text:
עסטרייך אונגארישע אימפעריע
די עסטרייך-אונגארישע אימפעריע איז געווען אן אימפעריע אין אייראפע, צווישן די יארן 1918-1867. זי איז צוזאמגעשטעלט געווארן דורכן אונגארישן קעניגרייך און עסטרייכישן קייסערטום, אלס פעדעראלער רעגירונג, אונטער דער האבסבורג דינאסטיע.
דער אויל צום פייער פון דער ערשטער וועלט מלחמה איז געווען ווען קרוינפרינץ פראנץ פערדינאנד איז אומגעקומען אין אן אטענטאט, דורך א סערבישן נאציאנאליסט, אין סאראיעווא. די אימפעריע האט דעריבער דערקלערט קריג קעגן סערביע, און מיט דעם האט די מלחמה אויסגעבראכן. און ביי דער ענדע איז די אימפעריע צעפאלן, אלס די תוצאה פון דער מלחמה.
די גרינדונג פון אן אימפעריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1867, נאך לאנג יעריגע שטרייטן צווישן לענדער אין ראיאן, און נאך א רעוואלוציע, אין אונגארן, האט פראנץ יאזעף, קייסער פון עסטרייך, איינגעשטימט צו שענקן אונגארן, א סארט אויטאנאמיע, אריינגערעכנט אן אייגענעם פארלאמענט און פרעמיער מיניסטער, און בודאפעשט וועט דינען אלס הויפטשטאט. אונגארן וועט פירן איר אייגענע אינערליכע פאליטיק, ווי פאליציי, דערציונג, געזונטהייט אא"וו. אבער עסטרייך איז דער געזעץ געבער, דער הערשער איז אן עסטרייכער, און זיכערהייט און אויסערן פאליטיק, איז אונטער עסטרייך און וויען דינט אלס הויפטשטאט, פון דער אימפעריע.
ערשטע וועלט מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עסטרייך האט געמאלדן אין אן אולטימאטום, אז סערביע מוז איינשטימען אויף צען פונקטן, און סערביע האט געמוזט ענטפערן אין 48 שעה. סערביע האט איינגעשטימט צו אלע אויסער איין. עסטרייך אונגארן האט איבערגעהאקט אירע דיפלאמאטישע באציונגען מיט סערביע דעם 25סטן יולי 1914.
אום 28סטן יולי 1914, האט עסטרייך דערקלערט קריג קעגן סערביע, אין א טעלעגראם וואס זיי האבן געשיקט צו דער סערבישער רעגירונג, דאס איז דער טאג וואס די ערשטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן.
עסטרייך-אונגארן, איז געווען אליאירט מיט דייטשלאנד, דער אטאמאנישער אימפעריע און בולגאריע, זייענדיק די צענטראל מאכטן, אין די קריג.
דעם 3טן נאוועמבער 1918, האט עסטרייך-אונגארן געבעטן א פייער אפשטעל, און אום 4טן נאוועמבער האט עסטרייך-אונגארן קאפיטולירט, אונטער געשריבן באזונדער דורך די צוויי רעגירונגען, די עסטרייכישע און די אונגארישע.
1,200,000 זעלנער פון דער אימפעריע זענען אומגעקומען, און נאך 300,000 ציווילע בירגער, זענען געווען צווישן די טויטע.
נאכווייען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אימפעריע איז צופאלן, די אונגארישע רעפובליק איז געווארן זעלבסטשטענדיק, און די זעלבע מיט עסטרייך, גאנצע שטחים זענען אוועקגענומען געווארן פון דער אלטער אימפעריע, פון וואס עס איז אויפגעשטאנען טשעכאסלאוואקיי. גאליציע איז געגעבן געווארן צו פוילן. זיבנבערגן און בוקאווינע האט רומעניע באקומען. קראאטיע, סלאוועניע, און אנדערע שטחים זענען צונויפגעשמאלצן געווארן מיט סערביע, וואס איז שפעטער געווארן יוגאסלאוויע.
עס האבן זיך געפונען מערערע דייטשיש און אונגאריש רעדער אין אלע לענדער. וואס האט צוגעברענגט צו א געוויסע עקסטרעמיסטישע נאציאנאליזם, ווי אלע בירגער זאלן זיך געפונען אין לאנד, און די צוויי לענדער זאלן צוריק באקומען די פארלוירענע געביטן, וואס האט צוגעברענגט צו די צווייטע וועלט מלחמה.


c: text/html

text:
1832
1832 איז דאס 32סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1832 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן פעברואר - די שטאט זשאקסאנוויל געגרינדעט אין פלארידע
- 11טן מיי - גריכנלאנד פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט פון דער אטאמאנישער אימפעריע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן יאנואר - לואיס קאראל, בריטישער שרייבער און מאטעמאטיקער (געש' 1898)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 22סטן מערץ - יאהאן וואלפגאנג פאן געטע, דייטשער שרייבער, דיכטער, פילאסאף און וויסנשאפטלער (געב' 1749)
- 31סטן מיי - עוואריסט גאלוא, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געב' 1811)
- 6טן יוני - דזשערעמי בענטהאם, בריטישער פילאסאף (געב' 1748)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אריאן
אריאן סי.אי.ווי. איז נאס"א'ס געפלאנטע קאסמאס פראגראם וועלכע וועט ערזעצן דעם קאסמאס שאטל ווען ער גייט ארויס פון באניץ אין 2010.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ספעיס שאטעל איז געווען איינע פון די גרעסטע טריאומפן פון נאס"א ווען עס איז אריינגעשטעלט געווארן אין סערוויס זייענדיג די ערשטע פראגראם אין וועלכע א רייזע אין דעם קאסמאס איז געטאן געווארן דורך א שאטל וועלכע האט געקענט גיין און קומען ווי א פליגער נאכאמאל און נאכאמאל מיט ווייניג פראבלעמען.
די ערשטע יארן זענען געווען א שטארקער דערפאלג ווען נאס"א האט דורכגעפירט מיסיעס יעדע עטליכע מאנאטן מיט איין אומגלוק אין 1986. די צווייטע עקסידענט איז ערשט פארגעקומען אין 03' אבער מיט דעם האט זיך אנגעהויבן א רייע פראבלעמען און נאס"א איז געקומען צו די החלטה אז דער פראגראם איז שוין צו אלט און דארף ערזעצט ווערן מיט א נייע מער פארגעשריטענע פראגראם.
די נייע ספעיס קרעפט ווערט דערווייל גערופן די אריאן קרו עקספלארעישן וויעקהל און וועט באמת זיין צוויי באזונדערע ספעיס שיפן:
די קרו עקספלארעישן וויעקהל (סי-אי-ווי) וועט טראנספארטירן צווישן 4 און 6 אסטראנאטן.
די קארגא לאנטש וויעקהל ( סי-על-ווי) וועט ארויפטראגן שווערע משאות און אויך עטליכע אסטראנאטן אויב עס וועט אויספעלן.
די נייע ספעיס שיף וועט נישט זיין קיין שאטעל נאר ענדערש א ראקעט ווי די ספעיס שיפן וועלכע נאס"א האט גענוצט אין די 60'גער יארן. אבער מיט דעם וועט נאס"א נישט צוריק פאלן אין טעכנאלאגיע ווייל נאס"א וויל בויען א פראגראם וועלכע זאל זיין ביליג און זאל אנהאלטן מיט א זיכערהייט פאר לאנגע יארן כדי מען זאל קענען זיך מער אפגעבן מיט ספעיס אופדעקונגן ווי איידער זיין פארנומען מיט די טראנספארטאציע טייל. נאס"א וועט נוצן די טעכנאלאגיעס פון דעם אפאלא און ספעיס שאטעל פראגראם וועלכע וועלן אינאיינעם זיין זייער פארזיכערט און גרינג צו באנוצן פאר דעם לאנגן טערמין.
די סי-אי-ווי יסודות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט סיסטעמען אינעם אריאן וועלן זיין פיל מער פארגעשריטן ווי די געוועזענע ספעיס שיפן, אריינרגערעכנט די ענערגיע קראפט, נעוויגאציע, לעבנ'ס שטיצע, קאמיוניקאציע, און קאמפיוטערס.
די סי-אי-ווי וועט באשטיין פון דריי הויפט טיילן: א קאפסול אין וועלכע די אסטראנאטן וועלן זיצן, א סערוויס אפטיילונג אין וועלכע די קאנטראל סיסטעמען וועלן זיין, און א בוסטער וועלכע וועט ארויפשיסן די אריאן אין ספעיס.
נאס"א וועט ארגינעל בויען צוויי סארט דעזיינס פון די הויפט אפטיילונגן, איינס צו שיקן אויף מיסיעס אין ספעיס, און די צווייטע צו שיקן אויף מיסיעס צו די לבנה. ביידע מאדעלן וועלן אויסקוקן ענליך צו די אפאלא ספעיס שיף און וועט צוריק פאלן צו די ערד'ס אטמאספערע פיל שנעלער ווי די ספעיס שאטעל און אזוי פארמינערן די סכנה פון דורכרייסן די אטמאספערע וואו די ספעיס שיפן גייען דורך א שווערע היץ.
די אריאן סי-אי-ווי וועט זיין גרעסער און מער פארגעשריטן ווי די אפאלא ספעיס קרעפט. עס וועט זיין דריי מאל אזוי גרויס צו קענען נעמען מער אסטראנאטן און מער וואג ווי דער ספעיס שאטעל. די אפאלא ספעיס קרעפט איז געווען אינגאנצן 3.9 פיס אין דיאמעטער ווען די אריאן וועט זיך מעסטן 16.5 פיס אין דיאמעטער.
אנדערש ווי די אפאלא ספעיס קרעפט וועלכע'ס קאמאנד אפטיילונג האט מען נאר געקענט נוצן פאר איין מיסיע, וועט די אריאן קאמאנד אפטיילונג קענען איבערגענוצט ווערן 10 מאל נאכאנאנד. דאס איז צוליב די נייע טעכנאלאגיעס וואס נאס"א וועט נוצן צו באשיצן דעם ספעיס קרעפט פון די שטארקע היץ וועלכע עס רייסט אדורך קומענדיג צוריק פון ספעיס אריין אין די וועלט'ס אטמאספערע.
אין די אפאלא פראגראם איז די מאטריאל אפגענוצט געווארן יעדעס מאל די ספעיס קרעפט איז צוריק אראפגעקומען און מער האט מען דאס נישט געקענט נוצן. אינעם שאטעל פראגראם האט נאס"א גענוצט סערעמיק טיילס און טעהרמאל אינסולעישן פאום וועלכע האט איינגעזאפט היץ און איז נישט געשעדיגט געווארן. די אינסולעישן פאום איז מיט די יארן אלט געווארן און האט אנגעהויבן מאכן פראלעמען און איז געווען די אייציגסטע אורזאך וואס האט געברענגט דעם קאלאמביע עקסידענט אין 03'. נאס"א האט דאס פרובירט פאררעכטן אבער איז שפעטער דורכגעפאלן ווען ספעיס שאטעל דיסקאווערי האט ווידער געהאט פאום פראבלעמען טראץ די נייע פארזיכערונגן אויף וועלכע נאס"א האט געארבעט צוויי יאר.
די אריאן וועט נוצן מאטריאל וואס וועט אפווארפן היץ אנשטאט איינזאפן און די מאטריאל וועט קענען גרינג געטוישט ווערן אויב עס ווערט אויסגענוצט.
די אריאן ספעיס קרעפט וועט לאנדן מיט עיר בעגס און פאראשוטן אינאיינעם און וועט קענען מאכן א לאנדונג אין ים און אויך אויף די יבשה. די אפאלא ספעיס קרעפט האט נאר געקענט לאנדן אין ים.
דער קאפסול וועט געבויט ווערן זייער הויך כדי עס זאל זיצן פיל העכער פון די ראקעט בוסטער און דער גאנצער לאנטש פלאטפארמע עס זאל נישט זיין אויסגעשטעלט צו פאלנדיגע שטיקער פאום אדער אייז וואס ברעכן זיך אפ פון די קראפט פון דעם לאנטש.
אינעם סי-אי-ווי וועט אויך זיין אריינגעבויט א קליינע ראקעט וועלכע וועט זיצן אונטער די קאמאנד אפטיילונג און וועט אין געציילטע רגעים קענען אפטיילן די קאמאנד אפטיילונג פון די בוסטערס אין פאל עפעס טויג נישט. דאס איז די בעסטע זיכערהייט פראדעצור וואס נאס"א האט אמאל צוגעשטעלט פאר אירע אסטראנאטן.
סערוויס אפטיילונג און בוסטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סערוויס אפטיילונג (דער טייל וואו די אסטראנאטן זיצן און די קאמאנד אפטיילונג) וועט מאנעווירן אין ספעיס מיט אן איינצעלע ענדזשין וואס וועט נוצן א נייע סארט ברענשטאף וואס נאס"א האט קיינמאל פריער נישט גענוצט. די ברענשטאף וועט זיין א געמיש פון מעטאן און אקסיגן און וועט קענען געבן לענגערע און גרעסערע פונקן פאר די זעלבע מאס ברענשטאף. נאס"א זוכט מיט דעם צו שפארן ענערגיע כדי די ספעיס קרעפט זאל קענען מאכן לענגערע מיסיעס.
און צוגאב צו די ענדזשין וועט די אריאן ספעיס קרעפט פארמאגן צוויי לאנגע סאלאר פאנעלן וועלכע וועלן ארויסשטעקן פון די ספעיס קרעפט ווי פליגלן און אויפנעמען סאלאר ענערגיע פון די זון און דאס טראנספארמירן צו עלעקטריציטעט.
א ספעציעלע סיסטעם וועט אריינגעבויט ווערן צו העלפן שיקן אנגעזאמעלטע היץ צו די ראידיאטארס וועלכע שפייען דאס אויס אין ספעיס. דער סיסטעם וועט נוצן כעמיקאלן צו זאמלן היץ און וויבאלד עס וועט זיין פליסיג וועט א פלאמבינג סיסטעם דאס פירן אויטאמאטיש צו די ראדיאטארס.
אין ספעיס טוישט זיך די טעמפראטורן פון קאלט צו הייס מיט איבער 400 דעגרי עטליכע מאל אין טאג וויבאלד די ספעיס קרעפט ציקולירט ארום די וועלט און גייט אונטער'ן זון און אוועק פון די זון אין יעדע צירקולאציע. דאס קען שטארק שעדיגן די מעטאלן פון די ספעיס קרעפט. די אפאלא האט זיך דערפאר געדרייט אויף איר אייגענע אקס און דערמיט אויסגעשפרייט די היץ אייניג איבער די גאנצע ספעיס קרעפט. דער ספעיס שאטעל האט נישט אזוי געטאן וויבאלד די סערעמיק טיילס האבן אים באשיצט. די אריאן ספעיס קרעפט וועט נוצן טעכנאלאגיעס פון ביידע, וואס מיינט אז אויסער די שיץ מאטריאלן און ראדיאטאר סיסטעם וועט זיך עס אויך דרייען ווי די אפאלא.
וויבאלד די סי-אי-ווי וועט נאר טראגן די אסטראנאטן און נישט די משאות וועט עס נישט דארפן אזויפיל שיס קראפט ווי די סעטרון וועלכע האט ארויפגעשאסן די אפאלא. די בוסטער וועט זיין צוויי דריטל די הייך ווי די אפאלא און א דריטל אין דיאמעטער. די בוסטער וועט נאר גענוצט ווערן איינמאל אין קאנטראסט צו די ספעיס שאטעל בוסטערס וועלכע זענען ביידע אפגענומען געווארן פון וואסער און איבערגעארבעט געווארן צו נוצן נאכאמאל.
די סי-על-ווי ספעיס קרעפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א מיסיע אין ספעיס פארלאנגט געווענליך צו טראגן אסטראנאטן און משאות פון סופלייס. אין די אפאלא און שאטעל פראגראמען האט מען דאס ארויפגעשיקט אין איין ספעיס קרעפט וועלכע האט געהאט א שטאב אפטיילונג און א קארגא אפטיילונג. אין די אריאן פראגראם וועט נאס"א אפטיילן די צוויי צוליב עטליכע סיבות.
נאס"א איז געקומען צום באשלוס אז אויב די אסטראנאטן וועלן האבן אן אייגענע ספעיס קרעפט וועלן זיי קענען עררייכן פיל מער אין ספיעס וויבאלד זיי וועלן נישט זיין אנגעוואנדן אויך אויף די קארגא. אין פעלער ווען מען וועט נישט דארפן קיין סופלייס וועט דאס זייער גוט צוניץ קומען. אויך וועט דאס זייער גוט צינוץ קומען ווען מען וועט וועלן שיקן קארגא און עס וועט נישט אויספעלן קיין אסטראנאטן דערפאר. א ביישפיל איז ווען מען שיקט סופלייס צו די אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע. די סי-על-ווי וועט ארויפגעשאסן ווערן אן קיין אסטראנאטן און עס וועט קאנטראלירט ווערן פון אונטן און ווען עס וועט זיך טרעפן מיט די ספעיס סטאנציע וועלן די ארטיגע אסטראנאטן (אסטראנאטן געפינען זיך דארט צו יעדע צייט) דאס אפנעמען און עס וועט צוריק אראפקומען און נישט דארפן איינשטעלן דאס לעבן פון מענטשן.
די סי-על-ווי וועט זיין אזוי גרויס און הויך ווי די סעטרון ראקעט און וועט אויך האבן צוויי בוסטערס ביי די זייטן אזוי גרויס ווי די שאטעל בוסטערס צו געבן נאכמער קראפט ביים ארויסשיסן די שווערע משאות וועלכע וועט זיין 10 מאל וואס א שאטעל קען טראגן. די סי-על-ווי וועט האבן 5 ענדזשינס קעגן די איינע וואס די סי-עי-ווי וועט פארמאגן. ווען עס וועט אויספעלן וועט נאס"א נוצן די סי-על-ווי אריינצושטעלן דארט ספעציעלע לבנה און מאדים לאנדער און ארויסשיקן די אסטראנאטן אין די סי-אי-ווי און די צוויי ספעיס קרעפטס וועלן זיך באהעפטן אין ספעיס און פון דארט אינאיינעם פליען צו די לבנה.
נאס"א וויל אנהייבן נסיעות צו די לבנה מיט'ן האפענונג אז מען וועט דארט קענען טרעפן א וועג צו פראדוצירן ענערגיע פאר די ספעיס קרעפט און אויפשטעלן דארט א פלאטפארמע פון וואו מען וועט שפעטער שיקן ראקעטן צו דעם מאדים און נאך ווייטער.
ווי עס הייסט יעצט וועט דער שאטעל פראגראם ארויסגענומען ווערן פון באנוץ אין 010', די אריאן פראגראם וועט זיין גרייט אויף 014' און מען וועט קענען לאנדן אויף די לבנה אין 020' און פון דארט וועט מען גיין ווייטער.
קאנטראקט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אים סעפטעמבער 2006 האט נאס"א אנאנסירט אז די עראספעיס פירמע לאקהיד מארטין האט געווינען דעם קאנטראקט צו בויען די מולטי ביליאן דאלארדיגע אריאן פריאעקט. לאקהיד מארטין איז די וועלט'ס גרעסטע מיליטערישע עיר קרעפט פראדוצירער און האט קיינמאל פריער נישט געבויט א ספעיס קרעפט פאר נאס"א.
יעדער האט זיך געוואונדערט איבער דעם באשלוס זינט אלע פריערדיגע קאנטראקטן זענען געגעבן געווארן צו באואינג און נארטראפ גרומען וועלכע האבן געבויט די אפאלא ספעיס שיף וועלכע האט געלאנדעט אויף די לבנה און אויך די ספעיס שאטעלס. נאכמער, אין 96' האט נאס"א שוין גערעדט פון א נייע ספעיס שאטעל און לאקהיד מארטין האט געווינען איבער באואינג און מעקדאנעל דאגלעס און האט אויפגעבויט די עקס-33 וועלכע איז געווען א דורכפאל און נאס"א האט דאס איבערגעלאזט נאכדעם וואס לאקהיד מארטין האט געהאט אינוועסטירט איבער 900 מיליאן דאלאר.
נאס"א האט נישט געגעבן קיין דעטאלן פארוואס זי האט אויסגעקליבן לאקהיד מארטין אבער עקספערטן שפעקולירן אז דאס איז ווייל לאקהיד מארטין'ס קאנצעפט איז מער אפען צו נאס"א ווי דער קאנצעפט וואס איז געגעבן געווארן דורך באואינג און נארטראפ גרומען צוזאמען. אין אנדערע ווערטער, לאקהיד מארטין האט נאר דעזיינגט א קאנצעפט אין גענעראל און איבערגעלאזט אלע דעטאלן אז נאס"א זאל דאס אויספילן. דאס האט געגעבן נאס"א א בעסערע קאנטראל איבער דעם פראיעקט ווי די אנדערע וואלטן געגעבן און נאס"א וויל דאס האבן.
אנדערע זאגן אז נאס"א וויל לעצטענס גיין מער אויף א ביזנעס סטיל און האט געוואלט געבן א קאנטראקט פאר א צווייטע פירמע אויך כדי פון היינט און ווייטער זאלן עטליכע פירמעס קאנקורירן פאר יעדע נייע פראיעקט און אזוי וועט ארויסקומען בעסערע און ביליגערע פראדוקטן.
נאס"א וועט צאלן לאקהיד מארטין די אסטראנאמישע סומע פון 3.9 ביליאן וואס וועט גענוצט ווערן צו שטודירן און בויען צוויי אריאן ספעיס קרעפט וועלכע זאלן זיין גרייט פאר א פראבע אין 014'. אויב עס וועט זיין סוקסעספול וועט נאס"א צאלן נאכאמאל דער פרייז צו בויען נאך פון דעם זעלבן סארט.


