text:
מארינע גארדאן
מאַרינע גארדאן (געב' 11טן דעצעמבער 1917 - געשט' דעם 13טן דעצעמבער 2013) איז א יידישע קאָלאָראַטורע סאָפּראַן זינגערן.
לעבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מארינע ("מאשע") גארדאן איז געבוירן געווארן דעם 11טן דעצעמבער פון 1917 יאר אין מינסק, ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס). זי איז געווען איינע פון אכט טעכטער פון יוסף און שיינדל גארדאן. זייער היים איז געווען באַוווסט מיט ליבע צו ייִדישע לידער,וואס די מיידלעך פלעגן ירשענען פון זייערע מאמעס. א חוץ איר אייגענער מאמע, האט די יונגע מאשע געהערט אזוינע מוסטערן פון פרויישן געזאנג ווי סאניע דרוקער, די קינפטיקע פרימאדאנע פון מינסקער אפערע, און ראזע פלאטקינע, די אויספילערן פון יידישע פאלקס-לידער.צו זעכצן יאר אלט,איז מאשע אנגענומען געווארן שטודירן געזאנג אין דער לערן-סטודיע פון מינסקער אָפּערעַ .דערנאָך זעצט זי פאר אירע שטודיעס אין דער מינסקער קאנסערוואטאריע. נאך שפעטער ווערט זי אויסגעוויילט צו לערנען אין דער שול פאר טעאטער און מוזיק אויף גלאזונאוו'ס נאמען אין מאסקווע. די דאזיקע שטודיעס האט זי באוויזן צו פארענדיקן ערשט נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה. באנאנד מיט אירע שטודיעס, ווערט זי אנגענומען אלס א סאליסטן אין דעם מלוכישן עסטראדע-ארקעסטער פון פססר אונטער דער לייטונג פון וויקטאָר קנושעוויצקי. בשעת דער צווייטער וועלט-מלחמה גייט זי פרייוויליק אוועק אין די רייען פון פאלקס-פארטיידיקונג,שפעטער ווערט זי גערופן צו מיליטער-דינסט,טרעטנדיק ארויס אין באשטאנד פון מיליטערישע קאנצערט-אנסאמבלען פאר די סאוועטישע זעלנער. נאָך דער צווייטער וועלט-מלחמה איז מארינע גארדאן א סאליסטן פון מאסקווער עסטראדע. אין יאר 1977 וואנדערט זי זיך אריבער אין די פאראייניקטע שטאטן,ווו זי איז נפטר געווארן אין ניו-יארק.
שאפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מארינע גארדאנ'ס פראפעסיאנעלע טעטיקייט האט זיך אנגעהויבן מיט אויספילן פון מיטצייטיקע רוסישע און ווייסרוסישע זינגלידער. זי איז געווען די ערשטע אויסצופילן פיל לידער פון אזוינע ריזן פונעם סאוועטישן זינגליד ווי איסאאק (יצחק) דונאיעווסקי, יורי מיליוטין, די ברידער פאקראס. אין יאר 1956, נאך גרויסע מאטערנישן צו באקומען א דערלויבניש פון די סאוועטישע מאכטן, ווערט דורכגעפירט אין מאסקווע א קאנצערט פון יידישער ליטעראטור און מוזיק – צום ערשטן מאל נאך דער טרויעריק בארימטער "נאכט פון הרוגי לוביאנקע", וואס האט קולמינירט סטאלין'ס פאגראם איבער יידיש (נאר ניט געמאכט נאך דערצו קיין סוף). מאַרינע גארדאן האט זיך באטייליקט אין יענעם קאנצערט מיט עטלעכע מוסטערן פון יידישע לידער געשאפענע פון היינט צייטיקע יידישע קאמפאזיטארן אויף די ווערטער פון יידישע פאעטן אינעם ראטן-פארבאנד. זינט דעמאלסט זעצט זי פאר איר טעטיקייט צו פאפולאריזירן יידישע לידער געשאפענע פון אירע מיטצייטלער און פריינט – די קאמפאזיטארן לייב יאמפאלסקי, לייב פולווער, שמואל פאלאנסקי, שמואל סענדעריי און רבקה באיארסקע אויף די ווערטער פון די דיכטער מאטל גרוביאן, שמואל ראסין,אהארון קושנעראוו, פרץ מארקיש, אהרון ווערגעליס, לייב קוויטקא און אנדערע. א טייל פון די דאזיגע לידער האט מען רעקארדירט אין דער באגלייטונג פון פראמינירטע פיאנא-קאנצערטמייסטער (אריינגערעכנט דוד אשכנזי – דעם פאטער פונעם בארימטן פיאניסט וולאדימיר אשכנזי), ווי אויך אינסטרומענטאלע אנסאמבלען און א גרויסן ארקעסטער אונטער וועלוול טערלעצקי'ס לייטונג. מארינע גארדאנ'ס שטים ציט צו צוליב איר "זילבערנער" קלארקייט און שטארקייט. איר דיקציע איז א מוסטערהאפטע. איר אוספילערישע מאניר צייכנט זיך אויס מיט א שטארקער מוזיקאלישקייט,ערנסטקייט און טיפקייט.


c: text/html

text:
מוסטער:קיין בילד
דער מוסטער איז אן ערזאץ פאר בילדער וואס פעלן, אין ארטיקלען וועגן מענטשן און ערטער. דער מוסטער האט דריי פאראמעטערס:
- דער ערשטער פאראמעטער קען זיין:
- טאכטער אדער פרוי: בילד פון א פערזענלעכקייט וואס איז א נקבה.
- זון אדער מאן: בילד פון א פערזענלעכקייט וואס איז א זכר.
- פויגל אדער פייגלעך: בילד פון א פויגל.
- געביידע אדער ארט: בילד פון א געביידע אדער אן ארט (גרונטלעכער אויסקלייב).
- דער צווייטער פאראמעטער איז: ראם. דעם פאראמעטער קען מען שטעלן צום ווארט קיין צו צייכענען א בילד אן א ראם, אדער א קאליר קאד צו צייכענען א ספעציפֿישן קאליר פארן ראם. דער גרונטלעכער קאליר איז גרוי.
- דער דריטער פאראמעטער איז: אויסגלייכונג. דאס פועלט אויסצוגלײַכן דאס בילד אדער צו רעכטס אדער צו לינקס אדער קיין אויסגלײַכונג (ווען מען ניצט דעם מוסטער אין א טאבעלע אדער אן אנדער מוסטער). דער גרונטלעכער אויסקלייב איז אויסגלייכונג צו לינקס.
אינהאַלט
ביישפילן[רעדאקטירן מקור]
פשוטער ביישפיל[רעדאקטירן מקור]
{{קיין בילד|פרוי}}:
ביישפיל מיט קיין אויסגלייכונג (פאר ניצן אין אנדערע מוסטערן אדער אין טאבעלעס)[רעדאקטירן מקור]
{{קיין בילד|געביידע|אויסגלייכונג=קיין}}:
ביישפיל מיט אן אנדער קאליר ראם[רעדאקטירן מקור]
{{קיין בילד|מאן|ראם=black}}:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
כולל חיבת ירושלים
כולל חיבת ירושלים אדער כולל גאליציע געגרינדעד געווארן אין יאר ה'תק"ץ, איז א גרויסע צדקה וואו מען פארטיילט געלט פאר יידן פון ארץ ישראל.
די צדקה איז געגרינדעט געווארן אין גאליציע, דורך די גדולי הדור פון יענע צייט, און זיי האבן געמוטיגט זייערע אַנהענגער צו געבן צדקה פאר צדקת ארץ ישראל, וויבאלד זיי קענען פערזענליך נישט וואוינען אין ארץ ישראל.
און היינט הויפטקווארטירט אין מאה שערים געגנט, ירושלים.
דער ערשטער נשיא פונעם כולל איז געווען רבי חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב[פֿעלט אַ מקור]. היינט האט דער כולל דריי נשיאים אין אמעריקע:
- כ"ק אדמו"ר רבי צבי שפירא שליט"א פון בלאזשאוו
- כ"ק אדמו"ר רבי שמואל דוד האלבערשטאם שליט"א פון צאנז קלויזענבורג
- כ"ק אדמו"ר רבי בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם שליט"א פון באבוב.
כ"ק אדמו"ר רבי לייבוש לייזער שליט"א פון פשעווארסק איז דער נשיא פונעם כולל אין אייראפע.


text:
1917
1917 איז דאס 17טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1917 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן אפריל - די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע פראקלאמירן מלחמה אויף דייטשלאנד ביי דער ערשטער וועלט מלחמה
- 2טן נאוועמבער - באלפורס דעקלאראציע
- 6טן דעצעמבער - פינלאנד ווערט זעלבשטענדיג.
- 22סטן דעצעמבער - פינלאנד אנערקענט ווי א לאנד.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן מיי - עדווארד לארענץ, אמעריקאנער מעטעאראלאג און מאטעמאטיקער (געש' 2008)
- 29סטן מיי - זשאן עף. קענעדי, דער 35סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (דערמארדעט 1963)
- 11טן סעפטעמבער - פערדינאנד מארקאס, פיליפינער פאליטיקער (געש' 1989)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן אפריל - לייזער זאמענהאף, פוילישער ייד וואס האט דערפינדן די אינטערנאציאנאלע שפראך עספעראנטא (געב' 1859)


text:
באַרג
א בארג איז א מאסע פון שטיינער און ערד וואס איז הויך עטלעכע הונדערטע מעטער העכער פון דער ארומיגער געגנט. רוב בערג אין דער וועלט האבן נישט ענצעלע שפיצן, נאר זיי שאַפֿן א באַרגרוקן. א בארג איז שיפער פון א בערגל.
א גרויסער טייל פון די בערג געפינען זיך אין בארגקייטן, וואס קען ווערן באשאפן דורך באוועגונג פון טעקטאנישע פלאטעס. די גרעסטע בארגקייטן אין דער וועלט געפינען זיך אין צוויי גרויסע פאסיקן: דער "וועלט פאסיק", וואס גייט ארום דעם פאציפישן אקעאן, און א מזרח-מערב פאסיק איבער אזיע און אייראפע. דער העכסטער בארגקייט אין דער וועלט איז די הימאלאיא, מיט דעם העכסטן שפיץ, עווערעסט, הויך 8,848 מעטער איבערן ים אויבערפלאך.


text:
אנארכיזם
אַנאַרכיזם איז אַ פאליטישע מעטאד וואס ערקלערט אז מענטשן קענען לעבן צוזאמען אָן קיין קאנטראל פון א רעגירונג אדער פון סיי וואסארא אנדערע הערשאפט. אנארכיזם איז אנטקעגן הירארכיע (סאציאליסטישע שטאפלען) און קאפיטאליזם. עס איז פאראן אזעלכע סאציאליסטישע באוועגונגען וואס גלויבן אין אָט די פילאזאפיע פון אנארכיזם, און האלטן אז מען דארף אפשאפן אלע אויטאריטעטן פון די רעגירונגען.
אַ לאַנד וואס האט נישט קיין רעגירונג איז דא אין איר אנארכיע, וואס מיינט, אז יעדער איינער קען טאן וואס עס גלוסט זיך אים, און דארף זיך ניט רעכנען מיט וואס אנדערע מענטשן זאגן אויף אים.
רוב מענטשן באניצן דאס ווארט אנארכיזם מיט א נעגעטיוון טאן אויף צו פארשטעלן סיי וואסארא אומארדענונגער צושטאנד.


text:
נוייען מין טריעט
נוייען מין טריעט (וויעטנאמעזיש: Nguyễn Minh Triết; געב' דעם 9טן אקטאבער 1942), איז א וויעטנאמעזער פּאָליטיקער; און דער 8טער פרעזידענט פון וויעטנאם, ער האט געדינט אין דעם אמט אין די יארן 2006-2011.
אינהאַלט
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טריעט איז געבוירן אין דיסטריקט לעבן צו הא טשי מין שטאט. נאָכן לערנען מאַטעמאַטיק אין הא טשי מין שטאט, האט טריעט זיך איינגעשריבן אין דער קאמוניסטישער פארטיי פון וויעטנאם אין 1965 אין דרום וויעטנאם, בשעת די צווייטע אינדא-כינעזישער קריג (וויעטנאם קריג). ער איז צווישן די שפּיץ פירער פון וויעטנאַם וואס זענען געבוירן סאַדערנערז און איינער פון די ביסל וואָס האט נישט ריגרופּט צו די צפון ווייַטערדיק די אָפּטייל פון דער מדינה אין 1954 (ער איז געווען בלויז 12 אין די צייַט).
קאַריערע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אום 27סטן יוני 2006 איז ער געווארן געוויילט דורך דער נאַציאָנאַלער פארזאמלונג פון וויעטנאַם און האט געווינען 94% פון די שטימען.


text:
װיקיפּעדיע:באוועגן
באוועגן א בלאט הייסט מען גיט א נייעם נאמען צום בלאט. דאס קען קומען צו ניץ, ווען דאס קעפל פון בלאט איז גרייזיג, קענט איר באוועגן דעם גאנצן ארטיקל צו א נייעם קעפל. די היסטאריע פון פריערדיקע ווערסיעס גייט אריבער צום נייעם בלאט. אויך ווען דער תוכן פון א בלאט ווערט געענדערט מאכט זיך אז מ'דארף טוישן דאס קעפל. ווען איר טוט דאס באוועגן וועט בלייבן ביידע צוויי קעפלעך, וואס איינס, די אלטע, וועט אויטאמאטיש זיך ווייטערפירן צום נייעם קעפל.
אכטונג דער טול איז דערווייל געאסרט צו באנוצען פארן זיך דורכרעדן אין רעדן זייט פון ארטיקל, זעהט מער איבער דעם פאליסי אין וויקיפעדיע:נאמען פון ארטיקל#טוישן אן אנדערן'ס קעפל.
ווי יעדע גוטע זאך איז דאס אויך גוט פאר וואנדאלן, וואס נוצן דאס צו אנזייען חורבן דורך אוועק פירן ארטיקלן פון איר פלאץ, האט מען דאס דערווייל פארשלאסן פאר איי.פי. אדרעסן צו נוצען. איר מוזט זיין איינגעשריבן און אריינלאָגירט זיך צו באנוצן דערמיט.
אויב עס מאכט זיך אז עס איז שוין פארהאן אן ארטיקל אין אן אנדער קעפל\נאמען קען מען דאס באוועגן דורך אויסמעקן די טעקסט דארטן און דאס אריבער פעיסטן פון דעם ארטיקל אהין און מאכן א רידיירעקט פון אלטן ארטיקל, אדער אויב זענעט איר נישט זיכער אדער פויל, דעריבער איז געאייגענט צו לייגן סתם אזא מוסטער {{באוועגן}} און א סיסאפ וועט יענץ אויסמעקן און באוועגן ווען ער וועט דאס באמערקן.
אויב טוט איר באוועגן אן ארטיקל, און עס קומט אייך ארויס א הודעה אז עס איז שוין פאראן אזא ארטיקל, דארפט איר פריער בודק זיין וואס שטייט אין דעם עקזיסטירנדן ארטיקל, און אריסערפירן פון דארט די נושאים וואס פעלט אין דער ארטיקל ואס איר ווילט באוועגן. אויפמערקזאם! אויב איר באוועגט צו אן ארטיקל וואס ענהאלט אין זיך נאר א ווייטערפירונג וועט אייך נישט קומען א הודעה אז עס איז שוין עקזיסט אזא ארטיקל, נאר עס וועט זיך אויטאמאטיש אויסמעקן לטובת אייער באוועגונג.
אויב אבער קומט אייך יא אן הודעה אז אזא ארטיקל עקזיסטירט שוין, אבער ווען איר גייט אריין אין יענע ארטיקל זעט איר אז זי איז לעער פון תוכן אדער האט נאר א ווידער-ריכטונג, איז דאס ווייל אין די עקזיסטירטע ארטיקל ליגט אינטערוויקיס אָדער אַ דיסקוסיע אינעם שמועס-בלאַט. אויף אזא פאל דארפט איר קאפירן פון דארט די געפעלטע אינטערוויקיס אין דער ארטיקל וואס שטייט צו באוועגן. ווארשיינליך איך זייער שווער צו נאכפאלגן גענוי וועלכע אינטערוויקי פעלט, דערפאר איז בעסער צו יא אויסמעקן די עקזיסטירטע ארטיקל, און גלייך נאך דעם קאפירן פון די ענגלישע וויקיפעדיע אלע אינטערוויקיס פון דער ארטיקל פון דאס ניי.
ווען איר באוועגט אן ארטיקל, ביטע גייט ארײַן אין די ענגלישע אונטערלינק און טוישט דארט די יידישע אונטערלינק צום נײַעם אַרטיקל, אזוי וועלן די ראבאטן נישט ממשיך זיין לײגן אונטערלינקן צו דעם קעפּל װעלכע רעכנט אַרײַן בלױז אַ װײַטערפֿירונג.
אכטונג: ווען איר באוועגט אן ארטיקל צו א נײַעם קעפל, האט אן אחריות און גייט צו הילף:בלעטער װעלכע פֿאַרבינדן אַהער (טרעפט דאס אין די זייטיקע מכשירים, אינעם דריטן מעניו קעסטל, דאס ערשטע קאמענד) בלאט, און טוישט די אלע װײַטערפֿירונגען זאלן דאס פירן דירעקט צום נייעם נאמען און נישט צום אלטן ביז איצטיקן נאמען, ווייל דאס איז א דאפלטע ווייטערפירונג וואס פארשווערט דעם סערווער און וועט מער נישט טראגן דירעקט דעם זיכער צום עצם ארטיקל.
מען קען נישט באוועגן א בלאט אין דעם קאטעגאריע נאמענטייל. צו ענדערן א קאטעגאריע נאמען דארף מען ענדערן אלע קאטעגאריע אנווייזונגען און קאפירן דעם אינהאלט פונעם רעדאקציע פענצטער.
פֿאָרזיכטיק פֿאַר סיסאָפּן: װען איר מעקט אױס אַ װײַטערפֿירונג בלאַט, מאַכט זיכער אַז דאס פֿאַלשע קעפּל האָט נישט בלעטער װעלכע פֿאַרבינדן אַהין.


text:
קארל ראוו
קארל ראוו (געבוירן דעצעמבער 25, 1950) איז געווען דער וויצע ווייסער הויז הויפט שעף פון די שטאב פון דער אדמיניסטראציע פון פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן דזשארדזש דאבעליו בוש.
ער איז געווען דער הויפט פון די אפיס פון פאליטישע אפערעס, דער אפיס פון פובליק ליעזאן, און די אפיס פאר סטרטעגעטישע אינציאטיוון. איבער זיין גאנצער קאריער פאר זיין דינסט אין ווייסן הויז איז ער געווען א פאליטישער יועץ.
ראוו'ס וואלן קליענטן זענען געווען אריינגערעכנט דזשארדזש דאבעליו בוש (2000 און 2004 פרעזידענטליכע וואלן, 1994 און 1998 טעקסעס גובערנאטאר וואלן), סענאטור זשאן עשקרעפט, (1994 סאנאט ווארלן), ביל קלעמאנטס, (1996 גאווערנער וואלן פון טעקסאס), סאנאטור זשאן קראנין, גובערנאטאר פון טעקסאס ריק פערי, (1990 טעקסאס אגריאקלטור קאמיסיאנער) און פיל גרעהעם (1982 און 1984 סענאט וואלן).
ער ווערט פארעכענט אלס דער פאליטישער טאטע און אויספארעמער פון פרעזידענט בוש פון זיין ערשטע טריט אין פאליטיק ביז איצט.


