text:
וואס מיינט דאס ווארט כשר ביי דיר? ביי מיר איז דאס געווארן איינגעקריצט און איינגעבאקן פון זייער יונג. עפעס וואס איז געמאכט פון „פאשקעס" איז נישט כשר. אז דאס איז OU איז דאס טריפה. אז עס איז OK, איז עס נאר okay פאר גוישע אידן.
מען פלעגט פרעדיגן צו מיר אז וואס מען עסט — דאס ווערט מען. אויב איך עס א חזיר פיסל וועל איך ווערן א חזיר פיסל. אז איך עס פון א נישט-אויסגעהאלטענע השגחה וועל איך ווערן נישט אויסגעהאלטן. אבער אז איך עס פארדארבענע עסן האט מען מיך קיינמאל נישט אנגעווארנט אז איך קען ווערן פארדארבן.
עס איז אומבאשרייבליך די שולדגעפיל וואס באגלייט מיך שוין יארן לאנג אפילו איך בין אינדרויסן פון די סיסטעם פאר א לאנגע צייט שוין…
נישט לאנג צוריק, אויף איינע פון מיינע רייזעס בין איך איינגעשטאנען אין א הויז פיל מיט גוים (כאטש איך װעל קיינמאל נישט פארגעסן אז איך בין א איד.)
ס'איז געװען אין א גרינעם פארוואלקענטען רעגנדיגע דינסטאג און דער עולם איז געווען גאר הונגעריג, האט מען באשלאסן מען גייט ארדערן אפאר געשמאקע פיצא פייס. האב איך געמאכט זיכער צו לאזן יעדן איינעם וויסן אז איך בין א איד און איך טאר נישט צורירן צו חזיר חלילה. דערפאר האט מען באשטעלט איין cheese pie ספעציעל פאר מיינע געברויכן. די פיצא איז ענדליך אנגעקומען בשעת איך בין געווען פארנומען אין מיין צימער. מיין חבר האט אויסגעשפרייט אלע באקסעס [שאכטלען] אויפן קאונטער [קאכטיש], גרייט צו פארצוקן. איך קום ארויס פון מיין ווינקל הונגעריג ווי א מאגערער בער. מיין חבר וויל זיך טשעפען מיט מיר, זאגט ער: „איך ווייס אז דו ביסט אידיש, דערפאר האב איך אנגעגרייט ספעציעל פעפעראני פיצא פאר דיר.” איך לאך מיך אויס און גײ אריין אינעם קיך וואו עס האט געהערשט א טונקעלקייט, אבער די פרישע גערוך איז געווען ווי א ליכטיגקייט פאר מיין אויגן.
איך גיי צו נענטער און מיין בויך גריצלט שוין. איך קען שוין נישט ווארטן אריינצובייסן דערין. איך עפן א באקס [שאכטל] און איך כאפ ארויס א סלייס [רעפטל] פיצא מיט גרויס התלהבות. איך קוק אויף דעם און עס זעט אויס ווי א געהעריגע קעז סלייס, מיט א ביסל צוגעברענטע קעז פון אויבן. עס שמעקט אינטערעסאנט אבער דער ריח איז מן הסתם פונעם אנדערן באקס, טראכט איך.
איך בייס אריין מיט גרויס כוונה. איך שפיר אן אינטערעסאנטן פארברענטן טעם. איך טראכט צו מיר עס איז מן הסתם דורכגעבאקן און איך דארף גארנישט זאגן. איך קיי און קיי און קען עפעס נישט דערליידיקן דעם טעם און עס איז גאר שווער צו פארדייען. ווען פלוצים קומט מיין חבר אריין און איך געב אים א פרעג: „זאג נאר וואס איז מיט דער פיצא? עס איז דאך גרויליג. איך האב קיינמאל נישט געשפירט אזאנס.”
ער גיט א קוק און שרייט אויס: „האהא, ווייל דאס האט בייקאָן אין דעם!" איך לויף צו צום מיסט און שפיי דאס געשווינד אויס. געוואלד! איך בין נכשל געווארן אין דעם הארבן זינד. יעצט שפיר איך זיך ווי א גאנצער גוי. אפשר זאל איך פרובירן אויסברעכן דאס וואס איז שוין אריין אין מיר, וועל איך מיך נאך קענען צוריקכאפן? דער יצר טוב זאגט מיר: „יא, טו דאס געשווינד איידער עס איז צו שפעט און עס גייט אריין אינעם בלוט שטראם. דער יצר הרע זאגט מיר: „ניין, דו ביסט שוין ממילה אינגאנצן פארפאלן. פארגעס דערפון.”
דער יצר הרע און יצר טוב ראנגלען זיך ארום אין מיר. איך דארף מנוחה פאר גאטס וועגן. איך רוף מיך אן סיי צום יצר טוב סיי צום יצר הרע: „הערט מיך גוט אױס. שוין יארן לאנג וואס ענק וואוינט ביי מיר אן צאלן דירה-געלט. איך בין געווען גוט צו ענק ביידן. אמאל האב איך זיך צוגעהערט צו דיר און אמאל צו דיר. אבער איך האב שוין געהאט גענוג. ענק קריגט זיך כסדר און ענק לאזט מיך נישט האבן מנוחה. טוטס מיך א טובה און גייטס טרעפטס ענק אן אנדערע וואוין-ארט. איך האב שוין מער נישט קיין כוח.”
אוודאי האבן זיי זיך נישט גלייך צוגעהערט. איך בין דאך געווען אזא גוטע בעל-מכניס אורח צו זיי. איך האב מסביר געווען פארן יצר טוב אז שלום איז זייער וויכטיג, האט ער מסכים געווען און געגאנגען זיין וועג. דער יצר הרע איז געבליבן אינגאנצן אליין און ער האט דאך שטענדיג ליב זיך צו קריגן מיטן יצר טוב. האב איך אים געזאגט אז עס וואלט געווען א גוטע עצה אז ער זאל גיין זוכן דעם יצר טוב, איז ער אויך אוועק. איך האב זיי ביידע אנגעוואונטשן צאתכם לשלום און א גרינגע רייזע.
שנשמע ונשבסר בשורות טובות, ווינטשט אייך האישה שרייבנבערג.
The Yiddish Daily Forward welcomes reader comments in order to promote thoughtful discussion on issues of importance to the Jewish community. In the interest of maintaining a civil forum, The Yiddish Daily Forwardrequires that all commenters be appropriately respectful toward our writers, other commenters and the subjects of the articles. Vigorous debate and reasoned critique are welcome; name-calling and personal invective are not. While we generally do not seek to edit or actively moderate comments, our spam filter prevents most links and certain key words from being posted and The Yiddish Daily Forward reserves the right to remove comments for any reason.


c: text/html

text:
רבי יואל מארגענשטערן משארמאש זצ"ל - כ' תשרי תשע"ח
די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד
- שנאפס
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 15166
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג סעפטעמבער 12, 2011 9:59 pm
- לאקאציע: אויף די קרעטשמע פאליצעס
- פארבינד זיך:
-
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 416
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 05, 2006 12:01 pm
הצדיק אבד ואין איש שם על לב, כי מפני הרעה נאסף הצדיק
מהאט אלץ געפילט א רואיגקייט, אז אזא איד וואוינט אין די שטאט, און איז מגין אויף די שטאט, מיט זיין תורה וקדושה
אוי מי יתן לנו תמורתו,
הושענא למענך אלוהינו הושענא,
-
- שר מאה
- תגובות: 111
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך פאברואר 18, 2015 10:54 am
שטיגליץ האט געשריבן:בד"ה הרה"ג רבי יואליש מארגענשטערן מ'שארמאש זצ"ל
זעהט אויס די עולם פראוועט יום טוב קיינער שרייבט נישט,
עס וואלט זיך באמת פארדינט אז מען זאל עפענען אן עקסטער אשכול פאר אזא גברא רבה. צדיק. ותלמוד חכם מופלג.
איך געדענק ווען איך האב געלערנט אין כיתה ח. מס. פסחים האט מיין מלמד פארציילט ווי ער געדענקט אין קעמם אלס אינגל איז ר' יואליש געלעגן אין בעט מיט הויך פיבער אין געחזרט גאנץ מס. פסחים אויף אויסענווייניג אויפן לשון אינטערן דאכענע. זי"ע
-
- שר האלף
- תגובות: 1202
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוקטובער 12, 2015 11:31 pm
- לאקאציע: office
- פארבינד זיך:
ביי מיין עלטערע ברידערס בר מצוה איז מיין טאטע עהם געגאנגען איינלאדענען האט ער געפרעגט מיין טאטע צו ביי די קינד איז ער אויך געווען סנדק, דערביי צולייגענדיג אז ער געדענקט נישט אזוי גוט אהער הו אלעס אפ געשריבען, ביי די בר מצוה איז ער געקומען אין אויפגעטרעטן מיט א דרשה.
א יעדע איז האט זיך געפילט אזוי גוט אז שארמאשע רב קומט זיך משתתף זיין, יא האט געקענט זיין א נאכט ביי 10 שמחות.
https://www.vitalcard.com/u/E7C186
אן א עמוד התורה ועבודה.. מי יתן לנו תמירתו
זיין אהבת והתמדת התורה איז געווען באוויסט פאר יעדן
ווי אנדערע האבן שוין געשריבן האט ער געזאגט כמה פעמים אז מיום עמדו על דעתו האט ער נישט פארפעלט מחבר צי זיין יום ולילה מיט תורה,
און ער פלעג צי פארציילן כמה השגחה פרטיות וואס ער האט געהאט אז ער זאל נישט פארפאסן דעם עלות,
די לעצטערע יארן האט ער אנגעהויבן אביסל צי פארלאנגען פון זיינע גאר נאנטע זאלן דאס אויך נאכטוהן, ער פלעגט זאגן מיט א שמייכל, די מחבר אין די ערשטע סיעף שרייבט יתגבר כארי און ער פלעגט איבער זאגן דעם יתגבר כארי מיט א געשריי עטליכע מאל,
איך בין געווען פארגאנגענעם כ"ו אב אין ק"י בינעך אריין דאווענען מנחה און מעריב ביים רב זצ"ל, און נאך מעריב איז געווען א שטיקל לחיים און סאיז געווארן אזא היימישע שמיעס מיט'ן רב זצ"ל, אין בתוך הדברים איז אריינגעקימען אין שמיעס דער ענין פון אויפשטיין פארן עלות האט ער פארציילט איין דוגמה פון וואס מען קען זעהן דאס חשיבות הענין, האט ער פארציילט אז ער האט געהאט ליגן עטליכע גלאזענע פלעשלעך סעלצער שוין א לענגערע צייט און איין אינדערפרי בשעתן מחבר זיין יום ולילה האט ער געהערט א גאר שטארקע גרידער, ובלשונו עס האט זיך מיר געדאכט ווי דער דאך איז איינגעפאלן און איך האב שוין געוואלט גיין זעהן וואס עס האט פאסירט אבער ער האט זיך מתגבר געווען און געלערענט א פאר מינוט און דערנאך געגאנגען קיקן און געזעהן אז די באטלעך האבן אויפגעפלאצט, און ער האט אויסגעפירט אז מען זעהט דערפון ווי דער שטן פארלייגט זיך דעראויף,
אוי.....ווען מען דערמאנט זיך זיין עבודת התפילה דאס מתיקות און חן וואס דאס האט געהאט, ער פלעגט אריינלויפן אין בית מדרש מיט א פרישקייט ווי א אינג בחור'ל און גלייך צי גיין צי זיין מקום קבוע און לייגן טלית און תפילין און זאגן ברכות מיט זיין אייגענארטיגע ניגון, אידן וואס האבן אים געקענט נאך פון אלס בחור האבן מעיד געווען אז אויפ'ן זעלבען שטייגער פלעגט ער דאווענען די לעצטע פיפציג יאר, עס קלינגט מיר נאך אין די אויערן די עטליכע פלעצער ווי ער פלעגט זיך טעגליך צישרייען, ובפרט ביי ודרך רשעים יעות און ואתה מחי' את כולם, אה.. א מין מתיקות געווען יעדע תפילה יעדע קדיש יעדע ברכה וואס ער האט געזאגט מען האט געקענט זעהן ווי זיין ליבשאפט צי השי"ת איז אן קיין גרעניץ, און ווער רעדט נאך פון א שבת, זיין זיסע נוסח וויפיל מאל מען האט דאס נאר געהערט איז מען קיינמאל נישט מיעד געווארן דאס צי הערן,
די ה' מלך ביי שלש סעודות איז געווען עפעס וואס מען האט נישט געזעהן ערגעץ אנדערש, ער האט דאס געזאגט מיט אזא מין השתוקקות צום אייבערשטן אז עס האט זיך ציגאסן אויף אלע מתפללים אין בית מדרש,
א פשוט'ע מוצאי שבת'דיגע מעריב ווען ער פלעגט דאווענען פארן עמוד האט אריינגעגעבן א פרישקייט פאר א גאנצע וואך
איי דאס גוט שבת און א גיטע וואך זאגן פארן עולם נאכן דאווענען מיט זיין ליכטיגע צורה דאס וועל איך קיינמאל נישט פארגעסן
אוי וויי די ימים טובים און שיינע שבתים דאס איז דאך עפעס וואס נאכן זיך אוועקציען פון ק"י האבעך זיך אלעמאל געבענקט אנגעהויבן פון סליחות זאגן מיט זיינע אייגענארטיגע קנייטשן, דאס מתיקות און ערענסקייט ביינעזאם וואס עס האט געהערשט דארט די הייליגע טעג, דאס האבעך נישט געטראפן ערגעץ אנדערש, און דאס הייליגקייט וואס מען האט געזעהן אויף זיין ליכטיגע צורה ביי די תקיעות ראש השנה ברענט נאך אין מיינע ביינער, און אזוי אויך די עטליכע מאל א יאר וואס ער פלעגט אליינס ליינען ווי למשל פרשת יתרו די עשרת הדיברות און שביעי של פסח די שורה פינקען פייער האבן געשפריצט פון זיין הייליגע צורה
איי.... זלגו עני דמעות הושענה רבה אוי הושענה רבה ווי ער פלעגט פארלענען דעם רבין ז"ל הייליגע תורה און דערנאך זאגן די הושענות בדמעות שליש אוי דאס האט איבער גענימען יעדן איינעם אפילו אן אייז קאלטע איד!
אוי וואס האמיר פארלוירן ווען מען האט געזעהן ווי דער לעבעדיגער ספר תורה פריידט זיך מיט די הייליגע תורה אום שמחת תורה, ווי קען מען פארגעסן דעם רב ז"ל צורה ווען ער פלעגט אויפהייבן זיין הייליגע אויגן און הענט צום הימל דאנקענדיג דעם אייבערשטן פאר די זיסע מתנה וואס ער האט געגעבן פאר אונז אידן און ער האט דאס טאקע אויסגעניצט מיט מורא'דיגע מדרגות, ובפרט ביי די פערטע הקפה נצח משה שפיר קאמרת איז געווען עפעס נורא נוראות,
מען קען מאריך זיין שעות על גבי שעות אבער די דאזיגע שפיצן זענען מיר פשוט אדורך געלאפן אין קאפ בשעתן שרייבן,
איין מינוט! ווי קען מען דען אויסלאזן זיינע מדרגות אין צפית לישועה ווי ער האט אזוי געבענקט און גערעדט אלץ פון דעם אחכה לו בכל יום שיבא, איי ווי ער פלעגט שרייען ביי די הויעכע שמונה עשרה ותחזינה ענינו במהרה וכו'
ווער עס געדענקט נאך שנת נחש"ת ווען עס איז געווען א שנת פקידה ווי ער איז געווען זיכער אז משיח קימט אט אט, ער פלעגט ביי יעדע שבת הגדול דרשה און שבת שובה דרשה אוועקגעבן אסאך צייט אויף צי זאגן רמזים אז משיח וועט קימען נאך היי יאר
איי ווער וועט ווארפן ישעות מוצאי שמחת תורה ביי די עפל ווארפן אן עקסטערע חן האט דאס געהאט, און אידן פלעגן זיך שטיפן צי כאפן ווייל מען האט געהאט געהערט א היבש ביסל מעשיות און ישועות פון אידן וואס זענען געהאלפן געווארן נאכן כאפן אן עפל
אוי וויי און דאס אלעס האבן ליידער פארלוירן.... ווי אזוי וועל מיר דאס אויסהאלטן....
זאל השי"ת העלפן ער זאל אונז אויסלייזן פונעם ביטערן גלות און מיר זאלן זוכה זיין צי התגלות כבוד שמים עלינו במהרה בימינו אמן
-
- שר מאה
- תגובות: 139
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יולי 10, 2017 2:06 pm
- לאקאציע: בין שבעים זאבים
-
- שר מאה
- תגובות: 139
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יולי 10, 2017 2:06 pm
- לאקאציע: בין שבעים זאבים
- נישט אלעס איז אמת
- שר חמש מאות
- תגובות: 871
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג דעצמבער 15, 2013 2:45 pm
- לאקאציע: אין א וועלט פון שקר
וועל מיר נאר דערמאנען א זאך וואס איך האב געזען יעצט א טאג פאר יום כיפור, נאכדעם וואס די רב ז"ל איז צוריק געקימען פון תשליך קוים וואס דער צדיק האב געלעבט, פאר ווער ס'ווייסט וואס די מצב איז דעמאלטץ שוין געווען , נעבעך צוליב אונזערע עבירות ליידער , קוים וואס ער האט געהאט כח צו וואקן, האט ער געבעטן אז מזאל עם טראגן ווי שנעלער צו זיין פלאץ און בית המדרש, ווייל סאיז שוין שפעט, סאיז שוין באלד נאכט, און מיט מסורת נפש ממש האט ער זיך געשלעפט ווי שנעלער, צו זיין פלאץ, און גענימען א משניות און אנגעהויבן צולערנען מיט זיין זיסע ניגון ווי גלייך ספעלט עם גארנישט אויף די וועלט, אזוי האט ער געלערענט אויפן קול ביז נאכן זמן, אוי ווי נעמט מען עס צוריק געוואלד!! הייליגע טאטע און הימעל וואס נאך ווילסטו פון אונזער שוואכער דור, אוי געוואלד!
ווער ס'האט נישט געהערט ווי די רב ז"ל זאגט מיט אזא זיסע ניגון און קרעכטץ - וועט עס קיינמאל נישט פארשטיין- ווער ער האט זיך שוין ליידער געמיזט אנלאנען אויף צוויי מענטשן ארויס צו גיין פון שיל, יעצט צווישן ראש השנה און יום כיפור, און ער האט באמערקט ווי אזוי ר' יודל האלענדער נ"י , לערענט זיך אזוי און די זייט און א ספר, און די רב האט געבען זיך אזא ריפ אן "אוי אזוי זיס ווען מ'קען לערנען... ס'דאס שענסטע זאך און בעסטע זאך אויף די וועלט.... און ליידער איז נישט יעדער זוכה אייביג צו קענען לערנען ... אוי אוי אוי איז דאס זיס דאס לערנען... אוי אוי אוי איז דאס געשמאק... " אזוי האט די רב ז"ל צוויי דריי מינוט געקרעכטץ ברבים, אויף דעם וואס ער קען שוין ליידער נשיט צופיל לערנען -וואס באמת האט ער אפי' און זיינע לעצטע חדשים נישט א רגע נישט געלענרנט, אפי' דעמאלטץ ווען ער איז ווייטער ארויף צו זיך אהיים איז די מויל געאנגען ווי און די געזינטע יארן און געלענט עפעס אויסנוויינינג- אבער מיט דעם אלעמען האב אזוי געקערכטס מיט אזוי בענקשאפט צו די תורה, סאהאט געשניטן שטיקער פון יעדעם ארים.... אוי ווי גייט מען פון דא ווייטער ??? ווי גייט מען ???
-
- שר מאה
- תגובות: 139
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יולי 10, 2017 2:06 pm
- לאקאציע: בין שבעים זאבים
ניחום אבלים
- צוגעלייגטע
-
- 20171015_125644.jpg (516.61 KiB) געזעהן 1883 מאל
- אלט מאנרא
- שר האלף
- תגובות: 1410
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג מאי 30, 2016 11:37 am
- לאקאציע: צווישן גראז און ביימער
איבער 50 יאר איז דאס געווען א דוגמא "זאלסט וואקסן א ת"ח און יר"ש ווי ר' יואלי'ש", געווען א דוגמא וואו מען קען אנקומען מיט התמדה כאטש מען האט נישט אזאליכע כשרונות,
זיין ברידער פארציילט, אז ביי די 11 יאר איז ער שוין יעדן פארטאגס 2 אזייגער געווען און ביהמ"ד, זיין מאמע פלעגט זיך בעטן ביי אים אויף נאך א האלבע שעה (ער איז שוין געווען א יתום מאב ביי די 3 יאר).
ער פלעגט זאגן אז ער האט אלס בחור גע'חזר'ט אסאך אויף אויסענווייניג, ווייל אז ער וועט דארפן גיין ארבעטן נאך די חתונה זאל ער קענען לערנען בשעת'ן ארבייטן,
זיין פרישקייט, זיין לעבעדיגקייט, ער פלעגט קומען פארהערן און געווען די שטערקסטע סעמפל פאר אונז יונגע קינדער וואס פארא סיפוק הנפש תורה קען ברענגען.
זיין אויסקוק און אייגענארטיגקייט איז געווען א דוגמה ווי א פארצייטישע רב פון דער אלטער היים.
וועגן מחבר זיין די נאכט מיט די טאג מיט תורה, האט ער אמאל פארציילט אז ער איז אמאל פארשלאפן פלוצלינג הערט ער א פייגל קלאפן אין פענסטער, ווען ער האט זיך אויפגעכאפט האט ער געזעהן אז עס איז שוין ממש פארן עלות, און ער האט עס פארציילט ווי אינטרעסאנט עס איז געווען ווייל עס איז נישט דא דארט קיין פייגל נעסט.
פלעגט אויפהייבן יעדן טעלפאן רוף צו אים אהיים, אין אלע זמנים, ווייל אפשר רופט איינער פרעגן א שאלה.
לכאורה ווען מען האט אים געפרעגט ביים בית דין של מעלה קבעת עתים לתורה, האט ער געדארפט טראכטן א מינוט, קביעות עתים פאר עסען האט ער געהאט, קביעות עתים פאר שלאפן האט ער געהאט, אבער פאר לערנען איז נישט געווען קיין באשטימטע צייט.
זיין צפיה לישועה, מ'קען זאגן אז ער איז געווען די ישמח משה בדורינו (לפי נוסח המאמענט...) ער האט נישט מסיח דעת געווען דערפון קיין רגע, א קליינע דוגמה, מען דערציילט אז בשנת תשנ"ח, וואס כידוע האט ער פארארבעט מעשים אויף נחש"ת שוין אפאר יאר פאר דעם, אז משיח וועט קומען, יענע יאר פאר סוכות איז געווען א שריפה און שטעטל, ער איז דאן געווען פארטאגס ביי ר' אייזיק גליק'ן אין מקוה, און עס איז אנטשטאנען א שטיקל מהומה ווען מען האט געהערט אז עס ברענט, ער האט אויפגעכאפט אז עס טוט זיך עפעס א בהלה איז ער געווארן דערציטערט און ער איז ארויסגעלויפן שפעטער האט ער געזאגט אז ער איז געווען זיכער אז משיח איז געקומען.
- מיין שטעלונג
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 283
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג אוגוסט 04, 2015 5:58 pm
- לאקאציע: אין מוח
אגב, שמעתי אז יעצט איידער די פטירה האט ער געהאלטן ביים 800'סטן מאל חזרן פסחים.
לן יאות למבכי. לויט מיין קליינעם השגה.
מיר האבן פארלוירן, א יוד וואס האט כל ימיו געהארעוועט אויף קדושה און טהרה, ריינקייט ביי אמונת ודיעות, א יוד פאר וועם וואס עס איז געשטאנען אין אונזערע הייליגע ספרים, איז געווען וואס עס איז מחייב 'אינגאנצן', געווען מקושר צום הייליגן רבינ'ס ספרים 'אינגאנצן' נישט אמאל יא, און אמאל נישט. מיר דארפן זיך אפלערנען וואס עס מיינט ריינקייט, וואס עס מיינט אז די הייליגע תורה איז 'מחייב אינגאנצן', געדינט דעם הייליגן באשעפער ווי א יונג בחור'ל מיט'ן גאנצן כח, מיט א פשטות אן קיין התחכמות, "מ'טוט 'אינגאנצן' וואס ס'שטייט!" דאס ענין פון קדושה און אפגעהיטנקייט. ער האט געפאדערט און געמאנט ביי די ענין פון טעכנאלאגיע, ביי יעדע געלעגנהייט. ונזכה לטהר לבבינו, ויהיה לעילו נשמתו הטהורה.
הרב משארמאש זצוק''ל
ווערעצקי האט געשריבן:גיי שוין גיי האט געשריבן:האט מען איינעם אויפגענומען?
אויפגענומען אויף וואס? אויף צו לערנען 18 שעה א מעת לעת? אויף צו קענען ד' חלקי שו"ע ישר והפוך?
אה, מיינסט אויף צו פירן די ביהמ"ד שארמאש, דוכט זיך אז שארמאשער רב זצ"ל איז נישט געווארן קיין משהו גרעסער ווייל ער האט געהאט א ביהמ"ד, און רוב סאטמארער אידן וועלכע האבן אים מעריץ געווען עד להפליא, האבן נאך קיינמאל נישט געדאווענט אין זיין ביהמ"ד.
שארמאשער רב איז געווען חשוב און אנערקענט צוליב זיין אייגענע מהות, און דאס איז נישט שייך צו "אויפנעמען" קיין "ממלא מקום".
ווידער ווער ס'וועט זאגן ה' מלך און עולה זיין שישי אין שארמאשער ביהמ"ד מהיום והלאה, דוכט זיך אז כמעט קיינעם איז דאס נישט מעלה ומוריד, אפשר פאר די אידן וועלכע דאווענען דארטן, אבער נישט פאר די פילע הונדערטער - און אפשר טויזענטער - וועלכע האבן היינט באגלייט די מיטה פון דעם "ספר תורה שנשרף".
א תגובה צו די זאך!
- מיין שטעלונג
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 283
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג אוגוסט 04, 2015 5:58 pm
- לאקאציע: אין מוח
צוריק צו “על הצדיקים ועל החסידים”
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 8 געסט

