text:
עלעקטראניק
מיינט איר עלעקטריע?
עלעקטראניק איז א טייל פון עלעקטראטעכניק וואס פארנעמט זיך מיט פלאנירן עלעקטרישע שאלטונגען מיט טעטיקע עלעקטראנישע קאמפאנענטן.
עלעקטראנישע מיטלען און קאמפאנענטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אן עלעקטראנישער קאמפאנענט איז נארוועלכער פיזישער יש אין אן עלעקטראנישער סיסטעם וואס ווירקט אויף די עלעקטראנען אדער זייערע פארבונדענע פעלדער צו פארווירקלעכן די פונקציע פון דער סיסטעם. א קאמפאנענט איז פלאנעוועט צו ווערן פארבונדן מיט אנדערע קאמפאנענטן, געוויינלעך ווערט ער צוגעלייגט צו א געדרוקטן קרייז (PCB), כדי צו שאפן אן עלעקטראנישן קרייז מיט א ספעציפישער פונקציע (למשל פון א פארשטארקער, ראדיא-אויפנעמער רדיו אדער אן אסצילאטאר). קאמפאנענטן זענען פלאנעוועט צו ווערן איינגעפאקט אליין אדער אין גרעסערע גרופעס ווי איינגעגלידערטע קרייזן. די מערסט פארשפרייט עלעקטראנישע קאמפאנענטן זענען קאנדענסאטארן, רעזיסטארן, אינדוקטארן (שפולן פון דראט), דיאדעס און טראנזיסטארן.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


c: text/html

text:
1962
1962 איז דאס 62סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1962 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - מערב סאמאא ווערט זעלבשטענדיג פון ניי זילאנד
- 1טן יוני - אדאלף אייכמאן געהאנגען אין ישראל
- 5טן יולי - אלזשיר ווערט זעלבשטענדיק פון פראנקרייך
- 6טן אויגוסט - דזשאמייקע באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 31סטן אויגוסט - טרינידאד און טאבעגא באקומט זעלבשטענדיקייט
- 9טן אקטאבער - אוגאנדע ווערט א רעפובליק
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן נאוועמבער - ניעלס באהר, יידישער פיזיקער

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
22סטן נאוועמבער
22 נאוועמבער איז דער 325סטער טאג פון יאר (326סטער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 40 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1943 - לבנון ווערט אומאפהענגיק פון פראנקרייך
- 1956 - געעפנט די מעלבארן אלימפיאדע
- 1963 - זשאן קענעדי, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, דערמארדעט אין דאלאס, טעקסעס
- 1990 - מארגארעט טאטשער, רעזיגנירט פון זיין פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 2005 - אנגעלא מערקל באשטימט קאנצלער פון דייטשלאנד, די ערשטע פרוי אין דעם אמט
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1890 - שארל דע גאל, פרעזידענט פון פראנקרייך (געש' 1970)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- לבנון - אומאפהענגיקייט טאג


text:
מוכאמאד כוסיין טאנטאווי
מוכאַמאַד כוסיין טאַנטאַווי (אראביש: محمد حسين طنطاوى; געב' דעם 31סטן אקטאבער 1935) איז א פעלדמארשאל אין דער עגיפטישער ארמיי, פארטיידיקונגס מיניסטער פון עגיפטן און פארזיצער פון דעם העכסטן ראט פון דער עגיפטישער ארמיי, וואס הערשט אין עגיפטן זייט כאסני מובאראק האט זיך אפגעזאגט אלס פרעזידענט.
טאנטאווי איז געווארן אן אפיציר אין דער עגיפטישער ארמיי דעם 1טן אפריל 1956 און האט געדינט אין דער אינפאנטריע. ער האט געקעמפט מיט די עגיפטישע באוואפנטע קראפטן אין דער סיני מלחמה, זעקסטאגיקער מלחמה און דער יום כיפור מלחמה. אין 1975 איז ער באשטימט געווארן מיליטערישער אטאשע פון עגיפטן אין פאקיסטאן, דערנאך איז ער געווארן מיליטערישער אטאשע אין אפגהאניסטאן.
טאנטאווי איז ער נאמינירט געווארן פארטיידיקונגס מיניסטער און קאמאנדיר פון די עגיפטישע קראפטן אין 1991, נאכדעם וואס גענעראל יוסף סאברי אבו טאלב איז אפגעזאגט געווארן. ער איז געווארן דער ערשטער אפיציר אין אין עגיפטן מיטן ראנג פון פעלדמארשאל) זייט 1989.
ביי דער עגיפטישער רעוואלוציע אין 2011, ווען מובאראק האט אפגעזאגט די רעגירונג האט ער געגעבן טאנטאווי דעם טיטל וויצע פרעמיער מיניסטער אין דער נייער רעגירונג. אום 11טן פעברואר 2011 איז טאנטאווי געווארן דער פאקטישער הערשער אין זיין אמט אלס פארזיצער פונעם העכסטן ראט פון די עגיפטישע באוואפנטע קראפטן וואס האט איבערגענומען פירן דאס לאנד.


text:
אברהם גרשון פון קיטוב
הרב אברהם גרשון פון קיטוב, באקאנט אויך אלס הרב גרשון פון בראד, איז געבוירן מסתמא אין (אדער נישט ווייט פון) קיטוב אין פוילן (היינט אוקראינע) בערך אין יאר ה'תס"א, און נפטר געווארן אין ירושלים אין ה'תקכ"א. ער איז געווען א שוואגער פון בעל שם טוב.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אברהם גרשון איז געווען אן אייניקל פונעם ש"ך. אזוי ווי זיין פאטער הר"ר אפרים פון קיטוב איז אברהם גרשון געווען א דיין אין איינעם פון די פיר בתי דינים פון בראד. טאקע דארט האבן זיי באגעגנט דעם בעל שם טוב. לויטן ספר „שבחי הבעש"ט" האט זיין פאטער מסכים געווען אלס שכיב מרע אז דער בעל שם טוב זאל חתונה האבן מיט זיין (אפרים'ס) טאכטער חנה. אברהם גרשון האט דאס אבער נישט געוווסט ביז דער בעל שם טוב האט אים געוויזן די תנאים.
אברהם גרשון איז געווארן זייער חשוב אין דער בראדער קהילה. א שטיק צייט איז ער געווען דער חזן. ער האט נישט געהאלטן פון זיין שוואגער וואס ער האט געהאלטן פאר אן עם הארץ. ס'איז גאנץ מעגלעך אז ער איז געווען דער גורם פארוואס מ'האט פארטריבן דעם בעל שם טוב פון בראד ביז ער האט זיך באזעצט אין מעזשביזש. נאך דעם התגלות פונעם בעל שם טוב איז אברהם גרשון געווארן פון זיין שוואגער'ס גרעסטע חסידים.
זיין זון ר' יקיר איז נפטר ו' כסלו ה'תקל"ט (און זיין אייניקל אברהם גרשון, נפטר י"ב אדר ה'תק"ע) און ליגט לעבן אים אויף הר הזיתים. נאך א זון, ר' חיים אהרן, איז נפטר כ"ג ניסן ה'תקל"ג און ליגט אין טבריה. זיינע אנדערע זין, קינדער פון זיין זיווג ראשון - משה, יצחק, אפרים פישל און יהודה לייב דער מגיד פון לאדיזין - זענען געבליבן אין חו"ל.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תק"ה האט הר"ר אברהם גרשון ארויסגעגעבן א פסק וועגן א שנור פון א גרויסן גביר אין שטאט וואס האט מזנה געווען. דער גביר איז געווען גוט מיטן פריץ און הר"ר אברהם גרשון איז געווען געדרוקט צו אנטלויפן פון בראד ווו מ'האט אים געסטראשעט מין א גרויסן שטראף. ער האט געמאכט פליטה קיין מעזשביזש, דארטן האט דער בעל שם טוב אים איבערגעגעבן זיין איינציגן זון הירשל (צבי) מחנך צו זיין.
אין ה'תק"ז האט ער געוואנדעט קיין ירושלים. ער איז געווען פון די ערשטע חסידים וואס האט געוואוינט אין ארץ ישראל. ער איז געווארן שטארק מקורב צו די ספרדים בכלל און צו די מקובלים בפרט. זעקס יאר האט ער געוואוינט אין חברון. אין ה'תקי"ג האט ער זיך געצויגן קיין ירושלים, דארט האט ער געלערנט אין דער ישיבת בית אל פון די מקובלים.
פטירה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין כ"ה אדר א' ה'תקכ"א איז ער נפטר געווארן, און מ'האט אים קובר געווען אין הר הזיתים. נאך דער זעקט טעג מלחמה אין ה'תשכ"ז האט מען אנפלעקט זיין קבר, ווי אויך דעם קבר פון זיין זיווג שני, בלומא.


text:
הונט
א הונט איז א הויזליכע ליבלעכע חיה.
א סך מענטשן האדעווען הינט אין דער היים צוליב טיינער פון די מערערע סיבות: פון ליבשאפט, אדער ווי שומרים צו היטן זייער פארמעגן.
הינט זענען באשאנקען מיט א שארפן שמעק-חוש; דערפאר נוצט מען זיי אויך אין מלחמות - אדער פאליציי צו טרעפן דראגס און אנדערע פארבאטענע זאכן.
זיי האבן ליעב צו לעקן און קומען נאנט צו מענטשן.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין גמרא זעהט מען אז עס איז נישט גלייך צו האבן א "שלעכטער" הונט, ווי דער גמרא זאגט ארור מגדל כלב רע בתוך ביתו, מען זאל נישט אויפצועהן א שלעכטער הונט, ספעציעל איז שטייט אין דער גמרא אז עס שאדט פאר א פרוי וואס איז טראגעדיג, זי קען פארליכן אין מפיל זיין איהר קינד פון שרעק ווי דער גמרא פארציילט שיקלא טיבותא וכו'. אבער סתם אזוי צו האבן א הונט ביי זיך אין שטוב, מעג מען על פי הלכה. און כאטש דער רמב"ם שרייבט (הל' נזקי ממון פ"ה ה"ט) "ארור מגדל כלבים וחזירים מפני שהזיקן מרובה ומצוי, דאך האלט דער רמב"ם אז מען מעג האבן א הונט וואס איז געלערנט צו זיין זיין צווישען מענטשן, ווייל מען האט פון איהם א שטארקע תועלת. אויך דער גאון רבי יעקב עמדין שרייבט אז לויטן רמב"ם מעג מען האבן א הונט וואס איז צוגעבונדען ער זאל אכט געבן אויף די הויז. אין פאקט אבער האבן פרומע חרדיםא פאניק פון הונט ווייל זיי זענען נישט איינגעוואונט דערצו.
הונט אלס מעטאפאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען וויל באליידיגן איינעם וואס פירט זיך אום אוממענטשליך, רופט מען אים "הונט" און פאר א פרוי "כלַבתא".


text:
אולאן באטאר
אולאַן באַטאר, (מאנגאליש: yлaaHбaaTap אולאַנבאַטאַר), איז די הויפטשטאט און גרעסטער שטאט פון מאנגאליי. די שטאט איז אן אומאפהענגיקער מוניציפאליטעט וואס געהערט נישט צו קיין פראווינץ , און איר באפעלקערונג אין 2008 איז געווען א ביסל מער ווי 1 מיליאן.[1]
פלאצירט אין דעם צפון צענטראלן טייל פונעם לאנד, די שטאט ליגט אין דער הייך פון 2110 מעטער אין א טאָל לעבן דעם טול טייך. זי איז די קולטורעלע, אינדוסטריעלע און פינאציעלע הארץ פונעם לאנד. זי איז אויך דער צענטער פון מאנגאליי'ס שאסייען נעצווערק, און באהאפטן מיט א באן צו דער טראנס-סיבערישער באן און דעם כינעזישן באן נעצווערק.[2]
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1639 אלס א נאמאדישער בודהיסטישער צענטער. זײַט 1778 איז זי פלאצירט אינעם טול טייך טאל. אינעם 20סטן יארהונדערט, האט אולאן באטאר אויסגעוואקסן א הויפט פאבריצירן צענטער.[2]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 47°55′12″N 106°55′12″E / 47.92, 106.92


text:
יעקב בירב
רבי יעקב בירב איז געבוירן ה'רל"ה און איז נפטר געווארן ראש חודש אייר ה'ש"ו (שו"ת מבי"ט סי' ק"ג ח"א).
ער שטאמט פון די באקאנטע ספרד'ישע משפחה מרמראן (שו"ת מהר"י בירב סי' א'). א תלמיד פון מהר"י אבוהב, וואס דער מהר"י אבוהב איז געווען דער רבי פון ר' יוסף קארו, דעריבער זעהט מען אין בית יוסף ווי ער באטיטולט רבי יעקב בירב רבינו הגדול, ווייל ער איז געווען זיין רבינ'ס רבי.
ר' יעקב איז געבוירן איז מקדה אין טילטולה, אין יאהר רנ"ג איז ער פארטריבן געווארן ביי גלות ספרד, ער האט געוואנדערט און געליטן הונגער און נויט, ער איז דעמאלטס געווען אינגאנצן אכטצן יאהר, ער אנגעקומען קיין תלמאסן, און געהאלטן א דרשה אין בית המדרש וואס האט באצויבערט די גאנצע שטאט, פון דארט איז ער אנגעקומען קיין פאס און כאטש ער איז געווען יונג ער האט נאך נישט געהאט קיין חתימת זקן א בארד, דאך האט מען איהם גלייך דארט אויפגענומען אלס רב אין שטאט, עס האבן דאמאלטס געוואנט אין פאס איבער פינעף הונדערט משפחות אידן (שו"ת הרלב"ח בקו' הסמיכה)..
פון דארט איז ער געגאנגען קיין מצרים, פון מצרים קיין דמשק, קיין ירושלים, איבעראל האט ער געשטעלט א ישיבה אין מרביץ געווען תורה, אבער צוליב זיין גרויסן כח אין תורה האט ער זיך נישט אונטערגעווארפן פאר קיינעם, וויבאלד ער איז געווען א גאון הגאונים, און איבאראל איז געווען מחלוקת אויף איהם.
פון ירושלים איז ער געקומען קיין צפת.
די פרשה פון סמיכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען ר' יעקב בירב איז געקומען קיין צפת האט ער דארט געשטעלט א ישיבה, מיט דער צייט איז ער געווארן דער ראש פון אלע תלמידים פון צפת, ער האט אויפגעשטעלט תורה אין די שטאט, וואס איז דעמאלטס געווארן א עיר ואם בישראל וואס האט נישט געהאט איהר גלייכן אין יענער צייט, דאן האבן זיך צוזאמען גענומען אלע גרויסע תלמידי חכמים פון און מען געשעטלט א בית דין, מען האט האט איהם מסמיך געווען אז ער קען פסק'ענען דיני קנסות און שלאגן מלקות.
די כוונה פון די חכמים איז געווען אז וויבאלד אין יענע צייט זענען געווען אסאך מענטשן וואס זענען איבערגעבליבן אין שפאניע און אין פורטוגאל אלס אנוסים, און זיי האבן חתונה געהאט שלא כדין, צוליב אונס און צוליב דעם וואס זיי האבן נישט געהאט קיין ברירה, אבער פאקטיש האבן זיי עובר געווען אויף איסורי כריתות מיט זייער חתונה, אסאך פון זיי זענען דערנאך ארויס פון דארט און געוואלט תשובה טועהן, ווערן צוריק תורה טרייע אידן, אבער זיי האבן געוואסט אז פאקטיש האבן זיי עובר געווען אויף איסורי כריתות, דאס האט זיי אפגעהאלטן פון טועהן תשובה, דעריבער האט מען געוואלט אז דער מהר"י בירב זאל זיי קענען געבן מלקות, און דער הלכה איז חייבי כריתות שלקו נפטרו מידי כריתותן, אויב איינער איז מחויב כרת און מען שלאגט איהם מלקות ווערט ער פטור פון כרת. (תשובות הרלב"ח בסוף דרע"ז).
די מעשה אט פאסירט אין שנת ה'רצ"ח (מביט קרית ספר הל' סנהדרין). עטליכע חדשים שפטעטר האט דער מהר"י בירב מסמיך געווען פיר גדולי ישראל פון זיינע תלמידים 1) ר' יוסף קארו. 2) דער מבי"ט. 3) ר' אברהם שלום. 4) ר' ישראל ב"ר מאיר די קוריאל (קו' הסמיכה)..
אין אנדערע פלעצער ווערט אויסגערעכנט איינער פון די פיהר דער גרויסער בעל מקובל ר' משה קארדאווערא.
מען האט ארום געשיקט די כתבי הסמיכה צו אלס שטעט, אויך האט דער מהר"י בירב מסמיך געווען דעם גאון ר' לוי חביב ווי מען רופט איהם אויף זיין תשובה ספר מהרלב"ח, וואס האט דאן געוואונט אין ירושלים, און מען געשיקט פארן מהרלב"ח א כתב סמיכה. ווען עס איז אהנגעקומען צום רלב"ח דעם כתב סמיכה האט ער נישט מסכים געווען צו די סמיכה, ער האט אהנגעשריבן א גאנצע תשובה פאר וואס מען קען נישט מסמיך זיין אין די צייטן ווען עס עקזיסטירט נישט קיין בית הגדול אין ירושלים.
עס האט אויסגעבראכן א גרויסע מחלוקה צווישן דעם מהרלב"ח און דער מהר"י בירב, מען האט געשריבן תשובות און בירורי הלכות אהין און צוריק. רוב דערפון איז געדרוקט אין קונטרס הסמיכה סוף תשובות מהרלב"ח.
דער מהרלב"ח האט זיך געהאלטן ביי זיינס און דער מהר"י בירב האט זיך געהאלטן ביי זיינעם.
למעשה האט די אויבענדערמאנטע פיהר רביים נישט מסמיך געווען אנדערע, אבער אזויפיל האט עס גענוצט אז מען האט מסמיך געווען זיי זעלבסט.
דאס איז די איינציגיסטע דאקומענטירטע סמיכה וואס מיר ווייסן וואס מען מסמיך געווען רביים נאכן חורבן בית המקדש.