text:
קאָממינג דורך רעלס, וואַרבערג איז צוזאמען די שורה צווישן גאָטהענבורג און קאָפּענהאַגען דורך Malmö מיט שעפע פון דיפּאַרטשערז, יעדער שעה בעשאַס די טאָג און מער אָפֿט בעשאַס מאָרנינגז און יוונינגז. רייזע צייַט פון גאָטהענבורג איז קסנומקס מינוט אַ דריי שעה פון קאָפּענהאַגען. קאָננעקטיאָנס איז אויך אַוואַליבלע פון באָראַס מיט זעקס טריינז טעגלעך. עס זענען ניט דירעקט טריינז פון דער הויפּטשטאָט סטאָקכאָלם, אַ טוישן פון טריינז אין גאָטהענבורג איז נייטיק.
וואַרבערג אַטראַקשאַנז
קאַללבאַדהוסעט איז אַ שיין ווודאַן באָד אין די אקעאן נעבן די שטאָט צענטער עפענען אַלע יאָר ארום (האט סאָנאַז).
וואַרבערג ס Fortress (וואַרבערגס פäסטנינג) איז אַן אַלט שלאָס נאָענט צו דער שטאָט צענטער. טיילן פון דעם שלאָס זענען אָפֿן קסנומקס / קסנומקס בשעת איינער דאַרף צו זייַן אין אַ גיידיד רייַזע צו דערגרייכן אנדערע פּאַרץ.
געטטערöן אַ געוועזענער אינזל (איצט קאָננעקטעד צו די יאַבאָשע) קסנומקסקם נאָרטוועסט פון וואַרבערג מיט אַ פויגל סטאַנציע און עטלעכע פייַן ביטשיז. עס איז אויך אַ שיין געגנט אין דער מערב טייל.
באַקומען אַ ספּאַ בייַ אַפּעלוויקען אָדער נאָר גיין אַרום ...
וואַרבערג אויך האט עטלעכע פון די בעסטער ווינט סערפינג אין שוועדן, מיט אַ ינדנברעך צענטער ליגן אין אַפּעלוויקען. דער צענטער Offers פּראָקאַט ינדנברעך באָרדז און עס האט אַ קאַפע אַז ס עפענען טאָג צייַט. ווייַטער צו די צענטער איר געפֿינען די רעסטאָראַן "היים וויד ים" [היים דורך די ים] וואָס Offers ויסגעצייכנט עסנוואַרג און ווייַן. זיי ניטאָ נאָר עפענען אין יולי, און זיי שטעלן אויף קאָנצערטן פּראַקטאַקלי יעדער נאַכט פון די וואָך.
וללאַרעד (קסנומקסקם מזרח פון וואַרבערג). וללאַרעד איז אַ שטעטל אָריגינעל באַרימט פֿאַר אַ ריזיק קראָם גערופֿן געקåס. איצט טעג די גאנצע שטאָט איז אַ מעגאַ מאָל. ווערט צו דערפאַרונג!
ים אַנגלינג - וואַרבערג ים-אַנגלינג קאַמפּאַטישאַן איז אין מאי. עס איז איינער פון די גרעסטן קאַמפּאַטישאַנז פון זייַן מין אין דער וועלט.
טאָרפּאַ - אַ ריוואָרדינג זייַט יאַזדע איז צו טאָרפּאַ, צו די צאָפן פון וואַרבערג, וואָס האט אַ מידייוואַל קהילה מיט אַ קסנומקסטה יאָרהונדערט שריפֿט און קסנומקסטה יאָרהונדערט סטעליע פּיינינגז. די ווודאַן טורעם ווייזט צו די מזרח.
טאָרסטאָרפּ - ראַק קאַרווינגס און סעמעטערי - צו די מזרח פון טרäסלöווסלäגע, אין טאָרסטאָרפּ (גאָלף קורס), זענען מאָדערן שטיין קאַרווינגז - עטלעכע קסנומקס משלי שנייַדן פון די שטיין אין די פרי קסנומקסטה יאָרהונדערט דורך אַ היגע פּאָרעץ געהייסן בעקסעלל.
וואַרבערג האט עטלעכע פאַרשידענע רעסטראַנץ און באַרס געדינט עסנוואַרג. עס אויך האט אַ פיש קראָם אין די פּאָרט פֿאַר יענע וואַנינג צו מאַכן זייער אייגן מאָלצייַט.
אַפּעלוויקען, אַ קורץ טאַקסי פאָר דרום פון די שטאָט, Offers אַ ברייט קייט פון עסנוואַרג, מיט קסנומקס פאָלקס רעסטראַנץ פאַרשפּרייטן אויס צוזאמען די זאַמד פּאַס. "סאָלוויקען" ציט מערסטנס קאַסטאַמערז פון די נירביי קעמפּינג. "יוחנן ס אָרט" איז באַרימט פֿאַר עס ס פאַנטאַסטיש אָרט - אויף דעם ברעג - און עס האט אַ גוט אָבער פּרייסי בר-בק. "היים וויד ים" איז באקאנט פֿאַר עס ס קאָנצערטן מיט הויפּט שוועדיש קנאַל גרופּעס, זייער גוט עסנוואַרג און פייַן אַטמאָספער. זייט זיכער צו סדר זייער ווייך ריבס. די שיסערייַ שטערן איז "אָללעס", אַ קליין און זייער פאָלקס דרויסנדיק רעסטאָראַן אין די דרום טייל פון די בוכטע. זיי דינען גוט עסנוואַרג בייַ גרויס ווערט.


text:
פאמיליע
פאמיליע אדער משפחה איז א גרופע פון זאכן וואס זענען און די זעלבע גרופע צוליב וואס זיי האבן די זעלבע ביאלאגישע שטריכן, אדער זיי זענען ביאלאגיש גלייך. א פשוטע משפחה איז א פאטער און מוטער מיט זייערע קינדער. אין א ברייטערער משפחה ווערן אויך אריינגערעכנט די עלטערן פונעם פאטער און פון דער מוטער, און אפשר אויך אנדערע קרובים.
טאמער דער פאטער אדער די מוטער אין א פאמיליע שטארבט, אדער די צוויי צעשיידן זיך, בלייבן די קינדער אין אן "איין-עלטער פאמיליע".
אין א פאמיליע ווערט דער סאציאלער עטיק אריבערגעגעבן פון איין דור צו א צווייטן דור.


text:
באן, דייטשלאנד
באן איז די 19טע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד און ליגט בערך 20 ק"מ דרום פון קעלן אויפן טייך ריין אין דעם פעדעראלן שטאַט פון נארד ריין-וועסטפאליע. פון 1949 ביז 1990 איז זי געווען די הויפטשטאט פון מערב דייטשלאנד און דאס רעגירונגס-ארט ביז 1999. פון 1998 האבן זיך אסאך וויכטיגע אינסטיטוציעס גערוקט פון באן קיין בערלין. ביידע הייזער פונעם דייטשן נאציאנאלער פארלאמענט האבן געצויגן ווי אויך די קאנצעלעריי און די רעזידענץ פונעם דייטשן פרעזידענט. באן בלייבט נאכאלץ א צענטער פון פאליטיק און אדמיניסטראציע. העלפט פון אלע רעגירונגס אמטן זענען געבליבן אין באן. די געוועזענע אויפטשטאט האט דעם טיטל פעדעראלע שטאט (בונדסשטאט).
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
באן איז פארבונדן מיט דריי אויטאבאנען (פעדעראלע אויטאסטראדן) און דעם דייטשע באן נעצווערק. צווישנשטעט באנען שטעלן זיך אפ ביי דער באן הויפט באן סטאנציע, און די זיגבורג=באן באן סטאנציע מיט עקספרעס באנען אויף דער קעלן-פראנקפורט הויך-גיך באן ליניע.
די לאקאלער טראמוויי האט צוויי ליניעס קיין קעלן.
באנס אינטערנאציאנאלע פליפעלד איז קעלן באן פליפעלד.


text:
מאנצביל
א מאנצביל איז א זכר פון דעם באשעפעניש מענטש.
ווען ער איז געבוירן איז ער נאך א קינד. ווען ער הייבט אן צו גיין איז ער א יינגל. נאך דער בר מצווה (ביי יידן, ד"ה ווען ער איז אלט 13 יאר) הייסט ער א בחור, און ווען ער האט חתונה רופט מען אים א מאַן.
צו זיינע עלטערן איז ער א זון. צו זיינער קינדער איז ער זייער פאטער, צו זיינע אייניקלעך זיידע און צו זיינע אוראייניקלעך עלטער-זיידע.
א מאנצביל ירשנט אן X-כראמאזאם פון זיין מוטער און א Y-כראמאזאם פון זיין פאטער.
אונטערשייד צווישן א מאנצביל און א פרוי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א מאנצביל איז ביאלאגיש אנדערש פון א פרוי אין געוויסע סימנים.
דער ערשטער אונטערשייד איז שוין קענבאר ביים געבורט, וואס א מאנצביל האט די געשלעכט גלידער א פעניס און ביצים; א מיידל (א יונגע פרוי) האט אבער אנדערע געשלעכט גלידער.
ווען דאס קינד ווערט עלטער דערקענט מען אז:
- א זכר האט האר כמעט איבערן גאנצן קערפער, ספעציעל אויפן פנים—די בארד—און אויפן ברוסט.
- דער דורכשניט הויך און וואג פון א מאנצביל זענען גרעסער פון א פרוי.
- די הענט און פיס זענען גרעסער ביי א מאנצביל.
- די מוסקלען פון א מאנצביל זענען שטערקער פון די פון א פרוי, דורכשניטלעך 25% שטערקער.
- די שטימע פון א געוואקסענעם מאנצביל איז טיף, ווי אבער ביי א פרוי בלייבט די שטימע הויך ווי א קינד'ס.


text:
אריזאנע
אריזאנע איז א שטאַט ביים דרום ברעג פון אמעריקע וואס גרעניצט זיך מיט מעקסיקא. זי איז באוואוסט מיט אירע הייסע זומערס און מדבריות. זי איז דער אכט און פערציגסטער שטאט פון די 50 שטאטן. איר הויפט שטאט איז פיניקס. זי ווערט אנגערופן צווישן די שטאטן פון ראקי בערג.
אין אריזאנע געפינט זיך די רוזעוועלט דאמבע, וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אויסצוניצן די טייך וואסערן פאר די פעלדער אין דער מדבר'דיגער געגנט.
אין צפון זיין פון אריזאנע געפינט זיך דער גרויסע קעניאן, עס איז איינע פון די מעכטיגסטע און איינדרוקספולע נאטורליכע ערשיינונגען אין דער וועלט, עס באזוכן אים יערליך הונדערטער טויזנטער באגייסטערטע טוריסטן.
דער גרויסער קעניאן איז געווארן פון דעם טייך געלעגער פון דעם קאלאראדא טייך, איינע פון די גרויסע טייכן פון די פאראייניגטע שטאטן, ער גייט ארויס פון די פעלזן בערג און שלענגלט זיך דורך די הויכע בערגלעך פון אריזאנע, ביז עס גיסט זיך אריין אין מעקסיקא ים אויסגוס, די רוישיגע וואסער פון דעם קאלאראדא טייך האבן אין לויף פון די יאהרן פאראורזאכט א שטארקער מיטשלעפ, אין די פעלזן, אזוי איז געשאפן געווארן דער מעכטיגער און וואונדעליכער שיינע קעניאן.
פון דערווייטענס זעהט עס אויס מעכטיג ווי הויכע זיילן, טורעמ'ס און פאלאצן, די שטיינער זענען אין פארשידענע פארבן, אבער רוב זענען די קאליר רויט, עס איז אבער אויך דא געלע, ברוינע, גרינע און אפילו שווארצע שטיינער, א מענטש וואס דרייט זיך דארט זעהט קלאר און באשיינפערליך די וואונדער פון נאטור, און רופט אויס מיט באגייסטערונג דעם באקאנטן פסוק פון דוד המלך: מה רבו מעשיך ה' כולם בחכמה עשית מלאה הארץ קניניך.
עס רעגנט כמעט נישט אין אריזאנע. אבער טראץ דעם זענען דארט פארהאן פארשידענע פלאנץ פעלדער, דורך דעם וואס מען באוואסערט זיי מיט ריזיגע שלויכן.
עפ"י הלכה איז א הידור פאר די מצות אויף פסח צו נעמען ווייץ וואס עס האט נישט גערעגנט דערויף זינט עס איז געווארן געצייטיגט.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די באפעלקערונג פון אריזאנע (ריכטיג פאר 2006) איז 6,166,318 איינוואוינער.
עס איז באקאנט פאר די פרומע אידן דאס פארהעלטנמעסיג יודיש דערפל אין אריזאנע וואס הייסט זכריה ברוינער'ס ישוב.


text:
קאפיטאל
קאַפיטאַל באצייכנט די פארמעגן פון א מענטש (אדער וואס פאר א קערפער), וואס ער קען ניצן צו שאפן פראדוקטן אדער צו פארדינען אן איינקונפט. דער טערמין "קאפיטאל" ווערט ברייט געניצט אין די געביטן פון עקאנאמיק, פינאנץ און חשבון-פירעריי; דער גענויער באדייט פונעם ווארט קען ענדערן לויט די געביטן.
עקאנאמיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין עקאנאמיק, איז קאפיטאל איינער פון די דריי פאקטארן פון פראדוקציע; די אנדערע צוויי זענען באדן און ארבעט. גיטער וואס זענען קאפיטאל קען מען ניצן אין פראדוקציע, ווערן פאבריצירט דורך מענטשן (אנדערש ווי באדן און נאטירלעכע רעסורסן), און ווערט נישט אויסגעניצט דורך פראדוקציע.


text:
רהאדיום
רהאָדיום (Rhodium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל Rh און אַטאם נומער 45. רהאָדיום איז אינערטער, ווייַסער, הארטער איבערגאנג מעטאַל. רהאדיום איז אן אדעלער מעטאל, וואס ווערט נישט פארזשאווערט.
ווייסן גאלד טוט מען באדעקן מיט א דינער שיכטע פון רהאדיום צו גלאנצן שענער.
באניץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינער פון די הויפּט ניצן פון רהאדיום איז אין געשמעלצן מיט פלאטין און פאלאדיום צו פארהארטעוון זיי. מען ניצט די געשמעלצן אין אויוונס און עלעקטראדעס פאר עראפלאנען. אנדערע ניצן זענען:
- צוליב זייַן נידעריקן עלעקטרישן קעגנשטעל, רהאדיום ווערט געניצט אין עלעקטרישע קאָנטאַקטן.
- רהאָדיום ווערט געניצט אין צירונג פאבריקאציע.
- רהאָדיום איז געניצט אין אינדוסטריע ווי אַ קאַטאַליסט אין כעמישע רעאקציעס. צום בייַשפּיל, אַ רהאדיום-באזירטער קאַטאַליסט לאזט שאַפֿן זעלטענע אַמינאָ זויערס.
באווארענישט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כאטש רהאָדיום איז אינערט, אבער זיינע פארבינדונגען קען זיין רעאקטיוו. רהאָדיום מעטאל האט נישט קיין געזונט ריזיקירן.


text:
ארטישאק
דער ארטישאק (וויסנשאפטלעכער נאמען: Cynara cardunculus) איז א פיל-יעריגע (perennial) געוויקס מיט שטעכיגע בלומען פון די פאמיליע אַסטעראַַצעאיי (Asteraceae) אפקומסטיג פון דרום אייראפע ארום דעם מיטלענדישער ים. ער וואקסט ביז איינס און א האלב - צוויי מעטער הויך, מיט זילבערע-ליכט גרינע בלעטער פון פופציג - אכטציג צענטימעטער לאנג. די בלומען טוהען זיך אנטוויקלן אין א גרויסן קאָפ פון אן עסבארן קנאפֿף אומגעפער אכט ביז פופצען צענטימעטער אין דיאמעטער מיט צאלרייכע דריי-קאנטיגע שופן. דער עסבארער טייל פון דעם קנאפף ביישטייט הויפטזאכליך פון דעם פליישיגן נידעריגן טייל, עס ווערט געניצט צום עסען נאכן קאכן.
ברכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויף דעם ארטישאק מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.
בדיקת תולעים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דער ארטישאק געפינט זיך עפטערס קליינע שווארצע אינסעקטן (שרצים) צווישן די בלעטער, אדער רונדיכיקע גרינע אינסעקטן (שרצים) אויף די בלעטער, דערפאר אויב מען וויל ניצן די בלעטער דארף מען לױט דער הלכה זיי פריער אפשיילן און גיט אפשווענקן און נאכהער דארף מען קאנטראלירן.
מצוות התלויות בארץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ארטישאק וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דער ארטישאק די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
מעשה בראשית
די יידישע מיטאס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין תנ"ך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין אנפאנג ספר בראשית ווערט דערציילט אין צוויי קאפיטלאך אין וועלכע סדר האט גאט באשאפן די וועלט. לויט די תנכישע פארשער איז ביידע קאפיטלאך געשריבן געווארן דורך באזונדערע מענטשן, און זיי זיינען צוויי ווערסיעס אין די וועלט באשאפענונג. און לויט די רעליגיע טראדיציע ביידע קאפיטלאך דערציילן די זעלבע געשיכטע, און די צווייטע קאפיטל דעטאליזירט די ערשטע קאפיטל.
- אין פרק א' ווערט דערציילט אז די וועלט איז באשאפן געווארן אין פארלויף פון 6 וואכן-טעג לויטן סדר פון נישט ארגאנישע באשעפענישן, נאכער די געוויקס, נאכער די חיות און דער מענטש.
- און אזוי ווערט דערציילט: פאר די ערשטער טאג איז געווען די הימל מיט די ערד פוסט און לער, און ס'געווען טונקל איבער די וואסער. און גאט האט באשאפן מיט זיין רעדן:
- אין פרק ב' ווערט דערציילט אז די וועלט איז באשאפן געווארן אין איין טאג.
אין דער ספר זוהר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט דער זוהר און די אנגענומע דעה ביי די יידישע אמונה איז אז גאט האט באשאפן די וועלט "יש מאין". אבער לויט ווי ס'זעט אויס אין אנפאנג פון ספר בראשית האט גאט באשאפן די וועלט "יש מיש", אבער ס'זיינען דא פיל פירושים לכאן ולכאן.
די בבלישע מיטאס "הענומע העליש"[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מיטאס דערציילט אז די וועלט איז באשאפן געווארן נאך די געשיכטע: פאר די בריאה זיינען געוועזן צוויי געצינער: דער גאט פון די זיסע וואסער "אפסו" און דער גאט פון די געזאלצענע וואסער "טימאס". זיי האבן געבארן דער גאט "אנשר" און פון אנשר זיינען ארויס נאך געצינער. אין א צייט ארום האבן "אפסו" מיט "טיאמס" געוואלט הרגענען אלע אנדערע געצינער ווייל זיי האבן געשטערט זייער רוהע. א צייט ארום האט דער גאט "אאה" איינגעשלעפערט "אפסו" און האט אים באלד געהרגעט. נאכער איז "מרדוך"ס ארמיי ארויס א מלחמה קעגן "טימאס" ארמיי, און מרדוך האט געווונען די מלחמה. גלייך נאך די מלחמה האט מרדוך מחליט געווען צו באשאפן די וועלט, האט ער צושניטן "טימא'ס" קערפער אויף צווייען, מיט איין טייל האט ער באשאפן די הימל און מיטן צווייטן טייל האט ער באשאפן די וועלט און באשטימט די זון/לבנה/שטערן אלץ געצינער. נאכער האבן די געניצער באשאפן דער מענטש פון א דינסט פון "טימאס" מיטן נאמען "קינגא". צום סוף האבן די אלע געניצער געמאכט א גרויסע פארטיי אויף זייער געווין.
אין אנפאנג ספר בראשית קען מען זען ווי די תורה איז מבטל די בבלישע מיטאס (און אויך די פרסישע מיטאס פון קראקאדיל) וְחֹשֶׁךְ, עַל-פְּנֵי תְהוֹם. וַיִּבְרָא אֱלֹהִים, אֶת-הַתַּנִּינִם הַגְּדֹלִים בראשית א' . גאט האט באשאפן דעם תהום און דער תהום איז נישט קיין גאט. לויט די תנכישע פארשער טרעפט מען אין אנדערע פלעצער אין תנ"ך אמונות פון די אלטע באווסטע מיטאסן פון די קריג צווישן גאט מיט די וואסער אדער מיטן קראקאדיל. הֲלוֹא אַתְּ-הִיא הַמַּחְצֶבֶת רַהַב, מְחוֹלֶלֶת תַּנִּין הֲלוֹא אַתְּ-הִיא הַמַּחֲרֶבֶת יָם, מֵי תְּהוֹם רַבָּה ישעיהו נא


text:
האנאלולו
האנאלולו (ענגליש: Honolulu) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון דעם שטאַט האוואי אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אויפן דרום-מזרח ברעג פונעם אינזל אאהו.
פיטער קארלייל איז דער 13טער בירגערמייסטער פון האנאלולו. ער דינט אין דעם אמט זייט 11טן אקטאבער 2010.
דער ערשטער אויסלענדער וואס האט באזוכט האנאלולו איז געווען קאפיטאן וויליאם ברוין פונעם ענגלישן שיף "באטערווערט" אין 1794. נאכהער פלעגן אנדערע רופן דעם ארט ברוינס האוון, אבער שפעטער האט עס באקומען דעם נאמען האנאלולו.
אין 1845 איז האנאלולו געווארן די הויפטשטאט פון די האוואישע אינזלען.


