c: text/html

text:
ווי צו שפּיאָן אויף טרייַבל טעקסט אַרטיקלען מיט עקסאַקצפּי ?
עס איז זייער גרינג און איר קענען נעמען עקסאַקצפּי פּאַקאַדזשאַז פֿאַר טראַקינג טעקסט אַרטיקלען פֿאַר קיין רירעוודיק מיטל. צי איר ווילן צו שפּור יפאָנע אָדער אַנדרויד קלוג טעלעפאָנירן, עקסאַקצפּי האט אַלע צו געבן איר דורך זייַן ויסשליסיק פּאַקאַדזשאַז.
ווי צו שפּיאָן אויף טרייַבל טעקסט אַרטיקלען
איר קענען באַזוכן די וועבזייַטל און זען אַלץ זיי זענען מקריב אין זייער אַבאָנעמענט פּאַקאַדזשאַז. עס זענען 100% פֿרייַ ווייכווארג בנימצא אין אָנליין מאַרק, אָבער יענע זענען לעסאָף ניט פּראַוויידינג איר יעדער דעטאַל. עטלעכע פון זיי זענען דעמאָ מגילה און אנדערע זאלן ניט געבן איר כאָולסאַם אינפֿאָרמאַציע. עס איז שטענדיק בעסער צו גיין פֿאַר באַצאָלט ווייכווארג ווי פֿרייַ אַפּפּס זענען ניט נאָר פאַרריכטן פֿאַר ספּייינג צוועקן.
שפּירט אנדערע אַרטיקלען רעמאָטעלי
איר וועט זייַן געגעבן קאָנטראָל טאַפליע פרטים פון עקסאַקצפּי און די קענען זיין אָנגעפילט אויף דיין טעלעפאָן צו קאָנטראָלירן די טעקסט אַרטיקלען פון די אנדערע מענטש. דאס איז אַ ווייַט וועג צו מאָניטאָר וואָס דער אנדערער מענטש איז טאן אויף זיין / איר טעלעפאָנירן בייַ עטלעכע אנדערע אָרט. עס איז אַ גרויס וועג צו שפּור אַרטיקלען און מאָניטאָר אַ מענטש אָן לעטינג זיי וויסן וועגן עס. עקסאַקצפּי קענען זיין געניצט פֿאַר טראַקינג אַרטיקלען פֿאַר פּערזענלעך אָדער פאַכמאַן באַניץ. פערזענלעכע ניצט אַרייַננעמען טראַקינג טעלעפאָנירן פון קינדער. פאַכמאַן טעלעפאָנירן טראַקינג כולל טראַקינג טעלעפאָנירן פון עמפּלוייז אָדער פֿאַרקויף יגזעקיאַטיווז אין אַ געזעלשאַפט. צו געפינען אויס מער וועגן ווי עקסאַקצפּי אַרבעט באַזוכן זייער וועב-פּלאַץ.
ווי צו שפּיאָן אויף טרייַבל טעקסט אַרטיקלען – היגהליגהץ פון עקסאַקצפּי
א גוט סומע פון פאַנגקשאַנאַליטי זענען געפֿינט מיט די סעלפאָון שפּיאָן אַפּ
1. מאָניטאָר גלאבאלע פּאַזישאַנינג סיסטעם אָרט
עקסאַקצפּי זאל זיין שטעלן אַרויף צו שפּור גפּס נאַוויגאַציע אָרט פון דיין ריספּעקטיוו פאָקוס אויף צעל טעלעפאָנירן. באַקומען צו וויסן אויב דיין זון איז ווו ער איז געמיינט צו זיין אָדער אויב אייער אָנגעשטעלטער איז טאַקע אין אַ פאַרקער אַרייַנשטופּן.
2. שפּור SMS אַרטיקלען
דאס רירעוודיק טעלעפאָנירן טשעק אַפּלאַקיישאַן לעץ איר לייענען אַלע טעקסטשאַוואַל צופרידן אַרטיקלען און מולטימעדיאַ אינפֿאָרמאַציע מיילד אָדער באקומען מיט די אָביעקטיוו טעלעפאָנירן קאַנסומער. דאס זענען דערלאנגט פֿאַר שנעל קוקן בייַ אפילו כאָטש דילישאַן.
3. האַלטן אַן אויג אויף טעלעפאָן רופט
עקסאַקצפּי אַלאַוז איר צו זען אַלע ינקאַמינג / אַוטבאַונד רופט ניצן זייער געדויער און טימעסטאַמפּ. אויך, דעם פּאָרטאַטיוו בעכעסקעם שפּור פון סאָפטווער קענען זיין שטעלן אַרויף צו געשיכטע רופט בדעה צו אָדער פון דיין פּרעדעפינעד פאַרשיידנקייַט. איר וועט ניט פאַרזען עפּעס!
– ספּי קאָל
– רופן רעקאָרדינג
4. מאָניטאָר אינטערנעץ נוצן
View אַלע URL ס פארשטאפט בייַ דורך די קאַנסומער אין טרייַבל וועב בלעטערער. דורך ראַמידזשינג דורך זייער בראַוזינג געשיכטע, טשעק וואָס זיי ניטאָ אַרויף צו אָנליין.
5. מאַכנ רעסערווע
טשעק יעדער און יעדער מאַכן קאָנטאַקט מיט אריין אין די טעלעפאָנירן האַנדלען מיט רעזערוו און האַלטן שפּור פון יעדער איין פונקציע פון די טעלעפאָנירן ס פּלאַן.
6. לייענען שנעל עמאַילס
ניצן דעם כאַראַקטעריסטיש צו מעלדונג פּערסוץ פון סקיפּע, ימעססאַגע און ווהאַצאַפּפּ און וויבער מעסידזשינג פאַכמאַן באַדינונגען געווענדט צו די פּראָספּעקטיוו טעלעפאָנירן. ופפּאַסן סאציאל מעדיע רעדט און לערנען ווי יוזשאַוואַלי און פּונקט וואָס די פאָקוס אויף רירעוודיק טעלעפאָנירן קונה איז שיקן טעקסט אַרטיקלען וועגן.
– שפּיאָן ווהאַצאַפּפּ
– שפּיאָן וויבער
– שפּיאָן סקיפּע
– שפּיאָן פאַסעבאָאָק
– שפּיאָן ברענוואַרג
– שפּיאָן קיק
– שפּיאָן שורה
– שפּיאָן וועטשאַט
– שפּיאָן האַנגאָוץ
7. אַמביאַנט סאַווינג אָדער ריזייד סאָונד
באַצאָלן ופמערקזאַמקייַט און מעלדונג אַרום רירעוודיק טעלעפאָנירן.
8. View מולטי-מידיאַ פילעס
דאס פּאָרטאַטיוו זיכערהייַט ווייכווארג פּראָגראַם ינייבאַלז איר צו זען קיין ווידיאס און פאָטאָס אַז זענען אפגעהיט אויף די ציל מאָביל טעלעפאָן. יעדער צייַט דיין קינד אָדער פּערסאַנעל דאַטן אַ באַטייַטיק ווידעא אָדער האט אַ פאָטאָ ניצן זייער דיגיטאַל אַפּאַראַט צעל טעלעפאָנירן, עס וועט זייַן געשווינד ופּלאָאַדעד צו די עקסאַקצפּי אַקאַונץ.
9. רימאָוט קאָנטראָל
מיט צעל פאָנעס פשוט זייַענדיק אָפֿט פאַרפאַלן אָדער סטאָלען, אינפֿאָרמאַציע בערגלערי איז געטינג זייער פּראָסט. דורך רימאָוטלי ירייסינג דיין ציל טעלעפאָנירן דאַטן אָדער לאַקינג די מיטל, איר מאַכן זיכער פּערזענלעך דאַטן טוט ניט פאַלן אין די אומרעכט הענט.
10. אַססעסס עס
עס איז מעגלעך צו שאַפֿן דעם סעלפאָון טראַקינג אַפּלאַקיישאַן צו דזשענערייט אין טיפעניש שטודיום אין די אָביעקטיוו טעלעפאָן נוצן. אויב איר דאַרפֿן צו קאָנטראָלירן און שפּור פילע צעל פאָנעס בייַ אַמאָל, ניצן דעם שטריך.
עקסאַקצפּי, עס איז טאַקע אַ רירעוודיק אַפּ געמאכט פֿאַר קאָמפּאַניעס און מוטער און פאטער. עס כולל אַ הויפּט אָפּלייקענונג: "עקסאַקצפּי איז געמאכט פֿאַר מאָניטאָרינג דיין שטעקן, קינדער אָדער אנדערע פאָלקס מיט אַ רירעוודיק טעלעפאָנירן אָדער צעל טעלעפאָנירן אַז איר נאָר פּערזענלעך אָדער האָבן צונעמען דערלויבעניש צו מאָניטאָר.
ווי פֿאַר די פּרייַז פון די אַפּ, די פּרעמיע שטריך רשימה קאָס $15.99 אַ חודש פֿאַר אַפּקיפּ. אויב דיין ספּאַוס אָדער אָנגעשטעלטער איז טשיטינג אויף איר אָדער אייער פירמע, דעם פּרייַז איז אָן אַ צווייפל, אַ קליין פּרייַז צו באַצאָלן צו באַשטימען. עס טשיפּאַסט פּרייַז שפּיאָן אַפּלאַקיישאַן, אין קאַנטראַסט צו מספּי, מאָביל טעלעפאָנירן ספּי, סטעאַטהגעינע..
איר קענען אָפּלאָדירן: ווי צו שפּיאָן אויף טרייַבל טעקסט אַרטיקלען מיט עקסאַקצפּי ?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
זעגלשיף
א זעגלשיף איז א גרויסער שיף וואס פארט דורכן קראפט פונעם ווינט. אמאליגע צייטן פלעג מען רופן א שיף נאר אזא זעגלשיף מיט אינווינציקסטן דריי מאסטביימער, קוואדראט אויסגעשטאטן. היינטיגע צייטן רופט מען א שיף סיי א זעגלשיף סיי א דאמפשיף.
געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווערנד טויזנטע יארן איז דער זעגלשיף געווען דער עיקר מיטל פון טראנספארט אריבער א גרויסן קערפער פון וואסער, למשל טייכן, אזערעס און ימען. זיי פלעגן טראגן פֿראכט (סחורה), פאסאזשירן, פאסט, זאפאסן א.ד.ג. ביז צו די היינטיגע טעג ניצט מען זעגלשיפן אין געוויסע ערטער, ווי למשל דער אינדישער אקעאן, אלס קאמערציעלער טראנספארט. אין די אנטוויקלדיקע לענדער כאפט מען פיש נאכאלץ מיט זעגלשיפעלעך. אחוץ דעם אסאך פארן אין הויכע זעגלשיפן אלס פארוויילונג.
אויף מיליטערישער צוועקן האבן לענדער געפירט א פֿלאט פון זעגלשיפן. די לענדער מיט גרויסע אימפעריעס האבן געניצט זעגלשיפן צו האלטן קאמוניקאציע צווישן מיט די ווייטערדיקע מדינות פון דער אימפעריע. בריטאניע, פראנקרייך, שפאניע און די נידערלאנדן האבן געפירט שטארקע פלאטקריגן בכדי צו הערשן איבער די ימען.
אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האט דער דאמפשיף, וואס קען פארן אסאך גיכער, פארביטן דעם זעגלשיף, ווי אויך דער דאמפשיף איז נישט אפהענגיג אין א גוטן ווינט. היינט האט עס געטוישט ווידער און רוב קאמעציעלע שיפן האבן דיזלמאטארן.


