text: 1Niinee ní m ká dipibil yú Siiyɔn jool pu, u nì binib kutukub dilaataal nì imuŋku ili nì binaa bin yigbeeŋi pu bi ŋmàn̄ u nì u-Baa yiŋŋee. 2M gbìl̄ nneen ŋubɔ nyánní yilpu ali kii mbuŋkpaan nyim nín sìtī puee, ní ki gítī bí kii utaa nín tátí pu mpɔn mpɔnee, ní nneen ŋun pu m gbìl̄ee bí kii bibeebɔɔliibi di bòɔ́ bi-bati ki gà ilanee. 3Binib gbantee nìn yú dibeejal nì tiwan tinaa tin cáá kufoouee nì bikpilibee nimiin ki gà ilampɔɔn, ubɔ kaa ŋūǹ kí bīfì-i, asee binib kutukub dilaataal nì imuŋku ili nì binaa bin bi dá ki nyántìń duulnyanee baba di ŋūǹ kí gāā an lani. 4An nibee kaa dɔ̃oǹ nì binimpoobi, baa ŋá tijɔkɔndi, bi dī dipibil boon ki cá laakin dì yaa cée. Unimbɔti dá-bi ki nyántì binib kansikin bí nīn sá bin bi dàá péé péé kí dūú tīī Unimbɔti nì dipibilee. 5Baa gbìl̄ an nibee mɔ́ntì nnyimɔn dalba ki ká, baa kāntí ikpiti iba bi-pu kí lì. 6Boonee ní m ká ntūun ŋubɔ ŋàaǹ kutagbɔŋu pu yilpu yilpu ki cáá tibɔmɔntiil tin kaa cáá dikuntilee ki tùkù binib bin kɔ́ò duulnyanee, atimbun kɔkɔ nib nì anibul kɔkɔ nì isoon kɔkɔ nib nì aniwul kɔkɔ. 7Ŋu nìn tátí mpɔn yii: “Fàŋkìmaan Unimbɔti kí tīī-u tinyool, kun puee ŋyunti bāań ú sòoǹ nnibiyaamu bɔti. Nyɔ̄ŋkìmaan Unimbɔti un náań yilpu nì taapuee, nì tiŋku nì inyimbul kɔkɔee.” 8Ní ntūun nliliiti páaǹní ní ki lī yii: “Babilɔŋkpaan lítì! Kitiŋkpaaŋŋi lítì! U nyūntì atimbun kɔkɔ u-daam min sá u-laakpaati tin u ŋáań an lákatèe!” 9Ní ntūun ntataati páaǹní ki lī mpɔn yii: “Un di yaa gbāaǹ ki jáam̀ upeelee nì u-naŋku, ní ki yāntì bi dáań u-yigbeel nì u-ŋalee, 10Unimbɔti dàá dāá nyùntī udaan ndaam min sá u-ŋuulee. U dàá dāá fɔ̃ɔ̃ bidambi pu diŋuukpaandi din kaa cáá jutee kí dū-bi kí tɔ̄ farwata ŋmiŋun bí jī falaakpaan, u-tūuni circirdambi nì dipibil nimiin. 11Ŋŋmi ŋun poon bi dàá nīn bí ki jīǹ falaayee dàá nīn péēdùkù ní kaa cáá dikuntil, baa dāa cáá diŋuŋfil ŋwìiń pu nì kunyeeu, bíǹ bin kɔkɔ gbāaǹ ki jáam̀ upeel nì u-naŋkuee, nì bin yāntì bi dū upeelee yindi ki dáań-bee.” 12Ŋyunti nee di máaǹ binimbɔtinooliibi bin ŋúb́ Unimbɔti marab tiŋan ki máká Yeesu puee ń pɔ́ɔǹ bi-ba, kí nīn cáá kimɔtii. 13Ní m gbìl̄ nneen ŋubɔ sòon̄ní yilpu yii: “Ŋmà yii: Án nīn mɔ̄ǹ bin nɔ́ɔ́ ti-Dindaan ki kúù kɔŋkɔnneeyee.” Unimbɔti Fām lī yii: “An sá mbaamɔn, bi dàá cùú kàl̄ kí ŋùŋfì kun puee atunnyaan ŋin bi túńee dī-bi.” 14M kpēēyee, ní ki ká ditagbampindi diba, ní ubɔ kā di-pu ki náań nì unil, ní ki cíkí sindaariya beefuuliiki ki ŋúb́ ugɔti un jītée u-ŋaan. 15Ní ntūun ŋubɔ nyánní Kunimbɔtidiin ki téeń mpɔn ki tùkū un kā ditagbampindi puee yii: “Dū a-gɔtiuee kí nīn cēētijikaal, kun puee kudiceeu ŋmāntì. Duulnya bīń ki ŋmāntì bí cā.” 16Niinee ní un kā ditagbandi puee dū u-gɔtiu ki bɔ́ duulnyan ní ki cáń duulnya. 17Ní ntūun ŋubɔ mun gítī nyánní yilpu Nimbɔtidiikun ki mun ŋúb́ ugɔti un jītée. 18Ní ntūun ŋubɔ gítī tí nyánní nsaraafan ni, ŋúǹ di ŋúb́ ŋŋmi pɔŋŋu, ki téeń mpɔn ki tùkū ŋun ŋúb́ ugɔti an jītée yii: “Dū a-gɔtiu un jītée kí bɔ̄ fiinyi sufii in sí kitiŋ puee sakaŋi poon kí kìtī kun puee abil bīń.” 19Ní ntūunee dū ŋu-gɔtiu ki bɔ́ fiinyi sufiin ní ki kītì duulnya fiinyi biliŋ ki gbéeǹ mbookpaan ŋun-ni bi ŋmāam̀ ki lèekī ndaamee, an dàkà yii bi cáā kɔ́ǹ Unimbɔti ŋuulin dee. 20Ní bi ŋmáaḿ fiinyi biliŋee mbookpaanee ni kitiŋ kpaanceetiŋu nnyim ń nyā, kun nyáńee di sá fatiku, ki pùub̀ ki tin sāā ataŋkpee alaataa ata. Ní fatikuee nín dɔ̄ ki jɔ́m̀ puee tin sāā itaamu nyɔɔkpaaŋi.


c: text/html

text: 1Pɔɔl nì Siilasi dī Aŋfipɔliisi pú ki cūtìi jítì Apɔloonii, ní ki nín bàn̄ Teesaalooniiki. Juuda yab nìn tí cáá niin kukpafidii. 2Ní Pɔɔl nìn kɔ́ ki bíī dàkà kii u nín péē ŋáań puee, ki ŋá nnyɔmu muta. Kinyɔŋ sá kamaa poonee, u nìn cá kukpafidiin ŋwiŋŋuŋfikaa dal ki sòoǹ nì bi, 3ki kàaǹ ki dàkà-bi Unimbɔti takaldau, laakin an nìn ŋmàn̄ yii Kriisitoo dàá dāá kpú kí dāá fìkitī bitaŋkpiibi kansikinee. Ní u bí-bi yii: “Yeesu un bɔti m sòoǹ-ni nee, úǹ di sá Kriisitoo.” 4Juuda yab kansikin biba béè mimmee, ki dū bi-ba ki nákaǹ Pɔɔl nì Siilasi; míǹ mun ní ki kpáaǹ Greeki yab bin nìn tɔ́ Unimbɔti marabee tikpil, nì binimpugaakaabee tikpil mun nìn dū bi-ba ki nákaǹ-bi. 5Ama Juuda yab ŋá ipoompoon ki cūtì kitiŋin ki nyàabīń anileen ŋin còom̄ adan puee ní ki kpáfì kunipaau, ki cáań fìkìlfikil kitiŋ poon. Dinikitilee yíkìi cūtì Jasɔn dumpu kí nyàabìń Pɔɔl nì Siilasi kí cáań samaa nimiin bí bàlfì-bi tibɔti. 6Bi bàn̄ Jasɔn dumpu, kaa ká-bee, ní ki cúuń Jasɔn nì nnabiyaamu mubɔ ki cáań bikpilib nimiin, ní ki tátí yii: “Binib bin bíiĺ duulnyee dɔ́miń kitiŋ nee ni, ní Jasɔn fɔ̃ɔ̃-bi bi kɔ́ò u-dumpu. 7Binib gbanti kaa fàŋkí gɔminakpaan Seesaar marab, kun puee bi cáá yii ubɔti ubɔ gítī bí, bi yíì-u Yeesu.” 8An bɔtee bíil̀ samaa kɔkɔ pɔbiliŋ ki kpáaǹ bikpilib, 9ní bikpilibee gíí Jasɔmbi dipɔŋkpaandi bí pà kí wàatī bí nín líí-bi. 10Kunyeeu mɔ́ kpalaayee, nnabiyaamu yāntì Pɔɔl nì Siilasi búntì Beeree. Bi bàn̄ niinee, ní ki nín cá Juuda yab kpafidiikun. 11Binib gbanti nìn cáá lakasimɔnti ki jítiǹ Teesaalooniiki yab, kun puee bíǹ fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti bɔti mmɔntiimin. Bi nìn kpátí Unimbɔti takaldau iwintil kɔkɔ ki kpèé yii tin Pɔɔl sòoǹ nì bee yaa sá ibaamɔn; 12an pu ní bi-kansikin kunipaau, ki kpáaǹ Greeki pijabi nì bininjab tikpil, nìn fɔ̃ɔ̃ ki kíí. 13Ama Juuda yab bin bí Teesaalooniikee nín béè yii Pɔɔl tí bíī sòoǹ Unimbɔti bɔti Beereeyee, ní bi dɔ́miń niin ki cáań fìkìlfikil kitiŋin, ki yāntì samaa pɔbiliŋ bíil̀. 14Niinee ní nnabiyaamu yāntì Pɔɔl búntì tiŋku caŋin, ní Siilasi nì Tiimootee, bíǹ nìn gbíntìi bí Beeree niin. 15Bin nìn céeǹ Pɔɔlee nìn cáá-u ki cūnnì ali Ateen ki fàtīi gítińee, ní Pɔɔl bí yii bi yaa bàn̄ee bí tùkù Siilasi nì Tiimootee yii bí kíntiń-u malaa. 16Ŋyunti ŋun Pɔɔl nìn kā Ateen ki cí-bee, an nìn páb́-u tikpil, kun puee kitiŋ gbanti sá awaa ŋmaniŋma ní. 17Ní u kíĺ ki bíī sòoǹ nì Juuda yab nì bin fɔ̃ɔ̃ Juuda yab marabee kukpafidiin, ní ki sòoǹ iwintil kamaa kinyɔŋin, laakin binib kpáfée. 18Anikiti ali aba nì Pɔɔl nìn bíī sòoǹ. Binib gbantee nìn nyí takalda tiŋan. Dinikitil diba sá Eepikuul yab, din kíǹee sá Stoowiiki yab. Ní biba bí yii: “Unifan nee kalin sòoǹ ba yati ní?” Ní bin kíǹee bí yii: “U máaǹ ki dàá nīn sá un sòoǹ inimbɔticaan bɔtee ní.” Kun pu bi lì mimmee di sá yii Pɔɔl nìn bíī sòoǹ Yeesu nì difìkitil bɔti pu. 19Ní bi yɔ̃oǹ Pɔɔl ki cūnnì biyidambi cee, ní ki bí-u yii: “A-dàkatam nee sá tibɔcan, mimmee, a ŋūǹ kí tùkù-ti tibɔcan tin a dàkà nee taapuɔɔɔ? 20Kun puee tin ti péēgbìl̀ a sòoǹee, taa láá gbìl̄-tì ki ká dalba dalba. Míǹ puee, ti bàà là kí béé tibɔti gbanti nín sá puee.” ( 21Di sá yii Ateen yab nì binicambi bin bí bi-kansikinee yati di nìn péēsá bí nīn kā ki pílfí tibɔcan ŋma.) 22Ní Pɔɔl yáatìi yúl̀ biyidambi nimiin ki bí yii: “Ateen yab, m wāĺ yii, binib kansikinee, nimbi di sá bin nɔ́ɔ́ inimbɔti tiŋanee; 23kun puee, m nín jītí ni-tiŋki nee poonee, m ká tiwan tin ní ni jáaḿee. Ali gba, m kpáàā ká nsaraafan ŋun pu bi ŋmàn̄ yii: 'Unimbɔti un baa nyée.' Un ni jáaḿ, kaa nyée, úǹ pu ní m dɔ́miń kí sòoǹ-ni. 24Úǹ di sá Unimbɔti un náań duulnya nì tin kɔkɔwoooo péēbée, ki sá yilpu nì taapu Dindaan. Waa kɔ́ò adiin ŋin binib cáá bi-ŋalii ki māāyee ni, 25kaa nyàab̀ binib tūtuntam báà an yaa péēsá tintee. An kaa sá úǹ di tìì báà ŋma dimaŋfal nì ŋfām nì tikɔkɔɔɔ? 26Úǹ di dī unibaanti pu ki nyántì anibul ki gbéeǹ kitiŋ kɔkɔ pu, ki síiǹ atimbun kɔkɔ nì ŋi-kɔŋkooni nyɔkɔm. 27U ŋá míǹ ki là yii bin yaa táfí ki nyàab̀ úǹ Unimbɔtee yaa táá ŋmā kí ká-u. Ama Unimbɔti gbanti kaa dátiǹ-ti, 28kun puee 'Úǹ pu ní ti fòotī ki pɔ̄ɔ̄ ní ki bí.' Kii ni-laŋgaaliibi biba nín gāā puee, yii: 'Ti mun péēsá u-biyaamu ní.' 29Kii ti nín sá u-biyaamu puee, taa máaǹ kí dàkafì yii Unimbɔti sá kii awaa ŋin binib dākafì ki dū bi-ciini ki dū sindaariyab nì animil ki mɔ́ɔ́yee, àá kii tiwaŋkpítikaalee. 30Ama Unimbɔti kaa dū ŋyunti ŋun binib kaa nìn nyí tibee ki dūu ŋá tibɔti. Míǹ puee ní kɔŋkɔnnee u bíī tùkù ajan kɔkɔ nib yii bi-kɔkɔ máaǹ kí fá bi-kpitii. 31Di sá yii u yɔ́oǹ ŋwiin ŋubɔ ŋun ní u dàá yàntī Yeesu ń sòoǹ duulnya kɔkɔ bɔti nì ibaamɔnee, kun puee uninja gbanti ní u fīkitì bitaŋkpiibi kansikin ki dàkā-ti kudaaŋŋu páaa yii úǹ ní u lēē.” 32Bi nín gbìl̄ u sòon̄ bitaŋkpiibi fìkititam puee, ní biba bíī bèel̄-u, ní bin kíǹee bí yii: “Dalba á dāá gítī sòoǹ tibɔti gbanti pu.” 33Niinee ní Pɔɔl yíkì bi-kansikin ki nyáń. 34Nì míǹ kɔkɔee, binib biba nìn fɔ̃ɔ̃ ki kíí, ki dū bi-ba ki nákaǹ Pɔɔl. Uyidaan un bi yíì Deeniiyee nì unimpu ubɔ bi yíì-u Damariisi nìn bí bi-kansikin. Biba mun nìn kútì.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Edèè wò nió mì nyɔkɔn sɔ́wàì tíì wò tan mì, "Dɔdè mù sɔ́wàì Ŋgàla wɔ bóè, nɛ̀ bendéè mù tèì wòlúò wó dè Ŋgàla sɔ̀nù va. 2Kɛ́ jíyà kúnde sɛlɛ tɛmaíì eu faàn é dè bóè èì. Ka tèì è, èì dè soolo sɛ̀lɛ̀ de, wòó è wòló kuni ya wòì Jusi wóó dè. Ŋwɔnɔ̀ wò kijái ve jɛ wɔ̀lɔ́ kɔya, kewu kowaa nyìyɛ̀ kwai sɔn jàdè. 3Mà tiya ve mi seelei sɔ́òn, jújú kuŋgòì e dè wòì. Ŋwɔnɔ̀ wò tɛmu ve Ŋgàla wɔ tedíì kùlu tawosìn kɔlɛ̀n jèè kùlu kɔ̀lɛ̀ wúlúì sɔn jèè kowaa wɔ̀folɛ̀ jàdè." 4Seelei sɔ́òn wò wò dè ɔle tiì sɔ́òn nɛ̀ lámbóì sɔ́òn wó dè tàode wɔ̀lɔ́ Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ kudè ŋwúnùnù. 5Wòlu sún gbǐn nɛ̀ má wɔ̀ nɛ̀ wòì màánɔ̀ɔ̀ŋ, kan ka wo ŋwɔ́ì nù wolo, e nyùmà wo kɔ̀ɔn towóò nù, ŋwɔnɔ̀ nyɔìŋ nɔɔ̀ wòlù gbǐn nɛ̀ má wò nɛ̀ wòì màánɔ̀ɔ̀ŋ, wò java ve wò. 6De kewu dè wò jɔ̀ɔ̀ jìjáà dè kan ŋwùnù wɔ̀lɔ́ ní ě jì jàvà, wò dè má Ŋgàla wɔ tedíì kèlìnù. De kewu dè wò jɔ̀ɔ̀ wò sìnyà ní nyɛ́ɛ́wíì dè tòyò. De kewu pɛ́ dè wò jɔ̀ɔ̀ wò mɛnàì kèdei towò towóì gbǐn tàodéè nu nyɔɔ́ò, wòo jàvà ve nì wo dùmàì eu. 7Wò kàmá wo tedíì tɛmu kala sǔdè nɛ̀mɛ́ɔ̀ wɔ́ ka jòwù beelíì nù wolo, wɔ̀ kɔ̀nàì ve wo bò. Wɔ̀ kelì ve wò, wɔ java wò. 8Ŋwɔnɔ̀ wo kúìn fun ve jɛ gbàáà e gbulúì eodè, feé wó kpagbaó Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ tíì eodè. Wòlíì téŋ ka è jívìà Sɔdɔ̀ŋ kpedeó Ijɛ̀. 9Wòlu fuyó siíì kɔlɛn kɔlɛ́ìn gbǐn, towóè kɔlɛn kɔlɛ́ìn, towò kòwàíì kɔlɛn kɔlɛ́ìn, e kanàì dè tàvíì kɔlɛn kɔlɛ́ìn wò dè ve wo kúìn sa kùlùì taàn tikpɛ jàdè, ŋwɔnɔ̀ wŏ è ŋwuni wó jì wò kìima. 10Tàodéè nu nyɔɔ́ò tili ve kulu dè wòlìì sɔn dòò wo faláàn ŋwùnù. Wò tili ve kulu dè wo dè yiì saba lɛ kàí tiya wo kulu sìɤàì è nù. Èì dè soolo sɛ̀lɛ̀ de, kèlì nyɔ̀ɔ̀ì sɔn dòò nyìnìó mànɔwɔ sa tɛ̀gbɛ̀lɛ̀ tàodéè nu nyɔɔ́ò bò. 11Kùlùì taàn nɛ̀ e tikpɛ́ɛ̀ é kàó tì, Ŋgàla kwalió wò nù lɔ̀ɔn fɔŋwù wo dɔdè; ŋwɔnɔ̀ wòló gbǐn wó sàó wò, wo jínù woloó dí tìti. 12Edèè kèlì nyɔ̀ɔ̀ì sɔn dòò wò nyìnìó wòi sún èì kalàìŋ e wolo jìjàìndéè è tan wò "Nà gbài jìjáà fèlé." Wo kɔ̀ɔn towóò sìɤàìó wo kìinù wo gbài Ŋgàlaò jɛ jìjàìnde tunyɛ́ɛ̀ nù. 13Dúwai dɔɔ bulu bulúì jàdè, tàvíì tìnìó dí tìti e dè nu bùlù. Wò tèì má jɛ gbàáà nù koai kowaa, koai kɔlɛ́ɔ̀n gbǐn nyùmùó ŋwɔnɔ̀ wòlu tawosìn dɔ́wɔ́ wò falaón. Wòlíì kpolóè wò ŋwààmùó dí tìti wo dè Ŋgàlaò jɛ Ŋgàláà bèjì. 14Kpalo gbàa sɔníɔ̀ wɔ̀ dè tì ya. Kɛ́ nà kìi nɛ̀mu, kpalo gbàa taaníɔ̀ dí èì bàìŋ dè ye! 15Edèè Ŋgàla wɔ tedí dɔ́wɔ́níɔ̀ tòìó wɔni puúì. Ŋwɔnɔ̀ wòi sémbéŋ deó jìjàìndéè e dè tan, "Tàode wɔ̀lɔ́ nu kada sɛ̀lɛ́ɛ̀ dè naà Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ bèè nɛ̀ wɔ Wòlúɔ̀ wɔ́ kàlàdí Wɔ̀ faàn. Ŋwɔnɔ̀ wɔ̀ dè ve kada wɔ́wɔ̀wɔ́!" 16Edèè wòlu laàì kowaa sɔn kwai nyìyɛ́ò wó dè wo kada kpóì eodè Ŋgàla sǐn ku, wò gbió dè wo sɔ̀ Ŋgàla. 17Wo dè tan, "Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀, De Kewu Gbǐn Ŋgàláà, wɔ̀í wɔ́ dè, wɔ̀í wɔ́ dedí. À mù màmà sà ya tɛ̀gbɛ̀lɛ̀ gbàà èì dè soolo sɛ̀lɛ̀ de, mù mù de kewu gbàáà júwà ya ŋwɔnɔ̀ mù mù kada sɛ̀lɛ́ɛ̀ e nɛ̀ tɔidè dùmà ya! 18Wòló wòì Ŋgàla nyɔ̀ɔ̀ò de, wò jió sɛlɛ̀ kulu dí tìti èì dè soolo sɛ̀lɛ̀ de, mù sɛlɛ̀ kulu jìíì e tòò è ja, nɛ̀ falan wòlúò wo sɛlɛ́ɛ̀ nu seli dúwáì. dúwáì è ja mù nì mù jòwò nyɔɔ́ò, wó dè mù kèlì nyɔɔ́ò e kanàì dè mù gbàíòn gbǐn wó ka mù nyɛlɛ́ɛ̀ tɛ̀ɛ̀mì bi, mu nì wo màyɛ wòlu wòló wó bìì ŋwúnai nɛ̀ wòlúò wòì ŋwúnai bi. Ŋwɔnɔ̀ dúwáì è naà ja wòló nu nyùma ŋwùnù wó nyùmàó tàodéè." 19Ŋgàla wɔ bóè é dè jìjàìndéè e kali kalìì deó. Ŋwɔnɔ̀ Ŋgàla wɔ sɛlɛ nu dùmàì wòíì e kolóè deó va. Dɔ̀ɔ̀ jìjáà nɛó míyá míyá, jìjàìnde túìn dè de kòàì, tàvì tìnì e bùlù nù nɛ̀ mùndí kaŋgele dí tìti gbàà dè bùlù.


