text:
באונטי האנטערס
א באונטי האנטער איז אן אינדיווידועל וועלכע יאגט נאך אנטלויפנדיגע פארברעכער וועלכע האבן אויסגעלייגט בעיל דורך א בעיל אגענט. א באונטי האנטער ארבעט דירעקט פאר דעם בעיל אגענט און נעמט אן אפצאל פאר זיין ארבעט.
הויפט באניצונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אמעריקע רופט מען זיי די צווייטע ענפארסמענט מאכט אונטער די אפיציעלע אויטאריטעטן וועלכע פאלגן נאך די אנגעקלאגטע וועלכע זענען פריי אויף בעיל. די בעיל-באנד אגענטן אדער פירמעס קענען זיך נישט רעכנען מיט די פאליציי צו טרעפן פארברעכער און נעמען אויף פראפעסיאנאלע באונטי האנטער וועלכע זענען געוואלדסמענער וועלכע נעמען דאס געזעץ אין די אייגענע האנט און פארזיכערן די בעיל-באנד אגענטן אז זייער קליענט וועט נישט קענען אנטלויפן, און אויב יא וועט מען אים נאכיאגן און כאפן.
די באונטי האנטערס זענען זייער סוקסעספול און כאפן אין דורכשניטליך 90 פראצענט פון אלע וואס אנטלויפן, אדער ווי מען רופט דאס אין אמעריקע: בעיל דזשאמפערס. די פאליציי איז אן אפיציעלער אויטאריטעט וועלכע נעמט פארשידענע שריט אין יעדע קרימינאלע פאל און האט צופיל אויפ'ן קאפ. די באונטי האנטערס זענען ספעציאליזירט נאר אין דעם געביט און צייכנען זיך אויס דערמיט פיל בעסער ווי די בעסטע פאליציי דעפארטמענטס.
יעדעס מאל א בעיל-באנד אגענט גיט ארויס א גרויסע סומע געלט פאר אן אנגעקלאגטן וועט באלד געשטעלט ווערן א באונטי האנטער יענעם נאכצוקוקן און פארזיכערן אז ער אנטלויפט נישט. דער באונטי האנטער וועט באלד צוזאמעננעמען וויפיל אינפארמאציע מעגליך און וועט האלטן קאנטראל וואו יענער דרייט זיך און וואס ער טוט איבער'ן טאג. ווי מער געלט אלס ערנסטער נעמען זיי די קעיס און אמאל קען אפילו געשטעלט ווערן מער ווי איין באונטי האנטער פאר איין מענטש אויב עס האנדלט זיך פון גרויס געלט און א גרויסער שווינדלער וועלכע זיי פארדעכטיגן אז ער וועט פרובירן אנטלויפן.
איז דאס לעגאל?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יא! באונטי האנטערס זענען אונטערוועלטניקעס און זענען נאך אלץ לעגאל. זיי האבן רעגולאציעס וועלכע איז געוואנדן פון סטעיט צו סטעיט אבער אין גענעראל האבן זיי די רעכט צו טאן אלעס צו פארזיכערן אז יענער אנטלופט נישט און קענען יענעם ארעסטירן צו יעדע צייט. ווען דער אנגעקלאגטער נעמט ארויס זיין באנד וועט ער מוזן אונטערשרייבן א קאנטראקט מיט דעם בעיל-באנד אגענט אין וועלכע ער גיט אוועק זיינע קאנסטיטוציאנאלע רעכטן צו די באונטי האנטער און פאלט אויטמאטיש אריין אונטער זייער אויטאריטעט וועלכע איז א גרעסערע אויטאריטעט מיט מער מאכט ווי די פאליציי דעפארטמענט.
אין רוב סטעיטס קענען באונטי האנטערס אריינדרינגן אין דעם פארברעכער'ס וואוין ארט אן קיין ערלויבעניש פון געריכט און אים ארעסטירן און וועט נישט דארפן פארליינען זיינע מיראנדא רעכטן ווי עס איז דער פאל ווען די פאליציי מאכט אן ארעסט. די איינציגסטע סטעיטס וועלכע ערלויבן נישט קיין באונטי האנטערס צו מאכן ארעסטן זענען קענטאקי, אילינאו, און ארעגאן. אין די סטעיטס וועט א באונטי האנטער דארפן גיין אין געריכט און אויב דאס געריכט וועט אים געבן גערעכט וועט די לאקאלע פאליציי געשיקט ווערן אנשטאט צו מאכן דעם ארעסט.
באונטי האנטערס דארפן האבן א לייסענס פאר זייער ארבעט און אין טייל סטעיטס דארפן זיי זיין רעגיסטרירט ביי די רעגירונג כדי מען זאל האבן א קאנטראל אויך אויף זיי. לעגאל מעגן זיי נישט נאכפאלגן דעם פארברעכער אינדרויסן פון אמעריקע און אויב זיי טוען דאס יא באקומען זיי נישט קיין באשיצונג פון די רעגירונג אין פאל זיי ווערן ארעסטירט אדער געשעדיגט.
אזא פאל האט פאסירט אין 03' מיט א באוואוסטן אמעריקאנער באונטי האנטער, דאג טשעפמען, פון האוואי. טשעפמען האט נאגעפאלגט א פארברעכער וועלכע איז אנטלאפן קיין מעקסיקא איבערלאזנדיג א מיליאן דאלארדיגע בעיל. טשעפמען האט אים דארט ארעסטירט אבער קורץ דערנאך איז ער ארעסטירט געווארן ווייל ער האט פארלעצט די געזעצן אין מעקסיקא. טשעפמען איז ארויסגעלאזט געווארן אויף בעיל און דער חברה מאן האט אפגעטראגן קיין אמעריקע און איז פארבליבן אלס א געזוכטער ביי די מעקסיקאנער אויטאריטעטן.
באשיצונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באונטי האנטערס טראגן געווענליך געווער זיך צו באשיצן אבער נארמאל קומט זיי דאס נישט אויס צו נוצן ווייל מערדער גייען נישט ארויס אויף בעיל און אנדערע פרובירן געווענליך נישט צו קעמפן נאר ענדערש אנטלויפן. דער קונץ פון א באונטי האנטער איז צו קענען פארשן און דערגיין וואו דער פאברעכער געפינט זיך און וויאזוי מען קען אים טרעפן און ארעסטירן. זיי ארבעטן גארנישט אנדערש ווי די פאליציי דעפארטמענט און פרעגן זיך נאך ביי מענטשן נאך טיפס און שלאגן פאר געלט פאר מאטעלן, גאזאלין סטאנציעס, און אנדערע אויב זיי וועלן רופן מיט אינפארמאציע.
קוואליפיקאציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן אינדיווידועלע באונטי האנטערס און אויך באונטי האנטער גרופעס אדער פאמיליעס. גרויסע גרופעס און פאמיליעס זענען באקאנט פאר זייערע שטאטישע איינוואוינער און דאס העלפט זיי אין זייער ארבעט. דער מערסט באקאנטער באונטי האנטער אין אמעריקע איז באב בורטאן וועלכער איז שוין אין דער ביזנעס 25 יאר און פארמאגט אז ריזיגע גרופע פון הונדערטער באונטי האנטערס אונטער זיך וועלכע מאכן בערך 20,000 ארעסטן יעדעס יאר.
די באונטי האנטערס דארפן האבן ספעציעלע קוואליפיקאציעס ווייל זיי דארפן קענען די מלאכה פון נאכגיין און דערשפירן און אין דער זעלבער צייט דארפן זיי גוט קענען די געזעצן און די גאנצע געריכטליכע סיסטעם. ווען זיי ארעסטירן איינעם ווען זיי אים פירן דירעקט אין טורמע און נישט צו די פאליציי דעפארטמענט ווי עס גייט טראדיציאנאל. אסאך באונטי האנטערס זענען געוועזענע פאליציי דעטעקטיוון און טייל זענען געוועזענע קרימינאלן וועלכע האבן אסאך ערפארונג.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באונטי האנטערס זענען אפיציעל געווארן א טייל פון די קרימינאל ענפארסמענט אין 873'. בעפאר דעם איז דאס געווען אומלעגאל אבער האט עקזיסטירט אין גרויסן. אין טייל פעלער האבן די פאליציי דעפארטמענטס נישט געהאט גענוג פערסאנאל און עקוויפמענט נאכצויאגן פארברעכער און האבן צוגעזאגט געלט פאר ווער עס וועט טאן די ארבעט פאר זיי.


c: text/html

text:
קארל מאריע פאן וועבער
קארל מאריע פאן וועבער, איז געווען א דייטשער קאמפאזיטאר, דיריגענט, פיאניסט און פון די פיאנערן און גרינדער פונעם ראמאנטישן פעריאד אין קלאסישער מוזיק.
וועבער איז געבוירן דעם 18טן נאוועמבער 1786 אין האלשטיין, און געשטארבן דעם 5טן יוני 1826 אין לאנדאן. די בארימטסטע ווערק זיינע זענען די אפערעס "דער פרייער שיצער","אייריאנטע" און "אבעראן", וועלכע האבן ארויסגערופן גרויס וואונדער אין זיינ צייט, און ווערן נאך געשפילט ביזן היינטיקן טאג, ארויסרופנדיק מאמענטום און פאטאס ביי אלע צוהערער אומעטום.
זיינע גלעצנדיקע דערפאלגן אויפן געביט פון דער פיאנא האבן זיך געמאכט אויערן גאר שנעל אינערהאלב גאנץ אייראפע, און האט דערפאר צוגעצויגן די טאלאטפולע קאמפאזיטארן ווי פרעדעריק שאפען, פראנץ ליסט, פעליקס מענדעלסאן, וועלכע זיינען פון אים באיינפלוסט געווארן אנהייב זייערע קאריערעס.
זיינע ווערק אין דעם אפערע-זשאנער האבן זיך אויך געענדיקט אין א געוואלדיקער דערפאלג, און האבן טיף אריינגעדרונגען און געהאט א שטארקע השפעה אויף אזעלכע לייבן ווי ריכארד וואגנער, גלינקע און מייערבער.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
טאנק
א טאַנק איז א באוואפנטער און באפּאנצערטער אויטא וועלכער איז באדינט צו קעמפן ביי די שלאכט פעלדער. דער ערשטער טאנק איז געשאפן געווארן אין בריטאניע בעת דער ערשטער וועלט מלחמה. די ענגלענדער האבן דאס גערופן "טאנק", וואס איז אויף ענגליש א רעזערוואר (א קריגל), כדי אפצונארן און פארטומלען דעם פיינט.
די רעדער פונעם טאנק זענען ארומגענומען מיט א קייט, וואס טוט פארשפרייטן דעם לאסט (כדי ער זאל נישט אריינפאלן אין א זומף אדער ווייכער ערד) און דערמעגלעכן אריבערפארן אויף באדן וואס איז נישט גלייך. א טאנק א שטארקן קאנאן מיט איין אדער מער מאשינביקסן.


text:
געלט
געלט איז יעדע זאך מיט וואס מ'קען באצאלן פאר גוטער און דינסטן. אויך מיט וואס מ'קען אפצאלן א חוב. געלט איז א מיטל צו האנדלען דערמיט.
היינטיקע צייטן איז געלט מטבעות און באנקנאטן, וואס האבן נישט קיין עצמדיקן ווערט, נאר מ'ניצט זיי פאר געלט. דער מערסטער טייל פון געלט איז נישט די מטבעות און באנקנאטן נאר דאס געלט וואס ליגט אין באנק קאנטעס.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינטיקע צייטן קויפן כמעט אלע מענטשן גוטער מיט געלט. אבער אמאליקע צייטן פלעג דער מערסטער טייל פון מסחר געפירט ווערן דורך בייטהאנדל. למשל, ווען איינער האט קי און דער צווייטער האט ווייצן, האט דער ערשטער געגעבן דעם צווייטן איין קו אנשטאט א מאס ווייצן. און אזוי שטענדיק. אבער, פארשטייט זיך, ווען א פי-הענדלער דארף אלעמאל באצאלן פאר סחורה מיט א קו, איז דאס נישט אזוי פשוט. אזוי איז געווארן דער מצב וואו זאכן מיט א הויכן ווערט זענען געווארן די מיטל פאר בייטהאנדל, למשל צירונג, געווירצן און גאלד.
מיט דער צייט האט מען אנגעהויבן צו מאכן מטבעות פון גאלד און זילבער און אנדערע מעטאלן. די מטבעות האבן צוויי גרויסע מעלות. ערשטנס זענען זיי נישט צו גרויס. און מען קען זיי ארומטראגן וואו מען וויל. צווייטנס זיי האלטן אויס א לענגערע צייט, נישט ווי א קו, וואס קען שטארבן, אדער ווייץ, וואס ווערט פארפוילט. דריטנס, מיט א מטבע קען מען זען זאפארט וויפיל ער איז ווערט, אבער א קו קען זיין מאגער אדער קראנק, און יעדע קו האט אן אנדער ווערט.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
פעטער פאל רובענס
פעטער פאל רובענס (האלענדיש: Pieter Paul Rubens, [ˈpitər 'pʌul 'rybə(n)s] ;28סטן יוני 1577 - 30סטן מיי 1640) איז געווען א פלעמישער מאלער. ער האט געהאט א גרויסן סטודיא אין אנטווערפן. ער איז אויך געווען א דיפלאמאט.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רובענס איז געבוירן געווארן אין זיגן, דייטשלאנד צו זיין פאטער יאן רובענס און זיין מוטער מאריא פיפעלינקס. זיין פאטער איז געווען א קאלוויניסט, און די עלטערן זענען אנטלאפן פון אנטווערפן קיין קעלן אין 1568 נאך די רדיפות פון די פראטעסטאנטן ביי דער הערשאפט פונעם הערצאג פון אלבא איבער די שפאנישע נידערלאנדן. זיי האבן זיך געצויגן קיין זיגן אין 1570 און פעטער פאל איז געבוירן אין 1577. א יאר שפעטער אין 1578 זענען זיי זיך צוריקגעצויגן קיין קעלן. אין 1587 איז זיין פאטער געשטארבן, און אין 1589 איז זיין מוטער מיט אים צוריקגעצויגן קיין אנטווערפן.
אין 1629-1628 איז רובענס געווען אין מאדריד, וואו ער האט געמאלט עטלעכע בילדער, פאר פיליפ דער פערטער און אנדערע חשובע פאטראנען. אין מאדריד האט ער געחבר'ט מיטן הויף-מאלער דיעגא וועלאזקעז.


text:
אימון-סיסטעם
די אימון-סיסטעם איז א קאלעקציע פון ביאלאגישע מעכאניזמען אינערהאלב אן ארגאניזם וואס שיצט און היט אים קעגן אינפעקציעס דורך אידענטיפיצירן און הרג'ענען פאטאגענען.
עס כאפט אויף פאטאגענעס פון אלע סארטן פון ווירוסן ביז צו פאראזיטישע ווערעם און דערקענט זיי פון זייער אנדערשטקייט אז זיי באלאנגען נישט אין די ארגאניזמען נארמאלע צעלן און ביאלאגישער טישו (געוועבע).
די וועג וויאזוי די אימון-סיסטעם כאפט אויף די פרעמדע פאטאגענען איז גאר שטארק קאמפליצירט, וויבאלד די דאזיגע פעטאגענס טוען זיך זייער קונטסליך אדאפטירן און עוואלוציענירן מיט נייע וועגן צו זיך גוט באזעצן אינעם גאסטגעבער ארגאניזם.
כדי צו איבערלעבן דעם נסיון טוט די אימון-סיסטעם אויסנוצן פארשידענע מעכאניזמען וואס האבן זיך אין איר אויך עוואלוציענירט צו דערקענען און מאכן אומשעדליך די פאטאגענען. אפילו פשוט'ע איינצעלער ארגאניזמען וו.צ.ב.ש. באקטעריע האט אין זיך ענזים סיסטעמען וואס טוט זי שיצן און היטן אנטקעגן ווירוס אינפעקציעס.
אנדערע הויפטן אימון מעכאניזמען האבן זיך עוואלוציענירט אין אלטע אויקאריאטעס און פארבלייבן אין זייער מאדערנע אייניקלעך, ווי ביימעלעך, פיש, רעפטיליעס, און אינסעקטן.
די מעכאניזם טוען אריינרעכענען אנטימיקראביעלע פעפטידן וואס ווערט גערופן דעפענסין'ס, פעטערען רעקאגנישען ריסעפטארס, און די קאמפלעמענט סיסטעם.
אבער מער סאפיסטיקירטע מעכאניזםס איז אנטוויקעלט געווארן לעצטענס, מיט דער עוואלוציע פון ווערטעברעיטס.
די אימון-סיסטעם פון ווערטעברעיטס אזאלכע ווי מענטשן איז צוזאמגעשטעלט פון פארשידענע סארטן פון פראטיןס, צעלן, ארגאנען, און טישו, וואס טוען אלע אינטעראקטירן אין א געדרייטע גאר טיפע דינאמישער נעצווערק.
אלס טייל פון א מער קאמפליצירטער אימון ענטפער, די ווערטעברעיט סיסטעם אדאפטירט זיך מיט די צייט צו דערקענען און אויפכאפן די פעטאזשען'ס מער פונטקליך און פארלעסליך.
די אדאפטירונג פראצעס באשאפט אן אימוניטישע זכרון און ערמעגליכט נאך מער עפעקטיווער שוץ דורכאויס די צוקונפטיגע צאםשטויסענישן מיט די דאזיגע פעטאגען'ס.
דאס פראצעס פון אייגן געבויטע אימוניטעט איז די באזיס פון וואקסינירונג.
אומ'סדר ביי דער אימון-סיסטעם קען גורם זיין קרענק.
אימיונאדעפישענסי קרענק געשען ווען די אימון-סיסטעם איז ווייניגער אקטיוו ווי נארמאל, רעזולטירענדיג און נאכאנאנדיגע און לעבן'ס געפאר אינפעקציעס.
אימיונאדעפישענסי קען אדער זיין א רעזולטאט פון גענעטישער קרענק, אזויווי סעוועיר קאמביינד אימיונאדעפישענסי, אדער קען דאס ווערן פראדוצירט פון פארמעסוטיקלס אדער דורך אינפעקציע, ווי עקווייערט אימיון דעפישענסי (עידס) וואס געשענט דורך רעטראווירוס HIV.
אין קאנטראסט, אויטאאימון קרענק געשען פון א היפעראקטיוו אימון סיסטעם אטאקירנדיג נארמאלע טישוס ווי זיי וואלטן ווען געווען דרויסענדע פרעמדע ארגאניזמען.
געווענליכע אוטאאימיון קרענק טוען אריינרעכענען רעמאטויד אטרייטיס, דייעביטיס מעליטוס טיפ 1 און לופס עריטעמאטאסוס.
די דאזיגע קריטישע ראלעס פון אימונאלאגיע אין געזונטהייט און קרענק זענען פעלדער פון אינטענסיווע סייענטיפישע שטודיעס.