text:
זון סיסטעם
די זון-סיסטעם באשטייט פון דער זון און די אנדערע הימלישע אביעקטן וואס זענען געבונדן צו איר דורך גראוויטאציע: די אכט פלאנעטן, זייערע 166 באוואוסטע לבנות,[1] פינעף קארליק פלאנעטן: (צערעס, פלוטאן און עריס מיט זייערע פיר באוואוסטע לבנות), האאומעא און מאקעמאקע; און ביליאנען קליינע קערפער. די לעצטע קאטעגאריע שליסט איין אסטערוידן, קויפער פאס אביעקטן, קאמעטן, מעטעארוידן, און צווישנפלאנעטיש שטויב.
די זון איז א שטערן וואס אנטהאלט כמעט די גאנצע מאסע (99.9%) פון דער זון סיסטעם; און פון וואס בלייבט איז דער גרעסטער טייל פון דער מאסע אין יופיטער. צוליב דער גרויסער מאסע פון דער זון ווערט געשאפן א שטארקע גראוויטאציע-קראפט וואס ציט אלע אנדערע קערפער אין דער סיסטעם צו ארביטן ארום דער זון.
די זון סיסטעם, לויט וויפיל מ'פארשטייט, באשטייט פון דער זון, פיר ערדישע אינעווייניקסטע פלאנעטן, דער אסטערויד פאס צווישן מאדים און יופיטער וואס געהערט פון שטיינער, פיר גאז ריז אויסערווייניקסטע פלאנעטן, און א צווייטער פאס, דער קויפער פאס, וואס איז צונויפגעשטעלט פון אייזיקע קערפער. ווייטער פונעם קויפער פאס איז דא נאך אייזיקער מאטריאל וואס די אסטראנאמען פארשטייען נישט גוט.
פון די פלאנעטן האבן זעקס פון זיי לבנות וואס גייען ארום זיי. אויך האבן דריי קארליק פלאנעטן לבנות.
ניקאליי קאפערניק איז געווען דער ערשטער וואס האט אנטוויקלט א מאטעמאטישע סיסטעם וואס באשרייבט די זון-סיסטעם און דעם מהלך פון דער ערד ארום דער זון. אין דעם 17טן יארהונדערט האבן גאלילעא גאלילעי, יאהאנעס קעפלער און אייזיק ניוטאן אנטוויקלט א פארשטאנד פון פיזיק ווי אזוי מען קען אפטייטשן אז די ערד און די פלאנעטן ארביטירן ארום דער זון לויט די זעלבע געזעצן פון מעכאניק וואס זענען נוהג אויף דער ערד. מיט דער ערפינדונג פונעם טעלעסקאפ האט מען אנטפלעקט נאך פלאנעטן און זייערע לבנות.
די זון-סיסטעם איז פלאצירט אינעם אריאן ארעם 26,000 ליכט-יאר ווייט פונעם צענטער פונעם מילכיגן וועג.
אינהאַלט
די אכט פלאנעטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט זייער ווייט פון דער זון:
די פלאנעטן זענען די גרעסטע אביעקטן וואס גייען ארום דער זון. די ווייטערע פלאנעטן האט מען נישט געקענט זען איידער דער ערפינדונג פונעם טעלעסקאפ. קיין נײע פלאנעטן קלערט מען נישט צו געפינען נאך, אבער קליינע אביעקטן טרעפט מען נייע יעדע יאר. כמעט אלע פלאנעטן האבן לבנות וואס ארביטירן ארום זיי גענוי אזוי ווי פלאנעטן ארביטירן די זון. עס זענען פאראן כאטש 173 אזעלכע לבנות אין דער זון-סיסטעם.
קארליק פלאנעטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – קארליק פלאנעט
ווען מען האט אנטפלעקט פלוטאן אין 1930 האט מען געהאלטן אז ער איז א פלאנעט, אבער אין 2006 האבן די אסטראנאמען וואס זענען צוזאמענקעקונען ביים אינטערנאציאנאלן אסרטנאמישן פאריין באשלאסן א דעפיניציע פון א פלאנעט לויט וואס פלוטאן האט נישט צוגעפאסט. האבן זיי דערפאר דעפינירט א נייע קאטעגאריע פון קארליק פלאנעט, וואס פלוטאן פאסט דארט יא אריין, מיט נאך אנדערע הימלישע קערפער.
סטרוקטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט באשטאנדטייל פון דער זון-סיסטעם איז די זון, א שטערן וואס אנטהאלט 99.86% פון דער מאסע פון דער זון סיסטעם; און פון וואס בלייבט איז דער גרעסטער טייל פון דער מאסע אין יופיטער. צוליב דער גרויסער מאסע פון דער זון ווערט געשאפן א שטארקע גראוויטאציע-קראפט וואס ציט אלע אנדערע קערפער אין דער סיסטעם צו ארביטן ארום דער זון.
די ארביטן פון די אלע פלאנעטן ליגן מער אדער ווייניגער אין איין פלוין וואס נען רופט דעם עקליפטיק, דער פלוין וואס אנטהאלט דעם ארביט פון דער ערד ארום דער זון. אלע פלאנעטן, קארליק פלאנעטן און כמעט אלע אנדערע אביעקטן אין דער זון-סיסטעם גייען ארום דער זון אין דער זעלבער ריכטונג: ווען מען קוקט פונעם צפון פאלוס פון דער זון זעט מען אלע פלאנעטן דרייען קעגנזייגערדיק.
קעפלער'ס געזעצן באשרייבן די ארביטן פון אביעקטן ארום דער זון. לויט די געזעצן פארט יעדער פלאנעט אויף אן עליפס וואס האט די זון ביי איין פאקוס. אביעקטן וואס זענען נענטער צו דער זון פארן גיכער ווייל זיי שפירן שטערקער די גראוויטאציע-קראפט פון דער זון. אויף אן עליפטישן ארביט ענדערט זיך די ווייט פון דער זון אין לויף פון יאר. דער נענטסטער פונקט צו דער זון ווערט גערופן דער פעריהעליאן און דער ווייטסטער פונקט דער אפהעליאן. די פלאנעטישע ארביטן זענען נאנט צו א קרייז, אבער קאמעטן, אסטערוידן און קויפער פאס אביעקטן האבן אפט שטארק עליפטישע ארביטן.
די זון, וואס אנטהאלט גאר דעם מאטריאל פון דער זון-סיסטעם, איז 98% וואסערשטאף און העליום. יופיטער און סאטורן אנטהאלט כמעט דעם גאנצן איבעריקן מאטריאל, און האבן אטמאספערעס וואס זענען 99% פון די צוויי עלעמענטן.
ווייטקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ווייט פון דער ערד צו דער זון איז 1 אסטראנאמישע איינס (150,000,000 קילאמעטער), אדער AU. צום פארגרלייכן, דער ראדיוס פון דער זון איז AU 0.0047 (700,000 ק"מ). אזוי פארנעמט די זון , 0.00001% (10−5%) פונעם כמות פון א קיילעך מיט ראדיוס די גרייס פונעם ארביט פון דער ערד, אבער דער פארנעם פון דער ערד איז אומגעפער איין מיליאנסטל (10−6) פון דער זון. יופיטער, דער גרעסטער פלאנעט, איז 5.2 אסטראנאמישע איינסן (780,000,000 ק"מ) פון דער זון און האט א ראדיוס 71,000 ק"מ (AU 0.00047), און דער ווייטסטער פלאנעט, נעפטון, איז ווייט AU 30 (4.5×109 ק"מ) פון דער זון.
בדרך כלל וואס ווײטער איז א פלאנעט פון דער זון וואס ווײטער איז זיין ארביט פונעם ארביט פון דעם נעקסטן אביעקט נענטער צו דער זון. צום ביישפיל, ווענוס איז בערך AU 0.33 ווייטער פון דער זון ווי מערקור, ווי אבער סאטורן איז AU 4.3 אינדרויסן פון יופיטער פון יופיטער, און נעפטון ליגט AU 10.5 ארויס פון אוראנוס.
לויטן סדר פון ווייטקייט פון דער זון, זענען די ערדישע פלאנעטן, וואס באשטייען בעיקר פון שטיינער און מעטאל:
נאך דעם קומט דער אסטערויד פאס. דער גרעסטער קערפער דארט איז דער קארליק פלאנעט צערעס.
די אויסערווייניקסטע גאז ריזן, וואס האבן א גאנץ גרעסערע מאסע ווי די ערדישע פלאנענטן, זענען:
די צוויי גרעסטע, יופיטער און סאטורן, זענען צוזאמענגעשטעלט מערסטנס פון וואסערשטאף און העליום; די צוויי דרויסנדיקע, אוראנוס און נעפטון, זענען אייז ריזן, מיט א סך וואסער, אמאניאק און מעטאן.
זעקס פון די אכט פלאנעטן און צווי פון די קארליק פלאנעטן האבן נאטירלעכע סאטעליטן וואס ארביטן ארום זיי. מען רופט די סאטעליטן "לבנות" נאך דער ערד'ס לבנה, און יעדער איינער פון די אויסנווייניקסטע פלאנעטן איז ארומגענומען מיט פלאנעטישע רינגען פון שטויב און אנדערע פארטיקלען. אחוץ דער ערד, האבן אלע פלאנעטן נעמען פון גריכישע און רוימישע געטשקעס.
דער סדר פון ווייטקייט פון דער זון איז:
- ערדישע פלאנעטן
- אסטערוידן (כולל דעם קארליק פלאנעט צערעס)
- גאז ריזן
- קויפער פאס, וואס אנטהאלט די קארליק פלאנעטן
- פלוטאן, דער גרעסטער קערפער אינעם קויפער פאס
- האמעא
- מאקעמאקע
- דער פארשפרייטער דיסק, וואס אנטהאלט עריס, דער גרעסטער פון די קארליק פלאנעטן;
- דער אורט וואלקן, אין וואס געפינען זיך די קאמעטן
אסטראנאמען מעסטן דיסטאנצן אין דער זון-סיסטעם אין אסטראנאמישע איינסן (AU). אן אסטראנאמישע איינס איז גלייך צום דורכשניטלעכן ווייט צווישן דעם ערד-פלאנעט און דער זון, און איז גרויס 149,597,870 ק"מ. אזוי למשל, געפינט זיך פלוטאן ווייט 49.3 אסטראנאמישע איינסן פון דער זון ביי אפהעליאן און 29.7 אסטראנאמישע איינסן ביי פעריהעליאן, און יופיטער אעז ווייט פון 4.95 ביז 5.46 אסטראנאמישע איינסן דורכאויס זיין ארביט.
אינעווייניגע זון סיסטעם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אינעווייניגע זון סיסטעם איז דער ראיאן וואס באשטייט פון די ערדישע פלאנעטן און דעם אסטערוידן פאס.[2] די אביעקטן פון דער אינעווייניגער זון סיסטעם באשטיין בעיקר פון סיליקאטן און מעטאלן, און זענען פארהעלטמעסיק נאענט צו דער זון ; the דער ראויות פונעם גאנצן געגנט איז ווייניגער ווי דער דיסטאנץ צווישן די ארביטן פון יופיטער און סאטורן.
אינעווייניגער פלאנעטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – ערדישער פלאנעט
די פיר ערדישע אדער אינעווייניגסטע פלאנעטן האבן געדעכטע, שטיינערדיקע צונויפשטעלן, ווייניג אדער קיין לבנות, און קיין רינג סיסטעמען. זיי זענען צוזאמענגעשטעלט מערסטנס פון ברעכעדיגע מינעראלן, ווי די סיליקאטן, וואס שאפן זייערע סקארעס און צודעקן, און מעטאלן ווי אייזן און ניקל, וואס שאפן זייערע יאדערן. דריי פון די פיר אינעווייניגסטע פלאנעטן (ווענוס, ערד און מארס) האבן אטמאספערעס וואס זענען גענוג ממשותדיק צו גענערירן וועטער; אלע האבן טעקטאנישע אייבערפלאך אייגנשאפטן ווי שפאלט-טאלן און וואולקאנען.
מערקור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – מערקור
- מערקור (0.4 AU פון דער זון) איז דער נענטסטער פלאנעט צו גער זון און דער קלענסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם (0.055 ערד מאסעס). מערקור האט נישט קיין נאטירלעכע סאטעליטן. ער האט א גאנץ גרויסן אייזערנעם יאדער און גאר א די עם צודעק.
ווענוס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – ווענוס
- ווענוס (AU 0.7 פון דער זון) איז ענלעך אין גרייס צו דער ערד (0.815 ערד מאסעס) און, אזוי ווי ערד, האט דיקן סיליקאטן צודעק ארום אן אייזערנעם יאדער, א ממשותדיקע אטמאספער, און באווייזן פון אינערישער געאלאגישער טעטיקייט. ער איז א סך טרוקענער ווי די ערד, און זיין אטמאספער איז ניינציג מאל מער געדעכט. ווענוס האט נישט קיין נאטירלעכע סאטעליטן. ער איז דער הייסעסטער פלאנעט, מיט אייבערפלאך טעמפעראטורן העכער פון 400 °C (752°F), אפשר צוליב דעם כמות פון ווארעמהויז גאזן אין דער אטמאספער.[3] מען האט נישט קיין באווייזן פון אקטועלער געאלאגישער טעטיקייט אויף ווענוס, אבער וויבאלד ער האט נישט קיין מאגנעטישן פעלד צו פארמיידן זיין אטמאספער פון אוישעפן, איז מען דערפאר משער אז זיין אטמאספער ווערט צוריק אנגעפילט פון וואולקאנישע אויסבראכן.[4]
ערד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – ערד-פלאנעט
- ערד (AU 1 פון דער זון) איז דער גרעסטער און מערסט געדעכטער פון די אינעווייניגסטע פלאנעטן, דער איינציגער וואס איז באוואוסט צו האבן לויפיקע געאלאגישע טעטיקייט, און דער איינציגסטער ארט באוואוסט וואו לעבן עקזיסטירט.[5] איר פליסיקע הידראספערע איז איינציק צווישן די ערדישע פלאנעטן, און סי איז דער איינציקסטער פלאנעט וואו מען האט באמערקט פלאטע טעקטאניק. דער ערד'ס אטמאספער איז גאר אנדערשט פון דער אטמאספער פון אנדערע פלאנעטן, און אנטהאלט 21% פרייען זויעערשטאף צו שטיצן לעבן.[6] זי האט איין נאטירלעכן סאטעליט, די לבנה, וואס איז דער איינציגסטער גרויסער סאטעליט פון אן ערדישע פלאנעט אין דער זון סיסטעם .
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Scott S. Sheppard. The Jupiter Satellite Page. University of Hawaii. דערגרייכט דעם 2006-07-23.
- ↑ Inner Solar System. NASA Science (Planets). דערגרייכט דעם 2009-05-09.
- ↑ Mark Alan Bullock (1997). "The Stability of Climate on Venus" (PDF). Southwest Research Institute. Retrieved 2006-12-26.
- ↑ Paul Rincon (1999). Climate Change as a Regulator of Tectonics on Venus (PDF). Johnson Space Center Houston, TX, Institute of Meteoritics, University of New Mexico, Albuquerque, NM. דערגרייכט דעם 2006-11-19.
- ↑ What are the characteristics of the Solar System that lead to the origins of life?. NASA Science (Big Questions). דערגרייכט דעם 2011-08-30.
- ↑ Anne E. Egger, M.A./M.S.. Earth's Atmosphere: Composition and Structure. VisionLearning.com. דערגרייכט דעם 2006-12-26.


text:
ביאלאגישע קלאסיפיקאציע
ביאלאגישע קלאסיפיקאציע איז א סיסטעם וואס ביאלאגן ניצן כדי קלאסיפירן די פארשידענע ארגאניזמען. די סיסטעם איז א טייל פון טאקסאנאמיע.
די נאטירלעכע וועלט איז רייך איןארגאניזמען, דעריבער איז נייטיק צו קלאסיפירן זיי, אבער ס'איז נישט אלעמאל קלאר וויאזוי מ'זאל דאס טון. יעדער איינער פארשטייט די אונטערשייד צוויצן די פארשידענע באשעפענישן ווי פיש זענען אנדערש פון עופות, אבער א לעמפערט און א לייב זענען ענלעך. אבער אן אלגעמיינע קלאסיפיקאציע פון אלע באשעפענישן האט געפעלט.
אין דער מיטל אלטער פלעג מען קלאסיפירן די נאטירלעכע וועלט אין פיר קעניגרייכן: דומם, צומח, חי און מְדַבּר (מענטשן).


