text:
1850
1850 איז דאס 50סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1850 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן אפריל - לאס אנדזשעלעס פראקלאמירט א שטאט
- 9טן יולי - פרעזידענט זאקארי טיילאר שטארבט, און מילארד פילמאר ווערט דער 13טער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
- 10טן יולי - מילארד פילמאר געוויילט דער 13טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן יאנואר - אנטאן פאוולאוויטש טשעכאוו, רוסישער שרייבער און דראמאטורג (געש' 1904)
- 7טן מערץ - טאמאס מאסאריק, דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי (געש' 1937)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן אפריל - וויליאם ווערדסווערט, ענגלישער דיכטער (געב' 1770)


c: text/html

text:
זשענג הע
- דאס איז א כינעזישער נאמען; זשענג איז דער משפחה נאמען.
זשענג הע (כינעזיש: 鄭和; 1371–1433), אדער טשענג הא אויך געוואוסט ווי מאַ סאַנבאַא און האַדזשי מאַחמוד שאַמסודין, איז געווען א מוסולמענער כינעזישער מארינער, אויספארשער, דיפלאמאט און פלאט אדמיראל, וואס האט קאמאנדירט רייזעס אינעם אינדישן אקעאן, צו די לענדער פון דרום-מזרח אזיע, דרום אזיע, דעם מיטל מזרח, סאמאליע און דעם סוואהילי בארטן פון 1405 ביז 1433. די רייזעס ווערן גערופן די "נסיעות פון זשענג הע".
זיין פלאט האט געהאט 317 שיפן, מיט 28,000 כינעזישע זעלנער.
זשענג הע איז געבוירן געווארן אין 1371 אינעם ראיאן וואס הייסט היינט יונאן.
אין 1381, ווען ער איז געווען אלט צען יאר, איז זיין פאטער געשטארבן. יענעם יאר האט די מינג דינאסטיע ארויסגעשיקט אן ארמיי קיין יונאן. די ארמיי האט געכאפט אים פאר א קנעכט, און מ'האט אים געמאכט א סריס.
פון 1405 ביז 1433, איז זשענג הע ארויסגעפארן אויף זיבן נסיעות צום אינדישן אקעאן, וואס די כינעזער רופן דעם "מערב אקעאן". ער האט געפירט א גרויסן פלאט פון שיפן און א גרויסע ארמיי.
אין זיינע דריי ערשטע רייזעס האט ער באזוכט די לענדער פון דרום-מזרח אזיע, אינדיע און סרי לאנקא. אין די פערטע ביז די זיבעטע רייזעס איז ער אנגעקומען ווייט צום בארטן פון אפריקע. ער פלעג געבן געשאנקען פון זיידע, פארצעלאן און פולווער. ער האט באקומען א סך אויסטערלישע מתנות, ווי זשיראפן און זעברעס.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1905
1905 איז דאס פֿינפֿטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1905 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן יוני - נארוועגיע פראקלאמירט אנולירונג פון דער פאראייניקונג מיט שוועדן און ווערט א זעלבשטענדיג לאנד.
- 1טן סעפטעמבער - אלבערטא און סאסקאטשעווען ווערן אפיציעלע פראווינצן אין קאנאדע.
- 5טן סעפטעמבער - געענדיגט די רוסישע-יאפאנעזער מלחמה.
- 26סטן אקטאבער - נארוועגיע ווערט אומאפהענגיק פון שוועדן.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 10טן יאנואר - רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם, דער צאנז-קלויזענבורגער רבי און גרינדער פון מפעל הש"ס (נפטר 1994)
- 6טן נאוועמבער - פיער זשומייעל, גרינדער פון דער פאלאנגען פארטיי אין לבנון (געש' 1984)


text:
Finland Ferries
Finland Ferries פּאַסאַזשיר און מאַשין פּראָם טיקקעץ
Finland Ferries בילעט רעסערוואַטיאָנס, פּראָם טיימטייבאַלז און פּאַסאַזשיר אינפֿאָרמאַציע פֿאַר Finland Ferries סיילינג צו און פון גדיניאַ, העלסינקי, לאַנגנאַס, Mariehamn, Rostock, St Petersburg, סטאָקכאָלם, טאַללינן, טראַוועמüנדע אָדער טורקו סיילינג מיט פיננלינעס, וויקינג ליניע, טאַללינק, סילדזשאַ אָדער St Peter שורה Ferries.
בוקינג Finland Ferries טיקיץ האט קיינמאָל געווען גרינגער, פאַרגלייַכן אַלע Finland Ferries פּרייסיז אין פאַקטיש צייַט און בוך דער טשיפּאַסט פאַראַנען Finland Ferries טיקיץ צו און פון גדיניאַ, העלסינקי, לאַנגנאַס, Mariehamn, Rostock, St Petersburg, סטאָקכאָלם, טאַללינן, טראַוועמüנדע אָדער טורקו סיילינג מיט פיננלינעס, וויקינג ליניע, טאַללינק, סילדזשאַ אָדער St Peter ליניע Ferries אָנליין מיט רעגע באַשטעטיקונג.
טראַוועללינג דורך Finland Ferries איז אַ שנעל, גרינג און דרוק פּאָטער וועג צו באַקומען דאָרט און צוריק ווידער. בוך דיין ביליק Finland Ferries טיקיץ צו און פון גדיניאַ, העלסינקי, לאַנגנאַס, Mariehamn, Rostock, St Petersburg, סטאָקכאָלם, טאַללינן, טראַוועמüנדע אָדער טורקו סיילינג מיט פיננלינעס, וויקינג ליניע, טאַללינק, סילדזשאַ אָדער St Peter ליניע Ferries אָנליין און הנאה מער ברירה און בייגיקייַט.
מיט די לעצט Finland Ferries אַריבער אינפֿאָרמאַציע און טיימטייבאַלז פֿאַר אַלע סאַילינגס צו און פון גדיניאַ, העלסינקי, לאַנגנאַס, Mariehamn, Rostock, St Petersburg, סטאָקכאָלם, טאַללינן, טראַוועמüנדע אָדער טורקו סיילינג מיט פיננלינעס, וויקינג ליניע, טאַללינק, סילדזשאַ אָדער St Peter ליניע Ferries כולל אינפֿאָרמאַציע אויף די פּראָם פּאָרץ און נוצלעך טוריסט אינפֿאָרמאַציע וועגן די דעסטאַניישאַנז אונדזער דיטיילד מאַרשרוט און שטאָט מאַפּס וועט העלפן איר פּלאַנעווען דיין Finland Ferries פּראָם נסיעה.
אויב זענט טראַוואַלינג צו גדיניאַ, העלסינקי, לאַנגנאַס, Mariehamn, Rostock, St Petersburg, סטאָקכאָלם, טאַללינן, טראַוועמüנדע אָדער טורקו סיילינג מיט פיננלינעס, וויקינג ליניע, טאַללינק, סילדזשאַ אָדער St Peter ליניע Ferries דעמאָלט בוך אַ פּראָם אַריבער מיט Finland Ferries און אָנקומען בייַ דיין דעסטיניישאַן דערקוויקט, רילאַקסט און צופרידן.
Finland Ferries Offers פאַנטאַסטיש Fares צו און פון גדיניאַ, העלסינקי, לאַנגנאַס, Mariehamn, Rostock, St Petersburg, סטאָקכאָלם, טאַללינן, טראַוועמüנדע אָדער טורקו סיילינג מיט פיננלינעס, וויקינג ליניע, טאַללינק, סילדזשאַ אָדער St Peter ליניע Ferries פּראָם פּאָרץ.
היים |
פּראָם קאָמפּאַניעס |
ראָוטעס |
פּאָרץ |
טיימטייבאַלז |
גרופּעס |
Freight |
יום טוּב |
האָטעל |
ק & א
Select Language / Country ...
Albania / Shqipëri
Austria / Österreich
China / 中國的
Croatia / Hrvatska
Czech / Česká Republika
Denmark / Danmark
Estonia / Eesti
Finland / Suomi
France / Française
Germany / Deutschland
Greece / Eλλάδa
Iceland / Ísland
Ireland / Éire
Italy / Italia
Japan / 日本
Korea / 대한민국
Latvia / Latvija
Lithuania / Lietuva
Morocco / مغربي
Netherlands / Nederland
New Zealand
Norway / Norge
Poland / Polska
Portugal / Português
Russia / Poccия
Slovenia / Slovenija
Spain / España
Sweden / Sverige
Switzerland / Suisse
Turkey / Türkiye
United Kingdom
International
Finland Ferry
בילעט פּריסעס & רעסערוואַטיאָנס
צו און פון גדיניאַ, העלסינקי, לאַנגנאַס, Mariehamn, Rostock, St Petersburg, סטאָקכאָלם, טאַללינן, טראַוועמüנדע אָדער טורקו סיילינג מיט פיננלינעס, וויקינג ליניע, טאַללינק, סילדזשאַ אָדער St Peter ליניע Ferries אָנליין אין שטייַגן צו געניסן די טשיפּאַסט פאַראַנען פּראָם בילעט פּרייַז.
בוך Finland Ferries טיקאַץ
די פּרייַז איר זען איז די פּרייַז איר באַצאָלן. עס זענען ניט פאַרבאָרגן עקסטראַז אָדער סאַפּרייזיז אַזאַ ווי צוגעגעבן ברענוואַרג סערטשאַרדזשיז אָדער בוקינג פעעס און מיר טאָן ניט באַשולדיקן איר עפּעס עקסטרע פֿאַר פּייינג מיט אַ וויזאַ עלעקטראָן קאָרט. די פּרייַז מיר ציטירן איר פֿאַר אייער אויסגעקליבן Finland Ferries מאַרשרוט, אַנבאָרד אַקקאָממאָדאַטיאָן און פאָרמיטל טיפּ איז אַלע איר וועט באַצאָלן, און אַז ס אַ צוזאָג.
צו קריגן אַ Finland Ferries בילעט פּרייַז און בוך דיין פּראָם בילעט סיקיורלי אָנליין ביטע נוצן די פאַקטיש צייַט פּראָם בוקינג פאָרעם אויף די לינקס.
מער וועגן Finland Ferries
הנאה אַ קורץ ווינטער ברעכן אין די האַרץ פון פֿיניש לאַפּלאַנד און דערפאַרונג די ברעטטייקינג דעקאָראַציע פון דעם געגנט, ווו מייל אויף מייל פון פּריסטינע שניי און 'ניטל קאָרט' וועלדער באַהערשן די לאַנדשאַפט.
ווינטער Finland Holidays זענען גאנץ פֿאַר אַ יבערראַשן געטאַוויי, ראָמאַנטיש אַנטלויפן אָדער אַ משפּחה מייַכל. אין זומער, אַ יום טוּב צו Finland איז אַ וויילדלייף-אָריענטאַטעד קורץ ברעכן פֿאַר יענע מיט אַ ליבע פון נאַטור און די גרויס ינ דרויסן, אַ געלעגנהייַט צו דערפאַרונג אַ רעפטל פון די פֿיניש מדבר.
איינער פון די בעסטער וועגן צו אַרומפאָרן צו און פון Finland איז דורך ים.
די פּראָם באָוץ צו עסטאָניאַ און שוועדן, אין באַזונדער, זענען ריז, מאַלטי-געשיכטע Floating פּאַלאַסיז און אָפּטיילונג סטאָרז, מיט ביליק פּרייסיז סאַבסידייזד דורך סאַלעס פון שטייַער-פּאָטער בוז: אַ צוריקקער יאַזדע צו טאַללינן כולל אַ כאַטע פֿאַר אַרויף צו פיר מענטשן קענען גיין ווי נידעריק ווי € קסנומקס!
דורך ווייַט דער בעסטער וועג צו אָנקומען אין העלסינקי איז שטייענדיק אויף די אַרויס דעק מיט אַ מיינונג פאָרויס.
די פּראָם רוץ צו און פון Finland זענען אַפּערייטאַד דורך פיננלינעס, וויקינג ליניע, טאַללינק, סילדזשאַ און St Peter ליניע Ferries.
Ferries צו Finland פון עסטלאנד און די באַלטיק שטאַטן
העלסינקי און טאַללינן זענען בלויז קסנומקס קילאמעטער באַזונדער. וויקינג ליניע, עקקערö און טאַללינק סילדזשאַ אַרבעטן פול-דינסט מאַשין Ferries אַלע יאָר ארום. דעפּענדינג אויף די פּראָם טיפּ אַרומפאָרן מאל זענען פון אַ ביסל איבער צוויי שעה (וויקינג ליניע און טאַללינק סילדזשאַ ס שטערן, סופּערסטאַר און סופּערפאַסץ) צו דרייַ און אַ האַלב שעה (עקקערö און טאַללינק סילדזשאַ ס ביגאַסט אַרומפאָרן שיפּס).
עטלעכע באַדינונגען אַרומפאָרן יבערנאַכטיק און פּאַרק אַרויס די פּאָרט ביז מאָרגן. לינדאַ ליניע Offers פעסט באַדינונגען אַז גאַנץ דער יאַזדע אין קסנומקס שעה, אָבער באַשולדיקן גאַנץ אַ ביסל מער, האָבן קאַמפּעראַטיוולי קליין צו פאַרווייַלן איר אויף ברעט און ופהענגען באַדינונגען אין שלעכט וועטער און בעשאַס די ווינטער. אויב די וועטער איז קוקן דאָדגי און איר ניטאָ פּראָון צו ים קרענק, עס ס בעסטער צו אַפּט פֿאַר די גרויס פּאַמעלעך באָוץ.
עס זענען ניט סקעדזשולד באַדינונגען צו לעטלאַנד אָדער ליטע, אָבער עטלעכע פון די אָפּערייטערז אויבן פאָרשלאָגן האַלב-רעגולער קרויסעס אין די זומער, מיט ריגאַ ווייל די מערסט פאָלקס דעסטיניישאַן.
Ferries צו Finland פון דייטשלאנד
פיננלינעס אַפּערייץ פון העלסינקי צו טראַוועמüנדע לעבן לüבעקק און האַמבורג, גענומען קסנומקס-קסנומקס שעה איין וועג. טאַללינק סילדזשאַ ראַנז Ferries פון העלסינקי צו Rostock.
Ferries צו Finland פון פוילן
פיננלינעס אַפּערייץ צווישן העלסינקי און גדיניאַ קסנומקסקס / וואָך. דער יאַזדע נעמט קסנומקס שעה און Fares אָנהייבן פֿון € קסנומקס.
Ferries צו Finland פון רוסלאַנד
פֿאַר יאָרן סקעדזשולד פּראָם באַדינונגען צו רוסלאַנד האָבן שוין האַלטן-און-גיין. סטאַרטינג אין אפריל קסנומקס St Peter ליניע Offers רעגולער פּראָם דינסט פון הייליקער Petersburg צו העלסינקי פֿאַר ווי נידעריק ווי € קסנומקס איין וועג. קריסטינאַ קרויסעס אויך Offers טיילמאָליק קרויסעס פון העלסינקי.
Ferries צו Finland פון שוועדן
ביידע סילדזשאַ און וויקינג פאָרשלאָגן יבערנאַכטיק קרויסעס פון העלסינקי און יבערנאַכטיק ווי ווויל ווי דייטיים קרויסעס פון טורקו צו סטאָקכאָלם, יוזשאַוואַלי סטאָפּפּינג אין דער אַלאַנד אינזלען צוזאמען דעם וועג. דאס זענען עטלעכע פון די גרעסטן און רובֿ לאַגזשעריאַס פּאַסאַזשיר Ferries אין דער וועלט, מיט ווי פילע ווי קסנומקס Floors און אַ גאַנץ געטייט פון רעסטראַנץ, באַרס, דיסקאָס, בעקן און ספּאַ פאַסיליטיעס, אאז"וו די טשיפּער כאַטע קלאסן ונטער דער מאַשין דעקס זענען גאַנץ ספּאַרטאַן , אָבער די העכער ים מיינונג קאַבינס קענען זיין זייער פייַן טאַקע.
ביטע טאָן: רעכט צו קראַודז פון סקאַנדאַליסט יאָונגסטערס יימינג צו באַקומען דורכ ונ דורך כאַמערד אויף ביליק שטייַער-פּאָטער בוז, ביידע סילדזשאַ און וויקינג טאָן ניט לאָזן ונאַקקאָמפּאַניעד יוגנט אונטער קסנומקס צו אַרומפאָרן אויף פרידייַס אָדער Saturdays. (דער עלטער שיעור איז קסנומקס אויף אנדערע נעכט, און בלויז קסנומקס פֿאַר טראַוואַלערז נישט אויף זעלביקער-טאָג-צוריקקומען אַרומפאָרן פּאַקאַדזשאַז.) אין דערצו, סילדזשאַ טוט נישט פאָרשלאָגן דעק קלאַס אויף זייַן יבערנאַכטיק באַדינונגען, בשעת וויקינג טוט.
מאַשין Ferries יוזשאַוואַלי האַלטן פֿאַר אַ ביסל מינוט בייַ Mariehamn אין די אַלאַנד אינזלען, וואָס זענען אַרויס די אי.יו. שטייַער געגנט און אַזוי לאָזן די Ferries צו אַרבעטן צאָלפרייַ סאַלעס.
פינלאַנד
דער רעפּובליק פון Finland איז אַ נאָרדיק לענדער סיטשוייטיד אין נאָרדערן אייראָפּע. עס געמארקן די סקאַנדינאַוויאַן פּענינסולאַ מיט שוועדן צו די מערב, רוסלאַנד צו די מזרח און נארוועגיע צו די צפֿון בשעת עסטאָניאַ ליגט צו זייַן דרום.
פינלאַנד איז באַונדאַד דורך די באַלטיק ים מיט די גאַלף פון Finland צו די דרום און די גאַלף פון באָטהניאַ צו די מערב. די אַלאַנד אינזלען, אַוועק די דרום-מערב ברעג, זענען אַ אָטאַנאַמאַס, דעמיליטאַריזעד אַדמיניסטראַטיווע פּראָווינץ פון Finland.
פינלאַנד איז געווען ביז אַהער טייל פון די שוועדישע מלכות און שפּעטער אַ אָטאַנאַמאַס דוטשי אין די רוסישע Empire, ביז עס איז דערקלערט זייַן זעלבסטשטענדיקייַט אויף דעצעמבער קסנומקס, קסנומקס. עס איז איצט אַ דעמאָקראַטיש רעפּובליק מיט אַ האַלב-פּרעזאַדענטשאַל סיסטעם און פּאַרליאַמענט.
די נאָרדערן ליגהץ זענען טיפּיקלי געזען צווישן די חדשים פון סעפטעמבער און אפריל אין די הימל אויבן דער אַרקטיק און סאַב-אַרקטיש מקומות, מאכן יסעלאַנד, שוועדן, Finland און נארוועגיע ידעאַל לאָוקיישאַנז. מיר זענען איצט אין די צייַט באַוווסט ווי זונ מאַקסימום, וואָס מיטל אַז סונספּאָט טעטיקייט איז כייטאַנד קרבן גרעסער גיכער צו זען די צאָפנדיק לייץ רעכט די וועג דורך דעם סעזאָן און ווייַטער.
ווי אַזאַ עס זענען פּאַסאַבילאַטיז פון וויטנאַסינג די אַוראָראַ באָרעאַליס אויף קיין פון אונדזער נאָרדיק Holidays בעשאַס די ווינטער חדשים ווען די פּריוויילינג באדינגונגען זענען רעכט - פּרעפעראַבלי אונטער אַ קלאָר, קלאַודלאַס הימל און אַוועק פון קינסטלעך ליכט. דיספּלייז קענען בייַטן אין ינטענסיטי און געדויער, געשטאַלט און פאָרעם ווייל קיין רעגולירן, מיט יעדער אַרויסווייַזן טאָוטאַלי יינציק. דעם נאַטירלעך דערשיינונג איז ביידע אַנפּרידיקטאַבאַל און ויסערגעוויינלעך!
פּראָם רייזע צו Finland איז דער בעסטער וועג צו אַרומפאָרן צו און פון Finland. עס זענען טעגלעך סקעדזשולד פּראָם באַדינונגען צו און פון עסטאָניאַ, פוילן, רוסלאַנד און שוועדן.
צו בוך אַ Finland פּראָם דריק דא
בעסטער Finland Ferries טיקקעט פּרייס גואַראַנטעע
בעסטער פּרייס גואַראַנטעע - מיר שטענדיק פאָרשלאָגן איר אונדזער לאָואַסט פאַראַנען Finland Ferries בילעט פּרייַז און עס זענען ניט פאַרבאָרגן עקסטראַז אָדער סאַפּרייזיז אַזאַ ווי צוגעגעבן ברענוואַרג סערטשאַרדזשיז אָדער בוקינג פעעס און מיר אויך מיר טאָן ניט באַשולדיקן איר עפּעס עקסטרע פֿאַר פּייינג מיט אַ וויזאַ עלעקטראָן קאָרט. די פּרייַז מיר ציטירן פֿאַר דיין אויסגעקליבן Finland Ferries צו אָדער פון גדיניאַ, העלסינקי, לאַנגנאַס, Mariehamn, Rostock, St Petersburg, סטאָקכאָלם, טאַללינן, טראַוועמüנדע אָדער טורקו סיילינג מיט פיננלינעס, וויקינג ליניע, טאַללינק, סילדזשאַ אָדער St Peter ליניע Ferries, אַנבאָרד אַקקאָממאָדאַטיאָן און פאָרמיטל טיפּ איז אַלע איר וועט באַצאָלן, און אַז ס אַ צוזאָג!
אין די אַנלייקלי געשעעניש איר געפֿינען די זעלבע אַלע ינקלוסיוו Finland Ferries בילעט טשיפּער אין דער בראשור פון קיין אנדערע רייַזע אָפּעראַטאָר מיר צוזאָג אַז מיר וועלן טאָן אונדזער בעסטער צו שלאָגן אַז פּרייַז אָדער פאָרשלאָגן איר די ברירה פון ריקוועסטינג אַ צוריקצאָל. צו בוך Finland Ferries טיקיץ ביטע
. דריק דא
קונה קער, טעלעסאַלעס & קאָנטאַקט אונדז
אין ferryto.com איר זענען ביכולת צו קריגן לעבן Finland Ferries בילעט פּרייסיז, טשעק אַוויילאַבילאַטי און בוך Finland Ferries מאַשין און פּאַסאַזשיר פּראָם טיקיץ צו און פון גדיניאַ, העלסינקי, לאַנגנאַס, Mariehamn, Rostock, St Petersburg, סטאָקכאָלם, טאַללינן, טראַוועמüנדע אָדער טורקו סיילינג מיט פיננלינעס, וויקינג שורה, טאַללינק, סילדזשאַ אָדער St Peter שורה Ferries אין אונדזער לאָואַסט פאַראַנען בילעט פּרייַז.
Ferryto.com איז טייל פון די וועלט 'ס גרעסטער אָנליין פּראָם בילעט פאַרשפּרייטונג נעץ פּראַוויידינג די פיייקייַט צו בוך איבער קסנומקס הויפּט European פּראָם אָפּערייטערז כולל מיט Finland Ferries צו איבער קסנומקס פּראָם רוץ איבער די וק, France, ספּאַין, ירעלאַנד, האָלאַנד, מזרח אייראָפּע, די מעדיטערראַנעאַן, די באַלטיק און צפֿון Africa.
פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע, ענטפֿערס צו אָפט געשטעלטע פֿראגן אָדער צו קאָנטאַקט אונדז גלייַך ביטע
. דריק דא


