text:
אין דער פֿאַרגאַנגענער פּרשה האָבן מיר געלייענט, ווי פּרעה האָט פֿאַרטריבן דאָס ייִדישע פֿאָלק פֿון מצרים, כּדי אָפּצושטעלן די מכּות. ווען די ייִדן האָבן שוין פֿאַרלאָזט דאָס לאַנד, האָט ער פּלוצעם באַשלאָסן זיי ווידער צו פֿאַרשקלאַפֿן. ווען די באַפֿרײַטע שקלאַפֿן האָבן געמיינט, אַז זיי זענען פֿאַרקלעמט צווישן דעם ים און פּרעהס אַרמיי, האָט דער ים זיך צעשפּאָלטן און זיי האָבן זיך געראַטעוועט בדרך-נס. דער בייזער מיצרישער קיניג האָט געפּרוּווט זיי ווײַטער נאָכצוּיאָגן, אָבער דאָס צעשפּאָלטענע וואַסער האָט זיך צונויפֿגעשלאָסן, און די מיצרים זענען דערטרונקען געוואָרן.
די ייִדן האָבן געלויבט דעם באַשעפֿער פֿאַרן נס, און געזונגען אַ לויב-געזאַנג, באַקאַנט ווי "שירת-הים". צוליב דעם, טראָגט דער הײַנטיקער שבת אַ באַזונדערן נאָמען — "שבת-שירה".
די ייִדן זענען אַריבערגעגאַנגען דעם ים און אַרײַנגעקומען אינעם מידבר. נאָך דרײַ טעג וואַנדערונגען, האָבן זיי אָנגעהויבן טענהן, אַז זיי קאָנען נישט אויסלעבן צוליב דורשט און הונגער אין אַן אָרט, וווּ זיי האָבן געפֿונען בלויז אַ קוואַל מיטן ביטערן וואַסער. משה האָט אַרײַנגעוואָרפֿן אַ ספּעציעלע שטיק סגולה-האָלץ אינעם קוואַל, און דאָס וואַסער איז געוואָרן זיס. דערנאָך, האָט דער אייבערשטער געשיקט די ייִדן דעם מן — דאָס וווּנדערלעכע הימל-ברויט.
ס'איז פֿאַראַן אַ באַקאַנטער מינהג פֿון "שבת-שירה": צו געבן עסן פֿאַר ווילדע פֿייגעלעך. אין אַ טייל קהילות טוט מען אויס שבת אין דער פֿרי, און אין די אַנדערע וואַרפֿט מען אַרויס דעם שפּײַז פֿון פֿריִער, פֿרײַטיק. איין סיבה פֿון אַזאַ מינהג איז דער פּשוטער פֿאַקט, אַז דאָס איז די קעלטסטע און הונגעריקסטע צײַט אינעם יאָר, און די פֿייגל קאָנען זיך נישט באַגיין אָן דער מענטשלעכער הילף. דער מחבר פֿון די שורות האָט טאַקע געראַטעוועט, אינמיטן דער הײַנטיקער וואָך, אַ פֿאַרפֿרוירן פֿייגעלע. עס זענען פֿאַראַן אויך פֿאַרשיידענע פּירושים, וואָס פֿאַרבינדן די פֿייגל מיט דער קריעת-ים-סוף, מיט דעם ליד, וואָס די ייִדן האָבן געזונגען, און מיט די שפּעטערדיקע געשעענישן פֿון דער פּרשה.
ווי ס'איז באַקאַנט, קאָן מען אין יעדער סדרה געפֿינען רמזים אויף די ענינים פֿון דער קומענדיקער וואָך, ווײַל שבת איז משפּיע אויף די אַנדערע טעג און טראָגט אין זיך זייער גײַסטיקן פּאָטענציאַל. די קומענדיקע וואָך איז חמשה-עשׂר-בשבֿט — דער ראָש-השנה פֿון ביימער. בפּשטות, קאָן מען אויך זאָגן, אַז דער דאָזיקער טאָג האָט צו טאָן מיט דער באַזונדערס קאַלטער טעמפּעראַטור פֿונעם חודש שבֿט, ווען דער ווינטער דערגרייכט דעם קריטישן פּונקט און הייבן אָן צו ביסלעך אַוועקגיין. הגם דאָס איז דער קעלטסטער טייל פֿונעם סעזאָן, ווערן די טעג שוין לענגער, און די נאַטור גרייט זיך אויפֿצוּוועקן פֿונעם שלאָף; דערפֿאַר, איז עס טאַקע אַ פּאַסיקע צײַט צו פּראַווען דאָס נײַע יאָר פֿון די ביימער.
דער הויכפּונקט פֿון דער הײַנטיקער פּרשה איז די קריעת-ים-סוף — די קולמינאַציע פֿון יציאת-מצרים. דער אַריז"ל און אַנדערע מקובלים זאָגן, אַז אינעם חודש תּישרי איז די וועלט באַשאַפֿן געוואָרן בלויז במחשבֿה און איז באמת פֿאַרווירקלעכט געוואָרן ערשט אינעם חודש ניסן, נאָך יציאת-מצרים. דערפֿאַר זאָגט מיר ראָש-השנה בײַם מוסף "היום הרת-עולם" — דאָס איז דער טאָג, ווען די וועלט איז באַשאַפֿן געוואָרן בלויז ווי אַן "עמבריאָן". פֿאַר יציאת-מצרים, האָט דער אייבערשטער, כּבֿיכול, געטראָגן די וועלט אין זײַן מחשבֿה, ווי אַ מין חלום, ביז דער צײַט, ווען די ייִדן זענען אַרויס פֿון מצרים. דעמאָלט איז דער אוניווערס "געבוירן געוואָרן".
געוויינטלעך, זעט אויס אַ חלום ווי אַ אומסטאַבילע, זיך-בײַטנדיקע וועלט, אין פֿאַרגלײַך מיט דער פֿעסטער ווירקלעכקייט. די חסידישע מפֿרשים דערקלערן טאַקע, אַז די וועלט איז געווען בײַם אָנהייב אומסטאַביל; אויב די ייִדן וואָלטן נישט מקבל געווען די תּורה, וואָלט דער אוניווערס זיך צעפֿאַלן און זיך אומגעקערט צום כאַאָס, ווי פֿאַרן מעשׂה-בראשית. דערפֿאַר ווערט יציאת-מצרים באַטראַכט ווי דער אמתער אָנהייב פֿון דער וועלט און ווערט פֿאַררעכנט אויך ווי אַ מין ראָש-השנה. אויב אַזוי, לייגט זיך אויפֿן שׂכל, אַז דער הײַנטיקער שבת, ווען מיר לייענען וועגן די דאָזיקע געשעענישן, איז פֿאַרבונדן מיט חמשה-עשׂר-בשבֿט, וואָס קאָן אויך באַטראַכט ווערן ווי דער טאָג, ווען די וועלט ווערט סטאַביליזירט און אויפֿגעלעבט יעדעס יאָר פֿונסנײַ.
די מאָטיוון פֿונעם הײַנטיקן שבת-שירה און דעם קומענדיקן יום-טובֿ — פֿייגל און ביימער — זענען, מסתּמא, די סאַמע נאַטירלעכע סימבאָלן פֿון דער לעבעדיקער נאַטור. דווקא פֿייגעלעך און פֿלאַנצן פֿיגורירן כּסדר אויף אַזעלכע תּשמישי-קדושה, ווי פּרוכתן און מיזרח-שילדן, כּדי צו דערמאָנען, אַז דער ג-טלעכער כּוח באַלעבט די וועלט.
די הײַנטיקע פּרשה איז אָבער געווידמעט, פּאַראַדאָקסיש, די סאַמע אומגעוויינטלעכע און אומנאַטירלעכע געשעענישן אינעם גאַנצן חומש. צוערשט, האָט דער באַשעפֿער באַשטראָפֿט מצרים מיט אויסטערלישע מכּות; דערנאָך האָט ער צעשפּאָלטן דעם ים, כּדי צו ראַטעווען די ייִדן פֿון שקלאַפֿערײַ. פֿאַרקערט, ווען די נאַטור-כּוחות האָבן זיך אומגעקערט צו זייערע געוויינטלעכן צושטאַנד, האָט דאָס וואַסער אינעם פֿאַרפֿלייצט די מיצרים. מיט אַנדערע ווערטער, איז דאָס לעבן פֿאַרבונדן אין אונדזער סדר מיט ניסים, און דער דרך-הטבֿע — מיט צעשטערונג און טויט. פֿאַרוואָס זשע ווערט דער הײַנטיקער שבת אַסאָציִיִרט דווקא מיט אַזעלכע קלאַסישע אַנטפּלעקונגען פֿון דער לעבעדיקער נאַטור, ווי ביימער און פֿייגל?
ווי עס שטייט אין תּהילים, "עולם חסד יבנה" — די וועלט האַלט זיך אויף דער מידת-החסד. צדק און יושר איז דער יסוד פֿונעם מענטשלעכן לעבן, און דער גאַנצער אוניווערס איז, ווי באַוווּסט, באַשאַפֿן געוואָרן צוליב דעם מענטש. ממילא, ווען די מענטשן פֿירן זיך אומיושרדיק, ברעכן זיי דערמיט דעם סאַמע יסודותדיקן געזעץ פֿון דער נאַטור. ווי מיר האָבן שוין באַהאַנדלט אין די פֿריִערדיקע פּרשיות, האָט פּרעה געשאַפֿן אַ געזעלשאַפֿט, וואָס האָט אויסגעזען סטאַביל, אָבער איז געווען אויפֿגעבויט אויף רציחה און שקלאַפֿערײַ. דער טיפֿער, אמתער ג-טלעכער עצם פֿון דער נאַטור האָט אויפֿגעבונטעוועט קעגן אַזאַ מצבֿ. מצרים איז געווען אַן אָרגאַניזירטע, אָבער אַ טויטע וועלט, און בעת די מכּות און דעם נס פֿון קריעת-ים-סוף האָט זיך אַנטפּלעקט די לעבעדיקע, דינאַמישע נאַטור פֿונעם וועלט-באַשאַף.
דער זעלבער פֿרײַער גײַסט פֿון לעבן, וואָס מאַכט די פֿייגעלעך פֿליִען און צוויטשערן און די ביימער וואַקסן און בליִען, האָט אומגעבראַכט די רשעים, וועלכע האָבן געשאַפֿן אַן אַכזריותדיקע געזעלשאַפֿט פֿון מאָרד און שקלאַפֿערײַ, און זענען שוין געווען, אין דער אמתן זין, טויט. די סטאַביליטעט און פֿאַרוויקלעכונג פֿונעם וועזן איז באַגרינדעט נישט אויף אַ טויטער אָרדענונג, נאָר אויף די לעבעדיקע און ברידערלעכע באַציִונגען צווישן מענטשן, דורך וועלכע דאָס ג-טלעכע חיות אַנטפּלעקט זיך אין דער וועלט.


c: text/html

text:
ריש לקיש
ריש לקיש אדער ווי זיין נאמען איז ר' שמעון בן לקיש. ער איז געווען אן אמורא און דער בר פלוגתא פון זיין שוואגער רבי יוחנן. ער ווערט דערמאנט הונדערטע מאל אין ש"ס.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ריש לקיש איז געווען א הויפט פון רויבערס, איינמאהל האט ער געזעהן ווי ר' יוחנן וואשט זיך ביים טייך, ר' יוחנן איז געווען זייער א שיינער מענטש, ריש לקיש איז געווען אויבן אין ר' יוחנן אונטען, איז ריש לקיש אריינגעשפרינגען אין וואסער צו זעהן ר' יוחנן'נס לייב, האט זיך ר' יוחנן אנגערופן דאס איז א שטארקייט פון דיר דאס פאסט די זאלסט עס נוצען פאר די תורה, זאגט אים ריש לקיש, דיין שיינקייט פאסט פאר פרויען, ענטפערט אים ר' יוחנן אויב טוסטו תשובה וועל איך דיך געבן מיין שוועסטער פאר א פרוי, זי איז נאך שענער פון מיר, אזוי ארום האט ריש לקיש תשובה געטוהן און איז געווארן פון א הויפט פון רויבער א תורה ריז, א חבר פון ר' יוחנן (ב"ב פד.).
ריש לקיש איז געווען א תלמיד און א חבר פון ר' יוחנן. אין גמרא איז דא עטליכע פלעצער ווי ער רופט אהן ר' יוחנן "מיין רבי" (זעה קידושין יט. חולין קלט. תענית ח. ברכות לא.).
ר' יוחנן אליין האט געהאט גרויס רעספעקט צו זיין שוואגער און תלמיד ריש לקיש, ער זאגט אויף אים אמאל שכנגדי חלק עלי זאגט רש"י פשט ער איז אזוי ווי איך, ער איז ראוי צו קרוגן אויף מיר (כתובות פד: נד:).
ריש לקיש האט געוואוסט אסאך תורה און געקענט אסאך פאר ר' יוחנן האט אים געמאכט פאר א אמורא, אבער ער האט פורק געווען פון זיך דעם עול תורה און האט פארגעסן די תורה און געווארן א רויבער (תוס' ב"מ פד, תוספ' עירובין סה: ויבמות נז.).
א ראיה ברענגט תוס' אז מען זעט אז ער האט מפלפל געווען מיט אמוראים פונעם דור פאר ר' יוחנן, אויך געפונט מען אז רבי יהודה הנשיא האט אים געזאגט בעט פאר מיר (בר"ר פע"ח), זעהט מען אז ער איז שוין געווען א גרויסער מענטש אין די צייטן פון רבי.
אין גמרא גיטין ווערט פארציילט א וואונדליכע מעשה וויאזוי ריש לקיש האט זיך געלזאגט אריין כאפן פון רויבער, און וויאזוי ער האט באוויזן זיי צו בונדען די הענט און זיי הרג'ענען.
פון זיינע גרויסע מדות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געווען אמאהל וואס ער האט געהערט א הלכה פון זיין רבי און שוואגער ר' יוחנן "אסור לאדם שימלא פיו שחוק בעולם הזה" זייט דאס בית המקדש איז חרוב געווארן טאר מען נישט לאכן מיט א אפענעם מויל, ווייל מען מיז שטענדיג אינזין האבן דעם צער פונעם חורבן, זינט ער האט עס געהערט האט ער קיינמאהל נישט געלאכט הויך מיט א אפענער מויל (ברכות לא.).
זיין סדר איז געווען ווען ער האט געהערט ווי ר' יוחנן זאגט א הלכה און האט נישט מסכים געווען האט ער נישט גלייך געקריגט אויף אים, נאר ער פלעגט ווארטן ביז ר' יוחנן האט מסביר געווען גיט זיין גאגנג, דערנאך האט ער געקוקט אפשר וועט ער דאך חרטה האבן, דערנאך האט ער מיט אים זיך געקרוגט אין לערנען (חולין עה: שבועות מ. מה: משהא הוה שהה ושתיק).
עולא האט געזאגט ווער עס זעהט ריש לקיש אין בית המדרש ווי ער טענה'ט זיך, זעהט א בילד ווי איינער רייסט אויס גרויסע בערג און ער מאלט עס צוזאמען איינס צו צווייטען (סנהדרין כד.).
ריש לקיש איז געווען אזוי בייגלייבט אז ער האט נישט מיט יעדען גערעדט אין די גאס, ווייל מיט וועמען ער האט גערעדט אין די גאס איז געווען א סימן ער איז א בייגלייבטער מענטש, מען דארף נישט קיין עדות ווען מען מאכט א געשעפט מיט אים (יומא ט:), מען געפונט ער האט אפילו נישט גערעדט אין די גאס מיט רבה בר בר חנה, און מיט רבי אלעזר, זיכער ווען מען האט אים געפרעגט האט ער געענטפערט, אבער אין די גאס איז ער נישט צוגעגאנגען צו אנדערע (תוס').
זיין פטירה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געווען אמאל וואס ריש לקיש האט זיך געקריגט מיט זיין גרויסן שוואגער ר' יוחנן, די מחלוקה איז געווען איבער ווען א שווערד איז מקבל טומאה, דאס הייסט א כלי איז מקבל טומאה ווען עס ווערט פארטיג, איז די שאלה ווען ווערט פארטיג א שווערד גרייט צום באנוץ, וואס דעמאלטס איז עס א כלי און איז גרייט צו ווערן טמא, ר' יוחנן האט געזאגט א שווערד מקבל טומאה ווען מען נעמט עס ארויס פון גליעדיגען אויבן, אבער ריש לקיש האט גע'טענה'ט אז דאן איז עס נאך אלץ נישט פארטיג, א שווערד ווערט פארטיג א גאנצע כלי ווען מען וואשט עס ארום מיט וואסער עס צו מאכן גלאנצן, רופט זיך אהן ר' יוחנן צו ריש לקיש אוודאי ווייסטו בעסער ווען א שווערד ווערט פארטיג, ווייל די ביזט דאך געווען א רויבער, זאגט אים ריש לקיש, נו אויב אזוי וואס האסטו געטועהן מער פאר מיר, דארט בין איך געווען א "רבי", א הויפט פון די רויבער, און דא בין איך א רבי, א הויפט פון די בני תורה, זאגט אים ר' יוחנן אבער אזויפיל האב איך אויפגעטוהן אז איך האב דיך געברענגט תחת כנפי השכינה, האט דאס וויי געטוהן פאר ר' יוחנן אז ריש לקיש זאגט ער האט גארנישט אויף געטועהן מיט אים, און ריש לקיש איז געווארן נישט געזונט, איז געקומען די ווייב פון ריש לקיש די שוועסטער פון ר' יוחנן און געבעטן ער זאל מתפלל זיין איהר מאן זאל געזונט ווערן, אבער ער האט נישט געוואלט, און ריש לקיש איז געשטארבן.
ר' יוחנן האט געהאט גרויס צער דערפון, ווייל ער האט נישט געהאט אז גוטער תלמיד ווי ריש לקיש, די חכמים האבן אים געוואלט בארואיגין האבן זיי געשקיט צו אים ר' אליעזר בן פדת, ער איז געווען א חריף א שארפען מאן, און יעדער זאך וואס ר' יוחנן האט געזאגט האט ער געברענגט א ראיה צו ר' יוחנן אז ר' יוחנן איז גערעכנט, אבער ר' יוחנן האט זיך נישט בארויגט, ער האט געוויינט "את בר לקישא" די ביסט דען ווי ריש לקיש האט ער געזאגט, ווען איך פלעג זאגן א דין פאר ריש לקיש האט ער מיך אפגעפרעגט דעם דין מיט פיהר און צוואנציג קושיות, איך האב איך פארענטפערט פיהר און צוואנציג תירוצים, און אזוי איז ארויסגעקומדעם דעם ריכטיגן פשט נישט ווען מען זאגט די זעלבער וואס איך זאג. ר' יוחנן האט זייער געוויינט און געבענגט נאך ריש לקיש ביז ר' יוחנן איז אויך געשטארבן (ב"מ פד.).
די מעשה איז געווען א יאר פאר די פטירה פון ר' יוחנן (ספר הכריתות).
נאך די פטירה פון ריש לקיש האט זיין זוהן א קליין יונגעל געלערנט פאר ר' יוחנן אבער זיין מאמע האט אים אוועק גענומען פון ר' יוחנן ווייל זי האט מורא געהאט אז עס וועט אים שאדן די קפידא פון ר' יוחנן (תענית ט.).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
בער סטערנס
בער סטערנס איז געווען די 6טע גרעסטע אינוועסמענט באנק אין אמעריקע.
די באנק איז געווען אויפן שוועל פון באנקראט צוליב א קעש פראבלעם, וואס האט זיך אנגעהאבן פון די פריים מארגעזעש פראבלעם. און זינטאג מערץ 16, 2008 האט די פירמע מסכים געווען צו ווערן אפגעקויפט פון זשעי פי מארגן פאר $236 מיליאן, ארום $2 א אקציע, $28 ווייניגער וויפיל עס האט זיך פארקויפט פרייטאג פאר $30. דער דיעל איז געשטופט און פינאצירט געווארן דורך די פעדעראל רעזערוו, צוליב די מורא אז בער סטערנס וועט אונטער גיין וועט די פינאציעלע מארקעטס אין אמעריקע קראכן, און כדי עס זאל נישט הייסן אז די פעד האט געהאלפן ראטעווען אינוועסטירער האבן זיי נישט געלאזט צאלן מער ווי צוויי דאלער אן אקציע. א וואך שפעטער האט זשעי פי מארגן ארויפגערוקט דעם פרייז צו $10 אן אקציע אז די אינוועסטירער זאלן מסכים זיין און די בער סטערנס ארבעטערס וואס זענען געווען א דריטל פון די אקציאנערן זאלן זיין צופרידן און קענען ארבעטן מיט זייערע נייע בעלי בתים.
די באנק איז געגרינדעט 1923 אלס א פירמע צו האנדלען מיט אקציעס.


