text:
שלום מאסקאוויטש
הרב שלום מאסקאוויטש (נפטר כ"ב טבת ה'תשי"ח) איז געבוירן אין שאץ, רומעניע. ער איז געווען אן אייניקל פון דעם רבי'ן יחיאל מיכל פון זלאטשאוו.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל שאץ, רומעניע, צו זיין פאטער הרב מרדכי יוסף משה מאסקאוויטש פון סוליץ. ער איז געווען אן אייניקל פון רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו און מ'האט אים גערופן אויפן נאמען פונעם בעלזער רב, רבי שלום רוקח.
אין יאר תר"ץ האט ער עמיגרירט קיין לאנדאן, ענגלאנד, וואו ער האט זיך באזעצט אין דעם סטעמפארד היל געגנט, דעמאלסט נישט קיין גרויסער צענטער פון חסידישע יידן. אין לאנדאן איז ער געווארן באקאנט אלס "שאצער רבי". ער האט אויפגעשטעלט א בית מדרש פארבינדן מיטן התאחדות קהלות החרדים פון לאנדאן.
דער שאצער רבי האט געשריבן עטליכער בענדער פון תורות מיטן נאמען "דעת שלום", לויטן סדר פון פרק שירה.
ער איז נפטר געווארן כ"ב טבת ה'תשי"ח. ער ליגט אין דעם ענפילד בית עולם פון דעם לאנדאנער עדת ישראל. מ'האט געשטעלט אן אהל איבער זיין קבר, וואו מענטשן גייען מתפלל זיין יעדן פרייטאג.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע קינדער זענען געווען:
- רבי יצחק, איידעם פון רבי לייבוש מרדכי פון שינאווא
- רבי יעקב, איידעם פון הרב יוסף דב סיגל. נפטר ווען זיין פאטער האט נאך געלעבט. זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "שארית יעקב".
- רבי יחיאל מיכל, איידעם פון רבי אלעזר הורוויץ פון מעליץ. נפטר ווען זיין פאטער האט נאך געלעבט. זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "שארית יעקב".
- זיין איידעם, שוואגער און נעפע, רבי יואל פון שאץ-מאנטרעאל
- זיין איידעם רבי יעקב האלבערשטאם, טשאקאווער רב
- זיין איידעם רבי ישכר בער ראטנבערג פון וואוידיסלאוו
עטלעכע אייניקלעך זענען אדמורי"ם: דער מעליצער רבי אין אשדוד, דער שאץ–דרוביטשער רבי, דער שאצער רבי אין אנטווערפן און דער שאצער רבי אין בית שמש.


c: text/html

text:
שרה
שָׂרָה אדער שרה אמנו איז געווען די ווייב פון אברהם אבינו, זי איז געווען איינע פון די ארבע אמהות.
זי האט ארגינעל געהייסן שָׂרַי, און גאט האט געטוישט איר נאמען צו שרה.
אויך ווערט זי אנגערופן מיטן נאמען יִסכָּה, וואס מיינט "קוקן", צוליב וואס זי איז געווען זייער א שיינע פרוי, און פרעמדע מענטשן האבן געקוקט אויף איר מיט גליסטעניש.
זי האט אויף א וואונדערלעכן אופן געשוואנגערט אין געבוירן איר איינציג זוהן יצחק ביי די ניינציג יאר.
זי איז געשטארבן אין קרית ארבע אויף די עלטער פון 127 יאר, און מען האט איר באגראבן אין מערת המכפלה.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
גאלילעא גאלילעי
גאַלילעא גאַלילעי (איטאליעניש: Galileo Galilei) (15טן פעברואר, 1564 – 18טן יאנואר, 1642) איז געווען א וויכטיקער פיזיקער און אסטראנאם.
געבוירן אין פיזא, איטאליע, ער האט שטודירט אסטראנאמיע. כדי צו פארשטיין די באוועגונג פון די פלאנעטן האט ער אנטוויקלט די שטודיע פון קינעמאטיק. ער האט אנטדעקט די פיר גרעסטע לבנות פון יופיטער.
ער האט אנטדעקט אז ווען מען ווארפט אראפ פון אן הויכע געביידע צוויי טאבעס, וועלן זיי ביידע אנקומען אויף דער ערד צוזאמען, אפילו אויב איין טאבע איז גרעסער און שווערער ווי דער צווייטער.


text:
הר חרמון
הר חרמון אויף די שפיצן קען מען זעהן שניי רוב יאר, אפילו עס געפונט זיך און א געגנט פון ווארימע לענדער.
ער געפינט זיך אויף די גרענעצן פון לבנון, סיריע און ישראל. די שפיץ דערגרייכט צו אומגעפער 6,708 טויזנט פוס העכערן ים פלאך, ער איז דער העכסטער בארג אויף די גולן הויכן, וואס איז אויפן ישראל זייט פון גרעניץ, און איז א דירעקטע המשך פון די קעגן לבנון בערג.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער זעקסטאגיקער מלחמה האט ישראל איינגענומען דעם בארג פון די סיריער. און אין די ערשטע טעג פון דער יום כיפור מלחמה האבן די סיריער צוריק איינגענומען דעם בארג אבער אין אפאר טעג נאכדעם האט צה"ל אים ווידער איינגענומען, אין א ביטערן קאמף, וואו צענדליגע זעלנער האבן פארלוירן זייער לעבן.


text:
קעמניץ
קעמניץ (דייטשיש: Chemnitz, אויבער-סארביש: Kamjenica, טשעכיש: Saská Kamenice) איז א שטאט אין סאקסאניע, דייטשלאנד. די באפעלקערונג פון קעמניץ ציילט 248,020 מענטשן (2005). איר שטח נעמט אריין 220 קילאמעטער. קעמניץ איז די דריט גרעסטע שטאט אין סאקסאניע. זי הייסט נאך דעם קלייני טייכל "קעמניץ" וועלכע פליסט דורך אין איר. אין מזרח דייטשלאנד איז איר נאמען געטוישט געווארן צו קארל-מארקס-שטאדט, אבער נאכדעם וואס די בערלינער וואנט איז געפאלן אין 1989 האט זי צוריק באקומען איר אלטן נאמען.
די קעמניץ אוניווערסיטעט פאר טעכנאלאגיע פארמאגט 10,000 סטודענטן אין איז אן ארויפגעקוקטער אינסטיטוט פאר הויך בילדונג.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ניסן
ניסן איז דער ערשטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן[1] (און דער זיבעטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי[2]).
אינהאַלט
קביעות - קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז ניסן שטענדיג א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג.[3]
ראש חודש ניסן איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון ניסן, וויבאלד אדר אדער אדר ב' איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש ניסן קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (א ג ה ז) זונטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, שבת.[4]
קאלענדאר פאר ניסן ווען דער ערשטער טאג געפאלט דינסטאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א נארמאל יאר ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה בח"ג פשוטה) אדער ראש השנה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה זש"ג פשוטה); אויך אין אן עיבור-יאר ווען ר"ה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה הש"ג מעוברת) אדער ר"ה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה זח"ג מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג ניסן דינסטאג.
קאלענדאר פאר ניסן ווען דער ערשטער טאג געפאלט שבת[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א נארמאל יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטיק און דאס יאר איז כסדרן (ד"ה הכ"ז פשוטה); אויך אין אן עיבור-יאר ווען ר"ה געפאלט מאנטיק און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה בש"ז מעוברת) אדער ר"ה געפאלט דינסטיק און דאס יאר איז כסדרן (ד"ה גכ"ז מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג ניסן שבת.
דער נאמען פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט אין דער תורה און אויך נישט אין נביאים ווערט דערמאנט די נעמען פון די חדשים, אין ירושלמי[5] שטייט, די נעמען פון די חדשים האט מען מיט געברענגט פון גלות בבל (פון דער אראמישער שפראך[6]), דערפאר געפינען מיר אין כתובים (עזרא, נחמיה, אסתר) יא דערמאנט פון די נעמען. מפרשים ערקלערין,[7] פאר גלות בבל האט מען געריפן די חדשים אנדערע נעמען, דער בני יששכר[8] שרייבט, די נעמען האט מען באקומען אויף בארג סיני, נאר זיי זענען געווען א בחינה פון תורה שבעל פה וואס מען האט נישט געמעגט שרייבן.
דער נאמען פון חודש ניסן געפינען מיר שוין דערמאנט אין פסוק "בחדש בראשון הוא חדש ניסן" (אסתר ג. ז.), דער בני יששכר[9] שרייבט, אז דער נאמען נעמט זיך פון דעם ווארט נס, ווייל דער חודש איז פארבערייט פון אייביג אויף פאר ניסים ווי ס'שטייט "ליל שמורים הוא לד'" (שמות יב. מב.).
דער אינהאלט פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צירוף פון חודש ניסן גייט ארויס פון דער אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) ישמחי השמים ותגל הארץ[10] (תהלים צו. יא.).
דער מזל פון ניסן ווערט אנגערופן טלה.[11]
דער בני יששכר[12] שרייבט, חודש ניסן איז דער קעניג פון די חדשים און ברענגט א רמז פון פסוק, "החדש בזה לכם (מל"ך) ראש חדשים" (שמות יב. ב.).
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ר"ה ז' ע"א
- ↑ ר"ה ב' ע"א
- ↑ רמב"ם קידוש החודש פ"ח ה"ד ה"ה
- ↑ או"ח תכ"ח ב'
- ↑ ר"ה פ"א ה"ב
- ↑ אבן עזרא אויף מגילת אסתר ב טז (לשון כשדים)
- ↑ פני משה שם
- ↑ חודש ניסן מאמר א אות ו
- ↑ חודש ניסן מאמר א אות ז
- ↑ משנת חכמים ניסן פ"א א
- ↑ ספר יצירה פ"ה
- ↑ חודש ניסן מאמר א אות ה


text:
תל אביב-יפו
תל אביב איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין מדינת ישראל און די גרעסטע שטאט אין גוש דן. איר בירגערמייסטער איז רן חולדאי. זי באדעקט א שטח פון 50,553 דונאַם.
מיט דערצייט האט זי באקומען א סלענג נאמען "עיר ללא הפסקה", וויבאלד די שטאט איז טאג און נאכט נאכאנאנדיק טעטיק.
איר באפעלקערונג אין סוף 2011 איז א געשאצטע 404,750 איינוווינער, און זי איז די גרעסטע פינאנציעלע, און קולטורע שטאט אין ישראל. אין תל אביב געפינען זיך די בערזע, די אמבאסאדעס און אינטערנאציאנאלע פארשטייערשאפטן, און די גרויסע ישראל צייטונגען.
געגרינדעט אין יאר 1909, און מיט צוואנציג יאר שפעטער, איז די באפעלקערונג געשטאנען ביי הונדערט פופציג טויזנט, איז תל אביב געווען פון די שנעל וואקסענדע שטעט אין דער וועלט. ביי דער אומאפהענגיקייט-מלחמה האט תל אביב געדינט אלס די הויפטשטאט פון ישראל, ביז ווען די רעגירונג איז אריבער קיין ירושלים.
אינהאַלט
טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיק דער פינאנציעלער צענטער אין ישראל, מיט א גרויסער באפעלקערונג אין דעם מעטראפאליטען שטח, איז דא א גאנץ מאדערנע שאסיי סיסטעם, מיט עטליכע שאסייען וואס פארבינדן תל אביב צו די שטעט אין דעם אומגעגנט.:
- כביש החוף, וואס קומט פון צפון, חיפה, נתניה.
- נתיבי איילון, פון דרום, ראשון לציון, בת ים, חולון, וואס פארט דורך ביי דער זייט פון שטאט, און פארט ביז הרצליה.
- שאסיי 1, פון מזרח-דרום פון בן גוריון פליפעלד, און ירושלים.
- שאסיי נומער 5, פון מזרח-צפון, פתח תקוה, אריאל.
און נאך מערערע געגנטליכע שאסייען, ווי זשאבאטינסקי גאס, וואס פאנגט זיך אן אין פתח תקוה, פארט אריבער בני ברק, רמת גן, און פארט אריין אין שטאט.
פובליק טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תל אביב זענען פאראן פיר באן סטאנציעס: תל אביב צענטראלע באן סטאנציע, איז די גרעסטע, פון וואנעט באנען פארן ארויס צו אלע שטעט אין לאנד וואס האט גערעלסן, תל אביב השלום באן סטאנציע, תל אביב אוניווערסיטעט באן סטאנציע, און תל אביב ההגנה באן סטאנציע.
אין תל אביב געפונט זיך די תל אביב נייע צענטראלע סטאנציע פאר אויטאבוסן, וואס דעקט כמעט דאס גאנצע לאנד. און איז די גרעסטע סטאנציע אין דער וועלט פאר אויטאבוסן.
מוניציפאליטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תל אביב האט א שטאטראט מיט 31 מיטגלידער. די בירגערמייסטערס פון תל אביב זענען:
- מאיר דיזנגאף (1922 - 1925)
- דוד בלאך-בלומענפעלד (1926 - 1928)
- מאיר דיזנגאף (1928 - 1936)
- משה שלוש (1936)
- ישראל רוקח (1936 - 1952)
- חיים לבנון (1953 - 1959)
- מרדכי נאמיר (1959 - 1969)
- יהושע ראבינאוויטש ( 1969 - 1974)
- שלמה להט (1974 - 1993)
- רוני מילא (1993 - 1998)
- רון חולדאי (זייט 1998)
געגנטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תל אביב איז צעטיילט אין ניין דיסטריקטן. דער עלצטער דיסטריקט איז יפו, אן אלטע פארט שטאט, וואס ווערט דערמאנט אין תנ"ך (ספר יונה אין תרי עשר). אנדערע דיסטריקטן זענען רמת אביב, שכונת שפירא און נווה צדק. הקריה איז די הויפטקווארטיר פון צה"ל און א גרויסע מיליטערישע באזע.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מוזייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ביאליק הויז
- דיזנגאף הויז
- בן-גוריון הויז
- בית התפוצות
- בית התנ"ך
- בית רוקח
- שלום עליכם הויז
- ארץ ישראל מוזיי
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארכיטעקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די 1920ער און 1930ער יארן האבן זיך באזעצט אין תל-אביב דייטשע-יידישע ארכיטעקטן וואס זענען אנטלאפן פון די נאציס. ארום דעם שטאט צענטער געפינען זיך 5000 געביידעס אינספירירט דורך לע קארבוזיע.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ראיאנראט (ישראל)
א ראַיאנראט אין ישראל איז א לאקאלע רעגירונג איינהייט וואס באדינט א גרופע דערפער און יישובים אין א געוויסן געאגראפישן שטח. טייל זענען גרויס און טייל זענען קליין.
דער מטה בנימין ראיאנראט האט די גרעסטע צאל איינוואוינער (בערך 40,800)
דער מטה יהודה ראיאנראט האט די גרעסטע צאל יישובים (63 יישובים)
דער רמת נגב ראיאנראט האט דעם גרעסטן שטח (פיר מיליאן דונאם)
געוויינלעך שיקט יעדער יישוב איין דעלעגאט צום ראיאנראט, אבער טיילמאל שיקט א יישוב מער ווי איין דעלעגאט, לויט די תקנות. די גאנצע באפעלקערונג פון דעם ראיאן וועלט דעם פארזיצער פונעם ראיאנראט.


text:
אקבאר
דזשאַלאַל אוד-דין אַקבאַר (אראביש: جلال الدین محمد أکبر - דזשאַלאַל אוד-דין מוכאַמאַד אַקבאַר; 14טן אקטאבער 1542 – 27סטן אקטאבער 1605), באקאנט מיטן נאמען אקבאר דער גרויסער, איז געווען דער דריטער מוגהאל קייסער אין אינדיע. ער האט געהערשט איבער דער מוגהאל אימפעריע פון 1556 ביז זיין טויט.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אקבאר איז געהוירן געווארן אין 1542 אין דער שטאט אומארקאט, סינד ראיאן (היינט פאקיסטאן), צו זיין פאטער דער קייסער הומאיון, דער זון פון באבור, גרינדער פון דער מוגהאל אימפעריע. ער האט געוואוינט די ערשטע צוועלף יאר פון זיין לעבן אין אמאלקוטא. ב-1555 איז ער אריבער קיין דעלהי מיט זיין פאטער. די שטאט איז געווארן נאכהער א צענטער פון קונסט און ליטעראטור.
אין 1556 איז הומאיון געשטארן, און אקבאר איז געווארן דער הערשער ביים עלטער פון 14. נאך פיר יאר אונטער דעם רעגענט שיח באירם, האט ער געהערשט אליין. ער האט געוועלטיקט איבער אסאף אויפשטאנדן אין זיין מלוכה, צווישן זיי איין אויפשטאנד אונטער זיין ברודער, אין 1579. אקבאר האט פארברייטערט די גרענעצן פון דער אימפעריע וואס ער האט גע'ירשנט. אקבאר האט פאראייניגט ראדזשיפוטאן, גודזשאראט, בענגאל און קאשמיר.
אקבאר האט געבויט זיין הויפטשטאט ארומעגענומען מיט א מויער, פאטהאפור סיקרי לעבן אגרא, אנהייבנדיק אין 1571. ער האט געבויט דארטן פאלאצן פאר זיינע ווייבער. אבער אין 1585 האט ער אריבערגפירט די הויפטשטאט צו לאהאר, און אין 1599 צו אגרא.


text:
פלוין
א פלוין (אדער פליין) איז א שטח פון לאנד וואס איז אין אלגעמיין נידעריג און האט נישט קיין בערג העכער פון 100 מעטער און אויך נישט קיין וועלדער. פלוינען זענען גוט פאר לאנדווירטשאפט, און אפטמאל די ערד אין פלוין איז זייער רייך זו וואקסן פלאנצן.
דער גרעסטער פלוין אין דער וועלט איז אין אנטארקטיקע.
עס מאכט זיך א סך מאל אז דאס לאנד ביים ברעג ים, צווישן די בערג און דעם ים, איז א בארטן פלוין.
א פלוין וואס געפינט זיך לעבן א טייך איז א פארפלייצונג פלוין, וואס ווערט פארפלייצט ווען צו פיל וואסער רינט אדורך דעם טייך.


