text:
1893
1893 איז דאס 93סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1893 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - יאפאן הייבט אן ניצן דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר
- 23סטן פעברואר - רודאלף דיזל באקומט א פאטענט פאר'ן דיזל מאטאר
- 4טן מערץ - סטיווען גראווער קליוולאנד ווערט 27סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 10טן מערץ - דער העלפאנדביין בארטן ווערט א פראנצויזישע זידלונג
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן יאנואר - יצחק מאיר לעווין, פארזיצער פון אגודת ישראל און דער ערשטער שטיץ מיניסטער פון ישראל (נפטר 1971)
- 22סטן אפריל - מאקס וויינרייך, יידיש-שפראך לינגוויסט
- 30סטן אפריל - יאאכים פאן ריבענטראפ, אויסערן מיניסטער פון נאצי דייטשלאנד (געהרגעט 1946)
- דניאל אסטער, דער ערשטער יידישער בירגערמייסטער פון ירושלים, און דער ערשטער בירגערמייסטער פון מערב ירושלים
- דין אטשעסאן, שטאטס סעקרעטאר פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אונטער פרעזידענט הארי טרומאן
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 10טן אויגוסט - נפתלי צבי יהודה ברלין, ראש ישיבה פון דער וואלאזשינער ישיבה (געב' 1817)
- 6טן נאוועמבער- פעטער איליטש טשייקאווסקי, רוסישער קאמפאזיטאר (געב' 1840)


c: text/html

text:
האלדזן
האלדזן אדער זיך ארומנעמען איז דער אויסדרוק פון ליבע, פריינטשאפט, נאנטשאפט, שעצונג אדער אפילו נאר צו מחזק זיין אדער טרייסטן איינעם. עס איז פון איין הארץ צום צווייטען הארץ אזא איבערגוס און בוסט פון געפיל, פון איין מענטש צום צווייטען. מען לייגט ארום איין אדער ביידע הענט ארום דעם קערפער פון אנדערן, און מען איז פנים צום פנים קערפער צום קערפער באהאפטען מיט צאמגעבינדענקייט. ווי לענגער און שטערקער דאס האלט אן אלס מער טיפער מיינט דאס אויסצדרוקן די געפילן.
דאס מאכט מען געווענליך וועט מען זעט א גוטן חבר נאך לאנגע צייט אפשניט צום ערשטן מאל, אזא ענטוזיאזים עקפאוזשען פון ליבע.
אסאך מנובלים טוען דאס אימגעבעטן און איבער די מאס וואס דאן איז דאס א סעקסואל באלעטיגונג און מען קען ווערן באשטראפט.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תנ"ך זעט מען דאס פילע מאל ביי משפחה ברודער אדער קאזין'ס וואס מ'האט זיך נישט געזען א לאנגע צייט, צווישן לבן הארמי און יעקב. (בראשית כ"ט י"ג). צווישן יעקב און עשו. (בראשית ל"ג ד'). יעקב קושט און נעמט אורם זיינע איינקליך, מנשה און אפרים, ווען יוסף ברענגט זיי בעפאר אים. (בראשית מ"ח י') אלס א מער פארנאגראפישער אויסדרוק טרעמפן מיר אין שיר השירים צוויי מאל: "שְׂמֹאלוֹ תַּחַת רֹאשִׁי וִימִינוֹ תְּחַבְּקֵנִי." (שיה"ר ב' ו', ח' ג')
על פי הלכה איז דא א איסור פון חיבוק אין די ימי טהרה. אויך אויף א פרעמדע מיידל און פרוי איז דאס נישט אויסגעהאלטן משום צניעות און אין ביי יידיש רעדנדע חסידים, טראץ וואס זיי זענען מער ווארעם ווי אנדערע, איז דאס נישט אנגענומען ווארשיינליך צוליב דעם וואס דאס ווערט פארעכענט ווי א אינטימער רור, וואס קען ערוועקן האמאוסעקסואלע געפילען וואס קען ווערן אויפגעהייטערט ארויס פון קאנטראל און ציען צו עבירה פון מוציא זרע לבטלה זיין.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
טשעכאסלאוואקיי
טשעכאסלאוואקיי (טשעכיש און סלאוואקיש: Československo; נאך 1990: Česko-Slovensko) איז געווען א סאווערענער שטאט אין צענטראל אייראפע פֿון אקטאבער 1918 (ביים פראקלאמירן איר אומאפהענגיקייט פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע) ביז 1992 (מיט א גלות רעגירונג אין דער צווייטער וועלט מלחמה פעריאד). אום 1 יאנואר, 1993, האט טשעכאסלאוואקיי צעשפאלטן פֿרידלעך אויף טשעכיי און סלאוואקיי.
טשעכאסלאוואקיי איז געווען א צוזאמשטעל פון עטלעכע לענדער נאכן ערשטן וועלט קריג ווען מען האט איבערגעטוישט די מאפע פון אייראפע איז געווארן פון די לענדער בעהמען און מעהרן און דער סודעטן געביט און אויבערלאנד אונגארן און נאך שטחים פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע, פארמירט א ניי לאנד וואס האט געהייסן טשעכסלאוואקיי.
דער לעצטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי איז געווען וואצלאוו האוועל.
גרונטיקע אינפארמאציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שטאַט:
- 1918–1938: א דעמאקראטישע רעפובליק
- 1938–1939: נאכן אנעקסירן פֿון סודעטנלאנד דורך דייטשלאנד אין 1938 געווארן א שטאַט מיט לויזע פארבינדונגען צווישן טשעכישע, סלאוואקישע און רוטענישע טיילן. א גרויסער פאס פון דרום סלאוואקיי און רוטעניע האט אונגארן אנעקסירט, און פוילן האט גענומען די זאאלזי ראיאן.
- 1939–1945: צעשפאלטן למעשה אויף פראטעקטאראט פון בעהמען און מעהרן און די סלאוואקישע רעפובליק. לעגאליש איז טשעכאסלאוואקיי נאך געווען א לאנד מיט א גלות רעגערונג אין לאנדאן געשטיצט פון די מערב אליאירטער, נאך דער דייטשער אינוואזיע פון רוסלאנד אויך אנערקענט פון דעם סאוויעטן פארבאנד.
- 1945–1948: א לאנד רעגירט מיט א קאאליציע ווען קאמוניסטישע מיניסטארן (כולל דעם פרעמיער מיניסטער און דעם אינערן מיניסטער) שפילן הויפט ראלעס
- 1948–1989: א קאמוניסטיש לאנד מיט א פלאנירטער עקאנאמיע (פֿון 1960 אפֿיציעל א סאציאלישטישע רעפובליק):
- 1969–1990: א פֿעדעראלישע רעפובליק באשטייענדיג פֿון דער טשעכישער סאציאליסטישער רעפובליק און דער סלאוואקישער סאציאליסטישער רעפובליק;
- 1990––1992: א פֿעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק באשטייענדיג פֿון דער טשעכישער רעפובליק און דער סלאוואקישער רעפובליק
ארומיגע לענדער: דייטשלאנד (1945–1990: מערב דייטשלאנד און מזרח דייטשלאנד), פוילן, פֿון 1945 סאוויעטן פארבאנד (1992: אוקריינע), רומעניע (ביז 1939), אונגארן, עסטרייך
ספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עמיל זאטאפעק האט געווינען פיר גאלדענע מעדאלן אין אטלעטיק ביי דער אלימפיאדע, און ווערט גערעכנט איינער פון די בעסטער אטלעטן פון אלע צייטן.


text:
ישראל אלטער
הרב ישראל אלטער (כ"ה תשרי ה'תרנ"ו 1895 - ב' אדר ה'תשל"ז 1977) איז געוועזן גערער רבי פֿון ה'תש"ח (1948) ביז ה'תשל"ז (1977). זײַנע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר 'בית ישראל'.
לעבענס געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן אין שטעטל גער, פוילן, כ"ה תשרי תרנ"ו (1895) צו זײַן פֿאטער דעם „אמרי אמת" און זיין מאמע ראדע יהודית ווען זײַן זיידע דער „שפת אמת" האט נאך געלעבט. ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון זייו פעטער הרב יעקב מאיר בידערמן, מיט וועמען ער האט געהאט צווי קינדער. די רביצין מיט אירע קינדער און אייניקלעך זענען אומגעקומען אין דעם חורבן אייראפע.
אין הת"ש איז ער אוועקגעפארן פון פוילן מיט זיין פאטער קיין ארץ ישראל.
ווען דער "אמרי אמת" איז אוועק האבן גערער חסידים אויפֿגענומען אים אלס רבי. ער האט ווידערגשטעלט דאס צעבראכענע חסידות אויף די פיס, ווי אויך האט ער געהאלפן אנדערע חסידות'ן.
זײַן ארבעט פֿארן ברייטערן צבור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
במשך די יארן תש"ח - תשל"ז, ווען דער רבי ישראל האט געפֿירט די גערער רעביסטיווע, האט ער אײַנגעפֿירט עטליכע תקנות.
די תורות וואס ער האט געזאגט בײַ טישן א.ד.ג. זענען געדרוקט אין בית ישראל (זקס בענדער).
צום לייענען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פאר ישראל, הרב אהרן סוראסקי צוזאמען מיט הרב ברוך ווידיסלאווסקי, תשס"ב (דרײַ בענדער)