text:
קהלת
קהלת איז איינע פון די ספרי כתובים. לויט די טראדיציע און לויט ווי עס שטייט אין קהלת איז דאס געשריבן געווארן דורך שלמה המלך, אבער לויט די תנכישע פארשער איז דאס געשריבן געווארן 400-500 יאר שפעטער, ווייל די שפראך אין קהלת איז געמישט מיט פערסיש אויך די געדאנקען אין ספר באלאנגט צו שפעטערע יארן פון שלמה המלך.
דער ספר פארנעמט זיך מיט וואס דארף זיין דער ציל פונעם מענטש'ן אויף דער וועלט, און צי דער מענטש האט בחירה צו טאן וואס עס גלוסט זיך אים צי נישט. כאטש וואס דער ספר איז קעגנזעץ די טראדיציאנאלע אמונה אין ידיעה ובחירה, האבן די חכמי ישראל אריינגערעכנט דעם ספר אין די הייליקע סעקטע. לויט די פארשער האבן די חכמי ישראל צוגעלייגט די לעצטע פּאָר פסוקים פון קהלת "סוף דבר הכל נשמע את האלהים ירא ואת מצוותיו שמור כי זה כל האדם".


text:
13טן אויגוסט
דעם 13טן אויגוסט איז דער 225סטער טאג פון יאר (226סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 140 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1492 - יידן פארטריבן פון שפאניע
- 1940 - דער קאמף פון בריטאניע הייבט אן מיט א מאסיווער אטאקע פון דער לופטוואפע
- 1960 - די צענטראלע אפריקאנער רעפובליק פראקלאמירט זעלבסשטענדיקייט פון פראנקרייך
- 1961 - מזרח דייטשלאנד שליסט דעם גרענעץ צווישן מזרח און מערב בערלין
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1819 - דזשארדזש סטויקס, ענגלישער פיזיקער און מאטעמאטיקער (געש' 1903)
- 1926 - פידעל קאסטרא, פירער פון קובא (געש' 2016)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1910 - פלארענס נייטינגייל, פיאנערין פון דעם פאך פון דער מאדערנער שוועסטעריי (געב' 1820)


text:
פארלאמענט
צו מיינט איר װיקיפּעדיע:פארלאמענט?
פארלאמענט איז דאס הויז וואו עס זיצן די פארלאמענטע מיטגלידער כדי צו באוואכן די אקציעס פונעם רעגירונג, און אויב זיי ווילן, קענען זיי אומווארפן די רעגירונג און פאדערן נייע וואלן. אבער געווענטלעך איז דא א קאאליציע וואס וויל נישט אומווארפן די רעגירונג.
עס זיינען דא פארלאמענטן אין געוויסע מדינות (ווי צ.ב. אין מדינת ישראל) וואס די חברי כנסת באשטימען אויך די געזעצן פונעם רעגירונג. ד.ה. דער "געזעץגעבער אויטאריטעט" מיט דער "אויספירער אויטאריטעט" זיינען ענדליך (זעט: אויטאריטעט צעטיילונג), און נאר דאס געריכט איז אייניג.
א פאַרלאַמענט איז א לעגיסלאטורע הויס, בעזונדערס אין די לענדער, זידעם סיסטעם איז רעפובליק אָדער דעמאָקראטיע.
דער נאמען איז פֿון דעם פראנצויזישן וואָרט "פארלע", וואס איז טייטש :זאָגן.
דאס בריטישע פארלאמענט איז אלס די ערשטען פארלאמענט אין די וועלט געווען. דאס בריטישע פארלאמענט איז די מאָדעל וור די אנדערשטען פארלאמענטישע סיסטעמע, און זיינע טאטען האָבן א סאך אנדערע פארלאמענטע געשאפן.
דאס ערשטע ענגלישע פארלאמענט וורדע ווערנד דער רעגיערונג פֿון קעניג הענרי III אים 13 יאהרהונדערט געבילדעט.
די פארלאמענטע מיטגלידער זינד די מענער און די פֿרויען, די דען טיפֿפונקט אין די מדינה (אים שטאט) מאכען. זי זינד און שטאטזאנגעהעריגען אָדער רעגיאָנאלע וואלען געוואהלט (העברעאיש: בחירות).
דער מיניסטערפרעזידענט (העברעאיש: "ראש ממשלה") פֿון די נאציאָן איז פֿאסט אימער דער לײַטער פֿון די מעהר גרויסע פארטי אים פארלאמענט.
פארלאמענט קענען מיט קאָנגרעס, אָדער סענאט, אלס דאס מאָדעל פֿון אמעריקע זײַן.
דאס ישראלישע פאלאמענטע איז די כנסת, אין העברעאיש: "הכנסת" גערופען, אונד עס גיבט 120 פארלאמענטע מיטגלײַדער, די דארין ארבעטן.


text:
די נאַטירלעך סוויווע סאַפּלייז עטלעכע פון די בעסטער אַפּערטונאַטיז אין די וק פֿאַר גיין, וואַטערספּאָרץ און דרויסנדיק פּאַסירונג. גאָווער איז דער אָרט צו זייַן אויב איר ווי סערפינג. פֿאַר שפּיץ באַרג בייקינג טריילז, קאָפּ פֿאַר די אַפאַן וואַלי. סוואַנסעאַ Bay ס אַ פּלאַץ פון ימפּרעסיוו קאַנטראַס: שטאָט און לאַנד; היסטארישן און הייַנטצייַטיק; גרויס פּאַרקלאַנד און פּאַונדינג ינדנברעך.
בלעטער די רשימה ונטער פֿאַר עטלעכע געדאנקען פון וואָס צו טאָן און זען אין סוואַנסעאַ: -
פּאַרק לעבן
ייַנוויקלען אַרויף וואַרעם און וואַנדערן דורך איינער פון סוואַנסעאַ ס פילע פּאַרקס. פֿון ברינמילל פּאַרק, די אָולדאַסט אין סוואַנסעאַ, צו Singleton באָטאַניקאַל גאַרדענס, שטוב צו העל ערביישאַס געמארקן און גרויס גלאַסשאָוסעס.
אַרטהור ס שטיין, גאָווער
גאָווער איז בערסטינג מיט מיסטעריע, געשיכטע, שטייענדיק שטיינער, שיפּוורעקקס און מידייוואַל קאַסאַלז. גיין צו אַרטהור ס שטיין אויף סעפן Bryn צו געניסן אַ קסנומקס גראַד מיינונג פון גאָווער; ויספאָרשן די כאַלק פון די העלוועטיאַ שיפּרעק אויף רהאָססילי Bay אָדער אַנטדעקן די גראָונדס פון ויסטערמאָוטה קאַסטלע (קוקן גרויס נאָך זייַן £ קסנומקסם רעוואַמפּ!).
גיין אויף גאָווער ס ביטשיז
בלאָזן די קאַבוועבז אַוועק און נעמען אַ שפּאַציר אַרום סוואַנסעאַ. Amble צוזאמען סוואַנסעאַ ס פּראָם אָדער אַרויסרופן זיך צו די קסנומקס מייל גאָווער וועג. עס זענען דרייַ סעקשאַנז, אָבער איר טאָן ניט האָבן צו טאָן זיי אַלע אין אַמאָל! באַקומען אייער פּאָטער קאָפּיע פון די 'גייען און סייקלינג אין רוראַל סוואַנסעאַ' פירן פֿון די סוואַנסעאַ טוריסט אָפיס און הנאה שעה פּאָטער שפּאַס יקספּלאָרינג שיין בייז און דאָרפיש ריטריץ.
Mountain ביקינג בייַ אַפאַן וואַלד פּאַרק
גיי די טאַווע טרייל און נעמען אין סוואַנסעאַ ס אינדוסטריעלע ירושה אָדער נאָר פאָר בייַ די סיסייד. ספּעקטאַקיאַלער קוקן געראַנטיד אַלע צוזאמען די וועג צו מומבלעס.
לאַנדיש Waterfront מוזיי
ויספאָרשן וויילז 'אָולדאַסט און נואַסט מיוזיאַמז. אַנטדעקן אַ מצרי מאַמי בייַ סוואַנסעאַ מוזיי דעמאָלט קנאַל ווייַטער טיר פֿאַר ינטעראַקטיוו דיספּלייז אויף וויילז 'אינדוסטריעלע און מאַריטימע ירושה אין דער נאַציאָנאַלער Waterfront מוזיי. פּאָזיציע צו ביידע מיוזיאַמז איז בחינם!
פרעשלי בייקס וועלשקאַקעס בייַ סוואַנסעאַ מאַרקעט
אַנטדעקן וויילז 'גרעסטן דרינענדיק מאַרק - מיר קענען ניט גאַראַנטירן איר וועט ניט זייַן טעמפּטעד צו קויפן אונדזער לאָוקאַלי סאָורסעד פּראָדוצירן (כולל קאָקקלעס און לאַווערברעאַד) און מויל וואָטערינג וועלשקאַקעס פריש פון די באַקעסטאָנע כאָטש!
סאַנסעט איבער וואָרעם ס קאָפּ, גאָווער
סוואַנסעאַ האט עטלעכע פון די בעסטער אַרום, כולל די באַרימט וואָרעם ס קאָפּ. זיצן צוריק און הנאה די קוקן!
מערב גלאַמאָרגאַן אַרטשיווע סערוויס
דעלוו אין דיין פאַרגאַנגענהייַט בייַ מערב גלאַמאָרגאַן אַרכיוון קרבן פּאָטער צוטריט צו פילע משפּחה געשיכטע רעסורסן, כולל די אַנסעסטרי, געפֿינען מיין גאַמע past און קסנומקס צענזוס וועבסיטעס. צו געפֿינען אונדזער מער נאָר דרייען זיך ביי די ארכיוון אין די סיוויק צענטער בעשאַס עפן שעה.
דילאַן תו סטאַטוע אין סוואַנסעאַ מאַריטימע לעוואָנע
באַזוכן די דילאַן תו סענטער פֿאַר דעם גרעסטן זאַמלונג פון דילאַן מעמעראַביליאַ אין דער וועלט. דעמאָלט קאָפּ צו זייַן בערטפּלייס בייַ קוומדאָנקין דרייוו און אַנטדעקן נירביי קוומדאָנקין פּאַרק ווו דילאַן אויסגעגעבן פיל פון זייַן קינדשאַפט.
יום סוואַנסעאַ
באַקומען אין די טובֿים רוח און הנאה ניטל אין סוואַנסעאַ. בלעטער אַרום די ניטל מאַרקעץ און הנאה טעגלעך פאַרווייַלונג אין נאוועמבער און דעצעמבער.


text:
20סטן אפריל
דעם 20סטן אפריל איז דער 110טער טאג פון יאר (111טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 255 טעג .
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1298 - אנגעהויבן דער רינדפלייש פאגראם אין דייטשלאנד, מיט דער שחיטה פון דער רעטינגען קהילה.
- 1303 - דער אוניווערסיטעט אין רוים איז אויפגעשטעלט געווארן.
- 1657 - יידן אין ניו אמסטערדאם באקומען פרייהייט פון רעליגיע.
- 1792 - פראנקרייך פראקלאמירט מלחמה אויף עסטרייך.
- 1862 - לואי פאסטער און קלאד בערנארד קאנטשען די ערשטע פאסטעריזאציע פראבע.
- 1902 - פיער און מארי קירי איזאלירן דעם זאלץ ראדיום כלאריד.
- 1920 - געעפנט די אנטווערפענער אלימפיאדע.


text:
ענלעכע בליצן גאַמעס
(וואָוץ:262, דורכשניטלעך שאַץ: 4.69/5)
געשפילט: 6537
און אַמאָל ווידער אנטפלעקט זיך איין גרויס אוצר סיקער וואס טוט ניט וויסן דעם זעטיקונג. ווייל געפונען אַ גרויס אוצר פון זייַן יקסייטמאַנט וואקסט אַפֿילו מער און ער דעלווז ווייַטער און ווייַטער. אין זייַן אַדווענטורעס, ער געפינט אַ פּלאַץ פון פאַרשידענע קאָמפּעטיטאָרס, אָבער אין קיין פאַל טוט נישט אַרייַנלאָזן אַז זייַן פּראָדוקציע האט אריבערגעפארן אין דער פאַלש הענט. דאס מאָל, ער שטעלן זייַן סייץ אויף דעם אוצר פון מצרים און גלויבט אַז ער וועט מצליח, העלפן אוצר הונטער צו זאַמלען אַלע די אוצרות.


