text:
RSS
RSS איז ר"ת פון Really Simple Syndication (עכטע איינפאכע סינדיקאציע) אויף ענגליש.
עס איז א פארמאט וואס שיקט נערונגען (Web Feeds) פון יעדער וועב זייט צו א קאמפיוטער בלעטערער (Browser) אן דעם וואס דער באנוצער זאל דארפן גיין צום אדרעס פונעם וועב סייט.
דאס ווערט קאלעקטעט דורך אן אגרעגעיטאר וואס באזוכט דעם סערווער פון די וועבזייטן צו זיי האבן פרישע אפדעיטס אין זייערע נערונגען און אויב יא אפדעיט דאס די אגרעגעיטאר אין אייער קאמפיוטער עקראן.
די מעלות דערפון זענען ווי פאלגנד:
- דער באנוצער דארף נישט גיין באזוכן יענעם סייט, וואס אפט מאל פארנעמט דאס צייט. נאר טאמער יענער האט אן אפדעיט וועט דאס קומן צום באנוצער.
- עס האט נישט אזויפיל שווערע דעזיין און גראפיקס און קאמפליצירטע באסעלעך ווי די סייט, נאר עס קומט אין די אגרעגעיטאר זייער טרוקן בלויז די טעקסט על פי רוב אן קיין עדס.
- יענער וועב סייט האט ווייניגער אינפארמאציע איבער אייער פריוואטע אידענטיטעט, ער ווייזט נישט אייער איי.פי אדערסע און ער שטאפט אייך ניטש מיט קיין קוקיס. א.א.וו.


c: text/html

text:
ען קאלטער
ען קאלטאר (געבוירן דעסעמבער 8 1961) איז אן אמעריקאנער קאנסערוועטיווער קאלומניסט און פאליטישער קאמענטאטור, און בעסטע סעלינג אויטאר. זי טרעט אפט אויף אויף טעלעוויזיע, ראידאו און ביי פאבליק פריוואטע אדער פארטייאישע אוועטען צו ארומרעדן איבער די אקטעועלע געשענישן.
זי איז באוויסט פאר איר גאר שטארקע דעמעגאגישע און קאנפראנטאנציעלע סטייל, זי איז געווארן באטיטול'ט דורך די אבזערווער אלס "דער רעפאבליקאנער מייקל מאור" און די "ראש לימבאו אין א מיני סקוירט". זי האט זיך אויסגעמאלט ווי א "פאלעמיקער" וואס גלייכט "אויפצוהייטערן די טאפ" ד.ה. אויפצודרייען א קאשע און זי זאגט נישט קיינמאל אז זי איז א באלאנצירטער אדער אומ-פארטייאישער קאמענטורער.
זי האט שוין ארויסגעגעבן פינעף ביכער און אלע אן קיין אויסנאם זענען געווען חדשים לאנג אויפן ניו יארק טיימס בעסט סעלער ליסטע.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
צדקיהו
צדקיהו א פעטער פון יהויכין און א זון פון זיין מאמע "חֲמוּטַל בַּת-יִרְמְיָהוּ" איז געווען דער 20סטער און לעצטער קעניג אויף מלכות יהודה אין פארלויף פון 11 יאר אין ירושלים, ער איז געווארן קעניג אין יאר ג'קס"ד. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געווען 21 יאר אלט.
לויט ספר מלכים איז ער געווען שלעכט און געזינדיגט פאר גאט פונקט ווי יהויקים.
ער איז באקרוינט געווארן אלץ קעניג דורך דער קעניג פון בבל. פאר ווען ער איז געווארן קעניג האט ער געהייסן מתניהו אבער דער קעניג פון בבל האט אים געטוישט זיין נאמען צו צדקיהו.
אין יאר ג'קע"א האט צדקיהו מורד געווען קעגן נבוכדנאצר דער קעניג פון בבל, נבוכדנאצר באלאגערט ירושלים, און אין יאר ג'קע"ג האט ער פארוואנדערט כמעט אלע יידן פון מלכות יהודה און פארברענט דער בית המקדש (נאך וואס ס'איז געשטאנען 700 יאר). נבוכדנאצר האט געפסקנט (און אויסגעפירט) מען זאל הרגענען צדקיהו'ס קינדער קעגן די אויגן פון צדקיהו און דערנאך אויסאקן צדקיהו'ס אויגן און אים בריינגען קיין בבל.
- שבעה עשר בתמוז - די בבלים רייסן אויף די מויער וַתִּבָּקַע הָעִיר
- ג' תשרי (צום גדליהו) - ישמעאל בן נתניה הרגעט גדליהו וַיַּכּוּ אֶת-גְּדַלְיָהוּ, וַיָּמֹת.
נאך וואס די בבלים האבן געהרגעט צדקיהו האט נבוכדנאצר באשטימט גדליהו זאל זיין דער פירער פון די יידן וואס זיינען געבליבן אין יהודה.


text:
פעניס
דער מילה איז דער גליד פון דעם מאנס פערזאן וואס דער זרע קומט דערפון ארויס, אין אריין צו דער נקיבה וואס קען מאכן קינדער נאכן האבן געשלעכט מיט דער נקיבה, אויך איז דאס דער אפיציעלער אפפיר מיטל צו ארויס נעמען דאס איבעריגע אומרייניגע וואסער פונעם קערפער.
דאס איז זייער סענסעטיוו און ווען דאס שטעלט מען אריין אין פרויס װאַגינע ביים געשלעכט לאזט דאס ארויס זרע וואס קען מאכן מאכן א קינד אין פרויס רחם אז עס שטויסט זיך אן מיט איר אייער דאס ווערט דערנאך אן עובר.
- זעט ערעקשאן
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט דער תורה איז דאס א הייליגער ארגאן[פֿעלט אַ מקור] וואס דערמיט האט מען מאכען א ברית אדער א שבועה. אבער די מפרשים זאגן אז היינט ווען עס איז שוין דא אנדערע דברים שבקדושה[פֿעלט אַ מקור] טאר מען שוין לויט די הלכה נישט דאס צורירן ווייל מ'קען צוקומען צו אן ערעקשאן[פֿעלט אַ מקור], דאס שטייפקייט פונעם פינעס. וואס וועט דערנאך פירן צו סעקסועעלן רייץ, ארויסלאזן זרע וואס ווערט פארעכנט ווי הארבע זינד, ווייל 1) עס ברענגט צו זיין פארנומען און אריינגעטאן כל כולו אין די רייץ פון סעקס[פֿעלט אַ מקור]. 2) די פליסיגקייט - זרע האט אין זיך א לעבן לויט די קבלה[פֿעלט אַ מקור] וואס מען טאר דאס נישט סתם אזוי פארדארבן אויף דער ערד ווי אונן האט געטאן.


text:
3טן יוני
דעם 3טן יוני איז דער 154סטער טאג פון יאר (155סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 211 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1621 - געגרינדעט די האלענדישע מערב-אינדיע געזעלשאפט.
- 1944 - שארל דע גאל ווערט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך.
- 1974 - יצחק ראַבין איינגעשוואוירן פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
- 1979 - אויפרייס אין א נאפט אין דרום פונעם איינגאס פון מעקסיקא איז גורם 600,000 טאן נאפט זאל שטראמען אין ים.
- 1982 - דער שגריר ישראלדיקער אמבאסאדאר אין לאנדאן, שלמה ארגוב, ווערט געשאסן דורך פאלעסטינער טעראריסטן פון אבו נידאל'ס ארגאניזאציע
- 1989 - רעגירונג פון דער פאלקישער רעפובליק פון כינע שיקט זעלנער אוועקצוטרייבן די דעמאנסטרירער אין טיאנאנמען סקווער אין בייזשינג נאך זיבן וואכן פון דעמאנסטראציעס
- 2006 - מאנטענעגרא דערקלערט זיין זעלבשטענדיקייט פון סערביע.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1865 - דזשארדזש דער פינפטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1936)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1875 - זשארזש ביזע, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געב' 1838)
- 1899 - יאהאן שטראוס דער זון, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1825)
- 1924 - פראנץ קאווקא, טשעכישער שרייבער (געב' 1883)


text:
פיקאדילי ליניע
די פיקאדילי ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז טונקל בלוי. די ליניע איז די פינפטע פארנומענע אין דער אונטערגרונט סיסטעם, מיט ארום 183,512,000 פארערס א-יאר. די ליניע גייט פון צפון לאנדאן צו מערב לאנדאן, און געפינט זיך אונטער דער ערד אויסער דעם מערבדיקן טייל. פון 53 סטאנציעס, זענען 25 אונטער דער ערד.
די ליניע איז די צווייטע לענגסטע אין דער אונטערגרונט סיסטעם, נאך דער צענטראלער ליניע.
קארטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ London Underground Key Facts. Transport for London. דערגרייכט דעם 2008-05-21.


text:
עקיבא אייגער
ר' עקיבא (גינז) אייגער (י"ד חשוון ה'תקכ"ב, אייזנשטאט - י"ג תשרי ה'תקצ"ח, פויזן). איז געווען א רב, ראש ישיבה, פוסק און א טיפער לערנער. זיינע מקורות אויף תלמוד מיטן נאמען גליון הש"ס זענען געדרוקט אין דעם "ווילנער תלמוד בבלי". אויך איז באוווסט זיין ספר תשובות ר' עקיבא איגר וואס מען לערנט היינט אין די ישיבות. ער האט א סך געקעמפט קעגן די משכילים און רעפארמער.
פון תקנ"א ביז תקע"ד איז ער געווען רב און אב"ד אין מארקיש פרידלאנד, מערב פרייסן, און פון תקע"ד ביז זיין פטירה אין תקצ"ח איז ער געווען רב און אב"ד אין פויזן.
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עקיבא איז געבוין אין תקכ"ב צו זיין פאטער ר' משה גינז און זיין מוטער מרת גיטל אייגער, א טאכטער פון רבי עקיבא אייגער פון האלבערשטאט, מחבר פון משנת רבי עקיבא.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט חתונה געהאט מיט גליקכן, די טאכטער פון יצחק מרגליות, און זיין שווער האט אים געהאלטן אויף קעסט ביז ער איז פארארעמט געווארן. זיי האבן געהאט צוויי זין, אברהם (תקמ"א - תרי"ג) און שלמה (תקמ"ה - תרי"ב) רב פון קאליש און פויזן, און א טאכטער שרה'ל (תק"ן - י"ח אדר שני תקצ"ב), די ווייב בזיווג שני פונעם חתם סופר, רב אין פרעשבורג.
ווען זיין ווייב איז נפטר געווארן אין תקנ"ו, האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט בריינדל, די טאכטער פון ר' יהושע הלוי פייוולמאן. זיי האבן געהאט א זון שמואל (תקע"ח - ??) פון מינסק.


text:
באגדאד
באגדאד איז די הויפט שטאט פון איראק. זי האט א מעטראפליטען געגענט וואס דינט די אומגעגענט פון א פאפולאציע פון גאנץ באגדאד מיט אירע איבער זיבן מיליאן מענטשן.
זי איז די גרעסטע שטאט אין גאנץ איראק, און די צווייטע גרעסטע שטאט פון דער אראבישער וועלט (נאך קאירא). און די צווייטע גרעסטע שטאט אין דרוםמערב אזיע (נאך טעהראן).
זי איז לאקירט אויפן טיגריס, די שטאט ציילט זיך צוריק לכל הפחות פונעם אכטן יארהונדערט, און מעגליך נאך פאר איסלאמישע צייטן. זי איז איצט אונטער שווערע אטאקעס מצד טעראריסטן פון על קעאידא און סתם דערביטערטע קעגןארטיקע פראקציעס וואס פירן צווישן זיך א ברודער קריג אין די ראמען פון דער איראק מלחמה. מען האט אויפגעשטעלט א גרינע זאנע אין דערמיט ארומגענומען מו א חומה בצורה נישט אריינלאזן די באוואפאנטע זעלבסט מערדער זיך אויפרייסן אין די וויכטיגע רעגירונג געביידעס, אבער די ראקעטן רעגענען טעגליך אויף די פאזיציעס פון די דרויסענדע ווענט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בויען די שטאט באגדאד האט געדויערט 4 יאר (ביז 766 לויט דער ציווילער רעכענונג). 100 טויזנט בעלי מלאכה פון די לענג און ברייט פונעם כאליפאט האבן געארבעט צו בויען די שטאט. נאך עטלעכע צענדליקע יארן איז באגדאד געווארן איינע פון די שענסטע שטעט אין דער אראבישער וועלט. ער האט איבערגענומען פון דמשק ווי די הויפטשטאט פון דער איסלאמישער אימפעריע. שוין אין די טעג פון הארון אל-ראשיד'ס מלוכה האט אנגעהויבן די תקופה פון באגדאד'ס שיין, און אין די טעג פונעם כאליף מאמון, דער יורש פון הארון אל-ראשיד'ס טראו, איז באגדאד געווען באוואוסט אין אלע אראבישע לענדער ווי די פראכטפולסטע שטאט אין געביידעס, ווי א רייכער האנדל צענטער, און דער וואוינארט פון די גרויסע אראבישע חכמים.
באגדאד אין ליטעראטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אסאך פון די מעשיות אין טויזנט און איין נעכט פאסירן אין באגדאד.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ווארמז
װאָרמס (לשון קודש ורמיזא) איז אַ שטאָט אין מערבֿ דײַטשלאַנד, אין דער פּראָװינץ רײַנלאַנד-פֿאַלץ. װאָרמז איז געװען זײער אַ חשובֿע ייִדישע געמײנדע, װוּ האָט געװױנט רש"י אין 11טן יאָרהונדערט.
אינהאַלט
איר היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מיטל אלטער יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די היינטיגע מאדערנע עפאכע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון אידישן שטאנדפונקט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט אין אידישן-לשה"ק לעקסיקאן ווערט דאס אנגערוויפן ווירמייזא וואס עס ווערט שוין דערמאנט אין די ראשונים
ווי עס ווערט פארציילט זענען שוין א אידן דארטן אנגעקומען תיכף נאכן ערשטן חורבן ביהמ"ק און ווען עזרא הנביא האט זיי גערופן ארויפצוקומען קיין א"י האבן זיי געזאגט אז וואס פעלט אונז דא און דא קען אויך זיין אונזער לאנד, און ווי עס ווערט פארציילט האט זיי עזרא פארשאלטן און פון יענעם דור איז גארנישט געבליבן
תקופת גלות בבל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תקופת בית שני[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תקופת הראשונים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די צייטן פון די ראשונים איז דארטן געווען א ווירבלדיגער שטאט מיט אידן, א שטייגער ווי רש"י הק' און נאך פולע
ווי עס הייסט היינט ווייסט מען נאך און וועלכע הויז רש"י איז געבוירן און עס שטייט נאך אין א גוטן צושטאנד
אריינפארנדיג אין שטאט פארט מען אריבער א הויכן טויער, וואס דאס זעהט מען נאך היינט און עס ווערט שוין אויך געברענגט אין די ראשונים
גדולי ישראל וואס ליגן דארטן בערדיגט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מהר"ם מ'רוטנבורג
- מהרי"ל מוה"ר ר' יודא ליואי, פארפאסער פון דעם אלוועטליכן אידישן נוסח וואס עס ווערט פארגעדאוונט אין די ימים נוראים
- סמיכת חכמים


