text:
נייַ
גאַמעס וועלט פון טאַנקס
וועלט פון טאַנגקס - איינער פון די ביגאַסט פראיעקטן פון אָנליין שפּילערייַ.קיין ווונדער די שפּיל וואַן ערשטער אָרט אין דער קאַטעגאָריע "רובֿ פּלייַערס אָנליין סיימאַלטייניאַסלי אויף איין ממאָ סערווירער" פֿאַר זייַענדיק אַ גיימינג סערווער קענען צושטעלן סיימאַלטייניאַס פּלייינג פון מער ווי 90,000 (91,311 אַקאַונץ) ווירטואַל טאַנגקערז, פֿאַר דעם שפּיל געקומען אין די גויננעסס ספר פון רעקאָרדס.דאס איז אויך דער בעסטער שפּיל פון 2011.זי איז אַ מאַלטי-טאַנק סימיאַלייטער מיט עטלעכע מינים פון גאַמעס, צו זייַן פּינטלעך - דער קאַמף, מיט אַ ריזיק סעלעקציע פון טאַנגקס פון פאַרשידענע לענדער, עס איז אַ מערהייַט פון די ברעקלעך פון עקוויפּמענט אַזאַ לענדער ווי דייַטשלאַנד, די וססר, בריטאַן, אַמעריקע, איטאליע, און אנדערע פרייַ טאַנק בילדערז.איר קענען קלייַבן וואס איר ווילן צו קעמפן, קלייַבן די מדרגה פון דעם פייַנט, אָדער צו צוטרוי גליק און אָנטייל נעמען אין אַ טראַפ - שלאַכט.אין דעם שלאַכט נעמען אַלע טייפּס פון עקוויפּמענט, אַזוי אַז די פאָרסעס זענען באַלאַנסט, און קיין פייַנט קענען זייַן דיפיטיד.אָנליין גאַמעס וועלט פון טאַנגקס האָבן אַ גוט גראַפיקס מאָטאָר, דעמאַנסטרייטינג די הויך פאָרשטעלונג און הויך קוואַליטעט רענדערינג פון ספּעציעל יפעקס.און זיי זענען פילע פון זיי דאָ: היים דעמאָליטיאָנס, יקספּלאָוזשאַנז, טאַנגקס, עפּאָס טאַנק באַטאַלז, גרינדינג מעטאַל, באַטערינג ראַמס, אַרטילעריע פייַער און קרייטערז פון יקספּלאָוזשאַנז און די רויך פון די ביקס פון גאַנץ צעשטערונג, איך וואָלט ווי צו באַשטעטיקן די ספּעציעל יפעקס - די יקספּלאָוזשאַן פון דעם טאַנק טערט, "שיין" פליענדיק מאַלטי-טאָן שטיק פון שטאָל האט גענוג סטאָפּפּינג מאַכט, צו צעשטערן דעם טאַנק.און עס ס אַלע באגלייט דורך אַ גוט געזונט און דיטיילד קול אַקטינג קאָלעקטיוו.ריזיק סעלעקציע פון מיטן-20 יאָרהונדערט קונסט, פון די פעסט, ליכט טאַנגקס צו די מערסט שטאַרק זיך-פּראַפּעלד אַרטילעריע אָדער שווער עליט טאַנגקס.די מעגלעכקייט פון אַנטוויקלונג: פּאַמפּינג דעם טאַנק און קאָמאַנדע טריינינג, די קויפן פון גאַנז און פאַרשידענע שעלז, געמעל די טאַנק וועט שטיין אויס פון דער מאַסע.אבער אַלע דעם איז ניט פאַרגלייַכלעך צו די אַטמאָספער פון די בעסטער אָנליין טאַנק סימיאַליישאַן שפּיל באַפֿעל און אַ גלייבן געפיל נאָך די געווינען.אַלע דעם איז באזירט אויף פאַקטיש פאָרשטעלונג פון פאַקטיש ינסטאַנסיז פון עקוויפּמענט, אָבער אויב אַ נאָרמאַל שטעלן פון עקוויפּמענט מייַ ויסקומען קליין, די דעוועלאָפּערס פֿאַר רעליעף איר וועט האָבן צוטריט צו מאָנסטערס טאַנק ינזשעניעריע און דורכנעמיק פּראַדזשעקטיילז.און עס זענען פאָרמאַל אַדישאַנז צו טוישן מאָדעלס פון טאַנגקס צו דער געוואלט.געלעגנהייט צו פאַרבינדן צוזאַמען אין קלאַנז און טימז, אַלאַוז איר צו אָנטייל נעמען אין די פייטינג, די רויפּע פון אַ רויפּע צו אַ געטרייַ באַגלייטער, וועט נישט וואַרפן די שפּיל ווייַל פון אַ געפיל פון אפגעזונדערטקייט אָדער פלאַך קאַמף אַלייז.עס איז יעדער סיבה צו אומקערן די שפּיל אין אַ אָרט פון דינען אין דיין לעבן.


c: text/html

text:
תגובהדורך שמעלקא זאפטיגער » דאנארשטאג ינואר 19, 2017 11:46 am
מורי ורבותי, א גוט מארגן.
נאך די געוואלדיגע פארמעסט וואו מיר האבן זיך איבערצייגט די געוואלדיגע כח השרייבן פון אונזערע מיטגלידער, טוען מיר גיין ווייטער מיטן פראיעקט, א מי מנוחות אויף א פארנעם וואס די אידישע וועלט (תרתי משמע) האט נאכנישט געזען.
ווער עס איז וויליג צו שרייבן אן ארטיקל, פון סיי וועלכע סארט, פאעזיע, אדער איז גרייט ארויסצוהעלפן מיט הגה, גראפיק, אדער סיי וואס, זאל מען זיך ביטע מעלדן ווי פריער, צו וויסן וואו מיר שטייען אויף די וועלט.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
moshav zekeinim האט געשריבן:ס'גארנישט שווער, איך זעה אויף די אטד גרופעס וויפיל עס זענען געווען פאראיאר און וויפיל עס זענען דא יעצט.
קורקלענד האט געשריבן:moshav zekeinim האט געשריבן:ס'גארנישט שווער, איך זעה אויף די אטד גרופעס וויפיל עס זענען געווען פאראיאר און וויפיל עס זענען דא יעצט.
די גרופעס האבן זיך געדאפלט. ס'איז א אינדיקעיטאר אבער ווייט פון א פאקט.
moshav zekeinim האט געשריבן:קורקלענד האט געשריבן:moshav zekeinim האט געשריבן:ס'גארנישט שווער, איך זעה אויף די אטד גרופעס וויפיל עס זענען געווען פאראיאר און וויפיל עס זענען דא יעצט.
די גרופעס האבן זיך געדאפלט. ס'איז א אינדיקעיטאר אבער ווייט פון א פאקט.
עד כאן, אז דו קומסט שוין אוועק מאכן אפענע פאקטן האב איך נישט וואס צו רעדן מיט דיר. זיי געזונט.
ישראל גלויבער האט געשריבן:דאס הייסט אז אטד נעמט בקרוב סיטי פילד? וואו מושב זקנים ציט ספיידער געמויזעכצער.. אזעלכע הצלחות ווער דארף נאך א עולם
ישראל גלויבער האט געשריבן:לדעתי איז ער סתם פארווייטאגט, און אפאר דאלער צו א גוטע דזשאב, אפשר פשוט א גוט ווארט, וועט עהם מאכן זיך איבערבעטן מיטן באשעפער.
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
אונטערשטיצונג דורך דער ספּעציעלער פּעדאַגאָגיע
די לערן-סבֿיבה מוז זײַן צוטריטלעך צו יעדן תּלמיד. כּדי צו געבן אַ גלײַכרעכטיקע אויסבילדונג צו די קינדער, יוגנט און דערװאַקסענע װעלכע באַדאַרפֿן אונטערשטיצונג דאָרף מען קענטשאַפֿט װעגן צוטריטלעכקײט.
אַן אונטערשטיצונג קען למשל זײַן אַז די שולע באָט אָן אַלע תּלמידים צו לײענען, שרײַבן און רעכענען אויף װאָסער אופֿן װאָס איז גוט פֿאַר זײ. אַן אונטערשטיצונג קען אויך זײַן אַז די לערערס האָבן סטראַטעגיען כּדי צו צופּאַסן די לערערײַ און די לערן-ביכער. און אַז די שולע-אָרגאַניזאַציע האַלט קענטשאַפֿט װעגן װי אַזוי זיך צו באַטײליקן, באַגריסן, אַלטערנאַטיװע אינסטרומענטן, פֿיזישער צוטריטלעכקײט און צוגעפּאַסטן פֿיזישן אַקטיװיטעט.
מיר פֿאַרנעמען זיך מיט צוזאַמענאַרבעט
קינדערגערטנער, שולעס אָדער אויסבילדונגען פֿאַר דערװאַקסענע קענען שטעלן זיך אין פֿאַרבינדונג מיט אונדז צו באַקומען עצות װעגן ספּעציעלע פּעדאַגאָגישע ענינים. מיר אַרבעטן צוזאַמען מיט קאָמונעס און פּריװאַטע קינדערגערטנער און שולעס. מיר אַרבעטן אַזוי דורך אונדזערע פֿינף ראַיאָניקע אָרגאַניזאַציעס. בכלל שטעלט זיך אַ דירעקטאָר אָדער אַן אַרבעטסגרופּע זיך אין פֿאַרבינדונג מיט אונדזערע עצה-געבערס פֿון דער ספּעציעלער פּעדאַגאָגיע. די פֿראַגעס קענען למשל האַנדלען זיך מיט פּעדאַגאָגישע סטראַטעגיען און קוקװינקלעך, פּעדאַגאָגישע קאָנסעקװענסן פֿון אַ פּסיכישער אָדער פֿיזישער שװעריקײט. אָבער מיר קערן אויך שטעלן זיך אין פֿאַרבינדונג מיט שולעס אָדער קאָמונעס כּדי צו שמועסן װעגן זײערע באַדאַרפֿענישן לגבי פּעדאַַגאָגישן שטיץ.
מע קען אויך בחנים װײַטער אויסבילדן זיך בײַ אונדז. לערערס און דירעקטאָרן פֿון שולעס זײַנען װיכטיקע קליענטן בײַ אונדז. אַלע מינים שולעס קערן באַקומען שטיץ פֿון אונדז לויטן געזעץ װעגן שולעס קאַפּיטל 1 1 §.
עקסטרע אונטערשטיצונג מיט אָפּשאַצונגען פֿון דער ספּעציעלער פּעדאַגאָגיע
בײַ אונדזערע נאַציאָנאַלע רעסורס-צענטערס פֿירט מען דורך ספּעציעלער פּעדאַגאָגישער אָפּשאַצונגען. אַ גרופּע מיט פֿאַרשײדענע מינים קאָמפּעטענצן פֿירט די אָפּשאַצונגען אָן צוזאַמען מיט לערערס פֿון די קינדערגערטנער אָדער שולעס און אַנדערע מענטשן װעלכע זײַנען װיכטיקע פֿאַרן קינד אָדער תּלמיד. די רעסורס-צענטערס באָטן אויך אָן קורסן פֿאַר מאַמעס און טאַטעס.
די רעזורס-צענטערס נעמען אַרײַן קינדער און תּלמידים מיט:
• געשעדיקטע אויגן אומאָפּהענדיק פֿון אַנדערע פֿיזישע אָדער פּסיכישע שװעריקײטן.
• אַן ערנסטן שפּראַכשטער.
• געשעדיקטן געהער קאָמבינירט מיט אַ גײַסטיקער מניעה און/אָדער אַוטיזם און
• געבוירנער טויב-בלינדקײט.


text:
שוועדן איז אַ דעמאָקראַטיע. דאָס וואָרט דעמאָקראַטיע באַדייַט פאָלקסהערשאַפט. דאָס מיינט אַז די מענטשן אין שוועדן קענען נעמען אָנטייל און באַשטימען ווי שוועדן זאָל רעגירט ווערן.
אין אונדזער קאָנסטיטוציע שטייט געשריבן אַז די גאַנצע מאַכט קומט פון דעם פאָלק און אַז דער רייַכסטאָג איז דער ערשטער פאַרטרעטער פאַר דעם פאָלק. יעדע פירטע יאָר וויילט דאָס פאָלק די פּערזאָנען וועלכע וועלן זיי רעפּרעסענטירן אין דעם רייַכסטאָג, אין די לאַנדסטינג און אין די קאָמונען.
די פּאָליטיקער אין דעם רייַכסטאָג באַשטימען וועגן דאָס וואָס האָט צו טאָן מיט דעם גאַנצן לאַנד. די מיניסטאָרן אין דער רעגירונג הערשן איבער דעם לאַנד און באַזאָרגן אַז עס וועט זייַן ווי דער רייַכסטאָג האָט באַשלאָסן. די פּאָליטיקער אין די לאַנדסטינג און אין די קאָמונען באַשטימען אין דעם טייל פון דעם לאַנד וווּ מיר וווינען.
אָט דאָ קענסטו געפינען עטלעכע געוויינטלעכע פראַגעס וועגן דעם רייַכסטאָג.


text:
ה'תרפ"א
ה'תרפ"א (5681) – אדער אין קורצן תרפ"א – איז א יידיש יאר, וואס האט זיך אָנגעהויבן א' תשרי: דעם אוונט פארן 13טן סעפטעמבער, 1920, און עס האט זיך פֿאַרענדיקט כ"ט אלול: 2טן אקטאבער, 1921. ה'תרפ"א איז אן עיבור יאר (מיט צוויי חדשים אדר: אדר א' און אדר ב') וואס איז לאנג 385 טאג. דאס איז דאס פערטע יאר צו שמיטה.
אינהאַלט
קאלענדאר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פֿאָלגנדיק איז אַ קאָמבינירטער יידיש - גרעגאריאנישער קאלענדאר. אין יעדן טאג-קעסטל :- איינער אדער צוויי אותיות וואס באצייכענען דעם טאג אינעם יידישן חודש, און א נומער וואס באצייכנט דעם טאג אינעם גרעגאריאנישן מאנאט.
די טעג װאָס זײַנען אָנגעװיזן מיט אַ באַזונדערן קאָליר, באַצײכענען ייִדישע פֿײַער-טעג און יום-טובֿים (אונטן איז דער אָנװײַז).
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די אראבער אין ארץ ישראל מאכן א אויפרוהר.
- טאמעס וואדראו ווילסאן פירט אויס א נייעם געזעץ אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע מען זאל פארבאטן פארקויפן אלקאהאלישע געטראנקען אין USA.
- דער קיבוץ בית זרע איז געגרינדעט געווארן.


text:
שחיטה דף הראשי -
SHCHITA HOME PAGE
KOSHER SLAUGHTER
משמרת השחיטה העולמי
שעל ידי ועד הכשרות העולמי
נתייסד על ידי ועד הרבנים העולמי
Mismeres HaShechita International
A
Port Of The
Vaad Hakashrus
International
Founded By The Vaad Harabonim International
כאן תמצא בעז"ה כל הספרים וענינים על עניני שחיטה
דף 122 PAGE
משמרת השחיטה העולמי - Mismeres HaShechita International
תלחץ בכל מספר ותגיע לשער השמים
502 PAGES -
502 gimatria BASA"R
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502
אוצר
היהדות העולמי
OTZER HYAHADUS HOILUMI
מאגר ספרי
שחיטה העולמי
The World Shechita Library
שחיטה אנציקלופדיה - Shechita Encyclopedia
The Laws of Shechita
מיסודו של הגה"צ רבי שלום יהודה גראס, כ"ק מרן אדמו"ר מהאלמין שליט"א
Rabbi Sholom Yehuda Gross, the head of the Rabbinical court of Holmin
לקבלת ""קובץ ספרי שחיטה המובהקים" 16 כרכים בחינם: - לרבנים, מנקרים, שוחטים, בודקים, ומנקרים, וכוללים,
נא להתקשר למנהל "חברה מזכי הרבים
העולמי" הרב אברהם ווייס, בבית המדרש "עטרת ישעיה" האלמין
רחוב נחל לכיש 24/8 - רמת בית שמש ארץ ישראל
011 972 548 436 784
המשך מעמוד הקודם...
דאָס זעלבע האָט זיך אָפגעשפילט אין שנת תשל"ג ווען דער האלמינער רב שליט"א איז אַרויס קעגן די שחיטה.
עס זענען אַרויסגעשיקט געוואָרען זיבען בריוו צו צוואָנציג רבנים, קהילות, און בוטשער סטאָרס פון פאַרשידענע קהילות, ובפרט פון קהילת סאַטמאַר.
ער האָט מגלה געווען גרויסע סודות וואָס טוט זיך ביי די שחיטה און ער האָט אַרויסגעשיקט בריוון אונטער פאַרשידענע נעמען.
ווי איז דאס באַוואוסט געוואָרען אַז דער האלמינער רב האָט אַרויסגעשיקט די בריווען?.
