text:
אהרן טייטלבוים
ר' אהרן טייטלבוים (געבוירן ה'תש"ח) איז איינע פון די היינטיקע סאטמארער רבי'ס . ער וואוינט אין דעם סאטמארער שטעטל, קרית יואל, ניו יארק. ער איז דער עלצטער זון פון ר' משה טייטלבוים, דער לעצטער סאטמארער רבי, דער ברך משה, וואס איז א ברודער-קינד פון דעם ערשטן סאטמארער רבי, ר' יואל טייטלבוים, וואס האט געגרינדעט דאס שטעטל קרית יואל און די שטאט מאנרא, ניו יארק.
ער איז אן איידעם ביי ר' משה יושע האגער, דער וויזיניצער רבי אין בני ברק.
אינהאַלט
- 1 זיין סאציאלע באנעמונג
- 2 זיינע קאנטראווערסיאלע קאמפן
- 3 זיין תורה
- 4 זיינע ספרים
- 5 זיין משפחה
- 6 זיינע גבאים
- 7 זיינע חסידים
- 8 וועבלינקען
זיין סאציאלע באנעמונג
זיין סאציאלע באנעמונג איז זייער שארף און שטייף.
זיינע חסידים ארגומעטירן אז זיין שטייפער כאראקטער איז א תורה'דיגע מעלה, ווייל ער האט דורכאויס די יארן זיך געדארפֿט ספראווען מיט עלעמענטן וואס האבן געזוכט צו אונטערברעכן סאטמאר און זיין טאטן, ר' משה. דעריבער האט ער אלס קנאות און ע"פ הלכה זיך אנגענומען פאר דעם כבוד פון זיין טאטן און זיין עלטער-פעטער ר' יואל. ווידער זיינע קעגנער האלטן אז עס שטאמט פון איגנאריזם, אומדיפלאמטישקייט און שלעכטע מידות.
[פֿעלט אַ מקור]טראץ וואס כמעט אלע זיינע רעדעס זענען מער איבער תורה און חידושים און נישט דוקא אקטועלע ענינים בדברים העומדים על הפרק, ווערט אבער ר' אהרן אידענטיפיצירט דורך זיינע קריטיקירער פון די פילע דרשות וואס ער האט במשך זיין לעבן שוין געהאלטען איבער קאנטראווערסיאלע ענינים און די וועג ווי אזוי ער האט זיך אויסגעדרוקט, טייל בענין פאליטיק, וואס ער האט זיך אויסגעדרוקט מער ווי א סאלדאט ווי איידער א גענעראל, מיט לאזונגען וואס האט זיך געקענט אנזעהן ווי העצערייען פון מחלוקת וואס פאסט נישט, לויט זיינע קעגנער, פאר א איד, נאכדערצו א רב ומנהיג בישראל. דאס ווערט דורך זיינע קעגנער גענוצט ווי א פייל קעגן אים, אז ער איז נישט ראוי צו זיין א פירער, וויבאלד ער קען נישט אכטונג געבן וואס ער רעדט ארויס פון מויל.
זיינע אנהעגערס פארטיידיגן אבער אלע דרשות אז עס האבן זיך אויסגעפעלט לצורך השעה און לצורך הענין, און אלעס איז נאר געווען לכבוד דעם טאטן ובשליחותו אים צו פארטיידיקן און נישט ח"ו זיך אליין.
צום ביישפיל ווערט ער קריטיקירט אויף רעדן בעניני צניעות און תאווה, וואס לויט זיינע קעגנער איז עס נישט קיין איידעלע אויסדרוקן, און צו שטארק גראפיק און פיגוריטיוו. די ארונים טענה'ן אבער אז זיינע קעגנער וועלן זיך אלס אנטשעפען אויף וואס אימער ר' אהרן טוט אדער רעדט און זיי וועלן קיינמאל נישט זיין צופרידן ווייל די אלע קריטיק איז געטריבן פון בלינדע פאליטישע מאטיוון.
זיין פרומקייט
הגם ער איז א שטארק-פרומער אין פערזענליכן לעבן, ווי למשל ער גייט נישט קיין ברילן אין שבת ווי דער מנחת אלעזר, ווערט ער אבער דורך זיינע קריטיקירער אפגעמאלן ווי עמיצן וואס איז מער פאליטיש נאכגעבעדיג אין פֿרומקייטן.
די דאזיגע טעזע האט זיך פיל אינטערגעשטיצט אויף דעם וואס ר' אהרן'ס שווער, דער וויזניצער רבי פון בני ברק, נעמט אן א מער גרינגערע שטעלונג בנוגע מדינת ישראל און ציוניזם (כאטשיג ער טוט עס נישט אנערקענען), ער נעמט געלט פון דער רעגירונג, נעמט אנטייל אין די בחירות, ער שיקט זיינע חסידים צו שטימען און זיך אנשליסן אין דער פֿירערשאפט ביינאזאם מיט אנדערע פרומע חסידות'ן צו זיין א חלק פון אגודת ישראל.
בנוסף, איז ר' אהרן'ס ווייב, סאשע טייטלבוים, מחונך געווארן אין א בית יעקב שולע אין בני ברק, וואס פירט זיך טאקע לויט חסידישע מנהגים, אבער לערנט אויך אין עברית (אין ארץ ישראל, זייערע אסאך בית יעקב קלאס'ן לערנט מען בלויז אין עברית). די אלע אויבנדערמאנטע זאכן ברענגט צו א שטארקע חשד אין ר' אהרן פאזיציע איבער ציוניזם אין די אויגן פון א טייל סאטמארער וואס האלטן זיך פרומער. נאך דער פטירה פון ר' משה טייטלבוים, א באריכטער פון דער זאלונישער צייטונג, דער איד, האט קאמענטירט צו דער זשערוזעלעם פאסט אז "ר' אהרן איז נישט ראוי צו זיין דער קומענדיגער סאטמארער רבי ווייל ער האט געבראכן די סאטמארער תקנה קעגן רעדן עברית אינדערהיים... נאכן הסתלקות פון אונזער רבין וועלן מיר ווייטער פלאטערן די אנטי-ציוניזם פאן. דאס איז איינע פון אונזערע עיקר צילן".
זיינע חסידים, פון דער אנדערער זייט, צייגן אן אז זייט ה'תש"ם, ווען זיין טאטע איז אויפגענומען געווארן צו ממלא מקום זיין ר' יואל טייטלבוים, איז ר' אהרן געווארן דער מערסטער פראמינענטסטער קול קעגן ציוניזם, סײַ ביי אינערליכע אסיפות און סײַ ביי דעמאנסטראציעס קעגן דער מדינה אין ניו יארק און וואשינגטאן. זיין באקאנטע אנטי-ציוניזם דרשה אנטהאלט א דרשה וואס ער האט געהאלטן אין בני ברק זומער ה'תשנ"ד, אין וועלכער ער האט ספעציפיש אויסגעברענגט די סאטמארער שיטה קעגן רעדן עברית. זיין טאטע האט אויך זיך געהאלטן ביי דעם אז די קשר מיט ר' אהרן'ס משפחה מיט אגודת ישראל וועט נישט אפשוואכן זיין אנטי-ציוניזם פאזיציע.- ממילא איז ער לויט זיי יא פרום.
אבער אפילו די מלחמה מיט ציונות ווייזן זיינע קריטיקירער אן ווי ביליג און פראסט ער האט דאס געמאכט ווייל ווען ר' יואל טייטלבוים האט געפירט די מלחמה האט יעדער פארשטאנען אז דא רעדט א קדוש און מלאך און מען האט אים ליעב געהאט אפילו מען איז געווען אין די מזרחי קרייזן ווער רעדט נאך פון די אגודה קרייזן, אבער ער האט געטוישט די גאנצע שיטה און דאס געמאכט פאר א בעיסבאל טיעם ווען ער האט פערזענליך מבזה געווען דעם ערלויער רבי, מאכנדיג דערמיט פון דעם שיטה הקדושה א שפאס און פרייע קאמף.
זיינע קאנטראווערסיאלע קאמפן
ער איז פאררעכנט דורך זיינע קעגענער אלס א קעמפער און שלעגער וואס פאסט נישט פאר א רב. אבער זיינע חסידים זעהן דוקא אין דעם קוואליטעטן פאר א מנהיג.
זיין רבנות אין קרית יואל
אין ווינטער תשמ"ה איז ר' אהרן אויפֿגענומען געווארן אלס רב אין קרית יואל אויפֿן דירעקטן באפֿעל פון זיין טאטן, ר' משה. טייל אנאליסטן האלטן אז דער אורזאך פון זיין טאטן אריין צו שטעלן ר' אהרן אין קרית יואל איז געווען צו פֿארשטערקערן זיין מאכט אין דעם שטעטל וואס איז געווען אנגעוואוירן צוליב די וואקסענעדע התנגדות קעגן אים, בעיקר די עלעמענטן וואס זענען געווען אין מאכט אין די צייטן פֿון ר' יואל טייטלבוים, און האבן דאס פֿארלוירן נאכן הסתלקות פֿון ר' יואל. אט די קעגענערס האט מען אנגערופֿן רביצין מענטשן, צוליב דעם וואס זיי האבן זיך ארומגרופירט ארום דער רביצין פון ר' יואל, מרת אלטא פֿייגא טייטלבוים, (טייל האבן אפי' געהאלטן אז די רביצין זעלבסט איז געווען קעגן ר' משה טייטלבוים, דאס איז אבער נישט קלאר).
