text:
טאלעדא
Toledo (שפאניש: Toledo; לאטייניש: Toletum, אראביש: طليطلة) איז א שטאט פלאצירט אין צענטראלער שפאניע, 70 ק"מ דרום פון מאדריד. ער איז די הויפטשטאט פונעם פראווינץ פון טאלעדא. די שטאט האט א שטח פון 232.1 ק"מ2 און א באפעלקערונג פון 82,489 אין 2010.
אין 1986 האט אונעסקא פראקלאמירט די שטאט א וועלט ירושה ארט פאר זיין ברייטע קולטורעלע און מאנומענטשאלישער ירושה, ווי אויך א געוועזנע הויפטשטאט פון דער שפאנישער אימפעריע און ארט פון קאעקזיסטענץ פון קריסטלעכע, איסלאמישע און יידישע קולטורן, און דערצו דער ארט ווי די וויזיגאטן האבן שטארק גערודפ'ט די יידן.
צווישן די חשובע מענטשן און מאלער געבוירן אין טאלעדא איז על גרעקא.


c: text/html

text:
געשמעלץ
א געשמעלץ אדער לעגירונג (ענגליש: alloy) איז א געמישעכץ פון צוויי מעטאלן (אדער א כעמישער עלעמענט מיט א מעטאל) וואס זענען געמישט מיט פארשידענע מעטאל עלעמענטן.
צו מאכן דעם געשמעלץ, שמעלצט מען די צוויי באשטאנדטיילן, און מען מישט זיי ווען זיי זענען פליסיג. ווען זיי קילן אפ, ווערט דער געשמעלץ הארט.
די מערסטע גענוצטע געשמעלצן זענען:
- מעש ווערט געמאכט פון 35% צינק און 65% קופער. מען ניצט אים פאר מוזיקאלישע אינסטרומענטן, צירינג און קראנען.
- שטאל ווערט געמאכט פון 99% אייזן און 1% קוילנשטאף. מען ניצט אים פאר געצייג, אויטאמאבילן, מאשינען, שינעס און באלקנס.
- זשאווערפרייער שטאל ווערט געמאכט פון 18% כראם, 80.6% אייזן, 1% ניקל און 0.4% קוילנשטאף. מען ניצט אים פאר בעשטעק, טעפ און כירורגישע געצייג.
- בראנדז ווערט געמאכט פון 87.5% קופער און 12.5% צין. מען ניצט אים פאר שיפן און שרויפן.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ברית מילה
ברית, אדער ברית מילה איז איינס פון די חשוב'סטע מצות אין די תורה.
עס ווערט געטאן אויף די אבר פון א זכר. מען שנייט דאס הייטל, וואס דעקט איבער די עטרה.
אינהאַלט
די מצוה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די מצוה ווערט ערשט דערמאנט אין די תורה אין פרשת לך לך ווי השי"ת זאגט פאר אברהם אבינו ע"ה אז ער זאל זיך און אלע זכרים פון זיין הויזגעזינד מל זיין. אברהם אבינו איז דעמאלט אלט געווען 99 יאר, זיין נאמען איז דעמאלט געטוישט געווארן צו אברהם פון אברם. צוזאמען מיט אים האט זיך אויך גע'מל'עט זיין זוהן ישמעאל און זיין קנעכט אליעזר, ווי אויך אלע אנדערע זכר פון זיין הויזגעזינד.
- אברהם אבינו ע"ה האט נישט געהאט ווער זאל אים מל זיין ווערט געברענגט אין מדרש אז השי"ת האט אים מל געווען.
- א יאר שפעטער ווען עס איז געבוירן געווארן צו אים זיין זוהן יצחק האט ער אים גע'מל'עט צו אכט טעג, אזוי ווי השי"ת האט אים געהייסן.
- עס ווערט נאכאמאל דערמאנט שפעטער אין די תורה עטליכע מאל, בעיקר אין פרשת תזריע, ווי עס שטייט אז מען זאל מל זיין א יעדעס זכר צו אכט טאג נאכן געבוירן ווערן.
- עס איז אינערסאנט אנצומערקן אז די גמרא אין מסכת נדה זאגט אז פארדעם איז עס צו אכט טאג און נישט פריער, ווייל א פרוי איז טמא טומאת ילדת פאר א זכר ביז זיבן טעג נאך דער לידה, און עס איז נישט שיין אז אלע זאלן זיין בשמחה ביי די סעודה און די עלטערן זאלן זיין טרויערדיג ווייל זיי קענען נאך נישט האבן קיין שייכות איינער מיטן צווייטן.
וואס שניידט מען אראפ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען שניידט אראפ א הייטל וואס דעקט איבער דעם גאנצן עטרה.
די מצוה פון ברית מילה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די מצוה איז איינגעטיילט אין דריי:
חיתוך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז שניידן די הויט.
פריעה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז דאס אויפרייסן דאס אונטערשטע הייטל אויף דעם אבר.
מציצה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז אויסנאגן דאס בלוט פון די שניט, די גמרא זאגט אז דאס איז פאר געזונטהייט סיבות. עס איז מקובל, און אזוי ווערט געברענגט אין הלכה דאס צו טאן מיטן מויל, און דאס ווערט אנגערופן מציצה בפה.
מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כסא של אליהו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – כסא אליהו
וויבאלד אליהו הנביא קומט צו יעדן ברית, גרייט מען אהן אַ שיין בענקל און מען רופט דאס כסא של אליהו, מען לייגט דאס קינד אויפ'ן כסא של אליהו פאר'ן ברית. א טייל האבן דעם מנהג אז דער סנדק מיט'ן קינד אויף זיין שויס זיצן אויף דעם.
סנדק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – סנדק
מען איז מכבד א חשוב'ן איד מיט סנדקאות.
קריאת השם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען גיבט א נאמען דאס נייע געבוירן קינד.
סעודת הברית[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען פירט זיך ביי אלע אידן אז מען מאכט א סעודה נאכן ברית, דאס איז אַ סעודת מצוה און א בכור מעג אויספאסטן ערב פסח פאַר אזא סעודה. עס ווערט געברענגט דווקא צו עסן פלייש אדער עופות ביי דער סעודה וויבאלד עס איז א חשוב מאכל. אבער ס'איז היינט שטארק איינגעפירט אז וויבאלד א ברית קומט געווענליך פאר אינדערפרי און מענטשן גלייכן נישט זיך פליישיג צו מאכן אינדערפרי, געבט מען א מילכיגן פרישטיק אנשטאט.
פארוואס האט גאט געהייסן זיך מל זיין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פראגע פארוואס איז נישט קיין נארישע. אידישע קינדער זענען מקיים גאטס געבאטן, און יעדע זאך האט א טעם. נישט איין טעם אדער סיבה, נאר מערערע. פשוט'ע סיבות און העכערע סיבות. מיסטישע און לאגישע. זאכן וואס מיר פארשטייען נישט און זענען העכער אונזער שכל, איז אויך גענוג סיבה פארוואס מיר דארפן פאלגן און אננעמען דעם געבאט. אבער יעדע מצוה האט א טעם דערביי, און די ראשונים מיטשען זיך גענוג צו טרעפן וואס מער טעמים פארוואס גאט האט אזוי געהייסן.
דא ביי ברית מילה, זאגט די תורה ארויס, אז דאס מל זיין דעם אבר הזכר, איז אן אות, א צייכן, צווישן אידן מיט גאט פון דער וועלט, אז דאס אידישע פאלק באלאנגט צו אים. און דאס איז אונזער סימבאל.
דער גרעסטער פון די חוקרים און פיליזאפן ביי אידן, דער הייליגער רמב"ם, זאגט אז דאס מל זיין איז אפצושוואכן און נידערן דעם כח התאוה, אז די תאוה ביים אידישן פאלק זאל נישט זיין אויף אזא מאסיוון פארנעם, ווי ביי דעם גוי. [1]
דער רמב"ם, אויסער דעם וואס ער איז געווען א דינאמישער פארשער, א פיליזאף פון העכסטן קאליבער, איז ער אויך געווען דער גרעסטער דאקטאר און מעדיצינישער עקספערט אויף דער וועלט אין זיינערצייט. און ווי מיר זעען האט ער אויך פארשטאנען מיט זיין חכמה אז דאס אראפנעמען די ערלה (אויבערשטע הייטל), פאראורזאכט דאס רעדוצירן דעם כח התאוה.


text:
געלט אויטאמאט
א געלט אויטאמאט איז א מאשין וואס פארזארגט געוויסע באנק דינסטן, ווי ארויסנעמען געלט און קאנטראלירן וויפיל געלט איז געבליבן אין דער קאנטע, צו סיי וועלכע צייט, דורך א "דעביט קארטל", כאטש דער באנק איז פארמאכט. אויך קען מען ניצן א קרעדיט קארטל צו בארגן געלט.
טייל געלט אויטאמאטן לאזן אריינגעבן געלט אין דער קאנטע, באצאלן חשבונות און ענדערן דעם געהיימען קאד פון א באנק קארטע.
די אויטאמאטן זענען אפטמאל אין א וואנט וואו מען קען צוקומען פון דער גאס, אזוי איז ער ניצבאר א גאנצן טאג. אנדערע אויטאמטן געפינען זיך אין איינקויף צענטערס.
צו ניצן א געלט אויטאמאט דארף מען אריינשטעקן א דעביט קארטל אדער א קרעדיט קארטל, און אויך אריינקלאפן א פין נומער, א קאד פון פיר ציפערן.
דער ערפינדער פונעם ערשטן געלט אויטאמאט איז דזשאן שעפארד-באראָן, וועלכער האט געוואוינט אין ענגלאנד.
ער האט דערציילט אז עס איז בייגעפאלן איין נאכט ליגנדיג אין בעט. דורכאויס די קומענדיגע פּאָר טעג איז ער ארומגעגאנגען פון באנק צו באנק אין ענגלאנד, אבער קיינער האט נישט געוואלט אננעמען זיין בייפאל. יעדער האט געזאגט אז דאס וועט מאכן אז באנדיטן זאלן האבן א גרינגערן וועג זיי צו בארויבן.
ביז ער איז אנגעקומען צום "בארקליס" באנק, וועלכער האט אנגענומען זיין בייפאל און זיך תיכף גענומען צו דער ארבעט פון פאקטיש ערצייגן אזעלכע מאשינען.
נאך עטליכע וואכן איז זיי געלונגען צו ערצייגן אזא סארט מאשין אין וועלכן מען האט געדארפט אריינלייגן א פּין-נומער צו קענען ארויסנעמען די געלט דערפון.
דער מאשין איז באלד געווארן גאר שטארק סוקסעספול און פאפולער, און עס האט זיך צעשפרייט איבער די גאנצע וועלט. און היינט האלט עס ביי דעם אז כמעט יעדער וועלכער פארמאגט א באנק-קאנטע וולא זיך נישט געקענט באגיין אן דעם.
דער ערשטער מאשין איז נישט געווען צופיל ווייניגער פארגעשריטן ווי די היינטיגע.


text:
טויזנט און איין נעכט
טויזנט און איין נעכט (אראביש: كتاب ألف ليلة وليلة קיטאב אַלף לילה וַלילה) איז א ציקל פון מעשיות פון אראביע און פערסיע. די מעשיות זענען אין דריי שיכטן.
- דער העכסטער שיכט איז די מעשה פון דער מלכה שעהעראזאדע וואס האט געדארפט אנהייבן יעדע נאכט א נייע מעשה פאר איר מאן, דער סולטאן, אבער זי האט נישט געענדיקט די מעשה כדי ער זאל דארפן לאזן זי לעבן.
- דער צווייטע שיכט איז די מעשיות אליין
- דער דריטער שיכט איז עטלעכע מעשיות וואס האבן א נאראטאר וואס דערציילט די מעשה.
צוויישן די מענטשן וואס ווערן דערמאנט אין די מעשיות זענען די היסטארישע פיגורן הארון אל-ראשיד (דער אבאסישער כאליף), זיין גרויס-וויזיער, דזשאפאר אל-בארמאקי, און דער בארימטער דיכטער אבו נואס,
יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנדערע האלטן אז עטלעכע צוואנציק פון די מעשיות שטאמען פון יידישע מקורות


text:
מדרש רבה
מדרש רבה איז א מדרש אויף דער תורה און חמש מגילות, אויף סדר בראשית ווערט ער אנגערופן "בראשית רבה", אויף סדר שמות - שמות רבה א. א. וו. אזוי אויך אויף מגילת שיר השירים ווערט עס אנגערופן "שיר השירים רבה", אויף רות - "רות רבה" און אזוי ווייטער.
דער מדרש איז דער גרעסטער פון מדרשים וואס אונז האבן, בדרך כלל האבן אידישע גדולים געלרענט דעם מדרש מער ווי אנדערע מדרשים, וויבאלד עס איז דא דערין דער גרעסטער חומר, אויך אזוי ווי אלע גדולי ישראל האבן דערין געלענרט אין מען האט עם מגיה געווען, און מפרש געווען, איז דאס דער מערסטע קלאר מדרש.
דער ספר רב פעלים שרײַבט אז אזוי ווי תלמוד בבלי איז די מערסטע מוגה פון אלע אנדערע מדרשים און ספרים חיצונים, אזוי אויך איז דער מדרש רבה די מערסטע מוגה פון אנדערע מדרשים.
פון די באקאנטע מפרשים אויף מדרש רבה זענען.
א) מתנת כהונה.
ב) יפה תואר.
ג) נזר הקודש.
ד) הגהות הרז"ו.
ה) ידי משה.


text:
טאגא
טאגא (פראנצויזיש: Togo), אפיציעל די טאגאלעזישע רעפובליק (פראנצויזיש: République Togolaise), איז א לאנד אין מערב אפריקע. ער גרענעצט גהאנע אין מערב, בורקינע פאסא אין צפון, און בענין אין מזרח. אין דרום האט ער א בארטן לאנג 56 ק"מ אויפן איינגאס פון גינע, און דארט געפינט זיך די הויפטשטאט לאמע. זי באדעקט א שטח פון בערך 57,000 קוואדראט ק"מ.
בערך 6.7 מיליאן מענטשן וואוינען אין טאגא, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. טאגא איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער און אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט פראנקרייך געהערשט איבערן לאנד ביז 1960, ווען טאגא איז געווארן אומאפהענגיק.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען ווייסט ווייניג וועגן דער היסטאריע פון טאגא ביזן 15טן יארהונדערט, ווען פארטוגעזישע פארשער זענען אהין געקומען. נאך דעם האט אנגעהויבן דער שקלאף האנדל, און במשך 200 יאר איז דער ראיאן געווען א צענטער פאר אייראפעער וואס האבן געזוכט שקלאפן.
ראיאנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טאגא איז צוטיילט אין פינעף ראיאנען. פון צפון צו דרום, הייסן די ראיאנען סאוואנע, קארא, סענטראלע, פלאטא און מאריטים.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור (2011). טאגא די וועלט פאקטבוך. דערגרייכט דעם 29סטן יוני, 2011.


text:
שמעון שמואל פרוג
שמעון שמואל פֿרוג (רוסיש: CeMëH ГpиropbeBич Фpyr; 1860, יידישע לאנדווירשטשאפטלעכע קאָלאָניע באָבראָווי קוט, כערסאָנער געגנט, רוסלענדישע אימפעריע – 1916, אָדעס) איז געווען א ייִדישער דיכטער, וועלכער האָט געשריבן איבערהויפּט אויף רוסיש און אויף יידיש, איינער פון די וויכטיקסטע דיכטער פון דער באוועגונג "חיבת ציון". אָבער זײַן ראָליע אין דער ייִדישער ליטעראטור איז ניט באגרענעצט מיטן אידעאָלאָגישן אינהאלט פון זײַנע ווערק.
דער בארימטער היסטאָריקער פון דער ייִדישער ליטעראטור ישראל צינבערג האָט געשריבן, אז "פרוג איז דער ערשטער לויט דער צײַט ייִדיש-שפּראכיקער דיכטער מיט א בולט אויסגעדריקטער אינדינווידועלקייט; ער האָט געגעבן דעם ייִדישן פערז שיינקייט פון מעלאָדישקייט, וועלכע זײַנען געווען אומבאקאנט פריִער". יעקב בירענבוים, איינער פון די רעדאקטאָרן פונעם "לעקסיקאָן פון דער נײַער ייִדישער ליטעראטור" האָט געשריבן וועגן פרוגס שעפערישן אויפטו: פרוגן איז אויסגעקומען דורכצופירן אין דער ייִדישער פּאָעזיע א מעשה-בראשית, אוועק פון פארטיקן און אָנהייבן קנעטן און פורעמען דאָס ליד אויפסנײַ אין א פּאָעזיע, וואָס האָט ניט געוווּסט פון מאָדערניזם". אויך אין זײַן רוסיש-שפּראכיקע שאפונג איז געווען הויך אָפּגעשאצט. שאָול טשערניכאָווסקי האָט געהאלטן, אז "איר אויפבלי האָט די רוסיש-ייִדישע ליטעראטור דערגרייכט אין שמעון שמואל פרוגס לידער". פרוגס דיכטונג האָט משפּיע געווען אויף די קלאסיקער פון דער הײַנטצײַטיקער העברעיִשער דיכטונג חיים נחמן ביאליק און שאָול טשערניכאָווסקי און אויף אנדערע ייִדישע און העברעיִשע דיכטער פון זייער דור. יוסף גדליה קלויזנער האָט געשריבן אין זײַן ארטיקל וועגן פרוגס דיכטונג, אז "ער איז א גאָלדענער רינג צווישן גאָרדאָן און ביאליק. גאָרדאָן איז נאָך זײַן לערער, און וואָס איז שייך צו ביאליקן און טשערניכאָווסקין, אין ביִאָגראפיעס סײַ פון דעם סײַ פון יענעם קען מען געפינען, אז פרוג האָט געהאט א באדײַטנדיקע השפּעה אויף אָט די צוויי באנײַער פון דער העברעיִשער דיכטונג". במשך פון זײַן גאנצן שעפערישן וועג האָט פרוג געשריבן אויף ייִדיש און אויף רוסיש, נאָר שטארבנדיק האָט ער אָנגעשריבן עטלעכע לעצטע לידער זײַנע אויף העברעיִש.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון זײַנע ביכער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שמעון שמואל פרוג, לידער און געדאנקען, אָדעס, 1896.
אלע שריפטן פון ש.פרוג אין דרײַ בענדער, ניו-יאָרק, 1927
שמעון-שמואל פרוג, אויסגעקלעבענע שריפטן, בוענאָס-אײַרעס, 1972
CTиxoTBopeHия C.Г.Фpyra B Tpex ToMax, C.-ПeTepбypr, 1897
שירי פרוג (העברעישע איבערזעצונג פון יעקב קאפּלאן), ווארשע, תרנ"ח-תרנ"ט.
שירי שמעון שמואל פרוג (העברעישע איבערזעצונג פון אברהם לעווינסאָן), תל אביב, תש"א.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אברהם לעווינסאָן, שמעון שמואל פרוג, אינעם פּראָיקעט "בן יהודה"
- זאב (וֶועלוול) טשרנין, "שמעון שמואל פרוג - בין רוסית ליידיש", חוליות: דפים למחקר ספרות יידיש ותרבותה, 6: 99–114, 2000: http://aleph.haifa.ac.il/www/public/fulltext/chuliot/2007/000338822.pdf


text:
26סטן מיי
דעם 26סטן מיי איז דער 146סטער טאג פון יאר (147סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 219 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1538 - די שטאט גענף פארטרייבט זשאן קאלווין
- 1918 - גרוזיע פראקלאמירט די דעמאקראטישע רעפובליק פון גרוזיע, וואס האט זיך געהאלטן ביז 1921
- 1986 - דער אייראפעישער פארבאנד אדאפטירט דעם פאן פון אייראפע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1949 - ווארד קאנינגהאם, ערפינדער פון דער וויקי
- 1953 - מייקל פארטילא, בריטישער פאליטיקער
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 946 - עדמונד דער ערשטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 921)
- 1999 - אלטע פייגא טייטלבוים, סאטמארער רביצין
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גרוזיע - נאציאנאלער טאג


text:
פלוגות השדה
פלוגות השדה אדער פעלד איינהייטן, איז געגרינדעט געווארן אין מאורעות תרצ"ו-תרצ"ט, דורך די הגנה פירערשאפט, אנשטאט צו ווארטן ביז די אראבער קומען אריין אין יידישע שטעט, זענען ארויס אינדרויסן פון די שטעט, און אפגעווארט די אראבער, און זיי אטאקירט.
געגרינדעט אין 1937. זיי פלעגן אפטמאל אטאקירן אראבישע דערפער, און דערנאך צאמנעמען אלע איינוווינער, און געזוכט וואפן אין די הייזער, און אויפשטענדלער צווישן די איינוווינער.
אין 1938, זענען די איינהייטן געווארן נאציאנעל אקטיוו, אין באשיצן די לאנד פון אראבישע אויפשטענדלער, קאמאנדיר איז געווען יצחק שדה. אין 1939 זענען די איינהייטן אויפגעלעזט געווארן, און צונויפגעשמאלצן געווארן מיט אנדערע גרופעס, וואס האבן אויך געקעמפט אין די רעוואלט.
אין 1940 איז געגרינדעט געווארן, די פעלד מיליטער, וואס איר אויפגאבע איז געווען דער זעלביקער.


