text:
התבודדות
התבודדות איז אזא ריטואל אז מען גייט אין א ליידיגן עלנדן פלאץ ווי א וואלד אדער א מדבר, ווייט אוועק פון אנדערע מענטשן און מען מאכט א חשבון הנפש צו גאט, מען רעדט צו גאט, און מען טראכט צו זיך אליינס איבער די עבירות און תשובה פארנעמעונגען מיט וידוי לויט די פערזענהליכער וואונטש.
אייגענטליך איז התבודדות צוטיילט אין צוויי חלקים, איינס איז דער התבודדות וואס דער שפיץ איז "התבוננות", דאס הייסט מען זאל צוקומען צו טיעפע ענינים פון מחשבה, וואס מען קען דערצו נישט צוקומען נאר אויב מען אנטלויפט פון מענשטן און מען טיילט זיך אפ פון זיי. דאס איז בדרך כלל די כוונה ווען מען זעהט די ווארט אין אמאליגע מוסר ספרים. דער צווייטער חלק איז התבודדות וואס דער שפיץ איז תפלה ותחנונים, מען זאל מתפלל זיין צו גאט, וואס מען קען נישט מתפלל זיין צו גאט מיט די ריכטיגע דביקות נאר אויב מען אנטלויפט פון מענטשן און מען טיילט זיך פון זיי אפ. און דאס ווערט בדרך כלל פראטקיצירט ביי ברסלבער חסידים.
התבודדות ווערט דערמאנט אין אסאך ספרים פון אמאל, די ערשטע ספרים דערמאנען אז אסאך פירושים, אסיום (דאס איז איינע פון די כתות פון כלל ישראל וואס התבודדות און אפגעזונדערקייט איז געווען זיין הויפט ציל, ווערט דערמאנט אין ספר יוסיפון און אין אנדערע ערשטע ספרים, זיין האבן געגריקט סיי מיט די פירושים און סיי מיט די צדוקים), און אויך פילוזאפים פלעגן אסאך גיין אליין, אין מדבריות, וועלדער פעלדער, זיין אפגעזונדער פון דער וועלט און זיך קאנצעטרירען אויף מחשבה און הויכע ענינים.
אזוי ווערט עס דערמאנט אין מורה נבוכים און אין חובת הלבבות, אויך שפעטער ביי די חסידים ווערט התבודדות דערמאנט אלס א מיטל ווי אזוי דערנענטער ווערן צו השי"ת, ווי דער נועם אלימלך אין זיין צעטיל קטן, רבי צבי מזידוטושב אין זיין ספר סור מרע ועשה טוב.
אינהאַלט
התבודדות ביי ברעסלעווער חסידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס ווערט פראקטיצירט הויפטזעכליך צווישן ברסלבער חסידים
כדי צו האבן א שטיקל באגריף וואס די ברסלעבער חסידים זענען עוסק אין דער צייט וואס זיי מאכן התבודדות וועלן מיר דאס אויסשרייבן, גענומען פון זייערע ספרים.
ר' נחמן מברסלב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז באקאנט די ווערט פון ר' נחמן (ליקוטי מוהר"ן ח"ב סי' כ"ה) התבודדות הוא מעלה גדולה ועליונה מן הכל התבודדות איז דער גרעסטער מעלה העכער אלעס, ר' נחמן האט געזאגט מקטן ועד גדול אי אפשר להיות איש ישראלי באמת כי אם על ידי התבודוות פון קליין ביז גרויס מען קען נישט זיין א אמת'ער יוד נאר דורך התבודדות.
ווען ר' נחמן מברסלב איז אלט געווען זעקס יאהר איז אים אריין קין קאפ זיך אפשיידן פון דער גלוסטיקייטן פון דער וולעט, און ווערן דערנענטערט צו השי"ת, ער האט אנגעהויבן צו רעדן צו השי"ת אזוי ווי א קינד טענה'ט זיך אויס מיט זיין טאטע, ער האט געבעטן, געוויינט, געמאנט, ער וויל זיין א עהרליכער איד, ער האט גע'טענה'ט מיט השי"ת ווי מען טענה'ט זיך מיט א גוטן חבר פארוואס בין איך נישט קיין עהרליכער איד ? פארוואס שטארקט זיך אויף מיר מיין יצהר הרע ?.
אנפאננג איז אים שווער געווען אפילו צו זיצען אליין א שטיק צייט, אבער ער האט זיך דאס אויסגעלענרט, ער פלעגט זאגן פאר זיינע חסידים: איך האב זייער געהארעווט. ער פלעגט טראכטן איך האב נאר דעם יעצטיגן טאג, נישט נעכטן נישט מארגן נאר היינט, און אזוי האט ער געקענט רייסען שטיקר פון זיך.
ר' נחמן האט פארציילט אז אין זיין יוגענט איז ער געווען אזוי שטארק אריינגעטוהן אין דעם ענין פון רעדן צו השי"ת, אז אפילו ווען ער האט געבענטש האט ער נאכן בענטשן אויך גערעדט צו השי"ת אויף אידיש, ער האט אים געלויבט און געדאקנט אויף די גוטע עסן וואס ער האט געגריגן, ער האט ארויסגעזאגט: איך לויב דיך פאר די גוטע ברוינפען פאר די גוטע קוכען, פאר פארשפייז, און פאר די גאנצע סעודה.
ר' נחמן האט געמאכט התבודדות זיין גאנץ לעבן, ער האט אייביג געטועהן תפלה צו השי"ת, אפילו אויף דער עלטער ווען ער איז שוין געווען א גרויסער רבי פון הונדערטער חסידים האט מען אים געזעהן אסאך וויינען און מאכן התבודדות, די ערד ארום אים פלעגט זיין נאס פון טרערן, אמאל סוכות ווען ער האט ארום גענומען די בלעמער מיט די לולב האט זיך געגאסן א טייך וואסער ארום די בימה צוליב זיינע טרעטרן. אמאל האט ער געגעבן א טלית פאר זיין גרויסען תלמיד ר' יודל ממעדווידעווקא האט ער אים געזאגט זאלסט מכבד זיין די טלית ווייל אזופיל האר עס איז דא אין דעם טלית אזויפיל טרערן האב איך פארגאסן צו וויסען וואס איז דאס א טלית.
ר' נחמן האט געזאגט אז אלעס השגות און חכמות וואס ער האט זוכה געווען איז געקומען בלויז ווייל ער האט געמאכט התבודדות, ער האט אסאך געוויינט, בתמימות ובפשיטות, אויך האט ער געזאגט אז ווער עס וועט אים נאכמאכן און מאכן התבודדות אלע טאג און וועט זיין א עקשן אין תפלה וועט זוכה זיין צו אלעס וואס ער דארף צוקומען.
ער פלעגט אסאך רעדן אז מען זאל מאכן התבודדות און טועהן תפלה צו גאט, ער האט געזאגט ווי מער תמימות און פשטות דער מענטש האט אלץ מער קען ער רעדן צו השי"ת, ער האט עס גערופען "פראסטיק" און פלעגט בענקן און זאגט איי פראטסיק ווי איז מען זוכה צו פראסטיק.
ער פלעגט פארברענגט דערמיט אסאך שעה'ן, זיין סדר איז געווען ער האט זיך אויפגעזיכט א פלאץ ווי מענטשטן דרייען זיך נישט, דהיינו אין זיין טאטע'נס הויז איז געוען א בוידם וואס מען האט דארט געהאלטן שטרוי, האט ער זיך דארט באהאלטן מיט א תהלים'ל און האט האט דערמיט געשריגן צו השי"ת ער זאל זוכה זיין מקורב ווערן צו השי"ת. ער פלעגט אזוי רעדן צו השי"ת שעה'ן און טעג.
עס האט זיך אים אסאך געדוכט אז מען הערט אים נישט צו, מען וויל פון הימל ער זאל נישט זיין קיין עהרליכער איד, פארקערט גאר ער האט געהאט ראיות אז פון הימל דערווייטערט מען אים מיט אלע סארט וועגן, מען דארף אים נישט, ער האט געזעהן ווי עס גייט אריבער אסאך צייט און ער האט נאך נישט זוכה געווען צו דערנענטערט ווערן צו השי"ת, דאך האט ער זיך געשטארקט און געבעטן פון השי"ת.
ר' נחמן האט אמאל געזאגט ווען א מענטש פאלט אריין אין בלאטע, דער יצר הרע האט זיך געשטארקט אויף אים ער איז דורך געפאלן א עבירה, דארף ער שרייען און שרייען, ביז השי"ת וועט אים העלפן. ער האט זיך אמאל אויסגעדרקיט דער עיקר איז מבטן שאול שוועתי, דאס הייסט אזוי ווי יונה האט געזאגט ווען ער איז געווען אין די פיש און האט געשפירט ער איז ביים שאול תחתיות האט ער געשריגן צו השי"ת פון די אפגערונט פונעם שאול שריי איך צו דיר.
ווען א יונגער מאן האט אמאל געפרעדט ר' נחמן וויאזוי ווערט מען א עהרליכער איד, האט אים ר' נחמן געזאגט יעדע נאכט פארן לייגן טראכט אריין וויאזוי איז אריבער דעם טאג, אויב איז עס געווען מיט הצלחה דאן לויב און דאנק השי"ת רעדט צו אים און זאג אים געלויבט ביזטו פאר דעם גוטען טאג, העלף מיר אויף ווייטער מארגען זאל ווייטער זיין גוט, אויב איז געווען א נישט גוטער טאג דאן מאן דיר א חשבון היתכן מיינע טעג גייען אריבער מיט גארנישט וואס וועט אויסוואקסן פון מיר ביזה השי"ת וועט דיר העלפן.
איינער האט אמאל געפרעגט ר' נחמן וויאזוי ווערט מען א פיינער איד זאגט אים ר' נחמן זאלסט לערנען תורה, זאגט ער אים אין קען נישט לערנען, זאגט אים ר' נחמן טא זיי מתפלל און מאך התבודדות בעט זיך אויס פון השי"ת זאלסט קענען און פארשטיין תורה, געדענקט דורך תפלה קומט מען אהן צו אלעס גוט'ס צו קדושה, צו תורה צו אלעס גוטס פון אלע וועלטן (ליקוטי מוהר"ן ח"ב סי' קי"א).
רעדן מיטן מאמע לשון דווקא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אייגענטליך ווערט תפלה און התבודדות דערמאנט אין אלע ספרים, אבער ר' נחמן מברסלב האט געמאכט דערפון א גרויסער עיקר, ער האט געזאגט מען זאל זיך געוויינען רעדן צו השי"ת מיט דעם מאמע לשון דווקא, ווייל דער מאמע לשון איז נענטער צום נפש ווי א מענטש, דאס איז זיין מאמע לשון, און ער ווערט נתעורר און דערנענטער צו השי"ת דערמיט.
נאך אין די ערשטע יאהרן פון ר' נחמן ווען ער איז געווען א קינד האט זיך אזוי געפירט, אזוי נאכדעם וואס ער האט געגעסן און געבענטשן ברכת המזון האט ער גערדעט צו השי"ת אין אידיש דווקא, ער האט אים געלויבט אויף אידיש און געזאגט איך לויב דיר אז די האסט מיר געגעבן צו עסן און צו טרינקן, און האט אויסגערעכנט אלע זאכן וואס ער האט געגעבן ביי דער סעודה.
דאס אלעס איז געווען די נייער שיטה און וועג פון ר' נחמן אז יעדער מענטש זאל זיך געוויינען צו רעדן צו השי"ת אויף זיין מאמע לשון, אין זיין פאל איז עס געווען אידיש.
גיין אין פעלד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען ר' נחמן האט גערעדט אז מען זאל מאכן התבודדות האט ער געזאגט אז דער עיקר התבודדות איז צו גיין אין פעלד, און אזוי ווערט געברענגט אין ליקוטי מוהר"ן (ח"א סי' נ"ב) אז דאס שלימות פון התבודדות איז צו גיין אין א פעלד, זיך אויסרעדן פאר השי"ת אלעס וואס עס קוועטש אים, ער שטייט דארט אז התבודדות איז צו גיין אין א פעלד דארט ווי מענטשן דרייען זיך נישט קיינמאהל, דאס הייסט מען זאל גיין אין אזא פעלד אינמיטן נאכט, דארט ווי א מענטש דרייט זיך נישט אפילו בייטאג, ווייל אויב סתם מענטשן דרייען זיך דארט, ווערט שוין די לופט נישט ריין, און דער וואס עס וויל זיך אפזונדערן פון דער וועלט וועט עס אים זיין שווער.
אין יאהר ה'תקס"ב נאך שבועות האט ר' נחמן געשיקט זיין טאכטער שרה די טאכטער פון ר' נחמן מברסלב זי זאל רופען א מענטש און אים געזאגט קום לאמיר גיין שפאצירן, ר' נחמן איז דאן געגאנגען אין פעלד מיט זיין תלמיד און אים געזאגט אויב די וואלסט ווען צוגעהערט וויאזוי יעדער גראז עקסטער לויבט און גיט א שירה פאר השי"ת, זי זינגט צו השי"ת אהן קיין פנויות און זייטיגע מחשבות, ווייל זי ווארט נישט אויף קיין שכר, עס איז זייער גוט צו זיין פרום צווישן זיי, דערמיט האט ר' נחמן געוואלט לערנען זיין נייער וועג מען זאל מאכן התבודדות און זיך אויסשרייען צו השי"ת, ר' נחמן איז דעמאלטס געגאנגען מיט זיין תלמיד צו א הייל אויסער די שטאט ר' נחמן האט גענומען א שערי ציון און זיך געזעצט מתפלל זיין, ער האט געוויינט און געשריגן צו השי"ת אסאך שעות, ביז עס איז געווארן פארנאכט און זיי זענען אהיים געגאנגען.
ר' נתן מברסלב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנדערע ברסלבער חסידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' נחמן האט אויסגעלערנט אלע זיינע תלמידים און נאכפאלגער'ס זאלן מאכן התבודדות און בעטן פון השי"ת.
ער האט געהאט א תלמיד ר' שמואל אייזיק מדאשיב פאר אים האט ער עקסטער אויסגעלערנט וויאזוי צו מאכן התבודדות.


c: text/html

text:
רעפארם יידנטום
.
רעפֿאָרם-ײִדנטום איז א יידישע רעליגיעזע שטרעמונג וואס איז גאר מאדערן געשטימט און האלט נישט פון דער פליכט פון תורה און מצוות.
ביי די ארטאדאקסן ווערן נישט די רעפארמער פֿארעכנט אלס א אידישע רעליגיע. אָרטאָדאָקסישע יידן האבן געפירט קעמפן קעגן זיי אמאל ווער עס זאל פארטרעטן אלגעמיינער יידישקייט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטרעמונג האט זיך אנטוויקלט אין דייטשלאנד אין סוף דעם 18טע י"ה, פון דארט איז דאס אריבער צו מערב אייראפע און נאך דער ערשטער וועלט קריג ווען א סך יידן האבן עמיגרירט צו די פאראייניקטע שטאטן איז דאס אויך דארט שטארק אריין. (די אסימילאציע איז זייער גרויס ביי זיי.)
אין יענע תקופה האבן די יידן באקומען אין אייראפע עמאנציפּאַציע (גלייכרעכטיקייט), וואס צוליב דעם האט זיך געעפנט פאר זיי דער אפציע פון זיך אסימילירן מיט די גויים. אזעלכע האבן אויסגעקליבן זיך אינגאנצן אריינמישן אין די גוישע וועלט, און אזעלכע האבן אויסגעקליבן צו בלייבן אין דערמיט, וואס פון זיי האט זיך אנטוויקלט דער רעפארם שטרעמונג. איר צוועק איז געווען צו איינהאלטן טאטאלע אסימילאציע. זיי האבן געטוישט מנהגים און תפילות צו אדאפטירן די מאדערענע פיראכצער.
רעפארם פרינציפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווישן זייערע הויפט פרינציפטן:
- א איד דארף זיך אויספורמען לויטן דער יידישן מסורת צוזאמען מיט די מאדערנע וועלטקוק וואס גלייבט אין גלייכרעכטיקייט און אין סאציאליסטישע רעכטונגען.
- די פערזענלעכקייט פון א ייד איז וויכטיקער פון די יידישע מצוות און מסורת, און יעדער פערזענליך קען זיך אויסקלייבן וועלכע מצוות אפהיטן און וועלכע ניט, אויב בכלל.
- האלטן לעגאל צו פארשן און געבן קריטיק אויף דער יידישער תורה און מסורת.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ראמאללא
ראמאללא איז ביז נישט לאנג געווען אן אראביש דארף. וואס איז אין בנימין חלק פונעם שומרון, אין ארץ ישראל, בערך צען קילאמעטער צפון פון ירושלים, וואו מען גלויבט איז עס אויפן ארט פון דער אוראלטער שטאט בית אל. איר באפעלקערונג איז 27,460 (2007).
ווען ישראל איז געווארן זעלבסטשטענדיק, און א סך אראבער זענען אנטלאפן צו דעם מערב ברעג, זענען א גרויסע טייל פון זיי אנגעקומען קיין ראמאללא, וואס דאס האט צוביסלעך געמאכט ראמאללא צו א שטאט. ווען ישראל האט שלום געמאכט מיט די פאלעסטינער, ביי דעם אסלא אפמאך, איז ראמאללא געווארן די אומאפציעלע הויפטשטאט, פון די פאלעסטינער אוטאריטעטן.
היינט איז עס א גרויסע שטאט, און אלע רעגירונג געביידעס פון די פאלעסטינער אוטאריטעט, געפינען זיך דארט.
קאארדינאטן: 31°54′18.46″N 35°12′21.16″E / 31.9051278, 35.2058778


text:
אבות דרבי נתן
אבות דרבי נתן איז א מדרש געבויט אויף פרקי אבות, עס הייבט אהן מיט א פרק פון מסכת אבות, און לייגט צו דערצו נאך אסאך מדרשי חז"ל און מעשיות פון תנאים און אמוראים, דער מדרש איז ארייגעדרוקט אין ש"ס ווילנא נאך מסכת עבודה זרה. דער מדרש איז א אלטער מדרש די ערשטע ראשונים ברענגען איר ווי רש"י און דער ספר הערוך. עס האט מפורשים ווי דער ספר כסא רחמים פון חיד"א. עס איז דא אין דער מדרש פארשידענע נוסחאות, רש"י אין מסכת אבות צייכנט צו צוויי נוסחאות. אין שנת ה'תרמ"ז האט שלמה זלמן שעכטער, א משכיל וואס געוואוינט אין ווין און אין לאנדאן, געדרוקט דעם ספר מיט צוויי סארט נוסחאות.


