text: 1Kii kunipaau kun nìn cáá fookii Unimbɔti puee nín māntì ki tú-ti pu, ki kpèé-ti puee, ní yàntī tí fámaan atuŋkpiti ŋin cāabìń-ti digìńdee nì ikpiti in kaa pɔ̄ɔ̄-ti dicuulee, kí sāǹ nì dipɔɔndi ditaatandi din Unimbɔti náká ki yɔ́oǹ tí sāǹee. 2Ti-nimikpeeŋu ń nīn cɔ́ Yeesu ti-yidaanu un nāantí fookii ti-ni kí tin cáá kátí-kuee pu. U kíí ki kpíì ndɔpuntikaa kúm min sá icoo nì kpeefamee, kun puee u nìn nyí dipɔɔpindi din dɔ̄ ki cí-uee pu. Kɔŋkɔnnee u cūtìi kāl̀ Unimbɔti ŋaŋgiiliŋu pú dibeelin. 3Ní dàkafì u nín kaa mɔ́tì u-ba pu ki gīī digìńdi din binikpitib ŋaanee, an di ŋūǹ kí yàntī ní taa pɔ̄ nsan diwuŋyɔtil ń kɔ́-ni. 4Doooo nee naa láá jáń nì ikpiti ali fatiku nyáń. 5Ni súntì isaŋki in Unimbɔti nìn sáŋkì-ni kii utikpil nín sáŋkí u-jipɔmbi pueeee? U nìn bí-ni yii: “M-jipɔɔn, ti-Dindaan yaa bíī dàkà-see á taa dūú kpèè fam. U yaa dáaĺ a-tafalee á taa yòtī a-wunti. 6Kun puee un ti-Dindaan néeńee ní u dàkà, ní ki dátí bin kɔkɔ u fɔ̃ɔ̃ ki ŋá u-jipɔmbee tafaliŋ.” 7An puee, Unimbɔti yaa bíī sáŋkí-nee, ní pɔ́ɔǹ ni-ba, ni nín sá u-biyaamuee pu ní u ŋáań-ni míǹ, kun puee kibiki kpá ki-baa kaa sáŋkí-kì. 8Ubaati yaa bíī dàkà u-biyaamu ní kaa bíī dàkà nimbee, mimmee waa yì nimbi, naa sá u-bimaalkaamu. 9Tí kpèè ti-baabi bin màl̄-tee nín dàkà-ti ti tɔ́-bi miŋyee, kin ataa aŋa ní taa máaǹ kí nīn tɔ́ Ubaati un yì ŋfāmee kí ká dimaŋfal! 10Ti-baabee, bíǹ dàkà-ti ŋyunti ŋubɔ ní kí tin sāā min bi lèe ní kí gbēeǹ, ama Unimbɔti úǹ nín dàkà-tee an sá ti-ŋanti ní, kun puee u là tí nīn bí circir kii úǹ-uee ní. 11Ibaamɔn didàkal kaa mɔ̄, ŋyunti ŋun a bí di-poonee an wù ní, ama boonee, bin bi dàkēe kpántí binimɔntiibi ní kí páatí dipɔɔsɔŋkil nì deedeebitam. 12An puee, nimbi bin ŋalii nì ni-taaŋi yɔ̄tèe, pɔ́ɔm̀maan ni-ba kí ká kunyannyaau, 13kí nìkī ni-taatandi kí dī nsan ŋun tèen̄ee pu an nín dàá ŋá pu ditaal din wùee ń taa gíí ama dí pɔ̄ɔkèe. 14Ní pɔ́ɔǹ ni-ba ŋgbansɔŋfi ń nīn bí ni nì báà ŋma kansikin, kí nīn bímaan circir. Kun puee un yaa kaa bí circiree kpá kí ká ti-Dindaan. 15Ní nīn nyíǹ ni-ba ubɔ ń taa fá diyimɔɔl din Unimbɔti tīī-tee, kí nīn nyíǹ ni-ba ubɔ ń taa kpántí kii kisubiki kin cáá tiloolee kí dū u-lootee kí bīil̀ kunipaau; 16kí nīn nyíǹ ni-ba ubɔ ń taa ŋá tilaakpaal, kí taa kpèè Unimbɔti fam, kii Eesayu nín nìn ŋá pu, tijin puee u dū u-kpiti ki nyáfèe. 17Kee, ni nyí yii boonee u nìn là kí fɔ̃ɔ̃ ujipɔŋkpil nín fòol̄ u-baa cee difakal puee waa ti káà? Nì min kɔkɔ u dū nnyinnyim ki nyàab̄ u nín dàá dī pu kí kpántí min u nìn lēe, waa ká. 18An kaa sá dijool kii Siinaayi joolee ní ni sútìń ki pìl̄: laakin ŋŋmi wù, dibɔmbɔndi dɔ́miń, kubuŋkpaaŋŋu jítì, 19ní dikantándi búń ki pɔ̄ɔ̄ kpāŋkpam, ní nneen ŋubɔ sòon̄ee. Israyeel yab nín gbìl̄ nneenee puee ní bi gbāam̀ yii ŋú taa ti sòoǹ. 20Kun puee tibɔti gbanti pɔ̄ɔ̄ tikpil bi fāŋkì Unimbɔti nín sòon̄ yii, un yaa gbēēdijool neeyee, báà an yaa sá kuwaŋkuluuaaa, bí yāŋkì-ku ataŋkpee kí kpòee. 21An nìn cáá dipɔɔbiildi kaa bí ŋkpèé, ali Mooisi u-ba bí yii: “M fāŋkì ki yɔ́kɔ́.” 22Ama nimbi dɔ́miń Siiyɔn jool taapu ní, nì Unimbɔti un bí dimaŋfalinee dumpu Jeerusaleem un bí yilpuee, laakin itūun cutimaanyi kpátì ki bí mmɔn nee. 23Nimbi dɔ́miń laakin bin sá Unimbɔti biyaamu mun u péé péé ki màl̄ bi yiŋŋi ŋmàn̄ yilpuee kpáfée ní. Ni dɔ́miń Unimbɔti u-ba cee ní, úǹ di sòoǹ binib kɔkɔ bɔti nì binib bin bí deedee Unimbɔti yāntì bi-nammu kpántì mmɔntiimu baa kāntí mu-pu tikpitil tibee. 24Nimbi dɔ́miń Yeesu un cáań-ti dipoompɔndi ki dū u-ba ki tīī u-fatikuu fíntì-tee cee ní, u-fatikuuee sòoǹ tiŋan ki jítiǹ Abeel^fd^ yɔu. 25An puee ní nīn nyíǹ ni-ba kí taa yíí un bí ki sòoǹ nì ni nee nyɔkɔ. Bin nìn yíì kaa fɔ̃ɔ̃ un nìn bí bi-cee taapu doo ki sòoǹ nì bee nyɔkɔee, bi nìn dáaĺ bi-tafaliŋ ní, kin ataa aŋa ní ti yaa yíì kaa fɔ̃ɔ̃ un nyánní yilpu ki sòon̄ nì tee nyɔkɔee, taa kāntí ditafadaaldi! 26U nín nìn sòon̄ dijool puee, kitiŋ nìn cīŋkì ní, ama kɔŋkɔnnee u pɔ̃oǹ yii u dàá dāá gítī cìŋkì kitiŋ, niinee an kaa dāa sá kitiŋ ŋmaniŋma, u dàá dāá cìŋkì kí kpáaǹ yilpu mun. 27An dàkà yii u dàá cìŋkì tin kɔkɔ u náańee, ní tin kaa bá ki pɔ̄ɔ̄yee ń lítí kí wāŋkì kí kíń tin bá ki pɔ̄ɔ̄yee. 28Kii Unimbɔti nín kāaǹ-ti dibeel din bá ki pɔ̄ɔ̄yee poon puee, tí jāam̀-u u-ŋanti gbanti pu kí nīn ŋáań min fáatì-uee kí nīn tɔ́-u nì tifaandi poon kí dàkà-u yii ti nyí tiŋan tin u ŋá ki tīī-tee. 29Kun puee ti-Nimbɔtiu sá ŋŋmi ŋun wù ki céetée ní.


c: text/html

text:
Amartya Sen
Amartya Kumar Sen, CH (Bẹ̀ngálì: অমর্ত্য কুমার সেন, Ômorto Kumar Shen; ojoibi 3 November 1933) je ara India aseoro-okowo to gba ni 1998 Ebun Nobel ninu awon Sayensi Oro-Okowo fun ipa re si oro-okowo itoju awujo ati iro ayanmu awujo, ati fun ijologun re si awon isoro awon talaka awujo.[1] Sen gbajumo fun ise re lori awo ohu ti o unfa iyan, to fa idagbasoke ojutu amulo wa lati dina tabi kekuru awon ipa aito onje lawujo. Lowolowo ohun ni Ojogbon Yunifasiti aga Thomas W. Lamont ati Ojogbon Oro-Okowo ati Imoye ni Harvard University. O je elegbe agba ni Harvard Society of Fellows ati elegbe Trinity College, Cambridge, nibi to ti sise teletele bi Oga lati 1998 di 2004.[2][3] Ohun olukoni ara Asia ati India akoko to je olori koleji Oxbridge.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akadianu
Akadianu
Èdè sèmítíìkì kan ni eléyìí tí wón ń so ní ilè Mesopotámà láàárín séńtúrù 2300 sí 500 sáájú ìbí kírísítì (c2300 to c500). A tún máa ń pe èdè yìí ní Accadian. Ìgbà mìíràn a tún máa ń pè é ní Assyro-Babylonian. A mú orúko tí ó gbèyìn yìí láti ara àwon èka-èdè rè méjèèjì (Assyrian àti Babylonian). Èdè yìí ni ó rópò Sumerian tí wón ti ń so ní ìpínlè yìí télè. Èka-èdè Babylonian ni wón ti ń lò gégé bí èdè ìfisejobí (lingua france) láti ìbèrè pèpè láti nnkan bíi mìléníònù kìíní sáájú ìbí kírísítì (1st millennium B.C) sùgbón láàárín séńtúrì díè èdè Aramaic ti gba ipò rè síbè Babylonian sì tì jé èdè tí wón ń lò fún ìwé kíko àti kíkà tí di mìléníònù kìíní léyìn ikú kírísítì (1st Millenium A.D). Àkotó kúnífóòmù (Cuineform script) ni wón fi ko Akkadian sílè. Séńtúrì kokàndínlógún (19th century) ni wón tú u palè (decipher) sí èdè tó yé tawo-tògbèrì.


text:
Halojín
Àwọn halojín (tabi ẹ́límẹ́ntì halojín) ni egbe kan lori tabili idasiko awon elimenti to ni awon elimenti marun ti won fi kemika ba ara won tan, fluorínì (F), klorínì (Cl), brómìnì (Br), iodínì (I), àti astanínì (At). Elimenti 117 to je afowoda (ununseptium) na se e se ko je halojin. Ninu ifunloruko odeoni ti IUPAC, oruko egbe yi ni ẹgbẹ́ 17 (group 17) (tẹ́lẹ̀ bi: VII, VIIA, VIIB).
Egbe awon halojin nikan ni egbe ori tabili idasiko awon elimenti to ni awon elimenti ti won wa ni awon aye iwasi elo ti a mo meteeta ni igbonasi ati ifunpa onideede.


