text:
נישט לאַנג צוריק, האָט זיך אין די אַלגעמיינע רוסישע און אַמעריקאַנער ליובאַוויטשער נײַעס-קוואַלן באַוויזן די סענסאַציאָנעלע ידיעה, אַז די חב"ד-באַוועגונג קלײַבט זיך אומצוקערן איר וועלט-צענטער צוריק אינעם דאָרף ליובאַוויטש, וואָס געפֿינט זיך אין דער סמאָליענסקער געגנט פֿון רוסלאַנד, נישט ווײַט פֿון דער ווײַסרוסלענדישער גרענעץ. די פּאָפּולערע און חשובֿה „נעזאַוויסטימאַיאַ גאַזעטאַ‟ („אומאָפּהענגיקע צײַטונג”) האָט אַפֿילו צוגעטראַכט אַ נאָמען פֿאַרן נײַעם חסידישן ייִשובֿ: ניו-ליובאַוויטש.
דעם 23סטן אויגוסט האָבן זיך אינעם היסטאָרישן דאָרף ליובאַוויטש טאַקע פֿאַרזאַמלט בערך 500 חב"ד-שליחים פֿון אַרום דער וועלט. דער רוסלענדישער הויפּט-רבֿ, בערל לאַזאַר — אָדער, פּינקטלעכער צו זאָגן, איינער פֿון די צוויי קאָנקורירנדיקע הויפּט-רבנים — האָט באַטאָנט אין זײַן רעדע, אַז דער מצבֿ פֿאַר ייִדן אינעם הײַנטיקן רוסלאַנד איז בעסער, ווי אין אַ סך אייראָפּעיִשע לענדער.
אויפֿן צווייטן טאָג, דעם 20סטן טאָג פֿונעם חודש אָבֿ לויט ייִדישן לוח, האָבן אַ טייל פֿון די פֿאַרזאַמלטע זיך געלאָזט ווײַטער קיין אַלמאַטי, די הויפּטשטאָט פֿון קאַזאַכסטאַן, כּדי אָפּצומערקן דעם יאָרצײַט פֿון רבי לוי-יצחק שניאורסאָן, דער טאַטע פֿונעם ליובאַוויטשער רבין, בײַ זײַן קבֿר. דערנאָך, האָבן די שליחים דורכגעפֿירט אַ קאָנפֿערענץ אין מאָסקווע.
דער אַרטיקל אין „נעזאַוויסטימאַיאַ גאַזעטאַ‟ האָט אַ בפֿירוש קריטישן טעם. דער מחבר, אַנדריי מעלניקאָוו, קריטיקירט די איבעריקע פּראָ-רוסישע שטימונגען פֿון די ליובאַוויטשער און גיט צו, אַז די יערלעכע מאַסן-נסיעות פֿון די בראַצלעווער חסידים קיין אומאַן האָבן מיטגעבראַכט אומאָנגענעמע פּראָבלעמען. אין אַ געוויסן זין, איז דער מחבר טאַקע גערעכט. ווי באַלד אומאַן איז שוין לאַנג געוואָרן אַ מין קוראָרט-אָרט פֿאַר טויזנטער טוריסטן פֿון ארץ-ישׂראל און אַנדערע לענדער, לאַוו-דווקא ערנסטע און פֿרומע, קומען אין דער שטאָט לכּבֿוד ראָש-השנה אויך גאַנצע כאָפּטעס זונות, נאַרקאָטיק-הענדלער און אַנדערע צווייפֿלהאַפֿטיקע עלעמענטן, וואָס אַחוץ זייער אַלגעמיינעם עסק פֿאַרנעמען זײ זיך מיט גנבֿות און אַנדערע קליינע פֿאַרברעכנס.
פֿון דער צווייטער זײַט, איז אומאַן אַ גענוג גרויסע שטאָט. אויב אַפֿילו הונדערטער חב"דניקעס און זײַטיקע מענטשן וועלן זיך פֿאַרזאַמלען יעדעס יאָר אין ליובאַוויטש, איז שווער צו גלייבן, אַז אַ דאָרף מיט 430 תּושבֿים, וואָס געפֿינט זיך ווײַט פֿון די געוויינטלעכע טראַנספּאָרט-מאַרשרוטן און וווּ מע באַמערקט יעדן נײַעם טוריסט, קאָן צוצויִען אַ ממשותדיקן אינטערעס פֿון אַזעלכע טיפּן, וואָס קאָנען אַ סך גרינגער געפֿינען קליענטן און סחורה צו גנבֿענען אין מאָסקווע און פּעטערבורג. אין דעם פֿאַל, איז די זאָרג איבערגעטריבן.
דער מצבֿ אין רוסלאַנד איז טאַקע בעסער אין געוויסע אַספּעקטן, אָבער נישט צוליב דער טעראָריסטישער סכּנה, ווי עס טענהן אַ טייל זשורנאַליסטן און פּאָליטישע אַנאַליטיקער. די ייִדישע באַפֿעלקערונג אין רוסלאַנד איז די דריט-גרעסטע אין אייראָפּע, נאָך פֿראַנקרײַך און ענגלאַנד. צוליב דער ספּעציפֿישער צוגאַנג פֿון דער פּרינציפּיעל סעקולערער פֿראַנצויזישער רעגירונג צו רעליגיע, איז אין פֿראַנקרײַך נישט אַלעמאָל גרינג צו פֿירן אַ פֿרום לעבן. אַ פֿירמע אָדער אַ פּראָפֿעסאָר האָט דאָס פֿולע רעכט צו צווינגען די באַאַמטע און סטודענטן צו אַרבעטן שבת. רעליגיע ווערט באַטראַכט אין פֿראַנקרײַך ווי אַ שטרענג פּריוואַטער ענין, וואָס מע טאָר נישט אַרויסווײַזן אין דרויסן, בפֿרט אין אָפֿיציעלע ערטער, כּדי נישט צו שאַטן דעם וועלטלעכן כאַראַקטער פֿון דער רעפּובליק.
אין ענגלאַנד איז דער מצבֿ גאָר אַנדערש, אָבער דאָרטן איז דאָס לעבן זייער טײַער. ווײַט נישט יעדער בירגער פֿונעם אייראָפּעיִשן פֿאַרבאַנד קאָן זיך דערלויבן דאָרטן זיך צו באַזעצן. אינעם געזעצלעכן זין איז עס אויך נישט גרינג. להיפּוך, צוליב דעם שטײַגנדיקן כּוח פֿון דער פּראַוואָסלאַוונער קירך, שאַפֿט זיך אין רוסלאַנד אַ סיטואַציע, אין וועלכער רעליגיע בכלל ווערט אַקטיוו געשטיצט דורך דער רעגירונג. ייִדישקייט, איסלאַם און בודיזם ווערן אָפֿיציעל אָנערקענט ווי טראַדיציאָנעלע רעליגיעס; דערפֿאַר, ווען די קריסטן אָרגאַניזירן עפּעס אַ פּראָיעקט און הייבן אָן שנאָרען געלט פֿון דער מלוכה, באַווײַזן זיך גלײַך רבנים, אימאַמס און לאַמעס, וואָס ווילן אויך קריגן שטיצע פֿאַר אייגענע איניציאַטיוון. הגם פֿאַר אַ יחיד איז דער עקאָנאָמישער מצבֿ אין רוסלאַנד נישט צו פֿויגלדיק, איז דאָס לאַנד געוואָרן אַן אמתער „קלאָנדײַק‟ דווקא פֿאַר פֿרומע ייִדישע פּראָיעקטן. חב"ד האָט אויפֿגעשטעלט אַ ברייט אַנטוויקלטע נעץ פֿון אָרגאַניזאַציעס, וואָס דערמעגלעכן צו באַקומען שטיצע סײַ פֿון דער רעגירונג, סײַ פֿון די אָרטיקע און אויסלענדישע גבֿירים.
אויף דער באַקאַנטער חב"ד-וועבזײַט Lubavitch.com האָט זיך אויך באַוויזן אַן אַרטיקל מיט אַ סענסאַציאָנעלן קעפּל: „מע קומט אַהיים: 500 ליובאַוויטשער שליחים פֿאַרזאַמלען זיך אין רוסלאַנד‟. די מאָסקווער מחברטע, ביילע אָלידאָרף, דערמאָנט די לייענער, אַז אַזאַ גרויס-מאַסשטאַביקע אַסיפֿה קומט פֿאָר אינעם דאָרף ליובאַוויטש צום ערשטן מאָל זינט 1991, ווען דער ראַטן-פֿאַרבאַנד איז זיך צעפֿאַלן. הײַיאָר האָט די אַדמיניסטראַציע אין קראַון-הײַטס באַשלאָסן דורכצופֿירן אַ נײַע יוביליי-קאָנפֿערענץ.
די רוסלענדישע ליובאַוויטשער אַליין באַציִען זיך אָבער סקעפּטיש צום דאָזיקן געשעעניש. אין אַ שמועס מיט מיר, האָבן עטלעכע מאָסקווער און פּעטערבורגער חסידים, אַרײַנגערעכנט ברוך גאָרין, דער הויפּט-רעדאַקטאָר פֿונעם מאָסקווער ייִדישן פֿאַרלאַג „קניזשניקי‟, וועלכער פֿירט אויך אָן מיטן אָפּטייל פֿון עפֿנטלעכע באַציִונגען בײַ דער „פֿעדעראַציע פֿון ייִדישע קהילות אין רוסלאַנד‟, געזאָגט, אַז ליובאַוויטש וועט בלײַבן בלויז דער סימבאָלישער היסטאָרישער צענטער פֿון דער חב"ד-באַוועגונג.
עס קאָן זײַן, אַז מע וועט דאָרטן עפֿענען אַ קליינע ישיבֿה און דורכפֿירן פֿון צײַט צו צײַט פֿאַרשיידענע מאַסן-אונטערנעמונגען. קיין צווייטע אומאַן וועט אָבער דאָרטן זיך נישט שאַפֿן דווקא צוליב דעם, וואָס די ליובאַוויטשער ווילן נישט נאָכמאַכן די בראַצלעווער.
די ערשטע צוויי רביים פֿון חב"ד זענען באַערדיקט אין אוקראַיִנע, און די לעצטע צוויי – אין קווינס. הגם אין ליובאַוויטש געפֿינען זיך קבֿרים פֿונעם דריטן און פֿערטן רבין פֿון חב"ד, דער צמח-צדק און מהר"ש, בלײַבט דאָס דאָרף אַ וויכטיק אָרט, אָבער נישט דאָס איינציקע אין דער ליובאַוויטשער געשיכטע. די איצטיקע נסיעה, בעת וועלכער די באַטייליקטע זענען געפֿלויגן אַזש קיין קאַזאַכסטאַן, איז אַ סימן, אַז מחוץ דעם ברוקלינער הויפּט-שטאַב זענען די ליובאַוויטשער אַרום דער וועלט דעצענטראַליזירט. דער עצם-פֿאַקט, וואָס דער נאָמען פֿון דער לויבאַוויטשער באַוועגונג איז פֿאַרבונדן מיט אַ דאָרף, וואָס געפֿינט זיך אויף דער רוסישער טעריטאָריע, דינט ווי אַ קוואַל פֿון אַ היסטאָרישער אַסאָציאַציע, צוליב וועלכער די חב"דניקעס זאָרגן זיך באַזונדערס שטאַרק וועגן רוסלאַנד און שטרעבן דאָרטן אויפֿצושטעלן אַ מאָנאָפּאָל איבער אַלע ייִדישע אונטערנעמונגען. דאָס פֿיזישע דאָרף ליובאַוויטש בלײַבט אָבער בלויז אַ ווירטועל היימלאַנד.
די טויזנטער סאַטמאַרער און אַנדערע חסידים, וואָס באַווײַזן זיך אין אומאַן צוזאַמען מיט די בראַצלעווער און אָרגאַניזירן מאַסן-נסיעות איבער מיזרח-אייראָפּע, פֿאָרן זעלטן קיין ליובאַוויטש צוליב עטלעכע סיבות. קודם-כּל, איז די געשיכטע פֿון זייערע אייגענע באַוועגונגען פֿעסט פֿאַרבונדן מיט אונגערן, פּוילן, רומעניע און אוקראַיִנע, אָבער נישט מיט רוסלאַנד. ליובאַוויטש געפֿינט זיך גאַנץ ווײַט פֿון די טיפּישע סאַטמאַרער מאַרשרוטן פֿון נסיעות צו קבֿרי-צדיקים. דערצו, כּדי צו פֿאָרן קיין רוסלאַנד מוז מען באַקומען אַ וויזע. מיט אַזאַ טעכנישער פּראָבלעם האָבן זיך אָנגעטראָפֿן די באַטייליקטע אין דער ליובאַוויטשער אַסיפֿה. ווען זיי האָבן געפּרוּווט אַריבערצוגיין צופֿוס די ווײַסרוסישע גרענעץ, האָט די ווײַסרוסישע פּאָליציי זיי פֿאַרהאַלטן. דאָס איז גאַנץ פֿאַרשטענדלעך. למשל, די קאַנאַדער פּאָליציי וואָלט זיכער פֿאַרחידושט, אויב אַ רוסישער בירגער וואָלט זיך געלאָזט איבערן וואַלד פֿון ניו-יאָרק קיין קאַנאַדע. אַזוי צי אַזוי, זעט אויס קלאָר, אַז קיין „ניו-ליובאַוויטש‟ וועט אינעם אַלטן פֿאַרוואָרפֿענעם דאָרף נישט אויפֿקומען.
The Yiddish Daily Forward welcomes reader comments in order to promote thoughtful discussion on issues of importance to the Jewish community. In the interest of maintaining a civil forum, The Yiddish Daily Forwardrequires that all commenters be appropriately respectful toward our writers, other commenters and the subjects of the articles. Vigorous debate and reasoned critique are welcome; name-calling and personal invective are not. While we generally do not seek to edit or actively moderate comments, our spam filter prevents most links and certain key words from being posted and The Yiddish Daily Forward reserves the right to remove comments for any reason.


c: text/html

text:
מאסע
מאַסע איז א באגריף אין פיזיק וואס שילדערט די אייגנשאפט פון א פיזישן קערפער וואס מעסט די שטארקייט פון זיין גראוויטאציע-אטראקציע צו אנדערע קערפער און זיין אינערציע קעגן ווערן פארגיכערט דורך א קראפט. אויך אין דער טעאריע פון רעלאטיוויטעט מעסט זי די מאסע-ענערגיע פון א סיסטעם. אין דער אינטערנאציאנאלע סיסטעם פון איינסן איז דער איינס פון מאסע דער קילאגראם (ק"ג kg).
אנדערשט ווי וואג פארבלייבט די מאסע די זעלבע נישט קיין חילוק ווי זי איז. אבער אן אביעקט מיט א געוויסער מאסע וועגט ווייניגער אויף דער לבנה ווי אויף דער ערד, ווייל די לבנה האט א קלענערע שווערקראפט.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
עליזעבעט טעילער
עליזעבעט טעילער (ענגליש: Elizabeth Taylor) איז געווען א בריטיש-אמעריקאנער אקטיאריסקע.(27סטן פעברואר 1932 - 23סטן מערץ 2011)
זי האט 2 מאל געווינען דעם אקאדעמי אווארד פרייז.
איר טרעידמארק איז די וויעלעט אויגן געפארעמט אין אירע געדופלטע אויגן ברעמען, באוויסט פאר אירע שפילן כשרונות און אויסערגעווענליכער שיינהייט, איז זי פארעכענט אלס די גרעסטער אקטיאר פון די האליוואוד גאלדענע יארן, ווי אויך א גרעסער פון לעבן סעלעברעטי.
דער אמעריקאנער פילם אינסטעטוציע האט איר אריינגעשטעלט צווישן די 7 בעסטע פרויען שפילער פון היסטאריע.
אין יאר 1959 זייענדיג אלט 27 יאר, האט זי זיך מגייר געווען צו די אידישע רעליגיע, און אנגענומען די נאמען אלישבע רחל, אויך האט זי זיך אריינגעטון אין קבלה.
זי איז געשטארבן אום 23סטן מערץ 2011 זייענדיג אלט 79 יאר.