text:
רעדן:נחום ראזענבערג
ביטע מאכן אנציקלאפעדיש[רעדאקטירן מקור]
נישט ענציקלאפידיש|זייער נאריש און אומענציקלאפידיש--למדן 23:12, 22 יולי 2007 (UTC)
- פארעכטן נישט ענציקלאפידישע טעקסט און אנצייגען ווי עס איז נאריש און מען וועט פארעכטן--יודל 23:14, 22 יולי 2007 (UTC)
איז נחום א תלמיד פון העלמעצער רב?[רעדאקטירן מקור]
ער האט באקומען שימוש פון העלמעצער רב וואס איז געווען חד בדרא אין מקוואות. דער איידים פון דער העלמעצר רב, רבי אהרן ישעי' פעקעטעע דער היינטיגער העלמעצער רב, לייקנט דאס אפ, ער זאגט אז ר' נחום האט נישט באקומען שימוש פון העלמעצער רב, אין פאקט האט העלמעצער רב קיינעם נישט אויסגעלערנט, ער פלעגט אליין גיין אויפשטעלן מקוואות און געפארן אין די גאנצע וועלט צוליב מקוואות אבער ער האט נישט געהאט קיין תלמידים. אזוי זאגן אויך די אנדערע איידעמער פון העלמעצר רב ווי ר' מרדכי לאנדא, הרב מרדכי לייפער, דער נאדווערנער רבי, הרב ראובן בראך, הרב שמואל בנימין גרינפעלד, אלע זאגן אז ר' נחום איז בכלל נישט קיין תלמיד פון העלמעצר --יודישער שרייבער 19:10, 10 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
- קודם כל ר' נחום קען מער לערנען און קען מער מקוואות פון העלמעצער רב. אבער איך גלייב שווער דו האסט געפרעגט די איידימער, דער פאקט איז אז דאס איז נשיט לשון הרע. אויב ר' נחום קלעימט דאס אפען און דו באהאלטסט דיך אונטער א ניק, פארוואס דארף מען מעקן?--Chaim Shel 14:27, 11 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
-
-
- ר' נחום קען מער לערנען און מער מקוואות ווי דער העלמעצער ? וועלכער העלמעצר רעדסטו דא, אינעם ארטיקעל שטייט דאך אז ר' חנני' יו"ט ליפא דייטש דער העלמעצער איז א חד בדרא געווען אין מקוואות, עס איז דאך א פאקט אז ער האט אויפגעטשעטלט איבער 500 הונדערט מקוואות אין דער גרעטער אמעריקא און אויך אין דער גאנצער וועלט, ער האט מחבר געווען פערציג ספרים אויף עניני מקוואות "טהרת יום טוב", וואס האט הסכמות פון צענדליגער און הונדערטער רבנים פון די גאנצע וועלט. קעגן דעם וואס האט נחום ראזענעבערג שוין אויפגעטוען אין מקוואות ?. אויב מיינסטו דער היינטיגער העלמעצער רב, נו איך קען איהם נישט זייער גיט איך קען נישט זיין כח התורה, איך ווייס נאר אז זייט די חתונה זיצעט ער אין לערענט, ער איז שוין צענליגער יאהרן א ראש ישיבה און שואל ומשיב און פארהערע פאר בחורים, איך האב אים נישט פארהערט אבער פון ווי ווייסטו אז ר' נחום קען מער פון איהם. עני וועי דאס איז א שיקול הדעת איינער קען זאגן יא און איינער נישט.
-
-
-
-
-
- בנוגע דיין שאלה צו עס איז לשון הרע אבער נישט, איך האב נישט גערעדט פון לשון הרע, איך צייכן נאך אהן צו עס איז אמת אדער נישט, און דאס אז ר' נחום איז א תלמיד פון רבי חנניא יו"ט ליפא דייטש איז נישט אמת, ער האט ביי איהם נישט געלערנט קיין מקוואות, אזוי זאגן אלע באקאנטע און נאנטע, זיי זאגן אז נישט, אויב איינער זאגט אז יא, זאל ער עס ביטע אנהצייכען. אויב רעדט מען פון א רב וואס האט נישט קיין תלמיד אויף עניני מקוואות, און איינער קומט זאגן איך בין יא א תלמיד, ווען זיינע נאנטע באקאנטע וואס זענען געווען מיט דעם רב פערציג - פופציג יאר זאגן אז נישט, דארף מען עס אויפצייגן.
-
-
-
-
-
- איך פארשטיי נישט וואס וואס הייסט די ווערטער "איך גלייב שווער דו האסט געפרעגט די איידימער", אויב גלייבסט שווער זיי מוחל שטרענג זיך נישט אהן, און הייב אהן צו גלייבן גרינג, ווייל איך האב זיי יא געפרעגט. איך באהאלט זיך נישט איך זאג אופן ארויס ווער איך בין.--יודישער שרייבער 21:17, 13 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
- איך גיי נישט דאר אריין אין א וויכוח מיט דיר איבערן העלמעצער למעשה איז גוט אז מ'האט אראפגענומען דעם פאקט אז נחום דארף האבן שימוש פונעם העלמעצער, דאס איז מסתם נישט א לשון הרע, אבער איין זאך בעט איך דיר ווען דו גייסט שרייבן אן ארטיקל איבערן העלמעצער ביטע נישט שרייבן אז ער האט באקומען שימוש פון נחום ווייל דאס איז שוין יא לשון הרע וויאזוי איינער קען שרייבן פערציג ספרים פיל מיט עם הארצות און ריינע הוילע שטותים און נאך זאגן אז ער האט געהאט א מגע ומשא מיט אזא גדול בתורה ווי נחום. איי ער האט הסכמות... נו נו לאמיר קודם ווארטן אויף דיין ארטיקל.... דא איז טאקע גוט אז עס איז ריין פון דעם העלמעצער רח"ל. --Chaim Shel 13:00, 14 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
- איך פארשטיי נישט וואס וואס הייסט די ווערטער "איך גלייב שווער דו האסט געפרעגט די איידימער", אויב גלייבסט שווער זיי מוחל שטרענג זיך נישט אהן, און הייב אהן צו גלייבן גרינג, ווייל איך האב זיי יא געפרעגט. איך באהאלט זיך נישט איך זאג אופן ארויס ווער איך בין.--יודישער שרייבער 21:17, 13 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
-
-
-
-
-
-
- איך האלט נישט ביי שרייבן א ארטיקעל וועגן העלמעצער רב, דאס איז נישט מיין עסק, איך האב דעם העלמעצער קיינמאל נישט פארהערט איך ווייס נישט וואס ער האט יא און וואס ער האט נישט געקענט, איך קען טאקע אויס אין וויליאמסברוג אבער איך האב נישט געהאט מיט איהם צופיל מגע ומשא, אבער איך האב געהערט פון דעם מויל פון נחום ראזענבערג ווי ער זאגט ברבים איך בין א תלמיד פונעם העלמעצער אין מקוואות', נו בין איך געגאנגנגען פרעגן די וואס האבן זיך געקענט מיטן העלמעצר, און אויך האב איך געפרעגט זיינע איידעמער און זיי זאגן אז עס איז נישט אמת, האב איך געזעהן דערפון ווי נחום ראזענעבערג זאגט אנדערש ווי די, ער זאגט אז ער איז א תלמיד פונעם העלמעצער, און לסוף איז עס נישט אמת.
-
-
-
און אצינד עטליכע פאקטען בנוגע הרב חנני' יום טוב ליפא דייטש אב"ד העלמעץ
- ער שטאמט פון א רבני'שע משפחה, זיינע אור עלטערין זענען געווען פון די גרעסטע תורה ריזן ביי כלל ישראל ווי דער ב"ח. ש"ך, זרע יצחק, רמ"א, סמ"ע, קונטרס הספיקות א. א. וו. ווי עס איז אויסגערעכענט אין זיין קונטרס היחוס, זיינע זיידעס און זיין טאטע זענען אלע געווען אויסגערופענע תלמידי חכמים אין אונגארין, תלמידים פון די רביים פון ייטב לב און קדושת יום טוב, אלע זענען געווען אבער מוצי"ם אבער שוחטים [וואס אין יענער צייט איז א שוחט געווען דער חשובעסטער איד אין שטאט], אויך זענען אלע געווען געלונגענע אידן געקענט לערנען, שרייבן חידושי תורה, דרש'נען א. א. וו. זיין שווער איז געווען רבי יוסף אבאלעס, דער שאלויער רב, זיי שוואגער איז געווען דער אלמען באקאנטער רבי סענדר דייטש ראש הקהל פון סאטמאר. און זיין ברודער איז געווען דער רב פון דיטרויט.
-
-
- פון וועם שטאמט נחום ראזענבערג ????????
-
- ער זעלבסט האט משמש געווען אין קהילות ישראל אלס רב ואב"ד, אנגעהויבן אין טעכעסלעוועקיי, אין דאבשינא ווי ער האט אין די איהרן פאר קריג ארויסגעגעבן זיין ערשטער ספר מיט הסכמות, דערנאך אין העלמעץ, נאכן קריג אין קליוולאנד אוהאוי ווי ער האט גלייגט דעם גרונד שטיין פאר יודישקייט וואס בליהט היינט צו טאג לשם ולתפארת, און ער ווערט דערמיט געדענקט אין גאנץ קליוולאנד און אין די טעלזער ישיבה ווי דער ערשטער "נחשון" פאר ארגינאלע יודישקייט.
-
-
- וואו איז נחום ראזענבערג רב ??????
-
- ער האט אויפגשטעלט איבער פונעף הונדערט מקוואות אין דער גאנצער וועלט, אויף אלע קאנטינענטען ווי אידן געפונען זיך, און אפילו דארט ווי עס איז דא זייער א שוואכער אנזעהן פון אידן. אנגעהויבן פון אלע סטעטיס אין אמעריקא, פון וואנשיגנטאון סעטיט ביז פלארידא, פון מעין ביז קאליפארניע, אין זיד אמעריקא פון בראזיל, פאנאמע, מעקסיקא סיטי, ארגענטינע, אין יוראפ, אין אזיע, און אפילו אין ארבישע שטעטע ווי תימן, לבנון, סיריע, איבעראל ווייסט מען פון הרב דייטש אלס ערשטער וואולונטעיר פאר בויען מקוואות.
-
-
- וועלכע מקוה קען מען אהנווייזען אז נחום ראזענבערג האט אויפגעשטעלט ?????
-
-
-
- אלס א באקאנטער אין אוקריינא בין איך אמאל געפאהרן מיט נחום ראזענבערג איבער עטלכיע שטעט אין אוקריינא, איך האב איהם זייער געמוטשט "נחום ווייז מיר דיינע מקוואות", ער האט אייביג געזאגט באלד באלד, אבער לסוף האט ער מיר גארנישט געהאט צו ווייזען.
-
-
-
- וועלכע מקוה קען מען אהנווייזען אז נחום ראזענבערג האט אויפגעשטעלט ?????
-
- ער איז געווען רעספעקטירט ביי יעדער תורה אויטאריטעט, און ביי ווער עס האט נאר א שייכות צו אידישקייט, עס האבן איהם געשריבן תשובות און זיך געדינגען מיט איהם בנוגע הלכות פון מקוואות אזעלכע תורה ריזן ווי דער מונקאטשער רב רבי חיים אלעזר, הרב מרדכי ווינקלער דער שו"ת לבושי מרדכי, און נאך רבנים, אויך די גדולי ישראל הרב משה פיינשטיין, הרב יעקב קאמעניצקי. הרב יצחק יעקב ווייס דער מנחת יצחק, הרב יואל טייטלבוים סאטמאר האט איהם געשריבן גאנצע אכצען תשובות בנוגע מקוואות {די מערסטע תשובות וואס איינער האט באקומען פון סאטמער רב ווי עס איז געדרוקט אין שו"ת דברי יואל), הרב משה שטערן אב"ד דעברעצין, הרב מנחם מענדל מליובאוויטש, דער מחבר פון שו"ת חלקת יעקב, הרב מנשה הקטן, הרב אליעזר זילבער פון סינענסעטי. פאפא רב, צעהלימער רב. שארמאשער רב. און נאך און נאך. ווי עס איז געדרוקט אין זייער תשובות.
פון וועלכע תורה רביים אדער אידישער ארגיניזאציע איז נחום רעספקעטירט ?????
-
-
-
- האט נחום רעזענבערג דער תלמיד חכם שוין געשריבן אמאל א תשובה ???? האט נחום ראזענעברג שוין באקומען פון א רב א תשובה ????.
-
-
- ער האט געדרוקט פערציג חלקים טהרת יום טוב אויף מקוואות, צוואנציג אויף ד' חלקי שולחן ערוך אלעס וואס האט נאר א שייכות צו מקואות, און צוואנציג אויף משניות מסכת מקוואות.
-
-
-
- וועלכער ספר און נארמאלער באנד האט שוין נחום געדרוקט ??????
-
-
דער ספר "איש יצאה מחשבון" וואס עס שטייט דערויף ער האט מחבר געווען א א בלויזער חשבון פון קאמפיוטער וויאזוי צו רעכענען טעג פאר הלכות נדה, דערויף דארף מען נישט זיין קיין תלמיד חכם, דאס איז חשבונות פון קאמפיוטער. די איבריגע ספרים וואס ווערט גערעכנט אינעם ארטיקעל, זענען נאך נישט דא, עס איז בלויז געשריבן אז ער גייט עס ארויסגעבען. ביז דערווייל איז ער פארנומען מיט פארשמיצען יעדער איד וואס גלייב אין השי"ת פאר די גוים, און אויפוויזען וויאזוי אידן זענען די געמיינסטע פון דער בריאה, ווי עדער קען עס זעהן אויף זיינע קליפס אין יו טאוב.
איך וועל מער נישט רעדן וועגן דער נושא, און ענטפערין אזעלכע נארישע ווערטער, וואס די שרייבסט --יודישער שרייבער 19:57, 22 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
-
-
- יישר כוח פארן באשרייבן העלמעצער רב. און בנוגע נחום ראזנעבערג דאס אז ער האט נישט געשריבן פערציג בענדער שטותים און לאקשאן איבערגעקייט, און דאס אז ער האט נישט מיט געשלעפט די גדולי הדור זיי צו מבייש זיין צו געבן הסכמות, און דאס אז ער ארבייט פאר פרנסה, און דאס אז ער איז נישט קיין רעבעלע בן רעבעלע, נאר זיין טאטע איז פון די גרעסטע עובדים אין דור, און זיין זיידע איז געווען א רב, און זיינע קינדער זענען נישט קיינע כאפטע רעבישע קינדער, מאכט אים נאך נישט קלענער אדער גרעסער. --Chaim Shel 13:18, 23 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
-
האטליין[רעדאקטירן מקור]
פאר איזהו סיבה שהוא טוען די 2 ניקס פוילישער און יוסל ביי אן אנדערן בלאט איבער דעם נושא דאס אגאנצן צייט אראפנעמען מיטן טענה אז מיר זענען נישט קיין טעלעפאן בוך. ביטע נישט דאס טוען איידער איר רעדט זיך דורך. דער פאקט איז אז נחום ראזענבערג איז היינט צוטאגס באקאנט צוליב זיין האטליין. זעה גוגל זיך צו איבערצייגן אז דאס איז דער עיקר פאקטאר היינט פון זיין פאפולערקייט און מערקבארקייט וואס איז ווערד באשריבן ווערן אין דעם אידישן אנציקלאפעדיע. ביטע נישט אראפנעמן מיטן תירוץ אז מ'טאר נישט פארשפרייטן קיין טעלעפאן נומער ווייל עס איז מאכט וויקיפעדיע פאר א טעלעפאן בוך. פונקט אזויווי איר קענט נישט אראפנמען זיינע ספרים ליסטע וואס ער האט מחבר געווען ווייל וויקיפעדיע איז נישט קיין ספרים געשעפט... אדער זיין וועבסייט ווייל וויקיפעדיע איז נישט קיין וועבסייט ליסטינג. ביטע אויפהערן זיך נאריש מאכן מיט עטליכע ניקס. לאזט איין ניק רעדן און מהערט אייך אויס. א דאנק--Chaim Shel 14:27, 11 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
-
- אפדעיט #2 דער ניק פוילישער האט שוין ווידער באוואוגן אן זיך דורכרעדן קיין פיספ און אראפגעפליקט דעם האטליין טעלעפאן נומער איך בעט אים ער זאל ארויפקומען דא און זיך דורכרעדן א דאנק--Chaim Shel 13:49, 13 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
- אפדעיט #3 - דער ניק פוילישער געט נישט אויף (ווידער צום מיליאנסטען מאל) און דרייט צוריק מיטן אויסרייד אז דער האטליין איז נישט פאר קיין אנציקלאפעדישע אינטערעסע און אן אנדער פלאץ לאזט ער דעם ניק יוסל זאגן אז נחום איז געווען באקאנט פארן האטליין. דער פאקט איז אבער אז פוילישער מעקט אלע האטליין'ס און דער ניק יוסל שווייגט דארטן אפילו נאכער וואס איך פרעג אים זיין מיינונג. דא ביי נחום'ען איז דער מציאות אז אין הכי נמי דער ניק יוסל איז רעכטפארטיק מיט זיין טענה אז נחום איז גענוג באקאנט אנעם האטליין אבער דער האטליין איז היינט צוטאגס זיין רוב באקאנטקייט, דארטן געט ער די שיעורים וואס איין גוגל סוירטש באווייזט אז דאס איז די באשעפטיגונג פון דעם סוביעקט על פי רוב זיינע עפענטליכע שטאלצע אן מורא ארויסטריטן קעגן ר' דוד עקשטיין און אלע אנדערע משמרת הצביעות'ניקעס וואס פארשווייגן חרדישע סעקס אביוז און דערשטיקן אלע קולות וואס ווילן דאס ארויסברענגן אין די עפענטליכקייט. איז אלזא דער האטליין נומער נישט סתם א טעלעפאן נומער וואס געהער אין א טעלעפאן בוך נאר א אנציקלאפעדישער ווערט וואס מ'רעדט דעפון און מ'שרייבט דערפון. אונזער וויקיפעדיע איז נישט בלויז צו דאקומענטירן וועמענס טאטע איז געווען א רעביש אייניקל וואס די ניקס פוילישער און יוסל ווילן נאר זאכליכע אינטערעסע וואס אינטערסירט פארן אידיש שפראך באנוצער. --Chaim Shel 14:07, 23 סעפּטעמבער 2009 (UTC)
- אפדעיט #2 דער ניק פוילישער האט שוין ווידער באוואוגן אן זיך דורכרעדן קיין פיספ און אראפגעפליקט דעם האטליין טעלעפאן נומער איך בעט אים ער זאל ארויפקומען דא און זיך דורכרעדן א דאנק--Chaim Shel 13:49, 13 סעפּטעמבער 2009 (UTC)


text:
אקדמות
אינהאַלט
וואס איז דאס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אקדמות איז א פיוט וואס אידן ליינען שבועות פאר קריאת התורה. עס איז אויף אראמיש. דער שיר איז געשריבן מיט א שטארקן סדר, עס האט 90 חרוזים עס פארטיגט זיך יעדע ליין מיט די אויתיות "תא". די ערשטע העלף פון דעם שיר איז אויף סדר א"ב, און דער צווייטער איז אויפן נאמן פון פון מחבר לויט די אותיות "מאיר ב"ר יצחק יגדל בתורה ובמעשים טובים אמן וחזק ואמיץ"
דער שיר וועט געזונגן מיט א שפעציעלר ניגון וואס איז באקאנט פאר א סארט נוסח פון בענקשאפט.
וואס ווערט ארויסגעברנגט אין דעם שיר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער שיר איז געשריבן מיט גרויס חשק און גיגועים עס ברענגט ארויס די ליבשאפט און דאס אנגעבונדקייט וואס השי"ת האט פאר כלל ישראל און ווי שטארק כלל ישראל גארט צו השי"ת.
די ערשטער חלק פון דעם שיר פארציילט די גרויסע לויב פון הקב"ה, וויאזוי גאט האט באשאפען די וועלט, די מלאכים, ווי אזוי די מלאכים דינען איהם, ווי שטארק השי"ת האט ליב די אידן און די תורה. ווי אזוי יודען לויבן און דאנקען השי"ת, וויאזוי די מלאכים זענען אונז מקנא פאר די גרויסע זכות פון האבן די תורה.
דער צווייטער טייל פון דעם שיר ווידמעט אסאך ווי אזוי די פעלקער קוקן אויף אידן מיט גרויסע קנאה, די גוים פארשטייען נישט פארוואס יודען זענען אזוי שטארק פרום, פארוואס זענען זיי אזוי עקסטרעם ווען עס קומט צו די אמונה אין השי"ת, זיי לאזין זיך פארברענן און פייער און זיך ווארפן אין לייבן גרום אויף קידוש השם, זיי פרויבן אויפווייזן פאר די אידן זיי זאלן נישט זיין אפגעטיילט פון אלע אנדערע גוים און פעלקער, זיין זאגן פארן איד לאמיר זאלן באהעפטן מיט אייך איהר זאלט זיין אזוי ווי אונז אלע, די פעלקער זאגן צו גרויסע זאכן אויב די אידן וועלן ווערן ווי די גוים, דערויף ברענגט ארויס דעם דער בעל פייטן אז אידן לאכן אפ פון די גוים, זיי ענטפערן צוריק אז די גוים פארשטיין נישט די גוטס וועס עס ווארט אויף כלל ישראל ווען משיח וועט קומען.
ווער און ווען האט מען עס מחבר געווען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איר מחבר איז ר' מאיר בעל האקדמות פון ווערמייזא פון די 11 יארהונדערט, וואס ער איז אויך געווען די רבי פון רש"י וואס האט אויך געוואוינט אין ווערמייזא. ר' מאיר שליח ציבור איז אוועק פון דער וועלט פאר שנת ד"א תתנ"ו.
עס איז מקובל אז די מעשה האט מיט דעם סמבטיון.
ווען לייענט מען עס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער מנהג ביי די אשכנזים אז מען לייענט עס אין בית המדרש שבועות ביי קריאת התורה דער מהרי"ל שרייבט אז דער מנהג אין מגנצע איז געווען אז מען האט עס געליינעט נאך די ברכה, דאס הייסט דער ערשטער וואס האט עולה לתורה געווען און האט געמאכט א ברכה אשר בחר בנו, מען האט אנגעהויבן צו לייענן דעם ערשטן פסוק בחודש השלישי און דערנאך האט מען געליינט די אקדמות. אין די פוסקים אין דא א גאנצע מערכה צו מען זאל טאקע זיך פירן אזוי, וויבאלד דאס הייסט א הפסק צווישן די ברכה און דאס לייענן זעה אין טורי זהב חלק אורח חיים סימן תצ"ד, שו"ת שבות יעקב און נאך, די רבנים פון שטאט ויניציא האבן געהאלטן אז מען טאר אזוי נישט טועהן מען דארף ליבערשט לייענט די אקדמות פאר די ברכה, אבער אין אשכנז און אין פולין האט מען זיך יא אזוי געפירט. למעשה ביי חסידים פירט מען זיך מען לייענט עס פאר מען מאכט די ברכה אויף די תורה. זעה אויך שו"ת שער אפרים סי' י'.
חשיבות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ר' נחמן מברסלב האט געזאגט זייער גרויס לויב אויף דעם שיר, ער האט אמאל געזאגט מיט נאסטאלאגיע וואס פאר א אוצר אידן פארמאגן "אקדמות מיטן ניגון". אויך האט ער געזאגט אויף דעם שיר, עס איז א שיר של חשק, דאס הייסט דאס איז א ניגון וואס א גלוסיטגער רעדט מיט גלוסטיקייט צו זיין חבר/חבר'טע, ווי זיי בעננגען איינער צו צווייטן מיט גרויס גלוס און ליבשאפט.


text:
פידזשי
פֿידזשי (ענגליש: Fiji; פידזשי שפראך: Matanitu ko Viti; פֿידזשי הינדי: फ़िजी), אפיציעל די רעפובליק פון די פֿידזשי אינזלען (פידזשי שפראך: Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti; פֿידזשי הינדי: फ़िजी द्वीप समूह गणराज्य[1] fiji dvip samooh ganarajya), איז אן אינזל פאלק אין דעם דרום פאציפישן אקעאן אומגעפער 2000 ק"מ צפון-מזרח פון ניי זילאנד'ס צפון אינזל. די ארומיגע לענדער זענען וואנואטו צו מערב, נייע קאלעדאניע (פראנקרייך) צו דרום-מערב, קערמאדעק (ניי זילאנד) צו דרום-מזרח, טאנגע צו מזרח, און טואוואלו צו צפון. פידזשי איז באזעצט שוין בערך פיר טויזנט יאר. אין די 17טן און 18טן יארהונדערט האבן די האלענדישע און די בריטישע אויסגעפארשט פידזשי.[2]פידזשי איז געווען א בריטישע קאלאניע כמעט א הונדערט יאר, ביז 1970.[3] מיט א שפע פון וואלד, מינעראל און פיש רעסורסן, איז פידזשי פון די מערסטע אנטוויקלט עקאנאמיעס צווישן די פאציפישע אינזלען.
דאס לאנד באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון מער ווי 332 אינזלען, וואס 110 פון זיי זענען כסדר באזעצט, און מער ווי 500 וויספעס, וואס האבן צוזאמען א שטח פון בערך 18,300 קוואדראט ק"מ פון יבשה.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Measles On Long Island. wn.com (2010). דערגרייכט דעם 2010-09-15.
- ↑ Fiji: History. infoplease.com (2005). דערגרייכט דעם 2010-09-15.
- ↑ Tourism Fiji : A Social, Political and Environmental Case Study. tamu.edu (2007). דערגרייכט דעם 2010-09-15.


text:
וואלט דיזני
- דער ארטיקל דיסקוטירט וואלט דיזני, דער פערזאן. אויב איר זוכט זיין פירמע, זעט די וואלט דיזני פירמע.
וואלטער עליאַס "וואלט" דיזני (ענגליש: Walter Elias "Walt" Disney; 5טן דעצעמבער, 1901 – 15טן דעצעמבער, 1966) איז געווען אן אמעריקאנער פילם פראדוצירער, רעזשיסאר, סצענאר שרייבער, אקטיאר, איניציאטאר, און פילאנטראפ, וואס האט געהאט א שטארקן איינפלוס אינעם פעלד פון פארוויילונג אין דעם 20סטן יארהונדערט. מיט זיין ברודער רוי דיזני האט ער געגרינדעט וואלט דיזני פראדוקציעס, וואס איז שפעטער געווארן פון די בעסטע באוואוסטע פילם פראדוצירערס אין דער וועלט. די פירמע הייסט היינט די וואלט דיזני פירמע און האט יערליכע הכנסות פון USD $35 ביליאן.
דיזני האט געשאפן די כאראקטערן מיקי מויז און דאנאלד דאק. ער האט אויך געשאפן דעם דיזנילאנד טעמע פארק.