text:
אינפרארויט
אינפֿראַרויט (IR) ליכט איז עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג מיט א כוואליע-לענג לענגער ווי ליכט וואס מענטשן קענען זען אבער קירצער פון מיקראכוואליעס, צווישן 740 נאנאמעטער און 1 מילימעטער. מען קען נישט זען די שטראלונג אבער מען קען זי שפירן ווי היץ. רוב היץ שטראלונג וואס זאכן לאזן ארויס ביי נארמאלע טעמפעראטורן איז אינפרארויט. א פייער לאזט ארויס מער אינפרארויטע שטראלונג ווי זעבארע שטראלונג.
דער אסטראנאם וויליאם הערשעל האט אנטפלעקט אינפרארויט שטראלונג אין 1800.
מען ניצט אינפרארויט ליכט אין אינדוסטריעלע, מעדיצינישע און וויסנשאפטלעכע אנווענדונגען.
עטימאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט אינפרארויט קומט פון לאטיין: infra אינפֿראַ (טייטש: אונטער) און דאס יידיש ווארט רויט, ווייל דער פרעקווענץ פון אינפרארויט איז אונטער (נידעריגער) דעם פרעקווענץ פון רויטן ליכט.


text:
פאַרשידענע טריטמאַנץ פֿאַר טינניטוס
February 1, 2015 דורך Emma
פילעד אונטער טינניטוס, טינניטוס רעמאַדיז
דעפּענדינג אויף די גרונט פון די טינניטוס, טריטמאַנץ קענען בייַטן. וואָס אַרבעט פֿאַר עמעצער אַנדערש קען ניט אַרבעט פֿאַר איר, אַזוי איר מיין דאַרפֿן צו פּרובירן אַ נומער פון זאכן ביז איר געפינען עפּעס אַז סוץ איר ווי אַ יחיד.
שליסל טייפּס פון טריטמאַנץ אַרייַננעמען:
- טרעאַטינג די אַנדערלייינג גרונט פון טינניטוס
- אנדער ברירה רפואות – אַ קייט פון ערבאַל רפואות זענען בנימצא צו יז די סימפּטאָמס
- טהעראַפּיעס – עס זענען אַ קייט פון פאַרשידענע טייפּס פון טהעראַפּיעס בנימצא וואָס פילע מענטשן געפינען גאָר נוציק אין אָנפירונג די סימפּטאָמס פון טינניטוס
- זיך העלפן – עצות און טעטשניקוועס פֿאַר אָנפירונג די סימפּטאָמס פון טינניטוס
- דיסטראַקשאַן און געזונט טעטשניקוועס – עס זענען אַ גאַנץ קייט פון טעקניקס און פּראָדוקטן בנימצא צו פאַרבייַטן די טינניטוס סאָונדס מיט אַ אנדער ברירה, מער מאַנידזשאַבאַל געזונט
- עלעקטריק און מאַגנעטיק סטימיאַליישאַן – די ביסט בייַ די זייער פרי סטאַגעס פון אַנטוויקלונג. דער ציל איז צו צולייגן עלעקטריש אָדער מאַגנעטיק סטימיאַליישאַן צו טיילן פון די מאַרך וואָס פאַרשאַפן די מאַרך צו ריווייער זיך. כאָטש געניצט פֿאַר באַהאַנדלונג פון דעפּרעסיע, דערווייַל די אַפּלאַקיישאַן צו טינניטוס איז נאָר בייַ די יקספּערמענאַל בינע. מער פאָרשונג איז זייַענדיק געפירט אויס צו באַשטימען ווו צו דווקא צו צולייגן די סטימיאַליישאַן און פֿאַר ווי לאַנג.
- טינניטוס מיראַקלע – אַ האָליסטיק צוגאַנג צו אָנפירונג טינניטוס
צו יפעקטיוולי פירן דעם סימפּטאָמס פון טינניטוס, גענומען אַ מער האָליסטיק צוגאַנג דורך ניצן אַ קאָמבינאַציע פון עטלעכע פון די אויבן זאל זיין פארלאנגט. פאַרשידן אנדער ברירה רפואות און סאָונדס טהעראַפּיעס קענען זייַן גאָר נוציק אין אַליוויייטינג די סימפּטאָמס פון טינניטוס, אָבער דעם קען זיין אפילו מער עפעקטיוו דורך עטלעכע פון די זיך העלפן פֿירלייגן. טינניטוס נס היילן אַדאַפּץ אַזאַ אַ האָליסטיק צוגאַנג דיזיינד צו אַרבעטן פֿאַר די פּערזענלעכקייַט.
דאנק איר פֿאַר לייענען דעם אַרטיקל, דעם וועבזייַטל שטיצט אַ פּראָדוקט גערופן טינניטוס מיראַקלע וואָס האט ווייַטער גרויס אינפֿאָרמאַציע וועגן העלפן פֿאַר טינניטוס און צו געפינען אויס מער דריקט דאָ: טינניטוס מיראַקלע


text:
סופרים קארט
א סופרים קארט איז די העכסטע געריכט פון א לאנד וועלכע דינט אלס לעצטע מעגליכקייט צו באוועגן א פריערדיגע פסק פון א נידעריגערע געריכט.
די מאכט פון א סופרים קארט איז געוואנדן לויט יעדע לאנד און אזוי אויך די סיסטעם פון ערוועלן די ריכטער.
אין אמעריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – העכסטע געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן
דאס העכסטע געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן, געגרינדעט געווארן אין 1789, איז דאס העכסטע פעדעראלע געריכט אין די פאראייניגטע שטאטן. ניין ריכטער זיצן אויפן געריכט.
ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – בג"ץ
די הויכגעריכט אין ישראל איז דער העכסטער געריכט אין ישראל'ס יוסטיץ סיסטעם. דער געריכט זיצט אין ירושלים.
טשילע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – העכסטע געריכט פון טשילע


text:
6 זומער טאָג ידעאַס
מאַכן דעם זומער צישן – מיט אונדזער שפּיץ 6 טאָג געדאנקען פֿאַר דעם סעזאָן!
1. גיין כייקינג
באַקומען אויס דאָרט און זען אַלע די ערטער איר ווע שוין טייַטש צו זען. ניט נאָר האט פאָרשונג פּראָווען אַז כייקינג ימפּרוווז אייער געזונט, עס אויך אַלאַוז צייַט און פּלאַץ צו טאַקע באַקומען צו וויסן אייער דאַטע. די מער טשיקאַווע די פּלאַץ, די ווייניקער ומגעלומפּערט סיילאַנסיז איר וועט האָבן – ווי עס וועט שטענדיק זיין עפּעס צו רעדן וועגן!
2. שלאָגן די ספּאָרטזאַל צוזאַמען
צי איר ניטאָ אַ טויגיקייַט פאַנאַטיקער אָדער פּונקט סטאַרטינג אויס, געגאנגען צו די ספּאָרטזאַל איז שטענדיק מער שפּאַס מיט אַ ספּאָרטזאַל-באַדי. איר און אייער דאַטע קענען שפּילן ווי יעדער אנדערע ס פּערזענלעך טריינער, און מאַכן דיין אייגן שטיוול לאַגער פֿאַר צוויי. עס ס די שליימעסדיק וועג צו באַגייַסטערן געזונט פאַרמעסט צווישן איר.
3. גיין צו אַ היגע ספּאָרטינג געשעעניש
גיין צו אַ היגע שפּיל – צוזאַמען. טשעער אויף אייער קאָלעקטיוו מיט וואָס ריכטן פּינע Fingers. פאַרלירן זיך אין די אַטמאָספער פון די מאַסע – עס ס 'שווער נישט צו האָבן שפּאַס בשעת טאן די פאָכן! אויב איר 'רע געפיל העלדיש, איר קענען שטענדיק פּרובירן און באַקומען אַ ראָמאַנטיש אָנזאָג אויף די דזשומבאָטראָן.
4. קאַמפּאָוט פֿאַר צוויי
מאַכן די מערסט פון יענע זומער יוונינגז. עס ס אַ ביליק, שפּאַס (און טאָוטאַלי ראָמאַנטיש) טאָג ווארטן רעכט אין דיין באַקיאַרד. שטעלן אַרויף אַ געצעלט, און הנאה אַ ראָמאַנטיש טאָג נאַכט סנוגגלינג אונטער אַ סטאַרי זומער הימל!
5. זאָאָלאָגישער גאָרטן טאָג
א יאַזדע צו דער זאָאָלאָגישער גאָרטן איז זיכער צו ברענגען אויס דעם קינד אין איר מיט דעם שעפעריש דאַטע געדאַנק! מיט אַזוי פילע חיות צו זען, איר קענען פאָכן זייַ געזונט צו קיין ומגעלומפּערט סיילאַנסיז. גיי אן, ווייַזן דיין דאַטע פּונקט ווי ווילד וועגן זיי איר זענט!
6. בערי פּיקינג
זומער איז די גאנץ צייַט צו באַקומען אַרויס און קלייַבן דיין אייגן בעריז, און עס מאכט אַ שיין שפּאַס און יינציק דאַטע געדאַנק צו. דעמאָלט קומען היים דערנאָכדעם צו ווענדן די בעריז אין אַ זיס פאַרבייַסן מייַכל.


text:
סאוט טשיינע מאלל
די סאוט טשיינע מאלל (South China Mall) איז די וועלט'ס גרעסטע שאפינג מאלל וועלכע געפינט זיך אין דאנגואן, כינע. די מאלל פארמאגט 6.5 מיליאן סקווער פיס און פלאץ פאר 1500 געשעפטן.
ארכיטעקטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מאלל איז געבויט אויף א שטח פון 200 אקער לאנד און אירע דעוועלאפערס זענען ארומגעפארן די וועלט באלד צוויי יאר צו קענען אויסוועלן א מאדעל וועלכע וועט איבערשטייגן אלעס. דאס פלאץ אנטהאלט א 400 מיליאן דאלארדיגן פארק, 150 אקער פון געשעפטן מיט טויזענטער טייטלביימער איינגעפלאנצט, 5 גרויסע האטעלן, גיגאנטישע וואסער פאנטאנען, נאכגעמאכטע פיראמידס, בריקן, טונעלן, און ריזיגע ווינטמילן. אין צוגאב פארמאגט עס א 1.3 מייל טייך וועלכע לויפט ארום די גאנצע שאפינג צענטער און האט אויפגעבויט נאכגעמאכטע מאדלן פון אמסטערדאם, די נעדערלענדס, פאריז, רוים, וויניציע, איטאליע, עגיפטן, די קאריביען, און קאליפארניע. און א 85 פיסיגע נאכגעמאכטע ארק די טריאמפ (די וועלט'ס באקאנסטע מאנומענט וועלכע געפינט זיך אין פאריז).
סוקסעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מאלל איז געעפענט געווארן אין 2006 און איז דערווייל א שוואכע סוקסעס ווען רוב שטח איז נאך ליידיג פון געשעפטן.
עקספערטן זאגן אז די סאוט טשיינע מאלל וועט מוזן האבן צווישן 50,000 און 70,000 איינקויפער יעדן מינוט אין טאג נאר עס זאל נישט אויסזען ווי א מדבר. צו מאכן די מאלל א סוקסעס וועט זיך אויספעלן הונדערטער טויזענטער מענטשן וועלכע די דעוועלאפער האלטן אז עס איז בכלל נישט קיין פראבלעם אין כינע.
מען רעכנט אויף אן עווענטועלע סוקסעס ווייל מיליאנען מענטשן וואוינען ארום די שאפינג צענטער. מען שאצט אז ארום 4 מיליאן מענטשן וואוינען ביז 6 מייל פון די שאפינג צענטער, 9 מיליאן מענטשן ביז 12 מייל פון די שאפינג צענטער, און 90 מיליאן מענטשן ביז 60 מייל ווייט. די געגענט איז פון די רייכסטע געגענטער אין כינע וואו 90 פראצענט פון די וועלט'ס קאמפיוטערס ווערן צוזאמענגעשטעלט און די וועלט'ס גרעסטע סעליולער פראדוצירער נאקיע גיט דארט ארבעט פאר 90,000 מענטשן. אויסערדעם ווערן רוב כינעזער שיך דארט געמאכט, און גאר אסאך עלעקטראניק פירמעס זענען דארט הויפטקווארטירט.
טראץ וואס דאס איז די וועלט'ס גרעסטע מאלל פארמאגט עס אבער נישט אזויפיל פארקינג ווי נארט אמעריקע'ס גרעסטע שאפינג מאלל, די וועסט עדמאנטאן מאלל, וועלכע פארמאגט 20,000 פארקינג פלעצער קעגן 10,000 פארקינג פלעצער ביי די סאוט טשיינע מאלל.


text:
װיקיפּעדיע:ביוראקראט
א ביוראקראט האט דעם כח:
- געבן ביוראקראט אדער סיסאפ רעכטן צו א באניצער (אבער נישט אוועקנעמען);
- שטעלן אדער אראפנעמען דעם באט פֿאן פון א קאנטע;
- ענדערן דעם נאמען פון א קאנטע.
ער איז העכער ווי א סיסאפ] מיט דעם אז ער קען טוישן נעמען אין פאל עס איז א באליידיגונג זעה למשל זאלי ער קען דאס טוישן עס זאל נישט זיין אזוי טשעפענדיג פאר א געוויסע קרייז, און אפהיטן די אלע באטיילונגען.
אבער לגבי מיינונגען און מעקן סתם אזוי האט ער די זעלבער כוח ווי א איינפאכער באנוצער. ער קען נאר העלפן האלטן ריין פון וואנדאלן און טעכנישע הילף צו פארבעסערן.
היינט זענען נישטא קיין ביוראקראטן פאר דער יידישער וויקיפעדיע (אויטאמאטישע ליסטע). טאמער מ'דארף א ביוראקראט מוז מען ווענדן צו די סטוארדן אויף מעטא-וויקי.


text:
שוואכע קראפט
שוואכע קראפט (אויך גערופן שוואכע אינטעראקציע) איז איינע פון די פיר יסודותדיקע קראפטן אין נאטור. די אנדערע דריי זענען עלעקטראמאגנעטיזם, די שטארקע קראפט און גראוויטאציע. עס ווערט גערופן שוואכע קראפט צוליב דעם וואס עס איז 1013 מאל שוואכער ווי שטארקע קראפט.
די שוואכע קראפט איז פאראנטווארטלעך פאר סיי ראדיא-אקטיוו צעפאלן פון סובאטאמישע טיילכעלן און סיי יאדער-שפאלטונג.
אלע פערמיאנען (למשל עלעקטראנען און פראטאנען) אינטעראגירן דורך דער שוואכער קראפט. במשך א לענגערער צייט טוען פערמיאנען צעפאלן.
ביי גאר הויכע ענערגיע ניוואען ווערן די שוואכע קראפט און די עלעקטראמאגנעטישע קראפט ענלעך צו אנאנד.
סימעטריע שטערונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פיזיקער האבן לאנג געהאלטן אז אלע נאטירלעכע געזעצן בלייבן וואר דורך אפשפיגלונג, ד"ה איבערדרייען איין אַקס. טאקע גראוויטאציע, עלעקטראמאגנעטיזם און די שטארקע קראפט זענען גלייך מיט אפשפיגלען. אין די 1950ער יארן האבן די פיזיקער טשען נינג יאנג און צונג-דאא לי פארגעשטעלט אז די שוואכע קראפעט רעספעקטירט נישט אפשפיגלונג. אין 1957 האבן פיזיקער פעסטגעשטעלט אז ס'איז טאקע אזוי, און יאנג מיט לי זענען באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1957.