text:
1947
1947 איז דאס 47סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1947 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנגעהויבן דער קאלטער קריג
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - דזשאן קארזיין, גובערנאטאר פון ניו דזשערסי
- 10טן מערץ - קים קעמפבעל, פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע
- 17טן יולי - קאמילא הערצאגין פון קארנוואל, ווייב פון פרינץ טשארלס
- 30סטן יולי - ארנאלד שווארצענעגער, 38סטער גובערנאטאר פון קאליפארניע
- 8טן דעצעמבער - חוה אלברשטיין, זינגערין
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן אפריל - הענרי פארד, אמעריקאנער אויטאמאבילן פאבריקאנט (געב' 1863)
- 4טן אקטאבער - מאקס פלאנק, דייטשער פיזיקער (געב' 1858)


text:
26סטן מערץ
דעם 26סטן מערץ איז דער 85סטער טאג פון יאר (86סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 2801 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1812 - שטארקער ערדציטערניש איז גורם אסאך היזק אין קאראקאס, הויפטשטאט פון ווענעזועלע
- 1872 - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.6 אין דער ריכטער סקאלע אין קאליפארניע הרגעט 27 מענטשן
- 1917 - ערשטע וועלט מלחמה: ערשטער קאמף אויף עזה צווישן בריטאניע און דער אטאמאנישער אימפעריע
- 1971 - דער מזרח ראיאן פון פאקיסטאן פראקלאמירט זיין אפשיידונג פונעם לאנד און שטעלט אויף א נייע מדינה - באנגלאדעש
- 2000 - וולאדימיר פוטין געוויילט פרעזידענט פון רוסלאנד
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1913 - פאל ערדאש, מאטעמאטיקער (געש' 1996)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1827 - לודוויג וואן בעטהאווען, דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1770)
- 1839 - רבי שלמה זלמן ליפשיץ, מחבר פון "חמדת שלמה", ערשטער הויפט-רב פון ווארשע (געב' 1765)
- 1945 - דייוויד לויד זשארזש, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1863)
- 2001 - שלהבת פאס, ישראלדיקע קינד דערמארדעט פון א שאס
- 2005 - דזשיימס קאלאהאן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1912)
פייערונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- לויט דער יידישער הלכה, זאגט מען ברכת החמה איין מאל צו 28 יאר אום 26סטן מערץ לויטן יוליאנישן קאלענדאר (אין די 20סטן און 21סטן יארהונדערטער קומט דאס אויס דעם
8טן אפריל אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר)
- באנגלאדעש - אומאפהענגיקייט טאג


text:
נאטור-וויסנשאפטן
נאטור-וויסנשאפטן איז כולל די פעלדער פון וויסנשאַפֿט וואס באהאנדלען די וועלט, די געזעצן און אקציעס, סיי וואס וואקסט און סיי די נישט ארגאנישע וועלט. אויך ווערט מאטעמאטיק אריינגערעכנט אין די נאטור-וויסנשאפטן, כאטש זי באהאנדלט נישט די פיזישע וועלט, ווייל פיזיק איז שטארק געבונדן מיט מאטעמאטיק.
אריינגערעכנט אין די נאטור-וויסנשאפטן זענען פאַרשידענע געביטן:
- אַסטראָנאָמיע איז אַ פעלד וואָס באהאנדלט וואס פאסירט אין הימל און דרויסן פון דעם אטמאספער פון דער וועלט.
- ביאָלאָגיע איז אַ פעלד וואָס שטודירט די לעבעדיקע וועלט, כולל באטאניק, זאאלאגיע און מעדיצין.
- כעמיע איז אַ פעלד וואָס שטודירט מאַטעריאַל, זיינע אייגנקייטן, און די רעאקציעס צווישן מאטעריאלן.
- ערד וויסנשאַפֿט איז אַ פעלד וואס נעמט אריין געאלאגיע, געאגראפיע און געאפיזיק.
- פֿיזיק באהאנדלט די כּללים וואָס פון מאַטעריאַלן, ענערגיע, אָרט און צייַט.


text:
מייקל סעוועזש
מייקל סעוועזש געבוירן מיט זיין אידישען נאמען מיכאל אלען וויינער האט א דאקטאר טיטל. ער איז א טאלק שוי האוסט נאציאנאל סינדיקירט דורכאויס אמעריקע.
א רעכטער קאנסערוועטיוו געשטימט. וואס ער איז אמאל געווען א לינקער קאמוניסט און האט איינגעזעהן זייער לעכערליכקייט לויט אים, אבער גייט נישט מיט די פארטייען קיינמאל, און שעלט יעדן איינעם אייניג.
ער איז דער דריטער גרעסטער אין אוידיענס נאך ראש לימבאו און זשאן הענעטי, זיין פּראָגראַם ווערט געשפילט אויף איבער 350 ראַדיאָ סטאנציעס איבער די פאַרייניקטע שטאַטן מיט איבער 8 מיליאָן צוהערערס,.
שרייט און רעגט זיך פאר לאנגע צייט אפשניטען אן נעמען קאלס אויף אלע און אלעם אויף די וועלט פון וואס ער האט געגעסן ביז וואס ער האט געטראכט.
ער האט געהאט א קורצער צייט א טעלעוויזיע שוי אויף ען.בי.סי. אבער צוליב זיין אויסגעשפראכענקייט קעגן געיז וואס ער האט געזאגט אז מען דארף זיי הארגענען על פי תורה האט ער דאס פארלוירן. דאס מאכט טאקע זיינע רעיטינגס הויך.
ער האט געשטיצט דאנאלד טראמפ און די פרעזידענטליכע וואלן פון 2016 אבער ער האט קלאר מסביר געווען אז דאס מיינט נישט אז ער גייט אים שטיצן מיט אלעם מיט צוגעמאכטע אויגן צום ביישפיל ער האט זיך ארויסגעשטעלט קעגן טייל פון די קאנדידאטן וואס טראמפ האט נאמינארט פאר זיין אדמיניסטראציע


text:
בינארישע אפעראציע
אין מאטעמאטיק, איז א בינאַרישע אפעראַציע א פעולה וואס ווערט אויסגעפירט צווישן צוויי עלעמענטן אין א סכום (לאו דווקא צוויי באזונדערע עלעמענטן). מער פארמאל: א בינאַרישע אפעראַציע איז א פונקציע פון די געארדנטע פארן פון עלעמענטן פון א סכום צום סכום; אין מאטעמאטישע סימבאלן: פארן סכום איז א בינאַרישע אפעראַציע א פונקציע . טיילמאל איז א טיילווייזע פונקציע, ווי למשל, מען קען נישט צעטיילן מיט נול.
צוגאב, אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג זענען באוואוסטע בינאַרישע אפעראַציעס. אויך מאטריץ-טאפלונג איז א בינאַרישע אפעראַציע.
בינאַרישע אפעראַציעס זענען די באזע פון אלגעברעישע סטרוקטורן וואס מען פארשט אין אבסטראקטער אלגעברע. ביישפילן פון סטרוקטורן מיט בינארישע אפעראציעס זענען גרופע, רינג און פעלד.
אפטמאל צייכנט מען א בינאַרישע אפעראַציע מיטן סימבאל צווישן די צוויי עלעמענטן ("אינפֿיקס"), למשל, דער צוגאב אפעראטאר שרייבט מען , נישט אין פונקציאנעלער נאטאציע .


text:
נח"ל בריגאדע
די נח"ל בריגאדע, איז איינע פון די פינף בריגאדעס אין ישראל, פון די פוסגייער קרעפטן אינעם מיליטער.
געגרינדעט אין 1982 ביי דער ערשטער לבנון מלחמה קעגן לבנון, און ביז היינט פארנעמט זי זיך מייסטנס, מיטן זיצן אויפן צפון גרעניץ, וואס איז לבנון, און סיריע, אזוי אויך אינעם מערב ברעג, די נח"ל בריגאדע איז קיינמאל נישט געווען אין דרום, ביים עזה שטרייף גרעניץ, ביזן פארגאנגענע ווינטער, צום ערשטן מאל.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, איז די נח"ל געווען די ערשטע פיסגייער בריגאדע, אריינצוגיין אין לבנון, און די לעצטע ארויסצוגיין.
ביי דער על אקצא אינטיפאדע האט זי טיילגענומען אין די שלאכטן פון אפעראציע חומת מגן, קעגן די טעראר פון די מערב ברעג, און די פארכאפונגען פון טעראריסטן, ווערט געווענליך געטאן דורך נח"ל זעלנער.
די נח"ל בריגאדע פארמאגט פיר רעגינמענטן, איינס איז די ספעציעלע איינהייט, גדס"ר אדער 934. שחם אדער 931, בזלת אדער 50, גרניט אדער 932, יעדע טייל פון דער ארמיי האט א נומער, און א נאמען, צו אידענטיפיצירן די זעלנער.
אן אויספארשונג האט געוויזן, אז די באזע פון טרענירונגען, פונעם נח"ל, האט צוגעברענגט מענטשן, צו ליידן פון א ביטערער מחלה ל"ע.
אויסער די אויבן דערמאנטע רעגימענטן, איז דער דרוזישער רעגימענט וואס הייסט חרב, אדער 299. זייער סימן איז צוויי שווערדן, אויף א בלויע הונטערגרונט, מיט א מגן דוד אונטער די שווערדן, עס ווערט פארעכנט ווי א טייל פון דער נח"ל בריגאדע.
די בערעט פון דער בריגאדע איז גרין, די שיך רויטלעך ברוין, און זייער סימן א שווערד, און א סערפ.


text:
1869
1869 איז דאס 69סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1869 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן מערץ - דמיטרי מענדלעעוו ווייזט די פעריאדישע טאבעלע פארן רוסישן פארבאנד פאר כעמיע
- 17טן נאוועמבער - געעפנט דער סועץ קאנאל
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן מערץ - נעוויל טשעמבערליין, פרעמיער מיניסטער דעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1940)
- 25סטן אפריל - א. ת. זונלייטנער, דייטשער שרייבער (געש' 1939)
- 2טן אקטאבער - מאהאטמא גאנדי, אינדישער פירער (געש' 1948)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 8טן מערץ - העקטאר בערליאז, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געב' 1803)
- 8טן אקטאבער - פרענקלין פירס, 14טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1804)


text:
אין קיין פּאָטער קאָמפּיוטער געבויט עטלעכע טייפּס פון סאָליטאַירע, און מיר האָבן שוין געלערנט צו שפּילן שפּין סאַלאַטער, אָדער העאַדסקאַרף, אָבער מיט די אַדווענט פון די אָנליין ווערסיע, אַזוי אלטע סאַלאַטער גאַמעס האָבן ווערן מער דייווערס. איצט מיר קענען קלייַבן און שפּיל קאָרט אַרקיידז און שלאָס סידזשיז, סטיילייזד מאַהדזשאָנג. טשיקאַווע סוגיות ימפּאַרט טאַם צו דעם פּראָצעס, און איר וועט געפֿינען צווישן די פאַרשיידנקייַט פון קאָרט אילוסטראציעס, שירץ פון די אייז אַגע, מיט די מאַגיש פאָרורטייל, די העלדן פון די אַנימע. עס איז אַפֿילו אַ קינדער ס גאַנץ פּשוט סאַלאַטער שפּיל מיט דאָראַ, אַקוואַריום פיש, די עוואָלוציע פון דיינאַסאָרז.
גאַמעס עריַאטילָאס דורך קאַטעגאָריע:
וואס קיינמאָל פּלייַעד סאַלאַטער? די קשיא איז גאַנץ מליצות, ווייַל דעם קאָרט שפּיל האט לאַנג שוין אַ פּאָטער אַפּלאַקיישאַן אויף דיין קאָמפּיוטער, עס איז גרינג צו אָפּלאָדירן אויף אַ Smartphone, טאַבלעט אָדער שפּיל סאָליטאַירע אָנליין. דער וואָרט "געדולד" האט פראנצויזיש רוץ (געדולד), און איז איבערגעזעצט ווי "געדולד." עטלעכע טייפּס פון גאַמעס זענען טאַקע אַזוי קאָמפּלעקס אַז זיי דאַרפן געדולד צו ברעט געלאָפֿן ריכטיק. אבער עס זענען שעפע פון פּשוט און ווערסיעס אַז קענען ווערן צוגעלייגט ין אַ ביסל מינוט אין צווישן מאל.
כאָטש געדולד & נדאַש; אַ פראנצויזיש וואָרט, עס איז געגלויבט אַז די בערטפּלייס פון סאָליטאַירע איז דייטשלאנד אָדער סקאַנדינאַוויאַ. דער ערשטער דערמאָנען פון די שפּיל אין דייטשלאנד ^ ךן יאָרהונדערט אין צוויי ווערסיעס: קאַבאַלע און געדולד. איינער בריטיש היסטאריקער ריסערטשט די טעמע און געפֿונען אַז דער אָריגינעל סאָליטאַירע פּלייַעד צוזאַמען, און יעדער האט זייער אייגן דעק.
איצט באַטראַכטן די יגזיסטינג ווערסיע קענען ניט זיין שפּאַס & נדאַש; זיי נומער אין די הונדערטער. און אָפֿט מענטשן בעסער צו ניט נאָר שפּילן סאָליטאַירע, און מיט זייער הילף צו ריזאָרט צו דיוואַניישאַן. איר קענען מאַכן אַ וויטאַל אַרויסגעבן און יקספּאַנד דער מאַפּע. אויב די האַנט איז געגאנגען געזונט, דעמאָלט, די ענטפער צו די קשיא איז יאָ, אויסגעשטרעקט. & נבספּ;
צווישן די מערסט פאָלקס ווירטואַל סאַלאַטער אַלע באַקאַנט מיט:
צו שפּילן איז טשיקאַווע, שירץ קאַרדס און הינטערגרונט פֿאַרב אין טשיקאַווע סוגיות. קינדער קלייַבן צו אילוסטרירן קאַרטון אותיות, ווי האַללאָוועען און ניטל טעמע. מאָדנע פּיראַט קוק, מיסטיש, מידייוואַל, פּלאַץ סאַלאַטער קאָרט און באזירט אויף די קאָמיקער. אבער דערוואַקסן גאַמבלערז וועט זען קלאַסיש און אַפֿילו עראָטיש קאַרדס, ווו קווינס און מלכים זענען אנגעטאן אין ביידינג סוץ און באַסק אויף דעם ברעג אונטער דלאָניע ביימער.
פֿאַר יעדער שפּיל אָנליין סאַלאַטער ספּעלד אויס די כּללים אַז וועט העלפן צו פֿאַרשטיין די וועג פון Gameplay. עס זענען געבויט-אין און פֿאַר-טריינינג טרינקגעלט אָדער וואַל. טשאָאָסינג די קאַמפּלעקסיטי פון די אַליינמאַנט, איר האָבן פאַרשידענע אָפּציעס, אַזאַ ווי די רעכט צו באָטל מאַכן די לעצטע מאַך אָדער אַ אָנצוהערעניש פֿאַר די ווייַטער.
טאָמער די מערסט ענדזשויאַבאַל סאַלאַטער, עס איז זייער אַקסעסאַביליטי און צעשפּרייט אין יעדער סיטואַציע. אויב פריער עס איז נייטיק צו פירן דעם דעק און קוקן פֿאַר אַ סיקלודיד אָרט, אָבער איצט קינדער האָבן Smartphones, וואָס זענען שטענדיק פאָרשטעלן אייער באַליבט גאַמעס.
אַזאַ פּשוט אָפּציעס ווי "סאָליטאַירע" אָדער "שפּין" קענען געעפֿנט אויב עס איז קיין פּאָטער צייַט, וואָס מוזן זיין עפּעס צו טאָן. צוויי סעקונדעס, און איר האָבן שוין אנגעהויבן צו שפּילן סאָליטאַירע אָנליין פֿאַר פּאָטער. און די מער אָפֿט איר אָפּשיקן צו עס, די מער יקספּיריאַנסט איר ווערן. יעדעס מאָל איר געשווינד און הצלחה קאָפּע מיט די אַרבעט פון ערנינג ווייזט אַז זענען אַוואָרדיד פֿאַר די נומער פון מצליח מווומאַנץ און גיכקייַט. דיין רעזולטאַט איז סטאָרד אין דער נעץ און ווערט אַ רעקאָרד וואָס האט שלאָגן די אנדערע פּאַרטיסאַפּאַנץ זוכן.
סאָליטאַירע אויך געווארן אַ באַליבט שפּיל פון אָפיס טוערס. זיי זענען ערלויבט צו זיין דיסטראַקטיד פֿאַר אַ ביסל מינוט אויף דעם קראַנט פּראָבלעמס, צו נעמען אַ ברעכן פון רוטין. אבער פילע אַזוי אַדיקטיד אַז עס איז שווער צו האַלטן די פאַרשפּרייטן מאַפּס ווידער און ווידער. איך וואָלט ווי צו שפּילן אנדערן שפּיל, די לעצטע, און דעמאָלט צוריק צו אַרבעטן אַקיעראַטלי. אָבער די יענער, פּלוצלינג, אין אַ שורה ווערט מער און מער. רימאַרקאַבלי, די Gameplay קענען פאָרזעצן צו טראַכטן וועגן וויכטיק ישוז. יענע וואס האָבן לאַנג געווען באַקאַנט מיט די סאָליטאַירע, אָנהייבן קאַלעקטינג זיי אויטאָמאַטיש, אָן טראכטן. דעם ניט בלויז טוט נישט פאַרמייַדן, אַ, און עס העלפּס צו געפֿינען אַ לאַדזשיקאַל לייזונג פֿאַר די שפּיל און די טעמע פון אָפּשפּיגלונג.
,