text:
Kúrùpù
Kúrùpù (tabi laringotrakiobronkaitis) jẹ arun nipa mimi ti o lewu gan-an ti o maa nwaye nipa aisan ọ̀nà-atẹgun oke. Arun yii maa nfa wiwu ninu ọ̀nàfun. Wiwu yii maa nfa idiwọ fun mimi deede; awọn aami aisan Kúrùpù ni ikọ́ "gbígbó", idiwọ ọnafun (mimi ti o ngbọn ti ìró rẹ lọ soke), ati ohùn kíkẹ̀. Awọn aami aisan kúrùpù le ma nira, mọ niwọnba, tabi lewu, ti o si le nira ni òru. Fifun ni oògùn sitẹriodu lẹẹkan lati ẹnu le ṣe abojuto arun naa. Nigba miiran epinifini ni a maa nlo fun awọn iṣẹlẹ ti o lewu gan-an. Kii saba nilo ki a da ni duro ni ile-iwosan.
A maa nda kúrùpù mọ nipa iṣẹ iwadi iṣegun oyinbo, ni kete ti a ba ti ya awọn okunfa aami aisan ti o lewu gan-an sọtọ (fun apẹẹrẹ, epiglottitis tabi nkan ti o ṣe ajẹji si oju-ọ̀nà atẹgun). Awọn iwadi siwaju sii—bii awọn ayẹwo ẹjẹ, X-rays, ati mimu kokoro dagba nipa amu nkan dagba ni yara iwadi—ni a ko nilo. Kúrùpù jẹ iṣẹlẹ ti o wọpọ ti a maa nri ninu ida marundinlogun ninu ọgọrun (15%)awọn ọmọde, ti ọjọ ori wọn jẹ oṣu mẹfa (6 months)si ọdun marun si mẹfa (5–6 years). Awọn ogo-wẹrẹ tabi agbalagba kii saba ni kúrùpù.
Àwọn àkóónú
Awọn aami aisan[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Awọn aami aisan kúrùpù ni ninu ikọ́"gbígbó", idiwọ ọnafun(mimi ti o ngbọn), ohun kíkẹ̀, ati mimi ti o nira eyiti o maa nnira ni òru.[1] Ikọ́ "gbígbó" naa ni a maa nsaba ṣ’apejuwe wipe o jọ ìpè erinmi tabi kiniun okun.[2] Si sọkun le mu ki mimi ti o ngbọn naa ki o buru si; mimi ti o ngbọn le tunmọ si wipe ọ̀nà-atẹgun ti dinku. Bi kúrùpù ba ṣe nburu sii, mimi ti o ngbọn le dinku gan-an.[1]
Awọn aami aisan miiran ni ninu ibà, coryza (awọn aami aisan to wọpọ fun otutu), ati egungun igbaya ti o sa wọle.[1][3] Dida itọ́ lẹnu tabi ìwò alaisan nṣe afihan awọn ipo aisan miiran.[3]
Awọn okunfa[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Fairọsi le fa kúrùpù.[1][4] Awọn eniyan kan lo ọrọ naa lati ni ninularingotrakiaitisiti o lewu, kúrùpù ti o ṣẹlẹ logiji fun igba diẹ, laringeal diphtheria, trakiatisi ti bakiteriali fa, laringotrakiobronkaitisi, ati laringotrakiaobronkoneumonitisi. Ipo meji akọkọ ni ninu fairọsi kan ti o si ni aami aisan ti ko nira; awọn mẹrin ti o kẹyin maa nwaye lati ọwọ bakiteria wọn si maa nlewu gan-an.[2]
Ti o niiṣe pẹlu fairọsi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ninu ida marundinlọgọrin (75%) iṣẹlẹ parainfluensa fairọsi, oriṣi 1 ati 2, ni fairọsi ti o nfa kúrùpù/laringotrakiatisi ti o lewu gan-an.[5] Awọn fairọsi miiran ti o le fa kúrùpù ni influenza A ati B, measles, adenofairọsi ati respiratory syncytial virus (RSV).[2] Kúrùpù ti o ṣẹlẹ logiji fun igba diẹ (kúrùpù ti o ni gbígbó) maa nwaye nitori iru ẹgbẹ fairọsi kanna bii ti o lewu gan-an laryngotracheitis, ṣugbọn kii saba ni awọn aami arun ti o wọpọ (bii iba, ọ̀nà-ọfun ti o ndun ni, ati sẹẹli ẹjẹ funfun ti o lọ silẹ) ninu.[2] Abojuto, ati idahun si abojuto naa tun jọra.[5]
Ti o niiṣe pẹlu Bakiteria[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Kúrùpù ti o niiṣe pẹlu bakiteria ṣee pin si laryngeal diphtheria, bacterial tracheitis, laryngotracheobronchitis, ati laringotrakiobronkopneumonitisi.[2] Laringeal diphtheria maa nwaye nitori Corynebacterium diphtheriae nigbati bakiteria trakitisi, laringotrackiobronkaitisi, ati laringotrakobronkopneumonitisi maa nwaye nitori fairọsi, pẹlu bakiteria ti o lọwọ sii. Awọn bakiteria ti o wọpọ julọ niStaphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Hemophilus influenzae, ati Moraxella catarrhalis.[2]
Abajade ti o niiṣe pẹlu aisan[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Arun fairọsi maa nwo inu awọn sẹẹli ẹjẹ funfun ti o si ma nfa wiwu larynx, trachea, ati ẹ̀dọ̀-f ọ́ọ́rọ́ nla[4] (ọ̀nà-atẹgun ). Wiwu le jẹ ki mi i ki o nira.[4]
Ṣiṣe ayẹwo[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Kúrùpù jẹ eyiti a maa nmọ nipa iṣẹ iwadi iṣegun oyinbo.[4] Igbese akoko ni lati yo kuro awọn iṣẹlẹ idiwo ni ọ̀nà-atẹgun oke, papa julọ epiglottitis, oju-ọ̀nà atẹgun nkan ajẹji, subglottic stenosis, angioedema, retropharyngeal abscess, andbacterial tracheitis.[2][4]
A o kii saba ṣe ayẹwo X-ray ti orun,[4] ṣugbọn bi a ba ṣee, o le ṣe afihan abuda didiku trachea, ti a npe ni aami sonso ori òrùlé, nitori bi nkan naa ti ri dabi sonso ori òrùlé ti sọọsi sonso. Aami sonso ori òrùlé kii farahan ninu ilaji awọn iṣẹlẹ.[3]
Awọn Ayẹwo ẹjẹ ati viral culture (awọn ayẹwo fairọsi) le fa irira ti ko nilo fun oju-ọ̀nà atẹgun.[4] Nigbati awọn viral mimu kokoro dagba nipa amu nkan dagba ni yara iwadi, ti a gba nipase ilepa nasopharyngeal (ọ̀nà kan ti a nlo rọba ti o ni alafo ninu lati fa ikun imu jade ninu imu), ṣee lo lati jẹrisi ni pato ohun ti o ṣe okunfa. A maa ndekun lilo awọn mimu kokoro dagba nipa amu nkan dagba ni yara iwadi yii l’ọpọ igba fun awọn eto iṣẹ iwadi.[1] Bi nkan ko ba gberu pẹlu abojuto ti o kun oju oṣunwọn, a le ṣe awọn ayẹwo siwaju sii lati ṣayẹwo fun bakiteria.[2]
- Severity
Idiye Westley ni ọ̀nà eto ti o wọpọ julọ lati sọ bi kúrùpù ṣe lewu si. A maa nlo ayẹwo yii fun awọn ète iwadi dipo iṣẹ iṣegun oyinbo.[2] O jẹ akọjọ iye awọn aami ti a yan fun awọn abuda marun: ipele imolara, ti o ni àwọ̀-bulu, idiwọ ọnafun, bi atẹgun ṣe nwọle, ati si sunki.[2] Iye aami ti a fi fun ọkọọkan awọn abuda ni a ṣe akọjọ ninu tabili ti o wa lọwọ ọtun, ati iye abajade aami wa laarin oodo si ẹẹtadinlogun (0 to 17).[6]
- A total score of ≤ 2 indicates mild croup. The person can have barking cough and hoarseness, but there is no stridor (wheezing) at rest.[5]
- A total score of 3–5 is classified as moderate croup — the person has wheezing, with few other signs.[5]
- A total score of 6–11 is severe croup. It also presents with obvious idiwọ ọnafun, but also features marked chest wall indrawing.[5]
- A total score of ≥ 12 means respiratory failureis possible. The barking cough and wheezing may no longer be prominent at this stage.[5]
Ida 85% awọn ọmọde ti o nlọ si ẹka pajawiri ni aisan ti ko le, kúrùpù ti o lewu sọwọn (<1%).[5]
Didẹkun[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Abẹrẹ ajẹsara (oogun abẹrẹ ajẹsara) fun influenza ati diphtheria le dẹkun kúrùpù. [2]
Abojuto[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Awọn ọmọde ti o ni kúrùpù ni a gbọdọ jẹ ki ara wọn balẹ bi o ba ṣee ṣe si.[4] A le fun ni awọn sitẹroidi loorekoore, pẹlu ẹfinifirini ni a nlo fun awọn iṣẹlẹ ti o lewu.[4] Awọn ọmọde ti atẹgun ti o to (iye atẹgun ti a nmi sinu ti o wa ninu ẹjẹ) ti ko to 92% gbọdọ gba atẹgun ti a nmi simu,[2] awọn eniyan ti o ni kúrùpù ti o lewu ni a le da duro si ile-iwosan lati bojuto wọn.[3] Bi atẹgun ti a nmi simu ba nilo, a gba ni niyanju lati lo "blow-by" (mimu orisun atẹgun ti a nmi simu kan sunmọ oju ọmọ naa), nitori kii fa rukerudo bi lilo iboju.[2] Pẹlu abojuto, iye eniyan ti o kere si 0.2% ni o nilo endotracheal intubation(rọba kan ti a maa nfi sinu ọ̀nà-atẹgun .[6]
Awọn sitẹrọidi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Awọn kotikositẹrọidi, bii desamẹtasone ati budesonide, ṣee lo lati ṣe abojuto kúrùpù awọn ọmọde.[7] A maa nri itura to ni apẹẹrẹ ni bii wakati mẹfa lẹyin abojuto.[7] Bi o ti le jẹ wipe awọn ogun yii nṣiṣẹ nigbati a ba fun ni lati ẹnu (nipasẹ ẹnu), parenteral (nipasẹ abẹrẹ), tabi fi fa si imu, ọ̀nà ti a yan laayo ni nipasẹ ẹnu.[4] Fi fun ni lẹẹkan jẹ gbogbo nkan ti a nilo, eyiti ọpọ si fi ara mọ wipe ko lewu.[4] Desamẹtasone ni idiwọn 0.15, 0.3 ati 0.6 mg/kg tun jọ wipe ohun naa muna doko.[8]
Efinifirini[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Kúrùpù ti o mọ niwọnba tabi ti o lewu ṣee ran lọwọ pẹlu nebulized efinifirini(nkan olomi ti a nfa simu lati jẹ ki ọ̀nà-atẹgun le fẹ)[4] Nigbati efinifirine lọpọ igba maa ndin ewu kúrùpù ku laarin iṣẹju mẹwa si ọgbọn (10–30 minutes), awọn anfaani maa npẹ fun bii wakati meji.[1][4] Bi ipo ba tẹsiwaju lati gberu fun wakati 2–4 lẹyin abojuto ti ti nkan ti ko rọgbọ kankan ko si ṣẹlẹ, omo naa le fi ile-iwosan silẹ.[1][4]
Omiiran[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
A ti ṣe iwadi fun awọn abojuto miiran fun kúrùpù, ṣugbọn ko ti si ẹri ti o to lati ṣe atilẹyin fun lilo wọn. Mimi ikuuku gbigbona simu tabi atẹgun jẹ ọ̀nà atọwọdọwọ lati ṣe abojuto ṣe abojuto ara-ẹni, ṣugbọn awọn ẹkọ iwadi iṣegun oyinbo kuna lati fi mumunadoko mulẹ[2][4] ati lọwọlọwọ a kii saba lo o.[9] Lilo awọn oogun ikọ́, eyi ti o maa ni dextromethorphan ninu ati/tabi guiafenesin, ni a ko gba ni niyanju lati lo.[1] Nigbati fifa heliox simu (idapọ helium ati oxygen) lati din iṣẹ mimi ku ni a ti lo ni atẹyin wa, ṣugbọn ẹri ti o kere jọjọ lo wa lati ṣe atilẹyin fun lilo rẹ.[10] Nitori kúrùpù lọpọ igba jẹ arun ti fairọsi nfa,awọn oogun apakokoro ni a kii lo a fi bi a ba fura si bakiteria.[1] Apakokoro vancomycin ati cefotaxime ni a gba ni niyanju fun awọn arun bakiteria.[2] Ni awọn iṣẹlẹ ti o lewu ti o rọ mọ ọfinki A tabi B, agbogun ti fairọsi neuraminidase inhibitors ṣee lo.[2]
Awọn okunfa[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Kúrùpù ti o niiṣẹ pẹlu fairọsi jẹ lọpọ igba self-limited arun (fun saa diẹ); kúrùpù kii saba fa iku lati owo ikuna mimi ati/tabicardiac arrest.[1] Awọn aami aisan maa nsaba ngberu laarin ọjọ meji, ṣugbọn eyi le wa fun bii ọjọn meji.[5] Awọn ewu miiran ti ko wọpọ ni ninu bacterial tracheitis, pneumonia, ati pulmonary edema.[5]
Ẹkọ nipa ajakalẹ arun[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Bi ida marundinlogun ninu ọgọrun (15%) awọn ọmọde, ti ọjọ ori wọn wa laarin oṣu mẹfa ati ọdun marun si mẹfa (6 months and 5–6 years), yoo ni kúrùpù.[2][4] Kúrùpù lo maa nfa bi ida marun ninu ọgọrun (5)% awọn ti a gba si ile-iwosan fun ẹgbẹ ti ọjọ ori wọn wa ninu eyi.[5] Ni iṣẹlẹ ti o ṣọwọn, awọn ọmọde ti o kere to oṣu mẹta (3 months) ati ti o dagba to ọdun marundinlogun (15 years) ni kúrùpù.[5] Awọn ọkunrin maa nni idojukọ ida aadọta ninu ọgọrun (50%) ju awọn obinrin lọ; kúrùpù wọpọ ni igba autumn (fall).[2]
Itan[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ọrọ naa kúrùpù wa lati ọrọ-ìṣe croup, Ede Gẹẹsi Igbalode ti ati ibẹrẹ ti o tumọ si "lati sọkun pẹlu ohùn kíkẹ̀"; akọkọ lo orukọ naa fun aisan naa ni orile-ede Sikotilandi ti o si wa gbajumọ ni ẹgbẹrun ọdun kejidinlọgun (18th century).[11] A ti mọ kúrùpù diphtheritic lati igba Homer Giriki Atijọ. Ni ọdun 1826, Bretonneau da mọ yatọ kúrùpù ti fairọsi fa ati kúrùpù ti o waye lati ọwọ diphtheria.[12] Awọn Faranse npe kúrùpù ti fairọsi fa ni "faux-croup," nipa lilo "kúrùpù" fun arun ti bakiteria diphtheria fa.[9] Kúrùpù ti diphtheria fa ni o fẹẹ jẹ wipe a ko mọ nitori imunadoko abẹrẹ ajẹsara.[12]
Awọn itọkasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9 Rajapaksa S, Starr M (May 2010). "Croup – assessment and management". Aust Fam Physician 39 (5): 280–2. PMID 20485713.
- ↑ 2.00 2.01 2.02 2.03 2.04 2.05 2.06 2.07 2.08 2.09 2.10 2.11 2.12 2.13 2.14 2.15 2.16 2.17 Cherry JD (2008). "Clinical practice. Croup". N. Engl. J. Med. 358 (4): 384–91. doi:10.1056/NEJMcp072022. PMID 18216359. http://content.nejm.org/cgi/content/full/358/4/384.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 "Diagnosis and Management of Croup" (PDF). BC Children’s Hospital Division of Pediatric Emergency Medicine Clinical Practice Guidelines. http://www.childhealthbc.ca/resources/category/5-croup?download=13%3Acroup-guideline.
- ↑ 4.00 4.01 4.02 4.03 4.04 4.05 4.06 4.07 4.08 4.09 4.10 4.11 4.12 4.13 4.14 4.15 Everard ML (February 2009). "Ti o lewu gan-an bronchiolitis and croup". Pediatr. Clin. North Am. 56 (1): 119–33, x–xi. doi:10.1016/j.pcl.2008.10.007. PMID 19135584.
- ↑ 5.00 5.01 5.02 5.03 5.04 5.05 5.06 5.07 5.08 5.09 5.10 5.11 Johnson D (2009). "Croup". Clin Evid (Online) 2009. PMC 2907784. PMID 19445760. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2907784.
- ↑ 6.0 6.1 6.2 Klassen TP (December 1999). "Croup. A current perspective". Pediatr. Clin. North Am. 46 (6): 1167–78. doi:10.1016/S0031-3955(05)70180-2. PMID 10629679.
- ↑ 7.0 7.1 Russell KF, Liang Y, O'Gorman K, Johnson DW, Klassen TP (2011). Klassen, Terry P. ed. "Glucocorticoids for croup". Cochrane Database Syst Rev 1 (1): CD001955. doi:10.1002/14651858.CD001955.pub3. PMID 21249651.
- ↑ Port C (April 2009). "Towards evidence based emergency medicine: best BETs from the Manchester Royal Infirmary. BET 4. Dose of dexamethasone in croup". Emerg Med J 26 (4): 291–2. doi:10.1136/emj.2009.072090. PMID 19307398.
- ↑ 9.0 9.1 Marchessault V (November 2001). "Historical review of croup". Can J Infect Dis 12 (6): 337–9. PMC 2094841. PMID 18159359. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2094841.
- ↑ Vorwerk C, Coats T (2010). Vorwerk, Christiane. ed. "Heliox for croup in children". Cochrane Database Syst Rev 2 (2): CD006822. doi:10.1002/14651858.CD006822.pub2. PMID 20166089.
- ↑ Online Etymological Dictiọ̀nàry, croup. Accessed 2010-09-13.
- ↑ 12.0 12.1 Feigin, Ralph D. (2004). Textbook of pediatric infectious diseases. Philadelphia: Saunders. p. 252. ISBN 0-7216-9329-6.


text:
Skanderbeg
Galway George ni àbíkẹyìn ti John Castriota ati Ọmọ-binrin ọba Vojsava , to koja laarin awọn ọmọ 4 omokunrin ati 5 omobirin . Ro ti a ti bi lori May 6 , 1405 ninu Matteu . Nizam o ti ya bi hostage lẹhin kikan baba rẹ Sultan Murad ni 1421 ati awọn ti a fi ranṣẹ si awọn ẹjọ ti Sultan ni Adrianople . Nibẹ , ati ki o ingenuity resourcefulness si mu George School Sultan ( içogllanëve ) lati mura commanders ati awọn olori . Iseda ti ebu ogbon irorun ati ara . Nje ti a daruko Iskender ( Alexander ). Leyin ti ile-eko , George Galway "( Iskander ) " ori awon ologun ojuse ninu awọn Balkans ati Asia Iyatọ , ni lola fun bravery ati ti a fun un ni akọle Nitorina ṣe afipamo nights tabi nobleman Kànga Skënderbeg tumo si Prince Alexander tabi awọn ọlọla . O si ko gbagbe re ayanfe orilẹ-ede ati ti nwa siwaju si ni anfani lati pada si ilẹ ti fun ibi . Pẹlu awọn baba rẹ iku , o fe lati gba ibi , sugbon ni o daju lesa Sultan sanxhakbej ita Albanian -gan . Skanderbeg ko fun soke ni agutan ti to pada si Albania ni itẹ ti awọn baba rẹ , titi 1443 nigbati o si lọ lodi si Janos Hunyadi labe ase ti Beylerbeyi ti Rumelia . Lori Oṣù 3 , 1443 ni agbegbe ti Nis , awọn meji ogun clashed . Ottoman ogun ti a routed ati retreated ni ijaaya . Skanderbeg bẹrẹ si se awọn ètò ti uprising , pẹlú 300 ti awọn Albanian knight eleyi Hamza Galway , wa ni tan- ni Debar , ni ibi ti awon eniyan greeted bi awọn kan liberator . Si mu awon igbese lati teramo ni opopona le wa lati awọn Ottomans , ati lati nibẹ wá si Kruja . Pẹlu kan eke ferman sile ni garrison ilu ati bẹ lori Oṣù 28 , 1443 ni a polongo ni principality ti Kastriotis imularada . Kruja kasulu lori Flag ji dide pẹlu ni ṣiṣi ni ilopo- dudu - ni ṣiṣi Kastriotis . Awọn uprising ni kiakia lati tan awọn agbegbe miiran ati awọn ọkunrin miran ni won tun dide . Nigba Kejìlá , Albania ati North East won parun nipa Ottoman omo ologun , won tu ọkan lẹhin awọn miiran castles ni agbegbe . Skanderbeg ni mastermind ti Arber Apejọ, eyi ti a dibo bi olori ninu awọn Ajumọṣe Lezha . O si ni iyawo ni ọmọbinrin ti George Arianiti pẹlu awada Arianiti lati teramo awọn oniwe- seése pẹlu miiran principalities . Ni January 1468 , Skanderbeg subu nṣaisan nigba ti papa kan ti a npe ni Asofin nipa u , ti won pe gbogbo awọn ijoye Albanian . Ku 17 Oṣù 1468 ni Lezha . Mo bo pelu ogo , o si sin i ni Lezha . Albanians nu won ologo olori ti o si mu fun 25 itẹlera ọdun . Iyawo rẹ emigrated pẹlu awọn ọmọ rẹ , bi awọn kan ninu awọn ara Albanian ijoye , si Italy . Nipa akete ibori agutan ti o waye ni ola ti Pyrrhus ti Epirus , bi o ti pa kanna akete ibori


text:
Ìròjinlẹ̀ aláwùjọ
Awon ìròjinlẹ̀ aláwùjọ tabi irojinle awujo je awon ilana isese onirojinle ti wo unje lilo lati se agbeka ati se itumo awon isele awujo larin inu ile-eko ironu pati kan. Bi irinse to se koko fun awon asesayensi alawujo, awon irojinle je mo ijiyan lati atijo lori awon oro-onaise to fesemule ati tosegbarale julo (f.a. iseonididaloju ati iseilodionididaloju), ati bakanna bi ipa ti opo tabi araunse unko. Awon irojinle awujo pato kan ungbiraka lati je ti onisayensi, aseaijuwe ati alaifisegbekan ni gbamigbamu. Awon irojinle ajodu, lodi si eyi, ni ipo to duro lori ise pato kan, be sini oun se ayewo awon iru oloro-erookan to wa ninu ironu alasabile to gbale.
Ibere irojinle awujo soro lati se wari, sugbon awon ijiyan lori re unsaba pada si Griisi Ayeijoun Àdàkọ:Harv. Lati inu awon ipilese yi ninu imoye Apaiwoorun ni irojinle adehun awujo Olaju, iseonididaloju oloro-awujo, ati sayensi awujo odeoni ti dide. Loni, 'sayensi awujo' je lilo lati toka si oro-awujo, oro-okowo, sayensi oloselu, oro-ofin, ati awon beebe lo. Irojinle awujo bi be je nipa awon eka eko pupo; oun mu erookan wa lati inu papa orisirisi bi oro-edaomomiyan ati awon ikeko amohunmaworan. Irojinle awujo ti ko ni ilana, tabi ti olukowe ko wa lati inu sayensi awujo tabi oloselu oniomowe, se toka si bi "isealagbewo awujo" tabi "aroye awujo". Bakanna, "isealagbewo asa" le toka si iweakeko onilana asa ati onimookomooka, ati si iru awon ikowe ti ki se ti olomowe tabi ti won je ti oniroyin.
E tun wo[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- Itan awon sayensi awujo
- Itan oro-awujo
- Phronetic social science
- Irojinle oloselu
- Imoye oloselu
- Irojinle alagbewo
- Irojinle asa
- Irojinle asetobinrin
- Queer Theory
- Irojinle onimookomooka
- Iseyinodeoni
- Irojinle eyin-alamusin
- Post-structuralism
Ijapo ode[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- The International Social Theory Consortium
- Theoria: A Journal of Social and Political Theory
- Sociological Theorists
- Social Theory Research Network of the European Sociological Association
References[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- Baert, Patrick; Silva, Filipe Carreira da (2010). Social Theory in the Twentieth Century and Beyond. Cambridge, UK: Polity Press. ISBN 978-0745639819.
- Bell, David (2008). Constructing Social Theory. Lanham, MD: Rowman & Littlefield. ISBN 978-0742564282.
- Berberoglu, Berch (2005). An Introduction to Classical and Contemporary Social Theory: A Critical Perspective, Third Edition. Lanham, MD: Rowman & Littlefield. ISBN 978-0742524934.
- Berger, Peter; Luckmann, Thomas (1966). The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge. Garden City NY: Anchor Books. ISBN 0-385-05898-5.
- Harrington, Austin (2005). Modern Social Theory: An Introduction. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0199255702.