text:
קאנאדע
קאַנאַדע (ענגליש: Canada קעֶנעֶדעֶ; אויף קאנאדישער פראנצויזיש קאַנאַדאַ) איז א פעדערירט לאנד וואס אקופירט דעם רוב פון נארד צפון אמעריקע, פון דעם אטלאנטישן אקעאן אין מזרח ביז צום פאציפֿישן אקעאן אין מערב און אויך צו צפון ביזן ארקטישן אקעאן. דאס צווייטע גרעסטע לאנד לויט פלאך מאס, זי האט א גרעניץ מיט די פאראייניקטע שטאטן סיי צו דרום סיי צו צפון-מערב. זי איז צוזאמענגעשטעלט פון 10 פראווינצן און דריי גרויסע טעריטאריעס. קאנאדע איז א ריזיג לאנד מיט א ברייטן אויסוואל פון געאלאגישע פֿארמירונג, קלימאטן, און עקאלאגישע סיסטעמען. זי פֿארמאגט רעגנדיגע וועלדער, שיינע גראזלאנד, דעסיידיאוס וועלדער, טונדרע לאנד (שטחים אן ביימער אדער אנדערע געוויקסן), און נאס לאנד. קאנאדע האט מער אזערעס און אינלאנד וואסערן ווי סיי וועלכע אנדער לאנד. זי איז בארימט מיט איר דעקאראציע וועלכע אטראקט מיליאנען טוריסטן יערליך. אירע אוצרות פער מענטש איז די צווייטע רייכסטע אין דער וועלט נאך אויסטראליע.
קאנאדע איז דאס צווייטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט אין שטח אבער האט א קליינע באפעלקערונג בערך אזויפיל איינוואוינערס עס איז דא אין דעם שטאַט קאליפארניע, וועלכע איז נאר א 25טל די גרויסקייט פון קאנאדע. די סיבה דערפון איז, ווייל א גרויס חלק פון קאנאדע ליגט זייער צפון וואו עס איז געפרוירן קאלט און עס איז כמעט אוממעגליך צו וואוינען דארט. רוב קאנאדער וואוינען אינגאנצן אויף דרום און א דריטל פון די גאנצע באפעלקערונג וואוינען אין די מעטראפאליטאנע שטעט, פֿון וועלכע די גרעסטע זענען: טאראנטא, אנטעריא; מאנטרעאל, קוויבעק; ווענקואווער, בריטיש קאלאמביע און עדמאנטאן, אלבערטא. די אפיציעלע שפראכן זענען ענגליש און פראנצויזיש וועלכע איז די ארגינעלע אפשטאם פון רוב קאנאדער. קאנאדע איז טאקע אמאל באשטאנען נאר פון ענגלישע און פֿראנצויזן, אבער מיט די יארן האבן געלאנדעט צענדליגער טויזענטער אימיגראנטן פון גאנץ אייראפע. די אימיגראציע קיין קאנאדע גייט נאך היינט אן אין גרויסן, זייענדיג דאס איינציגסטע לאנד אין צפון אמעריקע וואס האלט נאך אן אפיציעלע אימיגראציע פראגראמען. אין די לעצטע 30 יאר, און נאך היינט, זענען רוב אימיגראנטן קיין קאנאדע פון אזיאנער לענדער.
קאנאדע איז באוואוסט מיט אירע רייכע אוצרות פון געהילץ, מינעראלן, און עכט פֿריש וואסער אויף וועלכע אסאך אינדוסטריעס זענען אוועקגעשטעלט. רוב פון קאנאדעס טייכן זענען מיט די יארן צוגעשטעלט געווארן פאר היידרא-עלעקטריק באנוץ פון וועלכע קאנאדע שטעלט צו אלע ערליי ענערגיע. קאנאדע האט אויך א גרויסע פֿאבריצירונג אינדוסטריע וועלכע עקספארטירט א דריטל פון איר ארויסגעבונג. די הויפט מענופעקטשערינג אינדוסטריע איז טראנספארטאציע. כאטש קאנאדע'ס עקענאמיע איז שטארק אנגעוויזן אויף איר מענופעקטשערינג איז אבער די סערוויס סעקטאר פיל גרעסער און רוב קאנאדער ארבעטן אין דעם סעקטאר וועלכע רעכנט אריין: טראנספארטאציע, האנדל, פינאנץ, פערזענלעכע באדינסטן, און רעגירונג.
קאנאדע איז א פארלאמענטארישע דעמאקראטיע אין וועלכע די פעדעראלע, פראווינציאלע, און טעריטאריאלע רעגירונגען זענען 100 פראצענט ערוועלט. וויאזוי אימער, איז אבער קאנאדע'ס ריכטיגע סאווערען (הערשער) א מאנארך, וועלכע איז די קעניגן פון דעם פאראייניטן קעניגרייך. די קעניגן איז רעפרעזענטירט אין קאנאדע דורך א גאווערנער-גענעראל און 10 לוטענענט גאווערנערס. קאנאדע'ס קאנסטיטוציע גאראנטירט יושר צו אלע בירגערס און די פעדעראלע און פראווינציאלע מאכט ווערט אויסגעלייגט אונטער דער קאנסטיטוציע. אבער מיט די יארן האט די רעגירונג איינגעשטעלט פילע פראגראמען וועלכע געבן א ברייטע אויסוואל פון סאציאלע סערוויסעס פאר די פובליק.
ארגינעל זענען די ערשטע קאנאדער געווען אן אינדיאנער פֿאלק. זיי זענען געווען די ערשטע מענטשליכע באשעפענישן וועלכע האבן באטראטן די קאנאדער ערד. דער נאמען קאנאדע האבן זיי באלד אין אנהויב באשטימט. דער באדייט איז אין זייער שפראך: דארף אדער קאמיוניטי. עס האט געדויערט 250 יאר ביז די ערשטע אייראפעאישע גרופע האט זיך באזעצט אין קאנאדע. די אייראפעאישע זענען געקומען אין גרופעס אין א משך פון 50 יאר און זענען געווען צוטיילט אין צוויי טיילן. צו ערשט זענען געקומען פֿראנצויזישע און שפעטער ענגלישע. די צוויי פֿעלקער האבן זיך באזעצט אויף צוויי אנדערע עקן, די פֿראנצויזן אויף מזרח און די ענגלישע אויף מערב. אין 760' האט בריטן באזיגט די פראנצויזן אין קאנאדע און געווארן דאס בלויזע קעניגרייך וועלכע גייט נאך אן ביז'ן היינטיגן טאג כאטש קאנאדע פארמאגט אן אייגענע פארלאמענטארישע רעגירונג. די פראנצויזן האבן אבער נישט פֿארלאזט קאנאדע און האבן שטענדיג פרובירט זיך צוזאמענצוהאלטן מיט זייער שפראך און קולטור. דאס איז א באזונדערע קאפיטל אין קאנאדע'ס היסטאריע וועלכע האט אין די לעצטע יארן געברענגט צו א שטארקע באוועג צווישן די פראנצויזן זיך אפצוטיילן און גרינדן א זעלבטשטענדיג לאנד.
די מאדערנע קאנאדע איז אויסגעפֿארמט געווארן אין 1867 אין א היסטארישער פאסירונג וועלכע די קאנאדער רופן די קאנפֿעדעראציע. דריי בריטישע קאלאניעס האבן זיך דעמאלט פאראייניגט אין געגרינדעט א טיילווייז זעלבטשטענדיג לאנד פון פיר פראווינצן. זינט דעמאלט זענען נאך זעקס פראווינצן און דריי טעריטאריעס צוגעלייגט געווארן צו קאנאדע'ס זעלבסשטענדיגן לאנד. קאנאדע האט ערשט באקומען פולע זעלבשטענדיקייט פונעם פֿאראייניגטן קעניגרייך אין 1931 אבער באלאנגט ווייטער צו דער קאמאנוועלט אף נאציאנען, אן אסאסיאציע פון לענדער מיט נאנטע פארבינדונגען צום פֿאראייניגטן קעניגרייך.
אינהאַלט
- 1 לאנד און אוצרות
- 2 באפעלקערונג
- 3 שפראכן
- 4 עטניק גרופעס און קאמפאזיציע
- 5 אימיגראציע
- 6 לעבנ'ס סטיל
- 7 עקאנאמיע
- 8 רעגירונג
- 9 היסטאריע
- 10 אידן אין קאנאדע און איר היסטאריע
- 11 דרויסנדיקע לינקען
- 12 רעפערענצן
לאנד און אוצרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע איז זייער א גרויס לאנד (נאר רוסלאנד איז גרעסער) אבער איז באמת נאר א צענטל די גרויסקייט, ווייל די גאנצע צפון זייט איז קאלט און אומבאוואוינט. די דרום ראיאנען וואו די קאנאדער וואוינען האבן נישט אזעלכע לאנגע ווינטערס און האט גוט ארגיקולטור לאנד. רוב קאנאדער וואוינען אינערהאלב 200 מייל (320 קילאמעטער) פון די אמעריקאנער גרעניצן. קאנאדע אקופירט גאנץ צפון פון נארט אמעריקע מיט א שטח פון 3,849,674 קוואדראט מייל (9,970,610 קוואדראט קילאמעטער) פון וועלכע 7.6 פראצענט איז באדעקט מיט פריש וואסער ווי טייכן און אזערעס, אריינגערעכנט א גרויסע טייל פון די גרעיט לעיקס (די מערסט באוואוסטע אמעריקאנער קערפער מיט פריש וואסער). קאנאדע איז ארומגענומען מיט וואסער פון דריי זייטן און אמעריקע איז אויף איר פערטער זייט. צו צפון האט זי דעם ארקטיק אקעאן, אויף מזרח דעם אטלאנטישן אקעאן (ביים שפיץ מזרח-צפון איז זי גאנץ נאנט צו גרינלאנד, אפגעטיילט מיט די באפין בעי טייך), און צו מערב דעם פאציפישן אקעאן און א טייל מיט אלאסקא.
קאנאדעס ראיאנען זענען איינגעטיילט ווי פאלגענד: די גרעיט לעיקס און סעינט לארענס לאולענדס, די קענעידיען שילד, די גרעיט פלעינס, קענעידיען קארדילירא, און די קאנאדישע ארקטיק ארכיפילעג. די גרויסע אזערעס און סעינט לארענס לאולענדס נעמען אריין דאס גאנצע מזרח טייל פון קאנאדע ווי נופאונדלענד, נאווע סקאשע, ניו בראנסוויק, פרינצ עדווארד איילענד, אנטעריא און קוויבעק. עס נעמט אויך אריין די גרין מאונטענס פון ווערמאנט און די ווייט מאונטענס פון ניו העמפשיר וועלכע גרעניצן זיך מיט קוויבעק. די ראיאן איז האט זייער גוטע ערד און איז אויך די הארץ פון פאברעצירונג. אנטעריא און קוויבעק פארמאגן 77 פראצענט פון קאנאדע'ס ארבעטס קראפט אין די פאברעצירונג סעקטאר. די קענעידיען שילד איז די גרעסטע ראיאן פון קאנאדע וועלכע נעמט אריין די צפון טיילן פון מזרח קאנאדע אנגעהויבן פון לאבראדאר ביז די האדסאן בעי און אינדערצווישן אלע טעריטאריעס און צפון טיילן פון די מיטעלע פראווינצן ווי מעניטאבע, און אנטעריא. די ראיאן איז געפרוירן קאלט און ווייניג מענטשן וואוינען דארט. די גרעיט פלעינס גרעניצט די קענעידיען שילד אויף מערב זייט. עס נעמט אריין די גאנצע מערב טייל פון קאנאדע וועלכע זענען די פראווינצן פון בריטיש קאלאמביע, אלבערטא, און האלב פון סעסקעטשווען. די ראיאן פארמאגט די מערסט פרוכטבארע ערד פון גאנץ קאנאדע.
די קאנאדישע קארדילירא נעמט אריין א טייל פון די נארטוועסט טעריטאריעס און די גאנצע פון די יאקען טעריטאריעס. די טעריטאריעס געפינען זיך העכער בריטיש קאלאמביע און זענען באוואוסט אין דער וועלט אלס די ראוקי מאונטענס וועלכע הייבט זיך אן נאך אין קאליפארניע און גייט אדורך די גאנצע מערב ברעג ביז נאך די יאקען טעריטאריעס. די ראוקי מאונטענס זענען אנדערש ווי אלע בערג אין דער וועלט. עס פארמאגט אסאך שטעטלעך אויף זיך מיט שיינע טייכן און וועלדער. די העכסטע פונקט פון די ראוקי מאונטענס געפינט זיך אין קאנאדע מיט די הויכקייט פון ארום 12,000 פיס. די קענעידיען ארקטיק ארכיפילעגא איז א בינטל פון הונדערטער אינזלן אין די האדסאן בעי. די אינזלען גייען ארויף זייער הויך אינעם ארקטיק אבער עס וואוינען מענטשן איבעראל. די מערסט באוואוסטע אינזלען זענען די קווין עליזאבעט אינזלען וועלכע ליגן אויך גאר הויך. די די קענעידיען ארקטיק ארכיפילעגא איז זייער קאלט און טרוקן און גיט ארויס זייער ווייניג געוואוקסן.
טייכן, אזערעס, און גרענעצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע פארמאגט מער וואסערן ווי סיי וועלכע אנדער לאנד אין דער וועלט. אויסער די גרעיט לעיקס וועלכע זי טיילט זיך מיט די פאראייניגטע שטאטן (אויסער לעיק מישיגן) פארמאגט זי 31 לעיקס אדער רעזערווארן וועלכע פארנעמן מער ווי 500 קוואדראט מייל (1,300 קוואדראט קילאמעטער) אין שטח. די גרעסטע לעיקס זענען די סופיריער און הורן, ביידע זענען צווישן 60 און 80 טויזנט קוואדראטער מייל גרויס. קאנאדע'ס גרעסטע טייכן זענען דער סט. לארענס און דער מאקענזיע. דער סט. לארענס איז ריזיג גרויס און ווערט דאס מערסטע גענוצט פאר קאמערציאלע פראכט וועלכע קומען פון דעם אטלאנטיק אקעאן. דער מאקענזיע איז נישט אזוי גרויס ווי לאנג. איר לענג גרייכט איבער 2,500 מייל (4,000 קילאמעטער), מאכנדיג איר איינע פון די לענגסטע טייכן אין דער וועלט. קאנאדע'ס לעיקס פארמאגן די פרישסטע וואסער וואס מען קען ווי אימער געפינען. אסאך ספרינג וואסער וואס עס זענען דא אין די געשעפטן קומען פון קאנאדער וואסערן, אריינגערעכנט לאבראדאר וועלכע הייסט צו זיין די בעסטע ספרינג וואסער אויף די מארקעט. אויך פון די טייכן האט קאנאדע שטארקע נוצן ווייל מיט א מאנגל און קוילן האט זי מיט די יארן דעוועלאפט א שטארקע סטרוקטור פון היידרא-עלעקטריק וועלכע נעמט איר ענערגיע פון די טייכן דורך נאטורליכע און מענטשליך געמאכטע וואסער פאלן. קאנאדע'ס וואסער ברעג גרעניץ ליניעס ציילן צוזאמען אן ערך פון 115,000 מייל (קילאמעטער 185,000) אבער עס איז זייער צובראכן צוליב די פילע אינזלן וועלכע שטייגן ארויס ביי אלע ברעגן וועלכע זעען זיך גוט אן אין יעדע מאפע. קאנאדע האט די פולע קאנטראל אויף אלע וואסערן ביז 230 מייל (370 קילאמעטער) ווייט פון די ברעגעס. צום מערסטן קומט עס איר צוניץ אין די פיש אינדוסטרי מיט וועלכע קאנאדע איז געבענטש. קאנאדע גרעניצט זיך נאר מיט אלאסקא און די פאראייניגטע שטאטן. די קאנאדע–אמעריקע גרעניץ איז די לענגסטע גרעניץ אויף דער יבשה און האט די גרעסטע מאס האנדל צווישן צוויי גרעניצן אין דער וועלט. די סך הכל האנדל אין א ביזנעס טאג דעגרייכט 1.2 ביליאן דאלאר אין ווערד. די גרעניץ איז אויך די פרידליכסטע גרעניץ צווישן צוויי לענדער מיט די ווייניגסטע פראבלעמען. מיליאנען מענטשן גייען טעגליך אדורך די גרעניצן שנעלער ווי עס געדויערט צו צאלן טאלל אויף סיי וועלכע בריק אדער טונעל וועלכע פירן אריין קיין מאנהעטן. זינט די סעפטעמבער אטאקעס אויף אמעריקע האבן אמעריקע און קאנאדע אביסל פארשטערקערט די זיכערהייט אבער איז נאך אלץ געבליבן די גרינגסטע גרעניץ אדורכצוגיין.
קלימאט, פלאנצונגען, און באשעפענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צוליב איר גרויסקייט האט קאנאדע א גרויסער אויסוואל פון קלימאטן, אנגעפאנגען אין די געפרוירענע ארקטיק ראיאנען ביז די דרום ביזנעס שטעט ווי מאנטרעאל, טאראנטא, און ווענקואווער. אין א געווענליכן זומער טאג איז די וועטער אין די צפון ראיאנען ארום 45 גראד (8 צעלסיוס) און אין די דרום שטעט ארום 72 (22 צעלסיוס) אבער קען גיין אפטמאל ביז גוט איבער 90 גראד. אין יאנואר זענען די צפון ראיאנען אזוי קאלט ווי 31 אונטער זערא (מינוס 35 צעלסיוס) און אין די דרום שטעט איז געווענליך 30 גראד. דאס ווארימסטע ארט איז אין דרום-מערב בריטיש קאלאמביע וואו עס איז געווענליך מיט 10 ביז 20 גראד ווארימער ווי אין טאראנטא אדער מאנטרעאל. די צפון ראיאנען זענען איבערגעדעקט מיט שניי מער ווי האלב פונעם יאר און טייל ערטער זענען שנייאיג א גאנץ יאר. די מזרח פראווינצן (קוויבעק, נאווע סקאשע, נופאונדלענד, אנטעריא) באקומען דאס מערסטע שניי איבער א ווינטער אבער בלייבט נאר פאפרוירן ביז פרילינג. קאנאדע איז נישט אזוי שטארק באוואקסן פראצענטועל. אבער צוליב איר גרויסקייט האט זי אסאך וועלדער פון וועלכע מען שניידט ארויס מיליאנען ביימער יערליך פאר האלץ און פאפיר פראדוקציע, וועלכע איז א שליסל וויכטיגע אינדוסטרי אין קאנאדע'ס עקענאמיע. פלאנצונגען איז דא בשפע, ספעציעל ארום די פילע לעיקס און טייכן. אלע ערליי גרינצייג און פרוכט וואקס אין קאנאדע פון וועלכע מען עקספארטירט א שיינע טייל קיין אמעריקע. די צוויי מערסט באקאנטע און גוטע געוואוקסן פון קאנאדע זענען פאטעיטאס פון פרינס עדווארד איילענד (באקאנט אלס די פי-אי-איי פאטעיטאס) און טאמעיטאס פון קוויבעק. אלע פלאנצונגען זענען קאנצעטרירט אין מזרח אדער מערב קאנאדע. די מיטעלע פראווינצן זענען ארים פון ביימער און פלאנצונגען. קאנאדע האט די זעלבע סארט חיות און בהמות וואו אין די צפון אייראפעאישע און אזיאנער לענדער. רוב קאנאדע פארמאגט שווארצע און ברוינע בערן, וועלף, פוקסן, און מינק. אין די ארקטיק ראיאנען זענען פאראן נאר די ווייסע פאלאר בערן. קאנאדע פארמאגט איבער גענוג נאטיווע בהמות פון וועלכע מען פלעגט אין די אלטע צייטן מאכן ביזנעס פון וואל און לעדער. היינט עקספארטירט קאנאדע מער נישט קיין איינע פון די זאכן. די איינציגסטע נאטיווע באשעפעניש פון וועלכע קאנאדע מאכט נאך היינט ביזנעס איז פיש. אלע לעיקס און טייכן זענען איבערגעפילט מיט אלע ערליי פיש וועלכע ווערן עקספארטירט קיין אמעריקע און נאך מערב לענדער.
באפעלקערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די באפעלקערונג צאל איז געשטאנען ביי 28,846,746 אין דער לעצטער צענזוס פון 96'. די וואוקס פון דער פריערדיגער צענזוס אין 91', וועלכע איז געווען 27.3 מיליאן, איז געווען די גרעסטע וואוקס פראצענטועל פון אלע אינדוסטריאליזירטע לענדער אין דער וועלט. קאנאדע'ס ארכי ליבעראלע אימיגראציע סיסטעם נעמט אן אימיגראנטן פון כמעט אלע לענדער אין דער וועלט. די געשאצטע באפעלקערונג אין 02' איז געווען נאנט צו 32 מיליאן איינוואוינער. רוב קאנאדער וואוינען אין די אורבאן שטעט וועלכע געפינען זיך זייער נאנט צו די דרום גרעניצן. צוויי דריטל פון דעם וואוינען אין אנטעריא און קוויבעק, וועלכע ווערט אויך אנגערופן צענטראל קאנאדע. רוב קאנאדער זענען בריטיש אדער פראנצויזיש אפשטאמיגע אבער עס ווערן אויך רעפרעזענטירט נאך עטליכע אייראפעאישע לענדער. אין צפון זענען די אינדיגינוס פאלק די מערהייט. פראנצויזיש און ענגליש זענען די צוויי אפיציעלע שפראכן טראץ די וואס רעדן ענגליש אלס זייער מאמע-לשון שטייגן איבער די צאל פון פראנצויזיש רעדנדיגע אלס זייער מאמע-לשון מיט 2.5 קעגן 1. אלע פראנצויזישע זענען רוימען קאטויליקן און די ענגלישע זענען צוטיילט צו עטליכע רעליגיעס. קאנאדער האבן א הויכע שריפטיקייט ראטע און א צאל גאר גוטע יוניווערסיטיס. די וואוינונג סטאנדארט איז פון די העכסטע אין דער וועלט טראץ וואס איינס פון 7 פאמיליעס האבן פראבלעמען מיט ארימקייט. ווילדע פארברעכנס איז נידעריג ווען צוגעגליכן קעגן אנדערע נארט אמעריקע לענדער. די פארברעכנס הייבן זיך אבער יעדעס יאר.
קאנאדע איז א לאנד אין וועלכע אלע איינוואוינער זענען פון ערגעץ אנדערש. אלע אחוץ די אינדיגינוס זענען אנגעקומען קיין קאנאדע אין די לעצטע 400 יאר. דערפאר שפירן אלע קאנדער א געוויסע געבינדנהייט צו זייער היים לאנד אפשטאם. רוב זענען אייראפאישע אבער לעצטענס קומען די אזיאנער שטארק אריין. אין די לעצטע 20 יאר זענען האלב פון אלע אימיגראנטן געווען פון אזיאנער לענדער. די שנעלסט וואקסנדיגע באפעלקערונג זענען די כינעזער וועלכע שפראצן ווי די היישעריקן. ארום 29 פראצענט פון די באפעלקערונג זענען איינגעשריבן אלס מער ווי איין עטניק. די אינדיגינוס מאכן אויס 3 פראצענט פון די באפעלקערונג און די שווארצע מאכן אויס 2 פראצענט. אימיגראציע איז זייער וויכטיג אין קאנאדע'ס באפעלקערונג ווייל קאנאדע וואקס זייער לאנגזאם נאטורליך. די געבורט'ס ראטע פער פרוי שטייט אינגאנצן ביי 1.6, וואס טייטש אז די פאמיליעס זענען ממש א דריטל די גרויסקייט ווי עס פלעגט זיין אין די געוועזענע דור. די לעבנ'ס שפאן איז איינע פון די העכסטע אין דער וועלט און די געבורט'ס ראטע איינע פון די נידעריגסטע וואס מאכט די באפעלקערונג עלטער און עלטער. אין דעם פארגאנגענעם יאר איז די נאטורליכע וואוקס געווען בלויזע 0.36 פראצענט אלס א רעזולטאט פון 11.1 ניי געבוירענע פער יעדע 1,000 מענטשן און א טויט ראטע פון 7.5 פער 1,000 מענטשן. די געבורט ראטעס ווערן קלענער און קלענער יעדעס יאר שוין פאר א לענגערע צייט און די רעגירונג איז שטארק באזארגט אז א זערא נאטורליכע וואוקס איז נישט ווייט. דערפאר האט זי באשלאסן אין די אנהויב 80'גער יארן צו עפענען אירע טויערן פאר יעדן איינעם.
אויסער די צאל און געמיש פון אימיגראנטן פון אלע לענדער האט קאנאדע אוועקגעשטעלט זייער א לייכטע אימיגראציע סיסטעם וועלכע אימיגרירער האבן ענדערש געקליבן צו גיין. רוב אימיגראנטן רוקן זיך באלד אריין אין די געדיכטע אורבאן שטעט וואו זיי לערנען זיך שנעל די פראנצויזישע אדער ענגלישע שפראך און צומאל ביידע. זינט די סעפטעמבער אטאקעס אויף אמעריקע איז קאנאדע געווען געצוואונגען שטרענגער צו מאכן אירע אימיגראציע פאליסיס, ווערנדיג באשולדיגט דורך די אמעריקאנער פאר'ן האבן צו א ווייכע אימיגראציע סיסטעם וועלכע לאזט אדורך טעראריסטן אן קיינע פראבלעמען. קאנאדע איז באוואוסט מיט איר נידעריגע באפעלקערונג געדיכטקייט פון 8.3 מענטשן פער קוואדראט מייל (3.2 מענטשן פער קוואדראט קילאמאטער) אבער דער אמת איז אז עס איז א גרויסער טעות ווייל מער ווי צוויי דריטל קאנאדער וואוינען אין די אורבאן שטעט וועלכע זענען צוטיילט אין 26 מעטראפאלעיטנס. די לעצטע צענזוס האט געוויזן אז 59.6 פראצענט פון פאלק וואוינען אין די שטעט ממש און צוזאמען מיט די סובורבס האט עס אויסגעמאכט 77.9 פראצענט. די קאנאדער באפעלקערונג איז נישט אייניג צוטיילט איבער'ן לאנד. די לעצטע צענזוס האט געוויזן אז 62 פראצענט פון פאלק וואוינען אין קוויבעק און אנטעריא, ביידע מער צו מזרח. די איבעריגע 17 פראצענט וואוינען אין אלבערטא, סעסקעטשווען, און מאניטאבע. 8 פראצענט וואוינען אין די מזרח אטלאנטיק פראווינצן וועלכע זענען: ניו בראנסוויק, נאווע סקאשע, נופאונדלענד און לאבראדאר, און פרינץ עדווארד איילענד. 13 פראצענט וואוינען אין בריטיש קאלאמביע, און קארגע 0.3 פראצענט וואוינען אין די דריי טאריטאריעס וועלכע זענען: די יוקאן, נארדוועסט טעריטאריעס, און נונאוואט. בריטיש קאלאמביע האט ערשט אנגעהויבן וואקסן אין די לעצטע 25 יאר צוליב די פילע כינעזער וועלכע וואוינען דארט. אלבערטא האט אסאך בענעפעטירט פון דעם ווייל אויך איר באפעלקערונג צאל איז געשטיגן. נאך אלץ איז אנטעריא געבליבן די גרעסטע און עקאנאמיש וויכטיגסטע פראווינץ. קאנאדע'ס הויפטשטאט אטאווא געפינט זיך אויך אין אנטעריא.
די גרעסטע אורבאן צענטערן אין קאנאדע געפינען זיך אין אנטעריא און אין קוויבעק. די גרויסקייט איז סיי אין באפעלקערונג און סיי עקאנאמיש. אין קאנאדע ווערט דאס אנגערופן א סי-עם-עי (צענזוס מעטראפאליטן עריע). א סי-עם-עי איז א גיאגראפישע געגענט וועלכע אנטהאלט די גרעסטע ארבעט'ס קראפט פון די אורבאן שטאט. די גרעסטע סי-עם-עי'ס זענען היינט צו טאג ווי פאלגענד:
1) טאראנטא, אנטעריא (4,881,400 איינוואוינער), איז דאס לאנד'ס הויפט פינאנציעלע און מענופעקטשערינג צענטער און איז איינע פון די וועלט'ס מערסט עטניק געמישטע שטאט. די לאקאלע אנטעריא רעגירונג גיט סערוויס אין 70 שפראכן.
2) מאנטרעאל,קוויבעק (3,511,800 איינוואוינער), א גרויסע מענופעקטשערינג און קאמערציאלע שטאט. מאנטרעאל איז די וועלט'ס גרעסטע פראנצויזיש רעדנדיגע שטאט אויסער די גרעניצן פון פראנקרייך.
3) ווענקואווער, בריטיש קאלאמביע (2,078,800 איינוואוינער), א שנעל וואקסנדיגע שטאט אין מענופעקטשערינג פון טראנספארט און געהילץ.
4) אטאווא, אנטעריא (1,106,900 איינוואוינער), קאנאדע'ס קאפיטאל און א ריזן צענטער פון הויך טעכנאלאגיע פארשונג.
5) עדמאנטאן, אלבערטא (956,800 איינוואוינער), א נאפט און פארמינג ארט. עדמאנטאן, אלבערטא'ס הויפט שטאט, אנטהאלט די באוואוסטע עדמאנטאן וועסט מאל, נארט אמעריקע'ס גרעסטע (אינדאר) שאפינג צענטער.
6) קאלגערי, אלבערטא (971,500 איינוואוינער), קאנאדע'ס הויפטקווארטיר פון נאפט און א וויכטיגע פארם האנדל'ס ארט.
7) קוויבעק סיטי, קוויבעק (693,100 איינוואוינער), איז געגרינדעט געווארן נאך אין 608' אלס קוויבעק'ס הויפט שטאט. די שטאט פארמאגט א גוטע רעזערוואט צענטער און איז באקאנט אין דער וועלט אלס א ריכטיגע ירושה פלאץ.
8) וויניפעג, מאניטאבע (684,800 איינוואוינער), א גרויסע ווייץ האנדל'ס ארט און א גרויסע פראדוצירער פון רעילראוד רעלסן.
9) העמילטאן, אנטעריא (680,600 איינוואוינער), די פרינציפאלע צענטער פון קאנאדע'ס אייזן פראדוקציע.
10) לאנדאן, אנטעריא (426,300 איינוואוינער), אן אינדוסטריאלע און קאמערציאלע שטאט.
11) קיטשענער, אנטעריא (431,700 איינוואוינער), א שטארקע מענופעקטשערינג שטאט וואו עס ווערן געמאכט אסאך פון קאנאדע'ס העכסט פארגעשריטענע טעכנאלאגישע פראדוקטן.
12) סט. קעטערינס, אנטעריא (393,100 איינוואוינער), א צענטער פון ארגיקולטור און אביסל אינדוסטריעל פראדוקציע.
13) העליפאקס, נאווע סקאשע (359,200 איינוואוינער), א ים פארט און עקענאמישע צענטער פונעם אטלאנטיק ראיאן.
שפראכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע איז אפיציעל צוויי-שפראכיג, און אלע סערוויס פון די פעדעראלע און לאקאלע רעגירונגען ווערן געגעבן אין ענגליש און אין פראנצויזיש. דער אויסוואל פון די שטאט אטאווע אלס דאס לאנד'ס קאפיטאל איז אויסגעקליבן געווארן ווייל זי שטייט ביי די גרעניץ צווישן אנטעריא און קוויבעק, אפשפיגלנדיג די לאנג שטייענדיגע פאליטישע און קולטורישע וויכטיקייט פון די צוויי געגרינדעטע נאציאנס. די לעצטע צענזוס האט געוויזן אז נאר 1.7 פראצענט פון פאלק קען נישט איינע פון די צוויי אפיציעלע שפראכן. 17 פראצענט זענען אינגאנצן ביילינגיול, פון דעם זענען רוב אין ניו בראנסוויק און אין קוויבעק. 59 פראצענט רעדן נאר ענגליש און איז זייער מאמע-לשון. 23 פראצענט רעדן נאר פראנצויזיש און איז זייער מאמע-לשון. און די איבעריגע 16 פראצענט רעדן אפיציעל אנדערע שפראכן אבער קענען איינע פון די צוויי אפיציעלע שפראכן. די מערסט גערעדטע אנדערע שפראכן אין קאנאדע זענען: כינעזיש, איטאליעניש, פאנדזשאביש, היספאניש, פארטוגעזיש, און פויליש. די אינדיגינוס מענטשן רעדן אסאך ערליי שפראכן, אלע מיט אן ענליכע סטיל. נישט אלע פון די שפראכן קען מען נאך הערן צווישן זיי אבער עס איז אינטערעסאנט ווי אזא קליין פעלקל פון א האלב מיליאן מענטשן און פון זעלבן אפשטאם רעדן כאטש 15 ערליי שפראכן, אלע ענדלנדיג איינע צו די אנדערע אז א פרעמדער ווייסט נישט קיין חילוק. זייער מערסט גערעדטע שפראך איז קרי וועלכע ווערט גערעדט דורך 100,000 מענטשן.
עטניק גרופעס און קאמפאזיציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עטנישע קאמפאזיציע פון די קאנאדער מענטשן איז כלערליי. די צוויי גרעסטע גרופעס, די בריטישע און פראנצויזישע אפשטאמיגע, מאכן אויס 35 און 25 פראצענט פון די באפעלקערונג. רוב פראנצויזן וואוינען אין קוויבעק, וואו זיי מאכן אויס ארום 80 פראצענט פון די באפעלקערונג. נאך גרויסע גרופעס פון פראנצויזן וואוינען אין ניו בראנסוויק און אין אנטעריא און דאס איבעריגע וואוינען צושפרייט אין גאנץ קאנאדע. די גרעסטע גרופע פון פראנצויזן אין מערב קאנאדע וואוינען אין א קליין שטעטל אין וויניפעג, זיי ציילן ארום 45,000. דער חילוק צווישן די פראנצויזן און די ענגלישע זענען, אז די פראנצויזן זענען א קולטורע גרופע וועלכע האלטן זיך מיט זייער שפראך, היסטאריע, און רעליגיע. די ענגלישע זענען אבער נישט אזוי, קיינער האט נישט קיין שום געפיל אדער שייכות מיט בריטען. אנדערע עטניקס אין קאנאדע זענען די אייראפעאישע וועלכע מאכן אויס 20 פראצענט פון די באפעלקערונג. רוב אייראפעאישע קומען פון דייטשלאנד, איטאליע, און אוקריינע. 8 ביז 10 פראצענט פון די באפעלקערונג זענען אזיאנער אפשטאמיגע. זיי קומען פון האנק קאנג, אינדיע, כינע, און טייוואן. די איבעריגע זענען פון איבער די גאנצע וועלט. די גרעסטע טיילן זענען פון אמעריקע, לאטיין אמעריקע, און אפריקע.
פיר פינפטלעך פון קאנאדישע פראנצויזן וואוינען אין קוויבעק, אלע פראנצויזן וואס וואוינען אין די אנדערע פראווינצן קוקן אויך ארויס אויף קוויבעק אלס זייער צענטער פון קולטור און סאסייאיטי. די קוויבעקער פראנצויזן, וועלכע זענען ארומגענומען מיט ענגליש רעדנדיגע שכינים און געניסן פון אן עקענאמיע וועלכע איז דאמינירט דורך ענגליש רעדנדיגע עליטע, האבן אנגעהויבן זיך צו שטארקן אין 960', וועלנדיג באקומען א שטערקערע קאנטראל אויף די קוויבעקער געשעענישן. ערשט האבן זיי אנגעהויבן מיט עפענען סקולס און געבן הילף פאר פראנצויזיש רעדנדיגע קליינע ביזנעסער און מיט דער צייט האט זיך אנגעהויבן פארעמען א גרופע פון סעפערעטיסטן וועלכע האבן געהאט אין ציל צו מאכן קוויבעק א פראנצויזיש זעלבסשטענדיגע לאנד. אנדערע מער מעסיגע פראנצויזן האבן אנגעהויבן בונטעוון מיט אן אנדערן פלאן וועלכע זאל נישט אפטיילן קוויבעק פון קאנאדע, אבער זי זאל באקומען מער לאקאלע רעגירונג מאכט ווי סיי וועלכע אנדערע פראווינץ. די מינאריטעט פון ענגלישע קוויבעקער זענען פארשטייט זיך געווען קעגן די אלע פלענער און האבן געקעמפט מיט ציין און נעגל צו שטערן די וויסטע פלענער וועלכע האבן אנגעהויבן צו באקומען מער און מער שטיצע. אויך די ענגלישע פון גאנץ קאנאדע זענען געווען שטארק דערקעגן און האבן אפילו נישט מסכים געווען צו לאזן קוויבעק באקומען מער לאקאלע מאכט ווי זייערע פראווינצן. מיט די יארן זענען די פראנצויזן שטערקער געווארן און האבן געגרינדעט די קוויבעקיא פארטיי און שפעטער די בלאק קוויבעיאס וועלכע רעפרעזענטירט איר אין די פעדעראלע פארלימענט. די אנגייענדיע אקטן פון די קוויבעקער און שפעטער די דורכגעפאלענע רעפערענדומס האבן געברענגט א היסטארישע אומצוטרוי צווישן די ענגלישע און פראנצויזישע קאנאדער. קוויבעק האט אויך פארלוירן איר פריינטשאפט מיט אנדערע מינאריטעט גרופעס אין קוויבעק. אזוי ווייט, אז איינע פון די קרי פירערס האט געמאלדן אז אויב קוויבעק טיילט זיך אפ פון קאנאדע וועט זי זיך אפטיילן פון קוויבעק. די קוויבעקער האבן געטאן אלס וואס מעגליך צוזאמען צוהאלטן קוויבעק אין פאל זייער חלום וועט צושטאנד קומען איין טאג זאלן זיי נישט בלייבן אויסגעשפילט ווען טיילן פון איר זעלבסט וועלן איר איבערלאזן. א ביישפיל פון אזא פאל איז געווען מיט איין יאר צוריק ווען די קוויבעקער רעגירונג האט צוזאמענגעשמאלצן אלע שטעטלעך פון מאנטרעאל און אירע ארומיגע סובורבס צו עטליכע גרויסע שטעט, אויס מורא אויב קוויבעק וועט אמאל ווערן זעלבסטשטענדיג זאלן די ענגליש רעדנדיגע באראס זיך נישט קענען אפטיילן און צוריקגיין אונטער די קאנאדישע פעדעראלע רעגירונג. (מער וועגן די פראנצויזן און זייער לאנג יעריגן היסטאריע און פאליטיק וועט נאכפאלגן טיפער אינעם ארטיקל).
די שווארצע זענען קיינמאל נישט געווען קיין ערנסטע פראצענט אין קאנאדע'ס באפעלקערונג אבער זייער היסטאריע איז זייער אינטערעסאנט. די ערשטע שווארצע זענען אנגעקומען אין קאנאדע אין 689' ווען א גרופע פליטים פון די היסטארישע אמעריקאנער רעוואלוציע האבן מיטגעברענגט מיט זיך זייערע קנעכט און זיך באזעצט אין קאנאדע. יענע צייטן זענען געווען זייער אנגעצויגענע ווייל בריטען האט געקעמפט צו האלטן קאנטראל אין קאנאדע אז די פראנצויזן זאלן נישט פארשפרייטן זייערע פליגלן ארויס פון די קוויבעקער גרעניצן. אויך אין אמעריקע האט בריטען אנגעפירט קאמפיינען אנצוהאלטן איר עמפייער אין אלע שטעט. אלע שווארצע וואס האבן צוגעהאלפן בריטען אין אירע קאמפן האבן געוואונען פרייהייט אלס דאנקבארקייט. אין די ענדע פונעם 17טן יאָרהונדערט האבן נאווע סקאשע און באלד דערנאך אנטעריא באפרייט אלע שווארצע פון קנעכטשאפט. אין 812' ווען די בריטישע האבן באמבארדירט וואשינגטאן האבן טויזענטער שווארצע אויסגענוצט די געלעגנהייט און זיך אריבעגעשווערצט קיין העליפאקס וואס האט אין יענע יארן געמיינט פולע פרייהייט כאטש אפילו די נאווע סקאשע רעגירונג האט נאך דעמאלט געהאט אסאך דיסקרימינירטע געזעצן פאר די שווארצע. עטליכע יאר שפעטער האבן עטליכע אמעריקאנער אנטי סלעיוו גרופעס אמטליך געהאלפן נאך טויזענטער שווארצע זיך אריבערשווערצן קיין אנטעריא דורך ספעציעל וועגן וועלכע מען איז פארצייכנט געווארן אין די היסטאריע אלס די אונטערגרונד רעילראודס. די קאנאדישע שווארצע האבן עווענטועל באקומען פולע פרייהייט און רעכט פיל שנעלער ווי די אמעריקאנער שווארצע. עס איז אינטערעסאנט אז מיט די פרייהייט וואס זיי האבן געקענט באקומען אין קאנאדע זענען דאך קיין סאך שווארצע מער נישט געקומען פון אפריקע נאר זענען געוואקסן נאטורליך.
אימיגראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אימיגראנטן מאכן אויס ארום 16 פראצענט פון קאנאדע'ס באפעלקערונג און ווי דערמאנט איז קאנאדע אנגעוויזן אויף אימיגראנטן. אין די געוועזענע דורות האט די אימיגראציע דעפארטמענט זיך פארלייגט צו באקומען אייראפעאישע אימיגראנטן. אין 1960 האט מען געטוישט די סיסטעם און עס איינגעטיילט אין דריי הויפט קאטעגאריעס: אימיגראנטן וואס אנטלויפן צוליב פאליטישע קריגערייען, פאמיליע מיטגלידער פון קאנאדער סיטיזענס, און זעלבסשטענדיגע אימיגראנטן. די זעלבסשטענדיגע אימיגראנטן ווערן די ערטשע אקצעפטירט דורך א פונקט סיסטעם וואס די אימיגראציע דעפארטמענט האט איינגעשטעלט לויט די שטאפלן פון ערציאונג וואס די אימיגראנטן האבן. מענטשן מיט אסאך פונקטן ווערן שטענדיג אריינגענומען און זיי ציילן טאקע 50 פראצענט פון קאנאדע'ס אימיגראנטן. אנדערע 42 פראצענט אימיגראנטן זענען פאמיליע מיטגלידער פון קאנאדער בירגער וועלכע ווערן אויך געווענליך אריינגענומען אן קיין שטער. אימיגראנטן וואס פארלאזן זייערע לענדער וועגן פאליטישע קאנפליקטן באקומען שווער א גרינע קארטעל און מאכן נישט אויס מער ווי 9 פראצענט פון אלע אימיגראנטן. טראץ וואס קאנאדע נעמט אפיציעל אריין אימיגראנטן פון די גאנצע וועלט האט זי די שטערענגסטע געזונטהייט געזעצן און נעמט נישט אריין נאר 100 פראצענט געזונטע מענטשן.
די אימיגראציע דעפארטמענט שטודירט יעדע פינף יאר וויאזוי איינצוטיילן די אימיגראנטן לויט די פראווינצן. אין סך הכל האט זי א ציל צו נעמען ארום 250,000 אימיגראנטן יערליך וועלכע מאכט אויס 1 פראצענט פון די באפעלקערונג צאל. זינט דער רעסעסיע אין 990' איז די צאל אימיגראנטן פארמינערט געווארן צו 210,000 פער יאר וועלכע איז 0.7 פראצענט פון דער באפעלקערונג צאל. אמעריקע קומט אריין די צווייטע מיט בלויזע 0.3 פראצענט אימיגראנטן פון די באפעלקערונג צאל. די אימיגראנטן באקומען סעטעלמענט סערוויסעס פון די רעגירונג ווי צייטווייליגע אקאמאדאציע, שפראך קלאסן, און הילף צו טרעפן דזשאבס. אין 996' האט די רעגירונג ארויפגעלייגט א 975$ שטייער אפצאל פאר יעדע אימיגראנט צו העלפן באצאלן די קאסטן פאר די סערוויסעס. דער אפצאל האט גרויס קעגנערשאפט און ווערט שטענדיג דעבאטירט. א גרויסע טייל אימיגראנטן זענען געלערנטע מענטשן וועלכע קומען פאר א בעסערע לעבן. אפילו די גאר געלערנטע מיט א ספעציעלע פאך זענען געצוואונגען צו ארבעטן פאר א מינימום געהאלט ביז זיי קענען איינע פון די צוויי שפראכן און די קאנאדער געזעצן.
לעבנ'ס סטיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס געמיש פון ראיאן און קולטור פון די צוויי אנדערע פעלקער אין קאנאדע קען נישט אנצייכנען אן איינצעלעם קאנאדער לעבנ'ס סטיל. אבער עפעס גענעראלעזאציעס קען מען יא מאכן און די ערשטע דערפון איז די וואוינונג סטאנדארט פון קאנאדע וועלכע איז זייער הויך ווי אין די פאראייניגטע שטאטן, רוב אייראפאישע לענדער, און יאפאן. רוב קאנאדער וואוינען אין גוטע הייזער, גייען שיין אנגעטאן, דרייוון גוטע אויטאס, קויפן איין מיט שכל, און געניסן פון א גוטע העלט קעיר סיסטעם וועלכע גוט הילף פאר יעדן אייניג, ארים צו רייך. קאנאדער גיבן אויס זייער גרעסטן טייל געלט פאר האוזינג. רוב הייזער זענען שיין און גוט און זענען איינצעלע פאמיליע הייזער. נאר 1 פראצענט פון קאנאדע'ס באפעלקערונג וואוינען אין אפארטמענטס וועלכע די רעגירונג רופט אן צוזאמענגעשטופט. אין די לעצטע צוויי-צענדליג יארן האבן זיך די פאמיליעס שטארק געענדערט און עס זענען פאראן פיל מער איינצעלע עלטערן פאמליעס. די סיבה דערצו איז צוליב די שווערע געזעצן וואס די רעגירונג האט איינגעפירט בנוגע פאמיליע אייגנטום. די קאנאדער זענען נישט קיין גרויסע פרעסער, אבער גלייכן אלע ערליי עסן וועלכע מען קען טרעפן אין די מולטי ערליי רעסטוראנטן מיט עסנס פון די גאנצע וועלט. אין אלגעמיין זענען די קאנאדער זייער אן איידל פאלק מיט גוטע מדות מיט וועלכע זיי געפינען חן אין די גאנצע וועלט. די פראנצויזן זענען אבער מער אויסגעלאסן און פראסט. די קאנאדער זענען אויך א געלאסענע פאלק און נישט אזוי יאגעדיג ווי די אמעריקאנער וועלכע לעכצן נאכ'ן דאלאר. ביז נישט לאנג צוריק פלעגן אלע געשעפטן זיין פארשלאסן זונטאג אבער מיט דער צייט האט זיך עס געטוישט. זעקס אזייגער נאכמיטאג איז כמעט אלעס פארשלאסן אחוץ די לעבנסוויכטיגע געשעפטן ווי פארמאסיס א.ד.ג. אין אלע אנדערע זאכן ווי האביס, ספארטן, און ענטערטעינמענט זענען די קאנאדער צוטיילט אין צוויי פעלקער. די פראנצויזן האבן זייער קולטור וועלכע איז גענוי די זעלבע ווי די עכטע פראנצויזן. און די ענגלישע זענען ווי די בריטישע אדער ווי די אמעריקאנער. כאטש קאנאדער וואוינען אין די בעסטע סטאנדארטן זענען אבער איינס פון זיבן ארים און האבן נישט גענוג געלט אויסצוהאלטן די סטאנדארטן. א הויפט סיבה פארוואס עס זענען פאראן אזויפיל ארימע איז ווייל, ווי געזאגט, זענען זייער אסאך פאמיליעס איינצעלע עלטערן פאמיליעס וועלכע קענען זיך שווער באגיין מיט געהאלט פון איין מענטש. ארום האלב פון די וואס ווערן פאררעכנט ארים ארבעטן נישט און געניסן פון וועלפעיר פראגראמען. פארברעכן איז א שטארקע אישו אין קאנאדע פון וועלכע די מידיא רעדט אסאך. קאנאדע האט א נידעריגע פארברעכן ראטע מיט 1.6 מארדן פער 100,000 מענטשן. (פארברעכן ראטעס אין אנדערע לענדער: 0.6 אין יאפאן, 0.9 אין בריטען, 9.9 אין די פאראייניגטע שטאטן, און 17.2 אין מעקסיקא). די צאל מארדן און אנדערע פארברעכנס פאלן יעדעס יאר. עס איז כמעט נישט געווען קיין שרעקליכע מארד סצענעס אין קאנאדע'ס היסטאריע וועלכע זאלן מאכן נייעס אין דער וועלט. אבער אפילו אזוי האט די רעגירונג שטענדיג געארבעט אויף גאן קאנטראל און ממש לעצטענס אויף גאן רעגיסטראציע. די אקטן האט גרויס קריטיק אין לאנד וועלכע שטערט די רעגירונג איינצושטעלן די נייע געזעצן. קאנאדע איז זייער א ריין לאנד קעגן איר שכן אמעריקע. אפגערעדט פון ענווייראמענטאלע פאליסיס פארמאגט זי פשוט ריינע גאסן וועלכע טוריסטן גלייכן שטארק. אפילו אין די געדיכטע שטעט זענען די גאסן שטענדיג זויבער. די ארטיגע לאקאלע רעגירונגען און מוניציפאליטעטן האבן זייער הארבע געזעצן בנוגע זויבערקייט און אויך א רייע געזעצן וויאזוי פריוואטע הייזער זאלן אויסקוקן פון אינדרויסן. טוריסטן וואס קומען אן קיין טאראנטא אדער מאנטרעאל ווערן באגייסטערט וויאזוי אזעלכע פארנומענע שטעט קענען זיין אזוי ריין.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – עקאנאמיע פון קאנאדע
קאנאדע איז איינס פֿון די רייכסטע לענדער אויף דער וועלט, א מיטגליד פֿון דער ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג (OECD) און גרופע פון אכט (G8). קאנאדע איז א געמישטע עקאנאמיע,[1] העכטסראנגיק נידעריגער ווי די פֿאראייניגטע שטאטן אבער העכער פֿון רוב מערב-אייראפעאישע לענדער אויפן אינדעקס פֿון עקאנאמישער פֿרייהייט.[2] זײַ די אנהייב 1990טע יארן, האט די קאנאדישע עקאנאמיע געוואקסן גיך מיט ווייניג ארבעטלאזיקייט און מיט הויכע עודפים צו דער פֿעדעראלער רעגירונג. הײַנט האט קאנאדע אן עקאנאמישע סיסטעם, פֿורעם פֿון פראדוקציע און הויכע לעבנ-סטאנדארטן גאנץ ענלעך צו די פֿאראייניגטע שטאטן.[3] אין אקטאבער 2007, האט געהאלטן די נאציאנאלע ארבעטלאזיקייט בײַ 5.9%, די נידעריגסטע אין 33 יאר. ארבעטלאזיקייט אין די פראווינצן טוישט זיך פוֿן (נידעריג) 3.6% אין אלבערטא צו א הויכפונקט פֿון 14.6% אין ניופֿאנדלאנד און לאבראדאר.[4]
אינעם פֿארגאנגענעם יארהונדערט, האט דער וואוקס אין פֿאבריקאציע, מינירן און באדינונג סעקטארן פֿארוואנדלט דאס פֿאלק פֿון א מער דארפֿישער עקאנאמיע אין וואס אן אינדוסטריעלער שטאטעקאנאמיע. דער גרעסטער טייל פֿון דער עקאנאמיע איז די באדינונג אינדוסטריע וואו דרײַ פֿערטל פֿון אלע קאנאדישע ארבעטערס ארבעטן.[5] קאנאדע איז דאך אן אויסנאם צווישן די אנטוויקלטע לענדער מיט א וויכטיקן גרונטיקן סעקטאר—צוויי פֿון קאנאדע'ס הויפט אינדוסטריעס זענען געהילץ און אויל.
קאנאדע איז פֿון די ווייניג אנטוויקלטע לענדער וואס עקספארטירן מער ענערגיע ווי זיי אימפארטירן.[3] אטלאנטישע קאנאדע האט ריזיקע בארטנליקע לאגערונגען פון נאטירלעכע גאז, און גרויסע אוצרות פֿון אויל און גאז אין אלבערטא. מיט די ריזיקע אטאבאסקא דיעגעכץ זאמדן האט קאנאדע די צווייטע גרעסטע וועלטליכע זאפאסן פֿון אויל נאך סאודי אראביע.[6]
קאנאדע איז פֿון דער וועלט'ס וויכטיגסטע באזארגערס פון אגריקולטורעלע פראדוקטן, מיט ווייץ, קאנאלא און אנדער תבואה פֿון די קאנאדישע פרעריעס.[7] קאנאדע איז דער וועלט'ס גרעסטע פראדוצירע פֿון צינק און אוראניום און גרויס אין אסאך אנדערע נאטירלעכע רעסורסן ווי גאלד, ניקל, אלומיניום, און בליי.[8]
מיט די פֿאראייניגטע שטאטן איז דא גרויסע אינטעגראציע זײַט דער צווייטער וועלט מלחמה. דער צפון אמעריקע פרייער מסחר אפמאך (NAFTA) האט געשאפֿן א פרייע האנדלן זאנע צווישן קאנאדע, די פֿאראייניגטע שטאן און מעקסיקא.