text:
װיקיפּעדיע:שמועס
אויפן הייך פון יעדן זייטל אין וויקפידיע וועט איר באמערקן א שמועס טאב. דאס עפֿנט דעם רעדן בלאט וואס דינט פאר אלע באניצערס זיך דורכרעדן און דיסקוטירן פארשידענע מיינונגען בנוגע צום תוכן פון דעם ארטיקל.
אלע רעדן וואס האט נישט מיטן ארטיקל, זאל מען נאר שרייבן אין דעם באניצער:רעדן.
געדענקט זיך אייביג אונטערשרייבן אייער חתימה נאכן ענדיגן צו רעדן, אזוי ווייסט מען ווער רעדט.
ווען איר וועט זיין ביים רעדן זייט, וועט איר מערקן א פּלוס סימבאל (+) (אדער ביים נייעם אויבערפלאך א טאב "צושטעלן טעמע"), דאס דינט אנצוהייבן א נייעם טעמע, מיט א נייעם קעפל אינעם רעדן בלאט.
אלס הקדמה וועלן מיר שטעלן די ווערטער פון ר' דוד שי, וואס ער איז דער גרעסטער וויקאפיד אין דער העברעישער וויקיפעדיע הדיון הוא נשמת אפה של ויקיפדיה, והמפתח לאיכותה ולאמינותה. החוכמה היא להקפיד שדיון פורה לא יהפוך לוויכוח סרק. לפני כתיבת תגובה בוויכוח, ראוי לחשוב רגע: האם התגובה מוסיפה משהו למה שכבר נאמר? האם היא נאמרת בצורה שלא תלהיט את הרוחות לחינם? האם הנושא ראוי להתווכח עליו? האם זו השקעת הזמן הטובה ביותר לקידומה של ויקיפדיה? האם המטרה היא טובת הקוראים, ולא השגת ניצחון במאבק שהניצחון בו אינו ראוי להפוך למטרה? אם התשובה לכל אלא חיובית, התגובה חשובה ביותר. אם אחת התשובות שלילית, מוטב להרחיב קצרמר
אינהאַלט
דער סימבאל ":"[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויב איר ענטפערט אויף א געוויסע הודעה אין דער רעדן-בלאט, הויבט אן די ליניע מיט דער סימבאל (:), אזוי וועט די הודעה אנפאנגען אביסל טיפער, און עס וועט זיין גרינג צו אופמערקן אז ס'איז אן ענטפער אויף די פריערע מעלדונג. ווען איר ענטפערט ווידער אויף די פריערע געענטפערטע מעלדונג, שרייבט צוויי סימבאלן (::), און די הודעה וועט זיך אנפאנגען מער טיפער, אא"וו. ווען די הודעות ווערט שוין גאר טיף, קען מען צוריק אנהויבן פון אנהייב. ווי צ.ב.:
די ערשטע הודעה...
- :די טיפערע הודעה...
- ::די נאך טיפערע הודעה.
ווען די הודעות איז שוין גאר טיף, שרייבט מען אן סימבאלן צו אנפאנגען א נייע סעריע פון טרעפלעך.
נישט צושפרייטן א שמועס אין עטליכע רעדן-בלעטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איר הויבט אן א געוויסע שמועס וועגן א געוויסע טעמע אין א געוויסע רעדן-בלאט, זייט אייך משתדל צו ממשיך זיין די טעמע אין דער זעלבער רעדן-בלאט. אויב איר ווילט אריבערפירן די טעמע אין אן אנדער רעדן-בלאט, דארפט איר דאס אנצייכענען אין די ארגינעלע רעדן בלאט, און געבן א לינק צום נייעם רעדן-בלאט צו ממשיך זיין די דיסקוסיע.
אונטערשרייבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויף רעדן בלעטער איז דער שטייגער אז מען שרייבט אונטער וואס מ'האט געשריבן. מ'קען דאס מאכן מיט די סימבאלן --~~~~ דאס וועט שאפן א חתימה.
באנוצער:רעדן בלאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באנוצער רעדן
- ביי יעדן באנוצער וועט איר טרעפן דעם בלאט דורך דרוקן דעם טעב נעבען זיין נאמען אדער איַי.פי. אַדרעס.
- דאס איז געווידמעט איר זאלט ליינען און שרייבן אלע שאלות הערות און מעלדונגען צו אדער וועגן יענעם באנוצער.
- איר ציל איז ארויסהעלפן דעם פראיעקט וואקסן דורך רעדן איינער צום צווייטן און אנדערע זאלן מיטהאלטן.
- געדענקט זיך אייביג אונטערשרייבן אייער חתימה נאכן ענדיגן צו רעדן, אזוי ווייסט מען ווער און וואס רעדט.
- צו טרעפן אייער חתימה דרוקט פשוט די טעב וואס קוקט אויס ווי א חתימה העכער די גוף פון הודעה.
- עס איז זייער נישט שיין און מענטשליך צו מעקן אייער רעדן בלאט, אבער דערווייל איז דא א חילוקי דיעות צו מען זאל דאס פארבאטן. וויבאלד אונזער הויפט מנהל רוני איז קעגן פארבאטן צו מעקן קען מען דערווייל גארנישט טאן דערוועגן. (אויב א באנוצער איז א אויסערגעווענליכער וואנדאל און מעקט כסדר זיין רעדן בלאט זיך צו באהאלטן זיינע געמיינע וואנדאליזם, מוז מען דאס דאקומענטירן אין געמיינדע בלאט ווייל דארטן טאר קיינער נישט מעקן. און מען וועט פונקטליך קענען מיטהאלטן וואס יענער באנוצער איז אפ טו.


text:
C (פראגראם שפראך)
סי שפראך (C) איז א וויכטיקע פראגראם שפראך געשאפן דורך דעניס ריטשי. C איז די הויפטשפראך פון א סך פראגראם שפראכן.
C שרייבט מען מיט א נאטירלעכע שפראך געבויט פון פארשיידענע פונקציעס, און מען ניצט א קאמפיילער איבערצוזעצן דעם נאטירלעכע שפראך צום מאשינס שפראך.
כאראקטערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנדערש ווי עטלעכע אנדערע פראגראם שפראכן (למשל וויזועל בייסיק) - C באשייד צווישן גרויסע און קליינע לאטיינישע אותיות.
באגריפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קעפלעך טעקעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויבאלד יעדע אפערירן סיסטעם האט אנדערע פונקציעס ווי אזוי זיך צו ווענדן צו די פארשיידענע קאמפיוטער באשטאנדטיילן, וואלט מען דאך געדארפט שרייבן א באזונדער פראגראם פאר יעדע אפערירן סיסטעם, אבער כדי צו פארשפארן פון צו שרייבן דאס זעלבע פראגראם עטלעכע מאל פאר יעדע אפערירן סיסטעם, האט מען באשטימט אן אייניקע קעפל-טעקע מיטן נאמען stdio.h (וואס מיינט STandarD Input Output.Header) וואס אנטהאלט די סטאנדארטישע אריינווארג און ארויסווארג פונקציעס. דער שרייבער פירט צו די טעקע אלע סטאנדארטישע פונקציעס, און דער קאמפיילער טוט זיי אויסארבעטן לויט די באשטימטע אפערירן סיסטעם. און דערפאר, אין יעדע C פראגראם אינקלודירט מען די קעפל טעקע stdio.h.
"Hello World" אויף C שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאלגנדיק איז א ביישפיל פון א פראגראם וואס דרוקט ארויס די ווערטער "Hello World" אויפן עקראן:
#include   void main() { printf("Hello, World!\n"); return 0; }


text:
טאני סנאו
טאני סנאו (געבוירן זשון 1 1955) ער איז דער ווייסער הויז אפיציעלער ספאוקסמאן פארן בוש אדמיניסטראציע פון איצטיגער פרעזידענט דזשארדזש דאבעליו בוש.
ער איז געווען א גרויסער קאנסערוועטיווער שריפטשטעלער און קאלומניסט וואס זיינע ווערק זענען געלאפן טעגליך און הונדערטע צייטונגן דורכאויס אמעריקע פון זיין סינדיקירטער קאלום.
ער האט אויך געהאט א ספעציעלער פאקס ניוז נאכטליכע טעלעוויזיע שוי פאר זיך.
ער איז געווען דער דרשה שרייבער פונעם פאטער דער געוועזענער פרעזידענט זשארדזש הערבערט בוש.
ער פלעגט אסאך אריינזיצן פאר ראש לימבאו ווען לימבאו איז געגאנגן וואקאציעס.
דערנאך האט ער געהאט זיין אייגן סינדיקירטער ראדיאו שוי.
ער ליידט איצט פון קענסער.


text:
וועלט
די וועלט איז דער ערד פלאנעט פונעם מענטשלעכן אויסקוק.
לענדער און פעלקער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לענדער פלעגן אמאל באשטיין פון א פאלק מיט איין רעליגיע און איין שפראך. היינט זענען דא לענדער וואס אבלאנגן נישט צו קיין שום רעליגיע און פארטרעטן נישט קיין שום פאלק ווי: שווייץ און די פאראייניגטע שטאטן. שווייץ איז געווען די ערשטע אזא לאנד וועלכע האט זיך געגרינדעט ווען טויזענטער מענטשן פון די דערנעבענדיגע דייטשלאנד, פראנקרייך, און איטאליע האבן זיך באזעצט אויף די הויכע שיינע בערג און צוביסלעך איז געווארן דערפון א לאנד. אמעריקע איז היינט גענוי אזוי טראץ וואס רוב זענען געקומען פון בריטען. אמעריקע האט זיך קונה געווען דער ביישפיל פון דעמאקראטיע און האט אזוי אריינגעשריבן אין איר קאנסטיטוציע אלס דער נומער איינס פליכט.
מדינת ישראל איז געווען די ערשטע לאנד וואס איז צושטאנד געקומען פון איין רעליגיע אבער האט געגרינדעט א ריין דעמאקראטישע לאנד גרייט אנצונעמען יעדן איינעם פון סיי וועלכן גלויבן. מדינת ישראל פארמאגט אין פאקט ניטאמאל א זעקסטל פון כלל ישראל. רוב אידן וואוינען נאך היינט צושפרייט איבער צענדליגער לענדער אין די וועלט.
לענדער זענען שטענדיג געגאנגען און געקומען און די מאכטפולע זענען גרעסער און קלענער געווארן. אלעס איז געווען געוואנדן לויט די שטארקייט וואס מען האט פארמאגט. די וועלט'ס היסטאריע איז פיל מיט בלוט, טויזענטער, אויב נישט מיליאנען, מלחמות זענען פארגעקומען און אלע צייטן און אין אלע לענדער. עס זענען געווען לענדער וואס האבן געפירט די וועלט ביי די נאז און זענען דערנאך צושפליטערט געווארן אויף קליינע שטיקלעך.
עס זענען שטענדיג געווען עטליכע גרויסע לענדער וואס האבן פארנומען דעם "אויבנאן" און זענען געווען די רעדנער פון די וועלט. די נענסטע תקופה צו אונז איז געווען בעפאר די צווייטע וועלט קריג ווען בריטען, פראנקרייך, עסטרייך, רוסלאנד, און פרייסן זענען געווען די פירער פון די וועלט. ווען עס האט זיך געהאנדעלט פון קריג אדער שלום האבן די לענדער ווי פאליציי לייט איינגעטיילט וואס יא און וואס נישט. נאך די צווייטע וועלט קריג, אדער ווי מען רופט עס היינט דעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט, האט זיך די בילד געטוישט און מיט די כוח פון די נארוואס געגרינדעטע "יונייטעד נעשאנס" זענען די פאראייניגטע שטאטן, בריטען, פראנקרייך, די סאוויטן, און כינע געווארן די וועלט פירערס.
טייל פון די לענדער מאכן זיך נישט קיין סאך צו טאן מיט די וועלט'ס געשעענישן נאר שיקן אפאר אויסגעקארגטע טרופן ווען עפעס פאסירט. אמעריקע מיט בריטען זענען די פאקטישע פאליציי אויף די וועלט'ס געשעענישן. עס האט שוין אפגעקאסט טריליאנען דאלארן פאר שטייער צאלער דאס אז די רעגירונגן שטעקן זיך אריין די נאז ווי אימער זיי קענען נאר.
עס זענען פאראן היינט ארום 200 איינארקענטע לענדער אין די וועלט. פון דעם זענען דא אזעלכע גרויסע ווי רוסלאנד און אזעלכע קליינע ווי מאנאקא, צפון אפריקע. עס ווערט געשאצט אז עס זענען היינט דא ארום 6 ביליאן מענטשן אויף די וועלט און עס וואקסט מיט באלד 100 מיליאן א יאר. די פראצענט פון די וועלט'ס וואוקס ווערט קלענער פון יאר צו יאר. ביז 20 יאר צוריק פלעגט די וועלט'ס מענטשהייט וואקסן מיט צוויי פראצענט א יאר. היינט וואקסט עס נישט מער ווי 1.2 פראצענט פער יאר. עס ווערן היינט געבוירן ארום 50 נייע קינדער פער יעדע טויזענט מענטשן. אבער עס שטארבן פיל ווייניגער פון דעם.
ווען מען צוטיילט די וועלט'ס באפעלקערונג ביי די ראיאנען האט אזיע איבער האלב פון די וועלט'ס באפעלקערונג, כינע מיט ארום 1.3 ביליאן און אינדיע מיט עפעס איבער א ביליאן. אייראפע האט ארום 14 פראצענט פון די וועלט'ס באפעלקערונג, דרום און צפון אמעריקע אויך 14 פראצענט, אפריקע 13 פראצענט, און די פאסיפיק אינזלן ארום 1 פראצענט. אינטרעסאנט איז אז די יונייטעד נעשאנס שאצט אז אזיע גייט פארלירן איר פראצענט און אפריקע גייט זיך צום ווייניגסטן דאפלען.
אינגאנצן 1.2 ביליאן מענטשן וואוינען אין די העכסט מאנדיניזירטע לענדער. די איבריגע 4.9 ביליאן מענטשן וואוינען אין די איבריגע לענדער. 9 פון יעדע 10 מענטשן וואס ווערן היינט געבוירן וואוינען אין די אוממאנדיניזירטע לענדער. זיי שאצן אז ביז'ן יאר 2050 וועט די וועלט האבן איבער 9 ביליאן מענטשן.
די זיבן קאנטינענטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט קאנטינענט באדייט די ערד'ס גרעסטע כסדר'דיגע באהעפטיגונג פון לאנדמאסע.
א קאנטינענט איז אנגעזען פון אן אינזל אדער האלבאינזל נישט בלויז אויף איר גרויסקייט אין סייז נאר אויך אויף איר געאלאגישע סטרוקטור און אנטוויקלונג. די זיבן קאנטינענטן אין די רייע לויט איר גרויסקייט אין סייז זענען: אייראזיע (קאנווענציאנעל באטראכט אלס די צוויי קאנטינענטן פון אייראפע, אינדיווידועל די צווייטע קלענסטע, און אזיע), אפריקע, נארט אמעריקע, סאוט אמעריקע, אנטארקטיק, און אויסטראליע.
די קאנטינענטעל שטח – אלע לאנד וואס הייבן זיך העכער די ים פלאך – קומט אן צו 29 פראצענט פון די וועלט'ס סך הכל אין שטח. מער ווי צוויי דריטל פון די קאנטינענטעל'ס שטח ליגט צפון פונעם עקוואטאר. (דער עקוואטאר איז אן אויסגעטראכטער ליניע ארום די ערד וועלכער איז די זעלבע ווייטקייט פון די נארט און סאוט פאל און צוטיילט די ערד צו צפון און דרום האלבקיילעך.)
אין צוגאב, די קאנטינענטעל מאסעס נעמט אריין די איינגעטונקענע קאנטינענטעל אפלייג, וועלכע גייט בארג אראפ פון די אקעאן'ס ברעגעס פונעם קאנטינענט צו טיפקייט פון ארום 600 פיס (138 מעטער). ביילאפיג ביי דעם פונקט הייבט זיך אן די מער שארפע (מיטאמאליגע) שפרונג צו די אקעאניק פארטיפונג באקאנט אלס "די קאנטינענטעל סלאופ".
אויב די קאנטינענטעל אפלייגן ווערן אריינגערעכנט אין חשבון וועט די סך הכל קאנטינענטעל שטח פארמערט ווערן צו 35 פראצענט פון די ערד'ס אויבערפלאך. אינזלן וואס שטייען אויף א קאנטינענטעל פאליציע פון אן אנגעגעבענע קאנטינענט ווערן געווענליך פאררעכענט אלס א טייל פון דעם קאנטינענט. א פראמינענטער ביישפיל איז גרויס בריטאנען און אירלאנד אין אייראפע.
אין געאלאגיע, ווי געזאגט, ווערן די קאנטינענטן געמאסטן אויף גאר אן אנדערן חשבון אויף וועלכע געאפיזיקיסטן האבן יארן לאנג געארבעט צו פארשן. זייער חשבון לויפט אויפ'ן סטרוקטור פון די ערד אונטער דעם קאנטינענט לויט איר שאק כוואליע און היץ. מיר וועלן זיך נישט אריינלאזן אין דעם פשעטל ווייל עס איז נישט דאס פלאץ פאר דעם און עס פארלאנגט זיך אויך א היבש ביסל שטערן איינקנייטשונג.
למעשה ווערט די סדר פון די קאנטינענטן אויסגערעכענט לויט די געאלאגישע חשבון ווי פאלגנד: אפריקע, אנטארקטיקע, אזיע, אויסטראליע, אייראפע, צפון אמעריקע און דרום אמעריקע.
די מאפע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון ווען די וועלט שטייט האבן מענטשן געשטרעבט צו מאכן מאפעס פון לענדער אדער שטעט. פארשטייט זיך אז די אלע מאפעס זענען קיינמאל נישט געווען ריכטיג ווייל עס איז געמאסטן געווארן לויט'ן חשבון וויפיל מייל מען האט גערעכנט אין די ברייט און אין די לענג פון איטליכער שטאט באזונדער. מען קען נאך היינט טרעפן אלטע מאפעס וואס זענען זייער גרייזיג.
יעדעס לאנד פלעגט זיך צייכנען א אייגענע מאפע און מען פלעגט עס מערערע מאל צוזאמענשטעלן און מאכן א וועלט מאפע. ביז פאר 500 יאר צוריק האט די גאנצע וועלט נישט געהאט קיין אנונג אז עס עקזעסטירט א יבשה אריבער דעם אנטלאנטיק אקעאן. איר קענט זיך שוין פארשטעלן וויאזוי אזא מאפע האט אויסגעקוקט...
ווען מען האט דאס ערשטע מאל ארויפגעשיקט די מאפע אין ספעיס איז די אינטרעסאנטסטע זאך דערפון געווען די בילדער וואס די ראקעט האט גענומען פון די וועלט. מענטשן זענען באגייסטערט געווארן צו זען די וועלט אין א באל.
מאפעס ווערן איבערגעמאכט פון צייט צו צייט מיט נייערע מעטאדן. מען נוצט היינט גאר סאפיסטיקירטע ראדארן און מייקראסקאפס אויסצוצייכנען א פונקטליכע מאפע וואס מיר זעען היינט.


