text:
אהרן טייטלבוים
ר' אהרן טייטלבוים (געבוירן ה'תש"ח) איז איינע פון די היינטיקע סאטמארער רבי'ס . ער וואוינט אין דעם סאטמארער שטעטל, קרית יואל, ניו יארק. ער איז דער עלצטער זון פון ר' משה טייטלבוים, דער לעצטער סאטמארער רבי, דער ברך משה, וואס איז א ברודער-קינד פון דעם ערשטן סאטמארער רבי, ר' יואל טייטלבוים, וואס האט געגרינדעט דאס שטעטל קרית יואל און די שטאט מאנרא, ניו יארק.
ער איז אן איידעם ביי ר' משה יושע האגער, דער וויזיניצער רבי אין בני ברק.
אינהאַלט
- 1 זיין סאציאלע באנעמונג
- 2 זיינע קאנטראווערסיאלע קאמפן
- 3 זיין תורה
- 4 זיינע ספרים
- 5 זיין משפחה
- 6 זיינע גבאים
- 7 זיינע חסידים
- 8 וועבלינקען
זיין סאציאלע באנעמונג
זיין סאציאלע באנעמונג איז זייער שארף און שטייף.
זיינע חסידים ארגומעטירן אז זיין שטייפער כאראקטער איז א תורה'דיגע מעלה, ווייל ער האט דורכאויס די יארן זיך געדארפֿט ספראווען מיט עלעמענטן וואס האבן געזוכט צו אונטערברעכן סאטמאר און זיין טאטן, ר' משה. דעריבער האט ער אלס קנאות און ע"פ הלכה זיך אנגענומען פאר דעם כבוד פון זיין טאטן און זיין עלטער-פעטער ר' יואל. ווידער זיינע קעגנער האלטן אז עס שטאמט פון איגנאריזם, אומדיפלאמטישקייט און שלעכטע מידות.
[פֿעלט אַ מקור]טראץ וואס כמעט אלע זיינע רעדעס זענען מער איבער תורה און חידושים און נישט דוקא אקטועלע ענינים בדברים העומדים על הפרק, ווערט אבער ר' אהרן אידענטיפיצירט דורך זיינע קריטיקירער פון די פילע דרשות וואס ער האט במשך זיין לעבן שוין געהאלטען איבער קאנטראווערסיאלע ענינים און די וועג ווי אזוי ער האט זיך אויסגעדרוקט, טייל בענין פאליטיק, וואס ער האט זיך אויסגעדרוקט מער ווי א סאלדאט ווי איידער א גענעראל, מיט לאזונגען וואס האט זיך געקענט אנזעהן ווי העצערייען פון מחלוקת וואס פאסט נישט, לויט זיינע קעגנער, פאר א איד, נאכדערצו א רב ומנהיג בישראל. דאס ווערט דורך זיינע קעגנער גענוצט ווי א פייל קעגן אים, אז ער איז נישט ראוי צו זיין א פירער, וויבאלד ער קען נישט אכטונג געבן וואס ער רעדט ארויס פון מויל.
זיינע אנהעגערס פארטיידיגן אבער אלע דרשות אז עס האבן זיך אויסגעפעלט לצורך השעה און לצורך הענין, און אלעס איז נאר געווען לכבוד דעם טאטן ובשליחותו אים צו פארטיידיקן און נישט ח"ו זיך אליין.
צום ביישפיל ווערט ער קריטיקירט אויף רעדן בעניני צניעות און תאווה, וואס לויט זיינע קעגנער איז עס נישט קיין איידעלע אויסדרוקן, און צו שטארק גראפיק און פיגוריטיוו. די ארונים טענה'ן אבער אז זיינע קעגנער וועלן זיך אלס אנטשעפען אויף וואס אימער ר' אהרן טוט אדער רעדט און זיי וועלן קיינמאל נישט זיין צופרידן ווייל די אלע קריטיק איז געטריבן פון בלינדע פאליטישע מאטיוון.
זיין פרומקייט
הגם ער איז א שטארק-פרומער אין פערזענליכן לעבן, ווי למשל ער גייט נישט קיין ברילן אין שבת ווי דער מנחת אלעזר, ווערט ער אבער דורך זיינע קריטיקירער אפגעמאלן ווי עמיצן וואס איז מער פאליטיש נאכגעבעדיג אין פֿרומקייטן.
די דאזיגע טעזע האט זיך פיל אינטערגעשטיצט אויף דעם וואס ר' אהרן'ס שווער, דער וויזניצער רבי פון בני ברק, נעמט אן א מער גרינגערע שטעלונג בנוגע מדינת ישראל און ציוניזם (כאטשיג ער טוט עס נישט אנערקענען), ער נעמט געלט פון דער רעגירונג, נעמט אנטייל אין די בחירות, ער שיקט זיינע חסידים צו שטימען און זיך אנשליסן אין דער פֿירערשאפט ביינאזאם מיט אנדערע פרומע חסידות'ן צו זיין א חלק פון אגודת ישראל.
בנוסף, איז ר' אהרן'ס ווייב, סאשע טייטלבוים, מחונך געווארן אין א בית יעקב שולע אין בני ברק, וואס פירט זיך טאקע לויט חסידישע מנהגים, אבער לערנט אויך אין עברית (אין ארץ ישראל, זייערע אסאך בית יעקב קלאס'ן לערנט מען בלויז אין עברית). די אלע אויבנדערמאנטע זאכן ברענגט צו א שטארקע חשד אין ר' אהרן פאזיציע איבער ציוניזם אין די אויגן פון א טייל סאטמארער וואס האלטן זיך פרומער. נאך דער פטירה פון ר' משה טייטלבוים, א באריכטער פון דער זאלונישער צייטונג, דער איד, האט קאמענטירט צו דער זשערוזעלעם פאסט אז "ר' אהרן איז נישט ראוי צו זיין דער קומענדיגער סאטמארער רבי ווייל ער האט געבראכן די סאטמארער תקנה קעגן רעדן עברית אינדערהיים... נאכן הסתלקות פון אונזער רבין וועלן מיר ווייטער פלאטערן די אנטי-ציוניזם פאן. דאס איז איינע פון אונזערע עיקר צילן".
זיינע חסידים, פון דער אנדערער זייט, צייגן אן אז זייט ה'תש"ם, ווען זיין טאטע איז אויפגענומען געווארן צו ממלא מקום זיין ר' יואל טייטלבוים, איז ר' אהרן געווארן דער מערסטער פראמינענטסטער קול קעגן ציוניזם, סײַ ביי אינערליכע אסיפות און סײַ ביי דעמאנסטראציעס קעגן דער מדינה אין ניו יארק און וואשינגטאן. זיין באקאנטע אנטי-ציוניזם דרשה אנטהאלט א דרשה וואס ער האט געהאלטן אין בני ברק זומער ה'תשנ"ד, אין וועלכער ער האט ספעציפיש אויסגעברענגט די סאטמארער שיטה קעגן רעדן עברית. זיין טאטע האט אויך זיך געהאלטן ביי דעם אז די קשר מיט ר' אהרן'ס משפחה מיט אגודת ישראל וועט נישט אפשוואכן זיין אנטי-ציוניזם פאזיציע.- ממילא איז ער לויט זיי יא פרום.
אבער אפילו די מלחמה מיט ציונות ווייזן זיינע קריטיקירער אן ווי ביליג און פראסט ער האט דאס געמאכט ווייל ווען ר' יואל טייטלבוים האט געפירט די מלחמה האט יעדער פארשטאנען אז דא רעדט א קדוש און מלאך און מען האט אים ליעב געהאט אפילו מען איז געווען אין די מזרחי קרייזן ווער רעדט נאך פון די אגודה קרייזן, אבער ער האט געטוישט די גאנצע שיטה און דאס געמאכט פאר א בעיסבאל טיעם ווען ער האט פערזענליך מבזה געווען דעם ערלויער רבי, מאכנדיג דערמיט פון דעם שיטה הקדושה א שפאס און פרייע קאמף.
זיינע קאנטראווערסיאלע קאמפן
ער איז פאררעכנט דורך זיינע קעגענער אלס א קעמפער און שלעגער וואס פאסט נישט פאר א רב. אבער זיינע חסידים זעהן דוקא אין דעם קוואליטעטן פאר א מנהיג.
זיין רבנות אין קרית יואל
אין ווינטער תשמ"ה איז ר' אהרן אויפֿגענומען געווארן אלס רב אין קרית יואל אויפֿן דירעקטן באפֿעל פון זיין טאטן, ר' משה. טייל אנאליסטן האלטן אז דער אורזאך פון זיין טאטן אריין צו שטעלן ר' אהרן אין קרית יואל איז געווען צו פֿארשטערקערן זיין מאכט אין דעם שטעטל וואס איז געווען אנגעוואוירן צוליב די וואקסענעדע התנגדות קעגן אים, בעיקר די עלעמענטן וואס זענען געווען אין מאכט אין די צייטן פֿון ר' יואל טייטלבוים, און האבן דאס פֿארלוירן נאכן הסתלקות פֿון ר' יואל. אט די קעגענערס האט מען אנגערופֿן רביצין מענטשן, צוליב דעם וואס זיי האבן זיך ארומגרופירט ארום דער רביצין פון ר' יואל, מרת אלטא פֿייגא טייטלבוים, (טייל האבן אפי' געהאלטן אז די רביצין זעלבסט איז געווען קעגן ר' משה טייטלבוים, דאס איז אבער נישט קלאר).
די זאליס ארגומענטירן אז באותו זמן וואס ער איז אויפֿגענומען געווארן אלס רב, זענען א גרויסע מערהייט איינוואוינערס פֿון דעם שטעטל געווען קעגן זײַן התמנות. אבער דאס איז א זאך וואס קען נישט קלאר אויפֿגעוויזן ווערן צוליב וואס עס איז דעמאלטס נישט געווען קיין דירעקטע וואלן.
די שטיצער פֿון ר' אהרן - וואס זענען אין אלגעמיין אויך געווען די שטארקע לאיאלע חסידים פון ר' משה - ארגומענטירן אז די אורזאך פֿון ר' משה צו שטעלן זיין זוהן אלס רב אין קרית יואל, איז צוליב די כשרונות פון ר' אהרן האלטנדיג אז ער איז א טאלאנטפֿולער שטייפֿער מנהיג, זייער א פֿרומער, און א גרויסער מתמיד און תלמיד חכם. די אלע מעלות קוואליפֿיצירן אים צו זיין רב אין קרית יואל. דורכאויס די יארן פֿלעגט אלס ר' משה ארויסווייזן זייער א גרויסע שעצונג צו זיין זוהן ר' אהרן.
אסאך בלוט האט זיך פארגאסן אויף דעם קאמף און אידיש געלט הייזער און נכסים פארברענט.
פון דעם טאג וואס ר' אהרן איז געווארן רב אין קרית יואל, האט זיך צוביסלעך אנגעהויבן צו בויען אן אפעזיציע אין קרית יואל, קעגן איהם און קעגן זיין טאטע. עס זענען געווען קליינע אינצידענטן ווי די קעגענערס האבן פרובירט צו דערנידערן ר' אהרן, ווי למשל, אין איין פאל האבן מען אין א געוויסן פארטאגס אינטערגעצינדן זיין צימער ווי ער לערנט, ר' אהרן האט דעמאלטס געזאגט אז דאס האט זייער צובראכן זיין מוט, ווייל עס איז פארניכטעט געווארן פילע חידושי תורה וואס ער האט געשריבן פון זיין יוגנט.
אדר תשמ"ט האט דער סאטמארער רבי, ר' משה טייטלבוים, געהאלטן א דרשה ברבים ווי ער האט זייער שארף פארדאמט די קעגענערס פון קרית יואל, דער הויכפונקט פון די דרשה איז געווען אז ער באפעלט פאר אלע זיינע חסידים אז ווען אימער מען זעהט איינע פון קעגנערס אין איינע פון די אנשטאלטן פון די קהלה אין קרית יואל, זאל מען שרייען אויף איהם שייגץ ארויס, מיינענדיג אז מען זאל זיי ארויסווארפן מיט כח. די דרשה ווערט אנגערופן עד היום די שייגץ ארויס דרשה. בערך אין יענע תקופה האבן די קעגנער עמטליך געגרינדעט זייער אייגענע אפעזיציע מוסדות אין קהלה אין קרית יואל, מיטן נאמען בני יואל. איינע פון די פראמינינטע פיגורן פון די אפעזיציע איז יוסף וואלדמאן. זינט דעמאלטס פלעגן רעגלמעסיג פארקומען געוואלדאטן און פיזישע אנגריפן צווישן די קעגענערס און חסידים פון די רבי און ר' אהרן.
די דיסיאידענטן און אפאזיציע'נערן האבן זיך געזעהן אלס קליין אומבאהלפן קרייז פון אידן וואס ווערן גערודפט דורך ר' אהרן מיט זיינע חסידים. זעה יוסף וואלדמאן וואס ער איז געווען דער הויפט עסקן קעגן די ארונים טעראר.
- (זעה הויפט ארטיקל בני יואל.)
שטרייטן מיט קאשויער רב
ווען בשעתו האט קאשוי רב געשטורעמט פארוואס די פאליטישען'ס פון די קרית יואל ווילידזש טוען אינדארסירן ליבעראלע גוים קעגן די מער קאנסערוועטיווע קעגנער. האט ער גערעדט אין א דרשה זייער חוצפה'דיג אז קאשוי רב האט פארדארבן די איגענט פון שטעטל מיטן ארויפברענגן די אישוס אין די פאסט קעסטלעך פון יראים ושלמים אז מען זאל נישט חלילה נכשל ווערן פון שטימען פאר פאליטישענס וואס פארשפרייטן זימה מיט זייער פרא-געי אגענדע און רציחה מיט זייער פרא-אבארשען אגענדע, אויף אונזער ציוויליזאציע און לאנד.
די קרית יואל סקול דיסטריקט/שערי חמלה פרשה
בערך אין יאר תשנ"ג איז אנשטאנען אן אנטוויקלונג אין קרית יואל, וואס פארנעמט א פראמינענטער ארט אין די היסטאריע פון ר' אהרן'ס רבנות אין קרית יואל. נעמליך די פרשה פון די "קרית יואל סקול דיסטריקט", אדער "שערי חמלה". די קרית יואל סקול דיסטריקט איז א רעגירונג געשטיצטע שולע אין קרית יואל פאר גייסטישע אדער פיזישע אינוואלידע קינדער וואס סערווירט לויטער פרומע אידן. די אמעריקאנער קאנסטיטוציע פארלאנגט אז די רעגירונג האט נישט קיין רעכט צו שטיצן קיין שום רעליגיע, עס רופט זיך די סעפעראטאציע פון קירכע און שטאַט, דעריבער האט דער געזעץ פארלאנגט אז אין אט די שולע טאר מען נישט לערנען קיין שום רעליגיעזע לימודים און עס טאר נישט אנהאלטן קיין שום רעליגיעזע שילדן אדער סימבאלן. דאס האט אויסגערופן א גרויסע קעגנערשאפט מצד מערערע רבנים פון די סאטמארער אדער קנאותדיגע טיפ, אז אזא שולע איז קעגן די תורה און די הלכה אין מ'טאר עס נישט ווייטער אנהאלטן, ווייל עס איז קעגן די אמונה פון ג-ט.
די פראמינענטע רבנים קעגנערס פון די סקול דיסטריקט וואס זענען געווארן באלעסטיקט און באשמוצט דורך אהרן מיט גרויס חוצפה און עזות זענען געווען הויפטזעכליך ר' רפאל בלום ז"ל קאשוי רב, ר' מרדכי האגער וויזניצער רבי פון מאנסי ניו יארק, און ר' יחזקאל ראטה דער קארלעסבורגער רב .
ר' אברהם לייטנער וואס האט נישט געליטן דירעקט פון אים נאר פון זיין פאטער, פלעגט זיין זייער סימפאטיש צו אים, ווייל ער האט אים געהאלטן פאר א גרויסע תלמי חכם, אבער ביי די פרשה האט ער געזאגט אז מען ברויך אים באקעמפן זיין רבנות בלויז צוליב דעם וואס ער איז גרויסהאלטעריש און פארדארבן אין מידות צוליב דעם וואס ער גרייפט אן עלטערע רבנים פערזעהנליך מיט פארשעמונגען און העצעריין פון שלאגן און לאזונגען וואס פאסט פאר א גוי, ווען ער האלט אנדערשט ווי יענעם רב. אבער די ארונים טענה'נען אז די קאמף פון ר' אברהם האט נישט געמיינט אהרן נאר זיין טאטע, וואס ער האט שוין געפירט מיט אים איידער די סקול דיסטריקט פרשה און פאר ר' אברהם איז דאס געווען א גוטער מיטל צו קעמפן קעגן די טאטע.
ווען די קרית יואל סקול דיסטריקט שטרייט האט זיך געקאכט, האט ר' אהרן געהאלטן פארשידענע רעדעס צו ערקלערן די הלכה'דיגע אויסגעהאלטנקייט פון דעם סקול דיסטריקט. אין די דאזיגע רעדעס האט ר' אהרן פערזענליך אטאקירט די אלע רבנים מיט זייער שארפע אויסדריקן. איינע פון די היסטארישע רעדעס איז געווען ווען ער האט זיך אויסגעדריקט אויף ר' רפאל בלום מיט די ווערטער "עפרא לפומיה" (וואס מיינט: דאס מויל זאל יענעם אנגעפילט ווערן מיט זאמד). דאס איז אן עקסטרעמע שארפע אויסדרוק וואס מען זאגט געווענליך נאר אויף גרויסע זינדיגערס. אויך האט ער אנגערופן זיין פעטער ר' מאטעלע וויזניצער די פעטער די פראפעשענעל בעל מוחאה. די שארפע אטאקעס האבן אים פארפיינטעט אין די אויגן פון די חסידים פון די אטאקירטע רבנים, און אויך פילע סאטמארער חסידים האבן דעמאלטס געהאלטן אז דאס איז א באווייז אז ר' אהרן אין נישט ראוי צו זיין א פירער, ווייל ער רעדט אזוי חוצפה'דיג אויף עלטערע, רעספעקטירטע רבנים.
פון דער אנדערער זייט האבן די חסידים פון ר' אהרן און ר' משה געהאלטן אז ר' אהרן נעמט זיך אן פארן כבוד פון זיין טאטע, אין וועמענס כבוד די רבנים גרינגשעצן, וויבאלד זיי קימערן זיך נישט צו אנפרעגן זיין טאטע אדער ר' אהרן איבער די אויסגעהאלטנקייט פון די סקול דיסטריקט, וואס ר' משה געהאלטן אז עס איז א מצוה און א פליכט צו אנהאלטן און שטיצן, אויף אזוי ווייט אז ער ר' משה האט געזאגט ביי א געוויסע רעדע אז די סקול דיסטריקט וועט זיין א זכות פאר איהם אויף יענע וועלט ווייל ער העלפט אינוואלידע אידישע קינדער.
זינט דעמאלטס האט זיך פארמירט אין קרית יואל בפרט, און אין סאטמאר בכלל, צוויי שטארקע קעגן זייטיגע פראקציעס, איינס, די חסידים פון ר' אהרן און די אנדערע די "שונאים". ביי ביידע צדדים זענען דא מענטשן וואס האלטן פון ר' אהרן פערזענליך גענצליך פארקערטע עקסטרעמע מיינונגען. צווישן די חסידים זענען דא א סך וואס האלטן אז ער איז א גרויסער צדיק, א הייליגער איד - גרעסער ווי זיין טאטן און ענליך צו זיין עלטער פעטער, ר' יואל טייטלבוים. ווידער פון זיינע מתנגדים זענען דא וואס האלטן אז ער איז א גרויסער זינדיגער אזוי ווי שבתי צבי און איז א געפאר פאר אידישקייט ווייל ער פירט אראפ אידן פון דעם פרומען וועג.
אין יענע צייטן האט די וועלט אויך אויפגערודערט מיטן שרעקליכען בזיון פון ר' יחזקאל ראטה וואס האט באזוכט מאנרוי און איז געווארן אנגעגרייפט דורך די בחורים פון ר' אהרן'ס ישיבה מיט שטיינער און אייער און איז קוים קוים ארויסגעראטעוועט געווארן מיטן לעבן מיט א פארמאכטן ווען. זינט דעמאלטס האט ר' אהרן אים נאכקיינמאל איבערגעבעטן אבער דער פוסק הדור האסט נאך מער די בני יואל פרומע טיפן, שטעלט ער זיך צו צו ר' אהרן וויפל שייך מיט זיין איצטיגער מלחמה קעגן זיין ברודער.
אין אמת'ן מוז אנגעמערקט ווערן אז ר' אהרן האט איבערגעבעטן קאשוי רב, אבער קאשוי רב האט אים מוחל זיין אויף די פערזעהנליכע באליידינגונגען ווייל ער האט געענטפערט אז ער האט זיך ווייניג צוקראצט פון זיינע טשעפערייען דער עיקר איז די כפירה וואס ווי לאנג ער פארמאכט נישט די סקול דיסטריקט קען ער אים נישט מוחל זיין. זיין פעטער ר' מאטעלע האט ער קיינמאל נישט איבערגעבעטן פארן אים אנרופן דער פראפשענעל בעל מוחאה אבער יענער איז דאך געגאנגען צו זיינע שמחות אלסן כבוד פון זיין ברודער ר' אהרןס שווער, ביז די קארט קעיסעס וואס די ארונים האבן נישט געוואלט ארויסגיין פון קארט האט ער אויך צוריק אפגעשניטן מיט אהרן, אבער צו די שמחות (אמווייניגסטנס צו די קינדערס חתונות) באטייליגט ער זיך נאך אויף א רעגלמעסיגן סטאטוס.
די וויינבערגער פרשה
דאס האט זיך ארגינעל אנגעהויבן פון עפעס א פריוואטער אנגעלעגנהייט אין א משפחה וואס איז דאן דורך שווערע צייטן און דער סיטואציע האט זיך דערקייקלט אז מען האט באשולדיגט דעם פאטער מיט רשעות, און אים אזוי ארום געוואלט אנלייגן א קרימינאלע רעקארד, אז ער זאל מוזן זיך גטן און נישט קענען זעהן זיינע אייגענע קינדער. נישט קיין אנדערע ווי ר' אהרן'ס רעביצין מרת סאשע טייטלבוים אלייןס מיט די הילף פון די שטאטישע מוסדות דורך א סקול פרניסיפל מרת זילבערשטיין, האבן ל"ע פרובירט אנציוועבן און שפינען א גאנצער פארדרייעטער נידעריגער בלבול אויף דעם חרדישען חסידישען אינגערמאן, מיטן תירוץ אז זיי האלטן אז דער מאן מוז זיך גטן פון זיין ווייב לויט זייער מיינונג, וועלענדיג העלפן אן אידיש פרוי מיטן חשבון אז אויב וועט דערפון ארויסקומען א חילול ה' זענען שולדיג בלויז די וואס וועלן דאס פארציילן נישט זיי וואס וועלן דאס טאן.