די זאליס ארגומענטירן אז באותו זמן וואס ער איז אויפֿגענומען געווארן אלס רב, זענען א גרויסע מערהייט איינוואוינערס פֿון דעם שטעטל געווען קעגן זײַן התמנות. אבער דאס איז א זאך וואס קען נישט קלאר אויפֿגעוויזן ווערן צוליב וואס עס איז דעמאלטס נישט געווען קיין דירעקטע וואלן.
די שטיצער פֿון ר' אהרן - וואס זענען אין אלגעמיין אויך געווען די שטארקע לאיאלע חסידים פון ר' משה - ארגומענטירן אז די אורזאך פֿון ר' משה צו שטעלן זיין זוהן אלס רב אין קרית יואל, איז צוליב די כשרונות פון ר' אהרן האלטנדיג אז ער איז א טאלאנטפֿולער שטייפֿער מנהיג, זייער א פֿרומער, און א גרויסער מתמיד און תלמיד חכם. די אלע מעלות קוואליפֿיצירן אים צו זיין רב אין קרית יואל. דורכאויס די יארן פֿלעגט אלס ר' משה ארויסווייזן זייער א גרויסע שעצונג צו זיין זוהן ר' אהרן.
אסאך בלוט האט זיך פארגאסן אויף דעם קאמף און אידיש געלט הייזער און נכסים פארברענט.
פון דעם טאג וואס ר' אהרן איז געווארן רב אין קרית יואל, האט זיך צוביסלעך אנגעהויבן צו בויען אן אפעזיציע אין קרית יואל, קעגן איהם און קעגן זיין טאטע. עס זענען געווען קליינע אינצידענטן ווי די קעגענערס האבן פרובירט צו דערנידערן ר' אהרן, ווי למשל, אין איין פאל האבן מען אין א געוויסן פארטאגס אינטערגעצינדן זיין צימער ווי ער לערנט, ר' אהרן האט דעמאלטס געזאגט אז דאס האט זייער צובראכן זיין מוט, ווייל עס איז פארניכטעט געווארן פילע חידושי תורה וואס ער האט געשריבן פון זיין יוגנט.
אדר תשמ"ט האט דער סאטמארער רבי, ר' משה טייטלבוים, געהאלטן א דרשה ברבים ווי ער האט זייער שארף פארדאמט די קעגענערס פון קרית יואל, דער הויכפונקט פון די דרשה איז געווען אז ער באפעלט פאר אלע זיינע חסידים אז ווען אימער מען זעהט איינע פון קעגנערס אין איינע פון די אנשטאלטן פון די קהלה אין קרית יואל, זאל מען שרייען אויף איהם שייגץ ארויס, מיינענדיג אז מען זאל זיי ארויסווארפן מיט כח. די דרשה ווערט אנגערופן עד היום די שייגץ ארויס דרשה. בערך אין יענע תקופה האבן די קעגנער עמטליך געגרינדעט זייער אייגענע אפעזיציע מוסדות אין קהלה אין קרית יואל, מיטן נאמען בני יואל. איינע פון די פראמינינטע פיגורן פון די אפעזיציע איז יוסף וואלדמאן. זינט דעמאלטס פלעגן רעגלמעסיג פארקומען געוואלדאטן און פיזישע אנגריפן צווישן די קעגענערס און חסידים פון די רבי און ר' אהרן.
די דיסיאידענטן און אפאזיציע'נערן האבן זיך געזעהן אלס קליין אומבאהלפן קרייז פון אידן וואס ווערן גערודפט דורך ר' אהרן מיט זיינע חסידים. זעה יוסף וואלדמאן וואס ער איז געווען דער הויפט עסקן קעגן די ארונים טעראר.
- (זעה הויפט ארטיקל בני יואל.)
שטרייטן מיט קאשויער רב
ווען בשעתו האט קאשוי רב געשטורעמט פארוואס די פאליטישען'ס פון די קרית יואל ווילידזש טוען אינדארסירן ליבעראלע גוים קעגן די מער קאנסערוועטיווע קעגנער. האט ער גערעדט אין א דרשה זייער חוצפה'דיג אז קאשוי רב האט פארדארבן די איגענט פון שטעטל מיטן ארויפברענגן די אישוס אין די פאסט קעסטלעך פון יראים ושלמים אז מען זאל נישט חלילה נכשל ווערן פון שטימען פאר פאליטישענס וואס פארשפרייטן זימה מיט זייער פרא-געי אגענדע און רציחה מיט זייער פרא-אבארשען אגענדע, אויף אונזער ציוויליזאציע און לאנד.
די קרית יואל סקול דיסטריקט/שערי חמלה פרשה
בערך אין יאר תשנ"ג איז אנשטאנען אן אנטוויקלונג אין קרית יואל, וואס פארנעמט א פראמינענטער ארט אין די היסטאריע פון ר' אהרן'ס רבנות אין קרית יואל. נעמליך די פרשה פון די "קרית יואל סקול דיסטריקט", אדער "שערי חמלה". די קרית יואל סקול דיסטריקט איז א רעגירונג געשטיצטע שולע אין קרית יואל פאר גייסטישע אדער פיזישע אינוואלידע קינדער וואס סערווירט לויטער פרומע אידן. די אמעריקאנער קאנסטיטוציע פארלאנגט אז די רעגירונג האט נישט קיין רעכט צו שטיצן קיין שום רעליגיע, עס רופט זיך די סעפעראטאציע פון קירכע און שטאַט, דעריבער האט דער געזעץ פארלאנגט אז אין אט די שולע טאר מען נישט לערנען קיין שום רעליגיעזע לימודים און עס טאר נישט אנהאלטן קיין שום רעליגיעזע שילדן אדער סימבאלן. דאס האט אויסגערופן א גרויסע קעגנערשאפט מצד מערערע רבנים פון די סאטמארער אדער קנאותדיגע טיפ, אז אזא שולע איז קעגן די תורה און די הלכה אין מ'טאר עס נישט ווייטער אנהאלטן, ווייל עס איז קעגן די אמונה פון ג-ט.
די פראמינענטע רבנים קעגנערס פון די סקול דיסטריקט וואס זענען געווארן באלעסטיקט און באשמוצט דורך אהרן מיט גרויס חוצפה און עזות זענען געווען הויפטזעכליך ר' רפאל בלום ז"ל קאשוי רב, ר' מרדכי האגער וויזניצער רבי פון מאנסי ניו יארק, און ר' יחזקאל ראטה דער קארלעסבורגער רב .
ר' אברהם לייטנער וואס האט נישט געליטן דירעקט פון אים נאר פון זיין פאטער, פלעגט זיין זייער סימפאטיש צו אים, ווייל ער האט אים געהאלטן פאר א גרויסע תלמי חכם, אבער ביי די פרשה האט ער געזאגט אז מען ברויך אים באקעמפן זיין רבנות בלויז צוליב דעם וואס ער איז גרויסהאלטעריש און פארדארבן אין מידות צוליב דעם וואס ער גרייפט אן עלטערע רבנים פערזעהנליך מיט פארשעמונגען און העצעריין פון שלאגן און לאזונגען וואס פאסט פאר א גוי, ווען ער האלט אנדערשט ווי יענעם רב. אבער די ארונים טענה'נען אז די קאמף פון ר' אברהם האט נישט געמיינט אהרן נאר זיין טאטע, וואס ער האט שוין געפירט מיט אים איידער די סקול דיסטריקט פרשה און פאר ר' אברהם איז דאס געווען א גוטער מיטל צו קעמפן קעגן די טאטע.
ווען די קרית יואל סקול דיסטריקט שטרייט האט זיך געקאכט, האט ר' אהרן געהאלטן פארשידענע רעדעס צו ערקלערן די הלכה'דיגע אויסגעהאלטנקייט פון דעם סקול דיסטריקט. אין די דאזיגע רעדעס האט ר' אהרן פערזענליך אטאקירט די אלע רבנים מיט זייער שארפע אויסדריקן. איינע פון די היסטארישע רעדעס איז געווען ווען ער האט זיך אויסגעדריקט אויף ר' רפאל בלום מיט די ווערטער "עפרא לפומיה" (וואס מיינט: דאס מויל זאל יענעם אנגעפילט ווערן מיט זאמד). דאס איז אן עקסטרעמע שארפע אויסדרוק וואס מען זאגט געווענליך נאר אויף גרויסע זינדיגערס. אויך האט ער אנגערופן זיין פעטער ר' מאטעלע וויזניצער די פעטער די פראפעשענעל בעל מוחאה. די שארפע אטאקעס האבן אים פארפיינטעט אין די אויגן פון די חסידים פון די אטאקירטע רבנים, און אויך פילע סאטמארער חסידים האבן דעמאלטס געהאלטן אז דאס איז א באווייז אז ר' אהרן אין נישט ראוי צו זיין א פירער, ווייל ער רעדט אזוי חוצפה'דיג אויף עלטערע, רעספעקטירטע רבנים.