text:
לאטעריע
א לאטעריע (אדער לאטא) איז א פאפולערע פאָרעם פון אזארטשפיל וועלכע ווערט געווענליך אדמיניסטרירט דורך א רעגירונג מיט שטרענגע רעגולאציעס.
לאטעריעס זענען היינט פארשפרייט אין רוב גרויסע שטעט און מאסן מענטשן קויפן דאס מיט'ן בלויזן האפענונג אז זיי וועלן אפשר אויך געווינען איין טאג. אבער אנדערש ווי געמבל האבן די לאקאלע רעגירונגען אויפגעצויגן די לאטעריע שפילן אלס די איינציגסטע נישט געמבל געלט שפיל וועלכע איז הונדערט פראצענט לעגאל אויף סיי וועלכע וועג איר ווילט דאס שפּילן.
אין די פאראייניגטע שטאטן זענען פאראן לאטעריעס אין 38 שטעט און אויך אין די דיסטריקט אוו קאלאמביע. רוב פון די שטעט האבן עטליכע ערליי לאטעריע שפילן, אריינגערעכנט אזעלכע וועלכע מען קען געווינען אויפ'ן פלאץ, טעגליכע שפילן, וועכנטליכע שפילן, און ספעציעלע שפילן. אין יעדע פון די שפילן דארף דער שפילער אויסוועלן א געוויסע צאל נומערן וועלכע קענען זיין צווישן דריי ביז זיבן נומערן. די אלע לאטא שפילן ווערן אנדערש געשפילט און טייל דערפון ארבעטן עלעקטראניש. דער גרעסטער לאטא איז שטענדיג די וועלכע רופט זיך אונטער די נאמען לאטא און באשטייט פון זעקס נומערן וועלכע ווערט אויסגעקליבן דורך א ספעציעלע מאשין וועלכע אנטהאלט קליינע באליס (טאבעס) מיט אלע נומערן, געווענליך צווישן איינס און פופציג.
אין אמעריקע איז איינגעפירט אז א לאטעריע געווינער צאלט אראפ די גרעסטע צאל שטייערן וואס א מענטש קען נאר צאלן און עס איז שטארק געוואנדן לויט וויפיל דער געווינער נעמט אויף איינמאל. אויף רוב לאטעריעס וועט געווענליך שטיין אויפגעשריבן וויפיל די אזויגערופענע "לאמפ סום קעש" וועט באטרעפן אויב איר ווילט נעמען די גאנצע אויפאיינמאל. אין די קומענדיגע שורות וועלן מיר באטראכטן וואו דאס געלט גייט און פארוואס א לאטעריע געווינער באצאלט אזעלכע נומערן. מיר וועלן אויך באטראכטן די לאטעריע מאשינען וועלכע געבן ארויס די געווינער נומערן, און וויפיל געלט איר קענט זיך רעכענען אהיימצונעמען אויב איר זענט דער גליקליכער געווינער.
לאטעריע געווינסן קענען זיין אין די גאר הויכע מיליאנען ספעציעל אין די מעגא שפילן אין וועלכע עטליכע שטעט שפילן אינאיינעם. עס זענען שוין געווען עטליכע רעקארד געווינסן און דער גרעסטער געווינס איז געווען אין דעצעמבער 02' ווען א 56 יעריגער מאן פון וועסט ווירדזשיניע האט געוואונען 314.9$ מיליאן דאלאר אין די פאוערבאל לאטעריע. פארגאנגענע וואך האט א 49 יעריגער אימיגראנט פון קאלאמביע געווינען ניו יארק'ס רעקארד געווינס פון 149$ מיליאן דאלאר.
אינהאַלט
וואס זענען די שאנסן?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע פראגע וואס יעדער פרעגט זיך שטענדיג אליינס איז וואס זענען די שאנסן צו געווינען? רוב לאטעריעס באשטייען פון פופציג נומערן פון וועלכע מען דארף אויסוועלן 6 נומערן. אויב אייערע זעקס נומערן שטימען מיט די זעקס נומערן וועלכע פאלן ארויס פון די לאטעריע מאשין, נישט קיין אונטערשייד אויף וועלכע סדר, זענט איר דער גליקליכער געווינער.
וויבאלד די לאטעריע באשטייט פון זעקס נומערן איז די שאנסן צו געווינען זייער קליין לויט'ן פאלגנדיגן חשבון:
ווען אלע 6 נומערן זענען נאך נישט אויסגעצויגן געווארן דארף מען צוטרעפן נאר איינע פון פופציג נומערן צו קענען געווינען איין נומער, וואס מיינט אז די שאנסן זענען 8.33. יעצט איינמאל די ערשטע נומער איז שוין צוגעטראפן בלייבט נאר איבער 49 נומערן צו ערוועלן פאר די צווייטע נומער, אבער די שאנסן ווערן קלענער ווייל יעצט האט איר נאר פינעף נומערן פאר א שאנס צו טרעפן די איין נומער. אזוי גייט עס ווייטער און ווייטער מיט יעדע נומער און ביים לעצטן נומער בלייבט איבער 45 נומערן און מען דארף צוטרעפן מיט איינס וואס מאכט די שאנסן גאר קליין. ווען מען רעכנט אלעס צוזאמען קומט אויס אז די שאנס צו געווינען א לאטעריע פון 6 נומערן איז איינס פון 15,890,700.
געוויסע שטעט האבן געטוישט די שאנסן צו געווינען און דאס געמאכט שווערער ווייל אויב איינער האט געווינען יעדע שפיל איז קיינמאל נישט געווען קיין שאנסן אז די לאטעריע פרייז זאל ארויפגיין און די שפיל איז שוין נמאס געווארן און ווייניגער מענטשן האבן דאס געקויפט. דער פאקט האט געוויזן אז גרעסערע געווינס פרייזן ציען מער קונדן כאטש די שאנסן צו געווינען ווערט נאר קלענער ווי מער מענטשן עס קויפן דאס, ווייל אפילו איר טרעפט יא צו אלע זעקס נומערן איז פארהאן זייער גרויסע שאנסן אז נאך מענטשן זאלן אויך האבן די זעלבע נומערן און איר וועט זיך מוזן טיילן מיטן געווינס.
טייל שטעט האבן געהויבן די פרייז פון א טיקעט און מיט דעם געהויבן די געווינער פרייז וואס דאס האט אויטאמאטיש געברענגט מער קונדן ווייל די געווינס איז גרעסער. אנדערע שטעט האבן צוגעשטעלט נאך א נומער צו 51 נומערן און אזוי פארמינערט די שאנסן צו געווינען מיט נאך דריי מיליאן וואס דאס האט אנגעהויבן געבן מער שאנסן אז די געווינס זאל ארויפגיין נאכדעם וואס קיינער האט נישט געווינען. אין געוויסע לאטעריעס דארף מען צוטרעפן זיבן נומערן צו קענען געווינען. יענע לאטעריע שפילן גייען כסדר ארויף מיט גרויסע נומערן ווייל עס איז פארהאן זייער ווייניג שאנסן אז אינער זאל געווינען. ווען די געווינס גייט ארויף וועלן דאס מער מענטשן קויפן און דעמאלט איז שוין יא פארהאן שאנסן אז איינער וועט געווינען.
עס איז וויכטיג צו פארשטיין אז יעדע לאטעריע האט א געוויסע צאל וועגן ווי אזוי מען קען אויסשטעלן די 50 נומערן און ווי מער מענטשן עס קויפן דאס אלס מער שאנסן איז פארהאן אז איינער וועט געווינען. רוב מענטשן לאזן די קאמפיוטער אויסוועלן די נומערן און א גרויסע טייל קלויבן זיך אליינס אויס די נומערן לויט זייער געשמאק. טייל מענטשן זענען איינגערעדט אז געוויסע נומערן געווינען מער ווי די אנדערע, און זיי קלויבן אויס יענע נומערן. אנדערע מענטשן האבן זיך זייערע נומערן וועלכע זיי נוצן שטענדיג וועלכע איז באקאנט געווארן אלס גליקליכע נומערן. זייער אסאך מאל הערט מען אז מער ווי איינער האט געווינען די לאטעריע, ספעציעל ביי גרויסע לאטעריע שפילן ווען מער מענטשן קויפן די לאטעריע און וויבאלד מער מענטשן קויפן עס וויפיל וועגן די זעקס נומערן קענען אויסגעשטעלט ווערן קומט זייער אסאך מאל אויס אז דער קאמפיוטער וועלט אויס מער ווי איינמאל די זעלבע נומער.
אין די לעצטע יארן האבן עטליכע שטעט אינאיינעם געגרינדעט די פאוערבאל לאטעריע שפיל צו געבן א געלעגנהייט פאר מענטשן צו געווינען גרויסע סכומים. די פאוערבאל שפיל ווערט געקויפט דורך א רעקארד צאל מענטשן אבער פונדעסטוועגן איז פאראן ווייניג שאנסן דאס צו געווינען און עס גייט כסדר ארויף נאך העכער דעגרייכנדיג איבער הונדערט מיליאן דאלאר.
דער גרינדער פונעם שפיל האבן אויסגעארבעט דעם שפיל עס זאל האבן די ווייניגסטע שאנסן צו געווינען ווי אלע אנדערע לאטעריעס. זיי האבן געמאכט דעם סיסטעם אז דער מענטש זאל אויסקלויבן נאר פינעף נומערן אבער אויסער דעם דארף ער אויסקלויבן די פאוערבאל נומער (איינס פון 36) וועלכע מוז דוקא זיין די נומער וואס געווינט, אנדערש ווי אלע אנדערע לאטעריעס אין וועלכע די באנוס נומער קען זיין איינע פון די זעקס נומערן אינעם שפיל.
מיט דעם געדאנק זענען די שאנסן צו געווינען א פאוערבאל לאטעריע נאר איינס פון 76,275,360. די שטעט מאכן גרויס געלט פון די לאטעריע שפילן און זיי נוצן דאס געלט אלס א טייל פון די בודזשעט. צום ביישפיל אין ניו יארק איז די פארגאנגענעם יאר פארקויפט געווארן לאטעריעס פאר די ווערד פון 5.4 ביליאן דאלאר פון וועלכע 57 פראצענט פון די געלט איז געגאנגען צו געווינער און ארום 33 פראצענט איז גענוצט געווארן פאר די ערציאונג'ס אפטיילונג אין די רעגירונג. דאס איבעריגע גייט פאר די קאסטן צו אפערירן די לאטעריע שפיל.
וואס באקומט מען?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינער וואס געווינט א צען מיליאן דאלאר'דיגן לאטעריע וועט איר באקומען נישט מער ווי 2.5 מיליאן. ניו יארק סטעיט איז באקאנט אלס די קאמפליצירסטע לאטעריע שפיל מיט די אינטערעסאנטסטע אויסצאלונג. ווען איר קויפט א לאטעריע טיקעט אין ניו יארק דארפט איר אויסוועלן אויב איר ווילט דאס געלט צעטיילט אויף א צירקע פון יארן אדער דאס גאנצע אויפאיינמאל. איינמאל די לאטעריע איז אין מאשין קענט איר מער נישט צוריקציען אייער מיינונג.
וואו די געלט גייט: אויב איר וועלט אויס צו באקומען דאס געלט צעטיילט צו א צאל יארן וועט איר באקומען דאס געלט צעטיילט אין 26 יאר וועלכע וועט צוזאמען אויסקומען די סומע וויפיל איר האט ריכטיג געווינען. דער ערשטער טשעק קומט אן צוויי וואכן נאכ'ן געווינען און וועט באטרעפן 2.5 פראצענט פון די סך הכל. דעם קומענדיגן יאר וועט אנקומען דעם צווייטן טשעק וועלכע וועט זיין 2.7 פראצענט פון די סך הכל און אזוי גייט עס מער און מער מיט א צענטל פון א פראצענט יעדעס יאר ביז דעם לעצטן טשעק קומט אן און באטרעפט פינעף פראצענט פון די סך הכל.
די לאטעריע פירמע גיבט אבער נישט אויס דאס גאנצע געלט נאר לייגט אריין א געוויסע סומע פון דאס געלט אין באנדס און דארט וואקסט עס גענוג צו באצאלן אלע געלטער ביז'ן ענדע. יעדעס מאל איינער געווינט דאס געלט צעטיילט וועט די ניו יארק לאטא נעמען אפשאצונגען פון עטליכע אינוועסטירער פירמעס און וועט אויסוועלן דער וואס גיט דער ביליגסטער פרייז. רוב פון אזעלכע געווינסן האט אפגעקאסט די לאטעריע פירמע נאר האלב פון די סך הכל וויפיל עס האט אויסגעצאלט אין די 26 יאר.
ווען איינער וועלט אויס צו געווינען די גאנצע אויפאיינמאל וועט ער באקומען די זעלבע סכום געלט וויפיל עס וואלט געקאסט פאר די לאטא פירמע צו קויפן די באנדס פאר די סך הכל. פאר די ניו יארק לאטא איז נישט קיין אונטערשייד וואס מען וועלט זיך אויס, ווייל אין יעדע פאל וועלן זיי צאלן די זעלבע סכום געלט וועלכע איז בערך האלב פון וויפיל די געווינס איז באמת.
ארום אכציג פראצענט מענטשן וואס קויפן לאטעריעס וועלן אויס די לאמפ סום קעש געווינס וויבאלד דער שכל זאגט אז מען קען פארדינען אינעם מארקעט מער ווי די פינעף פראצענט וויפיל די באנדס פארזיכערן. אין פאקט וועט א מענטש פארדינען דורכשניטלעך צווישן זיבן און 10 פראצענט ווען ער לייגט אריין דאס געלט אין פארזיכערטע מיוטשעל פאנדס. טייל לאטעריע געווינער האבן פארדינט צענדליגער מאל זייער געווינס ווען זיי האבן אריינגעשטעלט טייל פון דאס געלט אין די סטאק מארקעט, אבער דארט איז שוין פארהאן א גרעסערע איינשטעל וועלכע רוב מענטשן וואלטן נישט אויסגעקליבן אלס די ריכטיגע פלאץ צו אינוועסטירן.
דאס געזעץ זאגט אז איינער וואס געווינט א לאטעריע מוז צאלן 28 פראצענט שטייערן און אויב ער געווינט גרעסערע געלטער מוז ער צאלן 39.6 פראצענט וועלכע איז די גרעסטע שטייער וואס א מענטש קען נאר צאלן. אויף די שטייערן נעמען די לאקאלע און פעדעראלע רעגירונג אראפ זייערע געהעריגע שטייערן און דער געווינער בלייבט איבער מיט ווייניגער ווי האלב פון זיין פארדינסט. אין אונזער ביישפיל אז איינער האט געווינען צען מיליאן דאלאר וועט ער נאר באקומען פינעף מיליאן פון די לאטא און נאך אלע שטייערן וועט ער בלייבן מיט בלויז 2.5 מיליאן.
דער גרעסטער געווינער, ענדרו ווייטטעקער, פון וועסט ווירדזשיניע וועלכע האט געווינען 314.9$ מיליאן דאלאר האט נאר באקומען 113$ מיליאן וועלכע איז פיל ווייניגער ווי האלב פון די נומער. אנדערע לענדער האבן נישט די געזעצן און ווען איינער געווינט אפילו הונדערט מיליאן דאלאר וועט ער נישט צאלן קיין איין דאלאר אין שטייער. נאכמער זיין פארדינסט וועט אפילו נישט אריינגערעכנט ווערן אין זיין יערליכע טעקס ריטורן און ער וועט ווייטער באקומען זיינע בענעפיטן ווי בעפאר. אבער פארדעם אליינס לוינט זיך נאכנישט צו וואוינען אריבער די גרעניץ ווייל שטייערן אין אמעריקע זענען די ביליגסטע פון די גאנצע וועלט און פאר א מעגליכע לאטעריע געווינס זענען די אנדערע נאך נישט בעסער. וואס איר קענט יא טאן איז קויפן לאטעריעס פון אנדערע לענדער. אויב איר געווינט וועט איר באקומען דאס גאנצע געלט אבער איר וועט נאך אלץ דארפן לעגאל צאלן אלע שטייערן וואס א לאטעריע געווינער באצאלט.
די געווינער וואס באקומען דאס געלט צעטיילט צו 26 יאר צאלן פיל ווייניגער שטייערן ווייל זיי באקומען נישט אזויפיל געלט אויפאיינמאל און די שטייערן ווערן אראפגענומען פון יעדע טשעק באזונדער. אבער ווי געזאגט לוינט זיך נאך אלץ נישט צו נעמען דאס געלט צעטיילט ווייל איר קענט פארדינען פיל מער אויב איר אינוועסטירט דאס געלט אויף די ריכטיגע פלעצער.
די לאטעריע מאשינען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן צוויי ערליי לאטעריע מאשינען וואס געבן ארויס די באליס וועלכע אנטהאלטן די געווינער נומערן. די ערשטע איז נישט אנדערש ווי א מיקסער וועלכע דרייט אלע באליס און פון די כוח פון גראוויטי פאלן זיי ארויס צו א דינע רער. די אנדערע איז א מאשין אין וועלכע מען לייגט אריין באליס וועלכע זענען ליידיג פון אינעווייניג. ווען מען צינדט עס אן, בלאזט אריין לופט און עס קוקט אויס ווי א פאפקארן מאשין. אויבן אויפ'ן מאשין איז פאראן א רער אין וועלכע די באליס וועלכע דעגרייכן דארט פליען אריין און עס שליסט זיך איינמאל די באשטימטע צאל נומערן זענען שוין ארויסגעקומען. רוב לאטעריע פירמעס נוצן די לופט מאשין וועלכע האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין בעסער און אויך מער פארזיכערט. ביידע מאשינען זענען דורכזיכטיג פון אלע זייטן און אפילו די רערן זענען דורכזיכטיג כדי די מענטשן זאלן קענען מיטהאלטן יעדע טריט פון דעם פראצעדור. יעדע לאטעריע אויסציאונג ווערט אויפגעשפילט אויף טעלעוויזיע וועלכע טויזענטער מענטשן באטראכטן און איבערצייגן זיך די פשוטע פראצעדור.
טייל לאטעריע פירמעס האבן מערערע זיכערהייטן קעגן שווינדלערייען וועלכע זענען שוין פארגעקומען אין די פארגאנגענהייט. אין ניו יארק פארלאנגט דאס געזעץ אז עס זאל זיין עטליכע זעק מיט אלע באליס און הארט בעפאר מען ברענגט ארויס די באליס וועלט מען אויס איינע פון זיי דורך א גורל. אויך וועגט מען אפ די באליס בעפאר און נאך די אויסציאונג צו מאכן זיכער אז קיינער האט נישט אריינגעלייגט אנדערע באליס וועלכע זענען גרינגער און וואלטן שנעלער ארויסגעפלויגן (אזא שווינדל איז פארגעקומען אין פענסילוועניע אין 980' ווען די לאטעריע מיטארבייטער האבן אריינגעגאסן עפעס א פליסיקייט אין אלע באליס אויסער די דריי געווינער נומער וועלכע זיי האבן פון פאראויס געקויפט. ווען די מאשין האט אנגעהויבן צו בלאזן זענען אלע אנדערע באליס געווען צו שווער צו קענען דעגרייכן די אויבערשטע רער און נאר די אומבארירטע באליס זענען ארויסגעפלויגן און זיי האבן געוואונען 1.8 מיליאן דאלאר). אלע לאטעריע פירמעס האלטן פארשפארט די מאשינען אין אייזערנע סעיפס און עפענען דאס מינוטן בעפאר די אויסציאונג. און אין געוויסע שטעט ווערט די גאנצע אויסציאונג אבזערווירט דורך א פאליציי אפיציר וועלכע טוישט זיך יעדעס מאל אויף א צומישטן סדר.
וועלכע לאטעריעס זענען די בעסטע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פאקט ווייזט אז די מערסטע געווינסן זענען געווען ביי שטאטישע וועכענטליכע (אדער צוויי מאל א וואך) לאטעריעס וועלכע ווערן געשפילט אין איבער הונדערט לענדער ארום די וועלט און בעיקר אין נארט אמעריקע וואו 38 שטעט אין אמעריקע האבן זייערע אייגענע לאטעריעס, יעדע פראווינץ אין קאנאדע, מעקסיקא, קאלאמביע, פארטע ריקא, און די יו-עס ווירדזשין אינזלען. די סארט לאטעריע סיסטעם איז אויסגעשטעלט צו געווינען און ביי יעדע אויסציאונג געווינען עטליכע מענטשן שיינע סומעס געלטער און דורכשניטליך געווינט איינער אדער עטליכע די הויפט געווינס אכציג מאל פון הונדערט.
די אינסטענט לאטעריעס וועלכע מען קען געווינען אויפ'ן פלאץ גיט ארויס דאס ווייניגסטע געווינערס ווייל די קלענסטע צאל מענטשן שפילן דאס און די לאטעריע פירמעס מאכן זיכער אז זיי זאלן מאכן גענוג געלט. דער כלל איז אז קאמפיוטערייזד לאטעריע שפילן זענען די ערגסטע ווייל דארט האט די לאטעריע פירמע די פולע קאנטראל אויף די געווינערס און זוכט ארויסצונעמען ווי מער געלט. דער קאמפיוטער מאכט זיכער אז מענטשן זאלן כסדר געווינען קליינע סומעס געלט וואס דאס ציט דעם שפילער צו קויפן מער און מער מיט'ן האפענונג אז ער וועט אמאל געווינען. נעמט א ביישפיל די "קוויק דראו" לאטעריע שפיל אין ניו יארק וועלכע איז א פולע קאמפיוטערייזד לאטעריע סיסטעם וועלכע גיבט ארויס געווינער נומערן יעדע עטליכע מינוט. מאסן מענטשן געווינען טאקע אבער נאר מיט קליינע סכומים. א גרויסע געווינס איז דארט א זעלטענע זאך וואס מען הערט נאר אמאל אמאל.
די הויפט ארגינעלע לאטעריע שפיל פארמישט נישט קיין קאמפיוטער און די נומערן ווערן אויסגעצויגן ביושר דורך א לאטעריע מאשין פון וועלכע מיר האבן אויבן געשריבן. די אויסציאונג איז אן אויסציאונג אויך פאר די לאטעריע פירמע וועלכע קען שטארק באשטיין אז קיינער זאל נישט געווינען און די געווינס זאל ארויפגיין העכער וואס ברענגט זיי פיל מער געלט.
די בעסטע נומערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון אזויפיל שפילן האט זיך ארויסגעשטעלט אז געוויסע נומערן האבן מער מאל געווינען און געוויסע האבן ווייניגער געווינען. דער פאקט איז באקאנט געווארן אלס די קאלטע און הייסע נומערן. עס זענען היינט אפילו פארהאן קאמפיוטער סאפטוועיר וועלכע רעכנען אויס וואספארא נומערן עס זענען די בעסטע צו שפילן לויט די סטאטיסטיקס פון די פריערדיגע געווינער נומערן.
די פאקטן זענען אמת אבער עס איז נאריש זיך צו גיין רעכנען דערמיט. יעדע לאטעריע אויסציאונג איז א קאמבינאציע פון עטליכע נומען און עס וועט קיינמאל נישט אויסקומען אז אלע נומערן וועלן זיין די הייסטע נומערן און דערפאר מאכט עס דעם גאנצן געדאנק אומגילטיג.
וויבאלד עס קאסט נישט קיין געלט און עס איז נאך אלץ אינטערעסטאנט אראפצוברענגן האבן מיר באשלאסן יא צו ווייזן נאר די זעקס הייסטע און קעלסטע נומערן וויבאלד רוב לאטעריעס באשטייען פון 6 נומערן. די 6 בעסטע נומערן זענען 26, 35, 42, 5, 19, און 6. די 6 שוואכסטע נומערן זענען 51, 52 ,50, 21, 23, און 11.
ווער קויפט לאטעריעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוב מענטשן רעדן זיך איין אז די ארימע קויפן דאס מערסטע לאטעריעס און טייל מענטשן שעמען זיך פון דעם פאקט אז זיי האבן געקויפט לאטעריעס. דאס איז אבער אלעס נישט ריכטיג. סטאטיסטיקס ווייזן אז ווי רייכער מענטשן זענען אלס מער לאטעריעס קויפן זיי.
א גאלאפ אנקעטע וועלכע איז גענומען געווארן מיט עטליכע יאר צוריק האט געוויזן אז 57 פראצענט אמעריקאנער קויפן לאטעריעס כאטש איינמאל א יאר. פון דעם האבן די וואס פארדינען צווישן 45,000$ און 75,000$ אויסגעמאכט 65 פראצענט און די וואס פארדינען אונטער 25,000$ האבן נאר אויסגעמאכט 53 פראצענט. די שטודיע האט אויך געוויזן אז די וואס פארדינען איבער 75,000$ קויפן דריי מאל אזויפיל ווי די ארימע וועלכע פארדינען אונטער 25,000$.
וויפיל לאטעריעס זאל מען קויפן?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאקט איז פאקט אז ווי מער מען קויפט אלס מער שאנסן האט מען צו געווינען. אבער דער שכל זאגט אנדערש און רוב מענטשן קויפן נישט מער ווי איינס אדער צוויי טיקעטס, ווייל א שפיל איז א שפיל און דער מענטש וויל האבן א טייל אינעם שפיל און באגעניגט זיך מיט איין שאנס. די לאטעריע פירמעס ווייזן אן אז רוב מענטשן קויפן נאר איין טיקעט און די קלענערע פראצענט וואס קויפן מער ווי איינס וועגן איבער די גרעסערע פראצנעט. אינטערעסאנט איז אבער נאך אלץ, אז רוב געווינערס האבן נאר געקויפט איין טיקעט. און דאס איז א סוד וועלכע די לאטעריע פירמעס ווילן נישט מען זאל וויסן...
מיט די יארן איז איינגעפירט געווארן א גוטער געדאנק אז גרופעס מענטשן קויפן אינאיינעם מערערע לאטעריעס וועלכע פארמערט די שאנסן פילפאכיג דורכדעם וואס יעדער האט א שאנס אין יעדעמס שאנסן. מען הערט זייער אפט אז א גרופע ארבייטער אדער פאמיליע מיטגלידער האבן געוואונען אינאיינעם א לאטעריע און עס ווערט היינט מער און מער אויפגעכאפט.
אויב איר ווילט זיך באטייליגן אין א אזא גרופע איז וויכטיג מען זאל אויפשרייבן די נעמען פון אלע באטייליגטע אויף די אנדערע זייט פונעם טיקעט. נאך בעסער איז צו מאכן א געשריבענע קאנטראקט צווישן אלע באטייליגטע וועלכע זאל קלאר שטעלן אלע איינצעלהייטן אין פאל די טיקעט געווינט כדי צו פארמיידן שפעטערדיגע פראבלעמען.
א גרינגע וועג ווי אזוי צו נעמען א טייל אין א לאטעריע שפיל איז צו קויפן דעם שפיל פון פאראויס אויף א גאנץ יאר. רוב לאטעריע פירמעס געבן אזא געלעגנהייט אין וועלכע מען צאלט אויס דאס גאנצע געלט אנהויב יאר און דער קאמפיוטער שפילט פאר אייך יעדן שפיל אויטאמאטיש.
לאטעריע סעילס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינעם פארגאנגענעם יאר האט זיך פארקויפט לאטעריעס איבער'ן לאנד פאר די ווערט פון 44.9 ביליאן דאלאר. אויב מען צעטיילט דאס וועט אויסקומען אז א דורכשניטליכער מענטש האט אויסגעגעבן 123 דאלאר איבער'ן יאר פאר לאטעריעס. דאס איז אבער נישט דאס מערסטע. אריבער די גרעניץ אין קאנאדע האט זיך פארקויפט פארגאנגענעם יאר לאטעריעס אין די ווערט פון 9 ביליאן דאלאר וואס קומט אויס 252 דאלאר פאר יעדן איינוואוינער. איבער די וועלט איז דאס לעצטע מאל געשאצט געווארן אין 98' און האט געוויזן לאטעריע סעילס פון איבער 126 ביליאן דאלאר.
צווישן די אמעריקאנער שטעט פארקויפט ניו יארק דאס מערסטע מיט ארום 5.6 ביליאן און מאסעטשוסעטס די צווייטע מיט ארום 4.2 ביליאן. אין קאנאדע האט קוויבעק פארקויפט אין די ווערט פון 3.3 ביליאן און אנטעריא 2.2 ביליאן דאלאר. אויב מען גייט לויט די שטעט זעלבסט קומט אויס אז אין ראוד איילענד געבן די מענטשן אויס דאס מערסטע פאר לאטעריעס, וועלכע איז געשאצט צו 1,115$ פער יאר און אין קאנאדע זענען די גרעסטע לאטעריע אויסגעבער עטליכע אטלאנטיק שטעט (ניו בראנסוויק, נופאונדלענד, נאווע סקאשע, און פי-אי-איי) וועלכע שפילן אינאיינעם די אטלאנטיק לאטעריע און געבן אויס אין דורכשניטליך ארום 419$ פער יאר.
איבער די וועלט זענען די גרעסטע לאטעריע אויסגעבער די יאפאנעזער וועלכע קויפן איין לאטעריעס פאר די ווערט פון 7.9 ביליאן דאלאר. נאך יאפאן קומט ענגלאנד, שפאניע, איטאליע, און פראנקרייך. עס ווערט געשאצט אז זינט מאדערנע לאטעריעס ווערן געשפילט (964') האט די רעגירונג שוין פארדינט איבער 200 ביליאן דאלאר דערפון. אין א נארמאלע יאר פארדינט די רעגירונג ארום דרייצן ביליאן דאלאר נאר פון לאטעריעס.
די פארקויפער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאטעריעס ווערן פארקויפט אין 240,000 געשעפטן איבער דרום אמעריקע. די לאטעריע ארגאניזאציע רעכנט אויס די געאגראפישע חשבונות וויפיל געשעפטן זאלן קענען פארקויפן לאטעריעס אין יעדע געגענט און שטעלן די סטאנדארטן. יעדע געשעפט קען לעגאל פארקויפן לאטעריעס אויב עס איז נאך פארהאן פלאץ אין די געגענט.
די געשעפטן וועלכע פארקויפן לאטעריעס דארפן צאלן פאר א לייסענס אבער זיי פארדינען אסאך געלט אויב זיי קענען פארקויפן אסאך טיקעטס. די פארדינסטן איז געוואנדן פון שטאט צו שטאט אבער אין דורכשניטליך באקומען זיי צווישן פינעף און אכט פראצענט פאר יעדע טיקעט וואס זיי פארקויפן. אויסערדעם באקומען זיי גרויסע קאמישענס אויב זיי פארקויפן זייער אסאך טיקעטס און אין זייער אסאך שטעט וועלן די געשעפטן באקומען א פראצענט פון די געווינס אויב זיי האבן פארקויפט די געווינער טיקעט.
אויב איר האט א געשעפט און איר טראכט פון פארקויפן לאטעריעס דארפט איר באשליסן צו עס לוינט זיך טאקע ווייל דאס געזעץ לאזט נישט די לאטעריע פארקויפער קויפן לאטעריעס פאר זיך אליינס. טייל שטעט לאזן אפילו נישט די נאענטע פאמיליע ארום דעם פארקויפער שפילן די לאטעריע. כאטש די פארקויפער קענען היינט נישט שווינדלן אפילו זיי ווילן, איז דאס געזעץ נאך אלץ אין קראפט. ווייל אויב פארקויפער וואלטן געווינען וואלטן מענטשן פארלוירן די קאנפידענץ צו קויפן לאטעריעס.
אויב איר געווינט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויב איר געווינט וועט איר דארפן ערשיינען צו די לאטעריע הויפטקווארטיר אין אייער שטאט וואו די זיכערהייט פערסענאל וועלן ערשט איבערקוקן דעם טיקעט מיט סאפיסטיקירטע טעכנאלאגיעס זיכער צו מאכן אז עס איז נישט נאכגעמאכט. די לאטעריע פירמעס וועלן אייך געבן עצות וויאזוי צו באהאנדלען אייער געווינס און ווי אזוי צו שטיין ווייט פון פובליסיטי און ווי אזוי צו באקומען אן אומגעליסטעטע טעלעפאן נומער אז קיינער זאל אייך נישט באדערן שפעטער. ווי אזוי אימער, וועלן רוב שטעט פארלאנגען איר זאלט אויפטרעטן אין א פרעסע קאנפערענץ איינמאל וואו די מידיא וועט האבן איר געלעגנהייט צו פרעגן די מיליאנען פראגעס וואס די וועלט וויל וויסן ווי: וואס פלאנט איר צו טאן מיט דאס געלט? ווען זענט איר געוואויר געווארן און וויאזוי האט איר רעאגירט? א.א.וו.
אין די פארגאנגענהייט זענען עטליכע לאטעריע געווינער אטאקירט אדער בארויבט געווארן שפעטער ווען רויבער האבן אנדעקט ווער זיי זענען. עס איז אבער נישט פארהאן קיין ברירה און אויב איר וועט נישט וועלן אויפטרעטן ביי די נייעס קאנפערענץ און נעמען א בילד קענט איר לעגאל נישט באקומען דאס געלט. די לאטעריע פירמע מוז קענען אויפווייזן אירע קונדן אז עס איז פארהאן א ריכטיגער געווינער.
אויב א געווינער נעמט דאס געלט צעטיילט צו 26 יאר און ער שטארבט אינדערצווישן וועט דאס געלט גיין צו זיינע לעגאלע יורשים אויסער די סארט לאטעריע וועלכע רופט זיך "ווין פאר לייף" אין וועלכע פאל די רעגירונג וועט פארדינען דאס געלט.
א געווינער האט געווענליך צווישן זעקס און צוועלף מאנאטן צו בעטן זיין געווינס, געוואנדן אין וועלכע שטאט ער וואוינט. אויב קיינער קומט נישט אן מיט'ן געווינס ביז יענע צייט וועלן געוויסע לאטעריע פירמעס נוצן דאס געלט אין א קומענדיגע שפיל און מאכן א גרעסערע געווינס. אנדערע שטעט פארלאנגען געזעצליך אז דאס געלט זאל בלייבן ביי די רעגירונג.
די נייע מיליאנערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאטעריעס ברענגען הונדערטער נייע מיליאנערן יעדעס יאר. עס ווערט געשאצט אז איבער 25,000 מענטשן ווערן מיליאנערן אין יעדע דור נאר פון לאטעריעס. די לאטעריע געווינער זענען בטבע מער געבעדיג און שטודיעס ווייזן אז רוב גרויסע געווינער האבן פשוט אוועקגעגעבן א ערנסטע טייל פון זייער געווינס פאר פאמיליע מיטגלידער און גוטע פריינט. לאטעריע פירמעס זענען נישט מער ווי גערעכט ווען זיי נוצן די פאלגענדע סלאגאן: "איר זאלט שטענדיג זיין פריינטליך צו די וואס שפילן אונזער לאטא".
די נישט גוטע טייל פון לאטעריע געווינער איז דער פאקט אז די רעגירונג פארדינט נישט קיין סאך פון זיי נאר די גרויסע שטייערן וועלכע זיי צאלן ווען זיי באקומען די געווינסן. גאר א קליינע צאל לאטעריע געווינער נוצן זייערע געלטער צו אינוועסטירן אין ביזנעסער. פארקערט גאר, גרויסע ביזנעסלייט וועלכע געווינען לאטעריעס לאזן אלעס איבער און גייען צום שוואוילטאג לעבן.
עס איז אן אנגענומענער זאך אין די וועלט אז לאטעריע געווינער זענען אומצופרידענע מענטשן אבער דער פאקט ווייזט אנדערש. שטודיעס וועלכע האבן אויסגעפרעגט געווינער האבן קלאר געוויזן אז 99 פראצענט פון די געווינער זענען פרייליכער פון פרייליך אז זיי האבן געווינען. זעט אויס אז די וועלט פארגינט זיי נישט.
נאך אן אינטערעסאנטע זאך וואס די שטודיע ווייזט, איז אז דאס רוב פון געווינער זענען געווארן מער צופרידענע מענטשן נאכדעם וואס זיי האבן געווינען און 35 פראצענט פון זיי זענען געווען דאס זעלבע צופרידן בעפאר זיי האבן געווינען ווי נאכדעם.
נאך א זאך וואס איז נישט גוט פון געווינער ליידט גאר די לאטעריע פירמע זעלבסט. די אויסגעפרעגטע אין די שטודיעס האבן אין רוב געזאגט אז זינט זיי האבן געווינען האבן זיי מער קיינמאל נישט געקויפט קיין לאטעריע...
האט א איד שוין געווינען א לאטעריע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארוואס ווייסט קיינער נישט, אבער רוב אידן רעדן זיך איין אז קיין איין איד האט נאך נישט געווינען קיין לאטעריע. ערשטנס וואס יעדער דארף וויסן איז אז עס איז יא דא אידן וואס האבן געוואונען און נישט נאר 100,000 דאלאר נאר אפילו מיליאנען. א לאטעריע איז א דרך הטבע פונקט ווי אלע אנדערע געשעענישן פון דער וועלט.
פארגעסט נישט אז די שאנס צו געוואונען א לאטעריע פון 6 נומערן איז נאר איינס פון 15 מיליאן און פון יעדע 15 מיליאן מענטשן אין אמעריקע זענען נאר פארהאן עטליכע טויזנט אידן וואס קומט אויס ווייניגער פון איין פראצענט.
וויבאלד אידן זענען א צוריקגעצויגן און באשיידן פאלק האט נאך קיין איין אידישע לאטעריע געווינער נישט פרובירט צו מאכן א וועזן פון זיין געווינען נאר האבן פרובירט דאס פארקערטע. אידישע קינדער לעבן אין א נאנטע באפעלקערונג און וועלן בטבע נישט וועלן אויפרייצן א צווייטן.


