text:
לוי יצחק הורוויץ
רבי לוי יצחק הלוי הורוויץ (כ"ו אייר, תרפ"א - י"ח כסלו, תש"ע) איז געווען דער באסטאנער רבי, און דער ערשטער אדמו"ר וואס איז געבוירן אין אמעריקע.
אינהאַלט
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי לוי יצחק איז געבוירן כ"ז סיון, ה'תרפ"א אין באסטאן, מאסאטשוסעטס צו זיין פאטער רבי פינחס דוד הורוויץ, דעם ערשטן באסטאנער רבי, און זיין מוטער רביצין שרה סאשע הורוויץ. ער איז געווען אן אייניקל (זיבעטער דור) פונעם בעל שם טוב.
אין זיין יוגנט האט ער געלערנט תורה ביי פריוואטע מלמדים. אין יאר תרצ"ד, פאר זיין בר מצוה, האט אים זיין פאטער געשיקט מיט זיין מאמען קיין ירושלים, כדי ער זאל זיין דארט ווען ער ווערט בר מצוה. זיין פאטער האט זיי נאכגעפאלגט שפעטער. לוי יצחק איז דעמאלסט אריין אין דער ישיבה "תורה ויראה" וואו ער האט געלערנט צוויי יאר. דערנאך איז ער צוריק קיין באסטאן וואו ער האט געלערנט מיט פריוואטע מחנכים ביז זיין פאטער האט אים געשיקט לערנען אין דער ישיבה "תורה ודעת" אין ניו יארק. ער האט באקומען התרת הוראה פון רבי שלמה היימאן.[1]
אין יאר תש"ב, עטלעכע חדשים נאך זיין פאטער'ס פטירה, האט ער חתונה געהאט מיט רייכל אונגער פון קליוולאנד, אהייא,[2] א טאכטער פון רבי נפתלי אונגער הי"ד, דער ניימארקער רב, אן אייניקל פון רבי מרדכי דוד אונגאר פון דאמבראוו און רבי נפתלי צבי הורוויץ פון ראפשיץ. זי איז אדאפטירט געווארן דורך רבי מאיר לייפער פון קליוולאנד. די רביצן איז אים בייגעשטאנען ביי זיין עבודה ביז איר פטירה אין תשס"ב. דערנאך האט ער חתונה געהאט זיין זיווג שני, יהודית, וואס האט אים איבערגעלעבט.[1]
זייערע קינדער זענען:
- רבי פינחס הורוויץ, באסטאנער רבי אין ניו יארק
- רבי מאיר אלטער הורוויץ, באסטאנער רבי אין הר נוף
- מרת שיינא, דאס ווייב פון רבי יוסף פרענקל, וויליעפאלער רבי אין פלאטבוש
- רבי נפתלי הורוויץ, באסטאנער רבי אין באסטאן
- מרת טויבא, ווייב פון הרב געלטצעלער
זיין רביסטעווע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי לוי יצחק האט איבערגענומען זיין פאטער'ס הויף אין באסטאן. ער האט שטארק מקרב געווען סטודענטן אין די פארשידענע אוניווערסיטעטן וואס געפינען זיך אין און נאנט צו באסטאן. ער האט אויך אויפגעשטעלט די ארגאניזאציע "רופא" צו שטיצן יידן וואס זענען געקומען קיין באסטאן פון איבער דער גארער וועלט צו די גרויסע שפיטעלע און דאקטוירים אין באסטאן.
אין תשמ"ד האט ער אנגעהויבן אויפשטעלן א בית מדרש אין דעם נייעם געגנט הר נוף, ירושלים וואס איז היינט א גרויסער צענטער פון באסטאנער חסידות.
אין תשנ"ד איז ער געווארן א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אמעריקע.
זיין פטירה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער באסטאנער רבי איז נפטר געווארן שבת פ' וישלח, י"ח כסלו, ה'תש"ע, אין ירושלים.[3]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 אידישע טריבונע, לאנדאן, אויסגאבע 2002, כ"ג כסלו תש"ע
- ↑ די באסטאנער רביצין
- ↑ Ronen, Gil (5 December 2009). "Bostoner Rebbe Passes Away at 88", 'Arutz Sheva' (Israel). דערגרייכט דעם 5 December 2009. "The Bostoner Rebbe, Rabbi Levi Yitzchak Horowitz, passed away at Shaarei Tzedek Hospital in Jerusalem on Sabbath"


c: text/html

text:
נאטור-וויסנשאפטן
נאטור-וויסנשאפטן איז כולל די פעלדער פון וויסנשאַפֿט וואס באהאנדלען די וועלט, די געזעצן און אקציעס, סיי וואס וואקסט און סיי די נישט ארגאנישע וועלט. אויך ווערט מאטעמאטיק אריינגערעכנט אין די נאטור-וויסנשאפטן, כאטש זי באהאנדלט נישט די פיזישע וועלט, ווייל פיזיק איז שטארק געבונדן מיט מאטעמאטיק.
אריינגערעכנט אין די נאטור-וויסנשאפטן זענען פאַרשידענע געביטן:
- אַסטראָנאָמיע איז אַ פעלד וואָס באהאנדלט וואס פאסירט אין הימל און דרויסן פון דעם אטמאספער פון דער וועלט.
- ביאָלאָגיע איז אַ פעלד וואָס שטודירט די לעבעדיקע וועלט, כולל באטאניק, זאאלאגיע און מעדיצין.
- כעמיע איז אַ פעלד וואָס שטודירט מאַטעריאַל, זיינע אייגנקייטן, און די רעאקציעס צווישן מאטעריאלן.
- ערד וויסנשאַפֿט איז אַ פעלד וואס נעמט אריין געאלאגיע, געאגראפיע און געאפיזיק.
- פֿיזיק באהאנדלט די כּללים וואָס פון מאַטעריאַלן, ענערגיע, אָרט און צייַט.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
פאיע
פאיע (אונגאריש: Ópályi) איז א שטעטל (א דארף) אין דער סאַבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע פון אונגארן, אין די גלילות פון טשאטה, נעבן וויטקא און נאך אנדערע שטעטלעך, 45 ק"מ מזרח פון נירעדהאז.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאיע באדעקט א שטח פון 26.72 קוואדראט ק"מ און האט א באפעלקערונג פון 3030 מענטשן (2001).
יידישע קהילה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין פאיע 197 יידן.[1] אין די לעצטע יארן בעפאר דער נאצי שלאנג איז דארטן אריין געקומען האבן געוואוינט דארטן א קארגע צען משפחות(?), אבער אין דער ישיבה האבן געלערנט (ביז עס האס זיך פארמאכט אין יאר תרצ"ח למס' 38) ארום 150-250 בחורים און עס זענען ארויסגעקומען פון דארטן תלמידי חכמים מופלגים.
דער רב און ראש ישיבה איז געווען הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער, פאטער פון לעצטן פאיער רב, הרב משה דוב (בער) וויינבערגער ז"ל, וואס ער האט באקומען דאס רבנות אלס נדן פון זיין שווער/שוואגער דער וויטקער רב (וואס פאיע איז געווען איינס פון די גלילות פון באגאד וואס דער וויטקער רב הי"ד האט באקומען פון זיין שווער (און טאטע פון זיין איידעם) הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער הי"ד אלס דרשה געשאנק צו זיין חתונה, און איינס דערפון איז געוועזן פאיע וואס דאס האט ער אוועק געגעבן אלס נדן פאר זיין איידעם/שוואגער.
עס זענען נאך היינט פארהאן עטליכע תלמידים פון דער פאיער ישיבה און ווען זענען זיך משדך צווישן זיך הערשט ביי זיי א גרויסע שמחה ווייל אונטער דער אנפירערשאפט פון דעם רב/ראש ישיבה האט געהערשט דארטן א מורא'דיגע געמיינזאמקייט וואס איז פארבליבן אויף לאנגע יארן שפעטער.
פון דעם רב זענען אלע קינדער דעפארטירט געווארן קיין אוישוויץ הי"ד, עס איז נאר פארבליבן דער עלטצטער זון וואס האט געוואוינט אין וויליאמסבורג.
קאארדינאטן: 48°00′N 22°19′E / 48, 22.317


text:
הארטווארג
- דער ארטיקל דיסקוטירט קאמפיוטער געצייג. אויב איר זוכט הויז געצייג, זעט אייזנווארג.
האַרטװאַרג (Hardware) באדייט די אלע טיילן פון א קאמפיוטער וואס מען קען אנרירן, למשל קלאוויאטור און עקראן, און וואס ענדערן זיך נישט, אקעגן ווייכווארג, וואס מען זעט נישט און וואס קען ווערן גרינג געענדערט.
אינהאַלט
הארטווארג פון א פערזענלעכן קאמפיוטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מוטערפלאטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עלעקטריע שפייזונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינשפייכלערונג קאנטראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווידעא ווייזן קאנטראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
געזעץ
אַ געזעץ איז אַן אָפיציעלער פירונג וואָס ווערט בעשטימט דורך אַן אַלגעמיינע מענטשליכע פאַרשטאַנד ווי אַזוי מען דאַרף זיך פירן.
עס איז געבויט אויף פרינציפען.
עס זענען דא געזעצן וואס קהילות און קאמפאניס מאכן זיך אליין'ס געזעצן אויף זייערע געזעלשאפטן הייסט דאס דאן נישט בלויז געזעצן נאר מער דירעקט פאליסיס.
עס זײַנען דאָ געזעצן וואָס ווערן געצווּנגען דורך דעם געריכט פון דער מדינה, און עס זיַינען דאָ געזעצן, וואָס יעדער פאַרשטייט פון זיך אַליין אַז מען דאַרף זיי פאָלגן וואס דאס הייסט "סאציאלער אפמאך".[פֿעלט אַ מקור]
געזעצן פון א מדינה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע לאנד האט באזונדערע געזעצן, וואס זענען מחייב אלע איינוואוינער אן אויסנאם.
רוב לענדער האבן דעם אנגענומענעם קאמען לאו קאדעקס.[פֿעלט אַ מקור] די "חוקי המדינה" זענען נישט דירעקט אין קאנטראסט מיט די אידישע געזעצן "חוקי התורה".
ווען אידישע סוחרים ווילן באשוצן זייערע רעכטן, ניצן זיי צומאל אויך דעם צוואנג פון דער רעגירונג צו פארסירן זייערע קאפירעכט געזעצן.
געזעצען זענען רעגולאציעס וועלכע ווערן געשריבן און דערנאך באשטעטיגט דורך דעם לעגיסלאטיוון צווייגעל פון דער רעגירונג, וואס אנבאלאנגט דאס לאנד און אלע איר אייוואוינער.
יעדעס לאנד גיט ארויס געזעצן ווען זי זעט פאר נויטיג, צי איז דאס געזען איבער זיכערהייט, ווי טראפיק פארקער, אדער איבער געווער.
די געזעצן ווערן אין אלגעמיין פארסירט דורך די פאליציי, וועמענס אויפגאבע איז צו כאפן די פארלעצער פונעם געזעץ, און זיי ברענגען פאר יוסטיץ.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט אידישקייט איז די תורה די געזעצען פון די וועלט, ד.ה. די ערשטע געזעצן זינט וואס גאט האט אראפגעשטעלט אויף די וועלט, פונעם ערשטן טאג: זענען די שבע מצוות בני נח.
צווישן זיי זענען די באקאנטע דריי הארבע עבירות שלוש עבירות נישט הרג'ן שפיכת דמים, נישט דינען עבודה זרה און נישט עובר זיין אויף גילוי עריות.
אויף אלע טעיפס אדער סידי'ס, צום ביישפיל, זעט מען דעם געדרוקטן איסור פון נאכמאכן פארבאטן הן עפ"י חוקי התורה, והן עפ"י חוקי המדינה.
די תורה איז צעטיילט אין דריי סארטן געזעצן:
- ספר הברית (שמות) - ציוויליזיצישע געזעצן וואס האט צו טאן מיט בין אדם לחבירו.
- ספר כוהנים (ויקרא און ספר במדבר) - פארטוט זיך מיט רעליגיע געזעצן ארום דער בית המקדש און מקריב זיין קרבנות.
- משנה תורה (דברים - איבערגעחזר'טע חוקים פון די אנדערע ספרים, און אויך געזעצן איבער מלחמות, מלכים און נביאים, דינען גאט נאר איין מקדש און נישט און צעשפרייטע מזבחות.
לויט די תנכישע פארשער זיינען די דריי ענינים געשריבן געווארן דורך אנדערע מענטשן אין אנדערע צייטן. און לויט די רעליגיע איז אלס געשריבן געווארן דורך משה רבינו.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
1693
1693 איז דאס 93סטע יאר אינעם 17טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1693 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 10 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן יאנואר - דער וואולקאן עטנע ברעכט אויס.
- אמיש גרופע איז אפיציעל געגרינדעט געווארן.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 24סטן מערץ - דזשאן האריסאן, ענגלישער זייגערמאכער און דערפינדער פונעם ים כראנאמעטער (געש' 1776)


text:
יא
יא איז זייער א באנוצטער ווארט אויסדרוקענדיג הסכמה און קבלה ווי אויף צו מיטשטימען פאזיטיוו צו עפעס. עס איז דער קעגן-ווארט פאר ניין. עס קען אויך געפרעגט ווערן בלשון קשיא ווי: יא זענט איר מודה?
אין אידיש איז דער ווארט זייער צימושט אפט מאל, ווען איינער פרעגט סארקאסטיש אדער ער פרעגט דאס אין א נעגעטיווער וועג, ווילסט נאכאלטס נישט זאגט מען יא. אבער אין אסאך שפראכן נוצט מען טאקע נישט יא אויף דעם ענטפער נאר מען זאגט פארט און מען פארשטייט אז די תירוץ מיינט יא.
נישט אין אלע שפראכן איז דא אזא טערמין ווי למשל אין אירלאנד ווען מען וויל אויסדרוקן א חיובי אלס ענטפער אויף שאלה זאגט מען פשוט איבער די שאלה מיטן פארעם און ניגון פון א נעגעטיוו אדער פאזיטיוו.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען זאגט דאס אין יידיש מיטן מויל הערט זיך דאס ווי די תורה נאמען פון גאט - י-ה, דעריבער איז פארהאן גאר פרומע וואס זאגן דאס איא, כדי נישט ארויסצוזאגן די הייליגער ווארט מיטן מויל סתם אזוי.[1]
די גרויסקייט פון אידן איז געווען אז ווען גאט האט זיי געפרעגט צו זיי ווילן זיך אונטערווארפן אינטער אים, האבן זיי נישט געזאגט מער ווי יא[2]


text:
מרדכי יוסף ליינער
רבי מרדכי יוסף ליינער (ה'תקס"א-ז' טבת ה'תרי"ד) איז דער ערשטער און דער גרינדער פון דעם חסידות און דינאסטיע פון איזשביצע.
זיין גרויסער יחוס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' מרדכי יוסף איז געבוירן אין דער שטאט טאמאשאוו אין פוילן, זיין פאטער איז געווען ר' יעקב, א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין. ער האט געשטאמט פון גרויסע לייט, די משפחה איז געווען גאר גרויסע מיוחסים, ר' יעקב איז געווען א זון פון ר' מרדכי פון סקאל, דער זון פון ר' יצחק פון לובלין וואס מען האט גערופן ר' יצחק בעל מופת, איינער וואס האט געמאכט וואונדערליכע זאכן פאר אידן, א זון פון ר' יהושע העשיל פון טארנאפאל דער טארנאפילער רב, דער זון פון דעם גאון ר' צבי הירש פון לובלין דער רב פון לעמבערג און לובלין. ר' צבי הערש איז געווען א זון פון דעם באקאנטן גאון ר' זכריה מענדל פון קראקע (קלויזנער), וואס מען האט גערופן ר' זכריה הנביא.[1] ער האט געשאטאמט פון ר' משה וואהל, דער רב פון חעלמא, דער זון פון ר' מאיר וואַהל, דער זון פון דעם באקאנטן עסקן און גרויסן תלמיד חכם ר' שאול וואהל פון בריסק וואס האט זוכה געווען צו זיין דער קעניג פון פוילן אויף איין נאכט.[2]
צו צוויי יאר איז ער געווארן פאר'יתומט פון זײַן פאטער.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי יוסף, דיין אין טאמאשאוו, א תלמיד פון רבי יוסף הויכגילערנטער פון זאמאשטש.
אין פרשיסחא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' מרדכי יוסף האט זיך פֿארבינדן מיט דער חברה חריפים אין טאמאשאוו פון תלמידים פונעם רבי'ן ר' בונים, אונטער דער פירערשאפט פון רבי מנחם מענדל פון קאצק וואס האט דעמאלסט געוואוינט אין טאמאשאוו.[2]
צוריק קיין טאמאשאוו
ביי רבי מנחם מענדל מקאצק
די מחלוקה ברעכט אויס
א נייער חסידישער הויף
דער איזשביצער וועג
זיינע גרויסע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע הויפט חסידים זענען געווען הר"ר יהודה לייב אייגער און הרב צדוק הכהן.
זיין הויזגעזינד
זיין הסתלקות
זיין אייניקל הר"ר גרשון העניך ליינער, דער ערשטער ראדזינער רבי, האט ארויסגעגעבן זײַנע תורות אינעם ספר "מי השילוח".
רעפערנצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ סדר היחס אין מי השלוח, ניו יארק, תשד"ם
- ↑ 2.0 2.1 יומא דנשמתא, עלים לתרופה גליון תרמט (טבת תשס"ט)