א. אזוי ווי זיי האָבען געזען אַז עס איז נתגלה געוואָרען אַלע סודות וואָס גייט פאָר, און פונקטליך ווען יעדער שוחט פאָרט און קומט, וויפיל טראָקס עס קומען אַריין, וויפיל באַקסעס עס איז דאָ אויף אַ טראָק, ווען די שוחטים פאָרען, און ווען זיי קומען, און אַזוי ווייטער, האָבען די שוחטים פאַרשטאַנען אַז דאָס קען נאָר זיין אַן אייגענער שוחט, און ווי עס קוקט אויס האָבען זיי נישט געטראָפען קיין אַנדערען ערליכען שוחט אויף וועמען חושד צו זיין, על כן האָבען זיי מחליט געווען אַז דאָס איז טאַקע דער האלמינער רב וואָס איז געווען שוחט און האָט זיך אַ סאַך מאָל אָפּגערעדט אויף די שחיטות. (עס זעט אויס אַז ער איז נישט געווען קיין שותף אין די ביזנעס, ממילא האָט ער געקענט אַרויס גיין אַ קעגן די מאכילי טריפות).
וואָס האָבען די שותפים של עמלק געטוהן?.
1. זיי האָבען אָנגעפאַנגען אַ גאַנצע מלחמה פון לשון הרע קעגען דעם האלמינער רב.
2. זיי האָבען אים געמאַכט פאַר אַ שונא פון רבי'ן זצ"ל.
3. זיי האָבען אים געמאַכט פאַר אַ שונא פון גאַנץ קהילת סאַטמאַר, כאָטש ער האָט נישט געמיינט, נאָר וויינשטאקס מאסען שחיטה, וועלעכע די גבאים פון סאטמער רבין האבן דאס צוליב ביזנעס, אריינגעברענגט אין סאטמער בוטשער סטאר (זעה ווייטער דעם בריוו פון התאחדות הרבנים א קעגען די שחוטי חוץ).
4. דעם זעלבן סיסטעם מיט לשון הרע'ס האבען זיי אנגעפאנגען קעגן יעדן רב וואס האט פראטעסטירט קעגן די מאסען שחיטה'ס.
5. דער האלמינער רב האט זיך אבער נישט דערשראקען פון דעם געוואלדיגען טעראר וואס עס איז געווען קעגען איהם נאר אזוי ווי עס איז ממש געווען א סכנה מען זאל אים ח"ו הארגענען האט ער געמופט קיין בענזענהויז, און ער האט זיי געלאזט וויסען דאס ער האט שומרים פון די "ריכטיגע" איטאליענער חברה, און אויב זיי וועלען עפעס זיך וואגן צו טוהן, וועט זיי זיין ביטער. דער מעטאד האט געהאלפן און זיי האבן טאקע געציטערט.
6. עס איז כדאי צו דערמאנען וואס דעמאלטס בשעתו האט דער קלויזנבורגער רבי שליט"א געזאט ביי א דינער פאר זיין האספעטעל (ווי עס איז געווען עטליכע הונדער רבנים פון גאנץ א"י), און ער האט דערציילט די מעשה אז א שוחט איז ארויס געקומען און ער האט מגלה געווען די סודות וואס עס גייט פאר ביי די שחיטה, און אז אלע אידן אין אמעריקא ווערן אנגעפיטערט מיט נבילות וטריפות א.ד.ג. און ער האט דערציילט דאס דער האלמינער רב האט געמוזט אנטלויפן ווייל די חברה האבן אים געוואלט הרגענען, האט זיך אנגערופען דער קלויזנבורגער רבי, "אבער איך האב שוין א ווייסע בארד און האב שוין קיין מורא פאר זיי.
7. דער האלמינער רב האט בשעתו ארגאניזירט א וועד הכשרות דהתאחדות הקהילות וואס איז געווען אונטער די השגחה פון דעברעצינער רב שליט"א, וואס יארן שפעטער האט מען געסטראשעט דעם דעברעצינער רב, אז אויב ער וועט נישט אויפגעבען וועט מען איהם הרג'ענען. צו סוף האט ער נישט געהאט קיין כוח קעגען שטיין דעם טעראר און ער האט געמוזט אויפגעבען.
אבער ווער עס פאלגט נאך דעם מדריך הכשרות וואס איז דעמאלטס בשעתו ארויסגעגאנגען, וועט זעהן גענוג קלארע פאקטן וואס די מחריבי הדת האבן אלץ אפגעטוהן כלומרשט אונטערן דעקמאנטעל פון סאטמער.
8. אויך האט דער האלמינער רב ארויסגעגעבען צענדליגער ספרים וועגן עניני שחיטה וואס דארט איז ער מבאר אלע ענינים בכובד ראש.
9. ער האט אויך ארויסגעגעבען ספרים וועגן דער שחיטה צוזאמענגעקליבען פון איבער טויזנט ספרי שו"ת וכדומה וואס רעדען ארום וועגן די מכשולות פון שחיטה, און ווי אזוי עס דארף אויסזעהן א כשרע שחיטה.
10. עס איז באקאנט די מורא'דיגע מעשה וועגן 5 שוחטים פון עמפאיער כשר זענען נעבעך אוועק ביי דעם קאר עקסידענט, ווען א טראק האט אריינגעהאקט אין זייער קאר, איז ארגאניזירט געווארן א הספד. דער הספד איז פארגעקומען אין בית יעקב.
דער דעברעצינער רב שליט"א האט געדונערט ביי די דרשה ער האט געזאגט אז עס איז א צייכען מן השמים, אז די 5 שוחטים זענען אוועק, צוליב דעם, ווייל מען גיט נישט אכטונג אויף די חמשה הלכות שחיטה. און ער האט געזאגט מיט א וויינענדיגען קול, אז ווער עס האט געגעסען פון די גרויסע שחיטות וואס מען שעכט 900 און 1000 עופות איין שוחט אין איין שעה זאל מען כשר'ן די כלים. און אויך דעם בויך וואס מען האט דאס אריינגענומען אין זיך, דער עולם האט שטארק געוויינט ווען מען האט געהערט די דרשה.
נאך די דרשה איז געבליבען דארט א היבש ביסל מענטשען פרעגן דעם האלמינער רב פארשידענע שאלות וואס צו טוהן ווייטער וועגען די עופות, און אנדערע מאכלים, מען זאל ווייטער נישט נכשל ווערן.
בתוך הדברים האט דער האלמינער רב זיי דעמאלטס דערציילט עטליכע אינטערעסאנטע עפיזאדען:
1. די לעצטע פיר וואכן האב איך געהאט עטליכע אסיפות מיט עטליכע פון די שוחטים וואס זענען נעבעך אוועק, דער האלמינער רב האט זיי געבעטן דאס זיי זאלן מאכן אן אפמאך אלע שוחטים אינאיינעם אז זיי ווילן נישט שעכטן מער ווי 600 עופות, איין שוחט, אין איין שעה.
די שוחטים האבן געזאגט אז זיי האבן מורא זיי וועלען פאלירן די פרנסה, זיי וועלען זיכער נישט מצליח זיין, און אויב זיי וועלען פאלירן די פרנסה וואס וועלען זיי טוהן? פון וואו וועלען זיי נעמען פרנסה. [דער אמת איז אז א שוחט איז גאנץ אנדערשט ווי א סתם איד וואס ארבעט אין א פעקטארי אדער אין א ביזנעס; א סתם איד קען גיין צו יעדער ארבעט, אבער א שוחט וואס הייסט א כלי קודש, פיהלט ער אז קען נישט טוהן אבי וואס].
זיי האבן נעבעך געוואלט, אבער זיי האבן נישט געהאט קיין אונטערשטיצונג פון א רב המכשיר דאס מען זאל זיך קענען פאר אים אפרעדען אז מען טאר נישט און מען קען נישט שעכטן אזויפיהל וכו', און דער רב זאל נאך אויך וועלען מתקן זיין, ווייל דער סדר בדורינו מיט די רבנים המכשירים, אז אויב איין רב וועט זאגן אז עס איז נישט כשר וועט קומען מארגן א צווייטער רב און געבען א הכשר, און דער רב אליין ציטערט פאר דעם.
2. דער האלמינער רב דערציילט ווייטער (נדפס בס' סיפורים נוראים ונפלאים ח"ב):
איך וועל אייך פארציילן א מורא'דיגע מעשה וואס איך האב געהערט פון הגה"צ מקלויזענבורג שליט"א [זצ"ל], וז"ל:
אין יאָר תשל"ו, איידער איך האָב אַרויסגעגעבן דעם "מדריך לכשרות" נומער 14, וואָס דאָרט האָט זיך אָנגעפאַנגען די מורא'דיגע היסטאָריע פון אַנטפּלעקן די סקאַנדאַלן וואָס עס קומט פאָר ביי די שחיטה, נאָך דעם וואָס איך האָב שוין גערעדט כמעט מיט אַלע רבנים פון התאחדות הרבנים אַז זיי זאָלן זען מתקן צו זיין די שחיטה, האָב איך געהערט אַז דער קלויזנבורגער רבי איז אַ גרויסער מומחה אין עניני שחיטה. בין איך אַריבער מיט אַ בנש"ק (וואָס איז אויך אַ מומחה אין שחיטה) צום קלויזנבורגער רבי'ן זצ"ל.
בשעת מיר זיינען אַריינגעקומען, פרעגט אונז דער רבי, וואָס איז אונזער באַגער, האָבן מיר געענטפערט אַז מיר זיינען געקומען איבערשמועסן דעם מצב הכשרות וועגן די סקאַנדאַלן וואָס קומען פאָר ביי די שחיטה.
האָט דער רבי אונז באַלד געזאָגט, אַז אויב אין שנת תשל"ו זענען נאָך דאָ צוויי יונגעלייט וואָס עס טוט זיי וויי אַז מען פיטערט דעם כלל ישראל מיט נבילות וטריפות, מעג שוין משיח קומען.
און אַזוי האָב איך אָנגעפאַנגען צו דערציילן פאקטן וואָס עס טוט זיך ביי די שחיטה. מיר האָבן גערעדט וועגן כל מיני שאלות ותשובות וואָס עס האָבן זיך אָפּגעטוהן אין אַלע דורות אין מצב פון די שחיטות. דער קלויזנבורגער רבי האָט געוואוסט וועגן צענדליגער שחיטה ספרים וואָס ברענגען אַראָפּ אַלע מיני מעשיות, וואָס מיר איז דאָס מערסטע דערפון געווען באַקאַנט.
און אַזוי האָב איך דערציילט דעם רבי'ן פאַרשידענע מעשיות. ער איז מיט גאָרנישט געווען הינטערשטעליג, און האָט אונז געזאָגט, אַז ער שרייט שוין 30 יאָר אַז מען עסט זיך אָן אין אַמעריקע מיט נבילות וטריפות. אויך האָט ער צוגעלייגט אַז אין דער אַלטער היים אין קלויזנבורג פלעגט ער לויפן צו די שחיטה דריי מאָל אַ טאָג, ווייל ער האָט געציטערט ווער ווייסט וואָס די שוחטים טוען ווען ער איז נישט דאָרט. אויך האָט ער צוגעלייגט, אַז דער הייליגער חתם סופר פלעגט דאָס זעלבע טוהן, ווי ער שרייבט אין די תשובה (יו"ד סימן י"ח) אַז ער פלעגט גיין עטליכע מאָל אַ טאָג צו די שחיטה, און כל שכן ווי מיר דאַרפן זיין געוואָרנט, ווייל דער בעל דבר איז עלטער געוואָרן, און ווייסט שוין מער אופנים ווי אַזוי צו מאכיל זיין טריפות אויף אגרויסן פארנעם.
דער קלויזנבורגער רבי האָט אונז געזאָגט: איך וועל אייך דערציילן אַ מעשה וואָס איך האָב אליין בייגעוואוינט אין דער שטאָט בערלין.
ומעשה שהיה כך היה:
עס איז געווען אַ איד וואָס האָט געהייסן ימיש דער שוחט. דער ימיש איז געווען אַ איד אַ גרויסער ירא שמים, ער איז געווען דער איינציגער וואָס האָט געהאַט קבלה אויף שחיטות פון הייליגן גאָרליצער זיידן זי"ע. דער רבי האָט צוגעלייגט, אַז אויב דער זיידע האָט איינעם געגעבן קבלה אויף שחיטה, וואָס דאָס איז געווען די ערשטע און די לעצטע קבלה וואָס ער האָט געגעבן אין זיין גאַנץ לעבן, קען מען זיך שוין פאָרשטעלן ווי אַזוי דער שוחט האָט געמוזט אויסזען.
ימיש דער שוחט איז געווען דער שוחט פון גאָרליצער רב זי"ע, און אויב דער גאָרליצער רב האָט געגעסן פון זיין שחיטה, האָבן שוין אַלע צאַנזער חסידים מדקדק געווען צו עסן בלויז פון זיין שחיטה.
ויהי היום: עס האָבן געוואוינט אין דער שטאָט בערלין אַ סאַך צאַנזער חסידים, און זיי האָבן נישט געוואָלט עסן נאָר פון דעם שוחט ר' ימיש. עס איז אָבער געווען זייער שווער ביז זיי האָבן באַקומען די פליישן, און וואו צו האַלטן. עס זענען דעמאָלט נישט געווען די באַקוועמליכקייטן פון פריזערס ווי היינט. האָבן די גאָרליצער חסידים אַלץ געפּלאַנט ווי אַזוי צו ברענגען דעם שוחט ימיש קיין בערלין.
האָט דער אויבערשטער געהאָלפן אַז איין שוחט האָט (צוליב געזונטהייט) אויפגעגעבן די שחיטה אין די שטאָט בערלין, און די חסידים האָבן אָנגעטראָגן פאַר דעם שלאַכט הויז אַז אַזוי ווי זיי האָבן גאָר אַ חשוב'ן שוחט, און אויב מען וועט האָבן דעם דאָזיגן שוחט וועט מען מיט זיין נאָמען קענען פאַרקויפן פלייש איבעראל, ווייל זיין נאָמען איז איבעראל באַוואוסט.
דער בעל הבית האָט באַלד מסכים געווען, און מען האָט שוין באַשטעלט ימיש'ן.
דער שוחט איז אָנגעקומען, און מען האָט באַלד גערופן אַן אסיפה מיט'ן בעל הבית. דער בעל הבית האָט אים באַלד געפירט אין שלאַכט-הויז, ער זאָל זען די שחיטה.
די שחיטה איז געווען אין זייער אַ ריזיגן פאַרנעם. מען האָט דעליווערט סחורה מיט וואַגאָנען איבעראל. דער שוחט האָט באַלד געזען אַז די שחיטה איז צו שנעל, האָט ער געזאָגט אַז ער קען נאָר שעכטן אַזוי ווי אין זיין שטאָט. דער בעל הבית האָט באַלד מסכים געווען. נאָך דעם האָט ימיש געהאַט טענות, אַז אַזוי ווי דעמאָלט איז אַרויס אַ געזעץ אַז מען זאָל אויפבלאָזן די לונג (ריאה) מיט אַ מאַשין צוליב קראַנקהייטן און אים איז דאָס נישט געפאָלן, ווייל מיט אַ מאַשין קען מען אַ סאַך מאָל אויפבלאָזן צו שטאַרק. דער בעל הבית האָט אים דאָס אויך נאָכגעגעבן (כאָטש די דאָקטוירים האָבן נישט מסכים געווען דערצו), און מען האָט אים צוגעזאָגט אַ שיינע פּרנסה, און אַזוי האָט דער שוחט ר' ימיש אָנגענומען די שחיטה.
דער שוחט ר' ימיש האָט געדארפט אָנפאַנגען שעכטן דינסטיג אינדערפרי 7 אזייגער, יום שנכפּל בו כי טוב.
עס קומט דינסטיג פרי 7 אזייגער, דער שוחט איז נישט דאָ! עס ווערט 8 אַזייגער, דער שוחט איז נישט דאָ! עס ווערט 9 אזייגער, דער שוחט איז נאָך אלץ נישט דאָ! און דאָ שטייען הונדערטער גוים ארבעטערס וואָס ווארטן אויפן שוחט ער זאָל שעכטן, אָבער ער קומט נישט אָן.
דער בעל הבית איז געקומען צו פאָרן צום שוחט זען וואָס דאָ איז געשען. ער האָט געמיינט אַז דער שוחט איז פאַרשלאָפן, אָבער עפּעס האָט פּאַסירט.
דער בעל הבית קומט אַריין צום שוחט מיט אַ וויי-געשריי!!! היתכן? אַלע אַרבעטער ווארטן און ווי קען מען אויפהאלטן אזא ריזיגע פאבריק וואו עס ארבעטן הונדערטער מענטשן?
דער שוחט רופט זיך אָן צום בעל הבית, טייערער בעל הבית, איר ווייסט נישט וואָס עס האָט מיר פּאַסירט. איך שטיי אויף אינדערפרי פונעם שלאָף און די רעכטע האַנט איז מיר גענצליך געשטאָרבן ל"ע, ממש געלעמט. איך פיל נישט גארנישט אין די האנט, איך ווייס נישט וואָס דאָס איז.
דער בעל הבית איז באלד געפאָרן מיט ר' ימישן צום גרויסן שפּיטאָל אין זייער געגנט, און מען האָט גענומען די גרעסטע דאקטוירים. אויך האָט מען באשטעלט די בעסטע דאקטורים פון איבעראל. געלט האָט נישט געשפּילט קיין ראָלע. די דאקטוירים האבן נאכן באטראכטן דעם שוחט, באלד מחליט געווען אַז זיין קערפּער פאנגט אן צו פוילן, און מען מוז באלד אָפּשניידן די גאַנצע האַנט, ווייל אויב נישט וועט דער גאנצער קערפּער אָפּפוילן ל"ע.
