text:
סעגוויי
דער סעגוועי יומען טראנספארטער איז א עלעקטריק סקוטער וואס האלט א זעלבסשטענדיגע באלאנס אויף צוויי רעדער דורך די טעכנאלאגיע פון דזשייראסקאופ סענסארס. דער סעגוועי איז ערפינדן געווארן דורך דין קעימען, אן אמעריקאנער אינווענטאר.
טעכנאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער סעגוועי האט אין זיך א זעלבסט באלאנס דאס מיינט אז דער סקוטער האלט זיך באלאנסירט אויף ארויף יעדע רגע, טראץ וואס ער האט נאר צוויי רעדלעך וואס וואלטן זיך נארמאלערהייט תיכף איבערגעדרייט.
זאל זיין וואס זאל זיין וועט זיך דער סקוטער נישט איבערדרייען. אויב וועט איר פארן מיט אים זייער שנעל און מאכן א פלוצלינגן אפשטעל וועט ער ווייטער בלייבן מיט'ן קאפ ארויף. אפילו אויב איר וועט אים אראפבייגן ביז די ערד, ווען איר וועט אים אויסלאזן וועט ער זיך געבן א שטעל צוריק גראדערהייט.
ווען דער סעגוועי וועט פארן שנעל און זען אז א מענטש אדער אויטא אדער גאר אן אנדערע סעגוועי קומט אים אנטקעגן, וועט זיך עס אויטאמאטיש פארלאנגזאמען און פארמיידן אן עקסידענט. ער איז ספעציעל אזוי געבויט אז אפילו ווען ער זאל שוין יא אריינקראכן (צום ביישפיל איינער וועט אריינשפרונגן גאר שנעל פארנט פון זיין נאז) וועט דער קלאפ נישט זיין שטערקער ווי א קלאפ ווען צוויי מענטשן שטויסן זיך אן אומגעראכטן. אויב עס וועט יא פאסירן אן ערנסטע עקסידענט איז עס ספעציעל אזוי דעזיינט אז אפילו אויב האלב פון דעם סקוטער וועט זיך צוברעכן וועט די אנדערע העלפט בלייבן שטיין און דער פאסאזשיר וועט נישט אזוי שטארק געשעדיגט ווערן.
די צווייטע קונצליכסטע זאך אין דעם סקוטער איז די סטירלינג מאטארן וועלכע ווערן היינט ווייניג גענוצט צוליב זייער טייערקייט. סטירלינג מאטארן מאכן נישט קיין גערודער אין דריזעלט נישט. די סטירלינג מאטאר וואס עס פארמאגט איז קלענער ווי א געווענליכער בוך, אבער פארמאגט כוחות צו פירן א 250 פונטיגן מענטש מיט 75 פונט פראכט איבער צוויי שטונדן.
די באטעריעס זענען גאר שטארק און פארגעשריטן. עס איז פיצל, אבער גיט ארויס מער ענערגיע ווי סיי וועלכע באטערי וואס איז דריי מאל אזוי גרויס האט בעפאר ארויסגעגעבן.
דער סקוטער האט צוויי באטעריעס וועלכע קענען ריטשארדשט ווערן אין זעקס שטונדן דורך איינשטעקן זיי צו יעדן עי.סי. פלאג. איינע פון די קונצן זענען אז דאס ריטשארדזשען זעקס שטונדן וועט נישט קאסטן מער ווי 5 צענט עלעקטריציטעט (א געווענליכע באטעריע וועט אין צוויי שטונדן נוצן מער עלעקטיריסיטי).
זיך אויסלערנען נוצן דעם סעגוועי נעמט אביסל טרענירונג. עס ארבעט מיט די באוועגונגען פון דעם מענטש. ווען מען וויל אנהייבן פארן דארף מען נישט מער ווי טראכטן אז מען וויל אנהייבן פארן. די טבע פונעם מענטש איז אז ווען ער וויל גיין פאראויס וועט זיך זיין קערפער געבן א ריר פאראויס. דער קאמפיוטער אינעם סקוטער כאפט אויף זיין באוועגונג און הייבט אן פארן. דאס זעלבע איז מיט אפשטעלן און זיך דרייען.
די סעגוועי קען פארן מיט א שנעלקייט פון 12.5 מ.פ.ש. און קען אנציען ארום 24 מייל מיט איינמאל טשארדזשן.
ספעציפיקאציעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שנעלסטע ספיד: 12.5 מייל פער שטונדע. דאס איז בערך דריי מאל אזוי שנעל ווי גיין צופוס.
וואג: 80 פונט.
ברייט: דער פוס דרוק (דאס פלאץ וואס עס נעמט אויף אויף די ערד) איז 19 ביי 25 אינטשעס. דאס איז בערך אזויפיל פלאץ וויפיל א געווענליכער מענטש נעמט אויף. די פלאטפארמע איז 8 אינטשעס העכער די ערד.
ווייטקייט: ארום 17 מייל אויף גלייכע ערד מיט איין מאל טשארדזשען. אויף בערגיגע ערד, ארום 11 מייל.
קאמפיוטער: צוויי באזונדערע סירקוטס וואס ארבעטן מיט 10 מייקראפראסעסארס. אויב איינס צוברעכט זיך קען נאך די אנדערע ווייטער פונקציאנירן.
סענסארס: זעקס גיראסקאפ סענסארס (א גיראסקאפ סענסאר שפירט ווען ער איז גלייך). פאר'ן סעגוועי איז עס דאס וויכטיגסטע טייל. די סענסארס שיקן מעסעדזשעס צום קאמפיוטער ווען זיך צו בייגן אביסל אהין אדער צוריק. דער קאמפיוטער צינד אן די מאטארן וועלכע פירן אויס די ארבעט צו האלטן דעם סקוטער גלייך. דער סעגוועי ברויך נאר האבן דריי אזעלכע סענסארס, די אנדערע צוויי זענען פאר זיכערהייט. א זעקסטער סענסאר שפירט ווען א מענטש האט ארויפגעטרעטן.
רעדלעך: געמאכט פון גלאזערנע ריאינפארסט טערמאפלאסטיק. די שטערקסטע מאטריאל פלאסטיק וואס איז היינט דא אויף די מארקעט. די רעדלעך זענען געאייגענט אויך ווען עס איז נאס און אפילו ווען עס שנייט.
זיכערהייט: דער סעגוועי פארמאגט אן עלעקטאראנישן סעקיוריטי סיסטעם. דער שליסל, וועלכע קוקט אויס ווי א קאר ציגעראט צינדער, האט אין זיך א דידזשיטעל קאוד. אינעם שליסל קען פראגראמירט ווערן ספעציעלע אנגעשטעלטקייטן פאר יעדן מענטש באזונדער. ווען מען לייגט אריין דעם שליסל דאס ערשטע מאל וועט דער סקוטער נאך נישט פארן מיט'ן מאקסימום ספיד צוליב זיכערהייט סיבות.
קאנטראל: א קליינער סקרין ווייזט אלע פונקציעס אויב זיי ארבעטן גוט און אויך וואו די באטערי האלט. די הויך פונעם סעגוועי קען צוגעשטעלט ווערן לויט די באקוועמליכקייט פון יעדן מענטש.


c: text/html

text:
7/11/2013
פדיון שבויים - Redeeming of Captives
פדיון שבויים
לא תעמוד על דם רעך
הצלת נפשות איז דוחה שבת
און אלע מצות פון די תורה
מען בעט נישט פון קיינעם קיין געלט
נאר אז מען זאל קומען געבן
חיזוק
פאר ר' שלמה אהרן קעללנער נ"י
וואס זיין איינציגע שולד איז
אז ער האט מקיים געווען
ובערת הרע מקרבך
בפקודת רבנים חשובים
און האט איינגעזעצט א רשע
וואס האט מכשיל געווען
אומצאליגע קינדער און בחורים
מיט
משכב זכור
קומט אלע
היינט דאנערשטיג פ' דברים
In front of offices of
District Attorney Charles J. Hynes
350 Jay Street, Brooklyn NY 11201
הערה: מען איז קיינעם נישט בודק די ציצית, בפרט ווען עס האנדעלט זיך פון פדיון שבויים. אבער וועגן "והייתם נקיים" דארף מען מודיע זיין אז מיר זענען נישטי פארבינדען מיט קיין שום פערזאנען וואס זענען אפענע כופרים אדער משכב-זכור'ניקעס, אינהו בדידהו ואנן בדידן, איר ברויכט נישט מיט זיי האבן קיין מגע ומשא, נאר רואיגערהייט שטיין און ווייזן פאר די פרעסע אז מען שטיצט אן ערליכען מענטש.
Posted by Rabbi Nuchem Rosenberg at 7/11/2013
פדיון שבויים - Redeeming of Captives
2013-07-11T05:50:00-04:00
Rabbi Nuchem Rosenberg
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
דיקטאטור
א דיקטאטור הערשאפט, איז א פאליטישע צושטאנד אין א לאנד, וואס געווענליך איז נישט קיין אפשטאמיקער פון א קעניגליכער פאמיליע, וואס אויף אזא פאל וועט עס הייסן מאנארכיע. דער הערשער אין א דיקטאטור הייסט א דיקטאטאר.
א דיקטאטור איז פאראנטווארטליך פאר אלץ אין לאנד, זי הערשט אויפן געזעץ, אויפן פארלאמענט, און אויפן מיליטער, אסאך פון די דיקטאטורן פונעם 20סטן יארהונדערט, זענען געקומען צום מאכט דורך וואלן, ווי היטלער, אנדערע מיט א מיליטערישער פוטש, ווי סאדאם כוסעין.
דער שטארקער סימן ביי א דיקטאטורישער רעפובליק, איז די פארטיי, עס איז נישט פארהאן קיין אפאזיציע, פאליטישע פארטייען ווערן אומלעגאל, ווי אין סאוועטן פארבאנד, ביי סטאלין. עס איז נישטא קיין פרייהייט פון פרעסע, אדער פון רעדן. אינעם מיטל מזרח, ווערן פרויען אונטערדריקט.
א דיקטאטור וועט אין מערערע פעלער, האבן זיין אייגענע זיכערהייטס וואך. ווי עס.עס. אין נאצי דייטשלאנד, אדער רעפובליק גווארדיע אין איראק. רעוואלוציאנער היטער אין איראן, אפילו איראן ווערט פארעכנט אלס איסלאמישע רעפובליק, איז די ציל פון די רעוואלוציאנער היטער איינס, אונטערברענגען קעגנער פונעם רעזשים.
רוב דיקטאטארן געוועלטיקן אויף זייער באפעלקערונג, מיט אן אייזערנעם פויסט, טייל פון זיי האבן זיך געקרוינט אלס העכערע געטליכקייט.


text:
געטינג צו לעסוואָס
לעסוואָס האט לייַטיש אַרומפאָרן קאַנעקשאַנז מיט אַ הויפּט אַעראָפּאָרט נאָר דרום פון די קאַפּיטאַל מיטטיליני און טעגלעך Ferries פון פּיראַעוס (אַטהענס). רוב אָנקומען דורך טשאַרטער פלי גלייַך צו לעסוואָס אָדער אויף אַ דינער פלי פון אַטהענס. די פּראָם דזשערניז זענען לאַנג און טידיאַס, מיט נסיעה מאל פון אַרויף צו קסנומקס שעה. עס איז אַ פעסט פּראָם אין זומער אָבער דעם נעמט וועגן זיבן שעה און איר אָנקומען אַ ביסל נאָך האַלבנאַכט. אַמאָל אויף לעסוואָס די ראָודז זענען גוט אָבער די אינזל איז זייער גרויס און מאַשין אָנשטעלן איז רעקאַמענדיד.
עס זענען טעגלעך Ferries צו מיטיליני פון אַטהענס (פּיראַעוס). די הויפּט Ferries זענען אַפּערייטאַד דורך נעס שורות און די נסיעה צייַט איז לאַנג, מאל קסנומקס שעה דיפּענדינג אויף די שיפל און עס איז יוזשאַוואַלי יבערנאַכטיק. די שיף בלעטער פּיראַעוס אין די אָוונט און ערייווז אין מיטיליני פרי אין דער מאָרגן נאָך פאַך בייַ Chios.
אין הויך זומער דאָרט זענען אַ פעסט פּראָם פון אַטהענס צו מיטיליני אַפּערייטאַד דורך העללעניק סעאַווייַס מיט אַ נסיעה צייַט פון 7-8 שעה. סאַאָס אַפּערייץ אַ דינסט פון לאַווריאָ, נעבן דעם נייַ אַטהענס ינטערנאַטיאָנאַל ערפּאָרט, צו סיגרי אויף די מערב ברעג פון לעסוואָס ווו Ferries אויך לאָזן פֿאַר קאָס.
עס זענען אויך פּראָם קאַנעקשאַנז צו טהעססאַלאָניקי און ייַוואַליק (טערקיי) ווי ווויל ווי צו אנדערע גריכיש אינזלען אַזאַ ווי Chios, Ikaria, Kalymnos, קאָס, לימנאָס, מיקאָנאָס, רהאָדעס, סאַמאָס, און סיראָס. עס זענען אויך עטלעכע פּראָם באַדינונגען צו טערקיי (ייַוואַליק). אין דער הויך צייַט עס זענען באָוץ יעדער טאָג אָבער די דינסט איז רידוסט אין די ווינטער צו אַ ביסל מאל אַ וואָך אין גוט וועטער. די אַריבער פון לעסוואָס צו טערקיי נעמט וועגן קסנומקס מינס. די פּראָם טוט נעמען קאַרס, אָבער עס איז פאַירלי קליין אַזוי שטייַגן בוקינג איז רעקאַמענדיד.
זומער פּראָם סקעדזשולז מייַ ניט זיין באשטעטיקט ביז אפריל אָדער מייַ, און ניט ארויס ביז דעמאָלט. די אינפֿאָרמאַציע איז ווי פּינטלעך ווי איך קענען מאַכן עס אָבער טאָן אַז פּראָם סקעדזשולז קענען טוישן בייַ קיין צייַט.
לעסוואָס טאָוונס און וויללאַגעס
די הויפּטשטאָט פון לעסוואָס איז מיטילענע (Mutιλήvn), אין די מזרח סוף. א פאַרנומען שטאָט ווי עס קאַנסאַנטרייץ די שפּיטאָל, דעם אוניווערסיטעט, די פּאָרט, די אַעראָפּאָרט, די פּלאַץ, די Prefecture און אנדערע אַדמיניסטראַטיווע הויפּטקוואַרטיר.
קאַללאָני איז די צווייט-אין-גרייס שטאָט, ליגן אין דעם צענטער פון דעם אינזל, אין די צפֿון פון די גרעסער פון די צוויי גולפס (אַזוי גערופֿן "גאַלף פון קאַללאָני").
מאָליוואָס, די אלטע מעטהימנאַ (ספּעלד אויך ווי מיטהימנאַ), די מערסט וויכטיק דעסטיניישאַן פֿאַר אַ גאַסט, ווייַל פון זייַן אַטראַקשאַנז: די גאַטטילוסי שלאָס און די גאנצע פּרעסערוועד בעקאַבאָלעדיק אַרקאַטעקטשער. עס איז איינער פון די צוויי לונגען פון טוריזם אין לעסבאָס, די אנדערע איינער ווייל ערעססאָס.
ערעססאָס איז אַ קליין דייל שטאָט אין סאַוטוועסט פּייווינג די וועג צו די זאַמדיק ברעג, אָדער סקאַלאַ ערעססאָו, אַזוי ווייל מערסטנס אַ זומער ריזאָרט. נאָוטאַבלי, זייַן רום ווי די בערטפּלייס פון סאַפּפאָ אַטראַקץ עטלעכע לעסביאַן (האָמאָסעקסואַל) קאַפּאַלז, אָבער זיי צונויפשטעלנ זיך אַ טייל פון די גאַנץ נומער פון ערעססאָס 'וויזאַטערז, ווי עס איז אַ פּלאַץ צו שיין צו ווערן ייסאַלייטאַד.
פּלאָמאַרי בייַ די דרום קאָוסט אין די מיטן פון די צוויי גולפס 'אָופּאַנינגז, איז די כאָומלאַנד פון אָוזאָ, דער געזונט-באקאנט גריכיש אַלקאָהאָליקער געטראַנק.
מאַנדאַמאַדאָס, אין די נאָרטהעאַסט, פֿאַר די סעראַמיק קונסט מסורה און די לאָוקאַלי Produced מילכיק פּראָדוקטן.
אַגיאַסאָס, די פּיקטשעראַסק דאָרף בשעת אַסענדינג אַנטו אָלימפּאָס.
ראָאַדס אויף לעסוואָס זענען בכלל גוט אָבער די אינזל איז זייער גרויס און מאַונטאַנאַס און רוץ זענען ראַרעלי גלייַך אַזוי דרייווינג קענען זייַן טיירינג. עס זענען קיין עקספּרעססווייַס אָבער ראָודז זענען יוזשאַוואַלי ונקאָנגעסטעד. וועג צווישן ריזאָרץ זענען ברייט אָבער אין שטעטלעך און וויללאַגעס זיי קענען שמאָל זייער געשווינד און די ייבערפלאַך קענען פאַרערגערן.


text:
ליווערפול סטריט סטאנציע
קאארדינאטן: 51°31′07″N 0°04′53″W / 51.5186, -0.0813
ליווערפול סטריט (ענגליש: Liverpool Street), אויך באוואוסט ווי לאנדאן ליווערפול סטריט, איז סיי א צענטראל-לאנדאן באן טערמינוס סיי א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף פיר אונטערגרונט ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אין דער סיטי פון לאנדאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע איז די דריטע מערסט באשעפטיקסטע אין לאנדאן (נאך וואטערלו און וויקטאריע), מיט 123 מיליאן פאסאזשירן א יאר.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1874 אנשטאט בישאפסגייט סטאנציע ווי די הויפט לאנדאנער סוף-סטאציע פון דער גרויסאיסטערן באן.