text:
איראק
איראק איז דאס אור-אלטע לאנד וואס אידן רופן בבל. איראק גרענעצט זיך מיט איראן פון איין זייט, מיט טערקיי פון דער קורדישער זייט און מיט סיריע און סאודי אראביע. זײַן הױפּטשטאָט איז באַגדאַד.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סומערישע ציוויליזאציע האט אנגעהויבן אין היינטיקן איראק.
20טן יארהונדערט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון דער ענדע 1960ער יארן האט סאדאם כוסעין פארכאפט די מאכט אין איראק. ער האט אומגעברענגט אלע זיינע פאליטישע שונאים און געפירט א דיקטאטורישע רעזשים פאר איבער 30 יאר, ביז אמעריקע האט דערקלערט קריג אויף אים, פאר'ן חשד אז ער האט מאסן פארניכטונג וואפן. ארויסגעשטעלט האט זיך עס אלס א בלאף.
איראן-איראק מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – איראן-איראק מלחמה
אין 1980 האט איראק מיט די שטיצע פון אמעריקע און די מערב וועלט אינוואדירט איראן מיטן ציל צו פארכאפן די אויל רייכע דרום מערב טיילן פון לאנד, סאדאם האט געהאפט צו בעניפיטירן פונעם פאקט אז איראן איז נארוואס אריבער א רעוואלוציע און איר מיליטער איז געווען אין כאאס.
די גאלף קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1991 האט דער ערשטער פרעזידענט דזשארזש ה. וו. בוש אינוואדירט איראק, אינאיינעם מיט די פאראייניגטע פעלקער, כמעט נאר פון דער לופט, אלס נקמה אקציע פאר סאדאמ'ס אקופירן טיילן פון דאס קליינע לענדל קואווייט. הארט פאר פורים, יענץ יאר האט כוסעין זיך אונטערגעגעבן און איז ארויס פון קאווייט, נאכקומענדיק די פארלאנגען פון די וועלט.
מאסן פארניכטונג וואפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צארן פון אמעריקע האט זיך אבער נישט אפגעטאן פון. זינט דעם ביטערן טאג פון 9/11 האט דער לעצטער פרעזידענט דזשארדזש וו. בוש, כסדר ווידערהאלט אז סאדאם כוסעין זאל אויפגעבען זיינע (אומעקזיסטירענדע) מאסן פארניכטונג וואפן, ווען זיינע סטראשונקעס האבן נישט געברענגט די ריכטיגע רעזולטאטן, האט פרעזידענט בוש מיט זיינע אליאירטע קרעפטן אינוואדירט דאס לאנד איראק אין ווינטער 2003 האט אמעריקע אינוואדירט איראק מיט א מעכטיגע אטאקע אונטערן נאמען שאק און ציטער.
די מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס האט נישט גענומען קיין פיר וואכן, און איראק איז געווען אייגענומען דורך אמעריקאנער און בריטישע טרופען. צוויי יאר האט גענומען ביז מ'האט געפינען דעם געוועזענעם דיקטאטור אין אן אינטערערדישן מויזן לאך.
איראק נאך דער מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זינט דער מלחמה איז שוין דורך עטליכע יאר, אבער קיין שלום הערשט דארט נישט. א קליינער פארמאט פון א בירגער קריג גייט דארט אן, מיט א שרעקליכע שחיטה צווישן די שיאיטן און די סוניס, איבער 2300 אמעריקאנער סאלדאטן האבן דארט פארלוירן זייערע לעבנס, און מעגליך נאענט צו א האלב מיליאן איראקער טויטע.
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איראק איז א מיטגליד אין אפעק, און אין אנדערע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס.


text:
גריי ינספּיראַציע – שיידז פון גרוי
איך ליבע גרוי, און צו מישן אַלע שיידז פון ווייַס צו שוואַרץ. איך קיינמאָל באַקומען מיד פון די בילדער פון גרוי שיידז סטיילד דורך דער טאַלאַנטירט שוועדיש סטיליסט טינאַ העללבערג. איר נוצן פון אָרט, געוועב און די גרוי קאָליר איז מיינונג בלאָוינג. די גרוי ינספּיראַציע טעמע שוץ איז געווען לייט פֿאַר על ינטעריאָר אין מיטאַרבעט מיט פאָטאָגראַף […]
סטיליסט גלען פּראָעבסטעל
סטיליסט גלען פּראָעבסטעל איז איינער פון אַוסטראַליאַ ס לידינג ינלענדיש סטייליס. זיין ווערק איז באקאנט פֿאַר זייַן ברעטטייקינג שיינקייט און זיין שוץ זענען ווי ווערק פון קונסט. ער האט אַ פּרעכטיק זעאונג, יז קאַפּריזיק און טונקל בייַ אנדערע געוואשן מיט נאַטירלעך ליכט אָבער שטענדיק ערלעך און פאַקטיש. גלען פּראָעבסטעל איז אַ מעלבערן באזירט סטיליסט […]
דזשעני דזשוורינען
דזשעני דזשוורינען איז אַ גאַנג דיזיינער, דעקערייטינג רעדאַקטאָר און סטיליסט באזירט אין העלסינקי, פינלאַנד. ליבע דער גרויס שאפן אין איר ריין, מינימאַליסט און נאָך קינסט נוסח! עס ס גענוג צו פּונקט קוקן בייַ די שיינע פאָטאָס אין איר זייער פריש און מאָדערן טעקע, עס ס נאָר פּרעכטיק! דאס צימער סעטטינגס זענען אַזוי עלעגאַנט און ליוואַבאַל. איך […]
פאָטאָגראַף & סטיליסט רעבעקקאַ נעוופּאָרט
איך האב געזען די בילדער עטלעכע מאל אַרום די וועב, אָבער איך נאָר האָבן צו טיילן זיי דאָ ווייַל איך טראַכטן דעם זיס זיסוואַרג פּאַליטרע איז פּרעכטיק! פאָטאָגראַפיע און סטיליסט רעבעקקאַ נעוופּאָרט האט אַ טעקע פול פון שיין און ווייַבלעך בילדער; איך ליבע דעם געדאַנק פון פּיינטיד ספּונז אין טשאַלקי מאַט פאַרב. רעבעקקאַ […]
ווונדערלעך מאָראָקקאַן דיזיין
די זענזאַ זאַמלונג ריפלעקס אַ בעקאַבאָלעדיק גייסט, נאָך אין אַ מאָדערן מאָדע. עקזאָטיש, שיין און נאַטירלעך מאַטעריאַלס און ליבע פֿאַר מאָראָקקאַן פּלאַן, מאכט זענזאַ אַ מומכע אין עטניק מאָדיש היים אַקסעסעריז. דער פּלאַן השגות אויסדריקן אַ שוואַכקייַט פֿאַר האַנדקראַפצמאַנשיפּ אַז טראַנזלייץ פאַרצייַטיק טראדיציעס צו הייַנט ס וועלט. דעם זאַמלונג איז יינציק און אלנגעזאמלט די ופמערקזאַמקייַט פון […]
אפריקע מיץ נעאָן
זען די בילדער ונטן, אפריקע מיץ נעאָן! ווי גרויס איז אַז? א סעריע פון ינלענדיש שטעלט דיזיינד דורך דייַטש ינטעריאָר סטיליסט & בינע דיזיינער ירינאַ גראַעווע. איר וועבזייַטל איז ווי אַ וויסואַל שפּילפּלאַץ. די קאָמבינאַציע פון אַבדזשעקס, סטאַגינג, נעאָן פארבן אינאיינעם מיט די אפריקאנער פאַבריקס זענען אַמייזינג. איך טאָן ניט וויסן וואָס איך ליבע […]


text:
װיקיפּעדיע:קאטעגאריזאציע
קאטעגאריע איז דער צעמענט צו די ציגל פון דעם בנין וואס הייסט וויקיפעדיע.
ווען מען שרייבט אדער לייענט אן ארטיקל, איז קריטיש וויכטיג אים צו קאטעגאריזירן אין קאטעגאריעס, ווייל אן דעם איז דאס ווי א נאדל אין א ריזיגן, ענדלאזן ים-סוף, קיינער וועט קיינמאל נישט דאס אפיר טרעפן. כדי צו טרעפן אלע ארטיקלען אן קאטעגאריעס קוועטשט אהער.
א יעדע קאטעגאריע מוז האבן אן הויפט ארטיקל וואס אלע אין די קאטעגאריע זענען ווי א תולדה אדער נאנט צו יענעם ארטיקל אין מיינונג.
אינהאַלט
- 1 ווען צו ניצן קאטעגאריעס
- 2 וועגווייזער פונקטן
- 3 וויאזוי צו קאטעגאריזירן אן ארטיקל
- 4 לייגן א קאטעגאריע אן ס'זאל זיך קאטעגאריזירן
- 5 מאכן אונטערקאטעגעריעס
- 6 אויסלייג פון קאטעגאריע בלעטער
- 7 סארטירן סדר
- 8 ווען מאכן א קאטעגאריע?
- 9 שרייבן געפעלטע קעפלאך אין א קאטעגאריע
- 10 ביי טעכנישע בלעטער נוצען די נאן אינקלוד טול
- 11 ווי אזוי אנרופן די קאטעגאריע?
ווען צו ניצן קאטעגאריעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאטעגאריעס העלפן באניצערס צו טרעפן אינפארמאציע, אפילו ווען מען איז נישט געוואר פון איר.
יעדער בלאט אין דעם ארטיקל נאמענטייל דארף געהערן צו לכל הפחות איין קאטעגאריע. די קאטעגאריעס (וואס באדינען אלס קלאסיפיקאציע) אין וועלכע מען שטעלט דעם ארטיקל זאלן זיין ניצלעכע טעמעס וואו דער ענין פונעם ארטיקל געהערט אלס מיטגליד, און וואו באניצערס וועלן זוכן ווען זיי געדענקען נישט דעם נאמען פון דער זאך וואס זיי זוכן. למשל:
- ארטיקל: אהרן רוקח
- פאסיגע קאטעגאריע: קאטעגאריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
- נישט פאסיגע קאטעגאריע: קאטעגאריע:רבנים מין נעמען אנהייבנדיג מיט ר
צו דערגיין צי א קאטעגאריע איז צוגעפאסט, פרעגט די פאלגנדע פראגעס:
- ווען די קאטעגאריע עקזיסטירט נאך נישט, צי איז מעגלעך צו באשרייבן זי אין א פאראגראף אדער צוויי די טעמע פון דער קאטעגאריע?
- אז מ'גייט פון דער קאטעגאריע צום ארטיקל, צי איז קלאר פארוואס דער ארטיקל געהערט אין דער קאטעגאריע? צי איז די טעמע פון דער קאטעגאריע ארומגערעדט אינעם ארטיקל?
וועגווייזער פונקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- געוויינטלעך שטעלט מען נישט קיין ארטיקל אין א קאטעגאריע און אויך אין איר'ס אן אונטערקאטעגאריע. למשל, דער ארטיקל זעגלשיף געהערט צו קאַטעגאָריע:שיפן, דערפאר דארף ער נישט זיין אין קאַטעגאָריע:טראנספארט.
וויאזוי צו קאטעגאריזירן אן ארטיקל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צו קאטעגאריזירן אן ארטיקל טוט מען אים רעדאקטירן מיט איין (אדער מער ווי איין) קאטעגאריע דעקלאראציע(ס) אין קאנטיקע קלאמערן. למשל [[קאטעגאריע:רבנים]]—דאס שאפט אז דער ארטיקל געהערט צו דער קאטעגאריע רבנים. ביים פיסל פון בלאט וועט דערשיינען א לינק צו דער קאטעגאריע, און דאס קעפל פונעם ארטיקל וועט זיין אין א ליסטע אויפן קאטגעאריע בלאט. אין אמת'ן קען מען שטעלן די דעקלאראציע נאר וואו אינעם בלאט, אבער פראקטיש שטעלט מען זי ביים סוף (נאך זעט אויך און רעפערענצן) פאר די שטומף מוסטערן און די אינטערוויקיס. אויב ס'איז דא עטלעכע דעקלאראציעס, שטעלט מען יעדע איינע אויף א באזונדערער שורה. אנדערש ווי א רשימה, ווערן די קאטעגאריעס דערהיינטיגט אויטאמאטיש.
לייגן א קאטעגאריע אן ס'זאל זיך קאטעגאריזירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען וויל לייגן א לינק צו א קאטעגאריע בלאט, און נישט צורעכענען דעם בלאט צום ספעציפישן קאטעגאריע, דארף מען צולייגן א דאפלטע נקודה פאר'ן ווארט, אזוי: [[:קאטעגאריע:קליידונג]].
מאכן אונטערקאטעגעריעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יעדע באזונדערע קאטעגאריע זאל מען זעהן צו שרייבן אין איר אנדערע געראטענע קאטעגאריעס, ווצ"ב אין "קאטעגאריע רבנים" זאל מען לייגן "קאטעגאריע אדמו"רים", אזוי וועט א יעדער קענען האבן צוטרעט צו אנדערע געראטענע קאטעגאריען, אויך וועט דאס באגרעניצן די צאל פון קאטעגאריעס אין איין איינציגע ארטיקל, ווצ"ב אנשטאט צו שרייבן 10 קאטעגאריעס אין דער ארטיקל "רבי" (רבנים, אדמורים, צדיקים, תורה, יידישקייט, פרומקייט, חסידות, ראשי ישיבות אא"וו) קען מען שרייבן נאר איין גאר פאסיגע קאטעגאריע, ווייל אין דער קאטעגאריע איז דאך דא לינקן צו אנדערע געראטענע קאטעגאריעס.
אויסלייג פון קאטעגאריע בלעטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארעם פון פארשרייבונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פארשרייבונגען וואס ווערן געוויזן אין קאטעגאריע בלעטער זענען די גענויע נעמען פון די בלעטער וואס מ'האט געלייגט אין דער קאטעגאריע (אָן דעם פרעפיקס "קאַטעגאריע: ביי אונטערקאטעגאריעס). עס איז נישט מעגלעך צו ענדערן וויאזוי א בלאט איז אויסגעשטעלט, נישט דורך רערן און נישט דורך קיין שום אנדער טעכניק.
אויב ס'איז שטארק נייטיק אויסצושטעלן א בלאט אין א געוויסער קאטעגאריע אנדערשט פונעם בלאטנאמען, קען מען קאטעגאריזירן א ווייטערפירונג בלאט. (א ווייטערפירונג בלאט ווערט אויסגעשטעלט שיף אין א קאטעגאריע ליסטע.)
סארטירן סדר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען קען ענדערן דעם סדר פון די פאזיציעס אויסגערעכנט אויף א קאטגאריע בלאט. דער סדר ווערט באזירט אויפן סארטירן שליסל וואס יעדער עלעמענט האט (באמערקט אבער אז דער סארטערן שליסל אליין ווערט נישט געצייגט). טאמער מען גיט נישט אן אויסדריקלעכן סארטירן שליסל פאר א בלאט, ווערט דער בלאט געצייגט לויטן בלאטנאמען אלס סארטירן שליסל.
די רשימה אויפן קאטעגאריע בלאט ווערט איינגעארדנט נאָכן אלף-בית, און געטיילט נאכן ערשטן אות. פאסט אויף אז דעם "אלפאבעט" גענוצט פאר דעם צוועק איז באזירט אויף דער אוניקאד ליסטע פון סימבאלן. למשל, מאדיפיצירטע אותיות (װ און פֿ אד"ג) קומען נאך אלע נארמאלע אותיות; און שפייצן פאר אלעם.
ניצן סארטירן שליסלען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צו ענדערן די פאזיציע פון אן עלעמענט אין דער רשימה, טוט מען דעפֿינירן א בפירושן סארטירן שליסל פאר דעם עלעמענט. מען מאכט דאס אין דער ארגינעלער קאטעגאריע דעקאלאראציע אינעם בלאט פונעם עלעמענט, וואן מען לייגט דעם פארלאנגטן סארטירן שליסל נאך א רער. צום ביישפיל,
[[קאטעגאריע:מוזיק|פויק]] שטעלט דעם לויפיקן בלאט אין דער "מוזיק" קאטעגאריע מיטן סארטירן שליסל "פויק".
ווען מען וויל געבן א בלאט דעם זעלבן סארטירן שליסל אין אלע אדער עטלעכע קאטעגאריעס, קען מען נוצן דעם
{{גרונטסארטיר}} כישוף ווארט. אויבוואויל מען קען לייגן דעם כישוף ווארט אבי וואו אינעם טעקסט, אבער דער מנהג איז אז מען לייגט אים פונקט פאר דער ליסטע פון קאטעגאריע דעקלאראציעס נאענט צום סוף פונען בלאט. למשל, אויף ווינסטאן טשערטשיל, קלאפט איין
{{גרונטסארטיר:טשערטשיל, ווינסטאן}} צו דעפינירן "טשערטשיל, ווינסטאן" ווי דעם בלאט'ס סארטירן שליסל פאר אלע קאטעגאריעס, אחוץ איינער וואס האט בפירוש אן אנדער סארטירן שליסל.
קאטעגאריעס פון מענטשנס נעמען ווערן געווינטלעך סארטירט אויפן משפחה נאמען, דערפאר ניצט מען א סארטירן שליסל "משפחה נאמען, ערשטער נאמען".
ווען מאכן א קאטעגאריע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו מאכן א קאטעגאריע מוז קענען זיין צום ווינציגסטן 5 ארטיקלען וואס שיקן צו די קאטעגאריע.
אויב דערווייל איז נאך נישטא פינף ארטיקלען צום ספעציפישן קאטעגאריע, זאל מען שרייבן ביי דער קאטעגאריע אליינס עטלעכע ארטיקל נעמען וואס קען זיין אין צוקונפט אין יענער קאטעגאריע.
שרייבן געפעלטע קעפלאך אין א קאטעגאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז רעקאמענדירט צו שרייבן אלע געפעלטע קעפלאך פון א געוויסע קאטעגאריע אונטער די פאסיגע קאטעגאריע. ווי צ.ב.ש. אויב מען האט נאך נישט געשריבן אן ארטיקל איבער "מזבח", זאל מען צולייגן די קעפל "מזבח" אונטער קאטעגאריע "בית המקדש" אלץ א געפעלטע קעפל, כדי זאלן אנדערע קענען לייכטער שרייבן אן ארטיקל איבער די טעמע. זעט צ.ב.ש. קאטעגאריע:בית המקדש.
ביי טעכנישע בלעטער נוצען די נאן אינקלוד טול[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טעכנישע בלעטער דארפן אויך קאטעגאריזירט ווערן, אז נישט פארשווערט דאס פארן זיכער. און עס מאכט זיך געדופלטע און אפט מאל מערערע מוסטערן פון זעלבן אויפגאבע אז איינער טרעפט איר נישט. אבער מוסטערן אויב מען לייגט סתם קאטעגאריע וועט זיך דאס אויך אריבערקאפיען דארטן ווי דער מוסטער איז געשטעלט אויפן בלאט דעריבער זאל מען שטעלן די טול ארום די קאטעגאריע. אזוי:  שטעלט דא אריין אלע זאכן וואס זאלן זיך נישט מיטראגן מיטן מוסטער.
ווי אזוי אנרופן די קאטעגאריע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גייט פריער אריין דא: קאַטעגאָריע:קאטעגאריעס צו זען אויב ס'איז שוין באשטימט א פאסיגע קאטעגאריע צו די נייע ארטיקל.