דער שוחט ר' ימיש פאַרעקשנ'ט זיך און וויל בכלל נישט פאָלגן די דאקטוירים. ער זאָגט אַז ער האָפט אַז עס וועט זיך מיט השי"ת'ס הילף אויסהיילן. אַזוי איז ר' ימיש געזעסן אין האָספּיטאַל דריי וואָכן. די גאנצע שטאט איז אים געגאנגען מבקר חולה זיין, ביז מען האָט אים נישט געקענט גארנישט העלפן, און ר' ימיש איז אַהיים געגאַנגען.
די גאנצע געגנט איז יעדן טאג געגאנגען צו ר' ימיש דעם שוחט מבקר חולה זיין. ר' ימיש איז געווען זייער צוגעלייגט צוליב די האנט, אָבער ער האָט דאָס נישט ארויסגעוויזן פאַר די מענטשן, ער האָט זייער שיין מקבל פּנים געווען אלע מענטשן, אלע קינדער פון די געגנט זענען אים אויך געגאנגען כסדר מבקר חולה זיין. אַזוי זענען אדורך אַ פּאָר וואָכן.
אין אַ שיינעם דינסטאָג צופרי שטייט אויף ר' ימיש און די האַנט איז געזונט געוואָרן. דער עולם פרעגט אים, וואָס איז געשען? דערציילט ר' ימיש די פאָלגנדע זאַך: אינמיטן די נאַכט פון יענעם דינסטאָג איידער ער האָט געדאַרפט אָנפאַנגען צו שעכטן איז זיין רבי, ר' ברוך גאָרליצער, געקומען צו אים אין חלום און האָט אים געפרעגט:
"ימיש! דו האָסט אָנגענומען צו זיין שוחט אין בערלין???!"
האָט ר' ימיש געענטפערט: "יאָ, רבי. איך האָב אָנגענומען די שחיטה, אָבער איך האָב זיך אויסגענומען די און די פּרטים און תקנות ווי אַזוי איך וועל שעכטן!!!".
דער הייליגער גאָרליצער רבי זי"ע פרעגט אים ווייטער: "ימיש, דו ווייסט אַז אפילו אויב דו וועסט שעכטן אַזוי ווי דו ווילסט, וועט אָבער דער בעל הבית פאַרקויפן גאַנצע וואַגאָנען מיט פלייש וואָס דו האָסט קיינמאָל נישט געשאָכטן?!" און דער גאָרליצער רבי גיט אים, ר' ימישן, די האַנט, און ימיש כאַפּט זיך אויף, די האַנט איז טויט ל"ע.
איצט האָט ימיש ווייטער דערציילט:
"היינט, אינמיטן דער נאַכט, איז נאָך אַמאָל געקומען דער הייליגער גאָרליצער רב צו מיר אין חלום און פרעגט מיך: "ימיש, דו וועסט נאָך זיין שוחט אין בערלין???". האָב איך זיך אָנגערופן צום רבי'ן: "רבי, איך וועל מער נישט אָננעמען דעם פּאָסטן. רבי, איך האָב נישט געוואוסט אַז איך טו אַ פעלער", און איך האָב אָנגעפאַנגען צו וויינען פאַר'ן רבי'ן ער זאָל זען מיין האַנט זאָל אויסגעהיילט ווערן פון די לעמונג ל"ע".
דער רבי האָט אים נאָך אַמאָל געפרעגט: "ימיש, דו וועסט מער נישט זיין קיין שוחט אין בערלין???". רופט זיך נאָך אַמאָל אָן דער שוחט: "ניין, איך וועל מער נישט זיין קיין שוחט".
דער גאָרליצער רב גיט אים די האַנט: "אויב אַזוי, זיי מיר געזונט".
דער שוחט האָט זיך אויפגעוועקט, די האַנט איז ב"ה אינגאַנצן געזונט.
דער קלויזענבורגער רבי האָט אויסגעפירט: זעט איר, טייערע קינדערלעך, דאָס איז געווען אין מיין צייט, איך האב געזען דעם שוחט מיט די געלעמטע האַנט, און דערנאָך מיט די געזונטע האַנט, און עס זענען נאָך היינט דאָ אַ סאַך אידן וואָס לעבן נאָך און האָבן געוואוינט מיט אים אין איין הויף און געדענקען נאָך גוט די מעשה.
אָבער וואו נעמט מען היינט אזעלכע רבי'ס, וואָס עס איז שוין געווען אַ סאַך יאָרן נאָך זיין פּטירה און פונדעסטוועגען האָט ער געהאַט אַ כח אַראָפּצוקומען אויף דעם עולם און אכטונג געבן אַז אַ שוחט וואָס האָט זיין קבלה זאָל ח"ו נישט זיין א גורם פאַר אַ ציבור אידן זאלן עסן טריפות.
דער קלויזענבורגער רבי האָט מסיים געווען, איך שריי שוין 30 יאר אַז אידן אין אמעריקע עסן אידן זיך אָן מיט נבילות וטריפות. השי"ת זאָל זיך שוין מרחם זיין, דער גואל צדק זאָל שוין קומען, אמן.
נאך דעם ווען דער האלמינער רב האט פארענדיגט פארציילן די מעשה מיט ר' ימיש דעם שוחט, איז דארט געשטאנען הר"ר יוסף קויפמאן שליט"א וואס ער איז געקומען מאכן טעיפס און ער האט אלעס דעמאלטס אויפגעחאפט אויף טעיפס וואס איז דא עד היום צובאקומען.
און ר' יוסף רופט זיך אן, איך בין אויך דארט געווען אין בערלין, איך האב געוואוינט אין שכנות פון דעם שוחט ר' ימיש, מיין טאטע האט מיך מיטגענומען צו איהם אין האספעטעל מבקר חולה זיין, איך בין א סאך מאל געווען ביי איהם אין שטוב מיט מיין טאטן מבקר חולה זיין, ווען די האנט איז געווען געלעמט, און איך געדענק ווען די האנט איז געזונט געווארן, ממש תחיית המתים.
דער עולם איז דעמאלט געוואר געווארן וואס דאס מיינט א מאסען שחיטה, און ווי דער בעל דבר פארפירט דעם עולם.
10. שפעטער זענען ארויס געקומען צענדליגער רבנים גאוני ומאורי ישראל די אמתע ערליכע רבנים, (ועי' תולדות יעקב יוסף פ' וישב באריכות החילוק) און האבען געדונערט ביי זייערע דרשות וועגן די כשרות פון די עופות מיט בשר בהמה איבער גאנץ אמעריקא. צענדליגער רבנים זענען טעראריזירט געווארן מיט די גרעסטע טעראר, אבער די אמתע רבנים האבן זיך נישט דערשראקן, וואויל איז זיי בזה ובבא.
המשך בעמוד הבא...


text:
מאטריאל
מאטריאל (לשון קודש: חומר ייוו"א יידיש: מאטעריע. ענגליש: Matter) איז מערסטענס דעפינירט אלס דער סובסטאנץ פון וואס פיזישע אביעקטן זענען צאמגעשטעלט, נישט אריינרעכנדיג די צוגעבונג פון פארשידענע ענערגיע אדער קראפט-פעלדער, וואס זענען נישט געווענליך באטראכט צו זיין מאטריאל פאר זיך אליין'ס (כאטשיג דאס טוט ביישטייערן צו דער מאסע פונעם אביעקט).
מער געפארטיגטע און גאנצע מאטריאלן ווערן גערופן שטאף.
חומר טוט פארשטעלן מיט זיך רוב פון די אבזערווירבארע אוניווערס, כאטשיג ליכטיגקייט איז נארמאל נישט באטראכט ווי חומר.
חומר איז די שטאף פון וואס אלעס פיזיש איז צאמגעשטעלט, און אירע באשטאנדטיילן זענען פון כעמישע סובסטאנצן. וואס דאס זענען צאמגעשטעלט פון אטאמען, וואס זיי זענען צאמגעשטעלט פון פראטאנען, נייטראנען און עלעקטראנען. אין דעם וועג איז חומר אין קאנטראסט פון ענערגיע.
און פיזיק איז דאס אבער נישטא קיין קלארע קאנסענסוס וואס דאס מיינט און די וויסנשאפטלער באנוצן זיך נישט מיט דעם טערמין געוויינליך.
מאטעריע האט כמותדיקע אייגנקייטן ווי מאסע, וואג, פארנעם, געדיכטקייט און פארב, און איכותדיקע אייגנקייטן ווי למשל טעם און ריח.
אין רעליגיע און אין טעאלאגיע איז חומר אנגערופן גשמיות אדער מאטיריאליסטיש, עס איז באטראכט אלס דער נעגעטיווער קאנטראסט פון רוחניות העכערקייט.


text:
בריסל ראיאן
בריסל ראיאן (פראַנצויזיש: Région de Bruxelles-Capitale; האלענדיש: Brussels Hoofdstedelijk Gewest) איז דער גרעסטער שטאטישער שטח פון בעלגיע, און ווערט פאררעכנט פאקטיש די הויפטשטאט פונעם אייראפעישן פארבאנד. בריסל ראיאן ווערט צוזאמען געשטעלט פון 19 מוניציפאליטעטן, איינער פון זיי די שטאט בריסל. דער ראיאן האט א באפעלקערונג פון 10.8 מיליאן, די גרעסטע אין גאנץ בעלגיע. בריסל באדעקט א שטח פון 161.38 קוואדראט ק"מ.
זייטן סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז בריסל געווארן א צענטער פאר אינטערנאציאנאלן פאליטיק. נאט"א איז הויפטקווארטירט אין בריסל, ווי אויך די פרינציפעלע אינסטיטוציעס פונעם אייראפעישן פארבאנד.
היסטאריש איז בריסל געווען א האלענדיש רעדנדן שטאט, אבער אין די 19טן און 20טן יארהונדערטער זענען אריינגעצויגן פראנצויזיש רעדנער ביז היינט רעדן רוב איינוואוינער פראנצויזיש.


text:
דעם שבת איז מברכים חודש אלול!!!
אט לייג מיר פאָר א אלול – תשרי ארטיקל, היות ס'איז אביסל א לענגערע ארטיקל, לייג מיר דאס ארויף גענוג פרי, אז מ'זאל קענען דורך טון די אלע ענינים ביז די הייליגע טעג,
ביסטו א בעל תפלה די הייליגע טעג?
אויב יא, וואס זיכסטו דא אין די טעג נאך חמשה באב אויפן אינטערנעט?...
א איד איז אמאל אריין געקומען צום קאצקער רבי'ן, זאגנדיג אז ער דארף איבער קוקן דעם מחזור זיך פאָרקוקן די תפלות פון די הייליגע טעג, זאגט אים דער קאצקער רבי, דער מחזור איז די זעלבע היי יאר ווי פאראיאר, קוק דיך אליין איבער צו דו ביסט דער זעלבע ווי פאראיאר...
לעומת זה שטייט אין אור לשמים פ' נצבים, למען הקים היות לעם, למען, מיינט די בעלי תפלות מלשון מענה לשון, אז די בעלי תפלות די הייליגע טעג דארפן זיין בשמחה ועיי"ש.
נו וואשע זאל מען טון, זאל מען זיך ארום דרייען ווי א ליטוואק אין אֶלָאָאָל, אדער ווי א אויבערלענדער אין די דריי וואכן?, דאס זיכער נישט, זיך דרייען אויפן אינטערנעט טויג ווייטער נישט, וואס יא? אפשר ליינען אן ארטיקל פון שאץ מאץ איבער דאווענען די הייליגע טעג, וועט מען סיי חזר'ן דעם מחזור און ס'וועט אפשר גורם זיין שמחה, אזוי ארום וועט מען מקיים זיין סיי וואס דער אור לשמים זאגט אז מ'דארף זיין בשמחה, און סיי האבן א שטיקל ידועה אינעם מחזור לר"ה.
יעצט צום הקדמה, דעם פאלגענדן ארטיקל איז לאו דוקא געאייגנט פאר בעלי תפלות, ס'קען נוגע זיין פאר יעדן איד, ווייל אין די הייליגע טעג איז יעדער איד א בעל תפלה, אויסער דעם וואס ער פארברענגט אסאך אין תפלה, ווערט אבער דער עמך איד פארוואנדלט אין א בעל תפלה פשוטו כמשמעו, ער העלפט ארויס דעם בעל תפלה אגאנצן דאווענען, ער זינגט מיט ווי מ'דארף און ווי מ'דארף נישט, יעדער מתפלל שפירט זיך באקוועם מיט צו זאגן מיטן בעל תפלה ושמך נורא על כל מההההה שבראת, אדער מיט צו ברומען ועל מכויייייינך והיייייכלך...., כ'רעד שוין נישט ווי מ'דארף טאקע מיט זינגען, אלע אהא אהאאאא'ס.....
אויב איז דא צווישן די קרעשטמע ליינער'ס א בעל תפלה די הייליגע טעג, וואלט איך אים געראטן זיך איינצוהאנלען א טעיפ וואס "קענטארס וואלד" האט ארויס געגעבן, דאס איז געוועהן א קאנפרענץ פאר בעלי תפלות די הייליגע טעג, און דארטן האבן אויפגעטרעטן, א בעל נוסח, א דאקטער, און א וואויס טיטשער, מיט זייער זאכליכע און נוצבארע נקודות וואס איז נוגע פאר א בעל תפלה די הייליגע טעג,
וואס איז יא נוגע פאר יעדן צו וויסן איז פשוט דעם נוסח,
וואס באדייט דאס ווארט נוסח?,
נוסח מיינט נישט ווי מ'קען לייגן א שיינעם קוועטש, און ווי מ'קען אריין ריקן א שיינעם לידעלע אינעם דאווענען, כאטש וואס אסאך צוהערער וועלן זאגן פאר אזא איינעם, ער האט דאך אזא שיינעם נוסח און זאגט דאך אזוי גוט, זאגט אבער דער שאץ שרייבער, ולא נכון הוא,
נוסח מיינט פירוש המילות, דער נוסח איז אזויווי די טעמי הקרא, אפצושטעלן און אויסצוטייטשן די ווערטער, יעדער פארשטייט אז גפרית ומלח שרפה כל ארצה מיט א מנח זרקא זינגט ממש אראפ דעם פשט, צו ויחץ מיט א אזלא גרש, איז ויחץ צוטיילט, און יעדן אתנחתא איז א הפסקה, אזוי אויך דארף דינען דער נוסח התפלה סיי פאר פשט, און סיי פאר הפסקות, נישט צו זאגן ישמיד תהילת, ד' ידבר, פי ויברך...
א פשוט'ע דוגמא פאר משמעות, איז דעם יו"ט'דיגן נוסח, אתה בחרתנו מכל העמים, (זינגט'ס אלע מיט) אהבת אותָנו, ורצית בנו, לאמיר איזינען האבן פי' המלות פשוט דער באשעפער האט אונז ליב אהבת אותנו און וויל אונז, יעצט נאכמאל לאמיר זינגען צוזאמען דעם יו"ט'דיגן נוסח, אהבת אותנו ורצית בנו...., ס'האט דאך גאר א צווייטן באגריף דער נוסח, ממש ס'טייטשט די ווערטער, דאס מיינט אז נוסח איז פירוש המילות, אויב איז אזוי געזאגט סתם א יו"ט, די הייליגע טעג ווען יעדער איד איז כל כולו תפלה מ'דאוונט אויס 2 דיקע מחזורים על אחת כמה וכמה, ס'איז א כ"ש אז דער נוסח דארף זיין דער משמעות.
עס איז כדאי צו וויסן, אז דער אלגעמיינע אשכנז'ישע נוסח וואס איז מקובל ביי אונז, איז א נוסח קדוש מדורי דורות ביזן מהרי"ל זיכער, און אפשר נאך פריער, אבער, עס איז אויך א שטיקל טעות צו זאגן אויף סיי וועלכע נוסח וואס מ'הערט, אז דאס איז די וועלט'ס נוסח, ווייל די הייליגע טעג איז נישטא קיין וועלט'ס נוסח, כאטש וואס סתם שבת ויו"ט איז יא דא דער וועלט'ס נוסח, אבער די הייליגע טעג נישט, מיר וועלן דאס מסביר זיין זייער לאגיש און פארשטענדליך.