text:
בת ים
בת ים איז א שטאָט אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, און איז איינע פון די גרויסע שטעט אין גוש דן, עס געפונט זיך דרום פון תל אביב, פון מערב איז דער מיטלענדישער ים, פון מזרח איז חולון, און פון דרום ראשון לציון. איר באפעלקערונג איז געשאצט אויף ארום 130,000 איינוווינער.
די באבאווער חסידים האבן אויפגעשטעלט א שיכון אין בת-ים.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט איז געגרינדערט געווארן דורך מענטשן פון תל אביב, מיטן נאמען בית וגן. וואס איז פארלאזט געווארן אין די תרפ"ט ראיאטן, נאכדעם וואס אראבער האבן אטאקירט די געגנט.
אין 1932, איז עס ווידעראמאל באזעצט געווארן, אין 1936 דערקלערט געווארן אלס לאקאלע ראט, און אין 1938, איז דער נאמען געטוישט געווארן צו בת ים. דעם נאמען האט הרב קוק פארגעשלאגן.
דער בירגערמייסטער איז שלמה לאכיאני.
טראנספארטאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נתיבי איילון פארט צו מזרח זייט פון שטאט, וואס טיילט אפ צווישן בת ים און חולון.
אויף דער נתיבי איילוןשאסיי, צווישן די צוויי ריכטונגען, פארט די ראשון לציון - תל אביב - הוד השרון באן ליניע פוןישראל באנען. אין דער שטאט זענען פלאצירט צוויי באן סטאנציעס, בת ים קוממיות און בת ים יוספטל.
ווי אויך ווערט יעצט געבויט די תל אביב לייכטע באן, וואס וועט פארן פון דער שטאט קיין תל אביב, רמת גן, בני ברק, און פתח תקוה.
צווילינג שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ליוואָרנאָ, איטאליע
- אַנטאַליאַ, טערקיי
- נאָיקלן, בערלין, דייטשלאנד
- ווילאורבאַנע, פראנקרייך
- אַוריטש, דייטשלאנד
- וואלפּאראיסא, טשילע
- קוטנע, פוילן
- קראַגודזשעוואַק, סערביע


text:
טראמוויי
טראַמװײ (טראַם) איז אַ מין טראנספארט װאָס פאָרט אויף גערעלסן אין די גאַסן. די ערשטע טראמווייען זענען געווען געפירט מיט פערד. שפעטער האט מען געניצט אנדערע ערליי קראפט. פון מיטן 19טן יארהונדערט ביז מיטן 20סטן יארהונדערט זענען טראמווייען געווארן פארשפרייט איבער דער וועלט, בעיקר ניצנדיג עלעקטרישן קראפט. נאכהער זענען רוב טראמווייען בטל געווארן. לעצטנס האט מען אנגעהויבן באנייען טראמוויי טראנספארט.
אין בעלגיע, די שטעט אנטווערפן, בריסל און גענט האבן טראמוויי סיסטעמען וואס מען טוט היינט פארגרעסערן. אמסטערדאם אין האלאנד האט א פארשפרייטע טראמוויי סיסטעם מיט 16 ליניעס.


text:
פילעק
אין געאמעטריע, איז א פֿילעק א פלאכער (צוויי-געמעסטיגער) פארעם ארומגענומען מיט (א צאל) גראדע ריפן. דער צוזאמענטרעפֿפונקט פון צוויי ריפן הייסט א שפיץ. א פילעק מיט n ריפן רופט מען אן n-עק (ענעק). ווען אלע ריפן זענען גלייך הייס דער פילעק רעגלמעסיק.
ווינקלען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- יעדער פילעק האט גענוי אזויפיל ווינקלען ווי ריפן.
- די סומע פון די אינעווייניקע ווינקלען פון א פשוט'ן n-עק באטרעפט n–2)180) גראד.
נעמען פון פילעקן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מ'געט א נאמען א פילעק לויט וויפיל ריפן ער האט. צום ביישפיל, א פילעק מיט דריי ריפן הייסט א דרייעק, מיט פיר ריפן הייסט א פירעק, מיט פינף ריפן הייסט א פינפעק, א.א.וו.


text:
אומארגאנישע כעמיע
אומארגאַנישע כעמיע איז די שטודיע פון כעמישע פארבינדונגען וואס זענען נישט ארגאניש. דאס פעלד נעמט איין אלע פארבינדונגען וואס אנטהאלטן נישט קוילנשטאף און אויך אלע וואס ווערן נישט שטודירט אין ארגאנישער כעמיע.
די הויפט טעמעס פון אומארגאנישער כעמיע זענען די שטודיע פון קריסטאלן און געפלעכטן.
צענטראלע באגריפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אומארגאנישע פארבינדונגען זענען אפט יאנישע פארבינדונגען, וואס זענען צוזאמגעשטלעט פון קאטיאנען און אניאנען פארבונדן צוזאמען, צום ביישפיל, MgCl2, וואס באשטייט פון מאגנעזיום קאטיאנען Mg2+ און קלאריד אניאנען Cl−.


text:
Windows Fax and Scan
Windows Fax and Scan (וWFS) איז אַן אינטעגראַלע פֿאַקס און אַ סקאַנער אַפּליקאַציע װאָס קומט מיט דער Windows Vista אפערירן סיסטעם (אין די פאָלגנדיקע װערסיעס: Vista Business, Vista Enterprise, Vista Ultimate און Windows Server 2008).
מיט דער Windows Fax and Scan, קען מען שיקן און באַקומען פֿאַקסן, סקאַנירן פון דעם לאָקאַלן קאָמפּיוטער אָדער פֿון אַ נעצװערק און שיקן דעם סקאַנירטן דאָקומענט צו אַ פֿאַקס אָדער צוגעבונדן מיט אַ בליצבריװ. Windows Vista האָט נאָך אַ כּלי צו סקאַנירן װאָס איז מער פּאַסיק פֿאַר בילדער. דער כּלי הײסט Windows Photo Gallery.


text:
זשיטאמיר
קאארדינאטן: 50°16′N 28°40′E / 50.267, 28.667
זשיטאמיר (אוקראיניש: ЖиToMиp, רוסיש: ЖиToMиp, פויליש: Żytomierz) איז א היסטארישע שטאט אין וואהלין, אין צפון פון מערב אוקראינע, 130 ק"מ מערב פון קיעוו. ער איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם זשיטאמירער אבלאסט. זשיטאמיר פארנעמט א שטח פון 65 קוואדראט ק"מ.
דער בירגערמייסטער איז ווירא שעלדוטשענקא.
אידישע היסטאריע פון זשיטאמיר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זשיטאמיר איז א שטאט ווי עס האט געווירבלט מיט א אידישער געמיינדע. אין 1900 האבן געוואוינט דאר 31,000 אידן.[1]
עס איז אממיינסטנס באקאנט צוליב זיין דרוקעריי וואס פארנעמט א גרויס חשיבות ביי פילע קרייזן.
רבי אברהם דוב פון אוורוטש איז געווען ראש בית דין אין זשיטאמיר.


text:
װיקיפּעדיע:וואס וויקיפעדיע איז נישט
אינהאַלט
- 1 וואס וויקיפעדיע איז נישט
- 1.1 וויקיפעדיע איז נישט קיין צוזאם ווארפעניש פון אלערליי אינפארמאציע
- 1.2 וויקיפעדיע איז נישט קיין ווערטערבוך אדער א זשארגאן ערקלערונגס בוך
- 1.3 וויקיפעדיע איז נישט קיין פלאץ צו דריקן ארגינעלע חקירות און באמערקונגען
- 1.4 וויקיפעדיע איז נישט קיין מקוה
- 1.5 וויקיפעדיע איז נישט קיין אדרעסן-בוך אדער טעלעפאן-בוך
- 1.6 וויקיפעדיע איז נישט קיין סאציעלע צוזאמקום
- 1.7 וויקיפעדיע איז נישט צענזורירט
- 2 וואס דער וויקיפעדיע געמיינדע איז נישט
- 3 וואס דער באנוצער בלאט איז נישט
וואס וויקיפעדיע איז נישט[רעדאקטירן מקור]
וויקיפעדיע איז נישט קיין צוזאם ווארפעניש פון אלערליי אינפארמאציע[רעדאקטירן מקור]
- דאס אז א זאך איז 100% אמת מיינט נישט אז דאס באלאנגט אין אן ענציקלאפעדיע. בדרך כלל זאל דאס זיין א זאך וואס איז נישט אינטואיטיוו (ד.ה. א זאך וואס מענטשן ווייסן נישט פון זיך אליין).
- צ.ב.ש. אן ארטיקל אויף "טיש" וואס זאגט אז "דאס איז א הארטע פלאכע זאך עטליכע פיס אין דער הויך אויף וואס מען קען לייגן פארשידענע זאכן," און איז דערנאך מסביר א ליסטע פון זאכן וואס מען קען לייגן ("ברויט, טשאלנט, טעלעפאן, שפילגעצייג") איז נישט קיין פאסיגע ענציקלאפעדישע ארטיקל, כאטש די זאכן זענען אמת.
וויקיפעדיע איז נישט קיין ווערטערבוך אדער א זשארגאן ערקלערונגס בוך[רעדאקטירן מקור]
- ביטע מאכט נישט קיין ארטיקלען וואס טוען נאר ערקלערן א טערמין אדער אן אויסדרוק. אן ארטיקל זאל זיך געווענליך אנהייבן מיט א קורצע און ריכטיגע ערקלערונג פון דעם קעפל'ס טערמין, אבער עס ברויך האבן מער פון דעם צו באלאנגען אין אן ענציקלאפעדיע.
- אויב טרעפט איר אזא ארטיקל, זעהט אויב איר קענט דאס פארבעסערן דורך צולייגן פרטים ווי עס פאסט פאר אן ענציקלאפעדיע. אויב קיין פרטים זענען נישט פאסיג אויף דעם, שטעלט אן {{אויסמעקן}} מוסטער.
וויקיפעדיע איז נישט קיין פלאץ צו דריקן ארגינעלע חקירות און באמערקונגען[רעדאקטירן מקור]
- וויקיפעדיע איז נישט דאס פלאץ צו שרייבן רעזולטאטן פון אייער אייגענע פארשונגען.
- אויך איז דאס נישט קיין פלאץ צו מאכן באמערקונגען אויף ענינים וואס זענען נישט פריער געדריקט געווארן ערגעץ אנדערש וואו.
- רעצענזיעס אויף קונסטווערק און ליטעראטור זאלן נאר געשריבן ווערן אויב זיי זענען שוין געדרוקטע פון פריער.
- ביטע נישט שרייבן אייער אייגענע פאליטישע מיינונגעןל, אריינגערעכנט וואס איר האלט אויף דעם אדער יענעם פאליטישן אדער רעליגיעזן פיגור.
- ביטע נישט האלטן קיין דיסקוציעס אין די ארטיקלען גופא. דורכשמועסן אויף ענציקלאפעדישע נושאים זאל מען נאר אין די רעדן בלעטער.
וויקיפעדיע איז נישט קיין מקוה[רעדאקטירן מקור]
- ביטע נישט שרייבן סתם נייעס, געשעענישן, אדער שמועות אן קיין מקור. וויקיפעדיע איז געמאכט אויף אויסצוארבעטן ארטיקלען אויף ענציקלאפעדישע נושאים. נייעס און געשעענישן וואס האבן יא א מקור קענען געלייגט ווערן אין ארטיקלען אויב זיי זענען וויכטיג צום כללות'דיגן נושא אין וועלכן זיי ווערן געלייגט. סתם נייעס זאל געהאלטן ווערן צו וויקינייעס.
וויקיפעדיע איז נישט קיין אדרעסן-בוך אדער טעלעפאן-בוך[רעדאקטירן מקור]
אן ענציקלאפעדיע איז נישט קיין ארט צו פארעפנטלעכן אדרעסן און טעלעפאן נומערן פון מענטשן אדער ארגאניזאציעס.
וויקיפעדיע איז נישט קיין סאציעלע צוזאמקום[רעדאקטירן מקור]
- כאטש מיר ארבעטן אויף צו האבן א נעימות'דיגן מיטארבעטונג צווישן די פילע באנוצער, איז אבער וויקיפעדיע נישט געמאכט פאר מענטשן זיך צוזאם צו קומען און פירן שמועסן און/אדער דעבאטעס. די עיקר ציל פון באטייליגער זאל זיין אויף צו ליינען און פארבעסערן אינפארמאציע ארטיקלען.
וויקיפעדיע איז נישט צענזורירט[רעדאקטירן מקור]
- עס קען זיין ארטיקלען וואס זענען פאר געוויסע מענטשן אומאיינגענעם אדער באליידיגענד, אויב זענען די פאקטן אמת'ע און זענען פאראויס געדריקט געווארן דורך א פארלעסליכן מיטל. וויקיפעדיע קוקט נישט איבער קיין ארטיקלען זיכער צו מאכן אז דער תוכן שטימט מיט מאראלישע צו רעליגיעזע פרינציפן, און וויקיפעדיע באנוצער ווערן געבעטן נישט צו לאזן מאראלישע און רעליגיעזע פרינציפן פארמישן זייערע ענדערונגען. וואס איז פאר איינעם אומאנגענעם קען פאר א צווייטן זיין אינטערעסאנט און מערקבאר.
וואס דער וויקיפעדיע געמיינדע איז נישט[רעדאקטירן מקור]
וויקיפעדיע איז נישט קיין קריגס פעלד[רעדאקטירן מקור]
- יעדער באנוצער ווערט געבעטן זיך אויפצופירן העפליך, רוהיג, און העלפן ברענגען א געמיינזאמע אטמאספערע.
- נישט באליידיגן, סטראשענען, אדער בעלאסטיגן די מיט וועם איר האט חילוקי דעות. טרעט צו צו דער ענין מיט שכל און פרובירט צו לייזן אייערע דיפערענצן אויף א רוהיגן, ציווילן אופן.
- אויב פירט זיך אויף א צווייטער צו אייך מיט באליידיגונגען, אומרוהיג, אן ציוויליטעט, אדער מיט אן אומאנגענעמען טאן, גיבט דאס נישט קיין אויסרייד פאר אייך צו טאן דאס זעלבע. איגנארירט די באליידיגענדע פונקטן און באציט זיך צו די פאקטן און אקטועלע תוכן, אדער איגנארירט דעם קאמענטאר.
- אויב קענט איר נישט לייזן אייער סכסוך, פרובירט זיך צו באנוצן מיט די אנווייזונגען אין מחלוקת פארלייזונג.
וויקיפעדיע איז נישט קיין דעמאקראטיע[רעדאקטירן מקור]
- וויקיפעדיע איז נישט קיין פרואוו אין דעמאקראטיע אדער סיי וועלכע פאליטישע סיסטעם. דער הויפט מיטל פאר געמיינזאמע מיטארבעטונג איז דורך דיסקוציעס און נישט מיט שטימען. אין שווערע פעלער קען מען זיך באנוצען מיט וואלן, אבער דאס איז נאר אויף צו פארגריגערן צו הערן אלע מיינונגען, און דאס איז נישט בינדענט. דער הויפט פארלאנג איז אז מיטטיילער זאלן קענען לאזן הערן זייער מיינונג, אין סיי וועלכן אופן זיי פילן זיך באקוועם.
וויקיפעדיע איז נישט קיין פרואוו אין בויען געזעצן[רעדאקטירן מקור]
- געזעצן קענען מאכן גרינגער אויף צו אפמאכן א געמיינזאמען גאנג, אבער מען זאל נישט ווערן אריינגעכאפט אין מאכן אזויפיל געזעצן אז מען קאנצענטרירט אויף דעם צופיל. מען זאל נאכפאלגן די גייסט פון די געזעצן, אבער עס איז נישטא קיין ענין פון זיין אפגעהיטן בקלה כבחמורה. דער הויפט מיטל צו לייזן דיפערענצן זאל זיי דורך זיך דורכרעדן.
וואס דער באנוצער בלאט איז נישט[רעדאקטירן מקור]
- אלעס וואס איז דא געזאגט געווארן גייט אויך ארויף אויפ'ן באנוצער בלאט.
- אייער באנוצער בלאט איז נישט א פערזענליכע היים בלעטל, אדער א בלאג. נאכמער, דער באנוצער בלעטל איז נישט אייערס. עס איז א חלק פון וויקיפעדיע, און איז געמאכט אויף צו פארגריגערן דאס צוזאמענארבעטונג.


text:
מורה נבוכים
מורה נבוכים איז א ספר אויף חקירה, דער מחבר איז דער רמב"ם.
איבערזעצונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ספר האט ער ארגינעל געשריבן אין די יודישע אראבישע שפראך וואס מ'האט דאן דארט גערעדט.
דער ערשטער איבערזעצונג אויף לשון הקודש איז געמאכט געווארן, אויף די פארלאנג פון די יודן אין פראנקרייך, דורך רבי שמואל אבן תיבון וואס ער האט דאס אנגעהויבן נאך ביים לעבן פונעם רמב"ם און געענדיגט צוואנציג יאהר דערנאך.
דאס איז געשריבן אויף אביסל א שווערע שפראך, אבער איז די מערסטע פארשפרייט און הייסט די מערסטע מדוייק.
אביסל נאכדעם האט רבי יהודה אלחריזי געמאכט אן אייגענעם איבערטייטש אויפן פארלאנג פון די שפאנישע יודן, א גרינגערן ווי פון אבן תיבון, אבער ווי עס הייסט איז עס נישט אזוי פונקטליך איבערגעזעצט.