text:
פלאמבינג
פלאמבינג איז די געלערנטע האנדל פון ארבעטן מיט רערן צו ברענגן וואסער און טראגן אפפאל אריין און ארויס פון יעדע הויז אדער געביידע. אינסטאלאטארן טוען אויך די ארבעט פון צענטראלע הייצונג וועלכע טראגט רערן ארום א געביידע צו ברענגען היץ.
אינהאַלט
אפשטאם און היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט פלאמבינג שטאמט פון דאס ווארט פלאמבום וועלכע איז די לאטיינישע אפטייטש פון בליי, די מאטריאל וועלכע מען האט גענוצט פאר אלע רערן ביז דאס איז איבערגעטוישט געווארן צו אייזן אינעם 19'טן יאר-הונדערט און שפעטער צו פלאסטיק.
מיט 200 יאר צוריק האבן רוב הייזער נאך נישט געהאט קיין פלאמבינג סיסטעמען און מען האט געברענגט וואסער פון טייך און ארויסגעגאנגען אין פעלד ווייל עס איז נישט געווען קיין אינפראסטרוקטור ווי עס איז פאראן היינט. עס זענען געווען ווייניג גרויסע שטעט און הייזער זענען געווען צעווארפן אין אלע דערפלעך און דער דארפסמאן האט נישט געוואוסט וואס עס גייט פאר און א דארף נעבן אים. היינטיגע צייטן ווייסט מען פון יעדע הויז צו זאגן און די רעגירונג האט רעגולאציעס וויאזוי די פלאמבינג סיסטעם דארף זיין.
פלאמבינג האט נישט קיין באשטימטע צייט ווען עס איז אויסגעטראפן געווארן ווייל אין פאקט האט מען גענוצט די חכמות פון פלאמבינג נאך מיט טויזענטער יארן צוריק נאר עס איז געווען פריוואטע חכמות וועלכע מענטשן האבן זיך איינגעשטעלט פאר זייער באקוועמליכקייט אדער פאר די ארבעט. אינעם 19'טן יאר-הונדערט האט מען אנגעהויבן אינסטאלירן פלאמבינג אין די הייזער פון אלע שטעט און ביז'ן ענדע פון יענעם יאר-הונדערט האבן שוין אלע הייזער אין די מאדערנע וועלט פארמאגט א פלאמבינג סיסטעם.
פלאמבינג באשטייט היינט פון 26 ערליי סיסטעמען און א גוטע פלאמבער קען אלע פון זיי. יעדע אויסשטעל פאר וואסער איז אנדערש און עטליכע סיסטעמען פארלאנגט זיך אמאל צו קענען פארזארגן וואסער פאר א גרויסע פעקטארי וועלכע נוצט וואסער אין די בוילער טאנקן פאר פראדוקציע.
די הויפט מאדערנע פלאמבינג רעכנט אין אלע הייזער רעכנט אריין וואסער קראנען, טוילעט, וואנעס, שויער, וואש מאשין, און דישוואשער. רוב פון די זאכן פארלאנגן הייסע און קאלטע וואסער.
דאס וואסער ווערט געהייצט אין א טאנק וועלכע נוצט עלעקטריק, גאז, אדער אנדערע ענערגיע מיטלן צו הייצן דאס וואסער. די רערן היינטיגע צייטן זענען אין רוב פלאסטיק וועלכע איז ביליג און גענוג שטארק. אבער אין געוויסע פעלער פארלאנגט זיך שטערקערע רערן וועלכע ווערן געמאכט פון אייזן, ברעס, קופער, קאנקרעט, אלומינם, אדער אנדערע מאטריאלן.
אין די פאראייניגטע שטאטן נוצט א דורכשניטליכער מענטש צווישן 100 און 250 גאלאן (380 ביז 950 ליטער) וואסער פער טאג. דאס קומט אויס צו בערך 50 ביליאן גאלאן וואסער פער טאג פאר דאס גאנצע לאנד. מיט אזא גרויסע פארלאנג איז פארשטענדליך אז עס פאדערט זיך מאסיווע וואסער און פלאמבינג סיסטעמען צו קענען פארזארגן אזויפיל וואסער פאר אלע איינוואוינער.
וואסער פארזארגונג און דער אפפאל סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די אנטוויקלטע שטעט לויפן גרויסע רערן מיט וואסער אונטער די ערד און אלע הייזער און געביידעס נעמען וואסער פון דארט דורך די חכמה פון גראוויטי און לופט דרוק. אין א הויכע געביידע פארלאנגט זיך באזונדערע עקוויפמענט ארויפצוטראגן דאס וואסער אויף די הויכע שטאקן. געווענליך איז דאס א שטארקע פאמפ וועלכע שטופט ארויף דאס וואסער צו א טאנק אויף די דאך פון די געביידע וואו עס איז פאראן א גראוויטי טאנק פון וואו דאס וואסער גייט ווייטער צו אלע שטאקן אן די הילף פון מאשינען. אבער אמאל פעלט זיך אויס מערערע עקוויפמענט, ספעציעל אין שפיטעלער און לאבאראטאריעס וועלע נוצן אסאך וואסער.
די גרינגסטע וועג צו פארשטיין וויאזוי וואסער קומט ארויף אין די הייזער איז דורך לופט דרוק. די הויפט וואסער רערן טראגן טויזענטער גאלאנען וואסער און די קלענערע רערן שלעפן ארויס וואסער פון דארט. די רערן קענען גיין עטליכע שטאק ארויף ווייל איינמאל דאס וואסער ווערט ארויפגעשלעפט, געווענליך דורך א פאמפ, וועט שוין שטענדיג קומען וואסער ווייל פאר יעדע טראפן וואסער וואס גייט ארויס פון די רערן קומט אריין פרישע פון די הויפט רערן וואס מיינט אז די רערן זענען שטענדיג אנגעפילט מיט וואסער.
אין א טיפערע בליק איז עס אבער נישט אזוי פשוט ווייל וואס וואס וואלט פאסירט אויב מען שפארט אפ די וואסער און אלע רערן ווערן אויסגעליידיגט. וויאזוי קומט דאס וואסער נאכדעם צוריק אריין איינמאל מען עפענט צוריק די וואסער? דער ענטפער איז אז די גאנצע פלאמבינג סיסטעם באשטייט פון וואלווס וועלכע מאכן דעם לופט דרוק אין די רערן און איינמאל דאס איז איינגעשטעלט איז פאראן א גראוויטי סיסטעם אין די רערן צי עס איז פאראן וואסער אדער נישט. די וואלווס האלטן די רערן פארמאכט עס זאל נישט אריינגיין קיין לופט און אזוי בלייבט א שטארקע לופט דרוק אין די רערן סיי אויף ארויף און דאס זעלבע אויף אראפ מיט די אפפאל וואסער.
אין א גרויסע געביידע וואו דאס וואסער דארף גרייכן זייער הויך און דאס פארלאנג פאר וואסער איז גרויס ארבעט שוין נישט די גראוויטי סיסטעם אזוי גוט און דעמאלט פארלאנגט זיך הילף פון א פאמפ ארויפצושטופן דאס וואסער צו די הויכע שטאקן.
דער וואסער אפפאל סיסטעם ארבעט נישט קיין סאך אנדערש און ווערט אנגערופן די סעניטארי וואסער אפפאל סיסטעם. די אפפאל סיסטעם וועלכע געפינט זיך אין רוב הייזער ארבעט דורך גראוויטי וועלכע ציט אראפ אלע וואסער צו א ספעציעלע טאנק פון וואו עס גייט ווייטער צו די אפפאל רערן וועלכע לויפן אונטער די ערד און גייען צו סוערס. דאס קוקט אויס זייער פשוט אבער אין פאקט דארף דאס זיין א פונקטליכע סיסטעם ווייל אלע רערן דארפן נוצן די זעלבע כוח פון גראוויטי עס זאל נישט פארבלייבן קיין וואסער אין ערגעץ און קיין שום וואסער זאל נישט צוריק ארויפקומען צו די רערן. דאס ווערט געטאן דורך די וואלווס און ספעציעלע ווענט רערן וועלכע האבן לעכער ארויסצולאזן לופט און אויסגלייכן די לופט דרוק.
די גאנצע פלאמבינג סיסטעם איז צעטיילט צו עטליכע חלקים מיט אסאך וואלווס אינדערצווישן. די אלע אפטיילונגן און וואלווס דינען אלס זיכערהייט אויסצומיידן די גאזן און שעדליכע לופט וועלכע ווערט געשאפן פון די אפפאל וואסער עס זאל נישט צוריק אריינקומען אין די רערן. אויב איר וועט קוקן אונטער יעדע סינק וועט איר זען אז די רער גייט אראפ, צוריק ארויף, און נאכאמאל צוריק אראפ אין די פארעם פון א יו. דאס איז דער ערשטער מיטל צוריקצוהאלטן די אפגעפאלענע וואסער פון צוריק ארויף קומען. טיפער אראפ זענען פאראן וואלווס וועלכע נוצן לופט דרוק ארויסצושטויסן אלע וואסער פון זיך און דאס נישט צוריקלאזן.
דאס מערסטע זיכערהייט געפינט זיך ביי הייסע וואסער טאנקן כדי עס זאל נישט פאסירן קיין אויפרייסן. די טאנקן מעגן נישט גרייכן מער פון א געוויסע היץ און יעדע טאנק פארמאגט עטליכע טעמפרעאטור און דרוק ארויסלאזונג וואלווס נאכצולאזן די דרוק וואס ווערט געשאפן פון די הייצונג פון דאס וואסער.
דער אינסטאלאטאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פלאמבינג הייבט זיך אן ווען מען בויט א הויז. די פלאמבינג פירמעס שיקן אראפ א גרופע פון אינסטאלאטארן וועלכע אינסטאלירן די גאנצע פלאמבינג סיסטעם בעפאר מען הייבט אן פארבויען די ווענט.
די גרופע באשטייט פון איינס אדער צוויי געלערנטע אינסטאלאטארן און די איבעריגע זענען ארבעטער וועלכע טוען די פיזיקאלע ארבעט. דער הויפט אינסטאלאטאר איז א געלערנטער וועלכע קען די פאך אויסעווייניג און ווען ער קומט אן צו א הויז דארף ער קענען אויסרעכנען די גאנצע סיסטעם אז אלץ זאל קלאפן אויף הונדערט פראצענט.
אנדערש ווי אן עלעקטרישן וועלכע דארף נאר פארשפרייטן עלעקטריק, דארף דער פלאמבער נוצן אן אנדערע דעזיין יעדעס מאל ווייל איין הויז איז נישט אנדערש ווי די צווייטע. ווערן רעדט נאך ווען עס קומט צו גרויסע געביידעס. די פלאמבינג ארבעט געדויערט פיל לענגער ווי די עלעקטריק ארבעט און קען נישט געטאן ווערן נאר דורך קענען די הויפט כללים. עס זענען פאראן טויזענטער פלאמבינג טיילן פון וועלכע יעדע פון זיי ווערט גענוצט אין אן אנדערע פאל.
אמאל האט אן 'אינסטאלאטאר' געהייסן א שמוציגע ארבעט, אבער היינט, ווען מ'זעט דערפון גרויס געלט, טראץ די שווערע ארבעט אין היצן און קעלט, האבן פיל זיך גענומען צו דעם פאך, און זעען גרויס הצלחה און פארדינסטן.
פארמיידן פראבלעמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אפפאל רערן פון אלע סינקס קענען אמאל ארויסגעבן א שווערע גערוך ספעציעל נאכדעם וואס מען האט עס נישט גענוצט פאר א שטיק צייט. אויסער וואס די גערוך איז נישט אנגענעם איז עס אויך נישט געזונט צו שמעקן. אכדי דאס צו פארמיידן זאל מען פון צייט צו צייט אריינגיסן קאכעדיגע וואסער אין די סינקס וועלכע וועט אויסרייניגן און אויפקלעבן די איבערגעבליבענע אפפאל פון די רערן. מען דארף אויך צוריקהאלטן עס זאל אריינפאלן וואס ווייניגער שטיקער אין די רערן דורך לייגן די ספעציעלע זייער. אויסער די פראבלעמען פון א גערוך וועלן די שטיקלעך זיך אנזאמלן אין דעם יו. פארעם פון די רער אונטער'ן סינק און וועט מיט דער צייט פארשטאפן די סינק און מען וועט דאס דארפן עפענען און אויסרייניגן.
א דישוואשער דארף גערייניגט ווערן פון צייט צו צייט, ספעציעל אויב מען נוצט דאס נישט פאר עטליכע טעג. וויבאלד א דישוואשער וואשט ארויס שטיקער עסן וועלכע זענען צוגעקלעבט צו די געשיר וועלן די רערן אנזאמלן שטיקער עסן וועלכע וועט נישט ארויסגיין. די בעסטע עצה איז צו נוצן די דישוואשער יעדן טאג אפילו אויב מען האט גארנישט צו וואשן ווייל די שטענדיגע פלוס פון וואסער וועט צעביסלעך אראפנעמען די שטיקער און אויסרייניגן די רערן.
דאס זעלבע איז מיט א וואש מאשין. דער מאשין דארף ווערן גענוצט עס זאל נישט מאכן קיין פראבלעמען. כדי צו פארזיכערן די וואסער פארזארגונג אין די מאשין איז וויכטיג מען זאל פון צייט צו צייט פארמאכן און צוריק עפענען אלע פאוסעטס וועלכע טראגן אריין דאס וואסער ווייל רוב פראבלעמען אין א וואש מאשין פאסירט ווען די וואסער פארזארגונג איז נישט ריכטיג.
א הייסע וואסער טאנק דארף ווערן געדרעינט יעדע עטליכע יאר און מען קען דאס אליינס טאן נאכדעם וואס א פלאמבער ווייזט וויאזוי דאס צו טאן. דאס איז זייער וויכטיג פאר די טאנק אלעס זאל קלאפן און עס זאל נישט מאכן קיין פראבלעמען. אויב מען באמערקט אז עס קומט ארויס (ליעקט) וואסער זאל מען באלד רופן א פלאמבער ווייל דאס קען זיין מער ווי א קליינע לעכל און אויב מען פאררעכט דאס נישט באלד קען עס צוברעכן די גאנצע טאנק און עס איז א שאד די געלט.
א הייצונג סיסטעם וואס ארבעט מיט וואסער דארף נוצן סערוויס איינמאל א יאר אין וועלכע מען רייניגט אויס די סיסטעם. אויך די וואסער אין די הייצונג קען שמוציג ווערן און האבן א געזונטהייט עפעקט אויף די איינוואוינער און וועט מיט דער צייט צוברעכן די פוירנעס אדער סטים סיסטעם.