text:
ישראל בר און
ישׂראל בר-און (געב. אין באר שבע דעם 31סטן יאנואר 1989; כ"ה שבט ה'תשמ"ט) איז א ישראלדיקער זינגער. ער האט געוווּנען אין דעם 6טן פארמעסט-טעלעוויזיע פראגראם כוכב נולד.
ישראל בר-און איז געוואקסן און דערצויגן געווארן אין א פרומע משפחה. ער האט פארלאזט די רעגיליעזע ווען ער איז געווען 18 יאר אלט. אויך זיין עלטערער ברודער דורון בר-און איז א יוצא בשאלהניק. נאך זיין פארלאזן דעם פרומען וועג האט ישראל אפגעהאקט אינגאנצן קשר מיט זיינע עלטערן, אבער נאך וואס ער האט געווונען אין דער כוכב נולד פראגראם האט זיין מאמע אים שטארק געבעטן זאל ער קומען באזוכן זיינע עלטערן, און ישראל האט גערן געקומען זיי באזוכן.


text:
טור דע פראנס
טור-דע-פֿראנס, (פראנצויזיש: Tour de France) וואס מיינט דער טור פון פֿראַנקרײַך, איז דער נאָמען פון די גרעסטע ראָד-בײַזיק געלאָף. עס װערט געפירט איין מאל א יאָר אין פֿראַנקרײַך אין אַ אָרביט פון-3,400 ק"מ במשך 21 טאָג. דער געלאָף גייט דורך פֿראַנקרײַך, איטאַליע און שפּאַניע. דער װאס ענדיקט דעם געלאָף מיט די װינטסיקסטע געזאַמלטע צײַט, ער איז דער געװינער.
דער געיעג איז פארגעקומען צום ערשטן מאל אין 1903. אין יאָר 1998 האָט מען אנטדעקט ביי א טייל ספארטלער אז זיי האבן געניצט א באזונדער דראג (וואס הייסט "דאָפּינג") וואס מאכט זיי טרייבן שנעלער, און צוליב דעם האט מען זיי פארשיקט פונעם געיעג.


text:
סאמיר דזשאדזשא
סאמיר דזשאדזשא (געבוירן 25סטן אקטאבער 1952)איז געווען שעף פון גענעראל שטאב פון די לבנון קרעפטן ביי דעם לבנון בירגער קריג. ער איז פאראורטיילט געווארן צו עטליכע לעבנסלענגליכע טערמינען אין טורמע צוליב פארברעכנס, וואס ער איז באשולדיקט געווארן אין באגיין, דורכאויס דעם בירגער קריג, דער איינציקער אין לבנון, וואס איז סיי ווען, געברענגט געווארן צום געריכט, פאר קריגס פארברעכנס.
זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאמיר איז געבוירן אין עין רומאנע, א שטעטל פון קריסטן, א פארשטאט פון ביירוט, זיין פאמיליע זענען מאראנען. ער האט געלערנט מעדיצין אין אמעריקאנער אוניווערסיטעט אין ביירוט, וואו ער איז געווארן א רעכטער אקטיוויסט, און ער האט זיך אנגעשלאסן צו דער פאלאנגען פארטיי. ער איז געווארן אן אונטערטאן פון באשיר זשומייעל, אין 1978 האט ער אנגעפירט די אטאקע קעגן די טיגערס און אומגעברענגט דעם זון פון פרעזידענט סולימאן פראנזשיע.
אין די אכציגע יארן, איז סאמיר געווארן הויפט פון לבנון קרעפטן אין צפון, ווי אויך האט ער טיילגענומען אין די שווערע שלאכטן קעגן סיריע, אין דער שטאט זאכלא. און אין 1983, ביי די שלאכטן אויף דער שאף געגנט פון לבנון בארג, קעגן די דרוזן, און קעמפער פון וואליד זשומבלאט, האט ער קאמאנדירט, אבער די קריסטן האבן פארלוירן אין דעם קריג.
נאך איבערקערענישן וואס איז פארגעקומען אינערהאלב די לבנון קרעפטן, איז סאמיר געווארן שעף פון די קרעפטן, אין 1986. און אין 1989, האט ער איינגעשטימט אונטערצושרייבן דעם טייף אפמאך, וואס האט פארענדיקט דעם קריג, און א פייער שטילשטאנד, איז אנגענומען געווארן דורך די צוויי קעמפערישע פארטייען, אנהייב איז ער געשטאנען צוזאמען מיט מישעל אאון, קעגן אפמאך. אבער גאנץ שנעל האט זיך סאמיר אפגעשאקלט פון אים, און ווען אאון האט פרובירט אונטערצוברענגען די קרעפטן, האבן זיי זיך גענומען שלאגן מיט כח.
נאכן קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען סיריע האט איינגענומען באאבדע, האט מען אים פארגעשלאגן צו ווערן א מיטגליד אין דער נייער רעגירונג, אבער זייענדיק אין דער אפאזיציע, האט ער נישט געוואלט זיין אין א פרא סירישער רעגירונג. אין 1994, האט א באמבע אויפגעריסן אין א קירכע, און ער איז באשולדיקט געווארן, אין פרובירן אויפשאקלען דאס לאנד, און אין אומברענגען א פריערדיקן פרעזידענט, און א צווייטן פרעזידענטס פאמיליע. דעמאלט איז ער פאראורטיילט געווארן צו לעבנסלענגליכער טורמע; ווען ער איז געזעצן אין טורמע, האבן די קריסטן אנגעהאלטן זייער שטיצע אין אים, און פארלאנגט זיין באפרייונג.
נאך דעם טענענבוים איבערקערעניש, אין יאר 2005, האט דער פארלאמענט אים פארגנאדיקט, און ער איז ארויס פון טורמע. אין אן אינטערוויו האט סאמיר געזאגט, אז די פיר איראנע דיפלאמאטן זענען אומגעקומען דורך די פאלאנגען, אין ביירוט. און זענען נישט אין ישראלס הענט.


text:
מייבאק
מייבאק איז א אולטרא לוקסוס אויטא וועלכע ווערט געמאכט דורך דיימלער-קרייסלער. דער אויטא קאסט נאנט צו א האלב מיליאן דאלאר און ווערט ספעצעיעל דעזיינט פאר גאר רייכע קונדן וועלכע ווילן האבן דאס בעסטע באקוועמליכקייטן מעגליך אין אן אויטא.
דאס געבורט פון מייבאק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מייבאק איז נישט קיין נייער נאמען, עס איז אן אויטא וועלכע איז געווען אין פולן שוואונג אין די ערשטע יארן פונעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט. די פירמע איז געגאנגן שלאפן עטליכע צענדליג יארן שפעטער און איז יעצט צוריק אויפגעלעבט געווארן דורך דיימלער-קרייסלער (מערצעדעס) וועלכע האט געוואלט טראגן די פאן פון לוקסוס אויטאס.
וואס עפעס דיימלער –קרייסלער?
אין 860' האבן זיך ווילהעם מייבאק און גאטליב דיימלער זיך געטראפן און אנגעפאנגן געהיימע פלענער צו אנטוויקלן אן אויטאמאביל וועלכע וועט זיין בעסער און באקוועמער ווי די אנדערע מאדנע אויטאס וועלכע האבן אין יענע צייטן אנגעהויבן אריינקומען אין אייראפע. 25 יאר דערויף איז זייער פירמע שוין געשטאנען אונטער'ן נאמען "אינטערנעל קאמביושן ענדזשינס און אויטאמאבילן" און האבן ערצייגט איר ערשטן מאדעל וועלכע האט פארמאגט א 0.5 פערד-קראפט מאטאר. עטליכע יאר דערויף האבן זיי ערצייגט א פרישן מאדעל וועלכע איז שוין געפארן אויף 4 רעדער און זיי האבן דאס שטאלצערהייט געפירט צו א אויטא פארשטעלונג אין פאריז ווי די קאנסומער איז געשטאנען צוגענאגעלט, באטראכטנדיג די דעטאלן פון די מייסטער ארבעט וועלכע די צוויי אינדזשינירן האבן צוזאמענגעשטעלט. 5 יאר דערויף האט די פירמע ערצייגט די וועלט'ס ערשטע 4 צילינדער מאטאר און פון דאר און ווייטער איז היסטאריע. די צוויי האבן זיך אפגעטיילט און די ריזיגע און פרעסטידזשפולע פירמע מערצעדעס איז געבוירן געווארן און זי האט שטארק מצליח געווען. דאקעגן איז מר. מייבאק געבליבן אביסל אויסגעשפילט און זיינע קינדער האבן שפעטער פארמאכט די פירמע. די לעצטע אויטא וואס די פירמע האט פראדוצירט איז געווען אין 941' און האט געהייסן עס-דאבעליו 42.
אירע אויטאס האבן שוין דעמאלט געהייסן צו זיין גאר גוטע אויטאס און זענען גענוצט געווארן דורך גאר רייכע ביזנעס פיגורן צווישן די יארן פון 921' ביז 941' ווען די צווייטע וועלט קריג האט פיזיש צוקלאפט די גאנצע עקאנאמיע און מייבאק איז געבליבן א קרבן.
וואס איז א מייבאק?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א מייבאק איז א אולטרע לוקסוס אויטא וועלכע קען אקאמאדירן 4 פאסאזשירן אויף די באקוועמיליכסטן אויפ'ן וואס סיי וועלכע אויטא האט אמאל געגעבן.
ווי דערמאנט זענען פאראן 2 מאדעלן די 57 און די 62 וועלכע זייער ענליך איינע צו די אנדערע מיט די אויסנאם אז די 62 איז פיל לענגער און האט אויך מער לוקסוס ווי די 57. די עקסטערע האלבע מעטער גיט דעם 62 גאר אסאך פלאץ אינעם אונטערשטן טייל פון די אויטא ווי עס זענען פאראן 2 פול רעקליינט זיצן מיט א העכסט פארגעשריטענער סקיי-לייט ווינדאו וועלכע טוישט אירע קאלירן לויט די שטארקייט פון די זון אדער לויט דאס געמיטער פון דעם עושר וועלכע זיצט אינעווייניג.
אינעווייניג אינעם מייבאק איז פאראן יעדע לוקסוס וועלכע מען קען אריינשטעלן אין א אויטא. יעדע שטריך וועלכע געפינט זיך אין סיי וועלכע אנדערע טייערע אויטא איז דארט אויך פאראן אבער אין צוגאב זענען פאראן אזעלכע פונקציעס וועלכע מען האט קיינמאל פריער נישט געטראכט אריינצושטעלן אין אן אויטא. אט א טיילווייזע ליסטע:
• אן אריינגעבויטע רעפרידזשערעיטאר וועלכע נוצט איר אייגענע קאמפרעסאר.
• די פריער דערמאנטע קלוגע דאך פענסטער.
• קליינע סאלאר צעלן וועלכע אקטיוויזירן א ווענטולאציע סיסטעם ווען מען לאזט דעם אויטא געפארקט אונטער א הייסע זון.
• 10 עיר-בעגס. 4 ארגינעלע פאר אלע 4 פאסאזשירן, 4 זייטיגע עירבעגס, און צוויי פירהאנגן.
• לופט פילטערס וועלכע רייניגן די לופט וואס קומט אריין אינעם אויטא.
• שרייבן טישלעך וועלכע קומען ארויס פון די פארדערשטע צוויי זיצן.
• מולטי מידיא שפילער מיט גרויסע סקרינס פארענט פון די צוויי אונטערשטע זיצן.
• פירהאנגן צו באדעקן די פארדערשטע און אונטערשטע פענסטער.
• א קלוגע רעמאוט סיסטעם וועלכע שפארט אויף און צו דורך גיין נאנט אדער אנדערע וועגן.
• פולע רעקליינער אונטערשטע זיצן.
• אינטערקאם צווישן די פארדעשטע און אונטערשטע זיצן.
• עלעקטראנישע פענסטער וועלכע קען אפטיילן צווישן די פאדערטשע און אונטערשטע זיצן וועלכע קען אויך ווערן טונקעל אדער ליכטיגער.
• א באוס מוזיק סיסטעם מיט 21 ספיקערס.
• די טייערסטע איטאליע לעדער און עכטע אוק האלץ.
די אויטא קען מען אויך באשטעלן מיט בולעט פרוף פענסטער און שטערקערע אייזן וועלכע פארזיכערט אז די פאסאזשירן קענען נישט געשעדיגט ווערן דורך פיינטליכע עלעמענטן. עס פארמאגט אן אינטערקאס צו רעדן מיט איינעם אינדרויסן אן דארפן עפענען די פענסטער און האט ספעציעלע רעדער וועלכע קען פארן אפילו אויב מען לאזט ארויס די לופט.
זיין פארשטעלונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נענסטער אויטא צום מייבאק איז דער ראלס ראיעס פענטאם וועלכער האט ענליכע שטריכן, קאסט אן ענליכן פרייז, און ווערט געקויפט דורך די זעלבע קלאס מענטשן. אבער עס וואלט געווען אינטערעסאנטער צו פארגלייכן דעם מיימאק צו די פאפולערע קארוועט וועלכער האט א גאר גוטער מאטאר און איז איינע פון די בעסטע ווען עס קומט צו מאטאר קוואליטעט. דער קארוועט איז א ספארטס אויטא און דער מייבאק איז א ריזיגער לוקסוסדיגער אויטא-יאכט וועלכע איז איבער 4 פיס לענגער און וועגט איבער 3,000 פונט מער פון דעם קארוועט, וואס טייטש דאפעלט די וואג.
ווען מען שטעלט ביידע אויטאס פאר א מאטאר פארשטעלונג פארמעסט זענען זיי ביידע אייניג און וועלן ארויפציען פון 0 צו 60 מייל פער שטונדע אין 4.9 סעקונדן. אויב מען וועט גיין פון 0 צו 80 מייל פער שטונדע וועט די מייבאק זיין א משהו שנעלער. 7.8 סעקונדן פאר די מייבאק און 7.9 סעקונדן פאר די קארוועט. ווען עס קומט צו ברעיקן איז די מייבאק פיל מער פארגעשריטן און וועט קאמפלעט אראפברעיקן זייענדיג אויף 60 מייל פער שטונדע אין א שטח פון 121 פיס ווען דער קארוועט וועט ברויכן 345 פיס. פארגעסט נישט אז די מייבאק וועגט דאפעלט און איז אנדערהאלבן מאל אזוי גרויס.
דער מאטאר פון דעם מייבאק איז א ווי-12 מאטאר וועלכער אנטהאלט דריי וואלווס פער צילינדער וואס גיט אים 543 פערד-קראפט אין קאנטראסט צו דעם קארוועט מאטאר וועלכע איז גרעסער איז סייז אבער קען נאר פראדוצירן 350 פערד-קראפט. די ברעיקס פון דעם מייבאק זענען די בעסטע וואס מען האט אמאל געמאכט. די פאדערשטע צוויי רעדער פארמאגן ברעיקינג דיסקס פון ביידע זייטן און א ספעציעלע קאמפיוטער באטראכט און פארשטייט וויאזוי דער דרייווער טוט ברעיקן און לויט דעם ווייסט עס וויפיל דרוק צו לייגן מיט אירע 6 ברעיקינג דיסקס.
אן אנדערע קאמפיוטער כאפט אויף די גאנצע צייט ביי וועלכע ווינקלן דער אויטא ווארפט זיך דורכ'ן פארן און טוט לויט דעם אנשטעלן די ספרינגס וויפיל דרוק עס זאל ארויסגעבן צו יעדעס ארט אזוי אז די פאסאזשירן אינעווייניג זאלן גארנישט שפירן אז עס פארט יעצט.
דאס קויפן א מייבאק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז פארשטענדליך אז צו קויפן אן אויטא פון איבער $300,000 גייט נישט אזויווי דאס קויפן א ביליגן אויטא. די פירמע פראדוצירט נאר 1,000 אזעלכע אויטאס פער יאר און די מעגליכע קאסטומערס זענען עקסטרעם ווייניג.
די פירמע האט נאך קיינמאל נישט געמאכט קיין טעלעוויזיע אדער אנדערע סארט אדווערטייזמענט און פלאנט עס נישט אינעם צוקונפט. די אגענטן פאר די פירמע פאלגן נאך ווער זענען די רייכסטע מענטשן אויף די וועלט און נוצן א דירעקטע מעיל קאמפיין זיי צו מאכן אינטערעסירט אין דעם אויטא. איינמאל איינער פון זיי אינטערעסירט זיך מער וועגן דעם שיקט מען אים ארויס א ספעציעלע בראשור אין א טייערע גלאזערענע שאכטל מיט זיין נאמען ארויפגעקריצט דערויף וועלכע קאסט עטליכע הונדערט דאלאר. אינעם בראשור ווערט ציטירט די היסטאריע פון דעם אויטא, וואס עס באווייזט, און וויפיל עס קאסט.
אויב איינער איז אינטערעסירט דאס צו קויפן האט ער איינס פון די צוויי ברירה'ס: אדער אראפפארן קיין סינדלפינגן, דייטשלאנד וואו די אויטא ווערט געמאכט. אדער גיין צו געוויסע מערצעדעס דילערס איבער'ן לאנד וועלכע זענען קואליפיצירט צו פארקויפן דעם טייערן אויטא. אין גאנץ נארט אמעריקע זענען אין דעם פארגאנגענעם יאר נאר באשטעלט געווארן 40 אזעלכע אויטאס וואס מיינט אז נישט אפילו אין יעדע שטאט איז פאראן איינער וואס פארמאגט אזא אויטא.