text:
חלום פונעם רויטן קאמער
חָלום פֿונעם רויטן קאַמער (כינעזיש: 紅樓夢 אדער 红楼梦), אויך די מעשה פון דער שטיין, ווערט גערעכנט א גרויסע ווערק פון כינעזישער ליטעראטור און איז איינער פון די גרויסע קלאסישע כינעזישע ראמאנען. מען האט געשריבן דעם ראמאן אינעם 18טן יארהונדערט אין דער תקופה פון דער טשינג דינאסטיע. מ'האלט אז דער פארפאסער איז געווען טשאו טשעין (כינעזיש: 曹雪芹).
דאס בוך איז באזירט אויף טשאו'ס פאמיליע, די פרויען אין זיין לעבן, איינשליסנדיק חברטעס,קרובים און דינסט-מיידלעך. דער ראמאן איז פון די ערשטע צו ווערן געשריבן אין זשארגאן (די שפראך וואס מען רעדט) און נישט אין קלאסישן ליטערארישן כינעזיש.


text:
מרדכי דובין
מרדכי דובין (לעטיש: Mordehajs Dubins; כ"ח טבת ה'תרמ"ט, ריגע (לעטלאנד) - כ' אלול ה'תשי"ח, טולע (רוסלאנד), איז געווען א דעפוטאט אין דער סאימע אין לעטלאנד פאר אגודת ישראל,[1] און איינער פון די גרויסע עסקנים אין אייראפע.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דובין איז געבוירן דעם 20סטן דעצעמבער 1888 לויטן יוליאנישן קאלענדאר (1טן יאנואר 1889 אויפן גרעגאריאנישן קאלענדאר), כ"ח טבת, תרמ"ט, אין ריגע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט לעטלאנד) צו זיין פאטער, הרב שניאור זלמן, א סוחר און א חב"דסקער חסיד. ער האט יונגערהייט אנגעהויבן צו ארבעטן אין עסקנות, במשך פון דער צייט איז ער געווארן דער פארזיצער פון דער אגודת ישראל פארטיי. ער איז געווען א דעלעגאט אין דעם לעטישן פאלראמענט, און ער האט געפירט די יידישע קהילה אין לעטלאנד ביז 1940.
ער איז געווען א פערזענלעכער פריינד פון קארליס אולמאניס, וואס איז שפעטער געווארן דער דיקטאטאר פון לעטלאנד פון 1934 ביז 1940.[2]
באפרייען דעם ליובאוויטשער רבי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1927 (ה'תרפ"ז), איז רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון ליובאוויטש, אריינגעלייגט אין טורמע, צוליב זיינע טעטיקייטן אויפשטעלן חדרים אינעם סאוועטן פארבאנד.[3] דובין האט געדרוקט שווער אויף רוסלאנד, און געסטראשעט אויפצוהערן א טייל פונעם האנדל צווישן רוסלאנד און לעטלאנד. צום סוף האט באפרייט דעם רבי. ער האט אויך אריינגעלייגט אסאך מי ארויסצופירן דעם רבי פון רוסלאנד.
נאך דעם וואס דער רבי איז באפרייט פונעם סאוועטן פארבאנד און ער האט זיך באזעצט אין ריגע, האט דובין אים באגלייט אויף זיין ערשטן וויזיט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין 1929.
זיינע סוף טעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1940 האבן די רוסן אינוואדירט לעטלאנד און עס איינגענומען, די סאוועטן האבן ארעסטירט דובין, און זיי האבן אים געאורטיילט צו טורמע אין סיביר.
דובין איז נפטר געווארן אין דער שטאט טולע (סאוועטן פארבאנד), כ' אלול, תשי"ח.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מרדכי דובין (אויף רוסיש)
- ↑ Ebreji un diktatūras Baltijā 1926 - 1940, Aivars Stranga, Latvijas Universitātes Jūdaiks studiju centrs, Rīga, 2002., 200. lpp.
- ↑ Encyclopedia of Hasidism, entry: Schneersohn, Joseph Isaac. Naftali Lowenthal. Aronson, London 1996. ISBN 1-56821-123-6


text:
מיידאנעק
מיידאנעק, איז א טויט לאגער, וואס געפונט זיך פיר קילאמעטער פון לובלין, פוילן. דער נאמען "מיידאנעק" שטאמט פונעם נאמען פון "מיידאן טאטארסקי" באצירק אין לובלין; אזוי האבן די איינוואוינער גערופן דעם קאצעט. אין דייטשיש איז עס גערופן געווארן לובלינער קאנצענטראציע לאגער. אנדערש ווי אין אנדערע טויט לאגערן, ווי אוישוויץ, טרעבלינקע, איז די לאגער געווען אין אן אפן פלאץ, אן א צוים און אן שטעכלדראטן. די נאציס האבן ביים פארלאזן די לאגער, נישט פארברענט אדער פארווישט די שפורן פון די לאגער, און אלעס איז פארבליבן, ווען די רוסן האבן באפרייט מיידאנעק.
די לאגער איז אויפגעשטעלט געווארן, אויפן באפעל פון היינריך הימלער, וועלכע האט באזיכט לובלין יולי 1941. פון אנהייב איז מיידאנעק געווען א לאגער פאר געפאנגענע, אנגעפירט דורך די עס.עס., אין 1943 איז די לאגער געווארן א פארניכטיגונגס לאגער.
די צאל אומגעקומענע אין לאגער, איז געשאצט אויף 200,000, פון זיי ארום זעכציק טויזנט יידן. און די אנדערע רוסישע און פוילישע געפאנגענע. די אומברענגען איז געווען אין גאז קאערן, און אין אויווענעס.
ווי אויך זענען אין לאגער געווען געפאנגענע וואס האבן געארבעט אלס צוואנגס ארבעטער, אין פאבריקן וואס האבן פראדוצירט וואפן און אמוניציע, פאר די דייטשע מיליטער.
אום ענדע יאר 1943, איז פארגעקומען א מאסן שחיטה אין מיידאנעק, וואס די נאציס האבן גערופן די שניידן חגא, לאסט אויטאס זענען געברענגט געווארן, און מיט מוזיק וואס פארטייבט די אויערן, האבן זיי גענומען יידן צו גריבער, וואס זענען שוין פון פריער אויסגעגראבן געווארן, האבן זיי אומגעברענגט אלע יידן, וואס זענען געברענגט געווארן צו די גריבער. אין יענע טאג זענען 18,400 לאגער געפאנענע אומגעקומען.
אין יולי 1944, איז די לאגער אויסגעליידיקט געווארן, טויזענט געפאנגענע זענען גענומען געווארן צו א טויט מארש, און די וואס זענען פארבליבן, זענען באפרייט געווארן דורכן רויטן ארמיי. די נאציס האבן נישט באוויזן צו פארניכטן די לאגער, ביי זייער ריקצוג.
אין אוגוסט 2010, האט א פייער אויסגעבראכן אין די אלטע לאגער, און האט געברענגט א שווערע שאדן צו די לאגער, די פוילישע אינסטאנצן האבן איבערגעגעבן, אז א גרויסע טייל פון די שיך קאלעקציע, און א טייל פון די האלצערנע באראקן, זענען פארברענט געווארן.


text:
סאטורן
סאטורן (ענגליש: Saturn) איז דער זעקסטער פלאנעט פון דער זון און דער צווייטער גרעסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם, נאך יופיטער. סאטורן, צוזאמען מיט יופיטער, אוראנוס און נעפטון, איז קלאסיפירט אלס א גאז ריז.
דער סימבאל פון סאטורן איז א שערפ (יוניקאד: ♄).
דער פלאנעט סאטורן באשטייט פון הידראגען, מיט א קליינער פראפארציע פון העליום און שפורעלעמענטן.[1] דער אינעווייניק באשטייט פון א קליינער יאדער פון שטיין און אייז, ארומגענומען מיט א דיקער שיכטע פון מעטאלישן הידראגען און א גאזישער דרויסנדיקער שיכטע. ווינט גיכן אויף סאטורן קען גרייכן 1800 ק"מ א שעה, אסאך גיכער ווי אויף יופיטער. סאטורן האט א פלאנעטיש מאגנעטיש פעלד מיטנדיק אין שטארקייט צווישן דעם פון דער ערד און דעם קראפֿטיגערן פֿעלד ארום יופיטער.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Hamilton, Calvin (1997). Voyager Saturn Science Summary. Solarviews. דערגרייכט דעם 2007-07-05.


text:
יצחק טוביה ווייס
הרב יצחק טוביה ווייס (געבוירן תרפ"ו) איז דער גאב"ד פון די עדה החרדית אין ירושלים.
ער איז געוועזן יארן לאנג אין בית דין פון דער חרדישער קהילה "מחזיקי הדת" אין אנטווערפן. סוף האט מען אים גענומען קיין ירושלים נאכדעם וואס די ארונים מיט תולדות אברהם יצחק האבן געקעמפט קעגן רבי ישראל חיים מנשה פרידמאן, און צוזאמען מיט דושינסקי דעפוטאטן וואס זענען משפחה מיט רבי טוביה איז ער געווען דער אלטערנאטיווער קאנדידאט וואס האט געוואונען די אפשטימונג אין עדה החרדית הנהלה צו קרוינען פאר ירושלים רב.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן געווארן תרפ"ו אין דער שטאט פעזינג, סלאוואקיי, פאר דער צווייטער וועלט מלחמה צו זיינע עלטערן הרב שלמה ווייס און זיין ווייב ריקל.
ער איז געקומען קיין לאנדאן פאר דער מלחמה און געווארן א תלמיד פון רבי משה שניידער אין זיין ישיבה תורת אמת אין לאנדאן, ענגלאנד, וואו ער האט געלערנט אינאיינעם מיט די ברידער רבי משה און רבי אליהו שטערנבוך (היינט ראב"ד מחזיקי הדת, אנטווערפן). נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אינעם גייטסהעדער כולל ביי רבי אליהו דעסלער; ווען רבי דעסלער איז אריבער צו פאנאוועזש, איז רבי ווייס געווארן ראש כולל אין זיין ארט.
אין תשכ"ז איז ער געווארן א מגיד שיעור אין ישיבת עץ חיים ווילרייק אסאך יארן, און געווארן רב אין גערער שטיבל אין אנטווערפן. שפעטער איז ער געווארן אויפגענומען אלס דיין פון דער דארטיגער מחזיקי הדת קהילה אונטערן רבנות פון הרב חיים קרייסווירטה. ער איז נישט געווארן אנטווערפענער רב נאר ארויף קיין ירושלים.
דער רב איז באהאוונט אין זיבן שפראכן: יידיש, ענגליש, לשון הקודש און העברעאיש, דייטש, פלעמיש, אונגאריש און טשעכיש.
נאך זיין וויב'ס פטירה האט ער געהייראט בזיווג שני רייזל, די אלמנה פון אוריאל צימער.


text:
האטליין
האטליין (אידיש: הייסע ליניע) מיינט אין טעלעקאמיוניקאציע א ליניע וואס איז אייביג ברייט אפען און נישט ביזי, אמאל איז דאס געווען א ווייער וואס מען האט זיך פארבינדען 2 פונקטן אן קיין דיילען ווי היינט צו טאגס, וואס מען האט דאס בעיקר גענוצט בשעתן מלחמה פון די פראנטן צום קאמאנדיר הויפט צענטער, אדער אפילו היינט צוטאגס האט דער פרעזענידענט א האטליין וואס די זיכערהייט כוחות פארבינדען זיך צו אים אן דיילען א נומבער.
עס איז אויך געווארן פאפולער אנצוריפען היינט צוטאגס די השקפה נייעס און מעלדונגען טעלעאפאון ליין'ס אלס האטליין וויבאלד עס איז אייביג עוועלבעל און קיינמאל נישט ביזי. די קאסטומער סערוויס ליין'ס ווערן צוליב דעם אויך גערופן האטליין'ס.
דערויסענדע לינקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אלע חרדישע נייעס, תורה, און פראפאגאנדע טעלעפאן האטליינס
קול מבשר • קו הציבור • קול סאטמאר • לשון הרע • נטורי קרתא • זקניך ויאמרו לך • קול הלשון (דף היומי) • ישיבה וועלט • נטרונא • הכל בסדר • נחום ראזענבערג • אליהו אמסעל • קול השבת • קול זכור ימות עולם


text:
נאקעט
נאקעט איז א מענטש וואס טראגט נישט קיין קליידונג הייסט עס נאקעט. עס ווערט אנגערופן אויסגעטאן.
עס היינט אין רוב פלעצער אין די וועלט אומלעגאל צו גיין נאקעט גענצליך אויף דער גאס. לויטן געזעץ מוזן די זכרים זיך פארדעקן די פלאץ פון די ערווה, און די נקיבות סיי די ערווה (געשלעכט גליד) און אויך די ברוסטן ביים ארויסגיין אויפן גאס צווישן מענטשן.
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אדם הראשון פארן חטא פון עסן דעם עפל דורך דעם שלאנג איז געווען נאקעט, אבער צוליב זיין זינד האט ער זיך געמוזט צודעקן מיט קליידונג אויס בושה.
ביי חסידים איז אנגענומען צו גיין נאקעט אין מקוה אפילו עס איז פיל מענטשן ביינאזאם און איז לכאורה אין קעגנווארט צו צניעות צו אנטבלויזן דעם קערפער פארנט פון א צווייטן. אבער ביים גיין פונעם פלאץ וואו מען טוט זיך אויס די קליידער ביזן בור הטבילה פירט מען צוצודעקן מיט א האנטוך. אין די קהלה תולדות אהרן איז איינגעפירט אז עס איז טונקל אין מקוה, כדי מען זאל נישט צוקומען צו זעהן דעם צווייטן'ס איבר המילה, וואס דאס איז א הארבער פגם אין קדושה.


text:
דזשודא
דזשודא יאפאניש: 柔道 柔道 טייטש "לינדערער וועג") איז א מאדערנע קאמפקונסט און קאמף-ספארט געשאפן אין יאפאן 1882 דורך דזשיגארא קאנא. אין דזשודא טוט איינער פרובירן אראפצואווארפן דעם צווייטן אויף דער ערד.
דזשודא איז היינט פארשפרייט אין דער גאנצער וועלט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דזשודא שטאמט פון און איז אנטוויקלט געווארן פון אן עלטערן קאמפקונסט, דזשודזשוטסו.
קאנא האט געשאפן דזשודא מיט טעכניקן וואס זענען פארשפרייט אין דזשודזשוטסו, אבער ער האט אוועקגעמאכט די טעכניקן וואס קענען לייגן א מענטש אין געפאר.
ווען צוויי מענטשן ראנגלען אין דזשודא און איינער ווארפט דעם צוויטן אויף דער ערט און יענער בלייבט דארט 25 סעקונדעס, איז דער ערשטער דער געווינער.


text:
מינהגים רעשוס, פּאַס טשעק און Forwarding רעשוס באַדינונגען זענען בנימצא אין דער וואָקזאַל. אנדערע פאַסיליטיעס בייַ די טערמינאַל אַרייַננעמען אַ האָטעל, אַ פּאָסטן-אָפיס, רעסטראַנץ און דינער לאַנד טרעגער באַדינונגען.
די ערשטע שטאָט זאַל הייזער דער מוזיי פון דיפּ ים Fishing. יגזיבאַץ אַרייַננעמען די געשיכטע פון ים פישערייַ, ים חיות, די שטאָט און זייַן געגנט, און אַלט נאַוויגאַציע עקוויפּמענט.
דער מלאך ס מיסיע, געבויט פון קסנומקס-קסנומקס, איז אַ רעפּליקע פון האַדריאַן ס מאַוסאָלעום (קאַסטעל סאַנט'אַנגעלאָ אין רוים).
קאָנסערץ און קונסט עקסאַבישאַנז זענען געהאלטן אין די מערב מיסיע. געבויט צווישן קסנומקס-קסנומקס, עס האט שוין מאַדערנייזד אַ ביסל מאל אין די פאַרגאַנגענהייַט. פֿון נאָך דער צווייטער וועלט מלחמה ביז קסנומקס עס איז געווען אַ הויפּטקוואַרטיר פון די רעד מיליטער.
די קסנומקסטה משיח דער מלך קהילה אין דעם צענטער פון דער שטאָט איז ערעקטעד אויף די פּלאַץ פון אַ גאָטהיק טעמפּל. אַ ווודאַן שיף רעפּליקע איז אין די הויפּט שיף. אָרגאַן קאַנסערץ זענען דערלאנגט בעשאַס די זומער.
די ניי-גאָטהיק קירך פון די רוח מאַדער "Stella Maris" האט סטיינד גלאז פֿענצטער פון גרויס קינסט ווערט. עס איז געווען ערעקטעד אין די סוף פון קסנומקסטה יאָרהונדערט.
די "געזונט" איז אַ פּרעסערוועד טורעם פון אַ פּראָטעסטאַנט קירך דאַמידזשד בעשאַס וועלט מלחמה צווייטער און דימאַלישט דערנאָכדעם.
אַ באַשיצן געבויט אין קסנומקס האט די עקספּאַזישאַן "די שטאָט נעכטן און איצט", פּריזענטינג בילדער פון די שטאָט 'ס געשיכטע און אנדערע יגזיבאַץ.
די סטאַוואַ מłיני איז אַ נאַוויגאַציע ביקאַן געבויט אין די פאָרעם פון אַ ווינדמיל אויף די קסנומקסטה יאָרהונדערט ברייקוואָטער.
די לייַכטטורעם, געבויט אין קסנומקס, איז בייַ קסנומקס עם איינער פון די העכסטן ביקאַנז אויף די באַלטיק ים.
די מזרח הינט, אָדער גערהאַרד ס מיסיע, איז איינער פון דרייַ פּרעסערוועד פאָרץ פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט. אַן אויסשטעלונג ין דעם בנין גיט די געשיכטע פון די שטאָט 'ס פאָרץ, ווי ווויל ווי אַבדזשעקס געפֿונען דאָרט.
די דיסטריקט פון קאַרסיבóר כּולל אַ עוואַנגעליקאַל בית-עולם געגרינדעט אין די ערשטער העלפט פון קסנומקסטה יאָרהונדערט.
די גאָטהיק קירך פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט כּולל אַ מזבח פֿון די קסנומקסטה יאָרהונדערט און אַ אָמעד פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט.
אַ דענקמאָל אַנערז דעם זכּרון פון רויאַל Air Force פּיילאַץ שיסער אַראָפּ בשעת ריידינג פּאָרט טאַרגאַץ in April קסנומקס.
קאַרסיבאָרסקאַ קęפּאַ, אַן אינזל נעבן די שטאָט, כּולל אַ פויגל מיזבייעך מיט בעערעך קסנומקס מינים.