text:
מאהענדאס קערעמטשענד גאנדי
מאהענדאַס קערעמטשענד גאַנדי (דעוואנאגארי: मोहनदास करमचन्द गांधी, גודזשאראטיש: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી; 2טן אקטאבער 1869 - 30סטן יאנואר 1948) איז געווען א פאליטישער פירער אין אינדיע, וואס האט געפירט די אינדישע זעלבשטענדיקייט באוועגונג אין איר קאמף קעגן דער הערשאפט פון דער בריטישער אימפעריע.
גאנדי איז געבוירן דעם 2טן אקטאבער 1869 אין פארבאנדאר, א שטעטל אין היינטיגן גודזשאראט, אינדיע. זיין פאטער, קערעמטשענד גאַנדי, איז געווען פרעמיער מיניסטער פון פארבאנדאר שטאַט; זיין מוטער, פוליטבע, איז געווען א דזשיין.
אין דעצעמבער 1921, גאנדי איז געווארן פירער פון דער אינדישער נאציאנאלער קאנגרעס.
גאנדי האט שטארק געהאלטן אז די דערפער זענען די אמתע אינדיע, און האט זיך דערקעגנט צו דער אינדוסטריאליזאציע פון זיין תלמיד דזשאווארהארלאל נעהרו.


text:
תשעה באב
תשעה באב איז א טאג ווען יידן פאסטן און קלאגן. דער טאג באצייכנט דעם חורבן פון די צוויי בתי מקדש און אויך אנדער צרות וואס האבן פאסירט דאס יידישע פאלק.
וואס איז געשעהן אין תשעה באב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די משנה רעכנט אויס פינף זאכן: א) גאט האט גוזר געווען אויף אידן נישט אריין גיין אין ארץ ישראל. ב) עס איז חרוב געווארן דאס ערשטע בית המקדש. ג) עס איז חרוב געווארן דאס צווייטע בית המקדש. ד) עס איז אייגענומען געווארן די שטאט ביתר. ה) עס איז אויפגעאקערט געווארן ירושלים דורך די שונאים.
אין מלכים א' (כ"ה) שטייט אז דער בית המקדש איז חרוב געווארן ז' אב, און לויט ווי עס שטייט אין ירמיהו (נ"ב) איז דאס חרוב געווארן י' אב. אבער וויבאלד דער צווייטער בית המקדש איז חרוב געווארן ט' אב האט מען איינגעפירט צו באשטימען ט' אב אלס א געדענק-טאג פאר ביידע חורבנות.
אין ירושלמי שטייט אז ביידע בתי מדרשים זענען חרוב געווארן אין ט' באב, און דאס וואס דער פסוק זאגט ער איז חרוב געווארן ז' אב איז נישט מדויק, ווייל אין די טעג פון די גרויסע צרות זענען אידן געווען פארמישט, מען האט נישט פוקנטליך אפגשריבן וועלכע טאג עס איז פארברענט געווארן, שפעטער זאגט די ירושלמי האט מען עס שוין נישט געואלט פארעכנטן טאקע דערפאר, מען האט געוואלט ווייזן ווי צומישט און צוקלאפט אידן זענען דאן געווען.
אויך בזמן בית שני האבן די יידן געפאסט די פיר תעניתים אויפן חורבן בית ראשון.[1]
אין מדרש רבה שטייט אז אינעם טאג פון תשעה באב וועט געבוירן ווערן משיח דער אויסלייזער פון אידן.
איינגעטליך זענען די גוים אריין אין בית המקדש תשעה באב, אבער אנגעצינדן האבן זיי עס הערש פארנאכט, נאנט צום צענטן טאג, און עס האט געברענט דעם צענטן טאג, ר' יוחנן האט געזאגט ווען איך בין ווען אין יענעם דור וואלט איך ווען געמאכט דעם טרויער טאג דעם צענטן טאג, אבער די חכמים האלטן "אתחלתא דפורעניות עדיפא" מען רעכנט ענדערש ווען עס האט זיך אנגעהויבן.
מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אידן פירן זיך תשעה באב זיך צו פארזאמלען אין די בתי מדרשים, מען נעמט אראפ די פרוכת פונעם ארון הקודש, א זכר פון אבילות, אנדערע זאגן דעם טעם איז ווייל טיטוס הרשע האט געשטאכן דעם פרוכת פנעם בית המקדש (מנהגי ישורון סי' קל"ח), מען זעצט זיך אויף דער ערד און מען קלאגט אויפן חורבן בית המקדש.
ביינאכט זאגט מען די פינעף פרקים פון מגילות איכה. אויך זאגט מען אנדערע קליינע קינות, מען מאכט פינטסער אין שוהל ווייל אזוי שטייט אין מדרש איכה אז השי"ת האט געזאגט פאר די מלאכים מיר זאלן מאכן די זעלבע וואס א מלך טוט ווען ער קלאגט ער לעשט די לעכט, און אויך מרמז זיין אז "כבה נר ישראל" עס איז געווארן פינסטער פאר אידן (אבודרהם).
אשכנזים זענען נוהג נישט צו לייגן טלית און תפלין תשעה באב אינדערפרי נאר צו מנחה.
צופרי איז דא א קינות לתשעה באב וואס אסאך געלערענטע אידישע פארפאסער האבן פארפאסט קינות און קלאג רייד אויפן חורבן, אויף דעם וואס צדיקים זענען גע'הרג'ט געווארן, אויף דעם וואס דאס חשיבות און טייערקייט פון אידן איז פארלוירן, און אויף דעם וואס ציון איז חרוב, די אידישע פיינט לאכן פון אונז, ביז משיח צדקינו וועט קומען.
אסאך גרויסע חלק פון די קינות לתשעה באב האט געמאכט דער באקנאטער אידישער קאמפאזיער ר' אליעזר הקליר. אסאך האט געמאכט ר' יהודה הלוי. אסאך פון די קינות איז געבויט אויף די פינף פרקים פון איכה.
קינות אויף חורבן אייראפע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פארשידענע קהילות זאגט מען אויך א קינה אויפן חורבן פון די יידישע קהילות אין אייראפע. צווישן די וואס האבן געשריבן אזעלכע קינות זענען דער באבאווער רבי, הרב שמעון שוואב פון קהל עדת ישורן, וואשינגטאן הייטס, און הרב אלחנן היילפרין פון גאלדערס גרין.


text:
נעט לואין
נעט לואין איז א אידישער אדוואקאט, וואס טרעט אויף פארן העכסטן געריכט צו אפווענדן קעיסעס וואס האבן צוטאן מיט רעליגיע.
נעט לואין איז געבוירן געווארן פאר דער צווייטער וועלט מלחמה אין לאדזש, פוילן
זייענדיג א פרומער ארטאדאקסישער איד, איז זיין רעפוטאציע גאר חשוב אין וואשינגטאן, ער האט פארטרעטן לובאוויטש צו ראטעווען די ספרים פארן רבין קעגן זיין עלטערן שוואגער גורארי, אויך האט ער פארדייטיקט דעם קרית יואל סקול דיסטריקט ביים סופרים קארט הערינג, אז עס איז יא אויסגעהאלטן לויט דער קאנסטיטוציע. א.א.וו.


text:
טענענבוים היטער
די טענעבוים היטער זענען א ראדיקאלע רעכטע קריסטליכע גרופע אין לבנון. זי איז אנערקענט אין קאנגרעס אלס א טעראר גרופע.
געגרינדעט דורך עטיאן צאקאר, אן עקסטערעמיסט. אין 1975, ביים אנהייב פונעם לבנון ברודער קריג.
איר מאטא איז, "לבנון צום באפעל", איר סלאגאן ביים קריג איז געווען, "עס ליגט א פליכט אויף אלע לעבאנעזער, צו הרגנען איין פאלעסטינער.
אין אן אינטערוויו מיטן זשערוסאלעם פאסט, האט צאקאר געזאגט, אנהייב זענען געווען דרייסיג טויזנט פאלעסטינער אין לבנון, יעצט דריי הונדערט טויזנט, אין 20 יאר וועט זין צוויי מיליאן, לבנון קען זיך נישט ערלויבן, אז אזא זאך זאל געשען.
אין רוב פאלעסטינע פליטים לאגערן, ווי עס איז געווען א מאסן מארד, קעגן די פאלעסטינער זענען זיי געווען פארמישט.
באשיר זשומייעל, האט פאראייניגט די מיליציע גרופע, אונטער די פאראייניגטע לבנון קרעפטן, פון אלע קריסטליכע מיליציע גרופעס.
אסאך פון די צד"ל זעלנער זענען באשטאנען פון זיי, און בכלל האבן זיי געהאט אטיילגענומען, אין רוב שווערע שלאכטן, אירע מיטגלידער זענען קיינמאל נישט געווען העכער 6,000.


text:
דער שטירמער
דער שטורעמער (דייטש: Der Stürmer) איז געווען א נאצישע צייטונג מיט האס און פראפאגאנדע וואס איז געגרינדעט געווארן צו פארשפרייטן אנטיסעמיטיזם, האס און געהעצט קעגן אידן.
אונטערן ערשטן בלאט איז געשטאנען, Die Juden sind unser Unglück, די יידן זענען אונדזער אומגליק,
פונעם בערליןער שטאטגארטן (זאא), איז א טיגער איין טאג אנטלאפן, און אויף דער גאס האט ער געהרגט א מענטש, איז א ייד וואס האט געהאט א רעוואלווער געקומען, און דערשאסן דעם טיגער אויף טויט, אויפן קומענדיגער טאג איז געשטאנען אין דער שטירמער, פארפליכטער יודע ברענגט אום הילפסלאז קעצעלע, השנאה מקלקלת השורה.


text:
אלקאלי מעטאל
אַלקאַלי מעטאַלן זענען די כעמישע עלעמענטן אין גרופע 1 פון דער פעריאדישער טאבעלע. זיי זענען ווייך און, ווען ריין, האבן זיי א זילבערנעם קאליר (צעז זעט אויס א ביסל גאלדן). אין דער לופט ווערן זיי שווארץ.
זיי האבן איין עלעקטראן אין דער דרויסנדיקער שאָל, און קענען אוועקגעבן דעם עלעקטראן גאנץ גרינג אין א רעאקציע, וואס גיט זיי א לאדונג פון 1+. זיי רעאגירן שטארקן מיט וואסער, דערפאר טוט מען זיי שפייכלערן אין פאראפין אייל (קעראסין), וואס אנטהאלט נישט קיין וואסער. אזוי ווי זיי רעאגירן שטארק קען מען נישט געפינען די עלעמענטן נאטורלעך נאר ווען זיי זענען פארבונדן מיט אנדערע עלעמענטן. זיי פארבינדן זיך גוט מיט אלע עלעמענטן אויסער די איידעלע גאזן.
די אלקאלי מעטאלן זענען:
ליטיום רעאגירט דער ווייניקסטער, און פראנקיום דער מערסטער.
די אלקאלי מעטאלן רעאגירן מיט האלאגענס צו שאפן זאלצן.
נאטריום איז א וויכטיקער אלקאלי מעטאל וואס געפינט זיך אין דעם זאלז נאטריום קלאריד (NaCl) ('טיש זאלץ'). נאטריום האט אויך א הידראקסיד, נאטריום הידראקסיד (NaOH), גערופן 'בייסיקע סאדע'.


text:
קאסאם
קאסאם ראקעטע אויכט קאסאם איז א פשוטער היים געמאכטער אייזן'ער ראקעט אנגעפילט מיט אויפרייס שטאף, פראדוצירט דורך די פאליסטינע מיליטאנטישער ארגענעזאציע חאמאס.
דריי מאדלן זענען שוין געווען אין באנוץ. כאטשיג זיי ווערן טייל מאל גערופן אין די מידיע מיסילס זענען זיי אבער פריי-פליענדיגע ארטילירי ראקעטען נישט האבענדיג קיין שום פירענדע סיסטעם.
די עזה פאס איז געווארן אפגעטיילט פון ארץ ישראל דורך דעם וואנט זינט 1996 וואס דאס האט אפגעשטעלט די איפליראטירונג פון די טעראריסטן פון דארטן אריינצוקומען אנזייען פאניק טויט אין טעראר אין ארץ ישראל טאראריע.
אין יאר 2005 האט ארץ ישראל דורך געפירט א ריקצוג פון אלע אירע אידישע בירגער ארויס פון עזה פאס און אויך ארויסגענומען איר מיליטער, בלויז אנהאלטענדיג די לופט אויבערהאנט און מארין וואסער צוקום.
דעריבער איז דער קאסאם געבליבן דער איינציגסטער מיטל פארן פאליסטינער וויאזוי צו מלחמה האלטן ווייטער מיט איר אידישער שכן און שונא ארץ ישראל. כאטשיג זיי פלעגן דאס נוצען פארן צוריקציג איז דאס אבער איצט געבליבן די איינציגסטע געווער ווייל דאס פליעט אריבער דעם חומה.
כאטשיג דאס איז רעלאטיוו אומשעדליך ווייל מען מאכט דאס זייער אומבלאימפערט און מען שיסט דאס אן א ציל, מאכט דא אבער אן א שריפה ווען עס פאלט אויף א הויז, און גרויסע שאדען'עס, און האט שוין אומגעברענגט גאר אסאך נפשות פון אירע אזויפיל געשאסן ווערן.
עס הייסט נאך א גייסטליכע שעך פון חאמאס.


text:
נעוויל טשעמבערליין
אַרטור נעוויל טשעמבערליין (דעם 18טן מערץ 1869 - דעם 9טן נאוועמבער 1940) איז געווען א בריטישער פאליטיקער, און פרעמיער מיניסטער,
ער איז געבוירן אין בירמינגהאם, ענגלאנד, צו אן אדעליגער ענגלישער פאמיליע. פון 1916 האט ער געדינט אין פארשידענע מיניסטערישע פאזיציעס, און ער איז געווארן דער פירער פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי. אין 1937 איז ער געווארן פרעמיער, און ער האט רעזיגנירט אין 1940, נאכדעם וואס דייטשלאנד האט אטאקירט פראנקרייך, האלאנד, און בעלגיע.
זיין פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט געהאלטן פון גיין מיט שלום, אזוי האט היטלער באקומען די צושטימונג פון די וועלטסמאכט, צו אנעקסירן סודעטנלאנד געביט פון טשעכאסלאוואקיי, ביים מינכען קאנפערענץ, נאכן קאנפערענץ האט ער דערקלערט "'מיר האבן פארמיטן נאך א וועלט מלחמה'", וואס האט זיך גאנץ שנעל ארויסגעוויזן אלס נישט ריכטיג.
דאס זעלבע מיטן ווייסן פאפיר, נאכן אראבישן אויפשטאנד פון 1939-1936, און בריטישע קאמיסיעס זענען געקומען זען, ווי צו שליסן די אומרוען אין פאלעסטינע, און די לעצטע קאמיסיעס רעזאלוציע, פון נישט ארויף לאזן יידן קיין ארץ ישראל, א באגרעניצטע עליה, יידן טארן נישט קויפן אראבישע שטח, און נאך פארשידענע באגרעניצונגען, און ווי אויך דאס צוריק ציען זיך פון דער באלפור דעקלאראציע, אלס מיטן שלום, זיך נישט איינצורייסן מיט אנדערע פעלקער.
דעם 10טן מיי 1940, האט ער רעזיגנירט פון אמט אלס פרעמיער מיניסטער, נאכן דורכפאל פון דער בריטישער ארמיי, אויפן קאנטער אטאקע קעגן דייטשלאנד, אין נארוועגיע, און די בריטישע זעלנער האבן געמאכט א ריקצוג.
ווינסטאן טשערטשיל האט אים איבערגענומען, אבער דאס ווייסע פאפיר איז געבליבן ווי עס איז געווען, איידער טשערטשיל איז ארויף אויפן בענקל.
אין יענעם יאר האט מען געפונען די ביטערע מחלה, און ער איז אפערירט געווארן, אבער ער האט זיך נישט אויסקורירט, און ער האט רעזיגנירט פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי פירערשאפט, און פון זיין אמט אין קאבינעט. אום דעם 9טן נאוועמבער 1940, איז ער געשטארבן פון זיין קראנקייט.
ער ווערט פאררעכנט אלס איינער פון די קאנטראווערסיעלע פאליטיקער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך.