text: 1Dõòna tóm gbò, Jíìzọ̀s beè kpáá dàlà togó gè nóòmà nu gbẹá kpàn Pene Gálìlì. Gbò nen e a bééáé ló beè palà ge bọọ, naa ní e ẹlẹ téní gé ĩì tẽ́ m faà sĩ́ múú. Faàa beè kpõ̀òà kili kà sĩ́ múú, vaá dénè gbòa à gboó elá boo kpò nu gã́ múúá. 2À gboó túgági lóg dòmà bá gã́ bug nu nèva kọ: 3“Dénè nen á pãane tṍ! Ene tṍó beè dì. Ene kà gbálà beè àà gé toví súú sọ́gọ́ nu e a gé fó zaalí kè ól. 4Boo tṍó e a gé tóví súúá zaali, sìgà beè dọ boo èèlè vaá gbò ńnóm pẹ̀ẹ̀ à dù gé tigi ààmà. 5Sìgà à dọ boo kunu kẽ dem kĩ e sãa náa è bọọ. Gbálà ńkem tṍó náa è téní, a gboó beele mée, boo bée kọ sãa e a dì boo kunu kẽ kĩé náa è bọọ kè tẽ́. 6Tṍó e gbei dú, a è gboó taa méeá fẹ̀ boo bée kọ a lí náa è láá sii kẽ. 7Sìgà à dọ zẹ̀ẹ̀ suu bíé bàlì. Tṍó e súú téá ni tõó gbàà dùm, bíé bàlìa à gboó dùm uuavá boo vaá náa zigà kọ bà á láá mumí. 8Sõò sìgà beè gboó dọ́ boo lé kunu kẽ, naa ní e a gboó sí mée vaá dùm vaá mumí: Sìgà beè mumí kum e tub nè òb súú di ló, sìgà à mumí ní e taa tub súú di ló, vaá sìgà à mumí ní e vòò tub súú di ló.” 9Jíìzọ̀s à gboó kọ, “Nen e a íe tṍ á dã̀!” 10Tṍó e áá Jíìzọ̀s beè di kẽ, sìgà gbò e ba è dã́ lógá bii ló òb nè bàà nen e a ólò nyoonée nvéeá beè gboó dúé ló kọ á baa tẽ́ lógá. 11Jíìzọ̀s à gboó aalá nèva kọ, “Bàrì náa kọ boolo ó nyimai nu ke gũa e a kil ló a lẹẹlà bel, sõò na gbò e bà á géí gbààa ólò dã́ áá lóg, 12kọ bé, ʽDẽéva é dí ló nu e bà gé ẹb, sõò bà náa é mon; vaá tṍva é dí ló nu e bà gé dã́, sõò bà náa é tavẹ̀. Boo bée kọ be ba è mòn à bè kọ bà tavẹ, bà gá beè kììa kẽ nyoone Bàrì, vaá à ia ló ba pọ́lọ́ nèva.’ ” 13Jíìzọ̀s à gboó bĩináva kọ, “Naa kọ nóo dã́ì tẽ́ lógí? À é náà vaá ò é láá olòó dãi tẽ́ dõòna kà lóg é? 14Nen fò nuá dì belí nen e a ló mon bel Bàrì. 15Sìgà gbò bélí na kà gbò súú e a dọ́ boo èèlèa. Bà gé dã́ gé mon bel Bàrìa, Sétàn ólò dù gé tú lọl. 16Sìgà gbò à belí na gbò súú e a dọ́ boo kunu kẽ demá. Bà tú ẹ́ẹ́ nyíe tumá mon bel Bàrì kà lèlà tṍó e bà gé dã́á, 17sõò náa síiva kúm m, e a náa kọ gbálà ńkem tṍó bà á dọ̀. Tṍó e gbò nen dalà togó tãagéva vaá biigèva ló boo bée mon bel Bàrì, bà gboó gbẹá boo dọ̀. 18Sìgà gbò belí na gbò súú e a dọ́ zẹ̀ẹ̀ bíé bàlìa. Bà dã́ mon bel Bàrì, 19sõò tãàgà bàlà booí nè tàn ge bã̀ méné nè ge ié gyọ́ à gboó gyẽeme mon belá gbẹẹvá m kọ bà á gá dọ bélè. 20Sõò na gbòa belí gbò súú e a dọ́ boo lé kunu kẽ. Bà dã́ mon belá vaá tú nvea m. Tṍó e bà dã́ mon belá vaá nvea m, bà gboó dọ̀ bélè, belí na gbò té e a mumí kum e tub nè òb, à bè taa tub, à bè vòò tub súú di lóá.” 21Jíìzọ̀s kil sĩ́ gè ló bel nèva kọ, “É kọ bà ólò mùn sã́ inmá tọ vaá gboó tú nu uu boo, à bè ge sẹlẹ kè vái? É kọ bà náa ólò tú sẹlẹ boo nu? 22Kọ̀láá nu e bà gṍ, é beè dọ bàlà kẽ, vaá kọ̀láá nu e a di ke gũa, Bàrì é tẹlẹ bàlà kẽ. 23Nen e a íe tṍ, á dã̀!” 24À kọna gé nèva kọ, “Bugii togó boo nu e o dã́ì! Boo bée kọ nu e o domàì nèi gbò nen, ní e Bàrì é domànà gé nè boolo é, vaá à é kpáá tẹlẹ ló nèi. 25Boo bée kọ à é dú ge tẹlẹ̀ ló nè nen e a íe, sõò nen e bè náa íe, bà é tú bãànà ńkem e a beè dìé báá lọl.” 26Jíìzọ̀s kil sĩ́ vaá kọ, “Níí bé e lẹẹla bel Bàrì dì naa é: À dì belí nen e a gé fó kpá kyàlà boo a ól. 27À fó lọ̀l, kil tọ gé daa, vaá tṍó e ńkem dee ni téní, à mòn kọ mè gbò súú kpá kyàlàa beè pomè mée vaá dùm. Sõò ẹlẹ náa nyímá bé e a náa vaá à láá naaá naa vó. 28Kunu kẽ ólá náa kọ bà dùm vaá mumí. Bà zẹ́ẹ́ sí mée, vaá tṍó e a lée, bà gboó pilági má. Súú à gboó mmá ló kum. 29Tṍó e a ni kpóno, à gboó fùl, boo bée kọ a léèvè.” 30Jíìzọ̀s beè gboó bĩiná kọ, “Éé ní e è é láá tú lẹẹla bel Bàrì doole ló é? Mó kà lóg ní e è é láá tú bààmà tẽ́ é? 31À dì belí súú sáá kéè, e a dú ńkem èl dénè súú sọ́gọ́ nu e a di bàlà booí. 32Sõò tṍó e ba fó súúá, à é gboó dùm vaá bọọ èl dénè té sọ́gọ́ nu e bà fó kè ól. À bọ́ọ́ gàlà, naa ní e gbò ńnóm pẹ̀ẹ̀ láá lò tẹ̀ gbàà a pa sã.” 33Jíìzọ̀s túna gé dõòna kà gbò lóg e a bélí vóí lomá a mon bel nèva m bá e bà é láá dã́ tẽ́. 34Náa beè ló tọ́ọ̀ bel nèva e bè náa ténmá m lóg. Sõò tṍó e a dú áá gbò e bà ólò nyoonée nvée nè ẹ̀ẹ̀, a è gboó baa tẽ́ kọ̀láá kà nu nèva. 35Ló èlà deeá, Jíìzọ̀s beè kọ́ nè gbò e bà ólò nyoonée nvée kọ, “Naanii é fùl peneí dọ na sĩ́á.” 36Bà gboó aa gbàà bõ̀òna gbòa, vaá gbò e bà ólò nyoonée nvée à gboó ọvíe m faà ààmà. Dõòna kà gbò faà beè dìnà gé. 37Gbele kpóó ló fọ́ọ́lọ́ beè bú ló ùlà vaá dálí à gboó bã faà, naa ní e a sigè ńkem faà a díi. 38Dénè tṍóá, Jíìzọ̀s beè di kà deè nvée faàa, e a dẹlẹ togó boo pílò daa. Gbò e bà ólò nyoonée nvée à gboó kẽeée vaá kọ́ nèe kọ, “Nen Dò Bá, é kọ náa bọọní ló kọ beele é gé pè?” 39Jíìzọ̀s à gboó kẽeà aa boo vaá lẹ̀ẹ̀là bel ló fọ́ọ́lọ́á vaá kọ́ nè peneá kọ á ọ̀b. Fọ́ọ́lọ́á à gboó fùlà, vaá dénè kẽ à gboó ọ̀b. 40Jíìzọ̀s à bĩiná gbò e bà ólò nyoonée nvée kọ, “Éé ní e a náa pọ̀ à siíi é? Naa kọ tẹlẹ̀ gé vóí boolo gáà laa dẹlẹi gé nyíe boo Bàrì?” 41Sõò pọ̀ à gboó palà ge siíva, naa ní e bà bĩiá bel kọ, “Níí mó íb nen e bãànà fọ́ọ́lọ́ nè pene gbaníe tṍ ló é?”


text: 1Báà ŋma ń nīn tɔ́ biyidambi bin cáá mpɔn ki kpòotī kitiŋee, kun puee uyidaan ubɔ kaa bí Unimbɔti kaa kāaǹ-u, Unimbɔti di yāntì ní biyidambi kɔkɔ bí. 2Míǹ puee, un yaa yíì biyidambee jáaǹ mara un Unimbɔti yɔ́oǹee dee. Bin yíití biyidambee dátiń ditafadaaldi ki tòɔ́ bi-ba pu ní. 3Di sá yii bin bin ŋáań tiŋanee kaa fàŋkí biyidambi, bin ŋáań tikpitilee di fàŋkí-bi. A yaa là biyidambi ń taa nín̄ cáá-si tifaandee, nín̄ ŋáań tiŋan, bi dàá pàkà-si. 4Bi bíī tūǹ Unimbɔti tundi ní, ki téekí-si á ŋá tiŋan. Ama a yaa ŋá digaŋgam, see á fàŋkì, kun puee an kaa sá fam ní bi cáá mpɔn ki dátí binib tafaliŋ. Bi yaa bíī dátí ubɔ tafalee, bi bíī tūǹ Unimbɔti tundi ki dàkà u-ŋuul din u cáá digaŋgandambi puee dee. 5Míǹ pu ní an máaǹ yii tí nīn tɔ́ biyidambi, kí taa fàŋkì ditafadaaldi ŋmaniŋma pu, tí nīn nyímaan yii míǹ di ŋān̄. 6An pu ní ni pà lampoobee, bí ŋmā kí tɔ̄ ditundi gbanti mbaamɔmin, kun puee bi sá Unimbɔti tɔntɔnliibi. 7Pàmaan un sá kamaa kun ni máaǹ kí pà-uee: pàmaan lampoo kí tīī un an sá ní pà lampoo kí tīīyee, kí tīī bin gífí patanti bi pèe bi-nimiliŋ, kí fàŋkì bin bin sá ní fàŋkèe, kí nīn tɔ́ bin bin sá ní nīn tɔ́ee. 8Ní taa nín̄ jīǹ báà ubɔ nì ubɔ apɔɔn, dipɔndi din ni cááyee di sá ní nīn néeń tɔb. Sii un néeń a-jutiibee, sii ŋá min mara lèe kɔkɔ dee. 9Di sá yii marab bin lì yii: “Á taa ŋá tilaakpaal, á taa kpò unil, á taa yò, á taa nín̄ cáá nnimitaataamee” nì marab bin kíǹee kɔkɔ taapu sá marabaanti nee ní yii: “Á nīn néeń a-juti kii sii a-bee.” 10A yaa néeń a-jutee, aa ŋáań-u tikpitil. A yaa néeń binibee, a bíī ŋáań min mara lēe kɔkɔ dee. 11Míǹ puee, ní nīn néeḿmaan tɔb míǹ, kun puee ni nyí ŋyunti ŋun poon ti bí nee nín sá ŋuŋyee. Ŋyunti ŋun ti máaǹ kí fìntī ŋgeeminee bāań, di sá yii Yeesu gítintam sútì ki pìl̄iń-ti ki jítiǹ min min ti nìn péé péé ki fɔ̃ɔ̃ ki kííyee. 12Kunyeeu mɔ́ ki síitì, kutaa tɔ́ob́ diwuntil. Mimmee, tí fá dibɔmbɔndi poon tuuŋŋi kí nīn cáá mbimbimɔntiim kí jáǹ ikpiti. 13Tí còom̀maan min kítèe, kii bi nín còom̄ ŋwìiń pu puee, kí taa jī kí lákatí ti-ba pu, kí taa gbí ndaam, kí taa ŋá tilaakpaal, kí taa ŋá tijɔkɔndi, kí taa nín̄ jáà, kí taa nín̄ cáá tɔb pu kudòŋu. 14Ní dūmaan ti-Dindaan Yeesu Kriisitoo bimbim kí pèen̄ kii tijanjawanee, kí taa fàtīí tɔ̄ ni-bimbikpitim kí ŋá mi nín là puee.


text:
Halojín
Àwọn halojín (tabi ẹ́límẹ́ntì halojín) ni egbe kan lori tabili idasiko awon elimenti to ni awon elimenti marun ti won fi kemika ba ara won tan, fluorínì (F), klorínì (Cl), brómìnì (Br), iodínì (I), àti astanínì (At). Elimenti 117 to je afowoda (ununseptium) na se e se ko je halojin. Ninu ifunloruko odeoni ti IUPAC, oruko egbe yi ni ẹgbẹ́ 17 (group 17) (tẹ́lẹ̀ bi: VII, VIIA, VIIB).
Egbe awon halojin nikan ni egbe ori tabili idasiko awon elimenti to ni awon elimenti ti won wa ni awon aye iwasi elo ti a mo meteeta ni igbonasi ati ifunpa onideede.


text: 1Nee bé e tã́á gbò nómá tẹ̀ Jíìzọ̀s Kráìst, nvín Dévìd, e a dú nvín Ébràhàm, beè nòòà naaí. 2Níí pá a nómá tẹ̀ e a beè dì aa boo kpóó tọ Ébràhàm dọ boo kpóó tọ Dévìd e: Ébràhàm, Áízèk, Jékọ̀b, Júdà nè pá a vígà; à gboó dú Pẹ́rẹ̀z, e a vígà kọlà Zẹ́rà (e ba kà beè kọ̀là Támà), Hẹ́zrọ̀n, Rám̀, Amínàdàb, Náásọ̀n, Sálmọ̀n, Bóàz (e a kà beè kọ̀là Réhàb), Óbẹ̀d (e a kà beè kọ̀là Rúùt), Jẹ́sì, e a bon méné Dévìd. Na gbò nómá tẹ̀i ní e a beè dì aa boo kpóó tọ Dévìd dọ boo tṍó e bà síi pá nvín Ízràẹ̀l lọl ba bon tãamà kpá dó Bábìlọ̀n e: Dévìd, Sólomọ̀n (e a kà beè zẹẹ́ iá Uráíà), Rehabóàm, Abáíjà, Ásà, Jehọ́sàfàt, Jehọ́ràm, Uzáíà, Jótàm, Éhàz, Hẹzakáíà, Manásà, Émọ̀s, Josáíà, Jehóíàkìn nè pá a vígà. 12Na gbò nómá tẹ̀i ní e a beè dì lọl tṍó e ba ni siíva kilma kpá dó Bábìlọ̀n inmá tṍó e Jíìzọ̀s meà e: Jehóíàkìn, Siáltìẹ̀l, Zẹrábàbẹ̀l, Abáíùd, Ẹláíàkìm, Ézọ̀, Zádọ̀k, Ákìm, Ẹláíùd, Ẹliézà, Mátàn, Jékọ̀b, Jósẹ̀f, e a dú dóm Mérì, e a gboó màn Jíìzọ̀s, e bà kólíe Méné e Bàrì Sa. 17Aa boo kpóó tọ Ébràhàm dọ boo kpóó tọ Dévìd beè gboó toolá òb nè ténì kúúlí. À kpáá toolana gé òb nè ténì kúúlí aa boo kpóó tọ Dévìd dọ boo tṍó e bà siíva tãamà kpá dó Bábìlọ̀n. Òb nè ténì kúúlí beè kpáá tenina gé kọ bé Méné e Bàrì Sa à kalá mèà. 18Kilma ló bé e a è naa vaá Jíìzọ̀s Kráìst à mèà, nee bé e a beè lẹ̀ẹ̀à naaí. Mérì, e a maníe, beè zìgà dóm nè Jósẹ̀f. Sõò bà gáà beè tõoà tọ dú dóm nè va tṍó e a gboó dú ge mòn kọ nvín di gbàà Mérì. Níí beè lẹ̀ẹ̀à aa bá Nyómá Káí. 19Jósẹ̀f beè dú nen e a è olòó tõo lèlà. Sõò boo bée kọ náa beè gbĩ́ ge siimà kẹ́ẹ Mérì, a beè gboó noo gè lọ̀e bá e dénè nen náa é nyímá. 20Boo tṍó e a gé bugi togó naa vó, nyómá tóm Dõò beè gboó sìlàé ló gbẹá gyáálá vaá kọ, “Jósẹ̀f, nvín Dévìd, pọ̀ á gá siíni ló gè tú Mérì naamá o va, boo bée kọ nvín e a dìé gbààa dú bá Nyómá Káí. 21À é man nvín pá gbálà e o é kólíe Jíìzọ̀s (e a ge tàb kọlà ʽNen Dùùlà’), boo bée kọ à é áálá pá a gbò lọl bá ba pọ́lọ́.” 22Dénè nuí beè naaá ge mmè nu e Dõò beè kọ́ tenmá gã́ nen kọ́ bùlà Bàrì kọ, 23“Dãi, mè ene kà nvín pá nyáá e a gáà si ló pá gbálà é nííná gbàà vaá màn nvín pá gbálà e bà é kólíe Ẹmánùẹ̀l” (e a ge tàb kọlà, “Bàrì dìí ló”). 24Tṍó e Jósẹ̀f ni kẽea, a beè gboó tú Mérì naamá a va, dì belí bé e nyómá tóm Dõò beè kọ́ nèe naa. 25Sõò dọ̀ tṍó e Mérì man nvíná, Jósẹ̀f gáà zọ̀e màa kẽ tọ́ọ̀ dee. Jósẹ̀f beè kolí nvíná kolíe Jíìzọ̀s.


text: 1Ya chaachi dima n ba Korinti tiŋŋa puu tumina Naawunni, a ni Naawun niriba zaa n ba Giriiki paaligu puwa, mani Pool ni ti todaana Timoti puusira ya. Naawunni n ti m niŋi ti duuma Yeesu Kristu tumu. O ni ti ba Naawunni ti ya barika ni niŋgbirimaasim. 3Ti kpeesira Naawunni, so n niŋi ti duuma Yeesu Kristu ba, a kpali bo, o zora ti nimbaa, ka o ko n duusira ti zuuri, a yi ti nam zaa niŋi, ti gba ti naa zuuri duusigu maa, a duusira ti taaba seesi n nyaara nam. 5Lala n na, ti nyaara nam ga, a kpali Yeesu Kristu zu paabu, ka mi lee n nyaara zuuri duusigu ga, a kpali o zu. 6Namseesi ti n nyaara maa, ti nyaara a ni, ti ti duusira ya zuuri, ya nye moligirisim. Ka zuuri duusigu ti n nyaara maa, ti nyaara a ni, ya gba ya ti nye a, a yi jemanso ya gba n nyaara namseesi ti n nyaara ŋa, a ni kenyiti. 7Lala n na, ka ya nyaara namseesi ti n nyaara la, ya ni lee n nyaara zuuri duusigu so ti n nyaara maa gba. A zu, ti niŋi tama maa ya ni nye moligirisim. 8Ti taaba, ti kpabira ti teesi ya namseesi ti n daa n nyaara, a yi Asiya paaligu puwa. Nam maa daa n zooya ga, a ya n ku ti. N ŋa daa n niŋini, ti da lee n feera maa, ti gbagba ni tee n moligi ti zuuri, ama Naawunni ko, so n nyisigira kpiinsi, a yi kum puwa. 10Wune Naawunni daa n moligi ti, a yi nam maa niŋi, ka ni lee n moligi ti. Yamonsi n na, ti niŋina u yeride maa, o ni lee n moligi ti n ŋa. 11Ya gba ya suusi Naawunni tira ti. Lala n na, nivudamta ni suusira u, ka, a yi jemanso ti n ti nye bunso ba n suusira u maa, ba gba ni kpeesira u. 12Ya nyaasi, ti sufusi ni ti ti kpalimina, a kpali bo, ti n daa n ba ya saani, ti daa n niŋina ya ni durinye dima zaa yasuma, ka mari yeride, seema Naawunni n tira. Ti bi naa durinye yam niŋina n ŋa, ama Naawunni ti ti barika ti niŋina a. 13Yaseesi zaa ti n sebi n tira ya, ya ni tee n karimina a, a baŋŋi a gbina. Ka seema ya n baŋŋi beela, m kpabira ya baŋŋi nene, ni a yi ti duuma Yeesu taabu daari, ya ni tee n kpeesi ti, a maa seema ti gba ni kpeesi ya. 15Ya nyaasi, a kpali m mari tama maa ya n kpeesira ti la zu, m daa n kpabira m ta ya saani poin, ya ti nye barika buyidaana. 16O gbinni niŋi maa, m daa n kpabira m dee ya saani wara Masidoona paaligu, ka lee n pori n dee ya saani, ya beeli ma soori, m wa ti kpe ŋariŋu gaari Judiya paaligu. 17Ni daa n ŋme m sufu n ŋa, m daa n bi deemina. M bi ŋmeera m sufu maa dabso n kpabira durinye puu yela, a niŋi siriya za ziluŋko sagi, ka lee n zagsi. 18Naawunni mari yamonsi, ka wune n baŋŋi maa, ti daa n bi sagi, ka lee n zagsi. 19Ya nyaasi Naawun bii Yeesu Kristu, so yela m ni Sayila ni Timoti n daa n wusira ya, wune n bi za ziluŋko sagi, ka lee n zagsi, ama o yi sagini. 20A kpali bo, noseesi zaa Naawunni n daa n ti la loobi yamonsi, a yi wune Yeesu saani. Lala zu, ka ti togsi Naawun saani baasi, ti boona o yuuri, Naawunni o nye kpeesigu. 21Wune Naawunni ti ti ni ya mari tama maa, Yeesu moligi ti ni, ka o tumi ti, 22ka duligi ti o duligirisim, ka ti ti o gbagba siya, a paasi ti gbagba siisi, ti pa mari tama maa, o ni lee n ti ti barika. 23Ya nyaasi. Naawun zu, m daa n bi kpabira vi o gbaa ya, a zu ma daa n bi ta ya Korinti dima saani. 24Ti wune ki tee n ti ya niŋi yeride, ama ti ni ya tumina, ya ti nye pupeelim, ka niŋina Yeesu yeride nene.