text:
קודם כל, דארפן מיר זיך אלע שטעלן אויף די פיס, אויסטון די הוט, אויסגלייכן דעם אויבער-ראק, אויסקלארן דעם שטימע, און אויסשרייען מיט איין קול: איש יהודי ['יידל'] היה בקאווע שטיבל ושמו @יידל!!!
דער שיינער ארבעט, הערליכער אויסשטעל, הפלא'דיגע שפראך, און פארשטייט זיך: די מקיף'דיגע בילד, וויאזוי קונה צו זיין חכמה ומדע, תורה והיסטוריה, פיוט והשקפה, איז עפעס שלא מעלמא הדין.
אגדיר את עצמי, אז כ'בין להדיא נישט מסכים צו יעדעס ווארט, סיי אין זיינע לינקס, און סיי אין זיין יעוד. אבער ס'איז נאכאלס א דבר השלם וואס איז באמת באגריסנד.
און יעצט, אפאר הערות והוספות:
1. באופן כללי,
ווייס איך נישט צו דער לייזונג וואס דו צייכנסט צו, וועט צופיל העלפן. דאס איז זיכער, אז אויב דו רעדסט צום געליטענער זעלבסט, דהיינו א יונגערמאן וואס זעט אז דער פסוק 'ואת ערום ועריה' מיינט אים, דאן זענען דיינע געדאנקען כמים קרים על נפש עייפה. אבער למעשה איז דאס נישט דער לייזונג צו אונזער פלאג: 'ואת עמלינו אלו הבנים', און אויב דו האסט נישט קיין מהלך פאר די קומענדיגע דורות, נאר פאר יעדן יחיד פאר זיך, דאן איז דאס נישט 'דער' מהלך. ווייל א מצב פון 'אחד היה אברהם' קען נישט זיין קיין נחלת הדורות, און בהכרח אויך נישט דער ריכטיגסטער צוגאנג צו אונזער חינוך סיסטעם. אבער סיי וויאזוי ס'זאל זיין, עפנסטו א פתח אז מ'זאל קענען מחנך זיין די קינדער אביסל מער אפן ווי דער חדר חינוך, און כל שכן אז דאס קען העלפן פאר יונגעלייט שנפקחו עיניהם לראות טוב ורע און נאך פארבן און קאלירן.
דאס איז מער אין די פילאזאפישע חלק. לאמיר אביסעלע מוסיף זיין אויף דיינע מראה מקומות.
2. וועבזייטלעך:
משום מה האסטו נאר צוגעצייכנט ענגליש אדער אידיש רעדנדע וועבזייטלעך. אבער אויב ביי ספרים און אנדערע האסטו זיך פארלאזט אויפן ליינער'ס כח אין לשון הקודש - עברית, דאן איז דאס זעלביגע ביי וועבזייטלעך. לדעתי איז גאר וויכטיג צו צוצייכענען צוויי וועבזייטלעך אין עברית, וואו די פארומ'ס זענען מלא וגדוש מכל טוב וטוב.בחדרי חרדים,
האט צוויי אינהאלטסרייכע פארומ'ס: ספרים וסופרים
, און עצור כאן חושבים
. דאס ערשטע איז מער זיך אנצופאקן מיט ידיעות שונות און היסטאריע וכדומה, און איז מער אזוי גערופן 'על טהרת הקודש'. דאס צווייטע איז מער ראציאנאלישע שמועסן, מיט חקירות און ידיעות שונות, וואס גייט אריין אין השכלה פעלד.פורום אוצר החכמה
, האט צוויי אינהאלטסרייכע פארומ'ס: מטפחת ספרים ועיטור סופרים
, און משפחות סופרים
. דאס ערשטע איז א געמויזשעכץ פון ידיעות שונות, חקירות, אינטרעסאנטע אפהאנדלונגען. דאס צווייטע איז בעיקר היסטאריע אויף גדולי ישראל ואנשי שם. ביידע זענען מער על טהרת הקודש, כאטש ס'איז סאך מער ליבעראל ווי אייוועלט. זייער מעלה באשטייט אויך פון דעם, אז צווישן די חברים דארטן געפונען זיך ערנסטע חוקרים, תלמידי חכמים, וידענים. א שטייגער ווי יעקב ישראל סטל.
עס איז כדאי אנצומערקן, אז וואס פריער דו וועסט צוריקגיין מיטן דאטום, וועסטו בדרך כלל אנטרעפן מער זאפטיגע אשכולות, וויבאלד די מער קאנטראווערסיעלע נושאים זענען שוין אדורכגעטון געווארן פריער.
3. ביכער:
איבער בני בראון'ס בוך איבערן חזון איש, האט זיך אפגעטון טישן אויף בענק. גוט וואלט געווען צוצוצייכענען אז אסאך פון זיינע ווערטער האבן זיך אויסגעשטעלט אומריכטיג. דאן האט א יונגער כוכב עולה, יהושע ענבל,
היינט צוטאגס שוין מער בארימט - בעיקר דורך זיין ספר 'תורה שבעל פה' וואס איז שטארק רעקאמענדירט, אים היבש שטארק אפגעענטפערט [צווישן אנדערע].
איך וואלט צוגעלייגט אברהם מאפו
- איינער פון די גאר בארימטע משכילים, מיט א פעדער וואס האט נישט זיינס גלייכן - מיט זיינע ביכער. בעיקר האט מיך באנומען זיין גאר בארימטן אהבת ציון
, א בליק איבערן לעבן בזמן המקדש, מיט זיין פליסיגן פעדער וואס געבט דיר גאר אסאך צו אין א היבשע פאר הינזיכטן.
4. אז מען רעדט פון יל"ג
= יהודה לייב גארדאן
, איז נישט שייך נישט צו דערמאנען איינע פון זיינע ציפעדיגסטע שירים: 'קוצו של יו"ד'.
גאנצע מאמרים זענען געשריבן געווארן איבער דעם, לכאן ולכאן, און ווערט נאך היינט באטראכט פאר א מייסטער שטיקל ארבעט.
5. פילמס:
איבער Fiddler on the roof. לדעתי, חוץ פונעם עצם אומריכטיגן בליק באופן כללי וואס דאס געבט אויפן חיי יום יום פון אמאל [און כ'רעד נאכן ליינען בפשטות איבער 100 ביכער פונעם אמאל. רובם ככולם פון פרייע שרייבער], איז דאס ממש געמאכט פאר א היינטיגער טאם-דיק-ענד-העררי, וואס וויל 'דערשנאפן' דעם אלטער היים. די נארישע ראמאנטישע שטיקלעך פארשעמען דאס איבריגע. גענוג צו זען טאקע די אלטע פילם פון טוביה, צו כאפן דעם ריכטיגן בליק, און ווי ווייט די נייע איז פאלש.
The Ten Commandments איז טאקע אריין גאר שטארק אין די היסטאריע. באוואוסט איז די טענה אז זיי האבן נישט געמאכט א מצב ביים מעמד מתן תורה, אזוי אז דאס געבט א בילד ווי להבדיל ווען יאשקע האט פארקויפט זיינע לאקשן פאר אפאר אומוויסנדע אראבער, נישט ווי דער תורה לייגט אראפ מעמד הר סיני.
6. צווישן די זינגער'ס
אין ישראל שטארט ארויס שלומי שבת
, און זיין ניגון: אין עוד מלבדו.
די מזרחי סטייל האסטו גענצליך איגנארירט.
7. צווישן די יסודות'דיגע פלעצער וואו מ'דארף באזוכן
צו כאפן א שטיקל בליק אויף עפעס מער ווי אונזער סארט אידישקייט, דארף מען באזוכן אין יהודה ושומרון, אין מזרח'יסטישע יישובים. א שטייגער ווי אלון מורה
, שילה
, כפר תפוח
, און נאך [כ'האב אנגעכאפט וואס איך געדענק אלס אינטרעסאנט]. דאס עפנט א נייע טיר, צו עפעס מער ווי מאה שערים.
-----------
8. צום לעצט: א דאנק ר' יידל'ן, האט מיר באפאלן א חשק צו שרייבן אן אייגן למעשה. כ'האב אפילו נישט געוואוסט אז אזא זאך עקזיסטירט, ביז יידל האט עס ארויסגענומען פון בוידעם. די שאלה איז צו א נייע שרייבער וואס איז נאך דאן נישט דא געווען, קען אויך שרייבן, און אויך צו דער עולם איז אינטרעסירט אין מיין 'למעשה', און נאך אלעמען: צו האב איך עפעס א למעשה'דיגע געדאנק צו פארקויפן...
אדרבה, זאגט איר.


text:
קאמענטירער האט געשריבן:אלטס בחור פלעג איך עס אויסליינען מדאשקע לדאשקע, אבער איינמאל איך האב חתונה געהאט קען איך עס נישט נעמען אין די האנט, סדא נאך אזעלעכע וואס האבען די עקספיריענס מיט די מעלות?
שמעקעדיג האט געשריבן:אט איז א בריוו די חודש אין די מעלות, א ברכה צו מאכן אויף יעדן ווארט!
(אגב - "אלקיו" איז א גרייז - עס דארף שטיין אלהיו מיט א ה')
berlbalaguleh האט געשריבן:מיש-נייעס: דו ביסט גערעכט. אבער איינס פון די טעמים פארוואס קינדליין איז אזוי פאפולער ביי קינדער, (פון דערוואקסענע ווייס איך נישט.) איז ווייל ער געט זיי א סאך סחורה אויף די קינדערישע לעוול. פארשטייצעך, ס'קומט אויכעט געמישט מיט די היינטצייטיגע אגענדאס, ווי די צייכענונג אין וועיטינג רום פון קינדער דאקטאר. וואו ס'איז דא טאטעס און יונגלעך. אבער נישט קיין מאמעס. און די צייכענונג פון פ' ויצא וואס ער רופט אן יעקב טרעפט זיך מיט רחל ביים ברונעם. אבער מ'זעהט אלץ און א יעדן אויסער רחל. זי איז עפעס א זכר פון א מענטשליך געשטאלט ווייט אוועק אין האריזאנט, מיט א קליינע סטאדע שעפעלעך...!
ס'איז אזוי ווי רש"י ברענגט דעם משל פון דעם דאקטער וואס האט יענעם אנגעזאגט וואס ער זאלל נישט טון...,"שלא תמות כדרך שמת פלוני"...! ווייל זיי האבן געזעהן וואס א פאר פאררוקטע בעלי תשובה האבן אנגגעדרייט אויפ'ן שטערן/שפאקטיוו. זיי האבן גענומען א שיינעם אידישליכן מעגעזין וועלכער האט געברענגט וועלטליכע ידיעות פאר די אידישע קינדער. און זיי האבן געמאכט א קאליקע פון איהם. ולא נתקררה דעתם...זיי וויללן איהם נאכאלץ אונטערברענגען...!
באניצער וואס לייענען דעם פארום: שלום שטיסל און 2 געסט


text:
אבערדין
אַבערדין (ענגליש: Aberdeen; סקאטס: Aiberdeen; שאטישע גאליק: Obar Dheathain) איז די דריטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין סקאטלאנד, מיט א געשאצטער באפעלקערונג פון 220,420. די שטאט געפינט זיך אין צפון-מזרח סקאטלאנד ביים צוזאמענפלוס ווי די די און דאן טייכן פליסן אריין אין צפון ים. די שטאט האט א לאנגע זאמדיקע בארטן-ליניע.
די שטאט האט צוויי אוניווערסיטעטן, דער אוניווערסיטעט פון אבערדין, געגרינדעט אין 1495, און ראבערט גארדאן אוניווערסיטעט, וואס האט באקומען אוניווערסיטעט סטאטוס אין 1992. די טראדיציאנעלע אינדוסטריעס זענען פישעריי, שיפבויעריי און טעקסטיל, אבער היינט זענען די הויפט אינדוסטריעס נאפט און דער ים-פארט.
רעליגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מען האט געעפנט די שול אין 1945.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון אבערדין פליפעלד (ABZ) אין צפון פון דער שטאט פליט מען קיין פראנקרייך, האלאנד, דייטשלאנד, שפאניע, עסטרייך און אירלאנד.
אבערדין באן סטאנציע האט אפטע באנען קיין עדינבורג, גלאזגא און לאנדאן. די לענגסטע באן רייזע אינעם פאראייניגטן קעניגרייך פארט פון אבערדין קיין פענזאנס 08:20 און דויערט 13 שעה מיט 23 מינוט.
צווילינג שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אבערדין האט עטלעכע צווילינג שטעט.[1]
- רעגנסבורג, דייטשלאנד (זייט 1955)
- קלערמאנט-פערארד, פראנקרייך (1983)
- בולאוואיא, זימבאבווע (1986)
- סטאוואנדזשער, נארוועגיע (1990)
- האמעל, בעלארוס (1990)
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Twinning Aberdeen. Aberdeen City Council. דערגרייכט דעם 9טן מיי 2013.


text:
וויקיביבליאטעק
וויקיביבליאטעק (Wikisource) איז א וויקי פראיעקט אויך פון וויקימעדיע צו זאמלען פרייערהייט אלע טעקסטן פון יידיש-שפראכיגע ביכער וואס איז נאר סיי ווען אמאל ארויס אויף דער וועלט און אויף דער אינטערנעט. אזוי ארום צאמצושטעלן א פרייע ווירטואלע ביבליאטעק פאר יעדן אפן צו ליינען און שרייבן (פארשטייט זיך אז דאס מוז קודם ווערן באפרייט פון די מחברים).
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פילשפראכיגע אויסגאבע פון וויקיביבליאטעק האט אנגעהויבן דעם 6טן דעצעמבער 2003.
לשון קודש וויקי ביבליאטעק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- העברעישער און לשון קודש וויקיביבליאטעק (דא קענט איר טרעפן אלטע סידורים מחזורים ספרים שאלות ותשובות און סתם קנטריסם.)
פראיעקטן פון וויקימעדיע פונדאציע
וויקיביכער • וויקיקאמאנס • וויקיווערטערבוך • וויקינייעס • וויקיפעדיע • מעדיעוויקי • וויקיביבליאטעק


text:
וועלט פאקטבוך
דאס וועלט פֿאַקטבוך פון דער CIA (ענגליש: CIA World Factbook; אדער The World Factbook) איז א יערליכע אויסגאבע וואס די שפיאנאזש אגענטור פון די פאראייניגטע שטאטן (די CIA) גיט ארויס פארן ניץ פון דער אמעריקאנער רעגירונג. דאס בוך אנטהאלט אינפארמאציע אין דעם סטיל פון אן אלמאנאך וועגן די לענדער פון דער וועלט - וואס נעמט איין סואווערענע לענדער, אפהענגעדיקע שטחים און אנדערע געגנטן וואס זענען אנערקענט דורך די פאראייניגטע שטאטן. אויך געפינט זיך אינפארמאציע וועגן די פינף אקעאנען און דעם גאנצן ערד-פלאנעט. אינגאצן באווייזן אין עס, ריכטיק פאר 2012, 267 וועזנהייטן. די אינפארמאציע וועגן יעדן לאנד ווערט צעטיילט אין אפטיילונגען וועגן די געאגראפיע, דעמאגראפיע, קאמוניקאציע, רעגירונג, עקאנאמיע און מיליטער. יעדע לאנד ווערט באהאנדלט אין צוויי אדער דריי בלעטער.
די ערשטע ראלע פונעם פאקטבוך איז צו באדינען די רעגירונג פון די פאראיינגטע שטאטן; זיין סטיל, געבוי, פארנעם און אינהאלט זענען אוועקגעשטעלט צו דעם ציל און שפיגלען אפ די אפיציעלע פאליטיק פון די פאראייניגטע שטאטן.
דאס פאקטבוך האט א וועבזייטל וואס ווערט דערהיינטיקט יעדע צוויי וואכן (זייט נאוועמבער 2001).
מקורות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביים צוזאמענשטעלן דאס פאקטבוך ניצט דער CIA פארשיידענע מקורות, איינשליסנדיק די פאלגנדע:


text:
נפתלי צבי לאבין
רבי נפתלי צבי לאַבין (ה'תרע"ו -ט' אדר ה'תשס"ט) איז געווען דער זידיטשויווער רבי אין אמעריקע.
ר' נפתלי צבי איז געבוירן תמוז תרע"ו אין קאלאמיי, גאליציע, דער בכור פון זיין פאטער רבי אלכסנדר יוסף ליפא פון זידיטשויוו און זיין מוטער הינדא. זיי האבן געצויגן קיין בערעגסאז, דארט האט ער געלערנט ביים "חקל יצחק" פון ספינקא, וואס האט אים געגעבן היתר הוראה. אלס קינד האט ער זוכה געווען צו זיין ביים בעלזער רב, רבי אהרן רוקח און ביים אמרי אמת פון גער. ער איז געווען אין דער חבורה פונעם "שומר אמונים" רבי, ר' אהרן ראטה. זיין פעטער דער מאַקאָווער רבי איז געווען דער שווער פונעם בעלזער רב ר' אהרן.
בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין סאטמאר. שפעטער איז ער אנטלאפן קיין דעזש וואו ער האט געלערנט מיט רבי משה יהושע האגער דער היינטיגער וויזשיניצער רבי.
נאך דער מלחמה איז ער געווארן א דיין אין דער קהילה שארית הפליטה וואס דער קלויזענבערגער רב האט אויפגעשטעלט.
פון תש"י (בערך) ביז תשכ"ט האט ער געוואוינט אין לאנדאן, ענגלאנד. נאכדעם האט ער געוואוינט צוויי יאר אין מאנטרעאל, קאנאדע ביז אין יאר תשל"א האט ער געצויגן קיין וויליאמסבורג, ניו יארק סיטי.
זיינע קינדער:
- אלכסנדר יוסף ליפא לאבין זצ"ל נפ' תשמ"ז
- שלמה דוב לאבין, זידיטשויווער רבי אין לאנדאן
- משה לאבין, רב פון "קהל חרדים" אין וויליאמסבורג
- די ווײַב פון רבי דוד קאהן, תולדות אהרן רבי.
- ישעיה לאבין, זידיטשובער רבי
- די ווייב פון ר' אלימלך לעווי (זון פון טאהשער רבי'ן)
- אהרן מאיר לאבין, א מיטגליד פון ביד"צ התאחדות הרבנים פון די פאראייניקטע שטאטן און קאנאדע, רבי פון באלאחאוו
- יצחק אייזיק לאבין, זידיטשויווער רב אין בני ברק
ר' נפתלי צבי איז נפטר געווארן דאנערשטאג ט' אדר תשס"ט און איז נטמן געווארן אין דעם קרית יואל בית עולם לעבן דעם סאטמארער רב, רבי יואל טייטלבוים.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אידישע טריבונע, נומער 1966, ט"ז אדר תשס"ט


text:
יאהאנעס קעפלער
יאהאַנעס קעפלער (דייטשיש: Johannes Kepler; 27סטן דעצעמבער, 1571 – 15טן נאוועמבער, 1630) איז געווען א דייטשער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און אסטראלאג. ער איז געווען טעטיק אין דער וויסנשאפטלעכער רעוואלוציע פון דעם 17טן יארהונדערט, און ער איז שטארק באקאנט פאר די געזעצן פון פלאנעטארישער באוועגונג, אויף זיין נאמען. קעפלערס פארשונגען זענען געווען א פונדאציע פון אייזיק ניוטאנס טעאריע פון אוניווערסאלער גראוויטאציע.
קעפלער האט אנגעהויבן זיין קאריערע א לערער פון מאטעמאטיק אין א שולע אין גראץ, עסטרייך. שפעטער איז ער געווארן א העלפער צום אסטראנאם טיכא בראהע, און ענדלעך איז ער געווארן דער אימפערישער מאטעמאטיקער צו די קיסרים רודאלף דער צווייטער, מאטיאס, קייסער פון דער הייליקער רוימישער אימפעריע און פערדינאנד דער צווייטער.
ער האט אויך געארבעט אין דעם פעלד פון אפטיק.