text:
מעזשביזש
מעזשביזש (אוקראיניש: Meджибiж, רוסיש: Meджибoж מעדזשיבאזש, פויליש: Międzybóż אדער Międzybuż, דייטשיש: Medschybisch, טערקיש: Mejibuji) איז א שטעטל אין אוקראינע.
מעזשביזש איז באוואוסט אלס דער געבורטספלאץ פון חסידות, וואו דער בעש"ט האט געוואוינט און וואו ער ליגט באגראבן.
דאס שטעטל מעזשביזש איז א גאנץ קליינע, עס איז ווי רוב קליינע שטעטלעך אין אוקריינא, ארים און כמעט גארנישט אינטערעסאנט. חוץ אז עס ליגט דארט דער גרינדער פון דרך החסידות.
אין דעם בית החיים ליגן אויך אסאך גרויסע מענטשן ווי די אייניקלעך פונעם בעל שם טוב וואו רבי ברוך ממזעבוז, רבי אפרים מסדילקאב, רבי ישראל א ברודער פון רבי נחמן מברסלב, אויך ליגן דארט תלמידים פונעם בעל שם טוב ווי רבי ישראל פאליצעקר, רבי וואלף קוציס, רבי הערש סופר, אויך רבנים פון שטאט רבי אברהם יהושע העשיל מאפטע דער אוהב ישראל. אלעס איז לעצטנט געוארן איבערגעבויעט און איבערגעפלאסטער דורך ישראל מאיר גבאי.
אין די לעצטע יארן זייט אסאך אידן פארן צו די קברים פון צדיקים, האט מען אויסגעפלאסטערט די וועגן צו ציון און פונעם ציון פון בעל שם טוב, מען האט אויפגעבויט א שיינער אוהל אויף דאס פאלץ וואו דער בעל שם טוב לייגט, דענעבן האט מען אויפגעשטלט א בית המדרש, און עטליכע גרויסע בנינים צוגערישט מיט אלעס דערין, בתי כבוד, א מקוה טהרה, שטובער צו שלאפן, א גרויסע קיך. דאס אלעס האט אהערגעשטעלט דער באקאנטער עסקן וואס בויעט קברים איבעראל ישראל מאיר גבאי. דער ראש פון דרך צדיקים.
אסאך רבי'ס און גוטע אידן קומען אהין אויף א שבת, און פראווענען דארט א חסידשען טיש, דער לעלובער רבי פון ארץ ישראל פירט זיך ער פארט אהין יעדן שבועות צו פראווען דארט דעם יארצייט פון בעל שם טוב, דער רבי פון תולדות אברהם יצחק און נאך זענען שוין עטליכע מאהל דארט געווען. דער באקאנטער חסידישער זינגער מרדכי בן דוד, האט פארפאסט א ניגון א שבת אין מזעביזש ווי ער פארציילט מיט גלוסטענישט און ליבשאפט פון א שבת אין מזעביזש.
אויך האט ער געזוכט און געטראפן דעם ארגינעלן פלאץ וואו דער בעל שם טוב האט געהאט זיין בית המדרש אינמיטן שטאט, דער בנין איז נאך געשטאנען, אבער דאס גאנצע בית המדרש האט ער איבערגעבויט פאר א העכרליכן בית המדרש אויפן אלטן שטייגער וויאזוי עס האט אויסגזען אמאל.


text:
אפטא
אַפטא (פויליש: Opatów) איז א שטעטל אין פוילן, אין דער שווענטאקזשיסקער וואויוואדעשאפט. זי איז די הויפטשטאט פון דער אפטער פאוויאט. איר באפעלקערונג איז 7,833 (2007).
אין דעם 16סטן יארהונדערט האט אנגעהויבן א חשובע יידישע קהילה אין אפטא, וואס האט געצויגן ביזן צווייטן וועלט קריג.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפטא איז א יישוב אויפן ווייסל, אין א שטח פון וועלדער און אזערעס. אינעם 12טן יארהונדערט האט געוואוינט דארט דער הערשער פונעם ראיאן (קאסטעלאן). אין יאר 1361 איז אפטא געווארן א שטאט מיט ברייטע רעכטן. אין 1514 האט מען געגעבן די שטאט צום אדלמאן קרישטאוו שעדלעצקי, וואס האט באנייט די שטאט און האט זי ארומעגענומען מיט א פארטיידיקונג מויער, געבויט א שלאט און הויפקווארטיר פאר דער לאקאלער רעגירונג און האט פארבעסערט דעם וואסער פארזארג פאר די איינוואוינער. אפטא האט געהאט צוויי יערלעכע ירידים און א מארק צוויי טעג אין דער וואך.
יידישע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון דעם 16סטן יארהונדערט האבן יידן געוואוינט אין אפטא. אין 1538 האבן געוואוניט דארט פיר יידישע משפחות. ביז די 1730ער יארן איז שוין געווען א "יידישע שטאט" אין אפטא וואס האט געצויגן פון דעם צפון זיין פון דעם שטאט מויער ביזן רינעק.


text:
באר שבע צענטראלע באן סטאנציע
קאארדינאטן: 31°14′35.8″N 34°47′54.4″E / 31.243278, 34.798444
באר שבע צענטראלע באן סטאנציע איז א ישראל באנען סוף סטאנציע אין באר שבע אויף דער צווישנשטאטישער ליניע פון נהריה קיין באר שבע. די סטאנציע געפינט זיך אין יצחק בן צבי גאס, לעבן דער באר שבע צענטראלער אויטאבוס סטאנציע.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 20סטן סעפטעמבער 2000. א גאנצן טאג פארן ארויס פון דער סטאנציע יעדע שעה צוויי באנען, אחוץ אין די אוונט שעה'ן ווען ס'פארט ארויס איין באן א שעה. דער עקספרעס באן דויערט 62 מינוט ביז תל אביב.


text:
הילף:בלעטער װעלכע פארבינדן אהער
ביי יעדן בלאט טרעפט מען אינעם געצייגט קאסטן (אויף דער רעכטער זייט) בלעטער װעלכע פֿאַרבינדן אַהער. מיט דעם קענט איר זיך דערוויסן וועלכע בלעטער אין וויקיפעדיע לינקען צו דעם בלאט וואו איר זענט.
דאס איז נוציג ווען מען טוט באוועגן א בלאט, אדער ווען די מיינונג איז אין פראגע צייכן גייט מען צוריק וועלכע ארטיקלן נוצן דאס אזוי ארום דאס צו קענען פאררעכטען.
ווען אימער איר טוט אויסמעקן אדער מאכט א רידיירעקט אדער א נייעם נאמען אדער א באדייטן בלאט טשעקט דעם טול צו זעהן אפשר האט איר א טעות.
איר קענט זיך צום ביישפיל אנצייכענען אין אייער רעדן-בלאט לינקען צו ווערטן וואס איר זייט אינטרעסירט זיי נאכפאלגן אין אנדערע ארטיקלען. מען שרייבט דאס אזוי
-
- [[באזונדער:Whatlinkshere/סאטמאר|סאטמאר]]
און איר באקומט דעם לינק: סאטמאר


text:
נאז
נאז איז געמאכט צו אטעמען
אויך איז דאס געמאכט צו שמעקן אויב וואלט דאס ווען געווען ערגעץ אנדערשט פלאצירט וואלט געווען שווער דאס קראצן און פיצן , אויך איז דאס העכער די מויל א שטארקע ארכיטעקטישע סטראטעגיע אז אלטע פארפוילטע עסן זאלן מען שנעל דערשמעקן און דאס נישט אראפשלינגן צו פארדארבן די מאגן.
אויך איז דער נאז קונצלעריש אויסגעשטעלט מיט אסאך בלוט רערן צו ווארימען די קאלטע לופט וואס מען אטעמט אריין דורך די נאז רערן.
עס האלט אויך געטריי די אויגן ברילן
דער סטרוקטער מאכט אז די לעכער גייען אויף אראפ כדי די ווינט זאל נישט אריינבלאזן וואס סברויך נישט סתם אזוי.
די הארעלעך שטייען אינוועניג צו רייניגען די לופט
פון די נאז אינאיינעם מיטן מויל ווערט ארויסגעשאסן אסאך מאל א סניז (האטשו) און מען מוז באלד זאגן אסותא.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
װיקיפּעדיע:ציוויליטעט
וויקיפדיע ציוויליטעט איז אן אויפפירעכץ פרינציפ וואס איז אנבאלאנגט צום ענדערן, קאמענטירן, און שמועסן אויף רעדן בלעטער אויף אלע וויקיפעדיעס. דער געזעץ פארלאנגט אז יעדער באנוצער זאל זיך באציען צו אנדערע באנוצערס מיט העפליכקייט און מיט א שטימונג פון גוטוויליגקייט. פערזענליכע אטאקעס, באליידיגונגען, באשולדיגונגען זענען נישט ערלויבט אין קיין שום פאל.
זיך אויפפירן אומהעפליך, אומסענסיטיוו, אדער זיך קריגן אויף קלייניגקייטן טוט שטערן צום געמיט פון מיטארבעטונג אויף וויקיפעדיע. פרובירט אפצורעדן אנדער פון זיך אויפפירן אומציוויל, און גיבט אכט נישט צו באליידיגן אנדערע מיטארבערטער שלא בכוונה. פערזענליכע אטאקעס, באליידיגונגען, אדער באשולדיגונגען זענען נישט ערלויבט אויף וויקיפעדיע. עס שטערט צום מיטארבייטן שטימונג, און עס מאכט אן אומאנגענעמע אטמאספערע. מיטארבייטער אויף וויקיפעדיע האבן אן אויפגאבע זיך אויפצופירן מיט'ן גרעסטן מאס ציוויליטעט און העפליכקייט, אויך אין פאל וואס יענער פארמאגט אן אנדערן מיינונג.
פרובירט אויך אפצורעדן אנדערע פון מאכן פערזענליכע אטאקעס, און גיבט אכט אליין נישט צו באליידיגן אדער באשולדיגן קיינעם אומוויסנד.
ארויסגעבן אן אנדערע באנוצער'ס פריוואטקייט אינפארמאציע, ווי זיין נאמען אדער אנדערע אידענטיטעט רמזים, בנוסף צו דעם וואס איז א פערזעליכע אטאקע, איז דאס אויך א שרעקליכע פארברעך און פארלעצונג פון די וויקיפעדיע:פריוואטקייט פאליסי וואס מען ווערט געבלאקט דורך די סיסאפן.
מ'קען ווערן אויסבלאקירט פארן טשעפנען נאכאנאנד אומזינינג אנדערע באניצערס איבערהויפט אז מען איז נאך א סיסאפ דארף מען מער זיך אפהיטן פון דעם, ווייל דאס דערשרעקט נייע באניצערס וואס זעהן אין דעם זינלאזע שטרענגקייט פארן גאנצן פראיעקט דא, און עס פארגייט זיי דער אפעטיט פון שרייבן דא.


text:
27סטן פעברואר
דעם 27סטן פעברואר איז דער 58סטער טאג פון יאר אין דער ניינטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 307 טעג (308 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1844 - די דאמיניקאנישע רעפובליק ווערט זעלבשטענדיק פון האיטי
- 1900 - געגרינדעט געווארן די לייבאר פארטיי אין בריטאניע
- 1952 - דער ערשטער פלענאריום פון די פאראייניגטע פעלקער געהאלטן אין זיין שטענדיגער געביידע אין ניו יארק
- 2010 - ערדציטערניש אין טשילע נאנט צו דער שטאט קאנסעפציאן - מיט א שטארקייט פון 8.8 אין דער ריכטער סקאלע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1926 - דייוויד הובל, אמעריקאנע ביאלאג, געווינער פונעם נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע און מעדיצין
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1936 - איוואן פאוולאוו, רוסישער פיזיאלאג


text:
רוסישע רעוואלוציע
די רוסישע רעוואלוציע פון 1917 איז א קאלעקטיווער נאמען פאר דער סעריע פון רעוואלוציעס אין רוסלאנד אין 1917, וואס האבן איבערגעקערט די רוסישע אימפעריע און ענדלעך אויפגעשטעלט דעם סאוועטן פארבאנד. די ערשטע רעוואלוציע איז געווען פעברואר 1917 (לויטן יוליאנישן קאלענדאר) אין פעטראגראד (היינט פעטערבורג), ווען מען האט אראפגעווארפן דעם צאר. אנשטאט דעם צאר איז געווען א פראוויזארישע רעגירונג אונטער אלעקסאנדער קערענסקי. אקטאבער 1917 האבן די באלשעוויקן אונטער וולאדימיר לענין אראפגעווארפן די פראוויזארישע רעגירונג. אין מערץ 1918 האבן די באלשעוויקן אונטערגעשריבן די בריסקער אפמאך צו קאנטשן די מלחמה מיט דייטשלאנד. נאכר האט אויסגעבראכן א בירגער קריג צווישן די רויטע (די באלשעוויקן) און די ווייסע (זייערע קעגנער).


text:
מעטאפיזיק
מעטאפיזיק איז די פילאסאפיע וואס פֿארשט אויס די פרינציפן פון ממשות וואס שטייגן אריבער די באזונדערע וויסנשאפטן. מעטאפיזיק איז כולל קאסמאלאגיע און אנטאלאגיע.
דאס ווארט שטאמט פון גריכיש uetά (מעטאַ) (וואס איז טײַטש "אריבער" אדער "נאָך") און φuσιkά (פֿיזיקא) (טײַטש "פיזיש"), "
א צענטראלער אפצווייג פון מעטאפיזיק איז אנטאלאגיע, די אויספארשונג פון סארטן זאכן אין דער וועלט און דאס שייכות איינס מיט אנאנדער. דער מעטאפיזיקער וויל אויך מברר זײַן ווי אזוי מענטשן פארשטייען די וועלט, אײַנשליסנדיק עקזיסטענץ, פלאץ, צייט, קויזאליטעט, און מעגלעכקייט.