text:
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע איז געגרינדעט געווארן אין 1879, צוזאמען מיט דארבי צענטראלער ביבליאטעק, אין א נייער געביידע אויסגעפלאנעוועט דורך ריטשארד ניל פרימאן און געגעבן געווארן צו דער שטאט דארבי דורך מייקל טאמאס באס, א ברייער וואס האט געוואוינט אין דארבי. די זאמלונג אנטהאלט א גאנצע גאלעריע וואס צייגט די מאלערייען פון זשאזעף רייט פון דארבי ; אויך איז דא א גרויסער אויסשטעל פון קעניגלעכע קרוין דארבי און אנדער פארצעליי פון דארבי און דעם ארומגעגנט. אנדערע אויסשטעלן זענען ארכעאלאגיע, נאטירלעכע היסטאריע, געאלאגיע און מיליטערישע זאמלונגען. . די קונסט גאלעריע איז אפן זייט 1882.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מוזיי גייט צוריק צו דער פארמירונג, דעם 10טן פעברואר 1836, פון דער דארבי שטאט און קאנט מוזיי און נאטירלעכע היסטאריע געזעלשאפט. זי איז געווען א פריוואטע געזעלשאפט פינאנצירט דורך די ביישטייערונגען פון די מיטגלידער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 52°55′22″N 1°28′45″W / 52.92278, -1.47917


text:
יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק
- דער ארטיקל דיסקוטירט דער רב אין באסטאן. אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק (באדייטן).
הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק (הגרי"ד אדער הרי"ד) (י"ב אדר תרס"ג, 1903 - י"ח ניסן תשנ"ג, 9טן אפריל 1993), א רב, א אריגענאלער דענקער און פילאסאף, פון די אנפירער פון מזרחי, און פון די פירער פון דעם ארטאדאקסישן אידנטום אין אמעריקע. ער איז געווען איינער פון די גרעסטע רעדנער און לעקטארן אויף יידיש. זיין יידיש (ליטווישער דיאלעקט) איז געווען רייך, טיף און אלאסטיש.
געבוירן אין היינטיגן בעלארוס צו זיין פאטער הרב משה סאלאווייטשיק, האט ער געלערנט אין וואלאזשין, ביי די 22 יאר איז ער געגאנגען שטודירן אין אוניווערסיטעט אין בערלין די עיקר האט ער געלערנט פילאסאפיע, אין 1932 באקומען די באשיינונג. אין דער צייט האט ער אויך געלערנט א יאר אין דעם רבנים סעמינאר אין בערלין, באקענענדיג זיך מיט דער בערלינער שיטה פון תורה מיט דרך ארץ.
אום 1931 האט ער חתונה געהאט און אין 1932 איז ער געפארן קיין אמעריקע קיין באסטאן דארט איז ער אויפגענומען געווארען אלס רב אנקלאפנדיג זיך אין אומוויסענדהייט און אפגעפרעמדעטקייט פון אידישקייט פון די אמעריקאנער אידן ער האט געעפנט א תלמוד תורה, אין 1935 איז ער געגאנגען באזוכן ארץ ישראל ער האט זיך דארט געטראפן מיט הרב קוק אין דער צייט פון זיין באזוך איז ער געלאפן פאר דער שטעלע פון רבנות אין תל אביב אבער נישט געווינען. הרב משה אביגדור עמיאל איז ערוועלט געווארען דאס איז די איינציגסטע באזוך זיינע אין ארץ ישראל. אום 1959 האט ער נישט געוואלט לויפן פארן רבנות אמט פון ארץ ישראל רב הראשי אפילו ס'איז געווען א זיכערער געווינס,
נאך דער פטירה פון זיין טאטן, הרב משה סאלאווייטשיק, אין 1941 האט ער איבערגענימען די ישיבה אוניווערסיטעט און דארט איז ער געזיצען 40 יאהר געבענדיג שיעורים און אנפאנג אין אידיש אין טוישענדיג צו ענגליש און 1960, ער פלעגט פארלערנען זייער טיפער שיעורים אויף די בריסקער גאנג פון זיין זיידען ר' יאשע בער, ער איז געווען אקטיוו אין די הסתדרות הרבנים פון אמעריקא די (RCA)
נאכן חורבן איז ער געווארן די פירער פון מזרחי ביז זיין לעצטן טאג, צוביסלעך איז ער געווארן די ענדגילטיגער פירער פון דער מאדערן ארטאדאקס שטרעמונג, און טויזנטער האבן געשטראמט צו זיינע שיעורים, וואו ער פלעגט אסאך ניצן פיליסאפישע געדאנקען.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין טאכטער עטרה האט געהייראט פראפעסאר רבי יצחק אשר טווערסקי, טאלנער רבי אין באסטאן. זייער זון, רבי משה איז געווען ראש כולל אין תורת משה, ירושלים; ער איז אומגעקומען אין דער קהילת בני תורה שחיטה כ"ה מרחשון תשע"ה.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שיעורים (אין פארמאט ram) אויף פורים און מגילת אסתר, חלק א, וחלק ב.


text:
אינטערנל קאמבאסטשען ענזשין
אינטערנל קאמבאסטשען ענזשין איז דער היינטיגע היץ ענזשין פאר די אלגעמיינע קארן, אז עס פארברענט די גאזאלין פון אינעווייניג הערמעטיש פארמאכט אין א צילינדער און נישט ווי אמאל אין די באן'ען וואס מ'האט פארברענט קוילן אינדערויסן צו שאפן ענערגיע. די רעאקציע פון גאזאלין געמישט מיט לופט וואס ווערט קאמפרעסט באשאפט גאז פון גאר הויכע טעמפרוטאר און פרעשאר וואס ווילן זיך פארשפרייטן און עקספלאודירט דורך א פינק פייער וואס ווערט ארויסגלאזט דורך א ווייער. דער הויפט אקט איז די הייסע גאזן וואס שטופט מיט קראפט זיך צו באפרייען, דורכדעם וואס עס וויל זיך צושפרייטן און ארויסגיין, דערמיט אנמאכענדיג באוועגונג און טרייבונג.
4 סטראוק ענזשין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די ערשטע טייל פון די פראדעצור איז: אינטעק, אוואו די גאזאלין און לופט קומען אריין אין די צילינדער.
- צווייטער שלאג פון די פראדעצור איז: קאמפרעשאן, אוואו די גאזאלין און לופט ווערן צוקוועטשט פון די שטעקן וואס פארט צוריק ארויף אין די חלל פון צילינדער מיט קראפט פון די פאריגע אראפשטויס. דאן גיט א שפריץ א פינק פייער אויף די קאמפרעסטע גאז מיט לופט.
- דריטער איז די פאוער קאמבאסטשען טייל, ווי עס עקספלאודירט מיט קראפט און דאס שטויסט צוריק אראפ דעם שטאנג, וואס דאס באשאפט פון די ענערגיע עס זאל ווערן קינעטיק ענערגיע וואס דאס טרייבט דעם קאר פארן און דרייען.
- עקסאסטשען ווי די פארברענטע גאז גייט ארויס. וחוזר חלילה...
דרויסענדע לינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גאר גוטע הסברה מיט אנימאציעס וויאזוי דאס ארבייט. האו סטאף ווארקס


text:
יוסף יצחק יעקבסאן
יוסף יצחק יעקבסאן איז דער רעדאקטאר פון דער אידישער צייטונג דער אלגעמיינער זשורנאל און איינער פון די איינפלוסרייכסטע אידישע רעדנער היינט צו טאג.
אינהאַלט
אמאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן געווארן כ"ט סיון תשל"ב, יוני דעם 11טן 1972, עטלעכע מאנאטן, אגב, נאך דעם וואס זיין פאטער ר' גרשון בער ז"ל האט געגרינדעט דעם אלגעמיינעם זשורנאל. ער האט זיך געהאדעוועט אין די ליובאוויטשער ישיבות אין דעם קראון הייטס געגנט פון ברוקלין.אלס יונגער בחורל איז ער געווארן איינער פון די "חוזרים" פון דעם ליובאוויטשער רבי'ן, אדמו"ר ר' מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל, איבערחזרנדיק זיינע שיחות צו טויזנטער צוהערער איבער דער וועלט. חתונה געהאט צו זעקס און צוואנציק יאר מיט אסתר אביגיל שלמה פון פיטסבורג.
געשמאק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייער א געשמאקער ליבעראלער שמועסער, פול מיט ידיעות און כאריזמא. אן אינטערעסאנטער און אייגנארטיקער טיפ. א בן תורה און א תלמיד חכם. א הארציקער און ווארעמער פערזענלעכקייט.
משפיע און רעטאריקער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער ווערט פאררעכנט אלס איינער פון די בעסטע דרשנים און מגידי שיעורים היינט צו טאג אין דער אידישער וועלט, א פה מפיק מרגליות. זיינע שיעורים, קלאסן און לעקציעס סיי אין נגלה און סיי אין חסידות, השקפה, מחשבת ישראל און היינטצייטיקע טעמעס זיינען א שם דבר אין דער וועלט. במשך פון יארן האט ער פארגעלערנט חסידות צו ליטווישע בחורים אין ליטווישע ישיבות, אין "בית התלמוד", "ד'מיר", און "תורה ודעת". ער האט במשך פון יארן געגעבן שיעורים אין חסידות אין "היכל מנחם", אין מאנסי און אין בארא פארק, פאר חסידישע און ליטווישע אידן פון כלערליי קרייזן, אריינרעכנדיק סאטמאראר בחורים און יונגעלייט. עס גיסן זיך פון זיין מויל גאנצענע שטיקער "דברי יואל", "חידושי תורה" און "ויואל משה", ווי אויך "קדושת לוי", "לקוטי מהר"ן", "פרי צדיק", רמח"ל, און זעלבסטפארשטענדלעך, אלע ספרי חב"ד. ער איז א דורכגעווייקטער חסידישער איד. בדרך הלצה קען מען זאגן אז אויב מ'וועט אים אויפשניידן דעם קליינעם פינגער וועלן זיך גיסן חסידישע השקפות, מאמרים און מעשיות אנשטאט בלוט. צו פופצן יאר האט ער שוין געדינט אלס א שרייבער פון דעם ליובאוויטשער רבין'ס שיחות, ארויסהעלפענדיק זיין עלטערן ברודער ר' סימון. דער טאטע ר' גרשון בער ע"ה פלעגט זיך גרויסן צו די סאטמארער אידן וואס האבן אים געווארנעט אז מיטן שרייבן קעגן סאטמאר וועט ער האבן קינדער וואס וועלן זיך שמד'ן, אז זיי זאלן קוקען אויף זיין זון ר' יוסף יצחק'ס חסידות, יראת שמים און לומדות, און זיך ווינטשען נאר אזעלכע משומדים פאר גאנץ כלל ישראל.
רעדאקטאר פון אלגעמיינעם זשורנאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען זיין טאטע גרשון בער איז געשטארבן, כ"ף אייר תשס"ה, איז זיין עלטערער ברודער, ר' סימון, געווארן דער ארויסגעבער פון צייטונג, און ר' יוסף יצחק איז געווארן דער רעדאקטער פון זשורנאל.
אויך האבן זיי געפענט א וועבזייט, [1] וואס האט 30,000 ליינער וועכענטליך, און ווערט באנייט יעדע וואך.
זיי האבן פארוואנדלט די צייטונג אין א פרעכטיקע אויסגאבע, מיט א סך נייע שרייבער און גאר א סך תוכן און שיינע גראפיקע. אבער למעשה האט דער צייטונג נאך א סך צו וואקסן, און דער ברייטער עולם ערווארט גרויסע אנטוויקלונגען אין דעם צוקונפט פון צייטונג.
משגיח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעקבסאן דינט אויך אלס מגיד שיעור און משפיע אין איינע פון די לויבאוויטשע ישיבות אין קראון הייטס, "חובבי תורה". די בחורים קלאמערן זיך צו אים, היות אז אין צוגאב צו זיין ווארעמקייט און זיינע אויסערגעוויינלעכע שיעורים, קען מען מיט אים ריידן זייער אפן וועגן נסיונות און ספיקות. זיין צוגאנג צו אידישקייט איז זייער אפן און ער האט נישט קיין מורא פון פראגעס און דילעמעס וואס א סך פון אונזער יוגנט האט. (דער וועלט בארימטער "מתתיהו" איז פון זיינע תלמידים)
כאריזמע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יש אומרים אז ער ווערט א קולט פיגור, ווייל ער איז היינט צוטאג דער איינציקער רעדנער פון חבד וואס ווען ער רעדט עפענען זיך אלע מיילער און א שטילשטאנד הערשט אין דעם קהל. זיינע דרשות זיינען לעגענדאר, מוראדיק אינטערעסאנט און פארכאפענדיק. ער באצויבערט דעם עולם אויף אן אייגנארטיקן אופן.
אבער אנדערע זאגן אז דער זארג איז אומבאזירט ווייל יוסף יצחק האלט זיך נישט פאר קיין צדיק... ער פירט זיך אויף א צוגענגלעכן און נארמאלן אופן.
טרעוולינג שליח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעקבסאן קומט צוניץ פאר דער שלוחים נעץ איבער דער וועלט, וואס מוזן אהערשטעלן אינטערסאנטע בעלי דרשנים פאר זייערע אידן וואס ווערן נענטער צו תורה ומצוות און מ'דארף כסדר מאכן נייע אינטערסאנטע אקטיוויטעטן אנצוהאלטן זייער פייער און ענטוזיאזם צו אידישקייט. יוסף יצחק פארט טאקע ארום איבער דער גארער וועלט אויפטרעטן און עלעקטעריזירן די מאסן אידן אין די חב"ד הייזער און בכלל אין שוהלן, שולעס און כלערליי אידישע אינסטיטוציעס. ער איז היינט איינער פון די פאפולערסטע דרשנים.
זיינע ווערטלעך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארשידענע אויסדרוקן פון אים:
- "ליידער איז היינט חסידות געווארן א לאנגווייליגער לימוד, מ'מוז מאכן א רעוואלוציע אין דעם".
- "סאטמאר איז א שיינע ריזיקע קהילה, וואס אויף דערווייל זענען זיי נישט מסוגל צו פארשטיין דעם מהלך הנפש פון חב"ד".
- "א צייטונג איז א "ביטול תורה אמיתי" [1]


