text:
אלחנן וואסערמאן
רבי אלחנן בונים װאַסערמאַן (ה'תרל"ה 1874 - י"א תמוז ה'תש"א 1941) פון די גרעסטע פרומע רבנים און ראשי ישיבות אין אייראפע צווישן די צוויי וועלט מלחמות, און פון די אגודת ישראל אנפירערס. דער פארפאסער פון די ספרים "קובץ שיעורים" און "קובץ הערות" אויף דעם תלמוד. זיין ספר "קובץ שיעורים" איז גערעכענט צו איינער פון די קלאסישע לערן-ספרים אין דער ישיבישער וועלט.
אינהאַלט
זיין לעבן געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן געווארן אין שטאט בירזש אין ליטע. ארום ה'תר"ן (1890) יאר, האָט זיך זיין פאמיליע איבערגעצויגן קיין בויסק אין היינטיקן לעטלאנד. פון דארטן איז רבי אלחנן וואסערמאן געגאנגען לערנען זיך אין דער טעלזשער ישיבה, ביי רבי שמעון שקאפ, און ביי רבי אליעזר גארדאן.
אין ישיבה ער איז אנטפעלקט געווארן אלס אן עילוי, און נאך א פאר לערניארן, ער האט זיך געווענדט צו זיך לערנען ביי רבי חיים בריסקער.
אין יאר ה'תרנ"ט (1899) ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון הרב מאיר אטלאס, וואס ער איז געווען אין יענער צייט דער רב פון דער שטאט סאלאנט.
אין די יארן ה'תרס"ג - ה'תרס"ד (1903) ער האט געגרינדט די אמסיסטלאווער ישיבה אין רוסלאנד צוזאמען מיט רבי יואל באראנטשיק פון ריגע. אין יאר תרס"ז (1907) ער איז צוגעקומען קיין ראדין, און ער האט זיך געלערנט אין "כולל קדשים" ביי דעם חפץ חיים, און ער איז געווארן זיין אויסגעצייכנטער תלמיד מובהק. אין כולל קודשים האט ער געלערנט חברותא דריי יאר מיט ר' שלמה יוסף כהנעמאן.
אין יאר תר"ע (1910) ער האט אונטערגענומען דעם אמט פון ראש ישיבה אין שטאט בריסק, אבער נאכן אויסברוך פון דער ערשטער וועלט מלחמה אין 1914, ווען די באוואוינער פון בריסק האבן זיך אנגעהויבן פארלאזן די שטאט, האט ער צוריקגעקערט קיין ראדין. אנהייב תרע"ו איז ער צוזאמען מיט זיין ישיבה אנטלאפן קיין סמילאוויטש.
אין יאר (1921) איז געווארן מעגלעך צו פארלאזן רוסלאנד, און ער האט זיך צוריקגעצויגן אין פוילן. דארט האט ער אויפגענומען פירן די ישיבה "אהל תורה" אין באראנאוויטש. זיין ישיבה איז געווען א ישיבה פאר יונגע בחורים.
ער איז געווען נאענט צו רבי יוסף ראזין און זיין שוואגער רבי חיים עוזר גראדזענסקי.
געמארדט געווארן אין חורבן אייראפע אין יאר ה'תש"א, (1941) א איינציקע טעג נאך דער נאצישער דורכדרינגונג קיין קאוונע. זונטיק פארנאכט ווען רבי אלחנן וואסערמאן האט געהאלטן אינמיטן לערנען מיט רבי יוסף חיים זאקס און אנדערע ראשי ישיבות זענען אריינגעקומען פיר שאוליסטן און זיי ארויסגעשלעפט און געהרגעט.[1]
אויף זיין נאמען איז אויפגעשטעלט געווארן אור אלחנן ישיבה דורך זיין זון הרב שמחה וואסערמאן, און הרב משה חדש.
זיין געזעלשאפטלעכער אויפטו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב וואסערמאן איז געווען פון די ציוניזם קעגנערס. און ער האט אויכעט געשריבן צו די מזרחי-באוועגונג רבנים אן אפענער בריוו, וועלכער אין אים דערקלערט ער זיין אפגרענצונג (באווארעניש) פון זייער באוועגונג. (דער בריוו הייסט "הנאום והמכתב" פארעפענטלעכט אין "קובץ מאמרים" דער ערשטער טייל). זיין סיסטעם-דערקלערונג האט ער געשריבן אין זיין ספר "קובץ מאמרים". ער האט קארעספאנדירט אין געזעלשאפטלעכע-טעמעס מיט דעם חזון איש און רבי יוסף ראזין. זייענדיק אין ראדין האט זיך אים געטראפן צו לערנען א קורצע צייט מיט הרב קוק. כאטשיק ער האט זיך קעגנגעשטעלט צו זיין סיסטעם, האט ער אים געשיקט א בריוו נאכצופרעגן וואס מאכט ער, ווען ער איז קראנק געווארן.
ער איז געווען פון די "אגודת ישראל" רבנים, און ער האט אנגעוויזן דעם וועג צו אגודת ישראל אלס א פארטיי וואס איר צוועק איז צו פארשטארקן דאס יידנטום. אין דעם דריטן אגודת ישראל קאנגרעס אין שטאט מארינבאד, טשעכיי, יאר תרצ"ז, ער איז געשטאנען אין דעם שפיץ פון געציילטע מיינונגען וואס האבן געהאט א קעגנערשאפט צום טיילונג פלאן. זיין צוגאנג איז אפגעשטופט געווארן צוליב די פילע לאדענישן, וואס איז קלאר געווארן אז רוב רבנים שטיצן אונטער אין אן אויפשטעלונג פון א יידישן שטאט, אויך אויף א קליינעם טייל פון ארץ ישראל.
אויף דער ארויפגאנג פון דעם נאציאנאל-סאציאליזם שרייבט ער אזוי: "די הויפט עבודה זרהס וועמען יידן דינען און זיינען מקריב קרבנות, אין דער היינטיקער צייט זיינען צוויי: סאציאליזם און נאציאנאליזם.... האט פאסירט א וואונדער: אין הימל האט מען די ביידע עבודה-זרהס צוזאמענגענומען אין איינעם, און פון דער הרכבה – נאציאנאל-סאציאליזם – געשאפן א שרעקליכן מטה זעם צו שלאגן יידן מערדערלעך בכל קצווי ארץ. די זעלבע טומאות צו וועלכע מיר האבן געדינט, זיי שלאגן אונז. "תיסרך רעתך".
פאר איז ער מיט זיינע תלמידים גענומען געווארן צום טויט דורך די נאצישע, ער האט אויסגערופן:
"עלינו לזכור שבאמת נהיה מקדשי השם ולא תעלה על דעתנו חלילה מחשבה פסולה, שהיא בבחינת פיגול הפוסל את הקורבן. אנו מקיימים עתה את המצווה הגדולה ביותר - קידוש השם. האש שתבער בעצמותינו היא האש אשר תקים מחדש את העם היהודי". הוא הביע תקווה שקורבן היהודים באירופה יסייע להציל את אחיהם בארצות הברית.
זיין זון הרב אליעזר שמחה וואסערמאן, המשיך את פועלו הציבורי של אביו אחר מותו בשואה. די שמועסן און די ארטיקלען וואס זיין זון האט געשריבן זײַנען אַרײַנגעלייגט געװאָרן אינעם קובץ מאמרים ואגרות חלק ב'.
זיינע וועלטקוקן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין זיינע ארטיקלען וואס זיי זיינען פארעפענטלעכט געווארן אין צייטשריפטן, און זיי זיינען איינגעזאמלט געווארן נאך זיין טויט. אין "קובץ מאמרים", רבי אלחנן וואסערמאן האט אויסגעדריקט נעגאטיוו אנטקעגן די וועלטלעכקייט און דער ציוניזם. נאך חורבן אייראפע, אגודת ישראל מֶעסִיק געווארן. און אזעלכע וועלט קוקן ווי ער האט אויסגעדריקט מען קען געפינען בעיקר אין די עדה החרדית קרייזן.
- ישראל אף על פי שחטא - ישראל הוא", נישט געזאגט געווארן ביי כופרים:
- "איז דאך אנגענומען געווארן ביי אונז אז "פושעי ישראל מלאים מצוות כרימון", "וישראל אעפ"י שחטא ישראל הוא"... די מאמרים און דאס גלייכן געזאגט געווארן אויף די וואס גלויבן אין עיקרי הדת, אבער זיי זיינען רשעים ובעלי עבירות להנאת עצמן... אבער ווען די אמונה אין עיקרי הדת איז קאליע געווארן, ער איז ארויס פון דעם כלל, און עס איז א מצוה אים פיינד צו האבן און פארלענדן".
- אויף הערצל:
- "ער האט געקעמפט אלע זיינע טעג אנטקעגן דער תורה".
- על הציונות הדתית:
- "עס איז קלאר דאס וויבאלד דער מאדערנער נאציאנאליזם ביי יידן איז עבודה זרה, קומט ממילא אויס אז די נאציאנאל-רעליגיעזע שיטה איז עבודה זרה בשיתוף....
ווי פּראבּירט מען א מענטש, ווי זאל מען וויסן וואס ער איז אין זיין פנימיות? לפי מהללו, מען זאל זען וועמען ער איז מהלל. אויב ער שטענדיק מהלל טובים, איז זיין שורש טוב, אויב מען זעט אז ער איז מהלל רשעים, איז א סימן דאס ער איז אליין דאס זעלבע (שערי תשובה לרבינו יונה). בשעת מען זעט וועמען די נאניאנאלע-רעליגיעזע זיינען מהלל און מכבד, ווייס מען וואס זיי אליין זיינען".
- דער פלאץ פון ארץ ישראל אין יידנטום:
"קומט אויס אז אויב יידן בלייבן אן תורה, גייט זיי אונטער אין פארלויף פון איינציקע צענדליקער יאר. דערקעגן אן ארץ ישראל, קען דאס יידישע פאלק עקזיסטירן 2000 יאר.... ארץ ישראל איז נויטיק פאר יידן, אבער אן תורה האבן מיר קיין יידן נישט".
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קובץ שיעורים, א פירוש אויף דעם ש"ס, תשכ"ד-תשכ"ז (שני כרכים)
- קובץ מאמרים ואגרות, ארטיקלען אין א וועלט-קוק און א געדאנקענגאנג, און לעגענדע פירושים, תש"ס (שני כרכים)
- קובץ הערות, א פירוש אויף מסכת יבמות, געדרוקט צוזאמען שוֹ"ת רשב"א אויף יבמות.
- דברי סופרים, דיונים על מסורת התורה (הודפס בכרך ב' מקובץ שיעורים)
- עיקבתא דמשיחא, (עקזיסטירן דריי ווערסיעס: צוויי ווערסיעס אין קובץ מאמרים חלק א', און אן אנדער ווערסיע אין א באזונדערן קונטרס)
צו נאך לייענונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אור אלחנן - תולדות חייו ופועלו של רבי אלחנן וואסערמאן (שני חלקים)
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גרסה מקוונת של הספר עקבתא דמשיחא, אין דעת וועבסייט.
- רבי אלחנן וואסערמאן והשמרנות החרדית, עצור כאן חושבים
- תולדות אנשי שם, חלק א', ניו יורק, תש"י, עמודים 40-41


c: text/html

text:
טראנספארמאטאר
א טראַנספֿארמאַטאר (פון לאטיין transformare ‚טראנספארמירן, פארוואנדלען) איז אן עלעקטרישער עלעמענט אדער אן עלעקטרישע מאשין אין עלעקטרישער אינזשעניריע וואס פירט אריבער ענערגיע פון איין קרייז צו א צווייטן.
א טראנספארמאטאר קען זיין גאנץ קליין, ווי למשל אין א מיקראפאן, אדער גאר גרויס, ביז הונדערטער טאן, וואס מען ניצט אין א קראפט נעצווערק.
מען ניצט א טראנספארמאטאר צו ענדערן דעם וואלטאזש. ווען מען פירט עלעקטריע א ווייטן וועג דארף מען א הויכן וואלטאזש, כדי נישט פארלירן צופיל ענערגיע, אבער אין א פריוואטן הויז ניצט מען א נידעריקן וואלטאזש, דערפאר ניצט מען א טרעט-אראפ טראנספארמאטאר צווישן דעם נעצווערק און די געביידעס. ווי אויך, קאמפיוטערס, פאנען א.ד.ג. ניצן 12 וואלט קעגן 110 אדער 240 וואלט אין א געביידע, דעריבער ניצט מען א קליינעם טרעט-אראפ טראנספארמאטאר פאר די אפאראטן.
פרינציפן פון דעם טראנספארמאטאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פרינציפ פון עלעטראמאגנעטיזם איז אז א שטראם שאפט א מאגנעטישן פעלד, און א מאגנעטישער פעלד וואס ענדערט זיך אין א שפול פון דראט שאפט א וואלטאזש אין דעם שפול. ממילא, אז מען פירט א בייטששטראם אין דעם ערשטיקן שפול פון א טראנספארמאטאר, טוט דאס שאפן א מאגנעטישן פעלד וואס ענדערט זיך כסדר, און אזוי ווערט געשאפן א שטראם אין דעם צווייטיקן שפול. ווען דער צווייטיקער שפול האט מער דרייען ווי דער ערשטיקער שפול, גייט ארויף דער וואלטאזש. פארקערט, ווען מען וויל נידעריקן דעם וואלטאזש, ניצט מען א טראנספארמאטאר וואו דער ערשטיקער שפול האט אסאך מער דרייען ווי דער צווייטיקער שפול, אזוי פלוסט א שטראם מיט א נידעריקן וואלטאזש (אבער א גרעסערן שטראם) ווי דער ערשטיקער שפול.
פראקטיש קען מען נישט שאפן גאר הויכע וואלטאזשן מיט א פשוטן טראנספארמאטאר. פאר דעם צוועק ניצט מען א טעסלא שפול, וואס ניקאלא טעסלא האט ערפינדן אין 1891.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ביאלע
ליטוויש ביאלע (פויליש: Biała Podlaska) איז א שטאט אין דער לובלינער וואויוואדעשאפט, מזרח פוילן מיט א באפֿעלקערונג פֿון 58,010 (2006). איר בירגערמײַסטער הייסט אנדריי טשאפסקי.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער היסטאריעשר דאקומענט וואס דערמאנט ביאלע איז פון 1481. לכתחילה האט ביאלע געהערט צו דער איליטש משפחה. אינעם 16טן יארהונדערט איז די ראדזיוויל משפחה געווארן די נייע בעלי-בתים פון ביאלע. נאך צוויי הונדערט יאר וואיולזײַן האבן די שוועדן זיך ארײַנגעריסן אין פוילן. דערנאך האבן די קאזאקן אטאקירט ביאלע.
די יידישע קהילה פון ליטוויש ביאלע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אום ה'שפ"א (1621) האבן 30 יידישע משפחות באקומען רשות צו וואוינען אין ביאלע. אום 1841 זענען געווען אין ביאלע 2,200 יידן אין א באפעלקערונג פון 3,588; אום 1897, 6,549 פֿון 13,090; אום 1921, 6,874 פֿון 13,000; אום 1931, 6,923 (64.7%) פון 10,697. צווישן די צוויי וועלט מלחמות האבן דערשײַנט אין ביאלע פיר יידישע צייטונגען.
בערך פֿון תק"ץ האט ביאלע אנגעהויבן צו ווערן א גרויסע צענטער פון חסידים. הרב יצחק יעקב ראבינאוויטש, אן אייניקל פונעם ייד הקדוש און מחבר פון דברי בינה האט אויפֿגעשטעלט זײַן הויף אין ביאלע; ביז צום היינטיגן טאג פירט זיך ווײַטער דאס ביאלער חסידות. אין א מעשה פון דעם סעקולערן שרײַבער יצחק לייבוש פרץ "צווישן צוויי בערג" שרײַבט ער וועגן א ביאלער רבי'ן.[1]
אויך אין ביאלע איז געווען א גרויסער קאצקער שטיבל, און אין יאר ה'תרט"ז האט מען אויפגענומען דעם קאצקער רבי'נס מחותן, הר"ר נחום זאב בארנשטיין, מחבר פון אגודת אזוב, אלס שטאטס-רב אין ביאלע. שפעטער זענען רוב פון די קאצקער חסידים אין ביאלע געווארן חסידים פונעם חידושי הרי"ם פון גער. איינער פון די חשובע גערער חסידים אין ביאלע איז געווען ר' נח טשארני (שחור), דער שווער פונעם אמרי אמת.
בערך אין יאר תר"ל האט רבי בעריש לאנדא אויפגעשטעלט זיין הויף אין ביאלע, וואו ער האט געפירט א גרויסן טייל פון די ווארקער חסידים.
יידן אין ביאלע האבן פֿאַרמאגט א טשוועקעס פֿאַבריק, א גאַרבערײַ, א שיך פֿאַבריק, טארטאקעס, ציגל אויוונס, מעל מילן, א זייף פֿאַבריק, א ברײַערײַ און נאך פֿאַבריקן. מאידך גיסא האבן אסאך יידן געלעבט בדלי דלות. אזוי ווי אלע פארצײַטיגע שטעטלעך זענען די יידן פון ביאלע געווען אלע שומרי מצוות כאטש טײַל זענען באאײַנפֿלוסט פון השכלה און ציוניזם.
אום 13טן סעפטעמבער 1939 האבן די דײַטשן אײַנגענומען ביאלע, אבער דעם 26סטן סעפטעמבער זענען זיי צוריקגעצויגן צו לאזו די סאוועטן ארײַן אין דער שטאט. אום 10 אקטאבער 1939, לויטן מאלאטאוו-ריבנטראפ פאקט זענען די סאוועטן ווידער ארויס אין די דייטשן האבן אקופירט א צווייט מאל. ווען די סאוועטן האבן פארלאזט ביאלע האבן אסאך יידן אויך פארלאזט די שטאט צו וואוינען אונטער סאוועטן הערשאפֿט אין מזרח פוילן.
1 דעצעמבער 1939 האבן די דײַטשן ארויסגעגבן א גזירה אז אלע יידן פון עלטער 6 מוזן טראגן אן ארעמבאנד מיט א געלן מגן דוד (שפעטער האט מען געהייסן גיין בלוי). די אלע יידן האט מען אריבערגעפֿירט צו א זאנע אויף גראבאנאוו-, יאנאוו-, פראסטא- און פזשעכאדניע-גאסן.
סוף 1939 זענען אנגעקומען אין אם איבערגעפאקטער ביאלע מער ווי 2000 יידן דעפארטירט פון סואוואלק און סעראצק. נישט קיין וואונדער אז אום 1940 האט אויסגעבראכן ביי די יידן פון ביאלע א טיפוס עפידעמיע וואס האט געהרגט אסאך יידן. אויך אין דער צײַט זענען אנגעקומען די ווינציגער פון 200 פליטים וואס זענען געבליבן לעבעדיג פון 800 יידישע פלעניקעס (געפֿאנגענע) אויף א טויט מארש, וואס מ'האט זיי אינטערנירט דארטן.