text:
אוואקאדא
אַוואָקאַדאָ איז דער נאָמען פון א טראָפּישע פרוכט, דער פרוכט-בוים זעלבסט ווערט אויך אנגערופן מיטן זעלבן נאמען.
דער אפשטאם פון דעם אוואקאדא איז פון מעקסיקא און פון צענטראל אמעריקע, פון דארט איז דער אוואקאדא פארשפרייט געווארן קיין צפון אמעריקע, אפריקע, אזיע און ארץ ישראל.
אין די פאראייניגטע שטאטן איז ער געווענליך גאנץ טייער.
דער פארעם פון דעם אוואקאדא איז ענליך צו דעם פארעם פון א באר. ער האט א גרינעם קאליר און איז רייך מיט פעט שטאפן, ספעציעל ווען ער איז קאמפלעט צייטיג. די פרוכט ווערט געקליבן פון בוים ווען ער איז נאך הארט, און ווערט ערשט פאסיג צום עסן ווען ער איז ווייעך.
אן אויפגעשניטענער אוואקאדא ווען ער קומט אין בארירונג מיט לופט, ווערט עס שנעל ברוין - גלייך ווי קארטאפל. אבער עס אפעקטירט נישט דעם טעם.
מען קען עס עסן אזוי ווי עס איז, אבער אין אלגעמיין נוצט מען עס אלס שמיר אויף ברויט אדער אנדערע מזונות. אויך איז אוואקאדא סאלאט געמישט מיט לימענע זאפט און געווירצן זייער פאפולער ביי די מזרח אפשטאמיגע.
אינהאַלט
באקאנטע ראסן אין ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- "עטינגער" (Ettinger)
- "פֿוערטע" (Fuerte)
- "האס" (Hass)
- "נאַבאַל" (Nabal)
- "ריד" (Reed)
וויטאמינען און מינעראלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אוואקאדא איז זייער א געזונטע פרוכט ווייל עס האט אסאך אמעגא דריי.
בדיקת תולעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם אוואקאדא איז געווענליך נישט פארהאן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער עס איז פארהאן קענטליכע סימנים צו קלערן אז יא, מוז מען עס קאנטראלירן פאר מען עסט אים.
מצוות התלויות בארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אוואקאדא איז פון די פרוכט וואס וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה און ערלה.
שמיטה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם אוואקאדא די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אב פון דעם זיבעטן יאר, ביז אין מיטן אלול דעם אכטן יאר. אנפאנג אלול פון דעם זיבעטן יאר הייבט זיך אָן דער סעזאן פון די פרי-צייטיגע ראסען, ווי דער עטינגער און דער פוערטע, אנפאנג דעם אכטן יאר הייבט זיך אָן דער סעזאן פון דער ראסע האס, אומגעפער חנוכה דעם אכטן יאר, הייבט זיך אָן דער סעזאן פון דער ראסע נאַבאַל, דער סעזאן פון די ראסע ריד הייבט זיך אן אדר פון דעם אכטן יאר.
ברכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען מאכט דערויף א בורא פרי העץ.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
שאפליפטינג
שאפליפטינג איז גניבות פון פראדוקטן וועלכע געפינען זיך אין ריטעיל געשעפטן. די סארט גניבות איז די נומער איינס פארברעכן אין די וועלט מיט וועלכע די פאליציי ספראוועט זיך.
איז נישט קיין סוד אז גנבים זענען א טייל פון די קאסטומערס וואס דרייען זיך ארום אין די געשעפטן און א דאנק זיי צאלן מיר העכערע פרייזן, נאך אלעם קענען די געשעפטן זיך נישט ערלויבן אוועק צו געבן זאכן בחינם און עס קומט אויס אז מיר זענען די ספאנסערס צו די גנבים. אפיציעלע סטאטיסטיקס צייגן אז גנבים רוקן ארויס חפיצים פון אמעריקאנער געשעפטן אין די ווערט פון 25 ביליאן דאלאר פער יאר.
זינט די קאנקורענט צווישן געשעפטן איז גרויס פרובירן די געשעפטן צו רעדוצירן און עלימינירן די גניבות ווי ווייט מעגליך כדי זיי זאלן קענען אראפלאזן די פרייזן ביליגער פון דעם קאנקורענט. פארשטייט זיך אז יענער וועט נאכטאן דאס זעלבע ווייל קיינער וויל נישט זיין טייער און אלס א רעזולטאט באקומען מיר די פרייזן ביליגער ווי בעסער די טעכנאלאגיע ווערט.
אמאל האבן די אייגענטומער פון געשעפטן געהאט די ברירה פון פערזענליך נאכקוקן די קאסטומער און האלטן קאפ ווער עס גנב'ט. די גרויסע געשפעטן האבן אויפגענומען ספעציעלע מענטשן דערפאר אבער נאך אלץ זענען געווען גניבות אין גרויסן ווייל עס איז פשוט אוממעגליך צו באטראכטן יעדן באזונדער.
היינט איז פאראן פארשידענע טעכנאלאגישע דעווייסעס און סיסטעמען וועלכע ווערן גענוצט צו באקעמפן גניבות און נייע געדאנקן קומען אויף יעדע שטיק צייט. שאפליפטינג זענען אין די לעצטע יארן שטארק רעדוצירט געווארן אבער נאך אלץ זענען פאראן גניבות ווייל אויך די גנבים ווערן מער פארגעשריטן.
ווער גנב'ט?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שאפליפיטינג איז נישט קיין קינדערישע אקט און טראץ קינדער וועלן גרינגער נעמען עפעס פון א געשעפט, זענען זיי נאך אלץ די קלענסטע פראצענט פון שאפליפטערס. סטאטיסטיקס ווייזן אז דאס גרעסטע פראצענט גניבות אין ריטעיל געשעפטן ווערן דורכגעפירט דורך אינערליכע ארבייטער און דאס איבעריגע ווערט געטאן דורך ערפארענע שאפליפטערס וועלכע גייען כסדר ארום מאכן גניבות און פארקויפן די סחורה צו מאכן א פראפיט. ארימע מענטשן וועלכע גנב'נן ווייל זיי קענען נישט באצאלן און קינדער וועלכע גנב'נן ווייל זייערע עלטערן ווילן זיי נישט געבן קיין געלט זענען נאר א קליינע פראצענט פון שאפליטינג.
געשעפטן נוצן פארשידענע טעכנאלאגיעס אפצוהאלטן גניבות און דאס האלט צוריק דעם מענטש וואס פאלט אמאל איין צו מאכן א גניבה ווייל ער האט נישט קיין געלט. מענטשן ווייסן אז די געשעפטן קוקן זיי נאך און האבן מורא צו גנב'נן. אבער די ערפארענע שאפליפטערס זענען געוואוינט דערצו און אמאל געלערנטע גנבים וועלכע טוען דאס צו מאכן א לעבן און נוצן פארשידענע טאקטיקן צו קענען דורכפירן זייערע מעשים. די סארט גנבים זענען אדער ארבייטער וועלכע ארבעטען אין גרויסע געשעפטן און רוקן ארויס סחורה אדער גנבים וועלכע דרייען זיך ארום א גאנצן טאג איבער די געשעפטן און באגייען גניבות און פארקויפן די סחורה צו מאכן געלט.
וויאזוי גנב'נן זיי?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויב מען וואלט געוואוסט אלע וועגן וויאזוי שאפליפטערס באגייען זייערע שריט וואלט מען גרינגער זיי געקענט צוריק האלטן. פראפעסאנאלע שאפליפטערס נוצן פשוט'ע און פארגעריטענע טאקטיקן צו באזייטיגן סחורה פון געשעפטן און וויפיל מען גייט נאך זיי קען מען דאס נישט אויסראטן אינגאנצן.
אט זענען א רייע טאקטיקן וועלכע ווערן אפט גענוצט דורך שאפליפטערס:
אויספאפן דעם פראדוקט – דער גנב וועט אויסליידיגן א שאכטל און אין איר אריינלייגן טייערערע פראדוקטן און נאר באצאלן דעם פרייז וויפיל דער פראדוקט וועלכע וואלט באמת געברויכט ליגן דארט קאסט. דאס איז אן אור-אלטער טאקטיק פון שאפליפטערס וועלכע ווערט נאך היינט דורכגעפירט און עס איז זייער שווער דאס צוריק צו האלטן.
טוישן בעגס – דאס ווערט געטאן דורך צוויי גנבים וועלכע ארבעטן אינאיינעם. דער ערשטער פילט אן א בעג מיט סחורה און רופט אויס פארדאכט ביי די זיכערהייט פערסאנאל. דאן וועט דער צווייטער קומען און טוישן בעגס מיט אים און ווען ער וועט פארגעהאלטן ווערן וועט זיך ארויסשטעלן אז ער האט דארט גארנישט און דער צווייטער וועט אינדערצווישן מאכן פליטה.
פאלשע געלטער – די חברה וואס מאכן פאלשע געלטער וועלן דאס בעיקר נוצן אין ריטעיל געשעפטן און אזוי ארום קענען גרינג פטור ווערן פון די געלט און באקומען סחורה וועלכע זיי וועלן שפעטער פארקויפן צו מאכן עכטע געלט. מיט דעם טוען זיי צוויי פארברעכן אויפאיינמאל און באגנב'נן דעם געשעפט.
טויש צימערן – די גנבים נוצן די טויש צימערן אלס א באהאלטענע פלאץ צו מאכן די ארבעט מיט זייערע גע'גנב'טע פראדוקטן ווי אראפרייסן די טעגס וועלכע קלינגן אדער באהאלטן די סחורה צווישן די קליידער א.ד.ג. די געשעפטן מעגן לעגאל נישט אריישטעלן קיין ווידעא קאמעראס אין די טויש צימערן וועגן פריוואטום און דאס וועט שטענדיג פארבלייבן די איינציגטסע באהאלטענע ווינקל פאר שאפליפטערס.
נאכגעמאכטע מתנה קארטלעך – אלע גרויסע געשעפטן פארקויפן מתנה קארטלעך אין די ווערט פון געלט. די פרפעסיאנאלע גנבים באזייטיגן אזא קארטל וועלכע איז נאך נישט אקטיוויזירט געווארן און מאכן נאך צענדליגער אזעלכע קארטלעך און טראגן זיי צוריק די ארגינעלע קארטל און ווארטן ביז א קאסטומער קויפט עס. דאן וועלן זיי קענען נוצן זייערע נאכגעמאכטע קארטלעך ווייל יעדע קארטל וועט ווערט זיין די סומע געלט וואס דער קאסטומער האט ארויפגעלייגט אויף דעם קארטל. (די מאגנאטישע סטריפ איז נישט מער ווי א קאוד און אויב די קאוד איז נאכגעמאכט וועלן אלע קארטלעך ארבעטן).
כאפ און לויף – גנבים זאגן אז דאס איז די גרינגסטע וועג פאר זיי צו גנבנ'ן. אין אזעלכע פעלער ווייסן זיי גענוי וואס זיי ווילן און מאכן די גאנצע גניבה אין סעקונדן און יאגן ארויס פון געשעפט און נאך איידער דער געשעפט אייגנטומער כאפט זיך וואס האט פאסירט זענען זיי מער נישט דארט. מען קען גאר נישט טאן דערצו ווייל אפילו אויב עס ווערט רעקארדירט אויף ווידעא וועט די פאליציי נישט קיין סאך קענען טאן דערוועגן ווייל זיי האבן וויכטיגער וואס צו טאן מיט די צייט ווי נאכפאלגן שאפליפטערס.
מעטאלענע שאכטלעך אדער אנצוג – די טעגס וועלכע פייפן ווען מען פירט דאס דורך ביים טיר וועלן נישט ארבעטן אויב עס ליגט ארומגענומען מיט אייזן. גנבים האבן קליינע אייזערנע קעסטעלעך אין וועלכע זיי לייגן אריין די גע'גנב'טע סחורה און שפאצירן ארויס כאחד האדם. טייל האבן אפילו ספעציעלע אנצוג אין וועלכע עס איז אריינגענייט אייזן צו פארמישן די פריקווענסיס און די טעגס זאלן נישט ארבעטן.
ריטורן גניבות – גנבים געבן צוריק נאכגעמאכטע פראדוקטן אדער ליידיגע שאכטלעך און אמאל צעבראכענע זאכן וועלכע זיי טוישן אויף מיט די ארגינעלע סחורה און מאכן די געלט פון צוריק געבן. עס זענען פאראן פעלער אין וועלכע דער גנב וועט פשוט נעמען זאכן פון געשעפט און באלד צוגיין און פרובירן דאס צוריק צו געבן אן א רעסיט. די גרויסע געשעפטן שפילן זיך נישט ארום מיט צוריק געגעבענע זאכן און אויב דער קאסטומער הייבט אן פארפירן וועט מען אים באלד נאכגעבן.
טוישן טעגס – פראדוקטן אויף וועלכע עס איז אנגעהאנגן א טעג וועלכע אנטהאלט די באר-קאוד און פרייז ווערן אפטמאל אויפגעטוישט דורך שאפליפטערס צו ביליגערע זאכן וועלכע דער קעשיר וועט נישט אויפכאפן.
שאפינג קארט גניבות – פארשידענע טאקטיקן ווערן גענוצט צו באהאלטן זאכן אין די שאפינג קארט אז דער קעשיר זאל זיי נישט באמערקן ווען מען באצאלט. א פארגעשריטענע וועג איז ווען א גנב קויפט איין א גאנצע וועגעלע מיט סחורה און שפילט ווי ער האט פארגעסן זיין בערזל. אין דער פאל וועט דער קעשיר רוקן די וועגעלע אין א זייט און סערווירן די אנדערע קאסטומער ווילאנג יענער וועט גיין ברענגן זין בערזל פון קאר.
אינדערצווישן קומט א צווייטער גנב וועלכע ארבעט אינאיינעם מיט דעם ערשטן און פירט אוועק די וועגעלע ווען דער קעשיר באמערקט נישט און געווענליך וועט ער אפילו האבן א רעסיט פאר אלעם ווייל דער קעשיר וועט דאס איבערגעבן צום ערשטן אלס א באווייז.


text:
דאקלאנדס לייכטע באן
די דאקלאנדס לייכטע באן (DLR) איז אן אויטאמאטישע מעטרא אדער לייכטע באן סיסטעם, געעפנט 31סטן אויגוסט 1987 צו באדינען דעם ווידער-אנטוויקלט דאקלאנדס געגנט פון לאנדאן.[1] די באן פארט אדורך עטלעכע געגנטן אין לאנדאן: צפון קיין סטראטפארד, דרום קיין לואישעם, מערב קיין באנק אין דעם סיטי פון לאנדאן, און מזרח קיין בעקטן און לאנדאן סיטי פליפארט.
אין 2006 האט די DLR געטראגן מער ווי 60 מיליאן פאסאזשירן.[2] .
מאפע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מוסטער:Cite journal
- ↑ Docklands Light Railway carries 60 million passengers. Transport for London (4 April 2007). דערגרייכט דעם 9 July 2008. מוסטער:Dead link


text:
רובידיום
רובידיום (Rubidium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאל Rb און אַטאָם נומער 37. ער איז אן אלקאלי מעטאל.
ניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רובידיום איז געניצט ווי יאָדער ברענוואַרג.
- אַטאָמישע זייגערס.
- עלעקטראָנישע אויגן.
- רובידיום איז געניצט ווי אַן איזאלאציע צווישן ראַדיאָאַקטיווע מאַטעריאַלן.
- רובידיום איז א קאמפאנענט פון די פאטאעלעקטרישע צעלן.
- אזוי ווי RbAg4I5 האט דעם העכסטן דורכפירשאפט בייַ שטוב טעמפּעראַטור ווערט ער געניצט אין פאבריצירן באטעריעס.
רובידיום רעאגירט שטורמיק מיט וואַסער און קען אָנמאַכן אַ פייַער, אַזוי עס איז גוט צו האַלטן אים אונטער אייל.


text:
1896
1896 איז דאס 96סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1896 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן יאנואר - יוטא ווערט א שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן
- 6טן אפריל - געעפנט די ערשטע אלימפיאדע
- 2טן יוני - גוליעלמא מארקאני שרייבט איין א פאטענט אויף ראדיא
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 16טן יולי - טריגווע לי, דער ערשטער סעקרעטאר פון די פאראייניגטע פעלקער (געש' 1968)
- 1טן דעצעמבער - געארגי זשוקאוו, קאמאנדיר פון דער רויטער ארמיי (געש' 1974)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן אפריל - באראן הירש, יידישער פילאנטראפ (געב' 1831)
- 10טן אויגוסט - אטא ליליענטאל, דייטשער אינזשעניר פון די פיאנערן פון אוויאציע (געב' 1848)
- 11טן אקטאבער - אנטאן ברוקנער, עסטרייכר דיריגענט (געב' 1824)
- 10טן דעצעמבער - אלפרעד נאבעל, שוועדישער כעמיקער און אינזשעניר, ערפינדער פון דינאמיט און איניציאטאר פונעם נאבעל פריז (געב' 1833)


text:
געזעלשאפט (סאציאלאגיע)
- דער ארטיקל דיסקוטירט א חברה. אויב איר זוכט א פירמע (קאמפאני), זעט געזעלשאפט (פירמע).
געזעלשאַפֿט איז דער טערמין צו באַשרייבן אַ גרופע מענטשן זייענדיק צוזאַמען פון א געוויסער סיבה אדער מערערע סיבות וואס פאראייניגט זיי. עס זענען פאראן אין דער וועלט (און אויך אין דער היסטאריע פון דער מענטשהייט) גאר א סך געזעלשאפטן, וואס זענען קלאסיפיצירט אין פארשידענע וועגן. פראקטיש גערעדט, טוט יעדער סארט ארגאניזאציע פון מענטשן (א פאלק, א באזעצונג אא"וו) שאפן א סארט געזעלשאפט.
א געזעלשאפט קען שאפן אז די מיטגלידער זאלן געניסן אין וועגן וואס איינער אליין וואלט נישט געקענט אויפטון, דורך קאלאבאראציע; די מעלות קענען זיין לטובת יחידים אדער לטובת דער אלגעמיינער געזעלשאפט.
סארטן געזעלשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פרינציפן פון א געזעלשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געזעלשאפט אין אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער רמב"ם פסקנט אז אויב א מענטש וואוינט אין א פארדארבענע געזעלשאפט, דארף ער זיך אפילו אריבער-ציען וואוינען אין א מדבר, כדי נישט צו ווערן באיינפלוסט פון זיי.
אידישע געזעלשאפטן:


text:
יואל לעבאוויטש
יואל לעבאוויטש איז א באקאנטע קאמיקער, אקטיאר, זינגער, מאדעל, אין ניו יארק. ער איז דער אינגסטער קינד פונעם ניקאלשבורגער רבי'ן (פון זיין ערשטער רעבעצין).
לעבאוויטש איז א אינגערמאן וואס גייט ארום משמח זיין מיט זיין ספעציעלן הומאר און מיט זינגען אלטע ײדישע לידער ביי שמחות און פארשידענע געלעגנהייטן. אויך פארט ער ארום צו צובראכענע אידן און קינדער.
לעבאוויטש קען מען הערן אױפטרעטן אויף דער בינע מיט די גרעסטע חסידישע מוזיקאלישע אין הומאריסטישע שטערן'עס, צװישען אנדערע מיטען "יארמער רב" יעקב מילער, ליפא שמעלצער, מרדכי בן דוד, אברהם פריד אין נאך.
ער איז אויפגעצויגן געווארן אין וויליאמסבורג אין סאטמאר אלע זיינע יארן, און זיך אריבערגעצויגן קיין מאנסי נאך דער חתונה.
לעבאוויטש ווערט גערעכנט צווישן דעם .ch.a.g גרופע, וואס איז געווידמעט אלץ א גרופע פון 'היימישע אקטיארן פארבאנד' צו פארשטערקערן דעם אחדות אינעם כח השמחה אינעם היימישן יודנטום.
זיין בילד איז ערשינען אויפן הויפּט בלאַט פון דער יידישער אויסגאבע "דער בליק" ווי אויך אין דער צײטונג המודיע און ידיעות אחרונות מיט אַ פולן אַרטיקל איבער זײנע װערק.
קאסעטעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לעבאוויטש האט שוין ארויסגעגעבן צוויי קאסעטעס אויפן סטיל פון הומאר, איינע - מיין געלע באס, די צווייטע - בונדאש, וואס איז צעכאפט געווארן צווישן דעם דארשטיגן ציבור אויפן נאטורליכע הומאר און קאמעדיע.
אויף דער צווייטער קאסעטע האט ער צוגענומען זיינע פריינד פון הומאר און קאמעדיע, מנשה לוסטיג און וועלוול גאלדשטיין (דער "כאצאצקע רבי"), וואס זענען היינט אין דער חרדישער וועלט באקאנטע פיגורן אינעם באנייעטן הומאר, אויפן היימישן שטייגער.
אידישע שפילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לעבאוויטש האט געשפילט שמש הקהל און בעל קורא אויף דער אידישע שפילן המלאך הגואל וואס דיירעקטירט געווארן דורך לעבאוויטש'ס בריודער.


text:
פעדער
א פעדער איז א שרייבן אינסטרומענט וועלכע לייגט טינט אויף אן אויבערפלאך, געווענליך א פאפיר.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שרייבן גייט צוריק צו די עגיפטישע וועלכע האבן געשניצטע שטיקער האלץ צו שרייבן דורך איינטינקן אין טינט און דעס אפעלירן אויף שטיינער און שפעטער אויסגעארבעטע פארמעט. די וועלט האט אזוי געשריבן ביז אין דעם מיטל אלטער ווען מען האט אנגעהויבן נוצן א ריכטיגע פעדער (געווענליך פון פייגל) וועלכע איז שפיציג און הויל און האט געהאלטן די טינט פאר א לענגערע צייט. שפעטער האט מען אויך גענוצט פארשידענע ערליי פעדער געמאכט פון אייזן וועלכע האט געהאט פארשידענע קונצן וויאזוי צו האלטן די טינט אינעווייניג ווי לענגער.
אין די ערשטע העלפט פונע'ם 19'טן יאר-הונדערט איז אויסגעטראפן געווארן די קוואלפען דורך א רומענישער וועלכער האט שטודירט אין פאריז, פראנקרייך. די פראנצויזישע רעגירונג האט געלייגט א פאטענט דערויף און די פעדער איז פארשפרייט געווארן איבער די גאנצע וועלט ביז עס איז פארבעסערט געווארן דורך אן אינשורענס בראוקער אין ניו יארק סיטי אין 1884. די פאונטען פעדער ווערט נאך גענוצט היינט צו טאג און מען קען עס באקומען אין די געשעפטן.
אין 1888 איז אויסגעטראפן געווארן די באל-פאוינט פעדער דורך אן אונגארישער צייטונג רעדאקטאר מיט די הילף פון זיין ברודער א כעמיקער. די באל-פאוינט פעדער איז געווארן דער וועלט'ס פעדער ביזן היינטיגן טאג.