שבת, דאווענט יעדע בעל תפלה וויאזוי ער וויל, שבת איז דאך 52 מאל א יאר, איינמאל אין זיבן טעג, און טאקע ווייל שב"ק איז אזוי אפט ערלויבט זיך יעדע בעל תפלה צו זאגן און צו דרייען דעם נוסח ווי אים שמעקט, ער קען דאך דעם נוסח גוט ער ווייסט ווי צוריק צו קומען, איז אים באקוועם אוועק צו קנייטשן אוועק פארן און צוריק צו קומען, ס'קומט אים אויס צו דאווענען עטליכע מאל א יאר דרייט ער מיטן נוסח וויאזוי ער וויל, כאטש וואס אלע נוסחאות ענדלען איינער צום צווייטן און קומען אן צום סוף צו די זעלבע אויספיר, אדער דער מרחק פון די דריידלעך איז שטארק,
יו"ט, וואס איז נישט אזוי אפט, זענען שוין רוב בעלי תפלות נישט אזוי באקוועם צו טוישן אדער אוועק צו דרייען פונעם ארגונעלן נוסח, ווייל ער דאווענט נישט אזוי אפט אין יאר, דערפאר בלייבט ער מיטן ארגונעלן נוסח וואס ער געדענקט פונעם פאריגן יו"ט, פארדעם וועט מען זעהן אז רוב יו"ט'דיגע בעלי תפלות זאגן כמעט די זעלבע נוסח, און רוב בעלי תפלות ציטערן אוועק צו קנייטשן, ווייל ווער ווייסט ווי ער גייט אנקומען, (חוץ גאר גרויסע אויבער חכמים אדער גאר גרויסע בעלי תפלות וואס חזר'ן זייערע קנייטשן עטליכע חדשים פאר יו"ט)
די הייליגע טעג, דא איז שוין די מעשה גאר אנדערשט, אמת ס'איז געוועהן אמאל א ארגונעלע נוסח מקדמת דנא, אבער ווייל די הייליגע טעג איז נאר איין מאל א יאר, און דער דער נוסח אנטהאלט גאר אסאך שטיקלעך, ווי אויך רבי'ס פלעגן דאווענען פארן עמוד, האט מען נישט געדענקט דעם נוסח בכל פרטי' ודיקדוקי' פון איין יאר צום צווייטן, אדער פון איין שטאט צום צווייטן, איז געשעהן אזוי, אז יעדע בעל תפלה האט זיך אראפ געזעצט פאר די הייליגע טעג און גע'חזרט דעם נוסח לויט זיין החלטה און זיין זכרון, פאדעם זעהט מען טאקע אז ביי די הייליגע טעג זענען פארהאן 100'טער נוסחאות בלי גוזמא, כאטש איינער וואס פארשטייט זעהט אז די שורש איז איינס, אבער דאך איז דאס גאר ווייט איינער פון צווייטן, אין יעדן הויף אין יעדן חסידות איז דער נוסח אנדערשט,
א קלארע ראי' איז דער ר"ה'דיגע ישתבח, כאטש וואס דער נוסח און די תנועות זענען איבעראל די זעלבע, דאך וועט יעדע בעל תפלה אנדערשט זעצן די ווערטער, אנדערשט ווי סתם יוט'דיגע שמו"ע ווי יעדע בעל תפלה זאגט די זעלבע,
ממילא איז נישט שייך צו זאגן אויף איין געוויסע נוסח אז דאס איז דער וועלט'ס נוסח, למשל אז ס'איז דא פיר טעיפס פון ר' דוד בוים ז"ל נוסח לר"ה ויו"כ, איז דאס בערך די יעקישע נוסח לויט זיין החלטה, אפי' ער זאגט פונקטליך, זאגט ער פונקטלעך נאך א חזן וואס יענער האט אפגעמאכט אז אזוי איז דער נוסח און אזוי דארף מען צו קוועטשן.
וואס איז אבער געשעהן היינט צו טאג איז נאך א שטאפל אראפציר און ערגער, אמת ביז היינט זענען געוועהן 100'טער נוסחאות, אבער דער בעל נוסח איינער פון דעי 100'טער האט זיך געהאלטן צו זיין נוסח מרישא ועד גמירא, למשל דער דינוב'ער צו דער קאלובער נוסח האט זיך געזאגט פון אנפאנג ביזן סוף, היינט איז אבער א צימישטע וועלט, בא סנחרב ובלבל את כל העולם, ס'איז דא טעיפס, דער עולם לויפט ארום הערן בעלי תפלות, איז געשעהן אז די נייע דור בעלי תפלות מאכן א סאלאט, איין שטיקל ווי דינוב איין שטיקל ווי קאלוב, איין שטיקל ווי דער בעל תפלה איין שטיק ווי יענער חזן, מ'ווערט ממש צומישט, ס'איז שוין געווארן א זעלטענע מציאות צו הערן א בעל תפלה וואס האלט זיך צו זיין ארגונעלע נוסח אגאנצן דאווענען וואס ער האט געהערט אדער מקבל געוועהן, זאל איך יעצט גיין קלאגן אויפן ירידות הדורות?, דאס לאז איך פאר די רבנים ומוכיחים....
א מערקוועדיגע זאך זעהט מען לגבי נוסחאות די הייליגע טעג, אז א נוסח איז ווי א עדיקשאן, טאקע דערפאר ווייל יעדע איד און יעדע מתפלל ווערט די הייליגע טעג פארוואנדלט אין א שטיקל בעל תפלה, ס'ווערט אים זייער שווער זיך אוועק צו רייסן פון א נוסח פון וואס ער איז צוגעוואוינט, ר"ה צופרי וועט מען זעהן זייער א אינטרעסאנט בילד, מענטשן און שיירא'ס גייען פון איין עק שטאט צו צווייטן, למשל א איד וואס וואוינט אויף סאוט ניין סט. וועט גיין דאווענען קיין ראטלעדש צום אודווארי ביהמ"ד, ווייל יארן לאנג ווען ער האט נאך געוואוינט אין יענעם געגנט האט ער געדאווענט אין אודווארי און ער האט זיך צוגעוואוינט צום אדווארי נוסח, ממילא אויב הערט ער נישט דעם אדווארי נוסח ר"ה איז אים דער יו"ט צושטערט, ער שפירט ממש אז ער וועט נישט מוצא שנתו זיין...., כמו כן איז מיט אלע אנדערע שול'ן, יעדער שול האט ר"ה מתפללים וואס דאווענען נישט דארט אגאנץ יאר נאר צוליב דעם בעל תפלה און דער נוסח התפלה, און פארקערט אויך, ס'איז דא שול'ן וואס ליידיגן זיך אויס די הייליגע טעג צוליב די בעלי תפלות....
אויב אזוי אז רוב מנין ובנין פון כלל ישראל האט עפעס א קשר צו זיין נוסח, איז כדאי ארום צו שמיסן וועגן דער אלגעמיינע נוסח וואס איז יא די זעלבע איבעראל,
לאמיר אנהייבן ביי די קדישים, עס זענען דא 4 קדישים,
1) קדיש פון מעריב נאך תקעו בחודש,
2) קדיש פון שחרית נאך ישתבח – פאר שיר המעלות ממעמקים,
3) קדיש פון פאר מוסף – נאך אשרי – און אויך דער קדיש פאר סליחות,
4) קדיש פאר נעילה,
און מ'קען צולייגן א פיפטע קדיש, דאס איז דער קדיש פאר גשם – טל, וואס איז משמע פונעם ניגון המקובל מהרה"ק סנגירון של ישראל מבארדיטשוב זי"ע, רבש"ע לאמיר מאכן א בייט, וואס לאזט זיך אויס, אבער איך לוי יצחק בן שרה סאשא זאגט... יתגדל ויתקדש שמי' רבה.... א הא האהאהא אה הא איי איי איי, דאס איז דער קדיש פון פאר גשם, אדער איז עס דער קדיש פון נעילה וואס ענדלט זייער אינעם גשם קדיש.
אויף די אלע דערמאנטע קדישים, זענען דא חוקרים וואס זאגן, אז דאס איז באמת געוועהן איין קדיש נאר עס איז צוטיילט געווארן אין אפאר סארט, עס קען מעגליך זיין, ווייל מ'זעהט אז דאס איז אויסגעשטעלט די זעלבע, עכ"פ פיר פון די פינעף האבן זיכער די זעלבע ענדליכקייטן, ווייל די פעלער זענען די זעלבע אויסגעשטעלט אז מ'זאגט איבער די זעלבע נוסח פיר מאל, און ס'הייבט זיך אן ביי די זעלבע ווערטער, סיי ביי קדיש פון מעריב, שחרית, נעילה, גשם,
יתגדל ויתקדש, הייבט זיך אן דער נוסח מ'זינגט בעלמא די ברא...,
בחייכון הייבט זיך נאכמאל, מ'זינגט די איבריגע ווערטער ביז ואמרו אמן,
יתברך וישתבח הייבט זיך אן דער נוסח נאכאמאל ביז ויתנשא, מ'זינגט ביז דקודשא בריך הוא,
לעילא הייבט זיך אן נאכמאל מ'זינגט ביז ואמרו אמן,
יעצט אז מ'פארשטייט שוין וויאזוי דער קדיש ארבעט, איז שוין פיל גרינגער מיט צו זינגען מיטן בעל תפלה,
אינטרעסאנט איז כאטש וואס די נוסחאות זענען פארשינדארטיג, דאך איז דא זאכן וואס איז איבעראל די זעלבע, אויסער די אויבנדערמאנטע קדישים, איז דא דער נוסח פון "המלך", יושב.. איי איי איי איי איי אהאהאהאהאהאה....., אהאהאהא שוכן עד... מרום וקדוש שמויויויוי... איי איי איי איי אהאהאהאהאה, דא זענען די ווערטער געזעצט איבעראל די זעלבע, סיי ביי חסידים און סיי ביי אשכנזים, קען טאקע זיין אז ווייל דער נוסח איז אזוי שטארק, גלייך נאכן דראמאטישן "המלך", האט מען דאס מער געדענקט במשך הדורות, און ס'איז נישט פארגעסן געווארן פון יאר צו יאר, דערפאר זאגן אלע די זעלבע וועג.
די ערשטע ברכה פון שמו"ע, ווי אויך מלך עוזר, ונאמן אתה להחיות מתים, איז כמעט ביי מקומות די זעלבע, נוסח ברסלב איז מער ענדליך צו נוסח אשכנז, נוסח וויזניץ איז אבער גאר אייגנארטיג,
יראתי בפצותי, ווי אויך אוחילה לק'ל, איז אין אלע מקומות די זעלבע,
כל נדרי, והכהנים, איז איבראל כמעט די זעלבע,
יעצט לאמיר פראבירן דורך צו גיין דעם נוסח לר"ה מהיכל ועד כלה, עד שידינו מגעת אויפן פאפיר, און דערנאך אייניגע נקודות פאר בעלי תפלות פערזענדליך, מ'זאל אבער אין קענטעניס נעמען אז קענען דעם נוסח לר"ה איז וויכטיג פאר יעדן איד און פאר יעדן מתפלל, דאס דאווענען האט באזונדערע משמעות און א עקסטערע טעם ווען מ'קען דעם נוסח, עס זאגן עדות פיל אידן וואס האבן געדאווענען אין א גרויסע שול ווי מ'האט נישט געהערט געהעריג דעם בעל תפלה, און נאכן טוישן צו אנדערע שול'ן אפילו צו א גרויסע שול נאר דארט ווי מ'הערט דעם בעל תפלה, האט דער גאנצע מחזור לר"ה האט באקומען א אנדערע צורה אין זייערע אויגן,
מערבית
דער מעריב נוסח לר"ה איז אביסל ענדליך צום יו"ט'יגן נאר מיט מער פחד ואימה, עס איז דא א טעות אין פיל הויפן און שול'ן אז מ'זינגט ביי יעדן שטיקל ביי מעריב לר"ה, פון ווי דער טעות קומט ווייסעך נישט, אפשר ווייל אין פיל מקומות האבן די רבי'ס אליין געדאווענט און מיט רבי'שע תפלות ווערן פארענפערט אסאך קשיות, אויב יא זינגען, דארף מען ווען זינגען נאר פאר המעריב ערבים, גאל ישראל, און הפורש, ווייל דאס זינגען האט צו טון מיט די כוונות ביי די שימות הק', כדי ס'זאל זיין צייט צו מכוון זיין די שימות פון די ברכה האט מען מתקן געוועהן צו זינגען און דאן האט דעם ש"ץ מכוון געוועהן די נויטיגע כוונות, דעריבער האט מען מתחילה מתקן געוועהן צו זינגען נאר ביי די ברכות, המעריב ערבים, גאל ישראל, און הפורש, אין טייל מקומות ביי אוהב עמו ישראל אויך, און נישט ביי ואמונה, און מי כמוך,
קדיש נאך תקעו בחודש האט דער זעלבע נוסח ווי מעריב,
(פארוואס דעם ערשטן שמו"ע ר"ה ביינאכט ווערט יעדער אזוי אנגעצינדן אז מ'זאגט די שטילע שמו"ע ממש אויפן קול, ווייסעך נישט, און ס'איז מיר טאקע מבלבל יעדעס יאר....)
לדוד מזמור, רוב וועלט זאגט דעם נוסח פון שיר המעלות ממעמקים,
אין סיגוט - סאטמאר האט מען געזאגט דעם נוסח פון אתה הראת לדעת,
לשנה טובה תכתב ותחתם לאלטר לחיים....
(ס'איז פיל גרינגער צו זאגן פאר עטליכע אידן צוזאמען תכתבו ותחתמו, פשוט דאס מויל טוט וויי צו זאגן אזויפיל מאל תכתב ותחתם לאלטר לחיים, ספעציעל ווען איך האב אזויפיל באקאנטע סיי פונעם מיין גאנץ יעריגע דינסט אלץ שאץ וכ"ש ר"ה, און סיי פון מיין גאנץ יעריגע דינסט אלץ מאץ... )
שחרית
דער אנגענומע נוסח אויף פסוקי דזמרא, האט אזא ר"ה'דיג שמעק, וואס מ'ניצט אויך שפעטער ביי שחרית ביי ישתבח און ברכת יוצר, עס איז כדאי אנצומערקן אז דער אויסלאז פונעם פסוקי דזמרא נוסח, ווי דער געשריי מלך מהולל בתשבחות, ווי אויך סוף שירה "ושמו אחד", עונים באימה ואומרים "ביראה", דאס איז דער זעלבע אויסלאז אין אסאך פלעצער ווי ביי מגן "אברהם", מחי' "המתים", (דאס איז די זעלבע ווי ביי שירה אחד ושמו אחד, יוצר המאורות),
(אויב רעדט מען שוין פון דאווענען ר"ה, איז כדאי צו מזכה צו זיין דעם ציבור וואס אסאך צדיקים וגאונים פלעגן מעורר זיין, אז במשך די הייליגע טעג ווען מענטשן ווערן אזוי נתעורר מיטן דאווענען מאכט זיך אז מ'פארשלעפט זיך מיטן קר"ש, און מ'שטעלט זיך נישט שמו"ע מיטן ציבור, אויב ס'איז נישט אויסגעהאלטן אגאנץ יאר, ר"ה על אחת כמה וכמה, ווייל צו דאווענען אליין ר"ה איז ממש א סכנה, ר"ה טאר מען זיך נישט ארויס שטעקן באזינדער ווייל אז יא איז מען אים דן באזינדער, וואס קיינער וויל נישט זיין ר"ה אונטער פערזענדליכע פארהערונגען, דעריבער איז אלץ גוט צו זיין צוזאמען מיטן ציבור, צווישן א ציבור קען מען זיך אלץ באהאלטן)
הויכע שמו"ע
די ערשטע ברכה איז ווי געשמיסט כמעט איבעראל די זעלבע, דאס מאריך זיין בנגינה ביי יעדעס ווארט איז עפ"י קבלה, כדי צו האבן צייט מכוון זיין די כוונות, ווייל ביי די ערשטע ברכה איז דא מער כוונות ביי יעדעס ווארט באזונדער, א בעל מקובל וואס פארשטייט אויך צו נגינה האט מיר געזאגט, אז די תנועות זענען ממש מכיוון לויט די כוונות למשל ק'ל עליון אדער ומביא גואל, דא מאכט מען דאך אפאר געדרייטע שלשלת'ן, דאס איז געדרייט ממש לויט די כוונות, (דא האב איך אים געמוזט גלייבן אויפן ווארט).
יראתי בפצותי און ווייטער מלך עוזר האט אויך איבעראל די זעלבע נוסח, סיי ביי חסידים און סיי אשכנזים, אויסער דעם די גאנצע הויכע שמו"ע מיט אלע נוסחאות איז נאר נוגע פארן בעל תפלה זעלבסט, ווי מ'זינגט און ווי מ'זאגט,
מוסף
אין די גרויסע שול'ן דאווענען די רבי'ס, אדער אויסגערופענע בעלי תפלות, ס'איז באמת דא אסאך וואס צו רעדן וועגן מוסף, אבער ס'איז ארוכה מארץ מדה, און יעדע'ס ווארט איז דא 100'טער גירסאות, ממילא דאס וועלן מיר לאזן פאר יעדן איינעם לויט זיין מסורה,
אין זדוטשוב – ספינקא – טאהש – האט מען נאר געזאגט די גרויסע ווערטער..., מ'האט אסאך אויסגעלאזט, אין וויזניץ זאגט מען אלעס וואס שטייט אין מחזור, אין סאטמאר חצי חצי, און גור זאגט מען ממש גארנישט, וואס איז יא וויכטיג פאר ציבור, איז מיטזינגען, ווייל ווען מ'זינגט מיטן בעל תפלה האט דער בעל תפלה א געלעגנהייט צו אטעמען און צו כאפן זיין אטעם, בעיקר צום סוף פון יעדע שטיקל ווי מ'זינגטדעם באקאנטן אה אהאהאהאהאהאהא אוי יו יו, דאס איז ממש די סאמע וויכטיגסטע פאר א בעל תפלה, ווייל אין יענע מינוט קען ער כאפן א טיפן אטעם, און אפילו אראפ לאזן זיין טאון צום נעקסטן שטיקל.