text:
וויאטשעסלאוו מאלאטאוו
וויאַטשעסלאַוו מאלאטאוו (רוסיש: BячecлáB MиxáйлoBич MóлoToB; דעם 9טן מערץ 1890 - דעם 8טן נאוועמבער 1986) האט געדינט אלס אויסערן מיניסטער, פונעם סאוועטן פארבאנד, דורכאויס דער צווייטער וועלט מלחמה, און ער האט אונטערגעשריבן אויף דעם ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. דער נאמען מאלאטאוו קאקטייל, איז אויף זיין נאמען.
ער איז געבוירן אין קוקארקע, אינעם צארישן רוסלאנד, מיטן נאמען וויאטשעסלאוו מיכייעלעוויטש סקראביען, אין 1906 האט ער זיך אנגעשלאסן, אינעם סאציאל דעמאקראטיש, רוסלאנד ארבעטער פארטיי, ער איז ארעסטירט געווארן עטליכע מאל, געווען אין סיביר, פאר זיינע פאליטישע אקטיוויטעטן, ביזן אקטאבער רעוואלוציע, דעמאלט איז ער ערוויילט געווארן, צום צענטראלן קאמיטעט פונעם קאמוניסטישן פארטיי, און ער האט זיך געטוישט די נאמען צו מאלאטאוו.
ביז 1922, ווען ער האט אנגעפאנגען ארבעטן אונטער סטאלין, און ווען לענין איז געשטארבן, האט מאלאטאוו געשטיצט סטאלין קעגן טראצקי, און די אנדערע.
אין 1930 האט סטאלין אים געשטעלט אלס פרעמיער מיניסטער, און ער האט אונטער געשריבן
אויף אלע פארלאנגען פון סטאלין, אויף די ברוטאלע אויסרייניגונג, פון די פארטיי און סטאלינס פיינט.
אין 1939, איז ער געווארן אויסערן מיניסטער, און אין יענע יאר האט ער אונטער געשריבן, דעם נישט-אגרעסיע-אקט מיט דייטשלאנד, וואס איז באוויסט אויפן נאמען ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך.
אין 1940, איז דער נאמען פון שטאט פרעם געטוישט געווארן צו מאלאטאוו, לכבוד זיין פופציגסטע געבורטסטאג.
ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז ער געווען זייער אקטיוו, פירנדיג געשפרעכן מיט די פאראייניגטע שטאטן, און מיט גרויס בריטאניע, נאכן קריג האט ער ווייטער אנגעפירט מיט דיפלאמאטישע אקטיוויטעטן, און ער איז געווען א פייערליכע שטיצער פון מדינת ישראל, אין 1949 איז ער אויפגעזאגט געווארן פון אמט, זיין ווייב פאולינע מאלאטאוו, א יידישע פרוי, איז ארעסטירט געווארן, און ער איז מעגליך אויך געווען אויף צרות.
ווען סטאלין איז געשטארבן, האט ער געשטיצט כרוסטשאוו, און ער איז צוריק געווארן אויסערן מיניסטער, ער האט געהאלפן אראפווארפן כרוסטשאוו, אין 1957.
אין 1963 איז ער ארויס אויף פענסיע, און ביז 1984, איז ער צוריק געברענגט געווארן צום פארטיי דורך טשערניענקו, ער איז געשטארבן אין 1986, אין מאסקווע, אלט זייענדיק 96 יאר.


text:
קאלקולאטאר
א קאַלקולאַטאָר (אדער רעכנמאשינקע) איז אַן עלעקטראָניש מיטל אויסעגפלאנעוועט דורצוכפירן רעכענונגען. מען ניצט א קאַלקולאַטאָר צו לייזן רעכענען פראבלעמען וואָס דאַרפן נישט קיין קאָמפּיוטער. תלמידים און סטודענטן ניצן קאַלקולאַטאָרן פֿאַר זייער שטודיום.
דער ערשטער קאַלקולאַטאָר וואָס מ'האט געקענט האַלטן אין איין האַנט, די קורטע, איז געווען מעכאניש, ניט עלעקטראָניש. ער האט געקענט צוגעבן, אַראָפּרנעמען, טאפלען, צעטיילן און רעכענען קוואַדראַט און קובישע ווארצלען. די קורטע האט גערעכנט פינקטלעך צו כאטש עלף ציפערן. איר אויסגעפינער, קורט הערצשטארק, האט געקאנטשעט איר פלאניפיקאציע ווען ער איז געווען פארשפארט אין דעם בוכענוואַלד קאָנצענטראַציע לאַגער ביי דער צווייטער וועלט מלחמה. ער האט אויסגעניצט מאטעמאטישע טעכניקן און מחודשדיקע מעכאניקן צו פארקלענערעם דעם פארנעם און וואָג. די קורטע איז געווען גאנץ פאפולער ביז די 1970ער יארן ווען עלעקטראנישע קעשענע קאלקולאטארן זענען אריין אין מאַרק.
בדרך כלל קען מען נישט פראגראמירן א קאַלקולאַטאָר, אָבער זענען פאראן אויך פרגראמירבאר קאַלקולאַטאָרן ווי דער HP-65, וואָס איז געווען דער ערשטער קאַלקולאַטאָר וואָס מ'קען פּראָגראַמירן. אן אנדער אונטערשייד צווישן טיפּן פון קאַלקולאַטאָרן איז דער חילוק צווישן פּראָסט קאַלקולאַטאָר וויסנשאפטלעכע קאַלקולאַטאָר. נאָרמאַל קאַלקולאַטאָר קענען דורכפירן די פיר חשבון אפעראציעס, און א מאל מער פּשוט אַקטיאָנס, אַזאַ ווי קאַלקיאַלייטינג פּערסענטידזשיז. וויסנשאפטלעכע קאַלקולאַטאָר טויגעוודיק פון טריגאָנאָמעטריק פונקציעס ווי געזונט, שטאַרק, און לאַגערידאַם. אן אנדער מאָדעל איז אַ פינאַנציעל קאַלקולאַטאָר, וואָס כולל פינאַנציעל חשבון פונקציעס: כעזשבן פון אינטערעס, קאַפּיטאַליזיישאַן און אַזוי אויף.
פילע אָפּערירן סיסטעמען אַרייַננעמען ווייכווארג קאַלקולאַטאָר, אַז מימיקס דער קאַמף פון אַ סטאַנדאַרט אָדער וויסנשאפטלעכע קאַלקולאַטאָר.
הייַנט, ינאַגרייטיד קאַלקולאַטאָרס אָדער אַגזיליערי צעל פאָנעס, PDA. עס זענען וואַטשיז אַז אַרייַננעמען זיי פון (כאָטש דאָס איז געווען מער געוויינטלעך שניט אין די '80ס).
הייַנטיקע קאַלקולאַטאָרן זענען ארבעטן עלעקטריש מיט א באטעריע.


text:
מאריס הירש
באַראן מאריס הירש (משה הירש, דייטשיש: Moritz Freiherr von Hirsch auf Gereuth מאריץ פרייהער פון הירש אויף גערויט; 9טן דעצעמבער 1831 - 21סטן אפריל 1896) איז געווען א יידישער אליגארך, און א מולטי מיליאנער פון דייטשלאנד, אבער האט געוווינט אין עטליכע ערטער, אין מערב אייראפע, ווי אין פראנקרייך, גרויסבריטאניע, און אין די עסטרייך אונגארישע אימפעריע.
ער האט אסאך געשטיצט און ארויס געהאלפן די פארפאלגטע יידן, וואס זענען אנטלאפן פון די פאגראמען, וואס זענען פארגעקומען אין די רוסלענדישער אימפעריע, ער האט געגרינדעט די יק"א, וואס האט ארויסגעהאלפן די מאסן אימיגראציע פון יידן, צו די פאראייניקטע שטאטן, און בעיקר דאס אויפשטעלן קאלאניעס אין ארגענטינע, דורכאויס די 19טער י"ה.
ער איז געבוירן צו א רייכע יידישע פאמיליע, אין דער באווארישע הויפטשטאט מינכן. ער האט באקומען א טראדיציאנעלע דערציאונג, און צו זיין בר מצווה, איז ער געשיקט געווארן לערנען אין בריסל, יידישע לימודים. ער אבער האט גענויגט צו געשעפטן, און אין 1851, איז ער געווארן אן איינגעשטעלטער אין א באנק. אין 28סטן יוני 1855, האט ער געהייראט מיט די טאכטער פון די באנק דירעקטאר, קלארא. דעמאלט איז ער געווארן זייער סוקסעספול אין זיינע געשעפטן, און האט באקומען די רשות אויפצושטעלן באן ליניעס, איבער די לענג און די ברייט פון אייראפע, אין עסטרייך, אין טערקיי, און אין די באלקאן לענדער, ער האט אויפגעשטעלט די טראנס באלקאן באן ליניע, פון טערקיי קיין מערב אייראפע, וואס איז געווען זייער דערפאלגרייך, ער האט צוליב דעם, זיך אריבערגעצויגן קיין פאריז, און באקומען פראצויזישע בירגערשאפט.
ער איז געשטארבן 21סטן אפריל 1896, אין א שטעטל אין סלאוואקיי. זיין ווייב קלארא, וועלכע האט פארגעזעצט ארויסצוהעלפן די פארפאלגטע רוסישע יידן, איז געשטארבן דריי יאר נאך אים 1טן אפריל, 1899.
די פארמעגן וואס זיי האבן פארטיילט, אין זייערע ברייטהארציקע צדקות, איז געשאצט אויף 18 מיליאן פונט שטערלינג, לויט די ווערט פון 19טן יאר הונדערט, אן אסטראנאמישע סומע אפילו פאר היינטיקע צייטן.
ער איז געווען א פילאנטראפ, פון אסאך יידישע ארגאניזאציעס. פאר כל ישראל חברים, האט ער צוויי מאל געגעבן א מיליאן פראנק. פארן פייערונג פון פראנץ יאזעף, אפצייכענענדיק פערציק יאר זינט ער איז געקרוינט געווארן, האט ער געגעבן א האלב מיליאן פונט, אויפצושטעלן מיטלשולן, אין גאליציע און אין בוקאווינא. אויסער דעם האט ער אויסגעגעבן מיליאנען, צו קומען צו הילף די רוסישע פליטים, ער האט אויפגעשטעלט יק"א, מיט א פאנד פון 2 מיליאן פונט, און דערנאך האט ער צוגעגעבן נאך 7, און נאכן טויט פון זיין ווייב, איז די פארמעגן וואס זיי האבן באקומען, געווען 11 מיליאן פונט.
בנימין זאב הערצל, האט זיך געטראפן מיט אים, אבער האט אים נישט איבערצייגט, אין וויכטיקייט פון שטיצן יידישע קאלאנאליזאציע אין פאלעסטינע, ער איז אבער נישט געווען קעגן ציוניזם.
גלייבנדיק אין יידישע ערד ארבעטער, האט ער אסאך אינוועסטירט אין יידישע אגריקולטור פרווונגען אין ארגענטינע, און אין ניו דזשערסי. ער האט אויך געהאלפן אויפשטעלן א "פאנד פארן וווילזיין פון יידישן אימיגראנט", וואס האט אסאך ארויסגעהאלפן די אימיגראנטן, מיט לערנען ענגליש, ווי אויך א שולע צו לערנען א פאך, און אויך געלט שטיצע, די ערשטע צוויי יאר פון אן אימיגראנט אין אמעריקע.


text:
פֿאַר די וואס בעסער אַ קירצער סיילינג צייַט פון נאָר קסנומקס מינוט די סקראַבסטער - Stromness מאַרשרוט איז ידעאַל. פילע מענטשן ווינטשן צו נעמען מייַלע פון די ספּעקטאַקיאַלער קוקן פון די אַלט מענטש פון הוי, און סט יוחנן 'ס קאָפּ, וואָס קענען נאָר זיין געזען אויף דעם מאַרשרוט.
די שפּיץ צען מערסט פאָלקס גאַסט אַקטיוויטעטן און דאס צו טאָן אין סקראַבסטער זענען: -
באַזוכן אַ שלאָס - בלויז קסנומקס מייל פון סקראַבסטער איז די קאַסטלע פון מיי - דער זומער וווינאָרט פון די מלכּה מוטער. אַ שיין בנין, דעם שלאָס פון מיי האט פיל צו פאָרשלאָגן דעם גאַסט, כולל אַ צוויי אַקער גאָרטן, אַ טעאַראָאָם און אַ כייַע צענטער. עס זענען אויך פילע ספּעקטאַקיאַלער שלאָס חורבות אין קאַיטהנעסס, כולל קאַסטלע סינקלער גירניגאָע וואָס רעסץ פּריקעריאַסלי אויף קראַמבלינג פעלדז פאָרמאַטיאָנס!
גיין צו די ברעג אָדער הנאה די דעקאָראַציע - די וועג צוזאמען די צפֿון ברעג האט עטלעכע פאַנטאַסטיש ביטשיז, קליינטשיק כאַרבערז און שיין דעקאָראַציע בייַ מעלוויטש, סטראַטהי, בעטטיהילל, אַרמאַדאַלע, די קילע פון צונג און דורנעסס. גענומען דעם וועג וועט אויך פירן איר צו די מערסט צאָפן וועסטערלי פונט אויף די בריטיש יאַבאָשע, קאַפּע צארן.
דערגרייכן דעם סוף פון די וועג - כאטש די מערסט נאָרדערלי פונט אין יאַבאָשע בריטאַן איז נירביי דוננעט קאָפּ, יוחנן אָ 'גראָאַץ איז איינער סוף פון די לאָנגעסט דיסטאַנסע צווישן צוויי ווייזט אויף די בריטיש יאַבאָשע. די אנדערע פונט, פון קורס, איז ארץ ס סוף. פילע צדקה ציקל ראַנז אָדער גייט נעמען און סוף דאָ. דער דאָרף נעמט זייַן נאָמען פון Jan דע גרויס, אַ דוטטשמאַן וואס באקומען אַ שענקען צו לויפן אַ פּראָם צווישן די סקאַטיש יאַבאָשע צו Orkney.
הנאה עטלעכע לאַכאָדימ טעראַפּי - עס זענען פילע שיינע שאַפּס צו באַזוכן אין טהורסאָ און וויק, ביידע אַ קורץ פאָר פון סקראַבסטער. אויף די אַוצקערץ פון Wick איז אַ נייַ לאַכאָדימ פּאַרק וואָס האט אַ טעסקאָ, האָמעבאַסע, עדינבורגה וואָאָללען מיל, פּעץ אין שטוב, אַרגאָס, ניו קוקן, סופּערדרוג, און אַ קאַרפּעטריגהט.
קוק אָדער טאָן עטלעכע סערפינג - קאַיטהנעסס וואסערן זענען פאַמעד פֿאַר גרויס, שנעל און שטאַרק כוואליעס. טהורסאָ Bay, דוננעט Bay, סינקלאַירס Bay, פרעסוויקק Bay, מורקלע Bay, ברימס נעס, סאַנדסידע Bay, מעלוויטש Bay, סטראַטהי Bay, אַרמאַדאַלע Bay, פאַרר Bay און טאָרריסדאַלע זענען אַלע רעקאַמענדיד ספּאַץ פֿאַר Surfers.
צי עטלעכע פויגל וואַטשינג - קאַיטהנעסס האט אַ סטאַנינג נאַטירלעך לאַנדשאַפט גאנץ פֿאַר בירדס. א ברייט קייט פון פויגל מינים זענען געצויגן צו די באָג אָנגעפילט, פּעאַטי לאַנדסקייפּס פון קאַיטהנעסס און אויך צו די ווילד ים Cliffs. רספּב ריזערווז אַזאַ ווי יענע בייַ די Cliffs פון דוננעט קאָפּ און אין די פאַרדעקן באָג און לאָטשאַן לאַנד פון פאָרסינאַרד ביסט דער הויפּט רעקאַמענדיד.
באַזוכן אַ מוזיי - אין דעם צענטער פון טהורסאָ איז אַ ויסגעצייכנט נייַ מוזיי, קאַיטהנעסס האָריזאָנס, וואָס איז באשטימט ווערט אַ באַזוכן. מיט פּאָטער אַרייַנטרעטן, קאַיטהנעסס האָריזאָנס Offers אַ יקסייטינג ינסייט אין די געשיכטע, פּייאַנירינג אינדוסטריעלע פאַרגאַנגענהייַט, וויילדלייף און עקאָלאָגי פון קאַיטהנעסס. די געשיכטע פון דאָונרעייַ - וואָס שייפּט די פריש עקאנאמיע און געשיכטע פון קאַיטהנעסס - איז אויך ארויסגעשטעלטע.
כאַפּן אַ פיש - קאַיטהנעסס האט עטלעכע פון די בעסטער טראָוט און לאַקס פישערייַ לאָטשס און טייכן אין סקאָטלאַנד, כולל לאַק וואַטטען, לאַק קאַלדער, סט יוחנן 'ס לאַק, לאַק העילען, לאַק טאָפטינגאַלל, Wick טייך און טהורסאָ טייך. ים אַנגלערס וועט הנאה פישערייַ אין די פּענטלאַנד Firth וואָס איז שטוב צו כאַדאַק, ווראַסס, לינג און פּאַלאַק. האַרבאָור ווענט און ראַקס אין טהורסאָ Bay, דוננעט קאָפּ, לאָנגבעררי, בראָאַדהאַווען, סאַנדיגאָע און העלמאַן קאָפּ זענען ידעאַל ספּאַץ.
האָבן אַ שפּיל פון גאָלף - קאַיטהנעסס האט פילע גאָלף קאָרסאַז - מיינטיינד מיט ענטוזיאַזם דורך היגע גאָלפערס. כאָטש עטלעכע קאָרסאַז זענען שטיל קורץ, אַלע זענען געהאלטן גאַנץ טשאַלאַנדזשינג, רעכט צו די טעריין און וועטער. אין קאַיטהנעסס איר וועט דערפאַרונג גאָלף קאָרסאַז פּאַפּיאַלייטאַד מיט וויילדלייף און ווילד געוויקסן, אין אַ ווילד און נאַטירלעך באַשטעטיקן, וואָס איז ריטיינד און טשערישט. פּרובירן Reay גאָלף קלוב, טהורסאָ גאָלף קלוב, Wick גאָלף קלוב, ליבסטער גאָלף קלוב פֿאַר טשאַלאַנדזשינג און ריוואָרדינג גאָלף פֿאַר אַלע צייטן און אַבילאַטיז.
גיין בערגל גיין - קאַיטהנעסס און סוטהערלאַנד האָבן אַ סטאַנינג לאַנדשאַפט וואָס Offers פּרעכטיק ברירה פֿאַר וואָקערז. גייט צוזאמען די ברעג צו זען דראַמאַטיק פעלדז דעקאָראַציע, אָדער ינלענדיש צו זען קאַסאַלז און בראָטשעס, זענען רעקאַמענדיד. פֿאַר בערגל וואָקערז, די רובֿ נאָרדערלי פון די מונראָס, בן האָפֿן איז געפֿונען אין קאַיטהנעסס, און אויף דער גרענעץ פון קאַיטהנעסס און סורטהערלאַנד זענען די באַרימט היללס, מאָרווען און מיידאַן Pap. חוץ פון סטאַנינג קוקן, וואָקערז קענען דערוואַרטן צו זען הירש, Buzzards און יגאַלז.