text:
דזשאו ביידען
דזשא ביידן (ענגליש: Joe Biden; געב' דעם 20סטן נאוועמבער 1942) איז דער 47סטער און היינטיגער וויצע פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן. מען האט געוועלט פאר אים אין יאר 2009 צוזאמאן מיטן פרעזידענט באראק אבאמא.
ביידן איז געבוירן אין סקרענטן, פענסילוועניע.
פאר ער איז געווארן וויצע פרעזידענט האט ער געדינט אין סענאט הויז פון אמעריקע אלס סאנעטאר פון דעלעווער. ער איז אסאך עלטער פון באראק אבאמא.
ער איז באקאנט אלס איינער וואס האט א לויזן צונג, און לאזט זיך הערן שטענדיג, ער רעדט גראד צום פינטל אפילו עס איז נישט אין דער צייט פאר די ווערטער וועט ער עס זאגן.


text:
פיליפוס
קעניגן און געוועלטיגער מבית הורדוס
פיליפּוס (נפטר געוואָרן אין 34) איז געווען דער טעטראַרך פון בשן. זײַן פאָטער איז געווען דער מלך הורדוס און זײַן מוטער – הורדוסעס א ווײַב קלעאָפּאַטרע פון ירושלים.
ער איז אויסגעוואַקסן אין רוים, בײַם הויף פונעם רוימישן קייסער, ווי דאָס רוב זין פון דעם מלך הורדוס. נאָכן טויט פון זײַן פאָטער אינעם יאָר 4 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג איז ער געוואָרן דער טעטראַרך פון בשן און האָט געהערשט דאָרט, זענענדיק אונטערטעניק אין די ערשטע יאָרן פון זײַן הערשונג זײַן ברודער ארקילאוס, דעם עטנאַרך פון יהודה. פיליפוס איז געווען באַקאַנט מיט זײַן גוטן כאַראקטער און מיט זײַן נטיה צו לעבן אין שלום מיט זײַנע שכנים. פיליפוס איז געווען דער ערשטער ייִדישער הערשער, וועלכער האָט אויסגעשלאָגן מטבעות מיט פּאָרטרעטן פון רוימישע די קיסרים אויגוסטוס און טיבעריוס. דער טעטראַרך פיליפּוס האָט ניט געהאַט קיין קינדער. צוליב דעם נאָך זײַן טויט אין 34 איז זײַן טעטראַרכיע אַריבער אונדער דער הערשונג פון רוימישן פּראָקוראַטאָר און אין 37 איז זי איבערגעגעבן געוואָרן פיליפּוסעס אַ פּלימיעניק אגריפס דעם ערשטן, וועלכער איז געוואָרן דער מלך פון יהודה.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אריה קינדלר, "מטבעותיו של הטטראך פיליפוס ובית-ציידא" (אויף העברעיש)


text:
גייאנע
גייאַנע (ענגליש: Guyana), אפיציעל די קאאפעראטיווע רעפובליק פון גייאַנע, איז אַ לאַנד אין דרום אַמעריקע. זי גרענעצט סורינאם צו מזרח, בראזיל צו דרום און דרום-מערב, ווענעזועלע צו מערב און דעם אטלאנטישן אקעאן צו צפון. איר הױפּטשטאָט איז דזשאָרדזשטאון.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די העכסטע בערג אין גייאנע זענען בארג אַיאַנגאַמע (2,042 מעטער), מאנטע קאבוריי (1,465 מעטער) און בארג ראריימע (2,810 מעטער – דער העכסטער בארג אין גייאנע) אויפן בראזיל-גייאנע-ווענעזועלע דרייפאכיקן גרענעץ-, א טייל פון דער פאקאריימע בארגקייט.


text:
זעקסטאגיקע מלחמה
די זעקסטאגיקע מלחמה (העברעיש: מלחמת ששת הימים) איז געווען דער קריג צווישן ישראל קעגן מצרים, יארדאניע, סיריע מיט הילף פֿון איראק. די מלחמה האט זיך אנגעהייבן כ"ז אייר ה'תשכ"ז (יוני 5, 1967) און זי האט זיך געצויגן 6 טעג. אין דער מלחמה האט ישראל געזיגט. ישראל האט איינגענומען ריזיקע שטחים וואס האט פארגרעסערט דעם שטח פון ישראל דריי מאל אזוי פיל ווי ישראל איז געווען פאר דער מלחמה. צווישן די שטחים וואס ישראל האט איינגענומען, איז אריינגערעכנט: סיני, עזה ראיאן, רמת הגולן, יהודה ושומרון (מערבֿדיקן ברעג פון פאלעסטינע) און מזרח-ירושלים.
ביי דער מלחמה האט משה דיין געדינט ווי דער זיכערהייטס מיניסטער נאך וואס דער פרעמיער מיניסטער, לוי אשכול, האט אים געמוזט שענקען די שטעלע (כאטש וואס משה דיין האט באלאנגט צו דער אפאזיציע) צוליב דעם וואס יגאל אלון האט דאן פארברענגט ביי א קאנגרעס אין דעם ראטן פארבאנד, שעף פון גענעראל שטאב, איז געווען יצחק רבין.
אינהאַלט
די אורזאכן צו דער מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער קריג האט אויסגעפלאצט אלס די געשפאנקייט וואס האט געהערשט צווישן ישראל מיט די אראבישע מדינות בכלל און סיריע בפרט וועגן דער קריג אויף די וואסער-קוואלן פונעם טייך ירדן. אויך איז דער קריג אנטוויקלט געווארן נאך וואס נאסער (פרעזידענט פון מצרים) האט אריינגעשיקט גרויסע מיליטער-גרופעס אין סיני און פארשיקט פון דארט די יו ען כדי צו אנשרעקן ישראל.
דער ווארטן פעריאד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איידער ישראל האט באשלאסן, ארויסצוגיין אין א קריג, איז אבא אבן, ישראלס אויסערן מיניסטער, געפארן צו די וועלטס לענדער, צו קריגן א דיפלאמאטישן ענטפער, צום קריזיס, פראנקרייך איז געווען פאררעכנט אלס ישראלס נאנסטער פריינט, און דערפאר איז אבן אהין געפארן, זיך איבעררעדן מיט שארל דע גאל, דע גאל האט געווארנט אבן, אויב ישראל וועט אנפאנגען דעם קריג. דערנאך איז אבן געפארן קיין ענגלאנד, און קיין אמעריקע, וואו ער האט זיך געטראפן מיט לינדאן זשאנסאן, דער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
לוי אשכול, האט געהאלטן א רעדע פארן פאלק, אויף דעם ראדיא, זיין ראטגעבער האט פאראכטן גרייזן אויפן פאפיר, און אשכול איז צומישט געווארן, נישט פארשטייענדיק וואס ער האט געליינט, און ער האט געשטאלפערט אינמיטן דער רעדע, די פאלק איז געווארן פיל מיט אנגסט און שרעק, זענדיק אז דער פרעמיער אליינס איז דערשראקן, מענטשן האבן מורא געהאט, אז דאס איז נאך א חורבן, און די רבנים האבן מקדש געווען בתי עלמין, מיט א חשבון פון צענדליקע טויזנטער טויטע.
דעמאלט האט דאס פאלק פארלאנגט פון אשכול א פאראייניגטע רעגירונג, פון אלע פארטייען, מנחם בעגין, איז געווארן א מיניסטער, און זיין פארטיי, איז אריין צום ערשטע מאל אין די קאאליציע.
דער אטאקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער 5טע יוני, 7:45 אינדערפרי, זענען 180 קאמפס עראפלאנען, פון די ישראל לופט קרעפן, אנגעקומען אין די סיני האלב אינזל, און באמבאדירט עגיפטישע עראפלאנען, און לופטפעלדער, און מיליטערישע באזעס. ביים ענדיגן די ערשטע פאזע פונעם אטאקע, האבן די ישראל עראפלאנען אטאקירט יארדאניע, סיריע, און איראק. די אטאקעס זענען געווען א דערפאלג, און עס האט געגעבן, אן אויבערהאנט פון די לופט פארן ארמיי, און ביי די נאכפאלגענדע אפענסיווע, פון די פיסגייער, און געפאנצערטע קרעפטן, זענען עראפלאנען געפלויגן, און פון די לופט באשיצט פון די פיינט, די פלוצלינגדיגע אטאקע, האט געטוישט די כללים, פון א געווענליכע קריג.
דער עגיפטישער פראנט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א האלבע שעה נאכן אטאקע פון די לופט כוחות, זענען די ערשטע ישראל זעלנער, אריבערגעשפרייזט קיין סיני, און די עזה שטרייף, די ישראל קרעפטן זענען באשטאנען פון דריי דיוויזעס, און צוויי זעלבסטשטענדיגע בריגאדעס, די עזה שטרייף איז איינגענומען געווארן אין צוויי טעג, ישראל טל גענעראל פון א דיוויזיע, איז אין פיר טעג, אנגעקומען צום סועץ קאנאל, איינעמענדיג די צפון סיני. אריק שרוןס דיוויזיע, האט נאך שווערע קאמפן, אויסגערייניגט צענטראל סיני פון עגיפטישע קרעפטן. און שיפן פון אילת מיט ים קרעפטן, האבן איינגענומען שארם א שייך, און פון דארט ארויף קיין צפון מערב זייט פונעם, סיני האלב אינזל,
די מיליטערישע פירער, האבן באפוילן א ריקצוג, פאר אלע עגיפטישע זעלנער, און דאס האט פארגרינגערט, די פארשריט פונעם ישראל ארמיי, צום סועץ.
די יארדאנישע פראנט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ישראל האט פרובירט, אין די צייט איידער דעם קריג, צו באיינפלוסן כוסיין קעניג פון יארדאניע, נישט אריסצוגיין אין א קריג, קעגן ישראל, געהיימע געשפרעכן זענען אפגעהאלטן געווארן צווישן דער קעניג, און ישראל דיפלאמאטן. ווי מען האט קלארגעשטעלט פארן קעניג, אז ישראל האט נישט קיין אינטערעס צו אטאקירן יארדאניע, אבער אויב יארדאניע וועט אנפאנגען, וועט ישראל ארויס אין א קריג, וואס וועט זיין זייער אומאנגענעם.
אבער די 5טע יוני, האט עגיפטן געמאלדן אין אירע מעדיע, אז איר מיליטער מאכט פארשריט, און זענען שוין אין ישראל זעלבסט, דאס האט צוגעברענגט אז יארדאניע, זאל אנפאנגען א קאמף פון איר זייט, וואס איז בעיקר באשטאנען פון באמבאדירונגען, אין ירושלים, לאטראן געגנט, און רמת דוד פליפעלד, א מיליטערישע פליפעלד. ישראל האט אטאקירט די מערב ברעג, און מערסנטייל גאר שנעל איינגענומען די שטעט און געגנטער, אין ירושלימע אומגעגנט, זענען געווען שווערע קאמפן, ווי די אמוניציע בארג, אין דריי טעג, איז די גאנצע מערב ברעג, געווען ביי ישראל אין די הענט.
די סירישע פראנט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויף די 9טע יוני, שוין נאכן ענדיגן, מיט עגיפטן און יארדאניע, איז געקומען סיריעס רייע, סיריע האט באשאסן מיט ארטילעריע, די חולה טאל, און פריבירט אטאקירן אין צפון, זיי זענען אבער, צוריק געשטויסן געווארן, דורך זיכערהייטס קרעפן און טאנקען, דוד אלעזר, הויפט גענעראל פונעם צפון פראנט, האט מיט זיבן בריגאדעס אטאקירט די גולן הויכן, און פארדעם "'באווייכערט"' די גולן מיט אטאקעס פון די לופט, און זעלנער האבן איינגענמען די געגנט, ביי די 10טע יוני, איז די קריג געקומען צו אן ענדע, און די מיליטער האט איינגענומען, הר חרמון אויפן זיבעטע טאג פון די מלחמה, אן א קאמף,
יו עס עס ליבערטי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אן אמעריקאנער שיף וואס איז געפארן גאנץ נאנט צום סיני, איז נישט אידענטיפיצירט געווארן דורך ישראל קרעפטן, און נאכן פרובירן צו קומען אין קאנטאקט עטליכע מאל, האבן די ים קרעפטן, און לופט כוחות, באמבאדירט די שיף. דאס שיף איז ערנסט געשעדיגט געווארן, און צענדליגע אמעריקאנע זעלנער זענען אומגעקומן, נאך א גאנצע טענהריי אויב דאס שיף האט זיך אידענטיפיצירט צו נישט, האט ישראל באצאלט קאמפענסאציע פאר די פאמיליעס פון די אומגעקומענע זעלנער.
ישראל נאכן מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ישראל האט איינגענומען ריזיגע טעריטאריעס, און די לאנד איז געווארן דריי מאל אזוי גרויס, ווי פאר דער מלחמה: דער סיני האלב אינזל, און דער עזה שטרייף, פון עגיפטן; מזרח ירושלים, און די מערב ברעג, פון יארדאניע; די גולן הויכן, און די חרמון, פון סיריע.
ישראל האט פארלוירן, נאנט צו 800 סאלדאטן, און בערך 3,000 פארווונדעטע. די אראבישע לענדער האבן פארלוירן א געשאצטע 20,000 סאלדאטן, נאך טויזנטער פארווונדעטע, און געפאנגענע.
פאליטישע קאנסקעווענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סאוועטישע לענדער, האבן אפגעהאקט זייער דיפלאמאטישע באציונגען, מיט ישראל, די לענדער פון אפריקע האבן אויך אפגעהאקט זיערע באציונגען, און פראנקרייך האט ארויף געלייגט א וואפן עמבארגא, אויף ישראל, אסאך לענדער האבן באשולדיגט ישראל, אין זיין אימפעריאליסטיש, און נוצן צופיל כח.
די מערב וועלט אבער האט געפילט אינעם זיג, נאך א ניצחון פון די מערב קעגן קאמוניזם, וויבאלד די רוסן האבן געשטיצט די אראבער
דער איינפלוס פון דער קריג ביז היינט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביז היינט עקזיסטירט אין ישראל א טיפע מחלוקת וועגן דער מלחמה, ווייל די לינקע באטראכטן די רעזולטאטן פון דער מלחמה ווי דעם מקור פון אלע פראבלעמען צווישן ישראל מיט די אראבישע לענדער און שטעלט אין סכנה די עצם עקזיסטענץ פון מדינת ישראל. און זיי האלטן אז ישראל דארף מאכן שלום לויט די דעלעגאציע פון דער אראבישער ליגע לויטן יסוד פונעם סאודישן פלאן.


text:
15טן סעפטעמבער
15טן סעפטעמבער איז דער 258סטער טאג פון יאר (259סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 107 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1935 - די נירנבערג געזעצן נעמען אוועק בירגערשאפט פון יידן.
- 1821 - קאסטא ריקא, גוואטעמאלע, האנדוראס, ניקאראגוא און על סאלוואדאר פראקלאמירן זייער זעלבשטעדיקייט פון שפאניע.
- 1981 - וואנואטו ווערט א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1254 - מארקא פאלא, איטאליענישער אויספארשער (נפטר ב-1324)
- 1876 - ברונא וואלטער, עסטרייכער-יידישער דיריגענט (נפטר ב-1962)
- 1890 - אגאטא קריסטי, בריטישע שרייבערקע און דראמאטורג] (נפטר ב-1976)
- 1929 - מאריי געל-מאן, אמעריקאנער פיזיקער
- 1984 - פרינץ הארי, פרינץ פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1512 – דזשאן סטוארט, גראף פון אטאל, סקאטישער אמבאסאדאר צו ענגלאנד
- 1859 - איזאמבארד קינגדאם ברונעל, ענגלישער אינזשעניר (געב' 1806)
פייערטעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעלבשטענדיקייט טאג אין קאסטא ריקא, גוואטעמאלע, האנדוראס, ניקאראגוא און על סאלוואדאר


text:
פראנץ שובערט
פראנץ שובערט ( דעם 31סטן יאנואר, 1797 - דעם 19טן נאוועמבער 1828) איז אן עסטרייכישער קאמפאזיטאר פון קלאסישע מוזיק, פון דער ראמאנטישער פעריאדע.
שובערט האט פארפאסט אריבער 600 לידער, די אממערסטן באקאנטע זענען זיינע זיבן פולקאמע סימפאניעס און די אכטע וועלכע איז געבליבן אומפארטערטיגט, און טראגט טאקע דעם זעלטענעם נאמען, "די אומגעפארטיגטע סימפאניע", וועלכע איז א שם דבר אין די קלאסישע מוזיק, מיט אירע רייכע הארציגע מעלאדיעס און סטרונעס.
פון אלץ גאר יונג קינד האט שובערט אנגעהויבן שפילן אויף די וויאלע. יעדן זונטאג פלעגט ער שפילן אינאיינעם מיט זיינע ברידער מיט זייער פאטער. ער איז אויך צוגעצויגן געווארן צו אנטאניע סעליערי, וועלכער איז געווען פון די ריזן קאמפאזירער אין זיינער צייט.
ס'זענען פאראן אזעלכע וועלכע זעען אין שובערט ווערק, אז ער האט נאכגעפאלגט די שטריכן פון מייסטער בעטהאווען, וועלכער איז געווען עטוואס פאר אים. אין 1822 האט זיך שובערט געטראפן מיט בעטהאווען און קארל מאריע פאן וועבער, און ס'איז פאראן א נאטע אין וועלכן בעטהאווען שרייבט איבער דעם געניאל און וואונדערקינד וואס באזיצט שובערט.
אין 1888, האט מען אריבערגעפירט די קברים פון שובערט און בעטהאווען צום צענטראלפרידהויף, וואו זיי ליגן אצינד לעבן די קברים פון יאהאן שטראוס דער זון און יאהאנעס בראהמס.