text:
10טן דעצעמבער
דער 10טער דעצעמבער איז דער 344סטער טאג פון יאר (345סטער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 21 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1817 - מיסיסיפי ווערט דער 20סטער שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן
- 1834 - סיר ראבערט פיל ווערט פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 1901 - דער נאבעל פריז געשאנקען צום ערשטן מאל, אויף דער פינפטער יארצייט פון אלפרעד נאבעל
- 1948 - אנגענומען געווארן די אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט.
- 1966 - ש"י עגנון באקומט דעם נאבעל פריז פאר ליטעראטור.
- 1986 - אלי וויזל באקומט דעם נאבעל פריז פאר שלום.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1394 - זשיימס דער ערשטער, מלך פון שאטלאנד
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1865 - לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע (געב' 1790)
- 1896 - אלפרעד נאבעל, שוועדישער כעמיקער און אינזשעניר, ערפינדער פון דינאמיט און איניציאטאר פונעם נאבעל פריז (געב' 1833)


text:
1945
1945 איז דאס 45סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1945 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 22סטן מערץ
- די אראבישע ליגע געגרינדעט אין קאירא. שליסט איין: עגיפטן, איראק, לבנון, סאודי אראביע, תימן סיריע און יארדאניע.
- צווייטע וועלט מלחמה - קראפטן פון פאטאן גייען אריבער דעם ריין צו פראנקפורט צו
- 4טן אפריל - צווייטע וועלט מלחמה: אונגארן באפרייט דורך דער רויטער ארמיי
- 11טן אפריל - ארמיי פון די פאראייניגטע שטאטן באפרייט בוכנוואלד קאצעט
- 12טן אפריל - הערי עס טרומאן ווערט איינגעשוואוירן דער 33סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 28סטן אפריל - הינריכטונג פון בעניטא מוסאליני
- 30סטן אפריל - אדאלף היטלער באגייט זעלבסטמארד אין בערלין
- 26סטן יוני - דער פאראייניגטע פעלקער טשארטער אונטערגעשריבן
- 15טן יולי - בוכנוואלד איבערלעבער דערגרייכן ארץ ישראל
- 17טן אויגוסט - סוקארנא פראקלאמירט די זעלבשטענדיקייט פון אינדאנעזיע.
- 30סטן אויגוסט - באפרייונג פון האנג קאנג
- 2טן סעפטעמבער
- אפיציעלע ענדע פון דעם צווייטן וועלט קריג
- וויעטנאם פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון פראנקרייך
- 15טן אקטאבער - פיער לאוואל, פרעמיער מיניסטער פון דער ווישי רעגירונג, הינריכטעט אין פראנקרייך פאר פארראט
- 16טן אקטאבער - געגרינדעט די עסן און לאנדווירטשאפט ארגאניזאציע פון די פאראייניגטע פעלקער
- 24סטן אקטאבער - געגרינדעט די פאראייניגטע פעלקער
- 2טן נאוועמבער - ליבעריע שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע פעלקער
- 20סטן נאוועמבער - דער נירנבערג פראצעס הייבט אן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 17טן יוני - קען ליווינגסטאן, בירגערמייסטער פון לאנדאן
- 31סטן אויגוסט - יצחק פערלמאן, ישראלדיקער פידלער
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן אפריל - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, 32סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1882)
- 1טן מיי - יאזעף געבעלס, פון די פירער פון נאצי דייטשלאנד, דערמארדעט זיינע קינדער און נאכער באגאנגען זעלבסטמארד (געב' 1897)
- 23סטן מיי - היינריך הימלער, הויפט פונעם עס עס (געב' 1900)
- 11טן יוני - אליהו גאלאמב, פירער פון דער הגנה (געב' 1893)
- 24סטן סעפטעמבער - האנס גייגער, דייטשער פיזיקער (געב' 1882)
- 26סטן סעפטעמבער - בעלא בארטאק, אונגערישער קאמפאזיטאר (געב' 1881)


text:
1993
1993 איז דאס יאר ניינצן דריי און ניינציג וואס האט אנגעהויבן פרייטאג.
1993 איז דאס 93סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1993 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - טשעכאסלאוואקיי צעטיילט אויף טשעכיי או סלאוואקיי.
- 26סטן יאנואר - וואצלאוו האוול געוויילט דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכיי.
- 24סטן מיי - עריטרעע פראקלאמירט איר אומאפהענגיקייט פון עטיאפיע
- 6טן יוני - ערשטע וואלן פאר פרעזידענט אין מאנגאליי.
- 25סטן יוני - קים קעמפבעל ווערט די ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע.
- 12טן יולי - ערדציטערניש מיט א שטארקייט פון 7.8 אין דער ריכטער סקאלע לעבן האקיידא, יאפאן איז גורם א שעדלעכע צונאמי כוואליע.
- 29סטן סעפטעמבער - ערדציטערניש אין אינדיע. 10,000 מענטשן אומגעקומען.
- 1טן נאוועמבער - דער מאאסטריכט אפמאך שטעלט אויף דעם אייראפעישן פארבאנד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן אפריל - הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק, רב און פילאסאף (געב' 1903)
- 31סטן יולי - באדעוויין, מלך פון בעלגיע (געב' 1930)
- 6טן נאוועמבער - יוסף סערטשוק, קאמאנדיר פון די יידישע פארטיזאנען אין לובלין געגנט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה (געב' 1919)


text:
פראצעס
צו מיינט איר א פראצעס ווי אין א געריכטליכע פראצעדור?
פראצעס (פון א לאטייניש ווארט אויף באוועגן) איז דער נאטורליכע געשענישען אדער דעזעגנירטע סעריע פון טוישונגען פון אייגנשאפטן פון א סיסטעם\אביעקט.
מער פונקטליך, און פון די מערסטע אלגעמיינער סיסטעמאטישער פערספעקטיוו, טוט יעדער פראצעס פארטרעטען אויף א געוויסער מהלך אדער א טייל פון א מהלך אינעם סיסטעם'ס פאזע אפטיילונגן.
יעדע מעסטן איז א פראצעס. די פראצעס פון מעסטן איז די פאנדעמענטאלער קאנצעפט פון פיזיקס, און די פראקטעצירונג פון יעדע פעלד פון סייענס און ענזשענירונג.
פאר די אויבנדערמאנטער ציל אריענטירטער סברה, פון די אינדאסטריאלער מענעזשמענט קוק ווינקל, די פאלגענדע אויסרעכענונגן קענען ווערן גענוצט אין א פראצעס ספעסיפיקאציע: מענטשען, מאשינען, און טולס, מאטריאל, ענערגיע, אינפארמאציע, פראפעסיענאלער וויסן, קאפיטאל, צייט און פלאץ.


text:
קאמפלעקסע צאל
א קאמפלעקסע צאָל איז א צאל וואס באשטייט פון א רעאלן און אן אימאַגינערן טייל. מען קען זי שרייבן אין דער פארעם a + bi, וואו a און b זענען רעאלע צאלן, און i איז די אימאגינערע איינהייט מיט דער אייגנשאפט i 2 = −1. די קאמפלעקסע צאלן נעמען איין די רעאלע צאלן, און פארברייטערן זיי אז מען זאל קענען לייזן גלייכונגען וואס האבן נישט קיין באשייד אין רעאלע צאלן.
די טעאריע פון קאמפלעקסע צאלן איז געווארן שטארק אנגענומען צווישן מאטעמאטיקער דורך נילס הענריק אבעל, וואס האט געניצט קאמפלעקסע צאל אסאך מיט גרויסן דערפאלג.
אריינפיר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאמפלעקסע צאלן לאזן לייזן געוויסע גלייכונגען וואס האבן נישט קיין רעאלן באשייד: די גלייכונג
האט נישט קיין רעאלן באשייד x, ווייל דער קוואדראט פון יעדער רעאלער צאל x איז 0 אדער פאזיטיוו, דעריבער x2 + 1 קען נישט זיין נול. מיט קאמפלעקסע צאלן לייזן מען די דילעמע. מען שטעלט צו צו די רעאלע צאלן די צאל i וועמענס קוואדראט איז 1−, בכדי x = i איז א באשייד צו דער פריערדיגער גלייכונג.
דעפיניציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א קאמפלעקסע צאָל איז אן אויסדרוק מיט דער פארעם
די a און b דא זענען רעאלע צאלן, און i איז א מאטעמאטישער סימבאל וואס הייסט די אימאגינערע איינהייט. למשל, -3.5 + 2i איז א קאמפלעקסע צאל.
אין דער קאמפלעקסער צאל z = a + bi רופט מען a דער רעאלער טייל פון z און די רעאלע צאל b רופט מען דער אימאגינערער טייל.
אנווענדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאטעמאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען קען ניצן דעם רעזידועס-טעארעם צו לייזן רעאלע אינטעגראלן.
קאמפלעקסע צאלן אין פאלארע פארעם ניצט מען צו לייזן דיפערענציאל-גלייכונגען.
עלעקטראמאגנעטיזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין עלעקטרישער אינזשעניריע ניצט מען דעם פוריע טראנספארם כדי צו אנאליזירן וואריאירנדיקע וואלטאזשן און שטראמען. מען קען פאראייניקן די האנדלונג פון רעזיסטארן, קאנדענסאטארן און אינדוקטארן מיט אימאגינערע נומערן פאר די לעצטע צוויי און מען שטעלט צוזאמען אלע דריי אין איין קאמפלעקסער צאל וואס מען רופט דעם אימפעדאנץ.
א מער אבסטראקטער פארמאליזם פאר קאמפלעקסע צאל האט אנטוויקלט דער אירישער מאטעמאטיקער וויליאם ראאן האמילטאן, וואס האט פארברייטערט די אבסטראקציע צו דער טעאריע פון קוואטערניאנען.


text:
בנימין נתניהו
בנימין נתניהו איז געווען דער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל (1996-1999), און ווידערדערוויילט אין 2009 און אין 2013.
ער איז דער ברודער פון יונתן נתניהו, דער אפיציר וואס איז אומגעקאמען, ביי דער ענטעבע אפעראציע אין 1976.
ער האט געדינט אלס זעלנער אין סיירת מטכל, ווי זיין ברודער האט געדינט, ער האט נאכדעם געלערנט אין די פאראייניקטע שטאטן.
יונגווייז און ערשטע טריט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נתניהו איז געבוירן אין תל אביב, דער וואקסן און געלערנט אין ירושלים און אין פילאדעלפיע. ער איז דער צוויטער זון פון צווישן דריי קינדער פון צילה און פראפ' בנציון (נפטר געווארן ח' אייר תשע"ב) נתניהו (מיליקאווסקי). ארום די יארן 1960 איז די משפחה געוועזן צומאל אין ישראל און צומאל אין אמעריקע. אין די יארן 1963 - 1967, האט די משפחה געוואוינט אין אמעריקע אין טשעלטנהאם און פֿילאדעלפֿיע. דארטן האט נתניהו געלערנט אין הויכשולע, און געוועזן א מיטגליד אינעם דעבאטירן קלוב.
אין מיליטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי ער האט געענדיקט הויכשולע, האט זיך נתניהו אומגעקערט קיין ארה"ק צו דינען אין מיליטער. אין מיליטער איז ער געווען א קריג סאלדאט און א גענעראל אין סיירת מטכ"ל. אין דעם סיירת האט ער גענומען א טייל אין געהוילטע אפעראציעס, אין דעם 8טן מיי 1972 האט ער א טייל גענומען אין דער אפעראציע ווען א פליגער פון "סאבענא" איז פארכאפט געווארן דורך רוצחים פון לוד עראפארט. די אפעראציע האט געפירט אהוד ברק, וואס איז דעמאלטס געווען דער גענעראל פון דעם סיירת. נתניהו איז פארוואונדעט געווארן אין דער אפעראציע, פון א שאס וואס איז ארויס שלא בכוונה פון זיין חבר'ס ביקס.
אין יאר 1972 האט ער געענדיקט צו דינען אין צה"ל מיט דעם טיטל אפיציר.
שטודירן אין אמעריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכן מיליטער, האט ער זיך אומגעקערט אין אמעריקע. און שטודירט דארטן פאר אן ערשטן דיפלאם אין ארכיטעקטור און א צווייטן דיפלאם אין האנדל. די טיטלען האט ער באקומען אין MIT. דערנאך ,און אין הארורד יונברסיטי האט ער געלערנט פאליטישע וויסנשאפט אין הארווארד אוניווערסיטעט. אין יענער תקופה האט ער אויכעט געארבט אין דער ביזנעס עצות פירמע "באסטאן קאנסולטירן גרופע". אין יענער תקופה האט ער געטוישט זיין משפחה נאמען צו "ניתאי" (מיט דעם נאמען האט זיין טאטע געפלעגט זיך אונטער חתמענען אויף ארטיקלען וואס ער האט געשריבן). יארן שפעטער, אין א אינטערוויו צו דער טעלעוויזיע, האט ער ערקלערט, אז ער האט דאס געטון כדי עס זאל זיין גרינגער פאר מענטשן אין דעם געגנט וואס רעדן נישט קיין העברעיש אויסצודרוקן זיין נאמען.
וןען ס'האט אויס געפלאצט דער יום כיפור קריג אין יאר 1973 איז ער צוריק געקומען קיין ישראל אטייל צו נעמען אין דעם קריג. און ווען ס'האט זיך געענדיקט האט ער זיך אומגעקערט קיין אמעריקע.
אין יאר 1976, האט ער פאלארן זיין ברודער יונתן (יוני) נתניהו, וואס איז געהרגעט געווארן אין דער ענטעבע אפראציע אלס גענעראל אין סיירת מטכ"ל.
אין ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך ווען ער האט געענדיקט שטודירן אין 1977 האט ער זיך אומגעקערט קיין ארץ ישראל און געארבעט אלס פארקויפן דירעקטער פון דער מעבל קאמפעני "רים".
אין די יארן 1978 - 1980 האט ער אויכעט געפירט אן ארגאניזאציע אונטער דעם נאמען "מכון יונתן צו אויס פארשטן די טערור" וואס האט איינגעארדנט עטלעכע אינטערנאציאנאלע קאנגרעסן וועגן דעם סוביעקט פון טעראר. דארטן האט ער זיך ערקענט מיט אפאר פאליטיקאנטן, איינער פון זיי איז געווען דער מיניסטער משה ארענס וואס האט אים מקרב געווען, ער האט אים אריין געברענגט אין פאליטיק און האט אים רעקאמענדירט צו דינען אלס א דיפלאמאט פון ישראל אין וואשינגטאן. דעם פאסט האט ער געהאלטן אין די יארן 1982 - 1984.
אין די יארן 1984 - 1988 איז ער געוועזן אמבאסאדאר פון ישראל אין די פאראייניקטע פעלקער און ער האט זיך ארויס געוויזן מיט זיין אויס געצייכנטע אינטערוויוס צו דער וועלטלעכער טעלעוויזיע. אין 1996 איז ער געווארן צום ערשטן מאל פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
אין זיין תקופה ווי פינאנץ מיניסטער האט די ישראל רעגירונג פארקויפט עטלעכע רעגירונג געזעלשאפטן צו ווערן פובליקע געזעלשאפטן. אין 2003 האט מען ארויסגעלאזט די אקציעס פון אל על אויף דער בערזע.
אין 2007 האט משה פייגלין קאנדידירט קעגן אים פאר דער פירערשאפט פון דער ליכוד פארטיי, אבער נתניהו האט אים געזיגט. אין די כנסת וואלן 2009 איז ליכוד געווען די צווייטע גרעסטע פארטיי; צוזאמען מיט אנדערע רעכטע פארטייען האט נתניהו צוזאמענגעשטעלט א קאאליציע. ביי די כנסת וואלן 2013 איז נתניהו געווארן דער צווייטער מענטש צו ווערן געוויילט פרעמיער מיניסטער פון ישראל א דריט מאל (נאך בן גוריון).