text:
זשאואנא ענזשל
Joanna Angel איז א באקאנטע פיגור אין דער דערוואקסענער מאווי אינדוסטעריע, זי האט ארויסגעגעבן פארנאגראפישע פילמען.
זי איז געבוירן געווארן אין באסטאן מאסאטשוסעטס, ביי א יידישער מאמע און א גוישן טאטע, זי איז אויפגעצויגן געווארן אין א ארטאדאקסישע הויז אין ניו דזשערסי. היינט צו טאג וואוינט זי אין לאס אנדזשעלעס, און זי קומט א סך אין וויליאמסבורג נעבן דער יידישער געגעט אין ניו יארק.
זי איז זייער באוואוסט מיט אירע וועגן ווי אזוי זי רעדט פריי פון אלערליי באהאלטענע עניני צניעות, זי איז איינע פון די אויסגערופענע מאדעלן וואס רעדן דערפון.


text:
קארל ראוו
קארל ראוו (געבוירן דעצעמבער 25, 1950) איז דער דעפיוטי ווייסער הויז הויפט שעף פון די שטאב פון די אדמיניסטראציע צו פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן דזשארדזש דאבעליו בוש.
ער איז געווען דער הויפט פון די אפיס פון פאליטישע אפערעס, דער אפיס פון פובליק ליעזאן, און די אפיס פאר סטרטעגעטישע אינציאטיוון. איבער זיין גאנצער קאריער פאר זיין דינסט אין ווייסן הויז איז ער געווען א פאליטישער יועץ.
ראוו'ס וואלן קליענטן זענען געווען אריינגערעכנט דזשארדזש דאבעליו בוש (2000 און 1004 פרעזידענטליכע וואלן, 1994 און 1998 טעקסעס גאווערנער וואלן), סענאטור זשאן עשקרעפט, (1994 סאנאט ווארלן), ביל קלעמאנטס, (1996 גאווערנער וואלן פון טעקסאס), סאנאטור זשאן קראנין, גאווערנער פון טעקסאס ריק פערי, (1990 טעקסאס אגריאקלטור קאמיסיאנער) און פיל גרעהעם (1982 און 1984 סענאט וואלן).
ער ווערט פארעכענט אלס דער פאליטישער טאטע און אויספארעמער פון פרעזידענט בוש פון זיין ערשטע טריט אין פאליטיק ביז איצט.


text:
װיקיפּעדיע:עטיקעט
וויקיפעדיע עטיקעט זענען די כללים וויאזוי זיך פירן אין אידישען וויקיפעדיע אויף מידות בין אדם לחבירו צווישן די באנוצער.
פארוואס פעלט זיך אויס כללים?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויקיעפדיע איז יעדן'ס גלייך, אבער פארט איז עס נישט יעדן'ס פריוואטער אייגענטום, נאר אלעמען'ס גלייך וואס איר קענט טאן אין דעם וואס איר ווילט מיטן תנאי אז דאס שטערט נישט פאר די צוזאמן ארבייט פון אנדערע וואס זענען אויך אקטיוו דא און צוזאמן פארעמען זיי אויס א קהילה.
אונזערע באטייליגער זענען דערווייל נישט פון די זעלבע לאנד שיטה אדער יאר-גאנג. וכשם שאין פרצופותיהן שוות כך אין דרכיהן שוות, מיר האבן פארשידענארטיקע אפט מאל קעגנארטיקע פערספעקטיוון, מיינונגן און צוגאנגן צו טעמעס. באהאנדלן אנדערע מיט רעספעקט איז דער שליסל צו קאלעבעראציע אפעקטיוו אין אונזער ענד-גילטיגער ציל צו בויען א אינטערנאציאנאלער אנוליין אידישער אנציקלאפעדיע.
כללים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאלגענד זענען די כללים בנוגע אויפירונגן וויאזוי צו מאכן אז דער צוזאמן-ארבייט פון דעם רבים זאל זיין אויפן בעסטן ארדענונג.
- פערזענליכע אטאקעס פארבאטן: מען טאר זיך נישט אויסדרוקן מיט א שפעט ווארט אדער פערזענליכע טשעפע קעגן אן אנדערן באנוצער, אחוץ אויב מען ווייזט קלארע לינקס און באווייזן צו יענעם'ס פעולות וואס ווייזט אויף די התנהגות'ער איז דאך דאס שוין נישט קיין שפעט ווארט אדער טשעפע.
- ציוויליטעט: נישט מזלזל זיין און אוועקמאכן אנדערן'ס ארבייט וואס ער האט אריינגעלייגט אין וויקיעפדיע. פארשטייט זיך אז קאנסטראקטיווע קריטיק איז אייביג געווינטשען, אבער אן די שטעכעדיגע און שפיזיגע לשונות.
- עדיט מלחמה: מען ברויך אייביג שטרעבן צו שלום און שלווה, דאס הייסט וויסן ווען אויפהערן צו רעדאקטירן אן ארטיקל און שווייגן דאס קען אייביג ווארטן אויב איז דאס נישט אזוי שטארק וויכטיג צו האבן די לעצטע ווארט און עס איז דא צוויי גוטע טענות דאס הייט צוויי זייטן פון די מטבע, זאל זיך דער וואס וויל טוישן אפהאלטן צייטווייליג.
- דן זיין לכף זכות: נישט קוקן אויף די באנוצער נאר אויף די אינפארמאציע. און נשיט קיקן אויף א באנוצער לויט זיין שרייבונגן נאר אויף אים אלס א מענטש. - ד.ה. נישט מעקן אינפארמאציע ווייל איינער וואס געפעלט אייך נישט האט דאס געשריבן. און נישט בויען א בייעס אויף א באנוצער וואס וויל סוף כל סוף טאן די ריכטיגע זאך אפילו אין די מהלך האט ער געטאן אסאך טעותים קעגן אייער מיינונג.
- זיך דורכרעדן: אויב א שרייבער איז טעטיג איצט און ער האט אפגעשריבן רוב פון ארטיקל זאלט איר נישט טוישן איידער איר רעדט זיך דורך, אדער לכל הפחות אים מודיע זיין. אחוץ פארשטייט זיך דאס איז א קלייניגקייט.
- פריוואטקייט פאליסי: היטן אויף גילו נישט חלילה אויפדעקן אנדערן'ס אידענטיטעט.
אויב איר האלט זיך נישט צו די דאזיגע כללים קען מען אייך בלאקירן לויט די וויקיפעדיע:בלאקירן פאליסי, ווייל עס פארשטערט צום אויפבוי פון דעם וויקיעפדיע.


text:
קאנסערוואטיזם
קאנסערוואטיזום איז א פילאסאפיע און פאליטישער אידעאלאגיע פון וועלן אפהיטן די אלטע מנהגים, ביי אידן איז דא אזא שטרעמנוג וואס רופט זיך קאנסערוועטיוון ווייל זיי זענען פארקערט ווי די ליבעראלן וואס ווילן אלעס טוישן און מאדערנאזירן, די קאנסערוועטיוון ווילן אפהיטן די טראדיציע און איר נישט לאזן טוישן.
אין פאליטיק איז דאס אויך אזוי אז די קענסערוועטיווע גוים ווילן סאציאל פרעזערווירן די געזעלשאפט לויט די אלטע מסורהדיגע מאראלן און עטיקס. אין אמעריקע איז דא די רעפובליקאנער פארטיי וואס אנדערשט ווי די דעמאקראטישער פארטיי וויל זי אפהיטן די דת אדער א מיעוט פון אזאלכע מער ליבעראלע פון זיי וואס זענען בלויז פיסקל קאנסערוועטיוו אזויווי פון די נארט און איסטערן סטעיטס ווי רודי דזשוליאני וואס איז א ליבעראל אין דת אבער אין רעגירונג פינאנץ און אויסערן פאליסי איז ער יא קאנסערוועטיוו. און די זעלביגע פארקערט עס איז אויך דא א מיעוט ביי די דעמאקרטן וואס זענען קאנסערוועטיוו געשטימט און זיי זענען בעיקר פון די אלט מאדישע דרום שטאטן.


text:
מאנדל
מאנדל (וויסנשאפטלעכער נאמען: Prunus dulcis) איז א זגאל פון בוים וואס געהערט צו דער רויזן פאמיליע. ער געהערט צום מין פרונוס און אונטער-מין "Amygdalus" צוזאמען מיט דער פערשקע. אויך דער פרוכט פונעם בוים הייסט מאנדל; ער איז א שטיינפרוכט כאטש מען איז נישט געוואוינט צו זען דעם דרויסנדיגן ווייכן טייל דערפון.
דער מאנדל שטאמט פון מערב אזיע, און ווערט קולטיווירט שוין טויזנטער יאר. אין ארץ ישראל איז דער מאנדלבוים זער פארשפרייט, מערסטנט אין די וועלדער אינעם גליל, כרמל, שומרון און יהודה. דער מאנדלבוים איז א קליינער בוים וואס וואקסט נישט העכער ווי פיר מעטער. זיינע ווארצלען גייען אבער זייער טיף, וועגן דעם קען ער וואקסן גוט אפילו וואו ס'איז דא ווייניג רעגן.
די בלעטער פונעם מאנדלבוים פאלן אראפ אין הארבסט, און דער בוים הייבט אן צו בליען פרי אין פרילינג, בערך ביי חמשה עשר בשבט, איידער די בלעטער הייבן זיך אן צו עפענען.


text:
קענסער
קענסער (אויך ראַק, קאַנסער, קרעפס) (אין דאקטוירישער שפראך: בייזוואוקס) איז אַ קראַנקייט ווען עס פאסירט א ניט-קאָנטראָלירטע צו-וואסקן זיך פֿון קעמערלעך (צעלן) און זיי טוען אדער אַרײַנדרינגען אין דערנעבנדיגע געוועבן אָדער געפירט ווערן צו אַנדערע ערטער אינעם קערפער און דארט זיך צו-וואקסן (מעטאַסטאַסיס[1], דאס איז ווען די קענסער-קעמערלעך ווערן געפֿירט דורכן בלוט אָדער לימפֿע[2]-סיסטעם , רוב קענסערס וועלן פארמירן א שטיק. קענסער קען ערשיינען ביי מענטשן פֿון יעדן עלטער, נאָר די ריזיקע גייט ארויף מיטן עלטער ווערן. קענסער איז די צווייטע מערסטע סיבה אויף טויט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע; לויט דער וועלט געזונט ארגאניזאציע, 12.5% פון אלע טויטפאלן אויף דער גארער וועלט.
די סארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קענסער איז א קראנקייט וואס ווי אינעם קערפער ער ערשיינט איז ער אן אומקאנטראלירטע פארמערונג פון קעמערלעך דאך אין דער מעדיצינישער שפראך ווערט ער איינגעטיילט אויף אסאך קראנקהייטן געווענליך וועט ער ווערן אנגערופן לויט דעם קעמערל פון וואנען ער האט זיך פארשפרייט.
די סימפטאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סימפּטאָמען ענדערן זיך לויט דעם אָרט וואס דער געוואוקס געפינט זיך און לויטן טיפּ פונעם צעל , און ווי ווייט דער געוואוקס האָט זיך שוין פֿאַרשפּרייט און ווי ווייט ער איז אריינגעדרינגען אין די ארומיגע ארגאנען און זיי געשעדיגט. אבער טיילמאל וועט זי אינגאנצן נישט ברענגען קיין סימפטאמען אפילו ער איז שוין א גרויסע געפאר פארן קערפער.
דיאגנאז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אפטיילונג פון רפואה וואס גיט זיך אפ מיט קענסער ווערט אנגערופן אנקאלאגיע, און ווען א פאמיליע דאקטער וועט פארדאכטן אז א מענטש ליידט פון קענסער וועט ער דעם פאציענט רעקאמענדירן צו זען א אנקאלאג וואס וועט פאר אלעם באטראכטן די סימפטאמען, און אויב איז פאראן אן ערנסטער פארדאכט אויף קענסער וועט ער דאס פעסשטעלן מיטן הילף פון א פּאַטאָלאָג וועט ער וועט ערשטנס נעמען אן אינערלעך בילד פונעם קערפער צי א (CT) אדער א (MRI]). נאכדעם וואס ער באשטעטיגט דורכן בילד אז עס איז טאקע פאראן א אומגעוואונטשענער געוואוקס דארף מען נאכגיין צו וויסן צוויי וויכטיגע פונקטן. די צוויי פונקטן זענען: איינס, צי איז דאס א וואקסנדער קענסער אדער א שטילער קענסער, צוויי, פון וואנעט איז דער מקור פונעם געוואוקס ד.ה. פון וואספארא צעל האט ער זיך צושפרייט. דאס ווערט געטון דורך בודק זיין א צעל פונעם געוואוקס. דער צעל ווערט ארויסגענומען דורך אַ ביאָפּסיע (מוסטער פֿון אַ לעבעדיקן מענטש) אָדער כירורגיע (מוסטער דורך אַן אָפּעראַציע), אויך א בלוט-פראבע וועט ווערן באנוצט אין געוויסע פעלער צו דיאגנאזירן קענסער.
די באהאנדלונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערווייל ווערט קענסער באהאנדלט מערסטנס מיט כעמאָטעראַפּיע ביי גרעסערע געוואוקסן, און ביי קלענערע געוואוקסען באַשטראַלונג-טעראַפּיע[3] און טיילמאל אויך דורך אויסשניידן ביי אלע אויבערדערמאנטע באהאנדלונגען וועט דער פאציענט זיין אונטער א דרקטוירישע אויפזיכט ביז 5 יאר נאך די ענדע פון די באהאנדלונג צוליב מורא עס זי וועט צוריק קומען אבער עס זענען אויך פאראן נאך פארשידענע באהאנדלונגען.
די הצלחה פון דער באהאנדלונג ווענדט זיך אין פארשידענע פאקטארן פון זיי ווי פרי ס'איז דערקענט געווארן אינעם סארט קענסער ד.ה. ווי ווייט דער סארט קענסער צעל טוט צוגיין דורך כעמאטעראפיע, אבער מען דארף אויך שטארק נעמען אין באטראכט דער כלליותדיגער צושטאנד פונעם געזונט פון פאציענט דאס איז צוליב ווייל כעמאטעראפיע האט גאר שטארקע זייטיגע אומגעוואונטשענע ווירקונג און דאס אלץ איז נאר ווען די ארגאנען זענען נישט געשעדיגט געווארן, ווייל אויב זיי זענען שוין געשעדיגט געווארן איז שוין דא א פראגע צי קען מען בכלל לעבן אן דעם ארגאן ווייל עס איז נישט פאראן קיין מעגליכקייט צוריקצושטעלן א געשעדיגטן ארגאן (אויסער דורך אן איבערפלאנצונג, אבער געווענליך ווערט דאס נישט געמאכט אין פאל פון קענסער).
וואָס מער דער פארשריט וואס די וויסנשאַפֿטלעכע פֿאָרשונגען מאכן, אַלץ מער ספּעציפֿיש ווערן די באַהאַנדלונגען לויטן טיפּ קענסער. פֿאַר אַ סך מיני ראַק זײַנען שוין פֿאַראַן רפֿואות וואָס צילעווען ספּעציפֿישע קענסערס.
אומבאַהאַנדלטערהייט קענען קענסערס דערפֿירן צו ערנסטע שאדן אינעם קערפער און אויך צו טויט, כאָטש נישט אין יעדן פֿאַל.
די סיבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאָס ניט-רעגולירטע צעוואַקסן זיך וואָס איז כאַראַקטעריסטיש פֿאַר קענסער ווערט אַרויסגערופֿן דורכן שאָדן צו די-ען-איי, וואָס דערפֿירט צו מוטאַציעס[4] אין גענעס (genes) וואָס קאָדירן די פּראָטעיִנען וואָס קאָנטראָלירן די קעמערלעך- (צעלן-)צעטיילונג. אַ סך מוטאַציעס קענען זײַן נייטיק צו פֿאַרוואַנדלען אַ נאָרמאַל קעמערל אין אַ בייזוווּקסיק (malignant) קעמערל. די מוטאַציעס קענען אַרויסגערופֿן ווערן דורך כעמיקאַלן אָדער פֿיזישע גורמים וואָס הייסן קאַרצינאָגענען (carcinogens), דורכן אויסגעשטעלט ווערן אויף ראַדיִאָאַקטיווע מאַטעריאַלן, אָדער געוויסע ווירוסן וואָס קענען אַרײַנגעבן זייער די-ען-איי אין מענטשלעכן גענאָם. די מוטאַציעס קענען געשען סתּם, אָדער קענען איבערגעגעבן בירושה דורך מוטאַציעס אין די אייער- אָדער זרע-די-ען-איי.
אַ סך פֿאָרמעס קענסער זײַנען פֿאַרבונדן מיט סבֿיבֿהדיקע פֿאַקטאָרן ווי למשל טאַבאק-רויך, באַשטראַלונג, אַלקאָהאָל און געוויסע ווירוסן. כאטש טייל פון זיי קען מען אויסמײַדן, איז נישטאָ קיין אופֿן אין גאַנצן צו פֿאַרמײַדן די קראַנקייט, און פֿאָלקסגעזונט-פּראָגראַמען (ווי צ"ב וואַקצינירונג) זײַנען וויכטיק איבער דער וועלט.
צוליב איר גרויזאמע פאלגן ווערט די קרענק אנגערופן אין פאלקס שפראך יענע מחלה אדער יענע מעשה.
הערות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ערשטע עליה
די ערשטע עליה (וואס הייסט פויערס עליה) איז געווען די ערשטע גרופע פון ארום 25 טויזנט ציוניסטישע אידן וואס האבן עמיגרירט פון מזרח אייראפע און תימן קיין ארץ ישראל אין די נייע צייט צווישן די יארן ה'תרמ"א ; 1881 - ה'תרס"ג ; 1903. (דענסמאל איז ארץ ישראל געוועזן אונטער דער אטאמאנישער אימפעריע.)
פאר די אימיגראציע איז געוועזן נאך גרופעס וואס האבן עמיגרירט קיין ארץ ישראל ווי צ.ב.ש. בעלי התוספות אימיגראציע און תלמידי הגר"א אימיגראציע, אבער זיי האבן עמיגרירט אלס רעליגיעזע סיבות און נישט נאציאנאלישע סיבות אויף צו גרינדן א זעלבסטשטענדיקע יידישע מדינה.
די אימיגראציע האט פאסירט בשעת ווען ווולגארערע יידן (ארום 3.5 מיליאן) האבן עמיגירט פון מזרח אייראפע צו אנדערע לענדער פון דער גארער וועלט איבער הויפט צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, האבן א קליין טייל פון זיי עמיגירט קיין ארץ-ישראל.
די סיבות פון די אלגעמיינע אימיגראציע איז געווען אלס די ענגשאפט וואס איז געווען אין אייראפע פון וועגן די שנעלע וואקסונג פון די דעמאגראפיע (ליינט דארט) און אויך אלס די שרעקלעכע רדיפות און פאגראמען וואס די גויים האבן גערודפט די יידן.
רוב פון די עמיגראנטער האבן צום סוף זיך צוריקגעקערט קיין אייראפע, און נאר א טייל פון זיי איבערהויפט די תימענער (2.5 טויזנט) זיינען געבליבן אין ארץ-ישראל.
א פערטל פון די עמיגראנטערס זיינען געוועזן פויערס וואס האבן געארבייט אין לאנדווירטשאפט. ביי די עמיגראציע איז געגרינדעט געווארן 28 דערפער, פון זיי: ראשון לציון, פתח תקוה, ראש פינה און נאך...