text:
Friday, March 11, 2011
בדחנים מחוסרי טאלאנט
הבדחן ר' חיים מענדל מערמלשטיין ז"ל
כ'בין נישט לאנג צוריק געווען אויף א חתונה אין גלילות מאנסי, יע"א, נישט אז מאנסי איז אנדערש פון בארא פארק אדער אפילו וויליאמסבורג. יא, יא, ס'געשעהנט אין די שענסטע משפחות אז מ'דארף אמאל זיצן ביז ס'טאגט ביי א חתונה פוו א נאנטען קרוב, און הערן ווי אן אזוי-גערופענעם "בדחן" רעדט פאר פייער און פאר וואסער און זאמעלט "שבת" געלט. צום קבלת פנים בין אנגעקומען שוין נאכ'ן "בדחנות," אזוי אז איך ווייס נישט וואס דארט איז געווען, אבער לויט ווי עס האט זיך אויסגעלאזט ביי די "מצוה טאנץ" פארשטייט מען שוין אליין ווי דער התחלה איז געווען. וואס מיין איך דא צו באדויערן? גאר פשוט.
אמאל האט מען געקענט אויסהאלטן זיצן שעות לאנג ביי די מצוה טענץ ווייל מ'האט געוואוסט אז ס'וועט זיין וואס צו הערן. ס'וועט זיין צו וויינען און צו לאכן. היינט איז אלץ אזעלכע לידעלאך, גימטריאות און שבחים וועלכע הערן זיך אהן ווי הספדים, און אלץ מיט'ן זעלבען מרה שחורה'דיגע ניגון. דער אינגערמאנטשיק שטייט מיט'ן צעטאלע אין די האנט און דערמאנט זיך וואס צו זאגן יעדער פאר מינוט. וואן איז אזאנס געהערט געווארן?
וואו זענען די אמאליגע בדחנים? פארוואס האט מען נישט אויסגעלערנט דעם טאלאנט פאר כאטש א פאר אינגעלייט אזוי אז ס'זאל נישט "שייבוש המעיין" און "יקצץ האילן"? צו האבן זיי מורא געהאט אז מ'וועט זיי גנבנ'ען די פרנסה? יארמער רב זאגט אז זיין א רבי איז אסאך גרינגער ווי צו זיין א בדחן, הבא ראי' אז בדחנים'ס קינדער ווערן (לאו דוקא) בדחנים. איז א ראיה אז צו זיין א בדחן דארף מען קענען....
ס'איז איינס פון די ביידע: אדער מ'קען פשוט נישט, אדער מ'האט מורא צו זאגן א גלייך ווערטל. מ'האט מורא אז מ'וועט יענעם באליידיגן אדער אז די רבנים וועלן שרייען און אסר'ן. און דא האט מען נאך גערעדט פון קארגע 2 וואכן פאר פורים, שוין נאך ר"ח אדר ב'!, און נישט קיין איין גלייך ווערטל פונעם אזוי גערופענעם בדחן! שומו שמים! עד מתי וועט דער עולם דאס צו-לאזן? ס'איז באו מים עד נפש, רבותי. אז מ'דארף אפזיצן א גאנצע ביי א שוואגער'ס חתונה און הערן ווי מ'לויבט די עלטער פעטער'ס זיידע פון באידאנאנאש וועלכע איז אוועק ביי די קריג, און מ'פארפאסט א האלבען טאג ארבעט אויף מארגן, מעג מען כאטש שמייכלן אביסל אויך. און טאמער קען מען נישט קען מען טוהן איינס פון די ביידע: גנבנ'ען פון די רידער'ס דיידשעסט אזוי ווי חיים מענדל האט געטוהן, אדער זיך לערנען אן אנדערע פאך! א שוסטער וועלכע קען נישט לייגן א לאטע אויף א פאר שיך דארף צונעמן צו זיך אין געשעפט איינער וואס קען, און טאמער קען דער בדחן נאר גארמען זאל ער נעמן א שותף א וויצלער, און צוזאמען קענען זיי מאכן א מצב. איי, ער וועט זיך דארפן טיילן מיט א ביסל געלט? נישט געפערליך. ער וויל נישט? זאל ער זיך לערנען וויצלן אביסל. שוין גענוג געווען מיט די עגמת נפש וואס מ'מאכט פאר מענטשן.
! רעוואלוציע יעצט
10 comments:
- The Bray of Fundie said...
-
we need lots of fun that is funny
-The Cat in the Hat
I agree wholeheartedly. I've heard talented badchonim and no-talent hacks. the latter make the Mitzvah tants excruciating.
- Monday, March 14, 2011 1:56:00 PM
-
-
I second your call to arms.
Does anyone have a recording or clip of Chaim Mendel? A search on YouTube doesn't turn up anything.
- Monday, March 14, 2011 2:22:00 PM
-
-
Since we're talking about badchanim and Rebbeim could someone explain the broomstick dance featured in the JP recently? I,too, have often dreamt of such a "bezhem" tentzl...
- Monday, March 14, 2011 2:35:00 PM
-
-
it is some voodooism that got into the backdoor of yidishkiet.
- Monday, March 14, 2011 2:39:00 PM
- Hirshel Tzig - הירשל ציג said...
-
---- yet today it's one of the "foundations" thereof
if you don't do a Mitzvah Tantz plus badchen you're a shvache Jew
and by the sheine Yidden you need to have by all the 14 sheva broches as well...
go figure.
- Monday, March 14, 2011 2:43:00 PM
-
-
Hirshel,
Der bezhem iz eich a foundation of Hasiduth?
- Monday, March 14, 2011 2:59:00 PM
- Hirshel Tzig - הירשל ציג said...
-
uchony
קרוב ליסוד
- Monday, March 14, 2011 3:00:00 PM
-
-
The brom dance and dance of the Mizhinke is derived from the Yiddish theatre . Thats the only source I could ever locate
- Tuesday, March 15, 2011 12:11:00 PM
-
-
פון לענגער פלעגט א מארשאליק זאגן וויצלעך ועוד ביי די חתונה סעודה.
- Tuesday, March 15, 2011 12:36:00 PM
-
-
vos iz teitch "marshalik?"
- Tuesday, March 15, 2011 5:25:00 PM


text:
כרם אברהם
כרם אברהם איז א געגנט אין ירושלים, וואס גרענעצט גאולה, דעם שנעלער פלאץ און תל ארזה. דער נאמען שטאמט נאך א וויינגארטן, וואס אן אראבער פון חברון האט דארט געהאט, און אויף אראביש האט יענער געהייסן אלכאלילי, וואס מיינט גאטס פריינט, וואס די יידן האבן געטייטשט פאר אברהם אבינו.
אין 1851 האט דער בריטישער קאנסול פון ירושלים, דזשיימס פין, אפגעקויפט דעם שטח, און אים געגעבן פאר יידן כדי זיי זאלן באארבעטן דעם שטח, שפעטער האט ער פארקויפט דעם שטח פאר זיינע ארבעטער, און זיי האבן דארט אויפגעשטעלט די שכונה.
די גאסן פון דער געגנט הייסן נאך די נביאים (הושע, עמוס, עובדיה, נחום, צפניה). פון יאר 2007 האט די ירושלימער מוניציפאליטעט, דורכגעפירט רענאוואציע ארבעט אויף די געסלעך. די געגנט איז היינט באוווינט בעיקר מיט רעליגיעזע מענטשן.


text:
ליטאני טייך
די ליטאני איז א טייך אין לבנון, וואס לויפט אין לבנון טאל, און אין דרום טייל פון לאנד. זי איז לאנג 170 קילאמעטער, און דינט אלס איינע פון די וויכטיקסטע זיסע וואסער קוועלער אין לבנון. ווען דער טייך קומט אן צו דרום לבנון, דרייט זי זיך צו מערב, וואו זי פליסט אריין אין מיטלענדישן ים, צפון פון צור. דער טייך קומט אן פיר קילאמעטער ווייט פון ישראל, אויף די נאנסטע טייל, צפון פון קרית שמונה און מטולה, אויף דער לעבאנעזער זייט, אין א שטאט וואס הייסט מארזש איון, דארט דרייט זיך די ליטאני; דער דריי ווערט גערופן די קני.
די לבנונע האבן אויפגעשטעלט א רעזערוואר, און א וואסער דאמבע, אין דער ענדע 1950ער יארן, אנהייב 1960ער יארן פארן באנוץ פון דעם וואסער. דאס איז אין דעם טאל, ווען עס קומט אן צום "קני", לעבן באפאר פעסטונג. אין דרום לבנון ווי עס לויפט צום ים, איז עס ווייט געווענליך 29 קילאמעטער, פון די גרענעץ מיט ישראל. אין אראביש ווערט די דרום טייל גערופן על קאסמיע.
אין היסטארישע צייטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פארהאן פארשידענע מיינונגען, אויב יידן אין די צייטן פון יהושע בן נון, זענען אנגעקומען צו דעם טייך, די יידן פון צור האבן זיך געהאלטן אלס טייל פון ארץ ישראל, און האבן געהאלטן בלויז איין טאג יום טוב.
דער בריטישער מאנדאט האט ביי דער ערשטער וועלט מלחמה פארשפראכן אין באלפורס דעקלאראציע צו געבן פאר די יידן א נאציאנאל היימלאנד. די סייקס-פיקא פארשטענדעניש, האט אבער געגעבן ברייטע טעריטאריעס פאר פראנקרייך, אין גליל, און דער טייך איז אריבער צום פראנצויזישן מאנדאט.
איבער די יארן צווישן דער ערשטער וועלט מלחמה און דער צווייטער וועלט מלחמה, זענען געווען מערערע פלענער, איבער אריינרעכענען דעם טייך אינערהאלב ארץ ישראל גרענעצן. די ציוניסטישע באוועגונג, מיט חיים ווייצמאן בראש, האבן פארגעשלאגן זייער פלאן פאר בריטאניע, אז די יידישע מדינה וועט אריינרעכענען די טייך אין אירע גרענעצן.
לויד דזשארדזש, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע, האט באשלאסן צו גיין לויטן תנ"ך, וואס רעכנט די ישראל גרענעצן פון דן ביז באר שבע, און די טייך איז געווארן אויסגעשלאסן פון ישראל.
נאכן זעלבסטשטענדיקייט פון ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דוד בן גוריון, און משה דיין, האבן געהאט פלענער איינצונעמען דעם טייך, וואס האבן זיך קיינמאל נישט אויסגעארבעט.
ווען ישראל האט געבויט די וואסער ליניע פון כנרת, צו דעם נגב. איז געווארן אנגעשטרענגט די סיטואציע צווישן ישראל, מיט סיריע און לבנון. דווייט דעיוויד אייזנהאוער, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, האט געשליכטעט דעם געפעכט, מיט א שליח, וואס זאל בארואיגן די געמיטער. ישראל האט פארגעלייגט א פלאן, וואס וועט פארבינדן דעם ליטאני, צו די אזערעס וואס פארבינדן צום ירדן טייך. דער פלאן איז אויסגערינען, און גארנישט איז פון דעם געווארן.
ביי דער ליטאני אקציע, איז ישראל אנגעקומען צום טייך, פארטרייבענדיק די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע צו דער אנדערער זייט טייך, און דערנאך איבערגעגעבן קאנטראל אין דער געגנט צו די קריסטליכע מיליציעס.
אין דער ערשטער לבנון מלחמה, האט ישראל איינגענומען דעם טייך, אריינרעכנדיק די רעזערוואר, און ביז 1985, האט צה"ל געהאט גאנצע קאנטראל אויפן טייך, אבער דערנאך האט צה"ל צוריקגעצויגן, צו דער זיכערהייט זאנע, און נאר די געגנט פון דעם "קני" אין מארזש איון, זענען געווען אונטער צה"ל אויפזיכט. צד"ל איז געווען פאראנטווארטלעך פאר דער זיכערהייט אין די געגנט.
די אראבישע וועלט האט עטליכע מאל געמאלדן, אז ישראל פארדרייט דאס וואסער, ווייל זיי ווילן עס זאל אנקומען צום ירדן טייך, עס האט זיך שטענדיק ארויסגעשטעלט אלס פאלש, און אומריכטיק.


text:
בקיעס גאַמעס
בקיעס איז אַ גרויס און טשיקאַווע זאַמלונג מיט גאַנץ אַ פאַרשיידנקייַט פון סאַבדזשעקץ, וואָס וועט העלפן איר לערנען ווי צו פאָקוס און פּרובירן דיין האַנט אין אָבסערוואַציע.און אין די קאָמיסיע פון פארשידענע מאַנוווערז אין דער שפּיל.פלאַש בקיעס גאַמעס טאַקע יקסייטינג.איר קענען לויפן די אַפּלאַקיישאַן פֿאַר זיך בליץ שיסערייַ, ווען איר האָבן צו טאָן די מאַקסימום בקיעס און פיייקייַט צו פירן די שליסלען אויף די קלאַוויאַטור אָדער די מויז לויפֿער.בקיעס דערלאנגט ווי דיין באַליבט אותיות, און מיט די לעפיערעך פּשוט פּלאַנעווען שורות, ווען צו מאַך, אָדער נאָר אַ שלאַנג דיוואַוערינג אַלץ אין זייַן דרך, ערנינג פונקטן.בקיעס און אַרייַנציען די אַקיומיאַליישאַן פון ווייזט, אַלאַוינג איר צו געווינען ראַנגקינג אין די סטאַנדינגז.בקיעס גאַמעס איר קענען שפּילן אין קיין צייַט.איר פשוט קלייַבן וואָס איר ווי די רובֿ אויף דער געשיכטע און דעם שפּיל קענען שפּילן בקיעס שפּילערייַ.דערצו, בקיעס גאַמעס אויף אונדזער בלאַט זענען פֿרייַ.פֿאַר דיין פאַרגעניגן איר קענען אָנהייבן פּלייינג מאַשין פּאַרקינג ווען איר דאַרפֿן זייער קערפאַלי און אַקיעראַטלי שעפּן די מאַשין צו אים ווי בעסטער ווי מעגלעך צו פּאַרק, ווייַזונג די וואונדער פון זייַן אַדמיניסטראַציע.דאס קען זייַן גאַנץ אַנדערש טשיקאַווע מאַזעס וואָס קענען נאָר נעמען קלוג און פאָוקיסט מענטשן.ברייקאַוט אויך קענען זייַן בעשאָלעם אַטריביאַטאַד צו גאַמעס אויף פלינקייַט.איר פּרובירן צו האַלטן דיין פּילקע אין שפּילן און שלאָגן אים מיט פאַרשטעלונג.סייַ ווי סייַ, בקיעס גאַמעס ברענגען איר אַ נאָוטאַבאַל זיג, וואָס וואָלט שנייַדן די אַקיומיאַלייטיד פונקטן.בקיעס גאַמעס פֿאַר גערלז זענען אויך זייער טשיקאַווע.עס קען זייַן אַ פאַסאַנייטינג דזשאַמפּינג אָדער לויפן.קערפאַלי לייענען אַלע רעפּריזענטיד אין אונדזער גאַמעס און פּרובירן צו פּרובירן זייער סקילז אין אַלע שפּילערייַ.איר וועט באַקומען אַ אַנפּרעסידענטיד positive ימאָושאַנז טשיקאַווע מעשיות און קענען זייַן שטאָלץ פון זייער דערגרייכונגען.עלטערן זענען צופרידן צו לאָזן זייערע קינדער שפּילן אין זייער פֿרייַ צייַט אין די בקיעס גאַמעס, ווייַל זיי פֿאַרשטיין אַז די גאַמעס לאָזן דעם קינד צו פּרובירן דיין אַבילאַטיז, איר קענען פאָקוס און שייַנען.בקיעס אויך מיינען פאַרמעסט, וואָס זאל נעמען אָרט אין גוט פירמע, און איר קענען שפּילן איינער נאָך דעם אנדערן.א ספּעציעל מייַכל פֿאַר רובֿ קליין ברענגען בקיעס גאַמעס מיט זייף באַבאַלז, וואָס איר קענען לויפן אָנליין.דער קינד וועט זייַן טשיקאַווע צו וואַך, און פֿאַר אַדאַלץ, איידער די זייער אָנהייב צו קעמפן.דורך זייַן בייַשפּיל, איר קענען ווייַזן אים ווי וויכטיק עס איז צו גלויבן אין נצחון און זייַן קאָפּ און פּערסאַוויראַנס.נאָך אַלע, נישט אַלע פון זיי קענען באַקומען עס רעכט, נאָר געדולד און טריינינג פּראָצעס וועט לאָזן איר צו פילן גאָר זיכער אויף די פעלד.נו, און די שטיצן פון ליב געהאט אָנעס אין דעם געשעפט קענען זייַן זייער נוצלעך.אלא זען וואָס טשיקאַווע בקיעס גאַמעס אָנליין פֿאַר פֿרייַ, מיר פּיקט זיך פֿאַר איר און בעשאָלעם לויפן דיין באַליבט שפּיל צו שטענדיק זייַן אַ געווינער אין עס.געפיל גוט בקיעס גאַמעס פֿאַר פֿרייַ וועט געבן איר און אייער פריינט זענען געראַנטיד!


text:
אסאם
אַסאַם (ענגליש: Assam; אסאמעזיש: অসম אקסאם) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון-מזרח אינדיע, ארומגענומען מיט בהוטאן אין צפון, דעם לאנד באנגלאדעש אין דרום, און די אינדישע שטאטן ארונאטשאל פראדעש, נאגאלאנד, מאניפור, מיזאראם, טריפורא און מעגהאלאיא. אסאם איז געווארן א טייל פון בריטישער אינדיע אין 1828.
די הויפטשטאט איז דיספור און די גרעסטע שטאט איז גואוואהאטי. די שפראך פון דעם שטאט איז אסאמעזיש.
אַסאַם באדעקט א שטח פון 78,438 ק"מ², גרעסער ווי פאנאמא און קלענער ווי טשעכיי; ער איז דער 16טער שטאַט לויט שטח. מיט א באפעלקערונג פון 31,169,272 מענטשן (אין 2011), איז אַסאַם דער 14טער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
דער טייך בראהמאפוטרא פליסט לענגאויס דעם שטאַט.


text:
עטיאפישער קאלענדאר
דער עטיאפישער קאלענדאר איז א זון-יאר קאלענדאר פון 365 אדער 366 טעג, וואס איז דער הויפט קאלענדאר פון עטיאפיע, און איז אויך דער רעליגיעזער קאלענדאר פון דער ארטאדאקסישער קירכע פון עריטרעא. דער קאלענדאר איז באזירט אויפן אוראלטן קאפטישן קאלענדאר. דער קאלענדאר האט צוועלף מאנאטן פון דרייסיג טעג, און פינף (זעקס אין אן עיבור-יאר) טעג ביים סוף פון יאר. גענוי ווי דער יוליאנישער קאלענדאר, איז יעדע פערטע יאר אן עיבור-יאר, אן קיין יוצא מן הכלל.
דאס יאר הייבט אן אין סעפטעמבער לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר. די יארן פונעם עטיאפישן קאלענדאר זענען בערך זיבן ווינציקער פונעם גרעגאריאנישן קאלענדאר; למשל, אין סעפטעמבער 2007 האט אנגעהויבן יאר 2000 אינעם עטיאפישן קאלענדאר.