text:
Known throughout his lifetime for performing miracles on behalf of the many Eastern European Jews who came to seek his counsel, those who flocked to the home of Reb Yeshaya Shteiner in the Hungarian town of Kerestir were warmly received and treated to a hot meal. Reb Shayala Kerestir, as he was affectionately known to all, gave brachos to thousands of chasidim and other followers. He often noted that his ability to perform miracles stemmed from his focus on loving each and every Jew as he loved himself.
91 years after his death, Reb Shayala’s home continues to serve hot meals throughout the year. Thousands come to daven at his newly restored ohel, both throughout the year and on his yahrtzeit, gimmel Iyar, with hundreds of stories emerging annually about those who experienced immediate yeshuos after making the pilgrimage to daven by his kever. Among those who have made the trip to Kerestir is well known singer Mendy Worch who felt compelled to share his experience with the Jewish music world.
“ After spending shabbos in Kerestir a few years ago I decided I needed to help spread the wonders of this great Tzadik more commonly referred to as the mouse rebbe,” said Worch.
Kerestir is that rare Yiddish song that is universally understood even by those who aren’t fluent in the language, enabling Worch to share the story of Reb Shayala with a global audience in a song that captures the heartfelt depth and emotion of the beloved Chasidic Rebbe. Jointly composed by Worch and Boruch Sholom Belsofsky, with lyrics by Mutty Ilowitz and arranged by Ruli Ezrachi , Kerestir is instantly familiar and touches the neshama in a unique way.
“This is a song for every yid that has ever felt love for a tzadik and a song for every tzadik that has ever felt love for a yid,” said Worch.
Kerestir is a follow up to Worch’s debut hit single Bunim which will both be featured on Worch's highly anticipated debut album scheduled for a summer 2016 release.
מענדל ווארך: קערעסטיר
באקאנט דורכאויס חיים חיותו פארן פראווענען מופתים פאר אחינו בני ישראל - יהדות אייראפע העומדים בצרה ובשביה, די אלע וועלכע האבן געשטרוימט צום שטוב פון ר' ישעי'לע קערעסטירער אינעם אונגארישן שטעטל קערעסטיר פארשטעלט צווישן די טאקאיער וויין גערטנער, זענען געווארן אויף גענומען מיט א ווארימע ליבליכע שמייכל, און נאך איידער מען האט זיך אויס געגאסן דאס הארץ, איז מען סערווירט געווארן מיט א ווארימע מאלצייט.
'רבי ישעי'לע קערעסטירער' , אזוי איז ער מיט ליבשאפט באקאנט געווען פאר אלעמען, געוואונטשן ברכות און גע'פועלט ישועות פאר טויזענטער חסידים און אנהענגער, ווי אויך פאר אידן וועלכע האבן גאר ווייניג געוואוסט פון אידישקייט. ער האט מערערע מאל דערמאנט אז זיין כח צו פועל'ן ישועות פאר אידישע קינדער, שטאמט פון זיין אויסער געווענליכע ליבשאפט פאר א יעדע איינציגע אידיש קינד, נאך מער ווי ער האט זיך אליין ליב.
איין-און-ניינציג יאר נאך זיין פטירה, און רבי ישעי'לעס גאסט הויז טוהט ווייטער ממשיך זיין די הייליגע דרך פון טיילן ווארימע פרישע מאלצייטן פאר אידן וועלכע קומען אויסבעהטן ישועות, דורכאויס דעם גאנצן קיילעכיגן יאר. טויזענטער אידן קומען אויסגיסן זייער צובראכן הארץ אינעם נייעם איבערגעבויטן אוהל אויפן ציון הק', סיי במשך דעם גאנצן יאר, און בפרט ביים הייליגן יומא דהילולא ג' אייר, הונדערטער מעשיות קומען ארויס א יעדעס יאר פון אידן וועלכע ווערן דארטן געהאלפן מיט פלא'דיגע ישועות נאכן פוקד זיין דעם ציון הקדוש, דער אויסער געווענליכע אהבה וואס רבי ישעי'לע האט צו א יעדן איד איז ווייטער בוקע רקיעים עד היום הזה.
צווישן די אלע וועלכע האבן זיך אונטער גענומען דעם נסיעה קיין קערעסטיר, איז דער בארימטער בעל מנגן ר' מענדל ווארך, וועלכער איז געווארן איבערגענומען מיט התרגשות, און האט געפילט א געוואלדיגע תשוקה מיטצוטיילן זיינע הרגשים מיט די חרד'ישע עולם הנגינה.
"נאכן פארוויילן א שבת אין קערעסטיר מיט עטליכע יאר צוריק, האב איך באשלאסן אז איך מיז העלפן מפרסם זיין די מופתים פון דעם צדיק וקדוש," האט ר' מענדל געזאגט.
'קערעסטיר' איז א זעלטענע ניגון וואס א יעדער קען פארשטיין, אפילו די וועלכע פארשטייען נישט די שפראך פליסיג, דאס האט ערמעגליכט ר' מענדל מיט צו טיילן די מעשה פון די צדיק רבי ישעי'לע, מיט אן אודיענס איבער דער גארער וועלט אריינגעפלאכט אין א ניגון וואס ברענגט ארויס די ווארימע הערצליכע טיפע הרגשים, געגועים און בענקעניש, נאך דעם הייליגן צדיק.
דער ניגון און קאמפאזירט געווארן דורך ר' מענדל ווארך, צוזאמען מיט ר' ברוך שלום בלזופסקי, און די חרוזים זענען פארפאסט געווארן דורך וועלט בארימטן משמח אלקים ואנשים ר' מוטי אילאוויטש, און אראנדזשירט געווארן דורך רולי אזרחי. "קערעסטיר" ווערט תיכף איינגעקריצט אין הארץ אין בארירט די טיפסטע סטרונעס פון די נשמה אויף אן אייגנארטיג אופן.
ר' מענדל ווארך טענה'ט אז "דאס איז א ניגון פאר א יעדער איד וועלכער פילט א קשר פון ליבשאפט צו א צדיק, און פאר א יעדע צדיק וועלכע פילט א קשר פון אהבה צו א איד".
קערעסטיר איז א המשך פון ר' מענדל ווארך'ס ערשטע ניגון "בנים" וועלכע האט געהאט א שטארקן אפקלאנג אינעם עולם הנגינה, וועלכע וועט ערשיינען אין ר' מענדל ווארך'ס נייע מוזיקאלישן אלבום וועלכע דער חרדישן עולם הנגינה ערוואט מיט שפאנונג איהר ערשיינונג אי"ה דעם קומענדלגן זומער הבעל"ט.


text:
שלחן ערוך
שולחן ערוך איז דער אידישער בלופרינט ווי אידן זאלן זיך פירן לויט די געבאטן פון דער תורה. דעם שולחן ערוך האט געשריבן רבי יוסף קארו (גערופן דער "מחבר") בערך אין יאר ה'ש, און מען האט אים געדרוקט צום ערשטן מאל אין ה'שכ"ה מיט הגהות פון רמ"א. אין מערסטען פעלער פירן זיך די אשכנזים לויט די פסקים פון דעם רמ"א, און די ספרדים לויט דעם מחבר.
עס איז דא פיר טייל אין שלחן ערוך, אזוי ווי אין טור:
אורח חיים - טעגליכע פירונגען, מיט 697 סימנים.
יורה דעה - איסור והיתר ד.ה. וואס איז אסור און וואס איז מותר. צ.ב. שחיטה, כשרות, שעטנז א.א.וו; מיט 404 (ת"ד) סימנים.
חושן משפט-געלט און האנדל, מיט 427 סימנים
אבן העזר - מאן און ווייב, מיט 178 סימנים
עס איז אויסגעשטעלט צו לערנען דעם יעדן טאג שולחן ערוך אין 30 חלקים.
רבי יוסף קארו שרייבט אין דער הקדמה פונעם שולחן ערוך אז ער האט דאס איינגעטיילט אויף חלקים, און ער וויל אז יעדער זאל לערנען דערין יעדן טאג א חלק, ביז סוף חודש זאל מען האבן געפארטיגט אלע פיהר חלקים פון שולחן ערוך. עס ווערט געברענגט אין ספר כתר שם טוב אז דער בעל שם טוב האט געזאגט מען זאל לערנען שולחן ערוך אפילו בלויז שולחן ערוך אליין אן די מפרשים, און אפילו מען קען דערפון נישט פסק'ענן שאלות, זאל מען כאטש וויסן א מקור אין די הלכה פון דער זאך.
דער שולחן ערוך איז דער וועג ווייזער פארן פרומער איד, דאס וואס עס ווערט דארט גע'פסק'נט דאס איז מחייב דעם איד, דער חיד"א ברענגט אז די גאונים אין די צייטן פונעם בית יוסף האבן געוואוסט ווער עס פירט זיך אזוי ווי עס שטייט אין שולחן ערוך דער פירט זיך ווי דריי הונדערט פוסקים, ווייל דער בית יוסף האט אנגענומען זיין פסק אזוי ווי דריי הונדערט פוסקים.
אין אונגארן ווען די נעאלאגן האבן געוואלט איבערמאכן די פרומע אידן, איז דער סלע המחלוקת געווען צו מען זאל אנעמען אלץ וואס שטייט אין שו"ע, צו דאס איז מחייב דער איד אדער נישט, ווען די נעאלאגן האבן אנגענומען מיט א מערהייט "אין לנו חלק ונחלה בבהקארו" דאס הייסט מיר פאלגן נישט דאס וואס ר' יוסף קארו זאגט, דאן האבן די תלמידי חת"ס אפגעמאכט אז מען טאר נישט זיצן צוזאמען מיט זיי, אויף דעם באזיס האט מען אויפגעשטעלט די ארטאדאקסישע קאנצעליי קעגן די נעאלאגישע קאנצאליי.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הקדמה פונעם בית יוסף אויפן שולחן ערוך, געדרוקט אנהויב חלק חושן משפט


text:
כולל
כולל איז ווען מ'ענדיגט ישיבה וואס איז א פליכט, גייט מען אריין אין כולל וואס איז אפיציעל נאר א רשות. ס'איז דא וואס בלייבן אפאר חדשים, נאר צו יוצא זיין, און ס'איז דא וואס בלייבן לענגער ביז ווען מ'ווערט געצווינגען צו גיין ארבעטען כדי צו ברענגען ברויט אין שטוב.
געווענטליך, ווילאנג די ווייב ארבעט נאך -דאס הייסט ביז זי געבוירט איר ערשטע קינד- קען מען נאך דורך שטופען אין כולל. די וואס האלטן באמת דערביי, און שפירן אז זיי מעגן זיך מפרנס זיין פונעם ציבור, בלייבן אויף לענגער, ביז נאך אפאר יאר ווערט פון אים א דיין, מגיד שיעור, אדער מלמד.
אין ארץ ישראל איז איינגעפירט פאבריינגען אין די כוללים אויך פאר פשוטי עַם במשך דעם גאנצן לעבן, אין אלע מדינות אין אייראפע האט מען געגרינדעד כוללים פאר די אידן פון זייער לאנד וואס זענען געפארן וואינען אין ארץ ישראל,
רשימה פון כוללים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- כולל שומרי החומות פאר די אונגארישע אידן
- כולל חיבת ירושלים פאר די גאליציאנער אידן
- כולל אהבת ציון פאר די זיבנבערגן אידן
- כולל פוילן פאר די פוילישע אידן
- כולל אהבת ירושלים די וויזניצער כולל


