text:
אינדוסטריעלע רעוואלוציע
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז דער נאמען פון דער צייט אין היסטאריע ווען גרויסע אין גיכע ענדערונגען האבן פאסירט אין דעם אופן ווי זאכן ווערן געמאכט. אנשטאט מאכן אלץ ביי האנט אין קליינע ווארשטאטן, האט מען זיי פאבריצירט מיט מאשינען אסאך ביליגער אין גרויסע קוואנטיטעטן אין פאבריקן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין גרויסבריטאניע אין דעם 18טן יארהונדערט, און האט זיך פארשפרייט צו אייראפע און אמעריקע ביזן אנהייב 19טן יארהונדערט.
נייע ערפינדונגען זענען אויך געווארן אויפגענומען אין מינעריי, מעטאל ארבעט און טראנספארט פון גוטער. אויך אין לאנדווירטשאפט האט מען איינגעפירט נייע מעטאדן וואס האט איבערגעלאזט פארם ארבעטער אן ארבעט. האבן זיי זיך געצויגן אין די שטעט צו ארבעטן אין די פאבריקן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז געווען א וויכטיקע פאזע אין דער היסטאריע פון טעכנאלאגיע.
דער דאמפמאטאר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די חשובסטע נייע ערפינדונג פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז געווען דער דאמפמאטאר. אין 1776 האט דזשיימס וואט ערפינדן דעם דאמפמאטאר צו שאפן קראפט פאר די פאבריקן און אויספאמפען די טיפערע מינעס. מ'האט אויך געניצט דעם דאמפמאטאר אין באן מאטארן. דער עיקר מקור פון קראפט איז געווארן היץ פון פארברענען קוילן.
גראבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קוילן-גראבן האט אנגעהויבן גאר פיר אין בריטאניע, ספעציעל אין דרום וויילס.
אויסגראבן קוילן איז געווען זייער געפערלעך צוליב פייערגאז אין די שאכטעס. סיר האמפרי דייווי און, באזונדער, דזשארדזש סטיוונסאן האבן דערפינדן אין 1816 דעם זיכערהייט לאמפ וואס האט געמאכט בעסער אין א געוויסן מאס.
רעזולטאטן פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דער דאמפמאטאר האט פארנומען דאס ארט פון מענטשלעכער ארבעט און פערד.
- אייזן און שטאל זענען געווארן ביליג, און מ'האט אנגעהויבן ניצן שטאל אנשטאט האלץ אין קאנסטרוקציע.
- מ'האט אויפגעשטעלט באנען איבעראל אין ענגלאנד, און סיי מענטשן סיי פראכט האבן ארומגעפארן גאנץ גיך.
- מיט דער קראפט וועבשטול האט מען געקענט מאסן-פראדוצירן שטאף און קליידער.


c: text/html

text:
װיקיפּעדיע:אויסשפארן פאליסי
אויסשפארן אדער בלאקירן איז וויאזוי א אדמיניסטראטור האלט צוריק א באנוצער צו עדיטן וויקיפעדיע ארטיקלן.
אן אויסשפארונג איז נישט, און טאר נישט זיין א שטראף, דאס דינט בלויז צו היטן וויקיפעדיע פון וואנדאליזם. און וואנדאליזם האט א קלארע מיינונג.
אויף דערווייל איז דער אידישער וויקיפעדיע איבערהויפט זייער שטרענג און סענסעטיוו צו די פריערדיגע ליין, אין אנדערע מער אנטוויקלטע וויקיפעדיעס, וואס האבן הונדערטע אדער טויזענטע אקטיווע באנוצער, קען מען בלאקירן אפילו אויף קלענערע עבירות ווי איינפאכע אומרוה און שטער, אדער אז טאמער רוב באנוצער מאכן וואלן צו בלאקירן איינעם, אבער דא וויבאלד מיר האבן קוים באנוצער, און די פאר נעמען וואס מיר האבן זענען אלע סאקפאפעט'ס קען זיך איינער אויסבלאקירן דעם צווייטן אן קיין דין וחשבון און זאגן אז יענער איז א שטער און דערנאך זאגן אז ער האט קאנסענסוס אז ער איז א שטער, ווי מען האט געטאן צו באנוצער:רוני און ווי באנוצער:רוני האט געטאן צו באנוצער:יודל און אזוי ארום בלייבן מיר אן באנוצער.
געוויינליך איז א כלל נישט צו אויסשפארן קיינעם מער ווי 24 שעה. און אויב א באנוצער רעדט זיך דורך דארף מען אים צוריק עפענען.
עס איז נישט געאייגענט צו מאכן א אפקילן בלאק, ווען מען וויל א באנוצער זאל זיך אפקילן, ווייל דאס איז רוב מאל אויסגעטייטשט פון באנוצער אלס א שרעקליכע צענזור מיטל ווערט עס א מער היציג סיטואציע און עס הייסט נישט אפקיל בלאק נאר אויפהיץ בלאק.
יעדער איינער קען פארלאנגן אז מען זאל אויסשפארן א באנוצער, און אדמיניסטראטורן זאלן טאן ווי זיי פארשטייען, אויך א סיסאפ און אפילו א ביוראקראט קען מען פארלאנגן און א סיסאפ מעג און קען זיי אויסבלאקירען, און פארלירן זיין איינטרוט אין וויקיעפדיע, אבער דאס קען מען נאר טאן נאך וואלן, און ביי די אידישע וויקיפעדיע איז דאס נישט מעגליך צוליב די ווייניג באנוצער, נאר אויב דער סטוארט ווערט איבערצייגט אז דער סיסאפ מאכט טאקע אן באמת א חרבן.
ווען צו בלאקירן און אויסשפארן[רעדאקטירן מקור]
- אויב א באנוצער ברעכט די צוזאמנארבייט כללים.
- נאכאנאנדיגע קאפירייט ברעכונג.
- סאקפאפעט'ס (ביז מיר האבן מיר נאך נישט די געהעריגע כלים דאס אויפוויזן קליפ און קלאר זאל מען דאס נישט בלאקירן).
- לשון הרע (פארשטייט זיך נאכן ווארנען מערערע מאל און אויפווייזן קליפ און קלאר זיין בייזוויליגע כוונה)
- ליגענט (פארשטייט זיך נאכן ווארענען מערערע מאלן און אויפווייזן קלאר זיין בייזוויליגע כוונה)
ווען עס איז פארבאטן צו בלאקירן אנדערע[רעדאקטירן מקור]
- א מענטש איז א מענטש, אפילו ער ווייסט זיכער אז ער איז גערעכט קען אייביג זיין אז נישט, דעריבער אז טאמער א סיסאפ אדער ביוראקראט האט א מיינונגס דיפערענץ מיט אן אנדער באנוצער טאר ער אים נישט בלאקירן פאר קיין שום געלט. דאס איז אן אביוז פון די סיסאפ כוח און מען נעמט דאס אוועק פון אים פאר די עבירה.
- אויב מען ווייזט נישט אן פונקטליך מיט לינקס וואסארא עבירה א באנוצער איז באגאנגען, טאר מען נישט בלאקירן, ווייל רוב מאל איז דאס נישט וואנדאליזם נאר בלויז מיינונגס פארשידעהייטן, און נצחון.
אנווייזונגען אויף וויפל צייט צו בלאקירן[רעדאקטירן מקור]
וויבאלד דאס איז נישט קיין שטראף טאר מען נישט בלאקירן אויף אייביג. ווייל יעדער איינער קען טאן תשובה.
- וואנדאליזם: מען זאל נישט באלקירן קיין איינצעלע וואנדאליזם, ווייל עס איז מסתם פון א באנוצער וואס איז טייל פון די 6 ביליאן מענטשן פון די וועלט וואס קענען נישט קיין אידיש און זיי זענען דא אריינגעפאלן איינמאל אין זייער לעבן נישט וויסענדיג וואס דא איז. זיי וועלן קיינמאל צוריקומען.
- צוריקדרייען נישט מער ווי 3 מאל אין מעת לעת: זאל מען נאר בלאקירן פאר בלויז איין 24 שעה צייט אפשניט, ווייל די קומענדיג 24 שעה מעג ער דאך שוין צוריקדרייען.
- סאקפאפעטס: ווילאנג עס איז נישטא קיין געהעריגע פראדעצור דאס אויפווייזן קלאר קען מען נאכנישט דערווייל דא בלאקירן די אביוזיוו באנוצער כאטשיג זיי זייען אן פאלטשע קאנסענסוס האבן מיר נאכנישט די ריכטיגע כלים זיי צו אומשעדליך מאכן.
- אויפדעקן אידענטיטעט אדער לייגן א באנוצער אין סכנה: זאל מען זיי פאר שטענדיק אויסבלאקירן און איינמעלדן זשימי וועילס פארוואס פונקטליך און וויאזוי די סכנה איז.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
האלב-דורכפירער
א האַלב-דורכפֿירער (ענגליש: semiconductor) איז א מאטריאל וואס זיינע עלעקטרישע דורכפירערדיקע אייגנשאפטן געפינען זיך צווישן די פון דורכפירערס און די פון איזלאטארן. די דורכפירערדיקע אייגנשאפטן פון א האלב-דורכפירער ענדערן זיך לויט געוויסע פאקטארן ווי למשל טעמפעראטור און אפדעקונג צו ליכט. האלב-דורכפירער מאטריאלן האבן א סך ניצן אין דעם געביט פון עלעקטראניק.
דער ערשטער אויספרואוו מיט א האלב-דורכפירער מאטריאל האט אויסגעפירט מייקל פאראדיי אין 1833. פאראדיי האט אויפגעדעקט אז דער עלעקטרישער קעגנשטעל פון זילבער-סולפיד גייט אראפ ווען מען הייצט אים.
האלב-דורכפירערס זענען דער יסוד פון מאדערנעם עלעקטראניק, איינשליסנדיק טראנסיסטארן, סאלארצעלן און ליכט-ארויסגעבנדיקער דיאדן.


text:
Myspace
מיי ספייס (יידיש: מיין פלאץ), איז א סאציאלער חברים נעצווארק וועבזייטל, וואו מען מאכט זיך נייע חברים און מען האלט אן קאנטאקט] מיט זיי. עס איז אויסגעשטעלט צו אקאמאדירן די פריינטשאפט קאמיוניקאציע מיט געצייג און אייגענע ?סוירטש? מאשין מיט בילדער, טשעט אימייל, מוזיק ווידעא בלאגס פערזענליכע פראפילן און נאך פארשיידענע אויסשטעלונגן צווישן אירע באנוצער.
עס איז געווארן אפגעקויפט דורך רופערט מורדאק מעדיע אימפעריע.
אלע רופערט מורדאקס ניוזקארפס געזעלשאפט און וועבזייטס
ניו יארק פאסט • My Space • Fox News • די סאן • Sky News • ניו יארק טיימס


text:
11טן אפריל
דעם 11טן אפריל איז דער 101טער טאג פון יאר (102טער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 264 טעג .
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1241 - מאנגאלייע קראפטן געפירט דורך באטו כאן באזיגן די אונגארישער ארמיי
- 1912 - געלייגט דער גרונטשטיין פונעם טעכניקום אין חיפה (היינט דער טעכניאן)
- 1944 - רודאלף ווערבע און אלפרעד וועצלער אנטלויפן פון אוישוויץ פארניכטונג לאגער. ווען זיי קומען אן אין פרעשבורג געבן זיי א באריכט צו דער יידישער קהילה וואס גייט אן דארטן אין לאגער.
- 1945 - ארמיי פון די פאראייניגטע שטאטן באפרייט בוכנוואלד קאצעט
- 1961 - אייכמאן פראצעס הייבט אן אין ירושלים
- 1979 - די הערשאפט פון אידי אמין אין אוגאנדע ווערט אראפגעווארפן
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1770 - דזשארדזש קאנינג, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געש' 1827)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1987 - פרימא לעווי, יידישער-איטאליענישער שרייבער (געב' 1919)


text:
דזשאן מיינארד קינס
דזשאן מיינאַרד קינס (ענגליש: John Maynard Keynes; 5טן יוני 1883 - 21סטן אפריל 1946) איז געווען א בריטישער עקאנאמיסט, און דער גרינדער פון דער סיסטעם פון קינסישער עקאנאמיק. זיין שיטה אין עקאנאמיק האט ער פארגעשטעלט אין זיין בוך "די אלגעמיינע טעאריע פון באשעפטיקונג, פראצענט און געלט" אין 1935, וואס ער האט געשריבן נאך דעם אלוועלטלעכן עקאנאמישן קריזיס וואס האט אויסגעבראכן אין 1929. ער איז געווען פון די פיאנערן פון מאקראעקאנאמיק.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קינס איז געבוירן אין קעמברידזש, דאס עלטסטע קינד פון זיין פאטער, דזשאן נעוויל קינס, א לעקטאר אין עקאנאמיק אין דעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש, און זיין מוטער, פלארענס עדא ברוין.
אין 1902 האט קינס אנגעהויבן שטודירן אין קעמברידזש, צוערשט מאטעמאטיק און דערנאך עקאנאמיק. ער האט באקומען א ב. א. דיפלאם אין 1905. אין 1925 האט ער געהייראט די רוסישע באלערינע, לידיא לאקאפאווע.
אין 1942 האט מען באשטימט קינס א באראן; ער האט גענומען דעם טיטל "באראן קינס".


text:
דאס קאַטעגאָריע כולל גאַמעס פון קאַרטאָאָנס, וואָס דער הויפּט אותיות זענען די שפּאַס, מאָדנע און באַליבט אותיות פון די אַנאַמייטיד פילם קאַרס , מאַסדזשאַנדזשאַ , נינדזשאַ טורטלעס , אַוואַטאַר: די לעצטע אַירבענדער, קאַנג פו פּאַנדאַ און אנדערע באוווסטער קאַרטון אותיות. קאַטעגאָריע אידיש פון קאַרטון כולל אַ גרויס זאַמלונג פון פארשידענע גאַמעס אויף פארשידענע סוגיות, טעמעס און טרענדס, אַרייַנגערעכנט קאַלערינג בלעטער, ראַסינג, שיסערייַ, פּאַסירונג גאַמעס, פייטינג, ווי געזונט ווי אַ קליין שפּיל אין די זשאַנראַ פון שוואַרץ קאָמעדיע און טהריללער וועגן די אַדווענטורעס פון קיוט ביסל חיות פון די אַנאַמייטיד בליצן טעלעוויזיע סעריע « מזל טרי פריינט ». אויף אונדזער פּלאַץ איר קענען לעגאַמרע פֿרייַ צו שפּילן גאַמעס מיט טון.
אין די ווירטואַל וועלט פון אָנליין גאַמעס קרבן יקסייטינג און גלייבן פּאַסירונג. שפיל פון די קאַרטאָאָנס וועט ברענגען איר פאַרגעניגן פון צייַט פארבראכט. אונדזער פּלאַץ איז קעסיידער דערהייַנטיקט מיט נייַ און פאָלקס אָנליין גאַמעס אַז איר וואָלט נישט באַקומען באָרד, און בייַ קיין צייַט קענען צו שפּילן גאַמעס מיט טון - העלדיש, מאָדנע, פאַנטאַסטיש קאַרטון אותיות.