text:
Karl Marx
Karl Heinrich Marx (May 5, 1818 – March 14, 1883) je ara Jemani[1] amoye, aseoro-okowo oloselu, akoitan, aserojinle oloselu, aseoro-awujo, ati asekomunisti alajidide, ti awon irookan re ko ipa pataki ninu idagbasoke isekomunisti ati isesosialisti odeoni. Marx se soki ohun to unso niu ila akoko ori kinni iwe re Manifesto Komunisti, to je gbigbejade ni 1848: "Itan gbogbo awujo titi doni je itan awon ijakadi ipo." Marx jiyan pe isekapitalisti, gege bi awon sistemu awujo-oro-okowo tele, n a yio se isoro ninu re ti yio mu iparun ara re wa.[2]
Àwọn àkóónú
- 1 Sosiolójì Lítírésò tó tèlé Èrò Karl Marx Ojú-Ìwé 36-39.
- 2 Tíórì ìsègbèfábo Ojú-Ìwé 40-52.
- 3 Tíórì Asàtakò Ìmúnisìn Ojú-Ìwé 53-57.
- 4 Ìsàmúlò Tíórì lítírésò Mélòó kan Ojú-Ìwé 58-104.
- 5 Tíórì Ìfojú-àsà-ìbílè-wò Ojú-Ìwé 25-26.
- 6 Tíórì Ìfojú-ìtàn-ìgbesi-ayé ònkòwé-wò Ojú-Ìwé 27-28.
- 7 Tíórì Ìfojú-ìmò-ìbára-eni-gbé-po-wo-lítírésò tàbí sosioloji lítésò Ojú-Ìwé 29-35.
- 8 iwe ti a yewo
- 9 Itokasi
Sosiolójì Lítírésò tó tèlé Èrò Karl Marx Ojú-Ìwé 36-39.[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Tíórì sosiólójì tó tèlé ìlànà àti èrò Karl Marx kì I se tíórì oni, ó ti pé ti ó tí dáyé. Oludasile tíórì yìí ni Karl Marx. Orúko rè ní àwon abenugan tíórì náà fí n pe ìlànà won. Láti nnkan bí odún 1840 ni Karl Marx fúnra rè ti se èkúnréré àlàyé lórí awujo ati àsà, sùgbón ní nnkan bí Séntúrì ogún ni tíórì náà búréke láwùjo àwon akadá.
Tíórì ìsègbèfábo Ojú-Ìwé 40-52.[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Tíórì ti a pè ni ìsègbèfábo lédè Yorùbá ni èdè Gèésì pè ni “Feminism”. Láti inú èdè Látìnì ni èdè Gèésì ti ya òrò náà lò èyíni “Femina”- ó túmò sí ohun gbogbo tó je mó abo tàbí àwon obìnrin. Ògíní (1996:11) so pé ònà méjì ni àlàyé lórí tíórì yìí lè pín sí.
Tíórì Asàtakò Ìmúnisìn Ojú-Ìwé 53-57.[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Tíórì Asàtakò imúnisìn jé tíórì lítírésò àkókó tó kanlè wa fún lámèyító lítírésò àwon orílè èdè tó ti fojú gbooru iná ìjoba amúnisìn télè. Yorùbá bò, won ni, abini tún bini, àbèrè tun bèèrè ni kì í jé ká a pe àbúrò eni lómo eni, gbogbo àwon tíórì lítésò tí a ti tóka sí tàbí se àlàyé rè télè bí ifojuààtò-wò, ìfojú-ìhun-wò títí ó fi de tíórì Makisiisi kò kanlè wà fún lámèyító lítírésò àwon adúláwò tàbí àwon orílè èdè ti kì í se ara Yúróòpù àwon onímò kan wulè n ra tíórì náà bo lítírésò adúláwò lórùn lasan ni.
Ìsàmúlò Tíórì lítírésò Mélòó kan Ojú-Ìwé 58-104.[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Síse àmúlò tíórì fún lámèyító isé onà alàwòmó lítírésò se pàtakì lóde òní. Lámèyító tí kò bá lo tíórì kan pàtó fún isé rè kò ní ìpìlè tó dúró lé. Irú isé béè kò sí ni wo àjo àwon onímò lámèyító, ko sí ibi ti a kò tí lè lo tíórì fún àlàyé tàbí ìgbélé-wón isé, ewì, eré-oníse tàbí eré-onítàn ìtàn àròso tí o fí kan eré inú fíìmù àgbéléwò tàbí alágbèéká.
Tíórì Ìfojú-àsà-ìbílè-wò Ojú-Ìwé 25-26.[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Àwon agbáterù tíórì yìí so pé isé tí lítésò máa n se ni láti dáàbò bo àsà àti isese àwùjo kan, nítorí náà ohun tó gbodò je lámèyító lógún ni síse àfihàn irú àwon àsà tó súyo nínú isé onà aláwòmó lítírésò. Ojògbón Wándé Abímbólá so pé:
Therefore, in order to envolve an acceptable format for the appreciation of oral literature, we must blend our knowledge of the most up-to-date tecxxhniques of literary criticism and stylistics with a thorough understanding of Yoruba culture. Without this, any critical work is bound to be sterile.
(Kí a tó lè ri ìlànà lámèyító lítírésò ti yóò jé ìtéwógbà, a niláti jé ki irú ìlànà béè, bí o ti wù ki ó jé ti òde òní tó, ni owó àsà Yorùbá nínú, bí béè kó òfégè lásán ni isé lámèyító béè yóò jé (1982:78)
Tíórì Ìfojú-ìtàn-ìgbesi-ayé ònkòwé-wò Ojú-Ìwé 27-28.[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Tíórì mìíràn tí ó tún se pàtàkì ni tíórì tí ó n sòrò nípa ìtàn ìgbésí ayé ònkòwé. Ohun tí tíórì yìí so nip é láti se àtúpalè isé onà kan, ó se pàtàkì láti mo irú eni tí ó se náà, ìtàn ìgbésí ayé rè àti àwon nkan mìíràn tó kó ipa pàtàkì kí eni náà tó dáwó lé isé náà àti ohun tí ó mú kí ó gbé isé náà gba ìlànà tí ó gbé e gbà.
Tíórì Ìfojú-ìmò-ìbára-eni-gbé-po-wo-lítírésò tàbí sosioloji lítésò Ojú-Ìwé 29-35.[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Òrò tí a pè ní Sosiólójì lítírò jé òrò tí onímò èrò ìjìnlè kan ti à n pè ní Taine omo orílè èdè Faranse ro fúnra rè. Onísé lámèyító ni Taine láàárín odún 1828-1893. Ète láti so àgbéyèwò isé onà dàbí ti ìmò sáyénsì ló fa ìsèdá Sosiólójì lítírésò. Ìmò tuntun sì ló jé lágbooloé èkó nípa isé onà.
iwe ti a yewo[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- Lérè Adéyemí (2006) Tíórì Lítírésò Ní Èdè Yorùbá Sgevuituni Shebiotimo Publications, Ijebu-Ode, Nigeria; ISBN 978-2530-78-6.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ "Karl Marx". Karl Marx. Microsoft Corporation. 1993–2008. http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555305/karl_marx.html. Retrieved 2008-12-02. "German political philosopher ...". Marx's political philosophy developed from Western philosophical tradition, especially under the influence of Hegel; and Marx grew up in a Germanophone cultural milieu. In terms of citizenship, his birth in Trier made Marx a subject of the Kingdom of Prussia; in December 1845 he renounced his Prussian citizenship and thereafter became a stateless exile from his native Rhineland.
- ↑ Baird, Forrest E.; Walter Kaufmann (2008). From Plato to Derrida. Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Prentice Hall. ISBN 0-13-158591-6.


text:
Anígunmẹ́ta
Anigunmeta (triangle) je okan ninu ipilese irisi aniwonile: anigunpupo (polygon) pelu elenusonso (vertex) meta ati egbe meta ti won apa ila (line segment) gbooro. Irisi yi lo mu eka imo isiro ti a mo si Iwon anigunmeta (trigonometry) wa. Eyi fihan wa bi o se se pataki to.
Orisirisi awon anigunmeta[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
A le se eka anigunmeta gege bi ibu awon egbe won se to:
- Anigunmeta onibukanna (equilateral triangle): gbogbo egbe meteta ni won ni ibu kanna.
- Anigunmeta onibumeji (isosceles triangle) : egbe meji nikan ni won ni ibu kanna.
- Anigunmeta onibumeta (scalene triangle) : ibu otooto ni egbe meteta ni.
A tun le se eka awon anigunmeta gege bi itobisi awon igun inu won se to:
- Anigunmeta onigunrege (right-angled triangle): o ni igun kan to je 90° (Aadorun iyi)
- Anigunmeta onigunsonso (acute triangle): igun meteta inu re kere ju 90° lo.
- Anigunmeta onigunfenfe (obtuse triangle) : o ni igun kan ti o tobi ju 90° lo.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]


text:
Olúìlú
Oluilu je ilu ti ijoba orile-ede kan fi se ibujoko. O tun le tumo si Ilu ti o Ba tobi ju lo, tabi ti o se pataki Ju lo Ni Agbegbe, Orile-Ede, Tabi Ipinle kankan. Fun Apere, Awon Olu Ile ti o se Pataki Julo Ni Aiye Je New York, Ni Orile Ede Amerika, ati London ni orile Ede awon Geesi. Ni Ile Erekusu{Continent} Africa , Ilu Eko Lagos Je Olu Ilu Iwo-Oorun Afrika, Beeni Nairobi ni Orile Ede Kenya ati Addis ababa ni Orile Ede Ityopiya, Je Olu Ile Ni Apa Ila-Oorun, Ni Guusu-Afrika, Ilu Johannesburg ni Orile Ede Guusu Africa Ni Olu Ilu-u Guusa-Afrika, ati Gbogbo Afrilka pelu, Nitori wipe Ilu Johannesbuurg Ni O Ni Idagbasoke ati Itesiwaju Julo Ni Eya Owo sise, Idanilaraya, Asa, Iseda Ohun elo, ati bee bee lo ni Afrika. Ni Ariwa Afrika, Ilu Casablanca ni Orile Ede Morocco, Cairo ni Ijybiti/Egypt, ati Algiers ni Algeria, Je Olu-Ilu ni ona tiwon.


text:
Èdè Swàhílì
Ede Swahili tabi Kiswahili(ni ede Kiswahili) je ede ni Afrika.Ede naa je ede Bantu ti o gbooro ju lo fun iwulo ni iha Ìlaòrùn Áfríkà.Pupo ninu awon eya ti o wa ni Ila Oorun Afrika, ni o n lo ede naa, gege bi ede Ibara soro.Lilo ede naa wopo julo lati Ariwa orile ede Kenya titi de Ariwa orile Ede Mozambique, ati awon Erekusu ti o wa ninu okun India,fun apere Zanzibar ati Pemba, tabi Kòmórò ati Mayotte.b'o tile je pe iye eniyan egbegberun marun{5 million} nikan ni o n lo ede naa gege bi ede abinibi,Iye apapo eniyan to gbo, ati ti o le lo ede naa fun ibanisoro laarin ara, to egbegberun Ogota[60Million} eniyan[2], ni Ila Oorun ati Aarin Orile Erekusu Afrika.
Ìmò Eréfē[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Swahili je ede Bantu. pupo ninu awon Eya ti wa ni Eba odo Okun India, ni Ila Oorun Afrika ni o si n lo Ede naa. Pupo ninu awon oro ti o jeyo ninu Ede Swahili,lo ní orisun ninu Ede Larubawa, nitori Ibalopo ti o waye laarin awon Eya Bantu, ati awon Onisowo Larubawa, ti o wa ni eti bebe Sánji (Zanj) ati pásíà (Iran) ni Ila orun Afrika, ni bi odun Ogorun mejila sehin. Awon ede miran ti jeyo ninu awon oro Swahili ni Ede Jamani(German), Ede Potoki(Portuguese),Èdè Gẹ̀ẹ́sì(English), ati Ede Faranse{French}, lati awon Ibalopo ti o waye larin awon onilo ede wonyii, ni nkan bi odun Ogorun marun (500) sehin.Ede Swahili ni oni ,ti di ede Keji, ni Ilo fun Egbegberun eniyan ni orile-ede meta ni Iha Ila Orun Afrika, Tànsáníà, Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tòṣèlúaráìlú ilẹ̀ Kóngò ati Kenya, ni ibi ti ede naa ti je ede Ijoba.Ijoba Orile ede Uganda so ede naa di kiko ni gbogbo Ile Iwe alakobere, ni odun 1992. Bi o tile je pe igbese naa o sele bi won ti se ro, Ijoba orile ede naa so ede naa da Ede Ijoba no odun 1995, fun Imura s'ile ti Ìsọkan ti agbègbè Ilà Orùn Áfríkà. Gbogbo eniyan orile-ede Komoros ninu okun India ni o le so Ede Swahili, tabi ede ti o fara pẹ Swahili, fun apẹẹrẹ Èdè Shíkọmọ(Comorian).Iye eniyan die si n lo ede na ni awon Orile Ede Bùrúndì, Rùwándà, ati Ariwa orile ede Sámbíà
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ Ethnologue list of countries where Swahili is spoken
Thomas J. Honneybusch, 2010, "Swahili", International Encyclopedia of Linguistics, Oxford, pp. 99-106
David Dalby, 1999/2000, The Linguasphere Register of the World's Languages and Speech Communities, Linguasphere Press, Volume Two, pg. 733-735
Benji Wald, 1994, "Sub-Saharan Africa", Atlas of the World's Languages, Routledge, pp. 289-346, maps 80, 81, 85
- ↑ Irele 2010
- ↑ http://wikisource.org/wiki/Baba_yetu


text:
Adebáyò Faleti
Adebayo Faleti je omo Naijiria.
Awon Ise re[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- Obìin méìndínlógún
- N ní ń bé lóòdèe Sàngó
- Ńbi ká sánpá
- Ńbi ká yan
- LOyá fi gboko lówóo gbogbo won 5
- Ńbii ká sòrò, ká fa kòmóòkun yo
- N la se ń perúu yín léléwì pàtàkì
- Fohùn òkè ta ko tìsàlè nìkan
- Kó là ń pè léwì
- Yàtò sáfiwé elélòó àti tààrà 10
- Òwe tún ń be rerere
- Won a sòrò tó gbayì létè
- Won a fi wíwúni lórí lé e
- Èyún-ùn nìkan kó, kò séni tí ò mòyún-ùn
- Àní níbii ká másà ìsènbáyé 15
- Kí gbogbo rè tún kú dùn-ún-ùn bí ojú afójú
- N la se ń peruu won ní baba
- Eni tó mòBàdàn tán tó tún mo Láyípo pèlú è
- Tó gbégùn tó gbó wóyòwóyò
- Iwájú lòpá èbìtì ó kúkú máá ré sí 20
- A kò ní í sàìmáa rí yín bá
- Basorun Gaa
- Adebayo Faleti (1985) Ogun Àwítélè Ibadan; University Press Limited, ISBN 0-19-575073-X Ojú-iwé 48.
- Adebayo Faleti (1993) Omo Olókùn Esin Heinemann Educational Books (Nigeria) PLC. ISBN 978-129-231-8


text: 1Fariisab nì bimaradakaliibi biba nyánní Jeerusaleem ki dɔ́miń Yeesu cee ní ki bālfì-u yii: 2“Ba pu ní a-boonnooliibi kaa nɔ́ɔ́ ti-yaajab koobiliŋ ní? Kun puee baa fíntí bi-ŋalii kí wàatī ní kí nín jī tijin, kii ti-koobiliŋ nín sá puee.” 3Ní Yeesu kíí-bi yii: “Kin nimbi faa, ni nín nɔ́ɔ́ ni-yaajab koobiliŋ ki yìntī Unimbɔti marabee! 4Unimbɔti bí yii: 'Á nīn tɔ́ a-baa nì a-na,' ní ki gítī bí yii: 'Un di yaa sòon̄ ki bíil̀ u-baa kii u-nee máaǹ bí kpò-u.' 5Ama ní nimbi dàkà binib yii a ŋūǹ kí tùkù a-baa kii a-na yii 'M nín bàà làá tīī-si tiŋyee m dūu ŋá Unimbɔti saraa.' 6A yaa gítī dáá lī mimmee, an kaa ti sá á tūtuǹ a-baa; ni nín ŋáań pu ki kpìtī Unimbɔti bɔti ki ŋáań min ni-naanjab dàkèe dee. 7Mpoonnyoondambi! Unimbɔti bɔnaatiliu Eesayi nín ŋmàn̄ u-takaldau ki sòon̄ ni-pu miŋyee sá ibaamɔn, yii: 8Unimbɔti bí yii: 'Binib nee nyɔ́ŋkí-mi nì bi-nyɔmmu fam ní, bi-pɔbiliŋ dátiǹ-mi. 9Bi jáaḿ-mi fam ní, kun puee tin binib náańee ní bi dàkà, ní ki cáā yíì man marab.' ” 10Míǹ boonee ní Yeesu yíiń kunipaauee u-cee ní ki bí-bi yii: “Ní pīlfì kí gbìl̄ tibɔti nee taapu tiŋan. 11An kaa sá tin dì kinyɔkɔn ki kɔ́ò mpoonee di kɔ̄ntí unil tijɔkɔndi Unimbɔti nimiin, an sá tin nyēē unil nyɔkɔnee di kɔ̄ntí-u tijɔkɔndi.” 12Niinee, u-boonnooliibi sútìń ki bí-u yii: “Aa nyí yii tibɔti tin a bàà sòon̄ee wùn̄ Fariisabaaa?” 13Ní Yeesu bí yii: “Busubu bun kamaa ní m-Baa un bí yilpuee kaa cɔ́oǹee, bi dàá dāá fùkù-bu kí fá ní. 14Yàntīmaan-bi. Bi sá bijɔfub ní ki dàtī bijɔfub: ujɔfu yaa dàtī ujɔfuee, see bi-liitil ń lítí mboon.” 15Ní Piyeer bí-u yii: “Tùkù-ti dilaŋkpandi din a bàà gāāyee taapu.” 16Ní Yeesu bí-u yii: “Ni mun kaa láá cáá iciin níiin? 17Naa nyí yii tin kɔkɔ dì unil nyɔkɔnee cá u-poon, ní boonee ú cùú sɔ́ntáaa? 18Ama tin nyēēkinyɔkɔnee nyēēunil pɔbilin ní, an di kɔ̄ntí unil tijɔkɔndi Unimbɔti nimiin, 19kun puee unil pɔbilin ní ilandɔkɔkpiti kɔkɔ nyēeń: nnikpaakoon, bininjab nì binimpoobi laakpaati, binaacimpɔmbi nì bisapɔmbi jɔkɔnti, bunaayubu, abɔgaan, asiibil. 20Tin kɔ̄ntí unil tijɔkɔndi Unimbɔti nimiinee dee. An yaa sá á jī tijin kaa fíntì a-ŋalii kii akoobil nín sá puee an kaa kɔ̄ntí-si tijɔkɔndi Unimbɔti nimiin.” 21Boonee, Yeesu yíkì niin ki nín cá Tiir nì Siidɔn watil pú. 22Ukananimpu ubɔ nìn nyánní niin pú ki dɔ́miń ní ki fáá mbiil yii: “Ukpil, Dafiidi naantiiu, sɔ̄ m-saai! Di sá arasinii ubɔ kā m-bisal pu ki páb́-u ŋkpitim pu.” 23Ama ní Yeesu kaa péēgātì-u tiba, ní u-boonnooliibi dɔ́miń ní ki gbāam̀-u yii: “Jà unimpu un pá ti-boon ki tátí nee.” 24Ní Yeesu kíí-bi yii: “Bi túnní-mi Israyeel yab bin wáŋkì kii ipiiyee ŋmaniŋma cee ní.” 25Ama ní unimpuee dɔ́miń ki gbāaǹ u-nimiin ní ki bí yii: “Ukpil, jòoń-mi!” 26Ní Yeesu lī yii: “An kaa máaǹ bí dū mbiyaamu jinti kí tīī mbɔbiyaamu.” 27Ní unimpuee bí yii: “Tiŋman Ukpil, ama nì míǹ kɔkɔee, mbɔbiyaamu dindambi yaa bíī jīǹee, mbɔbiyaamu mun tòɔ́ igbasigbasi in lítée ní ki jīǹ.” 28Niinee ní Yeesu bí yii: “Unimpu nee a-fookiiu wīikéeee! A nín là puee, án ŋá míǹ kí tīī-si.” Niin niin ní u-bisalee pɔ́ɔkì. 29Yeesu yíkì niinee ní ki búntì Gaaliilee mɔɔgbandi, ní ki cūtìi jɔ́m̀ dijool diba pu ki kāl̀. 30Ní kunipaau dɔ́miń u-cee ki yɔ̃oǹní bin tà bi-taaŋi puee nì bin wòb̄ee, nì bijɔfub, nì bimɔɔmiimbi, nì bibunliibi biba mun tikpil, ní bi cáań-bi ki bíl̀ u-nimiin, ní u cáaǹ bi-kɔkɔ. 31Ní an nìn ŋá kunipaauee maamaaci bi nín ká bimɔɔmiimbi sòoǹ, bin wòb̄ee pɔ́ɔkì, bitaakpalfub kíǹ ki còom̄ tiŋan, ní bijɔfub mun wál̀ee puee, ní bi bíī pàkà Israyeel Nimbɔtiu. 32Ní Yeesu yíiń u-boonnooliibi, ki bí-bi yii: “Nnibiim nee gbí-mi falaa: di sá iwiin ita sèé ní bi bí m-cee, kaa cáá tiba kí jī. Maa là kí jà-bi bí nīn kùǹ nì ŋkùm, bi-wunti ń tin yòtī nsanni.” 33Ní u-boonnooliibi bí-u yii: “Kin, la ní ti dàá nín kánní tijin kupɔɔu nee ni kí kpíiǹ nnibiim min bí nee dee?” 34Ní Yeesu fātìi bālfì-bi yii: “Kpɔnɔb biŋa ní ni cáá ní?” Ní bi kíí-u yii: “Biluli, nì njɔŋkaaŋkaamu.” 35Niinee ní u bí yii samaayee kɔkɔ ń kàl̄ taapu, 36ní ki fɔ̃ɔ̃ kpɔnɔb bilulee nì ijɔmee, ki jáam̀ Unimbɔti an pu, ní ki gífì gífì ki tīī u-boonnooliibi yākatì kunipaauee. 37Ní báà ŋma jíń ki díkí, ní bi kɔ́oǹ agin ŋin nìn kíǹee ki gbéeǹ tikabiti tiluli. 38Bin nìn jíń tijikaal gbantee nyáń bininjab kutukub binaa, baa kàan̄ binimpoobi nì mbiyaamu. 39Bi jíń ki dɔ́òyee, ní Yeesu yāntì kunipaauee nín kùǹ ní u kɔ́ buŋalimbu u nì u-boonnooliibi búntì Magadan watil pú.