די חרדישע וועלט האט זיך ערשט אויפגערודערט און דערוויסט דערפון ווען די 2 פרויען האבן גאר פערזעהנליך עדות געזאגט אין קארט אז די טאטע, וואס איז גראדע געווען א גרויסער חסיד פון ר' אהרן און נישט פארפעילט קיין איין טיש, זאל חלילה האבן סעקסואל באלעסטיגט און גערעיפט זיינע אייגענע טעכטער, פארשטייט זיך אז דער איד האט עס געלייקענט און מיט די הילף פונעם וועלט בארימטן טוען ר' שמואל פריעד און נאך עסקנים, וואס די ארונים טענה'ען אז זייערע מאטיווען זענען געווען צו באגראבן ר' אהרן, האבן זיך דאן אריינגעלייגט צו העלפן די משפחה און זיך געשלאגן מיט ר' אהרן'ען און זיינע מוסדות, א דאנק דעם איז ער שפעטער גענצליך ריינגעוואשן געווארן אין געריכט און מען האט אויפגעוויזן, אז סאשע ר' אהרן'ס רעביצען נישט נאר וואס זי האט אנגעמאכט דעם גאנצן בלבול אויף דעם איד, נאר זי האט פערזענליך פרובירט רח"ל העצן די קליינע אומוויסענדע חרדישע תמימותדיגע מיידלעך, וואס האבן ניטאמאל געוויסט וואס עס רעדט זיך, אז זיי זאלן בלויז נאכזאגן פאר פאליציי און פאר א זשורי לעיני כל העולם, ווערטער וואס זיי פארשטיין נישט, (וואס איינע פון די זענען גאר א דאון סינדראם קינד וואס האט נישט קיין אייגן דעת) קעגן זייער אייגן טאטען, און אזוי ארום אויך נעמען א טייל אינעם אומדערהערטן מנובלישען אקט פון מאכן אזא היסטארישען בלבול, א דאנק דעם אויפדעקונג האט דער גויאישער זשאזש ארויסגעווארפן דעם קעיס און גאר גערעדט קעגן די אידישע אמונה אז א חשובער רב בישראל זאלן אויסן צו טאן אזא זאך דערמיט מאכענדיג א היסטארישער חילול ה'.
אין יענער צייט האבן רבנים זיך אריינגעמישט און שטארק געברויזט קעגן ר' אהרן, טענה'דיג צו אים אז אפי' לו יצויר ער איז נישט געווען דירעקט דער וואס האט עס ארגינעל געברענגט דערצו וואלט ער עס ווען געקענט אפשטעלן אין איין רגע, אבער זיינע חסידים האבן גענטפערט אז די משפחה האט געבטען ר' אהרן זיך אריינמישן, און אלס באווייז האבן זיי געוויזן אז זיין גבאי ר' חיים שלמה פישער איז דאך זיין נאנטסטער מענטש און איידעם פונעם באטרעפנדען קרבן.
אבער היינט צוטאגס איז די גאנצע משפחה קעגן ר' אהרן אחוץ די גבאי פישער, ווייל אפילו אז זיין רעביצען מיט זיינע מנהלים פון זיינע מוסדות האבן דאס אנגעדרייט, אויף א רצון פון א פאמיליע מעמבער, און ר' אהרן האט אפשר פערזענליך גארנישט געוויסט דערפון אין אנפאנג פרשה, און שפעטער האט ער שוין נישט געטארט אריינרעדן ווייל עס איז געווען א פעדעראלער קעיס, און ממילא האט ער נישט געוואלט וויסן גארנישט דערוועגן. ממילא קען מען אים אפשר לויט אים נישט אנלייגן אלע פראבלעמן פון זיין ווייב און מוסדות און נאך איינגעשטעלטע מיט זיינע נאנטע שטוב מענשטן, האט ער דאך זיי געקענט הייסן אויפהערן.
די גאנצע משפחה וואס זענען אויך געווען די גרעסטע חסידים פון ר' אהרן ביז די פרשה, די חרדישע וועלט אין אירע אלע רבנים זענען זייער פארווייטאגט ווייל זיי זאגן אז זיי האבן אים געבעטן און געוויינט משך פון איבער 4 יאר חי וקיים ער זאל זיך אפלאזן פונעם קעיס און מען וועט דאס שיינערהייט און באהאלטערהייט אפווישן. אבער דאס איז שוין אריין אין א כבוד פאר די פארטיי אז מען מוז אויפווייזן אז זיין רעביצען סאשע איז יא געווען גערעכט פון אנפאנג און מען טאר איר נישט פארשעמען כאטשיג די עקשנות פון סאשע טראגט דאך די דירעקטע קאנסקעווענסן חלילה אז זיי זאלן נישט קענען קיין שידוכים טאן לדורות אויב נעמט מען דאס ח"ו אן פאר אמת רח"ל.
די ענדע איז ברוך ה' דער אנגעקלאגטער ריינגעוואשן געווארן און די ריכטער מיט א זשורי האבן געמאכט ללעג ולקלס פון די סתירות און רשעות וואס די אנקלעגער האט דא געוואלט טאן און די חזקת כשרות פון אידן זענען צוריקגעשטעלט געווארן על מכונם צום פרידן פון יעדן.
פילע קעגנער פון ר' אהרן האלטן אבער אז די פלעק פון דעם היסטארישען סקאנדאל איז געבליבן פארשמוצט אויף ר' אהרן'ס קאנטע לדראון עולם, סיי צוליב וואס אנדערע אידן וועלן דאס נאכטאן צו ארויפלייגן א בלבול אויף א מאן אויב וויל מען א גט און סיי צוליב די צער פון אזוי מיאוס פארשמוצען א משפחה בישראל לעיני כל העולם.
די אדמורו"ת מלחמה קעגן זיין ברודער
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – סאטמאר מחלוקת
ניסן תשנ"ט האט אויסגעפלאצט א באמבע מחלוקה אין סאטמאר וואס ווערט פארעכנט אלס די געמיינסטע און גרעסטע חסידישע מחלוקה און מאדערן היסטאריע. דאס האט פאסירט ווען דער ברך משה'ס געזונט צושטאנד האט אנגעהויבן צו נאכלאזן, סיי פיזיש און סיי גייסטיש, אויטאמאטיש האט ר' אהרן אומאפיציעל אנגעהויבן צוביסלעך איבערנעמען די לייצעס פון סאטמאר, אלע שונאים פון ר' אהרן האבן שוין שלום געמאכט מיטן מצב אז ר' אהרן גייט זיין דער אויסשליסלכער פירער פון סאטמאר.
אבער ויהי היום איין שיינעם חול המועד האט מען זיך דערוויסט אז דער ברך משה וויל אנדערשט, ווארשיינליך איז אריבערגעשפרינגען א שווארצע קאץ צווישן ר' אהרן און דער רבי'ס הויפט גבאי משה פריעדמאן, און אלעס האט זיך דראמאטיש געטוישט, דער גבאי האט אפגעמאכט אז ער גייט נישט דערלאזן אז ר' אהרן זאל מאנאפעלירן סאטמאר, ער וועט דאס שטערן אויף אלע קאסטן, ער האט אנגעדרייט/איבערצייגט (געוואנדן וועלכער צד) דעם רבי'ן אז מ'דארף אויפנעמען דען אינגערן זוהן ר' זלמן לייב פאר רב אין וויליאמסבורג, און וכך הוה, ר' זלמן לייב האט איבערגענומען וויליאמסבורג, אלע בתי מדרשים, מוסדות, קעמפס, מקוה, מצה בעקעריי, אלעס איז ארויסגעפאלן פון ר' אהרן'ס קאנטראל.
די בני יואל מיט אלע שונאים למיניהם האבן דאס באטראכט ווי א נס מן השמים, און זענען געשפרינגן אויף די גאסן פאר שמחה, ממש ווי משיח איז דא. ווידער ר' אהרן מיט אלע וואס האבן אלס געבלוטיגט פארן שלימות און שטאלץ פון סאטמאר וואס זענען בעיקר אויך געווען דעם ברך משה'ס חסידים, זענען אויפגעשוידערט געווארן, ממש אבל וחפוי ראש.
זיין ערשטע טריט איז געווען מלחמה ער האט צוזאמגענומען א גרופע פון זיינע ארונים און ערקלערט פלניא גזלנא אז זיין ברודער זלמן האט אים באגאנוועט.
דערנאך האט ער אנגעהויבן צו העצן זיינע תמימות'דיגע חסידים אז זיין טאטע איז קראנק און וועפט, און כסדר זיך געמאכט וויינען אז מען זאל זאגן תהלים נאך אים. ווידער רבי זלמן לייב האט נישט געלאזט זאגן תהלים אפי' דעם לעצטן טאג ווען דער ברך משה האט שוין גע'גוסס'ט ווייל עס האט געלייגט זיין רבנות אין א פראגע צייכן.
אלע פרואווען מצד די אהרונים צו צוריקנעמען קאנטראל פון וויליאמסבורג איז געווען אומפרוכטבאר, קודם ביי דין תורה האבן די זאליס נאר געוואלט גיין צו זייערע דיינים וואס זענען זאלוניש געשטימט, נאכדעם אין קאורט האט מען זיי באוואשן ווי א סוטה אז זיי זענען שקצים פארן גיין און ערכאות, און זיי האבן אלעמאל פארלוירן.
עס האט אויסגעקוקט ווי ר' אהרן איז קאפוט, למעשה האבן צוויי הויפט זאכן איהם אפגעראטעוועט פון קאמפלעט אונטערגאנג, איינס, אז זיינע חסידים האבן זיך אריענטירט און פארזיכערט צו אנהאלטן און פארשטערקערן די מאכט און די אנדערע גרויסע צענטערן פון סאטמאר בעיקר און קרית יואל און בארא פארק, צווייטנס איז די גרויסע צאל פערזענליכע חסידים וואס האבן זיך אנגעשלאסן מיט איהם, אפילו ר' זלמן לייב פירט אלעס און אין וויליאמסבורג זענען זיינע חסידים בלויז בני יואל טיפ מענטשן וואס שטיצן איהם בלויז צו שטעכן ר' אהרן.
זייט די אהרונים האבן געהאט זייער לעצטער טויט קלאפ אין קארט תמוז תשס"ו האבן זיי אנגעהויבן מיט א שנעלען אומפעט צו עפענען אייגענע מוסדות און בתי מדרשים אין וויליאמסבורג, זיי האבן געעפנט אויפאיינמאל חדר און סקול'ס פאר אלע יארגאנגען, איינגעשאפט בנינים רעכטס אויף לינקס, געבויט א גרויסן שוהל אין צוויי וואכן.
די גיורת פרשה
א אינגערמאן איז ל"ע אפגעפארן און ארויס לתרבות רעות, פערצופאל געווען איינער פון זיינע תלמידים, אויפגעצויגן געווארן פון א צובראכענער משפחה וואס איז נאכאלס דבוק אין אים, און די מיטגלידער פון דער משפחה זענען גבאים און ראשי הקהילה ווא שטופן זיין וואגאן און קעמפן פאר זיין רעביסטעווע, (ווי די פעטערס ר' מאיר הירש און ר' שלמה זלמן שטיין.)
עס הייבט זיך אן מיט א פארדארבן חינוך וואס זיינס א תלמיד האט איבערגעלאזט אייגן ווייב און 5 קינדער און זיך פארליבט אין א גוי'טע. יארן האט די משפחה פרובירט צוריקצוברענגען דעם אינגערמאן צו אידישקייט. ביז איינמאל האט זיי דער ר' אהרן געהייסן מגייר זיין די ווייב פונעם אינגערמאן מיטן דירעקטן בדיעבד'יגן כוונה אז וויבאלד דער אינגערמאן וועט שוין נישט צוריקגיין צו זיין ערשטער ווייב, און זיין צווייטער ווייב וויל האלטן אידישקייט, וועט דער אינגערמאן אפשר אויך האלטן אידישקייט דורך די נאנטשאפט וואס ער האט געהאט מיט זיין מאמען און שיקסע וואס ער פלעגט קומען מיט איר כסדר אויף שבתים און ימים טובים אויף קרית יואל, צוזעהן די הנהגה פון אידן מיט חסידים ווי אזוי צו פירן זיך אידישלעך אויפן סאטמארער שטייגער, און דערמיט ארויסגעוויזן און געזאגט אפן אז ער וויל תשובה טאן. ר' אהרן האט זיך אבער אויסגענומען אז דאס זאל זיין שטיל און קיינער זאל זיך נישט דערוויסן כדי נישט נאכטאן.
ווען ר' אהרן איז געוואויר געווארן אז דער רב וואס האט מגייר געווען די ווייבל איז גאר איינער פון זיינע ארכי-קעגנער הרב ר' יצחק מאנדל און אויך אז מען האט געטובלט די פרוי אין דער מקוה פון בני יואל און צוגאב האט די משפחה פון די ערשטע ווייב געוואלט זייער שטארק אז דער אינגערמאן זאל נישט קענען חתונה האבן און זיי זענען פראמיניטע עסקנים פון קרית יואל, האט ער באשלאסן צו שלאגן פאליטישע קאפיטאל און מאכן א שטונק דערקעגן און אויסגעדרייט זיין דאטשיג מיט א בלעכענעם פנים ערקלערט אז די מאמע, א צובראכענע אלמנה און רעספעקטירטער חשובע פרוי, וואס האט דאס געהערט די עצה פון אים זאגט גאר ליגענט.
ער האט ליידער אליין מפרסם געווען די מעשה וואס קיינער האט נישט געוואוסט דערמיט זאגנדיג אז די פראבלעם מיטן גיור איז אז אנדערע וועלן דאס נאכטאן, און אזוי ארום באשמוצט די משפחה אויף די גאנצע וועלט, עס האבן זיך צו אים דאן צוגעשטעלט 2 ליטווישע רבנים, ר' שמחה בונם קאהן פון לעיקוואד און נאך איינער פון בארא פארק. וואס האבן געזאגט אז אין זייערע קרייזן איז דאס יא שכיח אז אידן פארליבן זיך אין גויט'עס, דעריבער מוז מען דאס באקעמפן כאטשיג אין סאטמאר קרייז איז דאס דערווייל נישט שכיח ממילא וואלט דאס איינצעלער אויסנאם אויב עס איז ווען שטיל נישט געווען א פראבלעם.
ר' יחזקאל ראטה וואס איז א פוסק פאר מאדערענע קרייזן אויך האט זיך דאן יא צוגעשטעלט צום דער מערכה פון ר' אהרן על אף די קאנסעקווענסן וואס דאס האט ל"ע געהאט אויף דעם פרומען קרייז.
על אף וואס קיינער פארמישט אין דעם סקאנדאל האט נישט געהאט מיט וויליאמסבורג איינגעלייגט, נישט ער, נישט ר' יצחק מאנדל און נישט די עלטערן און נישט די פארפאלק, דאך צוליב זיין ווייזן אז ער איז נאכאלס גרויס האט ער געמאכט מיט גרויס פאמפע אן אסיפה אין וויליאמסבורג, אין סיגוטער שול, אז אלע רבנים פון טריי-סטעיט ניו יארק זאלן זיך קענען באטייליגן דערין, כדי צו דאס ווי מער צו פארשפרייטן האט מען געהאט בילדער און לאנגע באריכטן דערוועגן אין זיין צייטונג דער בלאט, כאטשיג רוב רבנים זענען נישט געווען פון וויליאמסבורג.
דער בלאט און זיינע ארונים בראש פון אים מיט עטליכע דרשות איז דעמאלטס געווען בעיקר פארנומען צו פארשפרייטן קעגן ווייבל צו באשמוצען און פייניגן א גיורת אז זי האט זיך נישט מגייר געווען כדת משה וישראל, זי האט אבער אפגעענטפערט מיט עטליכע בריווען צו רבנים וואס בשעתו נתפרסם געווארן אויפן אינטערנעט צו זאגן אז די פאלטשע קלאנגען פון די ארונים זענען ריינע בייזוויליגע פארטייאישע רדיפות קעגן איר, און זי האלט יא איין אלע מצוות און מנהגים פון חרדישע אידן און זי האט זיך נישט מגייר געווען צוליב די ליבע פון איין מענטש איר מאן, נאר די מאן האט אין איר אריינגעלייגט א ליבע צו גאט זיין תורה און זיין פאלק, דעריבער וויל זי זיין א טייל פון דעם פאלק אידן. אבער וויבאלד דער איד האט נישט געוואלט געבן נאך פירסום פארן סיפור האבן זיי נישט אפגעדרוקט אירע ווערטער,
אריזאנע ווייץ קאמף
ער האט געפירט א מלחמה קעגן די סאטמארער אנגענומענער מנהג און געזאגט אז מען האט אריינגעווארן א פלאק אין די מצות
ער האט געדינט אלס ראש הכולל ראש ישיבה דיין און רב פאר ער איז געווארן א רבי.
זיין תורה
ער האט זיך יארן לאנג מקדש געווען על התורה ועל העבודה פון קינדווייז אן וואס ער האט געהאט חברותות גרויסע תלמידי חכחים וואס האבן מיט אים געלערענט פריוואט שטענדיג אים צו הייבן ער זאל קענען ווערן א מנהיג.
ווען ער איז נאך געווען א פרישער אינגערמאן האט אים שוין זיין טאטע מיטגענומען צו וויכטיגע אסיפות רבנים, אים צו איינטרענירן צו זיין א מנהיג און א רבי.
ביי די 31 יאר אלט האט אים זיין טאטע געשטעלט אלס ראש ישיבה פון דער גרויסער סאטמארער ישיבה גדולה און קרית יואל, אויפן פלאץ וואס ר' נתן יוסף מייזעלס און ר' מרדכי שטיין האבן פיגוריט פארן יארן לאנג. ביזן היינטיגן, כמעט 30 יאר, וואס איז ער פירט די ישיבה.
ער איז פארעכנט אלס א וואונדערליכער בעל מחדש און מגיד. ער האלט רעגלמעסיג דרשות און שיעורים וואס ענהאלט פילפולים, רמזים, דברי חסידות אין ענליכס. ר' אהרן טייטלבוים האט שוין אפגעשריבן מערערע ספרי חידושי תורה אויף תורה און ש"ס. איבער 15 בענדער פון זיינע חידושים זענען שוין געדריקט געווארן. זיינע חסידים קוקן עס אלס א פאזיטיווער כשרון, פארגלײַכענדיג איהם צו זיין עלטער-פעטער ר' יואל טייטלבוים,
זיינע ספרים
- פלפולים נחמדים - ארויסגעגעבן לכבוד די הכתרה מוצש"ק וירא תשמ"ה
- זבח פסח ב' חלקים - ב' כסלו תשמ"ז
- שובה ישראל ב' חלקים - ז' כסלו תש"נ
- שערי אהרן - אדר ב' תשנ"ה
- חידושי תורה מהר"א ט"ב תשס"ב - כ"א כסליו תשס"ד
- שערי שמחה - י' סיון תשס"ז
זיין משפחה
ברידער
- ר' זלמן לייב טייטלבוים צוקריגט מיט אים.
- ר' ליפא טייטלבוים, צוקריגט מיט אים.
- ר' שלום אליעזר טייטלבוים, זיין חסיד.
שוועסטער
- אשת ר' בעריש מייזליש רב אין סאטמאר בארא פארק. זי לעבט שוין נישט זייט תשנ"ג, ער מיט זיינע אלע קינדער חסידים.
- אשת ר' דוד מייזליש רב אין סאטמאר מאנטריאל. אמאל געווען זיין חסיד, היינט אומקלאר. זיינע אלע קינדער חסידים.
- אשת ר' חיים יהושע האלבערשטאם; ער קומט צו אלע זיינע שמחות און רעדט מיט אים, אנדערש ווי ר' זלמן לייב און ליפא, אבער ער שטייט מער צו ר' זלמן לייב.
קינדער
- ר' מנחם מענדל טייטלבוים סאטמארער (ארונים) רב אין וויליאמסבורג.
- ווייב פון ר' העניך אשכנזי, א מו"ץ און רב און די עצי תמרים געגנט אין קרית יואל.
- ווייב פון ר' ברוך טייטלבוים א מוהל אין א בעל מכשיר פאר זיין טאטע דער וואלאווער רב.
- ווייב פון ר' שמעון זאב מייזליש, א מגיד שיעור און א מו"ץ און שכונת ברך משה אין קרית יואל.
- ר' חיים צבי טייטלבוים, רב אין סיגעטער שול אין וויליאמסבורג.
- ווייב פון ר' דוד דוב דושינסקי, זוהן פון הרב דושינסקי פון ירושלים און רב אין ביהמ"ד אהל פיגא אין ק"י.
- ר' יואל טייטלבוים, איידעם ביי רב אייכענשטיין פון מאנסי רב אין ביהמ"ד בית ברוך אין ק"י.
- ווייב פון ר' יוסף רוקח - פאפא און קאזלאווער אייניקל, וואוינט אין קרית יואל.
זיינע גבאים
זיינע חסידים
זיי ווערן אנגערופן מיט א שפעט נאמען ארונים בעיקר דורך די זאליס, ווייל טראץ די אלע קעגנערשאפט וואס האט זיך אנגעזאמעלט דורך די יארן און די ציטיילונג אין סאטמאר איז נאך אלס ר' אהרן היינט פארעכענט ביי זיי אלס איינע פון די גרעסטע חסידישע רביים און אמעריקע, און מעגליך אויף די וועלט, זיי ציילן זיך און די צענדליגע טויזענטער איבער די גארער וועלט.
די טיפישע חסידים פון ר' אהרן זענען אין אלגעמיין די לאיאלע חסידים פון זיין טאטע, וואס האבן זיך אלס געהאלטן געטריי צו זיין טאטע און איהם דורכאויס די אלע מחלוקת קעגן בני יואל און זייערע שטיצער. זיי האלטן אז טראץ זיינע אלע חסרונות און היסטארישע קריטיק וואס קיין איין מנהיג האט נאך נישט געהאט אזאלעכע עבירות אויף זיין רעקארד, איז ער פון דעסטוועגן דער פאסיגסטער ממלא מקום פון ר' יואל טייטלבוים און פאר א גרויסע צדיק ווי זיי אייסערן זיך און זיינע תורות אין אויפירונג און קוויטלען זיך.
ר' זלמן לייב'ס חסידים וואס ווערן אויך צוריק אנגערופן מיטן שפעט נאמען זאליס דורך די ארונים ארגומענטירן אז זיי זענען א גרעסערע חסידות, ווייל זיי האבן מער מענטשן וואס שטרעבן פאר ר' זלמן לייב'ס הצלחה, אינערהאלב סאטמאר וואס לויט זיי אינעם סאטמארער זין קען מען דאס אויסטייטש אלס חסידים, טראץ דער טיפישער זאלי איז נישט קיין חסיד פון ר' זלמן לייב זעלבסט, ער איז בלויז א סימפאטיקער, ווייל ער נעמט א שטעלונג אין די מחלוקה, אבער ער האלט נישט ר' זלמן לייב פאר א צדיק, קוויטעלט זיך נישט ביי איהם, גייט נישט צו זיינע רוחניות'דיגע פארברענגען, אויף אזוי ווייט אז א גרויס חלק פון די זאליס טיען גרינגשעצן מיט שפאס אויף ר' זלמן לייב, אבער צוליב די פיינטשאפט קעגן ר' אהרן שטיצן זיי איהם, און פרובירן איהם צו הייבן.