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
געזעץ ענפארסעמענט האומלענד סעקיוריטי טעראר ניו יארק סיטי פון דער יוד פרישע טראטואר באשיצער געשטעלט
מאנהעטן – די ניו יארק סיטי אויטאריטעטן זאגן, אז זיי פלאנירן צו אינסטאלירן דריי טויזנט נייע זיכערהייט באשיצער אויף סיידוואלקס און פלאזאס לענגאויס דער שטאט, צו באשיצן פיסגייער פון טעראריסטן וועלכע ווילן דורכפירן ווילדע טעראר אטאקעס דורכ'ן ארויפפארן אויף די טראטוארן מיט קארס. ביז יעצט האט די סיטי געהאט געפלאנט נאר אוועקצושטעלן פופצן הונדערט פון די סארט סיידוואלק באשיצער, אבער אין ליכט פון דער טאראנטער אטאקע, מיט צען פאטאליטעטן, האט די סיטי באשלאסן צו פארמערן די צאל באשיצער. אלעס אינאיינעם וועט דאס אפקאסטן 103 מיליאן דאלאר, און ס'איז אריינגעשטעלט געווארן אין מעיאר דעבלאזיא'ס פארגעשלאגענע 89 ביליאן דאלארדיגן בודזשעט פארשלאג.
ווי איז דאס געשעהן? זעה New York, NY, USA אויף גוגל מעפס
קומענדיגע
« פאריגע נייעס
« פאריגע נייעס
פאריגע
קומענדיגע נייעס »
קומענדיגע נייעס »
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text:
איך האב געהאט א סאך ספיקות צו איך זאל דאס טאן. איך האב היינט צום טאג ארום 10 בלאג'ס און עס וועלן קומען נאך אנדערע, און מען דארף פאר זיי צייט. איך גיב נישט אוועק צופיהל צייט פאר זיי ווייל איך האב נאך אנדערע התחייבות'ן און א סאך ארבעט, אבער א סאך מענטשן בעיקר גוטע פריינד מוטשען מיר און בעטן זיך איך זאל זיך נעמען צוריק צום אידיש, ווייל זיי פארשטייען נישט קיין לשון הקודש
דער אמת איז, אז ווער עס פארשטייט לשון הקודש האט דעם 'בעולמם של חרדים' מיט די 'חדשות בקצרה' דארטן האט ער יעדן טאג וואס ער דארף וויסן וואס עס קומט פאהר אין די חרדישע וועלט. אבער עס איז שווער פאר א גרויסן עולם דאס צו ליינען דעריבער וועל איך זיך בל"נ פון היינט משתדל זיין און געבן טעגליך אויך אין אידיש אבער זייער בקיצור, איך וועל דאס מאכן קורץ און שארף
די מעלה פון א בלאג איז, אז עס איז נישט מוגבל אין צייט און אין פלאץ, עס איז למעלה מן הזמן, איך קען דאס טאן אוואו איך בין און ווען איך קען, בייטאג ביינאכט ווען עס מאכט זיך מיר עטליכע מינוטן. צודערצו איז דאס בעסער פון א צייטונג, ווייל דארטן מוז מען אנפילן זייטן, דא קען מען יוצא זיין אויך מיט עטליכע שורות. און צודערצו טראגט דאס א מורא'דיגע מעלה, ווייל ביי א צייטונג עס איז אדורך די וואך עס קומט א פרישער נומער און דו האסט דאס נישט געזען האסטו פארלארן. דא בלייבט אלעס, ווען דו קומסט אריין אפילו א יאר שפעטער קענסטו אלעס טרעפן
צודערצו נאך א גרויסע מעלה מען האט דאס שוין ווען די נייעס קאכט, און אויף דער גאנצער וועלט אין די זעלבע צייט, וואס פאר דעם טו איך דאס. היינט איז דער ציבור אריבער צום אינטערנעט, און מיט די צייט וועלן דאס האבן דער מערהיייט, דעריבער איז דאס די וועג
איך גיי ארויס צו א לאנגע וועג וואס וועט נישט זיין לייכט, און מיט דעם אויבערשטן'ס הילף וועט דאס אי"ה ווערן א גרויסע זאך


text:
אריסטובולוס דער פערטער
אריסטאבולוס דער פערטער (31 – 7 פאר דער נײַער צײַטרעכענונג) איז געווען אַ בן-מלך פון יהודה.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אריסטאבולוס (דער פערטער) איז געווען אַ זון פונעם מלך הורדוס און זײַן ווײַב מרים פון בית חשמונאים. ווען אריסטאבולוס איז געווען בערך דרײַצן יאָר אַלט, איז ער צוזאַמען מיט זײַן ברודער אלכסנדר געשיקט געוואָרן זיך דערציִען אין רוים, אין דער היים פונעם סענאטאָר גאַיוס אַסיניוס פּוליִאָ, אַלס פּאָטענציִעלע יורשים פונעם מלך.
ווען אריסטאבולוס האָט זיך אומגעקערט קיין יהודה צוזאַמען מיט זײַן ברודער אלכסנדר, האָבן אייניקע מקורבים פונעם מלך אָנגעהויבן פאַרשרפּרייטן קלאַנגען, אַז די ברידער פּלאַנירן כלומרשט מאַכן אַן אַטעטנאַט אויף זייער פאָטער הורדוס. דאַן האָט הורדוס באַשלאָסן באַשטימען אַלס יורש אויך אנטיפטרוסן, זײַן זון פון אַן אַנדער ווײַב (באַנאַנד מיט אריסטובולוסן און אלכסנדרן). אריסטובולוס און אלכסנדר האָבן דערזען אין דעם אַ נזק פאַר זייער סטאַטוס און זיי האָבן זיך באַמיט אומקערן זיך דעם סטאַטוס פון די איינציקע יורשים. איינצײַטיק האָט אנטיפטרוס געבויט קעגן זיי אינטריגעס כדי ווערן דער איינציקער יורש פונעם מלך. די אויפפירונג פון אריסטובולוס און אלכסנדר, ווי אויך דער פאַקט, וואָס זיי זײַנען עפנטלעך אַרויסגעטראָטן קעגן דעם, וואָס דער מלך הורדוס האָט באַפוילן הינריכטן זייער מוטער מרים, האָט נאָך מער פאַרערגערט זייער לאַגע . הורדוס האָט באַשולדיקט זיי פאַרן קיסר אוגוסטוס אינעם פּלאַנירן אַן אַטענטאַט אויפן אים, אָבער דער קיסר האָט געמאַכט אַ שלום-בית צווישן דעם פאָטער און די זין. אריסטובולוס און אלכסנדר זײַן באַשולדיקט געוואָרן צום צווייטן מאָל אינעם פּלאַנירן הרגענען הורדוסן. אין דעם פאַל האָט זיי געראַטעוועט אַ מוטיקע אַרײַנמישונג פון ארכלאוסן דעם פאָטער פון אלכסנדרס ווײַב גלפירה.
אָבער סוף-כל-סוף האָט זיך אַ חנפן מיטן נאָמען איריקלס, וועלכער איז צוגעשיקט געוואָרן דורך אנטיפּטרוסן, אײַנגעגעבן אָנרייצן הורדוסן אויף די זין. הורדוס האָט באַקומען פון אוגוסט וסן אַ רשות שטעלן זיי צום משפט. זיי זײַנען פאַרורטיילט געוואָרן צום טויט. נאָך דעם, ווי די ברידער זײַנען הינריכטעט געוואָרן אין דער שטאָט שומרון (סעבאַסטיע), האָט דער קיסר געזאָגט, אַז בעסער איז זײַן הורדוסעס חזיר, איידער זײַן זון.
אין 16 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג האָט אריסטובולוס חתונה געהאַט מיט זײַן שוועסטערקינד בערניקי, וועלכע איז געווען די טאָכטער פון הורדוסעס שוועסטער שלומית און קוסגבר דעם גובערנאַטאָר פון אדום. אריסטובולוס און בריניקי האָבן געהאַט פינף קינדער: הורדוס, אגריפּס (דער קומענדיקער מלך אגריפּס דער ערשטער), אריסטובולוס, הרודיאס און מרים.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
"די קינדער פון אריסטובולוס דעם פערטן" (אויף ענגליש) - http://www.jjraymond.com/religion/aristobuluschildren.html


