text:
ארקילאוס
קעניגן און געוועלטיגער מבית הורדוס
ארכילאוס איז געווען דער נאכפאלגער פון הורדוס. זיין מוטער איז געווען איינע פון די פרויען פו הורדוס, די שומרוני'שע מלתקי.
ווען זיין פאטער הורוס איז קראנק געווארן האט ער געהייסן הרג'נען זיין ערלטערע זון אנטיפאטער ווייל ער האט אים פאררעכנט אלס א מורד במלכות, דערנאך האט ער געלאזט רופן זיין פארטרויאונגס מאן און באדינער תלמי און אים געגעבן זיין קענעגליכער רינגל און זיגעל און אים געהייסן אויסרופן זיין זון ארקילאוס אלס קעניג נאך זיין טויט און אים אהין געבן דאס קעניגליכע רינגל.
תלמי האט אויסגעפאלגט די באפעל. נאך דעם וואס ארקילאוס האט האט באזעצט זיין פאטער'ס טראן, האט ער געליטען גאר שווערע רדיפות פון זיין פאטערס פיינט, וועלעכע האבן זיך אויף אים געשטארקט און פארטריבן פון ירושלים. איז ער געפארן קיין רוים צום קיסר, צו באשטעטיגן זיין פאטערס צוואה, און בעטן הילף און סאלדאטן ער זאל קענען צוריק איין נעמען ירושלים.
ארקילאוס געווען פונקט אזא מערדער און טיראן ווי זיין פאטער הורדוס. ער האט אויסגע'שחט'ן טויזענער פון די פרושים וועלכע האבן אים געהאסט.


c: text/html

text:
מודיעין
מודיעין (אפיציעל מודיעין-מכבים-רעות) איז א שטאט אין דעם צענטראלן דיסטריקט אין ישראל, צווישן ירושלים און תל אביב. אלס שטאט איז זי אויפגעשטעלט געווארן אין 2003, דורך א פאראייניקונג פון עטליכע לאקאלע מוניציפאליטעטן.
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין מודיעין 74,300 מענטשן (יוני 2010), און די באַפעלקערונג וואקסט מיט אַ יערלעכער ראטע פון 4.4%. די איינוווינער פארדינען מער ווי דורכשניטליכע ישראל בירגער.
די שטאט געפונט זיך פונקט צווישן ירושלים און תל אביב, אין דעם אלטן געגנט פון מודיעין, וואו מתתיהו מיט זיינע פינף זין האבן אנגעפירט זייער רעוואלט קעגן די גריכן, דאס איז די סיבה פארן נאמען פון דער שטאט, אויך מכבים איז פאר דעם נאמען.
דער געגנט מכבים איז געגרינדעט געווארן 1985, רעות אין יאר 1987, און מודיעין 1996. מודיעין איז אויפגעשטעלט געווארן מיט א פלאן, אלס אויסגערעכנט.
אינהאַלט
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שאסיי נומער 443, פון ירושלים קיין לוד, פארט אריבער דער שטאט, אויך שאסיי נומער 3 קיין דרום. 446 פארבינדט די שטאט צו מודיעין עילית, און די נייע שאסיי 431 קיין ראשון לציון, פארבינדט צום צענטער.
ישראל באנען האט צוויי באן סטאנציעס אין מודיעין, מודיעין פארשטאט געעפנט סעפטעמבער 2007, און מודיעין צענטראל געעפנט אפריל 2008. די באן פארט אריבער בן גוריון פליפעלד און תל אביב קיין חיפה.
בירגערמייסטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- חיים ביבֿאַס: פון 2טן דעצעמבער 2008, קראַנטער בירגערמייַסטער.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב דוד לאו איז געווען הויפט-רב פון מודיעין ביז תשע"ג, ווען מ'האט אים געוויילט הויפט-רב פון ישראל.
צווילינג שטעט און פריינדשאפט אפמאכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באַניע לוקע, באסניע און הערצעגאווינע (צווילינג שטעט, יאָר 2010)
- האַגן, דייטשלאנד (צווילינג שטעט, זינט יאָר 1997)
- מאַנטעריי, פראנקרייך (פֿרייַנדשאַפֿט אפמאך)[1]
- ראָטשעסטער, ניו יאָרק, פאראייניגטע שטאטן

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
לובלין
לובלין (פויליש: Lublin, אוקרייניש: ЛюблiH, ליטוויש: Liublinas, רוסיש: ЛюблиH) איז די ניינטע גרעסטע שטאט אין פוילן. זי איז די הויפטשטאט פון דער לובלינער וואויוואדעשאפט מיט א באפעלקערונג פון 355,954 (2004). לובלין איז די גרעסטע שטאט אין פוילן מזרח פונעם ווייסל טייך.
לובלין איז אן אלטע פוילישע שטאט, וואס האט עטליכע מאל געדינט, אלץ פוילנס צייטווייליגע הופטשטאט, איר באפעלקערונג איז א געשאצטע 350,000.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט איז שוין געשטאנען אינעם 13טן יארהונדערט, אבער פון אנהייב, זענען יידן נישט ערלויבט געווען צו וווינען, אין דער שטאט זעלבסט, אבער ווען דער ערלויבעניש איז געגעבן געווארן, איז לובלין געווארן א יידישער צענטער. דער מהרש"ל האט דארט געוווינט, און ביזן חורבן איז דארט געווען, א גרויסע יידישע קהילה. ישיבת חכמי לובלין, מיטן אנפירערשאפט פון הרב מאיר שפירא, פון די גרעסטע, און מערסט באקאנטע ישיבה אין פוילן איידער דעם חורבן.
ביים חורבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען די נאציס זענען אריינגעקומען קיין לובלין, האבן דארט געוווינט ארום 40,000 יידן, דער אלגעמיינער באפעלקערונג איז געווען אומגעפער 150,000 איינוווינער, די נאציס האבן אומגעברענגט די יידן, ווי אלע אנדערע פוילישע שטעט אין דערפער, ווי זיי זענען אנגעקומען, סמערהייט יידן זענען אומגעקומען אין מיידאנעק.
די יידישע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאר יידן איז לובלין געווען גאר א צענטראלע שטאט, ביי חסידים ספעציעל, דער חוזה פון לובלין, און הרב עזריאל הורוויץ מיטן צונאמען דער אייזערנער קאפ, און נאך א סאך גדולים און רביס, האבן געוווינט אין לובלין.