text:
כפרות
שלאגן כפרות באצייכנט א מנהג ישראל וואס מען רעכט אפ צווישן ראש השנה און יום כיפור אלץ א סגולה מכפר צו זיין אויף די עבירות פון א גאנץ יאר. טייל זענען מקפיד צו פראקטיצירן דעם מנהג "כפרות" ערב יום כיפור דוקא.
דער מנהג איז ארומצודרייען א האן -פאר א מאנספערזאן- אדער א הין -פאר א פרויספערזאן- (אדער בדיעבד געלט) איבערן קאפ און זאגן: "זאת כפרתי, זאת חליפתי, זאת תמורתי. זה התרנגול ילך למיתה (און ביי געלט: זה הכסף ילך לצדקה) ואני אלך לחיים טובים ארוכים ולשלום". וואס דאס פירט אריבער אלע אונזערע עבירות צו דער האן. ביי טייל פירט מען זיך צו נעמען איין האן פאר אלע זכרים און איין הין פאר אלע נקבות. אנדערע פירן זיך צו נעמען איין האן אדער הין פאר יעדן משפחה מיטגליד באזונדער.
אזעלכע רבנים בעטן צו מאכן כפרות אויף געלט פון וועגן צער בעלי חיים וואס ווערט געטון ווען מען טראגט די הינער אהין און צוריק.
אינהאַלט
מקור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט קלאר פון וואו דער מנהג שטאמט גענוי, אבער עס ווייזט אויס צו זיין גאר אן אלטער, און עס ווערט שוין געברענגט אין די שריפטן פון די גאונים פון בבל. ביי די ראשונים טרעפט מען עס אבער נאר ביי די חכמי אשכנז, און נישט ביי די חכמי ספרד ווי דער רי"ף און רמב"ם.
פון די ערשטע מקורות אויף דעם טרעפט מען אין "מרדכי", אנהייב מסכת יומא, וואו דער מנהג ווערט אויסגעלויבט און דער סדר פון עס אפרעכטן ווערט ערקלערט. ווי עס ווייזט זיך אויס פון דארט איז דער מנהג שוין געווען דעמאלס ברייט איינגעפירט.
נאך א מקור איז אין דער שו"ת הגאונים "שערי תשובה", וואו רב ששנא גאון רעדט ארום דער נושא פארוואס דוקא א האן און נישט קיין בהמה וכדו'.
אן אינטערעסאנטע מנהג, גאר ענליך צו דער מנהג כפרות, ווערט געברענגט אין רש"י אויף מסכת שבת (דף פ"א ע"ב, ד"ה האי פרפיסא), וואו ער דערציילט פון זייער מנהג צו פלעכטן אזעלכע זעקלעך פון טייטלבוים בלעטער א פאר וואכן פאר ראש השנה פאר יעדן משפחה מיטגליד, אין וועלכע מען האט אנגעפילט מיט ערד און מיסט פון א בהמה, און איינגעפלאנצן בונדלעך. ביז אפאר טעג האבן די בונדלעך ארויסגעוואקסן, און ערב ראש השנה האט יעדער גענומען זייניגע און דאס געדרייט איבער'ן קאפ און אויסגערופן: זה תחת זה, זה חליפתי, זה תמורתי (דער זעלבער נוסח וואס די ראשונים ברענגען צו זאגן מיט א האן), און דאס אריינגעווארפן אין טייך.
טעם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער טעם קוקט אויס צו זיין בפשטות אלץ צדקה, צוליב דעם וואס מען האט געדרייט מיט'ן האן אדער הין און דאס דערנאך פארטיילט פאר ארימעלייט. דאס ווייזט זיך אויך אן מיט דעם וואס אנדערע האבן טאקע גענוצט א בהמה, ווי א קאלב אדער א ציג, א.ד.ג. און דאס האט מען געהאלטן פאר נאך חשוב'ער, וויבאלד דער צדקה איז גרעסער. אנדערע, ווי דער אויבנדערמאנטער "שערי תשובה", האלטן אז עס דארף יא זיין דוקא א האן אדער א הין, און מוטשען זיך אבער צו טרעפן א טעם אויף דעם.
אין מחזור ויטרי ווערט דערמאנט דער מנהג, און דארט ווערט עס אנגעבינדן צו דער כפרה פון דער שעיר המשתלח: "...און מען זאל דאס ארומשיקן צו די ארימע לייט פון שטאט און עס וועט אויף אים פארגעבן אזוי ווי דער שעיר המשתלח."
ביי די מקובלים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מקובלים, ווי דער של"ה און דער אריז"ל האבן געהאלטן אז דער מנהג כפרות איז א סגולה אויף ממתיק צו זיין די דינים. רבי חיים וויטאל ברענגט אין נאמען פון אריז"ל:
"דער מנהג פון כפרה וואס ווערט דערמאנט אין די ספרי הגאונים פלעגט מיין רבי (דער אריז"ל] זיין זייער געווארנט דאס מקיים צו זיין... דער צייט פון זיין שחט'ן איז אין נאכט פון ערב יום כיפור פארטאגס פאר דער עלות השחר נאך סליחות. דער סוד פון דעם איז צו באצוואונגען די דינים... וואס דורך די שחיטה ווערן זיי אונטערגעבראכן און די גבורות ווערן פארזיסט... און אנטקעגן דעם איז דער שעיר המשתלח פון יום כיפור... די דינים ווערן אבער נאר אונטערגעבראכן אין די פארטאגס שעה'ן וואס דעמאלס שטארקט זיך דער צייט פון רצון און רחמים."
ענליכע ווערטער שטייט פון של"ה אין סידור שער השמים.
קעגנערס און שטיצערס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דרכי האמורי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טראץ דאס וואס דער מנהג איז שוין פון אלטע צייטן געווען פארשפרייט, איז דאך געווען אויף דעם פילע קעגנערס, ספעציעל צווישן די ראשונים אין ספרד. אין ספר "אורחות חיים" ווערט געברענגט אין נאמען פון רמב"ן צו אסר'ן דעם מנהג אלס "דרכי האמורי".
דעררשב"א שרייבט אז כאטש אין אשכנז פירן זיך אלע רבנים אין דעם מנהג, און אויך רב האי גאון שרייבט אז דאס איז אן אנגענומענער מנהג, דאך פרייט אים אז ער האט באוויזן צו פארטרייבן פון זיין שטאט די מנהגים פון כפרות, וועלכע ער רופט אן "הבלים הרבה... כדרכי האמורי". אויך ברענגט ער אז עטליכע ווילן זאגן אז דער שחיטה פון די כפרות איז גאר פסול.
מנהג שטות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער מחבר אין שולחן ערוך נעמט אן דער מיינונג פון דעם רמב"ן און דער רשב"א, און שרייבט אויף דעם "...ויש למנוע המנהג" אין אלטע דריקן איז געשטאנען אין שלחון ערוך "מנהג שטות היא ויש למנוע המנהג", אבער מען האט דאס שפעטער ארויסגענומען. אויך דער פרי חדש שרייבט: "עס איז נישט קיין ספק אז מען דארף מבטל זיין דעם מנהג אלץ דרכי האמורי."
פון דער אנדערער זייט ברענגט דער רמ"א אין זיינען הגהות אויפ'ן מחבר דארט אויפ'ן פלאץ אז מען זאל נישט אפלאזן דעם מנהג, ווייל עס איז א "מנהג ותיקין", און ער הענגט זיך אן אין די ראשונים וואס האבן געשטיצט און באשטעטיגט דעם מנהג. אויך דער ב"ח שרייבט: "מיר זענען נישט חושש אויף די זאכן אויף מבטל צו זיין א מנהג פון די גאונים".
חשש נבלות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויך פון די וואס האבן אנגענומען דעם מנהג זענען געוען אזעלכע וואס האבן געזארגט אז דער מנהג קען צוברענגען צו עסן נבלות, צוליב דעם וואס א גרויסער עולם פארזאמלט זיך אין איין נאכט און מען שטופט זיך ארום איינס אדער צוויי שוחטים, וועלכע זענען מיד פון אויף זיין א גאנצע נאכט און קענען נישט געהעריג אכטונג געבן אז עס זאל זיין כשר.
דער "חיי אדם" שרייבט: "עס איז איינגעווארצלט ביים המון עם אז דער גאנצער כפרה פון יום כפור איז אנגעוויזן אין דעם מנהג, און זיי מיינען באלד אז דער מנהג כפרות איז אזוי וויכטיג ווי עסן מצה, און צומאל קומט מען דורך דעם צו עסן נבלות, צוליב דאס וואס מען שטופט זיך איינער דעם אנדערן און די שוחטים זענען אנגעשטרענגט און פילן נישט געהעריג דעם מעסער צו עס איז שארף. אויב ווילן זיי מיר נישט אויסהערן און מבטל זיין דעם מנהג, זאלן זיי זיך כאטשיג באגנוגן מיט דרייען געלט ארום דעם קאפ און געבן די געלד פאר צדקה, און מען זאל נישט קומען צו קיין איסור נבלה."
אויך ר' יונתן אייבשיץ האט געפייערט אנטקעגן דעם קלקול וואס קומט ארויס פון די אנגעשטרענגטקייט וואס דער מנהג כפרות טוט אנמאכן, און זאגט אז "בזמן הזה איז עס א מצוה און א חוב צו שוואך מאכן דעם מנהג, און מען זאל נישט אריין גיין אין דעם הייליגן טאג מיט א חשש שחיטה."
סדר פון כפרות שלאגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נישט קיין צווישענשייד מיט וואס מען שלאגט (בעל חי, אדער געלט), איז עס אלעמאל די זעבלע.
- מען נעמט די זאך אין האנט אין מען זאגט בני אדם 3 מאהל.
- דערנאך דרייט מען די זאך ארום די קאף און מען זאגט זה חלפתי.
- עס איז דא וואס פירן זיך צו ארויפטרעטן אויף די בעל חי (אויב עס איז א בעל חי) נאכן זאגן זה חלפתי.
- אויך איז דא וואס פירן זיך צו טאן אלע ארבע מיתות בית דין מיט די בעל חי, ווי אראפווארפן פאר סקילה.
וואס טוט מען מיט די כפרות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די פארדינסט וואס מען לייזט איין גיבט מען פאר צדקה (כאטש א חלק דערפון), אנדערע געבן די כפרה אליין (ווי למשל די פיש אדער עוף) פאר צדקה.
- עס איז דא אזעלכע וואס מאכן זיכער אז די געלט גייט פאר צדקה, אבער די עוף עסן זיי אליין.
- אויב שלאגט מען מיט געלט דאן גייט דאס געלט פאר צדקה.
- ביי אן עוף פירט מען זיך אז מען עסט נישט דאס אינווייניגסטע פון די עוף, ווי די לעבער און/אדער די געדערים.
מיט וואס שלאגט מען כפרות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הינער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא וואס שלאגן כפרות מיט א האן, א מענליכער פאר א מאן און א הין א ווייבליכער פאר א פרוי, און מען דרייט זי ארום העכער דעם קאפ דריי מאל זאגענדיג א געבעט וואס הויבט זיך אן מיט די ווערטער: "זה חליפתי, זה כפרתי" (בעדייט: דאס איז מיין אויסטויש, דאס איז מיין פערצייאונג).
די דאזיגער מנהג, ווערט פראקטיצירט אפילו דורך נישט שטרענג רעליגיעזע אידן און אפילו זאגאר דורך גאנץ פרייע אידן וועלכע האפן אז מיט דעם וועט זיי באשערט ווערן א גליקליך ניי יאהר.
די בעדייט פון דעם מנהג איז, אז מען האפט אז אלע זינד וואס מען האט פראקטיצירט דורכאויס דעם פערגאנגענעם יאהר זאל אריבער גיין צום האן, וועלכער מען פירט זיך צו שחטן און געבן פאר ארימעלייט.
אינטערעסאנט אז דער בית יוסף אין שלחן ערוך פסק'נט אז מען זאל דאס נישט טון ווייל דאס גייט אריין אין דעם איסור פון "חוקות עכו"ם". דאס אשכנזישער אידנטום האט אבער יא אנגענומען דעם מנהג, אננעמענדיג דעם מיינונג פון רמ"א אז מען זאל עס נישט אפלאזן.
פיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז דא אויך אזעלכע וואס שלאגן כפרות מיט א פיש.
געלט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין פאלקלאר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען וויל זאגן אז איינער טויג נישט זאגט מען "די טויגסט אויף כפרות".


text:
פאפיראס
ציגארעט אדער פאַפיראָס איז א פראדוקט וואס ווערט גערייכערט און אויפגענוצט דורך רייכערן און פאבריצירט פון אויסגעארבעטע און געשניטענע טאבאקא בלעטער, וואס זענען קאמביאנירט מיט אנדערע אדיקטיווע סובסטאנצן, דאן איז דאס צאמגעדרייט און אנגעשטאפט אריין אין א פאפירן בינטל צילינדער (געווענליך ווינציגער ווי 120 מילימעטער אין לענג און 10 ממ אין דיאמעטער).
דער פאַפיראָס ווערט אונטערגעצינדן פון איין עק און אזוי ארום ווערט דאס ערמעגליכט צו ברענען פאר דער ציל פון אריינציען און אריינאטעמען זיין רויעך פון דער אנדערער זייט פאַפיראָס וואס ליגט געווענליך אין מויל (דורך א פילטער), טייל לייגן דאס אויך אין מויל דורך א פאַפיראס האלטער (ווי למשל פסח וועגן חשש חמץ פונעם ספאנדזש וואס דינט אלס פילטערס).
רוב מאל ווען דער אלגעמיינער עולם רעדט פון ציגארעטל רייכערן איז דאס טאקע מייסטענס פשוט'ע טאבאק. אבער פיל מאל בעיקר די איגענטליכע ווען זיי רייכערן קען דאס אנטהאלטן אנדערע געוויקסן ווי קאנאביס.
און די פירמעס האבן ערצייגט א לייכטערע ווערסיע וואס זיי פלעגן רופן "לייטס" און "אלטרע לייטס", דאס מיינט אז עס איז מכלומר'שט לייכטער און געזונטער ווי די "דאַרק" און מידיום". דער אמת איז אבער אז ס'איז בכלל נישט געזונטער ווייל זיי מאכן עס לייכטער דורך כעמיקאלן, דעריבער איז עס נאר שעדליכער. אבער לעצטענס איז ארויסגעקומען א געזעץ אז מען מעג שוין נישט שרייבן מער "לייטס", נאר אנשטאט דעם שרייבן זיי "גאלד" און "זילבער".
פאפיראסן זענען אויפגעוויזן לויט אלע דאקטוירים אלס זייער אדיקטיוו, ווי אויך דער גורם צו פארשידענע סארטן קענסער, הארץ פראבלעמן, אטעמען קראנקייטן, צירקולאציע קראנקייטן, און געבורט אפעקטירונגען.
א פאפיראס איז אנדערשט ווי א ציגאר מיט דעם וואס עס איז פשוט קלענער,און ווי אויך מיט דעם וואס עס האט געווענליך פראצעסירטע בלעטער. ווידעראום ציגארן זענען טיפיש צאמגעשטעלט פון גאנצעטע טאבאקא בלעטער.
יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עטליכע פוסקים היינט האלטן אז ס'איז אסור צו רייכערן.
ליד: פאפיראסן


text:
ערבה
ערבות זענען די צווייגעלעך און די בלעטער פון די ווערבע ביימער.
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מען לייגט צוויי ערבות צוזאמען מיטן לולב און הדסים פאר די ארבע מינים. רוב מענטשן שטעלן די ערבות אויף דער לינקער זייט פון דעם לולב; לויטן אריז"ל לייגט מען איין ערבה צו רעכטס און איינס צו לינקס.
הושענא רבה נעמט מען א בינטל פון פינף (לויט רוב שיטות) ערבה רוטעלעך וואס הייסט אן "הושענא" און מען קלאפט עס פינף מאל אויף דרערט.
מען שאקעלט דאס זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגן.


text:
פלאזשע
פלאזשע איז די ברעג וואסער וואס טיילט אפ צווישן דער יבשה און דעם ים. מענטשן גייען אהין זיך אויסלייגן אויף אפרו און וואקאציע.
דער גערוישש פון כוואליעס, און שפריץ פון פריש וואסער וואס וואשט זיך ארויף אויף די ליגנדע לייבער, וואס באקן זיך אונטער דער הייסער זומער זון, טראגט אוועק דעם מענטש צו שוועבן אין העכערע ספערן פון פאנטאזיע צווישן הימל און ערד פארגעסנדיג פון אלע דאגות פון לעבן.
אין ארץ ישראל איז דא אפגעטייטלטע פלאזשעס פאר חרדים צו שווימען עקסטער מענער און פרויען כדי מען זאל נישט עובר זיין אויף גדרי הצניעות. אויך אין באסטאן.