text:
איירא
די איירא (סימבאל: € ; באנק קאד: EUR) איז די אפיצעילע וואלוטע זייט 2002 פון דער אייראזאנע, וואס איז כולל היינט 18 לענדער (איטאליע, אירלאנד, בעלגיע, גריכנלאנד, דייטשלאנד, האלאנד, לוקסעמבורג, ליטע, לעטלאנד, מאלטא, סלאוואקיע, סלאוועניע, עסטלאנד, עסטרייך, פארטוגאל, פינלאנד, פראנקרייך, קיפראס און שפאניע) פון די 28 לענדער אין דעם אייראפעישן פארבאנד. יעדע איירא ווערט צעטיילט אויף 100 צענט.
זי איז די וואלוטע פון 334,000 מענטשן אין דער אייראזאנע און אין פינף אנדערע לענדער וואס ניצן די איירא. ליטע האט אדאפטירט די איירא ווי איר אפיציעלע וואלוטע אנשטאט דעם ליטאס דעם 1טן יאנואר 2015.
די איירא איז די צווייטע גרעסטע זאפאס וואלוטע, ווי אויך די צווייטע מערסט-געהאנדלטע וואלוטע, נאכן אמעריקאנער דאלאר. אום נאוועמבער 2013 איז געווען אין צירקולאציע העכער פון €951 ביליאן, די גרעסטע ווערט פון א וואלוטע אין צירקולאציע אין דער גארער וועלט.
די איירא ווערט אדמיניסטרירט פון דעם אייראפעישן צענטראלבאנק באזירט אין פראנקפורט, אן אומאפהענגיקער צענטראלבאנק וואס אליין האט די רעכט צו באשטימען די געלטפאליטיק. צוזאמען מיט די צענטראלבענק פון די מיטגלידער שטאטן דרוקט מען און פארשפרייט מען די באנקנאטן און מטבעות.
ס'זענען פאראן זיבן באנקנאטן: €5 (גרא), €10 (רויט), €20 (בלוי), €50 (אראנזש), €100 (גרין), €200 (געל) און €500 (פורפור). ס'איז אויך אכט פארשידענע מטבעות: €0.01, €0.02, €0.05, €0.10, €0.20, €0.50, €1, €2.
דעם נאמען איירא האט מען אדאפטירט אפיציעל דעם 16טן דעצעמבער 1995.
אינהאַלט
איבערבליק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זינט די איירא איז אריין אין קראפט איז זי געווארן פון די שטערקסטע וואלוטעס איבער דער וועלט צוליב אייראפע'ס גוטע עקאנאמיע וואס טוט אינאיינעם פראדוצירן כמעט אזויפיל וויפיל די פאראייניגטע שטאטן און עקספערטן זאגן אז דער אייראפעאישער פארבאנד וועט גאר איין טאג איבערשטייגן די פאראייניגטע שטאטן און וועט, לויטן וועג וואס ער גייט, ווערן די שטערקסטע עקאנאמיע אין דער וועלט.
נאציאנאלע וואלוטעס זענען פון די וויכטיגסטע זאכן וויאזוי א מאדערנע עקאנאמיע אפערירט דורך מעסטן די ווערט פון א פראדוקט אריבער די גרעניצן פון אנדערע לענדער, אויף די אנדערע זייט אקעאן, און פון אנדערע קולטורס. וואלוטע איז טיף איינגעקריצט אין די קולטור און אין אונזער פיזיק. ווען איינער איז געבוירן אין די פאראייניגטע שטאטן איז דער דאלאר איינגעקריצט אין זיין מוח אבער אויב איר זענט געבוירן אין יאפאן איז דער יען איינגעקריצט אין אייער מוח.
זינט דער צווייטער וועלט קריג האט אייראפע אנגעהויבן ארבעטן אינאיינעם אין פארשידענע פראגראמען און פאליסיס און האבן שפעטער געגרינדעט די אייראפעאישע פאראיין מיט וועלכע זיי האבן אינאיינעם באקומען א שטערקערע מאכט אויסצופירן פאליסיס און ספעציעל האט עס געהאלפן עקאנאמישע ערייכונגן. נאך אין די ערשטע יארן פון דעם אייראפעאישן פארבאנד האט מען שוין גערעדט וועגן אדאפטירן איין וואלוטע אלס נאך א טריט צו פאראייניגן און פארשטערקערן אייראפע'ס מאכט. די פלענער זענען קיינמאל נישט אראפ פון טיש און ווען עס איז געקומען נענטער צום סוף פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט זענען די פלענער געווארן ערנסטער. ענדליך אין 1 יאנואר 02' איז די איירא געווארן די אפיציעלע וואלוטע פון 12 מיטגלידער לענדער פון דעם אייראפעאישן פארבאנד.
די אייראזאנע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די איירא איז היינט די איינציגע וואלוטע פון די פאלגנדע 18 לענדער פונעם אייראפעישן פארבאנד: איטאליע, אירלאנד, בעלגיע, דייטשלאנד, גריכנלאנד, האלאנד, שפאניע, פראנקרייך, לוקסעמבורג, לעטלאנד, מאלטא, סלאוואקיי, סלאוועניע, עסטלאנד, עסטרייך, פארטוגאל, פינלאנד און ציפערן.
אויסער די מיטגלידער לענדער ווערט די איירא גענוצט אין 6 אנדערע לענדער וועלכע קענען נישט נאכקומען די סטאנדארטן צו קענען ווערן א טייל פון די אייראפעאישע פאראיין. זיי זענען: מאנאקא, וואטיקאן סיטי, סאן מארינא, אנדארע, קאסאווא, און מאנטענעגרא.
כדי צו קענען ווערן א מיטגליד אין דער אייראזאנע דארף מען גרייכן געוויסע סטאנדארטן וועלכע איז אויסגעארבעט געווארן דורך דער אייראפעאישער קאמיסיע. בריטאניע, שוועדן, און דענמארק זענען מיטגלידער אינעם אייראפעישן פאריין אבער יעדע צוליב זייערע סיבות האבן נישט געוואלט אנטייל נעמען אין דער אייראזאנע.
די אי-יו לענדער וועלכע האבן געוואלט ווערן א טייל פון די איירא האבן געברויכט דורכגיין אן עקאנאמישע פראבע זיכער צו מאכן אז דעם לאנד'ס עקענאמיע זאל נישט האבן קיין שלעכטע עפעקט אויף די איירא. די הויפט סטאנדארטן זענען: אז דאס לאנד'ס יערליכע רעגירונג'ס בודזשעט דעפיציט גרייכט נישט מער פון 2 פראצענט פון דעם לאנד'ס ברוטא אינלענדישער פראדוקט, די סך הכל חובות מעג נישט זיין מער ווי 60 פראצענט פון די דזשי-די-פי, די אינפלאציע ראטע מעג נישט זיין מער אדער ווייניגער פון 1.5 פראצענט פון די אינפלאציע ראטע פון די בעסטע אייראפעאישע לענדער (פראנקרייך און דייטשלאנד), די אינטערעסט ראטע מעג נישט זיין מער אדער ווייניגער פון צוויי פראצענט פון די דריי לענדער מיט די נידעריגסטע אינפלאציע ראטעס, און די לענדער'ס עקסטשענדזש ראטעס האבן געמוזט זיין סטאביל פאר א מינימום פון צוויי יאר אין די אייראפעאישע עקסטשעינדזש ראטע מעכאניזם.
די אלע סטאנדארטן זענען נישט געווען קיין איינמאליגע זאך נאר דארף בלייבן מיט די מיטגלידער לענדער פאר אלע יארן כדי צו האלטן די איירא סטאביל און שטארק. אויב א לאנד האט א דעפיציט וועלכע איז העכער פון 3 פראצענט פון איר דזשי-די-פי ווערט זי באשטראפט מיט 0.2 פראצענט פון איר ברוטא אינלענדישער פראדוקט און נאך 0.1 פראצענט פון די דזשי-די-פי אויב זי האט א דעפיציט וועלכע איז העכער פון 3 פראצענט. אויב א לאנד פאלט אריין אין א רעסעסיע וועלכע איז מער פון 2.0 פראצענט פאר איבער 4 פיסקאל יארן קען זי אויטאמאטיש ארויסגעלאזט ווערן פון דער איירא.
דער איירא געדאנק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קערנדל פון די אייראפעאישע פאריין איז געגרינדעט געווארן אין 1946 ווען דער בריטישער פרעמיער מיניסטער ווינסטאן טשורטשיל האט פארגעשלאגן זיין פאליטישע פלאן מען זאל גרינדן א "פאראייניגטע שטאטן פון אייראפע" מיט וועלכע ער האט געהאפט אז אזא געשעעניש וועט פארייניגן און ברענגן שלום אין די אייראפעאישע קאנטינענט וועלכע איז געווען צעריסן אין צוויי וועלט מלחמות. אין 1952 האבן 6 אייראפעאישע לענדער אנגענומען אין טייל טשורטשיל'ס פלענער און האבן געגרינדעט די אייראפעאישע קוילן און אייזן קאמיוניטי וויבאלד די צוויי אוצרות זענען די מערסט סטראטעגישע צו די מאכט פון די לענדער און מיט א פאראייניגונג האבן זיי געגעבן די קאנטראל פון די אוצרות צו א זעלבסטשטענדיגע אויטאריטעט. די לענדער האבן מיט דעם געהאפט, ווי טשורטשיל האט פארגעשלאגן, צו פארמיידן מיליטערישע קאנפליקטן, ספעציעל צווישן פראנקרייך און דייטשלאנד. אין 957' איז מען געגאנגען א טריט ווייטער און מען איז זיך צוזאמען געקומען צו א קאנפערענץ וועלכע איז באקאנט געווארן אלס דער אפמאך פון רוים. אין דעם אפמאך האט מען געגרינדעט א פאראייניגטע אייראפעאישע מארק וועלכע איז אונטערגעשריבן געווארן דורך פראנקרייך, דייטשלאנד, איטאליע, בעלגיע, די נידערלענדן און לוקסעמבורג. אין 989' האט דער פרעזידענט פון דער אייראפעאישער קאמיסיע, דזשעק דעלארס, ארויסגעגעבן זיין באקאנטע דעלארס באריכט אין וועלכע ער האט פארגעשלאגן אנצוהייבן ארבעטן אויף א טראנזיציע פלאן וועלכע וועט עווענטועל גרינדן אן איינצעלע וואלוטע סיסטעם.
דער ערשטער טריט האט זיך אנגעהויבן דעם ערשטן יולי 1990 וועלכע האט אפגעשאפן אלע קאפיטאל באגרענעצונגן צווישן די מיטגלידער שטאטן. מען האט אויך געגרינדעט אן אינדענטיפיקאציע סיסטעם פון פראגעס וועלכע האט געברויכט באהאנדלט ווערן און די אנטוויקלונג פון א פאראייניגטע ארבעט פראגראם מיט וועלכע מען זאל שפעטער איינפלאנצן נייע ענדערונגען. דער צווייטער טריט האט זיך אנגעהויבן אין יאנואר דער ערשטן 994' ווען די אייראפעאישע געלטליכע אינסיטוט איז געגרינדעט געווארן צו שטודירן די אייראפעאישע וואלוטעס און העלפן אויפשטעלן דעם צענטראלבאנק מיט א פולשטענדיגע קא-אפעראציע. איין יאר דערויף האבן שוין די פלענער געהאלטן טיף אינדערמיט און דער נאמען איירא איז אדאפטירט געווארן אלס דער נאמען פון די פאראייניגטע וואלוטע. דער דריטער טריט האט זיך אנגעפאנגן יאנואר דעם ערשטן 999' ווען די איירא איז אריין אין קראפט אין די 11 מיטגלידער לענדער האבן אויפגעשטעלט א באשטימטע עקסטשעינדזש ראטע דערפאר. די איירא איז נאך דעמאלט נישט באשטאנען פון קיין אקטועלע געלט און איז נאר גענוצט געווארן אין נישט-מזומנים טראנזאקציעס ווי עלעקטראנישע טראנספערס און קרעדיט. גריכן האט אין אנפאנג נישט מסכים געווען צו דעם טריט אבער האט צוויי יאר שפעטער זיך אויך איינגעשלאסן אין דעם פאראיין, ברענגנדיג די נומער צו צוועלף.
דער איירא סימבאל €[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעפאר מען האט אנגעהויבן איינשטעלן די איירא סיסטעם אין אירע דעטאלן האט מען געברויכט אויסוועלן א סימבאל און די ארבעט איז געגעבן געווארן פאר די אייראפעאישע קאמיסיע אלס א טייל פון איר קאמיוניקאציע ארבעט. די אייראפעאישע פאראיין האט געוואלט האבן א סימבאל וועלכע זאל האבן די פאלגנדע דריי מעלות: 1) זאל גרינג דערקענט ווערן, 2) זאל קענען גרינג געשריבן ווערן מיט די הענט, און 3) זאל זיין שיין און עלעגאנט.
די ארגאניזאציע האט געגעבן צו מאכן 30 דעזיינס און דערנאך האבן זיי ערוועלט די 10 בעסטע און געלאזט די פובליק וויילן וועלכע צוויי זענען די בעסטע. און דערנאך האבן זיי באשלאסן וועלכע פון די צוויי צו נעמען. דער דעזיין וועלכע איז ערוועלט געווארן און ווערט היינט גענוצט איז א גריכישע בוכשטאב און פארמאגט אן "אי" צו באצייכנען אייראפע און צוויי גלייכע ליניעס וועלכע סימבאליזירט סטאבילאטעט. ווען די וואלוטע איז געווען גרייט אנצופאנגען איר איבערטויש האט די אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פאר סטאנדארטיזאציע אויסגעקליבן די בוכשטאבן EUR אלס די אינטערנאציאנאלע קאד פאר דער וואלוטע.
דער נאמען פון דער וואלוטע אין אפיציעלע דאקומענטן פונעם אייראפעישן פארבאנד איז Euro, אויך eupώ אינעם גריכישן אלפאבעט און eBpo אינעם קירילישן אלפאבעט. אפיציעל איז די מערצאל אויך Euro, אבער פראקטיש האט יעדע שפראך איר אייגענע מערצאל. דאס ווארט "איירא" נעמט זיך פון "אייראפע", און ווערט אויסגערעדט אין יעדער שפראך אנדערש.
באנקנאטע און מטבעות דעזיינס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן זיבן איירא באנקנאטעס און אירע דעזיינס זענען די רעזולטאט פון א פארמעסט דורך צענדליגער דעזיינער פירמעס וועלכע זענען באשטימט געווארן דורך די נאציאנאלע צענטראלבענק צו מאכן 7 דעזיינס פאר די זיבן באנקנאטן וועלכע וועט גענוצט ווערן פאר אלע מיטגלידער לענדער. די הונדערטער דעזיינס וועלכע זענען געמאכט געווארן האבן סימבאליזירט אייראפע מיט א געמיש פון אירע אלטע צייטן און היינטיגע מאדערניזירטע צייטן. אין די ענדע איז אויסגעקליבן געווארן די דעזיינס פון דעם גרויסן היסטארישן מעלער ראבערט קאלינע וועלכע'ס דעזיינס זענען ערוועלט געווארן ביי א אייראפעאישע קאונסיל אין דובלין אין 96'. די 7 אויסגעקליבענע דעזיינס זענען געשטעלט אויף די זיבן מערסט וויכטיגסטע ארכיטעקט צייט אפשניטן אין אייראפע'ס קולטורל היסטאריע. פארנט פון אלע באנקנאטעס זענען אויסגעמאלן פענסטער און אפענע מויערן וועלכע סימבאליזירן אייראפע'ס אפענקייט און קא-אפעראציע און ארום דעם זענען פאראן 12 שטערנס וועלכע רעפרעזענטירן די 12 מיטגלידער לענדער. אויף די אונטערשטע זייט פון די באנקנאטן זענען אויסגעמאלן פארשידענע בריקן וועלכע סימבאליזירן די קא-אפעראציע און קאמיוניקאציע צווישן אייראפע און די איבעריגע וועלט. יעדע באנקנאטע פארמאגט די נומער אויך אין די גריכישע בוכשטאבן און עס שטייט ארויסגעשריבן דער נאמען פון דעם אייראפעאישן צענטראלבאנק אויף פינף וועגן וועלכע רעכענען אריין אלע 11 שפראכן פון די אייראפעאישע באפעלקערונג.
יעדע פון די זיבן באנקנאטן זענען געמאכט געווארן אין אן אנדערע גרייס און פארעם כדי מען זאל דאס גרינג קענען אינדענטיפיצירן. די זיבן באנקנאטעס זענען א פינף הונדערטער, צוויי הונדערטער, הונדערטער, פופציגער, צוואנציגער, צענער, און פינפער (זעט בילדער). די איירא פארמאגט 8 מטבעות וועלכע זענען איין צענט, צוויי צענט, פינף צענט, צען צענט, פופציג צענט, איין איירא, און צוויי איירא. פארשטייט זיך אז אויך די מטבעות זענען אלע אנדערש אין סייז און אין דיקיקייט זיי צו קענען גרינגער אינדענטיפיצירן. אויך די דעזיינס פון די מטבעות זענען ארויסגעגעבן פאר א פארמעסט און לוק לוסיקס, א דעזיינער פון בעלגיע'ס ראיעל מינט דעפארטמענט, האט געווינען זיין געלונגענע דעזיין גרופע וועלכע איז באקאנט צו אלע 12 מיטגלידער לענדער. אויף איין זייט פון די מטבעת איז פאראן איינע פון דריי מאפעס פון אייראפע ארומגענומען מיט 12 שטערנס וועלכע רעפרעזענטירן די 12 מיטגלידער לענדער. אויף די צווייטע זייט פון די מטבע איז פאראן דעזיינס פון אלע לענדער און אויסער דעם איז פאראן פארשידענע דעזיינס וועלכע יעדע לאנד מאכט זיך פאר זיך אליינס און אלע דעזיינס ווערן אקצעפטירט אין אלע מיטגלידער לענדער. די איין, צוויי, און פינף צענט מטבעות זענען רויט, די צען, צוואנציג, און פופציג צענט מטבעות זענען געל, די איין איירא איז ווייס אינדערמיט און געל ארום און ארום, און די צוויי איירא איז פונקט פארקעט. בעפאר מען האט אריינגעלייגט די איירא אין באנוץ האט מען געדרוקט 50 ביליאן מטבעות און 14.5 ביליאן באנקנאטן און דער אייראפעאישער צענטראלבאנק האט אלץ באצאלט.
די ווערט פון די איירא און דער איבערטויש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אייראפעאישער צענטראלבאנק איז באשטימט געווארן זיכער צו מאכן אז די אייראפעאישע בענק וועלן איבערטוישן צו דער איירא לויט די פארשריפטן פון דעם אייראפעאישן פאראיין. דער צענטראלבאנק האט באשטימט דעם איבערטויש קורס פאר יעדן לאנד וועלכע איז באשטימט געווארן אין יאנואר 1999. כדי אלץ זאל זיין הונדערט פראצענט ריכטיג האט דער צענטראלבאנק נאכגעפאלגט די ווערט פון יעדן לאנד'ס געלט פאר עטליכע יאר לויט אירע סטאטיסטיק אינעם אייראפעאישן קורס מעכאניזם וועלכע האלט חשבון פון אלע לענדער קעגן דעם אמעריקאנישן דאלאר. די ווערט פון דער איירא לויט יעדן לאנד ווען עס האט איבערגעטוישט ווערט געוויזן אין דער טאבעלע לינקס.
ווי דערמאנט איז די איירא געווארן די אפיציעלע וואלוטע פון די מיטגלידער לענדער אום ערשטן יאנואר 1999 אבער וויבאלד אלע לענדער האבן נאך געהאט זייערע געלטער אין דער צירקולאציע האט מען געברויכט געבן עטליכע יאר צייט ביז מען האט געקענט איבערטוישן אלע מזומנים צו דער איירא. אויף דערווייל האט מען גענוצט די איירא פאר עלעקטראנישע טראנזאקציעס, קרעדיט, און מען האט אפילו געשריבן טשעקס אין איירא. רוב בענק האבן געשיקט זייערע סטעיטמענטס אין ביידע וואלוטע'ס אז די מאסן זאל נישט ווערן צעמישט מיט די איבערטויש.
דער אפיציעלער טאג ווען די איירא האט איבערגענומען אלע באנקנאטעס און מטבעות איז געווען דעם ערשטן יאנואר 2002 אבער יעדע לאנד האט זיך געהאט זייער אייגענעם באשטימטן טאג ווען דאס אלטע געלט איז ארויס פון באנוץ. די ערשטע איז געווען דייטשלאנד וועלכע איז אריבער צו דעם איירא דעם לעצטן טאג אין דעצעמבער און רוב אנדערע לענדער זענען ערשט אריבער דעם לעצטן טאג אין פעברואר. אין די ערשטע טעג האבן אלע געשעפטן געגעבן רעשט אין איירא אפילו ווען מען האט זיי געצאלט מיט דאס לאנד'ס וואלוטע און אלע אויטאמאטישע באנק מאשינען האבן נאר ארויסגעגעבן איירא. אין יעדע לאנד ווען די באשטימטע טאג איז אנגעקומען איז איר וואלוטע געווארן אויס לאגאלע וואלוטע און האט נאר געקענט געטוישט ווערן אין באנק. דער לעצטער טאג וואס א מענטש וועט קענען טוישן זיין געלט פאר די איירא איז באשטימט געווארן ערגעץ אין 012'.
די מעלות און חסרונות פון דער איירא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער געדאנק פון דער איירא איז געווען צו ברענגען פאליטישע סאלידאריטעט צווישן די אייראפעאישע לענדער, וועלכע גייט נאך צוריק פון נאך דער צווייטע וועלט-מלחמה. די מעלות זענען אבער מער פון דעם; אט זענען עטליכע פון זיי:
- אייראפע באשטייט פון אסאך לענדער וועלע זענען זייער נאנט איינע צו די אנדערע און מען האנדלט דארט צווישן איין לאנד אין די צווייטע מער ווי צווישן אנדערע שכינות'דיגע לענדער ארום דער וועלט. די איירא פארמיידט די פראבלעמען פון טוישן דאס געלט שטענדיג און די מעגליכקייטן צו פארלירן געלט אין פאל ווען דער דאלאר פאלט.
- די איינוואוינער אין די לענדער זענען זיך מחיה מיט די פאראייניגטע וואלוטע ווען זיי פארשטייען גוט די פרייזן צו וועלכע זיי האבן אמאל געברויכט נוצן די הענט און פיס אויסצורעכנען די חילוקים צוישן איין און די אנדערע וואלוטע. די קאנקורענט איז גרעסער און דער קאנסומער באקומט היינט בעסערע פרייזן.
- מיט'ן אדאפטירן איין וואלוטע האט מען זיך אויך אנגעהויבן שפארן געלט פון טוישן געלט. אייראפעאישע פארן אסאך ארום איבער אייראפע און יעדעס פלאץ וואו זיי זענען אנגעקומען האט מען געברויכט טוישן געלט וועלכע קאסט געלט.
- די פאראייניגטע וואלוטע האט געברענגט מער ביזנעס אריבער די גרעניצן וואס מאכט די קאנקורענט שטערקער און ביליגער פאר די מענטשן צו קויפן. מער ביזנעסער זענען פשוט גרייט צו טאן ביזנעס אריבער א גרעניץ זינט מען דארף מער נישט אויפשטעלן א באזונדערע אקאונטינג.
- מער מענטשן האבן געטראפן דזשאבס ווען זיי האבן גערן געקענט באשטיין צו ארבעטן אריבער די גרעניץ זינט אלע געלט איז איין זאך.
- אלע סארט בילס און סערוויסעס זענען געווארן גרינגער צו פארשטיין זינט אלעס איז איין וואלוטע.
- די אינפלאנציע איז זייער סטאביל ווען אלע לענדער האלטן דאס אינאיינעם.
- מען געניסט פון בעסערע אינטערעסט ראטעס זינט עס איז קאנטראלירט דורך איין צענטראלבאנק. אויך איז אינטערעסט ראטעס נידעריגער געווארן מיט געוויסע פראצענט ווייל בעפאר פלעגן אלע פירמעס רעכענען עפעס געלט אין פאל די וואלוטע פאלט און זיי פארלירן געלט.
- א דאנק די איירא מוזן די מיטגלידער לענדער זיך האלטן צו די פארלאנגען פון דעם אייראפעאישן פאראיין וואס מיינט אז אלע לענדער שטרענגן זיך אן צו דעגרייכן א געוויסע עקאנאמישע פונקט כדי צו קענען בלייבן א מיטגלידער אין דער איירא.
יעדע זאך האט דאך אבער אויך חסרונות און די איירא איז נישט אויסגעשלאסן. אט זענען די עטליכע הויפט:
- די איבערטויש אליינס האט אפגעקאסט א געוואלד געלט. מען האט געברויכט דרוקן נייע באנקנאטן, טוישן די אקאונטינג סיסטעם, נייע קאמפיוטער סאפטוועיר, אלע סארט פרינט מאטריאל פון געלט איז מער נישט ווערט געווען, טאוולן, ווענדינג מאשינען, פארקינג מיטערס, פובליק טעלעפאנס, און יעדע אנדערע מאשין וועלכע אקצעפטירט געלט. אויך האט געקאסט צו טרענירן אלע באנק ארבייטער און סתם מענטשן. יעדע באנק האט געברויכט מסביר זיין די נייע וואלוטע און געבן אלע דעטאלן וויאזוי צו מאכן דעם טויש. אבער די אלע זאכן זענען געווען ווערט פאר די מעלות וועלכע האט נאכגעפאלגט און איז געווען ווי יעדע גוטע זאך וואס קומט מיט א פרייז.
- דעם צענטראלבאנק'ס קאנטראל אויף די אינטערעסט ראטעס האט אויך א חסרון ווייל אויב עס גייט נישט גוט פאר איין לאנד קען נישט די לאנד אליינס אראפלאזן די אינטערעסט ראטעס צו ברענגען פרישע אינוועסטמענטס.
- דאס זעלבע איז מיט די ווערט פון די וואלוטע. רוב לענדער אין די וועלט האבן אויך א שטיקל אייגענע קאנטראל אויף די וואלוטע און זיי וועלן דאס אראפנידערן צו ברענגען מער ביזנעס אויב עס גייט נישט גוט. די מעגליכקייט איז עלימינירט געווארן זינט די איירא איז אריין אין קראפט.
- אן ענליכע פראבלעם איז מיט רעגירונג פאליסיס. א רעגירונג איז אמאל גרייט צו ברענגען אויף זיך א דעפיציט דורך פארברייטערן פראגראמען וועלכע וועט צוריקברענגען ביזנעס וועלכע וועט עווענטועל אויסצאלן און איבערשטייגן די חובות. זינט די איירא איז אין קראפט קען קיין איין לאנד נישט טאן אזא זאך ווייל מיט א דעפיציט קען מען נישט זיין אין דער איירא.
- צום לעצט איז פאראן א גרויסע איינשטעל אז איין לאנד וועט קענען חרוב מאכן די עקאנאמיע פון אלע אנדערע לענדער זינט אלעס איז איין סיסטעם. איין לעכל אין א גרויסע שיף קען איינזינקען די גאנצע שיף און אלץ ווערט מיטגעשלעפט.
אבער אויף דערווייל האט זיך די איירא ארויסגעשטעלט צו זיין א סוקסעס און עס זענען נאך נישט אנטשטאנען קיין פראבלעמען. מען ערווארט אז מערערע אייראפעאישע לענדער וועלן עווענטועל אריינקומען אין דער איירא צי ווייל זיי וועלן בעסער ווערן עקאנאמיש און וועלן נאכקומען די פארלאנגען אדער ווען אזעלכע לענדער ווי בריטן וועט איינזען אז עס לוינט זיך דאס געשעפט און וועלן איבערטוישן.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Fixed Euro conversion rates. אייראפעישע צענטראלע באנק. דערגרייכט דעם 6טן אויגוסט 2011.