text: 1Sõò à íe ene kà gbálà, e a kọlà Ananáíàs, e a va, e a kọlà Safáírà, nè ẹ̀ẹ̀ beè oo sìgà ba kunu kẽ, 2vaá aa m bila ló a va nè ẹ̀ẹ̀, a beè gboó fùl báà sĩ́ kpègèa lọl ló naama ńlẹ vaá tú ní e a sigà domá ke gbàà gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlà. 3Pítà à gboó bĩináe kọ: “Ananáíàs, à náà vaá ò nè deè Sétàn kọ á bãeni m vaá túni kpọ́ma kyáá bel nè Nyómá Káí boo tṍó e o beè fùl báà sĩ́ kpègè e o beè oo ló kunu kẽá lọl ló naamá ńlo é? 4Níá beè ńlo kunu kẽ tṍó e o gáà beè oo, vaá tṍó e o ni óò lọ̀l, kpègè e o oo ló dúná gé ńlo. Éé ní e a kọ ó kpọ́ íb kyáá belí é? Bàrì ní e o kpọ́ kyáá bel nèe, níì nen nì!” 5Ananáíàs gé dã́ gé naa vóá, à gboó vẹẹá dọ kẽ ù. Pọ̀ à gboó sii kọ̀láá nen e a dã́. 6Sìgà gbò ãa gbálà beè gboó aa boo gé tú kàn kọ̀lmàe vaá dàlàe ààmà gé lì. 7Nu e a é láá toolá taa kà ávà tení kọ bé a va à kálá dù. Náa è nyímá ló nu e a è náá ló a dómá. À gboó bã tọ kĩ e gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlà beè dìa. 8Pítà à gboó bĩináe kọ, “Ló kà kà bel nèm̄. É kọ níí kùbmà dẽe kpègè e o dóm nè ọ̀ọ̀ beè oolii ló bọọ kunu kẽ é?” À aalá kọ, “Mm, níí kùbmà dẽe é.” 9Boo bée vó Pítà à gboó kọ́ nèe kọ: “Éé ní e a náa o dóm nè ọ̀ọ̀ ò gbáí biláí ló vaá iei bùlà kọ ò é kpọ́i kyáá bel nèi Nyómá Káí, vaá ò kilii pọ́ì e? Pãane tṍ, mè ò é dã́ mon ká tọ gbò gbálà e ba è dàlà o dóm ààmà gé lì e bà ni íná nu tọ. Bà é dàlàna gé olo ààmà!” 10T̃ẽ̀ènè tṍóá à gboó vẹẹá dọ ke gbàà Pítà vaá ù. Gbò ãa gbálàa beè bã tọ vaá monie e a ni ú, bà gboó dàlàe ààmà gé li ku kpàn kpò lí a dóm. 11Pọ̀ beè gboó sii zivè kà bõ̀òna ló Kráìst nè kọ̀láá nen e a dã́. 12Gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlà beè sí gbele tõ̀ò tóm dù̃ùnè zẹ̀ẹ̀ gbò nen vaá dénè gbò e bà dẹlẹ nyíe boo Kráìst beè gbá olòó bõoná ke kọ̀ọ̀lọ̀ e a di ló Tọ Káíá e bà kólíe “Ke Kọ̀ọ̀lọ̀ Sólomọ̀n.” 13Náa kal ló bée kọ tọ́ọ̀ nen e bè náa dẹlẹ nyíe boo Kráìst náa è láá ié taaà ló gè zọ̀va gbaa ló, gbò nen beè lèèlàva. 14Sõò gã́ bug gbò gbálà nè gbò bia e ba è dẹlẹ nyíe boo Dõò géè olòó gbaavá dẽe. 15Gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlà beè sí tóm dù̃ùnè, naa ní e gbò nen beè gboó dàlàgì gbò zọ̀ ló nvee boo búl nè vái vaá túva sẹlẹ boo èèlè, naa ní e kà bè kói e a aa ló Pítà é tulàva tṍó e a é kyãà tení. 16Vaá gã́ bug gbò nen e a aa gbò bon e a di ku ló Jerúsàlẹ̀m beè faalági gbò zọ̀ ló nè gbò e zọ divá m domavá ló, vaá dénè ọ̀và beè ié bóa. 17Tṍóá Pọ̀b Nen Vààla Gyọ́ọá nè gbò e bà ólò dìé ló e bà dṹùnà pá Sádùsì beè gboó palà ge ié bẹ́ẹ́ nyíe ló gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlà, naa ní e bà gboó aa kẽ 18gé siíva nvee tọ kpọ́gọ́lọ́ kĩ e bà ólò nvèè kọ̀láá nen pọ́lọ́. 19Sõò t̃ẽ̀ènè bílá dee deeá nyómá tóm Bàrì beè kùùlàgi gbò nu tọá lọlvá ló, vaá tulèva tẹlẹ ke dẹi vaá kọ́ nèva kọ, 20“Aalii máí sĩ́ boo be Tọ Káí gé élái kĩé kọi dénè nu e a kil ló ãa di dùmi nèi gbò nen.” 21Ba beè gbàn tṍ ló nu e nyómá tómá kọ́ nèvaá, vaá tṍó e dee ni zilà, bà gboó bã boo be Tọ Káíá gé dàlà togó nóòmà nu gbò nen. Pọ̀b Nen Vààla Gyọ́ọá nè gbò e bà ólò dìé ló beè gboó kolí gbò dóm bèèla pá Júù vaá gbá zọ̀va bílá ló. Bà gboó lẹ̀ẹ̀là gbò kù dẽe ló kọ bà á gé tú gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlà e ba è di tọ kpọ́gọ́lọ́á domàèva kè sĩ́. 22Sõò tṍó e gbò kù dẽe lóá íná tọ kpọ́gọ́lọ́á, bà náa mon gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlàa. Boo bée vó bà gboó òòà kẽ sí ló gbò dóm bèèlaá gé kọ́ nèva kọ, 23“È ínà tọ kpọ́gọ́lọ́á vaá mòn kọ dénè ke tõ̀ò di kuá vaá gbò kù dẽe ló beè dìnà gé e bà géè kù dẽe ló, sõò tṍó e e kuulà nu tọá bã m, née mòn tọ́ọ̀ nen e a dú ló gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlà.” 24Tṍó e dénè gbò togó vààla gyọ́ọá nè nen togó gbò kù dẽe ló boo be Tọ Káíá dã́ naa vó, à gboó palà ge degeléva bé e a è naa vaá gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlàa à láá kìl. 25Tṍóá ene nen à gboó dú bã tọ kĩ e gbò dóm bèèlaá beè di bõonáá vaá kọ́ nèva kọ, “Ẹvii! Mè gbò e o beè túiva nveenii tọ kpọ́gọ́lọ́á di boo be Tọ Káíá e bà gé nóòmà nu gbò nen!” 26Nen togó gbò kù dẽe ló boo be Tọ Káíá beè gboó faalá pá a gbò gé siimá gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlàa òòmà kẽ. Sõò bà náa beè naama bá kpóó boo bée kọ pọ̀ beè siíva ló gbò nen kọ bà é túè kpò dem tobmàèva. 27Bà gboó faalá gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlàa domá vaá túva ele kè sĩ́ gbò dóm bèèlaá. Pọ̀b Nen Vààla Gyọ́ọá à gboó lóva bel ló 28kọ: “E beè nèi log kọ ó gá kpáá tuná bée Jíìzọ̀s noomanai nu tọ́ọ̀ nen. Sõò kátogóí ẹvii, mè o túi bọọ dò bá nuá zaalii dénè ke tõ̀ò e a di Jerúsàlẹ̀m, vaá ò é gbĩ́i kọi kọ bà á kọ beele ní e e è fẹ́e é.” 29Pítà nè na gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlàa beè gboó aalá kọ: “Beele é íè ge gban tṍ ló Bàrì èlmà nen. 30Boolo beè fẹi Jíìzọ̀s tení dú ló gè káé kú té, sõò Bàrì bẹẹ gbò nómá tẹ̀ beè kẽée lọl ke mà ú. 31Bàrì beè kẽée lọl ke mà ú vaá túe sẹ̀ẹ̀a boo bá lèe, ke tõ̀ò ka, kọ á dú Nen Tule nè Nen Dùùlà e a é náa kọ pá Ízràẹ̀l á láá ọgá ló ba pọ́lọ́, kọ bé Bàrì ia ló nèva. 32Vaá beele nè Nyómá Káí e Bàrì beè nè gbò e bà gbaníe tṍ ló ní e e dú gbò nen di tõ̀ò kilma ló dénè nuí é.” 33Tṍó e gbò dóm bèèlaá ni dã́ bel e bà aaláá, ba beè gboó nvèè sṹg vaá kọ bà é fẹ́è gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlàa. 34Sõò ene ọ̀và, e a dṹùnà pá Fárèsì, e a bée kọlà Gamélìẹ̀l, e a beè olòó nóòmà Log vaá dénè gbò nen beè olòó fã̀e dẽe, beè gboó elá ela kè sĩ́ gbò dóm bèèlaá vaá kọ bà á zẹ́ẹ́ tú gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlàa tẹlẹ ke dẹi. 35Tṍóá sõò, à gboó kọ́ nè gbò dóm bèèlaá kọ: “Pá nà vígà pá Ízràẹ̀l, kpáá bugai togó boo nu e o gbĩ́ì ge naanii gbòi. 36Ò é láá kẽeai boo kọ, ene tṍó e a kil nvéeá, mè ene kà gbálà e a kọlà Túdàs beè kọ ẹlẹ dúè ene kà kpãàmà gbálà, vaá gã́ bug gbò nen e a toolá ene bóó beè nyoonée nvée, sõò tṍó e bà fẹ́e, dénè gbò e bà ólò nyoonée nvéeá beè teá zààlà, níé beè gboó tú a nòò nu ínmá ke kùbmà. 37Tṍó e ní Túdàs tení tá sĩ́, Júdàs, e a dú bon Gálìlì, à dúna gé, tṍó e bà géè bugi nená, vaá kõònànà gé gbò nen nvea nvéee, sõò ba è fẹnáe gé vaá dénè gbò e bà ólò nyoonée nvéeá à téaná gé zààlà. 38Vaá ní kátogóí, nda gé kọ́ nèi kọ ó sọi bá gbòi! Ó gá naaniiva tọ́ọ̀ nu. Boo bée kọ be nen ní e a è noo vaá lẹ̀ẹ̀làva nu e bà gé náaí é, bà é beè zààlà. 39Sõò be Bàrì ní e a noo vaá lẹ̀ẹ̀làva é, nóo gé láá kùviiva. Tãa vó, à é òòà kẽ dú gè kọ Bàrì ní e o gé béi é!” Gbò dóm bèèlaá beè gboó tú dùùlà bá deè tṍ e Gamélìẹ̀l nèvaá. 40Ba beè gboó kolí gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlàa lọl ke dẹi nvee tọ vaá kọ gbò kù dẽe ló á kpọ́va té ló. Bà gboó nèva log kọ bà á gá kpáá tuná bée Jíìzọ̀s lomaná bel, vaá bà gboó sọ̀va bá kọ bà á àà. 41T̃ẽ̀ènè tṍó e gbò e Jíìzọ̀s lẹẹlà gé aa gé kè sĩ́ gbò dóm bèèlaá, bà gboó ṍ kaagà kọ Bàrì bugieva naamàè gbò e bà bọ́e ló gè mònie tãàgà vaá tuaè kẹ́ẹ boo bée Jíìzọ̀s. 42Vaá bu dee ba beè olòó tõo boo be Tọ Káíá à bè tọ gbò nen olòó nóòmà nu nè ge ló Lé Kpẹaí kọ Jíìzọ̀s dú Méné e Bàrì Sa.


text: 1Ní Yeesu, úǹ nín jɔ́ḿ Ɔliifi sufii jool pu. 2Kutaa wúntì kutaafaau pòl pɔlee, ní u fātìi nín gítiń Kunimbɔtidiin, ní binib tikpil dɔ́miń u-cee, niinee ní u kāl̀ ki bíī dàkà-bi Unimbɔti bɔti. 3Ní bimaradakaliibi nì Fariisab cáań-u unimpu ubɔ, bi nìn cúú-u u bíī ŋáań tilaakpaal. Ní bi cáá-u ki yɔ́oǹ kunipaau kansikin, 4ní ki bí Yeesu yii: “Ukpil, unimpu nee bíī ŋáań tilaakpaal ní ti cúú-u. 5Mooisi marab poonee, u bí-ti yii tí dū ataŋkpee kí yāŋkì an nimpoobee kí kpò. Mimmee, sii ká yii ba?” 6Bi nìn píĺ Yeesu ki là ú sòoǹ kí kɔ́ bi-bɔtinee, ní bi cáań-u an bɔti. Ní Yeesu bɔ̃oǹ ki cáá u-ŋambiki ki ŋmà kitiŋ. 7Bi gbíntìi bíī bàlfī-uee, ní Yeesu yáatì, ní ki bí-bi yii: “Ni-kansikin un di yaa kaa péēŋá ikpiti ki kée ń péé péé kí dū ditaŋkpal kí yā unimpu nee!” 8Ní ki fātìi tí bɔ̃oǹ ki bíī ŋmà kitiŋ. 9Binibee nín gbìl̄ mimmee, ní bi kíǹ ki sútí ubɔ ubɔ ki wāatì unimpuee, ki kíliń bitikpilib ki dāa dūu kúntì ŋwaamu, ní an tin kíǹ Yeesu baba, ní unimpuee yú ki kɔ́ĺ-u. 10Ní Yeesu yáatì ki bí yii: “Unimpuee, bin cáań-see bí la? Kee, báà ubɔ kaa ŋá-si tibaa!” 11Ní unimpuee kíí-u yii: “Aayee, ukpil, báà ubɔ kaa ŋá-mi tiba.” Ní Yeesu bí-u yii: “Man mun kaa làá ŋá-si tiba. Á nīn cá kí taa ti ŋá ikpiti.”] 12Ní Yeesu fātìi yɔ̃oǹ dinyɔɔbundi ki bíī sòoǹ nì kunipaauee yii: “Man di sá ŋwalfi ŋun ŋmíntí binibee. Un yaa nɔ́ɔ́-mee dàá ká ŋwalfi ŋun tìì dimaŋfalee, udaan kpá kí còom̀ dibɔmbɔndin.” 13Ní Fariisab bí-u yii: “A nín bíī sòoǹ a-ba pu min nee, tin a sòon̄ee kaa sá ibaamɔn.” 14Ní Yeesu kíí-bi yii: “Nì min kamaa m bíī sòoǹ m-ba pu nee, an sá ibaamɔn ní, di sá m nyí laakin m nyánnée ki nyí laakin m cée mun. Ama nimbi kaa nyí laakin m nyánnéeyaaa kaa nyí laakin m cée mun. 15Nimbi sòoǹ tibɔti nniyaamin ní, man kaa sòoǹ báà ubɔ bɔti. 16Báà m yaa bíī sòoǹ ubɔ bɔtaaa, m sòoǹ-tì nì ibaamɔn ní, kun puee maa bí m-baba, m-Baa un túnní-mee bí m-cee. 17Ni-marab poonee, an ŋmàn̄ yii binib bili yaa sòon̄ tibɔti mbaantiiminee, an sá ibaamɔn ní. 18Míǹ di sá m sòoǹ m-ba pu, ní m-Baa un túnní-mee mun lèekī m-pu seera.” 19Ní bi bālfì Yeesu yii: “A-Baa bí la ní?” Ní u kíí-bi yii: “Naa nyí-maaan kaa nyí m-Baa mun. Ni yaa bàà nyí-mi ni bàà nyí m-baa mun.” 20Yeesu sòon̄ tibɔti nee ŋyunti ŋun u bíī dàkà samaa Kunimbɔtidiin, laakin bi ŋáań saraa nimiliŋee, ní báà ubɔ kaa tāntì u-ŋal ki gbēē-u, kun puee u-yuntiŋu kaa láá bāań. 21Ní Yeesu gítī bí-bi yii: “M dàá nīn cá, boonee ni dàá dāá nyàab̀-mi, kaa làá ká-mi, ní kí dāá kpáàā kpú ni-kpitii poon. Naa làá ŋmā kí dāan̄ laakin m cée.” 22Niinee ní Juuda yab bíī sòoǹ yii: “Mimmee, u dàá kalin kpò u-ba naaan? Ba pu ní u bí yii, naa ŋūǹ kí dāan̄ laakin m cée?” 23Ní Yeesu kíí-bi yii: “Nimbi sá taapu doo yab ní, man nyánní yilpu ní. Ni sá duulnya yab ní, man kaa sá duulnya yɔu. 24An pu ní m tùkū-ni yii ni dàá kpú ni-kpitii poon. Ni yaa kaa fɔ̃ɔ̃ ki kíí yii 'man di sá un m sée' ni dàá kpú ni-kpitii poon.” 25Ní bi bālfì-u yii: “Sii di sá ŋma ní?” Ní u kíí-bi yii: “M nìn péētùkū-ni doooo mpeekaam un m sée. 26M cáá tibɔti tikpil kí sòoǹ ni-pu kí kpò ni-bɔti. Un túnní-mee sá ibaamɔndaan, ní tin u tùkū-mee ní m cáā bíī sòoǹ ki tùkù nimbi taapu doo nib.” 27Ama Juuda yab kaa nìn nyí yii Unimbɔti Ubaati pu ní u bíī sòoǹ nì bi. 28Míǹ pu ní Yeesu nìn gítī tùkū-bi yii: “Ni yaa láā yɔ̃oǹ man Kinibiki yilpuee, ní ni dāa béetí m nín sá uŋyee, maa ŋáań tiba m-ba pɔŋŋu pu, see tin m-Baa dàkà-mee ní m cáā sòoǹ. 29Un túnní-mee bí m-cee, waa yàntī ḿ nīn bí m-baba, kun puee m péēŋáań baabadal min fáatì-uee ní.” 30Yeesu nín nìn bíī sòoǹ tibɔti gbantee, binib tikpil nìn fɔ̃ɔ̃-u ki kíí. 31Niinee ní Yeesu bí Juuda yab bin fɔ̃ɔ̃-u ki kííyee yii: “Ni yaa ŋúb́ m-bɔti nee ni dàá nīn sá m-boonnooliibi tiŋman pu yab, 32kí béé ibaamɔn, ní ibaamɔnee ń yàntī ní tɔ̄ ni-ba.” 33Ní bi kíí Yeesu yii: “Ti sá Abraam naantiibi ní, doooo nee ubɔ kaa péēcúú timbi kuyuŋu. Ba di yāntì ní a bí yii ti dàá tɔ̄ ti-ba?” 34Ní Yeesu kíí-bi yii: “Ibaamɔn, ibaamɔn ní m sòoǹ nì ni, un sá kamaa yaa ŋáań ikpitee sá ikpiti yumbuu ní. 35Uyumbu kaa sá kudicaŋu poon niliu kí nīn cá, ama kudiidaan jipɔɔn, úǹ dàá nīn sá kudicaŋu poon niliu ní kí nīn péēcá jaanjaan. 36Mimmee, man Ubaati Jipɔɔn yaa tīī-ni dibatɔlee, míǹ ní ni lafun tɔ́ ni-ba tiŋman pu. 37M nyí yii ni sá Abraam naantiibi. Nì min kɔkɔ ni sá Abraam biyaamuee, ni nyàab̀ kí kpò-mi. Di sá m-bɔti kaa ká mpaan ni-pɔbiliŋin. 38Man sòoǹ tin m-Baa dàkā-mee, ní ni mun ŋáań tin ni-baa tùkū-nee. ” 39Ní bi fātìi bí-u yii: “Timbi baa di sá Abraam!” Ní Yeesu bí-bi yii: “Ni yaa bàà sá Abraam biyaamuee, ni bàà ŋáań min Abraam nìn ŋáańee ní. 40Ama, nì min kɔkɔwoooo m sòoǹ ibaamɔn in m gbìl̄ m-Baa ceeyee, nimbi nyàab̀ kí kpò-mi. Abraam kaa nìn ŋá míǹ dalba. 41Ni-baa nín ŋáań puee, míǹ ní ni ŋáań!” Ní bi kíí-u yii: “Timbi kaa sá nnaayubiyaamu, ti-baa sá ubaanti ní, úǹ di sá Unimbɔti.” Ní Yeesu kíí-bi yii: 42“Unimbɔti yaa bàà sá ni-Baayee, ni bàà néeń-mi ní, kun puee Unimbɔti cee ní m nyánní ki dɔ́miń, maa dɔ́miń m-ba pu, an sá úǹ di túnní-mi. 43Ba pu ní naa gbìl̀ m-bɔti tin m sòoǹee taapu? Kun puee naa ŋūǹ kí pīlfì-tì. 44Nimbi baa di sá Sitaan, min min ni-baayee lèe, an ní ni là ki ŋáań. U péēsá unikpɔl doooo ŋkilkaamin ní. Waa sí ibaamɔn ni kun puee waa cáá ibaamɔn u-ni. U yaa bíī mɔ́ntée, míǹ di sá u-bimbim, kun puee u sá unyimɔndaan, úǹ di sá inyimɔn na nì i-baa. 45Man nín sòoǹ nì ni ibaamɔn puee ní naa là kí fɔ̃ɔ̃-mi kí kíí. 46Ni-kansikin, ŋma di ŋūǹ kí dàkà diyìntil din m yīntèe? Mimmee, ni nín nyí yii tin m sòoǹee sá ibaamɔnee, ba ŋá ní naa làá fɔ̃ɔ̃-mi kí kíí? 47Un sá Unimbɔti yɔuee gbìl̀ Unimbɔti bɔti, ni yaa kaa gbìl̀ Unimbɔti bɔtee, naa sá u-yab dee.” 48Ní Juuda yab kpilib fātìi kíí-u yii: “Ti nín lī yii a sá Samarii, arasinii mun kā a-puee, an kaa sá ibaamɔnaaan?” 49Ní Yeesu kíí-bi yii: “Arasinii ubɔ kaa kā m-pu, m-Baa ní m bíī tìì tinyool, ní nimbi kpèé ki sìŋkīǹ-mi. 50Man kaa nyàab̀ bí pàkà-mi. Ubɔ bí ki dàá pàkà-mi, udaan di sá ubɔsoonli. 51Ibaamɔn, ibaamɔn ní m sòoǹ nì ni, un ŋúb́ m-bɔtee kaa ti bí kí kpú jaanjaan.” 52Niinee ní Juuda yab kpilib bí-u yii: “Kɔŋkɔnnee ti béè yii arasinii ubɔ kā a-pu! Di sá Abraam kpíì, Unimbɔti bɔnaatiliibi mun kpíì, ní sii bí yii un yaa ŋúb́ a-bɔtee kaa ti kúù jaanjaanaaan? 53Mimmee sii jítiǹ ti-baa Abraamaaan? Úǹ kpíì, ní Unimbɔti bɔnaatiliibi mun kpíì. Sii yíì a-ba ŋma ní?” 54Ní Yeesu kíí-bi yii: “M yaa bíī pàkà m-bee, mimmee m-pampakakuee kaa sá kumɔntiiu dee, un pàkà-mee di sá m-Baa un ni bí yii u sá ni-Nimbɔtiu, 55ama naa nyí-uee. Man nyí-u. M yaa néè yii maa nyí-u, m dàá kpántí unyimɔndaan kii nimbee ní. Man nyí-u, ní ki ŋúb́ u-bɔti. 56Ni-naanja Abraam nín béè yii m dàá dāan̄ taapu dooyee, an mɔ́ɔkiǹ-u, ní u lafun ká ní u-pɔbil píil̀.” 57Ní Juuda yab kpilib kíí-u yii: “Sii kaa láá bàn̄ abin imuŋku ili nì saalaa, a ká Abraam la?” 58Ní Yeesu kíí-bi yii: “Ibaamɔn, ibaamɔn, man péē bí ní bi nín màl̄ Abraam!” 59Niinee ní bi bíī píikí ataŋkpee kí yāŋkì-u, ní Yeesu nɔ̄ntì ki nyáń Kunimbɔtidiin.