רעדנדיג וועגן באקוועמליכקייט פאר בעלי תפלות, דארפן די מתפללים וגבאי ביהמ"ד זעהן ס'זאל זיין באקוועם פארן בעל תפלה, דעם עמוד זאל זיין א נארמאלע שטארקע עמוד וואס מ'קען זיך אנלאנדען בין פסקא לפסקא, סוף כל סוף שטייט דער חזן 2 שמו"ע'ס אויף די פיס, נישט אנלייגן צופיל לעכט ביים עמוד, ווייל ס'מאכט הייס און שטיקעדיג און דאס שטערט דעם בעל תפלה, ווי אויך איז דא אין אסאך פלעצער עקסטערע שיינע לעקטער'ס לעבן עמוד וואס געט ארויס א שטארקע היץ, דאס איז גורם אז דער בעל תפלה ווערט אויסגעטריקנט, און אויסגעטריקנקייט איז א גרויסע שטער פאר א חזן, לטובת דעם חזן זאל מען זעהן אז ר"ה זאלן די עקסטערע לעקטער'ס ביים עמוד נישט ברענען, ווי אויך זאל דער עיר קאנדישאן נישט בלאזן דירעקט אויפן חזן, ווייל ער שוויצט ביים דאווענען און קען זיך פארקילן אין איין מינוט פון א שטארקע עיר קאנדישאן בלאז.
ס'איז אינטרעסאנט וויאזוי ס'האט זיך אויסגעשטעלט אין די הויפן, ווי עס ווערט דער קלימאקס, רוב וועלט האלט אז דער קלימאקס פונעם דאווענען איז דער ונתנה תוקף, די ווייבער וויינען אויף ר' אמנון וואס מ'האט אזוי ברוטאל צושניטן... (אויף דעם שרייבט שוין דער יושר דברי אמת אז כאטש אידן ווערן באמת נתעורר ביי ונתנה תוקף, אבער די וויכטיגסטע איז צו האבן די כוונה ביי פסוקי דזמרא און שמו"ע עיי"ש) לעומת זה אין נאדבורנה פלעגט מען פון ובכן לך תעלה קדושה פאר ונתנה תוקף ביז ואתה הוא מלך חי וקים אפמאלן און זאגן ממש בנשימה אחת ווי די עשרת בני, ווייל מ'האט נישט געוואלט רעדן פונעם טויט מי יחי' מי ימות וכו', ביי זיי איז געוועהן דער קלימאקס כתר וכול מאמינים און די פיוטים ביי יוצר אור, אין קאסאן איז וכול מאמינים אזא ברען אזוי ווי ביי אנדערע קהילות לקל עורך דין מיט קולי קולות, אין ספינקא איז געוועהן הי' עם פפיות פון די העכסטע מאמענטן, אין די ראפשיצער הויפן איז אין קצבה געוועהן די קלימאקס,
וואס נאך איז שייך פארן ציבור לגבי דעם בעל תפלה?, פשוט באצאלן, ער ארבעט גאנץ שווער ביים דאווענען, יעדער פארשטייט אז א זינגער אדער א גראמער ביי א חתונה צאלט מען לכל הפחות 1000$, ווילאנג ארבעטן זיי, פון 2 ביז 4 שעה, ער קען טרינקען אינדערמיט, ער קען זיך אפרוען אינדערמיט, א בעל תפלה די הייליגע טעג ארבעט לכה"פ 3 – 4 שעה, אין אסאך שווערערע אומשטענדן ווי זיי, נו פארוואס זאל מען אים נישט באצאלן כדת וכראוי,
אויסער דעם איז א ענין פארן בעל תפלה צו נעמען געלט, ווייל דאס איז זיין לימוד זכות, אויב וועט מען האבן טענות אויף יענע וועלט, דאס הייסט א בעל תפלה? אזוי האסטו זיך אויפגעפירט?, וועט מען כאטש האבן א תירוץ, געלט, וואס טוט מען נישט פאר אפאר טאלער.
יעצט אפאר נקודות פארן ש"ץ אליין
צום ערשטן נעם דיר א שול זיי זיך קובע מקום צו דאווענען דארט יאר יערליך, נישט לויפן איין יאר דא און איין יאר דארט, די בעלי תפלות וואס לויפן ארום זענען נישט מצליח, עס איז גאר פשוט, ווייל עס נעמט א שטיק צייט ביז די מתפללים געוואוינען זיך צו צום נוסח, נאך א יאר צוויי קענען זיי שוין דיין נוסח, פילן זיי זיך באקוועם מיט דיר, אזוי אויך ווען די לייגסט צו א חידוש ווייסן זיי דאס אפצושאצן ווייל זיי געדענקען דיין נוסח פון פארגאנגענע יארן, ס'איז כמעט נישט מעגליך א בעל תפלה די ערשטע יאר זאל באמת אויסנעמען ביי די צוהערער אזוי ווי ער וויל, אז די מתפללים זאלן פארשטיין זיין דאווענען אינגאנצן, במילא לויף נישט ארום, (אה געלט, געלט איז עפעס אנדערשט...)
כלפי דעם נוסח, פראביר נישט צו כאפן און נאכזאגן אלעס וואס דו האסט נאר אמאל געהערט, האלט דיך צו איין נוסח, נישט איין שטיקל פון דעם און איין שטיקל פון יענעם, אמת ס'איז דא אסאך שיינע זאכן צווישן בעלי תפלות, אבער דו מוזט דען זיין אלע חזנים אויף אמאל?, ס'וועט אויסזעהן, ווי א באשעפניש וואס האט געוואלט האבן אלע מעלות, האט ער געהאט פליגלען ווי א פייגל, א נאז ווי א עלעפאנט, שכל ווי א מענטש, א וויידל ווי א מאנקי, כח ווי א לייב, פליק ווי א טייגער....., ס'אידאך נישט נארמאל.....,
זיי מסודר פון פאר יו"ט דיין נוסח מיט די ניגונים, אויב אינמיטן דאווענען איז דיר שווער זיך צו דערמאנען די ניגונים, נעם א חבר א מתפלל פון ביהמ"ד וואס קען אביסל זינגען אדער ער געדענקט גוט ניגונים, ער זאל אנהייבן די ניגונים, (אסאך בעלי תפלות טוען אזוי און ס'איז זייער רואיג פאר זיי), בשעת ווען מ'זינגט, מוזסטו נישט מיטזינגען (אויב ס'איז דא ווער ס'זינגט מיט....) לאז דיין קול במנוחה אביסל,
עס איז ראטזאם אריין צו זאגן דעם נוסח אין א טעיפ, הער דיך אליין איבער, זעה צו ס'איז נתקבל על הלב, כאטש פאר דיר אליין,
וואס זענען די פראבלעמען און עיקובים כלפי בעלי תפלות די הייליגע טעג?
1) די סעזאן פון יאר ר"ה און יו"כ איז ווען ס'טוישן זיך די וועטער'ס, וואס דאן איז זייער עלול צו ווערן פארקילט, שינו הטבע והו....
2) נערוועזקייט מאכט א מענטש'נס מוסקלען אנגעצויגן, און ווען די מוסקלען זענען שטייף גליטש זיך נישט די שטומע, אנגעצויגנקייט קומט פון צוויי זאכן, איינס מ'איז אנגעצויגן אז דאס דאווענען זאל געלונגען, צוויי די פחד ואימת הדין מאכן אנגעצויגן, עצות קעגן אנגעצויגנקייט האמיר נישט, אבער אז מ'ווייסט אז מ'איז נערוועז איז שוין גוט,
3) זייער אסאך בעלי תפלות האבן טאקע פיינע שטומעס, אבער במשך דעם גאנצן יאר ניצן זיי נאר די שטומע פאר א קורצע וויילע, זינגען א שטיקל, דאווענען פארן עמוד שבת, אבער ר"ה, דא ניצט מען דאך דעם קול פאר אפאר שעה און איין צו, צו דעם זענען מיינסטענס בעלי תפלות נישט צוגעוואוינט, און דערפאר ווערן זיי אפגעשוואכט און אביסל קראצעדיג / הייזעריק צום סוף דאווענען אדער נאך ר"ה, פאר אזא איינער איז די עיצה, פון פאר יו"ט איינצוגעוואוינען די שטומע צו ניצן פאר אביסל מער און לענגער, אבער במדה ומשקל, ווייל צופיל טויג אויך נישט ווי פאלגענד.
4) אסאך בעלי תפלות לייגן אריין גרויסע כוחות אין הכנה, און ווילן אויספראבירן זייערע כוחות ווי ווייט זיי דעגרייכן, און דעריבער עטליכע טעג פאר יו"ט וועלן זיי זינגען פון פאראויס מיט אלע כוחות ארויפציען טענער זעהן ווי ווייט און ווי הויעך זיי קענען גיין, וואס דאס וועט זיי שטארק אפ מוטשענען די שטומע, משל למה הדבר דומה, מ'נעמט א לויפער וואס לויפט א מאראטן, אפי' ער קען טאקע לויפן שנעל און וועט זיין פון די ערשטע געווינער, אבער איין טאג נאכן לויפן וועט ער נישט קענען לויפן נאכאמאל, אזוי אויך א בעל תפלה וואס דאווענט איז גלייך ווי ער לויפט א מאראטאן, און אז מ'לויפט א טאג פריער קען מען נישט לויפן נאכאמאל, ומובן מאיליו, אז אזא איינער טאר זיך נישט איבער שרייען פאר יו"ט.
5) אסאך בעלי תפלות האבן פראבלעמען מיט די סעודת יו"ט, דאס עסן שטערט זיי פון דאווענען, אט דיע, דארפן וויסן ווי איין און ווי אויס, ווייל היינטיגע צייטן איז כמעט צו יעדע נישט גוטע מאכל דא א מאכל במקום.
א בעל תפלה דארף זיין רואיג און באקוועם, אמת דו האסט א בעקיטשע, טלית, קיטל, א ירושה גארטל, וואס איז גורם צו שוויצן, שטעל איין די בגדים זאלן זיין באקוועם, ווי למשל א בעקיטשע אן ליינינג, א ברייטע קיטל, דער קיטל זאל נישט זיין טייט און צוגעפרעסט ווייל דאס דריקט אויפן מענטש און דאס שטערט דעם מוח, ס'קומט אבער צו נאך א פראבלעם וויבאלד מ'איז פריש אפגעשוירן פון ערב ר"ה און דאס קאפל גליטשט..., קריכן אריין די פיאות אין די אויגן און דאס שטערט און מאכט נערוועז געפערליך...., צום דעם איז אויך דא א עצה, דאס געהעריגע שווארצע קאפל איבער צו דרייען.... ווייל די סאמעט אויפן אפגעשוירענע קאפ האלט זיך פעסט, יא די טלית גליטשט אבער דער קאפל איז גראד, (וואס? גייסט מיט א ווייסע?...., כ'האב נישט קיין עצה פאר ווייסע קאפלעך...)
א בעל שחרית, מעג טרינקען א קאווע צופרי נאכן אויפשטיין, (און נאכן זאגן ברכות התורה ערליך ווי עס פאסט פאר אזא הייליגן טאג ווי ר"ה), פארן דאווענען ממש, זאל מען טרינקען א גלאז הייס וואסער, וואסער אליין אן גארנישט אבער נישט ברענעדיג הייס,
א בעל מוסף, זאל נישט קידוש מאכן, עס לוינט נישט, עס דרייט סתם דער מאגן, עס הרג'עט די שטומע, (ווייל סוף כך סוף וואס עסט ער, וויין – גרעיפ דשוס איז נישט גוט פאר די שטומע, און קעיק אויך נישט, אז ער האט די מעגליכקייט צו עסן א הייס שטיקל פאטעיטא קוגל וואלט געוועהן גאנץ גוט, אבער גיי עס א שטיקל קוגל פאר תקועת שופר.... ממש א רעבתנות) א קאווע איז אויך נישט גוט, די עצה איז יוצא זיין קידוש פון איינעם (לפי פסקו של המחנת אלעזר אין צריך לעשות קידוש לפני תקיעות שופר) און טרינקען נאר א גלעזל הייס וואסער, דאס וועט אים טראגן גאנץ מוסף, איינער וואס איז א חלוש, זאל ענדערשט צופאסן וויטאמינען פון פאר יו"ט וואס געט כח ווי איידער קידוש מאכן.
מ'מוז נישט ווייזן קונצן אגאנצן דאווענען, איינער וואס קינצלט ארום אגאנצן דאווענען, און זאגט יעדע סקונדע חידושים, איז ווי א קעיק וואס איז צו שטארק קרימיג, אדער א שטיקל חלה מיט גאר אסאך האניג...., לייג א דגוש אויף עטליכע פלעצער ותו לא, דאס איבריגע זאג שיין דעם נוסח, אל תהי' חכם הרבה, (א חזן איז א נער...)
דעם לעצטן פערטל דאווענען באווייזן נישט קיין קונצן, סוף כל סוף איז דיין קול שוין אפגעשוואכט פונעם דאווענען, יעצט איז נישט די צייט פון באווייזן גבורות, אפי' ס'איז א גוטס...
לעמות זה, דארף זיך נישט א בעל תפלה איינהאלטן, א בעל תפלה די הייליגע טעג מעג זיך צושרייען, און מעג זיך התלהבות'ן הויעך, און מעג זיך אפילו צווויינען, פארקערט ווען א בעל תפלה געט זיך ארויס איז דאס שטארק מעורר דעם ציבור, אבער נאר ווען ס'איז באמת אזוי, זאג נישט קיין פאלשע אוי'ס, ווייל הערצער שפירן א אמת'ע קרעכט'ס, טראכט ביי דיר אז דו ביסט דער שליח ציבור פון אסאך צובראכענע אידן (מ'דארף נישט אויפזיכן די צובראכענע אידן קוק נאר אויף דיינע שכנים וועסטו זעהט אז יעדער האט זיין פעקל), וואס האפן און בעטן אז דער ניי יאר זאל זיין בעסער ווי די פארגאנגענע יאר, אויב ווילסטו זיך אויסוויינען ביים עמוד אבער די ביסט נישט באקוועם צו וויינען ווען דער ציבור הערט, נעם אזא שטיקל ווי הי' עם פפיות בשעת ווען דער עולם זינגט, וויין דיך אויס, אוי גשים מול ארון הקודש באימה .....לב שופכים... כמים,
ביסט א שליח ציבור? לערן כאטש די פירוש המילות, ווייס וואס דו זאגסט, והעיקר, ווי א צדיק האט אמאל געזאגט פאר א בעל תפלה, געדענק אגאנץ יאר אז דו ביסט א בעל תפלה די הייליגע טעג.
צום שלוס, לאמיר פארציילן וואס א עלטערע בעל תפלה האט מיר געזאגט, ווען איך האב אים געפרעגט וויאזוי קען מען דאווענען יו"כ ווען מ'פאסט, דו האסט דען כח?, זאגט מיר דער בעל תפלה, יונגערמאן ווי אלט ביסטו?, ווען דו וועסט קומען אין מיינע יארן וועסטו זעהן אז דאווענען פאר עמוד גיבט כוח, מורי ורבותי, איך בין נאכנישט אין זיינע יארן, אבער....., כ'מוז מודה זיין דער עמוד גיבט כוח...., געמיר נאר א ברעטל...., און איך פאסט דיר אפ א דרייערל....
יה"ר שיתקבלו תפלתינו ברחמים וברצון, אמן,
ש"ץ ימים נוראים - הוספות
ישר כח פון די אלע מגיבים ביז אהער, סיי די וואס זענען מגיב ברבים און סיי די וואס זענען נאר מגיב ביחיד (אישי),
פאר די אלע וואס האבן אפגעליינט דעם ארטיקל להוי ידוע אז דער ימים נוראים ארטיקל איז נאר א פלג גופא, דער "שאץ יו"כ" איז דער צווייטע טייל פון די ארטיקל ווייל דארטן האבן מיר עטליכע נקודות וואס דא שטייט נישט, עכ"ז מיט יעדעס יאר ווערט נתחדש עטליכע זאכן וואס איז כדאי אז ס'זאל פארשריבן ווערן,
ראשית, איז כמעט די וויכטיגסטע נקודה וואס א בעל תפלה דארף וויסן, וואס מיר האבן דאס שוין געשריבן אין אונזער שבת ארטיקל (שאץ שבת), א בעל תפלה מוז וויסן און קענען זיין ציבור "דע לפני מי אתה עומד" (אוודאי דארף ער וויסן לפני מי אתה עומד לפני מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא מיר ניצן נאר די מליצה) א מענטש דארף וויסן און קענען זיין ציבור פאר וועמען ער דאווענט, וואס איז זייער געווענדליכע באשטומטע נוסח און וואס זיי ווילן הערן,
אויב איז דאס געזאגט געווארן אגאנץ יאר איז א כל שכן וק"ו די הייליגע טעג ווען מענטשן זענען געפערליך סענסעטיוו צום נוסח, ווי געשריבן לויפן מענטשן פון איין עק שטאט צו די אנדערע נאר צוליב זייער נוסח ובעל תפלה ווייל זיי שפירן אז אן דעם וועלן זיי נישט מכוון זיין ריכטיג און נישט מוציא שנתו זיין....
אזוי זאגט טאקע דער רמ"א (הל' יום כיפורים סי' תרי"ט) ואל ישנה האדם ממנהג העיר אפילו בניגונים או בפיוטים שאומרים שם (מהרי"ל), אין משנה ברורה בשם המג"א (שם) שטייט אז די טעם דערפון איז ווייל ס'שטערט די מתפללים זייער כוונה ווען מ'טוישן א נייע נוסח וניגון, ובמאמר המסגר קען מען מאכן א באזינדערע ארטיקל איבער דעם וואס דער רמ"א ברענגט דאס פונעם מהרי"ל, וואס דער מהרי"ל אליין איז געוועהן דער מסדר פון אלע נוסחאות ביי קהילת אשכנזים, וואס איז דער אמת'ע מקור פון אלע אונזערע נוסחאות וואס איז צוביסלעך נתשנה געווארן אין די מדינות מיט קליינע שיניום יעדער מיט זיינע קוועטשן אבער דער מקור איז דער זעלבע.