text:
יא
יא איז זייער א ברייט באניצט ווארט, וואס דריקט אויס הסכמה און קבלה ווי אויף צו מיטשטימען פאזיטיוו צו עפעס. עס איז דאס קעגן-ווארט פאר ניין. עס קען אויך געפרעגט ווערן בלשון קשיא ווי: יא זענט איר מודה?
אין אידיש איז דער ווארט זייער צימושט אפט מאל, ווען איינער פרעגט סארקאסטיש אדער ער פרעגט דאס אין א נעגעטיווער וועג, ווילסט נאכאלטס נישט זאגט מען יא. אבער אין אסאך שפראכן נוצט מען טאקע נישט יא אויף דעם ענטפער נאר מען זאגט פארט און מען פארשטייט אז די תירוץ מיינט יא.
נישט אין אלע שפראכן איז דא אזא טערמין ווי למשל אין אירלאנד ווען מען וויל אויסדרוקן א חיובי אלס ענטפער אויף שאלה זאגט מען פשוט איבער די שאלה מיטן פארעם און ניגון פון א נעגעטיוו אדער פאזיטיוו.
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען זאגט דאס אין יידיש מיטן מויל הערט זיך דאס ווי די תורה נאמען פון גאט - י-ה, דעריבער איז פארהאן גאר פרומע וואס זאגן דאס איא, כדי נישט ארויסצוזאגן די הייליגער ווארט מיטן מויל סתם אזוי.
די גרויסקייט פון אידן איז געווען אז ווען גאט האט זיי געפרעגט צו זיי ווילן זיך אונטערווארפן אינטער אים, האבן זיי נישט געזאגט מער ווי יא[1]
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ נעשה ונשמע אן קיין שום תנאים אדער שאלות מער פון דעם הסכמה צו וואס ער וויל בלינדערהייט


text:
קאמוניקאציע
קאָמוניקאַציע מיינט פארבינדונגען צווישן צוויי זאכן, ווי צווישן מענטשן, לענדער אא"וו. ווי צב"ש "רעדן" איז א מיטל פון קאמוניקאציע צווישן מענטשן.
די קאמוניקאציע ווערט צעטיילט אויף עטליכע אפטיילונגען.
- נאטורליכע קאמוניקאציע - ווי רעדן, שרייבן, מאלעריי, פאטאגראפיע, ליטעראטור, טעאטער, מוזיק, פאסט אא"וו.
- טעכנאלאגישע קאמוניקאציע - טעלעפאן, סעלפאן, פאקס, ראדיא, טעלעוויזיע, ווידעא, אינטערנעט, בליצפאסט, סקייפ אא"וו.
- ווולגארער קאמוניקאציע - איז די ידיעות וואס דערשיינט בשערי בת רבים און איז פארבונדן צו מאסעס מענטשן פון די גארער וועלט וואס איז האפט מאל פארמישט מיט פאליטיק אדער אנדערע גערודעריי. צווישן זיי זיינען דער צייטונג, ראדיא, טעלעוויזיע, קינא, אינטערנעט און נאך...
אין געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביז דער ענדע פונעם 19טן י"ה איז די קאמוניקאציע צווישן שטעט און דערפער געוועזן זייער באגרעניצט, מען האט איבערגעפירט סחורה און אינפארמאציע בעיקר דורכן פאסט אדער דורך א שליח. אבער אין סוף דעם 19טן י"ה איז דערשינען דער טעלעגראף און גלייך נאך דעם דאס טעלעפאן, וואס האט שטארק רעוואלוטירט די קאמוניקאציע איבער די וועלט.
אויך די ראדיא איז אנטוויקלט געווארן ביים סוף פון דעם 19טן י"ה, וואס האט פארבינדט אלע דערווייטערטע דערפלאך, און געלאזט זיי וויסן וואס עס גייט פאר אין זייערע שטעט און איבער די גאנצע וועלט.


text:
קאלאמיי
קאלאמיי (אוקראיניש: KoлoMия, רוסיש: KoлoMыя, פויליש: Kołomyja) איז א שטאט אויפן פרוט טייך אין דער סטאניסלאווער גובערניע אין מערב אוקראינע, 51 קילאמעטער דרום פון סטאניסלאוו און 70 קילאמעטער מערב פון טשערנאוויץ.
נאכן שפאלטן פון פוילן ביזן ערשטן וועלט קריג איז דאס געווען אין מזרח גאליציע.
קארל דער ערשטער פון עסטרייך האט געוויילט אין קאלאמיי אין יאר 1912 פונעם זיבעצטן אפריל ביז דעם דרייצנטן דעצעמבער, איידער ער איז געווארן קייסער.[1]
דער הערב פון קאלאמיי איז אן אדלער מיט א קרוין אויפן קאפ, וואס די שטאט האט באקומען פונעם קייסער וולאדיסלאוו יאניעללא אין יאר 1395 [2]
יידן אין קאלאמיי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1900 האבן געוואוינט אין קאלאמיי 16,568 יידן.[3]
אין יאר תרכ"ח (1868) איז הרב הלל ליכטנשטיין אויפגענומען געווארן אלס שטאטס-רב אין קאלאמיי.
צווילינג שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאלאמיי האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
- ניסא, פוילן
- ראדעוויץ, רומעניע
- סיגעט, רומעניע
- דראכיע, מאלדאווע
- מונקאטש, אוקראינע
- מאריופאל, אוקראינע
- ארטעמיווסק, אוקראינע
- קרעמענטשוק, אוקראינע
- איליכיווסקי, אוקראינע
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ חיים צבי תאומים,זכרון לראשונים, עמ' 3
- ↑ חיים צבי תאומים, זכרון לראשונים, עמ' 4
- ↑ "קאלאמיי", ביי "JewishGen" (אויף ענגליש)


text:
קאסאוו
קאסאוו (אוקראיניש: KociB, קאסיוו; רוסיש: KocoB; פויליש: Kosów) איז א שטאט אין מזרח גאליציע, היינט א טייל פון אוקראינע, אין דער סטאניסלאווער גובערניע, מערב פון טשערנאוויץ. ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז דאס שטעטל געווען אין פוילן. לויטן צענזוס פון 2001, האט עס א באפעלקערונג פון 8,301 איינוואוינער.
יידישע היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם 18טן יארהונדערט איז דאס שטעטל געווארן א צענטער פון חסידות, ערשט ווען דער בעל שם טוב האט געוואוינט דארט א שטיק צייט, און אין 1772 האט רבי מנחם מענדיל האגער געגרינדעט זיין הויף דארטן. דאס קאסאווער חסידות האט געצויגן ביזן חורבן אייראפע.
שמחת תורה תש"ב (1941) זענען די נאציס געקומען אין קאסאוו. זיי האבן געבעטן פון די אוקראינישע איינוואוינער פון שטעטל איבערצוגעבן צו זיי 700 יידן צו מערדן. די אוקראינער האבן געטון לפנים משורת הדין און האבן אויסגעליפערט צו די נאציס מער ווי 2000 יידן, וואס די נאציס האבן געשאסן צום טויט.
די איינוואינער האבן צוגענומען די הייזער און פארמעגן פון די קאסאווער יידן.
היינט האט קאסאוו נישט קיין יידישע קהילה.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- קאסאווער יזכור-בוך אין ניו יארק שטאטישע ביבליאטעק (המנורה, תל אביב, תשכ"ד, 1964)
- "קאסאוו", ביי "JewishGen" (אויף ענגליש)


text:
סוואזילאנד
סוואַזילאַנד, אפיציעל דאס קעניגרייך פון סוואַזילאַנד (סוואזי: Umbuso waseSwatini; ענגליש: Kingdom of Swaziland) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרום אפריקע, וואס גרענעצט דרום אפריקע צו צפון, מערב און דרום, און מאזאמביק צו מזרח. סוואזילאנד איז א קליין לאנד, נאר 200 ק"מ פון צפון צו דרום און 130 ק"מ פון מזרח צו מערב.
די הויפטשטאט איז מבאבאנע, און די קעניגלעכע הויפטשטאט איז לאמאמבא. סוואַזילאַנד איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, דעם אפריקאנער פארבאנד און דער קאמאנוועלט.
די באפעלקערונג איז געשאצט צו 1,185,000 (אין 2009).
די עקאנאמיע פון לאנד פארלאזט זיך אויף לאנדווירטשאפט, וועלדעריי, מינעריי און פאבריקאציע פון טעקסטיל און צוקער.


text:
מאיר בראנדסדארפער
הרב מאיר בראנדסדארפֿער (כ"ז אלול תרצ"ד - כ' אייר תשס"ט) איז געווען א פוסק און א מוהל. ער איז געווען א דיין ביי דער עדה החרדית אין ירושלים, און ממונה איבער דער שחיטה פון דער עדה החרדית. אויך איז ער געווען רב פֿון די תולדות אברהם יצחק חסידים אין ירושלים.
יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מאיר בראנסדארפער איז געבוירן אין אנטווערפן, בעלגיע, אין יאר תרצ"ד צו זיין פאטער שלמה בראנסדארפֿער און זיין מוטער פֿרומעט, א טאכטער פונעם פישטיאנער רב, רבי ישכר שלמה טייכטאל הי"ד.
ווען נאצי דייטשלאנד האט אינוואדירט בעלגיע אין אייר ה'ת"ש (מיי 1940) איז די בראנסדארפער משפחה אנטלאפן קיין פראנקרייך. ווען זיי זענען אנגעקומען אין פאריז איז מען געוואויר אז מאיר ליידט פון טובערקולאז. האט מען אים געשיקט צו א הייל צענטער אין דער שווייץ. נאך ניין חדשים ווען ער איז געווארן געזונט איז ער צוריקגעקומען צו זיין פאמיליע אין פראנקרייך, וואו ער איז געבליבן באהאלטן ביז נאכן צווייטן וועלט קריג. נאכן קריג אין תש"ה - (1945),האט זיין משפחה זיך געצויגן קיין ארץ ישראל.
אין ארץ ישראל האבן זיי געוואוינט צו ערשט אין קיבוץ חפץ חיים, דערנאך אין תש"ו]האבן זיי זיך באזעצט אין די אונגארישע הייזער אין ירושלים, דארט איז זיין פאטער געווארן איינער פון די נאנטע תלמידיים פון דעם שומרי אמונים רבי, רבי אהרן ראטה. ער איז נאר געווען צוועלף יאר אלט, אבער רבי אהרעלע האט געוויזן א נאנטשאפט צו אים און געזאגט אויף אים "אז דאס קינד וועט באלייכטן די אויגן פון יידן אין ירושלים עיר הקודש". ווען דאס חסידות האט צעשפאלטן מיט ר' אהרעלע'ס פטירה, האט זיין פאטער זיך איינגעשלאסן צו תולדות אהרן און דער יונגער מאיר איז געווארן איינער פון די חשובע מקורביום פונעם תולדות אהרן רבי אברהם יצחק קאהן.
נאך זיין בר מצווה, האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער "בית יוסף צבי" ישיבה (דושינסקיא). דארטן האט ער געלערנט בחברותא מיט הרב משה האלבערשטאם, און זיי ביידע האבן באקומען היתר הוראה אין תש"ך פון הרב פנחס עפשטיין דער ראב"ד פון דער "עדה החרדית". נאכהער זענען זיי ביידע צוזאמען אריין לערנען אין דער סלאנימער "בית אברהם" ישיבה, וואו דער ראש ישיבה איז געווען הרב שלום נח בראזאווסקי.
חתונה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מאיר האט חתונה געהאט מיט ברכה, די טאכטער פון הרב שמעון דוב קרישעווסקי, דער סעקרעטאר פונעם דיסקין יתומים הויז און דער פריוואטער סעקרעטאר פון דאקטער משה וואלאך, דער גרינדער און דירעקטאר פון דעם שערי צדק שפיטאל. נאך דער חתונה האט ער פארגעזעצט לערנען אין דער מירער ישיבה אין דעם בית ישראל פערטל אין ירושלים.
זיינע רבי'ס אין הלכה, ביי וועמען ער האט גענומען סמיכה, זענען הרב משה אריה פריינד גאב"ד פון דער "עדה החרדית", רב שמואל וואזנער און רב יששכר דב גאלדשטיין ראש כולל שומרי החומות. ער האט אויך געהאט א שטארק שייכות מיט רב שלמה זלמן אויערבאך, מיט וועמען ער האט געשריבן אין הלכה'דיגע ענינים.
ער האט פֿארעפֿנטליכט דאס ספר שו"ת "קנה בשם" וואס אנהאלט תשובות וואס ער האט געשריבן אין די פיר חלקים פון שלחן ערוך.
אחוץ דעם איז ער געווען א באוואוסטער מוהל אין ירושלים.
זיין פטירה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אור ליום כ' אייר תשס"ט איז ער פלוצלונג נפטר געווארן, און דעם נעקסטן טאג האט מען אים באערדיגט אין הר הזיתים.
ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קינדער פון ר' מאיר און זיין ווייב ברכה זענען:
- ר' שמואל, מו"צ אין דער עדה החרדית, רב פון קהילת "תפארת הנחל" און ראש כולל "תולדות אברהם יצחק" אין בית שמש.
- ר' יששכר, ראש מכון "שערי אורה" (וואס דרוקט זיין טאטנ'ס כתבים) און ראש השוחטים אין דער עדה.
- חיים אלעזר, א מוהל
- אהרן, שוחט ובודק
- הרב יוסף קדיש, מחבר פון די ספרים "אורה ושמחה" אויף דער משנה תורה פונעם רמב"ם. איידעם פון הרב מנחם מאנדערער, דער קאסאווער רבי פון ירושלים.
- ר' משה, מו"צ אין דער עדה החרדית און רב פון בית הוראה "היכל הוראה".
- ר' נתנאל, מו"צ אין עדה החרדית, רב פון "קנה בושם" געגנט אין בית שמש
- יהודה טרייטל, איידעם פון ר' דוד שווימער
- יצחק
- שמעון דב
- די ווייב פון רבי יוסף סאמעט, ראש כולל עוז והדר


text:
אטעאיזם
אַטעיִסם - די וואָס האַלטן אַז עס איז נישטאָ קיַין גאָט הייסן אַטעאיסטן. אַנדעש זיַינען די וואָס האַלטן אַז מען קען נישט אויפוויַיזן צו עס איז דאָ אַ גאָט אָדער נישט, וואָס הייסן אגנאסטיקן.
אויך ווערן זיי גערופן אפיקורסים, דער נאמען אפיקורס שטאמט נאך א מענטש אן אטעיסט וואס האט געהייסן "אפיקורס".
עס איז קיינמאל אין היסטאריע נישט געווען א גרויסע געמיינדע פין אטעאיסטן, ווייל אייביג האבן רוב מענטשן געהאלטן אז דאס איז קעגן שכל, ווייל עס זענען געווען צופיל אומפארשטענדישן אין נאטור, און די בעסטע טעאריע איז געווען אז דאס איז די ווערק פון א גאָט. אבער מיט די פארשריט פון טעכנאלאגיע און וויסענשאפט זענען אפירגעקומען וואס מער קלארערע און פעסטגעשטעלטע טעאריעס איבער די ארבייט פון נאטור, און ס'האט זיך געמערט דיד וואס גלייבן נישט אין גאָט טעאריע צו ערקלערן די געשעענישן.
- זעט אויך אפיקורס.


text:
פאנאוועזשער ישיבה
די פאנאוועזשער ישיבה געפינט זיך אין בני ברק. זי ווערט גערעכנט איינע פון דער חשבסטע ליטווישע ישיבות היינט צוטאגס.
הרב יוסף שלמה כהנעמאן האט געגרינדעט די ישיבה אין דער שטאט פאנאוועזש אין ליטע.
הרב אליעזר מנחם מן שך איז געוועזן איר ראש ישיבה. היינט זענען די ראש ישיבות הר"ר גרשון עדלשטיין, הר"ר בערל פאווארסקי און הר"ר שמואל מארקאוויטש.
אין דער ישיבה לערנען בערך א טויזנט בחורים. אחוץ דעם איז דא א כולל פון טויזנט יונגעלייט.
מחלוקת פאנאוועזש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ס'גייט איצט אן דארטן א מעכטיגע קריג צווישן ר' אליעזר כהנעמאן, אן אייניקל פון גרינדער בן אחר בן, מיט זיין איידעם הר"ר שמואל מארקאוויטש. למעשה זענען די בחורים צעטיילט האלב און האלב, אבער בעלות וואס זעהט זיך אן אין סטאטוס קווא ווי אדמיניסטראציע און כבוד, איז מער פאר הרב כהנעמאן, צוליב דעם וואס אלע ליטווישע ראשי ישיבות און רבנים פון בני ברק זענען מיט אים. אבער הרב מארקאוויטש האט דעם גרעסטן ליטווישן רב, הרב יוסף שלום אלישיב אויף זיין זייט דעריבער האלט ער דאס אן. זיין טענה איז אז ער האט באקומען אויף נדן א צוזאג די ראש ישיבהשאפט, און דער זון וועט נאר בלויז זיין מנהל. און די סיבה פארוואס הרב אלישיב איז מיט אים איז צוליב א צוואה פון הרב שך אז דער בעלות פון דער ישיבה איז נישט ווי אדמורות און דאס גייט נישט בירושה דעריבער דארף דאס נישט גיין פארן זון. [פֿעלט אַ מקור]


text:
אידיאל
אידיאל אין מידות איז א פרינציפ אדער ווערד וואס איינער טוט שטארק נאכרודף'ן פאר א ציל זיינער.
אידיאלן זענען זייער וויכטיג אין מוסר און אין מידות ווייל אזוי האלט מען זיך ביים אפמאך, און מצוה גוררת מצוה אז מען האלט זיך דערביי איז מען אויסגעשטעלט צו וואונען דערביי און נישט זיך אפטאן דערפון ווייל עס ווערט דער סדר אזוי.
אן אידיאליסטישער מענטש איז אפט מאל באטראכט פון זיינע ארומיגע ווי ווייניגער אידיאליסטיש ווייל זיינע 2 3 אידיאלן זענען אזוי שטארק אז עס צוברעכט און טוט איבערשטייגן די נארמאלע מענטשן'ס אידיאלן, ווי למשל אויב א מענטש נעמט די מידת האמת פאר אן אידיאל וועט ער זיך קענען צוקריגן מיט חברים, אדער פארקערט אויב א מענטש נעמעט די חבריםס כבוד פאר אן אידיאל וועט ער זאגן מער ליגענט זיי צו היטן.


text:
ניזשער
ניזשער, אפיציעל די רעפובליק פון ניזשער (פראַנצויזיש: République du Niger), איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אפריקע, וואס נעמט זיין נאמען פונעם ניזשער טייך. ער גרענעצט ניגעריע און בענין אין דרום, בורקינע פאסא און מאלי אין מערב, אלזשיר און ליביע אין צפון, און טשאד אין מזרח. ער באדעקט א שטח פון קרוב צו 1,270,000 קוואדראט ק"מ, דאס גרעסטע לאנד אין מערב אפריקע; כמעט 80% פון לאנד איז אין דעם סאהארע. בערך 15 מיליאן מענטשן וואוינען אין ניזשער. די הויפטשטאט איז ניאמע אין דרום-מערב פון לאנד, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. ניזשער איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
זייט א מיליטערישן איבערקערעניש אין 2010 איז ניזשער א דעמאקראטישער שטאט.
קלימאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער קלימאט אין ניזשער איז הייס און טרוקן. ביי די ברעגן פונעם ניזשער טייך באסיין איז דער קלימאט טראפיש. אין צפון פון לאנד זענען בערג.
ראיאנען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ניזשער האט אכט ראיאנען.
- אגאדעז ראיאן
- דיפֿא ראיאן
- דאסא ראיאן
- זינדער ראיאן
- טאהואיא ראיאן
- טילאבערי ראיאן
- מאראדי ראיאן
- ניאמע (הויפטשטאט דיסטריקט)
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די עקאנאמיע פון ניזשער איז געבויט אויף פיך, און גרויסע רעזערוון פון אוראניום וואס שאפן 72% פון דעם עקספארט. א פארקלענערונג אין דער וועלטס נאכפרעג פון אוראניום האט געשטערט די עקאנאמיע. ניזשער האט א וואלוטע, דער מערב אפריקאנער פראנק, געטיילט מיט זיבן אנדערע לענדער פונעם מערב אפריקע געלטפאריין.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מער ווי העלפט פון די איינוואוינער אין ניזשער געהערן צום האוזא פאלק. מער ווי 800,000 מענטשן זענען שקלאפן.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור (2011). ניזשער. די וועלט פאקטבוך. דערגרייכט דעם 14טן מיי, 2012.