text:
יום רביעי, דצמבר 29, 2010
בלײַביק ווי בראָנדז
יום ראשון, דצמבר 26, 2010
נישט שײן, אַרעלע
יום ראשון, דצמבר 12, 2010
אמת מארץ תּצמח
יום שבת, דצמבר 11, 2010
וועט דער ייִדיש-לימוד פֿאַלן אַ קרבן פֿון ניט-דערשאַצטער שפּראַך-לערעריי?
יום רביעי, נובמבר 24, 2010
אַבֿרהם סוצקעװער רעדט צו גאָט
מע קען אַזױ אַרום זאָגן, אַז דאָס אײנציקע אָרט אין סוצקעװערס געטאָ-לידער, װוּ אַ דירעטקע װענדונג צו "גאָט" איז נישט אָפּגעמעקט געװאָרן אין סוצקעװערס אַ כּחבֿ-יד, קען מען געפֿינען נאָר אין כּחבֿ-יד פֿון ליד "אונטער דײַנע װײַסע שטערן".
ראָסקעס װעגן יוגנטרוף; חוני המעגל האָט אַ װעבזײַטל בײַ "די צוקונפֿט"
גלײַכצײַטיק איז געבליבן אַ טיפֿער ריס, דער דורות-ריס. אין אַמעריקע האָבן יונגע מענטשן זיך ניט באַנוצט מיט ייִדיש. דער עלטערער דור יאָ, און דער יונגער דור... וואָס ייִנגער — אַלץ מער אָפּגעווײַטערט איז מען געווען. דער געדאַנק וואָס מיר איז אויפֿגעקומען צו פֿופֿצן יאָר, צו גיין קעגן דעם שטראָם, קעגן דער געשיכטע, איז געווען געבויט אויף אָט דעם יסוד: ניט געקוקט דערויף וואָס על-פּי לאָגיק דאַרף מען ניט די שפּראַך — אַלע אין אונדזערע יאָרן האָבן זיך שוין לאַנג, לאַנג אָפּגעטרייסלט פֿון איר — דווקא דערפֿאַר דאַרף זי אונדז ווערן אייגנס. און מיר דאַרפֿן איבערשמעלצן דאָס וואָס מיר האָבן געקראָגן פֿון דעם עלטערן דור, ניט געקוקט דערויף וואָס ער האָט אין אונדז ניט געגלייבט. יאָ, זיי האָבן אונדז געלערנט און געהאָדעוועט, אָבער גלייבן אין אונדז האָבן זיי ניט געקענט, ווײַל מיר זײַנען געווען הי-געבוירענע. וואָס קענען מיר, נעבעך, אויפֿטאָן?
יום רביעי, נובמבר 17, 2010
גוט געזאָגט, שלום אַש
פֿאַרשטייט זיך, אַז ייִדיש איז מײַן שפּראַך. איך ווייס ניט, צי עס איז מיר נאָענט אָדער ווײַט, צי האָב איך עס ליב אָדער פֿײַנט — איך דענק ייִדיש, איך רעד ייִדיש, איך שרײַב ייִדיש; ווײַל אַלע מײַנע געדאַנקען און בילדער, אַלץ וואָס איך טראַכט און זע, טראַכט איך און זע דורך ייִדישע ווערטער. ווען איך גיי אויף דער גאַס און הער וועמען רעדן ייִדיש, ווייס איך, אַז איך האָב אין דער גאַס אַ ברידערלעכן מיטמענטש. אָבער דאָס הייסט ניט, אַז איך בין אַ פּאַטריאָט פֿון ייִדיש. איך בין, וואַרשײַנדלעך, אַ פּאַטריאָט פֿון מענטשן, וואָס דורך זײַן לשון גיט ער זיך מיר צו דערקענען, אַז מיר געהערן צו איין גורל. אָבער דאָס הייסט בשום-אופֿן ניט, אַז נאָר די מענטשן, וואָס רעדן ייִדיש, זײַנען מיר אַזוי נאָענט. אָפֿט מאָל איז מיר פֿיל נעענטער אַ מענטש, וואָס רעדט ענגליש, דײַטש, פּויליש, רוסיש אָדער העברעיִש, וואָס איך פֿאַרשטיי מער אָדער ווייניקער, און איך פֿיל זיך מיט אים פֿיל ברידערלעכער, ווי צו מאַנכע, וואָס רעדן ייִדיש.
יום חמישי, נובמבר 04, 2010
אז מע רעדט מיט א געוויסן טיפ....
נע-ונד מיטן דיכטערישן שטעקן אין האנט
יום ראשון, אוקטובר 31, 2010
די דערמאָנונג פֿון זאַכן (זכרון דברים), יעקב שבתאי: ייִדיש, ש.ב.
גאָלדמאַנס פֿאָטער איז געשטאָרבן דעם ערשטן אַפּריל און אילאָ גאָלדמאַן איז באַגאַנגען זעלבסטמאָרד דעם ערשטן יאַנואַר, און דווקא אין דער צײַט ווען געדאַכט האָט זיך אים אַז אָט, מיטן כּוח פֿון אָפּזונדערונג און צונויפֿפֿאַל, עפֿנט זיך אים אויף אַ נײַע תּקופֿה און ער געפֿינט פֿאַר זיך אַליין דעם אָנהייב פֿון אַ תּיקון דורכן "בולוואָרקער" און אַ געוווּנטשענער שטייגער לעבן, און דערעיקר דורך דער אַסטראָנאָמיע און איבערזעצן דעם "סאָמניום". צעזאַר איז געווען דער איינציקער וואָס האָט געלייגט אַכט אויף דער מאָדנער קאָמבינאַציע דאַטעס צווישן דעם טויט פֿון גאָלדמאַן און דעם טויט פֿון זײַן פֿאָטער, און אַפֿילו באַמערקט דאָס עטלעכע טעג נאָך דער לוויה פֿון גאָלדמאַן בשעת ער שטייט אין דער קיך פֿון עם ישראל און מאַכט זיי ביידן טיי, אָבער באַמערקט האָט ער דאָס ווי אַן אַנעקדאָט אָן שום באַטײַט, ווײַל אין יענער צײַט האָט צעזאַר באמת אויפֿגעגעבן אַלץ און אַפֿילו אויף דער קלענסטער באַמיִונג איז ער ניט געווען גרייט חוץ זײַנע תּיכּפֿדיקע באַדערפֿענישן, און אין דער האָפֿענונגסלאָזן פּראָצעס פֿון זײַן בליִאַקירונג, ווען ער גייט אַלץ מער אָנגעטאָן אין מאָדישע קליידער פֿון שרײַענדיקע קאָלירן, פֿאַרלאָזט וואָנצעס, רייכערט פּאַפּיראָסן פֿון אַ בעסערער קוואַליטעט, פֿרעסט און זויפֿט און לויפֿט נאָך יעדער צופֿעליקער פֿרוי אין זײַן וועג, בשעת דער עיקר פֿון זײַנע געדאַנקען און דער רעשט פֿון זײַן ווילנס-כּוח זײַנען אָפּגעגעבן זײַן בכור וואָס קרענקט אויף אַ קראַנקייט אָן אַן אויסהיילונג און וואָס זײַן מצבֿ ווערט האָפֿענונגסלאָז, האָט צעזאַר שוין נאָר געזען דאָס לעבן ווי אַן אומבאַטעמטער דורכפֿאַל אויסגעליידיקט פֿון זין, אָדער ווי אַ גרויסער קוריאָז וואָס מע דאַרף הנאָה האָבן דערפֿון ווי נאָר מעגלעך, אַ זאַך וואָס אין די מאָמענטן פֿון ניכטערקייט און חרטה וואָס האָבן אים אָנגעפֿאַלן פֿון צײַט צו צײַט האָט ער אָנגערופֿן “דאָס פֿריילעכע זעלבסטמאָרד.” דער איינציקער מענטש וואָס האָט אָן שום ספֿק געפּרוּווט דעשיפֿרירן די סודותדיקע טײַטשן פֿון יענעם דאַטעס-צופֿאַל איז געווען גאָלדמאַן, נאָר וואָס, ער איז שוין טויט.
"דער ראָב זאָגט: קיין מאָל מער"
קיסין האָט דאַכט זיך איבערגעזעצט אַ ריי לידער אויף ייִדיש; כ'האָב זיי נאָך ניט איבערגעלייענט, ווייס איך ניט וואָס ס'איז כּדאַי און וואָס ס'איז...כּדאַי אין פֿײַער צו וואַרפֿן.
האַלאָווין-גרוסן אַלע מײַנע אַמעריקאַנער חבֿרים וואָס זײַנען מחמיר אויף צוקערלעך און מקיל אויך חוקת-הגויים (וגם אַני בתוכם)!
יום רביעי, אוקטובר 13, 2010
א רעקארדירונג פון מיין פירלייענונג אין נ"י
יום שני, אוקטובר 11, 2010
ממש א גרויסער קידוש-השם
יום ראשון, אוקטובר 10, 2010
נײַ-אָפּגעפֿונענע לידער פֿון חײם גראַדעס אַרכיװן
יום רביעי, ספטמבר 29, 2010
שפּײַזן פֿון די ריזן
געשעפּט אַ לעבנסלוסט.
פֿון שמאַנט מיט טרוסקאַפֿקעס
האָט זיך פּאָסמאַקעוועט קאַפֿקאַ.
לײענט װײַטער.
יום ראשון, ספטמבר 19, 2010
פשט, דרש און די עשרת-הדברות
זיינען די דירעקטע רייד פון גאט.
אויב אזוי ....
... כדי איבערצולייענען דאס גאנצע ליד, ווערט א שטיצער אט א דא!
יום ראשון, ספטמבר 12, 2010
נאָך שירהוואַרג
יום ראשון, ספטמבר 05, 2010
וואָס פֿאַר אַ פּנים זאָל האָבן אַ צוויי-שפּראַכיק בוך פּאָעזיע?
כּדי צו האָבן צוטריט צו דער דיסקוסיע, זײַט מנדבֿ (אַזוי ווייניק ווי איין דאָלער) און ווערט אַ פּרענומעראַנט בײַ קיקסטאַרטער.
יו וואָנט בי סאָרי!
יום חמישי, ספטמבר 02, 2010
מײַן ספֿר-פּראַלניק האַלט אין ווערן
יום רביעי, ספטמבר 01, 2010
ייִדישע קנעפּלעך און פֿרומע קעפּלעך: אַ שמועס וועגן פּרשת רובאַשקין מיט קטלא קניא אין די תּשובֿה-טעג
ק"ק: איך האָב ניט געהערט פֿון דיר אַ דעה איבער דער רובאַשקין "אומיושר". איך לייען דער הכּצעקת פֿון אַחינו בני ישׂראל און פֿאַר אַ רגע בין איך מסופּק צי מען קען גלייבן די מעשׂיות איבער דרײַפֿוס און ביילין. אפֿשר דאַרף מען די חבֿרה צוריקשיקן אַהין צו זען וואָס באַדײַט שׂינאת-ישׂראל. אָבער אַף-על-פּי-כן איז שווער צו פֿאַרשטיין אַ לעגאַלע סיסטעם וואָס שפּאַרט אײַן מענטשן איבער דיני ממנות אויף 27 יאָר. איך ווייס ניט צי מיידאָף וואָלט דאָס באַקומען אין אַנדערע לענדער.
ש"ב: דעם אמת זאָגנדיק האָב איך ניט דעם מינדסטן מיטגעפֿיל פֿאַר רובאַשקין, האָב איך ניט געלייענט די נײַעס וועגן אים מיט קאָפּ. עס קען זײַן (און איך ציטער איבער דעם אין די תּשובֿה-טעג) אַז מײַן אַהבֿת-ישׂראל צו אים און זײַנע קרײַזן איז ניט בײַ דער העכסטער מדרגה. קען זײַן אַז מע האָט אויף אים אַרויפֿגעלייגט אַן אומיושרדיקן שטראָף.
אַמאָל טוט מען דאָס טאַקע מיט די ווײַס-קאָלנערניקעס מע זאָל ניט מיינען אַז לית דין ולית דיין. און דו ווייסט וואָס? יענע חבֿרה מיינט טאַקע אַז דינא דמלכותא דינא איז קיין מאָל שייך. איז אפֿשר ניט אַזוי אומיושרדיק.
ק"ק: מסכּים מיט אַלעס. מיר ייִדן בכלל און פֿרומע בפֿרט האָבן אַ נאַראַטיוו און רובאַשקין פּאָרט צו דעם גוט. אַ ייִד איז זיך מוסר נפֿש אויף ייִדיש פֿלייש און די אַנטיסעמיטן ווילן אים אַוועקלייגן. ער שפּילט גוט צו מיט די ספֿרים און דער קיטל און מסירת-נפֿש איבער אַ טלית-קטן. אָן בכלל אַרײַנצוגין אין דער יושר ווייסט ער גוט וועלכע ייִדישע קנעפּלעך צו דריקן. ברענגט מען דערנאָך אַ לעווין מיט אַ פּאָר גויים און די פֿרומע שרײַען באַלד אַז אַפֿילו די פֿרײַע און די גויים זאָגן ער איז גערעכט, און אַז די גויים האַלטן ווי אונדז איז דאָך ניט דאָ אַ שטערקערע ראיה.
איך וועל דיר זאָגן אַז חוץ דעם לית דין ודיין און זיך אויסלאַכן פֿון דינא דמלכותא איז בײַ אונדז דער גאַנצער מושׂג פֿון אָפּגעבן דין-וחשבון כּלומר אַקאַונטאַביליטי אין גאַנצן אַ פֿרעמדע. פֿון קינדווײַז אָן נעמט מען ניט אָדער שוואַכע עקזאַמענס. אין ישיבֿות נעמט מען יעדער אָן חוץ די גאָר פֿאַרדאָרבענע, אין שידוכים זאָגט מען אַ ליגן און עס גייט שוין, אין כּולל קען סײַ ווי גיין, מלמדים און טיטשערס זאָגט מען ניט אָפּ, און קרימינאַלע עבֿירות צי ממנות צי סעקסועלע פֿאַרשווײַגט מען אַלס מסירה און "נעבעך אַ שטיב מיט קינדער" וכו'.
און דער פּשוטער מושׂג אַז מע דאַרף אָפּגעבן אַ מאָל אַ חשבון איז המשפּט לאלוקים הוא און רוף מיך צום ונתנה תּוקף.
און דאָס איז דער שווערסטער צו פֿאַרשטיין.
יום שני, אוגוסט 23, 2010
האַרץ-רײַסנדיקע מעדיצינישע באַשלוסן
האָב איך דאָ ווײַטער אַרײַנגעקלעפּט די ניט-רעדאַקטירטע ווערסיע, איר זאָלט אַליין באַשליסן.
פֿון שלום בערגער
א מענטש ליגט אין שפּיטאָל-בעט און קען ניט רעדן. די דאָקטוירים דאַרפֿן מאַכן א באַשלוס וועגן וואָס צו טאָן. ווי אַזוי טוט מען דאָס? ווי אַזוי רעדט מען אַרום אַזאַ זאַך מיט דער משפּחה? די ביִאָ-עטישע עסטאַבלישמענט אין שפיטעלער איבער אַמעריקע האָבן מער ווייניקער שוין אָנגענומען אַ רוטין, אַזאַ מין מעניו פֿון אופֿנים ווי אַזוי אַרומצורעדן מיט דער משפּחה אַ באַשלוס. מומחים אין מעדיצינישער עטיק זײַנען אָבער צו ביסלעך געקומען צום אויספיר, אַז אַזאַ קאָנסענסוס טויג מער ניט.
לאָמיר געבן אַ בליק איבער וואָס קומט היײַנט פֿאָר אין רובֿ שפּיטעלער ווען אַ פּאַציענט האַלט גאָר שמאָל, און וואָס מע רעדט איצט אַרום וועגן די פּאַסיקסטע אופֿנים צו מאַכן אַ בײַט אין דעם אָנגענומענעם צוגאַנג.
מע פֿלעג האַלטן פֿאַר אַן אידעאַל דעם כּלל "די בעסטע אינטערעסן פֿון פּאַציִענט." אלא װאָס, ס'איז נישט אַלע מאָל קלאָר װי אַזױ מע דערגײט יענע "בעסטע אינטערעסן," באַזונדערש אױב דער פּאַציִענט איז נישט בכּוח זײ אױסצודריקן. אָבער נישט נאָר צוליב פּראַקטישע סיבות האָט מען אָפּגעװאָרפֿן יענעם כּלל. עס האַנדלט זיך אין די עטישע יסודות פֿון דער הײַנטיקער ביִאָעטיק, װאָס האָבן זיך היפּש געביטן אין די לעצטע יאָרצענדליקער. צו מאַכן אַ באַשלוס לשם יענעמס אינטערעסן איז חשוד, באַזונדערש אױב מע נעמט אָן פֿאַר זיכער אַז מע װײסט װאָס יענעמס אינטערעסן זײַנען - דאָס שמעקט שױן מיט פּאַטערנאַליזם, װאָס איז הײַנט (נישט בחינם) מער נישט געװוּנטשן.
אין שפּיטאָל-בעט, זאָגן טייל אַז מע וואָלט דווקא ניט געוואָלט, אַ קרובֿ זאָל "פֿאַרבײַטן זייער שׂכל" און פּרוּוון טרעפֿן וואָס זיי וואָלטן געוואָלט.
פֿון דער איבער אַבסטראַקטקייט איז געקומען דער געדאַנק, אַז אפֿשר פֿעלט דווקא אַ געהעריקע ספּעציפֿישקייט אין אַזעכלע צוואות.
איז אָבער מיט דעם געקומען אַ נײַע שוועריקייט וואָס מע האָט מסתּמא געדאַרפֿט פֿאָרויסזאִָגן, דהיינו אַז דאָקטוירים און פּאַציענטן רעדן ניט די זעלבע שפּראַך. אַז אַ רעזידענט-דאָקטער (אָפֿטמאָל ווערט די "מצווה" איבערגעלאָזט דווקא פֿאַר די וואָס זײַנען ניט בײַ די הויכע פֿענצטער) פּרוּווט אויספֿרעגן אַ פּאַציענט וועגן די אַלע אָפּציִעס און צוגאַנגען וואָס וואָלטן געווען טעכניט מעגלעך צום סוף לעבן, קוקט נעבעך דער פּאַציענט ווי אַ האָן אין בני-אָדם. און ווען דער פּאציענט, ווידער, פּרוּווט אַליין ברחל בתּך הקטנה אָנגעבן וואָס מע מעג יאָ טאָן און וואָס מע טאָר ניט טאָן, קומען אויס אַזעלכע סצענאַרן אָן הענט און אָן פֿיס.
מיר דאָקטוירים פֿאַרקײַקלעך די אויגן ווען מיר הערן וועגן פּאַציענטן וואָס ווילן דווקא מע זאָל קוועטשן אויפֿן ברוסט כּדי ווידער אָנצוהייבן דאָס האַרץ, אָבער ווילן לחלוטין ניט קיין אָטעם-טרײַבל דורכן האַלדז -- ווען ביידע זײַנען געקניפּט און געבונדן ווי טיילן פֿון אויפֿמינטערונגס-פּראָצעס. אָדער ווידער ווען אַ פּאַציענט זאָגט אַז מע וויל יאָ װ טרײַבל דורכן האַלדז, נאָר מע וויל ניט צוגעטאָן ווערן צו אַן אָטעם-מאַשין. אַז מע הייבט אָן מיט אַזעלכע פּישטשעווקעס, איז סײַ צו קאָנקרעט סײַ אומפּראַקטיש.
יום שני, אוגוסט 09, 2010
אַ זומערליד
יום ראשון, אוגוסט 01, 2010
"גלאַטשטיין וואָלט זיך מחייה געווען"
טײַערע חבֿרים,bowerypoetrylive.com
אויב איר קענט ניט קומען אויף גלאַטשטיין וואָלט זיך מחיה געווען! - אַ צוויי-שפּראַכיקער אָוונט הײַנטצײַטיקע ייִדישע פּאָעזיע קענט איר דאָס זען אויף אײַער קאָמפּיוטער פּונקט (און נאָר) אין דער צײַט פֿון דער פּראָגראַם:
זונטיק, דעם 1טן אויגוסט; 6:00 - 7:45 אין אָוונט. ידי פּראָגראַם
פּאָעזיע און זינגלידער:
שלום בערגער, דזשאַש וואַלעצקי, גיטל שעכטער-ווישוואַנאַט
דוד באָטוויניק, לייזער בורקאָ, דינה וואָלאָך, גרשון ווײַס, יעפֿים וויניצקי, שמואל מאַרדער, דוד פֿאַליק, לאה ראָבינסאָן, מינדל רינקעוויטש
יום שלישי, יולי 13, 2010
מע וועט קיין מאָל ניט וויסן
יום שני, יולי 12, 2010
מיר דערציילן טרויעריקע מעשׂיות
יום חמישי, יולי 01, 2010
"איך בין ניט קיין חרדי און ניט קיין ספרדי, נאר איך האלט, אז דאס איז א קאמף פאר מענטשן-רעכט אין ישראל. "
שלום, א גרוס דיר. איך בין א שטיקל עד-ראייה. ערשטנס איז דאס ניט קיין קאמף צווישן אשכנזים און ספרדים (אויב דו האסט אין זינען נעכטיקע דעמאנסטראציע אין ירושלים און אין אנדערע ישראלדיקע שטעט. ס'איז א קאמף קעגו בג''ץ, דעם בית דין גבוה לצדק, וואס האט איינגעפירט אין אונדזער לאנד א מין דיקטאטור פון "שלטון החוק" (געזעץ-מאכט). דאס איז א פארמאכטער קלוב פון 15 ריכטער (בלויז איינער פון זיי א ספרדישער מיט א יארמלקע). זיי האבן זיך צוגעטשעפעט צו א מיידלשער חרדישער שול בית-יעקב פון עמנואל מיט א תירוץ, אז אריבער זיבעציק פראצענט מיידלעך אויף "מגמה חסידית" זיינען אשכנזישע. תחלית איז דאס א קאמף קעגן אומאפהענגיקער חרדישער בילדונגס-סיסטעם. די ריכטער האבן געשיקט אין תפחסע צעדליקער עלטערן, וועלכע האבן זיך אפגעזאגט צו שיקן זייערע טעכטער אין א "געמישטער" שול, אן א "מגמה". מע האט זיי באשולדיק אין א ראסיזם. הקיצור, אין תפיסה זיינען אריין אויך ספרדים און תימנער. דערצו נאך האט ניט דער בג''ץ קיין רעכט צו משפטן פשוטע בירגער, אלא בלויז אנשטאלטן און באאמטע. זיי האבן געקענט משפטן דאס בילדונגס-מיניסטעריום, נאר ניט די טאטע-מאמע פון א קאנקרעטער תלמידטע.
איך בין ניט קיין חרדי און ניט קיין ספרדי, נאר איך האלט, אז דאס איז א קאמף פאר מענטשן-רעכט אין ישראל. אויב ס'זיינען ביי דיר דא קאנקרעטע פראגן, פרעג.
אַוואַנסירטער ייִדיש-קורס מיט באָריס סאַנדלער
דאָנערשטיק, דעם 22סטן יולי, וועט באָריס סאַנדלער אָנהייבן אַ נײַעם אַוואַנסירטן ייִדיש-קורס ספּעציעל פֿאַר שרײַבערס, וואָס וועט זיך טרעפֿן יעדע צוויי וואָכן בײַם "פֿאָרווערטס" אין מאַנהעטן. ער האָט זיך ברייטהאַרציק אָנגעבאָטן צו לערנען דעם קורס בחינום, אָבער בלויז געציילטע מענטשן וועלן אָנגענומען ווערן — בסך-הכּל 5 ביז 7 אָנטיילנעמער. אַלע אַפּילקאַציעס זײַנען אָנגעלייגט, כאָטש דער קורס איז געצילט ספּעציעל פֿאַר יונגע שרײַבערס. די אַפּליקאַנטן וועלן ווערן אָנגענומען לויט אַ בײַשפּיל פֿון זייער שרײַבן און אַ באַשרײַבונג פֿון זייער ייִדיש-הינטערגרונט
אַלע פֿאַראינטערעסירטע, זײַט אַזוי גוט און שיקט אַזאַ מין באַשרײַבונג און אַ בײַשפּיל פֿון אײַער שרײַבן אויף ייִדיש (אַן אַרטיקל, אַ דערציילונג אאַז"וו) ניט קירצער ווי 200 ווערטער, אויפֿן אַדרעס
leyzertag@me.comאַלע אַפּליקאַציעס דאַרפֿן אָנקומען פֿאַרן 13טן יולי. ווײַטערע פּרטים וועלן די אַפּליקאַנטן באַקומען צו הערן ביזן 18טן יולי
זאָל זײַן מיט מזל
יום רביעי, יוני 30, 2010
דאָס ניט-באַקוקטע לעבן
יום חמישי, יוני 17, 2010
פּאָעזיע בפֿרהסיה
איר האָט געשריגן אױף בג"ץ? װיל איך הערן פֿון אײַך
יום רביעי, יוני 16, 2010
אַ פֿרײלעכן בלומסטאָג!
װאָס - רעדוצירט אױף זײערע פּשוטסטע קעגנזײַטיקע פֿאָרעמס -- זײַנען געװען בלומס געדאַנקען װעגן סטיװענס געדאַנקען װעגן בלום און װעגן סטיװענס געדאַנקען װעגן בלומס געדאַנקען װען סטיװען?ער האָט געמײנט אַז ער האָט געמײנט אַז ער איז אַ ייִד כאָטש ער װײסט אַז ער װײסט אַז ער װײסט אַז ער איז נישט.
יום ראשון, יוני 13, 2010
אינטערוויו מיט האסידיק רעבעל: צווייטער טייל
3. ווען זייט איר ממש אראפ פון דרך? איר קענט דיך דערמאנען אין א געוויסן מאמענט אדער מעשה? וואס איז געווען דער אפרוף פון אייערע טאטע-מאמע/געשוויסטער/רביים?
צום ערשט איז עס אלץ נאר געווען א מחשבה-זאך. איך האב אויפגעהערט גלייבן, אבער איך האב זיך ווייטער געפירט צוממערסטנס מיט די געווענליכע פרומקייטן פון א פרומע/חסיד'ישע פערזאן. איך האב געהאט א פאמיליע, א ווייב מיט קינדער, און עס אלץ אפצולאזן איז נישט געווען קיין פראקטישע זאך. דא און דארט האט זיך געמאכט אז כ'האב געגעסן עפעס נישט-כשר'ס, אדער נישט אין אכט גענומען הלכות שבת, וכדומה. צום ערשט איז מיין חילול שבת געגאנגען נישט ווייטער ווי צו נעמען פון טשאלנט אויפ'ן בלעך פרייטאג-צו-נאכט ווען די פאמיליע איז געשלאפן, אן קיין דאגה וועגן הגסה. צומאל, אז איך האב זיך געטראפן מיט פריינט וואס האבן געהאלטן די זעלבע ווי איך, איז מען געגאנגען עסן אין א נישט-כשר'ע רעסטוראנט. אבער אין שול בין איך נאך געגאנגען ערליך שבת מיט מיינע זון, און געפירט שבת סעודות, געפאסט יום כיפור, געגעסן אין סוכה, וכדומה.
מיט די צייט, בעיקר צוליב פערזענליכע ענינים – אבער אויך טיילווייז וועגן אונזערע צוטיילטע מיינונגען איבער רעליגיע, האב איך אפגעמאכט מיט דאס ווייב זיך צו טיילן. ערשט דערנאך האב איך אנגעהויבן צו לעבן אן אפענעם פרייען לעבנסשטייגער. דאס האט פאסירט בערך צוויי און א האלב יאר צוריק.
מיין מוטער און געשוויסטער האבן – צו זייער אויסערגעווענליכן קרעדיט – אנגענומען מיין נייע לעבנסשטייגער מיט פארהאלטמעסיגע איינגעהאלטנקייט. עס האט זיי שטארק וויי געטאן, אבער קיינער האט מיט מיר נישט אפגעהאקט, אדער זיך אויפגעפירט נעגאטיוו צו מיר, מיר מרחק געווען א.א.וו. מיין פאמיליע איז קליין (מיר זענען נאר פיר געשוויסטער), און מיר האבן זיך אייביג געהאלטן – און האלטן זיך ווייטער – זייער נאנט.
ביי מיין ווייב'ס פאמיליע איז עס זעלבסטפארשטענדליך אנדערש אנגענומען געווארן. מיינע באציאונגען מיט מיטגלידער פון איר פאמיליע זענען צו מיין באדויערן נישט איינגענעם, מילד גערעדט. מיט מיינע קינדער האב איך ווייניג שייכות, אויף א באגרעניצטן פארנעם.
4. ווי אזוי האט איר זיך אן עצה געגעבן מיט אפרייסן זיך פון אייער קהילה? וואס איז דאס שווערסטע פון דעם?
איבערצולאזן די סביבה, ספעציעל א חסיד'ישע מיט איר אייגנארטיגן לעבנסשטייגער, אין וועלכע מען איז ערצויגן געווארן און פארברענגט אלע יארן ביז אהער, איז נישט גרינג. די חסיד'ישע געזעלשאפט, שוין נאך אלע זאכן מיט וואס איך בין נישט מסכים, איז א ווארעמע און היימישע פלאץ. עס איז שווער צו טרעפן אזא ערשיינונג ערגעץ אנדערש איבער די וועלט. מיט דעם אלעם האב איך דערווייל נישט קיין חרטה. די מעגליכקייטן וואס האבן זיך מיר געמאכט במשך די לעצטע פאר יאר האבן מיר, עכ"פ דערווייל, איבערצייגט אז איך האב געטאן א גוטן שריט איבערצולאזן דעם חסיד'ישן לעבנסשטייגער.
5. וואס איז אייער איציקע באציונג צו יידישקייט? אין וואס גלייבט איר? וואס איז אייער צוגאנג צו יידישקייט? עס ציט אייך צו א געוויסן צוגאנג (וועלטעכע יידישקייט? מאדערן-ארטאדאקסיע? "פשוט א ייד"? ציונות?)?
איך בין א "קולטורעלער" איד. אין א געוויסן זין בין איך אויך נאך אלץ א "קולטורעלער" חסיד. די חסיד'ישקייט וואס איז אין מיר איינגעבאקן געווארן פון מיינע קינדערישע/בחור'ישע יארן און אין די ערשטע יארן אלץ יונגערמאן קענען נישט אזוי גרינג אויסוועפן, און באמת פלאן איך נישט עס אפצומעקן.
בנוגע אמונה, איך האב נישט קיין שום נטיה צו קיין שום גלויבונג אדער אידעאלאגיע. איך רעספעקטיר און שפיר א ליבשאפט צו מיין אידישע טראדיציע, איך האב ווארעמע געפילן געפילן צו ארץ ישראל, און איך האלט זיך אלץ א טייל פון כלל ישראל. אבער איך האלט זיך אויך א מיטגליד פון די גאנצע מענטשהייט, און די אלע אויבנדערמאנטע אידישע מושגים זענען נישט מער ווי סענטימענטאלע זאכן, עפעס ווי ווען איינער האט ליב א פאמיליע מיטגליד, אבער פשט איז נישט אז לכבוד דעם מוז ער קען ער נישט האבן קיין געפיל צו מענטשן נישט פון זיין פאמיליע.
6. האט איר עפעס וואס איר וואלט געוואלט זאגן אנדערע וואס ראנגלען זיך מיט די זעלבע ספקות וואס איר האט (געהאט)?
די החלטה זיך אפצוטיילן פון דעם פרומען לעבנסשטייגער איז איינע פון די גרעסטע שוועריגקייטן – אויב נישט די גרעסטע – וואס איך האב געהאט אין לעבן. יעדער מענטש וואס מאכט אזא החלטה שטויסט זיך אן אין זיינע אייגענע ראנגלענישן און שוועריגקייטן, און עס איז שווער צו געבן א כללית'דיגע תשובה וואס זאל זיין צוגעפאסט פאר יעדן וואס נעמט אין באטראכט אזא שריט. זעלבספארשטענדליך אז די וואס האבן שוין אייגענע פאמיליעס מיט קינדער האבן אנדערע שוועריגקייטן פון די האבן נאכנישט חתונה געהאט.
אויב קען מען אבער יא געבן איין עצה פאר די דרייען זיך מיט אזעלכע מחשבות אין קאפ: מאכט זיכער אז איר האט מער-ווייניגער א קלארן פלאן וואו איר ווילט גיין און וואס איר ווילט טאן אין לעבן נאכ'ן איבערלאזן דעם פרומען לעבנסשטייגער. די ערגסטע זאך וואס אזא איינער קען זיך טאן איז אוועקצוגיין אן א קלארן פלאן וואס מען וויל יא טאן.
עס פארלאנגט זיך אסאך כח און קוראזש דורכצוגיין מיט אזא שריט, און אויב מאכט איר יא אפ זיך עס אונטערצונעמען, ווערט נישט געפאלן פון די שוועריגקייטן. צום ענדע איז כדאי נאכצוגיין דעם לעבנס חלום. מען לעבט נאר איין מאל, מען האט נישט קיין צווייטן שאנס.
7. וואס לייענט איר די טעג?
איך האב יעצט געענדיגט "ווארטנדיג אויף די בארבאריאנס," פון דזעי. עמ. קאוטזי, און עס האט אויף מיר איבערגעלאזט א שטארקן רושם. די טעמע איז נוגע שטענדיג, אבער ספעציעל אין אונזער צייט פון אמעריקאנער אימפעריאליסטישע אונטערנעמונגען.
אין נישט-פיקציע ליין איך מערסטנס איבער די היסטאריע פון רעליגיע, ספעציעל די שייכות צווישן אידישקייט, קריסטנטום, און איסלאם. לעצטנס בין איך ספעציעל אינטערעסירט אין די היסטאריע פון די ערשטע יארן פון די קריסטליכע רעליגיע. איך האב נארוואס געקויפט דעם בוך "קריסטנטום: די ערשטע דריי טויזנט יאר", פון דייערמייד מעקולאך, און איך האף עס דורכצוליינען אין די קומענדיגע טעג. (דער בוך איז איבער טויזנט בלאט דיק!)
אויך ליין איך וועכנטליך פארשידענע מאגאזינען וועגן קונסט, קולטור, און פאליטיק. "הארפער'ס" איז אויסערגעווענליך אינטערעסאנט, און צומאל אויך דער "ניו יארקער." דער "ניו יארק ריוויו אוו בוקס" איז אויך א גוטער קוואל פאר נייעס פון די וועלט פון ליטעראטור און פילאזאפיע.
יום רביעי, יוני 09, 2010
אַן אינטערװיו מיט "האַסידיק רעבעל"
דאָס איז דער ערשטער חלק. המשך קומט אי"ה.
1. זייט אזוי גוט און זאגט אונדז עפעס וועגן אייערע קינדער-יארן, וואו איר זייט אויפגעוואקסן, וועלכע חסידות, וועלכע ישיבות, אד"גל, וואס פאר אן עלטערן... אין אייער משפחה-לעבן האט איר געהאט פאזיטיווע איבערלעבענישן מיט רעליגיעזקייט/חסידות?איך בין אויפגעוואקסן אין בארא פארק און געלערנט אין קראסנא חדר. נאך די בר מצוה האב איך געלערנט איין יאר אין מאנטריאל ביים זשיבוי'ער רב, ר' יחיאל מאיר כ"ץ, און דערנאך אין סקווירא ישיבה קטנה אין וויליאמסבורג. פון דארט בין איך נאנט געווארן צו סקווירא חסידות, און געגאנגען לערנען אין שיכון סקווירא, וואו איך האב דערנאך חתונה געהאט, געלערנט אין כולל, און געוואוינט מיט מיין פאמיליע פאר בערך צוועלף יאר.
מיינע עלטערן זענען געווען "נייטראלע" חסידים, נישט געבינדן אפיציעל צו קיין ספעציעלע חסידות; מיין פאטער האט שטארק געשעצט עטליכע רבי'ס -- ספעציעל באבאוו און סאטמאר (קודם דעם בעל דברי יואל און שפעטער דעם ברך משה). ער האט געשעפט חסיד'ישע השפעות פון פילע מקורות, אריינגערעכנט תניא, ליקוטי מהר"ן, און דברי יואל/ויואל משה/א.ד.ג. מיין פאטער איז נפטר געווארן אין תשמ"ח, ווען איך בין אלט געווען פערצן יאר.
מיין ערציאונג כלפי אידישקייט און חסידות איז געווען גענצליך פאזיטיוו. מיינע עלטערן האבן אין מיר אריינגעגעבן א ווארימקייט פאר אידישקייט אן דאס מינדעסטע פארם פון איבערשרעקן אדער נעגאטיוויטעט. מיינע עלטערן זענען געווען שטארק פרום און ערליך אבער מעסיג אין דאס וואס זיי האבן פארלאנגט פון אנדערע, און זיי האבן אריינגעגעבן אין מיינע געשוויסטער און מיר די זעלבע וועלטסבליק.
2. ווען און ווי אזוי האט איר אנגעהויבן שפירן ספקות וועגן פרומען לעבן-שטייגער? און וועגן וואס, גענוי, זיינען (געווען) אייערע ספקות? צי איז געגאנגען אין מחשבות, פירעכצן, דער געזעלשאפט, לעבן-שטייגער, אלץ אדער גארניט פון די?אלץ בחור אין ישיבה און אלץ יונגערמאן גלייך נאך די חתונה בין איך געווען גאר א פרומער, און איך האב זיך געווייקט אין ספרי חסידות און אין דעם חסיד'ישן לעבנסשטייגער. איך בין אבער פון קינדווייז אן געווען א שטענדיגע ליינער -- פון קראסנא חדר, צו מיין גוטן מזל, האב איך זיך איינגעקויפט א גאנץ פיינעם קענטעניס מיט ליינען און שרייבן ענגליש. צוביסלעך האב איך אנגעהויבן צו ליינען אויף פילע וועלטליכע ענינים, און עווענטועל האב איך זיך אנגעשטויסן אין ליין-מאטעריאל וואס האבן באהאנדלט די נושאים פון רעליגיע. אין אנהייב האט עס מיר נאר אריינגעגעבן ספקות אויף דעם עקסטרעמיזם פון חסיד'ישן לעבנסשטייגער, די בלינדע אמונה, די דערווייטערונג פון וויסנשאפט, און דאס מענטאליטעט וואס זאגט אז אלץ וואס מיר טוען איז כשר און ריכטיג.
מיט די צייט האב איך אנגעהויבן האבן ספיקות אין פארשידענע יסודות אין אמונה ענינים. ווען איך האב אנגעהויבן ליינען וועגן דעם לעבנסשטייגער און קולטור פון פארצייטישע פעלקער, די סעמיטישע שבטים ארום ארץ ישראל, די פארשידענע מצרי'שע גלויבונגען, די פערסישע זארא'אסטריאניזם, איז געווען שווער צו פארקוקן די כמעט-אפענע באווייזן אז די פארשידענע גלויבונגען און פאנאטישע "סופערסטישאנס" האבן אלע משפיע געווען פון איין גרופע מענטשן אויפ'ן אנדערן. איך האב אנגעהויבן ליינען די ביכער פון פארשער אויף די ספרי תנ"ך, 'ביבל-קריטיסיזם', ביבל'ישער ארכעאלאגיע, א.ד.ג. און איך האב אנגעהויבן צו זען די יסודות פון אונזער אלט-ישראל'ישן/אידישן גלויבן אין גאר אן אנדערן ליכט. פון דארט האט זיך מיין אמונה צוטרייסלט אינגאנצן און עווענטועל האב איך אויפגעהערט גלייבן אין סיי וואסערע רעליגיעזע זאכן.
יום שני, יוני 07, 2010
דער פּלאַנעט פֿון צוויי
מיינט איר אַז ס'איז אַזוי גרינג, ס'רעדט זיך נאָר אַזוי. לאָמיר זאָגן מע וויל מאַכן אַ פֿרוכט-סאַלאַט, קויפֿט מען אַן עפּל און אַ באַנאַנע, פֿאַרטיק.
כאַפּט ניט. אויב, צום בײַשפּיל, איר האָט צופֿעליק אַוועקגעשטעלט אַ גלאָז מילך לעבן פֿרוכט, איז אָט: דרײַ עסנס.
מיינט ניט אַז עפּעס ווערט פֿאַרשוווּנדן אָדער אויפֿגעריסן אָדער אײַנגעזונקען אין דער ערד ווי אין קינאָ מיט אַ פֿײַער און אַ זבענק. דער לאַוו אויף צוויייִקייט איז ניט אַזאַ פּראָסטע זאַך. ס'איז אַזאַ געפֿיל, אַזאַ נאָגנדיקע אומצופֿרידנקייט, אַז עפּעס מער ווי צוויי איז שוין דאָ, דאַרף מען צו רעכט מאַכן.
האָב איך דאָרט אַ מאָל געוווינט. (שווער צו זײַן אַ פּראָסטער צוקוקער, ווײַל מע ווערט דאָך צוגערעכנט צום מספּר, אַ צווייטע ראָד צום וואָגן.)
איז מיר גוט, בין איך אויף אַזאַ פּלאַנעט מיט שׂכל, מיט אַ כּלל, ניט הפֿקר.
האָב איך געטראָפֿן אַ מיידל, האָבן מיר געשטעלט אַ חופּה מיט צוויי שטאַנגען. געזאָגט אויף אונדזער איין-אותיקן לשון, "ה___ אַ___"
דאָס קינד האָבן מיר געהאַט סײַ ווי סײַ. וואָס קען מען טאָן? נאָר מיר האָבן זיך איבערגעקוקט יעדן אָוונט, בײַם צווי-פֿיסיקן טיש, און געוווּסט אַז עפּעס איז דאָ ניט גלאַטיק. מוז עמעצער אַוועק לשם צוויייִקייט.
האָבן מיר אָפּגעשטימט. און איידער כ'האָב זיך געכאַפּט האָב איך אַרויסגעפּלאַצט מיט "איך וויל ניט גיין, כ'האָב ליב מײַן היים, איר זײַט מײַן אַלץ..."
איז מײַן אַוועקפֿאָרן באַשערט.
יום רביעי, יוני 02, 2010
ווי אין פּסוק שטייט (פֿיליפּ לאַרקין)
פֿיליפּ לאַרקין
ייִדיש: ש.ב.
זיי מאַכן דיך קאַליע, טאַטע-מאַמע.
סתּם אַזוי, ניט חלילה בכּיוון.
זיי שטאָפּן דיך אָן מיט זייערע פּגמים
און שענקען דיר אייגענע צו, בחינם.
נאָר קאַליע געמאַכט אין זייערע צײַט
האָבן זיי שוטים אין די בעקעשעס
וואָס געהאַלטן אין פּריידיקן הייליקייט