(דער פריעדיגע לובאוויטשע רבי מהריי"ץ נ"ע זאגט אין א שיחה (ליל שביעי של פסח תרצ"ח) אז אונזערע נוסחאות זענען מסודר געווארן דורך דער מהר"ל מפראג, אין א זמן פון א עת צרה האט דער מהר"ל געבעטן מ'זאל אין מגלה זיין משמים ניגונים ונוסחאי התפלה און מיט דעם מעורר רחמים זיין, ער ברענגט דארט פון זיין זיידן דער צמח צדק אז די אלע נוסחאי התפלה וואס דער מהר"ל האט מסדר געוועהן איז משירי הלוים וואס האבן געזינגען אין בית המקדש, און דעריבער איז געווועהן א שטארקע קפידה אויף די חזנים וואס זענען משנה פון די אנגענומענע נוסח התפלה עכת"ד, ס'איז מיר א שטארקע פלא וואס דער מהריי"ץ זאגט אז דער מהר"ל מפראג איז געוועהן דער מסדר הנוסחאות, כמדומה איז דא א שטיקל טעות ער מיינט מסתמא דער מהרי"ל נישט דער מהר"ל ווייל ביז דערווייל איז נישטא קיין שום מקור אז דער מהר"ל זאל זיין א בעל תפלה אדער א בעל נוסח וואס זאל איבערגעבן נוסחאות וצ"ב)
אין ספה"ק תולדות יעקב יוסף (תצא) שטייט בזה"ל המוסר השייך להמתפללין בימים נוראים ששגור בפיהם לומר שגם הניגון הוא מסיני לכך אין לשנותו והאמת הוא כך... עיי"ש, דאס מיינט אז אונזערע נוסחאות שטאמט פון "סיני", קומט אויס אזוי מ'טאר נישט משנה זיין מכח כמה טעמים,
הא', דאס איז א ענין מפי ספורים וספרים ווייל דער מקור איז מסיני,
הב', ווייל אז מ'איז משנה שטרעט מען די מתפללים זייער כוונה,
הג', קומט נאך צו א כוונה עצמי פון ארויסקומען נאכן דאווענען א גוטע בעל תפלה פון וועמען דער ציבור האט הנאה געהאט, ווייל דאס איז דאך וואס א נארמאלע בעל תפלה צילט, ער וויל נישט הייסן איינער וואס גארגלט זיך סתם אויס אויפן חשבון פונעם ציבור, ער וויל הייסן א בעל תפלה וואס איז א "שלוח" ציבור, נו מוז דאך זיין שלוח עושה שלוחותו, און אז ער וועט דאווענען לפי נפשו ורוחו און נישט לפי רוח המתפללים וועט ער נישט זיין קיין "שלוח" ציבור, נאר א אייגענע חזן...
דעריבער איז וויכטיג פאר א בעת תפלה צו האבן שכל און דעת און אריין לייגן אסאך קאפ און מח מבחין צו זיין, וואס מעג ער יא זאגן און וואס מעג ער נישט זאגן, צו וועט דער ציבור דערטראגן אזא מין קנייטש אדער אזא מין שינוי אינעם נוסח, צו נישט, יעדע בעל תפלה קען זאגן מעיד זיין ווען ער אליין זיצט אויף זיין פלאץ און הערט צו א צווייטן בעל תפלה כאטש וואס ער האט ליב צו הערן חידושים, דאך וועט עס אים שטערן אויב דער חזן (נישט ער נאר א צווייטער) דרייט אוועק א זייטיגע תנועה נישט לפי רוחו, פונקט אזוי דארף ער טראכטן אז א צווייטע קען טראכט בשעת ווען ער דרייט אוועק מיט זיינע קנייטשן, נאכמאל, נישט אז מ'טאר נישט אוועק קנייטשן, מ'מעג, נאר מ'דארף טראכט גוט וואס מ'טוט.
איך זעה עס יעדעס יאר מיט אנדערע בעלי תפלות (מתחילים וואס רעדן צו מיר) אז זיי קענען נישט מחליט זיין וועלכע נוסח איז גוט פאר זיי, די ערשטע קושיא וואס מ'פרעגט איז, וועלכע טעיפ איז גוט? וועמען זאל איך הערן? וועמענס נוסח זאל איך זאגן?,
מיין ענפער איז, קיין איין'ס נישט, איר ווייסט פארוואס?, ווייל ווי האלט מען יעצט ווען די פראגע ווערט געפרעגט, מ'האלט בערך א וואך צו צוויי וואכן פאר ר"ה, יעצט כדי נאך צו גיין און נאכפאלגן א נוסח איז נישט מעגליך אין צוויי וואכן נאכצוגיין דעם נוסח פון א טעיפ אז ס'זאל ווערן א רגילות און ס'זאל ארויס קומען נאטירלעך ביים עמוד, א נוסח פון ר"ה דארף פליסן ביים עמוד ר"ה ס'דארף זיין מושרש ווי די ספרים רופן אן "מושרש בטבע", ס'דארף ליגן אין אים ווי איין שטיק אז ער זאל דאס קענען זאגן אינמיטן חלום, פונקט ווי דו קענסט דעם שבת'דיגן ושמרו אין חלום, אזוי דארף מען קענען דעם ר"ה'דיגן נוסח ישר והפוך, אז נישט קומט עס נישט ארויס געהעריג.
ממילא קען מען נישט סתם נעמען א טעיפ און אויסהערן און זיך אזוי אויסלערנען דעם נוסח יעצט 2 וואכן פאר יו"ט, וואס יא?, אליין נעמען א מחזור און זיך נעמען דאווענען, דורך גיין מער ווייניגער וואס מ'קען יא, נאר די שטיקלעך וואס מ'זעהט אז מ'איז נישט קלאר דארט קען מען אנפרעגן אדער הערן א טעיפ, (חוץ המעשה וואס רוב טעיפ'ס אויף די מארקעט איז נישט צו די זאך.....)
איצט א נקודה וואס איז נוגע סיי פארן ציבור און סיי פארן שלוח ציבור, אסאך מענטשן ווילן גערן קענען דאווענען אויפן קול אין איין צו נאר זיי רעדן זיך אפ אז זיי ווערן שנעל הייזעריק, ראשית ע"ד מוסר שטייט א מעשה אין שיח זקנים (חלק א' דף ס') דומה לזה שטייט אין ילקוט מאורי אור, אז א בעל תפלה איז אמאל אריין צו ר' איציקל מסקווירא זי"ע זיך מזכיר זיין אז ער איז הייזעריק און דער צדיק זאל מתפלל זיין ער זאל נישט זיין הייזעריק, האט אים ר' איציקל גענפערט וואס איז דאס הייזעריק?, הייזעריק איז דאס ווארט ה – זרק, ס'איז דא ה' מוצאות הפה פינעף חלקים אינעם מויל אז מ'איז פוגם אין דעם ה' מ'רעדט דברים בטלים ווערט ה – זרק הייזעריק, ווידער אז מ'טוט תשובה איז מען נישט הייזעריק, האמיר דאך א פשוט'ע עצה נישט רעדן דברים בטלים....
אבער באמת דא שטעקט אויך א טעות, מענטשן מיינען אז ווען מ'איז הייזעריק רעדט מען נאר בלשון לוחשות (וויספערן בלע"ז) להוי ידוע אז דאס איז נאך פיל ערגער פאר די שטום בענדער ווי רעדן געהעריג הייזעריגערהייט, אבער ווען מ'איז שוין הייזעריק איז שוין שווער זיך צוריק צו כאפן, די עבודה איז מ'זאל לכתחילה נישט ווערן הייזעריג, מ'זאל זיך נישט אויסשטעלן צום עיר קאנדישאן, מ'זאל טרינקען ווי מער וואסער, מ'זאל שלאפן געהעריג, נישט עסן צופיל און אוודאי נישט קיין עסן וואס מאכט עסיד, און נישט דריקן די שטומע בשעתן דאווענען וואס איבער דעם דארף מען אביסל מער מרחיב הדיבור זיין.
לאמיר מקדים זיין א מעשה, ביים ציעשנוב'ע רב איז געוועהן א בעל תפלה ר' יעקב, איינמאל האט אים דער ציעשנוב'ע רב געפרעגט ר"ה צו ווייסטו אז היינט בלאזט מען שופר, דער שופר איז נישט קיין יחסן, עושר, אדער חכם, ער האט איין זאך יא, א קול, דאס זעלבע דארף א בעל תפלה טראכטן ער איז נישט דער בעל תפלה צוליב זיין יחוס אדער עשירות אדער צוליב זיין חכמה נאר בלויז צוליב זיין שטומע, דאס איז א מעשה עפ"י מוסר,
האמיר דאך א כלל אז אין מקרא יוצא מדי פשוטו, א מענטש דארף זיך צוגלייכן צו א שופר, א שופר בלאזט מיט א קול, וויאזוי, זאגן שוין חז"ל חכמה ואינו מלאכה, א גוטע בעל תוקע שטרענגט זיך נישט אן, ער בלאזט לופט און דאס קול פליט ארויס ווי פון זיך אליין, ווידער אז מ'שטופט לופט מיט די געוואלד אריין אינעם שופר קען זיין ס'וועט מאכן א קול אבער ס'ווועט זיך בלאזן זייער שווער, און דער קול שופר וועט זיך הערן שווער.
רבותי דאס איז דער סוד פון א שטומע! חכמה ואינו מלאכה מ'גיבט לופט און דאס קול פארט פון זיך אליין, הגם ס'איז שווער צו שרייבן פאר מענטשן וואס האבן נישט קיין ברייטע ידועה אין הלכות שטומע, אבער קליינע כללים איז גרינג צו כאפן, א מתפלל ווואס וויל קענען שרייען הויעך ביי ונתנה תוקף זאל נישט דריקן זיין שטומע ער זאל געבן ווי מער לופט וועט ער קענען שרייען העכער, ער זאל אריין לייגן דעם אות ה' נאך יעדע אות וועט עס אים לייכטער גיין,
למשל שבת צופרי ביי שחרית שוכן עד מורם וקדוש שמו, אריין לייגן ווי מער ה'ן וואס א ה' מיינט לופט,
כזה: שו(ה)כ(ה)ן, ע(ה)ד, מ(ה)רו(ה)ם וק(ה)דו(ה)ש שמ(ה)ו.....
דער סוד הה' (מ'לערנט שוין קבלה דא.....) איז גולטיג אייביג און איבעראל, און ס'איז א שטארקע הילף סיי פאר א מתפלל און סיי פאר א חזן,
(ועי' בזרע קודש תורת לערב יו"כ, בשם הרה"ק מבארדיטשוב זי"ע אז ווען מ'איז בשמחה זאגט מען א פחת הַ ועיי"ש)
דער עיקר איז אז א בעל תפלה דארף זיין רואיג, די שטומע מוז נישט זיין 100 פראצענט, ס'איז נישט שבת אדער יו"ט ווי מ'דארף אראפ לייגן א ושמרו, אדער א הלל, ס'איז תפלת ימים נוראים ווי דער עולם דארף הארץ, ותו לא,
לסיומא דמילתא האב איך געזעהן אין מנהגי פראנקפורט חודש תשרי אות ט"ו שטייט דארט אז נאך שחרית זאגט מען אבינו מלכינו – קדיש תתקבל "והקהל קראו לו אח"כ ישר כח"...., דאס מיינט ווען דער ש"ץ ענדיגט זאגט מען אים, "ישר כח"....
ביסט א מבין?, ער פארשטייט נישט אויפן ווינק....
איך וועל עס מוזן זאגן אפן, ס'איז משמע פון דארט אז ווען דער "שאץ" ענדיגט זאגט מען אים "ישר כח"
איצט פארשטייסטו יא?.......
.


text:
WOW. כ'האמיך נישט גערישט אויף אזא אטאקע (אפשר אז ס'איז צוטיילט אין אפאר תגובות הייסט עס אפאר אטאקעס?...)
לעצם הענין, כנראה יו טאטעלי מיסט דע פוינט פון די אשכול. מיך שטערט נישט ווען איינער איז פרום, און גראדע שטערט מיר יא זייער שטארק ווען איינער רעדט, און אלס הדיוט קופץ בראש וועל איך זייער שנעל שושקען. דא רעדט מען אבער פון מענטשן וואס זענען עובר אויף די הלכה, און זיי האלטן זיך נאך פאר פרומע "מיט דעם". פשט איז, דו קענסט אים אפי' נישט מוכיח זיין, בעטן ער זאל אויפהערן וכדו' ווייל זיין רעאקציע וועט זיין פונקט ווי דיינס: "עס שטערט דיר אז איך בין פרומער ווי דיר, פראבירסטו מיר אראפצורייסן." דאס איז נישט (נאר) מכח סברה נאר פון אייגענער ערפארונג ווי איך וועל דיר אויסקלארן אין די קומענדיגע שורות:
נודה לך האט געשריבן:סתם אראפרייסן א מענטש ווען ער טוט א זאך לשם שמים??? פארגעס נישט אריינקוקן אין א ספר תורה איז א סגולה לטהרת המחשבה ועוד.
ענדערש זאג אים איינמאל מיט רעספעקט אז ער זאל עס טוען אויף א אופן וואס זאל נישט שטערן והכל על מקומו יבא בשלום בעזהשי"ת
ריכטיג, עס שטייט טאקע געוואלדיגע זאכן אויף זעהן די כתב, און דערפאר ווען איך בין נישט דער בע"ק בין איך זיך מטריח ביי הגבה צו קענען ליינען פון דעם כתב (אגב ווערט געברענגט אז מ'זאל 'דעמאלטס' אויפזוכן אינעווייניג די ערשטע אות פון דעם נאמען), אבער טאקע נאר בשעת הגבה אזוי ווי עס ווערט געברענגט אין די פוסקים. פארוואס איז קיינעם פון די פוסקים נישט בייגעפאלן צו שרייבן אז אויב מעגליך זאל מען אריינקוקן בשעת'ן ליינען, נאר זיי אלע שרייבן בשעת הגבה?
איך האב געעפנט דעם אשכול אין א דאנערשטאג נאכט, יענעם טאג ביים דאווענען האבן זיך אפגעשפילט ביידע דוגמאות וואס איך ברענג אין ערשטן תגובה. דער וואס איז געשטאנען אונטער מיר ביים ליינען איז איינער וואס איך האב שוין מעורר געווען דערויף, און לשבחו מוז מען זאגן אז ער פרובירט ווי ווייניגער זיך אנצוזען, אבער אינגאנצן אויפהערן נאר קוקן אינעווייניג ביי הגבה איז צופיל פארלאנגט פון אים.
נודה לך האט געשריבן:און די אנדערע טענות וואס דו האסט מיין איך אז ווען איינער זאל שמועסן וואלטסטו ווייניגער געשריגן... [אפשר נישט אבער זיי זיך בודק דערנאך עלמיר רעדן...]
בדקתי ומצאתי אז ווען איינער שמועסט וועל איך (כמעט) אלעמאל אים שטיל מאכן בעת וואס קיין פרומער וועל איך כמעט קיינמאל נישט. (דערפאר דארף איך זיך דא אויסגעבן...)
נודה לך האט געשריבן:ועוד ווען א מענטש זאגט שטיל און דו הערסט מיינט נישט אז ער כאפט אז מענטשן הערן, צומאל איז עס אפשר נערוועזיקייט וכל שום וחניכא דאית לי'... אבער לייג נישט ארויף א נאסע ליילעך ווען אידן זענען מדקדק במצוות לויט זייער פארשטאנד און על פי רוב אויב וועט מען שיינערהייט זאגן אז אפילו ווען ער פרובירט צו זאגן שטיל הערט מען נאכאלס וועט ער פארשטיין וואס דו זאגסט (חוץ אויב ער ליידט אויף עפעס וואס איך גלייב נישט דאס איז די רעדע דא...)
ווי שוין אויבן געשריבן האב איך געהאט יענעם טאג א מעשה, און גראדע דאוונט יענער גאנץ אפט אין מיין מנין. עס איז געווען טויט שטיל אז א פליג וואלט מען געקענט הערן, דער איינציגער סאונד אין ביהמ"ד איז געווען ווי יענער ליינט קרי"ש. הויך.
איך האב געשושקעט, און קיינער האט נישט געקענט מיינען אז איך מיין איינעם אנדערש, און ער האט ווייטער געליינט קרי"ש זייער ערליך. לשבחו מוז מען זאגן אז ער גייט יא ארויס פון ביהמ"ד (ס'הייסט, ער כאפט אז ער שטערט), נאר ער קומט צוריק ווען ער האלט נאך גענוג ווייט פון שמו"ע אז ווען ער קומט אן צו זיין פלאץ ביים צווייטן עק זאל ער נאך האלטן פאר גאל ישראל, און דאך נידערט ער נישט זיין שטימע.
נודה לך האט געשריבן:און די קעפל פונעם אשכול צייגט אז עס שטערט דיר מער אז יענער מיינט אז ער איז פרום ווי פון דעם אז עס שטערט דיך... ודו"ק
כמעט... דער וואס קען מיר ווייסט אז די זאך וואס קען מיך די גרינגסטע ארויסנעמען פון די כלים איז טון עפעס וואס שטערט מיך. (איך ווייס, איך דארף ארבעטן אויף מידת הסבלנות, אבער נישט דאס איז די נושא דא.)