text:
הילף:אפטיילונג
מען קען צעטיילן א בלאט אויף אפטיילונגען, מיטן אפטיילונג קעפל סינטאקס.
שאפן און נומערירן אפטיילונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צו שאפן א נייע אפטיילונג , זעט אונטן:
==אפטיילונג== ===אונטער-אפטיילונג === ==== אונטער-אונטער-אפטיילונג ====
מ'זאל נישט ניצן איין גלייכונג צייכן אליין אויף יעדער זייט (=טעקסט דא=); דאס שאפט א קעפל מיט דער גרייס פונעם בלאט נאמען, וואס ווערט געמאכט אויטאמאטיש.
די סיסטעם וועט דאס אויטאמאטיש אויסשטעלן מיט א תוכן הענינים אינהאלט קעסטעלע פון אויבן פון ארטיקל.
אינהאלט טאבעלע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וויקיפעדיע טי T או O סי C איז ראשי תיבות ט'עבל א'פ ק'אנטענס, דאס איז דער "אינהאלט" קעסטלע וואס ווערט אטאמאטיק פון זיך אליינס, אויב איר טיילט איין אן ארטיקל אין צוויי אדער מערערע חלקים.
עס איז נארמאל אז יעדער ארטיקל אויב האט איר דאס איינגעטייל אין אפטיילונגן וועט אטאמאטיק זיך באווייזן דער ליסטע פון קעפעלעך אנהייב דער ארטיקל, אבער עס איז דא קאוד אז דער אינהאלט טאבעלע זאל זיך באהאלטן. __NOTOC__
קעפלעך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט די מנהג צו מאכן לינקס אין קעפלעך ווייל דער אינהאלט טבלא ווען מען וועט קוועטשן אויפן קעפל צו וועלן גיין אינעם אפטיילונג וועט אוועקפירן דעם באנוצער צו דעם אנדערן ארטיקל געלינקט אין קעפל.


text:
עס ס שעפע צו טאָן אין Marmaris. פאַרנומען ביטשיז, גורל פון באַרס און רעסטראַנץ, שעפע פון שאַפּינג מיט Fabulous באַרגאַנז אויב איר טאָן ניט מיינונג ווערינג שווינדל דיזיינער לאַבעלס. Marmaris האט אַ פאַרנומען נייטלייף מיט אַ גאַס געטרייַ צו טאַנצן מוזיק און אַלע די הויך טעק קלאַבינג סצענע. בר סטריט איז פאַרקערט די פאַרנומען באַזזאַר און וועט באַפרידיקן די מערסט דיסערנינג קלובבערס מיט אים ס ריזיק דרויסנדיק טאַנצן ווענוז און אַלע פון די לעצט טונעס.
מאַרמאַריס האט גורל פֿאַר משפּחות אויך. גרויס ינעקספּעסיווע שיפל יקסקערזשאַנז קענען נעמען איר אויס קייַלעכיק די בוכטע און צו ארומיקע שטעטלעך ווי יקמעלער און טורונק מיט אַלע ינקלוסיוו עסנוואַרג און טרינקען אַלע טאָג פֿאַר ווי קליין ווי קסנומקס טל. Marmaris אויך האט צוויי וואַסער פּאַרקס און היגע אַרומפאָרן אגענטן פאָרשלאָגן אַ קייט פון טריפּס צו דאַליאַן, Fethiye, Pamukkale, עפעסוס און אנדערע פאָלקס לאָוקיישאַנז אין מערב טערקיי. אן אנדער ווערטיק יאַזדע איז צו Muğla, די רעגיאָנאַל הויפּטשטאָט וואָס קענען זיין ריטשט דורך אָפט ויטאָבוס דינסט פון Marmaris ויטאָבוס סטאַנציע (אָטאָגאַר) פֿאַר קסנומקס טל. נסיעה צייַט איבער די בערג איז וועגן קסנומקס שעה און איז געזונט ווערט די מי ווי Muğla איז אַ פאַקטיש מערב טערקיש שטאָט ניט אַפפעקטעד זייער דורך טוריזם.
די שטאָט פון Marmaris איז ניט נאָר פֿאַר די פּעקל יום טוּב גאַסט ווי אַ יאַזדע צו די פּאָרט געגנט וועט באַשטעטיקן. עס איר קענען זען אָקעאַן געגאנגען יאַץ קאָסטינג $ קסנומקס מיליאָן און רייַבן פּלייצעס מיט די וואס קענען בלאָזן $ קסנומקס אויף אַ פּאָר פון זונברילן אין די ויסשליסיק אַפּמאַרקאַט דיזיינער פּאָרט שאַפּינג געגנט.
מאַרמאַריס איז בפֿרט אַ ריזאָרט אַז קאַטערס פֿאַר בריטיש האָלידייַמאַקערס אָבער לעצטנס האט ווערן פאָלקס מיט רוסישע און אנדערע מזרח European וויזאַטערז.
איר קענען האָבן אַ טעגלעך אַרומפאָרן גענומען איר אַרום די טערקווויז קאָוועס, מאַונטאַנאַס שאָרליין, חורבות פון אלטע שטעט, און אַ הייל (דער בלויז אַרייַנגאַנג פון וואָס איז פון די ים) אַרומיק Marmaris מיט אַ האַלטן בייַ די ברעג פון לעאַפי סעננעט אַדאַסı ( "גן עדן אינזל "-אַקטואַללי אַ פּענינסולאַ Officially געהייסן יıלדıז, אָבער עס טוט נישט האָבן אַ קאַנעקטינג וועג צו די מנוחה פון די יאַבאָשע), וואָס ענקלאָסעס די בוכטע פון Marmaris.
נאָר נעמען איינער פון יאַץ (וואָס האָבן אַ קאַפּאַציטעט פון קסנומקס מענטשן) וואָס קענען זיין געפֿונען אַלע צוזאמען די Waterfront פון שטאָט צענטער, איר קענען לייכט דערקענען זיי דורך זייער באָרדז און טאַוץ-וואס וועט פּרובירן צו איבערצייגן איר צו נעמען זייער רייַזע, אָבער בייסיקלי אַלע טאָורס זענען די זעלבע. א רייַזע טאן די בוכטע אין אַן אַנטי-קלאַקווייז מאָדע (ד"ה טורונç ערשטער, גן עדן אינזל לעצט) מייַ זייַן וואָרטהווילע צו קוקן פֿאַר, ווי רובֿ טאָורס פּלי אַרום די בוכטע אין קלאַקווייז ריכטונג, און אַזוי איר טאָן ניט האָבן צו זייַן מיט הונדערטער פון אנדערע וואס האט אנדערע באָוץ אַלע די צייַט. בוך אָדער קויפן אַ אַוועקזעצן לפּחות איין טאָג בעפאָרעהאַנד. אַזאַ אַ שפּאַציר קאָסטן וועגן קסנומקס טל פּער מענטש אין זומער קסנומקס (כולל אַ מאָלצייַט). דעם טיפּ פון אַרומפאָרן איז גוט ווערט אָבער אַפֿילו בעסער ווען געפֿינט מיט אַלע-ינקלוסיוו היגע טרינקען וואָס קענען זיין עקספּעסיווע אַמאָל אויף ברעט אַ שיפל!
אויך, טריפּס צו ווייַטער ינ דער ווייַטן אַזאַ ווי דאַליאַן טשערעפּאַכע ברעג און בלאָטע באַטס, Pamukkale, ליסיאַ אאז"וו


text:
צווילינג
צווילינג אין ביאלאגיע איז ווען א מאמע גיט געבורט צו צוויי קינדער פון איין שוואנגונג. א צווילינג קען זיין אידענטיקל אדער פרעטערנאל. אין פאל עס איז פרעטערנאל קען די צווילינג זיין א זכר און א נקבה.
אינהאַלט
אנדערש פון יעדן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א וואונדערליכע זאך פון דאס באשאפונג פון דעם מענטש איז אז יעדער איינער זעט אויס אנדערש פונעם צווייטן. עס זענען פאראן ביליאנען מענטשן איבער די וועלט און צענדליגער ביליאנען זענען שוין געקומען און געגאנגן זייט די וועלט שטייט, אבער צוויי מענטשן האבן נאך קיינמאל נישט אויסגעזען די זעלבע. עס זענען פאראן עטליכע געשטעל פון מענטשן און אפילו א צווייטע קאטעגאריע פון צענדליגער ערליי פארעמען צו וועלכע מען קען דאס איינטיילן אין יעדע דור, אבער צוויי מענטשן גענוי איז נאך נישט געווען.
דאס איז די ערשטע אינטרעסאנטע זאך פון א צווילינג וואס מאכט מענטשן פארגאפט איבער זיי. אידענטיקל צווילינג זענען צוויי מענטשן וועלכע זעען אויס די זעלבע (די זעלבע ברייט, בויך, דיק, און געזיכט שטריכן) און האבן די זעלבע טבעיות. זיי רעדן מיט די זעלבע קול און האבן ענליכע געדאנקן אין קאפ.
אבער דאס איז נאר אויפ'ן ערשטן אויג'ן בליק און אמאל אפילו פאר א לענגערע צייט. נאך אלץ זענען צוויי די זעלבע מענטשן קיינמאל נישט געבוירן געווארן און אפילו דאס מערסט ענליך אויסזעענדיגע צווילינג האבן אויך פארשידנארטיקייטן וועלכע מאכט יעדע פון זיי א יחיד במינו. אמאל וועט געדויערן עטליכע מאנאטן ביז מען וועט דערקענען די חילוקים צווישן זיי און שטענדיג וועלן די וואס זענען נאנט צו זיי, ווי פאמיליע מיטגלידער, קענען זאגן ווער איז ווער.
אבער דער פאקט אז צוויי מענטשן זעען אויס די זעלבע כמעט אויף הונדערט פראצענט איז אנדערש ווי יעדע אנדערע מענטש און דאס איז א וואונדער צו דעם מענטש'נס אויגן.
מזל טוב! עס איז א צווילינג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן צוויי סארט צווילינג: אידענטיקל און פרעטערנאל. דער חילוק איז פשוט. פרעטערנאל צווילינג ווערן געבוירן פון צוויי אנדערע זרע צעלן און וואקסן באזונדער אין די מאמע'ס בויך. זיי זענען גארנישט אנדערש ווי צוויי קינדער פון איין מאמע און קענען זיין אינגאנצן אנדערש. אידענטיקלן צווילינג ווערן געשאפן פון איין זרע צעל וועלכע ווערט דאם צעטיילט צו צוויי באזונערע עמבראוס.
אידענטיקל צווילינג לויפט געווענליך אין פאמיליעס און פרעטערנאל צווילינג קען פאסירן צו יעדן איינעם.
132,535 געבורט פעלער אין אמעריקע איז מער ווי איין קינד. פון דעם זענען 125,134 צווילינג, 6,894 דרילינג, 434 פרילינג, און 69 זענען 5 אדער מער.
אידענטיקל צווילינג קענען נאר געבוירן ווערן פון די זעלבע מין, וואס טייטש, צוויי יונגלעך אדער צוויי מיידלעך. פרעטערנאל צווילינג קענען געבוירן ווערן אויך איין יונגל און איין מיידל וואס מאכט דאס דריי סארט צווילינג: צוויי יונגלעך, צוויי מיידלעך, אדער איינס און איינס.
ביי אידענטיקל צווילינגס קען זיך אויך מאכן א שפיגל צווילינג, דאס מיינט אז איין צווילינג איז א שפיגל פונעם צווייטן, צום ביישפיל די האר קוקט אויס ווי א שפיגל בילד, איינער איז א רעכטער דער צווייטער א לינקער און אזוי ווייטער.
עס זענען פאראן פארשידענע טעאריעס וועגן געבוירן צווילינג בנוגע צו וועמען עס קען פאסירן און צו וועמען נישט. אבער פאקטן האבן אפגעוואנדן אלעס און סייענטיסטן און דאקטוירים קענען נאך היינט נישט ערקלערן פארוואס צו איינעם זאל געבוירן ווערן א צווילינג און צו איינעם נישט. וואס מען ווייסט יא איז דער פאקט אז דער נומער פון צווילינג וואס ווערן געבוירן האט צעטאן מיט פעלקער אפשטאם. אפריקאנער האבן אסאך צווילינג און אויך דא אין אמעריקע האבן די אפריקאנער די גרעסטע צאל צווילינג און צווישן זיי אליינס איז פאראן א חילוק לויט דאס פלאץ אין אפריקע. אפריקאנער פון נייגעריע האבן די מערסטע צווילינג וועלכע ציילט 45 פאר יעדע 1,000 געבורטן. די קלענסטע צאל צווילינג ווערן געבוירן צו די כינעזער וואו עס פאסירט נאר 11 פאר יעדע 1,000 געבורטן.
די וועלט זאגט אז צווילינג קענען נישט געבוירן צווילינג וויבאלד גענעטישקייטן גייט נאר אריבער צו יעדע צווייטע דור. אבער אויך דאס איז שוין אפגעוואנדן געווארן מיט פאקטן כאטש אין גענעראל איז דאס טאקע אזוי.
געהיימע געשפרעכן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די וועלט זאגט אז צווילינג האבן געהיימע געשפרעכן נאך בעפאר זיי קענען רעדן און מען רופט דאס די צווילינג שפראך. עס זענען פאראן פארשידענע טעאריעס צו דעם און עס איז אנגענומען אז אין פאקט איז דאס נישט א ספעציעלע חוש וואס זיי פארמאגן נאר איז דער פאקט אז זיי זענען צוויי קינדער וועלכע וואקסן אויף אינאיינעם און לערנען זיך רעדן אינאיינעם.
א נארמאלע קינד הייבט אן זיין רעדן פראצעדור פון די מינוט וואס דאס קינד ווערט געבוירן. פאר די ערשטע 6 מאנאטן וועט דאס קינד נאר קענען וויינען אדער לאכן אבער דאס מוח וועט שוין אויפכאפן די קולות וואס דאס הערט איבער'ן טאג און טראץ וואס דאס קינד וועט פארשטיין ווייניג וועלן די מערסט גענוצטע ווערטער זיין גענוג אז דאס קינד זאל שפעטער קענען אנהייבן בויען א קאמיוניקאציע מיט די עלטערן און פארשטיין א שפראך.
דורכאויס די צייט וועט דאס קינד פרובירן נאכזאגן די מערסט גענוצטע קולות און דאס זענען די מאדנע קולות און באבלן וועלכע א קינד גיט ארויס פון מויל. נאך די ערשטע 6 מאנאטן האט שוין דאס קינד די הויפט יסודות צו קענען גיין ווייטער און כאטש עס קען נישט רעדן וועט דאס שוין אנהייבן פארשטיין גאנצע ווערטער. די מאמע וועט אויסרופן אז מען גייט עסן נאכטמאל און פון זיך אליינס וועט דאס קינד אריינשפאצירן אין קאך אדער אנטלויפן אין באהעלטעניש ווייל ער/זי וויל נישט גיין עסן אדער שלאפן. קוקט אויף א איין יעריג קינד'ס געזיכט ווען מען רופט אויס אז מען גייט גיין אין פארק. דאס קינד וועט שמייכלן און אמאל אנהייבן טאנצן פאר פרייד. אזוי גייט עס ווייטער און ווייטער ביז דאס קינד דעגרייכט צוויי יאר ווען אין דורכשניטליך דארף שוין דאס קינד פארשטיין אלעס וואס מען רעדט און אליינס קענען ארויסזאגן צווישן 40 און 50 ווערטער.
צווילינג זענען גארנישט אנדערש אין דעם פראצעדור אבער וויבאלד זיי זענען צוויי אינאיינעם ארבעט דאס נישט אזוי גוט און דאס שאפט פראבלעמען און פארלאנגזאמט דער פראדעצור פון קענען רעדן וויבאלד עס איז אוממעגליך אז ביידע קינדער זאלן אויפכאפן מיט די זעלבע שנעלקייט און סארטן. אבער דא פאסירט א וואנדערליכע זאך אז די צוויי קינדער גיבן ארויס אנדערע סארט קולות ווי נארמאלע קינדער און טייל ווילן זאגן אז דא שאפן די צוויי קינדער אן אייגענע געהיימע שפראך מיט וועלכע זיי קאמיוניקירן איינע די אנדערע לויט די קולות וואס זיי כאפן אויף פון די עלטערן און ארומיגע. צי דאס איז טאקע אזוי אדער נישט איז אומעגליך צו באשטעטיגן און בלייבט א טעאריע.
פאראייניגטע געדאנקן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווידער איז דאס די וועלט וואס זאגט אז צווילינג האבן פאראייניגטע געדאנקן אבער סייענטיפיש קען דאס נישט באשטעטיגט ווערן.
צווילינג האבן ענליכע טבעיות און וועלן וויינען און לאכן פאר די זעלבע זאכן און קענען ליינען די געדאנקן איינע די אנדערע. א צווילינג (געווענליך אידענטיקל צווילינג) קענען האבן ענליכע אפעטיטן, ענליכע גלוסטונגן, ענליכע זארג, און ענליכע פארשטאנד. אבער אמאל קען עס גיין פיל ווייטער פון דעם ווען א צווילינג קען שפירן אן אנדערע צווילינג פון ווייט אוועק. עס זענען פאראן פארשידענע געשיכטעס פון צווילינג וועלכע איינע פון זיי איז דורכגעגאנגן א טראגישע אינצידענט אדער גרויסע סכנה און די אנדערע צווילינג האט דאס געשפירט פון מייל אוועק און פונקט באשלאסן צו רופן איבער זיין/איר שוועסטער/ברודער.
אבער די סארט געשעענישן קענען אויך פאסירן צווישן עלטערן און א קינד, געשוויסטער, מאן און ווייב, און אמאל אויך גוטע פריינט. טייל מענטשן ווילן גלייבן אז עס איז פאראן ספעציעלע חושים אויסער די 5 חושים וועלכע טוט באהעפטן צוויי גאר נאנטע מענטשן און צווילינג זענען גארנישט מער פון דעם נאר וויבאלד זיי זענען געבוירן און אויפגעוואקסן אינאיינעם האבן זיי אנטוויקעלט א ספעציעלע נאנטשאפט וועלכע צוויי אנדערע מענטשן האבן נישט.
צוויי נאנטע מענטשן קענען אמאל ליינען איינע דעם אנדערנ'ס געדאנקן און דאס ווערט אנטוויקעלט דורך די 5 חושים וואס א מענטש פארמאגט. א ביישפיל איז א מאמע צו אירע קינדער וועלכע ליינען זיך די געדאנקן זייער גוט ווייל זיי זענען אסאך צוזאמען און זייערע פערזענליכע פרעפרענצן ווערט אויפגעכאפט דורך ביידע. די מאמע וועט צום ביישפיל קנייטשן די אויגן א געוויסע וועג ווען זי וועט פארלאנגן פון דאס קינד צו העלפן. דאס קינד כאפט דאס אויף און אויב די מאמע וועט קומען צו דאס קינד פארלאנגן צו העלפן וועט דאס קינד שוין וויסן וואס די מאמע וויל נאך בעפאר די מאמע וועט ארויסרעדן א ווארט וויבאלד דאס קינד ווייסט אז די סארט געזיכט אויסדרוק מיינט בעטן צו העלפן.
אזוי זענען פאראן הונדערטער מענטשליכע פרעפרענצן וועלכע ווערט אנטוויקעלט צווישן עלטערן און קינדער, מאן און ווייב, און אמאל אויך ביי נאנטע פריינט. צווילינג זענען נישט אנדערש און זייער נאנטשאפט איז נאכמער וויבאלד זיי וואקסן אויף אינאיינעם און זענען דאס מערסטע צוזאמען ווי סיי וועלכע אנדערע צוויי מענטשן און דערפאר בויען זיי אויף א ספעציעלע דערשפיר איינע צו די אנדערע.
אבער וואס ס'איז יא אינטרעסאנט, אז אסאך מאל קענען צוויי צווילינגס וואוינען גאר ווייט, און ווען עפעס פארסירט מיט איינעם, צום ביישפיל ער צוקלאפט זיך וכדומה, קען דער צווייטער צווילינג (בעיקר ביי אידענטיקל) אנרופן פרעגן וואס האט פאסירט, ווייל ער שפירט אז עפעס איז נישט אין ארדענונג מיט זיין צווילינג.