text:
לבנון טאל
דער לבנון טאל, (אראביש: البقاع, בעקאַאַ), איז א טאל אין לבנון, וואס געפינט זיך אין מזרח זייט פון לאנד, נאנט צו דער גרעניץ מיט סיריע. די צפון שפיץ פון דעם טאל קומט אן ביז טערקיי.
אין דער געגנט פון ביירוט איז די טאל ווייט פון מיטלענדישער ים 19 קילאמעטער. דער טאל איז ארומגענומען מיט בערג פון די צוויי זייטן, די לבנון בארג צו מערב, און די קעגן לבנון בערג צו מזרח.
דער טאל איז א המשך צו דעם חולה טאל אין ישראל, וואס גייט אריבער דער גרעניץ צו דעם איון טאל. די לענג פון דעם טאל איז 120 קילאמעטער, די דורכשניטליכע ברייט איז 16 קילאמעטער. צוויי טייכן קומען ארויס פון טאל, די ליטאני טייך, און די אאצי טייך וואס גייט אריבער צפון סיריע, וואו עס פאלט אריין אין ים.
די גרעסטע שטאט אין טאל איז זאכלא, וועלכע געפינט זיך צפון צו דעם ביירוט-דמשק שאסיי.
אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש, איז דארט געווען אן אראביש קעניגרייך, פון דעם יטור שבט. יהודה אריסטובולוס דער ערשטער האט איינגענומען די געגנט, און עס איז דעמאלט געווארן א טייל פון דערחשמונאים מלוכה אין ארץ ישראל. די רוימישע אימפעריע האט עס שפעטער אוועקגענומען, אבער צוריקגעגעבן צו הורדוס.
אין די 1970ער יארן, נאכדעם וואס כוסיין קעניג פון יארדאניע האט ארויסגעטריבן די פאטאך פון יארדאניע, און די פאסירונג פון דעם שווארצן סעפטעמבער, איז די געגנט גערופן געווארן פאטאכלאנד. ביי דעם לבנון ברודער קריג, זענען פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, דורך אלע פארטייען וועלכע האבן טיילגענומען.
נאד דער ערשטער לבנון מלחמה, ווען צה"ל האט ארויסגעטריבן די פאטאך, איז די געגנט געווארן פון די גרעסטע צענטערן אין דער וועלט, פאר נארקאטיקן ווי כאשיש און אפיום. היינט איז דער ראיאן באהערשט דורך כעזבאלא קעמפער.
די געגנט איז מערסטנס באנוצט פאר אגריקולטור, אין צפון טייל בעיקר פאר פאשע און בהמות, אין דרום טייל פאר ווייץ, קארן, גרינצייג, און גערטנער פאר וויינטרויבן.


text:
1916
1916 איז דאס 16טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1916 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן יאנואר - לואיס בראנדייס איז דער ערשטע ייד צו ווערן באשטימט א ריכטער אין דעם הויכגעריכט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 20סטן מערץ - אלבערט איינשטיין פארעפנטליכט די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט
- 16סטן מיי - דאס סייקס-פיקא פארשטענדעניש ווערט געחתמעט צווישן דעם פאראייניגטן קעניגרייך און פראנקרייך
- 31סטן מיי - ערשטער וועלט קריג: קאמף פון יוטלאנד
- 28סטן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף רומעניע, איטאליע פראקלאמירט מלחמה אויף דייטשלאנד
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן מערץ - האראלד ווילסאן, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געש' 1995)
- 2טן אפריל - מנחם פרוש, ישראלדיקער פאליטיקער פון דער יהדות התורה פארטיי (נפטר 2010)
- 16טן מיי - אפרים קציר, דער פערטער פרעזידענט פון ישראל (נפטר 2009)
- 9טן יוני - ראבערט מאקנאמארא, פארטיידיקונגס מיניסטער פון די פאראייניגטע שטאטן ביי דער וויעטנאם מלחמה, און פרעזידענט פונעם וועלט באנק
- 9טן יולי - עדווארד היטה, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 2005)
- 14טן סעפטעמבער - לואיס קארוואלאן, טשילעאנער פאליטיקער
- 23סטן סעפטעמבער - אלדא מארא, פרעמיער מיניסטער פון איטאליע (דערמארדעט 1978)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן פעברואר - רישארד דעדעקינד, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1831)
- 19טן פעברואר - ערנסט מאך, עסטרייכער-טשעכישער פיזיקער און פילאסאף (געב' 1838)
- 13טן מיי - שלום עליכם, אוקראינער יידישער שרייבער, וואס האט געשריבן אויף יידיש (געב' 1859)
- 23סטן יולי - סיר וויליאם רעמזי, כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע, 1904 (געב' 1852)
- 21סטן נאוועמבער - פראנץ יאזעף, קייסער פון עסטרייך און קעניג איבער אונגארן


text:
אָסטענד, דער גרעסטער שטאָט אויף די Flemish ברעג, אנגעהויבן ווי אַ קליין דאָרף געבויט אויף אַן אינזל גערופֿן טעסטערעפּ. אַרום קסנומקס, די דאָרף גאַינעד שטאָט סטאַטוס ווען די באוווינער זענען ערלויבט צו בויען אַ זאַל אין וואָס צו האַלטן זייער מאַרק. די הויפּט מקור פון האַכנאָסע פֿאַר די באוווינער איז געווען, ניט סאַפּרייזינגלי, פישערייַ. אין קסנומקס, צו זיכער זייער ויסגלייַך, די באוווינער באַשלאָסן צו בויען אַ נייַ Ostend הינטער גרויס דיקעס, ווייַטער אַוועק פון די אלץ-טרעטאַנינג ים.
אין קסנומקס, די האָלענדיש פֿאַרמאַכט אַוועק די אַרייַנגאַנג צו די פּאָרט פון אַנטווערפּ און Ostend רויז צו פּראַמאַנאַנס. אין קסנומקס, אַ באַן קשר מיט בריסל איז געווען קאַנסטראַקטאַד און Ostend געווארן אַ דורכפאָר פונט צו ענגלאַנד אַ ביסל יאָרן שפּעטער ווען דער ערשטער פּראָם סאַילעד צו דאָווער. Ostend געוואקסן אין סטאַטשער בעשאַס די ריינז פון די בעלגיאַן מלכים לעאָפּאָלד איך און לעאָפּאָלד וו, וואס ביידע לייקט צו פאַרברענגען זייער ווייקיישאַנז אין די שטאָט. וויכטיק מאָנומענץ און ווילאַז זענען געבויט פֿאַר די קעניגלעך משפּחה און די מנוחה פון אַריסטאָקראַטיק בעלגיע באַלד נאכגעגאנגען, לידינג צו Ostend ווייל גערופֿן "די מלכּה פון די בעלגיאַן ים-זייַט ריזאָרץ".
איינער פון Ostend ס הויפּט, און אפֿשר לעסער באקאנט, טראַמפּ קאַרדס איז די גאַסטראַנאַמי. וואָס בעסער אָרט צו פאַרזוכן דעם ים ס דעליקאַסיז ווי אויף די סיסייד. עס זענען פילע רעסטראַנץ, ריינדזשינג פון ויסשליסיק הייס ספּאַץ צו היימיש ביסטראָס, אַזוי עס איז עפּעס צו פּאַסן אַלעמען ס געשמאַק און בודזשעט. די ספּעשאַלטיז זענען דאָווער פּיאַטע, שרימפּ קראָקוועטטעס און 'פּאָמידאָר אָנגעפילט מיט שרימפּס'. עס איז אויך שעפע צו האַלטן איר אַמיוזד שפּעטער אויף אין די אָוונט אַזאַ ווי פּאַבז, קלאַבז און סינעמאַ קאַמפּלעקסאַז. טשעק אויס הייַנט ס און די פאָרויסזאָגן פֿאַר די וועטער אין Ostend.
שאַפּינג אין Ostend
באָוטיקווע בראַוזערז וועט זיין קאַליע אין Ostend. אין די שפּיץ סוף פון די מאַרק זענען עדואַרד טיילער און עדואַרד קאָוטורע, אין קאַפּעללעסטראַאַט קסנומקס און קסנומקס ריספּעקטיוולי, און עס זענען פילע מער ענלעך שאַפּס אויף דעם גאַס. די אַדאָלף בוילסטראַאַט איז אויך באקאנט פֿאַר זייַן ויסשליסיק בוטיקס. איר וועט אַנטדעקן פילע ווונדערלעך שאַפּס אין די זייַט גאסן פון די צוויי פאַרקער פּאָטער שאַפּינג גאסן. באָוטיקוועס אויף די פּאַראַלעל טשריסטינאַסטראַאַט אַרייַננעמען לאָפּעז בייַ נומער קסנומקס, זאָק פּרעסטיזש וואָמען ס לאַבעלס, און ביליטיס בייַ קסנומקס.
אויף די וואַפּענפּלעין עס איז אַ שאַפּינג צענטער מיט איבער צוואַנציק שאַפּס. נאָר אַרויס די שטאָט צענטער, אין דער Alfons פּיעטערסלאַאַן און די פּעטיט פּאַריז פערטל, איר וועט אויך געפֿינען עטלעכע סטאָרז. רובֿ סטאָרז אין די שטאָט צענטער זענען אָפֿן אין די נאָכמיטאָג אויף סונדייַס און Holidays.
וויקלי מאַרקעץ
דאנערשטאג איז דער הויפּט מאַרק טאָג אין Ostend. צווישן קסנומקס בין און קסנומקס PM יאָוקאַן קויפן עטלעכע פריש פּראָדוקטן אויף די וואַפּענפּלעין, גראָענטעמאַרקט און מידזשנפּלעין אין די שטאָט צענטער. א ברייט קייט פון טעקסטיילז, פּערפומעס, דזשעוועלערי און געוויקסן זענען אויך פֿאַר פאַרקויף דאָ. שבת מאָרגן, עס איז אויך אַ מאַרק אויף די וואַפּענפּלעין און גראָענטעמאַרקט. אויף זונטיק איר קענען געפֿינען אַ קליין בלום מאַרק אויף די וואַפּענפּלעין. אויף מאנטאג, אַ זייער קליין מאַרק מיט אַ ווייניק שטייט איז שטעלן אַרויף אויף די וואַפּענפּלעין.


text:
גארדען סטעיט פארקוועי
די גארדען סטעיט פארקוועי איז א 172.4 מייל לאנג (277 ק"מ) שנעל שטראז (Highway) וואס גייט אדורך די גאנצע לענג פון ניו זשערסי, אנגעהויבן פון די ניו יארק טרואוועי אין מאנטוויל ניו זשערסי אין צפון, און קעיףּ מעי אין דרום ניו זשערסי. מען דארף באצאלן שטייער פאר נוצען די שטראז. עס איז איינס פון 5 באגרעניצטע צוטריט שטראזען אין ניו זשערסי, באגרעניצטע צוטריט צוליב דעם וואס עס איז געמאכט געווארן אויף צו פארן פון איין פלאץ צום צווייטען אויף באשטימטע פלעצער און מען קען נישט אראפארן אדער ארויפארן ווי מען וויל, ווייל עס האט א צוים. אויך קען דאס האבן אנדערע באגרעניצען ווי אז טראקס אדער באסעס קענען נישט פארן אויף דעם. אויך איז דאס איינס פון די 5 שטראזען וואס מאכן ניו זשערסי באוואוסט אלס די שנעל שטראז צענטערעד קולטור פון ניו זשערסי (Highway-Centered Culture of New Jersey). די אנדערע 4 זענען: 1. די ניו זשערסי טוירנפייק 2. די אטלאנטיק סיטי עקספרעסוועי 3. די פאליסעידס אינטערסטעיט פארקוועי 4. און די אינטערסטעיט 295.
עס ווערט אנגערופען די גארדען סטעיט (גארטען שטאט) פארקוועי, צוליב דעם וואס גארדען סטעיט איז די צונאמען פאר די שטאַט ניו זשערסי. כמעט די גאנצע שטראז אויסער 2 מייל לויפט אין ניו זשערסי, ביי צפון איז דא א קליינע שטרעקע וואס לויפט אין ניו יארק און איז אפיציעל באצייכענט - כאטש עס זענען נישט דא קיין טאוועלעך פאר דעם - אלס ניו יארק שטאַט רעפערענס רוטע 982L. אין ניו זשערסי איז די אפיציעלע נומער רוטע 444 אבער עס זענען נישט דא קיין טאוועלעך פאר דעם, און אויך רופט עס קיינער נישט אזוי. עס זענען דא 2 קליינע צושטיקלעך צו די שטראז וואס האבן זייערע אייגענע נומערן: ראוט 444R ביי די ארויסגאנג 117 אין העיזלעט וואס פירט צו רוטע 35 ביי צפון ענדע פון רוטע 36 אין קיפארט. ראוט 444S ביי די ארויסגאנג 105 וואס פירט צו די דרום ענדע פון רוטע 36 ביי האופ ראוד נעבן איטענטאון.
ביי די עסבארי פארק צאל בודקעס צוטיילט זיך די שטראז אין 2, איינס פאר לאקעל און די אנדערע פאר שנעלע פארקער. די ציטיילעכטס ענדיגט זיך ביי די רעריטאן צאל בודקעס. ביי די שנעלע קען מען נאר ארויסגיין ביי ארויסגאנג 105 (טינטאן פאלס), און ביי 117 (אבערדין/העיזלעט). צווישען ארויסגאנג 80 און 83 לויפט די פארקוועי צונעזאמען מיט די יו עס 9.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פארקוועי האט מען געבויעט צווישען 1946 און 1957, בעיקר כדי צו באהעפטען די באוויאונטע צפון ניו זשערסי, מיט די אפרו פלעצער אין דרום ניו זשערסי ביי די אטלאנטיק בארטען. אויך כדי צו פארגרינגערען די פארקער אויף די פארנומענע לאקאלע שטראזן ווי די יו עס 9, יו עס 1, און ניו זשערסי 35. אומאפיציעל ווערט די צפון טייל העכער די רעריטאן טייך אנגערופען די מעטראפאליטאן טייל, און די דרום פון די רעריטאן שאור טייל (בארטען טייל).
ביי 1950 איז נאר געווען 18 מייל פארטיג, אבער זענענדיג די סוקסעס פון די שכניסדיגע ניו יארק טרואוועי האט די לעגיסלאטאר אין ניו זשערסי אום אפריל 14 1952 געגרינדעט די ניו זשערסי הייוועי אטארעטי מיטן ציל צו בויען, אויפהאלטן, און פירען א שטראז וואס וועט זיך אליין אויסהאלטן (דורך די אפצאל וואס מען צאלט ווען מען נוצט דאס). דער ארכיטעקט פאר די פארקוועי איז געווען גילמאר קלארק וואס האט געארבעט מיט ראבערט מאסעס אויף דער פארקוועי סיסטעם ארום ניו יארק סיטי. די וועג ווי אזוי מען האט דאס געבויעט איז געווען אז עס זענען דא גרויסע ברייטע אפגעטיילטע מיטעלוועגן וואס זענען באוואקסן מיט גראז און אנדערע גרינע ביימער אזוי אז עס שטערט די לעמפלעך פון די קנטקעגן קומענדיגע קארן. אין די מאטריפאליטאן טייל האט מען צוטיילט אזוי ווי אין אלע שטארק באוויאנטע ערטער, מיט א צוטיילונגס וואנט, אבער ביי די שאור טייל האט מען ציטיילט מיט הערליכע ביימער און גרינס.


text:
ישיבה
א ישיבה איז אן ארט ווי בחורים זיצן און לערנען תורה א גאנצן טאג. א ישיבה פאר יונגעלייט נאך די חתונה רופט מען "כולל".
אינהאַלט
ישיבה בחור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א ישיבה-בחור איז א יידישער יוגענטליכער עלטער פון 13 יאר וועלכער לערנט אין א ישיבה.
סארטן ישיבות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ישיבה גדולה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א ישיבה גדולה איז א ספעצילע שולע פאר פאַר ערוואַקסענע בחורים אין עלטער פון 17 יאר און העכער ביז די חתונה (בערך 20) צו לערנען יידישע שריפטען ווי די תורה, גמרא און מפרשים.
ישיבה קטנה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ישיבה קטנה - פאַר ערוואַקסענע אין עלטער פון 14 ביז 17.
אנטוויקלונג פון ישיבות אין דער היינטיגער עפאכע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סארט ישיבה וואס מען זעט היינט שטאמט פון דער וואלאזשינער ישיבה, וואס רבי חיים וואלאזשינער, א תלמיד פונעם ווילנער גאון, האט געגרינדעט אין תקס"ב. ביז דעמאלסט האבן בחורים געלערנט אין א ישיבה אין דער שטאט וואו זיי האבן געוואוינט. אין דער וואלאזשינער ישיבה האבן געלערנט בחורים וואס זענען געקומען קיין וואלאזשין פון דערווייטענס צו לערנען אין דער ישיבה.


text:
מיזורי טייך
דער מיזורי טײַך (ענגליש: Missouri River) איז א טייך אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, און איז, מיטן מיסיסיפי טייך צוזאמען, דער פערטער לענגסטער טייך אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיזורי איז ביים צוזאמענגאס פון די מעדיסאן און דזשעפערסאן טייכן אין מאנטענע. דער מיזורי פלוסט מזרח און דרום אדורך די פאראייניגטע שטאטן, דורך די שטאטן מאנטענע, צפון דעקאטע, דרום דעקאטע, נעבראסקא, אייאווע, קאנזאס און מיזורי. דער מיזורי טייך פלוסט אין מיסיסיפי טייך אריין צפון פון סט לואיס, מיזורי.
בייטייכן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די גרויסע בייטייכן פונעם מיסיסיפי זענען:
- דער פלאטע טייך
- דער קאנזאס טייך
- דער מילך טייך
- דער דזשיימס טייך
- דער יעלאסטאן טייך
- דער ווייסער טייך


text:
זשאנער
זשאנער (שורש איז א פראנצויזיש ווארט אויף סארט אדער מין) איז א באצייכענונג אפצוצייכענען מיט א לויזע פאר פון קריטעריע צאמזאמעלן און מאכן א געוויסע קאטעגאריע פון ליטעראטורישע קאמפאזיציעס, מען שאצט דאס לויט א פנימיותדיגער טראדיציאנאלער אפטיילונג פון סיי וואסערע מין קונסט וואס ענדעלט עפעס גלייך, און מען מאכט דאס אויך אין גרופעס אין צו פארשידענע קלענערע אפטיילונגן און גרופעס.
אין אלע קונסט פארעמען זענען זשאנערס זייער שוואכע קאטעגאריעס מיט נישט קיין פעסטע גרענעצן. דאס איז צוליב דעם וואס די זשאנערס ווערן געוויינליך אויפגעשטעלט דורך פארן פון קאנוועשאןס, און אסאך ארבעטן זענען ענדליך און קענען אויסגעטייטשט ווערן אלס ביידע.
דער פארנעם פונעם ווארט זשאנער ווערט בלויז באנוצט ביי די פעלדער פון קולטור און קונסט, ספעציעל ליטעראטור.