text:
סאמאליע
סאמאליע איז א רעפובליק אין מזרח אפריקע, אויף מזרח און דרום פון דעם אינדישן אקעאן. אירע שכנים זענען קעניע, עטיאפיע, און דזשיבוטי. סאמאליע איז געווען אין א ציווילע קריג פון 1991 ווען די צענטראלע רעגירונג איז אראפגעווארפן געווארן. דאס לאנד איז גרויס 246,200 סקווער מייל. די הויפטשטאט איז מאגאדישו. עס וואוינען דארט ארום 7 און א האלב מיליאן מענטשן רוב פון זיי סאמאליענס.
לאנד, קלימאט, און נאטורליכע אוצרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאמאליע האט א לאנגע ברעג מיט דעם אינדישן אקעאן פון ארום 1,880 מייל. דאס לאנד פארמאגט אסאך בערגיגע ראיאנען. דארט איז הייס, געווענליך 80 גראד (פארנהייט) און אויף די בערג ארום 30 גראד. אמאל קען דארט זיין אזוי הייס ווי 114 גראד. פון סעפטעמבער ביז דעצעמבער איז טרוקן און פון מערץ ביז מאי איז רעגנדיג. אזויווי אלע אפריקאנער לענדער פארמאגט סאמאליע ווילדע חיות און ווייניג געוויקסן. סאמאליע איז ארים פון נאטורליכע אוצרות. בכלל איז סאמאליע איינע פון די ארימסטע און שפעטסטע אויפגעארבעטע לענדער אין דער וועלט.
לעצטע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעפאר דעם צווייטן וועלט קריג איז סאמאליע געווען אונטער דעם פאראייניגטן קעניגרייך אבער שוין מיט שוואכע קאנטראל זינט ענדע יארן פון 1800. נאך דעם קריג האבן ענגלאנד און איטאליע געהאט קאנטראל אויף טיילן פון סאמאליע. אין יאר 1960 האט די יו-ען באשטעטיגט סאמאליע אלס א זעלבסטשטענדיג לאנד אין אפריקע.
עס איז אויפגעשטעלט געווארן א קאנסטיטוציאנעלע רעגירונג וואס האט נישט אנגעהאלטן מער ווי עטליכע יאר ווען א גענעראל מיט'ן נאמען מוכאמעד סעיד בער האט אומגעברענגט דעם פרעזידענט און איבעגענומען די רעגירונג.
פון דעמאלסט און ווייטער האט זיך אנגעהויבן קריגערייען וואס איז געווארן ערגער פון יאר צו יאר ביז'ן יאר 91' ווען עס האט אויסגעבראכן א ציווילע קריג פון וועלכע איבער 50,000 זענען דער'הרג'עט געווארן און איבער 300,000 זענען געשטארבן פון הונגער, טראץ די פילע הילף וואס די יו-ען האט געשיקט.
די רעבעלן גרופע וואס האבן זיך גערופן "די קלענס" איז אנגעפירט געווארן דורך אן עקסטרעמיסט מיט'ן נאמען מוכאמעד פארא אידיד. אין 92' האט די יו-ען אנגעהויבן אריינברענגן אמעריקאנער כוחות געצילט אומצוברענגן אידיד. די מארינען האבן זיך אבער אין יאר 94' געמוזט ארויסציען נאכדעם וואס א גרופע מארינען זענען דורכגעפאלן א געוואגטע מיסיע אומצוברענגן אידיד. 30 מארינען זענען גע'הרג'עט געווארן און איבער 70 זענען פארוואונדעט געווארן נאכדעם וואס עס איז פאר די קלענס געלונגען אראפצושיסן צוויי בלעק האק העליקאפטערס. ארום 1000 סאמאליענס זענען גע'הרג'עט געווארן אין יענע אפעראציע.
אידי איז א יאר שפעטער דערשאסן געווארן אין א ציווילע קריג. זיין זון איז געקרוינט געווארן אלס פירער אויף זיין פלאץ. די שלאכטן. מיט עטליכע שטילשטאנדן אינדערמיט, האבן זיך ענדליך אפגעשטעלט אין יאר 00' ווען סאמאליע איז געקומען צו א קאנפערענץ אין די דערנעבענדיגע לאנד דידזשיבוטי וואו די קלענס זענען נאך עטליכע מאנאטן איינגעגאנגן צו גרינדן א צענטראלע רעגירונג. אין אקטאבער 00' האט די קאנפערענץ ערוועלט אבדיגזים סאלאד האסאן אלס פרעזידענט פון סאמאליע. די נייע רעגירונג האט געהאט גאר א שווערע מערכה ביז זי האט געקענט באקומען קאנטראל איבער דאס גאנצע לאנד.
אין ענדע 2006 האבן איסלאמישע רעבעלן פרובירט איבערנעמען די רעגירונג און האבן געמאכט פארשריט אין אסאך שטעט. די גרופע איז אבער צוריק געטריבן געווארן דורך די עטאפיען מיליטער וועלכע האט באקומען שטיצע פון אמעריקע.
אמעריקע באשולדיגט היינט סאמאליע מיט'ן שטיצן די אל קיאדא טעראריסטן וועלכע האבן דארט א היבשע פאר צעלן. אין יאנואר 2007 האבן אמעריקאנער קאמפ'ס פליגער עטליכע מאל באמבאדירט צילן אין סאמאליע אין א מיסיע וועלכע האט געזאלט אומברענגן פארדעכטיגטע אל קאדיא טעראריסטן. עס איז נישט קלאר אויב די מיסיעס זענען געווען א דערפאלג.


text:
טאסמאן ים
קאארדינאטן: 40°S 160°E / -40, 160
דער טאַסמאַן ים (ענגליש: Tasman Sea; מאאריש: Te Tai-o-Rehua, טע טיי-א-רעהואַ) איז א גרויסער קערפער פון וואסער צווישן אויסטראליע און ניי זילאנד, א דיסטאנץ פון אומגעפער 2000 ק"מ. דער ים איז גרויס 2,800 ק"מ (בערך) פון צפון צו דרום. ער איז א דרום-מערבדיקער אפשניט פונעם דרום פאציפישן אקעאן. מען האט געגעבן דעם ים זיין נאמען נאכן האלענדישן אויספארשער אבעל טאסמאן, דער ערשטער אייראפעישער וואס האט אנטפלעקט ניי זילאנד און טאסמאניע.
סיי אין אויסטראליע סיי אין ניי זילאנד איז דער טאסמאן ים ברייט גערופן דעם ראוו (ענגליש: The Ditch); למשל, אריבערגיין דעם ראוו מיינט פארן קיין ניי זילאנד פון אויסטראליע אדער פארקערט.
די קערפער פון וואסער לעבן דעם טאסמאן ים זענען דער קאראל ים צו צפון, דער פאציפישער אקעאן צו צפון-מזרח און מזרח, דער דרום אקעאן צו דרום-מזרח און דרום, און דער באס דורכגאס צו מערב.


text:
מאראנץ
א מאראנץ אדער אראנדזש איז א מין ציטרוס בוים און זיין פרוכט וואס איז זיס און ביטער און קומט אין א שאלעכץ וואס האט דער אראנזשער קאליר. ער שטאמט פון דרום-מזרח אזיע.
עס וואקסט אויף א קליין בלומען ביימעלע, בערך א 10 מעטער הויך.
טייל מענטשן עסן אויך די שאלעכץ, עס איז דא צוויי חלקים די אויסעווייניגסטער וואס איז טונקל אראנזש אין אנגעפילט מיט גלענדס וואס מאכן איר שיין שיינענדיג און אויליג. און די אינעווייניגסטער דיקער מער ווייסערער שאלעכץ.
ווען מען שיילט אפ די שאלעכץ קומט דאס געווענליך געפאקט אין 11 פענעצער שיין באהאפטן איינער צום אנדערן אבער צוטיילבאר אן קיין שום שוועריגקייט.
אין יעדן פענעץ ליגן הונדערטע קליינע זעקלעך פון זאפט. דער פרוכט אינעווייניג איז בדרך כלל אראנזשע פארב אבער עס איז פאראן אויך מאראנצן מיט רויטע אדער געמישט רוט-אראנזשע פרוכט. אזעלכע רופט מען "בלוט מאראנצן".
מאראנצן ברויכן ווערן איינגעשפייכלערט אין די ווארימסטע טיילן פונעם פרידזשידער עס האלט זיך געוויינליך פריש ביז צוויי וואכן.
מען עסט דאס פאר זיך אבער מען מאכט דערפון אויך מאראנצן זאפט צו טרינקען אדער סתם פאר אינגרידיענטס פון קוכן צו מאכן א גוטן טעם.
בדיקת תולעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם מאראנץ איז געווענליך נישט פארהאן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אבער אויף דעם שאלעכץ טרעפט זיך עפטערס אינסעקטן, דערפאר דארף מען אויף פאסן ס'זאל נישט איבערגיין צום פרוכט.
מצוות התלויות בארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מאראנץ איז פון די פרוכט וואס וואקסן אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.
שמיטה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם מאראנץ די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם אכטן יאר ביז צום ענדע פון דעם אכטן יאר. דער ראסע אנא געפינט זיך שוין אויף דעם מארק פון אייר, דער ראסע יונאטאן, גרענד און דעלישעס קומען אויף דעם מארק אין חודש תמוז, און דער ראסע גאלדען דעלישעס אין חודש אב
ערלה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מאראנץ פון די ראסע טולינגאלד געפינט זיך שוין אויף דעם מארק נאך אין זיינע ערשטע דריי יאר, דערפאר דארף מען קאנטראלירן און אויף פאסן פאר מען באנוצט זיך מיט זיי וועגן דעם פראבלעם פון ערלה.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ביאלע (הויף)
ביאלא איז א חסידות וואס שטאמט פון רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש פון ביאלע.
דער ערשטער רבי איז געווען רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש, מחבר פון "דברי בינה". זיין פאטער איז גיווען רבי נתן דוד פון שידלאווצע, א זון פון רבי ירחמיאל פשיסחער, דער זון פונעם ייד הקדוש, און זיין שווער איז גיווען רבי יהושע אסטראווער, א זון פון רבי שלמה לייב פון לענטשנא, א תלמיד פון ייד הקדוש.
נאך זיין שווערס פטירה אין תרל"ג, האט מען אים געקרוינט מיט אדמו"רות. צו אים זענען געקומען די חסידים פון זיין פאטער און אויך די חסידים פון זיין שווער. ווען ער איז נפטר געווארן אין תרס"ה האט ער איבערגעלאזט פיר זין:
- רבי נתן דוד (תרכ"ו - ז' שבט תר"ץ) פון פארצעוו.
- רבי מאיר שלמה יהודה ראבינאוויטש (תרכ"ח - י"ז אדר תש"ב) פון מעזריטש
- רבי אברהם יהושע העשיל ראבינאוויטש (תרל"ה - ח' אייר תרצ"ג) פון לובלין
- רבי ירחמיאל צבי ראבינאוויטש (תרל"ח - ז' חשוון תרס"ו) פון שעדליץ
דער יוגנסטער זון פון רבי יצחק יעקב איז גיווען
- רבי ירחמיאל צבי פון שעדליץ (נפ' ז' חשון תרס"ו), וואס איז גיווען א רבי נאר א האלב יאר, און שפעטער האט מען ממנה גיווען זיין זון רבי יחיאל יהושע פאר דער ממשיך השושלת.
- רבי יחיאל יהושע (תרס"א - כ"א שבט תשמ"ב), מחבר פון "חלקת יהושע", איז גיווען באוואוסט פאר זיין עבודת השם, תפילה בהתלהבות פון פאר דער עלות ביז מנחה, פרישות און קדושה. זיינע קינדער זענען:
- רבי ירחמיאל צבי יהודה פון ביאלא פשיסחא (אין ירושלים) - האט געהייראט מרת גאלדא (נפ' אדר א' תשע"ד), טאכטער פון ר' אהרן משה גאליצקי פון לוגאנא
- רבי ברוך לייב פון ביאלא פשיסחא (אין לאנדאן)
- רבי שמחה בנציון אייזיק, איידעם פון שמעלקא האלפערט. מחבר פון "פסקי תשובות"
- רבי יעקב יצחק פון ביאלא-רמת אהרן (נפ' אלול תש"ע)
- רבי דוד ירחמיאל צבי פון ביאלא-רמת אהרן, מחבר פון עיוני הלכות
- רבי דוד מתתיהו פון ביאלא-בני ברק (כ"ד שבט תרפ"ח - כ"ה תשרי תשנ"ח)
- רבי בצלאל שמחה מנחם בן ציון פון ביאלא, דעם רב פון לוגאנא און בעל מחבר ספרי מבשר טוב.
- הרב דוד, איידעם פון ר' חנניה יו"ט ליפא מייער-טייטלבוים, דער סאסאווער רבי.
- הרב דוב, איידעם פון הרב אליהו שטערנבוך פון אנטווערפן. (וואוינט אין מאנטשעסטער).
- הרב יוסף, איידעם פונעם קאפיטשניצער רבי
- הרב צבי.
- הרב אברהם איידעם פון ר' שמעלקא האלפערט
- רבי ירחמיאל צבי יהודה פון ביאלא פשיסחא (אין ירושלים) - האט געהייראט מרת גאלדא (נפ' אדר א' תשע"ד), טאכטער פון ר' אהרן משה גאליצקי פון לוגאנא
- רבי יחיאל יהושע (תרס"א - כ"א שבט תשמ"ב), מחבר פון "חלקת יהושע", איז גיווען באוואוסט פאר זיין עבודת השם, תפילה בהתלהבות פון פאר דער עלות ביז מנחה, פרישות און קדושה. זיינע קינדער זענען:
דריי ברידער זענען אנגעקומען קיין ארץ ישראל מיט דער עלייה פון טעהראנער קינדער. און זיי זענען אריין לערנען אין דער פאנאוועזשער ישיבה.
נאך דער פטירה פון ר' יחיאל יהושע האבן די חסידים וואס זענען גיווען ביי רבי יחיאל יהושע זצוק"ל מכתיר געווען דעם יונגסטן זון הרב ר' בן ציון שליט"א אלס רבי. ער איז אויך געווארן דער שטאטס רב פון דער חשובע לוגאנא קהילה אין דער שווייץ נאך פאר זיין טאטנ'ס פטירה. און איז באקאנט אלס גרויסע גאון און למדן, און מחבר פון צענדליגע ספרים "מבשר טוב" פון שיעורים און חידושים על הש"ס, און מיט צענדליגע ספרים "מבשר טוב" בחסידות. זיינע בתי מדרשים זענען פארשפרייט און גאנץ ארץ ישראל: אין ירושלים צוויי בתי מדרשים חוץ פון דעם גרויסן בית המדרש פון דעם רבי'ן אין עזרת תורה געגנט, אין בני ברק צוויי בתי מדרשים, אין בית שמש צוויי בתי מדרשים, אין ביתר צוויי בתי מדרשים, אויך שטיבלעך אין צפת, חיפה, אשדוד און מודיעין עילית, און אין לאנדאן, ענגלאנד. און אסאך הונדערטער משפחות און בחורים זענען זיך מסתופף בצל קדשו,
ביים סוף פון דער שבעה פונעם חלקת יהושע, האט מען אויפגענומען ר' דוד מתתיהו, וואס האט אויף גישטעלט און גיווען ראש ישיבה פון ביאלער ישיבה, צו ווערן רב פון די ביאלער חסידים אין בני ברק.[1] אפאר חדשים נאך דער פטירה פון זיין טאטן איז ער אויך גיווארן רבי, און א טייל פון זיין טאטנ'ס חסידים זענען געקומען צו אים און מכתיר גיווען. זיין בית המדרש האט ער אויפגימאכט אין בני ברק, און ירושלים. [2] ער איז גיווען באוואוסט פאר זיין ווארעמען דאווענען.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ המודיע, שבט תשמ"ב, במלואת השבעה לפטירתו: באותו מעמד הוכתר בנו הרה"ג רבי דוד מתתיהו שליט"א ראש ישיבת ביאלא ב"ב לרבם של חסידי ביאלא בב"ב"
- ↑ אידישע ווארט, גליון 230 אדר - ניסן תשמ"ב.