text: 1Niinee Yeesu kɔ́ buŋalimbu ki fātìi dūtì ki nín gítiń u-tiŋkin. 2Ní binib biba túǹní ufaliŋfaan ubɔ nlún pu ki cáań ki bíl̀-u. Yeesu nín ká binib gbanti fɔ̃ɔ̃ ki kíí yii u ŋūǹ kí cáaǹ ubunlee ní u bí ufaliŋfaanee yii: “M-biki, pɔ́ɔǹ a-ba, m dū a-kpitii ki pú-si!” 3Niinee ní bimaradakaliibi biba bíī dàkafī bi-pɔbiliŋin yii: “Kijapaai nee ŋèeǹ nì Unimbɔti ní.” 4Yeesu béè tin bi bíī dàkafēe, ní ki bālfì-bi yii: “Ba pu ní ni cáá ilandɔkɔkpiti míǹ? 5Ba di kaa pɔ̄ɔ̄ dilil ní: 'A ká a-kpitii pɔ̄tam' di kaa pɔ̄ɔ̄ dilil naaan, 'Yīkì kí yūĺ kí nīn còom̄' di kaa pɔ̄ɔ̄ ní? 6Ama ní béé yii, man Kinibiki cáá mpɔn kitiŋ pu kí dū unil kpitii kí pɔ̄-u.” Niinee ní u bí ufaliŋfaanee yii: “Yīkìm̄ kí yòon̄ a-lúŋŋu kí nīn kùǹ a-dumpu.” 7Ní kijapaayee nyīī ki yíkì ki nín kùǹ. 8Kunipaauee nín ká mimmee, ní tifaandi kɔ́-bi, ní bi bíī pàkà Unimbɔti u nín pú binib mpɔn ŋuŋyee pu. 9Yeesu nyáń niin ki bíī còom̄ee, ní ki ká uninja ubɔ bi yíì-u Maatiu u kā fɔtiku diikun, di sá yii u nìn sá ufɔtil ní. Ní Yeesu bí-u yii: “Dāan̄ kí nīn nɔ́ɔ́-mi!” Niinee ní u yíkì ki táá-u. 10Yeesu kɔ́ ki kāl̀ Maatiu dumpu ki bíī jīǹ tijinee ní bifɔtiliibi tikpil nì binikpitib bin kɔ kíǹee dɔ́miń ki kútì u nì u-boonnooliibi pu ki mun bíī jīǹ. 11Fariisab ká mimmee, ní ki bí u-boonnooliibi yii: “Ba pu ní ni-kpiliu nì bifɔtiliibi nì binikpitib bin kɔ kíǹee kpáfì ki kā ki jīǹ tijin míǹ?” 12Yeesu gbìl̄ an bɔtee, ní ki bí-bi yii: “Bin pɔ̄ɔ̄yee kaa nyàab̀ unyɔɔdaan, bin būǹee di nyàab̀ unyɔɔdaan. 13Cùú bīfìmaan Unimbɔti nyɔɔbundi nee taapu, yii: 'Maa là saraabi, m là ní nīn sūǹ tɔb saai ní.' Maa dɔ́miń kí yíiń deedeedambi, m dɔ́miń kí yíiń binikpitib ní.” 14Niinee ní Jaan boonnooliibi sútìń ki pìl̄ Yeesu, ní ki bālfì-u yii: “Ba pu ní timbi nì Fariisab bɔ̃ob̀ kinyɔkɔ múlmul, ní sii boonnooliibi kaa bɔ̃ob̀ ní?” 15Ní Yeesu kíí-bi yii: “Unimpucaan cal bɔɔbi ŋūǹ kí nīn bí kunimbaaun ŋyunti ŋun unimpucaan cal u-ba dáá béeee? Aayee, baa ŋūǹ! Ama ŋyunti ŋubɔ bí ki dòoń, bi dàá dāá yòon̄-u bi-kansikin, an yuntiŋu ní bi dāa bɔ̃ob̀ kinyɔkɔ. 16“Baa gífí ŋŋaapɔɔn kí dūú lìb̄ dibɔkutikpikil. Bi yaa ŋá mimmee, ŋŋaapɔɔn kpāantí dibɔkutikpikil ní kí cátí ní dibundee ń mòtīí wàan̄. 17Míǹ ní baa tí dù ndapɔm kí fúuń tilɔkpikilin; bi yaa ŋá mimmee, tilɔti pòol̄ ní ndaam ń kpáatíí fá ní tilɔti mun ń bīil̀. Míǹ puee, bi dù ndapɔm ní kí sìtī tilɔpɔn ni, ní an kɔkɔ ń nīn bí.” 18Yeesu nìn bí ki sòoǹ nì bi an bɔtee, ní Juuda yab yidaanu ubɔ bāań ki gbāaǹ u-nimiin, ní ki bí yii: “M-sapɔmbiki dáá péēkúù dee, dāan̄ kí dū a-ŋal kí páań ki-pu kí mèè, kì dàá fìkitī!” 19Ní Yeesu yíkì ní u-boonnooliibi nɔ́ɔ́-u. 20Ní unimpu ubɔ nìn bí ki fùul̀ ŋkpin baabadal, doooo abin saalaa nì ali an kaa gúǹ. Yeesu còom̄ ki cée, ní u dīń Yeesu boon pú ki dɔ́miń ki gbēēu-bɔkutil kpaanceetiŋu. 21Kun puee u nìn dākafì u-pɔbilin yii: “M yaa péē ŋúń ki gbēēu-bɔkutil kpaŋkpanee, m bàà pɔ́ɔkí.” 22Yeesu fātì ki ká-u ní ki bí yii: “M-bisal, pɔ́ɔǹ a-ba, a nín fɔ̃ɔ̃ ki kíí puee fīī-si.” Niin niin ní unimpuee pɔ́ɔkì. 23Yeesu dūu bàn̄ uyidaanee dumpuee, u ká bin búǹ awul ki gà ikpiisilanee nì kunipaau kun bíī gà dituweelee gbí niin kìlammm 24ní u bí-bi yii: “Nyāmaan doo! Kisapɔmbiki kaa kpíì, kì gèeǹ ní.” Niinee ní bi bíī bèel̄-u. 25Bi nyántì binib kɔkɔ ki dɔ́òyee, ní Yeesu nín kɔ́ò kudii poon ní ki cúú kisapɔmbikee ŋal ní kì yíkì. 26Ní an bɔtee dūu gbītì kitiŋ gbanti jaŋŋi kɔkɔn. 27Yeesu nyáń niin ki búntèe, ní bijɔfub bili páaǹ u-boon ki tátí yii: “Dafiidi naantiiu, sɔ̄ ti-saai!” 28Yeesu bàn̄ kudiinee, ní bijɔfubee sútì ki pìl̄-u, ní u bālfì-bi yii: “Ni fɔ̃ɔ̃ ki kíí yii m lafun ŋūǹ kí cáaǹ-naaan?” Ní bi kíí-u yii: “Iiin, Ukpil, a ŋūǹ kí cáaǹ-ti.” 29Ní Yeesu gbēēbi-nimiliŋ ki bí-bi yii: “Ni nín fɔ̃ɔ̃ ki kíí yii m ŋūǹ kí cáaǹ-nee, án ŋá míǹ kí tīī-ni.” 30Niinee ní bi-nimiliŋ cúū ŋúbitì. Ní Yeesu kpáafì-bi yii: “Ní pīlfì tiŋan, ní taa péē yàntī ubɔ ń béé tibɔti nee!” 31Ama bi tin lì yii bi nyēēyee, bi kíĺ ki bíī tùkù, ní kitiŋ gbanti kɔkɔ nib gbìl̄ Yeesu pu. 32Bi nyáń niin ki cée ní bi cáań uninja ubɔ Yeesu cee, arasinii kā u-pu ní u sá umɔɔmiin. 33Ŋyunti ŋun Yeesu jìn̄ arasiniiyee, ní umɔɔmiinee kíĺ ki bíī sòoǹ, ní kunipaau kun nìn bí niinee bākatì sèeee ní ki lī yii: “Doooo nee, taa láá péēká yéè Israyeel tiŋkin!” 34Ama ní Fariisab, bíǹ bí yii: “An sá arasiniibi bɔtiu di tīī-u an-pɔŋŋu ní u cáā jì arasiniibi.” 35Yeesu nìn yìiǹ ntiŋkpaammu nì ntiŋwaamu poon ki dàkà binib akpafidiin ni, ki sòoǹ tibɔmɔntiil tin sá Unimbɔti beel bɔtee, ki cāantí iween kɔkɔ nì bin kɔkɔ wòb̄ee. 36U nín nìn ká kunipaau gbantee ní an kɔ́-u inimɔɔn kun puee binibee nìn gīī bi-wunti yɔ̄tì ali kii ipii in kaa cáá ukpaalee. 37Niinee ní u bí u-boonnooliibi yii: “Kudiceeu wīikí tikpil, ama ní bicaliibi kaa náaǹ. 38An puee, ní mèèmaan kusaaudaan ú tɔ̄ń bitɔntɔnliibi ń dāá cā!”


text:
Ìjẹ̀bú-Òde
Ijebu-Ode je ilu ni Naijiria ni Ipinle Ogun.
Àwọn àkóónú
ITAN IJEBU-ODE[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Orísìírísìí ni ìtàn tí à ń gbó nípa ìsèdá ìjèbú Òde. Sùgbón èyí tí ó wó pò jù nínú àwon ìtàn náà ni mo ménu bà yìí;
Aládùígbò ni Odùduwà àti Alárè jé ni apá ilè Lárúbáwá. Odùduwà ni a gbó pé ó kókó sí kúrò ní agbègbè náà wá sí Ilé-Ifẹ̀. Léhìn rè ni Alárè kúrò ní ilè Wàdáì; tí ó gba asálè Núbíà dé Ilé-Ifè, tí ó sì se “e-nlé-ń bèun o” fún Odùdùwà. Alárè fi omobìnrin rè kan Gbórowó, fún Odùduwà láti fi se aya. Léhìn èyí, ó gba ònà Ìseri dé Ìbesè, títí ó fi dúró ní Ìjèbú-Òde. Ajèbú àti Olóde jé lára àwon àtèlé Alárè. Fún isé ribiribi won fún ìlú ni a se so Ibùdó náà lórúko won - Ajèbú-Olóde. Àpèjá orúko yìí ni ó di Ìjèbú-Òde lónìí yìí.
Léhìn Alárè ni Lúwà (OLÙ-ÌWÀ) náà dé láti asálè Núbíà. Òun náà gba ònà Ilé-Ifè, ó sì yà kí Odùduwà. Lúwà àti Àlárè bí omokùnrin kòòkan. Osi ni omo Lúwà; Eginrin sì ni omo Alárè. Ní àsìkò yìí. Osìn tàbí Olójà ni à ń pe Olórí Ìjèbú-Òde.
Èdè àìyédè bé sílè láàárín Alárè àti Lúwà lórí, i eni tí yóò je olójà. Nígbà tí wón to Ìfá lo lórí òrò yìí, ó fí yé won pé eni tí yóò je olórí kòì tíì dè!.
Kò pé kò jìnnà, léhìn ikú Alárè àti Lúwà, ni àjèjì kan tí o múrá pàpà-rere wòlú. Ònà Ondó ni àjèji yíí gbà wo ìlú. Kò pé, ìròhìn ti tàn ká pé àjìji kán fé gbógun wòlú. Èyí ni ó mú Apèbí (Olóyè pàtàkì kan ní ibùdó yìí) lo báa bóyá ijà ni ó bá wá ní tòótó. Àjèjì yìí kò fèsì lo báa bóyá ijà ni ó bá wá ní tòótó. Àjèjì yìí kò fèsì ju pé “Ìjà dà?. láti fi hàn pé òun kò bá ogun wá. Àjèjì náà fi yé wón pé Ògbòrògánńdá-Ajogun ni orúko òun. Ó jé omo Gbórówó tí í se omobìnrin Alárè tí ó fún Odùduwà fé ní Ilé-Ifè, Ipasè àwon ebí ìyáa rè ni Ògbòrògánńdà tò wá, léhìn ikú bàbá rè. Títí di òní, àdúgbò tí Apèbí tí pàdé Ògbòrògánńdà ni à ń pè ní ÌJÀDÀ.
Àpàbí lo fi tó olóyè àgbà Jaginrìn tí ó rán an nísé pé owó èrò ni àjèjì náà mú wá. Nígbà tí Jaginrìn bi Apèbí ibi tí àjèjì náà wà, Apèbí dáhùn pé “Oba-ńníta” (Oba wà ní ìta) nítorí ipò Óba ni ó rí i pé ó ye eni pàtàkì bí i tí Ògbòrògbánnńdà-Ajogun. Láti ìgbà yìí ni a tí mo Ògbòrògánńdà ní Obańníta, tí àjápè rè di Obańta di òní. Agbègbè tí Oníseémù ti lé òsà lo tí a fún Ògbòrògánńdà láti máa gbé ni ó júwe pé” ó tóó ró”- (Ibí yìí) tó láti dúró sí) ni à ń pè ní Ìtóòró di òní. Àdúgbò yìí ni a se òwón kan sí ní ìrántí Obańta, nítorí a kò mo bí ó se kú. Inú igbó kan ni tòsí Orù-Àwà ni a gbó pé ó rá sí.
Ògbórògbánńdá Ajogun (Obańta) gbé Winniadé, omo Osi níyàwó. Ósi yìí, bí a ti mò sáájú jé omo Lúwà. Obáńta sì jé omo-omo Alárè. Wón bí omokùnrin kan tí ó ń je Monigbùwà. Síbè aáwó tí ó wà láàárín Lúwà àti Alárè nípa óyè jíje kò í tán láàárín àwón ebí méjèèjì.
Láti fi òpin sí aáwò yìí, àwon ará ìlú ní kí Monigbùwà, omo Obańta, jáde rè ti se ní ojó kìíní. ‘Monigbùwà gbà láti se béè. Ó lo sí ìletò kan tí a mò sí Òdo, láti ibè ní ó sì ti padà wo ìlú pèlú ìfon àti orin. Ojó yìí ni a gbé adé fún Monígbùwà. Oùn ni ó jé eni àkókó ti ó je oyè Awùjalè - ‘A-mu-ìjà-ilè’-èyí ni eni tí ó parí ìjá tí ó bá nílè. Àpápè oyè yìí ni ó di Awùjalè dòní yìí. Títí di òní yìí ni enikéni tí a bá yàn gégé bí oba tuntun gbódò jáde ní ìlú lo sí Òdo, kí ó sì wo ìlú padà gégé bí i Monigbùwà àti Obańta kí ó tó ó gbadé.
Lára àwon olóyè pàtàkì-pàtàkì ní Ìjèbú-Òde ni Olísà Egbò, Àgbòn, Kakanfò, Jaginrìn àti Lápòekùn, tí wón jé óyè ìdílé. Àwon oyè bí i Ògbéni Ojà kìí se oyè ìdílé. Àwùjalè kokànléláàádóta ni a gbó pé ó wà lórí oyè báyìí.
Àwon Ìjèbú féràn láti máa je kókò àti òjòjò. Wón tún féràn lati máa fi ògìrì sí obè àti oúnje won mìíràn bíi ikókoré láti fún un ní adùn àjepónmulá.
ÈSIN[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Elésìn ìbílè ni àwon ènìyàn Ijèbú Òde ní ìgbà láíláí. Wón máa ń bo orísìírisìí òrìsà tí a ń bo ní gbogbo ilè Yorùbá bí i Ògún, Ifá, Èsù àti béè béè lo. Àwon òrìsà ìbílè bíi Agemo, Òrò, àti Obìnrin-Òjòwú wà pèlú. Lóde oní àwon èsìn ìbílè wònyí kò ranlè bíi ti àtijó, síbè a sì ń bo wón lójú méjèèjì. Èsìn Mùsùlùnì ni òpò àwon ará Ìjèbú-Òde ń se báyìí. Mosálásí kan wà ní àdúgbò Òyìngbò tí ó jé òkan nínú mósálásí tí ó tóbi jù ni apá ìwó oòrùn Afríka.
Àwon elésìn àtèlé Krístì Lórísìírísìí kò gbéhìn. Àwon náà pò ní iba tiwon. Àwon ìjo Àgùdà tilè fi Ìjèbú Òde se ibùjúkóó fún dáyósíìsì ti ekùn Ìjèbú.
ADUGBO[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
1. Àdúgbò: Itaolówájodá Ìtùmò: Àdúgbò yìí ni àwon ìjòyè Oba ìlú yìí tí a ń pè ni olówá tè dí, ti won si ń se ìjoba lórí àwon ènìyàn tó wà ládùgbó yìí
2. Àdúgbò: Olíwòro Ìtùmò: Àdúgbò yìí ni ojúbo òrìsà alá wà tétètélè, Àwon àwòrò òrìsà yìí ni ó te àdúgbò yìí dó.
3. Àdúgbò: Ìdóbì Ìtùmò: Igi obì púpò ni àwon tó te àdúgbò yìí bá nígbà ti wón fé te ìbè dó.
4. Àdúgbò: Ìtaòsù Ìtùmò: Àdúgbò yìí ni ojúbo òrìsà òsù wa. ni tori pe ibí yìí ni wón ti ń bo òrìsà yìí ni wón se ń pe e ni ìta òsù.
5. Àdúgbò: Imèpè Ìtùmò: Igi òpe púpò ni àwon tó te àdúgbò yìí ban i ibi yìí nígbà tí wón fé te ibè dó
6. Àdúgbò: Ayegun Ìtùmò: Àdúgbò yìí ni òkan lára àwon akoni ode to máa ń ye ojó ogun ti awon olóde yòókù bá ti dá síwájú tè dó ìdí niyìí tí won fi ń pe àdúgbò yìí ni Ayegun.
7. Àdúgbò: Ìtalápò Ìtùmò: Awon ounje orisirisi tí a dì sínú àpò bii àgbàdo, ìyo, ni àwon ara àgbègbè máà ń gbé wá si àdúgbò yìí wá lati tà kí ó tó di àdúgbò. Wón si máà ń na ojà ni àdúgbò yìí títí di òní yìí .
8. Àdúgbò: Ìsasà Ìtùmò: Isé ìkokò mímo ni isé àwon to té àdúgbò yìí dó. Díè lára àwon omo omo won si ń se ìsé yìí
9. Àdúgbò: Ìta Òsùgbó Ìtùmò: Àdúgbò yìí ni àwon Olósùgbó ti máà ń se ìpàdé. Níbè ni ilé ìpàdé wón wa, kí ó tó di pé won te ibè dó.
10. Àdúgbò: Ìsesí Ìtùmò: Ibí yìí ni ójúbo osi esi wà télètélè kí o to di pé won te ibè do tí o si dí àdúgbò ojúbo osi yìí si wa níbè títí dònìí.
11. Àdúgbò: Ìta Opó Ìtùmò: Àwon Opó ni won máà ń na ojà yìí ni alaalé. Òríta ti wón ń náà yìí ni o di adúgbò, ti wón si ń pe ni ìtà opó. Wón si máà ń ná ojà alé ni àdúgbò yìí títí dònìí
12. Àdúgbò: Molípáà Ìtùmò: Okunrin kan tó mú opà dání ló te apá ibí yìí dó. Ìtàn so fún wa pé àpá ase Oba ìlú ibòmíìràn ló mu dàni nígbà tí o ń bo, àwon kan tilè so pé Àremo oba ìlú náà ni. Nígbà tí o, fé te àdúgbò náà do ó mú òpá yìí dá ni, Ìdí niyìí tó fi je pé won ń je oba ni àdúgbò náà títí di òní yìí
13. Àdúgbò: Ìtóòrò Ìtùmò: Ìtàn so fún wa pé omi nigbogbo àdúgbò yìí teletélè kí ó to dí pe wón te ibè do. Okunrin akoni ti a ń pè ni òró ni o pé ofò tí ó sì le omi náà lo. Ìdí nìyìí ti a fi ń pé àdúgbò náà ni Ìtóòró.
14. Àdúgbò: Olóde Ìtùmò: Ibí yìí ni òkan lára àwon akoni tó te ìlú yii dó kokó dúró si kó tó dip é ó wo àárin ìlú lo. Nígbà ti ijà dé láàrin òun àti àwon tí wón fo wo ìlú yìí, o bínú pàdà si ibi yìí o si wolè. Ìdí niyìí tí wón fi ń pe àdúgbò naa ni Olóde. Oórì okùnrin yìí si wà níbè títí dòníì.
15. Àdúgbò: Odò Èsà Ìtùmò: Eégún kan ti won ń pè ni obrinrin ojòwú ní o te ibí yìí dó. Èégún Odoodún ni eégún máà ń jáde ni àdúgbò yìí títí donii. Ìdí igi ìrókò ni won fi se ojúbo eégún yìí Igi ìrókò yii wà níbè títí dónì yìí.
16. Àdúgbò: Ìdépo Ìtùmò: Isé epo ni àwon to te àdúgbò yìí yàn láàyò léyìn tí wón ti dó síbè. Bí o tilè jé pé won kò se ise epó níbè mó, won si ń ná ojà epo níbè titi dò níí.
17. Àdúgbò: Fìdípòtè Ìtùmò: Lára àwon ìjòyè oba Gbélébùwà àkókó tí won kò fara mo on pé kí wón pa Oba náà ni won wa te àdúgbò yìí dó léyìn ti wón kúrò ni ààfún.
18. Àdúgbò: Apèbi Ìtùmò: Oríta yìí ni àwon ìjoyè Oba Gbétebùwá àkókó péjo sí láti bi ara won ohun ti o ye kí àwon se fún oba náà.
19. Àdúgbò: Ìdéwòn Ìtùmò: Ìtàn so gún wa pé nígbà tí wín fe te ibí yìí dó, wón bá òrìsà kan níbè tó dé adé sórí tó sì fi èwòn onírin se ileke owó àti tí esè. Ìdí ni yìí ti à fi máà ń yan Oba láti ìdílé enití ó te àdúgbò náà dó. Ìdílè yìí náà tílè ni ààfún tí a ń pè ni ààfin Òba ìdéwon.
20. Àdúgbò: Ìta Àfín Ìtùmò: Ìtàn so fún wa pé bí ó tilè jé pé èrúktí o té àdúgbò yìí do kii se àfín, sùgbón gbogbo àwon omo tí won bi láti ìdílè enití o te àdúgbò náà do je àfín. Nígbà ti won lo bi ifá wo, Ifá ni ki won máà bo Obàtálá ni ìdílé náà, láti ìgbà náà lo ni won ti ń bo Obàtálá ni ìdílè yìí. Ti o bad i àsìkò odún òrìsà yìí, àríyá ni fún gbogbo àwon omo àdúgbò yìí àti fún ìlú pàápàá.
Itoka[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- C.O. Onanuga (1981), ‘Ìlú Ìjèbú-Òde’, láti inú ‘Odún Òrìsà Agemo ní Agbègbè Ìjèbú-Òde.’, Àpilèko fún Oyè Bíeè, DALL. OAU, Ifè, Nigeria, ojú-ìwé 3-6