text:
פאלשע געלט
פאלשע געלט אין אמעריקע איז אן אנגייענדיגער פראבלעם אין וועלכע שווינדלער פרינטן פאלשע געלטער וועלכע גייט דערנאך אריין אין צירקולאציע.
אינהאַלט
וואלוטע זיכערהייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מינט דעפארטמענט ווייסט אויך פון דעם סוד אז יוגנטליכע און אויך פראפעסיאנאלע גנבים מאכן נאך געלטער און האבן דערפאר א ספעציעלע שטאב מיט עקספערטן וועלכע געבן זיך אפ מיט'ן פראדוצירן די וואלוטע מיט די מאקסימום זיכערהייט מאסנאמען וועלכע עס זאל זיין שווער נאכצומאכן. פון עטליכע פיס ווייט וועט א מענטשליכער אויג נישט באמערקן קיין חילוק צווישן אן עכטע און א פאלשע באנקנאט, אבער איינמאל מען קוקט דערויף פון דער נאנט דארף מען שוין נישט זיין קיין גרויסער עקספערט צו באמערקן די פאלשקייט.
פארשטייט זיך אז די פראפעסיאנאלע פעלשער מאכן א בעסערע דזשאב ווי די יוגנטליכע וועלכע טוען דאס מער פאר אינטערעסאנקייט ווי צו באגיין א פארברעכן. נאכגעמאכטע געלטער פון פראפעסיאנאלע שווינדלער קען מען שווער באמערקן און טיילמאל וועלן עס אפילו די מאשינען נישט אויפכאפן. די מינט דערפארטמענט איז נישט באזארגט איבער די יוגנטליכע כאטש זיי פראדוצירן זייער אסאך פאלשע געלט ווייל אין רוב פעלער כאפט מען זיי גענוג שנעל נאך איידער עס איז געווען א שאנס עס זאל זיך ערנסט צעשפרייטן. אבער מיט די פראפעסיאנאלע פעלשער קען מען זיך שווער אן עצה געבן ווייל ווי פארגעשריטן די מינט דעפארטמענט ווערט אלס מער פארגעשריטן ווערן זיי. לאמיר ערשט געבן א בליק אויף דעם באנקנאט און זען וואספארא סודות עס ליגן דארט באהאלטן:
די ערשטע זאך וואס יעדער באמערקט ווען מען נעמט אן אמעריקאנער באנקנאט אין די האנט איז די דינע פעדימער וועלכע זענען אויסגעלייגט ווי קליינע שלענגעלעך צווישן די צוויי פאפירן. די פעדימער זענען אריינגעקלעפט צווישן די צוויי טיילן פון דעם באנקנאט וועלכע איז כמעט נישט מעגליך נאכצומאכן אין רעאליטעט אבער דער סקענער אנדעקט באלד די אלע קלייניקייטן כאטש זיי טוישן די קאלירן און געבן געוויסע עפעקטן וועלכע קענען נישט געזען ווערן מיט'ן מענטשליכ'ן אויג.
יעדעס באנקנאט האט אויך באהאלטענע בוכשטאבן אויף פארשידענע ערטער און רוב באנקנאטן האבן אויך גאלדענע גלאנצנדיגע נומערן אדער בוכשטאבן. אבער די אלע מאסנאמען זענען שוין היינט גארנישט ווערט ווייל יעדע קלארע סקענער כאפט אויף די אלע סודות און מייקראפרינטינגס און אויב מען פארגרעסערט דאס מיט'ן קאמפיוטער קען מען דאס קלאר זען.
דער הויפט שוועריקייט נאכצומאכן באנקנאטן הייבט זיך אן ביים פרינטן. א גוטע סקענער האט יעדער צווייטער, אבער א גוטע פרינטער וועלכע קען פרינטן די אלע מייקראפרינטס איז כמעט נישט בנמצא. דער פרינטער וועט נעמען אלע דעטאלן און מאכן דערפון איין גרויסע קוגל און מען וועט שנעל קענען באמערקן אז די געלט איז פאלש. נאך א פראבלעם וואס דורכשניטליכע פרינטערס האבן איז, ווען עס קומט צו שטארק ליכטיגע פרינטינג. א נארמאלע פרינטער קען נישט פרינטן אזעלכע ליכטיגע קאלירן און וועט דאס אויטאמאטיש מאכן טונקעלער.
וויאזוי אימער, זענען אבער פאראן פרינטערס וועלכע קענען יא טאן א גוטע דזשאב און מען וועט כמעט נישט דערקענען קיין חילוק סיידן מען נוצט א פארגרעסערונג גלאז. די סארט פרינטערס זענען זייער טייער אבער פאר די פארברעכערס איז עס ווערט דאס געלט...
וואלוטע פאפיר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שטודיעס ווייזן אז רוב פאלשע באנקנאטן ווערן אויסגעגעבן ביינאכט אין פלעצער וואו עס איז טונקל ווי רעסטוראנטן, טעקסיס, א.ד.ג. ווייל דעמאלט קען מען שווערער באמערקן די פאלשקייט פונעם פרינט. אבער א געשליפענער סוחר וועלכער האלט געלט אין זיין האנט א גאנצן טאג וועט באלד שפירן אז עפעס איז פארדעכטיגט דורכ'ן אנכאפן דעם פאפיר. געלט האט א געוויסע שפירונג אין די הענט וועלכע יעדער ווייסט צו זאגן און די וואס האלטן דאס אסאך אין די הענט וועלן דאס שנעל אנטדעקן.
עס זענען פאראן דריי הויפט זאכן וועלכע מאכן דעם באנקנאט שפירן אנדערש ווי אנדערע פאפיר. זיי זענען:
1) ארגינעלע פאפיר וועלכע מיר נוצן און אונזערע היימען און אפיסעס זענען געמאכט פון האלץ אפפאל שטויב וועלכע מען נעמט פון ביימער. די פאפיר פון געלט איז געמאכט פון קאטאן (באוול) און אנדערע פלאקס פייבערס וועלכע ווערט אנגערופן רעדזש פאפיר.
די רעדזש פאפיר איז שטארקער און וועט זיך נישט אזוי שנעל צורייסן. אויך וועט זיך עס נישט צומאלן פון וואסער (אויב מען וואשט דאס אויס בטעות) ווייל עס איז צוזאמענגעשטעלט אזויווי סחורה און נישט דורך קלעב.
2) די וואלוטע פאפיר איז אסאך דינער ווי אנדערע פאפיר לויט איר שטארקייט.
3) ווען דער וואלוטע ווערט געפרינט ווערט עס נאכמער צודריקט דורך א ספעציעלע געהיימע וועג פון פרינטן וועלכע לייגט ארויף טויזענטער פונט פון דרוק. דער דורק פון פרינטן בלייבט טאקע נישט צו לאנג און איינמאל עס הייבט אן צירקולירן ווערט עס דאפעלט די סייז.
צו באקומען די ריכטיגע פאפיר איז זייער שווער אבער איז פארט דא צו באקומען אין די אונטערוועלט מארקעט. די פראפעסיאנאלע פעלשער זענען פארבינדן מיט פאפיר פירמעס וועלכע שטעלן זיי צו די נויטיגע פאפירן אונטערן טיש. איינמאל דער פאפיר שפירט שוין געהעריג אין די הענט איז שוין דאס דרוקן א קליינע פראבלעם ווייל רוב מענטשן באטראכטן נישט קיין געלט צופיל אבער וועלן עס יא שפירן אין די הענט.
אין די לעצטע יארן זענען א גרופע שווינדלער פון אויסלאנד אויפגעקומען מיט א נייעם געדאנק. זיי האבן גענומען עכטע באנקנאטן אין קלענערע בילס און דאס איינגעטונקן אין בליטש וועלכע האט אינגאנצן ארויסגענומען די פארב נאך עטליכע טעג. איינמאל דער פאפיר איז געווען ליידיג און אויסגעטרוקנט האבן זיי ארויפגעדרוקט גרויסע בילס דערויף. אין אנדערע ווערטער האבן זיי געקענט מאכן פון אן איין דאלאר ביל א הונדערטער און פארדינט 99 דאלאר. זייער געדאנק האט געארבעט און לויט ווי מען שאצט האבן זיי אריינגעשווערצט צווישן 20 און 30 מיליאן דאלאר אין א משך פון עטליכע יאר ביז אויספארשער האבן געכאפט וואס זיי האבן געטאן.
אין אמעריקע גייט דאך אלעס פובליק און די גאנצע גאס האט געליינט אין די נייעס אז פארברעכער האבן געפעלשט געלט דורך אראפנעמען די אלטע דרוק און דאס איבערגעדרוקט אויף גרעסערע באנקנאטן. מער ווי דעם האט נישט אויסגעפעלט און טויזענטער יוגנטליכע האבן אנגעהויבן נאכטאן דאס זעלבע. איינעם איז דאס געגאנגן און איינעם נישט און פרישע מיליאנען פאלשע דאלארן זענען ווידער אריין אין די צירקולאציע.
די מינט דעפארטמענט האט זיך אן עצה געגעבן מיט דעם אויך און האבן אריינגעשטעלט א גאלדענע שטריך אין די ברייט פון רוב באנקנאטן וועלכע עס איז אוממעגליך אינגנאצן צו באזייטיגן. נאכמער, די שטריך איז אזוי געמאכט אז איינמאל מען רירט צו דערצו טוישט זיך דער קאליר צו גרין און דעמאלט איז שוין דער באנקנאט גארנישט ווערט.
נאך א זאך וואס די מינט דעפארטמענט האט צוגעלייגט און האט אויך אסאך געהאלפן צו דעם פראבלעם איז א וואסער-צייכן בילד אויף די קלענערע באנקנאטן וועלכע אנטהאלטן דעם מענטשליכן בילד פון דעם באנקנאט צווישן די צוויי פאפירן און קען נאר געזען ווערן פון איין זייט.
די אלע מאסנאמען וועלן נאכמער העלפן עווענטועל אבער דערווייל צירקולירן נאך אסאך פון די אלטע באנקנאטן און מען קען זיי גרינג פעלשן דורך דעם אויבנדערמאנטן וועג.
וויאזוי מען כאפט די פעלשער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טויזענטער פעלשער ווערן געכאפט יעדעס יאר דורך לאקאלע פאליציי און דורך די סיקרעט סערוויס (די סיקרעט סערוויס האט צוויי פליכטן: היטן דעם פרעזידענט און נאכגיין געלט פעלשער). רוב פון די וואס ווערן געכאפט זענען יוגנטליכע וועלכע מאכן נישט קיין גוטן דזשאב אדער געבן עס איבער צו אנדערע יוגנטליכע וועלכע אלאמירן די פאליציי.
די פראפעסיאנאלע געלט פעלשער ווערן נאכגעגאנגן דורך די סיקרעט סערוויס מיט די הילף פון די לאקאלע פאליציי און אנדערע לאו ענפארסמענט אגענטורן. אזא אויספארשונג קען געדויערן יארן לאנג און הונדערטער אגענטן און פאליציי זענען טיילמאל פארמישט אין איין מיסיע.
די פראפעסיאנאלע פעלשער האבן ספעציעלע וועגן וויאזוי אריינצושווערצן זייערע פאלשע באנקנאטן אן דעם מען זאל זען אז עפעס איז פארדעכטיגט. אבער "סוף גנב לתליה", יעדער מאכט אמאל א טעות און אויך פראפעסיאנאלן מאכן טעותים און איין טעות ברענגט זיי אונטער די אייזערנע גראטעס.
די מינט דעפארטמענט האלט אויך אן אבזערווירנדן אויג דורכ'ן סקענען אלע באנקנאטן וועלכע צירקולירן אדורך זייער דעפארטמענט. אין א נארמאלע יאר צירקולירט דורך ארום 24.5 ביליאן דאלאר פון וועלכע איבער העלפט זענען 1 דאלאר באנקנאטן וועלכע ווערט דאס מערסטע באנוצט צווישן די מאסן. יעדע 1 דאלאר באנקנאט האלט בערך 18 מאנאטן און צירקולירט דורך די מינט דעפארטמענט 4 אדער 5 מאל פער יאר דורכשניטלעך. א 100 דאלאר באנקנאט איז די ווייניג גענוצטע באנקנאט און האלט טאקע לאנגע יארן. א הונדערטער צירקולירט נאר איינמאל אין 4 יאר.
ווען די מינט דעפארטמענט דערווישט א פאלשן באנקנאט הייבן זיי אן א אויספארשונג. אויב עס קומען נישט נאך פון די זעלבע בענק דעמאלט מאכן זיי נישט קיין עסק. אבער אויב זיי זעען אז עס שטאמט פון איין מקור (לאמיר זאגן איין שטאט אדער געגענט) אדער אויב די באנקנאטן זענען נאכגעמאכט אויפ'ן זעלבן וועג, דעמאלט מישט מען אריין די סיקרעט סערוויס אין די לאקאלע פאליציי פון יענע געגענט און אן אויספארשונג הייבט זיך אן.
יעדע באנק און ווענדינג מאשין קען אויך דערווישן א פאלשן באנקנאט ווייל די טינט אין רוב באנקנאטן האבן א געוויסע טייל מאגנאט וועלכע די מאשינען מוזן דערשפירן אויב נישט וועט עס צוריק אויסשפייען דעם באנקנאט. אבער א גוט נאכגעמאכטן דאלאר וועט יא דורכגיין ווייל א מאשין איז דאך נאר א מאשין. די סקענערס וועלכע די מינט דעפארטמענט און גרעסערע בענק נוצן קענען אבער נישט אויסגענארט ווערן קיינמאל. זיי פארמאגן 30 סענסארס פון וועלכע יעדע פון זיי באטראכט אן אנדערע טייל פונעם באנקנאט.
דער פארברעכן און איר שטראף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איינער מאכט א פאלשע באנקנאט, אפילו נאר פאר אינטערעסאנטקייט, און ער לייגט דאס אריין אין צירקולאציע דורך געבן פאר א געשעפטסמאן אדער אנדערן, שפילט ער זיך מיט זייער א הארבע פארברעכן וועלכע איז אין פאקט א פעדעראלע פארברעכן. די סיקרעט סערוויס איז זייער א שטייפע און פונקטליכע אגענטור וועלכע וועט זיכער מאכן אז יעדער פארברעכער ווערט אנגעקלאגט מיט דאס הארבסטע וואס מעגליך. די סיקרעט סערוויס איז געגרינדעט געווארן פאר דעם צוועק און האט שוין יארן ערפארונג. זייער פליכט צו באוואכן דעם פרעזידענט און אנדערע רעגירונג'ס אפישעלס האבן זיי ערשט באקומען צענדליגער יארן שפעטער נאר צוליב זייער אומגעהויערע סוקסעס. אין רעאליטעט איז גרינג צו פארשטיין פארוואס דאס איז אזא הארבע פארברעכן. געלט איז ווי אקסיגען צו די עקאנאמיע וועלכע איז די וויכטיגסטע זאך פאר די סאסייאיטי. אויב מענטשן קענען נישט געטרויען די געלט וועלכע זיי טראגן ארום אין טאש דעמאלט איז וועלט אויס וועלט.
אויב איינער מאכט נאר איינמאל א שפיל און ער ווערט געכאפט וועט ער באקומען 15 יאר טורמע און א רייע פון געלט שטראפן. אויסער דעם האט די רעגירונג רעכט צו קאנפיסקירן אלע פראפערטי און מאשינען וועלכע זענען גענוצט געווארן צו מאכן די פאלשע געלט. אפילו אויב עס געלונגט איינעם צו באקומען א מילדע טורמע אורטייל איז ער אבער שוין אנגעזעצט פאר זיין גאנצע לעבן ווייל יעדער מענטש וואס האט אויף זיך א פעדעראלער פארברעך וועט קיינמאל נישט קענען טרעפן א דזשאב אין א נארמאלע ביזנעס און קיין איין באנק וועט אים מער נישט וועלן געטרויען.
זייט געווארנט![באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויב איר שפאצירט אריין אין באנק מיט א פאלשן באנקנאט אומוויסנדיג אין אייער הענט און איר גיט דאס איבער פאר א טעללער וועט אייך דאס גליק נישט באטרעפן... איר וועט גענומען ווערן פאר אויספארשונג אזוי לאנג ווי איר וועט קענען איבערווייזן אז איר זענט אומשולדיג. טויזענטער מענטשן ליידן פון דעם פראבלעם יעדעס יאר אבער קיין אנדערע ברירה איז נישט פאראן, די פאליציי מוז נאכגיין די פארברעכער און צומאל וועט אן אומשולדיגער ליידן.
וויאזוי אימער, זענען אבער פאראן עצות וויאזוי זיך צו היטן פון פאלשע געלט:
1) זייט געווארנט, נעמט די צייט צו שפירן און באטראכטן יעדעס באנקנאט. אויב איר פארדעכטיגט עפעס זאגט עס אפ.
2) אויב איז עס א גרעסערע סומע געלט קוקט אויף די סיריעל נומערן, אויב זענען זיי די זעלבע איז א קלארער סימן אז זיי זענען פאלש.
3) פארדעכטיג יעדן אלטן באנקנאט. ווי עלטער דאס איז אלס מער שאנסן צו זיין פאלש.
4) שעמט אייך נישט אפצוזאגן אלטע פארקנייטשטע באנקנאטן.
5) לייגט דעם באנקנאט קעגן א לעקטער די סימנים וועלן באלד אויסזאגן דעם אמת.
6) אויב איר פארדעכטיגט אז איר האט פאלשע געלט אין אייער באזיץ גייט נישט דערמיט אין באנק נאר רופט די פאליצי.


text:
עידס
עידס איז א קאלעקציע סימנים און אינפעקציעס ביי מענטשן וואס ווערט ארויסגערופן פון א שאדן צו דער אימון-סיסטעם. דער גורם פון דאזיקן שאדן איז די אינפעקציע מיט HIV, דער מענטשלעכער אימון-פעלער-ווירוס. אין די ענדלעכע סטאדיעס פון דער מחלה זיינען די חולים עלול אנגעשטעקט צו ווערן מיט געוויסע אינפעקציעס, וואס זיינען ניט אזוי געפערלעך ביי מענטשן מיט געזונטע אימון- (פארטיידיקונג-) סיסטעמען. (אזוינע געוויינטלעך ניט-סכנהדיקע אינפעקציעס, וואס זיינען א סך ערנצטער ביי ניט-באהאנדלטע איידס-קראנקע, רופט מען "געלעגנהייט-אינפעקציעס".) געוויסע קאנסערס זיינען אויך פארבונדן מיט די ענדלעכע סטאדעיס פון דער קראנקייט. כאטש רפואות קעגן איידס און HIV זיינען פאראן, און שטערן דעם ווירוס צו אוואנסירן, איז ניטא קיין אויסהיילונג. דער איינציקער אופן אויסצומיידן די קראנקייט, פון קוקווינקל פון עפנטלעכן געזונט, איז אפצומוטיקן די ניט-זיכערע אויפפירונגען וואס שטעלן מיט זיך פאר א ריזיקע פאר דער אינפעקציע.
עס איז די מער שווערע טויטליכע קראנקייט וואס קומט פון דעם וויירוס: עיטש.איי.ווי. (H.I.V. אויך די זעלבע ראשי תיבות: ה'יומען א'ימיון וו'יירוס).
דער ווירוס HIV ווערט איבערגעפירט דורכן גלייכן באריר (קאנטאקט) פון איין שליים-הייטל (למשל הויט) אדער די בלוט-שטראם מיט א קערפער-פליסיקייט ווו עס ליגט HIV, צום ביישפיל בלוט, זרע (סעמען), וואגינע-פליסיקיייט, פאר-זרע-פליסיקייט און בריסט-מילך. אזא טראנסמיסיע קען פארקומען ביי סעקס (תשמיש-האחור, -הפה אדער כדרכה), בלוט-איבערגיסונג (טראנספוסיע), פאראומרייניקטע שפריצן, פון א מאמע צו א קינד בשעתן טראגן, האבן, אדער געבן די ברוסט, אדער דורך וואסער ניט איז אנדער קאנטקאט מיט אייינער פון די אויבן-דערמאנטע פליסיקייטן. פון א דירעקטן באריר מיט שפייעכץ אדער נארמאלן באריר מיטן הויט איז אוממעגלעך זיך אנצושטעקן מיטן ווירוס.
ס'רוב פארשערס (וויסנשאפטלערס) גליייבן היינט אז דער ווירוס HIV האט געהאט זיין בראשית אין סוב-סאהארער אפריקע בשעתן 20סטן י"ה; די קראנקייטט איז שוין אזוי פארשפרייט, אז מע רופט דאס א פאנדעמיק, ד"ה א מחלה וואס באווירקט יעדע גרופע און ראיאן אויף דער וועלט. מע שאצט אפ, אז קרוב צו 40 מיליאן נפשות לעבן היינט מיט דער מחלה איבער גאר דער וועלט. דער יו-ען שאצט אפ אז פון איידס זיינען אומגעקומען העכער 25 מיליאן מענטשן זינט מע האט עס דערקענט אין יוני, 1981, און דער פאר איז עס איינע פון די סאמע צעשמעטערישע עפידעמיעס אין דער מענטשלעכער געשיכטע. אין פארלויף פון 2005 זיינען אומגעקומען א 2-3 מיליאן מענטשן פון איידס, דערפון מער ווי 570,000 קינדער. א דריטל פון די טויטפאלן קומען פאר אין סוב-סאהארער אפריקע, וואס מאכט א תל סיי פון דער עקאנאמיע סיי פון דער געזעלשאפט.
די רפואות קעגן דעם ווירוס פארקלענערן די שטארביקייט און די קרענקלעכקייט פון דער קראנקייט, נאר ניט אין אלע לענדער האט מען צוטריט צו די דאזיקע רפואות.
די דריי הויפט-וועגן פון אינפעקציע מיט HIV זיינען: א) סעקועלער באריר צווישן אן אינפעקטירטער און זיין (איר) ניט-אינפעקטירטן פארטנער; ב) קאנטאקט מיט אינפעקטירטע פליסיקייטן (צום ביישפיל אומריינע נארקאטיק-נאדלען) און ג) פון א מאמע צו איר ניט-געבוירן קינד.
אזוי ווי איידס געפינט זיך ביי ארעמע, ראנדיקע, און באעוולטע גרופעס, איז די דאזיקע קראנקייט באזונדערש ענג פארבונדן מיט מיספארשטענדענישן, סטיגמעס, און עם-הארצות.