text:
קרייצצוג
די קרייצצוגן זענען געווען קעמפערישע אקציעס אונטערגענומען דורך קריסטליכע מדינות און געשטיצט דורך די פויבסטן. די מלחמות זיינען פארגעקומען אין דעם מיטל אלטער צווישן דעם 11טן י"ה און 13טן י"ה.
דאס ווארט קרייצצוג איז לכאורה א צוזאמנשטעל פון צוויי ווערטער, "קרייץ" און "צוג", די מאסן קעמפער וועלכע האבן זיך באטייליגט אין די אקציעס האבן געפארעמט וואס האט אויסגעקוקט ווי א פארנדיגער "צוג", און דער "קרייץ" איז געווען זייער פאן אונטער וואס זיי האבן מארשירט און אין וועמענ'ס נאמען זיי האבן בארעכטיגט זייערע טהאטן.
אין אנפאנג איז די ציל פון די קרייצצוגלער געווען בלויז איינצונעמען ירושלים פון די מוסולמענער, אבער שפעטער האבן זיי דאס פארוואנדעלט צו נאך מלחמות אויך אין אנדערע ערטער.
היינטיגע צייטן טוט מען אויך אנרופען אלגעמיינע קעמפפערס מיטן נאמען "קרייצצוג" אויב זיי פירן מלחמה מיט א צוועק אייננצועמען דעם צווייטן צוליב אידיאלאגישע אדער רעליגיעזע סיבות. ווי צ.ב.ש. אמעריקעס מלחמה קעגן איראק ווערט אנגערופען דורך די קעגנערס אלס: בוש'ס פערזענליכע קרייצוג.
אינהאַלט
- 1 היסטאריע
- 2 די קרייצצוגן
- 3 די אויפטוען און נאכווייען
- 4 זייער אויסקוק אין די וועלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך די תקופה ווען די פראנצויזישע קארל אימפעריע איז אונטערגעגאנגען אין אייראפע צום ענדע פונעם 9טע י"ה, און אין די צייט ווען קריסטענטום האט זיך אויסגעשפרייט איבער די גרעניצן פון גארער אייראפע, איז אויסגעקומען אז אן א שיעור קעמפער האבן נישט געהאט וואס צו טאן.
עס האט דאן געהערשט זייער א איבער געפרומטע רעליגיעזע שטימונג צווישען די מאסען, מענטשן האבן אדאפטירט רעליגיע און עס האט געהערשט א געוואלדיגע אויפוועקונג צו קריסטענטום, די קירכע האט אויך געשפילט א גרויס ראלע אין דעם דורך פארשפרייטן רעליגיעזע פראפאגאנדע, און פראקלאמירט אז עס איז רעכט צו גיין אין קאמף כדי איינצונעמען דאס הייליגע לאנד און בעיקר די שטאט ירושלים (דער פלאץ ווי יוזל איז געשטארבען) פון די מוסלומענער. דאס אלעס האט בייגעשטייערט אז ווען די ערשטע קרייצוג האט זיך אנגעהויבן האט דער המון עם אין פולען מערהייט דאס גענצליך געשטיצט.
א שארפער מוסלומענער אקט קעגן קריסטן האט אויך שטארק צוגעגעבן צו די שטימונג. אין יאר ד'תשס"ט (1009) האט דער קאליף פון מצרים אל-חכים בי-אמר צושטערט די הויפט קריסטליכע קלויסטער אין אלט שטאט ירושלים ווי לויט די קריסטליכע גלייבונג איז דארט יוזל געשטארבען און באגראבן געווארן, דאס האט געמיינט אז קריסטן האבן מער נישט געקענט עולה רגל זיין צו זייער פארהייליגסטן אפגאט פלאץ. כאטש דער קאליף'ס נאכפאלגער האט אונטער גאר שווערע אומשטענדען ערלויבט מען זאל צוריק איבערבויען דעם קלויסטער און קריסטען האבן ווידער אנגעהויבן דארט צו באזוכען, האבן זיך אבער פארשפרייט שמועות אין די קריסטליכע וועלט אז די מוסלומענער זענען זייער גרויזאם צו די קריסטען. דאס האט צוגעגאסן אויל צום פייער און געפירט צו די צוזאמענשטעל פון די קרייצוג.
ביי ענדע פון 11טן י"ה זיינען די קריסטען געווען פארמישט אין א מלחמה מיט די אראבער ארום טערקיי, די מלחמה פירער האבן דאן געבעטן הילף פונעם פויבסט. דער פויבסט'ס ענטפער איז געווען אסאך א גרעסערער אבער זונלאזער, נישט נאר האט ער געשטיצט די מלחמה אין טערקיי, נאר אויך באפוילן צו גיין איינעמען ירושלים. אזוי האט זיך אנגעהויבן דער ערשטער פון די קרייצוגען.
די קרייצצוגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זיינען געווען אסאך קרייצוגען, אבער נישט אלע האבן באקומען אפציעלע נומערן וויבאלד זיי זיינען נישט געווען גענוג וויכטיג.
דער ציל פון רוב קרייצצוגן איז געווען איינצונעמען ירושלים, אבער אסאך זענען אויך געווען סתם מלחמות קעגן נישט קריסטען און פערזענליכע פיינט פון די פויבסט.
די פאלגענדע איז א ליסטע פון די גרויסע קרייצצוגן:
ערשטע קרייצצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכדעם ווי די קריסטן האבן געבעטן הילף פון די פויבסטן, האט ער געבעטן די מאסן אין ד'תתי"ט (1095) צו גיין העלפן אין די פארעם פון די קרייצוגלער אין די מלמחה אנטקעגן די טערקן, ווען די קרייצוגלער האבן שטארק געווונען, זיינען זיי ארויס געגאנגען אויף ירושלים, און האבן איר איינגענומען פון די מוסולמענער הענט אין יאר ד'תתנ"ט (1099). דורך אויס די מלחמה האבן זיי אויסגע'הרגעט אלע איינווויאנער אויך יידן, און זיי פאברענט אין זייערע שולן.
צווייטע קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
(ד'תתק"ז - ד'תתק"ט) נאך א שטיק צייט פון רעלאטיוו שטילקייט ווען די מוסלומענער און קריסטן האבן געלעבט גאנץ שיין איינס נעבן צווייטן אין ירושלים, בערנארד פון קלערוואקס האט גפערעדיגט א נייע קרייצוג ווען די שטעטל אדעסע איז געפאלן צו די טערקען. פרנצויזישע און דייטשע ארמייען אונטער לואיס די זיבטער פון פראנקרייך און קאנארד די דריטער פון דייטשלאנד, האבן מארשירט קיין אזיע אין יאר 1147 און האבן נישט צופיל אויספיעט צו טאן, און האבן פאקטיש אויסגעשטעלט צו פארלירן אנדערע קרייצוג שטעט דורך אן אנייגשטעלטע און דורךגעפאלנע אטאקע אויף דמשק. ביי די יאר 1149 ביידע פירער האבן זיך צוריקגעקערט צו זייערע וויאינערעטער אנע גרויסע אויפטוען.
דריטע קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
(ד'תתקמ"ז - ד'תתקנ"ב) אין 1187 סאלאדין די סולטאן פון מצרים האט צוריק גענומען ירושלים פון די קריסטן. פויבסט גרעגארי די אכטע האט דאן גערופן פאר א קרייצוג וואס איז געווען אנגעפירט דורך איירופעס זייער וויכטיגע פירערס: פיליף די צווייטע פון פראנקרייך, ריכארד דער ערשטער פון ענגלאנד, און פרעדריק דער ערשטער. פרעדריק האט זיך דערטרינקן אין 1190 איבערלאזנדיג א וואקלדיגע פריינטשאפט צווישען די ענגלישע און פראנצויזן. פיליף האט פארלאזט די קרייצוג און 1191 נאכדעם וואס די קריסטן האבן איינגענומען עכו, די קרייצוג האבן דאן מארשירט דרום אויף די ים הגדול בארטענס, ביז זיי זענען אנגעקומען צו ארשוף ווי זיי האבן באזיגט די מוסלומענער. זיי האבן אבער געליטן פון הונגער און דארשט און האבן נישט געקענט אנהאלטן זייער געווינס. אין 1192 האט ריכארד דערגרייכט אן אפמאך מיט סאלאדין און ער איז דערנאך צוריקגעפארן קיין ענגלאנד. אויפן וועג האט זיך ריכארדס שיף צעבראכן און ער האט זיך געמוזט אפשטעלן אין עסטרייך, אין עסטרייך האט אים זיין פיינט דוק לעאפאלד געפאנגען און איבערגעגעבן פאר פרעדריקס זון הענרי די פינפטע און ער איז געהאלטן געווארן פאר א קעניגליכע אויסלייז געלט. ביי 1197 האט הענרי געוואלט אנפאנגן נאך א קרייצוג אבער ער איז קראנק געווארן און געשטארבן פון מאלאריא.
פערטע קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פערטע קרייצוג האט זיך אנגעהויבן ביי דער דריטער אינאקענט פויבסט אין יאר ד'תתקס"ב (1202), מיטן געדאנק צו אטאקטירן די הייליגע לאנד ירושלים פון די מוסלעמענער די כופרים. אבער די ווענעדיגע האבן פארענדערט דאס ציל פון די קרייצוג, און האבן אריבער צו קאנסטאנטינאפעל (וואס הייסט היינט "איסטאמבול") ווו זיי האבן געפרובט באזעצן א ביזאנטינער אויפן קעניגס שטול. נאך א סעריע פון אויסבראכס, איז קאנסטאנטינאפעל געווארן גערויבט אין יאר ד'תתקס"ד (1204). די קרייצוג איז דורכגעפאלן, וויל צום ענדע איז זי נישט אנגעקומען אין ארץ ישראל.
אלביגענזער קרייצצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אלביגענזער קרייצצוגלער האט זיך אנגעהויבן אום ד'תתקס"ט (1209) איר צוועק איז געווען צו פארטרייבן די קאטארערס פון דרום זייט פראנקרייך.
קינדער קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
(ד'תתקע"ב)
פינפטע קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זעקסטע קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיבעטע קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אכטע קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ניינטע קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צפון קרייצוגלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אויפטוען און נאכווייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איירופע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מוסלומענער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אידן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיל יידן זיינען געמארדעט געווארן ביי די קרייצוג אין יאר תתנ"ו. אזעלכע האבן זיך גענומען זייער לעבן אויף קידוש השם, אויך האבן פילע אידן אליינס געשחטן זייערע אייגענע ווייבער און קינדער[פֿעלט אַ מקור] כדי זיי זאלן זיך נישט שמד'ן צו די קריסטן. דאס איז איינע פון די סיבות וואס מען פירט זיך מיט מנהגי אבלות אין די ספירת העומר, ווייל די קרייצוג האט זיך אנגעפאנגען אין די תקופה.
די קאקויסעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייער אויסקוק אין די וועלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
גרויס
גרויס איז פארקערט ווי קליין. יעדער זאך, מענטש, באגריף וואס איז מער אין צאל אדער אין מאסע אדער שווערער אין וואג, פון נארמאל אדער העכער אין סייז אדער אין חשיבות, אדער מער פאוערפול אין מאגנאטוט קען מען אנרופען גרויס, ווענדעניג זיך רעלאטיוו צום סאבזשעקט.
אויך רופט מען אן אלס שפאט איינער וואס מאכט א ברייטעל פון עפעס וואס מען ווייסט שוין. אדער געבט צופיל כבוד פאר א פשוטער מענטש, אז דאס איז נישט קיין גדולה.
דאס ווערט גענוצט היינט צו טאגס פאר א משפחה נאמען שטאמענדיג לויט טייל צוליב צו ווייזן אז מען איז א בעל חסד און מען האט א גרויס הארץ.


text:
זשאן קערי
סענאטאר זשאן קערי, איז געלאפן פארן פרעזידענט אמט פון די פאראייניקטע שטאטן אין 2004 און פארלוירן אהייא מיט 118,601 שטימען.
"מיר זענען געווען נאנט... גענוג נאנט צו ווערן אנגערייצט צו פרובירן נאכאמאל", האט דער סענאטאר פון מאסאטשוסעטס געזאגט דערמאנענדיג זיין דורכפאל.
"עס זענען פאראן שטארקע סיבות איך זאל וועלן ווייטער גיין מיט דעם קאמף. אבער איך האב באשלאסן אז יעצט איז נישט די צייט פאר מיר איך זאל אנהייבן א פרעזידענטליכע קאמפיין".
זיין באשלוס לאזט איבער דעם פעלד פאר ניין דעמאקראטן וואס לויפן אדער לאזן איבער סימנים אז זיי האלטן ביים אריינקריכן אין דעם שווערן קאמפיין, אריינגערעכנט סענאטאר הילערי קלינטאן פון ניו יארק, און באראק אבאמא פון אילינו, און זשאן עדווארדס, קעריס מיטלויפער פון יאר 04.
די רעפובליקאנער פעלד איז אויך אנגעפאקט מיט לויפער, ווען פרעזידענט בוש איז קאנסטיטוציאנעל נישט ערלויבט צו זוכן א דריטן טערמין.
אפיציעלן זאגן אז קערי וועט זוכן נאך א זעקס-יאר טערמין אינעם סענאט אום 08. דער פיר טערמיניגער געזעצגעבער און דעקארירטער וויעטנאם וועטעראן זאגט אז ער וועט ווידמען זיין צייט און כח צו ענדיגן דעם איראקער קאנפליקט.
ער זאגט אז ער וויל אז פרעזידענט בוש'ס נאכפאלגער זאל אריינגיין אין ווייסן הויז מיט אמעריקע וואס זאל האבן "א גוטער אויסזיכט פאר סוקסעס" אין איראק.
"איך וויל נישט אז דער קומענדיגער פרעזידענט זאל טרעפן אז מען האט אים איבערגעלאזט א לאנד וואס איז צוטיילט און א פאליסי וואס זאל ענדיגן די מלחמה אין איראק אזוי ווי וויעטנאם – אין א ביטערער און טרויעריגער לעגאסי", האט ער צוגעלייגט.
קערי, וואס האט פארלוירן דעם ווייסן הויז ווען אהייא איז געגאנגען צו בוש, האט געמאכט זיין מעלדונג אינעם סאנאט ביים ענדע פון א לענגערע רעדע איבער איראק.
קערי'ס 04 קאמפיין האט געצויגן שטארקע קריטיק פון דעמאקראטן נאך זיין מפלה. זיינע קריטיקער זאגן אז ער האט פארפעלט געהעריג צו ענטפערן די רעפובליקאנער קריטיק ווי אויך די באשולדיגונגען פון קאנסערוואטיווע גרופעס אז ער איז נישט ווערד די מעדאלן וואס ער האט געוואונען פארן קעמפן אין דער וויעטנאם קריג.
דער סענאטאר האט אויפגעמישט אומבאטעמטע זכרונות פאר די דעמאקראטן דעם פארגאנגענעם הערבסט, ווען ער האט געמאכט א מיאוסער וויץ וואס האט געפירט אז די רעפובליקאנער זאלן אים באשולדיגען אין אטאקירן די אמעריקאנע טרופן אין איראק.
ער האט זיך אנטשולדיגט, און זיך שנעל אפגעשטעלט עטליכע טעג פון קאמפיינען פאר דעמאקראטן ווען פארטיי פירער האבן אים געבעטן ער זאל זיך פארמיידן פון ווערן א אומגעוואונטשענער אישו אין א קאמפיין וואס זיי זענען געווען אויפן וועג צו געווינען.
אין זעלבן צייט האט ער געארבעט צו האלטן זיינע פרעזידענטליכע האפענונגען אויפן אויבן אן.
זיינע געהילפן האבן דערציילט אז ער האט אוועקגעגעבן מער ווי פערצן מיליאן דאלער פאר מער ווי 260 דעמאקראטישע קאנדידאטן אין 06 און קאמפיינט אין פינף און דרייסיג שטעט. זיי זאגן אז ער האט אן אקטיווע אנליין געמיינדע פון מער ווי דריי מיליאן מענטשן, און האט צוועלף און א האלב מיליאן דאלער אין זיין קאמפיין קאסע, וואס וואלט פיל צוגעהאלפן צו קענען אפשלאגן זיינע קעגנער.
אין זעלבן צייט ווייזן אנקעטעס אז קערי איז היבש הונטערשטעליג פון זיינע דעמאקראטישע קאנקורענטן. לעצטן אקטאבער, האט א עסאשיעטעד פרעס-עי א על נייעס אנקעטע געוויזן קערי מיט בלויז איין פראצענט, און לעצטיגע אויספרעגונגען האבן געוויזן אז ער האט גאר ווייניג צובאקומען צווישן דעמאקראטן.
אין א סי ען ען/א אר בי פאל וואס איז מיטוואך ארויסגעקומען, זענען 51 פראצענט דעמאקראטן געזאגט אז זיי וואלטן נישט געוואלט זען קערי לויפן אין 08. ווען מען האט געפרעגט וועם זיי וואלטן געשטיצט, האבן בלויז פינף פראצענט געזאגט קערי, שטעלנדיג אים אין פיפטן פלאץ און ווייט אונטער דעם פראנט ראנער קלינטאן וואס שטייט ביי 33 פראצענט.
דער מאסאטשוסעטס געזעץ געבער האט באשלאסן קלאר צו מאכן זיינע פאליטישע פלענער אין א טאג וואס ער האט אנטייל גענומען אין א דעבאטע איבער דער איראקער קריג, ארויפברענגנדיג זכרונות פון דער וויעטנאם מלחמה. ביי א קאמיטע פארהער, האט ער געשטעלט א שטארקע קשיא וואס ער האט ערשט געפרעגט אין 1971 וואס האט א שייכות היינט צוטאגס: "ווי אזוי קען מען בעטן א מענטש אז ער זאל זיין דער לעצטער מענטש צו שטארבן פאר א טעות?".
טראץ זיין שוועריגקייט צו געווינען אויף א נאציאנאלע שטאפל, האט קערי גוט אויסגענומען ביי זיך אינדערהיים אין מאסאטשוסעטס, און געווינען זיין ערשטער טערמין אין 84.
אינדערצייט וואס קערי האט נאך אום דעצעמבער פריוואט געזאגט אז ער וועט ווארשיינליך נאך אונטערנעמען צו פירן א צווייטע פרעזידענטליכע קאמפיין, האט דער טאן צווישן זיינע געהילפן זיך געטוישט אין די לעצטע וואכן ווען קלינטאן און אבאמא האבן געמאלדן זייער ווייסן הויז לויפעריי.
אנשטאט, האבן געהילפן אנגעהויבן רעדן איבער קערי'ס אינטערעסע איבער זיין פערזענליכע אנטייל אין אזא קאמפיין וואלט געווען. קערי האט נאך מיליאנען וואס זענען אים איבערגעבליבן פון זיין 04 קאמפיין – א ווייטאגליכע פונקט מיט געוויסע דעמאקראטן. טראץ די מעלה דערפון, וואלט ער אויסגעשטאנען גאר א שטארקער פארמעסט מיט אבאמא, קלינטאן, און עדווארדס פאר קאמפיין דאלארן.


text:
1968
1968 איז דאס 68סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1968 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
1968 איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן מאנטאג.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן אויגוסט - מיליטער פון די ווארשעווער בונד לענדער אינוואדירן טשעכאסלאוואקיי.
- 6טן סעפטעמבער - סוואזילאנד ווערט זעלבשטענדיק.
- 27סטן סעפטעמבער - מארסעלו קייטאנו ווערט פרעמיער מיניסטער פון פארטוגאל.
- 12טן אקטאבער - געעפנט די 1968 אלימפיאדע אין מעקסיקא שטאט.


text:
אדיקציע
אַדיקציע איז א סיטואציע פון פסיכאלאגישער אדער פיזישער אפהענגיקייט צו א סובסטאנץ אדער אן אקטיוויטעט. די אדיקציע ווײַזט זיך אויס מיט א צוואנג-אויפפיר צו באקומען וואס די אדיקציע פאדערט, אויך ווען דאס פירט צו נעגאטיווע קאנסעקווענצן, למשל נישט שלאפן אדער נישט באטייליקן אין דער געזעלשאפט.
באקאנטע אדיקציעס זענען רייכערן, אלקאהאל און נארקאטיק, וואס זענען פיזיש, ווי אויך אזארטשפיל און אינטערנעץ-באניץ.
ביי פיזישע אדיקציעס קען דער מענטש ווערן קראנק ווען ער באקומט נישט וואס דער קערפער פאדערט. דער סובסטאנץ גייט אריין אינעם בלוט-שטראם און ווערט געפירט צום מוח, וואו ער שאפט א געפיל פון הנאה. מיט טייל נארקאטיק, ווי קאקאין און חאשיש, הייבט אן די אדיקציע נאך איין אדער צוויי מאל, און דער מענטש ווערט פארשקלאפט צו דעם.
אדיקציע קען אויך ווערן א פראבלעם ווען א מענטש דארף נעמען מעדיקאמענטן צו קאנטראלירן שמערצן, און מען ווערט אדיקטירט צום מעדיקאמענט.


