text:
באק פולווער
בעיקינג פאודער
חילוק צווישן בעיקינג פאודער און בעיקינג סאדע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באק פולווער און סאדע פולווער זענען ביידע יערן אגענטן וועלכע זענען צוזאמענגעשטעלט פון א רייע כעמיקאלן וועלכע פראדוצירן זויערע קוילנשטאף איינמאל עס ווערט געמישט מיט וואסער אדער דעגרייכט א געוויסע טעמפרעאטור.
ווי באקאנט לאזט מען רוב געבעקסן זיך יערן בעפאר מען שטעלט דאס צו באקן. א ברויט איז נישט קיין ברויט נאר אויב עס יערט און ווערט גרויס און ווייעך. פאר טויזענטער יארן אט מען גענוצט הייוון אלס דער יערן אגענט צו לאזן יערן ברויט. הייוון איז א געוואוקס פון די מאשרום פאמיליע און וועט בטבע אויפעסן צוקער איינמאל עס ווערט געשטעלט דערנעבן. אין דעם פראדעצור ווערט געשאפן קארבאן דיאקסייד (דאס איז די כעמיקאל רעאקציע) וועלכע איז ווי קליינע באבעלעך וועלכע בלייבן שטעקן אין די טייג און עס ווערט אויפגעבלאזן.
דער פראדעצור איז א לאנגע וויבאלד עס נעמט צייט ווילאנג די הייוון טוט איר ארבעט און די טייג יערט. אלס אן אלטערנאטיוו צו הייוון האבן כעמיקער ערפינדן בעיקינג סאדע און דענאך בעיקינג פאודער וועלכע מאכן די ארבעט אין סעקונדן. דער חילוק צווישן די צוויי איז אז בעיקינג סאדע מוז געשטעלט ווערן צו עסיד עס זאל אנהייבן ארבעטן ווי יאגורט, האניג, און טשאקלאד. די כעמיקאלע רעאקציע איז א באלדיגע אבער דעגרייכט איר קלימאקס ביי הויכע טעמפרעאטורן און דערפאר דארף מען אזא געבעקס באלד אריינשטעלן אין אויוון ווייל אנדערש וועט דאס ווערן אויפגעבלאזן און צוריק צוזאמענפאלן.
בעיקינג פאודער קומט שוין מיט די עסיד קאמפאנענט און אויך א טרוקענער אגענט (סטארטש) וועלכע האלט דאס טרוקן. בעיקינג פאודער קומען היינט אין צוויי פארמאטן, SINGLE ACTING און DOUBLE ACTING. די איינצעלע אקט פאודער הייבט אן ארבעטן ווען עס גרייכט פייכקייט. די סטארטש גייט פארביי און די כעמיקאלן לעבן אויף אויפ'ן מאמענט און מוז געשטעלט ווערן צום באקן גענוי ווי מיט בעיקינג סאדע. די דאפעלטע אקט פאודער פארמאגט צוויי אנדערע געמישן פון כעמיקאלן וועלכע ארבעט אין צוויי פאזעס. די ערטשע פאזע הייבט אן ארבעטן ווען עס גרייכט פייכקייט אבער די עיקר ארבעט הייבט זיך ערשט אן ווען עס גרייכט הויכע טעמפרעאטורן.
דער באנוץ פון די צוויי באשטאנדטיילן איז געוואנדן לויט די אנדערע באשטאנדטיילן אין א געבעקס. בעיקינג סאדע איז ביטער און וועט נאר גענוצט ווערן אויב עס איז אויך פאראן אין דעם געמיש א זיסע באשטאנדטייל ווי האניג. ווען עס איז נישט פאראן עפעס אנדערש צו פארגיטיגן די ביטערקייט פון די בעיקינג סאדע נוצט מען אנשטאט בעיקינג פאודער וועלכע גייט מיט נוטראלע באשטאנדטיילן.
מען קען שטענדיג נוצן בעיקינג פאודער אין פלאץ פון בעיקינג סאדע אבער עס וועט פארלאנגן פיל מער פון די כעמיקאלן וועלכע עפעקטירט די טעם פון דעם געבעקס. אין פלאץ פון בעיקינג פאודער קען מען אבער נישט נוצן בעיקינג סאדע ווייל אויב עס איז נישט פאראן קיין באשטאנדטייל מיט עסיד וועט עס נישט ארבעטן.


c: text/html

text:
ווייכווארג
װײכװאַרג (ענגליש: software) שליסט איין אלע פראגראמען פאר א קאמפיוטער (אקעגן הארטווארג וואס באדייט די פיזישע טיילן פון א קאמפיוטער).
יעדער קאמפיוטער פארמאגט הארטווארג וואס איז די פיזישע כלים, ווי א ווידעא קארטל, א הױפּט-טאָװל, אדער א DVD ROM. צו דעם קומט די סאפטווער וואס באשטייט פון געשריבענע קאד, וואס זאגן פאר'ן קאמפיוטער וואס צו טאן און וויאזוי צו מאנעוורירן מיט די מאשינקע.
ווייכווארג איז כולל:
- אפליקאציעס וואס טוען געוויסע אויפגאבעס פאר באניצערס, למשל ווערטער פראצעסארן;
- סיסטעם ווייכווארג וואס א קאמפיוטער דארף האבן צו פונקציאנירין, למשך אן אפערירן סיסטעם;
- מיטלווארג וואס קאנטראלירט פארשפרייטע סיסטעמען.
יעדע קאמפיוטער פארמאגט הארטווארג וואס איז די פיזישע כלים, ווי א ווידעא קארטל, א מוטער-טאוול, אדער א דיווידי ראם. צו דעם קומט די ווייכווארג וואס באשטייט פון געשריבענע קאד, וואס זאגן פאר'ן קאמפיוטער וואס צו טאן און וויאזוי צו מאנעוורירן מיט די מאשינקע.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
דזשאווארהארלאל נעהרו
דזשאַוואַרהאַרלאַל נעהרו (ענגליש: Jawaharlal Nehru; הינדי: जवाहरलाल नेहरू 14טן נאוועמבער 1889 - 27סטן מיי 1964), אויך באקאנט ווי "פאנדיט נעהרו", איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון אומאפהענגיקער אינדיע פאר 17 יאר, פון 1947 ביז זיין טויט אין 1964. ער איז געווען דער פירער פון דער סאציאלישטישער אינדישע קאנגרעס בשעת ווען די בריטישע האבן געהערשט אין אינדיע.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נעהרו איז געבוירן געווארן אין אלאהאבאד, אוטאר פראדעש, אינדיע. זיין פאטער, מאטילאַל נעהרו, איז געווען א גבירישער אדוואקאט וואס האט געהערט צו דער קאשמירי פאנדיט געמיינדע. זיין מוטער איז געווען סווארופראני טהוסו. דזשאַוואַרהאַרלאַל איז געווען דאס עלטסטע קינד; ער האט געהאט צוויי שוועסטער. אין 1905 האט מען געשיקט נעהרו אין הארא שולע אין ענגלאנד. אין 1907 האט ער אנגעהויבן שטודירן אין טריניטי קאלעדזש קעמברידזש און ער האט באקומען זיין דיפלאם אין נאטירלעכע וויסנשאפטן נאך דריי יאר, אין 1910.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נעהרו האט געהייראט קאמאלא קויל אין 1916. זיי האבן געהאט איין טאכטער אינדירא נאך א יאר, אין 1917. אין נאוועמבער 1924 האבן זיי געהאט א יינגל, אבער האט געלעבט נאר איין וואך.
זייער טאכטער אינדירא גאנדהי איז שפעטער געווארן פרעמיער מיניסטער פון אינדיע.


text:
וויאלעט
וויאלעט (#7F00FF)
וויאלעט איז די קאָליר מיט די קירצטע כוואליעלענגען אין דער זעבארער ספּעקטער, בערך צווישן 380 און 420 נ"מ (כוואליעלענגען קירצער ווי וויאלעט זענען גערופן אולטראַווייאלעט). דעם קאָליר קען מען זען אין א רעגנבויגן-דאס איז דער קאליר ביים סוף פון דעם רעגנבויגן, נאך בלוי. ווען ווייַס ליכט ווערט צעשפרייט דורך אַ פּריזמע, וויאלעט איז דער קאליר וואס מען זעט ווייטסט פונעם אָריגינעלן שטראַל.
אז מען מישט רויט און בלוי ליכט אין פאַרשידענע פּראפּארציעס באקומט מען אַ זאַמלונג פון פֿאַרבן וואס זענען רויט-בלוילעך אָדער בלוי-רויטלעך, וואס אסאך פון זיי (ווען דאס בלוי איז דאָמינאַנט ) ווערן אויך גערופן וויאלעט. אזוי ווי דאס איז אַ ברייט קאָליר פעלד, ווערן גערופן די פארשידענע ניואנסן פון וויאלעט מיט פאַרשידענע נעמען, צו ווייַזן א מער פּינטלעכן ניואנס. די נעמען זענען טייל לילאַ, בורגונדי, מאַדזשענטאַ, לאַוואַנדע, לילא, און נאך.


text:
קעטסקילס
די קעטסקילס איז א בערגיקע ראיאן אין צפון-מערב ניו יארק שטאַט וועלכע באשטייט פון זעקס קאונטיס. דער ראיאן פארמאגט באוואוינטע געגענטן דורכאויס דעם יאר אבער ווערט בעיקר פול אין די זומער מאנאטן דורך צענדליגער טויזנטער ניו יארקער איינוואוינער, אריינגערעכנט טויזנטער אידן פון אלע סארטן, וועלכע קומען דארט וויילן אין זומער הייזער אדער באנגעלאו קאלאניס.
אינהאַלט
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בערג זענען באקאנט אלס די קעטסקיל בערג וועלכע געפינט זיך צפון-מערב פון ניו יארק סיטי און זיצט אוף די מערב ברעגעס פון דעם האדסאן טייך. כאטש די קעטסקילס ווערן אנגערופן מאונטענס זאגן אבער היסטאריקער אז דאס איז נישט קיין געאגראפישע נאטורליכע מאונטענס נאר איז א פארמאציע פון בערג וועלכע האט ארויסגעשפראצט נאכדעם וואס די געגענט איז נאטורליך געטוישט געווארן דורך עקסטרעמע וועטערס אין א משך פון טויזענטער יארן.
די קעטסקיל בערג איז א טייל פון א גרעסערער שטרעקע פון בערג וועלכע רופט זיך די אלעגהעני פלאטו און ציט זיך אריין אין די שטאטן פון פענסעלוועניע, ווירדזשיניע, און אהייא. די זעלבע בערג ציען זיך אויך אריין אין טענעסי און אין קענטאקי אבער דארט ווערט עס אנגערופן די קאמבערלענד פלאטו. די בערג וועלכע גייען אונטער די נאמען קעטסקילס זענען אלע בערג וועלכע געפינען זיך צווישן די פאלגענדע זעקס ניו יארק קאונטיס: אטסעגאו, דעלעוועיר, סאליוואן, גרין, סטשאהאריע, און אלסטער. אויף דרום, צפון, און מזרח זענען די בערג באהאפטן צו אנדערע בערג אבער אויף די מערב זייט איז עס א פלוצלינגדיגער העכערונג וועלכע הייבט זיך אן הארט נאך די האדסאן טייך און איז זייער שיין.
די קעטסקיל בערג זענען באוואוסט צו פארמאגן אסאך שטיינער. עס איז פאראן א ווערטל וועלכע זאגט: "אויב די ערד אונטער אייך פארמאגט צוויי שטיינער פאר יעדע שטויב געפינט איר זיך אין די קעטסקילס". כאטש די בערג זענען שטיינערדיג און ווערט נישט פאררעכענט אלס שיינע בערג קעגן אנדערע איז עס אבער אן אויפגעכאפטער אפרוה ארט פאר צענדליגער טויזענטער ניו יארקער איינוואוינער וויבאלד עס געפינט זיך נישט ווייט פון ניו יארק סיטי.
די קעטסקיל בערג זענען ווילדע וואס טייטש אז עס גייט הויך און נידעריג זייער פלוצלינג. אין סך הכל פארמאגט עס ארום 30 פונקטן וואו די הויכקיט דעגרייכט מער פון 3,500 פיס. דער העכסטער פונקט געפינט זיך אויפ'ן סלייד מאונטן אין אלסטער קאונטי וועלכע דעגרייכט א הויכקייט פון 4,180 פיס.
ארום זעכציג פראצענט פון די קעטסקילס איז היינט צו טאג די אייגנשאפט פון פריוואטע מענטשן און ווערט מער און מער. דאס איבעריגע באלאנגט צו די סטעיט און צוויי שטחים זענען פארזיכערט פון פריוואטע פארוואלטונג, זיי זענען די קעטסקיל סטעיט פארק און די קעטסקיל פארעסט פריזערוו. די קעטסקיל סטעיט פארק איז א שטח פון 700,000 אקער לאנד און גייט אריין אין די פיער קאונטיס: דעלוועיר, גרין, סאליוואן און אלסטער. די פארק פארמאגט אויך פיר פון ניו יארק סיטי'ס רעזערווארן און איז די אייגענטום פון די סיטי. די קעטסקיל פארעסט פריזערוו לויפט דורך כמעט אלע געגענטער און באשטייט פון וועלדער וועלכע איז באשיצט פון פריוואטע אקופאציע.
אויסער די קאונטיס וואו מענטשן וואוינען איבערן יאר איז די איבעריגע נאר א זומער רעזארט ארט פאר דייטשע, טשעכישע, און אידן וועלכע קומען ארויס דארט נאר אין די זומער מאנאטן זינט די 940' יארן. גאר אסאך פון די ערטער ווערן שוין היינט אויפגעהאלטן אויך דורך די ווינטער כדי צו ברענגן ביזנעס פאר סקיאינג און אנדערע שניי ספארטן וועלכע קומען דארט פאר דורכאויס די ווינטער.
אידן אין די קעטסקילס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אידן זענען די דריטע גרעסטע באזעצער אין די קעטסקילס דורכאויס דער זומער און זייער היסטאריע גייט צוריק 65 יאר. די אידן קומען אין די געגענטער וועלכע ווערט גערופן די בארשט בעלט וועלכע לויפט אריין אין די סאליווען און די אלסטער קאונטיס. די געגענטער זענען באוואוינט דורך אשכנז'ישע אידן, פון פרייע ביז היימישע, דורכאויס עטליכע מאנאטן אין דער זומער. די אידן וואוינען אין האטעלס און אין באנגעלאו קאלאניס אינאיינעם מיט צענדליגער זומער-קעמפס פאר די קינדער. די געגענט ווערט אויך אנגערופן די אידישע אלפס אדער סאלאמאן קאונטי דורך נישט אידישע באזוכער וועלכע קומען אהין דארט וויילן אין דער זומער.
די באוואוינטסטע אידישע רעזארט ערטער זענען: בריקמאנ'ס, בראונ'ס, די קאנקארד, גראסינגער'ס, קוטשער'ס, די ניוועיל, די פיינס, די ראליי (א יודישע האטעל פאר א גאנץ יאהר), און די ווינסדאר. די היימישע אידן זענען מיינסטענס צעשפרייט אין טיילן פון סאליווען און אלסטער קאונטיס אויף א שטח פון 25 ביי 15 מייל. רוב היימישע באנגעלאו קאלאניס און קעמפס געפינען זיך אין די געגענטער פון מאנטיסעלאו, סאוט פאלסבורג, ווייט לעיק, וואדבוירן, ליבערטי, וואודריטש, מאונטענדעיל, סוואן לעיק, גרינפיעלד פארק און נאך.
יודישע שטעטלעך א גאנץ יאהר אין די קעטסקילס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די ישיבה גדולה זכרון משה געפונט זיך אין סאוט פאלסבורג, און ארום זיי געפונען זיך א גאנצע קהילה פון איבער הונדערט משפחות בני תורה וועלכע לערנען און ציהען חיונה פון די ישיבה.
- קרית וויזניץ אין קייאמישע לעיק פארמאגט א קנאפע זיבעציג משפחות, וועלכע טייל פון זיי ציהען חיונה פונעם ארטיגן וויזניצער ישיבה גדולה.
- רבי יצחק לעבאוויטש פארמאגט א שוהל און ישיבה אין וואודריטש.
עס זענען פארהאן פיער כשר'ע גראסעריס וועלכע זענען אפן א גאנץ יאהר. אזוי אויך איז דא א מילכיגע רעסטוראנט ביי די פיר-ווינקלען און א הארדווער סטאר אויף מעין סטריט אין סאוט פאלסבורג.
דער נאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען קעטסקילס איז ערשט באקאנט געווארן אין דעם 19'טן יאר-הונדערט נאכדעם וואס עס האט געווינען איבער עטליכע אנדערע נעמען. צום ערשט האבן די פארמער וועלכע האבן דארט געוואוינט דאס גערופן די פלעביען און שפעטער האבן אסאך פארגעשלאגן מען זאל דאס רופן די בלויע מאונטענס אלס א דריטע קאליר פון די דערנעבנדיגע גרינע מאונטענס אין ווערמאנט און די ווייסע מאונטענס אין ניו העמפשיר.
עס זענען פארהאן פארשידענע טעאריעס נאך וואס עס הייסט די קעטסקילס. אט זענען עטליכע פון זיי:
1) צו ערשט האבן געוואוינט דארט די אינדיענס און דערנאך די האלאנדישע וועלכע האבן גערופן די אינדיען שיפן קעט קעסטיל.
2) דער נאמען איז אין עהרע פאר דזשעיקאב קעט וועלכע איז געווען א גרויסער ריעל עסטעיט מאגנאט אין די געגענט מיט 200 יאר צוריק.
3) א געוויסע שיף וועלכע האט זיך גערופן די קעט איז ארויפגעשווימען אויפ'ן אויבערפלאך נאכ'ן דערטרונקען ווערן הארט בעפאר דער נאמען איז אויסגעקליבן געווארן. לויט די האלענדישע שפראך קען דאס אויך מיינען א געוויסע טייל פון א שיף וועלכע מאכט די טעאריע אביסל שטערקער.
4) שפיל ערטער פון די האלענדער האבן זיך גערופן קעטסבען און דער נאמען איז געבויעט אויף יענע יסוד.
וויבאלד עס איז נישט קלאר פון וואו דער נאמען שטאמט איז פאראן עטליכע וועגן ווי אזוי מענטשן שרייבן דאס. נאך היינטיגע צייטן איז פאראן דריי ערליי וועגן ווי אזוי דאס ווערט אויסגעלייגט, זיי זענען: CATSKILL, CAATSKILL, און CAATERSKILL.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט קלאר זינט ווען די אינדיענס האבן דארט געוואוינט. די האלענדער זענען דארט אנגעקומען אין יאר 609' ווען זי זענען מיטגעפארן מיט הענרי האדסאן צו באזוכן די געגענטער. יארן שפעטער האבן די בריטישע איינגענומען די גאנצע געגענט און אסאך מענטשן האבן זיך אהין געצויגן נאכדעם וואס עס איז געווען שמועות אז עס איז פאראן דארט אסאך גאלד, וועלכע איז קיינמאל נישט געטראפן געווארן.
אינעם 16'טן יאר-הונדערט האט אויסגעבראכן קריגערייען צווישן די איינוואוינער און נאך עטליכע יאר פון אמפערייען איז מען געקומען צו אן אפמאך וועלכע איז גערופן געווארן די הארדנבערג פאטענט. אבער דער אפמאך האט נישט אנגעהאלטן לאנג און עס זענען פארגעקומען אינערליכע קאנפליקטן פאר לאנגע יארן. אין יאר 770' ווען עס איז אנגעקומען די אמעריקאנער רעוואלוציע, און א קריג האט אויסגעבראכן צווישן די קאלאניסטן און די בריטישע ארמיי זענען די איינוואוינער פון די קעטסקילס געווען צעטיילט און האבן זיך געקריגט צווישן זיך. עווענטועל האבן די בריטישע אויפגעשטעלט א לאקאלע ארמיי פון יונגע איינוואוינער וועלכע האבן איינגענומען כמעט די גאנצע קעטסקילס און איז דאן געווארן אן אפיציעלער טייל פון די שטאט ניו יארק.
היסטארישע האטעלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קעטסקליס איז באוואוסט מיט אירע פיער סימבאלישע האטעלן וועלכע האבן סערווירט צענדליגער טויזנטער רייכע מענטשן וועלכע פלעגן ארויסקומען צו די קעטסקילס אין די זומערס פון 10 ביז 150 יאר צוריק. קיין איינע פון די האטעלן עקזיסטירן שוין מער נישט אבער זיי זענען פארבליבן א טייל פון די קעטסקילס היסטאריע. זיי זענען די קעטסקיל מאונטען הויז, דער גרענד האטעל, גראסינגער'ס האטעל, און האטעל קעטערסקיל.
די קעטסקיל מאונעטן הויז איז געווען די ערשטע האטעל אין די קעטסקילס וועלכע איז נאך געבויט געווארן אין יאר 823' און האט נישט געהאט קין איין קאקורענט ביז'ן יאר 880'. וויבאלד די האטעל האט זיך געפינען נעבן א רעילראוד האט זי געהאט א שטארקע הצלחה. אין די אנפאנג יארן פונעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט האט מען באזייטיגט רוב רעילראודס ווייל עס איז געווען צו טייער צו אפערירן און צו ווייניג מענטשן האבן זיך באנוצט דערמיט. איינמאל די רעילראוד איז מער נישט געווען איז די האטעל צעפאלן און וויפיל מאל מען האט פרובירט דאס אויפצולעבן איז דאס נישט געגאנגען. אין די ענדע האט די סטעיט אוו ניו יארק דאס אפגעקויפט נאך די צווייטע וועלט מלחמה און וויבאלד די געביידע איז שוין געווען פארניכטעט פון שלעכטע וועטערס האט מען דאס פארברענט צו אש.
די גרענד האטעל איז געבויעט געווארן אין יאר 881' מיט 418 צימערן נישט ווייט פון די סלייד מאונטען אין מאנקע היל. די געבוי פון די האטעל איז געווען נאכגעמאכט די באקאנטע אריענטל האטעל אין קאני איילענד, ניו יארק, (שטייט שוין היינט אויך נישט). די האטעל איז געבליבן אין ביזנעס ביז'ן יאר 966' ווען די תקופה פון די רייכע האטעלן האט זיך געענדיגט.
די גראסינגער'ס האטעל איז געווען די גרעסטע האטעל אין די קעטסקילס וועלכע איז געפענט געווארן אין יאר 919'. די אידישע פאמיליע גראסינגער האט געליטן ביזנעס דורכפעלער און האבן באשלאסן צו בויען א כשר'ע האטעל פאר אידן. די ביזנעס האט געוואקסן שנעל און ביז'ן יאר 972' איז די האטעל באשטאנען פון פינעף-און-דרייסיג געביידעס איבער 1200 אקער לאנד און האט פארמאגט פער זומער 150,000 געסט. אלע עסן איז געווען כשר אבער אויך גוים פלעגן אהין קומען פאר די געשמאקע סערוויס. די האטעל האט אנגעהאלטן ביז'ן יאר 986'. אויפ'ן ארט איז היינט פארהאן גרויסע אידישע קאלאניס.
די קעטערסקיל האטעל איז געווען גאר א רייכע האטעל וועלכע איז געשטאנען צווישן די יאר'ן 881' ביז 924'. נאר גאר רייכע מענטשן האבן זיך געקענט ערלויבן צו דינגען דארט א צימער און ווען די רייכע האבן אנגעהויבן פארלאזן די קעטסקילס איז די האטעל אונטערגעגאנגען.
אטראקציע ערטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קעטסקילס איז באוואוסט מיט אירע אינטערעסאנטע מוזעאומ'ס וועלכע זענען צעשפרייט אין אלע ווינקלען און ברענגען צענדליגער טויזענטער באזוכער פער יאר. באקאנט איז די רעילוועי מוזעאום אין פאנעיסיע וועלכע אנדעקט די היסטאריע פון די רעילוועי סיסטעמען וועלכע זענען געווען אין די קעטסקיל בערג יארן פריער. אין מט. פלעסענט איז פאראן א רעילראוד רייד וועלכע טראגט מיילן אין די קעטסקילס צייגנדיג די קעטסקילס היינטיגע לעבן און אמאליגע צייטן. די שטאט קינגסטאן פארמאגט אויך א מוזעאום פון איר היסטאריע וועלכע איז זייער אינטערעסאנט פאר די וואס זענען אינטערעסירט אין די היסטאריע פון די קעטסקילס.
אין די שטעטל סאגערטיס איז פאראן א העכסט אינטערעסאנטער אויסשטעלונג וועלכע רופט זיך "אפוס 40". דארט זענען אויפגעשטעלט פארשידענע קונצליכע ווערק וועלכע איז געמאכט געווארן דורך אן איינצעלענעם מענטש. די וואס פארשטייען צו ארכיטעקטור דארף דאס זיין גאר אינטערעסאנט.
קעטסקיל געים פארעם נעבן די טרואוועי ביי עקזיט 20 איז אן אינטערעסאנטער פארק פאר קינדער מיט איבער 2,000 חיות, בהמות, און עופות, צעטיילט צו 150 מינים. די פארק איז שוין אפען זינט 933' און מיליאנען מענטשן האבן שוין באזוכט דארט איבער די יארן.
זום פלום איז די גרעסטע וואסער פארק אין די קעטסקליס מיט אסאך שפילערייען פאר יעדן עלטער. עס געפינט זיך ביי אויסגאנג 21 נישט ווייט פון דורהאם. נאך אן אינטערעסאנטע פלאץ איז די הענדפארד מיל וועלכע אנטהאלט א פארצייטישע מיל וועלכע ארבעט נאך. דאס פלאץ געפינט זיך אין דעלוועיר קאונטי.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פארשידענע וועגן צו און פון די קעטסקילס. היידפארק