text:
מאלדאווע
מאָלדאװע (Republica Moldova, רוסיש: Peпyблиka MoлдoBa) איז אַ לאנד-איינגעשלאסן לאַנד אין דרום-מזרח אייראפּע, צווישן רומעניע צו מערב און אוקראינע צו צפון, מזרח און דרום. איר הױפּטשטאָט איז קעשענעוו.
ווערנט דער מיטל אלטער, רוב פון דער היינטיגער טעריטאריע פון מאלדאווע איז געווען א טייל פון דער פרינציפאליטעט פון מאלדאוויע. אין 1812, האט די רוסלענדישע אימפעריע אנעקסירט דעם מזרח טייל פון דער פרינציפאליטעט און געגעבן א נאמען בעסאראביע. צווישן 1856 אין 1878, האט מען צוריקגעגעבן דעם דרום טייל צו מאלדאוויע. אין 1859 איז זי געווארן פאראייניגט מיט וואלאכיע צו פארמירן די מאדערנע רומעניע.
מאלדאווע איז געווארן א מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער אין מערץ 1992.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאלדאווע ליגט כמעט אינגאנצן צווישן צוויי טייכן, דער נעסטער און דער פרוט.
די הויפט שטעט אין מאלדאווע זענען קעשענעוו, טיראספאל און באלטי.
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויטן צענזוס פון 2004, זענען 75.8% פון די באפעלקערונג מאלדאוואנער (2,564,849) און 8.3% (282,406) אוקראינישע. יידן זענען געווען 3608. דער צענזוס האט נישט איינגעשפארט די טעריטאריע פון טראנסניסטריע.