text:
דורך שאץ מאץ » זונטאג אוגוסט 09, 2009 5:54 pm
א טאטע ביים שבת טיש / טאג ביך – שאץ מאץ
אקעי, אקעי, אקעי, איך הער מיט איינמאל אויך....
דא נישט ווייט אינעם אשכול פון לאחיו יאמר חזק האט איינער אויפגעברענגט די טעמע פון שבת טישן צווישן טאטע'ס אין קינדער, און עטליכע שרייען דארט שאץ! שאץ!, נעם א שטעלונג, שאץ הייב אן מיט אן ארטיקל, שרייב שרייב....,
איך הער! איך הער!
רבו עלי חבירי איך זאל שרייבן אן ארטיקל כאטש איך האב אינגאנצן נישט געקלערט צו שרייבן איבער דעי נושא און אפי' נישט צו שרייבן בכלל, אבער אז דערוילעם וויל הערן וועל איך שרייבן, בכלל האב איך לעצטנס געקלערט אז דער עולם איז מער נישט נייגעריג אויף מיינע ווערק, איך שפיר עפעס נישט די אינטרעסע פונעם ציבור, די צפיות, די תגובות, גיבט מיט אזא געפיל ווי איינער זאגט זיי שוין שטיל דארט!!!
קען זיין ס'איז סתם א דמיון.... כ'ווייס נישט...
איך האב באמת געהאלטן נאך מיין פארהער ארטיקל אז איך גיי מאכן א סיום אויף די טאג ביכער, הדרן עלך ודעתן עלך טאג ביך לא תנשי וכו' וכו', און פארטיג,
אבער ווען מ'רעדט פון שבת איז די מעשה אנדערשט, ביי שבת לייג איך אלע חשבונות אין די זייט, היות איך האלט מיך א שטיקל מחותן מיטן שבת, איך פלאן ארויס צו געבן א ספר אויף עניני שבת (פרעג נישט קיין דעטאלן ס'איז נאך א סוד...), ממילא ווען ס'קומט צו רעדן פון שבת אינטרעסירט מיך נישט קוק יא קוק נישט, מגיב יא מגיב נישט, איך שרייב און פארטיג.
א טאטע ביים שבת טיש!!!
לאמיר צוטיילן די ווערטער,
א טאטע,
און א שבת טיש,
קודם דארף מען זיין א טאטע, און דערנאך דארף זיין א שבת טיש....
וויאזוי איז מען א טאטע?, דאס פארדינט זיך א באזונדערע ארטיקל (איך פלאן אפשר, ווייטער פלאנט ער...., טו שוין למעשה..., צו שרייבן אן ארטיקל חינוך מהו, אזוי ווי שלום בית מהו) מבואר בארוכות וואס דאס מיינט א טאטע, ווייל א טאטע איז נישט דער וואס די העכסטע געוואקסן אין שטוב אדער דער וואס האט די שטערקסטע מוסקלען..., א טאטע מיינט א טאטע, א טאטע פון קינדער.... וכו' וכו',
ואם תמצא לומר אז א גאנצע וואך איז נישטא אפי' קיין צייט צו זיין א טאטע, (ער אידאך פארנומען מיטן בלעקבערי...) דא קומט די צווייטע ווארט פון אונזער קעפל "שבת טיש",
ס'טייטש אזוי, מיין קעפל איז א קושיא מיט א תירוץ, די קושיא איז, א טאטע?!!!!!,
די תירוץ איז "ביים שבת טיש", אז דו ווילסט זיין א טאטע קענסטו זיין א טאטע, וויאזוי? דורך דעם שבת טיש.
(א לומדות פון א קעפל, ניין?)
צדיקים טייטשן לעשות את השבת לדורותם, שבת קען מען מאכן דורות, דער שבת האט א כח צו מאכן דעם קשר פון א טאטן צו א קינד, גאנץ א פיין ווארט, ניין?, מ'קען אבער צולייגן א שטיקל קנייטש צום ווארט, אין דעם זעלבן פסוק פאר לעשות את השבת שטייט ושמרו בני ישראל את השבת, ושמרו איז א לשון פון ווארטן אזוי ווי ואביו שמר את הדבר, זאגן צדיקים ושמרו בני ישראל זאלסט ווארטן און ארויס קוקן אויפן שבת מיט א האף און א בענקעניש,
קומט אויס לפי זה אזוי, אויב ווילסטו מקיים זיין דעם לעשות את השבת "לדורותם" זיין א טאטע פאר קינדער דורך די שבת טישן, מוז זיין "ושמרו", מ'מוז ארויס קוקן און ווארטן אויפן שבת, מתי יבא לידי ואקיימנה, נישט אנעמען די שבת'דיגע סעדות לעול ולמשא, נאר עס האלטן פאר א געשמאקע און בא'טעמט'ע עסק.
אקעי, מ'וואַרט, ס'איז שוין מיטוואך מ'זאגט שוין דעם קליינעם לכו נרננה (ביים יום רביעי) דער שבת באָבּלט שוין, איצט וואס זענען די הדרכות וואס מ'דארף וויסן בעפאר שבת,
ראשית וואלט איך געלייגט א שטארקע דגוש בכל חומר הדין אויפן שלאפן פרייטאג נאכמיטאג...., ס'איז קלאר אזוי געוועהן דער מנהג ביי צדיקים, ביי חסידים, און ביי אלע אונזערע זיידעס, אז פרייטאג נאכמיטאג האט מען זיך אראפגעלייגט, דער מנח"א אין דברי תורה ברענגט בשם צדיקים (המגיד ממעזריטש) אז זיי האבן זיך געווינדערט אז ס'ווערט נישט דערמאנט אין די תורה אלס א מצות עשה מן התורה דאס שלאפן פרייטאג נאכמיטאג, ער איז מאריך צו ס'האט א מקור צו נישט, אבער דאס איז א קלארע הוכחה אויב מ'קען אפי' זאגן אזא זאך מיינט דאס זיכער אז ס'איז באמת א מנהג קדוש, די גרעסטע ראי' אז ס'איז וויכטיג ווייל מ'זעהט די מעשה היצר וואס לאזט נישט שלאפן פרייטאג נאכמיטאג, אייביג לאזט ער שלאפן וויפיל מ'וויל נאר פרייטאג נאכמיטאג נישט....
איך מוז זאגן אז דאהי אין אמעריקא איז דער מנהג קדוש שטארק נאכגעלאזט, ווייל אין אלע אנדערע מדינות אין א"י אדער אין אייראפא איז דאס געבליבן א שטארקע זאך, און מ'האלט דאס אן בתוקף עוז, בכלל אין א"י איז דער ערב שבת חצות א דעד ליין פאר אסאך מלאכות ביי זייער אסאך אידן, דאהי איז דאס ענין פון ערב שבת חצות אינגאנצן נישט קיין מציאות.
איך זעה איצט אין די זומער חדשים דער עולם קומט צו קבלת שבת האלב טויט און האלב לעבעדיג, אין די צייט וואס איך ווייס קלאר אז רוב פון די האלב טויטע אידן האבן געהאט גענוג צייט צו שלאפן פרייטאג נאכמיטאג,
דאס איז לכאורה די גרעסטע שטער, פאר א נארמאלע שבת טיש, אז דער טאטע איז מיד..... איז ער נישט קיין טאטע, הייבט זיך נישט אן אונזער גאנצע קעפל "א טאטע ביים שבת טיש" ס'איז אפשר א שבת טיש ס'איז אבער נישט "א טאטע", אז מ'איז מיד איז מען נערוועז, אז מ'איז מיד האט מען נישט קיין געדולד, און די גאנצע טיש איז עפעס א נערווירנדע עסק, (שמעתי פון גאב"ד וויען שליט"א אז זיין טאטע דער סאמבעטהעלי רב זצ"ל פלעגט זיך לייגן יעדן פרייטאג נאכמיטאג כדי צו האבן דעם קלארן קאפ צום שבת טיש, אויב אין די ווינטער פרייטאג'ס איז נישט געוועהן קיין צייט, האט ער זיך אראפ געלייגט נאכן דאווענען קבלת שבת פאר א האלבע שעה).
רבותי שלאפטס!!!!!!!!, וועקט'ס ענק נישט אויף!!!!!,
(לכה"פ א שעה צוויי)
איצט ביסטו שוין אויסגעריהט, האסטו שוין געדולד צו גיין אין ביהמ"ד, דו ביסט נישט נערוועז אויף'ן קבלת שבת בעל תפלה, (אהא! לכבוד עצמו הוא דורש.... דער שאץ איז פשוט אנגעצויגן פון די פסקים וואס דערוילעם האקט אין אים אריין נאך זיין אויסגעצויגענע קבלת שבת ביים ברעטל.....) מ'האט געדולד צו די קינדער, דער בלעקבערי איז אויסגעלאשן, מ'קען זיך אומקוקן וויאזוי די קינדער זעהן אויס, ווייל אגאנצע וואך ווען זיי רעדן צו דיר קוקט מען דאך נאר אראפ צום מאשין, איצט קען מען זיי קוקן גלייך אין פנים.....
א וויכטיגע זאך אינעם חלק ושמרו צווישן די הכנות פאר שבת, איז דער "טועמיה'" וואס דער טועם זיין מאכלים איז א שטארקע הכנה פארן טאטן צום שבת טיש, אויסער דעם וואס טועמי' איז א גרויס ענין כמבואר בספרים, איז דאס מסגול צו זיין זאט און רואיג, די חשבון איז פשוט, ווייל אין א געווענדליכע וואכן טאג עסט מען עפעס פאר לאנטש און פאר סאפער, אבער פרייטאג איז דער סקעדשול צומישט, אויב איז עס ווינטער עסט מען נישט קיין לאנטש געהעריג און ווען מ'קומט אהיים 7'נע פון שול איז מען גוט הונגעריג, אויב איז עס זומער איז מען שוין טויט הונגעריג, און ווען מ'איז הונגעריג ארבעט נישט די מח נארמאל, ווער רעדט נאך פון האבן געדולד, קומט אויס ביסטו ווייטער נישט קיין טאטע,
מענין לענין, פארשטייט זיך אז ווען מ'עסט יא טועמי'ס זאל מען עסן נאר אזעלכע זאכן וואס שלעפט נישט אראפ דעם מענטש צו מאכן מיד, די מציאות איז אז סטארטש שלעפט אראפ דעם מענטש (מיר וועלן רעדן פון דעם שפעטער) דעריבער איז קוגל מיט פערפל נישט קיין מסוגל'דיגע מאכל פאר טועמי', דאס בעסטע וואלט געוועהן א שטיקל פיש, אדער א טעלער זופ און פלייש, ס'מאכט זאט, און ס'שלעפט נישט אראפ דעם מענטש צו א מידעקייט,
הגה: וכן אני נוהג.
כדי א טאטע זאל שפירן א טעם אין שבת, קען מען טון קלייניקייטן וואס דאס מאכט א מענשט זאל פילן ער האט א שייכות צום שבת, ס'איז דא זייער אסאך מענטשן וואס שפירן אז דער שבת רעדט נישט צו זיי, זיי שפירן אז ס'איז עפעס נישט מער ווי סתם א וואכן טאג, טייערע חבירים מ'קען שפירן קדושת שבת מיט ממש קלייניקייטן,
א) ווען א מענטש איז מחליט און מקבל אויף זיך צוויי דריי זאכן וואס דאס זאל ווערן זיין אויפגאבע יעדן ערב שבת חק ולא יעבור ביהרג ואל יעבור, וועט ער שוין גלייך שפירן א חילוק, למשל אז מ'איז זיך מקבל יעדן ערב שבת צו מאכן אליין דעם בעט, מסדר זיין די לייט'ס אין הויז, אדער אנגרייטן דעם שבת'דיגן טישטוך וכדומה, זיינע מלאכות מוז אבער זיין די אייגענע פעולה וואס מ'טוט אליין יעדע וואך אן א אויסנאם נישט דורך שלוחים, פונקט ווי א מענטש פילט ווען ער האט עפעס געטון פאר יענעם אז האט ער דורך דעם צו יענעם א קשר, די זעלבע איז ווען מ'טוט אליין עפעס פארן שבת שפירט מען שוין גלייך א קשר מיטן שבת, (ס'איז נישט מדריגות מיר רעדן פון זאכן וואס ברענגט פשוט א לייכטע קשר און א שייכות צום שבת)
ב) "לכבוד שבת קודש", ווען מ'גייט אין גראסערי און מ'פאקט אן דעם וועגעלע מכל טוב, און מ'געט א טראכט אפי' נאר פאר איין סקונדע "לכבוד שבת קודש" שפירט מען גלייך א קשר צום שבת, דער חזון איש האט געזאגט באחרית ימיו אז ער בענקט זיך צוריק צו די צייטן ווען ער האט געקענט אליין גיין איינקויפן לכבוד שבת נישט אזויווי היינט ווען ס'ווערט געטון דורך די שטוב מענטשן, גייסט אריין אין בעקעריי קלויבסט דיר אויס א גלאנציגע שטאקיגע (ראפאגאש) חלה, טראכט ביי דיר ווען דו לייגסט עס אריין אין בעג "לכבוד שבת", איר האט נישט קיין השגה וויפיל אזא קליינע מחשבה'לע ברענגט אריין א שייכות און א קשר מיט א געפיל צום שבת.
פאר די יונגעלייט וואס האבן ליב צו פאטשעקענען אין קאך ביי די טעפ צו צולייגן טעם און צוגעהערן צו מאכלי שבת איז אויך גולטיג די זעלבע זאך, אמת די כוונה איז אז די מאכל זאל זיין גוט און געשמאק, אבער ווען דו גיסט אריין די תבלין צו דעם פעפער טראכט א רגע די איינע ווארט "לכבוד שבת"....
מיט אזא קליינע כוונה באקומט מען א היפשע קשר און א געפיל צום שבת, און נאכדעם וועט שוין דער סעודת שבת זיין נאנטער צו דיין הארץ, אז מ'ווערט א שטיקל מחותן מיטן שבת וועט דער סעודה שוין נישט זיין קיין פלעינע וואכעדיגע סאפער, (איך געדענק אז איינמאל אונטערוועגנס אין אויסלאנד בין איך געגאנגען איינקויפן אין א קלאוס-אט סטאר מיט די אידענע, האמיר געטראפן אזעלכע קליינע זיסע טעלער'לע פון גלאז מיט אזא שפיץ, מ'האמיר גלייך מחליט געוועהן אז דאס איז א שיינע איידיע פאר די דיפס און כריין שבת ביים טיש, (מיר מאכט אלץ נערוועז די פלעסטיק קאנטעינער'ס אויפן טיש, ס'איז נישט בעל הבית'יש און בכבוד'דיג די ליביגע פלעסטיק קאנטעינערס וואס ליגט אלץ אין גראסערי, ביז היינט פלעג איך אריבער גיסן די אינהאלט אין טעלער'ס) אמור ועושה האמיר אפגעקויפט אפאר שטיק פאר א שיבוש, גלייבט מיר די נייע טעלער האט מיר פשוט אריין געברענגט א פרישן טעם אין מיין סעודת שבת, איך האב געפילט איך האב מוסיף געוועהן צום שבת).
מ'מוז נישט זיין קיין קאזניצער מגיד צו שפירן א טעם אין שבת, יעדע פשוט'ע איד קען שפירן אפי' א קליינע חילוק פון שבת ביז דערוואכן, דורך די אויבנדערמאנטע און אזעלכע ענדליכע פעולות, טעמו וראו כי טוב,
דאס איז די הקדמה צו זיין "א טאטע ביים שבת טיש", ווייל אן האבן ביי זיך דעם חילוק פון שבת ביז דערוואכן ביסטו סתם "א טאטע ביים טיש", דאס ווארט "שבת" קענסטו ארויס נעמען...,
ווען מ'רעדט פון זיין א טאטע ביים שבת איז איז באמת שווער צו געבן כלליות'דיגע כללים פארן יעדן טאטן באזונדער, ווייל יעדנס קינדער זענען אנדערשט, (זיי געראטן דאך אין איינעם... ניין?) איינעמס קינדער זענען רואיגע און געלאסענע, ווידער א צווייטנס קינדער זענען ווילדע און נישט איינזיצעדיג, דעריבער איז באמת נישט שייך צו עצה'נען דעם ווילדן שטוב די זעלבע ווי דער געלאסענע שטוב, אונז וועל מיר פראבירן אראפ צו שטעלן בלויז אזעלכע יסודות וואס זענען שוה לכל נפש.
אסאך טאטע'ס (ווי אויך מאמע'ס) האבן א פרעשור פון די שבת טיש, ווייל זיי שפירן אז דער טיש ארבעט זיך נישט אויס ווי זיי ווילן, זיי זענען געוואוינט פון זייער יוגנט עכ"פ אזוי זעהט ער אויף די אלע געמאלענע בילדער פון די קינדער ביכלעך און פון די בילדער וואס די קינדער ברענגען אהיים פון חדר וואס מאלן אראפ א שבת טיש ווי אלע קינדער זיצן שיין ביין טיש, און דער טאטע אויבן אן, און אלע מאכלים זענען מסודר אויפן טיש, ביז דערוויל זעהט ער ביי זיך אז זיין שבת טיש איז עפעס נישט אזוי ווי די בילדער, די קינדער לויפן אים ארום, דער טיש איז נישט מסודר, ס'גיסט זיך, ס'דרייט זיך, אז ער וויל זאגן א תורה זענען אים די קינדער נישט אינטרעסירט, ווערן מאנכע טאטע'ס צובראכן דערפון הלמאי וואס איז מיין פראבלעם, פארוואס זעהט נישט אויס מיין שבת טיש ווי דער פיקטשער?,
טייערע טאטע'ס! מ'דארף נישט זיין געקלאפט, די קינדער וועלן ווערן אביסל עלטער זעצן זיי זיך אראפ און ווערן אביסל געלאסענער אלעס קען זיין מסודר, אבער אן א פרעשור, ווייל אז נישט וועלן זיי געדענקען די שבת טישן פאר א פרעשור'דיגע מצב,
ס'שטייט נישט אין ערגעץ אז א טיש דארף זיין וויאזוי דו האסט דיך מצייר געוועהן, א שבת טיש דארף זיין א געשמאקע אנגענעמע סביבה פאר די טאטע, מאמע, און אלע קינדער אין יעדן עלטער צוגלייך, אמאל איז עס דורך זמירות, דורך דברי תורה, דורך מעשיות, דורך משלים, אדער דורך סתם שמועסן, אפי' שמוסערייען פון הבלים, (ווי מיר וועלן דאס מבאר זיין במשך דעם ארטיקל)
צום איבערקער פון א שבת טיש וואלט איך געזאגט א מאדנע זאך, (איך האף אז די ווייבער ליינען נישט די ארטיקל) א פלעסטיק קאפ מיט א פלעסטיק טעלער אויף א פלעסטיק טישטוך גיסט זיך...., ווידער א גלאזענע טעלער מיט א גלאזענע גלעזל אויף א סחורה'נע טישטוך גיסט זיך נישט.... (חוץ אז דו שטפסט עס אראפ בידים אבער ס'איז לכתחילה נישט אויסגעשטעלט צום אויסגיס) מיין ראט וואלט געוועהן מ'זאל די נארישע פלעסטיק טישטוכער אוועק לייגן, און ניצן גלאזענע כלים צום עסן אויף א סחורה'נע טישטוך, וועט די גאנצע טיש באקומען א נייע צורה....
זמירות שלו עליכם, אשת חיל, אזמר בשבחין, זינגט דאך יעדער וויאזוי זיין טאטע האט געטון, מיט זייערע מנהגים, דאך דארף זיין ראל'ס און געזעצן אין שטוב, אז דו באשטומסט אז דיינע יונגלעך פון כתה ה' און העכער מוזן מיטזינגען דארף דאס זיין א חוב, אבער נישט מיט פרעשור, דער טאטע זאל זינגען גענוג שטארק אז דער קינד זאל ווערן מיטגעשלעפט, איי דו קענסט נישט זינגען, נישט געמאכט, שרייען אגאנצע וואך אויפן גוי קענסט דאך יא?, דאן שריי אויך די זמירות, א טאן ארויף א טאן אראפ נישט קיין חילוק, מאך א גרודער....
קידוש, איז דער קלימאקס פון א קינד'ס קינדער יארן, יעדעס קינד געדענקט אלע זיינע שפעטער יארן זיין טאטנ'ס קידוש, פשוט ווייל ביי קידוש האט מען אים אויסגעלערנט נאך פון קליינערהייט אז מ'דארף זיין שטיל און אויסהערן דעם טאטנ'ס קידוש, קומט אויס אז דער זמן פון קידוש איז א זמן וואס ער איז שטיל, אויב דער טאטע מאכט א דראמאטישע קידוש גייט דאס אריין אין זיינע ביינער, כאפ נישט אפ דעם קידוש (אפי' ביסט זייער הונגעריג) צו אויס די ווערטער אוי זכרון למעעעעעעשה בראאאאאאשית (האב אינזיון וואס שטייט פון אריה"ק אז דאס איז א בקשה אויף א זכרון, יא זכרון איז א וויכטיגע זאך) ברוך אתה השם אוי! מקדיייייייייש הַהַהַהַהַשַשַשַשַשַבָּבָּאאָאָאָאָההתתתת......
בכלל איז א שטארקע ענין צו מאכן קידוש אויף וויין, אסאך פוסקים האלטן אז אונזערע גרעיפ דשוס איז געהעריג מבושל מילא איז דא מיט דעם א פראלבעם מיט קידוש (עכ"פ א הידור מצוה זיכער נישט), די איינע גלעזל וויין שאדט זיכער נישט, ס'איז דא היינט פיל לייכטע וויינען מיט נידריגע פראצענט אלקעהאל מ'קען זיך קלויבן א גוטן וויין וואס אויף דעם זאל מען קידוש מאכן, ס'איז גוט פאר חינוך אז קינדער זעהן ווי דער טאטע מאכט קידוש אויף וויין (וואס נאר דער טאטע טרינקט און נישט זיי ווייל זיי טרינקען נאר גרעיפ דשוס) ס'איז עפעס אזא חשובות וואס קינדער קוקן ארויף, גייי ברענג פון פרידידשער טאטי'ס וויין...
(פונקט היינט אנה לידי, איך האב געטראפן אין ס' ילקוט סופר א מדרש, ששה דברים העושה אותן אוכל פירותיהם בעולם הזה והקרן קימת לו לעוה"ב די מד' זאגט איינס פון די זאכן זענען "מקדש על היין בערבי שבתות".... קרן קימת בעוה"ז - ווי שלעכט קען שוין זיין א כוס וויין, אבער והקרן קימת לעוה"ב, דאכט זיך ס'לוינט...)
איך ווייס נישט פארוואס אבער אגאנצע וואך ווען איך וואש מיך די הענט נט"י לייג איך נישט די האנטוך אויף די פלייצע, אבער שבת עפעס אזוי האט איך מיר איינגעפירט מבית אבא אז איך לייג א האנטוך אויף די פלייצע ביים וואשן זיך, כ'האב קיינמאל נישט געוויסט אז אזא הנהגה איז עושה רושם אויף די קינדער, איך האב עס הערשט באמערקט ווען איך האב געזעהן אפאר יאר צוריק מיין קליינע 3 יעריגע שלעפט זיך דעם האנטוך אויף די פלייצע און שטופט א בענקל צום סינק זיך צו וואשן פונקט ווי אלע גרויסע, דערנאך האב איך שוין באמערקט ווי אלע גרעסערע זכרים אין די רייע שלעפן זיך אלע האנטוכער אויף די פלייצע אן מאכן דערפון א תורה שלימה, כ'האב הנאה געהאט...., ס'איז גוט, אז ס'טוט זיך, ס'לעבט זיך, ווייל יעדע זאך וואס לעבט זיך און דרייט זיך אין א אידישע שטוב איז גוט פאר חינוך.
מיט די נאסע הענט אין די הייעך שרייט מען הויעך (כאטש אגאנצע וואך זאגט מען שטיל, לכל הפחות שבת זאל מען זיין א חסיד) אשר קדשנו במצותיו וצונו עעעהההההל נטילת ידיייייםם......, נא נא אהא..... נו עה....., מ'וויזט מ'דרייט אהער און אהין, מ'ווינקט מיט די פינגער מ'זאל ברענגען דעם שבת קודש מעסער, אזוי אז ס'זאל זיך פארמערן די נא נא'ס ווי מער, (איך לאך.... ווייל לעצטנס ווען איך וואש מיר פרייטאג צונאכט'ס רופט זיך אן מיין 2 יעריגע קוים וואס ער רעדט נא! נא!, ער ווייסט שוין אויך וואס קומט.....) מיינסט אומזיסט זאגט די וועלט נא מאך המוציא!
מ'שניידט אויף דעם חלה (כמנהג האר"י פאר זיך און די פרוי צוזאמען) דא דארף מען מגלה זיין א סוד, פאר די אלע וואס האבן גרעסערע שטובער און דארפן צומאל מאכן סיי וועלכע הכרזה, אז די בעסטע צייט איז יעצט...., יעדער האט זיך געוואשן מ'ווארט דער טאטע זאל זיי שניידן מוציא'ס און מ'קען נישט אויסרעדן אידאך שטיל...., יעצט קען דער טאטע וואס האט שוין טועם געועהן פונעם מוציא מכריז זיין וואס ער וויל, צו ר"ה ביינאכט אז ער וויל אז יעדער זאל הערן מארגן איז תקיעות שופר 12:30 פונקטליך.... צו סיי וועלכע מעסעדש וואס דער טאטע וויל אז אלע קינדער זאלן הערן אן א אויסנאם קען מען יעצט זאגן, יעצט איז שטיל, יעצט רעדט נישט קיינער אויס, רעד און רוף אויס דיינע ווערטער.
(איינער זאגט מיר אז דער לאנג יעריגע מנהל בית רחל ר' בנימין הערש פלעגט טאקע זאגן די דרשות פאר די מיידלעך צווישן גאל ישראל אין די שמו"ע ווען די מיידלעך קענען נישט רעדן און יעדער איז שטיל אויסצוהערן וואס ער זאגט.... אויב ס'איז אמת, איז עס א בייפאל....)
מ'עסט א כזית חלה לכבוד שבת קודש במשנה לחם וקידוש רבה, דא ווילן מיר מדגיש זיין א הדגשה, איינער האט זיך אפגערעדט אין דעם דערנעבנדע אשכול אז ער ווייסט נישט פארוואס? ווען ער וויל אזוי שטארק פארברענגען ביי די סעודה מיט די קינדער אבער נאך די זופ פאלט ער אריין אין טעללער א מידער,
אהובי ידידי איך האב א עצה פאר אייך און פאר אסאך אנדערע, די פאקט איז אז דער סיסטעם פון אונזערע שבת מאכלים האבן זיך אביסל געטוישט, ס'איז געווארן לעצטנס א גרויסע הרחבה פון כל מיני דיפס, עד כדי כך אז די פיש סוחרים צייגן אן אז דער עולם קויפט ווייניגער פיש ווי אמאל, (אפשר נעמט זיך צום פיש סוחר'ס טאג ביך?....) דער מציאות איז א צו עסן אט די אלע דיפס ניצט מען היפש אסאך חלה, מ'עסט אסאך מער חלה ווי מ'עסט ברויט ביי א געווענדליכע סעודה אינמיטן די וואך, חלה איז א זאך וואס שלעפט מורא'דיג אראפ א מענטש,
לאמיר דאס מסביר זיין לאגיש, (נישט מיט הערשל מייזליש'נס הסבירים וועגן קארב'ס מיט סטארטש) א דאקטער האט מיר אמאל געזאגט ווען ער מיר געוואלט מסביר זיין די חילוק פון האלוויט מיט ווייס ברויט, נעם ביידע ברויטן און לייג עס אריין אין סינק וואס געשעהט, די ווייסע ווערט נאס און ס'ווערט קלעבעדיג און טייגיק, ווידער די האלוויט ווערט צוברעקלט, די זעלבע זאך דארף מען זיך פארשטעלן געשעט אינעווייניג אין קערפער ווען ס'קומט אריין ווייס ברויט ווערט עס נאס און טייגיק ממילא ווערט שווערער פארן גוף דאס מסדר צו זיין, און דער מענטשליכע סיסטעם ארבעט איבערמידלעך דאס צו פארדייען, און אז דער סיסטעם ארבעט שווער ווערט מען שטארק מיד און אראפגעשלעפט.
קומט אויס אז די פיר פינף סלייסעס חלה וואס מ'טינקט ארום די קאלירפולע טעלער'ס דאס שלעפט אראפ דעם מענטש פאר די נאכט, מיר וואלטן געראטן פאר די וואס ווילן זיין געטרייע טאטעס ביים שבת טיש צו עסן ווי ווייניגער חלה, טינק חלה מיט פיש זאפט (עי' מערכת אידישע תאוות) אפאר טינקעס און פארטיג, מ'מוז נישט אויסטריקענען דעם גאנצן זאפט מיט די חלה, גלייבט מיר ס'איז פיל באקוועמער און רואיגער מיט ווייניג חלה בדוק ומנוסה, אויב זעהט מען אז מ'קען זיך ממש נישט איינהאלטן פון טינקען אין די דיפס, זאל מען זעהן אז די פיש זאל זיין גרייט פאר קידוש, ווייל געווענדליך טינקט מען נאר ווילאנג די פיש איז נישטא, איינמאל מ'עסט שוין פיש לאזט מען אפ די געטינקעריי.
געווענדליך אין יעדע אידישע שטוב איז דא קינדער פון אלע עלטער'ס, קליינע, גרעסערע און גאנץ גרויסע, א עצה טובה צו צוטיילן די עטענשאן אין אפאר חלקים, דהיינו נאך די פיש צו אפי' אינמיטן די פיש (געווענדליך ענדיגט דער טאטע עסן בעפאר די אנדערע ווארום ער באקומט דאך די ערשטע) מאכן א שטיקל הפסקה און אפיר נעמען די גאנץ קליינע מיט זייערע שאלות, וועלכע סדרה גייט די וואך?........ וישב, וואס געווענדליך ענדיגט זיך דער צעטל מיט א ניגון, קען מען זינגען דעם ניגון מיט די גאנצע משפחה און ס'איז פרייליך.
מנהג ישראל איז צו זינגען זמירות צווישן דאס עסן, א זמר א מאכל א זמר א מאכל, ביי צדיקים האט מען קודם געגעסן און נאכדעם געזינגען ווייל עסן אליין איז געוועהן ביי זיי אן עבודה, (דיע וואס מאכן נאך צדיקים און עסן קודם און זינגען נאכדעם זאלן ביטע נאכמאכן אויך זייערע תעניתים משבת לשבת) צדיקים פלעגן זאגן אז דאס האט מען ספעציעל אזוי קובע געוועהן א זמר א מאכל א זמר א מאכל כדי די גאנצע עסן זאל באקומען א שבת'דיגן טעם און מ'זאל נישט ווערן נאכגעשלעפט און אריין געטון אין ס'עסן,
האלט מיר יעצט נאך די פיש, נאכן פארהערן דעם קליינעם מיט זיין שאלה צעטל, מוז מען דאך זינגען א זמר, כדי ס'זאל זיין א זמר א מאכל, קען מען דא זינגען כל מקדש, בדיעבד קען מען יוצא זיין מיטן ניגון פונעם קליינעם'ס שאלה צעטל.....
אריין מיט די זופ, לעצטנס האב איך מחדש געוועהן אזא חידוש, (ס'באלאנגט באמת נישטא נאר ווי דען זאל איך עס שרייבן) ס'איז דא אזא קבלה פונעם שינאווא רב (כך שמעתי פון ר' יענקעלע מפשעווארסק) אז ווען מ'עסט די זופ זאל מען עסן צוזאמען די זוף מיט די באנדלעך מיט א שטיקל חלה ווייל דאס מאכט א צירוף פונעם שם יב"ק וואס איז ר"ת 'יועך 'בעבעלעך 'קויליטש, לעצטנס ווארפט מען מיר אריין אין טעללער קניידלעך, האב איך געטראכט אז דער שם ווערט בשלימות ממש אין טעללער 'יועך 'בעבעלעך 'קניידל...., ודפח"ח.
נאך די זופ קען מען מאכן נאך א שטיקל הפסקה בעפאר די פלייש, די פאקט איז אז ס'איז שוין כמעט נישטא קיין פלאץ פארן פלייש, וואס דאס איז אויך א שטיקל המשכה פון די דיפס, מי אתם מחליף במי, מ'האט אלץ געוויסט און אזוי ליינט מען אפי' אין די מעשה ביכער אז אידן האבן זיך ממש פארשקלאפט אגאנצע וואך כדי צו האבן אויף שבת א שטיקל פלייש, מעג מען היינטיגע צייטן אזוי מזלזל זיין אין פלייש לכבוד שבת אלץ א תוצאה פון אפאר צוריבענע געפעפערטע מרקחת'ן?....
אבער אויב מ'מאכט א שטיקל הפסקה בעפאר די פלייש קען יא געמאלט זיין אז מ'קען נאך אריין שטופן א שטיקל פלייש ענדערשט ווי פלייש גלייך נאך די זופ, יעצט ביי הפסקה ב' קען מען אויסהערן דעם כתה ב' ג' – ה' ח' יונגל זיין תורה לכבוד שבת, ווי אויך קען דער טאטע צולייגן א קוועטש און א קנייטש, יעצט איז די צייט פאר די ביסל גרעסערע ווייל די קליינע זענען שוין יעצט נישט ביים טיש....
בכלל איז א גוטע זאך ווען יעדעס קינד ווייסט ווען זיין צייט איז, משה'לע ווייסט אז צו אים רעדט מען נאך די פיש, יענקי ווייסט אז צו אים רעדט מען נאך כל מקדש, בערי ווייסט אז צו אים רעדט מען נאך די פלייש, און דער בחור ווייסט אז צו אים רעדט מען פארן בענטשן פאר שיר המעלות, קינדער האבן זייער שטארק ליב א סיסטעם ווען אלעס גיייט ווי א זייגער, ס'מאכט א שטארקע חילוק ווען א קינד ווייסט אז יענע אין יענע מינוטין זענען מיינע ומיוחד פאר מיר, אט דעם כלל זאגן שוין חז"ל כל קבוע כמחצה על מחצה, דהיינו אז ס'איז דא א קבועות מיינט דאס אסאך מער ווי ס'איז טאקע.
דאס אזא טאטע דארף זיין גרייט צום שבת טיש איז לית מאן דפליג, די שאלה איז נאר וואס, יעדע טאטע דארף קענען זיינע קינדער וואס זיי האבן ליב און צו דים דארף ער זיך צוגרייטן, ס'איז דא קינדער וואס האבן ליב משלים, ס'איז דא קינדער וואס האבן ליב ווערטלעך, ס'איז דא קינדער וואס האבן אפי' ליב גימטריאות און רמזים, ס'איז היינט דא א אויסוואל פון אלע מיני ספרים מ'קען טרעפן וואס מ'זיכט, ווי אויך איז דא א אוצר מיט גלינונות (אז די האסט עקסעס צו דעם ארטיקל האסט זיכער עסקעס צו די וועכנטילכע גליונות...) ווי יעדע גליון אויף זיין שטייגער האט חידושים,
די מעשה איז נאר אז נישט אייביג מוז מען זאגן, ס'איז דא עלטערן וואס מיינען אז מ'מוז זאגן תורה, ווייל ער הערט פון אלע חינוך דרשות וואס רעדן פון די שבת טישן וואס מ'לייגט אריין אין די קינדער, און דער טאטע וויל נעבאך אריין לייגן מטיב כוחו ואונו, און צומאל איז דער זמן אדער דאס קינד נישט מוכשר פאר זיין דברי תורה, ער פראבירט אריין צו צווינגען זיין תורה און דאס האט א פארקערטע אפעקט,
(כ'האב אמאל געהערט פון ר' אפרים וואקסמאן א מאמר "קינדער הערן אלעס און זעהן אלעס, כמעט די איינציגסטע זאך וואס זיי הערן נישט איז וואס מ'רעדט צו זיי".......)
ווילסט אריין לייגן אין דיין קינד?, דיין אייגענע ערליכע גוטע התנהגות אין סיי וועלכע מצב וועט סאך מער עושה רושם זיין אויפן קינד, ווי אריין קוועטשט שיינע חת"ס ביים שבת טיש אין א מצב וואס איז ניגוד צו זיין געדולד.
וואס יא, א שיינע מעשה, אדער א שיינע ניגון איז אייביג גאנגבאר, מ'דארף נישט זוכן קיין נייע מעשיות, קליינע קינדער האבן ליב צו הערן אפי' אלטע מעשיות, מיינע קינדער בעטן מיר אייביג טאטי! צייל מיר די מעשה פון די שיסל וואסער....,
חוץ די גרעסער קינדער זיי האבן יא ליב נייע מעשיות, ס'איז דא א סעריע מעשה ביכער וואס הייסט "סיפור לשבת" דאס האט געשריבן יאיר וויינשטאק, עס האלט שוין ביי חלק ז', דארט איז דא זעלטענע אויסוואל פון גוטע אינטרעסאנטע מעשיות באגלייט מיט מינערוויכטיגע פאקטן וואס קען זיין גאר אינטרעסאנט פאר קינדער (צו ליינען סיפור לשבת מוז מען קענען ליינען אביסל העבראיש'ע ווערטער אויך) לעצטנס האט מען איבער געזעצט עטליכע חלקים אויף אידיש מיטן נאמען "בליענדע בלעטער".
אסאך טאטעס ניצן אויס אפאר מינוט פון טיש צו לערנען הל' שבת, זייער א גוטע מנהג, ווייל הלכות איז א דבר השוה לכל נפש, תורות אדער מעשיות איז שווער אראפ צו לייגן מיט די זעלבע שפראך פאר אלע מיני עידשעס, נישט אלעס וואס איז גוט און אינטרעסאנט פאר קליינע איז גוט פארן בר מצוה בחור, ווידער הלכות איז א זאך וואס יעדער דארף און קען וויסן, מ'קען נעמען דעם ס' בית נאמן בישרא' אויף שבת, ס'האט א לייכטע שפראך און מ'קען אפי' פארלערנען פון אינעווייניג, ס'איז הערליך מסודר, אין איין וועגס איז מען מקיים דעם כל השונה הלכות, ווי אויך די גמ' (סוף מגילה) וידבר משה וכו' וכו'.
ווי האלט מען נאר? אה פאר די פלייש, נו א זמר האט מען שוין געזינגען?, וואס קומט יעצט?, מנוחה ושמחה, (כל מקדש האמיר שוין געזינגען פריער, אז נישט לאמיר זינגען יעצט כל מקדש) מ'ברענגט אריין די פלייש מיט די זייטיגע צוגעהערן יעדע איד לויט זיין מנהג, נאך די פלייש, קען מען טיילן גוטע זאכן פאר די קינדער וואס האבן שיין מיטגעזינגען און שיין געזאגט תורה, און רבותי מיר וועלן בענטשן...., נאכן בענטשן קען מען ווידער טיילן גוטע זאכן פאר די קינדער וואס האבן שיין געבענטשט.
א טאטע וואס האט שוין בחורים אין שטוב האט מיר אמאל געפרעגט צו איך האב א עצה פאר אים, היות ער האט שוין בחורים, בדרך כלל די זאכן וואס ער וויל רעדן ביים טיש פאר די קלענער קינדער זענען נישט געמאכט פאר זיי ווייל ער רעדט צו די מער קליינערע קינדער אדער צו די טעכטער, און ער שפירט אז זיי האבן נישט קיין געדולד צום טיש, וואס זאל ער טון?, מיין תשובה איז, ער זאל נאכן בענטשן מאכן א שטיקל באטע פאר די גרויסע יונגלעך און בחורים, מ'געבט פירות מיט ניסלעך און אפי' נאש, און מ'זינגט מ'קען אפי' שמועסן הבלים, דער עיקר איז אז דער אטמאספערע זאל זיין איינגענעם.
ביים ענדיגן שרייבן דעם ארטיקל האב איך באמערט אז אונזער קאלעגע הרב "זיס" האט געשריבן אפאר ווערטער אין זיין אשכול "וויאזוי פירט איר דעם שבת טיש?", וואס ער איז באמת דער מחדש פון שרייבן אין די טעמע, לאמיר ציטירן וואס ער שרייבט כדי צו הערן א שנעלע סך הכל.
הרב זיס שרייבט:
אויב זענען דיינע קינדער קליין, דארפסטו זיך נישט זארגן כי כך דרכה של עולם, עס איז כמעט אוממעגליך צו מאכן א שיינע שבת'דיגע סעודה מיט די קליינטשיגע ארום זיך, האב געדולד ביז זיי וועלן עלטער ווערן און זיי וועלן מיטהאלטן א שיינע שבת'דיגע סעודה, דערווייל פיר עס ווי אזוי עס קומט דיר אויס און מאך נישט קיין עסק דערפון; וואס יא, איך קען דיר געבן עטליכע קליינע עצות:
א) פרייטאג צונאכטס, זעה אז דיינע קליינע (ביז די זעקס יאר) זאלן שלאפן, ווינטער קען מען עס נישט באווייזן, אבער עכ"פ זומער זאלן זיי שלאפן און עס די סעודה צוזאמען מיט דיינע בני-בית רואיגערהייט; ווידער בייטאג אדער אפילו ביינאכט ווען עס איז נישט פאראן די מעגליכקייט אז די קינדער זאלן שלאפן, דאן מאך א שנעלע סעודה... זינג נישט קיין לאנגע ניגונים, זאג א קורץ ווארט, עס אפ און גיי ווייטער, די קינדער דארפן נישט האבן דעם רושם אז א שבת טיש קומט מיט אן איבערקערעניש, מאך עס שנעל און אזוי וועלן עס די קינדער נישט אזוי אויפכאפן... ווען זיי וועלן ווערן עלטער וועסטו אוטומאטיש פירן לאנגע שיינע שבת'דיגע טישן.
אויב אבער זענען דיינע קינדער שוין יא עלטער, און אפילו הכי קוקט אזוי אויס ביי דיר די שבת'דיגע סעודות, איז דאס לכאורה א דירעקטע תוצאה פון דאס וואס דו שטרעבסט צו פירן שיינע סעודות און דו צווינגסט עס ארויף באופן מסויימת אויף דיין פאמיליע. דאס הייסט אז דיין פלאן איז צו זינגען שיין און אז די משפחה זאל זיך צושטעלן וכו'... איך קען זיך פארשטעלן אז ווען דו זינגסט א שיין שטיקל און דיין דריי יעריג'ס שרייט "מאמי, רוק אריין מיין בענקל", ווערסטו אנגעצויגן אויפן גאנצן ארום און דו קענסט עס נישט פארנעמען, ווייל דו פראבירסט צו האבן א שיינע שבת'דיגע סעודה, און דא צושטערט ער דיינע פלענער...
די עצה דערצו איז, נישט צו שטרעבן אויף גארנישט... זיי נאטראל... אויב דו זעסט פונקט די מצב אז מען קען זינגען, דאס הייסט אז "דו" ביזט אין דעם מצב רוח אז עס וויל זיך אליין זינגען (לאפוקי אז ס'איז דיר פונקט איינגעפאלן ביי קבלת שבת אז דעם ניגון וועל איך אראפלייגן היינט ביי די סעודה), און דו זעסט אז דער רוח אין שטוב לאזט צו אז מען זאל זינגען, דאן זינג כיד ה' הטובה עליך, ווידער אויב ס'קומט אריין א שיין ווארט וואס די קינדער וועלן הנאה האבן, לייג עס אראפ בטוב טעם ודעת און מיט א געשמאק, אבער אויב ביזטו פונקט נישט אין די מאד צו זינגען, ביזט צו באבלאזן, אדער די קינדער שפרינגען ארום און דו זעסט אז דו קענסט נישט, דאן עס אפ און גיי ווייטער...
כללו של דבר: א שבת'דיגע סעודה טאר מען נישט פלאנען... עס דארף קומען פון זיך אליין, און עס מוז נישט אלעמאל זיין די זעלבע... אמאל מאכט זיך א שיינע סעודה פול מיט שירות ותשבחות למלך קל חי וקים, און אמאל איז די גאנצע סעודה א שיינע מעשה פאר די קינדער מיט א מוסר השכל, און אמאל איז עס גארנישט... דער עיקר איז אז עס איז נישט געפלאנט...
איין זאך קען איך דיר מבטיח זיין, אז ווען דו וועסט נישט פלאנען דיין סעודה און דו וועסט זיך לאזן פירן פונעם מצב ארום, וועסטו זען אז דיינע שבת'דיגע סעודות וועלן באקומען א הערליכן גלאנץ וואס דו קענסט זיך נישט פארשטעלן...
עד כאן דברי הרב זיס:
ברוך שכוונתי, דאס איז א קיצור וואס איך שרייב בארוכות......,
שבת בייטאג
ביז איצט האבן מיר בלויז גערעדט פון פרייטאג צונאכטס, שבת בייטאג איז די מעשה גאר אנדערשט, איך זעה אז זייער אסאך מענטשן שפירן אז שבת בייטאג קען מען זיך מער צוברייטערן ווי פרייטאג צונאכט, מענטשן שפירן עפעס אז פרייטאג צונאכטס איז צו א היייליגע טיש צו רעדן נארישקייטן מיט די קינדער, ממילא האלט מען זיך צוריק צו שמועסן צופיל מיט די קינדער, און ווען א קינד זאגט עפעס א איבריג ווארט קוקט מען שטרענג נו!!! שבת ביים טיש????....
ווידער שבת בייטאג פילט מען זיך פריי און באקוועם צו רעדן כל הבא ליד ולפה.
פארוואס איז דאס אזוי?, די פשוט'ע סברא איז ווייל פרייטאג צונאכטס איז דא טישן פון רבי'ס, און דאס איז גורם אז מ'שפירט אז די ליל שבת טישן זענען הייליגע זמנים, ווידער שבת בייטאג איז נישט אויסגעשטעלט צו רבי'שע טישן שפירט זיך עס ווי א מער פשוט'ע טיש, וואס באמת אליבא חז"ל ופוסקים טראגט די בייטאג סעודה אסאך מער חשובות און ווערד, אז מ'דארף איבער לאזן דעם חשוב'ע חלק עסן פאר בייטאג וכדומה.
לדעתי איז דאס נאר א געפיל אן קיין יסוד, דעריבער אויב א מענטש פילט זיך באקוועם שבת בייטאג צו רעדן סיי וואס, מעג ער זיך פילן פונקט אזוי באקוועם פרייטאג צונאכטס צו רעדן און שמועסן מיט זיינע קינדער סיי וועלכע טעמע, פרייטאג צונאכטס איז נישט הייליגער ווי בייטאג, אדער רעדט מען אייביג, אדער רעדט מען קיינמאל נישט (ח"ו רעדן מיט די קינדער דארף מען אלץ...) נישט אז מ'זאל אויסשטעלן דעם טיש לכתחילה צו רעדן הבלים, די נקודה איז אז ס'איז קיין חילוק ביינאכט צו בייטאג, איר פארשטייט?
חוץ ווען דער טאטע שפירט אז פרייטאג צונאכטס זענען אים די קינדער מיד און אויסגעמוטשעט און בייטאג נישט, האמיר דאך שוין געזאגט אויבן אז מ'דארף שלאפן פרייטאג נאכמיטאג קינד און קייט, אבער עכ"ז אז די קינדער זענען קלארער און רואיגער בייטאג, זאל מען צו זיי רעדן בייטאג און לייגן מער דגוש בייטאג.
די מאכלי שבת שאפט א שטיקל פראבלעם צווישן טאטעס אין קינדער ביי די שבת בייטאג סעודה, פרייטאג צונאכט'ס איז געווענדליך סאפער צייט, עסן די קינדער גערן די שבת מאכלים, ווידער בייטאג איז מען נישט אהער און נישט אהין, די סעודה איז בערך 12:30 ווען דאס קינד איז אויפגעשטאנען 8'ע 9'ע בערך, וואס דעמאטץ מוז מען דאך געבן עפעס צו עסן פאר די קינדער פאר פרישטאג, א קינד וואס האט געגעסן געהעריג פרישטאג קען נישט עסן 12:30 חלה, פיש, אייער, טשאלענט, קוגל, ס'גייט נישט בשום אופן, ס'איז דא טאטעס וואס האלטן פאר א חוב קדוש מחנך צו זיין די קינדער צו מאכלי שבת, און שבת צופרי מאכן זיי דאס מיט א געצווינגענקייט אויף זיי, וואס ס'איז קלאר נישט גערעכט, מ'קען נישט צווינגען א קינד וואס איז שוין זאט צו עסן נאך.
וואס יא, אז מ'וויל די קינדער זאל עסן דוקא די סעודה, מוז מען אכט געבן וואס מ'גיבט זיי צופרי, זיי זאלן זיך נישט צופיל אנפאקן מיט אנדערע שווערע מאכלים נאר אביסל לייכטע מאכלים צו שטילן די הונגער און לאזן פלאץ פאר די סעודה,
נאך א עצה, מ'זאל געבן די מאכלי שבת אויף פרישטאג, מ'קען זיי געבן חלה, פיש, אייער, אפי' טשאלענט, צופרי ווען זיי זענען נאך הונגעריג און אזוי וועלן זיי ווויסן אז דאס איז די מאכלי שבת וואס א איד עסט שבת קודש, (איך קען א משפחה וואס גרייט טאקע אן צויי טשאלענט'ס איינס פאר די קינדער צופרי, און איינס פאר די גרויסע צו די סעודה)
מ'קען רעדן ביי די סעודה פון יארצייטן פון די קומענדיגע וואך אדער די געגענט פון א יארצייט, אנדערע לאזן דאס פאר מלוה מלכה, אויך א גוטע מנהג, וואס מ'וואלט געדארפט רעדן דערפון און מאכן א עקסטערע ארטיקל "א טאטע ביי מלוה מלכה", יעדע טאטע קען זיך מאכן צייט צו זיצן מיט זיינע קינדער מוצאי שבת אין די לאנגע ווינטער'ס פארציילן מעשיות, די עיקר פון די אלע זאכן איז צו מאכן א קשר, אויב די קשר איז שמועסן פון נארישע קינדער'ישע זאכן, שמועסט מיט אים זיינע טעמע'ס ווייל ביי אים איז דאס אזוי אינטרעסאנט פונקט ווי ביי דיר די גרויסע וועלטליכע נייעס.
איך מיין אז מ'האמיר שוין גענוג גערעדט, און אויף ביז דערווייל האסט מיר א.....
גוט שבת 30.750 מאל....,
(כמנין שלושים אלפים קערעקטער'ס)
גוט שבת