text:
טערעזנשטאט
טערעזנשטאט איז געווען איינע פון די פולע לאגערן וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט, די ציל מיטן אויפשטעלן איז אבער געווען אנדערש ווי געוויינטליך, דהיינו צו ווייזן פארן רויטע קרייץ, און פאר די וועלט, ווי גוט די נאציס גיבן זיך אפ מיט די יידן.
די לאגער איז געווען אן אלטע פעסטונג, און פאר די מלחמה, איז דארט געווען א מיליטערישע באזע, פון דער טשעכישער ארמיי.
ווען די נאציס האבן איינגענומען טשעכאסלאוואקיי, האבן זיי דארט אויפגעשטעלט די לאגער, און אהינגעשיקט אסאך דייטשע, און טשעכישע יידן, און פארארדענט פון זיי עס אויפצושטעלן ווי א יידישע שטאט פון בלויז יידן, די שטאט האט געהאט אלעס וואס יעדע שטאטישע אדמיניסטראציע האט, ווי טראנספארטאציע, קאמוניקאציע, פאסט, און בילדונג, געזונט, אא"וו, דער זיכערהייט אין דער געטא, איז געווען די ארדענונגסדינסט, אדער די יידישע פאליציי, און פונדרויסן עס-עס וועכטער, די געטא איז געווען ארומגענומען מיט א צוים, און איינער וואס האט זיך דערוואגט זיך אדורך שווערצן איז גלייך דערשאסן געווארן.
אין ענדע נאוועמבער 1941 זענען די ערשטע יידן אנגעקומען, עס איז געווען זייער באוואוסט אויף פאמיליעס מיט קינדער, אין דער געטא האבן געלערנט פופצן טויזנט קינדער אין די שולעס, לויט א באריכט וואס מען האט געפונען אין א פראטאקאל באהאלטן אין דער געטא.
דער יודנעלטעסטער, האט געהייסן יעקב עדלשטיין א טשעכישע ציוניסטישע עסקן, וואס האט אסאך געטאן ארויסצוהעלפן די מענטשן, אין די שווערע הונגער וואס האט דארט געהערשט, ער האט זיך נישט דערשראקן פון זיך אויסטענהן מיט אדאלף אייכמאן, און מיט אנדערע נאצישע פירער, ער איז אומגעקאמען אין אוישוויץ מיט א סאך אנדערע יידן פון טרעזנשטאט.
144,000 יידן זענען געווען אין טערעזנשטאט, פון דעם זענען געבליבן 19,000, ווען דער קריג איז פאריבער, איבער דרייסיג טויזנט זענען געשטארבן פאר הונגער, און די איבריגע האט מען פארשיקט צו די פארניכטיגונגס לאגערן, אדער צו שטעט אין פוילן ווי זיי זענען דארט אומגעבראכט געווארן.


text:
שפרעם
שפרעם איז א שטאט, אין צפון דיסטריקט אין ישראל. די שטאט געפונט זיך אויף זיבן בערג, און די מוניציפאלע שטח איז 22,000 דונאם. די שטאט געפונט אויף א קרייצוועג צווישן די גליל בערג, און די טאל, און געפונט צווישן חיפה, עכו, און נצרת.
די שטאט האט אן אלטע היסטאריע, נאך פון דעם צווייטן בית המקדש צייטן, און איז געווען איינע פון די שטעט, ווי די סנהדרין האט זיך געפונען, יהודה בן בבא, איז דארט באגראבן. נאכן חורבן האבן קריסטן אנגעפאנגען קומען, און מיט די מוסלמענישער אנקום, זענען אראבער דארט אנגעקומען, מיט די יארן זענען צוגעקומען אויך דרוזן. יידן האבן זיך געפונען דארט, ביז די 20גע יארן פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט, און די שול שטייט ביז היינט.
ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, זענען אסאך איינוווינער אנטלאפן. ביז פאר עטליכע יארן, זענען די קריסטן געווען א מאיאריטעט, אבער אין די לעצטערע יארן, האבן די מוסלמענער באקומען דאס מערהייט אין שטאט. די שטאט איז די צווייטע גרעסטע קריסטליכע שטאט, אין גאנץ ישראל, נאך נצרת.
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין שפרעם, 36,500 איינוווינער. 59 פראצענט פון שטאט זענען מוסלמענער, 26 פראצענט קריסטן, און 14 פראצענט זענען דרוזן.


text:
סיאטל
סיאַטל (ענגליש: Seattle) איז די גרעסטע שטאָט אין צפון-מערב פון די פאראייניגטע שטאטן, און געפינט זיך אינעם וואַשינגטאָן שטאַט, אומגעפער 155 ק"מ דרום פונעם קאנאדע-פאראייניגטע שטאטן גרענעץ.
יודן אין סיאטל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס הערשט שוין דארטן א אידישע פרומע ארטאדאקסישע געמיינדע צום פריהסטן נאך פון בעפאר דער צווייטער וועלט קריג.
עס געפינט זיך דארט א ספרדישע געמיינדע, וואס באשטייט פון עטליכע הונדערט פאמיליעס, וועלכע קומען ארגינעל פון סאליניקי און האבן פון דארט זייער מסורה.
היינט צו טאג איז שוין כמעט נישט פארהאן קיין יידיש רעדנדע אין סיאטל. ס'איז אבער פארהאן א קליינע גרופע יודן וואס טרעפן זיך איינמאל א מאנאט אינעם לאקאלן מושב זקנים צו שמועסן און רעדן וועגן יידיש - און צומאל אויף יידיש.


text:
קריאת התורה
קריאת התורה - ליינען פון א כשר געשריבענע ספר תורה מיט די טראדיצאנאלע ניגון לויט די טעמי המקרא.
אויף אידיש רופט מען עס אין קורץ "ליינען", אדער די וואס רעדן ענגליש רופן עס "ליין" (I AM STUDYING TO LAIN).
אינהאַלט
טעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לערנען תורה, כדי צו וויסן וויאזוי צו לעבן.
ווען און וואס ליינט מען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעל קורא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עליות ליציטאטן אין שנודערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואס קומט מיט ליינען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גומל בענטשן
- ברוך שפטרני
- נאמען געבן פאר א ניי געבוירן מויד
- מי שברך פאר א קראנקע
הגבה אין גלילה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הפטורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מנין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט יעדער דארף אויסהערן, אבער עס מוז זיין צען וואס הערן ווייל דער מצוה איז ליינען.


text:
ווירוס
צו מיינט איר קאמפיוטער ווירוס?
א ווירוס איז א מיקראסקאפישער באשטאנדטייל (אדער ענגליש פארטיקל = קליינע טיילכל) וואס איז באשטאנד צו אינפעקטירן די קעמערלעך (ענגליש צעלן) פון א ביאלאגישן ארגאניזם.
דאס ווארט שטאמט פון לאטייניש virus, טייטש "סם".
אין תוך גענומען באשטייען ווירוסן פון גענעטישן מאטעריאל ארומגעכאפט דורך א פראטעין-פאנצער ("קאפסיד", דאס הייסט א פראטעינען-קאפסל).
דער דאזיקער קאפסל שיידט זיי אונטער פון אנדערע פארטיקלען וואס זיינען אנדערש ווי ווירוסן. די פארשונג פון ווירוסן הייסט וויראלאגיע און די פארשערס, ד.ה. די וויסנשאפטלער וואס פארשן זיי, הייסן וויראלאגן.
ווירוסן זיינען ענלעך צו אנדערע פאראזיטן וואס מוזן לעבן אינעווייניק אין א קעמערל, ווייל זיי קענען זיך ניט מערן מחוץ א "גאסטגעבער"-קעמערל. זיי קענען אינפעקטירן א סך מינים ארגאניזמען, סיי בעלי חיים און געוויקסן, סיי באקטעריעס.
שוין לאנג בושעוועט א מחלוקת, צי ווירוסן זיינען לעבעדיקע ארגאניזמען. ס'רוב ווירוס-פארשערס האלטן זיי פאר ניט-לעבעדיקע, וויייל זיי קומען ניט נאך אלע ברייט-אנגענומענע תנאים פאר לעבן. צווישן אנדערע פארמאגן ווירוסן גארניט קיין אייגענע קעמערל-הייטל, און אליין קענען זייי אויך ניט מעטאבאליזירן. צוריקגערעדט, זיינען פאראן אנדערע ארגאניזמען, וואס מע האלט בדרך-כלל יא פאר לעבעדיקע, וואס זיי קומען ניט נאך יענע תנאים.
אויב מע וואלט זיי יא געהאלטן פאר לעבעדיקע, וואלטן זיי געווען אן אויסנאם צום כלל (דער "קעמערלעך-טעאריע) אז אלע לעבעדיקע זאכן באשטייען פון קעמערלעך. ווירוסן באשטייען ניט פון קעמערלעך, נאר אינפעקטירן זיי.
ווירוס קראנקייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קראנקייטן פאקן, ווינטפאקן און גריפע קומען פון ווירוס אינפעקציעס.


text:
צדקה
צדקה איז אוועק צו געבן פאר ארימעלייט אייער אייגן געלט.
צדקה איז איינע פון די מצוות אין די תורה. לויט די הלכה דארף מען געבן יעדער ארימערלייט צדקה.
לויט די חז"ל, ארימעלייט פון אן אייגן שטאט זיינען מער וויכטיקער זיי צו שטיצן עניי עירך ועניי עיר אחרת עניי עירך קודמין מסכת בבא מציעא ע"א.
מען לערנט דאס ארויס פון דער פסוק: אִם-כֶּסֶף תַּלְוֶה אֶת-עַמִּי, אֶת-הֶעָנִי עִמָּךְ שמות כ"ב
אן אינטערעסאנטע זאך זאגט דער רמב"ם אין זיין ווערק אויף משניות (אבות אויף די משנה והכל לפי רוב המעשה), אז אויב איינער גיט אויפאיינמאל טויזנט מטבעות פאר צדקה, און איינער גיט די זעלבער סכום נאר נישט אויפאיינמאהל נאר ער צוטיילט עס אויף אסאך נתינות, דאס הייסט למשל ער גיט טויזנט מטבעות פאר טויזנט מענטשן, דאן האט דער צווייטער טויזנט מצות וויבאלד ער האט מקיים געווען די מצוה פון צדקה טויזנט מאל, און דער ערשטע האט נאר איין מצוה.
עס ווערט דערציילט אז ווען ר' נחמן מברסלב איז געווען א קינד, האט ער געטוישט גרויסגעלט צו אסאך קליינע מטבעות, און האט אריין געווארפן אין א צדקה פושקע יעדע וויילע נאך און נאך מטבעות, כדי עס זאל זיך איינזאמלען אסאך מצות, איידער אריינווארפן אין איין מאל איין גרויסע מטבע, וואס וואלט אים באלוינט מיט איין מצווה בלויז.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- צדקה נאוייגעיטער איז א וועב סייט געאייגנט צו מאניטערן און פארשן מוסדות התורה וחסד וויאזוי זיי נוצן די געלט. [1]


text:
אידיאם
אידיאָם איז אן אויסדרוק (טערמין, פראזע) וואס פארבינדט צוויי אדער מער ווערטער צוזאַם, און באקומט א געוויסע אייגענארטיקער באדייט, וואס סתם אזוי איז די ווערטער פאר זיך נישט די ריכטיגע באַדייט. וו.צ.ב. "דריי נישט קיין קאָפ", כאטש וואס דער ריכטיגער טייטש איז נישט צו דרייען פיזיש די קאפף, וועט אבער א סתם אידיש ווארט קענער נישט וויסן דעם באדייט פון דעם, ער וועט ווערן צומישט און פרעגן וואסארא קאפ מען רעדט דא. נאר איינער וואס קען שוין אידישע אידיאמען קען דאס פארשטיין די ריכטיגע מיינונג. סתם אן אידיש קענער מיינט נאך נישט אז ער קען די אידיאמען געוויינליך איז דאס בלויז ווען מ'באנוצט זיך טעגליך מיטן שפראך.
אין לינגוויסטיקס, זענען אידיאמען באטראכט פיל מאל אלס פיגורן פון שפראך וואס איז זיך סותר מיט די פרינציפען פונעם קאמאפאזיציעלאגיע פון שפראך.
אידיאמען קענען פארמישן תלמידים פון שפראך, און סטודענטן מוזן זיך אויך לערנען די אידיאמען פונקט ווי די אנדערע וואקאבולאר פון א שפראך, פאקטיש זענען פיל נאטורליכע ווערטער פון שפראכן געבוירן פון אידיאמישע ארגינעלע ווערטער, און זענען מיט די צייט געווארן איינגעגעסן אינעם שפראך אלס א יסוד ווארט וואס איר פיגור'טיוון מיינונג דערקענט זיך נישט מער.


text:
אפערע
אפערע (פון איטאליעניש: opera in musica – מוזיקאלישע ווערק) איז א פארעם פון טעאטער וואו מען גיט איבער דעם דראמאטישן אינהאלט דורך געזאנג און מוזיק. די ערשטע אפערע האט געשיינט אין איטאליע אין סוף פונעם 16טן יארהונדערט. די מוזיק ווערט געשפילט דורך אן ארקעסטער וואס געפינט זיך פארנט פון דער טריבונע, אבער נידעריגער כדי די אוידיטאריע זאל קענען זען די שוישפילער.
געווינלעך ווערט אפערע געשפילט אין אן אפערע-הויז.
היסטאריע פון אפערע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אפערע איז געשפילט געווארן אין 1597 אין פירענצע, איטאליע. אין 1657 האט מען געעפנט די ערשטע אפערע-הויז אין ווענעציע, איטאליע, פון 1600 ביז 1750 איז געווען דער באַראק פעריאד, ווען אפערע איז געווען א פארוויילונג פאר די אריסטאקראטן.


text:
הערבערט קלארק האווער
הערבערט קלארק הואווער (אייאווע, 10טן אויגוסט, 1874, ה'תרל"ד- ניו יארק, 20סטן אקטאבער, 1964, ה'תשכ"ה) איז געווען דער 31סטער USA פרעזידענט, א רעפובליקאנער. געדינט פון: 4טן מערץ 4, 1929 ביז: 4טן מערץ, 1933.
אין זיין תקופה האט אויסגעפלאצט די וועלט ווירטשאפט קריזיס, וויבאלד ער איז געווען א רעפובליקאנער וואס האט ממשיך געווען צו פירן דאס לאנד קאפיטאליסטיש און האט נישט מצליח געווען אויסלייזן די קריזיס, האט ער אנגעווארן ביי די וואלן אין יאר ה'תרצ"ב (1932) און דער דעמאקראט פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט האט איבער גענומען די פרעזידענטשאפט.


text:
בענזין
בענזין אדער גאזאלין (ענגליש: petrol, gasoline) איז א פליסיגע ברענשטאף פאר פארברענונג מאטארן געמאכט פון נאפט און ווערט בעיקר גענוצט צו טרייבן אויטאס.
אינהאַלט
פונקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בענזין איז א רינענדיגע עלעמענט וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט פון הידראגען און קארבאן וועלכע האלטן זיך ווי אין א קייט. ווען מען פארברענט בענזין מיט אסאך אקסיגען באקומט מען קארבאן דיאקסייד (פון די קארבאן אטאמען), וואסער (פון די היידראדזשין אטאמען), און אסאך היץ אין רעאקציע. איין גאלאן בענזין גיט ארויס אזויפיל קראפט ווי 125,000 בי-טי-יו (א חשבון וואס מען נוצט צו מעסטן די קוואנטום פון היץ. א געווענליכער מענטש גיט ארויס פון זיין קערפער ארום 200 בי-טי-יו) אדער 36,650 עלעקטארישע וואטס.
אויב איר זאלט נעמען א 1,500 וואטס הייצער און דאס לאזן ארבעטן פאר 24 שטונדן, דאס איז וויפיל היץ עס קומט ארויס פון איין גאלאן בענזין. אויב א מענטש וואלט דאס געקענט פארדייען וואלט עס אים געגעבן 31,000 קעלאריס וואס איז בערך די ענערגיע פון די עסן פון א מענטש פון 2 וואכן.
פראדוקציע און פארשפרייטונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בענזין ווערט גענומען פון די פעסלעך אויל וועלכע די אויל פירמעס גראבן ארויס פון די ערד. יענע אויל ווערט אנגערופן נאפט און איז א שווארצע געדיכטע עלעמענט וועלכע פארמאגט אין זיך גאר אסאך היידראדזשין אין קארבאן מיט א רייע אנדערע נאטורליכע כעמיקאלן.
די נאפט ווערן פארקויפט אין פעסלעך וועלכע ווערט אנגערופן "קראד אויל".
די פירמעס וואס קויפן די אויל שיקן עס אויסצוארבעטן אין רעפיינעריס וועלכע געפינט זיך אין יעדע לאנד. פון די נאפט ווערן געמאכט פארשידענע ערליי אויל אויסער בענזין ווי אויל צום הייצן, דיזעל אויל, אויל פאר פעינט, פלאסטיק, אויל פאר פליגער,סינטעטישע פייבערס, רעדער, און נאך...
יעדע פון די אויבנדערמאנטע אוילן ווערט אויסגעארבעט אויף אנדערע וועגן. די רעפיינעריס טוען די ערשטע זאך צוטיילן אלע סארט כעמיקאלן וועלכע געפינט זיך אין די נאפט דורכ'ן פארברענען צענדליגער מאל מיט פארשידענע טעמפרעאטורן פון היץ. ביי יעדע געוויסע טעמפרעאטור קומט ארויס אן אנדער סארט כעמיקאל וועלכע ווערט ארויסגעצויגן צו א באזונדערע טאנק. דערנאך ווערן פארשידענע כעמיקאלן צוזאמענגעשטעלט צו פארמירן א געוויסע סארט אויל.
אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט קריג האט מען אויסגעפינען אז אויב מען שטעלט צו א געוויסן סארט בליי ווערט די בענזין פיל מער קראפטיג און מאכט עס ביליגער. אלע רעפיינעריס האבן טאקע אנגעהויבן דעמאלט צולייגן בליי אבער מיט די יארן האבן די רעגירונגן פארבאטן דאס צו נוצן צוליב פילע פראבלעמען וואס עס האט געמאכט, אריינגערעכנט פראבלעמען פאר די ענווייראמענט און א רייע פראבלעמען פאר די אויטאס זעלבסט. היינט קענען רוב אויטא מאטארן נישט פארטראגן קיין בענזין מיט בליי (לידעד בענזין).
אויסער די ארבעט פון צוזאמענשטעלן די עלעמענטן איז נאך א פיל שווערערע ארבעט צו רייניגן די כעמיקאלן און וויי ריינער דאס איז אלס מער געלט קאסט דאס. דאס איז דער חילוק צווישן רעגולער און פרימיום בענזין וועלכע איז ריינער.
(אגב, טייל מענטשן שפענדן מער געלט פאר פרימיום בענזין, מיינענדיג אז דאס גיט זיי מער מייל אדער אז עס האלט לענגער דעם אויטא. עס איז אבער נישט אמת ווייל רוב אויטאס זענען געמאכט צו נעמען 87 בענזין און מער פון דעם איז אויסגעווארפן געלט. נאר געוויסע מאדעלן פארלאנגן נאך היינט 90 אדער 93 בענזין. קוקט נאך אין אייער מעניול ביכל פאר מער אינפארמאציע).
נאכ'ן אויסארבעטן די בענזין ווערט דאס אריינגעלאדענט אין די בענזין טראקס און מען טראנספערירט עס צו די בענזין סטאנציעס.
בענזין האט א פראבלעם אז ווען עס ווערט פארברענט לאזט עס ארויס קארבאן מאנאקסייד צו די אטמאספערע. מיט יעדע גאלאן בענזין וואס ווערט פארברענט פון אן אויטא גייט ארויס עטליכע פונט קארבאן צו די אטמאספערע. מען שאצט אז ארום 2 ביליאן פונט קארבאן ווערט ארויסגעלאזט צו די אטמאספערע אין די פאראייניגטע שטאטן און דאס פארפעסטיגט שטארק די לופט וועלכע מיר אטעמען.
פראבלעמען מיט בענזין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לופט פארפעסטיקונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען בענזין ווערט פארברענט בלייבט דערפון איבער בלויז קארבאן דיאקסייד און אביסל וואסער וועלכע וואלט אינגאנצן נישט געווען קיין פראבלעם. אבער די קאמפאנענטן וועלכע העלפן דעם אויטא מאטאר לויפן פראדוצירן אויך קארבאן מאנאקסייד וועלכע איז א גיפטיגע סם בענזין, ניטראדזשין אקסיידס וועלכע ברענגט די לופט פארפעסטיקונג, און אומפארברענטע היידראקארבאנס וועלכע זענען די הויפט סיבה צו אזאנען.
ענווייראמענטל פארפעסטיקונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פראסעס פון אריינברענגן און האלטן די אויל האט א שטארקע אימפאקט אויף די ענווייראמענט ווען עפעס גייט נישט גוט. עס האט שוין מערערע מאל פאסירט ווען אז א טאנקיר שיף האט זיך איבערגעדרייעט און אויסגעגאסן מיליאנען גאלאנען אויל וועלכע בלייבט שווימען אויפ'ן אויבערפלאך און שעדיגט פלאנצונגן און מענטשן ווען עס וואשט ארויף אויף די ים ברעגעס. די אלע געשעענישן האבן מיט די יארן אנגעמאכט אן ענווייראמענטאלן חורבן. באקאנט איז די עקסאן וואלדעז אויסגיסונג אין וועלכע דער טאנקיר האט אויסגעגאסן 11 פון אירע 55 מיליאן גאלאן אויל ביי די פרינץ וויליאם סאונד אינזלן נעבן אלאסקא. די מיליאנען גאלאנען אויל האבן פארשוואנקען די אינזלן און יארן שפעטער האט מען זיך נאך געפלאגט דאס אוועקצורייניגן.
זע אויך: היסטארישע אויל אויסגיסונגן
גלאבאלע אנווארימונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען אן אויטא פארברענט א גאלאן בענזין גיט ער ארויס ארום 5 פונט קארבאן צו די אטמאספערע. אויב די קארבאן וואלט באשטאנען פון בלויז קארבאן וואלט זיך עס שטארק אנגעזען אזויווי מען זאל ארויסווארפן א 5 פונטיגער זעקל פון ווייסע מעל נאך יעדע גאלאן בענזין וואס ווערט פארנוצט. עס איז איבעריג צו זאגן אז די לופט אין אונזערע שטעט וואלטן געווען פיל מיט מעל און מען וואלט נישט געקענט זען דעם חבר פון עטליכע פיס אוועק.
דער אויטא גיט ארויס קארבאן דיאקסייד וועלכע קען נישט געזען ווערן מיט די מענטשליכע אויגן אבער די היץ און אפפאל דערפון בלייבט שטעקן אין די אטמאספערע און ווען זון שטראלן קומען אריין אין די אטמאספערע ווערט דאס בלאקירט און הייצט די ערד.
אנגעוואנדנהייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פאראייניגטע שטאטן, און רוב אנדערע לענדער, קענען נישט אליינס פראדוצירן זייער געברויך פאר אויל און זענען געצווינגן צו אימפארטירן פון די אויל רייכע לענדער. דאס האט מיט די יארן פארשאפט אן עקאנאמישע אנגעוואנדנהייט און אלע לענדער זענען געווען געצווינגן צו ליידן פון די עקאנאמישע באשלוסן פון די אומסטאבילע מיטל מזרח לענדער. ווען זיי האבן געוואלט מאכן אפאר עקסטערע דאלאר האבן זיי געשניטן די פראדוקציע און די פרייזן האבן זיך אויטאמאטיש געהויבן פילפאכיג און די אנגעוואנדענע לענדער זענען געשטאנען מיט פארמאכטע הענט.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אלע וועגן וויאזוי צו שפארן געלט ביי בענזין. [1]