text:
ברויט
ברויט איז אן עסן וואס ווערט געמאכט פון א טייג, וואס איז מעל אויסגעמישט מיט וואסער; מען באקט דעם טייג, אדער אמאל טוט מען פרעגלען אדער קאכן דעם טייג. ברויט קען זיין אדער געזייערט אדער נישט געזייערט (ווי מצה). אין דעם טייג גיט מען אריין זאלץ און א זייערמיטל ווי הייוון אדער סאדע. אפטמאל מישט מען אריין פעט. ס'איז פאראן סארטן ברויט וואס זענען געמאכט מיט צוקער, מילך, אייער, ראזשינקעס, ציבל און זוימען (מאן, קימל אדער סעזאם).
פריש ברויט איז געשמאק; עס שמעקט גוט, זעט אויס גוט און האט א גוטן טעם.
אמאליגע צייטן איז דאס געווען גאנצעטע היינט איז דאס צושניטן. אבער אין פארשידענע לענדער איז דאס נאך אלסט נישט צושניטן, און דאס קומט אין פארשידענע מינע פארעמען.
עס איז דא היינט בעיקר ווייס ברויט, ווי אויך האולוויט וואס איז געזונטער.
אינהאַלט
עטימאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אסאך שפראכן האבן ענלעכע ווערטער פאר ברויט, ווי ענגליש bread, האלענדיש brood, דייטשיש Brot, שוועדיש bröd און נארוועגיש און דעניש brød.
די יסודות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויב איר נעמט א רעפטל ברויט און וועט דאס באטראכטן פון דער נאנט וועט איר באלד באמערקן אז דאס איז פיל מיט קליינע לעכער. די לופט לעכער מאכן דעם ברויט ווייעך ווי א ספאנדזש. איר וועט אויך באמערקן אז ברויט איז פייכט. אויב איר וועט לאזן דעם רעפטל אינדרויסן פאר עטליכע שטונדן וועט די גאנצע פייכקייט אויסטרוקענען און דאס רעפטל וועט מער נישט זיין צום עסן.
כדי צו מאכן א ברויט דארף מען נאכפאלגן צוויי יסודות. די ערשטע יסוד פון ברויט איז די לופט לעכער וואס אן דעם וועט דאס קיין ברויט קיינמאל נישט זיין. צו דעם פארלאנגט זיך הייוון וועלכע עסט אויף די צוקער און באשאפט אלקאהאל און קארבאן דיאקסייד אין דעם פראצעדור. די קארבאן דיאקסייד גאז מאכט די לעכער אינעם ברויט און עס גייט נישט ארויס פון די ברויט אפילו ווען עס ליגט אינעם הייסן אויוון און דאס ברויט בלייבט ברויט. אויב זאל די קארבאן דיאקסייד ארויסגיין וועט די ברויט באלד ווערן ווי א קיכל. די אלקהאל וואס ווערט באשאפן ווערט יא אויסגעברענט ווען עס באקט זיך און דאס גיט א טעם פאר'ן ברויט.
צווייטנס דארף א גוט ברויט געמאכט ווערן דייקא פון ווייץ מעל און דארף ווערן געקנעטן ביז עס ווערט א ווייכע טייג. מען קען מאכן ברויט אויך פון אנדערע סארט מעל, אבער א גוטע ברויט איז געמאכט פון ווייץ וויבאלד ווייץ פארמאגט אין זיך א פראטעין וועלכע ווערט גערופן גלוטאן וועלכע נעמט אויף די קארבאן דיאקסייד וועלכע ווערט געשאפן און האלט דאס צוזאמען און מאכט די טייג ווי א באלון וועלכע קען זיך אויסציען. ווען דאס ווערט אפגעבאקן בלייבט דאס צוזאמענגעהאלטן אויפ'ן זעלבן סיסטעם ווי ווען עס איז געווען א טייג וויבאלד די קארבאן דיאקסייד גייט נישט ארויס ווי מיר האבן פריער ערקלערט.
מ'קען באקן ברויט אויך מיט מעל געמאכט פון אנדערע סארטן תבואה, ווי ספעלט, קארן, גערשט און האבער.
הייוון און איר ראלע אין ברויט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הייוון איז א געוואוקס פון די שוועמל (מאשרום) פאמיליע און געפינט זיך אין יעדע פלאץ אין די וועלט וואו עס עס קען וואקסן גראז און ביימער. הייוון איז איינצעלענע צעלן פון שוועמל וועלכע ווערן צוזאמענגענומען אינאיינעם און ווערט פארקויפט אלס הייוון. עס איז פאראן פארשידענע וועגן וויאזוי מען שטעלט צוזאם די הייוון און דאס ווענדט זיך צו וואס מען נוצט עס. וויין און ביר ווערן אויך געמאכט מיט די הילף פון הייוון אבער דאס איז שוין אנדערש צוזאמענגעשטעלט. די הייוון זענען צוזאמענגעשטעלט פון עטליכע כעמיקאלן און די כעמיסטערס קענען דאס טוישן און צוזאמענשטעלן וויאזוי זיי ווילן.
אין ברויט (און אויך אין וויין און ביר) וועט די הייוון פארברענען די נאטורליכע צוקער וואס איז פאראן דארט. ווען דאס ווערט פארברענט פאסירט א כעמיקאלע רעאקציע וועלכע איז באקאנט אלס קארבאן דיאקסיד. אין וויין און אין ביר האט די קארבאן דיאקסייד א גרויסע ראלע אין דעם טרונק וויבאלד עס פראדוצירט נאטורליכע גאז. אין ברויט ווערט די קארבאן דיאקסייד בלאקירט פון די פייכטע טייג און קען נישט ארויסגיין. אבער די גאזן קעמפן מיט די טייג און דאס מאכט אז די טייג זאל זיך אויפבלאזן און נאר א דאנק דעם האבן מיר ברויט.
עס וואלט געווען אינטרעסאנט זיך דאס אליינס צו איבערצייגן און איר וועט דארפן מאכן אן עקספרימענט וועלכע גייט ווי פאלגענד:
גרייט אן א גרויסע זיפלאג פריזער בעג וועלכע קען אנטהאלטן מער ווי א האלבע גאלאן וואסער. א ברייטע סלייס הייוון פון גראסערי געשעפט. א גלעזל ווארים וואסער פון ארום 100 דעגרי (אויב די פינגער שפירט נישט ווארים און נישט קאלט איז דאס בערך 100 דעגרי). און א האלבע קאפ צוקער.
לייגט אריין די הייוון אין דאס גלעזעל וואסער דאס צו אקטיוויזירן און דערנאך גיסט אריין די צוקער. ווען איר זענט פארטיג לייגט די גאנצע געמישעכץ אריין אין דעם פריזער בעג און מאכט דאס צו אבער נעמט ארויס ווי מער לופט בעפאר עס איז גענצליך צוגעמאכט און לאזט דאס ליגן בערך א שטונדע אין א ווארימע פלאץ.
ווען איר וועט צוריק קומען דערצו וועט איר באלד זען אז די הייוון צעלן האבן פראדוצירט קארבאן דיאקסייד. די בעג וועט זיין אנגעפילט מיט גאז און דאס וואסער וועט האבן באבעלס ווי סאדע וואסער. ווי לענגער איר וועט דאס לאזן אלס מער קארבאן דיאקסייד וועט באשאפן ווערן און די בעג וועט ווערן פילער און פילער ביז ווילאנג עס וועט פלאצן נאך בערך א מעת לעת. אין יעדע שטונדע וועט יעדע הייוון צעל פראדוצירן קארבאן דיאקסייד איר וואג וואס מיינט אז די הייוון דאפעלט זיך יעדע שטונדע.
נאך מער אינטרעסאנט איז אז די הייוון צעלן ארבעטן מיט א ווידער-פראדוציע סיסטעם גענוי ווי מענטשן. א צעל געבורט א נייע צעל און ווען די נייע צעל איז ערוואקסן געבורט עס אליינס א צעל און אזוי גייט עס ווייטער און ווייטער און עס געבורט דורות פון צעלן אין עטליכע שטונדן. אין די צייט וואס מען לאזט א טייג יערן האט עס צייט צו געבוירן איין נייע דור פון צעלן. אגב, איז וויכטיג צו וויסן אז הייוון דארף זיין פריש ווייל די צעלן שטארבן אויס און מיט אלטע הייוון קען מען נישט מאכן קיין ברויט אדער חלות.
ווען מען מאכט א ברויט טייג דארף מען נישט אריינלייגן קיין עכטע צוקער כדי עס זאל פראדוצירט ווערן קארבאן דיאקסייד און די טייג זאל זיך יערן. ווען די הייוון קומט זיך צוזאם מיט די ווייץ מעל זוכט עס אפיר אלע נאטורליכע צוקער און פראדוצירט אפילו נייע צוקער וועלכע ווערט גערופן מאלטאס. אין דעם עקספרימענט וועלכע מיר האבן געגעבן פאסירט די גאנצע זאך זייער שנעל וויבאלד עס איז פאראן אסאך צוקער. אויב עס איז נישט פאראן קיין ווייסע צוקער וועט דאס געדויערן מער צייט וויבאלד עס וועט ערשט דארפן פראדוצירן די צוקער און דערנאך וועט ערשט געשאפן ווערן די קארבאן דיאקסייד.
נארמאל וואלט די קארבאן דיאקסייד געברויכט ארויסגיין פון די טייג ווייל עס איז גענוג שטארק און עס זוכט געווענליך אקסיגן. אבער אין א ברויט פאסירט אן אינטרעסאנטע זאך אז עס ווערט אפגעהאלטן פון די טייג דורך גלוטאן וועלכע ליגט אין די ווייץ. אבער כדי דאס זאל ארבעטן מוז מען קנעטן דעם טייג וועלכע פראדוצירט קייטן פון די גלוטאן וועלכע האלטן זיך צוזאם און בלאקירן די קארבאן דיאקסייד פון ארויסגיין. אויב איינער זאל נוצן א בלענדינג מאשין צו מאכן א טייג און דאס נישט קנעטן וועט דאס נישט יערן וויבאלד די גלוטאן וועלן נישט פארמירן קייטן און דאס טייג וועט נישט ווערן ציעדיג ווי א באלון.
עס איז אויך פאראן א וועג וויאזוי צו מאכן יערן ברויט מיט כעמיקאלן ווי בעקינג פאודער אדער אנדערע כעמיקאלן. עס איז אפילו פאראן צו באקומען מעל וועלכע פארמאגט שוין אין זיך בעקינג פאודער. אבער ריכטיגע ברויט איז דאס בעסטע מיט הייוון. ברויט דורך כעמיקאלן ווערן אנגערופן שנעלע ברויט וועלכע ווערט גענוצט אין פארשידענע געבעקס ווי מאפינס אדער באנענא ברויט.
דאס באקן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ברויט פארמאגט נישט נאר מעל און וואסער, מען לייגט אריין דערין אביסל צוקער און זאלץ צו געבן א טעם. די צוקער העלפט די הייוון זיך יערן און דאס זאלץ טוט דאס פארקערטע, אבער וויבאלד עס איז פאראן פון ביידע גלייכט זיך דאס אויס און עס עפעקטירט נישט די יערן פראדעצור. ברויט פארמאגט געווענליך אביסל גרינצייג אויל און אמאל קען אויך ליגן דארט נאך עטליכע זאכן אבער נאר א קליין ביסל פון זיי. אלעס איז געוואנדן לויט'ן בעקער און דאס מאכט איין ברויט אנדערש אין טעם ווי א צווייטע. מען קען אויך נוצן מילך אין ברויט און עס האט זייער א גוטע טעם אבער עס איז נישט אויפגעכאפט צווישן אונז.
דער בעקער וועט ערשט דארפן ווייקן די הייוון אין וואסער דאס צו מאכן אקטיוו בעפאר מען מישט דאס אריין מיט אלע אנדערע זאכן. ווען אלעס איז שוין אויסגעמישט איז די טייג קלעבעדיג און מען וועט דארפן נוצן מעל צו קענען קנעטן מיט די הענט. דאס קנעטן הייבט אן מאכן גלוטאן קייטן ווי מיר האבן פריער ערקלערט און נאכ'ן קנעטן א שטיק צייט ווערט די טייג אויס קלעבעדיג און דעמאלט ווייסט מען אז עס דער פראדעצור איז פארטיג און מען לייגט עס צו יערן אין א ווארימע ארט פאר 60 ביז 90 מינוט. מען דעקט געווענליך צו די טייג עס זאל זיך נישט אויסטרוקענען און די וויכטיגסטע טייל פון מאכן ברויט פאסירט פון זיך אליינס.
היינטיגע צייטן דארף מען מער נישט קנעטן מיט די הענט זינט מיר האבן מאשינען וועלכע טוט די קנעטן ארבעט פאר אונז. קנעטן איז א שווערע ארבעט וועלכע יעדע פרוי האט אמאל געברויכט טאן מיט די אייגענע הענט און האט געקאסט כוחות.
ווען עס איז פארטיג דרוקט מען אראפ די טייג ארויסצונעמען די לופט און מען לייגט אריין די טייג אין די בעקעלעך אין וועלכע זיי באקן זיך און מען לאזט דאס דארט נאכאמאל יערן צו דאפעלט די סייז. ווען עס ענדיגט יערן איז מען פארטיג מיט'ן מאכן די ברויט און מען שטעלט דאס אריין אין אויוון צו באקן.
א ברויט באקט זיך בערך צווישן א האלבע שטונדע און 45 מינוט. ווען עס איז פארטיג קומט ארויס א גוטע ביאלאגישע און כעמיקאלע מייסטערהאפטיגע פראדוקט וועלכע מיר רופן ברויט.
ברויט ארום דער וועלט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קיינער ווייסט נישט ווען ברויט איז אויסגעטראפן און טייל ווילן זאגן אז די עגיפטישע האבן אויסגעטראפן דעם פראצעדור פון אריינלייגן הייוון. די וואס גלייבן אין דעם זאגן אז עס איז נישט מעגליך אז איינער האט גענוצט זיין שכל צו טראכטן אז מיט הייוון קען מען מאכן ברויט און עס מוז זיין אז דאס איז געווען א צופאל. די וועלט זאגט אז די עגיפטישע זענען געווען די ערשטע וואס האבן געטרינקען ביר און זיי טראכטן אז ביים מאכן די ביר איז אריינגעפאלן הייוון אין ברויט אדער אן ענליכע עקסידענט און ברויט איז ערפינדן געווארן.
דאס ברויט וואס מען אין אמעריקע שטאמט פון בריטאניע און פארמאגט א גוט רינדל וועלכע איז די בעסטע טייל פון דעם ברויט. אין פראנקרייך גלייכט מען נישט די רינדל פון דעם ברויט וויבאלד עס איז צו דיק און אנשטאט האבן זיי אויסגעטראפן די באגעט וועלכע פארמאגט א דינער רינדל און פארמאגט אסאך מער לעכער אינעם ברויט. אין אמעריקע איז אויך פאראן בוגעט אבער וויבאלד אמעריקאנער גלייכן רינדל קומען אונזערע בוגעטס מיט דיקע רינדל.
פארקויפן געסלייסטע ברויט איז אן אמעריקאנער קאנצעפט. אין אסאך אנדערע לענדער איז נישט פאראן אזא זאך און מען סלייסט ברויט מיט א מעסער.
די דייטשע זענען די וועלט'ס גרעסטע ברויט עסער און זיי באקן 300 ערליי ברויטן פון וועלכע איבער 100 ערליי זענען פאראן צו באקומען איבער'ן גאנצן לאנד. דאס לאנד פארמאגט 17,000 קאמערציאלע בעקערייען און נאך 1,200 קליינע בעקערייען וועלכע מאכן אנדערע ברויטן ווי די גרויסע. 80 מיליאן איינוואוינער עסן אויף ארום 1.1 מיליאן טאנען ברויט, 5 מיליאן טאנען ראללס, און א האלב מיליאן טאן פרעצעלס פער יאר. דאס לאנד טראגט די וועלט'ס רעקארד פון דאס מערסטע ברויט אלע יארן. די דייטשע עסן ברויט אין יעדע סעודה און באטראכטן דאס אלס א וויכטיגע און געזונטע עסן וועלכע יעדער דארף האבן אין זיין דיעטע. איין סארט ברויט וואס מען באקט אין דרום דייטשלאנד איז דאס פרעצל.
אין איטאליע באקט מען פיצא, און ביי יידן בייגלעך.
אגב, דער נאמען ברויט שטאמט פון דייטשלאנד. אין אסאך שפראכן זאגט מען דאס ענליך. (אין ענגליש: ברעד).
ברויט אין אידישער קולטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ברויט פארנעמט אן ארט אין יידישקייט; צוליב זיין חשיבות האבן חז"ל איינגעפירט א באזונדערע ברכה אויף ברויט, "המוציא לחם מן הארץ". אז מען עסט א מאלצייט מיט ברויט און ווערט זאט, איז א חיוב פון דער תורה צו בענטשן.
פת שחרית[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט דעם שולחן ערוך איז א מצוה צו עסן פת שחרית, עסן ברויט אינדערפרי.
די משנה זאגט ווער עס וויל זוכה זיין צו תורה זאל מקיים זיין
- פת במלח תאכל ומים במשורה תשתה אבות
ד"ה, עסן ברויט מיט זאלץ, און טרינקען וואסער מיט א מאס.
חמץ ומצה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
חמץ איז ברויט וועלכע יערט זיך און מצה איז ברויט וועלכע יערט זיך נישט און בלייבט הארט און אויסגעדינט. ווי מיר האבן פריער געזען געדויערט צייט ביז די הייוון אין די ברויט הייבט אן יערן. מצה פארמאגט נישט קיין הייוון אבער איז דאך פארבאטן נאך 18 מינוט וויבאלד די מעל און וואסער אליינס יערן מיט א געוויסע פראצענט און ווערט פאררעכנט אלס חמץ.
בילדער גאלעריע פון פארשידענע ערליי ברויטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Pain aux noix.jpg
Pain aux noix (nut bread)
-
-
-


text:
אקספארד צירקוס אונטערגרונט סטאנציע
קאארדינאטן: 51°30′55″N 0°08′30″W / 51.51519, -0.1416
אקספארד צירקוס (Oxford Circus) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס באדינט אקספארד צירקוס ביי רידזשנט סטריט ראג אקספארד סטריט, מיט אריינגאנגען אויף אלע פיר ווינקלען פונעם ראג. די סטאנציע איז אן איבערבייט צווישן די צענטראלע, וויקטאריע און בעקערלו ליניעס. זי איז די דריטע מערסטע באשעפטיגטע סטאנציע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן און 30סטן יולי 1900, און די בעקער סטריט און וואטערלו באן פעראנען האבן געעפנט דעם 10טן מערץ 1906. די צוויי פירמעס האבן געהאט באזונדערע געביידעס און ליפטן.
גאלעריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
-
-
-
-
-
צענטראלער לאנדאן באן סטאנציע געביידע געעפנט 1900
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- Detailed article by Mike Horne on the history of the station
- לאנדאנער אונטערגרונט מוזיי פאטאגראפיע ארכיוו
- פלענער פֿון דער סטאנציע נאך די וויקטאריע ליניע ווערק [1], [2], [3]