text:
לאניאדא שפיטאל
דאס לאַניאַדאָ שפיטאל איז א שפיטאל אין קריית צאנז, נתניה, ישראל געגרינדעט אין תשל"ה דורך דעם קלויזנבערגער רבי. ווען דער רבי איז געווען אין אוישוויץ קאצעט איז ער געוואונדעט געווארן. ער האט פארשטאנען אז טאמער ער גייט דארטן אין שפיטאל איז דער מעגלעכקייט ארויסצוקומען לעבעדיגערהייט גאר קליין. אויפן ארט האט ער באשלאסן אז אויב ער ווערט געראטעוועט פון יענעם גיהנם וועט ער אויפבויען א שפיטאל וואו א ייד דארף נישט מורא האבן צו גיין דארט צו זוכן א רפואה. ער האט דערציילט די מעשה ביים עפענען פונעם לאניאדא שפיטאל.
אום ו' אדר א' ה'תשס"ח איז געבוירן דארט דאס 100,000סטע קינד.[1]
בילדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ישיבה וועלט נייעס (אויף ענגליש)


text:
מפא"י
מפא"י איז די ר"ת פון ארץ ישראל ארבעטערס פארטיי, איר שטעלונג איז א לינקע סאציאליסטישע, אויפן שטייגער פון די סאציאלע דעמאקראטישע פארטייען, פון מערב אייראפע.
זי איז געגרינדעט געווארן דורך עטליכע קליינע לינקע פארטייען, ווי השומר הצעיר, הפועל הצעיר, אחדות עבודה, אום 930' פארמירנדיק די גרעסטע יידישע פארטיי אין פאלעסטינע, פירנדיק די נאציאנאלע יידישע פאליטיק, אין די נאציאאלע פארלאמענט, דער הויפט פונעם פארטיי איז געווען דוד בן גוריון
ערב די גרינדונג פון די מדינה, האט מען באשטעטיקט אן איבערגאנגס רעגירונג וואס וועלן פירן דאס לאנד פונעם זעלסטשטענדיקייט, ביזן ערמעגליכן נייע וואלן, זייענדיק די גרעסטע פארטיי איז רוב זאכן געלעגן אונטער מפא"יס אויפזיכט, און ביי די וואלן פון 949', האט מפא"י געווינען 46 בענקלעך אינעם כנסת, און בן גוריון איז געווארן, דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
ביי די קומנדיקע וואלן האבן זיי געווינען 45 בענקלעך אינעם כנסת, און ביז 965' האבן זיי שטענדיק געווינען פערציק מאנדאן און מער, און 965' האבן זיי זיך פאראייניקט מיט אפגעטיילטע פון מפ"ם די נאכמער לינקע סאציאליסטיש- מארקסיסטישע פארטיי, און אינעם זעלבן יאר האט בן גוריון פארלאזט די פארטיי, גרינדנדיק רפ"י, אדער די ישראל ארבייטער ליסטע.
ביי די וואלן פון 969', איז שוין רפ"י צוריק געווען אינעם מפא"י, אבער מיט א צווייטע נאמען, "'מערך" דאס איז געווען דער אנהייב פונעם ענדע פונעם פארטיי, וואס האט געהערשט אין מדינת ישראל, נאך איידער די מדינה איז געבוירן געווארן, עס האט אבער געדויערט צען יאר ביז די וויילער האבן אריינגעשטעלט מנחם בעגין, און היינט די ארבייטער פארטיי וואס גייט נאך אין די פיסטריט פונעם אלטן פארטיי, ליידט דורכפעלער נאכאנאנד.


text:
קארלין סטאלין
דער קארלין סטאלין חסידישער הױף איז געגרינדעט געװארען דורך דעם גרויסן רבי'ן הר"ר אהרן פון קארלין א תלמיד פון דעם מעזריטשער מגיד. קארלינער חסידים שטאמען פון קארלין לעבן פינסק אין װייס-רוסלאנד.
דער צווייטער רבי איז געווען זיין זון הר"ר אשר פון סטאלין. נאך אים איז געווען רבי זיין זון ר' אהרן פערלאוו, מחבר פון „בית אהרן".
נאך אים איז געווארן רבי זיין זון דער יונגער רבי הר"ר אשר.
ער איז אוועק יונגערהייט איבערלאזנדיג זיין זון ישראל אלס קינד. די חסידים האבן אים אויפגענומען אלס קינד, דעריבער הייסט ער דער ינוקא.
- דער יונגער רבי הר"ר אשר האט אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע נאך זיין פאטער'ס פטירת אין תרל"ב. ער האט נישט מאריך ימים געווען און ער איז נפטר געווארן נאך א יאר, חמשה עשר באב ה'תרל"ג (1873), אין דראהביטש ביי א מגפה וואס האט געווילדעוועט אין דער שטאט. זיין ערשטע ווייב איז געווען מרת חיה, א טאכטער פון רבי מנחם נחום טווערסקי פון מאקאראוו; זי איז געשטארבן תרל"ג ביים געבורט פון איר טאכטער חנה. זיין צווייטע ווייב איז געווען מרת שרה דבורה, טאכטער פון רבי אלימלך שפירא פון גראדזשיסק און די אלמנה פון רבי יחיאל יעקב האפשטיין פון קאזשניץ.
- רבי ישראל דער סטאלינער "ינוקא": נאך דער פטירה פונעם יונגן רבי'ן הר"ר אשר, איז זיין זון ישראל געווען אלט נאר פיר און א האלב יאר. טראץ דעם האבן די חסידים געזען אין אים זייער מנהיג, אזוי ווי זיין זיידער רבי אהרן האט שוין געזאגט אויף אים. ביי זיין בר מצוה, י' כסלו ה'תרמ"ב (1881) האבן די זקני החסידים, צווישן זיין רבי דוד צבי שלמה בידערמאן פון לעלאוו, אים געגעבן א כתב נשיאות. צוליב זיינע יונגע יארן האט מען אים גערופן 'ינוקא'[1]. דער סטאלינער ינוקא האט געפירט זיין רעביסטעווע 50 יאר. ער האט געהאט צענדליקע טויזנטער חסידים. רבי ישראל איז נפטר געווארן ראש השנה ה'תרפ"ב (1921), ווען ער איז געווען אין פראנקפורט, דייטשלאנד, פאר א רפואה.
- רבי ישראל האט איבערגעלאזט זעקס זין, טייל פון זיי האבן געפירט באדמו"רות:
- דער בכור רבי אשר אין סטאלין (האט נישט געפירט).
- רבי אהרן אין ווארשע, פוילן, (האט נישט געפירט, אבער ער איז געווען דער מנהיג פון די קארלינער חסידים אין פוילן).
- רבי יעקב חיים האט געפירט א הויף אין וויליאמסבורג, ברוקלין אין די פאראייניגטע שטאטן; ער איז נפטר געווארן ו' אייר תש"ו אין דעטרויט וואו ער איז געגאנגען צו זיינע חסידים דארט, און ער ליגט אין דעטרויט. ער האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
- רבי משה האט געפירט זיין הויף אין סטאלין.
- רבי אברהם אלימלך האט געפירט אין קארלין.
- רבי יוחנן האט געפירט אין לוצק.
ביי דער חורבן אייראפע זענען אומגעקומען פיר פון די ברידער: רבי אשר מיט רבי משה זענען אומגעקומען ביי דער רציחה פון די סטאלינער יידן ערב ראש השנה; רבי אברהם אלימלך איז דערמארדעט געווארן, אזוי איז אנגענומען ביי די חסידים, י"ד חשוון תש"ג (1942); רבי אהרן האט מען דערמארדעט אין ווארשע אין חודש אב.
-
-
רבי יעקב חיים פון דעטרויט
-
-
די קארלינער חסידים זענען באקאנט אלס עובדים וואס שרייען שאקעלן און זינגען ביים דאווענען.
דאס חסידות היינט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער פטירה פון ר' יוחנן האט זיך דאס חסידות צוטיילט. אונטערן נאמען קארלין-סטאלין װערט עס געפירט דורך דער רבי ר' ברוך מאיר יעקב שוחט, אן אייניקל פון דעם קארלין-לוצקער רבי'ן רבי יוחנן. ער וואוינט אין גבעת זאב, נישט ווייט פון ירושלים. די אנדערע טיילן זענען קהל חסידי ירושלים און פינסק קארלין.
קארלין-סטאלין האט קרוב צו צוויי טויזנט משפחות אין ארץ ישראל און ארום דער וועלט. אין ארץ ישראל געפינען די חסידים בעיקר אין ירושלים, בני ברק, ביתר עלית, מודיעין עילית, טבריה און דעם יישוב גבעת זאב וואו דער רבי וואוינט.
דער הויפט בית מדרש פונעם חסידות, "היכל רבנו יוחנן", איז אין דעם בוכארים געגנט אין ירושלים. אין ירושלים זענען אויך שטיבלעך אין בית ישראל, עזרת תורה, סנהדריה און רמות. דאס חסידות האלט אויס די אור החיים שול אין דער אלטשטאט. אין ביתר זענען פיר שטיבלעך (שכונת הדקל, שכונת התמר און צוויי אין שכונת הגפן), אין מודיעין עילית צוויי שטיבלעך (אין קרית ספר און אין אחוזת בראכפעלד), אין בני ברק צוויי שטיבלעך, אין צפת דער אלטער בית מדרש און אין טבריה צוויי שטיבלעך (אין טיילת און אין 200 פלוס געגנט).
דאס חסידות האט ישיבות קטנות אין ירושלים, רמות, ביתר עילית און מודיעין עילית, און א ישיבה גדולה אין רמות.
אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע זענען דא שטיבלעך אין בארא פארק (מיט א ישיבה קטנה און א ישיבה גדולה), מאנסי און לייקוואוד. אויך איז דא א שטיבל אין סטאמפארד היל, לאנדאן, ענגלאנד.
די קארלינער רביס האבן זיך שטענדיג דערקעגנט צו ציוניזם און דער מזרחי, און האבן אויך נישט געשטיצט פאזיטיוו דעם אגודת ישראל. היינט איז דאס חסידות נישט אריינגעמישט אין פאליטיק, לויט דער הוראה פונעם פריערדיקן רבי'ן רבי יוחנן.