זײַט 2001, קאנאדע האט פֿארמיטן א רעסעסיע און האט די בעסטע עקאנאמישע אויספֿירונג אין דער G8 גרופע.[9]
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע איז א פעדעראציע וועלכע'ס רעגירונג איז צוטיילט צווישן די צענטראלע און פעדעראלע רעגירונגען און די פראווינציאלע און טעריטאריאלע רעגירונגען. קאנאדע'ס אפיציעלע קאנסטיטוציע איז געמאכט געווארן אין 982' וועלכע איז געבויט אויך עטליכע פריערדיגע קאנסטיטוציעס און דערויף צוגעלייגט א קאפיטאל פון רעכט און פרייהייט. די קאנאדער קאנסטיטוציע גיט אויך וואס קאנאדער רופן "פאטריאציע" – געבנדיג די קאנאדער רעגירונג די פולע אויטאריטעט איבער איר אייגענע קאנסטיטוציע. בעפאר האט בריטען אויך געהאט א טייל אויטאריטיט אויף די קאנסטיטוציע אין אן אקט וועלכע איז אנגערופן געווארן די בריטיש נארט אמעריקן אקט. אלע קאנאדער סיטיזענס (מיט'ן אויסנאם פון עלעקטראל אפיצירן און קרימינאלן) העכער 18 יאר אלט קענען וויילן און לויפן אין עלעקציעס אין סיי וועלכע פאזיציע. דאס לאנד איז איינגעטיילט אין ריידינגס ( דיסטריקס) און יעדע סיטיזען איז איינגעשריבן צו זיין לאקאלע ריידינג. די ארויסגאנג ביי אן עלעקציע איז זייער הויך אין קאנאדע מיט ארום 75 פראצענט פון פאלק און פארגלייך צו אמעריקע ווי נאר 55 פראצענט פון פאלק גייען בכלל ארויס וויילן כאטש די פאליטיק איז דארט פיל אינטערעסאנטער און מער מענטשן האלטן עס מיט טאג טעגליך. קאנאדע'ס הויפט פון דאס לאנד איז די מאנארך פון בריטען. די מאנארך איז רעפרעזענטירט אין קאנאדע דורך א גאווערנער דזשענעראל וועלכע האט גארנישט קיין פאליטישע קראפט. די טשיף עקזעקיוטיוו איז דער פרעמיער מיניסטער וועלכער ווערט ערוועלט דורך די לאגיסלאטור. די פארלאמענט איז 100 פראצענט ערוועלט דורך וואלן אין וועלכע אלע בירגערס קענען וויילן יעדע 5 יאר. די ריכטערס פאר די סופיעם געריכט ווערן ערוויילט דורך די פעדעראלע און פראווינציאלע רעגירונגען.
די רעגירונג האט צוויי טראדיציאנאלע פארטייען וועלכע זענען די ליבעראלע פארטיי און די פראגרעסיוו קאנסערוואטיווע פארטיי. די צוויי פארטייען האבן אויך ערוויילטע אפישעלס אין אלע פראווינציאלע רעגירונגען. ווען איין פארטיי איז אין מאכט איז די אנדערע די אפיצילע אפאזיציע אין פארלאמענט. אין 993' האט זיך דאס בילד געטוישט ווען די קאנסערווטיוון זענען באזיגט געווארן דורך די ליבעראלן און די בלאק קוויבעקוואס פון קוויבעק זענען אריינגעקומען צווייט און געווארן די אפיצילע אפאזיציע אין פארלאמענט. אין 997' זענען די בלאק קוויבעוואס איבערגענומען געווארן פון די שטארק אריינקומענדיגע רעפארם פארטיי וועלכע איז דאן געווארן די אפאזיציע אין פארלאמענט. די רעפארם פארטיי האט זיך שפעטער געענדערט איר נאמען צו די קאנאדישע אליאנץ. זי איז צוזאמענגעשטעלט פון מערב פראווינצן. זינט דעם צווייטן וועלט קריג האט די פעדעראלע רעגירונג שטארק פארמערט אלע סאציאלע סערוויסעס ווי מעדיקל קער, פענסיע, און קינדער געלט. די פראווינציאלע רעגירונגען האבן קאאפערירט אבער זענען אלע געווען באזארגט אז מיט דעם וועט די פעדעראלע רעגירונג פארמינערן די טראדיציאנאלע קראפט וואס די פראווינציאלע רעגירונגען האבן. ספעציעל איז די זארג געווען אין קוויבעק וואו די פראווינציאלע רעגירונג האט מורא פאר א דאמינירונג פון די ענגליש רעדנדיגע מאיאריטעט פון לאנד.
אין אויסערן פאליסי האט זיך קאנאדע צוגעטשעפעט צו די נישט קאמוניסט קראפטן דורכאויס דעם קאלטן קריג און האט פארארדענט טרופן צו נאט"א, אן אליאנץ געפארעמט צוריק צוהאלטן די געפאר פון די קאמוניסטישע אגרעסיע. וויאזוי אימער, האט קאנאדע קיינמאל נישט געוואלט זיין א גרויסע מיליטערישע מאכט. זייענדיג א שטארקע שטיצער פון די פאראייניגטע פעלקער האט קאנאדע שטענדיג געשיקט מיליטערישע טרופן און געצייג אין אלע יו-ען אונטערגענומענע שלום אפעראציעס.
די צענטראלע רעגירונג האט די פולע מאכט אויף אלע אפטיילונגען וועלכע זענען נישט צוגעטיילט פאר די פראווינציאלע רעגירונגען ווי שטייערן, חובות, מיליטער, באנקירונג, קאמערץ, נעוויגאציע, שיפינג, ענעריגע פאסט, צענזוס, סטאטיסטיק און נאך. אויף אימיגראציע און ארגיקולטור קען די פעדעראלע רעגירונג אסאך מאל איבערגעבן אין טייל פאר די פראווינציאלע רעגירונגען אויב נויטיג. אין 982' האט די סופרים קארט איבערגעמאכט די קאנסטיטוציע און צוגעלייגט די באוואוסטע טשארטער אף פרידאם וועלכע האט פארזיכערט פאר אלע סיטיזענס פאנדומענטאלע פרייהייט צו וויילן אין אלע עלעקציעס, פרעסע, קעמפן דיסקרימינאציע, שפראך, און נאך פרייהייטן מיט וועלכע קאנאדע סימבאלאזירט. די טשארטער האט אויך אסאך געענדערט די פאליטישע סיסטעם פון מאכן און טוישן געזעצן און דאס טוישן א פאליסי אפילו עס קלאפט אן אין אנדערע טשארטער פראוויזיע'ס. די נייע קאנסטיטוציע איז אונטערגעשריבן געווארן דורך אלע פראווינציאלע פרעמיערס אויסער דער פרעמיער פון קוויבעק וועלכער האט אפגעזאגט אונטערצושרייבן ווייל די נייע טשארטער האט נישט געשטימט מיט קוויביקס פאליסיס. יענער אקט האט געפירט צו די פארשטערקערונג פון די סעפעטעריסטישע גרופע און א רעפערענדום אין 995' וועלכע זיי האבן שיעור נישט געוואונען.
פעדעראלע רעגירונג ארגאניזאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פארלאמענט באשטייט פון דריי חלקים: די גאווערנער דזשענעראל, די סענאט, און די הויז אף קאמאנס. די הויז אף קאמאנס האט 3 מאל אזויפיל מיטגלידער ווי די סענאט. דער פרעמיער מיניסטער און די עקזעקיוטיוו קאבינעט זענען אלע מיטגלידער אין די פארלאמענט, געווענליך אין די הויז אף קאמאנס.
דער גאווערנער דזשענעראל איז א רעפרעזענטעטיוו פון די מאנארך וועלכע איז די בריטישע קעניגן. עס זענען אויך פאראן 10 לוטענעט גאווערנערס איינס פאר יעדע פראווינץ. דער גאווערנער דזשענעראל ווערט ערוועלט דורך דעם פרעמיער מיניסטער און דארף באקומען די אומאפיציעלע צושטימונג פון די מאנארך. ענגליש רעדנדיגע זענען שטענדיג געקליבן געווארן פאר גאווערנער דזשענעראל. די טערמין פון א גאווערנער דזשענעראל איז געווענליך 5 יאר. דער גאווערנער דזשענעראל'ס ראלע איז נישט מער ווי א צערעמאניאלע. ער אדער זי (די היינטיגע גאווערנער דזשענעראל איז א פרוי) דארף באשטעטיגן און אונטערשרייבן יעדע ביל אין נאמען פון די מאנארך, אויפזאגן און איינשווערן מיטגלידער, אויטאריזירט אלע טריטיס, און גיט באערדעס פאר די וואס דארפן דאס באקומען. אפיציעל דארף דער גאווערנער דזשענעראל אריינשטעלן דעם פרעמיער מיניסטער און די קאבינעט מיטגלידער, אבער אזויווי עס האט אבער נישט קיין פאליטישע קראפט מוז ער אדער זי סייווי מיטשטימען מיט יעדע אויסוואל וואס די קאמאנס ערוועלט. אין אנדערע ווערטער איז די גאווערנער דזשענעראל נאר א סימבאליזירנדע מאנארך. די הויפט עקזעקיוטיוו איז דער פרעמיער מיניסטער, געווענליך דער פירער פון די פארטיי מיט די מערסטע זיצן אין פארלאמענט. קאנאדע'ס פארלאמענטרי סיסטסעם איז נאכגעמאכט פון בריטען אז אויך דער פרעמיער מיניסטער מוז ווערן ערוועלט אין א לאקאלע ריידינג ווי אלע אנדערע פארלאמענט מיטגלידער. דעם פרעמיער מיניסטער'ס פאזיציע באקומט ער נאר ווייל זיין פארטיי האט די מאיאריטעט אין די הויז אף קאמאנס און ווייל ער איז דער פירער פון די פארטיי. דער סיסטעם ווערט אנגערופן די פארלאמענטרי סיסטעם. (אין אמעריקע ווערט דער פרעזידענט ערוועלט אין א באזונדערע עלעקציע און צומאל קען אן אנדערע פארטיי האבן די מאיאריטעט אין די רעגירונג). אויב דער פרעמיער מיניסטער רעזיגנירט אלס פירער פון די פארטיי בעפאר די קומענדיגע וואלן ווערט דער נייער פירער פון די פארטיי אויטאמאטיש אויפגענומען אלס פרעמיער מיניסטער ביז ווילאנג נייע וואלן קענען אפגעהאלטן ווערן. די פאראנטווארטליכקייט פון דעם פרעמיער מיניסטער איז די פאליסי פון די רעגירונג איבער אלע הויפט אישוס. דער פרעמיער מיניסטער ערוועלט זיך אליינס זיין עקזעקיוטיוו קאבינעט וועלכע זענען אלע ערוועלטע פארלאמענט מיטגלידער. (אין אמעריקע ברענגט דער פרעזידענט מיט זיך א פארטיגע קאבינעט וועלכע זענען קיינער נישט ערוועלט און זענען נישט קיין מיטגלידער אין די רעגירונג). דער גאווערנער דזשענעראל דארף געבן די באשטעטיגונג אויף די אויסוואל פון די קאבינעט. דער פרעמיער מיניסטער איז אויך דער וואס רעקעמאנדירט וועמען מען זאל אריינשטעלן אין די ציווילע סערוויס אפטיילונגען, אין די סענאט, און אין די יוסטיץ דעפארטמענט. די קאבינעט באשטייט פון 40 מיטגלידער וועלכע זענען ווי די עקזעקיוטיוון צו די צענדליגער רעגירונג אפטיילונגען ווי פינאנץ, אימיגראציע, לעיבאר, געזונטהייט א.א.וו.
די טערמין פאר דעם פרעמיער מיניסטער איז 5 יאר אבער רוב פרעמיער מינסטער'ס פאררופן נייע וואלן בעפאר זייער טערמין לויפט אויס. עס איז נישטא קיין רעגולאציעס אויף ווילאנג א פרעמיער מינסטער קען בלייבן אין אמט. עס זענען שוין געווען קאנאדער פרעמיער מיניטערס וואס האבן געדינט עטליכע טערמינען פון וועלכע עס זענען טיילמאל געווען אפגעטיילט איינע פון די אנדערע מיט עטליכע יאר. דער היינטיגער פרעמיער מיניסטער דזשאן קרעטעין האלט שוין ביי זיין דריטן טערמין, זייענדיג אין אמט זינט 93'. דער פרעמיער מיניסטער קען אפגעזאגט ווערן פון אמט אויב א מערהייט פון פארלאמענט פירט דורך א "נאן קאנפידענס" שטימע – וועלכע איז א דעקלעראציע פון די פארלאמענט אז זיי שטיצן מער נישט דעם פרעמיער מיניסטער. אזא שטימע צווינגט דעם פרעמיער מיניסטער אדער צו רעזיגנירן אדער צו פאררופן נייע וואלן אויב ער האט נאך א שאנס נאכאמאל צו געוואונען. די מיטגלידער פונעם סענאט ווערן איינגעשוואוירן דורך די גאווערנער דזשענעראל אבער ווערן ערוועלט דורך דעם פרעמיער מיניסטער. איינמאל א סענאטאר איז אין אמט קען ער דארט בלייבן ביז ער ווערט 75 יאר אלט. צו ווערן געקליבן פאר די סענאט איז א כבוד פאר א פאליטישן. צו זיין א סענאטאר מוז מען האבן א גרויסע אייגנטום פון לאנד, מען מוז זיין 30 יאר אלט, און וואוינען אין דעם פראווינץ צו וועלכע מען ווערט געשעטעלט. די סענאטארס זענען די רעפרעזענטירן פון די פרינציפאלע ראיאנען. אין סך הכל איז פאראן 104 סענאטארס אבער עס קען צוגעלייגט ווערן ביז נאך 8 אין ספעציעלע פעלער. דער באדייט פון די קאנאדער סענאט איז ליבערשט אויסגעשטעלט ווי די בריטישע הויז אף לארד'ס ווי די אמעריקאנער סענאט. כאטש די סענאט האט אסאך מאכט און קען צושטערן סיי וואס עס געפעלט איר נישט, איז עס בעיקר געשטעלט געווארן פאר א צווייטע איבערטראכטונג נאך די הויז אף קאמאנס בעפאר א געזעץ ווערט דורכגעפירט. א באזונדערע אישו וואס די סענאט איז פאראנטווארטליכט איז די עקאנאמיע. זי דארף איבערקוקן אלע סאציאלע עקאנאמישע אישוס וואס איז וויכטיג פאר דאס לאנד און זיי גוט אויספארשן, וועלכע פירט אסאך מאל צו ענדערונגען אין די רעגירונג'ס פאליסיס.
די מיטגלידער פונעם הויז אף קאמאנס ווערן דירעקט ערוועלט דורך די ציווילע וויילער יעדע 5 יאר. יעדע פראווינץ אדער טעריטאריע איז צוטיילט צו עטליכע ריידינגס, געוואנדן לויט די צאל באפעלקערונגען, און יעדע ריידינג ערוועלט איין מיטגלידער. די סך הכל צאל פון מיטגלידער אינעם הויז אף קאמאנס שטייט היינט ביי 301 אבער עס ווערט שטענדיג פארמערט נאך יעדע צענזוס. יעדע ריידינג האט בערך 100,000 וויילער און אויב עס ווערט מער גרינדעט די פראווינציאלע רעגירונג נאך א ריידינג. ווען אימער א זיץ ווערט ליידיג צוליב סיי וועלכע סיבה מוז מען דאס באלד ערזעצן מיט וואלן וואס ווערט אנגערופן א ביי-עלעקציע. צו קוואליפיצירן פאר אן עלעקציע צו די הויז אף קאמאנס מוז דער קאנדידאט זיין אינגאנצן 18 יאר אלט און מוז נאמינירט ווערן דורך זיין אייגענע פארטיי נאכדעם וואס ער דעגרייכט א געוויסע פארטיי שטאפל. אויסער אויב איינער לויפט אלס אן אינדעפענדענט דעמאלט ברויך ער נישט קיין שום נאמינאציע. דער קאנדידאט מוז נישט ארגינעל וואוינען אין די ריידינג אין וועלכע ער לויפט אבער איינמאל ער געוואונט מוז ער דאס טאן. אין פראקטיק איז די הויז אף קאמאנס די הויפט לעגיסלאטיווע אפטיילונג וואו רוב וויכטיגע בילס ווערן פארגעלייגט און שטודירט. דער פרעמיער מיניסטער און רוב עקזעקיוטיוו קאבינעט מיטגלידער זענען אויך מיטגלידער אים די הויז אף קאמאנס. אויב די רעגירונג פארלירט די שטיצע פון א מאיאריטעט אין קאמאנס מוז מען פאררופן נייע וואלן, דערפאר שטימען נישט די מיטגלידער פון די פארטיי קעגן די רעגירונג. אלע דיסקוסיעס און מיינונגען אינערהאלב די פארטיי ווערן דעבאטירט אין פריוואטע מיטינגען אדער פארטיי קאקוס. איינמאל די דעבאטע איז פאראיבער וועלן אלע מיטגלידער פון די פארטיי שטעלן איין פראנט אין פארלימענט און אזוי ארום קענען אנהאלטן די קראפט. אלע אנדערע פארטייען אין די הויז אף קאמאנס וועלכע שטיצן נישט די רעגירונג זענען באקאנט אלס די אפאזיציע. די מאיאריטעט פארטיי מיט די מערסטע זיצן נאך די רעגירונג'ס פארטיי איז די אפיציעלע אפאזיציע און האט ספעציעלע פריווילעגיעס. דער פירער פון יענע פארטיי איז איינע פון די מערסט וויכטיגסטע פיגורן אין די פארלאמענט. די פארלאמענט סיסטעם פארלאנגט אז די אפאזיציע פארטיי מוז האלטן אנדערש ווי די רעגירונג'ס פארטיי אין יעדע אישו כדאי יעדע אישו און ביל זאל קענען גוט דעבאטירט ווערן בעפאר עס ווערט געטאן. דער פרעמיער מיניסטער און זיינע פארטיי מיטגלידער דארפן זיין גרייט צו יעדע צייט אפצוענטפערן און צו פארשטיין געבן די רעגירונג'ס פראגראמען אדער אקציעס צו די אפאזיציע.
זעט: קאנאדע'ס פרעמיער מיניסטארן
יוסטיץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די לעגאלע סיסטעם אין קאנאדע איז אויפגעצויגן געווארן לויט די ענגלישע געזעצן, אויסער אין קוויבעק, וואו די קוויבעקער פראווינציאלע רעגירונג האט איר אייגענע ציווילע געזעצן וועלכע איז נאכגעמאכט די ארגינעלע פראנצויזישע געזעצן וועלכע האלט נאך אן זינט 804'. די פעדעראלע גערעכטיקייט איז אנגעפירט דורך די סופרים געריכט פון קאנאדע, וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט דורך א טשיף ריכטער און 8 הילפס ריכטער אונטער אים, פון וועלכע דריי זענען פון קוויבעק. די סופרים קארט געפינט זיך אין דער הויפט שטאט אטאווע און פירט אן מיט אלע ציווילע, קרימינאלע, און קאנסטיטוציאנאלע געזעצן. די צווייטע גרעסטע געריכט נאך די סופרים קארט איז די פעדעראלע געריכט פון קאנאדע וועלכע איז צוטיילט צו צוויי אפטיילונגען: די אורטייל געריכט און די אפיעל געריכט. אינעם פעדעראלן געריכט ווערן געברענגט פארשידענע קעיסעס, אריינגערעכנט די וואס קלאגן די פעדעראלע רעגירונג. די פראווינצן האבן אלע סופרים קארטן און אסאך קליינע ציווילע געריכטן צוטיילט אין די ראיאנען.
פראווינציאלע רעגירונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע איז צוזאמענגעשטעלט דורך 10 פראווינצן, יעדע איינע מיט אן אייגענע לעגיסלאטור און אדמיניסטראציע. אלע פראווינציאלע רעגירונגען זענען אויסגעשטעלט אין סטרוקטור ווי די פעדעראלע נאציאנאלע רעגירונג. די מאנארך איז רעפרעזענטירט אין יעדע פראווינץ דורך א לוטענעט געווארנער וועלכע ווערט איינגעשטעלט דורך די גאווערנער דזשענעראל מיט די צושטימונג פון דעם פרעמיער מיניסטער. די פראווינציאלע רעגירונגען ווערן ערוועלט יעדע 5 יאר. דער אנפירער פון א פראווינציאלע רעגירונג איז דער פרעמיער וועלכער ווערט אייגעשוואוירן דורך דעם לוטענעט גאווערנער נאכדעם וואס זיין פארטיי געווינט א מערהייט אין די פראווינציאלע עלעקציעס. דער אויסשטעל פון די פראווינציאלע לעגיסלאטור איז גענוי ווי אין די הויז אף קאמאנס. דער פרמיער מוז אנהאלטן א מאיאריטעט און טוט זיך אליין ערוועלן אן עקזעקיוטיוו קאבינעט מיט מיניסטארן פאר יעדע אפטיילונג. פארשטייט זיך אז אלע עקזעקיוטיוון זענען מיטגלידער פונעם אזויגערופענעם טשעמבער. די יאקען און נארטוועסט טעריטאריעס ווערן יא געפירט דורך אטאווע וועלכע האט אריינגעשטעלט א קאמישענער אין די הויפט געגענטער (יעלאונייף אין די נארטוועסט טעריטאריעס און ווייטהארס אין די יאקען טעריטאריעס). אונטער דעם קאמישענער איז פאראן אן ערוועלטע קאונסיל אזויווי אין רוב שטעט אין דער וועלט. די קאונסיל האט אבער נישט די פולע קאנטראל אויף די טעריטאריע אזיווי די פראווינציאלע רעגירונגען און טייל דעפארטמענטס ווערן דירעקט געפירט דורך די פעדעראלע רעגירונג. א דריטע טעריטאריע איז געגרינדעט געווארן אין 999' ארויס פון די נארטוועסט טעריטאריעס און איז א נאמען געגעבן געווארן נועווענאט. די טעריטאריע נעמט אריין 2 מיליאן קוואדראט קילאמעטער פון ארקטיק געגענטער. די קליינע טעריטאריע האט זיך אויך אן אייגענע קאונסיל מיט א קאמישענער און איז באזעצט מיט אינדיגינוס מענטשן.
פאליטישע פארטייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטארקסטע נאציאנאלע פאליטישע פארטייען אינעם לעצטן דור זענען די פראגרעסיוו קאסערוואטיוון און די ליבעראלן. די דריטע גרעסטע פארטיי מיט די טראדיציאנאלע נאציאנאלע שטיצע איז די ניו דעמאקראטיק פארטיי (ען-די-פי). די פראגרעסיוו קאנסערוואטיווע פארטיי האט געווענליך געשטיצט די לימיטאציע צו סטעיט קראפט און א פיסקאלע אחריות, ווען די ליבעראלן האבן שטענדיג געצילט צו אריינמישן די רעגירונג אין אלע אפטיילונגען, ספעציעל אין די עקענאמיע. די ליבעראלן זענען אויך שטענדיג באטראכט געווארן אלס די פארטיי וועלכע איז טראדיציאנעל די מערסטע אפען פאר אימיגראציע. די קלענערע ען-די-פי וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט געווארן מיט די געוועזענע קענעדיען לעיבאר און פראטעסט מואוומענטס פארטייען שטיצט פראגראמען וועלכע פארמערן סאציאלע און עקענאמישע אייניקייט. די ען-די-פי פאררופט זיך אלס די פארטיי וועלכע שטעלט פאר די געווענליכע פשוט'ע איינוואוינער אבער עס איז איר נאך קיינמאל נישט געלונגען צו באקומען די אויבערהאנט און פירן די רעגירונג. מיט דעם אלעם האט די פארטיי א שטארקן כוח מיט וועלכע זי שטיצט געווענליך די ליבעראלן. פראווינציאלע רעגירונגען האט די ען-די-פי פארטיי יא באוויזן צו געווינען אין 4 פראווינצן. אין די 93' עלעקציע האבן נאר די ליבעראלן אנגעהאלטן זייער פאליטישע באזע, ווען די צוויי אנדערע פארטייען האבן אסאך פארלוירן ווען די פערטע גרויסע פארטיי, די בלאק קוויבעקיאס איז געגרינדעט געווארן דורך די קוויבעקער צו שיצן קוויבעק'ס אינטערעסן און צו פרעדיגן סאוורענטי (זעלבשטענדיקייט). די צוויי אנדערע פארטייען זענען ממש צוזאמענגעפאלן און די בלאק קוויבעקיאס איז געווארן די אפיציעלע אפאזיציע אין די רעגירונג. דער דעמאלטדיגער פירער פון די בלאק קוויבעקיאס, לוסיען בושארד, האט באלד דערנאך פארלאזט זיין שטעלע צו ווערן דער פרעמיער פון קוויבעק. דערווייל איז נאך די בלאק קוויבעקיאס זייער שטארק אבער איז שוין היבש רעדוצירט געווארן זינט די אינטערעסן פאר זעלבשטענדיקייט האט אסאך נאכגעלאזט און די פארטיי האט פארלוירן איר אפיציעלע אפאזיציע צו די קענעדיען עלייענץ פארטיי. אויב קוויבעק וועט אמאל געוואונען פולע זעלבשטענדיקייט וועט זי גענצליך אויפלעזן איר פארטיי אין די פעדעראלע רעגירונג. די קענעדיען עלייענץ, וועלכע האט סוקסעסירט די רעפארם פארטיי, איז שטארק געווארן נאכדעם וואס זי האט אנגעהויבן שטיצן קאנסערוואטיווע אישוס ווי שניידן שטייערן און רעגירונג'ס פונקציעס און האט געשטערט די קוויבעקער פון אירע פלענער. דער פירער פון די פארטיי, סטאקוועל דעי, האט גאר שטארק געפירט די פארטיי וועלכע האט ווידער געוואונען אין 00' מיט אן אויסערגעווענליכן שטארקייט, צונעמנדיג נאך אפאר זיצן אין פארלאמענט. דעי האט שפעטער געמוזט רעזיגנירן נאכדעם וואס עס זענען ארויפגעצויגן געווארן אויף אים עטליכע סקאנדלן.
סאציאלע סערוויסעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע איז א ריכטיגע סאציאלע רעגירונג מיט די מאקסימולע וועילפעיר פראגראמען וואס מעגליך. די רעיגירונג גיט אומזיסטיגע העלט קעיר פאר ארים און רייך אייניג, פענסיע פאר רעטייערמענט און דיסעביליטי, ענפלאוימענט אינשורענס ביז א יאר, און קינדער געלט פאר ארימע און מיטל פארדינער פאמיליעס צו העלפן אויפציען קינדער. אחוץ די אלע פראגראמען שפענדעט די רעירונג ביליאנען דאלארן פאר די פראווינציאלע רעגירונגען צו העלפן מיט אויפציאונג און סאציאלע הילף פאר די וואס דארפן דאס. אלעס צוזאמען קאסט דאס אפ פאר די רעגירונג 57.3 ביליאן דאלאר פער יאר און נאך 9 ביליאן פאר די העלט קעיר סיסטעם. די אדמיניסטראציע פון וועלפעיר סערוויסעס איז אין גרעסטן טייל די אחריות פון די פראווינציאלע רעגירונגען וועלכע צוטיילן עס צווישן מוניציפאליטיס. די פראווינציאלע רעגירונגען זענען אויך פאראנטווארטליכט פאר ערציאונג וועלכע זי דארף ארויפברענגען אויף הויכע שטאפלן. העלט און ערציאונג זענען די עיקר פליכטן פון די פראווינציאלע רעגירונגען וועלכע גיבן אויס פארדעם ארום 50 ביז 60 פראצענט פון זייער בודזשעט. די העלט קעיר סיסטעם אין קאנאדע איז באמת געגרינדעט געווארן דורך די פראווינציאלע רעגירונגען אין 947' וועלכע האבן געפירט צו די גרינדונג פון די קאנאדע העלט אקט אין 966'. נאך היינט זענען די פראווינציאלע רעגירונגען די וואס צושפרייטן און אפערירן די העלט קעיר סיסטעם מיט אסאך פינאנציעלע הילף פון די פעדעראלע רעגירונג. מיט דער צייט איז קאנאדע געוואקסן און מער קרענק האט אנגעהויבן פלאגן דאס לאנד וועלכע האט געקאסט צופיל געלט פאר די רעגירונג, ביז עס איז שוין געווארן א דעפיציט. די רעגירונג האט זינט דעמאלט אנגעהויבן פאדערן אפצאלן אויף אסאך מעדעצינען און איבעריגע דאקטוירים באזוכן און געעפענט קליינע פריוואטע קליניקס אלעס כדי צו מאכן אביסל קעש וועלכע פאדערט זיך וויכטיג פאר די רעגירונג'ס קאסע.
פארטיידיגונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלס א לאנד מיט נאר 30 מיליאן איינוואוינער ווערט קאנאדע נישט פאררעכנט אלס א צענטראלע מיליטערישע קראפט. די קאנאדער רעגירונג האט אין 94' ערקלערט אז די קאנאדער כוחות פליכט איז היינט צו טאג נאר צו היטן דאס לאנד און וואסערן און צו געבן אינטערנאציאנאלע סעקיוריטי פאר יו-ען געשטיצטע מיסיעס. די קאנאדער מיליטער זענען ענדערש איין סיסטעם ווי זייענדיג צוטיילט אין אן ארמיי, עירפארס, נעיווי, און נאך. דער אנפירער פון די מיליטערישע כוחות איז דער טשיף אויף די דעפענס סטעף. אונטער זיין קאמאנד איז דאס מיליטער צוטיילט אין 3 טיילן: די לופט כוחות, מעריטיים, און לאנד כוחות. מיליטרישע סערוויס איז 100 פראצענט וואלונטירנדיג מיט'ן אויסנאם ביי א קריטישע קריג ווי ביי די צווייטע וועלט קריג. קאנאדע איז איינע פון די גרינדער מיטגלידער פון נאט"א זינט זי איז אויפגעשטעלט געווארן אין 49'. דאס מיליטער האט צו יעדע צייט גרייט א מיליטער אין אייראפע פאר סיי וועלכע נאט"א מיסיע. קאנאדע האלט אויך פעסט מיט אין די אמעריקאנער און אייראפעאישער ספעיסקרעפט פראגראמען צו וועלכע זי האט שוין אריינגעברענגט אסאך געלט און וויסנשאפט. קאנאדע האט אנטייל גענומען אין די אינטערנאציאנאלע ספעיס צענטער דורך שענקן איין טייל. קאנאדע'ס מיליטער ווערט באטראכט אין דער וועלט אלס איינע פון די וועלט'ס פרידנס אנהאלט נאציאנען. אלעס צוזאמען האט זי שוין געשיקט 85,000 פערסאנעל אויף פארשידענע שלום מיסיעס, א טייל וועלכע גייען נאך היינט אן. די מיליטערישע כוחות איז אויך שוין 3 מאל גענוצט געווארן אינלאנד צו פארהאלטן אומרוען איינמאל אין קוויבעק אין פרעמיער מיניסטער טראדאו'ס צייטן ווען עס האט געדראעט טעראריסטישע אטאקעס דורך קוויבעקער טעראריסטן און א צווייט מאל ווען א גרופע אינדיגינוס איינוואוינער אין קוויבעק האבן געוואלט רעוואלטירן און אין 95' ביי אן אינצידענט אין בריטיש קאלאמביע. קאנאדע האט קיינמאל נישט געפינען פאר וויכטיג צו שטארקן איר מיליטער נאר ליבערשט פרובירט עס צו שניידן. די מיליטער האט נישט קיין הויכע פראפייל אין לאנד און מיליטערישע געשעענישן האט א קליינע אפעקט אין פאליטיק. 10 יאר צוריק האט די מיליטער פארמאגט קנאפע 120,000 פערסאנעל וועלכע האט אפגעקאסט די רעגירונג 11.3 ביליאן דאלאר. ביז אין 97' האט שוין די ציפער געהאלטן ביי 61,600 גרייטע פערסאנעל און נאך 28,700 פאר רעזערוו. ארגינעל האט די רעגירונג געפלאנט צו שניידן די מיליטער'ס קאסטן צו 10 ביליאן דאלאר אבער די סעפטעמבער אטאקעס אויף אמעריקע האט אויפגעברענגט אסאך קריטיק אז די רעגירונג איז זייער צוריקגעשטאנען און מוז זיך מער אנטוואפענען צו זיין גרייט על כל צרה שלא תבא.
אויסערן פאליסי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע'ס אויסערן פאליסיס ווערן קאארדירנירט דורך די דעפארטמענט אף פאריען אפעירס און אינטערנעשאנעל טרעיד. קאנאדע נוצט אירע השפעות צו קוראזשירן דעמאקראטיע, די זיכערהייט פון מענטשליכע רעכט, פרייע האנדל, און פרידנדיגע רעזאלוציעס פאר קאנפליקטן. די היינטיגע ליבעראלע רעגירונג איז ביי דער מיינונג אז מער האנדל ברענגט מער דעמאקראטיע און שלום. די פאליסי איז געמאלדן געווארן אין 990' דורך דער היינטיגער פרעמיער מיניסטער דזשאן קרעטעין און האט ארויסגערופן אסאך קריטיק אינערהאלב דאס לאנד און נאכמער אין אמעריקע. וויאזוי אימער, איז אבער די פאליסי זייער גוט אויפגענומען געווארן אין די קאנאדער ביזנעס וועלט און מען האט אנגעהויבן פארמערן האנדל אין די גאנצע וועלט, ספעציעל אין אפריקע און אין קובא, וואו אמעריקע האלט נאך היינט אן איר עמבארגא. די נייע פאליסי האט שפעטער (אין 96') געברענגט די פאראייניגטע שטאטן צו מאכן די "העלמס בורטאן אקט" וועלכע האט פארבאטן געוויסע ביזנעס פירער וועלכע האבן אנגעפירט מיט די האנדל אין קובא אריינצוקומען אין די פאראייניגטע שטאטן. קאנאדע האט באלד צוריקגעשלאגן דורך גרינדן די "פאריען עקסטרעטעריטאריעל מעזשורס אקט", פארבאטנדיג קאנאדער פירמעס צו אבזערווירן אמעריקאנער עמבארגאס. די צוויי אקטן האבן אנגעהאלטן איין יאר ביז ווען די פאראייניגטע שטאטן האט צוריקגעצויגן פון איר אקט. היינט איז שוין אמעריקע ווייכער צו קובא און עס איז שוין פאראן א שטארקע שטיצע אויפצולעזן די אמאליגע עמבארגא מיט קובא. קאנאדע שיקט אסאך הילף פאר דריטע וועלט לענדער ווי געלט און מעדיצינישע הילף. אין 68' האט די רעגירונג געגרינדעט די קענעדיען אינטערנאציאנאלע דעוועלאפמענט אגענטור (סי-עיי-די-עי), א ספעציעלע אגענטור אנצופירן מיט הילף פאר די וועלט. די אגענטור שיקט ביליאנען דאלארן יערליך פאר אסאך לענדער וואס האלטן זיך אינמיטן דעוועלאפן און א טייל פאר די יו-ען. די אגענטור האט אויפגעשטעלט א ריסורטש צענטער צו אדאפטירן סייענס און טעכנאלאגיע פאר דריטע וועלט לענדער. קאנאדע איז פון די שטארקסטע שטיצער אין די יונייטעד נעישאנס און שפילט דארט א גרויסע ראלע. אין די געוועזענע יארן האט קאנאדע איינגעשטעלט עטליכע שלום פאליסיס וועלכע האבן איר געגעבן א רעפוטאציע אלס א לאנד וואס זוכט שלום. די באקאנסטע פון אזא פאל איז געווען ביי די סועז קאנאל קריזיס אין 56' ווען דער דעמאלטדיגער פרעמיער מיניסטער ליסטער פירסאן האט פארגעשטעלט די אינטערנאציאנאלע שלום כוחות וועלכע האט נאך היינט דארט קאנטראל און האט יענעם יאר געוואונען די אינטערנאציאנאלע "נאבעלע שלום פרייז" וועלכע האט אים געגעבן די מעגליכקייט פארשפרייטן שלום אויך אויף אנדערע ערטער. קאנאדע שטיצט די יו-ען אין עטליכע וועגן: זי איז די פערטע גרעסטע פינאנציעלע ביישטייערער, פארנעמט 10 פראצענט פון די וועלט'ס אינטערנאציאנאלע שלום טרופן, און טוט אסאך פאקטישע ארבעט ווען עס קומט צו שלום מיסיעס. קאנאדע איז נאך געווען פארמישט אין די ערשטע אינטערנאציאנאלע שלום מיסיעס: קאשמיר אין 48', פאלעסטינע אין 53', קאנגא אין 60', און סיפרוס אין 64'. קאנאדע האט אויך שטענדיג געשיקט א צאל טרופן און מיליטערישע געצייג אין יו-ען געשטיצטע קריגן ווי די קארעא קריג (53'-50'), ביי די פערסישע גאלף קריג אין 91', און לעצטענס ביי די אפגאניסטאנער קריג. קאנאדע האט אויך די מלחמות (אחוץ די אפגאניסטאנער קריג) פרובירט צו פארהאלטן דורך פארהאנדלונגען. שטייענדיג הארט פאר די קריג קעגן איראק (ווען די שורות ווערן געשריבן) איז קאנאדע דערווייל קעגן גיין אין קריג אזוי לאנג ווי די יו-ען וועט נישט דורכפירן א רעזאלוציע אז מען קען גיין אין קריג.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – היסטאריע פון קאנאדע
קאנאדע'ס היסטאריע הייבט זיך אן נאך מיט הונדערטער יארן צוריק ווען די אייראפעאישע האבן אנגעהויבן באזעצן די קאנאדער טעריטאריע. דער פראצויזישער אויספארשער סאמועל דע שאמפליין איז אנגעקומען אין 1603 און האט אויפגעשטעלט די ערשטע אייראפעישע יישובים, פארט ראיאל אין 1605 און קוועבעק סיטי אין 1608. די ענגלישע האבן עטאבלירט פישעריי פאסטן אין ניופאנדלאנד אין 1610 און האבן באזעצט די דרייצן קאלאניעס צו דער דרום זייט. פון 1689 ביז 1763 איז געווען פיר צווישן-קאלאניעשע קריגן. ביים בונד פון אוטרעכט (1713) איז נאווא סקאשא געקןמען אונטער בריטישער הערשאפט. מיט'ן בונד פון פאריז (1763) האט פראנקרייך נאכגעגעבן קאנאדע מיט רוב פון נייער פראנקרייך צום פאראייניגטן קעניגרייך.
אין 1763 איז נייער פראנקרייך געווארן דער פראווינץ פון קוועבעק.
אין 1791 איז דער פראווינץ פון קאנאדע צעטיילט געווארן אויף צוויי: אויבער קאנאדע (ענגליש רעדערס) און אונטער קאנאדע (פראנצויזיש רעדערס). אין 1867 דער בריטיש נארד אמעריקע אקט האט אויפגעשטעלט א קאנפעדעראציע פון איין דאמיניע קאנאדע מיט פיר פראווינצן: אנטאריא, קוועבעק, נאווא סקאשא און ניי ברונסוויק.
אין דער צווייטער וועלט קריג האט קאנאדע אונטער פרעמיער מיניסטער מאקענזי קינג געעפנט מלחמה קעגן דייטשלאנד דריי טעג נאך בריטאניע.
אין 1949 איז ניופאנדלאנד געווארן דער צענטער פראווינץ פון קאנאדע.
אידן אין קאנאדע און איר היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס וואוינען היינט ארום 350,000 אידן אין קאנאדע צושפרייט אין 8 שטעט. די גרעסטע צאל אידן וואוינען אין טאראנטא וואו עס איז פאראן די מערסטע ביזנעס. אבער דאס איז נאר אין די לעצטע צענדליגער יארן. בעפאר דעם האבן רוב קאנאדישע אידן געוואוינט אין מאנטרעאל וועלכע איז שטענדיג געווען די הויפט ביזנעס שטאט פון קאנאדע און די גרעסטע טייל אידישע אימיגראנטן זענען דארט באזעצט געווארן, קאנאדע'ס ערשטע שול איז געגרינדעט געווארן אין 777' אין מאנטרעאל נאכדעם וואס די גרופע אידן האבן געהאט געדאווענט צענדליגער יארן אין אן ארויסגעדינגענעם ארט. די אידישע באפעלקערונג צוטיילט זיך ווי פאלגענד: טאראנטא, אנטעריא: 175,000. מאנטרעאל, קוויבעק: 100,000. ווענקאווער, בריטיש קאלאמביע: 30,000. וויניפעג, מאניטאבע: 15,000. אטאווע, אנטעריא: 12,000. קאלגערי, אלבערטא: 7,500. העמילטאן, אנטעריא און עדמאנטאן, אלבערטא" 5,000. רוב קאנאדישע אידן זענען אשכנזים אבער עס פאראן א גרויסע צאל פראנצויזיש רעדנדיגע מאראקאנער אידן וועלכע וואוינען אלע אין מאנטרעאל. מען שאצט אז ארום א דריטל פון די אידישע באפעלקערונג האלט שבת און א גרויסע טייל דערפון זענען פולע שותמ"צ (נישט פאר אונז געזאגט). די עכט אידישע באפעלקערונג ווערט קלענער פון יאר צו יאר צוליב אסאך געמישטע הייראטן (ליידער) אבער נאך אלץ איז די באפעלקערונג צאל שטארק געשטיגן אין די לעצטע יארן ביז אזוי סאך ווי 14 פראצענט, מאכנדיג איר איינע פון די שנעלסטע וואקסנדיגע באפעלקערונגען. פון די אימיגראנטן זענען 25 פראצענט רוסישע וועלכע האבן אימיגרירט אין די מאסן פון ווען די קאמוניסטישע רעגירונג איז אויפגעלעזט געווארן אין 91'. די צווייטע גרעסטע צאל פון אימיגראנטן זענען פון מדינת ישראל (ארום 20 פראצענט) וועלכע האבן איבערגעלאזט זייער לאנד און געפינען א רואיגערע און פארזיכערטערע לעבן אין קאנאדע. די פרייע און נישט פרייע קאנאדישע אידן (דאס נעמט נישט אריין די פרומע אידן) האבן עטליכע קעגנגעזעצטע מיינונגען לגבי מדינת ישראל און ווערן באטראכט אלס אזוי שטארק פרא מדינת ישראל ווי אידן איבער די וועלט. קאנאדער אידישע פירער האבן שטענדיג געארבעט אריינצוברענגען מער אידישע אימיגראנטן פון אנדערע געפלאגטע לענדער אויף וועלכע די ציוניסטישע פירער האבן געברויזט. אויך לעצטענס ארבעטן די קאנאדער אידישע פירער אריינצוברענגען אסאך אידן פון ארגענטינע אויף וועלכע די ציוניסטן ארבעטן אויך זייער שווער. אידן האבן אנגעהויבן קומען קיין קאנאדע נאך אין די מיטעלע יארן פונעם 17טן יאָרהונדערט. די פראנצויזישע האבן דעמאלט געהאט קאנטראל אין רוב קאנאדע און האבן אויסגעשלאסן די אידן פון יעדע זאך און זיי אויסגעטיילט צרות און טיילמאל פארטריבן פון זייערע טעריטאריעס. די מאיאריטעט פון אידן זענען טאקע אנגעקומען מיט די בריטישע סאלדאטן וועלכע האבן זיך באזעצט אין מאנטרעאל און געקעמפט פאר קאנטראל איבער קוויבעק (קוויבעק איז דעמאלט געווען נאך פיל גרעסער ווי היינט און האט אריינגענומען אויך עטליכע אמעריקאנער שטעט). די בריטישע האבן נישט געטשעפעט מיט די אידן און די ביסל אידן האבן זיך געגרינדעט א קליינע שול וועלכע האט זיך גערופן "שארית ישראל" ווי פריער דערמאנט. אין אידישע היסטאריע איז באוואוסט די פרענק פאמיליע וועלכע זענען געווען פון די ערשטע אידישע פאמיליעס וועלכע האבן אמיגרירט קיין נארט אמעריקע צוזאמען מיט די בריטישע סאלדאטן מיט וועלכע זיי האבן אנגעהאלטן א נאנטע פריינטשאפט. די פרענק פאמליע האט אסאך אויפגעטאן פאר אידישקייט סיי אין קאנאדע און אויך אין די ערשטע אמעריקאנער שטעט. זיי זענען געווען רייך און געהאט נאנטע פארבינדונגען מיט אלע ענגלישע פירער. די פרענק פאמיליע איז געווען א אידישע סימבאל פאר דריי דורות דענאך זענען די קינדער שוין אוועקגעגאנגען פון די אידישע וועג און האבן מער נישט אינטערעסירט די אידישע באדערפענישן. אין יענע צייטן האט דאס אידישקייט אין קאנאדע געציילט קוים עטליכע מינינים. א צענזוס פון 831' צייגט אז עס זענען נישט געווען מער ווי 107 רעגיסטרירטע אידן אבער היסטאריקער זאגן אז עס זענען געווען מער אידן נאר זיי האבן זיך נישט רעגיסטרירט אויס מורא פאר זייער אידישקייט. אין 832' האבן שוין די אידן באקומען אלע ציווילע רעכט ווי אלע בירגער. נאך אלץ איז א איד'ס געזיכט געווען ווי א מאדנע באשעפעניש פאר די איבעריגע איינוואוינער. ממש בעפאר דעם 19טן יאָרהונדערט האבן די ניי אנגעקומענע אידישע אימיגראנטן זיך אנגעהויבן באזעצן אין די אלע אויבנדערמאנטע שטעט אין פראווינצן, די גרעסטע טייל דערפון אין געווען אין אנטעריא. ביים אריינטערעטונג פונעם 19טן יאָרהונדערט האט די אידישע באפעלקערונג געציילט ארום 3,000 נפשות. מיט עטליכע יאר שפעטער האט די אידישע באפעלקערונג זיך דראסטיש געהעכערט ווען טויזענטער אידן זענען אנטלאפן פון די קאמוניסטישע רוסלאנד און אימיגרירט אומלעגאל קיין קאנאדע וועלכע האט געהאט אפענע טירן פאר אימיגראנטן. אין 921' האט די אידישע באפעלקערונג געציילט 126,000. דורכאויס די צווייטע וועלט קריג האט קאנאדע פארשלאסן אירע טויערן פאר די געליטענע (דער דעמאלטדיגער פרעמיער מיניסטער מעקענזי קינג איז געווען א גרויסער שונא ישראל און א שטארקע שטיצער פון היטלער בעפאר די קריג) און פאר קוים אפאר טויזענט נפשות איז געלונגען זיך אריינצובאקומען אין לאנד. נאך די מלחמה האבן די אידישע ארגאניזאציעס אינערהאלב קאנאדע איבערגעדרייט א וועלט אז די רעגירונג זאל עפענען אירע טויערן פאר די מלחמה איבערלעבער. די פילע שתדלנות האט געהאלפן און די קאנאדישע רעגירונג האט אויפגענומען בערך 75,000 אידישע נפשות אין א משך פון צוויי יאר, צווישן זיי זענען געווען א קליינע צאל עכט פרומע אידן פון וועלכע עס שטאמען די היינטיגע חסידישע און ליטווישע בליענדיגע קהלות. רוב ניי אנגעקומענע אידן האבן זיך באזעצט אין טאראנטא אדער אין מאנטרעאל אין ביידע שטעט האבן געהאט בערך די זעלבע צאל אידישע איינוואוינער. אבער איבער די יארן האבן זיך א גרויסע טייל מאנטרעאלער אידן אריבערגעצויגן קיין טאראנטא אויס מורא פאר אן אפטיילונג פון קוויבעק.
אידישע קהילות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס וואוינען אין קאנאדע אלע ערליי אידן פון וועלכע רוב דערפון זענען שטארקע פארפרעמדעט פון אידישקייט אבער האלטן זיך פאראייניגט אונטער א אידישע ארגאניזאציע וועלכע רעפרעזענטירט זיי אין לאנד. די גרעסטע אזא ארגאניזאציע איז די קענעידיען דזשואיש קאנגרעס וועלכע האט זייערע הויפטקווארטיר אין מאנטרעאל און נאך 6 אקטיווע צענטערן איבער אלע ווינקלן פון קאנאנדע. נאך זיי איז פאראן נאך צוויי גרויסע אידישע ארגאניזאציעס די "בני ברית" און די "וויזו", ביידע ציניוסטישע פעדעראציעס וועלכע האבן ליב צו פארטרעטן די אידישע געמיינדע ביי יעדע נארישקייט. רוב אידן זענען ענגליש רעדנדיגע וועלכע האבן געפינען די פראנצויזישע שפראך אלס א פראבלעם. נאך אלץ איז פאראן ארום 20 פראצענט ספרדים פון די אידישע איינוואוינער וועלכע רעדן יא פראנצויזיש. א קליינער צאל אידן אין מאנטרעאל און אין טאראנטא זענען פרומע אידן, זיי ציילן ארום 5,000 פאמיליעס. די קאנאדער פרייע אידן זענען מער טראדיציאנאל אידיש ווי די אמעריקאנער אידן און כאטש זיי אליין האלטן כמעט גארנישט, רעספעקטירן זיי מער די פרומע אידן און 40 פראצענט פון זיי אינדענטיפיצירן זיך אלס ארטאדאסיטע אידן. כשר'ע עסן איז דא צו באקומען אין טאראנטא, מאנטרעאל, וויניפעג, און אטאווע. רוב כשר'ע פראדוקטן ווערן אימפארטירט פון די פאראייניגטע שטאטן אבער מען מאכט שוין היינט אסאך עסן אין קאנאדע און טייל פון זיי ווערן עקספארטירט צו די פאראייניגטע שטאטן. אידישקייט ווירבעלט שיין אין קאנאדע. עס זענען פאראן אסאך ישיבות און סקולס, אייגענע צייטונגען אויף מערערע שפראכן, וואוילטעטיגע ארגאניזאציעס פון אלע סארטן, און בעיקר א שטארקע פריינשאפט צווישן אלע קהילות. די שטאט מאנטרעאל האט די גרעסטע אידישע ביבליאטעק אין צפון אמעריקע מיט טויזענטער אידישע ארטיקלען פון הונדערטער יארן.
דרויסנדיקע לינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מסחר במט"ח דער קאנאדער טאלער
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ PBS, commanding heigths, map of the world's economic systems. דערגרייכט דעם 2008-01-31.
- ↑ The Heritage Foundation (2006). Index of Economic Freedom. The Heritage Foundation. דערגרייכט דעם 2006-10-03.
- ↑ ציטירן גרײַז: אומגילטיגער
טאַג; קיין טעקסט נישט געשריבן פֿאַר רעפֿערענצן מיטן נאָמען
cia_factbook
- ↑ Statistics Canada (2006-08-04). Latest release from Labour Force Survey. Statistics Canada. דערגרייכט דעם 2006-08-04.
- ↑ Employment by Industry. Statistics Canada (2007-01-04).
- ↑ Clarke, Tony; Campbell, Bruce; Laxer, Gordon (2006-03-10). US oil addiction could make us sick. Parkland Institute. דערגרייכט דעם 2006-05-18.
- ↑ The Canadian Encyclopedia (2006). Agriculture and Food: Export markets. Historical Foundation of Canada. דערגרייכט דעם 2006-05-18.
- ↑ The Canadian Encyclopedia (2006). Canadian Mining. Historica Foundation of Canada. דערגרייכט דעם 2006-05-18.
- ↑ Chretien, Jean (2003-12-04). Notes for an Address by Prime Minister Jean Chrétien on the Occasion of the Commonwealth Business Forum. Privy Council Office, Government of Canada. דערגרייכט דעם 2006-08-07.