text: 1Á téetí-bi yii bi máaǹ kí sìntīǹ bi-ba kí tīī bikpilib bin sá gɔmina nì biyidambee, bí nīn tɔ́-bi, ki yáb̀ atummɔnti kɔkɔ pu. 2Bí taa nín̄ sòoǹ ki bíiĺ binib, kí nīn sá ŋgbansɔŋfi nib, kí nīn ŋáań tiŋan, kí nīn mɔ̄ báà ŋma cee. 3Kun puee, dooooyee ti mun nìn sá bin kaa nyí tibee, ní kaa nìn tɔ́ Unimbɔti, ki yìntī, ní ti-nimitaataam nì min ti fáatèe nìn cúú-ti kuyuŋu. Ti nìn cáá ntoom nì inimidiki, ki ná ti-jutiibi ní bí mun ná-ti. 4Ama Unimbɔti ti-Fiiliu dàkā-ti tiŋan nì dineendi din u cáá timbi binib puee, 5ki fīī-ti, kaa sá yii ti ŋá atunnyaan aba, an sá isaa ní u súń ti-pu. Bi nín fùul̀-ti Unimbɔti nyim puee di dàkà min u-Fām fātì ki màl̄-ti mpɔm ki tīī-ti dimaŋfapɔndi diŋyee. 6Yeesu Kriisitoo ti-Fiiliu puee, Unimbɔti tīiń-ti u-Fām tikpil tikpil, 7tí ŋmā kí kpántí deedeedambi Unimbɔti nimiin u-ŋanti pu, kí fɔ̃ɔ̃ dimaŋfal din pu ti máká, dàá cáá dikuntilee. 8Tibɔti tin m sòoǹ nee sá ibaamɔn ní. M là á nīn cɔ́ tibɔtee pu tikpil, an nín dàá ŋá pu bin fɔ̃ɔ̃ Unimbɔti ki kííyee ń dū bi-ba kí tīī atummɔntee. Tin ŋān̄ ki kèetī binibee dee. 9Ama bí taa nín̄ kpákà tibɔfan pu ki kàaǹ bi-naanjab yiŋŋi an kaa kúntí, kí taa nín̄ kpákà ki jáà Juuda yab marab pu. Tíǹ sá tibɔfan ní kaa kèetī. 10Á kpāafì un cāabìń ni-kansikin kunikpɔŋkpɔkɔuee mili, boonee, u yaa kaa gbìl̄ee, á nyāntí-u; 11kun puee a nyí yii an niliuee fá nsammɔnti ki ŋá unikpiti, ní u-kpitiiyee dàkà yii u gáatì. 12M yaa láā dū Arteemasi àá Tiisiiki ki túnní a-cee u bāań-see, á pɔ́ɔǹ a-ba kí kíntiń-mi Nikoopoolii, kun puee niin ní m là kí dāá nīn bí kuseeun. 13Á pɔ́ɔǹ a-ba kí tūtuǹ Seena un sá umaranyilee nì Apooloosi, an nín dàá ŋá pu tiba ń taa lɔ́ɔ́-bi bi-saŋkindi poonee. 14Án máaǹ ti-yab mun ń dū bi-ba kí tīī atummɔnti ŋátam, an nín dàá ŋá pu tiba yaa bāań ki páb́ee, bí ŋmā kí tūtuǹee; bí taa nín̄ kā, kaa kèetī diba. 15Man nì bin kɔkɔ bí dooyee jáaḿ-si. Á jāam̀ bin fɔ̃ɔ̃ Yeesu ki kíí ki néeń-tee. Kriisitoo ŋanti ń nīn bí ni-kɔkɔ pu.


text: 1Bɔ̀ nùàr mò, felè cu mé bɔ̀ njèh kèkènè sâ nde né teèn bɔɔ́ bele, bɔ́ bí dé biì lòù nyàgà sɔ́ ndé cú. 2Bí né gi mé feh biì kɔɔ́ ye: Fehtoò beèh kar waà nde né lòù. Loù sâ nde né faá nùà yîb kar waà né cíbítenè nɔ. 3Kɔ bɔ̀ nùàr baá yo nyen, bɔ́ baá tueé ye: wɔ́ŋ huɔm aá, wa lɔɔ́ dɔlé baá ma. Kɔ baá ménâ, te kar waà ye felè bɔɔ̀n, kum sɔm bɔ́. Mè tueé bí, dé mvelê sam ndé ŋgwéh; ceéhr keéh nde né bɔ́ faá nyer ceéhr keéh yeé ma mé lèì hueêh nɔ. 4Dé biì, bí bèh cibì sam. Cieé sâ bí faá nùà yîb nɔ kár kwà ndé ŋgwéh. 5Bí né gi dé biì bɔ̀ɔ́ mé gɔ né bèh ŋagâ, bí né bɔ̀ bèsɔ́nè bɔ̀. Béh bɔ̀ nuaá mé gɔ né bèh cibì sam, béh cíbíteèn gɔ̀ bèh. 6Mɔ né mân, sâ béh té lɔ́m faá bɔ̀ déì nɔ cèr dèn, béh nyìmè dèn sér làŋ, béh né teèn yoló kelá den. 7Bɔ́ lɔ́m cer yeé cíbítenè, bɔ́ sela cíbítenè ndɔ. 8Dé beèh môn sam, béh né gi bɔ̀ suútenè bɔ̀, béh yíyolò, béh kwá njí gí temé yoòr Yeésò, béh né lètenè beèh gwaán kuú. Sâ né kɔ̀ dé beèh. Béh ndèm tég kwá njí lòm yoòr Yeésò mé nde né béh loù sâ yili sɔm. Sâ né cu tàm taâb dé beèh ndɔ. 9Càŋ lé béh dé ju dieè mé ná ŋgwêh, à lé balé kwaá seér naâ béh, ye te béh yili yuo mé Fehtoò beèh Yeésò Kristò. 10Yeésò Kristò lé naâ felè beèh kuú, ye te loù sâ béh né mene làŋ, béh kuú aá mene, te béh bɔ́ ndeè den beh ma. 11Á sâ, bí táré kú lètenè biì ménâ dɔɔ́ŋ; bí sén kú lètenè biì seèn, faá bí bɔɔ́ ka yeé nɔ. 12Belà, béh né bí bɔŋ: bɔ̀ɔ́ mé né seé Càŋ lètenè biì temá, Fehtoò beèh bí haá kwaá né beè bɔɔ̀n, bɔ́ bí ceér feh yeé kɔɔ́; bí ŋgwé sòn bɔɔ̀n ŋgweè. 13Bí wèh kwá bɔ́ faá nùàr beè biì, bí gwàn bɔ́ mé temé cén ndɔ. Lòù sam, bɔ́ né mé seé Càŋ beè. Bí bɔ̀ mbaábi dèn mé sòn cên. 14Belà, béh né bí dua, bí kwágá bɔ̀ fùɔ̀b bɔ̀ kwagaà ndɔ; bí tó nyégé bɔ̀ veéh bɔ̀ toò; bí gàm bɔ̀ yuyuaâ bɔ̀ gaàm; bí kwá làrè sèŋ yoòr bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ. 15Bí kè nyégé keè, nuaré déì a, té veên cú, bí húɔ́m sér lètenè biì lòù; bí bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ húɔ́m gí ménâ ndɔ. 16Bí sàmè dèn cu dɔɔ́ŋ lòù. 17Bí dùà dèn Càŋ kèì cén. 18Né mene kei, bí vrà dèn Càŋ teèn ménâ. Bí bɔ̀ nùàr Yeésò Kristò, sâ né njií mé Càŋ gwaán né beè biì. 19Bí té Cúcuí Ŋagâ toò cí téná. 20Bí té ŋgòr bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ doó sì njí. 21Njèh dɔɔ́ŋ bí kè nyégé gí bagasé, te bí weh le mé bɔ̀ dé bebagaà beè. 22Bí té veên déì mé be cór nyì lág. 23Càŋ mé kulu dɔlé yeé njèh kɔɔ́, bú a, sènè kwá bí beè seèn lòù, à ke nyegé yɔ̀ŋ biì mé càŋ biì mé yo biì mene, te loù mé Fehtoò beèh Yeésò Kristò ndeè cuù teèn, à kwa lom bí ŋagásé tâŋ. 24À lé bí yilá naâ kɔɔ́; à né nùà jéjêg, bú nùà njèh nde né bí mé feh seèn ke nyegé. 25Bɔ̀ nùàr mò, bí dùà Càŋ felè beèh duaà ndɔ. 26Bí bíé kéh béh bɔ̀ mbeí biì dɔɔ́ŋ, bí jɔ́gɔ́ sìè bɔ́ beè. 27Mè né bí mé yilí Fehtoò beèh bɔŋ, bí jáŋé làrè mvù hên toò bɔ̀ nùàr biì dɔɔ́ŋ. 28Húɔ́m-temé Fehtoò beèh Yeésò Kristò a, ká sìè gí bí beè.


text: 1Boonee ní maamaacikpaŋkpaan ubɔ nyáń ki páaǹ kutagbɔŋu pu: unimpu ubɔ pēēŋwìiń ní ki tɔ́kɔ́ uŋmal pu ní ki cíkí kibeefuulii iŋmalbijaa saalaa nì ili náká ki-pu. 2Unimpuee dàá màal̀ ní ki yáliŋkí imatiŋween ki gbáà ibiil. 3Ní maamaaci ubɔ gítī nyáń ki páaǹ kutagbɔŋu pu: an sá kupeewambiiu kubɔ, ku sá kumaŋu ki cáá ayil aluli nì iyin saalaa, ní kibeefuulii cíkí diyil sá kamaa pu. 4U-juul ní u dūu fùkū iŋmalbijaa yaa yākatì mitee diba pu ki lúkufìń kitiŋ pu, ní ki kíǹ ki yú ki kɔ́ĺ unimpu un dàá màal̀ee, u yaa màl̄ee ú cúú kibikee kí ŋmɔ́. 5Ní unimpuee dūu màl̄ kibininjabiki, kíǹ di dàá nīn cáá mpɔn kii tikútee kí dūú kpòotī atimbun kɔkɔ, ní bi yɔ̃oǹ u-bikee malaa ki jɔ́m̀ Unimbɔti cee, u-beejal laŋki. 6Ní unaati sáǹ ki búntì kupɔɔun laakin binib kpée. Niin ní Unimbɔti bɔ́ntì ki yɔ́oǹ-u ú cùú kàl̄ bí nīn kpīintí-u kí tin sāā abin ata nì dijandi. 7Niinee ní kujaau fɔ̃ɔ̃ kutagbɔŋu pu, Unimbɔti tūuni kpiliu Mikayeel nì u-yab bí ki jáà nì kupeewambiiuee nì u-yab, 8ní Mikayeel nì u yab jáń ki jíń, ní ki jìn̄-bi bí taa ti kàl̄ kutagbɔŋun. 9Ní bi téeń kupeewambiiuee, ukookpiki un bi yíì Sitaan u kíil̀ duulnya kɔkɔee nì u-tūuni ki tɔ́ń duulnyan. 10Ní m gbìl̄ nneen ŋubɔ téeń mpɔn yilpu yii: “Kɔŋkɔnnee Unimbɔti fiil bāań dee! Min bí nee ní ti-Nimbɔtiu nyántì u-beel pɔŋŋu ki dàkā! Kɔŋkɔnnee u-Kriisitoou dàkā mpɔn ŋun u cááyee, kun puee ukuŋfil un yú Unimbɔti nimiin ki kúŋfí ti-nabiyaamu boon ŋwìiń pu nì kunyeeuee, bi téé-u ki nyántì. 11Dipibil fatikuu nì Unimbɔti bɔti tin ti-nabiyaamu sòon̄ee pu ní bi jáń ki jíń nì u, baa fāŋkì ki dū bi-ba kí tīī ŋkúm. 12An puee án nīn mɔ̄ǹ yilpu yab, án nīn mɔ̄ǹ nimbi bin kɔ́ò kutagbɔŋu puee, ama an sá mbusu ní ki tīī-ni tiŋku nì kitiŋ pu yab, kun puee nì diŋuukpaandi ní Sitaan dūu kpákatìń ni-cee, ki nyí mun yii ŋyunti fiii di kíǹ-u.” 13Kupeewambiiuee nín ká yii bi téeń-ku ki lúkuń taapuee, ní ku nín jì unimpu un nìn màl̄ kibininjabikee boon. 14Ní bi tīī unimpuee ifeen ili kii ukaalun feeniee, ú ŋàaǹ kí nīn cá kupɔɔun laakin bi bɔ́ntì ki yɔ́oǹ-u ú cùú kàl̄ bí kpíiǹ-u abin ata nì dijandee, ukoobu ń taa ŋmā kí ká-u. 15Ukoobuee sáń ki jì-uee ní ki wūliŋkì nnyim ki tɔ́ unimpuee boon pú án kpántí dimɔɔl kí yòon̄-u. 16Ama ní kitiŋ fīī unimpuee, kitiŋ wāaǹ ki dū nnyim min min kupeewambiiuee bàà wūliŋkì ki tɔ́ń u-boon án bàà yòon̄-uee ki náĺ. 17Niinee ní kupeewambiiuee fɔ̃ɔ̃ unimpuee pu diŋuul ní ki cūtì ki bíī jáà nì unimpuee biyaamu mun kíǹee, bin kɔkɔ tɔ́ Unimbɔti marab ki ŋúb́ Yeesu bɔti deedeeyee. 18Ní kupeewambiiuee kíǹ ki yú tiŋku gbandi.


text: 1Ntataatiim ní m dòoń ni-cee nee. An ŋmàn̄ Unimbɔti takaldau poon yii: “Binib bili kii bita seerau di cáá mbaamɔn.” 2M kpáafí bin bin nìn ŋá ikpitee nì bin kɔkɔ kíǹee, m nín nìn dɔ́miń ni-cee nliliitiimee m nìn lī-tì ní ki gítī bíī bùsī ki lì díǹ m-kpátam ni-cee. M nín dàá dāan̄ min nee, m dàá ŋá an nín máaǹ puee ní, maa làá kpèè ubɔ nimiin. 3Kun puee ni là kí ká kudaaŋŋu yii Kriisitoo di yaa dì m-pu ki sòoǹ, ni dàá lafun ká, u dàkà u-pɔŋŋu ni-kansikin, waa sá kiwɔfii. 4Tiŋman, u dū u-ba ki ŋá kii uwɔfee ní bi kpáá-u ndɔpuntikaa pu, ama Unimbɔti pɔŋŋu yāntì u bí dimaŋfalin. Ti nì u nín ŋá ubaanti puee, ti mun bí iwɔfin ní, ama u-puee ti cáá dimaŋfal. Nì Unimbɔti pɔŋŋu puee ti bí dimaŋfalin ki tīī-ni. 5Ní cɔ̄ŋkìmaan ni-ba kí kpèè yii ni lafun fɔ̃ɔ̃ Yeesu Kriisitoo ki kíí tiŋmanaaan? Ní kpèè ni-ban tiŋan, naa ká yii u bí ni-naaan? U bí ni-ni, asee ni yaa kaa fɔ̃ɔ̃-u ki kíí mmɔntiimin baba. 6Míǹ ní ni dàá béé yii ti mun cɔ́ŋkì ti-ba ní ki béè yii ti sá Kriisitoo tɔntɔnliibi tiŋman. 7Ti mèé Unimbɔti ni-pu ní taa ŋá ikpiti iba, an kaa sá kí dàkà ti-ba yii ti ŋá ditummɔntiil ama ti là ní nīn ŋáań tiŋan báà bi yaa bíī sòoǹ ki bíiĺ timbi. 8Kun puee taa cáá mpɔn kí dūú já nì ibaamɔn, ti cáá mpɔn kí dūú tūtuǹ ibaamɔn ní. 9An mɔ̄ǹ-ti iyunti kamaa timbi yaa bí iwɔfin, nimbi ń nīn pɔ̄ɔ̄yee. Ti mèé Unimbɔti ni-pu yii ní nīn sá binimbɔtinooliibi tiŋman pu yab. 10Kun pu m bí ndan ki ŋmà-nee di sá maa là ḿ dāá bàń ni-cee kí dū mpɔn ŋun ti-Dindaan tīī-mee kí wɔ́b́-ni. Mpɔn gbantee sá ḿ dūú tūtuǹ-ni ni-nimbɔtinootam ń cù nyɔkɔpu ní, an kaa sá kí dūú bīil̀-ni. 11Nnabiyaamu, tin m dàá dū kí kàan̄ nee sèé: ní nīn cáámaan dipɔɔpindi, ni-nimbɔtinootam ń nīn sá tiŋman pu yal kí nīn tìì tɔb kunyannyaau, kí nīn pēēkinyɔkɔ nì ŋgbansɔŋfi poon. Unimbɔti un sá dineendi nì ŋgbansɔŋfidaanee dàá nīn bí ni-cee. 12Ní jāam̀maan tɔb nnabiyaamin. Unimbɔti nikitil din bí dooyee jáaḿ-ni. 13Ti-Dindaan Yeesu Kriisitoo ŋanti nì Unimbɔti neendi nì u-Fām nín cāabìń nnyɔɔpee ŋuŋyee ń nīn bí ni-kɔkɔ cee.


text: 1Tṍó e òb nè ténì gbáá ni téní, m beè gboó ooa kẽ sí Jerúsàlẹ̀m, Baanàbàs nè m̀m̀. M beè faalana gé Táítọ̀s. 2Bàrì beè kùùlà nèm̄ kọ ḿ sì, vaá boo bée vó, m̀ gboó sì. M beè baa dẽe gbò e bà di bõ̀òna ló Kráìst kĩé, boo kà lèlà bá Lé Kpẹa e nda gé vee nè gbò e bè níì pá Júù nì. Èlmà tõ̀ò, m beè bã ló ba gbò tule e bà ólò palà ge nvèè ka ló, vaá aa deè baa tẽ́ dénè ẹ̀ẹ̀ nèva kĩ e áá baala dì, boo bée kọ ním̄ beè gbĩ́ tọ́ọ̀ nu e a é náa kọ dénè tóm e m gé sí, à bè ní e m ni sí tenmá, á dú pè. 3Táítọ̀s e a beè dìm̄ lóí beè nen Gríìk, sõò bãànà vó, gbò tuleí náa beè gboó gé tú bá kpóó siimáe kọ bà íè ge koóe, 4náa kal ló bée kọ kélè gbò géè zèl kọ bà íè ge naa vó. Na gbò beè gẹẹlẹ ló bã̀í zẹ̀ẹ̀ m ge sẹlẹ ló kọ baala zọèi dẹlẹ̀è nyíe boo Kráìst, boo tṍó e bà géè gbĩ́ gè ẹ̀b íb dì pọ́ì e beele íè m gè gbaa ló Kráìst, nyòòmà bé e a é náa vaá bà túèi nveenìe kè bá gyóòlo. 5Sõò née beè nèva tọ́ọ̀ kà foga deè kọ baala á kọ́ nu e beele é náa nèi, nyòòmà bé e a é náa vaá ò láá kilii sĩ́ gè iei Lé Kpẹaí m a lèlà. 6Na gbò tule, e baala náámá gbò e bà palà ge nvèè ka lóí, náa beè ié tọ́ọ̀ kà ãa nu e bà láá tẹlẹ ló kọ ním̄ beè noomà. (Kọ̀láá nu e gbò tuleí beè zẹẹ́ dù náa bọọ ló nda. Bàrì náa ólò sà sĩ́ nen.) 7Tãa gè tẹlẹ̀ ãa nu ló, ba beè mòn vaá nyimá kọ Bàrì beè lẹ̀ẹ̀là nda kọ ḿ vee a kpẹa nè gbò e bè níì pá Júù nì, belíná gé bé e a beè lẹ̀ẹ̀là Pítà kọ á vee nè pá Júù naaá. 8Boo bée kọ Bàrì e a beè nè kpóó Pítà kọ á dú nen e Jíìzọ̀s lẹẹlà má pá Júùa ní e a nenà gé kpóó nda kọ ḿ dú nen e Jíìzọ̀s lẹẹlà má gbò e bè níì pá Júù nì e. 9Boo tṍó e Jém̀z nè Pítà nè Jọ́ọ̀n, e gbò nen beè ẹ̀bva belí gbò e bà dú bã̀ e a di ló bõ̀òna ló Kráìsta, ni mon íb sàn nyíe e Bàrì tẹ́lẹ boo nda, ba beè gboó tú kpáí bá Baanàbàs nè nda m ge zààvàí ló nveea zẹ̀ẹ̀, vaá kọ beele é kpee sĩ́ ló gbò e bè níì pá Júù nì, boo tṍó e baala gé kpeelìè sĩ́ ló pá Júù. 10Áá nu e ba è bĩináí bá beè kọ̀là kọ é olòó kẽea boo gbò tãa, e a dúná gé kà lèlà bá nu e a beè olòó palà ge tàn nda gè naa. 11Tṍó e Pítà dú iná Ántìọ̀k, m beè dọ̀e sĩ́ kanáe, boo bée kọ a beè naa nu e a bĩ́íná gè kọ́e bel. 12Dénè gbò dee e Jém̀z gáà beè lẹ̀ẹ̀là tọ́ọ̀ nen domá Ántìọ̀ka, Pítà beè olòó zọ̀ gbò e bè níì pá Júù nì deá gyã́á. Sõò à gé mon gé gbòa, à gboó kpòòlà ló lọl ló gbò e bè níì pá Júù nì vaá náa zọnàva deá nu, boo bée kọ pọ̀ beè siíe ló pá Júù e bà nóomà kọ nen Júù á gá zọ̀ nen e bà gáà kooe naaá tọ́ọ̀ íb nu. 13Na gbò vígà m Kráìst e bà dúna gé pá Júùa beè gboó zọ̀nàe gé tob kììà, naa ní e bãànà Baanàbàs beè zọ̀va tuna gé dẽe nen naamá vó. 14Sõò tṍó e nda monì kọ nu e bà gé náa náa lelà, nè ge kọ náa zọ̀ kà kà bel e Lé Kpẹa nóomà gbaá ló, m beè gboó gbẹá kè sĩ́ dénè ọ̀và kọ́ nè Pítà kọ, “Be olo, e o dú nen Júù, láá maaná kĩé lọl vaá tõo belí nen e bè níì nen Júù nì, éé náá vaá olo ò gbĩ́ gè tú bá kpóó siimá gbò e bè níì pá Júù nì kọ bà á tõo belí pá Júù e?” 15À dú kà kà kọ beele beè mèà vaá dú pá Júù. Née beè mèà vaá dú “gbò pọ́lọ́, e bè níì pá Júù nì” belí bé e beele kólìva naa. 16Sõò è nyímà kọ níì bé e nen láá sẹlẹ Log naa ní e a é náa vaá Bàrì léevèe bel é nì. Tãa vó, áá gè kọ nen dẹlẹ nyíe boo Jíìzọ̀s Kráìst ní e a é náa kọ Bàrì á leevèe bel é. Vaá beele beè gboó dẹlẹna gé nyíe boo Jíìzọ̀s Kráìst kọ bé Bàrì léevèi bel tení dú ló bẹẹ gè dẹlẹ nyíe boo Kráìst, e bè náa é dẹẹa boo bé e e láá sẹlẹ Log naa. Boo bée kọ Bàrì náa é léevè bel tọ́ọ̀ nen kọ à láá sẹlẹ Log. 17Be kóló gè kọ beele gé piigà kọ Bàrì á leevèi bel tení dú ló bẹẹ gè gbaa ló Kráìst ní e a gboó tunái naamá “gbò pọ́lọ́, e bè níì pá Júù nì” e, é kọ Kráìst gáà du gé nen e a gé lẹẹlà pọ́lọ́á? Á lọ̀! 18Be nda kpáá gé tõo tẽ́ kẽ gbò nàà nu e nda beè tãa bá uulá kẽá, na tóm ní e m dú nen e m gé gbáálá Log é. 19Boo bée kọ nda nè Log tõoà belí íí nen e bè á géná kè bá Log, vaá é Log ní e a beè fẹ́m̄ é. M̀ dú íí kilma kĩ e Log dì, kọ bé m̀ láá tõo dùm nè Bàrì. Nda beè zọ̀ Kráìst ú gbẹa boo bàà gbànà té, tṍó e ba è káeá, 20vaá be à dú ge kọ m̀ di dùm kátogóí, náa dúna kọ nda ní e m di dùm e, sõò Kráìst ní e a di dum m̄ím̄ é. M̀ tú ge dẹlẹ nyíe boo Sã́áná Bàrì e a beè vùlèm̄ vaá úm̄ boo tõoma m na kà dùm e nda di m kátogóí. 21Nda ním tom gè kìn sàn nyíe Bàrì. Boo bée kọ be o kọ́i kọ mè bé e nen láá sẹlẹ Log naa ní e a é náa vaá Bàrì léevèe bel é, na tóm ò gé kọ́i kọ ú e Kráìst beè ùa náa dọ tọ́ọ̀ kà bélè!