text:
מערץ 2006
געשענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די דריי קדושים וואס זענען נעכטן אומגעבראכט געווארן פונעם אראבישן זעלבסטמערדער, וואס האט זיך פארשטעלט ווי א חרדישער איד, האבן אין די לעצטע מינוטן פון זייער לעבן זוכה געווען אפצוראטעווען א מאסן שחיטה. (ידיעות)
- דאס רעגירונג אין טשילע האט די מערסטע אידן אלס הויכראנגיקע מיניסטארן, פון אלע מדינות פון דער וועלט. (ידיעות)
- פלעטבוש תלמוד תורה ווערט גערופן זיך שטעלן לדין תורה, צום בית דין פון הרב ישראל בעלסקי שליט"א, נאכדעם וואס עלטערן געפינען אויס אז מלמד דארטן האט יארן לאנג סעקסואל באלעסטיגט תלמידים ל"ע. (פאטא קאפיס פון הזמנות)
- מזל טוב ארץ ישראל: די מזרח פון ביזנעס, תורה, און חסידות, פייערן אפ 55סטער געבורט טאג, פארן חסידישן ביליאנער פון ברוקלין ר' ישעי' בוימלגרין. (חב"ד אנליין)
- פוילן וויל טוישן דעם נאמען פון "אוישוויץ". (בי.בי.סי.)
- פרומע מיליטערישער איינהייט "נחל חרדי" ראטעוועט און פארמיידט מאסן פאטאליטעטן נאכן אנטדעקן, און אומשעדליך מאכן, באמבע אויף אראבישע זעלבסט מערדער. (הארץ)
- נייער אידישער וועב סייט מזכה זיין די וועלט מיט מצוות תפילין, די תפילין באנק געבט אוועק בחנם תפילין פאר ארימע לייט איבער די גארער וועלט. (קרוינהייטס אינפא)
- "לאס וועגאס" די זינדיגע שטאהט, פיל מיט זנות און געמבלינג, ווערט א אידישע שטאט. צוליב די גוטע פרנסה געלעגנהייטן, זעקס הונדערט נייע אידישע משפחות ציען זיך אהין יעדן מאנאט! (פארווערטס)
- היסטארישע געוועזענער "פארווערטס" בילדינג אויף בראדוועי גאס אין לאוער איסט סייד, ווערט פארוואנדעלט אין טייערע לוקסוסדיגע דירות. (נ.י. אבזערווער)
- ביזנעסער מאכן געלט דורך וויקיפעדיע. (וועב פרא נייעס)
- מערסטע שומרי שבת אין פארלעמענט ערוויילט, זינט די גרינדונג פון מדינת ישראל. (בחדרי חרדים)
- אויסגאנג פון די בחירות אין מדינת ישראל.
- געווינער: סאטמאר עדה החרדית קנאים, צוליב היסטארישע קליינער באטייליגונג אין זייער איסור. (בחדרי חרדים)
- ש"ס און אגודה (בחדרי חרדים)
- פארלירער: ליכוד, מר"ץ, ברוך מרזל, שינוי, און עלה ירוק. (ידיעות)
- היסטארישע אויפדעקונג: ליובאוויטשער רבי, ר' מנחם מענדל שניאורסאהן, האט צוריסן בריוו, וואס זיין שווער ר' יוסף יצחק שניאורסאן האט געשריבן קעגן אים מיט זיין ווייב, אז זיי זענען זייער מאדערן, און ווי ער באוויינט זיין גיין זיך לערנען אין אוניווערסעטי. (מענטאלבלאג)
- קרוין הייטס שאקירט: ברוטאלער אנפאל פון שווארצן רויבער באנדיט לאזט איבער אינג בחור שווער פארוואונדעט אויף דער גאס. (קרוינהייטס אינפא)
- אקטיוויסטן נעמען זיך צו 'וויקיפעדיע' דורכצופירן זייערע אגענדעס. (יו.פי.איי.)
- נייער וועב סייט אויפצילעבן און לערנען דעם פילאזפיע ספר פון רמב"ם: "מורה נבוכים". (מעריב)
- קאטוילישע גלחים באזוכן אין ישיבה, זעצן זיך לערנען מסכת ברכות. (קענאניסט)
- א בית דין אליינס צוהארגעט; לעבעדיג צווישן הויפט חבד רבנים אין קראון הייטס, הרב שוויי קעגן רובאשקין רופט אים אין זיין רב רב אזדאבא צו דין תורה, זיי לאכן זיך אויס. (קרוינהייטס אינפא)
- נייער טרענד ביי וויליאמסבורג ארטיסטען באזארגט חסידישע איינוואונער; זיי פארוואנדעלן זייערע דירות אין ווערטסהייזער. (נ.י. טיימס)
- מאנטריאל פאליציי האט בעסערע דאגות ווי נאכציקוקען און זיכן ווער עס האט אנגעשמירט דעם נאצי סימבאל האקענקרייץ אויף א שול. (מאנטריאל געאזעט)
- אידישע וועלט-בארימטע טראכט און אידישקייט פורום "עצכח", עפענט יידישע אפטיילונג. מיטן נאמען "האלט דא טראכט מען". (האלט דא טראכט מען)
- עדה החרדית - סאטמאר דרוקט א קאלירטע בוך ספעציעל פאר קינדער, וואס באהאלטענערהייט איז עס א אויפקלערונג קעגען גיין צו בחירות (בחדרי חרדים נייעס)
- נייער פרומע צייטונג אין ארץ ישראל ערשינען. "שומרי תורה", ווערט פארטיילט בחנם, דערווייל איז דאס וואכענטליך, גאר שנעל וועט דאס ווערן א טאג צייטונג. געגרינדעט דורך דעם וועלט בארימטן ליטווישן עסקן, ר' מיכה רוטשילד, ער האט אויך געגרינדעט מהדרין באס ליניע, יארן לאנג אקטיוו אין אתרא קדישא. און אין משמרת הצניעות, א בן בית ביי אלע גדולים. אנטשפרעכט צו פייטן לוקסוס עדס. און באריכט גארנישט וועגן בחירות כדי צוציציען קנאים ליינער. (בחדרי חרדים)
- אהרונים שפילן אויף טעיפ, ווי מ'הערט וויאזוי ר' שאול פערלשטיין זאגט פארן סאטמאר רבין אז די ארונים זענען די בני יואל... אים אויצוהעצן קעגן זיי. (כל העולם כולו)
- יתד נאמן דרוקט העסליכן ארטיקל קעגן חב"ד הארט פאר די בחירות מיט דעם פארטרייבענדיג זייערע שטימען. (חב"ד אנליין)
- רעפארם ראביי באקומט דרייצן יאר טורמע, פאר סעקסואל באלעסטיגן צוויי מיידלעך, און דאון לאודען אונטער יעריגע פארנעגראפיע אויף זיין קאמפיוטער. (עי.פי.)
- מאנהעטן עירוב ווערט פארברייטערט אריינעמענדיג כמעט גאנץ מאנהעטן, אבער נאר ביז האוסטען סטריט זיך אפשטעלענדיג ביי די גרעניצן פון דעם היסטארישן לאוער איסט סייד, אויס כבוד פון ר' משה פיינשטיין וואס האט דאס געאסערט. (נ.י. טיימס)
- יידיש וויקיפעדיע דעבאטירט אין די יידישע אינטערנעט ספערע!
- תפוז אידיש באנוצער רעגט זיך אויף די האלבעטע ליגענטס, לשון הרע, און עמי הארצות וואס ווערט דא געשריבן.
- חדשות אנש, (א פארמאכטע פארום) קריטיקירט די פרייהייט וואס הערשט דא! אז יעדער איינער קען ענדערן און פארעכטן.
- היימישע קרעטשעמע, (אפען ערקלערטע נישט ניכטערע פארום) קענען נישט אויפכאפן קלאר וויאזוי מען באנוצט זיך דערמיט, און וואס מיר ווילן מיט די גאנצע וויקיפעדיע...
(תפוז) (קרעטשמע) (חדשות אנ"ש)
- הגאון ר' חיים קאניעווסקי שליט"א, לייקענט פאר "הסתדרות הרבנים" אז ער האט זיי בארעדט לגבי ר' מרדכי טענדלער ארויסווארפונג; באשטעטיגט אבער זיין שטעלונג קעגן די קהילה אין מאנסי וואס האט אים אפגעזאגט אן געהעריגע דין תורה בפניו פון די לשון הרע'ס. (בריעף פון זיין זון)
- בריטאניקע קעמפט צוריק, פרעסטיזשפולע סייענס מאגאזין "נאטור" וואס האט באריכטעט אז וויקיפעדיע איז פונקט אזוי באגלייבט ווי זייער אנציקלאפידיע. (טיימס אנליין)
- נייער נוצליכער טעכניק: דאווענט מיט אן איי פאד! (פרעס רעליס פון קאמפאני)
- שרעקליכע טראגעדיע אין פאטאלער עקסידענט: באס פיל מיט אידן פון אמעריקע, שליידערט זיך אראפ פון הויכן בארג אין טשילע, אומברעגענדיג אלע אידן ה"י. (נ.י. פאוסט)
- היסטארישער דורכבראך: טראץ איסור פון אלע חרדישע רבנים קעגן אינטערנעט; פאראייניגטע פרומע חרדישער פאליטישע פארטיי אגודת ישראל מיט דגל התורה עפענען אויף וועב סייט צו געווינען ווי מער שטימן ביי די בעפארשטייענדע וואלן. (מעריב)
- ר' אברהם שם טוב, הויפט חבד פירער, ערקלערט: "מיר וועלן אויסרייניגן משיחסטען פון 770 איצט אז מיר האבן געווינען דעם קארט". (קרוינהייטס אינפא)
א האלבע ביליאן דאלער (נ.י. סאן)
- דער אלגעמיינער זשורנאל דרוקט אפ אין סעריע ארטיקלן, א היסטארישע העסליכע טאג בוך פון אן אפגעפארענער נאווארדעקע בחור, וואס איז געווען נאנט צום אלטער פון נאווארדעקע, מיט שענדילכע דעטאלען וואס ווארפט א נעגעטיווען ליכט אויף דעם גאנצען מוסר באוועגונג. (אלגעמיינער)
- מפד"ל רב באשולדיגט חרדים רבנים אין אונטערברענגן דעם אידישן פאלק מיט אירע אינסטעטוציעס דורך אריינשטעלן אזא בור ועם הארץ ווי הרב יונה מצגר צו דינען אלס רב הראשי לישראל. (מעריב)
- פרישע חרם און איסור פון רבנים קעגן נייער אויפלאגע פון "מעקינד אפ עי גאדויל" פון הרב נתן קאמינעצקי, טראץ זיין נייע ווערסיע לויט צענזור פון רבנים. אויפן באפעל פון הרב יוסף ראזענבלום ר"י שערי יושר בארא פארק, און דער משגיח פון ירושלים, ר' דן סגל. (הרהורים)
- ליפא שמעלצער זאגט אפ זיין אלטן קול מייסטער פון בארא פארק, און נעמט אויף וועלט בארימטער קול טיטשער. (אידישער בלאגמייסטער)
- יונתן פאלארד פארלירט סופרים קארט קעיס צו קענען זעהן די רעקארדס וואס וואלט אים געקענט באקומען א מעגליכע פארדאן פונעם פרעזידענט. (נ.י. טיימס)
- אידישע געגענטער שטורעמן מיט קאמפיין אויפציוועקן פרומען אידישען אסעמבלי ספיקער שעלי סילווער זיך אנצינעמען פאר ניו יארק פרומע אידישע עלטערן וויי געשריי און שטיצן שכר לימוד שטייער קרעדיט, און א דאנק די טעראר האט ער זיך געבראכען. (וויקינייעס)
- נטורי קרתא ערקלערט: האלאקאוסט אויפגעבלאזן צוליב פאליטשע אינטערעסן. (איראן נייעס אגענטור)
- ריעל עסטעיט רייץ באדראעט עתיד פון היסטארישן בית המדרש הגדול אין די איסט סייד. (ניוזדעי)
- נייער ערצייגונג: ליינט און ענדערט וויקיפעדיע אויף אייער סעלפאון. (מאביילמעג)
- ר' אליזער קעסטנבוים האלט אפ מעכטיגן זיג אין געריכט קעגן נחמן בראך בנוגע רעביצען'ס הויז. ([1])
- וויליאמסבורג: היינט קומט פאר די גרעסטע פאליטישער צוזאמקום פון אלע ניו יארק פאליטיקער זיך צו קישן מיט דעם הויפט וויליאמסבורג עסקן ר' משה דוד נידערמאן שליט"א. (כל העולם כולו)
- וויליאמסבורג ריעל עסטעיט: ארטיסטן הייבן אויף קול מוחאה קעגן געפאלנטן פערציג שטאקיגן וואלקן קראצער לוקסוסדיגע אפארטמענט געביידע אין הארץ פון וויליאמסבורג, בעדפארד קארנער נארט 3 (דארטן ווי ר' מענדלע טייטלבוים האט חתונה געמאכט.) (נ.י. פאסט)
- פרישע באמבע אנטוויקולינג אין שמוציגן מרדכי טענדלער סקאנדאל. זיין אייגענע רעביצען שיקט ארום פּאָסט אין גאנץ מאנסי, אז טעיפס וויאזוי איר מאן באלעסטיקט סעקסואל פרויען איז פאלטש און גענצליך פאבריצירט. (ניו העמפסטעד בלאג)
- ישיבה אוניווערסעטי אין הייס וואסער: געוועזענער תלמיד אנגעבליך ארויסגעווארפן צוליב זיין געי קלאגט אין געריכט פאר דיסקרימינאציע שאדן פארגיטוגינג. (יו.פי.איי.)
- אינטערנעט: א נייעם מין אפענעם וועג פון ביזנעס ווערט פראקטיצירט, קאמפאניס געבן אוועק זייערע סודות און ערפינדוגען בחינם, וויאזוי מאכן זיי געלט? דער פרעסטיזשפולער מאגאזין "די עקאנעמיסט" באהאנדעלט דעם טרענד: "אָפּען סאָרס", אינספארירט פון "וויקיפעדיע" פּאַפּולעריטעט. אויך: וויאזוי דער הויפט שותף און גרינדער פון וויקיפעדיע איז געווארן איר גרעסטער קריטיקירער און שונא נומער 1 צוליב אונזער אנטי-צענזור פאליסי! (עקאנימיסט)
- פייגל פלו (די פויגלס גריפע) באדעקט ארץ ישראל ה"י. (רויטערס)
- פיר גרעסטע ארונים שישקעס אָנגעדרייט פּאָליטישן קוראָפּציע סקאַנדאַל: ניו יארק סטעיט ביזנעס אינשורענס קאמישענער, געוועזענער אסעמבלימאן, האוערד מילס, באקומט שווערע טויזענטע דולער, דורך ר' יענקל פריינד, קרית יואל וויליזש טראסטי און לאַביאיסט, פון ריעל עסטעיט מאגאנאטן אברומי רובין, פארזיצר פון סי.זשעי.סי. און זיין ברודער ליפא, און דער ביזנעס הלוואה קאנסאלטענט ר' שלום לאנדא, (אונטער זיין ווייב'ס נאמען). (נ.י. טיימס)
- אהרונים ברודער קריג צעפלאקערט: קרית יואל וויליזש פירער, מאיר הירש קעגן מאיר ווערטהיימער, דעקן אויף דאקומענטן וויאזוי עמרם כהן האט געהאלפן אוועק גנבענן המספיק. (כל העולם כולו)
- משיח'יסטן פארלירן ביטער אין געריכט. (סופרים געריכט ארדער)
- שוידערליכע דעטאלן ביים קארט פראדצור פון "מאפיע קאַפּס" דעקט אויף וויאזוי אינוואלוומענט פון חסידישער וויליאמסבורגער אינגערמאן צו כשר'ען געלט פאר די מאפיע, מאכט נערוועיז די מאפיע און זיי הרגענן אנדערן איד אויף טויט רח"ל. (נ.י. פאסט)
- וויליאמסבורג: פאטריקאנער מערדער, וואס האט דערהארגעט זיין אידישן לענדלארד פרובירט זיך אליינס צו באפרייען פון טורמע. (נ.י. טיימס)
- וועד הקהל אין קראון הייטס אין דילעמא דערנאך וואס חבר הבד"ץ הרב אהרן יעקב שוויי געבט ארויס איסור זיך צו באטייליגן אין א סעודת פורים וואס הערשט א געמיש פון מענער און פרויען (שטורעם.נט)
- בילדער פון די געמישטע סעודת פורים אין קראון הייטס, ביימער טיילן אפ צווישן אלע טישן פון משפחות, אנדערער חבר הביד"ץ, הרב אברהם אזדאבא ערשיינט און טרעט אויף מיט דרשה. (חב"ד אנליין)
- מזל טוב! דער אלגעמיינער זשורנאל איז געווארן פינף און דרייסיג יאר. (אלגעמיינער)
- פרעזידענט און גרינדער פון וויקיפעדיע, זשימי וועילס, פארשפרעכט, נישט נאכטאן גוגל לגבי כינע'ס פארלאנג. "וויקיפעדיע וועט זיך קיינמאל נישט אינטערגעבן צו צענזור"! (סי.נעט)
- מעגא מיליאן לאטערי געווינער אין מאנסי. (וואס איז נייעס)
- ארטיסט פארוואנדעלט אלטן שול אין דייטשלאנד אין גאז קאמער, ארוסיצוברענגן די בארבארישקייט פון די נאציס ימ"ש. (גארדיען)
- סאטמאר: זאליס קהילה האלט אויפקלערונגס דרשה, קעגן אהרונים און ר' אהרן טייטלבוים, נוצענדיג המספיק מחלוקת צווישן ר' מאיר ווערטהיימער און ר' מאיר הירש אלס באווייז אז זיי ווילן נישט גיין צו דין תורה. (כל העולם כולו)
- ניו יארק טיימס: וויקיפעדיע נישט פארלעסליך ווייל עס לאזט צו באנוצער צו באהאלטן און פארהוילן זייער אידענטיטעט.([2] טיימס])
- מאנטריאל: 2 אידן שווער פארוואונדעט טאנצענדיג פון צווייטן שטאק שול אינמיטן דאווענען זיך ראטווענדיג פון העלישע פלאמן. (מאנטריאל גאזעט)
- פאפא: חילול ה' פון ברייט פובליצירטע משפט, פון ראש הקהל, ריעל עסטעיט מאגנאט, אויל און נויריסינג האום טייקאָן, און חסידישער ביליאנער ר' מעכל אבערלענדער פאלטשעווט זיין דירה אין מאנסי אלס א שול, כדי נישט צו צאלן קיין טעקס. זאגענדיג אז זיין דירה אין וויליאמסבורג איז א אפיס און נאך ליגענטס. (זשורנאל ניוז)
- באבוב: פארביטערט און דערשלאגן חסידים פון ר' מרדכי דוד אונגער באשולדיגען חסידים פון ר' בנציון האלבערשטאם און צושטערן זייער אווענט דורך בייזוויליגע מסירה. (כל העולם כולו)
- קבלה ספרים טרייבט ארויף דראסטיש ארץ ישראל עקספארט קיין אמעריקע. (בחדרי חרדים)
- וואל היץ אין ארץ ישראל: מחלוקת צווישן גור מיט בעלזא אויף די העכסטע טענער נאך בריעף אין משפחה פון הויפט בעלזא עסקן ר' מרדכי אלבוים וואס רופט צו בויקאטירן אגודה טראץ רוף פון בעלזער רב דאס צו שטיצן. (בחדרי חרדים)
- בארא פארק: פאטאלער שיסעריי וועקט אויף יידישע איינוואונער אויף שטילן גאס שבת ביינאכט. (עי.בי.סי)
- נטורי קרתא וויילט שבת אין איראן, אנמאכענדיג קידוש ה' דורך פארשפרייטן אז ציונים זענען נישט די ריכטיגע אידן, און חילול ה' דורך געבענדיג שטיצע פאר טעראר. (ידיעות אחרונות)
- נאך 500 יאר, שיילט זיך ארויס די מיסטעריע ארום קאלאמבוס, דער ערפינדער פון דעם אמעריקאנער קאנטינענט. איז ער געווען א איד? א ספרדי? לייענט (רויטערס נייעס אגעטור)
- קריטישער זארג אין חב"ד: נייער דור פון בעלי תשובות, דערזעהט זיך מיט א ממלא מקום פארן לעצטן ליובאוויטשער רבין, אבער ער איז שוין גארנישט פון די קאליבער וואס מ'ערווארט פון א רבין: וועלקאם צו די פענאמענען פון ר' יאסי זשעקאבסאן, די דור השמיני פון נשיאות חב"ד! (מענטאל בלאג)
- קאמפיוטערס: מייקראסאפט האט היינט געמאלדן דעם ערשיינונג פון א שפאגעל נייע אולטרא-קאמפאקט קאמפיוטער, וואס איז קלענער פון אלע טאבלעט ביז היינט, און איז א פולקאמער געמיש פון א דעסקטאפ און לעפטאפ אינאיינעם. עס איז נישט מער ווי 7 אינטשעס גרויס, און פארמאגט נישט קיבאורד. מ'דארף נוצן א ווייזערל צו נעוואגירן דעם סאפיסטקירטן קאמפיוטער XP פראגראם (נייעס). קליקט אין (ארגעמי פראריאעקט וועב זייטל פון מייקראסאפט)
- מדינת ישראל געריכט שענקט יגאל עמיר, מערדער פון יצחק ראבין רשות צו האָבן אַ קינד. אומקאנוועאנציאל. מיט אזא מעטאד וואס עמיר וויל נישט.(אלגעמיינער)
- ארץ ישראל אין שאק: גאר שטארק פאפולערע בעל תשובה זינגער, וואס האט יארן אויפגעהערט זינגען צוליב צניעות פראבלעמען, מאכט דראמאטישן אויפטריט ביי צוזאמקנופט אויסרופנדיג זיין באשלוס צוריק ווערן א חוזר בשאלה. (בחדרי חרדים)
- קטלא קניא: זינט איך שרייב פאר פרנסה אין אלגעמיינער זשורנאל בין איך געווארן געצווינגענערהייט א קדוש! (קטלא קניא)
- פארווערטס ברענגט ליוו רעפארט פון יידיש קאנפערענץ פון אידישיסטן צוזאמפאר אין ניו יארק אוניווערסיטעט. (פארווערטס)
- ארץ ישראל: מער פון פופציג טויזענט מענער באזוכן טעגליך זונות צו זינדיגן, דערמיט פארשווארצענדיג דעם ביטערן שיקזאל פון אט די פארשקלאפטע פרויען. (ידיעות אחרונות)
- יאהו גייט א טריט פאראויס פון גוגל: זיי שטעלן צו רעזולטאטען דירעקט צו סוב-קאטעגאריעס פון וויקיפעדיע ארטיקלן. (אי-וויק)
- וויליאמסבורג ביליאנער, ר' חיים לאקס, באזוכט אין קיעב מיט זינגער מרדכי בין דוד. (חב"ד אנליין)
- קאמפיוטערס: מייקראסאפט מעלדעט די אינציאטיווע פון איר לייוו זוך-מאטאר, וואס איז אונטער די פאמיליע פון ווינדאס לייוו. וועלכער וועט רעוואלוציאנירן דעם סוירטש ענדזשין אין פילע הינזיכטן וואס איז ביז היינט נישט בנמצא אפילו אין גוגעל'ס מעכטיגער סוירטש ענדזשין.(נייעס). קליקט אין (ווינדאוס לייוו)
- פאליטיק: איראן. דער איראנאר דיקאטור סטראשעט אמעריקע מיט פיין און נקמה, אויב זי וועט איר רעפערירן צו די יו.ען. זיכערהייטס קאנסול. (ביטע אייביג אראפברענגן דעם מקור, ווייל מיר זענען נישט קיין צייטונג)
- רעפובליקאנער צו פרעז. בוש: דוביי פארט געשעפט, ווארשיינליך טויט:(עי.פי.)
- איראקער רעגירונג הינגעריכטעט 13 טעראריסטן דורך הענגען.(יאהו נייעס)
- ר' אהרן טענדלער געווארפן פון זיין פאסטן אלס רב פון זיין קהילה און שול אין וועלי געגענט פון לאס אנזשעלעס נאך דעם וואס קהילה קאמיטעט באפעסטיגט מיט עדות אינטערוויאון אז לשון הרע'ס וועגן זיין סעקסואל באלעסטיגן מיידלעך ווען ער האט געדינט אלס זייער פרינציפל, איז ל"ע קראנט. ה"י. (זשואיש זשורנאל)
- דעלעגאציע פון דער איד געוועזן ביים ליובאוויטשער רבי און ער האט זיי באפוילן אנצוהאלטן און פארשטארקערן קנאות רעטאריק. (אלעמיינער)
- רעפ: מתתיהו איז א ליובאוויטשער משיחיסט! סידי געווארן צענזורירט פון ארויסגעבער נאכן זינגן יחי אדונינו מורינו ורבינו אויפן פארשטארבענעם ליובאוויטשער רבי ז"ל. (קענאניסט)
- וועלט מלחמה אויסגעבראכן אינערהאלב די ארונישע פירערשאפט ראנגן; מאיר הירש, פירער פון קרית יואל ארונים מוסדות, קעגן מאיר ווערטהיימער, פירער פון די מער אינגערע היציגע ארונים; הירש רופט ווערטהיימער צו דין תורה פאדערט צוריק "המספיק"; אלס ענטפער ערצייגט ער עיקול פון זאליס בית דין, אפצוהאלטן בוי פון ארוינישן בית השחיטה; ער באנוצט זיך מיט זאליס צייטונג, דער איד, צו באשמיצן זיינע אייגענע ארונים ברודער; אינדערמיט זיצט מאכטלאז און פארכאפט מיט שרעק זייער פירער ר' אהרן טייטלבוים נישט וויסענדיג אויף וועמען זיך אנצונעמן. (כל העולם כולו)
- ארונים באשולדיגן מיט בייזוויליגע רומאר אן קיין באווייזן אין זייער פארום: משה דוד נידערמאן אויף צרות; אידן פארלירן לאו-אינקאם דירות אין שעיפער פראיעקט; וועט פארגויאישן אידישן חסידישן געגענט. (כל העולם כולו)
- דער בליק איז פורימדיג: זיי באשרייבען וואלעבאויטער רבי און נאכדעם אנטשולדיגען זיי זיך אין דער איד (וויקינייעס)
- ניו יארק טיימס בשולדיגט: די רבנים שפיגל ברודער, פון ריווינגטאן שול אין היסטארישער אידישער איסט סייד האבן צוריקגעוויזן מיליאנען דאלער אין הילף צו ראטעווען שול, אלץ צוליב בייזוויליגע ריעל עסטעיט גייציגקייט, כדי דער בילדינג זאל איינפאלן און קענען דערויף ארויפציען א וואלקן קראצער. (נ.י. טיימס)
- דרום דעקאוטע איז די ערשטע אמעריקאנער שטהט צו פארבאטן אלע מינע אבורטאן. (ען.בי.סי)
- גוגל ערעפענט גוגל-נייעס אין העבעראיש. (הארץ) (דער אדרעס)
- קיעב: חבד'סקע בחור ראטעוועט זיך פון אנטיסעמעטישע אנגרייף שיסענדיג זיינע אטאקירער מיט גאן. (חב"ד אנליין)
- פאלמעסונג פון חרדישע פרוי, טראץ ווילדע פראטעסטן ברענגט געווינטשענע רעזולטאטן צו כאפן מערדער און ראטווען איבעריגע פרויען פון זיין לאנגע ליסטע פון מארדן. (ידיעות)
- מקור ראשון באשולדיגט: ישי שליסל האט נישט געהאט קיין שום שאנסן ארויסצוגיין זכאי, זיך פארמעסטן איינער אליינס קעגן יעדן איינעם.
1) די ריכטער האבן ארויסגעוויזן זייער איינזייטיגע האס קעגן חרדים. 2) די פאליציי האט באהאלטן עדות. 3) די טעלעוויזיע האט באהאלטן לייוו ווידיאו וואס וואלט אים ריינגעוואשן. 4) די חרדישע פרעסע האט פארשוויגען דעם גאנצען משפט, כאטשיג עס איז געווען פיל מיט אנטי חרדישע האס, 5) די ליטווישע תורה וועלט האט גארנישט געהאלפן זייערס א מענטש, וואס מיט אביסל געלט וואלט ער ווען געהאט געהעריגע אדוואקאטן, 6) די גאנצע חרדישע וועלט האט געלאזט פאלן זייערס א העלד וואס האט געטאן מעשים, בשעת ווען זיי האבן געהעצט. (מקור ראשון)
- מארווין שיק: ליטווישע מוסדות התורה מוטשען זיך פינאנציעל, בשעת חסידישע מוסדות וואקסן און בליען. פארוואס? (מארווין שיק)
- נטורי קרתא באזוכן אין טעהראן איראן אויסצושרייען: אז ציונות פארטרעט נישט אידישקייט. (מעהרי ניוז)
- זשעקף זשעקאבי: דעיוויד אוירווינג, - דער נאצי סימפאטיקער און האלאקאויסט לייקענער איז א שלאנג און א פעסיכאפטישער ליגענער, קראנק מיט האס, אבער אים דערפאר אריין שליידערן אין טורמע איז א היסטארישער פארברעך קעגן מענטשליכקייט! (אש.קאם)
- ניו יארק פאסט: נאך אכט פרויען פארציילן ווי ר' מרדכי טענדלער האט זיי סעקסועל באלעסטיגט, נאכדעם ווי זיי זענען אלע געקומען צו אים נאך הילף ארויסצובאקומען א גט פון זייערע מענער. (ניו יארק פאסט)
- וואודמיר: איד געקידנפעט און פארשפארט אין קאר-טראנק נאכן עפענען שול פארטאגס; זיך געראטעוועט און אפגעקומען מיט שרעק. דאבליו.ען.בי.סי. (ווידאו)
- ר' ברוך מרזל פאדערט אויף ארץ ישראל'דיגע מלכת היופי, נישט חתונה האבן מיט ליטווישן גוי, אז זי זאל איינזען וואסארא אחריות זי טראגט פארן פאלק, און די קאנסעקווענסן וואס איר חתונה וועט האבן אויף די גרעסטע סכנה פון אידישע פארטיליגונג היינט צוטאגס: אסימילאציע. (ידיעות)
- מעדאנע זיכט צו קויפען א הויז אינעם ישראלישען שטעטל ראש פינה וואס לויט די קאבאליסטן וועט משיח די ערשטע אנקומען אהין (ניו יארק פאסט)
- סאטמאר מאגאזין "דער וועלט" קריטיקירט סאטמערע צייטונגען; "דער איד" צוליב דעם זינד פון פובלישן בילדער פון מענשטן קעגן דער מנהג, און אויך קעגן "דער בלאט" פארן זינד פון באריכטן פראפעגאנדע פאר אדמורי"ם מיט חסידים טראץ דעם סאטמאר רבין'ס שיטה אז נשתכח דרך הבעש"ט. (חדשות אנש)
- ליפא שמעלצער טרעט אויף און משמח צהל סאלדאטן פון פרומען איינהייט נחל החרדי. (בחדרי חרדים) (ווידעא קליפ)
- ר' מרדכי טענדלער, נאכן טענה'ן אז די אלע פרויען וואס וויינען אז ער האט זיי סעקסואל באלעסטיגט, זענען נישט באגלייבט, ווייל "מן הדין איז א פרוי נישט כשר לעדות" שרייט איצט אז די קהילה בארד מעמבערס וואס האבן אים אויפגעזאגט פון רבנות דעוועגן, זענען נישט באפולמעכטיגט דאס צו דורכפירן מן הדין. (ווידעא רעפארט פון איי וויטנעס ניוז)
- ר' מרדכי טענדלער שיקט פרעס רעליס מעלדונג פאר וועלטס פרעסע אז ער קלאגט אן די אידן וואס רעדן לשון הרע אויף אים צום ניו יארק פאוסט. (יאהו פרעס רעליסעס)
- ארץ ישראל באנוצער זייט געווארענט: העכסטער געריכט אורטיילט: אנאנינאמע שרייבער וואס באשמוצן איינעם אוואו אימער אויפן אינטערנעט, מוז זייער אינטערנעט צושעטלער פירמע, ארויסגעבן ווער איז דער אידענטיטעט וואס נוצט זייער איי.פי. אדרעס, כדי זיי צו קענען ברענגן צו געכעטיגקייט פאר לשון הרע. (ידיעות)
- מלמד ארעסטירט נאכן סעקסואל באלעסטיגן זיינע אינגע תלמידים דורכאויס יארן. (ידיעות)
- הרב שמואל אליהו: לערנען קבלה ביי גוים איז א גוטע זאך (ארץ שבע)
- דער נייער סעזאן פון דאנעלד טראמפ'ס עפרענטיס האט צוויי ארטאדאקסיש-אידישע קאנדידאטן (ארטאדאקס עפרענטיס)
- דער רעפפער מתתיהו איז נישט זיכער אויב ער וויל גיין צו מעדאנע'ס פסח סדר (ראלינג סטאון מאגאזין)
- קטלא קניא ארויס מיט נייעם סאטירישן ארטיקל, איבער דער שחרית שעה פון א טיפישן חסידישן אינגערמאן: "שמעלקא מיט זיין שירעם". (די באוועבטער איד)
- ר' מרדכי טענדלער דאווענט נאך אלטס אין זיין שול, אפילו נאכדעם וואס די קהילה האט אים אויפגעזאגט פון רבנות, צוליב זיין סעקסואל באלעסטיגן פרויען. (נ.י. פאסט)
- האלאקאוסט לייקענער צוריק צום אלטן: פון זיין טורמע צעל ערקלערט ער, אז אין הכי נמי עס איז יא געווען גאז קאמערן, אבער היטלער האט גארנישט געהאט דערמיט. ווען יא וואלט ווען נישט איבערגעבליבן אזויפיל אידן. (הארץ)
- הונדערטע טויזענטע, גוים און אידן צוגלייך, שרייבן אונטער פעטיציע, נישט צו דערלאזן פילם וואס פארציילט די מענטשליכע זייט פון טעראריסטן צו באקומען אנערקענונג. (די פּעטיציע)
- ספר וואס פארציילט איבער דעם חרם פון גר"א קעגן חסידים און זייערע אדמורי"ם, באקומט הסכמה פון גרעסטן גאון אין דור, ר' חיים קאניעווסקי שליט"א. (בחדרי חרדים)
- נייע ווייכווארג ערצייגט, וואס ערמעגליכט ארויפלייגן און ליינען וויקיפעדיע אויף אייער אייפאד! (דאונלאוד ענציקלאפאפדיע)
- אינגערמאן פון קרית יואל ארעסטירט, נאכן אָפערן געלט פאר פרעמדע פרוי, און איר סעקסואל באלעסטיגן. ([3])
- וויליאמסבורג: פעלד פון דראגס פלאנצונגען אויפגעדעקט. (וואס איז נייעס)
- טאהש: פאשקעוויל ארום געשיקט אויפצוקלערן דעם חרדישן עולם. (אפסטעיט אידישע נייעס)
- רב דערמארדעט אין טוזשאקיסטאן רח"ל. (פאריין פון יידישע קהילות)
- דוביי פארט פירמע וואס אמעריקע האט געדינגן, שטיצט בויקאט קעגן מדינת ישראל. (זשואיש ווארלד רעוויאו)