c: text/html

text:
עס ס אַ ספּעציעל אַטמאָספער וועגן Gdańsk, אַ יינציק קוק און פילן אַז ס 'זייער אַנדערש פון וואָס פון אנדערע פּויליש שטעט. עס קען זיין עפּעס צו טאָן מיט זייַן היסטאָרישער ראָלע ווי אַ פּאָרט שטאָט, גיין דורך און האָט מלחמה געהאַלטן איבער דורך מענטשן פון דייווערס אומות. עס ס באשטימט קאָננעקטעד צו זייַן אָפּשיידנדיק אַרקאַטעקטשער, וואָס איז שטארק ינפלוענסעד דורך זייַן היסטארישן מאַריטימע קאַנעקשאַנז. און דער וויסן אַז זייַן סטאַנינג צענטער איז געווען ריבילט פון בויברעך נאָך די פאַרוויסונג פון וווויי איז ברעטטייקינג און ינספּייערינג.
וועלכער דער מקור פון זייַן אַפּעלירן, וויזאַטערז זענען שטענדיק דילייטיד דורך די גרויס, עלעגאַנט בנינים פון די הויפּט שטאָט דיסטריקט, און טשאַרמד דורך זייַן דעקאָראַטיווע שמאָל זייַט גאסן מיט זייער קאַפéס און בורשטין שאַפּס. פאָלקס מאַריטימע פּלעזשערז אַרייַננעמען קרוזינג דאָוונריווער אויף אַ פאַרגעניגן שיפל, אָדער סיפּינג אַ געטראַנק אין אַ דאָקקסידע ביר גאָרטן בשעת אַדמיירינג די מישן פון מידייוואַל און רענעסאַנס ראָאָפטאָפּס אויף די הימל-ליניע.
כאָטש עס ס אַן אַלט שטאָט מיט אַ טומאַלטשואַס פאַרגאַנגענהייַט, און דעם היסטארישן סקאַרס צו באַווייַזן עס, קסנומקססט יאָרהונדערט Gdańsk איז אַ וויבראַנט דעסטאַניישאַן פּאַקט מיט דייווערס סייץ און פאַרווייַלונג אָפּציעס, און אויך מאכט אַ גרויס באַזע פֿאַר דזשערניז אין די אַרומיק קאַנטריסייד.
געטינג דאָרט און צוריק
- פּאָלפערריעס אַפּערייץ פּראָם דינסט צווישן גדאַנסק און נינäשאַמן, נאָר דרום פון סטאָקכאָלם, שוועדן. דער יאַזדע נעמט קסנומקס שעה
- סטענאַ ליניע אַפּערייץ פּראָם דינסט צווישן גדיניאַ און Karlskrona, שוועדן. דער יאַזדע נעמט קסנומקס שעה.
- פיננלינעס אַפּערייץ פּראָם דינסט צווישן גדיניאַ און העלסינקי, Finland. דער יאַזדע נעמט קסנומקס שעה.
גדאַנסק זען & דו זאלסט
דער אַלט שטאָט פון גדאַנסק האט שוין ונ דורך געזונט נאָך די צעשטערונג געפֿירט דורך דער צווייטער וועלט מלחמה, געלאזן עס אַמאָל מער מיט אַ שיין שטאָט צענטער צו וואַנדערן אַרום.
די גאסן פון גאַס דלוגאַ און דלוגי Targ זענען צווישן די בעסטער פֿאַר אַפּרישיייטינג קולטור ירושה. די פּעדעסטריאַניזעד געגנט אַרום די גאסן איז פּאַקט מיט פייַן אַרקאַטעקטשער און באַטייַטיק אַלט סטראַקטשערז. שפּיץ סייץ צו דעקן אויף אַ רייַזע אַרייַננעמען די גאָלדען גייט, די טאַון האַלל און אַרטוס קאָורט. בשעת גיין דורך די גאסן, איר וועט זען שעפע פון ימפּרעסיוו רויט-ציגל קהילות, כולל דעם גרעסטן קירך אין פוילן - סט מרים ס קהילה.
אויף די Waterfront איר וועט אויך זען די גדאַנסק קראַנע, געבויט אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט און אין דער צייַט די גרעסטע אין מידייוואַל אין אייראָפּע (פֿאַר לאָודינג און אַנלאָודינג די שיפֿן, פון לויף). אַריבער די טייַך איר קענען באַזוכן די מאַריטימע מוזיי, featuring עטלעכע טשיקאַווע יגזיבאַץ. איר וועט אויך זייַן ביכולת צו ברעט די סאָלדעק לאַסט שיף דאַקט אַרויס. מער וועגן די שיפּבילדינג אינדוסטריע און מער ימפּאָרטאַנטלי די סאָלידאַריטי באַוועגונג אַז אנגעהויבן די פּטירע פון קאָמוניזם איז ארויסגעשטעלטע אין די זייער טשיקאַווע ראָודז צו Freedom ויסשטעלונג, נעבן דעם גדאַנסק שיפּיאַרדז.
אויב איר 'רע אין גדאַנסק אין סאַמערטיים, האָפּקען אויף אַ באַן פֿאַר אַ קסנומקס-מינוט פאָר צו נירביי Sopot, פוילן ס באַליבט ברעג ריזאָרט שטאָט. אַלטערנאַטיוועלי, אַ נומער פון "פּיראַט נוסח" באָוץ לאָזן פון די וואַטערפאָנט אין גדאַנסק אויף שיפל-טריפּס אַרום די געגנט - אַ ידעאַל וועג צו פאַרברענגען אַ האַלב אַ טאָג.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אברהם פריד
אברהם שבתי הכהן פרידמאן (געב' י"ג אדר ב' ה'תשי"ט, 22סטן מערץ 1959), באקאנט מיטן נאמען אברהם פריד, ווערט פאררעכנט אלס דער צווייטער צום "מלך פון יידישער מוזיק", מרדכי בן דוד, וואס איז זיין הויפט שותף. די צוויי זענען די גרעסטע אין חסידישע מוזיקר.
ער האט אנגעהויבן זינגען אלס קינד אין דעם חב"ד קינדער כאר.
ער איז א ליובאוויטשער חסיד און וואוינט אין קרוין הייטס.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אברהם פריד איז געבוירן געווארן אין תשי"ט צו זיין פאטער ר' יעקב משה פרידמאן, א בלאזשאווער חסיד, א זון פון הרב מאיר ישראל איסר פרידמאן, רב פון קרעניץ און א צאנזער חסיד. ער איז דער יינגסטער פון אכט קינדער (זעקס ברידער און צוויי שוועסטער). איינער פון זיינער ברידער איז מאניס פרידמאן.
זיינע אלבאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- קיין ייד וועט מען נישט איבערלאזן (ענגליש)
- יידישע אוצרות
אין תשנ"ט האט ער ארויסגעגעבן דעם אלבאם "ניגון הבעש"ט", וועלכע אנטהאלט צוועלף אנגעבליכע חב"ד ניגונים.
די ניגונים אין דעם אלבאם זענען:
- ניגון שמחה
- אלו ואלו - רחמנא
- ניגון הבעל שם טוב, ימין ה', צמאה (מיט די רוסישע ווערטער), ניגון התוועדות, טאנץ ניגון, ראסטאווער ניגון, אשרינו, כאיל תערוג, ניגון שמחה און א מחרוזת פון דריי אלטע ניגונים.


text:
סענעגאל
די רעפובליק פון סענעגאל (פראנצויזיש: République du Sénégal) איז א לאנד אין מערב אפריקע מיט א שטח פון 196,723 קוואדראט ק"מ. זי גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב, מאריטאניע צו צפון, מאלי צו מזרח, און גינע מיט גינע-ביסאו צו בדרום. די גאמביע איז אינגאנצן ארומגענומען פון סענעגאל. דאס לאנד נעמט זיין נאמען פונעם סענעגאל טייך אין צפון, ביים גרענעץ מיט מאריטאניע.
די הויפטשטאט פון סענעגאל איז דאקאר.
סענעגאל איז געווארן אומאפהעגניק פון פראנקרייך אין 1960, און זייט דעמאלסט האט געהערשט דארט א סטאבילע רעגירונג. סענעגאל ווערט פאררעכנט א מאדעל פון פילפארטייאישער דעמאקראטיע אין אפריקע.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די עיקר רעליגיע אין סענעגאל איז איסלאם, און זיין אנהענגער זענען 92% ביז 94% פון דער באפעלקערונג. די מוסולמענער זענען כמעט אלע סופי. די אנדערע סענעגאלער זען קריסטן.


text:
גריכישער אלפאבעט
דער גריכישער אלפאבעט (גריכיש: Eλλnvιkό aλφάBnto) איז אן אלפאבעט מיט 24 אותיות וואס מ'ניצט שרייבן די גריכישע שפראך זייט דעם יאר ג' (אלפים), למספרם דער 8טער י"ה פאר דער היינטיקער תקופה. ער איז געווען דער ערשטער אלפאבעט מיט א באזונדערן סימבאל פאר יעדן וואקאל און קאנסאנאנט.[1] מ'פלעג אויך ניצן די אותיות אלס נומערן.
אחוץ דעם וואס מען שרייבט גריכיש מיט דעם אלפאבעט, ווערן די אותיות געניצט אויך אין מאטעמאטיק און וויסנשאפט און פאר די נעמען פון שטערן אין אסטראנאמיע און נאך צוועקן. דער לאטיינישער אלפאבעט שטאמט פונעם גריכישן אלפאבעט.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Coulmas, Florian (1996). The Blackwell Encyclopedia of Writing Systems. Oxford: Blackwell Publishers Ltd.. ISBN 0-631-21481-X.


text:
ווען די טעלעוויזיע איז אויף פוטבאָל, פּרווון צו ציען מענטשן פון די סקרינז איז ניט געראָטן. פֿאַר זיי, פוטבאָל איז הייליק און זיי קענען וואַרפן קיין וויכטיק זאַך, אויב צו זיין אַ וויכטיק גלייַכן. דעם לייַדנשאַפט דעוועלאָפּעד איבער די יאָרן און הייבט אין קינדשאַפט, ווען יינגלעך אָנהייבן צו שפּילן פּאָטער אָנליין גאַמעס שיינקייט. אַפֿילו אין די ווירטואַל וועלט זיי האָבן אַ ריזיק סעלעקציע פון אָפּציעס, און זיי זענען נישט שעמען ווען אויף די פעלד נגני טאָן ניט האָבן אַ גוף, אָבער נאָר די קאָפּ, אָרעם און פוס. איר קענען שפּילן אַ פול, קלאַסיש פוטבאָל אָדער באגרענעצט דרייווינג קייט, צו ויספּאַשען די פּילקע מיט זייַן קני אָדער זיין קאָפּ.
גאַמעס פוטבאָל דורך קאַטעגאָריע:
סאַקער שפּיל טאַסיטלי יקנאַלידזשד די מענטשן און אַפֿילו באליידיקטער ווען וואָמען פאָדערן די רעכט צו אָנטייל נעמען אין עס, קריייטינג זייער אייגן קאָלעקטיוו. מיר וויסן וועגן אמעריקאנער פוטבאָל און אַפֿילו האָבן פאַנס צו שפּילן עס, אָבער נאָך, מיר זענען נעענטער צו אונדזער European אָפּציע און פילע פאַנס וואַטשינג די סאַקסעסאַז און פאַילורעס פון זייער טימז. מיר פאָרשלאָגן צו שפּילן פוטבאָל גאַמעס און צו וויסן די פּרייַז פון נצחון אָדער באַזיגן.
די רעאַליסטיש סימיאַליישאַן פאַראַנען צו קלייַבן קיין קאָלעקטיוו און העלפן איר צו ווערן אַ מייַסטער. קאָנטראָל קענען זיין געטראגן אויס אין דער ערשטער מענטש, אָדער צו נעמען אַ נאָענט-אַרויף, צו זען די סיטואַציע אויף די פעלד. אין די אידיש, עס קוקט סאַפּרייזינגלי זייער גלייבלעך און אַפֿילו סקאָרד אַ ציל אין די ווירטואַל נגני צו רעאַגירן אין דער זעלביקער וועג ווי דער עמעס נגני & נדאַש; ציען-העמד איבער זיין קאָפּ און פליסנדיק אַרום ווי משוגע, האַלדזן, Falling אויף זיין ניז, געקושט די ערד און דאַוונען צו זייַן פוטבאָל גאָט. ענלעך ווערסיעס פון די שפּיל זענען שיין און צוציען ופמערקזאַמקייַט, אָבער ניט אַלעמען וועט ציען זייער פּיסי, און איר ווילן צו ינסטאַלירן אויף דיין שווער פאָר.
איז גאַנץ אן אנדער זאַך צו שפּילן אַ פוטבאָל שפּיל, דעוועלאָפּעד אויף דער באזע פון בליץ. מיני גאַמעס פאָרשלאָגן אַ גרויס פאַרשיידנקייַט, און דער פּראָצעס קענען אַנטוויקלען אין פאַרשידענע אינסטרוקציעס. אויב איר טאָן ניט ווילן צו אָנהייבן די גלייַכן, איר קענען נאָר ויספירן די אַרבעט:
דראָווע די פּילקע אַריבער די פעלד קענען זיין אַליין, באַטלינג מיט קאָמפּיוטער באָץ, אָבער איר קענען געפינען אַ באַגלייטער און ינווייטינג צו פאָרן די צייַט פֿאַר אַ טשיקאַווע שפּיל פֿאַר צוויי. די קאָנטראָל איז מיט די אַראָוז און די אותיות אויף אַ קלאַוויאַטור. קענען איר ימאַדזשאַן די יקסייטמאַנט אַז איר וועט באַלד זיין אָוווערכוועלמד! פוטבאָל און אַזוי איז די פירער צווישן אנדערע ספּאָרטינג געביטן, און ווען צו האָבן עמעצער צו טיילן ימאָושאַנז, עס טורנס אין אַ פאַקטיש סימכע.
א ווערסיע אַלאַוז צו שפּילן פוטבאָל אָנליין פֿאַר פּאָטער. אין פוטבאָל איר קענען שפּילן אין די הויף מיט Friends ינדיווידזשואַלי צו פּלאָמבירן די פּילקע אויף די וואַנט, האַנדלען מיט זיי פּראָפעססיאָנאַללי און בויען אַ קאַריערע, און איר קענען האָבן שפּאַס פּלייינג אָנליין גאַמעס פֿאַר פוטבאָל, ווו נצחון איז פאַראַנען איצט, און טאָן ניט דאַרפֿן צו גיין אויף אַ לאַנג ווערקאַוט.