text:
זעגלשיף
א זעגלשיף איז א גרויסער שיף וואס פארט דורכן קראפט פונעם ווינט. אמאליגע צייטן פלעג מען רופן א שיף נאר אזא זעגלשיף מיט אינווינציקסטן דריי מאסטביימער, קוואדראט אויסגעשטאטן. היינטיגע צייטן רופט מען א שיף סיי א זעגלשיף סיי א דאמפשיף.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווערנד טויזנטע יארן איז דער זעגלשיף געווען דער עיקר מיטל פון טראנספארט אריבער א גרויסן קערפער פון וואסער, למשל טייכן, אזערעס און ימען. זיי פלעגן טראגן פֿראכט (סחורה), פאסאזשירן, פאסט, זאפאסן א.ד.ג. ביז צו די היינטיגע טעג ניצט מען זעגלשיפן אין געוויסע ערטער, ווי למשל דער אינדישער אקעאן, אלס קאמערציעלער טראנספארט. אין די אנטוויקלדיקע לענדער כאפט מען פיש נאכאלץ מיט זעגלשיפעלעך. אחוץ דעם אסאך פארן אין הויכע זעגלשיפן אלס פארוויילונג.
אויף מיליטערישער צוועקן האבן לענדער געפירט א פֿלאט פון זעגלשיפן. די לענדער מיט גרויסע אימפעריעס האבן געניצט זעגלשיפן צו האלטן קאמוניקאציע צווישן מיט די ווייטערדיקע מדינות פון דער אימפעריע. בריטאניע, פראנקרייך, שפאניע און די נידערלאנדן האבן געפירט שטארקע פלאטקריגן בכדי צו הערשן איבער די ימען.
אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האט דער דאמפשיף, וואס קען פארן אסאך גיכער, פארביטן דעם זעגלשיף, ווי אויך דער דאמפשיף איז נישט אפהענגיג אין א גוטן ווינט. היינט האט עס געטוישט ווידער און רוב קאמעציעלע שיפן האבן דיזלמאטארן.


text:
פראנצויזישע רעוואלוציע
דער באגריף פראנצויזישע רעוואלוציע באצייכנט די היסטארישע צייט אפשניט צווישן ה'תקמ"ט (1789) און ה'תרנ"ט (1799) אין פראנקרייך, וואס איז דאן געווען די איבערקערעניש ווען די מאנארכיע רעגירונג איז אונטער געגאנגען, און די קאטוילישע קירכע איז פארמיידן געווארן.
דער געדאנק פון דער רעוואלוציע איז געווען צו בריינגען אויף דער וועלט דעמאקראטיע, ליבעראליזם, גלייכרעכטיגייט, פלארעליזם, אויטאריטעט צעטיילונג, סאציאלאגיע, אא"וו.
סיבות פאר דער רעוואלוציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היסטאריקערס זענען שטארק מחולק וועגן די גענויע אורזאכן פון דער רעוואלוציע. אבער רוב זענען מסכים אז צווישן די סיבות פאר דער רעוואלוציע זענען:
- לואי דער פופצעטער האט געפירט אסאך מלחמות ביז פראנקרייך איז געווען קרוב צו מחולה, דערנאך האט לואי דער זעכצענטער געשטיצט די אמעריקאנער קאלאניסטן וואס האט נאך מער פארערגערט דאס פינאנציעלע מצב פון דער רעגירונג. דער נאציאנאלער חוב איז געווען כמעט צוויי מיליאן ליוורעס.
- א שוואכע עקאנאמישע לאגע, פארערגערט דורך אומיושרדיגער באשטייערונג.
- די קאטוילישע קירכע, וואס איז געווען דער גרעסטער ערד פארמאגער אינעם לאנד, האט גענומען א הארבן שטייער פון דער תבואה.
- די אדעלן האבן ווייטער געהאלטן א גרויסן פארניץ, בפרט דער הויף פון לואי דער זעכצענטער מיט מארי אנטוואנעט אין ווערסיי, טראץ דער ארימקייט פון דער באפעלקערונג.
- הויכע ארבעטסלאזיקײט און פרייז פון ברויט, דעריבער האט געדארפט ארויסגעבן רוב פון דער הכנסה אויף עסן; אויך דער מאנגל פון ברויט האט געברענגט צו נישט-דערנערונג.


text:
איטאליע
איטאַליע (איטאַליעניש: Italia איטאַליאַ), אפיציעל איטאליענישע רעפובליק, Repubblica Italiana רעפובליקאַ איטאַליאַנאַ, איז אַ לאַנד אין דרום אײראָפּע, א דעמאקראטישע רעפובליק. איר הױפּטשטאָט איז רױם. איטאליע איז א גרינדער מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד, און אויך א מיטגליד אין גרופע 8, מיט דעם אכטן גרעסטן ברוטא אינלענדישן פראדוקט אין דער וועלט.
די מדינה איז אויף א האלבאינזל. די אפענינער בערג גייען די לענג פונעם לאנד. מיט דער טריקעניש גרעניצט זיך אין די אלפן מיט דער שווייץ, פראנקרייך, עסטרייך, סלאוועניע, צו צפון זייט. פון די אנדערע זייטן איז זי ארום גענומען מיט פינעף וואסערן, דער אדריאטישער ים, דער יאנישער ים, דער טירענישער ים, דער ליגורישער ים און דער מיטלענדישער ים. אויך איז אין שטח פון איטאליע ווערט אויסגערעכנט בערך 70 אינזלען, צווישן זיי סיציליע און סארדיניע, ווי אויך פאנטעלעריע 60 ק"מ מזרח פונעם בארטן פון טוניסיע און 100ק"מ דרום-מערב פון סיציליע, און לאמפעדוסע, 113 ק"מ פון טוניסיע און 176 ק"מ פון סיציליע. צווישן די וואסערן פון איטאליע איז דער טיבער טייך, דער פא טייך, און דער טירענישער ים, לאגא גארדא, לאגא קאמא, לאגא מאדזשורע.
אויב קוקט מען פון דער לופט אראפ אויף איטאליע זעט מען פאר זיך א פארעם פון א שטיוול דערפון נעמט זיך דעם אויסדרוק דער איטאליענישער שטיוול.
צווישן די אינטעראסאנטע זאכן אין איטאליע איז דער געבויגענער טורעם אין דער שטאט פיזע, א ריזן טורעם וואס שטייט שיף, ער זעט אויס יעדן מינוט ווי ער וויל זיך בייגן און פאלן. אויך געפינט זיך אין איטאליע די גרויסע וואולקאנען בערג וואס שפייען פון זיך טאג און נאכט קאכעדיגע פלאמען, מען זעט פון דערווייטענס רויך וואלקענעס פייער און שוועבל. צווישן די טעטיגע בערג איז דער עטנע בארג, און דער וועזואוו בארג. דער וואולקאן אין סטראמבאלי. אויך איז דא אסאך שלאפעדיגע וואולקאנען, וואס קענען אין יעדע ליאדיע מינוט אויפרייסן. און דעריבער ווערט איטאליע אויך גערופן דאס וואולקאנען לאנד.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס קעניגרייך פון איטאליע איז געשאפן געווארן אין 1861. אין 1922 איז איטאליע געווארן א רעפובליק, און בעניטא מוסאליני איז געווארן איר הערשער. אין 1940 איטאליע איז אריין אין דער צווייטער וועלט מלחמה מיט די דייטשן. אום 25סטן יולי 1943 האט מען אפגעזאגט מוסאליני פון זיין אמט, און איטאליע איז אריבער צו די אליאירטע קראפטן. איטאליע איז געווען א גרינדער מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע איז א האלבאינזל, מיט א לאנד גרענעץ נאר אין דער צפון זייט. דער אלפן בארג-קייט צעשיידט צפון איטאליע פון פראנקרייך, דער שווייץ און עסטרייך.[1] אין די אלפן געפינט זיך מאן בלאנק, דער העכסטער בארג אין מערב אייראפע.[2] דער צווייטער וויכטיקער בארג-קייט איז די אפענינען (איטאליעניש: Appennini) אין צענטראלער און דרום איטאליע.
וואסערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס געפינט זיך אין איטאליע זעלבסט אסאך סארטן וואסערן, אייגענטליך איז גאנץ איטאליע פול מיט וואסער, ספעציעל איז באקאנט די גאסן פון ווענעציע וואס זענען פיל מיט וואסער קאנאלן, און מען פארט פון איין גאס צום צווייטן און פון איין געגענד צום צווייטן מיט שיפן.
זי פארמאגט אויך די גרויסע פארט שטעט פן וואו מען פארט ארויס צו אנדערע לענדער און קאנטינענטן מיט א שיף. צווישן זיי די גרויסע נאפאלי און די בארימטע פארט-שטאט בארי
ראיאנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע איז צעטיילט אויף 20 ראיאנען; די ראיאנען זענען צעטיילט אויף 109 פראווינצן.
ווענעציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט ווענעציע איז איינע פון אינטערעסאנט'סטע שטעט, עס פארמאגט לערך 118 קליינע אינזלען, אירע גאסן זענען לאנגע וואסער קאנאלן, מען קען דערויף גיין בלויז מיט שיפן. עס קומען אהין טויזנטער טוריסטן א יאר, און די שיפן קאמפאניס מאכן דערפון א לעבן.
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע איז א פארלאמענטארע רעפובליק זייט דעם 2טן יוני 1946, ווען מען האט אפגעשאפן די מאנארכיע אין א קאנסטיטוציאנעלן רעפערענדום. דער פרעזידענט פון איטאליע (Presidente della Repubblica), היינט דזיארדזיא נאפאלאטינא זייט 2006, איז איטאליע'ס מלוכה-הויפט. דער פארלאמענט וויילט דעם פרעזידענט אויף א קאדענץ פון זיבן יאר. איטאליע האט א געשריבענע קאנסטיטוציע.
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע האט א פארלאמענטארע רעגירונג באזירט אויף א פראפארציאנעלער וואל-סיסטעם. דער פארלאמענט האט צוויי הייזער, דער דעפוטאטן-קאמער, מיט 630 זיצן, און דער סענאט, מיט 315 זיצן, וואס ביידע האבן גלייכע מאכטן. דער פרעמיער מיניסטער ווערט באשטימט דורכן פרעזידענט און מוז אויך באקומען די הסכמה פון פארלאמענט.
נאך דער רעזיגנירונג פון סילוויא בערלוסקאני דעם 12טן נאוועמבער 2011, האט מען באשטימט עקאנאמיסט מאריא מאנטי ווי פרעמיער מיניסטער.
די הויפט פאליטישע פארטייען אין איטאליע זענען די פרייהייט מענטשן, די דעמאקראטישע פארטיי, די צפונדיקע ליגע און דער פאריין פון קריסטלעכע און צענטער דעמאקראטן.
ראיאנען פון איטאליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע ווערט צעטיילט אין 20 ראיאנען (regioni, איינצאל regione), וואס פינף פון זיין זענען אויטאנאמיש. אויך איז דאס לאנד צעטיילט אין 110 פראווינצן (province) און 8,100 מוניציפאליטעטן (comuni).
באפעלקערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס ווערט געציילט היינט צו טאג די באפעלקערונג פון איטאליע 61.680 מיליאן באוואוינער, לויטן 2014 וועלט פאקטבוך,[3] מיט א הויכער באפעלקערונג ענגקייט, 204/ק"מ2. 20% פון איטאליענער זענען עלטער ווי 65.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 2004 זענען געווען אין איטאליע עטלעכע 30 הויפט פליפארטן (כולל די צוויי קנופן פון מאלפענסע אינטערנאציאנאל אין מילאן און לעאנארדא דא ווינטשי אינטערנאציאנאל אין רוים) און 43 הויפט ים-פארטן (כולל דעם פארט פון יאנאווע, דער גרעסטער פארט אין לאנד און דער צווייטער גרעסטער ביים מיטלענדישן ים.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איטאליע האט אן אנטוויקלטע מארק עקאנאמיע, ענלעך צו פראנקרייך און דעם פאראייניגטן קעניגרייך. זי איז די צענטע-גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט און די פערטע-גרעסטע אין אייראפע לויט קויפקראפט פאריטעט.
איטאליע איז געווען דער וועלטס 7טער גרעסטער עקספארטירער אין 2009.[4] איטאליע'ס נאענסטע האנדל פארבינדונגען זענען מיט אנדערע לענדער פונעם אייראפעישן פארבאנד, מיט וועמען זי האט 59% פון איר גארן האנדל. די גרעסטע האנדל שותפים זענען דייטשלאנד (12.9%), פראנקרייך (11.4%), און שפאניע (7.4%).[5] טוריזם איז איינער פון די גיכסטע וואקסנדע און רווחדיקע סעקטארן פון דער נאציאנאלער עקאנאמיע: מיט 43.6 מיליאן אינטעראנאציאנאלע טוריסטן אנקומער און סה"כ הכנסות געשאצט צו $38.8 ביליאן אין 2010, איז איטאליע סיי דאס פינפטע מערסט באזוכטע לאנד און דאס העכסטע טוריזם דינער אין דער וועלט.[6]
אידן אין לאנד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אידן וואוינען שוין גאר לאנג אין איטאליע, פון די גאר באקאנטע שטעט פאר אידן זענען מאנטובה פאדובה ליווארנא.
בכלל איז איטאליע גוט באקאנט פאר דער אידישער היסטאריע צוליב דעם וואס דארט איז די הויפט שטאט רוים, און די רוימער האבן אמאל געוועלטיגט איבער דער וועלט און האבן חרוב געמאכט דאס בית המקדש, און פארטריבן די אידן אין גלות.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האבן געוואוינט איבער זיבעציג טויזנט אידן אין איטאליע, עס איז אינטערעסאנט אז אפילו איטאליע איז געווען פון דעם אקס, און א פולער שותף מיט נאצי דייטשלאנד, דאך האבן זיי נישט אנגענומען די נירנבערגער געזעצען, בכלל איז כמעט נישט געווען קיין ספעציעלער אנטיסימיטיזעם פונעם איטאליענישן פאלק פאר די אידן אין דער צייט פון דער צווייטער וועלט מלחמה. עס איז געווען צייטן וואס די דייטשען האבן איינגענומען אסאך חלקים פון איטאליע, און דעמאלטס האבן די דייטשען מיט זייערע שותפים די פאשיסטן פון איטאליע גע'הרג'ט אידן, עס ווערט געשאצט אז די דייטשען האבן געמארדעט לערך פופצן טויזנט אידן אין איטאליע ביי דער צווייטער וועלט קריג.
היינט געפינען זיך אומגעפער פופציג טויזנט אידן אין איטאליע.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הערות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ראיאנען געוויזן שיף זענען אויטאנאמיש.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אלפן זענען דער גרענעץ צווישן איטאליע און אנדערע לענדער.
- ↑ Four missing in Alps avalanche. BBC News (20 April 2002). דערגרייכט דעם 23סטן יולי 2009.
- ↑ איטאליע, וועלט-פאקטבוך
- ↑ 2010 Press Releases – Trade to expand by 9.5% in 2010 after a dismal 2009, WTO reports – Press/598. WTO. דערגרייכט דעם 30סטן מיי 2011.
- ↑ CIA – The World Factbook. CIA. דערגרייכט דעם 26סטער יאנואר 2011.
- ↑ http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enhr_1.pdf


