text:
מסכת אבות
מסכת אבות איז די ניינטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט אין ענייני מוסר, מידות טובות און דרך ארץ.
אין משניות האט מסכת אבות פינף פרקים. צוזאמען מיט דער ברייתא פון קנין תורה, ווערט די מסכתא גערופן פרקי אבות, און איז געדרוקט אין סידורים מיט דעם נאמען, צו זאגן די זומער שבתים מנחה צייט.
אויף מסכת אבות איז נישט דא קיין גמרא, נישט אין בבלי און נישט אין ירושלמי; אויך איז נישט דא אין דער מסכתא קיין תוספתא. אבער ס'איז דא אין מסכתות קטנות א מסכתא אבות דרבי נתן, וואס פארברייטערט דעם אינהאלט פון דער מסכתא.
אינהאַלט
נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- משה קיבל תורה מסיני.
- רבי אומר
- עקביא בן מהללאל אומר
- בן זומא
- בעשרה מאמרות נברא העולם
- קנין תורה: שנו חכמים בלשון משנה
אינהאלט פון דער מסכתא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנדערש ווי אנדערע מסכתות, מסכתא אבות איז נישט קיין הלכות, די מסכתא איז נאר עוסק אין מוסר, דרך ארץ און מידות טובות, און אויף דעם האט רבא געזאגט[1]
"האי מאן דבעי למהוי חסידא, לקיים מילי דאבות", דאס מיינט - ווער עס וויל זיין א חסיד זאל איינהאלטן וואס שטייט אין פרקי אבות.
פירושים אויף מסכת אבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב ישראל מאיר לאו, יחל ישראל אויף מסכת אבות


c: text/html

text:
איסט וויליזש
איסט וויליזש איז דער רעסטאראנען און ארטיסטן געגנט פון ניו יארק סיטי. אירע גרענעצן זענען פון 14טער גאס - צפון. האוסטן - דרום. און 3טע עוועניו גרינוויטש וויליזש - מערב. איסט ריווער - מזרח.
כשר עסן אין איסט וויליזש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ר' משה פערלמוטער'ס בעקעריי. (התאחדות) 2טע עוועניו צווישן 5טע און 6טע גאסן.
- וועזשיטעריען פיצא (ספיוואק מאנסי) - 2טע עוועניו צווישן 12 און 13 נעבן דעם אידישען טעאטער.
- על עי בעגל. (לאקאלע רב). - ערשטע עוועניו צווישן 14 און פופצען. קעגן איבער בית ישראל שפיטאל.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אינדיק
דער אינדיק איז א גרויסער פויגל וואס מען האדעוועט אויף לעבנס-מיטל. דער אינדיק קומט נישט פון אינדיע נאר פֿון צפון אמעריקע (ווייל מ'האט אמאל געמיינט אז אמעריקע איז טאקע אינדיע). רוב אינדיקעס האבן ווײַסע פֿעדערן, אבער טייל האבן ברוינע. אן אינדיק לעבט געוויינטלעך ביז 10 יאר. דער אינדיק פֿליט נישט.
קאמערציעלע פראדוקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרעסטע פראדוצירער פון אינדיקעס איז בערנארד מאטיוס אין ענגלאנד.
אינדיק אלס לעבנס-מיטל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די פאראייניגטע שטאטן עסט מען אן אינדיק ביי דער מאלצייט פון דאנקסגעבן טאג. אין ישראל גרייט מען שווארמע מיט אינדיק פלייש, ווי אויך שניצל. מען קען אויך רייכערן אינדיק פלייש.
דאס פֿלייש איז רייך אין אײַזן.


text:
קוגעלעך
קוגעלעך איז א שפיל וואס איז פאפולער ביי חרד'יש אידישע קינדער אין אמעריקע און ארץ ישראל.
אינהאַלט
דער שפיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער שפיל ווערט געשפילט מיט פינף קליינע, פיר-עקיגע, קעסטלעך אין וועלכע מען ווארפט איינס אדער מער אין די לופטן און ביז עס קומט אראפ טוט מען א געוויסן שפיל מיט איינס אדער מער פון די וואס ליגן, און דערנאך כאפט מען די קעסטל פון דער לופט.
דער שפיל קען געשפילט ווערן מיט וויפיל מענטשן מען וויל, און יעדער שפילט אין זיין רייע. ווען עס געלונגט נישט א שפיל פאר א שפילער, גייט דער שפיל צום נעקסטן. עס איז אויך א גוטע שפיל צו שפילן אליינס.
דער שפיל גייט ווי פאלגנד:
- דער שפיל פלאץ קען זיין אויף א הארטער ערד אדער א ברייטן טיש.
- צוערשט צו-ווארפט מען די קוגעלעך אויפ'ן שפיל פלאץ.
- דערנאך הייבט מען אן שפילן לויט די סדר פון די חלקים.
- יעדער שפילער גייט ביי זיין רייע, און שפילט לויט'ן סדר ביז עס געלונגט אים נישט א שפיל. דאן גייט דער שפיל צום נעקסטן.
- ווען עס קומט צום שפילער'ס רייע דעם נעקסטן מאל גייט ער ווייטער פון וואו ער האט פריער געהאלטן.
- דער געווינער איז דער וואס איז אנגעקומען די ווייטסטע אין די חלקים, אדער ביים צייט אפגעמאכט פון פאראויס, אדער ווען די שפילער מאכן אפ צו פארענדיגן דעם שפיל.
ערשטער חלק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינצעלנע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מען קלויבט איין קוגעלע און מען ווארפט דאס אין דער לופט.
- דערנאך כאפט מען איינע פון די קוגעלעך פונ'ם שפיל פלאץ, און דערנאך כאפט מען די פון די לופט מיט דער זעלבער האנט.
- דערנאך, האלטנדיג די פריער געכאפטע קוגעלעך אין די האנט, ווארפט מען איינס ארויף און מען כאפט נאך איינס פון דעם שפיל פלאץ, און דערנאך כאפט מען די פון די לופט. אזוי טוט מען ביז מען האט אלע קוגעלעך אין די הענט.
צווייערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די זעלבע ווי פריער נאר מען כאפט צוויי אויף א מאל ווען דער געקליבענע קוגעלע איז אין די לופט.
דרייערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען כאפט דריי, און דערנאך איינס.
פירערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען כאפט פיר אויף אמאל.
??[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען ווארפט אלע קוגעלעך אין די לופטן און מען כאפט זיי אויפ'ן אונטערשטען חלק פון די האנט. דער שפיל איז א געלונגענע אויב מען כאפט ווייניגסטענס צוויי (?).
בריקן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען פארעמט א בריק דורך אויסשפרייטן די ערשטע צוויי פונגערס אויפ'ן שפיל פלאץ. דערנאך ווארפט מען אייק קוגעלע אין דער לופט און מען פרואווט איינציגווייז אריינצוריקען די קוגעלעך דורכ'ן בריק און דערנאך כאפן די קוגעלע פון די לופט. ווען עס זענען שוין דורכגעריקט פיר קוגעלעך רוקט מען פשוט אדורך דעם לעצטן. די קוגעלעך וואס ווערן דורכגעריקט טארן זיך נישט אנרירן. דערנאך קלויבט מען איינס צו ווארפן אין די לופט און מען כאפט די אנדערע פיר.
צווייטע חלק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דריטע חלק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א.א.וו.[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אינסטרוקציעס פאר קוגעלעך (ביי אידישע וועלט פארומס)


text:
פאראדיע
א פאראדיע איז ווען מען מאכט נאך א צווייטן, מיט דער כוונה חוזק צו מאכן, קאמענטירן, אדער באווינציגערן דעם אריגענעלעם ווערק, איר אינהאלט, איר פארפאסער, איר סטיל אדער סיי וואספארא באשטאנדטיל פונעם אריגענעלם ווערק. מען קען טרעפן פאראדיע אין ליטעראטור, מוזיק, קונסט און פילם.
פון די עלטסטע פעראדיעס אינעם אידישען קולטור איז מסכת פורים, געשריבן אויפן שטייגער פון תלמוד בבלי אבער אויף א קאמישען אופן.
פאראדיע איז אויך געווען א שטארקע געצייג וואס איז באנוצט געווארן דורך די משכילים אפצוחוזקן פון די פרומע רבנים. איינע פון די באקאנטסטע משכילישע פאראדיעס איז א שפיל אין וועלכער פרומע יידן פירן א מלחמה. דער קאמאנדיר רופט אויס ווער עס דארף אלץ על פי הלכה פארלאזן דעם מיליטער, און נאכדעם וואס די אלע פארלאזן בלייבן נישט איבער נאר צוויי אלטע אידן, תלמידי חכמים, צו פירן די מלחמה.
בכלל איז פאראדיע שטארק גענוצט געווארן דורכאויס דער היסטאריע צו באקעמפן אלע סארטן פונדאמענטאליזם. אין דער אינטערנעט תקופה איז די סארט פאראדיע גאר שטארק פארשפרייט געווארן, אזש ס'האט זיך געשאפן א כלל, וואס רופט זיך פאו'ס געזעץ, וועלכער לויטעט אז פיל מאל קען מען נישט דערקענען צו דאס איז פאראדיע אדער גאר ריכטיג פונדאמענטאליזם.


text:
בארטן פון העלפאנדביין
די בארטן פון העלפאנדביין (פראנצויזיש: République de Côte d'Ivoire), אפיציעל די רעפובליק פון בארטן פון העלפאנדביין, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט ליבעריע און גינע אין מערב, מאלי און בורקינע פאסא אין צפון, דעם גהאנע אין מזרח, און דעם איינגאס פון גינע אינעם אטלאנטישן אקעאן אין דרום. זי באדעקט א שטח פון 322,462 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז יאמוסאקרא, אבער די גרעסטע שטאט און אדמיניסטראטיווער צענטער פון לאנד איז אבידזשאן. די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בארטן פון העלפאנדביין איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
אינהאַלט
ראיאנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בארטן פון העלפאנדביין ווערט צעטיילט אין ניינצן ראיאנען.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בארטן פון העלפאנדביין האט די גרעסטער עקאנאמיע אין דעם מערב אפריקע עקאנאמישן און געלטיקן פארבאנד, מיט 40% פונעם פארבאנדס ברוטא אינלענדישן פראדוקט. עס איז דער וועלטס גרעסטער עקספארטירער פון קאקאא.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 די וועלט פאקטבוך. CIA Directorate of Intelligence. דערגרייכט דעם 1טן יוני, 2011.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
לוי אשכול
לוי אשכול (געבוירן מיטן נאמען לוי שקאלניק) (געבוירן אין רוסלאנד ז' חשוון ה'תרנ"ו 25סטן אקטאבער 1895 - געשטארבן פון אן הארץ אטאקע ח' אדר ה'תשכ"ט, 26סטן פעברואר 1969) דער דריטער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל.
ער איז ארויף קיין ישראל אינעם יאר ה'תרע"ד (1914) ביי דער צווייטער עליה. ער איז געווארן פרעמיער מיניסטער אינעם יאר 1963 נאך וואס דוד בן גוריון האט פורש געווען פון זיין פרעמיער מיניסטער.
פאר דעם זעקסטאגיקער קריג האט ער געמוסט שענקען פאר משה דיין צו זיין דער זיכערהייטס מיניסטער (כאטש וואס משה דיין האט באלאנגט צו דער אפאזיציע) צוליב דעם וואס יגאל אלון האט דאן פארברענגט ביי א קאנגרעס אין דעם ראטן פארבאנד.
די קנאים פלעגן אים רופן מיט דער מליצה "אשכול הכופר" (גענומען פון שיר השירים א, יד).
ער איז געשטארבן אין 1969, פון א הארץ אטאקע, א טייל האבן באשולדיקט דאס פאלק, פארן דרוקן אויף אים, פארן זעקס טאגיקער קריג, אז ער זאל שטעלן משה דיין, פאר זיכערהייטס מיניסטער, און די באפעלקערונג האט נישט געגלייבט אין אים.


text:
אביגדור ליבערמאן
אביגדור ליבערמאן (געבוירן 5טן יוני 1958) איז א כנסת-דעפּוטאט, וועלכער איז עולה געווען פונעם סאוועטן פארבאנד פון מאלדאווע, ער איז געווען א מיניסטער און א וויצע פּרעמיער-מיניסטער אין קאָאליציע-רעגירונג פונעם פרעמיער מיניסטער אהוד אלמערט. ער איז געווען דער הויפט פון קאנצעלאריע פונעם געוועזענעם פּרעמיער-מיניסטער בנימין נתניהו.
ער פירט אן און האט געגרינדעט די דריטע לויט דער גרייס פארטיי אין דער איצטיקער ישראלדיקער כנסת ישראל ביתינו. (היינט א טייל פון דער ליכוד-ישראל ביתנו גרופע)
ער ווערט פארעכענט פאר א רעכטן פאליטיקער, זייער שארף עקסטרעם קעגן די פאליסטינער אין מיטל מזרח קאנפליקט.[1] אין זיינע יונגע יארן איז ער געווען א מיטגליד אין דער גרופע כ"ך.[2]


text:
ווארשע פאקט
דער ווארשע פאקט איז געגרינדעט דורך די לענדער וואס האבן אנגעהערט צום סאוועטן פארבאנד. געגרינדעט אין ווארשע, פוילן דעם 14טן מיי 1955. נאכן אנשליסן פון מערב דייטשלאנד, אינעם נאט"א.
זיין ציל, א ווידערשטאנד צו מערב וועלט איינפלוס, איז געווען א מיליטערישע בונד צווישן די אנגעשלאסענע לענדער, וואס האט ארייגערעכנט טרענירונגען אינאיינעם. דער מיליטער זייערער, האט פארמאגט 300 דיוויזיעס, אזוי ארום זייענדיג פיל גרעסער פון די נאט"א.
ער האט אויך פרובירט פארוואנדלן גריכנלאנד און טערקיי אין קאמוניסטישע לענדער. זיי האבן אויך פרובירט איינפלוסן ישראל, אבער ישראל האט אריינגעשפילט אין אמעריקע, האבן זיי גענוצט זייער איינפלוס מיט עגיפטן און סיריע.
ביי דער רעוואלוציע אין טשעכאסלאוואקיי, האבן זיי אונטערדריקט די אויפשטאנד, מיט א פאראייניגטער ארמיי, פון די לענדער וואס זענען געווען מיטגלידער.
די מיטגלידער זענען ראטן פארבאנד לענדער, פוילן, אונגארן, בולגאריע, אלבאניע, טשעכאסלאוואקיי, ראמעניע, און מזרח דייטשלאנד.
אין דער ענדע 1980ער יארן, האט דער פאקט אנגעהויבן צופאלן, און צוזאמען מיטן קאמוניזם האט עס אויפגעהערט צו פונקציאנירן. א טייל פון די לענדער האבן זיך אנגעשלאסן אינעם נאט"א.


text:
אגודת ישראל
אגודת ישראל היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אגודת ישראל איז געגרינדעט געווארען אין קאטאוויץ י"א סיון ה'תרע"ב (1912) מיטן ציל צו קעמפן פאר תורה'דיגע אידישקייט, בעיקר אין פוילן און דייטשלאנד. פריער איז געווען אין פוילן די ארגאניזאציע אגודת שלומי אמוני ישראל. די אגודת ישראל פארטיי אין פוילן פלעג שטעלן קאנדידאטן סיי פאר'ן סיים (פוילישער פארלאמענט) און סיי פאר די שטאטישע וואלן. פארשטייט זיך אז אגודת ישראל האט געהאט א ליסטע ביי די קהילה-וואלן אין די פארשידענע קהילות. צווישן די אגודת ישראל דעלעגאטן אין סיים זענען געווען אלכסנדער זושיא פרידמאן (מחבר פון דער תורה קוואל), הר"ר מאיר שפירא (לובלינער רב), הר"ר יוסף נחמיה קארניצער (קראקעווער רב) און הר"ר אהרן לעווין (ריישער רב).
צווישן די קריג יארן זענען די פירער פון אגודת ישראל אין לעטלאנד געווען מרדכי דובין און אלחנן ליף.
היינט צו טאגס פירט אגודת ישראל אן מיט עסקנות פאר פרומע ארטאדאקסישע אידן.
אגודת ישראל פארטיי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין זייער קאמף קעגען דעם געדאנק פון די ציוניסטישע ארגאניזאציע ציונות, נאך ווען מדינת ישראל איז אויפגעשטעלט געווארן, האט אגודת ישראל געגרינדעט א פאליטישע פארטיי אין איר אויף צו באקעמפן די ציוניסטין פון אינעווייניג, אונטערטעניג צו דעם פירערשאפט פון דעם מועצת גדולי התורה וועלכע איז צוזאמן געשטעלט געווארן פון אלע קרייזן חסידישע רבי'ס, ראשי הישיבות און גדולי הרבנים אין ארץ ישראל, פון אירע פירער אדמו"ר בעל אמרי אמת זצ"ל, אדמו"ר רבי אהרן רוקח זצ"ל פון בעלזא, און דער טשעבינער רב זצ"ל.
אגודת ישראל אין אמעריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאנגע יארן האט ר' משה שערער געפירט די אמעריקאנער אגודה. היינט איז ר' חיים דוד צוויבל דער עקסעקיוטיוו-וויצע פרעזידענט.
- וואס וויל "אגודת ישראל?", תרע"ב.
אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס וואס זענען טעטיג מיט חסד צווישן די היינטיגע אידנטום איבער דער גארער וועלט.
אבני חסד • אגודת ישראל • בוני עולם • ביקור חולים ד'סאטמאר • ביקור חולים דראקלענד קאונטי • דור ישרים • דזשױנט • המספיק • וועד הרבנים • חברה הצלה • חוש • חברים • חסד (ארגאניזאציע) • חברה שומרים • יד שרה • כל ישראל חברים • משמחי לב • עי-טיים • עזר לחתנים • עזר לתלמיד • עזר למזון • פאאטסטעפס • פחת תקווה • קופת העיר • קרן עזר • קרן חתנים • רב טוב • רפואה וישועה • שערי חמלה • תומכי שבת •


text:
MS-DOS
MS-DOS (ר"ת MicroSoft Disk Operating System) איז די ערשטע ווערסיע פון מייקראסאפטס אפערירן סיסטעםען פון די ערשטע פערזענלעכע קאמפיוטערס. די אפערירן סיסטעם איז ארויס אין עטליכע ווערסיעס פון 1.0 ביז 6.22 אין פארלויף פון עטליכע יאר ביז ס'איז ארויס דער Windows 95.
מייקראסאפט האט אפגעקויפט די פראגראם DOS פון א פראגראמירער פון Data General געזעלשאפט, און האט דאס גענוצט פאר אלע איי.בי.עם. קאמפיוטערס.
די אפערירן סיסטעם האט געארבעט טעקסטואליש אן קיין (GUI) און ס'האט געקענט אנהאלטן נאר איין פראגראם אין איין וויילע. אויך איז דאס געווען באגרעניצט נאר צו 1 מעגע בייט פון RAM.