פון דער אנדערער זייט האבן די חסידים פון ר' אהרן און ר' משה געהאלטן אז ר' אהרן נעמט זיך אן פארן כבוד פון זיין טאטע, אין וועמענס כבוד די רבנים גרינגשעצן, וויבאלד זיי קימערן זיך נישט צו אנפרעגן זיין טאטע אדער ר' אהרן איבער די אויסגעהאלטנקייט פון די סקול דיסטריקט, וואס ר' משה געהאלטן אז עס איז א מצוה און א פליכט צו אנהאלטן און שטיצן, אויף אזוי ווייט אז ער ר' משה האט געזאגט ביי א געוויסע רעדע אז די סקול דיסטריקט וועט זיין א זכות פאר איהם אויף יענע וועלט ווייל ער העלפט אינוואלידע אידישע קינדער.
זינט דעמאלטס האט זיך פארמירט אין קרית יואל בפרט, און אין סאטמאר בכלל, צוויי שטארקע קעגן זייטיגע פראקציעס, איינס, די חסידים פון ר' אהרן און די אנדערע די "שונאים". ביי ביידע צדדים זענען דא מענטשן וואס האלטן פון ר' אהרן פערזענליך גענצליך פארקערטע עקסטרעמע מיינונגען. צווישן די חסידים זענען דא א סך וואס האלטן אז ער איז א גרויסער צדיק, א הייליגער איד - גרעסער ווי זיין טאטן און ענליך צו זיין עלטער פעטער, ר' יואל טייטלבוים. ווידער פון זיינע מתנגדים זענען דא וואס האלטן אז ער איז א גרויסער זינדיגער אזוי ווי שבתי צבי און איז א געפאר פאר אידישקייט ווייל ער פירט אראפ אידן פון דעם פרומען וועג.
אין יענע צייטן האט די וועלט אויך אויפגערודערט מיטן שרעקליכען בזיון פון ר' יחזקאל ראטה וואס האט באזוכט מאנרוי און איז געווארן אנגעגרייפט דורך די בחורים פון ר' אהרן'ס ישיבה מיט שטיינער און אייער און איז קוים קוים ארויסגעראטעוועט געווארן מיטן לעבן מיט א פארמאכטן ווען. זינט דעמאלטס האט ר' אהרן אים נאכקיינמאל איבערגעבעטן אבער דער פוסק הדור האסט נאך מער די בני יואל פרומע טיפן, שטעלט ער זיך צו צו ר' אהרן וויפל שייך מיט זיין איצטיגער מלחמה קעגן זיין ברודער.
אין אמת'ן מוז אנגעמערקט ווערן אז ר' אהרן האט איבערגעבעטן קאשוי רב, אבער קאשוי רב האט אים מוחל זיין אויף די פערזעהנליכע באליידינגונגען ווייל ער האט געענטפערט אז ער האט זיך ווייניג צוקראצט פון זיינע טשעפערייען דער עיקר איז די כפירה וואס ווי לאנג ער פארמאכט נישט די סקול דיסטריקט קען ער אים נישט מוחל זיין. זיין פעטער ר' מאטעלע האט ער קיינמאל נישט איבערגעבעטן פארן אים אנרופן דער פראפשענעל בעל מוחאה אבער יענער איז דאך געגאנגען צו זיינע שמחות אלסן כבוד פון זיין ברודער ר' אהרןס שווער, ביז די קארט קעיסעס וואס די ארונים האבן נישט געוואלט ארויסגיין פון קארט האט ער אויך צוריק אפגעשניטן מיט אהרן, אבער צו די שמחות (אמווייניגסטנס צו די קינדערס חתונות) באטייליגט ער זיך נאך אויף א רעגלמעסיגן סטאטוס.
די וויינבערגער פרשה
דאס האט זיך ארגינעל אנגעהויבן פון עפעס א פריוואטער אנגעלעגנהייט אין א משפחה וואס איז דאן דורך שווערע צייטן און דער סיטואציע האט זיך דערקייקלט אז מען האט באשולדיגט דעם פאטער מיט רשעות, און אים אזוי ארום געוואלט אנלייגן א קרימינאלע רעקארד, אז ער זאל מוזן זיך גטן און נישט קענען זעהן זיינע אייגענע קינדער. נישט קיין אנדערע ווי ר' אהרן'ס רעביצין מרת סאשע טייטלבוים אלייןס מיט די הילף פון די שטאטישע מוסדות דורך א סקול פרניסיפל מרת זילבערשטיין, האבן ל"ע פרובירט אנציוועבן און שפינען א גאנצער פארדרייעטער נידעריגער בלבול אויף דעם חרדישען חסידישען אינגערמאן, מיטן תירוץ אז זיי האלטן אז דער מאן מוז זיך גטן פון זיין ווייב לויט זייער מיינונג, וועלענדיג העלפן אן אידיש פרוי מיטן חשבון אז אויב וועט דערפון ארויסקומען א חילול ה' זענען שולדיג בלויז די וואס וועלן דאס פארציילן נישט זיי וואס וועלן דאס טאן.
די חרדישע וועלט האט זיך ערשט אויפגערודערט און דערוויסט דערפון ווען די 2 פרויען האבן גאר פערזעהנליך עדות געזאגט אין קארט אז די טאטע, וואס איז גראדע געווען א גרויסער חסיד פון ר' אהרן און נישט פארפעילט קיין איין טיש, זאל חלילה האבן סעקסואל באלעסטיגט און גערעיפט זיינע אייגענע טעכטער, פארשטייט זיך אז דער איד האט עס געלייקענט און מיט די הילף פונעם וועלט בארימטן טוען ר' שמואל פריעד און נאך עסקנים, וואס די ארונים טענה'ען אז זייערע מאטיווען זענען געווען צו באגראבן ר' אהרן, האבן זיך דאן אריינגעלייגט צו העלפן די משפחה און זיך געשלאגן מיט ר' אהרן'ען און זיינע מוסדות, א דאנק דעם איז ער שפעטער גענצליך ריינגעוואשן געווארן אין געריכט און מען האט אויפגעוויזן, אז סאשע ר' אהרן'ס רעביצען נישט נאר וואס זי האט אנגעמאכט דעם גאנצן בלבול אויף דעם איד, נאר זי האט פערזענליך פרובירט רח"ל העצן די קליינע אומוויסענדע חרדישע תמימותדיגע מיידלעך, וואס האבן ניטאמאל געוויסט וואס עס רעדט זיך, אז זיי זאלן בלויז נאכזאגן פאר פאליציי און פאר א זשורי לעיני כל העולם, ווערטער וואס זיי פארשטיין נישט, (וואס איינע פון די זענען גאר א דאון סינדראם קינד וואס האט נישט קיין אייגן דעת) קעגן זייער אייגן טאטען, און אזוי ארום אויך נעמען א טייל אינעם אומדערהערטן מנובלישען אקט פון מאכן אזא היסטארישען בלבול, א דאנק דעם אויפדעקונג האט דער גויאישער זשאזש ארויסגעווארפן דעם קעיס און גאר גערעדט קעגן די אידישע אמונה אז א חשובער רב בישראל זאלן אויסן צו טאן אזא זאך דערמיט מאכענדיג א היסטארישער חילול ה'.
אין יענער צייט האבן רבנים זיך אריינגעמישט און שטארק געברויזט קעגן ר' אהרן, טענה'דיג צו אים אז אפי' לו יצויר ער איז נישט געווען דירעקט דער וואס האט עס ארגינעל געברענגט דערצו וואלט ער עס ווען געקענט אפשטעלן אין איין רגע, אבער זיינע חסידים האבן גענטפערט אז די משפחה האט געבטען ר' אהרן זיך אריינמישן, און אלס באווייז האבן זיי געוויזן אז זיין גבאי ר' חיים שלמה פישער איז דאך זיין נאנטסטער מענטש און איידעם פונעם באטרעפנדען קרבן.
אבער היינט צוטאגס איז די גאנצע משפחה קעגן ר' אהרן אחוץ די גבאי פישער, ווייל אפילו אז זיין רעביצען מיט זיינע מנהלים פון זיינע מוסדות האבן דאס אנגעדרייט, אויף א רצון פון א פאמיליע מעמבער, און ר' אהרן האט אפשר פערזענליך גארנישט געוויסט דערפון אין אנפאנג פרשה, און שפעטער האט ער שוין נישט געטארט אריינרעדן ווייל עס איז געווען א פעדעראלער קעיס, און ממילא האט ער נישט געוואלט וויסן גארנישט דערוועגן. ממילא קען מען אים אפשר לויט אים נישט אנלייגן אלע פראבלעמן פון זיין ווייב און מוסדות און נאך איינגעשטעלטע מיט זיינע נאנטע שטוב מענשטן, האט ער דאך זיי געקענט הייסן אויפהערן.
די גאנצע משפחה וואס זענען אויך געווען די גרעסטע חסידים פון ר' אהרן ביז די פרשה, די חרדישע וועלט אין אירע אלע רבנים זענען זייער פארווייטאגט ווייל זיי זאגן אז זיי האבן אים געבעטן און געוויינט משך פון איבער 4 יאר חי וקיים ער זאל זיך אפלאזן פונעם קעיס און מען וועט דאס שיינערהייט און באהאלטערהייט אפווישן. אבער דאס איז שוין אריין אין א כבוד פאר די פארטיי אז מען מוז אויפווייזן אז זיין רעביצען סאשע איז יא געווען גערעכט פון אנפאנג און מען טאר איר נישט פארשעמען כאטשיג די עקשנות פון סאשע טראגט דאך די דירעקטע קאנסקעווענסן חלילה אז זיי זאלן נישט קענען קיין שידוכים טאן לדורות אויב נעמט מען דאס ח"ו אן פאר אמת רח"ל.