text:
אברהם דוד וואהרמאן
רבי אברהם דוד וואהרמאן (ו' אדר ה'תקל"א - כ"ט תשרי ה'תר"א), רב אין בוטשאטש.
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי אברהם דוד איז געבוירן אין נאדווארנא, ו' אדר ה'תקל"א צו זיין פאטער הרב אשר אנשיל וואהרמאן, און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב אברהם רחל'ס. ווען ער איז געווען א קינד האט אים פארהערט רבי דוד שלמה אייבעשיץ (דער "לבושי שרד"), וואס איז דעמאלסט געווען ראש ישיבה אין נאדווארנא.
ער איז געווארן א חתן ביי הרב צבי הירש קארא, אב"ד בוטשאטש.[1]
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך זיין חתונה האט רבי אברהם דוד געוואוינט אין בוטשאטש, דארט האט ער זיך באקענט מיט הרב חיים טירער רב אין טשערנאוויץ, באקאנט אלס דער "באר מים חיים". אין יאר ה'תקנ"א איז רבי אברהם דוד אויפגענומען געווארן רב אין יאזלאוויץ, דארט איז ער געווארן פון די תלמידים פון הרב לוי יצחק פון בארדיטשוב און פון רבי משה לייב סאסאווער.
אין יאר ה'תקע"ד נאך דער פטירה פון זיין שווער איז רבי אברהם דוד אויפגענומען געווארן רב אין בוטשאטש אויף זיין שווער'ס ארט.[1]
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי אברהם דוד איז נפטר געווארן כ"ט תשרי ה'תר"א, און ליגט אין בוטשאטש.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי אברהם דוד האט געהייראט א טאכטער פון הרב צבי הירש קרא, רב אין בוטשאטש, דער פארפאסער פון ספר שו"ת נטע שעשועים.
זיי האבן געהאט א זון, רבי ישראל אריה לייב וואהרמאן פון בוטשאטש.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דעת קדושים - הלכות שחיטות און טרפות
- אשל אברהם - שלחן ערוך
- עזר מקודש - אבן העזר
- משמרת הקודש
- ברכת דוד
- מחזה אברם
- אמרות טהורות
- תפלה לדוד
- תהלה לדוד
- דברי אמת - אבות
- אשל אברהם - הגדה של פסח


text:
זאא-גארטן
א זאאלאגישער גארטן, זאָאָ-גאָרטן, מענאזשעריע, אדער זאָאָ איז א פלאץ וואו בעלי-חיים ווערן געהאלטן צווישן אפצאמונגען, אויסגעשטעלט פארן ציבור, און וואו מען טוט זיי אויך פארמערן.
דער טערמין זאאלאגישער גארטן האט א שייכות מיט זאאלאגיע, די שטודיע פון בעלי-חיים, א ווארט וואס נעמט זיך פון גריכיש זאאן (Zῷov, "בעל חי") און לאגאס (λóYoς, "שטודיע"). די פארקירצונג "זאא" האט מען געניצט ערשט ביי דעם לאנדאנער זאא, וואס האט געעפנט פאר וויסנשאפלעכער שטודיע 1828 און צום ברייטן פובליקום 1847.[1] די צאל הויפט זאמלונגען פון בעלי-חיים ארום דער וועלט איז שוין מער ווי 1,000, בערך 80 פראצענט פון זיי אין שטעט.[2]
אין היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הענרי דער ערשטער פון ענגלאנד (געהערשט 1100 - 1135) האט אויפגעשטעלט א זאא אין אקספארדשיר, ענגלאנד. דעם זאא-גארטן האט מען אריבערגעפירט צום טורעם פון לאנדאן, אייגנטלעך אין די יארן פון הענרי דער דריטער, און איז ווייטער אנגעגאנגען ביז 1828.
אין דייטשלאנד, האט דער עלעקטאר אויגוסטוס דער ערשטער געגרינדעט א זאא-גארטן אין דרעזדן אין 1554.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ "ZSL'ס היסטאריע", זאאלאגישע חברה פון לאנדאן.
- ↑ "Zoo," Encyclopaedia Britannia, 2008. (אויף ענגליש)


text:
סאמארקאנד
סאמארקאנד (אוזבעק: Samarqand; פערסיש: سمرقند) איז די דריטע גרעסטע שטאט אין אוזבעקיסטאן. אין 2005 האבן געוואוינט אין דער שטאט 413,000 איינוואוינער.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט סאמארקאנד איז געגרינדעט געווארן אין די אוראלטע צייטן, און איז געווען יארן לאנג א טייל פון דער פערסישער אימפעריע.
אין יאר 329 פאר דער ציווילער ציילונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער איינגענומען די שטאט.
אינעם 7טן יארהונדערט איז די שטאט געקומען אונטער דער אראבישער הערשאפט פונעם אבאסישן כאליפאט, און זי איז געווארן א גרויסער האנדל צענטער, און מען האט געבויט דארטן דעם ערשטן פאפיר מיל אין דער איסלאמישער וועלט. מען דערציילט א מעשה אז זיי האבן אויסגעלערנט די חכמה פון פאבריצירן פאפיר פון צוויי כינעזישע ארעסטאנטן אין 751. פון דארט האט די ערפינדונג פארשפרייט אין דער איסלאמישער וועלט און ווייטער ביז אייראפע.
אין 1220 האט די מאנגאלישע ארמיי אונטער דזשינגיס כאן פארטיליגט די שטאט.
דער מוסולמענישער ארומפארער איבן באטוטא איז געווען אין סאמארקאנד אין די 1330ער יארן.


text:
אייזן
אייזן איז א כעמישער עלעמענט מיטן סימבאל Fe (לאטייניש: Ferrum) און אטאמישן נומער 26. עס איז אן איבערגאנג מעטאל. אייַזן איז די מערסטער באניצטער מעטאַל (95% פון גאר דעם מעטאַל געשאפן אין דער וועלט).
דערנערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אייזן איז וויכטיקער קאמפאנענט פון דערנערונג פארן קערפער. ווען איינער האט צו ווייניק אייזן טוט עס ברענגען צו אנעמיע (אייזן-דעפיציט) - אן אראפפאל אין דער קוואנטיטעט פון העמאגלאבין אין די רויטע בלוטצעלן, ווי אויך אן אראפפאל אין דער צאל פון רויטע בלוטצעלן. דאס ברענגט צו צו אן אראפפאל אין דער קוואנטיטעט פון זויערשטאף וואס דערגרייכט די געוועבן אינעם קערפער אזוי אז די געוועבן ארבעטן נישט ווי זיי דארפן. צופיל אייזן אינעם קערפער איז אויך א געפֿאר פארן געזונט.
דורכשניטלעך, די טעגלעכע קוואנטיטעט רעקאמענדירט פאר א געוואקסענעם מאנצביל איז 8.7 מיליגראם און פאר א פרוי אין דעם עלטער פון רעפראדוקציע 14.8 מיליגראם. פרויען אין דעם עלטער פון רעפראדוקציע דארפן א גרעסערע קוואנטיטעט פון אייזן ווי מענער, ווייל זיי פארלירן בלוט דורך מענסטרואציע.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
פאליסי
צו מיינט איר פאליציי? צו מיינט איר וויקיפעדיע:פאליסי?
א פאליסי איז אויסגערעכענטער פלאן פון אקציע צו פירן באשלוסען און צו דערגרייכן ראציאנאלע מסקנות.
דער טערמין טוט אנצייכענען די רעגירונג ווערטשאפט, פריוואטער סעקטאר ארגענעזאציעס און גרופעס, און אויך צו אידיווידואלען.
אן עקזעקטיוו ארדער, קארפערעט פאליסיס, אין פארלעמענטארישע פארשריפטן פון סדר זענען אלע ביישפילן פון פאליסי.
פאליסי קען אויך אנצייכענען די פראצעס פון מאכן וויכטיגע ארגענעזאציאנאלע באשלוסן, אריינגערעכנט די אידענטיפיקאציע פון פארשידענארטיקע אלטערנעטיווען ווי פראגראמען אדער ספענדינג פריאריטעטן, און אויסוועלן צווישן זיי באזירט אויף די השפעות און קאנסעקווענסן דאס וועט האבן.
פאליסיס קענען ווערן באטראכט ווי פאליטיש, מענעזשטאריעל, פינאנציעל, און אדמיניסטראטיווע מעכעניזםס אראנזשירט צו דערגרייכן באשטימטע צילן און אגענדעס.


text:
טשינג דינאסטיע
די טשינג דינאסטיע (כינעזיש: 清朝) איז געווען די לעצטע דינאסטיע וואס האט געהערשט איבער כינע, צווישן די יארן 1644 און 1912. פאר דער טשינג דינאסטיע האט געהערשט די מינג דינאסטיע, און נאך איר איז כינע געווארן א רעפובליק. די הויפטשטאט פון לאנד איז געווען ביידזשינג.
דאס לאנד איבער וואס די טשינג דינאסטיע האט געהערשט איז געווען דאס גרעסטע אינעם 18טן יארהונדערט, ווען די דינאסטיע האט געהערשט איבער גאנץ כינע, כולל מאנטשוריע.
אין 1871 האט מען אויפגעשטעלט דעם בעיאנג פלאט וואס איז געווארן ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט איז געווען דער גרעסטער פלאט אין דעם ווייטן מזרח און דער אכטער גרעסטער פלאט אין דער וועלט.


text:
טיראנא
טיראַנאַ (אלבאניש: Tiranë אדער Tirana) איז די הויפטשטאט פון אלבאניע און אויך די גרעסטע שטאט. די באפעלקערונג איז געשאצט 602,041 מענטשן (2008). טיראנא איז געגרינדעט אין 1614. זי איז געווארן די הויפטשטאט פון אלבאניע אין 1920.
אינהאַלט
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שאסייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט דינט אלס קנופ פאר די נאציאנאלע שאסייען SH1, SH2 און SH3.
בוסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לופט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון טיראנא קען מען פליען קיין אטען, לאנדאן, רימיני, בארי, יאנאווע, רוים, באלאניע, מינכן, פראנקפורט, סטאמבול, ווין און נאך שטעט.


text:
היפנאזיע
היפנאזיע איז אויסגעשטעלט מיט צוויי מענטשען איינער ווערט היפנאטיזירט ווען דער אנדערער היפאנאטיזירט אים און דאס ברענגט אריין דעם מענטש און א אנדערע פלאנעט וואס דאס איז די אומבאוויסטזיניגע חלק אין מוח וואס דאס וואכט אויף די ווילען און צוזאמגענימענקייט מער ווי ער האט אין באוויסטזין, ס'ווערט געטועהן אין א פסיכאלאגישען וועג
ווערט געניצט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואס איז 'היפאנאזיע' ? דער כח המחשבה פון א מענטש איז צוטיילט אויף צוויי טיילן. די ערשטע טייל ווערט באנוצט ווען דער מענטש טראכט אריין, אנאלעזירט, דאס ווערט אנגערופען דער 'באוואוסטזיין', קאנטשע"ס מיינ"ד בלע"ז. דער צווייטער טייל וואס וועט אנגערופן דער 'אונטער-באוואוסטזיין', דער טייל ווערט באנוצט דורכ'ן מענטש ווען מען שלאפט א.ד.ג.
די מחשבה-טייל פון 'אונטערן-באוואוסטזיין', איז אזוי ווי א פאטאגראפיע מאשינדל וואס כאפט בילדער און היט דאס אפ אין די טיפע זכרונות קעמערלעך פון די מחשבה, דאס נעמט כסדר אריין אינפארמאציע, און היט דאס אפ אין אירע מחשבה קעמערלעך, אָן דעם וואס עס זאל דאס אנאלעזירן אדער אדורך טראכטן.
'אונטערן-באוואוסטזיין' ליגט אויך איינגעקריצט די נאטורן און געוואוינהייטן פונעם מענטש, ווי צ.ב.ש. די מידות, און אויך פחדים, א.א.וו. דארט געפונען זיך אוועק געלייגט אלע זכרונות פונעם מענטש. אצינד, ווען א מענטש באשלוסט מיט'ן 'באוואוסטזיין' אז ער וויל טוישן זיין התנהגות, און זיך שטארקן איבער געוויסע שוועריגקייטן/מדות/פחדים/געוואוינהייטן וועלכע שטערן אים צו מצליח זיין אין לעבן, ברוחניות אדער בגשמיות, וועט אבער פיל מאל דער 'אונטער-באוואוסטזיין' נישט זיין גרייט אנצונעמן זיין באשלוס, און אקצעפטירן דעם טויש, צוליב וואס דער 'אונטער-באוואוסטזיין' טראכט נישט דורך און אנאלעזירט נישט די אינפארמאציע, צו פארשטיין די וויכטיגקייט און תועלת פונעם שינוי לטובה וואס דער מענטש וויל מאכן.
ווי אויך איז דער 'אונטער-באוואוסטזיין' פויל, און עס איז גרינגער זיך נישט אנצושטרענגן אויף טוישונגען, וועט דאס דעריבער שטערן דעם מענטשן זיך אפצורייסן פון זיינע אלטע שוועריגקייטן/מדות/פחדים א.ד.ג. און ס'וועט אים נישט לאזן מאכן דעם אזוי וויכטיגן טויש אין לעבן.
וואס טוט 'היפנאזיע' ?
ווען א מענטש טוט זיך באהאנדלן דורך 'היפנאזיע', ארבייט מען מיט ביידע דערמאנטע חלקים פון די מחשבה אויפאמאל, מיט'ן 'אונטער-באוואוסטזיין' צוזאמען מיט'ן 'באוואוסטזיין', און דעריבער דורך 'היפנאזיע' דורך דעם קען דער מענטש יא דעגרייכן זיין ציל און וואונטש צו טוישן אלטגעזעסענע געוואוינהייטן און נאטורן. ווי אויך קען ער זיך דערגיין צו די טיפע זכרון קעמערלעך און ארויסנעמן אלטע זכרונות פון פארשידענע שווערע צייטן וואס דער מענטש איז אריבער. און אצינד ווען ביידע טיילן פונעם מח ארבייטן צוזאמען, העלפט דאס דער מענטש זאל זיך קענען שטארקן אוועקצונעמען די שוועריגקייטן, און בעסער פארשטיין וויאזוי נאכצולאזען אלטע געפילן און הרגשים עמוישאנ"ס וועלכע דרוקן אים.
ווי אזוי ארבייט 'היפנאזיע' ?
ווען דער מענטש שלאפט, שלאפט זיין 'באוואוסטזיין', און ער טוט נישט אנאליזירן אדער דורכטראכטן זאכן אין דער צייט, אבער דער 'אונטער-באוואוסטזיין' איז יא טעטיג אייביג, אפילו ווען מען שלאפט. אזוי אויך ווען דער מענטש איז אין א צושטאנד פון 'היפנאזיע', איז זיין 'באוואוסטזיין' נישט וואך, איז דעריבער דער 'אונטער-באוואוסטזיין' ענדערש גרייט צו אננעמען און אקצעפטירן די פארשלאגן און געוואוינהייטן וואס דער מענטש וויל טוישן.
און ווי דערמאנט איז דארט איינגעקריצט אלע נאטורן און זכרונות פונעם מענטש, און ווער דער מענטש איז, קען ער דעריבער מיט'ן כח פון 'היפנאזיע' זיך העלפן טוישן זיינע נאטורן און געוואונהייטן שנעל און גרינג. וואס פאסירט ווען מען ווערט 'היפנאטיזירט' ?
דער מענטש איז אנגעלעהנט אין א באקוועמען בענקל, און מיט די הילף פון דעם טעראפיסט ווערט ער זייער רוהיג, ביז דער 'באוואוסטזיין' אנאלעזירט מער נישט צופיל און גייט אריין אין כמו-שלאף צושטאנד, נים ולא נים. דער 'היפנאזיע' צושטאנד קען ערקלערט ווערן, אזוי ווי ווען מען ערוועקט זיך פון שלאף און מען וויל נאך אביסעל שלאפען, טראץ וואס דער מענטש האלט זיינע אויגן פארמאכט, הערט ער וואס טוט זיך ארום אים, אדער ווען איינער איז פארטיפט אין א שפאנענדע מעשה ביכעל, און ער פארגעסט זיך וואו ער איז, אזש עס דאכט זיך אים אז ער אויף יענעם ארט איבער וואס ער ליינט יעצט. נאך א וויילע, גייט דער מענטש אריין אין זייער א באקוועמע און געשמאקע רויהיגייט, דער 'באוואוסטזיין' איז מער נישט וואך, און הערט אויף צו אנאלעזירן, אצינד נעמט איבער דער 'אונטער-באוואוסטזיין', און איז שוין גרייט צו אקצעפטירן זיינע פארשלאגן און טוישונגן. אבער, דער 'אונטער-באוואוסטזיין' וועט נאר אננעמען אזעלכע פארשלאגן וועלכע דער מענטש וויל מיט'ן 'באוואוסטזיין', אזוי ווי דעם פריער דערמאנטן צוגלייך, ווען מען ערוועקט זיך פון שלאף און די אויגן זענען נאך פארמאכט, איז מען גענצליך בעל הבית אויף זיך, אזוי אויך ווען דער מענטש איז אין א צושטאנד פון 'היפנאזיע', וועט ער נאר מקבל פארשלאגן און זאכן וואס ער וויל און קען באשטיין צו הערן. איז 'היפנאזיע' סעיף ?
'היפאנזיע' איז אבסאלוט גענצליך סעיף, און דאס האט נישט קיין שום זייטיגע ווירוקנגען סיי"ד עפעקט"ס, ווייל ווי דערמאנט קען דער מענטש נאר ווערן היפנאטיזירט אויב ער וויל, און ער וועט נאר אקצעפטירן און זיך פארנעמן וואס ער וויל. ווי אויך קען מען נישט בלייבן היפנאטיזירט.... די איינציגע סיי"ד עפעק"ט דערפון קען זיין אז דער מענטש וועט זיין אין רוהיגערע שטימונג די קומענדיגע פאר שעה אדער טאג.