text:
אָסלאָ וווינונג מיט אַ פלאָוטינג לייטער
היים רייַזע | דעם הויפט אָסלאָ וווינונג פֿעיִקייטן אויף די שאָרטליסט פֿאַר די וועלט ינלענדיש פון די יאר אַוואָרד וואָס איז מודיע אין ינסידע פעסטיוואַל. אין דעם ריפערבישמאַנט פּרויעקט איך ספּעציעל ווי די וואַרעם מינאַמאַליזאַם פון די ווודאַן פלאָרינג, די נאַטירלעך פארבן, די בעספּאָקע קיך מיט עפענען פייַער, the double height bathroom and the beautiful […]
ינסטאַגראַם פאַוואָריטעס 2013
דעם איז עטלעכע פון מיין ינסטאַגראַם פאַוואָריטעס 2013. איך 'ווע בלויז געווען אויף ינסטאַגראַם פֿאַר וועגן 7 חדשים אָבער עס האט שוין ווערן איינער פון מיין נייַ אַדדיקטיאָנס. מיין באַליבט ינסטאַגראַם פּיקס פון 2013 צונויפשטעלנ זיך פון גורל פון שיין ינלענדיש ינספּיראַציע.
גרין ניטל היים
אין עטלעכע וועגן קאָליר איז פֿאַר מיר מער וויכטיק ווי פאַקטיש פּלאַן עלעמענטן. איך שטענדיק נאָכפאָלגן מיין ינטוישאַן און קלייַבן די קאָליר וואָס פילז גוט אין מיין סוויווע. זינט איך ווי רובֿ פארבן איך אָפֿט באַשטימען אָבער קלייַבן עטלעכע פארבן מער אָפֿט ווי אנדערע. עס זאל ניט קומען ווי אַ יבערראַשן, אָבער איך פּערסאַנלי בעסער […]
בלועגרעען פאַוואָריטעס פון דעסיגנפאָרעוויגס ניטל קאַטאַלאָג
לעצטע וואָך בלועגרעען איז מודיע ווי די קאָליר פון די יאָר 2014 אין נאָרווייַ און עס איז אַ פּלאַץ פון שיין היים דעקאָר אין די שיין קאָליר שיידז. דאָ זענען עטלעכע פון מיין בלועגרעען פאַוואָריטעס פון דעסיגנפאָרעוויגס ניטל קאַטאַלאָג. 1. ציגל קישן פון נאָרמאַנן קאָפּענהאַגען 2. סקאַג פון מאַגנאָר 3. קיווי וואָטיווע פון […]
קריסטין בדזשאַאַדאַל האַלטן גלאַס קאַנטיינערז
קריסטין בדזשאַאַדאַל האַלטן גלאז קאַנטיינערז זענען איצט בנימצא אין גאַללערי פֿאָרמאַטירונג אין אָסלאָ. האַלטן איז געמאכט אין אַ לימיטעד אויסגאבע דורך מאַגנאָר. נאָרוועגיש דיזיינער קריסטין בדזשאַאַדאַל שטענדיק פאָוקיסיז אויף וואָכעדיק לעבן, און וויל צו מאַכן איר באַמערקן אַלע די פאַרבאָרגן שיינקייט אַז איר נאָרמאַלי טאָן ניט זען אין דיין סוויווע. עפּעס זי זיכער האט אַטשיווד מיט […]
פאַרגעריקע קאָליר פון די יאָר 2014
פאַרגעריקע קאָליר פון די יאָר 2014 אין נאָרווייַ איז בלועגרעען. וואָלט איר ווי אַ סניק פּיק בייַ די נייַ קאָליר טשאַרט און די נייַ קאָליר פון די יאָר 2014? געפינען ינספּיראַציע פון עטלעכע פון די די מערסט וויכטיק לייפסטייל טרענדס אין נאָרווייַ די אַפּקאַמינג יאָר און ייַנטונקען זיך אין צען שיין שיידז פון בלועגרעען. […]
פאַנגקי דאָריס – אַ ניו נאָרוועגיש ינלענדיש באַגריף
די נאָרוועגיש ינלענדיש באַגריף פונקי דאָריס האט באקומען אַ פּלאַץ פון ופמערקזאַמקייַט לעצטנס פֿאַר זייער פאַרבענקט און כיינעוודיק וואָכעדיק פּראָדוקטן. זייער זאמלונגען זענען ינספּייערד דורך סקאַנדינאַוויאַן פּלאַן פון די 50 – 60 און די גרוווי 70 ס. פאַנגקי דאָריס גיט אַ קייט פון ווונדערלעך מישן פון בענקשאַפט, רעטראָ כיין און הומאָר. פאַנגקי דאָריס גרינדערס […]
בלאָג היים רייַזע מאָדערן וווינונג אין אָסלאָ
עס ס צייַט צו ווייַזן אַ שיין היים פון נאָרווייַ דאָ בייַ פּוראָדעקאָ ס בלאָג היים רייַזע. דער וווינונג ליגן אין אָסלאָ איז פֿאַר פאַרקויף דורך באָאַ גרונטייגנס און איז ווערט אַ קוקן. ליבע דער פריש און ונפּאָלישעד נוסח אין דעם וווינונג, קליין און אין דער זעלביקער צייַט היימיש, פול פון טשיקאַווע פרטים. האַנאָע האָבן!
מאַגנוס פּעטערסאַן איז נאַמאַנייטאַד פֿאַר על באַפּוצונג בעסטער בריטיש פּלאַן אַוואַרדס 2013
מאַגנוס פּעטערסאַן איז נאַמאַנייטאַד פֿאַר על באַפּוצונג בעסטער בריטיש פּלאַן אַוואַרדס 2013. זיין זאַמלונג כולל די אינדוסטריעלע-נוסח לאַקער מעבל סעריע, וואָס קאַמביינז בלאַקאַנד אַש און אַלומינום מיט ינטראַקאַט פּערפאָראַטעד פרטים, און די ביקאַן טיש ליכט, ינספּייערד דורך לייטכאַוזאַז. איך ספּעציעל ווי די קאָנטראַ באַר בענקל אין האַרט אַש אָדער וועלשענער נוס טעקסטשערד און אויך די סטאַנינג […]
פּייַדע דורך אַנדרעאַס ענגעסוויק פֿאַר מעניו
ביידע מאָדיש און פּשוט, יינציק און ווערסאַטאַל, וועלקאַמינג און צוטריטלעך, נאָך שטיפעריש. די ינאַווייטיוו טשונק קאַנדלעהאָלדער פֿאַר זייַל ליכט און מיטאָג ליכט איז דיזיינד דורך די נאָרוועגיש דיזיינער אַנדרעאַס ענגעסוויק. די מישן פון די רוי באַזע אין מירמלשטיין, האָלץ און באַטאָנען, מיט די בלאַנק גלאָוינג שפּיץ אין קופּער אָדער מעש גיט די טשונק וועריאַנץ אַ […]