די ענדע איז ברוך ה' דער אנגעקלאגטער ריינגעוואשן געווארן און די ריכטער מיט א זשורי האבן געמאכט ללעג ולקלס פון די סתירות און רשעות וואס די אנקלעגער האט דא געוואלט טאן און די חזקת כשרות פון אידן זענען צוריקגעשטעלט געווארן על מכונם צום פרידן פון יעדן.
פילע קעגנער פון ר' אהרן האלטן אבער אז די פלעק פון דעם היסטארישען סקאנדאל איז געבליבן פארשמוצט אויף ר' אהרן'ס קאנטע לדראון עולם, סיי צוליב וואס אנדערע אידן וועלן דאס נאכטאן צו ארויפלייגן א בלבול אויף א מאן אויב וויל מען א גט און סיי צוליב די צער פון אזוי מיאוס פארשמוצען א משפחה בישראל לעיני כל העולם.
די אדמורו"ת מלחמה קעגן זיין ברודער
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – סאטמאר מחלוקת
ניסן תשנ"ט האט אויסגעפלאצט א באמבע מחלוקה אין סאטמאר וואס ווערט פארעכנט אלס די געמיינסטע און גרעסטע חסידישע מחלוקה און מאדערן היסטאריע. דאס האט פאסירט ווען דער ברך משה'ס געזונט צושטאנד האט אנגעהויבן צו נאכלאזן, סיי פיזיש און סיי גייסטיש, אויטאמאטיש האט ר' אהרן אומאפיציעל אנגעהויבן צוביסלעך איבערנעמען די לייצעס פון סאטמאר, אלע שונאים פון ר' אהרן האבן שוין שלום געמאכט מיטן מצב אז ר' אהרן גייט זיין דער אויסשליסלכער פירער פון סאטמאר.
אבער ויהי היום איין שיינעם חול המועד האט מען זיך דערוויסט אז דער ברך משה וויל אנדערשט, ווארשיינליך איז אריבערגעשפרינגען א שווארצע קאץ צווישן ר' אהרן און דער רבי'ס הויפט גבאי משה פריעדמאן, און אלעס האט זיך דראמאטיש געטוישט, דער גבאי האט אפגעמאכט אז ער גייט נישט דערלאזן אז ר' אהרן זאל מאנאפעלירן סאטמאר, ער וועט דאס שטערן אויף אלע קאסטן, ער האט אנגעדרייט/איבערצייגט (געוואנדן וועלכער צד) דעם רבי'ן אז מ'דארף אויפנעמען דען אינגערן זוהן ר' זלמן לייב פאר רב אין וויליאמסבורג, און וכך הוה, ר' זלמן לייב האט איבערגענומען וויליאמסבורג, אלע בתי מדרשים, מוסדות, קעמפס, מקוה, מצה בעקעריי, אלעס איז ארויסגעפאלן פון ר' אהרן'ס קאנטראל.
די בני יואל מיט אלע שונאים למיניהם האבן דאס באטראכט ווי א נס מן השמים, און זענען געשפרינגן אויף די גאסן פאר שמחה, ממש ווי משיח איז דא. ווידער ר' אהרן מיט אלע וואס האבן אלס געבלוטיגט פארן שלימות און שטאלץ פון סאטמאר וואס זענען בעיקר אויך געווען דעם ברך משה'ס חסידים, זענען אויפגעשוידערט געווארן, ממש אבל וחפוי ראש.
זיין ערשטע טריט איז געווען מלחמה ער האט צוזאמגענומען א גרופע פון זיינע ארונים און ערקלערט פלניא גזלנא אז זיין ברודער זלמן האט אים באגאנוועט.
דערנאך האט ער אנגעהויבן צו העצן זיינע תמימות'דיגע חסידים אז זיין טאטע איז קראנק און וועפט, און כסדר זיך געמאכט וויינען אז מען זאל זאגן תהלים נאך אים. ווידער רבי זלמן לייב האט נישט געלאזט זאגן תהלים אפי' דעם לעצטן טאג ווען דער ברך משה האט שוין גע'גוסס'ט ווייל עס האט געלייגט זיין רבנות אין א פראגע צייכן.
אלע פרואווען מצד די אהרונים צו צוריקנעמען קאנטראל פון וויליאמסבורג איז געווען אומפרוכטבאר, קודם ביי דין תורה האבן די זאליס נאר געוואלט גיין צו זייערע דיינים וואס זענען זאלוניש געשטימט, נאכדעם אין קאורט האט מען זיי באוואשן ווי א סוטה אז זיי זענען שקצים פארן גיין און ערכאות, און זיי האבן אלעמאל פארלוירן.
עס האט אויסגעקוקט ווי ר' אהרן איז קאפוט, למעשה האבן צוויי הויפט זאכן איהם אפגעראטעוועט פון קאמפלעט אונטערגאנג, איינס, אז זיינע חסידים האבן זיך אריענטירט און פארזיכערט צו אנהאלטן און פארשטערקערן די מאכט און די אנדערע גרויסע צענטערן פון סאטמאר בעיקר און קרית יואל און בארא פארק, צווייטנס איז די גרויסע צאל פערזענליכע חסידים וואס האבן זיך אנגעשלאסן מיט איהם, אפילו ר' זלמן לייב פירט אלעס און אין וויליאמסבורג זענען זיינע חסידים בלויז בני יואל טיפ מענטשן וואס שטיצן איהם בלויז צו שטעכן ר' אהרן.
זייט די אהרונים האבן געהאט זייער לעצטער טויט קלאפ אין קארט תמוז תשס"ו האבן זיי אנגעהויבן מיט א שנעלען אומפעט צו עפענען אייגענע מוסדות און בתי מדרשים אין וויליאמסבורג, זיי האבן געעפנט אויפאיינמאל חדר און סקול'ס פאר אלע יארגאנגען, איינגעשאפט בנינים רעכטס אויף לינקס, געבויט א גרויסן שוהל אין צוויי וואכן.
די גיורת פרשה
א אינגערמאן איז ל"ע אפגעפארן און ארויס לתרבות רעות, פערצופאל געווען איינער פון זיינע תלמידים, אויפגעצויגן געווארן פון א צובראכענער משפחה וואס איז נאכאלס דבוק אין אים, און די מיטגלידער פון דער משפחה זענען גבאים און ראשי הקהילה ווא שטופן זיין וואגאן און קעמפן פאר זיין רעביסטעווע, (ווי די פעטערס ר' מאיר הירש און ר' שלמה זלמן שטיין.)
עס הייבט זיך אן מיט א פארדארבן חינוך וואס זיינס א תלמיד האט איבערגעלאזט אייגן ווייב און 5 קינדער און זיך פארליבט אין א גוי'טע. יארן האט די משפחה פרובירט צוריקצוברענגען דעם אינגערמאן צו אידישקייט. ביז איינמאל האט זיי דער ר' אהרן געהייסן מגייר זיין די ווייב פונעם אינגערמאן מיטן דירעקטן בדיעבד'יגן כוונה אז וויבאלד דער אינגערמאן וועט שוין נישט צוריקגיין צו זיין ערשטער ווייב, און זיין צווייטער ווייב וויל האלטן אידישקייט, וועט דער אינגערמאן אפשר אויך האלטן אידישקייט דורך די נאנטשאפט וואס ער האט געהאט מיט זיין מאמען און שיקסע וואס ער פלעגט קומען מיט איר כסדר אויף שבתים און ימים טובים אויף קרית יואל, צוזעהן די הנהגה פון אידן מיט חסידים ווי אזוי צו פירן זיך אידישלעך אויפן סאטמארער שטייגער, און דערמיט ארויסגעוויזן און געזאגט אפן אז ער וויל תשובה טאן. ר' אהרן האט זיך אבער אויסגענומען אז דאס זאל זיין שטיל און קיינער זאל זיך נישט דערוויסן כדי נישט נאכטאן.
ווען ר' אהרן איז געוואויר געווארן אז דער רב וואס האט מגייר געווען די ווייבל איז גאר איינער פון זיינע ארכי-קעגנער הרב ר' יצחק מאנדל און אויך אז מען האט געטובלט די פרוי אין דער מקוה פון בני יואל און צוגאב האט די משפחה פון די ערשטע ווייב געוואלט זייער שטארק אז דער אינגערמאן זאל נישט קענען חתונה האבן און זיי זענען פראמיניטע עסקנים פון קרית יואל, האט ער באשלאסן צו שלאגן פאליטישע קאפיטאל און מאכן א שטונק דערקעגן און אויסגעדרייט זיין דאטשיג מיט א בלעכענעם פנים ערקלערט אז די מאמע, א צובראכענע אלמנה און רעספעקטירטער חשובע פרוי, וואס האט דאס געהערט די עצה פון אים זאגט גאר ליגענט.