text:
טשערנאוויצער קאנפערענץ
די טשערנאוויצער קאנפערענץ, איז פארגעקומען אין דער שטאט טשערנאוויץ, הויפטשטאט פון בוקאווינע, דעמאלט אין דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע,צווישן דעם 30סטן אויגוסט און דעם 3טן סעפטעמבער 1908.
דער פלאן פאר דער קאנפערענץ, איז געקומען פון נתן בירנבוים, און מיט דער איינשטימונג פון חיים זשיטלאווסקי, דוד פינסקי, און אנדערע גרויסע שרייבער, און פובליציסטן.
צווישן די באטייליקטע זענען געווען שלום אש, י.ל. פרץ, און נאך אנדערע שריפטשטעלער, און באוואוסטע יידישע שרייבער.
איין טאג פאר דער אפציעלער ערעפענונג צו דער קאנפערענץ, איז באשטעטיקט געווארן די פונקטן, וואס זענען געפונען געווארן פאר וויכטיק איבערצורעדן.
- די שפראך, גראמאטיק, אויסלייג פון שרייבן, נייע ווערטער און ווערטער פון אנדערע שפראכן.
- יידישע ליטעראטור און שרייבער.
- איבערזעצן תנ"ך צו יידיש.
- די בינע און אקטיארן.
- די יידישע פרעסע.
- דאס יונגע דור.
- און דאס אנערקענונג אין יידיש אלס אפציעלע שפראך.


text:
רהט
רהט איז א שטאט אין די דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 8,560 דונאם. געגרינדעט אין 1972, באקומען די נאמען שטאט אין 1994, לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק (העברעיִש: הלשכה המרכזית לסטטיסטיקה) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין רהט 38,900 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי פיר פראצענט. רוב זענען מוסולמענער.
רהט איז די ערשטע שטאט פון בעדואינער, וואס מ'האט זיי ספעציעל געבויט. די שטאט איז 12 קילאמעטער צפון-זייט פון באר שבע, נאנט צו קיבוץ משמר הנגב.
- דער בירגערמייסטער (מעיאר) פון שטאט איז טלל אל קרינאואי.


text:
עוואלוציע
עוואָלוציע איז א פראצעס פון בהדרגהדיקער אנטוויקלונג. בדרך-כּלל האט מען אין זינען ביאלאגישע עוואלוציע. טעאָריע פון עוואלוציע איז הײַנט צוטאָגס דער יסוד פון אקאדעמישער און וויסנשאפנטלעכער וועלט.
אינהאַלט
ווי אזוי ארבעט עוואלוציע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די טעריע שטעלט פאר די אנטוויקלונג פון לעבעדיקע ארגאניזמען אלס פראָצעס וואָס האָט זיך אָנגעהויבן פון איין פרימיטיוון איינצעליקן אָרגאניזם. אלע לעבעדיקע אָרגאַניזמען האָבן זיך אנטוויקלט איבער מיליאָנען יאָרן. דער מענטש מיט אלע באשעפענישן זענען נישט באשאפן געוואָרן אויף איינמאָל נאָר זיך אנטוויקלט פון אנדערע אָרגאניזמען לויט דעם פראָצעס פון נאטירלעכע סעלעקציע. לויט דער עוואלוציע טעאריע, איז דער גאנצער וועלט–באשאף, די גאנצע בריאה, צושטאנד געקומען צוביסלעך אין פארלויף פון ביליאָנען יאָרן אין א פראצעדור, פון דער גענעטישער פראדוקציע, וואָס גייט פון דור צו דור. ביז עס האָט זיך אנטוויקלט א וועלט מיט ביליאָנען באשעפענישן, ביימער, פלאנצונגען, קאסמישע פלאנעטן אינעם אסטראָנאָמיש ריזיקן אוניווערס. פון א מאָדערן שטאנדפונקט פארשטייט מען הײַנט דאָס לויט דעם נאטירלעכע סעלעקציע באגריף.
די פאסיל רעקארד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פאסיל רעקארד ווי מען טרעפט אלטע פארצײַטישע ארגאניזמען ווי דינאָזאַװער, שטיצט אונטער די ווערסיעס פון אלטע סאָרט מער פרימיטיווע לעבן פון בעלי חיים. אין די הײַנטיקע שטיינער זעט מען צייכנס פון איר פרימיטיוון אלטן שטאנד.
גרינדונג פון דער טעאָריע פֿון דער נאטירלעכער סעלעקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – טשארלס דארווין
טשארלס דארווין (ענגליש:Charles Robert Darwin) האָט פארגעשטעלט די טעאָריע אַז עװאָלוציע אַנטװיקלט זיך דורך די נאטירלעכע סעלעקציע טעאָריע. זײַן וויסנשאפטלעכע טעאָריע איבער וועלט–באשאף האָט ער פובליצירט אין זײַך בוך On the Origin of Species אין 1859.
ער איז געווען א בריטישער פאָרשער און וויסנשאפטלער. צו ערשט איז זײַן טעאָריע באטראכט געוואָרן אלס ווילד פרעמד און ראדיקאל. יאָרן לאנג האָט ער אויסגעמיטן צו טרעפן מענטשן צוליב מורא אז מ'וועט אים לינטשן צוליב דעם חטא פון פארשפרייטן כפירה. מיט די יאָרן אבער, בעיקר אין אָנהייב 1900ער, האָט זײַן טעאָריע באקומען מער און מער מאמענטום, הײַנט צו טאָג, האָט די וויסנשאפטלעכע וועלט אָנגענומען דארווינס טעאָריע, אלס דער סאמע קראנטסטער יסוד איבער לעבעדיקע באשעפענישן.
ער האָט קיינמאָל נישט געזען אָדער אָבזערווירט עוואָלאציע אין פראצעס.
אלס ראיה צו דער טעאריע פון עוואלוציע ברענט מען אז די גענעס פון די שימפאנזעס (פון די מאלפעס) זײַנען ענדלעך צו די פון מענטשן. אין דער גמרא סנהדרין שטייט אז א טייל פון די מענטשן וואָס האָבן א טייל גענומען זענען געוואָרן מאלפעס און רוחות שדים און לילין.
דער טערמין: עוואלוציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אמתער טייטש פונעם וואָרט מיינט: אנטוויקלונג אין א בעסערער, מער מעלהדיקער זאך. כאטש עס איז באזירט אויף דארווינס טעאָריע, איז דער נאָמען נישט באשאפן געוואָרן פון אים, נאָר דורך די וויסענשאפטלערס אין זײַנע צײַטן וואָס האָבן נישט געקענט באגרײַפן אז די וועלט–באשאפונג איז טאקע א צופאל, וואָס איז מער נעגאטיווער קאטאסטראָפע, געשען דורך איינעם פון ביליאָנען שאנסן. און זיי האָבן נאָר געוואָלט מסכים זײַן האלב מיט אים אז דאָס איז אנטוויקלט אן א פאָראויס געזעענעם אויסגערעכנטן פלאן, אָבער דארווין איז געגאנגען ווײַטער, ער האָט געהאלטן אז די באשאפונג איז נישט אנטוויקלט נאָר געשען בטעות אומפאָראויסגעזען און אומאויסגערעכנט, אין ענגליש האָט ער דאָס גערופן דיסענט מלשון אראפגיין וואָס איז פונקט פארקערט פון אסענט מלשון מעלה. דאָס הייסט אז די באשעפעניש איז א צופאל דורך נאטירלעכער סעלעקציע.
תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מעשה בראשית פון זעקס טעג קעגן עוואלוציע טעאָריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויבן אויף לויט דאָס אין קעגנזאץ צו די אמונה, אז גאָט האָט באשאפן די וועלט אין זעקס טעג, ווי עס שטייט אין חומש בראשית, "בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ". אָבער א סאך ענטפערן אז די זעקס טעג פון דער תורה מיינט נישט אונדזערע מענטשלעכע זעקס טעג, נאָר אזוי ווי דוד המלך זאָגט אז איין טאָג בײַם באשעפער איז ווי טויזענטער טעג בײַ אונדז. ממילא קען מען דאָס נישט דערלקערן אלס סתירה.
ווידעראום אנדערע ענטפערן אז װען דער אייבערשטער האָט געענדיקט דעם וועלט–באשאף, האָט ער שוין אריינגעלייגט די פיזישע שטריכן פון א וועלט וואָס זעט אויס ביליאָנען יאָרן. דעריבער פון דאָ שטאמט דער טעות פון די וויסנשאפטלערס, אז די וועלט איז עלטער פון זעקס טויזענט יאר, ווײַל די סימנים ווײַזן טאקע אויף אזא יאָרגאנג, אָבער עס איז באשאפן געוואָרן אן אלטעוועלט פון געבורט אָן.
די שיטה פון אמונה אין מעשה בראשית קעגן עוואלוציע ווערט גערופן קרעאציאניזם.
נעץ-פארבינדונגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
די נייע אַלט ליכט דורך קימו
די ניו ישן ליכט דורך קימו דיזיין מימיקס די טראדיציאנעלן אויסזען פון אַ לאַנטערן און מאכט אַ קלאַסיש מזרח-מערב קשר. די טייוואַן-באזירט סטודיאָ האָבן באשאפן די ניו ישן ליכט מיט אַן אינדוסטריעלע-נוסח רעפלעקטאָר אַטאַטשט צו אַ פּאַפּיר לאַנטערן דיפפוסער אַז קענען זיין פּולד אַראָפּ אָדער קאַלאַפּסט אויס פון דערזען צו בייַטן די לייטינג ינטענסיטי. […]
קלאַל אַרטשיטעקץ ניטל מיט שיינע גרוי שיידז
דאָ ס אַ ביסל הינטער די סינז שאַץ פון אַ ניטל טיש אַז נאָרם דעקערייטאַד פֿאַר דאַניש זשורנאַל באָ בעדרע מיט זייער דיזיינז. הנאה די רוי און פּשוט פאָטאָס פון נאָרם אַרטשיטעקץ ניטל מיט שיינע גרוי שיידז!
ינסטאַגראַם פּיקס פון אקטאבער
דאס איז עטלעכע פון מיין ינסטאַגראַם פּיקס פון אקטאבער. מייַן באַליבט ינסטאַגראַם פּיקס דעם חודש קאָנסיסטעד פון גורל פון מיין באַליבט גרונט פארבן שוואַרץ, ווייַס און גרוי מיט עטלעכע הינץ פון קופּער. אין נאוועמבער איר וועט געפינען מער ניטל ינספּיראַציע ביידע דאָ אויף פּוראָדעקאָ און ינסטאַגראַם. מיינונג פון שעפע פון מער ינסטאַגראַם פּיקס […]
גרין געוויקס גאַנג
גרין געוויקסן זענען פּאַפּינג אַרויף אַלע איבער לעצטנס אין סדר צו ברענגען נאַטור אין די ינלענדיש סוויווע. ווי מיר ווערן מער ערבאַנייזד און דרויסנדיק פּלאַץ מער טייַער, באַלקאָן און גרין דרינענדיק פּלאַנטינג ווערט מער ינווענטיוו. טישן און שעלווינג וניץ מאַכן פּלאַץ פֿאַר פּאַטיד געוויקסן, אָדער אַנדערש זיי הענגען פון דער סטעליע אָדער זענען געפלאנצט אין […]
גריי ינספּיראַציע – שיידז פון גרוי
איך ליבע גרוי, און צו מישן אַלע שיידז פון ווייַס צו שוואַרץ. איך קיינמאָל באַקומען מיד פון די בילדער פון גרוי שיידז סטיילד דורך דער טאַלאַנטירט שוועדיש סטיליסט טינאַ העללבערג. איר נוצן פון אָרט, געוועב און די גרוי קאָליר איז מיינונג בלאָוינג. די גרוי ינספּיראַציע טעמע שוץ איז געווען לייט פֿאַר על ינטעריאָר אין מיטאַרבעט מיט פאָטאָגראַף […]
בלאָג היים רייַזע - א היים מיט אַמייזינג קאַנטראַס
באַהעפטן דעם וואָכן בלאָג היים רייַזע אין דזשולי און מיכאל ס אוצר טראָווע פון ראָמאַנטיש נייַגעריקייַט געמישט מיט רוי פּאַלאַט מעבל. די סטאַנינג וווינונג מיט אַלע די טשיקאַווע קאַנטראַס איז ליגן בייַ וועסטערבראָ אין דענמאַרק. די גאנצע וווינונג איז קראַמד פול פון גרויס געדאנקען אויף ווי צו פאַרבינדן גרויס פּלאַן מיט רגע האַנט קויפן צו אַ אַפאָרדאַבאַל פּרייַז. […]
דער נייַ שטערן לאַמפּ פון נאָרמאַנן קאָפּענהאַגען
די נייע שטערן לאַמפּ פון נאָרמאַנן קאָפּענהאַגען איז אַ פּשוט, העל און ערי לאָמפּ מיט אַ טיפּיש נאָרדיק אויסדרוק. שטערן באשטייט פון 50 אַקריליק ברעקלעך אין פיר פאַרשידענע דזשיאַמעטריק שאַפּעס. די פּשוט שאַפּעס פאָרעם די סילאַוועט פון אַ שטערן ווען פארזאמלט. דער שטערן לאָמפּ דיסטריביוץ אַ סקאַלפּטשעראַל און שיין ליכט און עס גיט די ינלענדיש […]
פּשוט לעבעדיק – נייַ פאַלן זאַמלונג דורך ה&ב היים
פּשוט לעבעדיק זאַמלונג פון ה&ב היים באשטייט פון אַ גלייַכגילטיק קאָמבינאַציע פון רוי און ווייך טעקסטשערז און דיפיינז אַ שטאָטיש ינלענדיש. א מישן פון געוואשן מאַטעריאַלס און נוטראַלז טרעפן גראַפיק פּרינץ און ינקאַ מאָוטיפס. באַקומען ינספּייערד דורך דעם שיין פאַלן זאַמלונג פון ה&ב היים. Another lovely H&ב היים זאַמלונג! די פּשוט לעבעדיק זאַמלונג וועט […]
נעאָן פּאַסטעל פארבן
פרילינג איז דאָ און די נעאָן פּאַסטעל פאָטאָס סטיילד דורך דזשעני דזשוורינען זענען גאנץ פֿאַר דעם צייַט פון די יאָר. די פאָטאָגראַף הינטער די פריש און סטאַנינג נעאָן פּאַסטעל פארבן פאָטאָס איז מירוואַ קאַקקאָ. זיי זענען אַזוי מאָדיש און ליוואַבאַל. איך בין זיכער איר וועט געפינען שעפע פון קיל געדאנקען צו פרעשאַן אַרויף דיין היים!
לאַבאָראַטאָריע גאַנג
די לאַבאָראַטאָרי גאַנג איז ניט נאָר די לעצט ינלענדיש פּלאַן גאַנג, אָבער עס איז איינער וואָס באשטימט קוקט קיל. וואָס איך ספּעציעל ווי מיט די נוצן פון לאַבאָראַטאָריע נוסח פון היים איז גלאז פלאַסקס, בעאַקערס, פּרובירן טובז ווי וואַסעס. די לאַבאָראַטאָרי נוסח קענען טאַקע לייגן אינטערעס צו אַ צימער און פיץ געזונט מיט ינטיריערז אַז […]


text:
קאסינא
א קאסינא איז א פלאץ וואו מ'גייט פארוויילן די צייט מיט אזארטשפילן מיט מזל. מ'לייגט אריין אפאר דאלער, און מ'האפט אז מיט גליק וועט מען געווינען מער פון וואס מ'האט אריינגעלייגט דורך די פיל ערליי שפילן.
אינהאַלט
מער איבער קאסינאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קאסינאס זענען צוזאמגעשטעלט מיט האטעלן און אפט פלאצירט לעבן אויספלוגן ווי מאהלען אויף קרוז שיפן און ארום וואקאציע אטראקציעס.
- מ'דארף זיין אלט 21 יאר צו קענען שפילן אין קאסינאס.
- די קאסינאס זענען שטארק באוואכט, ווי פארשטייט זיך צו אזא פלאץ ווי ס'גיסט זיך מיליונען. זיי האבען אן עקסטרע אפטיילונג נאר פאר סקיורעטי, אנדערע ריפען דאס געפארפולע מאפיא גענגס, יעדע אינטש איז אינטער קאמעראס (cctv), די וועכטער זענען ספעציעל טרענירט נישט נאר פאר געהעריגע גנבים נאר אויך צו דערשפירען ווער ס'שמירט אינטער ארבעטער'ס אדער סתם מ'מאכט א שטיקעל.
- די קאסינאס זענען אויסגעשטעלט אן זייגערס און פענסטערס אז מ'פילט מ'איז און אן אנדערע פלאנעטא דאס ברענגט צו אז געוויסע פארשוינען וואוינען מער אין קאסינאס ווי אינדערהיים
- אדער סטעף
- אדער באטייליגטע
- אויסבארגען אויפן חשבון פון קאסינא און נישט האבנדיג צוריק צובאצאלן
- א קאסינא קען נישט ווערן געבויט איבעראל מ'דארף האבן א ספעציעלע ערלויבעניש צו קענען בויען אזוינס
אנליין-קאסינאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנליין איז אויך דא קאסינאס צו שפילען ס'איז דא 3 סארטן וועגן ווי אזוי מ'שפילט:
- גראד אויפן אינטערנעט ווען מ'וויל.
- מ'דארף אראפלאדן די ווייכווארג און מ'קען ווייטער שפילן ווען מ'וויל.
- מ'שפילט לעבעדיג - לייוו (live) - אזוי ווי אין קאסינאס מיט עכטע מענטשן נאר דורכן אינטערנעט.
באקאנטע קאסינא פלעצער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אמעריקא זענען די קאסינאס פלאצירט מערסטענס אין לאס וועגאס - די מעקא פאר קאסינאס - און אין אטלאנטיק סיטי אין ניו זשערסי.
קאסינאס און די מאפיא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפטמאל זענען קאסינאס פארבונדן מיט פארברעכן. די רווחים פון א קאסינא קען מען ניצן צו וואשן דאס שווארצע געלט. די קאסינאס אין לאס וועגאס האט די מאפיא אויפגעשטעלט דורך מענטשן ווי באגסי סיגל און מאיר לענסקי.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ליסט פון קאסינאס איבער דער וועלט {dmoz דירעקטארי}