text:
וואלד פייער
א וואלד פייער איז א פייער וועלכע ברענט אין פעלדער און וועלדער און קען שווער קאנטראלירט ווערן צוליב די אומגעהויערע ברענשטאף וואס איז דארט פאראן. א וואלד פייער קען פאסירן פון היץ אדער פון מענטשן וועלכע טוען דאס בטעות און אמאל במזיד.
אין א דורכשניטלעכן יאר ווערן פארברענט צענדליגער מיליאנען אקער לאנד ארום דער וועלט און אין די פאראייניגטע שטאטן אליינס ווערן פארברענט ארום 5 מיליאן אקער לאנד יעדן זומער. איינמאל א וואלד פייער ברעכט אויס קען עס לויפן מיט א שנעלקייט פון 14 און א האלב מייל פער שטונדע און וועט זיך פירן אן אייגן לעבן – זוכנדיג אירע אייגענע וועגן וויאזוי צו בלייבן ביים לעבן און וויאזוי צו באקעמפן איר גרעסטן שונא, וואסער וועלכע ווערט געגאסן דורך די פייער לעשער.
אין געציילטע סעקונדן קען א קליינע פונק אדער די היץ פון די זון אנצינדן א קליינע פייער וועלכע וועט ביז א קורצע צייט זיך אויסשפרייטן צו צענדליגער מיילן, אויפעסנדיג די אויסגעטרוקענטע בלעטער, האלץ, גרינצייג, און אלעס אנדערש וואס שטייט איר אין וועג. וואלד פייערן רינגלען אסאך מאל ארום באוואוינטע געגענטער און ווערן א געפאר פאר די שטעטלעך איינוואוינער וועלכע מוזן אנטלויפן איבערלאזנדיג די גאנצע פארמעגן אונטער זיך.
אינהאַלט
א וואלד פייער הייבט זיך אן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין א הייסן זומער טאג ווען די גראז און ביימער אין די וועלדער זענען אויסגעטרוקנט ביז'ן לאצטן טראפן דארף נישט קומען מער ווי א קליינע פונק פון די רעדער פון א פארבייפארנדיגע באן וועמענס אייזן רייבט אין די שינעס און דער פונק וועט אין גיכן פארשפרייט ווערן צווישן די בושעס און דערנאך ארויף צו די גרויסע ביימער און א וואלד פייער וועט אויסברעכן ביז א קורצע צייט.
א וואלד פייער קען זיך אויך אנהייבן נאטורליך דורך די שטארקע היץ פון די זון אדער דורך א בליץ וועלכע גרייכט די ערד. אבער אויספארשער זאגן אז רוב וואלד פייערן קומען פון מענטשליכע טעותים וועלכע וואלט אין א גרויסן טייל געקענט פארמיטן ווערן אויב מענטשן וואלטן געווען אביסל מער פארזיכטיג.
די אויספארשער ווייזן אן אז רוב וואלד פייערן האבן זיך אנגעהויבן פון קעמפ פייערס, אויסגענוצטע אומאויסגעלאשענע ציגעראטן, שפילעריי מיט שוועבל און פייערוואורקס, און א גרויסע צאל פייערן קומען גאר פון מזידים וועלכע צינדן דאס אן פאר אינטערעסאנטקייט צו זען וויפיל מייל דאס וועט פארברענען און ווילאנג דאס וועט געדויערן צו פארלעשן.
ווי באקאנט איז פייער א כעמיקאלע רעאקציע צווישן ברענשטאף און אקסיגן וועלכע הייבט אן רעאקטן ווען עס גרייכט א געוויסע טעמפרעאטור. נישט יעדע זאך קען ברענען ווייל נישט יעדע מאטריאל פארמאגט די כעמיקאלן וועלכע ברענגט פייער. פון די מאטריאלן וועלכע קענען יא ברענען וועט יעדע פון זיי אנהייבן ברענען ווען עס דעגרייכט א געוויסע מאס היץ. דאס ווערט אנגערופן א פלעש פאוינט. האלץ פארמאגט איינע פון די בעסטע ברענשטאף כעמיקאלן פאר פייער וועלכע איז היידראקארבאן מיט וועלכע האלץ איז רייך. אויב עס רעגנט גענוג דעמאלט זענען אלע ביימער גענוג פייכט נישט צו דערלאזן א פייער אפילו אין גאר שרעקליכע היצן. אבער אויב עס מאנגעלט אין רעגן פאר עטליכע טעג וועט האלץ אנהייבן ברענען באלד ווען איר היץ דעגרייכט איר פלעש פאוינט וועלכע איז אינגאנצן 572 דעגרי (300 דעגרי צעלסיוס).
אין אנדערע ווערטער לעבט א פייער פון 3 זאכן: ברענשטאף, אקסיגן, און היץ. אין די פייער דעפארטמענט ווערט דאס אנגערופן די פייער טרייענגל צוליב אירע דריי קוועלער. ווען פייער לעשער באקעמפן א פייער וועלן זיי פרובירן אוועקצונעמען איינע פון די דריי קוועלער און אזוי פארלעשן דעם פייער.
איינמאל א וואלד פייער ברעכט אויס זענען פאראן עטליכע פאקטארן וועלכע באשטימען דעם פייער'ס אויסגאנג. די פאקטארן רעכענען אריין ברענשטאף, די וועטער, און טאפאגראפיע. געוואנדן לויט די פאקטארן קען אמאל א פייער זיך אליינס פארלעשן אדער וועט עס זיך צעשפרייטן צו א ווילדע פארציקער אויף טויזענטער מיילן.
ברענשטאף פאר די פלאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וואלד פייערן צעשפרייטן זיך לויט די סארט און קוואנטום פון ברענשטאף וואס נעמט איר ארום. ברענשטאף קען מיינען אלעס אנגעהויבן פון ביימער, הויכע געוואוקסן (בראוש), און טרוקענע גראז וועלכע לויפן אין אפענע פעלדער און קען גרייכן הייזער. די צאל פון ברענענדיגע מאטריאל וועלכע נעמט ארום דעם פייער ווערט גערופן די ברענשטאף משא. די פייער דעפארטמענט רעכנט די ברענשטאף משא לויט די צאל ברענשטאף עס איז פאראן פער יעדע מאס ערד, דאס טייטש אזויפיל און אזויפיל טאנען ברענשטאף פער יעדע אקער לאנד.
אויב עס איז פאראן א קליינע צאל ברענשטאף פאר'ן פייער וועט דער פייער זיך צעשפרייטן לאנגזאמער און די פלאמען וועלן נישט זיין אזוי שטארק. אויב אבער איז פאראן אסאך ביימער און אנדערע געוואוקסן דעמאלט וועט דער פייער לויפן זייער שנעל און די פלאמען וועלן גיין זייער הויך און וועט געזען ווערן פון צענדליגער מיילן ווייט אוועק. אויסער דעם וואס מער ברענשטאף מאכט דעם פייער גיין שנעלער וועט די שטארקע היץ אויך שנעלער אויסטרוקענען די ברענשטאף און דער פייער וועט לויפן נאך שנעלער. וואו טרוקענער די וועלדער זענען אלס שווערער איז צו באקעמפן די פלאמען.
אין ווייטקייט וועט א וואלד פייער לויפן די שנעלסטע אויף טרוקענע גראז און בראושעס. כאטש ביימער האבן מער ברענשטאף ווי גראז געדויערט אבער לענגער דעם פייער צו גיין ווייטער ווייל עס האט א גרויסע ארבעט איינצוהילן דעם בוים אין פלאמען. אויף גראז האט ער א קליינע ארבעט און ער וועט לויפן זייער שנעל, באלד שנעלער וואו א מענטש קען אנטלויפן פון איר.
נאך א סיבה פארוואס א וואלד פייער לויפט זייער שנעל איז ווייל די טבע פון א פייער איז אז אויב עס איז פאראן עטליכע ערליי כעמיקאלן וועט עס געדויערן לענגער צו ברענען וואו איין כעמיקאל. אין וועלדער איז נאר פאראן גראז, בלעטער, און ביימער וועלכע פארמאגן אלע גרויסע קוואנטום פון היידראקארבאן און איז די איינציגסטע ברענשטאף פאר'ן פייער וואס מאכט דעם פייער לויפ'ן נאך שנעלער. נאך א ספעציעלע שטארקייט צו וואלד פייערן איז די רויך וואס קומט ארויס פון היידראקארבאן וועלכע איז זייער טרוקן און טוט אויסטרוקענען דעם ארומיגן געגענט גרייטמאכנדיג איר פאר דעם פייער וואס קומט.
ווינט און רעגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער וועטער שפילט אויך א גרויסע ראלע אין וואלד פייערן. מערערע מאל ביי וואלד-פייערן אין קאליפארניע האט דער פייער ערשט נאכגעלאזט ווען א שניי איז באפאלן דעם ראיאן און עטליכע שטעטלעך זענען געראטעוועט געווארן פון דעם געפאר. א ווינט קען גוט צוהעלפן א פייער און וועט אים אויך העלפן קעמפן קעגן די פייער לעשער ווען א רעגן אדער שניי איז זיין שונא.
עס זענען פאראן 3 הויפט וועטער עפעקטן וועלכע קענען טוישן דעם גאנג פון א וואלד פייער. זיי זענען: די טעמפרעאטור, די ווינט, און פייכקייט. ווי דערמאנט פריער איז איינע פון די וויכטיגסטע זאכן פאר א פייער די היץ וועלכע ברענגט די כעמיקאלע רעאקציע. יעצט אויב איז די וועטער הייס איז עס די בעסטע שטאף פאר'ן פייער. אבער אויב עס ווערט קאלט דעמאלט וועט די שנעלקייט פון דעם פייער אויטאמאטיש נאכלאזן ווייל דער פייער וועט דארפן שווערער ארבעטן אויסצוטרוקענען די ברענשטאף. ביי רוב וואלד פייערן איז טאקע די ערגסטע צייט נאכמיטאג ווען די היץ פון טאג גייט ארויף צו אירע העכסטע שטאפלן און די פייערן ווערן שנעלער און ווילדער. א ווינט קען האבן די גרעסטע עפעקט אויף א פייער ווייל עס ברענגט אים עקסטערע אקסיגן און קען אים פשוט טראגן שנעלער פון איין פלאץ צום צווייטן. א ווינט איז אבער פון די עפעקטן וועלכע מען קען זיך נישט אויסרעכנען פריער און קען טיילמאל קומען אין א סורפרייז.
די חרבנות וועלכע א פייער לאזט איבער ווענדט זיך אויך אסאך אין די ווינט. ווייל א פייער וואס ווערט געטריבן זייער שנעל דורך די ווינט וועט נאר אפברענען אויבערפלעכליך און אלעס וועט צוריקוואקסן נארמאל נאך א קורצע צייט. אבער אויב עס איז בכלל נישט פאראן קיין ווינט וועט דער פייער פארציקן אלעס און אויסברענען די ערד און מען וועט נישט קענען זען קיין נייע פירות פאר עטליכע יאר.
סייענטיסטן אין די נאציאנאלע צענטער פאר אטמאספערע פארשונג זאגן אז אויסער די אויבנדערמאנטע עפעקטן וואס א ווינט קען האבן צו א פייער קען דער פייער זעלבסט מאכן ווינטן זיך אליינס צוהעלפן. זיי ווייזן אן אויף א ספעציעלע קאמפיוטער מאדעל וועלכע זיי נוצן צו מעסטן די שטארקייט פון ווינטן וועלכע ווייזט קלאר אז די היץ און רויך וואס די וואלד פייערן געבן ארויס טוט באשאפן באזונדערע שטארקע ווינטן וועלכע לויפן אים די פארעם פון א טארנעידא און העלפן אסאך צו די שנעלקייט פון זיין פארשפרייטונג.
לויט די שטודיעס פון די זעלבע סייענטיסטישע ארגאניזאציע קען א וואלד פייער מיט די הילף פון א שטארקע ווינט אמאל לויפן אין די שנעלקייט פון 100 מייל פער שטונדע דורך שפריצן אזלעכע גרויסע פלאמען פון 60 פיס ברייט און 100 פיס לאנג. דאס פאסירט אבער געווענליך נאר ביי א קרוין פייער וועלכע לויפט נאר אויף די שפיץ פון ביימער און האט א טבע צו דעגרייכן הויכע בערג.
פייכקייט איז די איינציגסטע וועטער באדינונג וועלכע שטער א פייער. אין א פייכטע וועטער וועט דער פייער האבן א שווערע ארבעט אויסצוטרוקענען די פייכקייט פון דער לופט און זיין ברענשטאף. אויסערדעם וועט א פייכטע וועטער גאר קעמפן קעגן א פייער ווייל עס קילט אפ די היץ פונעם פייער מיט די פייכקייט אין איר אסטמאספערע.
רעגן איז אפגערעדט און יעדער פארשטייט אז דאס איז די בעסטע וועטער קעגן א וואלד פייער. רעגן וואסער זאפט איין אין די ביימער ערד און לאזט נישט קיין פרישע פייערן אויסברעכן.
פייערן אויף בערג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די דריטע עפעקט אויף א וואלד פייער וועלכע מיר האבן פריער דערמאנט איז טאפאגראפיע. דער אויסשטעל פון די ערד און בערג קען אויך טוישן די גאנג פון א פייער אויף ביידע וועגן.
פייער האט א טבע אז עס לויפט שנעלער ארויף וואו אראפ און איז מיט דעם אנדערש ווי וואסער וועלכע פאלט מיט די וועלט'ס ערד צוציאונג'ס קראפט. א פייער לויפט גאר שנעל ארויף אויף בערג ווייל די היץ און רויך גרייטן צו דעם באדן דורך אויסטרוקענען יעדעס ביסל פייכקייט וואס עס איז פאראן. אבער איינמאל דער פייער איז אויפ'ן בארג האט ער א שווערע ארבעט צוריק אראפצוקומען פון די אנדערע זייט ווייל דארט האט ער נישט די היץ וועלכע העלפט אים אויסטרוקענען די פייכקייטן און ער וועט אליינס מוזן קעמפן זיך צו דערזען צוריק אראפ. יעדעס יאר ברעכן אויס טויזענטער וואלד פייערן און זייער אסאך פון זיי פארלעשן זיך פון זיך אליינס צוליב איינע פון די עפעקטן וועלכע מיר האבן אויסגערעכנט און פון דעם איז בערג די מערסטע פון זיי. פייערן גייען זייער אסאך מאל ארויף אויף די בערג און ברענען דארט אויס.
אין אויסטראליע איז אין א געוויסן זומער געווען א גרויסע וואלד פייער וועלכע האט אט געהאלטן ביים ארויפגיין א גרויסע בארג וועלכע איז געווען פיל מיט הייזער און א ווינט וועלכע האט געבלאזן אראפ פון בארג האט צוריקגעהאלטן דעם פייער פאר עטליכע טעג ביז עס האט נאכגעלאזט און דער פייער איז ארויף מיט איין אימפעט און פארציקט אלעס וואס עס האט דעגרייכט.
פייערן אויף בערג קענען אנמאכן מער חרבנות וועלכע קענען עפעקטירן אויף דעם ארום נאכדעם וואס א ווינט אדער שטארקע רעגן וועט אפשווענקן די פארברענטע ערד פן די בערג און וועט פארפלייצן דעם גאנצן ארום. אזא געשעעניש האט זיך אפגעשפילט אין גלענוואוד ספרינגס, קאלאראדא, און 994' ווען א וואלד פייער וועלכע האט פארברענט 2,000 אקער לאנד האט דעגרייכט א בערגיקע געגענט און ערשט 2 מאנאטן נאך די שריפה האט א שטארקע ווינט אפגעשוואנקן אלע אש פון די בערג און איז געפאלן אויף די אינטערסטעיט 70 וועלכע לויפט נעבן דעם און 30 אויטאס זענען באדעקט געווארן מיט מאראסט און 2 פון זיי האבן פארלוירן קאנטראל און זענען אריינגעפאלן אינעם קאלאראדא טייך.
א פייער איז אבער נישט נאר א פארציקער. וואלדפייערן קענען אמאל גאר זיין א טובה פאר די וועלדער ערשטנס ווייל אמאל וועט א קליינע פייער פארמיידן א גרעסערע פייער וועלכע וועט נאכפאלגן שפעטער אדער א יאר דערויף און וויבאלד די בראושעס זענען שוין אפגעברענט וועט עס נישט קענען פארשפרייט ווערן. וואלד פייערן קענען אויך אמאל העלפן באזייטיגן קראנקהייטן וועלכע כאפן זיך אן אויף גראז און וועט אין געוויסע פעלער גאר בעסער מאכן געוואקוסן דורך די אפפאל פון די ביימער וועלכע קוראזשירן נייע געוואוקסן.
באקעמפן דעם פייער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די טויזענטער פייער לעשער וועלכע קעמפן קעגן וואלד פייערן יעד'ן זומער האבן א שווערע ארבעט ווייל זיי ארבעטן אין גאר שווערע היצן מיט אלע זייערע שמונה בגדים אויף זיך. רוב פייער דעפארטמענטס אין די באטרעפענדע סטעיטס פארמאגן א ספעציעלע עליטע אפטיילונג וועלכע גיבן זיך אפ מיט וואלד פייערן. די ספעציעלע פייער לעשער ווערן צעטיילט אין 2 גרופעס: א "האטשאט" גרופע און א "סמאוקדזשאמפערס" גרופע.
די האטשאט גרופע באנעמט זיך מיט אויפשטעלן אן ארט וואו זיי באזייטיגן יעדע סארט ברענשטאף כדי צוריקצוהאלטן דעם פייער פון אריבערגיין אויף ווייטער. אין ענגליש ווערט דאס אנגערופן א פייער ברעיק און אין אסאך סטעיט'ס פארמאגן שוין רוב וועלדער אזעלכע פייער ברעיקס אין פאל עס ברעכט אויס א פייער זאל עס נישט גיין צו ווייט.
סמאוקדזשאמפערס זענען א ספעציעלע גרופע וועלכע טאנצן ארויס פון פליגער אין פייער רינגן וועלכע זענען נאכגעלאזט אינמיטן און מאכן א פייער ברעיק און באזייטיגן אלע קליינע פייערן עס זאל נישט ווערן גרויסע פייערן. די גרופע ווערט אנגעפירט און טרענירט דורך די פארעסט סערוויס דעפארטמענט.
אויסער די הויפט טעכניקן איז פאראן אנדערע וועגן וויאזוי מען פארמיידט וואלד פייערן פון פארשפרייטונג. אמאל נוצט מען גאר א פייער קעגן א פייער און מען ברענט אפ א געוויסע געגענט אונטער א קאנטראל אזוי אז ווען דער פייער וועט דארט דעגרייכן וועט עס מער נישט האבן קיין ברענשטאף צו גיין ווייטער. די ספעציעלע פייער לעשער נוצן אויך פליגער וועלכע טראקסן אראפ טויזענטער גאלאנען וואסער אדער שטוב צו דערשטיקן דעם פייער.
אויסער וואסער און שטויב איז פאראן א ספעציעלע רויטע שטויב וועלכע איז א כעמיקאל וועלכע קען נישט ארבעטן צוזאמען מיט פייער און וועט קעמפן צו פארלעשן דעם פייער.