text:
הרוגי מלכות פונעם ראטנפארבאנד
אויף דער נאכט פון 12טן- 13טן אויגוסט 1952 האט מען הינגעריכט, אויפן באפעל פון סטאלין, דרייצן אנגעזעענע יידיש-שרייבערס פון סאוועטן פארבאנד. צווישן די הרוגי מלכות האבן זיך געפונען שלמה לאזאווסקי, פרץ מארקיש, לעאן טאלמי, לייב קוויטקא, טשיייקא וואטענבערג-אסטראווסקאיא, עמיליא טיאמין, בנימין זוסקינד, איליא וואטענבערג, יוסף שימעלאוויטש, יוסף יוזעפאוויטש, דוד האפשטיין, איציק פעפער און דוד בערגעלסאן. אויף רוסיש הייסט די נאכט Hoчb kaзHëHHыx пoэToB, די נאכט פון די הינגעריכטע דיכטער.
חוץ די דאזיקע שרייבערס, וואס מע האט כלומערשט "געמישפט" אויף א צענטארלן פראצעס, זיינען דערצו נאך ארעסטירט געווארן סך-הכל 110 מענטשן. "צען פון זיי האט מען דערשאסן, 89 געשמאכט אין "גולאג", איין מענטש איז פארשיקט געווארן צו די ווייסע בערן. פינף מענטשן -- אזעלכע ווי דער ליטעראטור-קענער יצחק נוסינאוו און און דער שפראכקענער עלי ספיוואק -- האבן ניט אויסגעהאלטן די פייניקונגען און געשטארבן אין תפיסות. פינף מענטשן האט מען נייט באוויזן די פארמישפטן (צווישן זיי איז געווען דער פראזאיקער עלי שעכטמאן), און זייי האט מען ארויסגעלאזט אין קורצן נאך סטאלינס טויט." (ג. עסטרייך, פארווערטס, 13טן אויגוסט, 2004).
אנגעהויבן האבן זיך די סאוועטישע רדיפות אויף יידיש-שרייבערס און קולטור-טוערס נאך אין די 30ער און 40ער יארן ווי א טיייל פון דער "ליקווידאציע" פון דער יידיש-קולטור אין פארבאנד בכלל. די גזירה פון 12טן אויגוסט האט זיך גענומען דערפון, וואס די סאוועטישע רעגירונג האט געהאלטן די שרייבערס פאר צו "נאציאנאליסטיש", ד"ה צו יידישלעך.


text:
אוקראיניש
אוקראיניש איז אן אסט-סלאווישע שפראך וואס מ'רעדט אין אוקראינע. מער ווי 39 מיליאן מענטשן רעדן אוקראיניש.
די אוקראינישע שפראך איז ענליך צו איבעריגע סלאווישע שפראכן, ווי רוסיש, פויליש און סלאוואקיש. אבער די נענטסטע שפראך איז די רוסישע שפראך; איינער וואס קען רויסיש, קען געהערט האבן א שפראך מיט איינעם וואס רעדט אוקראיניש, אין פאקט איז א גרויסע חלק פון די אוקריינער רעדן בלויז די שפראך פון רוסלאנד.
די אוקראינישע שפראך זעלבסט אין צוטיילט אין צוויי סארטן שפראך, עס איז דא די צענטראלע אוקראינישע שפראך וואס איז מער מזרח אוקראינע געשטימט דאס רעדן די וואס זענען נאנט צו רוסלאנד ווי די גרויסע שטעט כארקאוו און כמיעלניציקי די שטעט וואס זענען נאנט צו רוסלאנד. דערנאך איז דא די גאליציאנער-אוקראינישע שפארך וואס ענדלט מער צו פויליש.


text:
מייקל פאקס
מייקל פֿאקס (כ"א אדר, תרצ"ג - ט"ו אייר, תשס"ט) איז געווען א בריטיש-געבוירן ייד און ישראלדיקער אדוואקאט. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון הערצאג, פאקס מיט נאמן, די גרעסטע געזעץ פירמע אין ישראל.[1]
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מייקל פאקס איז געבוירן אין לאנדאן, ענגלאנד צו זיין פאטער סאם פאקס און זיין מוטער פריידא עלקא, א טאכטער פון ר' יוסף יצחק פערלמאן, דער פרנס פונעם סונדערלאנד בית המדרש. ער האט שטודירט יוריספרודענץ אין דער לאנדאנער אוניווערסיטעט און געעפנט א פריוואטן פראקטיץ , פאקס מיט גיבאנס, אין לאנדאן, איידער ער האט אימיגרירט קיין ישראל אין 1968.[2] אין 1972 האט ער אויפגעשטעלט, מיט חיים הערצאג און יעקב נאמן, די געזעץ פירמע הערצאג, פאקס און נאמן, וואס איז היינט פון די גרעסטע פירמעס פון אדוואקאטן אין ישראל. ער האט געוואוינט אין הרצליה פיתוח. זיין ווייב איז שילא איזראעל, אויך אן אדוואקאט. זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער.[2] ער איז נפטר געווארן שבת ט"ו אייר תשס"ט, נאָך א יארצענדלינג וואס ער האט געליטן פון יענער מחלה.[2]
לעגאלישע און זשורנאליסטישע קאריערע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאקס איז געווען א מיטגליד פון דער אינטערנאַציאנאַלער אַדוואקאַטנשאַפֿט אַסאסיאַציע און דער יוריספרודענץ געזעלשאפו פון ענגלאנד און וועלס. ער איז געווען א מומחה אין קארפאראטיוון יוריספרודענץ., בפרט אין צונויפגאסן און קנינים און אינפראסטרוקטור אנטוויקלונג. ער איז געווען דער פארזיצער פון דער ישראל, בריטן און דער קאמאנוועלט אסאסיאציע (IBCA).
פאקס פלעג שרייבן א מאנאטלעכע קאלומנע פאר דער ענגלישער אויסגאבע פון דער ישראלדיקער צייטונג הארץ.[2]
Honours[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 2003, Fox איז פאקס געווארן א מיטגליד פון דער ארדנונג פון דער בריטישער אימפעריע (MBE) צוליב זיין ביישטייערונג צו ישראל-בריטישע באציאונגען. [2]
פארעפנטליכע ווערק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- Mountains and Molehills, Essays 2003-2007, Weill Publishers
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Cashman, Greer Fay (March 18, 1997). "A friend who was like an older brother", זשערוסאלעם פאסט. דערגרייכט דעם 2007-01-17.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 הספד, הארץ, דעם 10טן מיי, 2009


text:
פּאַקן מער וואַוועס און רייד דעם בעסער! קליניק אויף מיטוואך
- צי איר ווילן צו כאַפּן מער כוואליעס?
- בלייַבן ווייַטער ופּווינד?
- וואָס וועגן וויסן צו געווינען אייער ווייַטער היץ?
מאַסטערינג דער פיינער פרטים פון וואַוועסאַילינג וועט פירן צו מער כוואליעס, מער דזשאַמפּס, און מער פאַרווייַלונג.
די צוויי מערסט וויכטיק וועגן צו מאַקסאַמייז אייער וואַוועסאַילינג עפעקטיווקייַט זענען:
- שנעל-טאַקינג אויף ביידע זייטן צו בלייַבן אַרויף ווינט
- געהעריק טונינג פון די פינס, מאַסטבוים שפּור, and footstraps allows for better turns and more control
אויב איר טאָן ניט מאַכן מער ווי 90% פון דיין טאַקס, איר ניטאָ ניט סטייינג ופּווינד גענוג. איר געקענט האָבן די בעסטער ברעט אין דער וועלט, אָבער אויב איר שטעלן עס אַרויף אומרעכט, עס וועט נישט אַרבעטן בייַ אַלע. And conversely, איר קענען מאַכן אַ מיטלמעסיק ברעט דורכפירן צו דער בעסטער פון זייַן פיייקייַט דורך גוט טונינג.
פויליש אייער כוואַליע געפארן דעם מיטוואך אין מיטאָגצייַט בייַ וואַדדעלל פֿאַר די גראַם עזזי קליניק. דער ערשטער 20 מינוט וועט דעקן שנעל-טאַקינג און די ווייַטער 15 וועט גיין איבער די באַסיקס פון ברעט טונינג.
אָנקומען אין מיטאָגצייַט און כאַפּן מער כוואליעס אַז נאָכמיטאָג.
קאַטעגאָריע: נייַעס, סאַנטאַ קרוז קלאַסיק, ונקאַטעגאָריזעד


text:
וואס איז די רעכט רעליגיע פֿאַר מיר؟
פרעגן: וואס איז די רעכט רעליגיע פֿאַר מיר؟
ענטפערן: שנעל עסנוואַרג רעסטראַנץ ינטייס אונדז דורך אַלאַוינג אונדז צו סדר אונדזער עסנוואַרג פּונקט די וועג מיר וועלן עס. עטלעכע קאַווע שאַפּס באַרימערייַ איבער אַ הונדערט פאַרשידענע פלייווערז און ווערייאַטיז פון קאַווע. אפילו ווען בייינג הייזער און קאַרס, מיר קענען קוקן פֿאַר איינער מיט אַלע די אָפּציעס און פֿעיִקייטן מיר פאַרלאַנגן. מיר ניט מער לעבן אין נאָר אַ שאָקאָלאַד, וואַניל, און טרוסקאַווקע וועלט. ברירה איז מלך! איר קענען געפינען וועגן עפּעס איר ווילן לויט צו אייער אייגן פּערזענלעך לייקס און באדערפענישן.
אזוי ווי וועגן אַ רעליגיע וואס איז פּונקט רעכט פֿאַר איר؟ ווי וועגן אַ רעליגיע וואס איז שולד-פֿרייַ, מאכט ניט פאדערונגען, און איז ניט ענקאַמבערד מיט אַ פּלאַץ פון באַדערסאַם טאָן ס און דאָונס؟ עס איז אויס עס, פּונקט ווי איך האָבן דיסקרייבד. אבער איז רעליגיע עפּעס צו זיין אויסדערוויילט ווי אַ באַליבט אַראָמאַט פון אייז קרעם؟
עס זענען אַ פּלאַץ פון קולות וויינג פֿאַר אונדזער אכטונג, אַזוי וואָס זאָל ווער עס יז באַטראַכטן יאָשקע אויבן, זאָגן, מוכאַמאַד אָדער קאָנפוסיוס, בודאַ, אָדער טשאַרלעס טאַזע רוססעלל, אָדער יוסף סמיט? נאָך אַלע, טאָן ניט אַלע ראָודז פירן צו הימל? זענען נישט אַלע רעליגיאָנס בייסיקלי דער זעלביקער? דער אמת איז אַז אַלע רעליגיאָנס טאָן ניט פירן צו הימל, פּונקט ווי אַלע ראָודז טאָן ניט פירן צו ינדיאַנאַ.
יאָשקע אַליין רעדט מיט די אויטאָריטעט פון גאָט ווייַל יאָשקע אַליין קאַנגקערד טויט. מוכאַמאַד, קאָנפוסיוס, און די אנדערע מאָולדער אין זייער גרייווז צו דעם זייער טאָג. אבער יאָשקע, דורך זיין אייגן מאַכט, געגאנגען אַוועק פון דעם קבר דרייַ טעג נאָך געהאלטן ביים שטארבן אויף אַ גרויזאַם רוימער קרייַז. ווער עס יז מיט מאַכט איבער טויט פארדינט אונדזער אויפמערק. ווער עס יז מיט מאַכט איבער טויט פארדינט צו ווערן געהערט.
דער זאָגן סופּפּאָרטינג די המתים פון יוזל איז אָוווערכוועלמינג. ערשטער, עס האבן איבער 500 אויג עדות פון דער אויפגעשטאנען המשיח! אַז איז אַ פּלאַץ פון אויג עדות. פינף הונדערט קולות קענען ניט זיין איגנאָרירט. עס איז אויך דער ענין פון די ליידיק קבר. די שונאים פון יוזל געקענט האָבן לייכט פארשטאפט אַלע רעדן פון די המתים דורך שאפן זיין טויט, דאַקייינג גוף, אָבער עס איז ניט טויט גוף פֿאַר זיי צו פּראָדוצירן! דער קבר איז געווען ליידיק! קען די תלמידים האָבן סטאָלען זיין גוף? קוים. צו פאַרמייַדן אַזאַ אַ קאַנטינדזשאַנסי, דער קבר פון יאָשקע האט געווארן שווער גאַרדאַד דורך אַרמד זעלנער. קאָנסידערינג זיין קלאָוסאַסט אנהענגערס האט אנטלאפן אין שרעק אין זיין אַרעסט און קרוסיפיקשאַן, עס איז מערסט אַנלייקלי דעם ראַגטאַג באַנדע פון דערשראָקן פישערמין וואָלט האָבן ניטאָ קאָפּ צו קאָפּ קעגן טריינד, פּראָפעסיאָנאַל זעלנער. אויך ניט וואָלט זיי האָבן מקריב געווען זייער לעבן און ווערן מאַרטערז-ווי רובֿ פון זיי האבן-פֿאַר אַ שווינדל. דער פּראָסט פאַקט איז אַז די המתים פון יוזל קענען ניט זיין דערקלערט אַוועק!
ווידער, ווער עס יז וואס האט מאַכט איבער טויט פארדינט צו ווערן געהערט. יאָשקע פּרוווד זיין מאַכט איבער טויט, דעריבער, מיר דאַרפֿן צו הערן וואָס ער זאגט. יאָשקע קליימז צו זיין דער בלויז וועג צו ישועה(יוחנן 14:06)۔ ער איז ניט אַ וועג, ער איז נישט איינער פון פילע וועגן. יאָשקע איז דער וועג.
און דעם זעלבן יאָשקע זאגט, "קום צו מיר אַלע איר וואס אַרבעטן און זענען שווער בערדאַנד, און איך וועל געבן איר מנוחה" (מתיא 11:28). דעם איז אַ האַרט וועלט און לעבן איז שווער. רוב פון אונדז זענען שיין געזונט בלאַדיד, ברוזד, און שלאַכט-סקאַרד. שטימען? אזוי וואָס טוט איר ווילן؟ רעסטאָראַטיאָן אָדער מיר רעליגיע? א לעבעדיק גואל אָדער איינער פון פילע טויט "נביאים"? א מינינגפאַל שייכות אָדער ליידיק ריטשואַלז? יאָשקע איז ניט אַ ברירה-ער איז די ברירה!
יאָשקע איז די רעכט "רעליגיע" אויב איר זענען קוקן פֿאַר מחילה(אַקס 10:43). יאָשקע איז די רעכט "רעליגיע" אויב איר זענען קוקן פֿאַר אַ מינינגפאַל שייכות מיט גאָט (יוחנן 10:10). יאָשקע איז די רעכט "רעליגיע" אויב איר זענען קוקן פֿאַר אַ אייביק היים אין הימל (יוחנן 3:16). שטעלן אייער אמונה אין יאָשקע המשיח ווי דיין גואל, איר וועט ניט באַדויערן עס! צוטרוי אין אים פֿאַר די מחילה פון אייער זינד, איר וועט ניט זיין דיסאַפּויניד.
אויב איר ווילן צו האָבן אַ "רעכט שייכות" מיט גאָט, דאָ איז אַ מוסטער תפילה. געדענקט, געזאגט דעם תפילה אָדער קיין אנדערע תפילה וועט ניט שפּאָרן איר. עס איז בלויז טראַסטינג אין המשיח וואס קענען ראַטעווען איר פון זינד. דעם תפילה איז פשוט אַ וועג צו אויסדריקן צו גאָט דיין אמונה אין אים און דאַנקען אים פֿאַר פּראַוויידינג פֿאַר דיין ישועה. "גאָט, איך וויסן אַז איך האָבן געזינדיקט קעגן איר און בין דיזערווינג פון שטראָף. אבער יאָשקע משיח גענומען די שטראָף אַז איך פאַרדינען אַזוי אַז דורך אמונה אין אים איך געקענט מוחל זיין. איך שטעלן מיין צוטרוי אין איר פֿאַר ישועה. דאנק איר פֿאַר אייער ווונדערלעך חן און מחילה - די מתנה פון אייביק לעבן! אמן! "
אויב אַזוי, ביטע געב אויף דעם "איך האָבן אנגענומען משיח הייַנט" קנעפּל אונטן.
וואס איז די רעכט רעליגיע פֿאַר מיר؟


text:
שרויף
א שרויף אדער שרײַפֿל איז א שטיפט אדער א ריגל וואס האט פון דרויסן א גווינט. מיט א שרויף קען מען פארבינדן צוויי זאכן און אויך אויפבינדן. דער שרויף איז איינער פון די זעקס פשוטע מאשינען און טאפלט דעם קראפט וואס מען ווירקט אויף אים כדי אריינגיין אינעם מאטריאל. מען טוט מאכן אן אונטערשייד צווישן האלץ-שרויפן און מעטאל-שרויפן.
מען שרויפט אריין דעם שרויף אין א לאך וואס עקזיסטירט אדער (ביי א האלץ-שרויף) אין א לאך וואס ווערט געמאכט דורכן שפיץ פונעם שרויף.
רוב שרויפן טוט מען אריינשרויפן אדער ארויסציען מיט א שרויפן-ציער, נארמאל זייגערווייז. ביי א רעכטן ראד פון א מאשין, אדער א לינקן טרעטל פון א ראווער, ניצט מען קעגנזייגער-שרויפן, ווייל אנדערשט מאכט זיך א קראפט וואס וויל ארויסשרויפן דעם שרויף.
שרויפן מאכט מען פון שטאל, מעש, בראנדז, טיטאניום, האלץ און פלאסטיק. ווען מען ניצט א שרויף פון א שוואכן מאטריאל ווי למשל מעש, טוט מען פריער מאכן א לאך מיט א שטאלענעם שרויף.


text:
ישראל מיליטערישע אינדוסטריעס
ישראל מיליטערישע אינדוסטריעס (העברעיִש: התעשייה הצבאית), באקאנט קורץ אין ישראל ווי תעש (אמאל תע"ש) איז דער הויפּט פאַבריקאַנט פון געווער און שיסוואַרג פֿאַר לאנד קראפטן אין ישראל, און זיי שאפן אויך פלי געווער. די מיליטערישע אינדוסטריעס איז אַ רעגירונגס פירמע און באשטייט פון עטלעכע פאבריקן, יעדער מיט זייַן אייגענעם ספּעציאַליטעט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אתר התעשייה הצבאית
- הפרטת תעש, באתר של רשות החברות הממשלתיות
- הייצוא הביטחוני של ישראל ל-2009 יגיע לכ-6.75 מיליארד דולר, גלובס, 14/01/2010


text:
פאראמאריבא
פּאַראַמאַריבאָ (האלענדיש: Paramaribo) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון סורינאם און פון פאראמאריבא דיסטריקט. אין 2004 איז זיין באפעלקערונג געווען 242,946 מענטשן, א מערהייט פון דער באפעלקערונג פונעם גאנצן לאנד. אין 2002 האט אונעסקא פראקלאמירט דעם היסטארישן צענטער פון דער שטאט א וועלט ירושה ארט, צוליב די קאלאניאלישע געביידעס פון די 17טן און 18טן יארהאונדערטער וואס מוסטערן דעם ארכיטעקטישן סטיל געשאפן פון אן אויסמישונג פון אייראפעאישע און לאקאלע מאטיוון.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פּאַראַמאַריבאָ ליגט אין צפון סורינאם, אויפן מערב ברעג פון דעם סורינאם טייך, בערך 15 ק"מ ווייט פונעם אטלאנטישן אקעאן. דער צענטער פון דער שטאט איז אויסגעשרייט אנדערט האלב קילאמעטער אויפן מערב ברעג פונעם טייך וואס גרענעצט די שטאט פון דרום, און די שטאט האט דעם פארעם פון א דרייעק וואס זיין שפיץ ווייזט אויף צפון.
די גאסן פון דער שטאט זענען אויסגעלייגט אויף א געפלעכט סיסטעם (שתי וערב). עטלעכע קאנאלן גייען אדורך דער שטאט און פליסן אין טייך אריין. דרום פונעם צענטער פון דער שטאט גייט אן איינצעלנע בריק אריבער דעם טייך צום מזרח ברעג.