text:
נאָך יאָרן פון שרייבן, דענקן, קרענקן, האָט עס ענדלעך פּאַסירט. דער בחור וועט אי"ה מקדש זיין בשעה טובה ומוצלחת און אין אַ מזלדיקע שעה וועט מען שטעלן חופה פאַר אים און זיין בת זוג וואָס מען האָט אים באַשערט זייט פערציק טעג איידער ער איז באַשאַפן געוואָרן. וועט איר מיר פרעגן, און אַז דאָס קינד איז נאָך נישט באַשאַפן ווי איז שייך עס משדך צו זיין? וועל איך אייך ענטפערן אַז איר קענט נישט אנזערע שדכנים.
ומעשה שהיה כך היה.
אַז איר האַלט מיט מיין סעריע פון האיש מקדש וועט איר שוין וויסן אַז ילד יולד לנו, גאָט מיט זיין גרויס גענאָד האָט אונז געשאָנקן אַ זון, מען האָט אים געייִדישט, ויגדל הילד ויגמל און מען האָט אים געשוירן, געפירט אין חדר, דערנאָך בר-מצווה געמאַכט, געשיקט אין ישיבה אַריין, און אַז גאָט צו דאַנקן ער איז אָנגעקומען צו די יאָרן האָט דער עולם זיך גענומען ווינטשן, שדכנים האָבן גערופן, מיר האָבן אָנגעויבן צו 'הערן' (אָדער אויף ענגליש, ליסענינג), מען האָט אָנגעטראָגן 'זאַכן', פון זיי האָבן אַפּאָר אונז נישט געוואָלט אן ביי אַנדערע האָבן זיי נישט געוואָלט, מען האָט נאָך אָנגעטראָגן, ער איז מיט איר אַרויסגעגאַנגן איין מאָל, און נאָכאַמאָל, און ווידער אַמאָל און אַלץ שפּעטער אַהיים געקומען, ער האָט שוין נישט אַלעס איבערדערציילט, ער האָט ארומשפּאַצירט אין דער היים אָן צו רעדן און בלויז זיך ציען דאָס בערדל, און אין אַ שיינעם טאָג, אָדער בעסער געזאָגט, אָווענט, האָט מען געבראָכן טעלער, דער עולם האָט אויסגערופן מזל טוב און מיר זענען געוואָרן אַ מחותן.
וואָס זאָל איך אייך זאָגן? דאָס מחותנשאַפט איז אינגאַנצן עפּעס אַנדערש. שבת גריסט מען אייך, גוט שבת ר' מחותן! ייִדן קומען צו אייך צו אַז מהיום והלאה איז מען שוין אַריבער צום צווייטן זייט. כלומר ווי דער וועלט איז צוטיילט אויף צווייען: די וואָס האָבן נאָך נישט חתונה געמאַכט און די וואָס יאָ. כאָטש זיי זאָגן נישט בפירוש קלער איך אַז זיי מיינען אַז דאָ ענדיקט זיך דער שטראָז פון דער טראַכט און עס הייבט זיך אָן דער שאָסיי פונעם קבר. "ברוך הבא" זאָגן ייִדן מיט גרויע בערד וואָס שפּראָצן אויף זייערע אוירן און אין דער נאָז.
מיינט אָבער נישט אַז מען איז אַהער לייכט אָנגעקומען. עס איז שווער צופיל צו דערציילן אָן אַריינצוקריכן אין מיין זונס אהבה רבה אָדער זיך צו פאַרפּלאָנטערן מיטן מחותן זאָל זיין געזונט. אין אמתן האָט איך גאָרנישט אַזויפיל צו דערציילן ווייל נאָך איין צוויי מאָל האָט דער זון שוין נישט איבערדערציילט. עראָס האָט געשאָסן זיינע פיילן, די האַרצן האָבן אָנגעהויבן צו קלעבן און צו אונז האָט זיך זיין מויל געגעבן אַ פאַרקלעם. פּראָסט אַזוי האָט זיך אָנגעהויבן דעם על כן יעזוב. מיר די עלטערן זיצן אויף שפּילקעס צי מה' יצא הדבר און צי די בת-קול האָט טאַקע זיי געמיינט און זיי זיצן זיך אין אַ באַר און פאַרבערנגן שעות אויף שעות און ער קומט דערנאָך אַהיים אַז "ער ווייסט נישט". נאָר ער דאַרף נאָך און נאָך און נאָך.
איז לאָמיר איבערלאָזן דעם בחור און דער בתולה צו זייערס. אַז זיי ווילן באַשרייבן זייערע חולת אהבה, געזונטערהייט, אָבער דאָס איז נישט פאַר אונז. גלייבט מיר נאָר אַזויפיל אַז המקרא הזה אומר דרשוני. זייט אליעזר עבד אברהם האָט געמאַכט קניען די קעמלען ביי דער קאָרעטע חזרט מען כסדר איבער פרשת שידוכים און בלויז דאָרט זאָגט רש"י יפה שיחתן של עבדי אבות. די אבות אַליין רעדן פון ייחוס און געלט און אַ דאַך איבערן קאָפּ און ווען און וווּ מען וועט שטעלן חופה און ווער וועט מסדר קידושין זיין און וועם זאָל מען געבן ברכה אחריתא.
אָבער די עבדי אבות זיי רעדן צו דער זאַך. זיי דערציילן פון דער ערשטער טעלעפאָן פון דעם שדכן ביז מען איז געלאָפן צום שכן באַרגן אַ וויסקי ווייל דער לחיים איז אויסגעלאָפן ביים שלום זכר מיט צוויי וואָכן פריער און דאָ וואַרטן צען פעטערס און מען וויל שוין 'שליסן' ולרש אין כל בלויז אַן איי קאָניאַק צי אַ בנאַנאַ ליקער ואָס צוברעקלט זיך ווען מען דרייט אויף דאָס דעקל וואָס מען האָט נישט געעפנט זייט דער אָפּשערן, טאַקע פון דעם חתן דינן, ווען דער זיידע וואָס קען נישט טרונקן האָט געבעטן מען זאָל אים אַריינגיסן אַביסל 'פון דער געלע' 'אויף יוצא צו זיין'. די עבדי אבות זיי רעדן אויך פון די באַשויען, ווי לאַנג זיי האָבן געדויערט, און וואָס זיי האָבן געשמועסט.
איך זאָג 'זיי' כאילו בעל כרחך איז געווען מער ווי איין באַשוי, און מיר ווייסן אַלע אַז מען קען מיט איין באַשוי אויך, כאָטש מיר נייטן חלילה נישט די קינדער און טאָמער ווילן זיי דווקא נאָך איין מאָל איז אין מוחין בידם. נאָר וואָס דען, דבר הכתוב בהווה און בדרך כלל ביי היימישע ייִדן נאָך דער ערשטער באַשוי טרעפט מען זיך נאָכאַמאָל אויף פעסט צו שטעלן אַז די פּאָר געציילטע ספיקות זענען נישט מער ווי איינרעדענישן ווי די מאַמע האָט געזאָגט און אַלע גיין עס דורך און כּל זמן דער שמועס איז געפאָרן איז אַ ראיה אַז מאת ה' היתה זאת.
ממילא פון דער צווייטער באַשוי ביז צום לחיים קען זיין דער לענג פון אַן אשרי ובא לציון אָן למנצח. דאָס הייסט קוים זענען זיי אַריין אינעם צימער מיט דער טיר אָפן אַ שפּאַרע מחמת ייחוד, הייבן שוין אָן די טעלעפאָנען מיט אנעים זמירות און מען זאָגט פאַר יעדן 'נאָך נישט' און פאַר דעם בחור זאָגן מען ער קען נאָך רעדן צוויי מינוט ווי מען זאָגט פאַר אַ בר-מצווה בחור ער קען זאָגן נאָך צוויי אַ האַלב ווערטר פון זיין פּשעטל איידער מען זינגט אים נאָכאַמאָל אַריין און מען זעצט אים אַוועק. און דערנאָך שטוינט מען אַז יעדער ווייסט שוין אַזוי שנעל און בדיעבד נעמט מען אָפּ די מזל טובס און מען האַקט אַריין דאָס פּאָר פאָלקל אַז דער לחיים שטייט שוין גרייט.
מיר זענען פאַרפאָרן ווייל אונז האָלטן מיר נאָך ווען דער שדכן האָט גערופן. אייגנטלעך איז עס געווען אַ שדכנטע, און דאָ בין איך אויך עפעס געווויר געוואָרן. אַז ביי די שטאַרקע חסידים זענען בדרך כלל די שדכנים מענער משא"כ ביי ווייניקער חסידישער און אַזוי גערופענע "מאָדערנע" איז עס בעיקר פרויען. פרעגט מיר נישט פאַרוואָס און דער כלל האָט גענוג יוצא מן הכללס אָבער כן נראה לי. ביי חסידים ברענגט מען אויך בעיקר דעם שידוך צום פאָטער. איך קען אייך נישט זאָגן צי ביי נישט חסידישע ברענגט מען די שידוכים צו דער מוטער אָבער אַזוי איז געווען ביי מיר. איך האָב איבערגעלאָזט דער גאַנצער מסכת קידושין צו מיין אשת חיל. זי האָט געפרעגט אויסקומף, חוקר געווען מה טובן, געפרעגט שאלות און געזוכט תשובות און בלויז ווען עס איז געקומען צו די דיני ממונות האָט מען מיר געברענגט צום טיש - כמעט צו מאַכן אַ חורבן פון אַלעס.
ווען מען פרעגט אויסקומף קומען די תשובות אויף אַלע אופנים. אויף איינעם האָט מען אונז געזאָגט אַז די עלטערן זענען צובראַקעוועט און עס איז דאָ אַ קלאַנג אַז אַזוי ווי זיי מאַכן חתונה וועלן זיי זיך צוטיילן, אויף נאָך איינער אַז דער פאָטער האַלט שוין ביים צווייטן, די איז אַ מיאוסע, די, זאָגט מען אונז, איז שווער געברוסטעט, די איז באמת אַ געשיקטע נאָר אירע קליידער זענען פון די פיר אינטש קאַטעגאָריע, כלומר צו פרום. די איז פון אויסלאַנד און מיר ווילן לכתחילה פון דאָ הי. די שדכנטע לאָזט זיך אָבער נישט און איז מסביר אַז טאָמער איז די אַנדערע צד אין דער ווייטענס מוז מען פאַר יו"ט זיך נישט דינגן מיט די מחותנים און דאָס פּאָר פאָלק צווישן זיך צו וועם זיי זאָלן גיין אויף יו"ט. האָט איר אַ שדכנטע.
אויף איין מדוברת האָבן מיר נישט געהאַט וועם צו פרעגן נאָר אַ פּלעמעניצן וואָס קען אַ חברטע און נקוט כללא בידך אַז אויף אויסקומף רופט מען נישט אַ פרעמדע. מען מוז געטרויען דעם וואָס מען פרעגט אַז זיי זאָלן ענטפערן דברים כהוייתן און נישט זאָגן גוטס ווייל זיי מיינען 'אייער טובה' אָדער ווייל זיי ווילן נישט 'קאַליע מאַכן'. אפילו אַזוי איז מען נישט פאַרזיכערט ווייל עס זענען פאַרהאַן די מצווה ייִדן און ייִדענעס וואָס האַלטן עס איז אַ 'גוטער זאַך' און מען דאַרף עס 'שטיפּן', אָדער סתם קליינע מבינים אויף כאַראַקטער און ביי זיי איז כולם אהובים כולם גבורים, יעדער איז פיין און ווויל און זיי ווילן נאָר זאָגן גוטס אויף אַ ייִדן. די ערגסטע פון אַלע זענען די גוטע ייִדן וואָס ביים ערשטן טעלעפאָן מעלקן זיי פון אייך אויס דאָס זאַפטיקע און דערנאָך זענען זיי אַזוי פאַרנומען אַז אפילו פינף איבעריקע מינוטן אין צוויי וואָכן פאַרמאָגן זיי נישט.
נו, אַז די שדכנטע האָט גערופן עפעס פריש אָנצוטראָגן נתמלא הבית כולו אורה. און אַז מיין פרוי האָט געהערט במה דברים אמורים איז עס איר געפאָלן. זי קען די פאַמיליע און זענען בעל-הביתשע מענטשן, נישט איבערגטעריבן נאָר באַשיידן אָבער דאָך מיט טעם. און איצט דאַרף מען הערן אויפן סחורה. שטעלט זיך אויס אַ פיין מיידל. האָט מען זיך געטראָפן און געטראָפן און איך האָב אָנגערייצט מיין זון ער זאָל איר בעטן איר צעל און אַזוי אַרום קען ער פטור ווערן די שדכנטע און פירן די זאַך אַליין אָבער סיי מיין פרוי און סיי מיין זון זענען צו דעם נישט גרייט.
און דאָ, מיינע פריינט, קום איך אַריין. אני הקטן, מעגט איר וויסן, איז נישט שטאַרק באַהאַווענט אין אהבה רבה. כלומר אַזוי: אנכי בדרך נחני ה'. אַז איך בין אַלט געוואָרן אַכצן יאָר האָט מען מיר גערעדט אַפּאָר שידוכים, מיט איינעם האָב איך מיך געטראָפן אין איין שיינעם אָווענט נאָך האָבן געטראָפן אירע עלטערן און מיינע עלטערן איר. מיט צוויי טעג שפעטער האָב איך איר ווידער געטראָפן אויף אַ פרייטיק אינדערפרי אויף בערך אַ שעה על מנת אַז טאָמער געפעלן מיר זיך וועט מען מאַכן דער לחיים נאָך פאַר שבת.
וכך הוה. שוואָגערס און פעטערס און באַבעס און זיידעס זענען זיך צאַמגעקומען, מען האָט אָנגפילט די שטאָמפּיקלעך מיט וויסקי און ליקערן און זיך געווינטשן מזל טוב און אין די ערב שבתדיקע מרחצאות האָט מען זיך דערציילט פון דער לייטעסט שידוך. אַ האַלב יאָר שפּעטער נאָך זען מיין כלה בגניבה בלויז אויפן תנאים בילד וואָס איך האָב אין ישיבה באַהאַלטן אונטער מיינע וועש האָט מען געשטעלט חופה. פאַרשטייט זיך די פאַרטיידיקע וועלן זאָגן אַז חלילה מען נייט קיינעם נישט, אַראַנזירטע שידוכים זענען נישט געצווינגענע, מיר מאַכן נישט חתונה יונגע מיידלעך צו גראָבע בייכלעך אין די פערציקע יאָרן, מען פרעגט אָן ביים בחור ובתולה צי זיי ווילן און סך הכל געט מען זיי אַ קליינער שטיפּ ווייל פאָרט איז קשה זיווגו של אדם כקריעת ים סוף.
איך בין אָבער נישט אויסן זיך מיט זיי צו דינגן. איך מיט מיין פרוי זענען נאָך צוזאַמען און איך רעד מיך נישט אָפּ נאָר פאַרפעלט האָב איך. ווען איך בין ענדלעך אָנגעקומען צום פרק פון חולת אהבה האָב איך שוין געהאַלטן נאָך חופה וקידושין. צו דודי בין הבנות האָב איך נישט זוכה געווען ווייל איך האָב פון אַנדערע בנות גאָרנישט געוויסט. מיינס האָט מען מיר געוויזן, איך האָב געזאָגט יאָ און מיט אַ האַלב יאָר שפּעטער איר אָנגעטון אַ קידושין רינגל. ווען עס איז אָבער געקומען צו מיין זונס שידוך מצא לו בעל חוב מקום לגבות את חובו.
אים וועט קיינער נישט שטיפּן, נישט איינטיילן, נישט צואיילן, נישט אָנווייזן כזה ראה וקדש. זאָל ער איר טרעפן אויף האַלבע נעכט און גאַנצע טעג. זאָלן זיי זיך דורכשמועסן ביים ערשטן מאָל זיך טרעפן מער ווי אַנדערע פּאָר פאָלקן יאָגן אָן איידער זייערע ערשטער באַהעפטונג, זאָל עראָס אים לעכערן דאָס האַרץ און זאָל זי נאָך אים לעכצן. זאָלן זיי זיך צושמעטערן די הערצער אויף קרישלעך אָבער ידיד נפש זאָל ער אָפּלערנען מיט אַלע פירושים.
איך דער קליינער מבין האָב מסית ומדיח געווען. אַז מיין פרוי האָט געוואָלט אַסאַך אויסקומף האָב איך געזאָגט, זאָלן זיי אַרויסגיין. איך האָב אים נאָכאַמאָל און ווידעראַמאָל געזאָגט קום נישט אַהיים אָן איר צעל נומער און נאָכאַמאָל און נאָכאַמאָל איז ער אַהיים געקומען מיט ליידיקע הענט. מיין פרוי איז נישט געווען זיכער, מיין זון האָט מציע געווען אָנפרעגן דער שדכנטע, זיי האָבן פון מיר געשפּעט פון וווּ איך בין מיטאַמאָל געוואָן דער גרויסער מבין אויף ליבע אָבער איך האָב מיך געהאַלטן ביי מיינס. אַז מען פרעגט נישט באַקומט מען נישט, האָב איך אים געראָטן.
וזה חלקי מכל עמלי, דער אַנשטאָטיקע נחת וואָס איך האָב דורך אים געשעפּט און די קרענקן פון ליבע וואָס איך האָב מיטגעלעבט ע"י שליח. זיי זענען זיך נישט געווען פרעמד, זיי האָבן זיך אַליין דורך גערעדט זייערע ספיקות, זיי האָבן זיך געזען און גערעדט און פאַרבערנגט און געלאַכט און געוויינט זיי צווישן זיך אַליין. די נומער טעלעפאָנען האָבן זיי זיך אויך סוף סוף איינגעטוישט און זיך געואָטסאַפּט אין אַלע שעות. איך האָב מיך נישט געפרייט צו זען ווי ער קרענקט אָבער איך האָב עס באַטראַכט ווי יסורין של אהבה. אַז איך מוז מודה זיין על האמת האָב איך געשפּירט אַ נקמה אויף וואָס מען האָט פון מיר אָפּגעהאַלטן. אָבער מער ווי דעם האָט מיין האַרץ געקוועלט צו זען ווי פון אַ אפשר ווערט אַ זיכער און פון זיין גאַנץ פרעמד איז געוואָרן צו גלייכן און דערנאָך צו ליבן.
און צום סוף איז ער נישט אַ חתן געוואָרן ביי אַ שבתדיקן עס טיש מיט גלאַנצן פון זילבער און קלאַנגן פון בעכערלעך נאָר אויף איין קני מיט אַ בוקעט פון בלומען. מען האָט נישט געשלאָסן מיט אַ מזל טוב און הענט שאָקלערייען איבער אַ לחיים מיט די זקני המשפחה נאָר אין אַ פּאַרק אונטער אַ זוניקע בלויע הימל צווישן פיר אויגן. און אונז האָט מען מודיע געווען מיט אַ פשוטער מעסעדז, "שי סעד יעס!" ממש ווי אין דער נוסח התנאים, "ובשאילת פיה ואמרה הן".
רבותי, דאָס הייסט ייִדיש נחת!