text:
1812
1812 איז דאס 12טע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1812 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
ה'תקע"ב-ה'תקע"ג אויפן אידישן קאלענדאר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן אפריל - לואיזיאנא ווערט דער 18טער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
- 22סטן יוני - אינוואזיע פון נאפאלעאנ'ס ארמיי אין דער רוסלענדישער אימפעריע
- 22סטן יולי - האלבאינזל מלחמה: בריטישע קראפטן אונטער ארטור וועלסלי, ערשטער הערצאג פון וועלינגטאן באזיגן די פראנצויזישע ארמיי לעבן סאלאמאנקע, שפאניע.
- 19טן אקטאבער - נאפאלעאן הייבט אן צוריקצוציען פון מאסקווע.
- צווייטער קריג צווישן אמעריקע און דעם פאראייניגטן קעניגרייך, באקאנט אלס קריג פון 1812.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן מיי - ספענסער פערסיוול, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, דערמארדעט (געב' 1762)


text:
וויעטנאם
וויעטנאם איז א לאנד אין דרום-מזרח אזיע. ער גרענעצט כינע צו צפון, לאאס צו צפון מערב, קאמבאדיע צו דרום מערב, און דעם דרום כינע ים צו מזרח. מיט א באפעלקערונג איבער 86 מיליאן, איז וויעטנאם דאס 13טע מערסטע באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט.
די נאציאנאלע מענטשן אין וויעטנאם איז וויעטנאמעזער.
די הויפטשטאט איז האנוי, און די גרעסטע שטאט איז הא טשי מין שטאט. עס איז אויך די שטאָט פון דא נאנג, ליגן אין דעם צענטער פון וויעטנאם.
דער פּרעזידענט קראַנט פון וויעטנאַם איז טרואָנג טאַן סאַנג.
וויעטנאם איז געווארן אומאפהענגיק פון כינע אין 938, און שפעטער פראנקרייך אין 1954.


text:
מלחמה
קריג אדער מלחמה איז אז צוויי אדער מערערע פארטייען לענדער מענטשן שלאגן זיך ארום.
א ברידער קריג (אדער בירגער קריג) איז א קריג צווישן צוויי פארטייען אינעם זעלבן פאלק.
ביי א קריג אויף דער יבשה הייסט יעדע פארטיי א מיליטער, ביי א ים קריג הייסט יעדע פארטיי א פלאט, און ביי א לופט קריג הייסט יעדע פארטיי א לופטפלאט.
ס'קומט צו א קריג ווען צוויי מדינות האבן א געראנגל וואס זיי קענען נישט לייזן דורך דיפלאמאטישע מיטלען.
מאטיוואציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ס'זענען פאראן אסאך טעאריעס וואס איז די מאטיוואציע פארוואס לענדער פירן מלחמות.
פסיכאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פסיכאלאגן האלטן אז מענטשן זענען בטבע אגרעסיוו, דעריבער מוזן זיי זיך שלאגן פון צייט צו צייט.
עקאנאמיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טייל מלחמות פאסירן צוליב עקאנאמישע אורזאכן. א לאנד וויל מער רעסורסן וואס עס קען באקומען דורך האלטן מלחמה.
מארקסיזם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מארקסיטישע טעאריע פון מלחמה האט אויך א באציאונג צו עקאנאמיק, אז מאדערנע מלחמות זענען פארשאפן דורך קאנקורענץ פאר רעסורסן און מארקן צווישן גרויסע אימפעריאליסטישע מעכטן, וואס שטאמט פונעם פרייען מארק און דער קלאס סיסטעם. טייל פון דער טעאריע איז אז מלחמה וועט נאר ווערן פארשוואונדן נאך א וועלטס מלחמה וועט פאסירן וואס קערט איבער פרייע מארקן און קלאס סיסטעמען. די מארקסיסטישע פילאסאף ראזא לוקסעמבורג האט טעאריזירט אז אימפעריאליזם שטאמט פון קאפיטאליסטישע לענדער וואס זוכן נייע מארקן. פארברייטערן די מיטל פון פראדוקציע איז מעגלעך נאר מיט א פארגרעסערונג אין קאנסומענט נאכפרעג . אזוי ווי די ארבעטער אין א קאפיטאליסטישער עקאנאמיע קענען נישט אנפילן דעם נאכפרעג, מוזן פראדוצירער זיך פארשפרייטן אין אנדערע מארקן צו טרעפן קויפער פאר זייער גוטער, אזוי פירנדיק אימפעריאליזם.[1]
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ O'Callaghan, Einde (25 October 2007). The Marxist Theory of Imperialism and its Critics. Marxist Internet Archive. דערגרייכט דעם 24סטן אפריל 2011.


text:
אריאל
אַריאל איז אַ שטאָט, אין שומרון געגנט אין די פארנומענע געביטן, וואס געהערט צו ישראל. די שטאָט געפונט זיך מזרח פון ראש העין, דרום פון שכם, און צפון פון ראמאללא. אַריאל איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1978, און אנערקענט געווארן אלס שטאט אין יאר 1998, דער בירגערמייסטער איז רון נחמן, פון די גרינדערס פון די שטאָט.
אריאל איז געגרינדעט געווארן דורך פאמיליעס, וואס זענען געווען באשעפטיקט דורכן מיליטער, אין מיליטערישע אינדוסטריעלע פאבריקן. אין 1987, האט די געגנט געעפנט אירע טויערן פאר אלעמען, און מערערע אימיגראנטן זענען אריבער וווינען אין אַריאל. וויבאלד די שטאט געפונט זיך גאר נאנט צו גוש דן, און צום צענטער דיסטריקט, אבער געפונט זיך נישט אין אן אורבאנישע געגנט, איז אריאל געווארן אויפגעכאפט. נאך די ישראל ריקצוג פון עזה שטרייף אין יאר 2005, זענען אסאך איינוווינער פון גוש קטיף אריבער וווינען אין אַריאל.
די שטאטראט האט באשטעטיקט אין יאר 2009, אז די שטאט וועט גערופן ווערן, אין נאמען פון אריק שרון.
לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, שטייט די באפעלקערונג, ריכטיק צו 2010, ביי 17,700.
שאסיי 5 פארבינדעט די שטאָט מיט תל אביב, און די רייזע איז א קורצע. אריאל דינט אויך אלס צענטראלע שטאט פאר אלע ארומיקע שטעטלעך פון דער אומגעגנט, מיט געשעפטן רעסטאראנטן און שענק. אין אראיל געפונט זיך די גרעסטע פובליק אוניווערסיטעט אין ישראל, וואס רופט אויס א שטורעם צווישן לינקע אין ישראל און אין דער וועלט, וויבאלד עס געפונט זיך אין א באזעצונג.
אריאל איז די פערטע גרעסטע התנחלות, פון די פיר יידישע שטעט, אין יהודה ושומרון. נאך מודיעין עילית, ביתר עילית, מעלה אדומים.
די צוקונפט פון אריאל איז אונטער שטרייטן פון ישראל, און די פאלעסטינער. אין יאר 2001, זענען די צוויי געקומען צום אפמאך, אז אין די שלום אפמאך וועט די אריאל געגנט אריבער גיין צו ישראל, צוזאמען מיט גוש עציון, און מעלה אדומים געגנט. אהוד אלמערט, האט פארגעשלאגן אין יאר 2008, א פארשלאג פאר אבו מאזען, ווי אריאל וועט אריבער צו ישראל, און אין אויסטויש, וועט ישראל געבן אנדערע טעריטאריעס פאר די פאלעסטינער.
דער ערשטער בירגערמייסטער איז געווען ראן נחמן.


text:
פּוטטגאַרדען סטאַנציע איז אַ הויפּט פּראָם וואָקזאַל אויף די וואָגעלפלוגליניע (פויגל פלי שורה) אויף די אינזל פון פעהמאַרן אין די דייַטש שטאַט פון סטשלעסוויג-האָלסטעין. עס ליגט צווישן די שטאָט פון פּוטטגאַרדען און מאַריענלעוטשטע.
עס בפֿרט באדינט די דאַרף פון אינטערנאַציאָנאַלער לאַנג דיסטאַנסע פאַרקער, אָבער זינט די רעינטראָדוקטיאָן פון רעגיאָנאַל פאַרקער אויף די שורה עס איז ווידער פון רעגיאָנאַל וויכטיקייַט פֿאַר פעהמאַרן.
פּוטטגאַרדען געשיכטע
אין קסנומקס, אַ גרויס פּראָם וואָקזאַל איז געווען געבויט אין פּוטטגאַרדען און אין קסנומקס עס איז געווען שטעלן אין אָפּעראַציע צוזאַמען מיט די פעהמאַרן סאָונד בריק, ווייַל די בעקאַבאָלעדיק פּראָם פון דייטשלאנד צו דענמאַרק צווישן Rostock-וואַרנעמüנדע און געדסער איז געווען אין די צייַט ווייַטער פון די יראָן קערטאַן, און די פאַרבייַט מאַרשרוט פֿון גראָססענבראָדע קי צו געדסער איז אויך קאָמפּליצירט.
די פּראָם וואָקזאַל איז אָפּענעד אויף קסנומקס מייַ קסנומקס דורך די דאַניש מלך פרעדעריק יקס און דייַטש פּרעזידענט היינריך לüבקע. די סטאַנציע איז געווען זייער וויכטיק פון די אָנהייב, זינט אַ גרויס פּראָפּאָרציע פון רעלס FREIGHT און פּאַסאַזשיר פאַרקער איז שיפּט צו און פון סקאַנדינאַוויאַ דורך פּוטטגאַרדען. דאס איז געוויזן דורך די גרויס און, זינט די סוף פון FREIGHT פאַרקער אויף די פויגל פלי שורה, כּמעט גאָר ליידיק נעץ פון רעלס טראַקס.
א עוראָסיטי געלאזן פעררי.אַפטער די קאַמפּלישאַן פון די בריק איבער די גרויס גאַרטל אין דענמאַרק אין קסנומקס, רובֿ טריינז לויפן פֿאַר פינאַנציעל סיבות איבער אַ לאַנג אָנלייגוועג דורך אַז מאַרשרוט ווייַל פון די באגרענעצט שפּור קאַפּאַציטעט פון די זעמל-אויף / זעמל-אַוועק שיפּס און צו ויסמייַדן די פֿאַרבונדן שונטינג. Freight דורך די רעלס יאַרדס בייַ פּוטטגאַרדען איז געווען טכילעס טייל פֿאַרמאַכט און דעמאָלט פֿאַרמאַכט גאָר. סיימאַלטייניאַסלי מיט די קלאָוזינג פון FREIGHT פאַרקער אין די צייַט פון קסנומקס צו קסנומקס, די פּראָם וואָקזאַל איז געווען מאַדערנייזד דורך די שיפּינג פירמע סקאַנדלינעס.
אין קסנומקס, די סטאַנציע איז געווען גאָר מאַדערנייזד, כולל די טנייַ פון מדרגה צוטריט אַפֿילו צו די אַניוזד Platforms צוזאמען מיט גלאז, אָטאַמאַטיק אַרויסגאַנג טירן און אַ מאָדערן קלאָזעט מעכירעס מיט טוילאַץ פֿאַר די פאַרקריפּלט. די לעצט בינע פון דעם אַרבעט איז געווען די ריקאַנסטראַקשאַן פון די פּלאַטפאָרמע, באטייטיק פעץ און אַ ביסל רייזינג די פּלאַטפאָרמע, און די יקוויפּינג פון דער סטאַנציע מיט אַ מאָדערן לייטינג און געזונט סיסטעם.
די ערשטע לאָוקאַמאָוטיוו-האַולעד עוראָסיטי דינסט פֿון האַמבורג צו קאָפּענהאַגען זענען ריפּלייסט אין די קסנומקסס דורך אַ דרייַ-וועגעלע דאַניש יקקסנומקס קייפל אַפּאַראַט, וואָס קענען זיין קאַפּאַלד און ונקאָופּלעד אָן קיין שונטינג. זינט דעצעמבער קסנומקס, עטלעכע פון די יקקסנומקס באַדינונגען האָבן שוין ריפּלייסט דורך דייַטש Intercity-עקספּרעסס באַדינונגען אַפּערייטאַד דורך קלאַס קסנומקס (אייז-טד) דיזאַל קייפל וניץ, צוזאַמען פּראַוויידינג עטלעכע באַדינונגען יעדער טאָג אויף די קאָפּענהאַגען-האַמבורג מאַרשרוט. איינער פּאָר ראַנז צו / פון בערלין.
אין אויגוסט קסנומקס, די בורג אויף פעהמאַרן סטאַנציע איז געווען רעאַקטיוואַטעד, און איז איצט גערופֿן פעהמאַרן-בורג סטאַנציע. ביז דעצעמבער קסנומקס, עטלעכע באַדינונגען פון Intercity שורה קסנומקס צו / פון Frankfurt אנגעהויבן און געענדיקט אין פּוטטגאַרדען.
זינט די קאַמפּלישאַן פון די גרויס בעלט Fixed לינק אין דענמאַרק, דער מאַרשרוט דורך פּוטטגאַרדען האט ווערן ווייניקער געניצט דורך טריינז, אָבער די פּאָרט איז נאָך געניצט דורך סקאַנדלינעס Ferries. די דינסט איז אָפט, מיט פיר Ferries געבן איין קשר יעדער קסנומקס מינוט, קסנומקס שעה אַ טאָג.
צי פֿאַר אַ קורץ יאַזדע אָדער אַ מער בלייַבן די באַלטיק אינזל פעהמאַרן האט עטלעכע סאַפּרייזיז: מילעלאָנג נאַטירלעך ביטשיז, קליין לאַקעס און ימפּרעסיוו אַראָפאַנג Cliffs. אבער אויך די פֿעלדער און מעדאָוז פאַרבעטן מענטשן צו שפּאַציר און בייק. פּוטטגאַרדען אין די צפֿון פון די אינזל איז אַ פאָלקס יום טוּב דעסטיניישאַן און אַ וויכטיק אינטערנאַציאָנאַלע קנופּ ווי געזונט.
אויב איינער סטייז אַ ביסל טעג אָדער אַפֿילו וואָכן אין פּוטטגאַרדען ער וועט קיינמאָל זיין באָרד. אויף פעהמאַרן ס ביטשיז די טוריס קענען צוריקקריגן פון טעגלעך לעבן און די קינדער קענען פראָליק און בויען סאַנדקאַסטלע נאָך סאַנדקאַסטלע. סאַילבאָאַרדינג איז אַ פאָלקס פרייַע צייַט טעטיקייט. געשיכטע ענטוזיאַסץ קענען באַזוכן די Peter & Paul טשאַפּעל. א וויזיט פון די קסנומקס-מעטער-הויך טורעם פון די דייַטש טעלעקאָם איז טשיקאַווע ווי געזונט.


text:
קאליפארניע
קאַליפארניע איז איינע פון די פופציג שטאטן פון אמעריקע. איר הויפטשטאט איז סאקראמענטא.
עס געפונט זיך מער צו מערב זייט לעבן דער גרענעץ פון מעקסיקא און בעיקר לעבן די וואסערן פון פאציפישן אקעאן.
פון אירע גרויסע באקאנטע שטעט זענען לאס אנדזשעלעס, סאן פראנציסקא, און סאן דיעגא.
פון די אינטערעסאנטע זאכן אין קאליפארניע, איז דער "גאלדענער טויער בריק" אין סאן פראנציסקא. די סעקוואיע ביימער אין סעקוואיע פארק, זיי דערהויבן זיך צו א הויך פון הונדערט מעטער (דריי הונדערט פוס). צווישן זיי געפינט זיך דער גענעראל שערמאן, א ריזן בוים וואס איהר הויך דערגרייכט פינף און אכציג מעטער, איהר שטאם איז לערך איין און דרייסיג מעטער אין ארומנעם. מען שאצט אז דער בוים איז אלט איבער פיר טויזנט יאר.
די אפיציעלע שטאַט בלום פון קאליפארניע איז דאס קאליפארניער מאנרענדל.
דזשערי בראון איז גאווערנאר.
שטעט אין קאליפארניע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א גרויסער טייל פון קאליפארניע איז באדעקט מיט אויטאסטראדן און שאסייען; מען דארף נישט צאלן צו פארן אויף זיי.
די הויפט פליפעלדער פון קאליפארניע זענען לאס אנדזשעלעס אינטערנאציאנאלע פליפעלד און סאן פראנציסקא אינטערנאציאנאלע פליפעלד.
דער שטאַט האט צוויי גרויסע פארטן—לאס אנדזשעלעס פארט און אקלאנד פארט.
צווישן די שטעט פארט די אמטראק באן.