text:
פראנסוא אראגא
פראַנסואַ זשאן דאמיניק אַראַגאָ (פראַנצויזיש: François Arago; קאטאלאניש: Francesc Aragó; 26סטן פעברואר, 1786- 2טן אקטאבער 1853) איז געווען א פראנצויזישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און פאליטיקער.
יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אַראַגאָ איז געבוירן געווארן אין עסטאַגעל, א קליין דאָרף פון 3000 לעבן פּערפּיניאַן, פֿראַנקרייַך, ווו זיין פאטער האט געהאלטן די פּאָזיציע פון קאנצלער פון די מינט .
אַראַגאָ איז געווען דער עלטסטער פון פיר ברידער. דזשין (1788-1836) האט אימיגרירט אין צפֿון אַמעריקע און איז געווארן א גענעראַל אין דער מעקסיקאַנישער אַרמיי. דזשאַק עטיען וויקטאָר (1799-1855) גענומען אָנטייל אין לוי דע פרייסינעט ס נסיעה אין די עקספּלאָרינג וראַניע 1817-1821 , און אויף זיין צוריקקומען צו פֿראַנקרייַך געטרייַ זיך צו זיין זשורנאליסטיק און די דראַמע . דער פערטער ברודער, עטיען דע ווינסענט (1802-1892) , איז געזאגט צו האָבן קאַלאַבערייטאַד מיט אַנער דע באַלזאַק אין די עראַס פון ביראַגוע , און 1822-1847 געשריבן אַ גרויס נומער פון ליכט דראַמאַטיק ברעקלעך , מערסטנס אין מיטאַרבעט .
מען האט געשיקט פראַנסואַ אַראַגאָ איז געשיקט צו דער שטאָט קאלעגיע פון פּערפּיגנאַן , ווו ער אנגעהויבן צו לערנען מאטעמאטיק אין צוגרייטונג פֿאַר די אַרייַנגאַנג דורכקוק פון די עקאָלע פּאָליטעטשניקווע . ין צוויי יאר און די העלפט ער האט מאַסטערד אַלע די סאַבדזשעקס פּריסקרייבד פֿאַר דורכקוק , און אַ גרויס האַנדלען מער, און, אויף גיי אַרויף פֿאַר דורכקוק אין טולוז , ער אַסטאָונדעד זיין עקסאַמינער דורך זיין וויסן פון דזשל לאַגראַנגע .
וויסנשאפטלעכע שטודיום[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אַראַגאָ האט סאַקסידיד אין פּראַזערווינג די רעקאָרדס פון זיין איבערבליק ; און זיין ערשטער אַקט אויף זיין צוריקקומען היים איז צו זיי אין די אַוועקלייגן ביוראָו דעס לאַנדזשאַטודז אין פּאַריז. ווי אַ באַלוינונג פֿאַר זיין אַדווענטשעראַס קאַנדאַקט אין די גרונט פון וויסנשאַפֿט, ער איז געווען עלעקטעד אַ מיטגליד פון דער פראנצויזיש אַקאַדעמי פון וויסנשאפטן, אין די רימאַרקאַבלי פרי עלטער פון 23 , און איידער דער נאָענט פון 1809 ער איז געווען אויסדערוויילט דורך די קאָונסיל פון די עקאָלע פּאָליטעטשניקווע צו מצליח זיין גאַספּאַרד מאַנדזש אין די שטול פון אַנאַליטיקאַל דזשיאַמאַטרי . אין דער זעלביקער צייַט ער איז געווען געהייסן דורך די עמפּעראָר איינער פון די אַסטראַנאַמערז פון די רויאַל אָבסערוואַטאָרי , וואָס איז געווען אַקאָרדינגלי זיין וווינאָרט ביז זיין טויט, און עס איז געווען אין דעם קאַפּאַציטעט אַז ער איבערגעגעבן זיין מערקווירדיק סעריע פון מצליח רידינגז אין פאָלקס אַסטראַנאַמערז , וואָס זענען פארבליבן 1812-1845 .
אין 1818 אָדער 1819 ער פּראַסידאַד צוזאמען מיט ביאָט אויספירן געאָדעטישע אפעראציעס אויף די בארטנס פון פֿראַנקרייַך , ענגלאַנד און סקאָטלאַנד . זיי מאַכן זיכער די לענג פון די סעקונדעס - פּענדולום אין ליט , סקאָטלאַנד , און אין די [[שעטלאַנד אינזלען], די רעזולטאטן פון די אבזערוואציעס זייַענדיק ארויס אין 1821 , צוזאמען מיט די געמאכט אין שפאניע. אַראַגאָ איז עלעקטעד אַ מיטגליד פון דער ביוראָו דעס לאַנדזשאַטודז מיד דערנאָכדעם , און קאַנטריביוטיד צו יעדער פון זייַן אַננואַלס , פֿאַר וועגן 22 יאר, באַטייַטיק וויסנשאפטלעכע נאָוטיסיז אויף אַסטראַנאַמערז און מיטיעראַלאַדזשי און טייל מאָל אויף יידל ינזשעניעריע , נו קום קום טשיקאַווע זכרונות פון מיטגלידער פון די אַקאַדעמי .
אַראַגאָ ס ערליאַסט גשמיות ריסערטשיז זענען אויף די דרוק פון פּאַרע בייַ פאַרשידענע טעמפּעראַטורן, און די גיכקייַט פון געזונט, 1818-1822 . זיין מאַגנעטיק אבזערוואציעס מערסטנס גענומען שטעלן 1823-1826 . ער דיסקאַווערד ראָטאַטאָרי מאַגנאַטיזאַם , וואָס האט שוין גערופן אַראַגאָ ס ראָוטיישאַנז , און די פאַקט אַז רובֿ גופים קען זיין מאַגניטייזד ; די דיסקאַוועריז זענען געענדיקט און דערקלערט דורך מיכאל פאַראַדייַ .
אַוגוסטין - דזשין פרעסנעל געשטיצט וואָרמלי אַראַגאָ ס אָפּטיש טיריז , העלפּינג צו באַשטעטיקן פרעסנעל ס כוואַליע טעאָריע פון ליכט דורך אַבזערווינג וואָס איז איצט די אָרט פון אַראַגאָ באַוווסט קום . די צוויי פאַלאַסאַפערז פירט צוזאַמען די יקספּעראַמאַנץ אויף די פּאָלאַריזאַטיאָן פון ליכט וואָס געפירט צו די ינפעראַנס אַז די ווייבריישאַנז פון די לומיניפעראָוס יטער זענען טראַנזווערס צו די ריכטונג פון באַוועגונג , און אַז די האַכלאָטע פון פּאָלאַריזעד קאָנסיסטעד פון רעקטילינעאַר פּראַפּאַגיישאַן אין קאַמפּאָונאַנץ אין רעכט אַנגלעס צו יעדער אנדערער . די סאַבסאַקוואַנט דערפינדונג פון די פּאָלאַריסקאָפּע און אנטדעקונג פון דריי פּאָלאַריזאַטיאָן זענען רעכט צו אַראַגאָ . ער ינווענטאַד דער ערשטער פּאָלאַריזעד פֿילטריר אין 1812 .
דער גענעראַל געדאַנק פון די עקספערימענטישער פעסטקייַט פון די גיכקייַט פון ליכט אין דעם שטייגער דערנאָך יפעקטיד דורך היפּפּאָליטע פיזעאַו און לעאן פאָוקאַולט איז סאַגדזשעסטיד דורך אַראַגאָ אין 1838.
אין 1834 , אַראַגאָ ווידער באזוכט סקאָטלאַנד צו באַלייטן די זיצונג פון דער בריטישער אַסאָסיאַציע אין עדינבורג. פון דעם צייַט ביז 1848 ער געפירט די לעבן פון קאָמפּאַראַטיווע שטיל - כאָטש ער געצויגן צו אַרבעט אין דע אַקאַדעמיע און די אָבסערוואַטאָריע צו פּראָדוצירער ס פּלעטעראַ פון קאַנטראַביושאַנז צו אַלע דיפּאַרטמאַנץ פון גשמיות וויסנשאַפֿט - אָבער אויף די פאַל פון לוי - פיליפּפּע ער לינקס זיין לאַבאָראַטאָריע צו פאַרבינדן די פּראָוויסיאָנאַל רעגירונג ( 24 פעברואר 1848 ). ער איז געווען ענטראַסטיד מיט צוויי באַטייַטיק פאַנגקשאַנז, איידער אַז האט קיינמאָל געווען געגעבן צו איין מענטש , וויז. דער מיניסטער פון מאַרינע און קאַלאַניסט ( 24 פעברואר 1848 - 11 מאי 1848 ) און מיניסטער פון מלחמה ( 5 אפריל 1848 - מאי 11, 1848 ); געגרינדעט אין די קאַפּאַציטעט ער ימפּרוווד ראַשאַנז אין די יאַמ - פלאָט און אַבאַלישט פלאַגינג . ער אויך אַבאַלישט פּאָליטיש אָוטס פון אַלע קינדס און, קעגן די מענגע פון מאָנייעד אינטערעסן, סאַקסידיד אין פּראָוקיורינג די אַבאַלישאַן פון לאַווערני אין דער פראנצויזיש קאַלאַניסט .
דעם 10טן מיי, 1848 , איז אַראַגאָ געוויילט געווארן אַ מיטגליד פון די עקסעקוטיוו מאַכט קאמיסיע , די גאָווערנינג גוף פון דער איטאַליעניש רעפובליק. ער איז געווען געמאכט פרעזידענט פון די עקסעקוטיוו מאַכט קאמיסיע ( 11 מאי 1848 ) און געדינט אין דעם קאַפּאַציטעט קום פּראָוויסיאָנאַל קאָפּ פון שטאַט ביז יוני 24, 1848 , ווען דער קאָלעקטיוו רעזאַגניישאַן פון די קאַמישאַן איז דערלאנגט צו די נאַשאַנאַל קאַנסטיטשואַנט אַסעמבלי . אין די אָנהייב פון מאי 1852 , ווען די רעגירונג פון לוי נאַפּאָלעאָן פארלאנגט די שבועה פון טרייַשאַפט פון אַלע זייַן פאַנגקשאַנעריז , אַראַגאָ פּערעמפּטאָרילי געוואלט , און געשיקט אין זיין רעזאַגניישאַן פון זיין פּאָסטן אין די ביוראָו דעס לאַנדזשאַטודז קום אַסטראָנאָם . דעם , אָבער, די פּרינץ פּרעזידענט דיקליינד צו אָננעמען , און געמאכט "די ויסנעם אין די וויסנשאַפטלעך טויווע פון וועמענס אַרבעט האט ארלנגעווארפן גלאָס אויף פֿראַנקרייַך, און וועמענס עקזיסטענץ די רעגירונג וואָלט נעבעכדיק צו עמביטטער ."
קרייטערז אויף מאַרס און די לבנה , און די רינג פון נעפּטון , זענען געהייסן נאָך אַראַגאָ , ווי געזונט ווי די לערנען אַססאָסיאַטיאָן פֿאַר געווענדט פיזיק אין דעם אוניווערסיטעט פון טווענטע . זיין נאָמען איז איינער פון די 72 נעמען איינגעשריבן אויף דעם אייפל טורעם.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- Arago in the 1911 Encyclopædia Britannica – the original source for almost all of this page's content
- מוסטער:Gutenberg author
- Obituary Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 1854, volume 14, page 102
- מוסטער:MacTutor Biography
- The 0 meridian in Paris misused in The Da Vinci Code is in fact an art project by the Dutch artist Jan Dibbets (1941) made in 1987 as a tribute to the astronomer François Arago (1786–1853)
- S.V. Arago The study association (Dutch) at the University of Twente is named after François Arago.


text:
עלעקטריע
עלעקטריע, שטאמענדיג פון דעם גריכישן ווארט ήλektpov (עלעקטראן), איז א אויסוואל פון פֿענאמענען וואס געשעען אלס רעזולטאט פון דער שטרעמונג פון אן עלעקטרישער לאדונג, וואס פיצקילע באשטאנדטיילן ווי עלעקטראנען און פראטאנען פליסן און שאפן א כוח וואס ציט און שטופט צווישן זיך.
דאס קען מאכן בליצן און אויך ליכטיגקייט.
אינהאַלט
באגריפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עלעקטרישע לאדונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עלעקטרישער שטראם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – עלעקטרישער שטראם
א שטראם דורך א רעזיסטאר שאפט א היצונג; דזשיימס פרעסקאט דזשול האט דאס שטודירט מאטעמאטיש אין 1840.
- עלעקטרישער שטראם איז א פליסונג פון עלעקטרישער לאדונג. מיט אן עלעקטרישן שטראם פון 1 אמפער, גייט 1 קולאמב פון עלעקטריע פארביי א געוויסן פונקט אין 1 סעקונדע.
- וואלטאזש איז דער "שטופ" הינטער דעם שטראם, און מעסט די צאל ארבעט אויף איין עלעקטרישער לאדונד וואס דער קוואל קען ווירקען. אז 1 קולאמב פון עלעקטריע האט 1 דזשול פון ענערגיע, האט ער 1 וואלט פון עלעקטרישן פאטענציאל.
- עלעקטרישער קעגנשטעל איז די פעאיגקייט פון א סובסטאנץ זיך צו שטעלן קעגן דעם פליסן פונעם שטראם, ד"ה. צו פארמינערן די צאל שטראם וואס פליסט דורכן סובסטאנץ. ווען א וואלטאזש פון 1 וואלט האלט א שטראם פון 1 אמפער דורך א דראָט, איז דער קעגנשטעל פונעם דראט 1 אהם. די ענערגיע וואס ווערט אויסגעניצט ווערט פארוואנדלט אויף היץ, ליכט אא"וו.
- עלעקטרישע ענערגיע איז די ענערגיע פון אן עלעקטרישן שטראם וואס לאזט פועלן עלעקטרישע אביעקטן. עלעקטרישע ענערגיע ווערט "קאנסערווירט", און מען קען זי באוועגן פון איין ארט צום צווייטן. מען מעסט עלעקטרישע ענערגיע אין דזשולן אדער אין קילאוואט-שעה'ן (kW h).
- עלעקטרישע מאכט איז די ראטע פון ניצן אדער שפייכלערן עלעקטרישע ענערגיע. מען מעסט עלעקטרישע מאכט אין וואטן.
עלעקטרישע קרייזן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – עלעקטרישער קרייז
אן עלעקטרישער קרייז איז א צוזאמענשטעל פון עלעקטרישע קאמאפאנענטן וואס לאזט אן עלעקטרישע לאדונג פלוסן ארום א פארמאכטן שטעג (א קרייז); געוויינלעך איז דער צוועק אויפצוטון עפעס ווי צינדן א לעמפל. די פארשידענע קאמפאנענטן אין א קרייז זענען אזעלכע עלעמענטן ווי קעגנשטעלן, קאנדענסאטארן, אויסשלישערס, טראנספארמאטארן און עלעקטראניק.
עלעקטראניק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עלעקטראניק איז א געביט וואס באהאנדלט קרייזן מיט תחום עלעקטראנישע באשטאנדטיילן געמאכט פון האלבדורכפירערס ווי דיאדעס און טראנזיסטארן. מיטן הילף פון עלעקטראנישע באשטאנדטיילן קען מען שאפן אמפליפייערס, שאלטער באשטאנדטיילן, לאגישע טויערן אא"וו. זיי זענען דער פונדאמענט פון מערסטע עלעקטראנישע געצייג און דורך זיי האט די טעכנאלאגיע זיך שטארק אנטוויקלט אין דעם 20סטן יארהונדערט.
פראדוקציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עלעקטרישע קראפט ווערט גענערירט אדער מיט עלעקטראמעכאנישע גענערירערס, וואס מען טרייבט מיט פארע פון ברענען קוילן אדער נאפט, אדער פון א נוקלעארער רעאקציע, אדער פון קינעטישער ענערגיע וואס מען נעמט פון פליסנדיקן וואסער אדער ווינט.


text:
16טן נאוועמבער
דער 16טער נאוועמבער איז דער 320סטער טאג פון יאר (321סטער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 45 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1907 - אקלעהאמע ווערט דער 46סטער שטאט זיך איינצושליסן אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1766 - רודאלף קרויצער, פראנצויזישער פידלער (געש' 1831)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1272 - הענרי דער דריטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1207)
- 2006 - מילטאן פרידמאן, אמעריקאנער עקאנאמיסט, געווינער פון נאבעל פריז פאר עקאנאמיק (געב' 1912)


text:
די פאַקטיש נאָמען "Troon" האט גאָרנישט צו טאָן מיט סקאטלאנד ס נאציאנאלע שפּיל. אַנשטאָט עס קומט פֿון "טרווין", קעלטיק פֿאַר העאַדלאַנד אָדער פונט. וואָס איז אַ שפּאָר נאָמען פֿאַר די שטיינערדיק נאָז אויף וואָס פיל פון די פריער טייל פון דער שטאָט איז געבויט, פּראַדזשעקטינג פֿון די ברייטע זאַמדיק בייז צו די צפֿון און דרום. דער נאָמען סאַגדזשעס די אַטראַקשאַנז פון דעם קלאָר ווי דער טאָג נאַטירלעך פּאָרט האט שוין איינגעזען דורך פרי סעאַפאַרערס צוזאמען די מערב ברעג, אָבער עס איז געווען נאָר מיט די קומענדיק פון די קסנומקסטה דוק פון פּאָרטלאַנד אין קסנומקס אַז Troon ס פאָרטונעס טאַקע אנגעהויבן צו נעמען אַוועק.
די דוק גענומען די יגזיסטינג נאַטירלעך פּאָרט אויף די צפֿון זייַט פון די העאַדלאַנד און צוגעגעבן דאַקס. שפּעטער ימפּרווומאַנץ ינקלודעד ינקריסינג די שוץ אַפפאָרדעד דורך די העאַדלאַנד מיט אַ קינסטלעך "באַלאַסט באַנק" געמאכט פון די דאַמפּט באַלאַסט פון ינקאַמינג סוחר שיפּס. און פֿון קסנומקס Troon איז געווען דער טערמינוס פון אַ פערד-ציען באַן קאַנעקטינג עס צו די דוק פון פּאָרטלאַנד ס קוילן מינעס אַרום Kilmarnock. דאס איז ניט לייסאַנסט פֿאַר פּאַסאַנדזשערז, אַ מינערווערטיק טעקניקאַליטי יוויידיד דורך ווייינג יענע געוואלט צו אַרומפאָרן און טשאַרדזשינג זיי FREIGHT רייץ.
דורך דעם סוף פון די קסנומקסס Troon איז געווען צווישן די שפּיץ צען קוילן פּאָרץ אין בריטאַן. א שיפּיאַרד איז אָפּענעד אין די שטאָט אין קסנומקס, און אַ ראַטירשיפל סטאַנציע אנגעקומען אין קסנומקס. די שיפּיאַרד, באקאנט פֿאַר רובֿ פון זייַן געשיכטע ווי דער אַילסאַ-Troon יאַרד, האלט צו שטריך פּראַמאַנאַנטלי אויף די הימל-ליניע פון די שטאָט אָבער עס אויפֿגעהערט צו בויען שיפּס אין קסנומקס. עס זענען האָפּעס עס מייַ זייַן רעדעוועלאָפּעד ווי אַ שיף פאַרריכטן מעכירעס.
איינער פון די לעצטע שיפּס געענדיקט בייַ אַילסאַ-Troon איז געווען די מוו לאָטשנעוויס, געבויט פֿאַר קאַלמאַק און אין נוצן ווי די קליין יסלעס פּראָם פון מאַללאַיג. דער הויף ס כיידיי איז טאָמער אין די קסנומקסס ווען פילע פרי מאַשין Ferries פֿאַר סקאַטיש ינטער-אינזל באַדינונגען זענען געבויט דאָ. Troon איז אויך באקאנט פֿאַר זייַן שיף-ברייקינג געשעפט, וואָס באָאָמעד אין די קסנומקסס און קסנומקסס און דיווערסיפיעד זיך קאַטינג אַרויף עקס-בריטיש רעלס פּאַרע לאָקאָס ווען זיי געווארן יבעריק. מינווייל די קוילן פאַרקער דיקליינד מיט די Ayrshire קאָאַלפיעלדס, אָבער די פּאָרט בלייבט אַן אַקטיוו איין.
פֿאַר זיבן חדשים פון דעם יאָר Troon איז לינגקט צו Larne אין נאָרדערן ירעלאַנד דורך אַ פעסט קאַטאַמעראַן דינסט אַפּערייטאַד דורך פּ & אָ Ferries. די שיף איצט אין ניצן, די פּ & אָ עקספּרעסס, וואָס ריפּלייסט די איין געוויזן אין די כעדער בילד, קענען פירן קסנומקס וועהיקלעס בייַ אַ גיכקייַט פון קסנומקס נאַץ.
טרון אויך האט אנדערע אַטראַקשאַנז. די פּאָרט איז איצט היים צו אַ וואַסט מאַרינאַ רעפלעקטינג זייַן וויכטיקייט ווי אַ צענטער פֿאַר פרייַע צייַט סיילינג אין די Firth פון קלייד. עס אויך Offers די צפֿון סאַנדז און די דרום סאַנדז, די ברייט ביטשיז באַקט דורך פּראָמענאַדעס און די טראַפּינגז פון אַ פאַירלי באַלעבאַטיש סיסייד רעסאָרט.
Troon Offers אַ גוט סעלעקציע פון רעסטראַנץ, ווייַן באַרס און ייַז קרעם פּאַרלאָרס צוזאמען מיט פילע ינדיווידזשואַלי אָונד שאַפּס וואָס פאָרשלאָגן עפּעס אַ ביסל אַנדערש.
די שטאָט האט אַ פאַרנומען פּאָרט מיט FREIGHT און פּאַסאַזשיר פּראָם באַדינונגען צו Larne, נאָרדערן ירעלאַנד, געהילץ-לינק און אנדערע געשעפט באַדינונגען, רעסטאָראַן און שפּאָן קראָם. זייַן מאַרינאַ, Troon יאַט האַווען, איז איינער פון די קלייד ס לידינג סיילינג סענטערס.