text:
גריפע
גריפּע אדער אינפלועציע איז אן אינפעקציע וועלכע שטאמט פון די אר.ען.עי. ווירוס פאמיליע. די גריפע דרייט זיך צווישן פייגל און זויגערס און גייט אויך אריבער צו מענטשן און מיליאנען ווערן אנגעשטעקט ארום דער וועלט יעדעס יאר.
צווישן 5 און 20 פראצענט פון דעם אמעריקאנער פאלק ווערט אנגעשטעקט מיט דער גריפע יעדן ווינטער לויט די אפיציעלע שטודיעס פון די צענטער אוו דעזיז קאנטראל (סי-די-סי). די גריפע איז טאקע נישט אזוי ערנסט היינט אבער עס קען נערווירן דעם באטראפענעם צווישן עטליכע טעג און עטליכע וואכן. מען היסט, ניוכעט, ניסט, עס קראצט, און מען שפירט זיך ווי א נאכגעלאזטע זעקל ביינער אן קיין לעבנ'ס פרישקייט.
כאטש רוב מענטשן באטראכטן די גריפע אלס א מילדע דעזיז מיט וועלכע מען דארף מיטלעבן יעדן ווינטער, קען עס אבער זיין זייער שעדליך. די סי-די-סי שאצט אז ארום 200,000 אמעריקאנער ווערן האספיטאליזירט יעדן ווינטער פון די גריפע אדער ענליכע ווירוסן און ארום 30,000 שטארבן דערפון. ארום די וועלט טוט די גריפע אוועקלייגן ארום א האלב מיליאן מענטשן יעדעס יאר.
אינהאַלט
וואס איז די גריפע?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די גריפע איז א אטעם קראנקייט וועלכע ווערט געשאפן דורך די אינפלועציע ווירוס. די גריפע איז נישט די זעלבע ווי א קאלד כאטש זיי ברענגען ביידע די זעלבע סימפטאמען. א קאלד ווערט געשאפן דורך אן אנדער ווירוס און די סימפטאמען זענען מילדער און אויך נישט אזוי שעדליך ווי די גריפע וועלכע קען ברענגן ערנסטע קאמפליקאציעס.
די גריפע קומט אריין אינעם קערפער דורך אטעמען און זעצט זיך אין די אטעם רערן וועלכע ווערט אנגערופן די רעספירעטארי טרעקט. ווען די ווירוס איז שוין דארט פאר א שטיק צייט הייבט עס אן עפעקטירן די צעלן און צוביסלעך הרג'ט עס אפ טייל פון די צעלן. איינמאל די צעלן זענען טויט הייבן זיי אן ארומגיין די קערפער און עפעקטירן נאך צעלן. די סימפטאמען הייבן אן קומען נאכדעם וואס די עפעקטירטע צעלן מאכן אויפגעשוואלן די אטעם רערן און דער מענטשן הייבט אן הוסן. די סימפטאמען ווערן נאך מער פארשטערקערט ווען די ווירוס גרייכט די בלוט שטראם און עס געדויערט געווענליך עטליכע טעג ביז די אימון סיסטעם וועקט זיך אויף און הייבט אן אויסקעמפן די ווירוס און איר ארויסטרייבן פון דעם קערפער. די געשוואלנקייט געדויערט אביסל לענגער אויסצוהיילן און דער מענטש וועט בלייבן מיט טייל פון די סימפטאמען ביז עטליכע טעג דערנאך.
די סימפטאמען פון דער גריפע זענען אסאך אבער אין רוב פעלער וועט עס זיין: הוסן, ניסטן, פיבער, קערפער קראצעריי, לויפנדיגע נאז, און מידיקייט. די אלע סימפטאמען זענען קיינע נישט קיין שעדליכע און יעדער נארמאלער מענטש טראגט עס דורך. שוואכערע מענטשן קענען אבער עפעקטירט ווערן מיט מער סימפטאמען וויבאלד זייער אימון סיסטעם ווערט אפגעשוואכט פון די קאמף קעגן די גריפע און דער קערפער ווערט אויסגעשטעלט צו כאפן ערנסטע אינפעקציעס וועלכע וואלטן נארמאלערהייט נישט געקענט עפעקטירן. אין אזעלכע פעלער וועלן די באטרעפענדע קענען באקומען באקטעריע נעמאניע, דיהיידרעישן (אויסגעטרוקנטקייט) סיינוס פראבלעמען און אויער אינפעקציעס ביי קינדער, און די וואס ליידן פון דייבעטיס אדער אסטמא וועלן זען א שטארקע פארערגערונג אין זייער מצב.
"סטרעין אַ" אדער "סטרעין בע" זענען די אינדאנטיפיקאציעס צו די ווירוס שטאפל. ווען די גריפע ווירוס איז אינדענטיפיצירט געווארן צום ערשטן מאל אין די 930' יארן האט מען איר איינגעטיילט אין 3 קאטעגאריעס: סטרעין אַ איז די מערסט אויפגעכאפטע גריפע וועלכע איז אויך דאס מערסטע שעדליך. סטרעין בע איז אביסל מילדער און קען מאכן ווייניגער פראבלעמען. און סטרעין צע מאכט זיך נאר ביי איינצעלע מענטשן און גייט נישט אריבער פון איינעם צום צווייטן.
וויאזוי באקומט מען די גריפע?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די גריפע קומט אין די ווינטער סעזאן (אמעריקע) וועלכע איז געווענליך צווישן נאוועמבער און מערץ אבער עס קען זיך ארויסציען פון די גרעניצן אויך, געוואנדן לויט יאר צו יאר. די מערסטע אקטיווע וואכן זענען אין די מאנאטן פון יאנואר און פעברואר.
דורכאויס די גריפע סעזאן הייבן מענטשן אן באקומען די קראנקייט און פארשפרייטן דאס שנעל איינע צו די אנדערע. וויבאלד די גריפע איז א אטעם (רעספירעטארי) ווירוס גייט עס גאר שנעל איבער פון איינעם צום צווייטן גענוי ווי א קאלד. איין איינציגער מענטש וואס באקומט די ווירוס וועט עס צעשפרייטן צו זיינע פאמיליע מיטגלידער, מיטארבייטער, און פריינט מיט וועלכע ער פארברענגט. די גרעסטע גריפע פארשפרייטונג קומט פון די שולעס וואו די קינדער שפילן זיך איינע מיט די אנדערע און האבן די מערסטע קאנטאקט צווישן מענטשן. די קינדער ברענגן עס אהיים און פון דארט גייט עס ווייטער און ווייטער. די נאציאנאלע אינסטיטוט פאר אלערדזשיס און אינפעקציעס שאצט אז איינס פון יעדע דריי פאמיליעס וועלכע האבן קינדער אין די שולעס ווערן אנגעשטעקט מיט די ווירוס יעדעס יאר.
די פארשפרייטונג פון דער גריפע גייט גאר שנעל ספעציעל ווייל די אנגעשטעקטע הוסן אסאך און די מענטשן וועלכע נעמען נאכדעם אריין זייערע לופט ווערן אויך אנגעשטעקט דערמיט. דאקטוירים זאגן אז איינער וואס שטייט ביז 3 פוס ווייט פון אן אנגעשטעקטן וועט עס מעגליך איבערכאפן נאכדעם וואס יענער וועט נאר געבן איין הוס. די נייע אנגעשטעקטע געדויערט געווענליך פון 3 ביז 4 טעג ווילאנג די ווירוס הייבט אן ברענגן די סימפטאמען אבער אפילו בעפאר קענען זיי שוין אנשטעקן נאך מענטשן ווייל די קראנקייט ליגט שוין אין זייערע קערפער. נאך א וועג וויאזוי די גריפע פארשפרייט זיך איז דורך אנרירן אביעקטן וועלכע אן אנגעשטעקטער האט אנגערירט בעפאר. דער אנגעשטעקטער מאכט א הוס און באדעקט זיין מויל מיט זיין האנט פאר מענטשליכקייט. א מינוט דערויף עפענט ער א טיר דורך אנכאפן די הענטל מיט זיין האנט וועלכע איז פריער געלעגן אויף זיין מויל. די ווירוס גייט דאן ארויף אויפ'ן טיר הענטל און דער מענטש (אדער עטליכע) וואס כאפט אן דעם זעלבן הענטל דערנאך נעמט ארויף די ווירוס אויף זיין האנט און פון דארט געדויערט שוין נישט לאנג ביז ער רירט אן זיין מויל אדער נאז און די ווירוס גייט אריין אין זיין קערפער.
דאקטוירים זאגן אז איינמאל א מענטש איז אנגעשטעקט מיט די גריפע וועט ער דאס קענען איבערגעבן פאר אנדערע ביז 7 טעג נאכדעם וואס ער האט דאס באקומען. זיי ווארענען אז קינדער קענען דאס נאך איבערכאפן אפילו שפעטער. נארמאלערהייט צעשפרייט זיך די גריפע נאר אין די לאנד ווי עס האט זיך אנגעהויבן. אבער טיילמאל גייט עס אריבער פון איין לאנד צום צווייטן און מענטשן פון צענדליגער לענדער און אמאל די גאנצע וועלט ווערן אנגעשטעקט. אזא פאל ווערט אנגערופן א פענדעמיק. די ערגסטע אזא געשעעניש איז פארגעקומען אין 918' און האט אנגעהאלטן איין יאר. יענע פענדעמיק האט אומגעברענגט 20 מיליאן מענטשן ארום די וועלט, אריינגערעכנט א האלב מיליאן אין די פאראייניגטע שטאטן. די צאל קרבנות פון יענע פענדעמיק איז געווען פיל מער ווי אלע קרבנות פון אלע אנדערע פענדעמיקס אינאיינעם זינט דעמאלט.
אויסער די גריפע פון וועלכע מיר ווייסן איז פאראן די עוויאן גריפע פון וועלכע איר האט שוין מעגליך געהערט רעדן אין די מידיא. די עוויאן גריפע איז די זעלבע גריפע אבער ווערט איבערגעכאפט דורך אנגעשטעקטע פייגלעך. די פאל איז דערווייל נאר געהערט געווארן אין אזיע.
ווער איז אויסגעשטעלט דערפאר?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יעדער אן אויסנאם איז נישט אויסגעשלאסן פון איבערכאפן די גריפע. אבער עס זענען פאראן געוויסע מענטשן וועלכע וועלן דאס ענדערש איבערכאפן ווי אנדערע און זיי האבן מער שאנסן עס זאל זיי ברענגן ערנסטע פראבלעמען און אפילו טויט. דאס זענען:
• קינדער אונטער 2 יאר וועמענ'ס אימון סיסטעם איז נאך נישט געהעריג אנטוויקעלט.
• עלטערע מענטשן העכער 65 יאר אלט. רוב טויט פעלער פון די גריפע איז ביי מענטשן פון יענע עלטער. • מענטשן וואס ליידן פון קראניק פראבלעמען ווי אסטמא אדער דייעביטיס.
• העלט קעיר ארבייטער.
• נוירסינג האום רעזידענטן.
איין ברירה צו פארמיידן די גריפע איז צו נעמען א וואקסינאציע אנפאנג סעזאן. די סי-די-סי רעקאמענדירט דאס פאר די אלע אויבנדערמאנטע מענטשן וועלכע קענען זיך גרינג פארמיידן פראבלעמען. סתם מענטשן קענען אויך נעמען א וואקסינאציע אבער עס איז נישט אזוי וויכטיג ווייל עס זענען פאראן זייער ווייניג שאנסן אז עס זאל זיך מאכן ערנסטע פראבלעמען און נארמאלערהייט גייט עס אדורך ביז א וואך.
גריפע באהאנדלונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דערווייל איז נאך נישט פאראן א מעדעצין וועלכע קען היילן די גריפע איינמאל מען איז שוין אנגעשטעקט דערמיט. אנטיביאטיקס העלפן נישט ווייל זיי קענען נאר אומברענגן באקטעריע אבער די גריפע איז א ווירוס. עס זענען אבער יא פאראן א רייע דראגס וועלכע קענען פארקערצערן די לעבן פון די גריפע. די מעדעצינען קענען נישט ארויסטרייבן די ווירוס אבער קענען יא צוריקהאלטן די אנגעשטעקטע צעלן זיי זאלן נישט קענען גיין ווייטער אנשטעקן אנדערע צעלן און דאס פארקירצערט די לעבן פון די גריפע איינמאל די אימון סיסטעם טרייבט איר ארויס.
די אלע מעדיצינען קענען נאר פארשריבן ווערן דורך א דאקטער וויבאלד אלע פון זיי ברענגען זייטיגע פראבלעמען באקאנט אלס "סייד עפעקטס". די נאטורליכע וועג פון היילן די ווירוס איז דורך איר אויסליגן און טרינקען אסאך פליסיקייט. אויב מען ליידט אויך פון פיבער אדער קראצונג איז כדאי צו נעמען אספירין.
וויאזוי צו פארמיידן די גריפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עקספערטן זאגן אז די גרינגסטע וועג וויאזוי צו פארמיידן די גריפע איז דורך אנהאלטן א גוטע היגיענע דורכאויס די גריפע סעזאן. זיי האלטן אז עס איז וויכטיג זיך צו וואשן די הענט עטליכע מאל א טאג מיט ווארים וואסער און זייף און שטיין ווייט פון אן אנגעשטעקטן מענטש און אויב יענער הוסט זאל מען צודעקן די אייגענע מויל און נאז מיט די האנט און דערנאך אפוואשן די האנט בעפאר מען רירט נאכאמאל אן די מויל.
א מענטש וואס באקומט די גריפע קען אליין אויך גרינג פארמיידן דאס איבערצוגעבן צו אנדערע דורך בלייבן אינדערהיים און זיך נישט דרייען צווישן מענטשן. אויב מען מוז יא ארויסגיין איז וויכטיג צו האלטן אין טאש פאפיר און מיט דעם צודעקן די מויל ווען מען הוסט. אויב מען האט נישט קיין פאפיר איז וויכטיג אפצואוואשן די הענט באלד דערנאך בעפאר מען האט א שאנס אנצוכאפן עפעס וואס אנדערע וועלן באלד אויך אנכאפן.
די גריפע וואקסינאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאך א וועג וויאזוי צו פארמיידן די גריפע איז צו נעמען א וואקסינאציע יעדע אנפאנג גריפע סעזאן (אקטאבער ביז נאוועמבער אין צפון אמעריקע) ווי פריער דערמאנט. עס איז בעסער דאס צו נעמען ווי פריער ווייל עס נעמט 2 וואכן ביז די וואקסינאציע הייבט אן צו באוואכן קעגן די גריפע אויף 100 פראצענט. קינדער אונטער 9 יאר אלט דארפן דאס נעמען נאך פריער ווייל זיי דארפן דאס נעמען צוויי מאל מיט איין מאנאט צעטיילט.
די וואקסינאציע, וועלכע באשטייט פון די גריפע ווירוס אליינס, טוט א וואונדערליכע ארבעט ווען זי מאכט די קערפער דערקענען די ווירוס און אזוי וועט די אימון סיסטעם דאס אומברענגן נאך בעפאר עס האט א שאנס זיך צו פארשפרייטן. מען מוז עס איבערנעמען יעדעס יאר ווייל עס וועפט אויס מיט דער צייט און אויך ווייל די גריפע קען זיין אנדערש פון יאר צו יאר און די דאקטוירים טוישן די אינהאלט פון די וואקסינאציע יעדע סעזאן.
די גריפע וואקסינאציע קען גענומען ווערן דורך א שטאך אדער דורך א נאז איינשפריצונג. ביידע טוען די זעלבע ארבעט אבער עס האט זיך מיט די יארן ארויסגעשטעלט אז דורך א שטאך ארבעט עס פיל בעסער. די סייענטיסטן שאצן אז די נאז איינשפריצונג באוואכט אויף 92 פראצענט אבער זיי רעקאמענדירן דאס נאר פאר קינדער.
דאקטוירים האלטן אז יעדע קינד פון 6 ביז 23 מאנאטן זאל באקומען א וואקסינאציע ווייל זיי זענען דאס מערסטע אויסגעשטעלט צו די גריפע און עס איז די שעדליכסטע צו זייער קערפער. א קינד וואס איז אונטער 6 מאנאטן קען נאך נישט נעמען די וואקסינאציע און דערפאר רעקאמענדירן זיי אז די גאנצע פאמיליע זאל נעמען די וואקסינאציע און אזוי וועט דאס קינד אויך זיין באוואכט.
אויך מענטשן העכער 65 יאר און אלע העלט קעיר ארבייטער און נוירסעס דארפן נעמען די וואקסינאציע יעדע סעזאן. א מענטש מיט קראניק פראבלעמען דארף דאס אויך זייער וויכטיג נעמען.
דאקטוירים ווארנען אז מענטשן וואס זענען אלערדזשיק צו אייער זאלן נישט נעמען די וואקסינאציע ווייל די וואקסנאציע וואקסט אויף אין אייער און קען ברענגן א שלעכטע רעאקציע. א מענטש וואס האט פיבער מעג דאס אויך נישט נעמען און דאס זעלבע איז מיט מענטשן וואס די וואקסינאציע האט זיי געברענגט פראבלעמען אין די פארגאנגנהייט.
די וואקסינאציע קען ברענגן זייטיגע פראבלעמען וועלכע זענען די זעלבע סימפטאמען ווי די גריפע זעלבסט (די וואקסינאציע איז די גריפע אליינס) אבער אין זייער א מילדע שטאפל און וועט נאר אנהאלטן א קורצע צייט.
אין יאר 2006 איז געווען א מאנגל אין די גריפע וואקסינאציעס אין אמעריקע וויבאלד אמעריקע נעמט איר גרעסטן טייל פון די וואקסינאציעס פון א בריטישע פירמע מיט'ן נאמען טשיראן, וועלכע האט יענע יאר נישט געקענט פראדוצירן גענוג וואקסינאציעס און אמעריקע איז איבערגעבליבן מיט האלב די וואקסינאציעס וואס זי האט אין א נארמאלן יאר. די סי-די-סי האט דערפאר געבעטן די העלט צענטערן אז זיי זאלן נאר געבן די וואקסינאציעס צו מענטשן וועלכע מוזן דאס וויכטיג האבן ווי אויבנדערמאנט.
אנדערע לענדער האבן נישט געהאט דעם פראבלעם ווייל זיי מאכן זייערע אייגענע וואקסינאציעס אבער די אמעריקאנער העלט צענטערן קענען נישט נעמען פון זיי ווייל זיי האבן נישט די זעלבע סטאנדארטן און עס וואלט געדויערט לענגער ווי א סעזאן צו קענען באשטעטיגן וואקסינאציעס פון נאך א פירמע. מען האט אין יענע מאנאטן געהערט באריכטן פון הונדערטער מענטשן וועלכע זענען אריבער די גרעניץ קיין קאנאדע צו נעמען די וואקסינאציע.