text:
1979
1979 איז דאס 79סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1979 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן פעברואר - פלוטאן פארט אריין אינעם אָרביט פון נעפטון
- 26סטן פעברואר - ליקוי חמה איבער צפון אמעריקע (גאנץ איבער קאנאדע)
- 11טן אפריל - די הערשאפט פון אידי אמין אין אוגאנדע ווערט אראפגעווארפן
- 4טן מיי - מארגארעט טאטשער באשטימט פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך


text:
האוואי
האוואי איז א גרופע אינזלען וואס געפינט זיך אין שטילן אקעאן, זי איז ווייט ארום דריי טויזנט פיהר הונדערט מייל פון סאן פראנציסקא קאליפארניע, איהר הויפטשטאט איז האנאלולו.
זי איז די פופציגסע שטאט פון די פאראייניגטע שטאטאן, זי איז געווארן א עמטליכע שטאט אין יאהר ה'תשי"ט, זי איינע פון די צוויי שטאטן וואס האט נישט קיין גרעניץ מיט די פאראייניגטע שטאטן, עס טיילט איהר אפ די וואסערן.
זי איז שטארק באקאנט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה צוליב דעם אנגעריף פון די יאפענעזער אויף איהר אמעריקאנער מיליטערישע אינזעל פערל הארבער.


text:
סיטי פון לאנדאן
די סיטי פון לאנדאן (ענגליש: City of London שטאט פון לאנדאן) איז א קליינער שטח אין גרויסלאנדאן, ענגלאנד וואס איז אריגינעל געווען די שטאט לאנדאן. זי האט דעם סטאטוס פון א שטאט אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך שוין פון אדם הראשון'ס צייטן. דער סיטי'ס גרענעצן האבן זיך כמעט נישט געענדערט זייט דער מיטל אלטער. דער שטח פון דער סיטי איז 1.12 קוואדראט מייל (2.90 קוואדראט ק"מ), און דערפאר איז מען געוואוינט צו רופן די סיטי דעם Square Mile (קוואדראט מייל).[1]
די סיטי ווערט גערעכנט א טייל פון צענטראל לאנדאן. זי האט א באפעלקערונג פון 8,000, אבער טאג טעגלעך ארבעטן דארט 300,000 מענטשן.
די סיטי ווערט געפירט דורך דעם לארד בירגערמייסטער פון לאנדאן און דער סיטי פון לאנדאן קארפאראציע.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ City of London Resident Population Census 2001 (PDF). Corporation of London (July 2005). ארכיווט פון דעם אריגינאל דעם 2012-09-12. דערגרייכט דעם 2009-04-10.


text:
קאמערע
א קאמערע איז אַ פֿאָטאָ אַפּאַראַט וועלכע ווערט גענוצט צו כאפן בילדער פון אביעקטן.
טעכנאלאגישע עקלערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א קאמערע איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי עלעמענטן: אן אפטישער עלעמענט (די לענס), א כעמישער עלעמענט (דער פילם) און א מעכאנישער עלעמענט (די מאשין אליינס). די קונץ איז וויאזוי די דריי שטעלן זיך צוזאם צו פראדוצירן א בילד.
די אפטישע לענס איז פשוט א שטיקל גלאז וואס שיקט די אינהאלט פון דעם אביעקט וואס זי זעט צום פילם וואס רעקארדירט דאס.
ליכטיקייט האט א טבע אז זי לויפט לאנגזאמער דורך א גלאז ווי אין דער לופט. ווען מען דרוקט אראפ די קנעפל ווערט ליכטיג פאר א סעקונדע, אבער די לענס טוט פארלאנגזאמען די ליכטיקייט וואס מאכט אז די לענס וועט גוט באטראכטן דעם אביעקט וואס זי זעט. יעצט ווען די ליכטיקייט גייט אוועק וועט די לענס האבן א בילד פון וואס זי האט נארוואס געזען דורך די שטארקייט פון די ליכטיקייט וואס איז געווען שטערקער ארום דעם אביעקט ווי אויפ'ן אביעקט אליין אדער פארקערט.
דאס צו פארשטיין גיט א שטארקן קוק אויף א ליכטיגע זאך וואס ליגט אין דער טונקל און דאן מאכט צו אייער אויגן וועט איר זען אז דער ליכטיגער אביעקט וועט בלייבן איינגעקריצט אין אייער ראיה אפילו ווען אייער אויגן איז פארמאכט. די זעלבע זאך פארקערט ווען מען קוקט אויף א טונקעלערע אביעקט אין א ליכטיגע אנוועזנהייט.
א פילם פארמאגט אין זיך א כעמיקאל וואס איז סענסיטיוו צו ליכטיקייט. די סעקונדע וואס די לעקטער פון די קאמערא ווערט ליכטיג עפענט זיך אויף א קליין טירעלע וואס טיילט אפ צווישן די לענס און די פילם, און די ליכטיקייט וואס איז פריער אויסגעפארמט געווארן דורך די לענס ווערט רעקארדירט אויף די פילם ווייל די כעמיקאל מאכט א רעאקציע אויף יעדע פינטל ווי עס איז פאראן ליכטיקייט. ווען איר וועט עפענען א קאמערא ווען די פילם איז נאך נישט אריינגעדרייט וועט די פילם תיכף פארברענט ווערן ווייל די ליכטיקייט וועט דערגרייכן איבעראל.


text:
קאוואטשהאז
קאַוואַטשהאַז (Mezőkovácsháza) איז א קליין שטעטל און אונגארן דער לעצטער רב דארטן איז געווען הרב אהרן דוד רובינשטיין הי"ד
עס איז אין דעם בעקעש געביט, איינע פון די נאנטע שטעטלעך זענען פעהעד-יארמוט (Füzesgyarmat).
עס האבן בשעת דעם קריג געוואוינט דארטן 80 משפחות וואס זיי ווערן אויסגערעכנט אין דעם ספר נטיעות אדר וואס איז איבערגעדרוקט געווארן דורכן זון פונעם רב אין יאר תשס"ט.
פון די חשובע משפחות פון שטאט איז געווען הרה"ח ר' פנחס גלויבער.
ביי טייל עלטערע אידן פון אונגארן ווערט דאס אנגערופן "קאוואכאסע".


text:
איז דער ביבל באמת גאָט 'ס וואָרט؟
פרעגן: איז דער ביבל באמת גאָט 'ס וואָרט؟
ענטפערן: אונדזער ענטפער צו דעם קשיא וועט ניט בלויז באַשליסן ווי מיר קוק די ביבל און זייַן וויכטיקייט צו אונדזער לעבן, אָבער אויך עס וועט לעסאָף האָבן אַן אייביק פּראַל אויף אונדז. אויב די ביבל איז באמת גאָט 'ס וואָרט, דעמאָלט מיר זאָל אָפיטן עס, לערנען עס, פאָלגן עס, און גאָר צוטרוי עס. אויב די ביבל איז דער וואָרט פון גאָט, דאַן צו אָפּזאָגן עס איז צו אָפּזאָגן גאָט זיך.
דער פאַקט אַז גאָט געגעבן אונדז דעם ביבל איז אַן זאָגן און געמעל פון זיין ליבע פֿאַר אונדז. דעם טערמין "התגלות" פשוט מיטל אַז גאָט קאַמיונאַקייטיד צו מענטשהייַט וואָס ער איז ווי און ווי מיר קענען האָבן אַ רעכט שייכות מיט אים. די ביסט דאס וואָס מיר קען נישט האָבן באקאנט האט גאָט ניט דיוויינלי אנטפלעקט זיי צו אונדז אין די ביבל. כאָטש גאָט ס התגלות פון אַליין אין דער ביבל האט געגעבן פּראַגרעסיוולי איבער בעערעך 1500 יאָרן, עס האט שטענדיק קאַנטיינד אַלץ מענטש דאַרף צו וויסן וועגן גאָט אין סדר צו האָבן אַ רעכט שייכות מיט אים. אויב די ביבל איז באמת דער וואָרט פון גאָט, דאַן עס איז די לעצט אויטאָריטעט פֿאַר אַלע ענינים פון אמונה, רעליגיעז פיר, און מאָראַל.
די קשיא מיר מוזן פרעגן זיך איז ווי קענען מיר וויסן אַז די ביבל איז דער וואָרט פון גאָט און ניט נאָר אַ גוט בוך? וואָס איז יינציק וועגן די ביבל וואָס שטעלט עס באַזונדער פון אַלע אנדערע רעליגיעז ביכער אלץ געשריבן? איז עס קיין זאָגן אַז די ביבל איז באמת גאָט 'ס וואָרט؟ די טייפּס פון פראגעס מוזן זייַן עמעס יגזאַמאַנד אויב מיר זענען צו באַשליסן די גילטיקייַט פון די ביבל ס פאָדערן צו זייַן די זייער וואָרט פון גאָטِ דיוויינלי ינספּייערד, און טאָוטאַלי גענוג פֿאַר אַלע ענינים פון אמונה און פיר. עס קענען זייַן קיין צווייפל אַז די ביבל טוט פאָדערן צו זייַן די זייער וואָרט פון גאָט. דאס איז קלאר געזען אין פאולוס ס קאַמאַנדיישאַן צו טימאטעאוס: "... פון ינפאַנסי איר האָט באקאנט די הייליק שריפטן, וואָס זענען ביכולת צו מאַכן איר קלוג פֿאַר ישועה דורך אמונה אין משיחן יאָשקע. כל פסוק איז גאָט-ברידד און איז נוצלעך פֿאַר לערנען, ריביוקינגِ קערעקטינג און טריינינג אין רעכטפארטיקייט, אַזוי אַז דער מענטש פון גאָט זאל זייַן ונ דורך יקוויפּט פֿאַר יעדער גוט אַרבעט "(2 טימאטעאוס 3:15-17).
עס זענען ביידע ינערלעך און פונדרויסנדיק עוואַדאַנסאַז אַז די ביבל איז באמת גאָט 'ס וואָרט. די ינערלעך עוואַדאַנסאַז זענען יענע זאכן ין די ביבל וואָס עדות פון זייַן געטלעך אָנהייב. איינער פון די ערשטער ינערלעך עוואַדאַנסאַז אַז די ביבל איז באמת גאָט 'ס וואָרט איז געזען אין זייַן אחדות. אפילו כאָטש עס איז טאַקע 66 יחיד ביכער, געשריבן אויף דרייַ קאַנטאַנאַנץ, אין דרייַ פאַרשידענע שפּראַכן, איבער אַ צייַט פון בעערעך 1500 יאָרן, דורך מער ווי 40 מחברים וואס געקומען פון פילע גייט פון לעבן, דער ביבל בלייבט איינער יונאַפייד בוך פון אָנהייב צו סוף אָן סטירע. דאס אחדות איז יינציק פון אַלע אנדערע ביכער און איז זאָגן פון די געטלעך אָנהייב פון די ווערטער וואָס גאָט אריבערגעפארן מענטשן צו רעקאָרד.
אן אנדער פון די ינערלעך עוואַדאַנסאַז אַז ינדיקייץ די ביבל איז באמת גאָט 'ס וואָרט איז די פּראָפעסיעס קאַנטיינד ין זייַן בלעטער. די ביבל כּולל הונדערטער פון דיטיילד פּראָפעסיעס רילייטינג צו די צוקונפֿט פון יחיד אומות אַרייַנגערעכנט ישראל, זיכער שטעט, און מענטשהייַט. אנדערע פּראָפעסיעס דייַגע די קומענדיק פון איינער וואס וואָלט זייַן דער משיח, דער גואל פון אַלע וואס וואָלט גלויבן אין אים. ניט ענלעך די פּראָפעסיעס געפונען אין אנדערע רעליגיעז ביכער אָדער יענע דורך מענטשן אַזאַ ווי נאָסטראַדאַמוס, ביבלישע פּראָפעסיעס זענען גאָר דיטיילד. עס זענען איבער דריי הונדערט פּראָפעסיעס וועגן יאָשקע משיח אין דער אַלטע טעסטאַמענט. נישט בלויז איז עס פאָרטאָולד ווו ער וואָלט זייַן געבוירן און זיין ייכעס, אָבער אויך ווי ער וואָלט שטאַרבן און אַז ער וואָלט העכערונג ווידער. עס פשוט איז קיין לאַדזשיקאַל וועג צו דערקלערן די מקוים פּראָפעסיעס אין די ביבל אנדערע ווי דורך געטלעך אָנהייב. עס איז קיין אנדערע רעליגיעז בוך מיט די מאָס אָדער טיפּ פון פּרידיקטיוו נבואה אַז די ביבל כּולל.
א דריט ינערלעך זאָגן פון די געטלעך אָנהייב פון די ביבל איז זייַן יינציק אויטאָריטעט און מאַכט. בשעת דאָס זאָגן איז מער סאַבדזשעקטיוו ווי דער ערשטער צוויי, עס איז ניט ווייניקער אַ שטאַרק עדות פון דער געטלעך אָנהייב פון די ביבל. די ביבל ס אויטאָריטעט איז ניט ענלעך קיין אנדערע בוך אלץ געשריבן. דעם אויטאָריטעט און מאַכט זענען בעסטער געזען אין די וועג קאַונטלאַס לעבן האָבן שוין פארוואנדלען דורך די סופּערנאַטוראַל מאַכט פון גאָט 'ס וואָרט. מעדיצין אַדיקץ האָבן שוין געהיילט דורך אים, כאָומאָוסעקשאַוואַלז שטעלן פֿרייַ דורך אים, דעראַליקס און דעדביץ פארוואנדלען דורך אים, פאַרגליווערט קרימאַנאַלז רעפאָרמירט דורך אים, זינדיקע אנגעשריגן אויף דורך אים, און האַס פארקערט צו ליבע דורך אים. די ביבל טוט פאַרמאָגן אַ דינאַמיש און טראַנספאָרמינג מאַכט וואָס איז נאָר מעגלעך ווייַל עס איז באמת גאָט 'ס וואָרט.
עס זענען אויך פונדרויסנדיק עוואַדאַנסאַז אַז אָנווייַזן די ביבל איז באמת דער וואָרט פון גאָט. איינער איז די היסטאָריסיטי פון די ביבל. ווייַל די ביבל פרטים היסטארישע געשעענישן, זייַן טרוטפאַלנאַס און אַקיעראַסי זענען אונטער צו וועראַפאַקיישאַן ווי קיין אנדערע היסטארישע דאָקומענט. דורך ביידע אַרקיאַלאַדזשיקאַל עוואַדאַנסאַז און אנדערע שריפטן, די היסטארישע אַקאַונץ פון די ביבל האָבן שוין פּראָווען צייַט און צייַט ווידער צו זייַן פּינטלעך און אמת. אין פאַקט, אַלע דער אַרקיאַלאַדזשיקאַל און קסאַוו - יאַד זאָגן סופּפּאָרטינג די ביבל מאכט עס דער בעסטער-דאַקיאַמענטאַד בוך פון די אלטע וועלט. דער פאַקט אַז די ביבל אַקיעראַטלי און אַפ אַנ עמעס רעקאָרדס כיסטאָריקלי וועראַפייאַבאַל געשעענישן איז אַ גרויס אָנווייַז פון זייַן טרוטפאַלנאַס ווען דילינג מיט רעליגיעז סאַבדזשעקץ און דאָקטרינעס און העלפט סאַבסטאַנטשיייט זייַן פאָדערן צו זייַן די זייער וואָרט פון גאָט.
אן אנדער פונדרויסנדיק זאָגן אַז די ביבל איז באמת גאָט 'ס וואָרט איז די אָרנטלעכקייַט פון זייַן מענטשלעך מחברים. ווי דערמאנט פריער, גאָט געניצט מענטשן פון פילע גייט פון לעבן צו רעקאָרדירן זיין ווערטער. אין געלערנט די לעבן פון די מענטשן, מיר געפֿינען זיי צו זייַן ערלעך און אָפנהאַרציק. דער פאַקט אַז זיי זענען גרייט צו שטאַרבן אָפֿט יקסקרושיייטינג דעטס פֿאַר וואָס זיי געגלויבט זאגט עדות אַז די פּראָסט נאָך ערלעך מענטשן באמת געגלויבט גאָט האט גערעדט צו זיי. די מענטשן וואס געשריבן די ניו טעסטאַמענט און פילע הונדערטער פון אנדערע געגלויבט(1 קאָרינטהיאַנס 15:06) געוואוסט דעם אמת פון זייער אָנזאָג ווייַל זיי האבן געזען און פארבראכט צייַט מיט יאָשקע משיח נאָך ער האט אויפגעשטאנען פון די טויט. געזען די אויפגעשטאנען משיח האט אַ קאָלאָסאַל פּראַל אויף זיי. זיי געגאנגען פון כיידינג אין מורא צו זייַענדיק גרייט צו שטאַרבן פֿאַר דער אָנזאָג גאָט האט אנטפלעקט צו זיי. זייער לעבן און דעטס עדות צו דעם פאַקט אַז די ביבל באמת איז גאָט 'ס וואָרט.
א לעצט פונדרויסנדיק זאָגן אַז די ביבל איז באמת גאָט 'ס וואָרט איז די ינדאַסטראַקטיביליטי פון די ביבל. ווייַל פון זייַן וויכטיקייט און זייַן פאָדערן צו זייַן די זייער וואָרט פון גאָט, דער ביבל האט געליטן מער ראָצכיש אנפאלן און פרווון צו צעשטערן עס ווי קיין אַנדערער בוך אין געשיכטע. פון פרי רוימער עמפּעראָרס ווי דיאָקלעטיאַן, דורך קאָמוניסט דיקטאַטאָרס און אויף צו מאָדערן-טאָג ייטיאַסץ און אַגנאַסטיקס, דער ביבל האט וויטסטוד און אַוטלאַסטיד אַלע פון זייַן אַטאַקערז און איז נאָך הייַנט די מערסט וויידלי ארויס בוך אין דער וועלט.
איבער צייַט, סקעפּטיקס האָבן געקוקט די ביבל ווי מיטאַלאַדזשיקאַל, אָבער ארכעאלאגיע האט באשטעטיקט עס ווי היסטאָריש. קעגנערס האָבן קעגן זייַן לערנען ווי פּרימיטיוו און אַוטדייטיד, אָבער זייַן מאָראַליש און לעגאַל קאַנסעפּס און לערנונגען האָבן געהאט אַ positive השפּעה אויף סאַסייאַטיז און קאַלטשערז איבער די וועלט. עס האלט צו זייַן קעגן דורך פּסעוודאָ-וויסנשאַפֿט, פּסיכאָלאָגיע, און פּאָליטיש מווומאַנץ, נאָך עס בלייבט נאָר ווי אמת און באַטייַטיק הייַנט ווי עס איז ווען עס איז געווען ערשטער געשריבן. עס איז אַ בוך וואָס האט פארוואנדלען קאַונטלאַס לעבן און קאַלטשערז איבער די לעצטע 2000 יאָרן. ניט קיין ענין ווי זייַן קעגנערס פּרובירן צו באַפאַלן, צעשטערן, אָדער דיסקרעדיטירן עס, די ביבל בלייבט; זייַן וועראַסיטי און פּראַל אויף לעבן איז בוילעט. די אַקיעראַסי וואָס האט שוין אפגעהיט טראָץ יעדער פּרווון צו פאַרדאָרבן, באַפאַלן, אָדער צעשטערן עס איז קלאָר עדות צו דעם פאַקט אַז די ביבל איז באמת גאָט 'ס וואָרט און איז סופּערנאַטוראַללי פּראָטעקטעד דורך אים. עס זאָל ניט יבערראַשן אונדז אַז, קיין ענין ווי די ביבל איז קעגן, עס שטענדיק קומט אויס אַנטשיינדזשד און אַנסקיידד. נאָך אַלע, יאָשקע האט געזאגט, "הימל און ערד וועט פאָרן אַוועק, אָבער מיין ווערטער וועט קיינמאָל פאָרן אַוועק"(מארק 13:31). נאָך קוקן אין דער זאָגן, מען קען זאָגן אָן אַ צווייפל אַז, יאָ, די ביבל איז באמת גאָט 'ס וואָרט.
איז דער ביבל באמת גאָט 'ס וואָרט؟


text:
וואגאדוגו
וואַגאַדוגו (פראנצויזיש: Ouagadougou) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון בורקינע פאסא, מיט 1,475,223 איינוואוינער אין 2006.
אין דער שטאט געפינעטן זיך דריי אוניווערסיטעטן, אבער 70% פון די באוואוינער זענען אנאלפאבעטיש.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואַגאַדוגו איז איינע פון די ארעמסטע שטעט אין אפריקע. די הויפט אינדוסטריעס זענען עסן און טעקסטיל.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואַגאַדוגו האט אן עקוואטארישן קלימאט, און איז ווארעם א גאנץ יאר.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט האט אן אינטערנאציאנאל פליפעלד, און צוויי באן ליניעס, צו אבידזשאן אין בארטן פון העלפאנדביין און קאיא אין בורקינע פאסא. אויך א שאסיי קיין ניאמע, ניגעריע.
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואַגאַדוגו האט א בירגעמייסטער, וואס ווערט געוויילט פאר א קאדענץ פון פינף יאר. דער היינטיקער בירגערמייסטער איז סימאן קאמפאַארע.