text:
עדווארד בענעש
עדווארד בענעש (28סטן מיי 1884 - 3טן סעפטעמבער 1948) איז געווען א טשעכישער פאליטיקער, און א וויכטיגער שטאטסמאן.
ער איז געווען א פארלעמענטארישער העלפער פון טאמאס מאסאריק, דער ערשטער טשעכישער פרעזידענט. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, האט ער געדינט אלס דער ערשטער אויסערן מיניסטער פון טשעכאסלאוואקיי.
אין 1935, נאכדעם וואס מאסאריק איז געשטארבן, איז בענעש געווארן פרעזידענט, פון דער טשעכאסלאוויקישער רעפובליק, ער האט געהערט צו דער לינקער, טשעכישער פאלקס סאציאליסטישער פארטיי.
מיט ענגלאנדס און פראנקרייכס דרוק אויף אים, האט ער אפגעגעבן דאס סודעטן געביט צו דייטשלאנד, און נאכן מינכן קאנפערענץ האט ער פארלאזט זיין לאנד.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען פרעמיער מיניסטער פון דער טשעכישע רעגירונג אין גלות, וואס איז געווען אנערקענט דורך ענגלאנד, אמעריקע, און שפעטער אויך דורך רוסלאנד, ווען דער קריג האט זיך געענדיקט, איז ער אויפגענומען געווארן אין טשעכיי ווי א העלד, און ער איז ווידעראמאל ערוויילט געווארן אלס פרעזידענט אין 1946. אבער אין 1948, ווען די קאמוניסטן האבן זיך געשטארקט, האט ער רעזיגנירט פון אמט, און נאך אייניגע מאנאטן געשטארבן.


text:
אלבערטא
אלבערטא איז איינס פון קאנאדע'ס מעריב פראנווינצן, עס איז געווארן א פראווינץ סעפטעמבער 1, 1905.
אלבערטא געפינט זיך אין מעריב קאנאדע, עס גרעניץ זיך מיט בריטיש קאלאמביע אויף מעריב, סאסקאטשעווען אויף מזרח, נארטוועסט טעריטאריעס אויף צפון, און ביי די אמעריקאנער שטאט מאנטענע אויף דרום, עס איז איינס פון צוויי פראווינצן וואס גרעניץ זיך נאר מיט איין אמעריקאנער שטאט (דער אנדערער איז ניו בראנזוויק), און אויכט איינס פון צוויי וואס זענען אינגאנצען ארום גענומען מיט לאנד (דער אנדערער איז סאסקאטשעווען).
דער הויפט שטאט פון אלבערטא איז עדמאנטאן.


text:
28סטן אקטאבער
דעם 28סטן אקטאבער איז דער 301שטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (302טער אין אן עיבור-יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 64 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1492 - קאלאמבוס קומט אן צום ערשטן מאל אין קובא
- 1918 - טשעכאסלאוואקיי באקומט זעלבשטענדיקייט פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע
- 1940 - אויסגעבראכן די איטאליענישע-גריכישע מלחמה
- 2004 - טרמינל 3 אין בן גוריון פליפעלד, געעפנט צום ערשטן מאל
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1914 - יונה סאלק, ערפינדער פון אימוניזירונג קעגן פאליא (נפטר 1995)
- 1955 - ביל גייטס, גרינדער פון מייקראסאפט
- 1956 - מאכמוד אכמעדיניזשאד, פרעזידענט פון איראן


text:
קאסאוו
קאסאוו (אוקראיניש: KociB, קאסיוו; רוסיש: KocoB; פויליש: Kosów) איז א שטאט אין מזרח גאליציע, היינט א טייל פון אוקראינע, אין דער סטאניסלאווער גובערניע, מערב פון טשערנאוויץ. ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז דאס שטעטל געווען אין פוילן. לויטן צענזוס פון 2001, האט עס א באפעלקערונג פון 8,301 איינוואוינער.
יידישע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם 18טן יארהונדערט איז דאס שטעטל געווארן א צענטער פון חסידות, ערשט ווען דער בעל שם טוב האט געוואוינט דארט א שטיק צייט, און אין 1772 האט רבי מנחם מענדיל האגער געגרינדעט זיין הויף דארטן. דאס קאסאווער חסידות האט געצויגן ביזן חורבן אייראפע.
שמחת תורה תש"ב (1941) זענען די נאציס געקומען אין קאסאוו. זיי האבן געבעטן פון די אוקראינישע איינוואוינער פון שטעטל איבערצוגעבן צו זיי 700 יידן צו מערדן. די אוקראינער האבן געטון לפנים משורת הדין און האבן אויסגעליפערט צו די נאציס מער ווי 2000 יידן, וואס די נאציס האבן געשאסן צום טויט.
די איינוואינער האבן צוגענומען די הייזער און פארמעגן פון די קאסאווער יידן.
היינט האט קאסאוו נישט קיין יידישע קהילה.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קאסאווער יזכור-בוך אין ניו יארק שטאטישע ביבליאטעק (המנורה, תל אביב, תשכ"ד, 1964)
- "קאסאוו", ביי "JewishGen" (אויף ענגליש)


text:
רעגענט
א רעגענט,[1] פון לאטיין regens "ווער ס'הערשט", איז א מענטש וואס איז בפועל דער שטאַט'ס הויפט ווייל דער הערשער קען נישט דינען ווייל ער איז צו יונג אדער נישט אנוועזנד אדער צוליב קראנקייט.
א רעגענט קען אויך הערשן צווישן צוויי מאנארכן (למשל אין פוילן וואו מ'האט געדארפט וויילן א נייעם מלך נאכן טויט פונעם פריערדיגן) אדער ווען דער מלך שטארט אן א יורש, וואס האט פאסירט אין פינלאנד און אונגארן, וואן די מלוכה איז אויסגעשטארבן ביים ערשטן וועלט קריג. אין איסלאנד, האט דער רעגענט רעפרעזעטירט דעם מלך פון דענמארק אלס סוווראן פון איסלאנד ביז 1944, ווען עס איז געווארן א רעפובליק.
ביי יידן איז דא א מסורה אז רבי שאול וואהל איז געווען רעגענט פון דער פויליש-ליטווישער קאמאנוועלט פאר איין טאג צווישן צוויי קעניגן.
היינט צוטאגס זענען דא נאר צוויי הערשנדיגע רעגענטן אין דער וועלט: ליכטנשטיין און דער מאלייזער שטאט טערענגאנו.
אין תנ"ך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תנ"ך שטייט אז
- יותם האט געהערשט אלס רעגענט ווען עוזיהו האט געליטן פון צרעת.
- יהוידע הכהן איז געווענט רעגענט ווען יואש איז געווען א קינד.
הערות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ דרוק אויפן צווייטן טראַף


text:
21סטן יאנואר
21 יאנואר איז דער 21סטער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 344 טעג (345 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1643 - אבל טאסמאן דערגרייכט טאנגא.
- 1919 - אויפגעשטעלט דער אירישער פארלאמענט - דער דויל.
- 1925 - אלבאניע רופט זיך אויס א רעפובליק.
- 1976 - די ערשטע קאמערציעלע לופטרייזע פונעם קאנקארד סופערסאנישן עראפלאן
- 2006 - אילן חאלימי, פראנצויזישער ייד געכאפט, און נאָך דריי וואכן דערמארדעט פאר אן אנטיסעמיטישן מאטיוו דורך א גרופע מוסלמענער אימיגראנטן.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1941 - פלאסידא דאמינגא, טענאר,שפאנישער אפערע זינגער


text:
17טן יאנואר
דעם 17סטן יאנואר איז דער 17טער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 348 טעג (349 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1793 - פראנצויזישע רעוואלוציע - דער מלך לואי דער זעכצעטער באשולדיגט מיט "פארשווערונג קעגן דער זיכערהייט און פרייהייט פונעם כלל" און מען האט אים געפירט צו עקזעקוטירן א פאר טעג שפעטער
- 1852 - בריטאניע אנערקענט די הערשאפט פון די בויערן אין טראנסוואל
- 1917 - פאראייניגטע שטאטן קויפט אפ די בתולה אינזלען פון דענמארק
- 1945 - צווייטע וועלט מלחמה: ראטן פארבאנד נעמט איין ווארשע
- 1945 - צווייטע וועלט מלחמה: אנפאנג אפראמען אוישוויץ פארניכטונגס לאגער
- 1946 - זיכערקייט ראט פון די פאראייניגטע פעלקער טרעפט זיך אן צום ערשטן מאל
- 1991 - די איינגאס מלחמה ברעכט אויס.
- 1991 - האראלד דער פינפטער באשטימט אלס מלך פון נארוועגן, נאכן טויט פון זיין פאטער אלאוו דער פינפטער
- 1995 - 5,477 געהרגעט אין אן ערדציטערניש אין קאבע, יאפאן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1504 - פיוס דער פינפטער, פויבסט, (געשטארבן 1572)
- 1706 - בענדזשאמין פרענקלין, שרייבער, ערפינדער, פארלעגער און אמעריקאנער אמבאסאדאר אין פראנקרייך (געשטארבן 1790)
- 1863 - דייוויד לויד דזשארזש, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געשטארבן 1945)
- 1899 - אל קאפאנע, גענגסטער (געשטארבן 1947)
- 1918 - סיר קיטה יאזעף, יידישער בריטישער פאליטיקאנט (געשטארבן 1994)
- 1948 - דוד אדסאן, פרעמיער מיניסטער פון איסלאנד
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1961 - פאטריס לומומבא, פרעמיער מיניסטער פון קאנגא (דערמארדעט) (געב. 1925)


text:
שווימען
שווימען באדייט זיך צו באוועגן אין וואסער אהין און צוריק דורך די הענט און פיס און מען קען דורך שווימען זיין א לענגערע צייט אין א טיפ וואסער און נישט דערטרינקען ווערן.
אין אלגעמיין גייט מען שווימען אום זומער זיך אפצוקילן פון דער הייסער זון. אבער היינט איז שוין דא אסאך שווים באסיינען וואס געפינען זיך אינעווייניג אין א בנין און איז געהייצט אזוי אז עס איז גענוג ווארעם צו קענען שווימען דארט אן זיך צו פארקילן.
לויטן געזעץ אין אמעריקע און אסאך לענדער טאר מען נישט שווימען אין א שווים באסיין נאר אויב עס איז דא דארט איינער וואס איז געלערנט ארויס צוראטעווען מענטשן וואס קענען נישט אזוי גוט שווימען און זענען אין געפאר פון זיך דערטרונקען. דאס הייסט א "ראטירער" דאס מיינט אז ער היט אפ דאס לעבן אז מען זאל ח"ו נישט דערטרונקען ווערן.
אין יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין חז"ל שטייט אז עס איז א מצוה פאר א טאטן אויסלערנען זיין זון שווימען, כדי ער זאל דאדורך זיך קענען ראטעווען פון געפארן אויב עס וועט אים אונטערקומען.


text:
אלוועלטלעכע ציוניסטישע באוועגונג
די אלוועלטלעכע ציוניסטישע באוועגונג איז געגרינדעט געווארן דורך בנימין זאב הערצל, אין יאר 1897, אין באזעל, שווייץ. ביים ערשטן ציוניסטישן קאנגרעס. די ציל איז פאראייניקן אלע ארגאניזאציעס אונטער איין דאך.
די באוועגונג ווערט פארעכנט, צוזאמען מיט די נאציאנאלע אגענטורן אין ארץ ישראל, אלס די הויפט ארגאניזאציעס וואס האבן געשאפן אינטערנאציאנאלע אנערקענונג אין א יידיש דעמאקראטיש לאנד, און אלס גרינדערס פון מדינת ישראל.
זיי האבן געדינט אלס פארשטייער אנהייב פאר דער אטאמאנישער אימפעריע, און שפעטער פאר דעם בריטישן מאנדאט. אין 1929, איז רוב פון אירע פליכטן אריבער צו דער יידישער אגענטור, אלעס וואס איז נוגע פאר פאליטיק אינערהאלב פאלעסטינע, אונטער איר אויפזיכט איז פארבליבן בלויז די אפציעלע פאליטיק אויף אויסלאנד.
יעדער ייד וואס האט געוואלט זיין א מיטגליד, האט געמוזט באצאלן איין ציוניסטיש שקל, און דערביי אנגענומען געווארן אלס מיטגליד, עס איז געווען אפן פאר יעדן ייד.
דער 23סטער קאנגרעס איז פארגעקומען אין ירושלים, אין יאר 1951. דערביי זענען באשלאסן געווארן, אז וויבאלד די ציל אז א יידיש לאנד איז שוין א פאקט, האט זי באקומען נייע צילן.
איינע און דאס וויכטיקסטע, איז דאס ברענגען עולים קיין ישראל, און דאס פארבינדונג צווישן ישראל אין די יידן איבער דער וועלט.
די באוועגונג האט געהאט מערערע אגענטורן אונטער זיך, די יידישע אגענטור, קרן היסוד, קרן קיימת לישראל, און נאך אנדערע וואס האבן זיך פארנומען מייסטנס, מיט קויפן ערטער אין ישראל, פאר יידישע באזעצונג. א טייל פון די אגענטורן זענען שוין מער נישט טעטיג, און די וואס זענען נאך יא, באשעפטיקן זיך בעיקר מיטן פארבעסערן דאס לעבן אין ישראל, ווי אויפשטעלן פארקן, וועלדער, פלעצער פאר קינדער זיך ארום צו שפילן, און אנדערע סאציאלע אקטיוויטעטן.
הערצל איז געווען ערשטער פרעזידענט, דערנאך איז געווען דוד וואלפסאן, נאכדעם אטא ווערבורג, דערנאך חיים ווייצמאן, נחום סאקאלאוו, נאכאמאל חיים ווייצמאן, דערנאך דוד בן גוריון.
אין די שפעטערע יארן האט די באוועגונג פארלוירן איר אלטע גלאנץ, און היינט איז עס א מינדערוויכטיקע ארגאניזאציע, בלויז מיט כבוד.


text:
פראגראמירן שפראך
א פראגראמירן שפראך איז א געמאכטע שפראך וואס מען ניצט כדי צו שאפן א פראגראם אדער ווייכווארג וואס קען קאנטראלירן א מאשין, למשל א קאמפיוטער. ביז היינט האט מען שוין געשאפן טויזנטער פראגראמירן שפראכן.
א פראגראמירער שרייבט קוואל טעקסט אין א פראגראמירן שפראך. דער קוואל טעקסט ווערט פארוואנדלט אין מאשין קאד וואס דער קאמפיוטער פארשטייט.
עס זענען דא פיל פראגראמירן שפראכן וואס יעדע פון זיי איז געאייגנט פאר אנדערע צוועקן. עטליכע באקאנטע שפראכן זענען: סי (C), ++C, וויזועל בייסיק (Visual Basic), פערל (Perl), דזשאווא (Java), סי שארפ (#C).
היינט ניצט מען מערסטנס אביעקט אריענטירטע שפראכן צו שאפן נייע פראגראמען. אין דער סיסטעם שאפט מען פראגראם קלאסן וואס שליסן איין סיי דאטן סיי די פונקציאנען און פראצעדורן וואס באהאנדלען די דאטן.
אויך זענען דא עטליכע שפראכן ספעציעל פאר פראגראמירן אינטערנעט בלעטער.


text:
2טן יוני
דעם 2טן יוני איז דער 153סטער טאג פון יאר (154סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 212 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1739 - די קעניגלעכע שוועדישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן געגרינדעט אין שטאקהאלם
- 1861 - ווילהעלם דער ערשטער ווערט מלך פון פרייסן
- 1896 - גוליעלמא מארקאני שרייבט איין א פאטענט אויף ראדיא
- 1946 - אין א רעפערענדום אין איטאליע באשליסן די איטאליענער צו טוישן דאס לאנד פון א מאנארכיע צו א רעפובליק.
- 1953 - עליזאבעט די צווייטע באקרוינט מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
- 1992 - דענמארק ווארפט אפ די מאאסטריכט אפמאך אין א רעפערענדום.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1857 - עדווארד עלגאר, בריטישער קאמפאזיטאר (געש' 1934)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1882 - דזשוסעפי גאריבאלדי, פירער פון דער באוועגונג צו פאראייניקן איטאליע (געב' 1807)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- טאג פון דער רעפובליק, איטאליע


text:
בילד
א בילד איז א צורה וואס רעפראדוצירט דאס אויסזען גענוי פון די גענויער עפעס אנדערשטער טעמע- געוויינליך פון א פערזאהן אדער זאך.
בילדער קענען זיין 2 דימענסיעל ווי א בילד אדער פאטאגראפיע אדער 3 דימענסיאל ווי א סקולפטור.
זיי זענען אין טיפישקייט פראדוקציע דורך אפטישע אינסטרומענטן, - ווי קאמערעס, טעלעסקאפן, שפיגלען, מיקראסקאפן און לענסעס, א.א.וו. און נאטורליכע אביעקטן און פענאמען ווי דער מענטשליכער אויג און וואסער אויבערפלאכן.
א בילד קען מען מאלעווען, אדער פאטאגראפירן מיט א קאמערע.
מיט בילדער קען מען מאכן ווידעא קליפס.
- זעט בנוגע וויקיפעדיע: װיקיפּעדיע:בילדער
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
וואשינגטאן די סי
וואשינגטאן די סי (ענגליש: Washington, D.C.) איז די הויפטשטאט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, וואס דארטן איז פלאצירט די קאנגרעס, סענאט און ווייסע הויז. די שטאט געהערט נישט צו קיין שום שטאַט.
ארגינעל באציעט זיך עס אויפן נאמען פונעם ערשטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, דזשארזש וואשינגטאן.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט באן סטאנציע אין וואשינגטאן איז יוניאן סטאנציע, וואס ווערט געניצט דורך 70,000 פאסאזשירן א טאג. זי איז די צווייטע מערסטע באשעפטיגסטע סטאנציע פון אמטראק, מיט 4.6 מיליאן פאסאזשירן א יאר.
די סי האט דריי הויפט פליפעלדער. וואשינגטאן נאציאנאלער פליפארט איז נאנט צו אונטערשטאטישן וואשינגטאן אין ארלינגטאן, ווירזשיניע. וואשינגטאן דאלעס אינטערנאציאנאלער פליפארט איז 42.3 ק"מ מערב פון דער שטאט אין פערפעקס, ווירזשיניע. באלטימאר-וואשינגטאן פליפארט איז 51 ק"מ צפון-מזרח אין מערילאנד.