text:
טערמינאלאגיע
טערמינאלאגיע איז דער שטודיע פון טערמין'ען און זייער באנוץ - פון ווערטער און ווערטער צוזאם שטעלן וואס זענען פארנוצט און ספעציפישע קאנטעקסטען.
טערמינאלאגיע טוט אויך אריינעמען אין זיך די פארמאלער דיסיפלין וואס טוט סיטעמאטיש שטודירן די נאמען געבן אדער דעזעגנירונג פון קאנצעפטען געאייגענט צו איין'ס אדער מער סאביעקט פעלדער אדער דאומען'ס פון מענטשליכע אקטיוויטעט, ריסוירטש און אנאליזן פון טערמין'ען אין קאנטעקסט, פארן ציל און סיבה צו דאקמענטירן און ארויסהייבן די ריכטיגע באנוץ.
דער שטודיע קען זיין לימיטירט פאר איין שפראך, אדער קען דעקן מער ווי איין שפראך אין די זעלבע צייט. מולטי-שפראך אדער ביי-שפראך. א.א.וו.


text:
גופטא אימפעריע
די גופטאַ אימפעריע (סאנסקריט: गुप्त राजवंश גופטאַ ראַדזשאַוואַמסאַ) האט געהערשט פון 320 ביז 550 איבער צפון-צענטראל אינדיע. די עפאכע פון דער גופטא אימפעריע ווערט גערעכנט די גאלדענע תקופה אין אינדיע אין וויסנשאפט, מאטעמאטיק, אסטראנאמיע, רעליגיע און פילאסאפיע.
דער גרינדער פון דער אימפעריע איז געווען מאהאראדזשא סרי גופטא.
קונסט און ליטעראטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווערנט דער גופטא תקופה, האבן אינדישע קינסטלער געשאפן זייערע שענסטע ווערק. פראכטיקע פאלאצן און טעמפלען האבן אנטהאלט די העכסטע קוואליטעט סקולפטורן און מאלערייען. קלאסישע פארעמען פון מוזיק און טאנץ, וואס מ'האט געשאפן אונטער די גופטאס ווערן אויסגעפירט איבער גאנץ אזיע.
דער בארימטער דיכטער אויף סאנסקריט, קאלינדאסא, האט געלעבט אין דער תקופה פון דער גופטא אימפעריע.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
האקנקרייץ
האקנקרייץ (ענגליש: swastika) איז א קרייץ (צלם) וואס אנשטאט איר שפיצן זאל זיך ענדיגן ווי געווענליך, דרייט זיך עס איין צו רעכטס אדער צו לינקס. די ארגינעלע האקנקרייץ איז גלייך, אבער עס איז באקאנט דאס וואס עס איז אויסגעדרייט 45 גראד. דער אינדיאנישער האקענקרייץ פארמאגט אויך א פינטל ביי יעדע ליידיגע באקס.
די היסטאריע פון דעם האקנקרייץ גייט צוריק נאך צו די פריערדיגע יארן ווען מען האט זיך באזעצט אין אייראפע. דער האקנקרייץ איז א הייליגע סימבאל ביי בודהיזם און הינדואיזם. ביי בודהיזם האט דער צלם געדינט אלץ א סימבאל פון די פיר גייסטישע יסודות (אש מים רוח עפר). אין אנפאנג פונעם צוואנציגסטן יאר הונדערט האט דער האקנקרייץ געדינט פילע אלץ א סימבאל פון פרייליכקייט און הצלחה.
ווען דער נאצישע פארטיי איז ארויף אין מאכט אין דייטשלאנד האבן זיי גענומען דעם האקנקרייץ אלץ דער סימבאל פון נאציזם, אויפרעגעניש, און די וועלט מלחמות. און איז נאך היינט דער סימבאל פון נעא נאציזם. צוליב דעם איז אין רוב ציוויליזירטע לענדער דאס באנוץ מיטן סימבאל א געזעץ פארלעצונג, אין א גרויסן טייל פון זיי אלס אנטיסעמיטיזם. פארט ווערט נאך דער סימבאל שטארק באנוצט אין די גלויביגע אומציוויליזירטע קולטורן.
דאס ווארט האקנקרייץ שטאמט פון דייטש. מעגליך צוליב איר אויסקוק ווי א האק פון אלע זייטן.
אין ארכעאלגישע גראבונגען אין ישראל האט מען אויסגעפונען אז אידן האבן זיך נאך באנוצט מיט דעם סימבאל אין די צייטן פונעם בית המקדש, אלץ סימן פאר מזל און ברכה.[פֿעלט אַ מקור]


text:
אויבער גליל
דער אויבער גליל (העברעיש גליל העליון), איז א ראיאן אין צפון טייל פון ישראל, וואס די העכסטע בערג אין ישראל געפונען זיך דארט, (אינערהאלב די גרענעצן פון איידער 4טן יוני 1967). פון מערב געפונט זיך דער מיטלענדישער ים, די טאל פון בית הכרם פון דרום, און די חולה טאל און די ירדן טאל פון מזרח, פון צפון איז די גרעניץ מיט לבנון.
אינהאַלט
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אויבער גליל, איז די צפונדיקע טייל פון גליל, און דרום געפונט זיך דער אונטער גליל. די גרויסקייט פון אויבער גליל איז 800 קוואדראט קילאמעטער. די בערג זענען זייער הויך, די טאלן זענען זייער טיף. דער העכסטער בארג אין אויבער גליל איז דער מירון בארג, וואס זיין הויך דערגרייכט צו אריבער 3,500 פוס, העכערן ים פלאך.
די אויבערשטעטע טייל פון גליל, איז איינגעטיילט אין דריי טיילן, די מערב וואס די הויכקייט קומט אן צו 800 מעטער העכערן ים. די גליל הויכן, מיט גאר הויכע בערג וואס רעכנט אריין די מירון בערג, און מערערע אנדערע הויכע בערג. און די מזרח, וואס רעכנט אריין די נפתלי בערג, און די צפתע בערג, וואס זייער הויכקייט גרייכט צו ארום 3,000 פוס הויכקייט.
געוויסע זען א המשך פון די גליל אריבער דער גרענעץ פון לבנון, ביזן ליטאני טייך, און ווערט גערופן די לבנונישע גליל, אבער רוב געאלאגן זענען נישט ביי דער מיינונג.
וועטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער וועטער אין גליל, איז דער געווענליכער מיטלענדישער וועטער, אין זומער הייס און טרוקן. און די ווינטער קעלטער און רעגענדיק, מער פון אנדערע געגנטער אין לאנד. די רעגן אין א געווענטליך יאר איז צום ווייניגסטנס 600 מילימעטער א יאר, און אויף די בערג קען עס דערגרייכן אריבער 1000 מילימעטער א יאר. עס רעגנט געווענליך צווישן 60, און זיבעציק טעג א יאר, וואס איז די העכסטע ראטע אין גאנץ ארץ ישראל.
געוויקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין גליל איז פארהאן אסאך נאטורליכע וועלדער און ביימער, וואס זענען ספעציעל פארשפרייט אין גליל, און אנדערע פלעצער זענען זיי זעלטן, ווי אויך סארטן ביימער וואס וואקסן אין לבנון, קען מען טרעפן אין גליל. די געגנט איז רייך מיט קליינע טייכן, און געוויקסן וואס וואקסן נאנט צו וואסער.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיק בערגיק, איז דער גליל שטענדיק געווען ווייניקער באוווינט ווי אנדערע געגנטער. מיט דעם אלעם האבן ארכעאלאגן געפונען גאר אלטע ארטיקלען, וואס רעכענען זיך פאר עטליכע טויזנט יאר. ביי יהושע בן נוןס צייטן זענען געווען אין גליל די שבטים פון אשר, דן, און נפתלי. וואס האבן געוווינט מיט כנענים. ביי דעם צווייטן בית המקדש, האבן די חשמונאים פאריידישט די געגנט, מיטן אריבערברענגן יידן פון אנדערע געגנטער, און מגייר זיין די גויים וואס האבן זיך דארט געפונען. פאר הונדערטע יארן נאכן חורבן, איז דער גליל געווען באוווינט מיט אסאך יידן.
אין די נייע צייטן זענען אסאך יידן געקומען פון אייראפע, ווי זיי האבן זיך באזעצט אין צפת, און אין טבריה. וואס האט שפעטער געברענגט צו די אריבערגיין צו די ישראל הערשאפט דורכאויס די מלחמת השחרור. אין שפעטערע יארן נאכן אנקום פון די חסידים קיין גליל, איז ראש פינה, יסוד המעלה, און שפעטער תל חי, געגרינדעט געווארן.
שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צפת ווערט פארעכנט אלס הויפטשטאט פון גליל. אנדערע געגנטן מיט אסאך איינוווינער זענען די כרמיאל געגנט, קרית שמונה געגנט, און מעלות-תרשיחא געגנט. רוב געגנטן זענען שוואך באוווינטע, און רוב פלעצער זענען בעיקר באזעצט אין שטעטלעך, דערפער, קיבוצים.
דער אויבער גליל האט א גרויסע מינאריטעטן געמיינדע, וואס באשטייט פון דרוזן, בעדואינער, טשערקעסן.
טוריזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די געגנט ציט אסאך טוריסטן, צוליב די נאטור, טייכן, און וועגן פאר לאנגע שפאצירן אין די וועלדער, די גליל איז די איינציקטע פלאץ אין ישראל, ווי מען מעג שיפלען אין די טייכן. ווי אויך איז די גליל פיל מיט ארכעאלאגיע, אויפגעגראבענע אלטע שטעט, און פארקן.


text:
יעקב יהושע פאלק
הרב יעקב יהושע פֿאַלק (כ"ח כסלו ה'תמ"א – י"ד שבט ה'תקט"ז) איז געווען רב אין לעמבערג, בערלין און פראנקפורט. און פון די גרעסטע אחרונים. ער האט מחבר געווען דעם בארימטן ספר פני יהושע אויף גמרא, רש"י, תוספות וואס איז מפלפל אוועקצושטעלן פשט אין רש"י.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעקב יהושע פאלק איז געבוירן אין קראקע[1], פוילן, כ"ח כסלו, תמ"א (19טן דעצעמבער 1680), צו זיין פאטער דעם נגיד און מנהיג רבי צבי הירש, א דיין אין דעם שטאטישן בית דין, און צו זיין מוטער מרים, א טאכטער פון הרב אברהם הלוי, איידעם ביי רבי יהושע העשיל בעל "מגיני שלמה".
ער האט געלערנט ביי זיין פעטער, הר"ר משה, ראש בית דין אין קראקע.
נאך זיין חתונה מיט לאה, די טאכטער פון רבי שלמה סג"ל לאנדא פון לעמבערג, איז ער באשטימט געווארן משגיח איבער די מלמדים אין די חדרים. ער האט אויסגעהאלטן א ישיבה אין זיין הויז.
אום ג' כסלו ה'תס"ג (1702) האט אויסגעבראכן א שריפה, און עטליכע פעסער פון פולווער האבן זיך אויפגעריסן. אין דער שריפה זענען אומגעקומען זיין מאמע, ווייב און קליינע טאכטער. נאר ר' פאלק אליין איז געבליבן לעבן. אין דער הקדמה פון זיין ספר "פני יהושע" שרייבט ער אז ווען ער איז געליגן אונטער דער חורבה האט ער געמאכט א נדר אין זיין הארץ אז טאמער ער וועט ווערן געראטעוועט וועט ער דרוקן זיין חידושים.
ער האט חתונה געהאט בזיווג שני מיט מרת טויבע, טאכטער פונעם גביר ישכר פון לעמבערג, וואס האט אים אויסגעהאלטן. טויבע האט געליטן פון א אויסגעצויגענע מחלה.
נאך איר פטירה האט ר' פאלק חתונה געהאט נאכאמאל, צו גיטא אייגער. דער חיד"א שרייבט אז ווען ער איז געווען אין ווארמז איז ער איינגעשטאנען ביים פני יהושע, און ער דערציילט אז די רביצין איז געווען א גרויסע למדנ'טע, און זיי האבן גערעדט איינס אנאנד אין לערנען.[2]
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער שריפה אין לעמבערג איז ר' פאלק אויפגענומען אלס שטאטס רב אין לינסק. ווען ער איז געווען אלט פערציג יאר איז ער געווארן אב"ד פון לעמבערג. אין ת"ץ איז ער אויפגענומען אלס אב"ד בערלין, אין תצ"ד אין מעץ, און אין ת"ק אין פראנקפורט.[3]
פטירה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
י"ד שבט תקט"ז איז ער נפטר געווארן אין אפנבאך, און מ'האט אים געברענגט צו קבורה אין פראנקפורט.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער באקאנטער ספר "פני יהושע" אויף תלמוד בבלי, נאך וועלכע ער ווערט גערופן.
- מנחת עני
- כלל גדול אויף עניני רובא און חזקה.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- טאכטער גיטל וועלכע איז נפטר געווארן ביים שריפה מיט איר מוטער.
- טאכטער מייטל
- זוהן רבי נתן וואס האט געדרוקט די ספרים
- זוהן רבי בער
- זוהן רבי אריה לייב רב און ראטערדאם און האנאווער, און מח"ס "פני אריה".
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
http://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=2240


text:
אלעקסאנדער, פוילן
אַלעקסאַנדער (פויליש: Aleksandrów Łódzki) איז א שטעטל אין לאדזשער וואיעוואדעשאפט.
אין 2008 האט דאס שטעטל געהאט 20,684 איינוואוינער.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1816 איז דאס דארף פון אלעקנסאדער געגרינדעט געווארן. אין 1822 האט עס באקומען "שטאט רעכטן".
אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט און אנהייב פונעם 20סטן יארהונדער האט מען אויפגעשטעלט אין אלעקסאנדער אסאך שטריקעריי פירמעס, און אלעקסאנדער איז געווארן די וויג פון דער פוילישער סקארפעטן אינדוסטריע. די בירגער פלעגן רופן דאס שטעטל "סקארפעטן שטאט", און ביז היינט איז שטריקעריי די הויפט אינדוסטריע דארט.
אין 1910 האט מען געעפנט א טראמוויי פון אלעקסאנדער קיין לאדזש, וואס האט געפועלט ביז 1991.
יידישע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תרכ"ו האט רבי חנוך העניך הכהן לעווין, דער צווייטער רבי פון דעם גערער חסידות. זיך באזעצט אין אלעקסאנדער און געפירט זיין הויף דארט. פון דעמאלסט איז אלעקסאנדער געווארט א צענטער פון חסידות. אין די תר"ן יארן האט רבי יחיאל דאנציגער אויפגעשטעלט אין שטעטל דעם הויף פון אלעקסאנדער.


text:
מוזיקאלישע קאמפאזיציע
מוזיקאלישע קאמפאזיציע איז א שאפונג פון דעם קלאסישן פעריאד פון די קלאסישע מוזיק..
דער קלאסישער מוזיק פעריאד האט זיך אנגעהויבן אין דער ענדע פונעם 16טן יארהונדערט, מיט די מייסטער ווערק פון יאהאן סעבעסטיען באך, יאזעף היידן, וואלפגאנג אמאדעיוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאווען, ריטשארד וואגנער און נאך.
אט די בארימטע קאמפאזיטארן זענען די גרנונד שטעלער פון קלאסישע מוזיק וועלכע האבן ערפינדן די בארימטע סימפאניעס וועלכע ווערן נאך געשפילט ביזן היינטיגן טאג, דורך בארימטע פילהארמאניק ארקעסטעריעס איבער דער וועלט.