text:
אסיפ מאנדעלשטאם
אָסיפּ עמיליעוויטש מאַנדעלשאַם (רוסיש: Ocип ЭMилbeBич MaHдeлbшTaM; 1891 – 27סטן דעצעמבער 1938), באקאנט אויף יידיש ווי יוסף מאנדלשטאם, איז געווען איינער פון די גרעסטע רוסישע דיכטער פונעם 20טן יאָרהונדערט, אַ ייִד לויט דער אָפּשטאַמונג.
ער איז געבוירן געוואָרן אין וואַרשע (דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע) אין אַ רײַכער אויפגעקלערטער ייִדישער משפּחה, וועלכע האָט געהאַט אַ וווינרעכט אויסער די גרענעצן פון תחום-המושב. אין 1897 האָט די משפּחה זיך אַריבערגעצויגן קיין פּעטערבורג, וווּ דער קומענדיקער דיכטער האָט פאַרענדיקט אַ רוסישע מיטלשול. אין 1908 – 1910 האָט אָסיפּ מאַנדעלשטאַם זיך געלערנט אין סאָרבאָן און אינעם היידעלבערגער אוניווערסיטעט. אין 1911 האָט ער זיך געשמדט כדי האָבן אַ מעגלעכקייט זיך לערנען אינעם פּעטערבורגער אוניווערסיטעט. טראָץ דעם, האָט ער אָפּגעהיט אַן אינטערעס צו דער יידישער טעמאַטיק. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אין 1910. באַנאַנד מיט אָריגינעלער פּאָעטישער שאַפונג האָט מאַנדעלשטאַם זיך פארנומען אויך מיט איבערזעצונגען און מיט טעאָריע פון ליטעראַטור.
אין נאָוועמבער 1933 האָט דער דיכטער אָנגעשריבן אַן אַנטי-סטאַליניסטישע עפּיגראַם און זי פאָרגעלייענט פאַר אַ קליינעם עולם. באָריס פּאַסטערנאַק האָט עס אָנגערופן "זעלבסטמאָרד". אין מײַ 1934 איז אָסיפּ מאַנדעלשטאַם אַרעסטירט און פאַרשיקט געוואָרן. אין מײַ 1937 האָט מען אים דערלויבט זיך באַזעצן אין מאָסקווע. אין מײַ 1938 איז אָסיפּ אַנדעלשטאַם אַרעסטירט געוואָרן צום צווייטן מאָל. מע האָט אים פאַרשיקט אין אַ לאַגער אויפן ווײַטן מזרח. אין דעצעמבער פון דעם זעלבן יאָר איז ער געשטאָרבן פון טיפוס אין לאַגער ניט ווײַט פון וולאַדיוואָסטאָק.
יידישע איבערזעצונגען פון אָסיפּ מאַנדעלשטאַמס לידער האָבן זיך באַוויזן נאָר אין נאָך-סאָוועטישן פּעריִאָד. אין 1993 איז אין מאָסקווע דערשינען דאָס בוך "מײַן קליינע אַנטאָלאָגיע פון דער רוסישער דיכטונג אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט". אין אים זײַנען אַרײַן איבערזעצונגען געמאַכטע דורך אהרן ווערגעליס, בתוכם 5 אָסיפּ מאַנדעלשטאַמס לידער. דעם גרעסטן בײַטראָג אינעם איבערזעצן אין ייִדיש ווערק פון מאַנדעלשטאַמען האָט געמאַכט משה יואל מאַטווייעוו. ער האָט פאַרעפנטלעכט זיי אינעם אַמעריקאַנער וועב-זשורנאַל "דער באַוועבטער ייִד", ווי אויך אינעם פּעטערבורגער זשורנאַל "דער נײַער פרײַנד". באַזונדערע לידער פון מאַנדעלשטאַמען זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן דורך מרדכי ליטווין און וועלוול טשערנין.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כשל בהכנת המאפיין 373 לתצוגה: Property not found for label '373' and language 'yi'|אסיפ מאנדעלשטאם]]