text:
ביאמעטרישער פאס
א ביאמעטרישער פאַס איז א פאס וואס שליסט איין געשריבענע דאטן און עלעקטראנישע-ביאמעטרישע דאטן כדי צו אידענטיפיצירן ווער עס טראגט אים. די וויטאלע אינפארמאציע אינעם פאס איז איינגעשפייכלערט אין א קליינעם אינטעגרירטן קרייז ניצנדיק RFID טעכנאלאגיע, וואס דערלויבט לייענען דורך עלעקטראמאגנעטישער שטראלונג אן קאנטאקט, און פארזיכערט מיט א דיגיטאלישער חתימה.
די אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פאר ציווילער אוויאציע שטעלט פעסט די דאטן פון דער ביאמעטרישער טעקע און דעם קאמוניקאציע פראטאקאל פאר לייענען זי, און די אינפארמאציע ווערט איינגעשפייכלערט אין אן אינטעגרירטן קרייז ווי א JPEG טעקע.
די דאטן איינגעשפייכלערט אויפן שפענדל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ביאמעטרישע פאסן וואס געפינען זיך היינט אין באניץ אנטהאלטן מערסטנס די פאלגנדע פרטים: נאמען, פאס נומער, פאלק, געבורט דאטע, מין, גילטיקייט דאטע, בילדער פון די פנים, פינגערדרוק און אויגנהייטל. דאס שפענדל אנטהאלט אויך א צאל טעקעס וואס העלפן צו וועריפיצירן אז דאס שפענדל איז אויטענטיש און אז די דאטן זענען נישט געווארן געענדערט.


text:
ליקוי חמה
א ליקוי חמה פאסירט אויף דער ערד ווען די ערד, לבנה און זון זענען אין איין ריי און די לבנה באדעקט די זון. דאס פאסירט מינימום צוויי מאל א יאר, און ביז פינף מאל א יאר. א ליקוי חמה קען נאר פאסירן ביים מולד, ד"ה הייסט אדער ראש חודש אדער ערב ראש חודש.
נאך 18 יאר 11 טעג און 8 שעה קומען די ערד, לבנה און זון צוריק צום זעלבן ארט, איז נאך דער לענג צייט פון א ליקוי חמה וועט שטענדיג זיין נאך א ליקוי. ווען די זון איז אינגאנצן באדעקט, און עס ווערט פינסטער אינמיטן טאג, הייסט דאס א טאטאלע ליקוי. ווען די לבנה באדעקט נאר א טייל פון דער זון הייסט דאס א טיילווייזע ליקוי. א טאטאלע ליקוי חמה קען נישט דויערן לענגער ווי זיבן און א האלב מינוט.
אין א גאנצער ליקוי חמה טוט די לבנה אינגאנצן באדעקן די זון דורכאויס עטלעכע מינוט. אין א טיילווייזער ליקוי בלייבט א טייל פון דער זון זעבאר די גאנצע צייט. ווען דער לבנה איז צו ווייט פון דער ערד מאכט זיך אנשטאט א גאנצע ליקוי א רינג ליקוי, ווען די זון לאזט איבער א רינג וואס מען קען זען.
כאטש די זון איז 400 מאל גרעסער פון דער לבנה, זעט אויס די לבנה פון דער ערד כמעט די זעלבע גרייס ווי די זון, ווייל די זון איז בערך 400 מאל ווייטער פון דער ערד ווי די לבנה.
אין יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גמרא גיט צו פארשטיין אז א את המאורות פאסירט ווען דער אייבערשטער דערצערנט זיך אויף דער וועלט:


text:
קלימאט
קלימאַט באדייט די דורכשניט וועטער באדינגונגען אין א געוויסן ארט במשך א לענגערער צײַט. דער קלימאט איז די לאנג-משכ'דיקע פארויסזאגנדיקע לאגע פֿון דער אטמאספער. עס ווירקן אויף אים פֿיזיקאלישע אייגנשאַפֿטן ווי בערג, טייכן,, מדבריות, אראפדריקונגען און נאך.
די עיקר עלעמענטן פֿון וועטער און קלימאט: טעמפעראטור, לופטדרוק, ווינט, אפזעץ (רעגן, שניי, טוי), פייכטקייט און זונשיין. זיי העלפֿן מענטשן צו באשרײַבן די צושטאנדן פון וועטער און קלימאט.
די מערסטע גענוצטע קלאסיפיקאציע סיסטעם פון קלימאט איס די פון וולאדימיר קעפן. מען גיט נעמען פאר די פארשידנארטיקע קלימאטן למשל: מילד, פארטרוקנט, קאלט, טרוקן, טראפיש, עקוואַטאריש, מיטלענדיש.
די געאגראפישע ברייט פון אן ארט איז שטארק משפיע אויף זיין קלימאט.
אינהאַלט
אונטערארקטיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראיאנען מיט א אונטערארקטישן קלימאט (האבן א לאנגען ווינטער, אפטמאל זייער קאלט, און קורצע ווארעמע זומערן).
מילד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מילדע קלימאטן האבן פיר סעזאנען. טערקיי און מערסטע אייראפעישע לענדער האבן מילדע קלימאטן.
פארטרוקנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארטרוקנטע קלימאטן זענען זייער וואַרעם, ווי מדבריות. זיי האבן איין אדער צוויי סעזאנען ווי: סאודי אראביע און רוב אפֿריקאנער לענדער.
טראפיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראפישער קלימאטן האבן ווארעמע טעמפעראטור און צויי סעזאנען; נאַס און טרוקן.
מיטלענדיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מיטלענדישער קלימאט איז געוויינטלעך ווארעם און טרוקן אין זומער, קאלט און נאס אין ווינטער.


text:
מי שאמר כתב:רבי, איך האב א פראבלעם: מיין מאן און איך האבן שוין יארן חתונה געהאט נאר ביינאכט, נאך חצות. לעצטנס אבער בעהט ער מיר צו חתונה האבן פאר חצות. איר קענט אפשר משפיע זיין אויף איהם ער זאל נישט טוישן די זמן החתונה? איך מיין אין די תנאים שטייט בפירוש: זמן החתונה מתי שיתרצו שני הצדדים. שקויעך.
סעקסי חסיד כתב:מי שאמר כתב:רבי, איך האב א פראבלעם: מיין מאן און איך האבן שוין יארן חתונה געהאט נאר ביינאכט, נאך חצות. לעצטנס אבער בעהט ער מיר צו חתונה האבן פאר חצות. איר קענט אפשר משפיע זיין אויף איהם ער זאל נישט טוישן די זמן החתונה? איך מיין אין די תנאים שטייט בפירוש: זמן החתונה מתי שיתרצו שני הצדדים. שקויעך.
געלאכט א גוטס
בד"וו ביינונז זאגט מען "די מצוה" נישט חתונה האבן.....
משתמשים הגולשים בפורום זה: אין משתמשים רשומים ואורח אחד


text:
שלמה יהודה ראפאפארט
שלמה יהודה לייב הכהן ראפאפארט (י"ט סיון ה'תק"ן - י"ט תשרי ה'תרכ"ח), אויך באקאנט מיט די ראשי תיבות שי"ר, איז געווען א גאליציאנער רב און א אידישער געלערענטער.
געבוירן אין לעמבערג י"ט סיוון ה'תק"ן, יוני 1 1790, און געשטארבן און פראג, י"ט תשרי ה'תרכ"ח, 18טן אקטאבער 1867. ער איז געווען א מיטגלידער אין דער גאליציאנער השכלה באוועגונג, אזוי אויך איז ער געווען פון די גרינדער פון דער "וויסנשאפט דעס יודנטומס" (חכמת ישראל) באוועגונג. פון יאר 1838 ביז 1840 איז ער געווען רב פון שטאט טארנאפאל, און פון 1840 ביז צו זיין פטירה איז ער געווען רב פון פראג. זיין שווער איז געווען דער קצות החושן, און עס איז דא פון זיינע חידושים אין דעם ערשטן חלק פונעם ספר קצות החושן. אין 1816 זענען זיינע חידושי תורה געדריקט געווארן אין די ענדע פון זיין שווער'ס ספר "אבני מילואים".
ראפאפארט איז געווארן באוואוסט ווען ער האט מפרסם געווען אין 1824 אן ארטיקל אויף די אידישע שבטים אין אראביע אין דעם משכילישע זשורנאל "ביכורי העיתים". די גרויסע פרסום זינע, איז אבער געקומען ווען ער האט אין 1829 מפרסם געווען זיין ווערק אויף רב סעדיה גאון אינעם זעלבן זשורנאל. דער ארטיקל איז געווען די ערשטע אין א סעריע פון ביאגראפישע ווערק אויף חכמי ישראל אין די מיטל-אלטער. צוליב די ארבייט האט ער באקומען היבש אפאר פראמינענטע חבירים, צווישען זיי דער באקאנטער שמואל דוד לוצאטו (שד"ל). אין די יארן בעפאר ער איז געווארן רב אין פראג, האט ער זיך צושלאגן מיט א גרופע יונגע משכילים וואס האבן זיך א נאמען געגעבן "הרואים", און אין 1837 האבן זיי ארויסגעגעבן א קונטרס קעגן אים מיט שארפע קריטיק.און 1839 האט זיך שי"ר צוקריגט מיט זיין נאענטע ידיד שד"ל, א סכסוך וואס אין דעם זענען געווען אריינגעמישט עינינים פון השקפה צוזאמען מיט פערזענליכע באשולדיגען. שד"ל האט געשיקט צו שי"ר א ביכל וואס ער האט א נאמען געגעבן "ספר כריתות", דארט האט ער געשריבן אויף אים "מיטב השי"ר כזבו". נאר אין 1841 האבן זיך שי"ר און שד"ל איבערגעבעטן אין זיי זענען צוריק געווארן גוטע פריינד. אויך רנ"ק (ר' נחמן קראכמאל) האט זיך דערוויטערט פון שי"ר נאכדעם וואס שי"ר האט נישט אנגענומען רנ"ק'ס דיעה נישט צו קומען אויף טארנאפאל; בעפרא די פטירה פון רנ"ק און 1840 האבן זיך די צוויי איבערגעבעטן.


text:
עקאלאגיע
עקאלאגיע (פון גריכיש: oἶkoς, "הויז"; -λoYίa, "שטודיע פון") איז די וויסנשאפט וואס שטודירט אלע לעבעדיקע ארגאניזמען אין זייער סביבה, מיט איר קלימאט, באדן, וואסער, ליכט, זויערשטאף און מינעראלן. עקאלאגן שטודירן די קאמפאזיציע, פארשפרייטונג, קוואנטיטעט, צאל און מצבים פון ארגאניזמען אין עקאלאגישע סיסטעמען. עקאלאגיע איז א צווישנדיסציפלינאריש פעלד וואס נעמט איין ביאלאגיע און ערד וויסנשאפט.
דער דייטשער וויסנשאפטלער ערנסט העקל (1834–1919) האט געשאפן דאס ווארט "עקאלאגיע" ("Ökologie") אין 1866. די אוראלטע פילאסאפן, ווי היפאקראטעס און אריסטו האבן אוועקגעשטעלט די יסודות פון עקאלאגיע אין זייער שטודיע פון נאטור.


text:
מאטעמאטישער דערווייז
אין מאטעמאטיק איז א דערווייז א דעדוקטיווער ארגומענט פאר א מאטעמאטישן ארויסזאג. אינעם ארגומענט קען מען ניצן ארויסזאגן וואס מ'האט פריער פעסטגעשטעלט, ווי למשל טעארעמען. סוף כל סוף כל איז אלץ געבויט אויף אקסיאמען, ד"ה ארויסזאגן וואס זענען קלאר אמת אדער וואס זענען אנגענומען. א דערווייז דארף זיין גוט אויסגעפירט אז ער האלט אין אלע אופנים; ס'איז נישט גענוג צו ווייזן אז ער האלט אין געוויסע פעלער, אפילו א סך פעלער.
א דערווייז ניצט לאגיק אבער ווערט געשריבן אין א נארמאלער שפראך.
דער מעטאד פון דערווייזן אן ארויסזאג פון אקסיאמען שטאמט פונעם אוראלט-גריכישן מאטעמאטיקער אוקלידוס.
אינהאַלט
מעטאדן פון דערווייז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גראדער דערווייז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערווייז דורך מאטעמאטישער אינדוקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערווייז דורך קאנטראפאזיציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערווייז דורך סתירה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערווייז דורך אויפבוי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט-קאנסטרוקטיווער עקסיסטענץ דערווייז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
שרגא פייוויש האגער
רבי שרגא פייוויש האגער באקאנט אלס קאסאווער רבי.
רבי שרגא פייוויש איז דער עלטסטער זון פון רבי אברהם יהושע העשיל האגער פון קאסאוו, זון פון רבי שרגא פייוויש האגער (תר"ל-תרצ"ז) פון זעליטשיק, וואס איז געווען א זון פון רבי ברוך האגער פון וויזשניץ און אן איידעם ביי רבי משה האגער, דעם "לקט עני" פון קאסאוו.
ער איז אן איידעם פון ר' חיים וואזנער, געוועזענער רב פון דער סאטמארער קהילה אין לאנדאן, און איז אזוי ארום אן אייניקל פון דעם חסידישן פוסק הדור ר' שמואל וואזנער.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אנדערשט ווי אלע רבי'ס דעריבער איז ער אנגענומען אלס א מאדערן פון איין זייט גענוג אז די באמעס זאלן אים רעספעקטירן, און אויך אלס גרויסער תלמיד חכם און עובד ה' אז די פרומע און די קנאים זאלן אים נישט קענען באקעמפן און אפסטעמפלען אלס לינקער.
געדינט האט ער אלס דיין אין וויזשניצער קהילה אין בארא פארק זיך ערווארבן א נאמען אלס גאר א אחריותדיגער פוסק וואס ארבעט מיט אינגעלייט און ווייזט זיי די וועג אין עבודת ה'.
דערנאך זיך אפגעטיילט פון דארטן און געעפנט אן אייגן חסידות, די רעבישע קענען נישט האבן קיין טענות צו אים ווייל ער איז באמת א גרויסער יחסן מיט שענערע יחוס ווי אסאך רביס.
אבער זיין רעביסטעווע איז אנדערשט ווי אלע אדמורי"ם ווייל ער רעדט שמועסט און שפילט זיך מיט יעדעמס קינד פונקט ווי א נארמאלער בעל הבית.
אבער פון דער אנדערער זייט פירט ער טישן און שטיק פון א אדמו"ר כדי צו געבן שטאף פאר די חסידים זיי זאלן זיך קאכן אין זיין פערזענליכקייט און אים האלטן העכער ווי א געטליכער מענטש.
אזוי ארום האט ער זיך אהער געשטעלט אין היינטיגען דור אלס איינער פון די גרעסטע מאכטן.
ער האט מתיר געווען דעם עירוב אין בארא פארק צוליב קבלה, און איז געווען א הויפט כוח דאס אויפצושטעלן ביז זיין רבי דער וויזשניצער רבי פון מאנסי האט אים באפוילן צו שווייגן דערוועגן .
ער האט געגעבן דעם שטופ פאראויס פאר זשעי נעט אז זיי מעגן יא לאזן דעם עולם באזוכן גוגל כאטשיג רוב רבנים האבן מורא געהאט פון אזא אפענער צוטריט אבער ער איז געווארן אנגענומען צוליב דעם וואס די רבנים האלטן אז ער פארשטייט די מערסטע צום המון עם.
אזוי ארום טוט ער א געוואלד אין עסקנות צו נאכקומען די מאדערענע פארלאנגען פון דור וואס רוקט זיך פאראויס.


text:
ארבעט
צי מיינט איר א אנגעשטעלטער וואס ארבייט פאר אן אנדערן?
ארבעט איז דער וועג וויאזוי מענטשן זענען פארנומען אנצוהאלטן און מאכן א לעבן צו דורך פארדינען געלט אדער סתם זיך אונטערהאלטן צו אנהאלטן דאס לעבן.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די תורה זאגט אז צוליב די זינד פון עץ הדעת איז "בזיעת אפך תאכל לחם", קען מען נאר דורך שוויצען; עסן ברויט.
ביי די נאציס אין אוישוויץ פארניכטיגונג'ס לאגער איז געווען גרויסע אויפשריפט ביים אריינגאנג טויער ארבייט מאכט פריי.
אמאליגע צייטן פלעגט מען ארבעטן מער פיזיש שווערער אבער היינט איז מען איבערוואג פון זיצן אין ביוראס און נישט מאכן איבונגען ביים ארבעטן.
עבודה - גייסטליכע ארבעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עבודה איז לאוו דאווקא פיזיש נאר גייסטיש, אוואו מען האט כוונות און מען ארבייט שווער מיטן מוח.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אַ גוטן טאָג ניו-יאָרק, מעשהלע פון צויבער מענטש און שטאָל:
מיין שטעטעלע אין חלום איז אַ טורעם-שפּיץ פון ניו-יאָרק,
אַ שטיבעלע צווישן שטערן איז אַ קוימען פון ניו-יאָרק.
אין אַלע וואונדער איבער וואונדער איז מיכאַלישעק דאָ.
ריזן פון חדר אויף בראָדוויי קומען ליכט-מילן מאָלן.
גיבורים פון חומש – נפילים קלעטערן אין ניו-יאָרק.
פונעם רויש פון אַ מאָטאָר הילכט אַרויס יהושעס קול.
אַ פּשוטע ראָד איז ווי די זון פון גבעון אין ניו-יאָרק.
איז ווי אַן ערשטער טראָט דורך די דורות פון ירושלים,
אַ טורעם ווי עוג מלך הבשן אין ירושלים.
אַ בענקשאַפט לאַנג ווי גלות, אין ניו-יאָרקער האַפן,
די אויגן מיט פאַרשפּילטע נעכטנס פאַרגאַפט.
איך וועל זען מלאכים פון שטאָל אויך אין ירושלים.
אַ אומרו פון אַלע מיינע ניו-יאָרקער יאָרן.
איך וועל זיין אַ גליד פון ניו-יאָרק אויך אין ירושלים.
וויל פאַרטראָגן אין נגב די שטאָט איבער אַלע שטעט.
נאָך אַ בליק, נאָך אַ טרער אויף דער שטאָט איבער אַלע שטעט.
וויפל שטערן, אַזוי פיל אייביק-וואַכע ניו-יאָרקער שויבן.
הינטער מיר האַלדזן זיך, קושן זיך שטאָטישע רויכן.
יאָרן פאַלן אין אַ ראָד – אַ וואַלד פון טעג און נעכט.
אַ לעצטער, לעצטער בליק אויף דער שטאָט איבער אַלע שטעט.
איך וועל שוין אייביק זען שטערן, ווי ניו-יאָרקער, נאַכטיקע שויבן.
כי טוב, אָ צפת, כי טוב
איך האָב די ליכטער פון בראָדוויי, די פּראַכט פון פינפטער עוועניו,
אויף משיחס אָרעם אייזעלע פון צפת אויסגעביטן,
און אויב שענער פון אַלע געטער איז פינפטע עוועניו,
וואָלט דערפאַר משיח אויף דעם "עמפּייער סטעיט" ניט געריטן.
מעשהלעך פון ניו-יאָרק דערציילן שטאָלן
נאַכטיקע פייערן פון מאַזאָליעס אויסגעגלעט.
דאָס האַרץ פון בויער שלאָגט שטענדיק אין ליכטיקן שטיין פון שטאָל,
נאָך אויך אין צפת, זיינען הענט: פּאָעטן פון זעג, הובל, דלאָט.
אויב מעשיות פון טויזנט און איין זון איז די נאַכט אין ניו-יאָרק,
איז גאָר די שיין פון חומש אין זונפאַרגאַנג פון גליל,
זיינען מיר נאָענט די ווייטע, נאַכטיקע שויבן פון ניו-יאָרק,
ווי אייגן ס'זיינען מיר אברהמס שטערן אין גליל.
אויב ביי עלעקטרישע לעגענדעס איז, ניו-יאָרק דער אֵין-סוף,
זאָגט גאָט ביים ליכט פון אַלע ספירות: כי טוב, אָ צפת, כי טוב.