און געווען מיט יעדן אויף מעסערשטעך.
מדור לדור גיט מען איבער בלויז צרות.
וואָס טיפֿער אין ים ווערט אַלץ געשווינדער.
זאָלסט געפֿינען אַ שנעלן וועג אַרויס
און בכלל ניט האָבן קיין קינדער.
יום רביעי, מאי 26, 2010
יום חמישי, מאי 06, 2010
סטוטשקאָװ איז אַ מוּװי-סטאַר
יום שני, אפריל 26, 2010
האַלבער גאַסט אין שטעטל נײַעם
קאָרמעט מען מיט יעדער שעה דער שטאָט.
גיט די שטאָט אַמאָל צוריק אונדז הווה
גייט די שטאָט אונדז נאָך נאָך יעדן טראָט.
אין עתיד שוין באַזעצט מען זיך וווּ אַנדערש,
לאָזט מען זיך אַ מאָל פֿויל טראַכטן. ווען
די שטאָט וועט זיך אַנטפּלעקן מיר וואָס נענטער
וועל איך איר מקדיש זײַן זיך ווי געווען.
ביסט אָבער האַלבער גאַסט אין שטעטל נײַעם.
פֿאַרליבט ביסטו געווען אין אַלטן אָרט.
בלײַבסטו אַליין אויף זיך דער בעל-אַחריות
זעלבשטענדיק נעבעך, ניט אויף שטאָטס באַראָט.
יום ראשון, אפריל 25, 2010
"פֿייגל פֿליִען אין פֿינצטער. מאָדנע." נאָך פֿון אסף גבֿרון, תנין פיגוע
גיורא גואטה האָט מיר אָנגערירט אויפֿן אַקסל. כ'האָב זיך אויסגעדרייט מיט שטוינונג און געזען אַז דאָס איז נאָר ער. איצט האָב איך געלייגט אַכט אַז אין זײַן האַנט האָט ער אַ פּאַלם פּײַלאָט. כ'האָב זיך געטראַכט, וואָס ביסטו משה גרויס? כ'האָב אויך אַ פּאַלם. דאָס איז ניט אין גאַנצן ריכטיק. מײַן פּאַלם איז קאַליע געוואָרן מיט צוויי חדשים פֿריִער.
האָט ער מיר געזאָגט, "הער, אויב עפּעס זאָל מיט מיר געשען, וויל איך דו זאָלסט זאָגן מײַן חבֿרטע אין ירושלים, שולי, כ'וויל דו זאָלסט איר זאָגן..." ער האָט געטראַכט אָבער ניט מצליח געווען צו געפֿינען די ריכטיקע זאַך איבערצוגעבן.
כ'האָב זיך געלאַכט. וואָס רעדט ער? אויב עפּעס געשעט אים? אויך ער הייבט שוין אָן? מילא, אַן אַלטיטשקע, נאָך אַלץ פּאַראַנאָיד פֿון חורבן, נאָר ער? האָב איך אים געזאָגט, "אויב עפּעס וועט געשען, דאַכט זיך מיר ניט אַז דווקא איך וועל בלײַבן כּדי איבערצוגעבן דײַן אָנזאָג. זאָרג זיך ניט, גאָרניט וועט ניט געשען."
"איך װײס אַז גאָרנישט װעט געשען," האָט ער געזאָגט. "נאָר אױב עס װעט יאָ געשען ... אױב דו װילסט, קען איך אױך עפּעס איבערגעבן עמעצן, אַזױ װי, אױב איך ... דו װײסט." האָב איך גלײַך אַ זאָג געטאָן, "נײן." נאָך דעם האָב איך געטראַכט, אפֿשר האָב איך יאָ געזאָלט עפּעס איבערגעבן עמעצן? אפֿשר האָב איך אַזאַ מין צװאָה? אפֿשר זאָל איך טראַכטן װעגן דעם ערנצט און עפּעס איבערלאָזן אײן עמעסדיקע זאַך? אוממעגלעך צו װיסן. כ'האָב געטראַכט אַז װען איך װאָלט עפּעס איבערגעגעבן עמעצן, װאָלט דאָס געדאַרפֿט זײַן דוטשי. פֿונדעסטװעגן. נישט געקוקט אױף דעם אַלעם.
יום שבת, אפריל 24, 2010
א הארץ-רייסנדיקער מדרש פון מדרש רבה פ´ אמור
יום חמישי, אפריל 22, 2010
מחובר געווארן אויף וועסטמינסטער-בריק
אָנגעשריבן זיצנדיק פֿון אויבן אויף אַ קאָטש, אויפֿן וועג קיין פֿראַנקרײַך.
גאָרניט האָט ניט בײַ זיך די ערד מער הערלעך.
אַ קאַלטע נשמה ער וואָס קען פֿאַרבײַ
אָן ייִראת-הכּבֿוד אַזאַ רירנדע ריאה.
אָט אָ די שטאָט גייט שוין אין אַזאַ הילוך:
פֿרימאָרגנדיקע שיינקייט, שטיל און ליידיק
שיף, טורעם, קופּאָל, טעאַטער, טעמפּל - ליגן
אָפֿענע פֿאַר די פֿעלדער און פֿאַרן הימל;
כּולו ליכט און גלאַנץ, די לופֿט אָן רויך.
שוין פֿריִער האָט אײַנגעווייקט די זון
אין עיקר-פּראַכט אירער טאָל און פֿעלדז און באַרג?
קיין מאָל געהערט, געשפּירט טיף אַזאַ רו!
עס שוועבט די טײַך אויף אייגענעם פאַרלאַנג.
גאָטעניו! עס שלאָפֿט אײַן ממש יעדע שטוב
און אײַנגעשטילט ליגט יענע מעכטיק האַרץ!
יום שלישי, אפריל 20, 2010
אַ קראָקאָדיל-פּיגוע (ייִדיש-איבערזעצונג פֿון אסף גברונס ראָמאַן, קאַפּיטל איינס)
זינט די פּיגועים בין איך געפֿאָרן נאָר מיט דער קליינער ליניע נײַן צו דער אַרבעט און צוריק. אַפֿילו אויב ס'איז געקומען דער בוס נומער נײַן פֿאַר דעם קליינעם נומער נײַן, כ'האָב אים געזאָזט פֿאַרבײַפֿאָרן. אַן אויטאָבוס איז צו אַ גרינגער ציל פֿאַר אַ טעראָריסט. ספּעציעל נומער נײַן, תּמיד כּמעט פֿול, און שוין באַקומען אַ פּיגוע. כ'ווייס ניט אויב איך טראַכט טאַקע אַזוי, אָבער דוטשי האָט בײַ מיר אָפּגענומען אַ שבֿועה. כ'האָב אַלע מאָל געמיינט אַז דער קליינער נומער נײַן וועט קיין מאָל ניט באַקומען אַ פּיגוע. ראשית-חכמה, דאָרט קענען זײַן מאַקסימום צען מענטשן, עלף מיטן דרײַווער. צווייטנס, איז דאָ נאָר איין טיר, פֿון פֿאָרנט, און דער דרײַווער עפֿנט און פֿאַרמאַכט פֿאַר יעדן און זעט פּינקטלעך ווער ס'שטײַגט אַרײַן.
יענעם טאָג בין איך אײַנגעשטיגן בײַם געוויינטלעכן פּלאַץ. געווען איז עס אַרום נײַן אַ זייגער אין דער פֿרי. ס'איז געווען אַ ליכטיקע זון פֿון מיטן האַרבסט, געהאָנגען אין דורכזיכטיקע הימלען, און נאַסע בלעטער האָבן צוגעדעקט דעם עוועניו.
מיר זײַנען געווען אין דיזענגאָף גאַס ווען איין אַלטיטשקע האָט זיך געקערט צו מיר און געזאָגט, "זאָג מיר, יענער קוקט דיר ניט אויס פֿאַרדעכטיקט?" אירע אויגן האָבן מיר אָנגעוויזן אויף אַ שוואַרצלעכן בחור. ער האָט געטראָגן אַ באַוולנעם גרויען הוט און געהאַלטן אַן אָנצוג-טאַש. האָב איך איר געזאָגט, "טרײַבט ניט איבער. ער קוקט אויס בסדר."
נאָר כ'האָב אים ווײַטער אָנגעקוקט. געטראַכט, אַז עקספּלאָסיווע פּאַסיקן זײַנען איצט זייער שטיק. זיכער איז אַזאַ עקספּלאָסיווער פּאַסיק עפּעס דין, וואָס זיי לייגן אַרום דעם קערפּער. קען זײַן אַז אין זײַן אָנצוג-טאַש וואָס ער האַלט ליגט ניט קיין אָנצוג נאָר אַן עקספּלאָסיוו פּאַסיק. האָב איך געזאָגט דער אַלטיטשקע: "ס'איז בסדר גמור. זאָרגט זיך ניט."
די אַלטיטשקע האָט אויף מיר אָנגעקוקט מיט אַ זויערער מינע און זיך געקערט צו אַ צווייטן בחור וואָס זיצט לעבן איר. מיר זײַנען געזעסן אין הינטערשטן טייל, און דער בחור וואָס זי האָט אים פֿאַרדעכטיקט איז געזעסן פֿון פֿאָרנט. די אַלטיטשקע האָט עפּעס געשעפּטשעט צום צווייטן בחור, און ער האָט געקוקט אין דער ריכטונג פֿון פֿאַרדעכטיקטן און נאָך אַ סעקונדע געמאַכט איר אַ באַוועגונג אויף "ניין" מיטן קאָפּ און די אויגן, און אַ באַוועגונג פֿון ביטול מיט דער האַנט. איצט בין איך געווען זיכער. סתּם פּאַראַנאָיד. פֿאַר וואָס איז יעדער אַזוי פֿיל פּאַראַנאָיד אין דער מדינה? שוואַרצלעכע קענען שוין מער ניט אַרויף אויף די באָסעס?
עמעצער האָט זיך באַלאָגט אין שײַכות מיט דעם אַז הײַנט איז שטיל ווי אין אַ בית-עולם. אויפֿן ראַדיאָ האָט מען גערעדט וועגן פּיגוע וואָס איז געווען אין וואַדי ערה. די פּאַסאַזשירן האָבן זיך צוגעהערט שטילערהייט. נאָך דעם איז געווען אַ ליד פֿון כוורת, כ'געדענקט ניט וועלכעס.
בײַם ראָג זשאַבאָטינסקי איז אַראָפּגעשטיגן די אַלטיטשקע. זי האָט ניט אײַנגעשטימט מיט אונדזער מיינונג. אויף איר וועג אַרויס האָט זי געלאָזט פֿליִען אַ לאַנגן קוק אויפֿן שוואַרצלעכן מיטן אָנצוג און דעם באַוולנעם הוט. ער האָט זי צוריקגעקוקט. כ'האָב אין יענער רגע ניט געטראַכט אַז זײַן קוק האָט עפּעס געזאָגט. אויב איך וואָלט געמיינט אַז עפּעס שטעקט אין וואָס זי האָט געטאָן, אַז צוליב זיכערהייט וואָלט געווען מיר כּדאַי אַראָפּצושטײַגן, וואָלט איך דאָס אַוועקגעמאַכט תּיכּף-ומיד. כ'האָב ניט געהאַט די צײַט פֿאַר מער זיכערהייט. אפֿשר ווען איך וואָלט געהאַט עטעלכע מינוט אַוועקצוהרגענען וואָט איך אַראָפּגעשטיגן, נאָר כ'האָב ניט געהאַט. ווער האָט יאָ?
דער צווייטער בחור האָט מיר געזאָגט, "עס דריקט מענטשן, האַ?" ער האָט געהאַט אַ בערדל אויפֿן שפּיץ גאָמבע און גרויסע זונברילן, זילבערנע. די האָר זײַנען געווען בײַ אים גאָלדענע, צוריקגעהאַלטן פֿון הינטן מיט אַ סך דזשעל. קול, אין זײַנע אייגענע אויגן כאָטש. אַ שיינע שמייכל. גיורא. איצט ווייס איך. גיורא גואטה, פֿון ירושלים. איצט ווייס איך אַ סך זאַכן. כ'האָב אים געזאָגט, "אַזאַ פּאַראַנויע. מענטשן זײַנען אין גאַנצן משוגע געוואָרן." נאָך עטלעכע סעקונדעס האָ ער געזאָגט, "ער זעט דיר אויס בסדר, אמת?" האָב איך ווידער אָנגעקוקט דעם שוואַרצלעכן. כ'בין ניט געווען זיכער. ווער קען זײַן זיכער? האָב איך געזאָגט, "יאָ, מיט אים איז ניטאָ קיין פּראָבלעם."
גיורא און איך האָבן אַרויסגעקוקט אין דרויסן, יעדער פֿון זײַן פֿענצטער. האַרבסט, אָבער זון. כ'האָב געזען אַן אַדווערטײַזמענט פֿאַרן מוּווי "מאָנסטערס אינק," און אַ קליינע לאַסטאויטאָ פֿון מילך-פּראָדוקטן גד. אַ בוי-אַרבעטער איז אַרויף און געשריגן, "פֿאַר וואָס האָבן זיך די צוויי פֿריִערדיקע ניט אָפּגעשטעלט פֿאַר מיר?" דער אַרבעטער האָט געהאַט צוויי טעכטער. כ'האָב געלייענט וועגן דעם דערנאָך אויף YNET . ער האָט געזאָגט, "געוואַלד, מענטשן, די צײַט איז מיר טײַער." "די צײַט איז אונדז אַלעמען טײַער, זיסקייט," האָט עצעמער אים געענטפֿערט.
המשך קומט אי"ה
אָריגינאַל דאָ.
וועל איך אַ מאָל זײַן זיכער צי איך זאָל זאָגן הלל מיט אַ ברכה?
.די אומאָפּהענגיקייט-דעקלאַראַציע פֿון מדינת-ישׂראל (מגילת עצמאות)
פֿון דער אָפֿיציעלער בולעטין פֿון מדינת-ישׂראל, נומ´ 1 פֿינף טעג אין אייר תּשח / דעם 15טן מײַ 1948 תּל-אָבֿיבֿ
די פּראָקלאַמירונג פֿון דער גרינדונג פֿון מדינת-ישׂראל (הכרזה על הקמת מדינת ישׂראל)
אין ארץ-ישׂראל איז אויפֿגעקומען דאָס ייִדישע פֿאָלק. דאָ האָט זיך אויסגעפֿורעמט זײַן גײַסטיק, רעליגיעז, און פּאָליטיש געשטאַלט. דאָ האָט עס געפֿירט אַ פֿולשטענדיק מלוכה-לעבן. דאָ האָט עס געשאַפֿן נאַציאָנאַלע און אַלגעמיין-מענטשלעכע קולטור-פֿאַרמעגנס און געגעבן דער גאַנצער וועלט דאָס אייביקע „בוך פֿון ביכער."
נאָך דעם ווי דאָס פֿאָלק איז בגוואַלד פֿאַרטריבן געוואָרן פֿונעם לאַנד, האָבן זיי עס געהאַלטן טײַער וווּ נאָר זיי זײַנען געווען צעזייט און צעשפּרייט. דאָס פֿאָלק האָט ניט אויפֿגעהערט בעטן דעם אייבערשטן און צו האָפֿן זיך אומצוקערן אין זייער לאַנד און דאָרט צו באַנײַען זייער פּאָליטישע פֿרײַהייט.
צוליב דער דאָזיקער טראַדיציאָנעלער און היסטאָרישער פֿאַרבינדונג האָבן ייִדן זיך געריסן אין יעדן דור זיך אומצוקערן און באַזעצן זיך אין זייער היימלאַנד. אין די לעצטע דורות קערט מען זיך אום מחנותווײַז. חלוצים, אומלעגאַלע אימיגראַנטן (מעפּילים) און באַשיצערס האָבן אויפֿגעהאָדעוועט משפּחות, אויפֿגעלעבט זייער העברעיִשע שפּראַך, אויפֿגעבויט דערפֿער און שטעט, און אויפֿגעשטעלט אַ ייִשובֿ וואָס צעוואַקסט זיך וואָס אַ מאָל גרעסער און באַהערשט זײַן עקאָנאָמיע און קולטור, יאָגט זיך נאָך שלום און פֿאַרטיידיקט זיך אַליין, בענטשט אַלע תּושבֿים פֿון לאַנד מיט דער ברכה פֿון פּראָגרעס, און שטרעבט צו מלוכהשער אומאָפּהענגיקייט.
אין יאָר תרנז (1897) האָט זיך פֿאַרזאַמלט דער ציוניסטישער קאָנגרעס אויפֿן רוף פֿון דער וויזיאָנערישן אָנפֿירער טעאָדאָר הערצל, און האָט קאָנסטאַטירט דאָס רעכט פֿון ייִדישן פֿאָלק אויף נאַציאָנאַלן אויפֿקום אויף זײַן לאַנד.
דאָס דאָזיקע רעכט האָט מען אָנערקענט אין דער באַלפֿור-דעקלאַראַציע פֿון 2טן נאָוועמבער 1917, און באַשטעטיקט דורכן מאַנדאַט אין נאָמען פֿון פֿעלקער-פֿאַרבאַנד, וואָס האָט צוגעגעבן אַ באַזונדערע אינטערנאַציאָנאַלן כּוח דער היסטאָרישער פֿאַרבינדונג צווישן דעם ייִדישן פֿאָלק און ארץ-ישׂראל, און צום רעכט פֿון ייִדישן פֿאָלק צו פֿאַרלייגן פֿון דאָס נײַ זייער פֿאָלקסהיים.
דער חורבן וואָס האָט געבושעוועט איבערן ייִדישן פֿאָלק אין דער לעצטער צײַט, אין וועלכן מע האָט איבערגעלאָזט דעם אומקום מיליאָנען אייראָפּעיִשע ייִדן, האָט פֿון דאָס נײַ קלאָר באַוויזן די נייטיקייט פֿון אַ לייזונג אויף דער פּראָבלעם פֿון ייִדישן פֿאָלק, וואָס עס פֿעלט אים אַ היימלאַנד און אומאָפּהענגיקייט, דורך דער באַנײַונג פֿון דער ייִדישער מלוכה אין ארץ-ישׂראל, וואָס וועט ברייט אויפֿמאַכן די טויערן פֿון היימלאַנד פֿאַר יעדן ייִד און וועט צושטעלן דעם ייִדישן פֿאָלק אַ גלײַכבאַרעכטיקטן נאַציאָנאַלן סטאַטוס אין דער ברידערשאַפֿט פֿון פֿעלקער.
די שארית-הפּליטה-ייִדן וואָס זײַנען ניצול געוואָרן פֿון דעם שרעקלעכן נאַצישן אומקום אין אייראָפּע, ווי אויך די ייִדן פֿון אַנדערע לענדער, האָבן ניט אויפֿגעהערט אומלעגאַל אײַנצווואַנדערן אין ארץ-ישׂראל, ניט געקוקט אויף יעדער שוועריקייט, מניעה און סכּנה, און האָבן ניט אויפֿגעהערט צו פֿאָדערן זייער רעכט אויף אַ לעבן פֿון כּבֿוד, פֿרײַהייט און ערלעכער האָרעוואַניע אין היימלאַנד פֿון זייער פֿאָלק.
אין דער צווייטער וועלט-מילחמה האָט דער ייִדישער ייִשובֿ אין לאַנד געגעבן צו שטײַער מיט דער פֿולער מאָס צום קאַמף פֿון די לענדער וואָס האָבן געשטרעבט נאָך פֿרײַהייט און שלום קעגן די כּוחות פֿון נאַצישן רשע, און מיט דער בלוט פֿון זייערע סאָלדאַטן און זייער קעמפֿערישן מי געשאַפֿן פֿאַר זיך דאָס רעכט גערעכנט צו ווערן צווישן די פֿעלקער וואָס האָבן פֿאַרלייגט די אָרגאַניזאַציע פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער.
דעם 29סטן נאָוועמבער 1947 האָט די פֿאַרזאַמלונג פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער אָנגענומען אַ רעזאָלוציע וואָס האָט גערופֿן צום אויפֿקום פֿון אַ ייִדישער מדינה אין ארץ-ישׂראל. די פֿאַרזאַמלונג האָט געפֿאָדערט בײַ די תּושבֿים פֿון ארץ-ישׂראל, זיי זאָלן אָננעמען די נייטיקע מיטלען פֿון זייער זײַט כּדי אויסצופֿירן די רעזאָלוציע. דאָס דאָזיקע אָנערקענען מצד די פֿאַראייניקטע פֿעלקער פֿון רעכט פֿון ייִדישן וואָלק צו גרינדן זייער מדינה איז ניט בטל צו מאַכן.
דאָס רעכט איז דאָס נאַטירלעך רעכט פֿון ייִדישן פֿאָלק צו זײַן אַ פֿאָלק מיט פֿעלקער צו גלײַך, דער בעל-הבית איבערן אייגענעם רשות אין דער אייגענער סוּווערענער מדינה.
בהסכּם דערמיט האָבן מיר זיך פֿאַרזאַמלט, די פֿאָרשטייער פֿון פֿאָלקסראַט, די רעפּרעזענטאַנטן פֿון ייִדישן ייִשובֿ און דער ציוניסטישער באַוועגונג, אין טאָג פֿון פֿאַרענדיקן זיך פֿון בריטישן מאַנדאַט איבער ארץ-ישׂראל. מיטן כּוח פֿון אונדזער נאַטירלעכן און היסטאָרישן רעכט און אויפֿן יסוד פֿון דער רעזאָלוציע פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער, פּראָקלאַמירן מיר דערמיט די גרינדונג פֿון דער ייִדישער מלוכה אין ארץ-ישׂראל, מדינת-ישׂראל.
מיר באַשטימען אַז פֿון פֿאַרענדיקן זיך פֿון מאַנדאַט, הײַנט אויף דער נאַכט, פֿרײַטיק צו נאַכטס, זעקס טעג אין אייר תּשח (דעם 15טן מײַ 1948), און ביז דער גרינדונג פֿון די פּאַסיקע, אויסגעקליבענע אויטאָריטעטן פֿון דער מלוכה בהסכּם מיט דער קאָנסטיטוציע וואָס עס וועט אָננעמען די קאָנסטיטוציאָנעלע פֿאַרזאַמלונג ניט שפּעטער ווי דעם 1טן אָקטאָבער 1948 – וועט דינען דער פֿאָקלסראַט ווי דער דערווײַליקער מלוכה-ראַט, און זײַן אויספֿיר-אָפּטייל, די פֿאָלקס-אַדמיניסטראַציע, וועט מיט זיך פֿאָרשטעלן די דערווײַליקע רעגירונג פֿון דער ייִדישער מלוכה, וואָס וועט אָנגערופֿן ווערן בײַם נאָמען ישׂראל.
מדינת-ישׂראל וועט זײַן אָפֿן פֿאַר עלייה און פֿאַר קיבוץ-גלויות; זי וועט שטיצן די אַנטוויקלונג פֿון לאַנד לטובֿת די אַלע תּושבֿים אירע; זי וועט זײַן פֿאַרלייגט אויפֿן יסוד פֿון פֿרײַהייט, יושר און שלום אין ליכט פֿון דער וויזיע פֿון די נבֿיאים פֿון ישׂראל; זי וועט מקיים זײַן פֿולשטענדיקע געזעלשאַפֿטלעכע און פּאָליטישע גלײַכבאַרעכטיקייט אַלע אירע בירגער אָן אונטערשייד פֿון רעליגיע, ראַסע און מין; זי וועט פֿאַרזיכערן פֿרײַהייט פֿון רעליגיע, געוויסן, לשון, דערציִונג און קולטור; זי וועט היטן די הייליקע פּלעצער פֿון אַלע רעליגיעס; און זי וועט זײַן געטרײַ די פּרינציפּן פֿון טשאַרטער פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער.
מדינת-ישׂראל איז גרייט מיטצואַרבעטן מיט די אינסטיטוציעס און רעפּרעזענטאַנטן פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער כּדי מקיים צו זײַן די רעזאָלוציע פֿון דער פֿאַרזאַמלונג פֿון 29סטן נאָוועמבער 1947, און וועט אַדורכפֿירן די עקאָנאָמישע פֿאַראייניקונג פֿון גאַנץ ארץ-ישׂראל.
מיר רופֿן די פֿאַראייניקטע פֿעלקער צו געבן אַ האַנט דעם ייִדישן פֿאָלק בײַם בויען די ייִדישע מלוכה און אָנצונעמען מדינת-ישׂראל אין דער ברידערשאַפֿט פֿון פֿעלקער.
מיר רופֿן – אין מיטן דער אַטאַקע וואָס מע פֿירט קעגן אונדז במשך די חדשים – צו די אַראַבישע אײַנוווינער פֿון מדינת-ישׂראל צו היטן שלום און אָנטייל צו נעמען אין אויפֿבויען די מדינה אויפֿן יסוד פֿון פֿולער און גלײַכער בירגערשאַפֿט און פֿולער רעפּרעזענטאַציע אין אַלע אירע אינסטיטוטציעס, סײַ דערווײַליקע, סײַ באַשטיייִקע.
מיר שטרעקן אויס די האַנט אַלע שכנישע מלוכות און זייערע פֿעלקער ווי אַן אָנבאָט פֿון שלום און גוטער שכנימשאַפֿט, און מיר רופֿן זיי צו שטעלן קעגנזײַטיקע פֿאַרבינדונגען פֿון אַרבעט און הילף מיטן אומאָפּהענגיקן ייִדישן פֿאָלק אין זײַן לאַנד. מדינת-ישׂראל איז גרייט צו געבן צו שטײַער אין דער צוזאַמענאַרבעט לטובֿת דער אַנטוויקלונג פֿון גאַנצן מיטל-מיזרח.
מיר רופֿן צום ייִדישן פֿאָלק אין אַלע תּפֿוצות זיך צו סאָלידאַריזירן מיט די ייִדן פֿון ייִשובֿ מיט עלייה און אויפֿבוי, און צו שטיין לעבן אונדז אין גרויסן געראַנגל נאָכן קיום פֿון דער דורותדיקן חלום – גאולת-ישׂראל.
מיט בטחון אין דעם פֿעלדז פֿון ישׂראל שרײַבן מיר אונטער מיט אונדזערע חתימות די דאָזיקע פּראָקלאַמירונג אויף דער זיצונג פֿון דערווײַליקן מלוכה-ראַט, אויפֿן באָדן פֿון היימלאַנד, אין דער שטאָט תּל-אָבֿיבֿ, דעם ערבֿ-שבת, פֿינף טעג אין אייר תּשח, דעם 14טן מײַ 1948.דוד בן-גורין
דניאל אַוסטער
מרדכי בנטובֿ
צחק בן-צבֿי
אליהו בערלין
פּרץ בערנשטיין
הרבֿ וואָלף גאָלד מאיר גראָבאָווסקי יצחק גרינבוים
ד"ר אַבֿרהם גראַנאָווסקי אליהו דאָבקין
מאיר ווילנער-קאָוונער
זרח וואַרהאַפֿטיג
הערצל ורדי רחל כּהן
הרבֿ קלמן כּהנא
סעדיה כּוֹבאַשי הרבֿ יצחק
מאיר לווין מאיר דוד לווינשטיין
צבֿי לוריאַ
גאָלדע מאירסאָן נחום ניר צבֿי סגל
הרבֿ יהודה לייב הכּהן פֿישמאַן
דוד צבֿי פּינקס
אַהרן זיסלינג
משה קאָלאָדני
אליעזר קאַפּלאַן
אַבֿרהם קאַצנעלסאָן
פֿעליקס ראָזנבליט
דוד רמז
בערל רעפּעטור
מרדכי שאַטנער בן-ציון שטערנבערג
בכור שיטריתּ
ֿמשה שאַפּיראַ
משה שרתּוֹק
יום שני, אפריל 19, 2010
אַן איבערזעצערס פֿאַנטאַזיע-פֿראַגע
יום ראשון, אפריל 11, 2010
אין אָט אָ דער רגע
דאָס זשומען פֿון עיר-קאָנדישן
איז אַ צעשווענקטע קייט
צײַטווײַליקע פֿאַרצייכענישן
בין איך פֿאַר קיינעם ניט
דער קרבן, דער כּהן, מזבח
איך קויף דעם קינדס תּמימות
און דעם קלימפּער פֿון מטבע
סודות פֿון ייִדישע "פּאַגאָדעס" און "מאַנדאַלעס"
אַ סך מענטשן, אַרײַנגערעכנט געבילדעטע ייִדן פֿון אַ גאַנץ יאָר, ווערן פֿאַרחידושט, ווען זיי דערוויסן זיך וועגן דער אוניקאַלער אַרכיטעקטור- און מאָלערײַ-טראַדיציע פֿון הילצערנע שילן, וועלכע איז אַמאָל אָנגענומען געוואָרן אין גאַנץ ליטע און פּוילן, ווי אויך אין אַ טייל אַנדערע ראַיאָנען פֿון מיזרח-אייראָפּע. פֿאַר אַ הײַנטיקן ייִד האָבן די אַלטע מיזרח-אייראָפּעיִשע בתּי-תּפֿילות אַ כּמו-מיזרחדיקן טעם, ווי זיי וואָלטן געשטאַנען נישט אין די ליטווישע שטעטלעך, נאָר ערגעץ אין כינע אָדער טיבעט.
לייענט ווייטער אין פארווערטס (יואל שרייבט ווידער אן א מאדנע-פראוואקאטיווע ארטיקל!)
יום חמישי, מרץ 25, 2010
דיסקורס אויף מעדאָטיק
פֿרעסט מײַנע שמייכלען
מײַנע טרערן פּגרן
פֿון קהלשע לאַסקעס.
מאָרגן
גיי איך זיך אָפּזאָגן פֿון דער אַרבעט
איך וועל פֿאַרקויפֿן
מײַנע גרוי-ווײַסע האָלאָוועשקעס
פֿון חורבן-פּשטות.
דעליקאַט
די רעטענישן פֿון סוף וואָכנטאָג
איך לערן זיך שוין שטריקן
כאָטש מײַנע ליימענע פֿינגער שטעכן
מיר טיף אין האַלדז.
יום ראשון, מרץ 21, 2010
בויען אַ בריק צווישן דאָקטער און פּאַציענט
לייענט ווײַטער אין פֿאָרווערטס.
יום רביעי, מרץ 10, 2010
שטאַרבן איז גוט
יום רביעי, פברואר 24, 2010
לכּבֿוד פּורים: קאָמישע פֿערזן
יום חמישי, פברואר 18, 2010
נאָך ערגעץ צו לייענען מײַנע לידער
יום חמישי, פברואר 11, 2010
איבערזעצונג
און מע פֿאַרשטייט ניט
דער ווינט פֿאַרבלאָזט די שפּורן
דער הונט שטייט ניט
אונטערן לאָמפּ זוכט דער שיכּור
זײַנע גלעזער
אפֿשר ווייסט איר ווער'ז דער זוכער
מײַנע לעזער
יום שני, פברואר 08, 2010
א דערקלערונג פאר דער איצטיקער באלטימארער זאווערוכע
פון וואנען זאל איך וויסן אז דער רבש"ע איז א ליטוואק?
יום חמישי, פברואר 04, 2010
אַ ליד לזכר סוצקעווער ע"ה (אָנגעשריבן צו זײַן ווערן אַ בן-תּשעים)
יום שני, פברואר 01, 2010
די ישׁראל-רעגירונג טרויערט אויפֿן טויט פֿון סוצקעווער...ניט אַזוי שטאַרק
די "טרויערנדיקע" רעגירונג פֿון ישׂראל האָט זיך אָבער נישט צו שטאַרק — נאָר טאַקע אינגאַנצן נישט —איבערגענומען און זיך פֿון דעם צום האַרצן נישט גענומען. זי האָט זיך נישט גענייטיקט אין קיין מיטגעפֿיל, ווײַל זי האָט אין דעם ענין קיין געפֿיל נישט אַרויסגעוויזן. זי האָט אַפֿילו קיין נעקראָלאָג אין די צײַטונגען נישט פֿאַרעפֿנטלעכט, ווי עס פֿירט זיך, געוויינטלעך לגבי אַנדערע אנשי-ציבור אָדער קולטור-גיבורים, וואָס "זינדיקן נישט" מיט קיין ליבשאַפֿט צו ייִדיש.
יום ראשון, ינואר 31, 2010
אַ ליד וועגן אָפּזעץ
(אויף דער מעלאָדיע פֿון "זי וועט קומען פֿון די בערג")
עס שאַפֿט זיך רעגן אין די וואָלקנס (אין די וואָלקנס)
עס שאַפֿט זי רעגן אין די וואָלקנס (אין די וואָלקנס)
עס שאַפֿט זיך רעגן אין די וואָלקנס
טראָפּלעך ווערן גרויסע טראָפּנס
עס שאַפֿט זיך רעגן אין די וואָלקנס אין די וואָלקנס
האָגל - ברד איז אַ מכּה (איז אַ מכּה)
האָגל - ברד איז אַ מכּה (איז אַ מכּה)
האָגל - ברד איז אַ מכּה
קען ווערן גרויס ווי עפּל טאַקע!
האָגל - ברד איז אַ מכּה איז אַ מכּה
שטיקלעך אײַז קענען פֿאַלן אויך געמישט מיט שניי
שטיקלעך אײַז קענען פֿאַלן אויך געמישט מיט שניי
שניי געמישט מיט שטיקלעך אײַז
וואַרפֿן וואָלט געווען אַ גרײַז
שטיקלעך אײַז קענען פֿאַלן אויך געמישט מיט שניי
וועגן שנייעלעך רעדן די לערערס אין די שולן
וועגן שנייעלעך רעדן די לערערס אין די שולן
זיי כאַפּן אַרום וויפֿל מאָלעקולן?
אַן איינס געפֿאָלגט פֿון נײַנצן נולן!
***(דערפֿאַר זײַנען צוויי שנייעלעך גאָרניט גלײַך!)
וועגן שנייעלעך רעדן די לערערס אין די שולן
פֿון דעם אַלעם ווערט מען נאַס ווערט מען נאַס
פֿון דעם אַלעם ווערט מען נאַס ווערט מען נאַס
לאָמיר טרינקען עפּל קוואַס
און מאַכן בילדער פֿון דער גאַס
פֿון דעם אַלעם ווערט מען נאַס ווערט מען נאַס
בואו עננים (אַ באַוווּסט רעגן-ליד אויף עבֿרית פֿון לאה גאָלדבערג, אויף יידיש
בואו עננים, הבו גשם לגנים
טיף, טיף, טיפותי,
גשם, גשם לשדותי.
לשיבולת לאילן,
ולפרח הקטן שבגן.
וואָלקנס וואָלקנס קומט שוין גיך, פֿאַר די גערטנער רעגן גיט
קאַפּעט טראָפּנס אָן אַ שיִער
רעגן פֿאַר די פֿעלדער מיר
זאַנגען וואָס בליִען רונד אַרום
דער קלענסטער בלום
יום שבת, ינואר 30, 2010
אַ רעצענזיע פֿון טאַובס "וואָס שטילקייט האָט באַלויכטן"
אַהרן טאַובס איבערגעטײַטשטע פּאָעטישער צוגאַנג.
ס'איז נאָך אַלץ מעגלעך הײַנט צו שרײַבן אַ ליד אויף ייִדיש אָן אַן איבערזעצונג, נאָר איך וויל טענהן אַז אַזאַ ליד איז ווייניקער רײַך, ווייניקער אינטערעסאַנט ווי אַ ליד מיט אַן איבערזעצונג. אָ ראַיה האָב איך: די לידער פֿון ירמיהו אַהרן טאַוב, געזאַמלט אין זײַן נײַעם באַנד, וואָס שטילקייט האָט באַלויכטן.
טאַוב איז אַ ייִדישער "גיי"-פּאָעט וואָס איז אויפֿגעוואַקסן אין דער גאָר פֿרומער קהילה, און אַוועק דאַכט זיך סײַ צוליב זײַן "פֿריילעכקייט", סײַ צוליב אַנדערע אונטערשיידן. אָנהייבנדיק אין די צוואַנציקער האָט ער אָנגעהויבן לערנען זיך פֿאָרמעל שרײַבן און לייענען די ייִדישע ליטעראַטור, כאַטש (ווי ער זאָגט אין זײַן נאָכוואָרט) איז די לופֿט פֿוּן זײַנע קינדעריאָרן אײַנגעזאַפּט מיט ייִדיש-לשון. איך וועל ניט איבערחזרן די פֿאָר-געשיכטע פֿון זײַן דיכטערײַ וואָס ער גיט איבער, נאָר גרונטיק איז צו דערמאָנען, אַז בשעתן אַרויסשאַרן זיך פֿון דער חרדישע קהילה האָט טאַוב געאַרבעט ווי אַ קונסט-מאָדעל, "צווישן דער פֿרומער וועלט און דער עראָטישער (אונטער)וועלט וואָס כ'האָב אָנגעהויבן אויסצופֿאָרשן." באַזונדערש האָט אים פֿאַראינטערעסירט קראָקי, "אַ סעריע סקיצעס וואָס לערערס ניצן ווי אַ מין צוגרייטונג אויף די לענגערע געניטונגען." שפּעטער איז טאַובן אײַנגעפֿאַלן, אַז ער קען אַוועקשטעלן די סקיצעס אין סאַמע צענטער פֿון זײַן עסטעטישן אַני-מאמין, אַז קורצקייט און אַקוראַטקייט קענען אַרומצאַמען זײַן פּאָעטישן צוגאַנג.
דער פּועל-יוצא דערפֿון איז דער דאָזיקער באַנד, דאָס צווייטע ביכל לידער טאַובס. איך קען ניט שרײַבן ווי אַ טרוקענער, אומפּאַרטיייִשער רעצענזענט, ווײַל דער פּאָעט גיט מיר אָפּ אַ ברייטהאַרציקן דאַנקוואָרט, און סײַ ווײַל איך האָב זיך באַקענט פּערזענלעך מיטן פּאָעט בשעת זײַנע ניו-יאָרקער יאָרן בײַם יוגנטרוף-שרײַבקרײַז.
נאָר צוהערן זיך צו עטלעכע קירצערע פֿירגעלייענטע לידער צעזייט און צעשפּרייט איז אַנדערש ווי אײַנטיפֿן זיך אין אַ זאַמלונג. איצט פֿאַרשטיי איך וואָס דער מחבר איז אויסן און קען עס פּרוּוון באַרעכטיקן און (קיין חידוש ניט) רעקאָמענדירן דעם לייענער, ניט אָן באַוואָרענישן.
יעדער "קראָקי" (מײַן טערמין פֿאַר די קליינע לידער, ניט טאַובס) איז אַ פינף-שורותדיקע אויספֿאָרשונג אין דער דמיונשאַפֿט פֿון פּאָעט, אָפֿט מעשׂהדיק, אָפֿטער עראָטיש, ס'רובֿ מאָל עוואָקאַטיוו. דאָס ביכל האָט אַ סטרוקטור וואָס לייגט פֿאָר, כאַטש צווינגט ניט אַרויף, אַ סיפּור-מעשׂה, אַ בילדונגס-פּאָעזיע וואָס הייבט אָן מיטן נאַראַטאָרס פּליטה, געפֿינט אַ וועג דורכן זיכּרון, פֿאַרגייט אין סובטילן עקסטאַז פֿון איבערדערציילטן תּשמיש, און דערנאָך (אויב מע קען אַזוי פֿאַרטײַטשן) ווערט אויסגעלײַטערט אין גואלהדיקע טענער.
נעם אַרויס דאָס ברויט.
גיי איצט אַרויף, נעם די פֿלוימען מיט.
איך וועל אויסטאָן דאָס שייטל ... אָט בין איך.
טאַטעלע, דו מוזט זײַן שטיל.
און אַ מאָל פּרטים-פֿאַרפֿלאָכטן:
מײַן לעצטע נאַכט מיט דזשאַקאָמאָ גלאַנצט גרין אין מײַנע חלומות:
זײַנע אויגן האָבן באַלויכטן דעם פֿרוכט-באַלאָדענעם טיש און דעם אויסשפּרייט פֿילאָסאָפֿיע בענדער.
זײַן שמייכל, געקרוינט מיט מילגרוימזאַפֿט, האָט מיך ווײַטער אויפֿגעהויבן.
איך פּוץ אָפּ די סצענע פֿאַר טאָג: נאָך אַלץ אין כּעס, נאָך אַלץ דאַנקבאַר די אַלע יאָרן.
ֿדי צוויי טענער פֿון די אויבן ציטירטע לידער ראַמען אײַן די גאַמע וואָס טאַוב פּרוּווט באַהערשן אין דער קאָלעקציע. ס'איז אַוודאי אַ היפּשע דיסטאַנץ, נאָר די פּראָבירונגען זײַנען געלונגענע. די קלענערע אומפֿאָרמעלע פֿינף-שורותן זײַנען רמזימדיק, ווי רײַזעבילדער אויפֿגעשריבן אויף אַ פֿאָרנדיקן וואַגאָן, בשעת ווידער די קאָמפּליצירטע, שלענגלדיקע זײַנען אָנגעפּיקעוועט מיט מערקווירדיקע אימאַזשן און פֿילטײַטשיקע באַגעגענישן. טאַובס וועלט ווערט באַפֿעלקערט מיט פֿינקלענדיקע צאַרינעס, ליבנדיקע מאָנאַכן, פֿאַרווערנדיקע טאַטעס, זיך-צעקושנדיקע פּאָרלעך, און אַנטלויפֿנדיקע אַרמייען.
מיט אַזעלכע קאָמפּליצירטע לידער, וווּ פֿיל ווערטער און זיך-בײַטנדיקע סענטימענטן ווערן אײַנגעפּאַקט אין געציילטע שורות, קומט אָן שווער דעם קריטיקער אָנצוצייכענען אַן אַלגעמיינע בילד. וועל איך דאָס איבערלאָזן פֿאַר אַנדערע, נאָר איך וויל פּרוּוון ענטפֿערן אויף דער תּמעוואַטער פֿראַגע: אין וועלכע אַנדערע ייִדיש-פּאָעטן דערמאָנען מיר די לידער טאַובס? אין וועלכער ריכטונג קענען מיר ציִען די ליניעס פֿון השפּעה?
דער אָנרחמנתדיקער ענטפֿער איז אונדז אַלעמען צו גוט באַקאַנט, ס'איז אַ קללה און אַ ברכה אין איינעם. די ליניעס פֿון פּאָעטישער ירושה אין ייִדיש זײַנען שוין לאַנג איבערגעריסן געוואָרן פֿון חורבן און רדיפֿות. געבליבן איז הײַנט דער ייִדיש-פּאָעט אין אַ הערלעכן סאָד פֿון פֿרעמדן צוויט, צווישן די דיכטערס פֿון אַנדערע שפּראַכן וואָס נאַשן פֿון די בענעפֿיטן פֿון וואָסער ניט איז מאַיאָריטעט-קולטור. טאַובס ייִדיש-לידער זײַנען נאָוואַטאָריש און וועלן אײַנשפּריצן חידוש אין אונדזער דיכטערײַ. דאָס אַלץ אָבער נעמט זיך ניט פֿון קיין ייִדיש-פּאָעטישע פֿירגייער, כאָטש ניט דירעקט, נאָר פֿון דער הײַנטיקער פּאָעזיע אויף ענגליש.
דאָס איז קלאָר ווי דער טאָג ווען מע לייענט מיט קאָפּ די לידער אין דעם באַנד, אַז אָן איבערזעצן וואָלטן די ייִדיש-לידער ניט געווען מעגלעך. אין דעם איז ניט קיין פּגם. מיר פֿירן שוין אַן איבערגעזעצט לעבן און פּראַקטיצירן אַן איבערגעזעצטע קולטור, פֿאַר וואָס וואָלט די פּאָעזיע געווען אַנדערש?
איז געבליבן די האָפֿענונג אַז די ייִדיש-לידער טאַובס וועלן דינען ווי אַ בריק צו דער באַנײַטער שאַפֿונג וואָס מיר ייִדיש-פּאָעטן פּרוּוון הײַנט אויסשמידן. ס'איז אַן אינספּיראַציע אַז דער וועג איז יאָ אָפֿן. אײַ, די לידער זײַנען ניט אַלע מאָל נאַטירלעך אויף מאַמע-לשון און טראָגן דעם חותם פֿון ווערטער-אוצר? אַפֿילו אָדם-הראשון (לויט די מיטלעלטערלעכע קינסטלערס) האָט געהאַט אַ פּופּיק.