text:
פלאזמע
פלאַזמע איז איינער פון די פיר צושטאנדן פון מאטעריע; די אנדערע דריי זענען סאלידן, פליסיקייטן און גאזן. אזוי ווי די אנדערע דריי זענען מער באקאנט, ווערט פלאזמע גערופן דעם פערטן צושטאנד פון מאטעריע. מען שאפט א פלאזמע פון א גאז דורך אריינגעבן אסאך ענערגיע, ביז די מאלעקולן און אטאמען ווערן יאניזירט אויף יאנען, מיט א פאזיטיווער לאדונג, און עלעקטראנען, מיט א נעגאטיווער לאדונג. ווען א פלאזמע קילט זיך אפ, צוהעפטן זיך צוריק אויף א גאז. די אנגעלאדענע טיילכעלן אין א פלאזמע רעאגירן שטארק צו עלעקטראמאגנעטישע פעלדער.


text:
שלוקערץ
א שלוקערץ איז א סארט אויפטרייסלונג אין דעם מענטשלעכן קערפער אטעם-סיסטעם וועלכע פאסירט זייער אפט און האלט געווענליך אן פאר א קורצער צייט.
אורזאך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א מענטש אטעמט דורך די לונגען וועלכע זענען צוויי באלונס וואס נעמען אריין די לופט וואס מען אטעמט אריין און בלאזן עס צוריק ארויס. די ארבעט פון די לונגען איז אויסצורייניגן דעם מענטשנ'ס קערפער פון קארבאן דיאקסייד וואס ליגט אין די לופט וואס מיר אטעמען אריין. די לונגען טוישן די לופט צו קלארע אקסיגען וואס דער מענטשליכער קערפער נוצט פאר אלע צעלן.
א מענטש דארף נישט אינזין האבן ער זאל אטעמען. עס איז פאראן א ספעציעלער קאנטראל צענטער אינעם מוח וואס שיקט סיגנאלן דורך די נערוון אז די לונגען זאלן אטעמען. די קאנטראל צענטער ווערט אנגערופן "רעספירעטארי".
אסאך מאל בייגן זיך אוועק די צענטער מוסקלען פון דער אטעם-סיסטעם און שיקן אראפ אסאך לופט ביז דער דיאפראגמע (א גרופע מוסקלען וועלכע טיילן אפ די לונגען פון די אנדערע טיילן אין בויך). די דיאפראגמע שיסט צוריק ארויף די לופט דורך זיך צאמציען, די פלוצלינגע גאלאפ און פלוס פון לופט אריין אין די לונגען אויף איין מאל פאראורזאכט דעם אפיגלויטיס זיך צו פארמאכן און דעריבער שאפענדיג דעם קול פונעם שליקערץ וואס מיר הערן און שפירן.
וועגן דער זעלבער סיבה טוט א מענטש היסן אמאל. די חילוק איז אז ווען מען היסט איז עס קורץ (צוויי ביז פינף מאל) און שלוקערצן קען געשען הונדערטער מאל.


text:
פּיסטויל טייך 2014
The American Windsurfing Tour’s Pistol River Wave Bash is back for the fifth year in a row. Starting on Thursday the 12th of June and running though Sunday the 15th, מיר ניטאָ אַלע פאַרזיכערט, דערלויבט אַרויף און שטעלן צו לויפן די קאָנקורס בייַ “די ראַק” in the Pistol River State Park, or if conditions warrant, אין פראָנט פון די בעאַטשקאָמבער אין גאָלד ביטש. די רופן וועט זייַן מודיע בייַ יעדער מאָרגן ס סקיפּער ס באַגעגעניש. אזוי אויב איר זענען געגאנגען צו זייַן אַ טייל פון דעם יאָר ס געשעעניש, ביטע צייכן אַרויף איצט און מוטיקן דיין פריינט צו צייכן אַרויף ווי געזונט. איר טאָן ניט דאַרפֿן צו צאָלן די רעגיסטראַציע אָפּצאָל ווען איר צייכן אַרויף. נאָר פּלאָמבירן אויס די פאָרעם און באַצאָלן ווען איר קענען. ווייל מער מענטשן רעגיסטרירט גייט ווייַט צו העלפן בויען און מוטיקן ספּאָנסאָרשיפּ פֿאַר די געשעעניש. וואָס פון קורס טראַנזלייץ אין בעסער ביר, more schwag, and more prize money. מיר ניטאָ קוקן פאָרויס צו געזען איר דאָרט!
פּיסטויל טייך וואַווע באַש from אמעריקאנער ווינדסורפינג דיין on Vimeo.


text:
אברהם פריד
אברהם שבתי הכהן פרידמאן (געב' י"ג אדר ב' ה'תשי"ט, 22סטן מערץ 1959), באקאנט מיטן נאמען אברהם פריד, ווערט פאררעכנט אלס דער צווייטער צום "מלך פון יידישער מוזיק", מרדכי בן דוד, וואס איז זיין הויפט שותף. די צוויי זענען די גרעסטע אין חסידישע מוזיקר.
ער האט אנגעהויבן זינגען אלס קינד אין דעם חב"ד קינדער כאר.
ער איז א ליובאוויטשער חסיד און וואוינט אין קרוין הייטס.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אברהם פריד איז געבוירן געווארן אין תשי"ט צו זיין פאטער ר' יעקב משה פרידמאן, א בלאזשאווער חסיד, א זון פון הרב מאיר ישראל איסר פרידמאן, רב פון קרעניץ און א צאנזער חסיד. ער איז דער יינגסטער פון אכט קינדער (זעקס ברידער און צוויי שוועסטער). איינער פון זיינער ברידער איז מאניס פרידמאן.
זיינע אלבאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קיין ייד וועט מען נישט איבערלאזן (ענגליש)
- יידישע אוצרות
אין תשנ"ט האט ער ארויסגעגעבן דעם אלבאם "ניגון הבעש"ט", וועלכע אנטהאלט צוועלף אנגעבליכע חב"ד ניגונים.
די ניגונים אין דעם אלבאם זענען:
- ניגון שמחה
- אלו ואלו - רחמנא
- ניגון הבעל שם טוב, ימין ה', צמאה (מיט די רוסישע ווערטער), ניגון התוועדות, טאנץ ניגון, ראסטאווער ניגון, אשרינו, כאיל תערוג, ניגון שמחה און א מחרוזת פון דריי אלטע ניגונים.


text:
מילך
מילך ווערט גערופן א ווייסע פליסיגקייט, וואס געווענליך ווערט דאס ארויסגעמאלקן פון א זויג חיה א נקיבה (למשל א קו) אדער א מענטש. עס זענען פארהאנען עטליכע ערליי מילך ווי צום ביישפיל עס איז דא וואס האט מער וואסער עס איז דא וואס זענען פעטער א. א. וו. מילך אנטהאלט פראטעין, קאלציום און וויטאמין C. דער עיקר צוועק פון מילך איז צו שפייזן די ניי-געבוירענע קינדער.
נאר מענטשן טרינקען מילך אפילו ווען זיי זענען שוין דערוואקסן, און דעמאלסט טרינקען זיי מילך פון בהמות, צום ביישפיל קי און ציגן.
מען קען אויך מאכן א סארט מילך פון מאנדלען, סאי, קאקוסניס און פארשידענע ניסלעך. אפילו פון באנאנען מאכט מען מילך.
געזונט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס מילך פון א בהמה אנטהאלט נאטורליך פארשידענע הארמאנען וואס לויט טייל שטודיעס זענען שעדליך פאר מענטשן. דערפאר זענען פיל מענטשן אלערגיש דערצו.
מאראליש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויבאלד כדי צו טרינקען מילך פון א באשעפעניש ברויך מען זי כסדר פארשוואנגערן און צונעמען איהר קאלב תיכף נאכן געבורט, האלטן אסאך אז עס איז אוממאראליש. אזוי אויך דעם וועג וואס מ'באהאנדלט די קי אויף די גרויסע פארמס איז זייער גרויזאם און אוממענטשליך.
מילך פראדוקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען מאכט דערפון יאגורט, פוטער און קעז.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מן התורה איז פאראן אן איסור צו קאכן מילך מיט פלייש, און מדרבנן איז אויכעט אסור אפילו צו מישן מילכיקס מיט פליישיקס.
לויט דער הלכה דארף זיין א איד בשעת'ן מעלקן, אנדערשט טאר א ייד נישט טרינקען צוליב א גזירה פון חז"ל. מילך וואס א ייד איז נישט געווען דערביי ביים מעלקן ווערט גערופן חלב עכו"ם. רבי משה פיינשטיין איז מתיר דאס אלגעמיינע מילך אין אמעריקע היינט ווען די רעגירונג פירט אדורך די געזעצן, און די OU פארלאזט זיך אויף זיין פסק.[1]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אזוי אויך האט דער פרי חדש מתיר געווען דאס מילך אין עגיפטן אין זיין צייט.


text:
צואה
צואה איז איינע פון די אפאפל פון בעלי חיים וואס דער מאגן פארדייט און דערנאך גייט דאס ארויס אין אפגרונד..
די בויך האַלט אלעס איינגעהאלטן אין זיך במשך די לאַנגע צייט, די מאָגן אַרבייט אימערמידלעך ארויסנעמען די גוטע חלקים, נארהאפטיגע כאמיקאלען פארן געזונטהייט פון גוף, אויסגעזופט פון די אלע פעטע סכנה'דיגע מאכלים, ביז עס האט געמאכט א בירור היוצרות, און צאמגעשטיקעלט גרויסע אומנוצבארע שמוץ, די צואה וואס איז דער אפפאל וואס דער מאגן האט באשלאסן ער קען שוין גארנישט טאהן דערמיט, דאס איז געלעגן און זיך אנגעזאמלט ביים עפענונג גרייט ארויסצוגיין דורך מאדערנע מעקאנישע מוסקולען וואס האבן דאס אזוי קונטסטליך ארויסגעשטופט אריין אין טוילעט לאך גרייט אראפצופלאשן אין סוער סיסטעם
מען מאַכט אַ ברכה "אשר יצר" צו לויבן און דאנקן גאָט.


text:
ביל אריילי
ביל אריילי (וויליאם זשעימס ביל אריילי זשוניער).(געבוירן סעפטעמבער 10 1949 איז דער באקאנטער האוסט אויף די פאקס טעלעוויזיע, אויכט האט ער א ראדיאו שוי, "די ראדיא פאקטאר", ער רעדט בעיקר איבער פאליטיק אין אמעריקע.
ער איז פון די ערשטע און מערסטע פאפולערסטע שטערן'עס פון פאקס ניוז, וואס איז געקומען פון אן אנדער סטעישאן מיט יארן לאנג עקפספערטיז אין זשורנאליזם.
ער האט שוין געשריבן זעקס ביכער.
כאטשיג ער ווערט באטראכט אלס אן ארכי-קאנסערוועטיוו ביים המון טוט ער זיך אראפאמאל ווי א זעלבסשטענדיגער פאלטיקער, ער רופט זיך אבער קלאר א טרדיצאנאליסט און א פאפוליסט וואס איז אמאל געווען פאר א שטיק צייט רעגסטרירט אלס מעמבער אין די רעפובליקאנער פארטיי.


text:
עטיאפיע
עטיאָפּיע, אפיציעל די פעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק פון עטיאפיע, איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין אַפֿריקע. זי באדעקט א שטח פון 1,100,000 קוואדראט ק"מ (דאס צענטע גרעסטע לאנד אין אפריקע), און איר הױפּטשטאָט איז אַדיס אַבאַבאַ. עטיאפיע גרענעצט עריטרעא צו צפון, סודאן צו מערב, דזשיבוטי און סאמאליע צו מזרח, און קעניע צו דרום. זי האט א באפעלקערונג פון 85.2 מיליאן מענטשן.
פאר איבער טויזנט יאר האט געהערשט אין דעם ראיאן דאס קעניגרייך פון אקסום.
אין עטיאפיע ווערט גערעדט - דורך די פארשידענע שבטים און פעלקער - פיר-און-אכציג שפראכן.
נאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט דעם בוך פון אקסום און דעם היסטאריקער פליניוס דער עלטערער שטאמט דער נאמען פון עטיאפיוס, א זון פון כוש בן חם.
יידן אין עטיאפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם טיגרע ראיאן פון עטיאפיע האט געוואוינט א שבט פון יידן וואס די גוים האבן זיי גערופן פאלאשן.


text:
רמח"ל
ר' משה חיים לוצאטו (1707 - 1746, ה'תס"ז - כ"ו אייר ה'תק"ו), אדער ווי ער איז באקאנט אלץ דער רמח"ל. איז געווען א באקאנטע קבלהשע פילזאפישע און אנגענומענע רב פון איטאליע. זיין מערסטע באקאנטע ספר איז מסילת ישרים.
אינהאַלט
זיין לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן געווארן אין פאדווע, איטאליע אין יאר ה'תס"ז. זיין פאטער איז געווען א סוחר אין תלמיד חכם. ער האט אים מחנך געווען מיט א פרומער יידישער ערציאונג ווי אויך האט ער געלערנט פראנצויזיש, גריכיש, איטאליעניש און לאטייניש.
ער איז א תלמיד פון מהר' ישעיהו באסאן, פון די גרויסע רבנים אין איטאליע, פון די יונגעט אהן איז געשטיגן זייער גרויס, ער האט געקענט ש"ס פון אויסעווייניג ביי די 14 יאר (אזוי האט זיין רבי עדות געזאגט אויף אים), ביי די 17 האט ער ארויסגעגעבן דאס ספר מעשה שמשון, און לשון לימודים, ביי די 20 האט ער ארויסגעגעבן מגדל עוז לכבוד די חתונה פון זיין רבי'נס זוהן.
ער האט זיך צוזאמענגענועמן א חבורה בראש פון זיין חשובע תלמיד רמ"ד וואלי, און האבן עוסק געווען אין טיעפע קבלה ענינים,
ראש חודש סיון ה'תפ"ז האט זיך צו אים באוויזן א מגיד. ווי ער שרייבט: "נרדמתי ובהקיצי שמעתי קול אומר: לגלאה נחיתא רזין טמירין דמלכא קדישה (איך בין אראפגעקומען אויפצודעקן גרויסע סודות פון דעם הייליגן מלך)... ואני לא רואה אותו אלא שומע קולו מדבר מתוך פי"
צוליב זיין גילוי פון די מגיד - וואס האט פון דאן און ווייטער אנגעהאלטן אפטער - האבן זיך צוזאמען גענומען אסאך תלמידים צו אים. זיין תלמיד יקותיאל גורדון האט דאס מגלה געווען ברבים.
די מלחמה איבער זיין קבלה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס וואס ער איז געווארן באקאנט האט אים אויך אנגעמאכט א שטארקע קעגנערשאפט, זייענדיג נאך אונטער די איינפלוס פון די שבתאים האבן אסאך גדולים געזעהן אין אים א סכנה, און האבן אים געוואלט לייגן אין חרם.
רבי משה חגיז האט אנגעפירט מיט א שטארקער מלחמה קעגן אים, ער האט באוויזן צו איבערצייגן די רבנים פון ווענעדיג און זיי האבן איבערצייגט זיין רבי ר' ישיעהו באסאן אז ערזאל זיך נישט אזוי שטארק אננעמען פאר דעם רמח"ל. ער האט דערפאר זיך פארגענומען נישט צו לערנען קבלה מער.
ביי די 24 האט ער חתונה געהאט מיט א טאכטער פון א חשוב'ן רב און ער האט זיך באשעפטיגט מיט שלייפן דיאמאנטן. ער האט דאן פארפאסט א חיבור מיט 150 שירים אזוי ווי ספר תהלים, דאס האט אויך געבערנגט קריטיק כאילו ער וויל דא איבערנעמען ספר תהלים.
זיין לעבן אין אמסטערדאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 1735 האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין אמסטערדאם, דא האט ער געשריבן זיין באקאנסטע ספר מסילת ישרים.
אין ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 1743 האט ער זיך געצויגן קיין ארץ ישראל, ווי ער האט זיך באזעצט אין עכו, ווי ער איז דריי יאר שפעטער אומגעקומען מיט זיין גאנצע משפחה אין א מגפה.
שפעטערדיגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ווילנער גאון האט אויף אים געזאגט אז ווען ער וואלט געלעבט אין זיינע צייטן וואלט ער געגאנגן צופיס כדי צו לערנען פון אים.
ער האט מחבר געווען אהנע א שיעור ספרים אין ענינים פון קבלה, אבער אויך אין אלע וועלטליכע חכמות
עס האט ספרים אויף די חכמה פון רעכענען, אויף די חכמה פון הנדסה, אויף די חכמה פון טראכטן, און וויאזוי זיך קאנצטענטרירן די מחשבה, זיין לשון און שפראך איז קורץ שארף און זייער לערנבאר, עס איז ענדליך ווי די משנה פון רבינו הק', און ווי דער רמב"ם אין משנה תורה.
זיינע באקאנטע ספרים אויף קבלה איז קל"ח פתחי חכמה, חכמה ודעת, ער האט א ספר וואס הייסט "אילן" דאס איז א קיצור פון אלע קבלה ענינים מסודר לויט פרקים און משנה ממש אזוי משניות. עס איז וואונדערליך וויאזוי דאס איז געשריבן, אויך האט ער א געמאכט א ספר תקט"ו תפלות וואס איז מבאר טיעפע ענינים אויף קבלה פון יחוד ה', אויך האט ער געמאכט א ספר וואס הייסט "לעיני בית ישראל" די לעצטע ווערטער פון די תורה, דאס האט זיבעציג פשטים, און איז געשריבן אויף ארמית ווי א מלאך און א מגיד רעדט צו איהם, עס זעהט אויס זייער ענדליך צום ספר תיקוני זוהר וואס האט זיבעציג פשטים אויף די ערשטע ווארט פון די תורה "בראשית".
עס איז באשריבן באריכות אין די ספרים "ירים משה" וואס א איד פנחס דוד וועבערמאן פון תולדות אהרן האט ארויסגעגעבן. און אויך א ספר כתב"י רמח"ל, וואס דער באקאנטער חוקר מאיר בניהו האט ארויסגעגעבן.
כאטש רוב פון זיינע כתבים זענען נישט נתגלה געווארן אין זיינער צייט נאר אסאך שפעטער. דאך אסאך חסידישע רביים האלטן זייער פונעם רמח"ל און זיינע ספרים, למשל דער חוקר ומקובל האט א הסמכה פון רב ייב"א, עס ווערט געברעגנט אין ישמח משה. אויך רבי חיים מצאנז דער בעל דברי חיים איז זייער געבויט אויף די ספרים און ברענגט פון זיי.
פון די אנדערע זייט אז דער רבי פון קאמארנא ר' יצחק אייזיק יחיאל דער בעל מחבר פון חומש היכל הברכה זייער שארף קעגן איהם, ער שרייבט קעגן איהם אין זיינע ספרים "נתיב מצותיך" ואל תהיה חוקר ומקובל וכו'.
דער גר"א מיט זיינע תלמידים זענען זייער שטארק פארן רמח"ל, עס ווערט פארציילט ווען דער גר"א האט באקומען די כתבים פון רמח"ל איז ער יענעם טאג געגאנגען מיט די קליידער פון שבת פאר גרויס שמחה.
דער רמח"ל האט גרויסע ביאורים אויף ענינים פון קבלה, ענדליך ווי עס געפינט זיך אין די ספרים פון חסידים, אבער וויבאלד פאר די ליטווישע קרייזן פעלט אסאך ביאורים האבן זיי זיך זייער צוגעכאפט צום רמח"לֹ, אין לעצטן דור האט מען געדרוקט א ערך פון צעהן נייע ספרים פון רמח"לֹ דורך די ליטשווישע קרייזן אין בני ברק.