text:
סאַקאַימינאַטאָ אַקטיוויטעטן און עווענץ
סאַקאַי דאַיבאַ פּאַרק און סאַקאַימינאַטאָ ליכט הויז
דאַיבאַ פּאַרק איז די אַלט גוננערי פּלאַץ וואָס איז געווען געבויט אין קסנומקס דורך די Tottori קלאַן. יאַפּאַן איז געווען אויף די נאציאנאלע יסאָלאַטיאָן אין אַז מאָל, און די גוננערי פּלאַץ איז געווען געבויט פֿאַר די פאַרטיידיקונג קעגן פרעמד שיפּס. די סאַן-אין ס אָולדאַסט ווודאַן ליכט הויז, וואָס איז געווען געבויט אין קסנומקס, האט געקוקט איבער די פאַרנומען פאַרקער פון שיפּס. און עס איז געווען געזונט דורך סאַקאַימינאַטאָ סיטי אין קסנומקס פֿאַר די סימבאָל פון געשיכטע און וווילטאָג פון דער שטאָט. דער פּאַרק איז געווען דעזיגנייטיד אין קסנומקס ווי אַ נאציאנאלע היסטארישע פּלאַץ און עס האט אויך געווארן באַרימט ווי די בלום פּאַרק וואָס האט קסנומקס קאַרש ביימער.
ים און לעבן מוזיי
"די וואַטערלעסס אַקוואַריום" וואָס איז געווען געבויט נאָך רעפאָרמינג אַן אַלט צוליב ברעווערי הויז איז באקאנט ווי יאַפּאַן ס נאָ.קסנומקס פֿאַר זייַן נומער פון Stuffed פישעס און קראַבס. צוזאמען מיט אָריענטירונג און אַרויסווייַזן פון די טעכניק און ויסריכט פון פישערייַ, די מוזיי יגזיבאַץ די קולטורעלע ינהעריטאַנסעס וואָס זענען געניצט אין לעבן פון מענטשן. וויסיטאָרס קענען לערנען ווי לאַנדווירטשאַפטלעך און אנדערע גענעראַל מכשירים שייך צו folks אין אַלט טעג.
קראַדלע פון באַן אין סאַנין
סאַקאַימינאַטאָ איז די וויגעלע אין סאַנין פֿאַר די באַן וואָס געמאכט געהאָלפֿן פאַרבינדן די ים אַריבערפירן מיט די לאַנד אַריבערפירן, און דעוועלאָפּעד אַ נעץ פון די טראַנספּערטיישאַן. די צערעמאָניע און געשעעניש גענומען שטעלן אין קסנומקס, פֿאַר די סענטעניאַל קאַמעמעריישאַן פון די באַן.
יומיהאַמאַ גאַסורי
סאַקאַימינאַטאָ געגנט האט שוין אַ פּראַדוסינג געגנט פֿאַר גוט קוואַליטעט וואַטע זינט פרי טעג. די וואַטע איז ספּון אין פאָדעם, דעמאָלט עס איז פּלאַץ-דיעד אין ינדיגאָ בלוי און איז וואָווען צו מאַכן קאַסורי פאַבליק. ווייל קסנומקס יאָרן אין זייַן געשיכטע, קאַסורי איז דעזיגנייטיד ווי אַ טראדיציאנעלן מעלאָכע וואָס איז זייער זעלטן אין יאַפּאַן. די בעאַוטיפוללי וואָווען פּאַטערנז קומען אויס פון די קאַמביינד מי פון חכמה און טעכניק פון וועבער וואס קענען פאָרעסעע די פּאַטערן אויף פאַרטיק פּראָדוקט אין די לבֿנה פון פּלאַץ-דייינג. די נאַטירלעך פאַרבינדן און ינדיגאָ בלוי פון די קאַסורי שטאָף זייער פיל צוציען די מחשבות פון מענטשן.
וואָטיווע בילדער פון "דראַגנעט", "גיהנום און גן עדן"
די וואָטיווע בילד אין גרייס פון קסנומקסקם רענטגענ קסנומקסקם פון "דראַגנעט," געוויזן אין די שאָפוקודזשי המקדש, וויוואַדלי ווייזט אַ פישערייַ אופֿן דורך וועג פון ניצן דראַגנעט אַז היגע פישערמען עקסערסייזד אין די מיטן פון קסנומקסטה יאָרהונדערט. סאַרדינעס ווייל אַזוי שעפעדיק אין יענע טעג, אַ לעגענדע האט עס אַז קסנומקס דראַגנעץ זענען געניצט אַלע בייַ איין מאָל פֿאַר יעדער פישערייַ. עס האט שוין געזאגט אַז די בילד פון "גיהנום און גן עדן" ינספּייערד מר.שיגערו מיזוקי צו ווערן אינטערעסירט אין יאָקאַי.
פּאָרט פֿעסטיוואַל
די פּאָרט פֿעסטיוואַל, וואָס נעמט אָרט שפּעט אין יולי, האט פאַרשידן געשעענישן איבער צוויי טעג, סטאַרטינג מיט די מתפּלל ריטשואַלז פֿאַר הצלחה פון די פישערי, זיכערקייַט פון דער ים פאַרקער און וווילטאָג פון די פּאָרט. די יאָמטעוו קלאָוזיז מיט פייַער אַרבעט, דאַנסינג פּאַראַד און פאַרשידן אנדערע מגילה. ספּעסיאַללי, די ים פּאַראַדע איז אַ זייער גאַלאַנט געשעעניש, פֿאַר מער ווי קסנומקס פישערייַ שיפּס, יעדער דעקערייטאַד מיט flags פון אַ € œגאָאָד כאַפּן פון פיש, אַ € לויפן דורך די סאַקאַי טשאַננעל.
מאַרינע פּראָדוקץ פֿעסטיוואַל
דעם פֿעסטיוואַל, וואָס נעמט אָרט אין דער Fish מאַרק און זייַן וויסיניטיעס ווי די הויפּט פּלאַץ, איז געהאלטן אין די מיטל פון אקטאבער. וויסיטאָרס קענען גלייַך פילן די ענערגיע פון סאַקאַימינאַטאָ דורך געזען פריש פיש און פּראַסעסט סעאַפאָאָדס אויף פאַרקויף, טייסטינג קראַב זופּ און וואַטשינג די אויפֿפֿירונג פון בעקאַבאָלעדיק ענערטיינמאַנץ. די יאָמטעוו סטאַרץ געטינג פאַרנומען מיט וויזאַטערז פון פרי אין דער מאָרגן. זיי קענען קויפן פייַן פּראָדוקטן ווייל סאָלד אין פּרייסיז נידעריקער ווי רעגולער פּרייסיז.
מאַרינע ספּאָרט
ניצן די סאַקאַימינאַטאָ פּובליק מאַרינאַ ווי אַ באַזע, יאַכט סיילינג און אנדערע וואַסער ספּאָרט זענען זייער אַקטיוו.
ברעג וואָללייבאַלל
לאַנדיש ברעג נעצבאָל טערנאַמאַנץ זענען פּלייַעד אויף די שיין ברעג וואָס איז סעראַונדאַד דורך ווייַס סאַנדז און גרין שמאַכטן ביימער. די ברעג איז דעזיגנייטיד ווי איינער פון די באַאַמטער סאַלעקשאַנז פון יאַפּאַן 'ס בעסטער קסנומקס ביטשיז.


text:
טרענסעקסואליזם
טרענסעקסואליזם איז א מענטשליכער פאל, פון א זכר אדער א נקיבה וואס שפירט זיך ווי געבוירן מיט די נישט ריכטיגע זשענדער קערפער, דאס ווערט דיאגנאוזעאירט פון א דאקטער וואס זאגט אז אלע סימנים פון הארמאנען און אנדערע באשאנדטיילן וואס שטעלן צוזאמם די כאראקטער ברויך ווען בשאפן ווען מיט אנדערע ביאלאגיעשע גלידער. ווי למשל א מאן וואס רעדט און שפירט זיך ווי א פרוי דארף ווען האבן א רחם מיט א וועזשיינע, אדער א פרוי וואס איז מוסקעלדיג און שפירט זיך גאר שטארק און ווילד ברויך ווען האבן א פינעס אדער אזוי דאס גלייכן. דער פענאמענא איז נאך דעבאטירט צו דאס איז אזא קרענק אדער איז דאס אן איינגערעדאכטס, וואס באלאנגט איידער אין גייסטישע פראבלעמען קאטעגאריע ווי אין די פיזיקאלע פראבלעמען אבער אלע זענען מודה אז נאכן זיך איינרעדן ווערט דאס א פיזיקאלע פראבעלם. מען מאכט היינט אפאראציעס דאס אויסצוהיילן ווי דער מענט ווערט אן אנדער זשענדער און טוישט זיך די נאמען אבער דאס שאפט אסאך סייד אפעקטס דערווייל.


text:
שלום בית
שלום בית איז דער גלאבאלער פראבלעם פון אינערליכע רייבערייען מכם ובכם, ביי זיך אין שטוב.
שלום בית איז א פראבלעם וואס נעמט ארום יעדעס פאר-פאלק איבער דער גארער וועלט. קיין שום פאר-פאלק איז נישט אויסגעהיט דערפון. די לעזונג דערצו איז אז יעדער זאל פרויבירן צו פארשטיין דעם צווייטן, און אפילו ער פארטשייט נישט זאל ער נישט זיין קיין עקשן, נאר זאל ווי מער נאכגעבן פאר צווייטן, עס איז דא א מאמר החכם אויב ווילסטו אז דיין מאן זאל דיך האלטן פאר א פרינצעסין דאן האלט איהם פאר א קעניג. אויב ווילסטו דיין פרוי זאל דיך האלטן פאר א קעניג, דאן האלט איהר פאר א פרינצעסין.
ווען איז שוין גרויסע צרות איז די איינציגסטע לעזונג, איז צו האלטן דעם פראבלעם אונטער קאנטראל, און נישט לאזן דעם פראבלעם שטייגען און ארויסגיין, אויסער די ראמען וואס מ'קען עס קאנטראלירן.
אינהאַלט
געזונטע שלום בית קריגערייען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זאפארט נאכדעם וואס א פאר-פאלק האט חתונה, הייבן זיך אן די שלום בית פראבלעמען. אויפן קליינעם פארנעם, פארשטייט זיך. די פרוי זאגט צום מאן, נעם נישט אראפ די מיסט, איך וועל עס שוין נעמען. דער מאן זאגט אבער: נע, ס'איז גוט. איך וועל עס נעמען, קיין פראבלעם. נאך א קורצע וויילע, ווערן די שלום בית פארמאליטעטן מער רעאליזירט, וועלכע שפיגלען אפ דעם אמת'דיגן כאראקטער פון די צווייע מענטשן, דער מאן און די ווייב, וואס איז אוממעגליך אויסצובאהאלטן פאר צו א לאנגע וויילע. און דאן הייבן זיך אן אנטוויקלען קליינע מחלוקה'לעך אין שטוב, וואס מיר רופן אן שלום בית.
פארוואס דארף אויסברעכן שלום בית פראבלעמען?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- צוליב דעם נאטור אז א מאן און א פרוי, זענען פון צוויי אנדערע פלאנעטן.
- צוליב דעם נאטור פון פארשידנארטיגע מענטשן, וועלכע קומען פון אנדערע היימען.
- צוליב דעם וואס דער בחור קומט פון ישיבה און דאס מיידל נישט. [פֿעלט אַ מקור]
שלום בית ווערט קריטיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן עטליכע סימנים וועלכע צייגען ווען דער שלום בית גייט אריין אין א קריטישע פאזע.
- די קולות ווערן וואס העכער.
- מ'הייבט אן גיסן באליידיקונגס ווערטער איינער אויפ'ן אנדערן.
- מ'קען שוין די פראבלעמען נישט הענדלען אליין, און מ'מישט אריין די עלטערן (גאר ביטער).
- מ'הייבט אן באשמוצן די שווער/שוויגער, טאטע/מאמע פון דעם אנדער'ס פאמיליע.
- מ'שעלט זיך איינער דעם אנדערן.
- די אטאטקעס ווערן פיזיש. זאכן ווערן געווארפן.
אט די אויבנדערמאנטע ביישפילן, קענען גאר שנעל פאסירן, אויב דער מאן/פרוי האט נישט דעם שכל אפצושטעלן און קאנטראלירן דעם געפעכעט. און ווען די זאכן פאסירן, איז קלאר אז מ'מוז זאפארט אונטערנעמען גאר ערנסטע מאסנאמען צו ראטעווען דעם שלום בית, ווייל עס איז נישט ווייט פון אן ערנסטן קריזיס.
ווען דער שלום בית פראבלעם גייט ארויס פון קאנטראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דארף דער מאן/פרוי אקטיווירן א שלום-פלאן.
- איינער דארף האבן שכל, און אנהייבן דעם פארגלעטונגס פראצעדור.
- קויפן א מתנה פאר'ן אנדערן.
- מאכן א סורפרייז פאר'ן אנדערן. (צו כאפן דעם אנדער'ס אויפמערקזאמקייט, אומגעראכטן).
- האבן די שטארקייט, און זיך אנטשולדיגן אפענבאר. (מעגליך די שווערסטע רפואה).
ווען דער שלום בית ווערט נישט מסודר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אריינמישן א פראפעסיאנעלן קאנסולטאנט.
- דארף איטליכער אפמאכן פאר קאנצעסיעס. ער וועט מוזן פארציכטן, כדי צו האבן שלום בית.
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ר' נחמן מברסלב האט געזאגט אז מען דארף זייער האלטן חשוב די פרוי, מען דארף איהר מכבד זיין מיט אלעס מעגליך, ווייל די פרויען ליידען פון אונזער וועגן, צער פון שוואנגערן, צער פון געבורט, צער פון גידול בנים. און נאך. אויך האט ער געזאגט אז עס דאס וואס יונגעלייט נאך די חתונה האבן נישט קיין שלום בית, דאס קומט פונעם יצר הרע, ער וויל זיי זאלן נישט לעבן גוט מיט זייער פרוי, אזוי ארום וועט ער קענען מאכן אז דער מאן זאל זינדיגן.


text:
גאמאל אבדול נאסער
גאמאל אבדעל נאצער (ה'תרע"ח - ה'תש"ל (15טן יאנואר, 1918 - 28סטן סעפּטעמבער, 1970) איז געווען דער פרעזידענט פון עגיפטן פון ה'תשי"א (1951) ביז זיין שטארבן אינעם יאר תש"ל.
ער האָט געבויעט די אסואן דאמבע און צוריקגעקערט דעם סועץ קאנאל (וואס איז געווען אונטער די בריטישע מאכט) צו די עגיפטן. גלייך נאך דעם (ה'תשי"ז) האט אויסגעפלאצט די סיני מלחמה צווישן ישראל מיטן הילף פון בריטאניע און פראנקרייך פון איין זייט, און מצרים פון צווייטן זייט. אין דער סיני-קריג איז מצרים דורכגעפאלן.
זעקסטאגיקע מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאסער איז געווען דער פאראנטווארטלעכער צו דער זעקסטאגיקער מלחמה (אין יאר ה'תשכ"ז) וואס האט אויסגעפלאצט נאך וואס נאסער האט אריינגעשיקט גרויסע מיליטער-גרופעס אין סיני און פארשיקט פון דארט די יו ען כדי צו אנשרעקן ישראל.
אין דעם קריג האט נאסער פאראייניקט דריי אראבישע לענדער—סיריע, יארדאניע און איראק—צו קעמפן קעגן ישראל. די מלחמה האט זיך געענדיקט מיט מצרימס דורכפאל.
זיין נאכפאלגער איז אנוואר סאדאט.


text:
פעלידאע
די קעץ (Felidae) זענען א משפּחה אין דעם טאלק פון פארציקערס.
עקסטאַנט פעלידס געהערן צו איינער פון צוויי אונטער-פאמיליעס: פּאַנטהערינאַע (וואָס כולל דעם טיגער, דעם לייב, דעם יאַגואַר, און דעם לעמפערט), און פעלינאַע (וואָס כולל די קאָוגאַר, די טשיטאַ, די סערוואַל, די לינקסעס און קאַראַקאַל, צוזאמען מיט דעם שניי לעמפערט און דער שטוביקער קאַץ).
עוואלוציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען 41 באקאנטע מינים פון קעץ אין דער וועלט הייַנט, וואָס האָבן אַלע אראפגענידערט פון דעם זעלביקן פאטער. דאס טאַקסאָן האט אנגעהויבן אין אזיע און פאַרשפּרייטן אַריבער קאנטינענטן דורך אַריבער לאַנד בריקן. ווי געמאלדן אין דער זשורנאַל וויסנשאַפֿט, טעסטינג פון מיטאָטשאָנדריאַל און יאָדער דנאַ דורך וואָראַן זשאנסאן און סטיווען אָוברייין פון די יו. עס. נאַשאַנאַל קאַנסער אינסטיטוט דעמאַנסטרייטיד אַז פאַרצייַטיק קאַץ יוואַלווד אין אַכט הויפּט ליניידזשיז אַז דייווערדזשד אין דעם גאַנג פון לפּחות 10 מייגריישאַנז (אין ביידע אינסטרוקציעס ) פון קאָנטינענט צו קאָנטינענט דורך די בערינג לאַנד בריק און איסטהמוס פון פּאַנאַמאַ, מיט די פּאַנטהעראַ מין זייַענדיק דער עלטסטער און די פעליס מין זייַענדיק דער יונגסטער.


text:
מערב וועלט
וועסטליכע קולטור איז דער נאמען פון דער קולטור וואס האט זיך אנטוויקלט איבערהויפט אין אייראפע, און אין די לעצטע הונדערטער יארן אויך אין צפון אמעריקע און אין אויסטראליע.
די קולטור איז באווירקט געווארן, מיט וואס עס באלאנגט צו וויסנשאפט און קונסט, איבערהויפט פון די אלטע גריכלאנד אין פארשידענע אנגעלעגנהייטן, ווי אין פאליטיק, וויסנשאפט, ליטעראטור, קונסט, און נאך...
און וואס עס באלאנגט צו מאראל און עטיקייט איז דער קולטור באווירקט געווארן פון יידישקייט, א טייל פון זיי דורך די קריסטן.
פאלגנד איז א טייל פון וואס די קולטור איז באאיינפלוס געעוארן פון די יידן:
- מאנאטעיזם - דאס גלויבן אין איין איינציקער גאט.
- זען דאס הייליקייט פון לעבן אלס א מאראלע ווערטיקייט.
- דער הויפטזאך פון פרייהייט.
- דער הויפטזאך פון גלייכרעכטיקייט.
- מאכן איין טאג פון דער וואך א רוהע-טאג.
- עשרת הדברות אלס א חשובע לערע.
- דער תנ"ך אלס א הייליקער ספר.
- די הייליקייט פון ארץ ישראל
אין דעם 20סטן י"ה, ביים קאלטן קריג איז פֿאָרגעקומען אַ קאנפראנטאציע צווישן דער מערב וועלט צום סאוועטן פארבאנד מיט אירע אונטערשטיצער.


text:
שו בינג
שו בינג (ענגליש: Xu Bing; כינעזיש: 徐冰) איז א כינעזישער קינסטלער ווער וווינט יעצט אין בייזשינג, אוואו ער איז דער וויצעפרעזידענט פון דער צענטראל-אקאדעמיע פון שיינע קונסטן. ער איז מערסטער געוויסט פאר זיין כשרונות אין דרוקמאכן און זיין אינסטאלאציע שטיקער, און אויכעט זיין באניץ פון שפראך, ווערטער און טעקסט און ווי זיי האבן אנגערירט אונזער פארשטענדערניש פון דער וועלט.
געבוירן אין טשאנג טשינג, איז שו אויפגעוואקסן אין בייזשינג. אין 1975, ביים סוף פון דער קולטורעלער רעוואלוציע, האט די כינעזישע ממשלה אים געשיקט, ווי טויזנטער אנדערע צענערלינגען, צום קאָנטרי פאר צוויי יאר. ווען ער איז צוריקגעקומען קיין בייזשינג אין 1977, האט ער זיך אריינגעטרעטן אינעם דרוקמאכן דעפארטעמענט, און איז מקבל געווען זיין מאגיסטערס אין שיינע קונסטן אין 1987. נאך די טיען-אן-מין סקווער פראטעסטן אין 1989, זיין קונסט איז געזען געווארען ווי א קריטיק אויף דעם כינעזישן רעגירונג, אז פאר זיין זיכערקייט איז ער זיך איבערגעציט צו אמעריקע אין 1990. ער האט דארט געוווינט ביז 2008, ווען ער איז געווארען וויצעפרעזידענט פון דער בייזשינג אקאדאמיע.
אין 1990 האט שו געהאט זיין ערשטע אויסשטעלונג ביים קאזען מוזיי פון קונסט, און בתוך זיין אויסשטעלונג זענען געווען די צוויי אינסטעלאציעס "בוך פון הימל" און "גייסטער האמערן דעם וואנט". אין בוך פון הימל דער קינסטלער האט געמאכט, דורך א זמן פון דריי יאר, 4,000 פאלשע כינעזישע קאראקטירן און האט זיי גשניצט ביי האנט אין האלץ-קוואדראטן, און האט זיי גענוצט ווי באוועגלעכער שריפט צו דרוקן כרכים און מגילות, וואס זענען אראפגעלעגט אויף דער ערד און געהאנגען פון דער סופיט. דער גרויסער סכום טעקסט טויסט צו האלטן אן אלטע חכמה, אבער איז להפך אוממעגליך צו פארשטיין.