text:
כפרות
שלאגן כפרות באצייכנט א מנהג ישראל וואס מען רעכט אפ צווישן ראש השנה און יום כיפור אלץ א סגולה מכפר צו זיין אויף די עבירות פון א גאנץ יאר. טייל זענען מקפיד צו פראקטיצירן דעם מנהג "כפרות" ערב יום כיפור דוקא.
דער מנהג איז ארומצודרייען א האן -פאר א מאנספערזאן- אדער א הין -פאר א פרויספערזאן- (אדער בדיעבד געלט) איבערן קאפ און זאגן: "זאת כפרתי, זאת חליפתי, זאת תמורתי. זה התרנגול ילך למיתה (און ביי געלט: זה הכסף ילך לצדקה) ואני אלך לחיים טובים ארוכים ולשלום". וואס דאס פירט אריבער אלע אונזערע עבירות צו דער האן. ביי טייל פירט מען זיך צו נעמען איין האן פאר אלע זכרים און איין הין פאר אלע נקבות. אנדערע פירן זיך צו נעמען איין האן אדער הין פאר יעדן משפחה מיטגליד באזונדער.
אזעלכע רבנים בעטן צו מאכן כפרות אויף געלט פון וועגן צער בעלי חיים וואס ווערט געטון ווען מען טראגט די הינער אהין און צוריק.
אינהאַלט
מקור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט קלאר פון וואו דער מנהג שטאמט גענוי, אבער עס ווייזט אויס צו זיין גאר אן אלטער, און עס ווערט שוין געברענגט אין די שריפטן פון די גאונים פון בבל. ביי די ראשונים טרעפט מען עס אבער נאר ביי די חכמי אשכנז, און נישט ביי די חכמי ספרד ווי דער רי"ף און רמב"ם.
פון די ערשטע מקורות אויף דעם טרעפט מען אין "מרדכי", אנהייב מסכת יומא, וואו דער מנהג ווערט אויסגעלויבט און דער סדר פון עס אפרעכטן ווערט ערקלערט. ווי עס ווייזט זיך אויס פון דארט איז דער מנהג שוין געווען דעמאלס ברייט איינגעפירט.
נאך א מקור איז אין דער שו"ת הגאונים "שערי תשובה", וואו רב ששנא גאון רעדט ארום דער נושא פארוואס דוקא א האן און נישט קיין בהמה וכדו'.
אן אינטערעסאנטע מנהג, גאר ענליך צו דער מנהג כפרות, ווערט געברענגט אין רש"י אויף מסכת שבת (דף פ"א ע"ב, ד"ה האי פרפיסא), וואו ער דערציילט פון זייער מנהג צו פלעכטן אזעלכע זעקלעך פון טייטלבוים בלעטער א פאר וואכן פאר ראש השנה פאר יעדן משפחה מיטגליד, אין וועלכע מען האט אנגעפילט מיט ערד און מיסט פון א בהמה, און איינגעפלאנצן בונדלעך. ביז אפאר טעג האבן די בונדלעך ארויסגעוואקסן, און ערב ראש השנה האט יעדער גענומען זייניגע און דאס געדרייט איבער'ן קאפ און אויסגערופן: זה תחת זה, זה חליפתי, זה תמורתי (דער זעלבער נוסח וואס די ראשונים ברענגען צו זאגן מיט א האן), און דאס אריינגעווארפן אין טייך.
טעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער טעם קוקט אויס צו זיין בפשטות אלץ צדקה, צוליב דעם וואס מען האט געדרייט מיט'ן האן אדער הין און דאס דערנאך פארטיילט פאר ארימעלייט. דאס ווייזט זיך אויך אן מיט דעם וואס אנדערע האבן טאקע גענוצט א בהמה, ווי א קאלב אדער א ציג, א.ד.ג. און דאס האט מען געהאלטן פאר נאך חשוב'ער, וויבאלד דער צדקה איז גרעסער. אנדערע, ווי דער אויבנדערמאנטער "שערי תשובה", האלטן אז עס דארף יא זיין דוקא א האן אדער א הין, און מוטשען זיך אבער צו טרעפן א טעם אויף דעם.
אין מחזור ויטרי ווערט דערמאנט דער מנהג, און דארט ווערט עס אנגעבינדן צו דער כפרה פון דער שעיר המשתלח: "...און מען זאל דאס ארומשיקן צו די ארימע לייט פון שטאט און עס וועט אויף אים פארגעבן אזוי ווי דער שעיר המשתלח."
ביי די מקובלים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מקובלים, ווי דער של"ה און דער אריז"ל האבן געהאלטן אז דער מנהג כפרות איז א סגולה אויף ממתיק צו זיין די דינים. רבי חיים וויטאל ברענגט אין נאמען פון אריז"ל:
"דער מנהג פון כפרה וואס ווערט דערמאנט אין די ספרי הגאונים פלעגט מיין רבי (דער אריז"ל] זיין זייער געווארנט דאס מקיים צו זיין... דער צייט פון זיין שחט'ן איז אין נאכט פון ערב יום כיפור פארטאגס פאר דער עלות השחר נאך סליחות. דער סוד פון דעם איז צו באצוואונגען די דינים... וואס דורך די שחיטה ווערן זיי אונטערגעבראכן און די גבורות ווערן פארזיסט... און אנטקעגן דעם איז דער שעיר המשתלח פון יום כיפור... די דינים ווערן אבער נאר אונטערגעבראכן אין די פארטאגס שעה'ן וואס דעמאלס שטארקט זיך דער צייט פון רצון און רחמים."
ענליכע ווערטער שטייט פון של"ה אין סידור שער השמים.
קעגנערס און שטיצערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דרכי האמורי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראץ דאס וואס דער מנהג איז שוין פון אלטע צייטן געווען פארשפרייט, איז דאך געווען אויף דעם פילע קעגנערס, ספעציעל צווישן די ראשונים אין ספרד. אין ספר "אורחות חיים" ווערט געברענגט אין נאמען פון רמב"ן צו אסר'ן דעם מנהג אלס "דרכי האמורי".
דעררשב"א שרייבט אז כאטש אין אשכנז פירן זיך אלע רבנים אין דעם מנהג, און אויך רב האי גאון שרייבט אז דאס איז אן אנגענומענער מנהג, דאך פרייט אים אז ער האט באוויזן צו פארטרייבן פון זיין שטאט די מנהגים פון כפרות, וועלכע ער רופט אן "הבלים הרבה... כדרכי האמורי". אויך ברענגט ער אז עטליכע ווילן זאגן אז דער שחיטה פון די כפרות איז גאר פסול.
מנהג שטות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מחבר אין שולחן ערוך נעמט אן דער מיינונג פון דעם רמב"ן און דער רשב"א, און שרייבט אויף דעם "...ויש למנוע המנהג" אין אלטע דריקן איז געשטאנען אין שלחון ערוך "מנהג שטות היא ויש למנוע המנהג", אבער מען האט דאס שפעטער ארויסגענומען. אויך דער פרי חדש שרייבט: "עס איז נישט קיין ספק אז מען דארף מבטל זיין דעם מנהג אלץ דרכי האמורי."
פון דער אנדערער זייט ברענגט דער רמ"א אין זיינען הגהות אויפ'ן מחבר דארט אויפ'ן פלאץ אז מען זאל נישט אפלאזן דעם מנהג, ווייל עס איז א "מנהג ותיקין", און ער הענגט זיך אן אין די ראשונים וואס האבן געשטיצט און באשטעטיגט דעם מנהג. אויך דער ב"ח שרייבט: "מיר זענען נישט חושש אויף די זאכן אויף מבטל צו זיין א מנהג פון די גאונים".
חשש נבלות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך פון די וואס האבן אנגענומען דעם מנהג זענען געוען אזעלכע וואס האבן געזארגט אז דער מנהג קען צוברענגען צו עסן נבלות, צוליב דעם וואס א גרויסער עולם פארזאמלט זיך אין איין נאכט און מען שטופט זיך ארום איינס אדער צוויי שוחטים, וועלכע זענען מיד פון אויף זיין א גאנצע נאכט און קענען נישט געהעריג אכטונג געבן אז עס זאל זיין כשר.
דער "חיי אדם" שרייבט: "עס איז איינגעווארצלט ביים המון עם אז דער גאנצער כפרה פון יום כפור איז אנגעוויזן אין דעם מנהג, און זיי מיינען באלד אז דער מנהג כפרות איז אזוי וויכטיג ווי עסן מצה, און צומאל קומט מען דורך דעם צו עסן נבלות, צוליב דאס וואס מען שטופט זיך איינער דעם אנדערן און די שוחטים זענען אנגעשטרענגט און פילן נישט געהעריג דעם מעסער צו עס איז שארף. אויב ווילן זיי מיר נישט אויסהערן און מבטל זיין דעם מנהג, זאלן זיי זיך כאטשיג באגנוגן מיט דרייען געלט ארום דעם קאפ און געבן די געלד פאר צדקה, און מען זאל נישט קומען צו קיין איסור נבלה."
אויך ר' יונתן אייבשיץ האט געפייערט אנטקעגן דעם קלקול וואס קומט ארויס פון די אנגעשטרענגטקייט וואס דער מנהג כפרות טוט אנמאכן, און זאגט אז "בזמן הזה איז עס א מצוה און א חוב צו שוואך מאכן דעם מנהג, און מען זאל נישט אריין גיין אין דעם הייליגן טאג מיט א חשש שחיטה."
סדר פון כפרות שלאגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט קיין צווישענשייד מיט וואס מען שלאגט (בעל חי, אדער געלט), איז עס אלעמאל די זעבלע.
- מען נעמט די זאך אין האנט אין מען זאגט בני אדם 3 מאהל.
- דערנאך דרייט מען די זאך ארום די קאף און מען זאגט זה חלפתי.
- עס איז דא וואס פירן זיך צו ארויפטרעטן אויף די בעל חי (אויב עס איז א בעל חי) נאכן זאגן זה חלפתי.
- אויך איז דא וואס פירן זיך צו טאן אלע ארבע מיתות בית דין מיט די בעל חי, ווי אראפווארפן פאר סקילה.
וואס טוט מען מיט די כפרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די פארדינסט וואס מען לייזט איין גיבט מען פאר צדקה (כאטש א חלק דערפון), אנדערע געבן די כפרה אליין (ווי למשל די פיש אדער עוף) פאר צדקה.
- עס איז דא אזעלכע וואס מאכן זיכער אז די געלט גייט פאר צדקה, אבער די עוף עסן זיי אליין.
- אויב שלאגט מען מיט געלט דאן גייט דאס געלט פאר צדקה.
- ביי אן עוף פירט מען זיך אז מען עסט נישט דאס אינווייניגסטע פון די עוף, ווי די לעבער און/אדער די געדערים.
מיט וואס שלאגט מען כפרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הינער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא וואס שלאגן כפרות מיט א האן, א מענליכער פאר א מאן און א הין א ווייבליכער פאר א פרוי, און מען דרייט זי ארום העכער דעם קאפ דריי מאל זאגענדיג א געבעט וואס הויבט זיך אן מיט די ווערטער: "זה חליפתי, זה כפרתי" (בעדייט: דאס איז מיין אויסטויש, דאס איז מיין פערצייאונג).
די דאזיגער מנהג, ווערט פראקטיצירט אפילו דורך נישט שטרענג רעליגיעזע אידן און אפילו זאגאר דורך גאנץ פרייע אידן וועלכע האפן אז מיט דעם וועט זיי באשערט ווערן א גליקליך ניי יאהר.
די בעדייט פון דעם מנהג איז, אז מען האפט אז אלע זינד וואס מען האט פראקטיצירט דורכאויס דעם פערגאנגענעם יאהר זאל אריבער גיין צום האן, וועלכער מען פירט זיך צו שחטן און געבן פאר ארימעלייט.
אינטערעסאנט אז דער בית יוסף אין שלחן ערוך פסק'נט אז מען זאל דאס נישט טון ווייל דאס גייט אריין אין דעם איסור פון "חוקות עכו"ם". דאס אשכנזישער אידנטום האט אבער יא אנגענומען דעם מנהג, אננעמענדיג דעם מיינונג פון רמ"א אז מען זאל עס נישט אפלאזן.
פיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז דא אויך אזעלכע וואס שלאגן כפרות מיט א פיש.
געלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פאלקלאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען וויל זאגן אז איינער טויג נישט זאגט מען "די טויגסט אויף כפרות".


text:
טור
ארבעה טורים איז די פיר טורים, וואס מען רופט זיך אויך בקיצור דער טור דאס איז א חיבור וואס ברענגט צוזאמען פסקי הלכות וואס זענען נוהג בזמן הזה. דער מחבר פונעם טור איז געווען רבי יעקב בן אשר, דעם זון פונעם רא"ש; ער ווערט גערופן דעם בעל הטורים (ה'ל - ה'ק"ג).
שרייבן דעם טור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי רבי יעקב בן הרא"ש האט געזען אז ס'איז געווארן אסאך חילוקי דעות אין הלכה האט ער באשלאסן צו שרייבן א חיבור, און ער שרייבט אין זיין הקדמה: "יען כי ארכו לנו הימים בגלותנו ותשש כוחנו, ושמם לבנו, ורפו ידינו, ונשתבשו הסברות וגדלו המחלוקות ורבו הדעות ולא נשארה הלכה פסוקה שאין בה דעות שונות...".
ער האט פריער געמאכט א פארקירצונג פון די פסקים פון זיין פאטער, דער הרא"ש וואס איז געדרוקט אין די גמרא'ס מיטן נאמען "קיצור פסקי הרא"ש". פון דעם האט ער אנגעהויבן שרייבן די טורים לויטן כלל וואס ער האט מקבל געווען פון זיין פאטער צו ברענגען מקורות פון ש"ס און ראיות, אויך ברענגט ער חילוקי דעות צווישן די פריערדיגע פוסקים. ער האט געענדיגט שרייבן דעם טור אין יאר ק'. דער טור איז געווען דער צווייטער ספר אויף לשון קודש צו ווערן געדרוקט (אין יאר רל"ה).
מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע מקורות נעמען ארום אלע ספרים פאר אים. ער דערמאנט די גאונים, און די ראשונים: רבנו חננאל, רבנו נסים, רבנו גרשום, רש"י די בעלי התוספות און נאך, פון די חכמי אשכנז: ראב"ן, ראבי"ה, מהר"ם ראטנבערג, און פון די חכמי ספרד דעם רי"ף, רמב"ם, רמב"ן. וואו ער איז מחולק מיט די ראשונים ברענגט ער די מסקנה פונעם רא"ש.
תוכן פונעם טור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער "טור" (און אויך דער שולחן ערוך) איז צעטיילט אויף פיר חלקים:


text:
גאטקעס
גאַטקעס (אדער ווי מ'רופט זיי היינט, 'גאַטשעס') זענען אונטערהויזן, וואס טון פארדעקן דאס קערפער לייב.
ס'דא ספעציעלע חסידישע גאטשעס, וואס זענען לויז און לאנג, ענליך צו די "מכנסיים" וואס די כהנים זענען געגאנגען אין בית המקדש ביי דער עבודה.
דערצו זענען פארהאנען עטליכע סארט, אינעם מענערישע באנוץ אין אלגעמיין, אזעלכע וואס זענען ממש באהאפטן צום קערפער און אזעלכע וואס זענען קאלירט, און אויכעט 'ווינטער גאטשעס'.
אזוי ביי די פרויען איז פארהאנען ספעציעלע סארטן, געאייגענט לויט די מאדעס.
טויזנטער יארן צוריק, האט דאס בכלל נישט געהייסן א אבנארמאלע זאך, צוגיין דערמיט אין גאס, אבער מיט די יארן, ווען עס איז צוגעקומען דערצו א אויבערהויזן, אדער ביי פרויען א קלייד, האט דאס אויסגערופן אומ'באשיידנקייט, און היינט נאך ערגער, ביי די ערליכע רייהען.