text:
Max Weinreich: His First Years in America
Gennady Estraikh gives a synopsis of YIVO organizer and Yiddish linguist Max Weinreich’s early years in America by way of introducing this first ever reprint of Weinreich’s 1942 article on the future of the YIVO and Yiddish in America.
מאַקס ווײַנרײַך:
די ערשטע יאָרן אין אַמעריקע
דעם 29סטן יאַנואַר איז געוואָרן 43 יאָר זינט דער פּטירה פֿון מאַקס ווײַנרײַכן. פֿאַר אָט די יאָרן האָבן זיך געביטן עטלעכע דורות אין דער ייִדישער אַקאַדעמישער וועלט. אָבער קיינער האָט זיך אַפֿילו ניט דערנענטערט צום ניוואָ פֿון מאַקס ווײַנרײַכן, כאָטש אייניקע זאַכן זײַנען, בלי-ספֿק, פֿאַרעלטערט געוואָרן אין זײַנע פֿילצאָליקע אַרבעטן. אַ חוץ צענדליקער ביכער און הונדערטער אַרטיקלען (אין “פֿאָרווערטס” בתוכם), האָט ווײַנרײַך איבערגעלאָזט נאָך זיך אַ גאַנצע אינסטיטוציע — דעם ייִוואָ-אינסטיטוט. הגם ניט איין מענטש, נאָר אַ גאַנצע ריי געלערנטע און כּלל-טוערס האָבן אין יאָר 1925 פֿאַרלייגט דעם יסוד פֿון דעם דאָזיקן אינסטיטוט, איז ווײַנרײַך געווען דער מענטש, וואָס איז געשטאַנען בײַם רודער פֿון דער נײַער, איצט שוין לאַנג לעגענדאַרער, אַקאַדעמישער אינסטיטוציע. ער האָט מיט איר אָנגעפֿירט סײַ אין ווילנע און סײַ אין ניו-יאָרק, ווען די מלחמה האָט אים פֿאַרוואָרפֿן אויף דער אַנדערער זײַט פֿונעם אַטלאַנטישן אָקעאַן.
זונטיק, דעם 4טן דעצעמבער, 2011, האָט דער ייִוואָ דורכגעפֿירט אַן איינטאָגיקע קאָנפֿערענץ, געווידמעט די אַמעריקאַנער יאָרן אין מאַקס ווײַנרײַכס לעבן. רעפֿעראַטן האָבן צוגעגרייט פֿאָרשערס, וועלכע האָבן באַרירט פֿאַרשיידענע טעמעס: ווײַנרײַכס באַמיִונגען זיך צוצופּאַסן צום לעבן אין אַמעריקע, זײַן פֿילזײַטיקע פּעדאַגאָגישע טעטיקייט, זײַן אַרבעט איבער דער געשיכטע פֿון ייִדיש, זײַן חורבן-פֿאָרשונג, און זײַן אָנפֿירונג מיט דער טעטיקייט פֿון ייִוואָ. אין דער אַרבעט פֿון דער קאָנפֿערענץ האָט זיך באַטייליקט גבֿריאל ווײַנרײַך, מאַקס ווײַנרײַכס ייִנגערער זון, וואָס איז אַ פּענסיאָנירטער פּראָפֿעסאָר פֿון פֿיזיק אין מישיגאַן-אוניווערסיטעט. אַ סך מענטשן האָבן געלייענט זײַן בוך זכרונות Confessions of Jewish Priest: From Secular Jewish War Refugee to Physicist and Episcopal Clergyman.
ס‘איז שוין ניט איין מאָל געזאָגט געוואָרן, אַז ייִדיש האָט ניט קיין פּנים, אָדער פּינקטלעכער — עס האָט ניט קיין פּנימער. מיט אַנדערע ווערטער: מיר האָבן כּמעט ניט קיין ביאָגראַפֿיעס. וווּ קען מען איבערלייענען אַ בוך וועגן, אַ שטייגער, מאַקס ווײַנרײַכן? בלײַבט ער ממילא אַ רעטעניש, צי סתּם אַ נאָמען אויף דער הילע פֿון זײַן מאָנומענטאַלער געשיכטע פֿון דער ייִדישער שפּראַך. אָבער ס'איז קלאָר אַפֿילו אָן פּרטימדיקע ביאָגראַפֿיעס, אַז ווײַנרײַך איז געווען אַן אויסערגעוויינטלעך אינטערעסאַנטער מענטש; אַ מענטש מיט אַ שליחות, וואָס ער האָט פֿאַר זיך אַליין באַשטימט. און אַ שליחות איז עס געווען מיט אַ פֿאַרנעם. עס האָט זיך ניט באַגרענעצט מיט שפּראַכקענטעניש צי אַנדערע מינים וויסנשאַפֿט. מיר ווייסן, און בעת דער ייִוואָ-קאָנפֿערענץ האָט מען וועגן דעם גערעדט, אַז ער האָט אַ סך ברייטער געזען די ראָלע פֿון דער אַקאַדעמישער אַרבעט. פֿאַר אים איז עס געווען אויך אַ — און, אין אַ געוויסן זין, דער — מיטל צו מאָדערניזירן און, בכלל, טראַנספֿאָרמירן דאָס ייִדישע פֿאָלק.
ווי אַ סך אַנדערע ייִדישע טוערס פֿון אַזאַ קאַליבער, האָט ווײַנרײַך געטראָגן אין זײַן גענעטישן קאָד עפּעס פֿון רבי עקיבֿא. ער האָט געגלייבט, אַז זײַן קרײַז פֿון ייִוואָ-אַקטיוויסטן היט אָפּ דעם קערן פֿון דער אַשכּנזישער קולטור. און ווײַטער בלײַבט די פֿראַגע פֿון קולטיווירן ריכטיק דעם באָדן, אים ברענגען צו אַזאַ מצבֿ, אַז עס זאָל זיך קענען ווידער צעוואַקסן, און צעבליִען די אַשכּנזישע ציוויליזאַציע. אין אַ צאָל רעפֿעראַטן האָט קלאָר געקלונגען, אַז ווײַנרײַך האָט זיך געפֿילט אין אַמעריקע ניט אין גאַנצן אין דער היים. אָט ווי ער האָט, למשל, אָפּגעשאַצט אַמעריקע אין זײַן אַרטיקל “וווּ איז הײַנט דער צענטער פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור?” (“פֿאָרווערטס”, דעם 20סטן יאַנואַר 1947):
העכער פֿינף מיליאָן ייִדן און די גרעסטע צאָל ייִדישע שרײַבערס. און צווישן זיי אַ היפּשע צאָל מיט גרויסן טאַלאַנט. אָבער עפּעס שפּירן מיר, אַז ס'איז ניט מיט אַלעמען. ווײַל אַ ליטעראַטור מיינט ניט נאָר שרײַבערס און אַפֿילו ניט נאָר אָפּגעדרוקטע ביכער. ליטעראַטור מיינט כּסדרדיקער קאָנטאַקט צווישן שרײַבער און עולם, אַ כּסדרדיקע ווירקונג פֿון איינעם אויפֿן אַנדערן. און דאָ איז דער שוואַכסטער פּונקט פֿון דער ייִדישער אַמעריקע. די ייִדישע ליטעראַטור, ניטאָ וואָס צו באַהאַלטן, הענגט דאָ אין דער לופֿטן.
ווײַנרײַך האָט געבענקט נאָך ווילנע — די שטאָט האָט זיך בײַ אים אַסאָציִיִרט מיטן בעסטן, וואָס די ייִדישע קולטור האָט געהאַט געשאַפֿן. און ער האָט געחלומט וועגן “ווילנעיִזירן” דאָס ייִדישע לעבן אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן; געוואָלט גלייבן, אַז די אַמעריקאַנער ייִדן האָבן זיך געוואַלדיק גענייטיקט אין זײַן ייִוואָ, וואָס ער האָט געזען ווי אַ פֿאַרקערפּערונג פֿון דער ווילנער קולטור-טראַדיציע. דאָס איז, צום באַדויערן, געווען ניט מער ווי אַ חלום, מחמת דאָס אַמעריקאַנער ייִדנטום האָט, אין דער אמתן, גאַנץ ווייניק, און וואָס ווײַטער אַלץ ווייניקער, באַמערקט די דאָזיקע טראַדיציע און איר אינסטיטוציאָנעלע פֿאַרקערפּערונג.
אָנהייב 1942 איז דורכגעפֿירט געוואָרן אַ ייִוואָ-קרנפֿערענץ, וועלכע האָט אונטערגעצויגן די ערשטע סך-הכּלען פֿון דער טעטיקייט פֿונעם אינסטיטוט אין ניו-יאָרק, אָפּגעריסן פֿון ווילנע. ווײַנרײַכס אַרטיקל אין “פֿאָרווערטס”, וואָס ווערט דאָ געדרוקט, זעט אויס ווי אַ באַריכט, געלייענט בעת דער קאָנפֿערענץ. אַזוי איז עס אַ פּנים געווען.
ג. ע.
זומער 1940 האָט זיך געשאַפֿן אַזאַ סיטואַציע:
ווילנע, די הויפּטשטאָט פֿון ליטע, איז פֿאַרנומען געוואָרן פֿון דער רויטער אַרמיי. די באַלעבאַטים דאָרטן זײַנען געוואָרן די קאָמוניסטן, און ניט נאָר אין דער רעגירונג, נאָר אויך אין די קולטורעלע און געזעלשאַפֿטלעכע אינסטיטוציעס. פֿאַרשטייט זיך, אַז זיי האָבן אויך “איבערגענומען” דעם ייִדישן וויסנשאַפֿטלעכן אינסטיטוט (ייִוואָ). מע האָט אַרײַנגעזעצט אַהין אייגענע מענטשן און מע האָט געלאָזט וויסן, אַז פֿון איצט אָן וועט מען פֿירן אויפֿן אייגענעם שטייגער, די ביז-איצטיקע פֿירונגען האָבן ניט געטויגט. און מע האָט באַלד גענומען אויסרעדן און אויסשרײַבן וואָס אין דער קאָרט שטייט אויף די אַלע וואָס זײַנען פֿריִער געווען פֿאַרבונדן מיטן אינסטיטוט. אַז די מלחמה וועט אין גיכן פֿאַרפֿלייצן ווילנע אויך — דאָס האָט דאָך דעמאָלט קיינער ניט געקענט פֿאָרויסזען.
וואָס האָבן געזאָלט טאָן די פֿרײַנד און מיטאַרבעטער פֿון ייִדישן וויסנשאַפֿטלעכן אינסטיטוט דאָ אין לאַנד בײַ דער נײַער סיטואַציע? דער ייִוואָ איז קיין מאָל ניט געווען בלויז אַ ווילנער אינסטיטוציע. אַפֿילו אין די יאָרן ווען דער וועג פֿון און צו ווילנע איז געווען אָפֿן, האָט דער אַמעריקאַנער אָפּטייל פֿון ייִוואָ אַליין אַרויסגעגעבן ביכער און זשורנאַלן, אײַנגעאָרדנט פֿאָרומס און קאָנפֿערענצן. ווען מע זאָל דורכקוקן די שריפֿטן פֿון ייִוואָ פֿאַר די אַלע יאָרן פֿון שלום, פֿון זינט דער אינסטיטוט האָט זיך אין 1925 געגרינדעט, וועט מען דאָרטן מסתּמא געפֿינען ניט ווינציקער שרײַבער פֿון ניו-יאָרק ווי פֿון ווילנע גופֿא. אָבער דער מיטלפּונקט פֿון אינסטיטוט איז געווען ווילנע. דאָרטן האָבן זיך קאָנצענטרירט אַלע פּלענער, דאָרטן האָבן זיך געדרוקט די גרויסע בענד שריפֿטן און די צענטראַלע זשורנאַלן, דאָרטן האָט מען געהיט אַלע זאַמלונגען אין דעם אייגענעם הויז. דאָרטן איז אין 1935 געווען דער אַלוועלטלעכער צוזאַמענפֿאָר פֿון אינסטיטוט און עס האָט אין 1940 געזאָלט זײַן דער צווייטער. דאָרטן האָט זיך אין 1935 געשאַפֿן די אַספּיראַנטור בײַם אינסטיטוט — אַ מין אוניווערסיטעט פֿאַר ייִדישע וויסנשאַפֿטן. די גאַנצע וועלט האָט זיך געהאַט צוגעוווינט צו דעם, אַז ווילנע איז דער אַדרעס. דער נאָמען “ירושלים-דליטא” האָט געקראָגן גאָר אַ נײַעם קלאַנג פֿאַר פֿיל טויזנטער מענטשן איבער דער גאַנצער וועלט. די פּאָסט צום אינסטיטוט איז געווען אַזוי גרויס, אַז מע האָט צו אים צוגעשטעלט אַ ספּעציעלן בריוון-טרעגער.
דער אויסברוך פֿון דער מלחמה האָט באַלד דערלאַנגט אַ שווערן קלאַפּ. ווילנע האָט געהערט צו פּוילן, און די פֿאַרבינדונג פֿון דער דרויסנדיקער וועלט מיט פּוילן איז געגאַנגען דורכויס פֿון מערבֿ-זײַט, דורך דײַטשלאַנד, הייסט עס. ווען די דײַטשישע אַרמיי איז אַריבער דעם פּוילישן גרענעץ, איז ממילא אָפּגעשניטן געוואָרן פֿון דער וועלט אַפֿילו דער טייל פּוילן וואָס איז נאָך ניט געווען פֿאַרנומען. דאָס איז געווען דעם 1טן סעפּטעמבער, 1939. דעם 17טן סעפּטעמבער איז אַרײַן אין ווילנע די רויטע אַרמיי און טאַקע אויף אַן אמת אָפּגעשניטן ווילנע פֿון דער גאַנצער וועלט. אַפֿילו מיט מאָסקווע האָבן די דאָרטיקע אײַנוווינערס קיין קאָמוניקאַציע ניט געהאַט. וועגן אָנהאַלטן אַ קאָנטאַקט מיט דער “בורזשואַזער וועלט” איז דאָך אַוודאי ניט געווען וואָס צו רעדן.
נאָר דאָ איז געשען אַ נס: די סאָוועטן האָבן אַוועקגעשאָנקען ווילנע דער קליינטשיקער ליטע. לאָמיר זיך איצט ניט אַרײַנלאָזן אין אַנאַליזירן יענע געשעענישן — זיי זײַנען נאָך בײַ אַלעמען פֿריש אין זכּרון. עס איז גענוג צו זאָגן, אַז די זעקס חדשים אונטער די ליטווינער האָט דער ייִדישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט געהאַט אַ מעגלעכקייט צו פֿירן זײַן טעטיקייט. ניט אַזוי ברייט ווי ער האָט געוואָלט — אַ שטייגער אַרויסגעבן די זשורנאַלן האָט די ליטווישע מיליטערישע צענזור ניט דערלויבט ביזן סוף, כאָטש מע האָט ניט געקענט חושד זײַן, אַז מע וועט דאָרטן עפּעס שרײַבן, חלילה, קעגן ליטע. אָבער [צו פֿירן] די אינעווייניקסטע אַרבעט האָט מען ניט געשטערט.
עס האָט געפֿעלט זלמן רייזען, וועמען די באָלשעוויקעס האָבן אַרעסטירט אין אָקטאָבער 1939 און מיטגענומען, ווען זיי זײַנען אַרויס (ביז איצט ווייסט מען ניט, וווּ ער איז אַהינגעקומען). אָבער עס זײַנען צוגעקומען צו דער אָנפֿירונג, אַ חוץ אָרטיקע מענטשן, עטלעכע וויכטיקע טוערס פֿון וואַרשע, וועמען די מלחמה האָט געהאַט געבראַכט קיין ווילנע. עס איז אַוועק אַ פֿײַנע אַרבעט. אין די אַרבעטס-צימערן און אין די לייען-זאַלן פֿון אינסטיטוט איז קיין מאָל ניט געווען אַזוי לעבעדיק ווי יענעם האַלב יאָר, ווען עטלעכע הונדערט ייִדישע אינטעליגענטן פֿון וואַרשע און לאָדזש און לובלין און קראָקע האָבן זיך דאָ צוגעטוליעט און דאָ געפֿונען גײַסטיקע שפּײַז און גײַסטיקע וואַרעמקייט, אין דער צײַט ווען מיט פֿיזישער שפּײַז און וואַרעמקייט איז געווען אַ ביסל קנאַפּלעך. און די ליטווישע אינטעליגענץ, די ליטווישע בילדונגס-מאַכט, האָט אויך געלייגט גרויס כּבֿוד אויפֿן אינסטיטוט. דער ייִוואָ האָט אַפֿילו געהאַט אויסגעפּועלט, אַז אין ווילנער אוניווערסיטעט, וואָס די ליטווינער האָבן געהאַט איבערגענומען, זאָל זײַן אַ שטענדיקער פּראָפֿעסאָר פֿאַר ייִדישער שפּראַך און ליטעראַטור.
די פֿאַרבינדונג מיט דער דרויסנדיקער וועלט, און ספּעציעל מיט אַמעריקע, איז דעמאָלט אויך געווען זייער שווער. יעדער בריוו האָט זיך דאָך געדאַרפֿט דורכגליטשן דורך דער צווייענדיקער בלאָקאַדע פֿון די ענגלענדער און די דײַטשן. גוט און זיכער זײַנען געגאַנגען נאָר טעלעגראַמען, און דורך טעלעגראַמען אַליין איז שווער צו פֿירן אַ גרויסע אָרגאַניזאַציע. פֿונדעסטוועגן, מיט די אַלע שוועריקייטן, איז ווילנע ביז יוני 1940 געווען ווײַטער דער נאַטירלעכער צענטער פֿון ייִדישן וויסנשאַפֿטלעכן אינסטיטוט.
אָבער ווען די באָלשעוויקעס האָבן פֿאַרנומען די שטאָט און איבערגעשניטן אַלע פֿאַרבינדונגען מיט דער דרויסנדיקער וועלט און אויפֿן אָרט געהייסן גיין פֿון אינסטיטוט די אַלע וואָס האָבן אים פֿריִער געפֿירט, האָט זיך פֿאַר די אַמעריקאַנער ייִוואָ-טוערס אַוועקגעשטעלט אַ האַרבע פֿראַגע. עס איז ניט געווען נאָר דאָס (כאָטש דאָס אַליין וואָלט געווען גענוג), אַז די נײַע דעה-זאָגערס זײַנען ניט געווען קאָמפּעטענט. אַפֿילו ווען זיי וואָלטן געווען די שענסטע און די בעסטע, וואָלט די אַמעריקאַנער אָפּטיילונג פֿון ייִוואָ אויך ניט געקענט אָנהאַלטן מיט זיי קיין פֿאַרבינדונג, ווײַל זיי האָבן דאָך ניט געוואָלט האָבן קיין געשעפֿטן מיט “רעאַקציאָנערן” און “קלעריקאַלן”. די אַמעריקאַנער ייִוואָ-טוערס האָבן דעריבער געקענט באַשליסן נאָר איינס פֿון צוויי:
אָדער אין גאַנצן רעזיגנירן פֿון אַ צענטראַלער ייִדישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוציע, אָדער נעמען בויען דעם אינסטיטוט איבער אַ נײַס דאָ אין אַמעריקע — צום ווינציקסטן ביז וואַנען די מלחמה וועט זיך ענדיקן.
עס זײַנען געווען אַזעלכע, וואָס האָבן געהאַלטן, אַז אַמעריקע קען ניט, און וויבאַלד קען מען ניט, דאַרף מען זיך ניט אונטערנעמען. דאָס וואָס האָט אין ווילנע געקאָסט אַ גילדן, האָבן זיי געטענהט, קאָסט אין ניו-יאָרק אַ דאָלאַר. אָבער איין אַמעריקאַנער דאָלאַר איז אין ווילנע געווען פֿינף גילדן, און אין אַמעריקע איז דאָס טאַקע ניט מער ווי אַ דאָלאַר. אין ווילנע האָט איר געהאַט אַרום אינסטיטוט אַ גרויסע באַגײַסטערטע יוגנט, — ווער וועט אײַך העלפֿן אין ניו-יאָרק? חוץ דעם, דאָרטן האָט איר דאָך געהאַט ניט נאָר ווילנע, נאָר הונדערטער שטעט און שטעטלעך פֿון פּוילן און פֿון די שכנישע לענדער, וווּ מע האָט דעם אינסטיטוט ליב געהאַט, ווײַל מען האָט אים באַדאַרפֿט. און קען מען זאָגן מיט אַ פֿולן מויל, אַז די ייִדישע אַמעריקע קען אָן דעם ייִוואָ ניט לעבן? און דער עיקר: די גרעסטע צאָל מיטאַרבעטער פֿון אינסטיטוט און כּמעט אַלע זײַנע זאַמלונגען זײַנען דאָך געבליבן דאָרטן — מיט וואָס וועט מען דאָ קענען גיין צום טיש?