text:
האטליין
האטליין (אידיש: הייסע ליניע) מיינט אין טעלעקאמיוניקאציע א ליניע וואס איז אייביג ברייט אפען און נישט ביזי, אמאל איז דאס געווען א ווייער וואס מען האט זיך פארבינדען 2 פונקטן אן קיין דיילען ווי היינט צו טאגס, וואס מען האט דאס בעיקר גענוצט בשעתן מלחמה פון די פראנטן צום קאמאנדיר הויפט צענטער, אדער אפילו היינט צוטאגס האט דער פרעזענידענט א האטליין וואס די זיכערהייט כוחות פארבינדען זיך צו אים אן דיילען א נומבער.
עס איז אויך געווארן פאפולער אנצוריפען היינט צוטאגס די השקפה נייעס און מעלדונגען טעלעאפאון ליין'ס אלס האטליין וויבאלד עס איז אייביג עוועלבעל און קיינמאל נישט ביזי. די קאסטומער סערוויס ליין'ס ווערן צוליב דעם אויך גערופן האטליין'ס.
דערויסענדע לינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלע חרדישע נייעס, תורה, און פראפאגאנדע טעלעפאן האטליינס
קול מבשר • קו הציבור • קול סאטמאר • לשון הרע • נטורי קרתא • זקניך ויאמרו לך • קול הלשון (דף היומי) • ישיבה וועלט • נטרונא • הכל בסדר • נחום ראזענבערג • אליהו אמסעל • קול השבת • קול זכור ימות עולם


text:
װיקיפּעדיע:נאמען פון ארטיקל
ווען איר באשאפט אן ארטיקל, קלויבט אייך קודם אויס א פאסיגן נאמען.
פונקט ווי דער תוכן, מוז דער נאמען אויך זיין צוגעפאסט צום ליינערס באקוועמליכקייטן, ד.ה. ביטע געבן א נאמען וואס רוב אידישע רעדער באניצן זיך. וואס אין אייערע אויגן קען זיין עפעס ריכטיג מיינט נישט אז די קהילה האלט ווי אייך.
פארשטייט זיך אז ווערטער וואס ווערן סיי ווי נישט גענוצט אין טעגליכן באנוץ פון שפראך קען מען יא געבן א נאמען וואס איז פרעמד אבער דאס מערסטע אויסגעהאלטן.
כללו של דבר דארף מען נוצן בלויז דעם סארט נאמען וואס טוט אפטייטשן די מערסטע דעם תוכן פון די טעמע. ד.ה. א ווארט וואס דער זוכער וועט אריינקלאפן אינעם זוכקעסטל אויפצוזוכן די דאזיגע טעמע.
- א קעפל קומט אן נקודות. ווייל רוב אידיש רעדער וואס וועלן דאס זוכן האבן נישט קיין קלאוויאטורס מיט נקודות. נאר די נקודות קענט איר מאכן אינעם תוכן און די נקודות קעפל זאל זיין א ווייטערפירונג צום הויפט ארטיקל.
- דער ארטיקל זאל האבן א שם דבר קעפל ווי איידער א שם פועל אדער סיי וואסערע אנדערע צו-גאב טערמינען ווי שייכות אדער מין.
- אויך זאל דאס בעסער זיין לשון הווה ווי איידער די לשון עבר אדער עתיד.
- נישט האלבעטע ווערטער אדער ראשי תיבות נאר אנרופן די זאך ביי איר פולן נאמען. אויך נישט שרייבן נאר בלויז איין נאמען נאר די גאנצער נאמען. אחוץ ביי די סדר איז אזוי ווי סי.ען.ען. א.א.וו.
- ארטיקל נעמען קומען אין איינצאל און נישט אין מערצאל, אחוץ אויב אזוי רופט מען עס ווי למשל ברילן נישט בריל.
- קאטעגאריע נעמען זענען נארמאל אויף מערצאל.
- אויב מען שרייבט אן ארטיקל איבער א טעמע וואס האט קעגנאיבערע טעמעס, ווי צ.ב.ש. אז מען וויל שרייבן אן ארטיקל איבער "מסכת פיאה" זאל מען רופן דאס קעפל "מסכת פיאה" און נישט בלויז "פיאה", וויבאלד אויך די אנדערע מסכתות (צוליב וואס) האט באקומען א פארנאמען פון "מסכת", אזוי וועלן אלע קעפלאך פון דער זעלבער טעמע זיין אייניק. און פארשטייט זיך אז מען קען מאכן פאר דעם קעפל "פיאה" א רידיירעקט צו "מסכת פיאה".
- פארלענגערן פון א נאמען: אויב איז דא אן ארטיקל וואס האט צוויי מיינונגען, ווי למשל א באגריף נאך א מענטש. זאל מען מאכן אזוי סאטמארער רבי (אלבאם), און אויף דעם נאמען וואס רוב מענשטן רופן דעם ארטיקל זאל מען לאזן אן די צוגאב אויפקלערונג. אויב צוויי מינע באגריפן נוצט מען אייניג און דאס זעלבע ביידע נעמען זאל מען מאכן א באדייטן הויפט ארטיקל און פון דארטן פירן צו ביידע ארטיקלען מיט צוגאב נעמען וואס קלערן אויף וואס דאס איז.
- אויך איז וויכטיק, נישט צו טוישן דעם אריגינעלן נאמען פון דער זאך (אדער דעם מענטש) וויאזוי מען רופט זי. ווי למשל, אפילו אין יידיש זאגט מען אריעל שאראן, איז ווען מען שרייבט האלט מען זיך צו דעם ארגינעלן נאמען אריאל שרון. (דאס גייט אן בעיקר ביי נעמען אין מאדערן העברעאיש און לשון קודש.) א ווארט וואס קיינער נוצט דאס נישט אין אידיש וועלן מיר נישט דאס שרייבן אויף א נייעם אויסגעארבייטן ווארט פאר דער אידיש שפראך.
- נישט צו שרייבן לאטיינישע אותיות אין קעפל ווען ס'איז מעגלעך צו שרייבן אויף א"ב.
טוישן אן אנדערן'ס קעפל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא א געצייג וואס הייסט באוועגן. איז בעסער אז מען זאל זיך נישט באנוצען דערמיט פארן זיך דורכרעדן אינעם רעדן בלאט פארוואס מען וויל דאס באוועגן, ווייל כדי צו קענען דאס באוועגן דארף דא קודם זיך פארמירן א געהעריגע קאנסענסוס אז אנדערע זענען אויך מסכים, כדי נישט צו קומען צו איבעריגע מחלוקת.
ווי אלע מיינונגס פארשידנהייטן אינעם וויקי פראיעקט - אויב קען מען נישט קומען צו קיין קאנסענסוס מאכט מען וואלן.


text:
ביאמעטרישער פאס
א ביאמעטרישער פאַס איז א פאס וואס שליסט איין געשריבענע דאטן און עלעקטראנישע-ביאמעטרישע דאטן כדי צו אידענטיפיצירן ווער עס טראגט אים. די וויטאלע אינפארמאציע אינעם פאס איז איינגעשפייכלערט אין א קליינעם אינטעגרירטן קרייז ניצנדיק RFID טעכנאלאגיע, וואס דערלויבט לייענען דורך עלעקטראמאגנעטישער שטראלונג אן קאנטאקט, און פארזיכערט מיט א דיגיטאלישער חתימה.
די אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פאר ציווילער אוויאציע שטעלט פעסט די דאטן פון דער ביאמעטרישער טעקע און דעם קאמוניקאציע פראטאקאל פאר לייענען זי, און די אינפארמאציע ווערט איינגעשפייכלערט אין אן אינטעגרירטן קרייז ווי א JPEG טעקע.
די דאטן איינגעשפייכלערט אויפן שפענדל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ביאמעטרישע פאסן וואס געפינען זיך היינט אין באניץ אנטהאלטן מערסטנס די פאלגנדע פרטים: נאמען, פאס נומער, פאלק, געבורט דאטע, מין, גילטיקייט דאטע, בילדער פון די פנים, פינגערדרוק און אויגנהייטל. דאס שפענדל אנטהאלט אויך א צאל טעקעס וואס העלפן צו וועריפיצירן אז דאס שפענדל איז אויטענטיש און אז די דאטן זענען נישט געווארן געענדערט.


text:
נעט לואין
נעט לואין איז א אידישער אדוואקאט, וואס טרעט אויף פארן העכסטן געריכט צו אפווענדן קעיסעס וואס האבן צוטאן מיט רעליגיע.
נעט לואין איז געבוירן געווארן פאר דער צווייטער וועלט מלחמה אין לאדזש, פוילן
זייענדיג א פרומער ארטאדאקסישער איד, איז זיין רעפוטאציע גאר חשוב אין וואשינגטאן, ער האט פארטרעטן לובאוויטש צו ראטעווען די ספרים פארן רבין קעגן זיין עלטערן שוואגער גורארי, אויך האט ער פארדייטיקט דעם קרית יואל סקול דיסטריקט ביים סופרים קארט הערינג, אז עס איז יא אויסגעהאלטן לויט דער קאנסטיטוציע. א.א.וו.


text:
טרומייט
א טרומייט איז א מוזיק-אינסטרומענט. פון מעטאלע בלאז-אינסטרומענטן האט ער דעם העכסטן קול. טרומייטן זענען גאר אלטע אינסטרומענטן, וואס מ'האט שוין געניצט פאר דריי טויזנט יאר. מען שפילט א טרומייט מיט בלאזן לופט דורך פארמאכטע ליפן. זייטן 15טן יארהונדערט מאכט מען טרומייטן פון א מעשן טרייבל, געבויגן צוויי מאל. היינטיקע טרומייטן האבן ווענטיל צו ענדערן דעם קול.
מען שפילט דעם טרומייט אין קלאסישער מוזיק און אין דזשעז.
דער טרומייט איז געמאכט פון עטלעכע טיילן. מען בלאזט דורכן פיסקל.
אין יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די תורה זאגט אז מען פלעג בלאזן חצוצרות אין דעם מדבר. די משנה אין מסכת תענית ברענגט אז אין א תענית האט מען געבלאזן די חצוצרות אינעם בית המקדש.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ברוך ראבינאוויטש
רבי ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש (ו' תשרי ה'תרע"ה, שעדליץ, פוילן - כ"ז כסלו ה'תשנ"ח, פתח תקוה, ישראל) איז געווען דער מונקאטשער רב אין די יארן פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איז געווען א זון פון דעם פארצעווער רבי'ן, הרה"ק רבי נתן דוד ראבינאוויטש, און הרבנית יוטא שפירא, א טאכטער פון הרה"ק רבי משה לייב זצ"ל פון סטריזעוו. ער איז געווארן אן איידעם ביי הרה"ק רבי חיים אלעזר שפירא זצ"ל ממונקאטש בעל מנחת אלעזר.
ער האט איבערגענומען דאס רבנות און די רביסטיווע אין מונקאטש נאך דער פטירה פון זיין שווער אין יאר ה'תרצ"ז.
אויך ער האט ער איבערגענומען די ישיבה דרכי תשובה וואס ער האט געפירט מיט גרויס פקחות, און מיט א ספעציעלע אהבה צו אלע תלמידים באזונדער, וואס די צאל תלמידים האט געשטיגן איבער 300.
ביי די מלחמה יארן האט ער ארויסגעהאלפן הונדערטער אידן זיך צו ראטעווען פונעם קריג, וואס געדענקען אים צום גוטן.
אין תש"ז האט ער חתונה געהאט מיט זיין זיווג שני, און איז אריבער קיין בראזיל, וואו ער איז געווארן רב פון סאו פאולא און הויפט-רב פון בראזיל.
אין תשכ"ג האט מען אים באשטימט הויפט-רב פון חולון, ישראל.
ער איז נפטר געווארן אין ארץ ישראל בליל כ"ז כסלו ה'תשנ"ט נאכ'ן צינדן חנוכה ליכט און שרייבן זיין לעצטע שטיקל תורה וואס ענדיגט זיך מיט די ווערטער, "ושבת עד ה' אלוקיך". ער ליגט אין די בית החיים סגולה אין פתח תקוה לעבן דעם ציון פון זיין פאטער, דער פארציווער רבי זצ"ל.
א קליין חלק פון זיינע תורה'ס זענען געדרוקט געווארן אינעם ספר דברי נבונים.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קינדער פון רבי ברוך און זיין זיווג ראשון, מרת חיה פרומא רבקה, זענען:
- רבי משה לייב ראבינאוויטש, מונקאטשער רבי
- רבי חיים אלעזר ראבינאוויטש (י"ד אדר תרצ"ט - י"ב מרחשון תשע"ד)[1]
- רבי יוסף אשר ראבינאוויטש
- מרת פינקלשטיין
- רבי יעקב יצחק ראבינאוויטש, דינאווער רבי
- די ווייב פון הרב צבי ווילאמאווסקי


text:
ראקי בערג
די ראקי בערג זענען א גרויסע בארג קייט אין מערב צפון אמעריקע. די ראקי בערג ציען זיך מער ווי 4,800 ק"מ פון צפון בריטיש קאלאמביע, אין מערב קאנאדע, ביז ניו מעקסיקא, אין דרום-מערב פאראייניגטע שטאטן. אחוץ די ראקי בערג איז דא אנדערע בארג קייטן צו מערב.
די ברייט פון די ראקי בערג איז פון 110 ביז 480 ק"מ.
די ראקי בערג זענען א וויכטיקער וואוין פאר פארשידענע בעלי חיים, ווי למשל וואפיטיס, לאסן, מוילאייזל הערשן, ווייסוויידל הערשן, אנטילאפעס, קאנאדישע שאף, שווארצער בערן, גריזלי בערן, קאיאטן, ווילדע קעץ און פרעסערס,


text:
פאנצערגלאז
בולעט פרוף גלאז אדער פאנצערגלאז איז א סארט גלאז וועלכע קען אויסהאלטן די אטאקע פון א בולעט און ווערט גענוצט זיך צו באשיצן פון רויבערייען און אטאקעס.
אויפ'ן ערשטן בליק וועט א בולעט פרוף גלאז נישט אויסזען אנדערש ווי יעדע אנדערע גלאז, אבער מיט דעם ענדיגט זיך די ענדלקייט. א גלאז וועט זיך צוברעקלן אויב א קויל וועט אריינקראכן אין איר און א בולעט פרוף גלאז וועט ביישטיין דעם זעץ און בלייבן גאנץ. פארשטייט זיך אז עס איז געוואנדן לויט ווי דיק די גלאז איז און וואספארא ביקס עס ווערט גענוצט צו שיסן דעם קויל.
בולעט פרוף גלאז איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי שיכטן. די צוויי דרויסנדיגע שיכטן זענען געווענליכע גלאז און אינדערצווישן איז פאראן א שיכט געמאכט פון א סארט פלאסטיק וואס ווערט גערופן פאליקארבאנעיט. די סארט מאטריאל פארמאגט א ספעציעלע שטארקייט און לאזט זיך נישט צוברעכן נאר וועט איינזאפן און האלטן די קויל אין זיך און די צווייטע שיכט גלאז וועט בלייבן גאנץ.
בולעט פרוף גלאז קען זיין דיק פון 7 מילימעטער ביז 70 מילימעטער. ווי דיקער אלס שטערקער און וועט קענען ביישטיין אפילו קראפטיגע געווער.
עס איז אויך פאראן א געוויסע סארט בולעט פרוף גלאז וועלכע איז נאר בולעט פרופ פון איין זייט ווען אין דער זעלבער צייט קען מען פון די אנדערע זייט צוריק שיסן און עס וועט יא דורכלעכערן אבער נישט זיך צוברעכן. אזעלכע גלאז ווערן גענוצט אין אויטאס פון וויכטיגע אפיציעלן (ווי דער פרעזידענט) אין פאל איינער וועט אנהייבן שיסן זאל מען קענען צוריק שיסן.