text:
1830
1830 איז דאס 30סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1830 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 13טן יאנואר - עקוואדאר און ווענעזועלע ווערן אומאפהענגיק פון קאלאמביע.
- 5טן יולי - פראנקרייך אינוואדירט אלזשיר.
- 25סטן אויגוסט - די בעלגן רעוואלטירן קעגן האלאנד
- 4טן אקטאבער - בעלגיע שיידט זיך פון האלאנד און ווערט א זעלבשטענדיג לאנד.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן פעברואר - אבדילאזיז, הערשער איבער דער אטאמאנישער אימפעריע (געש' 1876)
- 10טן יולי - קאמיל פיסארא, פראנצויזישער קינסטלער (געש' 1903)
- 18טן אויגוסט - פראנץ יאזעף, קייסער פון עסטרייך און מלך פון אונגארן (געש' 1916)
- 5טן אקטאבער - טשעסטער עלען ארטור, דער 21סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1886)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 26סטן יוני - זשארזש דער פערטער, מלך פון בריטאניע (געב' 1762)


text:
יודענראט
יודענראט איז דער נאמען פון דער יידישער ראט וואס איז צונויפֿגעשטעלט געווארן דורך די נאציס (מיטן באפעל פון ריינהארד היידריך) אין די געטאס בעת די שואה. דער ראט איז געווען צונויפגעשטעלט פון רבנים, פאליטיקער און אנדערע חשובע לייט וואס זיינען אין אלגעמיין אויסגעוויילט געווארן דורכן יידישן ראט (נאך וואס די נאציס האבן דאס באשטעטיקט) און מאנכמאל זיינען זיי באצווונגען געווארן דורך די נאציס.
יודענראטס אויפגאבע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זייער צוועק איז געווען צו אנפירן דעם לעבנס-נייטיקער-שטייגער פון די יידן אין געטא. ווי צב"ש: זארגן פאר זייער וווינונג, מעדיצין, דערציאונג, ארבעט, זיכערהייט, טראנספארט, רעליגיע אא"וו. אין געוויסע געטאס האבן זיי ארויסגעלאזן באזונדערע געטא-געלט און מארקן. אויך האבן זיי באשטימט א יידישע פאליציי וואס האבן אכטונג געגעבן אויפן סדר אריינגערעכנט אויספירן נאציסטישע באפעלונגען ווי צב"ש פירן יידן צו די ארבעטס לאגער, קאנפיסקירן יידישע פארמעגן, און צום טרויערן סוף פירן קינדער מיט פרויען צו די פארניכטונג לאגערן.
יודענראטס קווענקלעניש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער יודענראט איז געווען אין א קווענקלעניש לגבי ווי אזוי זיך צו פירן מיט אזעלכע געזעצן וואס זיינען געווען צו שלעכטס טאן די יידן. אזעלכע האבן געטענהעט אז ס'בעסער זאלן די יידן אויספירן די שרעקלעכע געזעצן אײדער די ברוטאלישע נאציס. אזעלכע האבן געטענהעט אז אויף יעדן פאל טאר נישט א ייד זיך מיטטיילן צו העלפן די נאציס. אין פאקט האבן זיך טאקע עטלעכע יידנראטן גענומען זייער לעבן, אזעלכע האבן זיך געלאזט הרגענען דורך די נאציס ווען זיי האבן זיך צוריקגעהאלטן פון דורכפירן די נאצישע געזעצן. צב"ש אדאם טשערניאקאוו דער הויפט פירער פון ווארשעווער געטאס-יודענראט האט זיך גענומען דאס לעבן ווען ער איז באפעלט געווארן אויסצושטעלן א ליסט פון יידן וואס זיינען געשטעלט געווען אפשיקן צו די פארניכטונג לאגער.
יודענראטס האנארארס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין אלגעמיין האבן די נאצים אויסגעבעסערט די יודענראטס-מיטגלידערן אין פארשידענע זאכן, זיי האבן באקומען מער עסן און האבן נישט געדארפט גיין ארבעטן אין די ארבעטס לאגער.


text:
פיניש
פֿיניש (Suomi סואמי) איז א שפראך וואס 92% פון מענטשן אין פינלאנד רעדן. זי איז אן אפיציעלע שפראך אין פינלאנד און א מינדערהייט אפיציעלע שפראך אין שוועדן.
די פארשידענע מיני פיניש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא צוויי מיני פיניש וואס זענען גענוצט אין פינלאנד. איינער איז דער "כלל-שפארך" (yleiskieli), און דער צווייטער איז דער "גערעדט שפראך" (puhekieli). דער כלל-שפראך איז גענוצט ביי פארמאלע מצבים ווי פאליטישע דרשות און אין די נייעס. ביי דער כלל-שפראך איז עס דא אויך א פארמע וואס הייסט "בוך-שפראך" (kirjakieli), און עס איז גענוצט אין אלע טעקסטן - אפילו אין רייד פון מענטשען אין פראזע. דער גערעדט שפראך, להבדיל, איז דער עיקר מין פון פיניש און איז גענוצט אין טעלעוויזיע און ראדיא און ביי געשעפט, און עס איז דער פרעפירט שפראף ביי מענטשען צו רעדען איינער מיטן צווייטען.
לדוגמא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גראמאטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פיניש איז א אוראלישע שפראך און איז זעהר אנדעריש פון די שפראכן וואס זענען גערעדט אין ארומיגע לענדער, צום ביישפיל שוועדיש און נארוועגיש, וואס זענען גערמאנישע שפראכן, ווי אידיש.
פראנאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פינישע ווערבן זענען קאניוגירט לויט פערזאן און נומער, אז פראנאמען זענען נישט באדארפט. דערפאר, אין כלל-שפראך פיניש די פראנאמען פאר די ערשטע און צווייטע פערזאנען זענען נארמאל נישט גענוצט, סיידן פאר הדגשה. אין דער גערעדטער-שפראך פיניש, זענען אלע פראנאמען גענוצט. אין דעם דריטן פערזאן, סיי אין כלל-שפראך פיניש סיי אין גערעדטער-שפראך פיניש, איז דער פראנאם אייביג באדארפט, צ.ב. hän menee ער גייט, he menevät, זיי גיין.


text:
סטענאַ ליניע ס Harwich צו קרוק פון האָלאַנד פּראָם מאַרשרוט איז די מערסט מאָדערן אין דער וועלט און היים צו די וועלטן גרעסטער סופּערפערריעס די סטענאַ בריטאַנניקאַ און סטענאַ האָללאַנדיקאַ. זעגל דירעקט פֿון Harwich צו האָלאַנד אָדער אַרומפאָרן פון לאָנדאָן צו אמסטערדאם ניצן די דוטטשפליער רעלס און זעגל דינסט.
קרוק פון האָלאַנד איז אַ פאַרנומען פּאָרט. אבער עס ס אויך אַ ריזאָרט, מאל גערופֿן "ראַטערדאַם-דורך-דעם-ים." דאס פּאָרט-ריזאָרט אָרדענונג איז טיפּיש פון די האָלענדיש און בעלגיאַן קאָוס מיט גרויס פּאַפּיאַליישאַנז און קליין לאַנד.
רייזע פון קרוק וואַן האָלאַנד צו אמסטערדאם צו ויספאָרשן האָלאַנד ס מערסט באַרימט שטאָט און איינער פון אייראָפּע ס סענטערס פון געשיכטע און קולטור, דורך גענומען סטענאַ ליניע ס פּראָם דורך די קרוק פון האָלאַנד צו אַמסטערדאַם.
אַמסטערדאַם ס שיין פלאַך לאַנדשאַפט מיטל אַז עס איז אַ גאַניידן פֿאַר סייקאַליסץ. וואָס ניט דינגען אַ וועלאָסיפּעד פֿאַר אַ שפּאַס און יקסייטינג וועג צו ויספאָרשן אַמסטערדאַם ס סטאַנינג אַרקאַטעקטשער. נעמען צייַט אויס צו ווינט דיין וועג אַרום אַמסטערדאַם ס קסנומקס קאַנאַלז און אָפּשאַצן די קלאָרקייַט פון זייַן לעבעדיק עפנטלעך גאַרדענס און באַסלינג בלום מאַרק. איר קען הנאה אַלע דעם און מער ווען איר אַרומפאָרן צו אַמסטערדאַם מיט סטענאַ ליניע.
ווען איר ויספאָרשן אמסטערדאם, איר וועט געפֿינען אַ דייווערסיטי פון טשיקאַווע מיוזיאַמז און שאַפּס: אַמסטערדאַם באָוס אַ יקלעקטיק פאַרשיידנקייַט פון מיוזיאַמז, פילע פון וואָס זענען כעראַלדיד ווי דער בעסטער אין אייראָפּע. מאכט זיכער איר באַזוכן אַמסטערדאַם ס באַרימט וואַן גאָו מוזיי און די רעמבראַנדט הויז מוזיי צו זען די אַרבעט פון צוויי האָלענדיש קונסט הארן. אַמסטערדאַם ס רידזשקסמוסעום און קאָבראַ מוזיי אויך באַלעבאָס בוילעט זאמלונגען פון טראדיציאנעלן און מאָדערן קונסט ריספּעקטיוולי.
אויב איר ווילן צו ויספאָרשן די בעסטער שאַפּס אין אמסטערדאם, זייַן זיכער צו מאַכן אַ האַלטן בייַ זעעדדזשיק, וואָס איז געווען אַמאָל טייל פון די רויט ליכט דיסטריקט אָבער האט זינט געווארן רידזשענערייטיד און איז איצט פאָלקס מיט מענטשן קוקן פֿאַר שאַפּס און יטעריז אין אמסטערדאם.
אַמסטערדאַם ס וויזשאַוואַל שיינקייַט גיט די אָפּטימום אָרט פֿאַר קאַנאַל-זייַט באַרס און קאַפéס. אויב איר ווילן צו ויספאָרשן די בעסטער ערטער צו ווייַן, דיין און גיין אויס אין אמסטערדאם, פאָרשן אַמסטערדאַם ס ברוין קאַפéס, אָדער ברוין באַרס: אַזוי גערופֿן ווייַל פון זייער אַלט, ניקאָטין סטיינד ווענט.
און אויב איר ניטאָ קוקן פֿאַר גרויס ערטער צו עסן אין אמסטערדאם, אַ פאַרשיידנקייַט פון האָלענדיש און אינטערנאַציאָנאַלער קוויזין אַווייץ. באַזוכן די סורינאַמעסע, אינדאָנעזיש אָדער כינעזיש סנאַקק באַרס אויב איר 'רע איר זוכט פֿאַר עקאָנאָ-עטניק עסנוואַרג אין אמסטערדאם, אָדער האַלטן דורך אַמסטערדאַם ס' ניין גאסן 'געגנט אויב איר ניטאָ כאָופּינג פֿאַר עפּעס מער אַפּמאַרקאַט.
צו געניסן די דילייץ פון אַמסטערדאַם, נאָר נעמען די פּראָם צו האָלאַנד מיט סטענאַ ליניע און ויספאָרשן איין פון אייראָפּע ס מערסט דינאַמיש קולטור שטעט.