text:
F-35 לייטנינג II
די F-35 איז א נייע מאדעל פון עראפלאן מיט איין זיץ און איין מאטאר, וואס איז נאכנישט ארויס פון שעלף אויספרובירט דאס ערשטע מאל אום 15טן דעצעמבער, 2006 די פראיעקט ווערט פינאנצירט דורך די US, און קאסט אפ א געשאצטע 40 ביליאן דאלער, ס'ווערט געבויט איבערצונעמען אסאך פונקציעס און מינימיזירן די הוצאות פון די מיליטער דורך בויען דריי ווערסיעס ס'זאל צושטעלן די געברויכן פון דער סביבה, ענגלאנד און נאך 8 לענדער נעמען אנטייל אין דעם פראיעקט און וועלן אפמאכען צו זיי קויפען עס,
די:
- F-35A די ווערסיע איז די לייכסטע און קלענסטע פון די ווערסיעס דאס וועט איבערנעמן די F-16 און די A-10 טאנדערבאלט פליגער'ס די F-35A איז נישט נאר בעסער פון די F-16 מיט פייטינג נאר מיט סטעלט זיך קענען דורך שווערצן ראדארען וואס דאס שטעלט דאס די ערשטע אין די ליסט פון די עירקרעפטס. (פאר די לופטוואפע)
- F-35B די ווערסיע וועט איבערנעמען די AV-8 העריער און די F/A-18 הארנעט קענענדיג שנעלער זיך הייבען דערווייל איז די שנעלסטע פון די F-35A א וועלט רעקארד פון א נישטיגע 500 פיס פלאץ. (פאר די מארינען)
- F-35C די ווערסיע נעמט איבער די F/A-18- /A /B /C /D הארנעט'ס, וואס איזפאר לאגשטרעקיגע צילען, דאס וועט אויך ווערן באניצט צו סטעלט מיסיעס, זייענדיג בעסער ווי די F/A-18E/F סופער-הארענט. (פאר די נעווי)
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
דמשק
דמשק (אראביש: دِمَشقُ, דימאַשק, אויך באקאנט ווי الشام אַש-שאַם) איז די הויפטשטאט פון סיריע, עס געפונט זיך אין דרום מערב פון לאנד, נאנט צו די גרענעצן פון יארדאניע, ישראל, און לבנון, די שטאט פארמאגט פיר און א האלב מיליאן איינוווינער, אזוי איז דמשק די גרעסטע שטאט אין סיריע.
די שטאט איז 1800 פוס העכערן ים-פלאך, 50 מייל אריין פון דעם מיטלענדישן ים, די אלטשטאט איז געבויט אויף דער זייט פון דעם בעראדע טייך, די היינטיקע שטאט איז געבויט אויף ביידע זייטן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט ווערט שוין דערמאנט אין תנ"ך. לויט געוויסע איז אליעזר (עבד אברהם) פון דמשק. דוד המלך, האט מלחמה געהאלטן און איינגענומען דמשק. און שפעטער מלכי ישראל. דאס איז שוין 3,000 יאר צוריק.
די שטאט איז אריבער אסאך הענט, ווי די רוימער, גריכן אין די גאר אלטע צייטן, שפעטער אנדערע הענט, די אלטשטאט איז עטליכע מאל חרוב געווארן ביז צום גרונד. אין 638 האבן די אראבער איינגענומען די שטאט. אונטער דער הערשאפט פון סאלאדין אין דעם סוף פונעם 12טן יארהונדעטר איז דמשק געווארן די הויפטשטאט. די שטאט האט זיך ברייט אנטוויקלט מיט גרויסע פעסטונגען.
אין 1400 האט דער מאנגאלישער הויפטקאמאנדאנט, טימור, איינגענומען את דמשק און האט אים אונטערגעווארפן. ער האט פארטריבן א גרויסן טייל פון זיינע איינוואוינער אין זיין הויפטשטאט סאמארקאנד, און פון די וואס ער האט נישט פארטריבן האט ער אסאך געמארדעט.
נאך דער קורצער מאנגאלישער הערשאפט האט מען געבויט די שטאט פונדאסניי און זי איז ווייטער געווען א מאמלוקישע שטאט ביז 1516.
טערקיי, האט געוועלטיקט אין סיריע פאר 400 יאר, אונטער דער אטאמאנישער אימפעריע, איז די שטאט באוואוסט, און גרויס געווארן, וויבאלד זי געפונט זיך אויפן וועג קיין מעקא.
עס האט אנגעהאלטן ביז דער ערשטער וועלט מלחמה, אויף דעם 1טן אקטאבער 1918, האבן אראבישע רעוואלט קעמפער געשטורעמט די שטאט, און אינעם זעלבן טאג, זענען אויסטראליע זעלנער אריין אין שטאט. די סירישע קאנגרעס האט געמאלדן איר זעלבסטשטענדיקייט, און אויפגענומען פייסל דער ערשטער, אלס איר מאנארך. אונטערן סייקס-פיקא פארשטענדעניש, האט סיריע זיך געפונען אונטערן פראנצויזישן מאנדאט. וואס איז באפולמעכטיקט געווארן דורך דער פעלקער ליגע, נאכן סאנרעמא קאנפערענץ. די פראנצויזן האבן אטאקירט, און חרוב געמאכט דמשק, און ארויסגעווארפן פייסל פון דמשק.
אין 1946 האט פראנקרייך ווידעראמאל פרובירט אטאקירן, אבער גרויסבריטאניע האט זיי אפגעהאלטן, און דערנאך איז סיריע געווארן זעלבסטשטענדיק, מיט דמשק די הויפטשטאט.
יידישע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון דעם צווייטן בית המקדש, איז פארהאן עדות אויף א יידישן ישוב, אין דמשק. אסאך קראים, האבן זיך דארט געפונען און געמאכט די שטאט פאר א צענטראלע שטאט פאר זייער באוועגונג. אויך איז באוואוסט דער דמשק בלוט בלבול, וואס האט געברענגט צו אן עמיגראציע, וואס האט אנגעהאלטן ביז דער גרינדונג פון ישראל. היינט וווינען נאך יידן דארט, מיט בתי מדרשים, און שולן. אסאך שומרונים פלעגן צו וווינען דארט אינעם 17טן יארהונדערט, וואס נאכן אונטערגיין פון זייער קהילה, איז זייער בית מדרש אריבער צו יידן.


text:
15טן סעפטעמבער
15טן סעפטעמבער איז דער 258סטער טאג פון יאר (259סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 107 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1935 - די נירנבערג געזעצן נעמען אוועק בירגערשאפט פון יידן.
- 1821 - קאסטא ריקא, גוואטעמאלע, האנדוראס, ניקאראגוא און על סאלוואדאר פראקלאמירן זייער זעלבשטעדיקייט פון שפאניע.
- 1981 - וואנואטו ווערט א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1254 - מארקא פאלא, איטאליענישער אויספארשער (נפטר ב-1324)
- 1876 - ברונא וואלטער, עסטרייכער-יידישער דיריגענט (נפטר ב-1962)
- 1890 - אגאטא קריסטי, בריטישע שרייבערקע און דראמאטורג] (נפטר ב-1976)
- 1929 - מאריי געל-מאן, אמעריקאנער פיזיקער
- 1984 - פרינץ הארי, פרינץ פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1859 - איזאמבארד קינגדאם ברונעל, ענגלישער אינזשעניר (געב' 1806)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעלבשטענדיקייט טאג אין קאסטא ריקא, גוואטעמאלע, האנדוראס, ניקאראגוא און על סאלוואדאר


text:
iPod
אין דער היסטאריע איז קיינמאל נישט געווען אן איינצעלענער עלעקטראנישער פראדוקט וועלכע האט זיך אזוי גוט פארקויפט ווי די פאפולערע איי-פאד און עס איז אין די היסטאריע קיינמאל נישט געווען אן עלעקטראנישע פראדוקט וועלכע האט געהאט אזויפיל דריטע פארטיי צוגעהערן.
דער נאמען איי-פאד איז שטאמט פון עפל'ס "איי" וועלכע זי נוצט פאר אירע פראדוקטן זינט זי האט ארויסגעגעבן די פירמע'ס מערסט פאפולערע קאמפיוטער די איי-מעק. זינט דעמאלט גייט פראדוקטן מיט א איי. איי-סייט, איי-בוק, -איי-טשעט, איי-טונס א.א.וו.
דער אייפאד ארבעט מיטן אייטיונס פראגראם.
אינהאַלט
מאדעלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע איי-פאד איז ערשינען ענדע 01' מיט א 5 גיגא-בייט הארד דרייוו און האט געברענגט א נייע קאנטראל טעכנאלאגיע וועלכע רופט זיך די קליקוויל. די איי-פאדס ווערן קאנטראלירט דורך דעם קליקוויל וועלכע כאפט אויף די פינגער לויט וויאזוי עס דרייט זיך און מיט דעם נעוויגירט מען ארום פון איין פונקציע צו די צווייטע. די ארגינעלע איי-פאד האט נאכגעפאלגט מיט נייע מאדעלן וועלכע זענען געקומען מיט מער מעמארי. ערשט איז געקועמן א 10 גיגיא-בייט מאדעל, א 20 גיגאַבייט מאדעל, א 40 גיגא-בייט מאדעל, און צום לעצט איז די 60 גיגאַבייט מאדעל. אין 2003 איז עפל ארויסגעקומען מיט די איי-פאד מיני וועלכע איז די זעלבע דעווייס נאר איז פיל קלענער אין סייז. די איי-פאד מיני איז באלד געקומען אין צוויי מאדעלן פון 2 און 4 גיגא-בייט. די איי-פאד מיני איז ערשינען אין 5 אויפגעכאפטע קאלירן און האט זיך פארקויפט אין די מיליאנען אויף אזוי ווייט אז מען האט געברויכט ווארטן 6 וואכן צו באקומען דעם איי-פאד צוליב דער גרויסער פארלאנג דערנאך. קורץ דערנאך איז ארויסגעקומען די איי-פאד פאטא וועלכע איז אן ארגינעלער איי-פאד מיט א קאלירטע סקרין וועלכע קען דינען אלס א הארד-דרייוו פאר א קאמפיוטער און קען ארויפנעמען בילדער וועלכע מען קען זען אויף דעם עקראן.
דערנאך איז געקומען די איי-פאד שאפֿל וועלכע איז די קלענסטע איי-פאד אבער פארמאגט נישט קיין סקרין און איז געמאכט אנצוהענגן אויפ'ן האלז. די איי-פאד שאַפֿל קומט אין א האלבע און א גאנצע גיגאַבייט מאדעלן און שפילט מוזיק אין א צעמישטע סדר און יעדעס מאל מען באהעפט דאס צו א קאמפיוטער נעמט עס ארויס אנדערע ניגונים פון די מוזיק לייברערי וועלכע מען מאכט זיך אליינס מיט די פאפולערע וויכוואַרג איי-טונס. די לעצטע מאדעל איז די איי-פאד נענא וועלכע האט איבערגענומען די איי-פאד מיני. די אי-פאד נענא איז זייער קליין אבער האלט דאך 2 אדער 4 אדער 8 גיגיא-בייט וועלכע מאכט איר די קלענסטע אזא סארט דעווייס מיט אזויפיל מעמארי. די איי-פאד נענא איז בערך א דריטל קלענער ווי די איי-פאד מיני און פארמאגט א קאלירטע סקרין. עס מעסט זיך יעצט אינגאנצן 1.6 אינטשעס ברייט, 3.5 אינטשעס הויך, א וואונדערבארע 0.2 אינטשעס דיק, און וועגט אינגאנצן 1.5 אנסעס. אפגערעדט פון איר דעזיין און נאמען איז דאס פיל מער פארגעשריטן ווי סיי וועלכע עם-פי-3 שפילער אין די וועלט וואס גיט עפל ווייטער די אויבערהאנט אין די מארקעט.
די נעקסטע איי-פאד וואס ווערט ערווארטעט פון עפל וועט זיין אויך א סעלפאן און איז באקאנט מיט איר פאפולערן נאמען איי-פאן.
די איי-פאדס ווערן פארקויפט מיט א פאר עירפאונס וועלכע זענען אין ווייסע קאליר אלס א טייל פון די דעזיין פון די ארגינעלע איי-פאד. כאטש די קוואליטעט פון די סארט עירפאון איז זייער שוואך איז דאס אבער געווארן די סטיל פון די איי-פאד און יעדער ווייסט אז ווייסע עירפאונס זענען פאר די איי-פאד. די איי-פאד איז א גרויסע ציל פאר גנבים וויבאלד דאס פארקויפט זיך גוט און זיי לאקערן אויף מענטשן וואס האבן דאס. אין ניו יארק סיטי האט די לאקאלע פאליציי גע'עצה'ט די וואס האבן איי-פאדס זיי זאלן דאס אויפטוישן מיט שווארצע עירפאונס כדי די גנבים זאל נישט וויסן אז זיי טראגן א איי-פאד. אבער אן די ווייסע עירפאונס איז דאס נישט אינטרעסאנט פאר קיינעם און יעדער נוצט דאס ווייטער.
איי-פאד באנוץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די איי-פאד איז א דיגיטאלישער מוזיק שפילער וועלכע נעמט ארויף דיגיטאלישן מוזיק טעקעס (mp3, wma, aac, און נאך) און שפילט דאס אין א סדר וועלכע מען שטעלט זיך אליינס אויס מיט די וויכוואַרג וועלכע קומט דערמיט. כדי צו קענען ארויפלייגן די טעקעס דארף מען האבן א קאמפיוטער און די פאפולערע איי-טונס וויכוואַרג (אדער דריטע-פארטיי וויכוואַרג) וואו מען שטעלט אריין די טעקעס און די אי-פאד נעמט דאס אויף פון דארט. מען קען אויסשטעלן פארשידענע שפיל ליסטעס און זיי נאמינירן וויאזוי מען וויל. די איי-פאד איז זייער גרינג צו נוצן וויבאלד עס האט דיאס קליקרעדל און אירע 4 קנעפלעך. מען גייט ארויף און אראפ אין די מעניו מיט די קליקוויל און אויך די הויכקייט ווערט מיט דעם קאנטראלירט. די איי-פאד קען אויך דינען אלס א הארד- דרייוו פאר א קאמפיוטער און מען קען דאס היינט באהעפטן צו הונדערטער ערליי מוזיק סיסטעמען.
ביזנעס ארום די איי-פאד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זינט די איי-פאד איז געווארן אזא סוקסעס פון די ערטשע מינוט אן האבן אן א שיעור דריטע פארטיי פירמעס אנגעהויבן פראדוצירן אלע סארט צוגעהערן וועלכע ארבעט מיט די איי-פאד. אלעס דרייט זיך ארום די איי-פאד און יעע פירמע וואס פראדוצירט עפעס וואס האט צעטאן מיט די מוזיק וועלט האט שוין עפעס פראדוצירט פאר די איי-פאד אדער עפעס וואס ארבעט מיט די איי-פאד. עס איז אפילו פאראן טייל אויטא פירמעס וועלכע האבן צוגעשטעלט זייערע אויטאס אז עס זאל קענען ארבעטן מיט די איי-פאד און הונדערטער ערליי אויטא מוזיק שפילער מאדעלן זענען געמאכט צו קענען ארבעטן מיט די איי-פאד. עס זענען פאראן אן א שיעור עלעקטראנישע מוזיק פראדוקטן און סיסטעמען וועלכע זענען אויסגעשטעלט צו קענען ארבעטן מיט די איי-פאד. מענטשן זענען אזוי פארקויפט פאר די איי-פאד אז זיי וועלן נישט קויפן א מוזיק סיסטעם אדער אויטא וועלכע וועט נישט מיטשפילן מיט די איי-פאד. גיין אויסרעכנען די אלע צוגעהערן וואלט גענומען א ליסטע פון עטליכע זייטן. עס הייבט זיך אן פון א רעמאוט קאנטראל און ענדיגט זיך ביי בי-עם-דאבעליו אויטאס.
די באטערי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די הארד-דרייוו איז די באטערי די צווייטע וויכטיגסטע טייל פון די איי-פאד. מענטשן גלייכן פראדוקטן וועלכע'ס באטעריס האלטן לאנג און קענען שנעל רעטשארדזשד ווערן. די איי-פאד איז ארגינעל געקומען מיט א 8 שטונדע באטערי וועלכע קען רעטשארדזשד ווערן ביז 80 פראצענט אין איין שטונדע. שפעטער האט עפל אריינגעשטעלט בעסערע באטעריס וועלכע זענען געגאנגן 12 און 15 שטונדן און היינט האלט עס ביי 18 שטונדן. וויאזוי אימער, איז אבער געקומען קריטיק פון טייל איי-פאד קונדן אז די באטערי איז געשטארבן נאך 18 מאנאטן און וויבאלד מען קען נישט אליינס טוישן די באטערי איז עס גארנישט ווערט. צוויי מענטשן האבן זיך גענומען מאכן א טומעל און עפל האט באשלאסן צו טוישן די באטעריס פאר די מאדעלן וועלכע זענען שוין אויסגעלאפן פון די גאראנטי פאר בלויז 59$. דאס האט שטיל געמאכט די קריטיק אבער באמת איז עס נאך אלץ טייערער ווי צו טוישן א באטערי פון סיי וועלכע ענליכע דעווייס און פארגעסט נישט אז די איי-פאד באטערי קען מען נישט אליינס טוישן און מען מוז עס אוועקשיקן פאר סערוויס.
אדווערטייזינג און ביזנעס מאדעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עפל האט גענוצט געלונגענע אדווערטייזמענטס צו העלפן פארקויפן די איי-פאדס. מענטשן גלייכן די אדווערטייזמענטס וועלכע זענען זייער סטייליש און אויג פארכאפנד און דאס איז פאראנטוואטליכט פאר א גרויסע פראצענט אויף די איי-פאד סוקסעס. די ערטשע איי-פאד אדווערטייזמענט איז געגאנגן מיט די לאזונג: "טויזענט ניגונים אין דיין טאש". שפעטער האט עפל גענוצט מוזיק אינסטרומענטן וועלכע האבן געשפילט פאפולערע מוזיק און צום לעצט גייען אלע איי-פאד אדווערטייזמענטס מיט שטאנעס פון מענטשן וועלכע טראגן די ווייסע איי-פאד מיט א בעגראונד פון פארשידענע קאלירן. עפל האט א סיסטעם אז זי שפרינגט שנעל מיט נייע מאדעלן און האלט דאס פאר א סוד ביז די לעצעט מינוט און ווען דאס ווערט געמאלדן קען מען דאס שוין באקומען אין די געשעפטן. דאס איז א שווערע זאך אין די היינטיגע ביזנעס וועלט, ספעציעל זינט די איי-פאד איז אזא אויפגעכאפטע זאך. די פירמע שיקט איר פרעזידענט, דזשאבס, צו געבן די מעלדונגן און געווענליך ליגן שוין די פראדוקטן ביי די שוועלן פון די געשעפטן. דאס איז א שטארקע קאנטראסט צו רוב אנדערע פירמעס וועלכע מעדלן פראדוקטן וועלכע זענען נאך נישט פראדוצירט געווארן און בי דער צייט ווען עס קומט ארויס איז מען שוין נישט אינטרעסירט דערין און אמאל קומט עס אפילו נישט ארויס אין די ענדע.
שײכותדיקע אַרטיקלען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
15טן יאנואר
דעם 15טן יאנואר איז דער פֿופֿצעטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 350 טעג (351 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 588 פאר דער ציווילער רעכענונג (לויט די היסטאריקערס) - אנגהויבן די בבלישע באלעגערונג אויף ירושלים
- 1559 - עליזאבעט די ערשטע באקרוינט מלכה פון ענגלאנד
- 1759 - דער בריטישער מוזיי געעפנט צום פובליקום
- 1975 - אנגאלא באקומט זעלבשטענדיקייט פון פארטוגאל
- 1992 - די אינטערנאציאנאלע געמיינדע אנערקענט די זעלבשטענדיקייט פון סלאוועניע און קראאטיע
- 2001 - די ערשטע ווערסיע פון וויקיפעדיע (אויף ענגליש) גייט ארויס אויפן וועב
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1622 - מאליער, פראנצויזישער דראמאטורג (געב' 1673)
- 1908 - עדווארד טעלער, אמריקאנער פיזיקער (געש' 2003)
- 1918 - גאמאל אבדעל נאסער, פרעזידענט פון עגיפטן (געש' 1970)