text:
אקסיאם
אן אקסיאם איז א פראפאזיציע אין לאגיק וואס ווערט נישט דערוויזן נאר איז א קלארער אמת. ממילא נעמט מען דאס אן אלס אנהייבפונקט פון וואנעט מען לערנט ארויס אנדערע ווארהייטן.
אין מאטעמאטיק רופט מען אן אקסיאם א פעסטשטעלונג פון וואס מען קען ארויסלערנען טעארעמען.
א לאגישער אקסיאם דארף זיין אן אוניווערסאלער אמת, למשל (A ∧ B) → A. א מאטעמאטישער אקסיאם דעפינירט אן אייגנקייט פאר א טעאריע, למשל a + b = b + a.
די מעטאדע פון אקסיאמען אין מאטעמאטיק האט אנגעהויבן מיט אוקלידוס.
די מאדערנע לאגיקער האבן געהאפט אז די פארשידענע צווייגן פון מאטעמאטיק וועט מען קענען ארויסקריגן פון אן אויסגעהאלטענער זאמלונג פון גרונטלעכע אקסיאמען. דער פראגראם האט אנגעהויבן מיט דערפאלג ווען הילבערט האט פארמאליזירט אוקלידישע געאמעטריע, און מען האט אויסגעוויזן אז די אקסיאמען זענען אויסגעהאלטן.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט "אקסיאם" שטאמט פון גריכיש ἀEίwua (אַקסיאָמאַ) וואס איז טייטש ווערטפול, עכט. די אנטיק-גריכישע פילאזאפן האבן געזאגט אויף א טענה וואס איז וואר אן א באווייז אז זי איז אן אקסיאם.


text:
דזשייניזם
דזשייניזם (הינדוסטאני: जैनधर्म דזשיין דהאַרמאַ) איז א פאנטעיסטישע רעליגיע וואס לערנט קיין געוואלד קעגן לעבעדיקע באשעפענישן. די נשמה מוז זיך אויסלערנען הערשן איבער די אינערלעכע שונאים. אין דער מאדערנער וועלט, איז דזשייניזם א קליינע אבער השפעהדיקע רעליגיעזע גרופע מיט עטלעכע 4.2 מיליאן נאכפאלגער אין אינדיע, און דערפאלגרייכע וואקסנדיקע געמיינדעס אין צפון אמעריקע, מערב אייראפע, דעם ווײַטן מזרח, אויסטראליע און אנדערש וואו.
עיקר נקודות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יעדע לעבעדיקע באשעפעניש האט א נשמה.
- יעדע נשמה איז דער ארכיטעקט פון איר אייגן לעבן, אין דער דאזיקער וועלט און אין דער קומענדיקער וועלט.
- דזשייניזם לייגט א דרוק אויף קאנטראלירן די חושים.
- דזשייניזם דינט די געטשקעס פון דזשינאס, אריהאנטס און טירטאנקארס.


text:
יעקב יצחק פון לובלין
רבי יעקב יצחק הלוי הורוויץ (ה'תק"ה - ט' מנחם אב ה'תקע"ה), באקאנט אלס דער חוזה פון לובלין.
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יעקב יצחק איז געבוירן אין שעברעשין אין יאר ה'תק"ה, צו זיין פאטער הרב אברהם אליעזר הלוי הורוויץ, פון שעברעשין, און זיין מוטער, א טאכטער פון רבי יעקב קאפל פון ליקאווע.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין זיינער יונגערע יארן האט ר' יעקב יצחק געלערנט ביים מעזריטשער מגיד און ביים רבי'ן ר' שמעלקא ווען ער (דער רבי ר' שמעלקא) איז געווען רב אין שינאווא, און ער איז געווען א תלמיד פון דעם רבי ר' מיילעך. בערך תק"ם איז ער אריבער קיין לאנצוט. ער האט חתונה מיט מרת שפרינצא, און ער האט געפירט דארט א הויף. אין דער תקופה האט מען אים גערופן דעם לאנצוטער צדיק. פון לאנצוט איז ער אריבער אויף א קורצער צייט קיין ראזוואדאוו. אין תק"ס איז ער געקומען קיין לובלין, וואו ער איז געבליבן ביז סוף ימיו. אין דעם צענטער פונעם יידישן פערטל פון לובלין האט ער אויפגעשטעלט א קלויז וואו א סאך מענטשן פון אלע קרייזן פלעגן קומען פרעגן אים אן עצה.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין זיין יונגע יארן האט רבי יעקב יצחק זיך פארדעקט די אויגן זיבן יאר, ער זאל נישט זעהן קיין זאך וואס מען דארף נישט. זיין הייליגער זעהונגס קראפט האט דערגרייכט פון איין עק וועלט צום אנדערן, ביז ער האט געבעטען ביים אייברשטען, ער זאל אים דאס איינצוימן.
רבי יעקב יצחק איז געווען א תלמיד פון דעם מעזריטשער מגיד און פון נועם אלימלך, אומגעפער אין יאר ה'תק"ם האט רבי יעקב יצחק זיך באזעצט אין לאנצהוט אין לויט דעם באפעל פון זיין רבי'ן דער נועם אלימלך האט ער אנגעהויבן פראווען רביסטעווע.
אין יאר ה'תק"ס איז רבי יעקב יצחק אריבער קיין לובלין.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שמחת תורה ה'תקע"ה איז רבי יעקב יצחק ארוס געפאלן פון פענסטער, און ער איז נפטר געווארן אין דעם זעלבן יאר תשעה באב ה'תקע"ה, אין ער ליגט אין לובלין.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון זיינע קינדער:
- הרב צבי הלוי הורוויץ, איידעם בזיווג ראשון ביי רבי אריה יהודה לייב פון וואלטשיסק, איידעם בזיווג שני ביי רבי נתן נטע פון כעלם.
- רבי אליעזר (נפ' ח' תמוז תר"ג) זון פון רבי צבי. איידעם פון רבי יוסף ברוך, דער "גוטער ייד" פון ניישטאט (זון פונעם מאור ושמש).
- רבי יהושע אשר שטערנפעלד (געב' תרכ"ז). א תלמיד פון רבי יעקב צבי פון פאריסאוו (הויף) און זיין ברודער רבי מאיר שלום פון קאלושין. האט אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע אין תרצ"ד. אומגעקומען אין ווארשע ביים חורבן אייראפע.
- רבי חיים שמואל שטערנפעלד-הורוויץ פון כענטשין (נפ' י"ח טבת תר"ע). איידעם פון רבי יהושע העשיל פרענקל פון קאמארנא. ער האט שטארק ליב געהאט ארץ ישראל און זיין זייגער איז געווען געשטעלט לויטן ארץ-ישראלדיקן זייגער.
- רבי אליעזר (נפ' ח' תמוז תר"ג) זון פון רבי צבי. איידעם פון רבי יוסף ברוך, דער "גוטער ייד" פון ניישטאט (זון פונעם מאור ושמש).
- הרב ישראל הלוי הורוויץ, איידעם פון רבי דוד (א ברודער פון רבי אברהם משה מפשעוורסק)
- הרב יוסף הלוי הורוויץ (ה'תקמ"ב - ה'תקע"ח) פון טורטשין, איידעם ביי רבי מרדכי פון קארעץ.
- רבי אברהם הלוי, איידעם ביי יעקב משה פון לובלין; נפטר ווען זיין פאטער האט נאך געלעבט, ט' תשרי ה'תק"ע.
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי יעקב יצחק פון פרשיסחא, דער "ייד הקדוש"
- רבי שמחה בונם פון פרשיסחא
- רבי גדליה מלבוב
- רבי אורי, דער שרף פון סטרעליסק
- רבי שלום רוקח פון בעלזא
- רבי נפתלי צבי פון ראפשיץ
- רבי צבי אלימלך שפירא, גרינדער פונעם דינאווער הויף, פון וואס שטאמט אויך דער מונקאטשער הויף.
- רבי יחזקאל פון קאזמיר, פון וועמען שטאמען די מאדזשיצער רביס.
- רבי ישכר בער פון ראדאשיץ.
- רבי דוד פון לעלאוו
- רבי שמואל פון קארעוו
- רבי מאיר פון אפטא,מחבר פונעם ספר "אור לשמים", וואס דער חוזה האט אים באשטימט פאר אן אדמו"ר.
- רבי ישעיה פון פשעדבארזש
- רבי קלונימוס קלמן פון קראקע, מחבר פונעם ספר "מאור ושמש"
- רבי מרדכי דוד אונגאר פון דאמבראווא
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זאת זכרון
- זכרון זאת
- דברי אמת


text:
ישראל שומאכער
ישראל שומאכער (1908, לאדזש - 21סטן מיי 1961,ישראל), איז געווען א זינגער, קאמיקער, און אן אקטיאר אין טעאטער, אויף יידיש.
שומאכער איז געבוירן אין לאדזש, פוילן, אין יאר 1908.
אין 1928, האט ער זיך אנגעשלאסן אין די קליין קונסט טעאטער, פון משה בראדערזאן. דארט האט ער באגעגנט זיין שותף שמעון דזשיגאן, וואס זיי האבן צוזאמען געגרינדעט, די דזשיגאן און שומאכער קאמישע פאר, וואס איז געווען זייער פאפולער, אין פוילן פון צווישן די צוויי וועלט מלחמות.
אין 1931 זענען די צוויי אריבער קיין ווארשע, ווי זיי האבן פארגעזעצט מיט זייער ארבעט, צוזאמען האבן זיי געשפילט אויף פילמען, איידער די אויסברוך פון דער צווייטער וועלט קריג.
ווען די נאציס האבן אינוואדירט פוילן, איז שומאכער אנטלאפן קיין ראטן פארבאנד, אינאיינעם מיט דזשיגאן, און דארט האבן זיי ווייטער פארגעשטעלט זייערע פרעזענטאציעס. ווען די אנדערס ארמיי, איז אויפגעשטעלט געווארן, האבן די צוויי זיך איינגעמאלדן, אבער די סאוועטן האבן געטענהט, אז די צוויי זענען דעזערטירער פון די רויטע ארמיי, און דעריבער זיי איינגעזעצט, און אן ארבעטס לאגער.
אין 1946, זענען די צוויי פארשוינט געווארן, און צוויי יאר שפעטער איז געגעבן געווארן ערלויבעניש פאר זיי, צו פארלאזן רוסלאנד. און זיי האבן זיך אומגעקערט קיין פוילן.
אין 1950 האבן זיי געמאכט עליה, און האבן געהאט גרויס סוקסעס מיט זייערע פארשטעלונגען, די רעגירונג איז דעמאלט געווען פארטון, אין טוישן די שפראך צו העברעיש, און האט דעריבער זיי געמאכט אסאך שוועריקייטן מיט זייערע פארשטעלונגען. שומאכער און דזשיגאן, האבן פארלאזט דאס לאנד, און זענען געפארן קיין ארגענטינע, דארט האט קיינער זיי נישט געמאכט קיין פראבלעמען. צום סוף נאך אן אויסגלייך, אין וועלכע א דריטל פון זייערע פארשטעלונגען וועלן זיין העברעיש, זענען זיי צוריק געקומען.
אין 1960 האבן די צוויי פארטנערן זיך פארנאנדער געטיילט, נאכן האבן מערערע מיינונגס פארשידענהייטן. דאס איז שוין נאך א לענגערע צייט, וואס די צוויי האבן צוזאמען אויפן בינע, נישט אויסגעטוישט קיין ווארט צווישן זיך. שומאכער האט געגרינדעט זיין אייגענע טעאטער, און האט פארגעשטעלט "קידוש השם" פון שלום אש.
אום 21סטן מיי 1961, נאכן נישט זיין געזונט, איז ער געשטארבן אין ישראל. ער האט איבער געלאזט א ווייב און א טאכטער.


text:
היסטאריע פון כינע
די היסטאריע פון כינע גייט צוריק צו אוראלטע צייטן, מיט באריכטן פון פאר 3,500 יאר. כינעזישע קולטור האט אנטוויקלט ארום די דינאסטיעס וואס האבן געהערשט איבערן לאנד, די פילאסאפיע פון קאנפוציוס אין דעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג, און דער פאראייניגטער שריפט וואס האט אנטוויקלט אין דעם 2טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
די ערשטע יישובים זענען געגרינדעט געווארן אינעם טאל פונעם געלן טייך.
אינהאַלט
- 1 אוראלטע תקופה
- 2 אימפערישע כינע
- 3 מאדערנע כינע
- 4 וועבלינקען
אוראלטע תקופה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שיא דינאסטיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שאנג דינאסטיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די זשאו דינאסטיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פרילינג און הארבסט תקופה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קעמפנדיקע מדינות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אימפערישע כינע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טשין דינאסטיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
האן דינאסטיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – האן דינאסטיע
טאנג דינאסטיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מינג דינאסטיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – מינג דינאסטיע
טשינג דינאסטיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – טשינג דינאסטיע
מאדערנע כינע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפובליק פון כינע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מענטשנס רעפובליק פון כינע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – כינע
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
זאגרעב
זאַגרעב איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון קראאטיע. אין 2008 איז זיין באפעלקערונג געווען 804,200.
בשעת דעם צווייטן וועלט קריג איז זאגרעב (און די גארע קראאטיע) געווען אין יוגאסלאוויע. מען האט אנגעהויבן צו דעפארטירן פון דארטן שוין אין 1940, און אסאך אידן זענען אנטלאפן פון דארטן קיין אונגארן וואו זיי האבן פרובירט אויפצושטורעמען די מאסן אז מען זאל בשום אופן נישט אריינגיין אין די טראנספארט באנען, אבער קיין צו גרויסן טומל האבן זיי נישט געקענט מאכן זייענדיג אומלעגאל אין א פרעמד לאנד אויס מורא אז מען זאל זיי נישט דעפארטירן, ווי אויך האט זיי קיינער נישט געוואלט גלייבן ביז עס איז נעבעך אנגעקומען דער טאג שושן פורים ה'תש"ד וואס דעמאלטס איז שוין ליידער געווען צו שפעט עפעס צו טון.