text:
20סטן יאנואר
20 יאנואר איז דער 20סטער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 345 טעג (346 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1667 - די פוילישע-ליטווישע קאמאנוועלט טרעט אפ קיעוו, סמאלענסק, און אוקראינע מזרח פון דניעפער צו רוסלאנד אין דעם אפמאך פון אנדרוסאווא.
- 1986 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך און פראנקרייך זענען מודיע וועגן דער קאנסטרוקציע פונעם קאנאל טונעל.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1775 - אנדרע-מארי אמפער, פראנצויזישער פיזיקער (געש' 1836)
- 1908 - יעקב בראנאווסקי, יידישער מאטעמאטיקער, דיכטער און פיזיקער (נפ' 1974)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1639 - מוסטאפא דער ערשטער, סולטאן פון דער אטאמאנישער אימפעריע (געב' 1592)


text:
רעגיי
רעגיי (ענגליש: Reggae) איז א זשאנער פון מוזיק פון דזשאמייקע. טייל רופן אלע מוזיק פון דזשאמייקע רעגיי. רעגיי האט אנגעהויבן אין די סוף 1960ער יארן. אין רעגיי קלאפט דער באס פויק ביי יעדן צווייטן און פערטן טאקט. די מערסטע געניצטע אינסטרומענטן אין רעגיי זענען פויקן, גיטאר, סאקסאפאן, טרומייט און טראמבאן.
ראסטאפארי גרופעס אפטמאל שפילן רעגיי צו זינגען רעליגיעזע געזאנגען.
די ערשטע רעגיי זינגער זענען געוואן באב מארלי, פיטער טאש און באני וויילער.
רעגיי האט געהאט א שטארקן איינפלוס אינעם פאראייניגטן קעניגרייך אין די סוף 1970ער יארן.
רעגיי ווערט געשפילט היינט אין דרום אמעריקע, ענגלאנד, איסלאנד, פוילן, דרום אפריקע און די פיליפינען.


text:
פרשת תולדות
תולדות איז די זעקסטע סדרה פון ספר בראשית פון תורה.
דער ערשטער פסוק פון די פרשה איז: "וְאֵלֶּה תּוֹלְדֹת יִצְחָק, בֶּן-אַבְרָהָם, אַבְרָהָם הוֹלִיד אֶת-יִצְחָק.".
עס איז דא צוויי אפטייטשונג אויף דעם ווארט "תולדות", די אנגענומענע טייטש פון די וועלט איז "קינדער", דאס מיינט דער פסוק דערציילט ווער זענען געווען די קינדער פון יצחק.
אבער עס זענען דא אנדערע תורה קאמענטעריעס, וואס טייטשן דאס ווארט "תולדות" אלס "לעבנס-געשיכטע", אדער "ביאגראפיע", דאס מיינט די תורה הייבט אן צו שילדערן די ביאגראפיע פון יצחק. וויבאלד ביי די ענדע פון די פריערדיגע פרשה ווערט געשילדערט די פטירה פון אברהם אבינו, זאגט יעצט די תורה, אז פון דא הייבט זיך אן די געשיכטע פון יצחק.
דאס זעלביגע ביי נח שטייט אויך "אֵלֶּה, תּוֹלְדֹת נֹחַ--נֹחַ אִישׁ צַדִּיק תָּמִים הָיָה, בְּדֹרֹתָיו, אֶת-הָאֱלֹהִים, הִתְהַלֶּךְ-נֹחַ" און אויך ביי יעקב שטייט, "אֵלֶּה תֹּלְדוֹת יַעֲקֹב, יוֹסֵף בֶּן-שְׁבַע-עֶשְׂרֵה שָׁנָה", מיינט דאס ביידע אז די תורה שילדערט די געשיכטע פון נח און יעקב.
און די דאזיגע פרשה ווערט געשילדערט די פאלגנדע געשיכטעס:
- יצחק מיט רבקה וואס זענען עקר און עקרה בעטן צום אייבערשטן זיי זאלן האבן א קינד. רבקה געבוירט צווילינג, יעקב מיט עשו. יצחק האט ליב עשו ווייל ער ברענגט אים עסן, און רבקה האט ליב יעקב. עשו פארקויפט די בכורה פאר יעקב.
- עס ברעכט אויס א הונגער אין ארץ ישראל, יצחק גייט קיין גרר. דארט גראבט ער גריב מיט וואסער. דער ארטיגער קעניג, אבימלך, פארבאט יעדן צו טשעפען יצחק. יצחק ווערט זייער רייך, די קנעכט פון אבימלך זענען איהם מקנא און קריגן זיך איבער ברינען גרובער.
- יצחק ווערט אלט, און שיקט עשו צו ברענגן צו עסן און דערנאך אים בענטשן. רבקה שיקט יעקב דערפאלגרייך אויסכאפן די ברכות. עשו ווערט זייער אויפגעברויזט און שווערט צו טייטן יעקב. רבקה און יצחק שיקן יעקב אנטלויפן קיין חרן ווי ער זאל אויך דארט זוכן א שידוך.


text:
נעפטון
דער נעפטון (ענגליש: Neptune) איז דער אכטער פלאנעט פֿון דער זון און דער פערטער גרעסטער און דריטער מאסיווסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם. נעפטון איז 17 מאל גרעסער ווי דער ערד-פלאנעט, א ביסל גרעסער פון זיין "צווילינג" אוראנוס. נעפטון ארביטירט די זון 30 מאל אזוי ווייט ווי די ערד.
מ'האט אנטדעקט נעפטון דעם 23סטן סעפטעמבער, 1846, נאך דעם וואס מען האט גערעכנט לויטן ארביט פון אנדערע פלאנעטן אז ס'איז דא נאך א פלאנעט.
מ'האט פארגעשטעלט פארשידענע נעמען פארן פלאנעט. אין פראנקרייך האט פארגעשטעלט פראנסוא אראגא דעם נאמען לעוועריע.


text:
5טן אויגוסט
דעם 5טן אויגוסט איז דער 217טער טאג פון יאר (218טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 148 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1391 - פאגראמען קעגן יידן אין טאלעדא און בארצעלאנע. אסאך יידן פארלאזן די שטעט.
- 1772 - דאס ערשטע צעטיילן פון פוילן
- 1944 - חורבן אייראפע - ווארשעווער געטא אויפשטאנד: איינסן פון די עס עס און ווערמאכט פירן ארויס און הרגענען 40,000 בירגער.
- 1960 - אויבער וואלטע (היינט בורקינע פאסא) ווערט אינגאנצן אומאפהענגיק פון פראנקרייך.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1802 - נילס הענריק אבעל, נארוועגישער מאטעמאטיקער (געש' 1829)
- 1930 - ניל ארמסטראנג, אמעריקאנער אסטראנויט, ערשטער מענטש צו גיין אויף דער לבנה (געש' 2012)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1942 - יאנוש קורטשאק, פירער פון דעם יתומים אנשטאלט אין ווארשע, דערמארדעט אין טרעבלינקע מיט זיינע שילערן (געב' 1878)


text:
סידי
סידי (ר"ת פון ענגליש CD - Compact Disc). דאס איז א רעקארד-דיסק וואס מען קען אויף איר היטן דיגיטאלישע אינפארמאציע ווי פון א קאמפיוטער אדער מוזיק. דאס פארבייט די אלט-מאדישע קאסעטעס און פאטיפאן פלאטעס.
ווי אזוי ארבעט דאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א סידי איז א דיסק - וואס מיינט א פלאכע רינדיגע זאך - וואס האט אויף זיך ארויף געשמירט א מאטריאל וואס שפיגלט צוריק ליכט, א לעיזער ליכט - וואס איז זייער פונקטליך - שיינט דערויף א לעיזער שטראל וואס שפיגעלט צוריק צו א אויג וואס ליינט די שטראל, אויב עס שיינט צוריק דאן מיינט דאס אז עפעס איז פארשריבן דארט, אויב נישט מיינט דאס אז גארנישט איז פארשריבן דארט. וויבאלד דיגיטאל אינפארמאציע איז געשריבן אין ביינערי וואס נוצט נאר צוויי סימבאלן קען מען אזוי פארשרייבן זייער אסאך אינפארמאציע.


text:
װיקיפּעדיע:ביוראקראט
א ביוראקראט האט דעם כח:
- געבן ביוראקראט אדער סיסאפ רעכטן צו א באניצער (אבער נישט אוועקנעמען);
- שטעלן אדער אראפנעמען דעם באט פֿאן פון א קאנטע;
- ענדערן דעם נאמען פון א קאנטע.
ער איז העכער ווי א סיסאפ מיט דעם אז ער קען טוישן נעמען אין פאל עס איז א באליידיגונג זעה למשל זאלי ער קען דאס טוישן עס זאל נישט זיין אזוי טשעפענדיג פאר א געוויסע קרייז, און אפהיטן די אלע באטיילונגען.
אבער לגבי מיינונגען און מעקן סתם אזוי האט ער די זעלבער כוח ווי א איינפאכער באנוצער. ער קען נאר העלפן האלטן ריין פון וואנדאלן און טעכנישע הילף צו פארבעסערן.
היינט זענען נישטא קיין ביוראקראטן פאר דער יידישער וויקיפעדיע (אויטאמאטישע ליסטע). טאמער מ'דארף א ביוראקראט מוז מען ווענדן צו די סטוארדן אויף מעטא-וויקי.


text:
1978
1978 איז דאס 78סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1978 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
היסטאריעש געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן יוני - די סאלאמאן אינזלען ווערן אומאפהענגיק פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
- 13טן יוני - צה"ל ציט צוריק פון לבנון.
- 3טן נאוועמבער - דאמיניקא ווערט אומאפהענגיק פון בריטאניע.
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דעם 8טן דעצעמבער - גאלדא מאיר, פרעמיערע מיניסטארקע פון ישראל (געב' 1898)


text:
דרום פאלוס
דער דרום פאָלוס, אויך באקאנט אלס דער געאגראפֿישער דרום פאָלוס, איז דער דרומסטער פונקט אויף דער אייבערפֿלאך פון דער ערד. ער ליגט אויף דער קאנטינענט אנטארקטיקע, קעגן איבער דעם צפון פאלוס. ער איז דאס ארט פון דער פאראייניגטע שטאטן אמונדסען-סקאט דרום פאלוס סטאנציע, וואס איז אויפֿגעשטעלט געווארן אין יאר 1956 און זײַט דעמאלסט איז געשטאבט פערמאנענט. דער געאגראפישער דרום פאלוס איז נישט דער זעלבער ווי דער דרום מאגנעטישער פאלוס.
אזוי ווי דער באגריף פֿון טאג און נאכט ווענט זיך אויף דעם וואס דער ערד דרייט ארום איר אקס, איז דאס נישט שייך ביים פאלוס, וואס דרייט זיך נישט. א האלב יאר, פון סעפטעמבער ביז מארץ (דער דרומדיגער זומער) איז טאג און א האלב יאר, פון מארץ ביז סעפטעמבער, איז נאכט. קיין צייט זאנע איז נישטא ווײַל אלע זאנעס קומען צוזאם ביים פאלוס. פראקטיש האלט מען די זעלבע צײַט ווי ניי זילאנד אזוי ווי מ'פֿירט אלץ צום פאלוס מיט א טראנספארט פון דארטן.
דער געאגראפישער דרום פאלוס איז מארקירט מיט א קליינעם שילד אין דעם אייז, וואס מען דארף רוקן יעדן 1טן יאנואר ווייל דאס אייז האט זיך אינצווישן גערוקט. דער שילד ווייזט די טעג ווען ראאלד אמונדסען און ראבערט סקאט זענען אנגעקומען צום פאלוס, און אויך די הייך, 2,835 מעטער.


text:
- היים
- וועגן קקןוועגן קקן
- באַהעפטן קקןבאַהעפטן קקן
- נייַעסנייַעס
- וויסן
- פאָרשונגפאָרשונג
- מיין קקן / באָינקמיין קקן / באָינק
- שטיצן
די ציטערן-קאַטשער נעץ
הער קוואַקע-קאַטשער נעטוואָרק איז אַ קאַלאַבראַטיוו איניציאטיוו פֿאַר דעוועלאָפּינג דער וועלט ס גרעסטן, נידעריק-פּרייַז שטאַרק-באַוועגונג סייזמיק נעץ דורך יוטאַלייזינג סענסאָרס אין און אַטאַטשט צו אינטערנעט-פארבונדן קאָמפּיוטערס. מיט דיין הילף, די קוואַקע-קאַטשער נעטוואָרק קענען צושטעלן בעסער פארשטאנד פון ערדציטערנישן, געבן פרי ווארענונג צו שולן, גוואַלד ענטפער סיסטעמס, און אנדערע. די קוואַקע-קאַטשער נעטוואָרק אויך גיט בילדונגקרייז סאָפטווער דיזיינד צו העלפן לערנען וועגן ערדציטערנישן און ערדציטערניש כאַזערדז.
ינסטאַלירן
א קליין און נידעריק וישאַלט באַוועגונג סענסאָר איז אינסטאַלירן צוזאמען מיט דעם פּאָטער קקן סאָפטווער.מער אינפֿאָרמאַציע →
מאָניטאָר
סענסאָר דאַטע ריווילז נאָענט פאַקטיש-צייַט רעדינגז פון ערדציטערניש לאָוקיישאַנז, און מאַגנאַטוד.
מער אינפֿאָרמאַציע →
ייַנטיילן
באַלעבאָס קאָמפּיוטערס ופּלאָאַד זייער סענסער דאַטע גלייַך צו די אָנליין קקן נעץ צו זיין פּראַסעסט.מער אינפֿאָרמאַציע →
סאַן פֿראַנסיסקאָ בייַ שטח רעסידענץ! צייכן אַרויף דאָ!
לעצטע נייַעס
קקן אַפּ פֿאַר באָינק אויף אַנדרויד פאַראַנען
קקן איצט לויפט אויף אַנדרויד אָרעם-פּראַסעסער דעוויסעס (פאָנעס, טאַבלאַץ, עטק) דורך באָינק פֿאַר אַנדרויד, וואָס איז בנימצא אויף די Google פּלייַ קראָם: הטטפּס://play.google.com / קראָם / אַפּס / פרטים?שייַן = עדו.בערקעליי.באָינק עס איז רעקאַמענדיד צו לויפן ניצן די פעליקייַט סעטטינגס – הייסט קקן וועט לויפן אויף אייער אַנדרויד מיטל ווען עס ס טשאַרדזשינג (“בייַ …לייענען מער →
קקן 2013 באַגעגעניש
קקן ריסערטשערז באגעגנט אין האַרבסט אַגו באַגעגעניש אין סאַן פֿראַנסיסקאָ אויף דעצעמבער 11, 2013. די געשעעניש אַרייַנגערעכנט די ספּיקערז וואס אַקטיוולי אַרייַנציען צו די קקן פּרויעקט. די אַגענדאַ און פּרעזענטירונג טעקעס קענען זיין דאַונלאָודיד פון די ווייַטערדיק לינקס (גיט די לינקס צו אָפּלאָדירן): הטטפּס://www.dropbox.com/s/d55rimdgjlvsupi/QCN_MEETING_2013.zip און …לייענען מער →
קקן Explorer
וועלן צו מאַכן דיין אייגן סימיאַליישאַנז פון ערדציטערנישן און זען וואָס כאַפּאַנז מיט אַ נעץ פון קקן סענסאָרס? טשעק אויס די קקן Explorer! קקן Explorer אַלאַוז וסערס צו סימולירן ווי די קקן ריספּאַנדז צו אַ ערדציטערניש מיט פארשידענע נומערן און דיסטראַביושאַנז פון קקן סענסאָרס.לייענען מער →
קקן מקור קאָוד בנימצא אויף גיטהוב
מיר זענען עפן אַרויף די מקור קאָד פֿאַר קקן פֿאַר די פון איר וואס ווילן צו עקספּערימענט (לעמאָשל) מיט קקנליווע און די סענסאָרס. די קאָד איז אונטער די “לגפּל” דערלויבעניש (ווי זענען דיפּענדאַנסיז אַזאַ ווי באָינק, קט, עטק) עס זענען פּרויעקט וואָרקספּאַסע פֿאַר ווינדאָוז …לייענען מער →
ניז / קקן עפֿן הויז פֿאַר פיוטשער לערערס
ניז @ וקסב פּערסאַנעל כאָוסטיד אַ עפענען הויז פֿאַר צוקונפֿט וויסנשאַפֿט לערערס אין דער גיווערטז גראַדואַטע שולע פון השכלה אין וק סאַנטאַ באַרבאַראַ אין אפריל 2013. Sandra Seale and Francesco Civilini, ניז פּרויעקט ספּעשאַליסס, געגעבן אַ טריינינג סעסיע אין “מאַכן אייער אייגן ערדציטערניש” ניצן די קקן סענסער. …לייענען מער →
קקן פעאַטורעד אין טעדקס רעדן
פּראָיעקט מיטאַרבעטער דעבי קילב געגעבן אַ טעדקס רעדן אויף 'ניצן ווידעאָגאַמעס צו קולטיוואַטע פיוטשער ססיענטיסץ’ וואָס כולל אַ ווידיאָוגיים באשאפן אַרום די קקן פּרויעקט. טשעק אויס די ווידעא פון איר רעדן דאָ. מיטאַרבעטער פּראָיעקט ססיענטיסט בייַ סקריפּפּס ינסטיטוטיאָן פון אָסעאַנאָגראַפי בייַ וק סאַן דיעגאָ, שטודיום …לייענען מער →
ניו קקן ווייכווארג רעלעאַסעד (וו.7.29), פֿענצטער 8 קאַמפּאַטאַבילאַטי
עס זענען נייַ ווערסיעס פון קקן / באָינק און קקנליווע פֿאַר אַלע פּלאַטפאָרמס, רעכט צו אַפּגריידז אין די באָינק לייברעריז ווי געזונט ווי די אַנטוויקלונג מכשירים אויף מעק (קסקאָדע4) און פֿענצטער (ווס2010). עס איז ניט מער שטיצן פֿאַר די מאָטיאָננאָדע אַקסעלעראַמאַטער, אדער פֿאַר די מעק פּאַוערפּיסי (פּפּק) …לייענען מער →
ניצן קקן און באָינק מיט די ראַספּבעררי פּי מיקראָ קאמפיוטער
אויב איר זענט אינטערעסירט אין די קליינטשיק און ביליק (יו. עס. $35) מאַלענע פּי קאָמפּיוטער איר זאלט זייַן אינטערעסירט צו וויסן אַז איר קענען לויפן קקן און באָינק אויף עס ניצן אונדזער דעביאַן “ווהעעזי” לינוקס פאַרשפּרייטונג בילד, אָדער פּרובירן עס מיט אונדזער באָינק צונויפגעשטעלט פֿאַר די …לייענען מער →


text:
עסטעטיק
עסטעטיק אדער עסטאטיקע - אין איר מער ארגינעלער פארעם פון א גריכיש ווארט איז אן אפטייל פון פילעזאפיע, א מין שאצונג אין א ווערד סיסטעם, וואס שטודירט די טעם פונעם מענטש פון זיינע עמאציאנאלע טיילן, וויאזוי ער כאפט אויף א זאך ווי למשל א בלום צו ער האלט אז עס איז שיין צו נישט. וויבאלד עס איז דאך א מציאות אז על טעם וריח אין להתווכח, גייט דאס בלויז אריין אין פילעזאפיע טערמין'ען דאס אפצושצן. עס איז בעיקר עוסק אין ארט וואס דארטן איז דא גאנעטע בנינים וויאזוי דער מוח רעאגירט בשעת'ן קוקן דערויף.
דאס טוט אפהאנדלען א מענטש'ס פאראורטל, דיסקרימינאציע און משפט'ן וויאזוי די אלע פאקטארן וועלן אויפכאפן ביי אים שיינקייט, עקל, פאן, זיסקייט, נארישקייט, פארוויילונג, הארמאניע, לאנגווייליגקייט, אדער טראגעדיע. א.א.וו. וו.צ.ב.ש. א שיכור האט ליעב עפעס וואס א ניכטערער האט נישט ליעב, אדער א פרומער האט ליעב עפעס וואס א פרייער האט נישט ליעב. די אלע שטודיעס זענען עסטעטיק.