text:
התאחדות קהלות החרדים
דאס התאחדות קהלות החרדים איז א פארבאנד פון חרדישע אידישע געמיינדעס אין לאנדאן, ענגלאנד.
אינהאַלט
גרינדונג און פירערשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס התאחדות קהלות החרדים אין לאנדאן איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תרפ"ו דורך הרב אביגדור שיינפעלד, רב פון דער עדת ישראל שול אין לאנדאן. נאך זיין פטירה יונגערהייט אין תר"ץ איז די קהילה איבערגענומען געווארן דורך זיין זון הרב שלמה שיינפעלד וואס ער האט אויפגעשטעלט די ארטאדאקסישע מוסדות און געברויכן אין לאנדאן, אין תשט"ו האט דאס התאחדות אויפגענומען הר"ר חנוך דוב פדווא אלס אב"ד, און הר"ר שלמה איז געווען דער רב הנשיא פון דער קהילה ביז ער איז נפטר געווארן אין יאר תשד"ם.
נאך הר"ר חנוך דוב פדווא איז געווארן אויפגענומען אלס אב"ד זיין זון הר"ר משה חיים אפרים פדווא וואס פירט די קהילה ביז צום היינטיגן טאג.
קערפערשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס התאחדות קהלות החרדים פארטרעט אלע חרדישע געגנטן אין לאנדאן, ד"ה סטאמפארד היל, גאלדערס גרין, הענדאן און עדזשווער, און פילע אידישע קהילות אין די אלע פלעצער.
דאס התאחדות קהלות החרדים טוט צושטעלן אלע קהלישע געברויכן ווי וועד הכשרות (מיטן נאמען כדתיא), בתי דינים און בית הוראה, מקוואות און א קימפעטארן היים "בית ברכה". די נארד לאנדאן חברה קדישא און נארד-וועסט לאנדאן חברה קדישא באדינען די קהילה, וואס ניצט די בתי חיים אין ענפילד און טשעשאנט.
די קוראטארן פון דער קהילה זענען ר' בנציון פרישוואסער און רבי אברהם פינטער.
ראבינאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קהילה האט א ראבינאט, דער בית דין פון דער קהילה. די מיטגלידער פון דער ראבינאט בית דין זענען:
- הר"ר משה חיים אפרים פאדווא גאב"ד
- הר"ר אלחנן היילפרין נשיא
- הר"ר פינחס ראבערטס
- דיין אהרן דוד דונער
- דיין שלום פרידמאן
- דיין דוד גרינהויז (כשרות)
- דיין יוסף פאדווא (שחיטה)
- דיין זאב פעלדמאן
הר"ר ישראל מאיר גרינבערג, רב פונעם גאלדערס גרין בית המדרש, איז אויך משתתף אין דיונים פון דער ראבינאט.
בתי דינים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קהילה האט צוויי בתי דינים פאר דיני תורות, איינער אין סטאמפארד היל און דער אנדערער אין גאלדערס גרין. די דיינים אין סטאמפארד היל זענען, הרב נחמיה שנעק, הרב מרדכי אייזנער און הרב ישראל מאיר האלפערן. די דיינים אין גאלדערסט גרין זענען הרב חיים היילפרין מיט הרב דוד קאהן, הרב יצחק מאיר הערץ און הרב יהושע פוזנא; דער ספרא דדיינא איז הרב מתתיה לארענץ.
שולן און בתי מדרשים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קהילה האט מער ווי הונדערט שולן און בתי מדרשים.
בתי מדרשים אין גאלדערס גרין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פאלגנדע בתי מדרשים אין גאלדערס גרין געהערן צום התאקה"ח:
מוסדות החינוך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מוסדות החינוך פון די קהילה זענען כולל חדרים, שולן פאר יינגלעך, שולן פאר מיידלעך, הויכשולן, ישיבה קטנות, כוללים און א מיידלעך סעמינאר.
מיידלעך שולעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיידלעך שולעס פון דער קהילה:
- אהל בלימא רחל ד'באבאוו
- בית חינוך לבנות
- בית חינוך, עדזשווער
- בית טראנע
- בית יעקב (סטאמפארד היל)
- בית יעקב עלעמענטארע-שול
- בית יעקב גראמאר-שול
- בית מלכה
- בית רחל דסאטמאר
- בית שרה שענירער
- בנות בית יעקב
- בנות וויזשניץ
- בנות ירושלים
- חשמונאים הויכשול (מיידלעך)
- יסודי התורה הויכשול פאר מיידלעך
- מנורה הויכשול פאר מיידלעך
- ליובאוויטש מיידלעך שול


text:
לאא צי
לאַא צי (כינעזיש: 老子) איז געווען א כינעזישער פילאסאף. ער ווערט גערעכנט דער גרינדער פון טאאיזם, איינע פון די דריי גרעסטע רעליגיעס אין היינטיקער כינע. ער האט געלעבט אין דעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
ער איז געעווען פון מערבי באקאנטע כינעזישע פילאסאפן. מ'ווייסט אבער גאר ווייניק וועגן זיין לעבן. ער האט געשריבן דאנס בוך טאא טע טשינג (דער וועג פון לעבן), וואס ,אנטהאלט 81 מאראלישע מעשות אדער משלים.
מ'האט געטראפן א טעקסט פונעם טאא טע טשינג וואס איז געשריבן געווארן אינעם 4טן יארהונדערט יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.


text:
משה טייטלבוים (ישמח משה)
רבי משה טייטלבוים (ה'תקי"ט - כ"ח תמוז ה'תר"א), רב אין איהעל, באקאנט אלס "דער ישמח משה".
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה איז געבוירן אין פרעמישלא (פשעמישל), גאליציע, אין יאר ה'תקי"ט, צו זיין פאטער הרב צבי הירש שיף, און צו זיין מוטער מרת חנה.
כשהגיע לפרקו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית חיה שרה ע"ה די טאכטער פון הנגיד ר' ניסן פון פרעמישלא. ער איז נתקרב געווארן צו חסידות דורך זיין איידעם, ווערנדיג א תלמיד מובהק פונעם הייליגן חוזה פון לובלין. עס איז באקאנט אז איידער דער ישמח משה האט גענצליך מחליט געווען אנצונעמען דעם דרך החסידות האט ביי אים געעגבערט א הארבע קשיא אויף די חסידים: היתכן חסידים זענען שטענדיג פרייליך, דער מחבר פסקנ'ט דאך "ראוי לכל ירא שמים להיות מיצר ודואג על חורבן בית המקדש". האט ער געקלערט ער וועט פרעגן דעם חוזה די קשיא און אויב ער וועט אים ענטפערן א תשובה הוגנת וועט ער אננעמען חסידות. אריינקומענדיג צום חוזה, זאגט אים דער הייליגער חוזה "חסידים זענען אבלם בלבם וצהלתם בפניהם" ער האט תיכף תופס געווען זיין מחשבה און בטוב טעם פארשטיין געגעבן פאר'ן ישמח משה וואס אים האט געארט.
דער ישמח משה איז געווען פון די ערשטע חסידישע רבי'ס אויפן אונגארישן באדן איינפלאצנדיג די ערשטע קערנדליך פון חסידות פאר די קומענדיגע הונדערט יאר אין אונגארן ווען ער איז אויפגענומען פאר רב אין איהעל, אונגארן אין יאר תקע"ח. צו דער זעלבער צייט איז דער ישמח משה געווען א תל תלפיות שכל פיות אליו פונים צו וועם מ'האט זיך געוואנדן פון נאנט און ווייט מיט שאלות בהלכה ווי מען זעהט אין זיין חיבור "שו"ת השיב משה", ווי אויך מיט פארשידענע פראבלעמען זייענדיג באקאנט אלס א גרויסער פועל ישועות מיט זיינע הייליגע קמיעות.
פון צווישן די וואס האבן זיך מזכיר געווען ביים ישמח משה איז באקאנט דאס אז דער גרויסער חתם סופר, ווען זיין זון שמואל בנימין, דער שפעטערדיגער כתב סופר, איז אלס יונג קינד שטערבליך קראנק געווען, האט ער געשיקט מזכיר זיין צום ישמח משה ז"ל און נאכ'ן מוסיף זיין א נעמען אברהם על שמו איז ער וואונדערליך אויסגעהיילט געווארן, א זאך וואס האט בשעתו געהאט גאר א שטארקן אפקלאנג.
אויך דער באוואוסטער אונגארישער פרייהייט קעמפער לאיאש קאשוט איז אויסגעהיילט געווארן פונעם ישמח משה'ס א ברכה, און איז דערפאר געווען א גרויסער אוהב ישראל.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה האט געלערנט ביי זיין פעטער הרב אברהם אריה לייב, סטריזשעווער רב, מחבר פונעם ספר "דרישות הארי". ער איז געווארן רב אין שינאווא נאכן רבין רבי שמעלקא פון ניקאלשבורג.[1] דורכן איינפלוס פון זיין איידעם דער אריה דבי עילאי איז ער דערנענטערט געווארן צו ווערן א תלמיד פון דעם חוזה פון לובלין.
אין יאר ה'תקע"ח איז רבי משה אויפגענומען געווארן אלס רב אין איהעל.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה איז נפטר געווארן כ"ח תמוז ה'תר"א, און ליגט אין איהעל וואו מען האט געבויט אן אוהל אויף זיין קבר.
אויף דער לינקער זייט ליגט זיין רביצין חיה שרה ע"ה וועלכע איז נפטר געווארן ער"ח ניסן ה'ת"ר.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה האט געהייראט מרת חיה שרה א טאכטער פון הרב ניסן, רב אין פרעמישלא. זייערע קינדער:
- הרב אלעזר ניסן טייטלבוים (ה'תקמ"ו - ט' תשרי ה'תרט"ו) רב אין דראהביטש.
- מרת חנה, די ווייב פון הרב אריה לייביש ליפשיץ, (ה'תקכ"ז - י"ז טבת ה'תר"ו), רב אין ווישניצא, דער אריה דבי עילאי.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ישמח משה - תנ"ך
- השיב משה - שו"ת
- תפלה למשה - תהלים
- מעין טהור - יו"ד
אויך האט דער ישמח משה פארפאסט א תפלה צו זאגן ארויפגייענדיג אויפ'ן ציון פון א רבי באקאנט אלס "שלום עליך", און סגולות לפרנסה ולשמירה וועלכע זענען מקובל בכל תפוצות ישראל.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ דער רבי ר' שמעלקא האט איבערגעלאזט שינאווא אין תקל"ג.


text:
אליהו גאלאמב
אליהו גאלאמב (2טן מערץ 1893, ה'תרנ"ג - 11טן יוני 1945, ה'תש"ה) איז געווען דער אומבאקרוינטער קאמאנדאנט פון דער הגנה ארגאניזאציע. כאטש וואס ער איז ניט געווען דער פארמאלער קאמאנדאט איז ער געווען דער עיקר פירער און ערשטער אקטיוויסט צו קעמפן מיט אן ארגאניזירטער מיליטער. ער איז געווען דער ערשטער וואס איז ארויס אין חוץ לארץ צו קויפן געווער פאר דער הגנה.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אליהו גאלאמב איז געבוירן אין תרנ"ג אין וואלקאוויסק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס).


text:
סטאמבול
סטאמבול (פֿריער ביזאנץ און דערנאך קושטא) איז די גרעסטע שטאט אין טערקיי און די דריטע גרעסטע אין דער וועלט. די שטאט נעמט איין 27 דיסטריקטן פונעם סטאמבול פראווינץ.[1] זי איז געבויט אויף זיבן בערג און געפֿינט זיך אויפן באספארוס דורכגאס און רינגלט ארום דעם נאטירלעכן האוון וואס איז באקאנט אלס דער גאלדענער הארן, אין צפון-מערב פון לאנד. די שטאט ציט זיך סיי אויף דער אייראפעישער זייט (טראקיע) און סיי אויף דער אזיאטישער זייט (אנאטאליע) פונעם באספארוס, און איז די אייציגע מעטראפאליע אין דער וועלט וואס ליגט אין צוויי קאנטינענטן. סטאמבול איז אמאל געווען די הויפטשטאט פון דער רוימישער אימפעריע (330–395), פון דער ביזאנטישער אימפעריע (395–1204 און 1261–1453), פון דער לאטיינישער אימפעריע (1204–1261), און פון דער אטאמאנישער אימפעריע (1453–1922).
סטאמבול איז די קולטור און פינאנץ צענטער פֿון טערקיי. די שטאט איז אויסגעקליבן ווי די בשותפותדיקע אייראפעישער הויפטשטאט פון קולטור פאר 2010.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סטאמבול האט עטלעכע גרויסע געביידעס, איינע פון זיי די האגיא סאפיא, געבויט פאר א קלויסטער אבער היינט א מוזיי.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מענטשליכע אנטוויקלונג אינדעקס
מענטשליכע אנטוויקלונג אינדעקס (ענגליש: Human Development Index, אין קורצן: HDI) איז דער וועג צו שאצן די אנטוויקלונג שטאפל פון פארשידענע לענדער. די שטאפל וואס יעדע לאנד באקומט איז לויט די ארימקייט אדער רייכקייט, די קלוגשאפט און לעבנס ערווארטונג פונעם באטרעפענדן לאנד. לענדער ציען צו זיך אינוועסטארס דורכן צייגן זייער הויכע שטאפל אויף דער ליסטע.
דער אינדעקס איז געווען אנטוויקלט אין 1990 פון אמארטיא סען, מאהבוב אול האק און סיר ריטשארד זשאלי, צוזאמען מיט גוסטאוו ראניס פון יעל אוניווערסיטעט און לארד מעגנאד דעסיי פון דער לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק.


text:
משה קצב
משה קצב איז געווען דער אכטער פרעזידענט פון מדינת ישראל. דער ערשטער פּרעזידענט װאָס איז נישט פֿון מפא"י. ער איז געבוירן אין איראַן און איז אָנגעקומען אין ישראל צו פֿינף יאָר, אין 1950. ער איז געווען יארן לאנג א חבר הכנסת מטעם ליכוד. צו 24 יאָר געװאָרן פֿאָרזיצער פֿונעם אָרטס-ראַט — דער ייִנגסטער אין דער מוניציפּאַלער געשיכטע פֿון ישׂראל; צו 32 יאָר געװאָרן אויסגעװײלט אין דער כּנסת אויפֿן 9טן אָרט אין דער רשימה פֿון "ליכּוד", און צו 39 יאָר געװאָרן דער ייִנגסטער מיניסטער אין ישראל.
סעקסועלעס סקאנדאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט זיך באפרייט פון זיי אויפנאמע נאך ווען 10 פרויען האבן אנגעקלאגט אז ער האט זיי פארגוואלדיקט.


text:
מעלעל
מעלעל (העברעיִש: מלל, העברעיש פאר "טעקסט") איז א ווארט פראצעסאר פאר מאקאס X, וואס ווערט אפגעזעצט אלס באזונדערס צוגעפאסט פאר טעכנישע און אקאדעמישע שרייבערס. It is made by ער איז געשאפן דורך רעדלעקס, א קליינע ווייכווארג פירמע אין ישראל.
מיט מעלעל מען קען מאכן סטילן אויף אן אופן וואס איז גרינגער און מער אינטויטיוו ווי געוויינלעכע ווארט פראצעסארן. די "פארבייט סטילן" פעאיקייט לאזט א באניצער ענדערן דעם פארמאט פון אסאך טעקסט פארשפרייט אין א דאקומענט (אפן-אפיס.ארג האט אויך די זעלבע פעיקייט).
מעלעל, ניצנדיג יוניקאד און אפן-טייפ פֿאנטן, קען גוט באהאנדלען סיי לאטיינישע שריפטן סיי אנדערע, למשל אראביש, העברעיש און קארעיש.
מעלעל שטיצט גוט אימפארט און עקספארט פון RTF טעקעס, און קען אויך באהאנדלען .doc טעקעס.