text:
1995
1995 איז דאס יאר ניינצן פינף און ניינציג וואס האט אנגעהויבן זונטאג.
1995 איז דאס 95סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1995 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - געגרינדעט די וועלט האנדל ארגאניזאציע
- 1טן יאנואר - עסטרייך, פינלאנד און שוועדן ווערן מיטגלידער פונעם אייראפעישן פארבאנד
- 17טן מיי - זשאק שיראק געוויילט פרעזידענט פון פראנקרייך
- 4טן נאוועמבער - ישראל פרעמיער מיניסטער יצחק רבין דערמארדעט
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - יוזשין וויגנער, יידישער פיזיקער פון אונגארן, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1902)
- 5טן מיי - מיכאיל באטוויניק, רוסישער יידישער שאכשפילער, עטלעכע מאל וועלטס שאכשפיל גרויסמייסטער (געב' 1911)
- 24סטן מיי - האראלד ווילסאן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1916)
- 5טן אקטאבער - אלעק דאגלעס-היום, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1903)


text:
1/24/2012
במשך דריי טעג
7 תגובות:
כ'וויל זייער, אבער עס גייט מיר נישט....השבמחק
א שאדתשובות
What a left-brainer...מחק
ווען כ'ווייס נישט בעסער וואלט איך געזאגט אז דו מאכסט חוזק פון אונז אלע, און באמת איז עס אלץ מאמבא דזשאמבאהשבמחקתשובות
אבער באמת, למאי נפק"מ מיין כוונה? אויב ס'איז גוט, שמייכל מיט הנאה; אז נישט, בטל מיך אויס מיט אלע בייזע חלומות (וואס קומען לכאורה דווקא פון דער רעכטער זייט מוח).מחק
וויל איך אבער פארשטיין תורת הפאעזיע און ס'גייט מיר נישט!השבמחק
אויף וויפיל איך בין פאעט, איז עס (כמעט אינגאנצן) אינטואיטיוו. ווייס איך באמת נישט וואס צו זאגן. אויף וויפיל איך האב אנטוויקלט א פארשטאנד צו מיין געשמאק אין פאעזיע, האב איך צו פארדאנקען שלום בערגער. זיל גמור!השבמחק
שיר השירים, תהילים, איכה, קהלת רעדן צו דיר? איך רעד דווקא פון פשוט פירוש-המילות.