text:
פעדעראלע רעזערוו
די פעדעראלע רעזערוו (ענגליש: Federal Reserve), אדער די פעד ווי מען רופט דאס בקיצור, איז די צענטראלע באנקירן סיסטעם פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
די פעדעראלע רעזערוו איז נומער איינס ווען עס קומט צו אמעריקע'ס עקאנאמיע. די פעד איז די באנק פון אלע בענק און די באנק פון די רעגירונג. די פעד רעגולירט אלע פינאנציעלע אינסטיטוציעס, קאנטראלירט דאס לאנד'ס געלט, און באאיינפלוסט די עקאנאמיע דורך טוישן די אינטערעסט ראטעס און א רייע אנדערע טאקטיקן וועלכע קען סטימולירן אדער אפשוואכן די עקאנאמיע און אזוי ארום האלטן אינפלאציע נידעריג, עמפלאוימענט ראטעס הויך, און א שטארקע פראדוקציע פון אמעריקאנער פירמעס.
אינהאַלט
- 1 פארוואס ברויך מען די פעדעראלע רעזערוו?
- 2 אינפלאציע און רעסעסיע
- 3 פאראנטווארטליכקייטן
- 4 די פעד געצייג
- 5 דער אויסשטעל פון די פעד
- 6 עקאנאמישע אנווייזונגן
- 6.1 קאנסומער פרייז אינדעקס
- 6.2 גראוס דאמעסטיק פראדוקט
- 6.3 האויזינג סטארטס
- 6.4 נאנפארם פעיראל עמפלאוימענט
- 6.5 עס. ענד פי. סטאק אינדעקס
- 6.6 אינדוסטריאלע פראדוקציע און קעפעסיטי יוטיליזאציע
- 6.7 ריטעיל סעילס
- 6.8 ביזנעס סעילס און אינווענטארי
- 6.9 לייכטע אויטא סעילס
- 6.10 יילד אויף די 10 יעריגע טרעזשורי באנד
- 6.11 עם-2
- 6.12 דער סך הכל
- 7 פינאנצירונג
פארוואס ברויך מען די פעדעראלע רעזערוו?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו פארשטיין פארוואס דאס לאנד דארף האבן די פעד דארף מען ערשט באטראכטן וואס איז געווען בעפאר די פעד איז געגרינדעט געווארן אין 913'. ביז אהין האט זיך ארומגעדרייט אין אמעריקע 30,000 סארט וואלוטע וועלכע איז געמאכט געווארן דורך סיי וועמען אנגעהויבן פון די רעגירונג און געענדיגט ביי דראג געשעפטן. די ערשטע פראבלעם איז געווען אז פארשידענע וואלוטע זענען געווען מער ווערט ווי אנדערע און טייל זענען געווען די ווערט פון גאלד און זילבער וועלכע איז אוועקגעלייגט געווארן דערפאר און טייל נישט. עס זענען געווען צייטן ווען די בענק האבן נישט געהאט גענוג קעש און מענטשן האבן נישט געקענט ארויסנעמען געלט.
די פראבלעמען האבן געפירט צו זייער ווילדע עקאנאמישע מצבים ווייל אויב א גרויסע באנק האט זיך געטראפן מיט א מאנגל אין קעש האט נישט אויסגעפעלט מער ווי דעם אז עטליכע מענטשן זאלן מאכן א טומעל און יעדער איז שנעל געלאפן ארויסנעמען זייער געלט און די באנק איז געגאנגן באנקראט מיטשלעפנדיג אנדערע בענק און די גאנצע עקאנאמיע. מענטשן האבן נישט געהאט קיין געטרוי אין די בענק און דערפאר איז די פעד געגרינדעט געווארן.
די פעד האט באקומען די פאראנטווארטליכקייט צו סטאביליזירן די געלטליכע סיסטעם אין די פאראייניגטע שטאטן אז געלט זאל זיין גענוג פליסיג און עס זאל קיינמאל נישט מאנגלן קיין קעש אין די בענק. כדי דאס זאל קענען צושטאנד קומען האט זיך אויסגעפעלט צו מאכן אן "עלעסטיק וואלוטע" וואס האט געמיינט אז די פעד זאל האלטן קאנטראל אינפלאציע אז פרייזן זאלן נישט ארויפשפרינגן פלוצלינג און זיכער מאכן צו יעדע צייט אז די געלט פארזארגונג איז נישט צופיל אדער צו ווייניג צו פארמיידן אינפלאציע און א רעסעסיע.
אינפלאציע און רעסעסיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אינפלאציע איז איינע פון די וויכטיגסטע שליסלן צו אן עקאנאמיע. אויב אינפלאציע איז הויך מיינט דאס אז די וואלוטע איז ווערט ווייניגער און פרייזן פאר פראדוקטן און סערוויסעס גייען ארויף און מענטשן גיבן אויס ווייניגער געלט און האלטן זיך צוריק פון מאכן אינוועסטמענטס און בויען הייזער. פארשטייט זיך אז ביזנעסער ווערן אינאיינעם עפעקטירט ווייל אויך זיי דארפן צאלן מער פאר פארזארגונגערס ווען אין דער זעלבער צייט פאלן סעילס.
צו פארשטיין וואס מיינט א געלט פארזארגונג דארף מען דאס באטראכטן ווי יעדע אנדערע פראדוקט אויף די מארקעט וועלכע איז געוואנדן אויף פארזארגונג און פארלאנג. ווען די פארזארגונג איז גרויס און דער פארלאנג איז קליין איז אויטאמאטיש די פרייזן ביליג און ווען פארזארגונג איז קליין און דער פארלאנג איז גרויס זענען פרייזן טייער. דאס זעלבע איז מיט געלט. ווען עס איז פאראן צופיל געלט אין צירקולאציע פארלירט דאס די חשיבות און פרייזן גייען ארויף. דאס ברענגט אז געלט זאל נאכמער פארלירן איר ווערט און אינפלאציע ווערט נאר ערגער. מענטשן וועלן אין אזעלכע צייטן נישט וועלן מאכן קיין אינוועסטמענטס פונקט אזוי ווי מענטשן וואלטן נישט געוואלט מאכן קיין אינוועסטמענטס אין גאלד אויב עס וואלט געווען א גרויסע פארזארגונג.
א רעסעסיע פאסירט געווענליך ווען אינפלאציע ווערט צו הויך און מענטשן אינוועסטירן נישט וואס מיינט אז די בענק האבן נישט קיין ביזנעס געהעריג און געשעפטן קענען נישט פארקויפן ווי נארמאל. דאס ברענגט א קאטאסטראפע און ביזנעסער הייבן אן אויפזאגן ארבייטער און אזוי גייט עס ווייטער און ווייטער.
די ערשטע זאך וואס די פעד וועט טאן ווען אינפלאציע ווערט הויך אדער ווען א רעסעסיע פאסירט איז העכערן די קורצע טערמינען אינטערעסט ראטעס. דאס קוראזשירט מענטשן צו אינוועסטירן געלט און פארקלענערט אויטאמאטיש די געלט פארזארגונג וואס מאכט אז דאס געלט זאל באקומען א גרעסערע חשיבות און אינפלאציע הייבט אן פאלן.
דאס העכער'ן אינטערעסט ראטעס דארף געטאן ווערן צוביסלעך און מיט קאפ ווייל אויב עס גייט צו ווילד וועט עס עפעקטירן אינפלאציע אויפ'ן לאנגן טערמין און וועט שאטן די האוזינג מארקעט.
פאראנטווארטליכקייטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פעד רעגולירט די פינאנציעלע אינסטיטוציעס, דינט אלס די רעגירונג'ס באנק, דינט אלס די בענק'ס באנק, און איז פאראנטווארטליכט איבער דאס לאנד'ס געלט. די פעד פארמאגט צוויי אפטיילונגן וועלכע זענען די באורד אוו גאווערנערס וועלכע קאנטראלירן די געלטליכע פארזארגונג און 12 ראיאנען רעזערוו בענק צעשפרייט איבער'ן לאנד וועלכע דינען אלס סערוויס אפטיילונגן אויסצופירן די פאליסיס און האלטן אן אויג איבער אלע פינאנציעלע אינסטיטוציעס. יעדע אפטיילונג רעפרעזענטירט אויך די פריוואטע סעקטאר אין איר ראיאן.
אט זענען די הויפט אונטערנעמונגן פון די פעד:
געלטליכע פאליסי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווי דערמאנט ווענדט זיך די גאנצע עקאנאמיע איבער די פארזארגונג פון געלט. ווען אינפלאציע איז נידעריג וועלן מענטשן בארגן מער געלט און בויען מער הייזער און קויפ'ן מער פראדוקטן. דאס איז זייער גוט פאר די עקאנאמיע ביז ווילאנג עס איז נישט פאראן צופיל געלט. דאס פאסירט ווען די אינטערעסט ראטעס זענען שוין נידעריג פאר א לאנגע צייט און צופיל געלט דרייט זיך צווישן מענטשן וואס מאכט דאס געלט ווייניגער ווערט. א צווייטע זאך וואס קען פאסירן איז אז מענטשן קויפן שוין צופיל און די פירמעס פארזארגונג ווערט קלענער קעגן דער פארלאנג און פרייזן הייבן אן ארויפגיין. דאס איז זייער פשוט צו פארשטיין ווייל מיט ווייניג פראדוקטן און צופיל געלט אויף די גאס מיינט א גרויסע פארלאנג פאר ווייניג פארזארגונג.
די פעד באטראכט פארשידענע עקאנאמישע אנווייזונגן וועלכע צייגן די עקאנאמישע מצב און באשליסן לויט דעם וויאזוי צו דרייען די געלטליכע פאליסי. ווען געלט ווערט צו טייער אדער צו ביליג וועט די פעד טוישן די אינטערעסט ראטעס און אומדירעקט שטופן דאס לאנד'ס עקאנאמיע צו אן אנדערע דירעקציע וואס קען אמאל גיין ביז א רעסעסיע אבער מיט א פלאן פאר דעם לאנגן טערמין.
אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז די ווערט פון דאס געלט וואס מיר האבן אין טאש און אין אונזערע באנק אקאונטס איז געוואנדן לויט וויאזוי די פעד באשליסט עס זאל זיין. אויב די פעד וויל א טויש אין די וואלוטע וועט זי זיך נישט רעכנען מיט קיינעם אויפ'ן קורצן טערמין און די עפעקט פון איר פאליסי וועט שנעל קומען, געווענליך אין א יאר, צוויי.
פינאנציעלע אינסטיטוציע רעגולאטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פעד אפטיילונגן איבער'ן לאנד באטראכטן די אקטיוויטעטן פון אלע בענק און שטעלן די רעגולאציעס וועלכע זיי דארפן אויספאלגן אויב זיי וויל טאן ביזנעס מיט'ן פובליק. יעדעס מאל א באנק קומט אויף מיט נייע געדאנקן וועט די פעד האלטן אן אויג וואספארא אימפאקט דאס וועט האבן אויף די באנק מארקעט. ווען צוויי בענק וועלן זיך פאראייניגן וועט די פעד דאס דארפן באשטעטיגן און וועט דערנאך מעסטן וואספארא אימפאקט דאס האט געמאכט פאר די לאקאלע געמיינדע.
די פעד דינט אויך אלס א באנק פאר אלע בענק. די אגענטור זיצט אין צענטער פון די באנק סערוויסעס און טראנזאקציעס און א דריטל טשעקס גייען דארט אדורך וועלכע ציילט צו 20 ביליאן טשעקס פער יאר. בענק מאכן ביזנעס אויך מיט קלירינג האויזעס אבער א דאנק וואס א גרויסע טייל טשעקס גייען דורך די פעד טוט דאס פארזיכערן די מארקעט מיט יושר'דיגע סערוויס און אפצאלן.
די רעגירונג'ס באנק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די גרעסטע באנק קאסטומער איז די רעגירונג וועלכע האט איר טשעקינג אקאונט ביי די פעד. אלע רעגירונג טראנזאקציעס גייט דורך די פעד וועלכע באטרעפט אין די ווערט פון טריליאנען דאלארן. אלע סעווינגס באנדס, טרעזשורי בילס, און נאטעס וואס ווערט פארקויפט דורך די רעגירונג באלאנגט צו די רעגירונג פעד אקאונטס.
די פעד איז אויך די איינציגסטע דיסטריביוטער פון די יו-עס מינט דעפארטמענט וועלכע פארשפרייט און קאלעקט אלע אמעריקאנער וואלוטע וועלכע צירקולירט אין לאנד און ארום די וועלט. אלע געלט וואס גייט אדורך די פעד ווערט באטראכט דורך די פעד אויב דאס איז אין א גוטן צושטאנד עס זאל קענען צוריק גיין אין צירקולאציע. אויב נישט וועט די פעד דאס פארניכטן און נייע געלט וועט פראדוצירט ווערן אנשטאט דעם דורך די טרעזשורי דעפארטמענט. די פעד האט א גרויסע רעזערוו אקאונט אין וועלכע זי האט גרייט קעש פאר אלע בענק אין צייטן ווען זיי נויטיגן זיך פאר מער קעש ווי ענדע וואך און בעפאר חגאות.
די פעד געצייג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנטראלירן די געלטליכע פאליסי און האלטן אינפלאציע אין די ראמען איז נישט קיין גרינגע ארבעט צו וועלכע עס פארלאנגט זיך פאסיגע געצייג צו קענען באאיינפלוסן די עקאנאמיע פון א לאנד און ספעציעל אזא גרויסע לאנד ווי אמעריקע. ווי געזאגט וועט די פעד נוצן צוויי טאקטיקן וועלכע זענען טוישן די אינטערעסט ראטעס און קאנטראלירן די געלטליכע פאליסי. די צוויי זאכן ווערן געטאן דורך רעזערוו פארלאנג, דיסקאונט ראטעס, און אפענע מארקעט אפעראציעס. לאמיר זיי באטראכטן אביסל נענטער:
רעזערוו פארלאנג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו פארמיידן א קעש קריזיס, ווי עס איז אפטמאל פארגעקומען בעפאר די פעד איז געגרינדעט געווארן, האט די פעד איינגעשטעלט א פאליסי אין וועלכע זי פארלאנגט פון אלע בענק צו האלטן א געוויסע פראצענט קעש אין רעזערוו אין פאל מענטשן ווילן ארויסנעמען זייער געלט. דער חשבון איז געוואנדן לויט וויפיל געלט די באנק פארמאגט אין אלע טשעקינג אקאונטס אינאיינעם און די באנק מוז האבן גרייט צווישן 3 און 10 פראצענט מער פון דעם צו יעדע צייט, געוואנדן לויט די רעגולאציעס פון די פעד.
מיט דעם קען די פעד האבן א גרינגע קאנטראל אויף די געלט פארזארגונג ווייל אויב די פעד וויל פארמינערן די געלט פארזארגונג וועט זי העכערן די רעזערוו פראצענט וואס די בענק מוזן האלטן און דאס וועט אפהאלטן די בענק פון בארגן געלט ווייל זיי מוזן דאך האלטן די באשטימטע פראצענט וואס מיינט בארגן ווייניגער געלט. דאס זעלבע איז פארקערט. אויב די פעד וויל געבן א גרעסערע געלט פארזארגונג וועט זי פארמינערן די רעזערוו פראצענט און די בענק וועלן זיך באלד נעמען בארגן וואס מיינט מער געלט אין צירקולאציע.
דער מיטל האט א באלדיגע עפעקט אויף די גאנצע עקאנאמיע און טאקע דערפאר וועט די פעד דאס נאר נוצן אין אן עמוירדזשענסי סיטואציע. נארמאל וועט די פעד דאס באלאנסירן מיט קויפן אדער פארקויפן סעקיוריטיס. ווען די פעד פארקויפט סעקיוריטיס וועלן די רעזערוו פון די בענק קלענער ווערן און די אינטערעסט ראטעס וועלן ארויפגיין און ווען די פעד וועט קויפן סעקיוריטיס וועלן די בענק האבן א גרעסערע רעזערוו און די אינטערעסט ראטעס וועלן אראפגיין.
ווען א באנק דערזעט זיך מיט א קלענערע פראצענט רעזערוו געלטער ווי זי ברויך האבן וועט זי באלד מוזן בארגן געלט פון א צווייטע באנק אדער פון די פעדעראלע רעזערוו. אויב זי וועט דאס נעמען פון א צוייטע באנק אדער אנדערע פינאנציעלע אינסטיטוציע וועט דאס געטאן ווערן אונטער פארמאכטע טירן וועלכע ווערט גערופן די פעדעראלע פאנד מארקעט. די אינטערעסט ראטעס פון די סארט ביזנעס איז געוואנדן לויט פארזארגונג און פארלאנג. אויב די באנק וועט בארגן דאס געלט פון די פעדעראלע רעזערוו וועט זי צאלן אן אינטערעסט ראטע וועלכע ווערט גערופן די דיסקאונט ראטע.
דיסקאונט ראטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ראטע האט א שטארקע עפעקט אויף די עקאנאמיע כאטש דאס ווערט ווייניג גענוצט ווייל לויט די אינטערעסט ראטעס וואס די פעד פארלאנגט קען מען פארשטיין וואס איר געלט פאליסי איז צו יעדע צייט. ווען די אינטערעסט ראטעס זענען הויך איז א סיגנאל אז די פעד זוכט צו מאכן שטייפער די געלט פאליסי און פארקערט ווען די אינטערעסט ראטעס זענען ביליג.
אלעס דרייט זיך ארום אינטערעסט ראטעס. ווען אינטערעסט ראטעס זענען ביליג בארגן מער מענטשן געלט און די געלט גייט אריין אין די עקאנאמיע וועלכע וואקסט פון פרישע אויסגאבן. ווען צופיל געלט ליגט אין צירקולאציע ווערט געשאפן דער אינפלאציע פראבלעם און די פעד מוז באלד לייגן די ברעיקס וועלכע זי וועט טאן דורך פארקויפן סעקיוריטיס וועלכע וועט רעדוצירן די רעזערוו און בענק וועלן בארגן ווייניגער וואס מיינט אז די גאנצע עקאנאמיע וועט אפגעשוואכט ווערן און מיט איר וועט אינפלאציע קומען אונטער קאנטראל.
אפענע מארקעט אפעראציעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אלע טראנזאקציעס ווערט געטאן אין די אפענע מארקעט אז יעדער זאל קענען מיטהאלטן און זען וואס די פעד טוט און פארשטיין וואס איר ציל איז. אויב די פעד וויל רעדוצירן געלט פארזארגונג וועט זי פארקויפן סעקיוריטיס און אויב וויל זי פארמערן געלט פארזארגונג וועט זי קויפן סעקיוריטיס.
דאס ארבעט ווי פאלגענד: די פעד קויפט סעקיוריטיס פון בענק אדער פון סעקיוריטי האנדלער און באצאלט דערפאר דורך געבן א קרעדיט צו די באנק'ס רעזערוו אקאונט. די בענק וועלן באלד נוצן דאס געלט צו געבן הלוואות ווייל יעצט האבן זיי מער געלט וויפיל זיי מוזן האלטן אין רעזערוו. דאס ברענגט מער געלט אין צירקולאציע און נידערט די פרייזן פון די פעדעראלע פאנד ראטעס און די עקאנאמיע הייבט אן וואקסן.
אין א פארקערטע ביישפיל וועט די פעד פארקויפן די סעקיוריטיס צו די בענק און די בענק וועלן באצאלן דערפאר וואס מינט אז זיי וועלן מער נישט קענען ארויסבארגן אזויפיל געלט ווייל יעצט האבן זיי ווייניגער געלט און צו יעדע צייט מוז די רעזערוו פראצענט בלייבן די זעלבע.
די אלע אקטיוויטעטן ווערן באשלאסן אין די אפענע מארקעט קאמיטע וועלכע ווערט אפגעהאלטן 8 מאל פער יאר. אין יעדע פון די מיטינגן וועלן די פעד באורד מיטגלידער זיך טרעפן און באשליסן די פאליסי אויב זי זאל קויפן אדער פארקויפן סעקיוריטיס און די פובליק באקומט די רעזולטאטן ביז מינוטן. ביי יעדע אזא מיטינג איז אנוועזנד די 7 מיטגלידער פון די באורד אוו גאווערנערס און דער פרעזידענט פון די פעדעראלע רעזערוו אין ניו יארק און 4 אנדערע ראיאן מיטגלידער וועלכע טוישט זיך יעדעס מאל צווישן די 11 אפטיילונגן.
דער אויסשטעל פון די פעד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען די פעדעראלע רעזערוו איז געגרינדעט געווארן אין 913' אונטער די פעדעראלע רעזערוו אקט האט די רעגירונג געגעבן די אגענטור א ספעציעלע מאכט וועלכע קיין איין אנדערע רעגירונג אפטיילונג פארמאגט נישט, וועלכע איז זעלבשטענדיקייט פון די רעגירונג. קאנגרעס האט די ענדגילטיגע בעלות אויף די פעד ווייל די פעדעראלע רעזערוו אקט קען געטוישט ווערן דורך זיי. אבער אויף דערווייל אפערירט די פעד גענצליך אליינס און דארף נישט אנפרעגן ביי די רעגירונג בעפאר זי נעמט שריט.
די פעד איז א דעצענטראליזירטע אגענטור וועלכע רעפרעזענטירט ביידע זייטן, די רעגירונג און דאס פאלק. די באורד מיטגלידער רעפרעזענטירן די אינטערעסן פון די רעגירונג און די פרעזידענטן פון די ראיאן אפטיילונגן רעפרעזענטירן די אינטערעסן פון דאס פאלק. כדי די אגענטור זאל קענען אפערירן גענצליך זעלבשטענדיג פון די רעגירונג איז דאס אזוי אויסגעשטעלט געווארן אז די פעד פינאנצירט אירע אייגענע אפעראציעס.
די פעד באשטייט פון א זיבן מיטגלידער באורד אוו גאווערנערס וועלכע ווערן אלע געשטעלט דורך דעם פרעזידענט פאר 14 יעריגע טערמינען. די לאנגע טערמינען זענען ספעציעל אזוי אויסגערעכנט אז עס זאל נישט קענען אויסקומען קיין פאל אז איין פרעזידענט זאל קענען שטעלן מער ווי עטליכע מיטגלידער און אזוי ארום וועט די באורד בלייבן פאליטיש באלאנסירט צו יעדע צייט. דער טשעירמאן ווערט אויך געשטעלט דורך דעם פרעזידענט אבער ער באקומט שוין יא נאר א 4 יעריגע טערמין און ווערט ווידער ערוועלט דורך א שטימע אינערהאלב די אגענטור. פארשטייט זיך אז אלע קאנדידאטן דארפן באשטעטיגט ווערן דורכ'ן סענאט נאך שווערע פארהערן צו פארזיכערן זייערע קוואליפיקאציעס.
די 12 רעזערוו אפטיילונגן איבער'ן לאנד פארמאגן יעדע איינע 9 דירעקטארס וועלכע זענען צעטיילט צו דריי גרופעס, יעדע מיט אנדערע פאראנטווארטליכקייטן. די דריי גרופעס ווערן גערופן קלאס עי, קלאס בי, און קלאס סי און זענען צעטיילט דריי, דריי, און דריי. קלאס עי. רעפרעזענטירט די קאמערציאלע בענק וועלכע זענען מיטגלידער פון די פעד סיסטעם און די אנדערע צוויי קלאסן רעפרעזענטירן די עקאנאמישע אינטערעסן פון די לאקאלע דיסטריקס וועלכע האט נישט צעטאן מיט באנקירונג, ווי ארגיקולטור, מענופעקטשערינג, לעיבאר, קאנסומערס, און נאן-פראפיט ארגאניזאציעס. די מיטגלידער בענק ערוועלן די קלאס עי. און קלאס בי. דירעקטארס און די באורד אוו גאווערנערס ערוועלן די קלאס סי דירעקטארס. אזוי ווערן סיי די רעגירונג און סיי די פריוואטע סעקטאר אייניג רעפרעזענטירט.
די מיטגלידער בענק זענען אלע רעגירונג געטשארטערטע בענק (רעגיסטרירט מיט די רעגירונג) וועלכע ווערן אויטאמאטיש מיטגלידער אויב זיי גרייכן אלע סטאנדארטן וועלכע די פעד פארלאנגט. יעדע פון די בענק דארף קויפן סטאק פון די פעד וועלכע מאכט זיי א טייל פון די פעד און גוט זיי רעכטן צו שטימען ביים אויסוויילן די לאקאלע דירעקטארס.
די גאנצע אויסשטעל פון די פעד איז אזוי געמאכט אז קיין איין גרופע זאל נישט האבן צופיל קאנטראל. יעדע געצייג אדער אפעראציע ווערט קאנטראלירט דורך א צווייטע קלאס כדי צו פארזיכערן אז פאליטיק זאל נישט האבן קיין פלאץ דארט.
עקאנאמישע אנווייזונגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו קענען אנטוויקלן דאס לאנד'ס געלטליכע פאליסי דארף די פעד באטראכן פארשידענע עקאנאמישע אנווייזונגן וועלכע ווערן באטראכט ביי די אפענע מארקעט אפעראציע מיטינגן. דאס צייגט די פעד אין וועלכע וועג די עקאנאמיע גייט און לויט דעם דארף די פעד באשליסן וואספארא שריט צו נעמען. אויסער די הויפט אנווייזונגן וועלכע מיר וועלן באלד אויסרעכנען, קוקט די פעד אויף די אזויגערופענע "בייזש בוך" וועלכע איז א באריכט וועלכע באטראכט די קאמענטן פון ביזנעסער און אנדערע קאנטראקטן אינדרויסן פון די פעדעראלע רעזערוו. דער באריכט קען אויך האבן א שטארקע באאיינפלוס וויאזוי די פעד וועט באהאנדלן די געלטליכע פאליסי.
אויסער די מיטינגן וועט דער פעד טשיערמאן באטראכטן די עקאנאמיע יעדע האלבע שטונדע און ביי שווערע צייטן יעדע 15 מינוט. ער באטראכט פארשידענע דאטא וועלכע מעסטן די עקאנאמיע אין עטליכע קאטעגאריעס און קוקט אריין אין ביזנעס אקטיוויטעטן וועלכע ווערן געמאכט דורך די גרויסע ביזנעסער כדי צו באקומען דעם בילד וואס גייט פאר אין די ביזנעס וועלט. וור קויפט, ווער פארקויפט, וואס מען קויפט און פארקויפט, און וואספארא פרייזן מען צאלט דערפאר.
די הויפט עקאנאמישע אנווייזונגן מיט וועלכע די פעד מעסט די עקאנאמיע זענען:
קאנסומער פרייז אינדעקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די וויכטיגסטע עקאנאמישע אנווייזונג וועלכע ווערט צוגעשטעלט דורך די לעיבאר דעפארטמענט סטאטיסטיק אפטיילונג. אין דעם ווערט געמאסטן די פרייזן פון א רייע פראדוקטן און סערוויסעס אין אלע הויפט קאטעגאריעס אין די צייט אפשניט פון א מאנאט. מיט דעם קען די פעד גרינג מעסטן אינפלאציע ווייל דאס גיט אן אויבערפלעכליכע בילד פון די גאנצע מארקעט.
גראוס דאמעסטיק פראדוקט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די סך הכל פון אלע פראדוקטן וועלכע איז פראדוצירט געווארן אינערהאלב די פאראייניגטע שטאטן. עס רעכנט אריין אלע קאטעגאריעס און אלע קוועלער און דורכדעם זעט מען מיט וויפיל די עקאנאמיע איז באמת געוואקסן אנדעם וואס אינפלאציע זאל דאס עפעקטירן. דער באריכט קומט ארויס ביי די ענדע פון די 4 קווארטאלן פון יאר.
האויזינג סטארטס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז א מאנטאליכע מעסטונג וויפיל הייזער מען האט אנגעהויבן בויען דורכאויס דעם מאנאט. האויזינג איז נישט אלעס אבער וויבאלד דאס איז זייער סענסיטיוו צו אינטערעסט ראטעס איז דאס זייער א וויכטיגע מעסטונג וועלכע די פעד דארף וויסן. עס צייגט קלאר וויאזוי די פינאנציעלע ענדערונגן עפעקטירן די קאנסומער און עס צייגט זייער שנעל ווייל א טויש אין די אינטערעסט ראטעס האט א שטארקע און שנעלע עפעקט אויף האויזינג.
נאנפארם פעיראל עמפלאוימענט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס מעסט די סך הכל נומער פון פעיראל (געהאלט) וואס ווערט אויסגעטיילט אין אלע אינדוסטריס אויסער די פארמינג אינדוסטרי. דאס ווערט אויך צוגעשטעלט דורך די לעיבאר דעפארטמענט און איז זייער א גוטע עקאנאמישער אנווייזער וועלכע צייגט די דורכשניטליכע סכום פון שטונדן וואס מען ארבעט און וויפיל מען פארדינט פער שטונדע. דאס צייגט קלאר אויב עס איז פאראן א טויש אין פארזארגונג און פארלאנג.
די פארמינג אינדוסטרי איז אויסגעשלאסן פון דעם באריכט ווייל דאס איז די איינציגסטע סארט ביזנעס וועלכע ווערט כמעט נישט עפעקטירט פון די עקאנאמישער מצב אין לאנד. וויאזוי אימער וועט פארמינג בלייבן דאס זעלבע ווייל מענטשן דארפן האבן וואס צו עסן און די פראדוקציע טוישט זיך אפילו נישט אין א רעסעסיע.
עס. ענד פי. סטאק אינדעקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סטאקס ווערן געהאנדלט אין גרופעס פון וועלכע יעדע פון זיי ליגט אין א אינדעקס וועלכע גיט די דורכשניטליכע בילד וואס אלע סטאקס טוען אינאיינעם. עס זענען פאראן פארשידענע אזעלכע אינדעקסן אין יעדע אינדוסטרי. דאס בעסטע פון זיי איז די עס. ענד פי. (סטענדערט ענד פאר) וועלכע רעפרעזענטירט די פרייז און ווערט פון 500 גרויסע פירמעס אין אלע אינדוסטריס.
אויב די אינדעקס איז הויך איז טייטש אז די קאנסומער און ביזנעסער אינאיינעם זענען ביי דער מיינונג אז די עקאנאמיע וועט וואקסן און זענען גרייט צו אינוועסטירן וואס מיינט אז אינוועסטמענטס און אויסגאבן וועלן ווייטער שטייגן וועלכע איז זייער גוט פאר די עקאנאמיע. פארקערט איז א סימן אז מען האט פארלוירן די קאנפעדענץ אין די עקאנאמיע.
אינדוסטריאלע פראדוקציע און קעפעסיטי יוטיליזאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס מעסט די אינדוסטריאלע פראדוקציע ביי פראדוקט און ביי אינדוסטרי אינאיינעם. דאס ווערט באריכטעט יעדע מאנאט און גיט די ערשטע בליק אויף די גראוס דאמעסטיק פראדוקט וועלכעס באריכט קומט נאר ארויס איינמאל אין דריי מאנאטן. די קעפעסיטי יוטיליזאציע צייגט ווי גוט די נאציאנאלע אוצרות ווערן אויסגענוצט וועלכע איז אויך אן אנווייזונג פאר דעם צוקונפט.
ריטעיל סעילס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס צייגט די סך הכל פון אלע סחורה וואס איז פארקויפט געווארן דורך ריטעיל געשעפטן איבער'ן גאנצן לאנד. די נומערן ווערן געמאסטן אין געלטליכע סומעס און ווערט באלאנסירט לויט די סעזאן אבער נישט לויט אינפלאציע. דער באריכט ווערט געמאכט דורך די דעפארטמענט אוו קאמערץ יעדע מאנאט און די פעד נוצט דאס צו זען וויפיל געלט די קאנסומער האט אויסגעגעבן דורכאויס דעם געוועזענעם מאנאט.
ביזנעס סעילס און אינווענטארי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז א מעסטונג פון די סך הכל סעילס און אינווענטארי פון די מענופעקטשערינג, האלסעיל, און ריטעיל סעקטארן. דער באריכט איז א מאנאטליכע פון די דעפארטמענט אוו קאמערץ און איז א גוטע אנווייזונג אויב די פירמעס רוקן ארויס זייער סחורה אדער נישט. אויב עס איז פאראן צופיל אינווענטארי איז א סימן אז מען מאכט נישט גענוג סעילס און מיינט אז די פראדוקציע וועט פארלאנגזאמט ווערן דעם קומענדיגן מאנאט.
לייכטע אויטא סעילס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויטא סעילס קענען האבן א גרויסע עפעקט אויף די דזשי.די.פי. ווייל עס איז די טייערסטע פראדוקט וואס ווערט פארקויפט אין אזעלכע קוואנטום. דער באריכט ווערט געמאכט דורך וואורד'ס אויטאמאטיוו רעפארטס און די אמעריקן אויטאמאביל מענופעקטשורערס אסאסיאציע, און ווערט איבערגעקוקט און באלאנסירט לויט'ן סעזאן דורך די דעפארטמענט אוו קאמערץ און ביורא אוו עקאנאמיק אפעירס.
יילד אויף די 10 יעריגע טרעזשורי באנד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן טרעזשוריס פון אלע סייזעס אנגעהויבן פון 30 טאג ביז 30 יאר אבער די 10 יעריגע נאטע ווערט דאס מערסטע באטראכט פשוט ווייל עס איז דאס מערסטע פאפולער אין נארמאלע אומשטענדן. דער סיבה פארוואס די פעד קוקט אויף אירע אינטערעסט ראטעס איז וויבאלד נארמאל וועלן מארטגעדזשעס נאכפאלגן די טרעזשוריס און די 10 יעריגע איז דער בעסטער ביישפיל.
עם-2[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געלטליכע פארזארגונג ווערט צעטיילט צו דריי קאטעגאריעס וועלכע ווערן גערופן עם- 1, עם-2, און עם-3. די ערשטע איז די אקטעלע קעש פארזארגונג, אויסגאבן, טשעקינג אקאונטס, און וואלוטע. די צווייטע רעכנט אריין אלעס פון די ערשטע און לייגט צו אויך קליינע סעווינגס אקאונטס, דעפאזיטס ביי בענק, און מאני מארקעט מיוטשעל פאנדס. די דריטע לייגט צו אלע גרויסע און לאנגע טערמין אינוועסטמענטס וועלכע ווערט געהאלטן דורך די גרויסע קאאפעראציעס.
די פעד באטראכט די עם-2 סטאטיסטיקס וויבאלד דאס גיט איר אן אויבערפלעכליכן בילד איבער די פליסיקייט פון געלט אין לאנד. געלטליכע פארזארגונג און די פראדוקציע איז געווענליך צוויי אנדערע זאכן אבער וויבאלד עס קען אמאל זיין פארבינדן איינע מיט די אנדערע וועט די פעד האלטן אן אויג דערויף און דאס מעסטן איינע קעגן די אנדערע.
דער סך הכל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אלע עקאנאמישע אנווייזונגן זענען צעטיילט צו דריי הויפט אנווייזונגן פאר דעם סך הכל בילד. די דריי קאטעגאריעס זענען לידינג, קאנסידענט, און לעגינג. לידינג מיינט פירנדיג. דאס זענען די אנווייזונגן וועלכע צייגן וויאזוי די עקאנאמיע וועט גיין אינען צוקונפט געבויט אויף די פאקטן און עפעקטן און היסטאריע. קאנסידענט אנווייזונגן צייגן די איצטיגע סטאטוס און לעגינג אנווייזונגן צייגן ווילאנג די איצטיגע מצב וועט אנהאלטן. די אנווייזונגן ווערן ערשט עפעקטירט מאנאטן און אמאל יארן נאכדעם וואס עס פאסירט א טויש.
די פעד באטראכט די עקאנאמיע גענוי ווי פינאנציעלע עקספערטן באטראכטן א ביזנעס. יעדע ביזנעס גייט אין א רעדל און וועט במשך א לאנגע צייט דעגרייכן אלע שטאפלן. אין די עקאנאמיע איז אויך פאראן אן אויסברייטערונג, אן ערהוילונג, א העכסטע שטאפל אדער נידעריגסטע שטאפל אין א געוויסע צייט אפשניט, א נאכלאזונג, אדער רעסעסיע. ווען די עקאנאמיע גייט אריבער פון איין שטאפל צום צווייטן וועלן די אנווייזונגן דאס צייגן די ערשטע.
פינאנצירונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווי דערמאנט אפערירט די פעד גענצליך אלס א זעלבשטענדיגע אגענטור און כדי דאס צו קענען עררייכן פינאנצירט זי זיך אליינס און ברויך נישט אנקומען צו קיין הילף פון די רעגירונג.
די הויפט פארדינסטן פון די פעד איז אינטערעסט וועלכע זי פארדינט פון בארגן געלטער פאר די בענק און אויסלענדישע וואלוטע עקסטשעינדזש. א צווייטע קוואל פון פארדינסטן קומט אריין פון אלגעמיינע באנק אפעראציעס וועלכע איז פאנד טראנספערס און קלירן טשעקס. די אלע זאכן קומען מיט א פרייז און זינט די פעד איז די באנק פאר אלע בענק פארדינט זי גוט דערפון.
למעשה פארדינט די פעד פיל מער געלט וויפיל זי ברויך האבן צו אפערירן און צאלן אירע איינגעשטעלטע. דאס איבעריגע געלט גייט צו די טרעזשורי דעפארטמענט און ווערט גענוצט פאר אנדערע צוועקן. זינט די פעד איז געגרינדעט געווארן האט זי אין דורכשניטליך אפגעגעבן 95 פראצענט פון אירע פארדינסטן פאר די טרעזשורי דעפארטמענט יעדעס יאר.