text:
Wum
Wum je ilu ni Kamẹroon
Apa ariwa Cameroon ni ibùgbé àwon ènìyàn Wum. Wón jé egbèrún méjìlá ènìyàn níye. Àwon alábágbé won ni Esu, kom àti Bafut. Èdè Wum (macro-Bantu) ni wón n so. Nítori ìgbàgbò won nipa orí, kò fési nínú isé onà won tí a kì í rì àwòrán ori. Àgbè ológìn àgbàdo, isu, ati ewébe ni àwon ará Wum. Won tún jé olùsìn adìe ati ewúré èyí sì kó ìpa tó jojú nínú àtije won lójojúmó. Òpòlopò Fulani ló di mùsùlùmí ni òpin egberu odun méjìdínlógún. Akitiyan won nínú èsìn yìí láti tàn-án ka ló mú òpòlopò àwon ará Wum dí elésìn mùsùlùmí.


text: 1Kí wàatī Unimbɔti ń náań duulnyee, ubɔ nìn bí bi yíì-u Dinyɔɔbundi ní ki bí Unimbɔti cee, ní ki sá Unimbɔti. 2Dinyɔɔbundi gbanti di nìn péēbí Unimbɔti cee doooo ŋkilkaamin. 3Díǹ ní Unimbɔti dū ki náań tikɔkɔ. Tiba kaa bí fam Unimbɔti kaa dū Dinyɔɔbundee ki náań kudɔŋu. 4Di-ni ní dimaŋfal nìn bí, dimaŋfal gbanti di nìn tìì binib ŋwalfi. 5Ní ŋwalfee dɔ́miń ki ŋmíntí binib bin bí dibɔmbɔndinee, ní binibee kaa fɔ̃ɔ̃-ŋu. 6Unimbɔti nìn túnní uninja ubɔ, bi yíì-u Jaan. 7U nìn dɔ́miń kí sòoǹ nì binib ŋwalfi bɔti, báà ŋma ń pīlfiǹ-u kí fɔ̃ɔ̃ ŋwalfee. 8Jaan u-ba kaa nìn sá ŋwalfi, u nìn dɔ́miń kí lēēŋwalfee pu seera ní. 9Ŋwalfi gbanti baba di sá mmɔnti, ki dɔ́miń kitiŋ pu ki ŋmíntí báà ŋma. 10Unimbɔti dū-ŋu ki náań taapu doo wanti kɔkɔ, ama, ŋyunti ŋun ŋu nìn bí taapu dooyee, baa béè-ŋu. 11Un sá Dinyɔɔbundee dɔ́miń u-yab cee, ní u-yab kaa fɔ̃ɔ̃-u. 12Ama bin kɔkɔ fɔ̃ɔ̃-u ki gbìl̄ ki tīiǹ-uee, u yāntì bidambi kpántì Unimbɔti biyaamu, 13mun ní unil kaa màl̄ee, kaa tí sá unil làtam ama an sá Unimbɔti di màl̄ bíǹ. 14Dinyɔɔbundee kpántì unil ki kāl̀ ti-kansikin ki cáá tiŋan nì ibaamɔn tikpil, ní ti ká u-nyooti tin u nìn fɔ̃ɔ̃yee kun puee u sá Unimbɔti Jipɔmbaabil. 15U-pu ní Jaan nìn kúuǹ ki lī yii: “Un m nìn lī yii u dòoń man boon ama úǹ jítiǹ mamee, dee! Di sá yii úǹ péēbí ní bi nín màl̄ man.” 16Úǹ cee ní tiŋan kɔwoooo nyánní ní ki bāań-ti, ní timbi kɔkɔ fòol̄-tì múlmul. 17Unimbɔti nìn yāntì Mooisi tīī-ti marab, ama ní Yeesu Kriisitoo cáań-ti diyimɔɔl nì ibaamɔn. 18Báà ubɔ kaa wál̀ Unimbɔti dalba, ama u-Jipɔmbaabil un mun sá Unimbɔti ki bí ki nákaǹ u-Baa Unimbɔtee di yāntì ti béè-u. 19Juuda yab kpilib bin nìn bí Jeerusaleemee nìn túnní bisaraaŋakpilib nì Leefiibi bin ŋáań Unimbɔti diiku poon ditundee biba Jaan cee bí dāá bàlfì-u yii: “Sii di sá ŋma?” Ní u kíí-bi yii: 20“Man di kaa sá Kriisitoo.” Waa nìn bál̀-bi, ki sòon̄ ki cántì-bi míǹ. 21Ní bi fātìi bālfì-u yii: “Kin sii di sá ŋma ní? Eeliii?” Ní u bí yii: “Aayee, maa sá Eelii.” Ní bi tí bālfì-u yii: “Sii di sá Unimbɔti bɔnaatiliu ubɔ un máaǹ kí dāan̄eeee?” Ní u tí bí yii: “Aayee.” 22Ní bi fātìi tí bālfì-u yii: “Kin, sii baasii sá ŋma ní? Di sá ti là kí tin tùkù bin túnní-tee un ní a baasii sée. Sii yíì a-ba yii ŋma?” 23Ní Jaan kíí-bi yii: “Man di sá un báakí kupɔɔun yii: 'Ŋāŋkìmaan ti-Dindaan saŋŋu,' ” kii Unimbɔti bɔnaatiliu Eesayi mun nín nìn lī puee. 24Fariisab biba nìn bí bin bi nìn túnní Jaan ceeyee kansikin, 25ní bíǹ bālfì-u yii: “A yaa kaa sá Kriisitoo, kaa sá Eelii, kaa tí sá Unimbɔti bɔnaatiliu un ti cée, kin ba pu ní a fùul̀ binib Unimbɔti nyim?” 26Ní Jaan kíí-bi yii: “Man fùul̀ binib nnyim ní, ama ubɔ bí ni-kansikin, naa nyí-u, 27úǹ di dàá dāá dāan̄ man boon. Man kaa kpántì gba kí gútí u-naatakaŋ ŋmiii.” 28Bi nìn bí Beetanii, kitiŋ kin bí Jɔɔdan mɔɔgbandi lapu pu, laakin Jaan fùul̀ binib nnyimee, ní ki sòoǹ an bɔti gbanti. 29Kutaa wúntèe ní Jaan ká Yeesu dòoń u-cee, ní u bí yii: “Kpèèmaan, Unimbɔti pibil din lèekī binib kɔkɔ kpitiiyee dee! 30Úǹ pu ní m sòon̄ yii: 'Uninja ubɔ dàá dāá dāan̄ man boon, ama úǹ jítiǹ man, kun puee úǹ péē bí ní bi nín màl̄ man.' 31Maa nìn nyí un ní an sée, ama an sá yii Israyeel yab ń béé-uee pu ní man dɔ́miń ki bíī fùul̀ binib Unimbɔti nyim.” 32- 33Ní Jaan gítī lī yii: “Maa nìn nyí un ní an sée, ama Unimbɔti un túnní-mi ḿ nīn fùul̀ binib u-nyimee bí-mi yii: 'A yaa láā ká man Fām kpákatìń ki kɔ́ò un puee, úǹ di dàá fàl̀ binib Circir Fām.' Ní m ká Unimbɔti Fām lafun nyánní yilpu kii dibeenanjilee ki kpákatìń Yeesu pu. 34M ká mimmee, ní ki sòoǹ ki tùkù-ni yii úǹ di sá Unimbɔti Jipɔɔn.” 35Kutaa tí wúntèe, Jaan nì u-boonnooliibi bili tí yúee, 36ní ki ká Yeesu jītí, ní u bí yii: “Kpèèmaan, dipibil din Unimbɔti dàá dūú ŋá saraa binib kpitii puee sèé!” 37Jaan boonnooliibi bilee gbìl̄ mimmee, ní ki nɔ́ɔ́ Yeesu. 38Yeesu fātìi kpēēbi nɔ́ɔ́-uee, ní ki bí-bi yii: “Ni nyàab̀ ba?” Ní bi bí yii: “Rabii, la ní a kɔ́ò ní?” (Rabii taapu di sá yii, Udakal.) 39Ní Yeesu bí yii: “Dāam̄maan kí cùú béé laakin m kɔ́òyee.” Ní bi nɔ́ɔ́-u ki cūtìi béè laakin u kɔ́òyee, ní ki kpáàā gbíntì niin yaadal wiiŋŋu. An nìn sá tikúti tinaa kujoou ní bi nìn cūtì. 40Andree un sá Siimɔn Piyeer naalee nìn sá bilee kansikin ubɔ bin nìn gbìl̄ Jaan nyɔɔbundi gbanti ki nɔ́ɔ́ Yeesuee, 41ní Andree péé ki cūtìi ká u-maan Siimɔn ki tùkū-u yii: “Timbi ká Meesiya!” (An dàkà yii Kriisitoo). 42Ní u cáá Siimɔn ki cūnnì Yeesu cee. Ní Yeesu kpēē-u ní ki bí yii: “Sii di sá Siimɔn Jaan jipɔɔn. Bi dàá nīn kíǹ ki yíì-si Keefaasi ní.” (Greeki sooninee bi yíì Piyeer, an dàkà yii ditaŋkpal.) 43Kutaa gítī tí wúntèe, Yeesu bí yii u dàá cù Gaaliilee, ní ki ká Fiiliipi, ní ki bí-u yii: “Nɔ́ɔ́-mi!” 44Fiiliipi nìn sá Beetsayida tiŋkin ní. Niin ní Andree nì Piyeer mun nìn sá. 45Boonee ní Fiiliipi ká Natanayeel, ki tùkū-u yii: “Timbi ká un pu ní Mooisi nìn ŋmàn̄ u-marab takaldaun ki kpáaǹ Unimbɔti bɔnaatiliibi mun sòon̄ u-puee. An sá Yeesu Jooseefi jipɔɔn un sá Naasaareetee.” 46Ní Natanayeel bālfì-u yii: “Mimmee, tiwammɔntiil ŋūǹ kí nyānní Naasaareeti mun deeee?” Ní Fiiliipi bí-u yii: “Dāan̄ kí cùú kpèè.” 47Yeesu kpēēyee, Natanayeel dòoń u-cee, ní u bíī sòoǹ u-pu yii: “Un bí nee di sá Israyeelja páaa, kaa sá mili mili daan.” 48Ní Natanayeel bālfì-u yii: “A ŋá mana ní ki nyí-mi?” Ní Yeesu kíí-u yii: “Min a bí fiigi subu taapuee ní man ká-si ki wāatì ní Fiiliipi dāa nín yíiń-see.” 49Niinee ní Natanayeel bí-u yii: “Ukpil, a sá Unimbɔti Jipɔɔn ki sá Israyeel yab mun bɔtiu!” 50Ní Yeesu bí-u yii: “M nín bí yii m ká-si fiigi subu taapuee pu ní a fɔ̃ɔ̃ ki kííii? A dàá gítī ká tin jítiǹ tin bí neeyee. 51Ibaamɔn ní m tùkù-ni, ni dàá dāá ká kutagbɔŋu cúū pīitì, ní Unimbɔti tūuni sìntīń ki jɔ́ḿ man Kinibiki pu.”


text: 1Ni ẹvii bé e Tẹ̀ vulèi naa, vaá naa kọ beele é kọ̀là pá nvín Bàrì--níá kà lèlà bé e e dì naa é. Vó ní e a kọ́ bàlà boo á gá nyimái ló é, boo bée kọ bà náa beè nyimá ló Bàrì. 2Gbò e m vulè, kátogóí bẹ̀ì pá nvín Bàrì, vaá nu e e é bélí gáà palà ge dọ bàlà kẽ. Sõò è nyímà kọ tṍó e Kráìst é dọ́ bàlà kẽ, mè è é bélíe, boo bée kọ è é moníe m kà lèlà a mèà. 3Kọ̀láá nen e a íe na kà ból dẽe sĩ́ boo Bàrì ólò õ̀ònà a ló, belí bé e ẹlẹ, Bàrì, õoà naa. 4Kọ̀láá nen e a tõo m dùm gè sí pọ́lọ́ dọ log Bàrì, boo bée kọ gè sí pọ́lọ́ dú gè gbaalá log. 5Ò nyímàì kọ Kráìst beè dú ló gè tú pọ́lọ́ lọl ló gbò nen. Tọ́ọ̀ kà pọ́lọ́ á gé m ẹlẹ. 6Tọ́ọ̀ nen e a tõo m Kráìst náa ólò kil sĩ́ ló gè sí pọ́lọ́. Kọ̀láá nen e a kil sĩ́ ló gè sí pọ́lọ́ gáà gbĩe mòn à bè ge nyimae ló. 7Tọ́ọ̀ nen á gá kẹlẹ́i, e pá nà nvín e m vulè! Nen e a náa nu e a léémá Bàrì dú nen lé lab dògò, belí bé e Kráìst dú nen lé lab dògò naa. 8Nen e a tõo m dùm gè sí pọ́lọ́ dú ló Pọ́lọ́ Nyómá, boo bée kọ Pọ́lọ́ Nyómá beè sí pọ́lọ́ domá kà dàà togó. Nu e Sã́áná Bàrì beè dú ló kọlà ge kyọ̀ sĩ́ bá tóm Pọ́lọ́ Nyómá. 9Tọ́ọ̀ nen e a dú nvín Bàrì náa ólò tõo m dùm gè sí pọ́lọ́, boo bée kọ dùm Bàrì sí súú gbẹaé m. Náa é láá kil sĩ́ ló gè sí pọ́lọ́, boo bée kọ ẹ̀ẹ̀ nvín Bàrì. 10Nee kele e a di zẹ̀ẹ̀ pá nvín Bàrì nè pá nvín zọí: Tọ́ọ̀ nen e bè náa náa nu e a léémá Bàrì à bè ge vùlè a vígà, níì nvín Bàrì nì. 11Kpẹa e o beè dãi lọlii kà dàà togó kọlà kọ é mòn kọ é vulè ene, 12vaá mè é gá belí Kéìn, e a beè dú nvín Pọ́lọ́ Nená, vaá à fẹ́ a vígà. Vaá éé ní e a beè di boo fẹ́e é? A beè fẹ́e boo bée kọ ńlẹ láb beè dú pọ́lọ́ vaá ní a vígà à dú lé. 13Boo bée vó, á gá bọọí ló, e pá nà vígà, be pá bàlà boo ọ́víi. 14È nyímà kọ beele è aa bá ú bã bá dùm, boo bée kọ è vulè bẹẹ vígà. Nen e bè náa vulè nen gbẹ́á bá ú. 15Kọ̀láá nen e a ọ́ví a vígà dú nen fẹ̀ nen, vaá ò nyímàì kọ tọ́ọ̀ nen fẹ̀ nen náa íe dùm e bè náa tá e a tõoé m. 16Ge kọ Kráìst beè tú a dùm peeí boo ní e a kọ́ é nyimá nu e vulà súú dẽe ló kọlà e. À dú lé kọ beele é tuna gé beéle dùm pee boo bẹẹ vígà. 17Nen e a íe nu vaá à mòn a vígà e bíi dìé ló vaá maaná sĩ́ lọlie ló é téní ãà vaá kọ vulà Bàrì dièé m é? 18Pá nà nvín e m vulè! Naanii mè née é íe vulà e a é gbẹ́aí boo kpá bẹ́lẹ́ bũunu nè m gã́. Naanii kọ á dú kà kà vulà e a é dọ́ bàlà kẽ m láb dògò. 19Níí nu e a é náa kọ é nyimá kọ è gé nyoonèè nvée kà kà bel, vaá à náa kọ nyíei á aga boo tṍó e e di kè sĩ́ Bàrì e. 20Be nyíei bẽ́gèi bel, Bàrì el boo nyíe e a dìí m vaá à nyimá dénè nu. 21Pá nà lé kóò, be nyíei náa bẽ́gèi bel, nyíei é aga kè sĩ́ Bàrì, 22vaá kọ̀láá nu e e banié bá, à é náa nèi, boo bée kọ è gé sẹlẹ a lẹ̀ẹ̀là vaá naa nu e a léémáe. 23A lẹ̀ẹ̀là kọlà kọ é dẹlẹ nyíe boo a Sã́áná, Jíìzọ̀s Kráìst, nè ge kọ é vùlè ene belí bé e a beè lẹ̀ẹ̀là naa. 24Kọ̀láá nen e a sẹlẹ a lẹ̀ẹ̀là tõo m ẹlẹ vaá ẹlẹ à tõoé m. Tení dú ló Nyómá Káí e a beè nèiá ní e e nyímà kọ à tõoí m é.