text:
פייער מויער
פײַער-מױער (ענגליש: Firewall) אין קאָמפּיוטערײַ, איז א סיסטעם צו פֿאַרמײַדן ניט געװוּנטשנע פֿאַרבינדונגען דורכן קאָמפּיוטער-נעצװערק װעלכע איז פֿאַרבונדן מיט א קאָמפּיוטער. די סיסטעם קען זײַן אױסגעפֿירט דורך ווײכװאַרג (א קאָמפּיוטער פּראָגראַם) אדער דורך האַרטװאַרג.
Firewall פראגראמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די באקאנטע Firewall פראגראמען איז די Zone Alarm פראגראם.
ווינדאז XP איז די ערשטע אפערירן סיסטעם וועלכע מייקראסאפט האט אײַנגעבויט א-Firewall דערין. אין ווינדאז וויסטע האט מייקראסאפט אײַנגעבױט צוויי Firewall פראגראמען, די סטאנדארט Firewall פראגראם וועלכע איז שוין געווען פראדוצירט אין ווינדאז XP און א נייע פארגעשריטענע Firewall פראגראם אונטערן נאמען Windows Firewall with Advanced Security.
אין מאקאס X איז דער פייער-מויער אײַנגעבױט. מען שטעלט אים פון System preferences…|Security