text:
1994
1994 איז דאס יאר ניינצן פֿיר און ניינציג וואס האט אנגעהויבן שבת.
1994 איז דאס 94סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1994 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן מיי - געווידמעט דער קאנאל טונעל צווישן פראנקרייך און בריטאניע.
- 10טן מיי - נעלסאן מאנדעלע דערוויילט דער ערשטער שווארצער פרעזידענט פון דרום אפריקע.
- 31סטן אויגוסט - דער IRA פראקלאמירט א וואפן שטילשטאנד
- 12טן סעפטעמבער - דער נעטסקייפ בלעטערער ווערט פארעפנטלעכט.
- 26סטן אקטאבער - אונטערגעשריבן דער שלום אפמאך צווישן ישראל און יארדאניע.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן מיי - עריך האנעקער, פירער פון מזרח דייטשלאנד (געב' 1912)
- 6טן יוני - יוחאי בן-נון, גרינדער פון שייטת 13 און קאמענדאנט פונעם ישראלדיקן ים-פלאט (געב' 1924)
- 14טן יוני - הענרי מאנטשיני, אמעריקאנער קאמפאזיטאר (געב' 1924)
- 8טן יולי - קים איל סונג, הערשער פון צפון קארעע (געב' 1912)
- 18טן אויגוסט - ישעיהו לעבאוויטש, יידישער פילאסאף (געב' 1903)
- 21סטן אקטאבער - הרב שלמה קארליבאך, קאמפאזיטאר פון הארציגע ניגונים (געב' 1925)


text:
יוסף יצחק יעקבסאן
יוסף יצחק יעקבסאן איז דער רעדאקטאר פון דער אידישער צייטונג דער אלגעמיינער זשורנאל און איינער פון די איינפלוסרייכסטע אידישע רעדנער היינט צו טאג.
אינהאַלט
אמאל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן געווארן כ"ט סיון תשל"ב, יוני דעם 11טן 1972, עטלעכע מאנאטן, אגב, נאך דעם וואס זיין פאטער ר' גרשון בער ז"ל האט געגרינדעט דעם אלגעמיינעם זשורנאל. ער האט זיך געהאדעוועט אין די ליובאוויטשער ישיבות אין דעם קראון הייטס געגנט פון ברוקלין.אלס יונגער בחורל איז ער געווארן איינער פון די "חוזרים" פון דעם ליובאוויטשער רבי'ן, אדמו"ר ר' מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל, איבערחזרנדיק זיינע שיחות צו טויזנטער צוהערער איבער דער וועלט. חתונה געהאט צו זעקס און צוואנציק יאר מיט אסתר אביגיל שלמה פון פיטסבורג.
געשמאק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זייער א געשמאקער ליבעראלער שמועסער, פול מיט ידיעות און כאריזמא. אן אינטערעסאנטער און אייגנארטיקער טיפ. א בן תורה און א תלמיד חכם. א הארציקער און ווארעמער פערזענלעכקייט.
משפיע און רעטאריקער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער ווערט פאררעכנט אלס איינער פון די בעסטע דרשנים און מגידי שיעורים היינט צו טאג אין דער אידישער וועלט, א פה מפיק מרגליות. זיינע שיעורים, קלאסן און לעקציעס סיי אין נגלה און סיי אין חסידות, השקפה, מחשבת ישראל און היינטצייטיקע טעמעס זיינען א שם דבר אין דער וועלט. במשך פון יארן האט ער פארגעלערנט חסידות צו ליטווישע בחורים אין ליטווישע ישיבות, אין "בית התלמוד", "ד'מיר", און "תורה ודעת". ער האט במשך פון יארן געגעבן שיעורים אין חסידות אין "היכל מנחם", אין מאנסי און אין בארא פארק, פאר חסידישע און ליטווישע אידן פון כלערליי קרייזן, אריינרעכנדיק סאטמאראר בחורים און יונגעלייט. עס גיסן זיך פון זיין מויל גאנצענע שטיקער "דברי יואל", "חידושי תורה" און "ויואל משה", ווי אויך "קדושת לוי", "לקוטי מהר"ן", "פרי צדיק", רמח"ל, און זעלבסטפארשטענדלעך, אלע ספרי חב"ד. ער איז א דורכגעווייקטער חסידישער איד. בדרך הלצה קען מען זאגן אז אויב מ'וועט אים אויפשניידן דעם קליינעם פינגער וועלן זיך גיסן חסידישע השקפות, מאמרים און מעשיות אנשטאט בלוט. צו פופצן יאר האט ער שוין געדינט אלס א שרייבער פון דעם ליובאוויטשער רבין'ס שיחות, ארויסהעלפענדיק זיין עלטערן ברודער ר' סימון. דער טאטע ר' גרשון בער ע"ה פלעגט זיך גרויסן צו די סאטמארער אידן וואס האבן אים געווארנעט אז מיטן שרייבן קעגן סאטמאר וועט ער האבן קינדער וואס וועלן זיך שמד'ן, אז זיי זאלן קוקען אויף זיין זון ר' יוסף יצחק'ס חסידות, יראת שמים און לומדות, און זיך ווינטשען נאר אזעלכע משומדים פאר גאנץ כלל ישראל.
רעדאקטאר פון אלגעמיינעם זשורנאל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען זיין טאטע גרשון בער איז געשטארבן, כ"ף אייר תשס"ה, איז זיין עלטערער ברודער, ר' סימון, געווארן דער ארויסגעבער פון צייטונג, און ר' יוסף יצחק איז געווארן דער רעדאקטער פון זשורנאל.
אויך האבן זיי געפענט א וועבזייט, [1] וואס האט 30,000 ליינער וועכענטליך, און ווערט באנייט יעדע וואך.
זיי האבן פארוואנדלט די צייטונג אין א פרעכטיקע אויסגאבע, מיט א סך נייע שרייבער און גאר א סך תוכן און שיינע גראפיקע. אבער למעשה האט דער צייטונג נאך א סך צו וואקסן, און דער ברייטער עולם ערווארט גרויסע אנטוויקלונגען אין דעם צוקונפט פון צייטונג.
משגיח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יעקבסאן דינט אויך אלס מגיד שיעור און משפיע אין איינע פון די לויבאוויטשע ישיבות אין קראון הייטס, "חובבי תורה". די בחורים קלאמערן זיך צו אים, היות אז אין צוגאב צו זיין ווארעמקייט און זיינע אויסערגעוויינלעכע שיעורים, קען מען מיט אים ריידן זייער אפן וועגן נסיונות און ספיקות. זיין צוגאנג צו אידישקייט איז זייער אפן און ער האט נישט קיין מורא פון פראגעס און דילעמעס וואס א סך פון אונזער יוגנט האט. (דער וועלט בארימטער "מתתיהו" איז פון זיינע תלמידים)
כאריזמע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יש אומרים אז ער ווערט א קולט פיגור, ווייל ער איז היינט צוטאג דער איינציקער רעדנער פון חבד וואס ווען ער רעדט עפענען זיך אלע מיילער און א שטילשטאנד הערשט אין דעם קהל. זיינע דרשות זיינען לעגענדאר, מוראדיק אינטערעסאנט און פארכאפענדיק. ער באצויבערט דעם עולם אויף אן אייגנארטיקן אופן.
אבער אנדערע זאגן אז דער זארג איז אומבאזירט ווייל יוסף יצחק האלט זיך נישט פאר קיין צדיק... ער פירט זיך אויף א צוגענגלעכן און נארמאלן אופן.
טרעוולינג שליח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יעקבסאן קומט צוניץ פאר דער שלוחים נעץ איבער דער וועלט, וואס מוזן אהערשטעלן אינטערסאנטע בעלי דרשנים פאר זייערע אידן וואס ווערן נענטער צו תורה ומצוות און מ'דארף כסדר מאכן נייע אינטערסאנטע אקטיוויטעטן אנצוהאלטן זייער פייער און ענטוזיאזם צו אידישקייט. יוסף יצחק פארט טאקע ארום איבער דער גארער וועלט אויפטרעטן און עלעקטעריזירן די מאסן אידן אין די חב"ד הייזער און בכלל אין שוהלן, שולעס און כלערליי אידישע אינסטיטוציעס. ער איז היינט איינער פון די פאפולערסטע דרשנים.
זיינע ווערטלעך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארשידענע אויסדרוקן פון אים:
- "ליידער איז היינט חסידות געווארן א לאנגווייליגער לימוד, מ'מוז מאכן א רעוואלוציע אין דעם".
- "סאטמאר איז א שיינע ריזיקע קהילה, וואס אויף דערווייל זענען זיי נישט מסוגל צו פארשטיין דעם מהלך הנפש פון חב"ד".
- "א צייטונג איז א "ביטול תורה אמיתי" [1]


text:
NSA
נאעצינאלע זיכערהייט ארגעניזאציע געשטעלט אויף אויפכאפען סיגנאלען און קאמיוניקאציע קאנאלען פארדעכטיגט צו דינען אנטקעגען די אמעריקאנער אינטערעסן אין דעם איז אריינגערעכענט אינטערנעט {זיפ} פילטערונג טעלעפאון באגס און יעדע קאמיוניקציע מיטעל דאס איז א געהיימע ארגעניזאציע גלייך צו די CIA נישט וויסענדיג די בוזשעט און אגענטן די צאהל. ס'איז אהנגענימען אלץ די וועלט'ס גרעסטע שפיאנאזש אגענטור. די אגענטור איז אינטער די דעפענס דעפארטמענט.
ס'גייט ארום אזא ווערטל אז די ראשי תיבות פון די אגענטור איז N'o S'uch A'gency פרייע אפטייטש: נישטא אזא אגענטור, אדער N'ever S'ay A'nything פרייע אפטייטש: קיינמאהל זאג גארנישט, צוליב די גהיימניספולקייט וואס נעמט ארום די אגענטור אסאך יאהרען איז די אגענטור געווען אינטער א שלייער אז אפילו איהר עקזיסטענץ איז נישט באשטעטיגט געווארן ביי די רעגירונג. וואס דאס ברענגט די רייץ אז אפילו היינט וואס מ'ווייסט פון איהר עקזיסטענץ שטעלט מען אויס בילדער און מ'ציילט קאר'ס פון די פארקינג לאט מ'קוקט ביל'ס און נאך כדי געוואר צו ווערן עפעס מער איינצעלהייטן איבער די אגענטור און די וואס גייען צו ווייט אפילו צייטונג ען קענען צומאהל הערן פון פרעזידענט: ביז דא עד כאן אזוי ווי ס'האט שוין פאסירט עטליכע מאהל, ווי בוש ביי די USA TODAYS ארטיקעל.
פארשטייט זיך אז פון די אקטיוויטעטן וואס מ'ווייסט שוין יא ציעט עס אסאך קריטיק דאס אז אלע טעלעפאון ליניעס ווערן געבאגט האט געדרייט א קאפ פאר פרעזידענט בוש און אזוי ווייטער.
ביי די צווייטע וועלט קריג זענען אסאך קאוד'ס געבראען געווארען דורך די אגענטור


text:
ווארצל
א ווארצל איז אן ארגאן פון העכערע פלאנצן (נישט ביי מאך און אלגען, וואס האבן ניט קיינע ווארצלען) וואס זופט אריין וואסער און מינעראלן פון דער ערד אין די פלאנץ. די ווארצל האט ניט קיין גרינעם קאליר ווי אנדערע טיילען פון דער פלאנץ. ווארצלען האבן פארשיידענע צורות. זיי קענען זיין הענגענדיק אין דער לופט ווי ביים פיקוס בוים, זיי קענען זיין דאר אדער גראב און קענען שפייכערען צוקער און פארב אין זיך, ווי ביי די מערעלעך.
ס'זענען פאראן צוויי סארטן ווארצלען:
- פלאנצן וואס האבן איין גרויסער ווארצל, און קליינע ווארצלען וואקסן פון אים. אפטמאל באניצט דער מענטש אזוינע ווארצלען פאר שפייז, ווי זיסע קארטאפל (Ipomoea batatas), מייערן, רעטעך, כריין, ברוקווע, סעלערי און קאסאווא (Manihot esculentus). צוקער ריבן זיינען אויך צוקער-האלטיגע ווארצלען.
- פלאנצן וואס האבן נאר קליינע ווארצלען.
עטלעכע פלאנצן טיילן קוקן אויס ווי ווארצלען, אבער זיינען עס נישט, ווייל זיי קענען פראדוצירן כלאראפיל, וואס שטאמט פון איבערערדיגע ארגאנען. אזוי איז די קארטאפל ניט קיין ווארצל, און אויך ניט דער קאלראבי.


text:
ביאלע
ליטוויש ביאלע (פויליש: Biała Podlaska) איז א שטאט אין דער לובלינער וואויוואדעשאפט, מזרח פוילן מיט א באפֿעלקערונג פֿון 58,010 (2006). איר בירגערמײַסטער הייסט אנדריי טשאפסקי.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער היסטאריעשר דאקומענט וואס דערמאנט ביאלע איז פון 1481. לכתחילה האט ביאלע געהערט צו דער איליטש משפחה. אינעם 16טן יארהונדערט איז די ראדזיוויל משפחה געווארן די נייע בעלי-בתים פון ביאלע. נאך צוויי הונדערט יאר וואיולזײַן האבן די שוועדן זיך ארײַנגעריסן אין פוילן. דערנאך האבן די קאזאקן אטאקירט ביאלע.
די יידישע קהילה פון ליטוויש ביאלע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אום ה'שפ"א (1621) האבן 30 יידישע משפחות באקומען רשות צו וואוינען אין ביאלע. אום 1841 זענען געווען אין ביאלע 2,200 יידן אין א באפעלקערונג פון 3,588; אום 1897, 6,549 פֿון 13,090; אום 1921, 6,874 פֿון 13,000; אום 1931, 6,923 (64.7%) פון 10,697. צווישן די צוויי וועלט מלחמות האבן דערשײַנט אין ביאלע פיר יידישע צייטונגען.
בערך פֿון תק"ץ האט ביאלע אנגעהויבן צו ווערן א גרויסע צענטער פון חסידים. הרב יצחק יעקב ראבינאוויטש, אן אייניקל פונעם ייד הקדוש און מחבר פון דברי בינה האט אויפֿגעשטעלט זײַן הויף אין ביאלע; ביז צום היינטיגן טאג פירט זיך ווײַטער דאס ביאלער חסידות. אין א מעשה פון דעם סעקולערן שרײַבער יצחק לייבוש פרץ "צווישן צוויי בערג" שרײַבט ער וועגן א ביאלער רבי'ן.[1]
אויך אין ביאלע איז געווען א גרויסער קאצקער שטיבל, און אין יאר ה'תרט"ז האט מען אויפגענומען דעם קאצקער רבי'נס מחותן, הר"ר נחום זאב בארנשטיין, מחבר פון אגודת אזוב, אלס שטאטס-רב אין ביאלע. שפעטער זענען רוב פון די קאצקער חסידים אין ביאלע געווארן חסידים פונעם חידושי הרי"ם פון גער. איינער פון די חשובע גערער חסידים אין ביאלע איז געווען ר' נח טשארני (שחור), דער שווער פונעם אמרי אמת.
בערך אין יאר תר"ל האט רבי בעריש לאנדא אויפגעשטעלט זיין הויף אין ביאלע, וואו ער האט געפירט א גרויסן טייל פון די ווארקער חסידים.
יידן אין ביאלע האבן פֿאַרמאגט א טשוועקעס פֿאַבריק, א גאַרבערײַ, א שיך פֿאַבריק, טארטאקעס, ציגל אויוונס, מעל מילן, א זייף פֿאַבריק, א ברײַערײַ און נאך פֿאַבריקן. מאידך גיסא האבן אסאך יידן געלעבט בדלי דלות. אזוי ווי אלע פארצײַטיגע שטעטלעך זענען די יידן פון ביאלע געווען אלע שומרי מצוות כאטש טײַל זענען באאײַנפֿלוסט פון השכלה און ציוניזם.
אום 13טן סעפטעמבער 1939 האבן די דײַטשן אײַנגענומען ביאלע, אבער דעם 26סטן סעפטעמבער זענען זיי צוריקגעצויגן צו לאזו די סאוועטן ארײַן אין דער שטאט. אום 10 אקטאבער 1939, לויטן מאלאטאוו-ריבנטראפ פאקט זענען די סאוועטן ווידער ארויס אין די דייטשן האבן אקופירט א צווייט מאל. ווען די סאוועטן האבן פארלאזט ביאלע האבן אסאך יידן אויך פארלאזט די שטאט צו וואוינען אונטער סאוועטן הערשאפֿט אין מזרח פוילן.
1 דעצעמבער 1939 האבן די דײַטשן ארויסגעגבן א גזירה אז אלע יידן פון עלטער 6 מוזן טראגן אן ארעמבאנד מיט א געלן מגן דוד (שפעטער האט מען געהייסן גיין בלוי). די אלע יידן האט מען אריבערגעפֿירט צו א זאנע אויף גראבאנאוו-, יאנאוו-, פראסטא- און פזשעכאדניע-גאסן.
סוף 1939 זענען אנגעקומען אין אם איבערגעפאקטער ביאלע מער ווי 2000 יידן דעפארטירט פון סואוואלק און סעראצק. נישט קיין וואונדער אז אום 1940 האט אויסגעבראכן ביי די יידן פון ביאלע א טיפוס עפידעמיע וואס האט געהרגט אסאך יידן. אויך אין דער צײַט זענען אנגעקומען די ווינציגער פון 200 פליטים וואס זענען געבליבן לעבעדיג פון 800 יידישע פלעניקעס (געפֿאנגענע) אויף א טויט מארש, וואס מ'האט זיי אינטערנירט דארטן.


text: פּיסי איז ינקרעדאַבלי גרינג צו האָבן קאַנגקערד די וועלט.זיי ערשטער אנגעהויבן ארבעטן מכשירים, און אַ ביסל יאָרן שפּעטער געקויפט און פאַרווייַלונג אַספּעקט.איצט אַלץ איז פיל מער טשיקאַווע - און די אינטערנעט האָבן באשאפן אַ שפּיל וועלט פון קאָמפּיוטער-באזירט פאַקטיש אַלוועלט וואָס איז קעסיידער גראָוינג און יוואַלווינג.און וואָס געטראפן צו דער פּראָסט וועלט?נאָך אַלע, עס איז געווען אויך אַ פּלאַץ פון טשיקאַווע זאכן, עס איז געווען ניט נאָר די שולע שפּילן, און טאַקע גרויס פּראָדוקטן פון די אלטע חכמי, וואס מיט אַ מינימום פון רעסורסן ווערט פיל מער יקסייטינג אַקטיוויטעטן ווי מאָדערן גאַמעס באזירט מאַסע פון מענטשן און פארקויפט צו סופּער קאָמפּיוטערס.דער ענטפער איז זייער פּשוט - ברעט גאַמעס אָנליין קאַנגקערד די זעלבע וועג ווי די פאַקטיש וועלט און קאַנגקערד עטלעכע מאַלעניאַ צוריק.פֿאַר בייַשפּיל, אַ שאָך שטעלן פֿיס אין ווירטואַליטי פריער ווי קאָמפּיוטערס האָבן ווערן וואָכעדיק אין יעדער שטוב.קאמפיוטער דיפּ בלו געקעמפט מיט די מערסט באַרימט שפילער אין דער וועלט צוזאמען, כאָטש, און האט אַ ווייַט מער העכער פּראָפּערטיעס אין טערמינען פון כעזשבן און פּראָגנאָז פון באוועגט ביידע זייַן אייגן און קאָנקורענט.מאל אַ מענטש וואַן, און מאל דער געווינער פארקערט אויס צו זייַן אַ קאָמפּיוטער מיינונג.די געווינער איז נישט באשלאסן הייַנט.אבער נישט בלויז די מיינונג גאַמעס דעסקטאַפּ פֿאָרמאַט סוויטשט צו די נעץ.פֿאַר בייַשפּיל, דעוועלאָפּינג ברעט שפּילערייַ פֿאַר קינדער זענען אויך געפונען ווירטואַל קאפיעס און פאָרזעצן צו זעגל אַרום די וועלט.פֿאַר פילע עלטערן, זיי ווערן די גאנץ געצייַג אין שווער געראַנגל מיט אַ גראָוינג גוף און זייַן תאוות.ספּעציעל זינט די קאָמפּיוטער איז ביכולת צו פאַרבייַטן די באַלקי קעסטל מיט דאַזאַנז פון גאַמעס אַקאַמאַדייט ניט נאָר אַלע פון זיי, אָבער אויך אַלאַוינג זיי צו אַנטוויקלען צו גלייבן לעוועלס פון קאַמפּלעקסיטי און אינטערעס.איצט, קיין ברעט שפּיל אין די נעץ זיך זאל דאַרפֿן צו אַדאַפּט צו די שפּילער, אַלאַוינג אַלעמען צו באַקומען פּונקט וואָס ער וויל אין דעם פונט.אַדאַלץ וואס זענען אונטער ברעט גאַמעס טאָן נישט פֿאַרשטיין אַזאַ קאָמפּלעקס גאַמעס ווי שאָך.אויך האָבן עפּעס צו טאָן אין די אינטערנעט פּלאַץ.דעסקטאָפּ קאָרט גאַמעס - דער זעלביקער טייל פון די שפּיל וועלט, ווי פאַרשידענע ראַסינג גאַמעס אָדער ווירטואַל עלווען וואַלד.נאַר, פּאָקער, דעבערץ - קאָמפּיוטער פיעסעס אַלץ.נו, סאָליטאַירע געווארן פֿאַר רובֿ מענטשן דער ערשטער שריט אין דער וועלט פון קאָמפּיוטער שפּילערייַ.ווער האט נישט געשפילט אין אַ שאַל אָדער אַ שפּין?הייַנט, די שפּיל ברעט שפּיל נאָך מאַכן זייער פילע.נאָך אַלע, די כּללים פון די גאַמעס זענען יוזשאַוואַלי אַזוי טשיקאַווע וואָס פילע פון אונדז נאָכגעבן אין אַ פאַרביק שפּיל פֿאַר די צוליב פון אַ פּשוט ברעט שפּיל פון מיין קינדשאַפט.די מערסט פאָלקס ברעט שפּיל - איצט געפונען ימפּלאַמענטיישאַן אין בליץ ווערסיע.שאָך, בילליאַרדס און טיש פוטבאָל - איז דער בעסטער אָנליין גאַמעס פֿאַר יינגלעך.אויף אונדזער וועבזייַטל איר וועט אויך געפֿינען טשיקאַווע אָנליין גאַמעס פֿאַר גערלז.