text:
געזעגענונג'ס בריוו
אחראי: אחראי
-
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3747
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג סעפטעמבער 18, 2011 6:15 pm
- לאקאציע: אויבן אויפן בוידעם
געזעגענונג'ס בריוו
וויפיל איך האב געוויסט אז דאס גייט פאסירן, האב איך אבער אייביג אוועק געשטיפט די בייזע מחשבה, פשוט ווייל עס איז זייער אומאנגענעם, אבער אלעס האט זיך זיין צייט, אצינד האט עס פאסירט! וויאזוי זאגט יענער, די לעצטע שטרוי אויף די רוקן פונעם קעמעל, אדער, האסט איבערגעצויגן דאס שטריקל!
דער אמת איז, שוין א לענגערע צייט וואס איך שפיר אז איך בין עס אויסגעוואקסן, אבער איך האב פרובירט עס צו איבערקומען, שטיפן נאך א טאג, נאך א וואך, נאך א חודש, אבער וואס עס האט היינט פאסירט אין די מקוה האט מיר געמאכט מחליט זיין, דאס איז עס!!
מיט א שווערע געפיל געזעגען איך מיך פון אייך, וואז נייס טו מיט יא, מיר האבן באמת הנאה געהאט פון אייך, אבער דאס איז עס. יוצא געווען !!
שוין צייט פאר א נייע קעמל און גומי פאר די בארד.
וויפיל קאסט עס?
- משה מאשקאוויטש
- שר חמש מאות
- תגובות: 722
- זיך איינגעשריבען אום: מוצ"ש דעצמבער 05, 2015 2:47 pm
- טשאלענט
- שר האלפיים
- תגובות: 2012
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג אוגוסט 07, 2016 3:34 pm
- לאקאציע: אין טשאלענט טאפ
אלענפאלס, טייערע בוידעם, מיט דארפן דיר וויכטיג האבן דא, דו לייגסט צו א געוואלד צו אונזער וועלטל
אפשר דאך?
אפשר דאך בלייבסטו יא דא?
דער באשעפער איז נאנט צו דיר
פונקט ווי ער איז נאנט צו מיר
דו ביסט געשעצט און אזוי באליבט ביי אים.
אונז האמיר א טאטע איין
נו שריי'זשע דו אליין
דארפסט מיך נישט האבן פאר דעם.
דו בעט און בעט ווייל דער טאטע הערט דיך אויס (קרעדיט: מיכאל)
-
- שר מאה
- תגובות: 233
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג פאברואר 28, 2016 1:23 pm
- לאקאציע: אין קאך
- עין טובה
- שר האלפיים
- תגובות: 2016
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג נובעמבער 27, 2014 9:46 pm
- פארבינד זיך:
די עולם זאל ביטע אונטערשרייבן די פעטיציע
לדעתי, די וואס שטייען אונטער די קוליסן פון אייוועלט זענען נישט קיין שלוחי ציבור, און מ'דארף זיך צושטעלן צו זייערע קאפריזן צו ס'געפעלט דיך יא אדער נישט
תשח"ח פאר קיקיון פארן צושטעלן דעם חתימה.
- ענדע צדיק!
- שר ארבעת האלפים
- תגובות: 4575
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 17, 2013 4:44 pm
מי צווח ביי? קעמל צווח ביי. ביי צו דיר מיין בעל הבית.
מפתח צו מיינע אשכולות
- קאמפיוטער עקספערט
- שר חמש מאות
- תגובות: 671
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג דעצמבער 18, 2016 8:42 am
- תמימות'דיגער
- שר מאה
- תגובות: 221
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג דעצמבער 05, 2016 12:22 pm
מטעמים האט געשריבן:No way, דאס פאסירט נישט!
יו נאו וואט איך גיי אויך, איינער ווייסט אפשר ווי מען גייט?
בוידעם, פארגעס נישט צו האלטען דיין מויל פארמאכט און דיין קאפ אפען. בדוו איך האף אז דו ווייסט אז מען קען דא עפענען נאך א ניק.
יא איך האב עס איבערגעליינט און איך בין מסכום אז דו האסט מיר געמאכט פאר א פול.
-
- שר חמש מאות
- תגובות: 845
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך אוקטובער 21, 2015 4:49 pm
ווער האט געגלייבט א יאר צוריק אז זאל מען זאגען דאס וועט זיין די גומי וואס האט געבראכן דעם קעמלס רוקן?
הערא אויס ליבער פריינט.
איר זאלט וויסן זיין אז מיר (אין די הנהלה) האבן אייך הויעך ביליג אין בוידעם. איר קענט ברענטשען, נאגן, קלאגן. דאס איז א באשטימטע החלטה פון די "נידעריגע פון די העכערע פענסטער". מיר וועלען זיך נישט לאזן מער שאנטאזשירן פון אייערע גומי'נע הויזן און קעלבערנע העמד!
נאופס!
שייגעץ ארויס!
- עין טובה
- שר האלפיים
- תגובות: 2016
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג נובעמבער 27, 2014 9:46 pm
- פארבינד זיך:
לדעתי, די וואס שטייען אונטער די קוליסן פון אייוועלט זענען נישט קיין שלוחי ציבור, און מ'דארף זיך צושטעלן צו זייערע קאפריזן צו ס'געפעלט דיך יא אדער נישט
תשח"ח פאר קיקיון פארן צושטעלן דעם חתימה.
פאלטי. הער אויף מיט דיזע קאנטראווערסיאלע הנחות.
געדענק מיר האבן אייך געווארענט!
גערעכטער האט געשריבן:בוידעם מיר נעמען זייער שווער אויף דיין רעזיגנאציע בריוו
מיין בליק אויף איי וועלט
- אויסגערעכנט
- שר ששת אלפים
- תגובות: 6214
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 10, 2015 9:50 pm
"ווען איך זאל ווען דרוקן "שיק" אויף יעדע תגובה וואס איך האב אפגעשריבן, וואלט איך היינט געוועהן א שר עשרת אלפים"
קרעדיט: יש ברירה.
קעמל און בארד גמ"ח
בוידעם האט געשריבן:
שוין צייט פאר א נייע קעמל און גומי פאר די בארד.
וויפיל קאסט עס?
____________________________________________________________________________________________________________________
צוויי אהאלב מיליאן! א ריזיגע נומער.
למעשה זעץ איך פריער אריין אין ידידינו בוידעם'ל דער דרייעט זיך ארום מיט צעפלאטשקעטע פאות און א אראפגעלאזטע לאנגע בארד, ער דערציילט מיר אז די אלטע האט ער שוין אוועקגעווארפן און א נייע קען ער זיך נישט ערלויבן, צוויי אהאלב מיליאן אידאך א ריזיגע ציפער, דערווייל האמיר געפענט א Go Fund Me דער עולם ווערט געבעטן זיך אנצורופן ווארעם,
חלהדעקל האט געשריבן:בוידעם האט געשריבן:
שוין צייט פאר א נייע קעמל און גומי פאר די בארד.
וויפיל קאסט עס?
צוויי אהאלב מיליאן! א ריזיגע נומער.
למעשה זעץ איך פריער אריין אין ידידינו בוידעם'ל דער דרייעט זיך ארום מיט צעפלאטשקעטע פאות און א אראפגעלאזטע לאנגע בארד, ער דערציילט מיר אז די אלטע האט ער שוין אוועקגעווארפן און א נייע קען ער זיך נישט ערלויבן, צוויי אהאלב מיליאן אידאך א ריזיגע ציפער, דערווייל האמיר געפענט א Go Fund Me דער עולם ווערט געבעטן זיך אנצורופן ווארעם,
אין אזא שווערע צייט
לייג ביטע לצנות אין א זייט
מיין בליק אויף איי וועלט
eller האט געשריבן:חלהדעקל האט געשריבן:בוידעם האט געשריבן:
שוין צייט פאר א נייע קעמל און גומי פאר די בארד.
וויפיל קאסט עס?
צוויי אהאלב מיליאן! א ריזיגע נומער.
למעשה זעץ איך פריער אריין אין ידידינו בוידעם'ל דער דרייעט זיך ארום מיט צעפלאטשקעטע פאות און א אראפגעלאזטע לאנגע בארד, ער דערציילט מיר אז די אלטע האט ער שוין אוועקגעווארפן און א נייע קען ער זיך נישט ערלויבן, צוויי אהאלב מיליאן אידאך א ריזיגע ציפער, דערווייל האמיר געפענט א Go Fund Me דער עולם ווערט געבעטן זיך אנצורופן ווארעם,
אין אזא שווערע צייט
לייג ביטע לצנות אין א זייט
נאך אלעמען איז דען בוידעם נישט גערעכט? ער דארף נישט אז חברים פון 16 יאר צוריק, אדער ווי אנדערע רופן עס 3 שמיטות צוריק, זאלן עים פארהאלטן 'איך געדענק דיך נאך מיט דעי גומי' 'האסט עס נאך אלטס נישט געטשעינדט' סאו האט ער באשלאסן א כפרה מיט די גאנצע זאך דא, פון היינט און ווייטער זאל די בארד זיין ארויסגעלאזט און שוין.
חלהדעקל האט געשריבן:eller האט געשריבן:חלהדעקל האט געשריבן:בוידעם האט געשריבן:
שוין צייט פאר א נייע קעמל און גומי פאר די בארד.
וויפיל קאסט עס?
צוויי אהאלב מיליאן! א ריזיגע נומער.
למעשה זעץ איך פריער אריין אין ידידינו בוידעם'ל דער דרייעט זיך ארום מיט צעפלאטשקעטע פאות און א אראפגעלאזטע לאנגע בארד, ער דערציילט מיר אז די אלטע האט ער שוין אוועקגעווארפן און א נייע קען ער זיך נישט ערלויבן, צוויי אהאלב מיליאן אידאך א ריזיגע ציפער, דערווייל האמיר געפענט א Go Fund Me דער עולם ווערט געבעטן זיך אנצורופן ווארעם,
אין אזא שווערע צייט
לייג ביטע לצנות אין א זייט
נאך אלעמען איז דען בוידעם נישט גערעכט? ער דארף נישט אז חברים פון 16 יאר צוריק, אדער ווי אנדערע רופן עס 3 שמיטות צוריק, זאלן עים פארהאלטן 'איך געדענק דיך נאך מיט דעי גומי' 'האסט עס נאך אלטס נישט געטשעינדט' סאו האט ער באשלאסן א כפרה מיט די גאנצע זאך דא, פון היינט און ווייטער זאל די בארד זיין ארויסגעלאזט און שוין.
העכער צוויי אהאלב מיליאן פארצענט גערעכט!
נאר מאכן די גאנצע זאך פאר א ווערטעל איז נישט יעצט ווען די וואונד איז נאך אפען אין ס'ווייטאגט
מיין בליק אויף איי וועלט
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 4 געסט


text:
Peter בראַונגאַרדט – דער מחבר פון די באַרימט קאַרטון סעריע "פּאַסירונג צייט" און "ונקלע זיידע", באזירט אויף וואָס מיר פאָרשטעלן די שפּיל ונקלע סאַנטאַ פֿאַר פּאָטער. פאַנס פון דעם זשאַנראַ וועט זיין דילייטיד דורך די מעגלעכקייט צו שפּילן די שפּיל ונקלע זיידע, סאַלווינג אַ פּלאַץ פון פּראָבלעמס ערייזינג אין די וועג פון העלדן. ער וואַטשיז פון אַ הייך, און אויב עס נעמט אַ נויט סיגנאַל מיד ראַשאַז צוריק צו זיין מאַגיש פור. אָן די שטיצן פון מיין זיידע וואָלט ניט האָבן צייַט צו באַזוכן אַלע די ערטער, און אין פאַקט יעדער קינד required צו אָנטייל נעמען. וויזאַרדס זייַן אייגן אופֿן –, ער ניצט הומאָר, אָבער נאָך מאכט נאַריש זאכן, אָבער זיי אַרבעטן, און דאָס איז רובֿ וויכטיק. סטיוו ס פּיצאַ, איז אַ שטיק פון עסנוואַרג, אָבער עס איז מאַדזשיקאַל, און קענען פאַרגינענ זיך צו קוקן פּאַזראָניש, ווערינג פינצטער זונברילן. ער מאל געץ אין קאָנפליקט ווייַל פון זייער נייַגעריקייַט, אָבער ניט דיסקעראַדזשד, ווייַל ונקלע זיידע דאַווקע ראַטעווען אים. אַמאָל איר טרעפן אַ הונט טשאַרלי האַמבורגער, לאַווינג צו אַרומפאָרן און מישוטקאַ וואס ריפּיץ: "דאס איז מיר!
פֿאַר זיכער איר קענען נישט וואַרטן צו שפּילן ונקלע זיידע שפּילן פֿאַר פּאָטער און געפינען אויס ווו די דרך ראַנז Friends. ניצן די טאלאנטן פון אַלעמען, איר קאָופּט מיט די מיסיע ענטראַסטיד צו די גוט מכשף.
ווי עס איז, אַלץ אַחוץ מיין זיידע, געגאנגען וואַנדערינג צווישן די געצעלטן פון די צירק געקומען צו שטאָט און גאַט פאַרפאַלן. דאס וואָקער, און די שפּיל ונקלע זיידע שפּיל אָנליין פֿאַר פּאָטער ינווייץ נגני צו אָפּשאַצן די פּאַסאַבילאַטיז פון די פּראָוטאַגאַנאַסט.
צוזאַמען מיט דער טיגער, איר פליען אין אַ אַנדערש ויסמעסטונג, קאַמף מאָנסטערס און צעשטערן באָולדערז. דעריבער געלייגט אין אַ צושטעלן פון סנאָובאָלז צו ברעכן די בייז אַרמיי פון סנאָוומען, לאָעט צו אומקערן איר אין איינער פון זייער אייגן. און צו האָנע שיסערייַ סקילז, טשעק אויס די טראַנסאַנדענאַל שיסערייַ און געשווינד צעשטערן נוליקע מיט דעווילס און מלאכים, וואָס אקטן אין דער ראָלע פון זיך ונקלע סאַנטאַ. ונקלע זיידע שטענדיק געחלומט צו בלייַבן אין דער ראָלע פון סאַנטאַ, און מיד געפֿינט צו העלפן, אָבער ערשטער מיר מוזן באַקומען דורך מניעות צו די בוים, און דעריבער לייגן עס אונטער אַ קעסטל.


text:
צייטשריפט
מיינט איר אין אלגעמיין צייטונג?
צייטשריפט איז א ביי-וואכענטליכער יידישער מאגאזין.
עס ווערט ארויסגעגעבן דורך ר' ישראל מענדל וואגשאל פון מאנרא א זון פון ר' הערש אפרים וואגשאל. עס אנטהאלט 4 באזונדערע אינטערעסע אפטיילונגען. זיי לויפן דארטן העכסט אינטערסאנטע ארטיקלן פון ר' הערשל פרידמאן ר' אשר לעווין און פון ר' פנחס גלויבער, י. לעבאוויטש שמעון ראלניצקי. און אזוי ווייטער. אויך איז דא ווערק געשריבן דורך פרויען פאר פרויען. א שטייגער ווי דאס אידישע ליכט, אלע ארטיקלען האבן מוסר השכל'ס און קענטליך געשריבן פון לערערין'ס וואס שרייבן דאס פאר חינוך, נישט פאר די בלויזע אינפארמאציע ציל. אויך איז דא פאר קינדער ארטיקלען וואס איז א איבערפלאנצונג פון דעם פאפולערן אויסגאבע דער קינדער שפיל וועלכע ווערט ארויסגעגעבן דורך די קינדער שפיל פירמע, עס איז גאר אינטערעסאנט פאר קינדער, עס אנטהאלט שיינע מעשיות און אקטיוויטעטן פאר קינדער אין יעדן יארגאנג.
כמדומה לי אז עס איז שוין פארשפארט, און קומט מער נישט ארויס.


text:
וואס טוט א מנהל?, וואס נישט....
שווער צו געבן א כלל וואס איז די פונקטליכע ארבעט פון א מנהל, מיר וועלן זיך בכלל נישט באציען אויף קיין מנכ"ל פון א הנהלה גשמי אדער א מנהל פון א ארגענעזאציע, ווייל דאס גייט באמת אריין אינעם פעלד פון מענידשמענט ווי א מענידשער פון א קאמפאני, נאר וויבאלד ס'איז א אידישע ארגענעזאציע טראגט דער מענידשער דער נאמען מנהל.
מיר ווילן זיך בלויז אריין לאזן אין עולם המנהלות איבער תלמוד תורה'ס און ישיבות, ס'קוקט אפשר אויס ווי מיין ליסטע ווערט קלענער, נישט קיין מנכ"ל, נאר א ת"ת מנהל, וועסטו דאך אוודאי מיינען אז מ'רעדט דא פון איין דשאב, זאג איך דיר ניין, יעדע מנהל פון יעדע ת"ת האט אן אנדערע ארבעט וואס לא ראי זה כראי זה, אבער הצד השוה אז ס'איז א שווערע ארבעט.