text:
פאסיל
פאסיל (קומט פון די לאטיין ווארט אויפגראבן) איז רעסט פון בעלי חיים אדער פון פלאנצן וואס זייער פארעם איז געבליבן געהיטן. דאס איז די סימנים פון עוועלאציע
די דאזיגע וויסענשאפט הייסט פאלאטעלאגיע וואס העלפט פאר די געאלאגישע פארשערס צו זיך אויסלערנען איבער די פערגאנגענע צייטן. ווי.צ.ב.ש האט מען געטראפן איבערבלייבענישען פון דינאזאריערס וואס האבן געלעבט ביז פאר 65 מיליאן יאר. אויך אין די היינטיגע שטיינער זעהט מען צייכענעס פון איר פרימיטיווער אלטע שטאנד.
עס קען זיין פוס טריט אפדרוקען אדער סיי וואס וואס געט סימנים פון א פריערדיג לעבן.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
1983
1983 איז דאס 83סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1983 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן מיי - חיים הערצאג איינגעשוואוירן דעם זעקסטן פרעזידענט פון מדינת ישראל.
- 13טן יוני - די קאסמאס-שיף פיאניר 10 ווערט דער ערשטער מענטשן געמאכטער אביעקט איבערצולאזן די זון סיסטעם.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן סעפטעמבער - לעאפאלד דער דריטער, מלך פון בעלגיע (געב' 1901)