text:
װיקיפּעדיע:וועגן
די ײִדישע װיקיפּעדיע איז די וויקיפעדיע אויף דער יידישער שפראך ווערסיע.
זי איז אזא סארט עלעקטראניש ענציקלאפעדיע וועבזייטל וואס אלע יידיש רעדערס פון דער גארער וועלט, זענען ערמעגליכט, באויפטראגט און געלאדענט, דאס פרייערהייט און אפנערהייט, צוגלייך פאר יעדן אייניג, שרייבן און רעדאגירן אויפן אינטערנעץ, - אלס וואלונטירן אן באצאלט קיין געלט אדער אנדערע טובת הנאה.
זי איז געגרינדעט געווארן כ' אדר ה'תשס"ד (13טן מערץ 2004),[1] היינט צוטאג אנטהאלט זי 12,835 ארטיקלען.
וויקימעדיע פונדאציע
אלע שפראכן וויקיפעדיעס, איבער 260 אין צאל, זענען איין גרויסער פילשפראכיגער פרייער ענציקלאפעדיע פראיעקט אונטער דעם בעלות פון די נישט-פאר-פראפיט וויקימעדיע פונדאציע הויפטקווארטירט אין פלארידע, געגרינדעט דורך זשימי וועילס.
די וויקימעדיע פונדאציע איז אזא סארט וואולטעטיגע ארגאניזאציע וואס האט אויף זיך געלייגט דעם ציל צו ברענגען דעת און וויסנשאפט צו יעדן מענטש אויף דער וועלט פריי אן אפצאל, דורך דעם וואס זיי שענקען צו יעדן אייניק די בעלות צו זאגן וואס איז אמת.
דאס ווערט דורכגעפירט דורך אויסנוצן דעם מאדערנעם וויקי ווייכווארג פאלטפארמע; וואס לאזט יעדן איינעם ענדערן אייניק און מיט קאנצענזוס צוזאמען אויף אמאל יעדען ענין. אזוי ארום האט די פאנדוציע אוועקגעשטעלט אן ענציקלאפעדיע אין כמעט יעדער שפראך אויף דער וועלט, אין פארעם פון וויקיפעדיעס.
נישט בלויז ענציקלאפעדיעס נאר אויך פרייע ווערטערביכער, אין יעדער שפראך, אין פארעם פון וויקיווערטערבוך. און אזוי ווייטער בילדער און ביכער זאמעלונגען און נאך פילע פראיעקטן וואס באפרייט דער מענטשליכער וויסנשאפט פארן יעדן מענטש אייניק.
די פונדאציע גיט זיך בעיקר אפ אין די טעכנישע אינציאטיוו און גרינדונג פון די פראיעקטן, אבער נישט אין איר ווערטשאפט, ווי צום ביישפיל טוט זי בלויז אויפהאלטן אירע סערווערס, דורך פאנדרעיזינג, וואס קאסט אפ שווערע מיליאנען א יאר. אבער זיי קענען אבסאלוט גארנישט אריין רעדן בנוגע די אינהאלט פון די דאזיגע פראיעקטן, נאר לאזן די וואלענטורן שאפן קאנצענזוס איבער יעדעס ענין וויאזוי און וואס פונקטליך עס זאל דאקומענטירט ווערן און וויאזוי עס זאל ווערן אויסגעשטעלט דאס ווייכווארג און די דעזיין דערפאר.
עס איז אזוי אויסגעשטעלט אז אלץ וואס מען שרייבט ווערט אויטאמאטיש באפרייט פאר יעדן צו קאפירן און זיך באנוצן אן רשות פארן אייגענעם געברויך פון דער גאנצער וועלט, דעריבער קען מען נישט דארטן קאפירן גארנישט וואס האט עפעס קאפירעכטן.
וויקיפעדיע
די יידישע וויקיפעדיע איז אויסגעשטעלט אויפן האר, און פירט זיך גענוי, ווי א יעדע אנדערע וויקיפעדיע.[2]
דאס ווארט וויקיפעדיע איז א צוזאמשמלעץ פון צוויי ווערטער, וויקי נאכן ווייכווארג אויף וואס דער וועבארט לויפט, אין לשון פון שנעל אויף האוואישער שפראך, און פעדיע (פון ענציקלא-פעדיע) וואס מיינט אין לאטייניש, ארומענעמדיג אלעס.[3]
עס איז אויסגעשטלעט אין א היאראכיע פון מענטשען וואס קיינער קען נישט געוועלטיגען איבער דעם אנדערןס דעה נאר אלעס ווערט געטאן דורך קאנסענסוס.[4]
עס זענען פארהאן סיסאפן (א פארקירצונג פון צוויי ווערטער סיסטעם אפערירער) וואס ווערן ערוויילט דורך דער קהילה[5] צו אינפארסירן די קאנסענסוס שאפונג דורך צייטווייליג אפשפארן יעדע ענין וואס איז אין מחלוקת און א שטער פארן כלליתדיגן בוי פון וויקיפעדיע[6].
גארנישט און קיינער ווערט צענזורירט,[7] נאר בלויז אויף די צייט ביזווילאנג קאנסענסוס ווערט געשאפן, קען דאס ווערן צענזורירט נישט קיין סעקונדע שפעטער וואס מען שליכט דאס.[8]
אויך זענען פארהאן באנוצער אויף העכערע שטאפל פון כוח, ווי די ביראקראט וואס מאכט די סיסאפן[9], און די סטוארטס, וואס איז נאך העכער, ער פאסט אויף אז די באנוצער זאלן זיך טאקע באגיין לויטן סיסטעם[10].
ביישטייערן צו דער וויקיפעדיע
יעדער איינער קען ביישטייערן צו וויקיפעדיע מיט א קליק אויפן רעדאַקטירן טאַב אין אן ארטיקל. איידער איר הייבט אן בייצושטייערן איז כדאי איבערצוקוקן עטלעכע האנטיקע געצייג ווי די לעקציע אן די פאליסיס און אנווייזונגען, ווי אויך דעם ברוך-הבא בלאט.
אסאך ארטיקלען הייבן אן אלס שטומף ארטיקלען, אבער, נאך פילע ביישטייערונגען, קענען זיי ווערן אפילו רעקאמענדירטע ארטיקלען.
טאמער איר ווערט געוואויר אז וויקיפעדיע האט נישט קיין ארטיקל אויף א טעמע וואס אינטערעסירט אייך, מעגט איר בעטן מ'זאל שרייבן דעם ארטיקל (אדער איר קענט פארשן די טעמע און שרייבן דעם ארטיקל אליין).


text:
פויבסט
- דער פּױבּסט אדער פּאַפּסט איז דער העכסטער רעליגיעזער גלח פון קאטאליקן.
- דער פויבסט וואוינט אינעם וואטיקאן אין רוים, און דארט פירט ער אן מיט די קאטוישלישע רעליגיע איבער דער גארער וועלט.
- עס זענען פאראן א געשאצטע ביליאן מענטשן, וועלכע אנערקענען דעם פויבסט אלס זייער העכסטער רעליגיעזער פירער.
ווי אזוי ווערט מען א פויבסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין וואטיקאן איז דא א שטרענגער געזעץ, אז קיינער קען נישט פארטרעטן קיין שום שטעלע, אן דער הסכמה פונעם וואטיקאן. דאס געזעץ גילט יעדן גלח, בישאף, ארציבישאף, קארדינאל און גייט ביזן פויבסט זעלבסט.
דער פויבסט קען נישט ווערן אויסדערוויילט צו זיין פאזיציע, נאר דורך ספעציעלע וואלן אין וועלכן נאר קארדינאלן קענען שטימען. די שטימען זענען אין שטארקן געהיים, און קיין שום געהילף אדער פרעמדער פערשוין טאר נישט דארט זיין ביים ערוויילן א פויבסט.


text:
קאבאלט
קאָבאַלט (Cobalt) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל Co און אַטאם נומער 27. קאבאלט איז אן איבערגאנג מעטאל.
באניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאָבאַלט האט פארשידענע באניצן, צווישן זיי:
- קאָבאַלט פּאַפּיר איז אַן אינדיקאטאר דעם בייַזייַן פון וואַסער.
- צוליב דעם וואס קאבאלט געשמעלצן קענען פארטראגן הויכע טעמפּעראַטורן, ווערן זיי געניצט אין גאז טורבינעס און עראפלאן מאטארן.
- פּראָדוקציע פון מאַגנעטישע פארשפייכלערונג מעדיע.
- קאָבאַלט האט א ראָלע ווי אַ קאַטאַליסט אין דער נאפט אינדוסטריע.
- שטאַרקע פיגמענטן אין בלוי, לילאַ, געל און גרין פארבן.
- קאָבאַלט איז געניצט אין באטעריעס.
- קאָבאַלט-60 ווערט געניצט אין ראדיאציע טעראפיע.
ביאלאגישע ראלע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאָבאַלט איז נייטיק אין קליינע קוואנטיטעטן אין פילע לעבעדיקע אָרגאַניזאַמען, אַרייַנגערעכנט מענטשן. קאָבאַלט איז אַ קאָמפּאָנענט פון וויטאַמין B12.


text:
קאשוביש
קאַשוביש (קאשוביש: kaszëbsczi jãzëk, pòmòrsczi jãzëk, kaszëbskò-słowińskô mòwa; פויליש: język kaszubski) איז איינע פון די לעכישע שפראכן, אן אפטייל פון די סלאווישע שפראכן. קאשוביש איז די נאנסטע לעבעדיגע שפראך צו פויליש.
ענלעך צו פויליש, האט קאשוביש געבארגט אסאך ווערטער פון נידערדייטש, ווי kùńszt (קונסט), און אויך פון דייטשיש.
די ערשטע געדרוקטע קאשובישע דאקומענטן זענען פונעם 16טן יארהונדערט. די היינטיגע לאטיינישע ארטאגראפיע איז ערשט פארגעשטעלט אין 1879.
אין דעם 2002 צענזוס, האבן 53,000 מענטשן אין פוילן געמאלדן אז זייער ערשטע שפראך אין שטוב איז קאשוביש. די קאשוביש רעדער רעדן אלע פליסיג פויליש. קאשוביש איז א צווייטע אפיציעלע שפראך אין טיילן פון דער פאמעראנישער וואויוואדעשאפט. ס'איז אויך דא אין קאנאדע קאשובער וואס רעדן קאשוביש.
די הויפט ליטעראטור אין קאשוביש איז Xazeczka dlo Kaszebov פון פלאריאן ציינאווא (1817–1881).
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- סטעפֿאַן ראַמולט, Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego, "ווערטערבוך פון דער פאמעראניש אדער קאשוביש שפראך" (קראקע, 1893)


text:
1809
1809 איז דאס נײַנטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1809 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן פעברואר - אברהם לינקאלן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (דערמארדעט 1865)
- 12טן פעברואר - טשארלס דארווין, ענגלישער ביאלאג, האט אויסגעטראכט די טעאריע פון עוואלוציע (געש' 1882)
- 29סטן דעצעמבער - וויליאם גלאדסטאן, פיר מאל פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 31סטן מיי - יאזעף היידן, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1732)


text:
נחל החרדי
נח"ל חרדי אדער גדוד נצח יהודה איז איינע פון די כפיר בריגאדע באטאליאנען פון צה"ל, וואס איז געאײַגנט פאר פרומע אידן. אינאיינעם מיט די מיליטערישע בילדונג, לערנט מען תורה אפאר שעה אין טאג, און עס ווערט אויך צוגעשטעלט אלע באדערפענישן וואס פארלאנגן זיך פאר חרדישע אידן.
דער באטאליאן איז ספעציעל געגרינדעט געווארן צו אדרעסירן דעם וואקסנדן פראבלעם פון געוויסע בחורים וואס פילן נישט ביכולת צו בלייבן ביים לערנען דאס גאנצע לעבן אבער קענען נישט ארויסגיין ארבעטן צוליב זייערע מיליטער'ישע התחייבות'ן. דאס האט צוגעפירט, אחוץ דעם וואס פאר פילע בחורים און יונגעלייט האט געפעלט טאג-טעגליכע סיפוק, זענען געווען פיל וואס האבן זיך געדרייט ליידיג אין די ישיבות און אין די גאסן און אפילו קאליע געמאכט אנדערע.
מיט דעם באטאליאן איז ערמעגליכט געווארן אז די אלע זאלן קענען גיין ארבייטן און זיין גוטע בעלי בתים אזוי ווי עס איז מצוי ביי אמעריקאנער חרדים, וואס די מערסטע פון זיי ארבעטן פאר פרנסה.
עס זענען דא צווישן די פרומע אזעלכע וואס זענען שטארק דערגעגן צוליב פארשידענע סיבות, און זיי זענען ארויס מיט א מלחמת חרמה קעגן דעם, טענה'נדיג אז די וואס שליסן זיך אן ווערן דארט קאליע.
עס זענען דא וואס זאגען אז שטילערהייט ווערט עס געשטיצט דורך רבי אהרן לייב שטיינמאן. ער האט געהאט אויף דעם אויסצושטיין רדיפות פון די קנאים. ער אליין לייקענט עס אפ און ער האט געשריבן בריוון וועגן דעם.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זייער וועב סייט: נחל חרדי


text:
1813
1813 איז דאס 13טע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1813 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן אויגוסט - נאפאלעאן באזיגט די קראפטן פון עסטרייך, די רוסלענדישע אימפעריע און פרייסן אינעם דרעזדן קאמף.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 19טן מערץ - דייוויד ליווינגסטאן, בריטישער אויספארשער און מיסיאנער אין אפריקע (געש' 1873)
- 10טן אקטאבער - דזשוסעפע ווערדי, איטאליענישער קאמפאזיטאר (געש' 1901)


text:
בורידאן'ס אייזל
בורידאנ'ס אייזל איז אן אילוסטראציע פון א פאראדאקס אין פילאסאפיע, לגבי דער הבנה אין בחירה.
די פאראדאקס איז א משל. אינעם משל, ווערט אן אייזל אוועקגעשטעלט פונקט אינצווישן א זאק היי און א קאנע וואסער. דער אייזל איז פנוקט אזוי הונגעריג ווי דורשטיג. אזוי ווי דער אייזל האט נישט קיין בחירה, וועט דער אייזל שטארבן פון הונגער און דורשט, ווייל ער וועט נישט קענען מאכן קיין ראציאנאלעם החלטה וועלכע פון די צוויי ברירות אויסצוקלויבן ערשט. די פאראדאקס איז פארפאסט געווארן דורך דעם פראנצויזישן פילאסאף זשאן בורידאן.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ֿ
- בורידאנ'ס אייזל, שבת בלעטל זייט 4, תשע"א


text:
בליטש
- דער ארטיקל דיסקוטירט דער כעמיקאל. אויב איר זוכט דער מאנגא און אנימע, זעט בליטש (מאנגא).
בלייכעכץ איז א כעמיקאל וואס בלייכט, ד"ה עס נעמט אוועק פארב. מען קעס עס ניצן צו רייניגן שמוץ און פלעקן פון קליידער, און אויכעט רייניגט מען דערמיט דעם מקוה, און להבדיל דעם שווים באסיין ווי אסאך מענטשן לאזן איבער באקטעריעס און שווייס, און עס רייניגט וואונדערליך דאס וואסער און מאכט עס זיכטיג טראץ די שווער שארפע גערוך וואס בליטש לאזט איבער. געווייטנלעך ניצט מען כלאר בלייכעכץ, וואס אנטהאלט 3–6% נאטריום היפאכלאר (NaClO),


text:
דאמפמאטאר
א דאַמפֿמאטאר איז א מאטאר וואס ניצט פארע פון קאכעדיגן וואסער צו ארבעטן. די ענערגיע אין דער הייסער פארע ווערט פארוואנדלט אין באוועגונג, וואס קען אפערירן מאשינען אין א פאבריק, אדער א באן אדער א שיף.
זשיימס וואט האט אנטוויקלט דעם דאמפמאטאר אין די 1770ער יארן, וואס האט געשפילט א גרויסע ראלע אין דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע דורך איבערנעמען די ארבעט פון פערד, ווינטמילן און וואסערמילן.
כאטש דער דאמפמאטאר ווערט ווייניג געניצט היינט, אבער ער איז געווען דער פארויסגייער פון די אלע היינטיקע מאטארן.
די הויפט טיילן פון א דאמפמאטאר זענען דער צילינדער און דער פיסטאן. דער דרוק פון דער פארע הייבט אויף דעם פיסטאן אין דעם צילינדער, און די באוועגונג פונעם פיסטאן קען מען אויסניצן אין פארשיידענע וועגן.
די ערשטע דאמפמאטארן האט מען געניצט אויסצוגראבן קוילן פון דער ערד און צו אפערירן פלומפן.