text:
1948
1948 איז דאס 48סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1948 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן מיי - דוד בן גוריון פראקלאמירט דאס אויפשטעלן פון מדינת ישראל.
- 28סטן מיי - אומאפהענגיקייט מלחמה: די איינוואוינער פונעם יידישן פערטל אין ירושלים קאפיטולירן צו דער יארדאנישער ארמיי
- 29סטן מיי - אומאפהענגיקייט מלחמה: די עגיפטישע ארמיי ווערט אפגעהאלטן ביי עד הלום בריק
- 7טן יוני - עדווארד בענעש זאגט זיך אפ פון זיין פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי איידער צו חתמ'ענען א געזעץ וואס קערט איבער דאס לאנד צו קאמוניזם.
- 22סטן יוני - די שיף אלטאלענא פארזונקען קעגן דעם תל אביב בארטן
- 17טן יולי - מדינת ישראל פראקלאמירט מערב ירושלים א טייל פון זיין שטח
- 29סטן יולי - די 14טן אלימפיאדע געעפנט אין לאנדאן
- די װעלט געזונט ארגאניזאציע איז געגרינדעט
- רבי ישראל אלטער ווערט גערער רבי
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 31סטן מערץ - על גאר, אמעריקאנער פאליטיקער, דער 45סטער וויצע-פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן
- 7טן אויגוסט - דן חלוץ, דער 18טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל
- 2טן סעפטעמבער - יעקב ליצמאן, כנסת דעפוטאט, פארזיצער פון דער יהדות התורה פארטיי אינעם כנסת
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 3טן סעפטעמבער - עדווארד בענעש, געוועזענער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי


text:
סאלח שבתי
סאלאח שבתי, (געזאגט סאלאך שאבאטי), איז א פילם ארויסגעקומען אין ישראל, אום יאר 1964. ווערט פארעכנט אלס ערשטע פון בורעקאס פילמען, וואס לאכט אפ פון סטערעאטיפן, אין געזעלשאפט, פון ישראל באפעלקערונג, דאס געמישעכטץ פון ספרדים, און אשכנזים, אין די ערשטע יארן פון לאנד, ווען עס איז געווען א גרויסע עליה, קיין ישראל.
דער דירעקטאר, און שרייבער פון די געשיכטע, איז אפרים קישון, א ייד געקומען פון אונגארן, וואס ער האט געוווינט אין די איבערגאנגס לאגערן (מעברות}, און זיין שכן איז געווען א ייד פון מאראקא.
דער הויפט אקטיאר, איז חיים טופול, וואס איז סאלאך, און ער איז פון מאראקא, ווי ער שטויסט זיך אן אין הארטן ביוראקראטיע, פון די רעגירונג, ער פארשטייט נישט צופיל וואס גייט פאר, אבער צו מאכן שפיצלען פארשטייט ער גאנץ גוט. די פאליטיק אין לאנד, איז א קארופטירטע, און פון דעם מאכט ער געלט.
דער פילם איז א קאמעדיע, און דראמאטיש אויף א קאמישן אופן.
דער פילם איז געווען, דער ערשטער ישראל פילם צו זיין אויף די ליסטע פון אסקאר, אלס בעסטע אויסלענדישע פילם, און די ערשטע ישראל פילם צו באקומען די גאלד גלאבוס פרעמיע, די פילם האט עס באקומען צוויי מאל.
אין ישראל איז די מעדיע געווען שטארק קעגן פילם, קישון האט געטענהט, אז גאלדע מאיר האט נישט געוואלט די פילם זאל קומען קיין אמעריקע, צום סוף האט דער פילם געהאט דארט גרויס הצלחה.


text:
לולב
דער לולב איז איינע פון די פיר מינים וואס מען איז מחויב צו שאקלען אום סוכות (יעדן טאג אחוץ שבת), אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: וּלְקַחְתֶּם לָכֶם בַּיּוֹם הָרִאשׁוֹן, פְּרִי עֵץ הָדָר כַּפֹּת תְּמָרִים, וַעֲנַף עֵץ עָבֹת, וְעַרְבֵי נָחַל, וּשְׂמַחְתֶּם, לִפְנֵי יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם שִׁבְעַת יָמִים" ויקרא כג מ .
די לולבים וואקסן אויף טייטלביימער. ביז די לעצטערע יארן פלעגט מען נעמען סתם לולבים, רוב דערפון פלעגן קומען פון על אריש און פון עגיפטן. לעצטנס זייט עס איז ערפונדן געווארען די באקאנטע דערי לולבים זײַנען מדקדקים במצות מקפיד צו ניצן דעם סארט לולב וואס זיי האלטן אים פאר װוּנדער-שײן.
טעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען שאקלט לולב כדי צו זיך דערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצן.
שמיטה פראבלעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין שנת ה'תשס"ח שנת השמיטה איז געווארן א פראבלעם ווייל וויבאלד די דערי לולבים זאלן ארויסקומען שיין און שטארק און הויך דארף מען דערויף ארבעטן א גאנץ יאר און וויבאלד רוב פון די דערי לולבים קומען פון ארץ ישראל טאר מען דאס נישט ניצן אזוי ווי א סך פוסקים האלטן אז נעבד וואס דאס מיינט ארבעטן אין שמיטה קען מען נישט יוצא זיין דערמיט.


text:
קאנטרי
קאנטרי איז דער אפרו וואקאציע פלאץ אין די קעטסקילס ווי מען ציעט זיך אריבער במשך דעם זומער 2 מאנטען.
ווערד אלע געלטער. צייט פאר חשבון הנפש ווי שטארק מ'געבט זיך אפ מיט די קינדער, צייט צוריק אויפרישען אונזער קשר פון פאמיליע לעבן. זיי רוען זיך אפ, און ענזשויען זיך אינעם שווימבאד (סווימינג פול) מיט די פרויען פארברענגערייען.
א מחי' די אידן וואס זענען דארטן זענען זיך מתענג אויך די אידן וואס בלייבן אין שטאט קענען נישט גענוג זיך מחי' זיין פון די ליידייגע גאסן און פרייהייט וואס הערשט אין שטאט.
עס איז דא א ניגון פון דעם באקאנטער זינגער יום טוב עהרליך אויף טעיפ לוקסוס 2 ווי ער פארציילט און לייגט אראפ די קאנטרי, איהרע מעלות און חסרונות.


text:
בריטישע אימפעריע
די בריטישע אימפעריע איז דער נאמען וואס איז געגעבן געווארן צו דעם פאראייניגטן קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און אירלאנד מיט אירע הונדערטער קאלאניעס, סימבאליזירנדיג איר מאכט און גרויסקייט. די בריטישע אימפעריע האט אין די אנפאנג 1900 יארן געהאט אונטער זיך 20 פראצענט פון דער וועלט'ס לאנד און 400 מיליאן מענטשן.
די בריטישע אימפעריע האט זיך לאנגזאם געגערינדט ווען הונדערטער בריטישע פארשערס האבן זיך ארויסגעלאזט אויף שיפן איבער'ן ים און געזוכט עפעס פריש. יעדע אינזל וואס זיי האבן געפינען האבן זיי דורכגענישטערט אויב עס איז פאראן עפעס ווערד אין איר. אויב יא האט די בריטישע רעגירונג באלד גענומען קאנטראל אויפ'ן אינזל און אנגעהויבן האנדלן מיט די סחורה וואס דארט איז געוועזן. די ערטשע אינזלן אויף וועלכע די בריטישע האבן גענומען קאנטראל זענען געווען די קאריבעישע אינזלען וועלכע זענען נישט ווייט פון אמעריקע. די אינזלען האבן געהאט אסאך ווערט און מענטשן האבן זיך אנגעהויבן ארייציען אהין און באלד אנגעהויבן צו האנדלן.
בריטען איז נישט געווען די איינציגסטע אימפעריע אין אירע גוטע יארן. אויך פראנקרייך און שפאניע האבן געטאן דאס זעלבע און האבן גענומען פעטע שטיקער פון נארט אמעריקע וועלכע איז געווען געבענטש מיט עטליכע זאכן.
די דריי אימפעריעס האבן זיך שטענדיג געריסן און געקריגט איבער א שטיקל לאנד, יעדער וועלנדיג פארברייטערן איר אימפעריע. בריטען איז געווען אויסגעצייכנט אין אירע מלחמות און האט באוויזן צו באזיגן פראנקרייך און שפאניע מערערע מאל, ווערנדיג אלס גרעסער און גרעסער און איז טאקע געווען די גרעסטע אימפעריע אין די היסטאריע.


text:
מסכת יומא
מסכת יומא איז די פינפטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות). די מסכתא האט אכט פרקים. די ערשטע זיבן באהאנדלען די עבודה פונעם כהן גדול אום יום כיפור, און דער אכטער פרק רעדט וועגן די דינים פונעם תענית.
נעמען פון די פרקים (קאפיטלאך) אין דער מסכתא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שבעת ימים - וועגן די הכנות פונעם כהן גדול פאר יום כיפור
- בראשונה - וויאזוי מ'איז מקריב דעם קרבן תמיד יעדן טאג
- אמר להם הממונה - וועגן די עבודה יום כיפור
- טרף בקלפי - וויאזוי דער כהן גדול ווארפט א גורל אויף די צוויי ציגן, און דער ווידוי אויף זיין קרבן חטאת
- הוציאו לו - וועגן דעם קטורת
- שני שעירי - שיקן דעם ציגל צו עזאזל
- בא לו כהן גדול - די לעצטע טיילן פון דער עבודה ביז דער כהן גדול קומט ארויס פון בית המקדש
- יום הכיפורים - דינים פון יום כיפור און פאסטן, און דינים פון תשובה
'


text:
תקליטר התורני
תקליטור התורני איז איינע פון די מערסט פאפולערע ספרים ביבליאטעקן וואס מען קען בלעטערן אויפן קאמפיוטער.
אינהאַלט
זייער אייגענער סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואס עס כאפט אזוי שטארק דעם אויג פון די מוציאי לאור, באשטייט בעיקר פון צוויי טיילן, כאטש עס האט נישט אזויפיל ספרים איז עס אבער
- אויסשליסליך טעקסט און נישט קין בילד (PDF) מיט או. סי. אר. טעכנאלאגיע
- זיי האבן אן אויסערגעווענליכן סיסטעם וויאזוי גרינג אנצוקומען איבעראל צו וואס מען זוכט
קאנקורענטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייערע קאנקורענטן זענען
בר-אילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואס באשטייט פון אסאך מער טעקסט און בעיקר געצילט אויף שו"ת ספרים אבער דער חסרון איז אז עס איז מורא'דיג קאמפליצירט צו זוכן אינפארמאציע פאר דעם פשוט'ן מענטשן
אוצר החכמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איז אבער אין גרעסטן טייל בלויז PDF פארמאט, און דער OCR איז נאכנישט גענוג שטארק


text:
סערעט
סערעט (רומעניש: Siret; דייטשיש: Sereth, פויליש: Seret) איז א שטעטל אין שאץ פראווינץ, צפון רומעניע, און איז פון די עלטסטע שטעטלעך אין, און אן אמאליגע הויפטשטאט פון דער געוועזענער פרינציפאליטעט פון מאלדאוויע. ער געפינט זיך 2 km פונעם גרענעץ מיט אוקראינע, און איז איינער פון די הויפט אדורכגאנג פונקטן אין צפון פון לאנד, מיט סיי א שאסיי גרענעץ פונקט סיי א באן פארבינדונג.
דאס שטעטל האט געהאט א יידישע קהילה. רבי שמואל שמעלקא רובין (אן אייניקל פון רבי נפתלי ראפשיצער און רבי שלום פון בעלזא) האט געפירט א רביסטעווע פון תרל"ה ביז זיין פטירה אין תרס"א. זיין נאכפאלגער איז געווען זיין זון רבי פנחס מנחם מענדל ביז ער איז אומגעקומען אינעם חורבן אייראפע.
איינער פון די אדמורי"ם פון וויזשניץ, רבי ברוך האגער, דער "מקור ברוך" איז געווען שטאטס רב אין סערעט, און איז געווען דער גרינדער פונעם סערעט וויזשניץ הויף. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער זיך באזעצט אין חיפה, וואו געפינט זיך דער פערטל פון די סערעט וויזשניצער חסידים.


text:
װיקיפּעדיע:פארטאל
אויב איר קלערט אז א געוויסע טעמע האט גענוג ארטיקלען כדי צו איר בויען א פארטאל, שרייבט א נייעם בלאט מיט'ן נאמען [[פארטאל:XXX]] (ווען XXX איז דער נאמען פונעם טעמע, וו.צ.ב. "קרענק") און נאכער שטעלט אויס דעם בלאט מיט וויכטיגע ארטיקלען צום טעמע, קאטעגאריעס א.א.וו. אויב איר קענט אויפשטעלן א שענערע אויסשטעלונג פון אנדערע פארטאלן, זייט איר געלאדנט דאס צו טאן. אז נישט, קאפירט דעם נאטראלעם אויסשטעלונג פון אנדערע פארטאלן, כדי זאל'ן זיי אלע זיין אייניק.
ווען עס וועט זיין גענוג פארטאלן, וועלן מיר זיי מפרסם זיין אינעם שער-בלאט. אבער יעצט זיינען זיי נישט גענוג באארבעט אויף צו זיי שטעלן אינעם שער-בלאט.
דערווייל האבן מיר 7 פארטאלן, וואס ברויכן וויכטיג צו פארענדערן:


text:
אנקארא
אַנקאַראַ (טערקיש: Ankara) איז די הויפטשטאט פון טערקיי און זיין צווייטע גרעסטע שטאט, נאָך סטאמבול. די שטאט איז הויך 938 מעטער איבערן ים שפיגל.[1] אין 2007 איז איר באַפֿעלקערונג געווען 3,901,201, כולל אכט דיסטריקטן אונטער דער שטאט'ס אדמינסטראציע.[2] אנקארא איז אויך די הויפטשטאט פונעם אנקארער פראווינץ.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז רוב פון דער אטאמאנישער אימפעריע געווען אקופירט. האט דער פירער פון דער טערקישער נאציאנאליסטישער באוועגונג, קעמאל אטאטורק, הויפטקווארטירט זיין ווידערשטאנד באוועגונג אין אנקארא אין 1920. נאך דער מלחמה פון אומאפהענגיגקייט, האבן די טערקישע נאציאנאליסטן געביטן די אטאמאנישע אימפעריע מיט דער רעפובליק פון טערקיי דעם 29סטן אקטאבער 1923. מיט עטלעכע טעג פריער, דעם 13סטן אקטאבער, איז אנקארא געווארן די נייע הויפטשטאט אנשטאט סטאמבול.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Ankara, Turkey: Latitude, Longitude and Altitude
- ↑ Türkiye istatistik kurumu Address-based population survey 2007. Retrieved on 2008-10-09.
קאארדינאטן: 39°55′N 32°52′E / 39.917, 32.867


text:
זענטא
זענטא (סערביש: CeHTa אדער Senta; אונגאריש: Zenta; רומעניש: Zenta; דייטשיש: Senta) איז א שטאט אין סערביע (אמאל יוגאסלאוויע), אייראפע.
דער לעצטער סאטמארער רבי זצ"ל, ר' משה טייטלבוים, מחבר פון ספר „ברך משה", איז געווען דארט דער שטאט'ס רב איידער דער צווייטער וועלט מלחמה, דינענדיג שוין פון אלס בחור זייענדיג אלט 18 יאר, ווי עס איז פארצייכענט אויף זיין חתונה הזמנה "רב דק"ק זענטא".
עס האבן געוואוינט דארט בערך 500 פרומע משפחות, די מערהייט זענען געווען מער נעאלאגיש און ציוניסטיש. דער „ברך משה" איז געווען בלויז רב פאר די ארטאדאקסישע "קהל ספרדים", בערך 200 משפחות, און נישט געהאט קיין שייכות מיט דער אנדערער קהלה, די מערהייט פון זיין קהלה זענען געווען אשכנזיש נישט חסידיש, אבער זענען צוביסלעך צוגעצויגן צו די חסידישע אויפפירונגען.
בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה האט דארט געוואוינט בערך 25 טויזנט איינוואוינער, עס האט באלאנגט פאר אונגארן, און 90% איינוואוינער האבן גערעדט אונגאריש.
תיכף נאך דער מלחמה זענען א קליינע צאל שואה איבערלעבער פרומע אידן צוריק געקומען אהין וואוינען, אבער זיי האבן אלע נאך א יאר פארלאזט די שטאט. זייט דעמאלטס וואוינען נישט קיין שום פרומע אידן דארט.
יארן פריער איז דארטן געווען רב הרב יצחק היילברוין (היילפרין) טאטע פון הרב יעקב היילברוין (האלפרין) בעמח"ס שו"ת מגילת סדרים וואס איז געווען רב אין דערנעבענדיגן שטעטל אדא.
אין 2002 האבן געוואוינט דארט בערך 20 טויזנט איינוואוינער.
די דערנעבענדיגן שטעט וואס האבן אויך געוואוינט אסאך אידן איידער דער מלחמה, איז פעטראוואסעלע און אדא.