ער האט ליידער אליין מפרסם געווען די מעשה וואס קיינער האט נישט געוואוסט דערמיט זאגנדיג אז די פראבלעם מיטן גיור איז אז אנדערע וועלן דאס נאכטאן, און אזוי ארום באשמוצט די משפחה אויף די גאנצע וועלט, עס האבן זיך צו אים דאן צוגעשטעלט 2 ליטווישע רבנים, ר' שמחה בונם קאהן פון לעיקוואד און נאך איינער פון בארא פארק. וואס האבן געזאגט אז אין זייערע קרייזן איז דאס יא שכיח אז אידן פארליבן זיך אין גויט'עס, דעריבער מוז מען דאס באקעמפן כאטשיג אין סאטמאר קרייז איז דאס דערווייל נישט שכיח ממילא וואלט דאס איינצעלער אויסנאם אויב עס איז ווען שטיל נישט געווען א פראבלעם.
ר' יחזקאל ראטה וואס איז א פוסק פאר מאדערענע קרייזן אויך האט זיך דאן יא צוגעשטעלט צום דער מערכה פון ר' אהרן על אף די קאנסעקווענסן וואס דאס האט ל"ע געהאט אויף דעם פרומען קרייז.
על אף וואס קיינער פארמישט אין דעם סקאנדאל האט נישט געהאט מיט וויליאמסבורג איינגעלייגט, נישט ער, נישט ר' יצחק מאנדל און נישט די עלטערן און נישט די פארפאלק, דאך צוליב זיין ווייזן אז ער איז נאכאלס גרויס האט ער געמאכט מיט גרויס פאמפע אן אסיפה אין וויליאמסבורג, אין סיגוטער שול, אז אלע רבנים פון טריי-סטעיט ניו יארק זאלן זיך קענען באטייליגן דערין, כדי צו דאס ווי מער צו פארשפרייטן האט מען געהאט בילדער און לאנגע באריכטן דערוועגן אין זיין צייטונג דער בלאט, כאטשיג רוב רבנים זענען נישט געווען פון וויליאמסבורג.
דער בלאט און זיינע ארונים בראש פון אים מיט עטליכע דרשות איז דעמאלטס געווען בעיקר פארנומען צו פארשפרייטן קעגן ווייבל צו באשמוצען און פייניגן א גיורת אז זי האט זיך נישט מגייר געווען כדת משה וישראל, זי האט אבער אפגעענטפערט מיט עטליכע בריווען צו רבנים וואס בשעתו נתפרסם געווארן אויפן אינטערנעט צו זאגן אז די פאלטשע קלאנגען פון די ארונים זענען ריינע בייזוויליגע פארטייאישע רדיפות קעגן איר, און זי האלט יא איין אלע מצוות און מנהגים פון חרדישע אידן און זי האט זיך נישט מגייר געווען צוליב די ליבע פון איין מענטש איר מאן, נאר די מאן האט אין איר אריינגעלייגט א ליבע צו גאט זיין תורה און זיין פאלק, דעריבער וויל זי זיין א טייל פון דעם פאלק אידן. אבער וויבאלד דער איד האט נישט געוואלט געבן נאך פירסום פארן סיפור האבן זיי נישט אפגעדרוקט אירע ווערטער,
אריזאנע ווייץ קאמף
ער האט געפירט א מלחמה קעגן די סאטמארער אנגענומענער מנהג און געזאגט אז מען האט אריינגעווארן א פלאק אין די מצות
ער האט געדינט אלס ראש הכולל ראש ישיבה דיין און רב פאר ער איז געווארן א רבי.
זיין תורה
ער האט זיך יארן לאנג מקדש געווען על התורה ועל העבודה פון קינדווייז אן וואס ער האט געהאט חברותות גרויסע תלמידי חכחים וואס האבן מיט אים געלערענט פריוואט שטענדיג אים צו הייבן ער זאל קענען ווערן א מנהיג.
ווען ער איז נאך געווען א פרישער אינגערמאן האט אים שוין זיין טאטע מיטגענומען צו וויכטיגע אסיפות רבנים, אים צו איינטרענירן צו זיין א מנהיג און א רבי.
ביי די 31 יאר אלט האט אים זיין טאטע געשטעלט אלס ראש ישיבה פון דער גרויסער סאטמארער ישיבה גדולה און קרית יואל, אויפן פלאץ וואס ר' נתן יוסף מייזעלס און ר' מרדכי שטיין האבן פיגוריט פארן יארן לאנג. ביזן היינטיגן, כמעט 30 יאר, וואס איז ער פירט די ישיבה.
ער איז פארעכנט אלס א וואונדערליכער בעל מחדש און מגיד. ער האלט רעגלמעסיג דרשות און שיעורים וואס ענהאלט פילפולים, רמזים, דברי חסידות אין ענליכס. ר' אהרן טייטלבוים האט שוין אפגעשריבן מערערע ספרי חידושי תורה אויף תורה און ש"ס. איבער 15 בענדער פון זיינע חידושים זענען שוין געדריקט געווארן. זיינע חסידים קוקן עס אלס א פאזיטיווער כשרון, פארגלײַכענדיג איהם צו זיין עלטער-פעטער ר' יואל טייטלבוים,
זיינע ספרים
- פלפולים נחמדים - ארויסגעגעבן לכבוד די הכתרה מוצש"ק וירא תשמ"ה
- זבח פסח ב' חלקים - ב' כסלו תשמ"ז
- שובה ישראל ב' חלקים - ז' כסלו תש"נ
- שערי אהרן - אדר ב' תשנ"ה
- חידושי תורה מהר"א ט"ב תשס"ב - כ"א כסליו תשס"ד
- שערי שמחה - י' סיון תשס"ז
זיין משפחה
ברידער
- ר' זלמן לייב טייטלבוים צוקריגט מיט אים.
- ר' ליפא טייטלבוים, צוקריגט מיט אים.
- ר' שלום אליעזר טייטלבוים, זיין חסיד.
שוועסטער
- אשת ר' בעריש מייזליש רב אין סאטמאר בארא פארק. זי לעבט שוין נישט זייט תשנ"ג, ער מיט זיינע אלע קינדער חסידים.
- אשת ר' דוד מייזליש רב אין סאטמאר מאנטריאל. אמאל געווען זיין חסיד, היינט אומקלאר. זיינע אלע קינדער חסידים.
- אשת ר' חיים יהושע האלבערשטאם; ער קומט צו אלע זיינע שמחות און רעדט מיט אים, אנדערש ווי ר' זלמן לייב און ליפא, אבער ער שטייט מער צו ר' זלמן לייב.
קינדער
- ר' מנחם מענדל טייטלבוים סאטמארער (ארונים) רב אין וויליאמסבורג.
- ווייב פון ר' העניך אשכנזי, א מו"ץ און רב און די עצי תמרים געגנט אין קרית יואל.
- ווייב פון ר' ברוך טייטלבוים א מוהל אין א בעל מכשיר פאר זיין טאטע דער וואלאווער רב.
- ווייב פון ר' שמעון זאב מייזליש, א מגיד שיעור און א מו"ץ און שכונת ברך משה אין קרית יואל.
- ר' חיים צבי טייטלבוים, רב אין סיגעטער שול אין וויליאמסבורג.
- ווייב פון ר' דוד דוב דושינסקי, זוהן פון הרב דושינסקי פון ירושלים און רב אין ביהמ"ד אהל פיגא אין ק"י.
- ר' יואל טייטלבוים, איידעם ביי רב אייכענשטיין פון מאנסי רב אין ביהמ"ד בית ברוך אין ק"י.
- ווייב פון ר' יוסף רוקח - פאפא און קאזלאווער אייניקל, וואוינט אין קרית יואל.
זיינע גבאים
זיינע חסידים
זיי ווערן אנגערופן מיט א שפעט נאמען ארונים בעיקר דורך די זאליס, ווייל טראץ די אלע קעגנערשאפט וואס האט זיך אנגעזאמעלט דורך די יארן און די ציטיילונג אין סאטמאר איז נאך אלס ר' אהרן היינט פארעכענט ביי זיי אלס איינע פון די גרעסטע חסידישע רביים און אמעריקע, און מעגליך אויף די וועלט, זיי ציילן זיך און די צענדליגע טויזענטער איבער די גארער וועלט.
די טיפישע חסידים פון ר' אהרן זענען אין אלגעמיין די לאיאלע חסידים פון זיין טאטע, וואס האבן זיך אלס געהאלטן געטריי צו זיין טאטע און איהם דורכאויס די אלע מחלוקת קעגן בני יואל און זייערע שטיצער. זיי האלטן אז טראץ זיינע אלע חסרונות און היסטארישע קריטיק וואס קיין איין מנהיג האט נאך נישט געהאט אזאלעכע עבירות אויף זיין רעקארד, איז ער פון דעסטוועגן דער פאסיגסטער ממלא מקום פון ר' יואל טייטלבוים און פאר א גרויסע צדיק ווי זיי אייסערן זיך און זיינע תורות אין אויפירונג און קוויטלען זיך.