text:
נתן בירנבוים
נתן בירנבוים (דייטשיש: Nathan Birnbaum) (16טן מיי 1864 – 2טן אפריל 1937), אויך באוואוסט מיט דעם פסעוודאנים מתתיהו אחר,[1] איז געווען א יידישער דענקער וואס האט אויסגעקלערט דעם טערמין "ציוניזם". דערנאך איז ער געווארן א יידישיסט און האט אויפגעשטעלט די ערשטע קאנפערענץ פון יידיש.
אין גאנג פון דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער געווארן א בעל תשובה. ענדלעך האט ער זיך איינגעשלאסן אין אגודת ישראל און געווארן איר סעקרעטאר.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בירנבוים איז געבוירן געווארן אין ווין, די הויפטשטאט פון עסטרייך. אין זיין יונגע יארן האט ער געלערנט אין דייטשע שולעס, און האט אויפגעהערט היטן מצוות. ביי די פופצן יאר האט ער, פון א נאציאנאליסטישן באוואוסטזיין, אוריסגעגעבן א העפט קעגן אסימילאציע.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אויפן נאמען פון אלישע בן אבויה, באקאנט אין ש"ס מיטן נאמען "אחר"
- מיכאל קוהנטאפ, "נתן בירנבוים. ביאגראפיע", טיבינגען, 1990


text:
אוראלט עגיפטן
אוראלט עגיפטן אדער אלטערטימלעך עגיפטן איז געווען א ציוויליזאציע בערך פיר טויזנט יאר צוריק ביז די רוימישע אימפעריע האט עס אינוואדירט אין יאר 20-. עס איז געוואקסן לענגאויס דעם נילוס טייך און האט אמאל געהערשט פון דער נילוס דעלטע ביז נוביע, א היסטאריש קעניגרייך אין היינטיגן סודאן.
דער נילוס האט געברענגט א סאך וואסער אין עגיפטן, האט דאס לאנד געהאט גוטע תבואה, ווי ווייץ און גערשט. די דערפאלג פון דער אוראלטער עגיפטישער ציוויליזאציע איז געקומען טיילווייז צוליב זייער פעאיקייט אין אויסניצן די געביטן פון דעם נילוס טאל. די פארפלייצונג און באוואסערונג פונעם טאל האבן פראדוצירט א סך תבואה, וואס האט דערנערט א געדעכטע באפעלקערונג.
די עגיפטן האבן געשריבן אין א כתב וואס הייסט היעראגליפיק. די הערשער פונעם האבן געהייסן פרעה.


text:
וויסנשאפט
װיסנשאַפֿט (העברעיש: מדע. ענגליש: Science) איז די שטודיע און וויסן פון נאטור, דעם אוניווערס און דעם מענטשלעכן קערפער דורך אן אנגענומענעם וועג פון לערנען.
אין אלגעמיין האט וויסנשאפט צו טאן מיט פארשן, ווייל דורכן פארשן דערוווסט מען זיך זאכן. דער וואס פארנעמט זיך מיט וויסנשאפט הייסט א וויסנשאפטלער, און דער וואס פארשט הייסט א "פארשער".
עס איז דא צוויי ערליי סיבות פארוואס א מענטש פארשט, איינע קומט פון א נאטירלעכע נייגעריקייט וואס א מענטש אינטרעסירט זיך צו פארשטיין און ארויס האבן ווי יעדע זאך איז צוזאמגעשטעלט, און נאך א סיבה, איז כדי צו אנטוויקלען און אויפצוטאן פאר דער וועלט אין אלערליי ענינים וו.צ.ב.ש. באשאפן נייע מעדיצינען א.א.וו..
עס איז א כסדר'דיגע טוישענדע וועלט און אלעס גייט קודם אויף טעאריעס געבויט אויף פאקטן, ביז עס ווערט אפגעוואנדען פון נייערע פאקטן.
אינהאַלט
קאטעגאריעס פון וויסנשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביאלאגישע וויסנשאפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיזישע וויסנשאפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאציאלע וויסנשאפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויסנשאפט קעגן רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוב וויסנשאפט וועלט האלט פון די טעאריע פון עוועלאציע. אבער זענען נאך אלס פונקט אזוי גלויביג אין רעליגיע. אמאל אבער איז דער אלגעמיינער וויסנשאפטלעכער געווען מער גלויביג ווי די מאסן, ווייל פאר די טעאריע פון עוועלאשען האט מען אלע וואונדער און חסד פון באשעפעניש אנגעהאנגען אין א גוטער קלוגער באשעפער, היינט צוטאגס גלייבן זיי דאס אלס אן עקסידענט דורך עוועלאציע. אזוי ארום האט זיך געשאפן א קאנטער קולטאר פון גאר פרומע עקסטרמע רעליגיעזע וואס גלייבן נאר אין נפלאות הבורא, שער הבחינה אדער ווי מען רופט דאס אן אין ענגליש אינטעליזשענט דעזיין שטרעמונג קעגן די אלגעמיינע וויסנשאפטלעכע באוועגונג.
די וויסנשאפט באוועגונג איז געשטיצט דורך אלע געלטער פון אלע מאדערענע רעגירונג סיסטעמען פון די מידיע, ביז די חינוך אינסטעטוציעס פון קינדערגארטן ביז די גרעסטע פארש צענטערס און אוניווערסיטעטן וואס פאפמפען אריין אין דעם טריליאנען דולער א יאר אויפצוהאלטן דעם טעאריע. לעומת זה זענען די רעליגיעזע חינוך אינסטעטוציעס מאכטלאז קעגן דעם מעכטיגן אפאראט און סשאפט זיך א מציאות אז רוב וועלט נעמט אן די עוועלאשען טעאריע קעגן די אמונה פון א מנהיג ובורא.
די פרומע באשולדיגען די וויסנשאפטלעכער אין זיין פאנאטישע פאנדאמענטאליסטן, ווייל מ'זעהט אזויפיל שוועריגקייטן, אויסגערעכענטע טיפע פלענער און וואונדער אין די נאטור אז עס אומעגליך צו זאגן אז דאס בלויז אן עקסידענט פון עוועלוציע. זיי זאגן אז וועגן דעם איז וויסנשאפט אזא שטארקע גלויבן, ווייל די אלע וויסנשאפטלעכער ווילן זינדיגן ממילא זוכן זיי א ברעינוואשינג אז עס איז נישטא קיין באשעפער און ציל פון די וועלט כדי מען זאל קענען זינדיגן.
און די וויסנשאפלעכער באשולדיגן צוריק די רעליגיעזע פרומע אין קאמפ מיט וויסנשאפ אז דאס איז פאנאטיש און פאנדאמעטאליסטיש צו גלייבן אז עפעס א העכערע כוח האט געמאכט די וועלט טרוקן אן קיין טוישונגען בשעת ווען זיי זעהן נישט קיין אנדער טעאריע וואס מ'קען פארשטיין, און דאס אז עס איז וואונדערליך און שווער מיט אומפארענטפערטע פראגעס מאכט נאך נישט אויס טעאריע. און די קעגנער פון וויסנשאפט זענען א סכנה פאר די וועלט ווייל זיי ווילן ארויפצווינגען א אומבאזירטע הוילע נישט-וויסנשאפטלעכע תירוץ אויף אלע פראגעס.


text:
30סטן יוני
דעם 30סטן יוני איז דער 181סטער טאג פון יאר (182סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 184 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1960 - די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא ווערט זעלבשטענדיג פון בעלגיע
- 1997 - האנג קאנג קערט צוריק צו כינע, נאך 156 יאר וואס ער איז געווען א בריטישע קאלאניע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1470 - שארל דער אכטער פון פראנקרייך (געש' 1498)
- 1954 - פיער טשארלס, פרעמיער מיניסטער פון דאמיניקע (געש' 2004)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1924 - ישראל דע האן, געהרגעט דורך די ציוניסטן
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קאנגאלעזישער זעלבסשטענדיקייט טאג


text:
געריכט
מיינסטו די רעליגיע בית דין צדק?
געריכט (אין העברעיש: בית משפט, אין לשה"ק: ערכאות) איז א סעקולערער געריכטהויז וווּ די געזעצן ווערן ארויסגעגעבן לויט די לאנד געזעצען.
פונעם יידישן רעליגיען בליק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער סעקולערע קאדעקס איז צומאלן קעגנזעצליך צו חוקי התורה וואס איז באשלאסן לויט דעם קאדעקס פון דער שלחן ערוך אדער חושן משפט.
לויט די יידישע הלכה טאר מען זיך נישט מתדיין זיין אין א סעקולערע געריכט, ווייל עס פארשוואכט גאט'ס תורה און אזא איינער ווערט אנגערופן א "מרים יד בתורת משה", און לויט דעם אידישן דין מעג מען אים מנדה זיין (אָפּשטויסן). אבער אין געוויסע אויסנאמען, קען מען באקומען א היתר צו גיין אין וועלטלעכע געריכט.
גרונדענע דעמאקראטישע געזעצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פערדאכטע האבן די פאלגנדיגע רעכטונגען:
- אויך די פאליציי טאר'ן נישט אויפזוכן אין א צווייטנס הויז אָן קיין ריכטערס באפעל.
- די פאליציי מעגן ארעסטירן א מענטש נאר אויף 24 שטונדן, און נאכער דארף מען אים ארויפבריינגען ביי א געריכט.
- מען טאר נישט שטראפן א מענטש אָן קיין דין.
- דער באשולדיגער האט רעכט צו וויסן אויף וואס מען באשולדיגט אים, און מען מוז אים דאס פארלייגן א שיינע וויילע פאר זיין משפט, כדי ער זאל זיך קענען צוגרייטן ווי עס דארף צו זיין.
- דער באשולדיגער מעג מיט זיך מיטבריינגען אן אדוואקאט זאל אים שיצן און העלפן ביים משפט.
- די משפט מוז זיין אפנטליך פאר אלע.
- ריכטערס וואס זיינען אריינגעמישט אין די פרשה טארן נישט שופט זיין.
- דער באשולדיגער קען בארופן (אפילירן) קעגן זיין שטראף.
- א מענטש קען אנגעבן א פאדערונג קעגן די רעגירונג גלייך ווי קעגן יעדען בירגער.
זעהט אויך בית דין צדק.


text:
דענקער
א דענקער איז א מאן/פרוי מיט א ברייטן פארשטאנד, וואס האט א טיפע און גרונטליכע הבנה איבער נאטור. דאס טיטל דענקער ווערט צוגעטילט צו פיליזאפן אדער מענטשן וועלכע דערגרונטעווען זיך אין וויסנשאפט, ווי חכמת התכונה, חקירה אין אמונות ודעות.
טראצדעם וואס דער דענקער באזיצט די טאלאנטן צו מערערע חכמות און וויסנשאפט, אויסער דעם פראפארץ פון חקירה, איז דער דענקער געבליבן דער טיטל ווי פילאזאף, וואס שטרייכט אונטער זיין וויסנשאפט אין העכערע, געטליכע פארשטאנד אין די בריאה.
צווישן די גרעסטע אידישע דענקער און פיליזאפן ווערן פאררעכנט: רבי משה בן מימון, דער רמב"ם
רבי יוסף אלבו, דער עקרים
רבי יהודה הלוי, דער כוזרי
דער אבן עזרא, ר' אברהם בן מאיר.
פון די גרעסטע גוי'ישע דענקער ווערן פאררעכנט:
אלכסנדר דער גרויסער, אדער אלכסנדר מוקדון.
זיין תלמיד פלאטו אדער, ווי ער ווערט אנגערופן אין די ספרים אפלטון
זיין תלמוד אריסטאטל, אדער ווי ער איז באוואוסט אלס אריסטו.


text:
מנשה מלך יהודה
מנשה איז געווען דער 14סטער קעניג אויף מלכות יהודה. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געוועזן 12 יאר אלט און געהערשט 55 יאר. זיין מאמע האט געהייסן "חפציבה".
לויט ווי עס שטייט אין ספר מלכים (פרק ב') און אין ספר ירמיהו (פרק ט"ו) איז ער געווען דער שטערקסטער זינדיקער אין באציונג צו די אנדערע קיסרים פון מלכות יהודה, און וועגן אים האט גאט 60 יאר שפעטער גולה געווען כלל ישראל און צעשטערט דעם בית המקדש. אבער לויט ווי עס שטייט אין ספר דברי הימים האט מנשה תשובה געטאן ווען ער איז געווען אין תפיסה אין בבל נאך וואס ער האט רעוואלטירט קעגן אשור, און גאט האט אים באוויליגט און אים צוריקגעקערט קיין ירושלים, דאן האט מנשה צעשטערט אלע געטשעס. וידע מנשה כי ה' הוא האלוהים דברי הימים ב' פרק ל"ג .
זיינע זינד:
- ער האט איינגעפירט צו דינען עבודה זרה - געצין-דינעריי און שטערן-דינעריי. אויך האט ער זיי אריינגעבריינגט אין בית המקדש.
- ער האט געבויעט צעשפרייטע מזבחות אנערש ווי זיין טאטן יחזקיהו וואס האט איינגעפירט צו דינען גאט נאר אין בית המקדש.
- ער האט מקריב געווען זיין זון אין פייער פאר עבודה זרה וואס איז פארבאטן לויט די תורה וְהֶעֱבִיר אֶת-בְּנוֹ, בָּאֵשׁ
- ער האט געהרגעט אומשולדיקע מענטשן.


text:
אוריאל וויינרייך
אוריאל וויינרייך (1926 - 1967) איז געווען א גרויסער וועלט באוואוסטער לינגוויסט אין קאלומביע אוניווערסיטעט. ער איז געבוירן אין ווילנא, (דאן איז דאס געווען אין פוילן היינט איז דאס די הויפטשטאט פון ליטע.) ער האט באקומען זיין דאקטאראט פון קאלומביע, און דערנאך ווייטער געשטיגן צו ווערן א לעקטאר דארטן, ספעצילעזירענדיג זיך אין יידיש שטודיעס, געזעלשאפט-לינגוויסטיק, און דיאלעקטיאלאגיע. ער האט געשתדלט די היינטיגע מער-אנגענומענע מהלך פון סימענטיקס, און ער האט רעדאקטירט די וועלט'ס איינפלוסרייכסטע יידיש-ענגליש ווערטערבוך וואס איז ארויסגעקומען אין יאר 1987 מיטן נאמען דער מאָדערן ענגליש-ייִדיש, ייִדיש-ענגליש ווערטערבוך, ער איז שוין אבער געשטארבן פון קענסער אסאך יארן פריער נישט דערלעבנדיג איר פובליקאציע.
ער איז א זון פון מאקס וויינרייך וואס איז געווען פון די גרינדער פון ייוו"א אינסטעטוט.
ער ווערט פארעכנט איבער די וועלט אלס דער טאטע פון די מאדערנע יידישיסטן, און אין פילע קאלעדזשן איז דא קורסן צו לערנען אידיש מיט א ספעציעלע לערע טעכניק וואס טראגט זיין נאמען אוריאל וויינרייך שטודיע.
מאדערן ענגליש-יידיש, יידיש-ענגליש ווערטערבוך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויינרייך שרייבט איבער זיין ווערטערבוך אין דער הקדמה איז איר פרינציפיעלער ציל צו אויסבעסערן דעם אידיש תלמיד אים צו געבן צוטריט צו דער שפראך פון דעם מאדערנעזירטן קולטיווירטן באנוץ שטאנדפונקט. עס איז אויסגעשטעלט אים צו באדינען אלס א וועגווייזער פאר די אידיאמישער באנוץ פונעם שפראך אין רעדן און אין שרייבן. זיך צו באגיין מיטן ווערטערבוך מוז מען קענען ענגליש און אביסל אידיש מיט א שטארקן ווילן דאס פארברייטערן אין פראזעס און אין וואקאבולאר.
פובליקאציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- College Yiddish: An Introduction to the Yiddish Language and to Jewish Life and Culture (YIVO, New York, 1st edition 1949, 6th edition 1999), ISBN 0-914512-26-9.
- Languages in Contact: Findings and Problems. New York, 1953. Reprint, Mouton, The Hague, 1963, ISBN 90-279-2689-1.
- Say It In Yiddish: A Phrase Book for Travelers (with Beatrice Weinreich). Dover, New York, 1958, ISBN 0-486-20815-X.
- מאדערן ענגליש-יידיש, יידיש-ענגליש ווערטערבוך. Modern English-Yiddish English-Yiddish Dictionary (Schocken, new paperback edition 1987), ISBN 0-8052-0575-6.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רפאל פינקל האט ארויפגעשטעלט אנליין א טייל פון דעם ווערטערבוך.