text:
צענטראל-הייצונג
א צענטראל-הייצונג סיסטעם איז טייטש אז א גאנצע הויז ווערט געהייצט דורך איין צענטראלע הייצונג אפאראט וועלכע צעשפרייט די היץ דורך דאקטס וועלכע גייען ארום די הויז.
די סארט הייצונג איז אויסגעטראפן געווארן בערך 200 יאר צוריק און איז געקומען אין פארשידענע פארמאטן. די ערשטע געלונגענע אזא סיסטעם איז אויסגעטראפן געווארן אין בריטאניע אין 1816 און האט גענוצט די ענערגיע אויפצוקאכן הייסע וואסער וועלכע האט צירקולירט אין רערן. א צווייטע געלונגענע סיסטעם איז אויסגעטראפן געווארן אין אמעריקע אין 1835 וועלכע האט גענוצט ווארימע לופט און אין 1850 האט מען אויסגעטראפן די סטים הייצונג סיסטעם.
היינטיגע צענטראלע סיסטעמען געבן הייצונג פון א צענטראלן אויוון צו א גאנצן הויז, געביידע, אדער עטליכע געביידעס. רוב גרויסע צענטראלע סיסטעמען נוצן הייסע וואסער אדער סטים וועלכע ווערט פארשפרייט אין די רערן. רוב הייזער אין אמעריקע נוצן אזעלכע סיסטעמען און דאס זעלבע איז מיט רוב אפיס געביידעס, האטעלן, און אפילו קאמפלעקסן פון עטליכע געביידעס ווי שאפינג צענטערס.
צענטראלע הייצונג סיסטעמען אין אמעריקע ווערן געברענט דורך אויל, אדער קוילן. די ברענשטאף סופלייעט א פייער וועלכע הייצט מאטעלענע טיילן וועלכע הייצן ווייטער דאס וואסער, סטים, אדער לופט וועלכע צירקולירט אין די רערן. די אלע סיסטעמען ווערן קאנטראלירט דורך א טערמאסטאט וועלכע צינדט אן די הייצונג איינמאל די טעמפעראטור גרייכט די היץ אויף וועלכע עס איז אנגעשטעלט.
אלע צענטראלע סיסטעמען שיקן דאס געהייצטע וואסער אדער פארע צו ראדיאטארן וועלכע זענען ווי א שאכטל מיט עטליכע אפטיילונגען דערין וואו די היץ אדער וואסער צירקולירט ארום און ארום. די ראדיאטארן פארמאגן אלע איין קליינע עפענונג וועלכע קען געעפענט ווערן ארויסצולאזן לופט כדי צו רעגולירן דעם סיסטעם.
די סארט סיסטעמען זענען אין פאקט די בעסטע הייצונג ווייל די רערן וועלכע לויפן ארום די הויז הייצט דאס הויז פון אינעווייניג און באשציט אלע ווענט און דעכער פון די דרויסנדיגע קעלט, שפארנדיג אסאך ענערגיע. ספעציעל איז וואסער גוט ווייל דאס געהייצטע וואסער בלייבט ווארעם אפילו נאכדעם וואס די סיסטעם לעשט זיך אויס און אזוי דארף מען נוצן ווייניגער ענערגיע.
עס זענען פאראן א רייע צענטראל-הייצונג סיסטעמען:


text:
ארטאדאקסישע יידנטום
דאס אָרטאָדאָקסישע-ייִדנטום - ביים יידישן פאלק איז דאס די מעהר פרומע חלק פון כלל ישראל - איז א שטרעמונג וואס נעמט אריין אין זיך חסידים, ליטאים, און די מזרחי וואס גלויבן אין ציוניזם.
ארטאדאקסיש יידנטום זענען יידן וואס פירן זיך מיט דער אלטער מסורה פון יידישקייט, אנגעהויבן פון מאדערן-ארטאדאקסישע יידן ביז חרדישע יידן היטן גאר די תורה שבכתב און תורה שבעל פה. די מאדערן ארטאדאקסישע לעבן אן ערליך לעבן אבער זענען נישט דערווייטערט פון דער ברייטרע וועלט. די חרדים אבער טוען זיך דערווייטערן פון גוים / קאלידזש / פראפעשענס.
אפילו פרייע און טראדיציאנעלע יידן וועלן זיך ענדערש אנקערן צו ארטאדאקסיע ווי אלע זייערע אידישע פירונגען ווי יום כיפור דאווענען אדער בר מצווה'ס, לוויות, חתונות ווערן געטועהן אויף א ארטאדאקסישען וועג.
אין ארץ ישראל און אייראפע זענען רוב רעליגיעזע יידן - ארטאדאקסן. אין אמעריקא זענען רוב רעליגיעזע יידן - קאנסערוואטיווער אדער רעפארמער.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארטאדאקסיע איז נישט נאָך אַלעמען די ארגינאלע טראדיציע נאך פון די צייטן פון די גמרא אדער פריער, זיי האבען דורך די יארן באפעסטיגט אין געטוישט אסאך, צוליב די מאדערניזאציע וואס האט געשוועבט דורך אויס די יארן,
אין די צייטן פון חתם סופר ווען די ווינטן פון השכלה און מאדערניזאציע האט געבושעוועט לענגאויס אייראפע איז ארטאדאקסיע אנגענומען געווארען װי אן אפיציעלער שטרעמונג אפטיילענדיג גענצליך פון די אנדערע שטרעמונגען (לויט געוויסע איז דעמאלטס געשאפען געווארען ארטאדאקסיע) און די באקאנטע סלאגאן איז געווארען אדאפטירט "חדש אסור מן התורה", און אזוי זענען אלע מנהגים, ענינים, געווארן הייליג אויף זיך מוסר נפש זיין אויף דעהם פונקט ווי מצוות עשה'ס דאורייתא'ס,
היינט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מעהר פרומע טענה'ן אז נאר זיי קענען ווערן אנגערופן ארטאדאקסן ווייל זיי ריקן זיך נישט אוועק א קוצו של יוד פון יידישקייט.
די אנדערע טענה'ן מיר זענען נאך נישט אויסגעשלאסען פון אידישן לעבן צו ווערן אנגערופן רעפארמער.
די אייניגקייט איז אז אלע "ווען" זיי פראקטיצירען טראדיציע טועהן זיי דאס מיט א הלכה'דיגען פערספעקטיוו.


text:
נגב
דער נֶגֶב איז דער דרום טייל פון ישראל, וואס פארנעמט 60 פראצענט פונעם גאנצן לאנד, זיין וועטער איז א מדברדיקע בייטאג הייס און טרוקן ביינאכט קאלט. זיין מזרח טייל גרעניצט זיך מיט יארדאניע ביז מדבר יהודה און די ים המלח , דאס זעלבע אויף צפון, און מיט דער שפלה אדער נידעריקן טייל וואס אין דער געגנט געפינט זיך רחובות, גדרה, פון מערב דער מיטלענדישער ים אשקלון, עזה פאס, און די גרעניץ מיט עגיפטן, אראפ ביזן ים סוף ווי עס געפונט זיך אילת.
די הויפטשטאט פונעם נגב איז באר שבע וואס איז די גרעסטע שטאט, אין דער געגנט, די באפעלקערונג אין דעם נגב איז בערך, אנדערט האלבע מיליאן, דאס רוב יידן, דאס איבריגע בעדואינער.


text:
דאמבאוי
דאמבוי איז גאר א טייערער שיינער געגנט אין ברוקלין. ר"ת, פון ד'און א'נדער מ'אנהעטן ב'ריזש א'ווערפעס.
עס ליגט ביים עק ברוקלין ביים וואסער צווישן און צופיסענס פון די צוויי לעגאנדארע בריקן, די מאנהעטן און ברוקלין בריזשעס. ס'איז אמאל געווען א אינדוסטריאלער געגענט, אבער ארטיסטען האבן זיך אריינגעצויגן אין די אמאליגע פאבריקן און טראנספארמירט דעם געגענט צו א טייערע מאדערענער קווארטאל, פון די דריי גרעסטע אונטערנעמער וואס האבן אינוועסטירט דאס צו מאכן טייער זענען צוויי פרומע ארטאדאקסישע עשירים, דזשאזש גוטמאן און ישעי' בוימלגרין.
עס פארמאגט אן אויגן פארכאפענדער וויאו פון די מאנהעטן הימל ספערע. און די גאסן זענען אלטמאדיש, מיט ציגל אויסגעלייגט פאר פערד און וואגן, רענט איז דארטן די טייערסטע אין גאנץ ברוקלין און די קולות פון די טראפיק און טרעין'ס וואס לויפן אויף די בריזשעס מאכט טויב.


text:
הורדוס פון כאלקיס
הורדוס בן אַריסטובוּלוס (15 פאַר דער נײַער צײַטרעכענוג – 48 פון דער נײַער צײַטרעכענונג) איז געווען אַ מלך פון כאַלקיס, אַ קליינע מלוכה אויפן דרום-מזרח פון איצטיקן לבנון.
הורדוס בן אריסטובוּלוס איז געבוירן געוואָרן אין יהודה. זײַן פאָטער אַריסטובוּלוס איז געווען אַ זון פון דעם מלך הורדוס דעם גרויסן און פון זײַן ווײַב מרים די חשמונישע. זײַן מוטער בערניקי איז געווען די טאָכטער פון הורדוס דעם גרויסנס שוועסטער שלומית און איר מאַן דעם גובערנאַטאָר פון אדום קוסטובר.
אינעם יאָר 7 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג האָט הודרוס פאַרלאָרן זײַן פאָטער אַריסטובוּלוס, וועלכער איז הינגערריכט געוואָרן לויט אַ באַפעל פונעם מלך הורדוס דעם גרויסן. אינעם יאָר 5 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג איז בריניקי מיט אירע זין אגריפּס און הורדוס אַריבערגעפאָרן קיין רוים. הורדוס איז אויסגעוואַקסן בײַם הויף פונעם רוימישן קיסר.
אין 41 האָט דער רוימישער קיסר קלאַודיוּס איבערגעגעבן אונטער דער מאַכט פון הורדוס בן אַריסטובוּלוס די קעניגרײַך פון כאַלקיס, וועלכע האָט געהאַט אַ געמישטע (גוייִשע און ייִדישע) באַפעלקערונג. צוזאַמען מיט זײַן ברודער אַגריפס דעם ערשטן, וועלכער איז געוואָרן דער מלך פון יהודה, האָט הורדוס בן אַריסטובוּלוס זיך דערשלאָגן פונעם אימפּעראַטאָר קלאַודויוּס אַרויסגעבן אַ געזעץ, וועלכער האָט גאַראַנטירט רעכט און ייִדן אויסער די גרענעצן פון ארץ-ישראל.
אין 44 איז געשטאָרן דער מלך אַגריפּס דער ערשטער און זײַן קעניגרײַך איז געוואָרן אַ פּראָווינץ פון דער רוימישער אימפּעריע. דאַן האָט הורדוס בן אַריסטובוּלוס באַקומען די אחריות פאַרן פירן דעם בית-המקדש אין ירושלים און פאַרן באַשטעטיקן כהנים-גדולים.
זײַן ערשטע ווײַב איז געווען זײַן שוועסטערקינד מרים, וועלכע האָט אים געבאָרן אַ זון מיטן נאָמען אַריסטובוּלוס. נאָך איר פטירה האָט ער גענומען פאַר אַ ווײַב זײַן פּלימעניצע בערניקי, וועלכע האָט געבאָרן צוויי זין – בערניקיוס און הורקנוס.
הורדוס בן אַריסטובולוס איז געשטאָרבן אין 48. די קעניגרײַך פון כאַלקיס האָט געירשנט זײַן פּלימעניק אַגריפּס דער צווייטער. אין 53 איז אַגריפּס דער צווייטער געוואָרן דער מלך פון יהודה און דער מלך פון כאַלקיס איז געוואָרן דער בכור פון הורדוסן אַריסטובולוס.


text:
זשיראנע
זשיראנע (קאטאלאניש: Girona; שפאניש: Gerona, כעראנע) איז א שטאט אין דער אויטאנאמישער געמיינדע קאטאלאניע אין שפאניע, און די הויפשטאט פונעם זשיראנער ראיאן.
די שטאט געפינט זיך ביי דעם צוזאמענפלוס פון די טער, אניאר, גועל און גאליגאנטס טייכן. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז 95,000 מענטשן (2010).
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די זידלונג האט אנגעהויבן נאך פריער פון דער צייט פון די רוימען.
די רוימען זענען אנגעקומען אין דעם געגנט אין 218 פאר דער ציווילער ציילונג און האבן אויפגעשטעלט א פעסטונג אינעם ארט, וואס זיי האבן גערופן גערונדע (Gerunda). דרך
אין אנהייב פונעם אכטן יארהונדערט האבן די מוסולמענער איינגענומען די שטאט. זיבעציג יאר שפעטער האט קארל דער גרויסער איינגענומען די שטאט.
יידן אין זשיראנע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פונעם סוף פונעם 9טן יארהונדערט ביז מען האט פארטריבן די יידן פון שפאניע אין 1492 האט זשיראנע געהאט א יידישע קהילה. די יידן האבן געוואוינט אינעם יידישן פערטל "על קאַל"- “El Call”.
איינער פון די חשובער חכמים פון זשיראנע איז געווען דער רמב"ן, וואס איז געווען הויפט רב פון זשיראנע און גאנץ קאטאלאניע.
קאארדינאטן: 41°59′04″N 02°49′16″E / 41.98444, 2.82111
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אפיציעלער וועבארט (אויף קאטאלאניש)
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
1870ער
די 1870ער זענען געווען די צען יאר פון 1870 ביז 1879.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- נאך דער פראנקרייך-פרייסן מלחמה האבן זיך אויפגעשטעלט די צווייטע פראנצויזישע אימפעריע און די דייטשע אימפעריע
- ערפינדונג פון טעלעפאן און עלעקטרישן לעמפל
וועלט פירער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קייסער ווילהעלם דער ערשטער (דייטשע אימפעריע)
- קייסער ווילהעלם דער צווייטער (דייטשע אימפעריע)
- קייסער פראנץ יאזעף (עסטרייך-אונגארן)
- די קעניגין וויקטאריע (פאראייניגטע קעניגרייך)
- פרעמיער מיניסטער וויליאם גלאדסטאן (פאראייניגטע קעניגרייך)
- פרעמיער מיניסטער אלעקסאנדער מעקענזי (קאנאדע)


text:
באראט
באראט איז א פילם איבער א כאראקטער מיטן נאמען בוראט סאגדאיוב, וואס שפילט אלס זשורנאליסט פון קאזאכיסטאן, געשפילט דורך א בריטישער אידישער, אויפגעוואקסן אין א פרומער ספרדישער שטוב, פראוואקיטיר קאמיקער, סאשא בארון כהן
ער האט אנגעהויבן דעם כאראקטער צו דורכפירן ליצנותדיגע אינטערוויאוס מיט מענטשן אלס א פארשטעלטער זשורנאליסט פון קאזאקיסטאן, און עס איז די טעג ארויס אין א פילם אין אמעריקע וואס איז געווארן די הייסטע פילם אין אלע טעאטערס שוין פאר די צווייטע וואך, בעיקר שפילט דאס אויף וויאזוי ער פרעגט נארמאלע מענטשן דורכאויס אמעריקע אנטיסעמיטשע און אנטיפרויען פראגעס און זיי ענטפערן מיט א שמייכל ווי צוצישטימען צו זיינע אנטי מיינונגען.
וו.צו.ב.ש.פ. ער גייט קויפן א גאן און דער סטאר קלוירק ענטפערט אים וויאזוי צו שיסן א איד און יעדער לאכט...
אדער די סצענע ווי ער זינגט א קאנטרי סאנג אין א אריזאנע באר מיט קאובוי היטן און מענער און פרויען זינגן אלע מיט שיכורהייט, ווארפט אריין דעם איד אין ברין... כדי מיין לאנד זאל זיין פריי... כאפט אן דעם איד ביי די הערנער... ווען מיר דערנאך קענען מאכן א גוטער פארטי...
כאטשיג דער פילם מאכט שפאס און חוזק פון אלע פאני זאכן און מענטשן איז אבער דער איד דער הויפט ציל ברעט. וויאזוי צו מאכן לאכן דעם צושויער.
די עי.די.על. וואס פארדאמט אלע אנטיסעמיטישע זאכן, האט גאר באגריסט דעם פילם ווייל עס ווייזט ווי בלינד און אומראציאנאל די האס פון אנטיסעמיטיזם איז, און די אמעריקאנע פאלק אין די טעאטערס לאכן נישט פון די אידן נאר גאר פון די כאראקטער ווי נאריש ער האט פיינט דעם איד.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
17טן אפריל
דעם 17טן אפריל איז דער 107טער טאג פון יאר (108טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 258 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1946 - פראנקרייך אנערקענט די זעלסשטענדיקייט פון סיריע
- 1975 - דער קמער רוזש באהערשן קאמבאדיע
- 1984 - מענטשן אין דער ליבישער אמבאסאדע אין לאנדאן שיסן אויף מאניפעסטאנטן און הרגענען א בריטישע פאליציי-פרוי. בריטאניע ברעכט אפ דיפלאמאטישע בונדן מיט ליביע.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1818 - אלעקסאנדר דער צווייטער, קייסער פון רוסלאנד (דערמארדעט 1881)
- 1894 - ניקיטא כרושטשאוו – פירער פון סאוועטן פארבאנד (געש' 1971)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1790 - בענדזשאמין פרענקלין, שרייבער, ערפינדער, פארלעגער און אמעריקאנער אמבאסאדאר אין פראנקרייך (געב' 1706)
- 1997 - חיים הערצאג, דער זעקסטער פרעזידענט פון מדינת ישראל (געב' 1918)