אַלע ערנסטע טענות. אָבער אַריבערגעווויגן האָבן די וואָס האָבן געזאָגט, אַז מע דאַרף פּרוּוון, אַז צונויפֿלייגן די הענט און פֿאַרצווייפֿלען איז קיין קונץ ניט. וועט מען האָבן ווינציקער געלט, וועט מען אויפֿטאָן ווינציקער. אָבער ווינציק איז נאָך אַלץ מער ווי גאָרניט. ס'וועט ניט זײַן אין די ערשטע יאָרן אַזאַ מין באַגײַסטערונג אַרום דעם אינסטיטוט ווי ס'איז געווען דאָרטן? מיר האָבן איצט ווינציקער מענטשן? וועלן מיר זען צוצוציִען נײַע מענטשן, וועלן מיר זיך פֿלײַסן צו טאָן אַזוי פֿיל גוטע אַרבעט, אַז מיר זאָלן געווינען אָנערקענונג. די הויפּט-פֿראַגע איז נאָר: צי דאַרף מען דאָס? און וועגן דעם האָבן מיר ניט געהאַט דעם מינדסטן צווייפֿל. די וועלט איז הײַנט פֿאַרגאָסן פֿון אונטערדריקונג, אָבער עס וועט דאָך קומען די צײַט, ווען די וועלט וועט צוריק פֿרײַ ווערן, און די ייִדן אין אייראָפּע צוזאַמען מיט איר. דעמאָלט וועט מען פֿון דאָס נײַ דאַרפֿן דעם ייִוואָ. מוזן מיר אים זען ביז דעמאָלט צו דערהאַלטן. אָבער אויך אַמעריקע גופֿא דאַרף אַן אינסטיטוציע וואָס פֿאָרשט דאָס ייִדישע לעבן מיט די מעטאָדן פֿון דער מאָדערנער וויסנשאַפֿט. לאָמיר פֿאַרקאַשערן די אַרבל און זיך נעמען צו דער אַרבעט.
אין 1940, אין האַרבסט, האָבן מיר אָנגעהויבן. פֿאַר אַ יאָרן, אַרום נײַ-יאָר, האָט אונדזער יאָריקע קאָנפֿערענץ דאָס באַשטעטיקט. מיר האָבן זיך ניט אײַנגערעדט, אַז ס'איז אַ שפּילעכל וואָס מיר האָבן זיך אונטערגענומען. עס האָט זיך געמאַכט אַזוי, אַז חוץ די שטענדיקע אַמעריקאַנער טוערס פֿון ייִוואָ האָט די מלחמה אַהער אַראָפּגעבראַכט נאָך מיטאַרבעטער זײַנע פֿון אייראָפּע. אָבער בײַ דעם אַלעם האָבן מיר געוווּסט, אַז מיר הייבן אָן כּמעט ווי פֿון אָנהייב. אָבער מיר האָבן אײַנגעשטעלט, ווײַל מיר האָבן געגלייבט, און איצט האָבן מיר שוין דעם סימן. ווי באַשיידן מיר זאָלן ניט זײַן, מעגן מיר זאָגן, אַז מיר האָבן זיך גאָרניט וואָס צו שעמען מיט דעם באַריכט, מיט וועלכן מיר קומען צו גיין הײַיאָר צו דער קאָנפֿערענץ.
דאָס וואָס דער ברייטערער עולם דערזעט מער ווי אַלץ זײַנען די געדרוקטע אויסגאַבן, וואָס אַ וויסנשאַפֿטלעכע אינסטיטוציע לאָזט אַרויס. טאָ לאָמיר פֿריִער ווי אַלץ רעדן וועגן אונדזערע ביכער און זשורנאַלן.
די וויכטיקסטע אויסגאַבע פֿון אינסטיטוט פֿאַר די לעצטע צען יאָר איז געווען דער זשורנאַל “ייִוואָ-בלעטער”. הונדערטער וויכטיקע אַרבעטן זײַנען אין אים אָפּגעדרוקט געוואָרן, און אַ פֿאָרשער וואָס גיט זיך אָפּ מיט ייִדישער פֿאָרשונג, אַלץ איינס אין וואָס פֿאַר אַ שפּראַך ער זאָל ניט שרײַבן, קען זיך שוין אָן דעם זשורנאַל ניט באַגיין. ווען די אַמעריקאַנער אָפּטיילונג פֿון ייִוואָ האָט גענומען קלערן וועגן דער הויפּט-אַרבעט, האָט מען דעריבער פֿריִער פֿאַר אַלץ אַ טראַכט געטאָן וועגן די “ייִוואָ-בלעטער”. דאָס איז געווען נאָך אין אָנהייב 1940. פֿאַר די צוויי יאָר זײַנען אַרויס פֿיר בענדער פֿון זשורנאַל (יעדער האַלבער יאָר רעכנט זיך פֿאַר איין באַנד), צוזאַמען 1,126 זײַטן. איר געפֿינט דאָ פֿאָרשונגען פֿון ייִדישן עקאָנאָמישן לעבן און פֿון ייִדישער געשיכטע, וועגן ייִדישער ליטעראַטור און וועגן ייִדישע פּסיכאָלאָגישע פּראָבלעמען. איר געפֿינט דאָ מאַטעריאַל אויך וועגן ייִדישע געזעלשאַפֿטלעכע פֿראַגן, אָבער פֿאַרשטייט זיך ניט פֿון דער פּאָליטיש-פּובליציסטישער זײַט גענומען, נאָר פֿון דער וויסנשאַפֿטלעכער: וועגן ייִדישע צוגרייטונגען צו דער ווערסאַלער שלום-קאָנפֿערערנץ, וועגן פּויליש-ייִדישע באַציִונגען, וועגן ייִדן אונטער די נאַציס.
דער זשורנאַל גיט אויך אָפּ פּלאַץ פֿאַר ניט-ייִדישע פּראָבלעמען, אויב מיר קענען עפּעס אָפּלערנען פֿון זיי. למשל, פֿאַר די וואָס אינטערעסירן זיך מיט די מעגלעכקייטן פֿון ייִדישער קאָלאָניזאַציע, איז געווען אינטערעסאַנט צו לייענען אַ באַריכט (געשריבן פֿון אַ הויכן באַאַמטן אין דענמאַרק) וועגן דענישן קאָלאָניזיר-עקספּערימענט, וואָס איז געמאַכט געוואָרן מיט עטלעכע יאָר צוריק אין ווענעזועלאַ. מיר ווייסן, אַז קינדער פֿון אימיגראַנטן, ייִדן אַרײַנגערעכנט, האָבן שוועריקייטן בײַם אַרײַנפּאַסן זיך אין דער אַמעריקאַנער סבֿיבֿה, — איז זייער ניצלעך געווען איבערצולייענען אין די “ייִוואָ-בלעטלעך” אַן אַרטיקל, פֿון אַן אמתן פֿאַכמאַן, וועגן ענלעכע פּערזענלעכקייט-פּראָבלעמען בײַ אינדיאַנער אין די שטאַטן מאָנטאַנאַ און קענזעס. אין דעם קומענדיקן נומער פֿונעם זשורנאַל וועט זײַן אַן אַרטיקל, געשריבן פֿון אַ פּוילישן פּראָפֿעסאָר, וועגן די פּוילישע שולן אין ניו-יאָרק. די טעמע איז אינטערעסאַנט פֿאַר אַ סך מענטשן וואָס זײַנען פֿאַרבונדן מיט אונדזערע ייִדישע שולן.
ספּעציעל וואָלט זיך מיר וועלן אונטערשטרײַכן, אַז אויך אַמעריקאַנער ייִדישע טעמעס זײַנען היפּש פֿאַרטראָטן אין די “ייִוואָ-בלעטער”. אַז דאָס איז נייטיק, איז קלאָר פֿאַר אַלעמען. איינער פֿון די מאָטיוון פֿאַר נעמען זיך אויפֿבויען דעם ייִדישן וויסנשאַפֿטלעכן אינסטיטוט אין ניו-יאָרק איז דאָך געווען דאָס, וואָס מע פֿאַרשטייט ניט ווי עס געהער צו זײַן דאָס ייִדישע לעבן אין אַמעריקע. אָבער אַרויסשטעלן די פֿאָדערונג איז אַ סך גרינגער, ווי דורכפֿירן זי. אונדזערע ייִדישע פֿאָרשער זײַנען צום גרעסטן טייל מיט זייער אויסבילדונג, מיט זייערע אינטערעסן און מיט זייער האַרץ נאָך פֿאַרבונדן מיט דער אַלטער היים אַפֿילו ווען זיי זיצן שוין יאָרנלאַנג דאָ אין לאַנד. נײַע קרעפֿטן קומען ניט צו אַזוי גיך, ווי מע וואָלט וועלן. און פֿאַראַן אַזעלכע, וואָס אין “גוייִשער” פֿאָרשונג האָבן זיי זיך אויסגעצייכנט, נאָר דאָס ייִדישע לעבן הייבן זיי ניט אָן צו קענען. מע דאַרף דעריבער שלום מאַכן מיטן געדאַנק, אַז דערגרייכן דעם ציל פֿון פֿאָרשן דאָס ייִדישע לעבן אין אַמעריקע קען מען נאָר צוביסלעך.
אָבער מיר האָבן שוין אָנגעהויבן. עס איז געווען געדרוקט אַ גרעסערע אָפּהאַנדלונג וועגן דעם סאָציאַלן כאַראַקטער פֿון אַמעריקאַנער ייִדנטום. און גראָד איצט האַלט זיך אין פֿונאַנדערוויקלען אַן אינטערעסאַנטע דיסקוסיע אַרום דעם. געווען אַ ברייט-אינפֿאָרמירנדיקער אַרטיקל וועגן דער ייִדישער יוגנט אין אַמעריקע. געווען אַן אויספֿאָרשונג וועגן דעם אָנטייל פֿון ייִדן אין פֿאַרשיידענע פּרנסות אין קאָנעטיקוט סטייט. אין דעם נומער, וואָס איז אַרויס גראָד די טעג, איז אָפּגעדרוקט אַ גרויסע אַרבעט וועגן דער ייִדישער פּרעסע אין אַמעריקע פֿאַר די לעצטע פֿערציק יאָר, וווּ עס איז צום ערשטן מאָל אויסגענוצט אַ רײַכע סטאַטיסטיק.
וועגן דער ייִדישער שפּראַך אין אַמעריקע זײַנען געווען אַ סך אַרטיקלען און נאָטיצן אין אַ צווייטן זשורנאַל, וואָס דער אינסטיטוט גיט אַרויס. דאָס איז דער זשורנאַל “ייִדישע שפּראַך”. ביז איצט זײַנען אַרויס 192 זײַטן, זעקס נומערן. דער זשורנאַל לאָזט זיך ניט אַרײַן צו פֿיל אין היסטאָרישע פֿאָרשונגען וועגן ייִדיש, און בכלל גיט ער זיך ניט אָפּ מיט ספּעציאַליסטישע איינצלהייטן. דערויף זײַנען פֿאַראַן די “ייִוואָ-בלעטער” און אַ נײַער באַנד “פֿילאָלאָגישע שריפֿטן”, וואָס מע האָט שוין גענומען גרייטן. די “ייִדישע שפּראַך” גיט זיך אָפּ מיט ענינים פֿון ייִדישן סטיל, פֿון ייִדישער גראַמאַטיק. זי פּרוּווט פֿאַרענטפֿערן ווי אַזוי מען זאָל איבערגעבן אויף ייִדיש די טערמינען פֿון לופֿט-פֿליִערײַ, ווען מע דאַרף זאָגן “מיר” און ווען “מיך”, וואָסערע ענגלישע ווערטער עס קענען יאָ אָנגיין אין ייִדיש און וואָסערע עס איז בעסער ניט צו נוצן. קורץ פֿון דער זאַך, דאָס איז אַ זשורנאַל פֿאַר יעדן איינעם, וואָס רעדט און שרײַבט ייִדיש. דעריבער האָט ער אויסגענומען בײַם עולם. פֿאַראַן שוין אַבאָנענטן אין די הויכע הונדערטער.
מיר האָבן אַ באַשלוס וועגן אַרויסגעבן נאָך אַ דריטן זשורנאַל, און מיר פֿאַרהאָפֿן, אַז הײַנטיקס יאָר וועלן מיר דאָס שוין קענען מאַכן. ער דאַרף הייסן “ייִדישע וויסנשאַפֿט” און דאַרף געבן סיסטעמאַטישע באַריכטן וועגן דער טעטיקייט פֿון ייִוואָ גופֿא און פֿון אַלע אַנדערע ייִדישע וויסנשאַפֿטלעכע אינסטיטוציעס אַלץ איינס אין וואָסער לאַנד און אַלץ איינס אין וואָסער שפּראַך זיי אַרבעטן. מיר ווייסן, אַז אַ סך מענטשן קוקן שוין אַרויס אויף דעם זשורנאַל, ווײַל ביז הײַנט איז אַזוינס נאָך ניטאָ אויף קיין שפּראַך. מיר האָבן דאָס געפּלאַנט אין ווילנע ערבֿ דער מלחמה. איצט דאַרף דאָס פֿאַרווירקלעכט ווערן אין ניו-יאָרק. (אין סעפּטעמבער 1943 איז אַרויס דער ערשטער נומער פֿון “ידיעות פֿון ייִוואָ” — ג.ע.)
אַ חוץ זשורנאַלן, קומען מיר צו דער קאָנפֿערענץ מיט ביכער אויך. דרײַ ביכער האָט דער אינסטיטוט אָקערשט אַרויסגעגעבן, צוזאַמען טויזנט זײַטן. איינס איז אַ פֿאָרשונג פֿון דר. רפֿאל מאַלער “דער קאַמף צווישן השׂכּלה און חסידות”. דאָ איז צונויפֿגענומען אַ מאַסע מאַטעריאַל פֿון ווינציק-באַקאַנטער ליטעראַטור און אויך פֿון די לעמבערגער רעגירונגס-אַרכיוון, וואָס ווער ווייסט, צי עס איז נאָך עפּעס פֿון זיי איבערגעבליבן הײַנט. די אַנדערע צוויי ביכער זײַנען צוויי טיילן פֿון אַ ווערק “ייִדן אין פֿראַנקרײַך”, אונטער דער רעדאַקציע פֿון א. טשעריקאָווער. דאָס בוך (דאַמאָלסט האָט עס געדאַרפֿט זײַן איין באַנד) האָט געזאָלט אַרויסגעגעבן ווערן פֿון דעם פּאַריזער “ייִוואָ-קאָמיטעט”. דער חורבן פֿון פֿראַנקרײַך האָט דאָס אָפּגעהאַלטן. אָבער דער רעדאַקטאָר האָט אַראָפּגעראַטעוועט די מאַנוסקריפּטן אַהער, עס זײַנען אָנגעשריבן געוואָרן נאָך נײַע אַרבעטן, און אָט האָבן מיר העכער זעקס הונדערט זײַטן פֿאָרשונגען און דאָקומענטן וועגן דעם ייִדישן לעבן אין פֿראַנקרײַך, וואָס ניט נאָר אין ייִדיש, נאָר אַפֿילו אין פֿראַנצויזיש איז אַזוינס נאָך ניטאָ. איר האָט דאָ אַרבעטן וועגן דעם קאַמף אַרום ייִדישע רעכט בשעת דער פֿראַנצויזישער רעוואָלוציע, וועגן ייִדן אין דער רעוואָלוציע פֿון 1848, וועגן דעם ייִדישן אָנטייל אין דער [פּאַריזער] קאָמונע, נײַע מאַטעריאַלן וועגן דעם דרײַפֿוס-פּראָצעס, און נאָך אַ סך אַנדערע זאַכן. און די אַרטיקלען זײַנען געשריבן אַזוי, אַז יעדער אינטעליגענטער מענטש קען זיי פֿאַרשטיין.
פֿון די ביכער, וואָס זײַנען אָנגעמערקט אויף 1942, וועל איך דערמאָנען נאָר איינס: דאָס איז די געשיכטע פֿון דער ייִדישער אַרבעטער-באַוועגונג אין אַמעריקע, פֿון די אָנהייבן ביז דער איצטיקער צײַט. דאָס וועט זײַן אַ ווערק אין דרײַ בענד, צו 500 זײַטן אין יעדערן. דער ערשטער באַנד — ער דערגייט ביז דעם יאָר 1900 — איז פֿאַרטיק צום דרוק, און אויך פֿאַר די ווײַטערדיקע טיילן איז שוין צוגעגרייט אַ היפּשער מאַטעריאַל. עס איז ניט שווער זיך פֿאָרצושטעלן, אַז אַזאַ זאַך פֿאָדערט גרויסע אויסגאַבן. זי וועט קענען צו שטאַנד קומען אַ דאַנק דער אונטערשטיצונג פֿון די יוניאָנס. (צוויי בענד “געשיכטע פֿון דער ייִדישער אַרבעטער-באַוועגונג אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן”, זײַנען אַרויס אין 1943 — ג.ע.)
אָבער דער ייִוואָ איז ניט נאָר אַ ביכער-פֿאַרלאַג. אפֿשר נאָך וויכטיקער ווי די ביכער און זשורנאַלן איז די אינעווייניקסטע פֿאָרשונג-אַרבעט, וואָס וועט דערגיין צום עולם נאָך ערשט אין אַ צײַט אַרום. עס ווערן צוגעגרייט אויספֿאָרשונגען וועגן דער ייִדישער יוגנט אין אמעריקע, וועגן די צילן, אידעאַלן און אויפֿטוּונגען פֿון די ייִדישע אימיגראַנטן, וועגן דעם ייִדישן געזעלשאַפֿטלעכן לעבן אין ניו-יאָרק, וועגן צוויי-שפּראַכיקייט אין ייִדישע היימען. אין גיכן וועלן מיר קענען וועגן דעם מעלדן מער איינצלהייטן. דערווײַל וויל איך פֿאַרענדיקן מיט אַ צווײַג, וואָס איר ציל איז אויסצובילדן יונגע קאָלעדזש-גראַדויִרטע אין ייִדישע וויסנשאַפֿטן, יעדערן לויט זײַן ספּעציאַליטעט.
אין אַלגעמיינע אוניווערסיטעטן אינטערעסירט מען זיך מיטן ייִדישן לעבן גאַנץ ווינציק. קען זיך טרעפֿן, אַז אַ מענטש זאָל גלענצנד ענדיקן אַן אוניווערסיטעט אין עקאָנאָמיק אָדער אין פּסיכאָלאָגיע און זאָל ניט וויסן דאָס מינדסטע וועגן ייִדישער עקאָנאָמיק אָדער וועגן ייִדישער פּסיכאָלאָגיע. פֿון זיך אַליין דערגייט מען שווער. בעסער איז, אַז מע לערנט סיסטעמאַטיש. דאָס איז געווען דער געדאַנק פֿון דער אָפּטיילונג פֿאַר קאָלעדזש-גראַדויִרטע, וואָס דער ייִוואָ האָט געשאַפֿן אין ווילנע נאָך אין 1935. די סטודענטן האָבן באַקומען געלט-שטיצע, כּדי זיי זאָלן זיך קענען מיט אַ פֿרײַערן קאָפּ אַרײַנטאָן אין שטודירן.
באַלד ווי מיר האָבן אַוועקגעשטעלט די אַרבעט אין ניו-יאָרק, האָבן מיר אויך געעפֿנט אָט די אָפּטיילונג. דאָס ערשטע יאָר האָבן מיר געהאַט נײַן סטודענטן. הײַנטיקס יאָר האָבן מיר שוין אַרום פֿופֿצן סטודענטן. געמאָלדן האָבן מיר מער, און טייל פֿון זיי וואָלטן מיר געקענט צונעמען אויך. אָבער מיר גיבן דאָ אויך געלט-שטיצע — סטיפּענדיעס. אַ סטיפּענדיע באַטרעפֿט דרײַ הונדערט דאָלאַר אַ יאָר — און אונדזערע מיטלען זײַנען נאָך דערווײַל זייער קליינע. דער גרעסטער טייל פֿון די סטודענטן זײַנען געבוירן געוואָרן אין אַמעריקע אָדער דורכגעגאַנגען די אַמעריקאַנער בילדונגס-סיסטעם. יעדער סטודענט באַאַרבעט אַ טעמע פֿון זײַן ספּעציאַליטעט אונטער דער אָנפֿירונג פֿון אינסטיטוט. אַ סך טעמעס האָבן אַ פֿאַרבינדונג מיט אַמעריקע. טייל סטודענטן וועלן צום סוף פֿון הײַנטיקן טערמין, אָנהייב זומער, שוין האָבן פֿאַרטיק גרעסערע אויספֿאָרשונגען.
מיט דער צײַט, רעכענען מיר, וועט זיך די אָפּטיילונג פֿונאַנדערוואַקסן אין אַ ייִדישן קאָלעדזש, וווּ פֿעיִקע ייִדישע יונגע לײַט מיט אַן אינטערעס פֿאַר פּראָבלעמען פֿון ייִדישן לעבן וועלן זיך קענען צוגרייטן צו וויסנשאַפֿטלעכער אַרבעט. דאָס וועט בײַ זיי געדויערן עטלעכע יאָר. די ספּעציעל פֿעיִקע וועלן דערנאָך קענען אָנהייבן טאָן, אונטער דער געהעריקער אָנפֿירונג, כּמעט אַ זעלבסטשטענדיקע פֿאָרשערישע אַרבעט.
ווען מע האָט אָנגעהויבן רעדן וועגן דעם, אַז אַמעריקע זאָל ווערן דער צענטער פֿון ייִוואָ, האָט זיך מסתּמא קיינער ניט אויסגעמאָלט, אַז די מלחמה וועט זיך אַזוי פֿאַרציִען. איצט זעט שוין יעדערער, אַז צום סוף איז נאָך זייער ווײַט. אַזוי לאַנג ווי די מלחמה געדויערט, וועט דער צענטער פֿון ייִוואָ געוויס זײַן דאָ. און אַהער וועלן זיך ציִען די פֿעדעם פֿון אַלע צווײַג-אָרגאַניזאַציעס און פֿון איינציקע מיטאַרבעטער אין אַרגענטינע, אין ארץ-ישׂראל, אין ענגלאַנד און אין אַלע אַנדערע לענדער, וווּהין מע קען נאָך גרייכן.
וואָס נאָך דער מלחמה וועט זײַן, ווייסט קיינער ניט. מיר ווילן דאָך אַלע זײַן זיכער, אַז דאָס אייראָפּעיִשע ייִדנטום וועט זיך ווידער אַוועקשטעלן אויף די פֿיס. און נאָך דער שרעקלעכער פּײַן און צעשטערונג וועט מען אַוודאי דאַרפֿן די הילף פֿון פֿאָרשונג בײַם צוריק אויפֿבויען דאָס ייִדישע לעבן. עס איז נאָך צו פֿרי איצטער צו פֿאַרנעמען זיך מיט דער פֿראַגע, וווּ עס וועט דעמאָלט זײַן דער צענטער פֿון ייִדישן וויסנשאַפֿטלעכן אינסטיטוט. אָבער אין איין זאַך מעגן מיר זײַן זיכער: איינער פֿון די צענטערס פֿון אינסטיטוט וועט געוויס זײַן און בלײַבן אין ניו-יאָרק. ווײַל כּל-זמן דאָ אין לאַנד וועט זײַן אַ ייִדיש לעבן, וועט זײַן אַ באַדערפֿעניש אויסצופֿאָרשן דאָס ייִדישע לעבן. און דאָס איז דאָך דער ציל פֿון ייִדישן וויסנשאַפֿטלעכן אינסטיטוט.