text:
יוסף שלמה כהנעמאן
הרב יוסף שלמה כַהַנעמאן (ה'תרמ"ו - כ' אלול ה'תשכ"ט) איז געווען רב אין פאנאוועזש, ליטע, וואו ער האט אויפגעשטעלט די פאנאוועזשער ישיבה. ביים חורבן אייראפע האט ער געגרינדעט די ישיבה נאכאמאל אין בני ברק אין ארץ ישראל. ער איז געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הרב כהנעמאן איז געבוירן צו זיין פאטער ר' יהודה לייב אין תרמ"ו אינעם קליינעם שטעטל קולי, ליטא, וואס האט געהאט א יידישע געמיינדע פון 100 מענטשן.[1] ער האט געלערנט אין דער טעלזשער ישיבה ביי רבי אליעזר גארדאן און רבי שמעון שקאפ. שפעטער האט ער געלערנט א יאר אין נאווהארדאק, וואו ער האט באקומען היתר הוראה פון רבי יחיאל מיכל עפשטיין, דער "ערוך השולחן". אין תרס"ח איז ער אנגעקומען אין ראדין וואו ער האט געלערנט דריי יאר מיט רבי אלחנן וואסערמאן אין דעם "קדשים כולל" פון דער ראדינער ישיבה ביים חפץ חיים. שוין יונגערהייט האט מען דערקענט ביי אים א כח פון פירערשאפט און ארגאניזאציע..
אין תרע"א איז ער געווארן אן איידעם ביים ווידזשער רב, הרב אריה לייב רובין. ווען מ'האט דאס זעלבע יאר גערופן זיין שווער ווערן רב אין ווילקאמיר, האט מען אויפגענומען ר' יוסף שלמה אלס רבי אין ווידזש. אין תרע"ו איז ער געווארן ראש ישיבה אין גראדנע. אין תרע"ט, נאך דער פטירה פון רב איצעלע פאנאוועזשער, האט די פאנאוועזשער קהילה באשטימט רב יוסף שלמה דעם נעקסטן רב. ער האט געגרינדעט די ישיבה "אהל יצחק" אין פאנאוועזש אויפן נאמען פון זיין פארגייער.
אין די יארן 1923-1925 איז ער געווען א מיטגליד אינעם ליטווישן פארלאמענט.
דער חזון איש האט געזאגט אויף אים "יאשע קולער איז געווען דער בעסטער בחור אין ליטע".
ער איז געבליבן פאנאוועזשער ביז דער סאוועטן פארבאנד האט אנעקסירט ליטע אין ת"ש. ווען די דייטשן האבן אינוואדירט ליטע, איז דער רב געווען אין דער פרעמד, אזוי איז ער געראטעוועט געווארן, מיט איין זון אברהם, אבער זיין ווייב אין אלע אנדערע קינדער זענען אומגעקומען.
אין ארץ ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין ת"ש איז ער ארויף קיין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין ירושלים.
אין תש"ד האט ער אנגעהויבן אויפשטעלן אין בני ברק א ישיבה אויפן נאמען פון דער פאנאוועזשער קהילה וואס די דייטשן האבן פארניכטעט, און אויך האט ער אויפגעשטעלט די גראדנער ישיבה אין אשדוד.
ביים בויען די פאנאוועזשער ישיבה, האט איין טאג גערעגט שטארק און די ארבעטער האבן אים געבעטן אז ער זאל זיי באצאלן אזוי ווי יעדן טאג און זיי וועלן אהיים גייען. האט דער רב געזאגט אז ער איז מסכים צו באצאלן אבער אזוי ווי זיי זענען זיינע ארבעטער, זאלן זיי גייען אין בית מדרש וואו די בחורים לערנען פלייסיג, און די ארבעטער זאלן לערנען גמרא אנשטאט בויען די ישיבה. זיי האבן אים געפאלגן מיט פריילעכע הערצער, מיינענדיק אז זיצן ביי דער גמרא איז אסאך גרינגער ווי ארבעטן שווער ביים בויען. אבער נאך א קורצער צייט זענען זיי געקומען צום רב מיט א טענה אז עס איז צו שווער צו קאנצענטרירן לערנען. האט דער רב געענטפערט זיי מיט א שמייכל, "איך האב געוואלט אייך ווייזן מיט דער געלעגנהייט אז מ'זאל נישט מיינען אז לערנען א גאנצן טאג איז א גרינג און אינטערעסאנט לעבן, נישט אזוי ווי ארבעטן שווער ביים בויען, נאר פארקערט, טראגן און בויען איז איבערהויפט נישט אזוי שווער ווי קאנצענטרירן לערנען גמרא, און איר וועט שאצן די ישיבה'לייט וואס פארמאטערן זיך מיט גרויסער מי". אזוי האט דער רב גוט אויסגענוצט יעדע געלעגנהייט. [2]
בני ברק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאך זיין פטירה האט די בני ברק שטאטראט געענדערט דעם נאמען פון השומר גאס, איינע פון די הויפטגאסן אין דער שטאט, צו הרב כהנעמאן גאס.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ליטע יזכור בוך - קול
- ↑ רבי אהרן לייב שטיינמאן אין "מקים עולה של תורה", שבת בשבתו, נומער 926, י"ג אלול תשע"ב, רבי יוסף שלמה כהנמן זצ"ל גאב"ד פוניביז'
- די פאנאוועזשער רבנים
- שבת בשבתו, נומער 926, י"ג אלול תשע"ב, רבי יוסף שלמה כהנמן זצ"ל גאב"ד פוניביז'


text:
פונקציע
אין מאטעמאטיק איז א פונקציע די צופאסונג צווישן צוויי סכומען. איין סכום איז דער עיקרדיקער סכום (אנערקענט ווי ) און דער צווייטער סכום איז א צווייטרייאיקער סכום (אנערקערט ווי ).
די פונקציע אסאציאירט מיט יעדן עלעמענט אינעם עיקרדיקן סכום גענוי איין צופאסטן עלעמענט אינעם צווייטרייאיקן סכום.
ס'איז פאראן אויך אן איינס-אויף-איינס פונקציעס ד"ה, צוויי עלעמענטן פונעם עיקרדיקן סכום טארן נישט האבן איין צופאסטער אינעם צווייטרייאיקן סכום, א. צב"ש, די צופאסטונג צווישן דער מענטש מיט זיין עלטער הייסט א פונקציע, ווייל יעדער מענטש איז א באזונדערער עלעמענט וואס קען זיין צוגעפאסט נאר צו איין עלעמענט אין דער "עלטער" סכום, כאטש וואס דער "עלטער" קען זיין צוגעפאסט צו פארשיידענע מענטשן.
אין מאטעמאטיק, איז אנגענומען צו באצייכענען א פונקציע מיט איינע פון די דריי לאטיינישע אותיות: f, g, h מיט ארום-קלאמערן דעם עלעמענט פונעם עיקרדיקן סכום מיט א גלייכונג סימבאל אין דערמיט, אדער שרייבט מען דאס אָן קלאמערן נאר מיט א ריכטונגצייכן אין דערמיט. צב"ש, אויב מען וויל שרייבן א פונקציע וואס פאסט צו יעדער צאל צו איר קוואדראט, שרייבט מען דאס אזוי: אדער אזוי: וואס מיינט אז יעדער נומער וואס מען פארבייט מיטן פאסטצו צו דער קוואדראטישע צאל פון דעם דאזיקן נומער. אין די צווייטרייאיקע צאל קען זיין סיי וואסערע פארמולעס, ווי צב"ש: : - פאסטצו יעדער נומער מיט דעם זעלבן נומער געטאפלט מיט פינף. דא באדייט x נארוואס אן עלעמענט פונעם סכום X.
אויב וויל מען באגרעניצן די פונקציע צו צווישן די נומערן 3 צו 7, שרייבט מען דאס אזוי: .


text:
ישכר דוב רוקח (א)
הר"ר ישכר דוב רוקח (ה'תרי"ד - כ"ב מרחשון ה'תרפ"ז) איז געווען רב אין בעלז, מזרח גאליציע, און דער דריטער רבי פונעם בעלזער חסידות, פון ה'תרנ"ד ביז זיין פטירה.
ער איז געווען א זון פון הר"ר יהושע רוקח. נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער איבער גענומען דאס רבנות פון בעלז און די רביסטעווע. ער האט אויך געפירט די מחזיקי הדת באוועגונג וואס זיין פאטער האט אויפגעשטעלט ער איז געווען א שטארקער לוחם קעגען ציונית אין די אגודת ישראל.
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי ישכר דוב האט געהייראט מרת בתיה רוחמה, די טאכטער פונעם טשערנאבילער רבי'ן רבי זושא טווערסקי, דער זון פון רבי אהרן טווערסקי. זי איז נפטר געווארן יונגערהייט. זייערע קינדער זענען געווען:
- רבי אהרן רוקח, זיין בכור און ממלא מקום
- מרת חנה רחל, די ווייב פון רבי פינחס טווערסקי פון אוסטילע.
נאך דער פטירה פון מרת בתיה רוחמה האט ער געהייראט בזיווג שני חיה דבורה די טאכטער פון רבי אברהם שמואל פיטשניק פון בערעזנא, אן אייניקל (פון ביידע עלטערן) פון רבי יחיאל מיכל, דער זלאטשאווער מגיד. זיי האבן געהאט זיבן קינדער:
- רבי יהושע רוקח פון יעראסלאוו, איידעם ביי רבי יוסף מאיר טווערסקי פון מאכניווקא
- רבי מרדכי רוקח פון בילגוריי, דער פאטער פונעם היינטיקן בעלזער רבי'ן ישכר דוב רוקח
- רבי שלום רוקח פון אפטא, איידעם ביי רבי ישראל פון סטאלין
- די ווייב פון רבי יצחק מנחם נחום טווערסקי פון ראווע-רוסקע
- העניא, ווייב פון רבי ברוך האגער, סערעט-וויזשניצער רבי, און בזיווג שני ווייב פון רבי נפתלי פערלאוו, זון פון רבי נחמיה פון קוידאנאוו-באראנאוויטש
- די ווייב פון רבי יוחנן טוועררסקי אב בית דין הריבעשאוו, זון פון רבי משה מרדכי פון לובלין
- די ווייב פון רבי יוחנן טוועררסקי, זון פון הרב נחום משה פון קאוול (זון פון רבי וועלוול פון רחמיסטריווקא


text:
ראדיא
ראַדיא איז א וועג צו שיקן אינפארמאציע אריבער א ווייטן דיסטאנץ דורך עלעקטראמאגנעטישע סיגנאלן. די מאשין וואס שיקט ראדיא סיגנאלן הייסט א טראנסמיטאר, און די מאשין וואס נעמט אויף די סיגנאלן הייסט א ראדיא-אפאראט. ווען מען שיקט ראדיא סיגנאלן אויף איין מאל צו א סך אפאראטן ווערט דאס גערופן א פארשפרייטונג.
אויך ניצט טעלעוויזיע ראדיא סיגנאלן צו שיקן בילדער און קול.
מען קען ניצן א ראדיא סיגנאל צו עפענען א שלאס אדער אנהייבן א מאטאר, למשל צו עפענען און פארשפארן א טויער.
היסטאריע פון ראדיא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פיזיקער דזשיימס קלארק מאקסוועל האט פאראויסגעזען ראדיא כוואליעס. נאכהער האט היינריך רודאלף הערץ געוויזן אז טאקע זיי עקזיסטירן. מארקאני אין איטאליע האט זיי געניצט אין טעלעגראפיע פאר שיפן אויפן ים.
שפעטער האט מען אויסגעלערנט ווי צו טראנסמיטירן קולות פון מענטשן און היינט ווערט ראדיא ברייט באניצט פאר נייעס, מוזיק און פארוויילונג.