text:
ווי אותיות אין די ציבור פעלד האָבן לעצטנס גענומען אַ דראַמאַטיק ויסמעסטונג אין ניגעריאַ, עס זאל ניט זיין אויס פון אָרט צו געווירץ אַרויף דעם גאַנג דורך אַדינג מייַן - פֿאַר די קאַנסאַמשאַן פון די טיפּיש ניגעריאַן. די ניגעריאַן עלעקטרע קאָנסומערס זענען די בדעה ריסיפּיאַנץ פון מיין עפענען בריוו, ווי עפּיטאָמיזעד דורך סיטיזען בובאַ, ווער איז אָט סאַספּישאַס (צוזאמען מיט מיליאַנז פון זיינע טיפּ) פון אַנפייוועראַבאַל פּרייסינג פון עלעקטריש מאַכט אין ניגעריאַ ס פּאָסטן-פּרייוואַטאַזיישאַן תקופה.
דאס שטיק איז אַימעד בייַ דאָוסינג מסתּמא אַנפייוועראַבאַל אָפּרוף אַרום, און צו באַזייַטיקן די גוואַלדיק וואָג פון סיטיזען בובאַ ס אויגן.
ליב בובאַ:
איך בין געצוואונגען צו צולייגן די דיסקריפּטיוו טיטל, "סיטיזען", to your name due to the realisation that your expectations of what happens to pricing or rates of electricity supply is a pure reflection of those being harboured by millions of other electricity consumers in Nigeria. אין אנדערע ווערטער, איר סימבאָליזירן די טיפּיש ניגעריאַן בירגער, מיט אויפשטיין ייבראַוז דיפּיקטינג קלאָר אַנטיסאַפּיישאַן פון וואָס איז צו פאָרקומען וועגן די רייץ צו זיין באַצאָלט פֿאַר עלעקטרע, איצט אַז ביכידעס לויפן ווענטורעס האָבן גענומען איבער די אַסעץ פֿאַר דור און פאַרשפּרייטונג פון עלעקטריק מאַכט, רעכט צו די לעצטנס געפונען פּרייוואַטאַזיישאַן פון די מאַכט סעקטאָר.
עס איז ניט אויס פון אָרט צו דערוואַרטן ציבור ריטאָרט צו קיין באַאַמטער פאַרגרעסערן אין רייץ פון עלעקטרע צו קאָנסומערס. דאס איז וואָס דעם בריוו איז דירעקטעד בייַ איר, ווי מער אינפֿאָרמאַציע אויף גאָוינגז-אויף וועט שורלי מאַכן פֿאַר ציבור שכל, און דערנאָך דאַוס קיין אַנפייוועראַבאַל ציבור אָפּרוף. זייַענדיק אַ ניגעריאַן קאַנסומער זיך, איך בין גאַנץ מיינדפאַל פון מסתּמא שאלות גענומען פאָרעם אין דיין מיינונג ווי איר גיין דורך דעם קאָרעספּאָנדענץ.
איינער טוט ניט האָבן צו זיין קלאַירווויאַנט צו מאַכן אויס אַז איר האָבן די שאלות אין מיינונג: (אַ) וועט די לעצטנס געפונען פּרייוואַטאַזיישאַן רעזולטאַט אין קורס פאַרגרעסערן? (ב) אויב יאָ, וואָס איז די סייכל פֿאַר אַזאַ? (C) וואָס קענען זייַן געטאן וועגן מיטאַגייטינג די פּראַל אויף ראַטעפּייַערס, אויב קורס ינקריסיז פאַלן? איידער אַדרעסינג די פראגעס, איך ווי צו פונט אויס וואָס די ניגעריאַן קונה איז אָט קאַמפּליינינג וועגן (דערפאר קיין אָנווייַז פון פּרייַז פאַרגרעסערן קאָזינג רעווולסיאָן), דורך פארווארפן גורל פון ליכט אויף וואָס באקומט אָט מיט רעספּעקט צו וואָס דעם נייַ סדר האלט פֿאַר אונדז, קאָנסומערס.
זשוק, איך האָפֿן איר פאַרשטיין אַז עס איז אַ ביסל שווער אַסקינג מענטשן צו באַצאָלן פֿאַר אַ פּראָדוקט וואָס איז אונטער-סאַפּלייד, ווי עלעקטריש מאַכט איז רעכט איצט? עס איז ניט מער נייַעס אַז רובֿ ניגעריאַן כאַוסכאָולדז און געשעפט יסטאַבלישמאַנץ זענען סטאַרווד פון עלעקטרע. די טיפּיש ניגעריאַן קונה אין די עלעקטריש מאַכט מאַרק, ווי יענע אין אנדערע קליימז, האט צוויי יקערדיק קאַנסערנז וואָס זענען גאַנץ פונדאַמענטאַל, און זענען געגעבן אין סדר פון בילכערקייַט – זיכערהייַט פון צושטעלן, און פּרייַז. מיר זענען פייסט מיט די יענער דאָ, ווי אַן פריער טיטל אין דעם סעריע האט גערעדט די אַרויסגעבן פון צושטעלן בשעת עקספּאַטיאַטינג אויף פאַרשפּרייטונג נעץ מאַכט קוואַליטעט.
איידער דעלווינג אין וואָס האלט אָט ווי טייל פון די נייַ סדר, ביטע טאָן ניט האַלטן עס קעגן מיר אויב איך נאַדזש איר צו געדענקען אַז, "צו יעדער קשיא, עס איז אַ ייבערפלאַך ענטפער און אַ דיפּער איינער ". די דיפּער ענטפער צו דיין קשיא אויף פּרייסינג איז וואָס טאַקע קאַנסטאַטוץ די רייץ אָדער טשאַרדזשאַז אַז שטריך אין דיין כוידעשלעך עלעקטרע בילינג. זשוק, טאָן ניט פאַרגעסן דעם – דיין כוידעשלעך רעכענונג (וואָס איז אַ רעכענונג פֿאַר די קאַנסאַמשאַן פון עלעקטריש ענערגיע אָדער עלעקטרע) איז קאַמפּרייזד פון צוויי סעקשאַנז:
(אַ) טשאַרגעס (אָפֿט טאַגד ענערגיע אָפּצאָל) באזירט אויף די עלעקטריקאַל ענערגיע (אין קילאוואט-שעה אָדער קווה) קאַנסומד דורך די הויזגעזינד אָדער געשעפט בעשאַס די חודש. עס כולל אָפּצאָל פארבונדן מיט דער פּראָדוקציע פון עלעקטרע (דזשענערייטינג די עלעקטרע); די אָפּצאָל פֿאַר אַפּערייטינג און מיינטיינינג די עלעקטריש טראַנסמיסיע סיסטעם (טראַנסמיטינג עס דורך די גריד); אָפּצאָל פֿאַר מאָווינג עלעקטרע איבער די פאַרשפּרייטונג שורות צו דיין היים אָדער געשעפט (דיסטריביוטינג עס אין דיין געגנט); און פארקויפונג אַדמיניסטראַציע פּראָצעס (קאָס ינוואַלווד אין די אַדמיניסטראַציע פון סעלינג עס צו איר).
(ב) א קליין עלעקטרע נעסינע (אָפֿט ריפערד צו ווי פאַרפעסטיקט כוידעשלעך אָפּצאָל, דינסט אָפּצאָל אָדער דינסט אָפּצאָל). דאס טייל קאַטערס פֿאַר בילינג, מעטער לייענען, דינסט רופן ענטפער, דינסט שורה וישאַלט און נייַ ויסריכט ינסטאַלירונג.
בירגער בובאַ, טאָן אַז אין אַ סיטואַציע ווו איר באַשליסן ניט צו אפילו פאַרנוצן איינער קווה אין דיין היים אָדער געשעפט לאָקאַל בעשאַס די חודש, (אַ) אויבן לייענט נול, ווייַלע (ב), די דינסט אָפּצאָל פֿאַר אַז חודש, ווי אַסקרייבד צו דיין קאַטעגאָריע פון קאַסטאַמערז, בלייבט בילד קעגן דיין חשבון. ניגעריאַנס מוזן שטענדיק בער אין גייַסט אַז די באַגריף פון דינסט אָפּצאָל אין די בילינג פּראָצעס איז ניט אָנווענדלעך בלויז דאָ (ניט אַ 'ניגעריאַן זאַך'), אָבער באקומט אין אנדערע פּאַרץ פון דער וועלט. ביטע פֿרייַ צו באַשטעטיקן דעם. גיי דורך אונדזער היגע פּאַרלאַנסע, דינסט אָפּצאָל איז אַ "זיכער באַנקיר".
אויף צי די פּרייוואַטאַזיישאַן פון די מאַכט סעקטאָר געפֿירט קיין טעמפּאָ פאַרגרעסערן אָדער אַנדערש, די ענטפער איז 'יא'. עס האט, אָבער מאַרדזשאַנאַלי. די פּרייוואַטאַזיישאַן גערופן פֿאַר די הקדמה פון אַ פּרייסינג רעזשים טאַגד מולטי יאר צאָל אָרדער (אָפּצאָל), שטעלן אין פּלאַץ דורך די ניגעריאַן עלעקטרע רעגולאַטאָרי קאַמישאַן אָדער נערק. עס איז בדעה צו פּינטלעך פעסטקייַט פון קאָסטן פון עלעקטרע פארקויפט דורך פאַרשפּרייטונג (און רעטאַיל) קאָמפּאַניעס פון יוני 1, 2012 צו מייַ 31, 2017. אין אַ נאַטשעל, אָן מיטאָ ינוועסטערז וואָלט האָבן געגעבן אַ ברייט בערט צו ינוועסמאַנט אין דעם סעקטאָר, און די פּרייוואַטאַזיישאַן געניטונג וואָלט האָבן שוין אַ פלאַפּ, ווי נידעריק פּרייסינג וואָלט ניט האָבן יילדאַד פּרייַז אָפּזוך פֿאַר ינוועסטערז. פֿאַר מער, זשוק, איך אָנטרייַבן איר צו באַזוכן נערק ס וועב פּלאַץ. (צו זייַן פארבליבן)