text:
נילוס
נילוס איז א טייך וואס פליסט אין קאנטינענט אפריקע. אין פארגאנגענהייט ער איז גערעכענט געווארן צו דעם לענגסטן טייך אין דער וועלט. אבער אויספארשונגען וואס רעדאגירט געווארן לעצטענס, האבן געוויזן אז קען זיין, דער אמאזאנאס טייך איז ער דער לענגסטער.[1] די לענג פון דעם נילוס איז 6,670 ק"מ, און זיין דרענאזש בעקן איז גרויס 2,870,000 קמ"ר, א צענטל פון אפריקע קאנטינענט פלאץ.
דער טייך איז א לעבן-הויפט-אדער פאר עגיפטן און סודאן. און דאס איז דער עיקרדיקער וואסער- ווארצל אין די אויסגעטרוקנטע שטאטן. דער נילוס האט צוויי ארגינעלע ווארצלן: דער ווייסער נילוס וואס הייבט זיך אן אין דער עקוואַטאָראַל אפריקע, און דער בלויער נילוס וואס הייבט זיך אן אין עטיאפיע.
אינהאַלט
די טייך נעמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אַראַביש ער הייסט نهر النيل (אנ-ניל טייך, געטייטש: הניל, טייך), אין תנ"ך ער דערמאנט אין נעמען "יאור", "נהר מצרים" או "שיחור" (ישעיה כ"ג 3 וכן ירמיה ב' 18). זיין היינטיקע העברעישן נאמען שטאמט פון גריכיש.
דער נילוס טיילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נילוס גייט אריבער דורך די לענדער אוגאַנדע, קעניא, די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאָנגאָ (אין פארגאנגענהייט זאַאִיר), עטיאפיע, סודאן און עגיפטן, ביי וועמען ער גיסט זיך אריין אין מיטלענדישן ים. ווייל זיין פלוס איז פון דרום-זייט אויף צפון-זייט.
די ווארצלען פון דעם בלויען נילוס, האט אפגעדעקט צו דער מאדערנער וועלט, דער בריטישער זשיימס ברוס אין יאר 1770. אויף דעם ווייסן נילוס ווארצלען איז געווען מחלוקת צווישן הער ריטשארד פראנסיס בערטאן, וואס ער האט געטענהט אז זיין ווארצל אין דער טאנגאניקע אזערע, און צווישן הער זשאן הענינג ספיק וואס האט געטענהט אז זיין ווארצל אין דער וויקטאריע אזערע. אין יאר 1875 הער הענרי מארטאן סטאנלי האט באשטימט אז דער טייך ווארצל איז פון וויקטאריע אזערע, ווייל פון טאנגאניקע אזערע גייט נישט ארויס א טייך אויף צפון-זייט ריכטונג.
דער ווייסער נילוס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטשיק אז וויקטאריע אזערע ווערט גערעכנט צו דעם ווארצל פון נילוס, אבער אויכעט צו וויקטאריע אזערע גיסן זיך אריין א פאר טייכן. דער לענגסטער טייך-ארעם גייט ארויס פון ניונגוואו-וואלד (Nyungwe Forest) אין רוואנדע. ער פליסט דורך די טייכן רוקאַראַראַ (Rukarara), מוואגא (Mwogo), נייבאַראָנגאָ (Nyabarongo) און קאַגעראַ (Kagera) און גיסט זיך אריין אין וויקטאריע אזערע אין טאנזאניע לעבן דער שטאט בוקאָבאַ (Bukoba) וואס אירע איינוואוינער אפגעשאצט ארום-100,000 נפש.
דער ווייסער נילוס גייט ארויס פון וויקטאריע אזערע אין ריפאָן-פאַלן (Ripon Falls) לעבן דזשינזשאַ (Jinja), אוגאנדע, אין א נאמען "וויקטאריע-נילוס". ער פליסט ארום-500 ק"מ צו דער ריכטונג פון קיאָגאַ אזערע און פון דארטן צו אַלבערט אזערע. נאך זיין ארויסגאנג פון אלבערט אזערע, באקומט ער דעם נאמען "אלבערט-נילוס". ווען גייט ער ארויס פון אלבערט אזערע פליסט דער טייך קיין סודאן. אין דעם שטאט פאראייניקט ער זיך מיט א גרויסן טייך וואס זיין לענג איז כ-720 ק"מ, און באקומט ער דעם נאמען " דער ווייסער-נילוס". דער נאמען שטאמט פון א ווייסן מאטעריאל וואס ווערט געשמעלצט אין זיין וואסער. אין סודאן דער טייך ממשיך זיין צו פליסן ביז חאַרטאָם.
דער בלויער נילוס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער בלויער נילוס און דער ווייסער נילוס פאראייניקן זיך אין חאַרטאָם, (סודאן הויפט שטאט) און פון דארטן פליסט דער פאראייניקטער טייך דורך עגיפטן ביז דעם מיטלענדישער ים. אין וועג ער פארבינדט זיך מיט דעם עטברה-טייך. דער פארעם פון דעם נילוס-אויסגוס צו דעם מיטלענדישן ים ענלעך צו דעם גריכישן בוכשטאב דעלטע (A), און דעריבער די געגענט איז גערופן "דער נילוס דעלטע". מיט דעם נילוס וואסער, פליסט אויך א באדן-שיכט וואס זאמלט זיך איין אין דעלטע, וועגן דער אפשוואכונג פון דעם טייך-פלוס מאכטיקייט. די אפשווענקונג פאבריצירט אין דעלטע א פעסטיקע ערד-פלאץ, פרוכטפּערדיקע און גוטע פאר די לאנדווירטשאפט.
90% פון דעם וואסער, און -96% פון דעם באדן-שיכט פון דעם נילוס שטאמען פון עטיאפיע. 59% פון דעם וואסער שטאמען פון דעם בלויען נילוס. און די רעשט, פון דעם ווייסן נילוס, און פון פארשיידענע ריטשקעס וואס גיסן זיך אריין צום נילוס.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נילוס איז אלעמאל דער צענטער פון ציוויליזאציע אין עגיפטן.
די מאדערנע תקופה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען די בריטישע קראפטן זענען געווען אין עגיפטן ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט מען געניצט דאמפשיפן סיי פאר זיכערהייט סיי פאר טורויזם צו די פיראמידן און טעבע.
דער דעמאגראפישע איינפלוס פון דעם נילוס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נילוס שניידט דורך דער שטאט חארטום, די הויפטשטאט פון סודאן, און די שטאט קאהיר. די צוויי שטאטן באציען זיך צו דעם נילוס ווי א קאנקרעטער לעבן-הויפט-אדער, ווייל ער איז דער איינציקער וויכטיקער וואסער-ווארצל אין א געגענט פון אן אויסגעטרוקענטער מדבר. און פאקטיש באמערקט מען אז די איינוואוינערס פארשפרייטונג אין עגיפטן און סודאן איז אזוי: אז דער גרעסערער טייל פון די איינוואוינערס, און רוב שטעט זיינען באזעצן אויף דעם נילוס ברעגן.
דער נילוס אין תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע דערשיינונג פון דעם נילוס אין דער תורה איז אין אנהייב ספר בראשית (פרק ב, פס' י"א-י"ב) דארטן איז דערציילט אויף א טייך וואס דרייט זיך אין עדן, און טרינקט אן דעם גארטן (מ'מיינט צו גן עדן), לויט דער תורה דערציילונג, דער טייך שיידט זיך אפ אויף פיר טייכן, און איינע פון די טייכן איז דער נילוס - "שם האחד פישון הוא הסבב את כל ארץ החוילה אשר שם הזהב, וזהב הארץ ההיא טוב שם הבדלח ואבן השהם". און רש"י טייטשט אויפן פלאץ - "פישון, הוא נילוס נהר מצרים ועל שם שמימיו מתרבין ועולין ומשקין את הארץ נקרא פישון כמו ופשו פרשיו. דבר אחר פישון שהוא מגדל פשתן שנאמר בישעיה אצל מצרים ובושו עובדי פשתים".
די קומעדיקע טרעפונג מיט דעם נילוס איז ווען פרעה גיט צו די יידן זיך באזעצן אין לאנד גושן, וואס ווי זעט אויס זי איז די דעלטע פון דעם נילוס.
דאס אנדערע מאל וואס אין איר דעשיינט דעם נילוס איז אין אנהייב פון שמות, ווען יוכבד, משהס מאמע באהאלט אים אין א גומא קאסטן אין דעם נילוס, און לאזט זיין שוועסטער מרים צו זיך באהאלטן צווישן די טאטראק-פלאנץ און אכטונג צו געבען אויף אים.
לויט די פארזעצונג פון דער דערציילונג, משה רבינו איז אויסעצויגן געווארן פון דעם טייך דורך בת פרעה וואס זי איז געקומען צו זיך באדן אין טייך. איז דערציילט נאך אז דער עגיפטישער קעניג פלעגט אנקומען צום נילוס, און ס'זעט אויס כדי צו דערליידיקן זיך און צו זיך באדן. אויכעט די צען מכות וואס גאט האט געשלאגן אויף די מצריים זיינען פארבינדן מיט דעם נילוס (מכת דם, מכת צפרדע).
דער היינטיקער העברעישער נאמען נילוס שטאמט פון דעם גריכישן נאמען Neιλoς, וואס פון אים האט זיך אנטוויקלט אויך דעם פרעמדשפארישער נאמען Nile.
וואסערדאמבעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אסואן וואסערדאמבע אין עגיפטן, איז אויפגעשטעלט געווארן אין צוויי פאזעס, אין-1902 איז אויפגעשטעלט געווארן די נידריקע אסואן וואסערדאמבע אדער די קליינע אסואן וואסערדאמבע. דער ערשטער פלאן פון דער וואסערדאמבע האט זיך אפגעדעקט נישט פאסיק, און זי איז אויפגעהויבן געווארן אין צוויי סעזאנען: 1907-1912, און-1929-1933. אין-1970 איז דערגאנצט געווארן דער בוי פון די הויכע אסואן וואסערדאמבע.
די וואסערדאמבע האט פאבריצירט א וואסער-איינזאמלונג וואס הייסט נאצער-וואסער-איינזאמלונג.
גאלעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויקיפעדיע אין העברעיש נילוס
הערות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ציוניזם
ציוניזם (ציונות אין העברעאיש), פון נאמען "ציון", איז אן אידיאלאגיע וואס האלט אז אידן אין מאדערנע צייטן זאלן זיך אומקערן צו דאס היסטארישע לאנד פון די אידן, ארץ ישראל.
ציונות איז צושטאנד געקומען אין די ענדע 19טע י"ה אלץ א לייזונג אנטקעגן די ביטערע אנטיסעמיטיזם וואס אידן האבן געליטן איבער די וועלט, הויפטזעכליך אין מזרח אייראפע. אין יאר ה'תרס"ג האט טעאדאר הערצל געשריבן זיין בוך דער יודענ-שטאט, אין וועלכע ער לייגט פאר זיין חלום פאר'ן א אידישע לאנד מיט א פארגעשריטענע קולטור, זיך צו פארגלייכן צו די צענטערס קולטור פון מערב אייראפע.
די ערשטע פארטרעגער פון ציונות האבן נישט אלע געצילט אויף דער היסטארישער לאנד ארץ ישראל. עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן געהאלטן אז עס וועט זיין גרינגער און פראקטישער צו גרינדן א לאנד אין שטחים פון אפריקע אדער דרום אמעריקע. מיט די צייט איז אבער געווארן אנגעשלאסן אין דער אידעע פון ציונות א שטארק רעליגיעזער עלעמענט, געטריבן דורך די אור אלטע אידישע בענקשאפט צו ציון. די פירערשאפט פון די ניי-געבוירענער שוועבונג האט איינגעזעהן אז נאר מיט'ן באטיילונג פון די רעליגיעזע ציונים וועט די שוועבונג האבן א קיום און א מעגליכקייט צושטאנד צוקומען, און דער פלאן פון בויען א לאנד ערגעץ אין אפריקע אדער דרום אמעריקע איז בטל געווארן.
רוב חרד'ישע אידן אין פוילן, אונגערן, און רוסלאנד זענען אין אלגעמיין געווען שטארק דערגעגן דער געדאנק פון ציונות. הויפטזעכליך אין דער התנגדות געווען צוליב זייער מיינונג אז די תורה ערלויבט נישט איינצונעמען ארץ ישראל פאר ביאת המשיח. אויך איז דער סעקולערער גייסט פון דעם שטרעמונג זיי געווען שטארק דערווידערדיג. די אגודת ישראל ארגאניזאציע אין פוילן, ר' שמשון רפאל הירש ז"ל אין דייטשלאנד, און דער מונקאטשער רב, בעל מנחת אלעזר, און דער סאטמארער רב, רבי יואל טייטלבוים בעל ויואל משה, אין אונגערן האבן א טייל רבנים שטארק געקעמפט קעגן ציונות.
דאס טרוים פון ציונות איז צושטאנד געקומען ה' אייר ה'תש"ח, מיט'ן גרינדונג פון מדינת ישראל.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ארטור קאנאן דויל
סיר ארטור קאנאַן דויל (ענגליש: Sir Arthur Conan Doyle; 22סטן מיי 1859–7טן יולי 1930[1]) איז געווען א שאטישער דאקטער און שרייבער. ער איז מערסט באקאנט וועגן די מעשה'לעך וואס ער האט געשריבן וועגן דעם is דעטעקטיוו שערלאק האלמס. ער האט אויך געשריבן וויסנשאפטלעכע פאנטאסטיק און היסטארישע ראמאנען.
קאנאן דויל איז געבוירן געווארן דעם 22סטן מיי 1859 אין עדינבורג, צו זיין ענגלישן פאטער טשארלס אלטאמאנט דויל און זיין אירישן מוטער מערי פאלי.
ער האט שטודירט מעדיצין אין עדינבורג אוניווערסיטעט פון 1876 ביז 1881. אין 1882 האט ער אנגעהויבן זיין ארבעט אלס דאקטער אין סאטסי.
ער איז געשטארבן דעם 7טן יולי 1930 ביי דער עלטער פון 71.
צווישן זיינע מערסט בארימטע ביכער זענען די הונט פון די באסקערווילן, די אוואנטורעס פון שערלאק האלמס און די פארלוירענע וועלט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
גאמאל אבדול נאסער
גאמאל אבדעל נאצער (ה'תרע"ח - ה'תש"ל (15טן יאנואר, 1918 - 28סטן סעפּטעמבער, 1970) איז געווען דער פרעזידענט פון עגיפטן פון ה'תשי"א (1951) ביז זיין שטארבן אינעם יאר תש"ל.
ער האָט געבויעט די אסואן דאמבע און צוריקגעקערט דעם סועץ קאנאל (וואס איז געווען אונטער די בריטישע מאכט) צו די עגיפטן. גלייך נאך דעם (ה'תשי"ז) האט אויסגעפלאצט די סיני מלחמה צווישן ישראל מיטן הילף פון בריטאניע און פראנקרייך פון איין זייט, און מצרים פון צווייטן זייט. אין דער סיני-קריג איז מצרים דורכגעפאלן.
זעקסטאגיקע מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאסער איז געווען דער פאראנטווארטלעכער צו דער זעקסטאגיקער מלחמה (אין יאר ה'תשכ"ז) וואס האט אויסגעפלאצט נאך וואס נאסער האט אריינגעשיקט גרויסע מיליטער-גרופעס אין סיני און פארשיקט פון דארט די יו ען כדי צו אנשרעקן ישראל.
אין דעם קריג האט נאסער פאראייניקט דריי אראבישע לענדער—סיריע, יארדאניע און איראק—צו קעמפן קעגן ישראל. די מלחמה האט זיך געענדיקט מיט מצרימס דורכפאל.
זיין נאכפאלגער איז אנוואר סאדאט.


text:
פאלמעסונג
פאלמעסונג איז דאס אויפשניידן דעם נפטר נאכן שטארבן זיך צו דערוויסן וואס האט גורם געווען זיין שטארבן, אדער צו ארויסנעמען גלידער פאר לעבעדיגע.
הלכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויטן רוב רבנים איז דאס פארבאטן, ווייל מיר גלייבן אין השארת הנפש, דאס הייסט אז דער מענטש איז נישט אויס נאכן שטארבן, נאר זיין נפש לעבט ווייטער אין גן עדן, און זיין גוף רוהט זיך אויס פאר תחיית המתים, און אויב מ'וועט לאזן צורירן און טשעפענן דעם גוף, וועט מען טראכטן אז עס איז געענדיגט און איז נישט דא א לעבן נאכן לעבן. דאס איז אויך די סיבה לויטן כוזרי פון טמאי מת, כדי מען זאל ווי ווייניגער זיך צורירן צו א טויטן און דורכדעם זיך אפשוואכן די אמונה אין לעבן נאך א לעבן.


text:
מוסד (אגענטור)
מוסד איז דער מדינת ישראל אויסערן שפיאנאזש אגענטור אדער דער אגענטור פאר שפיאנאזש, און ספעציעלע מיסיעס, (העברעיש המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים), געגרינדעט אין יאר 1949.
איז געווארן באוויסט איבער די וועלט, פאר ספעציעל געלונגענע אקציעס, וואס דער מוסד האט דורכגעפירט, דער מוסד האט נישט קיין פארבינדונג מיט ישראל פאליטיק, נאר דירעקט אונטערן ווארט פונעם פרעמיער מיניסטער.
דער היינטיגער שעף פונעם מוסד איז מאיר דגן, זינט 2002, אמאל איז דער נאמען פונעם הויפט געווען א געהיימניס, און קיינער האט עס נישט געוויסט, אבער אין 1996 איז עס געטוישט געווארן, און זינט דעמאלט איז דער נאמען פארעפנטליכט געווארן.
דער פארכאפונג פון אדאלף אייכמאן, איז א באוויסטע אקציע איבער די וועלט.
יאסעלע שוכמאכער דער יינגל וואס זיין זיידע איז געווען פרום, און זיינע עלטערן נישט, און עס האט אויפגערודערט א וועלט, און האט דערווייטערט די סעקולערע יידן פון די רעליגיעזע.
די נקמה אין די פאראנטווארטלעכע פון דעם ישראלדיקע ספארטלער אומקום ביי די מינכן אלימפיאדע וואו עלף זענען אומגעקומען, און די מוסד האט דערפאלגרייך אומגעברענגט, כמעט אלע מענטשן וואס האבן געהאט א האנט אין דעם, אין די נאכפאלגענדע יארן, אין אייראפע, ביירוט, לבנון. און אין טוניסיע, ביז 1979 זענען רוב שוין געווען טויט.
דאס אומדערפאלגרייכע אטענטאט פרווו, אויף כאלאד מאשאל, אין אמאן (יארדן) אין יאר 1997, וואס האט כמעט געברענגט די שלום אפמאך צווישן ישראל, און יארדאניע, צו א סוף.
די וועלט שפעקולירט, אז דער מוסד האט אומגעברענגט, עימאד מארניע דער שעף פון גענעראל שטאב פונעם כעזבאלא, אין דמשק, נאוועמבער 2007.
ווי אויך דאס אומקום פון מאכמוד על מאבכוך, וואס איז פארגעקומען אין דוביי, פאראייניקטע אראבישע עמיראטן, אין יאר 2010, ווערט פארעכנט אלס נישט א ספעציעל געלונגענע אטענטאט, דורכגעפירט דורכן מוסד.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- וועבזייטל פונעם מוסד
- ערן אלדר, דמיון חופשי: הספר שמפרק את מיתוס המוסד, מעריב, 9טן אויגוסט 2012.


text:
נאהיט
נאהיט (אדער ארבעס) איז א מין קטניות פון דער משפחה Fabaceae. דער פרי האט א סאך פראטעין. ער איז פון די ערשטע ירקות וואס זענען געווארן קולטיווירט, און מ'האט געטראפן שיריים דערפון אינעם מיטל מזרח וואס זענען אלט עטלעכע טויזנטער יאר.
יידישע מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אשכנזישע יידן עסן נאהיט פרייטיג צונאכט, בפרט ביי א שלום זכר. ס'איז אויך א מנהג צו עסן נאהיט פורים.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ שו"ע אורח חיים תרצה סעיף ג, רמ"א: י"א שיש לאכול מאכל זרעונים בפורים, ובמגן אברהם: בלילה הראשונה


text:
פראטעסט
פראטעסט אדער מחאה איז א אויסשריי און רעאקציע אז מען פארדאמט א געוויסער עוולה פון אן אנדערן מענטש, עס קען אבער אויך אויסטייטשן אלס סאלירידיטעט אין פאזיטיווער פארעם אלס צושטימונג צו איינעם.
אינהאַלט
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קנאים ווי אין די סאטמאר קרייזן, אדער מער אין נטורי קרתא און קאשוי און אויך וויזניץ מאנסי, באנוצען דעם ענין אלס אינטערגאלער טייל פון זייער אידישקייט.
דאס שטאמט פון די תורה ביי סדום נאראטיוו אז אברהם אבינו בעט זיך ביי גאט נישט פארלענדן די גאנצע שטאט, אבער די ענטפער איז אז קיינער האט נישט מוחה געווען.
אבער נאך מתן תורה ביים בארג סיני איז לויט געוויסע פוסקים אוועק געפאלן די מצוה אדער חיוב פון מוחאה כלפי גוים און עס איז נאר פארבליבן א פליכט אויף אידן צוליב די דין פון ערבות און פון לפני עוור לא תתן מכשול. אז מען דארף איינעם ראטעווען פון עבירה ווייל א יעדער איד איז אחריות איינס אויפן אנדערן. אבער ביי די שבע מצוות בני נוח איז יא דא א חיוב מוחאה וועגן מען דארף צווינגן די גוים צו איינהאלטן זייערע מימאלע פליכטן אויף די וועלט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קעגן די האלאקאויסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ציווילע רעכטן פאר שווארצע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויליאמסבורג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אגודת ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאטמאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין סאטמאר איז דאס געווען ביז היינט צוטאגס א ענין נאר לגבי קעגן ציונים, אבער זינט הרב זלמן לייב טייטלבוים איז אריינגעקומען אין פאוער איז מען שוין מוחה קעגן תועבה אויך.
קעגן גוים האלטן זיי אז עס איז אן עבירה מוחה זיין צוליב דער איסור פון התגרות באומות.