text:
ברונא מארס
פיטער זשין הערנאנדעז (ענגליש: Peter Gene Hernandez; געבוירן 8טן אקטאבער 1985), מער באוואוסט מיט זיין סטודיא נאמען ברונא מארס (ענגליש: Bruno Mars) איז א אמעריקאנער זינגער, לידער שרייבער און פראדוצירער פון פאפ מוזיק, ראק, היפ האפ.
אין יאר 2009 האט ער אנגעפאנגן ארבעטן מיט אנדערע זינגערס אין שרייבן און זינגען מוזיק. ער האט זיך באטייליגט אלץ א גאסט זינגער אין די לידער "Nothin' on You" פון B.o.B, און -"Billionaire" פון Travie McCoy. די לידער וואס זענען געווען סוקסעספול אין די גאנצע וועלט האבן אים געגעבן א שטופ פאראויס אין זיין מוזיק קאריערע, און אין אוקטובר 2010 האט ער פובליקירט זיין ערשטן אלבאם "Doo-Wops & Hooligans", פון דעם איז פובליקירט געווארן די סינגלס "Just the Way You Are", און "Grenade".
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מרדכי דוד אונגער
רבי מרדכי דוד אונגער (געב' ה'תשי"ד) איז נתמנה געווארן באבאווער רבי דורך טייל באבאווער חסידים אלס רבי גלייך נאך דער פטירה פון זיין שווער, דער באבאווער רבי ר' נפתלי צבי האלבערשטאם זי"ע, וואס האט קיין זון נישט איבערגעלאזט נאר צוויי איידעמעס. דער עלטערער איידעם, רבי יהושע רובין שליט"א, איז געווארן אויפגענומען אלס דער רב. די חלוקה צווישן די איידעמעס איז באשלאסן געווארן פאר דער לוויה צווישן זיך זעלבסט, און א טאג שפעטער פורים ביינאכט מיט די ראשי הקהילה.
אזוי אויך האבן א טייל באבאווער חסידים האבן אויפגענומען זיין פעטער רבי בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם שליט"א א האלבער ברודער פונעם פריערדיגן רב ר' נפתלי צבי הלברשטאם זי"ע אלס רבי.
רבי מרדכי דוד איז א זון פון רבי יעקב יצחק פון דאמבראוו, א זון פון רבי בן ציון אונגער פון צאנז.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ווידעא קליפ פון שמועס מיט ר' יושע רובין מיט ר' שמואל דוד האלבערשטאם קלויזנבורגער רבי אין בארא פארק. [1]
- הייד פארק פארום פון זיינע חסידים


text:
שווארצע
שווארצע זענען טונקל-הויטיגע מענטשן וואס דער קאליר פון זייער הויט איז שווארץ. רוב מענטשן אין די וועלט זענען שווארצע, און לויט סייענטיסטן זענען אלע ווייסע אמאל געווען שווארץ, ווייל די גאנצע ספישיס קומט פון אפריקע, נאר די קלימאט אין אייראפע האט זיי קאליע געמאכט.
זיי זענען אלע פונעם אפריקאנער קאנטינענט.
די סיבה פארוואס די אפריקאנער אפשטאמיגע זענען טונקל-הויטיג איז צוליב די זון. וויבאלד זיי געפונען זיך ביים מיטלפונקט פונעם עקוואדאר, ווי די זון איז פול שטארקער, זענען זיי שווארץ געווארן. נישט היינט נאר טויזענטער יאר צוריק.
ביז פאר 140 יאר צוריק זענען זיי געווען קנעכט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, זיי האבן ערשט באקומען פולע רעכט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין זעכציגער יארן.
עס זענען נאך אלס דא אסאך געזעצן זיי צו באשיצן אז זיי זאלן האבן אייניגע רעכט.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארוואס זענען זיי קנעכט און שווארץ?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא וואס זאגן (אן א מקור) איז דאס צוליב דעם וואס זיי זענען אייניקלעך פון חם בן נח, נאכדעם וואס חם האט געשענדעט זיין טאטע נח ווען נח האט זיך אנגעטרונקען, האט אים נח געשאלטן אז זיינע אייניקלעך זיינע זאלן זיין קנעכט. אבער ר' יעקב לייזער דער רבי פון פשעווארסק האט נאכגעזאגט פין זיינע רבי'ס, אז די זאך איז א טעות, און נאר כנען בן חם איז געשאלטן געווארן נישט די אנדערע דריי קינדער כוש, מצרים, און פוט; אזוי ווי עס שטייט אין דער תורה
די אמאליגע שווארצע פלעגט מען רופן כושים, ווי עס קלאגט דער נביא ירמיהו (ירמיה י"ג) היהפוך כושי עורו, ונמר חברבורותיו.
לויטן מדרש רבה אין פרשת נח זענען זיי שווארץ צוליב דעם וואס זייער זיידע חם בן נח איז געשלעכטלעך געווען פארבינדן מיט א הונט אין דער תיבה, אלס שטראף זענען זיינע אייניקלעך פארשווארצט געווארן. (בראשית רבה פרשה לה ז אמר רבי חייא בר אבא חם וכלב שימשו בתיבה לפיכך יצא חם מפוחם)
נישט נאר די גוים פון אפריקע זענען געווארן שווארץ, די פאלאשן אין וועמנס אדערן עס פליסן אידיש בלוט, זענען אויך פונעם זעלבן טונקלען קאליר. אידן פון תימנ'ער אפשטאם זענען אויך טונקעל-הויטיג, כאטש וואס זיי קומען נישט פון קאנגא אדער טשאד.
שווארצע און קנעכטשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמאל פלעגט מען ניצן קנעכט פון אלע פעלקער, נישט קיין חילוק ווייס אדער שווארץ. שפעטער האבן די ווייסע מענשטן אויפגעהערט צי ניצן קנעכט פין ווייסער באפעלקערונג, און מ'האט געניצט נאר קנעכט פון די שווארצע.


text:
אלפאבעט
אַן אַלפאבעט איז אַ סטאנדארטירטער סעריע פון אותיות—גרונטיקע געשריבענע סימבאלן—וואס יעדער איינער רעפרעזענטירט א פאנעם פון א שפראך וואס מען רעדט, אדער מ'האט אמאל גערעדט. ס'איז אויך דא אנדערע שריפֿט סיסטעמען וואס האבן א געשריבענעם סימבאל פאר אַ טראף, אַ ווארט אדער אַ טייל פון אַ זאץ. מען קלאסיפֿירט אלפֿאבעטן לויט ווי זיי ווײַזן אן וואקאלן:
- אַזוי ווי קאנסאנאנטן, למשל גריכיש (עכטער אלפאבעט)
- מיט אן אפקירצונג פון קאנסאנאנטן, למשל הינדי (אבוגידע)
- איבערהויפט נישט, למשל לשון קודש און פֿעניצקיש (אבזשאד)
דאס ווארט "אלפאבעט" שטאמט פון אוראלט גריכיש AλφάBntoς אַלפֿאַבעטאס, פון אלפא און בעטא, די ערשטע צוויי אותיות אינעם גריכישן אלפאבעט.[1] היינטצוטאג זענען דא צענדליגע אלפאבעטן. רוב פון זיי האבן אותיות געמאכט פון שטראכן אבער טייל ניצן נישט קיין שטראכן (למשל ברייל, מיט געהויבענע פינטעלעך).
אנדערע אלפאבעטן זענען דער לאטיינישער אלפאבעט, ברייט גענוצט היינט, דער קירילישער אלפאבעטן, גענוצט פאר רוסיש און אוקראיניש, דער אראבישער אלפאבעט און האנגול, גענוצט פאר קארעיש.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Encyclopædia Britannica Onlineמוסטער:Ndash Merriam-Webster's Online Dictionary


text:
איבערישער האלבאינזל
דער איבערישער האַלבאינזל (פארטוגעזיש, און שפאניש: Península Ibérica, קאטאלאניש: Península Ibèrica, פראנצויזיש: Péninsule Ibérique), אויך באוואוסט מיטן נאמען איבעריע, איז א האלבאינזל פלאצירט אינעם ווייטן דרום-מערב פון אייראפע וואס שליסט איין די היינטיקע סואווערענע שטאַטן שפאניע, פארטוגאל, אנדארע, און טייל פון פראנקרייך, ווי אויך די בריטישע טעריטאריע פון גיבראלטאר. ער גרענעצט צו דרום-מזרח און מזרח דעם מיטלענדישן ים, און צום צפון, מערב און דרום-מערב דעם אטלאנטישן אקעאן. דער צפון-מזרח עק פונעם האלבאינזל איז די פירענעען בארגקייט, וואס טיילט דעם האלבאינזל פונעם איבעריקן טייל פון אייראפע. צום דרום טוט ער זיך דערנענטערן צום צפון בארטן פון אפריקע.
ער איז דער צווייטער גרעסטער האלבאינזל אין אייראפע, מיט א שטח פון אומגעפער 582,000 קוואדראט ק"מ.


text:
פערזענלעכער קאמפיוטער
א פערזענלעכער קאמפיוטער איז א קאמפיוטער וואס האט נארמאלעווייזע נאר איין באניצער, און איז פאסיג דערצו סיי צוליב זיין פרייז סיי צוליב זיין גרייס. א פערזענלעכער קאמפיוטער קען זיין א טיש קאמפיוטער, א שויס קאמפיוטער, א טאָװל-קאָמפּיוטער אדער א האַנטפֿלאַך-קאָמפּיוטער. רוב פערזענלעכער קאמפיוטערס האבן דעם אפערירן סיסטעם ווינדאס אדער מאק אס אדער לינוקס. די מייסטנס געפונען מיקראפראצעסארן אין פערזענלעכע קאמפיוטערס זענען אדער x86 אדער PowerPC.
ווייכווארג צו באקומען פאר פערזענלעכע קאמפיוטערס איז כולל ווארט פראצעסן, ספרעדשיטס, שפילן און נאך פארשידנס אויף אלע צוועקן. על פי רוב האט דער קאמפיוטער אן אינטערנעץ פארבינדונג.


text:
הערי עס טרומאן
הערי עס טרומאן (דעם 8טן מאי, 1884 - דעצעמבער 26, 1972), איז געווען 33טער אמעריקאנער פרעזידענט. ער האטגעדינט פון: אפריל 12 1945 ביז יאנואר 20 1953.
הערי טרומען איז געווען דער וויצע פרעזידנט פון זיין פארגייער פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, רוזעוועלט איז געשטארבן צום סוף פון אמעריקאנער קריג קעגן דייטשלאנד און טרומאן האט איבערגענומען, ער איז נישט געווען באקאנט אלס גוטער פירער, אבער מען האט גלייך געמערקט אויף אים סימנים פון א גוטן פירער, ער האט געענדיגט דעם קריג מיט דייטשלאנד און האט ווייטער געפירט דעם קריג מיט יאפאן ביז זי איז געווארן באזיגט.
ער איז געווען דער וואס האט אפגעמאכט מען זאל ווארפן די צוויי אטאם באמבעס אויף יאפנעזישע שטעט. ער איז אויך געווען ווער עס האט געגעבן די שטימע פון אמעריקא אין די יו ען אז עס זאל געגרידנט ווערן א שטאט אין ארץ ישראל דורך די ציוניסטישע פארטייען.
ווען ער איז געלאפן דאס צווייטע מאל פאר פרעזידענט איז ער שוואך געשטאנען אין די אנקעטעס מען האט געמיינט ער גייט פארלירן, ער האט אבער געוואונען, זייט דאן איז געבליבן אין דערהיסטאריע פון אמעריקא אז די קאנדידאטן ברעגנן פון איהם א ראיה אז אפילו מען שטייט שוואך פאר די וואלן דאך קען מען געוואונען.
גאנץ לעצטענס איז אנטפלעקט געווארן אז פערזענליך איז נישט געווען א גרויסער אידן ליבהאבער, אזוי ווי אסאך פון רוזעוועלט'ס קליקע, עס איז ערשינען א בוך ווי ער זאגט פאר א רעפארטער, איך קען דיך נישט אריין נעמען אין מיין פריוואטער היים, ווייל קיין איד האט נאך נישט איבערגעטרעטן מיין הויז.


text:
פיטאגאראס
פיטאַגאָראַס פון סאמאס, 496-582, איז געווען אַ גריכישער מאַטעמאַטיקער און פֿילאָזאָף, און האט געפירט א מיסטעריעזע רעליגיעזע כת. ער ווערט גערופען "דער פאטער פון נומערן", און איז באקאנט פאר דער מאטעמאטישער באגריף "דער פיטאגאראס פרינציפ".
עס זענען נישט דא פון אים קיין דירעקטע פארפאסטע ווערק. פון פיטאַגאָראַס לעבן און שאפן ווערט גאר ווייניג דערמאנט און ערשט עטוואס 900 יאר שפעטער געשריבן. דאס איינציגסטע זיכערע דאטום אין זיין לעבן איז דאס יאר 531 אדער 532, אין דעם זאַמאָס (Samos) גריכנלאַנדער אינזעל.
זיין שולע איז געווען א מיסטעריעזע, מיט פילע מאדנע געפירעכצער און גלויבונגען. פיטאגאראס און זיינע תלמידים האבן געהאלטן אז אלעס אין די וועלט איז פארבינדן מיט מאטעמאטיק.


text:
יוסף טרומפעלדאר
יוסף וולאדימיראוויטש (וואלפאוויטש) טרומפעלדאר (א' טבת ה'תרמ"א - י"א אדר ה'תר"ף) איז געווען א ייד פון רוסלאנד, האט געדינט אין דער רוסישער ארמיי, געפאלן אין געפענגעניש צו די יאפאנער ביים רוסיש-יאפאנישן קריג אין 1908, נאכן ארויסקומען פון געפענגעניש איז ער ארומגעפארן, און ער איז געקומען קיין פאלעסטינע.
ער האט פארלוירן זיין האנט ביי דער מלחמה, און ער איז ערלויבט געווארן ארומצוגיין מיט א רעוואלווער, וואס געווענליך גייען נאר אפיצירן, אדער גענערעלער מיט אזעלכע געווער.
ביי די ערשטע וועלט מלחמה, האט ער צוזאמען מיט זאב זשאבאטינסקי, געגרינדעט די יידישע לעגיאן, און נאכן קריג איז ער פארבליבן אין פאלעסטינע. תל חי איז לויטן סייקס-פיקא פארשטענדעניש, געווען אונטערן פראצויזישן מאנדאט, און די אראבער האבן געוואלט זיין אונטער דער בריטישער מאנדאט, האבן זיי רעוואלטירט, און די ידן פון תל חי, האבן זיך געפילט אומזיכער, האבן זיי געבעטן פון טרומפעלדאר אז ער זאל זיי העלפן מיט פארטיידיגן זייער קיבוץ, ער איז געקומען, און ווען א בעדואינער שבט, האט געוואלט איבערקוקן דעם דארף, צו עס באהאלטן זיך נישט דארט אויס פראנצויזישע זעלנער, זענען זיי געקומען צום צימער ווי די מיידלעך האבן זיך אויסבאהאלטן, און ווארשיינליך האט א מיידל מיט געווער, געשאסן דעם בעדואינער הויפט, צוליב א פשוטע סיבה, און הערנדיג דעם שאס האט זיך אנגעפאנגען א שיסעריי, וואס אין די ענדע האבן זעקס פארלוירן די לעבן טרומפעלדאר אריינגערעכנט.
לויטן לעגענדע, האט ער געזאגט נאכן פארווונדעט ווערן, איידער ער איז געשטארבן "עס איז גוט צו שטארבן פאר אונזער לאנד".


text:
אלכסנדר הארקאווי
אלכסנדר הארקאווי (רוסיש: AлekcaHдp ГapkaBи), געבוירן 5 מאי 1863 נאווהארדאק, מינסקער גובערניע, רוסלאנד (אצינד בעלארוס), געש. 1939 ניו יארק, איז געווען א רוסיש-אמעריקאנער שרײַבער און לינגוויסט. ער האט ארויסגעגעבן פון די ערשטע אידישע ווערטערביכער.
לעבענסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געווארן געבילדעט פריוואט. שוין יונגערהייט האט ער געוויזן א פארויסליבשאפט פאר פילאלאגיע. אום 1879 האט ער זיך געצויגן קיין ווילנע ווו ער האט געארבעט ביים דרוקער די ברידער ראם. אום 1882 האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע, דערנאך קיין פאריז. שפעטער האט ער זיך געצויגן צוריק קיין אמעריקע, ווו ער האט זיך באזעצט אין ניו יארק.
דאס וואס יידיש איז געווארן אנערקענט אלס א שפראך איז אין א געוויסן מאס צוליב הארקאווי. זײַנע ווערטערביכער ווײַזן די רײַכקייט פֿון דעם יידישן וואקאבולאר פונקט אזוי ווי אנדערע שפראכן. כאטש וואס עס פֿעלט אויף יידיש גענוג טעכנישע טערמינען, קעגן דעם האט יידיש אן אויסערגעוויינליכע רײַכקייט פֿון אידיאמען און אויסשפראכן.
הארקאווי איז געווען א שרײַבער פֿון דער יידישער ענציקלאפעדיע
ארבעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יידיש-ענגליש, ענגליש-יידיש ווערטערבוך (1910)
- יידיש-ענגליש-העברעאישער ווערטערבוך (2טע אויפֿלאגע 1928, איבערגעדרוקט 1968)


text:
סדרדיקע צאל
סדרדיקע צאל איז א וועג צו צייגן נומערן לויט זייער פלאץ אין א סעריע. ווי צום ביישפיל: דער "דריטער" פרעזידענט, דעם "אכטן" פעברואר, די "טויזנטסטע" ארטיקל אד"ג.
יידיש גראמאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויף יידיש קען מען עס אויך שרייבן מיט א נומער קאמבאנירט מיט טעקסט. ווי למשל: דער 3טער פרעזידענט, דעם 8טן פעברואר, די 1000סטע ארטיקל. ביז נומער 20 קומט נאכן נומער א טי"ת (און נאכן טי"ת קומט א עי"ן אדער א עי"ן-רי"ש, אדער א נו"ן - לויט די יידיש גראמאטיק געזעצן) און פון נומער 20 און ווייטער קומט נאכן נומער א סמ"ך, און נאכן סמ"ך קומט דער טי"ת אזוי ווי ביז 20. דאס זעלבע איז ביי די הונדערטערס און טויזנטערס: 119טן, 120סטן אא"וו.