text:
מאגנעטיש פעלד
א מאַגנעטיש פֿעלד איז א מאטעמאטישע באשרייבונג פון דעם מאגנעטישן איינפלוס פון עלעקטרישע שטראמען און מאגנעטישע מאטריאלן. דאס מאגנעטישע פעלד ביי א געוויסן פונקט ווערט ספעציפירט מיט סיי א ריכטונג און סיי א גרייס (אדער שטארקייט); אזוי איז עס א וועקטאר פעלד. א מאגנעטיש פעלד ווערט מערסטנס דעפינירט דורכן לארענץ קראפט וואס עס לאזט פילן אויף רירנדיקע עלעקטרישע לאדונגען.
מאגנעטישע פעלדער ווערן פראדוצירט דורך רירנדיקע עלעקטרישע לאדונגען. אין ספעציעלער רעלאטיוויטעט, זענען עלעקטרישע און מאגנעטישע פעלדער צוויי צווישנבאציענדע אספעקטן פון אן איינציגן אביעקט, דער עלעקטראמאגנעטישער טענסאר; דער שפאלט פון דעם טענסאר אויף עלעקטרישע און מאגנעטישע פעלדער ווענד זיך אויף די רעלאטיווער גיך פונעם אבזערוואטאר און דער לאדונג. אין קוואנטן פיזיק ווערט דאס עלעקטראמאגנעטישע פעלט קוואנטיזירט, און עלעקטראמאגנעטישע רעאקציעס קומען ארויס פון א בייט פון פאטאנען.
אין טאג-טעגלעכן לעבן, טרעפט מען מאגנעטישע פעלדער מערסטנט ווי אן אומזעאיקע קראפט געשאפן דורך פערמאנענטע מאגנעטן וואס ציט אויף אייזערנע אביעקטן אדער טרייבט אפ אנדערע מאגנעטן. מאגנעטישע פעלדער ווערן ברייט באניצט דורכאויס מאדערנער טעכנאלאגיע, בפרט אין עלעקטרישער אינזשעניריע און עלעקטראמעכאניק. די ערד שאפט איר אייגענע מאגנעטישע פעלד, וואס איז וויכטיק אין נאוויגאציע. דרייענדיקע מאגנעטישע פעלדער ווערן אויסגעניצט סיי אין עלעקטרישע מאטארן סיי אין גענעראטארן. די צווישנאקציע פון מאגנעטישע פעלדער אין עלעקטרישע מיטלען ווי טראנספארמאטארן ווערט שטודירט אין דעם געביט פון מאגנעטקרייזן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אברהם לינקאלן
אברהם לינקאלן (ענגליש: Abraham Lincoln ארויסגערעדט "אייברעהעם לינקען") (12טן פעברואר, 1809 – 15טן אפריל, 1865) איז געווען דער 16סטער אמעריקאנער פרעזידענט.
געדינט פון: ביז:
- 4טן מערץ 1861
- 15טן אפריל 1865
ער איז א פאפולערער פרעזידענט אין דער היסטאריע פון די פאראייניגטע שטאטן, ער האט אנגעפירט די באוועגונג צו באפרייען די שווארצע מענטשן פון קנעכשאפט, ער איז געווען פערזידענט בשעת דער אמעריקאנער בירגערקריג, אויך באקאנט אלס דער קאמף פון דעם צפון מיטן דרום, און האט געפירט דעם צפון צו א זיג קעגן די דרום.
צוויי טאג נאך דעם וואס ער האט געוואונען די קריג, און האט באפרייט די שווארצע האט מען אים געשאסן אין א טעאטער.
ער איז אנגענומען פאר א גוטער פרעזידענט וואס די אמריקאנער זענען מיט איהם שטאלץ, ער איז געווען פון די ערשטע אין דער רעפבוליקאנער פארטיי.
עס איז באקאנט פון אים אזא ווארט: מען קען פֿאפן די גאנצע וועלט פאר א שטיק צייט, מען קען פאפן די האלבע וועלט פאר אייביג, מען קען אבער נישט פאפן די גאנצע וועלט פאר אייביג, דער אמת שווימט שטענדיג ארויף.
לינקאלן האט באשטימט 32 פעדעראלע ריכטער, כולל פינף ריכטער צום העכסטן געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן און 27 ריכטער צו די פאראייניגטע שטאטן דיסטריקט געריכטן.


text:
שפיטאל
שפיטאל איז א מעדיצינישע אינסטיטוציע וואו פאציענטן מיט געזונטהייט פראבלעמען ווערן באהאנדלט.
שפיטעלער ווערן היינטיגע צייטן אויפגעשטעלט און אפערירט אפט דורך געזונט ארגאניזאציעס, געזונט פארזיכערונג פירמעס, מיט די הילף פון רעגירונגען און פריוואטע נדבות. אמאל זענען רוב שפיטעלער געווארן פינאנצירט דורך רעליגיעזע גרופעס און עס איז נאך היינט אזוי אין געוויסע פלעצער.
א שפיטאל פארמאגט א שטאב פון געזונטהייט פראפעציאנאלן וועלכע זענען דאקטוירים און געלערנטע שוועסטערן.
אן אלגעמיינער שפיטאל האט פארשידענע אפטיילן, למשל אן אנקאלאגיע אפטייל, א פסיכיאטריטשע אפטייל און א נעווראלאגיע אפטייל.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אנשטאלטן פאר באהאנדלען קראנקע האט מען אויפגעשטעלט אין אינדיע, אין 431 פאר דער ציווילער רעכענונג. דער מלך אשאקא האט אויפגעשטעלט 18 שפיטעלער אין אינדיע וואס מ'האט זיי פינאנצירט מיט געלט פון דער רעגירונג.


text:
דף היומי
דף היומי האט ר' מאיר שפירא איינגעפירט, די אגודה האט דאס פארשפרייט ביי אלע אידן צו לערנען יעדן טאג א דף גמרא, און נאך זיבן יאר ענדיגן גאנץ ש"ס.
היינט איז לערנען דף היומי גאנץ פארשפרייט, און ס'זענען פאראן עטלעכע אויסגאבעס פון ש"ס ספעציעל פאר דף היומי ווי דער שאטנשטיין ש"ס, דער מתיבתא ש"ס פון עוז והדר און דער ש"ס לובלין.
היינטיקער דף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינט לערנט מען מסכת מועד קטן דף י"א.
מחזורים פון דף היומי אדורך די יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינט לערנט מען דעם 13טן מחזור פון דף היומי.
[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ קול התורה, חוברת כח, עמ' קנד


text:
מאנאט
מאנאט איז א צייט ווען עס איז אדורך דאס וואס די לבנה איז געווארן פון גארנישט (דער מולד) צו גאר גרויס און דערנאך צוריק צי גארנישט.
דאס ווארט אלײן קומט פון אן אור-אינדא-אייראפעישען שורש מיט באטײטונג "לבנה".
די צייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אינעם אידישן לוח רעכנט מען דעם דורכשניט צייט פון איין מולד צום צווייטן 29 טעג, מיט 12 שעה, מיט 793 טיילן צו א שעה אויב/ווען מען צעטיילט א שטונדע אין 1080 טיילן (חלקים). אין אונזער זייגער קומט דאס אויס 29 טעג, מיט 12 שעה, מיט 44 מינוט, מיט איין טייל (וואס איז 3 מיט א דריטל 1/3 סעקונדעס).
- א שטערן מאנאט (ד.ה. די צייט וואס עס דויערט די לבנה ארומגיין די ערד, קוקנדיג פון די שטערן) איז 27.3 טעג. פון דער ערד איז א מאנאט צוויי טעג לענגער, ווייל די ערד רוקט זיך במילא קען מען נאך זען די אלטע לבנה נאך צוויי טעג.
די לבנה מיט דער זון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די לבנה איז דאס וואס מאכט עפעס וואס אונז קענען זעהן אנדערשט מיט דער צייט אז מען רופט צוליב דעם א שטיקל צייט א מאנאט.
- די זון איז דאס וואס מאכט די וועטערס און מאכט אז יעדע יאר איז דא די זעלבע סעזאן/צייט אין די יאר.
דערפאר האט א יאר נאר צו טאן מיט דער זון, און א מאנאט נאר מיט דער לבנה.
די קאלענדערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט דער אידישע הלכה רעכנט מען די חדשים לויט דער לבנה, וויבאלד אבער עס איז דא אזא זאך ווי א יאר, האט די תורה באפוילן אז מען ציילן יארן אויך, אזוי אז די ימים טובים קומען אלעמאל אויס אין די זעלבע סעזאן/צייט פון די יאר. דערפאר ציילט מען לויט ביידע סיי די זון און סיי די לבנה, די יארן לויט די זון, און די מאנאטן לויט די לבנה.
די אלגעמיינע באפעלקערונג ציילט לויט דער זון, וויבאלד די זון ענדערט זיך נישט יעדע מאנאט, אבער עס איז פראקטיש צו האבן מאנאטן, האט מען צעטיילט די יאר אין צוועלף טיילן, וויבאלד בערך 12 מאנאטן פון די לבנה גייען אריין אין א יאר. וויבאלד עס איז אבער נישט פונקטליך איז דא מאנאטן וואס זענען 30, 31, 28, אדער 29 טעג.
גוישע מאנאטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גויאישע מאנאטן זענען: יאנואר, פֿעברואַר, מערץ, אפריל, מאי, יוני, יולי, אויגוסט, סעפטעמבער, אקטאבער, נאוועמבער, דעצעמבער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
פלאטין
פּלאַטין (Platinum) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Pt און אטאם נומער 78. ער איז אן איבערגאנג מעטאל.
פּלאַטין איז געניצט צו פּראָדוצירן טייערע צירונג. דער פּרייַז פון פלאטין גייט מאל אַרויף צו צוויי מאָל די פּרייַז פון גאָלד, אַזוי די צירונג געמאכט אין פּלאַטין איז די טייַערסטע אין דער וועלט. אחוץ פון צירונג, ווערט פלאטין געניצט אין פארמיטל קאטאליזאטארן, לאבאראטאריע געצייג, עלעקטרישע קאנטאקטן, עלעקטראדן און ציינדאקטעריי געצייג.
דער פּלאַטין מעטאַל איז נישט גיפטיק און טוט ניט פאַרשאַפן מעדיצינישע פראבלעמען נאָך די כעמיש גלייַכגילט.
אין 2010 איז דער הויפט פראדוצירער פון פלאטין געווען דרום אפריקע, מיט 77%, דערנאך רוסלאנד, מיט 33%. די וועלט פראדוקציע אין 2010 איז געווען 192,000 ק"ג. מ'האט געפינען פלאטין אויך אין טאמיל נאדו שטאַט, אינדיע.