text:
װיקיפּעדיע:בלעטער צו אויסמעקן
אינהאַלט
- 1 קענאניסט (בלאג)
- 2 נאך
- 3 Gnarls Barkley
- 4 בתוך הגן
- 5 שמואל ווידער
- 6 פעילד מעסייע
- 7 ישראל משה וויינגארטען
- 8 קאַטעגאָריע:טראק דרייווער
- 9 מוסטער:נישט מסכים און מוסטער:מסכים
- 10 װיקיפּעדיע:דערמאנען רעדן בלעטער
- 11 איינלאדענונג
- 12 איבערלעבונג
- 13 קריטיק אויף דער יידישער וויקיפעדיע
- 14 שמוץ
- 15 וויקיפּעדיע:אלע נייעס/תשס"ו/סיון
- 16 יחיאל יהושע ראבינאוויטש (אנטווערפן)
- 17 הערשי שניצלער
בתוך הגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראציאנאל עפעס א באנוצער זאגט אז דאס ערשיינט שוין נישט.
- האלטן - דערקעגן יענער באנוצער האט נאך נישט עפעס ערענסט דא זיך באטייליגט און ער איז שוין געווען בלאקירט אויכט סא איך גלייב אז ער מיינט די טובה פון זיין אינטערעסע--יודל 15:06, 5 פעברואר 2008 (UTC)
מוסטער:נישט מסכים און מוסטער:מסכים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראציאנאל: עס איז איבעריג און קיין איין וויקיפעדיע איז נישט דא אזא מין מוסטער, עס האט נישט פשוט קיין פשט מסכים צו וואס און צו וואס נישט. כדי צו באשאפן א מוסטער מוז זיין עפעס וואס זאל זיין נוצליך פארן פראיעקט דאס האט מען איינמאל צו צוויי מאל אינגאנצען גענוצט בטעות און איך נעם מיך אונטער דאס צו פארעכטן די וואלן. א דאנק.
- אויסמעקן מכוח מיין ראציאנאל--ווארצגאנג 15:20, 30 יאַנואַר 2009 (UTC)
- האלטן פארוואס זאל מען נישט האבן מוסטערן צו ניצן אין אלגעמיינע וואלן? --פוילישער 23:54, 5 פעברואר 2009 (UTC)
-
- הערה - איך האב מיך נישט גוט מסביר געווען. אוואדאי איז נישט קיין פראבלעם צו האבן מוסטערן וואס אנדערע וויקיפעדיע שפראכן האבן נישט, מיר זענען דאך אן אייגן קהילה מיט איר אייגענארטיקע געברויכן. - אבער איך האב אביסל אריינגעטראכט פארוואס טאקע האט מען דאס נישט אין אנדערע שפראכן, האב איך געזעהן אז די סיבה איז מער שייך דא ווי דארטן. דער דאזיגער וואלן פראיעקט איז נישט ווי קיין דורכשניטליכער וואלן אין א דעמאקרטישע לאנד. דא שטרעבן מיר צו שאפן קאנסענסוס און נישט א רוב. ד.ה. אז אפילו רוב ווילן עפעס אבער טאמער איז דא פשרה זאל מען שטרעבן פאר דעם. און אנדערע ווערטער עס איז בפירוש דא א פאליסי אין אלע וויקיפעדיעס אז טאמער איינער שרייבט סתם איך בין מסכים מיט יענעם און קלערט נישט אויף פארוואס רעכענט מען נישט זיין שטימע!. - דעריבער איז דירעקט דא אן אינטערעסע דא ווי אין אלע וויקיפעדיעס צו נישט האבן אזא מוסטער סתם מסכים אן א אויפקלער. נאר מען זאל ענדערטשער שרייבן מעקן און פארוואס אדער האלטן און פארוואס. א דאנק.--ווארצגאנג 14:58, 9 פעברואר 2009 (UTC)
- האלטן. דאס אז ס'נישט דא אין אנדערע וויקיפעדיע'ס איז קיין טענה נישט. מ'מעג אליין זיין אביסל שעפעריש. נייגעריגער (רעדן) 20:37, 30 אָקטאָבער 2014 (UTC)
װיקיפּעדיע:דערמאנען רעדן בלעטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראציאנאל: עס איז גענצליך איבעריג ווייל פאר טעכנישע שאלות האבן מיר א בלאט פאר רעדן האבן מיר קאווע שטיבל בלאט, פאר סתם רעדן צו איינעם קען מען דאך נוצן זיין רעדן בלאט, פאר אמאליגע שאלות האבן מיר דאס מערסטע געפרעגט שאלות בלאט, און קיין איין וויקיפעדיע האבן מיר נישט אזא בלאט מיר קענען נישט לאזן איין באנוצער וואס באנוצט זיך אויך נישט דערמיט און האט דאס בלויז גענוצט 2 מאל על פי טעות ווארשיינליך דאס צו לאזן דא איבעריג.--ווארצגאנג 14:39, 5 פעברואר 2009 (UTC)
- אויסמעקן - אדרבה זאל ער זיך מסביר זיין אפשר וועל איך מודה זיין צו אים. א דאנק.--ווארצגאנג 14:39, 5 פעברואר 2009 (UTC)
- אויסמעקן אינגאנצן איבעריג --פוילישער 23:55, 5 פעברואר 2009 (UTC)
- האַלטן דער אַרטיקל קען זײַן נוצליך אַף צו דערמאָנען ניט געענדיקטע שמועס בלעטער. מען דאַרף נאָף איר אַװעק שטעלן אין אַ צוטריטלעכן אָרט. ►רוני◄ 22:09, 12 מערץ 2009 (UTC)
איינלאדענונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז ניט ענציקלאָפּעדיש נאָר סתם אַ װאָרט. ►רוני◄ 22:26, 12 מערץ 2009 (UTC)
- אױסמעקן. ►רוני◄ 22:26, 12 מערץ 2009 (UTC)
- האלטן. - מען געט זיך דא אפ צו שרייבן נישט צו מעקן, אז עפעס באדערט דיך פארעכט דאס און בארייכער דאס און הער אויף זיך אפגעבן דא בלויז מיטן מעקן.--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 14:13, 13 מערץ 2009 (UTC)
- אויסמעקן וויקיפעדיע איז נישט קיין ווערטערבוך. --פוילישער 15:51, 13 מערץ 2009 (UTC)
-
- הערה אז עס באדערט דיך אז מיר האבן דא ארטיקלן וואס זענען קורץ איז דער פראיעקט נאך נישט קיין ווערטערבוך! אלע וויקיפעדיעס האבן קורצע ארטיקלן. בארייכער דאס. איצטערט גייסטו אנהייבן מעקן די הונדערטע ארטיקלן וואס ליגן אין דעם קורץ קאטעגאריע רח"ל?! נאו פראבלעם איך גיי נישט אויפגעבן מיין דזשאב באט איך זאג דיר צוה אז איך וועל דאס נישט דערלאזן איך וועל אויפהערן שרייבן נייע ארטיקלן און זיך בלויז אפגעבן מיטן הצלה דעפענסיע וואס איר מיט דעם ניק רוני האבן היינט ערקלערט דא מלחמה איבער אונזער פראיעקט. איך קוק פאראויס מיט גרויס הנאה צו זעהן ווער עס וועט שנעלער מיעד ווערן איר צו מעקן אדער איך צו צוריקשטעלן... עס איז אבסאלוט נישט אקצעפטיר די דאזיגע אפענסיע פון מעקן קליינע ארטיקלן וואס אין אייערע אויגן איז דאס קליין סיסטעמאטיש--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 16:01, 13 מערץ 2009 (UTC)
- דער ארטיקל איז נישט "קורץ" . דער ארטיקל איז נאר א ווערטערבוך דעפיניציע אן קיין שום ענציקלאפעדישן תוכן. --פוילישער 16:05, 13 מערץ 2009 (UTC)
-
- ענטפער דיין טענה איז פאלטש דער ארטיקל זאגט אונז אז דער מיינונג האט מערערע מיינונגן. קען זאגן אז דו מיטן די ניק רוני האבן נישט גוט פארשטאנען אבער אייער בעטן אויסמעקן זאגט מער ווי עפעס א געאיילטער טעות.--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 16:13, 13 מערץ 2009 (UTC)
איבערלעבונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אַרטיקל איז בלױז דער טײַטש פֿון "דערפֿאַרונג" און עס גיבט ניט קײַן ענציקלאָפּעדישע אינפֿאָרמאַציע. ►רוני◄ 22:09, 12 מערץ 2009 (UTC)
- אױסמעקן ►רוני◄ 22:09, 12 מערץ 2009 (UTC)
- האלטן. - אז אין דיינע אויגן איז דאס ארים לייג ארויף דעם מוסטער פארקורצט און אנדערע וועלן דאס בארייכערן, ביטע הער שוין אויף זיך אפגעבן דא מיטן מעקן--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 14:14, 13 מערץ 2009 (UTC)
קריטיק אויף דער יידישער וויקיפעדיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ניט װיכטיקע אינפֿאָרמאַציע. ►רוני◄ 22:19, 12 מערץ 2009 (UTC)
- אויסמעקן ►רוני◄ 22:19, 12 מערץ 2009 (UTC)
- האלטן דאס איז קריטישע וויכטיגע אינפארמאציע צו ווייזן אז מיר נעמען אן ערענסט אינזערע קורץ זיכטיגע קרוץ גרייכענדע שוואכקייטן, אלע וויקיס האבן דאס אזא בלאט, און מיר קענען נאר האבן נוצן ווייל מיר זענען נאך שוואכער און קלענער ווי זיי. מיר שרעקן זיך נישט פון קונסטרוקטיווע קריטיק. אדרבה מיר זענען שטאלץ דערמיט אז אזאלעכע גרויסע שריפט ריזן און טוער פאר יידיש ווי גענאדי עסטרייך שלום בערגער און די ארונישע פירער פון הייד פארק האבן געשפירט פאר וויכטיג זיך צו קימערן מיט אונז, דורך מוסרן און ארויסברענגן אונזערע פעלערס וכו'. דאס וועט אונז בלויז העלפן וואקסן און האט אונז געהאלפן וואקסן ביז איצט, איך ווייס ביי מיר אז אומצאליגע ארטיקלן האב איך גענומען די מוה צו פארעכטן און פארבעסערן, איך ווייס אויך אז רוני האט גענומען פילע ארטיקלן צו וועלן מעקן און איך האב זיי געראטעוועט נאכער וואס ער האט געזעהן די קריטיק א ביישפיל פון ערפארונג און נאך. בכלל אין אן אנציקלאפעדיע איז נישט פארהאן אזא דערהער פון אויסמעקן סתם אזוי ווייל איינער האט אפגעמאכט אז דאס איז אים נישט וויכטיג, אם כן קען מען דא מעקן אלע ארטיקלן וואס רוני האט קודם געוואלט מעקן צוליב דזשעי.נעט. וכו' דאס איז דאך א הימל געשריי אזא חוצפה פון דעם רוני צו פארלאנגן אויסמעקן אין די וועלט אריין!--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 13:45, 13 מערץ 2009 (UTC)
- אז מען וויל האלטן דעם ארטיקל דארף מען ברענגען מקורות. מען קען נישט שרייבן אזעלכע זאכן גלאט אין דער וועלט אריין. --פוילישער 15:48, 13 מערץ 2009 (UTC)
-
- ענטפער - אז מהאלט דעם ארטיקל דארף מען נישט האבן קיין מקורות בלויז אויב איינער האט א פראבלעם מיט אירע פאקטן אז דאס קען זיין לשון הרע אדער קוקט אויס נישט קראנט. איך בעט דיך ווי איידער מעקן ברענג מקורות די אלע זאכן זענען דאקומענטירט געווארן בשעתו דא אינעם פראיעקט מיטן גאנצען בשותפות'דיגער קאנסענסוס פון די דעמאלטסדיגע שרייבער קומסט אהער און פארלאנגסט מקורות גוט, מיר דאנקן דיר, אבער נישט מעק בעפאר דעם--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 15:55, 13 מערץ 2009 (UTC)
- אוודאי דארף אזא ארטיקל האבן מקורות. סתם שרייבן "קריטיק" אן מקורות איז נישט אויסגעהאלטן. --פוילישער 16:05, 13 מערץ 2009 (UTC)
-
- אוודאי קען מען נישט מעקן דא פארן בעטן מקורות ווי איר האט געוואלט דא טוען איצטערט האט עס שוין מקורות און עס האט באמת הונדערטע מקורות וואס וועט נעמען א שטיק צייט אבער דאס וועט אי"ה שטיין געשריבן קלאר דייטליך און פראפעסיאנאל, דורך מיר אז איך וועל זעהן אז מ'פארלאנגט נאך און משפילט טעמיש כאילו מהאט נישט מיטגעהאלטן דא בשעת מען האט געשריבן דעם ארטיקל....--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 16:12, 13 מערץ 2009 (UTC)
-
-
- ערבך ערבא צריכא, אויב דאס זענען סה"כ די "דייטליך און פראפעסיאנאל" מקורות איז עס א שאנדע פאר דעם וויקיפעדיע, אוודאי שוין מעקען. --יוסל 20:52, 14 מערץ 2009 (UTC)
- ענטפער - קודם כל ר' יוסל איך זעה איר האט די ערשטער מאל זיך דא צונויף גערעדט אין דעם בלאט. [הגם איר האט נישט געהאט די דרייסטקייט צו וויילן דא געהעריג מסתם ווילט איר זיך באווארענען פונעם טשעק-יוזער טול כל הכבוד פארן האבן דעם קאפ אויפן פלאץ] איז דארף איך אייך מיט כבוד אויפמערקן פון דעם פאליסי זיך האלטן רואיג נישט גיין פערזענליך דו זאגסט אז איך דארף אן ערב. און אויב דאס וואס איך האב געשריבן פרייטאג איז פראפעסיאנאל איז א שאנדע פארן פראיעקט. - איז אזוי: איך בין מודה אז איך דארף אן ערב און איך דאנק דיר פארן זיין מיין ערב. לגבי די שאנדע האלט איך אז איך בין נישט קיין שאנדע. (כאטשיג נישט אזא גרויסע כבוד ווי דיר באט פארט נישט קיין שאנדע) איך וועל פרובירן מסביר זיין פארוואס? אבער קודם זעה איך אז רוני האט געמעקט ווי זיין סדר אן ווארטן א וואך, סא איז מיין ארבייט געגאנגן להבל ולריק און איך קען מיך נישט טענה'נען מער מיט דיר צו די מקורות איז פראפעסיאנאל צו ניש ווייל זיי זענען דאך נישטא, דעריבער וועסטו בלייבן גערעכט דערווייל ביז איך וועל צוריק קאנסטרוקטירן דאס ארטיקל פון דאס ניי. זיי געזונט.--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 13:54, 16 מערץ 2009 (UTC)
- מיט דעם גרעסטען כבוד פאר אייך, אבער ס'חידוש'ט מיך אז איר האט קאמפלעקסען, דער פייל איז געווען געצילט צו די מקורות וועלכע זענען א שאנדע, נישט צום ברענגער פון די מקורות וועלכער האט זיי ווארשיינלעך בתמימות מיט עהרע און ליבע אראפגעברענגט.--יוסל 14:52, 16 מערץ 2009 (UTC)
- יאסאלא: ווארשיינליך זענען אייערע חידושים אז איינער האט קאמפלעקסן אויך פיילן וואס דו שיסט דא אויף מקורות און נישט אויף די שרייבער.... איר זענט ממש באלד דער זעלבער בעל מופת ווי אברהם אבינו איר שיסט נעבעך פיילן וואס ווערן זאמד. אבער פארשטייט זיך די עהרע אין ליבע האט דא דייקא נישט דער ווארפער נאר דער כאפער...--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 16:43, 16 מערץ 2009 (UTC)
- כ'וועל נאך אמאל פראבירן מיך צו ערקלערען: יעדער בר בי רב ווייס וואס ערבך ערבא צריכא באדייט, "פון ווי די ווילסט דיך דעקען דארף אליין דעקונג", למשל, בנוגע לעניני, איר ברענגט מקורות פון אן ארט וואס די ארטיקלען זענען אַנאָנים, און טאקע מהאי טעמא, ווייל די שרייבערס ווילן זיך נישט דארפן דעקען, זיי זוכן גלאט סענסאציעס, דאס אנצוריפן "דייטליך און פראפעסיאנאל", טוט מיר ליידט, אבער מיין קליין קעפעלע פארשטייט פארקערט. בנוגע דעם ווארט קאמפלעקס דאס איז נישט קיין פייל דאס איז פשוט דער פאקט וואס שרייט ארויס פון אייער ענטפער, און איך בעט אייך נעמט עס נישט פאר קיין באליידיגונג, ס'געשעט ביי די שענסטע משפחות, ואתו הסליחה. --יוסל 17:32, 16 מערץ 2009 (UTC)
- מען בעט שטארק ווער עס רעדט פון באליידיגן זיך און אנדערע זאל אויפהערן רעדן פון באליידיגן וועט ער נישט הערן באליידיגן. אויכט זאל ער אויפהערן רעדן פון פיילן וועט ער נישט דארפן אויפעסן זיינע פיילן. אויך זאל ער נישט באשודלדיגן אין ליגענטס אז די מקורות זענען אנאנים ווייל ר' שלום בערגער און גענאדי עסטרייך זענען זייער באקאנט. לגבי די חרדישע שרייבער וואס קריטיקירן אונז אויכט זיי זענען דאך נישט מכוח זייער אייגענער דעת דאס איז דאך דער דעת פון די חרדים קאלעקטיוו. לגופו של ענין וועל איך אי"ה שיין איבערשרייבן די קריטיק ווען דאס וועט ווידער זיין גילטיק דערווייל וועט מען דא לאזן רוני'ס ווילדער וואנדאליזם פון מעקן שלא כדין און דו קענסט ווייטער פארקויפן ליגענט אז די מקורות זענען נישט געווען פראפעסיאנאל און דאס פרובירן עסן דיינע פאלן אז דאס איז א שאנדע. לא שאנדע יש פה ולא פיילן יש פה סך הכל האבן מיר דא א באנוצער וואס הייסט יוסל און איז אביסל מיד געווארן פון נאר בלויז שרייבן פון רעבישע אייניקלעך. צוריק צו די ארבייט.--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 13:20, 17 מערץ 2009 (UTC)
- ערבך ערבא צריכא, אויב דאס זענען סה"כ די "דייטליך און פראפעסיאנאל" מקורות איז עס א שאנדע פאר דעם וויקיפעדיע, אוודאי שוין מעקען. --יוסל 20:52, 14 מערץ 2009 (UTC)
-
שמוץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
(16טן מאַרץ 2009)
אַלע אַרטיקלען דאָרט האָבן ניט קײַן שײכות מיט שמוץ. ►רוני◄ 22:33, 15 מערץ 2009 (UTC)
- אױסמעקן. ►רוני◄ 22:33, 15 מערץ 2009 (UTC)
- אויסמעקן סתם נישט ענציקלאפעדיש --פוילישער 22:50, 15 מערץ 2009 (UTC)
- האלטן - פאר דעם ניק רוני: דו ביסט דיך מחולק מיטן מציאות, אומריין איז נישט שמוץ? שטויב ווערט נישט ביי פילע גערופן שמוץ? חרדים רופן נישט סעקסואלע טעמעס שמוץ? א.א.וו. פארן ניק פוילישער: א באדייטן בלאט מוז נישט זיין אנציקלאפעדיש. דאס איז ווי א רידיירעקט קוק די אינטערשפראכן איבער א צען וויקיס האבן דאס די דאזיגער בלאט און פאר זיי איז קיינעם נישט איינגעפאלן דיין טענה...--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 13:37, 16 מערץ 2009 (UTC)
-
- לײג אַן אינטערװיקי לינק דען. אפֿילו די ענגלישע װיקיפּעדיע מיט כּמעט 3 מיליאָן אַרטיקלען האָבן ניט אַזאַ װײַטערפֿירונג װי Dirty. ►רוני◄ 14:03, 16 מערץ 2009 (UTC)
- איך האב געלייגט בעפאר איר האט אפילו דא געבעטן, נעקסט טיים בעפאר איר מעקט קוקט אייך ארום אין די 3 גרויסע וויקיס.--א דאנק. אייערס מיט עהרע און ליבע י.י. 14:05, 16 מערץ 2009 (UTC)
- לײג אַן אינטערװיקי לינק דען. אפֿילו די ענגלישע װיקיפּעדיע מיט כּמעט 3 מיליאָן אַרטיקלען האָבן ניט אַזאַ װײַטערפֿירונג װי Dirty. ►רוני◄ 14:03, 16 מערץ 2009 (UTC)
יחיאל יהושע ראבינאוויטש (אנטווערפן)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
15טן אפריל 2010
- אױסמעקן סתם אַ ראש כולל אָן קײן אינטערװיקיס מיט צופֿיל קעגנערס. ►רוני◄ 10:08, 15 אַפריל 2010 (UTC)
- אױסמעקן. חסיד11 13:53, 16 אַפריל 2010 (UTC)
- האלטן. ס'איז דא הונדערטער בלעטער ביאגראפיעס אן אינטערוויקי לינקס. --פוילישער 15:25, 16 אַפריל 2010 (UTC)
- האלטן. יעדע זאך איז אינטרעסאנט פאר אנדערע מענטש, און ווער עס וויל נישט זאל עס נישט ליינען. Wwii study 19:39, 16 אַפריל 2010 (UTC)
- אױסמעקן הערך הוא סתם ליצנות. אומר ועושה 14:17, 18 אַפריל 2010 (UTC)
- האלטן ר' יחיאל ראבינאוויץ איז א מומחה צו שלום בית, און מיין שטוב האט הער געראטעווט. ענק זענין מקנא אז א יונגרמאן פון 25 יאר איז א זוי שטארק מצליח.
- האלטן: איך קען דאס אינגערמאן, ער איז אסאך מער פון וואס מ' שרייבט דא אויף אים. -- די באמערקונג איז געשריבן פון באניצער 79.176.38.140 וואס האט פארגעסן אונטערשרייבן.
- האלטן: איך קען אים אויך.--יאפין 18:19, 26 אָקטאָבער 2010 (UTC)
- האלטן: נעכטען האב איך געהערט א דרשה פון אים ער איז א פה מפיק מרגליות. -- די באמערקונג איז געשריבן פון באניצער 94.109.144.103 וואס האט פארגעסן אונטערשרייבן.
- האלטן. און פרובירן צו פארבעסערן, אויב מעגליך. נייגעריגער (רעדן) 09:17, 29 אָקטאָבער 2014 (UTC)
דיסקוסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איך קען ניט דעם יונגערמאַן. אײנער פֿון אײַך קען אים? אױב קײנער קען אים ניט האָט עס ניט קײַן פּלאַץ. און פֿאַרװאָס יעדן צװײטן טאָג קומט דאָ אײנער און בעט אים אױסצומעקן? איז דאָ מחלוקת אױף אים? ►רוני◄ 08:54, 17 אַפריל 2010 (UTC)
הערשי שניצלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
20סטן מערץ 2013
- אױסמעקן. בכלל נישט קיין מערקווירדיקער מענטש. --פוילישער 11:15, 20 מערץ 2013 (UTC)
- אינטערסאנט זיין טאטע האסטו געשריבן אן ארטיקל, אבער דער זון וויבאלד ער איז נישט קיין חסיד אפילו סי.ען.ען. האט אים פרויפיילד איז דינא למחיקה...-- די באמערקונג איז געשריבן פון באניצער 24.103.22.88 וואס האט פארגעסן אונטערשרייבן.
- אדרבא, ווען איר קענט פארבעסערן דעם ארטיקל, וועל איך אפשר טוישן מיין שטים. --פוילישער 15:24, 21 מערץ 2013 (UTC)
- האלטן. ער איז יא א מערקווירדיגער מענטש. נייגעריגער (רעדן) 09:16, 29 אָקטאָבער 2014 (UTC)
- מיט וואס איז ער מערקווירדיק? --פוילישער 19:12, 30 אָקטאָבער 2014 (UTC)
-
- ער איז אוועק פון די חסידישע וועלט ווען ס'איז נאך כמעט נישט געווען אזא באגריף. אויך איז געוועזענער חסיד א סצענאר שרייבער א זעלטנהייט. נייגעריגער (רעדן) 20:49, 30 אָקטאָבער 2014 (UTC)