text:
פיומיסינאָ איז אַ צענטראל-איטאַליעניש שטאָט און קאָמונע אין די פּראָווינץ פון רוים, אין וואָס די פאַרנומען לעאָנאַרדאָ דאַ ווינטשי אינטערנאַציאָנאַלער ערפּאָרט איז ליגן וואָס באדינט די נאציאנאלע הויפּטשטאָט רוים. פיומיסינאָ איז אַ גרויס פישערייַ שטאָט אויף די טיררהעניאַן ים ברעג און האט לאַנג שוין באקאנט פֿאַר זייַן גרויס SEAFOOD רעסטראַנץ. עס אויך איז אַ אָפּרוטעג געטאַוויי פֿאַר די מענטשן פון רוים, ספּעציעל אין די זומער. עס איז אַ גוט ברעג אָבער דער זאַמד איז שוואַרץ רעכט צו דער הויך פּרעסן צופרידן אין עס. דער נאָמען מיטל קליין טייַך. די שטאָט פון "פיומיסינאָ" זאָל ניט זיין צעמישט מיט זייַן ניימסייק, פיומיסינאָ, אַ קליין טייַך נעבן Rimini.
פיומיסינאָ איז געווען ערידזשנאַלי אַ פישערייַ דאָרף און איז ביז אַ וויכטיק פישערייַ צענטער. עס איז סיטשוייטיד אויף די מערב ברעג פון איטאליע, אין די פּראָווינץ פון רוים. רוים ס לעאָנאַרדאָ דאַ ווינטשי אינטערנאַציאָנאַלער ערפּאָרט איז נאָענט דורך און איז מער נאָרמאַלי רעפעררעד צו ווי פיומיסינאָ ערפּאָרט די טעג, מיט דער אינטערנאַציאָנאַלער קאָד פקאָ. די שטאָט איז שטוב צו בעערעך קסנומקס באוווינער.
דעם געגנט ענדזשויז אַ מעדיטערראַנעאַן קלימאַט ענלעך צו אַז פון רוים, מיט טיילמאָליק ים ברעעזעס צו האַלטן עס קולער אין זומער. ספּרינג און האַרבסט זענען די בעסטער צייַט צו באַזוכן ווי די וועטער איז מערסט אָנגענעם בייַ דעם מאָל. אין די שפּיץ פון סאַמערז, די טעמפּעראַטור טענדז צו קעסיידער גיין איבער קסנומקס ℃. ווינטערס זענען מילד.
די שטאָט פון פיומיסינאָ, וואָס כולל די שיין "אינזל סאַקראַ", אָדער "הייליק אינזל", האט אלטע אָריגינס און, טאַקע, דאַטעס צו רוימער מאל. עס איז געווען אַ באַליבט זומער וואַקאַציע אָרט פֿאַר פילע פון דער אויבערשטער קלאַס רוימישע עליט. די שטאָט דערנאָך געגאנגען אין לאַנגזאַם אַראָפּגיין, אָבער סטאַרטעד פּיקינג אַרויף ווידער אין די אָנהייב פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט. א פאַקטיש בום אין די שטאָט 'ס טעטיקייט אנגעהויבן אין די קסנומקסס און קסנומקסס, ווען רוים ס ינטערקאָנטינענטאַל ערפּאָרט, לעאָנאַרדאָ דאַ ווינטשי, איז געווען קאַנסטראַקטאַד דאָ.
פיומיסינאָ איז באַרימט פֿאַר זייַן שיין דאָק, אַ באַליבט אָרט פֿאַר לאַנג גייט.
טאָוריסץ אויך ימענסלי הנאה די מעהודערדיק קוויזין, דער הויפּט באזירט אויף SEAFOOD. די סך רעסטראַנץ צוזאמען די דאָק זענען שטענדיק פּאַקט מיט מענטשן באַזאָרגט צו פּרובירן די טעגלעך ספּעציעל.
טאָוריסץ וואס געניסן יממערסינג זיך אין די היגע קולטור פון אַ פּלאַץ זאָל מאַכן זיכער צו הענגען אַרום די דאָק אין די אַפטערנאָאָנס. עס ס בייַ דעם מאָל אַז פישערמען צוריקקומען צו ברעג מיט זייער כאַפּן און עס ס בייַ דעם מאָל אַז די ימפּראַמפּטו פיש מאַרק ספּרינגס צו לעבן.
לעצטנס, עס האט אויך ווערן אַ פאָלקס צוריקציענ זיך פֿאַר מענטשן פון רוים. עס איז אויך אַ פאָלקס אָרט פֿאַר וויזאַטערז צו בלייַבן בשעת באזוכן רוים. אויב איר זענען פליענדיק אויס פון פיומיסינאָ אַעראָפּאָרט עס קען זיין אַ אָנגענעם אָרט צו בלייַבן דיין לעצט נאַכט, אַוווידינג די כאַסאַל פון רוים ס פאַרקער אויף די וועג צו כאַפּן דיין פלי.


text:
ברוך ראבינאוויטש
רבי ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש (ו' תשרי ה'תרע"ה, שעדליץ, פוילן - כ"ז כסלו ה'תשנ"ח, פתח תקוה, ישראל) איז געווען דער מונקאטשער רב אין די יארן פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איז געווען א זון פון דעם פארצעווער רבי'ן, הרה"ק רבי נתן דוד ראבינאוויטש, און הרבנית יוטא שפירא, א טאכטער פון הרה"ק רבי משה לייב זצ"ל פון סטריזעוו. ער איז געווארן אן איידעם ביי הרה"ק רבי חיים אלעזר שפירא זצ"ל ממונקאטש בעל מנחת אלעזר.
ער האט איבערגענומען דאס רבנות און די רביסטיווע אין מונקאטש נאך דער פטירה פון זיין שווער אין יאר ה'תרצ"ז.
אויך ער האט ער איבערגענומען די ישיבה דרכי תשובה וואס ער האט געפירט מיט גרויס פקחות, און מיט א ספעציעלע אהבה צו אלע תלמידים באזונדער, וואס די צאל תלמידים האט געשטיגן איבער 300.
ביי די מלחמה יארן האט ער ארויסגעהאלפן הונדערטער אידן זיך צו ראטעווען פונעם קריג, וואס געדענקען אים צום גוטן.
אין תש"ז האט ער חתונה געהאט מיט זיין זיווג שני, און איז אריבער קיין בראזיל, וואו ער איז געווארן רב פון סאו פאולא און הויפט-רב פון בראזיל.
אין תשכ"ג האט מען אים באשטימט הויפט-רב פון חולון, ישראל.
ער איז נפטר געווארן אין ארץ ישראל בליל כ"ז כסלו ה'תשנ"ט נאכ'ן צינדן חנוכה ליכט און שרייבן זיין לעצטע שטיקל תורה וואס ענדיגט זיך מיט די ווערטער, "ושבת עד ה' אלוקיך". ער ליגט אין די בית החיים סגולה אין פתח תקוה לעבן דעם ציון פון זיין פאטער, דער פארציווער רבי זצ"ל.
א קליין חלק פון זיינע תורה'ס זענען געדרוקט געווארן אינעם ספר דברי נבונים.
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קינדער פון רבי ברוך און זיין זיווג ראשון, מרת חיה פרומא רבקה, זענען:
- רבי משה לייב ראבינאוויטש, מונקאטשער רבי
- רבי חיים אלעזר ראבינאוויטש (י"ד אדר תרצ"ט - י"ב מרחשון תשע"ד)[1]
- רבי יוסף אשר ראבינאוויטש
- מרת פינקלשטיין
- רבי יעקב יצחק ראבינאוויטש, דינאווער רבי
- די ווייב פון הרב צבי ווילאמאווסקי
די קינדער פון רבי ברוך און זיין זיווג שני, מרת יהודית, זענען:
- רבי משה בצלאל יאיר ראבינאוויטש
- מרת לביאה גרויסמאן


text:
קירילישע שריפט
די קירילישע שריפט איז אן אלפאבעטישע שריפט סיסטעם וואס האט זיך אנטוויקלט אין דער ערשטער בולגארישער אימפעריע אין דעם 10טן יארהונדערט, ווען באריס דער ערשטער פון בולגאריע האט געוואלט אז די בולגארן זאלן האבן זייער אייגענע שריפט סיסטעם.[1] זי איז דער יסוד פון די אלפאבעטן וואס מען ניצט אין פארשידענע שפראכן אין מזרח אייראפע און אזיע, ספעציעל די סלאווישע שפראכן און שפראכן פון פעלקער וואס זיינען אדער זיינען געווען אונטער דער השפעה פון רוסלאנד.
קיריליש שטאמט פונעם גריכישן אלפאבעט, מיט צוגעלייגטע קאנסאנאנטן פאר קלאנגען נישט געטראפן אין גריכיש. אזוי, למשל, צוויי בוכשטאבן צו באצייכענען די t͡s און ʃ קלאנגען זענען געקומען דירעקט פון לשון קודש: Ц (פון צ) און Ш (פון ש).
זינט בולגאריע איז געווארן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד דעם 1טן יאנואר 2007, איז קיריליש געווארן די דריטע אפיציעלע שריפט פונעם אייראפעישן פארבאנד, נאך די לאטיינישער און גריכישער שריפטן.
קיריליש איז די סטאנדארטע שריפט פאר שרייבן די פאלגנדע שפראכן:
- סלאווישע שפראכן: אוקראיניש, בעלארוסיש, בולגאריש, מאקעדאניש, סערבא-קראאטיש (אין סערביע, באסניע און צוטייל אין מאנטענעגרא), רוסיניש און רוסיש.
- נישט-סלאווישע שפראכן: אבכאז, אסעטיש, מאנגאליש, קירגיז, טאטעריש און אנדערע.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Paul Cubberley (1996) "The Slavic Alphabets" and later finalized and spread by disciples Kliment and Naum in Ohrid and Preslav schools of Tsar Boris' Bulgaria. In Daniels and Bright, eds. The World's Writing Systems. Oxford University Press. ISBN 0-19-507993-0.


text:
דיאדע
א דיאדע איז אן עלעקטראנישער באשטאנדטייל מיט צוויי עלעקטראדן וואס א סיגנאל קען גיין צווישן זיי.
דיאדעס ווערן מערסטנס געניצט צו לאזן אן עלעקטרישער שטראם צו שטראמען אין איין ריכטונג אבער נישט אין דער פארקערטער ריכטונג. זיי טון פארוואנדלען א בייטשראם אין א פולסירנדיקן גלייכשטראם. מען ניצט זיי אפט אין עלעקטראשפייזונג און ווי א מאל צו דעשיפרירן אמפליטוד מאדולאציע ראדיא סיגנאלן.
היינט, די מערסטע געוויינטלעכע דיאדעס ווערן געמאכט פון האלבדורכפירער מאטריאלן ווי סיליציום אדער גערמאניום. נארמאל ניצט מען סיליציום, וואס פונקציאנירט בעסער.
טיפן פון האלבדורכפירער דיאדעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דא ווייזט מען עטלעכע האלבדורכפירער דיאדע סימבאלן וואס מען ניצט אין סכעמאטישע געמעלן:


text:
24סטן פעברואר
דעם 24סטן פעברואר איז דער 55סטער טאג פון יאר אין דער אכטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 310 טעג (311 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1799 - נאפאלעאן נעמט איין עזה.
- 1918 - עסטלאנד דערקלערט איר זעלבסשטענדיקייט, איין טאג איידער דייטשלאנד אינוואדירט.
- 1943 - אויפגעשטעלט די געטא אין סאלאניקי.
- 1948 - אנהייב פון דער קאמוניסטישער הערשאפט אין טשעכאסלאוואקיי
- 1980 - דער שקל בייט איבער די ישראלדיקע לירה.
- 2004 - 564 געהרגעטע אין אן ערדציטערניש אין צפון מאראקא. אומגעפער 30,000 מענטשן פארלירן זייערע הייזער.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1885 - טשעסטער נימיץ, קאמענדאנט פונעם אמעריקאנער פלאט אינעם פאציפישן אקעאן ביים צווייטן וועלט קריג (געש' 1966)
- 1955 - סטיוו זשאבס, גרינדער פון עפל קאמפיוטער פירמע
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1810 - הענרי קאוונדיש, בריטישער כעמיקער (געב' 1731)
- 1856 - ניקאליי איוואנאוויטש לאבאטשעווסקי, רוסישער מאטעמאטיקער (געב' 1792)


text:
טולוז
טולוז (פראַנצויזיש: Toulouse) איז א שטאט אין דרום-מערב פראנקרייך ביים ברעג פון דער גאַראָן טייך, אויפן האלבן וועג צווישן דעם אטלאנטישן אקעאן און דעם מיטלענדישן ים. מיט א באפעלקערונג פון 1,117,000 איינוואוינערס אין 2007, איז דער טולוזער שטאטישער ראיאן דער פינפטער גרעסטער אין פראנקרייך.
טולוז איז א צענטער פון דער אייראפעישער עראקאסמאס אינדוסטריע, וואו עס זענען הויפטקווארטירט ערבוס, גאלילעא סיסטעם, ספאט סאטעליט סיסטעם און טולוז ספייס צענטער.
טולוז איז די הויפטשטאט פון דעם מידי-פירענעז ראיאן אין פראנקרייך.


text:
קערנדיקע קראפט
קערנדיקע קראפט איז די ניץ פון קערנדיקער ענערגיע צו גענערירן עלעקטריע, וואס מען ניצט צו ארבעטן מאשינען און הייצן הייזער. קערנדיקע קראפט ווערט אויך געניצט אין סובמארינען.
אין 2007, איז 14% פון דער וועלטס עלעקטריע געקומען פון קערנדיקער קראפט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען שפאלט דעם יאדער פון אן אטאם באפרייט מען אסאך ענערגיע. די ענערגיע קען מען ניצן למשל צו קאכן וואסער וואס ווערט פארע און טרייבט טורבינעס. די טורבינעס שאפן עלעקטריע.
ענריקא פערמי האט געמאכט דעo ערשטן קערנדיקן רעאקטאר אין 1941.


text:
אַרקאַדע גאַמעס ביסט איינער פון די מערסט פאָלקס גאַמעס אין דער וועלט. אויף אונדזער פּלאַץ כּולל אַ גרויס פאַרשיידנקייַט פון פֿרייַ אַרקייד גאַמעס אַז ביסט דערהייַנטיקט יעדער טאָג.
שפּיל אַרקייד גאַמעס אָנליין זייער טשיקאַווע און יקסייטינג. אַרקאַדע גאַמעס טאָן ניט דאַרפן די בייַזייַן פון די שפּילער, קיין ספּעציעל סקילז. כל איר דאַרפֿן איז אַ שנעל אָפּרוף, אַטענטיוונאַס, ריסאָרספאַלנאַס און די בייַזייַן פון סייכל. אַרקאַדע גאַמעס זענען דיזיינד פֿאַר גרינג אָפּרו אָדער אַ אָנגענעם פאַרווייַלונג. טיפּיקלי, די גאַמעס טאָן ניט דאַרפן די בייַזייַן פון אַ ספּעציפיש סטראַטעגיע. פון די גאַמעס אין דעם קאַטעגאָריע, איר קענען אויסקלייַבן עטלעכע פון די מערסט פאָלקס טייפּס: אַרקייד ראַסינג - אַ סימפּלאַפייד ווערסיע פון דער קלאַסיש ראַסינג שפּיל מיט אַ לייטווייט קאָנטראָל און נאַטור פון קאַרס, פייץ, פייטינג גאַמעס, פייטינג - איינער אָדער צוויי אותיות וטשוווסטווויוט אין פייץ אין די ארענע, גאַס, אאזו ו , ניצן פאַרשידענע קאַמבאַניישאַנז פון פּאַנטשיז און ווארפט ער; פּלאַטפאָרמערס - דער הויפּט אַרבעט פון די שפּילער צו באַקומען מניעות ( נו, שונאים, אאזו ו ) מיט די הילף פון דזשאַמפּס, סקראָללערס - די שפּיל ווו די פאַרשטעלן איז קעסיידער מאָווינג פון איין זייַט צו די אנדערע, און די שפּילער מוזן צעשטערן שונאים דערשייַנען און קלייַבן מאַכט - אַפּס, און פילע אנדערע דינאַמיש גאַמעס, דער ציל איז צו זאַמלען באָנוסעס אָדער שטעלן די מאַקסימום נומער פון פונקטן.


text:
1930
1930 איז דאס 30סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1930 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן פעברואר - אנטפלעקט דער קארליק פלאנעט פלוטאן.
- 20סטן אקטאבער- דאס פאראייניגטע קעניגרייך פארעפנטלעכט דאס צווייטע ווייסבוך.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אפריל - היילע סילאסי אויסגערופן קייסער פון עטיאפיע
- 8טן יוני - ישראל אוימאן, ישראלדיקער מאטעמאטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר עקאנאמיק
- 5טן אויגוסט - ניל ארמסטראנג, אמעריקאנער אסטראנויט, ערשטער מענטש צו גיין אויף דער לבנה (געש' 2012)
- 30סטן אויגוסט - ווארען באפעט, אמעריקאנער מיליאנער
- 7טן סעפטעמבער - באדעוויין דער ערשטער, מלך פון בעלגיע (געש' 1993)
- 13טן דעצעמבער - נתן זך, ישראלדיקער דיכטער
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן יולי - ארטור קאנאן דויל, סקאטישער דאקטאר און שרייבער וואס האט געשאפן "שערלאק האלמס" (געב' 1859)


text:
טערמינאלאגיע
טערמינאלאגיע איז דער שטודיע פון טערמין'ען און זייער באנוץ - פון ווערטער און ווערטער צוזאם שטעלן וואס זענען פארנוצט און ספעציפישע קאנטעקסטען.
טערמינאלאגיע טוט אויך אריינעמען אין זיך די פארמאלער דיסיפלין וואס טוט סיטעמאטיש שטודירן די נאמען געבן אדער דעזעגנירונג פון קאנצעפטען געאייגענט צו איין'ס אדער מער סאביעקט פעלדער אדער דאומען'ס פון מענטשליכע אקטיוויטעט, ריסוירטש און אנאליזן פון טערמין'ען אין קאנטעקסט, פארן ציל און סיבה צו דאקמענטירן און ארויסהייבן די ריכטיגע באנוץ.
דער שטודיע קען זיין לימיטירט פאר איין שפראך, אדער קען דעקן מער ווי איין שפראך אין די זעלבע צייט. מולטי-שפראך אדער ביי-שפראך. א.א.וו.