text:
יהונתן אייבעשיץ
רבי יהונתן אייבעשיץ (ה'ת"ן, 1690, קראקע, פוילן – כ"א אלול ה'תקכ"ד, 18טן סעפטעמבער 1764, אלטאנע) איז געווען א פוסק, דרשן, מפרש, מקובל און א ראש ישיבה אין אייראפע. פון תק"י איז ער געווען רב אין דער דרייפאכיגער קהילה: אלטאנע, האמבורג און וואנדסבעק.
אינהאַלט
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יהונתן אייבעשיץ איז געבוירן געווארן אין קראקע, פוילן. צו זיין פאטער, רבי נתן נטע, רב פון דער יידישער קהילה אין אייבעשיץ (Eibenschütz), מעהרן, און צו זיין מוטער מרת שיינדל. דער יונגער אייבעשיץ איז געווען אן עילוי. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תס"ח, האט ער געלערנט אין דער ישיבה פונעם מהר"ם אַ"ש אין פראסטיץ, און דערנאך אין העלעשוי (Holleschau). א קורצע צייט האט ער געוואוינט אין ווין.
אין ת"ע איז ער געווארן א חתן ביי רבי משה יצחק שפירא אב"ד פון בומסלא, בעהמען. נאך דער חתונה האבן זיי געוואוינט צוויי יאר אין האמבורג ביי ר' מרדכי הכהן, איר זיידע פון דער מאמע'ס זייט.
אין ה'תע"ה האט ער זיך באזעצט אין פראג, בעהמען, וואו ער איז געווארן ראש ישיבה און א בארימטער דרשן. די יידן אין פראג האבן געהאלטן פון אים שטארק, א צווייטער נאר צו רבי דוד אפנהיים. דורך זיין השפעה האט מען ווידעראמאל באקומען רשות צו דרוקן א ש"ס אין פראג, וואס פריער האט דער פויבסט געאסר'ט. אבער דער רעגירונג האבן געפאדערט אז מען טאר נישט ניצן דאס ווארט "תלמוד", און איז זיין ארט האט רבי יהונתן געניצט "הלכות". מ'האט געדרוקט מסכת ברכות מיטן נאעמן "הלכות ברכות" צוזאמען מיטן רא"ש, מהרש"ל, מהרש"א און הלכות פונעם רמב"ם, אין יאר תפ"ז. מען האט דורכגעלאזט עטלעכע אגדתא, מיט דער הסכמה פונעם פראגער בית דין אונטער הרב דוד אפנהיים. ביי די אנדערע מסכתות האט מען אויפגעהערט די ארבעט, ווייל די רעגירונג האט געפאדערט צופיל דורכלאזן.
אין תק"א, ווען פראנקרייך האט איינגענומען פראג, איז הרב יהונתן באשטימט געווארן רב פון מיץ, פראנקרייך, וואו ער האט געדינט אין רבנות ניין יאר.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דרוש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יערות דבש
- תפארת יהונתן
- אהבת יהונתן
- מדרש יהונתן
- נפש יהונתן
הלכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- כרתי ופלתי
- אורים ותומים


text:
פארע
אין פיזיקאלישער כעמיע, און אינזשעניריע, פארע באדייט געוועפט וואסער. זי איז א לויטערער אומזעהבארער גאז. ביים סטאנדארטן אטמאספערישן דרוק, לויטערע פארע (נישט געמישט מיט לופט, נאר אין גלייכוואג מיט פליסיגן וואסער) האט בערך 1,600 מאל דעם פארנעם פון פליסיגן וואסער. אין דער אטמאספערע, דער טיילווייזער דרוק פון וואסער איז אסאך נידעריגער פון 1 אטמ, במילא וואסער אלס גאז קען עקזיסטירן אין טעמפעראטורן אסאך נידעריגער פון 100º C (זעט וואסער וועפעכץ און פייכטקייט).
אין טאג טעגליכע רייד, באדייט פארע די ווייסקייט פון קאנדענסירן וואס מען זעהט העכער פון קאכעדיג וואסער ווען דאס הייסע וועפעכץ ("פארע" לויט די וויסנשאפטלערס, ווי דערמאנט אויבן) מישט זיך מיט קילערער לופט. אין אמת'ן דער דאזיגער "נעפל" באשטייט פון קליינע טראפעלעך פליסיגן וואסער, און נישט וואסער אלס גאז, איז ער טעכניש גערעדט נישט פארע. אינעם שנאבל פון א קאכענדן קעסל, וואו ס'איז נישט דא קיין קאנדערסירט וואסער, זעהט מען טאקע גארנישט אבער ער איז פול מיט פארע!
די חכמה פון פארע וואס קומט פון וואסער הייסט אטמאלאגיע.


text:
אליהו הנביא
אליהו הנביא (אויך אליהו התשבי און אליהו הגלעדי) געוועזן א נביא, געוואוינט אין "גלעד".
דער חת"ם סופר שרייבט אין א פלאץ אז עס זענען פארהאן צוויי אליהו הנביא'ס. {פעלט הסברה}
אליהו באווייזט וווּנדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די צייטן פון אחאב דער קעניג פון מלכות ישראל, ווען אחאב האט אנגעהויבן דינען עבודה זרה, האט אליהו אויסגערופן אז עס וועט קומען א טרוקנהייט אין לאנד, און אזוי איז טאקע געוועזן במשך דריי יאר, אליהו האט בדרך נס געהאט די גאנצע דריי יאר עסן און טרינקען.
אין תנ"ך שטייט נישט ווער איז געוועזן אליהו הנביא, פון וווּ ער שטאמט אא"וו. אויך ווערט געבריינגט זיינע אומנאטורלעכע כוחות צו מאכן ניסים. און דערפאר איז דא א ווערסיע אז ער איז געוועזן א מלאך. דערפאר איז אנגענומען צו דערציילן אויף אים פיל מיסטישע געדאנקען:
- ס'שטייט אין נביא (ספר מלכים פרק ב') אז ער איז נישט געשטארבן נאטורליך, נאר איז ארויף מיט א פייערדיקע שטורם אין הימל.
- מען זאגט אז ער וועט מגלה זיין פאר כלל ישראל אויפן ביאת המשיח.
- זיין גייסט קומט אין פארשיידענע הייליקע פייערונגען, ביים פסחדיקן ליל הסדר און ביי א ברית מילה.
- מען זאגט אז ער אנטפלעקט זיך פאר צדיקים.
- מען זאגט אז ער וועט פארענטפערן אלע איבעיות אין גמרא.