text:
טיטאניום
טיטאניום איז א כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Ti און אטאם נומער 22. ער איז אן איבערגאנג מעטאל וואס ווערט גענוצט פאר פארשידענע פראדוקטן . טיטאניום איז טייערער פון אייזן און סטיל וויבאלד עס איז שווערער צו פראדוצירן. כאטש מען נעמט דאס ארויס פון די ערד אלס א פארטיגע מאטריאל, פארלאנגט זיך א לאנגע פראדעצור דאס אפצוטיילן פון די מינעראלן און דערפאר איז דאס טייער.
טיטאניום איז בעסער פון אנדערע אייזן וויבאלד עס איז פיל לייכטער אין וואג און נאך אלץ אזוי שטארק. די קאליר פון טיטאניום איז טונקל זילבער (זייער נאנט צו גרוי).
טיטאניום איז צום געפינען אין אונטערערדישע מינעראל קוועלער וואו מען טרעפט אייזן. די הויפט פראדוצירער פון טיטאניום זענען אויסטראליע, קאנאדע, כינע, אינדיע, נארוועגיע, דרום אפריקע, און אוקריינע. אין די פאראייניגטע שטאטן איז פאראן ווייניג טיטאניום. די שטאטן וואס פראדוצירן טיטאניום זענען: פלארידע, ניו יארק, ניו דזשערסי, און ווירזשיניע.
80 פראצענט פון טיטאניום ווערט פראדוצירט פאר די עראספעיס אינדוסטריע וועלכע ברויכן שטארקע מאטריאל וואס וועגט ווייניג. דאס ווערט אויך גענוצט אין פארשידענע מאשינען און היינטיגע צייטן אויך פאר פאלשע טיילן אינעם מענטש (ווי הארץ, היפס) וויבאלד אירע באשטאנדטיילן זענען דאס מערסטע ענליך צום מענטש ווי אלע אנדערע שטארקע מאטריאל וואס איז די נענסטע צו ביינער.
אנדערע באנוצונגן פון טיטאניום איז פאר שיך, קאמפיוטער עקוויפמענט, צירונג, האנט זייגער, ברילן, און נאך.
די מאטריאל איז אויסגעטראפן געווארן אין יאר ה'תקנ"א (1791) אין ענגלאנד אבער עס האט גענומען איבער 100 יאר (ה'תר"ע) ביז מען האט עס באוויזן צו ברענגען צו פראדוקציע און באנוץ.


text:
לאטיינישער אלפאבעט
דער לאטיינישער אלפאבעט, אויך גערופֿן גלחישער שריפֿט, איז הײַנט די מערסטע באַניצטע אלפאבעטישע שריפט סיסטעם אין דער וועלט. ער האט זיך אַנטוויקלט פֿון דעם מערבד'יגן גריכישן אַלפֿאַבעט און די אור-אלטע רוימען האבן אים פֿונאַנדערגעבויט צו שרײַבן די לאטיינישע שפראך.
אין די מיטל-אלטער, האט מען אים אַדאָפּטירט פאר די ראמאנשע שפראכן, די גראָדע אפּשטאמלינגען פון לאטיין, ווי אויך צו די קעלטישע, דײַטשישע, באַלטישע, און טייל סלאווישע שפראכן, און ענליך צו רוב שפראכן פון אייראפע.
מיט דער אייראפעישער קאלאניזאציע צוזאמען מיטן קריסטליכן מיסיאנעזירן, האט זיך דער לאטיינישער אלפאבעט פארשפרייט אין אנדערע קאנטינענטן און איז געווארן געניצט פאר אלערליי שפראכן. אזוי אויך שרייבט מען היינט אויך טערקיש מיטן לאטיינישן אלפאבעט.


text:
10טן סעפטעמבער
10 סעפטעמבער איז דער 253סטער טאג פון יאר (254סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 112 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1823 - סימאן באליוואר ווערט פרעזידענט פון פערו.
- 1919 - עסטרייך שרייבט אונטער און אנערקענט די זעלבשטענדיגקייט פון פוילן, יוגאסלאוויע, אונגארן און טשעכאסלאוואקיי.
- 1943 - דייטשער כוחות אקופירן רוים.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פייערונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גיבראלטאר - נאציאנאלער טאג


text:
אריטמעטיק
די אַריטמעטיק (פון גריכיש ἀpιθuός, אַריטמאס "נומער") איז דער עלצטער[1] און עלעמענטארסטער צווייג פון מאטעמאטיק, געניצט דורך כמעט יעדן איינעם, פאר ארבעטן פון פשוטן טאג-טעגליכן ציילן ביז פארגעשריטענע וויסנשאפט און האנדל חשבונות. זי איז געבויט אויף דער שטודיע פון קוואנטיטעט, ספעציעל ווי דער רעזולטאט פון אפעראציעס וואס קאמבינירן צאלן. אין דער געוויינלעכער שפראך, מיינט זי מער פשוטע אייגנקייטן ווען מען ניצט די טראדיציאנעלע אפעראציעס פון צוגאב, אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג מיט קלענערע צאלן. פראפעסיאנעלע מאטעמאטיקער ניצן אמאל דעם טערמין (העכערע) אריטמעטיק[2] בנוגע צו פארגעשריטענע רעזולטאטן אין נומערן טעאריע, אבער מ'זאל דאס נישט אויסטוישן מיט חשבון.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גריכישער מאטעמאטיקער דיאפאנטוס האט פארפאסט אינעם דריטן יארהונדערט די סעריע פון ביכער "אריטמעטיקא", וואס ווערט גערעכנט דעם אריטמעטישן פאראלעל צו די "עלעמענטן" פון אוקלידוס. אין דעם בוך האט ער געוויזן וועגן צו לייזן א סיסטעם פון גלייכונגען וואן די צאל אומבאשטימטע איז גרעסער ווי די צאל גלייכונגען און די לייזונגען זענען גאנצע צאל; די גלייכונגען רופט מען דיאפאנטישע גלייכונגען אויף זיין נאמען. צוליב דעם ווערט דיאפאנטוס גערופן "דער פאטער פון אלגעברע".
די מאיא קולטור האט געניצט א נומערן סיסטעם באזירט אויפן נומער 20, און האט אויך געהאט א סימבאל פארן נומער 0 נול. שוין פאר זייער צייט האט מען געניצט "ליידיק" פלעצער (למשל אין דער בבלישער סיסטעם), אבער די מאיא האבן דערפינדן א סימבאל פאר נול גאנץ נאענט צו ווי מען פארשטייט 0 היינט.
די דעצימאל סיסטעם וואס מען ניצט היינט, אין וואס יעדער ציפער באדייט א פאטענץ פון 10, איז געקומען פון אינדיע.
אריטמעטישע אפעראציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – חשבון
די גרונטלעכע אריטמעטישע אפעראציעס זענען צוגאב, אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג. אנדערע אפעראציעס זענען פראצענט, קוואדראט ווארצלען, פאטענץ און לאגאריטמען.
צוגאב (+)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – צוגאב
צוגאב איז די יסודותדיקע אפעראציע פון אריטמעטיק. מען שטעלט צוזאמען צוויי צאלן צו פראדוצירן איין צאל, דעם סכום.
צוגאב פון צאלן איז קאמוטאטיוו און אסאציאטיוו, במילא קען מען ענדערן דעם סדר אין וואס מען רעכנט דעם סכום.
דער נייטראלער עלעמענט פאר צוגאב איז 0; ד"ה אז מען גיט צו 0 צו נאר וועלכער צאל באקומט מען די זעלבע צאל.
טאפלונג (× אדער · אדער *)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – טאפלונג
טאפלונג איז די צווייטע יסודותדיקע אפעראציע פון אריטמעטיק. מען שטעלט צוזאמען צוויי צאלן צו פראדוצירן איין צאל, דעם פראדוקט. די ערשטע צוויי נומערן רופט מען דעם טאפלער און דעם פֿארטאפלטער, אדער סתם "פאקטארן.
פאטענץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – פאטענץ
מיט גאנצע צאלן איז די אפעראציע פון פאטענץ נאר א פארקירצונג פאר איבערגעחזרטע טאפלונגען. אז מען טאפלט a מיט זיך b מאל רופט מען דאס "a צו פאטענץ b", און מען שרייבט ab
געזעצן פון אריטמעטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די געזעצן פון אריטמעטיק זענען פונדאמענטאלע פרינציפן וואס האלטן ביי די אריטמעטישע אפעראציעס, און מיט זיי קען מען פארגרינגען דעם גאנג פון רעכענען. דער ערשטער וואס האט געשריבן די געזעצן פון אריטמעטיק וואס מיר האבן היינט איז געווען דער אינדישער מאטעמאטיקער בראהמאגופטא, וואס האט געלעבט בערך אין יאר 625.
מיט די געזעצן ווערן די אפעראציעס פון אריטמעטיק שטארק נוצלעך מיט א סך אפליקאציעס. אין א פאראלגעמיינערטן שטייגער, א מאטעמאטישע סטרוקטור ווי די ראציאנאלע צאל אדער די רעאלע צאל וואס האט די אריטמעטישע אפעראציעס און היט זייערע געזעצן ווערט אנגערופן א פעלד.
פאלגנד זענען די פונדאמענטאלע געזעצן פון אריטמעטיק.
אסאציאטיווער געזעץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אפעראציעס פון צוגאב און טאפלונג זענען אסאציאטיוו. דאס הייסט, אז מען וויל רעכענען א צוגאב אדער א טאפלונג פון דריי אדער מער נומערן אין א געוויסן סדר, איז נישט וויכטיק וואו מ'שטעלט די קלאמערן, קומט אויס אלעמאל דער זעלבער רעזולטאט. מאטעמאטיש שרייבט מען אזוי, ווען a,b,c זענען דריי טערמינען אדער פאקטארן:
- דערפאר מעג מעו שרייבן איינפאך .
- דערפאר מעג מעו שרייבן איינפאך .
קאמוטאטיווער געזעץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען רעכנט דעם צוגאב פון צוויי נומערן, אדער מען טאפלט צוויי נומערן, איז נישט וויכטיק וועלכן פון די צוויי שרייבט מען ערשט און וועלכן צווייט. דאס הייסט, עס האלט זיך:
- .
- .
אבער, די אפעראציעס פון אראפנעם און צעטיילן זענען נישט קאמוטאטיוו, און דער סדר ווי מען שרייבט די נומערן איז גאר וויכטיק. מען קען דאס זען גוט מיט א ביישפיל:
- , אבער
- , אבער
נומערן סיסטעמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – נומערן סיסטעם
יעדע צאל קען מען אויסשטעלן אין פארשידענע וועגן לויט וועלכער סיסטעם מען ניצט. אין טאג-טעגלעכן לעבן ניצט מען די דעצימאלע סיסטעם, וואס האט צען ציפערן: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 און 9. מיט די צען ציפערן קען מען אויסשטעלן יעדע צאל. אין דער סיסטעם ווייזט דער ארט פון א ציפער זיין ווערט. אין דער רעכטער פאזיציע איז יעדער ציפער ווערט גענוי זיין צאל, אין דער צווייטער פאזיציע צען מאל זיין צאל, אין דער דריטער פאזיציע, הונדערט מאל זיין צאל, אא"וו.
היסטאריש, פלעג מען ניצן אנדערע סיסטעמען איידער די דעצימאלע סיסטעם איז געווארן ברייט אנגענומען. צוויי סיסטעמען וואס זענען נאך אין באניץ זענען די סיסטעם פון לשון קודש, וואו יעדער אות אין אלף בית האט א ווערט, נישט אפהענגיק אין וואו מען שרייבט אים, און די רוימישע צאלן, וואס האט געוויסע אותיות וואס זייער ווערט איז יא אומאפהענגיק וואו זיי זענען געשריבן, אבער נישט אזוי ווי די דעצימאלע סיסטעם.
נומערן טעאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – נומערן טעאריע
מען ניצט דאס ווארט "אריטמעטיק" צו באדייטן נומערן טעאריע. דאס שליסט איין אייגנשאפטן פון גאנצע צאלן וואס האבן א שייכות מיט פרימצאלן, צעטיילקייט און לייזן גלייכונגען אין גאנצע צאלן. דאס נעמט איין אויך דעם גרונט-טעארעם פון אריטמעטיק און אריטמעטישע פונקציעס.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Mathematics. Science Clarified. דערגרייכט דעם 23סטן אקטאבער 2012.
- ↑ Davenport, Harold, The Higher Arithmetic: An Introduction to the Theory of Numbers (7th ed.), Cambridge University Press, Cambridge, UK, 1999, ISBN 0-521-63446-6
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
עליזעבעט טעילער
עליזעבעט טעילער (אין ענגליש: Elizabeth Taylor) איז געווען א בריטישער אמעריקאנע אקטיאריסקע.(27סטן פעברואר 1932 - 23סטן מערץ 2011)
זי האט 2 מאל געווינען דעם אקאדעמי אווארד פרייז.
איר טרעידמארק איז די וויעלעט אויגן געפארעמט אין אירע געדופלטע אויגן ברעמען, באוויסט פאר אירע שפילן כשרונות און אויסערגעווענליכער שיינהייט, איז זי פארעכענט אלס די גרעסטער אקטיאר פון די האליוואוד גאלדענע יארן, ווי אויך א גרעסער פון לעבן סעלעברעטי.
דער אמעריקאנער פילם אינסטעטוציע האט איר אריינגעשטעלט צווישן די 7 בעסטע פרויען שפילער פון היסטאריע.
אין יאר 1959 זייענדיג אלט 27 יאר, האט זי זיך מגייר געווען צו די אידישע רעליגיע, און אנגענומען די נאמען אלישבע רחל, אויך האט זי זיך אריינגעטון אין קבלה.
זי איז געשטארבן אין 23סטן מערץ 2011 זייענדיג אלט 79 יאר.


text:
12טן אפריל
דעם 12טן אפריל איז דער 102טער טאג פון יאר (103טער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 263 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1204 - די קרייצציגלער נעמען איין קושטא.
- 1798 - די העלוועטישע רעפובליק (היינט די שווייץ) פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט.
- 1945 - הערי עס טרומאן ווערט איינגעשוואוירן דער 33סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 2003 - אונגארן שליסט זיך איין אינעם אייראפעישן פארבאנד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1945 - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, 32סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1882)
- 1971 - איגאר טאם, רוסישער פיזיקער און מאטעמאטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1895)


text:
נבוכדנאצר דער צווייטער
נבוכדנצר איז געווען דער קעניג פון בבל.
אין עשרה בטבת ג'קע"ג ווען צדקיהו איז געווען קעניג אויף מלכות יהודה, האט זיין ארמיי באלאגערט די שטאט ירושלים. 3 יאר ארום אין שבעה עשר בתמוז האט ער חרוב געמאכט דעם ערשטן בית המקדש (נאך וואס ער איז געשטאנען 410 יאר) און האט איינגענומען מלכות יהודה. אין תשעה באב איז די שטאט מיט דער בית המקדש געווארן אינגאנצן פארברענט.
אין ספר דניאל ווערט דערציילט ווי נבוכדנצר האט אויפגשטעלט א געטשקע אין דעם טאל פון דורא, און געהייסן אלע צו בוקן צו דער געטשקע. חנניה, מישאל און עזריה האבן בשום אופן נישט מסכים געווען דערצו, און נבוכדנצר האט זיי אריינגעווארפן אין פייער, אבער דער אייבערשטער האט זיי געראטעוועט.


text:
אקספארד צירקוס אונטערגרונט סטאנציע
אקספארד צירקוס (Oxford Circus) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס באדינט אקספארד צירקוס ביי רידזשענד סטריט ראג אקספארד סטריט, מיט אריינגאנגען אויף אלע פיר ווינקלען פונעם ראג. די סטאנציע איז אן איבערבייט צווישן די צענטראלע, וויקטאריע און בעקערלו ליניעס. זי איז די דריטע מערסטע באשעפטיגטע סטאנציע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן און 30סטן יולי 1900, און די בעקער סטריט און וואטערלו באן פעראנען האבן געעפנט דעם 10טן מערץ 1906. די צוויי פירמעס האבן געהאט באזונדערע געביידעס און ליפטן.
גאלעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
-
-
-
-
-
צענטראלער לאנדאן באן סטאנציע געביידע געעפנט 1900
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- Detailed article by Mike Horne on the history of the station
- לאנדאנער אונטערגרונט מוזיי פאטאגראפיע ארכיוו
- Plans of the station after the Victoria Line works [1], [2], [3]