text:
אייראפע אנטיסעמעטיזם האלאנד פון דער יוד קרימינאל ראסיזם פרישער אנטיסעמיטיזם אין האלאנד
האלאנד – פאליציי אין אמסטערדאם האבן געעפנט א טאפלטע אויספארשונג איבער צוויי פרישע אנטיסעמיטישע אינצידענטן. איין אינצידענט וואס איז אונטער אויספארשונג, איז איבער דעם וואס א פארשוין האט גערויבט צוויי זיכערהייט סורוועילענס קאמערעס פון א אידישע נוירסינג היים אין אמסטערדאם, וואס דער פארשוין האט ווארשיינליך בלויז געוואלט רויבן די קאמערעס אלס גניבה, און נישט געוואלט שעדיגן די עלטערע אידן אינעם נוירסינג היים. די צווייטע אינצידענט אונטער אויספארשונג איז דאס וואס עטליכע פארשוינען האבן געשאסן שטיינער אין ריכטונג פונעם חב"ד שוהל אין צענטראל אמסטערדאם, וואס האט פאסירט נישט לאנג נאכדעם וואס א פאלעסטינער פארשוין האט אויסגעשאסן א פענסטער פון א אידישן רעסטוראנט אין אמסטערדאם.
ווי איז דאס געשעהן? זעה Amsterdam, Netherlands אויף גוגל מעפס
קומענדיגע
« פאריגע נייעס
« פאריגע נייעס
פאריגע
קומענדיגע נייעס »
קומענדיגע נייעס »
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text: די סירישע אבזערוואציע גרופע פאר מענטשן רעכט און קוועלער אינעם פעלקער פאראיין האבן באשטעטיגט אז א טערקישע לופט באמבאדירונג האט שווער געשעדיגט איינס פון סיריעס וויכטיגע היסטארישע ערטער, נעמליך א געביידע פון ארום 2000 יאר אלט וועלכע איז א גאר מאכטפולע און מאסיווע מאנומענט. די געביידע איז לויט טייל היסטאריקער די איינציגע איבערבלייבעניש פון די צייט ווען די חיתיים האבן געוועלטיגט איבער דעם געגנט וועלכע איז אמאל געווען ארם נהריים. די באמבאדירונג האט וואנדאליזירט און רואינירט ארום 60% פון דעם געביידע, און קורדישע באאמטע זאגן אז דאס צייגט אז די טערקן טוען באמבאדירן אן קיין חשבונות בלויז צו דעמאראליריזרן און אונטערדרוקן דעם קורדישן באפעלקערונג, די באמבאדירונג איז אויך שארק פארדאמט געווארן דורך די אסאד רעזשים וועלכע איז שטארק אויסגעשפראכן קעגן די טערקישע איוואזיע טראץ איר קריגעריי מיט די קורדן. גלייכצייטיג איז אויך געמאלדן געווארן אז אמווייניגסטנס 51 ציווילע זענען שוין אומגעקומען אין די טערקישע אפענסיווע.