text:
לבנון טאל
דער לבנון טאל, (אראביש: البقاع, בעקאַאַ), איז א טאל אין לבנון, וואס געפינט זיך אין מזרח זייט פון לאנד, נאנט צו דער גרעניץ מיט סיריע. די צפון שפיץ פון דעם טאל קומט אן ביז טערקיי.
אין דער געגנט פון ביירוט איז די טאל ווייט פון מיטלענדישער ים 19 קילאמעטער. דער טאל איז ארומגענומען מיט בערג פון די צוויי זייטן, די לבנון בארג צו מערב, און די קעגן לבנון בערג צו מזרח.
דער טאל איז א המשך צו דעם חולה טאל אין ישראל, וואס גייט אריבער דער גרעניץ צו דעם איון טאל. די לענג פון דעם טאל איז 120 קילאמעטער, די דורכשניטליכע ברייט איז 16 קילאמעטער. צוויי טייכן קומען ארויס פון טאל, די ליטאני טייך, און די אאצי טייך וואס גייט אריבער צפון סיריע, וואו עס פאלט אריין אין ים.
די גרעסטע שטאט אין טאל איז זאכלא, וועלכע געפינט זיך צפון צו דעם ביירוט-דמשק שאסיי.
אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש, איז דארט געווען אן אראביש קעניגרייך, פון דעם יטור שבט. יהודה אריסטובולוס דער ערשטער האט איינגענומען די געגנט, און עס איז דעמאלט געווארן א טייל פון דערחשמונאים מלוכה אין ארץ ישראל. די רוימישע אימפעריע האט עס שפעטער אוועקגענומען, אבער צוריקגעגעבן צו הורדוס.
אין די 1970ער יארן, נאכדעם וואס כוסיין קעניג פון יארדאניע האט ארויסגעטריבן די פאטאך פון יארדאניע, און די פאסירונג פון דעם שווארצן סעפטעמבער, איז די געגנט גערופן געווארן פאטאכלאנד. ביי דעם לבנון ברודער קריג, זענען פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, דורך אלע פארטייען וועלכע האבן טיילגענומען.
נאד דער ערשטער לבנון מלחמה, ווען צה"ל האט ארויסגעטריבן די פאטאך, איז די געגנט געווארן פון די גרעסטע צענטערן אין דער וועלט, פאר נארקאטיקן ווי כאשיש און אפיום. היינט איז דער ראיאן באהערשט דורך כעזבאלא קעמפער.
די געגנט איז מערסטנס באנוצט פאר אגריקולטור, אין צפון טייל בעיקר פאר פאשע און בהמות, אין דרום טייל פאר ווייץ, קארן, גרינצייג, און גערטנער פאר וויינטרויבן.


text:
גזירת ת"ח ות"ט
גזירת תּ"ח ותּ"ט זענען געווען יאָרן, וואס ביטערע פאגראמען זענען פֿאָרגעקומען, קעגן יידן אין פּױלן, און אוקראַינע (1648).
פּאָגראָמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באָגדאַן כמעלניצקי, אַן קאזאקן-פירער, האָט אויפגעשטעלט אַן אַרמײ װאָס איז באַשטאַנען פֿון קאזאַקן, טאָטארן און רוטענישע[1] קנעכט. צוזאַמען האָבן זיי רעװאָלטירט קעגן די פּױליש-ליטווישע הויך-אדעל און קעניג. זייענדיג איבערצייגט אז ייִדן זענען קעגן זיי, האָבן זיי אַטאַקירט ייִדן, געמאָרדעט, געפּלינדערט, פארגוואלדיקט, און אַנדערע שוידערליכע טאטן קעגן ייִדן.
דער חורבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עטליך 20,000 יידן אודר ווייניקער זענען אומגעקומען.[2] עס איז באוואוסט אויף ר' שמשון אסטראפאלער, א גרויסער מקובל, וואס האט פארשפרייט דער אורזאך צום אומגליק, טויזנטער יידן זענען געווארן היימלאז, יידן האבן געוואנדערט ביז אזש קיין קאנסטאנטינאפאל, אין טערקיי, אדער קיין אמסטערדאם. אין די פאלגנדע יארן וואר פוילן-ליטע אויך פון רוסלאנד, זיבנבערגן און הויפסטנס שוועדן אנגעגריפן. שלום איז נישט געקומען ביז 1667. היסטאריקער דוב וויינריב שאצט איין אז אין די קריגן קעגן די קאזאקן און אנדערען זענען אין גאנץ פוילן-ליטע 40,000-50,000 יידן אומגעקומען.[3]
עס איז באוואוסט די געשיכטע פון דעם ש"ך מיט זיין טאכטער, ווי זי איז פארלוירן געווארן, און נאך יארן האבן זיי זיך באגעגנט, דער ט"ז ווי ער האט געראטעוועט זיין שטאט, וואו ער איז געווען רב. און די ספעציעלע תפילה פארפאסט דורכן תוספות יום טוב, פאר יידן וואס שמועסן נישט ביים דאווענען.
די פוילישע אפֿענסיווע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א צוזאמגעשטעלטע ארמיי פון די פוילישע גראפן, האבן אנגעפאנגען צו אטאקירן די רעוואלטירער, און צום ענדע, האבן זיי פולשטענדיק באזיגט די אוקראינער אויפשטענדלער, צוריק איינעמענדיק די געגנטער און שטעט, וואס די קאזאקן האבן איינגענומען.
די נאכווייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי די יידישע באפעלקערונג, איז באגדאן כאמילעצקי א מאסן מערדער, וואס האט אומגעברענגט הונדערטער טויזנטער יידן. ביים אוקראינער פאלק, איז ער א נאציאנאלער גיבור, וואס זיינע סטאטוען, זענען פארשפרייט איבער די שטעט פון אוקראינע.
שבתי צבי און יעקב פראנק, זענען ארויף געקומען אויף דער יידישער מאפע, און יידן האבן אנגעפאנגען גלייבן, אז דא וועט קומען די ישועה, דאס איז אויך געווען דער פחד פון די רבנישע וועלט אויף חסידים, האלטנדיג אז דאס איז נאך א משיחישער קולט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ דעמאלסט איז נאך נישט געווען קיין 'אוקראינישע' פאלק, און אלע עסטליכע סלאוון זענען געווען באקאנט אלס 'רוטענען'.
- ↑ שאול שטמפפר. ?What Actually Happened to the Jews of Ukraine in 1648. ג'ואיש היסטורי, מאי 2003.
- ↑ Weinryb, Bernard Dov. The Jews of Poland: A Social and Economic History of the Jewish Community in Poland from 1100 to 1800. Jewish Publication Society (1973). ISBN 9780827600164. זייטן 195-197.


text:
אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע
די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע איז די גרעסטע מענטשליך געבויטע סאטעליט וועלכע שוועבט אין קאסמאס און איז א פראיעקט צווישן א רייע מאדערניזירטע לענדער אין שפיץ פון אמעריקע און רוסלאנד.
די סטאנציע איז באוואוינט כסדר זייט דעם 2טן נאוועמבער 2000.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע האט זיך אנגעהויבן אויפ'ן פארלאנג פון פרעזידענט ראנאלד רייגען אין 984'. רעיגן האט איינגעלאדענט 14 לענדער צו ווערן א טייל פון די אינטערנאציאנאלע קאסמאס צענטער מיט'ן תנאי אז יעדער וועט צוהעלפן דאס צו בויען. די לענדער זענען געווען: קאנאדע, יאפאן, בראזיל, און די אייראפעאישע קאסמאס קאמיסיע וועלכע אנטהאלט די לענדער בריטאניע, פראנקרייך, דייטשלאנד, בעלגיע, איטאליע, די נידערלאנדן, דענמארק, נארוועגן, שפאניע, שווייץ, און שוועדן.
ווען דער סאוויעט פאראיין איז צוזאמענגעפאלן איז רוסלאנד איינגעלאדענט געווארן צו ווערן א הויפט טייל פון די אינטערנאציאנאלע קאסמאס צענטער.
אמעריקע און רוסלאנד זענען געווען די הויפט בויערס פון די סטאנציע און די אנדערע לענדער בויען קליינע טיילן דערפון. דער קאסמאס צענטער איז נאך אלץ נישט פארטיג אבער עס האלט שוין נענטער ווי ווייטער. די קאסמאס צענטער, ווען פארענדיגט, וועט זיין 290 פיס לאנג, 356 פיס ברייט, 143 פיס הויך און וועט וועגן א מיליאן פונט. אלעס אינאיינעם וועט דער קאסמאס צענטער האבן די פלאץ וואו צוויי 747 דזשאמבאו דזשעטס.
דער קאסמאס צענטער פליט שוין ארום דער ערד זינט 98'. די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע פליט אויף א הויכקייט פון בערך 250 מייל העכער דעם עקוואטאר.
די ארבעט פון בויען די סטאנציע האט גענומען 44 קאסמאס מיסיעס, מיט א סך הכל פון 1,950 ארבעט שעות דורך אסטראנאטן ביז עס וועט פארטיג ווערן אין 2000. ביז 2010 האט דער פראיעקט אפגעקאסט 150 ביליאן דאלאר.
פונקציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אינטערנאציאנאלע קאסמאס צענטער וועט בעיקר גענוצט ווערן אלס א פלאץ וואו אסטראנטאן וועלן קענען וואוינען פאר א לענגערע צייט צו שטודירן וויסנשאפטלעכע זאכן וועלכע וואלט געדויערט פיל לענגער צו טאן אונטן אויף דער ערד. וואס נאך מען וועט טאן מיט דעם קאסמאס צענטער איז דערווייל אומבאקאנט. טייל מענטשן רעדן פון קאסמאס טוריזם אבער דערווייל האלט מען נאך ווייט דערפון.


text:
URL
URL, וואס איז די ראשי תיבות פון Uniform Resource Locator (אויף ענגליש), איז א נאכאנדיקייט פון סימבאלן מיט א געוויסן סינטאקס וואס דינט צו לאקירן א וועב בלאט אדער אן אנדער רעסורס אויף דער אינטערנעץ. אין פאפולערער שפראך איז אן URL דער "וועבזייטל אדרעס" אדער "בלאט אדרעס". למעשה, איז א URL א געוויסער אופן פון א URI, אבער פראקטיש טוט מען ניצן די עלטערע פארעם URL.
א URL האט עטלעכע טיילן:
- א פראטאקאל. אפטמאל היפערטעקסט טראנספער פראטאקאל (HTTP).
- דעם אפטייל סימבאל: ://
- דעם נאמען אדער אדרעס פון דעם געזוכטן קאמפיוטער'. זייער אפט הייבט אן דער קאמפיוטער נאמען מיט www. (ראשי תיבות פון World Wide Web), אבער דער אדמיניסטראטאר פונעם קאמפיוטער קען אויסקלויבן נאר וועלכן נאמען.
אין געוויסער פעלער אנטהאלט דער URL אויך:
- דעם וועגל צו א דאקומענט, סקריפט אא"וו.
- אין פאל פון א סקריפט, פאראמעטערס נאך א פראגע צייכן (?)
- באניצער נאמען און פאסווארט צו דערגרייכן א געוויסן בלאט
- טעקסט נאכן # סימבאל, וואס באצייכנט א געוויסן פאראגראף אין א בלאט.