text:
ברוסטקאסטן
צו מיינט איר די ברוסטען פון א פרוי?
דער ברוסטקאסטן (גריכיש: θώpaE, לאטיין: thorax) בלאזט זיך אויף ווען מען ברויך אריינאטעמען אַקסיגען.
עס האט זיבן ריפן ביינער פון ביידע זייטן וואס העלפן דאס האלטן אויפגעבלאזן און פעסט ארומנעמענדיג דער וויכטיגעסטער איבר פון דאס לייב און לעבן: דאס הארץ! עס איז איר קעיזש און שיצונג.
אן קיין צולייגן עקסטער קאפ אדער באפעל ארבעט ער פון זיך אליינס אויפצובלאזן יעדע סעקונדע פון זיך זעלבסט.
אין לויט די אומשטענדן ארבעט דאס פלייסיגער למשל ווען מען לויפט אדער גייט ארויף אסאך שטיגן ארבעט דאס שנעלער ווי געוויינליך.


text:
אסימא
אַסימאָ איז א פארגעשריטענע ראבאט געבויט אין פארעם פון א מענטש אינדזשענירט דורך די האנדא אויטא פירמע. די ראבאט שטייט עפעס מער ווי 4 פיס הויך און קען שפאצירן אויף צוויי פיס גענוי ווי א מענטש ביז א מאקסימום פון 3.7 מ.פ.ש. (6 קילאמעטער. האנדא האט אנגעהויבן די ריסוירטש (פארשונגען) אין 1986 און האט אנטוויקלעט 11 מאדעלן ביז זי האט דעגרייכט דעם אסימא.
אינהאַלט
וואס איז אַסימאָ?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט אַסימאָ איז גענומען פוא די ראשי תיבות פון "אדוואנסד סטעפ אין אינאוועיטיוו מאביליטי" וואס איז אנטוויקלט געווארן דורך האנדא מאטאר פירמע און איז די מערסט פארגעשריטענער ראבאט אין דער וועלט אויף דערווייל. אסימא איז דער איינציגסטער ראבאט וואס קען שפאצירן אליינס און ארויפגיין שטיגן. אסימא איז נישט דער איינציגסטער ראבאט אין דער וועלט וואס קען גיין אבער איר וואק איז די פארגעשריטענסטע פון אלע און קיין איין אנדער ראבאט קען נישט ארויפקלעטערן אויף קיין שטיגן.
אויסערדעם וואס ער קען גיין ווי א מענטש קען אסימא אויך פארשטיין ווען מען רעדט צו אים. זיינע ארומפירער האבן געצייגט ווי ער טוט וואס מען הייסט אים און ער פארשטייט שנעל ווען מען רעדט צו אים. פארשטייט זיך אז ער פארשטייט נישט אלעס אבער קעגן אנדערע ראבאטן איז ער א מצוין. וויבאלד האנדא איז א יאפאנישע פירמע האט זי אינסטאלירט די יאפאנישע שפראך אין אים און דערווייל פארשטייט ער נאר יאפאניש. אסימא דערקענט אויך פנימ'ער און קען טאן מיט זיינע הענט און פיס אסאך זאכן ווי עפענען און פארלעשן לעקטערס, עפענען און פארמאכן טירן, טראגן און ברענגן אביעקטן, און שטופן וועגעלעך. אויך קען אסימא גענוצט ווערן פאר פארשידענע ארבעט וועלכע איז צו געפארפול פאר מענטשן ווי אריינגיין אין א כעמיקאלע סכנות'דיגע ארט, אוועקנעמען אויפרייס, אדער באקעמפן פייער.
אנשטאט בויען א פרישן ראבאט אלס א שפילצייג האט האנדא שטענדיג געארבעט אז די ראבאט זאל זיין א העלפער פאר מענטשן צי זאל דאס זיין מיט די ארבעט פון הויז אדער עלטערע און דיסעיבעלט מענטשן. אסימא איז בערך 4 פיס הויך כדי ער זאל זיין פנים אל פנים מיט א געווענליכער מענטש וואס זיצט אויף א בענקל. לצים זאגן אז ער זעט אויס ווי א קינד מיט א ספעיס אנצוג אנגעטאן. אבער האנדא זאגט אז זי האט טאקע דאס געוואלט ווייל אזוי איז ער נישט קיין גרויסע כלי וואס שטייט אין וועג ווען מען דארף אים נישט.
די ערשטע פירמעס וועלכע האבן אנגעהויבן נוצן דעם אסימא זענען געווען איי-בי-עם און די יאפאנעזער נאציאנאלע מוזעאם פאר סייענס און אינאוואציע. אין ביידע ערטער דינט אסימא אלס א אויפנעמער (רעסעפשעניסט) און באגריסט יעדן וואס קומט אריין און פירט זיי ארום די געביידע. האנדא האט פון פריער פראגראמירט די אויסשטעל פון די געביידעס און ווען א מענטש פרעגט אסימא וואו א געוויסע צימער געפינט זיך וועט ער באלד וויסן וואו צו שיקן דעם מענטש.
האנדא האט ארגינעל געליעסט אסימאס פאר $150,000. כאטש א לעבעדיגע אויפנעמערין וואלטן געקאסט פיל ביליגער איז עס אבער ווערט די פרייז פאר אינטערעסאנטקייט.
זיין מענטשליכער געבוי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די גרעסטע קונצן פון אסימא איז זיין וואקן. האנדא האט יארן לאנג נאכגעפארשט עטליכע סארט לעבעדיגע באשעפענישן וויאזוי זיי גייען און קריכן. האנדא האט גענומען אין באטראכט די דזשאונטס וואס יעדע הענט און פיס פארמאגט און די קערפער וואג באלאנס וואס רוב לעבעדיגע באשעפענישן נוצן ווען זיי גייען. האנדא האט געוואלט אסימא זאל גיין ווי א מענטש און נישט ווי א בהמה און דערפאר האט זי געמוזט אנטוויקלן א קנעכן וועלכע זאל האלטן דעם אסימא ענליך צו מענטשליכע פיס. די ספעציעלע קנעכן איז געמאכט פון א ווייכע סארט מאטריאל וועלכע זאפט איין די אימפאקט פון וואקן גענוי ווי אונזערע ווייכע פלייש.
אסימא פארמאגט לענדן, קניען, און פוס דזשאוינטס. אין די ראבאטישע וועלט רופט מען א דזשאוינט א דעגרי פון פרייהייט. אן איינצעלע דעגרי פון פרייהייט לאזט א פיס אדער האנט זיך בייגן איין וועג ארויף און אראפ אדער רעכט און לינקס. אסימא פארמאגט 26 דעגרי פון פרייהייט וועלכע גיט אים א באזונדערע גרינגקייט צו בייגן זיינע הענט און פוס אלע וועגן גענוי ווי א מענטש. זיינע דעגרי פון פרייהייט זענען צעשפרייט איבער זיין מעטאלענעם קערפער. 2 פון דעם זענען ביי זיין האלז, 6 אויף יעדע האנט און 6 אויף יעדע פוס. די דעוועלאפערס האבן באטראכט א מענטשליכע פיס וויפיל פונקטן פון זיינע דזשוינטס ער נוצט ווען ער גייט גלייך און ווען ער גייט שטיגן און לויט דעם מינימום האבן זיי געבויט דעם אסימא.
דער גאנצער ראבאט ווערט קאנטראלירט דורך א צענטראלער קאמפיוטער וועלכע פארמאגט צענדליגער סענסארס, אריינגערעכנט ספיד סענסארס צו רעכענען ווי שנעל ער גייט און דזשייראסקאפס סענסארס צו האלטן זיין באלאנס לויט די ספיד. אלע סענסארס ארבעטן אינאיינעם און דאס ערמעגליכט זיין גיין און קומען. זיינע אויגן קאמעראס זעען ווי ער זאל גיין, די ספיד סענסארס, מעסטן ווי שנעל ער גייט, און די דזשייראסקאפס סענסארס שיקן צוריק די נויטיגע מעסעדזשעס וויאזוי דער קאמפיוטער זאל ווייטער צוריקשיקן די מעסעדזשעס צו די מאטארן כדי ער זאל קענען האלטן זיין באלאנס.
גייט ווי א לעבעדיגער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי דערמאנט איז זיין גיין איינע פון זיינע גרעסטע און וואונדערליכסטע קונצן וועלכע האט יעדן באגייסטערט. איבעראל ווי אסימא איז אנגעקומען זענען מענטשן פשוט געשטאנען פארגליווערט זעענדיג ווי דער קליינער ראבאט שפאצירט אהין און צוריק ווי יעדער מענטש. רוב געוועזענע ראבאטן וואס זענען אויך באטראכט געווארן אלס געלונגענע ראבאטן האבן זיך געמוזט אפשטעלן אויב זיי האבן זיך געוואלט דרייען צו אן אנדערע זייט אבער אסימא בייגט זיך איין ווי א מענטש און דרייט זיך אהין און צוריק ווי גארנישט.
אסימא פארמאגט צוויי פיס און האט נישט קיין רעדער ווי אסאך אנדערע ראבאטן. ווען ער וויל גיין רעכטס אדער לינקס וועט ער בייגן זיין גאנצן באלאנס צו די זייט וועלכע ער וויל גיין און זיינע דזשייראסקאפס וועלן אים צוריק אויסגלייכן איינמאל ער דרייט זיך שוין ווען זיינע פיס טוען ווייטער די ארבעט.
נאכמער וואונדערליך איז וויאזוי ער גייט שטיגן. זיין גאנצע קערפער ווארפט זיך ווען גייט אראפ אדער ארויף די שטיגן אבער ער האלט א גוטע באלאנס און אפילו אויב עפעס וועט אים שטיין אין וועג אדער איינער וועט אים בטעות געבן א שטופ וועט ער זיך שנעל כאפן און אויסגראדן זיין געשטעל און גיין ווייטער.
צו קענען בעסער פארשטיין וויאזוי האנדא האט דאס ערמעגליכט איז וויכטיג צו וויסן וויאזוי א מענטש האלט זיין באלאנס און וואס האנדא האט געדארפט נעמען אין באטראכט. ווען א מענטש לייגט א פיס טריט פאסירט צוויי כוחות: די כוח פון זיין ריר און די כוח פון גראוויטי וועלכע שלעפט צוריק אראפ זיין קערפער צו די ערד. די צוויי כוחות צוזאמען ווערט אנגערופן אין די סייענטיסטישע וועלט "טאטעל אינערטיעל פארס". און צוגאב קומט צו א דריטע קראפט אין די סעקונדע וואס די פוס ווערט צוריק אראפגעשטעלט אויף די ערד.
די אינדזשענירן פון האנדא האבן בעיקר געארבעט אויף דריי פונקטן: די איינזאפונג פון די לעצטע קראפט וועלכע פאסירט ווען די פוס קלאפט אראפ אויף די ערד. א ציל קאנטראל אין וועלכע ספעציעלע דזשייראסקאפס סענסארס ווארענען דעם קאמפיוטער ווען דער ראבאט הייבט אן פאלן אויף פאראויס אדער צוריק און פארלירט זיין באלאנס. אין אזא פאל וועט די קאמפיוטער שיקן די נויטיגע מעסעדזשעס וועלכע וועט צוריק אויפהייבן זיין אויבערשטן טייל פון זיין קערפער און ער וועט אנהייבן גיין שנעלער וואס מאכט אז די באלאנס זאל שנעלער צוריקקומען. די דריטע זאך, וועלכע טוט פארמיידן די צווייטע פראבלעם, איז די אויסרעכענונג וויאזוי צו שטעלן א פוס מיט יעדן טריט אז עס זאל נישט פארלירן זיין באלאנס און דארפן צוקומען צו די הילף פון די בעקאפ באלאנס קאנטראל.
זיין זעה קראפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ביז היינטיגע ראבאטישע מאשינען וועלכע ארבעטן אין פירמעס און שטעלן צוזאם פראדוקטן און פאקן זיי אין שאכטלעך פארמאגן אויך אלע אויגן וועלכע זענען ווידעא קאמעראס וואס ווייזן דעם ראבאט וואו צו לייגן זיינע הענט. די סארט ראבאטן זענען אבער אריינגעשטעלט אויף איין ארט און זייערע אויגן זעען שטענדיג די זעלבע עטליכע אביעקטן און קוקן שטענדיג אין די זעלבע מאס ליכטיקייט. אסימא'ס אויגן האבן א פיל שווערערע ארבעט וויבאלד ער גייט ארום און זעט יעדע מינוט אנדערע זאכן אין אנדערע ליכטיקייטן און ער דארף קענען אפשיידן אביעקטן פון קאנסטראקשן און פארשטיין ווען עפעס רירט זיך און אפילו אפשיידן א שאטן פון די ערד.
אין זיינע צוויי אויגן זענען אריינגעשטעלט צוויי ווידעא קאמעראס וועלכע כאפן אויף אלעס ארום. אסימא קוקט געווענליך ערשט און דערנאך הייבט ער אן גיין. אין זיין סיסטעם איז שוין פראגראמירט מיליאנען ערליי סיגנאלן און סימנים וועלכע ער וועט באלד פארשטיין. צום ביישפיל אויב א מענטש וועט אויפהייבן די הענט און ווייזן סטאפ וועט ער זיך באלד אפשטעלן. ער האט א ספעציעלע חוש נאכצוגיין א מענטש וועלכע וויל אים נוצן אלס משרת. ער וועט אויפכאפן ווען יענער גייט און ער וועט אים נאכגיין אין אלע מאס ליכטיקייטן. ווען אסימא ווערט צוגעשטעלט פאר איינעם איז פאראן די מעגליכקייט צו פראגראמירן צענדליגער פנימ'ער וועלכע וועלן זיין די באקאנטע פאר אסימא. ווען אסימא זעט א באקאנטן וועט ער יענעם באלד באגריסן און פאלגן וואס יענער הייסט אים.
אסימא קען אויך קאנטראלירט ווערן דורך א קאמפיוטער מיט זיינע ווייערלעס מעגליכקייטן. אין אזא פאל קען מען זען אויפ'ן קאמפיוטער וואס אסימא זעט מיט זיינע אויגן.
קאנטראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אסימא איז פארט נישט קיין מענטש און ער וועט נישט קענען אריינגיין אין א שטוב און מאכן זיינע אייגענע באשלוסן וואס צו טאן. ער מוז קאנטראלירט ווערן קאמפיוטערייזד און אויב מען וויל אים געבן א דזשאב אויף א געוויסע ארט וועט מען מוזן ערשט פראגראמירן דאס ארט און די דזשאב וואס ער וועט דארט טאן. אדער קען מען אים קאנטראלירן פיזיש.
אסימא'ס רוקן זאק אנטהאלט דעם קאמפיוטער סיסטעם וועלכע איז זיין מוח און פון דארט ווערט ער קאנטראלירט. עס זענען פאראן דריי וועגן וויאזוי מען קען אים קאנטראלירן: 1) מיט א קאמפיוטער, 2) מיט א ווייערלעס רעמאוט, און 3) מיט'ן רעדן און ווייזן.
אסימא פארמאגט גוטע ווייערלעס טעכנאלאגיעס וועלכע לאזט אים קאנטראלירט ווערן פון דערווייטענס. ווען מען נוצט א קאמפיוטער קען מען דאס טאן פון די אנדערע עק וועלט ווייל מען וועט זען אויפ'ן קאמפיוטער סקרין דאס וואס אסימא'ס קאמעראס זעען. ווען מען קאנטראלירט אים מיט א רעמאוט קאנטראל דארף מען שטיין נעבן אים זיכער צו מאכן אז מען פירט אים נישט אריין אין וואנט. אפילו ווען מען קאנטראלירט אים פיזיש וועט אסימא נאך אלץ נוצן זיין פארגעשריטענע קאמפיוטער סיסטעם פאר זיין גיין. ער וועט אויסרעכנען יעדע טריט כדי ער זאל נישט אראפפאלן. אויפ'ן רעמאוט זענען אויך פאראן ספעציעלע קנעפלעך וועלכע מאכן אים טאן א געוויסע ארבעט ווי פאכן מיט די האנט, באגריסן מיט דעם קאפ, אדער אנדערע קאמאנדן.
אסימא קען אויך פארשטיין וואס מען רעדט צו אים און קען אויך ענטפערן פראגעס אויף זאכן וואס זענען פריער פראגראמירט געווארן אין אים. ווען מען שטעלט אים אויף א דזשאב קען מען פראגראמירן וואס מען וויל און די ארבעטער וועלן אים קענען זאגן גיי טו דאס און דאס און ער וועט ענטפערן אקעי איך גיי שוין...
זיין קראפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזויווי אלע ראבאטן ווערט אסימא קאנטראלירט דורך קליינע מאטארן וועלכע ווערן אנגערופן סערווא מאטארן. די סארט מאטארן זענען זייער פיצל אבער זענען זייער שטארק און דרייען זיך נאר א משהו אויפאיינמאל און דערנאך שטעלט זיך עס אפ ביז עס באקומט א ווייטערדיגן באפעל זיך צו דרייען. די הויפט חכמה פון דעם מאטאר איז אז עס דרייט זיך שנעל אבער קען קומען צו א פלוצלונגן אפשטעל אן דעם וואס עס זאל אויפטרייסלן. אסימא פארמאגט 26 אזלעכע מאטארן אין זיין קערפער וועלכע מאכן אים באוועגן זיינע הענט, פוס, ארעמען, קניען, און אלע אנדערע טיילן פון אים וועלכע קענען זיך באוועגן.
די איינציגסטע פראבלעם מיט אסימא דערווייל איז זיין באטערי קראפט. ער פארמאגט אין זיין בויך א 40 וואלט ניקל-מעטאל הייבריד באטערי וועלכע קען בלויז ארבעטן 30 מינוט נאכאנאנד. דאס איז ווייט פון גענוג פאר איינעם וואס וויל אים האבן פאר א לענגערע צייט. צו רעטשארדזשן די באטערי געדויערט 4 שטונדן. האנדא זאגט אבער אז ווילאנג אסימא איז נאך אין אנטוויקלונג פעלט זיי נישט אויס א בעסערע באטערי און איינמאל זיי וועלן אים לאנטשן פאר די וועלט וועלן זיי טוישן די באטערי צו א מער פארגעשריטענע באטערי.
די באטערי ליגט אינעם צענטער פונעם אסימא און דינט אין טייל אלס זיין מיטל גראוויטי וואג וואס העלפט אים האלטן זיין באלאנס.
זיין לעבנס געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
האנדא האט אנגעהויבן דעם אסימא פראיעקט אין 986' און האט צום ערשט אנטוויקעלט זיינע פוס און וואקן סיסטעם איינמאל זיי האבן שוין געהאט א ראבאט וואס קען גיין האבן זיי צוביסלעך צוגעשטעלט זיינע הענט בויך און קאפ און האבן דאס נישט געוויזן פאר קיינעם ווילאנג די ארבעט איז געווען אינגאנצן פארטיג און אסימא איז געווארן א מושלם.
אין ענדע 986' האט שוין האנדא געהאט אנטוויקעלט איר ערשטן סעמפל וועלכע זי האט גערופן סי-או וועלכער האט נאר געקענט גיין זייער לאנגזאם. עס האט טיילמאל געדויערט פאר סי-או אזוי לאנג ווי 20 סעקונדן צווישן איין פוס-טריט און די אנדערע ווייל ער האט געמוזט באקומען זיין גאנצע באלאנס בעפאר ער האט געקענט לייגן א צווייטע פוס-טריט.
אין דעם קומענדיגן יאר האט האנדא אנטוויקעלט 3 נייע סעמפלן וועלכע יעדע איז געווען א שריט אויף פאראויס אין זיין וואקן סיסטעם. די סעמפלן האבן זיך גערופן פראטאטיפ אי-1, אי-2 און אי-3. אין 991' נאך פרישע 3 סעמפלן האט האנדא ענדליך דעגרייכט איר ציל און די פרישע סעמפל איז געגאנגן ווי א מענטש. ביי דעם פונקט האט עס אבער נאכנישט אויסגעקוקט ווי א מענטש נאר איז געווען א גרויסע שאכטל מיט מאטארן און סענסארס. די ארבעט פאר א מענטשליכער געשטעל ראבאט איז ווייטער אנגעגאנגן.
אין די קומענדיגע עטליכע יאר האט האנדא אנטוויקעלט עטליכע ראבאטן איינע אנדערש ווי דעם צווייטן און האט דאס כסדר איבערגעמאכט. דעמאלט זענען נאך די ראבאטן געווען 6 פיס הויך ביז האנדא האט באשלאסן אין 997' אז א נידעריגערע ראבאט וועט זיין פלינקער און וועט ווייניגער שטערן. דער קליינער סעמפל איז פארענדיגט געווארן א יאר דערויף און האט געוואויגן 115 פונט. די אינדזשענירן זענען געווען זייער צופרידן און האבן אנגעהויבן ארבעטן אויף זיין אקטועלע פראדוקציע.
אין די לעצטע יארן האט האנדא געארבעט אויף די קליינע דעטאלן און ווען די ארבעט איז פארטיג געווארן האט מען אים אנגעהויבן ארומפירן איבער די וועלט. אין 2003 האט אסימא אפגעשטאט א באזוך אין צענדליגער שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן און אין קאנאדע וואו ער האט פארגעשטעלט זיינע קונצן אין סייענס צענטערן און אין גרויסע סקולס.
היינט (2007) איז פאראן 46 אסימאס אין עקזיסטענץ און קאסט היינט אונטער א מיליאן דאלאר צו פראדוצירן.