text:
האָבן איר אלץ געווארן וואַנדערינג ווי סעאָ ימפּאַקץ דיגיטאַל פֿאַרקויף טשאַנאַלז? האָבן נישט נאָך באַקומען אַ קלאָר ענטפֿערן? קיינע זארגן. הייַנט, מיר וועט דערקלערן איר אין דעטאַל ווי פיל וועב מאַרקעטינג דעפּענדס אויף זוכן מאָטאָר אַפּטאַמאַזיישאַן.
ווי איר זאל שוין וויסן, סעאָ האט אַ פּלאַץ פון איבער די לעצטע יאָרן. עס יוואַלווד און געגאנגען פיל ווייַטער ווי ינפליקטיוו און אַלטמאָדיש קיווערד סטאַפינג טעקניקס וואָס זענען אַזוי פאָלקס אין די מיטן 1990 ס. דורך 2005, אפילו קליין געשעפטן און סטאַרטאַפּס אנגעהויבן צו אָננעמען סעאָ עקספּאָרץ אַז צוגעזאגט זיי וואָלט העלפן פאַרגרעסערן פאַרקער און פארקויפונג.
עס איז ניט פארלייקנט אַז אין 2017 SEO נאָך פיעסעס אַ קריטיש ראָלע אין פּראַמאָוטינג אָנליין געשעפטן - corbata cuadro escoces. זוכן מאָטאָר אַפּטאַמאַזיישאַן סטראַטעגיעס ברענגען הויך-ווערט רעזולטאַטן אויב ימפּלאַמענאַד ריכטיק. אַזוי, לאָזן ס גיין דיפּער אין דעם טעמע און זען ווי פיל דיגיטאַל מאַרקעטינג דעפּענדס אויף סעאָ.
יקערדיק סעאָ קאָללאַבאָראַטיאָנס אין וועב מאַרקעטינג טימז
די טעג, די מערהייַט פון אָנליין מאַרקעטערס און וועב דיזיינערז אַרייַננעמען ערשטיק סעאָ טאַקטיק אין זייער דיגיטאַל סטראַטעגיע. אַז כאַפּאַנז ווייַל איצט סעאָ צוגאַנג איז מער האָליסטיק און ינאַגרייטיד ווי אלץ פריער. עס הצלחה קאָללאַבאָראַטעס מיט אנדערע מאַרקעטינג דיסאַפּלאַנז אויף אַ טאָג-צו-טאָג יקער. דאָ זענען עטלעכע פון די דיסאַפּלאַנז:
- אינהאַלט סטראַטעגיע: אינהאַלט איז אַ מלך, אַ ווערטפול סעאָ אַסעט, אַ שטאַרק געצייַג - רופן עס וועלכער איר ווי. עס איז אַ ומלייקנדלעך פאַקט אַז רובֿ פון סעאָ בודזשעט רילייז אויף צופרידן שאַפונג. ימפּלאַמענינג אַ סוקסעסספול צופרידן סטראַטעגיע צוזאַמען מיט סעאָ קענען געשווינד באָאָסט ניט בלויז קאַנווערזשאַנז אָבער אויך סאָרט קרעדיביליטי.
- געזעלשאַפטלעך מידיאַ מאַרקעטינג: עס איז העכסט רעקאַמענדיד צו פאַרבינדן דיין געזעלשאַפטלעך מידיאַ פּראָגראַם מיט דיין סעאָ סטראַטעגיע צו דערגרייכן די פול ספּעקטרום פון סעאָ בענעפיץ. סאציאל שאַרעס זענען גאנץ פֿאַר ברענגען נאַטירלעך באַקקלינקס צו דיין מיטל. וואָס ס מער, זיי אָנווייַזן אויב דיין אינהאַלט סטראַטעגיע אַרבעט געזונט אָדער ריקווייערז אַפּדייטינג.
- באַצאָלט זוכן: דורך מיקסינג Google אַנאַליטיקס און סעאָ, איר קענען מאַך טייַער טערמינען, אַזוי גיינינג אָרגאַניק פאַרקער. באַצאָלט זוכן טימז קענען זיין מיטאַרבעטער מיט סעאָ טימז דורך אָפּטימיזינג אַ נומער פון סיבות, אַרייַנגערעכנט קיווערד פּלאַנז, לאַנדינג בלעטער, ינטעראַקטיוו צופרידן סטראַטעגיע און די שורה גייט אויף.
- עפֿנטלעכע באַציונגען: אָנליין שעם פאַרוואַלטונג איז אנדערן וויטאַל שריט אין דיין סעאָ סטראַטעגיע. פּר טימז קענען זייער נוץ דורך קאַלאַבערייטינג מיט סעאָ: באַנדע מענטיאָנס קענען לעווערידזש ביידע: אָנליין בייַזייַן און זוכן וויזאַביליטי.
- קאָנווערסיאָן: קאַמביינינג קאַנווערזשאַן טאַקטיק און סעאָ קענען בוסט אָרגאַניק רעזולטאַטן. אויב איר גלייַכן די בעסטער באַניצער דערפאַרונג מיט די רעכט צופרידן נסיעה, איר וועט ברענגען צופרידן צו דיין וועבזייַטל. באַטראַכטן לייענען היץ מאַפּס צו פֿאַרשטיין דיין ניצערס בעסער. אויך פּרובירן דיין וי רעגע באַזע.
- וועבזייַטל דעוועלאָפּערס: סעאָ דאַרף צו אַרבעטן אין אַ קאָלעקטיוו מיט דעוועלאָפּערס. וועבסייט גיכקייַט אָפּטימיזאַטיאָן, ווי געזונט ווי אָפּטימיזאַטיאָן פון רירעוודיק זוכן, טעכניש אַדאַץ און וויסן ייַנטיילונג זענען וויטאַל, און דזשאַוואַסקריפּט איז ניט געגאנגען אַוועק. האַלטן אַבראָאַדסינג נייַ טעקנאַלאַדזשיז און לערנען ווי צו ינסטרומענט ריכטיק.
Wrapping Up
ווי איר קענען זען, סעאָ קאָללאַבאָראַטעס מיט פילע דיסאַפּלאַנז ין דיגיטאַל מאַרקעטינג.
סעאָ איז אַן עוואָלווינג זאַך: יעדער טאָג מיר זען נייַ זוכן אַפּערטונאַטיז. דער בעסטער זאַך איר קענען טאָן צו באַקומען ווייַט מיט אייער קאַנווערזשאַנז איז צו זיין קלאָר און קאַנסייס מיט דיין דיגיטאַל מאַנשאַפֿט. לאָזן זיי וויסן וואָס איר טאָן, דערציילן זיי וועגן דיין ווייַטער טריט, ייַנטיילן דיין סעאָ געדאנקען מיט דיגיטאַל ספּעשאַלז און זען וואָס כאַפּאַנז אין אַ חודש. טאָמער איר וואָלט ווי די רעזולטאטן פון אַזאַ אַ מיטאַרבעט!