text:
יעזוס
יעזוס אָדער ישו הנוצרי איז דער קריסטליכער גרינדער, וועלכער איז געבוירן אין נצרת און אנדערע זאגן אין בית לחם אין ארץ ישראל.
אינהאַלט
זיין שטעלע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט די קריסטליכע טעאלאגיע איז ער געוועזן דער זוהן פון גאָט און אויך דער בן-אדם. אויך גלויבן זיי אז ער איז געוועזן משיח בן דוד.
לויט חז"ל איז ער א ממזר, זיי מאמע איז געווען מרים די ווייב פון פפוס בן יהודה. ביי יידן רופט מען אים יאָשקע, יויזל, יאשקע פאנדרע, אותו האיש, אדער דער תלוי.[1]
זיין גרויסקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קריסטן זאגען אז ישו איז געוועזן א רודף שלום, און זיי דערציילן אז ער האָט געפּראַװעט פֿאַרשיידענע מופֿתים,װי צ.ב.ש. ער האָט מחייה מתים געװען און ער איז געגאַנגען אויף דעם וואסער ביים כנרת.
די גמרא און די ראשונים זאגן אז אלע וואונדערליכע זאכן וואס ער האט געמאכט איז געווען דורך כישוף.
ישו אין דברי חז"ל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין גמרא (מסכת סוטה מז.) ווערט געבראכט אז ישו איז געוועזן א תלמיד ביי רבי יהושע בן פרחיה, און ער איז אפגעפארן פון יידישן וועג. די גמרא זאגט אז ער איז געווען א ממזר, זיין מאמע האט געהייסן מרים, זיין טאטע איז געווען א סאלדאט אין די רומישע ארמיי, זיין מאמע'ס יודישער מאן האט געהייסן פפוס. די גמרא זאגט אויף איהם ער איז געוען א מסית און מדיח, דאס הייסט ער האט אראפגעפירט יודען פון יודישקייט אין זיי צוגערעדט דינען די עבודה זרה. און די קריסטן טענהן אז מרים האט געשוואנגערט אן א מאן.
לויט געוויסע אידישע היסטאריקער רעדט די גמרא פון אן אנדערע ישו, וויבאלד רבי יהושע בן פרחיה איז געווען ארום 100 יאר פריער פאר עכטער נוצרי, אין יענע צייטן איז געווען אסאך וואס האבן געהייסן מיט דעם נאמען.
לויט דער אידישער מסורה האט פפוס איינגעשפארט זיין פרוי מרים אין הויז, זי האט נישט געטארט רעדן צו קיינעם, נישט ארויסגיין אין ערגעץ, דאס האט געברענגט דערצו אז זי זאל זינדיגען מיט א פרעמדן גוי.
די אידן האבן ג'חזר'ט דעם פסוק אין פרשת ראה בנים אתם לה' אלהיכם, משה רבינו האט געזאגט פאר אלע אידן איהר אלע זענט קינדער פון גאט, עס איז נישט דא בלויז איין קינד פון גאט. דעריבער שרייען אידן אין די בתי מדרשים שמע ישראל ה' אחד, אידן האבן בלויז איין גאט נישט קיין צוויי.
זיין שטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די יודישע חכמים האבן איהם דן געווען אז ער מאכט כישוף און איז מסית ומדיח יודן פון זייער גלויבן, מען האט געשטעלט א בית דין, געברענגט עדות, דערנאך האט מען פערציג טעג גערופן ווער עס קען אפפרעגן דעם פסק פון בית דין זאל קומען, קיינער איז נישט געקומען, האט מען איהם געכאפט און אין איבערגעגעבן אין די הענט פון רומאים, וויבאלד די אידן האבן נישט געטארט דעמאלטס הרג'ענן נאר די גוים.
די רומאים האבן אים געהארגעט און געקרייצט ווי א צלם.
זײַן שטאַרבן (נאך א װערסיע)[פֿעלט אַ מקור][באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די יודישע חכמים האבן איהם דן געווען מיטן זינד אז ער מאכט כישוף און איז מסית ומדיח יודן פון זייער גלויבן, האט מען איהם געכאפט, מען האט געשטעלט א בית דין, געברענגט עדות, און דן געווען צו סקילה, דערנאך האט מען פערציג טעג גערופן ווער עס קען אפפרעגן דעם פסק פון בית דין זאל קומען, קיינער איז נישט געקומען, האט מען יענעם ערב פסח די סנהדרין פארשטיינערט דעם אותו האיש, דורך אראפווארפן א צוויי שטאקיקן הויז, דערנאך האט מען, ווי דער הלכה, זיין טויטער קערפער אויפגעהאנגען אויף א בוים, מיט ביידע הענט געבינדן אויף ארויף (נישט אויסגשפרייט ווי די קריסטן זאגן), פאר א גאר קורצע וויילע בערך א מינוט, און תיכף באגראבן און א דערנעבנדיגן פעלד. שפעטער האט דער אייגנטומער פונעם פעלד נישט וועלנדיג אז זיינע נאכפאלגער זאלן קומען אין מאכן א גאנצע איבערקערעניש אויף זיין פעלד האט ער איהם ארויסגענומען און איהם באגראבן אויף אן אנדערער אומבאקאנטער ארט.
שפעטער ווען זיינע נאכפאלגער זענען צוריקגעקומען און געזעהן אז זיין קערפער איז פארשוואונדן האבן זיי געזאגט אז ער איז ארויפגעפלויגן אין הימל און ער גייט צוריקומען זיין דער משיח.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
שמשון הגיבור
שמשון איז געווען דער לעצטער פון די 13 שופטים ביי אידן אין ארץ ישראל.
אין תנ"ך איז באשריבן אז ער איז געווען מוראדיק שטארק און מעכטיק. ער איז געווען א נזיר, זיין אויסערגעווענליכע שטארקייט איז געקומען פון זיינע האר.
ווען די פלשתים האבן אים אפגעשוירן די האר, האט ער פארלוירן זיין גבורה, און זיי האבן אים בלינד געמאכט.
דעם סוד אז זיין גבורה שטאמט פון די האר, האט פארציילט דלילה וועלכע איז געווען א פלישתי, און האט פארראטען שמשון הגיבור עטליכע מאל ביז ער האט איר דעם סוד פארציילט, און זי האט דאס ארויסגעגעבן פאר די פלשתים, וועלכע האבן אים אדאנק דעם געקענט באזיגן.


text:
װיקיפּעדיע:קאנסענסוס
די פראצעדורע אין וויקיפעדיע איז אז איינער שרייבט אן ארטיקל און א צווייטער טוט פאררעכטן אדער צולייגן צום ארטיקל א.א.וו. במילא איז דער ארטיקל א קאנסענסוס פון אלע באניצערס וואס האבן אים רעדאקטירט. דאס איז א נאטירלעכער ארויסקום פון שרייבן אין וויקיפעדיע.
וויקיפעדיע איז נישט קיין דעמאקראטיע געזעלשאפט. אבער דאך זענען מיר יא א דעמאקראטישע ענציקלאפידיע.
דאס הייסט מיר זיכן קודם צו אפמאכן און אנעמען באשלוסן מיט א קאנסענסוס פראצעדור, אז אלע מיטגלידער האבן דער זעלבער זכות גלייך צו מחליט זיין וועגן וויקיפעדיעס דורכפירונגען, אפילו דער מיעוט. ווען עס איז דא א מיינונגס פארשידעהייט וויאזוי צו טאן פרובירט מען אייביג מאכן א פשרה. אויב מ'קען זיך נישט אויסקומען צו א פשרה וועגן וועלכער ענין ס'זאל נאר נישט זיין, פירט מען דורך וואלן פאשטייט זיך נאר נאכן געהעריג זיך דורכרעדן און זיך פריווען קומען צו א קאנסענסוס, וואס יעדער וויקיפעד קען דאן שטימען.
ווען מען זאל נישט מאכן וואלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סתם ענינים וואס האט נישט מיטן אינפארמאציע אפהיטונג אדער שרייבן עצם אינפארמאציע. ווי למשל מיר קענען נישט לאזן דא וואלן פאר איינעם אויסבלאקירן אז טאמער ער האט נישט געבראכן קיין פאליסי. דאס אז ער פירט זיך אויף לויט די פאליסיס מאכט אים דא וועלקאם נישט קיין חילוק וואסארא טענות ער האט אלס, אויב די טענות זענען ריכטיגע מוזן מיר אים דולדן. און אויב די טענות זענען פאלטש, דאן האט ער געבראכן פאליסי פון נישט טשעפענן אנדערע באנוצער מוז מען אים בלאקירן.
- זעה וויקיפעדיע:וואלן וויאזוי דאס גייט צו.