text:
סאדאם כוסעין
סאַדאַם כוסײן (אויף אראביש: صدام حسين عبد المجيد التكريتي) (געבוירן י"ז אייר ה'תרצ"ז ; 28סטן אפריל 1937, צפון איראק — 30סטן דעצעמבער 2006) איז דער געוועזענער פרעזידענט פון איראק. כוסעין איז אנטלאפן פון מאכט ווען אמעריקע האט אינוואדירט איראק אין מערץ 2003 און האט זיך אויסבאהאלטן אין א לעכל פאר 9 מאנאטן וואו די אמעריקאנער מיליטער האט אים אפגעפונען א לעבעדיגער און גענומען אין ארעסט.
אין 2005 איז ער געשטעלט געווארן פאר יוסטיץ דורך א פאנעל איראקער ריכטער פאר די מארדן פון 148 קורדן אין די שטאט דודזשעיל. אין נאוועמבער 2006 איז ער פארמשפט געווארן צום טויט דורך הענגען. כוסעינ'ס אדוואקאטן האבן פרובירט אפיעלן דעם אורטייל אבער זענען דורכגעפאלן.
אום 30סטן דעצעמבער, 2006, אומגעפער 5:05 צופרי איז סאדאם געהאנגען געווארן אין א איראקער טורמע. ער איז אלט געווען 69 יאר.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאדאם איז געבוירן אויף די ברעגעס פונעם טיגריס טייך אין 1937 און איז אויפגעצויגן געווארן דורך זיין מאמע און פעטער נאכדעם וואס זיין טאטע האט פארלאזט די פאמיליע עטליכע מאנאטן בעפאר זיין געבורט. עס איז געווען זיין פעטער וועלכער האט געמאכט סאדאם אלס דעם "סאדאם" וואס איז פון אים געווארן. זיין פעטער איז געווען פון די פריע באאט פארטיי שטיצער וועלכער האט געגעבן א שטארקן אידעאלאגישן איינפלוס אויף דעם יונגן סאדאם. ביי די 20 האט סאדאם זיך אנגעשלאסן אין די באאט פארטיי און צוויי יאר דערויף איז ער געווען א טייל פון א געפלאנטן אטענטאט קעגן דעם דעמאלטדיגן איראקער פירער (גענעראל אבדול קארים קאסעם וועלכער האט אונטערגעברענגט די איראקער קעניגרייך א יאר בעפאר). דער פרואוו איז דורכגעפאלן און סאדאם איז אנטלאפן קיין עגיפטן מיט א קויל אין די פיס און האט דארט געוויילט 6 יאר. דארט אין קיירא האט ער אנגעבינדן פריינטשאפט מיט די סי-איי-עי וועלכע האט געשטיצט די באאט פארטיי.
ווען סאדאם איז צוריק קיין איראק האט מען אים אריינגעשליידערט אין טורמע פון וואו ער איז אנטלאפן און זיך ארויפגעארבעט צו ווערן פון די העכסטע אין ראנג פון די באאט פארטיי. ווען די באאט פארטיי האט אונטערגעברענגט די רעגירונג און איבערגענומען די פירערשאפט אין 1968, איז סאדאם געווארן דעפיוטי פרעזידענט און האט געפירט די פארטיי מיט א שטארקן האנט און דערביי געוואונען די צוטרוי פון אנדערע פארטיי פירער.
סאדאם איז געווארן פרעזידענט נאכדעם וואס זיין פארגייער (אכמעד האסעם אל-בקאר) האט אין 79' פרובירט אנקניפן א פאראייניגונג מיט סיריע אין וועלכע דער סיריער פרעזידענט כאפעז על אסאד (טאטע פון היינטיגן פרעזידענט אסאד) וואלט געווארן פרעזידענט פון איראק-סיריע און אל-בקאר דעפיוטי. סאדאם וואלט געפאלן טיפער אין ראנג און דערפאר האט ער זיך ארויסגעשטעלט שארף קעגן דעם פלאן און מיט די הילף פון אנדערע פארטיי מיטגלידער געצווינגן אל-בקאר צו רעזיגנירן און ער איז געווארן פרעזידענט.
אינעם זעלבן טאג פון זיין איינשווערונג האט סאדאם גערופן א פארטיי אסעמבלי וועלכע ער האט פארלאנגט עס זאל ווערן רעקארדירט דורך ווידעא. אינעם אסעמבלי האט ער אויסגערופן די נעמען פון 68 פארטיי מיטגלידער וועמען ער האט באצייכענט אלס פאררעטער און די באשולדיגטע זענען ארויסגעפירט געווארן פון זאל אריין אין טורמע. 22 פון די באשולדיגטע זענען שפעטער הינריכטעט געווארן דורכ'ן געריכט.
סאדאם האט אנגעקניפט באציאונגן מיט אינטערנאציאנאלע לענדער און זיך דערווייטערט פון סיריע און איראן. אין יענע צייט האט זיך געקאכט א רעוואלוציע אין איראן אונטער דער שפעטערדיגער פירער כומעיני וועלכער האט זיך אויפגעהאלטן אין איראק. סאדאם האט פארשיקט כומעיני פון איראק און שפעטער ווען כומעיני איז געווארן פרעזידענט פון איראן האבן אויסגעבראכן קריגערייען ביי די גרעניצן פון איראן-איראק. סאדאם האט דאן אינוואדירט א פראווינץ אין איראן און מיט דעם אנגעצינדן די 8 יעריגע איראן-איראק מלחמה וועלכע האט געקאסט די לעבנ'ס פון אנדערהאלבן מיליאן מענטשן.
צובראכן פון זיין דורכפאל, האט סאדאם געוואלט פארזיכערן דעם גאנצן מיטל מזרח אז ער איז א שטארקער פירער וועלכער ברעכט זיך נישט און האט נישט קיין מורא פון קיינעם. קוים דריי יאר נאך די ענדע פון די מלחמה האט ער אריינגעשיקט זיין מיליטער קיין קאוועיט און געוואלט איבערנעמען קאנטראל פון די אויל קוועלער.
די רעאקציע איז געקומען שנעל און קאאליציע טאנקן באגלייט מיט לופט כוחות האבן פארטריבן זיין מיליטער צוריק אריין קיין איראק און ארויפגעצווינגן סאנקציעס און געעפענט א נאו-פליי זאנע וועלכע איז באוואכט געווארן דורך אמעריקאנער עף-16 קאמפס פליגער ביז די אנהויב פון די איצטיגע מלחמה.
סאדאם'ס רעגירונג איז געפאלן אין די ערשטע טעג פון דער צווייטער גאלף מלחמה און ער איז געגאנגען אין באהעלטעניש פון וואו אמעריקאנער סאלדאטן האבן אים 8 מאנאטן שפעטער ארויסגעצויגן א שמוציגער און באוואקסענער. ער איז געהאלטן געווארן דורך די אמעריקאנער מיליטער און צוויי יאר דערויף איז ער געשטעלט געווארן צום משפט דורך די נייע איראקער רעגירונג'ס הויכע טריבונאל. אום נאוועמבער 2006 האט דאס געריכט אים געפינען שולדיג און די מארד פון 148 מענער און יונגלעך וועלכע זענען אומגעברענגט געווארן אויף סאדאם'ס באפעלן אלס נקמה פאר אן אטענטאט פרואוו וואס זיי האבן אנגעגרייט קעגן אים אין 1982 ביי א באזוך אין דער צפון שטאט דודזשעיל.
דורכאויס זיין סאדיסטישע פירערשאפט האט ער זיך געשאפן א דור פון פיינט וועלכע האבן נישט געוואלט פארגעסן וואס ער האט געטאן צו זייערע פאמיליעס און א קליינע גרופע פון זיי זענען אנוועזענד געווען דעם פארגאנגענעם שב"ק פארטאגס אלס עדות ווען ער האט געענדיגט זיין לעבן מאכטלאז און אליינס אויפן זעלבן אופן ווי ער האט לאנגע יארן דערשטיקט זיינע אפאנענטן.


text:
טראפיק
דאס געדרענג אויפן שאסיי פון מערערע אויטאמאבילן, וועלכע האלטן אפ דאס פארקער.
א טראפיק פארקער קען פאסירט פון אן עקסידענט וואס האט זיך געמאכט אויפן שאסיי, אדער צוליב קאנסטרוקציע אויפן שאסיי, וואס רעדוצירט די גיכקייט וואס די אויטאמאבילן קענען פארן, און דורך דעם ווערט א טראפיק.
טראפיק ליכט זענען געשאפן געווארן צו רעגולירן דעם טראפיק. ווער עס יעצט דורכפארן אין אן קרייצפונקט.
עס זענען פאראן געוויסע טראפיק רעגולאציעס, וואס אויב עמיצער פארלעצט זיי, באקומט ער א הזמנה וואס איז געווענליך א געלט שטראף, אדער גאר פונקטן אויף זיינ ליצענץ.


text:
אהרן הכהן
אהרֹן הכהן איז געווען דער ערשטער כהן אין כלל ישראל ווען די יידן זיינען געווען אין מדבר. אלע כהנים שטאמען פון אים.
אהרן איז געשטארבן מיט א מיתת נשיקה (דערבארעמדיקע טויט) אין הר ההר נאך פאר ווען די יידן זיינען אריין אין ארץ ישראל.
אוהב שלום ורודף שלום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אהרן איז געווען אן "אוהב שלום ורודף שלום", אזוי ווי די משנה זאגט אין מסכת אבות (א, יב) :
.
זיין פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זיינע עלטערן: עמרם מיט יוכבד
- זיינע געשוויסטער: משה רבינו און מרים הנביאה
- זיין ווייב: אלישבע (שוועסטער פון נחשון בן עמינדב)
- זיינע זין: נדב, אביהוא, אלעזר הכהן און איתמר.


text:
וואלקן
אין מעטעאראלאגיע איז א וואלקן א זעבארע מאסע פון צאמגעשמאלצענע טראפן (פליסיגקייט)אדער פארפרוירענע קריסטאלן פון וואסער אדער אנדערע כעמיקאלן וואס הענגען אין דער אטמאספער איבער דער אייבערפלאך פון דער ערד אדער אן אנדער פלאנעטארישן קערפער. וואלקנס אין דער ערדס אמטאספער שטודירט מען אינעם וואלקן פיזיק אפטייל פון מעטעאראלאגיע.
ווען א וואלקן ווערט אפגעקילט אדער צוליב אן אנדער סיבה ווערט דער וואלקן אפגעזעצט הייבט עס אן פאלן צו דער ערד ווי רעגן, שניי אדער האגל.
וואסער אויף דער ערד אדער א פלאנעט וועפט זיך און ווערט אן אומזעבארער גאז וואס הייבט זיך אין דער אטמאספער. העכער איז די לופט קילער און דער גאז קאנדענסירט פון א גאז צו טראפנס וואסער אדער אייז קריסטאלן. אט די טראפנס זעט מען ווי א וואלקן.
ווארעמע לופט האלט מער וואסער ווי קילע לופט. דעריבער, ווען ווארעמע לופט ווערט אפגעקילט, ווערט געשאפן א וואלקן פונעם אפגעזעצטן וואסער וועפעכץ.
א קובישער מעטער פון א וואלקן האלט נאר 5 גראם וואסער, אבער א וואלקן קען זיין אזוי גרויס צו האלטן א מאסע פון עטלעכע מיליאן טאן.
צוליב פארפעסטיקונג אין דער לופט, זעט מען וואלקנס מיט פארשידענע פארבן בשעת דער זונאויפגאנג און דער שקיעה.


text:
Windows 7
Windows 7 (איר קאָד נאָמען איז Windows Viene) איז דער נאמען פון דער לעצטער Windows אפערירן סיסטעם, נאך Windows Vista, וואס איז פובליקירט געװאָרן סוף 2009. עס הייסט Windows 7 צוליב דעם וואס ס'איז די זיבעטע הױז Windows אפערירן סיסטעם. די סיסטעם איז געגרינדעט געװאָרן אינגאנצן פון דאס נײַ, אנדערש ווי די Windows Vista סיסטעם וואס איז געבויט געווארן אויף פריעריקע ווערסיעס. אויך Windows 7 שטיצט א באַטאַפּ עקראַן.
אײגנקײַטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
Windows 7 איז אינטעגרירט מיט דער Windows Live.
Windows 7 אַרױסגאַבעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאלגנדיק איז א ליסטע פון די Windows 7 פעקלעך:
- Windows 7 Starter - זייער א באַגרענעצטע און ביליגע ווערסיע פאר פרימיטיװישע און ארימע לענדער וועלכע דער Windows איז נאר וואס ארײַן אין מארק.
- פון אירע באגרענעצטע פונקציעס: 1) עס שטיצט נאר א 32-BIT פראצעסער. 2)מען קען נוצן נאר 3 קאמפיוטער פראגראמען אין איין װײַלע. 3) עס שטיצט נישט א לאקאלער נעצווערק (נאר אַן אינטערנעץ-נעצווערק). 4) דאס קומט אָן דער AERO אינטערפײס.
- Windows 7 Home Basic - א גרונטיקע ווערסיע פון Windows פארן הויז וואס קומט נישט מיט נעצווערק קאנפיגוראציעס און מיט דער AERO אינטערפײס.
- Windows 7 Home Premium - די ווערסיע איז אויך פאר הויזלעכע באניצערס, אבער דאס דינט אויך ווי א מעדיע צענטרום אויף צו ארגאניזירן מולטימעדיע, ווידעא-רעדאַקטירונג און נאך.
- Windows 7 Professional- די ווערסיע איז ענדלעך צו דער Windows XP Professional וואס דינט פאר ביזנעס אין ביורא אדער אין הויז. אין די ווערסיע פעלט געוויסע מעדיע פונקציעס וואס דער Home Premium האט.
- Windows 7 Enterprise - די ווערסיע איז געמאכט פאר גרויסע ביזנעס געשעפטן וואס האט אין זיך פארגעשריטענע פונקציעס. (קומט מיט א Bitlocker).
- Windows 7 Ultimate - די ווערסיע האט אין זיך אלע פריעריקע פונקציעס.


text:
אימפעריע
אן אימפעריע איז אַ פאליטישע סואווערעניטעט, למשל אַ שטאַט, וואָס הערשט איבער גרויסע געביטן אין וועלכע וואוינען באפעלקערונגען פון פארשידענע אפשטאמונגען און קולטורן.
דער הויפּט וועג אין וואָס אימפעריעס זענען באשאפן איז ווען איין לאנד פארשפרייט זיך און נעמט איבער די שכנותדיקע לענדער. אזוי איז די רוסלענדישע אימפעריע באשאפן ווען רוסלאנד האט איינגענומען א גרויסן טייל פון פוילן און אויך סיביר. די שפאנישע, פארטוגעזישע און בריטישע אימפעריעס זענען באשאפן דורך אויספארשן לענדער אין אנדערע קאנטינענטן.
די גרעסטע אימפעריע אין דער געשיכטע פון דער וועלט איז געווען די מאנגאלישע אימפעריע, וואס האט געהערשט אין דעם מיטל אלטער איבער דעם גרעסטן טייל פון אזיע און אייראפע. אנדערע גרויסע אימפעריעס זענען געווען די גריכישע אימפעריע, די רוימישע אימפעריע, די פערסישע אימפעריע, די ביזאנטישע אימפעריע און די אטאמאנישע אימפעריע.
דער הערשער איבער אן אימפעריע ווערט גערופן א קייסער (נאך יוליוס קייסער, דער דיקטאטאר פון רוים). אונטער דעם קייסער קענען זיין קעניגן און גובערנאטארן איבער די פארשידענע לענדער אין דער אימפעריע.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט אימפעריע שטאמט פון לאטיין: imperium אימפעריום = העכסטע אויטאריטעט.


text:
פרשת השבוע
די חמשה חומשי תורה זענען צעטיילט אויף 54 סדרות. יעדן שבת ליינט מען איין (אדער אמאל צוויי) סדרה (סדרות) אין שול פון א כשר'ער ספר תורה פאר מוסף. מען ליינט די ערשטע סדרה, בראשית דעם שבת נאך שמחת תורה, און יעדן שבת ליינט מען די נעקסטע סדרה לויטן סדר. די סדרה פון דער וואך וועט גערופן פרשת השבוע.
די סדרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינטיגע צייטן צעטיילט מען די סדרות לויטן מנהג פון די יידן אין בבל, אזוי קאנטשעט מען די תורה במשך א יאר. די לעצטע סדרה וזאת הברכה ליינט מען שמחת תורה.
אין די צייטן פון די תנאים און אמוראים פלעג זיין אין ארץ ישראל אן אנדער מנהג. די סדרות זענען געווען א סאך קורצער און עס האט געדויערט בערך דריי יאר ביז מען האט מסיים געווען די גאנצע תורה. אין די צייטן פון די גאונים האבן אלע יידישע קהלות מקבל געווען דעם מנהג פון בבל.
די נעמען פון די סדרות וואס זענען אנגענומען היינט זענען על פי רוב דאס ערשטע ווארט אדער איינע פון די ערשטע ווערטער פון דער סדרה.
צופאסן די סדרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א שנה פשוטה וואס האט 353-355 טעג, איז דא אינגאנצן פופציג שבתים, קומט אויס אז ס'זענען דא צופיל סדרות צו ליינען איין סדרה א וואך. נאך דערצו, ווען יו"ט אדער חול המועד געפאלט שבת ליינט מען נישט איינע פון די סדרות נאר אן אנדער קריאה. אין דעם פאל דארף אמאל ליינען צוויי סדרות צוזאמען אין איין שבת. אן עיבור יאר האט 383-385 טעג, דאס הייסט 54 אדער 55 שבתים. אזוי ווי מ'ליינט נישט קיין סדרה דעם שבת פון פסח און אויך נישט דעם שבת פון סוכות, דארף מען לכל היותר 53 סדרות, גענוי וויפיל סדרות איז דא אחוץ "וזאת הברכה" וואס מ'ליינט אלעמאל יו"ט.
די סדרות וואס מ'איז נוהג צו באהעפטן ווען דאס יאר האט ווינציגער ווי 53 שבתים זענען:
- ויקהל-פקודי - גייען צוזאמען רוב פשוטע יארן, אחוץ ווען דאס יאר איז השא, געפאלט ראש השנה שבת און פסח זונטאג, קומט אויס אז ס'איז דא אן איבעריגערא שבת פאר פסח.
- בהר-בחקותי - אלעמאל צוזאמען אין א פשוטן יאר אין חוץ לארץ. אין ארץ ישראל אין א הכז יאר געפאלט פסח שבת; אין חוץ לארץ איז אחרון של פסח שבת, אבער אין ארץ ישראל דער טאג איז אסרו חג און מען דארף ליינען א סדרה, דעריבער זענען בהר און בחקתי באזונדער.
- מטות-מסעי - צוזאמען אין רוב יארן בכדי מ'זאל ליינען דברים דעם שבת פאר תשעה באב (גמרא מגילה). אין אן עיבור יאר וואס הייבט אן (ראש השנה) דאנערשטאג זענען די צוויי סדרות באזונדער. אין ארץ ישראל זענען זיי באזונדער אויך אין אן עיבור יאר וואס איז בשז אדער גכז, ווייל אחרון של פסח געפאלט שבת.
- נצבים-וילך - צוזאמען אז ראש השנה אדער יום כיפור געפאלט שבת, פעלט דעמאלסט א שבת. מען גיבט א סימן דערויף "בג המלך פת וילך" דאס מיינט - אויב דער "המלך" = ראש השנה געפאלט מאנטאג (יום ב') אדער דינסטאג (יום ג') ליינט מען פרשת וילך באזונדער.
דער תוכן פון דער סדרה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בדרך כלל, איז נישט דא קיין קשר צווישן דער סדרה און דעם זמן ווען מען ליינט זי. טראץ דעם ס'מאכט זיך די פאלגענדע:
- שבת פאר תשעה באב ליינט מען פרשת דברים וואו ס'געפינט דער פסוק "איכה אשא לבדי טרחכם משאכם וריבכם" וואס איז א סימן אויף מגילת איכה.
- די קללות אין פרשת בחקותי און פרשת כי תבוא ליינט מען אין אנפאנג פון זומער, פאר שבועות און אין דעם סוף פון זומער, פאר ראש השנה. שטענדיג איז דא נאך א סדרה צווישן די קללות פון בחקתי און שבועות כדי נישט צוטשעפן די קללות צו יו"ט, און צווישן די קללות פון כי תבוא און ראש השנה, וועגן "תכלה שנה וקללותיה".
- פרשת פקודי וואס רעדט וועגן אויפשטעלן דעם משכן ראש חודש ניסן ליינט מען אפט אום שבת החודש וואס איז ראש חודש ניסן אדער דער שבת פריער.
תימני מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויטן מנהג פון די באלאדי תימנים באהעפט מען חקת-בלק אנשטאט מטות-מסעי.