text:
לוי
לוי איז דער דריטער זון פון יעקב און לאה. זיינע קינדער און אייניקלעך, שבט לוי, זענען די לוויים און כהנים.
לוי האט געהאט דריי זין: גרשון, קהת און מררי, וואס זענען אראפ קיין מצרים מיט אים.
לוי האט געלעבט 137 יאר (שמות ו טז).
אין ילקוט שמעוני אויף ספר שמות ווערט געברענגט דעם געבורטסטאג פון לוי ט"ז ניסן. אין פרקי דרבי אליעזר שטייט אז לוי איז געווען אלט 45 ווען יעקב איז אראפ מיט זיינע קינדער קיין מצרים, און ער האט געלעבט אין מצרים 92 יאר. לויט סדר עולם רבה, איז לוי געבליבן לעבן דער לעצטער פון די אלע ברידער.


text:
ביאטעכנאלאגיע
ביאטעכנאלאגיע איז א טעכנאלאגיע וואס ניצט אויס לעבעדיגע ארגאניזמען. ביאטעכנאלאגיע ווערט געניצט אין לאנדווירטשאפט, עסן וויסנשאפט און מעדיצין. אין ביאטעכנאלאגיע ווערן לעבעדיגע ארגאניזמען געניצט ניצלעכע כעמיקאלן און פראדוקטן.
כאטש מען ניצט דעם טערמין ביאטעכנאלאגיע פאר נייע פראצעסן וואס מען האט ערפינדן אין דעם 20סטן יארהונדערט, אין אמת'ן האט מען שוין געניצט ביאטעכנאלאגיע שוין פון אוראלטע צייטן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוין אין דער תקופה פונעם תנ"ך האט מען אויסגעניצט ביאלאגישע פראצעסן פארן מענטשהייט. למשל, באקן ברויט (וואס ניצט דעם קארבאן דיאקסייד פון די הייוון), מאכן קעז, וויין, ביר און עסיג, און באארבעטן די פיברעס פון פלאקס און זיידן.


text:
דעמאקראטיע
דעמאקראטיע איז אַ גריכיש ווארט וואס מיינט דעם פֿאָלקס מאַכט. אין די פאליטיק איז דאס א פאליטישע אידיאל באגריף און גאנג, איר געדאנק איז צו ערלויבן יעדן בירגער א טייל נעמען אין דער פירונג פון זיין רעגירונג און אז אלע געזעצן זענען פאר שיצן די אינידווידאולע פרייהייטן, וואס מען קען נישט קיינעם גארנישט באגרעניצן נאר אין צוזאמענהאנג מיט די אייגענע זיכערהייט. ֿ אין א רעפרעזענטאטיווער דעמאקראטיע האלט מען וואלן פון צייט צו צייט, און די בירגער קלויב אויס ווער זאל זיי רעפרעזענטירן. די רעפרעזאנטאטיוון פירן דאס לאנד (אדער די ארגאניזאציע) ביז די נעקסטע וואלן.
דער טערמין שטאמט פון אוראלט גריכיש δnuokpatίa (דעמאקראטיע) "הערשאפט פון לײַט",א ווארט אויסגעשאפן פון δῆuoς (דעמאס) "לײַט" און kpάtoς (קראַטאס) "מאַכט" אדער "הערשאפט" אינעם 5טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג צו באדייטן די פאליטישע סיסטעמען וואס האבן עקזיסטירט דעמאלסט אין גריכישע שטאטס שטאַטן, מערקווערדיק צווישן זיי אטען; דער טערמין איז אנטקעגנדיק פון ἀpισtokpatίa (אַריסטאקראַטיע) "הערשאפט פון די פני"." כאטש די דעפיניציעס זענען נישט מיטשטימיק, פראקטיש איז נישט אלעמאל געווען א קלארע אונטערשייד.[1] די פאליטישע סיסטעם פון אלט אטען, צום ביישפיל, האט געגעבן דעמאקראטישע בירגערשאפט צו אן עליט-קלאס פון פרייע מענער, און האט אויסגעשפארט שקלאפן און פרויען פון באטייליקן אינעם פאליטישן פראצעס.
דעמאקראטיע איז אנדערש פון מאנארכיע און דיקטאטור, ווען נאר איין מענטש האלט די קראפט, און אליגארכיע, אין וואס א קליינע גרופע מענטשן האלטן די קראפט.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1215 האט דער מלך פון ענגלאנד אונטערגעשריבן די מאגנא קארטא, וואס האט אויפגעשטעלט א פארזאמלונג פון באראנען, דער פארלאמענט פון ענגלאנד. דער פארלאמענט האט פארמאגט רעכטן וואס האבן באגרענעצט די קראפט פונעם מלך, אנדערש ווי אנדערע לענדער וואו דער מלך האט געהערשט אליין.
אין די ערשטע יארן פונעם פארלאמענט, האבן נאר באראנען געהאט א דעה, אבער דורכאויס די יארן האבן געמערט די צאל מענטשן מיט א רעכט צו וויילן דעלעגאטן אינעם פארלאמענט.
ווען ענגלישע בירגער האבן אימיגרירט אין אמעריקע אין די 1600ער יארן האבן זיי אויפגעשטעלט א דעמאקראטיע וואו די בירגער האבן געהאט די רעכט צו וויילן די דעלעגאטן.
די יסודות פון דעמאקראטיע ביי א רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בירגער אנטיילונג - לאזן די בירגער אויסקלייבן די פירערס פון דער רעגירונג דורך וואלן, און אנטייל נעמען אין די באשלוסן פון דער רעגירונג דורך נאציאנאלע אדער לאקאלע רעפערענדומס.
- אויטאריטעט צעטיילונג - צעטיילן די רעגירונגס-מאכט אין עטליכע צווייגן כדי איר באגרעניצן צו די דעמאקראטישע אינטערעסן און איינבייגן די רעגירונג צו די געזעצן פון דעם געריכט גלייך ווי יעדער בירגער. דער געווענליכע צעטיילונג איז אויף עקזעקוטיווע, יורידישע, און לעגיסלאטיווע צווייגן.
- ליבעראליזם - לאזן דעם בירגער וואקסן און זיך אנטוויקלען עקאנאמיש. (ליבעראל אין לעבנסשטייגער אלס נאטורליכע רעכטונגען - ערלויבן פאר די בירגער פולע פרייהייט אומווענדן זייער פאליטישע, רעליגיעזע, ראסיסטישע, אדער סעקסואליסטישע נייגונגען. אין דעם איז אריינגערעכנט מענטשן-רעכט, פרייהייט פון רעליגיע, ערלויבעניש צו רעדן אדער ארויסגעבן א מיינונג.)
- סאציאל דעמאקראטיע - א סאציאליסטישע מעטאד צו העלפן די שוואכע מענטשן צו זיך אנטוויקלען.
- גלייכרעכטיגייט - נישט דיסקרימינירן צווישן פארשידענע סארטן מענטשן.
- פלארעליזם - געבן פרייהייט פאר יעדן בירגער צו האלטן אייגענע מיינונגען, און לאזן די בירגער זיך צונויפנעמען מיט אייגענע מיינונגען.
נאטירלעכע רעכטונגען און סאציאלישע רעכטונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די הויפט יסודות אין דעמאקראטיע איז געבן "נאטירלעכע רעכטונגען" פאר יעדן מענטש, ווי: רעכט צו לעבן, רעכט צו פרייהייט (פרייהייט: האבן אייגענע מיינונגען, זיין רעליגיע אדער סעקולערע, ארבעטן, זיך וואנדן אומעטום אין לאנד אדער אין אויסלאנד אד"ג), רעכט צו פארמאגן פארמעגן, רעכט צו זיין גלייכרעכטיק, רעכט צו האבן רעספעקט, רעכט צו האבן פריוואטקייט, רעכט צו האבן א גוטער נאמען בקיצור, רעכט צו זיין א "מענטש".
דעמאקראטיע האט אויך א געשטעל צו געבן "סאציאלאגישע רעכטונגען" ווי געזונטהייט, א פלאץ צו וווינען, שטיצן ארבעטלאסיקע, עלטערערע מענטשן, אלמנות אא"וו. די יסודות זיינען נישט אייניק ביי אלע רעגירונגען, די ליבעראליסטישע געדאנק זאגט אז די רעגירונג דארף היטן די פרייהייט פון יעדן מענטש און ווי װײניקער זיך מישן צו העלפן סאציאלאגיש אויפֿן חשבון פון פאדערן שטייער פון דער אלגעמיינער בירגער. אבער די סאציאל דעמאקראטישע געדאנק האלטן אז סאציאלאגישע רעכטונגען איז אזוי ווי נאטירלעכע רעכטונגען, און די מדינה דארף שנארן פון די בירגער כדי צו העלפן די שוואכערע מענטשן.
א ליבעראלישע רעגירונג (ווי אמעריקע) וועט פאדערן ווייניקער שטייער פון די בירגער און ווייניקער העלפן די שוואכע (זיי וועלן העלפן בעיקר צו נאטירלעכע רעכטונגען און נישט צו סאציאלאגישע רעכטונגען), און א סאציאל דעמאקראטישע רעגירונג (ווי מדינת ישראל) וועלן פאדערן הויכע שטייער פון די בירגער כדי צו העלפן די שוואכע.
פאלקס רעכטונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזעלכע גרופעס וואס האבן אן אייגענעם שניט און נאציאנאליזם, ווי רעליגיע א.ד.ג. פאדערן זייערע רעכטונגען פון דער רעגירונג צו היטן זייער מסורת, אויך לגבי דעם דיסקוטירן זיך די ליבעראלישע צוגאנג מיט די אלגעמיינע דעמאקראטישע צוגאנג. לויט די ליבעראלישע צוגאנג (ווי אין אמעריקע) דארף נישט די רעגירונג שטיצן די קליינע פעלקער/גרופעס אין זייער מדינה. און לויט די אנדערע צוגאנג (ווי אין מדינת ישראל), דארף די רעגירונג זארגן פאר די קליינע גרופעס. ווי צ.ב.ש. לאזט די מדינה א זעלבסטשטענדיגע חינוך, און צומאלן אויך א זעלבשטענדיגע הערשאפט פאר דער גרופע אין א געאגראפישער טעריטאריע.
אנדערע סארטן רעגירונג הערשאפט זיינען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אויטאקראטיע - די הערשאפט ווערט געפירט דורך א יחיד אדער עטליכע יחידים, און עס איז נישט דא קיין שום פרייהייט פאר די אלגעמיינע בירגער אנטייל צו נעמען אין די באשלוסן פון דער רעגירונג. ביישפילן זענען קאמוניסטישע, פאשיסטישע, און דיקטאטרישע רעגירונגען.
- מאנארכיע - א הערשאפט וואס ווערט געפירט דורך א קעניגליכן פאמיליע, געקליבן דורך שטאמבוים. א קאנסטיטוציענאלע מאנארכיע קען זיך אויך פירן ווי א דעמאקראטיע.
- טעאקראטיע - א רעליגיע הערשאפט וואס ווערט געפירט דורך די רעליגיעזע און גייסטלעכע פירער, ווי צ.ב.ש. איראן, און די טאליבאנער אין אפגאניסטאן.
דעמאקראטיע אין דער תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער תורה שטייט אז ווען משה רבינו האט פארגעלייגט די תורה-געזעצן פאר די יידן, האט ער פריער גענומען זייער הסכמה דערפון, אזוי ווי עס שטייט (שמות כ"ד ג'): וַיָּבֹא מֹשֶׁה, וַיְסַפֵּר לָעָם אֵת כָּל-דִּבְרֵי יְהוָה, וְאֵת, כָּל-הַמִּשְׁפָּטִים; וַיַּעַן כָּל-הָעָם קוֹל אֶחָד, וַיֹּאמְרוּ, כָּל-הַדְּבָרִים אֲשֶׁר-דִּבֶּר יְהוָה, נַעֲשֶׂה... וְנִשְׁמָע.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Wilson, N. G. (2006). Encyclopedia of ancient Greece. New York: Routledge. p. 511. ISBN 0-415-97334-1.
װעבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אב
אב איז דער פינפטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן[1] (און דער עלפטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי[2]).
אינהאַלט
קביעות - קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז אב שטענדיג א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג.[3]
ראש חודש אב איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון אב, וויבאלד תמוז איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג. (דאס יאר ווען די יידן האבן געשיקט שפיאנירן (שילוח מרגלים) ארץ ישראל האט מען פארברייטערט דעם חודש תמוז און ראש חודש אב איז געווען צוויי טעג.[4])
דער ערשטער טאג פון חודש אב קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ד ו ז) מאנטיק, מיטוואך, פרייטיק, שבת.[5]
אין די צייטן ווען בית דין האט מקדש געווען דעם חודש האבן זיי געקענט - אויב בית דין האט עס געפינען נויטיג - פארקערצען דעם חודש (חסר) אויף ניין און צוואנציג טעג.
אין דער משנה לערנט מען[6] אז אב איז איינס פון די זעקס חדשים וואס בית דין האט געשיקט שלוחים צו די ווייטע ערטער פון ירושלים, באקאנט מאכן וועלכן טאג זיי האבן מקדש געווען ראש חודש אב, וועגן דעם קומענדיגן פאסט טאג פון תשעה באב.
דער נאמען פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ספר גט פשוט[7] שרייבט, דער מנהג איז צו שרייבן אין כתובות, וועקסלען און בריוון דעם נאמען פון חודש מנחם אנטשטאט אב, ס'איז אבער דא וואס שרייבן ביידע צוזאמען מנחם אב. ביי די אשכנזישע געגענטן געפינט מען נישט מען זאל שרייבן מנחם אליין, אויב מען האט אזוי געשריבן אין א גט איז דא וואס ווילן זאגן אז דער גט איז נישט גילטיג (פסול).[8]
דער אינהאלט פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צירוף פון חודש אב גייט ארויס פון דער פסוק הנה יד ד' הוי"ה במקנך[9] (שמות ט. ג.).
דער מזל פון אב ווערט אנגערופן אריה.[10]
הלכות אין מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
"משנכנס אב ממעטין בשמחה",[11] ווען ס'הייבט אָן חודש אב דארף מען זיך צוריקהאלטן פון פרייליכקייטן, וויבאלד אין דעם חודש איז דער ערשטער און צווייטער בית המקדש פארניכטערט (חרוב) געווארן,[12] דערפאר זאגט די גמרא ווען א ייד האט א געריכט מיט א גוי זאל ער דאס אפשטיפען אויף שפעטער, (ס'איז פארהאן וואס האלטן א גאנצן חודש,[13] און אנדערע האלטן נאר ביז נאך תשעה באב,[14]) ווייל אין דעם חודש איז דער מזל נישט קיין גוטער פאר יידן.[15]
די ערשטע ניין טעג פונעם חודש ביז תשעה באב האט זיינע ספעציפעשע הלכות און אנבאלאנג מיט הייראטן, שערן, וואשן וועש, זיך וואשן און נאך.
ט"ו אב האט זיינע ספעציפעשע הלכות.
פון ט"ו אב, פון ווען די נעכט הייבן אן לענגער צו ווערן, זאגן די חז"ל[16] דארף מען צולייגן פון דער נאכט צו דעם טאג אויף צו לערנען תורה, מען מוז זיך אויפהייבן פארטאג לערנען תורה.[17]
ספעציעלע טעג פון חודש אין חז"ל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראש חודש אב איז די יארצייט פון אהרן הכהן, און אזעלכע פאסטן אין איר דערוועגן.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ר"ה ז' ע"א
- ↑ ר"ה ב' ע"א
- ↑ רמב"ם קידוש החודש פ"ה ה"ד ה"ה
- ↑ פסחים ע"ז ע"א
- ↑ או"ח תכ"ח ב'
- ↑ ר"ה י"ח ע"א
- ↑ סי' קכ"ו
- ↑ ערוך השלחן שם
- ↑ משנת חכמים תמוז אב פ"ב א
- ↑ ספר יצירה פ"ה
- ↑ תענית כ"ו ב'
- ↑ משנה שם
- ↑ מג"א תקנ"א
- ↑ קרבן נתנאל תענית כ"ט ב'
- ↑ תענית כ"ט ב'
- ↑ בבא בתרא קכ"א ב'
- ↑ ב"ח און מג"א סי' רל"ח


text:
אוניווערסיטעט פון סאלאמאנקע
דער אוניווערסיטעט פון סאַלאַמאַנקע (שפאניש: Universidad de Salamanca) איז דער צווייטער אוניווערסיטעט געגרינדעט אין שפאניע (דער ערשטער איז מער נישט דא) און איינער פון די עלטסטע אין אייראפע. ער איז געגרינדער געווארן דורכן מלך אלפאנסא דער ניינטער אין 1218. דער אוניווערסיטעט געפינט זיך אין דער שטאט סאלאמאנקע, מערב פון מאדריד.
אין דער 16טן יארהונדערט האט דער אוניווערסיטעט זיך באשעפטיקט מיט די פראבלעמען מיטן קאלענדאר, און זיי האבן פארגעשטעלט דעם נייעם קאלענדאר וואס דער פויבסט גרעגארי האט אויפגענומען.
דער אוניווערסיטעט איז היינט א חשובער צענטער פאר דער שטודיע פון הומאניסטיק.


text:
בני נח
בני נח (ווערן גערופן אויך חסידי אומות העולם), זיינען גויים וואס היטן די זיבן מצוות בני נח. (די זיבן מצוות זיינען: דינין, ברכת השם, עבודה זרה, גילוי עריות, שפיכות דמים, גזל און אבר מן החי (סנהדרין נו) )
לויטן רמב"ם (אין משנה תורה, הלכות מלכים ט, א) הייסן זיי "בני נח" נאר אויב זיי זיינען זעלבסטבאוווסטיק און זיינען מקיים די זיבן מצוות אלס א פארבאט פון דער יידישער תורה און נאר דאן האבן זיי א חלק לעולם הבא, אבער אויב זיי טוהען דאס מיט זייער אייגענע פארשטאנד, הייסן זיי נאר "חכמי אומות העולם". אויך פסקנט דער רמב"ם אז א גוי וואס היט נישט די זיבן מצוות בני נח, און ער איז אונטער א יידישער מאכט, דארף מען אים שטראפן מיט טויט.
היינט זיינען דא עטלעכע מיסיאנערישע ארגאניזאציעס וואס פארשפרייטן די זיבן מצוות און מאכן זיי באוווּסט פאר די גוים. איינע פון די גרויסע פארשפרייטערס איז געווען ר' מנחם מענדל שניאורסאהן, ליובאוויטשער רבי. אויך היינט זיינען זיינע חסידים ממשיך צו פארשפרייטן אין דער וועלט די זיבן מצוות.
חסידי אומות העולם פון דער צווייטער וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – חסידי אומות העולם
אין די מאדערנע וועלט רופט מען "חסידי אומות העולם" פאר אזעלכע גוים וואס האבן געהאלפן די יידן ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, ביי דעם חורבן, ווען טויזנטער גוים וואס האבן באהאלטן אידן און זיי געראטעוועט פון טויט איינשטעלנדיג דערביי זייער אייגן לעבן. די ישראלישע ארגאניזציע "יד ושם" האט אן עקסטערן אפטיילונג פאר די "חסידי אומות העולם" צו געבן אן אפדענק און אנערקענונג פאר די מענטשן.