text:
דאקומענטארער פילם
א דאָקומענטאַרער פֿילם אדער דאקומענטאַר-פֿילם איז א פילם וואס זיין ציל איז צו דאקומענטירן דעם רעאליטעט, ס'איז אנדערש ווי א פילם וואס זיין ציל איז צו פארשטעלן דעם אויסגעטראכטן סצענאר (וואס כאטש צומאל איז דאס באזירט אויף אן אמתער מעשה און געוויסע פאקטן האבן למעשה פאסיהרט, האט דער שרייבער די פרייהייט צו ענדערן פרטים לויט ווי ער פיהלט פאר נויטיג צום סוקסעס פונעם פילם).
ס'איז כדאי אינאכט צו נעמען אז דאקומענטארע פילמען שטעלן נישט אלץ אהעהר א הונדערט פראצענטיגע אויטענטיש בילד, זינט דער רעזשיסאר קען מאנעווריהרן די מאטריאל און אויסקלויבן וואס עהר וויל פאַרן פילם. דערפאר איז זיין א דירעקטאר פון די סארט פילמען א ספעציעהלע פאך און טראהגט א באזונדערע אחריות.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וואַריאַציעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- א פילם צאמגעשטעלט פון ארכיוון און בילדער פילמיהרט בעשת מעשה.
- א פילם וועלכע רעפלעקטיהרט מיט א בליק אויף צוריק אויף א געוויסע היסטארישע געשעהעניש, דורך אינטערוויוס און אנאליהזן


text:
דזשייניזם
דזשייניזם (הינדוסטאני: जैनधर्म דזשיין דהאַרמאַ) איז א פאנטעיסטישע רעליגיע וואס לערנט קיין געוואלד קעגן לעבעדיקע באשעפענישן. די נשמה מוז זיך אויסלערנען הערשן איבער די אינערלעכע שונאים. אין דער מאדערנער וועלט, איז דזשייניזם א קליינע אבער השפעהדיקע רעליגיעזע גרופע מיט עטלעכע 4.2 מיליאן נאכפאלגער אין אינדיע, און דערפאלגרייכע וואקסנדיקע געמיינדעס אין צפון אמעריקע, מערב אייראפע, דעם ווײַטן מזרח, אויסטראליע און אנדערש וואו.
עיקר נקודות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- יעדע לעבעדיקע באשעפעניש האט א נשמה.
- יעדע נשמה איז דער ארכיטעקט פון איר אייגן לעבן, אין דער דאזיקער וועלט און אין דער קומענדיקער וועלט.
- דזשייניזם לייגט א דרוק אויף קאנטראלירן די חושים.
- דזשייניזם דינט די געטשקעס פון דזשינאס, אריהאנטס און טירטאנקארס.


text:
1805
1805 איז דאס פֿינפֿטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1805 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן אקטאבער - דער פלאט פון נאפאלעאן צוזאמען מיטן שפאנישן פלאט ווערן באזיגט דורכן בריטישן פלאט אין דעם קאמף פון טראפאלגאר.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 13טן פעברואר - יאהאן פעטער גוסטאוו דירישלע, דייטשער מאטעמאטיקער (געש' 1859)
- 4טן אויגוסט - וויליאם ראאן האמילטאן, בריטישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געש' 1865)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן אקטאבער - האריישא נעלסאן, בריטישער אדמיראל, געהרגעט אין מלחמה (געב' 1758)


text:
קרב מגע
קרב מגע אדער האנט-צו-האנט קאמף איז אַן אופֿן פון קאמפקונסט וואָס מיטל פייטינג סיסטעם אַז סימיאַלייץ סיטואַציעס וואָס קענען פּאַסירן אין דער גאס (ווען אַ מענטש איז קעגן דורך עלעמענטן וואס ווילן צו שאַטן אים אָדער טרעטאַנינג אים און בייטן "זיראַ"). דער אופֿן איז געווען אנטוויקלט פֿאַר מיליטערישע צוועקן און געוויינט פֿאַר זיך-פאַרטיידיקונג. עס איז געווען אנגענומען ערשט דורך צה"ל און איז איצט וועלט באַרימט און האט שוין אנגענומען דורך די מיליטער אין אנדערע לענדער.
די רוץ פון דעם אופֿן האט איניציאירט ימי ליכטנפעלד מומחה און מייַסטער פון ראַנגלעריי און באָקס. ליכטנפעלד, וואס האט געוואוינט אין טשעכאסלאוואקיי אין די 1930ער יארן, איז געווען דער הויפּט באאיינפלוסט דורך זייַן פאטער, וואס איז געווען אַ עלטער דעטעקטיווע און זיך-פאַרטיידיקונג ינסטראַקטער פּאָליצייַ קראַפט. מייַן מוטער ערשטער געלערנט פייטינג טעקניקס אָן וועפּאַנז פון בראַטיסלאַוואַ אַוטלוק ייִדיש גרופּעס צו באַשיצן די ייִדיש קהל פון אנפאלן דורך היגע טאַגז פאַשאַסט. שפּעטער אין לעבן מיין מוטער געדינט אין דער בריטישער אַרמיי עס מוזן האָבן געלערנט די בייַאָנעטעד ביקס פייטינג טעכניקן און אנדערע טעקניקס פון פייטינג אָן וועפּאַנז וואָס זענען פּראָסט דאָרט.
ווען עס ליכטנפעלד יישווו (פאַר - שטאַט ישראל), האט ער אנגעהויבן לערנען די דאָקטערין פאַרטיידיקונג אָן וואפן וואָס איז געווען באקאנט דעמאָלט ווי "קאַפּאַפּ" - האַנט צו האַנט קאַמבאַט און איז געווען באזירט בפֿרט אויף שטעקן פייטינג, באָקסינג, מערב און ג'עאָג'יצאָ. לויטן פאַרלייגן פון ישראל און די פאַרלייגן פון די ידף, ימי באשטימט ראָלע היים פיטנעסס גייד ידף. מיט די דורכפאָר פון צייַט, מיין מוטער באמערקט אַז עס זענען מענטשן און פרויען וואס זענען ניט געקענט צו דורכפירן עטלעכע פייטינג טעקניקס אָן וועפּאַנז זענען געניצט אין דעם צייַט און געהאלטן זייַן טייל אָדער הטאַימן פיייקייַט פון די דורכשניטלעך זעלנער ידף. פאלגנדע די קאַנסאַלאַדיישאַן פון די ידף זשארגאן פון די נוצן פון דעם טערמין "קאַמבאַט" צו באַשרייַבן ניט אַרמד פייטינג פעלד און אַזוי פּושט דער באַגריף קאַפּאַפּ צו די בלעטער פון געשיכטע.
אויף זייַן ריטייערמאַנט פון דער אַרמיי געעפנט כאָרערז פון קאַמבאַט אינסטיטוט "בירגערס" ווו דער סעלז פון די קונסט באדערפענישן פון די ציוויל באַפעלקערונג. אין ערשטער, מיין מוטער געגרינדעט די פייטינג סיסטעם האנט-צו-האנט קאמף אויף פאַרשידענע טעקניקס פון דזשו דזשיצו און מערב באָקסינג, צוזאמען מיט אנדערע עלעמענטן פון ראַנגלעריי און קאַפּאַפּ. מיט דעם וווּקס פון דער ערשטער דור פון טרייניז וואס זענען באַוווסט זענען: אלי אַוויקזאַר, חיים זוט, ראַפי אַלגריסי אָסקאַר קליין און סטודענטן, אנגעהויבן די נוסח באזירט אויף דער אָריגינעל טעקניקס דעוועלאָפּעד אויס פון אַ דאַרפֿן צו אַדרעס הייַנטצייַטיק טרעץ אויף דער גאַס און אין די פעלד. ימי דעוועלאָפּעד דעם אופֿן באזירט אויף די פאלגענדע אַפּעריישאַנאַל פּרינציפּן: "איך האט נישט באַקומען שאַטן", "גיי דיין אַבילאַטיז אָבער אַקט רעכט", "ניצן וויסן דארף", "די סימפּלאַסט וועג אַז די שאָרטיסט און פאַסטאַסט." האנט-צו-האנט קאמף איז אַ פֿרייַ קאַמף אַלע טייפּס פון פּאַנטשיז, קיקס, טשאָוקינג און פאַרשידן אַבאָרשאַן איז מעגלעך און נוטראַלייזינג די קעגנער 'ס ציל אין די שאָרטיסט צייַט, אין סדר צו סימולירן ווי פיל ווי מעגלעך אַ סיטואַציע וואָס קענען פּאַסירן ב "רהאָוו." ניט ענלעך מאַרשאַל קונסט פאַרמעסט (אָדער ווי אנדערן, זייער פייטינג ארענע), וואָס אָפֿט האָבן באגרענעצט דעם שעדיקן צו אַ קעגנער אין די גרוין, פּנים און האַלדז, האנט-צו-האנט קאמף, ווייַל פון זייַן ציל, איז ניט אונטערטעניק צו די ריסטריקשאַנז און דעריבער נישט קעראַקטערייזד קאַמפּאַטישאַנז אָדער פאַרטרעטונג אָלימפּיק (מאַקינג קאַמפּאַטישאַן האנט-צו-האנט קאמף אָן די ריסטריקשאַנז מייַ גרונט ערנסט ינדזשעריז און אַפֿילו טויט צווישן קעגנערס).
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- האגודה הישראלית לקרב מגע
- דקלה שניידר, חותרים למגע, באתר צה"ל, 6.9.09
- קמ"י-קרב מגן ישראלי, שיטה שפותחה מקרב מגע
- קרב מגע מלא
- מדריך באינטרנט לקרב מגע
- מאסטר קרב מגע זאב כהן - מכון אימפקט


text:
קוקורוזע
קוקורוזע אדער טערקישע ווייץ (Zea mays L. פון שפאניש: maíz) באוואוסט אין אמעריקע און קאנאדע מיטן נאמען "קארן", איז א מין תבואה וואס מען וואקסט אין די אמעריקאנער לענדער שוין פון פאר-היסטארישע צייטן. די בלעטערישע זאנג אנטהאלט זאמען וואס מען רופט קערנדלעך. כאטש קוקורוזע איז א מין תבואה, מען איז געוואוינט צו קאכן די קערנדלעך ווי א גרינס. די מאיא פעלקער פלעגן ווייקן און קאכן די קערנדלעך אין קאלכוואסער. צווישן 1700 און 1250 פאר דער ציווילער רעכענונג האט די גערעטעניש זיך פארשפרייט איבער די אמעריקעס. נאכדעם וואס די אייראפעישע האבן קאלאניזירט די אמעריקעס סוף דעם 15טן יארהונדערט און אנהייב דעם 16טן יארהונדערט, האבן אויספארשער און סוחרים געטראגן קוקורוזע צוריק אין אייראפע. אזוי ווי קוקוריזע וואקסט אין פארשידענע קלימאטן האט זי פארשפרייט אריבער דער וועלט. אין די פאראייניגטע שטאטן בערך 37% פון די פעלדער וואקסן קוקורוזע.
קוקורוזע קען וואקסן ביז 12 מעטער, אבער די קוקורוזע וואס מען פלאנצט אויף מסחר וואקסט ביז 2.5 מעטער.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- קאָרן, קערן, קוקורוזע, פּאַפּשוי, פארווערטס, דעם 27סטן יאנואר 2012


text:
ערמיאָני איז באקאנט דורך זייַן לעבעדיק סעלאַבריישאַנז. כאָטש רובֿ פון זיי זענען שייך צו רעליגיעז סאַבדזשעקס, יוזשאַוואַלי די מאל זענען קעראַקטערייזד דורך בעקאַבאָלעדיק עסן און דאַנסינג, ווי געזונט ווי דורך צוגעהערט צו די געבוירן מוזיק, פּונקט ווי אין די מנוחה פון גריכנלאנד. די געגנט פון מאַנדראַקיאַ אויף דרום איז די לייווליאַסט. עס קאַונץ אויף בעקאַבאָלעדיק קאַפעס און פייַן טאַווערנז ווו דער בעסטער פריש פיש און ספּרוט קענען זיין ינדזשויד. דאס זענען יוזשאַוואַלי באגלייט דורך אַ פלאַש פון גוט ווייַן אָדער דורך אָוזאָ.
וועגן די ערטער פון אינטערעס אין ערמיאָני, עס איז אַ וועג קומענדיק פון מאַנדראַקיאַ אַז לידז צו די אלטע בערגל פון פּראָנאָס. דעם בערגל Offers אַ גרויס מיינונג איבער די אַלט שיפּרעק פון דאָקאָס, די אינזל פון הידראַ און די טאָל. אן אנדער טשיקאַווע פּלאַץ צו זען אין די געגנט איז פראַנטשטהי הייל, וואָס איז געדאַנק צו זייַן די לאָנגעסט רעקאָרדירט ינכאַבאַטאַד הייל אין גריכנלאנד.
וויילסט באזוכן ערמיאָני, עס איז ווערט יקספּלאָרינג די אַלט דאָרף פון ערמיאָני. עס נאָך האט אַ זיכער עכט כיין וועגן עס. די לאָוקאַלז זענען זייער פרייַנדלעך און באַגריסן וויזאַטערז. וואַנדערן דורך די קליין באַקקסטרעעץ און זען עטלעכע פון די היגע קראַפצמען אין אַרבעט און שפּילן.
אין דער אַלט דאָרף באַזוכן vivi און איר משפּחה אין די פריש פרוכט און וועגיטאַבלע קראָם, וואס האָבן אַ גוט סעלעקציע פון פריש פּראָדוצירן טעגלעך. גיין און זען יאָרגאָס, די פרייַנדלעך דאָרף קאַצעוו, וואס וועט אַרוישעלפן איר אין אייער ברירה פון פריש קוואַליטעט מיץ, ווי ווויל ווי בעת אַ גוט סעלעקציע פון פאַרפרוירן פיש. עס איז אויך אַ קליין מיני-מאַרק ווייַטער צו די פּאַנאַגהיאַ קירך פראָנט. פּריסעס זאל זיין אַ ביסל העכער אין דער אַלט דאָרף, אָבער סופּפּאָרטינג די היגע טריידערז איז וויכטיק, אַנדערש עס וועט זיין נאָך אנדערן קראָם אַז קלאָוזיז אַראָפּ, וואָס וואָלט גרונט זיכער נויט צו דער עלטער ווילידזשערז. פילע געגרינדעט ביזנעסער האָבן שוין שייַעך-ליגן צו די פּלאַטעיאַ קוואַדראַט, הינטער די לימאַניאַ פראָנט.
צו געפֿינען די אַלט דאָרף, קאָפּ מיקראָ פון די כאַרבערז צו די קהילות פון טאַקסיאַרטשעס (אַרטשאַנגעלס) און פּאַנאַגהיאַ (רוס ווירגין). אויך, איר קענען נאָכגיין די מוזיי ריכטונג וואונדער פון די לימאַניאַ הויפּט קוואַדראַט אַרויף צו די אַלט דאָרף, ווו עס איז אַ Feng שוי קראָם ען-מאַרשרוט אַז סעלז אַ סעלעקציע פון טשיקאַווע היים מנחורת און אַקסעסעריז. די אַלט דאָרף שאַפּס זענען געפֿונען נאָענט צו די פּאַנאַגהיאַ קירך.
פֿאַר וויזאַטערז וואס דאַרפֿן צו ברענגען זייער לאַפּטאָפּס, עס איז די ווילידזש ביבליאָטעק וואָס Opened אין קסנומקס, און Offers פּאָטער Wi-Fi פֿאַרבינדונג. די ביבליאָטעק איז סיטשוייטיד אין די ווינקל, ווייַטער טיר צו די פריש פרוכט און וועגיטאַבלע קראָם, הינטער די אָריגינעל דאָרף שולע געבויט אין קסנומקס. פילע גריכיש ביכער זענען בנימצא אין דער ביבליאָטעק, אָבער עס זענען אויך אַ ביסל ענגליש / European ביכער צו סעלעקטירן פון. די הצלחה פון דער ביבליאָטעק האט שוין דאַנק צו פּריוואַט דאָוניישאַנז און וואַלאַנטירז. די ביבליאָטעק איז אָפֿן קסנומקס: קסנומקס - קסנומקס: קסנומקס מאנטיק צו שבת, קסנומקס: קסנומקס - קסנומקס: קסנומקס אויף שבת.
עס איז די ערמיאָני מוזיי פון געשיכטע און פֿאָלקלאָר וואָס איז ווערט אַ באַזוכן. דער מוזיי איז ליגן הינטער די גאָרטן מיט די צוויי מיצאַס 'ברידער דענקמאָל סטאַטועס, שכייניש צו די טאַקסיאַרטשעס קירך. עס איז באַשטימט אין אַ רענאַווייטיד קסנומקסטה סענטואַרי בנין וואָס איז געניצט פֿאַר די דריט העללעניק נאַציאָנאַלער אַסעמבלי אין קסנומקס, אין די צייַט פון די גריכיש מלחמה פון ינדעפּענדענסע. דער מוזיי איז פאַרשפּרייטן איבער צוויי Floors, מיט דעם אויבערשטן שטאָק ווייל דער אָרט ווו די פאַקטיש אַסעמבלי גענומען אָרט. דער מוזיי איז עפענען איבער די יאָר, יעדער שבת און זונטיק. אין ווינטער: קסנומקס: קסנומקס - קסנומקס: קסנומקס. אין זומער: קסנומקס: קסנומקס - קסנומקס: קסנומקס. אויך עפענען יעדער אָוונט צווישן קסנומקס: קסנומקס - קסנומקס: קסנומקס בעשאַס אויגוסט. אַרייַנטרעטן איז פּאָטער.
די אַלט דאָרף האט צוויי גריכיש אָרטהאָרדאָקס קהילות, די קסנומקסטהק ביזאַנטין טאַקסיאַרטשעס (אַרטשאַנגעלס) מעטראָפּאָליטאַן קירך און די Newer פּאַנאַגהיאַ (רוס ווירגין) קירך, וואָס זענען ביידע שיין ין, דעקערייטאַד מיט ווונדערלעך פּיינינגז, פרעסקאָס און ייקאַנז. די כהנים 'פֿאַר ביידע קהילות זענען פּאַפּאַ ייאַנניס (טאַקסיאַרטשעס) און פּאַפּאַ Dimitris, טאַטע און זון, וואס ביידע באַגריסן וויזאַטערז צו באַלייטן דינסט, אָדער נאָר קוק אַרום. די גרעסטן פעסטיוואַלס זענען יסטער (פּאַסכאַ) אין אַפּריל, די דאָרמיטיאָן - סליפּינג פון די ווירגין (פּאַנאַגהיאַ) אין אויגוסט און טאַקסיאַרטשעס טאָג אין נאוועמבער, וואָס איז בלויז סעלאַברייטיד אין ערמיאָני.


text:
ליסטע פון פרעזידענטן פון די פאראייניגטע שטאטן
עס זענען געווען ביז היינט 43 מענטשן וואס זענען געווארן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן. דער ערשטער פרעזידענט איז געווען דזשארזש וואשינגטאן, איינגעשוואוירן אין 1789 נאך אן איינשטימיגן אפשטים. וויליאם הענרי העריסאן האט געהאט דעם קירצטן קאדענץ מיט 31 טעג אין 1841. דעם לענגסטן קאדענץ האט געהאט פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, צוועלף יאר פון 1933 ביז 1945; ער איז דער איינציגסטער פרעזידענט צו דינען מער ווי צוויי טערמינען.
ליסטע פון פרעזידענטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קאלירן זענען לויט דער פארטיי:


text:
1880
1880 איז דאס 80סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1880 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - אנהייב פון גראבן דעם פאנאמא קאנאל
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן יוני - העלען קעלער, ווארטזאגערין פון די טויבע און בלינדע (געש' 1968)
- 31סטן אויגוסט - ווילהעלמינע, מלכה פון האלאנד (געש' 1962)
- 27סטן סעפטעמבער - זשאק טיבא, פראנצויזישער פידלער (געש' 1953)
- 17טן אקטאבער - זאב זשאבאטינסקי, גרינדער פון דער רעוויזיאניסטן באוועגונג (נפ' 1940)
- 1טן נאוועמבער - שלום אש, יידישער דיכטער וואס האט געשריבן אין יידיש (נפטר 1957)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן יאנואר - רבי יעקב אבוחצירא, פון די הויפט רבנים אין מאראקא (געב' 1805)
- 4טן אקטאבער - זשאק אפנבאך, יידישער דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1819)


text:
קידוש לבנה
קידוש לבנה איז א תפילה וואס יידן זאגן יעדן חודש ווען די לבנה איז געווארן גענוג גרויס כדי מ'קען האבן הנאה פֿון איר ליכט. דער מנהג איז לכתחילה צו זאגן קידוש לבנה שבתע-נאכט.
ס'זענען דא פֿארשידענע מנהגים ווען מ'קען אנהייבן „מחדש זײַן די לבנה", ד.ה. זאגן די תפילה „קידוש לבנה". אשכנזים און מאראקאנער יידן האלטן אז מען מעג שוין זאגן דרײַ טעג נאכ'ן מולד, לויטן חזון איש ווארטן מען פֿינף טעג. ספרדים און חסידים פירן זיך לויטן אריז"ל און ווארטן זיבן טעג. די לעצטע צײַט וואס מ'קען זאגן קידוש לבנה איז ממש אינמיטן דעם חודש, ד.ה. 14 טעג 18 שעה 22 מינוטן נאכ'ן מולד, ווען די לבנה הייבט אן צו ווערן קלענער. אויך נאך א ליקוי לבנה איז מען נישט מחדש די לבנה, ווייל דאס פאסירט ווען די לבנה איז פול.
אחוץ די ברכה (מסכת סנהדרין) איז אויך דער מנהג צו זאגן פארשידענע קאפיטלעך תהלים און אנדערע פסוקים וואס ווערן געברענגט אין מסכת סופרים.