text:
Íónì
Íónì je atomu tabi horo kan ni inu ibi ti iye apapo awon elektronu ko dogba mo iye apapo awon protonu, bi be ti atomu na yio ni agberu itanna to seku to je didaju tabi lilodi. Ioni wa lati oro ede Griiki ἰόv (to tumosi "o rinso"), o si koko je lilo latowo asefisiksi Michael Faraday fun awon ohun ti won unlo labe iwo itanna larin awon elektrodu ninu iyosomi kan, nigbati ayika itanna kan ba je mimulo mo.
Ti atomu adogba kan ba pofo elektronu kan tabi jubelo, yio ni agberu siseku didaju, eyi ni a unpe ni kationi. Ti atomu kan ba jere elektronu, yio ni agberu siseku lilodi, a si unpe ni anioni. Ioni kan to ni atomu kan soso ni a unpe ni ioni atomu tabi oniatomukan; to ba ni atomu meji tabi jubelo, a unpe ni ioni onihoro tabi oniatomupupo.
Ninu apere isodiioni efuufu kan, awon ohun kan ti a unpe ni "ibeji ioni" je dida ti won ni elektronu adawa kan ati ioni didaju kan.


text: 1Man Jaaki un sá Unimbɔti nì ti-Dindaan Yeesu Kriisitoo tɔntɔnliuee di ŋmàn̄ takalda nee. M jáaḿ nimbi tinaakɔti salaa nì tili tin yàl̄ ki kɔ́ duulnya jaŋŋi kɔkɔnee. 2M-nabiyaamu, diniminaamandi nín bí puee nì di-nyɔkɔm yaa bāań ni-puee, ní yàntī án nīn mɔ̄ǹ-ni tikpil, 3kun puee ni nyí yii diniminaamandi gbanti yaa bāań ki cɔ́ŋkì ni-fookiiu ní ni yaa gbíntì ki yú, kaa lítèe, kimɔtii ní an cāabìń-ni. 4Ama ní nīn cáá kimɔtii míǹ kí tin kátí-ku, an nín dàá ŋá pu ní kpántí biniŋmambi bimɔntiibi, ni-bimbim poon, tiba nì tiba ń taa lɔ́ɔ́-nee. 5Míǹ puee, ni-kansikin ubɔ yaa lɔ́ò iciinee, udaan ń mèè Unimbɔti un mɔ̄ ki pūǹ báà ŋma nì dipɔbil diba, kaa wòoǹee, u dàá tīī-u. 6Tin bée di sá yii udaan ń nīn máká yii u dàá fɔ̃ɔ̃ kun u bíī mèéyee kí taa gùgufì, kun puee un mèé ki gùgufēe náań nì kii dimɔɔl nyim min kubuŋu téekí ki cáǹ ajan kɔkɔee ní. 7An niliuee ń taa dàkafì yii u dàá ŋmā kí fɔ̃ɔ̃ tiba ti-Dindaan cee, 8kun puee u cáá ilandɔkɔ ili ili, kaa dìŋfī nsambaanti. 9Án nīn mɔ̄ǹ kinabiki kin di sá usoodaanee kun puee Unimbɔti yɔ̃oǹ-u yilpu. 10Míǹ ní án nīn mɔ̄ǹ kinabiki kin di sá ugaajee kun puee Unimbɔti sīntiǹ-u taapu: di sá u dàá dāá gbátí kí lítí kii mpumpukumee ní. 11Ŋwìiń yaa nyáń ki píĺ sīnsiŋee, ní mpumpukum ń kpā ní kí gbátí kí lítí, ní mi-nyaaŋku ń wāŋkì. Míǹ mbaantiim ní ugaaja dāa bí u-tuuŋŋi poon ní kí kpáàā wāŋkì. 12Án nīn mɔ̄ǹ sii un di yaa bí diniminaamandin ní ki pɔ̄ɔntí ki ŋmèéyee, kun puee a yaa ŋmēēmíǹ ki tin kátì-kuee, Unimbɔti dàá pà-si tipaal tin sá mmaŋfafɔkɔn ŋun u pɔ̃oǹ ki yɔ́oǹ bin néeń-uee. 13Sii un yaa bí diniminaamandinee ń taa lì yii: “Unimbɔti di bíī cɔ́ŋkí-mi.” Kun puee tiba kaa ŋūǹ kí yàntī Unimbɔti ń ŋá tikpitil, ní úǹ u-ba mun kaa yàntī ubɔ ń ŋá tikpitil. 14Ama an sá a-nimitaataam di kíiĺ-si ki téekí-si ki cáǹ ikpitin. 15Nnimitaataam yaa kɔ́-see, ní mí màal̀ ikpiti, ní ikpiti yaa wíiǹee ní í cáań ŋkúm. 16M-nabineeŋkaamu, ní taa ŋmàtim̀maan ni-ba. 17Tiwannyaandi nì tiwammɔntiil tin kɔkɔ ti fòol̄ faalaayee nyēeń yilpu ní, ti-Baa Unimbɔti iwalfi in bí yilpuee naanliu cee ní an nyēeń. Úǹ kaa kpántáaa, kaa fàtī ki ŋmíntí dijandi diba, din kíǹee dɔ̄ dibɔmbɔndin. 18Úǹ di là ní ki dī dinyɔɔbundi din sá ibaamɔnee pu ki tīī-ti dimaŋfal, an nín dàá ŋá pu timbi ń nīn līī tiwan tin kɔkɔ u náańee nyɔkɔpuee. 19M-nabineeŋkaamu, ní nīn nyímaan tin bí nee: báà ŋma ń kpòon̄ u-tafal malaa kí pīlfì u-juti, kí taa nín̄ jìkì dibɔsoondi pu, kí taa nín̄ fòol̄ diŋuul malaa malaa, 20kun puee sii un yaa fɔ̃ɔ̃ diŋuulee, tin a ŋáańee kaa kítì Unimbɔti cee. 21Míǹ puee, ní fámaan tin kɔkɔ bíiĺ unilee nì atuŋkpiti kɔkɔ, kí sìntīǹ ni-ba kí fɔ̃ɔ̃ dinyɔɔbundi din Unimbɔti dū ki búĺ ni-pɔbiliŋinee, kun puee díǹ di ŋūǹ kí fīī-ni. 22Nín̄ ŋáaḿmaan dinyɔɔbundee nín bí yii ní ŋá miŋyee. Sii un yaa pílfí Unimbɔti bɔti, kaa ŋáań tì nín lī puee, kíiĺ a-ba ní. 23Sii un pílfí dinyɔɔbundee fam, ní kaa ŋáań min dì lì yii á ŋée, náań nì un kpèé digitil ki wāĺ u-nimiinee ní. 24U nín kpēēki dɔ́ò ki búntèe, ní ú kpáàā súntí u nín bàà kpēēdigitil poon ki bí miŋyee kɔkɔ. 25Ama sii un di yaa kpèé bimaramɔntiibi bin tìì dibatɔlee tiŋan ní ki yaa cáá a-ba ki tìì-bi, kaa pílfí fam boonee kí súntí, ama ki ŋáań min marabee bí yii á ŋée, Unimbɔti dàá bìin̄ a-boon a-tuuŋŋi poon. 26Sii un yaa nyí yii a sá unimbɔtinool, ní kaa ŋúb́ a-nyɔkɔee, kíiĺ a-ba ní, a-nimbɔtinool sá fam ní. 27Dinimbɔtinool din ŋān̄ ki bí circir ti-Baa Unimbɔti ceeyee di sá: á kpèè ataŋkpiibil nì bikpiipoobi bin bí falaa poonee, kí nīn nyí nì a-ba kí taa jēetí duulnya kpitii poon.


text:
Mùhammádù Bùhárí
Muhammadu Buhari ti a bi ni odun 1942 ti o si je okan lara awon ti o gbe apoti fun ipo Are ni odun 2003 ati 2007 labe asia egbe ANPP ni a so itan re si isale yii ni ede Geesi. Fulani ni. Elesin Musulumi ni. Ipinle Katsina ni o ti wa.
(1) Ààrè Kéje orílè-èdè Nàìjíríà
(2) Lati Dìsémba ojo kokànlélógbòn odún 1983 sí ógósì ojó ketàdínlógbòn odún 1985.
(3) Èni tí ó wà níbè kí ó tó bó sórí àlééfà ni Shehu Shagari
(4) Eni tí ó tèlè e nígbà tí ó kúrò níbè ni Ogagun Ibrahim Gbàdàmósí Babangida.
(5) Odún ti a bí i: Dìsémbà odún 1942.
(6) Ìpínlè tó ti wa: Ìpínlè Katsina, orile-èdè Náíjíríà
(7) Egbé òsèlu tí ó wà: Ologun/Egbe gbogbo omo orílè-èdè Nàijíríà. (All Nigeria People’s Party)
(8) Èsìn Mùsùlùmí. Muharmmadu Buhari ti je àarè orílè-èdè Náíjíríà nígbà kàn rí. Èyí jé ní odún 1983 sí 1985. Ó tún jé òkan lára àwon olùdije fún ipò ààre tí ko rówó mú ni Epiri 19, 2003. Èyà Fúlàní ni, ó sì ní ìgbàgbó nínú èsìn Mùsùlùmí. Katsina ní ìpínlè ti idile tó ti sè wá ti wá. Ògagun Muhamadù Buhari àti Ògagun Túndé Ìdíàgbon ni wón yan láti se asáájú orílè-èdè Nàìjíríà léyìn tí àwon ológun dìtè gbàjoba lówó ààre orílè-èdè Shehu Shagari ní Dìsèmbà 31. 1983.
Buhari nígbà náà lóhùn ún ni wón yan gégé bí ààre orílè-èdè àti olórí pátápátá fún gbogbo egbé omo ogun orílè-èdè nígbà tí a fi Túndé ìdíagbon se igbákeji re. Nígbà tí won so o di aare orílè-èdè, ó fi gbogbo enu so pé ó tó kí ìgbà yípadà kúró lówó àwon ìjoba alágbádá tí wón je jegúdújerá àti pé nígbà ìsèjoba rè ni a gbé àjo Ìlúmòóká kan kalè tí wón pè ní (WAI) “War Against Indiscipline” Igbogunti ìwà kòlòbòròsí, ìwà àìbíkítà, ìwà ìbàjé péépèèpé láwùjo. Bú o tilè jé pe làbé ijoba ológun apàsé wàá ni wón ti gbé àjo yìí kalè, ìgbétasì tàbí ìpolongó yìí fesè ranle débì pé yàtò sí pé òpò ènìyàn ló mú u lò, ó sì ń nípa lórí àwon ìwa tó bétòómú tó ye kí ojúlówó omo orílè-èdè máa hu ni kòro àti ní gbangba títí di òní olónìí.
Ijoba rè nígbà náà lóhùn-ún jé èyí tí a mo bí eni mowo àmó àwon ènìyàn bèrè sí dèyìn léyìn ìjoba rè nígbà tí òun ati Ìdíàgbon bérè sí gbé àwon ìgbásè tó lekoko jù. Àwon òfin idiwon kan-n-pa (Decree) tí wón mú lò. Lára àwon òfin yìí ní pé kí ìjòba lágbára láti so ènìyàn séwòn láìlèjáde mó, láìsí sejó onítòhún, láìsí rí pé ó jé aditè ló lodi si ìjoba.
Ogagun Ibrahim Babangida ló sòtè gbajoba lówó Ogagun Mahammadu Buhari ni odún 1985 nítorí pé ó fé sèwádìí àwon owó tí wón kona lénu ise ológun. Bó bá jé pe lóòótò ni ogagun Ibrahim Babamgida sèwádìí yìí. Òpò àwon lógàlógà lénu isé ológun ni wón kó bá ní kí won kógbá sílé. Irírí yìí ló jé èyí tí ó da ogagun Muhammdu Buhari lókanru ju nínú ìtàn ìgbésí-ayé rè.
Léyìn àkókò yìí, ìgbà tí a tún gbúròó rè ni nígbà ìsèjoba ogagun Sanni Abacha. Ó sise gégé bí olórì àwon ti o bójúto òrò ìnáwó epo ronì (petroleum trust fund).
Ní odun 2003, Buhari díje fún ipò ààre lábé ìjoba alágbádá láti inú egbé (All Nigeria People’s Party ANPP). Wón fi èyin rè gbálè tàbí ó fidirémi láti owó àwon (People Democratic Party PDP). Ààrè Olúségun Obásanjo ni ó là a mólè nínú Ìbò náà. Àwon onímò ìsirò so pé èyí tí ó fi là á ju mílíònù mókànlá lo.
Ó seniláànú pé ògagun Buhari kò ní àwon ohun tó se koko láti borí ìdíje fún ipò ààre ní orílè-èdè Náíjíríà,:- fún àpeere owó ìyen àpèkánukò, àti àwon eléte tí wón lè so ogún ìbò rè di ogójì tàbí di ààdóta pàápàá. Òòtó ni pé òpò èsùn ìwà àìsóótó ni wón gbé dìde ní ilé-ejo lòdìsí ìbò náà. Àjo “Commonwealth” náà si bènu àté lu ìwà màkàrúru tí o selè nígbà ìdìbò náà síbè ohun tí won so fún Ogagun Muhammadu Buhari ní ilé ejó ni pé kí ó má fàkókò re sofo nítorí pé kò ní ohun tó pe fi ra ohun tí wón ń pé ní ìdájó òdodo. Siwájú síì wòn só fún un pé òpò omo orílè-èdè Nàíjíríà ni kò lágbára láti máa gbé pátáko “a ò lè gbà” kan kiri ojú pópó mó. Wón ní bó bá jo bíi pé ìreje wà, wón ní kó fówó wónú won ni ko fi sosùn kó fi para. Léyìn-ò-reyìn Ilé ejó wá gbé àbájáde kan jáde pé sogún dogódì tàbí Ogbón àlùmòkóróyí tó wà nínú ìbò náà kíì se ohun táa lè fowó dan-in-dan-in mú láti le mu ká fagile odindi ìbò ààre náà pátápátá. Ohún tí wón ń so ni pè èsùn tí ògagun Bùhárí gbé wá kò lése nílè tó nítorí náà, won jé kó mò láti ilé ejó pé ó fidíremi.
Ní ojo kejìdínlógún Dìsémbá 2006, Ogagun Mahammodu Buhari ni won. yan kale láti díje fún ipò ààre ní odún 2007 nínú egbé òsèlú (ANPP). Yorùbá ní bá –ò-kú ìse ò tán. Eni tí wón ń reti tí yóò je olúdije pèlú re ni odún 2007 ni eni tí o n sakoso egbé òsèlú PDP lówólówó. Ògbeni Umaru Musa Yar’adua.
Yàtò sí Ògagun JTU Aguiyi-Ironsi, Buhari jé òkan lára ààre orílè-èdè yìí to ti fèyìntì tí kò sowó ilu básubàsu. Léyìn tí won yo o kúrò nínú àhámó tí wón fí sí kò ní ilé tí ó lè dé sí. Nsé ló lo yáwó nílé ìfowo pamó tó fí ra kaadi ìdìbò fún ipò ààré tí egbé (ANPP). Èyí tí o ná an ni mílíònù méwàá náirà. Òwó ìfeyìnti rè lénu isé ológun ni òna kansoso tí owó ń gbà wolé fún un lónìí.
Ó sì wà láàyè, oun àti àwon ìdílè ré wà, tí won ń gbé ní ìpínlè Katsina nílu rè, tí ó fowólérán tí ó ń dúró dì ìgbá ìbò odun 2007