text:
עשרה נסיונות נתנסה אברהם
בס”ד
א גוטן טייערע חבירים וידידים
נסיונות! ווער ווייסט דען נישט וואס דאס איז?! ווער האט נאך נישט טועם געווען דעם טעם פון אדורך גיין שווערע נסיונות?! איינער גייט אדורך גשמיות’דיגע נסיונות, און דער צווייטער גייט אדורך רוחניות’דיגע נסיונות, אבער דאס איז איינמאל זיכער אז איעדער פון אונז טוט זיך אין לעבן כסדר באגעגענען דערמיט, אמאל איז עס אין שטוב און אמאל ביי די ארבעט, אמאל אין ביהמ”ד און אמאל אין כולל/ישיבה… לאמיר אריין קוקן אין אונזער פרשה און באטראכטן דעם גרינדונג פון “כלל ישראל” לאמיר זען וואס אונזער טאטע אברהם איז אדורך פון ווען הקב”ה האט אים אויסגעוועלט און דורכאויס זיין גאנצע לעבן, און דערפון ארויס נעמען די ריכטיגע חיזוק צו פארשטיין אז די אלע נסיונות וואס השי”ת שטעלט אונז צו זענען “געלעגנהייטן” פון שטייגן, ס’זענען געלעגנהייטן פון זיך איינקויפן גרויסקייט, יא אמת אז זיי זענען שווער אבער לאמיר געדענקן אז גוטע זאכן קומען אָן שווער…
די וואכעדיגע פרשה פאנגט די פסוק אָן וַיֹּאמֶר ה’ אֶל אַבְרָם לֶךְ לְךָ מֵאַרְצְךָ וּמִמּוֹלַדְתְּךָ וּמִבֵּית אָבִיךָ אֶל הָאָרֶץ אֲשֶׁר אַרְאֶךָּ וְאֶעֶשְׂךָ לְגוֹי גָּדוֹל וַאֲבָרֶכְךָ וַאֲגַדְּלָה שְׁמֶךָ וֶהְיֵה בְּרָכָה – הקב”ה זאגט צו אברם גיי אוועק לאז איבער דיין טאטנס שטוב, דיין געבורטס פלאץ, דיין לאנד, און גיי צו די לאנד וואס איך וועל דיר שוין ווייזן, און איך וועל דיר מאכן פאר א גרויס פאלק, און איך וועל דיך בענטשען און די וועסט זיין א מקור פון בענטשונג. קודם כל דארפן מיר פארשטיין אז מ’קוקט אריין אין פסוק הייבט זיך פלוצלינג אָן א מעשה מיט עפעס אַן אברם וואס די תורה פארציילט אונז נישט פאר דעם בכלל ווער ער איז געווען ומה טיבו, וואס זענען זיינע מעלות? און פארוואס עפעס איז ער זוכה צו די אלע זאכן?
ואעשך לגוי גדול זאגט רש”י זהו שאומרים אלקי אברהם ואברכך זהו שאומרים אלקי יצחק ואגדלה שמך זהו שאומרים אלקי יעקב יכול יהיו חותמין בכולן ת”ל והיה ברכה בך חותמין ולא בהם – אז די “והיה ברכה” מיינט אז אלע וועלן ענדיגן די ברכה מיט דיך, און נישט מיט די אנדערע אבות, דארפן מיר פארשטיין וואס מיינט ענדיגן די ברכה? און וואס מיינט אז מ’וועט ענדיגן מיט אברהם? און בכלל וואס פאר א מעלה איז דאס פאר אברהם וואס זיין גאנצע לעבן איז געווען חסד געבן און טיילן פאר אנדערע אז “בך” מ’גייט ענדיגן נאר מיט דיר?
די משנה אין אבות (פרק ה’) זאגט עשרה נסיונות נתנסה אברהם אבינו ועמד בכולן להודיע כמה חיבתו של אברהם אבינו, הקב”ה האט אויספרובירט אברהם מיט 10 נסיונות און ער איז זיי אלע בייגעשטאנען, פארוואס האט ער געהאט די אלע נסיונות ווייל הקב”ה האט געוואלט ווייזן זיין ליבשאפט פון אברהם אבינו. דארף מען פארשטיין פארוואס עפעס האט ער טאקע געהאט אזויפיל נסיונות? און וואס איז געווען די פשט פון איעדע נסיון באזונדער, און וויאזוי ווייזט עס זיין אהבת ה’?
אברהם אבינו איז בטבע געווען א איש החסד, זיין גאנצע לעבן האט זיך געדרייט ארום העלפן אנדערע, זיך אוועקגעבן פאר אנדערע, שטענדיג מיט א אפענע טיר, מיט פולע טעפ, און איבעגעצויגענע בעטן, זיך אוועקגעבענדיג פאר איעדע גאסט באזונדער, מיט די גרעסטע מאס כבוד, און זיך נישט פארלאזט אדער איבערגעבען די ארבייט פאר זיינע משרתים כאטש ער האט פארמאגט הונדערטער, און נישט נאר האט ער געטיילט מיט א ברייטע האנט גשמיות ווי אכילה שתיה לינה, נאר אויך זיך אוועקגעגעבן פאר איעדע מענטש טאג און נאכט ער מיט זיין רעבעצין שרה אמנו זיי צו העלפן מיט רוחניות, אויפצוווייזן אז ס’איז דא נאר איין איינציגער באשעפער וואס האט באשאפן, פירט און שפייזט די וועלט, און זיי געוויזן וויאזוי אים צו דינען, וויאזוי זיך מדבק צו זיין אין אים, אויפגעשטעלט ישיבות מיט צענדליגער טויזענטער תלמידים, אברהם איז געווען א מוסטער פון א מענטש וואס האט זיך אוועק געגעבן מיט לייב און לעבן צו העלפן אנדערע און זיי ברענגן תחת כנפי השכינה, די ביידע זאכן זענען אזוי ווייט נישט געווען צו פאפולער אין יענע צייטן אז אברהם האט גאר באקומען דעם צונאמען “עברי” דער וואס איז אויף די אנדערע זייט… פשוט א אינטערעסאנטער מענטש וואס טוט אלעס פונקט פארקערט ווי עס איז אנגענומען אין די סביבה ארום.
ווען מיר זאלן שטיין אין די זייט און צוקוקן די הערליכע נאבעלע מעשים פון אברהם וואלטן מיר געזאגט געוואלדיג ווי טרעפט מען נאך אזוינס, אבער הקב”ה האט געזאגט ניין, דאס אז אברהם צייכנט זיך אויס מיט חסד, איז טאקע עולם ומלואו, אבער צו זיין דער טאטע פון א פאלק וואס גייט צוריקברענגן די גאנצע מענשטהייט צו איר פארלוירענעם מקור, פון א פאלק וואס גייט מקבל זיין די תורה הקדושה און פארשפרייטן זיין נאמען פאר די וועלט, איז דאס נאך נישט גענוג, ווייל אזא מענטש דארף שפיגלען פון אלע זייטן, זיין צדקות דארף זיין אויסטערליש געהויבן, אז אפילו ווען עס קומט צו טוען זאכן וואס גייען אנטקעגן זיין נאטור, קעגן זיין שניט, און ער צייכנט זיך אויס פונקט ווי עס וואלט ווען געווען זיין נאטור, דאס ווייזט אז ער דינט הקב”ה מיט אן אמת, ווייל זיין ציעל איז נאר איינס, דינען דעם בורא נישט קיין חילוק וואס עס קומט אין וועג, נישט קיין חילוק ווי שווער אדער איבערגעטריבן ס’קוקט אויס, דערפאר האט השי”ת אים געשיקט 10 נסיונות וואס ווי מיר וועלן זעהן און די קומענדיגע שורות זענען די אלע נסיונות געווען אזעלכע וואס האט זיך אויסגעפעלט פאר אברהם זיך אונטער צוגארטלן מיט עקסטרע גבורה, ארויס צו ווייזן שטארקייט אז אפילו ווען דער נסיון גייט אקעגן זיין עבודת ה’, אפילו ווען דער נסיון גייט אקעגן זיין נאטור, אפילו ווען ער דארף זיך באניצן מיט די פארקערטע מידה פון חסד, די מידה פון אכזריות, פונדעסטוועגן דאך איז ער גרייט דאס צו טוען בשלימות, ווייל דאס איז א איד א עבד ה’, וואס השי”ת וויל דאס טוט מען, און דאס איז געווען שווערער און גרעסער ווי די אלע טויזענעטער מעשיות פון חסד וואס ער האט ערפילט דורך זיין לעבן, און טאקע דורך די 10 נסיונות האט ער זוכה געווען צו זיין דער טאטע פון כלל ישראל “אברהם אבינו”.
לאמיר אדורכגיין די אלע צען נסיונות און פארשטיין וויאזוי עס געווען אנטקעגן זיין נאטור (עס דא פארשידענע דיעות וועלכע עס זענען געווען די צען מיר וועלן גיין מיטן שיטות הרמב”ם וואס רעכנט אויס נאר די זאכן וואס שטייען בפירוש אין פסוק):
1. לך לך – השי”ת באפעלט אברהם אוועק צו גיין פון זיין היים שטאט, וואס דאס האט געמיינט איבער לאזן זיינע עלטערן, איבער לאזן זיינע נאנטע און גוטע פריינד, פאר א איש החסד וואס איז באליבט ביי אלע, ער איז געווען דער אדרעס פאר פילע צובראכענע מענטשן און דא הייסט אים השי”ת פארלאזן דעם פלאץ …ווער וועט זיך אויף זיי אומקוקן?! השי”ת הייסט גיין גייט מען.
2. רעב – ס’ברעכט אויס א הונגער, אברהם האט געלעבט אין חרן מיט א אפענע שטוב און געטיילט עסן פאר אלע הונגעריגע מיט א ברייט האַנט, וויאזוי וועט ער יעצט קענען טיילן ווען השי”ת שיקט אים אין א פלאץ אָן קיין טראפל עסן און ס’איז נישט דא וואס צו לייגן אויפן טיש, אבער אברהם רעדט זיך בכלל נישט אפ, אויב דאס איז רצון השי”ת איז גוט.
3. בהלקח שרה לפרעה – אברהם דער צדיק דער עובד ה’ נעמט זיין ווייב שרה אויפן וועג, ווייל השי”ת הייסט, זיין עבודת ה’ האט אבער צוגעברענגט אז שרה ווערט אריינגעשטעלט אין א געפערליכע סכנה, ס’איז זייער שווער פאר אברהם צו נעמען זיין באליבטע ווייב אויף אזא פלאץ, אבער אז דער מסבב כל הסיבות פירט אזוי גייט מען.
4. מלחמה ארבע מלכים – דער זעלבע אברהם וואס שטעלט צו עסן און שלאפן פאר די מענטשהייט, דארף פירן א מלחמה כדי צו ראטעווען לוט, ס’פארשטייט איעדער אז ביי א מלחמה דארף מען זיך פארהארטעווען דאס הארץ, אבער אזוי וויל השי”ת, דארף מען עס טוען, צו מען פארשטייט יא אדער נישט.
5. נישואין להגר – אברהם אבינו מיט זיין טייערע אשת חיל שרה אמנו, וואס זייער גאנצע לעבן איז געווען פאר אנדערע, זיי אליין גייען אדורך דעם שרעקליכן נסיון אז זיי האבן נאכנישט זוכה געווען צו קיין קינדער, אברהם בעט זיך ביי השי”ת, איין טאג קומט אונזער מאמע שרה הנביאה צו אברהם און זאגט הנה נא עצרני ה’ מלדת השי”ת האלט מיר צוריק פון געבוירן, דערפאר נעם מיין שפחה און זי וועט פאר דיר געבוירן… לאמיר זיך פרובירן פארצושטעלן וואספארא צער אברהם אבינו האט געהאט אז ער מוז איבערהאקן די ליבשאפט מיט זיין טייערע ווייב שרה און נעמען א צווייטע פרוי, א שפחה און מיט איר וועט ער האבן קינדער, אבער אז דאס איז די ריכטיגע זאך, אויב דאס איז רצון ה’ טוט מען עס.
6. ברית מילה – פאר א גרויסע בעל חסד, פאר א מענטש מיט א ווייעך הארץ צו גיין מאכן ברית’ן וואס איז ארומגענומען מיט צער פאר זיך און פאר די קינדער איז זייער פשוט אז דאס איז אקעגן זיין נאטור, אז השי”ת הייסט טוט מען.
7. בהלקח שרה לאבימלך – נאכדעם וואס דום ועמורה ווערן חרוב און אברהם אבינו זעט איין אז ער האט מער נישט וועמען ארויס צוהעלפן און וועמען מקרב צו זיין לאבינו שבשמים איז ער מחליט אז מען מוז זיך אוועק ציען און אזוי ווי ער לאזט זיך ארויס אין וועג אריין …אודך קומט דער קעניג אבימלך פון גרר און כאפט אוועק זיין טייער באליבט ווייב שרה אמנו, דא נאכאמאל האט זיין עבודת ה’ צוגעברענגט אז שרה ווערט אריינגעשטעלט אין א סכנה?! אבער אז דאס איז דער רצון ה’ דארף אזוי זיין.
8. גירוש הגר – ענדליך גייט שוין אברהם האבן א קינד אויף דער עלטער, ישמעאל דארף געבוירן ווערן, און דא דארף ער צולאזן אז הגר זאל נעבעך פארטריבן ווערן אין מדבר אריין אָן קיין שום עסן אדער הילף, פאר א ווייעך הארץ ווי אברהם איז עס ביטער שווער, אבער אז השי”ת הייסט פאלגט מען.
9. הרחקת בנו ישמעאל – השי”ת באפעלט אברהם אבינו צו פארטרייבן ישמעאל, אברהם אבינו דער זעלבער וואס פלעגט מכניס אורח זיין כל צרוע וכל זב, אויפגענומען איעדעם איינעם מיט א שמייכל, דער וואס זיין גאנצע לעבן איז געווען א שטיק הכנסת אורחים, דארף נעמען זיין אייגן קינד און אים פארטרייבן?! נאר וואס דען אז השי”ת הייסט פאלגט מען, כאטש ס’איז ממש דאס פארקערטע פון זיין נאטור.
10. עקידת יצחק – און דא קומען מיר צום אחרון חביב, אברהם אבינו נאכן ווארטן אזוי לאנג פאר קינדער’לעך איז ער ענדליך זוכה צו האבן מיט שרה אמנו א יצחק’ל, ענדליך זעט ער א טראפעלע ליכטיגקייט, אה! ענדליך וועט זיך אנפאנגן בויען א כלל ישראל קומט השי”ת און בעט אים והעלהו שם לעולה, ברענג אים אויף פאר א קרבן, ווי קענען מיר דאס פארשטיין, אפילו דער גרעסטער אכזר וואלט דאס נישט געקענט, און דא רעדן מיר פון די גרעסטע בעל חסד אין היסטאריע, אבער אברהם אבינו נעמט זיך צוזאם און וישכם אברהם בבקר מיט א זריזות ווייל אויב דאס איז רצון ה’ שטייט גארנישט אין וועג.
דאס זענען די צען נסיונות, ווייל צו קענען זוכה זיין אין א וועלט וואס איז באשאפן געווארן מיט צען ויאמר’ס דארף מען ווערן אויספרובירט אזויפיל מאל, און דאס ווייזט אברהם אבינו’ס ליבשאפט פאר השי”ת ווי ווייט ער איז געווען גרייט זיך אינגאנצן אוועקגעבן אָן קיין שום חשבונות, און דערפון וועלן זיך ארויסלערנען די קומענדיגע דורות פון כלל ישראל ווי ווייט א איד איז מחויב צו טוען און דארף קענען טראגן, סובל זיין-דערליידן פאר די כבוד פון זיין באשעפער, און דאס האט השי”ת געזאגט פאר אברהם זאלסטו וויסן אז “בך חותמין”, מיט דיין מידה, די מדה פון זיין אונטערטעניג צו איעדע דיבור פון השי”ת ווי די משנה זאגט אין אבות פרק ה’ כָּל מִי שֶׁיֵּשׁ בְּיָדוֹ שְׁלשָׁה דְבָרִים הַלָלוּ, מִתַּלְמִידָיו שֶׁל אַבְרָהָם אָבִינוּ. עַיִן טוֹבָה, וְרוּחַ נְמוּכָה, וְנֶפֶשׁ שְׁפָלָה, מיט די דריי, זיך האלטן קליין און אונטער טעניג פארן מלך מלכי המלכים קען מען אדורך גיין נסיונות, מען דארף זעהן השי”ת אויף טריט און שריט, איינזעהן אז איך פיר נישט און מאכט נישט, נאר עס איז דא א בורא עולם אויף די וועלט, און טאקע מיט דעם וועט מען קענען פארענדיגן איעדע ברכה וואס מען וואונטשט “בך חותמין” ווייל אָן דעם איז גארנישט דא, און מיט דעם איז מען זוכה צו די גרעסטע גליק אין די וועלט.
די אלע נסיונות האבן זיך אנגעהויבן מיט איין ווארט לך לך, גיי אוועק, לאָז אלעס איבער, און דאס איז די איינציגע מעלה וואס זאגט אונז צו דער מענטש איז באמת גרייט צו דינען השי”ת, ווייל ווילאנג א מענטש איז נישט גרייט איבערצולאזן אלטע פארבינדונגען וואס שטערן אים און עבודת ה’ אוודאי ס’איז נאר דאס און נאר יענץ, אבער אויב איז מען נישט 100% מוכן ומזומן פעלט פונעם אמת, אבער איינמאל א מענטש איז גרייט אריינצושפרינגען אין פייער פאר השי”ת, איז שוין נישט קיין חילוק ווער ער איז געווען פארדעם אדער פון ווי ער קומט, וואס עס גייט אָן פאר השי”ת, וואס השי”ת ווארט צו זעהן איז “פון יעצט” פון די מינוט און ווייטער, ביסטו גרייט ארייןצושפרענגן אינגאנצן אָן קיין שום תנאים, אויב יא ביסטו אויפן וועג צו סוקסעס און רוחניות און אין גשמיות.
טייערע חבירים! דאס איז אויפן שפיץ גאפל דאס לעבן פון אונזער טאטע, “דער טאטע פון כלל ישראל” דאס איז אונזער היסטאריע, און דאס איז וואס ליגט אינעווייניג פון איעדער איינער פון אונז, ס’איז אריינגעקריצט און אונזער הארץ און נשמה, איעדער פון אונז האט אין זיך די כוחות צו זיין ווי אברהם אבינו, וואס עס פארלאנגט זיך איז נאר איין זאך אנערקענען אז דער מענטש לעבט נאר ווייל השי”ת דערהאלט אים ביים לעבן, איעדע אטעם וואס איך נעם איז א מתנה פון השי”ת, און אלע מיינע פלענער ספעציעל מיינע פלענער אין רוחניות זענען פיין און וואויל, אבער אז השי”ת דרייט אָן אנדערש, דארף מען גיין און פאלגן דעם רוף, איי ס’איז שווער, און אלעס ארום און ארום ווערט קאמפעלאצירט, דארף מען געדענקן לך לך, טוען דעם רצון השם איז נאר פאר מיין טובה וועגן, אלע חשבונות, מחשבות, פלענער, און תנאים דארפן מיר לייגן אין די זייט, און דינען השי”ת מיט דעם פולען אמת, אזוי ווי דוד המלך זאגט אין תהלים אהלך באמיתך איך וויל גייען אין דיין אמת, נישט מיין אייגענער אמת, ווייל מיין אייגענער אמת איז פול מיט אייגענע חשבונות וואס פארדרייט, נאר אפילו ווען ס’איז קעגן מיין נאטור, ס’איז נישט געמאכט פאר מיר, איך קען מיך נישט אויס וכו’ וכו’, דווקא דאס איז גאר די נסיון וואס השי”ת פרובירט מיך, ווייל ער וויל אנטפלעקן מיין ליבשאפט צו אים, ער וויל מיך העלפן שטייגן פונקט ווי ער האט געהאלפן אונזער טאטן אברהם און אים ארויפגעברענגט אויפן שפיץ וועלט, כאטש וואס יעדער האט געלאכט פון אים, אז מיר וועלן זיך אָנגארטלן מיט שטארקייט, און געדענקן אז נסיונות זענען נישט קיין בערג, ס’איז נאר קליינע שטיינדלעך אין וועג, קליינע געללעגענהייטן וואס מיר ווילן נישט פארפאסן, וועלן מיר אנקומען צו זיין אמת’ע עובדי השם, מיר וועלן ארויפקריכן הויעך ממדרגה למדריגה און זיך איינקויפן אונזער הייליג וועלט’ל וואס וועט פארבלייבן מיט אונז לנצח נצחים.
לסיכום געדענק:
• לך לך… זיי גרייט אלעס אָפצולאזן און טוען דעם רצון השם נישט קיין חילוק ווי שווער אדער אומבאקוועם.
• זיי גרייט צו באקעמפן נסיונות וואס זענען אקעגן דיין נאטור, ווייל דאס איז דער ריכטיגער נסיון.
• זיי שטארק און פיל מיט קוראזש ווייל פון די אלע שווערע נסיונות ווערסטו נאר נענטער צו השי”ת.