וועלן דאך מאנכע מענטשן פרעגן וואס איז מיר א חילוק וואס איז די ארבעט פון א מנהל, בשלמא ביז אהער א גבאי א מקוה איד וכדומה, מוז מען דאך אמאל אנקומען צו זיי ערגעץ אינמיטן יאר, אבער דער מנהל, זאל ער זיך ווייטער טון זיין ארבעט און מיך צורו לאזן, ס'איז אבער נישט אזוי, ווייל פאקטיש האט יעדער פון אונז ב"ה א שטוב מיט קינדער וואס גייען אין א מוסד, און ווער עס האט נישט קיין זכרים, איז דאך אוודאי מתפלל אויף א קדיש'ל, ממילא איז מן הנכון ער זאל וויסן וואס טוט זיך אונטערן פארהאנג ווען זיין יונגל קומט אהיים סוף וואך מיט פארטיגע לימודים וויאזוי גייט דאס צו.
מיר האלטן פאר וויכטיג אראפ צו לייגן וואס איז א ארבעט פון א מנהל, וואס קען מעגליך זיין אינטרעסאנט פארן ציבור וואס ווייסט נישט, ווייל פאקטיש איז דאס א ארבעט וואס ווערט געמאכט אונטער א דיקע טיר מיט א שטארקן שלאס ווי ווייניג צוקוקער קענען זעהן און מיטהאלטן, ממילא האט מען נישט קיין השגה פון וואס אזא ארבעט באשטייט,
לאמיר קודם גיין באופן כללי, וואס איז נוגע פאר יעדן מנהל באופן כללי, און דערנאך באופן פרטי.
דאס איז קלאר אז א גוטע מנהל מוז האבן פיר צורות, ער מוז קענען האבן פיר פנים'ער, און זיך כסדר טוישן זיינע פנים'ער, בבחי' פושט צורה ולובש צורה,
וזהו הפנים'ער:
1) א פנים פאר די מלמדים,
2) א פנים פאר די עלטערן,
3) א פנים פאר די קינדער,
4) א פנים פאר די הנהלה (גשמי צו רוחני),
איצט וועלן מיר מסביר זיין פון וואס באדייט די פיר פנים'ער,
פנים נומ. 1 איז א פנים פאר די מלמדים:
דאס מיינט ארויס געבן לימודים, ארויסגעבן סיי וועלכע פאדערונג פאר די מלמדים, און גלייכצייטיג זיין ווי א געווענדליכע מענעדשער פון א פארבריק וואס שטייט איבער די ארבעטער'ס צו זעהן אז די ארבעט זאל געטון ווערן און אז די ארבעטער'ס זאלן קומען אין צייט, ווי אויך דארף דער מנהל וויסן מיט וואס פארא פנים איבער צו געבן א קאמפלעין וואס עלטערן געבן אריין אויפן מלמד, (איבער דעם חלק פון לימודים וועלן מיר שפעטער רעדן).
פנים נומ. 2 איז דער פנים פאר די עלטערן:
סוף כל סוף איז דער מנהל דער מענטש וואס דינט צו זיין דער פארמיטלער צווישן די עלטערן אין דער מלמד, און אז איינער וויל זאגן א הערה אויף זיין זון'ס מלמד זאגט ער דאס ענדערשט פארן מנהל ווי פארן מלמד זעלבסט, דא דארף דער מנהל האבן א צווייטע צורה, ער דארף אויסהערן דעם טאטן צו די מאמע, און ווייזן אינטרעס צו זייער בקשה, און אפי' ווען ער ווייסט אז די עלטערן זענען דאס מאל גערעכט מוז ער לפנים זיך אנעמען פאר זיינע מלמדים, נישט אז דער טאטע זאל קענען שפטער ארום גיין זאגן אז דער מנהל אליין האט מיר געזאגט ווי גערעכט איך בין, שפעטער נעמט דער מנהל דעם קאמפלעין און דרייט אויס דעם דאשיק און האלט פאר דעם מלמד, דאס איז אזא פושט צורה ולובש צורה כפשוטו, בכלל איז געווענדליך דער מנהל דער אויסגערופענע מומחה צו וועמען מ'ווענט זיך און מ'רעדט זיך דורך אלע עניני חינוך, דא ווייזט ער זיין מחנך פנים פאר די עלטערן וואס רעדן זיך דורך מיט אים בעניני חינוך.
פנים נומ. 3 א פנים פאר די קינדער:
געווענדליך רעדט א מנהל צו די קינדער, צו ביים עסן, צו סתם דרשות, צו ווען ער גייט ארום פון חדר צו חדר איבער געבן עפעס פאר די קינדער, און אסאך מאל ווען א מנהל רופט אריין א קינד אין אפיס צו רעדן מיט אים אדער דורך גיין זיינע לימודים, מוז דער מנהל האבן א קינדערישע לשון לימודים, ער מוז האבן די נויטיגע שפראך און די נויטיגע פנים כאילו ער איז יעצט ווי א מלמד, מיט מלמד'ישע שטריכן.
פנים נומ. 4 א פנים פאר די הנהלה:
פאר די הנהלה רוחני, מוז דער מנהל זיין געווענדליך דער ערנסטע מענטש וואס גיבט איבער דעם ריפארט פונעם ת"ת פאר די הנהלה, און גלייכצייטיג איבער שמוסן מיט גרויס ערנסקייט די ענינים העומדים על הפרק, אויב איז דאס פאר הנהלה גשמי, מוז דער מנהל זיין דער וואס פארדערט דעם חלק הגשמי פון די הנהלה, ער טראגט דעם פנים ווי ער איז דער וואס פארלאנגט פון זיי למשל צייטלעך באקומען וועידשעס פאר די מלמדים, אדער אז מ'דארף א אויסברייטונג אין די עס - זאל, צו א הוספה אין די סטעף ועוד ועוד.
סך הכל האלט מיר דא ביי 4 צו 5 פנים'ער, קומט אויס אז דער מנהל איז גאר אנדערשט פון סיי וועלכע ארבעט, ווייל א מלמד זעלבסט ער טראגט איין פנים פון אנפאנג ביז צום סוף, ער איז א מלמד בייטאג און ביינאכט, ער עסט ווי א מלמד שלאפט ווי א מלמד און טראכט ווי א מלמד, ער דארף נישט טוישן זיין ליניע קיינמאל אין טאג, משא"כ א מנהל דארף האלט אין איין טוישן זיין צוגאנג צו די מענטשן מיט וועמען ער קומט אין קאנטאקט דורכאויס זיין ארבעט, און דער וואס רעדט מיט אים מיינט אז דאס איז דער איינציגע פנים וואס ער טראגט.
און אסאך מאל דארף מען טראגן אלע פינעף פנים'ער בלויז אין איין טאג, לאמיר נעמען א פשוט'ן וואכעדיגע זונטאג, צופרי ביי שחרית טרעפט אן דער מנהל אין שול עטליכע עלטערן וואס שמועסן זיך דורך מיט אים בנוגע חינוך און בנוגע זייערע קינדער וואס זענען ביי אים אין מוסד, דא ווייזט ער זיי דער מנהל'ישן פנים וואס האט די לאנג יעריגע עקספיריענס אין זיין מנהל'ישע קאריערע, דערנאך קומט ער אן אין חדר און טוישט דעם פנים כלפי די מלמדים זעהן יעדער זאל אנקומען אין צייט, און אנהייבן דעם סדר היום בכי טוב,
ביי לאנטש טוישט ער ווידער דעם פנים און רעדט צו די קינדער (אויף זייער שפראך), איבער א ענין וואס איז נוגע פאר די קינדער למשל אז די וואך גייט מען אפשר גיין אויף א טרופ ווער ס'וועט זיך פארהערן חזרה,
נאך חדר קומט פאר א מיטונג פון די הנהלה רוחני איבער דעם פראבלעם אז קינדער האבן וואקי טאקי'ס, און וויאזוי מ'גיבט זיך א עיצה מיט דעם (אויך מיר א פראבלעם), ביינאכט איז דא א מיטונג פון די הנהלה גשמי, דאס מאל איז עס נישט צו ערנסט בלויז אז עטליכע מלמדים'ס טישן זענען לעצטנ'ס צובראכן געווארן און זיי האבן נישט ווי צו האלטן זייערע זאכן, און גלייכצייטיג רעדט מען שוין וועגן דעם נייעם שטאק וואס ווערט געפלאנט צו צובויען צום בנין, אזוי טוישט ער זיינע פנים'ער אין איין טאג, לקיים מה שנאמר והי' לארבעה פנים...
דאס איז נאר די פשוט'ע א"ב צו זיין א מנהל נאך בעפאר מ'הייבט אן די עצם ארבעט, כאטש וואס מ'קען זיך אויף יעדן אויבדערמאנטע פנים שטעלן און מאכן א ברייט'ס וועלן מיר אבער גיין ווייטער, למעשה איז נישטא קיין גיידליינס און קיין מהלך וואס א מנהל דארף אלץ צו טון און פון וואס באשטייט באמת זיין ארבעט, אנדערשט ווי א מלמד וואס איז דא קלארע מהלכים פון וואס זיין ארבעט באשטייט, לאמיר נעמען א כתה ה' מלמד, פארשטייט יעדער אז כתה ה' לערנט גוט גמ', און חומש ביז רביעי, און דארף זעהן יעדער זאל קענען און ליב האבן צו קומען אין חדר, און דאס האט זיך זיין מהלך וויאזוי מ'רעדט מיט כתה ה' קינדער גמ' און חומש ביז רביעי, משא"כ א מנהל האט נישט קיין באשטומטע ארבעט וואס צו טון, ס'האט זיך אויסגעשטעלט אז יעדער מנהל איז אליין מחליט אדער אנדערע זענען מחליט פאר אים פון וואס זיין ארבעט באשטייט.
ס'איז דא מנהלים פון קליינע מוסודת וואס טראגן דעם עול פון כתה א' ביז כתה ט', אט די מנהלים איז כמעט נישט מעגליך ער זאל קענען ארויסגעבן פונקטליכע לימודים פאר יעדן חדר ווייל יעדע עידש איז דאך אנדערשט, דערפאר מאכט זיך אזוי אין די קלענערע מוסדות אז די מלמדים זענען דיע וואס קומען אויף מיט די לימודים און צעטלעך, און דער מנהל איז דער שר המסכים וואס גיבט די הסכמה וואס צו לערנען.
ווידער אסאך מנהלים פון קליינע מוסדות זענען להיפך זיי טראגן יא דעם עול מיט א מורא'דיגע פונקטליכייט, וועלכע חדר זאל לערנען וואס, ב' לערנט ביז שני, ג' לערנט ביז שלישי, ד' לערנט ביז רביעי, ה' ביז חמישי, (נישט יעדע סדרה איז אזוי פונקטליך, אסאך מאל איז שני זייער ווייט און צומאל איז שלישי זייער נאנט, ס'איז נאר ווי מיין מגי"ש פלעגט זאגן "ס'איז נאר א משל"...) און אזעלכע מנהלים ארבעטן גאר שווער ארויס צו געבן לימודים, מאכן קונטרסים, קאפיס, ועוד, ווייל זיי דארף'ן האלטן קאפ אויף זייער אסאך מיני לימודים, וואס איז מחולק איינס פונעם צווייטן, אט די מנהלים פון א קליינע מוסד וואס טוט אזא מין ארבעט ער האט באמת מורא'דיגע שווערע ארבעט, ווייל יעדע כתה איז דאך אנדערשט פון דעם אנדערן, און ער האלט מיט יעדן כתה מיט א פונקליכקייט.
ווידער די מנהלים פון די גרעסע מוסדות, האבן א אנדערע שווערע ארבעט, ער איז טאקע נאר מנהל למשל אויף כתה א' ב' ג', ער האט אפי' א פונקטליכע אויסשטעל וואס יעדע חדר דארף לערנען, ווייל ער האט עטליכע קלאסן פון ב' און עטליכע קלאסן פון ג', ממילא לגבי לימודים האט ער נאר 3' מיני לימודים, כתה ב' לערנט חומש ביז פסוק ז' און די ערשטע רש"י, און כתה ג' לערנט ביז שני מיט די ערשטע 5 רש"י'ס, און פארדעם איז אים לייכטער נאכצוגיין די ארבעט וועלכע חדר האט מצליח געוועהן און ווער נישט, ער האט שוין אפי' עספירענס וועלכע רש"י איז לייכטער און וועלכע רש"י איז שווערער, און וואס ס'איז מער געאייגנט פאר כתה ב' און וועלכע רש"י מ'קען שוין לערנען אין כתה ג', אבער לעומת זה מוז אזא מנהל האלטן חשבון אויפן יעדן קינד, ווייל די לימודים זעלבסט פארן פון זיך אליין, און אזא מנהל געווענדליך איז דער וואס געט ארויס די לימודים מיט די צעטלעך וואס דאס אליין איז א שווערע ארבעט.
די שעות פון די ארבעט איז באמת גאר אסאך, ווייל זיין עיקר ארבעט איז נישט ווען יעדער ארבעט, ס'וואלט זיך געזאגט אז די גרינגסטע שעות פון א מנהל איז ווען אלע מלמדים ארבעטן אין חדר, ווייל דעמאטץ דארף ער נאר נאכגיין די ארבעט ווי א געווענדליכע מענידשער (ס'איז גענוג א שווערע ארבעט), אבער די עיקר שווערע ארבעט, איז ווען דער עולם גייט שוין אהיים, די אפיס ארבעט, די צעטלעך, די פאן קאל'ס, מסדר זיין אלע זייטיגע ענינים, אפי' רעדן מיט עלטערן איז אויך נאר בעיקר אין די שעות נאך חדר, רעדן מיט מלמדים איז אויך בעיקר נאך די שעות ווען מ'לערנט שוין נישט.
אפילו אזא בין הזמנים, ווען יעדער מלמד נעמט אביסל מנוחה פון זיין ארבעט, קומט אויס אז רוב מאל זענען די בין הזמנים טעג גאר די סאמע שווערסטע טעג פארן מנהל, בין הזמנים פון תשרי איז דער עול פון דעם אריבערגאנג פון חדרים, ווי עס איז איינגעפירט אין רוב מוסדות אז די קינדער גייען אריבער נאך שמחת תורה, דארף דער מנהל פירן חשבונות וועלכע כיתה גייט צו וועמען, און אויב מ'דארף צושטעלן א נייע מלמד, טוישן א מלמד, וועלכע מלמד נעמט וועלכע קלאס, צומאל צוטיילן א קלאס, דארף ער מאכן חשבונות וועלכע קינד רעכטס און ווער לינקס, בין הזמנים פסח, טוט מען געווענדליך די קעמפ ארבעט, ווער גייט ווי, וואס פאר דעם אליין קען מען שרייבן א באזונדערע ארטיקל וויאזוי מלמדים ווערן איינגעטיילט אין די זומער קעמפס, ווער איז א שלאף רבי און ווער א מלמד וכל המסתעף.
ס'איז א נארמאלע זאך אז א טאטע רופט א מנהל נאך 10 אזייגער ביינאכט און האלט אויף דער מנהל אויפן טעלעפאן א היפשע שטיקל צייט דורך צו רעדן א ענין, ס'איז אפשר אויך א נארמאלע זאך אז מ'רופט א מלמד אויך אין די שפעטע שעות, אבער דער מלמד האט דאך נאר 25 קינדער, ממילא קומט אים נישט אויס צופיל צו רעדן מיט עלטערן נאך 10'ע ביינאכט, אבער דער מנהל ער האט דאך אפאר הונדערט קינדער וואס די עלטערן פילן זיך גאנץ באקוועם צו רופן שפעט ביינאכט, און דער מנהל דארף זיין ביזי מיט זיי, צומאל איז דאס שווערע עלטערן וואס ווילן סתם הרג'נען דעם מלמד ווייל ער האט היינט געשריגן אויף זייער הייליגע קינד און נאר דער מנהל איז דער וואס בארואיגט זיי, רוב עלטערן האבן באמת נישט קיין השגה וואס זיי ווילן, זיי ווייסן נאר איין זאך, מיינע קינדער זאלן נישט כאפן וואס איך האב געכאפט פון מיינע (קריגס געליטענע) מלמדים....
קעמפ, וואלט זיך געפאדערט א באזונדערע ארטיקל, ס'איז קלאר אז רוב מנהלים ווערן צוריסן מיט די ארבעט אין קעמפ, ווייל אויסערדעם וואס ער האט די גאנץ יעריגע ארבעט קומט צו אסאך ארבעט פון האלטן די קינדער מער שעות, אויפשטיין, לייגן, זיין במקום א טאטע מאמע, אפגערדט אז מסדר זיין די פלעצער די חדרים, (איך רעד שוין נישט ווען ס'רעגנט....., א שמחה וואס נאר א קעמפ יונגל פארשטייט...) קעמפ ארבעט איז דאך זיכער נישט אין די אויגן פון די עלטערן, חוץ וויזיטינג דעי.
דאס איז אלעס נקודות וואס רוב מענטשן טראכטן נישט, און מחמת חסרון ידיעה מיינט מען דאס איז א טיטל אן א מיטל, (איך האב נאך געטראכט אריין צו האקן דא איבער א מנהל פון בחורים, אבער איך זעה אז ס'פארדערט זיך א עקסטערע ארטיקל איבער דעם ועוד חזון למועד).
בקיצור, וואס וויל איך דא?, אריין האקן נאך אזא 10 – 15 טויזנט קערעטער'ס?, ניין, מיין מעסידש איז איין זאך, אז ווען דיין יונגל ברענגט אהייים א צעטל פאר פורים, אז מ'קלויבט צוזאמען געלט פאר א מתנה פארן מנהל ביטע שיקט 2$, זאלסטו עס שיקן בחפץ לב ווייל ס'קומט אים ערליך (אפשר זיך שפעט דערמאנט ס'איז א וואך נאך פורים, נעווער טו לעיט!)