text:
1929
1929 איז דאס 29סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1929 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן מערץ - הערבערט האווער געווארן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 23סטן אויגוסט - אנגעהויבן די אראבער פאגראמען קעגן יידן אין חברון און צפת
- געגרינדעט דער יישוב נתניה
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן אפריל - אנדרע פרעווין, יידישער-אמעריקאנער פיאניסט, קאמפאזיטאר און דיריגענט
- 24סטן אויגוסט - יאסיר אראפאט
- 13טן סעפטעמבער - יצחק אלפסי, היסטאריקער פון חסידות
- 15טן סעפטעמבער - מאריי געל-מאן, אמעריקאנער פיזיקער
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן סעפטעמבער - רישארד אדאלף זשיגמאנדי, עסטרייך-דייטשער כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' 1865)


text:
אווידיוס
פובליוס אווידיוס נאַסא (20סטן מערץ 43- - 17), באקאנט אויך ווי אוויד, איז געווען א רוימישער דיכטער. ער צוזאמען מיט ווערגיל און האראץ ווערן גערעכנט די דריי גרויסע דיכטער פון לאטיינישער ליטעראטור.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אווידיוס איז געבוירן געווארן אין סולמאנע, צפון איטאליע אין א גבירישער פאמיליע. ער האט שטענדיג געוואלט ווערן א דיכטער, אבער זיין פאטער האט זיך געשטעלט אז ער זאל ווערן אן אדוואקאט, און האט אים געשיקט שטודירן אין רוים. נאכן טויט פון זיין ברודער ביי די צוואנציג יאר, איז אווידיוס געפארן קיין אטען. ער האט געהייראט דריי מאל, אבער די ערשטע צוויי ווייבער האט גע'גט. ער האט געהאט איין טאכטער.
אין יאר 8 האט דער קייסער אויגוסטוס אים געשיקט אין גלות קיין טאמיס, אויפן שווארצן ים.
ער איז געשטארבן אין טאמיס (היינט קאנסטאנצא, רומעניע).


text:
בראסלעוו
- דער ארטיקל דיסקוטירט דאס שטעטל אין אוקראינע. אויב איר זוכט דאס חסידות, זעט ברסלב.
בראַסלעװ (אוקראַיִניש: БpaцлaB בראַצלאַוו) איז אַ שטעטל אין אוקראַיִנע. צוויי און א האלב שעה פארן מיט א קאר פון קיעוו קיין בראסלעוו. עס איז א קליין שטעטל. איר באַפֿעלקערונג אינעם יאָר 1988 איז געװען 6,100.
אין בראַסלעװ האָט ר' נחמן בראַסלעװער געװױנט צווישן די יארן 1802 - 1810 (ה'תקס"ב - ה'תק"ע) און געפֿירט זײַן הױף. ווען רבי נחמן איז געקומען אהין האט ער מיט געברענגט א רב פאר דער שטאט וואס זאל פסק'נען שאלות ר' אהרן בראסלעווער. ער איז פארבליבן דארט רב, דערנאך האט אים איבערגענעומען זיין זון רבי צבי אריה בראסלעווער, דערנאך האט איהם איבערגענומען זיין זון רבי חיים בראסלעווער.
ביים נאצי חורבן איז פארטיליגט געווארן דער גאנצער בית החיים, היינט צו טאג איז גארנישט דא צו דערקענען נאר דעם אוהל און א מצבה וואו עס ליגט רבי נתן מברסלב, דאס האבן אלטע אידן וואס האבן געוואוינט אין בראסלעוו פארן וועלט קריג, דערקענט דאס פלאץ, און האבן צו געוויזן פאר דעם עסקן ישראל מאיר גבאי און ער האט עס אויפגעבויעט.


text:
גוגל
די פֿירמע גוגל (ענגליש: Google) איז דער אייגענטימער פון דער גרעסטער זוכמאשין אינעם אינטערנעץ. דער נאמען "גוגל" שטאמט פונעם נומער גוגאל.
אינהאַלט
די פירמע מיט איר זוכמאַשין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די דאָזיגע פירמע איז אויפגעשטעלט געוואָרן אין 1998 דורך לעררי פעידזש און סערגעי ברין, צוויי סטודענטן פון סטאנפארד אוניווערסיטעט. דער פירמע'ס איינציגער פּראָדוקט איז געווען די גוגל זוכמאַשין, וואס איז געוואָרן שנעל אויפגעכאַפט און ביז א קורצער צייט האט עס געהאַט מיליאָנען באַניצערס.
מאנאפאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אבער היינט צוטאגס פירט זיך די אינטערנעט, און נעמט א פירענדע ראלע אין איר גאנצער אויספארמונג און פאפולערקייט פונעם קאלעקטיווען אינטערנעט. אמת עס איז טאקע געווען אינטערנעט פאר גוגל אויכט, אבער זיי האבן איבערגענומען די ראלע פון אפמאכן וועלכער וועבסייט ווערט באקאנט און באניצט און וועלכער נישט. גוגל האט געטוישט און איינגענומען דעם אינטערנעט פענאמען. און זיי זענען דער גרעסטער כוח וואס פירט ווייטער איר דינאמישקייט יעדן טאג מיט נייע ערפינדונגען.
גוגל האט זיך אריינגעשטעלט אינדערמיט און געווארן די אגענט וואס דעליווערט דעם אינטערנעט פארן מענטש. און זי באשלוסט וויאזוי, ווען, ווער, ווי, וואס און פארוואס, דאס ווערט אויפגענומען ביים מענטש.
אין אויגוסט 2004 איז די פירמע אַרויף אויף דער בערזע פאַר $85 פּער אקציע, פארדינענדיג דערביי 1.67 ביליאָן דאָלער. ביז'ן ענדע 2004 האָבן זיך די אקציעס געהויבן אויף באַלד $200, און ביים סוף 2005 האָט עס געהאַלטן ביי $400.
וואַקסענדיג אַלץ גרעסער האָט גוגל געהאַלטן אין איין שאַפן און אַרויסגעבן נייע פראָדוקטן, די מערסטע פון זיי אַלץ באדינונגען אויפ'ן אינטערנעץ.
היינט צוטאגס איז גוגל די גרעסטע זוך מאשין אויפן אינטערנעט, כמעט צוויי מאל אזוי גרויס ווי איר נאנטסטער קאנקורענט: יאהו.
איין זאך וואס זי צייכענט זיך אויס איז די שיינע דעזיין וואס איז נישט אנגעפאטשקעט מיט צופיל צעמישטע שרייענדע ווערטער און לינקס. איר הויפט בלאט איז ווייס ציכטיג און ליידיג און נישט אנגעפילט מיט אינפארמאציע.
פאפולערע גוגל באדינונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גוגל דעסקטאַפ
- מאַפּע - טרעפט סיי וועלכע אַדרעס אדער ריכטונגען אויף צו פאָרן ווי אימער אין אַמעריקע
- גוגל ווידעא
- פינאַנץ - פאָרשונגס מיטל און אינפארמאַציע פּאָרטאַל אויף סטאַקס, בּאָנדס, מיוטשועל פאָנדן, און אַנדערע פינאַנציעלע דאַטאַ
- בּלאָגער - אַ גרינגן מיטל צו שרייבן אַן אייגענעם בלאָג אויפ'ן וועב
- לעֶבּס - דאָ קען מען זעהן פאַרשידענע נייע פראָדוקטן וואָס גוגל האַלט אינמיטן אויסאַרבעטן
- דזי-מעיל
- גוגל רידער
- גוגל טאָלק
- גוגל טול באַר
- גוגל ספרעדשיט
- גוגל נייעס
- גוגעל קא-אפ
- גוגל אנאליטיקס
- גוגעל אלערטס
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גוגל יידיש זוכבלאט
- גוגל'ס הויפט וועב בלאט
- גוגל אויף העברעיש
- גלאַט-גוגל
- גוגל שׁעֶר אַקטיוויטעט פון גוגל פינאַנץ
- א אינטערסאנטע אומזינסטיגע ביכל אויפן אינטערנט פון 55 וועגן וויאזוי מען קען האבן פאן מיט גוגל.
- א א דאקומענטערי איבער גוגל
- א זייט ביי זייט חילוק צווישן גוגל מאפעס און יאהו מאפעס
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גוגל זוך מכשיר • גוגל כלים פאס • זשימעיל • גוגל שמועס • גוגל קא אפ • גוגל נייעס • גוגל דעסקטאפ • גוגל דאקומענטן • גוגל לייענער • גוגל אלערטס • גוגל מאפע • גוגל ווידעא • גוגל אנאליטיקס • בלאגער • גוגל פינאנץ • לעבס • גוגל בילדער • גוגל ביכער • פרוגעל • גוגל ערד • גוגל בוקמארקס • יוטוב • גוגל גרופעס


text:
באואינג
באואינג איז די וועלט'ס גרעסטע עראספעיס פירמע הויפטקווארטירט אין שיקאגא, אילינאוס. די פירמע איז צעטיילט צו צוויי אפטיילונגן, די ערשטע די קאמערציאלע אפטיילונג וועלכע פראדוצירט קאמערציאלע עירקרעפט פאר עירליינס און די צווייטע איז איר דעפענס עירקרעפט פראדוקציע. באואינג איז אמעריקע'ס צווייטע גרעסטע דעפענס עירקרעפט קאנטראקטאר נאך לאקהיד מארטין וואס מיינט אויך די וועלט'ס צווייטע גרעסטע דעפענס עירקרעפט קאנטראקטאר. באואינג איז א ריכטיגע אמעריקאנער פירמע וועלכע פראדוצירט אלע אירע מאדעלן אין אמעריקע און גיט ארבעט פאר 152,000 אמעריקאנער צעטיילט אין 10 סטעיטס רוב פון זיי אין עווערעט, וואשינגטאן, נישט ווייט פון סיעטל און דאס איבעריגע אין קאליפארניע, מיזורי, טעקסאס, אריזאנע, קענזעס, און פענסעלוועניע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פירמע איז געגרינדעט געווארן דורך וויליאם באואינג אין 916' אינאיינעם מיט א נעיווי אינדזשעניר אלס א שותף. מר. באואינג איז געווען א געלערנטער מענטש און איז רייך געווארן פון האלץ מסחר וואו ער האט זיך אויך אויסגעלערנט צו בויען קונצליכע סטרוקטורן וועלכע איז אים צוניץ געקומען ווען ער האט אנגעהויבן בויען פליגער. די פירמע איז געוואקסן ווען זי האט אפגעקויפט עטליכע קליינע עירקרעפט פירמעס אבער עס האט זיך נישט גוט איינגעגעבן און די פירמע איז שפעטער צעטיילט געווארן צו 3 טיילן און באואינג איז געבליבן איינע פון זיי. באואינג האט דעמאלט פרובירט אליינס אריינגיין אין די עירליין ביזנעס אבער עס האט נישט געארבעט און זי האט זיך ארויסגעצויגן דערפון ווען זי האט באקומען גוטע קאנטראקטן פון פען אמעריקן עירליינס צו בויען א רייע פליגער. די פירמע איז געווארן באקאנט אין 934' ווען זי האט פראדוצירט די 314 קליפער וועלכע איז דעמאלט געווען די גרעסטע קאמערציאלע פליגער וועלכע האט אריינגענומען 90 פאסאזשירן בייטאג און 40 ביינאכט. פען אמעריקן האט שטארק מצליח געווען א דאנק דעם קליפער און האט אנגעהויבן מאכן טעגליכע פלייטס פון אמעריקע קיין לאנדאן און שפעטער צו אנדערע פאפולערע דעסטינאציעס. דער פליגער איז געווען גרויס קעגן וויפיל פאסאזשירן עס האט אויפגענומען און האט זיך געהויבן פון וואסער. ווען די צווייטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן האט די רעגירונג געצווינגן אלע אינדוסטריאלע פירמעס צו ארבעטן פאר די מיליטער און באואינג האט אנגעהויבן בויען מיליטערישע פליגערס. די פירמע האט געזוכט צו מאכן וואס מער פליגער און האט זיך פארברייטערט פיל-פאכיג אבער זינט עס זענען נישט געווען קיין ארבייטער ווייל רוב מענער זענען געגאנגן קעמפן קיין אייראפע, האט די פירמע אויפגענומען זייערע פרויען און האט באוויזן צו פראדוצירן 350 פליגער פער מאנאט. דורכאויס די קריג האט באואינג פראדוצירט די היסטארישע בי-17 באמבארדירער אינאיינעם מיט לאקהיד מארטין און דאגלעס עירקרעפט. אין דער זעלבער צייט האט בעל עירקרעפט פראדוצירט די היסטארישע בי-29 באמבארדירער. מיט די צוויי פליגער האבן אמעריקאנער כוחות געהאגעלט באמבעס אויף דייטשע טרופן אין פראנקרייך און שפעטער אין דייטשלאנד. נאך די קריג האט דאס מיליטער מער נישט געברויכט אזויפיל פליגער און די פירמע האט בלית ברירה אויפגעזאגט 70,000 ארבייטער און זיך געפלאגט איבערצוארבעטן די פארבליבענע מיליטערישע פליגער צו קאמערציאלע פליגער און דאס פארקויפט פאר עירליינס. אבער נישט פאר לאנג איז מען געשלאפן און די קאלטע קריג האט אנגעהויבן ווערן א רעאליטעט און דאס מיליטער איז געווען אין א פארמעסט מיט די סאוויעטן איבער מיליטערישע געצייג און פליגער. באואינג האט דעמאלט אנגעהויבן פראדוצירן מיסילס און נייע פליגער פון פארשידענע סארטן. אין דער זעלבער צייט זענען די ערשטע דזשעט פליגער ערשינען דורך עטליכע אייראפעאישע פירמעס און באואינג האט באשלאסן אויך צו פראדוצירן א דזשעט פליגער וועלכע איז שפעטער געבוירן געווארן אלס די בי-707 און איז נאכגעפאלגט געווארן מיט די בי-720, און בי-727 וועלכע האבן איבערגעשטיגן די אייראפעאישע מאדעלן מיט פארשידענע טעכנאלאגיעס. עירליינס און פילאטן האבן שטארק געגליכן די באואינג מאדעלן און די פירמע האט געהאט א גרויסע סוקסעס. די בי-727 איז פארבליבן א שטארקע מאדעל ביז אין 84' ווען די פירמע האט אפגעשטעלט איר פראדוקציע אבער נאך היינט זענען פאראן נאנט צו טויזענט בי-727'ס אין דער לופטן. אין די 60'גער יארן איז באואינג אפגעקויפט געווארן פון א ריזיגע העליקאפטער פירמע וועלכע האט אינאיינעם מיט באואינג פראדוצירט די טשינוק און סי-נייט מיליטערישע העליקאפטערס מיט וועלכע אמעריקע האט שטאלצירט. קאמערציאלע פראדוקציע איז ווייטער געגאנגן און אין די ענדע 60'גער יארן איז באואינג ערשינען מיט צוויי לעגענדערע מאדעלן די בי-737 און די 747-100 פליגער וועלכע זענען געווארן די סטאנדארט פון קאמערציעלע עירקרעפט. די 737 איז ביז'ן היינטיגן טאג פארבליבן די בעסט פארקויפטע פליגער אין אוויאציע היסטאריע און פארקויפט זיך נאך היינט אין די הונדערטער ווען דער מאדעל ווערט כסדר פארבעסערט. אין די 70'גער יארן איז באואינג דורכגעגאנגן איר שווערסטע צייטן ווען די ספעיס אפאלא פראגראם איז אפגערופן געווארן. באואינג איז געווען פון די גרעסטע שותפים אין דעם אפאלא און האט שאדן געהאט אסאך געלט. אין יענע צייטן איז געווען א רעסעסיע פאר די עירליין אינדוסטרי און קאנגרעס האט אפגעזאגט באואינג'ס סופערסאניק פראגראם וועלכע האט געזאלט קאנקורירן מיט די היסטארישע בריטיש-פראנצויזישע קאנקארד. עס איז דורך איבער א יאר וואס באואינג האט נישט באקומען קיין איין באשטעלונג און די פירמע האט אויפגעזאגט האלב פון אירע 80,000 ארבייטער. די פירמע'ס אויפלעבונג איז געווען די 747 דזשאמבאו וועלכע איז געווען א געוואגטע אונטערנעמונג אבער האט אויפגעשאקעלט די אוויאציע וועלט און איז געווארן באואינג'ס צווייטע גרעסטע סוקסעס און ביז עירבאס האט פראדוצירט איר עי-380 מאדעל איז באואינג געווען די איינציגסטע דזשאמבאו פליגער. די 80'גער יארן איז געווען די בעסטע פאר באואינג ווען די פירמע האט באקומען טויזענטער ארדערס און האט באקומען א גרויסע קאנטראקט פון נאס"א פאר די נייע ספעיס שאטעל פראגראם. אין יענע יארן האט באואינג אנטוויקעלט איר 757 מאדעל אוןנאך אסאך אנדערע מאדעלן וועלכע ווערן ברייט באנוצט דורך רוב עירליינס פון די וועלט. אבער אויך אין די 80'גער יארן איז געבוירן געווארן וואס איז שפעטער געווארן באואינג'ס גרעסטע קאנקורענט, די פראנצויזישע עירבאס פירמע וועלכע איז געוואקסן צו אייראפע'ס גרעסטע עירקרעפט פראדוצירער און איז גאנץ לעצטענס געווארן נומער איינס אין די קאמערציאלע עירקרעפט מיט מער ארדערס און דעליוועריס ווי באואינג אין די לעצטע צוויי יאר.
קאנקורענט מיט עירבוס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עירבוס איז געווארן אן ערנסטער קאנקורענט קעגן באואינג אין די 80'גער יארן ווען זי האט אנגעהויבן דעליווערן איר עי-320 מאדעלן און זינט די פירמע איז געגרינדעט געווארן צו זיין א קאנקורענט קעגן באואינג האט מען דאס נאנט באטראכט די אלע יארן ביז עירבאס האט עווענטועל באוויזן איבערצושטייגן באואינג אין 03' און נאכאמאל אין 04' און אין 05'. בעת די שורות זענען געשריבן געווארן האט עירבאס ווידער איבערגעשטיגן באואינג אויך מיט ארדערס געבנדיג איר אן אויבערהאנט איבער באואינג דריי יאר נאכאנאנד. ביי די לעצטע אוויאציע פארשטעלונג האט עירבאס באקומען 280 באשטעלונגן אין די ווערט פון 34 ביליאן דאלאר ווען באואינג האט נאר באקומען 146 באשטעלונגן אין די ווערט פון 15 ביליאן דאלאר. אבער איבער די יאר האט באואינג געמאלדן מער באשטעלונגן ווי עירבאס און עס האט אויסגעקוקט אז באואינג וועט זיך צוריק כאפן אבער די וואך האט עירבאס האט באקומען לעצטע מינוטיגע ארדערס. נאך אלץ זענען די צוויי פירמעס נישט קיין פארגלייך ווען מען קוקט צוריק די היסטאריע פון ביידע. באואינג איז פיל לענגער אין ביזנעס און האט רוב פון די יארן פארקויפט דאס מערסטע פליגער ווען עירבאס איז נאר יעצט גרויס געווארן נאך 33 יאר אין ביזנעס. אלעס אינאיינעם שאצט מען אז עירבאס האט 3,850 עירקרעפט אין סערוויס ווען באואינג האט איבער 20,000 וואס מיינט זעקס קעגן איינס. באואינג איז אויך אין קאנקורענט מיט לאקהיד מארטין איבער רעגירונג קאנטראקטן פאר מיליטערישע פליגער. אין 03' האט לאקהיד מארטין געקלאגט באואינג פאר אינדוסטריאלע שפיאנאזש און די פירמע איז באשטראפט געווארן מיט'ן פארלירן קאנטראקטן ווערט פון א ביליאן דאלאר און זי איז פארבאטן געווארן פון נעמען נייע קאנטראקטן פאר 20 מאנאטן וועלכע ענדיגט זיך דעם קומענדיגן מערץ. אויך מיט עירבאס האט באואינג געהאט לעגאלע פראבלעמען אין ווען זי האט געקלאגט עירבאס צו די ווארלד טרעיד ארגאניזאציע האט עירבאס צוריק געקלאגט באואינג מיט אנדערע קלאגעס. אין די ענדע האבן ביידע פירמעס געשלאסן אן אפמאך אז זיי וועלן זיך אויסגלייכן צווישן זיך און ארויסלאזן די ווארלד טרעיד ארגאניזאציע דערפון. באואינג'ס איצטיגע אינוועסמענט איז די דריעמליינער וועלכע וועט זיין א פארגעשריטענע פליגער וועלכע וועט נוצן ווייניג ברענשטאף. די דריעמליינער האט באקומען אסאך ארדערס אבער פון וואס באואינג חלומ'ט שטייט זי נאך זייער ווייט. באואינג וועט אויך איבערמאכן דעם 747 דזשאמבאו פליגער צו אביסל א גרעסערע מאדעל אלס א דירעקטע קאנקורענט צו די עירבאס עי-380.