text:
צו שפּילן רולעט גאַמעס, איר טאָן ניט דאַרפֿן אַ לאַס וועגאַס קאַסינאָ אָדער די ונטערערד, ווייַל אויף אונדזער פּלאַץ איר קענען שפּילן גאָר פּאָטער, ליגאַלי און מיט אַלע עלטער גרופּעס. געוועט אָנליין און וואַרטן פֿאַר די פאָר צו האַלטן, מאַרקינג די שטעלע פון די פּילקע אין די צעל. ווי אין די פאָרשטעלן רולעט, איר קענען געוועט אויף אַ ספּעציפיש נומער אָדער צו באַשיצן זיך, פיקסיר בעטינג אויף שוואַרץ אָדער רויט.
גאַמעס ראָולעטטע דורך קאַטעגאָריע:
וואס קענען באַרימערייַ אַז ער האט קיינמאָל יקספּיריאַנסט די יקסייטמאַנט און אַנטיסאַפּיישאַן פון אַ טרילינג געווינען? אַפֿילו די מערסט רויק און גלייַך מענטשן קענען פאַרלירן דיין קאָפּ ווען גאַמבלינג, און ווייַל אין עטלעכע לענדער די קאַסינאָ Officially דערלויבט. אבער ינגריינד נגני טאָן ניט דאַרפֿן עמעצער ס דערלויבעניש צו באַקומען דער ציטער פון טריינג צו ברעכן די באַנק. אין דער זיכער הויז אין ומלעגאַל קלאַבז נגני מאַכן זייער בעץ, פּלייינג קאַרדס און רולעט. און יענע וואס זענען ניט דערשראָקן צו גיין אויף די ברעג, זוכן פֿאַר ווערסיעס פון די שפּיל C ריזיקירן צו לעבן, אַזאַ ווי רוסיש ראָולעטטע.
רוסיש ראָולעטטע געווארן, כּמעט אַ נאציאנאלע שפּאַס און געווארן פאָלקס צווישן באַטראַכט דריווערס אין פאַרשידענע לענדער. די פּויק איז געשטעלט איין קויל רעוואָלווער און ספּון. דערנאך לייגט די פאַס צו זיין טעמפּל און געדריקט דעם צינגל. נגני טאָן ניט וויסן וואָס צעל פּאַטראָן און פלירטינג מיט גורל & נדאַש; זייַן אַנמעריד אָדער אַ קויל שאָס דעטאַנייט זיין קאָפּ. אויב די שוטער איז געווען נאָך לעבעדיק, די ביקס באוועגט צו די ווייַטער דערדעוואַל.
איין קויל אין די פּויק & נדאַש; ראָולעטטע איז ניט דער בלויז אָפּציע. מאל עס איז אַפֿילו מער אַקוטע געשטעלט צוויי, דרייַ, אָדער אַפֿילו פינף בולאַץ, געלאזן בלויז איין שפּעלטל פּאָטער. אין דעם פאַל, איר האָבן צו זייַן פאַרשילטן מאַזלדיק צו אַנטלויפן טויט.
דעם טעמע איז געניצט אין דעם פילם צו שאַפֿן אַ געשפּאַנט אַטמאָספער, און די קריייטערז פון קאָמפּיוטער שפּיל פּראָדוקטן האָבן קומען אַרויף צו מאַכן דעם שפּיל רוסיש ראָולעטטע. רעפּיאַטאַבאַל פירמע "בוקאַ", וואָס איז באַרימט פֿאַר זייַן אָריגינעל שעפעריש געדאנקען, אין 1996 רעלעאַסעד דער ערשטער טייל פון די קאַמף-זוכן, און אין 1999, די קאַנטיניויישאַן פון "רוסיש ראָולעטטע". אבער עס זענען אויך אַ סעריע פון בליץ אידיש, ווו די אותיות זענען שאָס אין אַ צייַט, טריינג צו האַלטן אַ גלייַך פּנים.
פֿאַר יענע וואס האָבן אַפֿילו אַ ווירטואַל לעבן טוט נישט וועלן צו לאָזן, מיר פאָרשלאָגן דער קלאַסיש ווערסיע פון רולעט גאַמעס אָנליין. זיצן אין די טיש מיט מאַרקינג, ווייך און מיט בייטיד אָטעם ביז די קרופּיע ספּינז די פּויק, און די פּילקע איר זוכט פֿאַר זייַן צעל, דזשאַמפּינג פון נומער צו נומער.
די צוויי מערסט פּראָסט וועריאַנץ פון רולעט:
אַפֿילו די רולעט שפּיל קענען זיין די ווייַטערדיק מינים:
אין קאַנטראַסט צו די European רולעט ראָד ווו נאָר איינער "0" & נדאַש; נול אין די יו זענען צוויי פון זיי & נדאַש; נול, אַ טאָפּל-נול. די 90 זענען רוסיש ראָולעטטע מיט דרייַ מעטשאַניקאַל נול.
עס איז אַ באַטייַטיק חילוק אין די טשיפּס. אויב די אמעריקאנער ווערסיע גיט זייער קאַלערינג אין פאַרשידענע פֿאַרבן דיפּענדינג אויף די ווערט און בילאָנגינג צו אַ באַזונדער טיש, די European ווערסיע פון די ראַזנאָצוועטיאַ ניט. אן אנדער חילוק ליגט אין די גרייס פון די טיש & נדאַש; EUROPEAN סאַבסטאַנשאַלי מער אמעריקאנער. און אויב אין די European רולעט הענדלער פֿאַר די פאַרשפּרייטונג און זאַמלונג פון די ווינינג טשיפּס ניצט אַ ספּעציעל געצייַג, די אמעריקאנער ווערסיע פון דער זאַמלונג נעמט אָרט דורך האַנט.
אָנליין ווערסיע פון רולעט געהאלטן דער גייסט פון אַ פאַקטיש שפּיל & נדאַש; אין די האַללס פייַן טונקל לייץ, טישן באדעקט מיט גרין שטאָף. בידס געמאכט אין לויט מיט די כּללים, און סימאַלערלי צעשיקט געווינען. איר קענען נעמען אַ ריזיקירן און שטעלן אַ גרויס סאַכאַקל אויף אַ ספּעציפיש נומער, אָדער איינער פון די סעקטאָרס & נדאַש; שוואַרץ, רויט, אַפֿילו און מאָדנע.