text: 1Man Pɔɔl di ŋmàn̄ takalda nee, man un Unimbɔti là ḿ nīn sá Yeesu Kriisitoo kpambal ki sòoǹ dimaŋfal din u pɔ̃oǹ Yeesu Kriisitoo tìì bin fɔ̃ɔ̃-u ki kííyee bɔtee. 2M ŋmàn̄ takalda nee ki tīī sii Tiimootee m-bineeŋkaaki. Ti-Baa Unimbɔti nì ti-Dindaan Yeesu Kriisitoo ń ŋá-si tiŋan, kí sɔ̄ a-saai, kí tīī-si ŋgbansɔŋfi. 3M jáaḿ Unimbɔti un m nɔ́ɔ́ nì dipɔɔmɔntiil, kii m-naanjab mun nín nìn nɔ́ɔ́-u puee. M jáaḿ-u tikpil ŋyunti ŋun m téetí a-pu ki mèé múlmul ŋwìiń pu nì kunyeeuee. 4Di sá yii m téetí a-nyinnyim pu, ki mò ki nyàab̀ kí ká-si, m-pɔbil ń pīil̀. 5M dáá gbíntì ki nyí fookiibaamɔn un a cáá Yeesu puee, fookii un a-naan Loowiisi nì a-na Eeniisi nìn péē cááyee, m nyí nì ibaamɔn yii a mun cáá fookii gbanti. 6An pu ní m téetí-si yii á mòtīí nyàatī mpɔn ŋun Unimbɔti tīī-si ŋyunti ŋun m dū m-ŋalii ki páaǹ a-pu a fɔ̃ɔ̃yee. 7Kun puee Unimbɔti nín tīī-ti Ŋfām miŋyee kaa sá Ŋfām min tìì tifaandee ama an sá Ŋfām min tìì mpɔn, nì dineendi kí yàntī á ŋmā kí ŋúb́ a-bee ní. 8Míǹ puee á taa nín̄ cáá icoo kí sòoǹ ti-Dindaan pu, kí taa nín̄ cáá icoo man mun pu, nì min kɔkɔ m sá usarkadaan ti-Dindaan puee. Ama tibɔmɔntiil puee á jī falaa un man bíī jīǹee nì Unimbɔti pɔŋŋu. 9Úǹ di fīī-ti ní ki dū-ti ki kpántì u-yab, an kaa sá atuun aba ní ti ŋá ní u fīī-ti, an sá úǹ u-ba di lēēkí ŋá-ti tiŋan gbanti doooo jaanjaan Yeesu Kriisitoo pu. 10Kɔŋkɔnnee u nyántì u-ŋanti gbanti mpaampiin pu ŋyunti ŋun ti-Fiiliu Yeesu Kriisitoo dɔ́mińee. Úǹ di dɔ́miń ki kúntì ŋkúm pɔŋŋu, ní ki cáań dimaŋfal din kaa kúntée tibɔmɔntiil tin u cáańee pu. 11An bɔmɔntiiti gbanti ní Unimbɔti dū ki ŋúbiǹ-mi ḿ nīn sá u-kpambal ki báakí tibɔtee ki dàkà-tì binib. 12An pu ní m bíī jīǹ falaa un m jīǹ nee. Ama an kaa cáá-mi icoo, kun puee m nyí un m fɔ̃ɔ̃ ki kííyee nín sá uŋyee, míǹ ní m nyí yii u cáá mpɔn kí kpāafì tin u ŋúbiǹ-mee kí dāá sāā u-gítintam dal. 13Á nīn ŋúb́ ibaamɔn bɔti tin m sòoǹ ki tùkù-see, kí nīn sòoǹ-tì kii a nín gbìl̄-tì m-cee puee, kí nīn cáá fookii nì dineendi ti nín ŋá ubaanti nì Yeesu Kriisitoo puee, 14á kpāafì tibɔmɔntiil tin Unimbɔti ŋúbiǹ-see nì u-Fām min kɔ́ò ti-nee tūtuntam pu. 15Kii a nín nyí puee, bin kɔkɔ sá Asiiyee dū-mi ki fá ki kpáaǹ Fiijeel nì Eemɔgeeni. 16Ti-Dindaan ń sɔ̄ Ɔneesiifɔɔr dicaŋku saai, kun puee u nìn ŋmēentí-mi múlmul, kaa cáá man usarkadaan pu icoo. 17Ali gba u nín dɔ́miń Roomee, u nyàab̄-mi nì diniminaamandi, ní ki tin ká-mi. 18Ti-Dindaan gítintam dalee, ú dāá yàntī Ɔneesiifɔɔr ń dāá ká disaasɔl u-nimiin. Tin kɔkɔ u ŋá ki tīī-mi Eefeesi tiŋkinee, a nyí ki jítiǹ báà ŋma.


text:
Thomas Sankara
Thomas Isidore Noël Sankara (December 21, 1949 – October 15, 1987) jẹ́ Ààrẹ àti olórí orílẹ̀-èdè Burkina Faso (tí a mọ̀ tẹ́lẹ̀ bi Upper Volta) láti 1983 dé 1987. Bákanná bó ṣe jẹ́ oníwà tófanimọ́ra, tí wọ́n gbógo fún nítorípé ó polongo ìlera àti ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin, ó tún kọjú ìjà bo ọ̀pọ̀ àwọn ìwà ìmọtaraẹninìkan ní Burkina Faso.[2] Ó jẹ́ lílé kúrò lórí ìtẹ́ ó sì jẹ́ fífikúpa nínú coup d'état tí Blaise Compaoré ṣe ní October 15, 1987, èyí tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó wá látọwọ́ ìlẹ̀ Fransi.
Àwọn àkóónú
Igba ewe[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Thomas Sankara jẹ́ ọmọkùnrin Marguerite Sankara (aláìsí ní March 6, 2000) àti Sambo Joseph Sankara (1919 – August 4, 2006), tó jẹ́ gendarme.[3] Ó jẹ́ Katoliki, "Thom'Sank" jẹ́ Silmi-Mossi, ẹ̀yà ènìyàn tó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgbéyàwó láàrin àwọn okùnrin Mossi àti àwọn obìnrin Fulani afokojẹ̀. Àwọn Silmi-Mossi wà lára àwn tí kò ní ànfàníjùlọ nínú ẹ̀yà àwọn Mossi. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ́bẹ̀rẹ̀ ní Gaoua àtí ilé-ẹ̀kọ alákọ́dàgbà ní Bobo-Dioulasso, ìlú tó jẹ́ ìkẹjì ní Burkina Faso.
Baba re jagun pelu ile-ise adigun ile Fransi nigba Ogun Agbaye Keji, awon Nazi si timole. Ebi Sankara fe ko di alufa ijo Katoliki. Gege bi isun kan se so,[4] Sankara ko so igbagbo re nu ninu esin Katholiki botiwu ki ife re o je ninu isemarx. Bakanna o tun ni imo ninu Kurani.
Igba ise ologun[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Leyin ikeko ologun ni ile-eko alakodagba ni 1966, Sankara bere ise ologun re nigbato je omo odun 19, be sini leyin odun kan pere won ran lo si Madagascar lati lo fun ikeko oga ologun ni Antsirabe nibi to ti ri ijidide awon eniyan ni 1971 ati 1972. Nigba to pada si Upper Volta ni 1972, ni 1974 o ja ninu ogun bode to sele larin Upper Volta ati Mali.
O je eni to gbajumo larin awon eniyan ni Ouagadougou to je oluilu. O se e se ko je bayi nitoripe o ta gita (o wa ninu egbe olorin to n je "Tout-à-Coup Jazz") ati pe o feran awon kekeoloko.
Ni odun 1976 o di apase Commando Training Centre ni Pô. Ni odun yi kanna lo pade Blaise Compaoré ni Morocco. Nigba asiko Aare Colonel Saye Zerbo awon adipo odo oga ologun sedasile agbajo asiri to n je "Communist Officers' Group" (Regroupement des officiers communistes, or ROC) ti o ni ninu omo egbe re Henri Zongo, Jean-Baptiste Boukary Lingani, Compaoré ati Sankara.
Awon ipo ijoba[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Sankara je yiyan si ipo Akowe Abele fun Ifitonileti ninu ijoba ologun ni September 1981, nibi to ti n wa keke lo si awon ipade kabinet, sugbon o kosesile ni April 21, 1982 lati lodi si eyi to gba pe ijoba n wuwa lona to lodi si awon osise, nibi to ti wipe "Ki ijamba o ba awon ton fokun di awon eniyan mole!" ("Malheur à ceux qui baillonnent le peuple!")
Nigba ti ifipagbajoba to sele ni November 7, 1982 mu Major-Doctor Jean-Baptiste Ouédraogo sori aga, Sankara di alakoso agba ni January 1983, sugbon won le kuro ni May 17 won si ti mole leyin ibewo omo Aare Fransi to tun je agbamora oro Afrika Jean-Christophe Mitterrand. Bakanna won tun ti Henri Zongo ati Jean-Baptiste Boukary Lingani na mole, eyi fa ijidide awon araalu.
Aare[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ifipagbajoba ti Blaise Compaoré gbajo so Sankara di Aare ni August 4, 1983,[5] nigba to je omo odun 33. Itileyin fun coup d'état wa latowo Libya ti o ku die nigbana ki o gbogun ti France ni Chad[6]
Sankara ri ara re bi olujidide, o si mu apere re wa lati Cuba ati olori ologun ile Ghana, Flight Lt. Jerry Rawlings. Gege bi Aare, o polongo "Ijidide Toseluaraalu ati awon Eniyan" (Révolution démocratique et populaire, or RDP).
Ero nipa Ijidide je sisetumo latowo Sankara gege bi olodi-imperialisti ninu oro kan to so ni October 2, 1983, Discours d'orientation politique (DOP), ti olujose tosunmo Valère Somé ko fun. Awon etoilu re koju ija bo iwa ibaje, iranlowo itungigbin, idina iyan, ati lati ko ibi ara to ye si eko ati ilera.
Ikosenile ajemanu awon oloye[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ijoba fagile opo agbara ti awon ijoye ni, agbara bi eto won lati owo ajemonu ati ise ofe. Awon CDR (Comités de Défense de la Révolution) je didasile bi awon agbajo opo awon eniyan, won si fun won ni awon ohun ija. Ni awon adugbo miran won di buburu won si di awon omoita adaluru. Ijoba Sankara tun gbedide ipe lati sise nise ologun to n je SERNAPO (Service National et Populaire). O se awon wonyi lati sebamu si agbara awon ologun.
Ni odun 1984, nigba ajodun odun kan ijoba re, o yi oruko Upper Volta si Burkina Faso, to tumosi "ile awon eniyan rere" lede Mossi ati Djula, ti won je awon ede meji gbangba julo nibe. Bakanna o tun fun ni asia tuntun ati orin oriki orile-ede tuntun (Une Seule Nuit).
Eto awo obinrin[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Sankara tun ni opo awon obinrin ninu ijoba re. Imudara ipo awon obinrin ni ikan ninu awon ise Sankara, eyi to je akoko iru re ni Iwoorun Afrika. Ijoba re fofinde ikomolabe obinrin, o taka si igbeyawopupo, o si sepolongo contraception. The Ijoba re ni o je akoko ni Afrika ti o ri ewu ti AIDS je fun awon eniyan Afrika.
Sankara se awon ohun tuntun to mu igbajumo ba ijoba re to si fa awon oniroyin agbaye lati kobi ara si ijoba re:
- O ta opo awon oko ijoba ti won je Mercedes o si so Renault 5 ( oko to dinwojulo ni Burkina Faso nigbana) di oko ibise ijoba fun awon alakoso;
- O sedasile awon eso obinrin awa kekeoloko ti won n so.
- Ni Ouagadougou, Sankara yi ile ipese awon ologun si supermarket ijoba ti gbogbo eniyan le lo raja nibe (supermarket akoko ni Burkina Faso).
Second Agacher strip war[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
In 1985 Burkina Faso organised a general population census. During the census some Fula camps in Mali were visited by mistake by Burkinabé census agents.[7] The Malian government claimed that the act was a violation of its sovereignty on the Agacher strip. Following efforts by Mali asking African leaders to pressure Sankara,[7] tensions erupted on Christmas Day 1985 in a war that lasted five days and killed about 100 people (most victims were civilians killed by a bomb dropped on the marketplace in Ouahigouya by a Malian MiG plane). The conflict is known as the "Christmas war" in Burkina Faso.
Ifikupa[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
On October 15, 1987 Sankara was killed with twelve other officials in a coup d'état organised by his former colleague, Compaoré. Deterioration in relations with neighbouring countries was one of the reasons given by Compaoré for his action. Prince Johnson, a former Liberian warlord allied to Charles Taylor, told Liberia's Truth and Reconciliation Commission (TRC) that it was engineered by Charles Taylor.[8] After the coup and although Sankara was known to be dead, some CDRs mounted an armed resistance to the army for several days.
Sankara was quickly buried in an unmarked grave. A week prior to his death Sankara addressed people and said that "while revolutionaries as individuals can be murdered, you cannot kill ideas."
Akiyesi ati itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ Defining the scope of "adequate and effective remedies" under the International Covenant on Civil and Political Rights: Sankara v. Burkina Faso 1159/2003
- ↑ [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7045029.stm BBC NEWS | Africa | Burkina commemorates slain leader
- ↑ [1] [2]
- ↑ Bruno Jaffré
- ↑ The date may have been chosen for a symbolic purpose as the 194th anniversary of the Abolition of Feudal Privileges in France, but there is no evidence.
- ↑ Chad was at war with Libya. France was providing air support to Chad. According to some witnesses some French troops were involved in ground operations.
- ↑ 7.0 7.1 Bryant, Terry (2007). History's Greatest War. Global Media.
- ↑ US freed Taylor to overthrow Doe, Liberia's TRC hears
Iwe fun ekunrere[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- Thomas Sankara Speaks: The Burkina Faso Revolution, 1983-87, by Thomas Sankara, Pathfinder Press, 1988, ISBN 0-87348-527-0
- We Are the Heirs of the World's Revolutions: Speeches from the Burkina Faso Revolution 1983-87, by Thomas Sankara, Pathfinder Press, 2007, ISBN 0-87348-989-6
- Women's Liberation and the African Freedom Struggle (L'émancipation des femmes et la lutte de libération de l'Afrique), by Thomas Sankara, Pathfinder Press, 1990, ISBN 0-87348-585-8
- Vittorio Martinelli con Sofia Massai, La voce nel deserto, Zona Editrice, 2009
Awon ijapo Internet[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- African Revolutionary Thomas Sankara's Example Lives on by Demba Moussa Dembélé, International Journal of Socialist Renewal
- A Grisly Assassination That Will Not Stay Buried by Howard French, The New York Times, March 10 1997
- Burkina Faso Salutes "Africa's Che" Thomas Sankara Reuters UK, October 17 2007
- Interview With Aziz Fall On the Assassination of Thomas Sankara October 17 2007
- How Imperialist 'Aid' Blocks Development in Africa by Thomas Sankara, The Militant, April 13 2009


text:
Ojúọ̀run ayé
Ojuorun aye ni ipele awon efuufu to seayika Ayé ti ibújìn aye dimu. Ojúọ̀run lo n da abo bo awon ohun elemin ni ile-aye nipa fifamu ultraviolet solar radiation, eyi n je ki ooru yi o mu loworo o si n seresile igbonasi to le wu ni ojo ati asale. Afefe gbigbe ni bii (gege bi ikunsi) 78.08% nitrojini, 20.95% oksijini, 0.93% argoni, 0.038% karboni oloksijinimeji, ati iye tasere awon efuufu miran. Bakana afefe tun ni iye orisi omi oru, to fe to 1%.
Ojuorun ni iposi to to quintillion marun (5x10^18) kg, idameta ninu merin won wa ni tosi bi 11 km ojude. Ojuorun n tinrin si bi o se n goke si lai si bode kan pato larin ojuorun ati ofurufu. Giga 120 km ni ibi ti awon ipa tojuorun ti n han lara ni asiko ipadawole tojuorun fun oko-ofurufu. Ala Kármán ni 100 km bakanna tun je gbigba gege bi ala larin ojuorun ati ofurufu.
Àwọn àkóónú
Ikopapo[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Afefe je kikopapo nitrijini, oksijini ati argoni ti lapapo won je "awon efuufu pataki" ojuorun. Àwon efuufu yioku ni a mo si "efuufu tasere" (trace gases), lara won ni awon efuufu ogba-alakaba bi omi oru, karboni oloksijinimeji, methani, nitrous oxide ati ossonu. Afefe jijo ni iye tasere opolopo awon adapo alegbogi miran. Opolopo awon ohun ounkoko aladaba le w ninu afijuwe afefe ti ko mo, bi dust, pollen ati spores, sea spray, volcanic ash ati meteoroid. Orisirisi awon amúdọ̀tí ile-ise elero na tun le wa, bi klorini bi apilese tabi adapo, fluorini (ninu adapo), merikuri ti apilese, ati sulferi ninu adapo bi sulferi oloksijinimeji (SO2).
Opoimule ojuorun[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Awon ipele tosekoko[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ojuorun aye se pin si ipele pataki marun. Awon ipele yii pin si boya igbonasi npo tabi ndin pelu igasoke. Lati kukurujulo de gigajulo, awon ipele ohun ni yii:
- Ojuoruntomoru (troposphere)
- Ojuoruntomoru bere lati ojude titi de larin 7 km ni poles ati 17 km ni ibididogba, pelu iyato nitori ojuojo. Ojuoruntomoru gbona nitori igbelo okun lati ojude, bi bayi apa kukurujulo ojuoruntomoru lo loworojulo, be sini igbonasi nresile pelu igasoke. 80% iposi ojuorun wa ni ojuoruntomoru.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ Source for figures: Carbon dioxide, NASA Earth Fact Sheet, (updated 2007.01). Methane, IPCC TAR table 6.1, (updated to 1998). The NASA total was 17 ppmv over 100%, and CO2 was increased here by 15 ppmv. To normalize, N2 should be reduced by about 25 ppmv and O2 by about 7 ppmv.