text:
זשורי
א זשורי איז אן איינגעשוואוירענער קערפער פון ציווילע מענטשן וואס ווערן גערופן צו צו הערן די פאקטן און באווייזן און געבן א (פסק) אין א פראצעס אדער אן אנדער ענין. דער ריכטער מוז געבן אן אורטייל לויטן פסק פונעם זשורי.
דער ווערדיקט ווערט געפסקנט אדער מיט א רוב אדער מיט אלע מסכים, לויט די געזעצן פונעם לאנד. אין רוב לענדער האט א זשורי 12 מענטשן (אבער אין סקאטלאנד 15). בדרך כלל אלע מענטשן אין א געוויסער שטאט (אחוץ די וואס זענען צו יונג אדער צו אלט) קענען ווערן גערופן צי דינען אלס זשוריסט; ווער עס איז גערופן האט די פליכט צו קומען צום געריכט. פאר יעדן פראצעס קלויבט מען די זשורייסטן פון די וואס זענען יענעם טאג גערופן צו דינען.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע זשוריס זענען געווארן אויפגעשטעלט אין ענגלאנד אין יאר 1166.
וואס איז א זשורי?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א זשורי איז א קערפערשאפט פון דורכשניטלעכע מענטשן וועלכע ווערן אויסגעקליבן דורך דער יוסטיץ סיסטעם פונעם לאנד אדער שטאַט צו דינען אלס די זשורי פאר א געריכטליכע משפט. די זשורי באשטייט געווענליך פון 12 מענטשן און נאך צוויי אויף רעזערוו וועלכע זיצן אויף א ספעציעלע פלאטפארמע און דארפן מיטהאלטן א משפט פון איינעם וועמען זיי קענען נישט און זענען בכלל אומבאקאנט מיט די לעגאלע בארעכטיגונגן און שטראפן וואס גרעניצט זיך מיט דעם משפט.
זיי הערן אויס אלע טענות ומענות פון ביידע צדדים און אלע עדות וועלכע זענען פאראן קעגן און צו פארטיידיגן דעם אנגעקלאגטן. דער ריכטער דינט ווי זייער לערער און לערנט זיי אויס וויאזוי צו נוצן דאס געזעץ לויט די אינפארמאציע וואס זיי באקומען דורכאויס דעם משפט. ווען אלע צדדים זענען פארטיג מיט זייערע באווייזונגן וועלן די זשורי זיך צוזאמענקומען אין א ספעציעלע צימער וואו זיי שמועסן איבער די פרטים און באשליסן אויב דער אנגעקלאגטער איז שולדיג אדער נישט. דאס זעלבע איז ביי א ציווילער געריכט וואו זיי וועלן באשליסן ווערט עס איז גערעכט און ווער עס דארף באצאלן.
יעדע זשורי מיטגלידער דארף זיין ביי יעדע הירינג און אויסהערן די טענות וואס קומען פון די צדדים. פארשטייט זיך אז א זשוריסט מוז זיין אומפארטייאיש וואס מיינט אז קיינער מעג נישט זיין קיין קרוב אדער פריינט צו דעם אנגעקלאגטן אדער צו דעם אנקלעגער און קיינער מעג אויך נישט אפמאכן זיין מיינונג ווילאנג אלעס איז נישט פארטיג.
די אדוואקאטן וועלכע רעפרעזענטירן די צדדים אין געריכט און אויך דער ריכטער קענען יעדע צייט באשליסן אז איין זשוריסט טויג נישט פאר סיי וועלכע נארמאלע סיבה און זיי וועלן יענעם ארויסווארפן. א זשורי מוז זיין 100 פראצענט אומפארטייאיש אויף אזוי ווייט אז יעדע זשורי מוז באשטיין פון מענער און פרויען און עס מעג נישט באשטיין פון נאר שווארצע ביי די משפט פון א ווייסן און דאס זעלבע פארקערט.
היינט צו טאג איז יעדער בארעכטיגט צו זיין א זשוריסט און מען דארף נישט האבן קיין ספעציעלע כשרונות דערצו אזוי לאנג מען איז גרייט אויסצוהערן און צולייגן קאפ צו דעם משפט. אמאל האבן נאר ווייסע מענער געקענט זיין אין א זשורי אבער אין די לעצטע 80 יאר האבן אויך פרויען און שווארצע באקומען די רעכט פונקט ווי אלע זייערע רעכטן וועלכע זיי האבן דעגרייכט דורכאויס די יארן.
פארוואס א זשורי?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קאנסטיטוציע פון די פאראייניגטע שטאטן גאראנטירט יעדן סיטיזן א רעכט צו זיין אין א זשורי אין קרימינאלע און ציווילע געריכטן. די רעגירונג זאגט אירע סיטיזנ'ס אז דאס איז אן ערע פאר יעדן איינעם אז די קאנסטיטוציע גיט אים די רעכט און כבוד צו רעפרעזענטירן און באשליסן אין א משפט אין וועלכע א צווייטער סיטיזן ווערט אנגעקלאגט.
אויף די פראגע פארוואס מען איז געצווינגן דערצו? זאל דאס זיין נאר פאר וואלונטירן? איז דער ענטפער אז אויב דאס וואלט געקענט ארבעטן דורך א וואלונטיר סיסטעם וואלט די רעגירונג נישט פארלאנגט יעדן צו קומען נאר וויבאלד מען מוז האבן יעדן איז עס א פארלאנג וועלכע איז געווארן געזעץ און קיינער קען זיך נישט ארויסדרייען דערפון נאר אויב ער האט שטארקע סיבות דערצו.
יעדער מענטש דארף זיך אויס'משלן אויב עס וואלט אים געווארט א משפט וואלט ער דאך זיכער געוואלט אז נארמאלע מענטשן וואס זענען פונקט ווי אים זאל אים פארשטיין און פארטיידיגן. אויב ער וויל דאס האבן דעמאלט דארף ער דאס אויך געבן פאר א צווייטן ווען עס קומט זיין רייע וועלכע קומט געווענליך נישט אויס מער ווי איינמאל אין לעבן. אין אנדערע ווערטער איז א זשורי אן אנטיילנעמונג וועלכע דער דורכשניטליכער סיטיזן קען האבן אין די ארבעט פון די רעגירונג.
אמעריקע איז אבער נישט די וואס האבן אויסגעטראפן די זשורי סיסטעם עס איז נאך אן אלטער קאנצעפט וועלכע גייט צוריק הונדערטער יארן צוריק אין אייראפע ווען אסאך קעניגן האבן אויפגענומען ציווילע מענטשן צו מאכן באשלוסן אין געריכטליכע ענינים כדי צו הערן דעם דעת בעל הבית וועלכער פארשטייט דאס בעסטע, אין א געוויסן וועג.
אין א טיפער'ן טראכט איז א זשורי זייער א גערעכטע זאך ווייל דער גערעכטיקייט סיסטעם איז נאר א סיסטעם וועלכע דארף גיין לויט די פארשריפטן וועלכע עס איז אויסגעשטעלט צו גיין און עס קען פארזען אסאך זאכן. די זשורי זענען א גרופע פון נארמאלע דורכשניטליכע מענטשן וועלכע באטראכטן אלע אינפארמאציע און עדות'שאפטן און נוצן זייער פשוט'ן דעת אויב יענער איז שולדיג אדער נישט. כאטש דער ריכטער קען אורטיילן אנדערש ווי די זשורי האט באשלאסן איז אבער כמעט נישט פאראן אזא זאך ווייל דער ריכטער לערנט די זשורי וויאזוי צו נוצן די אינפארמאציע וואס זיי זעען און וויאזוי צו נוצן די טראכטונגן לויט דאס געזעץ.
דאס איז פארשטענדליך מיט'ן שכל הישר. אבער קיינער קען נישט זאגן א עס איז א 100 פראצענטיגע ריכטיגע זאך ווייל נאך אלעם זענען די זשוריסטן מענטשן מיט געפילן וועלכע קענען פארקוקן אויף פאקטן און עדות'שאפטן געבויט אויף זייערע געפילן צו דעם אנגעקלאגטן אדער אנקלעגער.
אבער יעדע זאך גייט ביידע וועגן. עס איז מעגליך אז די געפילן פון א זשורי וועט אנקלאגן איינעם וואס איז אומשולדיג, געבויט אויף די געפילן וואס זיי האבן צו דעם אנקלעגער אדער ווייל דער אנגעקלאגטער איז א מענטש וואס באנעמט נישט א צווייטנס געפילן. און פארקערט קענען זיי באפרייען איינער וואס איז יא שולדיג נאר צוליב די געפילן צו יענעם.
די אונטערשטע שורה איז אז יעדע וועג וואלט נישט געווען 100 פראצענט גערעכט. די יוסטיץ סיסטעם וואלט געקענט באפרייען שולדיגע און באשולדיגן פרייע און אויך די זשורי איז אזוי. אבער אמעריקע'ס קאנסטיטוציע איז געבויט אויף דעם אז יעדער איז אומשולדיג אזוי לאנג ווי מען ווייזט נישט איבער אז ער איז יא שולדיג (אינאסענט אנטיל פראווען גילטי). מיט יעדע סארט סיסטעם וועט אויסקומען טעותים און וויבאלד מיט א זשורי סיסטעם וועלן ענדערש שולדיגע גיין פריי ווי פרייע באשולדיגט ווערן, איז דער סיסטעם יא גערעכט לויט די קאנסטיטוציע און דאס איז דאס בעסטע וואס מען קען האבן. אוודאי קען אמאל א זשורי זיין פארטייאיש קעגן איינעם, אבער אין אלגעמיין זענען זיי נארמאלע מענטשן וועלכע רעכנען זיך מיט יענעמ'ס געפילן און וועלן זוכן אלע וועגן וויאזוי יענעם צו באפרייען אזוי לאנג ווי עס איז נישט פאראן קיין באווייזן אויף פארקערט.
דאס אויסוועלן א זשורי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א זשורי וועט אויסגעקליבן לויט א גורל פון ליסטעס וועלכע דאס געריכט פארמאגט וועלכע זענען אנגענומען צו דינען אין די זשורי. בעפאר א משפט ווערט גערופן א פאנעל וועלכע איז א גרעסערע גרופע מענטשן פון די ליסטעס וועלכע שטעלן זיך צום ריכטער און דער ריכטער מיט זיינע עקספערט געהילפן באשליסן ווער פון זיי עס איז מער קוואליפיצירט צו זיין אין די זשורי און די וועלן זיי אויס און די אנדערע קענען צוריק אהיימגיין.
רוב מענטשן קענען זיין אין א זשורי אזוי לאנג ווי זיי זענען אמעריקאנער סיטיזנ'ס אן קיין קרימינאלע רעקארד און א דורכשניטליכער נארמאלער מענטש. דער ריכטער באטראכט גוט יעדן פון זיי און אויך די אדוואקאטן פון ביידע צדדים גיבן זייער באשטעטיגונג אויף יעדע איינע פון זיי. יעדע קלייניקייט וועלכע געפעלט נישט דעם ריכטער אדער איינע פון די צוויי צדדים וועט מען יענעם באלד ארויסווארפן ווייל א זשורי דארף זיין 100 פראצענט אומפארטיאיש און געפעלן פאר יעדן און יעדער ריכטער וויל אנהייבן דעם משפט מיט די צופרידנהייט פון ביידע צדדים.
די פעדעראלע רעגירונג און אויך יעדע סטעיט באזונדער פארמאגן ליסטעס וועמען מען קען רופן פאר די זשורי. די ליסטעס ווערן אויסגעארבעט דורך די אפישעלס וועלכע זענען באקאנט אלס די קאמישאנערס אוו דזשורארס.
יעדער קען זיין גערישט אז מען וועט אים אמאל רופן פאר א זשורי דינסט און עס איז זייער שווער זיך ארויסצודרייען דערפון. אויב מען האט מזל רעדט זיך עס פון א משפט וועלכע געדוערט נאר איין טאג. אבער טיילמאל קען מען פונקט אויספאלן אין א זשורי פון א משפט וועלכע שלעפט זיך וואכן און חדשים און מען מוז בלית ברירה בלייבן דערין ביז די ענדע נישט קיין חילוק צי מען איז א פארנומענער מענטש אדער נישט. די רעגירונג צאלט פאר די שאדן וואס מען האט פון נישט ארבעטן און זי פארזיכערט צוריק די זעלבע דזשאב פאר יעדן ארבעטער און קיין איין בעל הבית קען נישט זאגן אז ער וויל נישט צוריקנעמען דעם ארבעטער ווייל ער האט פארפעלט עטליכע וואכן.
יעדע זשורי באשטייט פון לאקאלע רעזידענטן און עס איז נישט פאראן אזא זאך אז א מענטש פון איין סטעיט זאל דינען אין א זשורי פון אן אנדערע סטעיט. רוב מאל וועט דאס געריכט זיכער מאכן אז די זשוריסטן וואוינען נישט צו ווייט כדי עס זאל זיי נישט אנקומען שווער צו קומען אין געריכט צו יעדע הירינג.
טייל סטעיטס געבן די ברירה פאר מענטשן צו קומען אין געריכט צו א באשטימטע טאג אין יאר און אויב עס איז פונקט נישט פאראן קיין פארלאנג פאר א זשורי יענעם טאג האט מען מיט דעם יוצא געווען און מען איז פארזיכערט פון ווערן נאכאמאל ערוועלט ביז איין יאר. אויב מען ווערט יא באשטימט צו א משפט באקומט מען אויך די זעלבע גאראנטי אפילו אויב די משפט האט זיך נאר געצויגן עטליכע שטונדן.
די פונקציעס פון א זשורי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל דער ריכטער און ביידע צדדים זענען צופרידן פון די זשורי אויסוואל שווערט מען זיי אלע איין אז זיי זענען נישט קיין פאמיליע מיטגלידער אדער גוטע פריינט און וועלן נישט נעמען קיין פארטייאישע שטעלע אדער נעמען שוחד פון איינע פון די צדדים. ווען די איינשווערונג איז פארטיג הייבט מען אן דעם משפט. אין גענעראל איז דער פראצעדור פון געריכט איינגעטיילט צו דאס געריכט און די זשורי אז דאס געריכט באטראכט אלע אינפארמאציע לויט'ן געזעץ און די זשורי באטראכט אלעס לוט די פאקטן. דאס טייטש אז דער ריכטער באשליסט אויב אן עדות איז ווערט צו זיין אן עדות און די זשורי באשליסט אויב די אינפארמאציע פון די עדות שטימט מיט'ן פאקט פון זייער אינפארמאציע און איז ווערט צו נוצן צו איינע פון די צוויי צדדים. ווי פריער דערמאנט איז דאס נאר אזוי איינגעשטעלט אין גענעראל אבער דער ריכטער האט שטענדיג די אויבערהאנט אויף די זשורי און ער קען איבערדרייען זייערע ווערטער אויב ער פארמאגט גענוג סיבות דערצו. דער ריכטער קען אויך באשליסן צו נוצן די פאקט פון די עדות אן פרעגן די זשורי אויב זיי זענען אויך מסכים דערצו.
ווען אלע אינפארמאציע און עדות'שאפטן זענען פארטיג וועלן די אדוואקאטן פאר ביידע צדדים זיך פארשטעלן פאר די זשורי מיט א סך הכל פון די אינפארמאציע און דאס אויסטייטשן לטובת זייער קליענט. ווען ביידע זענען פארטיג וועט דער ריכטער ערקלערן די זשורי וויאזוי צו נוצן דאס געזעץ אין דעם משפט כדי זיי זאלן קענען גרינגער און ריכטיגער מאכן זייער באשלוס. דערנאך וועט דער ריכטער רעטייערן פון געריכט צו געבן צייט פאר די זשורי פאר דעליבערעישאנס.
אין די דעליבערעישאנס קומען זיך אלע זשוריסטן צוזאם אין א ספעציעלע צימער אין געריכט און גייען איבער אלע זייערע אינפארמאציע וואס זיי האבן און נעמען זיך א פירער איבער זיי, געווענליך וועמען יעדער באשטעטיגט אז ער איז דער קלוגסטער אדער עלטסטער זשוריסט אין די זשורי. ווען די זשורי דעגרייכט אן אורטייל וועט דאס געריכט צוריקגערופן ווערן און די דער אנפירער פון די זשורי וועט אויפליינען דעם אורטייל וועלכע וועט אין א ציווילע משפט געבן די גערעכטיקייט פאר דעם תובע אדער נתבע און אין א קרימינאלע משפט וועלן זיינע ווערטער זיין שולדיג אדער נישט שולדיג. ווען ער איז פארטיג מיט זיין סטעיטמענט ווערט דער ריכטער פרעגן פון יעדן זשוריסט באזונדער אויב ער איז מסכים מיט דעם אורטייל און דערנאך וועט דער ריכטער באשליסן וויאזוי ענדגילטיג צו אורטיילן די הארבקייט פון דעם שטראף אין א קרימינאלע משפט און די ווערט אדער קנסים אין א ציווילע משפט.
די זשורי באקומט א באשטימטע צייט ווילאנג זיי קענען זיך דורכשמועסן צו דעגרייכן אן אורטייל. אויב זיין קענען זיך נישט אויסגלייכן וועט דאס זיין א געהאנגענע זשורי און דער ריכטער וועט אין רוב פעלער פארלאנגן מען זאל גענצליך איבערמאכן דעם משפט מיט א נייע זשורי.
איינמאל דער אורטייל פון די זשורי ווערט פארגעליינט וועט דער ריכטער דארפן אורטיילן לויט זייער באשלוס אזוי לאנג ווי ער האלט אז זייער אורטייל שטימט מיט'ן געזעץ. אויב נישט האט ער די כוח דאס איברצודרייען און אורטיילן אנדערש ווי זיי זאגן. איינמאל זיין פסק איז ארויסגעגעבן קען מען שוין נישט צוריקדרייען אפילו אויב עס קומט אן נייע אינפארמאציע און די איינציגסטע שאנס איז אן אפיעל געריכט וועלכע וועט באטראכטן אלע אינפארמאציע און אויך דער פסק פון דעם ערשטן ריכטער און נאר אויב ער וועט איינזען דערין א טעות וועט ער אקצעפטירן די קעיס און איבערמאכן דעם גאנצ'ן משפט מיט די זעלבע און אויך פרישע אינפארמאציע.
די זעקסטע אמענדמענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די זעקסטע אמענדמענט פון די אמעריקאנער קאנסטיטוציע ליינט זיך ווי פאלגענד:
"אין אלע קרימינאלע אנקלאגעס, זאל דער אנגעקלאגטער באקומען די רעכט צו א שנעלע און פובליק משפט דורך אן אימפעריעל זשורי פון די סטעיט אדער דיסטריקט וואו די פארברעכן איז דורכגעפירט געווארן. די דיסטריקט אין וועלכע דאס געזעץ איז געבראכן געווארן זאל ווערן אינפארמירט איבער די נאטור פון דעם פארברעכן און די דעטאלן פון די אנקלאגע. דער אנגעקלאגטער זאל ווערן קאנפראנטירט דורך די עדות קעגן אים און אויך עדות וועלכע זענען פאר זיין טובה זאלן אויפטרעטן. אויך זאל דער אנגעקלאגטער באקומען הילף זיך צו פארטיידיגן".
דער אמענדמענט איז קורץ און שארף און זאגט קלאר אז יעדער קרימינאלער האט די רעכט צו פארלאנגן א זשורי משפט און יעדע עדות מוז אויפגעברענגט ווערן. די קאנסטיטוציע זאגט אויך אז דער אנגעקלאגטער זאל שטענדיג פארטיידיגט ווערן און אויב ער האט נישט ווער עס זאל אים פארטיידיגן זאל דאס געריכט אים דאס צושטעלן פאר זיינע רעכטן. נאך א כלל וואס מיר זעען אין די קאנסטיטוציע איז דאס יעדע געריכטליכע משפט דארף לעגאל פארקומען אויף דעם ארט וואו די פארברעכן איז דורכגעפירט געווארן.
ארגינעל האט די קאנסטיטוציע נאר געגעבן א זשורי אין די קרימינאלע געריכט אבער שפעטערדיגע ענדערונגן האבן דאס איינגעשטעלט אויך אין די ציווילע געריכט און ביז היינט איז די געריכט פאר יונגע (דזשואווינאל) און פאמיליע געריכט געבליבן אן די זשורי סיסטעם.
קען מען זיך ארויסדרייען?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארום 10 מיליאן איינוואוינער ארום דאס לאנד באקומען א זשורי הזמנה דורכאויס א יאר און ווייניגער פון 200,000 וועלן אין די ענדע דינען אלס א זשורי. 4 פון יעדע 5 מענטשן וואס קומען אן אין געריכט מיט א זשורי הזמנה ווערן אוועקגעשיקט נאך איין טאג. די איינגעלאדענטע פרובירן זיך ארויסדרייען מיט אלע סארט תירוצים און טייל פון זיי ווערן אומקוואליפיצירט דורך דאס געריכט. רוב מענטשן ווילן נישט דינען אלס א זשורי און די וואס זענען יא מסכים ווילן פונקט נישט ווען מען רופט זיי ווייל דעמאלט זענען זיי פארנומען. כאטש רוב זשוריסטן דינען צווישן 3 און 5 טעג זענען אבער רוב באזארגט איבער פארלירן געלט און דאס איז דער נומער איינס סיבה פארוואס מענטשן דרייען זיך ארויס דערפון.
יעדער וואס באקומט אן הזמנה דורך די פאסט וועט באקומען א נומער וואו מען קען רופן פאר מער אינפארמאציע. די יוסטיץ סיסטעם לאזט אפשטופן א זשורי דינסט איינמאל נאכדעם וואס דער איינגעלאדנטער שטעלט זיך פאר א ריכטער צו ערקלערן די תירוצים פארוואס מען קען נישט יעצט דינען אין די זשורי. דער צווייטער מאל מען ווערט אויסגעקליבן איז שוין נישט פאראן קיין שום תירוץ און מען מוז אויפטרעטן בלית ברירה.
רוב מענטשן וועלכע באקומען א זשורי הזמנה ענטפערן א תירוץ אויפ'ן פאפיר און שיקן דאס צוריק דורך די פאסט. אין אזא פאל איז עס נאר גענוג אפצושטופן אויף א נייע געלעגנהייט ווען מען וועט זיך מער נישט קענען ארויסדרייען. ביים צווייטן מאל אויב מען וויל זיך נאך אלץ ארויסדרייען דארף מען זיך שטעלן פאר א ריכטער וועלכער קען באשטראפן די וואס ווילן נישט גיין און וועט געבן א לעקציע איבער דאס וויכטיקייט פון די זשורי סיסטעם. אזויווי יעדע אנדערע וואלונטיר זענען פאראן גענוג מענטשן וועלכע זענען וויליג צו דינען אין א זשורי אבער דאס געזעץ זאגט אז דאס מוז אויסדערוועלט ווערן על פי גורל כדי עס זאלן שטענדיג זיין זשוריסטן פון אנדערע סארטן צו געבן א יושר'דיגן משפט פאר יעדן איינעם.
יעדע שטאַט האט זיך זיינע אייגענע געזעצן וועלכע באשיצן ארבעטער פון ווערן אויפגעזאגט אדער באשטראפט דורך זייערע ארבעט'ס געבער און עס זענען פאראן באזונדערע באשיצונג פאר לערערינ'ס און סטודענטן וועלכע ווערן אפטמאל אויסדערוועלט אלס א זשורי.
אין רוב שטעט באקומען די זשוריסטן א קארגע 15 ביז 20 דאלאר פער טאג אלס קאמפענסאציע אין צוגאב צו שאדן וואס עס קאסט צו קומען אין געריכט מיט אן אויטא אדער אנדערע טראנספארטאציע מיטל. עס זענען פאראן סטעיטס וועלכע צאלן מער אבער אין רוב פעלער באקומט מען נאר די מינימום.
וויבאלד אלע געריכטן ווערן אדמיניסטרירט אויף די ענגלישע שפראך קען מען נאר זיין א זשורי אויב מען קען רעדן און פארשטיין ענגליש. אויב איינער וואס קען נישט קיין ענגליש באקומט אן הזמנה דארף ער זיך שטעלן פאר א ריכטער און ערקלערן אז ער קען נישט קיין ענגליש און נאר דער ריכטער קען אים דעקוואליפיצירן.
עלטערן וועלכע האבן קליינע קינדער קענען זיך גרינג ארויסדרייען פון די זשורי און א ריכטער וועט דאס אפשטופן אויף א פרישער געלענגנהייט אדער דעקוואליפיצירן וואס מיינט אז מען איז מעגליך פטור פון זשורי פאר א גאנץ לעבן.
איינער וועלכער איז שוין איינמאל אויסגעוועלט געווארן פאר א זשורי וועט געווענליך נישט גערופן ווערן נאכאמאל ביז נאך א יאר. אויב איינער ווערט יא גערופן נאכאמאל אינעם זעלב'ן יאר האט ער די רעכט דאס אפצואווארפן אדער אויב עס איז שוין איבער א יאר פון זיין ערשטע זשורי דינסט וועט יא מוזן נאכאמאל ערשיינען.
דאס געזעץ פארלאנגט פון יעדן צו דינען אלס א זשורי אפילו אויב מען געפינט זיך אין ספעציעלע אומשטענדן. מען קען טיילמאל זען זשוריסטן אין ווילטשעירס, מיט ספעציעלע הערונג מאשינען, און אנדערע זאכן. דאס געריכט מוז לעגאל צושטעלן די נויטיגע אקאמאדאציעס פאר זשוריסטן אין ספעציעלע אומשטענדן און אויב זיי קענען דאס נישט צושטעלן ווערט מען אויטאמאטיש דעקוואליפיצירט.
איין טאג אדער איין משפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדער וואס וויל איינגיין אין דעם סיסטעם דארף אנרופן דאס געריכט וועלכע וועט אים באשטימען א טאג אין יאר וועלכע איז זיין טאג צו קומען אין געריכט דינעם אלס א זשורי. אויב עס מאכט זיך פונקט יענעם טאג נישט קיין משפט וועלכע דארף א זשורי איז מען פטור דערפון פאר איין יאר. דער סיסטעם האט די בענעפיטן אז דאס געריכט איז פארזיכערט אז יעדן אינדערפרי וועלן א געוויסע צאל מענטשן אנקומען אין געריכט און זיי וועלן שטענדיג האבן גענוג זשוריסטן אויב עס פעלט זיך אויס. די ארבייטער און זייערע ארבעטס געבער פארדינען נאך מער דערפון ווען זיי ווייסן וועלכע טאג דער ארבייטער וועט פעלן און מען קען זיך אויסרעכנען מיט די ארבעט און אויסשטעלן נייע סקעדזשועלס אויב דער ארבייטער וועט אויפגענומען ווערן.
נאכ'ן משפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באלד ווען א משפט איז פארטיג מיט'ן ריכטער אויפליינען אן אורטייל, ווערן אלע זשוריסטן אויסגעטיילט א צערטיפיקאט פאר זייער סערוויס און זיי ווערן באלד באפרייט און קענען אהיימגיין. אין פעלער פון א פובליק משפט וועלכע מערערע מענטשן האלטן מיט וועט די מידיא געווענליך בעטן די זשוריסטן זיי זאלן ענטפערן אויף זייערע פראגעס. אין די פרייע אמעריקע האבן די זשוריסטן די רעכט צו ענטפערן אויף אלע סארט אינפארמאציע וואס זיי ווייסן און אויב זיי ווילן נישט קענען זיי אוועקשפאצירן פון די רעפארטער.
עס איז א נארמאלער זאך אז די זשוריסטן געבן זיך די טעלעפאן נומערן איינע פאר די אנדערע פאר שפעטערדיגע קאמיוניקאציע וועגן די משפט וועלכע זיי האבן מיטגעהאלטן. וויבאלד דורכאויס די משפט קענען זיי נישט רעדן צו קיינעם איז זיי זייער אינטערעסאנט דאס איבערצושמועסן שפעטער נאכדעם וואס זיי רעדן צו אנדערע מענטשן דערוועגן. אין געוויסע פעלער וועלן די זשוריסטן אנרופן פרעמדע מענטשן וועלכע האבן געהאט ענליכע פעלער און וועלן זיך אדורכשמועסן וויאזוי יענער האט באהאנדלט די אינפארמאציע. פארשטייט זיך אז יעדער זשוריסט האט די רעכט אפצוהאקן און פארגעסן פון יעדן איינעם און אויב די מידיא אדער אנדערע מענטשן פייניגן אים דערנאך וועט אים דער ריכטער ארויסהעפלן מיט לעגאלע שריט.
א זשורי קען מיטהאלטן אלע סארט משפטים און טיילמאל קענען טייל זשוריסטן איבערגענומען ווערן מיט עמאציאנאלע געפילן איבער די מאס אדער אנדערע פסכילאגישע אטאקעס. אין אזא פאל וועט די רעגירונג צושטעלן סאציאלע סערוויס צו העלפן די עפעקטירטע.
ווען עס האנדלט זיך פון ערנסטע קרימינאלע משפטים וואו עס ווערן פאראורטיילט גרויסע פארברעכער וועלכע זענען פארבינדן צו קרימינאלע גרופעס (ווי מאפיא אדער ענליך) דעמאלט וועלן אלע אינפארמאציע פון די זשורי געהאלטן ווערן אין געהיים און קיינער וועט קיינמאל נישט וויסן ווער זיי זענען געווען. אין נארמאלע משפטים ווערט יא די זשורי געזען ווייל דאס געזעץ פארלאנגט אז עס זאל זיין א אפענע משפט אין וועלכע די אנקלעגער און אנגעקלאגטע זאלן קענען זען ווער זענען זייערע פאראורטיילער. אין יעדע פאל אויב א זשוריסט שפירט אז ער/זי איז אין פחד צוליב סיי וועלכע סיבה קען מען דאס איבערגעבן פאר'ן ריכטער און דער ריכטער וועט באשליסן וואס מען זאל טאן.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
היסטאריע פון וויסנשאפט
וויסנשאפט איז א קערפער פון קענטענישן, סיי עמפיריש (פון פראקטישער דערפארונג) סיי טעארעטיש, אויסגעארבעט דורך א גלאבאלער קהילה פון פארשער, ניצנדיג געוויסע טעכניקעס פון אבזערוואציע און דערקלערונג. די קונסט ווערט גערופן דער וויסנשאפליכער מעטאד. די היסטאריע פון וויסנשאפט ניצט די מעטאדן פון אלגעמיינער היסטאריע.
וויסנשאפט האט זיך אנטוויקלט פון פראקטישע נויט און אויך פון פילאזאפישע פארשונגען. די וויסנשאפטליכע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין אייראפע דעם 13טן יארהונדערט און דערגרייכט איר שפיץ אין דעם 16טן יארהונדערט.