text:
1984
1984 איז דאס 84סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1984 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן יולי - געעפנט די לאס אנדזשעלעס אלימפיאדע
- דער ערשטער מאקינטאש קאמפיוטער
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן מיי - מארק צוקערבערג, יידישער אמעריקאנער ביזנעסמאן וואס האט געגרינדעט פייסבוק
- 15טן סעפטעמבער - פרינץ הארי, פרינץ פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן אקטאבער - פאל דיראק, בריטישער טעארעטיש-פיזיקער, פון די וואס האבן אוועקגעשטעלט די יסודות פון קוואנטן-מעכאניק, און געווינער פונעם נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1933 (געב' 1902)
- 31סטן אקטאבער - אינדירא גאנדי, פרעמיער מיניסטער פון אינדיע דערמארדעט (געב' 1917)


text:
קייאמישע לייק
קאארדינאטן: 41°40′59″N 74°39′39″W / 41.68306, -74.66083
קייאמישע לייק איז א האמלעט אין דער שטאט טאמפסאן אין סאליווען קאנטי, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן. דער זיפ קאד פאר קייאמישע לייק איז 12751.
קייאמישע לייק געפינט זיך צווישן מאנטיסעלא און פאלסבורג.
אין קייאמישע לייק איז דא א וויזשניצער שטעטל וועלכע באשטייט פון ארום זיבעציג פאמיליעס. זיי פארמאכן א גרויס ביהמ"ד מיט א באקוועמע מקוה וועלכע ציהט באזוכער א גאנץ יאר.
אויך איז דארט קווארטירט די וויזניצע ישיבה גדולה.
אזוי אויך לויפט דארטן דורך די רוט 42 וואס אויף איר זענען קווארטירט א גאנצער הויפן מיט היימישע און בפרט חסידישע קעמפס, א שטייגער ווי: צעהלים, באבאוו, שאפראן, און ווען עס הייבט אן צו פארן פון מזרח אויף מערב איז דא הארט דערנעבן קרית ויואל משה (ארונים) באנגעלא קאלאני.
אויך אין קייאמישע לייק געפונט זיך דער מונקאטשער קעמפ וואס איז באקאנט מיט זיין צויבערנדע מקוה ווי עס קומען צו פארן אידן פון איבער דער גאנצער מאונטען'ס אהין.
ווי אויך איז דארטן הויפטקווארטירט די פירמע ליזשאור טיים קוואל וואסער.


text:
אדמיראל
אדמיראל, איז א הויכראנגיקע אפיציר אין ים פלאט, און אין עטליכע ארמייען די קאמאנדיר פון ים פלאט, די ראנג גלייך צו אדמיראל, אין געהעריקע אינפאנטרי קרעפטן, איז גענעראל.
ווי עס שיינט, שטאמט די ווארט פון אראביש, וואס ביי דער קרייצצוג, האט דער ווארט זיך אריבערגעכאפט צו די קריסטן, אויף אראביש איז דאס ווארט אמיר על באכאר (פרינץ פון ים), וואס נאכן אריבערגיין א לאטיינישע טויש, איז עס מיט די צייט געווארן אדמיראל.
אדמיראל האט באצייכענט דער קאמאנדיר, ווען די פלאט האט זיך פארברייטערט, האבן די מיליטערן וואס באנוצן זיך מיטן ראנג, צוגעלייגט נאך אונטערראנגן, ווי אדמיראל גענעראל, אדער גרויס אדמיראל.
אין די ים פלאט, פון דער אמעריקאנער ארמיי, איז געווען נאר איין אדמיראל, קאמאנדיר פון גאנצן ים פלאט. נאך זיין טויט, האט קיינער מער נישט באקומען אזא ראנג, אין אמעריקע.


text:
פעדעראלע אוטאריטעטן פארהערן באָריס
די טשיקאגא סאן-טיימס רעפארט אז פעדאראלע אויטאריטעטן האבן אוסגעפרעגט דעם אילינוי סענאטאר אין זיין פריוואטן פריוואטן לאָיער'ס אפיס, דעם שבת איבעראויס די קעיס פון גאווערנאר בלעגאדז'אוויטש.
אזויוי די טאטע, אזוי די טאכטער
פרעזידענט אבאמא, מישעל, און טאכטער מאליא האבן באזוכט קענסינגטאן פארקוואד עלעמענטרי אין מערילאנד שבת, צו זעהן טאכטער סאשא שפילען באָל.
גרויסע אויסגעבער, בודזשעט שניידער
זונטאג ניו יארק טיימס: כאטש די סטימיולעס, וועט אבאמא שטעלן א ציל די וואך צו שניידען די יערליכע דעפיציט מיט כמעט צוויי דריטעל ביז די סוף פון זיין טערמין.
[/b]בראון אויפן וועג
בריטיש פרעמיער גארדאן בראון וועט קומען באזוכען אין וואשינגטאן זיך צו טרעפן מיט אבאמא אין די ווייסן הויז דעם קומענדיען מערץ 3.
אבאמא: טעקס קאָטס וועט געשפירט ווערן אפריל 1[b]
די פרעזידענט האט אויסגערופען אין זיין וועכענטליכע שבת'דיגען אדרעס, אז די טרעזש'ערי האט שוין אנגעהויבן צו אנווייזן זייערע ארבעטערס צו רודיצירען די סומע פון טעקס פון יעדן פעי-טשעק. לייגט צו אז א געווענליכע אמעריקאנע פאמיליע וועט ביז 6 וואכן אהיימגיין מיט 65 דאלער מער א חודש. "קיינמאל אין היסטאריע האט א טעקס-קאָט געקומען צו ווירקליכקייט שנעלער, אדער געגאנגען צו אזוי סאך שווער ארבעטנדיגע אמעריקאנער"


text:
דעת תורה האט געשריבן:ביי קראום קען מען ג'יין צו עדווענסד סעטינגס - מענעזש פעסווארד - און דרוקן שאו
סביב העולם האט געשריבן:די צווייטע מהלך איז מסלעקט די פינטעלעך אין ממאכט א רייט קליק אין מסלעקט די Inspect Elements דארטן וועט איר אויף זיכן די ווערטער
Type "Password"
יעצט מעקט אויס די ווארט פעסווארד וועט איר קענען זעהן אנטשטאס פינטעלעך וועט שטיין אייער פעסווארד
ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:פאר לשוה"ק פעלט אויס 2013 , די הערות פון אונט'ן קען מען אויסשטעלען אין איין קאלומנ בשעת אז די אויבישטער חלק איז צוויי קאלומנ'ס
2016 מאכט פראבלעמען מיט לשה"ק הערות, ממילא בין איך געבליבען מיט 2013
Sent from my HTC Desire 510 using Tapatalk
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
אינטעליגענטע אויספלאנעווען
אינטעליגענטע אויספלאנעווען (Intelligent Design) איז דער באגריף וואס לויטעט אז באשעפענישן פון לעבן אויף דער וועלט, איז דאס בעסטע פארשטענדליך דורך גלייבן אין א קלוגער באשעפער. און נישט דורך אן אומדירעקטער עקסידענט פראצעס פון נאטורליכע סעלעקציע.
אנדערשט פון עוואלוציע וואס איז א טעאריע, איז אינטעליגענטע אויספלאנעווען א פאקט וואס מ'לאזט זיך נישט אריין אין די ווייטערע העכערע סיבות וואס, ווער און וויאזוי אלץ איז באשאפן. מען באטראכט בלויז די נאטור ביז מ'קומט צום אויספיר וואסערע טיפע דעזיין; גרויסע וואונדערליכע קענטעניסן, און פונקטליכע פלענער עס ליגט אין די נאטור, און דורך דעם איז א ראי' אז ענדלאזע אינטעלעגענציע, און נישט בלינדע אומפאל האט דאס באשאפן.
זיי זענען אפילו גורס די טעאריע פון עוואלוציע, אבער די באשאפונג פון אנפאנג זאגן זיי ליגט מער פון דעם בלינדן פראצעס.
אינהאַלט
קעגנערשאפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט אויסגעהאלטן לויט וויסנשאפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די רוב וויסנשאפטלער זאגן אז עס שטימט נישט, און דערווייל זעהט מען נישט קיין פלאן אדער ציל אין באשעפעניש, און אז עס זענען דא אסאך מער פעלערן און וויסטעניש ווי עס זענען דא וואונדער. ווי צום ביישפיל די שטיינער וואס ליגן ארום די זייגער.
צוליב די מאטיוו[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דערווייל איז דאס נישט קיין אנגענומענע לימוד אין די פובליק שולעס ווייל די רוב אלגעמיינער גוי, אפילו זיי זענען רוב רעליגיעז, האלטן אבער אז דער גאנצער חכמה ווערט געטריבן פון אמונה און רעליגיע, און אנדערשט פון כללית'דיגע סייענס, וואס האט נישט קיין מאטיוו עפעס אנדערשט ווי שטודירן לעבן, רוב סייענטיסטען זענען אפילו רעליגיעז, האבן די אינטליזשענט דעזיין חברה א אינטערעסע צו פארשפרייטן זייער גלויבן אין א גאט וואס זיי זאגן טאקע נישט ארויס בפירוש אבער דאס איז זייער ענד כוונה.
די אינטעליגענטע אויספלאנעווען חברה ענטפערן אבער אז די וויסנשאפטלער האבן א פניה קעגן אמונה, און זענען נישט מסכים פאר קיין שום פרייז איינצוזען אז עס איז דא א באשפער אויף דער וועלט אפילו די ראיות צייגן צו דעם ווייל זיי זענען פאנאטשיע אטעאיסטען.
עס פארענטפערט גארנישט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די טענה אז א באשאפער איז נאך מער וואונדערליך ווי די זייגער, און אויב ער מוז נישט האבן א באשאפער דאן דארף די וועלט אויך נישט האבן א באשאפער.
תורה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביי אידן ווערט דאס אנגערופן נפלאות הבורא פון דעם חובת הלבבות אין שער הבחינה, ביזן רמב"ם און זיין יד החזקה, האבן אראפגעלייגט אלס יסוד אז צו זיין א ערליכער איד איז דאס בעסטער און גרינגסטער וועג דורך די לימוד פון אינטעליגענטע אויספלאנעווען. ווייל דאס איז דער שנעלסטער און גרינגסטער וועג צו אמונה.[פֿעלט אַ מקור]