text:
שלש סעודות
שלש-סעודות איז די לעצטע שבתדיקע סעודה צװישן די דרײ שבתדיקע סעודות װאס מען דאַרף עסן לויט דער הלכה במשך דעם שבת. גלײך װי די ערשטע צװײ סעודות, אױך שלש סעודות דארף מען עסן המוציא, אבער פון דעסטװעגן איז די סעודה גרינגער װי די אַנדערע צװײ, און בדיעבד (ענגיק) קען מען יוצא זיין מיט פירות אדער מיני מזונות, װי למשל האָבן די חזל באַשטימט פאַר אָרעמע-לײַט װאס האָבן ניט קײן געלט צו קױפן פאר שלש סעודות: "עשה שבתך חול ואל תזדקק לבריות", אנדערש װי די ערשטע צװײ סעודות, װאָס פֿאָדערן יאָ צו זײַן אָפּהענגיק צו אַנדערע.
חסידים זײַנען זיך נוהג צו ארײנשלעפן דעם שלש סעודות טיפער אין דער נאַכט.
נאך שלש סעודות קומט מלווה מלכה.


text:
לוד
לוד (אַראַביש: اللد אַל-לוד) איז א שטאָט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל. זיין שטח איז גרויס 12,226 דונאם. ס'האט מיט זיך אסאך היסטאריע, לויטן סטאטיסטיק דעפארטמענט (צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין לוד 66,600 איינוואינערס. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0 פראצענט. רוב זענען אידן. אבער ס'איז דא אסאך שלעגערייען צווישן די אראבער מיט זייערע שכנים, ס'איז באוויסט אלץ די קעפיטאל פאר דראג'ס, מ'שלאגט זיך דארט אפילו די פרומע מיט זייערע בתי מדרשים.
די שטאט האט נישט קיין געוויילטן שטאטראט, נאר א קאמיטעט באשטימט פון דער רעגירונג. דער פארזיצער איז מאיר ניצן.
לעבן לוד געפינט זיך בן גוריון פליפעלד, דאס גרעסטע אינטערנאציאנאלע פליפעלד אין ישראל.
לוד ווערט גערעכנט איינע פון די עלטסטע שטעט אין דער וועלט.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטָט לוד ליגן אין דעם צענטער פון א טאל, באקאנט אלס דער אונו טאל אָדער "שפלת לוד" אין דעם לשון פון דער משנה. רובֿ פונעם טאָל איז פלאך, אָבער נישט אינגאנצן גראד אזוי קען דאס רעגנוואסער אפרינען אין דעם אילון טייך.
אוראלט לוד ליגט בײַם דרום ברעג פון נחל אילון, בשעת מאָדערנער לוד פאשפרייט זיך נאך מער דרום. אזוי ווי לוד ליגט אין א טאָל אָן נאַטירלעך שוץ, איז ער געווארן זייער גרינג צו ווערן אײַנגענומען.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לוד איז שוין באזעצט געווארן אין אוראלטע צייטן, און איז איינע פון די עלטסטע שטעט אין לאנד, וואו עס האט נישט אויפגעהערט א יישוב פון מענטשן. מען האט געפינען איבערבלייב פון א יישוב אין דער נייער שטיין עפאכע. פון דעם איבערבלייב ווײַזט אויס אז די באוואוינער פון לוד אין יענע צייטן האבן געוואוינט אין הייזער געמאכט פון ליים און געארבעט די ערד מיט מעטאַלע געצייַג. די הויפט פראדוקטן וואס זיי האבן געוואקסן זענען ווייץ, גערשטן און לינזן. אין דערצו, האבן זיי געהאלטן סטאדעס פון שאף.
לוד איז שפעטער געווארן דער גרעסטער און מערסט אנטוויקלטער יישוב אין דעם געגנט.
שטאט עמבלעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דעם שטאט עמבלעם האט געפלאנעוועט דער אַרכיטעקט און אינזשעניר וואָלף פּעווסנער. דער עמבלעם איז כּולל עטלעכע מאטיפן:
- צוויי מאַסלינע צווייגן - סימבאליזירט די פילע מאַסלינע וועלדלעך וואָס זענען געווען אַ וויכטיקן באשטאנדטייל פון דער שטאָט'ס עקאנאמיע אין דער פאַרגאַנגענהייַט.
- דער פסוק "ושבו בנים לגבולם" און די קינדער וועלן אומגעקערן צו זייער גרענעץ (ירמיהו קאפיטל לא, טו) סימבאליזירט א שטאט וואס נעמט אויף אימיגראנטן.
- אן אַנטיקער טויער - אַ סימבאָל פון דער שטאט'ס לאנגע היסטאריע.
- א געאקערט פעלד - סימבאליזירט די לאַנדווירטשאַפטלעכע סביבה וואו די שטאָט ליגט.
- א גרויסער בוים.


text:
צבי פסח פראנק
הרב צבי פסח פֿראַנק (כ"א טבת ה'תרל"ג - כ"א כסלו ה'תשכ"א) איז געווען א דיין און א פוסק, און דער אשכנזישער הויפט רב פון ירושלים אין די יארן תרצ"ו-תשכ"א.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הערש פסח פראנק איז געבוירן געווארן אין קאוונע, ליטע, אין תרל"ג (1873) צו רב יהודה לייב פראנק, פון די הויפטן פון חובבי ציון אין קאוונע, און זיין ווייב מלכה. יונגערהייט איז ער געווען אין פארבינדונג מיט הרב יצחק אלחנן ספעקטאר, דער קאוונער רב. ער האט געלערנט אין די סלאבאדקער און טעלזער ישיבות. אין תרנ"ג (1893) איז ער ארויף אין ארץ ישראל, און א קורצע צייט שפעטער זענען געקומען זיינע עלטערן וואס זענען געווען פון די גרינדער פון חדרה, וואו זיין פאטער איז געווען דער ערשטער רב.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הר צבי
- מקראי קודש


text:
קעמניץ
קעמניץ (דייטשיש: Chemnitz, אויבער-סארביש: Kamjenica, טשעכיש: Saská Kamenice) איז א שטאט אין סאקסאניע, דייטשלאנד. די באפעלקערונג פון קעמניץ ציילט 248,020 מענטשן (2005). איר שטח נעמט אריין 220 קילאמעטער. קעמניץ איז די דריט גרעסטע שטאט אין סאקסאניע. זי הייסט נאך דעם קלייני טייכל "קעמניץ" וועלכע פליסט דורך אין איר. אין מזרח דייטשלאנד איז איר נאמען געטוישט געווארן צו קארל-מארקס-שטאדט, אבער נאכדעם וואס די בערלינער וואנט איז געפאלן אין 1989 האט זי צוריק באקומען איר אלטן נאמען.
די קעמניץ אוניווערסיטעט פאר טעכנאלאגיע פארמאגט 10,000 סטודענטן אין איז אן ארויפגעקוקטער אינסטיטוט פאר הויך בילדונג.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מערב אפריקע
מערב אפריקע איז א לאנדטייל אין מערב פון דעם קאנטינענט אפריקע וואס איז כולל די פאלגנדע לענדער:
די פאראייניגטע פעלקער שליסט איין אויך מאריטאניע און דעם בריטישן אינזל סאנט העלענע אין מערב אפריקע.
אין דער תקופה פון קאלאניאליזם איז כמעט דער גאנצער ראיאן געווען אונטער פראנצויזשיער הערשאפט.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מערב אפריקע איז דער ראיאן פון אפריקע וואס גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב און דרום, דעם סאהארא מדבר צו צפון, און אומגעפער די מערידיאן 10°E צו מזרח. זי באדעקט א שטח פון 6,140,000 קוואדראט קילאמעטער, א פינפטל פונעם אפריקאנער קאנטינענט. דער ראיאן איז מערסטנס פלאך, ביז 300 מעטער איבערן ים שפיגל, אחוץ א פאר הויכע בערג אין דרום פונעם ראיאן.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין צענטער אין מערב פונעם ראיאן איז איסלאם די דאמינאנטע רעליגיע. אין די בארטנס פון ניגעריע, גהאנע און דעם בארטן פון העלפאנדביין זענען רוב מענטשן קריסטן. אויך זענען דא אסאך לאקאלע רעליגיעס.
ספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט אפיציעלער ספארט איז פוטבאל.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די היסטאריע פון מערב אפריקע ווערט צעטיילט אין פינף תקופות. די ערשטע באזעצער פונעם ראיאן זענען געקומען אין אוראלטע צייטן, וואס האבן אנטוויקלט לאנדווירטשאפט. אין דער אייזן עפאכע האבן געהערשט אימפעריעס וואס האבן געהאנדלט מיט אנדערע ראיאנען. אין דער דריטער תקופה זענען די אימפעריעס געווארן צעטיילט אויף קלענערע מדינות וואס זענען געווען פארבונדן מיט לענדער אינעם מיטל מזרח, אייראפע און אמעריקע. נאך דעם איז געקומען די קאלאניאליסטישע תקופה ווען פראנקרייך און בריטאניע האבן געהערשט איבערן ראיאן. די היינטיגע תקופה האט אנגעהויבן מיטן סוף פון קאלאניאליזם ווען די לענדער אינעם ראיאן האבן באקומען זייער זעלבסשטענדיקייט.


text:
דער בלאט
דער בלאט איז א סאטמארער צייטונג אויף יידיש געגרינדעט דורך די אַהרונים.
די גרינדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכען נישט ווערן באשריבען אין דער איד האבן זיי דערקלערט קריג קעגן דער איד און איר אייגענטימער משה גבאי. און אין 2000 האבן זיי באשלאסן דעם דראסטישן שריט אליינס צו עפענען א צייטונג און שרייבן די נייעס לויט זייער גייסט און רעספעקט.
מיטן גרינדונג פון דער בלאט האט זיך שטארק געטוישט די וועלט פון יידישע צייטונגען.
זיי האבן געלייגט א דגוש צו באשרייבן און דעקן אלע שיכטן און קרייזן. זיי האבן אנגעהויבן צו חנפען און באשרייבן קליינע חסידות'ער און פריוואטע עסקנים אפילו זיי האבן נישט מיט סאטמאר, און דער איד האט נאכגעטאן דאס זעלביגע. - דוגמא: זיי האבן אנגעהויבן צו לייגן בילדער און דער איד האט נאכגעטאן אלס קאנקורענץ.
אייגענטום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אייגענטימער פון דער בלאט איז א יונגערמאן אלימלך דייטש, אן איידעם ביים בארימטן זאמלער ר' דוד לייב גרינפעלד און פון די נאנטע מענטשן צום סאטמארער רבי'ן ר' אהרן טייטלבוים שליט"א .דער רעדאקטאר איז שמואל ווידער.
דער בלאט'ס אידילאגיע איז: ווי מער אינטערעסאנטער אןן ציענד, פארשטייט זיך אז זיי קענען נישט מוותר אויף קנאות, און אז נישט, כאטש צולייגען אביסל טועמיה מיט פעפער, - דוגמא: מציצה בפה האט זיך אסאך מאל געטראפֿן איהר פלאץ אויף די פֿאדערשטע זייטען צולייגט אז ס'האט זיך געדאכט ווי א ערוואקסענע מאגאזין, די געמישטע שווים-באסיין באשריבן בכלומרשט אלץ "עטרת אברהם" און נאך. דראמאטישע פארזעצונגען טשיקאווע געשיכטעס און ווי מער אויפרייסעריש אלעס איז ערלויבט צו זאט מאכען די אויסגעהונגערטע יוגווארג
און מיט דעם איז עס אנדערש ווי אלע היינטיגע צייטונגען וואס די נייעס איז נאר א מיטל איינצוהאנדלען שטיצע פאר זייער באס אדער אידילאגיע ווען ס'איז נויטיג.
לעצטענס האבן זיי נאכקפירט דעם "איד" און אויך אנגעהויבן צוטיילן די צייטונג אויף מערערע אפטיילונגען. צוערשט האבן זיי אפגעטיילט די בילדער, דערנאך האט מען געמאכט אן אפטיילונג פון אינטרעסאנטע ארטיקלען מיטן נאמען "דער אוצר". און שפעטער האבן זיי אויך אפגעטיילט אלע ציבורישע נייעסן - פון פארשידענע קהילות און מוסדות - פונעם הויפט בלאט, אונטערן נאמען "ציבור".
אין די זומער וואכן ווען דער עולם איז אין די קעטסקילס, פארמאגן זיי א באזונדערע ביילאגע גערופן "זומער אפטיילונג".


text:
1870
1870 איז דאס 70סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1870 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 3טן יאנואר - אנגעהויבן בויען דעם ברוקלין בריק
- 19טן יולי - פראנקרייך פראקלאמירט מלחמה קעגן פרייסן און הייבט אן דעם פראנקרייך פרייסן קריג
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 22סטן אפריל - וולאדימיר לענין, קאמוניסט און ערשטער פרעמיער מיניסטער פונעם סאוועטן פארבאנד
- 24סטן מיי - יאן כריסטיאן סמאטס, פרעמיער מיניסטער פון דרום אפריקע (געש' 1950)
- הרב איסר זלמן מעלצער, ראש ישיבה


text:
1968
1968 איז דאס 68סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1968 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
1968 איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן מאנטאג.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן אויגוסט - מיליטער פון די ווארשעווער בונד לענדער אינוואדירן טשעכאסלאוואקיי.
- 6טן סעפטעמבער - סוואזילאנד ווערט זעלבשטענדיק.
- 27סטן סעפטעמבער - מארסעלו קייטאנו ווערט פרעמיער מיניסטער פון פארטוגאל.
- 12טן אקטאבער - געעפנט די 1968 אלימפיאדע אין מעקסיקא שטאט.


text:
זענטא
זענטא (סערביש: CeHTa אדער Senta; אונגאריש: Zenta; רומעניש: Zenta; דייטשיש: Senta) איז א שטאט אין סערביע (אמאל יוגאסלאוויע), אייראפע.
דער לעצטער סאטמארער רבי זצ"ל, ר' משה טייטלבוים, מחבר פון ספר „ברך משה", איז געווען דארט דער שטאט'ס רב איידער דער צווייטער וועלט מלחמה, דינענדיג שוין פון אלס בחור זייענדיג אלט 18 יאר, ווי עס איז פארצייכענט אויף זיין חתונה הזמנה "רב דק"ק זענטא".
עס האבן געוואוינט דארט בערך 500 פרומע משפחות, די מערהייט זענען געווען מער נעאלאגיש און ציוניסטיש. דער „ברך משה" איז געווען בלויז רב פאר די ארטאדאקסישע "קהל ספרדים", בערך 200 משפחות, און נישט געהאט קיין שייכות מיט דער אנדערער קהלה, די מערהייט פון זיין קהלה זענען געווען אשכנזיש נישט חסידיש, אבער זענען צוביסלעך צוגעצויגן צו די חסידישע אויפפירונגען.
בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה האט דארט געוואוינט בערך 25 טויזנט איינוואוינער, עס האט באלאנגט פאר אונגארן, און 90% איינוואוינער האבן גערעדט אונגאריש.
תיכף נאך דער מלחמה זענען א קליינע צאל שואה איבערלעבער פרומע אידן צוריק געקומען אהין וואוינען, אבער זיי האבן אלע נאך א יאר פארלאזט די שטאט. זייט דעמאלטס וואוינען נישט קיין שום פרומע אידן דארט.
יארן פריער איז דארטן געווען רב הרב יצחק היילברוין (היילפרין) טאטע פון הרב יעקב היילברוין (האלפרין) בעמח"ס שו"ת מגילת סדרים וואס איז געווען רב אין דערנעבענדיגן שטעטל אדא.
אין 2002 האבן געוואוינט דארט בערך 20 טויזנט איינוואוינער.
די דערנעבענדיגן שטעט וואס האבן אויך געוואוינט אסאך אידן איידער דער מלחמה, איז פעטראוואסעלע און אדא.


text:
יגאל אלון
יגאל אלון (דעם 10טן אקטאבער 1918 - דעם 29טן פעברואר 1980) איז געווען א ישראל גענעראל, פאליטיקער, און אנגעזענער פערזענליכקייט.
געבוירן מיטן נאמען יגאל פייקאוויטש, אין פאלעסטינע, אין א פאמיליע וואס האט זיך אפגעגעבן מיט אגריקולטור. צו זיין בר מצווה האט זיין טאטע אים געגעבן א ביקס אלס מתנה, צו היטן דאס דארף פון אראבישע באנדיטן, דאס איז געווען זיין חינוך אלס מיליטערישער מאן.
ער האט געדינט אין די ספעציעלע נאכט רינגען, אין דעם פלמ"ח, ווי ער איז שפעטער געווארן קאמאנדיר, נאך דעם קאמאנדיר וואס האט אים זעלבסט אריינגעברענגט אינעם פלמ"ח, יצחק שדה. ווען דער פלמ"ח איז צונויפגעשמאלצן געווארן מיט צה"ל, האט ער אנגעפירט די קאמף אויפן דרום פראנט, מיט עגיפטן ביי די מלחמת השחרור, און אריבערגעפירט די קאמף אויפן סיני האלב אינדזל, קיין על אריש, ביז די קריג איז פארענדיקט געווארן, און א וואפן שטילשטאנד איז אונטערגעשריבן געווארן צווישן ישראל און עגיפטן.
פאליטישע לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט געדינט אלס כנסת מיטגליד, אלס רעפרעזענטאט פון דער מפ"ם פארטיי, זייענדיג א העלד, האבן טייל פון דעם פאלק אים געוואלט אלס זיכערהייטס מיניסטער, ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה, ווי משה דיין איז אין די ענדע געווארן, ער איז געווען זייער אנגענומען זייענדיק א גלייכער מאן, און ערליך. אסאך האפענונגען זענען געווען אז ער וועט ווערן פרעמיער מיניסטער.
ער ליגט באגראבן אין גינוסר גרופע קאלאניע, ווי עס איז אויך אויפגעשטעלט א הויז אלס מוזיי אויף זיין נאמען.