text:
שלום על ישראל האט געשריבן:הקטן האט געשריבן:אויב זיך לערנען קאמפיאטערס - וואס וואלט איר רעקעמענדירד?
און וואו אזוי
די ווארט "קאמפיוטער" קען באדייטן פארקויפן אדער פאררעכטן הארדווער, פארקויפן אדער פאררעכטן סאפטווער, נעטווארקינג, פראגראמינג (א פולע וועלט פאר זיך), גראפיקס, מיקסינג (מוזיק), ועוד.
הקטן האט געשריבן:שלום על ישראל האט געשריבן:די ווארט "קאמפיוטער" קען באדייטן פארקויפן אדער פאררעכטן הארדווער, פארקויפן אדער פאררעכטן סאפטווער, נעטווארקינג, פראגראמינג (א פולע וועלט פאר זיך), גראפיקס, מיקסינג (מוזיק), ועוד.
פראגראמעניג
הקטן האט געשריבן:פראגראמעניג
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
איך ווייס נישט וועגן Ishield, דאס איז די ערשטע מאל איך הער פון זיי, אבער ליווידזשענט קען מען נאך נישט קויפן דירעקט, נאר דורך קאמפאניס ווי ונשמרתם און jnet, (און שמעקעדיג זאגט אז משומר אויך) אויף א חודשליכע קאסט.דא
קענסטו זען די ונשמרתם אפציע פון ליווידזשענט, (ס'איז די טייערערע Pro אפציע).
וועלכע ארבעט בעסער, ס'איז אוממעגליך צו זאגן, איך האב נאך נישט געזען דעם איישיעלד, אבער די ליווידזשענט בלאקט אויך יעדע הויט קאליר, אפילו פון צניעות'דיגע געקליידעטע מענער און פרויען, און יעדע בילד, אפילו פון פוירניטשור אדער סיי וואס איז א בעיזשע קאליר וועט ווערן געבלאקט, וואס דאס פארשווערט אנליין שאפינג אד"ג. אבער איישיעלד טענה'ט אז זיי בלאקירן נאר פארנאגראפישע און אויסגעלאסענע בילדער, זיי אנאליזירן צו זען אויב דאס איז א טיש אדער א מענטש, די פראגראם זוכט פנים שטריכן, הענט און פיס, און ווען ס'זעט אז ס'איז א מענטש וואס איז אויסגעלאסן נאר דעמאלס וועט עס בלאקירן דעם בילד. ווי אויך, מיט ליווידזשענט מוזטו גיין מיט א היימישע קאמפאני וואס קען זען דיין יעדע טריט, יעדע זאך וואס ווערט געלייענט און געשריבן, וואו דו גייסט, וואס דו טוהסט, משא"כ די איישיעלד איז א פראגראם וואס ווערט אינסטולירט אויף דיין קאמפיוטער, מ'צאלט איינמאל $24 און שלום על ישראל. די מיליאן דאלארדיגע שאלה איז אויב ס'ארבעט טאקע צו נישט.


text:
טובערקולאז
טובערקולאז אדער TB (אינקורצן פאר טובערקל באקילוס) איז א פארשפרייטער טויטליכער אינפעקציע קרענק וואס ווערט געשאפן דורך מיקאבאקטעריע, הויפטזעכליך דורך די מיקאבאקטעריע וואס הייסט אזוי מיקאבאקטעריום טובערקולאז.
טורבעקולאז טוט מייסטענס אפקעטירן די לונגען, אבער עס קען זיך אויך מאכן אז עס אפעקטירט די צענטראלע נערווען סיסטעם, ביינער, געלענקען און אויך די הויט.
מ'פלעג רופן דאס שװינדזוכט אבער היינט ניצט מען דעם נאמען טובערקולאז.
איבער א דריטל פון דער וועלט'ס באַפֿעלקערונג האט איצט די טי.בי. באקטעריום אין זייער קערפער רח"ל, און נייע אינפעקציעס געשענט נאכאנאנד אין די ראטע פון איין'ס פער יעדע סעקונדע.[1]
נישט יעדער וואס איז אינפֿעקטירט אנטוויקלט דער קרענק, אין דער אמתן איז דער אינפעקציע דאס מערסטע טרעפבאר פון אלע אינפעקציעס. פון דעסט וועגן איז אין איין'ס פון צען אזויליכע אינפעקציעס וועלן פראגרעסערן צו אקטיווע טי.בי. קראנקייט וואס, אויב לאזט מען דאס אומקערגענומען דורך מעדעצין, דערהארגעט מער ווי העלפט פון אירע קרבנות.
אין יאר 2004, 14.6 מיליאן מענטשן האבן געהאט אקטיווע טי.בי. און עס איז געווען 8.9 מיליאן נייע פעלער און 1.7 מיליאן טויט פעלער, מייסטענס אין אנטוויקעלענדע לענדער.[1]
אין צוגאב, א שטייגענדער צאל מענטשן אין שוין אנטוויקלטע פארגעשריטענע לענדער כאפן איבער טובערקולאז, ווייל זייער אימיון סיסטעם איז אפגעשוואכט דורך אמיון דערדריקונג דעם נוצן פֿון דראָגס אדער עיטש.איי.ווי.\עידס.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 וועלט געזונט ארגאניזאציע (WHO). Tuberculosis Fact sheet N°104 - Global and regional incidence. March 2006, Retrieved on 6 October 2006.


text:
סקאַנדלינעס Ferries
סקאַנדלינעס Ferries מאַשין און פּאַסאַזשיר פּראָם טיקיץ
סקאַנדלינעס Ferries בילעט רעסערוואַטיאָנס, פּראָם טיימטייבאַלז און פּאַסאַזשיר אינפֿאָרמאַציע פֿאַר סקאַנדלינעס Ferries סיילינג צו און פון די פּראָם פּאָרץ פון דענמאַרק, דייטשלאנד און שוועדן מיט Rostock, געדסער, Helsingborg, Helsingør, ראָדבי, Trelleborg, Sassnitz און מער.
בוקינג סקאַנדלינעס Ferries טיקיץ האט קיינמאָל געווען גרינגער, פאַרגלייַכן אַלע סקאַנדלינעס Ferries פּרייסיז אין פאַקטיש צייַט און בוך דער טשיפּאַסט פאַראַנען סקאַנדלינעס Ferries טיקיץ צו און פון די פּראָם פּאָרץ פון דענמאַרק, דייטשלאנד און שוועדן מיט Rostock, געדסער, Helsingborg, Helsingør, ראָדבי, Trelleborg, Sassnitz און מער אָנליין מיט רעגע באַשטעטיקונג.
טראַוועללינג דורך סקאַנדלינעס Ferries איז אַ שנעל, גרינג און דרוק פּאָטער וועג צו באַקומען דאָרט און צוריק ווידער. בוך איר סקאַנדלינעס Ferries מאַשין אָדער פּאַסאַזשיר Ferries טיקיץ מיט אונדז און הנאה מער ברירה און בייגיקייַט.
מיט די לעצט סקאַנדלינעס Ferries אַריבער אינפֿאָרמאַציע און טיימטייבאַלז פֿאַר אַלע Ferries סיילינג צו און פון די פּראָם פּאָרץ פון דענמאַרק, דייטשלאנד און שוועדן מיט Rostock, געדסער, Helsingborg, Helsingør, ראָדבי, Trelleborg, Sassnitz און מער כולל אינפֿאָרמאַציע אויף די פּראָם פּאָרץ און נוצלעך טוריסט אינפֿאָרמאַציע וועגן די דעסטאַניישאַנז אונדזער דיטיילד מאַרשרוט און שטאָט מאַפּס וועט העלפן איר פּלאַנעווען דיין סקאַנדלינעס Ferries פּראָם נסיעה.
אויב זענט טראַוואַלינג דורך מאַשין, מיט אייער משפּחה אָדער ווי אַ סאָלאָ פֿיס פּאַסאַזשיר בוך אַ פּראָם אַריבער מיט סקאַנדלינעס Ferries און אָנקומען בייַ דיין דעסטיניישאַן דערקוויקט, רילאַקסט און צופרידן.
סקאַנדלינעס Ferries Offers פאַנטאַסטיש Fares צו און פון די פּראָם פּאָרץ פון דענמאַרק, דייטשלאנד און שוועדן מיט Rostock, געדסער, Helsingborg, Helsingør, ראָדבי, Trelleborg, Sassnitz און מער פּראָם פּאָרץ.
קלייַבן סקאַנדלינעס Ferries Ferries פֿאַר די טשיפּאַסט פּראָם בילעט פּרייסיז צו און פון די פּראָם פּאָרץ פון דענמאַרק, דייטשלאנד און שוועדן מיט Rostock, געדסער, Helsingborg, Helsingør, ראָדבי, Trelleborg, Sassnitz און מער.


text:
פלוגות השדה
פלוגות השדה אדער פעלד איינהייטן, איז געגרינדעט געווארן אין מאורעות תרצ"ו-תרצ"ט, דורך די הגנה פירערשאפט, אנשטאט צו ווארטן ביז די אראבער קומען אריין אין יידישע שטעט, זענען ארויס אינדרויסן פון די שטעט, און אפגעווארט די אראבער, און זיי אטאקירט.
געגרינדעט אין 1937. זיי פלעגן אפטמאל אטאקירן אראבישע דערפער, און דערנאך צאמנעמען אלע איינוווינער, און געזוכט וואפן אין די הייזער, און אויפשטענדלער צווישן די איינוווינער.
אין 1938, זענען די איינהייטן געווארן נאציאנעל אקטיוו, אין באשיצן די לאנד פון אראבישע אויפשטענדלער, קאמאנדיר איז געווען יצחק שדה. אין 1939 זענען די איינהייטן אויפגעלעזט געווארן, און צונויפגעשמאלצן געווארן מיט אנדערע גרופעס, וואס האבן אויך געקעמפט אין די רעוואלט.
אין 1940 איז געגרינדעט געווארן, די פעלד מיליטער, וואס איר אויפגאבע איז געווען דער זעלביקער.


text:
פּאָרטוגאַל ‘וועט פּערסאַוויר און מצליח’
אין להכעיס פון אַלע די פּראָבלעמס און טשאַלאַנדזשיז, עס איז אויך וויכטיק צו דערקענען אַז די ביסט מאל פון טראַנספאָרמאַציע און ופראַמען רעפארמען אין פילע אייראפעישער עקאָנאָמיעס. אין דעם קאָנטעקסט און אין פילע וועגן, פּאָרטוגאַל האט שוין לידינג דער דרך צו עקאָנאָמיש רעפאָרם אין אייראָפּע.
די אינטערנאַציאָנאַלע פינאַנציעל און עקאָנאָמיש קריזיס האט געבראכט אַ צייַט פון גרויס טשאַלאַנדזשיז און שוועריקייטן פֿאַר אייראָפּע און זייַן בירגערס. די ביסט, טאַקע, שווער מאל. מאל פון אַנפּרעסידענטיד אַרבעטלאָזיקייַט. מאל ווו אונדזער יאַנגגאַסט געראַנגל צו געפינען דזשאָבס. מאל ווו אונדזער קאָמפּאַניעס געראַנגל צו באַקומען פיינאַנסינג. מאל ווו האָפֿן און בטחון האָבן שוין פעלנדיק, אָבער ביסט דעספּעראַטלי דארף.
אין פּאָרטוגאַל, מיר שטארק גלויבן אַז דער דאַרפֿן צו ינסטרומענט סטראַקטשעראַל רעפארמען און פינאַנציעל פּאַלאַסיז אָריענטיד צו פאָסטער סאַסטיינאַבאַל וווּקס און אַרבעט שאַפונג ביסט אַ בילכערקייַט פֿאַר אונדזער אייגן לאַנד און פֿאַר אייראָפּע. מיר האָבן צו מאַכן די אייראפעישע עקאנאמיע מער פרייַנדלעך צו ינוועסמאַנט. מיר האָבן צו שנייַדן אַראָפּ טאַקסיז. מיר האָבן צו שנייַדן אַראָפּ טשאַרדזשיז. און, רובֿ פון אַלע, מיר האָבן צו שנייַדן אַראָפּ רויט טאַשמע, יבעריק פּראָוסידזשערז און ביוראַקראַסי. מענטשן אין אייראָפּע דאַרפֿן דזשאָבס און גראָוינג און קאַמפּעטיטיוו עקאָנאָמיעס, נישט גראָוינג ביוראַקראַסיז אַז סטייפאַל ענטרעפּרענעורשיפּ און כידעש.
מיר זענען זיכער אַז די רעפארמען וועט האָבן אַ באַטייַטיק פּראַל אויף אונדזער עקאנאמיע אין דער קורץ טערמין, און וועט סאַבסטאַנשאַלי פֿאַרבעסערן אונדזער פּאָטענציעל גדפּ וווּקס.
אבער, אין דערצו צו די רעפארמען, מיר דאַרפֿן ינוועסמאַנט און מיר דאַרפֿן צו סטייבאַלייז פיינאַנסינג באדינגונגען צו אונדזער קאָמפּאַניעס.
אין דעם קאָנטעקסט, די פּאָרטוגעזיש רעגירונג לעצטנס באוויליקט א מעמאראנדום פֿאַר וווּקס, אַ קורץ-און מיטל-טערמין סטראַטעגיע צו בוסט עקאָנאָמיש וווּקס, באַשעפטיקונג און אינדוסטריעלע אַנטוויקלונג. דעם וווּקס סטראַטעגיע האט אין זייַן האַרץ די אינדוסטריעלע רינואַל פון אונדזער עקאנאמיע. פּאָרטוגאַל האט אַ שטאַרק אינדוסטריעלע באַזע, און מיר ווילן צו פארשטארקן דעם אינדוסטריעלע באַזע ראַפּאַדלי.
דעם סטראַטעגיע ריפלעקס אונדזער זעאונג אויף וואָס דער דרך זאָל זייַן אין דער ווייַטער יאָרן, און עס איז סטראַקטשערד אויף פיר פּילערז. זיי זענען: לאָוערינג געשעפט טאַקסיז און מאכן די שטייַער סיסטעם גינציק צו ינוועסמאַנט; סימפּלאַפייינג באדערפענישן און רידוסינג די אַדמיניסטראַטיווע מאַסע צו געשעפט טעטיקייט; פֿאַרשטאַרקונג און ינוועסטינג אין די צווייענדיק און אַפּרענטאַסשיפּ טריינינג סיסטעם און פאַסטערינג און דיווערסאַפייינג די פיינאַנסינג פון קליינע און מעדיום ענטערפּריסעס.
אין דעם זינען, פינאַנציעל קאַנסאַלאַדיישאַן און אַ קרעדאַבאַל סטראַטעגיע פון כויוו רעדוקציע זענען קריטיש ניט נאָר פֿאַר אונדז צו האָבן סאַסטיינאַבאַל ציבור פיינאַנסיז, אָבער אויך זענען ינסטרומענטאַל צו דערגרייכן סאַסטיינאַבאַל לאַנג-טערמין עקאָנאָמיש וווּקס און צו רעדוצירן די מאַסע פון כויוו אין אונדזער עקאָנאָמיעס. פארוואס? ווייַל כעלטיער ציבור פיינאַנסיז און אַ נידעריקער כויוו מאַסע פֿאַרבעסערן אַ לאַנד ס גלאבאלע קאַמפּעטיטיווניס, דורך ינשורינג די פיינאַנסינג פון אונדזער שטאַטן און אונדזער סמעס, און ווי געזונט ווי דורך ינקריסינג עקאָנאָמיש אגענטן ‘בטחון און, דעריבער, בוסטינג אַרבעט שאַפונג און דער מדרגה פון א.
היטן מער: פּאָרטוגאַל ס שוך אינדוסטריע טריט אַרויף
אבער, פינאַנציעל קאַנסאַלאַדיישאַן, פּער סיי, איז ניט גענוג. מיר דאַרפֿן רעפארמען צו פֿאַרבעסערן אונדזער קאַמפּעטיטיווניס ווי געזונט ווי צו פאָסטער ינוועסמאַנט. דאס איז וואָס אין די לעצטע צוויי יאר מיר האָבן ימפּלאַמענאַד אַ וואַסט פּראָגראַם פון רעפארמען וואָס אַרייַנגערעכנט, צווישן אנדערע, אַ גרויס פּרייוואַטאַזיישאַן פּראָגראַם, אַן אַמביציעס אַרבעט רעפאָרם, נול-לייסאַנסינג פּראָוסידזשערז פֿאַר אינדוסטריע, האַנדל און טוריזם, קאַפּיטל 11-טיפּ פּראַוויזשאַנז צו פאָסטער פירמע ריסטראַקטשערינג, אַ נייַ פאַרמעסט געזעץ, פּאָרט געזעץ רעפארמען, רעפארמען אין דער גערעכטיקייט סיסטעם, און די ליבראַליזיישאַן פון אונדזער ענערגיע סעקטאָרס.