text:
2005/Donate/yi
This page is from a previous fundraiser and is kept for historical interest, but your generous support is welcome all year round.
Afrikaans · Alemannisch · العربية · asturianu · azərbaycanca · Boarisch · бeлapyckaя (TapaшkeBiцa) · бълrapckи · বাংলা · বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী · brezhoneg · bosanski · català · Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ · čeština · Cymraeg · dansk · Deutsch · dolnoserbski · Eλλnvιkά · English · Esperanto · español · eesti · euskara · estremeñu · فارسی · suomi · Võro · français · Frysk · Gaeilge · galego · Gaelg · עברית · हिन्दी · hrvatski · hornjoserbsce · magyar · interlingua · Bahasa Indonesia · italiano · 日本語 · Basa Jawa · ქართული · ភាសាខ្មែរ · 한국어 · Ripoarisch · Latina · Lëtzebuergesch · lumbaart · ລາວ · lietuvių · Malagasy · MakeдoHckи · മലയാളം · मराठी · Bahasa Melayu · Malti · norsk bokmål · Nedersaksies · Nederlands · norsk nynorsk · occitan · Kapampangan · polski · Piemontèis · português · português do Brasil · Runa Simi · română · pycckий · sicilianu · srpskohrvatski / cpпckoxpBaTckи · සිංහල · slovenčina · slovenščina · cpпckи / srpski · Seeltersk · Basa Sunda · svenska · தமிழ் · ไทย · Tagalog · Türkçe · ykpaïHcbka · اردو · oʻzbekcha · vèneto · Tiếng Việt · walon · ייִדיש · 粵語 · 文言 · 中文(简体) · 中文(繁體)
דאס איז וואס מיר טוען.
און מיר ברויכן אייער הילף.
וויקימעדיע פאונדאוציע איז א נאן - פראפיט ארגענאזאציע אן קיין ציל פון מאכן געלט נאר בלויז מיטן אגענדע פון צושטעלן דעת פאר יעדן מענטש אויף די וועלט, זיי דערגרייכן דעם ציל דורך צושטעלן סערווערס און טעכנישע הילף פאר פרויעקטן וואס געבן זיך אפ מיט (צווישן זיי וויקיפעדיע, וויקיביבליאטעק, וויקיווערטערבוך.) פארשפרייטן און באשאפן פרייער אינהאלט.
וויאזוי וועט אייער נדבה העלפן וויקימעדיע?
וויבאלד מיר פלאנירן נישט אז עדווערטייזמענט זאל זיין א טייל פון אונז אויפהאלטן קיינמאל, און וויבאלד מיר פלאנען נישט צו בעטן געלט פון די שרייבערס דא פארן שרייבן, אדער פון די ליינער דא פאר זייער ליינען די אינהאלט וואס זיי זוכן, זענען מיר אנגעוויזן און אנגעוואנדען אויף אייער נדבה כדי מיר זאלן קענען אנהאלטן די דאזיגע ארבייט.
אונזער פרעצעדענטלאזער וואוקס פון טראפיק און אינהאלט פארלאנגט זיך נאכאנאנדיגע הארדוועיר אפדעיטס כדי צו פארמיידען אוטעזשעס און נישט חלילה אויפן חשבון פון די באנוצער. און די דאזיגע הוצאות ווערן אריינגערעכנט, בענדוויט קאסט, דאומעין נעמען פאר די כסדרדיגע וואוקס פון נאך וועב סייטס, פלאץ פאר סטארעזש און פאר די סערווערס, די הוצאות פון נייע סאפטוועיר אנטוויקולינג אויפגאבעס, טערוועל הוצאות.
די וויקימידיע פאונדאוציע נויטיגט זיך אויך אין געלט אינעם פיאנערישען ציל צו אויפקומען מיט נייע וועגן און מעטאדען וויאזוי צו פארשפרייטן און פארבעסערן די אידיאל פון בשותפות'דיגער בוי און שאפונג פון אינפארמאציע, אז יעדער איינער קען האבן און זאל האבן א חלק און דעם זאמעלונג פון דעת ותבונה אויף די וועלט. בנוסף צו דעם וואס דער פאונדאוציע איז עוסק צו פארשפרייטען די דעת צווישן ארימע ציוויליזאציעס וואס האבן נישט די נויטיגקייטן און כלים זיך אליין אויסצולערנען, זיי צו לערנען די וויסענשאפט דורך זיי געבן אינטערנעט צוטריט. פאר מער אינפארמאציע איבער די פעולות פאנדאוציע.
מעטאדען וויאזוי זיך צו ביישטייערן אייער נדבה
נדבות זענען טעקס דידאקטעבל אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
פאר א נדבה אויפן אינטערנעט
מען קען געבן א נדבה דורך wikipedia.org&no_note=1&tax=0 PayPal און אויך דורך די פארעם פון לינקס. ביטע אויספילן די סומע, אויסוועלן די געלט לויט אייער מדינה, אריינשרייבן א מודעה וואס יעדער איינער זאל קענען ליינען (אפציאנאל), אויסוועלען אויב איר ווילט אייער נאמען זאל ערשיינען פאר אלעמען צו זעהן. און דרוקן "באשטייערט זיך איצט!". און "Secure Checkout".
נדבות דורך די פאסט
עס איז אין אייער מעגליכקייט צו שיקן נדבות צום הויפט אפיס פון וויקימעדיע. אין פאל אויב איר שיקט געלט פון אינדערויסן פון אמעריקע, ביטע נעמט אין באטראכט אז איינצוטוישען די געלט צום דאלער, אדער אייער טשעק צו געלט קען אפקאסטען ביז 50$. דעריבער, ביטע נישט שיקן קיין געלט דורך די פאסט אדער פרעמדע דערויסענדיגע טשעקס פון אויסער אמעריקע. ווייל די פרייז דאס איינטוישן איז גאר גרויס. א ייש"כ
די אדרעס צו שיקן אייער נדבה:
.Wikimedia Foundation Inc 200 2nd Ave S, #358 St. Petersburg, FL 33701
נאך א וועג וויאזוי צו ביישטייערן
מען קען איינקויפן וויקימעדיע פרודוקטען אין Café Press. אויף יעדע סיעל, באקומט וויקימעדיע 5$.
זעהט אויך
- 2005 (אויף ענגליש שפראך.)


text:
קלאסישע מוזיק
קלאסישע מוזיק איז דער באגריף פון מוזיקאלישע ווערק לויטן סטיל פון די אייראפעישע קולטור פון די לעצטע 300 יאר. וועלכעס באשטייט פון מערערע פעלער אדער מאוומענטס, וועלכע הארמאנירן אוועק-און צוזאמען אין א קאמבינאציע פון מערערע אינסטרומענטן, פידלען, פייפער, טשעלא, הארפן און די פרענטש הארן, ווינט אינסטרומענטן און סטרונע אינסטרומענטן.
די קלאסישע מוזיק פעריאדע איז צעטיילט לויט די יארן. די קלאסישע מוזיק איז געגרינדט פון קריסטלעכע קירך מוזיק פון דעם מיטל אלטער און רענעסאנס פעריאָדעס אָבער, ווען מוזיק געווארן וועלטלעך, איז די קלאסישע מוזיק געבוירן געווארן. די מוזיק אין די פעריאדעס איז געוואן וואקאליש, אן אינסטרומענטן. די סעקולערע מוזיק אבער האט מען געזינגען צוזאמען מיט אינסטרומענטן.
די גרעסטע קאמפאזיטארן פון דער רענעסאנס פעריאדע זענען דזיאוואני דא פאלעסטרינא, ארלאנדא די לאסא און וויליאם בירד.
אין די אנהייב 17טן צו דער מיטל 18טן יארהונדערט האט זיך אנגעהויבן די באראק פעריאדע, ווי יאהאן זעבאסטיאן באך, געארג פרידריך הענדל, אנטאניא וויוואלדי און נאך. דאס איז די פעריאדע פונעם ארקעסטער, ווי מען פארשטייט אים היינט. אויך איז די אפערע געבוירן אין דער פעריאדע.
אנהייבן דעם מיטל 18טן יארהונדערט איז געווען די קלאסישע פעריאדע, ווי מאצארט, בעטהאווען, יאזעף היידן, סטעמיץ, קארל מאריע וואן וועבער און נאך.
ענדע 18טן און אנהייב דעם 19טן יארהונדערט איז געווארן די ראמאנטישע פעריאדע, מיט דער ערשיינונג פון די בארימטע קאמפאזיטארן ווי בערליאז, ליסט, שאפען, מענדעלסאן, טשייקאווסקי, דווארזשאק, פראנץ שובערט און נאך.
שפעטער אין דער ענדע 19טן יארהונדערט און אנהייב דעם 20טן יאר הונדערט איז געבוירן די קאנטעמפערערי פעריאדע מיט די קאמפאזיטארן ווי גוסטאוו מאלער, סערגעי ראכמאנינאוו, און נאך.
טייל שטיקלעך פון קלאסישער מוזיק זענען געווארן גאנץ פאפולער. למשל, די געזאנג נעסון דארמא פון דזיאקאמא פוטשיניס אפערע טוראנדא, וואס דריי באוואוסטע טענארן האבן זי געזונגען: לוטשיאנא פאוואראטי, פלאסידא דאמינגא און האזע קארעראס.


text:
האיטי
האַיִטי איז אַ לאַנד אין קאַראַאיבישן ים, אױף דער מערבֿ זײַט פֿון אינדזל היספּאַניִאָלאַ. אין האַיִטי רעדט מען האַיטיאנער קרעאָל און פֿראַנצױזיש.
האיטי איז א יחיד-במינו פאר א פאר סיבות. ווען עס איז געווארן זעלבשטענדיק אין 1804, איז עס געווען דאס איינציגע זעלבשטענדיקע לאנד אין לאטיין-אמעריקע און דעם קאַראַאיבישן ים, דאס איינציגע לאנד אין דער וועלט צו ווערן אויפגעשטעלט דורך א שקלאפן-רעוואלט, און די צווייטע רעפובליק אין די אמעריקעס.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קריסטאפער קאלאמבוס האט געלאנדט אין דעם לאנד וואס איז היינט האיטי דעם 5טן דעצעמבער 1492, און האט געפאדערט דעם אינדזל פאר שפאניע. קאלאמבוס האט איבערגעלאזט 39 מענער בלייבן אויפן אינדזל, און האט דעמאלט אויפגעשטעלט דעם יישוב לא נאווידאד.
אלס אריינגאנג צו די אמעריקעס, איז דער אינדזל היספאניאלא געווארן א מקום-מקלט פאר פיראטן אין די פריִיִקע יארן פון קאלאניאליזם. פראנצויזישע פיראטן זענען זיך באזעצט אין דער מערב'דיגער העלפט פון אינדזל, און האבן שפעטער געפלאנצט טאבאק דארט מיט הצלחה. די הצלחה האט פאראינטערעסירט אנדערע פראנצויזישע משפחות צו קומען, און ביים סוף האבן זיי געמאכט א נייעם פראנצויזישן יישוב. שפעטער, ווען די אייראפאישע לענדער האבן באשלאסן צו וועמען גייט וועלכע לאנד אין די אמעריקעס, האבן פראנקרייך און שפאניע געטיילט דעם אינדזל צווישן זיך. די מערב-זייט פון אינדזל איז אפיציעל געווארן פראנצויזיש.
פראנקרייך האט געקראגן דאס מערב'דיגע דריטל פון היספאניאלא און האט עס געגעבן א נאמען "סט דאמינג". די פראנצויזער האבן דען אריינגעבראכט טויזנטער שקלאפן פון אפריקע, על-מנת צו אנטוויקלען דעם אינדזל'ס צוקער עקאנאמיע. די פארנצויזער זענען באלט געווארן דאך פאל ווייניק פון אלע די אפריקאנישע שקלאפן וואס זיי האבן געבראכט, מיט בלויז איין ווייסער פאר יעדע צען אפריקאנער אויפן אינדזל.
סט דאמינג איז געווען געוואוסט אלס איינער פון די שלעכטסטע קאלאניעס פאר שקלאפן. א דריטל פון די שקלאפן זענען געשטארבן אין די ערשטע פאר יארן פון זיין דארט, א סאך פון קרענקען. אבער משאין-כן פאר מענטשן געבוירן געווארן פון אן אפריקאנישער מוטער און א פראנצויזישן פאטער. די האלב-אפריקאנישע מענטשן האבן געהאט מער רעכטן און אפט זענען געלאזט געווארן פריי. די פארמישטער זענען אויך געווארן זיירער אייגענער סארט אין דער געזעלשאפט. זיי האבן געקענט גיין קיין פאריז שטודירן און אנטיילנעמען אין מיליטער. זיי האבן אפט געארבעט אלס האנט-ווערקערס אדער סוחרים, און האבן אנגעהויבן צו פארמאגן קרקע. צאל האט אפילו פארמאגט אייגענע שקלאפן.


text:
1981
1981 איז דאס 81סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1981 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דעם 1טן יאנואר - גריכנלאנד ווערט א מיטגליד אין דער אייראפעאישער געמיינדע (היינט דער אייראפעישער פארבאנד)
- 27סטן אפריל - זיראקס פארק לאבאריאטארעס ווייזן דעם קאמפיוטער מויז
- 10טן מיי - פראנסוא מיטעראן דערוויילט דער ערשטער סאציאליסטישער פרעזידענט פון פראנקרייך
- 15טן סעפטעמבער - וואנואטו ווערט א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער
- 14טן אקטאבער - כאסני מובאראק געוויילט פרעזידענט פון עגיפטן


text:
ח
ח' (חית) איז דער אכטער אות פון אלף בית.
אין לשון קודש איז ח' איינער פון די פיר אותיות וואס מ'רעדט אויס פונעם האלדז: א', ה', ח' און ע'. אשכנזישע יידן רעדן אויס דעם ח' היינט ווי א כ', אבער ספרדישע יידן האבן נאך די מסורה ארויסרעדן דעם ח' פונעם האלדז, בפרט תימנישע יידן. דער אות ח' נעמט נישט קיין דגש.
ווען א חית איז דער לעצטער אות פון א ווארט
אין יידיש טרעפט מען דעם ח' מערסטנס אין ווערטער פון לשון קודש, און מען רעדט אים אויס גענוי ווי א כ'.
אין גימטריא ח = 8.
פארשטעלונג פון אות ח'[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אות ח' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
דער קאד 05D7 רעפרעזענטירט ח' אין יוניקאד.
איז די פארשטעלונג פונעם אות ח' אין ברייל.
דער פעניקישער חית זעט אויס אזוי:


text:
אדמיראל
אדמיראל, איז א הויכראנגיקע אפיציר אין ים פלאט, און אין עטליכע ארמייען די קאמאנדיר פון ים פלאט, די ראנג גלייך צו אדמיראל, אין געהעריקע אינפאנטרי קרעפטן, איז גענעראל.
ווי עס שיינט, שטאמט די ווארט פון אראביש, וואס ביי דער קרייצצוג, האט דער ווארט זיך אריבערגעכאפט צו די קריסטן, אויף אראביש איז דאס ווארט אמיר על באכאר (פרינץ פון ים), וואס נאכן אריבערגיין א לאטיינישע טויש, איז עס מיט די צייט געווארן אדמיראל.
אדמיראל האט באצייכענט דער קאמאנדיר, ווען די פלאט האט זיך פארברייטערט, האבן די מיליטערן וואס באנוצן זיך מיטן ראנג, צוגעלייגט נאך אונטערראנגן, ווי אדמיראל גענעראל, אדער גרויס אדמיראל.
אין די ים פלאט, פון דער אמעריקאנער ארמיי, איז געווען נאר איין אדמיראל, קאמאנדיר פון גאנצן ים פלאט. נאך זיין טויט, האט קיינער מער נישט באקומען אזא ראנג, אין אמעריקע.


text:
משה ארענס
משה ארענס (געבוירן 27סטן דעצעמבער 1925, קאוונע, ליטע) איז געווען ישראל אמבאסאדאר אין די פאראייניקטע שטאטן. א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי אוון א מיניסטער אין עטליכע רעגירונגען. פון פאך אויס איז ער אן עראפלאן אינזשעניר.
ארענס איז געבוירן אין קאוונע דעם 27סטן דעצעמבער 1925, און אין יאר 1939, האט זיין פאמיליע זיך אריבערגעצויגן קיין ניו יארק. ער האט געדינט אין דער אמעריקאנער ארמיי, ביי דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה, און אין 1948 האט ער געמאכט עליה, און געקומען וווינען אין ישראל.
ארענס איז אריין אין כנסת אין יאר 1973, וואו ער האט געדינט אין פארשיידענע פאזיציעס. אין 1983, ווען אריק שרון איז געפונען געווארן פאראנטווארטליך אין די סאברא און שאטילא מאסן מארד, דורכאויס די ערשטע לבנון מלחמה און איז אויפגעזאגט געווארן. האט מנחם בעגין אויפגענומען ארענס אלס זיכערהייטס מיניסטער, א פאסטן וואס ער האט אנגעהאלטן אויך אונטער יצחק שמיר.
נאכן "שמוציקע פרווו" פון שמעון פערעס, ווען די עבודה איז ארויסגעווארפן געווארן פון דער קאאליציע, איז ער ווידעראמאל געווארן א מיניסטער, דאס מאל אויסערן מיניסטער. ווען שמיר האט פארלוירן די וואלן אין 1992, האט ער דערקלערט אז ער טרעט ארויס פון פאליטיק, אבער ער האט זיך אומגעקערט, און האט געדינט נאכאמאל אלס זיכערהייטס מיניסטער, אונטער בנימין נתניהוס ערשטע קאדענציע, נאכן איבערנעמען יצחק מרדכי.
ער ווערט פארעכנט אלס רעכטער, ער האט אטאקירט שרון, קודם פארן נישט ענטפערן קעגן די פאלעסטינער טעראריזם, אנהייב פון על אקצא אינטיפאדע, שפעטער פארן ריקצוג פלאן פון עזה שטרייף.
אין יאר 2003 האט ער ארויסגעטרעטן פון פאליטיק. ער פארנעמט זיך היינט מיט פארשונגען, ווי אויך פארעפנטליכט ער ארטיקלען פון צייט צו צייט, אין הָאָרץ.
ער האט ארויסגעגעבן א בוך "דגלים מעל הגטו" (פענער איבער דער געטא), וואו ער פארשט די אקטיוויטעטן פון דער יידישער מיליטערישער פאראייניקונג אין דער ווארשעווער געטא, און זייער ראלע אין די געטא אויפשטאנד.