text:
סאפאקלעס
סאפֿאקלעס (גריכיש: Eoφokλῆς, 496 פאר דער רעכענונג - 405 פאר דער רעכענונג) איז געווען איינער פון די דריי אוראלט-גריכישער דראמאטורגן פון טראגעדיעס. ער איז געווען נאך אייסקולאס און פאר אויריפידעס. עס ווערט געברענגט אז ער האט געשריבן 123 פארשטעלונגען, אבער נאר זיבן עקזיסטירן היינט.
אריסטו האט געהאלטן סאפאקלעס פאר דעם גרעסטן דראמאטורג פונעם גריכישן טעאטער.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאפאקלעס איז געבוירן געווארן אין דעמאס, אינעם לאנד פון אטיקע, אנדערט האלבן קילאמעטער דרום-מערב פון אטען. ער איז געבוירן פינף יאר פארן מאראטאן קאמף. זיין פאטער, סאליפאס, איז געווען א רייכער סוחר.


text:
האמבורג
האמבורג (דייטשיש: Hamburg, נידערדייטש: Hamborg), מיט א באפעלקערונג פון 1,763,950, איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד און אויך דער צווייטער גרעסטער פארט אין אייראפע (ניינטער גרעסטער פארט אין דער וועלט). זי איז די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין אייראפע וואס איז נישט קיין הויפטשטאט פון א לאנד.
האמבורג איז א וויכטיגער טראנספארט קנופ אין צפון דייטשלאנד.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע געביידע אויפן ארט איז געווען א שלאס וואס דער קייסער קארל דער גרויסער האט געבויט אין יאר 808. דער שלאס איז געשטאנען אויף שטיינערדיגער ערד אין א זומפ צווישן דעם אלסטער טייך אונעם עלבע טייך אלס פארטיידיקונג קעגן די סלאוון. דער שלאס האט געהייסן האַמאַבורג, (בורג איז טייטש שלאס.[1] גענוי וואו דער שלאס איז געווען ווייסט מען נישט.[2]
אין 834, איז האמבורג דעזיגנירט א צענטער פון דער קאטוילישער קירכע. אין 1529, איז די שטאט אריבער צו לוטעראניזם, און האמבורג האט אריינגענומען פראטעסטאנטע פליטים פון דעם נידערלאנד און פראנקרייך. אינעם 17טן יארהונדערט האבן ספרדישע יידן, פליטים פון פארטוגאל, זיך באזעצט אין האמבורג.
עטלעכע מאל איז האמבורג געווארן פארניכטעט און אקופירט.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט אין האמבורג איז אינגאנצן €88.9 ביליאן.[3] די שטאט האט דעם גרעסטן ברוטא אינלענדישן פראדוקט אין דייטשלאנד - €50,000 א קאפ - און פארהעלטנמעסיג א הויכע באארבעטנקייט, מיט 88 פראצענט פון דער ארבעטס-עלטער באפעלקערונג. אין 2007, איז די דורכשניט הכנסה פון איינגעשטעלטע געווען €30,937.[3]
די וויכטיגסטע עקאנאמישע איינצהייט אין האמבורג איז דער פארט פון האמבורג, וואס ראנגט 2טער נאר צוראטערדאם אין אייראפע און9טער איבער דער וועלט אין 2007.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בארימטע מענטשן פון האמבורג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנגעלא מערקל, קאנצלערין פון דייטשלאנד
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ (2007) Das Abenteuer das Hamburg heißt, 4th, Hamburg: Ellert&Richter, 8. ISBN 9783831901371. מוסטער:De icon
- ↑ "Hammaburg – der große Irrtum", Hamburger Abendblatt (2007-12-12). דערגרייכט דעם 2008-09-30. מוסטער:De icon
- ↑ 3.0 3.1 Volkswirtschaftliche Basisdaten 2007, HWF Hamburgische Gesellschaft für Wirtschaftsförderung, http://www.hamburg.de/daten-fakten/257342/volkswirtschaftliche-basisdaten.html, דערגרייכט 2008-08-06 מוסטער:De icon


text:
העברעישע וויקיפעדיע
העברעישע וויקיפעדיע איז די וויקיפעדיע אויף דער העברעישער שפראך.
זי ווערט געפירט דורך אַ אײנציקן ביראקראט דארטן ה' דוד שי. ער האט באוויזן היסטאריע ווי א טאלטירטער וויקיפעדיע באנוצער וואס מען האט אים געגעבן מעמדות אויסהאלטן זיין ווערטשאפט ביי דעם וויקיפעדיע דארטן.
די העברעישע װיקיפעדיע, ריכטיג צו יוני 2014 האלט מיט העכער װי 158,500 ארטיקלען.
זייער פאפולער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ישראלים פראצענטואלע מער אינטערנעט צוטריט ווי סיי וואסארא לאנד און קולטור.
גוגל וויילט טאקע אויס זיי ענדטערשטער צו לינקן אויבן אויף די ליסטע פון די רעזולטאטען.
אויך האט יאהו וואס האט שותפות מיט "הארץ" אין דעם ישראלדיקע וואלה פארטאל אנגעהויבן צו קאפירן אלע ארטיקלען פון דער העברעישער וויקיפעדיע אלס דער אפיציעלער עלעקטראנישער ענציקאלפידיע.
אַן אינטערסאַנטער אַרטיקל וואָס איז ערשינען אין דער ישראלדיקער וואָכן צייטונג "מקור ראשון" וואַרפט אַסאַך ליכט איבער דעם פּראָיעקט.[1] דאָרטן איז דער הייסער טעמע וואס מ'קען זיך נישט פאַראייניגן און ווערט נאָכאַנאַנד געטוישט; "משיח" וואס די לובאַוויטשער שלאָגן זיך צו ער לעבט נאָך; און "יאַסיר אַראַפאַט", וואס די רעכטע מיט די לינקע שלאָגן זיך אַרום.


text:
גאונים
גאונים ווערן אנגערופן די רבנים נאך די סבוראים.
דעם טיטל גאון טרעפט מען צוערשט אין די תקופה פון נאך די רבנן סבוראי, ווען מען האט אזוי באטיטלט דעם ראש ישיבה פון די צוויי הויפט ישיבות אין בבל, סורא און פומבדיתא, וואו עס איז אין יענער תקופה געווען די הויפט תורה צענטערן אין דער אידישער וועלט, און וועמענ'ס ראש ישיבה איז דערפאר אנערקענט געווארן אלס דער הויפט תורה אויטאריטעט נישט בלויז אין לאנד נאר איבעראל וואו עס האט זיך געפינען א איד. דעריבער ווערט יענע תקופה אנגערופן תקופת הגאונים.
מיט דער צייט איז דער אפיציעלער טיטל פארשוואונדן געווארן רב האי גאון איז געווען דער לעצטער צו טראגן דעם טיטל - און ווען די צוויי ישיבות פון סורא און פומבדיתא האבן זיך פארשפארט האט זיך אויפגעהערט דאס קרוינען עמיצן אפיציעל מיט דעם טיטל, און עס האט זיך אנגעהויבן די תקופה פון די ראשונים, אנגעהויבן מיט די ארבעת השבויים, דאן רבינו גרשום מאור הגולה, דערנאך רש"י און זיינע תלמידים די בעלי התוספות, און די איבריגע ראשונים.
שפעטערדיגע תקופה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די צייטן פון די ראשונים טרעפט מען נישט אז מען זאל בכלל נוצן דעם טיטל. שפעטער אין אנהייב פון די אחרונים קען מען טרעפן דא און דארט דעם טיטל, און צוביסלעך איז דער טיטל צוריק אריין אין באנוץ צו באצייכענען א גאר גרויסן תלמיד חכם.
אזוי צום ביישפיל איז בארימט רבי אליהו מווילנא אלס 'דער ווילנער גאון', צוליב זיין אויסטערלישער בקיאות און חריפות מיט וואס בלויז געציילטע האבן זיך געקענט פארמעסטן.


text:
פאנאר
פאנאר, איז א פארשטאט 10 קילאמעטער ווייט פון ווילנע, ליטע. ביי די צווייטע וועלט מלחמה, זענען צווישן 70,000 און 100,000 מענטשן דארט אומגעקומען, סמערהייט יידן, ציגיינער, און פוילישע געפאנגענע.
די סאוועטישע, האבן דארט אויפגעגראבן גריבער, פאר גאזאלין טאנקן, אבער נישט עספיעט עס אנצופילן, ווען די נאציס, האבן אטאקירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע.
אנגעפאנגען אין יולי 1941, האבן די איינזעצגרופען, אהינגעברענגט יידן, ציגיינער, קעגנער פון די נאציס, און פוילישע געפאנגענע, און זיי אומגעברענגט. די ערשטע גרופע פון פינף טויזנט יידן זענען אומגעקומען אין יולי, און שפעטער זענען געברענגט געווארן, נאך און נאך קורבנות. ביי ענדע יאר זענען 40,000 יידן געשאסן געווארן אין פאנאר, רוב פון זיי פון ווילנער געטא.
ווען די רויטע ארמיי האט גענומען מאכן פארשריט אין ריכטונג פון ליטע, האבן די נאציס געפנט די גריבער, כדי צו פארברענען די קערפערס, און פארווישן די גרוילטאטיקע טהאטן, וואס זיי זענען באגאנגען קעגן מענטשהייט. אכציק געפאנגענע פון א דערנעבנדע קאנצעטראציע לאגער, זענען געצווינגען געווען צו טון די ארבעט. נאך א האלבע יאר איז זיי געלונגען צו אנטלויפן, און עלף פון זיי זענען געבליבן ביים לעבן, צו דערציילן וואס די נאציס האבן אפגעטון אין פאנאר.


text:
הייך
הייך איז די מאס פון ווערטיקאַלער ווייַטקייט, אָבער ווערט געניצט מיט צוויי באזונדערע באדייטן. עס קען אָדער אָנווייַזן ווי "גרויס" עפּעס איז, אָדער ווי "הויך אַרויף" עס איז. פֿאַר בייַשפּיל "די הייך פון דעם בנין איז 50 מעטער" אָדער "די הייך פון דעם אַעראָפּלאַן איז 10,000 מעטער". הייך איז געמאסטן אויף דער ווערטיקאַלער (y) אַקס פון אַ ספעציפירטן פונקט צו אן אנדער פונקט.
אין מאטעמאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דימענסיאָנאַלע מאָדעלן דעפינירן הייך ווי די דריטע אויסמעסטונג, די אנדערע צוויי זייַענדיק לענג און ברייט. ווען מען קאנסטרואירט אַ פלאַך געשאפן דורך לענג און ברייט, און קאנסטרואירט אַ ליניע וואָס שניידט איבער יענעם פלאַך בייַ אַ 90 גראַד ווינקל, וועט די הייך געמאסטן לענגאויס יענער ליניע.
הייך קענען אויך אָפּשיקן צו:
- די הייך פון אַ דרייַעק, וואָס איז די לענג פון אַ ווערטעקס פון אַ דרייַעק צו דער שורה געשאפן דורך דער זייט קעגנאיבער;
- א מאס אין אַ קייַלעכיק אָפּשניט פון דער ווייַטקייט פון דעם מיטלפונקט פון דעם קרייַזבויגן פון די קייַלעכיק אָפּשניט צום מיטלפונקט פון דער ליניע וואס באהעפט די ענדפּונקטן פון דעם קרייַזבויגן.
- אין אלגעברעישער נומערן טעאריע, איז אַ "הייך פֿונקציע" אַ מאס וואס קערט אן צום מינימאַלן פּאלינאָם פון אַן אלגעברעישן נומער.


text:
ווען
ווען
-
-
-
- אויב האט איר געזוכט דעם ווארט "ווען" דאן דרוקט דא ווען (מינדלעך)
-
-
א ווען איז א גרעסער סארט אויטאמאביל פון א געווענליכן קאר
עס איז פארהאן צוויי הויפט סארטן
- א מיני ווען וואס באשטייט געווענליך פון 7-8 פאסאנזשירן
- א 12-15 פאסאנזשיר ווען וואס באשטייט געווענליך פון 12 ביז 15 פאסאנזשירן, וואס אויב זוכט מען גרעסער פון דעם געווענליך גייט דאס שוין אריין אי די קאטעגאריע פון א מיני באס וואס דאס איז א שטייגער אזוי ווי מיני ווען צו א ווען, איז פארהאן א מיני-באס צו א באס
אינהאַלט
באנוצער'ס דערפון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא עטליכע סיבות, פארוואס א מענטש זאל אויסוועלן דאס איבער אנדערע סארט אויטאמיבלן
מענטשן מיט גרעסערע פאמיליעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז זייער א פשוטער חשבון אז א פאמיליע מיט מער פון 4-5 מיטגלידער "מוזן" פשוט אנקומען צו א טראנספארטאציע מיטל וואס זאל זיי קענען אנטהאלטן
בעלי מלאכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי אויך איז דא בוי מייסטער'ס וואס זיי זענען נישט גענוג גרויס צו נוצן א גרויסן טראק, און/אדער ארבייטן זיי בעיקר אין אזעלכע געגענטער וואס גרויסע טראקס טארן נישט אריינפארן דארטן דארפן זיי קענען אבער צוקומען מיט זייערע אונסטרומענטן און געהילץ א.ד.ג.
עס איז אביסל העכער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא מאנכע וואס שפירן נישט אזוי זיכער פארנדיג צו נידריג אויפן שאסיי, צוליב סיי וועלכע סיבה, א ביישפיל מען קען נישט קוקן גענוג ווייט פון פאראויס, בפרט און א שווערן וועטער.
ווי אויך עלעטער מענטשן, וואס פאר זיי איז דאס פארן נידריג צו דער ערד זייער א גרויסער אפקומעניש, צוליב דעם וואס די נאטור מאכט אז מען זאל שפירן שטערקער יעדן זעץ ווי נידעריגער מען איז.
פראכט פירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי אויך איז דאס זייער פאסיג פאר מענטשן וואס טוען ארומפירן און/אדער אפטראגן צו מענטשן/פלעצער סיי וואספארא קלענערע פראכט, א שטייגער ווי די פאסט טוט יעדן טאג אויף א ריזיגן פארנעם
זיכערהייט סיבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא מענטשן וואס האלטן אז עס איז זיכערער צו פארן און אביסל א גרעסערן אויטאמאביל, אפגעזעהן צו זיי זענען גערעכט, זענען זיי פארט א גרופע וואס באנוצן זיך און ריזיגע קוואנטומען מיט די סארט ווען/מיני-ווען'ס