text:
קולטורעלע רעוואלוציע
די קולטורעלע רעוואלוציע (כינעזיש: 文化大革命) איז געווען א סאציאלע-פאליטישע באוועגונג אין דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע צווישן די יארן 1966 ביז 1976. די באוועגונג האט געגרינדעט מאא צעטאנג, פארזיצער פון דער קאמוניסטישער פארטיי פון כינע, מיטן ציל פון צווינגען קאמוניזם אין דעם לאנד דורך אויסראטן קאפיטאליסטישע טענדענצן פון דער כינעזער געזעלשאפט. די באוועגונג האט פאראליזירט כינע פאליטיש און האט געהאט א באקאנטן איינפלוס אויפן לאנד עקאנאמיש און סאציאליש.
איינע פון די הויפט אויפטוען איז געווען צו געבן מער קראפט פאר מאא. צענדליגע רעגירונג באאמטער און פארטיי הויפטן זענען באזייטיגט געווארן אדער אראפגענידערט געווארן צו נידעריגערע פאזיציעס כדי צו געבן מער מאכט פאר מאא.
די רעוואלוציע איז געווען איינע פון די הויפט היסטארישע געשעענישן אין דער קאמוניסטישער כינע. זי האט אנגעהויבן מיי 1966. מאא האט געטענה'ט אז בורזשוואזע עלעמענטן האבן דורכגעדרינגען מיט דער רעגירונג און דער געזעלשאפט, מיטן ציל צוריקצוברענגען קאפיטאליזם. כינע'ס יוגנט און סטודענטן האבן צוליב דעם אויפגעשטעלט די רויסט וועכטער. אין דער לענג און דער ברייט פונעם לאנג זענען געווען געשלעגן וואו מ'האט גערודפ'ט מיליאנען מענטשן.
די קולטורעלע רעוואלוציע האט איבערגעלאזט א שטארקע עפעקט אויף כינע'ס ביזנעס וועלט ווייל רוב פון די קעגנער וועלכע זענען אומגעקומען זענען געווען די מערסט געלערנטע מענטשן וועלכע האבן פארשטאנען אז קאמוניזם איז א טויטליכע סיסטעם פאר א לאנד אין היינטיגן דור.
דורכאויס דער קולטורעלער רעוואלוציע האט מאא באוויזן דורכצופירן א גרויסע טייל פון זיינע פאליסיס אין דער רעוואלוציע, אבער אין דער זעלבער צייט האט ער אליינס צוריקגעצויגן פון אסאך אגרעסיווע זאכן. זיין רעגירונג האט אונטערגענומען אן אויספארשונג קעגן די קעגנער און האט באצייכענט פיר מענטשן אלס די הויפט אנפירער פון זיי. דער משפט פון די פיר, באקאנט אין כינע אלס די גרופע פון פיר, האט אפיציעל באצייכנט די ענדע פון דער קולטורעלער רעוואלוציע.
מען האט אפיציעל געמאלדן דעם סוף פון דער קולטורעלער רעווארלוציע ביי דער ניינטער נאציאנאלער פארטיי קאנגרעס אין 1969.