text:
װיקיפּעדיע:שרייבן און סטיל אנווייזונגען
װיקיפּעדיע'ס שרייבן און סטיל אנווייזונגען, איז אַ וועגווייזער פון די שרייבן און סטיל מנהגים פון דער וויקיפעדיע פֿאַר אירע אַרטיקלען וויאזוי אירע באנוצער טוען זיך פירן.
דער דאזיגער בלאט איז זיך מצמצם צו אנווייזן בעיקר אין וויקיפעדיע שרייבעריי און סטיל כללית'דיג, דאס הייסט אפילו איר זענט נישט קיין שרייבער, אדער איר זענט נישט קיין עקספערט אין אידיש, אדער אין סיי וועלכן ספעציעלן ענין איר טוט ביישטייערן דא, אויב וועט איר זיך אבער האלטן צו די וויקיפעדיע שרייבן און סטיל אנווייזונגען פון דעם בלאט וועלן אייערע ביישטייערונגען זיין ווערד און געלונגען.
אינהאַלט
- 1 ארטיקל טיטל
- 2 ערשטער זאץ
- 3 זיך האלטן צו איין סטיל
- 4 נוצן בלויז אנגענומענע אויסלייג און גראמאטיק
- 5 פינף זייטן: ווען, ווי, ווער, וואס, און פארוואס
- 6 אריינפיר (פאר דער אינהאלט טאבעלע)
- 7 דריי עיקר חלקים
- 8 איינטיילן אין חלקים
- 9 מאכן קעפלעך
- 10 קורץ און שארף
- 11 ס'זאל זיך ליינען ווי אין א המשך
- 12 סטרוקטור
- 13 צולייגן א דערציילונג
- 14 לייגן א בילד
- 15 נישט ניצן מעטאפארן
- 16 נישט מסביר זיין
- 17 נישט רעדן פון זיך
- 18 טרוקן, נישט זאפטיג אדער דראמאטיש א.א.וו.
- 19 נישט נוצן קיין ליינס אדער סימבאלן
- 20 נישט נוצן ראשי תיבות
- 21 גוטמוטיק
- 22 זיך נישט שעמען צו פארעכטן הונדערטע מאל
- 23 קראנטע מקורות
- 24 זיך צופאסטן צום אויסשטעל וויפל ס'איז מעגליך
- 25 גוטע געשרייבאכצער
ארטיקל טיטל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איר קלויבט אויס א טיטל פאר אייער ארטיקל, געדענקט די כללים: ניצן איינצאל. למשל, איר גייט שרייבן אן ארטיקל וועגן טישן, גיט אים א נאמען "טיש", נישט "טישן". (ביי קאטעגאריעס גייט אָן אן אנדער כלל.) ניצן יידיש. ווען איר שרייבט אן ארטיקל וועגן דער הויפטשטאט פון פוילן, גיט אים א נאמען "ווארשע", נישט "ווארשאווא". זעט אויך: װיקיפּעדיע:נאמען פון ארטיקל. נישט ניצן קיין פינטלעך. מען גיט א טיטל "פארע", נישט "פּאַרע".
ערשטער זאץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען נאר מעגלעך, זאל די טעמע פונעם ארטיקל (וואס איז געווענלעך אויך זיין טיטל) זיין דער סוביעקט פונעם ערשטן זאץ. למשל, דער ארטיקל ארץ ישראל הייבט אן "ארץ ישראל איז אַ שטח לאַנד אינעם מיטל מזרח" און נישט "דאס איז אַ שטח לאַנד אינעם מיטל מזרח".
ווען דער טיטל פונעם ארטיקל איז א חשוב ווארט, זאל מען אים ניצן וואס פריער אינעם ארטיקל. מאכט דיק דעם ארטיקל טיטל דאס ערשטע (אבער נאר דאס ערשטע) מאל מען ניצט אים. ווי אויך זאל מען מאכן וויכטיקע סינאנימען – אנדערע נעמען פאר דער זעלבער זאך, אדער פריערדיקע נעמען. מען ניצט דריי אפאסטראפן צו מאכן דיק:
'''אַרטיקל טיטל''' וועט ווײַזן זיך אַרטיקל טיטל.
קיין אנדערע ווערטער אינעם ערשטן פאראגראף זאל מען נישט מאכן דיק, כדי דער לייענער זאל נישט ווערן צעמישט.
די דיקע טיטל ווערטער און סינאנימען טוט מען נישט פארלינקען. למשל, מען שרייבט נישט "ארץ ישראל איז …"
די נעמען פון ביכער אד"ג לייגט מען געווענלעך קורסיוו; דאס קען ווערן קאמבינירט מיט דיקן טעקסט, אזוי
מאטל פייסע דעם חזנס איז א בוך געשריבן געווארן דורך דעם וועלט בארימטן שרייבער שלום עליכם.
ווען אן ארטיקל באשרייבט א פרעמדן מענטש אדער ארט, גיט מען דעם נאמען אין דער אריגינעלער שפראך איינגערינגלט גלייך נאך ווען מען דערמאנט דעם טיטל צום ערשטן מאל. דעם נאמען פון דער שפראך זאל ווערן פארבונדן מיט א לינק, נאכדעם א צווייפינטל (:), גלייך פאר דעם פרעמדן נאמען. אויך זאל מען געבן א טראנסליטעראציע אין א"ב. צום ביישפיל:
בייזשינג (כינעזיש: 北京 /ביידזשינג/) איז די הויפטשטאט פון כינע.
זיך האלטן צו איין סטיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויבאלד שרייבן איז אנדערשט ווי רעדן, וואס מ'קען נישט נוצן דערביי די הענט, פנים, און ניגון צו מסביר זיין וואס די ווערטער באדייטן, ברויך מען זיך האלטן גאר שטרענג צו כללים כדי די ווערטער, טינט, פינגערקלאפעריי זאלן נישט זיין להבל ולריק.
עס איז טאקע ביטער שווער צו שרייבן, ווער רעדט נאך פון זיך צו האלטן צו כללים, אבער עס לוינט דאס צו חזר'ן און איינבאקן ווייל דאס געשריבענע ווארט טראגט אסאך מער געוויכט און ווערט ווי א געזאגטע ווארט. דער עיקר פאקטאר צו נעמען אין באטראכט ביי אלע כללים איז צו רעספעקטירן דעם ליינער. איר זאלט זיך אריינלייגן און זיין מצב און אזוי ארום זעהן וויאזוי קען מען אים פאנגן, און איינמאל מען האט אים, זאל מען אים נישט פארלירן, ער זאל זיך אנשטרענגן צו ליינען אייערע ווערטער?
דעריבער זאל מען נישט טוישן אינמיטן אן ארטיקל דעם וועג פון שרייבן. אויב האט מען אנגעהויבן רעדן בלשון יחיד נישט גיין אפילו איינמאל צו א לשון רבים, אדער אויב מען נוצט איין וועג פון נוסח, שפראך, אויסלייג, פֿאנט, גראמאטיק, זאל מען זיך האלטן דערצו בעקשנות דערצו דורכאויס, ווייל דער ליינער זאל ווי ווייניגער זייטיגע זאכן באדערן און עגבערן פון אייער שריפט, כדי ער זאל זיך הונדערט פראצענט נאר קימערן מיטן תוכן און נישט מיטן סגנון.
נוצן בלויז אנגענומענע אויסלייג און גראמאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווערט דער ליינער נישט ווערן אויסגעמוטשעט נוצנדיג זיין צייט און קאנצערטראציע זיך צו באפריינדען מיט נייע ווערטער, ער וועט זיך מער אפגעבן מיט ליינען וואס איר ווילט.
פינף זייטן: ווען, ווי, ווער, וואס, און פארוואס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדער ענין. פאקט, זאך, געשעעניש, מענטש, און באגריף, האט פינף הויפט פאקטארן וואס פארעמען דאס אויס און וויאזוי מענשטן קוקען דאס אן: ווען פאסירט דאס? ווי פאסירט דאס? ווער איז אין דעם פארמישט? וואס פאסירט? און פארוואס פאסירט דאס?
נישט נאר ביי א מענטש'ס ביאגראפיע אדער געשעניש, נאר אפילו ביי א זאך דארף מען צולייגן די פינף זייטן? ווען, ווי און ווער טוט מען דאס ערפינדען? און פארוואס געבט מען איר די נאמען?
אויב אדרעסירט מען די אלע פינף זייטן פון דער מטבע, איז דאס א געלונגענער ארטיקל.
אריינפיר (פאר דער אינהאלט טאבעלע)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איר דארפט געבן א שטיקל באגריף פארן ליינער פון וואס איר גייט שרייבן, בקיצור אים אריינפירן צו די ווייטערדיגע פרטים. דער טיטל פונעם ארטיקל דארף ערשיינען אינעם אריינפיר, אויב נאר מעגלעך אינעם ערשטן זאץ, און דארף זיין דיק.
דאס איז די שווערסטע אויפגאבע, ווייל דאס טאר נישט זיין מער ווי 3 פאראגראפן, אבער עס מוז אדרעסירן אין א צוקוועטשטען תמצית אלע 5 הויפט זייטן פונעם ענין. דאס וועט געבן פארן ליינער די געלעגנהייט און פרייהייט צו זען אויב ער וויל ליינען דעם גאנצן ארטיקל.
- א דוגמא:
"ר' משה יענקל פאדראטשיק (26סטן סעפטעמבער 1893 – 9טן נאוועמבער 1976) איז געווען דער רב פון דער פיקשלאפדיינער קהילה צווישן די יארן 1949-1976.
אין זיין אמט אלס הויפט אידישער פירער און שתדלן פון גאנץ מאראמאראשער ארטאדאקסישער שטרעמנוג פון 1943 און ווייטער, איז ער געווען די הויפט אורזאך פון זייער וואוקס און איינפלוס אויף די גויאישע רעגירונג אינסטאנצן.
דאס האט עווענטועל רעוואלוציאנירט אידישקייט לדורות דורך די באקאנטע ערקלערונג פון "צאקאליי דער פערטער" וואס איז געווען פארעכענט ווי א טריט פאראויס אויף אייביג פאר אידן, אדער ווי טייל באצייכענען איר א בכי' לדורות."
- עס ווערט שווער א שאלה, וואס האט האט דער ערקלערונג פונטקליך געמיינט אז טייל זען דערין א ברכה און טייל א בכי' לדורות. עס דעקט אין קורצן אלע 5 זאכן: ווי, ווען, ווער, וואס און פארוואס. און עס האלט זיך ביי דריי פאראגראפן.
דריי עיקר חלקים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אריינפיר
- מיטלסטע
- מסקנא
איינטיילן אין חלקים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א ליינער וואס זעט א גאנצע מגילה אין פארענט פון זיך וועט נישט ליינען אביסל אויך נישט. טיילט דאס איין אין קלענערע חלקים אזוי וועט דאס אויג קודם ליינען די ערשטע חלק, און דערנאך וועט איר אים שוין פאנגן אויף צו ענדיגן ליינען דעם ארטיקל.
אויב איינער איז נישט מסכים מיט איין חלק, קען ער דערנאך נאך ליינען אנדערע חלקים.
אויסלאזן איין שורה אדער צוויי, צווישן פאראגראפן, כדי דער ליינער זאל כאפן דעם אטעם און נישט ווערן אויסגעמוטשעט.
צופיל צוטיילטע חלקים איז אויך נישט גוט, עס קוקט אויס ווי א ליסטע און פארשווערט די המשך פונעם קאנצעטראציע.
מאכן קעפלעך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס צווינגט אייך צו זיך האלטן צום פונקט און עס פארזיכערט דעם ליינער מיט איין ווארט אדער צוויי, אז די פוינט אינעם ארטיקל איז עפעס וואס פאראינטערסירט אים.
קורץ און שארף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס מוטשעט נישט אויס דעם ליינער, און עס שפארט זיין צייט. אויך צווינגט עס דעם שרייבער צו נוצען קלארערע ווערטער ווי איידער רעדן ווי א באבע. ממילא טוט די ליינער מער טראכטן און קאנצעטרירן אויף אייערע ווערטער.
ס'זאל זיך ליינען ווי אין א המשך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי אין א נאראטיוו, איין גרויסע דערציילונג. איין פאראגראף מוז קלעבן צום צווייטן. נישט זיך אפשטעלן און אנהייבן נייע זאכן, ווייל דאס שטעלט אפ דעם ליינער אויך פון ליינען און צולייגן קאפ, ער מוז ווערן געפירט אן זיך אפשטעלן יעדע מינוט. אחוץ אויב מ'קען נישט ווי אין א ליסטע, מאכט מען בולעטס * כדי די ליינער זאל זיך נישט אויפרעגן.
סטרוקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ערשטע ווארט אדער פאראגראף מוז נישט נאר קלעבן מיטן צווייטען, נאר מוז דינען א יסוד פארן צווייטען. דער ערשטער פאראגראף מוז זיין חשובער און ערשט, מער כלליתדיג און מער דערויסענדיג. און דערנאך קומט דער פרט, און ווייניגער חשוב, פרטית'דיג און אינעווייניג.
נישט אלעס קען אריינפירן אין צווייטען, אבער עס מוז זיין מסודר מיט א סדר דאס קלענערע נאכן גרעסערן אז נישט ווערט מען צעמישט און מען צעטראסקעט די אויפאסונג פונעם ליינער.
צולייגן א דערציילונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארשטייט זיך מיט א מקור א לינק אין קיינמאל נישט מפי השמועה. עס ציעט די אינטערעסע פונעם ליינער צו קאנצעטרירן מער אויף אייערע ווערטער.
לייגן א בילד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיר זענען אלע קינדער וואס האבן ליב בילדער. זעט וויקיפעדיע:בילדער.
נישט ניצן מעטאפארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א מעטאפאר איז א משל אן צו אויסזאגן דעם ליינער אז איר שרייבט דאס נאר אלס משל, די צרה מיט דעם איז אז דער ליינער ווערט באמוטשעט מיט ווילד טוישענדע מיינונגען און פראזן פארלירענדיג די "עטענשאן ספען". יעדער מעטאפאר פארלירט איר מיינונג מיט די צייט ווען עס ווערט אויס אקטועל. אויך איז עס נישט אינטערסאנט פאר אן אנדערן אייערע ענטוזיאסטישע טערמינען. (ווי למשל קטלא קניא מעג נוצן מעטאפארן ווייל ער איז בעיקר סעטייער חוזק צו מאכן פון די מסורה, דעריבער דארף ער נוצן יעדע שורה א מעטאפאר פון אונזער טראדיציע אדער טעגליכע געדאנקן גאנג דערפון אפצושפעטן, אבער ביים שרייבן נארמאל קומט נישט אריין געבארגטע ווערטער פון גמרא אדער פון מנהג.)
נישט מסביר זיין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווייל עס באלעסטיגט דעם ליינער. אחוץ עס איז א הילף בלאט. אויך אז איר דארפט מסביר זיין אייערע ווערטער, זענען די ווערטער איבעריג.
נישט רעדן פון זיך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די שווערסעטע אויפגאבע, ווייל מ'קען דאך נאר שרייבן וואס מ'זעהט און טראכט, אבער די ליינער איז פונקט אזוי סעלפיש ווי אייך, אויב ער וועט זעהן איין ווארט איבער אייך וועט ער גיין ווייטער פון דארטן. ווייל ער וויל נישט ליינען קיין איין ווארט איבער אייך, ער קען אייך נישט, און ממילא אינטערסירט אים נישט וועגן אייערע געפילן. אחוץ אויב איר זענט א גאר פאפולערער מענטש, ווי א שריפטשטעלער און אזוי דאס גלייכן וואס די ליינער רעספעקטירט אייערע שיטות און וועגן דעם ליינט ער אייך.
טרוקן, נישט זאפטיג אדער דראמאטיש א.א.וו.[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קודם כל וואס איז דראמאטיש איז גוט צו זעהן אליינס, אז איר דארפט מיר זאגן אז דאס איז דראמאטיש, א שטייגער ווי די היימישע צייטונגען וואס שילדערן די חסידישע טישן און איווענטס, ווייס איך אז עס איז ליגעט. דראמא דארף ווערן ארויסגעברענגט פון פאקט, נישט פון זאגן אז עס איז דראמאטיש, יעדער איינער וויל הערן די פאקט און נישט מער. אייערע בויך קרעמפן זענען כמעט קיינמאל נישט די זעלבע ווי מיינע, דעריבער איז דאס נישט קיין חשיבות ביים ליינער און ער ווערט נאר באלעסטיגט דערמיט.
נישט נוצן קיין ליינס אדער סימבאלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנדערשט ווי בילדער און ווערטער, איז סתם סימבאלן און ליינס אנגעפאקט און נישט ריין. וויאויך נישט מאכן באלד און מארקס ווי סמייליס, !, און " ", א.א.וו. עס מאכט נערוועז מיט צופיל פאטשקערייען וואס זענען מבטל די ווערטער'ס חשיבות.
נישט נוצן ראשי תיבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט יעדער איז א תלמוד חכם אין שרייבן, פארוואס זאלט איר יענעם באמוטשען צו טראכטן וואס די ראשי תיבות מיינט?
גוטמוטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אייביג גוט צו שמייכעלן פאר זיך בשעתן שרייבן ווייל דאס וועט אטאמאטיק אריינגעבן דעם פרייליכקייט און די ווערטער. און גוטמוטיגקייט איז פאר יעדן א ציענדער פלעיווער וואס מאכט אים וועלן צולייגן קאפ בשעתן ליינען. כעס און קללות ציען אויף די מינוט דעם ליינער אבער די אקט ווערט נמאס פון זיי מיט די צייט.
זיך נישט שעמען צו פארעכטן הונדערטע מאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז א גרויסער נסיון אין וויקיפעדיע, ווייל יעדער איינער זעהט אינעם לעצטע ענדערונגען בלאט אז איר זענט א ליידיגייער וואס האט נישט צוטאן מיט די צייט נאר צו פארעכטן אגאנצען טאג אייערע בויך וויי. אבער די אמת איז אז אויב איר האלט נישט פאר וויכטיג צו שארפן, מעקן און פארעכטן אייערע ווערטער, דאן האט אייערע ווערטער נישט קיין ווערד, און דאן דארפט איר זיך שעמען ווייל א ליידיגייער איז אזא איינער וואס האלט נישט זיינע ווערטער פאר קיין חשיבות. דאן אויב אזוי וויאזוי פארלאנגט איר אז אן אנדערער זאל יא מחשיב זיין אייערע ווערטער צו פארברענען פון זיין צייט איר צו ליינען?
קראנטע מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז וויכטיג נישט זיך צו פארלאזן אויפן זכרון, נאר שרייבן וואס מ'ווייסט פאר זיכער. דא האט איר א נוסח וויאזוי צו בעטן רשות צו קאפירן אנדערנס ארטיקלען אהער.
זיך צופאסטן צום אויסשטעל וויפל ס'איז מעגליך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען שרייבט אן ארטיקל וואס האט קעגנאיבערע ארטיקלען פון זעלבן טעמע, ווי צ.ב.ש. אויב מען שרייבט אן ארטיקל איבער די מלכים פון תנ"ך, אדער איבער א מסכתא פון משניות, זאל מען זיך משתדל זיין צו אייניקן די אויסשטעל צווישן אלע ארטיקלען. ווי צ.ב.ש. אויב אין די אנדערע ארטיקלען פון די מלכים איז די ערשטע פאראגראף רעדט ארום איבער דעם קעניגס ביאָגראַפיע, זאל מען שרייבן אויך אין דאס נייע ארטיקל אויף אזא אויפן.
גוטע געשרייבאכצער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט אויך: הילף:אנהייבן א נייעם בלאט


text:
מאלטא
מאַלטאַ, אפיציעל די רעפובליק פון מאלטא (מוסטער:שפראך-mt), איז א קליין און שטארק באפעלקערט אייראפעיש לאנד וואס באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון זיבן אינזלען. פלאצירט אין דרום אייראפע, 93 ק"מ פונעם בארטן פון סיציליע (איטאליע), עס געפינט זיך אינעם מיטלענדישן ים, און נאך 288 ק"מ מערב פונעם אינזל איז טוניסיע און בערך 300 ק"מ צו דרום איז ליביע.[1][2] די הויפטשטאט למעשה איז די היסטארישע וואלעטא.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ CIA Factbook - Geographic location
- ↑ The Maltese Islands, Department of Information - Malta.


text:
זעליג פליסקין
ר' זעליג פליסקין איז א שרייבער רעדנער און מגיד שיעור אין אש התורה אין אלט שטאט ירושלים. זיין תורה איז בעיקר געבויט אויפן דרך המוסר אז א מענטש ברויך זיך משלים זיין די מידות און טרעפן שמחה אין זיך פארבעסערן און אויך אנדערע און קאנסעקווענס. זיין אויפטוה איז באזירט אויף 4 נקודות וואס דאס זענען די הויפט פאקטארן פון אלע זיינע ביכער און דרשות;
- מאכן א ציל.
- פאזיציאנירן די מוח און קאנטראלירן וויאזוי און וואס מ'טראכט און פילט.
- זיך מאכן א זעלבסט בילד וויאזוי און וואס מען קוקט זיך אן און מ'פארעמט זיך אויס.
- זיך איינגעוואונען א פערזענליכקייט כאראקטער וואס איז געווינטשען.
אבער איבער אלעמען האלט רב פליסקין אז מען מוז אנהאלטן אייביג א פאזיטיווער סעיט אפ מיינד כדי צו ערגרייכן אלעס וואס מען טוט, צו דערגרייכן אונזער פולער פאנטעציאל און זיין פראדוקטיוו און ארויסברענגן דאס בעסטע פון אלעס און אלעמען אין נאטור ארום אונז.
ער האט געשריבן שוין איבער 20 ספרים אויף דעם גאנג אויף אלע טעמעס פון לעבן, אלעס אויף ענגליש.
- היט דיין צונג.
- האב ליעב דיין שכן.
- א געיטוועי צו שמחה.
- סערענעטי.
- קוראזש.
- יישר כוח
- התעוררות
- חסד.
- הארמאניע מיט אנדערע.
- געדולד.
- בויען די אייגן זעלבסט אימעידזש און די זעלבסט אימעידזש פון אנדערע.
- מיין פאטער מיין קעניג.
- כעס, דער אינעוויניגסטער לערער.
- חתונה.
און נאך...
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן אין באלטימאר. געלערנט אין חפץ חיים. אין אין בריסק. זיין פאטער איז געווען א תלמיד פון חפץ חיים אין ראדין און הרב פליסקין האט שוין אסאך געשריבן זכרונות פון זיין פאטער וואס ער האט אים פארציילט.


text:
סעקס פאזיציעס
נישט-צניעותדיק
עס זיינען דא פארשיידענע באשטימטע סעקס פאזיציעס ווי אזוי צו מאכן געשלעכטלעכע באציאונגען.
ליסטע פון סעקס פאזיציעס:
- "מיסיאָנערישע פּאָזיציע" - איז װען די פֿרױ ליגט אױף איר פּלײצע, און דער מאַן קומט אױף איר פֿון פֿאָרנט פּנים-אל-פּנים.
- "הינטל סטיל" איז א פאזיציע ווען דער מאַן קומט אױף דער פֿרוי פֿון איר פּלײצע צו איר זיצער.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען טאר נישט טאן אַ טײל פון די אויבענדערמאנטע ליסטע על פי הלכה ווייל עס איז שלא כדרכה אחוץ אויב מען באקומט א היתר פון א רב אז מען זאל טאן פארשידענע תאווה זאכן אויפצולבן די חשק און גלוסט צו בויען אינטימיע שלום בית.[פֿעלט אַ מקור]
פון גמרא אלייןס מעג מען עס טועהן, די גמרא פארציילט א פרוי איז געקומען צו רבי און איהם געזאגט איך האב זיך געמאכט גרייט פאר מיין מאן ווי דער סדר איז, ער האט עס איבערגעדייט, דאס הייסט ער האט אריינגעלייגט זיין פינאס פון הונטן, האט איהם רבי געזאגט וואס קען איך דיך העלפן די תורה האט איהם מתיר געווען.[1] .
עס זענען דא פוסקים וואס זאגן אז דאס מען מען טוהן נאר איין מאל אין לעבן. [2]
לויט דעם זוהר איז עס זייער א הארבע עבירה. [3] . עס ווערט פארציילט אז אין צפת איז אמאל געקומען א פרוי און האט פארציילט פאר די גרויסע רבנים אז איהר מאן קומט אויף איהר דאגי סעקס שלא כדרכה, האט איהם בית דין אריינגעלייגט אין נידוי און מען האט איהם פארטריבן פון ארץ ישראל[4] .
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ גמרא שטייט מסכת נדרים דף כ' אזוי ווערט אויך געפסק'ט אין רמב"ם הל' איסור ביאה
- ↑ תשובות הרא"ש כלל ל"ג סי' ג' זעה אויך ספר חרדים און אין ספר עמק ברכה אות מ"א.
- ↑ זוהר ח"ג דרס"ג ע"ב
- ↑ ספר חרדים


text:
שאפינג מאלל
אן איינקויף צענטער (שאפינג מאלל אדער שאפינג צענטער) איז א געביידע אדער עטליכע געביידעס וועלכע פארמאגן צענדליגער ריטעיל געשעפטן און זענען פארבינדן איינע מיט די אנדערע דורך ספעציעלע שפאציר-וועגן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער געדאנק פון צוזאמענברענגן עטליכע געשעפטן אין איין געביידע גייט צוריק טויזענטער יארן און איז א טייל פון ריטעיל סיסטעם איבער די גאנצע וועלט. אין איסטאנבול, טערקיי, איז פאראן א 500 יעריגע שאפינג צענטער וועלכע אנטהאלט 58 סטריט בלאקן וועלכע זענען פארבינדן אינאיינעם און איבערגעדעקט און עס זענען דארט פאראן איבער 4,000 געשעפטן.
שאפינג מאלל סארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן צוויי סארט שאפינג מאללס: אינערליכע און אויסערליכע. אן אינערליכע שאפינג מאלל איז געווענליך איין אדער עטליכע געביידעס באהאפטן אין וועלכע עס איז פאראן א הויפט זאל וואס ווערט גענוצט דורך די איינקויפער צו שפאצירן און באטראכטן די געשעפטן.
אויסערליכע שאפינג צענטערן איז א ספעציעלע שטח וואו צענדליגער ריטעיל געשעפטן בויען זיך אויף אייגענע געביידעס אדער עטליכע אינאיינעם און די געביידעס זענען אויסגעשטעלט אין א פארעם מיט פארקינג ארום אדער אין צענטער.
רוב גרויסע שטעט פארמאגן ביידע סארט שאפינג מאללס אבער מען וועט געווענליך טרעפן מער אינערליכע שאפינג מאללס אין שטעט ווי עס איז פאראן א קאלטע ווינטער.
אין אמעריקע רופט מען געווענליך אן אויסערליכע שאפינג ארט אלס א שאפינג צענטער און א אינערליכע שאפינט ארט אלס א שאפינג מאלל. איבער די וועלט איז אבער נישט פאראן קיין צווישנשייד און דאס ווערט גערופן אנדערש אין אנדערע ראיאנען.