text:
באלקאן לענדער
די באלקאן לענדער זענען א גרופע פון לענדער, אין דרום מזרח אייראפע. די שטח איז גרויס 550,000 קוואדראט קילאמעטער, און האט א באפעלקערונג פון 53 מיליאן מענטשן.
די לענדער רעכענן צווישן זיך. אלבאניע, באסניע און הערצעגאווינע, בולגאריע, גריכנלאנד, קראאטיע, מאקעדאניע, סערביע, קאסאווא, מאנטאנעגרא, סלאוועניע, די אייראפעישע טייל פון טערקיי, און דרום פון רומעניע. נישט אייביק ווערן רומעניע, און סלאוועניע גערעכנט. די געגנט ווערט גערופן אויף די בערג, וואס געפונען זיך אין בולגאריע, און סערביע.
די גרעניץ פון צפון, די דוניי טייך, און די קופע און די סעבע טייכן, צפון פון די באלקאן, געפונען זיך די קארפאטן בערג. עס ווערט אויך גערופן האלבאינדזל, וויבאלד עס איז ארומגענומען פון דרום, מיט עטליכע ימים. דער אדריאטישער ים, דער שווארצער ים, דער אגאישער ים, דער יאנישער ים, און דער ים פון מארמארא.


text:
פערסיש
פערסיש ( فارسی, פֿאַרסי) איז אן איראנישע שפראך אין דעם אינדא-איראנישן צווייג פון די אינדא-אייראפעישע שפראכן. מען רעדט זי אין איראן, אפגאניסטאן, טאדזשיקיסטאן, פאקיסטאן און אוזבעקיסטאן, און אויך א ביסל אין ארמעניע, טורקמעניסטאן, אזערביידזשאן און באכריין.
די היסטאריע פון די שפראך ווערט צוטיילט אין דריי פעריאדן:
- די אלטע
- מיטעלע, וועלכע איז געשריבן געווארן מיטן אראמישן אפאלבעט.
- און נייע
עס ווערט היינט געשריבן מיטן אראבישן אלפאבעט, זינט איסלאם האט זיך דארט אריינגערוקט.
מיט אנדערע שפראכן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פערסיש האט גענומען ווערטער פון: אראביש, פראנצויזיש, טערקיש, דייטש און היינט פון ענגליש.
יודיש און העברעאיש האבן אויך גענומען ווערטער פון פערסיש.
אויך איז אין די היינטיגע לשון קודש דא ווערטער וואס שטאמען פון אלטן פערסיש, ווי צום ביישפיל די נעמען פון די חדשים אויפן יודישן לוח.
ווערטער אין יידיש וואס שטאמען פון פערסיש:


text:
שבועות
שבֿועות (אַרויסגערעדט: שוואועס) איז איינער פֿון די „שלש רגלים“, פֿון דרײַ יידישע ימים–טובֿים: פסח, שבֿועות, סוכות. דער יום–טובֿ געפֿאלט דעם 6טן אין סיון (דאָס איז אין ארץ–ישׂראל, אין חוץ לארץ איז דער יום–טובֿ אויך צומאָרגנס, דעם 7טן טאָג אין סיון).
דער נאָמען „חג שבֿועות“ שטייט אין חומש (דבֿרים ט”ז) און איז דער טײטש דער יום–טובֿ פֿון די „וואָכן“, ווײַל ווי דער חומש זאגט אין ויקרא כ”ג דאַרף מען אָפצײלן זיבן וואָכן (49 טעג) פֿון 1טן טאָג עומר „ממחרת השבת“ (פֿון צומאָרגנס פֿון שבת), און דער פופציגסטער טאָג איז יום–טובֿ שבֿועות. אין חומש ווערט אָבער ניט געשטאַנען קלאָר, וואָס מען מײנט „ממחרת השבת“. נאָר די תורה שבעל פה דערקלערט, אַז דאָס מײנט מען נישט פֿון „צומאָרגנס פֿון שבת“, פֿון זונטיג, נאָר מען מײנט פֿון „צומאָרגנס פֿון פסח“.[1] דאָס איז אײנער פֿון די הויפט–פונקטן, אין וועלכן די פרושים, די וואס הערן צו צו די פירושים וואס די חכמי ישראל וואָס האלטן פֿון תורה שבעל פה, אונטערשײדן זיך פֿון אַנדערע יודישע סעקטעס, ווי צדוקים, שומרונים, קאַראַיִמער, וועלכע האַלטן, אַז ממחרת השבת מײנט מען פֿון זונטיג, און דעריבער פֿאַלט בײַ זײ שבֿועות שטענדיק אויס אין זונטיג. און חומש הײסט דער יום–טובֿ אויך „חג הקציר“ (מסכת שמות כ”ג), דאָס הײסט דער יום–טובֿ פֿון שנײַדן תבֿואה, יום הבּיכּורים (במדבר כ”ה), דאָס הײסט דער טאָג פֿון דער ערשטער–צײַטיקער תבואה. אין דער משנה און גמרא הײסט ער אויך „עצרת“, און כּדי אים אונטערצושײדן פֿון שמיני עצרת ווערט ער טײל מאָל אָנגערופֿן „עצרת של פסח“.
אינהאַלט
ווען דער בית המקדש איז געשטאנען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין בית המקדש איז דער יום–טובֿ געפֿײַערט געוואָרן מיט אָנהײבן ברענגען ביכּורים און אויך מיט ברענגען אויסער די יום–טובֿ קרבנות אויך צװײ ברויט פֿון נײַער תבֿואה (שתי הלחם) מיט די כבשי עצרת און נאך קרבנות.
די צוויי ברויט איז געקומען שוין פון דער נייער תבואה, אבער שוין פון חטים, [פון שעורים האט מען שוין געברענגט ביים הקרבת העומר].
זמן מתן תורתינו[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דאַווענען ווערט ער אויך אָנגערופֿן „זמן מתן תורתנו“, ווײַל לויט דער יודישער טראַדיציע[2] איז אין ערשטער טאָג שבֿועות געגעבן געוואָרן צו יודן די תורה אויפֿן הר סיני. מען לײענט דעריבער די תורה פֿון חומש שמות די פרשה פֿון קבלת התורה און עשרת הדברות.
תורה ליינען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דעם ערשטן טאג ליינט מען אין דער תורה "בחדש השלישי", און די הפטורה ליינט מען די מעשה מרכבה אין אנהייב ספר יחזקאל.
דעם צווייטן טאג ליינט מען "כל הבכור", און די הפטורה איז "תפלה לחבקוק" אין תרי עשר.
מנהגים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער יום שבועות האט נישט קיין ספעציעלע מצווה. זי איז בלויז בארימט מיט אירע הייליגע טראדיציאנאלע מנהגים.
תיקון ליל שבועות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די נאַכט צום ערשטן טאָג שבֿועות פירט מען זיך אויף צו זײַן און צו זאָגן תיקון ליל שבועות, קיצור פֿון תנ"ך, משנה, גמרא, און זוהר.
מען פירט זיך אז מען טובל'ט זיך אין מקווה באשמורת הבוקר.
אהבה רבה
און ווי קען מען פארפאסן אזא ארטיקל אנעם דערמאנען ווי אזוי חסידים ואנשי מעשה בכל מקומות מושבותיהם, טוען ביים דאווענען ביי די תפלת אהבה רבה זיך אויסגיסן די הערצער פארן טאטען אין הימל.
ובפרט ביי די ווערטער פון ותן בלבנו בינה להבן ולהשכיל לשמוע ללמוד וללמד וכו', א שטיין צוגייט און די ווענט וויינען מיט.
אין סאטמאר זינגט מען דעם באקאנטן ניגון וואס שטאמט פון רבי הערשלע פון רימאנוב.
אקדמות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – אקדמות
עס איז אַ מנהג ביי אשכנזים צו זאָגן אקדמות דעם ערשטן טאג שבועות אלס הקדמה צום ליינען די תורה וואס רעדט וועגן די עשרת הדברות.
דער מחבר דערפון איז ר' מאיר בעל אקדמות, און ס'איז באקאנט די לאנגע מעשה מיט סמבטיון און מיטן גלח, וואס צוליב דעם איז ער אהינגעגאנגען צו די עשרת השבטים. מאנכע מאכן אוועק די מעשה, איינע פון די הויפט ראיות אויף דעם נישט ריכטיגקייט פון דעם מעשה איז, אז ער ליגט אין איינע פון די דערפער נעבן ארץ ישראל.
מגלת רות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – מגילת רות
אין אסאך קהילות ליינט מען מגילת רות (אין חוץ לארץ דעם צווייטן טאג). דעם טעם זאגט מען ווײַל דוד המלך איז נפטר געווארן אום שבֿועות, און זײַן יחוס ווערט דערצײלט אין רות.
יציב פתגם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דעם צווייטן טאג שבועות איז א מנהג צו זינגען דעם פייט "יציב פתגם" נאך די ערשטע צוויי פסוקים פון דער הפטורה.
מילכיגע מאכלים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז א מנהג צו עסן מילכיג'ס שבועות. טייל עסן א מילכיגע יום-טוב'דיגע סעודה. אנדערע עסן מילכיגע מאכלים פאר דער סעודה ווייל מ'וויל עסן פלייש ביי דער סעודה לכבוד יום-טוב.
אסאך טעמים זענען דערויף געזאגט געווארן.
נאר אין קורצן וועלן מיר אויסרעכענען עטליכע: 1. ווען די אידן זענען צוריקגעקומען פון בארג סיני, האבן זיי נישט געקענט עסן זייערע פארטיגע פליישיגע מאכלים צוליב טריפות (מ'האט דאך נישט געהאט גע'שחט'ן כדת וכדין פאר מתן תורה) האט מען געגעסן נאר מילעכיג'ס. 2. אלס זכר צו דעם "ויקח חמאה וחלב" פון אברהם אבינו פאר די מלאכים, וואס נאר א דאנק דעם האבן משה רבינו באזיגט די מלאכים. (כמבואר בחז"ל במס' שבת שם). 3. תורה נמשלה לחלב כמבואר במס' תענית. 4. דער בני יששכר זאגט א טעם עפ"י חסידות ווייל חלב איז חסד. און די תורה איז געגעבן געווארן פאר די אידן במידת החסד, ווארום דער אייבערשטער איז נישט מחויב עפ"י מידת הדין לגלות מסטורין דיליה (זיינע מעשים). אין קאנטראסט צו פרנסה, ווי דער מידת הדין איז מחייב צו פארזארגן א מענטשענס באדערפערנישן כדי ער זאל קענען לעבן אויף דער וועלט און דינען דעם בורא, פונקט אזוי ווי יעדער האר דארף פארזארגן פאר זיינע קנעכט, און אפי' א בעל חי' פארזארגט פאר אירע קינדער,
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מסכת מנחות ס”ה
- ↑ מסכת שבת פ”ו


text:
מערב וועלט
וועסטליכע קולטור איז דער נאמען פון דער קולטור וואס האט זיך אנטוויקלט איבערהויפט אין אייראפע, און אין די לעצטע הונדערטער יארן אויך אין צפון אמעריקע און אין אויסטראליע.
די קולטור איז באווירקט געווארן, מיט וואס עס באלאנגט צו וויסנשאפט און קונסט, איבערהויפט פון די אלטע גריכלאנד אין פארשידענע אנגעלעגנהייטן, ווי אין פאליטיק, וויסנשאפט, ליטעראטור, קונסט, און נאך...
און וואס עס באלאנגט צו מאראל און עטיקייט איז דער קולטור באווירקט געווארן פון יידישקייט, א טייל פון זיי דורך די קריסטן.
פאלגנד איז א טייל פון וואס די קולטור איז באאיינפלוס געעוארן פון די יידן:
- מאנאטעיזם - דאס גלויבן אין איין איינציקער גאט.
- זען דאס הייליקייט פון לעבן אלס א מאראלע ווערטיקייט.
- דער הויפטזאך פון פרייהייט.
- דער הויפטזאך פון גלייכרעכטיקייט.
- מאכן איין טאג פון דער וואך א רוהע-טאג.
- עשרת הדברות אלס א חשובע לערע.
- דער תנ"ך אלס א הייליקער ספר.
- די הייליקייט פון ארץ ישראל
אין דעם 20סטן י"ה, ביים קאלטן קריג איז פֿאָרגעקומען אַ קאנפראנטאציע צווישן דער מערב וועלט צום סאוועטן פארבאנד מיט אירע אונטערשטיצער.


text:
מאראמאראשער דיסטריקט
מאַראַמאראשער דיסטריקט (רומעניש: Județul Maramureș, אונגאריש: Máramaros megye, דייטשיש: Kreis Maramuresch, אוקראיניש: MapaMopóщиHa) איז א דיסטריקט (רומעניש: județ יודעץ) פון רומעניע, אין דער מאראמאראש ראיאן אין צפון פון לאנד. די הויפטשטאט איז באניע.
אין 2011 האט דער דיסטריקט געהאט א באפעלקערונג פון 461,290 . אין 1910 איז די יידישע באפעלקערונג געווען 18.4%.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דיסטריקט באדעקט א שטח פון 6,304 קוואדראט ק"מ, פון זיי זענען 43% באדעקט פון די ראדנע בערג. די הויפט טייכן זענען דער טיסא און זיינע בייטייכן, די איזא, ווישעווע און מארע.
מאראמאשער דיסטריקט האט 2 שטעט, 11 שטעטלעך און 63 קאמונעס. די שטעט זענען:
די שטעטלעך זענען:


text:
לאנדאן היטרוי ערפארט
לאנדאן היטרוי ערפארט (LHR), פלאצירט אין דער לאנדאנער בארא פון הילינגדן, איז דאס גרעסטע לופטפעלד אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך. אין מאס פון פאסאזשירן פֿארקער איז עס דאס פינפטע גרעסטע אין דער וועלט, און עס באהאנדלט מער אינטערנאציאנאלע פאסאזשירן ווי סיי וועלכן פליפעלד אין דער וועלט. דאס לופטפעלד געהערט צו BAA, וואס פארוואלטעט נאך דריי פליפעלדער אינעם פאראייניגטן קעניגרייך.
דאס לופטפעלד איז 22 ק"מ פון צענטראל לאנדאן.
ס'זענעם דא פינף טערמינאלן. די צוויי נייעסטע זענען טערמינאל 5, וואס די מלכה עליזאבעט די צווייטע האט געעפנט אפיציעל דעם 14טן מערץ 2008, און טערמינאל 2, וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 2014.
היטרוי איז איינע פון זעקס פליפעלדער וואס באדינען לאנדאן.
סטארטפאסן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היינט ווערן געניצט צוויי פאראלעלע סטארטפאסן, וואס ליגן מזרח-מערב: דער צפונדיקער (09L/27R) און דער דרומדיקער (09R/27L). איינער ווערט געניצט פאר אויפפליען און דער צווייטער פאר לאַנדן.
צוטריט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פובליקער טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
באן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- היטרוי עקספרעס: א דירעקטע באדינונג צו פאדינגטאן סטאנציע אין לאנדאן; באנען פארן ארויס יעדע 15 מינוט און די רייזע דויערט 15 מינוט.
- היטרוי קאנעקט: אן אפשטעלנדיקע באדינונג קיין פאדינגטאן; באנען פארן ארויס פון היטרוי צענטראל יעדע 30 מינוט און די רייזע דויערט 27 מינוט. באנען שטעלן זיך אפ ביי הייז און הארלינגטאן וואו מ'קען טוישן צו א באן קיין רעדינג.
- לאנדאנער אונטערגרונט (פיקאדילי ליניע):
- דרום מערב באנען


text:
ארמעניע
אַרמעניע איז אַ לאַנד אין דעם קאווקאז ראיאן פון מערבֿ-אַזיע און אייראפע. איר הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט איז יערעוואן. 3.2 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין אַרמעניע. איר פרעזידענט איז ראָבערט קאָטשאַריאַן. אַרמעניע איז אַ רעפּובליק. 750 יידן ווױנען אין אַרמעניע. די גרעסטע פאליטישע פארטיי איז די רעפובליקאנער פארטיי פון ארמעניע.
ארמעניע גרענעצט טערקיי, גרוזיע, אזערביידזשאן און איראן; די גרענעצן מיט טערקיי און אזערביידזשאן זענען פארמאכט. ארמעניע איז אן אוראלט לאנד וואס האט אמאל אויך באדעקט שטחים פון היינטיגע טערקיי, סיריע, לבנון, איראק, איראן און אזערביידזשאן. פון 1920 ביז 1991 איז ארמעניע געווען א מיטגליד אינעם סאוועטן פארבאנד.
98% פון די איינוואוינער אין ארמעניע זענען עטנישע ארמענישע. .
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארמעניע איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דעם דרום קאווקאז, אין דער ראיאן צווישן די שווארצע און קאספישע ימען. צו צפון און מזרח זענען גרוזיע און אזערביידזשאן, צו דרום און מערב זענען איראן און טערקיי.
די רעפובליק פון ארמעניע באדעקט א שטח פון 30,000 קוואדראט ק"מ. דער באדן איז בערגיק, מיט גיך פליסנדיקע טייכן און ווייניג וועלדער. די קלימאט איז הייס און זומער (פון 22 °C ביז 36 °C) און קאלט אין ווינטער (צווישן -5 °C און 10 °C).
דער העכסטער פונקט איז בארג אַראַגאַץ, 4090 מעטער איבערן ים-שפיגל; דער נידעריגסטער פונקט איז 390 מעטער איבערן ים-שפיגל.