text:
דרום אקעאן
דער דרום אקעאן איז דער פערט-גרעסטער ים אויף דער וועלט. דעם נאמען דרום אָקעאַן האט מען געגעבן אפיציעל נאר אין 2000, אבער מען ניצט דעם נאמען שוין 200 יאר. דער דרום אקעאן איז דער אקעאן ארום אנטארקטיקע וואו קאלט וואסער פליסט צפונדיק צו מישן זיך מיט ווארעמער וואסער פון די פאציפישן, אטלאנטישן און אינדישן אקעאנען.
מען נעמט אן אז דער דרום אקעאן ציט זיך פון דער 60ºS גארטל ליניע צו דרום.
נישט אלע זענען מסכים צו דער דעפיניציע. אינעם פאראייניגטן קעניגרייך מעסט מען דעם דרום אקעאן פון דער 55ºS גארטל ליניע. אין אויסטראלישע מאפעס ווייזט מען דער דרום אקעאן ביז דעם דרום בארטן פון אויסטראליע. אנדערע האלטן אז דער גרענעץ פונעם דרום אקעאן איז דער ארום-אנטארקטישער שטראם, וואס ענדערט זיך ווערנט דעם יאר.
דער אקעאן איז טיף פון 4000 ביז 5000 מעטער. דער טעמפעראטור פונעם אקעאן איז פון 2- ביז 10 ºC.


text:
איטאליע
איטאַליע (איטאַליעניש: Italia איטאַליאַ), אפיציעל איטאליענישע רעפובליק, Repubblica Italiana רעפובליקאַ איטאַליאַנאַ, איז אַ לאַנד אין דרום אײראָפּע, א דעמאקראטישע רעפובליק. איר הױפּטשטאָט איז רױם. איטאליע איז א גרינדער מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד, און אויך א מיטגליד אין גרופע 8, מיט דעם אכטן גרעסטן ברוטא אינלענדישן פראדוקט אין דער וועלט.
די מדינה איז אויף א האלבאינזל. די אפענינער בערג גייען די לענג פונעם לאנד. מיט דער טריקעניש גרעניצט זיך אין די אלפן מיט דער שווייץ, פראנקרייך, עסטרייך, סלאוועניע, צו צפון זייט. פון די אנדערע זייטן איז זי ארום גענומען מיט פינעף וואסערן, דער אדריאטישער ים, דער יאנישער ים, דער טירענישער ים, דער ליגורישער ים און דער מיטלענדישער ים. אויך איז אין שטח פון איטאליע ווערט אויסגערעכנט בערך 70 אינזלען, צווישן זיי סיציליע און סארדיניע, ווי אויך פאנטעלעריע 60 ק"מ מזרח פונעם בארטן פון טוניסיע און 100ק"מ דרום-מערב פון סיציליע, און לאמפעדוסע, 113 ק"מ פון טוניסיע און 176 ק"מ פון סיציליע. צווישן די וואסערן פון איטאליע איז דער טיבער טייך, דער פא טייך, און דער טירענישער ים, לאגא גארדא, לאגא קאמא, לאגא מאדזשורע.
אויב קוקט מען פון דער לופט אראפ אויף איטאליע זעט מען פאר זיך א פארעם פון א שטיוול דערפון נעמט זיך דעם אויסדרוק דער איטאליענישער שטיוול.
צווישן די אינטעראסאנטע זאכן אין איטאליע איז דער געבויגענער טורעם אין דער שטאט פיזע, א ריזן טורעם וואס שטייט שיף, ער זעט אויס יעדן מינוט ווי ער וויל זיך בייגן און פאלן. אויך געפינט זיך אין איטאליע די גרויסע וואולקאנען בערג וואס שפייען פון זיך טאג און נאכט קאכעדיגע פלאמען, מען זעט פון דערווייטענס רויך וואלקענעס פייער און שוועבל. צווישן די טעטיגע בערג איז דער עטנע בארג, און דער וועזואוו בארג. דער וואולקאן אין סטראמבאלי. אויך איז דא אסאך שלאפעדיגע וואולקאנען, וואס קענען אין יעדע ליאדיע מינוט אויפרייסן. און דעריבער ווערט איטאליע אויך גערופן דאס וואולקאנען לאנד.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס קעניגרייך פון איטאליע איז געשאפן געווארן אין 1861. אין 1922 איז איטאליע געווארן א רעפובליק, און בעניטא מוסאליני איז געווארן איר הערשער. אין 1940 איטאליע איז אריין אין דער צווייטער וועלט מלחמה מיט די דייטשן. אום 25סטן יולי 1943 האט מען אפגעזאגט מוסאליני פון זיין אמט, און איטאליע איז אריבער צו די אליאירטע קראפטן. איטאליע איז געווען א גרינדער מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע איז א האלבאינזל, מיט א לאנד גרענעץ נאר אין דער צפון זייט. דער אלפן בארג-קייט צעשיידט צפון איטאליע פון פראנקרייך, דער שווייץ און עסטרייך.[1] אין די אלפן געפינט זיך מאן בלאנק, דער העכסטער בארג אין מערב אייראפע.[2] דער צווייטער וויכטיקער בארג-קייט איז די אפענינען (איטאליעניש: Appennini) אין צענטראלער און דרום איטאליע.
וואסערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס געפינט זיך אין איטאליע זעלבסט אסאך סארטן וואסערן, אייגענטליך איז גאנץ איטאליע פול מיט וואסער, ספעציעל איז באקאנט די גאסן פון ווענעציע וואס זענען פיל מיט וואסער קאנאלן, און מען פארט פון איין גאס צום צווייטן און פון איין געגענד צום צווייטן מיט שיפן.
זי פארמאגט אויך די גרויסע פארט שטעט פן וואו מען פארט ארויס צו אנדערע לענדער און קאנטינענטן מיט א שיף. צווישן זיי די גרויסע נאפאלי און די בארימטע פארט-שטאט בארי
ראיאנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע איז צעטיילט אויף 20 ראיאנען; די ראיאנען זענען צעטיילט אויף 109 פראווינצן.
ווענעציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט ווענעציע איז איינע פון אינטערעסאנט'סטע שטעט, עס פארמאגט לערך 118 קליינע אינזלען, אירע גאסן זענען לאנגע וואסער קאנאלן, מען קען דערויף גיין בלויז מיט שיפן. עס קומען אהין טויזנטער טוריסטן א יאר, און די שיפן קאמפאניס מאכן דערפון א לעבן.
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע איז א פארלאמענטארע רעפובליק זייט דעם 2טן יוני 1946, ווען מען האט אפגעשאפן די מאנארכיע אין א קאנסטיטוציאנעלן רעפערענדום. דער פרעזידענט פון איטאליע (Presidente della Repubblica), היינט דזיארדזיא נאפאלאטינא זייט 2006, איז איטאליע'ס מלוכה-הויפט. דער פארלאמענט וויילט דעם פרעזידענט אויף א קאדענץ פון זיבן יאר. איטאליע האט א געשריבענע קאנסטיטוציע.
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע האט א פארלאמענטארע רעגירונג באזירט אויף א פראפארציאנעלער וואל-סיסטעם. דער פארלאמענט האט צוויי הייזער, דער דעפוטאטן-קאמער, מיט 630 זיצן, און דער סענאט, מיט 315 זיצן, וואס ביידע האבן גלייכע מאכטן. דער פרעמיער מיניסטער ווערט באשטימט דורכן פרעזידענט און מוז אויך באקומען די הסכמה פון פארלאמענט.
נאך דער רעזיגנירונג פון סילוויא בערלוסקאני דעם 12טן נאוועמבער 2011, האט מען באשטימט עקאנאמיסט מאריא מאנטי ווי פרעמיער מיניסטער.
די הויפט פאליטישע פארטייען אין איטאליע זענען די פרייהייט מענטשן, די דעמאקראטישע פארטיי, די צפונדיקע ליגע און דער פאריין פון קריסטלעכע און צענטער דעמאקראטן.
ראיאנען פון איטאליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע ווערט צעטיילט אין 20 ראיאנען (regioni, איינצאל regione), וואס פינף פון זיין זענען אויטאנאמיש. אויך איז דאס לאנד צעטיילט אין 110 פראווינצן (province) און 8,100 מוניציפאליטעטן (comuni).
באפעלקערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס ווערט געציילט היינט צו טאג די באפעלקערונג פון איטאליע 61.680 מיליאן באוואוינער, לויטן 2014 וועלט פאקטבוך,[3] מיט א הויכער באפעלקערונג ענגקייט, 204/ק"מ2. 20% פון איטאליענער זענען עלטער ווי 65.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 2004 זענען געווען אין איטאליע עטלעכע 30 הויפט פליפארטן (כולל די צוויי קנופן פון מאלפענסע אינטערנאציאנאל אין מילאן און לעאנארדא דא ווינטשי אינטערנאציאנאל אין רוים) און 43 הויפט ים-פארטן (כולל דעם פארט פון יאנאווע, דער גרעסטער פארט אין לאנד און דער צווייטער גרעסטער ביים מיטלענדישן ים.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע האט אן אנטוויקלטע מארק עקאנאמיע, ענלעך צו פראנקרייך און דעם פאראייניגטן קעניגרייך. זי איז די צענטע-גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט און די פערטע-גרעסטע אין אייראפע לויט קויפקראפט פאריטעט.
איטאליע איז געווען דער וועלטס 7טער גרעסטער עקספארטירער אין 2009.[4] איטאליע'ס נאענסטע האנדל פארבינדונגען זענען מיט אנדערע לענדער פונעם אייראפעישן פארבאנד, מיט וועמען זי האט 59% פון איר גארן האנדל. די גרעסטע האנדל שותפים זענען דייטשלאנד (12.9%), פראנקרייך (11.4%), און שפאניע (7.4%).[5] טוריזם איז איינער פון די גיכסטע וואקסנדע און רווחדיקע סעקטארן פון דער נאציאנאלער עקאנאמיע: מיט 43.6 מיליאן אינטעראנאציאנאלע טוריסטן אנקומער און סה"כ הכנסות געשאצט צו $38.8 ביליאן אין 2010, איז איטאליע סיי דאס פינפטע מערסט באזוכטע לאנד און דאס העכסטע טוריזם דינער אין דער וועלט.[6]
אידן אין לאנד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אידן וואוינען שוין גאר לאנג אין איטאליע, פון די גאר באקאנטע שטעט פאר אידן זענען מאנטובה פאדובה ליווארנא.
בכלל איז איטאליע גוט באקאנט פאר דער אידישער היסטאריע צוליב דעם וואס דארט איז די הויפט שטאט רוים, און די רוימער האבן אמאל געוועלטיגט איבער דער וועלט און האבן חרוב געמאכט דאס בית המקדש, און פארטריבן די אידן אין גלות.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האבן געוואוינט איבער זיבעציג טויזנט אידן אין איטאליע, עס איז אינטערעסאנט אז אפילו איטאליע איז געווען פון דעם אקס, און א פולער שותף מיט נאצי דייטשלאנד, דאך האבן זיי נישט אנגענומען די נירנבערגער געזעצען, בכלל איז כמעט נישט געווען קיין ספעציעלער אנטיסימיטיזעם פונעם איטאליענישן פאלק פאר די אידן אין דער צייט פון דער צווייטער וועלט מלחמה. עס איז געווען צייטן וואס די דייטשען האבן איינגענומען אסאך חלקים פון איטאליע, און דעמאלטס האבן די דייטשען מיט זייערע שותפים די פאשיסטן פון איטאליע גע'הרג'ט אידן, עס ווערט געשאצט אז די דייטשען האבן געמארדעט לערך פופצן טויזנט אידן אין איטאליע ביי דער צווייטער וועלט קריג.
היינט געפינען זיך אומגעפער פופציג טויזנט אידן אין איטאליע.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הערות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ראיאנען געוויזן שיף זענען אויטאנאמיש.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אלפן זענען דער גרענעץ צווישן איטאליע און אנדערע לענדער.
- ↑ Four missing in Alps avalanche. BBC News (20 April 2002). דערגרייכט דעם 23סטן יולי 2009.
- ↑ איטאליע, וועלט-פאקטבוך
- ↑ 2010 Press Releases – Trade to expand by 9.5% in 2010 after a dismal 2009, WTO reports – Press/598. WTO. דערגרייכט דעם 30סטן מיי 2011.
- ↑ CIA – The World Factbook. CIA. דערגרייכט דעם 26סטער יאנואר 2011.
- ↑ http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enhr_1.pdf


text:
גאלען
גאַלען (גריכיש: Γaλnvός; 129 - 199) איז געווען א גריכישער דאקטער און פילאסאף. ער ווערט גערופן דער "פאטער פון אנאטאמיע".
גאלען, פון פערגאמום אין קליין אזיע (היינט טערקיי), איז געווען דער הויף דאקטער פונעם רוימישן קייסער מארקוס ארעליוס.
ער האט געפארשט מעדיצין, און זיינע טעאריעס האבן באאיינפלוסט מעדיצינישע וויסנשאפט אין אייראפע מער ווי טויזנט יאר, ביזן רענעסאנס. ער האט זיך באזירט אויף די טעאריע פון פיר פלעגמעס: שווארצע פלעגמע (מעלאנכאליע), ווייסע פלעגמע (פלעגמאטיש), רויטע פלעגמע (בלוט) און געלע פלעגמע (גאל). כאטש היינטיגער מעדיצין האלט נישט שטארק פון דער טעאריע פון די פיר פלעגמעס, ניצט מען נאך די ווערטער מרה שחורה און פלעגמאטיש ביזן היינטיקן טאג.
ער איז געווען דער ערשטער וואס האט באשריבן פארשידענע קראנקייטן, ווי צעליאק.
טייל וואס גאלען האט געשריבן האט זיך אויסגעוויזן צו זיין פאלש. דער ערשטער וואס האט קריטיקירט גאלען איז געווען דער רמב"ם.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט
וואלפגאנג אמאדעאוס מאצארט (דייטשיש: Wolfgang Amadeus Mozart; 27סטן יאנואר 1756 - 5טן דעצעמבער 1791) איז פאררעכנט פון די גרעסטע לייבן אין קלאסישע מוזיק.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאצארט איז געבוירן אין זאלצבורג (היינט אין עסטרייך) אינעם יאר 1756.
נאך אלץ קינד האט זיך דער ווואונדערקינד ארויסגעשטעלט צו זיין א גאון און נגינה, וועלכער האט געמאכט פרייליך אלעמען מיט זיין וואונדערבארע קאמפאזיציעס וואס איז געווען א חידוש אין זיינערצייט.
אממערסן באקאנט איז זיין הערליכער איין קליינע נאכטמוזיק, וועמענס מעלאדיע ווערט געשפילט פאר גאר פיצלעך קינדער, ווייל עס איז אנגענומען ביי געוויסע פארשער אז זיינע קלאסישע מוזיק העלפט פאר'ן מוח, זיך גוט צו אנטוויקלען. [1].
מאצארט האט נאך אלץ יונג קינד זיך געטראפן מיט דעם בארימטן קאמפאזיטאר יאזעף היידן, און דער אלטער היידן האט געגעבן לעקציעס פאר דעם קליינעם מאצארט, וואס האט אים באגלייט זיין גאנצן לעבן.
מאצארט האט געשאפן אריבער 600 קלאסישע קאמפאזיציעס. גאנצע 40 סימפאניעס און הונדערטער סאנעטעס, און קאנסערטאס פאר דעם פידעל און פיאנאו, וועלכע זענען אלע ברייט בארימט ביזן היינטיגן טאג.
מאצארט איז געשטארבן אין 1791אין ווין.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מאוו אן.ארג
מאוו-אן (MOVE ON אדער MOVEON.ORG), איז אן עקסטרעמע לינקע ליבעראלע ארגאניזאציע אין אמעריקע וואס אירע הויפט אקטיוויטעטן איז אויף די פאליטישע ארענע, ווי זיי קאמפיינען שטארק קעגן אלע קאנסערוואטיווע פאליטיקאנטן און פארטייען.
מאוו-אן איז געגרינדעט געווארן אין די צייטן ווען ביל קלינטאן איז געווען פרעזידענט אין אמעריקע, בעת ער איז געפלאגט געווארן מיט סקאנדאלן. זענען זיי דעמאלטס אויפגעקומן מיטן סלאגאן MOVE ON גיי ווייטער אן, מיינענעדיג צו זאגן אז די אלע פראוון מצד די רעפובליקאנער קעגן קלינטאן איז א צייט און געלט פארשווענדיש, און מ'זאל ווייטער אנגיין מיטן רעגירונג אגענדע.