text:
מאפיא
מאפיא איז א אונטערוועלטניק גרופע וועלכע לעבן און שפייזן זיך דורך פארברעכן. א מאפיא קען זיין גרויס און קליין. אמאל קאנטראלירן זיי נאר עטליכע גאסן, אמאל גאנצע ביזנעס אינדוסטריס, און עס זענען געווען מאפיאס וועלכע האבן קאנטראלירט גאנצע שטעט און אפילו רעגירונגן.
דער ציל פון די מאפיא איז פארשטייט זיך שטענדיג געווען געלט אבער צומאל איז עס געגאנגן ווייטער פון דעם און זיי האבן געזוכט צו קאנטראלירן אלעס וואס זיי האבן געקענט כדי צו בויען זייער רעפוטאציע און פארשטערקערן זייער מאכט. אין די מאפיא איז שטענדיג געווען קאנקורענטן און ווען צוויי מאפיא גרופעס האבן זיך געקריגט האט די גאנצע שטאט מיטגעהאלטן ווען יעדן טאג זענען אנדערע אונטערוועלטניקעס געשאסן געווארן אינמיטן גאס דורך זייערע קעגנער.
מאפיא זענען שטענדיג אנגערופן געווארן מיט טערמין "פאמיליע" כאטש זיי זענען נישט שטענדיג געווען פאמיליע ווייל די גרופעס האבן געלעבט אינאיינעם אויסגעשלאסן פון אנדערע מענטשן מיט אן אנדערע לעבנ'ס סטיל און מען האט זיי באטראכט ווי א פאמיליע פון קרימינאלן פון וועלכע מען האט פרובירט צו שטיין ווייט.
אינהאַלט
איבערבליק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היינט צו טאג באצייכנט מען דער נאמען מאפיא פאר יעדע ארגאניזירטע קרימינאלע גרופע און אמאל נוצט מען אפילו דעם נאמען פאלשערהייט אויף גרופעס וועלכע פארנעמען זיך בכלל נישט מיט קיין פארברעכן נאר האבן א שטארקע קאנטראל אויף ביזנעס און מען וויל זיי שלעכט באטיטול'ן.
די ריכטיגע מאפיא וועלכע האבן באקומען דעם נאמען מאפיא זענען בעיקר באשטאנען פון איטאליענער און סיסילער (אן אינזל אין דרום איטאליע וועלכע געפינט זיך אונטער איטאליע און איז די גרעסטע אינזל אינעם מיטללענדישן ים) וועלכע האבן אפערירט מאפיא גרופעס אין איטאליע און אין נאך אסאך לענדער פון די וועלט, אריינגערעכנט די פאראיינגטע שטאטן וואו די מאפיא האט זיך געווירבעלט יארן לאנג. די איטאליענער זענען באקאנט אלס פאמיליע מענטשן און אויך אין די מאפיא האט מען דאס געקענט באמערקן. טייל מאפיא ארגאניזאציעס זענען יא באשטאנען פון פאמיליע מיטגלידער וועלכע זענען געווען געשוואוירן איינע צו די אנדערע און האבן אינאיינעם דורכגעפירט פארברעכן.
אין די לענדער וואו די מאפיא האט געווירבעלט זענען געווען מערערע מאפיא גרופעס און טיילמאל האט איין גרופע קאנטראלירט אלע אנדערע גרופעס דורך העלפן זייערע אקטיוויטעטן און האבן גענומען א קאמישן (קליינע פראצענט) פון זייערע פארדינסטן. אבער טיילמאל האבן זיך די מאפיא געקריגט איבער טעריטאריע און דעמאלט איז געווען ביטער. אבער אין רוב פעלער האבן זיי זיך גוט פארשטאנען און האבן זיך געמאכט טעריטאריעס מיט גרעניצן פאר יעדן איינעם וואו יעדער האט זיין קאנטראל און קיינער האט נישט געמעגט טאן "ביזנעס" אינעם צווייטענ'ס טעריטאריע.
מיט די יארן זענען עטליכע ווערטער באקאנט געווארן אלס "מאפיא ווערטער" און יעדער האט געוואוסט וואס דאס מיינט. אט זענען עטליכע ווערטער:
לא קאסא נאסטרא – די ווערטער האבן די פאליציי אסאך מאל אויפגעכאפט אויף זייערע אונטערהער אפאראטן און לויט ווי זיי האבן דאס שפעטער אויבערגעטייטשט מיינט עס "אונזער אייגענע זאך" ווי איינער זאגט "איך וועל דאס באהאנדלן מיין וועג".
אמערטא – דאס איז א מאפיא קאוד פאר א שטילשטאנד.
מעיד מען – דאס איז א נייער מאפיא וועלכע איז נארוואס אריינגעברענגט געווארן אין די מאפיא דורך איינע פון די מיטגלידער.
קאפא – ארגינעל האט דאס געמיינט דער פירער פון די מאפיא אבער מיט די יארן איז קאפא געווארן ווי א לוטענענט וועלכע ארבעט פאר די מאפיא הויפט דירעקט וועלכער ווערט אנגערופן די באס.
ווייזגיי – א מאפיא מיטגלידער איז שטענדיג אנגערופן געווארן צווישן זיי מיט דעם טערמין.
סטרוקטור פון א פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מאפיא פאמיליעס זענען אין גרעסטן טייל אויסגעשטעלט געווארן אויפ'ן זעלבן סיסטעם ווען איין פאמיליע האט נאכגעפאלגט די אנדערע און עס איז כמעט נישט געווען קיין מאפיא פאמיליעס וועלכע האבן געארבעט אנדערש. יעדע גרופע איז צוזאמענגעשטעלט פון עטליכע גענגס וועלכע זענען באקאנט אלס פאמיליעס. די גרופעס קענען באשטיין צווישן 10 און 100 פאמיליעס און יעדע נייע פאמיליע וועלכע גייט אריין אונטער די גרופע מוז ווערן באשטעטיגט דורך די מאפיא הויפטן פון דעם גרופע. די פאמיליעס פלעגן זיך כסדר אפטיילן פון די גרופע און גרינדן נייע גרופעס מיט נייע מאכטן. אויב איז דאס געווען צו א נייע געגענט איז נישט געווען געפערליך אבער טיילמאל בלייבן עטליכע פאמיליעס אין די זעלבע טעריטאריע און דאס ברענגט צו טויטליכע אנשטויסענישן.
דער פירער פון יעדע פאמיליע ווערט אנגערופן "די באס" וועלכער קאנטראלירט אלע מיטגלידער און מאכט אלע באשלוסן וועלכע האט צעטאן מיט געלט. דער פירער לעבט אין רייכקייט ווען אלע געלטער וואס קומט אריין פון זייערע ביזנעסער גייט צו אים. אונטער די באס איז פאראן אן אנדערבאס (אונטער באלעבאס) וועלכער דארף אויסגלייכן אלע אינערליכע פראבלעמען צווישן די מיטגלידער אן אריינמישן די באס און בעיקר דארף ער זיין גרייט איבערצונעמען די ארבעט פונעם באס אין פאל ער ווערט געכאפט אדער ווערט אומגעברענגט דורך פיינט.
אונטער זיי איז פאראן א געוויסע צאל קאפאס וועלכע זענען די ביזנעס לייט און זיי מאכן אלע פלענער וועמען צו בא'גנב'נן און באהאנדלן אלע סיטואציעס. זייער הויפט ציל איז ווי מער געלט זיי קענען אריינברענגן און לויט דעם ווערן זיי געמאסטן אין סוקסעס. פון דאס געלט וועלכע זיי ברענגן אריין נעמען זיי אראפ א טייל און דאס איבעריגע גייט צו די אנדערבאס און באס וועלכע זענען זיך מחיה מיט די בארויבטע געלטער און לעבן שוואוילטאג. די קאפאס ווערן איינגעטיילט צו טעריטאריעס און יעדע געשעעניש וואס פאסירט אין זייער טעריטאריע איז זייער פאראנטווארטליכקייט. אויב א צווייטע פאמיליע קומט אריין אין יענע טעריטאריע וועט דער קאפא דארפן קעמפן מיט זיי און אפילו צווישן זיינע אייגענע ראמען דארפן זיי כסדר זיכער מאכן אז יעדער איז לאיאל צו די פאמיליע און אויב נישט וויאזוי מען זאל יענעם באשטראפן, וואס מיינט ביי זיי שטענדיג טויט שטראף.
די ריכטיגע שמוציגע ארבעט ווערט געטאן דורך די סאלדאטן וועלכע קענען ציילן אין גרויסע נומערן. כאטש זיי באנעמען זיך מיט רויבערייען, הריגות, און אלע סארט פארברעכן מאכן זיי אבער דאס ווייניגסטע געלט און זענען די נידעריגסטע אין ראנג צווישן די פאמיליע. אבער יעדער איז דארט פאר'ן צוקונפט גענוי ווי אן ארבייטער אין א גרויסע ביזנעס וועלכע האפט ארויפצוגיין אין ראנג מיט די יארן.
די ערגסטע פון אלע זענען די אסאסיעטס (געהילפן) וועלכע זענען פרעמדע מענטשן וועלכע האבן גארנישט מיט די אקטועלע פאמיליע אבער ארבעטן פאר זיי פאר געלט. אן אסאסיעט קען זיין א פשוט'ער גנב, א דראג דילער, אן אדוואקאט, באנקירער, פאליציי אפיציר, אדער פאליטישן.
אויסער די אלע איז פאראן אין יעדע פאמיליע אן עצה געבער וועלכע איז געווענליך אויך א דרויסנדיגער פון די פאמיליע וועלכע גיט פראפעסיאנאלע עצות פאר די מאפיא וואו צו טאן ביזנעס און ווי נישט. דער עצה געבער איז די איינציגסטע פאזיציע אין די מאפיא וועלכע ווערט נישט באשטימט דורך דער באס נאר די סאלדאטן און דער קאפא וועלן אים אליינס אויס.
מאפיא אפטיילונגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מאפיא איז נישט קיין אקטועלע ארגאניזאציע און פארמאגט נישט קיין הויפט פירער נאר די אלע קרימינאלע ארגאניזאציעס וועלכע שטאמען פון איטאליע ווערן אנגערופן די מאפיא. אבער די מאפיא גרופעס קענען צעטיילט ווערן צו 5 סארטן און אלע זענען אפשטאמיגע פון איטאליע נאר פון אנדערע ראיאנען. די 5 גרופעס זענען צעשפרייט איבער די גאנצע וועלט און יעדע פון זיי האט מיט די יארן באקומען א נאמען וועלכע באדייט זייער אפשטאם און פלאץ וואו זיי אפערירן. די אמעריקאנער מאפיא ווערט אנגערופן די "לא קאסא נאסטרא" וועלכע איז בעיקר אפשטאמיג פון די סיסילן מאפיא אבער שטאמען אויך פון אנדערע גרופעס.
די מאפיא האט זיך נאר באזעצט און אנגעהויבן אפערירן אין גרויסע שטעט וועלכע זענען שוין אזוי אויך פיל מיט פארברעכן. איינע פון זייערע הויפט פלעצער איז שטענדיג געווען ניו יארק וועלכע איז א פארנומענע שטאט מיט אסאך פארברעכן און די מאפיא האט דארט געהאט אסאך ארבעט. אין ניו יארק אליינס זענען געווען 5 גרויסע מאפיא גרופעס וועלכע האבן יעדע איינע פון זיי געציילט עטליכע הונדערט מיטגלידער און צענדליגער אסאסיעטס אינערהאלב די פאליציי, בענק, און גרויסע ביזנעסער.
די נעמען פון די פאמיליעס זענען געווענליך לויט זייער אפשטאם אבער אויב דער פירער איז א שטארקער אדער בלייבט אין אמט יארן לאנג נאמינירט מען די פאמיליע אויף זיין נאמען. די ניו יארקער מידיא און די לאו ענפארסמענט אגענטורן האבן שטענדיג פרובירט אויסגעפינען די נעמען פון די ניו יארקער מאפיא פאמיליעס און וויאזוי זיי זענען איינגעטיילט. אין 962' איז אבער אלעס קלאר געווארן ווען א מאפיא אינפארמירער מיטן נאמען דזשאו וואלאטשי האט ארויסגעגעבן אסאך אינפארמאציע פאר א סענאט סובקאמיטע אין וועלכע ער האט אנגעוויזן אז די ניו יארקער מאפיא באשטייט פון 5 גרויסע פאמיליעס אונטער די נעמען די באנאנא, דזשינאויסא, גאמבינאו, לוטשיס, און פראפאסי. די פראפאסי פאמיליע איז שפעטער איבערגענומען געווארן דורך דזשאסעף קאלאמבא וועלכער איז געווען א מאכטפולע פירער און די פאמיליע איז שפעטער באקאנט געווארן אלס די קאלאמבא פאמיליע. ענליך צו דעם האט פאסירט מיט די גאמבינאו פאמיליע וועלכע איז איבערגענומען געווארן דורך דעם געוואגטן פירער דזשאן גאטי וועלכער האט אראפגעווישט זיין אויבערהאר אויף א פארנומענע גאס אין מאנהעטן. די פאמיליע האט זיך געוואלט טוישן איר נאמען צו די גאטי פאמיליע אבער אינדערצווישן איז גאטי ארעסטירט געווארן נאכדעם וואס זיין אייגענע אנדערבאס האט אים פארראטן און איבערגעגעבן פאר די אויטאריטעטן.
אנדערע מאפיא פאמיליעס אין אמעריקע זענען נאמינירט געווארן לויט די שטעט אין וועלכע זיי האבן אפערירט. באקאנט זענען די לאס וועגאס מאפיא, די באפעלאו פאמיליע, די פילאדעלפיע פאמיליע, די קליוולאנד פאמיליע א.א.וו.
מאפיא איינשווערונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די לאו ענפארסמענט אגענטורן האבן זיך שטענדיג געפלאגט אויסגעפינען וויאזוי עס ארבעט די איינשווערונגן אין די מאפיא, וויאזוי זיי ערוועלן קאנדידאטן, און וויאזוי זיי ווערן אריינגעברענגט צו די פאמיליעס. לויט די עדות'שאפט פון דזשאו וואלאטשי פאר'ן סענאט איז קלאר געווארן אז די מאפיא סאלדאטן ברענגן אריין נייע רעקרוטירער און דער מיטגלידער וועלכע ברענגט יענעם אריין בלייבט פאראנטווארטליכט פאר יענעמ'ס אויפפירונג. אויב יענער טויג נישט באזייטיגט מען ביידע און פארקערט באערט מען אים פאר זיין געלונגענע שריט. די נייע רעקרוטירער דארפן געווענליך אויפווייזן פאר די מאפיא קאפאס וואספארא פארברעכן זיי זענען שוין באגאנגן אין די פארגנגנהייט און זייער ערפארונג צו רויבעריי און מארד. רוב רעקרוטירער ווערן באלד געשטעלט צו א מיסיע און נאר אויב זיי קענען דאס דורכפירן ווערן זיי אפיציעל איינגעשוואוירן אין די פאמיליע.
די איינשווערונג זעלבסט איז א פארמאלע צערעמאניע אין וועלכע די העכסט ראנגיקע אינאיינעם מיט די באס קומען זיך צוזאם אין יענער דארף האלטן א ברענענדיגע שטיק פאפיר ווען ער שווערט געטריישאפט צו די פאמיליע פאר זיין גאנצן לעבן און דערנאך דארף ער לאזן פאלן א טראפן בלוט פון זיין גראבע פינגער.
די מאפיא איז שטענדיג באשטאנען נאר דורך איטאליענער און ווער עס איז נישט געווען אן איטאליענער האט נאר געקענט זיין אן אסאסיעט אבער האט נישט געקענט איינגעשוואוירן ווערן אין די פאמיליע. טייל פאמיליעס האבן נאר פארלאנגט אז דער רעקרוטירער'ס טאטע זאל זיין אן איטאליענער און טייל האבן פארלאנגט אז ביידע עלטערן זאלן זיין איטאליענער. דאס האבן זיי געטאן ווייל די איטאליענער זענען באקאנט אלס פאמיליע מענטשן וועלכע זענען זייער געטריי איינע צו די אנדערע.
מאפיא אקטיוויטעטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט ציל פון די מאפיא איז צו מאכן געלט און די פאמיליעס טוען א רייע אקטיוויטעטן דאס צו דערגרייכן. זייער הויפט מיטל איז דורך דערשרעקן תמימות'דיגע געשעפט אייגנטומער זיי זאלן צאלן פאר די מאפיא א געוויסע סכום געלט יעדן מאנאט און די מאפיא וועט יענעם באשיצן דערפאר פון אנדערע קרימינאלן וועלכע זענען באמת זיי אליינס. נאך א הויפט וועג וויאזוי די מאפיא מאכט געלט איז דורך טאן אומלעגאלע ביזנעס וועלכע איז געווענליך טייערע זאכן. ווי דראגס און אומלעגאלע געמבלינג.
פון מאל צו מאל האבן די מאפיא אויך געטאן רויבערייען אבער א סוקסעספול קאפא האט פרובירט צו שטיין ווייט פון אזלכע ביזנעס ווייל ער האט געוואוסט אז די איינשטעל צו ווערן געכאפט איז גרעסער און די סארט ביזנעס איז נישט שטענדיג פאראן און די מאפיא דארף מער סטאבילע פארדינסטן.
מאפיא רויבערייען זענען געווענליך געווען דורך היידזשעקן א טראק מיט סחורה און דאס אפלאדענען און שפעטער פארקויפן די סחורה. טיילמאל האבן זיי געהאט אינערליכע מיטארבייטער וועלכע האבן גאר געהאלפן טאן די גניבה און האבן באקומען באצאלט דערפאר. ווער עס האט זיך פרובירט קעגנשטעלן די מאפיא איז געווען ביטער און טראק דרייווער האבן שוין געוואוסט אז מען דארף מיטשפילן אין פאל עס פאסירט צו זיי.
די מאפיא איז אויך זייער סוקסעספול געווען אין די פארגאנגנהייט מיט אריינטרעטן אין די יוניאנס און גאר העלפן ארבייטער פאר זייערע רעכטן. מיט דעם האבן זיי באקומען קאנטראל אויף די יוניאן פירער און האבן פארלאנגט געלט פון זיי פאר זייער ארבעט און קעגנשטעלן די מאפיא איז געווען אויסגעשלאסן.
אין ניו יארק זענען די מאפיא געווען סוקסעספול אין די יוניאנס פון די קאנסטראקשן ארבייטער און עס האט געהייסן אז די גאנצע קאנסטראקן אינדוסטרי אין ניו יארק איז געווען קאנטראלירט דורך די מאפיא. צומאל האבן זיי געקענט אפשטעלן די גאנצע קאנסטראקשן ארבעט דורך איבעררעדן די יוניאנס צו סטרייקן און קיינער האט נישט געוואוסט אז עס איז גאר א מאפיא שריט צו מאכן מער געלט. די רעגירונג האט דאס יא געוואוסט און האט דאס געקעמפט לאנגע יארן ביז ווילאנג עס איז זיי געלונגן צו באזייטיגן די מאפיא פון די יוניאנס און היינט איז מער נישט פאראן אזא זאך.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די היסטאריע פון די מאפיא גייט צוריק הונדערטער יארן און שטאמט פון איטאליע. כאטש אנדערע לענדער פארמאגן אויך ארגאניזירטע קרימינאלע גרופעס איז אבער דער טיטול מאפיא ארויפגעלייגט געווארן אויף די איטאליענער קרימינאלע גרופעס וועלכע גרופירן זיך אין פאמיליעס ווי מיר האבן פריער דערמאנט. דער הויפט פלאץ אין איטאליע פון וואו די מאפיא שטאמען איז די סיסילי אינזעל וועלכע געפינט זיך דרום פון איטאליע, און דאס פלאץ ווערט באצייכנט אלס די בלופרינט פון די מאפיא.
היסטאריקער זאגן אז די מאפיא איז צושטאנד געקומען מיט די יארן ווען די סיסילי אינזלן איז מערערע מאל אינוואדירט געווארן דורך אייראפעאישע אימפעריעס און רוב יארן איז זי געווען אקופירט דורך פרעמדע מאכטן. דאס האט געמאכט אז די איינוואוינער פון סיסילי האבן זיך גרופירט אין פאמיליעס און האבן געטאן וואס זיי האט געשמעקט זינט עס איז נישט געווען קיין סטאבילע רעגירונג וועלכע זאל זיי אפשטעלן פון זייערע שריט. דער פאקט אז סיסילי געפינט זיך אינעם צענטער פונען מיטללענדישן ים האט צוגעהאלפן די גרינדונג פון די מאפיא ווען די פאמיליע מיטגלידער האבן געהאט די געצייג צו טאן ביזנעס.
ווען די אייראפעאישע אימפעריעס האבן פארלאזט סיסילי אינעם 19טן יאָרהונדערט איז דאס ארט געבליבן אן קיין רעגירונג און די מאכטפולע פאמיליעס האבן אנגעהויבן געוועלטיגן ארום זייערע טעריטאריעס און האבן אנגעהויבן טאן פארברעכנס צו באקומען מאכט און געלט. זייערע פארברעכנס זענען קיינמאל נישט באריכטעט געווארן ערשט ווייל עס איז נישט געווען צו וועמען צו גיין און צווייטענס ווייל די געליטענע אליינס האבן מורא געהאט צו פארציילן צוליב די פארכט וואס זיי האבן געהאט צו די מאפיא לארדן. די פירער פון די פאמיליעס האבן זיך גערופן קאפאס און דער נאמען איז ביז היינט פארבליבן דער אפיציעלער נאמען פאר איינע פון די הויפט פאזיציעס אין די מאפיא.
די אנטוויקלונג פון די מאפיא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די יארן בעפאר די צווייטע וועלט קריג איז די מאפיא שוין געווען אזוי מאכטפול אין סיסילי אז עס איז אוממעגליך געווען צו לעבן פאר זיך אן האבן עפעס קאנטאקט מיט די מאפיא. איינער האט געארבעט פאר זיי און א צווייטער איז געווען א קרבן. הארט בעפאר די קריג האט די איטאלענער רעגירונג אריינגעשטעלט דעם דיקטאטור בעניטא מוסאליני וועלכע האט זיך באלד גענומען צו די עבודה פון צוברעכן די מאפיא, נוצנדיג פארשידענע מיטלן וועלכע זענען אין טייל געווען ברוטאל. ווען די אליאירטע כוחות האבן איינגענומען סיסילי האבן זיי נישט פארשטאנען דעם מצב וואס דארט גייט פאר און האבן ארויסגעלאזט פון טורמע אסאך מאפיא מיטגלידער און טייל פון זיי האבן זיי גאר געשטעלט אויף גרויסע רעגירונג פאזיציעס וועלכע האט גאר פארשטערקערט די מאכט פון די מאפיא און זיי געגעבן צוטריט צו זאכן וועלכע זיי וואלטן נישט געקענט צוקומען אין יארן.
נאך די קריג האבן זיך די מאפיא ארומגעקריגט צווישן זיך טאג טעגליך און האט זיי אפגעקאסט אסאך מענטשליכע נפשות און געלט. די קאפאס האבן פארשטאנען אז דאס וועט נישט ברענגן קיין סוקסעס פאר'ן צוקונפט און האבן זיך פאראייניגט צו איין פירערשאפט מיט פארשידענע אפטיילונגן וועלכע איז גערופן געווארן די קאפולא.
דער קאמף קעגן די מאפיא אין סיסילי איז אנגעגאנגן אלע יארן ביז אין די פריע 80'ער יארן ווען צוויי פראקורארן וועלכע האבן געטאן אסאך שאדן פאר די מאפיע זענען אומגעברענגט געווארן אין באמבארדירונגן וועלכע האט אויפגעטריסעלט גאנץ סיסילי און האט געצווינגן די איטאליענער רעגירונג צו נעמען מער ערנסטע שריט קעקן די עקזיסטענץ פון די מאפיא. די רעגירונג האט געענטפערט זייער פארלאנג און האט אויפגעשטעלט אן אזויפגערופענער מעקס טרייל אין וועלכע ארום 400 מאפיא מיטגלידער זענען פאר'משפט געווארן פאר זייערע געמיינע מעשים און כמעט אלע זענען געפינען געווארן שולדיג. עס האבן אויפגעטרעטן הונדערטער עדות טראץ די פילע סטראשונגן פון די מאפיא אז זיי וועלן נקמה נעמען.
מיט דעם האט מען אבער נאך נישט פארענדיגט עלימינירן די מאפיא. אין 92' האט די איטאליענער רעגירונג אריינגעשיקט 700 טרופן וועלכע האבן געקעמפט קעגן די מאפיא ביז אין 98' ווען דאס אינזל איז געווארן ערקלערט אלס ריין פון מאפיא. כאטש די מאפיא איז דארט עלימינירט געווארן איז אין פאקט נאך אלס פאראן מאפיא גרופעס אבער זיי זענען נישט אזוי שעדליך און האבן נישט אזויפיל מאכט.
די אמעריקאנער מאפיא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סיסילינס און אנדערע איטאליענער האבן אנגעהויבן אימיגרירן קיין אמעריקע אין די 800' יארן אבער רוב פון זיי זענען ערשט געקומען אין די ערשטע יארן פונעם צוואנציגסט'ן יאָרהונדערט. רוב איטאליענער האבן זיך באלד גענומען צו די ארבעט און האבן אויפגעשטעלט ביזנעסער אבער א קליינע טייל האבן מיטגעברענגט זייערע מאפיא היסטאריע מיט זיך און האבן אנגעהויבן מיט זייערע פארברעכנ'ס אויפ'ן אמעריקאנער באדן.
די ערשטע גרויסע מאפיא גרופע איז צושטאנד געקומען און ניו ארלענס, לואיזיענע, וואו די מאפיא האט געהאט גוטע פארבינדונגן מיט די פאליציי און האבן אפגעטאן וואס זיי האבן געוואלט אן געברענגט ווערן צו גערעכטיקייט. נאך צענדליגער יארן האבן א גרופע איינוואוינער געקעמפט די מאפיא און האבן זיי געברענגט אין געריכט אבער די מאפיא איז געווען זייער מאכטפול און האבן אונטערגעשמירט און געסטראשעט די עדות וועלכע האבן אין די ענדע אלע גערעדט לטובת די מאפיא און זיי זענען באפרייט געווארן. נאך די אורטיילן זענען 16 פון די הויפט קעמפער אומגעברענגט געווארן דורך די מאפיא.
די מאפיא האבן זיך אריבער גערוקט אויך אין אנדערע שטעט און איינע פון די הויפט פלעצער איז געווען ניו יאר סיטי וואו 5 מאפיא פאמיליעס האבן זיך פארשפרייט און האבן געקעמפט איינע מיט די אנדערע פאר מאכט און קאנטראל. אין יענע צייטן זענען רוב פון זייערע פארברעכנס געווען פארקויפן אומלעגאלע אלקהאל און דראגס וועלכע איז געווען א גוטע ביזנעס. די מאפיא מלחמות האבן דעגרייכט א קלימאט אין די 930' יארן ווען באסעס און אנדערבאסעס זענען אומגעברענגט געווארן יעדן טאג. איין מאפיא פאמיליע האט אין איין יאר אויפגענומען 4 נייע פירער ווייל אלע זענען געשאסן געווארן.
צווישן די מאפיא איז געווען א יונגער פירער מיט'ן נאמען טשארלס לוסיאנאו וועמען מען האט גערופן "לאקי". דער לאקי איז אויפגעקומען מיט א פלאן צו גרינדן א מולטי פאמיליע וועלכע זאל קאנטראלירן און באשטעטיגן אלע מאפיא אקטיוויטעטן איבער'ן גאנצן לאנד. זיין קאמפיין האט אנגעהאלטן עטליכע יאר ביז עס איז אים געלונגן צוזאמנצוברענגן א 7 מיטגלידער קאמיסיע צו א קאנפערענץ אין שיקאגא.
די 7 מיטגלידער ביי די קאנפערענץ זענען געווען די 5 מאפיא באסעס פון ניו יארק, דער באקאנטער הויפט מאפיא פון שיקאגא, אל קאפאן, און דער פירער פון די באפעלא מאפיא, סטעפאנא מאגעדינאו. די מיטגלידער האבן געדינט ווי סענאטארן צו זייערע פאמיליעס אין זייער געגענט וועלכע'ס פרטים זענען אויסגעשמועסט געווארן אפענערהייט. די קאמיסיע איז באשטעטיגט געווארן דורך אלע צדדים און פון דארט און ווייטער האבן זיי זיך געטראפן יעדע 5 יאר פאר א גענעראלע מיטינג וואו אלע אקטיוויטעטן זענען דורכגעארבעט געווארן און יעדע נייע זאך האט געמוזט באשטעטיגט ווערן דורך א מערהייט פון די מיטגלידער.
די מיטינגן זענען פארגעקומען אין געהיים און די פאליציי האט נישט געוואוסט צופיל פון זייערע אקטיוויטעטן. אבער אין נאוועמבער 957' ווען די מאפיא האבן זיך געטראפן אויף א מיטינג אין א קליינע דערפל אין ניו יארק נעבן די גרעניץ מיט פענסעלוועיניע, האט א לאקאלע סטעיט טרופער פארדעכטיגט די צוזאמנקום און האט ארגאניזירט אן איבערפאל אין וועלכע 58 מאפיאנערן זענען ארעסטירט געווארן און זענען עווענטועל געברענגט געווארן צו גערעכטיקייט. יענער איבערפאל איז שפעטער באקאנט געווארן אלס די אפאלאטשין איבערפאל וועלכע איז געווען א שטארקע קלאפ פאר די מאפיא אבער נאך א שטערקערע קלאפ פאר דאס אמעריקאנער פאלק וועלכע איז איבערגעצייגט געווארן אז די מאפיא עקזיסטירט אין גרויסן.
נאך די איבערפאל האבן די מיטינגן ווייטער אנגעהאלטן אין גרויס געהיים אבער מיט די יארן האט עס אנגעהויבן נאכגעלאזט ווערן ווען געוויסע מאפיא פאמיליעס האבן מער נישט געשיקט קיין רעפרעזענטיוון און זענען זיך געגאנגן זייער אייגענע וועג. עס הייסט אז די סארט מיטינגן קומען נאך היינט פאר אבער נאר צווישן מאפיאנערן פון מזרח אמעריקע.
די מאפיא און די קענעדיס?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען געווען אסאך קלאנגן איבער פארבינדונגן צווישן די קענעדיס און די מאפיא, גייענדיג צוריק ביז פרעזידענט קענעדיס רייכע טאטע, דזשאו קענעדי וועלכער איז לויט עטליכע באריכטן געווען פארבינדן מיט די מאפיא און זיין רייכטום האט געשטאמט פון דארט. ווען פרעזידענט קענעדי איז געלאפן אין די פריימעריס האבן אים זיינע קעגנער באשולדיגט איבער א פארבינדונג מיט די מאפיא און האבן געשריגן אז ער האט מאביליזירט די מאפיא אין זיין קאמפיין זיך צו פארזיכערן גענוג שטימען. ווען קענעדי איז געלאפן פאר זיין צווייטן טערמין זענען די קלאנגן פארשטערקערט געווארן און קענעדי האט טאקע געווינען מיט א שמאלע מערהייט קעגן דעם שפעטערדיגן פרעזידענט ניקסן.
ווען פרעזידענט קענעדי איז אומגעברענגט געווארן האבן אסאך געהאלטן אז די מאפיא האט געהאט א האנט אין דעם ווייל עס האט זיך ארויסגעשטעלט (כאטש נישט אויף זיכער) אז דזשעק רובי, דער מענטש וועלכער האט אומגעברענגט קענעדי'ס מערדער לי הארווי אסוואלד, האט געהאט נאנטע פארבינדונגן מיט די מאפיא. געוויסע האבן דאס אנגעלייגט אויף קענעדי'ס דורכפאל מיט זיין אינוואזיע אין קובא וועלכע איז געווען אין קאמף מיט די מאפיא נאכדעם וואס דער נייער קובאנער פירער פידל קאסטרא האט ארויסגעטריבן די מאפיא פון קובא. קענעדי איז טיילמאל באשולדיגט געווארן פאר דעם דורכפאל און די מאפיא האט נקמה גענומען אין אים.
אנדערע האבן געטייטעלט אויף פרעזידענט קענעדי'ס ברודער ראבערט קענעדי וועלכער איז באשטימט געווארן דורך קענעדי אלס זיין אטורני דזשענעראל. ראבערט קענעדי האט זיך אויסגעצייכענט מיט זיין קאמף קעגן די מאפיא און די מאפיא האט נקמה גענומען פון ביידע (ראבער קענעדי איז אומגעברענגט געווארן ווען ער איז געלאפן אלס פרעזידענט אין 968').
נאך א טעאריע ווייזט אויף קענעדי'ס פארבינדונגן מיט גוטע פריינט וועלכע זענען געווען פארבינדן מיט די מאפיא. די טעאריע גלייבער זאגן אז איינע פון די מאפיאנערן האט רעקארדירט קענעדי מיט די מאפיאנערן עטליכע מאל און ווען ער איז געכאפט געווארן האט ער אנגעהויבן אויפדעקן סודות איבער קענעדי'ס פארבינדונגן מיט די מאפיא. אבער דער מאפיאנער איז אומגעברענגט געווארן א קורצע צייט נאכדעם און אלעס איז געבליבן א מיסטעריע.
די מאפיא אין לאס וועגאס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מאפיא איז שעטנדיג געשטאנען נעבן אלע ערליי געמבלינג וואו זיי האבן גרינג געקענט גנב'נן געלט פון אומשולדיגע מענטשן וועלכע קענען זיך נישט אפגעוואוינען פון געמבלן. ווען נעוואדע האט לעגאליזירט געמבלינג אין 931' האט זיך די מאפיא באלד אריבער גערוקט קיין לאס וועגאס וואו זיי האבן שוין געטראפן פארטיגע האטעלן מיט געמבלינג קאסינאוס וועלכע זענען אויפגעשטעלט געווארן דורך רייכע מאגנאטן אדער דורך אפגעפארענע אידישע שווינדלער און פארברעכער. די מאפיא האט זיך באזעצט אין וועגאס טראץ וואס זיי האבן נישט געהאט קיין שום אייגנטום צו די לאס וועגאס געמבלינג אינדוסטרי. אבער מיט די צייט זענען זיי געווארן שותפים און פירער פון עטליכע האטעלן און קאסינאוס צי די פארוואלטער האבן מסכים געווען אדער נישט.
אויסער די כמו ביזנעס וואס זיי האבן געטאן און לאס וועגאס האבן זיי פשוט בארויבט די קאסינאוס דורך פארשידענע וועגן און קיינער האט זיך נישט געוואגט צו קעגנשטעלן די מאפיא וועלכע האט שטענדיג געהאט נאר איין שטראף און דאס איז געווען טויט.
די נעוואדע רעגירונג האט זיך גענומען אויסרייניגן לאס וועגאס פון די מאפיא אין די 970' יארן און ווען די מאפיא האט אנגעהויבן שפירן די אויטאריטעטן זענען זיי געווארן ווילד און האבן זיך אנגעהויבן שלאגן צווישן זיך און האבן אומגעברענגט מענטשן רעכטס און לינקס. די אויטאריטעטן האבן אבער דעגרייכט זייער ציל און עס הייסט אז די מאפיא האט היינט נישט קיין שום פארבינדונג מיט קיין איינע פון די גרויסע האטעלן אין לאס וועגאס. כדי דאס צו פארזיכערן פאר'ן צוקונפט האט די נעוואדע רעגירונג ארויפגעלייגט פארשידענע תקנות אויף אלע האטעלן און אויב מען כאפט איינע פון זיי מיט סיי וואספארא פארבינדונג מיט ארגאניזירטע פארברעכן פארלירט מען באלד די לייסענס.
דער קאמף קעגן די מאפיא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די לאו ענפארסמענט אגענטורן נוצן דאס געזעץ און פארשידענע געהיימע טאקטיקן וויאזוי זיי קעמפן די מאפיא. אין 970' האט קאנגרעס דורכגעפירט א ספעציעלע געזעץ וועלכע פארבאט דאס פארדינען געלט פון גרופעס וועלכע באגייען פארברעכן אריינצוברענגן געלט. דאס געזעץ איז באקאנט אלס די ריקא אקט וועלכע ווערט אנגערופן צווישן די מאסן רעקעטיר פארברעכן.
אין אנהויב האבן די לאו ענפארסמענט אגענטורן געברויכט איבערצייגן אין געריכט אז די מאפיא איז באגאנגן פארברעכן און דאס איז געווען א שווערע ארבעט וויל די מאפיא האט געוואוסט וויאזוי צו באהאלטן זייערע מעשים און די באסעס פלעגן נוצן א טאקטיק מיט'ן שיקן נידעריג ראנגיקע מאפיא צו טאן די שמוציגע ארבעט און זיי זענען געליבן ריין פון פארברעכן. דאס האט זיך אבער עווענטועל געטוישט ווען דאס געזעץ האט פארבאטן צו באלאנגן צו אזא גרופע אפילו אויב מען איז נישט באגאנגן קיין שום פארברעכן און מען קען זיצן אין טורמע דערפאר.
די לאו ענפארסמענט אגענטורן זענען שטענדיג אריינגעקראכן אינעווייניג צווישן די מאפיא אדער גענוצט אינפארמאנטן וועלכע זענען ריינגעוואשן געווארן פאר'ן ארויסגעבן אינפארמאציע אינערהאלב די מאפיא. די עף-בי-איי האט מערערע מאל אריינגעשטעלט פאלשע מאפיא וועלכע האבן מיטגעשפילט מיט די מאפיא און האבן שפעטער געהאלפן ארעסטירן די פארברעכער. פארשטייט זיך אז צו טאן אזא ארבעט שטעלט מען זיך איין דאס לעבן אבער די עף-בי-איי האט דאס באוויזן עטליכע מאל און איז געווען זייער סוקסעספול.
באקאנט איז דער עף-בי-איי אגענט דזשאסעף פיסטאן וועלכער האט געארבעט אלס א פארשטעלטער מאפיא פאר 6 יאר אונטער זיין פאלשן נאמען דאני ברעסקאו, דרייענדיג זיך צווישן די גאמבינאו פאמיליע וועלכע זענען אין יענע יארן געווען די געפארפולסטע מאפיא פאמיליע אין ניו יארק סיטי. פיסטאן איז אויפגעוואקסן צווישן מאפיא אקטיוויטעטן וואו ער האט זיך געלערנט אסאך פון זיי און ווען ער איז אריין ארבעטען פאר די עף-בי-איי איז ער באלד געווארן א ספעציעלער אגענט און האט באקומען זיין פאסטן צו גיין אלס א פאלשער מאפיא.
פיסטאן איז געווען אזוי סוקסעספול אז אפילו נאכדעם וואס מיט זיין הילף האט די פאליציי ארעסטירט צענדליגער מאפיאנערן האט די מאפיא נאך אלץ געמיינט אז ער איז א מאפיאנער וועלכע איז געווארן אן אינפארמאנט און האבן נישט געוואלט גלייבן אז ער איז גאר געווען אן עף-בי-איי אגענט פון פאראויס.
אן אנדערע שטילע ארבעט איז פארגעקומען אין קליוולאנד אין 98' וועלכע האט געהאלפן ארעסטירן 40 קארופטירטע פאליציי אפיצירן אבער דער אידענטיטעט פון דעם אגענט איז געבליבן אין געהיים אזויווי פילע אנדערע געלונגענע אפעראציעס וועלכע זענען קיינמאל נישט ארויסגעקומען צו די פובליק.