text:
אבאסישער כאליפאט
דער אַבאַסישער כאַליפֿאַט איז געווען א דינאסטיע וואס האט געהערשט אין דעם גרעסטן טייל פון דער איסלאמישער אימפעריע צווישן די יארן 750 און 1258. ער איז געווען די צווייטע איסלאמישע אימפעריע, נאכדעם וואס זיי האבן איבערגעקערט די אומאיאד אימפעריע אין 750, און זיי האבן אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון דער אימפעריע פון דמשק צו באגדאד. שפעטער איז געווארן סאמארא (אין היינטיקן איראק) די הויפטשטאט. אין די צייטן פון דעם אבאסישן כאליפאט, זענען די אומאיאדן געבליבן נאר מיט אל-אנדאלוס (דער איסלאמישער טייל פונעם איבערישן האלבאינזל. דער כאליפאט האט געענדיגט ווען דער מאנגאלישער הולאגו כאן האט זיי געזיגט אין 1258.
פריער איז געווען די הויפטשטאט דמשק, וואס איז געווען אין א נישט אזוי שטארק באפעלקערטן ראיאן, און די אבאסידן האבן געבויט א נייע הויפטשטאט באגדאד דארט ווי אסאך איינוואוינער האבן געוואוינט. דאס האט דערמעגלעכט אנדערע איסלאמישע פעלקער וואס זענען נישט אראבער מיטצוטיילן אין דער מיליטער און די הויכער רעגירונג אמטן, ווי למשל פערסן און טערקן, אזוי איז די אימפעריע געווארן מער קאסמאפאליטאניש.
אין דער תקופה פונעם אבאסישן כאליפאט האט אראבישע דיכטונג דערגרייכט איר גרעסטע הייך. די שרייבער אבו טאמאם און אבו נואס זענען געווען נאענט צום הויף פונעם כאליף אין באגדאד אינעם אנהייב פונעם 9טן יארהונדערט.


text: גאַמעס פֿאַר גערלז טאָוטאַלי ספּיעס זענען באזירט אויף די אַנאַמייטיד טעלעוויזיע סעריע פון די זעלבע נאָמען, וואָס דערציילט די געשיכטע פון דרייַ געטרייַ פריינט פון בעווערלי היללס. דאס איז סאַם, קלאָווער און אַלעקס, זיי זענען בעסאָד ארבעטן אין אַן אָרגאַניזאַציע פֿאַר דער שוץ פון מענטשן וואָאָהפּ ( וועלט ארגאניזאציע פֿאַר די פּראַטעקשאַן פון מענטשהייַט ). די גערלז האָבן צו פאַרבינדן אַרבעט מיט אַן אָרגאַניזאַציע וואָס יימז צו קעמפן קעגן בייז, מיט דער לעבן פון הויך שולע סטשאָאָלגירלס בעווערלי היללס, ווי געזונט ווי וויסיץ און שאַפּינג. גאַמעס פֿאַר גערלז טאָוטאַליטעריאַן געווירץ פאָרשלאָגן צו ווערן אַ סופּער מילף פון ספּיעס. איר וועט קענען צו שפּילן יעדער סעפּעראַטלי העלדין און דערפאַרונג אַלע די פייטינג טעקניקס און אנדערע שפּיאָן גאַדגעץ. טאָוטאַלי ספּיעס גאַמעס פֿאַר גערלז זענען דערלאנגט אין אַ פאַרשיידנקייַט פון זשאַנראַז, ווו איר האָבן די רעטעניש, סטיילישלי אנגעטאן גערלז פֿאַר דער ווייַטער אַרבעט אָדער ספּיוואַרע צו פאַרמייַדן די לומינג סאַקאָנע. גאַמעס טאָטאַללי ספּיעס אָנליין וועט ראַטעווען מענטשהייַט און באַשטראָפן יוואַלדוערז.


text:
12טן אקטאבער
דעם 12טן אקטאבער איז דער 285סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (286סטער אין אן עיבור-יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 80 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1582 – צוליב דעם אריבערטריט צום גרעגאריאנישן קאלענדאר, געפינט זיך נישט דער טאג אין איטאליע, פוילן, פארטוגאל און שפאניע.
- 1492 – קריסטאפער קאלאמבוס אנטפלעקט אמעריקע.
- 1654 – 100 מענטשן געהרגעט אינעם דעלפט אויפרייס אין די נידערלאנדן.
- 1940 – באפעל ארויסגעגעבן אויפצושטעלן די ווארשאווער געטא אין פוילן.
- 1968 – געעפנט די 1968 אלימפיאדע אין מעקסיקא שטאט.
- 1999 – פערוועז מושאראף כאפט די הערשאפט אין פאקיסטאן נאך א מיליטערישער איבערקערניש.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1537 –
- עדווארד דער זעקסטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1553)
- דזשיין גריי, מלכה פון ענגלאנד פאר ניין טעג (געש' 1554)
- 1865 – ארטור הארדן, בריטישער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1940)
- 1866 – ראמזיי מאקדאנאלד, פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1937)
- 1935 – לוטשאנא פאוואראטי, איטאליענישער טענאר זינגער (געש' 2007)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1971 – דין אטשעסאן, שטאטס סעקרעטאר פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אונטער פרעזידענט הארי טרומאן (געב' 1893)
פייערטעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אומאפהענגיקייט טאג פון עקוואטארישע גינע


text:
לכה דודי
לכה דודי איז א פיוט וואס אידן פירן זיך צו זינגען יעדן פרייטיג צו נאכטס ביים קבלת שבת.
עס רעדט ווי אידן גרייטן זיך צום שבת, ווי אזוי זיי זאלן זיך אפשאקלען פון די שטויב און שמוץ און זיך אנטועהן שיינע בגדים.
עס איז ווי א משל ווי א כלה גרייט זיך צו איהם גלוסטיגן חתן מקבל זיין דעם ליכטיגן שבת.
אזוי ווי ביי אידן איז דער עיקר שמחה און פרייליכקייט ווען משיח וועט קומען, רעדט דער שיר זייער אסאך ווי אזוי אידן וועלן זיך אפשאקלען פון דעם ביטערן גלות, מען וועט גיין קיין ירושלים בויען דעם בית המקדש, די שונאים פון אידן וועלן האבן א וויסטע מפלה, און מיט פרייליכקייט ווען מען ענטפאגען דעם משיח.
דער פיוט האט געשריבן א גרויסער מאן ר' שלמה אלקבץ. ער איז געווען דער שוואגער און דער רבי פון ר' משה קורדיווארי, געוואונט האט ער אין צפת און געווען פון די גרויסע מקובלים.
ער האט געמאכט פארשידענע ספרים ווי שורש ישי, מנות הלוי, אילת אהבים און נאך.
אזוי ווי דער שיר ברענגט ארויס די ליבשאפט ווי א כלה בענקט נאך איהר חתן, און ווי זיי טרייסטן זיך אז עס קומט זיסע צייטן, איז דער שיר איבערגעשריבן אויף אסאך שפראכן, אפילו די גוים באנוצען זיך דערמיט.


text:
1טן יולי
דעם 1טן יולי איז דער 182סטער טאג פון יאר (183סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 183 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1569 - דער לובלינער אפמאך אונטערגעשריבן וואס שטעלט אויף די פויליש-ליטווישע קאמאנוועלט
- 1863 - אמעריקאנער בירגערקריג: דער געטיסבורג קאמף הייבט אן
- 1867 - פאראייניקן פון די בריטישע קאלאניעס פון נאווע סקאשע, ניו בראנזוויק און די פראווינץ פון קאנאדע אין א פעדעראציע, וואס הייבט אן דאס אפהענגיקייט פון קאנאדע
- 1881 - דער ערשטער אינטערנאציאנאלער טעלעפאן-רוף, צווישן ניו בראנסוויק, קאנאדע און מיין, פאראייניקטע שטאטן
- 1904 - די דריטע אלימפיאדע עפנט אין סאנט לואיס.
- 1960 - סאמאליע באקומט זעלבשטענדיקייט פון בריטאניע און איטאליע
- 1991 - ווארשע פאקט ווערט אפיציעל ליקווידירט
- 1997 - בריטאניע פירט אריבער די הערשאפט איבער האנג קאנג צו כינע.
- 2013 - קראאטיע ווערט דער 28סטער מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1646 - גאטפריד ווילהעלם לייבניץ, דייטשער מאטעמאטיקער און פילאסאף (געש' 1716)
- 1872 - לואי בלעריא, דער ערשטער מענטש וואס האט געפליט איבער דעם ענגלישן קאנאל (געש' 1936)
- 1906 - אסתי לאודער, פיאנערין פון קאסמעטיק (נפטר 2004)
- 1961 - דיאנע, פרינצעסין פון וויילס (דיאנע ספענסער) (אומגעקומען 1997)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1974 - הואן פעראן, פרעזידענט פון ארגענטינע (געב' 1895)
- 2015 - ניקאלאס ווינטאן, בריטישער וואס האט געראטעוועט הונדערטער יידישע קינדער פון די נאציס (געב' 1909)


text:
DSCH
DSCH איז א מאטיף באנוצט דורך דעם רוסישן קאמפאזיטאר דמיטרי שאסטאקאוויטש אום זיך זעלב צו רעפרעזענטירען, גלייך אזוי ווי באך האט געניצט דעם BACH מאטיף. עס אנטהאלט די נאטען רע-מי בעמאל-דא-סי, אדער D-Es-C-H (אין דייטש) וואס פאר דעם קאמפאזיטארס נאמען (ד.ש.) שטעהען (אין די דייטשע שרייבווייזע).
די מאטיף באפינדעט זיך אין פיהל פון זיינע ווערקן: די 10טע סימפֿאניע אין מי מינאר, דער 8טער שטרייין קווארטעט אין דו מינאר, דער 1טער פידלקאנצערט אין לא מינאר, דער ט1ער טשעלאקאנצערט אין מי בעמאל מאזשאר, די 15ע סימפאניע אין לא מאזשאר און די 2טע פיאנעסאנאטא אין סי מינאר אפוס 60.


text:
גאט פון אברהם
גאט פון אברהם איז אַ תפילה אין ייִדיש, געזאגט דורך די פרויען אין פילע אידישע קהילות גלייך נאך שבת. אין עטלעכע חסידישע קהילות ווערט זי אויך געזאגט דורך די מענער פאר הבדלה. מען ברענגט די תפילה אין נאמען פון רבי לוי יצחק בערדיטשעווער, אבער זי ווערט געפונען אין סידורים נאך פריערפון זייַן צייַט.
איין ווערסיע גייט[1]:
גאט פון אברהם און פון יצחק און פון יעקב באהיט דיין פאלק ישראל פון אלע בייזן אין דיינעם לויב אז דער ליבער שבת קודש גייט אוועק
און די וואך זאל אונדז קומען צו אמונה שלימה, צו אמונת חכמים צו אהבת ודיבוק חברים טובים צו דביקות הבורא ברוך הוא
מאמין צו זיין בשלושה עשר עיקרים שלך ובגאולה שלימה וקרובה במהירה בימינו ובתחיית המתים ובנבואת משה רבינו, עליו השלום
רבונו של עולם דו ביסט דאך הנותן ליעף כוח גיב דיינע יידישע קינדערלעך אויך כוח דיך צו לויבן און דיך צו דינען און ווייטער קיינעם נישט
און די וואך זאל אונדז קומען צו חסד און צו מזל און צו ברכה און צו הצלחה און צו געזונט און צו עושר וכבוד און צו בני חיי ומזוני לנו ולכל ישראל, אמן


text:
יעקב דער ליגנער
יעקב דער ליגנער (דייטשיש: Jakob der Lügner) איז דער נאמען פון א דייטשן ראמאן געשריבן פון דעם שרייבער יורעק בעקער אין 1969, וואס שפילט אראפ א נאוועל פון דעם צווייטן וועלט קריג. מען האט געמאכט פון אים א פילם צוויי מאל, אין 1975 און 1999..
די מעשה גייט אז א יוד, יעקב חיים, א געוועזענער בעקער, קומט אן צו די געסטאפא אין קאמענדאטור. דארט הערט ער אויף דער ראדיא אז די רוסן זענען שוין נאענט. ער ווערט באפרייעט פון די געסטאפאו, און כדי צו מחזק זיין אפאר יודן זאגט ער זיי די נייעס און אזוי צושפרייט זיך די נייעס אז ער האט א ראדיא - א זאך אויף וואס מען האט געקענט באקומען טויט-שטראף אין געטא.