ר' זלמן לייב'ס חסידים וואס ווערן אויך צוריק אנגערופן מיטן שפעט נאמען זאליס דורך די ארונים ארגומענטירן אז זיי זענען א גרעסערע חסידות, ווייל זיי האבן מער מענטשן וואס שטרעבן פאר ר' זלמן לייב'ס הצלחה, אינערהאלב סאטמאר וואס לויט זיי אינעם סאטמארן זין קען מען דאס אויסטייטש אלס חסידים, טראץ דער טיפישער זאלי איז נישט קיין חסיד פון ר' זלמן לייב זעלבסט, ער איז בלויז א סימפאטיקער, ווייל ער נעמט א שטעלונג אין די מחלוקה, אבער ער האלט נישט ר' זלמן לייב פאר א צדיק, קוויטעלט זיך נישט ביי איהם, גייט נישט צו זיינע רוחניות'דיגע פארברענגען, אויף אזוי ווייט אז א גרויס חלק פון די זאליס טיען גרינגשעצן מיט שפאס אויף ר' זלמן לייב, אבער צוליב די פיינטשאפט קעגן ר' אהרן שטיצן זיי איהם, און פרובירן איהם צו הייבן.


c: text/html

text:
פֿונעם 30סטן נאָוועמבער ביזן 8טן דעצעמבער 1941, האָבן די דײַטשן אומגעבאַכט די 30,000 ייִדן וואָס זענען געבליבן אין דער ריגער געטאָ. נאָר עטלעכע הונדערט ריגער ייִדן האָבן איבערלעבט דעם חורבן. די טויזנטער ייִדן אין דער פּראָווינץ פֿון לעטלאַנד האָט מען נאָך פֿריִער אומגעבראַכט. יעדעס יאָר אין דער צײַט קומען זיך צונויף די לעטישע ייִדן פֿון דער שארית-הפּליטה צו דערמאָנען די טויטע, זייערע משפּחות און נאָענטע. צווישן די אַקטיווסטע אָנטיילנעמער אין די יזכּור-פּראָגראַמען, נישט נאָר אין נאָוועמבער, נאָר אַ גאַנץ יאָר איז דזשעק ראַץ. זײַן אויטאָביאָגראַפֿיש בוך אויף ענגליש "Endless Miracles" [נסים אָן אַ סוף] האָט ער שוין עטלעכע מאָל געדאַרפֿט איבערדרוקן. פֿאַר צענדליקער שולן און אַנדערע אָרגאַניזאַציעס איז ער תּמיד גרייט צו רעדן וועגן חורבן, וועגן דעם אומקום פֿון די לעטישע ייִדן, וועגן דעם אומקום פֿון זײַן משפּחה און ווי ער האָט זיך געראַטעוועט. לויט די אָפּרופֿן זענען זײַנע אויפֿטריטן פֿאַרן עולם אומפֿאַרגעסלעך.
פֿרײַנד ראַץ האָט אונדז באַזוכט אין דער "פֿאָרווערטס"-רעדאַקציע און דערציילט וועגן זײַן לעבן און הײַנטיקן שליחות. ער איז געבוירן געוואָרן אין ריגע אין 1927 און געפּראַוועט זײַן בר-מיצווה אונטערן סאָוועטישן רעזשים, הינטער די פֿאַרמאַכטע טירן. די דײַטשן זענען אַרײַן אין שטאָט דעם 1טן יולי. זײַן מאַמע און אַנדערע ברידער זענען אומגעבראַכט געוואָרן אין דעם רומומבולי וואַלד דעם 8טן דעצעמבער 1941. דעם טאַטן האָט מען צוגענומען און פֿאַרשיקט אין אַן אַרבעטס-לאַגער אין לענטאַ; ראַץ האָט זיך פֿאַראייניקט מיט אים דאָרטן אין אויגוטס, 1942. ער האָט דורכגעלעבט עטלעכע טויט-מאַרשן און איז באַפֿרײַט געוואָרן פֿון דער רוסישער אַרמיי אין מאַרץ 1945. קיין אַמעריקע איז ער געקומען אין נאָוועמבער 1947.
ראַץ פֿילט, אַז נאָר די לעבן-געבליבענע ייִדן פֿונעם חורבן קענען איבערגעבן די טראַגישע געשיכטע — "מיר זענען די דערמאָנערס פֿון די רעגירונגען וואָס האָבן זיך נישט אויפֿגעפֿירט ווי מענטשלעכע לענדער; וועלכע האָבן געשלאָסן די גרענעצן ווען פֿעלקער זענען אַנטלאָפֿן פֿונעם טויט... דערמאָנערס פֿון דאָקטוירים וואָס האָבן אָנטיילגענומען און אויספּלאַנירט דעם אומקום פֿון ייִדן, ציגײַנער און געליימטע. דערמאָנערס פֿון די טויזנטער מענטשן, וועלכע שכנים האָבן פֿאַרראַטן צו דער געסטאַפּאָ פֿאַר עטלעכע פּעניס אָדער אַ בײַטל צוקער... דער אמת איז אויף אונדזער צד; אָבער מיר מוזן קיין מאָל נישט שווײַגן אין אַ וועלט פֿון שׂינאה און דיסקרימינאַציע. איך גלייב, אַז אַלע פֿעלקער זענען גלײַך אין די אויגן פֿון גאָט און פֿאַר אַלע רעליגיעס דאַרף מען האָבן דרך-ארץ, כּדי צו העלפֿן דער וועלט ווערן אַ וועלט פֿון שלום".
אויסצודריקן זײַן פּײַן און ווייטיק שרײַבט דזשעק ראַץ פּאָעזיע וועגן די אַמאָליקע יאָרן; וועגן זײַנע טאַטע-מאַמע און פֿינף ברידער, וועגן לעבן אין געטאָ, וועגן דעם חורבן בכלל, און אַ ווידעאָ-קאָמפּאַקטל האָט ער אויך אַרויסגעגעבן וועגן זײַנע חורבן-איבערלעבונגען. לאָמיר האָפֿן, אַז יצחק דזשעק ראַץ וועט ווײַטער אָנגיין מיט זײַן ניצלעכער און וויכטיקער אַרבעט.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
סטרונע אינסטרומענטן
די סטרונע אינסטרומענטן, זענען כלי זמר, וועלכע גיבן ארויס זייער קול דורך באוועגן די דינטשיגע בענדער אויף דעם אינסטרומענט. און אט די בענדלעך גיבן ארויס דעם קלאנג, וואס ווערן באוואויגן דורך די קנעפלעך וואס דער שפילער דרוקט.
יעדע כלי זמר האט אן אנדערן פארעם, וואס מאנעוורירט אז דאס קול זאל זיין אנדערש, דינער אדער דיקער, פלאך אדער געדיכט, שארף צי ברייט, און אזוי ווייטער:
פון די אממערסטן באקאנטע ווינט כלי זמר זענען:
עס זענען פארן הונדערטער מינים און ערליי סטרונע אינסטרומענטן, וועלכע ווערן גענוצט אין אלע טיילן פון דער וועלט, וועלכע ווערן דא בכלל נישט געזען אדער געשפילט.


text:
צעז
צעז אדער צעזיום (Caesium אָדער אמעריקאנער ענגליש: Cesium) איז אַ כעמישער עלעמענט משפּחה מיט אטאם נומער 55 און כעמישן סימבאָל Cs. ער איז אן אלקאלי מעטאל.
ניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער צעז-133 איזאטאפ איז געניצט, צווישן אנדערע אין אטאמישע זייגערס.
- מעטאַלישע צעז צעלן ווערט געניצט אין פאטאעלעקטרישע אפליקאציעס.
- ראַדיאָאַקטיווע איזאטאפן פון צעז ווערן געניצט אין דער קוראציע פון ראַק.
באווארענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צעז, ווי אַלע אלקאלי מעטאַלן, רעאגירט שטורמיש מיט וואַסער. ביי דער רעאקציע צווישן צעז און וואַסער ווערט געשאפן צעז הידראקסיד (CsOH), וואָס איז זייער אַ שטאַרקע באַזע. דערצו, הידראָגען ווערט ארויסגעריסן מיט א סאך ענערגיע, און קען זיך אָנצינדן און שאפן אן אויפרייס אינעם וואַסער אזוי:
צעז מיט זיינע איזאטאפן זענען גיפטיק.


text:
טשערנאבל
טשערנאבל (אוקראיניש: ЧopHoбилb, רוסיש: ЧepHoбылb) איז אמאל געווען א שטאט אין קיעווער אבלאסט, צפון אוקראינע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט בעלארוס. צוליב דעם אומגליק מיטן קראפט פלאנט אין 1986 קענען מענטשן נישט וואוינען אין טשערנאבל. טשערנאבל איז ווייט 22 ק"מ צפון פון הארנסטייפל, 57 ק"מ דרום פון בראהין און 95 ק"מ צפון-מערב פון קיעוו. 51°16′N, 30°13′E
די שטאט איז געגרינדעט אין 1193. אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין טשערנאבל 5,526 יידן.[1]
אום 1566 איז טשערנאבל געגעבן געווארן צו פֿילאן קמיטאַ, א קאפיטאן אין דער פוילישער קעניגלעכער קאוואלעריע.[2]
הרה"צ מנחם נחום טווערסקי האט אויפגעשטעלט א הויף אין טשערנאבל אין די ה'ת"ק יארן.