text:
אסימא
אַסימאָ איז א פארגעשריטענע ראבאט געבויט אין פארעם פון א מענטש אינדזשענירט דורך די האנדא אויטא פירמע. די ראבאט שטייט עפעס מער ווי 4 פיס הויך און קען שפאצירן אויף צוויי פיס גענוי ווי א מענטש ביז א מאקסימום פון 3.7 מ.פ.ש. (6 קילאמעטער. האנדא האט אנגעהויבן די ריסוירטש (פארשונגען) אין 1986 און האט אנטוויקלעט 11 מאדעלן ביז זי האט דעגרייכט דעם אסימא.
אינהאַלט
וואס איז אַסימאָ?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט אַסימאָ איז גענומען פוא די ראשי תיבות פון "אדוואנסד סטעפ אין אינאוועיטיוו מאביליטי" וואס איז אנטוויקלט געווארן דורך האנדא מאטאר פירמע און איז די מערסט פארגעשריטענער ראבאט אין דער וועלט אויף דערווייל. אסימא איז דער איינציגסטער ראבאט וואס קען שפאצירן אליינס און ארויפגיין שטיגן. אסימא איז נישט דער איינציגסטער ראבאט אין דער וועלט וואס קען גיין אבער איר וואק איז די פארגעשריטענסטע פון אלע און קיין איין אנדער ראבאט קען נישט ארויפקלעטערן אויף קיין שטיגן.
אויסערדעם וואס ער קען גיין ווי א מענטש קען אסימא אויך פארשטיין ווען מען רעדט צו אים. זיינע ארומפירער האבן געצייגט ווי ער טוט וואס מען הייסט אים און ער פארשטייט שנעל ווען מען רעדט צו אים. פארשטייט זיך אז ער פארשטייט נישט אלעס אבער קעגן אנדערע ראבאטן איז ער א מצוין. וויבאלד האנדא איז א יאפאנישע פירמע האט זי אינסטאלירט די יאפאנישע שפראך אין אים און דערווייל פארשטייט ער נאר יאפאניש. אסימא דערקענט אויך פנימ'ער און קען טאן מיט זיינע הענט און פיס אסאך זאכן ווי עפענען און פארלעשן לעקטערס, עפענען און פארמאכן טירן, טראגן און ברענגן אביעקטן, און שטופן וועגעלעך. אויך קען אסימא גענוצט ווערן פאר פארשידענע ארבעט וועלכע איז צו געפארפול פאר מענטשן ווי אריינגיין אין א כעמיקאלע סכנות'דיגע ארט, אוועקנעמען אויפרייס, אדער באקעמפן פייער.
אנשטאט בויען א פרישן ראבאט אלס א שפילצייג האט האנדא שטענדיג געארבעט אז די ראבאט זאל זיין א העלפער פאר מענטשן צי זאל דאס זיין מיט די ארבעט פון הויז אדער עלטערע און דיסעיבעלט מענטשן. אסימא איז בערך 4 פיס הויך כדי ער זאל זיין פנים אל פנים מיט א געווענליכער מענטש וואס זיצט אויף א בענקל. לצים זאגן אז ער זעט אויס ווי א קינד מיט א ספעיס אנצוג אנגעטאן. אבער האנדא זאגט אז זי האט טאקע דאס געוואלט ווייל אזוי איז ער נישט קיין גרויסע כלי וואס שטייט אין וועג ווען מען דארף אים נישט.
די ערשטע פירמעס וועלכע האבן אנגעהויבן נוצן דעם אסימא זענען געווען איי-בי-עם און די יאפאנעזער נאציאנאלע מוזעאם פאר סייענס און אינאוואציע. אין ביידע ערטער דינט אסימא אלס א אויפנעמער (רעסעפשעניסט) און באגריסט יעדן וואס קומט אריין און פירט זיי ארום די געביידע. האנדא האט פון פריער פראגראמירט די אויסשטעל פון די געביידעס און ווען א מענטש פרעגט אסימא וואו א געוויסע צימער געפינט זיך וועט ער באלד וויסן וואו צו שיקן דעם מענטש.
האנדא האט ארגינעל געליעסט אסימאס פאר $150,000. כאטש א לעבעדיגע אויפנעמערין וואלטן געקאסט פיל ביליגער איז עס אבער ווערט די פרייז פאר אינטערעסאנטקייט.
זיין מענטשליכער געבוי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די גרעסטע קונצן פון אסימא איז זיין וואקן. האנדא האט יארן לאנג נאכגעפארשט עטליכע סארט לעבעדיגע באשעפענישן וויאזוי זיי גייען און קריכן. האנדא האט גענומען אין באטראכט די דזשאונטס וואס יעדע הענט און פיס פארמאגט און די קערפער וואג באלאנס וואס רוב לעבעדיגע באשעפענישן נוצן ווען זיי גייען. האנדא האט געוואלט אסימא זאל גיין ווי א מענטש און נישט ווי א בהמה און דערפאר האט זי געמוזט אנטוויקלן א קנעכן וועלכע זאל האלטן דעם אסימא ענליך צו מענטשליכע פיס. די ספעציעלע קנעכן איז געמאכט פון א ווייכע סארט מאטריאל וועלכע זאפט איין די אימפאקט פון וואקן גענוי ווי אונזערע ווייכע פלייש.
אסימא פארמאגט לענדן, קניען, און פוס דזשאוינטס. אין די ראבאטישע וועלט רופט מען א דזשאוינט א דעגרי פון פרייהייט. אן איינצעלע דעגרי פון פרייהייט לאזט א פיס אדער האנט זיך בייגן איין וועג ארויף און אראפ אדער רעכט און לינקס. אסימא פארמאגט 26 דעגרי פון פרייהייט וועלכע גיט אים א באזונדערע גרינגקייט צו בייגן זיינע הענט און פוס אלע וועגן גענוי ווי א מענטש. זיינע דעגרי פון פרייהייט זענען צעשפרייט איבער זיין מעטאלענעם קערפער. 2 פון דעם זענען ביי זיין האלז, 6 אויף יעדע האנט און 6 אויף יעדע פוס. די דעוועלאפערס האבן באטראכט א מענטשליכע פיס וויפיל פונקטן פון זיינע דזשוינטס ער נוצט ווען ער גייט גלייך און ווען ער גייט שטיגן און לויט דעם מינימום האבן זיי געבויט דעם אסימא.
דער גאנצער ראבאט ווערט קאנטראלירט דורך א צענטראלער קאמפיוטער וועלכע פארמאגט צענדליגער סענסארס, אריינגערעכנט ספיד סענסארס צו רעכענען ווי שנעל ער גייט און דזשייראסקאפס סענסארס צו האלטן זיין באלאנס לויט די ספיד. אלע סענסארס ארבעטן אינאיינעם און דאס ערמעגליכט זיין גיין און קומען. זיינע אויגן קאמעראס זעען ווי ער זאל גיין, די ספיד סענסארס, מעסטן ווי שנעל ער גייט, און די דזשייראסקאפס סענסארס שיקן צוריק די נויטיגע מעסעדזשעס וויאזוי דער קאמפיוטער זאל ווייטער צוריקשיקן די מעסעדזשעס צו די מאטארן כדי ער זאל קענען האלטן זיין באלאנס.
גייט ווי א לעבעדיגער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווי דערמאנט איז זיין גיין איינע פון זיינע גרעסטע און וואונדערליכסטע קונצן וועלכע האט יעדן באגייסטערט. איבעראל ווי אסימא איז אנגעקומען זענען מענטשן פשוט געשטאנען פארגליווערט זעענדיג ווי דער קליינער ראבאט שפאצירט אהין און צוריק ווי יעדער מענטש. רוב געוועזענע ראבאטן וואס זענען אויך באטראכט געווארן אלס געלונגענע ראבאטן האבן זיך געמוזט אפשטעלן אויב זיי האבן זיך געוואלט דרייען צו אן אנדערע זייט אבער אסימא בייגט זיך איין ווי א מענטש און דרייט זיך אהין און צוריק ווי גארנישט.
אסימא פארמאגט צוויי פיס און האט נישט קיין רעדער ווי אסאך אנדערע ראבאטן. ווען ער וויל גיין רעכטס אדער לינקס וועט ער בייגן זיין גאנצן באלאנס צו די זייט וועלכע ער וויל גיין און זיינע דזשייראסקאפס וועלן אים צוריק אויסגלייכן איינמאל ער דרייט זיך שוין ווען זיינע פיס טוען ווייטער די ארבעט.
נאכמער וואונדערליך איז וויאזוי ער גייט שטיגן. זיין גאנצע קערפער ווארפט זיך ווען גייט אראפ אדער ארויף די שטיגן אבער ער האלט א גוטע באלאנס און אפילו אויב עפעס וועט אים שטיין אין וועג אדער איינער וועט אים בטעות געבן א שטופ וועט ער זיך שנעל כאפן און אויסגראדן זיין געשטעל און גיין ווייטער.
צו קענען בעסער פארשטיין וויאזוי האנדא האט דאס ערמעגליכט איז וויכטיג צו וויסן וויאזוי א מענטש האלט זיין באלאנס און וואס האנדא האט געדארפט נעמען אין באטראכט. ווען א מענטש לייגט א פיס טריט פאסירט צוויי כוחות: די כוח פון זיין ריר און די כוח פון גראוויטי וועלכע שלעפט צוריק אראפ זיין קערפער צו די ערד. די צוויי כוחות צוזאמען ווערט אנגערופן אין די סייענטיסטישע וועלט "טאטעל אינערטיעל פארס". און צוגאב קומט צו א דריטע קראפט אין די סעקונדע וואס די פוס ווערט צוריק אראפגעשטעלט אויף די ערד.
די אינדזשענירן פון האנדא האבן בעיקר געארבעט אויף דריי פונקטן: די איינזאפונג פון די לעצטע קראפט וועלכע פאסירט ווען די פוס קלאפט אראפ אויף די ערד. א ציל קאנטראל אין וועלכע ספעציעלע דזשייראסקאפס סענסארס ווארענען דעם קאמפיוטער ווען דער ראבאט הייבט אן פאלן אויף פאראויס אדער צוריק און פארלירט זיין באלאנס. אין אזא פאל וועט די קאמפיוטער שיקן די נויטיגע מעסעדזשעס וועלכע וועט צוריק אויפהייבן זיין אויבערשטן טייל פון זיין קערפער און ער וועט אנהייבן גיין שנעלער וואס מאכט אז די באלאנס זאל שנעלער צוריקקומען. די דריטע זאך, וועלכע טוט פארמיידן די צווייטע פראבלעם, איז די אויסרעכענונג וויאזוי צו שטעלן א פוס מיט יעדן טריט אז עס זאל נישט פארלירן זיין באלאנס און דארפן צוקומען צו די הילף פון די בעקאפ באלאנס קאנטראל.
זיין זעה קראפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ביז היינטיגע ראבאטישע מאשינען וועלכע ארבעטן אין פירמעס און שטעלן צוזאם פראדוקטן און פאקן זיי אין שאכטלעך פארמאגן אויך אלע אויגן וועלכע זענען ווידעא קאמעראס וואס ווייזן דעם ראבאט וואו צו לייגן זיינע הענט. די סארט ראבאטן זענען אבער אריינגעשטעלט אויף איין ארט און זייערע אויגן זעען שטענדיג די זעלבע עטליכע אביעקטן און קוקן שטענדיג אין די זעלבע מאס ליכטיקייט. אסימא'ס אויגן האבן א פיל שווערערע ארבעט וויבאלד ער גייט ארום און זעט יעדע מינוט אנדערע זאכן אין אנדערע ליכטיקייטן און ער דארף קענען אפשיידן אביעקטן פון קאנסטראקשן און פארשטיין ווען עפעס רירט זיך און אפילו אפשיידן א שאטן פון די ערד.
אין זיינע צוויי אויגן זענען אריינגעשטעלט צוויי ווידעא קאמעראס וועלכע כאפן אויף אלעס ארום. אסימא קוקט געווענליך ערשט און דערנאך הייבט ער אן גיין. אין זיין סיסטעם איז שוין פראגראמירט מיליאנען ערליי סיגנאלן און סימנים וועלכע ער וועט באלד פארשטיין. צום ביישפיל אויב א מענטש וועט אויפהייבן די הענט און ווייזן סטאפ וועט ער זיך באלד אפשטעלן. ער האט א ספעציעלע חוש נאכצוגיין א מענטש וועלכע וויל אים נוצן אלס משרת. ער וועט אויפכאפן ווען יענער גייט און ער וועט אים נאכגיין אין אלע מאס ליכטיקייטן. ווען אסימא ווערט צוגעשטעלט פאר איינעם איז פאראן די מעגליכקייט צו פראגראמירן צענדליגער פנימ'ער וועלכע וועלן זיין די באקאנטע פאר אסימא. ווען אסימא זעט א באקאנטן וועט ער יענעם באלד באגריסן און פאלגן וואס יענער הייסט אים.
אסימא קען אויך קאנטראלירט ווערן דורך א קאמפיוטער מיט זיינע ווייערלעס מעגליכקייטן. אין אזא פאל קען מען זען אויפ'ן קאמפיוטער וואס אסימא זעט מיט זיינע אויגן.
קאנטראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אסימא איז פארט נישט קיין מענטש און ער וועט נישט קענען אריינגיין אין א שטוב און מאכן זיינע אייגענע באשלוסן וואס צו טאן. ער מוז קאנטראלירט ווערן קאמפיוטערייזד און אויב מען וויל אים געבן א דזשאב אויף א געוויסע ארט וועט מען מוזן ערשט פראגראמירן דאס ארט און די דזשאב וואס ער וועט דארט טאן. אדער קען מען אים קאנטראלירן פיזיש.
אסימא'ס רוקן זאק אנטהאלט דעם קאמפיוטער סיסטעם וועלכע איז זיין מוח און פון דארט ווערט ער קאנטראלירט. עס זענען פאראן דריי וועגן וויאזוי מען קען אים קאנטראלירן: 1) מיט א קאמפיוטער, 2) מיט א ווייערלעס רעמאוט, און 3) מיט'ן רעדן און ווייזן.
אסימא פארמאגט גוטע ווייערלעס טעכנאלאגיעס וועלכע לאזט אים קאנטראלירט ווערן פון דערווייטענס. ווען מען נוצט א קאמפיוטער קען מען דאס טאן פון די אנדערע עק וועלט ווייל מען וועט זען אויפ'ן קאמפיוטער סקרין דאס וואס אסימא'ס קאמעראס זעען. ווען מען קאנטראלירט אים מיט א רעמאוט קאנטראל דארף מען שטיין נעבן אים זיכער צו מאכן אז מען פירט אים נישט אריין אין וואנט. אפילו ווען מען קאנטראלירט אים פיזיש וועט אסימא נאך אלץ נוצן זיין פארגעשריטענע קאמפיוטער סיסטעם פאר זיין גיין. ער וועט אויסרעכנען יעדע טריט כדי ער זאל נישט אראפפאלן. אויפ'ן רעמאוט זענען אויך פאראן ספעציעלע קנעפלעך וועלכע מאכן אים טאן א געוויסע ארבעט ווי פאכן מיט די האנט, באגריסן מיט דעם קאפ, אדער אנדערע קאמאנדן.
אסימא קען אויך פארשטיין וואס מען רעדט צו אים און קען אויך ענטפערן פראגעס אויף זאכן וואס זענען פריער פראגראמירט געווארן אין אים. ווען מען שטעלט אים אויף א דזשאב קען מען פראגראמירן וואס מען וויל און די ארבעטער וועלן אים קענען זאגן גיי טו דאס און דאס און ער וועט ענטפערן אקעי איך גיי שוין...
זיין קראפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אזויווי אלע ראבאטן ווערט אסימא קאנטראלירט דורך קליינע מאטארן וועלכע ווערן אנגערופן סערווא מאטארן. די סארט מאטארן זענען זייער פיצל אבער זענען זייער שטארק און דרייען זיך נאר א משהו אויפאיינמאל און דערנאך שטעלט זיך עס אפ ביז עס באקומט א ווייטערדיגן באפעל זיך צו דרייען. די הויפט חכמה פון דעם מאטאר איז אז עס דרייט זיך שנעל אבער קען קומען צו א פלוצלונגן אפשטעל אן דעם וואס עס זאל אויפטרייסלן. אסימא פארמאגט 26 אזלעכע מאטארן אין זיין קערפער וועלכע מאכן אים באוועגן זיינע הענט, פוס, ארעמען, קניען, און אלע אנדערע טיילן פון אים וועלכע קענען זיך באוועגן.
די איינציגסטע פראבלעם מיט אסימא דערווייל איז זיין באטערי קראפט. ער פארמאגט אין זיין בויך א 40 וואלט ניקל-מעטאל הייבריד באטערי וועלכע קען בלויז ארבעטן 30 מינוט נאכאנאנד. דאס איז ווייט פון גענוג פאר איינעם וואס וויל אים האבן פאר א לענגערע צייט. צו רעטשארדזשן די באטערי געדויערט 4 שטונדן. האנדא זאגט אבער אז ווילאנג אסימא איז נאך אין אנטוויקלונג פעלט זיי נישט אויס א בעסערע באטערי און איינמאל זיי וועלן אים לאנטשן פאר די וועלט וועלן זיי טוישן די באטערי צו א מער פארגעשריטענע באטערי.
די באטערי ליגט אינעם צענטער פונעם אסימא און דינט אין טייל אלס זיין מיטל גראוויטי וואג וואס העלפט אים האלטן זיין באלאנס.
זיין לעבנס געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
האנדא האט אנגעהויבן דעם אסימא פראיעקט אין 986' און האט צום ערשט אנטוויקעלט זיינע פוס און וואקן סיסטעם איינמאל זיי האבן שוין געהאט א ראבאט וואס קען גיין האבן זיי צוביסלעך צוגעשטעלט זיינע הענט בויך און קאפ און האבן דאס נישט געוויזן פאר קיינעם ווילאנג די ארבעט איז געווען אינגאנצן פארטיג און אסימא איז געווארן א מושלם.
אין ענדע 986' האט שוין האנדא געהאט אנטוויקעלט איר ערשטן סעמפל וועלכע זי האט גערופן סי-או וועלכער האט נאר געקענט גיין זייער לאנגזאם. עס האט טיילמאל געדויערט פאר סי-או אזוי לאנג ווי 20 סעקונדן צווישן איין פוס-טריט און די אנדערע ווייל ער האט געמוזט באקומען זיין גאנצע באלאנס בעפאר ער האט געקענט לייגן א צווייטע פוס-טריט.
אין דעם קומענדיגן יאר האט האנדא אנטוויקעלט 3 נייע סעמפלן וועלכע יעדע איז געווען א שריט אויף פאראויס אין זיין וואקן סיסטעם. די סעמפלן האבן זיך גערופן פראטאטיפ אי-1, אי-2 און אי-3. אין 991' נאך פרישע 3 סעמפלן האט האנדא ענדליך דעגרייכט איר ציל און די פרישע סעמפל איז געגאנגן ווי א מענטש. ביי דעם פונקט האט עס אבער נאכנישט אויסגעקוקט ווי א מענטש נאר איז געווען א גרויסע שאכטל מיט מאטארן און סענסארס. די ארבעט פאר א מענטשליכער געשטעל ראבאט איז ווייטער אנגעגאנגן.
אין די קומענדיגע עטליכע יאר האט האנדא אנטוויקעלט עטליכע ראבאטן איינע אנדערש ווי דעם צווייטן און האט דאס כסדר איבערגעמאכט. דעמאלט זענען נאך די ראבאטן געווען 6 פיס הויך ביז האנדא האט באשלאסן אין 997' אז א נידעריגערע ראבאט וועט זיין פלינקער און וועט ווייניגער שטערן. דער קליינער סעמפל איז פארענדיגט געווארן א יאר דערויף און האט געוואויגן 115 פונט. די אינדזשענירן זענען געווען זייער צופרידן און האבן אנגעהויבן ארבעטן אויף זיין אקטועלע פראדוקציע.
אין די לעצטע יארן האט האנדא געארבעט אויף די קליינע דעטאלן און ווען די ארבעט איז פארטיג געווארן האט מען אים אנגעהויבן ארומפירן איבער די וועלט. אין 2003 האט אסימא אפגעשטאט א באזוך אין צענדליגער שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן און אין קאנאדע וואו ער האט פארגעשטעלט זיינע קונצן אין סייענס צענטערן און אין גרויסע סקולס.
היינט (2007) איז פאראן 46 אסימאס אין עקזיסטענץ און קאסט היינט אונטער א מיליאן דאלאר צו פראדוצירן.