text:
איראן
איראַן (פערסיש: ایران), פריער באוואוסט מיטן נאמען פערסיע, אפיציעל די איסלאַמישע רעפובליק פון איראַן, איז א לאנד אין מערב אזיע. איראן איז אן איסלאמיש לאנד, אויף דער שיאיטישער שטרעמונג פון איסלאם. זײַן הױפּטשטאָט איז טעהראן.
איראן גרעניצט זיך מיט איראק און טערקיי אין מערב, מיט ארמעניע און אזערביידזשאן אין צפון-מערב, מיט קאזאכסטאן און רוסלאנד איבערן קאספישן ים, מיט טורקמעניסטאן אין צפון-מזרח, מיט אפגאניסטאן און פאקיסטאן פון מזרח, און אין דרום מיטן פערסישן איינגאס. מיט א שטח פון 1,648,195 קוואדראט ק"מ, איז איראן דאס צווייטע גרעסטע לאנד אינעם מיטל-מזרח און דאס 17ט גרעסטע אין דער וועלט.
מער ווי 78 מיליאן מענטשן וואוינען אין איראן, דאס 17ט מערסט באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט.
איראן פארמאגט גאר אסאך נאטירלעכע אוצרות פון אויל קוואלן און ריזיגע זאפאסן פון נאטורליכן גאז, איראן פארמאגט אויך אסאך מינעראל מינעס.
איראן איז די היים פון איינער פון דער וועלט'ס עלטסטע ציוויליזאציעס. די איראנישע מעדן האבן פאראייניגט דעם שטח אין אן אימפעריע בערך אין די ג'ש' יארן. איראן האט דערגרייכט דעם שפיץ פון זיין מאכט ביי דער אכאמענישער אימפעריע (די ערשטע פערסישע אימפעריע) אונטער כורש אין די ג'ת' יארן. די אימפעריע איז געווען שפרייט פון די באלקאן לענדער אין מערב ביזן אינדוס טאל אין מזרח, די גרעסטע אימפעריע אין דער וועלט. די אימפעריע איז איינגעפאלן נאך די מלחמות מיט אלעקסאנדער דער גרויסער.
שפעטער זענען געקומען די פארטישע אימפעריע, און דערנאך די סאסאנישע אימפעריע, ווען איראן איז ווידער אמאל געווארן איינער פו די פירנדע אימפעריעס פון דער וועלט, צוזאמען מיט דער ביזאנטישער אימפעריע.
אין יאר 622 האבן ראשידון מוסולמענער אינוואדירט פערסיע, און ביז 651 האבן זיי איינגענומען דאס לאנד, און האבן געענדערט די רעליגיע פון זאראאסטריזם צו איסלאם. דערנאך האט איראן געשפילט א גרויסע ראלע אין דער איסלאמישער גאלדענער תקופה און האט פראדוצירט א סך באאיינפלוסלעכע וויסנשאפטלער, געלערנטער, קינסטלער און דענקער. אין 1501 האט אנגעהויבן די סאפאווישע דינאסטיע, וואס האט פראמאווירט שיא איסלאם ווי די אפיציעלע רעליגיע.
אין 1906 איז געגרינדעט געווארן פערסיע'ס ערשטער פארלאמענט אונטער א קאנסטיטונאציאנעלער מאנארכיע. דעם 1טן אפריל 1979 האט די איראנישע רעוואלוציע אויפגעשטעלט אן איסלאמישע רעפובליק.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט אין לאנד איז טעהראן, וואס דינט ווי דער קולטורעלער, קאמערציעלער און אינדוסטריעלער צענטער פונעם פאלק.
די אפיציעלע שפראך איז פערסיש, און די וואלוטע איז דער איראנישער ריאל.
איראן איז געווארן א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער אין 1945, און איז אויך א מיטגליד אין דער אפעק ארגאניזאציע.
אינהאַלט
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט "איראן" קומט פון אן אוראלט-איראנישער שפראך "אַריאַנאַ", לאנד פון די אריאנער.
היינט ניצט מען סיי איראן סיי פערסיע פארן נאמען פונעם לאנד.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון דעם 10טן ביזן 7טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג, האט די אסירישע אימפעריע געהערשט אויפן שטח פון היינטיקן איראן. אין 728 פאר דער ציווילער רעכענונג זענען די מעדישע שבטים געווארן פאראייניגט אונטער איין הערשער. אונטער דעם מלך קיאקסארעס האבן די מעדן און די פערסער געמאכט אן אפמאך מיט נאבאלאפאסאר פון בבל צו אטאקירן די אסירישע אימפעריע. די ברידער קריג האט מען געפירט פון 616 ביז 605 פאר דער ציווילער רעכענונג ביז די אימפעריע איז אונטערגעגאנגען. די פעלקער זענען געווארן אומאפהענגיק. אזוי האט זיך געמאכט די מעדישע אימפעריע, וואס האט קאנטראלירט גאנץ איראן און אויך מזרח אנאטאליע.
אין 550 האט כורש פון אנשאן איבערגענומען די מעדישע אימפעריע און האט געגרינדעט די אכאמענישע אימפעריע
אין די נייעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איראן איז אסאך אויף די ארענע פון נייעס וואס באדרעאט די וועלט. צוליב די באשולדיגונג און זארג אז זי איז אין א געיעג נאך נוקלעארע וואפן. מאנכע האלטן אז זי האלט גאר נאענט צו ערצייגן איר ערשטע אטאמישע וואפן, וואס פאר מדינת ישראל איז דאס גאר ביטערע נייעס.
זינט דער רעליגיעזער פירער אייאטאלע כומעני האט איבערגעווארפן דעם דעמאלטדיגן מאנארך דער שאך פון איראן אין 1979. איז איראן אויף די ליסטע פון די לענדער וועלכע ווערן באשולדיגט אין שטיצן טעראר,
איראן איז געווען אויף די ליסטע פון די אקסיס פון שלעכטס די שווארצע ליסטע וואס די אמעריקאנער פרעזידענט בוש האט דערקלערט נאך 9/11.
דער מעסיגער פרעזידענט כאסאן ראכאני האט איבערגענומען פונעם היציגן און קאנטראווערסיעלן מאכמוד אכמעדיניזשאד אין 2013. איר רעליגיעזער פירער איז אַיאַטאלע אלי כאמענעי וואס האט איבערגענומען נאכן טויט פונעם ערשטן אַיאטאלא רוכאלא כומעיני.
טעראר אקציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איראן האט זיך פון דער אנהייב פון דער איסלאמישער רעוואלוציע זיך אפגעגעבן מיט פארכאפן ציווילע, אדער דיפלאמאטן, פאר משכונות אויסטויש, פון דארט איז עס געווארן זייער פארשפרייט, און באנוצט אין די מוסלעמענישע וועלט.
איראן ווערט דירעקט באשולדיקט אין אקציעס, וואס כעזבאלא האט דורכגעפירט, איבער דער גארער וועלט, אין דייטשלאנד, ווי איראנע געהיימע אגענטן האבן אומגעברענגט קעגנער צו די איסלאמישע רעפובליק, און די דייטשע פאליציי האט זיי געכאפט, און זיי האבן מודה געווען אז זיי געהערן אן די רעוואלוציאנערע וועכטער, אין ארגענטינע ווי די יידישע געמיינדעס געביידע, אין בוענאס איירעס, איז אויפגעריסן געווארן אין א זעלבסטמארד אטאקע, האט איראן געהאט א דירעקטע האנט,
קעגנער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די ארגאניזאציעס וואס קעגנט זיך צו דער איראנישער רעגירונג איז די טעראר גרופע דזשונדאלא.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איראנ'ס עקאנאמיע איז א געמיש פון צענטראלער פלאנירונג, שטאַט באזיץ פון אויל אנדערע גרויסע אונטערנעמונגען, דארף לאנדווירטשאפט, און קליינע האנדל ביזנעסן. אין 2011 איז דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט געווען $482 ביליאן. איראן ווערט גערעכנט א העכער-מיטל איינקומפט עקאנאמיע ביים וועלט באנק. ארבעטסלאזקייט איז העכער פון 10%, ביי פרויען טאפלט ווי ביי מענער.
די עקאנאמיע איז שטארק געפאלן צוליב וועלט סאנקציעס קעגן איראן, וואס למשל קען נישט פארקויפן אויל אפיציעל. אין אפריל 2013 איז דער אמעריקאנער דאלאר געווען ווערט 36,000 איראנישע ריאל.
טוריזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 2009 זענען געקומען 2.3 מיליאן טוריסטן קיין איראן, מערסטנס פון לענדער אין אזיע, אומגעפער 10% פונעם אייראפעישן פארבאנד און די פאראייניגטע שטאטן. די הויפט טוריסטן צילן זענען איספאהאן, מאשהאד און שיראז.
ענערגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איראן האט די גרעסטע גאז רעזערוון אין דער וועלט, מיט 33.6 טריליאן קובישע מעטער.
די פאדערונג פון עלעקטרישער מאכט וואקסט מיט 8% א יאר.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איראן איז דאס 17ט גרעסטע לאנד אין דער וועלט, מיט א שטח פון 1,648,195 קוואדראט ק"מ; זיין שטח איז אזוי גרויס ווי דאס פאראייניגטע קעניגרייך, פראנקרייך, שפאניע און דייטשלאנד צוזאמען, און איז גרעסער ווי דער שטאָט אלאסקע פון די פאראייניגטע שטאטן. איראן ליגט צווישן די גארטל ליניעס 24º און 40º N און צווישן די מערידיאנען 44º און 64º E. ער האט גרענעצן מיט איראק (1,458 ק"מ) און טערקיי (499 ק"מ) צו מערב; אזערביידזשאן (611 ק"מ) און ארמעניע (35 ק"מ) אין צפון-מערב; דער קאספישער ים ליגט צו צפון; טורקמעניסטאן (992 ק"מ) צו צפון-מזרח; אפגאניסטאן (936 ק"מ) און פאקיסטאן (909 ק"מ) צו מזרח; און צו צפון ליגן דער פערסישער איינגאס און דער איינגאס פון אמאן.
איראן באשטייט פונעם איראנישן פלאטא אחוץ פון די בארטנס פונעם קאספישן ים און כוזעסטאן פראווינץ אין דרום-מערב פון לאנד. ער איז זייער בארגיק מיט פארשידענע בארגקייטן מיט טאלן צווישן זיי. דער באפעלקערטער מערב טייל פון לאנד איז דאס מערסט בארגיק, מיט בארגקייטן ווי די קאווקאז, זאגראס און אלבארז בערג. דער העכסטער פונקט אין איראן איז דאמאוואנד, הויך 5,610 מעטער, וואס איז אויך דער העכסטער פונקט אין אייראפע-אזיע מערב פונעם הינדו קוש.
דער קלימאט אין איראן איז מערסטנס טרוקן אדער האלב-טרוקן, אבער לעבן דעם קאספישן ים איז דער קלימאט מער טראפיש.
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די באפעלקערונג פון איראן איז 75.2 מיליאן מענטשן לויטן צענזוס וואס די רעגירונג האט אויסגעפירט אין 2011. ביים זעלבן צענזוס האט מען געציילט 8,700 יידן אין איראן.
איראן האט פינעף שטעט מיט מער ווי א מיליאן באוואוינער—טעהראן, טאבריז, מאשהאד, איספאהאן און קאראזש.
שפראכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרעסטער טייל פון דער באפעלקערונג רעדט פערסיש, וואס איז אויך די אפיציעלע שפראך פון לאנד. טייל מענשטן רעדן לורי אדער לארי, און אין קורדיסטאן פראווינץ רעדט מען קורדיש.
רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היסטאריש איז זאראאסטריזם געווען די דאמינאנטע רעליגיע אין איראן, ספעציעל אין דער תקופה פון די אכאמעניש, פארטישע און סאסאנידע אימפעריעס. ווען די סאסאנידע אימפעריע איז געפאלן מיט דעם מוסולמענישן ניצחון אויף איראן, איז איסלאם געווארן די דאמינאנטע רעליגיע. היינט איז שיא איסלאם די אפיציעלע מלוכה רעליגיע פון איראן, מיט 90% צו 95% אנהענגער אין לאנד. אומגעפער 4% זענען סוניס, בעיקר קורדן און באלוכן. די איבעריגע 2% זענען יידן, קריסטן, זאראאסטרן, באהאיער, יאזידער און יארסאנער.
דריי מינערהייטן ווערן דערקענט, יידן, קריסטן און זאראאסטרער, און יעדער פון זיי האט רעזערווירטע זיצן אין פארלאמענט. אויך געפינען זיך אין איראן באהאיער, אבער זיי זענען נישט אנערקענט.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פערסישע קולטור האט לאנג געהאט א שטארקן איינפלוס אינעם מיטל מזרח. אין דער סאסאנידער תקופה האט איראנישע קולטור באאיינפלוסט כינע, אינדיע און רוימישע ציווילאציע.
ארכיטעקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די היסטאריע פון איראנישן ארכיטעקטור גייט צוריק צו אוראלט צייטן. די פערסער זענען געווען די ערשטע וואס האבן געניצט מאטעמאטיק, געאמעטריע און אסטראנאמיע אין ארכיטעקטור. זיי האבן געמאכט מאסיווע קופאלן וואס מען קען זען אין זייערע באזארן און מעטשעטן.
ליטעראטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פערסישע ליטעראטור איז פון די עלטסטע אין דער וועלט. זי גייט צוריק צו דער דיכטונג פון אוועסטע, אומגעפער 1000 יאר פאר דער ציווילער רעכענונג.


text:
אהוד ברק
אהוד ברק (געב' אהוד בראג דעם 12טן פעברואר, 1942) איז געווען דער 10טער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל. די אינטיפאדא און דאס ארויסציען זיך פון לבנון זענען געווען אין זיינע יארן. דערנאך איז ער געווען דער אנפירער פון דער ארבעטער פארטיי, און פארטיידיגונגס מיניסטער אין דער קאליציע פון בנימין נתניהו. אין זיינע יארן ווי פארטיידיקונג מיניסטער האט מען אויסגעפירט די ווארעמער ווינטער אפעראציע, די געגאסענע בליי אפעראציע און די עמוד ענן אפעראציע. ער האט זיך אפגעזאגט פון פאליטיק י"ב כסלו תשע"ג.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אהוד ברק איז געבוירן געווארן אהוד בראג אין 1942.
פון 1991 ביז 1995, איז ער געווען דער 14טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל.
נאכן אפטרעטן פון אמט וועלנדיג צוריק גיין צו ביזנעס האט אים ראבין גענומען אלס אינערן מיניסטער, נאכן אטענטאט אויף רבין איז ער געווארן אויסערן מיניסטער, 1996 איז ער געווארן א כנסת דעפוטאט פון עבודה פארטיי און אין יוני 1997 איז ער ערוועלט געווארן דער פירער פון עבודה פארטיי.
אין 1999 איז ער געלאפן פאר פרעמיער מיניסטער און געווינען מיט 56% קעגען בנימין נתניהו.
אין 2001 ווען ער האט שוין נישט געהאט די קאאליציע אין רוב האבן געוואלט פריע וואלן האט ער אפגעטראטן און פאר רופן ספעציעלע וואלן פאר פרעמיער מיניסטער, ער האט פארלוירן קעגן אריאל שרון געבענדיג שרון א 62% אין די וואלן.
וואס האט צוגעברענגט צו זיין פארלירן קאאליציע און פרעמיער מיניסטער אמט איז די קעמפ דייוויד שלום אפמאך און די נאכפאלגענדע אינטיפאדא, מיט די דורכגעפאלענע שלום מיט סיריע.
זיין אגענדע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געווען גרייט זיך צוריקצוציען צו די גרענעצן פון ה'תשכ"ז (1967), אפגעבן סיריע דעם גולן, און פארגעשלאגן אראפאטן 97% פון די שטחים, און די אלטע שטאט פון ירושלים און שותפות אויפן הר הבית.
זיין פאליטישן אנזען אין ישראל איז זייער נידריק, און ביי די וואלן פון 2009 האט די ארבעטער פארטיי געליטן א גרויסע נידערלאגע, די נידריקסטע וואס די אלטע גרויסע פארטיי זאל נאר האבן געפאלן.
נאך א סקאנדאל אין גענעראל שטאב אין יאר 2010, האט ברק באשטעטיקט יואב גאלאנט, צו פארטרעטן גבי אשכנזי, ווען זיין טערמין וועט אפלויפן אנהייב יאר 2011. די סקאנדאל וועלכע ווערט גערופן אין ישראל, די גאלאנט דאקומענט, איז א פלאן וואס פרובירט אריינצושטעלן גאלאנט, אלס שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, דורך פאליטישע מאנוווערן, און האט אויפגעשטורעמט די מאסן אין ישראל.


text:
אשאקא
אַשאקאַ דער גרויסער (סאנסקריט अशोकः; 304–232 פאר דער ציווילער רעכענונג), אדער אַשאקאַ בינדוסרא מאוריא, איז געווען אן אינדישער קייסער, דער דריטער קייסער פון דער מאורישער דינאסטיע, וואס האט געהערשט איבער כמעט דעם גאנצן אינדישן אונטער-קאנטינענט צווישן די יארן 273 פאר דער ציווילער רעכענונג און 232. אשאקא איז געווען איינער פון די גרעסטע קייסרים פון אינדיע; אין זיינער תקופה האט די מאורישע אימפעריע זיך פארשפרייט פונעם הינדו קוש (אין היינטיקן פאקיסטאן און אפגאניסטאן) אין מערב, ביז באנגלאדעש און דעם שטאַט פון אסאם אין מזרח, און ביז קארנאטקע אין דרום, דאס הייסט, דעם גאנצן אינדישן סוב-קאנטינענט אחוץ טיילן פון היינטיקן טאמיל נאדו און קעראלא.
אשאקא איז געבוירן געווארן אין פאטאליפוטרע, די הויפטשטאט פון דער מארישער אימפעריע, דער זון פונעם קייסער בינדוסארא און דער אייניקל פון טשאנדראגופטא מאוריע, דער גרינדער פון דער מארישער דינאסטיע.
אין זיינע יונגערע יארן איז ער געווארן א גובערנאטאר נאכדעם וואס טשאנאקיע האט אונטערגעדריקט 12 אדעלן.
זיין הערשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אשאקא האט אנגעהויבן זיין הערשאפט אין 273 פאר דער ציווילער רעכענונג, און האט פארגעזעצט די אייננעמונגען וואס זיין זיידע און זיין פאטער האבן אנגעהויבן. אונטער זיין הערשאפט האט די אימפעריע געזען 41 יארן פון שלום, מיט סאציאלער הארמאניע צווישן די פארשידענע רעליגיעס (דזשייניזם, הינדואיזם און בודהיזם).
נאך א גרויסער מלחמה אין וואס מער ווי 200,000 מענטשן זענען געהרגעט געווארן, האט אשאקא באשלאסן אויפצוהערן פירן מלחמות, און ער האט אויף זיך גענומען די רעליגיע פון בודהיזם. ער האט אויפגעשטעלט 18 שפיטעלער אין זיין אימפעריע.