text:
MyГЖ Д.ШиpMэHTyяa: Би aHx “Ìîðèí õóóð” íààäìûí òýðã¿¿í áàéð õ¿ðòýõäýý äºíãºæ 19 íàñ ø¿ðãýæ ÿâлaa
MyГЖ Д.ШиpMэHTyяa: Би aHx “Ìîðèí õóóð” íààäìûí òýðã¿¿í áàéð õ¿ðòýõäýý äºíãºæ 19 íàñ ø¿ðãýæ ÿâлaa
MyГЖ Äóó÷èí Ä.Øèðìýíòóÿà, MyCTA Ä.Àìàðæàðãàë íàðòàé yдaxrүй бoлox TorлoлT бoлooд óðàí á¿òýýëèéíõ íü òàëààð ÿðèëöëàà.
-Ìîíãîë÷óóä ñàéí õ¿íèé ¿ð, ñ¿¿òэй ã¿¿íèé óíàãà ãýäýã äýý. Òà õî¸ð óã óäìàà õýð ñàéí ìýäýöãýýäýã âý?
Ä.Àìàðæàðãàë:-Áè îëîí ÿñòíû ºëãèé ãýãääýã Õîâä íóòãèéí çàõ÷èí õ¿í. Ìàíàé íóòàã áàéãàëèéí ºâºðìºö òîãòîöòîé, àðä îëîí íü óóë óñ øèãýý òóíãàëàã TийM л caйxaH HyTarдaa.
Ä.Øèðìýíòóÿà:-Íàìàéã Óëñûí çààí Ä.Àìãààãèéí òºðñºí îõèí ãýäãèéã õ¿ì¿¿ñ ìýäýõ áàéõ. Ààâ ýýæ ìèíü íàìàéã àõäàà ºðã¿¿ë÷èõñýí þì. ªðãºæ àâñàí ààâûã ìèíü ÄàøäàMбa ãýäýã. Íàÿ ãàðñàí áóóðàë ààâ ìèíü íóòàãòàà ñóóãàà. Áè ààâààñàà äýýøèõ .. ¿åý, òýäíèéõýý ¿¿õ ò¿¿õýýñ ãàäàðëàíà ø¿¿.
-Òàíû ààâ ÄàøäàMбa ryaйr íóòàãòàà íýðòýé, ìàë õóé èõòýé áóóðàë ãýæ äóóëñàí.
-Ààâ ìèíü íàìûí õîðîîíû äàðãûí àëáûã îëîí æèë õàøñàí. Ýýæ ìèíü Áàòòºìºð ãýæ õ¿í áàéâ. Ýöýã ýõ õî¸ð ìèíü áèäíèéã èäýæ óóõ, ºìñ÷ ç¿¿õýýð äóòààõã¿é ºñãºæ õ¿íèé çýðýãò õ¿ðãýñýíä áàÿðëàæ ÿâäàã. Áèäíèéã èõ äýãòýé ºñãºñºí. Ààâ èõ õºäºëìºð÷, õ¿í õºäºëìºðëºæ áàéæ ñàéí ñàéõàí àìüäàðäàã ãýäãèéã áèäýíä áàãààñ íü îéëãóóëæ ºãñíèé à÷ààð ºäèé çýðýãòýé ÿâíà àà ãýæ áîääîã. Õ¿í áîëîõ áàãààñàà ãýäýã. …
-Òàíûã õ¿¿õýä áàéõûí ë äóóëæ ÿâäàã îõèí áàéñàí. Á¿ð àðâàí õýäòýé “Ìîðèí õóóð”-ûí ýçýí áîëñîí ãýæ èðýýä øàãøèõ õ¿ì¿¿ñ áàéäàã ø¿¿.
-Öýöýðëýãò áàéõ ¿åý áîë á¿¿ð ò¿¿ðõýí ñàíàäàã þì. Õàðèí ñóðãóóëüä îðîîä äóóëàõ àâüÿàñàà õºãæ¿¿ëñýí ãýæ áîääîã. Ìàíàé ñóìàíä äóó õºãæìèéí áàãø Áàòñàéõàí ãýæ õ¿í äºíãºæ òºãñ÷ èðýýä áàéëàà. Áàãø èõ îëîí óðàëäààí òýìöýýí çîõèîíî, òýð á¿ãäýä àëãàñàëã¿é îðíî. Îäîî íàäàä òýð óðàëäààíóóäàä ò¿ð¿¿ëñýí èõ îëîí áàÿðûí áè÷èã, äèïëîì áèé. Òýð ¿å íàìàéã èõ õºãæ¿¿ëñýí ãýæ áîääîã. Á¿ð ñóìûíõàà íàéç îõèäòîé íèéëýí “Ýíõèéí óðèà” ãýýä õàìòëàã õ¿ðòýë áàéãóóë÷èõñàí ÿâàâ. Òýãýýä íàéìäóãààð àíãèà òºãñººä àéìàãò î÷èæ êîíêóðñäýí Áàãøèéí ñóðãóóëèéí õºãæìèéí àíãèä ýëñ÷ áàéëàà. 1993 îíû “Ìîðèí õóóð” íààäìûí òýðã¿¿í áàéð õ¿ðòýõäýý äºíãºæ 19 íàñ ø¿ðãýæ ÿâàâ.
-Àíõíû äóó “Ñýòãýëèéí öàãààí õóí” ÷èíü õèò áîëæ áàéõàä òà á¿ð áàãà áàéæýý?
-Õºãæìèéí çîõèîë÷ Ö.Ãàëõ¿¿ áàãø Áóëãàíû òåàòðûí äàðãûã äàãóóëààä àíãèä îðîîä èðýâ. Íýã æ¿æãèéí äóó äóóë÷èõ õ¿¿õýä õàéæ ÿâàà íü òýð áàéæ. Ãýòýë Ö.Ãàëõ¿¿ áàãø øóóä íàìàéã çààñíàà, “Ýíý îõèíîîð äóóëóóë” ãýâ. Òýãýõýä 16-õàí íàñòàé áàéñàí ÷ ãýñýí “Ñýòãýëèéí öàãààí õóí”-äàà áîäîë, ñýòãýëýý øèíãýýæ äóóëñàí ø¿¿. Õàòóó áàãø íàðûí ø¿¿ëò¿¿ðýýð îðæ áàéæ, Ìîíãîëûí ðàäèîä áè÷¿¿ëæ áàéñàí þì.
-Èéì õýâ ìàÿãèéí äóóíààñ òèéì àéõàâòàð öàðààòàé óðòûí äóóíä ÿàæ îðîâ?
-Ìàíàé Áóëãàí àéðàã öàãààòàé, äóó õóóðòàé ë íóòàã. Ãýõäýý áè áàãàäàà óðòûí äóó íýã èõ äóóëæ áàéãààã¿é. Àëäàðòàé äóó÷èä õýëäýã äýý. Àëü áàãààñàà ë õîíèíû áýë÷ýýðò äóóëæ ÿâñàí ãýæ. Áè, áèäíèé ¿å áîë òèéì áèø, õàðèí àëäàðòàé äóó÷äûã äàãàæ äóóëæ áàéæ ñóðíà, èéì äóó÷èí ë áîëîõñîí ãýæ ìºðººäíº. Áè Ö.×èìýäöýåý àðäûí äóó÷íûã ñîíñ÷ äóó÷èí áîëñîí. “Ýýæèéíõýý à÷èéã ÿàëàà äàà”, “Ãàíãà íóóðûí ýðýã äýýð”, “Òýíãýð ýýæ ìèíü ºðøºº” ãýõ òýð ñàéõàí äóóíóóäûã íü ðàäèîãîîð ñîíñîîä äàãàæ äóóëäàã áàéâ. Òýãýýä ÑÓÈÑ-èéí óðòûí äóó÷íû àíãèä ñóð÷ òºãññºí. Ö.Äýëãýð áàãø ìààíü íýã óäàà õýëæ áàéíà àà, “×è óðòûí äóó÷èí áîëú¸ ë ãýæ áàéãàà áîë íýã õýñýãòýý çîõèîëûí äóóãàà õàÿ. Àìüñãàà ýâäðýýä çààñàí þì çàâõàðíà” ãýäýã þì. Òýãýõýä áàñ ÷ ¿ã¿é îëíû òàíèë áîë÷èõñîí, õºãæìèéí çîõèîë÷äîîñ óðàí á¿òýýëèéí ñàíàë èä èðæ áàéñàí ¿å. Òýãýýä áàãøèéíõàà õýëñýí ¿ãèéã áîäîîä ýíý á¿õíèéã õîéø òàâüæ, çºâõºí óðòûí äóóãààðàà äàãíàæ, òàâàí æèë ¸ñòîé ç¿òãýñýí äýý. Òýãýýä íýã ºäºð áîäëîî. Åð íü õýð õýìæýýíä áàãøèéíõàà çààñíûã ñóðàâ, ººðèé㺺 íýã øàëãààä ¿ç÷èõ þìñàí ãýæ áèò¿¿õýí õ¿ñýâ. Òýãòýë àøã¿é çàëóó óðòûí äóó÷äûí óëñûí óðàëäààí çàðëàãäàæ, çàãàòíàñàí ãàçàð ìààæíà ãýã÷ áîëëîî. “Òóíãàëàã òàìèð” àéçàì óðòûí äóó, “Àñðûí ºíäºð”, “Óÿõàí çàìáàòèâèéí íàðàí” äóóíóóäûã äóóëæ òýðã¿¿í áàéð õ¿ðòýýä, “Çà, áè ÿìàð ÷ áàéñàí õîîñîíã¿é áàéíà ø¿¿. Ñóðñàí þìòàé áîëëîî” ãýæ áîäîæ áèëýý.
-Ö.Äýëãýð áàãø òàíü øàâü íàðààñàà ñ¿¿ëä ãàâüÿàò áîëñîí.
-Òèéì. Áàãøèéãàà ñàÿ ãàâüÿàò áîëîõîä ¿íýõýýð èõ áàÿðëàëàà.
-Í.Íîðîâáàíçàä õýìýýõ àãóó äóó÷íûã ýíý öàã ¿å ¿ã¿éëæ áàéõ øèã ñàíàãääàã óó. Ýí ÷àäàëä íü õ¿ðýýä äóóë÷èõ þìñàí ãýæ øóíàæ áîäîæ ë áàéñàí áèç.
-Õ¿í õ¿íèé õîîëîéí òåìáð ãýæ áàéíà. Í.Íîðîâáàíçàä áàãøèéí õîîëîé áîë øóâóó æèðãýæ áàéãàà þì øèã ìàø íàðèéí. Ìèíèéõ áîë ºòãºí. Áè Ö.Äýëãýð áàãøèéí øàâü, Í.Íîðîâáàíçàä áàãøèéí øàâü íü Ö.Äýëãýð áàãø. Òýãýõýýð áè øàâèéí øàâü áàéãàà þì. Ǻâëºõ áàãøààð àæèëëàæ, ¿å ¿å õè÷ýýë îðíî. Íýã ºäºð äóó÷èí Á.Áàòìýíä áèä õî¸ð òºãñºëòèéí òàéëàí òàâèõ ãýýä áýëòãýë õèéãýýä, ìèíèé õîîëîé òýãñýí íýã ë ãàð÷ ºãäºãã¿é ýý. Òýãòýë Í.Íîðîâáàíçàä áàãø ñóðãóóëèëò äýýð èðæ ¿çñýíýý “Áîëîõã¿é ë áàéíà äàà. Àëèâ íýã ºí㺠ºãººäºõ 人” ãýýä ýõýëòýë íºãºº èâëýõã¿é áàéñàí õîîëîé ìààíü õà÷èí ñàéõàí ãàð÷ áèëýý. “Àëòàí áîãäûí øèë” äóóã áàãøòàé äóóëñàí òýð ìº÷ ìàðòàãääàãã¿é þì. Í.Íîðîâáàíçàä áàãø áèäíèéã “Óðòûí äóóãàà äóóëàõã¿é àëãàíä õóóðòààä ë ÿâíà óó” ãýæ çýìëýíý. ¯çýã÷èä çîõèîëûí äóóã àðàé èë¿¿ õ¿ëýýæ àâààä àëãà òàøíà, óðòûí äóóã äàõèóëäàã ÷ ¿ã¿é áàéñàí áîëîõîîð àëãàíä õóóðòààä áàéíà óó ãýæ òýãæ àéõàâòàð õýëæ áàéãàà þì.
-Äóóëàëò æ¿æèãò òîãëîõ, àðäûí, óðòûí äóóãàà äóóëàõûí õàæóóãààð “àëãàíä õóóðòààä” çîõèîëûí äóó íýëýýä äóóëñàí áàéõ?
-Öàã ¿åý äàãàæ ÿâàõã¿é áîë áàñ áîëîõã¿é ë äýý. Ýíý öàãò õ¿ì¿¿ñ þóã ñîíñ÷ áàéíà òýðèéã äóóëàõ íü íýã òàëäàà çàéëøã¿é õýðýã áîëäîã. Ìèíèé óðûí ñàíä çîõèîëûí, àðäûí, óðòûí äóóíóóä çýðýãöýí áàéäàã íýã îíöëîã áèé. Çàðèìäàà àëèéã íü òîãëîëòäîî áàãòààõ óó ãýäýã àäàðìààòàé ¿åòýé ÷ òóëíà. ¯íýíäýý àëü ÷ òºðëèéã íü äóóëààä ÿâíà ãýäýã áîë ìàø èõ õºäºëìºð þì. Äóóðèéí ª.Óÿíãàòàéãàà õàìòðàí “Èæèé óëèðàë” ãýæ òîì äóó õèéõäýý áîäñîí. “Äóóãàà ÿàæ õ¿íä õ¿ðãýõ ¿¿. Óÿíãàà õóñàí îéä, áè íàìðûí øàðëàæ õàëèóðñàí òàðèàí òàëä çîãñîæ áàéãààä äóóëáàë áîëîõ íü áàéíà ø¿¿” ãýõ ìýòýýð íýëýýä áîäîæ áàéæ õèéñýí. Åðººñºº ýíý á¿õýíä äóó÷èí õ¿í ç¿ðõ ñýòãýë, õºëñ õºäºëìºðºº çîðèóëæ áàéæ àìæèëò îëæ, òýãø ÿâäàã. Åð íü óðàí á¿òýýë÷èéí õóâüä îäîî ë ÿã ñàéõàí äóóëæ áàéíà. Äóóãàà óõààð÷ áàéíà. Óðëàæ äóóëæ áàéíà. Íóóãèóëæ äóóëàõ, óðëàæ øèãòãýæ äóóëàõ ãýýä ººðèéí àðãà áàðèëàà îäîî îëæ áàéíà. Ǻâõºí íàäààð äóóñàõ áîëîâ óó ãýìýýð çàðèì íýã ìýðãýæëèéí òàëûí ñàéõàí äóóíóóä ÷ áèé. Îäîî íºãºº óõààð÷ áàéíà ãýäýã íü áîëîîä áàéíà.
-Äóóëàëò æ¿æã¿¿äýä òîãëîñîí òóõàéä?
-“Àé Íàíà” äóóëàëò æ¿æãèéí Ñýâæèäìààãèéí ä¿ð, “Ó÷èðòàé ãóðâàí òîëãîé”-í Õîðîëìààãèéí ä¿ðèéã á¿òýýñýí. Ìèíèé ãàðãàñàí Õîðîëìàà ºìíºõººñ àðàé æààõàí ººð. Òºðèéí ñî¸ðõîëò Ñ.Ñ¿õáààòàð íàéðóóëñàí, ìèíèé áîäëîîð òàâèëò íü èõ ñîíèðõîëòîé áîëñîí. Õîðîëìàà Þíäýíòýéãýý íèéëýí õ¿¿õýäòýé áîëîõûã ìºðººäºæ õºø㺺ð õ¿¿õýä õèéí á¿¿âýéëýýä ë, òàéç òîéð÷ ã¿éãýýä ë. Èíãýæ ä¿ð ãàðãàæ äóóëàõàä äóó÷èí õ¿íýýñ á¿õ ë òàëûí ÷àäâàð øààðääàã.
-Ä.Àìàðæàðãàë äóó÷èí òà õî¸ð õýçýýíýýñ õàìòðàí äóóëàõ áîëñîí þì áý?
-2000 îíû ¿åýð þì. Íýã ºäºð Ö.ªëçèé-Îðøèõ ãàâüÿàò Ä.Àìàðæàðãàëûã ÷óóëãà äýýð äàãóóëæ èðæ äóóëóóëàâ. Äàæã¿é ìàòåðèàëòàé áàðèòîí õîîëîé ãàð÷ áàéõ þì. Ãýõäýý áàñ àæèëëàõ õýðýãòýé áàéíà ø¿¿ ýíý òýð ãýýä çºâëº÷èõ àÿñòàé, áè. Òýãýõýä áè ÷óóëãàäàà îðîîä õýäýí æèë áîë÷èõñîí, äîãü àìüòàí áàéñàí áàéõã¿é þó. Èíãýýä Àìàðæàðãàë ìàíàé ÷óóëãàä îðîîä óäààã¿é áàéòàë õîðìåéñòåð Áóÿí-Îðøèõ áàãø “Òà õî¸ðûí õîîëîé òîõèðìîîð þì áàéíà” ãýýä “Îéðõîí ë áàéæ ø¿¿ äýý” äóóã ºãñºí þì. Òýð äóóãààðàà îëíû òàíèë áîëæ, õàìòðàí äóóëñíààñ õîéø 13 æèë áîëñîí áàéíà.
Ä.Àìàðæàðãàë:-Áè ÷èíü ¯åí÷ ñóìàíäàà äóíä ñóðãóóëü ä¿¿ðãýýä, Õîâäûí պ人 àæ àõóéí äýýäèéã ìàëûí ýì÷ ìýðãýæëýýð òºãññºí þì. Äóóëàõààñ øàë ººð ìýðãýæèëòýé õ¿í óã íü. Ãýòýë Ãîâü-Àëòàéä öýðãèéí àëáà õààíà ãýæ ÿâñàí áèø òýíä äóó÷èí áîëîõ ¿¿äýý íýýñýí. Òýãýýä Õîâäûí òåàòðòàà íýã õýñýã àæèëëàæ áàéãààä ¯ÄÁÝ×-ä äóó÷íààð èðæ áàéëàà. Àëñ áóéäûí áè ÷óõàìäàà ¿íäýñíèé õýìæýýíèé òîì ÷óóëãûí äóó÷èí áîëîõ ãýæ èõ ìýðèéñýí ø¿¿. Òºä óäàëã¿é Ä.Øèðìýíòóÿàòàé õàìòðàí äóóëàõ èõ çàìä îðæ, îäîî áèäíèé óðàí ñàí ÷àìëàõààðã¿é áîëñîí áàéíà.
-Õóâèéí óðàí á¿òýýë, ÷óóëãûí àæèë õî¸ðûí äóíä öàã íàð ãàð÷ áàéíà óó?
Ä.Àìàðæàðãàë:-ßìàð ÷ óðàí á¿òýýë÷ ÷àíàðòàé ñàéí á¿òýýë ãàðãàõ ãýæ öàã çàâàà øàâõäàã. Ìèíèé õóâüä ºíãºðñºí æèë “Ñýòãýëèéí ºðãºë” íýðòýé òîãëîëòîî Á.Çàíãàä, À.Ýíõòàéâàí, À.Íýðã¿é, À.Äîëãîð, ìàíàé ÷óóëãûí ìîðèí õóóð÷ Áàòñàéõàí íàðûí çóðãààí àðäûí æ¿æèã÷èíòýé õàìòðàí õèéñýí. Òýðíèé ºìíº “Ìèíèé íóòàã” òîãëîëòûã áàðóóí íàéìàí àéìãààð ÿâæ òîãëîñîí. Ýíý á¿õíèéã ¿íäñýí àæëûíõàà õàæóóãààð àìæóóëäàã. Ñàÿõàí ìàíàé ¯ÄÁÝ×-èéí 50 æèëèéí îé áîëëîî, îëîí òîãëîëò òàâüñàí. Îäîî ýíý æèë ãýõýä “Òºðèéí àæíàé” äóóëàëò æ¿æèã, “Ñ¿õèéí öàãààí” õ¿¿õäýä çîðèóëñàí á¿òýýë õèéõ òºëºâëºãºº ãàðñàí áàéãàà. Ìàíàé ¯ÄÁÝ×-ä áàðóóí ç¿¿í, ºìíºä õîéä ãýýä ç¿ã ç¿ãèéã òºëººëñºí äóó÷èä àæèëëàæ áàéíà. Òóõàéëáàë, áè áàðóóí ìîíãîë àðäûí äóóíû òºëººëºë áîëîõ æèøýýòýé. Áàðóóí ìîíãîë àðäûí äóóãààð äàãíàñàí “Æàâà” íýðòýé öîìîã ÷ ãàðãààä àìæëàà.
-Áàðóóí ìîíãîë àðäûí äóóã õ¿ì¿¿ñ õýð ñîíèðõäîã þì áîë?
-Áàðóóí ìîíãîë àðäûí äóó áîë õàëõ äóóíààñ õýëëýã àÿëãààðàà ººð. Óòãûí õóâüä ÷ áàðóóí ìîíãîë÷óóäûí àìüäðàë òýìöýë, òóõàéëñàí íýã õ¿íä çîðèóëñàí äóó èõ áàéäàã. Æèøýý íü, “Æàâà” ãýäýã äóó òîðãóóä õ¿íèé òóõàé ºã¿¿ëäýã þì. Èéì îíöëîãóóäûã íü õàäãàëæ, ÿçãóóð õýâ ìàÿãààð íü äóóëàõàä íýëýýä àæèë îðñîí. Áàðóóí ìîíãîë àðäûí äóóã ñîíñîã÷äûí õ¿ðýý íýìýãäæýý, åð íü íýã õýñýã õàÿãäñàí ¿íäýñíèé óðëàã á¿õëýýðýý ýðãýýä ¿íýä îðæ áàéíà. Òîðãóóä, çàõ÷èí, ººëä, óðèàíõàé äóóã ÿã ¿ã õýëëýãýýð íü, õàëõæóóëàõã¿é äóóëæ äàðààãèéí ¿åäýý ºâë¿¿ëýõ ¿¿ðýã áèäíèé ¿åä íîîãäîæ áàéíà. ßàãààä ãýâýë ýíý èõ áàÿëàã ºâèéã ìýääýã, äóóëäàã õ¿í íü õîâîðäîîä ýõýëëýý, íóòãèéí öººí õºãø÷¿¿ë ë ¿ëäýýä áàéíà ø¿¿ äýý. Îäîî ìèíèé äàðààãèéí çîðèëãî áàðóóí ìîíãîë÷óóäûí ìàðòàãäñàí äóóã ñýðãýýæ äóóëàõ.
-Òóõàéëáàë ÿìàð äóó âý?
-ªº îëîí äóó áàéãàà äàà. “Íàì àéëòàéì” ãýæ äóó áàéíà. Ìàíàé Õîâä àéìãèéã ÿçãóóð óðëàãèéí ºëãèé ãý÷èõýä áîëíî ø¿¿. Òýð öà÷èì ºíäºð óóëñ, òýð öà÷èì ºíäðººñ áóóõ ãîëûí ò¿ðãýí ò¿ðãýí óðñãàëûí õýìíýëòýé öóóð, õóóðûí äóó ãàéõàëòàé õîñîëäîã. ̺í õººìèé, áèé áèåëãýý áàéíà. Áóñàä àéìãèéã áîäâîë îâîî õýäýí òåíîðòîé. Ìàíàé Á.Çàíãàä ãóàé áîë ìàø õîâîð òåíîð, Ä.Ìàøëàé ãóàé áàéíà. Õîâäûí õàðüÿàòàé àðâàí òåíîðûí òîãëîëò õèéõ áîäîë ÷ áàéãàà.


text: 1Iyunti in jítèe poonee, bin nìn mɔ́ntí yii bi sá Unimbɔti bɔnaatiliibee nìn kɔ́ Unimbɔti nikitil kansikin, míǹ mbaantiim ní bin dàkà tinyimɔmbɔtee mun dàá tí kɔ́ ni mun kansikin. Bíǹ dàá cáań tinyimɔmbɔti tin dàá nàan̄ binibee ní kí dàkà, ní kí dū bi-kpiliu un fīī-bee kí fá kí yàntī Unimbɔti tafadaaldi ń jēetí bi-pu bí kpú kí céetí dicilpu. 2Binib tikpil dàá dāá nɔ́ɔ́ bi-bimbikpitim gbanti saŋŋu, bi-yaŋyam puee binib dàá dāá nīn kpākantí mbaamɔn saŋŋu bɔti. 3Bin dàkà tinyimɔmbɔtee là kí kīil̀-ni kí fɔ̃ɔ̃ ni-nimiliŋ ní. Ama dooooyee ní un dàá sòoǹ bi-bɔtee bɔ́ntì ki cí kí tɔ̄ u-tundi, un dàá céetí-bee kaa dɔ̄ ki gèeǹ. 4Di sá yii Unimbɔti kaa nìn tāaǹ itūun in nìn ŋá ikpitee ki cúú-i ki tɔ́ ditafadaaldi paaŋŋun, bi bɔ́ob́-i nì ikusaka i kā dibɔmbɔndin ki cí daliŋkin Unimbɔti dàá sòoǹ i-bɔtee. 5Unimbɔti kaa nìn tāaǹ duulnyakpiki ama u nìn cāntì nnyiŋgbeen dɔ́miń ki kúntì binikpitib kɔkɔ, ní ki fīī binib biluli ki kútì Noowee un nìn sòoǹ Unimbɔti bɔti tin bí deedeeyee ki tùkù binibee. 6Unimbɔti nìn dáaĺ ntimu mun bi yíì Soodɔm nì Goomɔɔree yab tafaliŋ ki yāntì ŋŋmi dɔ́miń ki wùn̄-bi búkúbuku. U ŋá míǹ kí dàkà u nín dàá dāá dáaĺ binikpitib tafaliŋ puee ní. 7Ŋyunti gbantee, Unimbɔti nìn fīī Lɔɔti baba ní kun puee u nìn bí deedee, ní binikpitibee bimbim nì bi-digaŋgamiu nìn kɔ̄ntí Lɔɔti inimmɔɔn. 8Di sá yii Lɔɔti nìn kɔ́ò bi-kansikin, ki gbìl̀ ní ki kāntí baabadal ikpiti in bi ŋáańee. U nín nìn sá unimɔnti puee ní an kɔ̄ntí-u kunimbaau, ki páb́-u tikpil. 9Míǹ puee ti-Dindaan nyí u nín dì pu ki nyāntí bin yú nì u deedee diniminaamandi poonee, ní ki nyí u nín dàá yɔ́oń binikpitib laakin kí dāá dáaĺ bi-tafaliŋ ibɔsoon dalee. 10Bin tafaliŋ Unimbɔti dàá dāá dáaĺ tikpilee di sá bin dū bi-ba ki tīī bikɔdeekpitib ki kpèé Unimbɔti pɔŋŋu famee. An dàkà yii bin bɔti m bàà sòon̄ nì ni yii bi dàkà tinyimɔmbɔtee, baa tɔ́ báà ubɔ nì ubɔ ní bi-pɔbiliŋ nyìm̀, baa tɔ́ itūun in bí yilpuee gba ama bi sìí-i ní. 11Itūun di cáá mpɔn ki jítiǹ bin dàkà tinyimɔmbɔtee kpataaa, ama iaa bíī sòoǹ tibɔkpitil bi-pu ti-Dindaan nimiin. 12Binib gbanti ŋáań kii kumooun peelii in péēsá bí nīn cútí-i ki kùee ní, bi sìí tin baa nyée. Bi dàá dāá péēnàan̄ kí céetí-bi ní. 13Bi nín yāntì binib jīǹ falaa miŋyee, an falaau ní Unimbɔti dàá dāá gíiǹ kí téeǹ-bi. Bíǹ pɔɔsɔŋkil di sá bí nīn ŋáań tin kɔkɔ sá ntimbiilee ŋwìiń pu. Naa ká yii binib gbanti yaa dɔ́miń ni nì bi ń jī tijinee bi kɔ̄ntí-ni tijɔkɔndi nì icoooo? Ní an mɔ̄ǹ-bi bi nín kíiĺ binib puee. 14Ní bi-nimiliŋ máǹ bí ŋá tijɔkɔndi, baa gì nì ikpiti diŋal, ní ki pīil̀ ki sàtī binib bin pòfì nnimbɔtisan poonee, bi-landɔkɔŋu di péēsá yii bí ká animil. Bi sá mbusudambi ní. 15Bi fá nsammɔnti ní ki gáatì ki nɔ́ɔ́ Boosɔɔr jipɔɔn Balaam nín nìn là animil ki dī nsaŋkpiti ŋuŋyee. 16Ama Unimbɔti nìn wòon̄-u u nín kaa tɔ́-uee pu, di sá u nìn yāntì kimaŋ sòon̄ kii unilee ní ki pīiǹ digbaantundi din Balaam bàà nìn là kí tɔ̄ee saŋŋu. 17Binib gbanti bí kii ibùn in kaa cáá nnyimee, ní ki bí kii atagban ŋin kaa cáá ntaanyim kubuŋu cáá-ŋi ki yìiǹee. Mpaan ŋun Unimbɔti bɔ́ntì ki yɔ́oǹ-bee nyɔ́ò ní, ki sá dibɔmbɔndi. 18An nibee dàkà bi-ba ní ki sòoǹ anyɔɔbuŋkpaan ki ŋmàtíǹ binib ní ki sàtī bin pɔ́ɔǹ bi-ba ki nyáń ikpiti saŋŋu poonee ki yàntī bi fàtī ki gítí ikpiti saŋŋu poon. 19Bi pòontí binib yii bi yaa ŋáań min bíǹ sòoǹee ní bi kāntí dibatɔl, ama ní bíǹ bi-ba sá ikpiti yumbui. Bi súntì yii unil sá kun kpòotī-uee yumbuu ní. 20Bin di béè ti-Dindaan Yeesu Kriisitoo ti-Fiiliu, ki nyáń duulnya lakasikpitib poon, ní ki dāa fātìi gítī yāntì bi-lakasikpitibee cúú-bee, tin poon bi dàá kɔ́ee dāa jítiǹ tin poon bi nìn bí dooooyee kpataaa. 21Bidambi yaa kaa bàà béèmaan mbaamɔn saŋŋu an bàà sɔ́ nì bí béé-ŋu, boonee kí dū-ŋu kí fá kaa ti tɔ́ maramɔntiibi bin Unimbɔti nìn tīī-bi bi ŋúb́ee. 22Tin bāań-bi nee dàkà yii dilaŋkpandi nee sá mbaamɔn dee, yii: “Kibɔkɔ wūliŋkì ki fātìi gíiǹ ki ŋmɔ́” ní “Afa un bi fùl̄ee fātìi lítì tikpatin ki dɔ̄ ki bíntí.”