text:
חולון
חולון איז א שטאט אין ישראל צוזאם געשטעלט פון עטליכע געגנטן, געגרינדעט אין די 1920ער און 1930ער יארן, און פאראייניגט געווארן אלס א לאקאלע ראט מיטן נאמען חולון.
די שטאט געפונט זיך אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, און איז איינע פון די גרויסע שטעט אין גוש דן. די שטאט איז פלאצירט דרום פון אזור, דרום-מזרח פון תל אביב, מזרח פון בת ים, צפון פון ראשון לציון און מערב פון שאסיי 4. די שטאט באדעקט א שטח פון 18,927 דונאם, און די באפעלקערונג אין שטאט איז 172,400 איינוווינער. אין 1950 איז די חולון דערקלערט געווארן אלס שטאט דורך ישראל. די שטאָט איז אַ מיטגליד פון פארום 15.
טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נתיבי איילון פארט אריבער צו מערב זייט פון שטאט, צווישן בת ים און דער שטאט. שאסיי 4 פארט אויף מזרח זייט פון שטאט. אזוי אויך שאסיי 44 לויפט צפון פון שטאט.
באן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די באן ליניע פון תל אביב קיין ראשון לציון וואס מען האט געעפנט אין 2011, פאלגט די ליניע פון דעם נתיבי איילון שאסיי, צווישן חולון און בת-ים. די ליניע האט פיר סטאנציעס אין חולון: חולון קנופ, חולון וואלפסאן, בת-ים יוספטל און בת-ים קוממיות.
האנדל און אינדוסטריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די הויפּט גאסן פון חולון (למשל סאָקאָלאָוו) האבן א סאך געשעפטן וואס דינען די איינוואוינער פון דער שטאָט.
דער חולון איינקויף צענטער וואָס האט געעפנט אין 1998, באדינט אַלע באוואוינער פון דער געגנט, אויך עס זענען אסאך האנדל צענטערן ווי - נאות רחל צענטער (אין נאות רחל), סאַדאַוו צענטער און דר-גת צענטער (אין קריית בן-גוריון), קריית שרת צענטער (אין קריית שרת) און נאך.
פילע באוואוינער פון חולון, אזוי ווי באוואוינער פון אנדערע שטעט לעבן תל אביב, געפינען זייער פרנסה אין תל אביב.
הויפט-רבנים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב ברוך ראבינאוויטש


text:
יצחק יוסף
הרב יצחק יוסף (געב' י"ח טבת תשי"ב, 16טן יאנואר 1952) איז דער ראשון לציון און דער ספרדישער הויפט רב פון ישראל, און דער מחבר פון די הלכה ספרים "ילקוט יוסף". הרב יוסף איז דער זון פון הרב עובדיה יוסף. זיינע ספרים ווערן גערעכנט יסודותדיק ביי חרדישע ספרים.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב יוסף איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין יאר תשי"ב, דער זעקסטער זון פון הרב עובדיה און זיין רביצין מרגלית יוסף. ער האט געלערנט אין דער 'יבנה' תלמוד תורה פון חינוך עצמאי. ביי די 12 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער ישיבה קטנה פון פורת יוסף אין קאטאמאן, ירושלים. נאכהער האט ער געלערנט אין ישיבת הנגב אין נתיבות, און פון דארטן איז ער געגאנגען לערנען אין חברון ישיבה אין גבעת מרדכי, ירושלים. ער איז געווארן נאענט צו הרב בצלאל זשאלטי.
דעם 24סטן יולי 2013 (י"ז אב תשע"ג) האט מען געוויילט הרב יוסף צום אמט פון ספרדישן הויפט רב פון ישראל מיט 68 שטימען (קעגן 48 פארן ציוני-דתי קאנדידאט הרב שמואל אליהו און 28 פאר הרב ציון בוארון. י"ב בתשרי תשע"ד האט מען אים באקרוינט ראשון לציון אין א טראדיציאנעלער צערעמאניע אין דער יוחנן בן זכאי שול אין דער אלטשטאט פון ירושלים. נאך זיין וויילונג אלס הויפט-רב האט מען באשטימט זיין זון, הרב עובדיה, ראש ישיבה פון חזון עובדיה שטאט אים.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
11טן יולי
דעם 11טן יולי איז דער 192סטער טאג פון יאר (193סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 173 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1740 - די יידן ווערן פארטריבן פון אוקראינע
- 1921 - וואפן שטילשאנד פראקלאמירט אין דער אירישער זעלבשטענדיקייט מלחמה
- 1921 - מאנגאליי ווערט אומאפהענגיק פון דער רעפובליק פון כינע
- 1927 - ערדציטערניש אין ארץ ישראל מיט צענטערפונקט אין יריחו געגנט מיט שטארקייט פון 6.2 אויף דער ריכטער סקאלע. 300 געהרגעטע.
- 1991 - א טאטאלע ליקוי חמה געזען אין האוואי
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1274 - ראבערט דע ברוס מלך פון סקאטלאנד (געש' 1329)
- 1767 - זשאן קווינסי אדאמס, דער זעקסטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1848)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1987 - יעקב יצחק רודערמאן, אמעריקאנער ראש ישיבה (געב' 1901)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בענין - זעלבשטענדיקייט טאג
- בורקינא פאסא - זעלבשטענדיקייט טאג
- ניזשער - זעלבשטענדיקייט טאג


text:
היכל
דער היכל איז דער טייל פונעם בית המקדש צווישן דעם קודש הקדשים און דעם אולם.
געבוי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער היכל איז געווען לאנג 40 אמות און ברייט 20 אמות.
צווישן דעם היכל און דעם דביר (קודש קדשים) איז געווען א מחיצה. אין דעם משכן איז די מחיצה געווען א פרוכת, אין ערשטן בית א וואנט, וואס האט געהייסן אמה טרקסין, און אינעם צווייטן בית (וואס איז געווען הויך 100 אמות, צו הויך צו בויען א וואנט) איז געווען צוויי פרוכת'ן, מיט אן אמה פלאץ צווישן זיי.
צווישן דעם היכל און דעם אולם, זענען געווען צוויי טירן באדעקט מיט גאלד.
ניץ פונעם היכל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דריי עיקר כלים זענען געווען אין היכל:
אין דרום די מנורה, וואס מ'האט אנגעצינדן יעדן אוונט.
אין צפון דער שולחן, וואו די לחם הפנים זענען געליגן, מ'האט זיי באנייט יעדן שבת.
אין מיטן, א ביסל גערוקט צו דרום, דער גאלדענער מזבח, אויף וואס מ'האט מקטיר געווען דאס קטורת, און וואו מ'האט געשפריצט דאס בלוט פון געוויסע חטאות.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מסכת זבחים, פ"ה משנה א-ב


text:
גוגל קא אפ
גוגל קא-אפ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גוגל האט דאס אנאנסירט דעם 24סטן אקטאבער 2006.
דאס איז א וועג ווי אזוי ווער ס'וויל קען מאכען א אייגענע זוכמאשין באזירט אויף גוגל'ס אייגענעם זוכמאשין. ס'איז אומזיסט אזוי ווי כמעט אלע גוגל'ס פראדוקטן
דאס מיינט: אזוי ווי גוגל טרעפט אלעס, סיי זשאנק סייט'ס און סיי געהעריגע, קען מען דורך קא-אפ אויסשטעלן וועלכע וועבזייטלעך ס'זאל זיכען, און אויך וועלכע ענין צו למשל נאר אידישע וועבזייטלעך, אדער נאר וויסענשאפטליכע וועבזייטלעך.
וויאזוי ארבעט עס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מ'גייט אריין צו דעם לינק פון אונטן און קליקסט אז איר ווילט מאכן א נייע (Custom Search Engine), דארט לייגט מען אריין דעם נאמען וויאזוי ס'זאל הייסן,
- און קומענדיגע באקס: פאר וואסערע ענין דאס איז,
- קומענדיגע: keywords,
- קומענדיגע: וועלכע וועבזייטל ס'זאל זוכן, מ'קען אריינלייגען א גאנצע וועבזייטל, אדער נאר איין פעידזש פון א וועבזייטל, - מ'קען אלעמאל צולייגען און אראפנעמן וועבזייטלעך -
- קומענדיגע: צו ס'זאל זוכן נאר די וועבזייטלעך, אדער ס'זאל זוכן דעם גאנצן וועב נאר ס'זאל אונטערשטרייכן די וועבזייטלעך, און יעצט האט איהר שוין א אייגענע זוכמאשין,
מ'קען דאס יעצט ארויפלייגן אויפ'ן אייגענעם וועבזייט
- אדער נאר די פארם פון זיכען, אין נאכדעם ביי די רעזולטאטען גייט עס אריבער צו גוגל,
- אדער אז די רעזולטאטען זאלען אויך זיין אויפ'ן אייגענעם וועבזייטל, צו אזוי צו אזוי, דארף מען קאפיען די קאוד אדער ביידע צום אייגענעם וועבזייטל, און דאס איז עס, און נאכאמאל ווען איהר לייגט ארויף א נייע וועבזייטל ביי גוגל זעיט מען עס גלייך (ביי די רעזולטאטען) אפילו ביים איייגענעם סייט פארם.
גוגל מארקער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צו מאכען גרינגער ארויפצולייגען וועבזייטלעך איז דא "גוגל מארקער" דאס העלפט אז טאמער איז מען אויף א דף וואס מ'וויל ארויפלייגן אויפ'ן זוכמאשין גייט מען צו לינק'ס אין favorites, מ'קליקט אויף גוגל מארקער און ס'איז אינעווייניג, צו ניצען גוגל מארקער דארף מען עס דאינלאודן
ווער ניצט עס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בבא קמא איז איין פארטעל וואס האט שטארק אויסגעניצט די געלעגענהייט און איינגעקויפט מאמענטום, ביים מאכן א זוכמאשין ביי קא-אפ פאר נאר אידישע זאכען, זיי האבען אויף יעצט אן ערך פון 900 וועבזייטלעך.
זייער האימפעידזש ביי גוגל איז דא (1). זייער אייגענע איז דא (2).
וועבלינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בבא קמא פראיעקט פון קא-אפ
גוגל זוך מכשיר • גוגל כלים פאס • זשימעיל • גוגל שמועס • גוגל קא אפ • גוגל נייעס • גוגל דעסקטאפ • גוגל דאקומענטן • גוגל לייענער • גוגל אלערטס • גוגל מאפע • גוגל ווידעא • גוגל אנאליטיקס • בלאגער • גוגל פינאנץ • לעבס • גוגל בילדער • גוגל ביכער • פרוגעל • גוגל ערד • גוגל בוקמארקס • יוטוב • גוגל גרופעס


text:
פערל
פּערל (Pearl), אויך באקאנט ווי מאַרגאַרעט איז אַן איידלשטיין וואס אויסטערס און אנדערע שעלפיש מאכן. פערל זענען אפטמאל ווייס, אבער אויך אנדערע קאלירן.
פערל פארמירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א פּערל ווערט געשאפן פון אראגנישן מאַטריאַל וואס איז די סעקרעציע פון א מאלוסק אלס רעזולטאט פון א סטימול וואס טוט אריינדרינגן אינעם אויסטער. דער מאָלוסק סעקרעטעס קאַלסייט און אַראַגאָניטע איבער צייַט, די הויפּט קאַמפּאָונאַנץ פון קאַלציום קאַרבאַנייט (CaCO3), קאַמביינד מיט אַ פּראָטעין גערופן Conchiolin שווער שטראַלן. קאָמבינינג די פּראַוויזשאַנז זענען פּיילד אויף יעדער אַנדערער אין לייַערס און שאַפֿן אַ העל פּילקע אין צייַט ספּעקטאַקיאַלער. ווען דעם פּראָצעס נעמט אָרט דורך זיך, גערופן שאָל "אויב-פּערל" אָדער מוטער פון פּערל (Nacre). פאַרקערט צו פאָלקס גלויבן, די מקור איז טעות פֿאַר אַ קערל פון זאַמד גייט אריין אַן ויסטער, אַזוי עס ראַרעלי כאַפּאַנז. דאס סטימול איז יוזשאַוואַלי אַ פּעראַסייט אָרגאַניזם, קיין אָרגאַניק מאַטעריאַל, אָדער אַפֿילו שעדיקן די ינער פּראַטעקטיוו געוועב אַז פּראַטעקץ די שעלפיש. יוזשאַוואַלי די פונדרויסנדיק סטימול אין אַן ויסטער ווען עס אָפּענס זייַן שאָל. פּערל געמאכט פּריימעראַלי פון קאַלסיום קאַרבאַנייט, איז צעלאָזן אין זויער - עסיק, ווייַן אָדער אַפֿילו מאַראַנץ זאַפט.
פארשפרייטונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פערל קענען ווערן געפונען אין דרום יאַפּאַן, אַרום די בארטנס פון שרי לאַנקאַ און דרום אינדיע, אינדאנעזיע, די פיליפינען, דעם ברעג פון קאַליפאָרניע און איינגאס פון מעקסיקא און אַמעריקע, פילע אינזלען אין דעם אָקעאַן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ארומפארער איבן באטוטא שרייבט וועגן אונטערטונקען פאר פערל אין דעם אראבישן ים אינעם 14טן יארהונדערט, דורך ארומוויקלען א שטריק ארום דעם טונקערס טאליע.


text:
וואשינגטאן די סי
וואשינגטאן די סי (ענגליש: Washington, D.C.) איז די הויפטשטאט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, וואס דארטן איז פלאצירט די קאנגרעס, סענאט און ווייסע הויז. די שטאט געהערט נישט צו קיין שום שטאַט.
ארגינעל באציעט זיך עס אויפן נאמען פונעם ערשטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, דזשארזש וואשינגטאן.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט באן סטאנציע אין וואשינגטאן איז יוניאן סטאנציע, וואס ווערט געניצט דורך 70,000 פאסאזשירן א טאג. זי איז די צווייטע מערסטע באשעפטיגסטע סטאנציע פון אמטראק, מיט 4.6 מיליאן פאסאזשירן א יאר.
די סי האט דריי הויפט פליפעלדער. וואשינגטאן נאציאנאלער פליפארט איז נאנט צו אונטערשטאטישן וואשינגטאן אין ארלינגטאן, ווירזשיניע. וואשינגטאן דאלעס אינטערנאציאנאלער פליפארט איז 42.3 ק"מ מערב פון דער שטאט אין פערפעקס, ווירזשיניע. באלטימאר-וואשינגטאן פליפארט איז 51 ק"מ צפון-מזרח אין מערילאנד.


text:
אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט
די אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט איז א דעקלאראציע פון די פאראייניגטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג וואס רעדט וועגן גרונטלעכע מענטשן רעכט -- רעכט וואס אלע מענטשן האבן ווייל זיי זענען מענטשיש. זי איז געווארן אנגענומען דורך דער פאראייניקטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג דעם 10טן דעצעמבער, 1948.
די דעקלאראציע איז פארטייטשט אויף מער ווי 300 שפראכן.
וויכטיגע באגריפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די דעקלאראציע אנטהאלט 30 ארקטילען. די הויפט נקודות זענען:
- יעדער האט א רעכט צו לעבן, פרייהייט, און זיכערקייט.
- יעדער האט א רעכט צו בילדונג.
- יעדער האט א רעכט צו באקומען א שטעלע.
- יעדער האט א רעכט צו באטייליקן אין קולטור--אויסקלויבן א דרך אין לעבן.
- קיינער טאר נישט ווערן געפייניקט, אדער באהאנדלט אין א גרויזאמען אדער הארבן אופן.
- יעדער האט א רעכט צו זיין מיינונג, , צו באשליסן וואס איז רעכט און וואס איז אומרעכט, און צו קלויבן א רעליגיע.
- יעדער האט א רעכט צו רעדן אדער שרײַבן פריי און נישט געצאמט.