text:
ניוט גינגריטש
נוטאן לערוי גינגריטש (געב' 17טן יוני, 1943) איז אן אמעריקאנער פאליטיקאנט, א געוועזענער קאנגרעסמאן פון דעם שטאט דזשארדזיע.
ער איז ברייט באקאנט פארן פירן די רעפובליקאנער פארטיי, אין 1994, צו א מאיאריטעט אין דער אמעריקאנער קאנגרעס, נאך 40 יאר זיין אין די מינאריטעט, ער איז דאן געווארן דער 58סטער ספיקער פון דעם קאנגרעס הויז.
נאך יאר פיר זיין דער ספיקער האט ער רעזיגנירט צוליב עטישע אויספארשונגען.
גינגריטש איז געבוירן אין דרום-צענטראלער פענסילוועניע. ער האט חתונה געהאט דריי מאל; ער האט צוויי פארהייראטע טעכטער פון זיין ערשטער פרוי.
זיין יעצטיגע פרוי איז קעליסטע ביסעק, יונגער פון אים מיט 30 יאר.
נוט גינגריטש איז האט אין מיי 2011 געמאלדן אז ער איז א קאנדידאט אין די רעפובליקאנער פריימעריס צו ווערן דער רעפובליקאנער קאנדידאט אין די 2012 פרעזידענט וואלן. ער האט זיך ארויסגעצויגן פין דעם פארמעסט אפריל 2012 צוליב זיין שוואכער סוקסעס.


text:
קרית ביאליק
קרית ביאליק איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט, ישראל, און איינע פון די שטעט אין די קריות, פון חיפה מעטראפאליטען שטח. אין יאר 1950 געווארן א לאקאלע ראט, און אין 1976 געווארן א שטאט.
די שטאט איז גערופן אויפן נאמען און אנדענק פון חיים נחמן ביאליק. אין קרית ביאליק וווינען 36,300 איינוווינער, געשאצט לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר יאר 2009.
די שטאט גרענעצט חיפה פון דרום, קרית מוצקין פון מערב, געגנטלעכע ראט זבולון, פון מזרח, און געגנטלעכע ראט מטה אשר פון צפון. די שטאט איז אכט און א האלב קילאמעטער לאנג, און צווישן דריי קילאמעטער, און 400 מעטער ברייט. די מוניציפאליטעט פון שטאט איז אויף א שטח פון 8,000 דונאם.
די ערשטע געגנט איז געגרינדעט געווארן דורך עולים פון דייטשלאנד, און אנהייב איז דאס געווען די נאמען "געגנט פון דייטשע עולים".
ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז די שטאט באמבאדירט געווארן, וויבאלד די שטאט געפונט זיך נאנט צו די חיפה נעפט רעפיינעריס. ביי די מלחמת השחרור, האבן אראבער אסאך געשטערט די איינוווינער.
אין די 1950ער יארן, איז געגרינדעט געווארן אן איבערגאנגס לאגער (מעברה), וואס אין 1960, איז געווארן א טייל פון דער שטאט.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, האבן עטליכע ראקעטעס געטראפן די שטאט, און פאראורזאכט שאדענס אין פארמעגן.


text:
רעקטארי ראד באן סטאנציע
רעקטארי ראד באן סטאנציע איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון האקני, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 2, אויפן ווייט הארט לען אפצווייג פון די לי וועלי ליניעס. די סטאנציע, און אלע באנען וואס דינען זי, ווערט אפערירט דורך גרעסערע אנגליע.
באנען פארן קיין ליווערפול גאס אין צענטראלן לאנדאן, און קיין טשעשנט און ענפילד טאן צו צפון.
גאלעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באן צייטן און סטאנציע אינפארמאציע פאר רעקטארי ראד באן סטאנציע פון נאציאנאלע באן.
קאארדינאטן: 51°33′32″N 0°04′05″W / 51.559, -0.068


text:
כפר אלדד
כּפֿר-אלדד איז א קהילה-יישוב, וועלכער געהערט צום רעגיִאָנאלן ראט גוש עציון. ער געפינט זיך צום דרום-מזרח פון הרודיון. פון אים עפנט זיך א פּאנאָראם פון מדבר יהודה. די הייך פון כּפֿר-אלדד איבערן ים-ניוואָ איז אן ערך 530 מעטער. דער יישוב איז געגרינדעט געוואָרן אין 1994 אויפן אָרט פון צײַטווײַליקן איבערגאנג-לאגער פון גרינדער פונעם דערבײַיקן יישוב נוקדים, און אָנגערופן געוואָרן נאָכן פּראָפעסאָר ישראל אלדד (שײַב), א מנהיג פון לח"י.
אין די לעצטע יאָרן, נאָך דעם, ווי ס'איז געעפנט געוואָרן א נײַער שאָסיי, וואָס פאראייניקט יישובים פון מזרח גוש-עציון, וועלכע רופט מען צומאָל "גוש הרודיון" ("העראדיאן-בלאָק"), און צווישן זיי אויך כפר-אלדד מיטן ירושלימער קווארטאל הר חומה (חומת-שמואל) האָט די צײַט וואָס פארנעמט די נסיעה אין דער הויפּשטאָט פון ישראל זיך פארקירצט ביז 10מינוט (בערך 12 קילאָמעטער). דאָס האָט געבראכט צו א ממשותדיקן וווּקס אין דער צאָל איינוואוינער פון כפר אלדד. די באפעלקערונג פונעם ישוב באשטייט הײַנט-צו-טאָג פון אַריבער 100 משפחות (אַרום 300 נפשות). א העלפט פון די אײַנוווינער פון כפר אלדד זײַנען עולים, דער עיקר פונעם געוועזענען ראטנפארבאנד (רוסלאנד, אוקראינע, ווײַסרוסלאנד, גרוזיע און לעטלאנד) ווי אויך פון די פאראייניקטע שטאטן, פראנקרײַך, בריטאניע, סיריע און ארגענטינע, די איבעריקע תושבים זײַנען געבוירן געוואָרן אין ישראל. כפר-אלדד איז, גלײַך ווי אלע יישובים פון "גוש הרודיון", א געמישטער יישוב (לכלל ישראל), וווּ עס וווינען אינאיינעם פרומע, טראדיציִאָנעלע און וועלטלעכע ייִדן. אינעם יישוב איז טעטיק א שול, א קינדער-יאסלעס ("פעוטון") און א קינדערגאָרטן.
דאָס רוב תושבים פון כפר-אלדד ארבעטן אויסער דעם ישוב, דער עיקר אין ירושלים. א הויכער פּראָצענט פון די אײַנוווינער האָבן אַ הויכבילדונג, אײַנגעשלאָסן עטלעכע דאָקטאָרן פון וויסנשאפטן. אייניקע תושבים ציִען חיונה פון פערד- און שאָף-ציכטונג.
אינעם ישוב וווינט דער שטעלפארטרעטער פונעם אויסערן-מיניסטער פון ישראל דער כנסת-דעפּוטאט זאב עלקין.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אַ טעלעוויזיע-פּראָגראַם וועגן כפר אלדד (אויף רוסיש)
קאארדינאטן: 31°39′10″N 35°15′08″E / 31.65278, 35.25222
- אינטערוויוען מיט תושבים פון כפר אלדד (אויף העברעיש) - http://www.youtube.com/watch?v=WBG-dqD_DXU


text:
יאשע בער הלוי סאלאווייטשיק
- דער ארטיקל דיסקוטירט דעם "בית הלוי". אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק (באדייטן).
הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק (נעשכיז, ה'תק"ף- ד' אייר ה'תרנ"ב, בריסק)[1] באקאנט ווי רבי יאשע בער, איז געווען דער בריסקער רב.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יאשע בער איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף אין נעשכיז (היינט אין מינסקער וואבלאסט, בעלארוס) צו זיין פאטער רבי יצחק זאב א זון פון רבי יוסף, קאוונער רב, וואס איז געווען א איידעם ביי רבי חיים וואלאזשינער.
ער איז געווען דער צווייטער ראש ישיבה אין וואלאזשין אונטער ר' נפתלי צבי יהודה בערלין דער נצי"ב. צוליב א מחלוקה האט ער פארלאזט די ישיבה און געווארן רב אין סלוצק. אין תרל"ט, אנדערט האלב יאר נאך ווען רבי יהושע לייב דיסקין האט פארלאזט בריסק און געפארן קיין ארץ ישראל, איז ר' יאשע בער אויפגענומען געווארן אויף זיין פלאץ אלס רב פון דער שטאט בריסק.
זיין זון איז געווען הרב חיים סאלאווייטשיק וועלכער האט איבערגענומען זיין פלאץ אין בריסק. ער האט אויך איבערגעלאזט א זון הרב משה סאלאווייטשיק.
תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' יאשע בער איז געווען באוואוסט אלץ א חריף. ער האט פארפאסט דאס ספר "בית הלוי" על התורה, שו"ת "בית הלוי", און "יד הלוי".
פטירה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' יאשע בער איז נפטר געווארן ד' אייר תקנ"ב אין בריסק.[2][3][4]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ רוסישע יידישע ענציקלאפעדיע
- ↑ דער בית הלוי
- ↑ אש.קאם
- ↑ קארלינסקי, הראשון לשושלת בריסק (תשמ"ד) עמ' 421 "נפטר געווארן ד' אייר תרנ"ב פירע פארטאגס"


text:
1923
1923 איז דאס 23סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1923 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן אפריל - וועמבלי סטאדיאן געעפנט אין לאנדאן
- 1טן סעפטעמבער - ערדציטערניש אין טאקיא און יאקאהאמע, יאפאן איז גורם מער ווי 100,000 טויטע
- 13טן אקטאבער - אנקארא ווערט די הויפטשטאט פון טערקיי, אנשטאט סטאמבול
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אויגוסט - שמעון פרס, ניינטער פרעזידענט פון מדינת ישראל
- 20סטן סעפטעמבער - דער ישראלישער דיכטער נתן יונתן
- 1טן נאוועמבער - מנחם אלון, א ריכטער פון בג"ץ (נפטר 2013)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אויגוסט - ווארען הארדינג, 29סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1865)


text:
מערב אקטאן אונטערגרונט סטאנציע
- דער ארטיקל דיסקוטירט מערב אקטאן סטאנציע אויף דער צענטראל-ליניע. אויב איר זוכט אנדערע סטאנציעס אין אקטאן, זעט אקטאן סטאנציע.
מערב אקטאן (ענגליש: West Acton) איז אן אייבערערדישע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אילינג בראדוויי צווייג פון דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין מערב אקטאן אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן, נישט ווייט פון צפון אילינג אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סטאנציע געהערט צו דער גרויסער מערבדיקער באן, און האט געעפנט דעם 5טן נאוועמבער 1923.


text:
פיאנע
די פיאַנע איז א מוזיקאלישער אינסטרומענט מיט א קלאוויאטור. נארמאל האט א פיאנע 88 קלאווישן. די קלאווישן באוועגן האמערן וואס קלאפן אויף סטרונעס אין דער פיאנע, אזוי מאכן זיי פארשידענע קלאנגען. די האמערן זענען באדעקט מיט פֿילץ. איינער וואס שפילט א פיאנע הייסט א פיאניסט.
די ערשטע פיאנע האט מען געמאכט אין איטאליע אין 1709. די ערשטע פיאנעס זענען געווען פארטע-פיאנעס (אויף איטאליעניש איז טייטש "פֿארטע" הויך און "פיאנע" שטיל, ווייל די פיאנע קען מען שפילן סיי הויך סיי שטיל). אין 1800 האט מען ערפֿינדן די שטייענדיקע פיאנע, אין וואס די סטרונעס גייען ארויף און אראפ, און זי פארנעמט נישט אזוי פיל פלאץ ווי א פארטע-פיאנע.
די ערשטע קאמפאזיטארן וואס האבן געשריבן מוזיק פאר דער פיאנע זענען געווען וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאוון און פראנץ יאזעף היידען.
מען שפילט די פיאנע סיי אין קלאסישער מוזיק סיי אין דזשעז.


text:
מעכאניק
מעכאניק איז די וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיטן באשרייבונג און אויספארשונג פון די בעוועגונג פון פיזיקאלישע קערפער אונטער דעם איינפלוס פון קראפטן אדער קראפט פעלדער.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די דריי געזעצן פון ניוטאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
1. יעדער קערפער וועט אנגיין מיט זיין איצטיגן באוועגונגס צושטאנד (ד.ה. גיכקייט און ריכטונג) ווי לאנג עס ארבעטן נישט אויף אים קיין קראפטן. אין אנדערע ווערטער , אויב דער קערפער איז אין א א צושטאנד פון רוה וועט ער ווייטער רוהען ווי לאנג עס וועלן אויף איהם נישט ארבעטן קיינע קראפטן. אויב איז ער אין או צושטאנד פון זיך בעוועגן מיט א געוויסן שנעלקייט , וועט ער אנגיין מיט דעם בעוועגונג און זיך בעוועגן מיט די זעלבע שנעלקייט און אין דעם זעלבן ריכטונג ווי לאנג עס וועט נישט ארבעטן אויף איהם א קראפט דאס צו ענדערן.
2. דער קראפט וואס ארבייט אויף א קערפער איז פראפארציאנעל צו זיין פערגיכונג און די מאסע פון דעם אייגנשאפט. אין אנדערע ווערטער , א קראפט ברענגט צו אן ענדערונג אין דעם שנעלקייט (ווי צום ביישפיל פון 1 מייל א שעה צו צוויי מייל א שעה) וואס איז פראפארציאנעל צו דער גרייס פון דעם קראפט, ד.ה. דער שינוי איז גרעסער וואס גרעסער דער קראפט. מיט א געגעבענער קראפט וועט דער ענדערונג זיין קלענער וואס גרעסער די מאסע.
3. אויב א קערפער שאפט א קראפט אויף אן אנדער קערפער וועט יענער קערפער צוריק שאפן א קראפט אויף איהם וואס האט די זעלבע שטארקהייט און איז אין דעם פארקערטן ריכטונג.
אפטיילונגען אין מעכאניק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קינעמאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – קינעמאטיק
קינעמאַטיק איז דער באשרייבונג פונעם פיזיקאלישן-קערפער באוועגונג, אָן זיך אפצוגעבן מיט וואס איז דער אורזאך פון דעם באוועגונג.
סטאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – סטאטיק
סטאטיק איז דער פארשונג פון די אומשטאנדען אונטער וועלכע קערפער זיינען אין גלייכגעוויכט.
דינאמיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – דינאמיק
דינאמיק איז דער פארשונג פון די וועגן אין וועלכער א מעכאנישער סיסטעם ענדערט זיך איבער די צייט.


text:
וואלף
א וואלף (Canis lupus) איז א זויגער פונעם סדר Carnivora (פארצוקערס). דער געשטוביקטער הונט שטאמט פונעם וואלף. וויסנשאפטלער זאגן אז דער הונט שטאמט פון וועלף דרום פונעם יאנגצע טייך אין כינע.
א וואלף וואיעט, און דעם קול וואס ער מאכט רופט מען א וואיעניש.
אויסזע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א געוואקסענער וואלף איז געוויינלעך אומגעפער צוויי מעטער אין לענג פון נאז ביזן וויידל, און וועגט פון 13–79 ק"ג. דער פעלץ האט צוויי שיכטן; דער אונטערשטער שיכט האלט אויס קעגן וואסער. דער אויבערשטער שיכט קען זיין פון די פארבן גרא, ווייס, רויט, ברוין און שווארץ.
וואוין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועלף געפינען זיך אין אייראפע, אזיע און צפון אמעריקע. זיי וואוינען אין מדברות, וועלדער און בערג.
אין בריטאניע האט מען געיאגט וועלף הונדערטער יארן ביז קיינער זענען נישט געבליבן. די לעצטע וועלף אין בריטאניע האבן געלעבט אין דעם סקאטישן הויכלאנד.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מוסטער:IUCN2006 Database entry includes justification for why this species is of least concern.