text:
אראבישע לענדער
אראבישע לענדער זענען די לענדער אין מיטל מזרח, און אין צפון אפריקע, וואס דער אפציעלער שפראך, איז אראביש.
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוב לענדער האבן באקומען זעלבסטשטענדיקייט, דורכאויס דעם צוואנציגסטן יארהונדערט, מערסנטנס פון די לענדער, זענען געווען אונטער אייראפעישע הערשאפט. רוב לענדער ווערן געפירט דורך די אריסטאקראטישע עליטע. געוויסע לענדער האבן א קעניגרייך, וואס איז א מאנארכיע. אנדערע זענען א דיקטאטורישע רעזשים, ווי די באפעלקערונג ווערט אונטערדריקט. אין טייל לענדער איז דא פרייהייט, אין א געוויסע זינען, ווי לבנון, עגיפטן, קאטאר, און טוניסיע. אין אנדערע לענדער איז נישטא קיין פרייהייט פון ווארט, און די אפאזיציע האט נישט קיין רעכט צו עקזיסטירן, ווי סאודי אראביע, סודאן, סיריע. אין אלזשיר זענען געווען פרווון צו איינפירן א דעמאקראטיע. אין א טייל לענדער, זענען דא שווערע באציונגען צווישן די מינאריטעטן, ווי לבנון, איראק, סיריע, און סודאן. אין לבנון זענען אלע רעגירונג פאזיציעס, אייניג צעטיילט צווישן די מינאריטעטן, אין איראק שלאגן זיך די שיאטן מיט די סוניס, און זיי ביידע שלאגן זיך מיט די קורדן.
רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין כמעט אלע לענדער איז די רעליגיע, סוני איסלאם, מיטן אויסנאם פון איראק, און באכריין, ווי א מאיאריטעט זענען שיאטן, אין לבנון זענען די שיאטן א גרויסע מינאריטעט גרופע, אינערהאלב די מוסלמענער באפעלקערונג, אין לבנון זענען די מאראנען קריסטן, און די דרוזן, א גרויסע פראצענט פון די באפעלקערונג. אין עגיפטן זענען פארהאן קאפטישע קריסטן. אין סודאן זענען אויך דא אסאך קריסטן, און אנדערע לאקאלע רעליגיעס. אין סיריע, זענען דא אלאוויס, וואס האט זיך אפגעטיילט פון די שיאטן, וואס זיי הערשן איבערן לאנד.
שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אלע לענדער, איז די ליטערארישע אראביש, אנגענומען און פארשטאנען, בעיקר אין צייטונגען, רעדעס, און עלעקטראנישע מעדיע, רוב מענטשן פארשטייען די שפראך, וויבאלד די אונטערשיד צווישן די דיאלעקטן איז א קליינער. די לאקאלע דיאלעקטן פון טאג טעגלעכע שפראך, זענען אבער זייער אנדערש, איין געגנט פון צווייטן, אפטמאל אפילו אין די זעלבע לאנד. אין עטליכע לענדער ווי אין מאראקא, און לבנון, איז אויך דא פראנצויזיש, וואס דינט דארט אלס צווייטע שפראך. אין אנדערע לענדער דינט ענגליש, אלס צווייטע שפראך בעיקר אין יארדאניע.
לענדער און געגאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די לענדער פון דרום מערב אזיע, און צפון אפריקע העכערן סאהארא, זענען די לענדער וואס רעכענען זיך אין די גרופע, ווערט אויך פארעכנט אלס מיטל מזרח.
דאס זענען א ליסטע פון זיבן לענדער וואס געפונען זיך אויפן אפריקאנער קאנטינענט.
עלף לענדער זענען אריינגערעכנט אין די גרופע, פון די אזיאטישע קאנטינענט.
אנדערע לענדער וואס געפונען זיך אויך אין מיטל מזרח, אבער ווערן נישט פארעכנט אלס אראבישע לענדער טערקיי, ישראל, קיפראס, איראן. סאמאליע, דזשיבוטי, און קאמארע אינדזלן, אפילו זיי זענען אין אראבישע ליגע, ווערן זיי נישט פארעכנט אלס אראבער.


text:
1944
1944 איז דאס 44סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1944 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן אפריל - רודאלף ווערבע און אלפרעד וועצלער אנטלויפן פון אוישוויץ פארניכטונג לאגער. ווען זיי קומען אן אין פרעשבורג געבן זיי א באריכט צו דער יידישער קהילה וואס גייט אן דארטן אין לאגער.
- 9טן מיי - צווייטע וועלט מלחמה: די רויטע ארמיי באפרייט סעוואסטאפאל.
- 5טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: די אליאירטע קראפטן באפרייען רוים.
- 13טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: צום ערשטן מאל שיקט דייטשלאנד V-1 ראקעטן קעגן ענגלאנד. נאר פיר פון די עלף שטיק וואס פליען ארויס קומען אן אויף זייערע צילן.
- 17טן יוני - איסלאנד ווערט אומאפהענגיק פון דענמארק און ווערט א רעפובליק.
- 1טן אויגוסט
- אויסגעבראכן דער ווארשעווער געטא אויפשטאנד.
- אנא פראנק שרייבט דעם לעצטן בלאט אין איר זשורנאל.
- 5טן אויגוסט - חורבן אייראפע - ווארשעווער געטא אויפשטאנד: איינסן פון די עס עס און ווערמאכט פירן ארויס און הרגענען 40,000 בירגער
- 25סטן אויגוסט - פאריז באפרייט דורך די אליאירטע קראפטן
- 26סטן אויגוסט - צווייטע וועלט מלחמה: שארל דע גאל קומט צוריק אין פאריז
- 28סטן אויגוסט - צווייטע וועלט מלחמה: מארסיי און טולאן באפרייט
- 29סטן אויגוסט - 60,000 סלאוואקישע זעלנער רעוואלטירן קעגן די נאצי הערשער
- 4טן סעפטעמבער - צווייטע וועלט מלחמה: די 11טע געפאנצערטע בריגאדע פון דער בריטישער ארמיי באפרייט די שטאט אנטווערפן אין בעלגיע
- 8טן סעפטעמבער - V-2 ראקעט גרייפט אן לאנדאן צום ערשטן מאל.
- 29סטן סעפטעמבער - צווייטע וועלט מלחמה: סאוועטישע קראפטן אינוואדירן יוגאסלאוויע.
- 13טן אקטאבער - צווייטע וועלט מלחמה: די רויטע ארמיי נעמט איין ריגע פון נאצי דייטשלאנד.
- 30סטן אקטאבער – אנא פראנק מיט איר שוועסטער מארגא פראנק דעפארטירט פון אוישוויץ אין דעם בערגן-בעלזן קאצעט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן מיי - מערי ראבינסאן, פרעזידענט פון אירלאנד
- 28סטן מיי - רודאלף זשוליאני, בירגערמייסטער פון ניו יארק
- 20סטן אויגוסט - ראדזשיוו גאנדי, פרעמיער מיניסטער פון אינדיע (דערמארדעט 1991)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 24סטן מערץ - ארד ווינגייט, בריטישער זעלנער (געב' 1903)
- 14טן אקטאבער - ערווין ראמעל, דייטשער פעלדמארשאל (געב' 1891)


text:
זשאק קארטיער
זשאַק קאַרטיער (פראנצויזיש: Jacques Cartier; 31סטן דעצעמבער 1491 - 1טן סעפטעמבער 1557) איז געווען א פראנצויזישער אויספארשער וואס האט תובע געווען די טעריטאריע פון קאנאדע פאר פראנקרייך.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קארטיער איז געבוירן געווארן אין סאן-מאלא, פראנקרייך. פראנסוא דער ערשטער, מלך פון פראנקרייך האט אים געקליבן אויסזוכן "געוויסע אינזלען און לענדער אויף וואס ס'איז געזאגט אז זיי האבן גאר א סך גאלד און אנדערע ווערטפולע זאכן".
ער איז ארויסגעפארן אין 1534 אויף א רייזע צו טרעפן דעם מערבדיקן דורכוועג קיין אזיע. דעם 10טן מיי איז ער אנגעקומען אין נייפונדלאנד, ביז ער איז געקומען צום סאנט לארענס טייך.
זיין צווייטע רייזע איז ער ארויסגעפארן דעם 19טן מיי 1535 מיט דריי שיפן.
דעם 23סטן מיי 1541 איז ארויסגעפארן אויף זיין דריטער און לעצטער רייזע קיין קאנאדע.
פון 1542 האט ער פארברענגט אין סאן-מאלא וואו ער איז געשטארבן אין 1557.


text:
שטאל (מעטאל)
שטאָל איז א געשמעלץ פון אייזן מיט צווישן 0.2% און 2.1% קוילנשטאף, און אפשר אנדערע מעטאלן, למשל, מאנגאן, כראם, וואנאדיום אדער וואלפראם.
היינט איז שטאל פון די מערסט געוויינלעכע מעטאלן אין דער וועלט. מען פאבריצירט מער ווי 1.3 ביליאן טאנען א יאר.
שטאל וואס אנטהאלט מער ווי 10.5% כראם ווערט אנגערופן זשאווערפריי שטאל.
צווישן די פראדוקטן געמאכט פון שטאל זענען אויטאמאבילן, בריקן, שרויפן, טשוועקעס, ספרונזשינעס, שארפן פון מעסערס און נאדלען.
ניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אייזן און שטאל ווערן ברייט באניצט אין דער קאנסטרוקציע פון שאסייען, באנען, אנדערע אינפראסטרוקטור און געביידעס. מערסטע גרויסע מאדערנע סטרוקטורן, ווי למשל וואלקן קראצערס, בריקן און פליפארטן ווערן געשטיצט פון א שטאלן סקעלעט. אויך די מיט א בעטאנענער סטרוקטור וועקן פארשטארקט מיט שטאל. שטאל ווערט אויך געניצט אין פארשיידענע קאנסטרוקציע מאטריאלן, ווי ריגלען, טשוועקעס און שרויפן.
אנדערע ווענדונגען זענען שיפבויעריי, מינעריי און ווערקצייג.


text:
קראפט
קראפט איז דער אורזאך פון א אביעקט מיט מאסע זיך צו רוקן פון איין פלאץ צום צווייטן.
מאטעמאטיש ווערט א קראפט באשריבן דורך א וועקטאר.
אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן מעסט מען קראפן אין ניוטאנען (N).
א קראפט וואס ווירקט אויף א קערפער קען ענדערן דעם מצב פונעם קערפער, אדער דערקעגנען אן אנדער קראפט וואס ווירקט אויפן קערפער.
דער צווייג פון פיזיק וואס באשעפטיקט זיך אין דער באוועגונג פון קערפער דורך קראפט איז דינאמיק, און די טעאריע איז באזירט אויף ניוטאנס דריי געזעצן פון באוועגונג, וואס שילדערן די באציאונג צווישן קראפט און באוועגונג:
- ניוטאנס ערשטער געזעץ, דער "געזעץ פון אינערציע", שטעלט פעסט אז אן א קראפט (אדער ווען אלע קראפטן זענען צוזאמען נול), בלייבט א קערפער אין רו אדער מיט דער זעלבער גיכקייט אין דער זעלבער ריכטונג.
- ניוטאנס צווייטער געזעץ שטעלט אוועק אז דער קראפט איז פראפארציאנעל צו דער ענדערונג-ראטע פונעם אימפעט מיט צייט. מאטעמאטיש:.
- טאמער די מאסע ענדערט זיך נישט, קען מען איבערגעבן דעם געזעץ אין דעם פארמאט: די אקצעלעראציע פון א קערפער איז פראפארציאנעל צו דער קראפט וואס ווירקט אויך אים. מאטעמאטיש: .
- ניוטאנס דריטער געזעץ שטעלט פעסט אז קעגן יעדער קראפט ווירקט א קראפט מיט דער זעלבער גרייס אין דער פארקערטער ריכטונג.
סארטן קראפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פיזיק איז פאראן פיר יסודותדיקע קראפטן:
- גראוויטאציע - יעדער אביעקט וואס האט א מאסע ציט צו זיך אנדערע אביעקטן מיט א מאסע.
- עלעקטראמאגנעטישע קראפט - די קראפט ווירקט אויף טיילעכלעך מיט אן עלעקטרישער לאדונג וואס באוועגן זיך.
- שטארקע נוקלעארע קראפט - וואס האלט צוזאמען די טיילעכלעך אין דעם אטאמישן קערן.
- שוואכע נוקלעארע קראפט - וואס פועלט ביי בעטא צעפאל, א סארט ראדיא-אקטיוויטעט.


text:
דורך כעלעם'ר מגיד » מאנטאג יולי 04, 2011 4:58 pm
אבי מ'רעדט, אבי מ'האט אויסגעטראכט, נישט דא אזא מסודר'דיגע פאלק ווי חסידים, אלעס האט איר רוטין זעלטען מוסטערהאפטיג, פלא והפלא, אלע גייען הכנות פונקט צו די צייט, צען מינוט פאר סוף זמן תפלה ביז א הלבע שעה נאכדעם, אלע פוצן די שיך 12 מינוט נאכן זמן הדלקה, (ווי דער לוח האט דאס געוויסט? גיי ווייס), שבת אינדערפרי אלע בעה"ב קומען אן צו ר' ישמאל, חסידים מיט געקרייזעלטע צו הטכס והטוהר, חסידים מיט צולאשעטע אדער כמו חצי קאלטענעס צו עד הנה, ווי אפגעשמוסט, און ביי שבח זענען שוין אלע סידורים אויפן זעלבע פאזיציע, קאמפסגרייט, ביי לקל ברוך א ציפ פארן יניק וחכים, והאר עיננו נאך א ציפ, די דריטע ערגעץ אינמיטן שמוסען אדער פאר מודים דרבנן אדער ביי שלישי.
נעמט אפיר למשל א חתונה, וויפיל מאל ווינשט מען מזל טוב פארן מחותן ביי א חתונה ? אלעס מיט א סדר, איינס ווען מען שמעקט אריין אין זאל, די צווייטע, מ'זעצט זיך אוועק צו א לעק געלע מים שרף און עודך מזל טוב, סרוחים תהיה, מ'באזעצט זיך נאכאמאל מ'פרעגט אלע דריי שכנים וו'טוט'צך? ש'לאנג נישט געזען, פרנסה ? , (אין וויליאמס פרעגט אויך בד"כ שלום בית ?) מ'הייבט זיך ווידער אויף, כלומר'שט וועגען א מנין, און יעצט קומט דער מחותן אפנעמען......... יא, מזל טוב, דערנאך קומט דער חופה, נאכן חתן דנן'ס דריטן שטויס אויפן פאר'עקשן'טן גלאז, א טויט קלאפ און ווידער אמאל מזל טוב פארן מחותן, ביי די סעודה, א הלבע שעה בלעקבערי ברעיק, דערנאך ברענגען די גוים אריין די פלייש און ערגעץ ציווישן חליפתי הינדעל און מעיש פאטעיטא נאך פון יכול מר"ח, ווייטער מזל טוב לויטן סדר, איך מז"ט די מחותן, די מחותן מז"ט איך, השם לפורקנך סברית, ביי מצוה טאנץ נאכן צווייטן שלאף, פאר מיין מצ"ט, איך מז"ט מחותן, פארן מחותן'ס מצ"ט, מחותן מז"ט איך, ( דא גייט ביי די רבי'שע, אויך איך מז"ט מחותן, אבער זולת זה אלעס כרגיל) סוף חתונה קומט אשת חיל אויפן ידיד נפש--קל מסתתר מעלאדיא פון שלש סעודות און ביי זממה שדה הייבט זיך אן מזל טוב'ן מיט א פרישקייט, דא שוין מיט א קוועטש אין האנט, און באותו מעמד שמוסט מען אפ די שבע ברכות פאר מארגען זיך צו מזל טובלן אי"ה.
מסתמא שוין יעדער געטאנצט אויף אסאך חתונות, בעל בית'ישע, בעה"ב מיט סינטעטיש רבי'שע, pure רבי'שע, נגיד'ישע, בעלי חובות (שוין דערמאנט), ספרדים, בעלי תשובות, גרים ותושבים, און אלע האלטן זיך צום זעלבן סדר מיטן גרעסטן אומ'חשק, כאילו כפאו אשמדאי, לפחות ניין מאל מזל טוב, והמוסיף מוסיפין לו.
וויפל לבנה'ס הא'מיר שוין באזינגען מיט א טובים מאורות טאנץ זייט אונזערע שיפן זענען סטאק געבליבען אין עליס איילענד ? שווערע הונדרעטער זיכער, און אלע בדויק אין די זעלבע לענג, א ניגון עפעס געבארגט, שלא על מנת להחזיר, פונעם מצווה טאנץ פון א עלטער פעטער אינעם ווילטשעיר, מ'דרייט זיך •360 אנדערהאלבן מאל עס נעמט פונטקליך 53 סקונדעס בחול, מוצאי שבת לכבוד המלכה איז מען מוסיף נאך 11, ס"ה 1 דקה 4 שניות מיט 0 חלקים, לא פחות ולא יותר, אלעס אזוי מיט א צייטליך אויסגערעכנטע דייקנות ווי א זייגער, ווען ..... .... ..... לעבט היינט, וואלט ער זיכער שוין געווען א חסיד.
האט שוין ווער אמאל געליינט א תולדות המחבר באשרייבונג פון די געטרייע אייניקעל אויפן אומפארגעסליכן זיידען ? נישטא קיין דיסקרימענאציע, לא ניכר שיכור לפני דל, אלע זיידעס די זעלבע גדלות, די פרקים לויפן אויפן זעלבן סדר, פרק א' מראש צורים, פרק ב' במעלליו יתחכם נער, ג' בוצין בוצין מקטפיה ידיען, בן שלש עשרה למצוות, הוי גולה למקום תורה, רבותיו, פרק האיש מקדש, (אויב די אלמנה לעבט נאך קומט שפעטער צום סוף, נאך אשכבתיה דרבי, א פרק אשת חיל מי ימצא, טאמער נאר א זיווג שני הייסט עס נשים במאי קא זכיין), שלשה עמודי עולם און דעראונטער 3 סאב פרקים, תורה, עבודה, גמ"ח, וכו' וכו' וכו' ביז למען אשר יצוה, ויהי בנסוע הארון, הניח בן כמותו, וכו' וכו' אלע אין זעלבן רוטין.
און אזוי גייט עס מיט ערב פסח מצות, כפרות שלאגן, הושענות שמייסען, פאלען כורעים, שלושים סעודות, וכו' וכו' דוק וטישטוך.
ובכן איז ווי דארף נאך יא א תיקון ? כ'מיין אין ערגעץ נישט, טאמער יא, אדרבה, ס'איז קיינמאל נישט צו שפעט, בפרט ביי חסיד'ישע יודן.
לעצט פאראכטן דורך כעלעם'ר מגיד
אום דינסטאג יולי 05, 2011 2:12 pm, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן
די כעלעם'ר לאכן טאג און נאכט להכעיס די גזלנים,
נו זאגט ווער זענען נאריש און ווער זענען די חכמים.