text:
דרוזן
די דרוזן זענען א רעליגיעזע און עטנישע גרופע, אין מיטל מזרח. זיי ווערן געשאצט אויף בערך 1,500,000. אין סיריע איז דא די גרעסטע טייל, מיט ארום 850,000 דרוזן, אין לבנון 300,000 בערך, און אין ישראל 120,000 אומגעפער, און אין אנדערע לענדער ארום די וועלט.
אינהאַלט
אפשטאמונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען דא צוויי פלעצער פון ווי רוב קומען, צפון טייל פון אראבישער האלבאינדזל וואס זיי רופט מען קייסים, און אנדערע פון דרום טייל אראבישן האלב אינדזל וואס זענען גערופן תימנע. אבער די רעליגיע שטאמט פון עגיפטן.
לכאורה איז די רעליגיע, אן אפטיילונג פונעם שיאטישן טייל, פון דער איסלאמישער רעליגיע. די רעליגיע איז א מאנאטעיסטישע, און זיי גלייבן אז אלע נביאים זענען אמת, און אז זייער רעליגיע איז אן אלטע, און נישט א נייע, ווי די אראבער טענהן אויף די דרוזן. זייער הויפט נביא איז יתרו, ביי זיי הייסט ער שואייב, און משה רבינו, וואס ביי זיי הייסט ער מוסא. מוכאמאד, און דער לעצטער פון די פיר כאליף עלי איבן אבו טאלב.
לויט דער רעליגיע, איז אין דער אנהייב געגעבן געווארן א מעגליכקייט פאר פרעמדע, זיך אנצושליסן אין דער רעליגיע, געגרינדעט דורך על כאקעם באמער אללא, צוויי מאל, איינמאל אין יאר 1017, און 22 יאר שפעטער דורך דער צווייטער נאכפאלגער פונעם גרינדער. ביים צווייטן מאל האבן עטליכע מאכטפולע שבטים פונעם לעוואנט זיך אנגעשלאסן צו דער רעליגיע. אנהייב האבן זיי זיך גערופן מתיחדים אויף דעם וואס זיי זענען זיך מתיחד מיט גאט.
דער נאמען זייערע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט קלאר פון די נאמען איז געקומען צו זיי, לויט זייער טראדיציע נעמט זיך עס פון א מענטש, וואס איז אריבער צו זייער גלויבונג, אבער איין טאג האט געהאט וויזיע פון גאט, און ער האט געגרינדעט א צווייטע רעליגיע. די קריג צווישן די צוויי איז שנעל געקומען, און די דרוזן האבן געזיגט, די מוסולמענער האבן דערפאר זיי אנגעפאנגען צו רופן דרוזן, זיי צו דערנידערן. אנדערע טענהן אז פאנגט זיך נישט אן.
די גלויבונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז א באהאלטענע רעליגיע, סתם מענטשן פון איר אייגענער געמיינדע, קענען איר נישט. זיי האבן זעקס הייליגע ביכער, וואס נאר די שייכן קענען די ביכער. איר דאווענען פלאץ הייסט כילווע, און נאר חכמים און עלטערע געמיינדע מענטשן מעגן דארט דאווענען. די רעליגיע נעמט נישט אריין נייע מענטשן, נאר איינער, וואס איז געבוירן צו ביידע דרוזישע עלטערן, ער איז א דרוזער, זיי גלייבן נישט אין געמישטע חתונות, איינער וואס האט חתונה געמישט, ווערט ער ארויסגעווארפן פון קהילה, און גייט אריין אין חרם, אמאל האבן זיי געקענט הרגענען אזא איינעם, אלס משפחה ערע.
זיי גלייבן אין אדם הראשון, נח, אברהם אבינו, יעזוס, מוכאמאד, און מוכאמאד זון פון אלי, אלס די נביאים, און ווי אויבן דערמאנט יתרו, וואס זיי זען זיך אלס זיינע אייניקלעך.
די דרוזן זען זיך נישט ווי מוסולמענער, זיי גייען נישט קיין מעקא, זיי דאווענען נישט פינף מאל א טאג, און זיי פאסטן נישט ראמאדאן, זיי גלייבן נישט אין מוכאמאד אלס דער לעצטער נביא. זיי פראווען אבער יא דעם קורבן חגא, אין זייער רעליגיע האלטן זיי, אז מען מעג זיך באהאלטן די רעליגיע, און פארשטעלן זיך אלס אן אראבער, אין שווערע צייטן. און לויט זייער טראדיציע, זענען זיי אסאך גערודפט געווארן, דורך די אראבער.
הויפט זאכן אין דער רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עשרת הדברות, איסור פון פאגאניזם, גלייבן אין גלגול נשמות, גלייבן אין אלע נביאים פון יידן, קריסטן, און מוסולמענער, מאנאגאמיע נישט הייראטן מער פון איין פרוי.
זיבן מצוות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היטן דאס מויל, וואס רעכנט אריין נישט רעדן לשון הרע, רכילות, ליגנט, זיך האלטן צום אמת, און זיין גראד.
ארויסהעלפן א ברודער, וואס געפונט זיך אין א שווערן מצב, גלייך צו ואהבת לרעך כמוך.
צוריקהאלטן זיך פון עבודה זרה.
נישט טון שלעכטס, און זיך אפהיטן פון יצר הרע.
גלייבן אין איין איינציגן גאט, די גאנצע צייט.
טון וואס גאט וויל מען זאל טון.
גלייבן אז וואס גאט טוט איז גוט.
די עטנישע גרופע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי זענען אלע מיליטער לייט, אין ישראל דינען אלע אין מיליטער. חרב באטאליאן, איז אן אליטע איינהייט, מיט אסאך כבוד, און האט באקומען אויסצייכענונג פון שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, פאר זייער געלונגענע טייל אין קריג, דורכאויס די צווייטע לבנונישע מלחמה.
רעליגיעזע מענטשן עסן נישט חזיר, טרינקען נישט אלקאהאל, רייכערן נישט, טארן נישט וועטן אדער געמבלען, מען טאר זיך נישט באווייזן, מען דארף האלטן די כבוד פון א פרוי, הכנסת אורחים, נישט רעדן מיאוסע רייד, און נישט נעמען דראגס.
זייערע חגאות, די גרעסטע איז נביא שווייעב, און דער קורבן חגא. לויט זייער טראדיציע איז יתרו (שווייעב) באגראבן לעבן טבריה. אויך נביא סאבלאן, וואס לויט זיי איז עס זבולן, ליגט אין גליל אין א דארף וואס הייסט כורפייש.
נביא אלכאדער, איז ביי זיי אליהו הנביא, לויט זיי איז ער באגראבן אין דארף יאסיף, נישט ווייט פון עכו. און אויפן גולן, געפונט זיך א נביא על יאפורי. די חגאות זייערע זענען אפגעצייכענט בלויז דורך די חכמים זייערע, אויסער דער קורבן חגא, און נביא שווייעב, וואס ווערן געפייערט דורך אלעמען.
סטאטוס אין ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ישראל האבן די דרוזן א סטאטוס ווי א באזונדערע געמיינדע, דאס איינציגסטע לאנד אין דער וועלט, צו אנערקענען אין דער געמיינדע ווי א באזונדערע רעליגיע. די דרוזן פון גולן, האלטן זיך פאר סירישע בירגער; עס וווינען אינעם גולן, בערך 20,000 דרוזן, דאס לאנד אנערקענט זיי נישט אלס סירישע, נאר אלס פראבלעמאטישע בירגערשאפט. די יידן אין ישראל, זען אין די דרוזן אליאירטע, וויבאלד שוין ביי דער מלחמת השחרור, האבן די דרוזן געקעמפט אויף ישראלס זייט.


text:
פראנצויזישער מאנדאט
דער פראנצויזישער מאנדאט איז געגעבן געווארן פאר פראנקרייך, נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, אין 1918 נאך דער סאנרעמא קאנפערענץ. די פעלקער-ליגע, האט באשטעטיגט דעם פראנצויזישן מאנדאט איבער סיריע און לבנון, און דעם בריטישן מאנדאט איבער פאלעסטינע, יארדאניע, און איבער איראק.
פראנקרייך איז געקומען צו א פארשטענדעניש מיט גרויסבריטאניע, צוויי יאר איידער דער וועלט מלחמה, איז געקומען צו אן ענדע, דער סייקס-פיקא פארשטענדעניש.
די פראבלעמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גרויסבריטאניע האט געהאט געמאכט פילע קעגנזייטיקע פארשפרעכונגען, איינס פאר די יידן, איינס פאר די אראבער, חוסיין זון פון עלי, שאריף פון מעקא, האט אנגעפירט דורכאויס די ערשטע וועלט מלחמה, א רעוואלוציע, קעגן אטאמאנישע אימפעריע, מיט די הילף פון ענגלישע גענעראלן, מיטן צוזאג אז פייסל דער ערשטער, וועט ווערן הערשער איבער סיריע. זעלבסטפארשטענדליך אז פראנקרייך האט גארנישט געהאטצו טון מיטן הסכם, און נאכן מלחמה אין 1920, ווען סיריע האט אים אויפגענומען אלס קעניג, האט פראנקרייך ארויסגעטריבן פייסעל בבושת פנים, ענגלאנד האט נאכדעם איבערגעגעבן איראק פאר פייסל.
דער צווייטער פראבלעם, דאס אויפשטעלן א גרויסע לבנון, די קריסטן אין לבנון האבן שטענדיק געטרוימט אויף זעלבשטענדיקייט, אבער אין זייער געגנט, וואס רעכנט אריין לבנון בארג, און ביירוט, ווילנדיק האבן א מאיאריטעט קריסטן אין זייער לאנד, דא האט פראנקרייך געמאכט א פאטאלע טעות, וואס מאנכע באשולדיקן פראנקרייך דירעקט אין אלע פראבלעמען וואס לבנון האט שפעטער געהאט, בעיקר אינעם לבנון ברודער קריג.
לויטן פלאן האט פראנקרייך באקומען דעם צפון טייל אין ארץ ישראל, וואס ווערט גערופן די פינגער פון גליל, אראבישע אויפשטענדלער האבן נישט געוואלט זיין אונטער פראנקרייך נאר ליבערשט אונטער דעם בריטישן מאנדאט, האבן דורכגעפירט אטאקעס קעגן פראנצויזישע קרעפטן, די תל חי פאגראמען, זענען פארגעקומען אין די שטרייטן צווישן די אראבישע אויפשטענדלער. צום סוף זענען בריטישע זעלנער אריינגעקומען דארט, און האבן פארנומען די גרענעץ, וואו עס איז היינט צווישן לבנון, און ישראל.
סיריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען אין דמשק זענען פארגעקומען ראיאטן, האבן די פראנצויזן אריינגערופן די לופטפלאט, און זיי האבן באמבאדירט די מענטשן, אלטשטאט דמשק האט א געגנט וואס איז חרוב געווארן, און מען רופט עס די פארברענטע קעפ. סיריע איז צעטיילט געווארן אין מערערע טיילן, ווי יעדע עטנישע גרופע, האט באקומען אויטאנאמיע, ווי די אלאוויס, די דרוזן אויף די סירישע דרוזן בארג. פראנקרייך האט אויך אפגעגעבן צוויי געביטן קיין טערקיי, וואס האט געברענגט צו א שטארקע אויפברויז, קעגן די פראנצויזן, טיילן פון די כאלעב געביט, און די אלעקסאנדערטא געביט.
לבנון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קריסטן אין לבנון האבן זיך געזען אלס פריינד פון פראנקרייך, און דערפאר האבן זיי געלייגט גרויס האפענונג אויף פראנקרייך. ווען פייסל האט זיך געוואנדן מיט בריוו, צו די אראבער, האבן די קריסטן געהאפט אז פייסל וועט דורכפאלן, וויבאלד פייסל האט געוואלט ווערן א הערשער איבער גרויס סיריע. די קריסטן האבן ווי אויבנדערמאנט, געהאט א פראבלעם מיט א גרויסע לבנון, אבער א טייל פון די קריסטליכע פירער, האבן איינגעשטימט, וויבאלד עס האט גרעסער געמאכט זייער לאנד, אבער דער נאציאנאליזם צווישן קריסטן און מוסלמענער האבן נאך געברענגט אסאך צרות אויף די לאנד.
פראנקרייך האט אויפגעשטעלט די ציווילע רעגירונג אין לבנון, וואס איז געשטעלט אויף יעדע געמיינדע פאר זיך. ווי אויך דער נאציאנאלע ציילונג, צוויי מאל האט מען געציילט, די צווייטע און די לעצטע מאל וואס מען האט געציילט אין 1932, דאס האט אויסגעשטעלט די פאליטישע שליסל, ביזן היינטיקן טאג.
צווייטע וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען נאצי דייטשלאנד, האט איינגענומען פראנקרייך, איז אויפגעשטאנען די ווישי רעגירונג. סיריע און לבנון האבן געהערט צום פראנצויזשן ווישי. גרויסבריטאניע, מורא האבנדיק אז דייטשלאנד וועט דאס פרובירן אויסנוצן און אריינקומען אינעם מיטל מזרח, און נאכן אויפשטאנד אין איראק, האבן די ענגלענדער, צוזאמען מיט קעמפער פאר א פרייע פראנקרייך, וואס שארל דע גאל, איז געווען פירער פון לאנדאן, האבן אין יוני 1941, איינגענומען די צוויי לענדער, און איבערגעגעבן דער מאנדאט, צום פרייען פראנקרייך.
זעלבשטענדיקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סיריע האט זיך דערקלערט זעלבסטשטענדיק אין 1941, פאקטיש איז עס אנערקענט געווארן אלס א זעלבסטשטענדיקע רעפובליק, אין 1טן יאנואר 1944. און די פראנצויזישע טרופן האבן ערשט פארלאזט סיריע 1946.
לבנון איז זעלבסטשענדיק געווארן 1943, ווען פראנקרייך האט פארופן וואלן, און די רוב פון די ניי ערוויילטע האבן געשטימט לטובת אומאפהענגיקייט פון פראנקרייך.


text:
טובערקולאז
טובערקולאז אדער TB (אינקורצן פאר טובערקל באקילוס) איז א פארשפרייטער טויטליכער אינפעקציע קרענק וואס ווערט געשאפן דורך מיקאבאקטעריע, הויפטזעכליך דורך די מיקאבאקטעריע וואס הייסט אזוי מיקאבאקטעריום טובערקולאז.
טורבעקולאז טוט מייסטענס אפקעטירן די לונגען, אבער עס קען זיך אויך מאכן אז עס אפעקטירט די צענטראלע נערווען סיסטעם, ביינער, געלענקען און אויך די הויט.
מ'פלעג רופן דאס שװינדזוכט אבער היינט ניצט מען דעם נאמען טובערקולאז.
איבער א דריטל פון דער וועלט'ס באַפֿעלקערונג האט איצט די טי.בי. באקטעריום אין זייער קערפער רח"ל, און נייע אינפעקציעס געשענט נאכאנאנד אין די ראטע פון איין'ס פער יעדע סעקונדע.[1]
נישט יעדער וואס איז אינפֿעקטירט אנטוויקלט דער קרענק, אין דער אמתן איז דער אינפעקציע דאס מערסטע טרעפבאר פון אלע אינפעקציעס. פון דעסט וועגן איז אין איין'ס פון צען אזויליכע אינפעקציעס וועלן פראגרעסערן צו אקטיווע טי.בי. קראנקייט וואס, אויב לאזט מען דאס אומקערגענומען דורך מעדעצין, דערהארגעט מער ווי העלפט פון אירע קרבנות.
אין יאר 2004, 14.6 מיליאן מענטשן האבן געהאט אקטיווע טי.בי. און עס איז געווען 8.9 מיליאן נייע פעלער און 1.7 מיליאן טויט פעלער, מייסטענס אין אנטוויקעלענדע לענדער.[1]
אין צוגאב, א שטייגענדער צאל מענטשן אין שוין אנטוויקלטע פארגעשריטענע לענדער כאפן איבער טובערקולאז, ווייל זייער אימיון סיסטעם איז אפגעשוואכט דורך אמיון דערדריקונג דעם נוצן פֿון דראָגס אדער עיטש.איי.ווי.\עידס.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 וועלט געזונט ארגאניזאציע (WHO). Tuberculosis Fact sheet N°104 - Global and regional incidence. March 2006, Retrieved on 6 October 2006.


text:
שוואם
דער שוואם אדער דאס שוועמל (ענגליש: fungus) איז א מין ארגאניזם פון די משפחה וואס הייסט אייקאריאטן.
בלשון רבים הייסט פאנגוס פאנגי.
עס ציעט איר ערנערונג פון אנדערע ארגאניזמען. עס טוט עסן איר עסנווארג פון דרויסן, איינזאפנדיג ניוטריענט מאלעקיולן אין צו זייערע צעלן.
הייוון, מאלד און שוועמלעך זענען א ביישפיל פון מיני פאנגי.
אמאל האט מען געמיינט אז דאס איז א געוויקס.
עס זענען פאראן אן אפגעשאצטע 5.1 מיליאן זגאלן פון פאנגי מיט בלויז זיבעציג טויזנט דעפענירט דערווייל.
עסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טייל שוואמען זענען עסבאר. מען קען זיי עסן רוי אדער מען קאכט די שוואמען אין זופ און אנדערע עסנווארג.


text:
רמת השרון
רמת השרון איז א שטאט אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, וואס ליגט צווישן תל אביב און הרצליה. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1923. צו צפון גרענעצט זי הרצליה און דעם קיבוץ גליל ים, צו דרום תל אביב, צו מזרח הוד השרון און צו דרום-מזרח פתח תקוה. אין 1948 האט רמת השרון באקומען דעם סטאטוס פון א לאקאלן ראט און אין 2002 איז ער געווארן א שטאט.
אין רמת השרון וווינען 38,000 מענטשן. רמת השרון איז איינע פון די רייכסטע און טייערסטע שטעט אין ישראל. אין דער שטאט געפינט זיך די מיליטערישע אינדוסטריע פון ישראל, דער נאציאנאלער טעניס פלאץ און דער גלילות הויפט קווארטיר פונעם אויסשפיר אפטיילונג פון צה"ל, און פונעם מוסד (אגענטור).