text:
נאציאנאליזם
נאציאנאליזם מיינט א גרופע מענטשן וואס האבן צווישן זיך אן אייגענעם שניט ווילנדיגערהייט אידיאלאגיש אדער פאליטיש און זייער ציל איז צו האבן א אויבערשאפטע מדינה.
אנדערש איז א פאלק (אדער עדה) וואס האבן אויך ענדלעכע כאראקטעריסטיקייטן אבער זייער ענדליכקייט אין נישט ווילנדיק נאר מען ווערט מיט זיי געבוירן (צ.ב.ש זיי האבן אן אייגענעם שפראך, קולטור, שטאם, רעליגיע, היסטאריע אדג"ל) אבער זיי שטרעבן נישט צו האבן אן אייגענע מדינה. (ווי צ.ב.ש. די דרוזן זיינען א קראנגעגאציע אבער נישט קיין נאציע).
עס זיינען דא מדינות וואס זיינען געשטעלט מער קאנגרעגאציש (צ.ב.ש. מדינת ישראל וואס זייער אידיאלאגיע שטאמט פון קאנגרעגאצישע סיבות און דערפאר פירט זי זיך אפטמאל לויט די קאנגרעגאציע (זעט מער אין "יידישע מדינה") און עס זיינען דא מדינות וואס זיינען געשטעלט מער פאליטיש (צ.ב.ש. אמעריקע וואס איז געגרינדעט געוורן בלויז פון א פאליטישע אידיאלאגיע. און דערפאר פירט זי זיך גלייכרעכטיק מיט אלע בירגער און פארמאגט נישט קאנגרעגאצישע געזעצן).
סארטן מדינות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
1. א מדינה מיט נאר איין פאלק. (צ.ב.ש. יאפאן, פּאָרטוגאַל)
2. א מדינה מיט איין גרויסע פאלק און מיט איינע אדער עטליכע קליינע פעלקער. (צ.ב.ש. מדינת ישראל וואס דער עיקר זיינען די יידן אבער ס'איז דא דארט אויך אנדערע פעלקער אראבער, און דרוזן.)
3. א מדינה מיט צוויי פעלקער. (צ.ב.ש. בעלגיען.)
4. א מדינה וואס געהערט צו אפּאָר פעלקער (צ.ב.ש. שווייץ.)
דער אונטערשייד צווישן א קאנגרעגאצישע מדינה צו א פאליטישע מדינה איז, אין א קאנגרעגאצישע מדינה געהערט נישט יעדער בירגער צום נאציאנאל (צ.ב.ש. אן אראבער אין מדינת ישראל ווערט נישט אויטאמאטיש א ייד) אבער אין א פאליטישע מדינה, געהערט יעדער בירגער אויך צום נאציאנאל פון די מדינה.


text:
מוסטער:לאנדאנער בארא
מוסטער פאר לאנדאנער באראס
די פאראמעטערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באניץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- נאמען = נאמען פונעם בארא
- מאפע = מאפע פלאצירן דעם בארא אין גרויסלאנדאן
- מאטא = מאטא פונעם בארא
- קורצנאמען = נאמען צו באשרייבן פרטים
- סטאטוס= סטאטוס פונעם באצירק
- שטח = שטח אין קוואדראט ק"מ
- שטח ראנג = שטח ראנג צווישן באצירקן אין ענגלאנד
- באפעלקערונג = צאל איינוואוינער
- באפעלקערונג ראנג = באפעלקערונג ראנג צווישן באצירקן אין ענגלאנד
- יאר = באפעלקערונג גילטיג פאר יאר
- ענגשאפט = באפעלקערונג ענגשאפט
- עטנישע גרופעס=פרטים וועגן עטנישע גרופעס
- בירגערמייסטער=נאמען פון בירגערמייסטער
- הויפטקווארטיר= הויפטקווארטיר פון דער בארא אדמיניסטראציע
- אינטערנעט= אפיציעל וועבארט


text:
מסכת בבא קמא
מסכת בבא קמא איז די ערשטע מסכתא פון סדר נזיקין אין משניות און האט 119 בלעטער אין בבלי. די מסכתא האנדלט ארום הלכות פון שעדיגען אנדערען אייגנטום.
די מסכת איז די ערשטע פון 3 מסכתות וואס רעדן זיך פון שעדיגן יענעם זאכן, בענעמונג מיט יענעםס געלטער, און ווי אזוי אייגנטום ווערט באשטעטיגט, אלע 3 האבן זיי 10 פרקים.
די גמרא זאגט אז כולי נזיקין חדא מסכת הוא ד.ה. אלע דריי בבות: קמא, מציעא, און בתרא ווערט באטראכט ווי איין מסכתא.
נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ארבעה אבות - רעדט בעיקר פון די הויפט וועגן ווי אזוי די תורה זאגט איינער קען שאדן מאכן א צווייטען.
- כיצד הרגל - רעדט ווי אזוי א מענטשנס בהמה ווען עס שעדיגט מאכט דעם בעל הבית באצאלן.
- המניח - רעדט פון איינער וואס לייגט אראפ שטרויכלינגן אויפן וועג ווי מענטשן דארפן גיין, און א מענטש אדער זיינע זאכן ווערן געשעדיגט.
- שור שנגח ד' וה' - אויב איינעםס אקס שטויסט 4 אדער 5 בהמות איינס נאכאנאנד. וואס טוט מען מיט דעם אקס.
- שור שנגח את הפרה - אויב א אקס שטויסט א שוואנגערדיגע קו צו מען דארף באצאלן פאר די נישט געבוירן קינד וואס ליגט אין די זייט טויט, און מען ווייסט נישט צו די שטויס האט דאס געטויעט.
- הכונס - אויב איינער שפארט איין א סטאדע שעף און זיי גייען ארויס און מאכן שאדן.
- מרובה - רעכנט אויס וואספארא שטארפן קומט אויס מער אפט.
- החובל - אויב איינער מאכט איינעם בלוטען.
- הגוזל עצים - אויב איינער גנבעט רויע זאכן ווי האלץ און מאכט עפעס דערפון ווי למשל א בענקל, צו ער דארף באצאלן די בענקל אדער האלץ.
- הגוזל ומאכיל - אויב איינער גנבעט און די קינדער עסן דאס אויף.


text:
העקער
קאמפיוטער אריינדרינגער.
א העקער איז עמיצער וואס דרינגט אריין אומלעגאל אין אנדערע נעטווארק'ס, אדער ברעכט זיך אריין אין פראגראמען און ברעכט דעם קאוד, כדי צו קענען ענדערן דעם פראגראם עס צו קענען נוצן אן דעם וואס מ'זאל עס דארפן קויפן.
העקערס קענען אנזייען גרויסע חורבנות אין קאמפיוטער סיסטעמען, דורך זיך אריינברעכן אינעם קאמפיוטער סיסטעם און ארומפאטשקען מיט דעם פראגראם, אדער גאר ארויס'ריקן סענסיטיווע קאמפאני אינפארמאציע, אדער פינאנציעלע אידענטיפיקאציעס פון קליענטן, וועלכע קענען אלע בארויבט ווערן, דורכדעם וואס די אינפארמאציע רינט ארויס צו אומגעוואונטשענע עלעמענטן.


text:
נייעס
נייעס איז א כלליתדיקער נאמען אויף אינפארמאציע וועגן לויפיקע געשעענישן וואס פאסירן אין דעם אנוועזנהייט. מען קען איבערגעבן נייעס אין דרוק (למשל, צייטונגען), טראנסמיסיע (ראדיא, טעלעוויזיע), אינטערנעץ אדער אפילו סתם איבערגעבן א דרשה. רעפארטירן נייעס געהערט צו זשורנאליסטיק. עס איז אינטערסאנט ווייל עס איז נײַ, פריש, און מ'קען זיך עפעס ארויסלערנען דערפון.
ס'איז פאראן עטלעכע ערליי נייעס: מסחר, פינאנץ, מאדע, ספארט, פארוויילונג און אנדערע. דער וועטער איז אויך א טייל פון נייעס.
אמאל פלעגן די רעפארטערס טעלעפאנירן זייער נייעס אריין צום נייעס-שטיבל וואו מ'האט עס אריינגעקלאפט און רעדאקטירט בכדי צו דרוקן אין א געוויסער אויסגאבע פון א געדרוקטער צייטונג. היינט די מאדערנע טעכנאלאגיע לאזט ברענגען די נייעס זאפארט. וואס האט אמאל געדויערט שעה'ן און טעג ווייסט מען היינט שוין די זעלבע רגע.