text:
דוד קאזשדאן
דוד קאַזשדאַן (געב' דעם 20סטן יוני 1946) איז א ישראלישער מאטעמאטיקער, א פראפעסאר אין העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, א מאקארטור חבר, א מיטגליד אין דער נאציאנאלער אקאדעמיע פאר וויסנשאפטלער אין די פאראייניגטע שטאטן, חבר האקדמיה האמריקאית לאמנויות ולמדעים, א געווינער פונעם ראטשילד פריז (2009) און דעם ישראל פריז אין מאטעמאטיק און קאמפיוטער וויסנשאפט המחשב (2012) "פאר זיין ביישטייער צו גרופע טעאריע און זיין ביישטייער צו דער געאמעטראציע פון רעפרעזענטאציע טעאריע".[1]
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דוד קאַזשדאַן איז געבוירן געווארן אין מאסקווע מיטן נאמען דימיטרי אלעקסאנדראוויטש קאַזשדאַן. ער האט באקומען זיין דאקטאר דיפלאם אין 1969.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- ↑ שלמה פיוטרקובסקי , פרופ' דוד קשדן - זוכה פרס ישראל במתמטיקה, ערוץ 7, 23סטן יאנואר 2012


text:
יראת שמים
יראת שמים איז א אינטערגאלער טייל פון אלע רעליגיעס. דאס איז א געפיל פון שטענדיגע הכנעה פחד און רעספעקט פון גאט. אין יעדער רעליגיע טייטשט דאס געפיל פון מורא זיך אויס אנדערשט ווייל דאס ווענדט זיך וויאזוי מען קוקט אן דעם גאט און וואס ער וויל פון אונז כדי צו וויסן וואס אין וויאזוי מורא צו האבן און פון וואס.
ביי די קריסטן למשל וואס זיי האבן אויסגעריסן אלע געזעצן פון די תורה בין אדם למקום און עס איז נאר פארבליבן דינים בין אדם לחבירו איז נאך אלס דא דער באגריף פון מורא האבן פון גאט אבער דאס איז מער אין א פארעם פון רעספעקט אלס א כל יכול נישט אלס איינער וואס מען דארף אים פאלגן זיינע געזעצען ווייל עס איז כמעט נישטא קיין געזעצען וואס ער וויל אנדערעשט פון די מענטש.
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין ספר חובת הלבבות איז דא א גאנצער קאפיטל וויאזוי פונטקליך מ'קען מקיים זיין די מצווה עס ווערט גערופן שער הבחינה' מיט 7 מהלכים פון מחשבה צו בויען א סטרוקטאר אין זיך שטענדיג צו ערוועקן אין זיך די הכרה פון די גרויסע מעכטיגקייט פון גאט.


text:
rrr האט געשריבן:
איפה פייביש האט געשריבן:כבוד הרב ר' RRR איר וויסט נישט וואס טיצעך ווייל אין בעד סדיי קענט איר קיין הויז נישט באקומען פאר 300-400 אלפים
קענסטו אפשר טשעקן פרייזן פאר א סינגעל פעמ 17 פוס ברייט 2 פלארס, ביטע ברענג מיר אזא הויז
די הויז וואס האסט נעכטן געברענגט איז אזוי , די פרייז וואס די צאלסט איז בעסיקלי פאר די לאט !!!
די הויז איז קיין פיאסטער ווערט סאיז א חורבה
איז אזוי יענער בעט 500 טויזענט פאר א 17 לאט אין קרוין הייטס , נישט אין די גוטע געגענט פון קרוין הייטס , קרוין הייטס האט א טייערע געגענט אין סאיז דא א חלק קרוין הייטס וואס ווערט געשאצט די פרייזן ווי איסט ניו יארק !!!
איך האב א לאט וואס איז אויפן מעפ אין קרוין הייטס אבער די פרייז איז ווי איסט ניו יארק וועגן סאיז לעבן דעם , די הויז איז אין קרוין הייטז לעבן בראונסוויל
סא יענער בעט פאר א 17 לאט 500 טויזענט אדער א הויז פון 1500 סקווער פיס , וואס איבערצובויען קאסט מער ווי א בויען א נייע
די הויז איז א פרעים , א שטיק גארביזש , איך ווייס נישט יעצט צו די פארשטייסט די חילוק , אבער פרעים און בריק אין בראונסטאון אין סטאקא דעס אלעס האט א צווייטע ווערט


text:
דניעפער
דער דניעפער (רוסיש: ДHeпp ; בעלארוסיש: ДHяпpo ; אוקראיניש: ДHiпpo ;פויליש: Dniepr) איז א גרויסער טייך, לאנג 2,285 ק"מ, וואס פליסט פון רוסלאנד דורך בעלארוס און אוקראינע אינעם שווארצן ים. 485 ק"מ ליגן אין רוסלאנד, 595 ק"מ אין בעלארוס און 1,095 ק"מ אין אוקראינע. א טייל פונעם טייך איז דער נאטירלעכער גרענעץ צווישן בעלארוס און אוקראינע. דער דניעפער איז דער פערטער לענגסטער טייך אין אייראפע.
די פאלגנדע חשובע שטעט ליגן אויפן דניעפער: סמאלענסק (רוסלאנד), מאהליוו (בעלארוס), קיעוו (אוקראינע), ניקאפאל (אוקראינע) און כערסאן (אוקראינע).
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער טייך איז לאנג אינגאנצן 2,145 ק"מ, פון וואס געפינט 485 ק"מ אין רוסלאנד, 700 ק"מ אין בעלארוס און 1,095 ק"מ אין אוקראינע.
בייטייכן פונעם דניעפער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער דניעפער האט א סך בייטייכן (ביז 32,000) פון וואס 89 זענען טייכן לענגער פון 100 ק"מ.[1] די הויפט פון זיי, גערעכנט פון קוואל אראפ, זענען
.
די וואסער רעסורסן פונעם דניעפער בעקן באשטייען בכרך 80% פון גאנץ אוקראינע.[1]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- ↑ 1.0 1.1 Splendid Dnieper. There is no straighter river. Ukrinform. 4 July 2015


text:
לארד בייראן
דזשארדזש גארדאן בייראן (ענגליש: George Gordon Byron; 22סטן יאנואר 1788 - 19טן אפריל 1824), באוואוסט מיטן נאמען לארד בייראן, איז געווען פון די גרעסעטע ענגלישע ראמאנטישע דיכטער. יונגערהייט האט ער גע'ירש'נט דעם טיטל לארד.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בייראן איז געבוירן געווארן אין 1788 אין לאנדאן צו זיין פאטער קאפיטאן דזשאן בייראן און זיין צווייטע ווייב, קאטערינע גארדאן (געש' 1811). ווען ער איז געווען אלט דריי יאר איז זיין פאטער געשטארבן. ביז די צען יאר האט ער געוואוינט אין אבערדין, סקאטלאנד.
ער איז געווארן א בארימטער דיכטער, און נאך זיין טויט האט מען געשריבן אויף אים אסאך ביאגראפיעס. זיין ערשטע בוך פון פאעסיע האט ער ארויסגעגעבן ווען ער איז געווען א סטודענט אינעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש
אין 1811 האט ער גענומען זיין פלאץ צו זיצן אין דעם הויז פון לארדן. אין 1812 איז ער ארומגעפארן די לענדער פון אייראפע.
אין 1815 האט ער געהייראט א רייכע פרוי, אן איזאבעלא מילבאנק, וואס האט אים געבוירן זיין טאכטער אדא לאוולייס, וואס ווערט גערעכנט די ערשטע פראגראמירער. נאך א קורצער צייט האט זיין ווייב אים פארלאזט ווייל ער האט זיך געפירט נישט ארנטלעך.