text:
קאפל
א קאַפּל אדער יאַרמלקע איז א שטיקל טיכל וואס די ארטאדאקסע יידן גייען דערמיט.
אין גמרא ווערט דערציילט אז רב נחמן בר יצחק האט צוגעדעקט זיין קאפ צוליב יראת שמים זאל זיין א אפשייד צווישן אים מיט גאט.
במשך די יארן האט די קאפל באנוצט אלס א צייכונג, וואס צייכנטאן דער מענטש אז ער באלאנגט צום יידישן פאלק.
דער שולחן ערוך באשטימט: "אסור להלך 4 אמות בלי כיסוי ראש" אזוי ווי עס שטייט: "ואבדיל אתכם מן העמים".
היינט טוען אן אויך די סעקולערע יידן א קאפל ביי יידישע פייערונגען, ווי ביי א חופה, בר מצוה, ברית מילה, לוויה א.ד.ג.


text:
גאַמעס ראַסינג אויף די טראַקס אָנליין איז גאַנץ נאַטירלעך געשפּרייט פון פאַקטיש ראַסינג. די מאשינען זענען גרינג צו באַקומען מניעות, דיזערץ, און אנדערע אַוועק-וועג. טריילז זענען אַזוי לאַנג אַז די ראַסע לאַסץ אַ ביסל טעג און קאָס אַ פּלאַץ פון געלט. אבער מיר געמאכט זיכער אַז איר קענען שפּילן פֿאַר פּאָטער אין קיין שפּאַס, אַפֿילו אויב עס איז אַ רעאַליסטיש סימיאַלייטער. איר וועט לערנען ווי די דריווערס זענען גיידאַד דורך די נאַוויגאַטאָר און וועט כעזשבן ווייזט. אבער אויב איר ברעכן די כּללים, זיי נעמען אַ שטראָף, אַזוי עס ס בעסטער צו זיין ערלעך. עס וועט אויך זיין נאָך טאַסקס, למשל, קלייַבן קאַנס פון גאַזאָלין אָדער לאָגס.
גאַמעס ראַסינג אויף די טראַקס דורך קאַטעגאָריע:
וואָס אַנדערש קענען איר פאָרשלאָגן צו ראַסינג גאַמעס סאַפּרייזד מיט עפּעס נייַ? אפֿשר דערפֿאַר, אין דעם געגנט עס איז שווער צו פאָרשלאָגן אַ ינאַווייטיוו געדאַנק, ווייַל אַפֿילו אין פאַקטיש ראַסעס נעמען אָנטייל ניט בלויז פון קאַרס, און אַפֿילו יענע וואָס זענען דיזיינד צו פירן FREIGHT בעשאַס קאַנסטראַקשאַן און אנדערע ווערק. טראַקס & נדאַש; שווער מאשינען זענען נישט זייער גראַציעז און פלינק, נאָך ניט ווייניקער מצליח לויפן לאַנג דיסטאַנסאַז און זענען ביכולת צו אַנטוויקלען אַ היפּש גיכקייַט. און אויב אין אונדזער געזעלשאַפט האָבן ריפּיטידלי געהאלטן אַ ראַסע צווישן די טראַקס, די טראָק ראַסינג גאַמעס אָנליין און אַפֿילו מער אַזוי קיינער שאַקינג.
די אמת קאַנאַסערז פון זייער שטאַרקייַט און מאַכט וועט געפֿינען אַ ווענטיל אין די סימיאַלייטער, ווו עס איז די גאנצע פאָר פון דעם פאַרמעסט. דעמאָלט איך געדאַנק דורך אַלע די דעטאַילס און האָבן די פיייקייַט צו פירן די מאַסיוו מאַשין מיט אַ קאַקפּיט, פאָקוסינג אויף ינסטראַמאַנץ און אַרייַנציען פאַרשידענע מעקאַניזאַמז. א סיסטעם פון קאָנטראָל פון אָנקומען און די פּענאַלטיז פֿאַר ברייקינג די כּללים. עס זענען טשעקפּוינץ אַז כאַפּן אַלע די טראַקס און ווי זיי באַוועגן צוזאמען די פּלאַננעד מאַרשרוט. דער שפּור איז ריפּליט מיט באַריערז און עס איז נייטיק צו באַמערקן די געפאַר פאָרויס פון צייַט, אַזוי ווי נישט צו באַקומען באַגד אַראָפּ אין די זאַמד, זומפּ, אַ גרויס גרוב, טאָן ניט פאַלן אויף די דאַמידזשד בריק. דורך סוויטשינג צו אַ דריט פּאַרטיי אויף די מיינונג פון דעם פּילאָט 'ס אַוועקזעצן, עס איז מעגלעך צו אָבסערווירן די סיטואַציע פון פאַרשידענע אַנגלעס, וואָס העלפּס צו פאָקוס אין די פּרעזענט מאָמענט. עס איז אַ זייער ענלעך שפּיל ראַסינג טראָק פֿאַר פּאָטער אויף דער באזע פון בליץ, אָבער מיט ווייניקערע אָפּציעס און גיימינג מאָומאַנץ. אבער, דער הויפּט געדאַנק איז פּרעסערוועד, און די שפּילער וועלן פילן די פול טאַם פון אַ שטאַרק מאַשין, האַלטן עס אויף די וועג, טריינג צו באַקומען פאָרויס פון רייוואַלז און ויסמייַדן געפערלעך סיטואַטיאָנס אויף דעם וועג.
אין דערצו, צו שפּילן די ראַסע טראָק קענען זיין ווייניקער פּראַטענשאַנז צו רעאַליזם, אָבער ענדזשויינג כאַווערשאַפט מיט ינווענטיד אותיות און די סיטואַציע. אַלעמען איז באַקאַנט מיט די העלדיש פּלאַמער מאַריאָ, וואס איז שטענדיק קוקן פֿאַר וועגן צו ווייַזן זייער כאַראַקטער. און איצט ער זיצט הינטער דעם ראָד פון די טראָק און סמאַרטלי מאַנידזשיז עס אויף די וועג. עס טוט נישט יבערשרעקן די נייַ טעטיקייט פֿאַר אים. אין דעם שטאַם, עס איז ניט נייטיק צו זאַמלען קאָינס און מאַשרומז & נדאַש; גענוג אַז איר קענען העלפן מאַריאָ קאָפּע מיט די פאַרוואַלטונג און ווייַזן גיכקייַט אויף די כילי וועג.
טראַקס פאַך מוזן פירן לאָודז, און ווייַל עס אָפֿט איז אַן נאָך אַרבעט בעשאַס טראַקס גאַמעס. צו עסנוואַרג איז ניט קאַליע, מיר מוזן געשווינד באַפרייַען זיי צו סטאָרז אָדער ווערכאַוסיז. דיין אַרבעט ווי געשווינד ווי מעגלעך צו קאָפּע מיט די צושטאַנד און טאָן ניט באַקומען אין אַ צופאַל. אין דערצו, ווערן צוגעגרייט צו פירן די געלט פון די באַנק, שוואַך סכוירע אָדער וויצע ווערסאַ & נדאַש; זייער שווער און פּראָסט. אויב דיין טראָק ארבעטן אין אַ קאַנסטראַקשאַן פּלאַץ, לאָודיד מיט בנין בלאַקס, בריקס אָדער לאָגס עס זאָל דזשענטלי אָבער געשווינד גיין צו שטאָט ראָודז, אָן קריייטינג נויטפאַל סיטואַטיאָנס. לאָרי גאַנץ סטרינגס פון מאָווינג אויף דער שאָסיי, דעליווערינג סכוירע צו פאַרשידענע ווייזט. מאל דריווערס באַקומען באָרד, און זיי צולייגן צווישן זיך ראַסינג קאַמפּאַטישאַנז. דאס איז אַ ספּעציפיש מאַשין און ריקווייערז אַ ספּעציעל צוגאַנג צו זייַן אַדמיניסטראַציע, און בלויז אַ יקספּיריאַנסט שאָפער צו קאָפּע מיט אַלע די סאַטאַלטיז, נישט צו זעמל איבער און געווינען די פאַרמעסט.
טראַקס גאַמעס פאָרשלאָגן אַנדערש געביטן פון די געשיכטע און עס טאַקע זייַן פֿאַרלאָזן אין דער בית-עולם אויף האַללאָוועען נאַכט. זאָמביעס, מאַמיז, וואַמפּיירז און סקעלאַטאַנז פּרובירן צו פאַרהאַלטן איר, אָבער פּרובירן נישט צו באַצאָלן ופמערקזאַמקייַט צו זייער כאַולז און ניט געבן אין צו פּראַוואַקיישאַנז. אויב אַלע פון די כאָרערז איז נישט פֿאַר איר, מיר פאָרשלאָגן צו טאָן די אַריבערפירן פון ווייך אידיש פון די פאַבריק צו די קראָם.
מיד פון די געוויינטלעך באַנאַל שטאַם פֿאָרמאַט אָנליין? איך וואָלט ווי צו טוישן? דזשאַדזשינג דורך די פאַקט אַז די דעוועלאָפּערס האָבן געטאן די פאַרלאַנג צו טוישן די קלאַסיש ווירטואַל מאַשין צו עפּעס מער טשיקאַווע און אָריגינעל קעסיידער אַקערז אין קאָמפּיוטער ראַסינג פאַנס. פֿאַר אַזאַ קאַסעס, און געגרינדעט ראַסינג שפּיל אויף טראַקס אָנליין, וואָס זענען אויך בנימצא אויף אונדזער וועבזייַטל הטטפּ: // וווווו. שפּיל-שפּיל. קאַם. ואַ. יענע וואס באַשלאָסן צו צעפירן די מאַנאַטאַנאַס וועלט פון גאַמעס, פּאַטערנד לעדזשאַנדערי דאַרפֿן פֿאַר ספּיד, עפּעס נייַ, געראטן צו אינטערעס ניט בלויז פאַנס פון די זשאַנראַ, אָבער אויך לעגאַמרע ווייַט פֿון די & לאַקוואָ, אידיש מיט קאַרס & ראַקוואָ; יומאַנז.
ראַסינג אויף די טראַקס איז זייער דייווערס. ינדעפּענדענטלי פון זיי זענען אַזוי-גערופֿן & לאַקוואָ, טראַקס מאָנסטערס & ראַקוואָ, וואָס קאָנקורירן מיט יעדער אנדערע אַוועק-וועג וועהיקלעס מיט גרויס ווהעעלס. די גאַמעס צוציען די וילעם דער הויפּט ווייַל צו פאָר אַ גרויס מאַסיוו מאַשין & נדאַש; איינער פון די סטראָנגעסט מענטשן ס תאוות. און טאַקע רעליש פּאָנאַרושאַט כּללים ביז פּושינג אנדערע קאַרס אַוועק די שפּור & נדאַש; עס איז בכלל די לעצט חלום פון אַלעמען וואס שטייט פֿאַר שעה יעדער טאָג אין פאַרקער דזשאַמז. ראַסינג גאַמעס אויף טראַקס פאָרשלאָגן פּאָטער געשמאַק לעגאַמרע לעגאַל און זיכער פֿאַר אַלע מיטגלידער פון לאָלאַסנאַס אויף די ראָודז. אזוי, פילע אָפּדאַך די אַקיומיאַלייטיד אָנפאַל. דעריבער, צו שפּילן די ראַסע טראָק & נדאַש; אַ נוצלעך זאַך, מען זאל אַפֿילו זאָגן, טעראַפּיוטיק. פֿאַר יענע וואס ווי קאַרס אַפֿילו גרעסערע און ימפּרעסיוו דימענשאַנז, די דעוועלאָפּערס פאָרשלאָגן דעם שאָפער צו פילן דעם לאַסט טראַקס. און מיט אַ זייער ספּעציפיש מאַסע, וואָס מוזן פאַלן אַוועק דעסטיניישאַן, נישט צעוואָרפן צוזאמען די ראָודסייד. עטלעכע sophisticated אָנליין גאַמעס טראַקס צוטרוי בלויז סיזאַנד דריווערס מיט דערפאַרונג אין די ווירטואַל ראַסינג. א געקומענער וועט דרייַ איבער און לאַנדיד אין די דיטש ערשטער. נאָך אַלע טראַקס גאַמעס מאַכן רעאַליסטיש גענוג אין אַלע אָבער די כּללים פון די וועג וואָס איז נאָר גרויזאַם. איר וועט פילן זיך דרייווינג דעם וועג פאַרזעעניש. און, ביסלעכווייַז אַקוויירינג די סקילז, ווערן געניט אַססאָם האַרב טראָק ראַסינג.


text:
װיקיפּעדיע:עטיקעט
וויקיפעדיע עטיקעט זענען די כללים וויאזוי זיך פירן אין אידישען וויקיפעדיע אויף מידות בין אדם לחבירו צווישן די באנוצער.
פארוואס פעלט זיך אויס כללים?[רעדאקטירן מקור]
וויקיעפדיע איז יעדן'ס גלייך, אבער פארט איז עס נישט יעדן'ס פריוואטער אייגענטום, נאר אלעמען'ס גלייך וואס איר קענט טאן אין דעם וואס איר ווילט מיטן תנאי אז דאס שטערט נישט פאר די צוזאמן ארבייט פון אנדערע וואס זענען אויך אקטיוו דא און צוזאמן פארעמען זיי אויס א קהילה.
אונזערע באטייליגער זענען דערווייל נישט פון די זעלבע לאנד שיטה אדער יאר-גאנג. וכשם שאין פרצופותיהן שוות כך אין דרכיהן שוות, מיר האבן פארשידענארטיקע אפט מאל קעגנארטיקע פערספעקטיוון, מיינונגן און צוגאנגן צו טעמעס. באהאנדלן אנדערע מיט רעספעקט איז דער שליסל צו קאלעבעראציע אפעקטיוו אין אונזער ענד-גילטיגער ציל צו בויען א אינטערנאציאנאלער אנוליין אידישער אנציקלאפעדיע.
כללים[רעדאקטירן מקור]
פאלגענד זענען די כללים בנוגע אויפירונגן וויאזוי צו מאכן אז דער צוזאמן-ארבייט פון דעם רבים זאל זיין אויפן בעסטן ארדענונג.
- פערזענליכע אטאקעס פארבאטן: מען טאר זיך נישט אויסדרוקן מיט א שפעט ווארט אדער פערזענליכע טשעפע קעגן אן אנדערן באנוצער, אחוץ אויב מען ווייזט קלארע לינקס און באווייזן צו יענעם'ס פעולות וואס ווייזט אויף די התנהגות'ער איז דאך דאס שוין נישט קיין שפעט ווארט אדער טשעפע.
- ציוויליטעט: נישט מזלזל זיין און אוועקמאכן אנדערן'ס ארבייט וואס ער האט אריינגעלייגט אין וויקיעפדיע. פארשטייט זיך אז קאנסטראקטיווע קריטיק איז אייביג געווינטשען, אבער אן די שטעכעדיגע און שפיזיגע לשונות.
- עדיט מלחמה: מען ברויך אייביג שטרעבן צו שלום און שלווה, דאס הייסט וויסן ווען אויפהערן צו רעדאקטירן אן ארטיקל און שווייגן דאס קען אייביג ווארטן אויב איז דאס נישט אזוי שטארק וויכטיג צו האבן די לעצטע ווארט און עס איז דא צוויי גוטע טענות דאס הייט צוויי זייטן פון די מטבע, זאל זיך דער וואס וויל טוישן אפהאלטן צייטווייליג.
- דן זיין לכף זכות: נישט קוקן אויף די באנוצער נאר אויף די אינפארמאציע. און נשיט קיקן אויף א באנוצער לויט זיין שרייבונגן נאר אויף אים אלס א מענטש. - ד.ה. נישט מעקן אינפארמאציע ווייל איינער וואס געפעלט אייך נישט האט דאס געשריבן. און נישט בויען א בייעס אויף א באנוצער וואס וויל סוף כל סוף טאן די ריכטיגע זאך אפילו אין די מהלך האט ער געטאן אסאך טעותים קעגן אייער מיינונג.
- זיך דורכרעדן: אויב א שרייבער איז טעטיג איצט און ער האט אפגעשריבן רוב פון ארטיקל זאלט איר נישט טוישן איידער איר רעדט זיך דורך, אדער לכל הפחות אים מודיע זיין. אחוץ פארשטייט זיך דאס איז א קלייניגקייט.
- פריוואטקייט פאליסי: היטן אויף גילו נישט חלילה אויפדעקן אנדערן'ס אידענטיטעט.
אויב איר האלט זיך נישט צו די דאזיגע כללים קען מען אייך בלאקירן לויט די וויקיפעדיע:בלאקירן פאליסי, ווייל עס פארשטערט צום אויפבוי פון דעם וויקיעפדיע.