אין אנהייב תרס"ו זענען געווען גרויסע פאגראמען און נאכאמאל אין ניסן תרע"ט זענען אסאך יידן געהרג'עט דורך די רוסישע נאציאנאליסן די שווארצע הונדערטער. אין תר"ף האט דער רבי'שער הויף פארלאזט טשערנאבל.
צווישן די יארן 1941-44 האבן די דייטשן אויסגעהרגעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון טשערנאבל.[2]
אין יאר תשמ"ו האט פאסירט די היסטארישע קאטאסטראפע אין טשערנאבל, וואס האט געהאט גאר ווייטע און טיפע נאכווייען, ווען א פאטאלער שעדליכער נוקלעארער באזע האט עקספלאדירט, און האט פאר'סמ'ט די אטמעספערע פינעם גאנצען שטאט טשערנאבל מיט גאר הויכע נוקלעארע רעדיעשן. דער אינצידענט האט פלוצינג אויסגעבראכן 1 אזייגער פארטאגס, ווען די איינוואוינער פון שטאט זענען געשלאפן, 2 ארבייטער זענען אויפן ארט אומגעקומען, צענליגע מענטשן זענען שפעטער אומגעקומען, און 100'טער מענטשן האבן געליטן קראנקייטן אין נאכווייען צענליגע יארן שפעטער. אלע איינוואוינער פון טשערנאבל זענען אויפן ארט עוועקואירט געווארן, א טאג שפעטער איז דער נעבנדיגן שטאט פּריפּיאַט אויך עוועקאירט געווארן. ביזן היינטיגן טאג, 25 יאר שפעטער, וואוינט קיינער אינעם שטאט פריפיאט, צוליב די שעדליכע אטמעספערע וואס איז נאך געבליבן דארט, און דער שטאט טשערנאבל וואוינען געציילטע פאמיליעס.


text:
מלחמה
קריג אדער מלחמה איז אז צוויי אדער מערערע פארטייען לענדער מענטשן שלאגן זיך ארום.
א ברידער קריג (אדער בירגער קריג) איז א קריג צווישן צוויי פארטייען אינעם זעלבן פאלק.
ביי א קריג אויף דער יבשה הייסט יעדע פארטיי א מיליטער, ביי א ים קריג הייסט יעדע פארטיי א פלאט, און ביי א לופט קריג הייסט יעדע פארטיי א לופטפלאט.
ס'קומט צו א קריג ווען צוויי מדינות האבן א געראנגל וואס זיי קענען נישט לייזן דורך דיפלאמאטישע מיטלען.
מאטיוואציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'זענען פאראן אסאך טעאריעס וואס איז די מאטיוואציע פארוואס לענדער פירן מלחמות.
פסיכאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פסיכאלאגן האלטן אז מענטשן זענען בטבע אגרעסיוו, דעריבער מוזן זיי זיך שלאגן פון צייט צו צייט.
עקאנאמיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טייל מלחמות פאסירן צוליב עקאנאמישע אורזאכן. א לאנד וויל מער רעסורסן וואס עס קען באקומען דורך האלטן מלחמה.
מארקסיזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מארקסיטישע טעאריע פון מלחמה האט אויך א באציאונג צו עקאנאמיק, אז מאדערנע מלחמות זענען פארשאפן דורך קאנקורענץ פאר רעסורסן און מארקן צווישן גרויסע אימפעריאליסטישע מעכטן, וואס שטאמט פונעם פרייען מארק און דער קלאס סיסטעם. טייל פון דער טעאריע איז אז מלחמה וועט נאר ווערן פארשוואונדן נאך א וועלטס מלחמה וועט פאסירן וואס קערט איבער פרייע מארקן און קלאס סיסטעמען. די מארקסיסטישע פילאסאף ראזא לוקסעמבורג האט טעאריזירט אז אימפעריאליזם שטאמט פון קאפיטאליסטישע לענדער וואס זוכן נייע מארקן. פארברייטערן די מיטל פון פראדוקציע איז מעגלעך נאר מיט א פארגרעסערונג אין קאנסומענט נאכפרעג . אזוי ווי די ארבעטער אין א קאפיטאליסטישער עקאנאמיע קענען נישט אנפילן דעם נאכפרעג, מוזן פראדוצירער זיך פארשפרייטן אין אנדערע מארקן צו טרעפן קויפער פאר זייער גוטער, אזוי פירנדיק אימפעריאליזם.[1]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ O'Callaghan, Einde (25 October 2007). The Marxist Theory of Imperialism and its Critics. Marxist Internet Archive. דערגרייכט דעם 24סטן אפריל 2011.


text:
שלמה המלך
שלמה המלך (ב'תתקי"ב - ב'תתקס"ד) איז געווען א זון פון דוד המלך און איז געווען דער לעצטער יידישער קעניג אין פארלויף פון 40 יאר אויף אלע שבטים פון כלל ישראל נאך דוד (נאך שלמה המלך האט זיך די קעניגרייך צעטיילט אויף צווייען: מלכות ישראל און מלכות יהודה). שלמה האט קיינמאל נישט געפירט מלחמה מיט אנדערע פעלקער, ער האט געהאט גוטע פארבינדיגען מיט מצרים און אנדערע ארומיגע לענדער (אנדערש ווי זיין טאטן דוד). וַיֵּשֶׁב יְהוּדָה וְיִשְׂרָאֵל לָבֶטַח, אִישׁ תַּחַת גַּפְנוֹ וְתַחַת תְּאֵנָתוֹ, מִדָּן, וְעַד-בְּאֵר שָׁבַע--כֹּל, יְמֵי שְׁלֹמֹה ספר מלכים א' (פרק ה')
זיין רייכקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך איז ער געווען זייער רייך און האט געבויעט גרויסע טייערע פאלץ דער בית המקדש, א פאלאץ פאר אים, בית יער הלבנון.
שלמה איז געווארן קעניג אין יאר ב'???"? אין די צייט וואס זיין פאטער דוד דער פריעריגער קעניג האט נאך געלעבט. זעט אדוניהו פאר מער דעטאלס.
די חכמה פון שלמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שלמה המלך האט דעם טיטל "חכם מכל אדם", דאס מיינט דער קלוגסטער פון אלע מענטשען. עס ווערט דערציילט אין מלכים א' פרק ג': ווען שלמה המלך האט איבערגענומען די קעניגרייך פון דוד המלך, איז שלמה דאן געווען אומגעפעער 16 יאר אלט. און גאט האט זיך צו אים באוויזן אין חלום, און אים אנגעבאטן צו בעטן סיי וואס דאס הארץ זיינס באגערט. האט שלמה המלך געבעטן קלוגשאפט, צו קענען פסקנען פארן פאלק מיט גערעכטיקייט. גאט האט אים באלד חכמה געשענקט און דערצו אויך רייכקייט מיט כבוד. גאט האט אים צוגעזאגט אויך לאנגע לעבנסיארן אויב ער וועט גיין אין גאטס וועגן, אבער צום סוף אלץ זיינע זינד איז ער אוועק פון דער וועלט רעלאטיוו יונגערהייט.
איינע פון די באוווסטע מעשיות איבער זיין חכמה איז די מעשה וואס ווערט דערציילט אין אנפאנג "מלכים". צוויי פרויען האבן זיך ארומגעשלאגן וועגן א קינד צו וועמען עס געהערט. האט שלמה המלך מיט זיין חכמה באפוילן צו צעשניידן דעם קינד אין צווייען. האט די אמתע מאמע באלד אויפגעגעבן איר זכות און מסכים געווען מען זאל ליבערשט אוועקגעבן דאס קינד פאר דער צווייטער - אבי עס נישט צעשניידן. אזוי האט שלמה המלך זיך דערוווסט אז זי איז די ריכטיגע מאמע, און האט גע'פסק'נט אים איר צו געבן.
שלמה המלך האט מחבר געווען דער קהלת, און דער שיר השירים.
געבויעט דער בית המקדש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שלמה המלך האט געבויעט דער ערשטער בית המקדש אין ירושלים אין פארלויף פון 7 יארן.
נאך וואס שלמה המלך האט געבויעט דער בית המקדש, אין דער זיבעטער מאנאט חג הסוכות, (לויט די ציילונג אין די תורה,) האבן די כהנים געבריינגט פון עיר דוד די הייליגע כלים, דער ארון הקודש, אוהל המשכן אא"וו צום בית המקדש. און דאן איז געשען א נס, אז דער בית איז אנגעפילט געווארן מיט א וואלקן פון גאט והענן מלא את בית ה' מלכים א' פרק ח'.
אזוי ווי ס'איז געשען ווען משה רבינו האט געבויעט דער משכן וכבוד ה' מלא את המשכן שמות מ'
.
שלמהס זינד אין זיין עלטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
1) שלמה המלך האט געהאט 1,000 ווייבער. פון זיי האט ער מיט 700 חתונה געהאט, און 300 זיינען געווען זיינע פילגשים; און אין חומש דברים ווערט געבראכט אז עס איז פארבאטן פאר א מלך ישראל צו מערן פרויען.
2) ער האט חתונה געהאט מיט פרעמדע, נישט יידישע ווייבער.