text:
בית הכרם
בית הכרם איז א געגנט אין מערב ירושלים. פון לינקס איז שכונת קריית משה, מערב זייט שכונת יפה נוף און יער ירושלים, פון דרום הר הרצל אין שפיטאל שערי צדק און שכונת בית וגן, און פון מזרח איז גבעת רם.
די געגנט איז איינע פון די זעקס גארטן-געגנטן אויפגעשטעלט אין די צייטן פון דעם בריטישן מאנדאט אין 1922, ריכארד קאופמאן דער אינזשעניר פון 160 געגנטן האט אויך דאס געבויט דעמאלטס איז די נייע געגנט געווען ווייט פון שטאט ממילא זענען די ערשטע איינוואוינער געווען לערער, דיכטערס און מיטל-קלאס איינוואוינער, מ'פלעגט אנרופן די געגענט פון אנפאנג "די צוגעקומענע". פארשטייט זיך אז קיין פרומער האט דארט נישט געוואלט וואוינען ממילא איז עס איבערגענומען געווארן ביי פרייע און די תקנות האט מען אריינגעשריבן אז מ'זאל דארט נישט בויען א בית המדרש. אין צענטער פון געגנט איז געבויט געווארען א סעמינאר פאר לערער געגרינדעט דורך דוד ילין ס'הייסט "בית המדרש למורים העברי" (היינט - מכללת דוד ילין).
היינט איז די געגנט בערך 15,000 איינוואינער רוב פרייע אין א חלק פרומע. נעבן דעם איז צוגעבויט געווארען נאך געגנטן "יפה נוף", "גבעת בית הכרם" און "רמת בית הכרם".
אין געגנט איז דא שולעס, פאבריקן, בתי מדרשים, און מתנ"ס (געמיינדע צענטער). פון די איינוואוינער זענען די צוויי פרעמיער מיניסטערס מנחם בעגין און בנימין נתניהו. אויך דער בירגערמייסטער ניר בארקאט וואוינט אין בית הכרם.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די נייע לייכטע באן וועט אדורכפארן דעם געגנט אויף הערצל בולעווארד.


text:
ביזאנטישע אימפעריע
די ביזאנטישע אימפעריע אדער מזרח רוימישע אימפעריע איז געווען דער המשך פון דער רוימישער אימפעריע אין דעם מיטל אלטער, מיט איר הויפטשטאט אין קושטא, און געהערשט דורך די ביזאנטישע קייסארים. די אימפעריע האט אויפגעהיטן רוימישע לעגאלע טראדיציעס, אבער א דאנק איר העלעניזאציע (ספעציעל אין די שפעטער תקופות),[1] איז זי געווארן באקאנט צו טייל פון אירע בני-דור ווי די אימפעריע פון די גריכן.[2] אין דער איסלאמישער וועלט איז די אימפעריע געווען באוואוסט מיטן נאמען אראביש: روم (רום "רוים").[3] דער נאמען "ביזאנטישע אימפעריע" שטאמט פון נאך די טעג פון דער אימפעריע; די היסטאריקער אין די 16טער–19טער יארהונדערטער האבן פאפולעריזירט דעם נאמען. במשך א טויזנט יאר איז די אימפעריע געבליבן איינער פון די מעכטיקסטע עקאנאמישע, קולטורעלע און מיליטערישע כוחות אין אייראפע, טראץ טעריטארישע פארלוסטן ווערנט די רוימישע-פערזישע אין די ביזאנטישע-אראבישע מלחמות. נאכן 12טן יארהונדערט , האט די אימפעריע געגליטשט אין א לאנגער אפשוואכונג, מיט די ביזאנטישע-אטאמאנישע מלחמות וואס האבן קולמינירט מיט דער איינפאלונג פון קושטא און די איבעריגע טעריטאריעס צו די מוסולמענישע אטאמאנישע טערקן אין דעם 15טן יארהונדערט.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Ahrweiler & Laiou (1998), 3
* Davies (1996), 245
* Moravcsik (1970), 11–12
* Lapidge (1998), 79
* Winnifrith–Murray (1983), 113
* Gross (1999), 45
- ↑ "Imperium Graecorum," "Graecia," "Yunastan," etc. Other, more neutral Western designations were "the empire of Constantinople" (imperium Constantinopolitanum) and "the empire of Romania" (imperium Romaniae).
- ↑ Tarasov (2004), 121


text:
Wednesday, May 14
Wednesday, June 27
באטערי עצות
דא וועט איר זען וויאזוי איר קענט ארויסבאקומען פון איין 9 Volt זעקס AAA באטעריס!
פאר די וואס האבען ליב צו פארשטיין: א 9 Volt Battery גיבט ארויס 9 וואלטס, א AAA גיבט ארויס 1.5 , אבער די קליינע באטעריען וואס ליגען אין די 9 Volt זענען נאר 1.5 each , נאר צוזאמען גיבן זיי ארויס 9 volts 6 X 1.5 = 9 .
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 6 קאמענטארן
לעבלס: Tips עצות
Sunday, June 17
פערזענליכע פינאנץ: א פרייע וועב פראגראם האלט חשבון אויף אייער בודזשעט
עס האט די מעגליכקייט צו דאונלאדען OFX files פון אייער באנק און Credit Card provider'ס וועבזייטלעך.
איר קענט זען אין אנאליזירען דעם סך הכל אין א שיינע Pie Graph.
עס איז נאך ניי, אבער עס קוקט אויס גאר גוט. עס איז באטעמטער פון Quicken און Microsoft Money פרובירט עס אויס, אין לאזט הערן אייער מיינונג אין די קאמענטארן.
Expensr
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 3 קאמענטארן
לעבלס: Money געלט, Personal Finance פערזענליכע פינאנץ, Web וועב
Wednesday, June 13
אימעיל: היסטארישע דורכברוך, יאהו אימעיל געבט אנלימיטעד סטארעדזש אומזינסט!
נאך עטליכע יאר וואס גוגל האט אנגעהויבען ארויפצוטרייבען די Storage Space ביי אימעיל, אין דערמיט גורם געווען אז אלע אנדערע ווי Yahoo און msn זאלען אויך פארמערן זייער Storage Space איז עס אין א קורצע צייט ארויף פון 4 MB צו עטליכע GB, (גוגל האלט היינט ביי 2.8 GB, יאהו האט ביז היינט געגעבן 1 GB) האט היינט יאהו געגעבן דעם גרעסטען שפרונג, פון היינט און ווייטער איז עס אנלימיטעד! דאס הייסט אז מען קען שוין האלטען אימעיל אן קיין שיעור, איר דארפט נישט אויסמעקן קיין אלטע אימעיל!
עס איז א צייכען אויף די נידעריגע דיסק פרייזען וואס האלטען אין איין פאלען, עס איז ערווארטעד אז די אנדערע וועלן עס נאכמאכען, אין אנדערע ווערטער, דיסק ספעיס איז שוין היינט נישט קיין פאקטאר.
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 2 קאמענטארן
לעבלס: Email אימעיל, News נייעס, Web וועב
Tuesday, June 12
נייעס: SAFARI אויף ווינדאוס!
ער האט אויך געוויזען רעזולטאטען פון בענטשמארק טעסטס אז סאפארי איז מער ווי צוויי מאל אזוי שנעל ווי Internet Explorer 7 ווי אויך אביסעל שנעלער פון פייערפאקס.
עס איז שוין יעצט אוועליבעל ווי א בעטא דאונלאעד, פרובירט עס אויס, און לאזט הערן אייער מיינונג אין די קאמענטארען.
סאפארי
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 5 קאמענטארן
לעבלס: Apple עפל, Download דאונלאעד, News נייעס, Web וועב
Sunday, June 10
געזונט: א פרייע (דערווייל) פראגראם צו שטארקען די מח און זיכרון
ווילט איר שנעלער טראכטען? בעסער געדענקען?א נייע וועב זייטעל וואס ריפט זיך Lumosity וואס שטעלט צו א פראגראם וואס שטארקט פארשידענע פונקציעס פון די מח, ווי זיכרון, תפיסה, און נאך.
די פראגראם וועט בקרוב קאסטען געלט, עס איז דערווייל בחנם ווי לאנג זיי פרובירן עס אויס (Beta).
כאפט אריין ווילאנג עס איז אומזינסט, און טיילט מיט פארען עולם אייער עקספיריענס אין די קאמענטארן.
Lumosity - Brain Fitness and Memory Improvement
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 3 קאמענטארן
לעבלס: Health געזונט
וועב: געריכט צווינגט פייל שערינג וועבסייט צו האלטען רעקארדס
די אורטייל איז געהאלטן געווארען אין געהיים אין איז יעצט אויפגעדעקט געווארען דורך די פרעסע. די וועבסייט האט אפעלירט די אורטייל.
די רעקארדס קענען שפעטער ווערן פארלאנגט דורך פירמעס און ארגענעזאציעס וואס באקעמפען Software Piracy,
עס איז ראטזאם צו זיין פארזיכטיג, מען קען נישט וויסען ווער עס קומט אויף די רייע, לעצטענס זענען זיי אויסערגעווענליך אגרעסיוו.
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 0 קאמענטארן
לעבלס: News נייעס, Web וועב
Tuesday, June 5
וועב: באבוב בראדקעסט מופט צו נייע אדרעס
למעשה האב איך קאנטאקטעד דעם וועב מייסטער, און איך ווער געוואויר אז זיי האבן פשוט געטוישט דעם אדרעס.
עס איז דא צווי סטרימס איינס פון ניגוני באבוב, און די צווייטע פון ניגוני משה גאלדמאן,
הערט און האט הנאה.
געשריבן דורך אנאליזירער 3 קאמענטארן
לעבלס: Web וועב
וועב: עסק.קאם (Ask.com) באנייט זייער וועב זייטעל
ובעיקר די רעזולטאטן בלאט, איז איננגעטיילט אין עטליכע חלקים, מיט רעזולטאטען אין פארשידענע קאטאגאריעס, און פארשידענע מעגליכקייטען.
Ask.com
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 1 קאמענטארן
לעבלס: Web וועב
Monday, June 4
געלט: צאלט נישט פאר א קרעדיט רעפארט
פירמעס קענען בעטן $30 - $150 דאלער פאר א קרעדיט רעפארט)Credit Report).
וואס זיי דערציילען נישט איז, אז לויטען געזעץ זענט איר בארעכטיגט פאר א פרייע קרעדיט רעפארט איינמאל א יאר פון איטליכע פון די דריי גרויסע קרעדיט רעפארט פירמעס.
Equifax, Transunion, Experian
איר קענט עס באשטעלן אויפן טעלעפאן און באקומען אין די פאסט.
אדער גייט צו די וועבסייט און איר קענט עס תיכף זען.
געדענקט אבער, איר וועט דארפען ווארטען נאך א יאר צו באקומען נאכאמאל.
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 2 קאמענטארן
לעבלס: Money געלט, Tips עצות
עצה: עפענען א פלעשל ביר מיט א ... פאפיר
נישט געזארגט, מען קען עס עפענען מיט א פאפיר.
אט איז ווי אזוי
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 0 קאמענטארן
לעבלס: Tips עצות
Sunday, June 3
קאנסומער אלערט: מים חיים ספרינג וואסער ארויף מיט די פרייז
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 4 קאמענטארן
לעבלס: Consumer קאנסומער, News נייעס, Tips עצות
עצה: אראפשלינגען א טאבלעט (Pill)
א טייל מענטשן האבן שוועריקייטן אראפצושלינגען טאבלעטן, איז דא דערויף א פשוטע עצה,
מען נעמט אריין די טאבלעט אין מויל
מען פילט אן די מויל מיט וואסער
מען בייגט דעם קאפ אויף פאראויס
מען שלינגט עס אראפ.
די חכמה איז, אז אנדערש ווי די אינסטינקט וואס נייגט דעם מענטש צוריקצובייגען די קאפ אויף ארינטער, מיינענדיג אז אזוי טרייבט מען עס אריין אין האלז, בייגט מען עס אויף פאראויס אזוי קומט אויס אז די טאבלעט שווימט אין די וואסער אנשטאט ליגען אויף די צינג.
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 0 קאמענטארן
לעבלס: Health געזונט, Tips עצות
Wednesday, May 30
Microsoft Surface
די מעגליכקייטען זענען ענדלאז, די חידוש איז בעיקר אז עס זעט די האנט באוועגונג דאורך קאמערעס און נישט דורך פילען (הרגש), אזוי ארום פארשטייט עס ווען מען רירט עס אן אויךף עטליכע פלעצער אויפאמאל, אנדערש ווי א געווענליכע פאלם (Palm). דאס ערמעגליכט מער א נאטורליכערע און ווירקזאמערע נעוויגאציע.
דא איז א קורצע קליפ ווי די מייקראסאפט פארזיצער, און די וועלטס רייכסטע מענטש Bill Gates, צייגט די מעגליכקייטען פאר א רעפארטער.
נאך א ווידעאו
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 1 קאמענטארן
לעבלס: Microsoft מייקראסאפט, News נייעס
Tuesday, May 29
וועב: גוגל לייגט צו מעכטיגע פיטשער צו "גוגל מעפס" Street View
געשריבן דורך אנאליזירער 6 קאמענטארן
לעבלס: Google גוגל, News נייעס, Web וועב
ברוך הבא אנאליזירער
ווי אויך ווילן מיר דא אויסדרוקען א דאנק פאר "אנאליזירער" פארן אוועקגעבן צייט און כח לתועלת הציבור.
אגב: מיר זיכען אריינצובאקומען נאך שרייבער, פאראינטערעסירטע ביטע שרייבן אונז אין אימעיל
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 3 קאמענטארן
Sunday, May 27
נייעס: Space X
און איבער די פירער און מייסד, וואס האט אויך געגרינדעט "פעי פאל" און אנדערע וועב ביזנעסער.
נאסא און דארפא(די פארשונג פליגל פון די אמעריקאנער ארמיי) שטייען און שטוינען.
געשריבען אין א ציענדע לייכטע שפראך.
ארטיקל (ענגליש)
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 1 קאמענטארן
לעבלס: News נייעס
אימעיל: גוגל העכערט די אטעטשמענט סייז אין גי'מעיל צו צוואנציג מ"ב
אפשר אזוי וועט איר שנעלער קענען אנפילן די קרוב צו דריי GB סטארידזש וואס Gmail שטעלט צו.
עס קען גוט צוניצקומען פאר די וואס נוצען Gmail ווי א Backup System
אויב ווילט איר באקומען א אומזיסטיגע Gmail Account קוקט אין די אויבערשטע קעסטל פאר פרטים
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 0 קאמענטארן
לעבלס: Email אימעיל, Google גוגל, News נייעס
Sunday, May 20
דעזיין: אדאבי-מאקראמידיע פריהענד'ס לעבן קומט צו א סוף
אדאבי האט באקומען פריהענד ווען זיי האבן אפגעקויפט די בארימטע מאקראמידיע פירמע (די ארגינעלע פראדוצירע פון פלעש , דרימוויווער, און נאך בארימטע פראגראמען און טעכנאלאגיעס)
יעצט האבן זיי געלאזט פאלן פריהענד און זענען ממשיך מיט זייער אייגענע מער פארגעשריטענע "אדאבי איליוסטרעטאר", א טייל פון די "אדאבי קריעטיוו סוויט 3".
טראץ דעם וואס איליוסטרעטאר הייסט מער פארגעשריטן, האט פריהענד אירע מעלות, זי לאזט איבער טויזענטער געטרייע דעזיינערס איבער די וועלט , וואס קענען זיך שווער געזעגענען
מער אינפארמאציע אויף אויף דזשאן נעקס בלאג (Senior Product Manager, Adobe Photoshop(
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 0 קאמענטארן
לעבלס: Design דעזיין, News נייעס
Thursday, May 17
גוגל: גוגל רעפארמירט די סיערטש בלאט
גוגל רעפארמירט די סיערטש בלאט , א זאך וואס זיי האבן שוין נישט געטון און יארן!
מיטוואך האבן זיי צוגעלייגט און די רעזולטאטאן בלאט אויבן אויף די לינקע זייט, פילע לינקס צו בילדער, ווידעאו, נייעס, גימעיל, בלאגס, ביכער, פאטענטן, און נאך, מיט איין קליק קענט איר זען רעזולטאטן פאר א געוויסע טערמין און די אלע אפטיילונגען, זיי זאגן אז בקרוב וועט נאכפאלגען נאך מער אפציעס.
גוגל
א וואך צוריק האבן זיי צוגעלייגט די אפציע וואס זיי רופען "איי גוגל" א לינק צו דעם קענט איר טרעפן אויף די רעכטע זייט גאנץ אויבן, מען האט דארט א מעגליכקייט צו פערסאנאלזירן דעם בלאט מיט הינדערטער פענסטערלך וואס זיי רופען Gadgets ווי קאלענדערס , נאוטס, נייעס וכדומה.
עס איז נאך א טריט אינעם ריכטונג פון אריבערפירן דעם דעסקטאפ אינעם וועב בראוזער.
איי-גוגל
געשריבן דורך אדמיניסטראטאר 1 קאמענטארן
לעבלס: Google גוגל, News נייעס, Web וועב


text:
באסקין-ראבינס
באסקין-ראבינס (ענגליש: Baskin-Robbins) איז א גלאבאלע נעץ פון אייזקרעם זאלן געגרינדעט דורך די שוואגערס בערט באסקין און אירוו ראבינס אין 1945 אין גלענדייל, קאליפארניע אין די פאראייניקטע שטאטן. די נעץ האט בערך 5,800 צווייגן איבער דער גארער וועלט, 2,800 פון זיי אין די פאראייניקטע שטאטן.[1] די אנדערע צווייגן זענען פארשפרייט איבער מער ווי דרייסיג לענדער, כולל אויסטראליע, אינדיע, איראן, באנגלאדעש, וויעטנאם, טייוואן, טיילאנד, יאפאן, מאלייזיע, מעקסיקא, סאודי אראביע,עגיפטן, די פאראייניגטע עמיראטן, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, קאנאדע און קארעע. באסקין-ראבינס איז באקאנט מיט איר סלאגאן "31 טעמים". די ערשטע געשעפט וואס האט געעפנט אין 1945 האט פארגעלייגט נאר 21 טעמים. אבער אין 1953 האט מען פארגרעסערט די אויסקלייב פון טעמים צו 31, כדי די אויסקלייב אין דער נעץ זאל זיין גרעסער ווי ביים קאנקורענץ פון יענע צייטן - די האווארד דזשאנסאן נעץ (וואס האט רעקלאמירט זייערע 28 טעמים).