text:
פיראמיד
א פיראַמיד (פון גריכיש: πupauίς פיראַמיס; ענגליש: pyramid) איז א סטרוקטור וואס האט די פארעם פון א געאמעטרישן פיראמיד, ד"ה די דרויסנדיקע אייבערפלאכן זענען דרייעקיק און קומען צוזאמען ביי א שפיץ. די באזע קען זיין דרייעקיק, פירעקיק אדער אין אלגעמיין פילעקיק. א טיפישער פיראמיד איז א געבוי פון שטיינער וועלכע פארמאגט פיר דרייעקיקע אייבערפלאכן. דער פיראמיד איז א זייער סטאבילער סטרוקטור, וואס די מערהייט פון דער געוויכט איז אונטן און נאר א קליין ביסל אין דער הייך וואס שטופט אויף די אונטערשטע טיילן.
עטליכע פעלקער האבן געבויט פיראמידן אבער די מערסט באקאנסטע פיראמידן זענען געבויט געווארן אין מצרים און טייל פון זיי שטייען נאך היינט. די עגיפטער האבן געבויט ארום 90 קעניגליכע פיראמידן צווישן די יארן פון אנפאנג ב' אלפים ביז אנפאנג ג' אלפים לויט אפיציעלע היסטאריע. אויב דאס איז טאקע אזוי מיינט עס אז דער פרעה פון די תורה איז שוין געבוירן נאכדעם וואס די ערשטע פיראמידן זענען פארטיג געווארן (יציאת מצרים איז געווען ענדע ב' אלפים).
די פיראמידן זענען געבויט געווארן אין פארשידענע פארעמען גרויס און קליין. דער ערשטער פיראמיד געפינט זיך אין דער שטאט סאקארא און די גרעסטע פיראמיד געפינט זיך אין גיזא און ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די זיבן וואונדער פון די וועלט.
אינהאַלט
באנוץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די עגיפטער פיראמידן האבן געדינט אלס געצעלטן איבער די קברים פאר די עגיפטישע קעניגן און זייערע פאמיליעס. די פיראמידן זענען געווענליך געבויט געווארן אין גרופעס און אינדערמיט האט מען געבויט די העכסטע פאר'ן קעניג. די ארומיגע האבן געדינט אלס געבעט הייזער אדער אנדערע אקטיוויטעטן פון די מלוכה. די קעניגן זענען באגראבן געווארן דורך די ספעציעלע חכמות וועלכע די עגיפטער האבן גענוצט צו האלטן גאנץ זייערע קערפער דורך כעמיקאלן און אנדערע זאכן. אין די פיראמידן וואו עס ליגן געוועזענע עגיפטישע קעניגן געפינען זיך זייער אינטערעסאנטע אויפשריפטן וועלכע מען קען היינט נישט ליינען און פארשטיין. די אויפשריפטן זענען איינגעקריצט אין די ווענט און ברויכן צו פארציילן פאקטן פאר די היסטאריע וועגן דער קעניג וואס ליגט דארט.
אלע עגיפטישע פיראמידן זענען געבויט געווארן אינעם מדבר אויף מערב נאנט צו דעם נילוס טייך. זיי באשטייען פון ריזיגע שטיינער און זענען אייניג גלייך פון אלע 4 זייטן (כאט נישט 100 פראצענט ווען מען רעכנט דאס מיט היינטיגע פונקטליכע מעסטער). די פיראמידן וועלכע זענען געבויט געווארן פריער זענען גרעסער און שענער ווי די שפעטערדיגע. עס איז נישט קלאר פארוואס עס איז אזוי און טייל היסטאריקער ווילן זאגן אז די קעניגן ביי די צייטן פון די ערשטע פיראמידן זענען געווען פיל רייכער און די אנדערע האבן זיך נישט געקענט ערלויבן צו בויען אזעלכע הויכע פיראמידן וועלכע האט אפגעקאסט אסטראנאמישע געלטער.
דער אויסשטעל אינעווייניג אין די פיראמידן זענען רוב אייניג און די אריינגענג זענען אויף דער צפון זייט. די אריינגענג פירן אראפ אונטער דעם פיראמיד וואו די קעניגן ליגן באהאלטן. אלע פיראמידן פארמאגן עטליכע אנדערע צימערן אין וועלכע עס ליגן אוועקגעלייגט היסטארישע און ווערטפולע חפיצים וועלכע האבן באלאנגט פאר די קעניגן. היינט איז שוין פאראן ווייניג פון זיי ווייל מיט די יארן האבן מענטשן בא'גנב'ט די ווערטפולע זאכן.
קיין איין פיראמיד שטייט נישט אליין אין מדבר נאר זענען אלע אין גרופעס. די עגיפטער האבן געמאכט שמאלע קאנאלן פון דעם טייך נילוס וועלכע האט אריינגעברענגט וואסער אינעם מדבר ביז די פיראמידן. די קאנאלן זעלבסט זענען אויך געבויט געווארן מיט גרויס חכמה און יעדע צופרי ווען די וואסער האט זיך געהויבן (רוב גרויסע טייכן און לעיקס הייבן זיך אין די צופרי שטונדן איינמאל די זון שיינט אויף) האט דאס אריינגעשיקט וואסער אין די קאנאלן וועלכע האבן געברענגט די וואסער ביז די טירן פון די פיראמידן. היסטאריקער ווייסן צו זאגן פון אלע סארט פיראמידן און צו וואס יעדע איז גענוצט געווארן. אבער איין סארט פיראמיד וועלכע איז זייער קליין און געפינט זיך אין יעדע גרופע פון פיראמידן איז פארבליבן א מיסטעריע און קיינער קען נישט אויסגעפינען אדער אויסטראכטן צו וואס זיי זענען געבויט געווארן.
געבוי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פיראמידן זענען געבויט אויף א פירעקיגן יסוד וועלכע זענען גענוי די זעלבע לאנג אויף אלע זייטן און אויף אן אייניגע הויכקייט שטאפל. שטודירער וועלכע האבן געמאסטן די גרויסע פיראמידן (דאס איז דער גרעסטער פיראמיד) האבן געפינען אז פון די 756 פיסיגע זייטן איז די גרעסטע אומפונקטליכקייט נאר בערך 7 אינטשעס און די הויכקייט שטאפל איז כמעט 100 פראצענט. די פיראמיד איז דערנאך געבויט שיעף אריין פון אלע זייטן און דעגרייכט 481 פיס הויך וועלכע איז בערך די הויך פון א 50 שטאקיגער געביידע.
וויבאלד די פיראמידן זענען אנגעפילט מיט שטיינער אויך פון אינעווייניג איז אוממעגליך צו ציילן וויפיל שטיינער עס איז דארט פאראן. וויאזוי אימער, האבן שטודירער געמאכט א חשבון אז דער גרויסער פיראמיד ברויך צו האבן ארום 2.3 מיליאן שטיינער פון וועלכע יעדע וועגט בערך צוויי און א האלב מעטריק טאנען (נאנט צו 5,000 פונט). עס איז אבער נישט מעגליך צו רעכנען וויפיל דער גאנצער פיראמיד וועגט ווייל עס זענען פאראן דארט מערערע גרייסן פון שטיינער. די גרעסטע שטיין פון דעם גרויסן פיראמיד איז געשאצט אויף בערך 15 טאנען. לויט אן אומאפיציעלן חשבון קען מען זיך פארשטעלן אז מיט א דורכשניטליכע שטיין וועלכע וועגט 2.5 טאנען קומט אויס אז דער גרויסער פיראמיד וועגט בערך 6 מיליאן טאנען (בערך 12 מיליאן פונט). דאס איז בערך 10 מאל די וואג וואס ביידע טווין טאוער געביידעס זענען געווען אינאיינעם אדער די וואג פון 55 טויזענט 380A סופער דזשאמבא פליגערס.
זינט די פיראמידן זענען געבויט געווארן אין מדבר מוז זיין אז מען האט געברענגט די שטיינער פון צענדליגער מיילן ווייט אריבער דעם נילוס טייך. עס איז שווער זיך פארצושטעלן וויאזוי מען האט אין יענע צייטן געקענט שלעפן אזעלכע שווערע שטיינער אזויפיל מיילן. ווער רעדט נאך וויאזוי מען האט ארויפגעשלעפט די שטיינער אזוי הויך. שטודירער זאגן אז לויט זייער חשבון מוז זיין אז כאטש 25,000 מענטשן האבן געמוזט ארבעטן 20 יאר צו קענען ערמעגליכן אזא געבוי. זיי רעכנען אז צו יעדע אפטיילונג, ווי וואסער ברענגער, שטיינער שלעפער, א.א.וו., האבן געארבעט צוויי גרופעס פון 2,000 ארבייטער יעדע איינע.
קיינער ווייסט נישט צי די פיראמידן זענען געבויט געווארן דורך קנעכט פאר די קעניגן אדער דורך ארבייטער וועלכע דער קעניג האט געדינגן. וויאזוי אימער, האבן א גרויסע טייל פון די ארבייטער געברויכט זיין געלונגענע ארבייטער מיט א פאך אין די הענט ווייל פשוט'ע מענטשן וואלטן נישט געקענט אויסטרעפן וויאזוי צו ברענגן אדער ארויפשלעפן אזעלכע שווערע שטיינער. מען שאצט אז טויזענטער מענטשן זענען געשטארבן ביי יעדע פיראמיד וואס איז געבויט געווארן. נעבן איין פיראמיד האט מען טאקע אמאל געטראפן א רייע פון הונדעטער קברים אויף וועלכע טייל ווילן זאגן אז דאס זענען געווען די ארבייטער וועלכע זענען געשטארבן אינמיטן די ארבעט.
ווען די פיראמידן זענען פארטיג געווארן האט מען דאס איבערגעצויגן פון אינדרויסן מיט שיינע ליימשטיינער פאר א שיינעם אויסזען. רוב פון די שטיינער זענען שוין היינט נישט דארט ווייל מיט די יארן האבן מענטשן גע'גנב'עט די שטיינער און דאס גענוצט פאר זייערע אייגענע הייזער. דער גרויסער פיראמיד פארמאגט נאך אביסל פון די ליימשטיינער וועלכע מען קען זען.
ווען די פיראמידן האבן אנגעהויבן ווערן הויך האבן די ארבייטער געבויט ראמפעס ארויף פון אלע זייטן. עס איז נישט קלאר פון וואס די ראמפן זענען געמאכט געווארן אבער פשטות האבן זיי גענוצט די מדבר זאמד און דאס געמישט מיט וואסער צו האלטן אינאיינעם. ווען די פיראמיד איז פארטיג געווארן האט מען אראפגעשאוועלט די זאמד און די פיראמיד האט זיך אנטפלעקט.
די פיראמידן פון אינעווייניג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אינעווייניג אין די פיראמידן זענען פאראן א רייע צימערן מיט קארידארן וועלכע פירן פון איין צימער צו די אנדערע. ווען די קעניגן זענען באגראבן געווארן נאך זייער טויט האט מען באגראבן מיט זיי זייערע פארמעגנ'ס און די צימערן עפענונגן זענען פארבויט געווארן מיט שטיינער. די שטיינער זענען אבער שפעטער אויפגעבראכן דורך גנבים וועלכע האבן געוואלט גנב'נען די חפיצים פון אינעווייניג.
די אריינגאנג צו די פיראמידן זענען אין רוב פון זיי זענען בערך 55 פיס הויך פון די ערד. דאס איז ספעציעל אזוי געמאכט געווארן אז נאכדעם וואס מען באגראבט א קעניג דארט זאל מען פארבויען די אריינגאנג און גנבים זאלן דאס נישט קענען געפינען. פאר די וואס האבן נישט געוואוסט פון דעם זענען די פיראמידן געווען א מיסטעריע און זיי האבן נישט געקענט טרעפן די אריינגענג. מיט די יארן האבן די סודות ארויסגערינען און גנבים פון קאירא האבן אויפגעשטעלט ראמפן מיט וועלכע זיי האבן דעגרייכט די עפענונגן און זיי אויפגעבראכן.
אין צענטער פון די פיראמידן אונטער די ערד שטאפל איז פאראן א גרויסע צימער אין וועלכע די קעניגן זענען באגראבן געווארן און נעבן דעם איז פאראן א צווייטע צימער אין וועלכע זייערע ווייבער (קעניגנס) זענען באגראבן געווארן. די צוויי צימערן זענען אפגעטיילט מיט א ברייטע וואנט וועלכע ווערט שמעלער און שמעלער ווילאנג עס קומט זיך צוזאם אויבן און טיילט זיך מיט איין דאך.
שטודיעס איבער די פיראמידן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין אנפאנג זענען די פיראמידן געווען באקאנט נאר פאר די עגיפטישע ביי וועלכע דאס איז געווען א חשוב'ע ארט. אין שפעטערדיגע דורת האבן רוימישע און גריכישע פארשער, וועלכע זענען ארומגעפארן די וועלט, זיך באגעגענט דערמיט און האבן דאס שטודירט און צוריקגעברענגט אויסצייכענונגן צו זייערע לענדער און אזוי זענען די פיראמיגס באקאנט געווארן איבער די וועלט.
א גרויסע טייל פון שטודיעס איבער די פיראמידן איז צוזאמענגעשטעלט געווארן דורך א גריכישער וויסנשאפטלער מיט'ן נאמען העראדאטוס וועלכער האט איבער 2,000 יאר צוריק באשריבן און געלערנט אנדערע וועגן די פיראמידן. זיינע שטודיעס זענען געהאלטן געווארן אויף שפטערדיגע דורות וועלכע האבן דאס איבערגעארבעט צעביסלעך. פון דאס ביסל וואס איז געבליבן קען מען זען אז עס זענען אמאל געווען פיל מער פיראמידן אין דעם מדבר און זיי זענען פארשוואונדן געווארן מיט די יארן. קיינער ווייסט נישט וויאזוי זיי זענען פארשוואונדן געווארן און טייל ווילן זאגן אז גרויסע זאמד שטורעמעס האבן איבערגעדעקט טייל פון זיי און זיי געפינען זיך נאך היינט טיף אונטער די ערד.
אנדערע דאקומענטן וועגן די פיראמידן געפינען זיך אין בריטען אין די באקאנטע אקספארד יוניווערסיטי. יענע שטודיעס זענען געמאכט געווארן דורך א גרופע בריטישע פארשער אין דאס יאר 638'. אנדערע דאקומענטן געפינען זיך אויך אין אנדערע פלעצער פון די וועלט און עס שיינט אז די פארשער פון די גרויסע לענדער האבן אלע אפגעשטאט א באזוך אין עגיפטן צו באטראכטן די וואונדערליכע פיראמידן. אין א מוזעאם אין פראנקרייך איז פאראן א גאנצע בוך וועגן די פיראמידן וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט געווארן דורך א גרופע פארשער וועלכע זענען מיטגעפארן מיט קייסער נאפאליען ווען ער האט אינוואדירט עגיפטן אין דאס יאר 798'.
אין די ערשטע יארן פון דעם 19'טן יאר-הונדערט האבן א גרופע איטאליענער פארשער, מיט די הילף, פון עגיפטישע פארשער, אויפגעבראכן איין פיראמיד מיט אויפרייס מאטריאל כדי צו קענען באטראכטן די גאנצע זאך פון אינעווייניג. שפעטער אינעם יאר 842' האט דער קעניג פון פרייסן געשיקט א גרופע פארשער צו די פיראמידן און זיי האבן געשריבן א 12 בענדער בוך וועגן זייערע שטודיעס איבער די פיראמידן. די ביכער געפינען זיך היינט אין א מוזעאם אין רוים.
די שטודיעס האבן אנגעהאלטן טיף אריין אינעם 20'טן יאר-הונדערט און זענען איבערגעהאקט געווארן דורכאויס די צווייטע וועלט קריג. נאך די קריג האבן די פראנצויזן דאס ווייטער שטודירט און שפעטער אין די 980' און 990' יארן האבן פארשידענע לענדער אריבערגעשיקט פארשער וועלכע האבן מיט די הילף פון קאמפיוטערס און ראבאטן אויסגעפינען פיל מער אינפארמאציע איבער די פיראמידן. די שטודיעס ווערן נישט אפגעשעטעלט נאך היינט און יעדע שטיק צייט געפינט מען אויס נאך אינפארמאציע וועגן די מיסטעריעזע מאדנע פיראמידן.
אנדערע פיראמידן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די עגיפטישע פיראמידן זענען געבויט געווארן הונדערטער פיראמידן אין מעקסיקא געשאצט אויף בערך צוויי און א האלב טויזנט יאר צוריק. די מעקסיקאנער פיראמידן זענען נישט אזוי גרויס אין קונצליך און עס זענען פאראן זייער אסאך ערליי פארעמען. די מעקסיקאנער פיראמידן זענען גענוצט געווארן פאר עטליכע צוועקן און טיילמאל איז עס אויך נאר געווען פאר די באגרעבעניש פון קעניגן. אבער אין רוב פעלער איז דאס גענוצט געווארן דורך די מיליטער פאר שוץ.
קיין איינע פון די מעקסיקאנער פיראמידן זענען נישט אזוי הויך ווי די אין מצרים אבער איין פיראמיד איז געבויט אויף א יסוד וועלכע איז דריי מאל די גרייס פון די יסוד אויף וועלכע דער גרויסער פיראמיד אין עגיפטן איז געבויט געווארן און איז באקאנט אלס די גרענד פיראמיד. די גרענד פיראמיד איז אבער ניטאמאל האלב אזוי הויך ווי דער גרויסער פיראמיד. אויסערדעם זענען פאראן אסאך מעקסיקאנער פיראמידן אויף וועלכע עס זענען געבויט געווארן פאלאצן און אנדערע זאכן.
די מעקסיקאנער פיראמידן צעשפרייט אין גאנץ דרום אמעריקע און א גרויסע טייל פון זיי שטייען נאך היינט.


text:
בריטישער מוזיי
קאארדינאטן: 51°31′10″N 0°07′37″W / 51.519444, -0.126944
דער בריטישער מוזיי איז א מוזיי פון מענטשלעכער היסטאריע און קולטור אין לאנדאן. זיינע קאלעקציעס, וואס זענען סה"כ מער ווי זיבן מיליאן אביעקטן,[1] זענען פון די גרעסטע אין דער וועלט, און שטאמען פון אלע קאנטינענעטן, באשרייבנדיק די געשיכטע פון מענטשלעכן קולטור פון זיין אנהייב ביז היינט.
דער בריטישער מוזיי איז געגרינדעט געווארן אין 1753, באזירט בעיקר אין די קאלעקציעס פון דעם וויסנשאפטלער סיר האנס סלאן. דעם מוזיי האט מען געעפנט צום ערשטן מאל צום ציבור דעם 15טן יאנואר 1759 אין מאנטאגו הויז, בלומזבורי, אין דעם זעלבן ארט ווי דער מוזיי געפינט זיך היינט. במשך די פאלגנדע צוויי און א האלב יארהונדערטער האט דער מוזיי זיך פארגרעסערט און געשאפן פארשידענע צווייג מוזייען; דער ערשטער פון זיי איז געווען דער נאטירלעכע היסטאריע מוזיי אין דרום קענזינגטאן אין 1887.
ביז 1997 איז דער בריטישער מוזיי געווען דער איינציקסטער וואס האט געהאט א נאציאנאלן מוזיי פון אנטיקן און א נאציאנאלע ביבליאטעק אין איין געביידע. אין 1997 אבער האט די בריטישע ביבליאטעק זיך געצויגן פון דעם בריטישן מוזיי צו א נייעם ארט. אזוי ווי אלע נאציאנאלע מוזייען אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך, דארף מען נישט באצאלן אריינגיין אינעם מוזיי.[2] זייט 2002 איז דער דירעקטאר פונעם מוזיי ניל מאגרעגאר.[3]
אינהאַלט
חשובע אויסשטעלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די עלגין מארמארשטיינער, א טייל פונעם פארטענאן
- די ראזעטע שטיין
- די מאמי'ען פון עטליכע פרעה קעניגן פון עגיפטן
אפטיילן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפטייל פון אוראלט עגיפטן און סודאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפטייל פון גריכנלאנד און רוים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפטייל פון מיטל-מזרח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפטייל פון דרוקן און צייכענונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אפטייל פון דרוקן און צייכענונגען האט די נאציאנאלע זאמלונג פון מערבדיקע דרוקן און צייכענונגען. דער ברייטער ציבור האט א צוטריט צו דער זאמלונג, וואס מ'האט געגרינדעט אין 1870.
עס זענען פאראן גאר שיינע גרופעס פון צייכענונגען פון לעאנארדא דא ווינטשי, ראפאעל, מיקעלאנדזשעלא, דירער, פעטער פאל רובענס, רעמבראנדט און גאיא.
אין דער זאמלונג זענען אומגעפער א מיליאן בריטישע דרוקן.
אפטייל פון פארהיסטאריע און אייראפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ British Museum website. Britishmuseum.org (14 June 2010). דערגרייכט דעם 4טן יולי 2010.
- ↑ Admission and opening times. British Museum (14 June 2010). דערגרייכט דעם 4טן יולי 2010.
- ↑ "National man for British Museum", BBC News (29 November 2001). דערגרייכט דעם 27 April 2010.


text:
1972
1972 איז דאס 72סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1972 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
1972 איז געווען אן עיבור יאר וואס האט אנגעהויבן שבת.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן יאנואר - רויזא היילבראן ווערט די ערשטע פרוי ריכטער אין אלט ביילי, לאנדאן
- 8טן מיי - א סאבענא עראפלאן ווערט געכאפט אונטערוועגס קיין לוד פליפעלד.
- 1טן סעפטעמבער - אין רעקיאוויק, איסלאנד, באבי פישער זיגט באריס ספאסקי און ווערט פראקלאמירט וועלט מייסטער פון שאכשפיל
- 5טן סעפטעמבער - אנגעהויבן דער ישראלדיקער ספארטלער אומקום ביי דער מינכן אלימפיאדע
- 23סטן דעצעמבער -מער ווי 10,000 מענטשן שטארבן אין אן ערדציטערניש אין ניקאראגוא.
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן אפריל - קוואמע נעקרומא, ערשטער פרעזידענט פון גהאנע (געב' 1909)
- 29סטן מיי - סטעפאן טימאשענקא, אינזשעניר מיט אוקראינישן אפשטאם (געב' 1878)
- 30סטן מיי - אהרון קציר, ישראלדיקער וויסנשאפטלער (געב' 1914)