text:
מאגילעווסקי שרה, מעניע און צווי קינדער
מאנגעל שמעון, אהרון, אדל דינה, סימע, זלאטע און הערש
מאנגעל גרשון, רבקה און פאמיליע
מאנדעל לייזער, חיה, פעסל, שרה און אברהם
מאנדעל איטשע, פינף קינדער און שוועסטער
מאנדעל לייב, חנה און לאה
מאנדעל איטשע, חנה און דריי קינדער
מאנדעלבוים מרדכי, עטל, שפרינצע, חנה און שלום
מאנדלבוים משה-פנחס און זעלדע
מאנדעלבליט יידל, שפרינצע און קינד
מאנדעלבליט סימע און רבקה
מאניל פייגע-אסתר און לייבעלע
מאנטיק ישראל, צירל, לאה און שלום
מאניקאף מאן און פרוי
מאניקאף שמואל און צוויי קינדער
מאסקאל שפרינצע, שלמה און ברוך
מאסקאל יוסף, חיה, לייב, פריידע, טאובע און שלמה
מאסקאל אסתר, ישראל, לייב און שיינדל
מאסקאל מאשע און מאן
מארגנשטערן איטשע, פרוי און קינד
מארגנשטערן לייביש, פרוי און קינדער
מארדער יעקב, פעסל, משה און ליבע
מארדער שאול און יצחק
מארדער חיה, מאן און קינדער
מארדער צבי, רבקה און רחל
מארדער יצחק, פרוי און קינד
מגדל אשר און פאמיליע
מגדל בער, ברכה און פערל
מיטעלפונקט פיניע, דינה און משפחה
מייזליש דוד און פרוי
מייל יעקב און אסתר
מייל קלמן, פרוי און קינדער
מייל דוד, פרוי און משפחה
מייל דבורה און מינדל
מייל בעריש, איטע, רעגינע, מאניע,מאטל און בנימין
מייל עדיטא, מאן און טאכטער
מייל שמעון, עלקע, און דריי קינדער
מייל טובה, מרים, אבא, און דוד
מילנער מאטל, יוסף, יהושע און הינדע
מילער משה, שרה, ישעיהו און איטשע
מילער שמואל-אליהו, גיטל און מלכה
מילער ישראל, אסתר, צפורה, משה, אברהם און דבורה
מילער אסתר, צפורה און משה
מילער משה און פרוי
מילער יעקב און דבורה
מילשטיין יעקב, עטל, מינדל און צפורה
מינץ אביש
מערער יעקב, לייבל, רבקה און סאניע
מערער יחיאל און העניע
מערער זלאטע, פעשע, שלמה און שרה
מערער חנה (צימעט), בענטשע און זון
מערער חנה און טאכטער
מערער געצל, פעשע, שאשעלע, שמואל און לייבעלע
מערער יהושע, חיה און קינדער
מעקלער לייבל, ביילע און דריי קינדער
מערענשטיין יוסף
מערענשטיין משה, אברהם, איטשע, חיים-חייב, משה, נתן, פייגע און שרה


text:
קאנסאנאנט
א קאָנסאָנאַנט איז א טערמין אין לינגוויסטיק וואס באשילדערט איינעם פון די צוויי עיקר סארטן פאנען וואס זענען פאראן אין אלע נאטירלעכע שפראכן, וואס זענען קאנסאנאנטן און וואקאלן. פארשונג אין קאנסאנאנטן, וואס איז א טייל פון דער פארשונג אין אלע פאנען פון א שפראך, געהערט צו די געביטן פון פאנעטיק און פאנאלאגיע וואס געהערן צו לינגוויסטיק. מען פראדוצירט א קאנסאנאנט מיט אדורכפירן א שטראם פון לופט וואס ווערט אין געוויסן מאס אפגעהאלטן אין דעם מויל אדער דעם האלדז, אנדערש ווי א וואקאל, וואס ווערט אינגאנצן נישט אפגעהאלטן.
אין א ווארט קען אמאל קומען איין קאנסאנאנט באזונדער, אדער א גרופע פון צוויי אדער מער קאנסאנאנטן. צו שאפן א טראף דארף ווערן צוגעלייגט צום קאנסאנאנט (אדער צו דער גרופע קאנסאנאנטן) א וואקאל.
א קאנסאנאנט קען זיין שטימיק (למשל "ג") אדער אומשטימיק (למשל "ק"). די 20 קאנסאנאנטן אין יידיש זענען: ב, ג, ד, ה, װ, ז, זש, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, פ, פֿ, צ, ק, ר, ש. (די אותיות בֿ, ח, כּ, שׂ, תּ און תֿ וואס קומען אין ווערטער פון לשון הקודש רעדט מען אויס גלייך ווי די קאנסאנאנטן װ, כ, ק, ס, ט און ס). דער אות "י" ווערט אויך געניצט ווי א וואקאל.


text:
מאַרוועל דערלאנגט אַ קאַרטון נס פרוי פּאָרן פֿאַר אַדאַלץ. א טשיקאַווע סיטואַציע איז אָרגאַניזירט אויף די דאַך ווו די העלדן פארבארגן הינטער די אַרבעט צו טאָן געשעפט. איבער דעם פֿילם, די קינסטלער פון ליסבאָן געפרוווט צו מאַכן שעפעריש ריסאָרספאַלנאַס און זייער אייגן ליריקאַל טשאַרדזשאַז, צו מאַכן פּאָרן אַנאַמיישאַנז אויף די גרונט פון וואָס די ווידעא איז געווען שאָס.
וואַך אַ נס פרוי פּאָרן אָנליין אויף מאָביל טעלעפאָן
צי איר טראַכטן אַז איר וויסן אַלץ וועגן געשלעכט? קוק ינסעסט אַנאַמייטיד קאַרטאָאָנס און איר קענען לערנען פון די אותיות עפּעס נייַ. די נייַגעריקייט פון זיין זון געפירט צו ליווד געשלעכט מיט אַ לאַסיוואַוויאַס מוטער, לאַנג וואַרטן פֿאַר די רעכט צייַט פֿאַר געשלעכט. געשלעכט גאַמעס אין דער היים סוויווע זענען אַנריליסטיק פאַרפירן!
יקספּיריאַנסט און ינסיישאַבאַל אותיות הענטאַי בדמם עפענען נייַ פאַסאַץ פון געשלעכט, טעמפּטינג אַדיקשאַן צו ראַפינירט קעראַסאַז. א פּליושש, פּענדאַנץ, האַנדסקייפּס דאָ אין דער סדר פון זאכן. צי איר ווילן צו פילן אַ גלייבן סערדזש פון יקסייטמאַנט? א גרויס ווידעא וועט באַגייַסטערן איר צו ויסערגעוויינלעך פאַץ!
אויב לעבן אנגעהויבן צו ויסקומען נודנע און גרוי, און געשלעכט האט פארקערט אין אַ רוטין פּראָצעדור, 3d קאַרטאָאָנס פֿאַר אַדאַלץ וועט ראַטעווען איר. אפילו די רובֿ יקספּיריאַנסט ליבהאָבער פּאָרן וועט האָבן פיל צו לערנען פון פּערווערץ, פאַנטאַזיע פּלעזשערז וועט ביטע און אָנצינדן. יעדער מענטש פארדינט דעם העכסטן פאַרגעניגן!


text:
די מערסט פריילעך, שטיפעריש, פֿאַרוויילערישע קאָמפּיוטער גאַמעס דיסניי גיט אָנליין פֿאַר פּאָטער. טרעפן מיקי מאַוס, פּלוטאָ, וויני די פּו, דזשערי און טאָם, אַלאַדדין און פילע פּרינסעסיז, וואס אויך לאַדן איר צו שפּילן. פאַרביק פּיינינגז זענען צעטיילט אין פראַגמענץ, און צו זאַמלען לאָבזעג רעטעניש, אָדער פאַרב בילדער, שפּילן קוויטל, געפינען אַ באָכער בילד חילוק. קלייד צו דיסטראַקט פון אריאל, שניי ווייסע, סינדערעלאַ און ראַפּונזעל, אַלאַדדין און די יינגלעך וועט באַגלייטן זייַן העלדיש נסיעה אָדער העלפן מאָווגלי צו שפּרינגען אויף די וויינז.
גאַמעס דיסניי דורך קאַטעגאָריע:
וואַלט דיסניי סטודיאָ האט גאַינעד אַ שעם ווי דער רובֿ positive און Fabulous. עס איז געווען געבוירן אויף איר קאַרטאָאָנס אויף די מייַסעלע פון באַרימט שרייבערס וואס זענען גרייט צו קוקן אין די משפּחה קרייַז. עס מיינט אַז דיסניי האט ניט נאָך געווען ניט אַנדערש פּראַדזשעקס. זיי אַלע האָבן עפּעס צו לערנען און דערציען אין די גייסט פון וניווערסאַל מענטש וואַלועס. אין די מעשיות דאַווקע גוט טריומפס איבער בייז, און די הויפּט positive כאַראַקטער סעראַונדאַד דורך Friends.
דיסניי גאַמעס אָנליין האלט אַ מסורה אנגעהויבן און פּריידיקן גוטהאַרציקייַט, רחמנות, קעגנצייַטיק הילף, משפּחה טייז, פרייַנדשאַפט און לויאַלטי. אין די אידיש איר וועט טרעפן די מערסט באַרימט העלדן.
גאַמעס פֿאַר גערלז דיסניי פּרינצעסין האט ניט סקימפּ אויף די אותיות און סטאָרילינעס. איר זענען גליקלעך צו באַגריסן ראַפּונזעל, סינדערעלאַ, אריאל, בעל, דזשאַסמינע און אנדערע. מיט זיי איר וועט קלייַבן אַרויף אַ גרויס גאַרניטער פֿאַר די ווייַטער פּילקע אָדער געזונט.
פּרינצעסין פאַרליבטער אַזאַ אַז זיי קענען ניט בלייַבנ לעבן אַפֿילו אַ מינוט אָן פאַנס. און עס מיינט אַז די דזשענטלמען פאַלן אין ליבע מיט זיי אַפֿילו מער אויב זיי זענען שטעלן אויף די העלסטע קליידער און צירונג. אַלעמען האט זייער אייגן געדאנקען, און מיר טאָן ניט דיסווייד זיי, אַזוי עפענען לאַקערז און אָנהייבן אַ גאַלעך. פּרינצעסין שטענדיק דרעסיז אַזוי אַז איר וועט נישט שפּילן איין נאַכט & נדאַש; ביז אַלע רעמעאַסורע! און ווייסט קאַפּריזיק נאַטור פון גערלז, ספּעציעל ווען זיי זענען פּרינסעסיז, זיי אַלע ויסקומען אַוטדייטיד און ונפאַשיאָנאַבלע & נדאַש; נאָר האט גאָרנישט צו טראָגן! האַירסטילעס אויך פאַרנעמען אַ פּלאַץ פון אָרט צווישן גיימינג פּראָדוקטן וועגן רויאַל דיסניי פּרינסעסיז. ינסטאַלירונג זיי צוטשעפּען גרויס וויכטיקייט, און ליבע אַלע מינים פון פּינס, באַררעטטעס, באָווס און סיקוואַנז.
נאָך פּלייינג אין דעם פּאַלאַץ, לאָזן ס קוק בייַ אנדערע אותיות מיט וועמען צו שפּילן גאַמעס דיסניי וועט זיין אַפֿילו מער טשיקאַווע. געדענק שעדלעך שוואַרץ קאַטשקע דאַפפי? און דעמאָלט, ווי זי קעסיידער ברענגט אַרויס די נעבעך עלמער? די ענערגיעס פון די קאַפּאַלז וואָלט מעקאַנע ווער עס יז, אָבער דער פאַקט אַז אין די מידיאַ, זיי טאָן ניט קווענקלען צו זאָגן וועגן זייער לאַנג-שטייענדיק אָפּאָזיציע. דאס מאָל, דופפי רוינד דער קיך נאָר האט אַ נעבעך יעגער, אויסגעדרייט איר אַלץ קאַפּויער. דאָך, געזען אַזאַ וואַנדאַליזם פון פּערזענלעך פּלאַץ, עלמער באַשלאָסן צו רופן צו סדר די קאַטשקע פּאַסקודנע ביטינג דורך איר בעזעם. דופפי, אין דרייען, האט לייגן פאָרויס אַ שטאַרק פּראָטעסט און האט געזאגט אַז די גייעג צייַט פֿאַר דאַקס ניצן אַ בעזעם איז ניט נאָך עפענען און ער ברייקס די געזעץ, און צו פענד אַוועק אַטאַקס, זיי האט אַלע אַז אויסגעדרייט אַרויף אונטער די פליגל. צו גענעם מיט די געזעץ, איך געדאַנק די הונטער, און געלאָפֿן נאָך אים, קאַטשינג לופט זאכן פֿאַרלאָזן דופפי. בעת דעם אָנליין שפּיל דיסניי יעדער גוט פּאַטשן אויף די וועפט און כאַפּן אַ זאַך ברענגען איר שפּיל ווייזט און נאָר באַפרייַען די געטלעך פאַרגעניגן פון די יאָגן.


text:
גיטאר
א גיטאר איז א מוזיקאלישער אינסטרומענט, געמאכט פון פלאסטיק אדער האלץ, מיט זעקס סטרונעס. היינט מאכט מען די סטרונעס פון ניילאן, אבער מען קען זיי מאכן פון שטאל. געוויינטלעך האלט מען דעם האלדז פונען גיטאר מיט דער לינקער האנט, און מען פליקט די סטרונעס מיט די פינגער און די נעגלעך פון דער רעכטער האנט. ווען די גיטאר האט שטאלנע סטרונעס ניצט מען א 'פיק' פון פלאסטעק צו פליקן די סטרונעס.
דער טראדיציאנעלער גיטאר איז "אַקוסטיש", ד"ה ער האט א הוילן קערפער וואס פארגרעסערט דעם קול פון די סטרונעס. אין די 1930ער יארן האט מען אנגעהויבן מאכן עלעקטרישע גיטארן, וואס ניצן פארשטארקערס.


text:
גיי שוין גיי האט געשריבן:
סידיראם האט געשריבן:די שטיקל דברי יואל קומט דא אריין? ווי איך פארשטיי רעדט ער דארט אויב מען האט פארקויפט די חמץ, און דערנאך האנדעלט ער מיט די חמץ וואס מען האט פארקויפט.
בנידון דידן האט מען דאך פארקויפט די ביר, און מען ווייסט אז ער האט דוקא נישט געהאנדעלט מיט די ביר אין פסח, איז אויב אזוי וואס איז נוגע אויב בכלל האנדעלט ער מיט חמץ אין פסח, סוף כל סוף די חמץ וואס ער האט פארקויפט האט ער פארקויפט בלב שלם, און עס איז נישט קיין הערמה הניכרת, ממילא איז די מכירה אויף די ביר א פיינעם מכירה. כן נראה לפום ריהטא לכאורה
און איך פארשטיי נישט ווי ר' משה'ס תשובה קומט דא אריין ?
הג'רמ"פ. רעדט ווען ער האט פארקויפט די חמץ און ער מאכט סחורה מיט אנדערע חמץ
צו דאס איז מבטל אפילו די ארגענעלע חמץ וואס ער האט פארקויפט און ער האנדעלט נישט דערמיט !!
דא רעדט מען אז ער האנדעלט ווייטער מיט די זעלבע סחורה וואס ער האט פארקויפט
. דאס איז זיכער מבטל די מכירה, ניין??? קען זיין אז איך לערנן שלעכט פשט!!!
איך האב ייעטץ מעיין געווען אין דער תשובה נאכאמאל
ר משה רעדט יא פין דער זעלבע מכירה ער זאגט נאר אז
דער אלע סחורה וואס ער האנדעלט ווייטער איז כקונה מחדש אין עס ווערט אסור אין דער חמץ וואס ער האנדעלט נישט בלייבט מכירה, לעניינינו אלעס וואס ער האט פארקויפט פאר געשעפטען אין דער 8טעג איז איסור גמר פין חמץ לאחר פסח , אין אויף דעם ארויף קריגט מען זיך אין מען האלט אז אויב ער האנדעלט ווייטער מיט דער זעלבע מכירה איז ווערט דער גאנצער מכירה בטל ווייל עס ווערט א הערמה ניכרת דער גאנצער מכירה, גראדער ר משה רירט אויך אן דער נקודה פין הערמה , אין ער ענפערט דארט אז וואס ער קען טין בהיתר האט ער גמירת דעת, אבער ווי איך זעה אין תשובת דברי יואל( דער 2 תשובת פתוחים לפני כרגע) אז אויב עס איז הערמה ניכרת אין דער מכירה,( אפילו ער האט גמירות דעת וואס ער קען טין בהיתר) האלטען אלע פוסקים אז עס איז המכירה בטל, ואין לך הערמה ניכרת ווען ער האנדעלט ווייטער דער זעלבע ווי אגאנץ יאר וואס"אויפיציעל" האט ער דא געמאכט א "מכירה" ליצנות ממש פין דער גאנצער מושג מכירת חמץ, ייעטץ דער אלע סחורה וואס ער קויפט פין דער ביר קאמפעניס אין פסח איז עס זיכער אסור,
דער שאלה וועט נאר זיין לט דער דברי יואל אין כמעט אלע אז אויב ער האנדעלט נאר מיט סחורה וואס ער האט נישט פארקויפט למשל נייע סחורה צי דאמאלסט וויבאלד
ער שעפעט נישט דער מכירה איז קען זיין אז מכירה קיים
אבער עס איז סתם דא א פראבלעם אז אלע סחורה וואס ער האט געקויפט אין פסח פין דער ביר קאמפעניס וועט זיין אסור אפילו לט ר משה, אין בכלל דער לעצטע שטיקל פין ר משה אז וואס ער זאגט, אז ער האט גמירות דעת איז אויך דא דן צי זיין בכלל,
אבער דאס אלעס איז שוין אויך פין דער מקילים
דער דברי יואל ברענגט אז סדא וואס האלטען אז עס דארף זיין תוקף המכירה גם בדיני עכו"ם דאס מיינט אז אויב ער נעמט ביר פין דער מכירה קען מען עם תובע זיין אלץ גניבה,
נ ב
איך האב נאר מעיין געוועזען אין דער 2תשובות
בין איך כרגע מסופק צי הערמה ניכרת אין גמירת דעת איז איין זאך דאס מיינט אויב עס איז הערמה ניכרת מיינט אז דער מוכר האט נישט גמירות דעת, אדער הערמה ניכרת איז אפילו עס איז דא גמירות דעת נאר עס וועט נישט העלפען ביי הערמה ניכרת, פארדעס דארף איך מער דורך טין דער סוגיה פין מכירת חמץ


text:
פראצעסאר
דער צענטראל-פראצעסאר (ענגליש: CPU - Central Processing Unit) איז א הארטווארג באשטאנדטייל אין א קאמפיוטער וואס פירט אויס די אנווייזונגען פון פראגראמען וואס זענען געשפייכלערט אין דעם זיכרון פונעם קאמפיוטער. מאדערנע מיקרא-פראצעסארן ווערן געבויט אויף אן איינצלנעם שפענדל.
לויטן פאן נוימאן ארכיטעקטור, די אנווייזונגען וואס דער פראצעסאר באקומט דערמעגלעכן דעם פראצעסאר צו לייענען דאטן פונעם זיכרון , אויספירן אריטמעטישע, לאגישע און איינגאב/אויסגאב אפעראציעס אויף די דאטן.
אן אינטעגרירטער שטראמקרייז קען האבן עטלעכע צענטראל-פראצעסארן אויף איין שפענדל.
צוויי וויכטיקע קאמפאנענטן פון א צענטראל-פראצעסאר זענען די אריטמעטיש-לאגישע איינהייט (ALU), וואס פירט אויס די אריטמעטישע און לאגישע אפעראציעס, און די קאנטראל איינהייט, וואס ברענגט די אנווייזוגען פונעם זיכרון און פירט זיי דורך.


text:
קען זיין, אז מארגן וועט קיינמאל נישט קומען
קען זיין אז אמאל, און ערגעץ ווייט אוועק
וועסטו גיין אויפן פעלד און קומען אהיים
און אז דו וועסט זעהן מיינע טריט פון דער ווייט
וויסן זאלסטו אז איך בין שוין לאנג פארביי
און איך וועל זיצן הויך, אויף א שטיין אין דער זייט
און קוקען אראפ, אויף אלס, פון דאסניי
און קען זיין, אז מארגן, גייט שוין זיין טאג
און קען זיין, אז מארגן, וועט קיינמאל נישט זיין
און אז אויך דער מארגן, וועט שוין פארגיין
און דאס לעצטע פייגעלע איז שוין ארויס פון שטייג
חרטה געוויסן בייסן הויט און ביין
קומט שבת, קומט קיין מנוחה, צו א פארלוירענע וועג
און קען זיין, אז אמאל ערגעץ ווייט אוועק
וועסטו גיין אויפן פעלד און קומען אהיים
זאגן זאלן זיי די זינגערס, מורמלען זאלן הויך די ווענט
אמאל האט געלעבט דארטן, א בלעטל פאר א צענט
געשפייזט זיך פון הונגער און געטרונקן מיט פרייד
דאס ליידיגע בעכער פון אייביגקייט
און פון דער אנדערער זייט גייט א שאטן אראפ
שאקלט מיטן קאפ און זאגט נישט קיין ווארט
דער טייך פון פרייעהייט שפאנט מיט גאלאפ
פאר ווילדע נשמות וואס טרעפן קיין ארט
און קען זיין אז מארגן וועט קיינמאל נישט טאגן
נאר זאגן וועט קיינער, אז דער היינט, איז שוין נישטא
פעלדער בליען, פייגלעך פליען, בענקשאפטן נאגען
זאגן וועט קיינער, אז דער היינט איז שוין נישט דא
זאגן וועט קיינער, דער היינט איז שוין
נישט דא