text:
אורי צבי גרינבערג
אורי צבי גרינבערג (22סטן סעפטעמבער 1896, בילקאמין, מזרח-גאליציע – 9טן מיי 1981, רמת גן) איז געווען איינער פון די גרעסטער דיכטער-עקספּרעסיִאָניסטן אין ייִדישער און העברעיִשער ליטעראטור, דעפּוטאט פון דער ערשטער כנסת פון חרות-פּארטיי, לארעאט פון ישראל פריז פאר קינסטלערישער ליטעראטור פארן 1957 יאָר.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גרינבערג איז געבוירן געוואָרן אין בילקאמין, גאליציע,[1] דעמאלט אין באשטאנד פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע, אין א חסידישער משפחה. פון זיין מאמעס צד איז ער געווען אן אייניקל פונעם שרף פון סטרעליסק, אויף וועמענס נאמען מ'האט אים גערופן. זיין פאטער איז געווען דער גלינער רבי, אן אייניקל פון רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו און רבי מאירל פרעמישלאנער. ווען ער איז געוואן אלט אנדערהאלבן יאר אלט, האט זיך זיין משפחה געצויגן קיין לעמבערג.
אורי צבי האָט באקומען א טראדיציִאָנעלן ייִדישן חינוך. אלס דיכטער אויף ייִדיש האָט ער דעביוטירט אין 1912 אין דער צײַטונג "דער ייִדישער ארבײַטער" (לעמבערג) און אויף העברעיִש – אין צײַטשריפט "השילוח" (אָדעס). זײַן ערשטע לידער-זאמלונג "ערגעץ אויף פעלדער" איז דערשינען אויף יידיש אין לעמבערג אין 1915. אין דעם זעלבן יאָר האָט מען גרינבערגן מאָביליזירט אין דער עסטרײַכישער ארמיי און ער האָט אָנטיילגעמונען אין שלאכטן אויפן סערבישן פראָנט. בעת דער מלחמה האָט ער געשריבן לידער אויף יידיש און אויף העברעיש און געפירט א פראָנט-טאָגבוך.
אין סוף פון דער מלחמה האָט גרינבערג זיך אומגעקערט קיין לעמבערג און אין נאָוועמבער 1918 איז ער געוואָרן אן עד פון א שוידערלעכן פּאָגראָם, וואָס פּאָליאקן האָבן געמאכט אויף די לעמבערגער ייִדן. אין 1919 האָט דער דיכטער ארויסגעגעבן אין לעמבערג זײַן צווייט בוך – "אין צײַטנס רויש". אין 1920 איז ער אריבערגעפאָרן קיין ווארשע. דאָרט איז ער געוואָרן באנאנד מיט פּרץ מארקיש און מלך ראוויטש איינער פון די גרינדער פון דער ייִדישער עקספּרעסיִאָניסטישער ליטעראטור-גרופּע "כאליאסטרע". באנאנד מיט ייִדיש האָט ער פארעפנטלעכט לידער אויך אויף העברעיִש. אין 1921 זײַנען אין ווארשע דערשינען גרינבערגס פּאָעמע "מעפיסאָ" און זײַן לידער-בוך "פארנאכטן-גאָלד". אין 1922 האָט ער אָנגעהויבן ארויסצוגעבן א ליטעראטור-זשורנאל מיטן נאָמען "אלבאטראָס". אויף זײַנע שפּאלטן האָט דער דיכטער פארעפנטלעכט זײַן פּאָעמע "אין מלכות פון צלם". די פּוילישע מאכט-אָרגאנען האָבן אים פאר דעם באשולדיקט אין פארשוועכן דאָס קריסטלעכע גלויבן און פארבאָטן ארויסגעבן "אלבאטראָס". אין 1923 איז גרינבערג אריבערגעפאָרן קיין בערלין, וווּ ער האָט פאָרגעזעצט ארויסגעבן "אלבאטראָס". ערב זײַן אוועקפאָרן איז אין ווארשע ארויסגעגעבן געוואָרן זײַן לידער-זאמלונג "קריג אויף דער ערד", אן איבערגעארבעטער וואריִאנט פון דער זאמלונג "ערגעץ אויף פעלדער".
אין 1924 איז דער דיכטער עולה געווען קיין ארץ-ישראל. פון דעמלט אָן האָט ער געשריבן איבערהויפּט העברעיִש. אין 1928 איז דערשינען זײַן ערשטע העברעישע לידער-זאמלונג "אנקריאון על קוטב העצבות". מיט א יאָר שפּעטער איז דערשינען זײַן צווייטע העברעיִשע זאמלונג "כלב בית". דער דיכטער איז געוואָרן אן אקטיווער מיטגליד פון דער רעוויזיִאָניסטן-פּארטיי בראש מיט זאב זשאבאָטינסקי. אין 1931 – 1936 האָט ער רעדאגירט די ווארשעווער וואָכנשריפט פון די רעוויִזיאָניסטן "די וועלט". סוף 1938 איז ער ווידער ארויסגעפאָרן קיין פּוילן צו רעדאגירן די ווארשעווער צײַטונג "דער מאָמענט". מיט א גרויסער מי האָט ער מצליח געווען אנטלויפן פון פּוילן און זיך אומקערן קיין ארץ-ישראל נאָכן אָנהייב פון דער צווייטער וועלט-מלחמה.
אין 1949 – 1951 איז אורי צבי גרינבערג געווען א דעפּוטאט אין כנסת פונעם ערשטן צונויפרוף. א שם פון א גרויסן העברעישן דיכטער האָט אורי צבי גרינבערגן געבראכט זײַן געווידמעט דעם חורבן פונעם אייראָפּעיִשן ייִדנטום לידער-בוך "רחובות הנהר", וואָס איז דערשינען אין 1951. נאָך דער זעקס-טאָגיקער מלחמה פון 1967 איז אורי צבי גרינבערג געווען טעטיק אין דער באוועגונג פאר "ארץ-ישראל השלימה".
אורי צבי גרינבערג איז אָנערקענט געוואָרן ווי איינער פון די גרעסטע העברעיִשע דיכטער. פאר זײַן העברעיִשער שאפונג איז ער באלוינט געוואָרן מיט חיים נחמן ביאליק-פּרײַז (1947 און 1957), מיט מלוכה-פּרײַז פון ישראל (1957), מיטן טיטל פון ערן-דאָקטאָר פונעם תל-אָביבער אוניווערסיטעט (1978). ער איז אויסדערוויילט געוואָרן אלס מיטגליד פון אקאדעמיע פאר העברעיִשן לשון (1959). פונדעסטוועגן האָט ער פּאראלעל געשאפן לידער אויך אויף יידיש אין סוף 50ער - אָנהייב 60ער יאָרן.
יידישע ווערק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אורי-צבי גרינבערג, געזאמלטע ווערק אין צוויי בענדער, ירושלים, תשלט
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אדער: ביאליקמין, ביאלה-קאמיין; פויליש: Biały Kamień. זעט בלאט וועגן דער שטאט אין פנקס קהילות פולין, בהוצאת יד ושם (אויף ענגליש)


text:
האלענדישע יידנטום
דער ערשטער דאקומענט וואס דערמאנט די יידישע קהילה פון האלאנד קומט פונעם 12טן יארהונדערט. אינעם מיטל אלטער האבן געוואוינט ווייניג יידן אין האלאנד. פונעם מיטל אלטער ביזן 17טן יארהונדערט הערט מען נישט וועגן די יידן אין האלאנד.
היינט ווערט גערעכנט אז אומגעפער 40,000 יידן וואוינען אין האלאנד, צווישן זיי 10,000 ישראלדיקער וואס האבן זיך באזעצט אין לאנד. רוב פון די יידן האבן נישט קיין שייכות מיט די אפיציעלע יידישע געמיינדעס.
די אלטע היסטארישע פארטוגעזישע שול אין אמסטערדאם וועלכער איז אויפגעשטעלט געווארן אין די יארן נאך גירוש שפאניע, איז נאך אין באנוץ און איז אייגנארטיג צוליב וואס זי ווערט נאך באלאכטן בלויז דורך ליכט אן קיין עלעקטעריע בכלל.


text:
23סטן סעפטעמבער
23 אין סעפטעמבער איז דער 266סטער טאג פון יאר (267סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 99 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1846 - דער פלאנעט נעפטון אנטדעקט
- 1943 - די ווילנער געטא ווערט ליקווידירט ווען די יידן ווערן געשיקט צו זייער טויט אין פאנאר און פארניכטונגס לאגערן אין אייראפע.
- 1973 - ביי די וואלן פאר פרעזידענט אין ארגענטינע ווערט חואן דאמינגא פעראן געוויילט צוריק
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1215 - קובליי כאן, הערשער פון דער מאנגאלישער אימפעריע (געש' 1294)
- 1916 - אלדא מארא, פרעמיער מיניסטער פון איטאליע (דערמארדעט 1978)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1929 - רישארד אדאלף זשיגמאנדי, עסטרייך-דייטשער כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' 1865)
- 1939 - זיגמונד פרויד, גרינדער פון פסיכאאנאליז (געב' 1856)
- 1988 - טיבאר סעקעלי, אויספארשער און עספעראנטיסט (געב' 1912)
געשעענישן פונעם טאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הארבסט גלייכנאכט


text:
לאקאל נעצווערק
א לאָקאַל נעצװערק (Local Area Network) איז א קאמפיוטער נעצווערק וואס איז צעשפרייט אויף א באגרענעצטער שטח, אין איין בנין אדער עטלעכע נאענטע בנינים. עס איז אנדערש ווי א מוניציפאל נעצווערק וואס איז צעשפרייט איבער א שטאט, אויך אנדערש ווי א פארשפרייט נעצווערק וואס קען זיין צעשפרייט איבער דער גאנצער וועלט. א לאקאלער נעצווערק איז א סך שנעלער ווי די אנדערע אויבן דערמאנטע נעצווערקן.
דאס ערשטע לאקאלע נעצווערק איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1977 (ה'תשל"ז) דורך Datapoint װאָס האָט באדינט צו איינטיילן הארטדיסקן. היינט זיינען דא סטאנדארטן באשטימט דורך IEEE וואס ערלויבן אויך צו איינטיילן אפדרוקערס, פארבינדונגען צו אנדערע נעצווערק, רוטירירן, און לאסטן איינטיילונג.
די עיקר טעכנאלאגיעס וואס מען ניצט אין א לאקאלן נעצווערק זענען Ethernet און Wi-Fi.


text:
אינטערנאציאנאלער געלטפאנד
דער אינטערנאציאנאלער געלטפֿאנד (ענגליש: International Monetary Fund ר"ת IMF) איז אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע געשאפן דעם 22סטן יוני 1944 ביי דער בראטאן וואודס קאנפערענץ, און האט אנגעהויבן צו ווערן דעם 27סטן דעצעמבער 1945 ווען 29 לענדער האבן אונטערגעשריבן דעם הסכם. די ציל פון דער ארגאניזאציע איז געווען צו סטאביליזירן די קורסן.
יעדע מיטגליד לאנד דארף ביישטייערן א סומע געלט אין א קאסע. ווען א לאנד האט פראבלעמען מיט צאלן קען עס בארגן פון דער קאסע פראוויזאריש. פראנקרייך איז געווען דאס ערשטן לאנד וואס האט גענומען א הלוואה פונעם פאנד, אין 1947.
אין 2012 האט דער פאנד 188 מיטגליד לענדער.
דער פאנד ווערט געפירט מיט א דירעקטאריום פון 24 עקסעקיוטיוו דירעקטארן. אכט לענדער האבן אן אייגענעם דירעקטאר: די פאראייניגטע שטאטן, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, יאפאן, דייטשלאנד, פראנקרייך, כינע, רוסלאנד און סאודי אראביע. די אנדערע לענדער ווערן צעטיילט אין 16 גרופעס, און יעדע איינע פון זיי וויילט א דירעקטאר. די היינטיגע פארזיצערין פונעם דירעקטאריום איז קריסטין לאגארד פון פראנקרייך.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביים ברעטאן וואודס קאנפערענץ וואס האט געשאפן דעם געלטפאנד זענען געוון חילוקי דעות וועגן זיין ראלע. דער בריטישער עקאנאמיסט דזשאן מיינארד קינס האט געוואלט דער פאנד זאל ארבעטן קאאפעראטיוו, פון וואס יעדע מיטגליד לאנד קען נעמען געלט ווען נייטיק צו פארמיידן עקאנאמישע קריזיסן. דער אמעריקאנער דעלעגאט, הארי דעקסטער ווייט האט פארשטאנד אז דער פאנד זאל פועלן ווי א באנק, כדי צו העלפן לענדער אפצאלן זייערע חובות. ענדלעך האט מען אויפגענומען בעיקר די שיטה פון ווייט.
שטאב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווישן די יארן 1993 - 2001 איז דער אונטער-אלגעמיינער-פארוואלטער פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד געווען סטענלי פישער, וואס איז שפעטער געווארן אנפירער פון דער באנק פון ישראל.


text:
1953
1953 איז דאס 53סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1953 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן יאנואר - דווייט דעיוויד אייזנהאוער ווערט פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 29סטן מיי - דער שפיץ פון עווערעסט באזיגט צום ערשטן מאל דורך עדמונד הילארי און טענזינג נארגיי
- 7טן סעפטעמבער - ניקיטא כרושטשאוו ווערט דער ערשטער סעקרעטאר פון דער קאמוניסטישער פארטיי פונעם סאוועטן פארבאנד, און במילא פירער פונעם לאנד
- 9טן נאוועמבער - קאמבאדיע ווערט זעלבשטענדיג פון פראנקרייך
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן מיי - טאני בלער, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 26סטן מיי - מייקל פארטילא, בריטישער פאליטיקער
- 21סטן יוני - בענאזיר בוטא, פרעמיער מיניסטער פון פאקיסטאן (געש' 2007)
- 8טן נאוועמבער - הרב אמנון יצחק, תימנישער רב, פירער דער "שופר" ארגאניזאציע
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן מערץ - יאסיף וויסאריאנאוויטש סטאלין דער צווייטער געוועלטיקער אויף די ראטנפארבאנד
- 28סטן סעפטעמבער - עדווין האבל, אמעריקאנער אסטראנאם (געב' 1889)


text:
11טן אפריל
דעם 11טן אפריל איז דער 101טער טאג פון יאר (102טער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 264 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1241 - מאנגאלייע קראפטן געפירט דורך באטו כאן באזיגן די אונגארישער ארמיי
- 1912 - געלייגט דער גרונטשטיין פונעם טעכניקום אין חיפה (היינט דער טעכניאן)
- 1944 - רודאלף ווערבע און אלפרעד וועצלער אנטלויפן פון אוישוויץ פארניכטונג לאגער. ווען זיי קומען אן אין פרעשבורג געבן זיי א באריכט צו דער יידישער קהילה וואס גייט אן דארטן אין לאגער.
- 1945 - ארמיי פון די פאראייניגטע שטאטן באפרייט בוכנוואלד קאצעט
- 1961 - אייכמאן פראצעס הייבט אן אין ירושלים
- 1979 - די הערשאפט פון אידי אמין אין אוגאנדע ווערט אראפגעווארפן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1770 - דזשארדזש קאנינג, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געש' 1827)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1987 - פרימא לעווי, יידישער-איטאליענישער שרייבער (געב' 1919)


text:
קלעמענט אטלי
קלעמענט ריטשארד אטלי (ענגליש: Clement Richard Attlee) (3טן יאנואר 1883 – 8טן אקטאבער 1967) איז געווען א בריטישער לייבאר פאליטיקער וואס איז געווען פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1945 ביז 1951, און פירער פון דער לייבאר פארטיי פון 1935 ביז 1955.
זיין רעגירונג האט אדורכגעפירט א פאליטיק לויט דער שיטה פון קינז, געבויט אויף פולן באארבעטן און ברייטע סאציאלע דינסטן. זיי האבן אויך נאציאנאליזירט די הויפט אינדוסטריעס און אויפגעשטעלט די נאציאנאלע געזונטהייט דינסט.
אין אויסערן פאליטיק האט זיין רעגירונג געענדיגט די קאלאניזאציע פון א גרויסן טייל פון דער בריטישער אימפעריע מיט דער זעלבשטענדיקייט פון אינדיע, פאקיסטאן, בורמע, סילאן און יארדאניע. אויך האט געענדיגט דער בריטישער מאנדאט אין פאלעסטינע מיט דעם שאפן פון דאס לאנד ישראל.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אטלי איז געבוירן אין פאטני, לאנדאן, דער זיבעטער פון אכט קינדער, צו זיין פאטער הענרי אטלי, אן אדוואקאט, און זיין מוטער עלן ברעווערי וואטסאן.