text:
װיקיפּעדיע:פארלאמענט
אינהאַלט
- 1 זאל מען לאזן יעדן באנוצער שרייבן וויקיפעדיע פאליסיס און אנווייזונגען און אינציאטיוו אדער אדמיניסטראציע מוסטערן?
- 2 פארבעסערן די מעגליכקייטן פון וויקיפעדיע בליצפאסט (ע-פאסט)
- 3 נײַע פּרעפֿערענצן אין מעדיעװיקי
- 4 זאל מען לאזן דא הייד פארק פארומען?
- 5 דזשעי נעט
זאל מען לאזן יעדן באנוצער שרייבן וויקיפעדיע פאליסיס און אנווייזונגען און אינציאטיוו אדער אדמיניסטראציע מוסטערן?[רעדאקטירן מקור]
כידוע, האט למשל באַניצער:יודל געשריבן א טייל פון די פאליסיס און אנווייזונגען. רוב פון די פאליסיס זיינען בדיעבד גוט, אבער עס קומט מיט אויך מיט פילע פראבלעמאטיקע פאליסיס, און צוליב דעם וואס ער ארבעט זייער שנעל איז זייער שווער נאכפֿאָלגן זיינע אקטן. ביטע שטימט צי איר האלט זאל מען אים אדער אנדערע לאזן ווייטער זיך באשעפטיקן מיט די הילף בלעטער, אדער זאל די קהילה באשטימען צוזאמען ווער זאל נעמען אחריות אויף די סארט בלעטער. יעדער איינער מאכט דא זיין אייגן מוסטער בנוגע אדמיניסטראציע און אינציאטיוון, אזוי האבן מיר דא א שרעקלעכע מישמאש פון מוסטערן בנוגע די אדמיניסטראציע, און עס ווערט פון טאג צו טאג ערגער. איצט אז די קהילה איז שוין גענוג גרויס איז צייט צו לימיטירן און באגרעניצן די פראצעדור וויאזוי פאליסיס ווערן באשלאסן און באשטעטיגט. דער פארשלאג איז אז קיינער טאר נישט שרייבן קיין פאליסיס און אנווייזונגן איידער דאס ווערט געהעריג דורכגערעדט און דעבאטירט אירע השלכות דורך די קהילה. ערשט נאכדעם וועט איינער דאס באשרייבן, און דער עולם וועט זיך אויסשמועסן אויף יעדן פרט זייער פארזיכטיג. דאס זעלבע איז אויך ביי מוסטערן וואס טוען אנווייזן וואס צו טאן מיט די אדמיניסטראציע פון ארטיקלן קיינער האט נישט קיין רעכט צו מאכן נייע פארן זיך דורכרעדן וואס דאס דארף מיינען און דינען, דאס ברענגט א שרעקליכע צומישעניש.
יא[רעדאקטירן מקור]
נישט[רעדאקטירן מקור]
- איך בין דערקעגן מיר וועלן שיין אויסקוקן אויב יעדער איינער וועט דא נעמען שרייבן פאליסיס. ►רוני◄ 14:51, 3 אױגוסט 2007 (UTC)
- איך בין דערקעגן פאליסיס ווערט אנגענומען דורך די קהילה נישט דורך דעם יחיד צו צווינגן אנדערע. קיינער טאר נישט דא שרייבן פון זיך אלייןס פאליסיס בלויז נאכדעם וואס די קהילה האט דורכגעשמועסט יעדן איינציגן דעטאל, און רוב זענען מסכים צו יעדן שורה קען דאס אראפגעשריבן ווערן אין פארעם פון א פאליסי און אנווייזונג. דאס זעלבע איז פאר מוסטערן בנוגע וויקי אדמיניסטראציע קיינער האט נישט קיין רעכט דאס צו עפענען פארן זיך דורכרעדן וואס איז איר ציל און וויאזוי מען באגייט זיך דערמיט--יודל 15:12, 3 אױגוסט 2007 (UTC)
- איך בין דערקעגן, סתם א באנוצער האט נישט קיין רעכט צו עדיטן פאליסי בלעטער, נאר איינער וואס איז אין די הנהלה. --משגיח 16:17, 6 אױגוסט 2007 (UTC)
- איך בין דערקעגן, אבער מען זאל בלאקירן יודל ווי נאר מען האט נאכאמאל פראבלעמן מיט אים. און אזוי אויך יעדע באנוצער, די סבה פארוואס איך זאג יודל איז צוליב זיין פארגאנגנהייט דא אויף וויקיפעדיע.--שמאלץ רעדן / בליץבריוו 18:39, 23 מײַ 2008 (UTC)
שמועס[רעדאקטירן מקור]
פארבעסערן די מעגליכקייטן פון וויקיפעדיע בליצפאסט (ע-פאסט)[רעדאקטירן מקור]
ס'איס פאראן א מעגלעכקייט אין מעדיעוויקי צו שטעלן נאך צוויי ברירות וואס מ'קען אויסקלייבן אויפן פרעפערענצן בלאט.
- באשטעטיגן דעם בליצפאסט אדרעס וואס מען ניצט פאר וויקיפעדיע
- באקומען א בליצבריוו נאטיפיקאציע (אנזאג) ווען עס פאסירט אן ענדערונג צו איינעם'ס באניצער שמועס בלאט.
דער וואס וויל ניצן די ברירות (אדער איינע פון זיי) דארף דאס אנמערקן אויף זיין פרעפערענצן בלאט.
ביטע שטימט דא צי איר זענט מסכים מיט אזא פארבעסערונג פון דעם פרעפערענצן בלאט.
פאר[רעדאקטירן מקור]
- איך בין מסכים --פוילישער 13:51, 6 פעברואר 2008 (UTC)
- איך בין מסכים ·לערי ריינהארט·T·m:Th·T·email me· 15:53, 6 פעברואר 2008 (UTC)
- איך בין מסכים -- די באמערקונג איז געשריבן פון באניצער רוני וואס האט פארגעסן אונטערשרייבן. 16:52, 6 פעברואר 2008 (UTC)
- איך בין מסכים --משגיח 23:34, 7 פעברואר 2008 (UTC)
- איך בין מסכים--שמאלץ רעדן / בליץבריוו 18:40, 23 מײַ 2008 (UTC)
קעגן[רעדאקטירן מקור]
- …
נייטראל[רעדאקטירן מקור]
- …
דיסקוסיע[רעדאקטירן מקור]
- איז דען ביז איצט נישט געווען אזוי? ►רוני◄ 16:52, 6 פעברואר 2008 (UTC)
- ·לערי ריינהארט·T·m:Th·T·email me· 18:34, 6 פעברואר 2008 (UTC)
- לויט דער בילד זע איך אז עס איז טאקע אמאל געווען און איצט נישט? אדער מאך איך א טעות? און אגב מיר האבן א באזונדער ארט צו מאכן וואלן אין דעם פארלאמענט וואס ליגט אויפן רעכט זייטיקע מעניו. ►רוני◄ 23:16, 6 פעברואר 2008 (UTC)
- → bugzilla:012991 · "« E-mail me when my user talk page is changed » feature at Yiddish Wikipedia"
- ·לערי ריינהארט·T·m:Th·T·email me· 23:47, 11 פעברואר 2008 (UTC)
- די מעגלעכקײט איז איצט דאָ
- ·לערי ריינהארט·T·m:Th·T·email me· 20:57, 12 פעברואר 2008 (UTC)
נײַע פּרעפֿערענצן אין מעדיעװיקי[רעדאקטירן מקור]
זײַט מוחל און געבט אַ קוק צו די פּרעפֿערענצן פֿון אַנדערע װיקיס. אַ דאַנק אין פֿאָרױס
·לערי ריינהארט·T·m:Th·T·email me· 22:13, 6 פעברואר 2008 (UTC)
זאל מען לאזן דא הייד פארק פארומען?[רעדאקטירן מקור]
איך זע אז איינער האט געשריבן ארטיקלען אויף עטלעכע הייד-פארק פארומען (זע דא) א זאך וואס מען זעט נישט אין אנדערע וויקיפעדיעס, איך האלט מען זאל מעקן אלע ארטיקלען און לאזן נאר דעם הייד פארק (וועבזייט) ארטיקל. וואס האלט איר? ►רוני◄ 11:34, 5 מײַ 2008 (UTC)
- עס קומט טאקע נישט צו זיין אין א וויקיפעדיע, אבער איך וואלט עס ווען געלאזט ביז אונז דערגרייכן 10,000 ארטיקלן דאן זאל מען זיך נעמען אויפצקלינען די וויקיפדיע. --טעכניקער 23:37, 5 מײַ 2008 (UTC)
- אין פרינציפ געהערן נישט דא אזעלכע ארטיקלען, אבער טעכניקער איז גערעכט ס'איז כדאי צו שאפן נייע ארטיקלען (לאו דווקא 10000) איידער מען מעקט אויס צופיל. --פוילישער 15:02, 6 מײַ 2008 (UTC)
- וואסערע ציל ווילסטו שאפן פון צופיל ארטיקלען אויב זיי האבן א פנים פון דור המבול. דער עיקרדיקער זילזול פון אונדזער וויקיפעדיע איז די סארט ארטיקלען. ►רוני◄ 15:34, 6 מײַ 2008 (UTC)
- רוב פון די זענען מער נישט קיין אקטיווע פארומען, און אויב אלץ סתם צו באשרייבן אז עס איז אמאל געווען אקטיוו באלאנגט עס טאקע אין די מוטער-באשרייבונג פונעם זייטל הייד פארק. יעדע אידישע אקטיווע פארום פארדינט אבער יא א באשרייבונג פאר זיך, און מעגליך א פרישע קאטעגאריע פון "אידישע אינטערנעט פארומס" עס דארף גארנישט האבן מיט הייד פארק. עס איז דא "נושאים" פון ארטיקלעך, און עס איז דא "אינהאלט" פון ארטיקלעך. מעגליך אז דער אינהאלט שטימט נישט מיטן גאנג פון וויקיפעדיע, (וואס אין דעם הינזיכט פארלאנגט זיך טאקע א קאמפלעטע קלינאפ אינעם אידישן וויקיפעדיע) אבער די נושא שטימט יא.--איינשטיין 16:50, 6 מײַ 2008 (UTC)
- איך רעד בעיקר וועגן דעם אינהאלט. אן ארטיקל וואס איז גוט באשריבן, אפילו אויב עס וועט נישט זיין פונקט ווי דער גאנג פון דער וויקיפעדיע קען מען שווייגן. אבער די אלע ארטיקלען זיינען באשריבן הומאריש און קינדעריש. ►רוני◄ 17:16, 6 מײַ 2008 (UTC)
- רוב פון די זענען מער נישט קיין אקטיווע פארומען, און אויב אלץ סתם צו באשרייבן אז עס איז אמאל געווען אקטיוו באלאנגט עס טאקע אין די מוטער-באשרייבונג פונעם זייטל הייד פארק. יעדע אידישע אקטיווע פארום פארדינט אבער יא א באשרייבונג פאר זיך, און מעגליך א פרישע קאטעגאריע פון "אידישע אינטערנעט פארומס" עס דארף גארנישט האבן מיט הייד פארק. עס איז דא "נושאים" פון ארטיקלעך, און עס איז דא "אינהאלט" פון ארטיקלעך. מעגליך אז דער אינהאלט שטימט נישט מיטן גאנג פון וויקיפעדיע, (וואס אין דעם הינזיכט פארלאנגט זיך טאקע א קאמפלעטע קלינאפ אינעם אידישן וויקיפעדיע) אבער די נושא שטימט יא.--איינשטיין 16:50, 6 מײַ 2008 (UTC)
- וואסערע ציל ווילסטו שאפן פון צופיל ארטיקלען אויב זיי האבן א פנים פון דור המבול. דער עיקרדיקער זילזול פון אונדזער וויקיפעדיע איז די סארט ארטיקלען. ►רוני◄ 15:34, 6 מײַ 2008 (UTC)
- אין פרינציפ געהערן נישט דא אזעלכע ארטיקלען, אבער טעכניקער איז גערעכט ס'איז כדאי צו שאפן נייע ארטיקלען (לאו דווקא 10000) איידער מען מעקט אויס צופיל. --פוילישער 15:02, 6 מײַ 2008 (UTC)
איך האלט אז מען זאל נישט מעקן די ארטיקלען. זיי זענען לויט מיין מיינונג יא פאסיג דא, וויבאלד עס איז וויכטיג פאר די היסטאריע פון יודיש (בפרט חסידים) אויף די אונטערנעט. און כאטש זיי זענען שוין כמעט נישט אקטיוו ווייל דער עולם האט זיך אריבערגעצויגן קיין אידישע וועלט, קאווע שטיבל און פאליש; פעהלט עס נאך אויך פאר די וויסנשאפט דערפון, וואס אין אנדערע וויקיפעדיע'ס וואלט עס טאקע נישט געווען אינטרעסאנט אבער דא יא. נייגעריגער (רעדן) 06:25, 2 דעצעמבער 2014 (UTC)
- פאר דעם צוועק דארף מען נישט קיין באזונדערן ארטיקל פאר יעדן פארום. מען שרייבט איין ארטיקל וואס דערמאנט די וויכטיגע פארומס. --פוילישער 18:25, 2 דעצעמבער 2014 (UTC)
דזשעי נעט[רעדאקטירן מקור]
טייל באניצערס האבן פארגעשלאגן צו מעקן די תועבה ארטיקלען. די אלע מיט דעם {{דשעי נעט פארלאנג}} מוסטער געפינען זיך אין קאטעגאריע:תועבה ארטיקלען צו מעקן.
פֿאר[רעדאקטירן מקור]
- איך בין מסכים מען זאל מעקן נאר זייער איצטיקער אויסזע. אבער נישט פארמיידן פון צו שרייבן אינפארמאטיווע וויסנשאפטלעכע ארטיקלען אויף א שיינעם אויפן. ►רוני◄ 23:02, 22 מײַ 2008 (UTC)
- איך בין מסכים --פוילישער 23:09, 22 מײַ 2008 (UTC)
קעגן[רעדאקטירן מקור]
- איך בין דערקעגן, מען קען נישט אויסמעקן אלע אויף איינמאל. בכלל קוק עס אויס ווי א פאר ווילן ארויף צווינגען זייער קליין קאפישקייט אויך א סעקולער ענציקלאפדיע, די סיבה וואס מען וויל דאס מעקן איז נישט אז עס נישט וויקיפעדיש נאר ווייל עס איז אזויגערופן תועבה. --טעכניקער 03:15, 23 מײַ 2008 (UTC)
שמועס[רעדאקטירן מקור]
טעכניקער, די ארטיקלען וואס יו' האט געשריבן זיינען גאר פארגרעבט פארשריבן, און איך פארשטיי פארוואס דזשיינעט האלט אפ צוטריט צו דער יידישער וויקיפעדיע. אויב עס וועט זיין א נארמאלער ארטיקל אפילו אויף האמאסעקסואלוטעט (וואס לדעתי איז דאס שוין יעצט נישט גאר משוגע געשריבן) וועלן זיי נישט פארמיידן צוטריט. עס איז א שאד אז צוליב די פאר הומאריסטישע ארטיקלען וואס באשעפטיקן זיך מיט זייגן ריטן און קייטן זאלן מיר זיין בלאקירט פון דזשיי-נעט. אויב זיינען מיר באשטעטיקט ביי דזשיי-נעט זאגט דאס נאך ניט אז דער וויקיפעדיע גייט זיין פרום. דאס זאגט נאר אז מער באניצער וועלן זיך מיטטיילן = מער ארטיקלען. די וויקיפעדיע וועט אייביק זיין נייטראל. דאס איז קלאר אז יעדער יידיש רעדער (אפילו א פרייער) וועט זיין ביי אים פרעמד צו לייענען יידישע ארטיקלען אויף באהאלטענע טעמעס. טאקע די וויקיפעדיע האט א ביסל ווייך געמאכט דעם פאקט, אבער פונדעסטוועגן דארפן מיר זארגן זאל עס ניט זיין עקסטרעמיש מאדנע. ►רוני◄ 06:30, 23 מײַ 2008 (UTC)
- דאן זאל מען שטימען פאר יעדען ארטיקל עקסטער, עס איז זייער שווער פאר מיר צו לעבלן א גרופע ארטיקלן אויסצומעקן צוליב די שנאה צום שרייבער, סעציפעיל ווען די סיבה אז זשעי נעיט זאל באשטעטיגען די וויקיפעדיע. און צו די דעם שפילט משגיח, אז ער איז דער ווארטזאגער פון זשעי. נעט. פארדעם ניצט ער זיין איי. פי. אן אריינצולאגירן, און ער וויל פונקליך איינטיילן וויאזוי מיר זאל פירן עדיט מלחמה און נאך זאכן, דאס מיינט אז איינער וויל ארויף צווינגען זיין וועג אויף די וויקיפעדיע דורך אן אונטער טיר וואס הייסט זשעי נעט, דאס איז וואס משגיח האט געשריבן אז מכלומר'ש האט אים זשעי נעט געזאגט,
איך האב יעצט גערעדט מיט דשעי נעט, זיי זענען מסכים צוריק צו עפענען אונזער סייט מיט 3 תנאים,
1 מען זאל אויסמעקן אלע שמוץ ארטיקלען (מער פריות'דיג מיינט דאס אויסמעקן די ארטיקלן וואס יודל האט געשריבן).
2 די סיסאפס זאלן זיין וואַך און נאכקוקן עדיט'ס צו מאכן זיכער אז קיינער לייג נישט אריין קיין נייע שמוץ.
3 אלע זאכן וואס זענען נוגע חסידישע פאליטיק און ס'הערשט א ערענסטע עדי"ט קריג, זאל האבן עפעס אזוי ווי א מוסטער וואס זאל אונדייטן אז די דיעות רעפלעקטירן נישט די מציאות, נאר דאס זענען די דיעות פון דעם יחיד וואס שרייבט דאס, און סיסאפס זאלן פארשליסן בלעטער אויב די קריג איז צי גרויס. (לכאורה ווילן זיי 3# ווייל בעלי בתים רעדן זיך אפ אז ארבייטער שפילן זיך צו פיל).
- מען דארף זיין בלינד נישט צו זעהן אז ער האט אן אגענדע דא, איך קען גוט דעם ב"ב פון זשעי נעט ער פלעגט דאווענען אין דער זעלבער שול ווי מיר, ער האט נישט קיין אנונג וואס די וויקיפעדיע איז און וויאזוי עס ארבייט אז ער זאל קענען זאגן אזעלכע דעטאלן, ער האט מיר געזאגט ווען מען האט עס בלאקירט אז די סיבה ווייל אסאך מענטשען האבן קאמפלעינט און אז מען וועט קאמפלעינן פארקערט וועט ער עס צוריק עפענען.--טעכניקער 08:20, 23 מײַ 2008 (UTC)
- לאז יעצט אף דעם משגיח. איך קלער מען זאל אויסמעקן אזעלכע סעקסועלע ארטיקלען וואס אפילו די סימפל-ענגליש וויקיפעדיע דערלאזט נישט צו. ►רוני◄ 08:28, 23 מײַ 2008 (UTC)


text:
ישראל בר און
ישׂראל בר-און (געב. אין באר שבע דעם 31סטן יאנואר 1989; כ"ה שבט ה'תשמ"ט) איז א ישראלדיקער זינגער. ער האט געוווּנען אין דעם 6טן פארמעסט-טעלעוויזיע פראגראם כוכב נולד.
ישראל בר-און איז געוואקסן און דערצויגן געווארן אין א פרומע משפחה. ער האט פארלאזט די רעגיליעזע ווען ער איז געווען 18 יאר אלט. אויך זיין עלטערער ברודער דורון בר-און איז א יוצא בשאלהניק. נאך זיין פארלאזן דעם פרומען וועג האט ישראל אפגעהאקט אינגאנצן קשר מיט זיינע עלטערן, אבער נאך וואס ער האט געווונען אין דער כוכב נולד פראגראם האט זיין מאמע אים שטארק געבעטן זאל ער קומען באזוכן זיינע עלטערן, און ישראל האט גערן געקומען זיי באזוכן.