text:
שאסיי 1 (ישראל)
שאסיי 1 אין ישראל איז א שאסיי פון תל אביב קיין יריחו דורך ירושלים.
דער ירושלים-תל אביב שאסיי איז דער פארנומענסטער און חשובסטער שאסיי אין ישראל, אויסגעפלאסטערט נאך אין 1869 דורך די טערקן, און אספאלטירט געווארן דורך דעם בריטישן מאנדאט. דער שאסיי איז בערך 95 קילאמעטער לאנג, פון תל אביב ביזן גרעניץ פון יארדאניע.
די ארגינעלע רוטע איז נישט אינגאנצן דער היינטיגער וועג קיין ירושלים. אין די 70ער יארן איז דער שאסיי איבערגעבויט געווארן, און איז געטוישט געווארן צו א נייעם וועג, צווישן לאטרון און תל אביב.
דער וועג פון שער הגיא (אין יידיש טויער פונעם טאל, אין אראביש באב על וואד), איז דער אלטער וועג קיין ירושלים.
דער שאסיי הייבט זיך אן אין תל אביב, וואו ער טיילט זיך אפ פון נתיבי איילון. ער פארבינד צו שאסיי 4, און צום בן גוריון פליפעלד, לוד, ראשון לציון, כביש שש, לאטרון, שער הגיא וואו א שטראז פירט קיין בית שמש, אבו גאש, ביז קיין ירושלים, ווי ער טיילט זיך אפ און פירט צו דער געגנט פראנצויזישער בארג, און פון דארט קיין מעלה אדומים און יריחו.
ביז 2007 איז דער שאסיי אדורכגעפארן סאכאראוו גארטנס און דעם אריינגאנג צו ירושלים, און דער פארקער איז אפטמאל געווען פארשטאפט. אין 2007 האט מען געווידמעט א נייע ליניע פאר שאסיי 1 דורך טונעלן פון מוצא ביז יגאל ידין וועג און גאלדא מאיר בולוואר וואס פארמיידט דעם אריינגאנג קיין ירושלים.
פון 2011-2016 טוט מען פארבעסערן דעם טייל פונעם שאסיי צווישן שער הגיא און מוצא, מיט נאך א טראקט אין יעדער ריכטונג און עטלעכע נייע קנופן.


text:
פאלערמא
פאַלערמא (איטאליעניש: Palermo, סיציליאניש: Palermu, פאַלערמו, לאטייניש: Panormus, פון גריכיש: Πάvopuoς, פאַנארמאס, אראביש: بلرم, באַלערם) איז א היסטארישע שטאט אין דרום איטאליע, די הויפטשטאט פונעם אויטאנאמישן ראיאן פון סיציליע. די שטאט האט א רייכע היסטאריע, מיט קולטור און ארכיטעקטור, שפילנדיג א וויכטיקע ראלע דורכאויס איר עקסיזטענץ. די שטאט איז אלט מער ווי 2,700 יאר. פאלערמא געפינט זיך אין צפון-מערב פונעם סיציליע אינזל, ביים איינגאס פון פאלערמא.
די פעניקער האבן געגרינדעט די שטאט. די גריכן האבן זי געגעבן דעם נאמען פאַנארמוס וואס איז טייטש גרעסטער פארט פון אלעמען.


text:
דורך מיללער » דינסטאג ספטמבר 17, 2013 1:11 pm
זייער דערפרייענדע נייעס, ורוח הקודש אומרת כן ירבה וכן יפרוץ, זל דער אייבירשטער שענקען פארן סאטמארער רבי'ן שליט"א ושלוחיו האנאמנים, צו זעהן נחת בפרי עמלם, אז דער שטעטל זאל בקרוב ווערן באזעצט מיט היימישע אידן, און אזוי ארום העלפן לינדערן דעם ריזיגען דירות מאנגל וואס נעמט ארום די היימישע ישובים אין גרעיטער ניו יארק.
עטליכע פונקטען/פראגען איבער דעם נייעם שטעטל:
1. דער ישוב געפינט זיך שוין אין סאליווען קאונטי פון ניו יארק, דאס איז שוין נאך אראנזש קאונטי, דאס מיינט אז פון א קאונטי פערספעקטיוו באלאנקט דער שטעטל אינאיינעם מיט סאוט פאולסבורג, גיבערס (וואודריזש..) און טאון/קאנטרי אלס גאנץ-יעריגע אידישע ישובים. און מיט רוב אידישע זומער קעמפס און קאנטריס (איך זאג עס כלפי פאליטיקסאון לאוקעל גאווערמענט אפישעלס)
2. בלומינגבורג איז א פיצינקע ווילעזש וואס האט אינעם 2010 צענזוס פארמאגט בלויז 420 איינוואונער, דער טאון הייסט מאמעקעטינג. איז דער נייער שטעטל אין די ווילעזש גרעניצען? אויב יא איז דער חשבון פשוט אז ביי די קומענדיגע וואלען נאכדעם וואס קרית יטב לב ווערט באזעצט, גייט אי"ה זיין א חסידישער מעיאר; מצילי אש, סקול דיסטריקט וכו' (און די גוים קענען זוין גיין זוכען א נייע דירה).
3. מיט אפאר וואכן צוריק איז אין 'די צייטנג' ערשינען א בילד פון א ארטאדאקסישער דעוועלאפער פון בלומינגבורג, און א באריכט איבער לעגאלע אנשטויסענישען וואס ער האט מיט די לאקאלע באהערדע, איז דאס דער זעלבער דעוועלאפמענט אדער מ'רעדט פון נאך א שיכון/קריה?
4. דער טאון אוו מאמעקעטינג האט געצייגט א צענזוס פון צוועלף טויזנט איינוואונער אין יארע 2010, אויך די טאון הערשאפט קען בקרוב ווערן איבערגענומען דורך די חרדיזאציע.
5. אין מאמעקעטינג איז פארהאן א גרויסע מאוומענט פון די ענווייראמענטאליסען וועלכע פרעזערווירען לאנד אלס "אפען ספעיס" ד.ה. זיי רעגיסטרירען הונדערטער טויזנטער אקער לאנד ביי די רעגירונס אלס שטחים וועלכע טארן קיינמאל נישט דעוועלאפט ווערן. דאס מיינט אז די חברה גייען ווארשיינליך קעמפען מיט ציין און נעגל קעגן די נייע דעוועלאפמענט. מיר ווייסן אבער פונעם עוצו עצה וצופר וכו', אויף ביי קרית יואל האט מען זיך געדארפט קעמפן מיט די שכינים וכו'
6. עס איז צו ערווארטן אז א גרויסע שוואונג פון מופערס וועלן קומען פון קרית יואל, ווייל די זענען די נענסטע צום נייעם שטעטל, איז דא באגרעניצונגען ווער עס מעג קומען דארט וואונען?


text:
כסלו
כסלו איז דער ניינטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן[1] (און דער דריטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי[2]).
קביעות - קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך נאכדעם וואס ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), קען כסלו זיין אמאל א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג, און אמאל א פארקערצטער חודש (חסר), א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.[3]
ראש חודש כסלו איז אמאל צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון חשוון, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון כסלו, און אמאל נאָר איין טאג: דער ערשטער טאג פון כסלו. ס'ווענדט זיך וויפיל טעג ס'איז דער פריערדיגער חודש: חשוון.
דער ערשטער טאג פון חודש כסלו קען אויספאלן זעקס טעג פון דער וואך: (א ב ג ד ה ו) זונטיק, מאנטיק, דינסטיק, מיטוואך, דאנערשטיק, פרייטיק.[4]
דער אינהאלט פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צירוף פון חודש כסלו גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) וירא יושב הארץ הכנעני[5] (בראשית נ. יא.).
דער מזל פון כסלו ווערט אנגערופן קשת.[6]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ר"ה ז' ע"א
- ↑ ר"ה ב' ע"א
- ↑ רמב"ם קידוש החודש פ"ח ה"ו ה"ז
- ↑ או"ח תכ"ח ב'
- ↑ משנת חכמים חשוון כסלו פ"א ס"ג
- ↑ ספר יצירה פ"ה


text:
קאסמאסשיף
א קאסמאסשיף איז א פארמיטל אדער מאשין וואס איז געמאכט צו פליען אין קאסמאס. קאסמאסשיפן ווערן געניצט פאר פארשידענע צוועקן, איינשליסנדיק טראנספארט פון מענטשן און פראכט, מעטעאראלאגיע, נאוויגאציע, ערד-אבסערוואציע, פלאנעטן-אויספארשונג און קאמוניקאציע.
היינט האבן 24 לענדער קאסמאסשיף-טעכנאלאגיע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוסלאנד האט ארויפגעשאסן ספוטניק 1, די ערשטע קאסמאסשיף, אין 1957. די ערשטע מענטשן-באזעצטע קאסמאסשיף איז געווען וואסטאק 1 אין 1961, מיט קאסמאנויט יורי גאגארין. דריי לענדער האבן לאנצירט מענטשן-באזעצטע קאסמאסשיפן: רוסלאנד, די פאראייניקטע שטאטן און כינע.
די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע, באזעצט זייט 2000, ווערט אויסגעהאלטן דורך רוסלאנד, די פאראייניקטע שטאטן, קאנאדע און נאך לענדער.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
געדרוקטער שטראמקרייז
א געדרוקטער שטראמקרייז (ענגליש: Printed Circuit Board, אין ראשי תיבות: PCB) איז א טאוול אויף וואס ליגן עלעקטראנישע קאמפאנענטן וואס שאפן א שטראמקרייז. די קאמפאנענטן זענען פארבונדן און עלעקטרישע דראטן, נאר מיט קופערנע פאַסן וואס זענען געדרוקט אויפן טאוול, געמאכט פון א מאטעריאל וואס פירט נישט דורך. געדרוקטע שטראמקרייזן זענען נישט טייער, און אין אלגעמיין זייער געטרוילעך.
דער געדרוקטער שטראמקרייז קומט אויסצוטוישן די אלטע סיסטעם פון פארבינדן עלעקטראנישע קאמאפאנענטן מיט דראטן, א טייערע, פאמעלעכע און פארפלאנטערטע סיסטעם געמאכט מיט דער האנט.
א געדרוקטער שטראמקרייז קען זיין איינזייטיק (מיט איין קופערנער שיכטע), צווייזייטיק (מיט צוויי קופערנע שיכטעס) אדער פילזייטיק. די פארשידענע שיכטעס ווערן פארבונדן דורך לעכער.


text:
פאנאוועזשער ישיבה
די פאנאוועזשער ישיבה געפינט זיך אין בני ברק. זי ווערט גערעכנט איינע פון דער חשבסטע ליטווישע ישיבות היינט צוטאגס.
הרב יוסף שלמה כהנעמאן האט געגרינדעט די ישיבה אין דער שטאט פאנאוועזש אין ליטע.
הרב אליעזר מנחם מן שך איז געוועזן איר ראש ישיבה. היינט זענען די ראש ישיבות הר"ר גרשון עדלשטיין, הר"ר ברוך פאווארסקי און הר"ר שמואל מארקאוויטש.
אין דער ישיבה לערנען בערך א טויזנט בחורים. אחוץ דעם איז דא א כולל פון טויזנט יונגעלייט.
מחלוקת פאנאוועזש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'גייט איצט אן דארטן א מעכטיגע קריג צווישן ר' אליעזר כהנעמאן, אן אייניקל פון גרינדער בן אחר בן, מיט זיין איידעם הר"ר שמואל מארקאוויטש. למעשה זענען די בחורים צעטיילט האלב און האלב, אבער בעלות וואס זעהט זיך אן אין סטאטוס קווא ווי אדמיניסטראציע און כבוד, איז מער פאר הרב כהנעמאן, צוליב דעם וואס אלע ליטווישע ראשי ישיבות און רבנים פון בני ברק זענען מיט אים. אבער הרב מארקאוויטש האט דעם גרעסטן ליטווישן רב, הרב יוסף שלום אלישיב אויף זיין זייט דעריבער האלט ער דאס אן. זיין טענה איז אז ער האט באקומען אויף נדן א צוזאג די ראש ישיבהשאפט, און דער זון וועט נאר בלויז זיין מנהל. און די סיבה פארוואס הרב אלישיב איז מיט אים איז צוליב א צוואה פון הרב שך אז דער בעלות פון דער ישיבה איז נישט ווי אדמורות און דאס גייט נישט בירושה דעריבער דארף דאס נישט גיין פארן זון. [פֿעלט אַ מקור]


text:
חשוון
חשוון איז דער אכטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן[1] (און דער צווייטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי[2]).
קביעות - קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך נאכדעם וואס ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), קען חשוון זיין אמאל א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג, און אמאל א פארקערצטער חודש (חסר), א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.[3]
ראש חודש חשוון איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון תשרי, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון חשוון, וויבאלד תשרי איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש חשוון קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ד ה ז) מאנטיק, מיטוואך, דאנערשטיק, שבת.[4]
דער נאמען פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פסוק ווערט דער חודש חשוון אנגעריפן ירח בול (מלכים א' ו. לח.)
חז"ל רופן דאס מרחשון. דאס ווארט שטאמט פון דער בבלישער שפראך וואס מיינט אכטער לבנה חודש. אידן האבן צוגעלייגט שיינע טעמים וואס איז פשט פון ווארט מר אויף חשוון; אז עס איז נישטא אין דעם חודש קיין אידישע ימים טובים, אדער אז עס איז מר מלשון א טראפ אז אין דעם חודש הייבט זיך אן רעגן.
מען זאגט נאך פון רבי'ן ר' בונם און אויך פונעם הייליגן ריזשינער אז מרחשון איז פון לשון „מרַחשוון שפוותיה" דאס איז תרגום לשון „די ליפן מורמלן" נאך די תפילות פון די הייליגע טעג. ביי חסידים האט מען געטיישט אז די עבודת ה' פון דעם חודש איז איבערצוקערן די נאמען פון מר חשוון צו רם חשוון. - פון מר: ביטערקייט צו רם: דערהויבענקייט.
דער אינהאלט פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צירוף פון חודש חשוון גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) ודבש היום הזה י'[5] (בראשית יב. טו.).
דער מזל פון חשוון ווערט אנגערופן עקרב.[6]
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א' - ב' - ג' - ד' - ה' - ו' - ז' - ח' - ט' - י' - י"א - י"ב - י"ג - י"ד - ט"ו - ט"ז - י"ז - י"ח - י"ט - כ' - כ"א - כ"ב - כ"ג - כ"ד - כ"ה - כ"ו - כ"ז - כ"ח - כ"ט - ל'


text:
טאפלונג
טאפלונג איז א קורצטע וועג צו אויסרעכענען עטליכע צוגאבן. איר סימבאל איז X אדער *. ביישפילן: אנשטאט אויסרעכענען מיט צוגאבן אזוי: און טאפלט מען דאס אזוי: (זעט אויך פאטענץ).
געזעצן פון טאפלונג:
- טאפלונג איז קאמוטאטיוו, דאס הייסט, דער סדר פון די עלעמענטן איז נישט משפיע אויפן באטרעף. דעריבער: (אנדערש ווי אראפנעם און צעטיילן וואס דער סדר דארט איז יא משפיע אויפן באטרעף).
- אויך איז די טאפלונג אסאציאטיוו, דאס הייסט, אויב מיר האבן דריי נומערן, קענען מיר איינזאמלען סיי וואסערע צוויי נומערן צוזאמען און צולייגן דעם דריטן נומער, און דער באטרעף וועט שטענדיק זיין די זעלבע: ד.ה. .
- אויך איז די טאפלונג דיסטריבוטיוו, דאס הייסט, אויב מען טאפלט 5 מאל (2+3) קען מען אויך טאפלען דעם 5 מיטן 2 און דער 3 עקסטער. . (זע מער דיסטריבוטיוו).
דער פשוטער וועג צו רעכנען צוגאב איז מיט א טאפלונג טאבעלע. אויב מען וויל למשל טאפלען 5 מאל 8, זוכן מיר אין די טאבעלע וווּ דער פינף מיטן אכט באטרעפן זיך צוזאמען, און אין דעם קעסטל וועלן מיר טרעפן דעם באטרעף.


text:
רוסלענדישע אימפעריע
די רוסלענדישע אימפעריע (אלטרוסישע שריפט: Pocciйckaя ИMпepiя, מאדערנע שריפט: Poccийckaя ИMпepия, ראסיסקאַיאַ אימפעריאַ) איז א שטאַט וואס האט עקזיסטירט פון 1721 ביז דער רוסישע רעוואלוציע אין 1917. זי איז געווען דער נאכפאלגער פון דער רוסישער צאר מלוכה און דער פארויסגייער פונעם סאוועטן פארבאנד. זי איז געווען איינע פון די גרעסטע אימפעריעס אין דער געשיכטע פון דער וועלט, נאר די בריטישע און מאנגאלישע אימפעריעס האבן באדעקט א גרעסערן שטח:אין 1866, האט זי זיך אנגעשפאנט פון מזרח אייראפע אריבער אזיע ביז אין צפון אמעריקע.
אין אנהייב פונעם 19טן יארהונדערט, איז רוסלאנד געווען דאס גרעסטע לאנד אין דער וועלט, ציענדיג פון דעם ארקטישן אקעאן אין צפון ביזן שווארצן ים אין דרום, פונעם באלטישן ים צו מערב ביזן פאציפישן אקעאן אין מזרח. זי האט געהאט 176.4 מיליאן סוביעקטן, די דריטע גרעסטע באפעלקערונג פון דער וועלט דעמאלסט, נאך קינג כינע און דער בריטישער אימפעריע.