text:
ייִדן לעבן אין גלות, ווי באַוווּסט. דאָס איינציקע וואָס מיר ווייסן אָפֿט ניט, איז אַקוראַט וואָס "גלות" איז און צי אַנדערע פֿעלקער געפֿינען זיך אויך אין גלותן (צי מיר זענען אין דעם פּרט אויך אַן אַתּה בחרתּנו-פֿאָלק).
דאָס ערשטע מאָל וואָס מיר געפֿינען דאָס וואָרט "גלות" אין די אַלטע ייִדישע מקורים איז בײַ דעם נבֿיא ישעיה (קאַפּיטל מ"ה). דאָרטן מיינט דאָס וואָרט אַן ערך "אָרט פֿון פֿאַרטריבנקייט". פֿון אָט דעם שורש נעמט זיך אויך דאָס וואָרט "גולה", דאָס אָרט (אָדער ערטער) וווּהין ייִדן וועלן פֿאַרטריבן ווערן.
אויף אַראַמעיִש איז אָט דאָס וואָרט "גלותה" און דער ראָש פֿון די ייִדן אין בבֿל האָט טאַקע דעריבער באַקומען דעם טיטל "ריש-גלותא". אין איר באַרימט ליד לשבֿח דער פֿרײַהייט-סטאַטוע ווערט אַמעריקע אָנגערופֿן, מצד דער דיכטערין עמאַ לאַזערוס, "מוטער פֿון אַלע פֿאַרטריבענע". אין די אַמאָליקע יאָרן וואָלט אַמעריקע זיכער קלאַסיפֿיצירט געוואָרן ווי אַ "גלות-אדום" (אַ קריסטלעכער גלות), להיפּוך צו אַ "גלות-ישמעאל" (אַ מחמדאַנישער גלות). פֿאַרשיידענע "גוטע ייִדן האָבן נאָך אויף זיך אַליין גוזר געווען "אָפּצוריכטן גלות", דאָס הייסט, אַ יחידישן גלות, דורך כּסדר אַרומוואַנדערן און דאָרט וווּ זיי האָבן געטאָגט האָבן זיי ניט גענעכטיקט. הכּלל, דאָס אַלץ וואָס איז פֿריִער געזאָגט געוואָרן איז בלויז "הינטערגרונט", כּדי קלאָרער צו ענטפֿערן אויף די שאלות מיט וועלכע מיר האָבן אָנגעהויבן.
צי איז אַמעריקע אויך אַ גלות?
כּדי צו ענטפֿערן אויף אָט דער קשיא, דאַרפֿן מיר אויפֿקלערן עטלעכע זאַכן. ייִדן זענען דאָך אַ וואַנדערפֿאָלק. צי איז יעדעס לאַנד וווּהין ייִדן קומען אָן פֿאַר זיי אַ גלות, צי דאָס ווענדט זיך שוין אין וואָס פֿאַר אַ ברוך-הבא זיי באַקומען? ספּעציעל איז אָט די פֿראַגע אַקטועל אינעם הײַנטיקן מצבֿ ווען ס’גייט אָן צווישן אַלע פֿעלקער אַ קאָלאָסאַלע אינטערנאַציאָנאַלע און קעגנזײַטיקע אימיגראַציע. דאָ וועלן אפֿשר צו נוץ קומען עטלעכע היסטאָרישע און סאָציאָלאָגישע "דעפֿינירנדיקע סימנים" פֿון "וואָס הייסט אַ גלות", דהײַנו:
1. אין אַ גלות געפֿינט מען אַן עדה פֿון אַ באַשטימטן עטנאָ-רעליגיעזן מין וואָס איז צוליב אַן איבערקערעניש אָדער אומגליק פֿאַרטריבן געוואָרן פֿון זייער אַלטער היים. נישט יעדע אימיגראַנטן-גרופּע איז דעריבער באמת אין גלות.
2. דאָ שפּילט אויך אַ ראָלע דער קאָלעקטיווער זכּרון וואָס באַציט זיך אי אויפֿן אומגליק, אי אויף דער קולטור וואָס איז פֿון דער פֿריִערדיקער היים מיטגעבראַכט געוואָרן. אָן שטאַרקע קאָלעקטיווע זכרונות קען קיין גלות-איבערלעבונג ניט אויפֿקומען און ניט אויסהאַלטן.
3. נאָך וויכטיקער אַפֿילו איז דער ווילן איבערצוגעבן אָט די קולטור-ירושה און דערווײַל צו בלײַבן לעבן ווי אַ מינאָריטעט צווישן אַנדערע. אַ גלות איז אַן אומר-ועושׂה-דערשײַנונג. מען דאַרף זיך אָרגאַניזירן אין גלות כּדי צו בלײַבן בײַם קאָלעקטיוון לעבן און עס ממשיך צו זײַן.
4. אָט די אַלע פֿריִערדיקע סימנים דאַרפֿן אָנהאַלטן כאָטש ביזן פֿערטן דור, ווען קיינער פֿון די געליטענע אַליין קען שוין אַליין ניט האָבן געווען אין דער אַלטער היים. אַ גלות איז אַ לאַנג-דויערנדיקע דערשײַנונג.
5. און די סאַמע לעצטע קריטעריע: כאָטש אַ קרן פֿון די פֿאַרשריבענע דאַרף זיך פֿילן, אַז מען איז אין גלות און דאַרף פֿירן אַ באַוועגונג זיך אומצוקערן צוריק, צום לאַנד וואָס קיינער פֿון זיי האָט שוין פּערזענלעך דאָרטן ניט געלעבט.
כאָטש די אָבֿות פֿונעם ווײַט גרעסטן חלק פֿון דער אַמעריקאַנער באַפֿעלקערונג זענען געקומען פֿון "ערגעץ אַנדערש", האָבן זיי זיך אויף אַזוי ווײַט שוין אײַנגעשמאָלצן אין דער אַרומיקער באַפֿעלקערונג, אַז זיי האָבן שוין ניט דעם ווילן זיך אומצוקערן "ערגעץ אַנדערש", צו אַן אַלטער היים. זיי פֿאַרמאָגן שוין ניט די זכרונות וועגן דעם, ניט די פֿאַרבינדונגען צווישן זיך וואָס אַ צוריקקער וואָלט געפֿאָדערט.
גלותן קומען אייביק אויף איבער דער וועלט און גייען אייביק אונטער. אונדזערע נבֿיאים האָבן אונדז געוואָרנט ניט צו מיינען, אַז מיר זענען די איינציקע וואָס זענען אַרויסגענומען געוואָרן פֿון צווישן אַנדערע פֿעלקער און אומגעקערט געוואָרן צוריק אין דער אַלטער היים. אין דער הפֿטורה פֿון אַחרי-מות-קדושים זאָגט דער נבֿיא עמוס (עמוס ט’,7) "הלוא את ישׂראל העליתי מארץ מצרים ופּלישתּים מכּפֿתּור ואַרם מקיר" (צי האָב איך דען ניט אַרויפֿגעבראַכט ישׂראל פֿון לאַנד מצרים און די פּלישתּים פֿון כּפֿתּור און אַרם פֿון קיר?). ווי מען זאָל זיי ניט דערקלערן, זענען פֿערלקער-וואַנדערונגען פֿאַר אונדזערע אָבֿות-אַבֿותינו געווען אַ באַקאַנטע דערשײַנונג און אַן אָפֿטע זאָרג פֿאַרן לפֿי-ערך קליינעם פֿאָלק ישׂראל.
אַנדערע פֿעלקער וואָס זענען אין גלות
אויך אין די הײַנטיקע צײַטן פֿילן זיך טיילן פֿון אַנדערע פֿעלקער אַז זיי זענען אין גלות. צווישן די וואָס האַלטן, אַז זיי זענען אין גלות געפֿינען מיר ניט נאָר אַ חלק פֿון די גריכן וואָס זענען געבליבן אין די אַמאָליקע גריכישע ייִשובֿים (למשל די אין ציפּערן צי אין אַלעקסאַנדריע), די אַרמענער וואָס געפֿינען זיך איצט צעשפּרייט שוין כּמעט אומעטום איבער דער וועלט צוליב די אַמאָליקע טערקישע הריגות אין די אַמאָליקע אַרמענישע געגנטן פֿון טערקײַ, נאָר אויך אַ טייל כינעזער (וועמענס אָבֿות זענען געקומען קיין אַמעריקע כּדי צו העלפֿן בויען די באַן-ליניעס אויף צו פֿאַרבינדן די צוויי ברעגעס פֿון דער ריזיקער אַמעריקע). און וואָס איז וועגן די ציגײַנער, און די אַפֿריקאַנער, און די אירלענדער, און די לבֿנונער און פּאַלעסטינער און הינדוסן און מחמדאַנער איבער דער וועלט וואָס איז לגמרי געווען אומבאַקאַנט צו זייערע אָבֿות? אַ סך פֿון זיי זענען (אָדער זענען געווען) האַנדלפֿעלקער (ווי די ייִדן), און דאָס דערקלערט טיילווײַז זייער פֿאַרשפּרייטקייט (תּפֿוצות), נאָר נישט אין אַלע פֿאַלן קען גילטן אַזאַ נישט-אַרויפֿגעצוווּנגענע דערקלערונג און נישט אַלע וואָס געפֿינען זיך "אין דער פֿרעמד", ווײַט פֿון זייערע לכתּחילהדיקע וווינערטער, נעמען אַפֿילו אָן אַז זיי זײַנען דערמיט אין דער פֿרעמד, שוין אָפּגערעדט וועגן וועלן זיך אומקערן "צוריק אַהיים".
די יוצא-דופֿנדיקייט פֿונעם ייִדישן גלות
דער אויפֿקום פֿון די פּאַלעסטינעזישע גלותן איז גורם געווען דעם אויפֿקום פֿון אַ נײַער ספּעציאַליטעט אין די סאָציאַלע וויסנשאַפֿטן: די "גלותאָלאָגיע" (Exilology). לויט די מבֿינים וואָס פֿאַרנעמען זיך דערמיט איז דער ייִדישער גלות יוצא-דופֿנדיק צוליב דרײַ שטריכן:
1. זײַן פֿיל-טויזנט-יאָריקן געדויער;
2. די "אָרגאַניזאַציע" לטובֿת צוריקקער און אירע דערגרייכונגען;
3. דער אויך נישקשהדיקער אָרגאַניזירטער אַנטי-צוריקקער און זײַנע דערגרייכונגען.
לאָמיר אָנהייבן פֿונעם ערשטן. די אַמעריקאַנער געשיכטע אַליין באַווײַזט ממש צענדליקער פֿאַלן פֿון גלותן וואָס זענען אַ סך קירצער ווי דער ייִדישער. די ערשטע און די מאַסיווסטע אימיגראַציע קיין אַמעריקע (פֿון פּוריטאַנער, קווייקערס, קאַטוילן און אַנדערע לכתּחילהדיקע גערודפֿטע קריסטן) האָט כּמעט ניט אַרויסגערופֿן קיין שום בלײַביקן גלות-באַוווּסטזײַן צווישן די פֿאַרטריבענע. אין די ערשטע יאָרן נאָך זייער אָנקומען אין זייערע נײַע היימען איז בײַ זיי דאָ אָפֿט געווען פֿאַרשפּרייט אַ גלותיסטישע רעטאָריק געבויט אויף תּנ"כישע מאָטיוון. די תּנ"כישע טאָפּאָנימיק איז זייער פּאָפּולער בײַ אָט די אַלע גרופּעס, ווי אויך דער בטחון אַז פֿון זייער גלות וועלן זיי זיך עווענטועל צוריקקערן "אַהיים". אויסגעלאָזט האָט זיך, אַז די טאָפּאָנימיק איז עד-היום געבליבן די תּנ"כישע, ("סײַלעם" הייסט טאַקע ווײַטער "סײַלעם"), כאָטש צוריק איז מען זעלטן געפֿאָרן. דער גלות-געפֿיל האָט זיך בײַ כּמעט אַלעמען אויסגעוועפּט אין משך פֿון דרײַ-פֿיר דורות און וועגן טויזנט-יאָריקע גלות-געפֿילן, ווי בײַ ייִדן, איז ניטאָ אַזוינס כּמעט בײַ קיינעם און אין ערגעץ ניט. איך זאָג "כּמעט", ווײַל ס’געפֿינען זיך אויף דער וועלט קליינע גרופּעס וואָס האַלטן, אַז זיי ציִען זייער יניקה פֿון די אַלע אַשורים און חלדיער (כאַלדייער) און זייערע גלותן, בתּנאַי זייערע נעמען זענען ניט פֿון שפּעטער קיין צוגעטראַכטע, וואָלטן אויך געווען צוויי טויזנט יאָר אַלט אָדער עלטער. וועגן זיי דאַרפֿן די היסטאָריקער נאָך אויספֿאַרטיקן אַ פֿאַרלאָזלעכן דין-וחשבון, צי שטאַמען זיי פֿון פֿאַרן אָנהייב פֿון דער קריסטלעכער צײַט (אַזוי ווי דער ייִדישער גלות) צי פֿון נאָך דעם. די נעמען זייערע זענען טאַקע פֿאַר-קריסטלעכע, נאָר ס’איז ניט שווער צוצופּאַסן נעמען וואָס שטאַמען פֿון אַ פֿריִערדיקער צײַט צו די געשעענישן פֿון אַ שפּעטערדיקער.
אָרגאַניזירטקייט בײַ ייִדן?
ייִדן האָבן אַ שם, צווישן זיך אַליין און אויך בײַ אַנדערע אין די אויגן, פֿון זײַן קלוג און פֿעיִק, נאָר ניט דווקא פֿון זײַן אָרגאַניזירט און פּלאַנמעסיק. פֿון דעסטוועגן, דער מין פֿון פֿילצאָליקן און אָרגאַניזירטן צוריקקער, פֿונעם גלות אַהיים, מצד דער ציוניסטישער באַוועגונג האָט זיך ניט באַוויזן בײַ קיין שום אַנדערער אומה-ולשון. דער געדאַנק און די דערגרייכונג פֿון אויפֿשטעלן אַן אָרגאַניזאַציע לטובֿת שיבֿת-ציון שטאַמט פֿון טעאָדאָר הערצלען און אויך, טיילווײַז, פֿון נתן בירנבוימען (דער באַשאַפֿער פֿונעם וואָרט "ציוניזם" ממש, וועלכער האָט אויפֿן געביט פֿון פֿאַררופֿן קאָנפֿערענצן און שאַפֿן אָרגאַניזאַציעס געהאַט אַ סך דערפֿאַרונג, נאָר ווייניק הצלחה).
אויב מיר ווילן באמת אָפּשאַצן די ווירקעוודיקייט פֿונעם ציוניזם וואָס שייך דערגרייכן ממש צו שיבֿת-ציון (און זיך ניט צו באַפֿרידיקן נאָר מיט געלטקלײַבערײַ און פּראָפּאַגאַנדע אַז "אַנדערע" זאָלן פֿאָרן) קענען מיר פֿאַרגלײַכן דעם שיבֿת-ציון-פּראָצעס פֿון זינט דעם ערשטן ציוניסטישן וועלט-קאָנגרעס מיט דער הצלחה פֿונעם שיבֿת-ציון-פּראָצעס פֿון עזרא און נחמיהס צײַטן. אין ביידע פֿאַלן האָבן גאָר קליינע צאָלן פֿון די ייִדן וואָס האָבן געלעבט אין גלות זיך אומגעקערט אַהיים פֿון בבֿל. אין ביידע פֿאַלן איז אין משך פֿון דער צײַט, וואָס מען האָט געלעבט אין גלות, נאָך עטלעכע דורות דאָס לעבן אין דער פֿרעמד, אַפּנים, געוואָרן אַ סך באַקוועמער ווי דאָס לעבן אויף וועלכן מען האָט זיך געקענט ריכטן בײַם פּרוּוון אויפֿשטעלן די חרובֿע אַלטע היימען. נאָר די באַוועגונג לטובֿת שיבֿת-ציון אין דער נײַסטער צײַט איז פֿאָרט געבליבן פֿאַר ייִדן אַ יש און אַ קוואַל פֿון חיזוק, אי מאַטעריעל, אי גײַסטיק; אי פֿאַר די צוריקגעקומענע, אי פֿאַר די אויסגעוואַנדערטע. דאָס איז אַ חד-במינהדיקע דערשײַנונג אין דער גלותאָלאָגיע בכלל, און דאַרף אפֿשר באַטראַכט ווערן ווי פּונקט אַזאַ נס ווי דער צוריקקער צו דער מדינה גופֿא.
אויך די אויפֿטוען פֿון די פֿאַרשיידענע צוריקקערן-פֿון-גלות זענען וויכטיק צו פֿאַרגלײַכן. די ווייניק דוגמאָות פֿון צוריקקערן בײַ די אומות-העולם (בײַ אַ טייל אַפֿריקאַנער, טייל אַמעריקאַנער אינדיאַנער, טייל אויסטראַלישע אינדיגענער און טייל הינדוסן פֿון אַפֿריקע) זענען געווען און געבליבן קליינע און ניט קיין בפֿירוש הצלחהדיקע פּרוּוון. ניט נאָר קיין מדינות האָבן זיי ניט געשאַפֿן, נאָר צו מאָל אַפֿילו ניט קיין אייגענע ייִשובֿים. דאָס "אייביק-שטאַרבנדיקע" פֿאָלק האָט בײַם צוריקקער אַהיים אָן אַ שיעור מער אויפֿגעטאָן ווי די צוריקקערער בײַ אַנדערע עדות.
די אויפֿטוען פֿונעם גלותיזם
ווער ס’פֿאַרשרײַבט די אויפֿטוערישקייט פֿונעם שיבֿת-ציון צו "רוח-ה’" דאַרף אפֿשר אויך בשעת-מעשׂה דערקענען, אַז די געוואַלדיקע אויפֿטוען אינעם ייִדישן גלות מוז מען אויך אַזוי באַטראַכטן. בײַ וועמען נאָך האָט דער גלות באַשאַפֿן נײַע אייגענע פּאָליטישע פּאַרטייען און כּל-מיני קולטור-שטרעמונגען און אַ צאָל לשונות און וועלט-ליטעראַטורן? בײַ וועמען נאָך האָט דער גלות עדות געזאָגט אויף הונדערטער חינוך-מוסדות (און אַפֿילו אייניקע אוניווערסיטעטן)? בײַ וועמען נאָך זענען אין זייערע גלותן אויסגעוואַקסן ממש הונדערטער (אויב ניט טויזנטער) געלערנטע, וויסנשאַפֿטלער, דאָקטוירים, אַדוואָקאַטן, ריכטער, דערפֿינדער, הויכראַנגיקע פּאָליטיקער, שרײַבער און אַרטיסטן וואָס בײַ אייניקע שלאָגט נאָך אַ שטאַרקער ייִדישער אָדער (כּן-ירבו!). די ייִדישע גלות-שאַפֿערישקייט און אויפֿטוערישקייט מכּל-המינים (אַרײַנגערעכנט די קאָמערציעלע און די פֿינאַנציסטישע) האָט דאָך געמאַכט אַ רושם אויף דער גאַנצער וועלט און אויף דער מאָדערנקייט גופֿא. אין די אַנדערע גלותן האָט די מאָדערנקייט געפֿירט בלויז צו אַסימילאַציע. בײַ ייִדן איז זי מער נואַנסירט און האָט געבראַכט אויך צו פֿאַרשיידענע נײַע מינים און וואַריאַנטן פֿון ייִדישקייט און ייִד-זײַן (די וועלטלעכע ייִדישקייטן און די ייִדישע וועלטלעכקייט בתוכם) מיט וועלכע מען דאַרף זיך ווײַט-ווײַט ניט שעמען און וואָס האָבן איבערגעלאָזט זייער שטאַרקן חותם אויך אויף דער נײַער, פֿון גלות אויסגעוואַקסענער, מדינה גופֿא. בלויז בײַ ייִדן, דאַכט זיך, איז די באַציִונג צווישן דעם גלות און דעם היימלאַנד אַ קעגנזײַטיקע, אַ ביידע-ריכטונגדיקע. "מי כּעמך בין הגוים בית-ישׂראל?"


text:
לעך וואלענסא
לעך וואַלענסאַ (פויליש: Lech Wałęsa; געבוירן דעם 29סטן סעפטעמבער, 1943) איז אַ פּוילישער פּאָליטיקער און אַ געוועזענער יוניאן הויפט און מענטשן רעכטן אַקטיוויסט. ער האט קאָ-געגרינדעט סאָלידאַרנאשטש, די סאָוועטישער ערשטער בלאַק פון א פרייער האַנדל פאַרבאַנד, ער האט געווינען דעם נאבעל פריז אין 1983, און געדינט אלס פרעזידענט פון פוילן אין די יארן 1990-1995.
יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וואלענסא איז געבוירן אין פאפאוו, פוילן, דעם 29סטן סעפטעמבער 1943. אין 1966 האט ער אנגעהויבן ארבעטן אין דער לענין שיפבויעריי אין דאנציג אלס עלעקטריקער.


text:
װיקיפּעדיע:אויפהאלטונג
אחוץ פון רעדאקטירן בלעטער, ס'איז דא אויפהאלטונג אויפגאבעס וואס מען דארף אויספירן. די אויפגאבעס קען אפטמאל ווערן געמאכט דורך יעדער רעדאקטאר און לאוו דווקא א סיסאפ.
וויקיפעדיע אויפהאלטונג איז א זאך וואס מיר דארפן מינימיזירן ווייל מיר זענען נישט קיין קהילה אדער סיי וואסערע אנדערע וועב סייט. נאר בלויז א ארטיקלן דאטעבאזע אבער וויבאלד סאיז נישט מעגליך אן קיין אויפהאלטונג זיך אפגעבן צו היטן פון פראבלעמן וואס לויפן קעגן די פאליסיס פון די אנציקלאפעדיע איז דאס דער אפטיילונג ווי צו האלטן חשבון אויף אלעס וואס דארף ווערן
ביטע זייט געווארענט נישט צו לייגן נאך אויפהאלטונג אויפגאבעס דא ווייל דער עיקר תפקיד פון אונזער ארבייט אין אידישער וויקיפעדיע איז צו שרייבן ארטיקלן פון דעת נישט זיך אפגעבן מיט זייער אויפהאלטונג.


text:
טאני סנאו
טאני סנאו (געבוירן זשון 1 1955) ער איז דער ווייסער הויז אפיציעלער ספאוקסמאן פארן בוש אדמיניסטראציע פון איצטיגער פרעזידענט דזשארדזש דאבעליו בוש.
ער איז געווען א גרויסער קאנסערוועטיווער שריפטשטעלער און קאלומניסט וואס זיינע ווערק זענען געלאפן טעגליך און הונדערטע צייטונגן דורכאויס אמעריקע פון זיין סינדיקירטער קאלום.
ער האט אויך געהאט א ספעציעלער פאקס ניוז נאכטליכע טעלעוויזיע שוי פאר זיך.
ער איז געווען דער דרשה שרייבער פונעם פאטער דער געוועזענער פרעזידענט זשארדזש הערבערט בוש.
ער פלעגט אסאך אריינזיצן פאר ראש לימבאו ווען לימבאו איז געגאנגן וואקאציעס.
דערנאך האט ער געהאט זיין אייגן סינדיקירטער ראדיאו שוי.
ער ליידט איצט פון קענסער.


text:
ברוך שפינאזא
ברוך שפינאזע (געבוירן אין אמסטערדאם י"א כסליו ה'שצ"ג - אוועק י"ט אדר א ה'תל"ז) א יידישער נידערלאנדישער פילאסאף.
ווען ער איז געווען 24 יאר אלט, האט אים די יידישע געמיינדע מחרים געווען, אלס דעם וואס ער האט געשאפט א נייע פילאסאפיע קעגנזעץ די טראדיציאנאלע אמונה איבער דאס גלויבן אין גאט, און נאך וואס ער האט דעשריבן: "עס איז קלאר ווי זי זון אז דער חומש איז נישט געשריבן געווארן דורך משה רבינו נאר דורך איינער וואס האט געלעבט פיל שפעטער". אויך די קאטאלער האבן אים מנדה געווען, און אים אנגערופן "ברוך דער געשעלטער".
ברוך שפינאזא, איז געווען פון די אויסגערופנסטע כופרים ביי כלל ישראל, וועלכער האט זיך בארימט געמאכט מיט זיין אפענער אטעאיזם. נאך זיין טופונג צום נוצרישן גלויבן האט ער באקומען דעם קריסטליכן נאמען בענעדיקט שפינאזא.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שפינאזא איז געבוירן אין אמסטערדאם, צו זיינע פאטער מיכאל שפינאזא, וועלכער האט געטראגן דעם לאטיינישן נאמען מיגועל שפינאזא.
זיין פאטער איז געווען אן אפשטאמיגער פון די שפאנישע אנוסים, וועלכע זענען דערנאך אנטלאפן קיין פארטוגאל. אבער דארט האט זיי אויך נישט אפגעווארט קיין גוטס, ווייל מ'האט זיי דארט געצווינגען זיך צו טויפן, זענען פון דארט אנטלאפן ווייטער קיין האלאנד, און זיך באזעצט אין אמסטערדאם, מיטן ציל צו קענען איינהאלטן אפען א אידיש לעבן.
שפינאזא איז געווען א טיפער דענקער און א פילאסאף. ער האט ליב געהאט צו לערנען, און זיין רייץ צו חקירה און פארשונג האט אים געפירט צו קריגן אפן אויף די אידישע חכמים און זאגאר אויך אויף תורת משה.
זיין מוטער איז געשטארבן ווען שפינאזא איז נאך געווען א יונג קינד. ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין פאטער. זיין טאטע איז געווען א רייכער מאגנאט און זיך געציילט פון די חשוב'ע אידן אין אמסטערדאם. שפעטער ווען זיין פאטער איז אויך געשטארבן, האט שפינאזא איבערגעגעבן די גאנצע האנדלונג פאר זיין ברודער און ער האט זיך גענומען מער צו זיינע חקירה און פארש ארבעט, און אנגעהויבן מער מיט זיינע וואולגארישע ארויסטריטן קעגן אלעס הייליג ביי אידן.
ער האט זיך נישט אפגעשטעלט בלויז ביי זיין אפענע ארויסטרירט קעגן חז"ל. ער האט זיך זאגאר באפריינדעט מיט קריסטליכע פילאסאפן, שפעטער האט זיך אנגעהאנגען אין דעם וועלט בארימטן פילאסאף רענע דעקארט. שפינאזא האט דאן פארעפנטליכט זיינע טעאריעס איבער א-ל-הית און דאס מציאות השם, געבויעט אויף די ראציאנאליסטישער פילאזאפיע פון דעקארט.
דאס האט געפירט אז די קהילה אין אמסטערדאם האט אים מחרים געווען מיט א פולסא דנורא. דאס איז פארגעקומען אין יאר תט"ז לפ"ק ווי עס ליינט זיך דער כתב חרם:
-
-
- "האדונים מן המעמד מודיעים לכבוד מעלתכם כי מאחר שמזה זמן נמסר על השקפותיו ומעשיו הרעים של
-
-
-
- ברוך דה אספינוזה
-
-
-
- והם ניסו בדרכים ובהבטחות שונות להשיבו מדרכיו הרעים, אך לא עלה בידם לתקנו.
-
-
-
- ואדרבה כל יום הגיעו לידיעתם ידיעות נוספות על כפירות נוראות שעשה ולימד, ומעשים עצומים שחולל, ויש בידם עדויות רבות וראויות לאמון שנמסרו כולן בנוכחות האדונים החכמים
- לכן נמנו וגמרו על דעתם של אלה כי אספינוזה הנ"ל יוחרם וינודה מעדת ישראל, והרי הם מטילים עליו את החרם דלהלן:
-
-
-
- "בגזירת עירין ובמאמר קדישין אנו גוזרים חרם, נידוי, אלה ושמתא על ברוך דה אספינוזה
- בהסכמת האל יתברך וכל הקהל הקדוש הזה
- ארור יהיה ביום וארור בלילה, ארור יהיה בשוכבו וארור בקומו, ארור בצאתו וארור בבואו, וה' לא ירצה בכפרתו ותבער בו חמת ה' וקנאתו "ואתם הדבקים בה' אלקיכם חיים כולכם היום"
-
-
-
- ואנו מזהירים שאיש אינו רשאי להתקשר עמו בעל פה או בכתב, ולא לעשות לו שום טובה, ולא לשהות עמו תחת קורת גג אחת, ולא לקרוא שום חיבור שעשה או שכתב.
-
דער פאלגענדער כתב פולסא דנורא האט געהאט א מעכטיגן אפקלאנג. שפינאזא האט זיך געמוזט אוועקציען פון דארט. ער האט זיך אריבערגעצויגן קיין רעגנשבורג, ווייטער אראפצו אין האלאנד. און האט זיך אפגעגעבן מיט שלייפן טעלעסקאפן און אפטיק.