text:
אומאפהענגיקייט מלחמה
די אומאָפּהענגיקייט-מלחמה (אויף העברעיש: "מלחמת העצמאות", "מלחמת השחרור"' אדער "מלחמת הקוממיות") איז די מלחמה וואס איז געווען צווישן די פאלעסטינער מיט די יידן אין ארץ ישראל גלייך נאך וואס דער יו ען האט באשלאסן מען זאל אויפשטעלן א יידישע און אראבישע מדינה אין ארץ ישראל כ"ט בנובמבר, ט"ז כסליו ה'תש"ח (1947). די אראבער וואס האבן זיך קעגנגעשטעלט, זיינען באלד ארויס א מלחמה קעגן די יידן. אין די ערשטע 4 מאנאטן איז די מלחמה געווען מער ווי א בירגער קריג ווען די אראבער האבן באלעגערט קליינע יישובים און געמאכט דארט טעראר.
ווען דער בריטישער מאנדאט האט זיך גענדיקט דעם 14טן מיי ד' אייר, 1948, האבן פינעף אראבישע ארמייען אינוואדירט די ניי דערקלערטע יידישע לאנד, עגיפטן אין די נגב, אין דרום טייל פון ישראל, יארדאניע אין ירושלים, און די וועגן וואס פירן קיין ירושלים, און די אומגעגנט. לבנון אינעם גליל וואס איז אינעם צפון טייל פון ישראל, סיריע אינעם בית שאן טאל, איראק אינעם צפון טייל פונעם מערב ברעג אין די געגנט פון זשענין, טולקארעם, קאלקיליע.
עגיפטן האט פארמאגט קריגס עראפלאנען, סיריע, און יארדאניען טאנקען,
אבער שפעטער האבן די יידן זיך צוביסלאך אנגעגרייט א מסודרדיקע מיליטער, און ארויס מלחמה האלטן קעגן די פאלעסטינער. די מלחמה האט צום סוף צוגעבריינגט זעלבשטענדיקייט פאר מדינת ישראל.
און די אראבער זיינען געבליבן אָן גארניט (אפילו ניט וואס דער יו-ען האט זיי געוואלט געבן), ווי משה שרת האט געזאגט, די פארייניגטע פעלקער האט צעטיילט פאלעסטינע, 55 פראצענט פאר יידן, און 45 פראצענט פאר אראבער, האבן די אראבער נישט איינגעשטימט, און זענען געגאנגען אין קריג, האבן די יידן געווינען 77 פראצענט פונעם אלטן בריטישן מאנדאט, און עגיפטן און יארדאניע האבן איינגענומען, אדער אנעקסירט, וואס האט געזאלט זיין די לאנד פון אראבערס אין פאלעסטינע.
אין צוגאב האבן געקעמפט זעלבסשטענדיקע קעמפער, ווי די אראבישע באפרייאונג ארמיי פון קאוקדזשי, און פאלעסטינע רעבעלן אונטערן אנפירערשאפט פון מאכאמעד אמין על כוסייני, און זיין נעפע אבדעל קאדר על כוסייני, וואס איז אומגעקומען נאך א קאמף אויף די קאסטעל, איינע פון די בערג, וואס קוקן איבער די שאסיי, וואס פירט קיין ירושלים, קאוקדזשיס ארמיי, איז בעיקר געווען אינעם צפון טייל פונעם לאנד
די מלחמה האט זיך געעענדיקט אָפֿיציעל כ"ג תמוז ה'תש"ט (יולי 20, 1949) ווען דער יו-ען האט אונטערגעשריבן דעם וואפנשטילשטאַנד-אפמאַך מיט סיריע, אבער די שלאכט האט זיך שוין געענדיקט טבת ה'תש"ט.
אין דעם 11טן מײַ 1949 (י"ב אייר, ה'תש"ט) איז ישׂראל אָנגענומען געוואָרן ווי דער 59סטער מדינה-מיטגליד אין דער "יו-ען". די פֿאַראייניקטע שטאַטן איז געווען דאָס ערשטע לאַנד, וואָס האָט אָנערקענט מדינת-ישׂראל, 11 מינוט נאָך איר פּראָקלאַמירונג. צוויי טעג שפּעטער, איז ישׂראל אויך אָנערקענט געוואָרן דורך דעם סאָוועטן-פֿאַרבאַנד.
עליות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די פאר יאר נאך די מלחמה זיינען איבער א מיליאן יידישע פליטים (צונויפגעלאפענע), שארית הפליטה יידן וואס האבן איבערגעלעבט די שואה, געמאכט עלייה צו מדינת ישראל, צוזאמען מיט פליטים פון אראבישע לענדער וואס זענען געווען געצווינגען צו פארלאזן זייער לאנד.


text:
מרדכי אניעלעוויטש
מרדכי אניעלעוויטש (ה'תרע"ט - ג' אייר ה'תש"ג) איז געווען דער אנפירער פון דער יידישע קאמף ארגאניזאציע (ŻOB זשאב) בײַם ווארשעווער געטא אויפשטאנד קעגן די נאציס טבת-ניסן תש"ג.
מרדכי איז געבוירן אין אן ארימער פאמיליע אין ווישקאוו, פוילן.
זיין יוגנט האט ער פארברענגט אין ווארשע, וואו ער האט געלערנט אין א העברעישער שולע, זיין יידיש איז נישט געווען קיין גוטע. ער האט געלערנט געזעץ. ער איז געווארן אן אנפירער ביי דער ציוניסטישער באוועגונג השומר הצעיר.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין ווילנע, אבער האט זיך צוריק געקערט קיין ווארשע.
איידער דעם אויפשטאנד איז ער געווארן הויפט קאמאנדיר, פון דעם קאמיטעט וואס איז באשטאנען פון דער יידישער קאמף ארגאניזאציע. ער איז אומגעקומען דעם 8טן מיי (ג' אייר) 1943, ווען די בונקער פון די אנפירער איז געפאלן, אויף מילא אכצן.


text:
רעפארם יידנטום
.
רעפֿאָרם-ײִדנטום איז א יידישע רעליגיעזע שטרעמונג וואס איז גאר מאדערן געשטימט און האלט נישט פון דער פליכט פון תורה און מצוות.
ביי די ארטאדאקסן ווערן נישט די רעפארמער פֿארעכנט אלס א אידישע רעליגיע. אָרטאָדאָקסישע יידן האבן געפירט קעמפן קעגן זיי אמאל ווער עס זאל פארטרעטן אלגעמיינער יידישקייט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטרעמונג האט זיך אנטוויקלט אין דייטשלאנד אין סוף דעם 18טע י"ה, פון דארט איז דאס אריבער צו מערב אייראפע און נאך דער ערשטער וועלט קריג ווען א סך יידן האבן עמיגרירט צו די פאראייניקטע שטאטן איז דאס אויך דארט שטארק אריין. (די אסימילאציע איז זייער גרויס ביי זיי.)
אין יענע תקופה האבן די יידן באקומען אין אייראפע עמאנציפּאַציע (גלייכרעכטיקייט), וואס צוליב דעם האט זיך געעפנט פאר זיי דער אפציע פון זיך אסימילירן מיט די גויים. אזעלכע האבן אויסגעקליבן זיך אינגאנצן אריינמישן אין די גוישע וועלט, און אזעלכע האבן אויסגעקליבן צו בלייבן אין דערמיט, וואס פון זיי האט זיך אנטוויקלט דער רעפארם שטרעמונג. איר צוועק איז געווען צו איינהאלטן טאטאלע אסימילאציע. זיי האבן געטוישט מנהגים און תפילות צו אדאפטירן די מאדערענע פיראכצער.
רעפארם פרינציפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווישן זייערע הויפט פרינציפטן:
- א איד דארף זיך אויספורמען לויטן דער יידישן מסורת צוזאמען מיט די מאדערנע וועלטקוק וואס גלייבט אין גלייכרעכטיקייט און אין סאציאליסטישע רעכטונגען.
- די פערזענלעכקייט פון א ייד איז וויכטיקער פון די יידישע מצוות און מסורת, און יעדער פערזענליך קען זיך אויסקלייבן וועלכע מצוות אפהיטן און וועלכע ניט, אויב בכלל.
- האלטן לעגאל צו פארשן און געבן קריטיק אויף דער יידישער תורה און מסורת.


text:
סאבאלטש-סאטמאר-בערעג
סאַבאלטש-סאַטמאַר-בערעג איז א מעדזשע (אן אדמיניסטראטיווער ראיאן) אין צפון-מזרח אונגארן, וואס גרענעצט סלאוואקיי, אוקראינע און רומעניע. די הויפטשטאט איז נירעדהאז. די מעדזשע איז גערינדעט נאכן צווייטן וועלט קריג מיטן נאמען סאבאלטש-סאטמאר; אין 1991 איז דער נאמען געווארן סאַבאלטש-סאטמאר-בערעג.
עס איז די זעקסטע גרעסטע מעדזשע אין אונגארן מיט א שטח פון 5,936 קוואדראט ק"מ.
סטרוקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הויפטשטאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שטעט און שטעטלעך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
(אין סדר פון באפעלקערונג, לויטן 2001 צענזוס)


text:
פראנץ קאפקא
פֿראַנץ קאַפֿקאַ (דייטש: Franz Kafka; 3טן יולי 1883 – 3טן יוני 1924) איז געווען א יידישער ראמאניסט וואס האט געשריבן אויף דער דייטשישער שפראך. מען האט אים געהאלטן פון די גרעסטע שרייבער אין דעם 20סטן יארהונדערט.
קאַפֿקאַ איז געבוירן געווארן אנשל קאַפֿקאַ צו זיין פאטער הערמאן (העניך) קאַפֿקאַ און זיין מוטער יטל, מיטלקלאסישע דייטשיש-רעדער יידישע עלטערן אין פראג, בעהמען, דעמאלסט א טייל פון עסטרייך-אונגארן. זיין זיידער איז געווען יעקב קאפקא, שוחט אין אסעק (היינט אין טשעכיי).
נעץ פארבינדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פראנץ קאפקא'ס "דער פראצעס" אויף יידיש