text:
דזשעראלד פארד
דזשעראלד פארד (14טן יולי, 1913 – 26טן דעצעמבער, 2006) - א רעפובליקאנער פאליטיקער - איז געווען דער 38סטער פרעזידענט פון אמעריקע (1974 - 1977). דער איינציגסטער צו ווערן איינגעשוואוירען צום אמט אהן ווערן ערוועהלט.
אינהאַלט
פארשריפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דזשעראלד פארד איז געווען אן עקסידענטל פרעזידענט נאכדעם וואס פרעזידענט ריטשארד ניקסאן האט רעזיגנירט פון אפיס. פארד האט געבראכן רעקארד אלס דער פרעזידענט וועלכער איז נישט ערוועלט געווארן נישט פאר פרעזידענט און אויך נישט פאר וויצע פרעזידענט. פארד האט באקומען די וויצע פרעזידענטשאפט דירעקט פון פרעזידענט ניקסאן נאכדעם וואס ספיראו עגניו האט רעזיגנירט צוליב שטייער שווינדלערייען. פארד איז געווען א קאנגרעסמאן און איז אויסגעקליבן געווארן דורך קאנגרעס צו באקומען דאס בענקל.
פארד האט אויך נישט לאנג אנגעהאלטן אין אפיס. צוויי יאר אין זיין פרעזידענטשאפט האט אים געווארט א קאמפיין אין וועלכע ער איז געפאלן א קרבן צו די רעפובליקאנער פארטיי און האט שמאל פארלוירן צו דעם דעמאקראטישן קאנדידאט דזשימי קארטער. אבער טראץ זיין פערצופאליזם און פריע ארויסגאנג, איז ער באצייכענט געווארן אלס א פרעזידענט מיט אסאך ערייכונג אין אזא קורצע צייט.
צום מערסטן ווערט ער געלויבט פאר'ן העלפן היילן אמעריקאנער פאליטיק פון טיפסטן קאנפליקט אין די תקופה וועלכע האט זיך געצויגן עטליכע יאר ארום די דורכגעפאלענע מלחמה אין וויעטנאם און דערנאך די וואטערגעיט סקאנדאל. ווען פארד האט אדרעסירט דאס פאלק אין זיין ערשטע פרעזידענטליכע רעדע האט ער זעלבס זיכער אויסגערופן אז די נאציאנאלע קאשמאר איז פאראיבער און דערמיט אפיציעל גערופן דאס פאלק צו גיין פארביי די פאליטישע ריס און זיך פאראייניגן פאר א באנייטן צוקונפט.
פארד ווערט אויך געלויבט פאר זיין קאנטראווערסיאלע פארדאן אויף ריטשארד ניקסאן מיט וועלכע ער האט געברענגט די ענדע פון וואטערגעיט. די פארדאן איז באצייכענט געווארן אלס דער אקט וועלכע האט אים געקאסט די צווייטע טערמין.
זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זשעראלד פארד איז געבוירן דעם 14טן יולי, 1913 אין אמאהא נעבראסקא, מיטן נאמען "לעסלי לינטש קינג זשוניער" נאך זיין ביאלאגישן טאטן, וואס האט זיך גע'גט 16 טעג נאך זיין געבורטסטאג, פאר סטראשן צו הארגענען זיין מאמע, אים און איר העלפער.
אין יאר 1916 האט זיין מאמע נאכאמאל חתונה געהאט מיט זשעראלד רודאלף פארד, אין גרענד רעפידס מישיגען, זיין שטוף-טאטע האט דעמאלטס געטוישט זיין נאמען צו "זשעראלד רודאלף פארד זשוניער", די נאמען וואס ער איז פארבליבן מיט, אויף די די אפציעלע דאקומענטן האט ער נאך געהאט זיין אלטע נאמען ביז 19 יאר אלט, און יאר 1935.
אפילו נאכן אויסגעפונען ווער זיין ביאלאגישער טאטע איז, ביי די 14 יאר, און זיין ארגינעלער נאמען, איז ער פארט געבליבן מיט זיין נאמען "דשעראלד פארד" און ער איז ווייטער געבליבן וואוינען אין מישיגען.
ער איז אלע יארן געווען דאנקבאר צו דער יוגנט סקאוטינג גרופע וואס רופט זיך {Boy Scouts of America}
ער פלעגט יארן שפילן פוטבאל ביז ער האט עס אויפגעגעבן אריינצוגיין אין "יעיל אוניווערסיטעט". דורך זיין פרעזידענטאציע פלעגט ער דערמאנען פון ווי ער נעמט די שטארקייט זיך צו שלאגן פאר פאליסי אפילו אין די שווערסטע צייטן, ער איז געווען דער וועם אלע האבן ארויפגעקוקט דורך אויס די פוטבאל קאריער ער האט געווינען ביי זיין טים צו זיין די בעסטע שפילער און אפילו אין די שווערסטע שפיל אין 1934 האט ער אלעמאל געוויסט ווי זיך אן עצה צו געבן.
דורך וואשן געשיר פלעגט ער אויסצאלן זיין קאלעדזש, און אין 1935 האט ער אפגעזאגט זיינע אפערן פון די פוטבאל ליגעס צו גיין לערנען געזעץ אין יעיל. ער האט גראדואירט פון יעיל און 1941 {אינמיטן יעיל צומאל געווען א מאדעל} זיין פלאנען צו עפענען אן אדוואקאטן פירמע איז טאקע געשעהן אבער נישט פאר לאנג א קליין צעטעלע האט אלעס געטוישט, קריג האט אויסגעבראכען ווען יאפאן אטאקירט אמעריקא אין פארד באקומט אן איינלאדענונג צום מיליטער ער איז געווארן איינגעשריבען אין די נעווי. ביי די 29 האט פארד זיך אנגעשלאסן אין די נעיווי אין ברען פון דעם צווייטן וועלט קריג און נאך זיין טרענירונג האט ער געדינט אויף די יו-עס-עס מאנטערי אינעם פאציפיק. די מאנטערי איז געקומען אונטער אטאקע ביי די ענדע פון דער מלחמה אין וועלכע די שיף האט זיך כמעט איבערגעקערט און האט געקאסט די לעבנס פון 800 מאטראזן. פארד האט זיך באטראכט אלס מזל'דיג ווען ער האט פונקט יענעם אינדערפרי בעפאר די אטאקע פארלאזט די קאנטראל צימער און ארויס שעפן פרישע לופט, א באשלוס וועלכע האט אים געראטעוועט פון טויט נאכדעם וואס די קאנטראל צימער איז געטראפן געווארן.
אין קאנגרעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 1948 איז פארד ערוועלט געווארן פאר קאנגרעסמאן פון גרענד רעפידס מישיגען. ער האט אנגעהאלטן דעם אמט פאר 24 יאר, ווי ער האט זיך ערווארבן אלס דער הויז מיינאריטי פירער פון קאנגרעס. זיין העכסטע אמביציע איז געווען צו זיין דער הויז מיארעטי פירער, האפענונגדיג אז די הויז וועט איבערגענומען ווערן ביי די רעפובליקאנער. עטליכע יאר נאך די מלחמה (48') האט פארד געעפענט זיין ערשטע קאמפיין פאר קאנגרעסמאן און דורכאויס זיין קאמפיין האט ער געהייראט זיין פרוי מיט וועלכע ער האט געלעבט ביז'ן לעצטן טאג און געהאט 4 קינדער מיט איר. פארד האט געווינען דעם קאמפיין און האט אנגעהאלטן דעם זיץ פאר 24 יאר מיט 13 קאמפיינס אינדערצווישן.
דורכאויס זיינע יארן אין קאנגרעס האט ער זיך פארנומען מיט העלפן די מיליטער און איז געווארן באקאנט אלס דער פאליטישן וועלכער האלט איין זיינע צוזאגן. ער איז געוואקסן העכער אין ראנג דורך זיך אנשליסן אין פארשידענע קאמיטעס און אין 63' איז ער ערוועלט געווארן אלס דער מינאריטעט פירער פון קאנגרעס און איז באשטימט געווארן דורך דעם דעמאלטדיגן פרעזידענט, לינדאן דזשאנסאן, אלס א מיטגלידער אין די ווארען קאמיסיע וועלכע האט זיך אפגעגעבן מיט די אויספארשונג איבער פרעזידענט קענעדי'ס אנטענטאט.
פארד איז געווען מינאריטעט פירער אכט יאר און האט אינדערצייט זיך באפריינטעט מיט אסאך קאנגרעסלייט אויף ביידע זייטן פון הויז צוליב זיין אפענקייט און פערזענליכקייט. אבער פרעזידענט דזשאנסאן האט אים נישט געגליכן צוליב זיינע נאכאנאנדיגע אטאקעס קעגן זיינע פאליסיס און באהאנדלונג פון די קריג אין וויעטנאם. דזשאנסאן האט געלאזט פאלן שפאט ווערטער אויף פארד איבער זיינע פעאיגקייטן אבער האט נישט דערלעבט צו זען די אונטערשאצונג ווען פארד איז געווארן וויצע פרעזידענט און שפעטער פרעזידענט.
פארד איז אויך געווען א הויפט אנפירער אין אן אומסוקסעספולן פראבע צו אימפיטשן א ריכטער אין סופרים קארט צוליב אומלעגאלע פריוואטע ביזנעס.
וויצע פרעזידענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אום אקטאבער דעם 10'טן 973' האט ניקסאנ'ס וויצע פרעזידענט, ספירא עגניו, רעזיגנירט פון אמט נאכדעם וואס ער איז באשולדיגט געווארן אין נעמען כאבאר אין זיינע יארן אלס גאווערנער פון מערילענד. עגנו האט רעזיגנירט ווען די סקאנדאל איז געווארן גרעסער און האט געמאכט א פלי בארגעין אין וועלכע ער האט באצאלט בלויז די שטייערן און אינטערעסט (10,000$) פון די סומעס געלטער וועלכע ער האט נישט איינגעגעבן אלס לעגאלע פארדינסטן און איז געשטעלט געווארן אויף פראבעישן פאר צוויי יאר. קריטיק האבן דעמאלט געזאגט אז עגנו איז גרינג אפגעקומען וויבאלד ער האט אין פאקט אנגעהאלטן מיט זיינע קרימינאלע אקטיוויטעטן אויך אלס וויצע פרעזידענט. יארן שפעטער האט עגנו זעלבס וויליג אריינגעשיקט א טשעק פון 266,482$ צו די מערילענד שטאַטס אוצר און דערמיט געענדיגט די פרשה.
ניקסאן האט זיך דאן געוואנדן צו קאנגרעס מען זאל אים אוסקלויבן א נייעם וויצע פרעזידענט און ביז ווייניגער ווי א מעת לעת איז דזשעראלד פארד באשטימט געווארן אלס דער קאנדידאט צו וועלכע ניקסאן האט צוגעשטימט. פארד האט באקומען זיין באשטעטיגונג פון סענאט א מאנאט דערויף אין וועלכע נאר 3 האבן געשטימט דערקעגן. אויך אין קאנגרעס האט ער באקומען א ברייטע באשטעטיגונג וועלכע האט געציילט 387 קעגן 35.
עס איז געווען די ערשטע מאל אין אמעריקע'ס היסטאריע וואס די 25'סטע אמענדמענט איז אריין אין קראפט פאר א וויצע פרעזידענט (עגנו איז אבער נישט געווען דער ערשטער וויצע פרעזידענט צו רעזיגנירן. דזשאן קאלהאן, אמעריקע'ס 8טער וויצע פרעזידענט האט אויך רעזיגנירט אבער איז געגאנגען פון זיין אייגענע ווילן און געלאפן אין די סענאט אנשטאט).
פארד איז געווען א וויצע פרעזידענט פון וועלכע ווייניג האבן געהערט וויבאלד די מידיא איז געווען זייער פארנומען מיט די וואטערגעיט סקאנדאל און זיין נאמען איז פשוט נישט ארויפגעשווימען. פארד זעלבסט איז געווען שטיל די גאנצע צייט איבער די סקאנדאל און האט שפעטער געזאגט אז איז געווען אנשטוישט אין ניקסאן פאר'ן באגיין אזעלכע מעשים.
אום דעם ערשטן אויגוסט 1974 האט פארד באקומען א טעלעפאן רוף פון טשיף אוו סטעף אלעקסאנדער העיג וועלכער האט אים געמאלדן אז פרישע באווייזן זענען ארויפגעשווימען אין דעם סקאנדאל און דער פרעזידענט וועט זיך נישט קענען ארויסדרייען דערפון. פארד האט דעמאלט געוואוינט אין זיין היים שטאט אין ווירדזשיניע ווילאנג דער וויצע פרעזידענט רעזידענט איז איבערגעמאכט געווארן אין וואשינגטאן. ווי פארד האט שפעטער פארציילט האט העג אים אריבערגערופן צו זיך אהיים און איבערגעגעבן די דעטאלן פון די נייע באווייזן, צולייגנדיג אז עס איז כמעט זיכער אז דאס וועט פירן צו אן אימפיטשמענט אדער רעזיגנאציע און ער דארף זיין גרייט אז זאכן וועלן זיך טוישן דראמאטיש און ער וועט ווערן פרעזידענט. פארד האט זיך דאן אנגערופן צו זיין פרוי "איך מיין אז מיר וועלן קיינמאל מער נישט וואוינען אין די וויצע פרעזידענט הויז!".
דער פרעזידענטשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אט אזוי איז טאקע געווען און ווען די פרישע טעיפס זענען געגאנגן פובליק איז קלאר געווארן אז ניקסאן איז אויך פערזענליך געווען פארמישט אין דעם סקאנדאל. ניקסאן האט געוואוסט אז קאנגרעס וועט זוכן אים צו אימפיטשן און ער וועט האבן ווייניג שאנסן דאס דורכצומאכן אין סענאט. געווען איז עס אוגוסט דעם 9'טן ווען ניקסאן האט זיך אויפגעשטעלט און געמאלדן דאס פאלק אז ער וועט רעזיגנירן פון אמט.
ניקסאנ'ס רעזיגנאציע איז געווען א באלדיגע (24 שטונדן פון זיין רעדע) און וויצע פרעזידענט פארד איז קורץ דערנאך איינגעשוואוירן געווארן אלס דער 38'סטער פרעזידענט אין א צימער אינעם ווייסן הויז. פארד האט באלד געגעבן א רעדע צום פאלק אין דערין געזאגט אז וויבאלד ער איז נישט ערוועלט געווארן דורכ'ן פאלק זאל מען אים באשטעטיגן מיט געבעטן. עטליכע טעג דערויף האט פארד אויסגעקליבן נעלסאן ראקעפעלער, א געוועזענער ניו יארק גאווערנער וועלכער איז עטליכע מאל געלאפן פאר פרעזידענט, אלס וויצע פרעזידענט.
פארד האט אויפגעשאקעלט אמעריקע א מאנאט אין זיין פרעזידענטשאפט ווען ער האט געגעבן ניקסאן א פארדאן און אים ריין געמאכט פון אלע קרימינאלע קלאגעס. פארד האט ערקלערט צום פאלק אז איינער מוז מאכן אן ענדע צו די פרשה ווייל אנדערש וועט זיך עס קיינמאל נישט ענדיגן און וויבאלד ער איז דער איינציגסטער וואס קען עס יעצט דורכפירן איז ער געצווינגן דאס צו טאן פאר די אינטערעסן פון דאס לאנד. אין די זעלבער רעדע האט פארד אויך פארגעשלאגן אן עמנעסטי פראגראם פאר די וואס האבן פארלאזט אמעריקע כדי צו קענען זיך ארויסדרייען פון גיין אין מלחמה אין וויעטנאם. דער פראגראם האט באפרייט די אלע פון קרימינאלע קלאגעס און איז פולקאם אריין אין קראפט ווען דזשימי קארטער האט איבערגענומען די אוועל אפיס.
די פארדאן איז געווען זייער קאנטראווערסיאל און דער ווייסע הויז פרעסע סעקראטאר האט רעזיגנירט אין פראטעסט. קריטיק האבן אנגעוויזן אז דאס איז געווען א שטילע אפמאך צווישן ניקסאן און פארד אין וועלכע ניקסאן האט דאס געבעטן פון פארד אלס א באלוינונג פאר'ן אים דערלאנגן די פרעזידענטשאפט. אין א בוך איבער די פרשה פון דעם באקאנטן דזשורנאליסט באב וואודווארד, שרייבט ער אז העיג האט געגעבן פארד דריי ברירות. 1) ניקסאן וועט זיך אליינס געבן א פארדאן און רעזיגנירן, 2) ניקסאן וועט פארדאנען אלע וואטערגעיט פארמישטע און רעזיגנירן, אדער 3) ניקסאן וועט בלויז רעזיגנירן מיט א פארזיכערונג פון פארד אז ער וועט אים פארדאנען שפעטער.
אבער וואו וואודווארד שרייבט האט פארד זיך נישט געוואלט פארפליכטן צו קיין איינע פון די דריי פארשלאגן כאטש עס זענען שוין געלעגן אויפ'ן טיש די לעגאלע פאפירן דאס צו ברענגן אין עפעקט. לויט וואודווארד איז די ניקסאן פארדאן געווען פון פארד'ס אייגענע ווילן. וויאזוי אימער, גלייבן היסטאריקער אז דער באשלוס איז געווען איינע פון די הויפט סיבות אין פארד'ס דוכגעפאלענע פרעזידענט קאמפיין.
פארד וועט אלס געדענקט ווערן אלס דער פרעזידענט וואס האט געהיילט די וואונדן פון לאנד וואס האט זיך געפלאגט פון די ניקסאן עפאכע, נאכן איינגעשוואירן ווערן האט ער אדרעסירט די לאנד, ווי ער האט געזאגט דעם באוואוסטן ארויסזאג:
"אונזער לאנדס לאנגער בייזער-חלום איז פאריבער" - {Our nation's long nightmare is over}.
אין 1977 דאס יאר איידער זיין טערמין איז פאריבער, איז ער געלאפן פאר א פולער טערמין פאר פרעזידענט, ער האט גענומען באב דאול, א סענאטאר פון קענסעס, אלס זיין וויצע-פרעזידענט קאנדידאט. ער האט פארלוירן די וואלן צו דשימי קארטער. ביי יענע וואלן האט פארד געהאט א ביטערע פריימערי פארמעסט קעגן ראנעלד רעיגן צו געווינען די רעפובליקאנע נאמיניעשן, רעיגן האט געהאט אנגעצויגן 45% דעלעגאטן ביי די קאנווענשן.
זיין מערסטע קאטראווערסיעלע שריט איז געווען, ווען ער האט באגנעדיקט ניקסאן. א מאכט וואס נאר א פרעזידענט האט, אז ער קען מוחל זיין סיי וועלעכער פארברעכער. טייל האבן איהם דעמאלטס קריטיקירט און חושד געווען אז ער האט געהאט א געהיימע פּאַקט מיט ניקסאן. פארד האט עס אלס שטארק אפגעלייקנט אז ער האט נישט געהאט קיין שום געהיימע דיסקוסיע מיט ניקסאן וועגן זיין פארדן. שפעטער האט פארד מודה געווען אז דער שריט האט איהם אנגעוואוירן די פרעזידענט וואלן וואס ער האט פארלוירן, ווייל די פאלק האט געהאט א שלעכט אויג אויף איהם.
אדמיניסטראציע און קאבינעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיט זיין איינשווערונג האט פארד באקומען ניקסאנ'ס קאבינעט אבער דורכאויס זיין קורצע צייט אין ווייסן הויז זענען רוב אויפגעטוישט געווארן מיט די אויסנאם פון סעקרעטאר אוו סטעיט הענרי קיסינגער און סעקרעטאר אוו טרעזשורי וויליאם סיימאן. פארד האט אריינגעשטעלט א שווארצן אלס סעקרעטאר אוו טראנספארטאציע וועלכער איז געווארן דער צווייטער שווארצער אין א פרעזידענט קאבינעט און דער ערשטער אין א רעפובליקאנער אדמיניסטראציע. פארד איז אויך געווען דער וואס האט אריינגעשטעלט דעם געוועזענעם פרעזידענט בוש אלס דירעקטאר פון די סי-איי-עי.
פארד האט באשטימט דאנאלד ראמספעלד אלס זיין טשיף אוו סטעף און א יאר דערויף אלס סעקרעטאר אוו דעפענס ווערנדיג דער יונגסטער אין די פאזיציע (43 יאר אלט). אויך אין יענעם הערבסט האט פארד אויפגעשאקלט זיין גאנצע קאבינעט אלס א צוגרייטונג פאר א בעסערע אויסזען אין די קומענדיגע וואל קאמפיין.
דריי מאנאטן נאכדעם וואס פארד איז איינגעשוואוירן געווארן איז פארגעקומען די מידטורם וואלן אין וועלכע די דעמאקראטן האבן פארמערט זייער מיאריטעט אין ביידע הייזער און האבן געהאט גענוג מיטגלידער צו קענען שטערן אפילו א פרעזידענטליכע וועטא. דעם מאכט האבן זיי טאקע שפעטער אויסגענוצט מערערע מאל און זענען אריין אין רעקארד אלס די קאנגרעס וועלכע האט דאס מערסטע געשטערט וועטאס זינט די קאנגרעס אין די צייטן פון פרענקלין פיערס אין די 850' יארן.
אינערן און אויסערן פאליסי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארד האט זיך געדארפט ספראוון מיט שווערע עקאנאמישע צייטן אין אמעריקע ווען אינפלאציע איז געוואקסן צו 7 פראצענט און האט אריינגעפירט די עקאנאמיע אין א מילדע רעסעסיע. פארד האט אדאפטירט א רייע פראגראמען צו ראטעווען דעם מצב, אריינגערכנט א גרויסע רעדוקציע אין פארדינסט שטייערן.
אין יענע צייטן האט זיך ניו יארק סיטי געפינען באנקראט און דער דעמאלטדיגער בירגערמייסטער אברעהעם ביעם האט פארפעלט זיין שתדלנות צו באקומען פעדעראלע הילף. אין רעאקציע האט די [ניו יארק] דעילי ניוס באשולדיגט פארד מיט שרייענדיגע העדליינס אז ער האט פארראטן ניו יארק.
אונטער פארד האט זיך די מלחמה אין וויעטנאם אפיציעל געענדיגט ווען די מיליטער האט דורכגעפירט אן עמוירדזשענסי עוואקואציע אין די שטאט סעיגאן וועלכע איז געגאנגן אונטער צפון וויעטנאם הערשאפט. די סצענע פון די עוואקואציע איז געווען כאאס ווען מארינען האבן ארויסגענומען פון דארט טויזענטער מענטשן, צווישן זיי אמעריקאנער דיפלאמאטן, און וויעטנאמער און אינטערנאציאנאלע פליטים זוכער.
פארד ווערט געגעבן טייל פון די קרעדיט פאר די סאוויעט יוניאן צוזאמענפאל מיט זיין אויסגערעכנטע באציאונגן צו רוסלאנד און כינע. פארד האט געברענגט די העלינסקי אפמאך מיט אייראפע אין וועלכע מענטשליכע רעכטן פארלעצונגן האבן אנגעהויבן ראקארדירט ווערן. דער אפמאך איז שפעטער גענוצט געווארן אין מזרח דייטשלאנד אויפצואווייזן די טונקלקייטן פון די קאמוניסטישע הערשאפט און האט געהאלפן אראפברענגן די בערלינער וואנט.
אונטער פארד און מיט זיין באשטעטיגונג האט אינדאנעזיע אינוואדירט מזרח טימאר אין א קאמף וועלכע האט געקאסט די לעבנס פון בערך 100,000 ביז 200,000 מענטשן אדער א דריטל פון דעם לאנד'ס באפעלקערונג. מזרח טימאר איז געווען א קאלאניע פון פארטוגאל און אמעריקע האט געגלייבט אז זי וועט פאלן צו קאמוניזם צוליב איר ווארימע שטיצע וואס זי האט באקומען פון כינע. פארד און זיין סטעיט סעקרעטאר, קיסינגער, האבן באשטעטיגט וואפן פארקויף צו אינדאנעזיע וועלכע האט אינוואדירט דאס לענדל און דערמיט געעפענט א לאנג יעריגע קאמף מיט די ארטיגע גורילע קעמפער. אינדאנעזיע האט אנגעהאלטן קאנטראל פון דעם לענדל ביז 1999 ווען עס איז געווארן זעלבשטענדיג.
פארד האט אויך געברויכט אויסשטיין א דורכגעפאלענע רעטונג'ס מיסיע אין קאמבאדיע אין וועלכע 41 סאלדאטן און מארינען זענען אומגעקומען ווען די רעטונגס מיסיע אט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין אן אומזיסטיגע. קאמבאדיע איז דעמאלט איבערגענומען געווארן דורך אן עקסטרעמע קאמוניסטישע פארטיי באקאנט אלס די קאמער ראזש. די קאמבאדיענס האבן געפאנגן אן אמעריקאנער פראכט שיף מיט אירע מאטראזן אויף אינטערנאציאנאלע וואסערן און פארד האט באשטעטיגט א רעטונג'ס אקציע זיי צו ראטעווען. די אקציע איז געווען א דוכגעפאלענע ווען די מארינען האבן געלאנדעט אויף די נישט ריכטיגע אינזל און האבן געהאט אויסצושטיין שווערע פייער ביז זיי האבן געפינען די שיף. אויב דאס איז נישט גענוג געווען האבן זיי געטראפן די שיף ליידיג און עס האט זיך שפעטער ארויסגעשטעלט אז זייערע פארכאפער האבן זיי געלאזט גיין פריי נאך בעפאר די רעטונג'ס מיסיע האט זיך אנגעהויבן.
אטענטאט פארזוכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארד האט דורכגעלעבט צוויי אטענטאט פארזוכן וועלכע האבן פאסירט 17 טעג אפגערוקט איינע פון די אנדערע. די ערשטע אטאקע איז פארגעקומען אין סאקראמענטא, קאליפארניע אום סעפטעמבער דעם פינפטן 75' דורך א יונגע פרוי וועלכע האט געפלאנט צו פארהאלטן פארד איבער א לאקאלע אישו מיט וועלכע זי איז געווען קריטיקל.
די פרוי האט אבער נישט באוויזן צו שיסן איר ביקס ווען א סיקרעט סערוויס אגענט האט דאס געשטערט. שפעטער האט זיך ארויסגעשטעלט אז די קוילן זענען אפילו נישט געווען אין פלאץ און זי וואלט סייווי נישט געקענט שיסן.
17 טעג דערויף ביי א באזוך אין סאן פראנציסקא האט א צווייטע פרוי פרובירט שיסן דעם פרעזידענט אינדרויסן פון א האטעל. די פרוי איז געווען גייסטיש צערודערט און האט באוויזן אויסצושיסן איין קויל אין ריכטונג פונעם פרעזידענט אבער אן אנוועזענדער האט פארקירוועט איר האנט און די קויל האט נישט געטראפן דעם פרעזידענט נאר אריינגעפלויגן אין די האטעל פארצימער וואו איינער איז לייכט פארוואונדעט געווארן.
טראץ די צוויי אטענטאט פארזוכן האט פארד זיך נישט צוריק געהאלטן פון מאכן ערשיינונגן אין פובליק, זאגנדיג אז א פרעזידענט דארף קענען פארנעמען דעם געפאר און ברויך טרעפן די פובליק אפילו אונטער שווערע אומשטענדן.
76' פרעזידענטליכע וואלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעפאר'ן זיך פארמעסטן מיט א דעמאקראטישן קאנדידאט, האט פארד ערשט געברויכט אויסשטיין א רעפובליקאנער פארמעסט קעגן קאליפארניע גאווערנער ראנאלד רעיגן. רעיגן האט אטאקירט פארד איבער זיין רעקארד אין וויעטנאם און נאך עטליכע אישוס. פארד האט אויפגעגעבן דעם מעסיגן ראקעפעלער און גענומען אנשטאט סענאטאר באב דאול אויף זיין וויצע פרעזידענט טיקעט.
פארד האט געוואונען זיין פארטיי'ס נאמינאציע ביי די קאנווענשאן און איז אריין אין זיין צווייטע רונדע פארמעסט מיט דעם דעמאקראטישן קאנדידאט דזשימי קארטער, גאווערנער פון דזשארדזשיע. די קאמפיין איז נישט געגאנגן גרינג צוליב די וואטערגעיט פלעק וועלכע האט נאך אלץ נישט איבערגעלאזט די רעפובליקאנער פארטיי. אבער פארד איז נישט געווען ווייט הינטערשטעליג און א גאלאפ אנקעטע קורץ בעפאר די וואלן האט נאכאנאנד געוויזן אז ער האלט אן איין פראצענט אויבערהאנט.
אין די ענדע האט קארטער באזיגט פארד אין א שמאלע געווינס און פארד האט מיט דעם געענדיגט די פרעזידענטשאפט וועלכע איז אים צוגעטיילט געווארן.
לעצטע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קארטער האט געעפענט זיין איינשווערונג'ס אדרעס מיט א דאנק פאר פארד פאר זיין קוראזש אין אקטיוויטעטן מיט וועלכע ער האט געהיילט דאס פאלק. די צוויי האבן שפעטער אנגעקניפט א נאנטע באציאונג און האבן צוזאמען געארבעט אויף פארשידענע פראגראמען. ווען רעיגן איז ווידער געלאפן פאר פרעזידענט אין 80' האט ער ערנסט באטראכט פלענער צו נעמען פארד אויף זיין וויצע פרעזידענט טיקעט. די פארהאנדלונגן צווישן די צוויי קעמפן זענען אבער דורכגעפאלן און דער ערשטער פרעזידענט בוש האט דאס באקומען.
פארד האט אויפגעשטעלט זיין פרעזידענטליכע לייברעריע און מוזעאם, אין זיין היים שטאט גרענד רעפידס מישיגען.
פארד האט אנגעהויבן ליידן פארשידענע קרענק ווען ער איז געווען איבער די 90 און איז געשטארבן 26סטן דעצעמבער 2006 אין עלטער פון 93 יאר. מיט דעם איז ער געווארן דער עלטסטער פרעזידענט און דריט עלטסטער וויצע פרעזידענט. ער איז אויך געווארן דער צווייטער לענגסטער "נאך פרעזידענט" פרעזידענט און איז געווען דער לעצטער לעבעדיגער מיטגלידער פון די ווארען קאמיסיע.
אום יאנואר דעם צווייטן 2007 האט פארד באקומען א פרעזידענטליכע באגרעבעניש צערעמאניע אין עהרע פאר זיין סערוויס. עס האבן אויפגעטרעטן דער ערשטער פרעזידענט בוש, זיין סעקרעטאר אוו סטעיט הענרי קיסינגער, א פראמינענטער דזשורנאליסט, און פרעזידענט בוש. פארד האט געהאט אן אפמאך מיט קארטער אז ווער עס וועט שטארבן ערשט וועט דער צווייטער רעדן אין זיין כבוד. קארטער האט פאקטיש נישט גערעדט דארט האט אויפגעטרעטן ביי א צווייטע צעראמאניע אין מישיגן א טאג דערויף.
אין ערע צו זיין טויט זענען די אמעריקאנער פינאנציעלע מארקעטס געווען געשלאסן דעם צווייטן טאג אין יאנואר (נאכן זיין געשלאסן אויך דעם ערשטן צוליב דער פייערונג פון דעם נייעם יאר.)