text: 1Log pá Júù zógè áá kóló foga nu e a kil ló lé nu e a di sĩ́ e a gé dú--náa aa deè mèà belí kà lèlà sĩ́ nuá. Log náa é láá tení dú lo t̃ẽ̀ènè kà vààla gyọ́ọ e bà gé olòó ooa boo gbáá nè gbáá vaá naa kọ gbò e bà dú kè sĩ́ Bàrì á mmá. 2Be ge fã Bàrì m na sĩ́ deeí beè logí pọ́lọ́ lọl ló gbòa, nyíeva náa gá è tãàgànà boo bée ba pọ́lọ́á. Boo bée vó, bà gá è gboó gbẹẹ vó gè vaalá gyọ́ọ. 3Dì belí bé e a dì naa kátogóí, vààla gyọ́ọ e bà ólò vaalá bu gbááí ólò gé tú pọ́lọ́ e gbò nen beè sì kẽevá nyíe. 4Boo bée kọ mii dom láo nè mii ból náa é láá tú pọ́lọ́ lọl ló gbò nen. 5Vó ní e a náa vaá boo tṍó e Kráìst gé dú bàlà booí, a beè kọ́ nè Bàrì kọ: “Nóo gbĩ́ vààla gyọ́ọ à bè dõ̀ò nu, sõò à íe nom kpá ló e o beè kpoogè dee ló sẹ̀ẹ̀m̄. 6Nom e bà ọ́ví boo gbani vààla gyọ́ọ à bè gyọ́ọ e bà váálá boo bée pọ́lọ́ e nen beè sì náa kpéní ló. 7Nda beè gboó kọ, ʽNee ndaí, e Bàrì! M beè dú ló ge naa o bùlà, dì belí bé e bà émí m Kpá Log kìlmàm̄ ló naa.’ ” 8Túá nu e a beè kọ̀ kọlà vóí: “Nóo gbĩ́ vààla gyọ́ọ, à bè dõ̀ò nu, à bè nom e bà ọ́ví boo gbani vààla gyọ́ọ, à bè gyọ́ọ e bà váálá boo bée pọ́lọ́ e nen beè sì, vaá bà náa kpéní ló.” A beè kọ́ vóí, náa kal ló bée kọ dénè gyọ́ọ e bà vááláí di boo lèlà bé e Log kọ́ naa. 9A beè gboó kọ, “Nee ndaí, e Bàrì! M beè dú ló ge naa o bùlà.” Vóá à naa, Bàrì beè kpoolà dénè gbò nómá vààla gyọ́ọá lọl vaá tú vààla gyọ́ọ Kráìst sẹlẹvá dọ̀. 10Jíìzọ̀s Kráìst beè náa bùlà Bàrì vaá tú a ló vaamá gyọ́ọ ene tóm vaá à lee. Boo bée vó, Bàrì logí pọ́lọ́ lọl ló beele vaá túi naamá pá a gbò. 11Kọ̀láá nen vààla gyọ́ọ pá Júù ólò sí tóm e a kuu vààla gyọ́ọ lọl dee tẹlẹ dee vaá olòó ooa boo t̃ẽ̀ènè kà vààla gyọ́ọ e bè náa é láá logí pọ́lọ́ lọl ló nená. 12Sõò t̃ẽ̀ènè tóm vààla gyọ́ọ e Kráìst beè vaalá boo pọ́lọ́ gbò nená gbõoma dọ̀ dèdè. À náa vó lọ̀l vaá gboó ĩì tẽ́ boo bá lè Bàrì. 13À di kĩé kátogóí e a gé élá bànà tṍó e Bàrì é tú pá a gbò ọ́b nvèèé kè ká tọ. 14Tení dú ló t̃ẽ̀ènè tóm vààla gyọ́ọí, à náa kọ gbò e Bàrì ni logí pọ́lọ́ lọlvá ló vaá túva naamá pá a gbòa á mmá dọ̀ dèdè. 15Nyómá Káí Bàrì éláná gé nen di tõ̀ò nèi. Túá kà nu e a kọ́ kọlà kọ, 16“Dõò kọ́, nee zíl gbaa ló e m é zọva zilá m gbò dee e a gé dúí: M̀ é tú ńda log nvee m ba nyíe vaá émí m ba bùlà.” 17À gboó kọ: “Ním̄ é kẽeana boo bé e ba è sí pọ́lọ́ vaá gbaalá nà log naa tọ́ọ̀ tóm.” 18Vaá tṍó e ba ni ia ló pọ́lọ́ nè nen, vààla gyọ́ọ náa kpáá duná bíi. 19Pá vígà, tení dú ló ú Jíìzọ̀s è íè táàa ló gè bã Ke Tõ̀ò Káí e a Tõo Lọ̀l vaá à Lee. 20Jíìzọ̀s beè baa ãa èèlè dùm nèi tení dómá ló a nom kpá ló, e a doga di tõ̀ò kàn e a beè olòó kpega dee Ke Tõ̀ò Káíá. 21È íè ene kà Gbele Nen Vààla Gyọ́ọ e a lẹẹlà bel ló tọ Bàrì. 22Bàrì beè logí pọ́lọ́ lọl ló beele, naa ní e nyíei dì pọ́ì aa bá kọ̀ bel, vaá a beè tú múú e a õoà logmái kpá ló. Boo bée vó, naanii é tú kà õ̀òà nyíe e a palà ge dẹẹa boo Bàrì bã̀màé ló. 23Naanii é bii bá ló ból dẽe sĩ́ e beele ólò kọ́ nu e a kil lóá agẹlẹ, boo bée kọ Bàrì, e a beè zigà nu nèiá, bọ́ ló dẹ̀lẹ̀ nyíe boo. 24Naanii é bulà nu e a kil ló ene, kọ bé à tãagii bá nvee m vulà súú dẽe ló nè ge sí lé tóm. 25Naanii é gá gbẹma nvée ge olòó bõona, belí bé e sìgà gbò gé náa naa. Tãa vó, naanii é kpáá palà ge nvee kpóó ló ene, tã́gíní bé e o nyímàì kọ Dee e bẹẹ Dõò é dú a íná ku ló. 26Be è kil sĩ́ gè sẹlẹ pọ́lọ́ sì boo tṍó e bà ni naái kọ é nyimá ló kà kà belí lọ̀l, náa kpáá iená tọ́ọ̀ kà vààla gyọ́ọ e bà é váálá boo bẹẹ pọ́lọ́. 27Áá nu e a sígá nèi na tómá gè dì m pọ̀ vaá elá bànà bèèla bel Bàrì nè gbele bẹẹ sã́ e a gé dú gé kyọ sĩ́ gbò e bà bé Bàrì. 28Bà ólò fẹ́ kọ̀láá nen e a gbáálá Log Mózìs boo tṍó e bàà nen à bè taa nen láá lóe bel ló vaá bà mon kọ à dọ Logá. Bà náa ólò iée sàn nyíe ló. 29É kọ nóo bulàì kọ Bàrì é tú kpọ̀ té e a el vó nè nen e a ẹb Sã́áná Bàrì tẹlẹ kẽ vaá òn Nyómá sàn nyíe vaá lọl fàà ló mii e Bàrì beè zilmá a zíl gbaa ló--mii e a beè logí nená lọl bá pọ́lọ́? 30Boo bée kọ è nyímà ló nen e a beè kọ, “Nda ní e a kuu gè kpẽ́ pọ́lọ́ é, m̀ é ooma kẽ pọ́lọ́ e nen sí nèe.” À kọna gé kọ, “Dõò é béélá bel ló pá a gbò.” 31À dú àà zib bã́ kọ bá Bàrì, e a di dùm, á kpáá ló nen! 32Ni kẽeaí boo kà túá bólá e, tṍó e ẹ́ẹ́ dee Bàrì ni moí boo lọ̀l, o beè láá ĩimai vaá tenií bá gbele kpóó bé nè mon tãàgà e a beè dìí booá. 33A beè ié sigà tṍó e ba è tú boolo sẹlẹ gbàà gbò, nvèèmài lẹ́ vaá biigèi ló. À òòà iéná gé sìgà tṍó e o beè dìí kpènà ló gè gbaáí dẽe gbò e bà gé mon íb gbò tãàgài. 34O beè zọi gbò e bà dì tọ kpọ́gọ́lọ́ dõonai ba tãàgà, vaá tṍó e gbò nen tú bá kpóó tumá nu lọlíí bá, o beè ĩimai vaá tui ẹ́ẹ́ nyíe tumai di tõ̀ò e a dì belí vó. O beè naanii vóí boo bée kọ ò nyímàì kọ boolo íèì ene kà nu e a di dọ̀ dèdè, vaá dú nu e a lée èl ní e bà túá. 35Tã́gíní bé e a dì naa vóá, ó gá peelii bọọ bùlà, boo bée kọ, be o láá iei agẹ nyíe, Bàrì é néi kà lé kp̃ẽ̀ kpẽ́. 36À dú bíi kọ ó ĩimai, kọ bé ò láá naanii nu e Bàrì gbĩ́ vaá iei nu e a beè zìgà. 37Boo bée kọ, dì belí bé e Kpá Káí kọ́ naa kọ: “Gbálà ńkem tṍó e a sígá, vaá nen e a é dúá gboó dù. Náa é pee tṍó. 38Nen e a dẹlẹ́m̄ nyíe boo vaá m̀ leevèe bel é dí dùm. Sõò be nen e a ooà ààm̄ nvée, nyíem̄ náa é ẹ́ẹé ló.” 39Beele níì gbò e bà ooà àà nvée Bàrì vaá naa ní e bà pe nì. Tãa vó, beele gbò e bà dẹlẹ nyíe boo Bàrì vaá ié dùùà.


text: 1Gɔminakpaan Tibeer beel biŋŋi saalkuee, Pɔnsi Piilati nìn sá gɔmina Juudee tiŋkin, ní Eeroodi nìn sá ubɔti Gaaliilee tiŋkin ní u-maan Fiiliipi mun sá ubɔti Iituree nì Trakoonii timmun, ní Liisaaniyasi sá ubɔti Abileen tiŋkin, 2ní Ana nì Kaayifi nìn sá bisaraaŋakpilib. Ŋyunti gbanti ní Unimbɔti nìn sòon̄ nì Jaan Sakari jipɔɔn kupɔɔun. 3Ní Jaan kíĺ ki bíī yìiǹ ntimu mun bí Jɔɔdan mɔɔl caŋinee ki sòoǹ yii: “Kpántímaan ni-bimbim bí fàl̀-ni Unimbɔti nyim, ní Unimbɔti ń dū ni-kpitii kí pɔ̄-ni.” 4An nɔ́ɔ́ nì Unimbɔti bɔnaatiliu Eesayi nín ŋmàn̄ u-takaldau poon puee yii: “Ubɔ báakí kupɔɔun yii: Bɔ́ntímaan ti-Dindaan saŋŋu kí tàntīmaan u-sambiyaamu kí cīití-u. 5Atantakal kɔkɔ dàá dāá gbīŋkì, ajoon nì ŋgbantamu kɔkɔ dàá bìtī. Asaŋgɔŋgɔl dàá tàntī. Isan in cáá abɔbil abɔbilee dàá ŋāŋkì. 6Ní báà ŋma ń dāá ká Unimbɔti nín fìil̄ binib puee.” 7Jaan nìn lì kunipaau kun nìn dòoń ú fàl̀-bi nnyimee yii: “Nimbi bin tū kii ikoowaatee, ŋma di tùkū-ni yii ni ŋūǹ kí sāǹ kí ŋmátí Unimbɔti ŋuul din dòońee ni? 8Lòom̀maan abil ŋin dàkà yii ni kpántì ni-bimbimee, kí taa nín̄ kā ki dàkafī yii Abraam sá ni-naanja! M tùkù-ni ibaamɔn ní, di sá Unimbɔti ŋūǹ kí dū ataŋkpee nee kí kpántí Abraam naantiibi. 9Ali gba, Unimbɔti bɔ́ntì kicɔkɔ ki bíl̀ isufi taapu: busubu bun kamaa yaa kaa lòoǹ abimɔntee, bi dàá gāā-bu kí tɔ̄ ŋŋmin.” 10Ní kunipaauee bíī bàlfī-u yii: “Mimmee, ti dàá ŋá mana ní kí fáatí Unimbɔti?” 11Ní u kíí-bi yii: “Un yaa cáá abɔkuti alee ń lēēdiba kí tīī un kaa cááyee. Un mun yaa tí cáá tijinee, ń lēēkí tīī un kaa cáá kí jēe.” 12Ní bifɔtiliibi mun dɔ́miń bí fàl̀-bi Unimbɔti nyim, ní ki bālfì Jaan yii: “Ukpil, ti máaǹ kí ŋá mana ní?” 13Ní u bí-bi yii: “Bi nín yɔ́oǹ mara yii bí nīn fɔ́tí puee, ní taa fɔ́tí kí lákatí míǹ pu.” 14Ní soojab mun dɔ́miń ki bālfì-u yii: “Timbi máaǹ kí ŋá mana?” Ní u kíí-bi yii: “Ní taa nín̄ dàkà binib mpɔn, kí taa nín̄ gífí inyimɔn ki tūntí binib pu, ama ní yàntī tipaal tin ni fòol̄ uŋmal uŋmalee ń nīn mɔ̄ǹ-ni.” 15Kii báà ŋma nín nìn kā ki cí Kriisitoo puee ní bi kíǹ ki bàlfī bi-ba yii Jaan di kalin sá Kriisitoooo? 16Niinee ní Jaan bí bi-kɔkɔ yii: “Man fùul̀-ni nnyim ní, ama ubɔ dòoń, u-pɔŋŋu jítiǹ man yɔŋu, man kaa kpántì kí nīn sá u-yumbuu kí kútí u-naataaŋmiii gba. Úǹ di dàá dāá fàl̀-ni Unimbɔti Fām nì ŋŋmi. 17Úǹ di ŋúb́ u-yubakalkaaku ki dàá bàkal̀ kí gàntī idi nì tifin, kí dū idee kí ŋá kulɔŋun, ní kí dū tifin kí tɔ̄ ŋŋmi ŋun kaa kúù jaanjaanee ni.” 18Míǹ ní Jaan nìn sáŋkí binib, ki gítī kútí-bi tibɔti tikpil ní ki sòoǹ nì bi tibɔmɔntiil. 19Ní Jaan wòon̄ ubɔti Eeroodi un nìn cáá u-maan nimpuu Eeroodiyee nì u nín ŋáaǹ atuŋkpiti tikpil ki kútèe. 20Niinee ní Eeroodi gítī ŋá dituŋkpitil ki kútì: di sá yii u cúú Jaan ki pīiǹ kudii. 21Ŋyunti ŋun Eeroodi kaa láá pīiǹ Jaan kudiiyee, báà ŋma nìn fùul̀ Unimbɔti nyim ní Yeesu mun fùl̄ Unimbɔti nyim. U fùl̄ ki bíī mèéyee, kutagbɔŋu cúū pīitì, 22ní Unimbɔti Fām kpákatìń Yeesu pu ki náań nì dibeenanjil ní bi gbìl̄ Unimbɔti sòon̄ní kutaa pu yii: “Sii di sá man Jipɔɔn un m néeń tikpilee, sii ní m-pɔbil fáatì.” 23Yeesu nìn ŋá kii abin mmuŋku nì saalaa ní ki kíĺ u-tundi. Binib nìn nyí-u yii u sá Jooseefi jipɔɔn, ní Jooseefi baa sá Eelii, 24Eelii baa sá Maataati, ní Maataati baa sá Leefii, ní Leefii baa sá Meelki, ní Meelki baa sá Jaanayi, ní Jaanayi baa sá Jooseefi, 25ní Jooseefi baa sá Matatiyasi, ní Matatiyasi baa sá Amoosi, ní Amoosi baa sá Nawum, ní Nawum baa sá Eesilii, ní Eesilii baa sá Nagayi, 26ní Nagayi baa sá Maatiyasi, ní Maatiyasi baa sá Matatiya, ní Matatiya baa sá Seemeeyini, ní Seemeeyini baa sá Jooseeki, ní Jooseeki baa sá Jooda, 27ní Jooda baa sá Jooyana, ní Jooyana baa sá Reesa, ní Reesa baa sá Sooroobaabeel, ní Sooroobaabeel baa sá Salatiyeel, ní Salatiyeel baa sá Neerii, 28ní Neerii baa sá Meelki, ní Meelki baa sá Adii, ní Adii baa sá Koosam, ní Koosam baa sá Eelmadam, ní Eelmadam baa sá Eer, 29ní Eer baa sá Yeesu, ní Yeesu baa sá Eelieeseer, ní Eelieeseer baa sá Joorim, ní Joorim baa sá Maataati, ní Maataati baa sá Leefii, 30ní Leefii baa sá Siimeeyɔn, ní Siimeeyɔn baa sá Juuda, ní Juuda baa sá Jooseefi, ní Jooseefi baa sá Joonam, ní Joonam baa sá Eeliyakim, 31ní Eeliyakim baa sá Meeleeya, ní Meeleeya baa sá Meenna, ní Meenna baa sá Maataata, ní Maataata baa sá Naatan, ní Naatan baa sá Dafiidi, 32ní Dafiidi baa sá Jeesee, ní Jeesee baa sá Joobeedi, ní Joobeedi baa sá Boowaasi, ní Boowaasi baa sá Salmɔn, ní Salmɔn baa sá Naasɔn, 33ní Naasɔn baa sá Aminadab, ní Aminadab baa sá Adameen, ní Adameen baa sá Arnii, ní Arnii baa sá Eesroom, ní Eesroom baa sá Fareesi, ní Fareesi baa sá Juuda, 34ní Juuda baa sá Jaakɔb, ní Jaakɔb baa sá Isaaki, ní Isaaki baa sá Abraam, ní Abraam baa sá Tara, 35ní Tara baa sá Nakɔɔr, ní Nakɔɔr baa sá Seeru, ní Seeru baa sá Ragoo, ní Ragoo baa sá Faleeki, ní Faleeki baa sá Eebeer, 36ní Eebeer baa sá Sala, ní Sala baa sá Kayinaam, ní Kayinaam baa sá Arfakisadi, ní Arfakisadi baa sá Seem, ní Seem baa sá Noowee, 37ní Noowee baa sá Lameeki, ní Lameeki baa sá Matuseela, ní Matuseela baa sá Eenɔki, ní Eenɔki baa sá Jareedi, ní Jareedi baa sá Maleeleel, 38ní Maleeleel baa sá Kayinan, ní Kayinan baa sá Eenoosi, ní Eenoosi baa sá Seeti, ní Seeti baa sá Adam, ní Adam úǹ sá un Unimbɔti péé ki náańee.


text: 1Mì bàde kàíò, àa mi jàkúìn sɔníɔ̀ dè má dè e sàadanù na bò. Mà jàkùìn sɔn wòló sàada ya na bò, mà júwà na kulu dè nà dè kulu de kùlà gbulu de folì foli nù. 2Mà jàvà na kulu sìɤàì sɛlɛ wòló nù Ŋgàla wɔ kèlì nyɔɔ́ò wo tɛmudí è wɔ́lɔ́wɔ́lɔ́ va nù, e kanàì dè wòíì nà Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀, wɔ́ dè nà Sɛlɛ nu Sa Nyɔɔ́ɔ̀ wɔ́ sedí è nà de namu nyɔɔ́ò faàìn nù. 3E ku nyɔɔ sepáà dè, sànyai jèèkalióò nù wòlíì téŋ wò jì ve wòló wo tàode nɛ̀ɛ́ɛ̀ é dè ve nɔɔ̀ wò nɛ̀ wɔ̀lɔ́ wo wòlu fuyó dè sɛ̀lɛ́ɛ̀ jàvà è. Wò sa ve nà nù nyàmà wo dè bídè, 4wò nɛ̀, "Àá wɔ̀ nɛdí wɔ̀ dè jèe ji jìnù? Fe wɔ̀ dè yɛ? Nà teò wò dí falan ya, ŋwɔnɔ̀ lɛ́ì gbǐn dè nɔɔ̀ mùnɛ̀ jɛ́ é dedí tàodéè tɔide dùmàíì." 5Ŋwɔnɔ̀ wò funà ve è kulùì nù wo jíyà sɛlɛ ŋgàma wɔ̀lɔ́ eu sǐn, wɔ̀lɔ́ Ŋgàla tɛmudí nɔɔ̀ è jìjàìndéè nɛ̀ tàvíì sɔn e nyàŋgè. Tàvíì wolodí níì nù ŋwɔnɔ̀ níì saala nù Ŋgàla nyàŋgèdí tàvíì. 6Ŋwɔnɔ̀ ní nɔɔ̀ è nyùmàdí tàode laáà. 7Kɛ́ jìjàìndéè nɛ̀ tàvíì sɔn wó dè naà e dí fáálíìn, Ŋgàla wɔ wòíì dè wo de kanù wɔ̀lɔ́ wò jì wò kan nyùmàì. Wo funàì nyàŋgè nyàŋgèì dè sànyáà ŋwùnù Ŋgàla wɔ́ seli ve màlùŋ de siin nyɔɔ́ò wo sɛlɛ́ɛ̀ nù wɔ nyùmà wò nù. 8Mì bàde kàíò, sɛlɛ kɔlɛ̀n wɔ̀lɔ́ e díwòò e tì nà wúlú nù. Kùlù kɔlɛ̀n nɛ̀ tèì kɔ̀lɛ̀ wúlú kowaa wòì wùlɛ̀ bi Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ sǐn dè, wo sɔn wò dè nɔɔ̀ sɛlɛ kɔlɛ̀n. 9Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ wɔ̀ì de lɛ̀ɛ̀n sɛlɛ́ì nɛ ŋwùnù wɔ́ nidí e nù kulu tùíì, mùnɛ̀ jɛ́ é dè wòlíì téŋ wo kulúì nù. Kɛ́ wɔ kulu kálí kálìì dè nà jɔ̀ɔ̀, èì dè soolo sɛ̀lɛ̀ de, wɔ̀ì jàvá wɔ́ nyùmà nà nù. Kɛ́ wɔ̀ jàvá ná nì na sɛlɛ siíìn budè ku. 10Kɛ́ Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀ wɔ sànyáà jì ve mùnɛ̀ jɛ́ jílè nyɔ̀ɔ̀ ka jì. Sànya dɔ̀ɔ̀ nù jìjàìndéè ti ve dè, e de ti túìn e dè wòlu nɔi tɛ̀n. Lɛ́ì gbǐn é dè jìjàìndéè, è kin ve e nyùmù nù. Ŋwɔnɔ̀ tàodéè è gbì e nu lɛ́ì gbǐn èì, è nyɛ̀ɛ̀lɛi ve dè. 11Èé lɛ́ì gbǐn kpóŋ é dè nu nyùmu jìnù yèlé, wòlíì fɔn towò è ŋwùwà na dè yɛ? È ŋwùwà na nɛ̀ na tàodéè mùnɛ̀ Ŋgàla wɔ faàn jèe wòlìì, 12nà dè má Ŋgàla wɔ sànyáà jàde tuwànù. Ŋwɔnɔ̀ nà kewu dè nà nɛ̀ì è jì bùwàì. Sànyáà nù jìjàìndéè dè kin jìnù è nyùmù nù, káàn ŋwɔnɔ̀ e kàlàn ve lɛ́ì gbǐn é dè jìjàìndéè. 13Kɛ́ à dè konù a dè nu kulu tùíì tuwà Ŋgàla wɔ́ nidí è e kàn jìjàìnde dèèléè nɛ̀ tàode dèèléè, feé telembo sɛ̀lɛ̀ dè ve wɔ́. 14Ŋwɔnɔ̀ nyɔìŋ nɔɔ̀ mì bàde kàíò, nà dè má sànya dɔɔ jàde tuwànù, nà nyàŋgè na kulúì nù feleŋge èe dè nàì Ŋgàla sǐn ku ŋwɔnɔ̀ kulu lɔ̀mù dè na wo jòò tidì. 15Nà júwà nà Nyɔɔ́ɔ̀ wɔ kulu kálí sɛ̀lɛ́ɛ̀ è dè gbulu wɔ́ nì è nà ku wɔ̀lɔ́ nà wolo sɛlɛ̀ nù, mùnɛ̀ jɛ́ nɔɔ̀ nà bi kàíɔ̀ Pɔɔ̀ wɔ́ dedí keleɤeléè jòwàìnù Ŋgàla nidí è wɔ̀ ku wɔ́ dedí jàkúìn sàadanù na bò. 16Pɔɔ̀ wɔ̀ dí jàkùn sàada na bò e kàn sɛlɛ wòló. Sɛlɛ̀ kewu kewui téŋ dè wɔ jàkúìn nù wòlu wòló wòo sà sɛlɛ̀ èì ndè nɛ̀ wo kulu èì dí kɔlɛ̀n dè wó ka è nù saàì duuli gbulu nù, mùnɛ̀ jɛ́ wó ka Ŋgàla jàkúìn e dí téŋ nɛ̀nàì. Nyɔìŋ wò ka wo bulu wo nu nyùmà sɛ̀lɛ́ɛ̀ nyìnì. 17Kɛ́, mì bàde kàíò nà, nà sì naà wɔ̀lɔ́. Nà kìi na bulu eu vɛ mu, wɔ̀lɔ́ kùla siin nyɔɔ́ò wo nɛ̀lɛ siìn ě jì è nɛ̀ na wolo na ŋwúnai kàí na bùlù. 18Nà Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀, nà sɛlɛ nu sa nyɔɔ́ɔ̀ Jisɛ̀ Kolàì, wɔ sɛlɛ kàí soolóè nɛ̀ keleɤeléè dè nù gbàà na jaindè faàòn. Bɛlɛ dè wɔ̀ì fáálíìn nɛ̀ wɔ́wɔ̀wɔ́ faàòn. È dè nyɔìŋ.