text:
קטניות
קטניות (וויסנשאפט נאמען: Leguminosae, Fabaceae) איז דער נאמען פון א משפחה פון פלאנצן.
עסן קטניות פסח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי אשכנזים איז פאראן א חומרא פון די צייטן פון די ראשונים נישט צו עסן קטניות פסח. מען זאגט אז ס'איז דא צוויי טעמים: איינס ווייל אין די מאגאזינען וואו מ'פלעגט צו האלטן די באנדלעך האט מען אויך געהאלטן די 5 ערליי קערנדלעך וואס קענען צוקומען צו חמץ, ממילא האט מען חושש געווען אז ס'וועט אריינפאלן די חמץ אין די באנדלעך. די צווייטע טעם איז ווייל אסאך פון די באנדלעך צום ביישפיל רייז וועם מ'צימאלט זיי און מ'מאכט א מעהל דערפון קוקט אויס זייער ענדליך צו חמץ, און דער ע"ה וועט נישט וויסן דער אינטערשייד און עסן געהעריגע חמץ.


text:
קענגורו
דער קענגורו איז א חיה וואס וואוינט בעיקר אין אויסטראליע.
ער איז זייער נאציאנלער סימבאל.
זיינע פאדערשטע פיס זענען קלענער ווי די אונטערשטע דעריבער קען זי שפרינגן גאר הויכע צוימען.
כאטשיג ער איז אפט מאל 9 ביז 12 פיס הויך, אבער ווען ער ווערט געבוירן איז ער אזוי גרויס ווי א פליג און עס קלעבט זיך אן צו זייגן אויף אכט חדשים ביז זי ווערט ערוואקסן.
אנדערשט ווי אלע בעלי חיים איז דער מוטער קענגערו אנגעוואקסן מיט ספעציעלע מוסקלען אז דאס זאל פון זיך אליינס ארויספאמפען מילך פאר די פיצקעלע וואס האט נישט די כוח צו זייגן.
טיפן קענגערוען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז פאראן פיר זגאלן קענגורוען:
- דער רויטער קענגורו (מאַקראפוס רופֿוס) איז די גרעסטע בייטל-חיה אין דער גארער וועלט. דער רויטער קענגורו וואוינט אין דעם פארטריקנטן און האלב-פארטריקנטן צענטער פון אויסטראליע. א גרויסער זכר קען זיין הויך צוויי מעטער מיט א געוויכט פון 90 ק"ג.
- דער מזרח גראער קענגורו (Macropus giganteus) איז נישט אזוי באקאנט ווי דער רויטער, אבער מ'זעט אים מער, וויילע ער וואוינט אין דעם באפעלקערטן מזרח טייל פונעם קאנטינענט.
- דער מערב גראער קענגורו (Macropus fuliginosus) איז קלענער, מיט א געוויכט פון 54 ק"ג פאר א גרויסן זכר. מען געפינט אים אין דרום טייל פון מערב אויסטראליע, דרום אויסטראליע לעבן דעם בארטן, און אינעם דארלינג טייך בעקן.
- דער אנטילאפינער קענגורו (Macropus antilopinus) איז ענדלעך צו די מזרח און מערב גראע. ער וואוינט אין גראזיקע פלוינען און וועלדער. זיי וואוינען און גרויסע גרופעס.