text:
אברהם גרשון פון קיטוב
הרב אברהם גרשון קיטאווער (נפ' כ"ה אדר ראשון תקכ"א), באקאנט אויך אלס הרב גרשון פון בראד, איז געבוירן מסתמא אין (אדער נישט ווייט פון) קיטוב אין פוילן (היינט אוקראינע) בערך אין יאר ה'תס"א, און נפטר געווארן אין ירושלים אין ה'תקכ"א. ער איז געווען א שוואגער פון בעל שם טוב.
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אברהם גרשון איז געווען אן אייניקל פונעם ש"ך. אזוי ווי זיין פאטער הר"ר אפרים פון קיטוב, איז אברהם גרשון געווען א דיין אין איינעם פון די פיר בתי דינים פון בראד. טאקע דארט האבן זיי באגעגנט דעם בעל שם טוב. לויטן ספר „שבחי הבעש"ט" האט זיין פאטער מסכים געווען אלס שכיב מרע אז דער בעל שם טוב זאל חתונה האבן מיט זיין (אפרים'ס) טאכטער חנה. אברהם גרשון האט דאס אבער נישט געוווסט ביז דער בעל שם טוב האט אים געוויזן די תנאים.
אברהם גרשון איז געווארן זייער חשוב אין דער בראדער קהילה. א שטיק צייט איז ער געווען דער חזן. ער האט נישט געהאלטן פון זיין שוואגער וואס ער האט געהאלטן פאר אן עם הארץ. ס'איז גאנץ מעגלעך אז ער איז געווען דער גורם פארוואס מ'האט פארטריבן דעם בעל שם טוב פון בראד ביז ער האט זיך באזעצט אין מעזשביזש. נאך דעם התגלות פונעם בעל שם טוב איז אברהם גרשון געווארן פון זיין שוואגער'ס גרעסטע חסידים.
זיין זון ר' יקיר איז נפטר ו' כסלו ה'תקל"ט (און זיין אייניקל אברהם גרשון, נפטר י"ב אדר ה'תק"ע) און ליגט לעבן אים אויף הר הזיתים. נאך א זון, ר' חיים אהרן, איז נפטר כ"ג ניסן ה'תקל"ג און ליגט אין טבריה. זיינע אנדערע זין, קינדער פון זיין זיווג ראשון - משה, יצחק, אפרים פישל און יהודה לייב דער מגיד פון לאדיזין - זענען געבליבן אין חו"ל.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין תק"ה האט הר"ר אברהם גרשון ארויסגעגעבן א פסק וועגן א שנור פון א גרויסן גביר אין שטאט וואס האט מזנה געווען. דער גביר איז געווען גוט מיטן פריץ און הר"ר אברהם גרשון איז געווען געדרוקט צו אנטלויפן פון בראד ווו מ'האט אים געסטראשעט מין א גרויסן שטראף. ער האט געמאכט פליטה קיין מעזשביזש, דארטן האט דער בעל שם טוב אים איבערגעגעבן זיין איינציגן זון הירשל (צבי) מחנך צו זיין.
אין ה'תק"ז האט ער געוואנדעט קיין ירושלים. ער איז געווען פון די ערשטע חסידים וואס האט געוואוינט אין ארץ ישראל. ער איז געווארן שטארק מקורב צו די ספרדים בכלל און צו די מקובלים בפרט. זעקס יאר האט ער געוואוינט אין חברון. אין ה'תקי"ג האט ער זיך געצויגן קיין ירושלים, דארט האט ער געלערנט אין דער ישיבת בית אל פון די מקובלים.
פטירה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין כ"ה אדר א' ה'תקכ"א איז ער נפטר געווארן, און מ'האט אים קובר געווען אין הר הזיתים. נאך דער זעקט טעג מלחמה אין ה'תשכ"ז האט מען אנפלעקט זיין קבר, ווי אויך דעם קבר פון זיין זיווג שני, בלומא.


text:
פיננלינעס אַפּערייץ Ferries צו העלסינקי, Finland אַרום די יאָר. דער יאַזדע ס געדויער איז אַ ביסל מער ווי אַ טאָג.
עטלעכע Ferries און לאַסט שיפּס אַרומפאָרן צו פּאָרץ אין די באַלטיק ים און ספּעציעל אין די זומער זיי זענען גרייט צו נעמען טראַוואַלערז אויף ברעט.
טראַוועמüנדע אויפֿגעשטאַנען אויס פון אַ סטראָנגהאָלד געשטעלט דאָ דורך הענרי די ליאָן, דוק פון סאַקסאָני, אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט צו היטן די מויל פון די טראַווע, און די דאַנעס דערנאָך געשטארקט עס. עס איז געווארן אַ שטאָט אין קסנומקס און אין קסנומקס דורכגעגאנגען אין די פאַרמעגן פון דעם פּאָטער שטאָט פון לüבעקק, צו וואָס עס האט זינט געהערט. זייַן פאָרטיפיקאַטיאָנס זענען דימאַלישט אין קסנומקס. טראַוועמüנדע איז אַן אַלט סיסייד ריזאָרט (זינט קסנומקס) און דייטשלאנד 'ס גרעסטער פּראָם פּאָרט אויף די באַלטיק ים מיט דעסטאַניישאַנז צו שוועדן, Finland און אנדערע באַלטיק לענדער.
אַניואַלי, עטלעכע קסנומקס מיליאָן פּאַסאַנדזשערז פאָרן דורך די טראַוועמüנדע סקאַנדינאַוויענקאַי פּראָם וואָקזאַל ווי די סטאַרטינג פונט אָדער דעסטיניישאַן פון זייער יאַזדע אַריבער די באַלטיק ים. דער וואָקזאַל איז אויך די קאָנטאַקט פונט פֿאַר אַ נומער פון ימפּרעסיוו אַרומפאָרן שיפּס פון אַלע איבער די וועלט.
מער ווי נאָר ברעג, זאַמד און אַ סיסייד ריזאָרט - טראַוועמüנדע איז נאָר גאנץ פֿאַר דיסקאָווערערס, ריסערטשערז, אַדווענטשערערז און באַן וויוואַנץ פֿאַר יעדער עלטער.
טראַוועלערס וועט געפינען טראַוועמונדע צו זיין אַ דינאַמיש ריזאָרט וואָס האט זייַן ביטשיז, גאָלף קאָרסאַז, געזונט ספּאַ, פישערייַ, יאַטינג, נייטקלאַבז און גאַמבלינג. אנדערע פֿעיִקייטן פון דער שטאָט זענען די סט לאָרענז קהילה-געבויט אין קסנומקסס, די אַלט ליגהטהאָוסע, די אָולדאַסט הויז -אַלסאָ קאַנסטראַקטאַד אין די קסנומקסס, די פּאַססאַט, וואָס איז אַ סיילינג שיף מיט פיר מאַסס, און די יאָריק זאַמד וועלט, וואָס איז אַ פאַרמעסט פון זאַמד סקאַלפּטשערז.
די טראַוועמונדע סאַילינג וואָך איז געהאלטן אַרום די סוף פון יולי. עס איז די צווייט גרעסטן סיילינג געשעעניש אין דער וועלט מיט אַרום קסנומקס סיילערז פון קסנומקס לענדער גענומען טייל. עס זענען Fireworks און אַ משפּחה פּאַרטיי אין ברוגמאַנן גאַרדענס. זאַמד וועלט ראַנז פון די קסנומקסנד וואָך אין יולי ביז די אָנהייב פון סעפּטעמבער. דאס איז אַ אַרויסווייַזן פון זאַמד סקאַלפּטשערז אַרויף צו קסנומקס מעטער הויך. עס איז אַ פּראַם וואָס איר קענען ציקל אָדער גיין צוזאמען. די ברעג איז דאַטיד מיט די קוואַליטעט ברעג טשערז, וואָס פאָרשלאָגן שעפע פון ווינט דעקן.
טראַוועמונדע קענען אויך זיין ריטשט דורך שיפל יאַזדע אַרויף צו טראַווע טייך פון לובעקק, דורך באַן אָדער דורך ויטאָבוס נומערן קסנומקס און קסנומקס. די מזל קאָרט איז אַ גוט קויפן, פֿאַר קסנומקס ייראָ פֿאַר איין טאָג אָדער קסנומקס עוראָס פֿאַר דרייַ טעג, די פּרייַז כולל עפנטלעך אַריבערפירן איבער לובעקק און טראַוועמונדע און רידוסט פּאָזיציע צו מיוזיאַמז און אויף קאַנאַל טריפּס און שטאָט טאָורס.
זאכן צו זען & דו זאלסט
* די פּאַססאַט
* טראַוועמונדע ביטשיז
* ישן ליגהטהאָוסע
* "אָולדאַסט הויז"
* טראַווע טייַך אַרומפאָרן צו לובעקק.
די טוריסט באַגריסונג צענטער איז ליגן ין טראַוועמüנדע ס באַן סטאַנציע "סטראַנדבאַהנהאָף". דאָ איר געפינען אַלץ דארף פֿאַר אַ מעמעראַבאַל בלייַבן אין דעם קאָוסטאַל ריזאָרט:
לüבעקק ונד טראַוועמüנדע מאַרקעטינג גאַם
סטראַנדבאַהנהאָף
בערטלינגסטר. קסנומקס
ד-קסנומקס לüבעקק-טראַוועמüנדע
טעלעפאָנירן: + קסנומקס (קסנומקס) קסנומקס / קסנומקס קסנומקס קסנומקס


text:
דייטשלאנד Ferry
דייטשלאנד Ferries פּאַסאַזשיר און מאַשין פּראָם טיקקעץ
דייטשלאנד פּראָם בילעט רעסערוואַטיאָנס, פּראָם טיימטייבאַלז און פּאַסאַזשיר אינפֿאָרמאַציע פֿאַר דייטשלאנד Ferries סיילינג צו און פון Rostock, קיל, פּוטטגאַרדען, Sassnitz, יסטאַד און טראַוועמונדע מיט רעגולער סקעדזשולד פּאַסאַזשיר און FREIGHT באַדינונגען וואס זענען אַפּערייטאַד דורך פיננלינעס, סקאַנדלינעס, סטענאַ ליניע, טאַללינק סילדזשאַ, טט שורה, דפדס סעאַווייַס און וניטי Ferry ליניע.
בוקינג דייטשלאנד פּראָם טיקיץ האט קיינמאָל געווען גרינגער, פאַרגלייַכן אַלע דייטשלאנד Ferries פּרייסיז אין פאַקטיש צייַט און בוך דער טשיפּאַסט פאַראַנען דייטשלאנד פּראָם טיקיץ צו און פון Rostock, קיל, פּוטטגאַרדען, Sassnitz, יסטאַד און טראַוועמונדע מיט רעגולער סקעדזשולד פּאַסאַזשיר און FREIGHT באַדינונגען וואס זענען אַפּערייטאַד דורך פיננלינעס, סקאַנדלינעס, סטענאַ ליניע, טאַללינק סילדזשאַ, טט ליניע, דפדס סעאַווייַס און וניטי Ferry שורה אָנליין מיט רעגע באַשטעטיקונג.
טראַוועללינג דורך דייטשלאנד Ferries איז אַ שנעל, גרינג און דרוק פּאָטער וועג צו באַקומען דאָרט און צוריק ווידער. בוך דיין ביליק דייטשלאנד פּראָם טיקיץ צו און פון Rostock, קיל, פּוטטגאַרדען, Sassnitz, יסטאַד און טראַוועמונדע מיט רעגולער סקעדזשולד פּאַסאַזשיר און FREIGHT באַדינונגען וואס זענען אַפּערייטאַד דורך פיננלינעס, סקאַנדלינעס, סטענאַ ליניע, טאַללינק סילדזשאַ, טט ליניע, דפדס סעאַווייַס און וניטי Ferry ליניע אָנליין און הנאה מער ברירה און בייגיקייַט.
מיט די לעצט דייטשלאנד Ferries אַריבער אינפֿאָרמאַציע און טיימטייבאַלז פֿאַר אַלע סאַילינגס צו און פון Rostock, קיל, פּוטטגאַרדען, Sassnitz, יסטאַד און טראַוועמונדע מיט רעגולער סקעדזשולד פּאַסאַזשיר און FREIGHT באַדינונגען וואס זענען אַפּערייטאַד דורך פיננלינעס, סקאַנדלינעס, סטענאַ ליניע, טאַללינק סילדזשאַ, טט ליניע, דפדס סעאַווייַס און וניטי Ferry ליניע כולל אינפֿאָרמאַציע אויף די פּראָם פּאָרץ און נוצלעך טוריסט אינפֿאָרמאַציע וועגן די דעסטאַניישאַנז אונדזער דיטיילד מאַרשרוט און שטאָט מאַפּס וועט העלפן איר פּלאַנעווען דיין דייטשלאנד Ferries פּראָם נסיעה.
אויב זענט טראַוואַלינג צו Rostock, קיל, פּוטטגאַרדען, Sassnitz, יסטאַד און טראַוועמונדע מיט רעגולער סקעדזשולד פּאַסאַזשיר און FREIGHT באַדינונגען וואס זענען אַפּערייטאַד דורך פיננלינעס, סקאַנדלינעס, סטענאַ ליניע, טאַללינק סילדזשאַ, טט ליניע, דפדס סעאַווייַס און וניטי Ferry ליניע דעמאָלט בוך אַ פּראָם אַריבער מיט דייטשלאנד Ferry און אָנקומען בייַ דיין דעסטיניישאַן דערקוויקט, רילאַקסט און צופרידן.
דייטשלאנד Ferries Offers פאַנטאַסטיש Fares צו און פון Rostock, קיל, פּוטטגאַרדען, Sassnitz, יסטאַד און טראַוועמונדע מיט רעגולער סקעדזשולד פּאַסאַזשיר און FREIGHT באַדינונגען וואס זענען אַפּערייטאַד דורך פיננלינעס, סקאַנדלינעס, סטענאַ ליניע, טאַללינק סילדזשאַ, טט ליניע, דפדס סעאַווייַס און וניטי Ferry ליניע פּראָם פּאָרץ.


text:
פראטעסט
פראטעסט אדער מחאה איז א אויסשריי און רעאקציע אז מען פארדאמט א געוויסער עוולה פון אן אנדערן מענטש, עס קען אבער אויך אויסטייטשן אלס סאלירידיטעט אין פאזיטיווער פארעם אלס צושטימונג צו איינעם.
אינהאַלט
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קנאים ווי אין די סאטמאר קרייזן, אדער מער אין נטורי קרתא און קאשוי און אויך וויזניץ מאנסי, באנוצען דעם ענין אלס אינטערגאלער טייל פון זייער אידישקייט.
דאס שטאמט פון די תורה ביי סדום נאראטיוו אז אברהם אבינו בעט זיך ביי גאט נישט פארלענדן די גאנצע שטאט, אבער די ענטפער איז אז קיינער האט נישט מוחה געווען.
אבער נאך מתן תורה ביים בארג סיני איז לויט געוויסע פוסקים אוועק געפאלן די מצוה אדער חיוב פון מוחאה כלפי גוים און עס איז נאר פארבליבן א פליכט אויף אידן צוליב די דין פון ערבות און פון לפני עוור לא תתן מכשול. אז מען דארף איינעם ראטעווען פון עבירה ווייל א יעדער איד איז אחריות איינס אויפן אנדערן. אבער ביי די שבע מצוות בני נוח איז יא דא א חיוב מוחאה וועגן מען דארף צווינגן די גוים צו איינהאלטן זייערע מימאלע פליכטן אויף די וועלט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קעגן די האלאקאויסט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ציווילע רעכטן פאר שווארצע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וויליאמסבורג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אגודת ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סאטמאר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין סאטמאר איז דאס געווען ביז היינט צוטאגס א ענין נאר לגבי קעגן ציונים, אבער זינט הרב זלמן לייב טייטלבוים איז אריינגעקומען אין פאוער איז מען שוין מוחה קעגן תועבה אויך.
קעגן גוים האלטן זיי אז עס איז אן עבירה מוחה זיין צוליב דער איסור פון התגרות באומות.


text:
קאנפוציוס
קאנפוציוס (כינעזיש: 孔夫子) (551- ביז 478-) איז געווען א חשובער כינעזער פילאסאף. זיין ארגינעלער נאמען איז געווען קאנג קיו (כיענזיש: 孔丘) אדער זשאנג ני (כינעזיש: 仲尼). ער איז געבוירן אין לו שטאַט (魯), כינע, טאג 27 פונעם אכטן מאנאט אינעם כינעזישן לבנה קאלענדאר אין 551 פֿאר דער ציווילער יאר-רעכענונג. זיין פאטער איז געווען שו ליאַנג הע (叔梁纥), און זיין מוטער איז געווען יאַן זשענג זאַי (顏徵在). ווען ער איז געווען אלט דריי יאר איז זיין פאטער געשטארבן.
אלס קינד, האט ער געהאט שטארק חשק צו לערנען וועגן אלדינג. שפעטער האט ער געארבעט אלס שטאַט באאמטער אין ענינים פון פארמען און בהמות. דערנאך איז ער געווארן א לערער.


text:
וויליאם ליאן מעקענזי קינג
וויליאם ליאן מאקענזי קינג איז געווען קאנאדע'ס 10'טער פרעמיער מיניסטאר פון דער לענגסטער אין אמט, אלעס צוזאמען איבער 21 יאר. ער איז 3 מאל געווען פרעמיער מיניסטער. 21' – 26', 26' - 30', 35' – 48'. ער איז געווען פרעמיער מיניסטער ביי די צווייטע וועלט קריג און איז אנגעבליך געווען א שונא ישראל. ער האט זיך געטראפן מיט היטלער אין 37' און האט אים באצייכנט אלס א גוטער מענטש. ער האט אפגעזאגט און צוריקגעשיקט א שיף מיט טויזנעטער אידישע אימיגראנטן ענדע קריג. זיין בילד איז אויפ'ן 50 דאלאר ביל.