text: 1Tiwaŋkuti tin bi tɔ̃otì awaayee nanti bɔtee, ti nyí yii báà ŋma nyí, ama dinyil cāabìń dilambil ní, ní dineendi yàntī binib cá nyɔkɔpu nnimbɔtisan poon. 2Un dàkafī yii u nyí tibee kaa láá béè min sá ú bééyee. 3Ama un yaa néeń Unimbɔtee, Unimbɔti béè udaan dee. 4Ni nín bālfì yii ti ŋūǹ kí ŋmɔ́ tiwaananaaaŋyee: ti nyí yii diwaal kaa sá tiba duulnya poon, míǹ ní báà unimbɔti ubɔ gítī kpá see Unimbɔtibaantee. 5Báà binib nín dàkafī yii inimbɔti wīikí, iba bí yilpu iba bí taapuee, 6timbi cáá Unimbɔtibambaanti ní, úǹ di sá Ubaati un náań tikɔkɔee. Úǹ pu ní ti bí. Ní ti-Dindaan sá ubaanti, úǹ di sá Yeesu Kriisitoo, úǹ pu ní tiwan kɔkɔ bí, u-pu ní ti mun bí. 7Ama bi-kɔkɔ kaa nyí míǹ. Di sá awaatuun mántiǹ biba, ní bi gbíntì ki ŋmɔ́ò tiwaatootinan alii diwaal di lafun baasii yì tinan gbantee, ní bi-pɔbiliŋ nín kaa pɔ̄ɔ̄ puee ní bí ŋá ikpiti. 8Di sá yii tijin di kaa làá yàntī tí sútí kí pìl̄ Unimbɔti. Ti yaa jíńaaan, an kaa làá bàtī-ti tiba, ti yaa kaa jíńaaan, an kaa làá gbéeǹ-ti tiba. 9Ama, ní nīn nyíǹ ni-ba nì ni nín tɔ́ ni-ba ki ŋáań miŋyee, án taa yàntī bin kaa pɔ̄ɔ̄ nnimbɔtisan poonee ń lítí. 10Un kaa pɔ̄ɔ̄ nnimbɔtisan poonee yaa ká sii un nyí Unimbɔti bɔti tiŋanee yaa kā ditaŋgbandi diba taapu ki jīǹee, an kaa téekí-u ú ŋmɔ́ tiwaananaaan? 11Ní sii nyítam puee kinabiki kin kaa láá béè ki dɔ́òyee, kinabiki kin pu Kriisitoo kpíìyee ń wāŋkàaa? 12Ni nín bí ki ŋáań ni-nabiyaamu ikpiti min ki kɔ̄ntí bin kaa láá béè ki dɔ́òyee landɔkɔi iweenee, an sá Kriisitoo ní ni ŋáań ikpiti gbanti. 13An puee, tijin jītam di yaa làá yàntī m-nabiki ń lítée, m kpá kí ŋmɔ́ tinan an nín dàá ŋá pu m-nabiki ń taa lítée.


text:
Augustus
Gaius Julius Caesar Augustus (23 September 63 BC – 19 August AD 14) ni olori akoko Ile Obaluaye Romu, to jaba le lori lati January 27 kJ titi di ojo iku re ni 14 lJ.[note 1] Bibi gege bi Gaius Octavius Thurinus, o je gbigba bi omo posthumously latowo egbon-baba-baba re Gaius Julius Caesar leyin igba to ku ni 44 kJ, be sini larin igba na ati 31 kJ oruko re fun tonibise je Gaius Julius Caesar. Ni 27 kJ Ile Alagba fun ni ebun oye oniyi Augustus ("ẹni ọ̀wọ̀"; "the revered one"), leyin igbana oruko re di Gaius Julius Caesar Augustus.[note 2] Nitori opolopo oruko ti a mo si, o wopo lati pe ni Octavius ti a ba n toka si awon isele larin odun 63kJ ati 44 kJ, Octavian (tabi Octavianus) ti a ba n toka si awon isele larin odun 44 kJ ati 27 kJ, ati bi Augustus ti a ba n toka si awon isele leyin 27 kJ. Ninu awon iwe ti orisun won wa lati ede Griiki, Augustus je mimo bi ὈktάBιoς (Octavius), Kaῖσap (Caesar; Kesari), AὔYouσtoς (Augustus), tabi EeBaσtός (Sebastos), lori ba ba se ni ibamu si.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ The dates of his rule are contemporary dates; Augustus lived under two calendars, the Roman Republican until 45 BC, and the Julian after 45 BC. Due to departures from Julius Caesar's intentions, Augustus restored the Julian calendar in 8 BC, and the correspondence between the proleptic Julian calendar and the actual calendar observed in Rome is uncertain before 8 BC.(Blackburn & Holford-Strevens 2003: 670–1)
- ↑ Formally Imperator Caesar, Divi filius, Augustus which means Imperator Caesar, Son of the Divus (Divus Julius), Augustus.


text:
Krumen
Orílè-èdè Cote d’Ivoire àti Liberia ni a ti lè rí àwon ènìyàn tí wón ń so èdè yìí. Ó tó ènìyàn bíi mílíònù kan sí méjì tí wón ń so èdè yìí. Tí a bá wo àte ìsàlè yìí, a ó se alábápàdé àwon èdè bíi Kuwaa, Tiegba, Seme àti béè béè lo lára orí èdè ‘Kru’.
Nínú àte yìí a rí ‘Proto-Kru’ tí ó pín sí ìsòrí méta. Àwon ìsòrí náà nìwòn yìí
(a) Ìlà-oòrùn - Godie àti Kouya, Dida, Kwadia, Bakwe ati Wane.
(b) Ìwò-oòrùn - Grebo complex, Guere complex, Bassa, Klao
(d) Ìsòrí kéta ni àwon bíi Kuwaa, Tiegba, Abrako, Seme.


text:
C. L. R. James
Cyril Lionel Robert James (4 January 1901 – 19 May 1989) to tun gba oruko ikowe J.R. Johnson je omo Afrika-Trinidad akoitan, oniroyin, elero sosialisti ati alaroko. O ko ipa pataki ni Britani ati Amerika ninu awon egbe sosialisti ati ironu Marksisti, bakanna ati lori ero to le mu opin iseamusin wa. O si tun kowe nipa kriketi.[1]
Igbesiaye[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Ibi ati igba ewe[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
O je bibi ni Trinidad and Tobago, nigbana to je ileamusin Oba Britani, James lo si Queen's Royal College ni Port of Spain ki o to di oniroyin kriket, ati adakowe itan aroso. Leyin re o sise bi oluko, ninu awon akeko re igbana ni Eric Williams, to di Alakoso Agba ile Trinidad and Tobago. Lapapo mo Ralph de Boissière, Albert Gomes ati Alfred Mendes, James je ikan ninu awon olodi-aseamusin Egbe Beacon, awon olukowe ti won ni asepo mo iwe iroyin The Beacon. Ni 1932, o ko lo si Nelson ni Lancashire, Ilegeesi gege olukowe igbesiaye agba kriketi West India, Learie Constantine, nibi to ti nireti pe ohun le di olukowe. Nibe lo ti sise fun Manchester Guardian to si ran Constantine lowo lati ko ìwéìgbésíayéaraẹni.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ Rosengarten: Urbane Revolutionary, p. 134.


text:
Wolfgang Amadeus Mozart
Wón bí Mozart ní 1756. Ó kú ní 1791. Ó jé òkan nínú tí ó máa n ‘Compose’ orin. Gbajúgbajà ni nínú isé yìí. Láti nnkan bí omo odún méta ni ó ti ní etí inú fún orin. Láìpé sí ìgbà yìí ni ó ti bèrè sí níí lo òpòlopò irin isé tí wón fi n korin. Salzburg ní Austria ni wón ti bíi. Ìlú yìí ni bàbá rè ti n sisé orin kíko ní ààfin Archbishop ti Salzburg.
Omo odún méfà ni Mozart nígbà tí ó bèrè isé orin gan-an. Ó bá bàbá rè àti àntí rè se ìrìnàjò lo sí ìlú Òyìnbó. Àntí rè yìí náà mo orin-ín ko gan-an ni. Gbogbo ènìyàn ló n gbé won gègé ní gbogbo ibi ti wón lo. Ìgbà yìí ni Mozart ti bèrè síí ko orin fún ara rè.
Kò sí irú orin tí Mozart kò lè ko. Ó n ko opera, choral music, orchestral music àti chamber music. Ara àwon opera tí ó ko ni ‘The Marrcege of figaro’ ‘Dio Giovanni’ àti The Magic Flute’. Nínú won, the Magic Flute ni ó gbajúmò jù.
Lára àwon symphonies bí ogójì tí ó ko ‘Jupiter’ tàbí ‘Symphony C major’. ‘Symphony ni G minor’ àti ‘the Symphony in E flat major’ ni òpò so pé ó dára jù lára isé rè. Àwon isé rè mìíràn tí ó lápere ni ‘Eine Kleine Nachtmusik’ ti ó jé ‘serenade’ àti ‘Sinfonia Concertante’ tí ó jé ‘concerto’ fún violin àti viola.
Lékèé gbogbo isé tí ó se yìí, kò lówó. Omo odún márùndínlógájì péré ni nígbà tí ó kú wón sì sin ín sí ibi tí wón máa n sin àwon òtòsì sí ní Vienna.


text:
Ẹfọ̀n-Alààyè
Nínú àwọn ìwé ti mo yẹ̀ wò. kò sí èyí tó sọ pàtó ìgbà tàbí àkókò tí a dá ìlú Ẹ̀fọ̀m-Aláayè sílẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí ìṣe àti àbúdá ìtàn ìwáṣẹ̀. púpọ̀ nínú ìtàn yìí ló máa ń rújú pàápàá tó bá jẹ́ ìtàn ìtẹ̀lúdó ni ìlẹ Yorùbá. (Akínyẹmí 1991:121) Ìlànà ìtàn àròsọ ìwásẹ̀ ní a gbé ìtàn wọ̀nyí lé. Ní ìgbà ìwáṣè kò sí pé a ń kọ nnkan sílẹ̀. Nítorí àìkọ sílẹ̀ ìtàn yìí, kò jẹ́ kì a rí àkọsílẹ̀ gidi fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlú ní ilẹ̀ Yorùbá nínú ibi tí ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè ti jé ọ̀kan nínú awọn ìlú bẹ́ẹ̀. Ìtàn ti a rí jójọ kò kọjá ìtàn atẹnúdẹnu. ìtàn ìwáṣẹ̀ ìlú Ẹ̀fọ̀n Aláayé kò yàtọ̀ sí èyí. Oríṣìí òpìtàn ni a rí, ìtàn wọn máa ń yàtọ̀ sí ara wọn, bí kò ní àfikún yóò ni àyọkúro ọ̀kan pàtàkì lára ohun tí àwọn òpìtàn ti ṣiṣẹ́ lé lórí nípa ìtàn ilẹ̀ Aáfíríkà ni ìyànjú wọn lati wo ìtàn ìwáṣẹ̀, kí wọ́n tó lè fa òótọ́ yọ jáde. Ṣàṣà ni onímọ̀ kan tó ṣiṣẹ́ lórí ìtàn ìlú kan tàbí àdúgbò kan tí kò mú ìlànà ìtàn ìwáṣẹ̀ ló láti ṣàlàyé to bojumu nípa orírun ìlú kan (Johnson 1921;3).
Gẹ́gẹ́ bí àwọn òpìtàn ilẹ̀ Yorùbá, àwọ òpìtàn ìlú Ẹ̀fọ̀n Aláayè gbà pé ọ̀dọ̀ odùduwà ni wọ́n tí ṣẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀. Lára àwọn òpìtàn yìí tilẹ̀ lérò pé ẹni tó tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè dó rọ̀ lati ojú ọ̀run sílé ayé. Ìlú tó sọ̀kalẹ̀ sí ní Ilé-Ifẹ̀ tó jẹ́ orírun àwọn Yorùbá. Ìtàn yìí ṣòro láti gbàgbọ́, nítorí kò ri ìdí múlẹ̀. Kò tí ì sí ẹni tí a rí tó wọ̀ láti ojú ọ̀run rí. Nínú ìtàn ìwáṣẹ̀, òrìṣà àti odù mẹ́rìndínlógún ni a gbọ́ pé wọ́n rọ̀ láti ìsálọ̀run wá sí ìsálayé (Abimbọla, W. 1968:15). Awọn òpìtàn yìí lè rò pé bóyá nítorí tí a ti ń pe àwọn Ọba ilẹ̀ Yorùbá ni ìgbákejì òrìṣà ni àwọn náà ṣe rò pé Aláayè àkọ́kọ́ rọ̀ sílẹ́ ayé lati ọ̀run.
‘Ọmọ ọwá, ọmọ ẹkún
Ọmọ òkìrìkìsì
Ọmọ ọ̀ tójú ọ̀run á yé’
Nínu ìtàn ìwáṣẹ̀ mìíràn, a gbọ́ pé Ọbàlùfọ̀n Aláyémore ni ọba àkọ́kọ́ ti o tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè dó. Ọbalùfọ̀n Aláyémọrẹ yìí jẹ́ ọmọ Ọbàlùfọ̀n Ogbógbódirin tí í ṣe àkọ́bí Odùduwà tí ó jẹ́ Ọọ̀ni ti Ilé-Ifẹ̀ ni àkókó ìgbà kan. Lẹ́yìn Ikú rẹ̀, Ọ̀rànmíyàn lò yẹ kí ó jẹ ọba ní Ilé-Ifẹ̀ ṣùgbọ́n ó ti lọ sílùú àwọn ọmọ rẹ̀, Eweka ni Eìní ati Aláàfin ni Ọ̀yọ́. Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ ti jẹ oyè Ọọ̀ni kí Ọ̀rànmíyàn tó dé.
Nígbà tí Ọ̀rànmíyàn dé, Aláyẹ́mọrẹ sá kúrò lórí oyè nítorí pé ní ayé àtijọ́ wọn kì í fi ẹni ìṣááju sílẹ̀ láti fi àbúrò joyè. Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ rìn títí ó fi dé orí òkè kan. Wọn pe ibẹ̀ ni Ọba-òkè. Èyí ni ọba tó tẹ̀dó sorí òkè ṣùgbọ́n lónìí ọ̀bàkè ni wọn ń pe ibẹ̀.
Ni orí òkè yìí, Ọbàlùfọ̀n ṣe àkíyèsí pé ẹranko búburú pọ̀ ní agbègbè tó tẹ̀dó sí, èyí tó pọ̀jù ni ẹfọ̀n. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í pa ẹfọ̀n yìí ni àparun. Awọn ẹfọ̀n kékeré níbẹ̀ ni wọn kójọ sínu ọgbà, ti wọn so wọn mọ́lẹ̀ títí wọ́n fi kú. Ọmọdé tó bá lọ sì igbó ibi tí wọ́n kó ẹfọ̀n kékeré sí, ni awọn òbí wọn a ké pé: ‘Kọ́ ọ̀ yàá ṣe lúgbó ẹfọ̀n alaayè’
Nibi yìí ni Ẹ̀fọ̀n ti kún orúkọ Ọbalufọn Aláyémọrẹ. Lára Aláyémọrẹ ni wọn tí yọ Aláayè to fid i: Ẹ̀fọ̀n-Aláayè títí dí òní. Nígbà tí ó ṣe Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ ránṣẹ́ sí Ọ̀rànmíyàn kí o fi nnkan ìtẹ̀lúdó ṣọwọ́ sí òun. Lẹ́yìn tí wọ́n ti fi nnkan yìí ránṣẹ́ sí Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ; kò pẹ́ ti Ọ̀rànmíyàn kú. Àwọn ará Ilé-Ifẹ̀ wá ránṣẹ́ si Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ láti wá jọba lẹ́ẹ̀kejì. Kí o tó lọ, ó fí ọmọ rẹ̀ jọba ní ipò rẹ̀. Ìyàwó mẹ́ta ni Aláyémọrẹ ni kí ó tó kúrò ní Ẹ̀fọ̀n-Aláayè. Àwọn ni Adúdú Ọ̀ránkú tí ì ṣe ìran àwọn Obólógun; Aparapára ọ̀run ìran awọn Aṣemọjọ, ẹ̀ẹ̀kẹta ni Èsùmòrè-gbé-ojú-ọ̀run-sàgá-ìjà. Ìtàn sọ pé lásìkò tí Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ padà sí Ilé-Ifẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọọ̀ni, bọ́ sí àkókò ti Ọba Dàda Aláàfin Ọ̀yọ́ wá lórí oyè ni nnkan bí 1200-1300AD. Bí ìtàn ìwáṣẹ̀ yìí ìbá ṣe rọrún tó láti gbàgbọ́ awọn àskìyèsí kan ní a rí tọ́ka sí tí ó jẹ́ kí ìtàn náà rú ènìyàn lójú. Nínú ìtàn yìí, wọn sọ pé Ọbàlùfọ̀n Ògbógbódirin ni àkọ́bí Odùduwa, èyí tó tako ìtàn tí a ti mọ̀ tẹ́lẹ̀ nípa Odùduwa. Ọ̀kànbí ni àkọ́bí Odùduwa. Bó bá tilẹ̀ ṣe orúkọ ló yípadà, àwọn ọmọ Ọkànbí ni ọba méje pàtàkì ni ilẹ̀ Yorùbá tí kò sí Ọbàlùfọ̀n nínú wọn. Ohun tí òpìtàn ìbá sọ fun wa nip é ìran Odùduwà ni Ọbàlùfọ̀n jẹ́.
Àkókò tí ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ṣẹ rú ni lójú púpọ̀. Nínú ìtàn yìí a ri i pe Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ mọ àsìkò ti Ọ̀rànmíyàn wà láyé. A rí i pé ẹ̀gbọ́n àti àbúrò ni wọn. Kó yẹ kó rí bẹ́ẹ̀, ṣe ló yẹ kó jẹ ọmọ àti bàbá. Lóòótọ́ ni Ọ̀rànmíyàn jẹ ọba ni Òkò, tó tún wá sí Ilé-Ifẹ̀. Àwọn ará Ọ̀y;ọ ló fi Àjàká jẹ ọba sí Òkò. Aláàfin Dada tí òpìtàn fẹnu bà pé ó jẹ ọba ní Ọ̀yọ́ da ìtàn rú. Johnson (1921:144) gbà pé Àjàká ló wá lórí oyè gẹ́gẹ́ bí Aláàfin Ọ̀yọ́ nígbà tí Ọ̀rànmíyàn kú. Tó bá jẹ́ òtítọ́ ní Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ tún wa jọba lẹ́ẹ̀kejì ní Ilé-Ifẹ̀ a jẹ́ pé àsìkò Aláàfin Àjàkáló jẹ ọba.
Awọn òtìtọ́ kọ̀ọ̀kan farahàn nínú ìtàn yìí. Lóòótọ́ ni Ọbalùfọ̀n Aláyémọrẹ kan wá ni Ilé-Ifẹ̀. Títí dí oní ọ̀gbọ́n Ọbàlùfọ̀n wa ní Ilé-Ifẹ̀. Àdúgbò Aláayè si wa ní Ilé-Ifẹ̀ títí dí òní. Kò sí irọ́ níbẹ̀ pé Ẹ̀fọ̀n Aláayè bá Ilé-Ifẹ̀ tan. Nínú ìtàn mìíràn, a gbọ pé àwọn oríṣìí ènìyàn bí i mẹ́fà ni wọ́n tẹ̀dó lásìkò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ sí Ẹ̀fọ̀n-Aláayè. Nínú ìtàn yìí, a gbọ́ pé Èkúwì ló kọ́kọ́ dé sílùú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, igbó-àbá ni Èkúwì tẹ̀dó sí. Ọdẹ kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Oríkin náà tẹ̀dó sí Igbó àayè. Lọ́jọ́ kan, lásìkò tí oríkin tẹ̀dó, ó rí iná tó ń rú ni Igbó-Àbá. Ó ṣe ọ̀dẹ lọ sí igbó yìí. Oríkin rọ àwọn tó wa ni Igbó àbá kí wọn jọ má gbé ní Igbó-Àayè. Wọ́n gbà bẹ́ẹ̀. Lásìkò tí wọn jọ ń gbé ni wọn fí Ọbàlùfọ̀n jẹ ọba. Igbákejì Ọbàlùfọ̀n tí wọ́n jọ wá láti Ilé-Ifẹ̀ ní wọn fi jẹ igbákejì ọba tí a mọ̀ sí Ọbańlá. Bàbá Igbó Àbá ọjọ́sí ni wọn fi jẹ baba ọlọ́jà tí a mọ sí Ọbalọ́jà. Ọbàlùfọ̀n àti Ọbalọ́jà jẹ́ ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ nígbà náà. Bí ọba ṣe ń pàṣẹ fún àayè ní Ọbalọ́jà ṣe n pàṣẹ ní Ọ̀bàlú láyé ìgbà náà. Lónìí, Ọbalọ́jà jẹ Olóyè pàtàkì ní ìlú Ẹ̀fọ̀n. Ọbalọ́jù ní olórí àwọn Ọ̀bàlú. Àjọṣe wá láàrìn Ọba àti Ọbalọ́jà. Bí ọba kan bá wàjà ní ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, iwájú ilé ọba-ọlọ́ja ni wọn yóò kó ọjà lọ.
Nínú ìtàn mìíran a gbọ́ pé ààfin Odùduwà ni wọ́n bí Aláayè sí. Ọ̀kan nínú àwọn ọmọ-ọba obinrin ló bii. O jẹ́ arẹwà okùnrin ti ènìyàn púpọ̀ fẹ́ràn rẹ̀ pàápàá àwọn babaláwo tó ń wá sí ààfin. Ìtàn yìí tẹ̀síwájú pé ọkùnrin yìí ní aáwọ̀ ni ààfin, èyí ló mú kí Odùduwà ṣe fún Aláayè ní ilẹ̀ sí ìráyè tí a mọ̀ sì Modákẹ́kẹ́ lónìí. Odùduwà fún un ni adé tó sì n jẹ́ Ọba Láayè. Nínú ìtẹ̀sìwájú, Ìtàn mìíràn tó fara jọ ìtàn òkè yìí, a gbọ́ pé àwọn ọmọọba méjì ló fẹ́ lọ tẹ ìlú dó. Bó ba rí bẹ́ẹ̀ á jẹ́ pé ìlú Ẹ̀fọ̀n tí wá kí Modákẹ́kẹ́ tó dáyé. Àtàdá ati Johnson tilẹ̀ maa ń to Aré àti Ẹ̀fọ̀n tẹ̀lé ara wọn.
Ni pàtàkì, ogun kò ṣẹgún Ẹ̀fọ̀ Aláayè rí àyàfi Ogun Ọdẹ́rinlọ (1852-54). Ọdẹ́rìnlọ jẹ ọmọ Ìrágberí, bẹ́ẹ̀ ni Ẹ̀fọ̀n-Aláayè ni ìrágberí ti kúrò. A le sọ pe ọmọ bíbi Ẹ̀fọ̀n ló kó Ẹ̀fọ̀n-Aláayè kì í ṣe ọ̀tá nítorí òkè to yí wọ́n ká jẹ ìrànlọ́wọ́ púpọ̀ fún ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, ó sì jẹ wàhálà fun ọ̀tá. Àwọn ọ̀tá to fẹ jà wọn lógun nígbó Òòyè, wọn ṣe lásán ni. Ogun yìí fà á ti Aláayè kì í fi jẹ osun ògògó titi dòní. Ohun àrífàyọ nínú ìtàn yìí nip é ọdẹ ló tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n dó gẹ́gẹ́ bí àwọn ìlú mìíran ni ilẹ̀ Yorùbá. Lẹ́yìn rẹ̀ ni àwọn mìíràn ń tẹ̀lé e wá sí ibi ìtẹ̀dó. Ó ṣe é ṣe bẹ́ẹ̀ nitori ibi ti ọdẹ máa ń tẹ̀dó sí kò ní jìnnà sí omit i ń sàn; àtipé yóò ti kó àwọn ẹran rẹ̀ jọ sí ojú ibi ìdáná. Ọja ló ṣéyọ láti ibẹ̀. A tún rí i pé ẹni tó jẹ ọba Ẹ̀fọ̀n gbé adé rẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀; ṣùgbọ́n àsìkò tó dé sí ibùdó yìí ni a kò mọ̀. Lóòótọ́, ẹni tó bá jẹ́ alágbára láyé àtijọ, tó sì ní àmúyẹ ni wọn fi i jọba, lẹ́yìn ti Ifá bá ti fọre. Kò yá wá lẹ́nu pé wọ́n fi ẹni tí adé ń bẹ lọ́wọ́ rẹ̀ jẹ ọba nítorí àwọn ohun àmúyẹ ọba wà ni sàkání rẹ̀.
Ní ìparí, Finnegan (1970:368) sọ nínú ọrọ rẹ pé: …they (myths) depict the deeds of human rather then supernatural heroes and deal with or allude to, events such as migrations, war, or the establishment of ruling dynasties.
Èyí ni pé ìtàn ìwáṣẹ̀ jẹ́ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ ti pẹ́, ó ń sọ nípa ènìyàn akọni àti awọn nnkan to yi i ka bí ìrìnàjò láti ibi kan sí èkejì, ogun jíjà ati bí wọn ṣe tẹ ìlú dó. Encyclopaedia Britanica (1960:54) ṣàlàyé pé ìtàn ìwáṣẹ̀ jẹ́ ìtàn nípa àṣà tí ó ń ṣàlàyé nípa ènìyàn, ẹranko, òrìṣà àti ẹ̀mí àìrí. Irú ìtàn yìí kì í sọ àkókò gan-an tí ìṣẹ̀lẹ̀ ṣẹ́ ṣùgbọ́n wọn jẹ́ kí ìtàn ní kókó àti ìṣẹ̀lẹ̀ tí a kò lò rí nínú ìtàn lásán. Ìtàn ìwáṣẹ̀ máa ń jẹ ọ̀nà kan pàtàkì láti ṣàlàyé ìgbé ayé tó ti kọjá. Ò máa ń sọ nípa bí àwọn ènìyàn ṣe dé sí ilẹ̀ kan ati ìdí tí àwọn kan fi jẹ gàba lórí àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀. Volume Library (267) tilẹ̀ sọ pé o yẹ kí ìgbàgbọ́ wa rọ̀ mọ́ ìtàn ìwáṣẹ̀ nítorí ó jẹ́ mọ́ àṣà bí o tilẹ jẹ́ pé kò sí ẹni tó mọ ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn bẹ́ẹ̀ ṣùgbọ́n ohun ti a mọ̀ nip é ìtàn ìwáṣẹ̀ ti wáyé lásìkò tó ti pẹ́.
A kò lè fọ́wọ́ rọ́ ìtàn ìwáṣẹ̀ ìlí Ẹ̀fọ̀n-Alàayè ṣẹ́yìn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé nínú àwọn ìtàn tí àwọn òpìtàn sọ fún wa, ìdáṣọró okùn-ìtàn wà níbẹ̀ ṣùgbọ́n nnkan tó ṣe pàtàkì ní pé ẹni tó tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n Alàayè dó wá láti Ilé-Ifẹ̀ ní àsìkò ìgbà kan tí a kò mọ̀. Ìlú ibi ti wọ́n tẹ̀dó sí tù wọn lára, wọ́n sì ń gbé ibẹ̀ títí dí òní.
Àkíyèsí: A yọ iṣẹ́ yìí láti inú àpilẹ̀kọ fún Oyè Ẹ́meè I.A. Ologunleko.