text: 1M̀ monì tṍó e Nvín Naanà Bólá káálá túá kà gbàà àlàbà kà kpĩ́iá, vaá m̀ dã́ mon ene kà zẹ̀ẹ̀ ténì kà nu e a di dùma, e a koolà mon e a silà belí náa káála, vaá kọ, “Dù!” 2M beè ẹ̀b, vaá gboó mòn ene kà ẹ́ẹ́ nom tee. Bò díìla beè di bá nen e a di boo nomí, vaá ba è nèe pẹ̀gẹ̀lẹ̀ bé èl bá. A beè gboó bã boo nomá dọ̀ma dẹi, dì belí nen bé èl bá e a é gé bé èl bá. 3Nvín Naanà Bólá káálá ní e a égè bàà kà kpĩ́iá, vaá m̀ gboó dã́ mon ní e a égè bàà kà nu e a di dùma, e a kọ́, “Dù!” 4Dõòna kà nom tee, e a dú mii mii, beè gboó dù. Ba beè nè kpóó nen e a dìé boo kọ á tẹlẹ̀ kana boo bàlà boo, naa ní e gbò nen é béá fẹá. Ba beè tú gbele beg kpóó gẹ̀ nvèèé bá. 5Nvín Naanà Bólá káálá ní e a égè taa kà kpĩ́iá, vaá m̀ gboó dã́ mon ní e a égè taa kà nu e a di dùma, e a kọ́, “Dù!” M beè ẹ̀b, vaá gboó mòn ene kà bila nom tee. Nu ge dòmà bé e nu nyèè naa beè di bá nen e a dìé boo. 6M beè dã́ nu e a belí mon e a silà aa èèlè nyíe zẹ̀ẹ̀ ténì kà nu e a di dùma vaá kọ, “Kpègè tóm dee á tá ló t̃ẽ̀ènè do ọ̀lọ́s, vaá kpègè tóm dee á tá ló kóló taa do kpá kyàlà, sõò ó gá kyọ̀ sĩ́ nóo nè míí!” 7Nvín Naanà Bólá beè kaalá ní e a égè ténì kà kpĩ́iá, vaá m̀ gboó dã́ mon ní e a égè ténì kà nu e a di dùma, e a kọ́, “Dù!” 8M beè ẹ̀b, vaá gboó mon ene kà nyene nyene ló nom tee. Nen e a dìé boo beè kọ̀là Ú, vaá Kunu Kẽ Nyómá beè di ĩ́ìe tẽ́ nvée. Ba beè tú gã́ bug nen e a di bàlà boo dõ̀òmà ténì gbò vaá tú ene gbò nvèèvá bá kọ bà á tú gẹ̀ bé, nè kíi, nè kom, nè nom kọ̀l fẹmáva. 9Nvín Naanà Bólá beè kaalá ní e a égè vòò kà kpĩ́iá, vaá m̀ gboó ẹ̀b ke gbani vààla gyọ́ọ vaá mòn ból nyíe gbò e ba è fẹ́ boo bée mon bel Bàrì nè boo bée ge kọ bà kọ́ kpẹa Bàrì zaali. 10Bà koolà kpã́ kọ, “Beéle Tẹ̀ Íe, e o tõo káí vaá dú kà kà! Kà mó tṍó ní e o é béélá bel ló pá bàlà boo vaá bĩináva beéle mii bá é?” 11Ba beè tú ẹ́ẹ́ vọ̀b kọ̀là ló nè bu ọ̀và, vaá kọ́ nèva kọ bà á elá gbálà ńkem tṍó, dọ̀ tṍó e gã́ bug pá ba vígà e bà gé síná gé tóm nè Bàrì, e bà é fẹ́na gé belí bé e ba è naa baála, ni égá. 12M̀ monì tṍó e Nvín Naanà Bólá beè kaalá ní e a égè ọ̀ọ̀lẹ̀ kà kpĩ́iá, vaá kunu kẽ à gboó zugà m bá kpóó. Nàànì beè gboó bilá belí bila tùlù, vaá dénè dẽe ẽ́ beè gboó kúm mii. 13Gyã́à káála beè kàlà dọ kẽ belí feg bẽ̀è e a kalà tṍó e gbele bá kpóó fọ́ọ́lọ́ ulàé ló. 14Káála úlá tà belí kpá e bà úlí, vaá dénè gù nè boo kpò e múú bééá téní ló beè zùgà aa dọ̀. 15Gbò méné bàlà boo, nè gbò pọ̀b nen, nè gbò tule bé, nè gbò e a bã méné, nè gbò e kpóó di ló, nè gbò e bà di kè bá gyóòlo, nè gbò e bà di pọ́ì, beè gboó gũá m kóló dem nè gbàà dem e a di boo gù. 16Bà olòó kọ́ nè gù nè dem kọ, “Dọ̀í boo vaá gṍi lọl kè dẽe nen e a di ĩ́ì tẽ́ boo kpò té lẹ̀ẹ̀la belí, vaá ò gṍnái gé lọl bá sṹg Nvín Naana Ból! 17Boo bée kọ ba gbele dee sṹg a lée, vaá mée é láá elmá é?”


text: 1Dɔ̀ɔ̀ mà nyìnìó wòì èì bulu sémbéŋ e wolo Ŋgàla wɔ bóè nù è tan Ŋgàla wɔ tedí dɔ́wɔ́ò, "Nà bɛ̀, nà su kɔ́ba dɔ́wɔ́ò wúlú dè nà kwali Ŋgàla wɔ sɛlɛ kulu jìíì tàode nù." 2Dɔ̀ɔ̀ Ŋgàla wɔ tedí ku nyɔɔ sepáà bɛó wɔ su wɔni kɔ́báà wúlú dè tàodéè eodè. Gběì juwa juwa dí tìti è kwalió wòló wòì nɛ̀mɛ́ɔ̀ wɔ bèéè deó wòì, nɛ̀ wòló wó bió wɔ wolàì lɛ́ɛ̀ sɔ̀. 3Edèè Ŋgàla wɔ tedí sɔníɔ̀ suó wɔni kɔ́báà wúlú dè júwó wɔ eodè. Dɔ̀ɔ̀ níì deó mùnɛ̀ nyɔ̀ŋgu tòyò. Lɔ̀ɔ̀n lɛ́ì gbǐn wó deó júwó nù wò falaón. 4Dɔ̀ɔ̀ Ŋgàla wɔ tedíò taaníɔ̀ suó wɔni kɔ́báà wúlú dè níì nù e kanàì dè jòwù níì, wo sììn dè tòyò. 5Mà nyìnìó Ŋgàla wɔ tedíɔ̀ wòíì èì de kewu deó wɔ̀ jɔ̀ɔ̀ ní eu jìjà wɔ dè tan, "Mù dè telembo sɛlɛ̀ wòló nù, mú seli è nù, Óó Wɔ̀lɔ́ Feleŋge èì wɔ̀ì, wɔ̀í wɔ̀ dè, wɔ̀í wɔ́ dedí. 6Wò javaó Ŋgàla wɔ faàn jèe wòlúò nɛ̀ wɔ kèlì nyɔɔ́ò. Dɔ̀ɔ̀ ŋwùnù mù wò tòyò ni ya wò namu è. Wo bulu wo sa ní èè dè é dè wo bìlìnù." 7Edèè mà nyìnìó wòi dɛ̀ɛ̀ èì e wolàì Ŋgàla bendéè doo è nɛ̀, "Wòlu Nyɔɔ́ɔ̀, De Kewu Gbǐn Ŋgàláà, mù sɛlɛ̀ nù selíì dè ŋgàma bulu bulu, ŋwɔnɔ̀ e de folì foli!" 8Dɔ̀ɔ̀ Ŋgàla wɔ tedí nyìyɛníɔ̀ suó wɔ kɔ́báà wúlú dè kùlɔ́ɔ̀ wɔ eodè. Wɔ̀ nɛó è kùlɔ́ɔ̀ wɔ nɔliíì e dè wòlíì wo jɛ́ì kinyà. 9Kùlɔ́ɔ̀ wɔ nɔliíì nu kewu kewu gbàáà kinyaó wòlu fuyíì ŋwɔnɔ̀ wò selió Ŋgàla wɔ eodè, wɔ̀í ŋgelè de kewu dè wɔ̀ jɔ̀ɔ̀ kèdei wòló wou jìjà. Kɛ́ wòó wo sɛlɛ̀ siíìn budè kuni wó jì wɔ̀ bèjì wɔ de kewu gbàáà ŋwùnù. 10Dɔ̀ɔ̀ Ŋgàla wɔ tedíò wààyoníɔ̀ suó wɔ kɔ́báà wúlú de nɛ̀mɛ́ɔ̀ wɔ kada kpóè eodè. Kpindi bùlùó nɛ̀mɛ́ɔ̀ wɔ kada sɛ̀lɛ́ɛ̀ nù. Ŋwɔnɔ̀ wòlíì nyìmìó wo mɛ̀ŋwúì wo juwa sàáà ŋwùnù. 11Ŋwɔnɔ̀ wò selió Ŋgàla wɔ eodè wɔ́ dè Ŋgàlaò jɛ wo juwa sàáà nɛ̀ wo gběì ŋwùnù. Ŋwɔnɔ̀ wòó wo màlùŋ nde siin kùlà kùláà nù faàn sa. 12Dɔ̀ɔ̀ Ŋgàla wɔ tedí wɔ̀folɛníɔ̀ suó wɔ kɔ́báà wúlú dè ní gbàáà Yufetì wɔ eodè. Ní gbàáà màlàó, wɔ̀lɔ́ wɔ̀ nì kada gbààvìíò gbulu wó deó kulu wolai wolonù wò jì. 13Dɔ̀ɔ̀ mà sàó nyina siin taàn, mù bió má wo sa mùnɛ̀ sɔwɔ̀yɔ̀ì. Téŋ deó kwíín gbɛ̀ɛ́ɔ̀n ŋwɔ́ɛ̀ nu wolonù, téŋ dè nɛ̀mɛ́ɔ̀ ŋwɔ́ɛ̀ nu wolo, téŋ dè mùndí duuli kèlì nyɔɔ́ɔ̀ ŋwɔ́ɛ̀ nu wolo. 14Wò wò dè nyina siíòn woi nyináò wó ka kului sǔlà sɛ̀lɛ̀ì nɛ̀. Nyinai taàn wòló wò ka kada gbààvìíò bò bɛ̀ wó dè tàodéè nù, wo nyìnì wò dí kɔlɛ̀n kɔ̀ɔ́ɛ̀n ŋwùnù é dè seli jìnù De Kewu Gbǐn Ŋgàláà wɔ Sànyà gbàáà nù. 15"Nà tuwà nɔidè mà dè ji jìnù mùnɛ̀ jílè nyɔ̀ɔ̀. Kulu de tili dè wɔ̀lɔ́ nyɔɔ́ɔ̀ jɔ̀ɔ̀ wɔ́ sìɤàì ve sǐn sɛ̀lɛ̀ wɔ nyàŋgè wɔ jújúì funai wɔi fandɛ̀. Dɔ̀ɔ̀ nɛ̀ ve wɔ̌ solokpa bɛ̀nì wòlíì sǐn ku wo sà wɔ tɛ̀ɛ̀mi koáì." 16Dɔ̀ɔ̀ nyináò nyìnìó kadaíò dí kɔlɛ̀n feé wó ka e dí jívàì Àmàkedɔ̀n, Ibulu kòwàíì nù. 17Edèè Ŋgàla wɔ tedí dɔ́wɔ́níɔ̀ suó wɔ kɔ́báà wúlú dè lɛ́ɛ̀ deó è nù e gbàvàì dè jìjàìndéè. Wòì woloó kada kpóè dòo Ŋgàla wɔ bóè nù e dè nɛ̀, "E sɛɛníì è ja." 18Jìjáà deó de míyá míyá nɛ̀nù, e dè dùlùn, tàvíì tìnìó dí tìti e dè nu bùlù. Tàvì èì nɛ̀ tìnì yèlé ni dòdo gbǐn tàodè. Wɔ̀lɔ́ è deó nù siìn e tì e gbǐn eu. 19Dɔ̀ɔ̀ jɛ gbàáà lààò nù finyai taàn, nɛ̀ mùndí tàvíì gbǐn nu jɛ gbààvìíò e wàlù. Ŋgàla wɔ kulu sìɤàìó jɛ gbàáà Babelɔ̀ŋ nù. Wɔ̀ nɛó è dɔ̀ɔ̀ nàmàì wɔ taaɤáà nù so, so dɛ̀mù dɛ̀múì é deó wɔ sɛlɛ kulu ji gbàáà. 20Nítíìn gbǐn è nyɛlɛió dè, e gbì kèì gbààvìíì gbǐn èì. 21Kaŋgele túúlíì gbààvìì, e kɔlɛn kɔlɛ́ìn ŋwɔmuó mùnɛ̀ kɔlɔ́ bɔ̀ɔ̀lɔ kɔlɛ̀n, è woloó jìjàìndéè e kwali dè. Wòlúò selió Ŋgàla wɔ eodè kaŋgele túúlíì de kwali sɛ̀lɛ́ɛ̀ ŋwùnù. Èì dè soolo sɛ̀lɛ̀ de, è deó sɛlɛ̀ ei nyànà nyàna gbàà.


text: 1M̀ ló kà kà bel dì belí nen e m zọ Kráìst gbaa ló. Nà nyíe, e Nyómá Káí gé lẹẹlà bel ló, élá nen di tõ̀ò nèm̄ kọ ním̄ gé kpọ́ kyáá bel, 2kọ nyíem̄ ólò palà ge bììlà kilma ló pá ńda gbò, e e gbáà dú m t̃ẽ̀ènè kà mii. 3Boo bée baala, à gá è dú nà bùlà kọ Bàrì á tumí pọ́lọ́ múú kyáá nèm̄ vaá kpòòlàm̄ lọl ló Kráìst. 4Baala pá Ízràẹ̀l e Bàrì beè túva naamá pá ńlẹ nvín vaá à tú a dù̃ùnè zogèva. A beè zilági zíl nèva vaá nèva Log. À noomàva sĩ́ deè e bà é fã̀e vaá zìgàgì zìgà nèva. 5Bà dú kúúlí túá kpãa gbò nómá tẹ̀a, vaá Kráìst beè mèà dú nen aa m ba mana mana. Lèèlà á dì nè ẹlẹ, Bàrì, e a gé lẹẹlà bel ló dénè nu, dọ̀ dèdè! Á dì naa vó. 6Ním̄ gé kọ Bàrì náa náa nu e a beè zìgà. Boo bée kọ níì dénè gbò e bà aa mana mana Ízràẹ̀l ní e bà dú pá Ízràẹ̀l e nì, 7à bè ge kọ dénè nen e a dú mana mana Ébràhàm dú gbò nvín Bàrì. Bàrì beè kọ́ nè Ébràhàm kọ, “Gbò nvín e Áízèk bon ní e bà é dú pá o nvín é.” 8Níí náa kọ níì dénè gbò pá nvín e Ébràhàm bon ní e bà dú gbò nvín Bàrì e nì. Tãa vó, gbò pá nvín e bà mèà tení aa lo zìgà e Bàrì beè zìgà nè Ébràhàma ní e bà dú gbò nvín Bàrì e. 9Nee gbò mon bel e Bàrì beè lò tṍó e a beè zigà nuáí, “Kpenà vóí nyàn, m̀ é ooà kẽ dú vaá Sẹ́rà é man nvín pá gbálà.” 10Níì áá vó nì. T̃ẽ̀ènè kà tẹ̀, e a náámá bẹẹ tẹ̀ Áízèk, ní e a è dú tẹ̀ pálàa kà nvín Rebẹ́kà e. 11Sõò be sĩ́ bà kalá mèà, be sĩ́ bà kalá naa lé à bè pọ́lọ́, Bàrì beè kọ́ nè ba kà kọ, “Ńpọ̀b é dú gyóòlo nè ńkem.” Níí zógè kọ à dú nu e Bàrì beè noo sẹlẹ́ kẽ ge sà ene nen gbàà pálàa kà nvíní--níì boo bée tóm e bà sí nì, sõò boo bée a kól. 13Dì belí bé e a ẽ́á m Kpá Káí naa kọ, “M̀ vulè Jékọ̀b, vaá m̀ ọ́vi Ísọ̀.” 14É kọ è é gboó kọ Bàrì náa náa lèlà nu lẹí? Níì vó nì! 15Boo bée kọ Bàrì beè kọ́ nè Mózìs kọ, “M̀ é ié sàn nyíe ló nen e a léémám̄ gè iée sàn nyíe ló, vaá m̀ tó sàn nen e a léémám̄ gè tóe sàn.” 16Vóá à naa, ge kọ Bàrì sa nen náa dẹẹà boo bùlà e a di m nená à bè bé e a pììgà naa; tãa vó, à dẹẹà boo sàn nyíe e Bàrì iée ló. 17Boo bée kọ Kpá Káí kọ Bàrì kọ́ nè Fẹ́rò kọ, “Ge tú nà kpóó tẹlẹ bàlà kẽ tení dúní ló vaá naa kọ dénè bàlà boo á nyímám̄ ló, níá lèlà nu e m beè nyoone vaá túni naamá méné é.” 18Vóá à naa, Bàrì ólò ié sàn nyíe ló nen e a léémáe gè iée sàn nyíe ló, vaá à agẹlẹ nyíe nen e a léémáe gè naa kọ nyíee á àgà. 19Ò é láá gboó bĩinám̄ kọ, “Be níí bé e a dì naa é, à é tení náà vaá Bàrì láá kọ bel nen kọ nen náa gbànìe tṍ ló é? Mée ní e a é láá bé bùlà Bàrì é?” 20Sõò olo mée, e nen, e o é láá bĩiná bel Bàrì é? É kọ ńbã́ sãa é láá bĩiná bel nen dèm bã́ e a è dèmìe kọ, “À náà vaá ò dèmim̄ naa vóí é?” 21Nen dèm bã́ íe kói gè tú sãa bã́ dèmmà bàà íb bã́, be à léémáe--ene kà ní gè nvèè ka ló, na kàa ní gè símá kọ̀láá íb tòm. 22T̃ẽ̀ènè báá bé e a dìnà gé naa ló Bàrì e. A beè gbĩ́ gè tú a sṹg tẹlẹ bàlà kẽ vaá naa ní e gbò nen é nyímá ló a kpóó. Boo bée vó, a beè palà ge ì̃ìmà lab dògò gbò e a é tú a sṹg beemáva bel ló, e bà bọ́ ló gè kọ Bàrì á kyọ̀va sĩ́. 23Vaá a beè gbĩ́ gè túna gé a gbele dù̃ùnè tẹlẹ bàlà kẽ. A è tú sìgà dù̃ùnèi nè beele, e e dú gbò e a iéi sàn nyíe lóí, e a è noo gbẹẹ kẽ kọ è é dõonàè a kaí. 24Boo bée kọ beele ní gbò e a è kolí lọl zẹ̀ẹ̀ pá Júù nè gbò e bè níì pá Júù nì e. 25Nee bé e Bàrì beè kọ́ naa m Kpá Hozíài: “Gbò e bà náa beè dú pá ńda gbò, m̀ é kolíva: ʽPá ńda gbò.’ Kpá dó e nda ním beè vùlè, m̀ é kolíva: ʽPá gbò e m vulè.’ 26Vaá kà lèlà pá kĩ e Bàrì beè kọ́ nèva kọ: ʽBoolo níì pá ńda gbò nìa,’ pá kĩé ní e Bàrì, e a di dùm, é kolíva pá ńlẹ nvín é.” 27Vaá Aizáíà beè kọna gé kilma ló pá Ízràẹ̀l kọ: “Náa kal ló bée kọ pá Ízràẹ̀l bọọ gã́ bug belí ẹ́ẹ́ sãa e a di gã́ pene, gbálà ńgbṍ dẽe ọ̀và ní e bà é duuà e. 28Boo bée kọ Bàrì é valẹ bá tú agẹ bá beemá bel ló zivè kà bàlà booí.” 29À dì belí bé e Aizáíà beè zẹ́ẹ́ kọá kọ: “Be Dõò gbò bé náa beè sigè sìgà pá bẹẹ mana mana, è gá è belí pá Sọ́dàm, vaá è gá è belí pá Gọmọ́rà.” 30Nee nu e e gé kọ́í, kọ mè Bàrì léèvè bel gbò e bè níì pá Júù nì tení dú ló gè kọ bà dẹlẹ́e nyíe boo, náa kal ló bée kọ bà náa géè gbĩ́ gè naa ní e Bàrì é léèvèèva bel. 31Sõò pá Ízràẹ̀l, e bà géè gbĩ́ log e bà é láá sẹlẹ vaá Bàrì tení dú ló vó léèvèva belá, bà náa è gbĩ́ mòn. 32À náà và vaá à dì naa vó é? Boo bée kọ bà náa beè dọ̀ bẹ̀là ge dẹlẹ nyíe boo Kráìst, sõò ba è dọ̀ bẹ̀là ba tóm. “Kpò dem kum tọ ló dọ̀a” beè sivèva. 33Kpá Káí ló bel kilma ló kpò demá kọ: “Ẹvii, m̀ tú ene kà kpò dem nvee kẽ gbẹá Záíọ̀n. Kpò demí é dú kúm e a é sívè gbò nen, dem e bà é ténigí boo dọ̀. Nen e a dẹlẹ́e nyíe boo náa é íe sĩ́ kẹ́ẹ tọ́ọ̀ dee.”