text:
חמשה עשר באב
חמשה עשר באב איז דער פופצנטער טאג אין חודש אב, וואס פלעג אמאל זיין א גרויסער יו"ט ביי יידן.
אין דער משנה סוף מסכת תענית, שטייט אזוי:
די משנה פארציילט אז יידישע מיידלעך האבן אויסגעניצט די געלעגנהייט פון דער יום-טוב צו גיין טאנצן אין די וויינגארטנס בכדי אויסצוזוכן א פאסיגן חתן. כדי נישט צו פארשעמן די מיידלעך פון ארימע משפחות פלעגן אלע גיין נאר אין געבארגטע קליידער.
חז"ל רעכענען אויס זעקס טעמים פארוואס חמשה עשר באב איז א יום-טוב.
היינטיקע צייטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היינטיקע טעג איז חמשה עשר באב קענטלעך בעיקר אז מ'זאגט נישט קיין תחנון ביים דאווענען.
טייל מענטשן האלטן אז ס'איז א פאסיגער טאג צו מאכן א חתונה.


text:
1951
1951 איז דאס 51סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1951 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן סעפטעמבער - די פאראייניגטע שטאטן, אויסטראליע און ניו זילאנד שרייבן אונטער א פארטיידיקונגס בונד, דער ANZUS בונד
- געעפנט דער הר המנוחות בית עולם אין ירושלים
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן יולי - סאנטיאגא קאלטראווא, שפאנישער ארכיטעקט און אינזשעניר
- 29סטן סעפטעמבער - [מיטשעל באטשעלעט]], פרעזידענט פון טשילע
- אורי לופאליאנסקי, בירגערמייסטער פון ירושלים (2005 - 2009)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן יולי - אבדאללא דער ערשטער, מלך פון יארדאניע, דערמארדעט (געב' 1882)


text:
דעמאגראפיע
דעמאגראפיע איז די וויסנשאפט וואס באהאנדלט די באפעלקערונג פון דעם ערד פלאנעט אדער פון געוויסע פעלקער, איר וואוקס אין היסטאריע און אין איר צוקונפט. זי איז כולל די שטודיע פון ענדערונגען אין דער באפעלקערונע דורך געבורט. טויט, עלטערן און וואנדערן.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביים ענדע פון דעם 19טן י"ה ווען די טעכנאלאגיע האט זיך זייער אנטוויקלט האבן זיך די מענטשן געמערט זייער דראסטיש. צ.ב.ש. אין יאר 1800 האבן געלעבט אין אייראפע ארום 180 מיליאן מענטשן, און אין יאר 1900 האט די צאל געשטיגן צו 400 מיליאן. די סיבה דערוועגן איז אלס די אנטוויקלונג פון דער טעכנאלאגיע וואס האט באזארגט מער עסנווארג פאר די מענטשן אלס די לייכטע טראנספארט, און אויך האט זיך די מעדיצין זייער אנטוויקלט, און עס איז פארמיידנט געווארן פילע שווערע קראנקייטן.
אויך האבן זיך פילע מענטשן אריבער געצויגן פון די דערפער צו די גרויסע שטעט, אלס דעם וואס דער עיקר ארבייט איז אריבער פון די פארמערס צו גרויסע פאבריקן אין די שטעט.
אלץ די גרויסע איינגעניש וואס איז געווארן אין אייראפע, האבן זיך מאסן מענטשן אריבערגעצויגן צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, ארגענטינע, קאנאדע בראזיל און נאך, מיטן צוועק צו טרעפן ארבעט אין די אנגעקומענע לענדער. אויך די יידן איבערהויפט די ארימעלייט האבן זיך אריבערגעצויגן צו די דערמאנטע לענדער און א קליין טייל אויך צו ארץ ישראל (זעט אויך די ערשטע אימיגראציע).


text:
ווענעזועלע
װענעזועלע (שפאניש: Venezuela), אפיציעל די באליוואַרישע רעפובליק פון ווענעזועלע (שפאניש: República Bolivariana de Venezuela), איז אַ פעדעראלע רעפובליק אויפן צפון בארטן פון דרום אַמעריקע. דאס לאנד גרענעצט גייאנע צו מזרח, בראזיל צו דרום און קאלאמביע צו מערב. צו צפון-מזרח זענען די אינזלען פון טרינידאד און טאבאגא. איר הױפּטשטאָט איז קאראקאס.
עס האט פיל נאטורליכע אוצרות אין זיך, אבער דער הויפט אוצר ביי איר איז נאפט, דאס איז איר קוואל פון רייכטוהם, זי פארמאגט עטלעכע הונדערטער טורעמס מיט גרויסע גראב מאשינען פון ווי מען גראבט פיר און צוואנציג שעה א טאג אסאך נאפט וואס ווערט פארקויפט אין אויסלאנד ספעציעל צו די פאראייניקטע שטאטן, דעריבער האט ווענזועלע א שטארקע איינפלוס אין אפעק, ווי אלע לענדער וואס פארקויפן נאפט זענען מיטגלידער. חוץ דעם פארמאגט זי אויך נאך אוצרות ווי גאלד, קופער, אייזן, זאלץ. אויך האט דאס לאנד פארשידענע מיני פיש, וואס איז א גרויסער באשעפטינגוגט פאר די ארימע איינוואונער פון דאס לאנד.
איר הויפט שפראך איז שפאניש, זי פארמאגט בערך 12 מיליאן מענטשן. איר הויפטשטאט איז קאראקאס ווי עס וואוינען איבער 3 מיליאן מענטשן. אויך וואוינען דארט אסאך פארמעגליכע רייכע יידן מיט פראכטיקע אידישע געמיינדעס, וואס זענען וואויל באקאנט אין דער וועלט מיט זייערע מעשי צדקה וחסד.
אין ווענעזועלע געפינט זיך דער העכסטער וואסער פאל אויף דער וועלט דער ענגעל וואסער פאל, עס איז טאקע שמאל און עס גיסט זיך פון איר ווייניג וואסער, אבער דאך איז עס די העכסטע, עס גייט אראפ פון א הויך פון 980 מעטער.
דער פאליטישער מצב אין ווענעזועלע איז וויבאלד דאס מערהייט פון פאלק לעבן אין גרויס ארעמקייט עס איז דא א גרויסע צווישענשייד צווישן די ארימע און רייכע וועלכע זענען לערך צוואנציג פראצענט פון די באפעלקערונג, די ארימע באפעלקערונג איז זייער בייז אויף די רייכערע און באטראכטען די העכערע קלאס אלס גנבים און שווינדלער און זאגן דאס איז וויבאלד אמעריקא העלפט די רייכע, דעריבער איז אויפגעשטאנען יוגא שאוועז וועלכער האט גוט פארשטאנען דעם מצב און האט געפרעדיגט אז די רייכע און אימפארליסטישע אמעריקע בראש פון בוש איז שולדיג אין אלעס, ער איז געווארן פרעזידענט פון ווענעזועלא און זייט דעמאלטס רייסט ער אראפ אמעריקא און פרעזידענט בוש מיט וואס ער קען. ער באטראכט זיך א קאמפאטישן פאר א אמעריקע, און פרויבירט צוזאעמענעמען אלע שונאים פון אמעריקא צו זיין פאראייניקט קעגן איר, אזעלכע מדינות ווי קובא אין עקסטרעמע אראבישע לענדער זענען זייע בעסטע פריינד.
עטימאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זי הייסט ענדליך צו דעם נאמען ווענעציע, וויבאלד אין יאהר ה'רצ"ט זענען די איטאליענער אהין אנגעקומען, זיי האבן געזען הייזער אויף שטאנקן ארויסגעשטעקט פון די וואסער עס האט זיי דערמאנט פון דער באוואסטער שטאט אין איטאליע, ווענעציע, וואס אירע גאסן זיינען פיל מיט וואסער, דערפאר האבן זיי גערופן דאס פלאץ ווענעזועלע, וואס מיינט די קליינע ווענעציע.


text:
ט"ו בשבט
ט"ו בשבט אדער חמשה עשר בשבט איז דער ראש השנה לאילנות, איינע פון די פיר ראש השנה'ס וואס זענען דערמאנט אין מסכת ראש השנה. היינטיגע צייטן איז דער טאג א שטיקל יו"ט.
מקור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אַזוי ווי עס שטייט אין משניות:
ארבעה ראשי שנים הם: באחד בניסן ראש השנה למלכים ולרגלים; באחד באלול ראש השנה למעשר בהמה; באחד בתשרי ראש השנה לשנים לשמיטין וליובלות לנטיעה ולירקות; באחד בשבט ראש השנה לאילן, כדברי בית שמאי, בית הלל אומרים - בחמישה עשר בו. ראש השנה א א
דאס הייסט אז, לויט בית הלל, די פירות וואס הייבן אן צו וואקסן נאך ט"ו בשבט ווערן גע'מעשר'ט באזונדער פון די פאריאריגע פירות. אויך רעכנט מען פון דעם טאג די יארן פון ערלה און נטע רבעי.
מנהגים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ט"ו בשבט פירט מען זיך צו עסן זיסע טרוקענע פרוכטן פון די אויסדערוועלטע פרוכטן אין ארץ ישראל, ניסלעך מיט מאַנדלען. אין אייראפע איז נישט געווען מעגלעך צו באקומען פירות פון ארץ ישראל אינמיטן ווינטער, פלעג מען עסן באקסערן וואס איז יא געווען בנמצא.
פירות שנשתבחה בהם ארץ ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
-
מילגרוים (רימון)
-
דאווענען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי חמשה עשר בשבט ווערט גערעכנט אלס א שטיקל יו"ט זאגט מען נישט קיין תחנון ביים דאווענען. אין רוב קהילות זאגט מען אויך נישט קיין תחנון צו מנחה דעם פריערדיגן טאג.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- שיינע ווידיאס איבער ט"ו בשבט ט"ו בשבט אין דעם סייט הרועה הנאמן