelu O (2001), Reading in English Languag and Communication Skills. Immaculate-City Publishers, Oyo.
Nic Cipollone eds (1998), Language files Ohio State University Press, Columbus.


text: John Maynard Keynes, 1st Baron Keynes ( /ˈkeɪnz/ KAYN-z; 5 June 1883 – 21 April 1946), CB, je ara Britani aseoro-okowo ti eroinu re ko ipa pataki lori irojinle ati imuse oro-okowotitobi odeoni, ati awon iselu oro-okowo awon ijoba. O se atunse gidigidi ise tele lori awon ohun toun fa iyipo osowo, o si polongo fun ilo awon eto isenawo ati oro owo lati satunse ipa buburu awon economic ifaseyin oro-okowo ati itelole oro-okowo. Awon eroinu re ni won di pepe fun ile-eko ero toun je oro-okowo Keynes, ati iru awon to wa lati inu re.