text:
אויס מענטש האט געשריבן:מאכט נישט קיין איבערקערעניש איך וויל עס נאך הערן מען וועט דאס נאך אראפנעמען
דרך אגב הרבה נשאר בקולמוסי אודות הרב דאמב ולא רציתי לכתוב משום דאין מספרין אחר מטתו של ת"ח
והוא הי' גאון עצום, וכן אסור לדבר על המת משום ולא תקלל חרש
תיקון טעות, אין מחנה אברהם-חוג.
וחלופיהן האט געשריבן:תיקון טעות, אין מחנה אברהם-חוג.
גארנישט א טעות. פרעג דיך נאר נאך וואו ער איז געווען פאר חוג.
איינער האט געשריבן:אן אינטערסאנטער אינטערוויאו מיט הרב דאמב.
משה געציל האט געשריבן:פון אים איז דאך דא די באקאנטע ווארט וואס ווארפט א בליק אויף זיין אייגענארטיגקייט און צומאל קריאזע דרך; "מען דארף אלע רבי'ס אויפהענגען אויף איין בוים און איבער לאזן איינס, די וועלט זאל וויסן וואס מען האט אויפגעטוהן"... צו עס איז אמת צו נישט ווייס איך נישט, אבער עס איז זיכער אויסגעשטאנען פון אים.
ר' שמחה האט געשריבן:אויס מענטש האט געשריבן:בד"ה
זיין שייכות מיט דעם סטריקובער רבי, איז געווען ווייל זיי זענען ביידע געווען תלמידים פון ישיבת חכמי לובלין,
עס איז דא אסאך וואס צו שרייבן וועגן אים, ליהנות בהן בני אדם, לאמיר האפן זיינע אייניקלעך וועלן ארויס געבן א ביישרייבונג אויף אים, און עס שרייבן על פי דרכו.
דער וואוידיסלאבער רב ז"ל איז געווען זיין ידיד און אליינס א תלמיד פון יח"ל, דער וואוידיסלאבער רב איז אבער געווען א שטארקער אנהענגער פון סדר, הנהגה, און אויפטון, און דער צייט וואס רב דאמב איז געווען אויף די אנדערע זייט צוים, ווען זיי פלעגן זיך טרעפן איז געווען אסאך וואס צו הערן, א ריכטיגער שיחות חולין של ת"ח מיט א טעם פון פוילישע זקינים,
איין אנקעדאט וואס ליגט מיר אין זכרון:
ווען דער וואוידיסלאבער רב איז געווען אויפן וועג קיין אר"י האט ער אפגעשטאט א באזוך אין לונדון ביי הרב דאמב, בתוך הדברים האט אים רב דאמב געזאגט, "אמאל איז חסידות געוון א לוקסוס, אבער היינט איז עס לעבנ'ס וויכטיג, מען דארף צו לערנען חסידישע ספרים, עס קומען ארויס די אלע צייטונגען מלא כפירה ומינות, ווי דער איד, און אלע ציוניסטשיע צייטונגען אנגעפיקעוועט מיט אלעם בייזען און אפי' דער המודיע, איז מלא כפירה, ובכן דארף מען לערנען חסידישע ספרים כתריס לפני הפורעניות"
נאכן פארענדיגן דעם שמועס, ביים ארויסגיין זאגט הרב דאמב פארן וואידיסלאבער, "איר פארט אויפן פליגער, געב איך אייך מיט אן החומה ווי איך האב יעצט געשריבן א מאמר, איר קענט עס קוקן אויפן וועג,.
רופט זיך אן דער וואוידיסלאבער רב, איז זייט אזוי גוט, און גיט מיר אויך מיט א מאור ושמש'ל,...
איר זענט נישט דער ערשטער וואס האט דעם טעות.
דער וואוידיסלאווער רב איז קיין תלמיד פון יח"ל (אדער פון ר' מאיר שפירא) נישט געווען.
היסטאריקער האט געשריבן:מיין מיינונג האט געשריבן:מ'זאגט אויך אז ער האט מעריץ געווען דעם אלטן סטריקובער רבי'ן. ווייסט איינער פשט פון דעם קשר צווישן די צוויי?
ער פלעגט קומען קיין אר"י אויף שבת, בצילו פון סטריקעווער רבי'ן מראשי אגודת ישראל
מוצ"ש האט ער געהאלטן א דרשה ביי די נטו"ק ווי ער האט פוער פיו געווען קען די עדה"ח און די דעמאלסדיגע ראשים, בעל מנחת יצחק זצ"ל, הרמ"א פריינד זצ"ל, ( כידוע האט קיינער נישט געטרויט צו טשעפען מיט רמ"א זצ"ל, אפילו די בעלזע חסידים, רב דאמב איז געווען א יחיד מיט אזא חוצפה) און נאך, פאר יעדען האט ער געהאט א באזינדערע כינו של גנאי שאין להעלותן על הכתב,
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
אין אונדזער פּרשה דערשײַנט דעם אויבערשטנס צוזאָג, אַז דאָס לאַנד ארץ-ישׂראל וועט געהערן צו די קינדער פֿון אַבֿרהם אָבֿינו. דער אויבערשטער זאָגט צו אַבֿרהם אָבֿינו: "לזרעך אתּן את הארץ הזאת" — צו דײַנע קינדער וועל איך געבן דאָס דאָזיקע לאַנד.
מיר געפֿינען אין דעם ענין אַ מערקווירדיקע זאַך: אין דעם דערמאָנטן פּסוק שטייט: "אתּן את הארץ" — איך וועל געבן דאָס לאַנד — אין דער צוקונפֿט; אָבער נאָך דעם ווי אַבֿרהם איז דורכגעגאַנגען דאָס לאַנד אין דער לענג און אין דער ברייט ("לאָרכּה ולרחבה", ווי דער אויבערשטער האָט געזאָגט), האָט דער אויבערשטער איבערגעחזרט דעם צוזאָג; אָבער דאָס מאָל, מיט אַן אַנדער לשון: "לזרעך נתתּי את הארץ הזאת" — צו דײַנע קינדער האָב איך געגעבן דאָס לאַנד — אין דער פֿאַרגאַנגענהייט.
דאָס מיינט קלאָר צו לאָזן הערן, אַז פֿון דעם מאָמענט וואָס דער אויבערשטער האָט דאָס געזאָגט, האָט ארץ-ישׂראל (וואָס איז דעמאָלט געווען אַ גוייִשע 'נחלה') שוין פֿאַקטיש געהערט צום ייִדישן פֿאָלק. אויך אין די צײַטן פֿון לאַנגן ייִדישן גלות פֿון זייער צעשפּרייטקייט אין פֿאַרשיידענע לענדער, איז אָט די ג-טלעכע הבֿטחה (אַז דער אויבערשטער האָט ארץ-ישׂראל אַוועקגעגעבן דעם ייִדישן פֿאָלק) אין איר פֿולער און גאַנצער קראַפֿט. איז אמת טאַקע, אַז "מפּני חטאינו גלינו מארצנו ונתרחקנו מעל אדמתנו" — אַז צוליב אונדזערע זינד זײַנען מיר פֿאַרטריבן געוואָרן פֿון אונדזער לאַנד — איז אָבער ארץ-ישׂראל נאָך אַלץ אונדזער לאַנד; ווי מיר זאָגן אין די אויבנדיקע זעלבע ווערטער אין דאַוונען: 'ארצנו', 'אדמתנו' (אונדזער לאַנד, אונדזער באָדן).
לכאורה זײַנען די צוויי צונויפֿגעפּאָרטע ווערטער "ארץ-ישׂראל" סתּירהדיק, קאָנטראַדיקטיש: "ארץ" שטעלט מיט זיך פֿאָר אַ עכט-גשמיותדיקן מאַטעריאַליסטישן וועזן — ערד; דאַקעגן "ישׂראל" איז דער העכסטער נאָמען פֿון ייִדישן פֿאָלק, וואָס דריקט אויס העכערקייט, דערהייבנקייט (דער דאָזיקער נאָמען איז געגעבן געוואָרן צו יעקבֿ אָבֿינו — און איז דערנאָך אַריבער צו אַלע זײַנע קינדער — ווײַל "שׂרית עם אלקים", 'שׂרית' איז פֿון לשון 'שׂר' — האַר), וואָס איז עקסטרעם ווײַט פֿון 'ארץ', ערדישקייט. אויך די אַנדערע צוויי ווערטער מיט וועלכע ארץ-ישׂראל ווערט אָנגערופֿן — "ארץ-הקודש", זײַנען קעגנזעצלעך, ווי יעדער פֿאַרשטייט. און דאָס זאָגט אונדז גאָר אַ סך:
אין דעם איז דאָ אַ גרונטיקער אָנווײַז, וואָס אַ ייִד דאַרף אויפֿטאָן אין דער וועלט: צו דערהייבן דעם ארץ כּנען, דעם ארץ פֿון גראָבקייט און אומווירד, ביז צום ווערן ארץ-ישׂראל — אַ לאַנד פֿון ייִדישער גײַסטיקער הויכקייט; פֿאַרוואַנדלען די ערדישקייט פֿון ארץ אין קדושה, צו ווערן 'ארץ הקודש'.
און אָט דער תּפֿקיד איז פֿאַראַן אויך בײַ אַ ייִדן אין זײַן אייגענעם אינערלעכן לעבן: יעדער ייִד ווערט אויפֿגעפֿאָדערט צו באַהערשן זײַן שׁכל און זײַנע געפֿילן, ווי אויך זײַנע נאַטירלעכע באַשעפֿטיקונגען פֿאַר זײַן עקזיסטענץ, און זיי אַלע הייליקן דורך אײַנשפּאַנען זיי אין עבֿודת השם. ער דאַרף אויפֿטאָן, אַז אויך זײַן גשמיותדיק, ערדיש לעבן זאָל געהייליקט ווערן, ווערנדיק אַ מיטל צו דינען דעם אויבערשטן.
אויבערפֿלעכלעך גענומען, ווערט די שאלה: ווי קען מען דאָס באַווײַזן? ס'איז דאָך אין זיי פֿאָרט פֿאַראַן אַן אינערלעכער קעגנזאַץ. נאָר די זאַך איז, אַז אויך דער ייִד אַליין אַנטהאַלט אין זיך אָט די קעגנזעצלעכקייט. דער אויבערשטער באַצייכנט די ייִדן ווי אַן "ארץ חפֿץ" ("כּי תּהיו אַתם ארץ חפֿץ" — מלאכי ג, יב); און דאָ זעען מיר ווידער צוויי עקסטרעמען: 'ארץ' שטעלט מיט זיך פֿאָר, ווי געזאָגט, דעם נידעריקסטן וועזן אין דער וועלט, וואָס אַלע טרעטן אויף דעם; דערקעגן 'חפֿץ' מיינט אַ פֿאַרגעניגנדיקער ווילן און באַגער, וואָס דער ווײַטער אונטערשייד צווישן זיי איז גוט פֿאַרשטאַנדיק. דער פֿיזישער קערפּער פֿון אַ ייִדן איז אין דער בחינה פֿון 'ארץ', און די נשמה שטעלט מיט זיך פֿאָר די הויכע מדרגה פֿון "חפֿץ" — די ייִדן זײַנען דעם אויבערשטנס ווילן און באַגער. און ווײַל אַ ייִדיש וועזן שליסט אין זיך אײַן אי די העכסטע מדרגה פֿון קדושה און אי די נידעריקע ערדישקייט, דערפֿאַר האָט ער דעם כּוח אויפֿצוהייבן גראָבע גשמיותדיקע זאַכן און זיי באַהויכן און באַזעלן מיטן ליכט פֿון קדושה. און אַזוי ווי אין זײַן אייגן וועלטל איז ער מסוגל אויסצופֿירן, אַז דער קערפּער זאָל זײַן אונטערגעוואָרפֿן דער נשמה, אַזוי איז ער בכּוח צו פּועל זײַן אויף דער גשמיות פֿון דער וועלט, אַז זי זאָל ווערן באַהערשט פֿון קדושה.
דער בעל-שם-טובֿ האָט צוגעגעבן אַ באַזונדערן טיפֿן דערהער אינעם אויסדרוק "ארץ חפֿץ", מיט וועלכן די ייִדן ווערן באַצייכנט: אַזוי ווי מיר קענען גאָרנישט אָפּשאַצן וויפֿל פֿאַרשיידנאַרטיקע טײַערע עלעמענטן און נאַטור-אוצרות עס געפֿינען זיך אין די ערד-טיפֿענישן — אַזוי קען מען גאָרנישט משער זײַן וויפֿל און וואָסערע ליכטיקע גײַסטיקע אוצרות עס געפֿינען זיך אין אַ ייִדיש האַרץ. אויסערלעך, זעט עס אויס ווי 'ארץ', ווי אַ פּשוט שטיק ערד, אָבער דווקא דערפֿאַר האָט דער אויבערשטער אין איר אײַנבאַהאַלטן די וווּנדערלעכסטע אוצרות.
* * *
אין אונדזער פּרשה ווערט דערציילט, אַז ווען אַבֿרהם אָבֿינו האָט אויסגעדריקט פֿאַר דעם אויבערשטן זײַן פֿאַרדרוס וואָס ער האָט נישט קיין קינדער, האָט אים דער אויבערשטער אַרויסגעצויגן אין דרויסן און געזאָגט: "הבט נא השמימה וספור הכּוכבים וגו' כּה יהי' זרעך" — גיב אַ קוק אויפֿן הימל און צייל די שטערן... אַזוי וועלן זײַן דײַנע קינדער.
זאָגט מען אין נאָמען פֿון בעל-שם-טובֿ דעם פּשט אַזוי: אַזוי ווי שטערן זעען אויס אין אונדזערע אויגן נישט מער ווי פּיצינקע פּינטעלעך, אין דער צײַט ווען זיי זײַנען פֿאַקטיש דאָרט אין הימל זייער גרויס, גאַנצע וועלטן (און אַ סך פֿון זיי זײַנען פֿילפֿאַכיק גרעסער ווי אונדזער ערדקוגל) — אַזוי וועלן געזען ווערן דײַנע קינדער, די ייִדן: דאָ, אין עולם-הזה, אין דער נידעריקער וועלט, וועלן זיי אויסזען קליין, נידעריק און דערשלאָגן, אָבער דאָרט, אין דער הימלדיקער וועלט, וועלן זיי באמת זײַן דערהייבן, מעכטיק און גרויס, און זיי וועלן מיט זיך פֿאָרשטעלן דעם יסוד פֿון גאַנצן באַשאַף.
* * *
אַנדערע מפֿרשים שטעלן זיך אויף די פּסוקים און פֿרעגן: וואָס מיינט דאָס וואָס דער אויבערשטער האָט געזאָגט צו אַבֿרהם אָבֿינו ער זאָל פּרוּוון ציילן די שטערן? — עס שטייט דאָך אין פּסוק פֿריִער, אַז דעמאָלט האָט די זון געהאַלטן ערשט בײַם פֿאַרגיין ("ויהי השמש לבֿוא") און דעמאָלט זעען זיך אינגאַנצן נישט קיין שטערן!
לערנען זיי דעם פּשט, אַז מיט קוקן אויף די שטערן האָט דער אויבערשטער נישט געמיינט, אַז די כּמות-צאָל פֿון די ייִדן וועט זײַן אַזוי ריזיק ווי די אומצייליקע שטערן — וואָרעם אין דער אמתן זײַנען דאָך די ייִדן פֿון די קליין-צאָליקסטע צווישן די אומות — "כּי אתּם המעט מכּל העמים", זאָגט די תּורה — נאָר דאָ ווערט געמיינט פּונקט פֿאַרקערט: דער אויבערשטער האָט צוגעזאָגט אַבֿרהמען, אַז נישט געקוקט אויף דעם וואָס די ייִדן וועלן אין כּמות-צאָל זײַן זייער ווייניק לגבי אַ סך פֿון די אומות העולם, וועלן זיי אָבער אין איכות זײַן אַזוי חשובֿ און דערהייבן, אַז זיי וועלן זײַן די משפּיעים און וועגווײַזער פֿון דער גאַנצער מענטשהייט. אַלע לענדער וועלן לערנען בײַ די ייִדן די מאָראַלע ווערטן און די פּרינציפּן פֿון גערעכטיקייט. ווען נישט דאָס ליכט, וואָס די ייִדן וועלן פֿאַרשפּרייטן אין דער וועלט, וועט די וועלט זינקען אין פֿינצטערניש.
דערפֿאַר האָט דער אויבערשטער געזאָגט צו אַבֿרהמען: גיב אַ קוק אויפֿן הימל, אין דער צײַט וואָס די זון שײַנט נאָך, און פּרוּוו זיי ציילן — קענסטו דאָס איצט טאָן? ניין! ווײַל דו קענסט זיי אַפֿילו נישט זען. וואָרעם הגם, אַז די שטערן געפֿינען זיך אין הימל אויך בײַטאָג, אָבער מ'קאָן זיי נישט ציילן און אַפֿילו נישט זען — ווײַל די ליכטיקייט פֿון דער זון איז אַזוי שטאַרק, אַז זי פֿאַרבלאַסט אינגאַנצן אַלע שטערן, הגם זיי זײַנען אַזוי צאָלרײַך — און דאָס אין דער צײַט ווען די זון איז אַן איינציק וועזן.
דערפֿון וועסטו פֿאַרשטיין, אַז נישט די כּמות (קוואַנטיטעט), נאָר די איכות (קוואַליטעט) איז דער עיקר. איין זון מיט איר ליכט איז אַ סך שטאַרקער פֿון מיליאָנען שטערן. און אָט אַזוי — זאָגט דער אויבערשטער — וועלן זײַן דײַנע קינדער: זיי וועלן זײַן אַ קליינע מינדערהייט אין פֿאַרגלײַך מיט די אומות העולם; און פֿונדעסטוועגן וועט די ייִדישע זון-ליכט פֿאַרטונקלען און פֿאַרפֿינצטערן זייערע ברעקלעך ליכט...


text:
תפילה
תפילה איז פונעם לשון קודש'דיגן ווארט "פילל - האפן און בעטן". אויך איז דאס א לשון פון באהעפטן, זיך אנהענגען אויפן אייבערשטן. אין אידיש הייסט דאס דאַװנען אדער דאַווענען וואס שטאמט פונעם ווארט דף אדער פונעם ווארט דבב.
ייִדישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאוונען איז איינע פון די יסודות אין יידישקייט וואס פארבייט דעם אמאליקן שטייגער פון מקריב זיין קרבנות.
לויט די הלכה איז בעסער צו דאווענען צוזאמן מיט צען אנדערע יידן. דאס הייסט א מנין.
- ברכות השחר
- שחרית
- מנחה
- מעריב
- מוסף
- נעילה
- קדיש
- שמונה עשרה
- ברכות
- עלינו
- אשר יצר
- קריאת שמע
- קידוש לבנה
- ספירת העומר
- אקדמות
- קריאת התורה
- יוצרות
- פרשת המן