text:
Miriam Makeba
Miriam Makeba (4 March 1932 - 10 November 2008)[2] je ara orile-ede Guusu Afrika to je akorin ati alakitiyan awon eto arailu. O gba Ebun Grammy o si gbajumo bi Mama Afrika.
Igba ewe[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Zenzile Miriam Makeba je bibi ni Johannesburg ni 1932. Iya re je Swazi sangoma ati baba re, to ku nigba ti Miriam je omo odun mefa, je Xhosa. Gege bi ewe, o korin ni Kilmerton Training Institute ni Pretoria, ibi to ti keko fun odun mejo.
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ Miriam Makeba official website
- ↑ Some sources (e.g. [1]) give 9 November as her date of death, however her official website gives 10 November


text:
Welcome International Students
中文 Deutsch Èdèe Yorùbá EnglishFrançais日本語
한국어PortuguêsPycckийEspañolSvenska
Eya ikeko fun asa lati orile agbaye ti ile eko Gustavus Adolphus ki gbogbo yin ti ewa ni ibi ni ojo oni.
Ase tan lati ri wipe awon akeko lati orile agbaye ri iranwo to joju lati pari eko won.
A o se akitiyan ati iranwo lati ri wipe gbogbo igbese lati bere eko, yan ise itanna ati
lati pari eko ni gbogbo akeko ri gba lati owo wa ati bebe lo. Awon oluko ti ojoju tio si muna ni owa ni ile eko Gustavus Adolphus, won si se tan lati sise po pelu awon akeko lati ri wipe won yege ninu eko won. Ile eko wa je ibi ti abo ati ife po ti asi nlo po pelu ife. Apejo eyin akeko lati orile agbaye se pataki si ile eko yi, papa ju lo asa, imo ati oye
ti e o fi kun eyi ti oti wa ni ile ni ile eko Gustavus Adolphus. Enikeni ti o ba ni ibere tabi ti ofe iranwo ki olo si ori ero computer, ati se orisirisi
itanna lati se alaye tabi da yin lohun opolopo ibere ti e le ni fun eya ti on gba akeko wole ni ile eko. Ti e ba si fe ele wa ba wa fun ibere ti e ba ni.
contact us if you have any questions.


text:
Maurice Wilkins
Maurice Hugh Frederick Wilkins CBE FRS (15 December 1916 – 5 October 2004) je omo New Zealand ara Ilegeesi asefisiksi ati asebioloji onihoro, ati elebun Nobel ti iwadi re ko ipa lori oye sayensi ita yanyan, iyasoto isotopu, iwokekere oloju ati X-ray diffraction, ati si idagbasoke radar. O gbajumo fun ise re ni King's College London lori igbamu DNA. Fun ise yi, ohun, Francis Crick ati James Watson gba Ebun Nobel fun Iwosan 1962, "fun iwari nipa igbamu onihoro awon onikikan nukleiki ati pataki re igberin ifitonileti ninu awon eroja alaaye."[1]
Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
- ↑ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962. Nobel Prize Site for Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962.


text:
Ìnáwó
Sé Yorùbá bò wón ní “Se bó o ti mo eléwàà sàpón. Ìwòn eku nìwòn ìté.” Won a sì tún máa pa á lówe pé “ìmò ìwòn ara eni ni ìlékè ogbón nítorí pé ohun owó mi ò tó ma fi gògò fà á, í í já lu olúwarè mólè ni” áyé òde òní, àwon òdó tilè máa ń dásà báyìí pé “dèédèé re, ìgbéraga ni ìgbérasán lè.” Wón máa ń so èyí fún eni tí ó bá ń kojá ààyè rè ni. Gégé bí òro ogbón kan se wí pé “ni àtètékóse ni òrò wà,” béè náà ni ètò ti wà fún ohun gbogbo láti ìpilèsè wá. Ètò ní í mú kóhun gbogbo rí rémú. Olorun ògá ògo to da ayé. Ó fi eranko sígbó {àwon olóró}. Ó tún fi eja síbú. Ó fi àwon eye kan sígbó. Ó fi àwon mìíràn sílé. Àdìmúlà bàbá tó ju bàbá lo tún fi ààlà sáààrin ilè, omi òkun, àti sánmò. Ohun gbogbo ń lo ní mèlò-mèlo. Bàbá dá àwa omonìyàn kò fi ojú wa sí ìpàkó. Kò fi esè wa sórí kí orí wá wà lésè. Elétò lOlórun gan-an.
Kíni ètò? Ètò jé ònà tí à ń gbà láti sàgbékalè ohun kan tàbí òpòlopò nnkan lójúnà àti mú kí ó se é wò tàbí kó se é rí tàbí kó dùn ún gbó sétí. A sèdá orúko yìí gan-an ni. Ohun tí a tò ní í jé ètò. Èwè, ìnáwó ni ònà tàbí ìwà wa lórí bí a se ń náwó. Ohun pàtàkì ni láti sètòo bí a óò se máa ná àwon owó tó bá wolé fún wa. Ní àkókó ná, èyí yóò jé kí á mo ìsirò oye owó tó ń wolé fún wa yálà lósè ni o tàbí lósù, bí ó sì se lódún gan-an ni. Bákan náà, yóò tún mú kó rorùn fún wa láti mo àwon ònà tí owó náà ń bá lo. Síwájú síi, ètò yóò ràn wá lówó láti le ní ìkóra-eni-níjàánu lórí bí a se ń náwó wa. Bí a bá ti mú ìsàkòtún tán, tí a tún mú ìsàkòsì náà, ìsàkusà ni yóò kù nilè. Tí a bá yo ti ètò kúrò nínú ojúse ìjoba pàápàá sí ará ìlú, eré omodé ni ìyókù yóò jé. Gbogbo àwon eka ìjoba pátá-porongodo ló máa ń ní àgbékalè ìlànà tí won yóò tèlé lati mo oye owó ti won n reti ati eyi ti won óò na bóyá fún odidi odún kan ni o tàbí fún osù díè. Èyí ni wón n pé ní ‘ÈTÒ ÌSÚNÁ’ Ìdí nìyí tó fi se pàtàkì fún gbogbo tolórí-telémù, tònga-tònbèrè ki kúlukú ní ètò kan gbòógì lónà bí yóò se máa náwó rè. Yorùbá bò wón ní, “eku tó bá ti ní òpó nílè, kì í si aré sá. Bí a bá ti se àlàkalè bí a óò se náwo wa yóò dín ìnákùùná kù láwùjo wa. Ìnáwó àbàadì pàápàá yóò sì máa gbénú ìgbé wo wá láwùjo wa. Mo ti so léèèkan nípa àwon eka ìjoba métèètà orílè èdè yìí tí wón máa ń sètò ìnáwó won. Àwon wo ló tún ye kó máa sètò ìnáwó? Àwon náà ni àwon òsìsé ìjoba, àwon onísòwò, àwon omo ilé-ìwé, níbi àseye. Àwon òsìsé ìjoba gbodò sètò ìnáwó won kó sì gún régé. Ìdí ni pé, èyí ni yóò jé kí owó osù won tó í ná. Eni tó ń gba egbèrún méwàá náírà lósù tí kò sì fi òdiwòn sí ìnáwó rè nípa títò wón léseese le máa rówó sohun tó ye láàákò tó ye nígbà tí ó bá ti náwó rè sí àwon ohun mìíràn tó seése kó nítumò sùgbón tí kì í se fún àkókò náà.
Irú won á wá má ráhàn owó tósù bá ti dá sí méjì tàbí kí wón je gbèsè de owó osù mìíràn. Síwájú sí i, àwon onísòwò gbódò máa sètò to jíire lórí ìnáwó won. Nípa síse èyí, won óò ni ànfààní láti mò bóyá Oláńrewájú ni isé won tàbí Oláńrèyìn. Níbi tí àtúnse bá sì ti pon dandan, “a kì í fòdù òyà sùn ká tó í nà án ládàá,” won kò nì í bèsù bègbà, won óò sì se àtúnse ní wéréwéré. Àwon omo ilé-ìwé gan-an gbodò mò pé ká sètò ìnáwó eni kì í sohun tó burúkú bí ti í wù kó mo. Gégé bí omo ilé èkó gíga, béèyàn bá gbowó fún àwon orísirísi ìnáwó láti ilé lórí èkó eni, ó seése kí irú eni béè máa ná ìná-àpà tó bá dé ààrin àwon elegbée rè. Irú won ló máa ń pe òsè tí wón bá ti ilé lódò àwon òbí won dé ní ‘Ose ìgbéraga’ Èyí kò ye omolúàbí pàápàá. Ó sì ń pè fún àtúnse. Síse ètò tó gúnmó lórí ònà tí à ń gbà náwó kò pin sí àwon ònà tí mo sàlàyé rè sókè yìí. Mo fé kó ye wá pé a le sètò ìnáwó wa níbi àwon orísisi ayeye bí ìsomolórúko [tàbí ìkómójáde], ìgbéyàwó, oyè jíje, ìsílé, àti ìsìnkú àgbà àti béè béè lo. Yóò ràn wá lówó láti fi bí a se tó hàn wá ká le mo ohun tí a óò dágbá lé níbi irúfé àseye tí a bá fé í se. Nípa béè a ò ní í sí nínú àwon tó máa ń pa òwe tó máa ń mú kí won kábàámò nígbèyìn òrò. Òwe won ni, “rán aso re bí o bá se ga mo.” Èyí tí won ì bá fi wí pé “rán aso re bí o bá se lówóo rè sí.” Bí eni tó ga bá rán aso rè ní ‘bóńfò’ bó se lówó mo ni, kò sì fé í sàsejù. Irú eni béè le ti mò pé alásejù péré ní í té. Bí a bá wá fé láti sètò ìnáwó wa, ó ye ká mò pé ìtòsè ló lÒyòó, Oníbodè lo làààfin, enìkan kì í fi kèké síwájú esin. Iwájú lojúgun í gbé. Ìnáwó tó bá se kókó jùlo tó sì ń bèèrè fún ìdásí ní kíákíá ló ye ká fi síwájú bí a se ń tò ó ní eseese. Bí a bá wá kíyèsí pé ètò tí a là sílè ti ju agbára wa lo, e jé ká fura nítorí pé akéwì kan wí pé:
“E fura óò!
E fura óò!
Páńsá ò fura
Páńsá jááná
Àjà ò fura
Àjá jìn
Ońlè tí ò bá fura
Olè ní ó ko o…”