text:
זומער זייגער
דער זומער זייגער איז אן אפגערוקטער זייגער אין די זומער מאנאטן אין אייראפע, אמעריקע און אויך אין אנדערע לענדער ארום דער וועלט. דער הויפט קאנצעפט פון דעם זומער זייגער איז צו פארדינען מער ליכטיקייט ווען רוב מענטשן זענען נאך אויף אנשטאט די פרי פארטאגס שטונדן ווען רוב מענטשן שלאפן נאך.
דער ארגינעלער געדאנק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט און ארגינעלער געדאנק איז געווען צו רוקן דעם זייגער פאראויס מיט איין שעה כדי צו געניסן מער פון דער ליכטיקייט אין טאג אין די זומער מאנאטן.
זייער פשוט: א דורכשניטליכער מענטש שטייט אויף 6:00 אזייגער אינדערפרי און לייגט זיך 10:00 אזייגער ביינאכט. אין די זומער מאנאטן שיינט די זון אויף שוין זייער פרי ווען רוב מענטשן שלאפן נאך. יעצט אויב מען רוקט דעם זייגער מיט איין שטונדע פאראויס וועלן רוב מענטשן נאך אלץ אויפשטיין צו דער ליכטיקייט. אבער אין דער אווענט וואלט נארמאל טונקל געווארן 8:00 צייט און אזוי ווערט טונקל ערשט 9:00 צייט וואס מיינט נאך א שטונדע ליכטיקייט אינעם טאג.
מיט איין שטונדע מער ליכטיקייט אין דער אווענט שפארט מען זיך אויך אסאך ענערגיע ווייל דאס מיינט אז מען נוצט ווייניגער עלעקטער וויבאלד עס איז נאך ליכטיג. אויך שפארט דאס ענערגיע וויבאלד מענטשן קומען שפעטער אהיים אין דער זומער און גייען אסאך ארויס וואס מיינט אז מען נוצט אויטאמאטיש ווייניגער ענערגיע וויבאלד מען איז דאך נישט אינדערהיים.
דער אמעריקאנער טראנספארטאציע דעפארטמענט האט אין די 1970 יארן דורכגעפירט א שטודיע וועלכע האט געצייגט אז מיט יעדן טאג אין דעילייט סעווינג טיים שפארט זיך דאס לאנד די ווערט 100,000 פעסלעך אויל (אויל איז איינע פון די גרעסטע ענערגיע קוועלער, זיי ווערן גענוצט פאר עלעקטריק סטאנציעס ברענשטאף טאנקן). היינט צו טאג ווען עס זענען פאראן פיל מער איינוואוינער און מען נוצט אויך פיל מער ענערגיע ווי אמאל שפארט עס נאך פיל מער פער טאג און מיט יעדן טאג וואס מען לייגט צו וועט זיך דאס לאנד שפארן אסאך געלט.
מיט דעם חשבון וואלט לכאורה דער זומער זייגער געווען ווערט אויך אין דער ווינטער ווייל מען וואלט פונקט אזוי באקומען מער ליכטיקייט אין דער אוונט. אבער דעמאלט וואלט עס געווען יצא שכרו בהפסדו ווייל די זון שיינט אויף זייער שפעט אין דער ווינטער און מיט נאך א שטונדע שפעטער וואלט מען אויפגענוצט פונקט אזויפיל ענערגיע אינדערפרי וויפיל מען וואלט געשפארט אין דער אווענט. זומער איז אבער נישט אזוי וויבאלד רוב מענטשן שטייען אויף ווען עס איז שוין ליכטיג און אפילו א גרויסע פראצענט שטייט יא אויף ווען עס איז טונקל, ספעציעל אין די ערשטע און לעצטע וואכן פון דער זומער, נוצן זיי פיל ווייניגער ענערגיע וויפיל מען שפארט זיך אין דער אווענט ווען יעדער געניסט דערפון.
נאך א בענעפיט וואס דעילייט סעווינג ברענגט איז עקסידענטן. וויבאלד עס איז ליכטיג א שטונדע לענגער אין דער אווענט פאסירן ווייניגער עקסידענטן (א גרויסע פראצענט עקסידענטן פאסירן ביינאכט) און כאטש עס ווערט שפעטער ליכטיג אינדערפרי איז דאס אבער פיל ווייניגער וויפיל עס פארהאלט אין דער אווענט לויט'ן פריערדיגן חשבון אז רוב מענטשן שטייען אויף ווען עס שוין ליכטיג. און אפילו נישט איז עס נאך אלץ כדאי ווייל אינדערפרי זענען רוב דרייווער אויסגערוט און ביינאכט איז מען מיד און עס פאסירן מער עקסידענטן. אומאפיציעלע שטודיעס האבן געוויזן אז מיט די דעילייט סעווינג טיים זומער פאסירן איין פראצענט ווייניגער עקסידענטן ווי עס וואלט פאסירט אן דעילייט סעווינג. (זומער פאסירן פיל מער עקסידענטן ווי אין דער ווינטער כאטש עס איז נישט פאראן קיין שניי וויבאלד די הייעוועיס זענען פילער).
אבער נישט פאר יעדן איז דעילייט סעווינג טיים אינטערעסאנט. די לענדער וועלכע געפינען זיך נאנט צום עקוואטאר דארפן נישט קיין דעילייט סעווינג טיים וויבאלד דארט איז דער טאג אין נאכט די זעלבע לאנג אבער די לענדער וועלכע געפינען זיך נענטער צו צפון אדער דרום פארמאגן פיל לענגערע טעג אין דער זומער וואו אין די ווינטער וויבאלד די זון רוקט זיך נענטער צו יענע זייט. (די זון דרייט זיך ארום די וועלט פון מזרח צו מערב יעדע 24 שטונדן אבער אויך רוקט זיך עס דרום אין צפון איבער'ן יאר און דארט וואו עס רוקט זיך באקומט לענגערע זומער טעג. ווען עס איז ווינטער ביי אונז איז זומער אויף דרום און ווען עס איז ווינטער ביי זיי איז זומער ביי אונז).
דער צייט אין טאג ווען דער טויש זאל פארקומען איז באשטימט געווארן נאך אין די ערטשע יארן צו 2:00 אזייגער פארטאגס וויבאלד דעמאלט שלאפן רוב מענטשן וואס מיינט אז דאס רוב לאנד איז נישט אין גאס און די ווייניגסטע פליגער, באנען, און אנדערע זאכן זענען אין אפעראציע. אין אייראפע טוישט מען דעם זייגער 1:00 אזייגער.
עס איז פאראן אן אלטער דערמאנונג אין אמעריקע פון די פייער דעפארטמענט אז ווען מען רוקט דעם זייגער זאל מען טוישן די באטעריס אין די סמאוקט דעטעקטארס אלס א גרינגע דערמאנונג און געוואוינהייט וועלכע קען ראטעווען לעבנס.
קריטיק קעגן דעם זומער זייגער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א קליינע פראבלעם פון וועלכע יעדער ליידט איז אז מען דארף רוקן די זייגערס און זיך איינגעוואוינען צו א נייע שלאפן סקעדזשועל, ספעציעל מיט קינדער ווען עס קען געדויערן עטליכע טעג ביז זיי גייען צוריק אריין אין סקעדזשועל און געבן אינדערצווישן עטליכע שלאפלאזע נעכט פאר די עלטערן. דער פראבלעם איז אויך אן ערנסטער ביי מענטשן וועלכע ליידן פון שלאפן פראבלעמען און עס נעמט זיי ביז 2 וואכן אויסצוגראדן דעם נייעם סקעדזשועל.
ארבייטער וועלכע שטייען אויף אין די פריע פארטאגס שטונדן זענען פון די גרעסטע קריטיקירער. זיי טענה'ן אז זיי ליידן פון דעם פראבלעם א גאנץ ווינטער און ענדליך ווען עס ווערט זומער און זיי באקומען די שאנס אויפצושטיין מיט ליכטיקייט רוקט מען דעם זייגער פאראויס און זיי שטייען ווידער אויף אין דער טונקעל. פארמער זענען אויך שטארקע קריטיקירער ווייל פונקט ווי די קליינע קינדער נעמט צייט פאר די בהמות און די עופות זיך צו געוויינען צו דעם נייעם סקעדזשועל און עס מאכט שאדן די פארמער. א קאנאדישער טשיקן פארמער האט אמאל געזאגט די מידיא אז עס נעמט זיינע עופות איין וואך יעדעס מאל מען רוקט דעם זייגער ביז זיי אריענטירן זיך.
נאך א קריטיק איז אז עס פאסירן מער פייערן אין די טעג וויבאלד מענטשן באשעפטיגן זיך שפעטער אין דער אווענט מיט פארשידענע זאכן און עס ברענגט מער פייערן. אין געוויסע פלעצער אין די וועלט שטימט עס נישט אזוי גוט ווי אין אמעריקע וויבאלד אין דער אנפאנג און ענדע דעילייט סעווינג וואכן איז נאך טונקל 7:00 צייט וואס קומט אויס אז טייל קינדער גייען אין די סקולס ווען עס איז נאך טונקל.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאנצעפט פון איינשפארן די ליכטיגע שעה'ן איז אויפגעטראכט געווארן דורך דער היסטארישער אמעריקאנער שטאטסמאן, בענדזשעמין פרענקלין, א דרוקער, שרייבער, דיפלאמאט, פילאסאף און וויסנשאפטלער אינעם 18טן יארהונדערט.
פרענקלין האט פארגעשלאגן זיין געדאנק ביי א פארשטעלונג אין פאריז און האט דאס באצייכענט אלס אן עקאנאמישע פראיעקט. פרענקלין'ס נאנטע פריינט האבן אויפגעצויגן דעם געדאנק אבער עס האט נישט באקומען קיין שטיצע ביז אין 1907 ווען פרענקלין האט שוין נישט געלעבט 20 יאר. א בריטישער וויסנשאפטלער וויליאם ווילעט האט ווידער אדאפטירט דעם געדאנק אין א ספעציעלער אויסגאבע וועלכע האט זיך גערופן "וועיסט אוו דעילייט" אין וועלכע ער האט אויפגעקלערט אז מיר פארשלאפן צופיל שטונדן פון די זון ליכטיקייט אין דער זומער און אויב וועט מען רוקן דעם זייגער פאראויס וועט מען קענען געניסן נאך א שטונדע פון דעם טאג.
ווילעט האט שווער געארבעט צו שתדל'ן פאר דעם געדאנק און נאך צוויי יאר האט די בריטישע הויז פון קאמאנס אדאפטירט דעם געדאנק און מען האט אנגעהויבן ארבעטן דערויף. דער קריטיק איז געווען גרויס, ספעציעל פון די פארמער, אבער מען האט ווייטער געפארשט דעם געדאנק. ווילעט האט אויך נישט דערלעבט קיין זומער זייגער ווען ער איז געשטארבן אין 1915. א יאר דערויף איז דייטשלאנד געווען די ערשטע לאנד אין די וועלט צו רוקן דעם זייגער מיט איין שטונדע פאראויס. בריטען האט נאכגעפאלגט איין יאר דערויף און דער טאג איז באשטימט געווארן אויף דער ערשטן זונטאג אין מאי און די ענדע דעם ערטשן זונטאג אין אקטאבער.
דער קריטיק איז געווען גרויס אין יענע יארן און טראץ וואס די בריטישע פארלאמענט האט דאס געמאכט א געזעץ האבן טייל אפטיילונגן פון דער מלוכה און רעגירונג נישט געוואלט אויספאלגן דעם געזעץ און עס איז געווען א צעמישעניש. ערשט אין 925' איז אלץ אויסגעגליכן געווארן און דאס גאנצע לאנד האט עס אקצעפטירט. דער אנהויב איז באשטימט געווארן אויף דעם דריטן זונטאג אין אפריל אדער א וואך פריער אויב די (איסטער) חגא געפאלט דעם באשטימטן זונטאג.
ווען דער צווייטער וועלט קריג האט אויסגעבראכן און דאס פאראייניגטע קעניגרייך איז געווען אונטער אטאקע האט מען גערוקט דעם זייגער מיט צוויי שטונדן פאראויס כדי צו שפארן וואס מער ענערגיע. דער גערוקטער זייגער איז אויך געבליבן אין די ווינטער אבער נאר מיט איין שטונדע.
עס דארף דא באמערקט ווערן אז בעפאר עס איז געווען מעכאנישע זייגערס האט יעדע שטאט/ראיאן זיך אליינס געמאסטן די צייט לויט די זון און וויבאלד יעדער האט גענוצט אנדערע מעטאדן איז דער צייט געווען אביסל אנדערש אין יעדע שטאט/ראיאן. די קעניגרייכן פלעגן שיסן מיט קאנאנען צו באשטימען דער צייט אין זייערע שטעט. ווען די מעכאנישע זייגערס זענען ארויסגעקומען האט מען אנגעהויבן באשטימען די צייטן איבערן גאנצן לאנד וועלכע איז גערופן געווארן סטאנדארט צייט. בריטען איז געווען די ערטשע לאנד דאס דורכצופירן און אלע אייראפעאישע לענדער האבן נאכגעפאלגט. אין אמעריקע און אין קאנאדע איז סטאנדארט צייט באשטימט געווארן אין יאר 1884 דורך די רעילראוד אנפירער (די איינציגסטע זאך אין יענע צייט וועלכע האט דעגרייכט איבעראל און האט געדארפט אפערירן מיט א סקעדזשועל). וויבאלד די צוויי לענדער זענען אזוי גרויס האט מען געדארפט באשטימען צייט זאנעס און מען האט זיך געראנגעלט איבער דעם יארן ביז מען האט זיך אויסגעגליכן אין די אנפאנג יארן פון דעם 20'סטן יאר-הונדערט.
ווען די ערשטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן האבן דייטשלאנד און עסטרייך גערוקט דעם זייגער פאראויס אין יאר 1916. א רייע אייראפעאישע לענדער, און אויך בריטען, האבן נאכגעפאלגט. אין אמעריקע האט מען דאס ערשט איינגעפירט צוויי יאר שפעטער פאר די קומענדיגע צוויי יאר ווען דער זומער זייגער האט פארנומען זיבן מאנאטן פון דעם יאר. נאך די קריג האט פרעזידענט ווילסאן אפגערופן דעם געדאנק אבער טייל סטעיטס האבן דאס יא געוואלט אנהאלטן און יעדער האט געטאן וואס מען האט געוואלט. מאסעטשוסעטס און ראוד איילענד זענען געווען די איינציגסטע צוויי סטעיטס וועלכע האבן דאס איינגעפירט אין די גאנצע סטעיט. אין אנדערע סטעיטס איז דאס נאר פארביליבן אין די שטעט ווי ניו יארק, פילאדעלפיע, שיקאגאו און נאך.
ביי די צווייטע וועלט קריג האט פרעזידענט רוזוועלט פארלאנגט א זומער זייגער א גאנץ יאר און דאס איז געווען געזעץ פון פעברואר 1942 ביז סעפטעמבער 1945. נאך דעם קריג איז ווייטער נישט געווען קיין געזעץ איבער דעם און יעדער האט ווייטער געטאן וואס מען האט געוואלט. מיט די יארן איז דאס אבער געווארן א גרויסער פראבלעם וויבאלד דאס לאנד איז געווארן מער פארגעשריטן מיט פליגערס, ראידא, טעלעוויזיע, און אנדערע קאמיוניקאציע וועלכע האט געברענגט א שרעקליכע צעמישעניש.
ענדליך אין 966' האט פרעזידענט דזשאנסאן פארלאנגט קאנגרעס צו מאכן א פאראייניגטע צייט איבער'ן גאנצן לאנד. קאנגרעס האט נאך יענעם יאר באשטימט א זומער זייגער אנגעהויבן פון דעם לעצטן זונטאג אין אפריל און געענדיגט דעם לעצטן טאג אין אקטאבער. קאנגרעס האט דאן געגעבן די געלעגנהייט פאר יעדן שטאַט זיך ארויסצוציען פון דעם זומער זייגער דורך א שטאט געזעץ. אין 986' האט מען געמאכט נייע געזעצן איבער צייטן אין צייט זאנעס און מען האט אפיציעל גערוקט דעם אנפאנג פון דעילייט סעווינג צו דעם ערשטן זונטאג אין אפריל.
איין אויסנאם איז געווען דורכאויס די אראבישע אויל עמבארגא אין 973' ווען קאנגרעס האט באשטימט א זומער זייגער פאר גאנצע צוויי יאר כדי צו פארקלענערן דעם פראבלעם.
אריזאנע, האוואי, און אינדיאנא זענען די שטאטן וועלכע האבן נישט אנגענומען דעם זומער זייגער. אין אינדיאנא איז בכל פאראן א שטיקל צעמישעניש וויבאלד טייל קאונטיס זענען אונטער איסטערן סטענדערט טיים, טייל זענען אונטער די צענטראלע טיים זאנע, און א דריטע טייל וועלכע איז אויך אונטער איסטערן טיים נעמט יא אן א זומער זייגער.
אנדערע לענדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינט צו טאג נוצן 70 לענדער דעילייט סעווינג טיים מיט דער אויסנאם פון יאפאן וועלכע איז אויך קוואליפיצירט אבער האט דאס קיינמאל נישט אנגענומען. אין די אייראפעאישע פאראיין לענדער הייבט זיך אן דער אייראפעישער זומער זייגער דעם לעצטן זונטאג אין מערץ און ענדיגט זיך דעם לעצטן זונטאג אין אקטאבער. אין רוסלאנד איז דעילייט סעווינגס טיים צוויי שטונדן פאראויס פון סטענדערט טיים וויבאלד רוסלאנד איז איבער די ווינטער אויך גערוקט א שטונדע פון סטענדערט טיים וויבאלד זי געפינט זיך זייער הויך צו צפון. אין די דרום לענדער (טיילן פון אפריקע, אויסטראליע, און טיילן פון דרום אמעריקע) וואו דער זומער פאנגט זיך אן אין דעצעמבער רוקט מען דעם זייגער פון אקטאבער ביז מערץ.
די טראפישע לענדער וועלכע געפינען זיך נאנט צום עקוואטאר דארפן נישט קיין דעילייט סעווינג וויבאלד די טאג און נאכט איז מער ווייניגער צעטיילט אין האלב אלע סעזאנען פון יאר. די לענדער זענען אלע צפון אפריקאנער לענדער, אלע דרום אזיאנער לענדער, און די העכערע טיילן פון די דרום אמעריקאנער לענדער.
אין מדינת ישראל איז דעילייט סעווינג טיים פלעג נישט געהעריג באשטימט געווארן און יעדע עטליכע יאר טוישט מען דאס אהין און צוריק. די רעליגיעזע און די פרייע האבן קאנפליקטן איבער דעם וויבאלד די אידישע און וועלטליכע קאלענדערס שטימען נישט איינע מיט די אנדערע. א ביישפיל איז יום כיפור ווען די רעליגיעזע ווילן אז עס זאל שוין זיין פארטיג אבער די פרייע ווילן דאס ווי לענגער. זייט 2006 איז אבער אנגענומען דער געזעץ לויט דעם רוקט מען דעם זייגער אויף זומער דעם לעצטן פרייטאג אין מערץ און מען רוקט אים צוריק דעם זונטאג פאר יום כפור.


text:
מדרש הגדול
דער מדרש הגדול איז א גרויסער מדרש, ערהאט געדינט אין תימן און ביי אמאליגע ספרד'ישע אידן אלס זייער הויפט מדרש.
ער איז מסודר אויף די פרשיות פון דער תורה, ער איז געשריבן מיט א פליסיגן גרינגען לשון הקודש, ענדליך ווי די תימנער אידן שרייבן, ער האט כמעט נישט קיין ארמית רוב פון דארט איז אויף לשון הקודש, עס געפינט זיך דארט אסאך זאכן געשריבן אנדערש ווי אנדערע מדרשים, עס ווערט פאררעכנט ווי גאר א אלטער מדרש.
יאהרן לאנג איז עס געווען אין א כתב יד, תימנער און ספרד'ישע אידן האבן דערין געלערנט פון כתב יד, ביז מוסד רב קוק האט עס איבערגעדרוקט מיט זייערע גוטע נוצבארע הגהות, שיינע אותיות. עס אנטהאלט פינף בענדער. יעדער חומש א באנד.


text:
מדרש תהלים
מדרש תהלים איז א מדרש אויף תהלים, עס הייסט ארגינעל מדרש שוחר טוב ווייל עס הייבט זיך אן מיטן פסוק "שוחר טוב יבקש רצון", אבער אסאך רופן עס מדרש תהלים.
עס געפינט דערין גאר אינטרעסאנטע מעשיות, אסאך וואס מען טרעפט אין ערגעץ נישט נאר דארט. א באקאנטער מדרש וואס דארט איז דער מקור איז דאס וואס שטייט אין מזמור אתם אמרתם לעבד נמכר יוסף חייכם אתה תאמרו בכל שנה עבדים היינו לפרעה במצרים. דער פשט איז אז גלות מצרים איז געווען פאר א עונש צוליב מכירת יוסף.
עס האט עטליכע פירושים ווי פון ר' יצחק בן ר' שמשון הכהן א איידעם פונעם מוהר"ל מפראג. פון ר' אהרן משה מפאדעווע גערופען הרא"ם (אגב: אין זיין הקדמה איז ער מפקפק אז דער ערשטער פירוש פון ר' יצחק ב"ר שמעון איז נישט פונעם איידעם פון מהר"ל). חידושי הרמ"ג, און אויך א פירוש פון ר' חיים פלאג"י.
שלמה באבער האט עס אויך געדרוקט מיט פארשידענע נוסחאות פון כתב יד. און ער האט דערויף א גרויסע מבוא מיט יעדער ווער עס ברענגט דער מדרש.
אין יאהר ה'תשס"ט האט עס איבערגדרוקט דער מכון המדרש המבואר מיט א הערליכען אויסטשעל און גוטע הערות ווי זייער סדר מיט אלע סארט מדרשים.


text:
שלומציון המלכה
שלומציון (שלומית אלכסנדרה), איז געווען קעניגן, פון ארץ יהודה, פון די חשמונאים דינאסטיע, פון יאר 76 ביז יאר 67 איידער דער ציווילער ציילונג.
זי איז געבוירן אין יאר 139-, און האט געהייראט יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, וואס איז געשטארבן אן האבן קינדער, און דעריבער האט זי נאכאמאל חתונה געהאט מיט אלכסנדר ינאי, ארוסטובולוס' ברודער, אלס יבום. זי איז געווען די שוועסטער פון שמעון בן שטח. איידער ינאי איז געשטארבן, האט ער באשטימט שלומציון אלס זיין יורש, און זי איז געווארן קעניגן נאך אים.
שלומציון האט געענדערט די מלוכישע אנגאלעגנהייטן, און האט געגעבן די פרושים די רעכט צו פירן דאס קעניגרייך, אינאיינעם מיט איר, נאכדעם וואס איר מאן האט גענויגט צו די צדוקים.
דורכאויס איר רעגירן, איז די חשמונאים קעניגרייך געקומען צו איר הויכפונקט, נאכדעם וואס ינאי האט אין זיינע מלחמות איינגענומען פולע טעריטאריעס, און זי האט אלעס געהיטן ביים זעלבן גרויסקייט. זי האט איינמאל פרובירט שיקן א מיליטער, מלחמה האלטן מיט דמשק, אבער מיט ווייניק סוקסעס.
די גרעסטע געפאר פאר יהודה צו יענע צייט, איז געווען ארמעניע, וואס זייער קעניג האט געווארפן זיין פחד אויף אלע לענדער אין די ראיאן. שלומציון האט איינגעשטימט אים צו געבן צינזן, אנשטאט ער זאל ארויסגיין אין א קריג קעגן יהודה.
יוסף בן מתתיהו שרייבט, אז אין אירע צייטן האט די יידישע מיליטער דערגרייכט איר גרעסטע שטארקייט, און אלע שכנים האבן געציטעט פון די יידן.
נאך איר טויט, האט אויסגעבראכן א בירגער קריג, אין ארץ ישראל, צווישן אירע צוויי זין, יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און יהודה אריסטובולוס דער צווייטער. הורקנוס, האט געירשנט די כהונה גדולה פון זיין טאטע, און געזאלט זיין קעניג.


text:
פיזיאלאגיע
פֿיזיאלאגיע (פון אוראלט גריכיש: φύσις, פֿיזיס, "נאטור"; און -λoYίa, -לאגיאַ, "שטודיע") איז די וויסנשאפט וואס באהאנדלט ווי לעבעדיגע סיסטעמען ארבעטן. דאס איז כולל ווי ארגאניזמען, ארגאן סיסטעמען, ארגאנען, צעלן און ביאמאלעקולן פירן אויס די כעמישע און פיזישע פונקציעס וואס עקזיסטירן אין א לעבעדיקער סיסטעם.
פיזיאלאגיע ווערט צוטיילט אין פלאנצן פיזיאלאגיע און פיזיאלאגיע פון בעלי חיים.
פון דער שטודיע פון פיזיאלאגיע זענען ארויסגעקומען די דיסציפלינען פון ביאכעמיע, ביאפיזיק, ביאמעכאניק און פארמאקאלאגיע.
ֿ


text:
אנאטאמיע
אנאטאמיע (שטאמט פון א גריכיש ווארט וואס מיינט אויפגעשניטן) איז אן אפטייל פון ביאלאגיע וואס פארנעמט זיך צו שטודירן וויאזוי די קערפער און ארגאניזאציע פון א לעבעדיגן ארגאניזם טוט פונקציאנירן. עס קען ווערן אפגעטיילט אין קלענערע שטודיעס ווי אנאטאמיע פון בעלי חיים (זאָאטאמיע), אדער געוויקסן איז פלאנצן אנאטאמיע. די וואס שטודירן אנאטאמיע זענען אינטערעסירט וואו יעדע ביין און מוסקל געהערט.
די היסטאריע פון אנאטאמיע גייט צוריק צו 1600 פאר דער ציווילער ציילונג ווען די עגיפטן האבן אנגעהויבן שטודירן מענטשלעכע אנאטאמיע. זיי זענען דערגאנגען וויאזוי פארשידענע ארגאנען פונקציאנירן ווי למשל דער לעבער, דער מילץ, די נירן און דאס הארץ. זיי האבן אויך אנטפלעקט די סטרוקטור און פונקציאנען פון דער לימפֿאטישער סיסטעם.
אנאטאמיסטן ארבעטן אין אוניווערסיטעטן, מעדיצינישע שולעס און לערנען שפיטעלער. זיי לערנען אויס אנאטאמיע און פארשן די סיסטעמען אין דעם מענטשלכן קערפער.