text:
שפּור טרייַבל בראַוזינג געשיכטע
ExactSpy-Track Cell Phone Browsing History לאָגס אַלע וועבזייַטל ווענדט באַניצער באזוכט מיט טעלעפאָנירן בלעטערער. איר וועט קענען צו זען אויב עמעצער האט שוין וויוינג עפּעס זיי זאָל נישט זייַן וויוינג!
ExactSpy אַלאַוז איר צו שפּור אַלע וועב געשיכטע פון אַן יפאָנע אָדער אַנדרויד ציל טעלעפאָנירן ס וועב בלעטערער.
זען אַלע וועב זייטלעך באזוכט
באַקומען צייַט און דאַטע פון יעדער באַזוכן
כל URL ס ופּלאָאַדעד צו אָנליין חשבון דאַשבאָאַרד; גיט צו באַזוכן קיין פון זיי
וואָס איר דארפט דעם שטריך
צי איר דאַרפֿן צו האַלטן אַן אויג אויף וואָס וועב זייטלעך דיין קינדער זענען באזוכן? ווונדער אויב עמפּלוייז זענען ספּענדינג צייַט אויף ניט-אַרבעט שייַכות זייטלעך? אָדער טאָמער איר האָבן אַ שוטעף וואס איז סניקינג אַרום אויף פּערזענלעך דייטינג זייטלעך. ExactSpy-Track Cell Phone Browsing History אַלאַוז איר צו האַלטן אַרויף צו דאַטע אויף אַלע אייער ציל באַניצער ס וועב בראַוזינג אַקטיוויטעטן. זען יעדער URL ופּלאָאַדעד אין דיין אָנליין דאַשבאָאַרד, און גיט יעדער URL צו באַזוכן גלייַך. אַז מיטל אַלע URL ס וסערס טייפּט אויף בראַוזערז וועט זיין טראַקט און שיקן בישטיקע צו וועבזייַטל צו לאָזן איר זען וואָס עס איז. אַזוי איר קענען מאָניטאָר אינטערנעץ אַקטיוויטעטן (URL ס) on what devices you installed Exactspy.
מיט ExactSpy אַפּלאַקיישאַן, איר קענען מאָניטאָר וועב זייטלעך אַז דיין קידס אָדער עמפּלוייז זענען באזוכן פון זייער סמאַרטפאָנעס. אונדזער סאָפטווער העלפט צו מאָניטאָר קיין טעטיקייט אויף רירעוודיק אינטערנעט צוטריט פון כייפעץ אַז איר ווילן צו שפּור. און צו העלפן אַקיעראַטלי געפינען דיין וילעם.
.
דורך מאָניטאָרינג באזוכט וועב זייַטלעך, איר וועט געפינען די ענטפֿערס צו די פראגעס אויבן. איר קענען דעריבער באַשליסן צי דיין קינד ס צעל טעלעפאָנירן באדערפענישן פּערענטאַל קאָנטראָל. געפינען אויס צי דיין עמפּלוייז נוצן די פירמע סמאַרטפאָנעס נאָר פֿאַר געשעפט צוועקן אָדער אויך פֿאַר סערפינג די אינטערנעט.
ExactSpy-Track Cell Phone Browsing History ינשורז גאַנץ זיכערהייַט פון די סמאַרטפאָנע דאַטן. ניט קיין איינער אָבער איר וועט האָבן צוטריט צו אייער פּריוואַט שטח. ויך, די צעל טעלעפאָנירן מאָניטאָרינג אַפּלאַקיישאַן איז גאָר אַנדיטעקטאַבאַל. עס איז קיין בילדל אָדער אנדערע טיפּ פון וויסואַל פּרעזענטירונג אין דער רשימה פון פּראָגראַמען צו פֿאָרשלאָגן די מאָניטאָרינג אַקטיוויטעטן. עס איז קיין וועג צו דעטעקט עס אויף די ציל מיטל.
אַטענשאַנז
פֿאַר אַנדרויד מיטל:
עס שטיצט געבויט, אין בראַוזערז (עס דעפּענדס אויף פאַבריק, פֿאַר בייַשפּיל קראָום בלעטערער).
פֿאַר יאָס דעוויסעס:
עס שטיצט סאַפאַרי בלעטערער בלויז.


text:
טירת כרמל
טירת כרמל איז א שטאט, אין חיפה דיסטריקט, אין ישראל. די שטאט געפונט זיך אויף דעם מערב עק פון כרמל בארג. שאסיי 4 פארט אריבער נעבן שטאט, צו צפון קיין חיפה. אויף די פלאץ ווי טירת כרמל געפונט זיך, איז ביז די מלחמת השחרור, געווען אן אראביש דארף, מיטן נאמען א-טירא. דורכאויס ראיאטן און די מאורעות תרצ"ו - תרצ"ט, האבן די איינוווינער אטאקירט יידישע צילן אין די געגנט. ביז ווען די הגנה, האט אין אן אנגריף אנגעפירט דורך פיסגייער זעלנער, און שיפן פון ים פלאט, איינגענומען די דארף אין 16טן יולי 1948, און די איינוווינער זענען אנטלאפן.
אין 1949, איז אויפגעשטעלט געווארן צוויי מעברות (איבערגאנגס לאגערן), אויפן שטח פון די אראבישע דארף. אין 1951 איז אויפגעשטעלט געווארן, די טירת כרמל לאקאלע ראט, וואס די צוויי מעברות זענען שפעטער צוגערעכנט געווארן צו די מוניציפאליטעט. אין יאר 1992, איז טירת כרמל איינערקענט געווארן, אלס א שטאט.
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט טירת כרמל א באפעלקערונג, פון 18,800 איינוווינער, ריכטיג פאר סעפטעמבער 2009.
דער בירגערמייסטער איז אריה טל, ערוויילט אין יאנואר 2009.
צו דער רעוואלוציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז הייַנט אין טירת כרמל ביזאַנטין ייִשובֿ עקסיסטירט אין דער פאַרגאַנגענהייַט זענען פיינדינגז פון אַרקיאַלאַדזשיקאַל עקסקאַוויישאַנז. פון דער צייַט פון די אָטטאָמאַן אימפעריע גענומען שטעלן אין אַן אַראַבער שטאָט אנגערופן אַ - טיראַ טיראַ, איינער פון עטלעכע שטעט פון אַז נאָמען אין די ערד פון ישראל אַז געווען מאַנדאַטאָרי.
א דאָרף-טיראַ האט אַ אַקטיוו אָנטייל אין די אנפאלן אויף דער ייִדיש ייִשובֿ און טראַנספּערטיישאַן אין די געשעענישן (1929-1948) און מלחמה פון ינדעפּענדענסע, צו דער פאַך אויף יולי 16 1948 די קאַמביינד קאַמף פון ינפאַנטרי און שעלינג פון דער ים.
די קראנטער יישוב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געגרינדעט אין 1949 אין אַ וויסט אַראַבער דאָרף-טיראַ צוויי פאָרדס - "מאָווינג טיראַ צאָפן" און ביאַנד טיראַ דרום". געגרינדעט מערץ 1951 און באשטימט היגע ראַט כעדאַד דורך משה עדעלמאַן געשפילט אַ וואַלאַנטערי יקער. אפריל 1953 ערשטער וואלן האבן פארנומען אין דער ראט און אברהם טיאָמקין איז געוויילט געווארן דער הויפט. אין 1954, צוויי דורכפאָר לאגערן זענען אַנעקסט צו די שטאָטיש געגנט פון טירת כרמל. טירת כרמל געווארן אַ שטאָט אין 1992.


text:
גאס
גאס אדער שטראסע איז א דורכגאנג פארן מענטשהייט דעם רבים דארטן דורכצוגיין. ס'איז א ציבורדיגער שטיק באדן לעבן געביידעס וואו מענטשן קענען קומען צוזאמען אדער אדורכגיין. רוב מאל איז די גאס ברוקירט מיט בעטאן, ברוקשטיינער אדער ציגלען.
פליז קראס מיך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א אויסדרוק פון א געבעט [בקשה] וואס קליינטשיגע מינדעריעריגע בעטן פון ערוואקסענע "פליז קראס מיך", דאס מיינט זיי אריבער צו פירען די גאס מיט אכט פון די קארס וואס פארען דורך, וויבאלד זייערע עלטערן ערלויבן זיי נאכנישט אליינס אריבערצוגיין די גאס, נאר מיט אן ערוואקסענעמ'ס אויפזיכט.


text:
טעארעם
אין מאטעמאטיק, איז א טעארעם אן ארויסזאג וואס מ'קען דערווייזן אין א געוויסער אקסיאם סיסטעם. דערווייזן טעארעמען פארנעמט א חשובן פלאץ אין מאטעמאטיק.
א טעארעם האט היפאטעזן, ד"ה די באדינגען וואס דארפן האלטן, און מסקנות וואס קומען ארויס פונעם טעארעם לויט די באדינגען.
איינער פון די מערסט-בארימטע טעארעמען אין געאמעטריע איז דער פיטאגאראס פרינציפ וואס זאגט: "ווען די לענג פון די דריי זייטן פון א דרייעק מיט א גראדווינקל זענען , און איז דער לענג פונעםהיפאטענוז, דעמאלסט ". דער באדינג איז אז דער דרייעק האט א גראדווינקל, און די מסקנא איז די גלייכונג צווישן די לענגען פון די דריי זייטן.


text:
גאַמעס שוץ פון די שלאָס & נדאַש; דעם קער-באזירט סטראַטעגיע, ווו איר וועט קענען צו ווייַזן זייער סקילז קאַמאַנדער און סטראַטעג אין פול. לידינג די שלאַכט אַרמיי ענטראַסטיד צו איר, מאַכן די רעכט דיסיזשאַנז בעשאַס די Offensive אָדער דעפענסיווע, אַרמד זעלנער מיט די לעצט וועפּאַנז און פּאָמפּע זיי אין סדר צו פאַרגרעסערן סטאַמינאַ און מאַכט.
גאַמעס שוץ פון די שלאָס דורך קאַטעגאָריע:
פּלייינג בליץ גאַמעס שוץ פון די שלאָס איר האָבן צו באַשיצן זייער טעריטאָריע פון די סך שונאים, און עס ס ניט שטענדיק געגאנגען צו זיין מענטשן פון פלייש און בלוט. מאל עאַרטהלינגס אויף קעגן פּלאַץ ייליאַנז און נוצן זיי קעגן אַן אומבאַקאַנט וואָפן. קאָופּינג מיט זיי איז שווער, אָבער ניט אוממעגלעך אויב מיר אַקט ווייזלי.
די זאַמביז און ווערעוואָלוועס זענען ניט דערשראָקן צו קאַנווענשאַנאַל בולאַץ, און איר וועט האָבן אַ שווער צייַט. צו טייטן עמעצער וואס האט לאַנג שוין טויט, אָדער סופּערנאַטשעראַל מאַכט קענען זיין פּראָטעקטעד בלויז דורך ניצן אַן צונעמען וואָפן, און מאל מאַגיש. שוץ פון די שלאָס בליצן שפּיל & נדאַש; די וויסן פון מיליטעריש ענינים, קאַמביינד מיט די מוט. אין דער זעלביקער צייַט, עטלעכע פּראָדוקטן פאָרשלאָגן צו קעמפן צוזאַמען, און דאָס איז דורך ווייַט איינער פון די מערסט פאָלקס טייפּס פון גאַמעס.
העלדיש קניגהץ וועט באַווייַזן מוט, רעסקיוד פון די קלאַטשיז פון פּרינסעסיז באַפאַלעריש שלאנג אָדער פרעעינג די ערד פון די פייַנט פון זייער מלך. אין דעם קורס זענען אַלע באקאנט אין דער צייַט די געלט, און איר קאָנטראָל אַן אַרמיי פון אַרטשערס, באַטערינג באַראַן צו זעץ מאַסיוו טירן, שאַוערינג די פייַנט הייס טאַר, צו קעמפן מיט שווערדן. צו באַשיצן די אַפּראָוטשיז צו די שלאָס, בויען פּראַטעקטיוו סטראַקטשערז, נאָך בנין און אָנפירן טריינינג סעשאַנז אויף ביקס אָונערשיפּ מיט די זעלנער. אין די סימיאַליישאַנז, נגני זענען פיל מער אָפּציעס און אויס אַפֿילו עקאָנאָמיש אָריענטירונג פון די Gameplay ווו בנימצא
אין דער בליץ פּראָדוקט דעוועלאָפּערס האָבן קאָמפּליצירט דער פּראָצעס און האָבן צו פאַרענטפערן פֿאַר נאָר אַ מאָמענט נאָך דעם אנדערן. אבער אַזאַ גאַמעס אָנליין שוץ פון די שלאָס פאָרשלאָגן אַ פיל גרעסער פאַרשיידנקייַט פון געדאנקען.
אין דערצו צו דער מלחמה, ווו ער אנטייל טרופּס, ויסריכט, חיות און פאַנטאַסטיש קרעאַטורעס, אידיש פאָרשלאָגן מער פרידלעך געדאנקען. לעמאָשל, איר האָבן צו נאַוויגירן אַ מייז פון קאַסאַלז, פּיראַמידס און אנדערע סטראַקטשערז ווי אַ אָנצינדן, און דראַפּלאַץ, סקאָאָבי דו און אנדערע. יעדער צוגאַנג געראַנטיז פּאַסירונג, סך טראַפּס, לאַדזשיקאַל פּאַזאַלז. באַגעגעניש מיט גאָוס אָדער סאַמיק געוויקסן & נדאַש; בלויז טייל פון די פּראָבלעמס אַז האָבן צו גיין דורך, אָבער הצלחה געהאלטן עקסקורסיע וועט ברענגען אַ עשירות פון אוצרות און ווירטואַל גיימינג חשבון.
שוץ ראַם וועט זיין געראָטן אויב איר טאָן ניט געבן אין צו ומגליק און האָבן Friends צו דאַר אויף. אַז איז וואָס אַלע לעבן אויף ערד געזוכט צו פאַרייניקן אין זייַן מין, אין די געשעעניש פון געפאַר צו אָפּשטויסן די אַגרעסער. אַ סטרייקינג בייַשפּיל פון אַזאַ קאָלאָניעס זענען ינסעקץ. זיי באַווייַזן אַ וניפיעד באוווסטזיין און זענען שטענדיק כאַרמאָוניאַסלי. מלחמה ביטאַלז ונפאָלד אויף דיין פאַרשטעלן, ווו יעדער זייַט איז טריינג צו כאַפּן עמעצער אַנדערש ס כייווז. די גרעסערע פונט איז געגעבן צו די פייַנט, די ווייניקער געלעגנהייַט עס איז צו געווינען. דעריבער, פון די ערשטער סעקונדעס פון די שפּיל מוזן שפּילן סוויפטלי.
די אלטע מענטשן זענען אַ דיספּעריט שבטים און אָונד גרויס געביטן פון לאַנד. אבער איבער צייַט, די חיות און געוויקסן פֿאַר עסנוואַרג געווארן ווייניקער און האט צו אָנרירן אנדערע מענטשן ס געמארקן, לידינג צו אַ באַשערט מלחמה. ווי איר קענען זען, די מלחמה באַוויזן צו דער ערשטער מענטשן, און טאָן ניט האַלטן ביז איצט. בעת די שפּיל טורעם Defence, איר העלפן דיין מענטשן צו בלייַבנ לעבן, פּערטעקטינג זייַן אייגן הייל פון ינוויידערז.