text:
דריי און פופציגסטע קאפיטל:
א טיפישע וואורקע ניגון, ופירושו.
עס איז באקאנט די אלט פארצייטישע ניגון [אדאפטירט דורך שלמה'לע קרליבך]:געוואלד'זשע ברידער וואס שלאפט איר - 1,2,3,4
ס'איז שוין צייט צו גיין דאווענען/לערנען - 1,2,3,4
נישט קיין דאווענען, נישט קיין לערנען,
יא געגעסן - יא געשלאפן - - -
איז וואס'זשע טויגסטו אויף די וועלט?
מיט וואס וועסטו קומען אויף יענע וועלט?
אן ענליכע ניגון זינגט מען אין חב"ד:עסן עסט זיך, טרינקען טרינקט זיך,
וואס זאל מען טאן, אז ס'דאוונט זיך נישט?
עסן עסט זיך, שלאפן שלאפט זיך,
וואס זאל מען טאן אז ס'לערנט זיך נישט?
איי איי איי ייאיי, וכו'...
*
אין אמשינאוו ווידער, איז דא א ניגון [וואורקע ניגון], וואס קומט ארויסברענגען ממש דאס פארקערטע.
עסן און טרינקען איז א פראבלעם? דאס איז דען אויף וואס מיר דארפן וויינען? מיר דארפן בכלל טראכטן וועגן די נעגאטיווע זייט, אז ס'עסט זיך, טרינקט זיך, און שלאפט זיך, אבער ס'לערנט און ס'דאוונט זיך נישט? לא ולא! דער עיקר איז צו געדענקן גאט, און פרובירן זיך צו האלטן אין די ריכטיגע שינעס.
געטריי צום געדאנקנסגאנג וואס וואורקע פארקערפערט אין זיך, זאגט די ניגון אן איפכא מסתברא'דיגע חידוש, וואס נאר כהיום איז אזא מהלך המחשבה געווארן חלק פון די ספעקטרום ביי די נייע משפיעים ומחזקים.
די ווערטער פונעם ניגון גייען ווי פאלגענד:אז ס'גייט א איד אויף גלייכע שטיינער,
פאלט ער אראפ און צוברעכט זיך די ביינער,
ער וואלגערט זיך ארום יארן יארן,
ביז ער קומט קיין וואורקע צו פארן.
נישט געדאוונט, נישט געלערנט,
נאר דעם בורא עולם נישט דערצערנט,
יא געשלאפן, יא געגעסן,
נאר דעם בורא עולם נישט פארגעסן.
*
אין אמשינאוו/וואורקע, האט מען גענומען דעם ניגון זייער ערנסט, און ס'דא פשטים אין די ווערטער פונעם ניגון.
בקיצור נמרץ: צומאל גייט א מענטש אויף כלומר'שטע 'גלייכע שטיינער' אבער דאס גאר ברענגט אים זיך צו צוברעכן די ביינער [והכונה לענינים רוחניים]. ער וואלגערט זיך ארום מיט פארשידענע מהלכים, זה אומר בכה וזה אומר בכה, אבער זיי געבן אים נישט די כלים צו בלייבן א נארמאלע מענטש און פארט טפח מעל גבי קרקע.
ביז ער קומט אן קיין וואורקע, וואו מ'לערנט אים אויס א נייע מהלך אין אידישקייט: טראכט נישט פון דיינע זאכן וואס דו האסט געטון אומריכטיג, לייג אריין דיין קאפ אין די פאזיטיווע חלק, דו ביזט א חלק אלוק ממעל, דו ביזט גאטס באליבטע קינד, דאס זאל דיר ברענגען א גרויסע מאס שמחה אז הגם דו ביזט נישט געשטיגן אין מדריגות, איז די עצם פאקט אז דו פארגעסט נישט פונעם באשעפער גענוג א חשוב'ע זאך.
די אומגעזאגטע תוצאה דערפון איז, אז דאס זעלבסט וועט אים ברענגען צו העכערע מדריגות, ווען אנשטאט קוקן ווי ווייט ער האלט, וועט ער זיך פשוט מתעלה זיין דורכן זען די גרויסקייט פון יעדע קלייניגקייט וואס ער טוט פארן באשעפער, זאל אפילו זיין דער פשוט'ער פאקט אז ער דערצערנט אים נישט.
*
א זאך וואס איז נישט אויסגעשמועסט געווארן אין דעם סעריע ארטיקלן, אבער איז ראוי לציון, איז די גרויסע מאס הארציגע ניגונים לבית וואורקע.
זיי האבן ריכטיגע פארצייטישע דביקות'דיגע ניגונים, נישט קיין מארשן סטיל, ניטאמאל די פארקוועטשקייט וואס חב"ד שטעלט פאר [וואס מ'דארף זיין אין די ריכטיגע גיסטע עס צו ליב האבן, הגם פערזענליך בין איך הייס פאר חב"ד'סקע ניגונים], נאר טיפישע הארץ רייסנדע תנועות געמישט מיט א פשטות. בקיצור, ס'פאסט אריין אינעם 'וואורקער מהלך'...דא קענט איר הערן דעם אויבנדערמאנטן וואורקער ניגון
, וואס איז זייער א הארציגע תנועה.


text:
1832
1832 איז דאס 32סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1832 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן פעברואר - די שטאט זשאקסאנוויל געגרינדעט אין פלארידע
- 11טן מיי - גריכנלאנד פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט פון דער אטאמאנישער אימפעריע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן יאנואר - לואיס קאראל, בריטישער שרייבער און מאטעמאטיקער (געש' 1898)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 22סטן מערץ - יאהאן וואלפגאנג פאן געטע, דייטשער שרייבער, דיכטער, פילאסאף און וויסנשאפטלער (געב' 1749)
- 31סטן מיי - עוואריסט גאלוא, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געב' 1811)
- 6טן יוני - דזשערעמי בענטהאם, בריטישער פילאסאף (געב' 1748)


text:
1997
1997 איז דאס יאר ניינצן זיבן און ניינציג וואס האט אנגעהויבן מיטוואך.
1997 איז דאס 97סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1997 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן מיי - טאני בלער באשטימט פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע
- 10טן מיי - 2,400 מענטשן אומגעקומען אין אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.5 אין צפון איראן
- 25סטן מיי - איבערקערעניש אין סיערע לעאנע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 31סטן אויגוסט - דיאנע, פרינצעסין פון וויילס (געב' 1961)
- 2טן סעפטעמבער - וויקטאר פרענקל, יידישער עסטרייכער פסיכיאטער, איבערגעבליבן פון חורבן אייראפע (געב' 1905)
- 5טן סעפטעמבער - געארג שאלטי, דיריגענט (געב' 1912)
- 5טן נאוועמבער - ישעיה בערלין, פילאסאף און היסטאריקער (געב' 1909)


text:
1876
1876 איז דאס 76סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1876 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן מערץ - דער פאטענט פון אלעקסאנדער גרעהעם בעל אויפן טעלעפאן באשטעטיקט
- 10טן מערץ - דער ערשטער טעלעפאן שמועס, צווישן אלעקסאנדער גרעהעם בעל און זיין העלפער וואטסאן
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן סעפטעמבער - ברונא וואלטער, עסטרייכער-יידישער דיריגענט (נפטר ב-1962)


text:
שרויף
א שרויף אדער שרײַפֿל איז א שטיפט אדער א ריגל וואס האט פון דרויסן א גווינט. מיט א שרויף קען מען פארבינדן צוויי זאכן און אויך אויפבינדן. דער שרויף איז איינער פון די זעקס פשוטע מאשינען און טאפלט דעם קראפט וואס מען ווירקט אויף אים כדי אריינגיין אינעם מאטריאל. מען טוט מאכן אן אונטערשייד צווישן האלץ-שרויפן און מעטאל-שרויפן.
מען שרויפט אריין דעם שרויף אין א לאך וואס עקזיסטירט אדער (ביי א האלץ-שרויף) אין א לאך וואס ווערט געמאכט דורכן שפיץ פונעם שרויף.
רוב שרויפן טוט מען אריינשרויפן אדער ארויסציען מיט א שרויפן-ציער, נארמאל זייגערווייז. ביי א רעכטן ראד פון א מאשין, אדער א לינקן טרעטל פון א ראווער, ניצט מען קעגנזייגער-שרויפן, ווייל אנדערשט מאכט זיך א קראפט וואס וויל ארויסשרויפן דעם שרויף.
שרויפן מאכט מען פון שטאל, מעש, בראנדז, טיטאניום, האלץ און פלאסטיק. ווען מען ניצט א שרויף פון א שוואכן מאטריאל ווי למשל מעש, טוט מען פריער מאכן א לאך מיט א שטאלענעם שרויף.


text:
פארטאל:וויסנשאפט
וויסנשאפט קען באדייטן נארוואס א קערפער פון וויסן וואס מען דערגרייכט אויף א קאנטראלירטן אופן. א מער באגרעניצטע באדייטונג איז "וויסנשאפט" א סיסטעם פון קונה זיין וויסן דורך עמפיריזם און עקספערימענטירן.
וויסנשאפטלער האלטן אז וויסנשאפלעך אויספארשן דארף זיך פירן לויט דער וויסנשאפטלעכער שיטה, א מהלך פון אנטוויקלען און אפשאצן נאטירלעכע דערקלערונגען פאר פענאמענען באזירט אויף עמפירישער שטודיע און זעלבשטענדיקער קאנטראלירונג.
געווייטלעך ווערן די געביטן פון וויסנשאפט קלאציפיצירט אויף צוויי הויפט טעמעס: נאטור-וויסנשאפטן, וואס איז עוסק אין נאטירלעכע פענאמענען; און סאציאל וויסנשאפט, וואס באהאנדלט מענטשן אויפפיר און חברה. צי מען זאל רופן מאטעמאטיק א וויסנשאפט ווענט זיך ווי מ'קוקט דערויף.
ס'איז אויך פאראן די אונטערשייד צווישן ריינע וויסנשאפט און אנגעווענדעטע וויסנשאפט. ריינע וויסנשאפט זוכט אויס נייע ערפינדונגען נישט קוקנדיג אויף אן אנווענדונג. אנגעווענדעטע וויסנשאפט איז עוסק בעיקר אין אנווענדן ווארהייטן וואס זענען שוין בנמצא אויף נייע אופנים.
אויסגעקליבענער ארטיקל
דאס קומט צושטאנד דורך אומאייניגע אטמאספערע הייצונג אויף דעם ערד פלאך. וואס אויף איין פלאץ איז די טעמפעראטור נידעריגער וואס שלעפט די לופט פון די שכינותדיגער פלאץ וואס איז העכערע טעמפרוטאר.
עס פאסירט אין אלע פארמען, פון א קליין פרישער לופטל וואס בלאזט אויף אפאר מינוט, ביז גלאבאלע שטורעמס.
א קליינער ווינטל פאסירט דורך דעם וואס די זין באקט אויף איין פלאץ, און מאכט אז די ווארעמע לופט זאל זיך הייבן, און די זייטיגע קאלטער לופט קומט אטאמאטיק אהין צו ערזעצן דעם חלל וואס האט זיך געשאפט דורך די לופט וואס איז ארויפגעגאנגען. דאס שאפט די פארענדערע לופט וואס מיר רופן ווינט.
אויסגעקליבענע בילד
דאס פאלקירק ראד, וואס האט א נאמען נאך דער נאנטער שטאט פאלקירק אין צענטראל סקאטלאנד, איז א דרייעדיקע שיפל הייבמאשין וואס פארבינדט דער פארט און קלייד קאנאל מיטן יוניאן קאנאל, וואס האבן דא אן אונטערשייד אין הויך פון 24 מעטער, בערך אזוי הויך ווי א געביידע פון אכט שטאק.
אום 24 מיי 2002, די מלכה עליזאבעט די צווייטע האט געעפענט דאס פאלקירק ראד, אלס איינע פון די פייערונגען פון איר יובל יאר. דאס עפענען איז געווען פארהאלטן מיט א חודש צוליב וואנדאלן וואס האבן פארפלייצט דאס ארט ווען זיי האבן געעפנט די טויערן פונעם ראד מיט געוואלד.
אויסגעקליבענע ביאגראפיע
איינשטיין'ס פילע ביישטייערונגען צו פיזיק שליסן איין זיין ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט אויסגעגליכן מעכאניק מיט עלעקטראמאגנעטיזם, און זיין אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט פארברייטערט דעם פרינציפ פון רעלאטיוויטעט צו אומאיינהייטלער באוועגונג, שאפנדיג א נייע טעאריע פון גראוויטאציע. זיינע אנדערע ביישטייערונגען זענען כולל רעלאטיוויסטישע קאזמאלאגיע, קאפילאריע טואונג, פראבלעמען פון סטאטיסטישער מעכאניק און זייער אנווענדונג צו קוואנטן טעאריע, די קוואנטום טעאריע פון א מאנאטאמישן גאז, די געאמעטראזיע פון פיזיק, און נאך.


text:
בארטן פון העלפאנדביין
די בארטן פון העלפאנדביין (פראַנצויזיש: République de Côte d'Ivoire), אפיציעל די רעפובליק פון בארטן פון העלפאנדביין, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט ליבעריע און גינע אין מערב, מאלי און בורקינע פאסא אין צפון, דעם גהאנע אין מזרח, און דעם איינגאס פון גינע אינעם אטלאנטישן אקעאן אין דרום. זי באדעקט א שטח פון 322,462 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז יאמוסאקרא, אבער די גרעסטע שטאט און אדמיניסטראטיווער צענטער פון לאנד איז אבידזשאן. די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בארטן פון העלפאנדביין איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
אינהאַלט
ראיאנען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בארטן פון העלפאנדביין ווערט צעטיילט אין ניינצן ראיאנען.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בארטן פון העלפאנדביין האט די גרעסטער עקאנאמיע אין דעם מערב אפריקע עקאנאמישן און געלטיקן פארבאנד, מיט 40% פונעם פארבאנדס ברוטא אינלענדישן פראדוקט. עס איז דער וועלטס גרעסטער עקספארטירער פון קאקאא.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 די וועלט פאקטבוך. CIA Directorate of Intelligence. דערגרייכט דעם 1טן יוני, 2011.


text:
יוחנן הורקנוס דער צווייטער
יוחנן הורקנוס דער צווייטער, איז געווען קעניג איבער ארץ יהודה, און כהן גדול, פון די חשמונאים דינאסטיע. געבוירן בערך אין יאר 110 איידער די ציווילע ציילונג, און געשטארבן אין יאר 30 איידער די ציווילע ציילונג.
הורקנוס איז געווען דער עלטערער זון פון ינאי המלך און פון שלומציון המלכה. ווען ינאי איז געשטארבן, איז שלומציון געווארן קעניגן, און הורקנוס כהן גדול, זיין מאמע האט אים אריינגערעכנט, אין די אנפירערשאפט פון דעםקעניגרייך. אין יוסיפון שטייט געשריבן, אז הורקנוס איז געווען א רויגער מאנס פארשוין, אין די צייט וואס זיין ברודער יהודה אריסטובולוס דער צווייטער, איז געווען א היציקער פון נאטור אויס, שלומציון האט דעריבער זיך נישט פארלאזט אויף אריסטובולוס, און הורקנוס איז ביי איר געווען די קרוינפרינץ.
איידער זי איז געשטארבן, האט אריסטובולוס געווינען אלע קאמאנדירן, פון די פעסטונגען אין יהודה, צו זיין זייט, און זיך דערקלערט אלס נייע קעניג. שלומציון האט איינגעזעצט אריסטובולוס' ווייב און קינדער אין טורמע, אבער זי איז געשטארבן נאך איידער זי האט עספיעט צו טון עפעס.
נאך איר טויט, האט הורקנוס איבערגענומען, אבער נישט צו לאנג אנגעהאלטן. א בירגער קריג, האט אויסגעבראכן צווישן די יידן. צום ענדע, האבן די צוויי ברודער געקומען צום אפמאך, אז הורקנוס וועט זיין כהן גדול, און אריסטובולוס קעניג, און צו ברענגען די שלום צו א פאקט, האט אלכסנדר דער צווייטער זון פון אריסטובולוס, געהייראט הורקנוס' טאכטער אלכסנדרה החשמונאית.
הורקנוס האט געהאט א פריינט, מיטן נאמען אנטיפטרוס, וואס זיין טאטע איז געווען אנטיפס, גובערנאטאר פון אדום, אין די צייטן פון ינאי המלך, און די פאמיליע, האט זיך מגייר געווען אין די צייטן פון יוחנן הורקנוס דער ערשטער. דער אנטיפטרוס, האט צוגערעדט הורקנוס זאל צוריק ציען פון די אפמאך מיט אריסטובולוס, און די צוויי זענען אנטלאפן צו די קעניג פון נבטים, וועלכע האט מיט זיין ארמיי, ארויף מארשירט קיין ירושלים, און באלאגערט די הר הבית, ווי אריסטובולוס האט זיך באפעסטיקט, די גמרא דערציילט אז פאר געלט וואס די כהנים האבן אראפ געשיקט, האבן די באלאגערער צוריק געשיקט א שעפס, ביז איין טאג האבן זיי ארויף געשיקט א חזיר.
דאס אלעס האט זיך געענדיקט ווען א רוימישער גענעראל, מיטן נאמען סקווארוס, האט פארלאנגט פון די קעניג פון נבטים אפצוטרעטן. נאכן אפטרעטן, האט אריסטובולוס פלוצים אטאקירט, די ארמיי פון די נבטים, און האט אומגעברענגט אסאך פון זיי.
די צוויי ברודער האבן געברענגט זייערע טענות צו סקווארוס, און נאכן באקומען שוחד פון אריסטובולוס, האט ער געפסקנט אז אריסטובולוס איז קעניג. דער קאמאנדיר פון סקווארוס איז אנגעקומען זיין נאמען איז געווען פאמפאיוס, און ער האט רעכט געגעבן פאר הורקנוס, אריסטובולוס איז אנטלאפן קיין ירושלים, ווי ער האט זיך באפעסטיקט, און פאמפאיוס איז אים נאכעקומען, און א קריג האט זיך ווידעראמאל אנגעפאנגען, די רויישע גענעראל האט איינגענומען ירושלים, אריין אין די בית המקדש, און אין די קדשי קדשים, אבער די עבודה האט ווייטער פארגעזעצט. 12,000 יידן זענען אומגעקומען דורך די רוימישע סאלדאטן, און אריסטובולוס, איז גענומען געווארן אין געפענגעניש, קיין רוים. ריזיקע שטחים פון לאנד, זענען אוועק גענומען געווארן, פון די הערשאפט פון הורקנוס, דורך די רוימישע אימפעריע.
אין יאר 58-, איז אלכסנדר דער צווייטער, אנטלאפן פון געפענגעניש, און אנגעקומען קיין ארץ ישראל, ער האט אנגעפאנגען אן אויפשטאנד, און הורקנוס האט געמוזט אנקומען צו רוימישע הילף צוריק צו באקומען די הערשאפט, נאכן באקומען די הערשאפט, איז די לאנד צעטיילט געווארן צו געגנטער, און ער איז פארבליבן בלויז מיט די כהונה גדולה.
ווען יוליוס קייסער, איז ארויף צו די מאכט אין רוים, האט ער געשיקט אריסטובולוס איבערצונעמען די הערשאפט פון הורקנוס, רוים איז געווען פארנומען אין א קריג צווישן יוליוס, און פאמפאיוס, און פאמפאיוס' מענטשן, האבן פארסמט אריסטובולוס און ער איז געשטארבן, וויבאלד הורקנוס האט זיך גערעכנט צווישן פאמפאיוס מענטשן. אלכסנדר דער צוייטער איז אומגעברענגט געווארן אויפן באפעל פון פאמפאיוס.
שפעטער האט פאמפאיוס פארלוירן די קאמף קעגן יוליוס, און הורקנוס האט אנערקענט אין יוליוס אלס קייסער פון רוים. אנטיפטרוס איז געווארן פאקטישע הערשער איבער יהודה, און ער האט געשטעלט זיין זון הורדוס, אלס גאווערנער, איבער די גליל. נאכן האבן א געפעכט מיט אים, וויבאלד הורדוס האט געהרגט מענטשן אן א משפט, האט הורקנוס אים געגעבן מרים החשמונאית הורקנוס' אייניקל פאר א ווייב.
דעמאלט איז יוליוס געהרגט געווארן, און מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, זון פון אריסטובולוס, איז אנגעקומען מיט אן ארמיי, און האט פארטריבן הורקנוס קיין בבל, נישט איידער ער האט אים אפגעשניטן די אויערן, אים צו פסול מאכן פאר די כהונה. און אנטיגונוס איז געווארן קעניג.
הורדוס האט דעמאלט אנגעפאנגען גרויס ווערן, און הורדוס האט געוויסט, אז ווילאנ הורקנוס לעבט אפילו נישט אין ארץ ישראל, וועט אים זיין שווער צו ווערן קעניג. דעריבער האט ער אים איבערצייגט צוריק צוקומען קיין ירושלים, ווי ער האט אים געגעבן גרויס כבוד, אבער האט אים געהיטן אויף טריט און שריט, ער זאל נישט קענען טון וואס ער וויל.
מרים די ווייב פון הורדוס, האט געהאט א ברודער מיטן נאמען אריסטובולוס דער דריטער, וועמען הורדוס האט געשטעלט אלס כהן גדול, אבער מורא האבנדיק פון אים, האט הורדוס דערטראנקן דעם יונג, אין א שווים באסיין, אין יריחו. דערנאך האט הורדוס געטענהט אז הורקנוס האט אים פרובירט פארסמן, האט ער אים אומגעברענגט, אויך האט ער דערנאך אומגעברענגט זיין שוויגער אלכסנדרה, און זיין ווייב מרים, די טראגעדיע האט זיך געענדיקט, ווען הורדוס האט אומגעברענגט זיינע צוויי זון וואס ער האט געהאט פון מרים אריסטובולוס און אלכסנדר.
דאס איז געווען די ענדע פון די חשמונאים דינאסטיע.