text:
בענזין פרייזן
בענזין פרייזן אדער גאזאלין פרייזן זענען די קליינהאנדל פרייזן פון בענזין פאר אויטאס וועלכע איז אויף א הייסע מארק מיט א גרויסע פארלאנג און לימיטירטע פארזארג. בענזין פרייזן איז געווארן אן ערנסטע פראגע אין די לעצטע יארן זינט אנטוויקלונג לענדער ווי כינע און אינדיע פארלאנגען היינט זייער אסאך און זייער פארלאנג וואקסט שנעלער ווי די סופלייער קענען נאכיאגן.
אינהאַלט
בענזין אין אמעריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בענזין איז די בלוט-ליניע וועלכע אפערירט אמעריקע. אונזערע פערזענליכע אויטאס אליינס פארברענען 115 ביליאן גאלאן בענזין און דיזעל אויל פער יאר. רעכן צו אלע קאמערציאלע טראקס און טרעילערס וועט די צאל ווערן נאך פיל מער אסטראנאמיש. די צאל ווערט נאר מער מיט וואס א טאג שפעטער צוליב די פילע עס-יו-וויס וועלכע פרעסן אסאך מער ברענשטאף און אויך ווייל מער מענטשן קויפן אויטאס מיט יעדן פארבייגייענדיגן יאר. אמעריקאנער דרייווער דרייוון צוזאמען 2.6 טריליאן מייל פער יאר וואס קומט אויס ווי 14,000 ראונד טריפס צו די זון לויט סייענטיפישע חשבונות. שטודיעס ווייזן אז די צאל האט זיך געדאפעלט זינט 980' ווען מען האט נאר געדרייווט 1.5 טריליאן מייל.
לויט די ענערגיע דעפארטמענט פארנוצט די פאראייניגטע שטאטן אן ערך פון 19.5 מיליאן פעסלעך אויל פער טאג. פון דעם גייט 43 פראצענט פאר מאטאר בענזין און דאס איבעריגע ווערט צוטיילט צו אנדערע ערטער ווי פליגער ברענשטאף, ענערגיע פלענטס און נאך. יעדע פעסל אויל באשטייט פון 42 גאלאן (159 ליטער) און פון דעם מאכט מען ארום 20 גאלאן בענזין וואס קומט אויס צו 360 מיליאן גאלאן פער טאג (1.36 ביליאן ליטער). אין אמעריקע וואוינען ארום 100 מיליאן פאמיליעס וואס קומט אויס אז יעדע פאמיליע פארנוצט 3.6 גאלאן (13.6 ליטער) בענזין יעדן טאג.
געווענליך ווערן די פרייזן געהעכערט זומער ווען מענטשן נוצן מער זייערע אויטאס ווען זיי פארן אויף וואקאציע. אבער דאס איז נישט שטענדיג אזוי, פאר צוויי יאר צוריק (ווער עס געדענקט) האבן זיך די פרייזן געהויבן הארט בעפאר די זומער האט זיך אנגעהויבן מיט ארום 30 צענט פער גאלאן און איז צוריקגעפאלן אינמיטן זומער. אין עטליכע ווערטער ווענדט זיך דאס אויף צוויי זאכן: די אינווענטארי פון די וועלטליכע אויל מארקעט און די פארלאנג פאר אויל. אויב די אינווענטארי ווערט נידעריג אדער אויב עס איז פאראן א גרעסערע פארלאנג הייבן זיך די פרייזן אויטאמאטיש.
וואו גייט דאס געלט?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איר פילט אן אייער אויטא מיט 40$ ווערט דאס געלט צוטיילט צו 4 טיילן און יעדע פון זיי גייט אויף אן אנדער פלאץ. פונקט ווי יעדע אנדערע פראדוקט האט בענזין א סופליי קייט און עטליכע גרופעס וועלכע זענען פאראנטווארטליכט צו באשטימען די פרייזן. וויאזוי אימער, וועלן די פרייזן, ווי הויך עס זאל נישט זיין, נישט עפעקטירן די פראצענט וואס יעדע פון די 4 טיילן באקומען פון יעדן דאלאר וואס מיר צאלן ביים פאמפ.
דאס געלט ווערט צוטיילט ווי פאלגענד:
פעסל אויל – די גרעסטע טייל, בערך 43 פראצענט, גייט צו די סופלייערס וועלכע פראדוצירן די אויל. דאס איז געוואנדן דורך די וועלט'ס אויל עקספארטינג לענדער וועלכע ווערן קאנטראלירט דורך די אפע"ק ארגאניזאציע (ארגאניזאציע אוו די פעטראליאום עקספארטינג קאנטריס) וועלכע מיר וועלן באלד באטראכטן. לויט די צאל פעסלעך אויל וואס די לענדער פראדוצירן אויף דעם איז געוואנדן דער פרייז פער פעסל. דורכשניטליך לויפט א פעסל צווישן 23 ביז 29 דאלאר. אין א טייערע צייט קען א פעסל קאסטן מער ווי 30 דאלאר. ווי מיר שטייען יעצט ווערט א פעסל פארקויפט פאר 41 דאלאר.
רעפיינערי קאסטן – די קאסטן אויסצוארבעטן די אויל נאכדעם וואס עס ווערט ארויסגעגראבן פון די ערד פארנעמט בערך 13 פראצענט פון די קאסט פון בענזין (מער וועגן די רעפיינערי פראדעצור זען בייגעלייגטן קעסטל).
דיסטריביושן און מארקעטינג – די פעסלעך אויל ווערן טראנספערירט צו די רעפיינעריס און פון דארט צו די דיסטריביושן פירמעס און פון דארט ווייטער צו די בענזין סטאנציעס. אינדערצווישן מאכן עטליכע פירמעס אפאר דאלאר וואס מאכט אויס פרישע 13 פראצענט פון דער פרייז ביים פאמפ.
שטייערן - לאקאלע און פעדעראלע שטייערן אויף בענזין מאכן אויס צוזאמען איבער 30 פראצענט. רוב לאקאלע רעגירונגן נעמען איבער 15 פראצענט שטייער און די פעדעראלע רעגירונג נעמט אויך נאנט צו 15 פראצענט. טייל לאקאלע רעגירונגן נעמען נאך מער ווי דעם, צום ביישפיל ניו יארק וואו א גאלאן בענזין קאסט טאקע מיט 20 צענט טייערער ווי אין ניו דזשוירזי.
שטייערן אויף בענזין איז טאקע אסאך געלט אבער איינמאל מען פארט אויף אן אנדער לאנד פרייט מען זיך מיט די ביליגע אמעריקאנער בענזין שטייערן. אריבער די גרעניץ אין קאנאדע צאלט מען יעצט עטליכע צענט נאנט צו א דאלאר פער ליטער וואס קומט אויס איבער 3 דאלאר (יו-עס) פער גאלאן (א גאלאן באטרעפט 3.8 ליטער). זייער בענזין איז גארנישט טייערער נאר זיי צאלן אסאך מער שטייערן.
אויסער די אלע געלטער לייגן די סערוויס סטאנציעס ארויף נאך אביסל געלט פון וועלכע זיי מאכן א לעבן. אין רוב שטעט אין אמעריקע איז נישט פאראן קיין רעגולאציעס וויפיל זיי מעגן ארויפלייגן און טייל לייגן טאקע נאר עטליכע צענט ווען אנדערע לייגן ארויף אזוי סאך ווי א דיים און אמאל אפילו מער. טייל שטעט, ווי ניו יארק, האבן יא רעגולאציעס פון א מינימום און מאקסימום פראצענט וואס זיי מעגן ארויפלייגן צו באשיצן די קלענערע סערוויס סטאנציעס וועלכע וואלטן נישט געקענט אויסהאלטן מיט צו קליינע פראצענטן. דורכשניטליך מאכן די סטאנציעס בערך 4 -5 צענט פער גאלאן וואס מיינט אז זיי מאכן קוים 2-3 דאלאר פון יעדן אויטא וואס פילט אן א טאנק בענזין.
פרייזן דיפערענץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווער עס פארט ארום אין מערערע שטעט אין אמעריקע ווייסט אז די פרייזן פאר בענזין איז אנדערש אין יעדע ראיאן פון לאנד. עס זענען פאראן עטליכע סיבות דערצו. ערשטנס האט עס אסאך צוטאן מיט די פראצענט פון שטייערן וואס די לאקאלע רעגירונג לייגט ארויף ווי פריער דערמאנט. קאנקורענט מאכט אבער אויך אויס מיט ריזיגע ציפערן. געוויסע שטעט וועלכע האבן א שטארקע קאנקורענט זענען די פרייזן אסאך ביליגער. אויך מאכט א חילוק לויט וואו ווייט די שטעט געפינען זיך פון די רעפיינעריס. די שטעט וועלכע געפינען זיך נעבן די גאלף אוו מעקסיקא (דרום-צענטראל שטעט), ווי רוב רעפיינעריס געפינען זיך, האבן אביסל ביליגערע פרייזן פשוט ווייל די טראנספארטאציע קאסטן זענען ביליגער.
אין געוויסע ראיאנען פון לאנד דארף בענזין גרייכן העכערע ענווייראמענטאלע סטאנדארטן וועלכע מאכן זייערע פרייזן העכער. אזעלכע שטעט ווי קאליפארניע, שיקאגא, און מילוואקי צאלן עקסטערע געלט פאר די רעפיינעריס בעסער אויסצוארבעטן די בענזין, זיי האלטן אין באזונדערע אפטיילונגן, און זיי טראנספערירן אין באזונדערע טראקס. דאס איז ווייל די שטעט האבן שטארק פארפעסטיגטע לופט צוליב זייער פארנומענקייט און גרויסע צאל אויטאס און ריינערע בענזין מאכט אסאך אויס.
די טייערסטע פרייזן צאלט קאליפארניע וועלכע האט די ריינסטע בענזין, און געפינט זיך ווייט פון די רעפיינעריס. אין קאליפארניע צאלט מען אויך א באזונדערע שטייער פון 7.25 פראצענט אין צוגאב צו 18.4 פראצענט פעדעראלע שטייער און 18 פראצענט שטייער פאר די סטעיט.
נאך א פלאץ ווי בענזין פרייזן קענען זיין טייער זענען אין די מידוועסט שטעט וועלכע טוישן א געוויסע כעמיקאל אין די בענזין מיט אן אנדער כעמיקאל וועלכע ווערט געמאכט פון קארן, מיט וועלכע זיי זענען געבענטשט. ווען עס מאכט זיך א מאנגל מיט דעם כעמיקאל שטייגן די פרייזן זייער אסאך.
ארום די וועלט איז דער דיפערענץ פון בענזין פרייזן הימל און ערד. א גאלאן בענזין אין האנג קאנג קאסט היינט $5.45 און אין וועניזועלא קאסט א גאלאן גאנצע 14 צענט. יעדע לאנד האט זיך איר אייגענע פאליסיס איבער די שטייערן אויף בענזין. טייל לענדער צאל אזוי סאך ווי 75 פראצענט אין שטייערן און אנדערע לענדער צאלן זערא שטייערן.
די קאנטראל אויף די אויל מארקעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי דערמאנט האט די פעסל אויל די גרעסטע עפעקט אויף די בענזין פרייזן און די פאראייניגטע שטאטן איז שטארק אנגעוואנדן אויף אויסלענדישע אויל סופלייערס. אין א געווענליכע מאנאט פון יאר אימפארטירט די פאראייניגטע שטאטן איבער 300 מיליאן פעסלעך אויל. ווי יעדער ווייסט האט די אפע"ק ארגאניזאציע די גרעסטע אימפאקט אויף די אויל מארקעט. אפע"ק'ס ארגאניזאציע באשטייט פון די פאלגענדע 11 לענדער: אלדזשעריע, אינדאנעזיע, איראן, איראק, קואוועיט, ליביע, נייגעריע, קאטאר, סאודיע אראביע, די יונייטעד אראב עמירעטס, און וועניזועלא.
צוזאמען זענען די 11 לענדער פאראנטווארטליכט אויף 40 פראצענט פון די וועלט'ס אויל פראדוקציע און זיי האלטן מער ווי צוויי-דריטל פון די וועלט'ס אויל רעזערוו. ווען אפע"ק וויל העכערן די פרייזן פון אויל רעדוצירן זיי די פראדוקציע וואס מאכט אויטאמאטיש די פרייזן זאלן ארויפטאנצן צוליב דעם מאנגל אין סופליי און דער זארג אויף מעגליכע פרישע רעדוקציעס. טייל מאל קענען די פרייזן געהעכערט ווערן נאר צוליב א זארג אז אפשר וועט אפע"ק רעדוצירן פראדוקציע. נאך יעדע גרויסע וועלט געשעעניש איז נארמאל אז די פרייזן פאר אויל זאלן זיך אביסל הייבן, אמאל נאר פאר עטליכע טעג, צוליב א זארג אז עס וועט האבן אן עפעקט אויף די אויל פראדוקציע. איר וועט אוודאי פרעגן פארוואס זאל אפע"ק וועלן רעדוצירן די פראדוקציע? דער ענטפער איז פשוט: זיי ווילן מאכן געלט. אויסער אפע"ק זענען פאראן נאך לענדער וועלכע פראדוצירן אויל און אפע"ק מוז זיך צושטעלן צו זייערע פרייזן. אפע"ק האלט א נאנטע אויג אויף די אלע לענדער און איינמאל זיי האבן א מאנגל אדער סיי וועלכע פראבלעם טוט זי שוין וואס זי וויל און רייסט ארויס ביליאנען דאלארן פון די אלע לענדער וואס זענען געצווינגן צו נעמען איר אויל.
די גרעסטע פראדוצירער אויסער אפע"ק זענען: די פאראייניגטע שטאטן, מעקסיקא, קאנאדע, ענגאלא, רוסלאנד, און כינע. די פאראייניגטע שטאטן האט ריזיגע רעזערוון פון אויל אין פאל פון אן עמוירדזשענסי וועלכע קען סופלייען דאס גאנצע לאנד פאר א מינימום צייט אפשניט. אבער פאר איר טעגליכן באנוץ איז דאס ווייט פון גענוג און זי מוז אימפארטירן פון ווי זי קען. אמעריקע אימפארטירט ארום 1.5 מיליאן פעסלעך אויל פון מעקסיקא פער טאג און הונדערטער טויזענטער פעסלעך פון קאנאדע.
אמעריקע'ס אויל סופליי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכדעם וואס מען ווייסט וויפיל אויל די פאראייניגטע שטאטן אימפארטירט פון אנדערע לענדער, איז איבערראשענד צו וויסן אז די פאראיינגטע שטאטן איז די צווייטע גרעסטע אויל פראדוצירער אין די וועלט. אין א געווענליכן מאנאט פראדוצירט מען אין אמעריקע ארום 180 מיליאן פעסלעך אויל. די גרעסטע פראדוקציע ראיאן איז די גאלף אוו מעקסיקא שטעט און פון זיי איז טעקסאס די גרעסטע און דערנאך קומט ניו מעקסיקא. אנדערע גרויסע פראדוצירער שטאטן ארום דאס לאנד זענען: אלאסקע, לואיזיאנא, קאליפארניע, אקלעהאמע, און אריזאנע.
אמעריקע איז דאך אבער די מאשין פון די וועלט און וויפיל אויל זי זאל פראדוצירן וועט דאס נישט זיין גענוג און זי בלייבט נאך אלץ אנגעוואנדן פאר מיליאנען פעסלעך אויל פון די אפע"ק לענדער. אין 973', הארט נאך די יום כיפור קריג אין מדינת ישראל, האבן די אראבישע לענדער ארויפגעשטעלט אן אויל עמבארגא אויף די פאראייניגטע שטאטן און די נעדערלענדס אלס נקמה פאר'ן העלפן מדינת ישראל אין זייערע קאנפליקטן. די עמבארגא איז געווען זייער בעסטע סטראשע וועלכע האט פארקריפעלט אמעריקע וועלכע האט נאך דעמאלט פראדוצירט פיל ווייניגער אויל און איז ממש געבליבן אן קיין אויל. דער פרייז פאר א פעסל אויל איז דעמאלט געשטיגן איבערנאכט פון 3$ צו 5.11$ און ביז'ן ענדע פונעם קריזיס אין יאנואר 974' האט שוין דער פרייז געהאלטן ביי 11.65$ פער פעסל.
פרעזידענט ניקסן האט דעמאלט געפאדערט מען זאל אנהויבן פראדוצירן מער אויל אין אמעריקע און מען זאל איינשטעלן ריזיגע רעזערוון אין פאל אזאנס חזר'ט זיך נאכאמאל איבער. אלע רעזערוון זענען אויפגעשטעלט געווארן אין די גאלף אוו מעקסיקא און זיי אנטהאלטן היינט ארום 700 מיליאן פעסלעך אויל וועלכע איז גענוג פאר 60 טעג סופליי אפילו אויב אלע אימפארטן זאלן זיך גענצליך אפשניידן, א זאך וואס וועט סייווי קיינמאל נישט פאסירן.
דאס ערשטע מאל מען האט געעפענט די אזויגערופענע "סטראטעגישע פעטראליאום רעזערוו" (עס-פי-אר) פאר דאס באנוץ פון פאלק איז געווען דורכאויס די פערסישע גאלף קריג אין 991' כדי צו העלפן האלטן די פרייזן סטאביל. דאס צווייטע מאל איז געווען סעפטעמבער 00' ווען פרעזידענט קלינטאן האט געבעטן די ענערגיע דעפארטמענט ארויסצוגעבן א אביסל אויל צו האקן די מארקעט אז דאס פאלק זאל זיך קענען ערמעגליכן צו ווארימען זייערע הייזער מיט הייצונג אויל. די ענערגיע דעפארטמענט האט דעמאלטס ארויסעגעגעבן 30 מיליאן פעסלעך און האט פארלאנגט די אויל פירמעס דאס צוריקצושטעלן ביז 12 מאנאטן.
קען די רעגירונג העלפן?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די רעגירונג האט די ברירה פון אראפלאזן די שטייערן אויף בענזין און דאס וועט באלד דראסטיש רעדוצירן די פרייזן. די פעדעראלע רעגירונג קען אויך עפענען אירע רעזערווארן פאר עטליכע טעג און דאס וועט אויטאמאטיש אראפנידערן די פרייזן ווי פריער דערמאנט.
למעשה וועט זי נישט טאן קיין איינע פון זיי און מיר וועלן זיך אויסליידיגן די טאשן צו קענען נוצן אונזערע אויטאס. דער סיבה דערצו איז פשוט. ערשטנס וועט די רעגירונג קיינמאל נישט אראפלאזן די שטייערן ווייל די רעגירונג איז ווי א ביזנעס און פונקט אזויווי דער גראסערי מאן וועט נישט אראפלאזן פון זיין ריוח פראצענט אפילו די מילך וועט ווערן דאפעלט די פרייז, וועט די רעגירונג נישט אראפלאזן קיין צענט פון איר ריוח. די רעגירונג איז היבש אנגעוואנדן אויף יעדן דאלאר ווייל אויך זייערע אויסגאבן פארמערן זיך יעדן טאג. נאך א זאך איז וויכטיג צובאמערקן אז די רעגירונג זעלבסט קויפט אויך מיליאנען גאלאנען בענזין יעדן טאג פאר אירע צענדליגער טויזענטער פאליציי אויטאס, פייער טראקס, אמבולאנסן, רעגירונג אפישעלס אויטאס, באנען, באסעס, און נאך... וואס קאסט איר אויך טייערער ווען די פרייזן הייבן זיך.
עפענען די רעזערווארן איז אויך אויסגעשלאסן אין אזא צייט ווייל אין א מלחמה קען מען זיך דאס נישט ערלויבן אויס מורא וואס דער מארגנדיגער טאג וועט ברענגן. טייערע פרייזן אליינס איז נישט גענוג א שטארקע סיבה צו עפענען די רעזערווארן ווייל עס דארף זיין גרייט אין פאל פון אן ערנסטער קאטאסטראפע וואס קען געשען יעדע ליאדע מינוט. לויט א וואל סטריט דזשורנאל באריכט די וואך, טוט די פעדעראלע רעגירונג אין די לעצטע פאר מאנאטן שטילערהייט אנפילן די רעזערווארן אויף אירע העכסטע שטאפלן פון סיי ווען, א צייכן אז זיי גרייטן זיך אין פאל עפעס פאסירט.
דער צוקונפט פון אויל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 01' האט די בוש אדמיניסטראציע פארגעשטעלט א ביל אין סענאט וועלכע האט פארלאנגט מען זאל אנהוייבן גראבן פאר אויל אין די ארקטיק וויילדלייף אין אלאסקא. דער פלאן האט געלויטעט צו ציען פייפליינס דורך קאנאדע און אזוי אריינברענגן די אויל צו די רעפיינעריס.
די ארקטיק וויילדלייף איז א 20 מיליאן אקער לאנד ראיאן אין וועלכע עס געפינען זיך אלע ווילדע חיות וועלכע די רעגירונג באשיצט פון פאנגער אויס מורא אז זיי וועלן אויסגעראטן ווערן. דער ראיאן איז אפגעזונדערט פון אלאסקא און טראגט דעם קאוד נאמען "1002 געגענט" און איז באקאנט צו זיין געבענטשט מיט אויל. נאכדעם וואס דער פלאן איז פארגעשטעלט געווארן אין סענאט האבן טויזענטער ענווייראמענטיליסטן געמאכט א שטורעם אז מען זאל נישט צורירן דאס פלאץ ווייל די פראדעצירונג פון אויל וועט שעדיגן די לופט און וועט שאטן די חיות וועלכע וואוינען דארט.
דערווייל איז דער פלאן נאך אין דער לופטן און מען האט נאך אפילו נישט געטאן די ריכטיגע שטודיעס צו וויסן וויפיל אויל עס געפינט זיך טאקע דארט אונטער די ערד. לויט געוויסע שאצונגן וועט מען קענען פון דארט ארויסגראבן ארום 7 ביליאן פעסלעך אויל. מען קען אבער נישט כאפן קיין הייסע לאקשן, ערשטנס ווייל די ליבעראלן זענען להשמיד צו שעדיגן די ווייסע בערן און אויך דארף נאך אויסגעארבעט ווערן צו עס לוינט זיך די קאסטן פון גראבן אין אזא ווייטע פלאץ. טייל עקספערטן שאצן אז איינמאל די גראבונגן וועלן זיין אין פולן ברען וועט עס אראפטראסקן די פרייזן ביז 16$ פער פעסל וואס דאס איז שוין צו ביליג און עס וועט זיך נישט לוינען די פראפיט קעגן די קאסטן דאס אויסצוגראבן.
ארום דער וועלט איז כמעט נישטא קיין פרישע אויסזיכטן פון נייע ערטער וואו מען קען עווענטועל אויסגראבן אויל אויסער רוסלאנד ווי עס ליגט לויט טייל אפשאצונגן ביז אזוי סאך ווי א דריטל פון די וועלט'ס אויל. אבער רוסלאנד האט נישט די געלט און די עקוויפמענט דאס אויפצוארבעטן און אויסלענדישע אינוועסטארס זענען דארט נישט וועלקאם און אפילו אויב יא וואלט קיינער נישט געוואלט נעמען די שאנסעס אויס מורא פון די מאפיא וועלכע קאנטראלירט די אויל מארקעט פון לאנד.
געוויסע סייענטיסטן וועלכע זענען שוין פאר הונדערטער יאר פארנומען ווארנען אז די וועלט וועט איין טאג אויסגיין פון סופלייס, האבן שוין צענדליגער מאל ערקלערט אז די אויל אוצרות אין די אראבישע וועלט וועט אויסגיין אין ווייניגער ווי 100 יאר און מען וועט מוזן צוקומען צו אויל פון רוסלאנד. אויב עס איז פאראן ווארהייט אין זייערע ווערטער וועלן די פרייזן פון בענזין און אנדערע ברענשטאף ארויפגיין פילפאכיג צוליב די טייערע קאסטן צו גראבן אין די געפרוירן קאלטע ראיאנען פון רוסלאנד.
די איינציגסטע לייזונג צו די הויכע פרייזן וועט זיין אויב מענטשן וועלן קויפן מער הייבריד אויטאס און עווענטועל היידראדזשין אויטאס אדער אנדערע טעכנאלאגיעס וועלכע וועלן אפירקומען.