text:
מעדיעוויקי
מעדיעוויקי (MediaWiki) איז די וויקי ווייכווארג וואס ווערט פארשפרייט און גענוצט אונטער די פרייער באנוצונג לייסענטס GNU.
דאס ווייכוואַרג איז ארגינאל געשריבן געווארן פאר וויקיפעדיע און אלע אירע שוועסטער וויקימעדיע פונדאציע פרייע און אפענע פראיעקטן, און איז היינט צוטאגס צעשפרייט פאר יעדן פריי צו נוצען און אפילו אראפלאדענען.
אזוי ווי די וויקימעדיע פראיעקטן האבן א שטארקן דרוק אויף פילשפראכיקייט, האבן די אנטוויקלערס אויפמערקזאם אויף אינטערנאציאנאליזירן און לאקאַליזירן. מ'האט איבערגעזעצט דעם באניצער אינטערפייס אינגאנצן אדער טיילווייז אויף מער ווי הונדערט שפראכן,[1] און דערצו קענען די לאקאלע סיסאפן מאדיפֿיצירן ווייטער (דאס גאנצע אינטערפֿייס קען מען רעדאקטירן דורך דער וויקי).
וועבלינק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ זעט אויך: פֿאַרײַטשן סטאטיסטיק און Multilingual MediaWiki.
פראיעקטן פון וויקימעדיע פונדאציע
וויקיביכער • וויקיקאמאנס • וויקיווערטערבוך • וויקינייעס • וויקיפעדיע • מעדיעוויקי • וויקיביבליאטעק


text:
2 נקודות למחשבה,
1#, עס איז דא אסאך סגולות אויפן אידישן מארקעט, אסאך סגולות קומען אין גייען, אסאך סגולות בלייבן מפורסם א לאנגע תקופה, די צד השווה פון אלע סגולות איז, אז עס העלפט דעם מענטש פון זיין פראבלעם, שידוכים, גיטע קינדער, פרנסה, געזונט, וכדומה.
די מהלך וויאזוי א איד דארף אנקוקן סגולות, איז אזוי, דער גוטער באשעפער שיקט נישט קיין פראבלעמען אומזיסט, עס איז אלעס לטוב, אדער אפצוקומען, אדער מעורר צו זיין, אדער להרבות שכרו (למ"ד יש יסורין בלא עוון), אדער לנסיון.
אידען האבן אלס געוואוסט אז תשובה תפלה וצדקה מעבירין את רוע הגזרה, ווען מ'האט א צרה רח"ל, גיסט מען זיך אויס דאס הארץ פאר השי"ת, מטיילט מער צדקה, און מ'מאכט קבלות טובות.
דערנאך איז דא אזאך ווי א סגולה, ד.מ. אז היות מלכותא דשמיא כעין מלכות דארעא, עס איז דא א מידת הדין, שלעכטע מלאכים, די סגולות ארבעטן קעגן זיי, (כ'פארשטיי עס נישט פונקטליך, יבא מי שדעתו רחבה ויסבירנו), אבער דאס איז די טפל, די עיקר איז תשובה תפלה וצדקה.
איינער וואס האט א צרה ל"ע, און הייבט אן צינדן א ליכט לע"נ ר' מנחם מענדל ב"ר יוסף זי"ע, אבער איז גארנישט משנה זיין דאווענען, תהלים זאגן, לימוד התורה, שמירת עיניים, בין אדם לחבירו, האט געמיס'ט די פוינט, דער באשעפער שיקט נישט קיינע יסורים צוליב'ן נישט זאגן פרק שירה, א איד איז נישט קראנק געווארן צוליב נישט אנטוהן די סגולה רינגל, קיינער האט נישט פארלוירן זיין פרנסה צוליב נישט שיקן ח"י רוטטל אויפן ציון הרשב"י, מיר גלייבן אינעם פסוק (איכה ג') מה יתאונן אדם חי, גבר על חטאיו, און ווי די רמב"ן סוף פרשת בא שרייבט אז יסוד הדת איז צו גלייבן אז דורך מצוות ומע"ט קומט גוטס, וההיפך בהיפך, און מ'טאר נישט טוהן דעם טפל (סגולה), און איבערלאזן די עיקר (מצוות ומע"ט).
דאס איז אויך וואס איך קלער בנוגע די גליונות פון לימוד אוהח"ק, אידן און אלע דורות האבן זיך געווייקט אין אוה"ח, אבער די וועג וויאזוי די גליון לייגט אראפ די מעשיות מאכט פילען כאילו דאס איז די עיקר וואס השי"ת וויל פון דיר, איינמאל די הייבסט אן לערנען, האסטו ממלא געווען די תביעה וואס השי"ת האט פון דיר געפאדערט, און די צרה גייט אוועק. פון די אנדערע זייט קען זיין אז איינער וואס לערנט בקביעות אוהח"ק, לא ימלט עס זאל נישט טוישן זיין מהלך המחשבה, ער הייבט אן לעבן מער מיטן אייבערשטן, וממילא איז עס ווי איינער נעמט זיך אונטער בעת צר צו לערנען מער ספרי מוסר, וואס איז זיכער איינע פון די שטערקסטע קבלות טובות וואס א מענטש קען מאכן, און צוגאב האט עס די כח פון א סגולה, ממילא איז עס יא א עיקר.
דאס איז בנוגע סגולות בכלליות, בנוגע אמירת תהלים איז דא נאך א נקודה:
2#, עס זענען שוין דא אשכולות איבער קאמערשעלייזד אידישקייט, "איך צאל וויפיל די ווילסט, נאר שטעל מיר צי א רעדי מנורה מיט די קנויטן און אויל", פארן אויף פסח אין האטעללס, קויפן רעדי געקניפטע ציצית, און נאך.
"זאגן תהלים" איז נאך פון די זאכן וואס מיר פלאגן זיך נאך אליינס צו זאגן, בכל עת מצוא, צו שובבים, יעדע תענית, פורים צופריה, שב"ק צופריה אדער נאכמיטאג, אפגעררעדט די הייליגע טעג וואס מ'הייבט אן פון עיו"כ קטן ביז הושענא רבה, בכל עת צרה איז מען מרבה בתהלים, אפילו אונז קען מיר נישט די טייטש געהעריג, פונדעסטוועגן פילט מען אזא נאנטקייט, אזא דערהויבנקייט, ובפרט ווען מהאלט ביי א קאפיטל וואס מ'פארשטייט יא, איי עד אנה ה' תשכחינו נצח, הבט ימין וראה ואין לי מכיר, עד מתי אלקים יחרף צר, ס'צוגיסט זיך אין די ביינער, און צומאל גליטשט זיך ארויס א טרערעלע, און ווען מ'שטעלט זיך אויף איז מען אנדערש ווי פארדעם, און מ'האפט אז מ'האט אלעס גוט אויסגעבעטן.
ס'איז אין לשער וויפיל די ספרים שרייבן איבערן גרויסקייט פון תהלים זאגן, טוהט א קוק אין נודע ביהודה ווען ער געט א תיקון תשובה פאר איינעם, שרייבט ער "וידבק מאד בשירות ותשבחות של דוד המלך ע"ה, שזה דבר גדול להלהיב בלב האדם אהבת הבורא ב"ה וכו' ובאתר דליעול ירקא, ליעול בשרא וכוורי, הם שירותיו של דוד שבוודאי מועילים" אט איז א לינק http://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?re ... =&pgnum=40
צו נעמען אזא זאך און קאמערשעלייזן, טוהט וויי, בעקיפין הערט זיך דאס "די דארפסט זיך שוין נישט פלאגן אין זאגן אליינס תהלים, מיר וועלן עס שוין טוהן פאר דיר" [בפרט אז דאס איז אין סטייל היינטיגע צייטן], פ"וו נעמט מען אוועק די ביסל וואס מיר פלאגן זיך נאך יא, ובפרט אז די עיקר מעלה של תהלים איז דאס אז דער נברא איז שופך שיח לפני יוצרו, אז ער גיט עס איבער פאר א צווייטן פעלט דאך דער עיקר,
ווען א איד איז א מעמבער און תהלים כולל, אויך זאגט ער יעדן טאג 5 קאפיטלעך נאכן דאווענען, און ער האט געהאט א ישועה, פון וואס קומט עס? איך זאג פון זיינע 5 קאפיטלעך, [כמדומה אז רוב ספרים וואס רעדן וועגן תהלים, רעדן אליינס צו זאגן].
אוודאי וועט א ערוואקסענע מענטש נישט סטאפן צו זאגן תהלים צוליב וואס ער איז א מעמבער און תהלים כולל, אבער פאר די בחורים און אינגלעך שאפט זיך דעם איינדרוק, אז די עלטסטע און הייליגסטע סגולה ביי כלל ישראל, איז פונקט אזוי גוט אויב די ווערסט א מעמבער און תהלים כולל [אפשר נאכמער, ווייל דארט איז עס א מנין, יעדן טאג, גאנץ תהלים, משא"כ דו אליינס איז נישט גאנץ תהלים יעדן טאג].
דאס איז וויאזוי אסאך ליינערס באטראכטן דעם וועכענטליכן מעשה, אבער די ארויסגעבער ווילן עס נישט קאמערשעלייזן, זיי ווילן ס"ה מאכן געלט, און דאס איז די בעסטע וועג, איך ווייס טאקע נישט קיין אנדערע עצה.


text:
בורקינע פאסא
בורקינע פֿאַסא (פראַנצויזיש: Burkina Faso) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט מאלי צו צפון, ניזשער צו מזרח, בענין צו דרום-מזרח, טאגא און גהאנע צו דרום, און בארטן פון העלפאנדביין צו דרום-מערב. זי באדעקט א שטח פון 274,200 קוואדראט ק"מ.
בורקינע פֿאַסא האט א באפעלקערונג פון 15.75 מיליאן מענטשן (געשאצט 2009). ביז 1984 האט דאס לאנד געהייסן די רעפובליק פון אויבער וואלטע. די הויפטשטאט איז וואגאדוגו, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בורקינע פֿאסא איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די רעפובליק פון אויבער וואלטע (פראַנצויזיש: République de Haute-Volta) איז געגרינדערט געווארן דעם 11טן דעצעמבער, 1958, ווי אן אויטאנאמישע קאלאניע אין דער פראנצויזישער געמיינדע. אום 5טן אויגוסט 1960 איז זי געווארן אינגאנצן אומאפהענגיק. דער ערשטער פרעזידענט איז געווען מאריס יאמעאגא, און ער האט מבטל געווען אלע אנדערע פאליטישע פארטייען. זיין רעגירונג האט געדויערט ביז 1966.
אין 1987 האט מען געהרגעט דעם פרעזידענט סאנקארא, און דער היינטיקער פרעזידענט, בלעז קאמפאארא, האט איבערגענומען די מלוכה.
ראיאנען און שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בורקינע פאסא ווערט צעטיילט אין 13 ראיאנען, און 45 פראווינצן.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בורקינע פאסא איז פון די סאמע ארימסטע לענדער אין דער וועלט, מיט א ברוטא אינלענדישער פראדוקט פער מענטש פון $1,200.[2] לאנדווירטשאפט שאפט 32% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט און באשעפטיקט 80% פון דער ארבעטס-קראפט. א גרויסער טייל פון דער עקאנאמיע אין לאנד איז געשטיצט דורך אינטענאציאנאלגער הילף.
בורקינע פאסא איז א מיטגליד אין דעם מערב אפריקע מאנעטארישן אין עקאנאמישן פארבאנד (UMEOA) און האט דערפאר אדאפטירט דעם CFA פראנק.
מען גראבט קופער, אייזן, מאנגאן און גאלד.


text:
פעליקס מענדלסאן
פֿעליקס מענדלסאָן (3טן פעברואר 1809 – 4טן נאוועמבער 1847) איז געווען א דײַטשע קאָמפאָזיטאָר פון דער ראָמאנטישע פעריאָדע. מענדעלסאָן איז בארימט פאַר זיין "חתונה מאַרש", פאַר דער "איטאַליענישער סימפאניע" און פאַר דער דערפינדונג פון "לידער אָן ווערטער".
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פעליקס מענדלסאָן איז געבוירן געווארן אין 1809 אין האַמבורג אין א יִידישער משפחה און ער האט זיך געשמדט. פעליקס האט געליטן אנטיסעמיטישע צרות פון פאָלק און פונעם קאמפאזיטאָר ריכארד וואגנער, דער גרעסטע שונא פון פעליקס.


text:
טוריסט אַטראַקשאַנז אין קאַלינינגראַד
מוסעומס
קאַלינינגראַד האט פילע מיוזיאַמז. א ביסל יגזאַמפּאַלז זענען די יממאַנועל קאַנט מוזיי אויף די קנעיפאָף אינזל, דער מוזיי פון געשיכטע און קונסט, וואָס נאָך האט פּאַרץ פון די אַזוי-גערופֿן פּרוססיאַ זאַמלונג פון היגע אַרקיאַלאַדזשיקאַל פינדינגס, און די קאַלינינגראַד בורשטין מוזיי, וואָס איז סיטשוייטיד אין די דאָהנאַ טורעם לעבן די ראָססגאַרטען גייט. די שטאָט אויך האט אַ קונסט גאַלעריע מיט אַכט ויסשטעלונג רומז.
דער מוזיי פון די וועלט 'ס אָושאַנז איז ליגן אויף די ערשטע פאָרשונג שיף וויטיאַז אויף דעם ברעג פון די פּרעגעל טייַך. דער מוזיי דיספּלייז די נואַסט טעקנאַלאַדזשיז אויף ים פאָרשונג און אויך ווייזט די דייווערסיטי פון די FLORA און פאַונאַ פון די וועלט 'ס אָושאַנז. אַ אַנגקערד פאָקסטראָט-קלאַס סובמאַרין ווייַטער צו דער מוזיי, די ב-קסנומקס, מחנות אַ ויסשטעלונג וועגן די רוסישע סובמאַרין Fleet.
טעאַטער
די קאַלינינגראַד פילהאַרמאָניק אָרטשעסטראַ איז אַקאַמאַדייטאַד אין די ערשטע קאַטהאָליק טשורטש פון דער רוס משפּחה פון קöניגסבערג, געבויט אין קסנומקס. די קהילה איז חרובֿ בעשאַס וועלט מלחמה צווייטער, אָבער ריבילט דערנאָכדעם. דער בנין, וואָס האט שוין אַקוסטיקס, פֿעיִקייטן ווי אַ אָרגאַן זאַל זינט שייַעך-עפענונג אין קסנומקס.
די שטאָט טעאַטער איז נאָך ליגן אין די ערשטע קöניגסבערג טעאַטער, וואָס איז געווען Opened אין קסנומקס. דער בנין איז געווען ריבילט נאָך די מלחמה ניצן פריער פּלאַנז פֿאַר דער טעאַטער און אָפּענעד אין קסנומקס. די קאָלאָננאַדע אין פראָנט פון די אַרייַנגאַנג איז געווען מאַדאַלד נאָך די באָלשאָי טעאַטער אין מאָסקווע.
די רידזשאַנאַלי נאָוטאַבאַל קאַלינינגראַד פּופּפּעט טעאַטער האט געהאט זייַן אַוועקזעצן זינט קסנומקס אין די מלכּה לויז רעמעמבראַנסע קהילה. דאס ניי-ראָמאַנטיש קירך, דיזיינד דורך אַרכיטעקט Fritz העיטמאַנן, איז געווען געבויט אין קסנומקס.
אַרטשיטעקטורע
די PRE-מלחמה שטאָט צענטער (Altstadt און קנעיפאָף) איצט באשטייט פון פּאַרקס, ברייט אַוואַנוז, אַ קוואַדראַט אויף די פּלאַץ פון די ערשטע קöניגסבערג שלאָס, און בלויז צוויי בנינים: הויז פֿון סאָוויעץ ( "היים סאָוויעטאָוו"), בעערעך אויף די פּלאַץ פון די ערשטע קאַסטלע, און די געזונט קöניגסבערג קאַטהעדראַל אויף די קנעיפאָף אינזל (איצט "קאַנט אינזל"). עמנואל קאַנט ס גרוב איז סיטשוייטיד ווייַטער צו די קאַטהעדראַל. די נייע שטאָט צענטער איז קאַנסאַנטרייטאַד אַרום וויקטאָרי קוואדראט. די קאַטהעדראַל פון משיחן דער גואל, קאַנסאַקרייטיד אין קסנומקס, איז ליגן אויף אַז קוואַדראַט.
די אָולדאַסט בנין אין קאַלינינגראַד איז די דזשודיטטען טשורטש (געבויט איידער קסנומקס). אויך ווערט געזען זענען די ערשטע בערזע, די סערווייווינג קהילות, און די רוען שטאָט טויערן. אין אַנטי-קלאַקווייז סדר די טויערן זענען: די סאַקכעים גייט (דייַטש: סאַקכעימער ווארים), מלך ס גייט (דייַטש: קöניגסטאָר), ראָססגאַרטען גייט (דייַטש: ראָססגäרטער ווארים), אַטאַק גייט (דייַטש: אַוספאַללסטאָר), באן גייט (דייַטש: עיסענבאַהנטאָר ), בראַנדענבורג גייט (דייַטש: בראַנדענבורגער ווארים), און פריעדלאַנד גייט (דייַטש: פריעדלäנדער ווארים). באַזונדער פון די שוין דערמאנט דאָהנאַ טורעם, וואָס הייזער די אַמבער מוזיי, די ווראַנגער טורעם אויך בלייבט ווי אַ דערמאָנונג פון די ערשטע קöניגסבערג שטאָט ווענט. בלויז די טויער פון די ערשטע פריעדריטשסבורג קאַסטלע בלייבט.
מאַניומאַנץ
נאָטאַבלע מאַניומאַנץ אַרייַננעמען די סטאַטוע פון יממאַנועל קאַנט אין פראָנט פון די יממאַנועל קאַנט שטאַט אוניווערסיטעט פון רוסלאַנד. די סטאַטוע איז געווען געמאכט דורך נאָוטאַבאַל סקולפּטאָר קריסטלעך דניאל ראַוטש און אַנוויילד אין קסנומקס. די סטאַטוע איז געווען חרובֿ אין קסנומקס, אָבער איז געווען רעמאָולדעד אין קסנומקס אויף דער איניציאטיוו פון מאַריאָן דöנהאָפף. אויך ווערט געזען איז די קאָסמאָנאַוט דענקמאָל, וואָס אַנערז די קאַלינינגראַד קאָסמאָנאַוץ אַלעקסיי לעאָנאָוו, יורי ראָמאַנענקאָ און אַלעקסאַנדר וויקטאָרענקאָ. אנדערע סטאַטועס און מאַניומאַנץ אַרייַננעמען די סטאַטוע פֿאַר ציילן אַלברעטשט, די סטאַטוע פֿאַר Friedrich שילערס, די סטאַטוע פֿאַר צאַר Peter די גרויס, די "מוטער רוסלאַנד" דענקמאָל, און די מאָנומענט פֿאַר די קסנומקס גואַרדסמען, רימעמברינג די שלאַכט פון קöניגסבערג.
פּאַרקס
די קאַלינינגראַד זאָאָלאָגישער גאָרטן איז געווען Opened ווי די קöניגסבערג זאָאָלאָגישער גאָרטן אין קסנומקס. די זאַמלונג, וואָס יקסטענדז איבער קסנומקס הכרמל, קאַמפּרייזיז קסנומקס מינים מיט אַ גאַנץ פון קסנומקס יחיד אַנימאַלס (ווי פון קסנומקס). די קאַלינינגראַד זאָאָלאָגישער גאָרטן איז אויך אַ אַרבעריטאַם.
סענטראַלי ליגן אין די שטאָט איז נידעריקער פּאָנד (רוסיש: HижHий пpyд), אַ קינסטלעך אָזערע. נידעריקער פּאָנד איז סעראַונדאַד דורך אַ פּראָמענאַדע און איז אַ געגנט פֿאַר פאַרווייַלונג ספּעציעל אין זומער.