text:
מיטל מזרח
דער מיטל מזרח (ײװא אויסלײג: מיטל מיזרח) איז דער ראיאן צוישן די מערב לענדער פון אייראפע און די לענדער פון ווייטן מזרח אין אזיע. דער ראיאן נעמט אריין רוב אראבישע לענדער מיט מדינת ישראל, אבער דער טערמין איז נישט קיין הארטע און נעמט אפטמאל אריין אנדערע לענדער אויך.
אין אלגעמיינע שפראך ווערט אריינגערעכנט די מדינות: באחריין, מצרים, איראן, איראק, מדינת ישראל, ירדן, קואווייט, לבנון, אמאן, קאטאר, סאודי אראביע, סוריע, פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, תימן.
צומאל ווערן אויך אריינגערעכנט אפגאניסטאן, ציפרוס, און טערקיי. אין פריערדיגע יארן איז געווען טרעפליך אויך אריינצורעכענען ליביע, טוניסיע, און מאראקא. היינט ווערן די לענדער מערסטנס נכלל אין צפון אפריקע.


text:
געבורטס טאג
געבורטס טאג איז ווען מען עלטערט זיך מיט נאך א יאר, עס איז אן אומגליק אז עס איז נאך א יאר אריבער געפלויגן און איך דערנענטער זיך צום טויט. אבער פון די אנדערע זייט טראכט מען אריין באמערקט מען אז פון צווישען ביליאנען טויטע מענטשען עס איז אומגלויבליך אז מען איז פון די פאר געציילטע אויסדערוועלטע וואס האבן זוכה געווען צו לעבן, דאס איז א פרייליכע פאקט וואס לאזט זיך שווער גלייבן אבער טאמער איר ליינט די שורות איז א סימן אז איר זענט דער גליקליכער צו דערלעבן.
יום הולדת איז די געבורט'ס טאג פון א מענטש.
טייל פירען זיך צו פראווען א סעודה אין א געבורט'ס טאג ווייל עס איז א יום שמחה.


text:
שלאנג
א שלאנג (ברבים: "שלאנגען" אדער "שלענג") איז א קריכיקע חיה וואס געהערט צו פופצען פאמיליעס; זיי האבן נישט קיין פיס, קול, אויערן און אויגן-לעדלעך. זיי האבן א לאנגן שלאנקן קערפער.[2]
ס'עקזיסטירן אומגעפער 2,900 שלאנג זגאלן, און כמעט אלע לעבן אין די טראפישע לענדער. זייער ווייניק שלאנג זגאלן לעבן אחוץ דעם צפונדיקן טראפיק אדער דעם דרומדיקן טראפיק, און נאר איין זגאל דער וויפער, (Vipera berus) לעבט אריבער דעם ארקטישן קרייז. זייער הויט אזי באדעקט מיט שופן.[2] זיי זען גוט, און קען שמעקן די לופט מיט זייערע צונגען. כאטש זיי האבן נישט קיין קול, זיי קענען אבער זידן. רוב לעבן אויף דער ערט, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: על גחונך תלך, אנדערע לעבן אין וואסער, און אנדערע לעבן אונטער דער ערד. קיין פיס האבן זיי נישט. אזוי ווי אלע רעפטיליעס, דארפן שלענג די היץ פון דער זון צו האלטן זיך ווארעם; צוליב דעם זענען רוב שלענג אין די ווארעמע טראפישע ראיאנען פון דער וועלט.[3]
גיפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שלענג האבן פיל קאלירן אויף זייערע שופן. די וואס האבן טעמפ קאלירטן הויט ניצן דאס צו קאמופלירן. די וואס האבן העל-קאלירטן הויט זענען געוויינלעך גיפטיק. זיי ניצן זייערע העלע קאלירן צו ווארענען בעלי חיים וואס ווילן זיי באפאלן צו האלטן זיך ווייט. טייל נישט-גיפטיקע שלענג האבן די זעלבע פורעמען און העלע קאלירן ווי גיפטיקע שלענג כדי אויסנערן די וואס ווילן זיי באפאלן.[4]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מוסטער:ITIS
- ↑ 2.0 2.1 snake (reptile) -- Britannica Online Encyclopedia. britannica.com. דערגרייכט דעם 4טן מיי 2010.
- ↑ Snake Facts. antiguanracer.org. דערגרייכט דעם 4טן מיי 2010.
- ↑ Facts about Snakes. buzzle.com. דערגרייכט דעם 4טן מיי 2010.


text:
יפו גאס (ירושלים)
די יפו גאס (העברעיִש: רחוב יפו) איז א הויפט גאס, פון די עלטסטע און לענגסטע גאסן אין מערב ירושלים, וואס פארט פון דעם טויער פון אלטשטאט יפו טויער ביזן אריינגאנג צו דער שטאט אין רוממה.
די ירושלימע שטאטראט, די האנדלסצענטער בן יהודה גאס און קעניג דזשארדזש, דער אלטער באוואוסטער מארק אדער שוק מחנה יהודה, די צענטראלע אויטאבאס סטאנציע און די נייע שנעלע באן קיין תל אביב, וואס איר סטאנציע וועט זיין אין דער יפו גאס, פארשידענע רעגירונגס געביידעס, בענק, פאסט, ווי אויך האטעלן, נאכט לאקאלן, שענק אא"וו.


text:
נארוועגיש
נארוועגיש (Norsk נארסק) איז א סקאנדינאווישע (נארד גערמאנישע) שפראך, פון די אינדא-אייראפעישע שפראכן, וואס ווערט גערעדט צווישן 4.6 מיליאן מענטשן, כמעט אלע אין נארוועגיע, וואו זי איז די אפיציעלע שפראך.
נארוועגיש איז גאנץ ענלעך צו שוועדיש און דעניש סיי אין אויסרעד, סיי אין גראמאטיק און סיי אין וואקאבולאר. די אנדערע סקאנדינאווישע שפראכן זענען איסלענדיש און פֿאַראיש.
נארוועגישע גראמאטיק, גלייך מיט שוועדיש און דעניש, איז זייער פשוט, מיט וועניג בייגונגען פון ווערבן, נאך ווינציגער ווי ענגליש. מען שרייבט נארוועגיש מיט גלחישער שריפט, צוזאמען מיט נאך א פאר ספעציעלע אותיות אזוי ווי דעניש. צווישן דעם 16טן יארהונדערט און דעם 19טן יארהונדערט איז די אפיציעלע געשריבענע שפראך אין נארוועגיע געווען דעניש.


text:
קאנקארד, ניו העמפשער
קאנקארד איז די הויפטשטאט פונעם שטאט ניו העמפשער אין די פאראייניגטע שטאטן. ביים 2010 צענזוס איז זיין באפעלקערונג געווען 42,695. דער מערימאק טייך פלוסט אדורך דער שטאט.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1734 מיטן נאמען ראַמפֿארד. אין 1765 איז דער נאמען פון דער שטאט געביטן צו קאנקארד. אין 1808 איז קאנקארד געווארן די הויפטשטאט.
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנקארד ווערט געפירט דורך א בירגערמייסטער מיט א שטאטראט. דער בירגערמייסטער ווערט געוויילט אויף צוויי יאר. דער שטאטראט האט 14 מיטגלידער. מוסטער:אמעריקע-געא-שטומף


text:
אימאנועל קאנט
אימאַנועל קאַנט (22סטן אפריל 1724 - 12טן פעברואר 1804) איז געווען אן 18טן יארהונדערטדיקער דייטשער פילאסאף פון דער פרייסישער שטאט קעניגסבערג. ער איז געווארן א פראפעסאר פון פילאסאפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון קעניגסבערג.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנט איז געבוירן אין קעניגסבערג (היינט קאלינינגראד, רוסלאנד) דעם 22סטן אפריל 1724 צו זיין פאטער יאהאן געארג קאנט און זיין מוטער רעגינא דאראטעא רויטער. פון 1740 ביז 1746 האט ער שטודירט די פילאסאפיע פון גאטפריד לייבניץ, וואס איז געבויט אויף ראציאנאליזם אין אלבערטוס אוניווערסיטעט. שפעטער, איז קאנט געווארן באקאנט פאר זיין מאגנום אפוס, "קריטיק אויף ריינע סברא", ווי ער קריטיקירט די וואס פארלאזן זיך אויף ריינע ראציאנאליזם, און אדוואקאטירט פאר א ראציאנאליזם וועלכער לאהנט זיך אן אויף די חושים.


text:
וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט
וואלפגאנג אמאדעאוס מאצארט (דייטשיש: Wolfgang Amadeus Mozart; 27סטן יאנואר 1756 - 5טן דעצעמבער 1791) איז פאררעכנט פון די גרעסטע לייבן אין קלאסישע מוזיק.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאצארט איז געבוירן אין זאלצבורג (היינט אין עסטרייך) אינעם יאר 1756.
נאך אלץ קינד האט זיך דער ווואונדערקינד ארויסגעשטעלט צו זיין א גאון און נגינה, וועלכער האט געמאכט פרייליך אלעמען מיט זיין וואונדערבארע קאמפאזיציעס וואס איז געווען א חידוש אין זיינערצייט.
אממערסן באקאנט איז זיין הערליכער איין קליינע נאכטמוזיק, וועמענס מעלאדיע ווערט געשפילט פאר גאר פיצלעך קינדער, ווייל עס איז אנגענומען ביי געוויסע פארשער אז זיינע קלאסישע מוזיק העלפט פאר'ן מוח, זיך גוט צו אנטוויקלען. [1].
מאצארט האט נאך אלץ יונג קינד זיך געטראפן מיט דעם בארימטן קאמפאזיטאר יאזעף היידן, און דער אלטער היידן האט געגעבן לעקציעס פאר דעם קליינעם מאצארט, וואס האט אים באגלייט זיין גאנצן לעבן.
מאצארט האט געשאפן אריבער 600 קלאסישע קאמפאזיציעס. גאנצע 40 סימפאניעס און הונדערטער סאנעטעס, און קאנסערטאס פאר דעם פידעל און פיאנאו, וועלכע זענען אלע ברייט בארימט ביזן היינטיגן טאג.
מאצארט איז געשטארבן אין 1791אין ווין.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
װיקיפּעדיע:נאמען פון ארטיקל
ווען איר באשאפט אן ארטיקל, קלויבט אייך קודם אויס א פאסיגן נאמען.
פונקט ווי דער תוכן, מוז דער נאמען אויך זיין צוגעפאסט צום ליינערס באקוועמליכקייטן, ד.ה. ביטע געבן א נאמען וואס רוב אידישע רעדער באניצן זיך. וואס אין אייערע אויגן קען זיין עפעס ריכטיג מיינט נישט אז די קהילה האלט ווי אייך.
פארשטייט זיך אז ווערטער וואס ווערן סיי ווי נישט גענוצט אין טעגליכן באנוץ פון שפראך קען מען יא געבן א נאמען וואס איז פרעמד אבער דאס מערסטע אויסגעהאלטן.
כללו של דבר דארף מען נוצן בלויז דעם סארט נאמען וואס טוט אפטייטשן די מערסטע דעם תוכן פון די טעמע. ד.ה. א ווארט וואס דער זוכער וועט אריינקלאפן אינעם זוכקעסטל אויפצוזוכן די דאזיגע טעמע.
- א קעפל קומט אן נקודות. ווייל רוב אידיש רעדער וואס וועלן דאס זוכן האבן נישט קיין קלאוויאטורס מיט נקודות. נאר די נקודות קענט איר מאכן אינעם תוכן און די נקודות קעפל זאל זיין א ווייטערפירונג צום הויפט ארטיקל.
- דער ארטיקל זאל האבן א שם דבר קעפל ווי איידער א שם פועל אדער סיי וואסערע אנדערע צו-גאב טערמינען ווי שייכות אדער מין.
- אויך זאל דאס בעסער זיין לשון הווה ווי איידער די לשון עבר אדער עתיד.
- נישט האלבעטע ווערטער אדער ראשי תיבות נאר אנרופן די זאך ביי איר פולן נאמען. אויך נישט שרייבן נאר בלויז איין נאמען נאר די גאנצער נאמען. אחוץ ביי די סדר איז אזוי ווי סי.ען.ען. א.א.וו.
- ארטיקל נעמען קומען אין איינצאל און נישט אין מערצאל, אחוץ אויב אזוי רופט מען עס ווי למשל ברילן נישט בריל.
- קאטעגאריע נעמען זענען נארמאל אויף מערצאל.
- אויב מען שרייבט אן ארטיקל איבער א טעמע וואס האט קעגנאיבערע טעמעס, ווי צ.ב.ש. אז מען וויל שרייבן אן ארטיקל איבער "מסכת פיאה" זאל מען רופן דאס קעפל "מסכת פיאה" און נישט בלויז "פיאה", וויבאלד אויך די אנדערע מסכתות (צוליב וואס) האט באקומען א פארנאמען פון "מסכת", אזוי וועלן אלע קעפלאך פון דער זעלבער טעמע זיין אייניק. און פארשטייט זיך אז מען קען מאכן פאר דעם קעפל "פיאה" א רידיירעקט צו "מסכת פיאה".
- פארלענגערן פון א נאמען: אויב איז דא אן ארטיקל וואס האט צוויי מיינונגען, ווי למשל א באגריף נאך א מענטש. זאל מען מאכן אזוי סאטמארער רבי (אלבאם), און אויף דעם נאמען וואס רוב מענשטן רופן דעם ארטיקל זאל מען לאזן אן די צוגאב אויפקלערונג. אויב צוויי מינע באגריפן נוצט מען אייניג און דאס זעלבע ביידע נעמען זאל מען מאכן א באדייטן הויפט ארטיקל און פון דארטן פירן צו ביידע ארטיקלען מיט צוגאב נעמען וואס קלערן אויף וואס דאס איז.
- אויך איז וויכטיק, נישט צו טוישן דעם אריגינעלן נאמען פון דער זאך (אדער דעם מענטש) וויאזוי מען רופט זי. ווי למשל, אפילו אין יידיש זאגט מען אריעל שאראן, איז ווען מען שרייבט האלט מען זיך צו דעם ארגינעלן נאמען אריאל שרון. (דאס גייט אן בעיקר ביי נעמען אין מאדערן העברעאיש און לשון קודש.) א ווארט וואס קיינער נוצט דאס נישט אין אידיש וועלן מיר נישט דאס שרייבן אויף א נייעם אויסגעארבייטן ווארט פאר דער אידיש שפראך.
- נישט צו שרייבן לאטיינישע אותיות אין קעפל ווען ס'איז מעגלעך צו שרייבן אויף א"ב.
טוישן אן אנדערן'ס קעפל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא א געצייג וואס הייסט באוועגן. איז בעסער אז מען זאל זיך נישט באנוצען דערמיט פארן זיך דורכרעדן אינעם רעדן בלאט פארוואס מען וויל דאס באוועגן, ווייל כדי צו קענען דאס באוועגן דארף דא קודם זיך פארמירן א געהעריגע קאנסענסוס אז אנדערע זענען אויך מסכים, כדי נישט צו קומען צו איבעריגע מחלוקת.
ווי אלע מיינונגס פארשידנהייטן אינעם וויקי פראיעקט - אויב קען מען נישט קומען צו קיין קאנסענסוס מאכט מען וואלן.


text:
חזיר
חזיר איז א בהמה וואס ווערט געניצט אויף עסן אין כינע, דער מיטל מזרח און אייראפע.
א חזיר געבירט אויף איין מאל צווישן 6 - 12 קינדער.
חזירים טראגן מחלות און פאראזיטן וואס קענען שעדיגן מענטשן.
לויט דער תורה און לויט די איסלאם איז פארבאטן דאס צו עסן.
אויך מען נוצט דעם ווארט חזיר אויך צו אנטיטלען א שמוציקער מענטש.
אין מדינת ישראל איז פארבאטן צו אויפציען און האדעווען חזירים אין די יידישע געגנטן אויסער לצורך פארשונגען וואס איז ערלויבט. אבער פארקויפן חזיר גיט די מדינה באשטעטיקייט פאר די לאקאלע אויטאריטעטן צו אנטשיידן. וויבאלד דער חזיר איז פאררעכנט אלס א שמוציגע טריפה'נע חיה רופט מען דאס אין ישראל בשר לבן - ווייס פלייש.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער חזיר ווערט דערמאנט אין דער תורה אלץ א טמא'נע חיה, עס האט געשפאלטענע קלעים, אבער עס איז נישט מעלה גרה. די גמרא מסכת חולין ד' נ"ט זאגט אז דאס איז די איינציגסטע חיה וואס איז אזוי. א איד טאר נישט אויפציען ביי זיך א חזיר חושן משפט סי' ת"ט. מען מעג הנאה האבן פון א חזיר מסכת פסחים דכ"ג ע"א. אבער מען טאר נישט מאכן האנדל דערמיט שולחן ערוך, יורה דעה סי' קי"ז. עס געפינט זיך א מדרש וואס זאגט אז ווען משיח וועט קומען וועט דער חזיר ווערן טהור.
עס שטייט אין ספרי סגולה, אז אויף א צוברעכאנעם ביין, איז א סגולה צו שמירן חזיר-פעטנס פלייש - געוויסע פרומע זענען אויפגעשרינגען, ווייל זיי האלטן אז מ'טאר נישט אנרירן קיין חזיר פלייש.