text:
שווארצע שאכטל
שווארצע שאכטל אדער בלעק-באקס איז א צווילינג פון סאפיסטיקירטע שטימע און דאטא רעקארדירער וועלכע זענען א טייל פון יעדע קאמערציאלע פליגער פילאט קאבינע וועלכע איז געבויט דורך שטארקע מאטריאל עס זאל קענען איבערלעבן אן עקסידענט כדי פארשער זאלן קענען אנאליזירן.
אינהאַלט
דאס רעקארדירן און איר טעכנאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היסטאריקערס זאגן אז די רייט ברידער האבן שוין פיאנירט פלייט דאטן רעקארדער אין זייערע ערשטע פליגער מאדעלן וועלכע האט רעקארדירט די פארשטעלונג פון די צוויי פראפעלערס אויף וועלכע יענע פליגער האבן אפערירט. וויאזוי אימער, האט מען ערשט אנגעהויבן נוצן שטימע רעקארדירער נאך דעם צווייטן וועלט קריג און אין 1960 איז ערשינען די אזויגערופענע "שווארצע שאכטלעך" וועלכע האבן אנגעהויבן אינסטאלירט ווערן אין אלע פליגער פון די וועלט און עטליכע פירמעס האבן דאס פראדוצירט און פארקויפט.
עס זענען פאראן צוויי ערליי שטימע רעקארדירער. די ארגינעלע שטימע רעקארדירער פון 960' איז גארנישט אנדערש ווי א טעיפ-רעקארדער וועלכע דרוקט איין די שטימעס אויף מאגנאטישע בענדלעך. אבער אין די אנפאנג 1990ער יארן איז ערשינען די "סאליד סטעיט מעמארי באורדס" וועלכע נוצן א פארגעשריטענע טעכנאלאגיע וועלכע מיר וועלן באטראכטן אינעם נעקסטן פאראגראף. היינט צו טאג פארמאגן שוין רוב פליגער די נייע סארט שטימע און דאטא רעקארדירער אבער פונדעסטוועגן זענען נאך פאראן אסאך אלטע פליגער, ספעציעל אין נאכגעלאזענע לענדער, וועלכע האבן נאך אינסטאלירט די אלטע ארגינעלע רעקארדירער.
די נייע סאליד סטעיט רעקארדירער איז א קאמפיוטערייזד שאכטל וועלכע פארמאגט קליינע מעמארי טשיפס און נאך אנדערע קאמפיוטערייזד קאמפאנענטן. דער הויפט מעלה דערפון איז אז קיינע פון די קאמפאנענטן זענען נישט רירנדיג וואס גיט בעסערע שאנסן אז עס זאל איבערלעבן א עקסידענט און פארלאנגט אויך כמעט נישט קיין באהאנדלונג וועלכע איז געווען א וויכטיגע זאך ביי די ארגינעלע רעקארדירער. דער רעקארדירער באשטייט פון א שטארקע שאכטל און א צאל מעמארי באורדס וועלכע זענען גרויס 1.75 אינטשעס ביי איין אינטש. די שאכטלעך קענען רעקארדירן א מאקסימום פון 2 שטונדן אויף די שטימע רעקארדירער און 25 שטונדן אויף די דאטן רעקארדירער.
פלי דאטן רעקארדירער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע פליגער איז עקוויפטעט מיט טויזענטער סענסארס וועלכע רעקארדירן אלע סארט אינפארמאציע וועלכע דער פילאט נויטיגט זיך צו וויסן ווי ספיד, די פליגלן פאזיציעס, ספיד ארויפציען, טעמפרעאטורן פון אינעווייניג און פון אינדרויסן, לופט דרוק, די מאטארן פארשטעלונג, און נאך צענדליגער וויכטיגע זאכן. די אלע סארט אינפארמאציע ווערט כסדר רעקארדירט אויפ'ן פלייט דאטא רעקארדירער און ווען עס ווערט איבערגעפילט מעקט זיך אויס די אלטע און די פרישע ווערט רעקארדירט אזוי אז שטענדיג זאל דער פליגער האבן אלע אינפארמאציע אויף טעיפ פון די לעצטע צאל שטונדן. די ארגינעלע רעקארדירער האבן נאר געקענט רעקארדירן 100 פאראמיטערס ( א וועג פון רעכנען דאטא) פון אינפארמאציע ווען די נייע סאליד סטעיט רעקארדירער קענען רעקארדירן מער ווי 700 פאראמיטערס. די אלע אינפארמאציע פון איבער דעם גאנצ'ן פליגער ווערן געשיקט צו א ספעציעלע דיווייס וואס ליגט אונטער'ן פילאט'ס קאבינע און ווערט אנגערופן די פלייט דאטא עקוואזישן. די עקוואזישן שיקט ווייטער אלע אינפארמאציע וואו עס דארף גיין און שיקט זיי אויך צו די דאטא רעקארדירער וועלכע ליגט אינעם אונטערשט'ן טייל פונעם פליגער אונטער'ן וויידל. (אגב, ביידע רעקארדירער ליגן אונטער'ן וויידל ווייל יענער טייל פון דעם פליגער האט בעסערע שאנסן ארויסצוקומען ווייניגער געשעדיגט ווי דער פילאט'ס קאבינע).
פלייט שטימע רעקארדירער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטימע רעקארדירער רעקארדירט אלע געשפרעכן פון די גאנצע פלייט שטאב דורך עטליכע מיקראפאנען וועלכע זענען אינסטאלירט אינעם פילאט'ס קאבינע. די מיקראפאנען זענען זייער שארפע און וועלן קלאר אויפכאפן יעדע ריר און ווארט וואס עס הערט כדי מען זאל אויך קענען הערן וואספארא פיזישע באוועגונגן דער פילאט האט געטאן אין פאל פון אן עקסידענט. אין מערערע פעלער האבן די עקסידענט אויספארשער געזאגט אז זיי האבן קלאר געקענט הערן וויאזוי דער פילאט רוקט סוויטשעס זייער שנעל, פרובירנדיג צו טאן וואס ער קען אין די לעצטע מאמענטן. רוב פליגער פארמאגן 4 מיקראפאנען פון וועלכע 3 פון זיי ליגן אין די רעדע און הער מאשינען (העדסעט) וועלכע די פילאטן נוצן דורכאויס די פלייט (אין א קלענערע פליגער איז געווענליך נאר פאראן 2 שטאב מיטגלידער) און איינס אינעם צענטער פון די קאבינע. די היינטיגע שטימע רעקארדירער קענען רעקארדירן 2 שטונדן פון געשפרעכן און וועט כסדר אויסמעקן די אלטע און אזוי נאכאמאל און נאכאמאל און עס וועט שטענדיג בלייבן די לעצטע 2 שטונדן. די אלטע טעיפס האבן אויך ווידער רעקארדירט אבער האט נאר געקענט האלטן 30 מינוט פון געשפרעכן און איז שטענדיג געווארן אומקלארער און מיט דער צייט האט מען געדארפט טוישן די בענדלעך. ביידע שווארצע שאכטלעך באקומען זייער עלעקטריק קראפט פון איינע פון די צוויי קראפט קוועלער וועלכע יעדע פליגער נעמט פון די מאטארן. אין פאל די מאטארן מאכן פראבלעמען אדער לעשן זיך אויס וועלן זיך די רעקארדירער אויך פארלעשן און מען וועט נישט קענען הערן פון דארט און ווייטער אפילו אויב עס וואלט נאך געדויערט עטליכע מינוטן ביז ווילאנג דער פליגער קראכט.
אן אמת'ע שטימע רעקארדירער טראנסקריפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אום יאנואר 00' האט אן אלאסקא עירליינס פלייט ,261 וועלכע האט זיך אויפגעהויבן פון מעקסיקא און האט געברויכט מאכן א קורצע אפשטעל אין סאן פראנציסקא, געקראכט אינעם פאציפיק אקעאן ביי די ברעגעס פון קאליפארניע א שעה און 45 מינוט אין איר פלייט, אומברענגנדיגע אלע 88 פאסאזשירן און שטאב מיטגלידער. נאך עטליכע טעג פון זוכענישן אין וואסער האט מען געפינען דעם שווארצן שאכטל וועלכע האט אנטהאלטן די שטימע רעקארדירער אין וועלכע די אויספארשער האבן אויסגעהערט די געשפרעכן צווישן דעם פילאט טעד טאמפסאן און דער ערשטער אפיציר (אדער קא-פילאט, וויאזוי איר ווילט עס רופן) וויליאם טענסקי און דער לאס אנדזשעלעס טראפיק קאנטראלירער. אט איז די טראנסקריפט פון די געשפרעכן: 4:09:55 טאמפסאן: צענטער, אלאסקא טו סיקסטי וואן. אונז זעמער, אוי, אין א דייוו דא, און איך האב פארלוירן קאנטראל. 4:10:33 טאמפסאן: יע! אונז האמיר אים צוריק אין קאנטראל דא. 4:11:43 טענסקי: וואס אימער אונז האמיר געטאן איז נישט גוט, טו דאס נישט נאכאמאל. 4:11:44 טאמפסאן: יע, נאו, עס איז אראפגעגאנגן, איך בין געגאנגן מיט'ן נאז אראפ. 4:11:48 טענסקי: אוי, ס'איז פיל ערגער ווי ס'איז געווען. 4:11:50 טאמפסאן: יע, מיר זענען אין א פיל ערגערן מצב יעצט. 4:14:12 דער פילאט רופט אויס אויף די מיקראפאן צו די פאסאזשירן: חברה, מיר האבן געהאט א קאנטראל פראבלעם מיר ארבעטן אויף דעם. 4:15:19 פילאט צום קאנטראל צענטער: אלאסקא 261 מיר זענען מיט אייך, מיר זענען 22,500 פיס הויך און מיר האבן פראבלעמען מיט דעם סטאביליזירער און מיר ארבעטן דערויף זייער שווער. 4:15:36 קאנטראל צענטער: אלאסקא 261 על. עי. צענטער ראדזשער א... איר האט קלאר געמאכט צום על.עי. צענטער לויט אייער יעצטיגע פאזיציע. 4:17:09 פלייט אטענדענט: אקעי מיר האבן געהאט א שטארקע שאקל אונטן. 4:17:15 טאמפסאן: איך מיין אז די סטאביליזירער ברום איז צעבראכן. 4:19:36 מען הערט א גאר הויכע גערודער. 4:19:43 טענסקי: מעידעי. 4:19:54 טאמפסאן: אקעי מיר זענען פארקרומט און יעצט דארפן מיר אים באקומען. 4:20:04 טאמפסאן שרייט: שטופ שטופ שטופ... שטופ די בלויע זייט ארויף. שטופ... 4:20:14 טענסקי: איך שטופ. 4:20:16 טאמספאן: אקעי, יעצט לאמיר שטויסן ראדער. לינקע ראדער, לינקע ראדער. 4:20:18 טענסקי: איך קען עס נישט דעגרייכן. 4:20:20 טאמפסאן שרייט: אקעי, רעכטע ראדער, רעכטע ראדער. 4:20:25 טאמפסאן: פליען מיר? מיר פליען! מיר פליען! זאג זיי וואס מיר טוען. 4:20:33 טענסקי: אוי, יע. לאמיך נעמען... 4:20:38 טאמפסאן: מיר דארפן עס דורכמאכן נאכאמאל. מיר פליען פארקערט. 4:20:54 טאמפסאן: ספידברעיקס. 4:20:55 טענסקי: איך האב עס. 4:20:56 טאמפסאן: עי, דא גייען מיר. 4:20:57 די רעקארדירונג ענדיגט זיך.
די שאכטלעך זעלבסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין זייער אסאך פליגער עקסידענטן זענען די שווארצע שאכטלעך געווען די איינציגסטע טייל פון דעם פליגער וועלכע איז ארויסגעקומען אומבאשעדיגט צוליב איר ספעציעלע געבוי וועלכע קען אויסהאלטן שווערע היץ, ווילדע קראכן, און זייער אסאך דרוק. די שאכטלעך זענען ווי א מויער צו די מעמארי קאמפאנענטן אינעווייניג וועלכע אנטהאלטן די אינפארמאציע וועלכע עס האט רעקארדירט. די ספעציעלע שאכטל איז צוזאמענגעשטעלט פון 3 מאטריאלן וועלכע זענען צוזאמען זייער שטארק גרייט צו באשיצן די אינערליכע אינפארמאציע. די ערשטע מאטריאל איז אלומינם וועלכע דעקט איבער די מעמארי טיילן מיט א דינע שיכט. די צווייטע מאטריאל איבער דעם איז א ספעציעלע אינסולעישן פון איין אינטש דיק וועלכע קען אויסהאלטן גאר הייסע טעמפרעאטורן צו באשיצן די מעמארי אין פאל עס ברעכט אויס א פייער נאך די קראך. די דריטע מאטריאל וועלכע ווערט געזען פון אינדרויסן איז געמאכט פון סטעינליס סטיל און קען אויך אנטהאלטן טיטאניום. יעדע שווארצע שאכטל וועלכע ווערט פראדוצירט פאר באנוץ ווערט ערשט אויספרובירט מיט די פאלגענדיגע מיטלן זיכער צו מאכן אז עס ארבעט טאקע. צום ערשט ווארפן זיי דאס אראפ לויט א געוויסע הויכקייט וועלכע איז שוין אזוי שטארק אז די ערד'ס צי קראפט מאכט דאס 3,400 מאל איר וואג. דערנאך לאזט מען אראפ א 500 פונטיגע שטיק אייזן פון 10 פיס הויך און דערנאך שטעלט מען ארויף דערויף 5,000 פונט וואג. אויב אלעס גייט כשורה שטעלט מען דאס אריין אין א ספעציעלע פייער פון איבער 2,000 דעגריס און מען לאזט דאס קאכן פאר מער ווי א שטונדע. דערנאך שטעלט מען דאס אריין אין א לופט געדרוקטע טאנק וועלכע פארמאגט געזאלצענע וואסער פאר 24 שטונדן, און צום לעצט גיסט מען ארויף דערויף אלע סארט כעמיקאלן וועלכע א פליגער קען אנטהאלטן.
אין פאל פון אן אקצידענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטש די רעקארדירער ווערן גערופן "שווארצע שאכטלעך", זענען זיי אין פאקט גאר א שרייענדע אראנדזש קאליר וועלכע מאכט זיי גרינגער צו געפינען צווישן די ברוכווארג פון א געקראכטע פליגער. דער נאמען שווארצע שאכטל שטאמט פון אמאל ווען די שאכטלעך זענען טאקע געווען שווארץ. די אראנדזשע קאליר איז ספעציעל גאר מערקבאר אין וואסער וועלכע איז א וויכטיגע זאך ווייל רוב עקסידענטן פאסירן העכער'ן וואסער. (דער סיבה דערצו איז ווייל פליגער מוזן געזעצליך פארן ווי ווייט מעגליך העכער'ן וואסער כדי צו מינימיזירן די צאל טויטע אין פאל פון אן עקסידענט אויף די יבשה). אין צוגאב צו די שרייענדע קאליר פארמאגט יעדע שווארצע שאכטל א ספעציעלע טייל וועלכע אנטהאלט איך זיך א סיגנאליזירער וועלכע ווערט גערופן דער ביקאן. ווען די שאכטל ווערט אפגעטיילט פון די עלעקטריק קראפט וועט די ביקאן אנהייבן ארויסגעבן א אולטרעסאניק גערודער וועלכע איז ווי א סיגנאליזירער פאר די ספעציעלע ראדאר עקוויפמענט וועלע די רעסקיו ארבייטער נוצן דאס אפירצוזוכן. די ביקאן ארבעט אויף א באטערי וועלכע קען האלטן ביז 6 יאר. אין אסאך פעלער איז די באטערי געשעדיגט געוארן פון די אימפאקט און מען האט געמוזט אויפזוכן די שאכטלעך אן קיין ראדארן. אין די פאראיייגטע שטאטן ווערט יעדע אפירגעקומענע שאכטל געשיקט צו די נאציאנאלע טראנספארטאציע זיכערהייט באורד וואו עקספערטן באהאנדלן און פארשן אויס די אינהאלט פון די אינפארמאציע. די עקספערטן וועלן געווענליך צושטעלן די זעלבע טעמפרעאטור אין וועלכע עס איז געפינען געווארן פאר דאס פלאץ וואו די שאכטל וועט געשטעלט ווערן ווייל א שטארקע טויש אין טעמפרעאטור קען שעדיגן די מעמארי קאמפאנענטן. די פירמעס וועלכע פראדוצירן די רעקארדירער דעוועלאפן אויך א צווייטע טייל דערצו וועלכע איז געמאכט אויסצוהערן די דאטא דערפון. אין פאל פון אן עקסידענט שיקט די פירמע די מאשין צו די זיכערהייט באורד וועלכע טראנספערירן די דאטא צו א קאמפיוטער וואו עס ווערט שפעטער אנאליזירט, א פראדעצור וועלכע קען נעמען פון עטליכע טעג ביז עטליכע מאנאטן.
דער צוקונפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די דעוועלאפערס פלאנען אויפצוקומען מיט א שטימע רעקארדירער וועלכע זאל אויך רעקארדירן ווידעא דאטא פונעם גאנצן פליגער פון די לעצטע 30 מינוט. די טעכנאלאגיע איז שוין פאראן און עס איז גאנץ מעגליך אז עס וועט צושטאנד קומען מיט דער צייט, ספעציעל זינט די סעפט. דעם עלעפטן היידזשעקינגס האט געעפענט א וועלט פון מעגליכקייטן פאר נייע טעכנאלאגיע איבער די זיכערהייט פון פליגער. אגב, שווארצע שאכטלעך זענען שוין היינט נישט נאר פאר פליגער. טייל אויטא פירמעס האבן דאס שוין אריינגעשטעלט אין זייערע אויטאס, אריינגערעכנט די וועלט'ס גרעסטע אויטא מאכער דזשי-עם וועלכע פארמגט עס שוין היינט אין טויזענטער פון אירע אויטאס. אויך אין אן אויטא קומט די אינפארמאציע גוט צוניץ פאר די פאליציי און אויספארשער וועלכע ווילן וויסן ווי שנעל דער אויטא איז געפארן בעפאר די עקסידענט און וואס עס האט זיך געטאן מעכאניש אין די לעצטע מאמענטן.


text:
30סטן דעצעמבער
דעם 30סטן דעצעמבער איז דער 364סטער טאג (365סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך איין טאג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1066 - גראנאדא שחיטה: אן איסלאמישער המון שטורעמט דעם קעניגלעכן פאלאץ אין גראנאדא, הרגעט דעם יידישן וויזיר יוסף הנגיד און הרגעט אויס כמעט די גאנצע יידישע באפעלקערונג פון דער שטאט.
- 1730 - ערדציטערניש אין האקיידא, יאפאן
- 1922 - אויפגעשטעלט געווארן דער סאוועטן פארבאנד.
- 2006 - סאדאם כוסיין הינגעריכט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1691 - ראבערט בויל, אירישער וויסנשאפטלער (געב' 1627)


text:
מוטער
א מוטער איז די סאציאלע אדער ביאלאגישע נקבה עלטערן פון א קינד אדער געבוירןס און דער בעיבי זייגט פון איר מילך.
- ווען מען רעדט פון מענטשן דאן מיינט דאס דער וואס האט געמאכט די איי, און אין וועמען די איי האט זיך איינגעזייעט דורך א זכר, און זי האט געטראגן די קינד אין זיך פאר ניין מאנאטן, דערנאך האט זי געבוירן דאס קינד, דורך אדרוך גיין שווערע ליידן.
- ווען מען רעדט פון אנדערע זאכן וואס האט נישט מיט ביאלאגיע מיינט דאס די עלטערן פון וואס מען רעדט. ווי למשל די מוטער-לאנד מיינט פון וועלכע לאנד א מענטש קומט.
- ווען מען רעדט וועגן סאציאלע זאכן מיינט דאס דער וואס ערציעט דאס קינד אויף א פיזישע וועג. ווי געבן עסן, טרינקן, און אנטאן קליידער. דערפאר קען דאס ווארט מוטער מיינען איינער וואס איז נישט די ביאלאגישע מוטער, ווי עס קען זיין מיט אדאפטירטע קינדער. אדער מיט א שטיף מוטער.