text:
אטעלא
אטעלא, דער מאר פון ווענעדיק (ענגליש: The Tragedy of Othello, the Moor of Venice) איז א טראגישע פארשטעלונג פון וויליאם שייקספיר, געשריבן ארום ה'שס"ג און ערשט געשפילט אים ווייטהאל פאלאץ, לאנדאן, אום ח' חשוון ה'שס"ה. שייקספיר'ס שטוק באזירט אויף דער ערציילונג א מארישער הויפטמן (Un Capitano Moro) פון דער איטאליענישער מחבר סינטיו, געשריבן אם ה'שכ"ה. אטעלא איז איינער פון שייקספיר'ס באקאנטסטע שוישפילער; דער פארשטעלונג'ס באהאנדלונג פון טעמעס ווי ליבע און ראסיזם מאכן זי נאך היינט זייער באליבט, און זי איז אפט געצייגט. א סך פילמען און אנדערע אדאפטאציעס זינד געמאכט נאך איהר.
משה זייפרט שאפטע די ערשטע יידישע איבערזעצונג פון אטעלא אם ה'תרנ"ג; זיינער ווערסיע איז ערשט געצייגט געווען ביי וינדזאר טעאטער, ניו יארק, אם י' חשוון ה'תרנ"ד.[1]
די געשיכטע דערציילט פון אטעלא, א מאר – א טונקל-הויטיגע פאלק וואס אמאל געוואוינט אין צפון-מערב אפריקע – דער דינט אלץ פעלדהער פיר דעם ווענעדיקער דאזש (הערצאג). אטעלא האט זיך פארליבט אין דעזדעמאנע, די טאכטער פון סענאטאר בראבאנציא, און זיי האבן געהייראט. בראבאנציא גלויבט נישט וואס זיין טוכטער ליבט א שווארצן מאן. שפעטער פארן זיי קיין קיפראס, וואס איז פון די אטאמאנען אנגעגריפען. יאגא, א שונא פון אטעלא שטעלט זיך אלץ זיין חבר, אויספאפט דער מאר און איבערצייגט אים דאס זיין ווייב האט גייענצט מיט מיקל קאסיא, זיינער דעפוטאט. אטעלא מארדעט דעדזעמאנע צוליב קנאה, אבער דעמאלסט לערנט ער דעם אמת פון אמיליא, יאגא'ס וייב. אטעלא שטעכט יאגא אבער הארגעט אים נישט, ווייל ער וויל אז ער זאל לעבן מיט זיינעם שולד, און טוט זעלבסטמארד.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Joel Berkowitz. Shakespeare on the American Yiddish Stage. University of Iowa Press, 2005. זייטה 77.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אטעלא: טראגעדיע אינ 5 אקטן. סאוועט-יידיש איבערזעצונג פון י. גאלדבערג. מלוכה-פרלאג פונ ווייסרוסלאנד, ה'תרצ"ה.


text:
טעמפעראטור
טעמפעראטור איז די וועג ווי אזוי מען מעסט וואס מענטשן רופן היץ און קעלט און ווי הייס אדער קאלט א זאך איז.
- ווען עפעס באקומט היץ דאן גייט איר טעמפעראטור ארויף, ווען עס פארלירט היץ דאן גייט דאס אראפ.
- ווען צוויי זאכן וואס האבן אן אנדער טעמפעראטור קומען זיך צוזאמען דאן וועט היץ געווענליך אריבערגיין פון די מיט די הויכע טעמעפעראטור צו די מיט די נידריגע טעמפעראטור. ווי לאנג ביידע וועלן זיין גלייך אין טעמפעראטור.
- טעמפעראטור האט א גרויסע עפעקט אויף כמעט יעדן זאך אויף אונזער וועלט, אונזער קערפער וועט זיכער מאכן אז מיר זענען אלעמאל 37 גראד צעלזיוס אדער 98 פארענהייט, ווייל אז נישט קען דאס זיין זייער שעדליך.
הייס און קאלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הייס און קאלט זענען ביידע זאכן וואס ניצט צו זאגן אז די טעמפעראטור איז אדער הויך אדער נידריג. פארשטייט זיך אז אזוי ווי יעדע זאך איז דאס אויך רעלאטיוו. א גלאז מילך איז ווארעם אפילו די זעלבע טעמפעראטור איז קאלט פאר א וואנע.
מעסטן טעמפעראטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אלגעמיין ווערט טעמפעראטור געמאסטן אדער דורך צעלזיוס כמעט אין דער גאנצער וועלט, אדער פארענהייט דאס איז די ענגלישע סיסטעם פון מעסטן טעמפעראטור.


text:
DNS
Domain Name System (באַקאַנט מיט איר קיצורדיקער נאָמען DNS) טײַטש: תּחום-נאָמען-סיסטעם איז אַ נעצװערק-פּראָטאָקאָל װעלכע טוט פֿארבײַטן קאָמפּיוטער נעמען וואס מענטשן קענען גרינג געדענקען, מיט IP אדרעסן מיט װעלכע קאָמפּיוטערס קאָמוניקירן. למשל װען מען טײַפּט אַרײַן אין אַ בלעטערער אַן אינטערנעט-אַדרעס, שיקט מען צו דער DNS אַ בקשה צו אױסלײזן דעם נאָמען צו זײַן פּאַסיקן IP-אַדרעס. אויך האַלט א DNS-דינער אנדערע נעמען, ווי למשל די MX רעקארד װעלכע איז באַשטימט צו אױסלײזן בליצפּאָסט אַדרעסן.
אַ DNS-דינער איז דאס אדרעס-בוך פון דער אינטערנעט. די אינטערנעט פארמאגט 13 שורש-DNS-דינערס און דארט ווערן געהאלטן די תּחום-נעמען פאר אלע אינטערנעט תּחומים (Domains). יעדער נאָמען האָט כאטשיג צוויי DNS-דינערס וואס האבן אינפארמאציע צו וועלכע איי פי אדרעס דער תּחום געהערט.


text:
װיקיפּעדיע:באדייטן
וויקיפעדיע באדייטן איז א ספעצילער מוסטער וואס דינט ווי אן עקסטער ארטיקל פאר זיך וואס צוטיילט די וועגן צו א פרשת דרכים פאר אלע ארטיקלן וואס האבן אן ענדליכער נאמען.
מען דארף דאס מאכן אזוי: {{באדייטן|*[[ערשטער ארטיקל]] * [[צווייטער]] * [[און אזוי ווייטער]]}}
וועט דאס אויסקומען צו א ליסטע פון אלע ארטיקלן וואס האבן דעם קעפל אדער ענליכעס. און איר וועט זען דעם פורעם:
|}
דאס זאל מען נאר נוצן ווען די ווארט האט טאקע אייניג די זעלבע מיינונג ווי למשל בארג און בארג וואס דאס קען מיינען הלוואה מיט א קמץ און א בארג נעבן א טול אויב מיט א פתח. מען מאכט די הויפט ווארט א באדייטן מוסטער און דאס פארשפרייט זיך צו ביידע ארטיקלן. דאָס װאָרט קען זיך װײַטער צעטײלן צו עטלעכע באַדײַטן:
XXX
זעט אױך צום ביישפיל: שולע


text:
יום טוב עהרליך
רבי יום טוב שמחה עהרליך ( ה'תרע"ה 1914 - כ"ז תמוז ה'תש"ן 1990) איז געווען א יידיש שפראכיק חסידישער זינגער און קאמפאזיטאר.
אינהאַלט
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יום טוב עהרליך איז געבוירן געווארן ה'תרע"ה (1914) צו זיינע עלטערן ר' משה מיט שרה, אין דעם שטעטל קאזנהאראדאק, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס), נעבן סטאלין, ביי דער גרעניץ פון פוילן און רוסלאַנד. ער איז געווען דער זיבעטער דור צו א סטאלינער חסיד.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' יו"ט'ס טאטע ר' משה האט געהאט א געפיל צו מוזיק, און איידער ער איז רעקרוטירט געווארן צום רוסישן מיליטער האט זיין טאטע אים געבעטן צו קויפן זיך א פידל.
זיין זיידע ר' יום טוב שמחה עהרליך איז געווען פון די גבאים און מקורבים פון רבי אהרן פון סטאלין, דער "בית אהרן".
ווען די דייטשן מיט די רוסן האבן איינגענומען פוילן ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער פארטריבן געווארן דורך די רוסן קיין סאמארקאנד אין קאזאכסטאן וואס איז דעמאלס געווען א טייל פונעם סאוועטן פארבאנד, דארט האט ער א דורך געלעבט דעם צווייטן וועלט קריג, ביז ער איז אנגעקומען קיין ניו יארק, ער האט געווידמעט די צוויי אלבאמען פון חבלי משיח אויף דער צייט וואס ער איז געווען אין סאמארקאנד.
אין ניו יארק האט ער געוואוינט אין וויליאמסבורג, און געדאוונט אין דעם סטאלינער בית המדרש. אלס פרנסה איז ער געווען א מוזיקאנט און געזונגען און געשפילט אויף חתונות וואו ער פלעגט זינגען, גראמען און שפילן אויפן פידל און אקארדיאן.
אין יאר ה'תשמ"ח איז ער אריבער וואוינען קיין ארץ ישראל כדי צו זיין נאענט צו זיינע קינדער און אייניקלאך וועלכע וואוינען דארט.
ער איז נפטר געווארן כ"ז תמוז תש"ן פון א הארץ אטאקע, און מען האט אים באערדיקט אין הר הזיתים.
זיין ווייב חנה רבקה איז נפטר געווארן דעם 3טן מיי 2014 (מוצאי שבת ד' אייר).[1]
זיין כח אין נגינה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען ער איז געקומען קיין אמעריקע האט ער געשיקט זיינע קינדער אין שולע, די קינדער זענען אהיים געקומען און געזונגען ניגונים אויף דער ענגלישער שפראך, און ער זייענדיג א אידישער מענטש האט דאס איהם זייער געארט, דעמאלטס האט ער מחליט געווען ארויסצוקומען אויף דער אידישער גאס מיט קאסעטעס פון אידישע ניגונים ווערנדיג דער ערשטער חרדישער יוד אין אמעריקע ארויסצוגעבן מוזיק אלבאמען.
די ערשטע טעיפס זענען טאקע געווען פאר קליינע קינדער, אבער דערנאך האט ער געמאכט ניגונים פאר ערוואקסענע מענטשן אויך.
ער איז געווען א זינגער און געמאכט ניגונים מיט א געוואלדיגן געשמאק, ער האט געהאט א גרויסן אויסטערלישן כח אין אראפלייגן א מעשה מיט א ניגון און מיט גראמען, וואס אזעלכע כוחות זעהט מען נישט כמעט אין דער אידישער גאס, יעדער ניגון וואס ער זינגט אויף זיינע טעיפס ברענגט ער ארויס דעם אינעווייניגסטן כח הנפש אויף דעם אויבערפלאך.
זיינע ניגונים זענען אייגענארטיג מיט יראת שמים, עס איז פיל מיט חיזוק און אמונה אין גאט, און אין דער זעלבער צייט פארמאגט ער א באזונעדערער חוש פון הומאר, און װערטלעך, א סך פילן אז זיינע טעיפס און ניגונים זענען נישט לאנגווייליג, נאר מען קען עס הערן און הערן און נישט ווערן מיד, און אז זיינע טעיפס הייבן אויף דער מענטש, עס איז א קונץ שטיק אין די ניגונים וועלט.
אסאך זינגערס האבן נאכגעזוגנען זיינע ניגונים אין זייערע טעיפס, ווי מרדכי בן דוד, אברהם פריד - אין זיין אלבאם גערופן אידישע אוצרות - און זושא שמעלצער. לעצטנס איז דער חסידישער זינגער ר' ירמיה דאמען ארויסגעקומען מיט אן אלבאם ערליכע ניגונים, וואו ער זינגט איבער פון ר' יו"ט'ס מייסטער-ווערק מיט אייגענע שינויים צוגעפאסט צו דער היינטיגער חרדישער גאס.
דער זינגער אברהם פריד האט געזאגט אז ער איז אויפגעוואקסן אויף יום טוב עהרליכ'ס ניגונים.
עס ברויך באצייכנט ווערן אז נישט אלע לידער האט ער אליין פארפאסט, א גרויסע טייל דערפון זענען אלגעמיינע פאלקס לידער אויף וואס ער האט ארויפגעלייגט די ווערטער.
זיינע השקפות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געווען א פייערדיגער שונא פון קאמוניזם. ביי אלע געלעגנהייטן ווי ער קען נאר, גיסט ער פעך און שוועבל קעגן די קאמוניסטן און קאמוניזם. זעט אויס קודם צוליב דעם וואס ער זעלבסט האט מיטגעמאכט אין סאמארקאנד ביי די מלחמה יאהרן, און אויך וויבאלד ער איז געווען א סטאלינער חסיד, און האט געוואוסט וואס די קאמוניסטן האבן געטאהן פאר פרומע אידן.
אזוי ווי א חסידישער איד פון פארצייטנס, האט ער אין זיינע טעיפ'ס ממש ערקלערט קריג קעגן די היינטיגע טעכניק און דער מערב וועלט, ער איז אויך געווען א גרויסער אנטי ציוניסט, און ביי יעדער געלעגענהייט זאגט ער אין זיינע טעיפס אז מדינת ישראל און די תורה זענען צוויי באזונדערע וועלטן. אבער מיט זיין געוואלדיגער חוש ברעגנט ער עס ארויס מיט א זעלטענעם הערליכן געשמאק, און מיט זיסע ווערטלעך.
ר' יום טוב איז אוועק פון דער וועלט פרייטאג פרשת מטות-מסעי, ז"ך תמוז אין יאר תש"ן (July (19)[20], 1989) פון א הארצאטאק.
זיינע קאסעטעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' יום טוב האט ארויס געגעבן 36 הערליכע קאַסעטעס. א פּאָר פון זיי זענען איבערגעזעצט געווארן אויף העברעאיש נאך ר' יום טוב'ס פטירה. אויך ביי זיין לעבן האט ער געבעטן פון זיין זון ארויסצוגעבן א קאסעטע איבערגעזעצט אויף העברעאיש מיטן נאמען "הלו זאת ירושלים".
היינט צו טאג געהערט די רעכט פון דרוקן און פארשפרייטן די אלע סידי'ס צו קרן שמואל ישעיה.
יום טוב ערליך האט ארויס געגעבן די 36 אלבאמען אונטערן נאמען יידיש נחת.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- א באשרייבונג פון ר' יום טוב (אויף ענגליש)
- רבי עקיבא פון יום עהרליך ארויפגעלייגט אויף יו-טוב דורך דוד אסף http://www.youtube.com/watch?v=zxgubA49G1Q
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אהרן יונג, מרת חנה רבקה עהרליך למנוחות, ביי אידישע טעגליכע נייעס (אויף העברעיש)


text:
שול פון בעזאנסאן
די שול פון בעזאַנסאן (פראנצויזיש: Synagogue de Besançon) עס איז אַ ספרדישע שול אין דער שטאָט בעזאנסאן, פראנקרייך. זי איז געבויט געווארן צווישן 1869 און 1871 און האט אַ מיזרחדיקער ארכיטעקטישער סטיל. זי האט זיצן פאר 216 מענטשן.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שול איז געבויט געווארן אין 1869 צו פאַרבייַטן אַ קליינע בנין פֿאַר דער ייִדישער קהילה אין דער שטאָט, געשאצט צו מער ווי 600 מענטשן. בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען דעפארטירט אסאך יידן פון בעזאנסאן, אָבער די שול איז ניט חרובֿ געוואן אָדער געשעדיקט. מען דאווענט נאך אין דער שול הייַנט.
ארכיטעקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שול איז פון מורישן ארכיטעקטור. זי איז אנערקענט ווי א היסטארישער מאנומענט.


text:
אינטערנל קאמבאסטשען ענזשין
אינטערנל קאמבאסטשען ענזשין איז דער היינטיגע היץ ענזשין פאר די אלגעמיינע קארן, אז עס פארברענט די גאזאלין פון אינעווייניג הערמעטיש פארמאכט אין א צילינדער און נישט ווי אמאל אין די באן'ען וואס מ'האט פארברענט קוילן אינדערויסן צו שאפן ענערגיע. די רעאקציע פון גאזאלין געמישט מיט לופט וואס ווערט קאמפרעסט באשאפט גאז פון גאר הויכע טעמפרוטאר און פרעשאר וואס ווילן זיך פארשפרייטן און עקספלאודירט דורך א פינק פייער וואס ווערט ארויסגלאזט דורך א ווייער. דער הויפט אקט איז די הייסע גאזן וואס שטופט מיט קראפט זיך צו באפרייען, דורכדעם וואס עס וויל זיך צושפרייטן און ארויסגיין, דערמיט אנמאכענדיג באוועגונג און טרייבונג.
4 סטראוק ענזשין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די ערשטע טייל פון די פראדעצור איז: אינטעק, אוואו די גאזאלין און לופט קומען אריין אין די צילינדער.
- צווייטער שלאג פון די פראדעצור איז: קאמפרעשאן, אוואו די גאזאלין און לופט ווערן צוקוועטשט פון די שטעקן וואס פארט צוריק ארויף אין די חלל פון צילינדער מיט קראפט פון די פאריגע אראפשטויס. דאן גיט א שפריץ א פינק פייער אויף די קאמפרעסטע גאז מיט לופט.
- דריטער איז די פאוער קאמבאסטשען טייל, ווי עס עקספלאודירט מיט קראפט און דאס שטויסט צוריק אראפ דעם שטאנג, וואס דאס באשאפט פון די ענערגיע עס זאל ווערן קינעטיק ענערגיע וואס דאס טרייבט דעם קאר פארן און דרייען.
- עקסאסטשען ווי די פארברענטע גאז גייט ארויס. וחוזר חלילה...
דרויסענדע לינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גאר גוטע הסברה מיט אנימאציעס וויאזוי דאס ארבייט. האו סטאף ווארקס