text:
מערץ 2006
געשענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די דריי קדושים וואס זענען נעכטן אומגעבראכט געווארן פונעם אראבישן זעלבסטמערדער, וואס האט זיך פארשטעלט ווי א חרדישער איד, האבן אין די לעצטע מינוטן פון זייער לעבן זוכה געווען אפצוראטעווען א מאסן שחיטה. (ידיעות)
- דאס רעגירונג אין טשילע האט די מערסטע אידן אלס הויכראנגיקע מיניסטארן, פון אלע מדינות פון דער וועלט. (ידיעות)
- פלעטבוש תלמוד תורה ווערט גערופן זיך שטעלן לדין תורה, צום בית דין פון הרב ישראל בעלסקי שליט"א, נאכדעם וואס עלטערן געפינען אויס אז מלמד דארטן האט יארן לאנג סעקסואל באלעסטיגט תלמידים ל"ע. (פאטא קאפיס פון הזמנות)
- מזל טוב ארץ ישראל: די מזרח פון ביזנעס, תורה, און חסידות, פייערן אפ 55סטער געבורט טאג, פארן חסידישן ביליאנער פון ברוקלין ר' ישעי' בוימלגרין. (חב"ד אנליין)
- פוילן וויל טוישן דעם נאמען פון "אוישוויץ". (בי.בי.סי.)
- פרומע מיליטערישער איינהייט "נחל חרדי" ראטעוועט און פארמיידט מאסן פאטאליטעטן נאכן אנטדעקן, און אומשעדליך מאכן, באמבע אויף אראבישע זעלבסט מערדער. (הארץ)
- נייער אידישער וועב סייט מזכה זיין די וועלט מיט מצוות תפילין, די תפילין באנק געבט אוועק בחנם תפילין פאר ארימע לייט איבער די גארער וועלט. (קרוינהייטס אינפא)
- "לאס וועגאס" די זינדיגע שטאהט, פיל מיט זנות און געמבלינג, ווערט א אידישע שטאט. צוליב די גוטע פרנסה געלעגנהייטן, זעקס הונדערט נייע אידישע משפחות ציען זיך אהין יעדן מאנאט! (פארווערטס)
- היסטארישע געוועזענער "פארווערטס" בילדינג אויף בראדוועי גאס אין לאוער איסט סייד, ווערט פארוואנדעלט אין טייערע לוקסוסדיגע דירות. (נ.י. אבזערווער)
- ביזנעסער מאכן געלט דורך וויקיפעדיע. (וועב פרא נייעס)
- מערסטע שומרי שבת אין פארלעמענט ערוויילט, זינט די גרינדונג פון מדינת ישראל. (בחדרי חרדים)
- אויסגאנג פון די בחירות אין מדינת ישראל.
- געווינער: סאטמאר עדה החרדית קנאים, צוליב היסטארישע קליינער באטייליגונג אין זייער איסור. (בחדרי חרדים)
- ש"ס און אגודה (בחדרי חרדים)
- פארלירער: ליכוד, מר"ץ, ברוך מרזל, שינוי, און עלה ירוק. (ידיעות)
- היסטארישע אויפדעקונג: ליובאוויטשער רבי, ר' מנחם מענדל שניאורסאהן, האט צוריסן בריוו, וואס זיין שווער ר' יוסף יצחק שניאורסאן האט געשריבן קעגן אים מיט זיין ווייב, אז זיי זענען זייער מאדערן, און ווי ער באוויינט זיין גיין זיך לערנען אין אוניווערסעטי. (מענטאלבלאג)
- קרוין הייטס שאקירט: ברוטאלער אנפאל פון שווארצן רויבער באנדיט לאזט איבער אינג בחור שווער פארוואונדעט אויף דער גאס. (קרוינהייטס אינפא)
- אקטיוויסטן נעמען זיך צו 'וויקיפעדיע' דורכצופירן זייערע אגענדעס. (יו.פי.איי.)
- נייער וועב סייט אויפצילעבן און לערנען דעם פילאזפיע ספר פון רמב"ם: "מורה נבוכים". (מעריב)
- קאטוילישע גלחים באזוכן אין ישיבה, זעצן זיך לערנען מסכת ברכות. (קענאניסט)
- א בית דין אליינס צוהארגעט; לעבעדיג צווישן הויפט חבד רבנים אין קראון הייטס, הרב שוויי קעגן רובאשקין רופט אים אין זיין רב רב אזדאבא צו דין תורה, זיי לאכן זיך אויס. (קרוינהייטס אינפא)
- נייער טרענד ביי וויליאמסבורג ארטיסטען באזארגט חסידישע איינוואונער; זיי פארוואנדעלן זייערע דירות אין ווערטסהייזער. (נ.י. טיימס)
- מאנטריאל פאליציי האט בעסערע דאגות ווי נאכציקוקען און זיכן ווער עס האט אנגעשמירט דעם נאצי סימבאל האקענקרייץ אויף א שול. (מאנטריאל געאזעט)
- אידישע וועלט-בארימטע טראכט און אידישקייט פורום "עצכח", עפענט יידישע אפטיילונג. מיטן נאמען "האלט דא טראכט מען". (האלט דא טראכט מען)
- עדה החרדית - סאטמאר דרוקט א קאלירטע בוך ספעציעל פאר קינדער, וואס באהאלטענערהייט איז עס א אויפקלערונג קעגען גיין צו בחירות (בחדרי חרדים נייעס)
- נייער פרומע צייטונג אין ארץ ישראל ערשינען. "שומרי תורה", ווערט פארטיילט בחנם, דערווייל איז דאס וואכענטליך, גאר שנעל וועט דאס ווערן א טאג צייטונג. געגרינדעט דורך דעם וועלט בארימטן ליטווישן עסקן, ר' מיכה רוטשילד, ער האט אויך געגרינדעט מהדרין באס ליניע, יארן לאנג אקטיוו אין אתרא קדישא. און אין משמרת הצניעות, א בן בית ביי אלע גדולים. אנטשפרעכט צו פייטן לוקסוס עדס. און באריכט גארנישט וועגן בחירות כדי צוציציען קנאים ליינער. (בחדרי חרדים)
- אהרונים שפילן אויף טעיפ, ווי מ'הערט וויאזוי ר' שאול פערלשטיין זאגט פארן סאטמאר רבין אז די ארונים זענען די בני יואל... אים אויצוהעצן קעגן זיי. (כל העולם כולו)
- יתד נאמן דרוקט העסליכן ארטיקל קעגן חב"ד הארט פאר די בחירות מיט דעם פארטרייבענדיג זייערע שטימען. (חב"ד אנליין)
- רעפארם ראביי באקומט דרייצן יאר טורמע, פאר סעקסואל באלעסטיגן צוויי מיידלעך, און דאון לאודען אונטער יעריגע פארנעגראפיע אויף זיין קאמפיוטער. (עי.פי.)
- מאנהעטן עירוב ווערט פארברייטערט אריינעמענדיג כמעט גאנץ מאנהעטן, אבער נאר ביז האוסטען סטריט זיך אפשטעלענדיג ביי די גרעניצן פון דעם היסטארישן לאוער איסט סייד, אויס כבוד פון ר' משה פיינשטיין וואס האט דאס געאסערט. (נ.י. טיימס)
- יידיש וויקיפעדיע דעבאטירט אין די יידישע אינטערנעט ספערע!
- תפוז אידיש באנוצער רעגט זיך אויף די האלבעטע ליגענטס, לשון הרע, און עמי הארצות וואס ווערט דא געשריבן.
- חדשות אנש, (א פארמאכטע פארום) קריטיקירט די פרייהייט וואס הערשט דא! אז יעדער איינער קען ענדערן און פארעכטן.
- היימישע קרעטשעמע, (אפען ערקלערטע נישט ניכטערע פארום) קענען נישט אויפכאפן קלאר וויאזוי מען באנוצט זיך דערמיט, און וואס מיר ווילן מיט די גאנצע וויקיפעדיע...
(תפוז) (קרעטשמע) (חדשות אנ"ש)
- הגאון ר' חיים קאניעווסקי שליט"א, לייקענט פאר "הסתדרות הרבנים" אז ער האט זיי בארעדט לגבי ר' מרדכי טענדלער ארויסווארפונג; באשטעטיגט אבער זיין שטעלונג קעגן די קהילה אין מאנסי וואס האט אים אפגעזאגט אן געהעריגע דין תורה בפניו פון די לשון הרע'ס. (בריעף פון זיין זון)
- בריטאניקע קעמפט צוריק, פרעסטיזשפולע סייענס מאגאזין "נאטור" וואס האט באריכטעט אז וויקיפעדיע איז פונקט אזוי באגלייבט ווי זייער אנציקלאפידיע. (טיימס אנליין)
- נייער נוצליכער טעכניק: דאווענט מיט אן איי פאד! (פרעס רעליס פון קאמפאני)
- שרעקליכע טראגעדיע אין פאטאלער עקסידענט: באס פיל מיט אידן פון אמעריקע, שליידערט זיך אראפ פון הויכן בארג אין טשילע, אומברעגענדיג אלע אידן ה"י. (נ.י. פאוסט)
- היסטארישער דורכבראך: טראץ איסור פון אלע חרדישע רבנים קעגן אינטערנעט; פאראייניגטע פרומע חרדישער פאליטישע פארטיי אגודת ישראל מיט דגל התורה עפענען אויף וועב סייט צו געווינען ווי מער שטימן ביי די בעפארשטייענדע וואלן. (מעריב)
- ר' אברהם שם טוב, הויפט חבד פירער, ערקלערט: "מיר וועלן אויסרייניגן משיחסטען פון 770 איצט אז מיר האבן געווינען דעם קארט". (קרוינהייטס אינפא)
א האלבע ביליאן דאלער (נ.י. סאן)
- דער אלגעמיינער זשורנאל דרוקט אפ אין סעריע ארטיקלן, א היסטארישע העסליכע טאג בוך פון אן אפגעפארענער נאווארדעקע בחור, וואס איז געווען נאנט צום אלטער פון נאווארדעקע, מיט שענדילכע דעטאלען וואס ווארפט א נעגעטיווען ליכט אויף דעם גאנצען מוסר באוועגונג. (אלגעמיינער)
- מפד"ל רב באשולדיגט חרדים רבנים אין אונטערברענגן דעם אידישן פאלק מיט אירע אינסטעטוציעס דורך אריינשטעלן אזא בור ועם הארץ ווי הרב יונה מצגר צו דינען אלס רב הראשי לישראל. (מעריב)
- פרישע חרם און איסור פון רבנים קעגן נייער אויפלאגע פון "מעקינד אפ עי גאדויל" פון הרב נתן קאמינעצקי, טראץ זיין נייע ווערסיע לויט צענזור פון רבנים. אויפן באפעל פון הרב יוסף ראזענבלום ר"י שערי יושר בארא פארק, און דער משגיח פון ירושלים, ר' דן סגל. (הרהורים)
- ליפא שמעלצער זאגט אפ זיין אלטן קול מייסטער פון בארא פארק, און נעמט אויף וועלט בארימטער קול טיטשער. (אידישער בלאגמייסטער)
- יונתן פאלארד פארלירט סופרים קארט קעיס צו קענען זעהן די רעקארדס וואס וואלט אים געקענט באקומען א מעגליכע פארדאן פונעם פרעזידענט. (נ.י. טיימס)
- אידישע געגענטער שטורעמן מיט קאמפיין אויפציוועקן פרומען אידישען אסעמבלי ספיקער שעלי סילווער זיך אנצינעמען פאר ניו יארק פרומע אידישע עלטערן וויי געשריי און שטיצן שכר לימוד שטייער קרעדיט, און א דאנק די טעראר האט ער זיך געבראכען. (וויקינייעס)
- נטורי קרתא ערקלערט: האלאקאוסט אויפגעבלאזן צוליב פאליטשע אינטערעסן. (איראן נייעס אגענטור)
- ריעל עסטעיט רייץ באדראעט עתיד פון היסטארישן בית המדרש הגדול אין די איסט סייד. (ניוזדעי)
- נייער ערצייגונג: ליינט און ענדערט וויקיפעדיע אויף אייער סעלפאון. (מאביילמעג)
- ר' אליזער קעסטנבוים האלט אפ מעכטיגן זיג אין געריכט קעגן נחמן בראך בנוגע רעביצען'ס הויז. ([1])
- וויליאמסבורג: היינט קומט פאר די גרעסטע פאליטישער צוזאמקום פון אלע ניו יארק פאליטיקער זיך צו קישן מיט דעם הויפט וויליאמסבורג עסקן ר' משה דוד נידערמאן שליט"א. (כל העולם כולו)
- וויליאמסבורג ריעל עסטעיט: ארטיסטן הייבן אויף קול מוחאה קעגן געפאלנטן פערציג שטאקיגן וואלקן קראצער לוקסוסדיגע אפארטמענט געביידע אין הארץ פון וויליאמסבורג, בעדפארד קארנער נארט 3 (דארטן ווי ר' מענדלע טייטלבוים האט חתונה געמאכט.) (נ.י. פאסט)
- פרישע באמבע אנטוויקולינג אין שמוציגן מרדכי טענדלער סקאנדאל. זיין אייגענע רעביצען שיקט ארום פּאָסט אין גאנץ מאנסי, אז טעיפס וויאזוי איר מאן באלעסטיקט סעקסואל פרויען איז פאלטש און גענצליך פאבריצירט. (ניו העמפסטעד בלאג)
- ישיבה אוניווערסעטי אין הייס וואסער: געוועזענער תלמיד אנגעבליך ארויסגעווארפן צוליב זיין געי קלאגט אין געריכט פאר דיסקרימינאציע שאדן פארגיטוגינג. (יו.פי.איי.)
- אינטערנעט: א נייעם מין אפענעם וועג פון ביזנעס ווערט פראקטיצירט, קאמפאניס געבן אוועק זייערע סודות און ערפינדוגען בחינם, וויאזוי מאכן זיי געלט? דער פרעסטיזשפולער מאגאזין "די עקאנעמיסט" באהאנדעלט דעם טרענד: "אָפּען סאָרס", אינספארירט פון "וויקיפעדיע" פּאַפּולעריטעט. אויך: וויאזוי דער הויפט שותף און גרינדער פון וויקיפעדיע איז געווארן איר גרעסטער קריטיקירער און שונא נומער 1 צוליב אונזער אנטי-צענזור פאליסי! (עקאנימיסט)
- פייגל פלו (די פויגלס גריפע) באדעקט ארץ ישראל ה"י. (רויטערס)
- פיר גרעסטע ארונים שישקעס אָנגעדרייט פּאָליטישן קוראָפּציע סקאַנדאַל: ניו יארק סטעיט ביזנעס אינשורענס קאמישענער, געוועזענער אסעמבלימאן, האוערד מילס, באקומט שווערע טויזענטע דולער, דורך ר' יענקל פריינד, קרית יואל וויליזש טראסטי און לאַביאיסט, פון ריעל עסטעיט מאגאנאטן אברומי רובין, פארזיצר פון סי.זשעי.סי. און זיין ברודער ליפא, און דער ביזנעס הלוואה קאנסאלטענט ר' שלום לאנדא, (אונטער זיין ווייב'ס נאמען). (נ.י. טיימס)
- אהרונים ברודער קריג צעפלאקערט: קרית יואל וויליזש פירער, מאיר הירש קעגן מאיר ווערטהיימער, דעקן אויף דאקומענטן וויאזוי עמרם כהן האט געהאלפן אוועק גנבענן המספיק. (כל העולם כולו)
- משיח'יסטן פארלירן ביטער אין געריכט. (סופרים געריכט ארדער)
- שוידערליכע דעטאלן ביים קארט פראדצור פון "מאפיע קאַפּס" דעקט אויף וויאזוי אינוואלוומענט פון חסידישער וויליאמסבורגער אינגערמאן צו כשר'ען געלט פאר די מאפיע, מאכט נערוועיז די מאפיע און זיי הרגענן אנדערן איד אויף טויט רח"ל. (נ.י. פאסט)
- וויליאמסבורג: פאטריקאנער מערדער, וואס האט דערהארגעט זיין אידישן לענדלארד פרובירט זיך אליינס צו באפרייען פון טורמע. (נ.י. טיימס)
- וועד הקהל אין קראון הייטס אין דילעמא דערנאך וואס חבר הבד"ץ הרב אהרן יעקב שוויי געבט ארויס איסור זיך צו באטייליגן אין א סעודת פורים וואס הערשט א געמיש פון מענער און פרויען (שטורעם.נט)
- בילדער פון די געמישטע סעודת פורים אין קראון הייטס, ביימער טיילן אפ צווישן אלע טישן פון משפחות, אנדערער חבר הביד"ץ, הרב אברהם אזדאבא ערשיינט און טרעט אויף מיט דרשה. (חב"ד אנליין)
- מזל טוב! דער אלגעמיינער זשורנאל איז געווארן פינף און דרייסיג יאר. (אלגעמיינער)
- פרעזידענט און גרינדער פון וויקיפעדיע, זשימי וועילס, פארשפרעכט, נישט נאכטאן גוגל לגבי כינע'ס פארלאנג. "וויקיפעדיע וועט זיך קיינמאל נישט אינטערגעבן צו צענזור"! (סי.נעט)
- מעגא מיליאן לאטערי געווינער אין מאנסי. (וואס איז נייעס)
- ארטיסט פארוואנדעלט אלטן שול אין דייטשלאנד אין גאז קאמער, ארוסיצוברענגן די בארבארישקייט פון די נאציס ימ"ש. (גארדיען)
- סאטמאר: זאליס קהילה האלט אויפקלערונגס דרשה, קעגן אהרונים און ר' אהרן טייטלבוים, נוצענדיג המספיק מחלוקת צווישן ר' מאיר ווערטהיימער און ר' מאיר הירש אלס באווייז אז זיי ווילן נישט גיין צו דין תורה. (כל העולם כולו)