text:
אלבערט איינשטיין
אַלבערט איינשטיין (דייטשיש: Albert Einstein; י"ט אדר ה'תרל"ט - כ"ו ניסן ה'תשט"ו ; 14טן מערץ 1879 - 1955) איז געווען אן אידישער פיזיקער וואס איז מערסט באקאנט פאר זיינע טעאריעס פון רעלאטיוויטעט: די ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט און די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט. אין יאר ה'תרפ"א (1921) איז ער באלוינט געווארן מיט דער נאבעל באלוינונג פאר פיזיק.
איינשטיינס פילע ביישטייערונגען צו פיזיק שליסן איין זיין ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט אויסגעגליכן מעכאניק מיט עלעקטראמאגנעטיזם, און זיין אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט פארברייטערט דעם פרינציפ פון רעלאטיוויטעט צו אומאיינהייטלער באוועגונג, שאפנדיג א נייע טעאריע פון גראוויטאציע. זיינע אנדערע ביישטייערונגען זענען כולל רעלאטיוויסטישע קאזמאלאגיע, קאפילאריע טואונג, פראבלעמען פון סטאטיסטישער מעכאניק און זייער אנווענדונג צו קוואנטום טעאריע, די קוואנטום טעאריע פון א מאנאטאמישן גאז, די געאמעטראזיע פון פיזיק, און נאך.
איינשטיין איז געווען אין די פאראייניגטע שטאטן אויף א באזוך ווען היטלער האט איבערגענומען די מאכט אין דייטשלאנד אין 1933, און ער איז דערפאר נישט צוריקגעפארן קיין דייטשלאנד וואו ער איז געווען א פראפעסאר אין דער בערלינער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן. אין 1940 איז ער געווארן אן אמעריקאנער בירגער. דעם 2טן אויגוסט 1939 האט אלבערט איינשטיין געוואנדן אין א בריוו צו רוזעוועלט אין וואס ער האט שטארק געווארענט וועגן דער מעגלעכקייט פון נאצי דייטשלאנד צו אנטוויקלען זייער קראפטיקע נוקלעארע וואפן, און ער האט רעקאמענדירט אז אמעריקע זאל אנהייבן פארשונג אין קערנפיזיק. דעם 7טן מערץ 1940 האט איינשטיין געשיקט רוזעוועלטן נאך א בריוו, כדי צו פרואוון מאכן גיכער פארוויקלעכן די אידעע.[1] רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון יאדער-שפאלטונג אין קאלומביע אוניווערסיטעט אין ניו יארק. אין מיי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם מאנהעטן פראיעקט וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה.
איינשטיין האט ארויסגעגעבן מער ווי 300 וויסנשאפטלעכע רעפעראטן. ער האט געשריבן וועגן אנדערע טעמעס, ווי סאציאליזם און אינטערנאציאנאלע באציאונגען.
אינהאַלט
ביאגראפישע נאטיצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינשטיין איז געבוירן אין אולם, דייטשלאנד און זיין פאמיליע האט זיך שפעטער געצויגן קיין מינכן. נאך עטליכע יאר האבן זיי זיך געצויגן קיין מילאן, איטאליע נאכדעם וואס זיין פאטער'ס באשעפטיגונג אין פראדוצירן פארשידענע עלעקטראנישע פראדוקטן האט נישט מצליח געווען. אין איטאליע האט ער אנטזאגט זיין דייטשע בירגערשאפט.
צו צען יאר האט אלבערט אנגעהויבן שטודירן די עלעמענטן פון אוקלידוס.
איינשטיין האט גראדואירט אין 1900 פון דער דער שווייצער פעדעראלער אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע (דער "צורישער פאליטעקניק") מיט א דיפלאם אלס לערער פון פיזיק און מאטעמאטיק.
אין 1902 האט ער באקומען א פשוט'ן סעקרעטאר פאסטן אין דעם שווייצער פאטענט ביורא, און ער האט אויסגעארבעט זיינע וויסנשאפטלעכע געדאנקען אין זיין פרייער צייט. אין 1905 האט ער געלאזט דריקן דריי "פאפירן", איינס איבער "קוואנטום מעכאניק", דאס צווייטע איבער דער "טעאריע פון רעלאטיוויטעט", און דאס דריטע איבער "סטאטיסטישע מעכאניק". אלע דריי זענען שפעטער פאררעכנט געווארן אלץ אומגעהויער חשוב אין די נושאים פון פיזיק און מאטעמאטיק. צווישן די רעזולטאטן דערמאנט אין די פאפירן איז וואס די וועלט קענט ווי די גלייכונג E=mc². לויט דער ספעציעלער טעאריע פון רעלאטיוויטעט האט איינשטיין געוויזן ווען אן אביעקט האט א גיך נאנט צו דער גיך פון ליכט, סיי זיין מאסע און סיי צייט ענדערן זיך.
צוריק אין דייטשלאנד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1914 האט ער זיך צוריק געצויגן קיין דייטשלאנד, אבער נישט צוריק געבעטן זיין סטאטוס אלס דייטשער בירגער. ער איז געווען פון דער מינאריטעט פון פראפעסארן וואס זענען געווען אנטקעגן די דייטשע קריג אינטערעסן.
זיין טעאריע פון רעלאטיוויטעט איז נישט גרינג געווארן אנגענומען, און -- איבערהויפט אין דייטשלאנד -- האבן אנטיסעמיטישע פיזיקער געפרואווט אויפצוווייזן אז זיינע אנטדעקונגען זענען גרונטלאז. זיינע ווערק און כאראקטער זענען ווילד אטאקירט געווארן -- געטריבן דורך זיין אומפאפולערע שטעלונגען אלץ פאסיפיסט און ציוניסט. ווען ער איז באלוינט געווארן אין 1921 מיט דער נאבעל באלוינונג פאר פיזיק איז דאס געווען פאר זיינע אנטדעקונגען אויף דער פאטא-עלעקטרישן ווירקונג.
אמעריקע, דער אטאם, און פאליטישע און רעליגיעזע מיינונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיט'ן אויפגאנג פון נאצישער פאשיזם אין 1933 האט ער זיך געצויגן קיין אמעריקע. אין אמעריקע האט ער אפגעווארפן זיין פאסיפיזם און געשטיצט די קריג קעגן דער דייטשן סכנה. אין 1939 האט ער געשיקט א בריוו צו פרעזידענט רוזוועלט, פארשלאגנדיג אז אמעריקע זאל פראדוצירן דעם אטאמישער באמבע איידער עס ווערט פראדוצירט דורך דייטשלאנד. רוזעוועלט האט אנגענומען דעם פארשלאג און אלץ רעזולטאט אוועקגעשטעלט די אונטערנעמונג אונטער'ן נאמען "דער מאנהעטען פראיעקט" וואס האט פראדוצירט די אטאמישע באמבע אין 1945. די באמבע איז אין ענדע נישט גענוצט געווארן קעגן דייטשלאנד, נאר קעגן יאפאן, און דאס האט אין ענדע געבראכט דעם צווייטן וועלט קריג צו א סוף. נאכ'ן קריג האט אבער איינשטיין שטארק געארבעט אויף נוקלעארער אנטוואפונג, פילנדיג אז דאס וועט ברענגען מער חורבנות ווי לייזן פראבלעמען.
ציוניזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינשטיין איז געווען א שטיצער פון דעם אלגעמיינעם ציוניסטישער אידעע, אבער ער האט געהאט אין דעם עטליכע צווייפלען. ער האט געפילט אז דער גייסט פון דער אידישער רעליגיע שטימט נישט מיט'ן אידעע פון א אידישער שטאט מיט אן ארמיי און דער געוואלד-מאכט וואס קומט מיט מיט דעם. אויך איז ער געווען אנטקעגן געוויסע פירונגען פון די ציונים כלפי דער אראבישער באפעלקערונג. טראץ דעם איז ער געווען נאנט אין פארבינדונג מיט עטליכע פון אירע פירער, און האט געהאלפן גרינדן דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים אינאיינעם מיט חיים ווייצמאן, דער ערשטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, מיט וועמען ער איז געווענט נאנט בעפריינדעט.
בן גוריון האט אים אויך פארגעשלאגן צו ווערן פרעזידענט פון דעם נייעם מדינת ישראל, נאכדעם וואס חיים ווייצמאן איז געשטארבן, אבער ער האט זיך פון דעם אנטזאגט.
רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינשטיין האט באקומען א סעקולערע דערציאונג פון זיינע עלטערן (ער האט אפילו שטודירט צייטווייליג אין א קאטוילישער שולע). אבער לויט זיין אייגענער באשטעטיגונג האט ער געהאט שטארקע רעליגיעז-אידישע געפילן אין זיין יוגנט. שפעטער האט ער אבער געהאלטן אז דאס גלויבן אין א גאט אין דעם אור-אלטן פארשטאנד האט נישט קיין זין נאך די היינטיגע דערגרייכונגען אין פארשטיין די וועלט און אין קאסמאלאגיע. אנשטאט א גאט אין דעם אמאליגן זין האט ער געהאלטן אז די וויסנשאפלעכע באקאנטמאכונג פון דער וועלט -- וויאזוי עס פירט זיך און אירע מיליאנען פארבארגענישן -- ווייזט אויף א געוויסער געטליכקייט וואס דארף ברענגען דעם מענטש צו א טיפן באשיידנקייט דערקענענדיג זיין אנבעדויטנדער ווערט.
איינשטיין האט נישט געהאלטן פון א צענטראלן באגריף אין קוואנטן-מעכאניק, לויט וואס מען קען נישט וויסן גענוי וואס וועט פאסירן, נאר א משמעותדיקייט פאר יעדער מעגלעכקייט. איינשטיין האט שטארק געהאלטן אז מיט גענוג אינפארמאציע דארף מען קענען אלץ פאראויסזאגן.
זיין עלטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויף דער עלטער איז ער געווען שטארק איבערגעגעבן פאר די צוועקן פון גלייכבארעכטיגונג און נוקלעארע ענטוואפונג. ער איז געווען א מיטגליד אין דעם ען.עי.עי.סי.פי. (NAACP), דער ארגאניזאציע פאראנטווארטליך פאר'ן פארשריט פון שווארצע בירגער אין אמעריקע.
זיין טויט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך זיין טויט האט מען אים פארברענט און זיין אש צעשפרייט אין פרינצטאן אוניווערסיטעט. אן די רשות פון די משפחה האט מען ארויסגענומען זיין מוח עס צו פערהאלטן און שטודירן.[2]
זיין אנדענק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אקאדעמישע געביידעס אין ישראל אויף זיין נאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער אנשטאלט פאר מאטעמאטיק אין גבעת-רם, אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט.
- דער פאקולטעט פאר פיזיק אינעם טעכניאן, חיפה.
- דער צענטראלער סקווער אין תל אביב אוניווערסיטעט, וואס איז לאקאליזירט קעגנאיבער בית התפוצות.
- דער צענטראלער סקווער אין דער ישראלישער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מראה מקומות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ איינשטיין, אלבערט (20סטן פעברואר 1997). Albert Einstein's Letters to President Franklin D. Roosevelt (html). hypertextbook.com. Glenn Elert.
- ↑ ען.פי.אר., די לאנגע מאדנע וועג פון איינשטיין'ס מוח.


text:
דזשארדזש סאראס
גיארגי סאראס איז א אונגערישער אידישער אימיגראנט קיין אמעריקע און איז פון די רייכסטע ביליאנערן אין דער וועלט. ער איז א שטארקער ליבעראלער לינקער פאליסי אויספארעמער און ער לייגט זיין געלט פאראויסרוקן זיינע אידיאלן פון סאציאליזם איבער דער גארער וועלט.
אין אמעריקע איז ער דער הויפט פינאנצירער פון די דעמאקראטישער פארטיי און אירע קאנדידאטן.
ער האט אבער מער הומענטארישע ארגענעזאציעס וואס געבן זיך אפ אויסצוראטן הונגער און רעליגיע - רעגירונגס וואס פלאגן די וועלט.
ער גלייבט אין אסימילאציע און האט זיך אמאל אויסגעדרוקט כלפי דעם אידישען קאמפ פאר ארץ ישראל צווישן די רעכטע: איך לייקען נישט די אידישע האפנענונג צו עקזיטירן אין די עתיד, אבער איך וויל נישט זיין א טייל אין זיי..


text:
לייב טראצקי
לייב דאַווידאָוויטש טראָצקי (רוסיש: ЛeB ДaBидoBич БpoHшTeйH) (געבוירן לייבל ברוינשטיין) איז געווען איינער פון די דריי גרינדער פון די קאמוניסטישע שיטה 1) לענין. 2) סטאלין. 3) טראצקי.
ווען לענין איז געשטארבן אין יאר 1924, האט ער געהאט גרויסע טשאנסן, צו איבערנעמען די פירערשאפט אין רוסלאנד, אבער סטאלין האט אים באזייטיקט. סטאלין האט אבער מורא געהאט פון אים, און האט אים געוואלט הרגענען, טראצקי איז אנטלאפן קיין מעקסיקא וואו ער האט געוואוינט אין קאיאקאן, מעקסיקא שטאט אינעם בלויען הויז פונעם מאלער דיעגא ריווערא און זיין ווייב די מאלערין פרידא קאהלא.
ער איז געווען א איד, און די אנטיסעמיטיזם באשולדיגן צוליב אים אז די אידן האבן א חלק אין קאמוניזם, און אז די אידן זענען שולדיג אין אלע צרות וואס קאמוניזים ברענגט.
זיין סוף איז געווען אזוי ווי אלע מענטשן וואס האבן געמיינט גוטס און האבן זיך געדרייט ארום סטאלין. סטאלין האט געשיקט זיינע ען קא ווע דע געהיימע אגענטן און מען האט אים דערשאסן אין מעקסיקא.
יהודה דוד אייזנשטיין דערציילט אין איינע פון זיינע חיבורים, אז ער האט אים באגעגנט אין אמעריקע אין באהעלטעניש.


text:
האוערד דזשאונס
האוערד זשאונס איז דער בעל הבית און גרינדער פון איי.די.טי..
ער איז א בעל תשובה און דאס גאנצער רייכטום זייןס קומט פון אן איידיע וואס איז אים איינגעפאלן, דערנאך וואס ער האט געוואלט לערנען א האלב יאר תורה אין ירושלים, אבער זיין שותף האט אים געברויכט פרעגן שאלות אין ביזנעס יעדן טאג איז אים איינגעפאלן א ביליגער וועג וויאזוי א טעכניק מאכט אז דער טעלעפאון קאל זאלן ווערן געבילט לויט די פרייז וואס קאסט ביליגער צו רופן פון. די דאזיגער טעכניק איז קודם געווארן געפעטענט דורך אים היינט אבער נוצט דאס שוין ווערייזען און אלע גרויסע טעלעפאון קאמפאניס.
ער איז א גרויסער רעפובליקאנער און געבט אסאך געלט פאר זייערע קאמפייןס.
אויך געבט ער געלט פאר ציונותדיגע צוועקן ווי נחל החרדי און שטעלט אויף ביזנעסער פאר ארץ ישראלדיגע אידן זיי זאלן האבן פרנסה בכבוד אזוי ארום קענען מקיים זיין דעם מצוות ישוב הארץ.
ער וואונט אין די רייכער פרומע אידישער געגענט פון ריווערדעיל בראנקס און דאווענט אין די שול פון הרב אבי ווייס דער אקטיוויסט לטובת ציונות.
ער האט געפענט א קאנקורענט צו וויי.יו. פאר זיין רב ר' אבי ווייס אונטערן נאמען חובבי תורה, וואס דאס איז מער לינק.


text:
שערי ישר
שערי ישר איז א לומד'יש ספר נתחבר דורך הגאון ר' שמעון יהודה שקאפ פון די גדולי ליטא.
עס איז צום ערשט ערשיינען אין יאר תרפ"ח אינעם לעבן פונעם מחבר וועלכע האט געשריבן א לענגערע הקדמה.
צו דער דריטער אויפלאגע אין ניו יארק וואו עס איז צוגעלייגט געווארן תיקונים און מפתחות, האט זיין זון משה מרדכי געשריבן א קורצע הקדמה.
עס אנטהאלט זיבן שערים אין די ענינים פון ספקות, רובא און חזקה, און אין דיני עדות.
אינעם ערשטן באנד האט ער פיר שערים. די ערשטע שער "שער הספקות" אנטהאלט צוויי און צוואנציג פרקים. און אזוי אויך די צווייטע שער "שער החזקות" אנטהאלט אויך צוויי און צוואנציג פרקים.
די דריטע שער אנטהאלט זיבן און צוואנציג, און די פערדע דרייצן.
ס"ה באשטייט דער ערשטער באנד פון דריי הונדערט און דריי און פערציג זייטן.
אין יאר תש"ע האט דניאל מאיר אסיג פון ירושלים איבערגעדרוקט די ערשטע צוויי שערים מיט הגהות והוספות.


text:
האוואי
האוואי איז א גרופע אינזלען וואס געפינט זיך אין שטילן אקעאן, זי איז ווייט ארום דריי טויזנט פיהר הונדערט מייל פון סאן פראנציסקא קאליפארניע, איהר הויפטשטאט איז האנאלולו.
זי איז די פופציגסע שטאט פון די פאראייניגטע שטאטאן, זי איז געווארן א עמטליכע שטאט אין יאהר ה'תשי"ט, זי איינע פון די צוויי שטאטן וואס האט נישט קיין גרעניץ מיט די פאראייניגטע שטאטן, עס טיילט איהר אפ די וואסערן.
זי איז שטארק באקאנט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה צוליב דעם אנגעריף פון די יאפענעזער אויף איהר אמעריקאנער מיליטערישע אינזעל פערל הארבער.