text:
ציצית
ציצית איז א הייליגע קלייד, וואס איז פיר'עקיג און האט ביי די עקן הענגנדיגע שטריקלעך, געקניפט אויף א ספעציעלע שטייגער.
דער אייבירשטער האט אונז געגעבן די מצווה פון גיין אנגעטון ציצית, ווייל דאס דערמאנט אונז שטענדיג ווער מיר זענען אויף די וועלט, און זיך אויפוועקן אין יעדן נסיון אז מיר זענען הייליגע אידן.
חסידים גייען אין וואלענעם ציצית קלייד, העכער די העמד, געוויסע חסידים גייען באהאלטן, טייל שיטות האלטן פון געוויסע סארט קניפן, וואס זענען אנדערש ווי די אלגעמיינע מנהג, אויך זענען פארהאנען פארשידענע מנהגים ווי גענוי אריינצושטעקן די ציצית פעדימער, און אויך וויפיל אויסשניט עס זאל זיין ביים האלדז פונעם ציצית קלייד, צו רינדעכיג צו א שניט אין פארנט אויך.
א גאנצע מסכתא פאר זיך איז דאס צולייגן א בלויע געפארבטן פאדעם, וואס איז ארגינעל געווען אינעם מצוה מן התורה, נאר מיט די גענעראציעס, איז עס פארלוירן געגאנגען די ספעציעל חלזון פיש, וואס פארמאגט בלויע בלוט, וואס דערמיט האט מען דווקא געפארבט יענעם שטריקל, און ס'דא וואס האלטן היינט, אז זיי האבן יא אפגעפונען עפעס אזא סארט, און זיי גייען היינט אויך דערמיט.
דאס צד השווה פון אלמען, אז די הייליגע שטריקלעך וואס הענגן פון בגד, איז דער סימבאל פון הייליגקייט און שטאלץ וואס א טראדאיצינאלער איד טראגט צו אויסרופן און דערמאנען זיין גאנצען תכלית און ציל פון לעבן.


text:
טאלמיטש
טאלמיטש (אוקראיניש: TлyMaч; פויליש: Tłumacz) איז א קליינע שטאט אין סטאניסלאווער גובערניע, אין מערב אוקראינע (אסט-גאליציע). זי איז די הויפטשטאט פון דער טאלמיטשער ראיאן.
די באפעלקערונג איז בערך 8,800 (אין יאר 2001).
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טאלמיטש ליגט ביים טאלמאטשיק טייכל, וואס איז ברייט פיר מעטער, און דערברייטערט זיך ביז 12 מעטער ביי זיין צוזאמענפלוס מיטן נעסטער טײַך, פון די גרעסטער טייכן אין אייראפע (ברייט 400 מעטער דארטן). דער נעסטער שיידט דעם טאלמיטש פראווינץ פון די שכנותדיקע שטעט, בוטשאטש און האראדענקע.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט איז געקומען אונטער עסטרייכער הערשאפט אין 1772.[1]
טאלמיטש איז געווען דער אדמיניסטראטיווער צענטער פון א פאוויאט (דיסטריקט) אין דער צווייטער פוילישער רעפובליק. אין 1921, איז איר באפעלקערונג געווען בערך 5,000, מערסטן פאלאקן און 2,012 יידן [1], מיט עטלעכע פון דער ארמענישער מינאריטעט . אין די ארומיקע דערפער האבן די אוקראינישע דאמינירט. אינעם צווייטן וועלט קריג, האבן די דייטשן געמערדעט די יידן.[1] די פאלאקן און ארמענישע וואס האבן איבערגעלעבט האבן די סאוועטן פארטריבן פון טאלמיטש נאך 1945. רוב פון זיי האבן זיך באזעצט אין אונטערשלעזיע.


text:
אפרים מירוויס
הרב אפרים מירוויס (ענגליש: Ephraim Mirvis; געב' 1956) איז א בריטישער רב, וואס מ'האט געוויילט צו דינען ווי דער נעקסטער הויפט רב פון בריטאניע, אנהייבנדיק אין תשע"ד.
לעבנסגעשיכט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מירוויס איז געבוירן געווארן אין קאפשטאט, דרום אפריקע אין 1956. אין 1973 האט ער אימיגרירט אין ישראל, וואו ער האט געלערנט אין דער כרם ביבנה ישיבה (1973-1976) און אין הר עציון ישיבה (1976-1978). פון 1978 ביז 1980 האט ער געלערנט אין מכון אריאל, וואו ער האט באקומען היתר הוראה. ער האט אויך שטודירט פאר א דיפלאם אין בילדונג און תנ"כיש העברעיש פונעם אוניווערסיטעט פון דרום אפריקע. אויך האט ער קבלה ווי א שוחט און מוהל.
ער וואוינט מיט זיין משפחה אין פינטשלי, לאנדאנער בארא פון בארנעט.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1982 האט מען אים באשטימט רב אין איינער פון די קהילות אין דובלין, אירלאנד, און אין 1985 איז ער געווארן הויפט רב פון אירלאנד. צווישן די יארן 1985–1992 איז ער אויך געווען פרעזידענט פון דעם קאנסיליום פון קריסטן און יידן (Council of Christians and Jews) אין אירלאנד.
זייט 1992 איז ער דער ערשטער רב פון דער פינטשלי שול.
אין דעצעמבער 2012 האט די ק"ק כנסת ישראל אויסגערופן זיין באשטימונג צום אמט פון הויפט רב פון בריטאניע, אנהייבנדיק פון תשע"ד.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קובי נחשוני, הוד רבנותו: רב ראשי חדש לממלכה המאוחדת, ביי ynet, 18טן דעצעמבער 2012 (אויף העברעיש)


text:
קונסט
קונסט איז אַ טײל פֿון אַן אייגענעם אױסדרוק. קונסט שליסט איין די וויזועלע קונסטן, ווי צייכענען, מאלעריי, סקולפטור און פאטאגראפיע, און אויך די פארשטעלונג קונסט, ווי טאנץ, מוזיק, דיכטונג, פראזע און טעאטער.
קינסטלערס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קינסטלערס זיינען צב"ש שרייבערס, מעלער, טענצער, רעדנער, בויער, זינגער, מוזיקער, אא"וו.
קינסטלערס זיינען פארטאן אין דעפינירן און רעוואלוציאנירן דאס לעבן. קינסטלער, אדער ווי מ'רופט עס אינעם מאדערנעם שפראך - ארטיסטן, זענען אריינגעטון אין זייער אויפגאבע, איבערהויפט נישט פאר געלט, נאר ליבערשט אלץ א אינערליכע געבוירענעם שטופ'קראפט, וואס זיי פארמאגן, וואס טרייבט זיי, צו נוצן זייער טאלאנט פון פראדוצירן קונסט-ווערק, וואס אמת'ע מבינים פארשטייען גוט זייער פארהוילענעם שפראך.
סיי-וואו זיי באזעצן זיך נאר, שטייגט זיך שטארק דער אומבאוועגלעכער גיטער מארק פון געגנט, ווייל זיי בויען און מאכן שיינע אינטערעסאנטע שאפונגען וואס ציען אהין די מאסן פון איבער דער גארער וועלט.[פֿעלט אַ מקור]
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם 18טן יארהונדערט האט די אויפקלערונג געווירקט אויף קונסט צו זען די וועלט אין ראציאנאלן אופן.


text:
ביאטעכנאלאגיע
ביאטעכנאלאגיע איז א טעכנאלאגיע וואס ניצט אויס לעבעדיגע ארגאניזמען. ביאטעכנאלאגיע ווערט געניצט אין לאנדווירטשאפט, עסן וויסנשאפט און מעדיצין. אין ביאטעכנאלאגיע ווערן לעבעדיגע ארגאניזמען געניצט ניצלעכע כעמיקאלן און פראדוקטן.
כאטש מען ניצט דעם טערמין ביאטעכנאלאגיע פאר נייע פראצעסן וואס מען האט ערפינדן אין דעם 20סטן יארהונדערט, אין אמת'ן האט מען שוין געניצט ביאטעכנאלאגיע שוין פון אוראלטע צייטן.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שוין אין דער תקופה פונעם תנ"ך האט מען אויסגעניצט ביאלאגישע פראצעסן פארן מענטשהייט. למשל, באקן ברויט (וואס ניצט דעם קארבאן דיאקסייד פון די הייוון), מאכן קעז, וויין, ביר און עסיג, און באארבעטן די פיברעס פון פלאקס און זיידן.


text:
נאצי דייטשלאנד
נאצי דייטשלאנד (דריֵיטע רייך) איז דער נאמען פאר דייטשלאנד אונטער דער הערשאפט פון היטלער פון 1933 ביז 1945. די נאציס האבן גערודפ'ט און דערמארדעט מיליאנען יידן, רוב פון אייראפעישן יידנטום.
דעם 30סטן יאנואר 1933 איז היטלער געווארן קאנצלער פון דייטשלאנד, און ער האט גאנץ גיך עלימינירט אלע אפאזיציע צו זיין הערשאפט.
אנטיסעמיטיזם איז געווען א וויכטיקער פונקט פון דער געזעלשאפט אין נאצי דייטשלאנד. דער געשטאפא און דער עס עס אונטער היינריך הימלער האבן גערודפט יידן און זיי געהרג'עט.
אין 1938 האבן זיי צוערשט אנעקסירט עסטרייך און שפעטער גענומען סודעטן פון טשעכאסלאוואקיי. אין 1939 האבן זיי איינגענומען דאס גאנצע לאנד פון טשעכאסלאוואקיי.


text:
תחנון
תחנון איז א תחינה וואס מען זאגט יעדן טאג אין דער וואכן נאך דער הויכע שמונה עשרה ביי שחרית און מנחה.
חסידים און רוב ספרדים זאגן שלש עשרה מדות פאר תחנון. דער עיקר תחינה וואס מען זאגט איז קאפיטל ו' פון תהלים לויט די אשכנזים אדער קאפיטל כ"ה לויט די ספרדים.
די טעג זאגט מען נישט קיין תחנון:
- שבת
- יום טוב
- חול המועד
- א טאג וואס מען זאגט הלל. (ראש חודש, חנוכה, פורים.)
- חמשה עשר בשבט
- ל"ג בעומר
- לויט רבנות הראשית לישראל - יום העצמאות
אויך זאגט מען נישט קיין תחנון ווען מען דאווענט מיט א חתן, א פאטער פון א קינד וואס האט א ברית דעם טאג, א סנדק אדער א מוהל


text:
טעאריע
טעאריע איז א טיפע לערע, א געדאנק אדער א מיינונג וואס איז נישט אויפגעוויזען געווארן שווארץ אויף ווייס אז אזוי איז עס במציאות, נאר עס איז א שטארקע מעגליכקייט אז ס'קען' זיין אזוי, באגלייט מיט א שטארקע הסבר פארוואס עס איז אזוי פארשטענדליך.
אין װיסנשאַפֿט, אַ טעאָריע איז אַ דערקלערונג װאָס איז געבױט אױף אַ קאָלעקציע פֿון פֿאַקטן. למשל דאַרװינס טעאָריע איז געבױט אױף אַ סך פֿאַקטן װעלכע זײַנען מסביר די טעאָריע פֿון עװאָלוציע אָן קײַן סתּירות. אָבער מען רופֿט עס נישט "אַ פֿאַקט" װײַל די טעאָריע אַלײן איז נישט דערװיזן געװאָרן.


text:
גאלדע מאיר
גאָלדע מאיר (אדער גאלדע מאירסאָן) ( י"א אייר ה'תרנ"ח, קיעוו - ט' כסלו ה'תשל"ט ), די פערטע פרעמיער מיניסטארין פון ישראל.
געבוירן אין אוקראינע אין 1898, זייענדיק גאר יונג, האט איר פאמיליע עמיגרירט קיין מילוואקי, אמעריקע.
ווען זי איז אלט געווען 23, איז זי געקומען וווינען קיין פאלעסטינע, אין קיבוץ מרחביה.
זי איז געווען א דיפלאמאט פוו דער יידישער אגענטור, איידער דעם זעלבסטשטענדיגקייט קריג, און געווען א ישראל דיפלאמאט אין רוסלאנד נאכדעם האט זי געדינט אלס מיניסטארין אין פארשידענע פאזיציעס. ווען לוי אשכול איז געשטארבן, האט מען זי אויסגעקליבן אלס פרעמיער, און ביי די נאציאנאלע וואלן האט זי געווינען. זי איז געווען פון 1969 ביז נאך דער יום כיפור מלחמה, און אין יאר 1974 האט זי רעזיגנירט.
זי האט פארארדענט די אפעראציע, אומצוברענגען די פאראנטווארטליכע, אין די ישראלדיקע ספארטלער אומקום ביי די מינכן אלימפיאדע, אין יאר 1972.
זי איז געווען באוואוסט אלס די באבע פון מדינת ישראל. זי איז געשטארבן אין 1978 אלט זייענדיק אכציק יאר, און דריי מאנאטן איידער זי איז געשטארבן, האט מנחם בעגין אונטער געשריבן דעם שלום אפמאך, צווישן ישראל און עגיפטן.
פון אירע באוואוסטע זאצן, נישטא א פאלק וואס הייסט פאלעסטינע פאלק, איך קאן נישט פארגעבן פאר די אראבער, פארן אונדז צווינגען מלחמה צו האלטן מיט זיי.


text:
גרינג, זיכער און ביליק וועג צו קויפן פּראָסאָלוטיאָן פּילז איז צו סדר אָנליין פון דער באַאַמטער מקור. פון דער באַאַמטער וועבזייַטל איר קענען זייַן זיכער וואָס איר זענט פאקטיש געטינג און נישט ריזיקירן אייער געזונט. אויך די פּרייַז איז דער בעסטער בנימצא. די גרויס פּאַקאַדזשאַז געבן אַמייזינג דיסקאַונץ און זענען אונדזער רעקאַמענדיד אָפּציעס. נאָר קלייַבן דיין פּעקל גרייס און פּלאָמבירן אין דיין צאָלונג און שיפּינג פרטים און דיין געוואלט פּעקל פון פּראָסאָלוטיאָן פּיללס וועט זייַן שיפּט צו איר געשווינד דורך פּאָסטן. כל פּיימאַנץ און שיפּינג זענען געטאן דיסקריטלי. גיט דער בילד אונטן צו אַרייַן די באַאַמטער פּלאַץ.
ProSolutionPills.com
עס זענען 7 פאַרשידענע פּעקל אָפּציעס פֿאַר איר צו קלייַבן פון צווישן 1 און 12 חדשים. ווי שוין געזאגט, באַטראַכטן גרויס פּאַקאַדזשאַז ווי זיי טאַקע ראַטעווען געלט און קומען מיט פֿרייַ אַמייזינג באָנוס פּראָדוקטן. כל אָרדערס קומען מיט פֿרייַ 67 טעג געלט-צוריק גאַראַנטירן. אַזוי אויב איר זענט נישט צופֿרידן מיט די יפעקס און רעזולטאַטן, צוריקקומען די אַניוזד פּראָדוקט און איר קענען באַקומען דיין געלט ריפאַנדיד.
Prosolution Pills איז אַלע נאַטירלעך און נאָך זייער עפעקטיוו פּראָדוקט דיזיינד צו בוסט מענטשן געשלעכט – פאָר און געזונט. מיט די אַמייזינג זכר פּאָוטאַנסי פאָרמולע איר וועט באַקומען ביגער און האַרדער ירעקשאַנז און איר זענען קענען צו האָבן געשלעכט מער אָפֿט, אפילו עטלעכע מאל אַ טאָג. איר קענען קויפן Prosolution Pills אָנליין און אָנהייב ענדזשויינג די בוסט אין אייער געשלעכט – לעבן. גיט דער פּראָדוקט בילד ונטער און אַרייַן דער באַאַמטער ProsolutionPills.com וועבזייַטל צו לערן מער און סדר.
ProsolutionPills.com
1 months צושטעלן פון פּראָסאָלוטיאָן פּיללס קאָס $ 78.95, אָבער איר קענען באַקומען ריזיק דיסקאַונץ אויב איר סדר ביגער פּאַקאַדזשאַז. 12 months פּעקל קאָס נאָר 32 $ פּער חודש געבן איר גאַנץ אַראָפּרעכענען פון $ 558 קאַמפּערד צו 1 חודש פּעקל. די אַראָפּרעכענען איז אַקטשאַוואַלי אפילו בעסער ווי איר וועט אויך באַקומען אַמייזינג פֿרייַ באָנוסעס ווי פֿרייַ קאַסטן פון וואָלומעפּיללס זיירע פאַרגרעסערן פּראָדוקט.
דער סוד פאָרמולע קומט פון אַלע נאַטירלעך ינגרידיאַנץ, וואָס האָבן שוין אויסגעקליבן אין די פּראָדוקט צו מאַקסאַמייז די בלוט שטראָם צו דיין שמאָק און עס וועט דראַמאַטיקאַלי פאַרגרעסערן אייער פאַרלאַנג פֿאַר געשלעכט און אויך מאַכן עס פילן אַ פּלאַץ בעסער.
איר קענען פּרובירן אויס פּראָסאָלוטיאָנפּיללס ריזיקירן פֿרייַ פֿאַר 67 טעג ווי אַלע פּאַקאַדזשאַז קומען מיט געלט צוריק גאַראַנטירן. אזוי, נאָר נאָכפאָלגן די לינק און באַקומען רויט צו סדר פּראָסאָלוטיאָנפּיללס און באַקומען די גרויס אַדוואַנידזשיז ווי געוואקסן געשלעכט – סטאַמאַנאַ, האַרדער ירעקשאַנז און קייפל אָרגאַזאַמז.