- ניו יארק טיימס: וויקיפעדיע נישט פארלעסליך ווייל עס לאזט צו באנוצער צו באהאלטן און פארהוילן זייער אידענטיטעט.([2] טיימס])
- מאנטריאל: 2 אידן שווער פארוואונדעט טאנצענדיג פון צווייטן שטאק שול אינמיטן דאווענען זיך ראטווענדיג פון העלישע פלאמן. (מאנטריאל גאזעט)
- פאפא: חילול ה' פון ברייט פובליצירטע משפט, פון ראש הקהל, ריעל עסטעיט מאגנאט, אויל און נויריסינג האום טייקאָן, און חסידישער ביליאנער ר' מעכל אבערלענדער פאלטשעווט זיין דירה אין מאנסי אלס א שול, כדי נישט צו צאלן קיין טעקס. זאגענדיג אז זיין דירה אין וויליאמסבורג איז א אפיס און נאך ליגענטס. (זשורנאל ניוז)
- באבוב: פארביטערט און דערשלאגן חסידים פון ר' מרדכי דוד אונגער באשולדיגען חסידים פון ר' בנציון האלבערשטאם און צושטערן זייער אווענט דורך בייזוויליגע מסירה. (כל העולם כולו)
- קבלה ספרים טרייבט ארויף דראסטיש ארץ ישראל עקספארט קיין אמעריקע. (בחדרי חרדים)
- וואל היץ אין ארץ ישראל: מחלוקת צווישן גור מיט בעלזא אויף די העכסטע טענער נאך בריעף אין משפחה פון הויפט בעלזא עסקן ר' מרדכי אלבוים וואס רופט צו בויקאטירן אגודה טראץ רוף פון בעלזער רב דאס צו שטיצן. (בחדרי חרדים)
- בארא פארק: פאטאלער שיסעריי וועקט אויף יידישע איינוואונער אויף שטילן גאס שבת ביינאכט. (עי.בי.סי)
- נטורי קרתא וויילט שבת אין איראן, אנמאכענדיג קידוש ה' דורך פארשפרייטן אז ציונים זענען נישט די ריכטיגע אידן, און חילול ה' דורך געבענדיג שטיצע פאר טעראר. (ידיעות אחרונות)
- נאך 500 יאר, שיילט זיך ארויס די מיסטעריע ארום קאלאמבוס, דער ערפינדער פון דעם אמעריקאנער קאנטינענט. איז ער געווען א איד? א ספרדי? לייענט (רויטערס נייעס אגעטור)
- קריטישער זארג אין חב"ד: נייער דור פון בעלי תשובות, דערזעהט זיך מיט א ממלא מקום פארן לעצטן ליובאוויטשער רבין, אבער ער איז שוין גארנישט פון די קאליבער וואס מ'ערווארט פון א רבין: וועלקאם צו די פענאמענען פון ר' יאסי זשעקאבסאן, די דור השמיני פון נשיאות חב"ד! (מענטאל בלאג)
- קאמפיוטערס: מייקראסאפט האט היינט געמאלדן דעם ערשיינונג פון א שפאגעל נייע אולטרא-קאמפאקט קאמפיוטער, וואס איז קלענער פון אלע טאבלעט ביז היינט, און איז א פולקאמער געמיש פון א דעסקטאפ און לעפטאפ אינאיינעם. עס איז נישט מער ווי 7 אינטשעס גרויס, און פארמאגט נישט קיבאורד. מ'דארף נוצן א ווייזערל צו נעוואגירן דעם סאפיסטקירטן קאמפיוטער XP פראגראם (נייעס). קליקט אין (ארגעמי פראריאעקט וועב זייטל פון מייקראסאפט)
- מדינת ישראל געריכט שענקט יגאל עמיר, מערדער פון יצחק ראבין רשות צו האָבן אַ קינד. אומקאנוועאנציאל. מיט אזא מעטאד וואס עמיר וויל נישט.(אלגעמיינער)
- ארץ ישראל אין שאק: גאר שטארק פאפולערע בעל תשובה זינגער, וואס האט יארן אויפגעהערט זינגען צוליב צניעות פראבלעמען, מאכט דראמאטישן אויפטריט ביי צוזאמקנופט אויסרופנדיג זיין באשלוס צוריק ווערן א חוזר בשאלה. (בחדרי חרדים)
- קטלא קניא: זינט איך שרייב פאר פרנסה אין אלגעמיינער זשורנאל בין איך געווארן געצווינגענערהייט א קדוש! (קטלא קניא)
- פארווערטס ברענגט ליוו רעפארט פון יידיש קאנפערענץ פון אידישיסטן צוזאמפאר אין ניו יארק אוניווערסיטעט. (פארווערטס)
- ארץ ישראל: מער פון פופציג טויזענט מענער באזוכן טעגליך זונות צו זינדיגן, דערמיט פארשווארצענדיג דעם ביטערן שיקזאל פון אט די פארשקלאפטע פרויען. (ידיעות אחרונות)
- יאהו גייט א טריט פאראויס פון גוגל: זיי שטעלן צו רעזולטאטען דירעקט צו סוב-קאטעגאריעס פון וויקיפעדיע ארטיקלן. (אי-וויק)
- וויליאמסבורג ביליאנער, ר' חיים לאקס, באזוכט אין קיעב מיט זינגער מרדכי בין דוד. (חב"ד אנליין)
- קאמפיוטערס: מייקראסאפט מעלדעט די אינציאטיווע פון איר לייוו זוך-מאטאר, וואס איז אונטער די פאמיליע פון ווינדאס לייוו. וועלכער וועט רעוואלוציאנירן דעם סוירטש ענדזשין אין פילע הינזיכטן וואס איז ביז היינט נישט בנמצא אפילו אין גוגעל'ס מעכטיגער סוירטש ענדזשין.(נייעס). קליקט אין (ווינדאוס לייוו)
- פאליטיק: איראן. דער איראנאר דיקאטור סטראשעט אמעריקע מיט פיין און נקמה, אויב זי וועט איר רעפערירן צו די יו.ען. זיכערהייטס קאנסול. (ביטע אייביג אראפברענגן דעם מקור, ווייל מיר זענען נישט קיין צייטונג)
- רעפובליקאנער צו פרעז. בוש: דוביי פארט געשעפט, ווארשיינליך טויט:(עי.פי.)
- איראקער רעגירונג הינגעריכטעט 13 טעראריסטן דורך הענגען.(יאהו נייעס)
- ר' אהרן טענדלער געווארפן פון זיין פאסטן אלס רב פון זיין קהילה און שול אין וועלי געגענט פון לאס אנזשעלעס נאך דעם וואס קהילה קאמיטעט באפעסטיגט מיט עדות אינטערוויאון אז לשון הרע'ס וועגן זיין סעקסואל באלעסטיגן מיידלעך ווען ער האט געדינט אלס זייער פרינציפל, איז ל"ע קראנט. ה"י. (זשואיש זשורנאל)
- דעלעגאציע פון דער איד געוועזן ביים ליובאוויטשער רבי און ער האט זיי באפוילן אנצוהאלטן און פארשטארקערן קנאות רעטאריק. (אלעמיינער)
- רעפ: מתתיהו איז א ליובאוויטשער משיחיסט! סידי געווארן צענזורירט פון ארויסגעבער נאכן זינגן יחי אדונינו מורינו ורבינו אויפן פארשטארבענעם ליובאוויטשער רבי ז"ל. (קענאניסט)
- וועלט מלחמה אויסגעבראכן אינערהאלב די ארונישע פירערשאפט ראנגן; מאיר הירש, פירער פון קרית יואל ארונים מוסדות, קעגן מאיר ווערטהיימער, פירער פון די מער אינגערע היציגע ארונים; הירש רופט ווערטהיימער צו דין תורה פאדערט צוריק "המספיק"; אלס ענטפער ערצייגט ער עיקול פון זאליס בית דין, אפצוהאלטן בוי פון ארוינישן בית השחיטה; ער באנוצט זיך מיט זאליס צייטונג, דער איד, צו באשמיצן זיינע אייגענע ארונים ברודער; אינדערמיט זיצט מאכטלאז און פארכאפט מיט שרעק זייער פירער ר' אהרן טייטלבוים נישט וויסענדיג אויף וועמען זיך אנצונעמן. (כל העולם כולו)
- ארונים באשולדיגן מיט בייזוויליגע רומאר אן קיין באווייזן אין זייער פארום: משה דוד נידערמאן אויף צרות; אידן פארלירן לאו-אינקאם דירות אין שעיפער פראיעקט; וועט פארגויאישן אידישן חסידישן געגענט. (כל העולם כולו)
- דער בליק איז פורימדיג: זיי באשרייבען וואלעבאויטער רבי און נאכדעם אנטשולדיגען זיי זיך אין דער איד (וויקינייעס)
- ניו יארק טיימס בשולדיגט: די רבנים שפיגל ברודער, פון ריווינגטאן שול אין היסטארישער אידישער איסט סייד האבן צוריקגעוויזן מיליאנען דאלער אין הילף צו ראטעווען שול, אלץ צוליב בייזוויליגע ריעל עסטעיט גייציגקייט, כדי דער בילדינג זאל איינפאלן און קענען דערויף ארויפציען א וואלקן קראצער. (נ.י. טיימס)
- דרום דעקאוטע איז די ערשטע אמעריקאנער שטהט צו פארבאטן אלע מינע אבורטאן. (ען.בי.סי)
- גוגל ערעפענט גוגל-נייעס אין העבעראיש. (הארץ) (דער אדרעס)
- קיעב: חבד'סקע בחור ראטעוועט זיך פון אנטיסעמעטישע אנגרייף שיסענדיג זיינע אטאקירער מיט גאן. (חב"ד אנליין)
- פאלמעסונג פון חרדישע פרוי, טראץ ווילדע פראטעסטן ברענגט געווינטשענע רעזולטאטן צו כאפן מערדער און ראטווען איבעריגע פרויען פון זיין לאנגע ליסטע פון מארדן. (ידיעות)
- מקור ראשון באשולדיגט: ישי שליסל האט נישט געהאט קיין שום שאנסן ארויסצוגיין זכאי, זיך פארמעסטן איינער אליינס קעגן יעדן איינעם.
1) די ריכטער האבן ארויסגעוויזן זייער איינזייטיגע האס קעגן חרדים. 2) די פאליציי האט באהאלטן עדות. 3) די טעלעוויזיע האט באהאלטן לייוו ווידיאו וואס וואלט אים ריינגעוואשן. 4) די חרדישע פרעסע האט פארשוויגען דעם גאנצען משפט, כאטשיג עס איז געווען פיל מיט אנטי חרדישע האס, 5) די ליטווישע תורה וועלט האט גארנישט געהאלפן זייערס א מענטש, וואס מיט אביסל געלט וואלט ער ווען געהאט געהעריגע אדוואקאטן, 6) די גאנצע חרדישע וועלט האט געלאזט פאלן זייערס א העלד וואס האט געטאן מעשים, בשעת ווען זיי האבן געהעצט. (מקור ראשון)
- מארווין שיק: ליטווישע מוסדות התורה מוטשען זיך פינאנציעל, בשעת חסידישע מוסדות וואקסן און בליען. פארוואס? (מארווין שיק)
- נטורי קרתא באזוכן אין טעהראן איראן אויסצושרייען: אז ציונות פארטרעט נישט אידישקייט. (מעהרי ניוז)
- זשעקף זשעקאבי: דעיוויד אוירווינג, - דער נאצי סימפאטיקער און האלאקאויסט לייקענער איז א שלאנג און א פעסיכאפטישער ליגענער, קראנק מיט האס, אבער אים דערפאר אריין שליידערן אין טורמע איז א היסטארישער פארברעך קעגן מענטשליכקייט! (אש.קאם)
- ניו יארק פאסט: נאך אכט פרויען פארציילן ווי ר' מרדכי טענדלער האט זיי סעקסועל באלעסטיגט, נאכדעם ווי זיי זענען אלע געקומען צו אים נאך הילף ארויסצובאקומען א גט פון זייערע מענער. (ניו יארק פאסט)
- וואודמיר: איד געקידנפעט און פארשפארט אין קאר-טראנק נאכן עפענען שול פארטאגס; זיך געראטעוועט און אפגעקומען מיט שרעק. דאבליו.ען.בי.סי. (ווידאו)
- ר' ברוך מרזל פאדערט אויף ארץ ישראל'דיגע מלכת היופי, נישט חתונה האבן מיט ליטווישן גוי, אז זי זאל איינזען וואסארא אחריות זי טראגט פארן פאלק, און די קאנסעקווענסן וואס איר חתונה וועט האבן אויף די גרעסטע סכנה פון אידישע פארטיליגונג היינט צוטאגס: אסימילאציע. (ידיעות)
- מעדאנע זיכט צו קויפען א הויז אינעם ישראלישען שטעטל ראש פינה וואס לויט די קאבאליסטן וועט משיח די ערשטע אנקומען אהין (ניו יארק פאסט)
- סאטמאר מאגאזין "דער וועלט" קריטיקירט סאטמערע צייטונגען; "דער איד" צוליב דעם זינד פון פובלישן בילדער פון מענשטן קעגן דער מנהג, און אויך קעגן "דער בלאט" פארן זינד פון באריכטן פראפעגאנדע פאר אדמורי"ם מיט חסידים טראץ דעם סאטמאר רבין'ס שיטה אז נשתכח דרך הבעש"ט. (חדשות אנש)
- ליפא שמעלצער טרעט אויף און משמח צהל סאלדאטן פון פרומען איינהייט נחל החרדי. (בחדרי חרדים) (ווידעא קליפ)
- ר' מרדכי טענדלער, נאכן טענה'ן אז די אלע פרויען וואס וויינען אז ער האט זיי סעקסואל באלעסטיגט, זענען נישט באגלייבט, ווייל "מן הדין איז א פרוי נישט כשר לעדות" שרייט איצט אז די קהילה בארד מעמבערס וואס האבן אים אויפגעזאגט פון רבנות דעוועגן, זענען נישט באפולמעכטיגט דאס צו דורכפירן מן הדין. (ווידעא רעפארט פון איי וויטנעס ניוז)
- ר' מרדכי טענדלער שיקט פרעס רעליס מעלדונג פאר וועלטס פרעסע אז ער קלאגט אן די אידן וואס רעדן לשון הרע אויף אים צום ניו יארק פאוסט. (יאהו פרעס רעליסעס)
- ארץ ישראל באנוצער זייט געווארענט: העכסטער געריכט אורטיילט: אנאנינאמע שרייבער וואס באשמוצן איינעם אוואו אימער אויפן אינטערנעט, מוז זייער אינטערנעט צושעטלער פירמע, ארויסגעבן ווער איז דער אידענטיטעט וואס נוצט זייער איי.פי. אדרעס, כדי זיי צו קענען ברענגן צו געכעטיגקייט פאר לשון הרע. (ידיעות)
- מלמד ארעסטירט נאכן סעקסואל באלעסטיגן זיינע אינגע תלמידים דורכאויס יארן. (ידיעות)
- הרב שמואל אליהו: לערנען קבלה ביי גוים איז א גוטע זאך (ארץ שבע)
- דער נייער סעזאן פון דאנעלד טראמפ'ס עפרענטיס האט צוויי ארטאדאקסיש-אידישע קאנדידאטן (ארטאדאקס עפרענטיס)
- דער רעפפער מתתיהו איז נישט זיכער אויב ער וויל גיין צו מעדאנע'ס פסח סדר (ראלינג סטאון מאגאזין)
- קטלא קניא ארויס מיט נייעם סאטירישן ארטיקל, איבער דער שחרית שעה פון א טיפישן חסידישן אינגערמאן: "שמעלקא מיט זיין שירעם". (די באוועבטער איד)
- ר' מרדכי טענדלער דאווענט נאך אלטס אין זיין שול, אפילו נאכדעם וואס די קהילה האט אים אויפגעזאגט פון רבנות, צוליב זיין סעקסואל באלעסטיגן פרויען. (נ.י. פאסט)
- האלאקאוסט לייקענער צוריק צום אלטן: פון זיין טורמע צעל ערקלערט ער, אז אין הכי נמי עס איז יא געווען גאז קאמערן, אבער היטלער האט גארנישט געהאט דערמיט. ווען יא וואלט ווען נישט איבערגעבליבן אזויפיל אידן. (הארץ)
- הונדערטע טויזענטע, גוים און אידן צוגלייך, שרייבן אונטער פעטיציע, נישט צו דערלאזן פילם וואס פארציילט די מענטשליכע זייט פון טעראריסטן צו באקומען אנערקענונג. (די פּעטיציע)
- ספר וואס פארציילט איבער דעם חרם פון גר"א קעגן חסידים און זייערע אדמורי"ם, באקומט הסכמה פון גרעסטן גאון אין דור, ר' חיים קאניעווסקי שליט"א. (בחדרי חרדים)
- נייע ווייכווארג ערצייגט, וואס ערמעגליכט ארויפלייגן און ליינען וויקיפעדיע אויף אייער אייפאד! (דאונלאוד ענציקלאפאפדיע)
- אינגערמאן פון קרית יואל ארעסטירט, נאכן אָפערן געלט פאר פרעמדע פרוי, און איר סעקסואל באלעסטיגן. ([3])
- וויליאמסבורג: פעלד פון דראגס פלאנצונגען אויפגעדעקט. (וואס איז נייעס)
- טאהש: פאשקעוויל ארום געשיקט אויפצוקלערן דעם חרדישן עולם. (אפסטעיט אידישע נייעס)
- רב דערמארדעט אין טוזשאקיסטאן רח"ל. (פאריין פון יידישע קהילות)
- דוביי פארט פירמע וואס אמעריקע האט געדינגן, שטיצט בויקאט קעגן מדינת ישראל. (זשואיש ווארלד רעוויאו)