text:
װיקיפּעדיע:קאפירעכטן
וויקיפעדיע קאפירעכט פאליסי איז געבויט צו אפהיטן דעם באגריף פון אומזינסטיגע פרייע אינהאלט אז יעדער איינער אין די וועלט מעג פון דא אלעס קאפירן אן באגרעניצונג פון בעלות, דעריבער מוזן מיר זיך האלטן ביים דעם פאליסי אז מען טאר נישט קאפירן פון ערגעץ אנדערשט אהער אן רשות קיין שום אינפארמאציע אז דער מחבר האט איר טאקע באפרייט פאר יעדן.
יעדע מאל ווען מען ענדערט עפעס איז דא א נאטיץ אונטן אז די ארבעט איז נישט קאפירעכט:
- ביטע מערק אויף אז דיינע אלע טיילונגען אינעם װיקיפּעדיע איז אונטער דעם GNU Free Documentation License דערלויבן (מער פרטים זעה װיקיפּעדיע:קאפירעכטן). אויב דו וויִלסט נישט זאלן דיינע טיילונגען דערשיינען ווערן און זאלן אנדערע קענען קאפירן דיין אינהאַלט - ביטע שרייב זיי נישט אַהער. איר זאגט צו אז איר האט געשריבן אן אייגענעם אינהאַלט, אדער האט איר באקומען א ערלויבונג צו איר שרייבן


text:
מיסט מאנאזשעריע
מיסט מענעדזשמענט (אפפאל ווירטשאפט) איז דער סיסטעם פון אפלייגן און פארניכטן מיסט און רעסייקלינג.
מיסט אפפאל איז היינט איינע פון די גרעסטע פראבלעמען מיט וועלכע די לאקאלע רעגירונגן פלאגן זיך שטארק. שטעט מיט א גרויסע צאל איינוואוינער קענען זיך נישט קיין עצה געבן מיט אזויפיל מיסט און מוזן אנקומען צו הילף פון אנדערע שטעט וועלכע נעמען זייערע מיסט פאר געלט. די שטאט ניו יארק פלאגט זיך שוין יארן מיט דעם פראבלעם און זי פלעגט שטענדיג שיקן א טייל פון אירע מיסט קיין ניו דזשורסי. אבער אין די לעצטע יארן האט ניו דזשורסי אנגעהויבן פארפירן אז זי וויל מער נישט נעמען ניו יארק'ס מיסט און די שטאט באאמטע ווייסן נישט וואס צו טאן ווייטער.
דער מיסט פראבלעם ווערט נאר ערגער פון יאר צו יאר ווייל די באפעלקערונגן פון די שטעט וואקסן שנעל און וואו אימער מען קען נאר טראכטן פון לייגן מיסט איז שוין איבערגעפילט. די וועלט ווארפט ארויס אזויפיל מיסט אז אויב מען וואלט אלעס געווארפן אין ים וואלט די וועלט פארפלייצט געווארן פון די איבערפלוס. און דאס איז נישט סתם אזוי געזאגט. עקספערטן ווארענען אז דאס איז דער נומער איינס ענווייראמענטאלע פראבלעם פונעם צוקונפט.
אין אמעריקע ווערט ארויסגעווארפן ארום 600,000 טאן מיסט פער טאג וואס קומט אויס צו 200 מיליאן טאן א יאר. אויב מען צעטיילט דאס פער פערזאן וועט אויסקומען אז יעדער ווארפט ארויס 4 פונט מיסט יעדן טאג. דאס איז די מערסטע פון אלע לענדער אין די וועלט ווען מען רעכנט פערצענטועל.
וואס טוט מען מיט מיסט?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מיסט וועלכע מיר ווארפן ארויס ווערט צעטיילט אין 3 טיילן. ארום 57 פראצענט ווערט אויסגעגאסן אין אפפאל פעלדער (לענדפילס), 27 פראצענט ווערט אדער רעסייקעלט אדער ווערט דאס געמאכט צו שטויב מיט וועלכע מען פערטילייזט די פעלדער (קאמפאוסטעט), און די איבעריגע 16 פראצענט ווערט פארברענט. די לאקאלע רעגירונגן פרובירן צו רעסייקלן וויפיל עס איז מעגליך אבער וויבאלד נאר געוויסע מאטריאלן קענען ווערן רעסייקעלט קען מען זיך נישט פארלאזן מיט דעם אלס א לעזונג פאר'ן צוקונפט. ווייטער פארברענען איז גאר ווייניגער געווארן מיט די יארן וויבאלד עס איז נישט גוט פאר די ענווייראמענט. די איינציגסטע פארבליבענע אפציע איז די אפפאל פעלדער וועלכע האבן זיך געטריפעלט אין די לעצטע 40 יאר און עס איז שוין ממש נישטא וואו צו לייגן די מיסט.
אנדערע לענדער וועלכע פארמאגן ווייניגער איינוואוינער און מער פלאץ נוצן כמעט נישט קיין אנדערע וועגן נאר ווארפן אלעס ארויס אין די אפפאל פעלדער. די יונייטעד קינגדאם ווארפט ארויס ארום 90 פראצענט פון איר מיסט צו אפפאל פעלדער וועלכע איז דאס מערסטע פון אלע פארגעשריטענע לענדער. נאך איר קומט קאנאדע, דייטשלאנד, פראנקרייך, און יאפאן.
אפפאל פעלדער (לענדפילס)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן צוויי וועגן וויאזוי מען ווערט פטור פון די מיסט אין די אפפאל פעלדער. עס זענען פאראן אפפאל פעלדער וועלכע פארמאגן ריזיגע לעכער אין וועלכע די גארבעדזש טראקס גיסן אריין די צינויפגעדרוקטע מיסט און מען דעקט עס שפעטער איבער מיט זאמד, איבערלאזנדיג אלעס פאר די טויזענטער ערליי שרצים וועלכע מאכן גרויסע סעודות דערפון. אן אנדערע וועג איז דורך באדעקן די ערד מיט א ספעציעלע מאטריאל און דערויף גיסט מען אויס די מיסט און דערנאך באדעקט מען דאס מיט זאמד וועלכע מאכט דאס אויסגעשלאסן פון די ענווייראמענט.
אמאל פלעגט מען בעיקר גראבן לעכער אבער היינט רעכנט מען זיך מיט די ענווייראמענט און מען נוצט פארשידענע וועגן וויאזוי אויסצושליסן די אפפאל פון אונטערערדישע וואסער און די לופט. אויב מען וואלט נאר געלייגט די מיסט אין לעכער וואלט דער פראבלעם געווען פיל קלענער ווייל די טבע איז אז ערד עסט אלעס אויף זייער שנעל און ביז א קורצע צייט ווערט דערפון גארנישט. למעשה איז פאראן צופיל מיסט און עס וואלט שטארק געשאדט פאר די ענווייראמענט ווען אלע קוואלן וואלטן פאר'סמ'ט און שמוציג געווארן. דערפאר טוט מען היינט כמעט נאר גיסן מיסט אויפ'ן אויבערפלאך אויף די ספעציעלע ערטער וואו עס איז אונטערגעלייגט פארשידענע סארט מאטריאלן וועלכע האלטן די אפפאל אפגעטיילט פון די ערד.
פאר די ענווייראמענט איז עס טאקע גוט אבער מיט'ן אויסשליסן פון די ערד צעגייט נישט די מיסט און מען מוז כסדר טרעפן נייע פלעצער וואו צו לייגן נאך מיסט.
אן אפפאל פעלד קען מען נישט מאכן סיי וואו נאר מען מוז באקומען אן ערלויבעניש פון די רעגירונג נאכדעם וואס מען פירט דורך אן אימפאקט שטודיע אויב דאס פלאץ איז געאייגענט פאר דעם. איימאל מען באשליסט א פלאץ מוז מען ערשט בויען ראודס כדי די הונדערטער טראקס זאלן דארט קענען אנקומען.
די אפאפל פעלדער זענען געווענליך צווישן 200 און 300 אקער לאנד (יעדע 100 אקער לאנד באטרעפט בערך 6 מיליאן סקווער פיס) אבער מען נוצט קיינמאל נישט מער ווי 70 פראצענט דערפון ווייל עס מוז שטענדיג איבערבלייבן גענוג פלאץ ארום און ארום פאר אפפאל פון די בערג מיסט וועלכע מעג נישט ארויסגיין פון די גרעניצן. איינמאל די פעלדער זענען פיל פארשליסט מען דאס און מען גייט צו א נייע.
אין די פעלדער זעלבסט זענען פאראן צעלן אין וועלכע מען ווארפט אריין די מיסט און איינמאל עס איז פיל באדעקט מען דאס און מען שטעלט צו א נייע. יעדע צעל איז ווי א ברייטע לאך און איז צוגעדעקט מיט פלאסטיק און אנדערע מאטריאל אפצוטיילן די מיסט פון די וואסער אונטער די ערד. וויבאלד מיסט גיט ארויס אסאך וואסער און גאזן איז פאראן צוויי אפפאל רערן אינעם לאך וועלכע נעמען ארויס די פליסיקייטן און גאזן פון די לעכער. דאס וואסער ווערט געשיקט צו א סוער סיסטעם און די גאזן ווערן אויסגעארבעט און פארברענט פאר שפעטערע באנוץ.
וויבאלד מיסט איז זייער שעדליך פאר די לופט צוליב די שווערע גערוך האט מען איינגעשטעלט די צעלן סיסטעם און מען נוצט א צעל נאר פאר די מיסט פון איין טאג. ביי די ענדע פון דעם טאג קומען ריזיגע בולדאזערס און צעדרוקן די מיסט ווי ווייט מעגליך און נאכדעם באדעקן זיי די צעל מיט זאמד און צעדרוקן עס נאכאמאל. די גרויס פון צעלן איז אנדערש אין יעדע אפפאל פעלד און איז געוואנדן לויט וויפיל מיסט מען ברענגט אהין א טאג.
אין דורכשניטליך איז א צעל בערך 50 פיס ברייט און לאנג און 14 פיס טיף. איו אזא צעל קוועטשט מען אריין 2500 טאנען מיסט. די ארבייטער אינעם פעלד גיסן געווענליך אויס זוימען צו פלאנצן גראז כדי עס זאל זיך נישט אנזאמלען קיין רעגן וואסער שפעטער און באנעצן די ביסל זאמד און שעדיגן דעם צודעק.
איינמאל א אפפאל פעלד ווערט איבערגעפילט און מען פארשליסט דאס דארף די רעגירונג דאס נאך נאכקוקן פאר די קומענדיגע 30 יאר וויבאלד די מיסט ליגט נישט אין ערד און צעגייט זייער לאנגזאם. די רעגירונג מוז כסדר וויסן וואס עס גייט פאר אונטער די פעלד זיכער צו מאכן אז די מיסט האט נישט דעגרייכט די וואסער אונטער די ערד. אין יעדע אפאפל פעלד ווערט אריינגעשטעלט עלעקטראנישע מאניטערס וועלכע באטראכטן עטליכע זאכן און די פעלד ארבייטער קומען כאפן א בליק דערויף יעדע שטיק צייט. אויב איינער זאל היינט אויפגראבן א אפאפל פעלד פון 20 יאר צוריק וועט ער מעגליך טרעפן גאנצע חפיצים און אנדערע אינטערעסאנטע זאכן. פעלד ארבייטער האבן אמאל געגראבן צוליב א סיבה און געפינען א 40 יעריגע צייטונג וועלכע מען האט נאך געקענט ליינען געהעריג.
רעסייקלינג און קאמפאוסטינג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די צוויי מעטאדן לעזן ארום 30 פראצענט און וועט לעזן נאך מער אינעם צוקונפט ווייל ווי גרעסער דער מיסט פראבלעם ווערט אלס מער וועלן די רעגירונגן שטודירן און קוראזשירן דאס פאלק צו רעסייקלן. געוויסע שטעט, ווי ניו יארק, פארלאנגן געזעצליך מען זאל רעסייקלן אלע פראדוקטן וועלכע זענען ראוי דערפאר כדי צו פארגרינגערן די שטאט מיט'ן מיסט פראבלעם. אנדערע שטעט האבן נישט קיין געזעצן דערויף אבער אלע שטעלן צו א רעסייקלינג פראגראם און קוראזשירן די איינוואוינער ארויסצושטעלן די פראדוקטן אין די ספעציעלע שאכטלעך.
די צוזאמענגעקליבענע מיסט פאר רעסייקלינג ווערן אויך אפגעפירט צו אפפאל פעלדער וואו עס זענען פאראן ספעציעלע אפטיילונגן פאר רעסייקלינג און קאמפאוסטינג. אבער אויך פריוואטע פירמעס טוען א טייל פון די ארבעט און מאכן קאנטראקטן מיט די שטאט.
דער פראדעצור פון רעסייקלינג איז גאנץ פשוט: צום ערשט ווערן אלע מיסט אפגעטיילט אין קאטעגאריעס ווי האלץ, פאפיר, גלאז, פלאסטיק, און מעטאלענע פראדוקטן. דערנאך צעמאלט אדער צעלאזט מען יעדע איינע פון זיי און די שטויב אדער פליסיקייטן ווערן אפגעשיקט צו פירמעס וועלכע פראדעצורן די אויבנדערמאנטע פראדוקטן. וויבאלד יעדע פון די אויבנדערמאנטע פראדוקטן ווערן ארגינעל געמאכט פון שטויב גייען זיי אלע אריין אינעם זעלבן פראדעצור ווי די אנדערע פראדוקטן אבער מוזן לעגאל זיין אפגעטיילט פון די ארגינעלע פראדוקטן און איינמאל עס איז פארטיג מוז ארויפגעקריצט אדער ארויפגעשריבן ווערן אז די מאטריאל איז געמאכט פון רעסייקעלט פראדוקטן. היינט זענען פאראן פארשידענע סימבאלן וועלכע זאגן וואספארא סארט רעסייקלינג דאס איז.
אויסער רעסייקלינג איז פאראן אזא זאך ווי קאמפאוסטינג וועלכע האט די זעלבע ציל ווי רעסייקלינג אבער ווערט געטאן דורך גאנץ אן אנדערע וועג און געדויערט זייער לאנג. די מיסט וועלכע זענען ראוי פאר קאמפאוסטינג איז פיל מער ווי פאר רעסייקלינג ווייל אין רעסייקלינג קען מען נאר נוצן ריינע מאטריאל דעקעגן קאמפאוסטינג איז א שמוציגע ארבעט און עס קומט נאר ארויס דערפון שמוץ.
אלע פראדוקטן וועלכע קענען גענוצט ווערן פאר רעסייקלינג קענען אויך גענוצט ווערן פאר קאמפאוסטינג אין צוגאב פון אלע נאטורליכע זאכן ווי פרוכט און גרינצייג, בלעטער, בלומען, פאפיר, און אלע עסן איבערבלייבענישן וועלכע אנטהאלטן נאטורליכע באשטאנדטיילן.
עס זענען פאראן פארשידענע וועגן וויאזוי קאמפאוסטינג קען דורכגעפירט ווערן. אין רוב פעלער ווערט די מיסט אויסגעלייגט אין ספעציעלע גרויסע שאכטלעך אין וועלכע עס ליגט ערד און מיט דער צייט צעגייט די מיסט דורך צולייגן די ריכטיגע כעמיקאלן און דורך זיכער מאכן אז די אטמאספערע און טעפרעאטור איז געאייגענט פאר די סארט פראדעצור. אין טייל פעלער ווערט דאס געטאן דורך היץ און אין אנדערע וועגן מעג עס דווקא נישט זיין אין היץ. ווען די קאמפאוסטינג פראדעצור איז פארטיג נעמט מען ארויס די שטויב און מען פאקט עס אין ספעציעלע זעקלעך וועלכע ווערן שפעטער פארקויפט אלס פערטילייזער.
קאמפאוסטינג קען אויך געטאן ווערן פריוואט דורך נוצן א ספעציעלע קאמפאוסטינג שאכטל און נאכגייענדיג אלע אינסטרוקציעס אין יעדע שטאפל.


text:
פעליקס מענדלסאן
פֿעליקס מענדלסאָן (3טן פעברואר 1809 – 4טן נאוועמבער 1847) איז געווען א דײַטשע קאָמפאָזיטאָר פון דער ראָמאנטישע פעריאָדע. מענדעלסאָן איז בארימט פאַר זיין "חתונה מאַרש", פאַר דער "איטאַליענישער סימפאניע" און פאַר דער דערפינדונג פון "לידער אָן ווערטער".
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פעליקס מענדלסאָן איז געבוירן געווארן אין 1809 אין האַמבורג אין א יִידישער משפחה און ער האט זיך געשמדט. פעליקס האט געליטן אנטיסעמיטישע צרות פון פאָלק און פונעם קאמפאזיטאָר ריכארד וואגנער, דער גרעסטע שונא פון פעליקס.


text:
אהרן קאטלער
רבי אהרן קאטלער (ה'תרנ"ב- ב' כסלו ה'תשכ"ג) איז געווען א ראש ישיבה אין דער ליטע און שפעטער אין אמעריקע, וואו ער האט געגרינדעט די ישיבה בית מדרש גבוה.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב קאטלער איז געבוירן אין סיסלעוויטש, ווייסרוסלאנד, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס) אין תרנ"ב, צו זיין פאטער הרב שניאור זלמן פינעס, דער שטאטס-רב.
די לעצטע נאמען קאטלער האט ער גענומען פון א משפחה-קרוב, כדי זיך ארויסצודרייען פון דארפן דינען אין מיליטער.
שוין אלס קינד איז ער געווען א עילוי, מ'זאגט אז ער האט אלס יונגל געקענט גאנץ תנ"ך אויסעווייניג.
ער האט געלערנט אין דער סלאבאדקער ישיבה ביי רבי נתן צבי פינקל, דער "אלטער פון סלאבאדקע", און רבי משה מרדכי עפשטיין. רבי איסר זלמן מעלצער האט אים גענומען פאר אן איידעם, און ער האט אטייל גענומען מיט זיין שווער אין דער הנהלה פון דער לוצקער ישיבה.
ער האט געגרינדעט די ליטווישע ישיבה בית מדרש גבוה ד'לעיקוואוד אין דער געגנט וואס איז היינט באוואוינט מיט טויזנטער אידישע איינוואוינער און אין דרום ניו זשערסי.
דער היינטיגער ראש ישיבה איז רבי מלכיאל קאטלער זיין אייניקל, א זון צו רבי אהרן'ס איינציגן זון הרב שניאור.
ער ליגט אין הר המנוחות.
באקאנטע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב יהושע יגל
- ד"ר ישראל בורגאנסקי
- הרב אפרים זורייווין
- הרב שלמה לייב ברעוודע
- הרב משה הלל הירש
- הרב הלל זאקס
- הרב שלמה קורח


text:
טערמאדינאמיק
טערמאדינאַמיק איז א צווייג פון פיזיק וואס שטודירט ווי היץ באוועגט זיך פון איין אביעקט צו א צווייטן. אויך שטודירט עס די ענדערונג פון דרוק און פארנעם פון אביעקטן, און ווי היץ ווערט פארוואנדלט אין אנדערע סארטן ענערגיע.
טערמאדינאמיק האט זיך אנטוויקלט כדי צו שטודירן די עפעקטיווקייט פון מאטארן פון דעם 18טן יארהונדערט ביזן 20סטן יארהונדערט.
עס זענען פאראן פיר געזעצן פון טערמאדינאמיק. דער ערשטער געזעץ זאגט אז היץ קען אריבערגיין צווישן פיזישע סיסטעמען. דער צווייטער געזעץ זאגט אז א פיזישע סיסטעם האט ענטראפיע, וואס באגרענעצט וויפיל טערמא-דינאמישע ארבעט איז פאראן אין דער סיסטעם צו שאפן היץ.
א וויכטיקער באגריף אין טערמאדינאמיק איז "טערמא-דינאמיש גלייכגעוויכט".


text:
2005
2005 איז דאס פֿינפֿטע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 2005 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 31סטן מערץ - אנטפלעקט דער קארליק פלאנעט מאקעמאקע
- 27סטן אפריל - דער ערבוס A380 עראפלאן פליט צום ערשטן מאל אויף פראבע
- 5טן מיי - טאני בלער געוויילט א דריט מאל פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן אפריל - רעניע דער דריטער, פירשט פון מאנאקא (געב' 1923)
- 17טן יולי - עדווארד היט, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1916)
- 1טן אויגוסט - פאהאד, מלך פון סאודי אראביע (געב' 1923)
- 6טן סעפטעמבער - יודזשיניא טשארלס, פרעמיער מיניסטער פון דאמיניקע (געב' 1919)


text:
כולל חיבת ירושלים
כולל חיבת ירושלים אדער כולל גאליציע געגרינדעד געווארן אין יאר ה'תק"ץ, איז א גרויסע צדקה וואו מען פארטיילט געלט פאר יידן פון ארץ ישראל.
די צדקה איז געגרינדעט געווארן אין גאליציע, דורך די גדולי הדור פון יענע צייט, און זיי האבן געמוטיגט זייערע אַנהענגער צו געבן צדקה פאר צדקת ארץ ישראל, וויבאלד זיי קענען פערזענליך נישט וואוינען אין ארץ ישראל.
און היינט הויפטקווארטירט אין מאה שערים געגנט, ירושלים.
דער ערשטער נשיא פונעם כולל איז געווען רבי חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב[פֿעלט אַ מקור]. היינט האט דער כולל דריי נשיאים אין אמעריקע:
- כ"ק אדמו"ר רבי צבי שפירא שליט"א פון בלאזשאוו
- כ"ק אדמו"ר רבי שמואל דוד האלבערשטאם שליט"א פון צאנז קלויזענבורג
- כ"ק אדמו"ר רבי בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם שליט"א פון באבוב.
כ"ק אדמו"ר רבי לייבוש לייזער שליט"א פון פשעווארסק איז דער נשיא פונעם כולל אין אייראפע.