text:
גריכישער אלפאבעט
דער גריכישער אלפאבעט (גריכיש: Eλλnvιkό aλφάBnto) איז אן אלפאבעט מיט 24 אותיות וואס מ'ניצט שרייבן די גריכישע שפראך זייט דעם יאר ג' (אלפים), למספרם דער 8טער י"ה פאר דער היינטיקער תקופה. ער איז געווען דער ערשטער אלפאבעט מיט א באזונדערן סימבאל פאר יעדן וואקאל און קאנסאנאנט.[1] מ'פלעג אויך ניצן די אותיות אלס נומערן.
אחוץ דעם וואס מען שרייבט גריכיש מיט דעם אלפאבעט, ווערן די אותיות געניצט אויך אין מאטעמאטיק און וויסנשאפט און פאר די נעמען פון שטערן אין אסטראנאמיע און נאך צוועקן. דער לאטיינישער אלפאבעט שטאמט פונעם גריכישן אלפאבעט.
רעפערענצן
- ↑ Coulmas, Florian (1996). The Blackwell Encyclopedia of Writing Systems. Oxford: Blackwell Publishers Ltd.. ISBN 0-631-21481-X.


text:
2004
2004 איז דאס פֿערטע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 2004 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן מיי - צען לענדער—אונגארן, טשעכיי, ליטא, לעטלאנד, מאלטא, סלאוואקיי, סלאוועניע, עסטלאנד, פוילן און קיפראס—שליסן זיך איין אינעם אייראפעישן פארבאנד
- 28סטן אקטאבער - טרמינל 3 אין בן גוריון פליפעלד, געעפנט צום ערשטן מאל
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן יוני - ראנאלד רייגען, דער 40סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1911)
- 21סטן יולי - עדווארד ב. לואיס, אמעריקאנער גענעטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע און מעדיצין (געב' 1918)
- 3טן אקטאבער - זאב לב, יידישער פיזיקער און גרינדער פון דער קאלעגיע פאר טעכנאלאגיע אין ירושלים (געב' 1922)
- 5טן אקטאבער - מאריס ווילקניס, בריטישער ביאלאג, געווינער פון נאבעל פריז פאר ביאלאגיע און מעדיצין אין 1962 (געב' 1916)


text:
משה מענדלסאן
משה מענדלסאן אויך באקאנט אלס משה דעסויער, אדער מענדלזאן, איז געווען דער הויפט פון די משכילים.
פאר געוויסע אידן איז ער געווען דער דריטער משה נאך משה רבינו און דעם רמב"ם.
אבער פאר די ארטאדאקסישע יידן איז ער נאך זיין שטארבן געווארן א סימבאל פון אפיקורסות פאר דער אסימילאציע פון כלל ישראל. דער חת"ם סופר שרייבט אין זיין באקאנטע צוואה: בספרי רמ"ד, אל תשלחו יד.
ר' עקיבא יוסף שלעזינגער שרייבט אין זיין ספר א פירוש אויף די צוואה פונעם חת"ם סופר אז וויבאלד ער האט אריינגעברענגט אסימילאציע ביי יידן, דעריבער האבן זיך זיינע קינדער געשמדט און זענען געווארן פאלנע גוים.
ספר נתיבות השלום איז א חומש מיט דייטשע תרגום און א פירוש דורך משה מענדלסאהן. די גאנצע ספר קען מען היינט געפונען אויף גוגל: נתיבות השלום אויף בראשית


text:
קאלומבוס, אהייא
קאלומבוס (ענגליש: Columbus) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאָט פון דעם שטאַט אהייא אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
אין 2010, איז קאלומבוס געווען די פופצנטע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 787,033.[1]
מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1812, און זי געגעבן א נאמען נאכן אויספארשער קריסטאפער קאלאמבוס. אין 1816 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון אהייא.
אין קאלומבוס געפינט זיך די אהייא שטאטלעכער אוניווערסיטעט (Ohio State University), געגרינדעט אין 1870 און גערעכנט איינער פון די גרעסטע פובליקע אוניווערסיטעטן אין די פאראייניגטע שטאטן.
צווילינג שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאלומבוס האט אכט צווילינג שטעט:
- אכמעדאבאד, אינדיע
- דרעזדן, דייטשלאנד
- יאנאווע, איטאליע
- העפעי, כינע
- הרצליה, ישראל
- אדענסע, דענמארק
- סעווילא, שפאניע
- טיינאן שטאט, טייוואן
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Columbus (city) Quick Facts from the U.S. Census Bureau. דערגרייכט דעם 26סטן נאוועמבער, 2011.


text:
מעדיעוויקי
מעדיעוויקי (MediaWiki) איז די וויקי ווייכווארג וואס ווערט פארשפרייט און גענוצט אונטער די פרייער באנוצונג לייסענטס GNU.
דאס ווייכוואַרג איז ארגינאל געשריבן געווארן פאר וויקיפעדיע און אלע אירע שוועסטער וויקימעדיע פונדאציע פרייע און אפענע פראיעקטן, און איז היינט צוטאגס צעשפרייט פאר יעדן פריי צו נוצען און אפילו אראפלאדענען.
אזוי ווי די וויקימעדיע פראיעקטן האבן א שטארקן דרוק אויף פילשפראכיקייט, האבן די אנטוויקלערס אויפמערקזאם אויף אינטערנאציאנאליזירן און לאקאַליזירן. מ'האט איבערגעזעצט דעם באניצער אינטערפייס אינגאנצן אדער טיילווייז אויף מער ווי הונדערט שפראכן,[1] און דערצו קענען די לאקאלע סיסאפן מאדיפֿיצירן ווייטער (דאס גאנצע אינטערפֿייס קען מען רעדאקטירן דורך דער וויקי).
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ זעט אויך: פֿאַרײַטשן סטאטיסטיק און Multilingual MediaWiki.
פראיעקטן פון וויקימעדיע פונדאציע
וויקיביכער • וויקיקאמאנס • וויקיווערטערבוך • וויקינייעס • וויקיפעדיע • מעדיעוויקי • וויקיביבליאטעק


text:
לאורע שלעזינגער
לארע שלעזינגער איז א באקאנטער טאלק שוי גאבטגעבערין וואס רעדט ארום צו פרויען דורכאויס אמעריקע אויף הונדערטע ראדיאו סטאנציעס איבער משפחה פראבלעם.
זי איז די 4טע גרעסטע פאפולערע טאלק שוי גאסטגעבערין אין אמעריקע. נאך 1. ראש לימבאו 2. שאן הענעטי 3. מייקל סעוועזש. 4. לארע שלעזינגער
זי איז דאס מערסטע קאנטראווערסיאל ווי אלע אין דעם פעלד אז דא מאכט איר דא מערסטע פאסנד צו געבן עצות אויף אין דעם פעלד.
זי האט געפעלטשט איר פסיכאלאגיע ליצענץ.
זי איז געגט.
זי איז צעשלאגן מיט אירע שוועסטער און פארשטארבענע מאמע.
זי האט זיך מגייר געוועזן על פי הלכה און יארן לאנג זיך געפירט ווי א פרומע אידענע לכל דבר, געשיקט איר זון אין א מאדערן ארטאדאקסישער ישיבה און בלויז געגעסן כשר.
אבער זי האט אפגעלאזט אידישקייט איינזענדיג אז די הלכה און תורה ווערסיע פון אידישקייט איז בלויז אבסעסירט מיט דעם אייגן פאלק און האבן נישט קיין אויסגעארבייטע גאנג פאר גוים אין די היינטיגע מאדערן וועלט בלויז די זיבן מצוות וואס איז אויך נאר אקטיוויזירט געווארן בימי שיד ישראל על העליונה, דעריבער האט זיך איינגעזען אז אידישקייט איז אלט מאדיש און אפגעפארן דערפון.
אין פאליטיק איז אבער דער אפטייטש פון איר אכזבה פון אידן און אידישקייט געוועזן ווען זי האט געליטן פון עדווערטייזונג בויקאטן אויף איר שוי פון פראקטער ענד געמבל און נאך ריזן קאמפאניס וואס זענען געווארן געצווינגן פון די ליבעראלן נישט צו שטיצן איר ראדיא פראגראם, און בלויז די קריטסען מיט אלע ערליכע גוים האבן זיך דאן שטארק אנגענומען פאר איר און די אידישע פובליק מענטשן וואס זענען רויב פריי און ליבעראל געשטימט האבן איר גאר גערודףט. זי האט דאן אויך פארלוירן די ניו יארק שוי.
נאך א גאר שטארקע קאנטראווערסיע איז געווען די פובליקאציע פון פיקשער'ס פון דר. לאורע אויסגעטאן, וואס זי געלאזט נעמען ווען זי האט געהאט אן אפעיר מיט ביל באללאנס, ווען זי איז געווען 28. און ווען זיי האבן זיך צוקריגט אין 1998 האט ער עס פארקויפט, מן הסתם צו מאכן א פאר דאלער, און אויף איינוועגס פארשעמען דר. לאורע. און האט בשעתו אויפגערודערט אמעריקע אז דאקעטער לאורע וואס זי פליקט אריין די תמימותדיגע קאלערס אגאנצען טאג אז זיי טוען עוולות און האבן נישט קיין שטארקע מאראל, האט גאר געווען די דאזיגע געפאלן אין די מאראלן פון זינדיגן מיט א פרעמדע מאן.
אבער זי איז נאכאלסט גאר גרויס ווייל רוב אמעריקע זענען פרום


text:
דויד הילבערט
דויד הילברט (דייטשיש: David Hilbert; 23סטן יאנואר 1862 - 14טן פעברואר 1943 געטינגען, דייטשלאנד) איז געווען א דייטשער מאטעמאטיקער וואס האט שטארק באאיינפלוסט די מאטעמאטיק פונעם סוף פונעם 19טן יארהונדערט און דעם אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט, סיי דורך זיין דירעקטן בײַשטײַער סײַ דורך זיין השפעה אויף אנדערע.
הילבערט האט אנטוויקלט א ריי פון מאטעמאטישע געביטן, איינשליסנדיק אינוואריאנטן טעאריע, די אקסיאמאטיזיע פון געאמעטריע, און הילבערט רוימען, א פונדאציע פון פונקציעלן אנאליז.
אין 1900 האט הילבערט פארגעשטעלן א זאמלונג פון 23 מאטעמאטישע פראבלעמען, וואס האבן משפיע געווען פארשונג אין מאטעמאטיק דורכאויס דעם 20סטן יארהונדערט.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דויד הילבערט איז געבוירן געווארן דעם 23סטן יאנואר 1862 אין דעם שטעטל וועלוי (Wehlau) לעבן קעניגסבערג, וואס איז דעמאלסט געווען די הויפטשטאט פון מזרח פרייסן. אין 1880 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט, וואו ער האט זיך באפריינדט מיט הערמאן מינקאווסקי. אין 1885 האט ער באקומען דעם דאקטאר טיטל, אונטערן אנפיר פון פערדינאנד לינדעמאן. אין די יארן 1886-1895 האט ער געדינט ווי א דאצענט אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט. אין 1892 האט ער געהייראט קעטא יעראש, און א יאר שפעטער איז געבוירן זייער איינציקע קינד, א זון, פראנץ.
אין 1888 האט פעליקס קליין פארעפנטלעכט, אין דעם Mathematische Annalen זשורנאל וואס ער האט רעדאקטירט, אן ארטיקל פון הילבערט, וואו הילבערט האט געלייזט דעם צענטראלן פראבלעם פון אינוואריאנטן טעאריע, ווען ער האט געוויזן אז יעדע סיסטעם פון אינוואריאנטן באזיס. דער מאטעמאטיקער פאל גארדאן, איינער פון די הויפט פארשער אין דעם געביט, האט זיך דערקעגנט צו הילבערטס ארטיקל מיט דער טענה אויף הילבערטס באווייז אז "דאס איז נישט מאטעמטיק. דאס איז טעאלאגיע".[1] אין 1895 האט קליין געברענגט הילבערט צו ווערן א פראפעסאר אין געטינגען אוניווערסיטעט, וואס איז דעמאלסט גערעכנט געווארן דער פירנדיקער צענטער פון מאטעמאטישער פארשונג אין דער וועלט. הילבערט האט געהיטן געטינגענס גלאריע ביז זיין פענסאנירונג אין 1932, און ער איז געווארן דער חשובסטער מאטעמאטיקער פון זיין דור.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ וועגן גארדאנס ווערטער, זעט דעם ארטיקל פון Roger Cooke, "Life on the mathematical frontier: legendary figures and their adventures, אין Notices of the AMS, אפריל 2010, עמ' 467.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ווערטערבוך
אַ װערטערבוך איז אַן אלפֿאבעטישע ליסטע פֿון װערטער און זייערע דעפֿיניציעס. א ווערטערבוך צווישן צוויי (אדער מער) שפראכן איז א ליסטע פון ווערטער אויף איין שפראך מיט זייער פארטייטשונג אויף דער אנדערער שפראך (די אנדערע שפראכן).
4 יידישע װערטערביכער אויפן װעב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענגליש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הארקאווי'ס ייִדיש-ענגליש ווערטערבוך: [1]
- רפואל פינקלס ייִדישע-ענגלישע ווערטערבוך: [2]
- באבילאן (גאר א קליינער זאמעלונג פאר מתחילים אין אידיש). [3]
פּויליש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט אויך: וויקיווערטערבוך


text:
Design Letters Numbers
These stylish design letters and numbers in black typography designed by the renowned architect Arne Jacobsen have a multitude of uses both inside and outside the house.
פרילינג געפיל
עס סטאַרץ צו פילן פרילינג, ווי אַרויס די טעג. די טעג זענען מער, און לעסאָף די גרוי וועטער האט גענומען אַ ברעכן דאָ אין די קעלט צפון. כאָטש די צייטונגען פאָדערן אַז די ווינטער וועט קומען צוריק, איך קלייַבן צו זיין ינדאַלדזשינג זיך מיט עטלעכע פרילינג געפיל מיט די שיין טולאַפּס אין מיין קיך.
גרין געוויקס גאַנג
גרין געוויקסן זענען פּאַפּינג אַרויף אַלע איבער לעצטנס אין סדר צו ברענגען נאַטור אין די ינלענדיש סוויווע. ווי מיר ווערן מער ערבאַנייזד און דרויסנדיק פּלאַץ מער טייַער, באַלקאָן און גרין דרינענדיק פּלאַנטינג ווערט מער ינווענטיוו. טישן און שעלווינג וניץ מאַכן פּלאַץ פֿאַר פּאַטיד געוויקסן, אָדער אַנדערש זיי הענגען פון דער סטעליע אָדער זענען געפלאנצט אין […]
דזשוריאַננע מאַטער קנאַל אַרויף פיש
זיס און כווימזיקאַל קנאַל אַרויף פיש, געפונען אין בלאָממע וואס פֿעיִקייטן טאַלאַנט און ינלענדיש ארטיקלען און אנדערע גרויס שטאָפּן פון די נעטהערלאַנדס. די גראַפיק אַרטווערקס קנאַל אַרויף פיש דיזיינד דורך דזשוריאַננע מאַטער דערשייַנען אַנדערסטייטיד, אָבער זען וואָס כאַפּאַנז ווען איר נעמען די ביסל פּשוט טריט! עס איז די זעלבע מיט אַלע די פּייפּערווערק […]
כיילעוו דיזיינד דורך אָנטווערפּדואָ
כיילעוו דיזיינד דורך אָנטווערפּדואָ בנימצא אין בלאָממע, אַ נייַ וועב-קראָם אין נאָרווייַ סעלינג שיינע פּלאַן פּראָדוקטן פון די נעטהערלאַנדס. עטלעכע פּראָדוקטן שטענדיק דאַרפֿן יעדער אנדערע. זיי געהערן צוזאַמען ווי אַ האַמער און אַ נאָגל, בעט און פאַרדעקן און טעפּל און טעצל. דורך מעלטינג זיי צוזאַמען אין דער זעלביקער מאַטעריאַל זיי ווערן איין. א קלוג און מאָדיש געדאַנק […]
טאַסקאַ קישן פון בלאָממע
איך טאַקע ווי מיין נייַ ווייך מינטגרעען וואָל פּעלץ קישן מיט צוויי קנעפּלעך פון די גרין געדרוקט “שטאָט” by Tas-ka. אויב איר ווי עס אויך איך האב גוט נייַעס פֿאַר איר! זיי זענען בנימצא אין בלאָממע, אַ נייַ וועב-קראָם אין נאָרווייַ סעלינג שיינע פּלאַן פּראָדוקטן פון די נעטהערלאַנדס. בלאָממע פֿעיִקייטן טאַלאַנט און ינטיריערז ארטיקלען און אנדערע […]
פלאָראַל פּאַטערנז
פלאָראַל פּאַטערנז, אַ ווינטידזש גאַנג, ביסט צוריק אין פול קראַפט. העל 80 ס פּרינץ, נאַש ראָמאַנטיש פלאָראַל אין פּאַסטעלז, גרויס פלאָראַל אין וואָטערי ברושסטראָקעס און שיין ווינטידזש פּרינץ אַלע צושטעלן פּונקט די רעכט סומע פון ווימסי. אפילו עטלעכע ינטיריערז נעמען אַ גאַנץ "וויקטאָריאַן" צוגאַנג אין זייער נוצן פון פלאָראַל. עס איז אַ דילייטפאַל יקספּלאָוזשאַן פון בלומען […]
דעקערייטינג מיט גרין געוויקסן
איר טאָן ניט האָבן צו זייַן אַן עקסטרעם גריניסט צו גיין גרין! ברענגען אַ ביסל גרינער פאַרבינדן דורך באַצירן דיין היים מיט געוויקסן. נאָך עטלעכע יאר מיט בלויז אַ ביסל אָרטשידס אין שטוב זענען גורל פון אונדז גרייט צו נעמען די גרין הויז געוויקסן צוריק אין אונדזער האָמעס. געוויקסן געבן אַ היים פּערזענלעכקייט, זיי לייגן אַ […]
ריסייקאַלד ניטל טרענדס פון 2012
ריסייקאַלד און ופּסיקלעד איז איינער דער ניטל טרענדס פון 2012. די פייַן זאַך וועגן דעם גאַנג איז אַז איר קענען טוויק די דעקאָר צו קוקן פּויעריש, מאָדערן, מינימאַליסט און טראדיציאנעלן אָדער וועלכער נוסח איר בעסער. עטלעכע פון מיין באַליבט ריסייקאַלד און ופּסיקלעד דיי געדאנקען זענען צו נוצן ווינטידזש ביכער אָדער טאָן שיץ צו מאַכן אַ […]
ראָווען & רען ס ניטל קאַלעקשאַן
ראָווען & רען ס יינציק ניטל זאַמלונג איז פול פון פעסטיוו דעקעריישאַנז און היים אַקסענץ צו צוגרייטן דיין היים פֿאַר די קומענדיק צייַט. הנאה די שיין און ינספּייערינג בילדער אין די דערווייל. איך ספּעציעל געפאלן פֿאַר די ינקרעדאַבלי ווערסאַטאַל לתונט קאַבלע לייץ. א בריליאַנט סעודה פֿאַר די אויגן, איך קען נישט זייַן מער יקסייטאַד! ווי […]