text:
די מעלדונג באַן האט לעסאָף פּיקט זיך עטלעכע גיכקייַט, אַזוי מיר זענען שטאָלץ צו פאָרשטעלן דעם נייַ ווערסיע.
דעם ווערסיע פיקסעס די גוגל פּראַקסי ווידער, דעם איז געשעעניש ווייַל עס זענען זאכן וואָס מיר טאַקע קענען ניט קאָנטראָלירן. אָבער ווידער, עס אַרבעט.
די אנדערע ענדערונג איז עטלעכע פיקסעס אין שאָרטקאָדעס, איר קענען לייענען די פיל ימפּרוווד דאַקיומענטיישאַן אין די ווייַטערדיק לינק:
שאָרטקאָדע שטיצן אין Transposh וואָרדפּרעסס פּלוגין
די הויפּט ענדערונגען אַרייַננעמען די נאָך
[tpe] שאָרטקאָדע וואָס איז געווען צוגעגעבן אויף שפּיץ פון די עלטערע
[].
דעם קאָד איז געניצט פֿאַר זיך ענקלאָוזינג קאָודז, ווו עס איז ניט נייטיק צו נאָענט די קוויטל, דעם איז ווייַל אַ קייוויאַט אין וואָרדפּרעסס וואָס ז
די קאָד פּאַרסינג צו גיין בערסערק ווען מיקסינג זיך-ענקלאָוזד און קלאָוזינג שאָרטקאָדעס.
אויך, עס איז ניט דאַרפֿן צו ספּעציפיצירן
="y" קיין מער, אַזוי איצט
[tpe mylang] וועט נאָר אַרבעטן און רעזולטאַט:
yi
מיר אָנטרייַבן איר צו אַפּגרייד, און הנאה דעם נייַ ווערסיע.


text:
מאגאזין (סקלאד)
דער מאגאזין אדער דער סקלאַד (אַזעלכע רופֿן עס "װאַרענלאַגער"[פֿעלט אַ מקור]) איז א גרויסער ליידיגער בנין וואס קאמערציאלע קאמפאניס פארנוצען צו האלטן און איינשפייכלערן זייער אינווענטאר סחורה וואס זיי האנדלען מיט.
עס איז געוונעליך אויסגעשטעלט מיט לאודינג דאקס. כדי די סחורה זאל קענען גרינג אראפגענומען ווערן און ארויפגעלייגט ווערן אויף טראקס.
עס איז געווענליך בלויז איין שטאק, כדי היילאויס און טראקס זאלן קענען צוקומען צו די סחורה.
עס איז אויכעט אין אינדוסטריאלע געגענטן, וואס זענען גרינג צוצוקומען מיט טראקס דורך דעם וואס די גאסן זענען ברייטער, אדער איז דאס לעבן די באנען און פארטן.
מאגאזינען דינען פארשידענע קאמערציעלע צוועקן, ווי פאבריקאנטן, אימפארטירער, עקספארטירער און הורטהענדלער. קאמערציעלע מאגאזינען געפינען זיך אין גרויסע געביידעס אין אינדוסטריע-געגנטן. זיי האבן פעראנען אנצולאדן לאסטמאשינען. אפטמאל האבן זיי הייבערס און הייבגאפלען וואס העלפן באוועגן די סחורה.


text:
שרה
שָׂרָה אדער שרה אמנו איז געווען די ווייב פון אברהם אבינו, זי איז געווען איינע פון די ארבע אמהות.
זי האט ארגינעל געהייסן שָׂרַי, און גאט האט געטוישט איר נאמען צו שרה.
אויך ווערט זי אנגערופן מיטן נאמען יִסכָּה, וואס מיינט "קוקן", צוליב וואס זי איז געווען זייער א שיינע פרוי, און פרעמדע מענטשן האבן געקוקט אויף איר מיט גליסטעניש.
זי האט אויף א וואונדערלעכן אופן געשוואנגערט אין געבוירן איר איינציג זוהן יצחק ביי די ניינציג יאר.
זי איז געשטארבן אין קרית ארבע אויף די עלטער פון 127 יאר, און מען האט איר באגראבן אין מערת המכפלה.


text:
עס איז מער צו די וועלט ווי נאָר Google זעץ, עס איז אויך מער צו די וועלט ווי נאָר בינג זעץ, משמעות די ~ 150 מיליאָן רוסישע זענען אויך טאן גרויס שטאָפּן, מיט יאַנדעקס, די מערסט פאָלקס זוכן מאָטאָר אין רוסלאַנד.
יאַנדעקס שטיצט פילע שפּראַכן און טראגט פאַרשידענע רעזולטאטן ווי די אנדערע ענדזשאַנז, עס אויך ספּעשאַלייזיז אין שפּראַכן וואס זענען גערעדט ין רוסלאַנד אַזאַ ווי באַשקיר, קירגהיז און טאַטאַר. וואָס מיר זענען איצט קענען צו לייגן צו דער רשימה פון שפּראַכן, מאכן די גאַנץ נומער פון שטיצט אַוטאָ-איבערגעזעצט שפּראַכן צו אַ וואַפּינג 95!
די דערצו פון יאַנדעקס אויך טריגערד געביטן אין די וועג מיר צעוויקלען אַוטאָ איבערזעצונגען, אַזוי עס איז איצט מעגלעך צו שטעלן די ייבערהאַנט פון די איבערזעצונג מאָטאָר איר וואָלט ווי צו נוצן.
מיר אויך האט פילע (און מיר מיינען MANY) באַגז פאַרפעסטיקט אין דעם מעלדונג, די ענדערונג קלאָץ וועט געבן איר אַ גוט געשמאַק פון דעם:
- יאַנדעקס יבערזעצער שטיצן צוגעגעבן
- צוגעגעבן די אָפּציע צו קלייַבן בילכער טראַנסלייטערז סדר דורך שלעפּן און קאַפּ
- פאַרריכטן קריטיש זשוק אין זעץ פּאָסטן און זעץ אויף אַרויסגעבן
- פיקסעס אין שפּראַך סעלעקציע וי (לאַנג שפּראַך נעמען)
- פאַרריכטן איבערזעצונג דיאַלאָג ניט לאָודינג אויף ערשטער גיט
- ניט מער ויסשטעלן גוגל שליסלען ויסווייניק
- פאַרריכטן די ריין אָטאַמאַטיק טראַנסלאַטיאָנס אין די וטילס קוויטל
- שטיצן באַשקיר, קירגהיז און טאַטאַר דאַנק צו יאַנדעקס – איצט סופּפּאָרטינג 95 שפּראַכן!
- צוגעגעבן סוואַהילי שטיצן צו בינג
- רידוסט וואַרטן צייַט צווישן הודעות אין איבערזעצן אַלע צו 2 סעקונדן
- פאַרריכטן שאָרטקאָדעס ווען ראַפּינג אַ   קוויטל
- ניו גוגל ייקאַן
- פאַרריכטן וופּ_ווידגעט אָפּווערטונג רופן פֿאַר וואָרדפּרעסס 4.3
- מיינער פאַרריכטן פֿאַר בודדיפּרעסס זוכן ינטאַגריישאַן
- פאַרריכטן עטלעכע קאַסעס ווען הטטפּס URL ס וואָלט ניט זיין ריריטאַן
- פאַרריכטן רירייט שטיצן פֿאַר דרייַ בריוו שפּראַכן (איצט בלויז סעב)
הנאה דעם ווערסיע!


text:
קריות
קריות איז די באצייכענונג אויף די שטעט אין געגנט פון חיפה מעטראפאלין, וואס זענען גאר נאנט צו דער שטאט, אלע אויפן צפון זייט פון דער שטאט. עס רעכנט אריין אין זיך פיר שטעט, קרית ים, קרית ביאליק, קרית מוצקין און קרית אתא, און נאך צוויי געגנטן, וואס געפונען זיך אונטער דער חיפהער שטאטראט אדמיניסטראציע, קרית חיים און קרית שמואל.
אין ישראל, ווערן מענטשן פון די אויבן דערמאנטע שטעט נישט גערופן אויפן נאמען פון זייער שטאט, נאר דער כלליתדיקער נאמען קריות.
עס זענען געווען מערערע פארשלאגן, צו פאראייניקן די שטעט. צום ביישפיל, קרית ביאליק און קרית מוצקין, ווי אויך מאכן פון זיי איין גרויסע שטאט, אבער קיינמאל נישט באשטעטיקט געווארן. אין 7טן יאנואר 2008, האט די רעגירונג געמאלדן, אז עטליכע שטעט וועלן זיך פאראייניקן מיט חיפה, וואס איז אויך קיינמאל נישט געשען.


text:
דערמאנסט מיר אויך א מעשה:
אמאל איז געווען א שמועס אין ירושלים, אז עס זיצט א איד ערגעץ אין ירושלים, טיף אין מאה-שערים, אנגעטאן מיט אלע שמונה-בגדים -
מיט א גרויסן ברייטן טלית-קטן איבערן העמדל, מיט א קאפטן, שבת מיט א שטריימל,
א איד א בעל-צורה איז ער - א שיינער הדרת-פנים, מיט א לאנגער ווייסער בארד און צוויי דיקע לאנגע געקרייזלטע פאות.
א גאנצער טאג, נישט מבטל אפילו קיין רגע - א גאצער טאג זיצט ער און לערנט תורה, פארטיפט אין גמרא ומפרשיה, שולחן-ערוך ונושאי-כליו.
אבער וואס איז אזוי ספעציעל דוקא מיט אט דעם אידן?
לעצטנס, ער האט געגעבן וויסן זיינע בני-בית, אז ס'איז שוין צוואנציק יאר זינט...
ער האט מחליט געווען, אז ס'נישטא קיין ג-ט אויף דער וועלט, און זינט דעמאלט ביז היינט - ער גלייבט נישט אין ג-ט.
איינער, א ישיבה בחור, האט עס געהערט, און האט עפעס נישט פארשטאנען - וואס עפעס איז דאס פאר א זאך, נישט גלויבן צוואנציק יאר, און דערמיט אין איינעם זיצן און לערנען תורה א גאנצן טאג..?
ער האט באשלוסט, אז ער מוז פארן צו אט דעם אלטן אידל, אים פרעגן וואס טוט זיך מיט אים.
אריינגייענדיק אין דעם אלטן אידן'ס צימער, זעהט ער אים לערנט בדביקות א בלאט גמרא, מיט א טלית-קטן איבערן העמדל ווי געהעריק.
פרעגט דער ישיבה-בחור: "ר' איד, ס'איז אמת וואס מ'זאגט אויף אייך, אז איר גלייבט נישט אין ג-ט שוין צוואנציק יאר?"
דער אלטער הייבט נישט אפילו דעם קאפ פונעם גמרא, און מיטן פינגער אין רש"י, שאקלט ער מיטן קאפ אויף יא.
פרעגט ווייטער דער בחור: "איז פארוואס גייסטו נישט אויף דער גאס? ווילסטו נישט עפעס עסן א שטיקל חזיר, נעמען שיקסעס, עפעס, עפעס אויף צו להכעיס!"
אצינד, הייבט דער אלטער איד דעם קאפ פון די גמרא, נעמט אראפ די ברילן, קוק מיט די אויגן גלייך ווי אין דעם בחור'ס נשמה אריין און פרעגט אים צוריק, טאקע מיט א וואונדער -
"להכעיס? וועמען...?"
דו ביסט אזוי ווי דער יונגער בחור, מיינסט אז מ'מאכט דיר להכעיס.
וועמען להכעיס? די וועלכע געפינען זיך נישט אויף דער וועלט שוין צענדליקע יארן..?
זייט וויסן, אז די חרדים האבן זייערע אייגענע לעבן, און אידיש איז זייערע לשון.
צייטונגען אויף אידיש זענען אויף דער וועלט ווי וואסער - "דער איד", "דער בלאט", "אלגעמיינער זשורנאל", און נאך א סאך.
אלע פרומע.
מיינסט אז זיי אלע ווייזן דיר א פייג און מאכן "פארווערטס" אויף צו להכעיס..?


text:
שבועה
א שבועה איז א פיסיכיאלאגישער איבערטרייבונג אז מען זאגט ארויס גאר א שטארקע הייליגער באגריף וואס מען טרויערט זיך נישט ארויסצוזאגן פון מויל סתם אזוי ווייל עס וועקט אויף גאר העכערע געפילן.
רוב מאל נוצט מען דאס ביי א געבעט אדער ביי א צוזאג.
אין רעגירונג פאזיציעס שווערט מען אויף א בייבל אז מען גייט דינען געטריי די איינוואונער.
לעצטענס איז געווען איין קאנגרעסמאן וואס האט געשוואורן צום קאראן ווייל ער איז א מוסולמענער.
אויך אין געריכט שווערט מען אויף א בייבל אז מען גייט עדות זאגן בלויז דעם אמת.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אסור אויף א פארעם ארויסזאגן ג-ט'ס נאמען אלס עדות ביי א צוזאג אין ביזנעס אדער סיי וואסארא אנדערע צוזאג ווייל די הלכה לאזט נישט זיין אזוי פריינטליך צו ג-ט, ארויסצוזאגן זיין נאמען פאר פריוואטע צוועקן [פֿעלט אַ מקור].


text:
וואס זענען די פיר רוחניות געזעצן؟
פרעגן: וואס זענען די פיר רוחניות געזעצן؟
ענטפערן: די פיר ספּיריטואַל לאָז זענען אַ וועג פון ייַנטיילונג די גוט נייַעס פון די ישועה וואס איז בנימצא דורך אמונה אין יאָשקע המשיח. עס איז אַ פּשוט וועג פון אָרגאַנייזינג די וויכטיק אינפֿאָרמאַציע אין דער בשורה אין פיר פונקטן.
דער ערשטער פון די פיר ספּיריטואַל לאָז איז, "גאָט ליב איר און האט אַ מעכייַע פּלאַן פֿאַר אייער לעבן." יוחנן 3:16 דערציילט אונדז, "ווארים גאָט אַזוי ליב געהאט די וועלט אַז ער האט געגעבן זיין איין און בלויז זון, אַז ווער גלויבט אין אים וועט ניט אומקומען אָבער האָבן אייביק לעבן." יוחנן 10:10 גיט אונדז די סיבה אַז יאָשקע געקומען, "איך האָבן קומען אַז זיי זאלן האָבן לעבן, און האָבן עס צו די פול." וואָס איז בלאַקינג אונדז פון גאָט ס ליבע? וואָס איז פּרעווענטינג אונדז פון בעת אַ שעפעדיק לעבן؟
די רגע פון די פיר ספּיריטואַל לאָז איז, "הומאַניטי איז טיינטיד דורך זינד און איז דעריבער אפגעשיידט פון גאָט. ווי אַ רעזולטאַט, מיר קענען ניט וויסן גאָט ס ווונדערלעך פּלאַן פֿאַר אונדזער לעבן." רוימער 3:23 אַפערמז דעם אינפֿאָרמאַציע, "פֿאַר אַלע האָבן געזינדיקט און פאַל קורץ פון דער כבוד פון גאָט." רוימער 6:23 גיט אונדז די פאלגן פון זינד, "דער לוין פון זינד איז טויט." גאָט באשאפן אונדז צו האָבן כאַווערשאַפט מיט אים. אבער, מענטשהייַט געבראכט זינד אין דער וועלט, און איז דעריבער אפגעשיידט פון גאָט. מיר האָבן רוינד די שייכות מיט אים אַז גאָט בדעה אונדז צו האָבן. וואָס איז די לייזונג؟
דער דריטער פון די פיר ספּיריטואַל לאָז איז, "יאָשקע משיח איז גאָט ס נאָר טנייַ פֿאַר אונדזער זינד. דורך יאָשקע המשיח, מיר קענען האָבן אונדזער זינד פארגעבן און ומקערן אַ רעכט שייכות מיט גאָט." רוימער 5:08 דערציילט אונדז, "אבער גאָט דעמאַנסטרייץ זיין אייגן ליבע פֿאַר אונדז אין דעם: בעת מיר זענען נאָך זינדיקע, משיח געשטארבן פֿאַר אונדז." 1 קאָרינטהיאַנס 15:3-4 ינפאָרמז אונדז פון וואָס מיר דאַרפֿן צו וויסן און גלויבן אין סדר צו ווערן, "... אַז משיח געשטארבן פֿאַר אונדזער זינד לויט צו די שריפטן, אַז ער איז געווען בעריד, אַז ער איז אויפגעשטאנען אויף די דריט טאָג לויט צו די שריפטן ... "יאָשקע דערקלערט אַז ער איז דער בלויז וועג פון ישועה אין יוחנן 14:06, "איך בין דער וועג און דער אמת און די לעבן. קיין איינער קומט צו דער פאטער חוץ דורך מיר." ווי קענען איך באַקומען דעם ווונדערלעך טאַלאַנט פון ישועה؟
די פערטע פון די פיר ספּיריטואַל לאָז איז, "מיר מוזן אָרט אונדזער אמונה אין יאָשקע המשיח ווי גואל אין סדר צו באַקומען די מתנה פון ישועה און וויסן גאָט ס ווונדערלעך פּלאַן פֿאַר אונדזער לעבן." יוחנן 1:12 באשרייבט דעם פֿאַר אונדז, "אבער צו אַלע וואס האט אים, צו די וואס האבן געגלויבט אין זיין נאָמען, ער האט די רעכט צו ווערן קינדער פון גאָט." אקטן 16:31 זאגט עס זייער קלאר, "גלויבט אין די האר יאָשק, און איר וועט ווערן געזונט!" מיר קענען ווערן דורך חן אַליין, דורך אמונה אַליין, אין יאָשקע משיח אַליין(עפעזער 2:8-9) .
אויב איר ווילן צו צוטרוי אין יאָשקע המשיח ווי דיין גואל, זאָגן די פאלגענדע ווערטער צו גאָט. געזאגט די ווערטער וועט ניט שפּאָרן איר, אָבער טראַסטינג אין משיח וועט! דעם תפילה איז פשוט אַ וועג צו אויסדריקן צו גאָט דיין אמונה אין אים און דאַנקען אים פֿאַר פּראַוויידינג פֿאַר דיין ישועה. "גאָט, איך וויסן אַז איך האָבן געזינדיקט קעגן איר און פאַרדינען שטראָף. אבער יאָשקע משיח גענומען די שטראָף אַז איך פאַרדינען אַזוי אַז דורך אמונה אין אים איך געקענט מוחל זיין. איך שטעלן מיין צוטרוי אין איר פֿאַר ישועה. דאנק איר פֿאַר אייער ווונדערלעך חן און מחילה - די מתנה פון אייביק לעבן! אמן! "
האב איר געמאכט אַ באַשלוס פֿאַר משיח ווייַל פון וואָס איר האָבן לייענען דאָ؟ אויב אַזוי, ביטע געב אויף דעם "איך האָבן אנגענומען משיח הייַנט" קנעפּל אונטן.
וואס זענען די פיר רוחניות געזעצן؟


text:
שליוואוויץ
שליוואוויץ ( בולגאריש: cлиBoBицa, [ˈslɪvɔvit͡sɐ], טשעכיש: slivovice, דייטשיש: Sliwowitz, [ˈslɪvɔvɪts] אונגאריש: sligovica, איטאליעניש: slivovitz, פויליש: śliwowica, רומעניש: şliboviţă, סלאוואקיש: slivovica, סלאוועניש: slivovka, אוקראיניש: cлиB'яHka) ) איז א דיסטילירט אלקאהאליש געטראנק געמאכט פון פלוימען, וואס ווערט פראדוצירט בעיקר אין סערביע, טשעכיי, סלאוואקיי, פוילן, אונגארן און בולגאריע.
עס איז ארגינעל ווייס קאלירט, נאר מען ווייקט עס אין פינזן-האלץ כדי עס זאל ווערן ברוין-גאלד.
טייל שליוואוויץ האט א הכשר, אויך אויף פסח.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט שליוואוויץ נעמט זיך פון סלאוויש "sliva" /סליווע/, א פלוים.