text:
הילף:אפטיילונג
מען קען צעטיילן א בלאט אויף אפטיילונגען, מיטן אפטיילונג קעפל סינטאקס.
שאפן און נומערירן אפטיילונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צו שאפן א נייע אפטיילונג , זעט אונטן:
==אפטיילונג== ===אונטער-אפטיילונג === ==== אונטער-אונטער-אפטיילונג ====
מ'זאל נישט ניצן איין גלייכונג צייכן אליין אויף יעדער זייט (=טעקסט דא=); דאס שאפט א קעפל מיט דער גרייס פונעם בלאט נאמען, וואס ווערט געמאכט אויטאמאטיש.
די סיסטעם וועט דאס אויטאמאטיש אויסשטעלן מיט א תוכן הענינים אינהאלט קעסטעלע פון אויבן פון ארטיקל.
אינהאלט טאבעלע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויקיפעדיע טי T או O סי C איז ראשי תיבות ט'עבל א'פ ק'אנטענס, דאס איז דער "אינהאלט" קעסטלע וואס ווערט אטאמאטיק פון זיך אליינס, אויב איר טיילט איין אן ארטיקל אין צוויי אדער מערערע חלקים.
עס איז נארמאל אז יעדער ארטיקל אויב האט איר דאס איינגעטייל אין אפטיילונגן וועט אטאמאטיק זיך באווייזן דער ליסטע פון קעפעלעך אנהייב דער ארטיקל, אבער עס איז דא קאוד אז דער אינהאלט טאבעלע זאל זיך באהאלטן. __NOTOC__
קעפלעך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט די מנהג צו מאכן לינקס אין קעפלעך ווייל דער אינהאלט טבלא ווען מען וועט קוועטשן אויפן קעפל צו וועלן גיין אינעם אפטיילונג וועט אוועקפירן דעם באנוצער צו דעם אנדערן ארטיקל געלינקט אין קעפל.


text:
אלזשיר
אַלזשיר (אראביש: الجزائر אַלזשאַזאַאיר, Al Jaza'ir [ælʤæˈzæːʔir], בערבעריש: , דזײַער ldzæjər), אפֿיציעל די פֿאָלקס דעמאקראטישע רעפובליק פֿון אלזשיר, איז אַ לאַנד אין צפון אַפֿריקע. ער איז דאס צווייטע גרעסטע לאנד אינעם קאנטינענט אפריקע[1] און דאס 11טע גרעסטע לאנד אין דער וועלט אין פֿלאך מאס.[2] זי גרענעצט זיך מיט טוניסיע צו צפון-מזרח, ליביע צו מזרח, ניזשער צו דרום-מזרח, מאלי און מאריטאניע צו דרום-מערב, א פאר קילאמעטער פון דעם מערב סאהארא צו מערב, מאראקא צו דרום-מערב, און דעם מיטלענדישן ים צו צפון.
זײַן הױפּטשטאָט איז אַלזשירס.
אלזשיר איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, אפריקאנער פארבאנד, אראבישער ליגע און אפעק
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאסיל-ברענשטאף איז דער פונדאמענט פון דעם לאנדס עקאנאמיע, און ברענגט אריין 60% פונעם בודזשעט און מער ווי 95% פון עקספארט. אלזשיר האט ריזיקע רעזערוון פון נאטירלעכן גאז (צענט אין דער וועלט) און איז פערט אין דער וועלט אין עקספארט.
אלזשיר האט א גרויסן דרויסנדיקן חוב. די עקאנאמיע האט געדאנזשעט צו וואקסן אין 1980 יאר, טיילווייז צוליב דעם רעפארם, געשטיצט דורכן וועלט באנק און דעם פאריזער קלוב, וואס האט געהאלפן אפצאלן דעם חוב. די רעגירונג זוכט אויס וועגן צו פארמינירן די אפהענגיקייט אין נאפט און גאז.


text:
שטעפאנעשט
קאארדינאטן: 47°43′00″N 26°40′00″E / 47.716667, 26.666667
שטעפֿאַנעשט (רומעניש: Ştefăneşti) איז א שטעטל אין באטאשאן פראווינץ, רומעניע, מיט 5,700 איינוואוינער. רוב איינוואוינער זענען באשעפטיקט מיט לאנדווירטשאפט.
יידן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יידן זענען געקומען קיין שטעפֿאַנעשט אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט. די קהילה האט געוויילט הרב מנחם נחום פרידמאן, א זון פון דעם רוזשינער, צו ווערן זייער רב.
רבי מנחם נחום איז געווארן רב ביים עלטער פון 29 און האט געדינט אין דעם אמט 17 יאר.
נאך רבי מנחם נחום'ס פטירה האט זיין זון רבי אברהם מתתיהו איבערגענומען דאס רבנות.


text:
11טן אויגוסט
דעם 11טן אויגוסט איז דער 223סטער טאג פון יאר (224סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 142 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1940 - צווייטע וועלט מלחמה: די לופטוואפע הייבט אן באמבארדירן לאנדאן.
- 1960 - טשאד באקומט זיין זעלבשטענדיקייט פון פראנקרייך.
- 1999 - פולע ליקוי חמה אבזערווירט אין אייראפע און אזיע.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1943 - פערוועז מושאראף, גענעראל און פרעזידענט פון פאקיסטאן
- 1950 - סטיוו וואזניאק, פיאנער פונעם פערזענלעכן קאמפיוטער
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1578 - פעדרא נונעס - יידיש-פארטוגעזער מאטעמאטיקער, הויפט קאסמאגראף פון דעם מלך פון פארטוגאל (געב' 1502)ֿ


text:
װיקיפּעדיע:נאמענטייל
בלאט טיטלען אין מעדיעוויקי זענען צוזאמענגעשטעלט פון צוויי טיילן: א נאמענטייל נאמען (אפציעדיג), און דעם רעשט פונעם טיטל. למשל, דער בלאט האט דעם טיטל [[װיקיפּעדיע:נאמענטייל]], במילא איז אין דעם װיקיפּעדיע נאמענטייל. א טיטל אן א צווייפינטל (:), למשל, [[וועלט]], געהערט צום הויפט נאמענטייל.
ווי למשל א נאראמאלער אלגעמיינער ארטיקל ווי הייד פארק האט נישט קיין פרעפיקס אין זיין נאמען, אבער אויב וואלט עס ווען געווען אנווייזונגען און אפהאנדעלונגען נישט קיין אנציקלאפעדיע ארטיקל נאר הילף אדער וויקיפעדיע פאליסי לגבי הייד פארק, וואלט דאס געהאט ווען אן הקדמה ווי וויקיפעדיע:הייד פארק, אדער הילף:הייד פארק.
אויך אן ארטיקל ווי רעדן קען האבן פארשידענע נעיםספעיס און די עיקר ארטיקל איבער רעדן וואס איז אן אנציקלאפעדיע ארטיקל האט בכלל נישט קיין נעימספעיס, אבער אויב די רעדן איז איבער אן אנדער ארטיקל קומט די רעדן אלס די נעימספעיס, ווי רעדן:רעדן. און אויב איז דאס הילף אויף רעדן דארף מען לייגן א נעיםספעיס בעפאר אזוי הילף:רעדן און אויב איז דאס אנווייזונגען אויף רעדן דאן איז דאס וויקיפעדיע:רעדן.
מעדיעוויקי שטעלט צו 18 נאמענטיילן.
הויפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט נאמענטייל אדער דער ארטיקל נאמענטייל איז די ענציקלאפעדיע גופא. (זעט באזונדער:אלע בלעטער) (אן א פרעפיקס; מען מעג ניצן א צווייפינטל, אבער דאס איז נאר נייטיג ווען מען ניצט דעם בלאט אלס מוסטער).
בײַשפיל: תורה.
וויקיפעדיע (פראיעקט)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פראיעקט נאמענטייל (פרעפֿיקס וויקיפעדיע:, אויך גערופֿן דער וויקיפעדיע נאמענטייל) איז א נאמענטייל וואס באזארגט אינפֿארמאציע וועגן וויקיפעדיע אדער איר שוועסטער פראיעקטן און וויאזוי מען ניצט זיי.
- רעדן: דאס איז דער רעדן בלאט פון א בלאט אינעם הויפט נאמענטייל
- באניצער: דער היימבלאט פון אן איינגעשריבענעם באניצער
- באניצער רעדן: דער רעדן בלאט פון אן איינגעשריבענעם באניצער
ווען איר זוכט אדער שרייבט א נייעם ארטיקל, געדענקט צו נוצן די געפאסטע נאמענטייל פאר די ריכטיגע רעזולטאטן.
- קאטעגאריעס פון אסאך וויקיפעדיע ארטיקלן פון איין פארטיקילער נושא. קאטעגאריע:
- רעדן בלעטער בלאט וואס איז באהאפטן אטאמטיק צום הויפט ארטיקל. - רעדן:
- באניצער. (א באניצער קען האבן דעם זעלבן נאמען ווי אן ארטיקל ווי למשל נייעס באריכט - באנוצער:
- מוסטער. - מוסטער:
- בילדער. - בילד:
- באזונדער וואס איז די וויקיפעדיע:ספעציעלע בלעטער
- פארטאל
- נעיםספעיסעס זאל נישט ווערן פארטוישט מיט אינטערוויקי לינקס וואס האבן אויך א הקדמה צום ווארט.


text:
שריפט
א שריפֿט איז א סיסטעם פון סימבאלן וואס מען שרייבט צו רעפרעזענטירן א שפראך. די סימבאלן קענען זיין בילדער אדער אותיות. עס זענען פאראן פארשידענע שריפט סיסטעמען. אויך זענען פאראן שריפטן פאר געוויסע צוועקן, ווי למשל ברייל פאר בלינדע מענטשן.
נישט יעדע שפראך האט א באזונדערן שריפט. למשל, העברעיש און יידיש ביידע ווערן געשריבן מיט אלף בית. ענגליש, דייטש, שפאניש און נאך א סך שפראכן שרייבט מען מיטן לאטיינישן אלפאבעט.
אוראלט עגיפטיש פלעג מען שרייבן מיט היעראגליפן, וואס זענען בילדער. היינט ניצט מען דאס מער נישט.
אין אן אלפאבעטישער שריפט באדײַט יעדער אות א פאנעם, אדער א קאנסאנאנט אדער א וואקאל. טייל שריפטן, ווי העברעיש און אראביש, האבן נישט קיין אותיות פאר וואקאלן.
די מעטאד און סינטאקס פון צאמשטעלן די סימבאלן צו שאפן ווערטער רופט מען ארטאגראפיע.
דער ערשטער אלפאבעט פון קאנסאנאנטן איז דער אלף בית פון כתב עברי צו שרייבן לשון קודש.


text:
קורטיס סליווע
קורטיס סליוואַ (געבוירן דעם 26טן מערץ, 1954) איז אַן אמעריקאנער אַנטי-פאַרברעכן אַקטיוויסט, גרינדער און סעאָ פון די גאַרדיאַן אַנגעלס, און אַ קאנסערוואַטיוו ראַדיאָ טאלק שוי גאסטגעבער.
אין ניו יארק הערט מען אים לאקאל אויף 770 WABC ראדיא מיט זיין פרייען ליבעראלן אידישן קאנטערפארט ראן קובי, וואס האלט זיך פאר א קאמוניסט.
ער איז א איטאליענער אפשטאמיגער וואס איז פארפיינטעט ביי זייער מאפיע און זיי האבן שוין אים אפאר מאל געוואלט הינריכטן פון זיין גרויס מויל.
ער האט ליב אידישע מוזיק הויפט זעכליך פון ר' מיכאל שניצלער וואס ער נוצט דאס אסאך אלס זיין אינטרא ווען די פראגעס זענען איבער אידן אדער איבער געטא פארברעכן.
ער איז אן אפטער גאסט ביי די סאטמארער וויליאמסבורגער מסיבות, ווארשיינליך צוליב זיין נאנטשאפט מיט די יוליס וואס האבן אים ליב צוליב זיין ענדליכקייט פון זיין וויכטיג מיט א לעלו ווי די שומרים וואס ער האט אויך אן אייגן מיטן נאמען גארדיען ענזשעלס און גייט שטענדיג ארום מיט זייער רויטן אוניפארעם.
ער שטארבט פאר אטענשאן ער האט זיך אליין געשאסאן מיט דריי בולעטס אז מען זאל מיינען די מאפיע האט אים געשאסן.


text:
שטרוי אנקעטע
שטרוי אנקעטע איז א סארט וואל פארמעסט, וואס די רעזולטאטן מאכן נישט אויס, עס איז געמאכט צו מעסטן די שטארקייט פון אישו'ס/קאנדידאטן.
דאס ווארט שטרוי אנקעטע נעמט זיך פון דעם זשורנאליסט דזשאן סעלדאן, ער האט געזאגט, נעמט א שטרוי און ווארפט דאם ארויף אין די לופטן, וועט איר זען אין וועלכן ריכטונג די ווינט בלאזט, שטארקערע זאכן שטעלן נישט בעסער פאר מער קאמפליצירטע זאכן.
און אייאווע איז איינגעפירט צו מאכן אזא שטרוי אנקעטע א פאר חדשים פאר די פרעזידענטליכע קאקוס, צו מעסטן די שטארקייט פון די קאנדידאטן.


text:
עלעקטרישע הייצונג סיסטעם
אן עלעקטרישע הייצונג סיסטעם איז א וועג פון הייצן א הויז דורך נוצן עלעקטראנישע בעיסבאורדס וועלכע גיבן ארויס היץ וואס ווערט פראדוצירט דורך עלעקטרישער ענערגיע.
עלעקטרישע הייצונג איז היינט זייער אויפגעכאפט ספעציעל אין פלעצער וואו יעדעס ביסל ארט איז פארנומען און די סארט סיסטעם נוצט נישט אויף קיין פלאץ בכלל. עלעקטריק הייצונג איז אן איינצעלע אזויגערופענע בעיסבאורד וועלכע ווערט געהייצט דורך עלעקטריק ענערגיע גענוי ווי יעדע אנדערע עלעקטריק מאשין וועלכע נוצט היץ.
מעלות און חסרונות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עלעקטרישע הייצונג האט די מעלה אז מען קען דאס קויפן אין פארשידענע פארמאטן און מען דאס שטעלן וואו אימער מען וויל. מען קען עס שטעלן נעבן א פענסטער, נעבן א טיר, אדער סיי וואו עס פעלט אויס. אפילו א הויז וואס איז געהייצט דורך א צענטראלע סיסטעם קען מען שטענדיג צוקויפן א בעיסבאורד אין א צימער וואו עס איז נישט גענוג ווארים.
עלעקטרישע הייצונג איז זייער טייער אין רוב שטעט וואו אויל און גאזאלין איז ביליגער. אין געוויסע שטעט וואו עלעקטריק איז ביליג לוינט זיך יא צו נוצן עלעקטריק הייצונג אבער עס וועט האבן די זעלבע חסרונות ווי א הייסע לופט סיסטעם וועלכע מאכט די לופט זייער טרוקן.


text:
עלוויס פרעסלי
עלוויס אהרן פרעסלי (יאנואר 8, 1935 - אויגוסט 16, 1977), איז געווען אן אמעריקאנער, באוווסט ווי פון די גרויסע ראק ענד ראל זינגער, אויך איז ער געווען אן און אקטיאר. עס איז מער באקאנט אלס פשוט מיט זיין ערשטן נאמען בלשון חיבה אלס עלוויס; אדער אויך "'דער קעניג פון ראק און ראל", אדער איינפאך "דער קעניג".
פרעסלי איז געבוירן צו אן ארימע פארפאלק וואס שטאמן פון אידן, זיין טאטע א טראק דרייווער, זיין מאמע א ניי מאשין ארבייטארין האבן פארלוירן זיין צווילינג ברודער, און אים האבן אים אויפגעצויגן אלס איינציג קינד, פון אינגווייז אן איז ער געווען טייל פון די קריכע כאר און דארטן האט ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס א זינגער פון געמישט קאנטרי מוזיק גאספעל בלוס ניגונים מיט גראמען און נאך זשענערס. ער האט זיך אנטוויקולט א פעסטע שטימע און אן אויסטערלישער ענערגעטישער דעליווערי - וואס דאס איז געווען פון די ערשטע פארעם'עס פון ראק און ראל.
פרעסלי האט אויך געמאכט 33 מאוויס און געשלאגן מערערע רעקארדס פאר קאנצערטן אנגעפילקייט וואס זיין פערפארמאנץ האט געצויגן הונדערטע טויזנטע צוהערער זיי מיטצוהאלטן לייוו, ווי אויך טעלעוויזיע רעטינגס און רעקארדן סעילס. ער איז סאבסעקוועטלי געווארן איינע פון די בעסט סעלינג און מערסטע אייפלוסרייכסטע ארטיסטען אין די היסטאריע פון פאפולער מוזיק.
אבער זיין לעבן פון כבוד און זיין אזוי פארגעטערט ביי די מאסן, ווי אויך זיין ארומפארן שטענדיג אויף די וועגן צו זינגן האט אים אוועקגעריסן פון זיין אינגן לעבן, מיט א דראג אווערדאזע אין עלטער פון בלויז 42 יאר צום שאק און צער פון זיינע פען'ס איבער די גארער וועלט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
סאדע וואסער
סאדע וואסער אדער סעלצער איז וואסער אין וואס איינגאזירט מיט קוילן זויער.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זשאזעף פריסטלי איז געווען א ברייער אין לידז, ענגלאנד וואס האט ערפינדן אז מען קען ניצן דעם גאז פון יערן ביר צו געבן א געשמאקן טעם אין וואסער.
פאבריקאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינטיגע צייטן פאבריצירט מען סאדע וואסער ווען מען פירט קוילן-זויער דורך וואסער אונטער א שטארקן דריק. צוליב דעם דריק ווערט א סאך גאז צעלאזט אינעם וואסער. ווען מען עפנט דאס פלעשל, גייט אוועק דאס דריק און ס'ווערט בלעזלעך אינעם וואסער.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאלע: וויפל צוקער האט א פושקע זיסע סאדע? א ווידעא קליפ געט אייך די שוידערליכע ענטפער: 7 און האלב טיי לעפלעך... [1]


text:
שאהנאמע
שאַהנאַמע (פערסיש: شاهنامه בוך פון די מלכים) איז אן עפאס פאעזיע געשריבן דורכן פערסישן דיכטער פירדאווסי פון 977 ביז 1010, און איז דער נאציאנאלער עפאס פון איראן, אפגאניסטאן, טאדזשיקיסטאן און דער פערסיש רעדנדיקער וועלט. די שאַהנאַמע דערציילט די היסטאריע פון דער פערסישער אימפעריע פון בריאת העולם ביז די מוסולמענער האבן איינגענומען פערסיע אינעם 7טן יארהונדערט.
דאס בוך איז זייער חשוב ביי די זאראאסטרישע, אזוי ווי עס באריכט די זאראאסטרישע רעליגיע פון איר אנהייב ביז די אראבער האבן געזיגט דעם לעצטן זאראאסטרישן מלך.
דאס בוך אנטהאלט 62 געשיכטעס, 990 קאפיטלעך און מער ווי 60,000 שורות פון גראמען (פיר מאל אזוי לאנג ווי דער באקאנטער עפאס "די איליאדע".
ס'איז פאראן אויף אן ענלעכן אופן א יידישע פאעסיע אינעם זעלבן סטיל פון דעם יידישן דיכטער מולאנא שאהין שיראזי, געשריבן אויף יידיש-פערסיש.