text:
אל על
אל על איז די פאן געזעלשאפט און די גרעסטע לופטליניע אין ישראל. ער איז הויפטקווארטירט אין בן גוריון פליפעלד.
אל על אקטיוויזירט לופטרייזעס אין אייראפע, אזיע, אפריקע און צפון אמעריקע. אין 2005 האט אל על טראנספארטירט מער ווי 3.5 מיליאן פאסאזשירן.
במשך 50 יאר איז אל על געווען די אפיציעלע לופטליניע פון ישראל און האט געהערט צו דער רעגירונג.
די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 1948, און די ערשטע פלי איז געווען פון גענף קיין תל אביב.
אין 2003 האט מען פריוואטיזירט די פירמע און אנגעהויבן האנדלען אירע אקציעס אין דער תל אביב בערזע.
על אל האט 34 עראפלאנען און פארט אין 40 צילן.
אין 2012 האבן 2 מיליאן פאסאזשירן געפארן מיט אל על.
קנאות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאטמאר און אנדערע קנאים האלט נישט פון פארן דערמיט צוליב דאס וואס מען טוט דערמיט שטיצן די ציונות אידיאל, כאטשיג עס איז שוין היינט פריוואטיזירט און געהער שוין נישט פאר דער רעגירונג קאסע איז זי אבער נאכאלטס באטראכט ווי א סימבאל פאר די אידישע לאנד.[פֿעלט אַ מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
געשפרייט
דאס געשפרייט (אדער רוים) איז דער גרעניצלאזער דריי-דימענסיאלער פלאץ וואָס אין דעם שפילן זיך אפ אלע אביעקטן און געשעענישען, און האָבן רעלאטיווער פאזיציע און ריכטונג.
דאס פיזישע געשפרייט איז אָפט אויפגענומען אין דריי שורה'דיגע דימענסיעס, הגם היינטצייטיקע פיזיקער רעכענען עס געווענליך מיט צייט, צו זיין א טייל פון דער גרעניצלאזער פיר-דימענסיאלע נאכאנאדקייט באַוואוסט ווי געשפרייט-צייט.
אין מאַטאַמאַטיק טוט מען באטראכטן געשפרייטן מיט פארשידענע צאלן פון דימענסיעס און מיט פאַרשידענע אויסגעלייגטע סטרוקטורן.
דער באַגריף פון געשפרייט איז אנגענומען צו זיין א פונדאַמענטאַלער וויכטיקער טייל צו פארשטיין דעם פיזישן אוניווערס, כאָטשיג מיינונגס פארשידענהייטן טוען אנהאלטן צווישן פילאסאפן, צי דאס איז א זאך פאר זיך, אַ פארבינדונג צווישן זאכן, אָדער טייל פון אַ באגריף סטרוקטור.
פילע פון די פילאסאפישע פֿראגן האבן זיך ערוועקט אין דעם 17טן יאָרהונדערט, ביי די אנהייב אַנטוויקלונג פון קלאסישע מעכאַניק.


text:
Windows Vista
Windows Vista (װינדאָס װיסטאַ) איז דער נאמען פון דער אפערירן סיסטעם וואס מייקראסאפט-Windows האט באפרייט אנהייב 2007. די אפערירן סיסטעם באדינט פערזענלעכע קאמפיוטערס (פארן הויז און פארן געשעפט), שויס קאמפיוטערס, און ווי א מעדיע צענטער. פאר זיין אנמעלדונג (ט"ו תמוז ה'תשס"ה ; דעם 22סטן יולי 2005), איז Vista געווען באקאנט מיטן קאדנאמען Longhorn.
י"ז חשוון ה'תשס"ז ; דעם 8טן נאוועמבער 2006 איז דער אנטוויקלונג פון Windows Vista געווען גענצליך, און אין א באפרײַוּנג געשטעל; מײַקראָסאָפֿט האט דערקלערט אז די געפלאנטע דאטע צו אים פראדוקטירן פאר דער וועלט איז י"א שבט ה'תשס"ז; דעם 30סטן יאנואר 2007.
די דאזיקע באפרייונג איז געקומען 5 יאר נאכן Windows XP באפרייונג. דאס איז די לענגסטע צייט-ציהונג צווישן אפערירן סיסטעמען וואס מייקראסאפט האט פראדוצירט ביז דאן.
Windows Vista קומט מיט עטלעכע נייע פראדוקטן, פון זיי די Windows Mail, Windows Sidebar און נאך.
Windows Vista אַרױסגאַבעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאלגנדיק איז א ליסטע פון די Windows Vista פעקלעך:
- Windows Vista Starter - זייער א בעגרענעצטע און ביליגע ווערסיע פאר פרימיטיווישע און ארימע לענדער וועלכע דער ווינדאס איז נאר וואס אריין אין מארק.
- פון אירע באגרענעצטע פונקציעס: 1) ער שטיצט נאר א 32-BIT פראצעסער. 2)מען קען נוצן נאר 3 קאמפיוטער פראגראמען אין איין וויילע. 3) עס שטיצט נישט א לאקאלער נעצווערק (נאר א אינטערנעט-נעצווערק). 4) דאס קומט אָן דער AERO אינטערפעס.
- Windows Vista Home Basic - א גרונדענע ווערסיע פון ווינדאס פארן הויז וואס קומט נישט מיט נעצווערק קאנפיגוראציעס און די AERO אינטערפעס.
- Windows Vista Home Premium - די ווערסיע איז אויך פאר הויזלעכע באניצערס, אבער דאס דינט אויך ווי א מעדיע צענטרום אויף צו ארגאניזירן מולטימעדיע, ווידעא-באארבעטן און נאך.
- Windows Vista Business - די ווערסיע איז ענדלעך צום Windows XP Professional וואס דינט פאר ביזנעס אין ביורא אדער אין הויז. אין די ווערסיע פעלט געוויסע מעדיע פונקציעס וואס דער Home Premium האט.
- Windows Vista Enterprise - די ווערסיע איז געמאכט פאר גרויסע ביזנעס געשעפטן וואס האט אין זיך פארגעשריטענע פונקציעס. (קומט מיט א Bitlocker).
- Windows Vista Ultimate - די ווערסיע האט אין זיך אלע פריעריגע פונקציעס.
אײגנקײַטן אין Windows Vista[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
װינדאָס װיסטא קומט מיט פֿאַרשײדענע נײַע פֿונקציעס, פֿון זײ:
- Windows Sidebar
- ReadyBoost
- Windows Mail
- Windows Calendar
- Windows Firewall with Advanced Security
- Windows Media Center


text:
ישעיהו לעבאוויטש
פראפעסאר ישעיהו לעבאוויטש (1903, ריגע - 1994) אדער אין זיין ארץ ישראל'דיגן ארגינעלען נאמען ישעיהו ליבוביץ איז געווען א פרומער[פֿעלט אַ מקור] יידישער פראפעסאר וואס האט געהאט אן אייגענארטיגער גאנג אין אידישקייט ער האט געהאלטן אז תורה און מצוות האבן נישט קיין טעם, מיר טוען דאס בלויז ווי א קנעכט ווייל אונזער באשעפער באפעלט אונז. און עס איז נישט מעגליך צו פארשטיין די ווילן פון גאט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ישעיהו לעבאוויטש, מאמריו, כתביו, שיחותיו, ושיטתו אויפן אינטערנעט
- א שארפן בריוו פון לעבאוויטש קעגן ליובאוויטש חבדסקער רבי שרייבט אז די תורה איז א אינפארמאציע ספר, אבער לויט לייבאוויטש איז דאס לימוד התורה א באפעל וואס מיר מוזן דאס לערנען נישט צו געוואר ווערן אינפארמאציע נאר דערמיט בלויז צו דינען אונזער פליכט דערמיט, און עס האט גארנישט מיט אינפארמאציע.
- ישעיהו לייבאוויטש, בארימטער געלערנטער, געשטארבן אין ישראל


text:
װיקיפּעדיע:וויקיפעדיע אין די מעדיע
- ענגלישער וויקיפעדיע קהילה צווינגט ארויס וועטעראן עדיטער און פלייסיגער סיסאפ צו רעטייערן, נאכדעם וואס זיין היסטאריע ווייזט אז ער האט זיך באנוצעט מיט פאלטשע רימערייען אז ער האט א פי.עיטש.די צו געווינען קאנסענסוס אין א עדיט מלחמה. (ניו יארק טיימס)
- שרייבער פון סלעיט מאגאזין באוויינט אין א לענגערען ארטיקל אין וואשינגטאן פאוסט,די אויסמעקונג פון איר ביאגראפיע אלס נישט גענוג באקאנט צו פארבלייבן אין ענגלישער וויקיפעדיע, לויטן וויקיפעדיע:מפורסם פאליסי פועלט דערנאך אויס אפצושרייען די גזירה און פארבלייבט יא אלס באקאנטער פערזאהן וואס פארדינט אוטאוביאגראפיע אין אן אנציקלאפעדיע ווי וויקיפעדיע. (ען.אר.זשי.)
- סיטיזאנדיאום דער פרייער אנציקלאפעדיע קאנקורענץ צו וויקיפעדיע, דערפענט פארן פובליק, מיט 2 תנאים וואס גייט זיין אנדערשט ווי וויקיפעדיע; עס ווערט נישט דערלאזט קיין אנאניאמע עדיטס. און עס וועט נישט הערשן אייניגקייט נאר עס ווערט געגעבן גרעסערע פירערשאפט ראלעס פאר עקספערטס און פרפעשאנאלס וואס וועלן געוועלטיגן אויפן פשוטן המון. (יו. עס. עי. טודעי)
- לערי סאנגער, גרינדער פון סטיזענטום, ציעט צוריק פון זיין אייגן פאליסי וואס ער האט זעלבסט געמאכט פארן וויקיפעדיע ווען ער האט דערין געארבייט אלס אנפירער, פון איגנארירן און עס איז נישטא קיין געזעצען. ער טענהט אז די אנארכיע וואס הערשט אין טרייבט וויקיפעדיע, פארטרייבט די סארט גוטע טאלאנטען פון וויקיפעדיע און זיין קאנקורענס וועט דאס איינצוימען און יא ציען די פראפעסיאנאלען און טאלאנטען. (די מארקער)
- כינע: איבער פינעף און פערציג טויזענט איינגעשריבענע באנוצער, פייפען זיך אריין אינעם אפשפארונג פון וויקיפעדיע דורך די רעגירונג וואס געפעלט נישט פרייהייט פון ווארט, - דורך טעכנישע טריקס באארבייטן זיי ווייטער דעם וויקפעדיע מיט מסירת נפש. (ווערד צום ליינען און זיך אפלערנען)
- וויקיפעדיע סטרוקטאר איז אזוי אויסגעשטעלט אז יעדער איינער קען דורכפאלן מיט וואנדאליזם, אט ליינט ווי דער סאמער גרעסטער וויקעפיד, זשימי וועילס, דער פרעזידענט און גרינדער פון וויקיפעדיע ווערט געכאפט נישט איינמאל און נישט צוויי מאל, מיט וואנדאליזם. (ווייערד מאגאזין)
- נייע סאפטוועיר ערצייגט, וואס ערמעגליכט ארויפלייגן און ליינען וויקיפעדיע אויף אייער אייפאד! (דאונלאוד ענציקלאפאפדיע)
- פייערפאקס הויפט ערלקערט: פארוואס וויקיפעדיע, איז דער נעקסטער גרעסטער זאך אויף די וועלט? (זי.די.נעט)
- פאליטיקער און זייערע אנהענגער הרגענען זיך מיטן פארעכטן און וואנדלאזירן זייערע ארטיקלן אין וויקיפעדיע.
- פרעזידענט און גרינדער פון וויקיפעדיע, זשימי וועילס, פארשפרעכט, נישט נאכטאן גוגל לגבי כינע'ס פארלאנג. "וויקיפעדיע וועט זיך קיינמאל נישט אינטערגעבן צו צענזור"! (סי.נעט)
- אינטערנעט: א נייעם מין אפענעם וועג פון ביזנעס ווערט פראקטיצירט, קאמפאניס געבן אוועק זייערע סודות און ערפינדוגען בחינם, וויאזוי מאכן זיי געלט? דער פרעסטיזשפולער מאגאזין "די עקאנעמיסט" באהאנדעלט דעם טרענד: "אָפּען סאָרס", אינספארירט פון "וויקיפעדיע" פּאַפּולעריטעט. אויך: וויאזוי דער הויפט שותף פון זשימי וועילס און גרינדער פון וויקיפעדיע איז געווארן איר גרעסטער קריטיקירער און שונא נומער 1 צוליב אונזער אנטי-צענזור פאליסי! (עקאנימיסט)
- נייער ערצייגונג: ליינט און ענדערט וויקיפעדיע אויף אייער סעלפאון. (מאביילמעג)
- בריטאניקע קעמפט צוריק, פרעסטיזשפולע סייענס מאגאזין "נאטור" וואס האט באריכטעט אז וויקיפעדיע איז פונקט אזוי באגלייבט ווי זייער אנציקלאפידיע. (טיימס אנליין)
- אקטיוויסטן נעמען זיך צו 'וויקיפעדיע' דורכצופירן זייערע אגענדעס. ([http://people.monstersandcritics.com/article_1149947.php/Bono_targets_Wikipedia_entries
- ביזנעסער מאכן געלט דורך וויקיפעדיע. (וועב פרא נייעס)
- וויקיפעדיע פרעזידענט זשימי וועילס ערקלערט: רוב באניצער זענען מער ליבעראל פון אלגעמיינעם אמעריקאנער איינוואונער; נייטראלקייט איז א לאנגער וועג אבער עס גרייכט יא צו א ענד-ציל. (פי.בי.עס.)
- וויקיפעדיע ווערט הויפט געצייג אין די פאליטיק פון די קומענדע וואלן אין אמעריקע; זשימי וועילס ווארענט: יעדער איינער קען פרייערהייט באארבייטען, אבער אויב עס איז נישט נייטראל וועט מען יענעם אויפדעקן און באשמוצען. (טיימס)
- גרינדער פון וויקיפעדיע, זשימי וועילס, אויסגעקליבן פון טיים מאגזין אלס איינע פון די גרעסטע 15 סייענטיסטן און דענקער וואס פארעמען אויס די היינטיגע וועלט. (טיים מאגאזין)
- גוגל איז נומער 1 און וויקיפעדיע איז נומער 2 פון די וועלט'ס בעסטע וועב סייטס אויפן אינטערנעט. (בייט לעוועל ריסוירטש)
- וויקיפידיע וועב סייט אייגעשלאפן פאר 2 און האלב שעה משך פון פרייטאג צוליב געפעכט פון אינטערנעט סערוויס פראוויידער מיט סערווער האוסטינג קאמפאני איבער איי.פי. אדרעסן. [3]
- מאכט געלט פון שרייבן אויף וויקיפעדיע: ביזנעס געפענט צו פלעיסן און באשרייבן אייער ביזנעס אויף וויקיפעדיע. [4]
- וואנדאליזם אויף וויקיפעדיע פון טעלעוויזשען בדחן: סטעפען קאלבארט אפגעשטעלט. [5]
- כינע: קאמוניסטישער רעגירונג בלאקריט אינטערנעט צוטריט צו וויקיפעדיע. [6]
- חרדישער אינטערנעט געזעלשאפט, זשעי.נעט בלאקירט וויקיפעדיע. לויט איר אנפירער ר' זעליג ראזענטאל איז אזעלכע אינפארמאציע אויף וויקיפעדיע פארנאגראפיע. [http://hydepark.hevre.co.il/topic.asp?topic_id=2017542
(אנטווארט פון זשעי.נעט, דאס איז געווען א טעכנישער טעות פון א פראגרעם.)
- שלום בערגער אין לענגערן אפהאנדעלונג פארן פארווארד, וואס איז דער צווישענשייד, מעלות און חסרונות, צווישען די 3 הויפט וויקיפעדיעס וואס אידן קענען ליינען און שרייבן;
- דער ענגלישער וויקיפעדיע האט ווינציג אינפארמאציע איבער יידיש אבער צופיל אומוויכטיגע אינפארמאציע פון די וועלט וואס קיין איין איד וועט קיינמאל נישט דארפן וויסן;
- דער היברו וויקיפעדיע האט צופיל אינפארמאציע איבער איזראעלי קאלטור און צו ווינציג איבער די רוב אידישע אינטערעסע פונעם גלות אידס לעבן און לעבנסשטייגער. ווי למשל איר וועט נישט טרעפן קיין רעצעפט דארטן אויף קוגל וואס איז א אידישער יסוד ביי די גלות אידן.
- דער אידישער וויקיפעדיע האט צופיל חסידישע אינפארמאציע, ווי למשל דאס מערסטע בארבייטער ארטיקל איז ר' אהרן טייטלבוים, אבער צו ווינציג וועלטליכע קאלטור וויסענשאפט. ווי למשל די ארטיקל האומאוסעקסואל איז פון אלעם ערשט, לויט זיי, נישט קיין אידישער קאנצעפט.
- ער ענדיגט צו דעם באלערנדען ארטיקל מיט א רוף פון הלל: גייט און עדיט, ווייל וויקיפעדיע איז אייערס, פריי פאר יעדן צו פארעכטן און פארבעסערן. [7]


text:
באלטימאר, מערילענד
באלטימאר איז די גרעסטע זעלבסטשטענדיגע שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, און די גרעסטע שטאט אינעם שטאַט מארילאנד. די שטאט איז די 21סטע גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן, מיט א באפעלקערונג (געשאצט) פון 637,418 אין יאר 2009.[1]
די שטאט איז דער גרעסטער הויפט פארט וואס דינט די מיטל מערב מארקן פון אמעריקע, גרעסער פון אלע פארטן פון מזרח ים ברעג פון אמעריקע.
לענגאויס די 1800 יארן האט איר פארט געדינט אלס דער צווייטער גרעסטער איינטריט פונקט פאר אימיגראנטן קיין אמעריקע.
אמאל איז דאס געווען א הויפט פאבריקאציע שטאט, אבער היינט איז דאס מער באקאנט אלס איר פלאצירונג פון די בעסטע שפיטאל אין אמעריקע זשאן האפקינס און די אוניוועריסטעט פון זשאן האפקינס אוניוועריסטעט.
דער נאמען באלטימאר איז אן איריש ווארט נאך איינע פון אירע גרינדער, עס מיינט "היים פון דעם גרויסן הויז".
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פארט פון באלטימאר איז געשאפן געווארן אין 1706 פאר טאבאק מסחר. די שטאט באלטימאר איז געגרינדעט דעם 30סטן יולי, 1729.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Baltimore city, Maryland. Table 1. Annual Estimates of the Resident Population for Counties of Maryland: April 1, 2000 to July 1, 2009. US Census Bureau (2010-03-31). דערגרייכט דעם 2003-10-20.
קאארדינאטן: 39°17′N 76°37′W / 39.283, -76.617