text:
שטעפאנעשט
קאארדינאטן: 47°43′00″N 26°40′00″E / 47.716667, 26.666667
שטעפֿאַנעשט (רומעניש: Ştefăneşti) איז א שטעטל אין באטאשאן פראווינץ, רומעניע, מיט 5,700 איינוואוינער. רוב איינוואוינער זענען באשעפטיקט מיט לאנדווירטשאפט.
יידן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יידן זענען געקומען קיין שטעפֿאַנעשט אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט. די קהילה האט געוויילט הרב מנחם נחום פרידמאן, א זון פון דעם רוזשינער, צו ווערן זייער רב.
רבי מנחם נחום איז געווארן רב ביים עלטער פון 29 און האט געדינט אין דעם אמט 17 יאר.
נאך רבי מנחם נחום'ס פטירה האט זיין זון רבי אברהם מתתיהו איבערגענומען דאס רבנות.


text:
די גאמביע
די גאַמביע (ענגליש: The Gambia), אפיציעל די רעפובליק פון דער גאמביע, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי איז דאס קלענסטע לאנד אויף דער יבשה פון אפריקע, מיט א שטח פון 10,500 קוואדראט ק"מ. צו צפון, מזרח און דרום גרענעצט זי סענעגאל, און אין מערב האט זי א קורצן בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן.
דאס לאנד געפינט זיך ארום דעם גאמביע טייך, וואס פליסט אדורך דעם לאנד אריין אינעם אטלאנטישן אקעאן. די גאמביע האט א באפעלקערונג פון 1,700,000. די הויפטשטאט איז באנזשול.
אום 18טן פעברואר 1965 איז די גאמביע געווארן זעלבשטענדיק פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, און איז געווארן א מיטגליד אין דער קאמאנוועלט.
די עקאנאמיע פונעם לאנד איז בעיקר לאנדווירטשאפט, פישערייען און טוריזם.


text:
בלוז
די בלוז איז א מוזיק זשאנער וואס האט אנגעהויבן אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט. די ערשטע צו זינגען און שאפן מוזיק אין דעם זשאנער זענען געווען באפרייטע שקלאפן וואס האבן געוואוינט ביים מיסיסיפי טייך. ווען זיי האבן זיך געצויגן אין די צפונדיקע שטאטן האבן זיי מיטגעברענגט זייער מוזיק. דארט האב זיי אנטוויקלט די מוזיק אין נייע פארעמען ווי די שיקאגא בלוז, וואס מען שפילט מיט עלעקטרישע אינסטרומענטן.
לואי ארמסטראנג איז געווען א באקאנטער בלוז זינגער וואס האט געשפילט דעם טרומייט.
אזוי ווי דזשעז, ראק און ראל, שווערער מעטאל מוזיק, היפ האפ, רעגיי, דארפישע מוזיק, און פאפ מוזיק, האט מען באשולדיקט בלוז אז ס'איז דעם טייוול'ס מוזיק.


text:
סאדאם כוסעין
סאַדאַם כוסײן (אויף אראביש: صدام حسين عبد المجيد التكريتي) (געבוירן י"ז אייר ה'תרצ"ז ; 28סטן אפריל 1937, צפון איראק — 30סטן דעצעמבער 2006) איז דער געוועזענער פרעזידענט פון איראק. כוסעין איז אנטלאפן פון מאכט ווען אמעריקע האט אינוואדירט איראק אין מערץ 2003 און האט זיך אויסבאהאלטן אין א לעכל פאר 9 מאנאטן וואו די אמעריקאנער מיליטער האט אים אפגעפונען א לעבעדיגער און גענומען אין ארעסט.
אין 2005 איז ער געשטעלט געווארן פאר יוסטיץ דורך א פאנעל איראקער ריכטער פאר די מארדן פון 148 קורדן אין די שטאט דודזשעיל. אין נאוועמבער 2006 איז ער פארמשפט געווארן צום טויט דורך הענגען. כוסעינ'ס אדוואקאטן האבן פרובירט אפיעלן דעם אורטייל אבער זענען דורכגעפאלן.
אום 30סטן דעצעמבער, 2006, אומגעפער 5:05 צופרי איז סאדאם געהאנגען געווארן אין א איראקער טורמע. ער איז אלט געווען 69 יאר.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאדאם איז געבוירן אויף די ברעגעס פונעם טיגריס טייך אין 1937 און איז אויפגעצויגן געווארן דורך זיין מאמע און פעטער נאכדעם וואס זיין טאטע האט פארלאזט די פאמיליע עטליכע מאנאטן בעפאר זיין געבורט. עס איז געווען זיין פעטער וועלכער האט געמאכט סאדאם אלס דעם "סאדאם" וואס איז פון אים געווארן. זיין פעטער איז געווען פון די פריע באאט פארטיי שטיצער וועלכער האט געגעבן א שטארקן אידעאלאגישן איינפלוס אויף דעם יונגן סאדאם. ביי די 20 האט סאדאם זיך אנגעשלאסן אין די באאט פארטיי און צוויי יאר דערויף איז ער געווען א טייל פון א געפלאנטן אטענטאט קעגן דעם דעמאלטדיגן איראקער פירער (גענעראל אבדול קארים קאסעם וועלכער האט אונטערגעברענגט די איראקער קעניגרייך א יאר בעפאר). דער פרואוו איז דורכגעפאלן און סאדאם איז אנטלאפן קיין עגיפטן מיט א קויל אין די פיס און האט דארט געוויילט 6 יאר. דארט אין קיירא האט ער אנגעבינדן פריינטשאפט מיט די סי-איי-עי וועלכע האט געשטיצט די באאט פארטיי.
ווען סאדאם איז צוריק קיין איראק האט מען אים אריינגעשליידערט אין טורמע פון וואו ער איז אנטלאפן און זיך ארויפגעארבעט צו ווערן פון די העכסטע אין ראנג פון די באאט פארטיי. ווען די באאט פארטיי האט אונטערגעברענגט די רעגירונג און איבערגענומען די פירערשאפט אין 1968, איז סאדאם געווארן דעפיוטי פרעזידענט און האט געפירט די פארטיי מיט א שטארקן האנט און דערביי געוואונען די צוטרוי פון אנדערע פארטיי פירער.
סאדאם איז געווארן פרעזידענט נאכדעם וואס זיין פארגייער (אכמעד האסעם אל-בקאר) האט אין 79' פרובירט אנקניפן א פאראייניגונג מיט סיריע אין וועלכע דער סיריער פרעזידענט כאפעז על אסאד (טאטע פון היינטיגן פרעזידענט אסאד) וואלט געווארן פרעזידענט פון איראק-סיריע און אל-בקאר דעפיוטי. סאדאם וואלט געפאלן טיפער אין ראנג און דערפאר האט ער זיך ארויסגעשטעלט שארף קעגן דעם פלאן און מיט די הילף פון אנדערע פארטיי מיטגלידער געצווינגן אל-בקאר צו רעזיגנירן און ער איז געווארן פרעזידענט.
אינעם זעלבן טאג פון זיין איינשווערונג האט סאדאם גערופן א פארטיי אסעמבלי וועלכע ער האט פארלאנגט עס זאל ווערן רעקארדירט דורך ווידעא. אינעם אסעמבלי האט ער אויסגערופן די נעמען פון 68 פארטיי מיטגלידער וועמען ער האט באצייכענט אלס פאררעטער און די באשולדיגטע זענען ארויסגעפירט געווארן פון זאל אריין אין טורמע. 22 פון די באשולדיגטע זענען שפעטער הינריכטעט געווארן דורכ'ן געריכט.
סאדאם האט אנגעקניפט באציאונגן מיט אינטערנאציאנאלע לענדער און זיך דערווייטערט פון סיריע און איראן. אין יענע צייט האט זיך געקאכט א רעוואלוציע אין איראן אונטער דער שפעטערדיגער פירער כומעיני וועלכער האט זיך אויפגעהאלטן אין איראק. סאדאם האט פארשיקט כומעיני פון איראק און שפעטער ווען כומעיני איז געווארן פרעזידענט פון איראן האבן אויסגעבראכן קריגערייען ביי די גרעניצן פון איראן-איראק. סאדאם האט דאן אינוואדירט א פראווינץ אין איראן און מיט דעם אנגעצינדן די 8 יעריגע איראן-איראק מלחמה וועלכע האט געקאסט די לעבנ'ס פון אנדערהאלבן מיליאן מענטשן.
צובראכן פון זיין דורכפאל, האט סאדאם געוואלט פארזיכערן דעם גאנצן מיטל מזרח אז ער איז א שטארקער פירער וועלכער ברעכט זיך נישט און האט נישט קיין מורא פון קיינעם. קוים דריי יאר נאך די ענדע פון די מלחמה האט ער אריינגעשיקט זיין מיליטער קיין קאוועיט און געוואלט איבערנעמען קאנטראל פון די אויל קוועלער.
די רעאקציע איז געקומען שנעל און קאאליציע טאנקן באגלייט מיט לופט כוחות האבן פארטריבן זיין מיליטער צוריק אריין קיין איראק און ארויפגעצווינגן סאנקציעס און געעפענט א נאו-פליי זאנע וועלכע איז באוואכט געווארן דורך אמעריקאנער עף-16 קאמפס פליגער ביז די אנהויב פון די איצטיגע מלחמה.
סאדאם'ס רעגירונג איז געפאלן אין די ערשטע טעג פון דער צווייטער גאלף מלחמה און ער איז געגאנגען אין באהעלטעניש פון וואו אמעריקאנער סאלדאטן האבן אים 8 מאנאטן שפעטער ארויסגעצויגן א שמוציגער און באוואקסענער. ער איז געהאלטן געווארן דורך די אמעריקאנער מיליטער און צוויי יאר דערויף איז ער געשטעלט געווארן צום משפט דורך די נייע איראקער רעגירונג'ס הויכע טריבונאל. אום נאוועמבער 2006 האט דאס געריכט אים געפינען שולדיג און די מארד פון 148 מענער און יונגלעך וועלכע זענען אומגעברענגט געווארן אויף סאדאם'ס באפעלן אלס נקמה פאר אן אטענטאט פרואוו וואס זיי האבן אנגעגרייט קעגן אים אין 1982 ביי א באזוך אין דער צפון שטאט דודזשעיל.
דורכאויס זיין סאדיסטישע פירערשאפט האט ער זיך געשאפן א דור פון פיינט וועלכע האבן נישט געוואלט פארגעסן וואס ער האט געטאן צו זייערע פאמיליעס און א קליינע גרופע פון זיי זענען אנוועזענד געווען דעם פארגאנגענעם שב"ק פארטאגס אלס עדות ווען ער האט געענדיגט זיין לעבן מאכטלאז און אליינס אויפן זעלבן אופן ווי ער האט לאנגע יארן דערשטיקט זיינע אפאנענטן.


text:
לאס אנדזשעלעס
- דער ארטיקל דיסקוטירט די שטאט אין קאליפארניע. אויב איר זוכט די שטאט אין טשילע, זעט לאס אנדזשעלעס (טשילע).
לאס אַנזשעלעס איז א שטאט אין דרום קאליפארניע, אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. 3,847,400 מענטשן וואוינען אין דער שטאט, און מער ווי 18 מיליאן מענטשן אין דער גאנצער לאס אנזשעלעס ראיאן. די שטאט פארנעמט א שטח פון 1200 קוואדראט ק"מ. לאס אַנזשעלעס האט די די צווייטע גרעסטע באפעלקערונג פון אלע שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן, נאך ניו יארק סיטי. זי איז די גרעסטע שטאט אין קאליפארניע.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען לאס אַנזשעלעס שטאמט פון שפאניש און איז טײַטש "די מלאכים". דער נאמען איז א פארקירצונג פונעם ארגינעלן נאמען פונעם ארט. לאס אַנזשעלעס איז געגרינדעט געווארן אין 1781. אום 4טן אפריל, 1850 איז קאליפארניע געווארן איינער פון די פאראייניגטע שטאטן.
טשיקאוועסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאס אַנזשעלעס פארמאגט אסאך באקאנטע טשיקאוועסן. ס'איז פאראן אסאך לאנגע פלאזשעס, למשל וועניס פלאזשע, ווי אויך מוזייען, למשל די געטי מוזיי.
אינדוסטריעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאס אַנזשעלעס האט א גרויסע פילם אינדוסטריע, בעיקר אין האליוואד. מען פאבריצירט אויך מיליטערישע פליווארג דארטן. די שטאט איז אויך א צענטער פאר באנקירן.
געגנטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאס אנזשעלעס האט פארשידענע געגנטן, צווישן זיי:
- האליוואד.
- וועניס פלאזשע.
- ברענטוואד, וואו די גבירים וואוינען .
- פֿערפֿאקס, א יידישע געגנט.
- וועסטוואד, וואו ס'געפינט זיך די אוניווערסיטעט פון קאליפארניע לאס אנזשעלעס (UCLA).
- דער סאן פערנאנדא טאל, א פארשטאטישער שטח וואו א סאך פערזישע וואוינען.
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער היינטיגער בירגערמײַסטער איז אנטאניא ווילאַגייראסאַ


text:
משה האלבערשטאם
- דער ארטיקל דיסקוטירט דעם רב און דיין אין ירושלים. אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט משה האלבערשטאם (באדייטן).
הרב משה האלבערשטאם זצ"ל (ח' ניסן ה'תרצ"ב – כ"ח ניסן ה'תשס"ו) איז געווען א רב און חבר פון בית דין צדק פון עדה החרדית אין ירושלים, פון די חשובע פוסקים אין היינטיגן דור. ער איז דער מחבר פון שו"ת "דברי משה" און ראש ישיבה פון "דברי חיים – טשאקאווע".
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
משה האלבערשטאם איז געבוירן געווארן ח' ניסן ה'תרצ"ב אין טשאקאווע, גאליציע צו זיין פאטער הרב יעקב האלבערשטאם, טשאקאווער רבי. ווען ער איז געווען אלט דריי יאר איז ער אריבער מיט זיין משפחה קיין ארץ ישראל.
ער האט גערלנט אין "ישיבת חכמי לובלין" אין בני ברק אונטער הרב שמואל וואזנער.
ער איז געווען דער לענגסטער דינענדיגער חבר הביד"ץ, ער איז מלכתחילה גרויס געווארן אלס גרויסער יחסן שטאמענדיג פון צאנזער רב.
אויף די פארלאנג פונעם ירושלימער רב דער מנחת יצחק האט ער יארן לאנג געשריבן שיינע הסכמות אויף פילע ספרים, דורך דעם האט ער באקומען פיל וועלטליכע אנערקענונג, אלע זיינע הסכמות האבן א נייע גימטריא אויפן יאר לויטן מהות פונעם ספר.
ער האט געדינט אלס דער רב פון הצלה. און איז דער איינציגסטער פערזענליכקייט וואס איז גרויס סיי ביי די קנאים און סיי ביי די אלגעמיינע אידן איבער דער וועלט, אבער נישט אלס גאון נאר סתם אלס חשובער תורה פערזענליכקייט.
און איז נפטר געווארן כ"ח ניסן ה'תשס"ו און באגראבן אין הר הזיתים.


text:
סדר קדשים
סדר קדשים, דער פינפטער סדר פון משניות, איז כולל 11 מסכתות. קדשים איז טייטש הייליגע זאכן, רוב מסכתות אין דעם סדר האבן צו טון מיט קרבנות.
דער סדר איז צעטיילט אין די פאלגנדע 11 מסכתות:
- מסכת זבחים וואס רעדט וועגן קרבנות פון בהמות און עופות
- מסכת מנחות וועגן קרבנות פון מעל
- מסכת חולין וועגן שחיטה, בשר בחלב און נאך ענינים
- מסכת בכורות וועגן בכורות פון בהמות און פון מענטשן, און וועגן מעשר בהמה
- מסכת ערכין וועגן איינער איז מנדר זיין "ערך", און אויך וועגן דינים פון הקדש
- מסכת תמורה וועגן מאכן תמורה פון א קרבן
- מסכת כריתות וועגן ווער איז חייב כרת אדער א קרבן חטאת
- מסכת מעילה וועגן דינים פון מעילה און האבן הנאה פון הקדש זאכן
- מסכת תמיד וועגן דער עבודה אינעם בית המקדש
- מסכת מדות וועגן דעם בית המקדש
- מסכת קנים וועגן קרבנות פון עופות וואס זענען געווארן אויסגעמישט
אויף רוב מסכתות איז דא גמרא נאר בבלי. אויף די ערשטע פרקים פון תמיד איז דא א גמרא צוזאמענגעשטעלט פון אנדערע מסכתות; אויף מדות און קנים איז בכלל נישט דא קיין גמרא.


text:
20סטן אקטאבער
דעם 20סטן אקטאבער איז דער 293סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (294סטער אין אן עיבור-יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 72 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1687 - ערדציטערניש אין לימא געגנט מיט א שטארקייט פון 8.5
- 1803 - דער אמעריקאנער סענאט באשטעטיקט קויפן לואיזיאנא.
- 1818 - אונטערגעשריבן דער 1818 אפמאך צווישן די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע.
- 1930 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך פארעפנטלעכט דאס צווייטע ווייסבוך.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1892 - דזשאמא קעניאטא, פרעמיער מיניסטער און ערשטער פרעזידענט פון קעניע (געש' 1978)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1964 - הערבערט קלארק הואווער, דער 31סטער פרעזידענעט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע (געב' 1874)
- 1984 - פאל דיראק, בריטישער טעארעטיש-פיזיקער, פון די וואס האבן אוועקגעשטעלט די יסודות פון קוואנטן-מעכאניק, און געווינער פונעם נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1933 (געב' 1902)
- 2011 - מואמאר קאדאפי, דיקטאטאר פון ליביע (געב' 1942)


text:
ערבה
ערבות זענען די צווייגעלעך און די בלעטער פון די ווערבע ביימער.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען לייגט צוויי ערבות צוזאמען מיטן לולב און הדסים פאר די ארבע מינים. רוב מענטשן שטעלן די ערבות אויף דער לינקער זייט פון דעם לולב; לויטן אריז"ל לייגט מען איין ערבה צו רעכטס און איינס צו לינקס.
הושענא רבה נעמט מען א בינטל פון פינף (לויט רוב שיטות) ערבה רוטעלעך וואס הייסט אן "הושענא" און מען קלאפט עס פינף מאל אויף דרערט.
מען שאקעלט דאס זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגן.


text:
צפון דעקאטע
צפון דעקאטע איז איינע פון די פופציג שטאטן פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אין חלק פון צפון-מערב וואס הייסט וועסט-נורד-סענטראל. זיין הויפטשטאט איז ביסמארק.
צפון דעקאטע איז געווארן איינער פון די פאראייניקטע שטאטן דעם 2טן נאוועמבער 1889. דער מיזורי טייך פליסט דורך דער מערב זייט פונעם שטאַט.
צפון דעקאטע גרענעצט די קאנאדישע פראווינצן מאניטאבא און סאסקאטשעוואן צו צפון, מינעסאטע צו מזרח, דרום דעקאטע צו דרום און מאנטענע צו מערב.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער שטאַט איז דער גרעסטער פראדוצירער אין די פאראייניגטע שטאטן פון א סך תבואה, כולל גערשט (36% פון פֿ"ש געראט), האבער (17%) און ווייץ (15%).