text:
חיים קאניעווסקי
הרב שמריהו יוסף חיים קאניעווסקי איז א ליטווישער רב ווערט פארעכנט אלס א גרויסער בקי אין הלכה. ער איז א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן געווארן ט"ו טבת ה'תרפ"ח אין פינסק, ליטא (דעמאלסט אין פוילן) צו זיין פאטער, רבי יעקב ישראל קאניעווסקי, דער סטייפלער גאון, און זיין מוטער, מרת פעשא מרים קארעליץ.
ער האט ער זיך ערווארבן א וועלטס היסטארישע זכרון פון יעדעס ענין אין דער גאנצער תורה.
ער האט חתונה געהאט מיט בת-שבע אסתר אלישיב, אן טאכטער פון הרב יוסף שלום אלישיב, ביז איר פטירה י"ז תשרי תשע"ב.
ער איז באקאנט אלס צדיק אויך, און מ'בענטשט זיך ביי אים. תלמידי חכמים פון דער גאנצער וועלט שרייבן זיך צו אים, ווי ער ענטפערט צוריק מיט זיין אייגענארטיגע שטייגער קורץ און שארף מיט מראה מקומות, נאכצוקוקן, אויך איז ער גרייט אגאנצן טאג ביי זיין גמרא, ווי מען שטייט אין ליין אים צו פרעגן אין לערנען.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע זין זענען:
- הרב אברהם ישעיהו
- הרב שלמה, ראש ישיבה פון תפארת ציון און קריית מלך אין בני ברק
- הרב יצחק שאול
זיינע איידעמעס:
- הרב שרגא שטיינמאן, זון פון הרב אהרן לייב שטיינמאן, ראש ישיבה אין ישיבת קהילות יעקב (די רביצין חנה שטיינמאן איז נפטר געווארן י"ג אלול תשע"ד)
- הרב זעליג בראווערמאן, ראש ישיבה פון דער סאדיגורער ישיבה
- הרב אלעזר דוד עפשטיין, ר"מ אין ישיבת כנסת יצחק חדרה
- הרב יהושע צביון
- הרב יצחק קאלאדעצקי


text:
ברוך מעזשביזשער
רבי ברוך מעזשביזשער זצ"ל (ה'תקי"ג - י"ח כסלו ה'תקע"ב) איז געווען אן אייניקל פונעם בעל שם טוב און דער ערשטער רבי צו פירן א הויף אין מעזשביזש נאכן בעל שם טוב.
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ברוך איז געבוירן אין מעזשביזש אין יאר ה'תקי"ג צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל אשכנזי[1] דער דייטשיל, און צו זיין מוטער מרת אדל די איינציקע טאכטער פון בעש"ט.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ברוך האט אויפגעוואקסן ביי זיין זיידן דעם בעש"ט. ער האט געלערנט ביים מעזריטשער מגיד, און נאכהער ביי רבי פינחס קאריצער. אין תק"ם (1780) האט מען אים אויפגענומען ווי אן אדמו"ר אין זיין פאטערס וואוינארט טאלטשין, וואו ער האט געפירט זיין הויף. אין תקמ"ח (1788) איז רבי ברוך אריבער קיין מעזשביזש, אבער אין די זומער חדשים פלעג ער זיין אין טולטשין. מנוחתו כבוד ליד סבו במז'יבוז'.
רבי ברוך פלעג נעמען פדיונות פון די חסידים פארן אויפהאלט פון זיין הויף. טייל פונעם געלט פלעג ער שיקן צו פארשטארקן דעם חסידישן יישוב אין ארץ ישראל.
רבי ברוך פלעג ליידן פון מרה שחורה; צוליב דעם האבן זיינע מקורבים געברענגט ר' הערשעלע אסטראפאלער צו זיין דער בדחן אין רבי ברוכס הויף.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ברוך איז נפטר געווארן י"ח כסלו ה'תקע"ב.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ברוך האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב טוביה קאטצקאש פון אסטראה. בזיווג שני האט ער געהייראט א טאכטער פון זיין פעטער הרב אהרן פון טיטיעוו. רבי ברוך האט איבער געלאזט דריי טעכטער:
- מרת אדל, די ווייב פון הרב יעקב פנחס אויערבאך, א זון פון הרב אברהם דוב פון כמעלניק.
- מרת חנה, די ווייב פון הרב יצחק דראהאביטשער, פון מעזשביזש.
- מרת רייזל, די ווייב פון הרב דוב פון טאלטשין, א זון פון הרב שלמה גאטליב, פון קארלין.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בוצינא דנהורא


text:
בריזבן
בריזבן איז די הויפטשטאט און מערסטע באפעלקערטע שטאָט פונעם אויסטראלישן שטאַט קווינסלאנד, און די דריטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין אויסטראליע, מיט אומגעפער צוויי מיליאן איינוואוינער.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריזבן געפינט זיך אין דרום-מזרח קווינסלאנד, אויף די ברעגן פונעם בריזבן טייך. די שטאט איז געבויט אויף עטלעכע בערג, ביז א הייך פון 300 מעטער.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין בריזבן זענען דא פאבריקן וואס ראפינירן נאפט, און פון פאבריצירן פאפיר און מעטאל.
צווילינג שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאלגנד זענען די צווילינג שטעט פון בריזבן:
- קאבע, יאפאן
- אקלאנד, ניו זילאנד
- שענזשען, כינע
- סמאראנג, אינדאנעזיע
- לאס וועגאס, נעוואדא, פאראייניגטע שטאטן
- קאושונג, טייוואן
- לאהאר, פאקיסטאן
- טעדזשן, דרום קארעע
- סאנט לואיס, מיזורי, פאראייניגטע שטאטן


text:
עוואלואציע
צי מיינט איר עוועלאציע?
דער ארטיקל איז געשטעלט צו פאראייניקן מיט אפשאצונג.
איר ווערט געבעטן אים פאַררעכטן.
עוואַלואציע אדער אפשאצונג איז די סיסטעמאטישע דעטערמינאציע פון זכות ווערט און וויכטיגקייט פון עפעס א זאך אדער א מענטש.
עוואַלואציע איז אפט באנוצט צו כאראקטעריזירן און שאצן סוביעקטן פון אינטערעסע אין א ברייטער ראנג פון מענטשליכע ענטערפרייסעס, אריינגערעכענט ארט, ביזנעס קאמפיוטער און רעגירונג, אדער נאן פראפיט ארגאניזאציעס, און אזוי ווייטער אלע סערוויס'עס פאר מענטשן און זייערע געברויכן.
עס איז אן אינפארמאטיווער אקט צו פאררעכטן און אויסשטעלן די ווערד און ווערט פון דער פראיעקט אדער פראדוקט.


text:
1878
1878 איז דאס 78סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1878 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן פעברואר - גריכנלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף דער אטאמאנישער אימפעריע
- 19טן פעברואר - דער פאנאגראף ווערט איינגעשריבן אלס פאטענט דורך טאמעס עדיסאן
- 3טן מערץ - בולגאריע ווערט זעלבשטענדיק פון דער אטאמאנישער אימפעריע
- 4טן יוני - די אטאמאנישע אימפעריע גיט נאך קיפראס פארן פאראייניגטן קעניגרייך
- 13טן יולי - דער קאנגרעס פון ברלין שענקט פולע זעלבשטענדיקייט צו סערביע
- 14טן אקטאבער - געגרינדעט פתח תקווה
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 8טן פעברואר - מארטין בובער, פארשער און דענקער (נפ' 1965)
- 22סטן יולי - יאנוש קורטשאק, שרייבער, דאקטער און יידישער מחנך (אומגעקומען 1942)
- 7טן סעפטעמבער - דער מעטראפאליט סטעפאן, א חסיד אומות עולם פאר זיין טייל אין ראטעווען די יידן פון בולגאריע (געש' 1957).
- 18טן דעצעמבער - יאזעף סטאלין, הערשער איבערן סאוועטן פארבאנד (געש' 1953)


text:
פילם
די קונסט פון פילם איז געבוירען געווארן אין 1895 ווען דער ערשטער פילם איז געווען באשאפן דורך די ברידער לומייער. זיי האבן געמאכט א פילם פון ים. (ביי דאס ערשטע פילם-באשטראל אין 1895 האט מען געזען ווי א באן פארט אריין אין א סטאנציע, מען דערציילט אז די באזוכער זיינען ארויסגעלאפן מיט שרעק פונעם זאַל ווען זיי האבן געזען ווי די באן דערנענטערט זיך צו זיי).
אין די קומענדיקע יארן איז די קונסט געווארן מער פארגעשריטן און מען האט געשאפן אסך פילמען פאר דער הנאה פונעם עולם. אין 1927 האבן די ווארנער ברידער ארויסגעגעבן דאס ערשטע רעדנדע פילם.
עס הייסט "דער דזשעז זינגער" און מען זעט דארט ווי יאסעלע ראזנבלאט זינגט א אידישן ניגון.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אלע אידישע פילמען נאציאנאל צענטער יידיש פילם
- א גוטע סייט צו האסטן קורצע ווידעא קליפס בחינם. יוטוב
- חרדים חסידים שמועסן אין יידיש איבער זייערע פארבאטענע מאווי בליקענישן. היימישע קרעטשעמע, זאל מען שרייבן דערוועגן?
- אלע פילמען און פראפייל'ס פון אלע אקטיארן. אינטערנעט מאָווי דאטע באזע


text:
לאנדאנער אונטערגרונט
דער לאנדאנער אונטערגרונט איז א באן סיסטעם וואס באדינט דעם גרעסטן טייל פון גרויסלאנדאן, ענגלאנד, און עטלעכע ארומיגע געגנטן. ער איז די עלצטע אונטערגרונטיקע באן סיסטעם אין דער וועלט. די ערשטע ליניע איז געווען די מעטראפאליטאנע באן (היינט איז דאס א טייל פון דער האמערסמיט און סיטי ליניע), וואס האט געעפנט 10 יאנואר 1863.[1] אין אמת'ן 55% פון דער נעצווערק איז איבער דער ערד. רוב מענטשן אין לאנדאן רופן אים "דער טיוב" ( Tube) ווייל די טיפע טונעלן זעען אויס ווי א רערל (אויף ענגליש tube).
דער אונטערגרונט האט 275 סטאנציעס און די ליניעס זענען לאנג אינגאנצן 408 ק"מ,[2] אזוי איז דאס די לענגסטע אונטערגרונטיקע באן אויף דער וועלט. אחוץ די היינטיגע סטאנציעס זענען אויך דא אסאך פארמאכטע סטאנציעס. אין 2005–2006 האבן 971 מיליאן פאסאזשירן געפארן, און אין 2006–2007 מער ווי א ביליאן. אין מערץ 2007 האט מען געמאלדן אז יעדן טאג זענען דא מער ווי דריי מיליאן פאסזאשירן (אויף ארבעטסטעג א דורכשניט פון 3.4 מיליאן).[3]
זייט 2003 איז דער אונטערגרונט א טייל פון טראנספארט פאר לאנדאן (TfL), דער פארוואלטער פון פילצאליקע טראנספארט פונקציעס אין לאנדאן, למשל די בארימטע רויטע טאפלדעקבוסן. פריער איז דער פארוואלטער געווען לאנדאן אונטערגרונט באגרענעצט, אן אונטערגעזעלשאפט פון לאנדאנער רעגיאנאלער טראנספארט.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער אפטייל פון דער מעטראפאליטאנער באן און פון דעם לאנדאנער אונטערגרונט איז געווען צווישן פאדינגטאן און פֿארינגדאן, די ערשטע אונטערגרונטיקע שטאטישע באן פאר פאסאזשירן אויף דער וועלט. די ערשטע פאסאזשירן זענען געפארן 10 יאנואר 1863.[1] 41,000 פאסאזשירן זענען געפארן יענעם טאג, מיט א באן יעדן 10 מינוט; ביז 1880 האט די פארברייטערטע "מעט" געפירט 40 מיליאן פאסאזשירן א יאר. נאכער האט מען געעפנט אנדערער ליניעס גאנץ גיך; אין 1884 איז דער "אינער קרייז" (היינט די קרייז ליניע) שוין געווען קאמפלעט.
אין אנהייב האט מען געגראבן די טונעלן דורך שנייד-און-דעק. די שיטה האט מען געניצט אויך פאר דער דיסטריקט ליניע, וועגן דעם האט געדארפט אראפרייסן אסאך הייזער צווישן פאדינגטאן און בייזוואטער.
שפעטער האט מען פארבעסערט די מעטאדן און מען האט געגראבן די שפעטערדיגע טונעלן פיל טיפער, וואס הייסט טיפער-ניווא טונעלירן.
טראנספארט פאר לאנדאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינפראסטרוקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ליניעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אונטערגרונט האט 11 ליניעס. ביז 2007 איז געווען נאך א צוועלפֿטע ליניע, די מזרח לאנדאן ליניע, וואס איז געעפֿנט אום מיי 2010 אלס א טייל פון דער לאנדאנער איבערגרונט.
די פאלגנדע טאבעלע איז כולל יעדע ליניע; איר קאליר אויף די אפיציעלע טיוב מאפעס, ווען יעדע ליניע האט אנגעהויבן ארבעטן, דער ערשטער טייל געעפנט, זייט ווען די ליניע האט איר היינטיגן נאמען און וואסארא טונעל די ליניע ניצט.
דער אונטערגרונט באדינט 268 סטאנציעס, כולל 14 סטאנציעס וואס זענען דרויסן פון גרעסערער לאנדאן.
דער אונטערגרונט ארבעט נישט 24 שעה'ן אין טאג (אחוץ דעם ניי יאר טאג און אזעלכעס) ווייל רוב ליניעס האבן נאר צוויי גערעלסן (איינס אין יעדער ריכטונג) דעריבער דארף ער זיין פארמאכט ביינאכט אויף אויסהאלטונג. די ערשטע באנען הייבן אן בערך 4:30 פארטאגס ביז 1:30 נאך האלבער נאכט.
שטחים אן דינסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון די 32 לאנדאנער באראס, זעקס זענען נישט באדינט פונעם אונטערגרונט. פינף דערפון זענען דרום פון דעם טעמז טייך: בעקסלי, בראמלי, סאטן, קינגסטאן און קרוידאן. איינע פון די סיבות איז אז אין דרום לאנדאן איז שוין געווען א גרויסע נעצווערק פון עלעקטרישע באנען, וואס זענען א חשובער טייל פון די דרום'דיקע באנען אין ענגלאנד.
דער זעקסטע בארא אן דינסט איז האקני, וואס איז אבער באדינט פונעם נייעם לאנדאנער איבערגרונד, א נייע באן סיסטעם וואס פירט די נארד לאנדאן ליניע און, זייט מיי 2010, די באנייטע מזרח לאנדאן ליניע.
אינטערנאציאנאלע פארבינדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אונטערגרונט באדינט היטרא פלוגפארט פאר נאציאנאלע און אינטערנאציאנאלע פליען; און סט פאנקראס אינטערנאציאנאל פאר אייראסטאר באנען אין דער אייראפעאישער יבשה.
ליפטן און עסקאלאטארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אנהייב האט מען געקענט צוקומען צו די טיפע פעראנען אין א ליפט. אין 1911 האט מען אריינגעשטעלט דעם ערשטן עסקאלאטאר אויפן לאנדאנער אונטערגרונט אין ערלס קארט, צווישן די פיקאדילי ליניע פעראנען און די דיסטריקט ליניע פעראנען.
ארומפֿארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 History. Transport for London. דערגרייכט דעם 2007-03-31.
- ↑ Key facts. Transport for London. דערגרייכט דעם 2007-03-31.
- ↑ מוסטער:Cite press release


text:
בית שאן
בית שאן (גריכיש: Ekuθoπόλewς - סקיטהאָפּאָליס, אַראַביש بيسان - ביסאַן) איז א שטאט אין דעם צפון פראווינץ פון ישראל, אויף שאסיי 90 בערך 40 ק"מ דרום פון דעם ים כנרת. דער שטח איז גרויס 7,100 דונאם. די שטאט האט היסטאריע איטער זיך אבער איבערגעבויט האט מען עס אין 1949 .ס'האט באקומען דעם נאמען שטאט אין 1999. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין בית שאן 16,200 איינוואינער. די יערלעכע וואקסונג שאץ האלט ביי 1.2 פראצענט. רוב זענען יידן.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בית שאן איז איינע פון די עלטסטע שטעט אין ישראל. עס ליגט אויף דער ים מאַרשרוטע צווישן עגיפטן און מעסאפאטאמיע.
די שטאָט ווערט דערמאנט אין די אכטונגס-שריפטן מיטן נאמען "אַשאַן". בית שאן ווערט דערמאנט אין דער רשימה פון די נצחונות פון טהוטמאָסע ווו אויף זיין אקציע צו ארץ ישראל אין ישראל אין 1468 פאר דער ציווילער רעכענונג. פון דעמאלסט ביזן 12טן יאָרהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג איז די שטאָט געווען אונטער מצרישער הערשאפט, און מען האט געפונען דארט דאס הויז פונעם מצרישן גובערנאטאר. אין דער שטאָט האט מען געטראפן אַ סטאַטוע פון ראַמעסעס דער דריטער.
טוריזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1990 האט אנגעהויבן אַ פּראיעקט פון אויסגראבונגען אויסגעפירט דורך דעם מיניסטעריום פון טוריזם, דעם פּאַרקן און נאטור אויטאריטעט, דעם נאציאנאלן פונד, דעם בית שאן מוניציפאליטעט און דעם ישראל אלטצייטן אויטאריטעט. בערך 1,500 דונאם זענען געווארן אויסגעגראבן, און מען האט אנטפלעקט דאס איבערבלייבס פון דער חרובער אלטשטאָט.
אן אנדער טוריסט עלעמענט איז אַ זעט פון נאַטירלעכע קוואלן אַרום דער שטאָט אַזוי ווי גארטן פון דריי (סחנה), חרוד קוואל, און פיל מער. רובֿ פון די קוואלן זענען אפן צו דעם ציבור, פול פון שאָטן און לאָזן וואַסער צו באַקומען קלאָר און זיך אָפּקילן די הייס קלימאַט פון דער געגנט.
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]