text:
בנימין נתניהו
בנימין נתניהו איז געווען דער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל (1996-1999), און ווידערדערוויילט אין 2009 און אין 2013 און אין 2015.
ער איז דער ברודער פון יונתן נתניהו, דער אפיציר וואס איז אומגעקאמען, ביי דער ענטעבע אפעראציע אין 1976.
ער האט געדינט אלס זעלנער אין סיירת מטכל, ווי זיין ברודער האט געדינט, ער האט נאכדעם געלערנט אין די פאראייניקטע שטאטן.
יונגווייז און ערשטע טריט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נתניהו איז געבוירן אין תל אביב, דער וואקסן און געלערנט אין ירושלים און אין פילאדעלפיע. ער איז דער צוויטער זון פון צווישן דריי קינדער פון צילה און פראפ' בנציון (נפטר געווארן ח' אייר תשע"ב) נתניהו (מיליקאווסקי). ארום די יארן 1960 איז די משפחה געוועזן צומאל אין ישראל און צומאל אין אמעריקע. אין די יארן 1963 - 1967, האט די משפחה געוואוינט אין אמעריקע אין טשעלטנהאם און פֿילאדעלפֿיע. דארטן האט נתניהו געלערנט אין הויכשולע, און געוועזן א מיטגליד אינעם דעבאטירן קלוב.
אין מיליטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווי ער האט געענדיקט הויכשולע, האט זיך נתניהו אומגעקערט קיין ארה"ק צו דינען אין מיליטער. אין מיליטער איז ער געווען א קריג סאלדאט און א גענעראל אין סיירת מטכ"ל. אין דעם סיירת האט ער גענומען א טייל אין געהוילטע אפעראציעס, אין דעם 8טן מיי 1972 האט ער א טייל גענומען אין דער אפעראציע ווען א פליגער פון "סאבענא" איז פארכאפט געווארן דורך רוצחים פון לוד עראפארט. די אפעראציע האט געפירט אהוד ברק, וואס איז דעמאלטס געווען דער גענעראל פון דעם סיירת. נתניהו איז פארוואונדעט געווארן אין דער אפעראציע, פון א שאס וואס איז ארויס שלא בכוונה פון זיין חבר'ס ביקס.
אין יאר 1972 האט ער געענדיקט צו דינען אין צה"ל מיט דעם טיטל אפיציר.
שטודירן אין אמעריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאכן מיליטער, האט ער זיך אומגעקערט אין אמעריקע. און שטודירט דארטן פאר אן ערשטן דיפלאם אין ארכיטעקטור און א צווייטן דיפלאם אין האנדל. די טיטלען האט ער באקומען אין MIT. דערנאך ,און אין הארורד יונברסיטי האט ער געלערנט פאליטישע וויסנשאפט אין הארווארד אוניווערסיטעט. אין יענער תקופה האט ער אויכעט געארבט אין דער ביזנעס עצות פירמע "באסטאן קאנסולטירן גרופע". אין יענער תקופה האט ער געטוישט זיין משפחה נאמען צו "ניתאי" (מיט דעם נאמען האט זיין טאטע געפלעגט זיך אונטער חתמענען אויף ארטיקלען וואס ער האט געשריבן). יארן שפעטער, אין א אינטערוויו צו דער טעלעוויזיע, האט ער ערקלערט, אז ער האט דאס געטון כדי עס זאל זיין גרינגער פאר מענטשן אין דעם געגנט וואס רעדן נישט קיין העברעיש אויסצודרוקן זיין נאמען.
וןען ס'האט אויס געפלאצט דער יום כיפור קריג אין יאר 1973 איז ער צוריק געקומען קיין ישראל אטייל צו נעמען אין דעם קריג. און ווען ס'האט זיך געענדיקט האט ער זיך אומגעקערט קיין אמעריקע.
אין יאר 1976, האט ער פאלארן זיין ברודער יונתן (יוני) נתניהו, וואס איז געהרגעט געווארן אין דער ענטעבע אפעראציע אלס גענעראל אין סיירת מטכ"ל.
אין ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאך ווען ער האט געענדיקט שטודירן אין 1977 האט ער זיך אומגעקערט קיין ארץ ישראל און געארבעט אלס פארקויפן דירעקטער פון דער מעבל קאמפעני "רים".
אין די יארן 1978 - 1980 האט ער אויכעט געפירט אן ארגאניזאציע אונטער דעם נאמען "מכון יונתן צו אויס פארשטן די טערור" וואס האט איינגעארדנט עטלעכע אינטערנאציאנאלע קאנגרעסן וועגן דעם סוביעקט פון טעראר. דארטן האט ער זיך ערקענט מיט אפאר פאליטיקאנטן, איינער פון זיי איז געווען דער מיניסטער משה ארענס וואס האט אים מקרב געווען, ער האט אים אריין געברענגט אין פאליטיק און האט אים רעקאמענדירט צו דינען אלס א דיפלאמאט פון ישראל אין וואשינגטאן. דעם פאסט האט ער געהאלטן אין די יארן 1982 - 1984.
אין די יארן 1984 - 1988 איז ער געוועזן אמבאסאדאר פון ישראל אין די פאראייניקטע פעלקער און ער האט זיך ארויס געוויזן מיט זיין אויס געצייכנטע אינטערוויוס צו דער וועלטלעכער טעלעוויזיע. אין 1996 איז ער געווארן צום ערשטן מאל פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
אין זיין תקופה ווי פינאנץ מיניסטער האט די ישראל רעגירונג פארקויפט עטלעכע רעגירונג געזעלשאפטן צו ווערן פובליקע געזעלשאפטן. אין 2003 האט מען ארויסגעלאזט די אקציעס פון אל על אויף דער בערזע.
אין 2007 האט משה פייגלין קאנדידירט קעגן אים פאר דער פירערשאפט פון דער ליכוד פארטיי, אבער נתניהו האט אים געזיגט. אין די כנסת וואלן 2009 איז ליכוד געווען די צווייטע גרעסטע פארטיי; צוזאמען מיט אנדערע רעכטע פארטייען האט נתניהו צוזאמענגעשטעלט א קאאליציע. ביי די כנסת וואלן 2013 איז נתניהו געווארן דער צווייטער מענטש צו ווערן געוויילט פרעמיער מיניסטער פון ישראל א דריט מאל (נאך בן גוריון).


text:
שאנדע
שאנדע איז די געוויסן וואס פלאגט דעם מענטש, איבער זיין באוויסטזיין אדער אנערקענונג פון נישט האבן קיין כבוד - אז אנדערע מענשטן קוקען אויף אים אראפ און נעגעטיוו צוליב עפעס א אקט אדער זאך.
שאנדע ווערט באטראכט אלס דער צוזאמהאלטונג פון געזעלשאפט, ווייל אז מען וויל נישט זיך וויי טאן פון די ווייטאג ווא לאזט נישט זיך שטעכן, וואס האלט צוריק יענעם'ס ווייטאג פון אן אנדערן וואס שפירט דאך דאס נישט. נאר די בושה איז די ווייטאג נישט צו רורען יענעם.
טאבוס אדער עבירות בין אדם למקום טוט מען אויך נישט צוליב דעם, ווייל אפילו עס גלוסט זייער שטארק האלט מען זיך איין וויבאלד מען שעמט זיך פון אנדערע.
טערעפאיסטן וואס באהאנדלן פאציענטן מיטן גייסטישן פראבלעם, אז זיי שעמען זיך מער פון אלגעמיינע מענטשן, זאגן אלס טערעפי דאס אנצוקוקן פאזיטיוו און אזוי ארום דאס באהאנדעלן און פארעכטן עס זאל זיין רעגלמעסיג, אז: שאנדע איז א געפיל וואס לאזט אונז וויסן אז מיר זענען נישט אלמעכטיג און מיר זענען נישט פאר אייביג
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מיר אידן ווערן באטראכט אלס מער שעמעדיג ווי די גוי. רחמנים ביישנים גמלנים.
אבער אפילו דאס איז א מעלה איז דאס אין עבודת ה' נישט קיין ארטיקל נאר דארטן דארף מען יא גיין מיט גאווה דקדושה.


text:
אוגערקע
די אוגערקע (וויסנשאפטלעכער נאמען: Cucumis sativus) איז אן איין-יעריגער זומער געוויקס פון דער פאמיליע קוקורביטאצעאיי (Cucurbitaceae), די זעלבע פאמיליע ווי דער קירבעס און וואסערמעלאן. זיין גרינער, לענגלעכער גרינס, ווערט געגעסן רוי, מארינירט אין זאלץ אדער עסיג.
אינהאַלט
ברכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויף דעם אוגערקע מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.
בדיקת תולעים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דער אוגערקע איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון לעכער אדער פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.
מצוות התלויות בארץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אוגערקע וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דער אוגערקע די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר, ביז חשוון פון אכטן יאר.
זויערע אוגערקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז איינע פון די אינטערעסאנטע עסן, וואס אזויווי מילעך, נאכן ווערן זויער ווערט דאס א געשמאקע מאכל לויט די אינגרידיענס פון די מבינים דערין, אזוי אויך איז דאס איגערקע, ווען עס ווערט זויער - אויכעט לויטן די כללים וויאזוי מען זויערט עס איין, ווערט דאס א מאכל העולה על שלחן מלכים, ווי איינע פון די געשמאקע אפעטיט געבער, ביים מאלצייט.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
עירוב
עירוב געווענליך מיינט דאס עירובי חצרות, בכדי צו קענען טראגן שבת אין אן ארט וואס ארומגענומען מיט מחיצות אבער וואו מען וואוינט דארט אין פארשידענע הײַזער. עירוב קען אויך מיינען "עירובי תחומין" אדער "עירוב תבשילין".
אינהאַלט
עירוב חצירות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס מאכן א עירוב חצירות איז א תקנה פון שלמה המלך, די תקנה איז אז ווען צוויי אדער מער מענטשן וואוינען אין איין חצר ווערט דאס פאררעכנט ווי א רשות הרבים און מען טאר דארט נישט טראגן שבת, און אויב מאכט מען א עירוב און יעדער איז זיך משתתף אין די איין ברויט וואס ווערט געלייגט אין איין הויז ווערט יא די חצר פאררעכנט ווי א רשות היחיד צו מעגן מטלטל זיין שבת דארט. אויך ווען א שטח האט א דין פון א כרמלית און מען נעמט אים ארום מיט מחיצות קען עס ווערן א טייל פון אן עירוב.
צורת הפתח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די תקנה פון עירובי חצירות איז נאר פאר אזעלכע חצירות וואס זענען ארומגענומען מיט געהעריגע מחיצות, אבער א חצר וואס האט נישט קיין גאנצע מחיצה קען מען אין דעם נישט טראגן נאר אויב מען מאכט א צורת הפתח, וואס דאס זענען אזעלכע שטאנגען וואס שטריק לויפט אויף דעם פון אויבן, און דאס ווערט פאררעכנט ווי א טיר פאר דעם חצר, אזוי ארום קען מען נאכדעם מאכן עירובי חצירות.
מען האט דאס געמאכט אין פיל גרויסע שטעט אין אייראפע.
עס זענען דא וואס זאגן אז אין טייל שטעט האט מען דאס נישט געלאזט מאכן צוליב דעם אז עס וועט נשתכח ווערן הלכות הוצאה והכנסה. דער תוספות יום טוב זאגט אז אין ירושלים בזמן בית המקדש איז וועגן דעם נישט געווען קיין עירוב.
אבער אנדערע זאגן אז דאס וואס מען האט נישט געמאכט קיין עירוב אין פארשידענע שטעט איז צוליב אנדערע סיבות און נישט עס זאל נישט פארגעסן ווערן די הלכה פון נישט טראגן. ווייל אלס הוצאה והכנסה זאל נישט פארגעסן ווערן, האט מען געטון איינע פון די צוויי זאכן אדער אז איינער פון שטאט זאל נישט טראגן, און אין מערסטנ'ס פעלער האט מען פשוט געלאזט ביים עק שטאט א קליין שטיקל פלאץ וואו ס'נישט דא קיין עירוב און מ'האט מפרסם געווען אין שטאט אז יענע גאס האט נישט קיין עירוב,אזוי ווי ס'שטייט אין שולחן ערוך.
רשות הרבים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויב א פלאץ הייסט א רשות הרבים מן התורה דאן העלפט נישט קיין צורת הפתח, און נישט קיין עירוב חצירות, און אז מען טראגט אין א רשות הרבים בשוגג איז מען חייב חטאת.
א רשות הרבים איז א פלאץ מיוחד פאר אסאך מענטשן ווי א מארק פלאץ אדער א שאסיי, און עס מיז זיין 16 אמות ברייט, און עס איז א מחלוקת ראשונים אויב עס מוזן זיך באניצן מיט דעם רשות הרבים ששים רבוא מענטשן אז דאס זאל זיין א רשות הרבים מן התורה.
עירובין אין פארשידענע שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארץ ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין ירושלים און בני ברק און רוב שטעט אין ארץ ישראל איז דא אן עירוב צו טראגן שבת.
ברוקלין און מאנהעטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צי קען מען דאס היינט מאכן און טראגן דערמיט אין שבת.
אלע ליטווישע גדולים אין ניו יארק האבן געהאלטן אז מאנהעטן און ברוקלין האבן א דין רשות הרבים מן התורה, און מען קען דא נישט מאכן קיין עירוב, טייל פון זיי, וואס רעכנט אריין ר' אהרן קאטלער, האבן געהאלטן אז עס פעלט נישט אויס קיין ששים רבוא, און ממילא איז פשוט אז די פלעצער האבן א דין רשות הרבים, אנדערע, און דאס רעכנט אריין ר' משה פיינשטיין, האבן געהאלטן אז ששים רבוא ברויכן זיך נישט ציזאם קימען אין איין גאס, עס איז געניג אז אין די שטאט איז דא ששים רבוא, און לויט זיי איז אויך מאנהעטן און ברוקלין א רשות הרבים מן התורה און מען קען נישט מאכן קיין עירוב.
אנדערע גדולי ישראל וואס דאס רעכנט אריין דער סאטמארער רבי ר' יואל טייטלבוים האבן געהאלטן אז מען זאל נישט מאכן קיין עירוב צוליב מכשולות וואס קען ארויסקומען פון נישט קענען הלכות הוצאה בשבת.
פון דער אנדערער זייט איז געווען ר' יהונתן שטייף און ר' מיכאל בער ווייסמאנדל וואס האבן געהאלטן אז מען דארף יא מאכן א עירוב אין ברוקלין און מאנהעטן, ר' מיכאל בער האט געוואלט מצרף זיין די בריקן פון דער סאבוויי פאר פי תקרה און צורת הפתח.
בארא פארק און וויליאמסבורג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר תש"ס האט הרב אפרים בלומענבערג אנגעהויבן א נייער עירוב אין בארא פארק מיט דער השגחה פון הרב חיים לייב כ"ץ, די קהילות וואס שטיצן דאס זענען בעלז און קלויזנבורג, און די קעגנער זענען סאטמאר און באבוב.
אין יאר תשס"ג האט מען געמאכט אן עירוב אין וויליאמסבורג מיט דער הסכמה פון הרב שלום קרויז, אודווארער רב, און הרב אפרים פישל הערשקאוויטש. די קהילות וואס שטיצן דאס זענען, צווישן אנדערע, באיאן, קלויזנבורג, בעלז, פאפא און וויזניץ ב"ב. פארשידענע אנדערע קהילות אין שטאט אין שפיץ פון סאטמאר זענען דערקעגן.
אייראפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין אנטווערפן איז דא אן עירוב נאך פון פארן קריג.
רבנים פון פריערדיגן דור אין אמעריקע וואס שטיצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי יונתן שטייף
רבנים פון פריערדיגן דור אין אמעריקע דערקעגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הרב אהרן קאטלער


text:
אברהם יעקב פרידמאן (אביר יעקב)
רבי אברהם יעקב פרידמאן זצ"ל (דער צווייטער) (ח' מנחם אב ה'תרמ"ד - ה' טבת ה'תשכ"א), רבי פון סאדיגורא און תל אביב, דער "אביר יעקב".
אינהאַלט
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי אברהם יעקב איז געבוירן אין סאדיגורא ח' מנחם אב ה'תרמ"ד, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן, פון סאדיגורא, א זון פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת בת שבע א טאכטער פון הרב שלום יוסף פרידמאן, פון סאדיגורא.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ה'תרס"ז נאך דער פטירה פון זיין פאטער האט רבי אברהם יעקב איבערגענומען דעם פאטער'ס ארט אין סאדיגורא. צוזאמען מיט זיין יונגערן ברודער רבי שלמה'ניו האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה אין סאדיגורא און זיך אליינס אפגעגעבן מיט די בחורים.
ביים ערשטן וועלט קריג איז רבי אברהם יעקב אנטלאפן קיין וויען צוזאמען מיט זיין פעטער דעם פחד יצחק, נאך דעם קריג איז ער געבליבן וואוינען אין וויען. אין יאר ה'תרצ"ח זענען די נאציס ימח שמם אריין קיין וויען, און די ערשטע זאך מיט וואס זיי האבן זיך פארנומען איז געווען אפשפעטן פון די יידן, און זיי האבן געצווינגען די רבי'ס צו קערן די גאסן. רבי אברהם יעקב האט געמאכט א נדר, אויב ער וועט זוכה זיין ארויף צופארן קיין ארץ ישראל וועט ער קערן די גאסן אין ארץ ישראל.
זיינע אנהענגער האבן זיך שטארק געמוהט ארויסצוברענגען רבי אברהם יעקב פון וויען נאך א שווערער אינטענסיווער ארבעט איז זיי געלונגען צו באקומען פאר אים א וויזע קיין ארץ ישראל. כ"ג אלול ה'תרח"ץ איז רבי אברהם יעקב אנגעקומען קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין תל אביב.
יארן לאנג איז ער געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל, און א שטיק צייט איז ער געווען איר נשיא.
הסתלקות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי אברהם יעקב איז נפטר געווארן פרייטיק צונאכטס ה' טבת ה'תשכ"א, און ליגט אין חלקת נחלת יצחק אין תל אביב.
פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
י"ז מנחם אב ה'תרס"ב האט רבי אברהם יעקב געהייראט מרת בלומה רייזיל ( - ו' אייר ה'תשי"ח, א טאכטער פון הרב יצחק מאיר העשל פון קאפיטשניץ. זיי האבן נישט זוכה געווען צו קינדער.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר
- נר ישראל ח"ו בערכו (6)