3) ער האט געמערט פרויען, און זיי האבן אים צוגעבריינגט אין זיין עלטער צו זיך פארציען נאך דינען עבודה זרה, ער האט געבויעט מזבחות פאר די געטשעס, און האט ערלויבט זיינע פרויען דינען די געטשעס. דערפאר האט אים גאט געשטראפט, אז זיין קינד וועט הערשן נאר אויף איין שבט (וואס איז למעשה יהודה און בנימין). ווי עס שטייט אין מלכים א' (פרק א' ח').


text:
גרעגאריאנישער קאלענדאר
דער גרעגאריאנישער קאלענדער איז דער לוח וואס איז נוהג אין רוב לענדער פון דער וועלט; ער גייט לויט די גוישע מאנאטן און נישט לויט די יידישע.
ער איז די מערסטע באניצטע לוח סיסטעם היינט צוטאגס אויף דער וועלט.
ער איז א מאדיפאקאציע צום פריערדיגען יוליאנישן קאלענדאר, כדלהלן:
- יעדע יאר וואס איז טיילעוודיק מיט 4 איז אן עיבור יאר, אחוץ יארן וואס זענען טיילעוודיק מיט 100; די יארהונדערטער וואס זענען טיילעוודיק מיט 400 זענען אבער יא עיבור יארן. למשל, דאס יאר 1900 איז נישט קיין עיבור יאר; דאס יאר 2000 איז יא אן עיבור יאר;.
ער הייסט נאכן פויבסט גרעגארי וואס האט דאס פאפולער געמאכט.
די יארן דערין זענען אויסגעשטעלט זייט די געבורט פון יאשקע.
מען טוישט די צייכענונג AD צו CE וואס מיינט Common Era. און BC מיט BCE.
אויף אידיש רופט מען דאס "למספרם".
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
סאציאליזם
סאציאליזם איז א סאצאיאלער און עקאנאמישער גאנג וואס איר געדאנק איז צו פארגלייכן די שטעלע פון אלע מענטשן. זיי פארטוען זיך איבער הויפט אין עקאנאמיע מיטן סאציאלן אייגנטום פון די מיטלען פון פראדוקציע.
סאציאלע דעמאקראטיע איז א פארעם פון סאציאליזם וואס מישט עלעמענטן פון קאמוניזם און קאפיטאליזם. אין אזא סיסטעם טוט די רעגירונג נעמען פארמעגן פון רייכע מענטשן איבערצוגעבן די ארעמעלייט, אבער מענטשן האבן די רעכט צו האבן אייגענע ביזנעסער און פריוואטע פארמעגן. אין די לענדער וואס פירן א סאציאלע דעמאקראטיע ווערן עטלעכע דינסטן קאנטראלירט פון דער רעגירונג, ווי למשל בילדונג, באהויזן און פובליקע טראנספארטאציע. צו צאלן פאר די דינסטן נעמט שטייערן פון דער באפעלקערונג.
די וואס האלטן פון דער סיסטעם פון פירן די עקאנאמיע ווערן גערופן "סאציאליסטן".


text:
צייטונג
אַ צײַטונג, (זשורנאל אדער טאגבוך) איז אַ אויסגאַבע רשימה, וואס איז ווי א טעגליכע וויסן- בוך וואס בריינגט אקטועלע נייעס פון איבער די וועלט און נאך ידיעות. די בלעטער, אינפֿאָרמאַציאָן און אַנאָנס ענטהאַלט; ווערט געווענליך געדרוקט אויף ספעציעלע אייגנארטיגע ברוינע פאָפיר וואָס איז היבש ביליגער צו ערצייגן, און ווערט גערופן "צײַטונג פאַפיר".
צייטונגען זענען די ארגינעלע פארעם פון בראודבענד קאמיוניקאציע וועלכע גייט צוריק הונדערטער יארן און אפשר נאכמער. אין די היינטיגע וועלט איז קאמיוניקאציע א גרויסער טייל פון די געזעלשאפט און קומט אין צענדליגער פארמען ווי: טעלעפאנס, סעליולער, פעקס, ראדיא, טעלעוויזיע, און אינטערנעט. איידער די אלע זאכן זענען געווען אויף דער וועלט, האט מען זיך באנוצט מיט צוויי קאמיוניקאציע מיטלען און זיי זענען געווען צייטונגען און בריוו. שפעטער האט מען אויסגעטראפן די טעלעגראף וועלכע האט פארשנעלערט די קאמיוניקאציע פון וויכטיגע מעסעדזשעס.
צייטונגן זענען שטענדיג געווען די ביליגסטע און גרינגסטע וועג ווי אזוי צו פארשפרייטן נייעס, ארטיקלען, מיינונגען, און רעקלאמירן געוויסע פראדוקטן צו מאסן מענטשן. צייטונגען זענען פון אנהייב געשריבן געווארן מיט דער האנט, און שפעטער האט מען דאס געדרוקט אין א דרוקעריי מיט גרויסע זיגלען, און היינט ווערט די גאנצע ארבעט געטוהן דורך דעם קאמפיוטער. צייטונגען זענען שטענדיג געשריבן געווארן אין שפראכן וועלכע די מערסטע לייענער האבן גערעדט און דאס מאכט זיי נאך היינט אינטערעסאנט ווען מען קוקט אין זיי.
אינהאַלט
די כוח פון א צייטונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די ארכיוון פון די וואשינגטאן מוזעאם איז פארהאן אקטועלע פאפירן פון צייטונגען אזוי ווייט צוריק ווי 775, וועלכע איז נאך בעפאר די די אמעריקאנער רעוואלוציע. די צייטונגען אין יענע צייטן זענען נאך נישט געווען אזוי פראפעסיאנאל ווי היינט אבער ווי מאכטפול צייטונגען זענען היינט, זענען די צייטונגען פון יענע צייטן געווען נאכמער מאכטפול. בעיקר וויבאלד עס זענען דאן נאכנישט געווען אזוי פיל צייטונגען, ווייבאלד עס איז סאך שווערער געווען ארויסצוגעבן ווי היינט.
אלטע אמעריקאנער צייטונגען האבן נישט געהאט קיין שום קאנטראל איבער זיי, און זיי האבן געקענט שרייבן וואס זייער הארץ האט באגערט. די וועלט איז נאך דעמאלט פיל געווען מיט הערשער און קעניגרייכן אין וועלכע מענטשן האבן זיך נישט געוואגט צו זאגן א ווארט קעגן די קעניגרייך אדער רעגירונג פירערשאפט. אין אמעריקע איז דאס אבער געווען איינע פון די הויפט צילן וועלכע איז אריינגעשריבן געווארן אין די "ביל אוו רייטס" אין די אמעריקאנער קאנסטיטוציע וועלכע גיבט יעדן די רעכט צו זאגן און שרייבן וואס עס שמעקט אים.
די דזשורנאליסטן פון יענע צייטן האבן גוט אויסגענוצט די געלעגנהייט און האבן אנגעפירט איבערקערענישן מיטן כוח פון זייערע צייטונגען. אין די אמעריקאנער היסטאריע זענען באקאנט די צוויי מאכטפולסטע דזשורנאליסטן וויליאם רענדאלף הערסט און דזשאסעף פוליצער וועלכע האבן בעאיינפלוסט מיליאנען מענטשן מיט די כוח פון זייערע צייטונגן. היסטאריע זאגט אז הערסט איז פאראנטווארטליכט פאר די קריג מיט שפאניע אין 898' נאכדעם וואס ער האט אזויפיל געהעצט קעגן די שפאנישע.
אין די מאדערנע עפאכע איז באוואוסט די "וואטער-געיט סקאנדאל, וואס האט געפירט צו די רעזיגנאציע פון פרעזידענט ניקסאן, וואס איז צושטאנד געקומען א דאנק די צייטונגען.
צייטונגען היינט צו טאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפיציעלע צייטונגען היינט צו טאג זענען זייער פראפעסיאנאל און יעדעס ווארט וואס ווערט דארט געשריבן ווערט איבערגעקוקט עטליכע מאל אויב עס איז טאקע ריכטיג. אנדערש ווי אמאל, ווען די צייטונגען, און דזשורנאליזם בכלל, האבן באקומען א שטיקל קאנטראל פון די רעגירונג. כאטש די רעגירונג צענזורט נישט קיין צייטונגען (ווי די קאמוניסטן האבן געטאן), האבן זיי אבער א רייע רעגולאציעס וועלכע מעגן נישט געבראכן ווערן.
אינטערעסאנט איז אז טראץ די עלעקטראנישע מידיא וועלכע דאמינירט היינט די גאנצע וועלט בכלל און אמעריקע בפרט, איז אבער צייטונגען נאך אלץ איינע פון די הויפט נייעס געבער פאר מיליאנען מענטשן ארום דאס לאנד. אמעריקע פארמאגט 1,600 טאג-צייטונגען וועלכע ערשיינען יעדן אינדערפרי. אויסערדעם זענען פארהאן נאך הונדערטער צייטונגען וועלכע קומען ארויס וועכענטליך -אין אלגעמיין ענדע וואך- און עס זענען פארהאן אָן א שיעור דזשורנאלן און מאגאזינען וועלכע ערשיינען וועכענטליך און חודש'ליך.
א פאפירענע צייטונג האט אַן ארגינעלן חן וועלכע די עלעקטראנישע מידיא קען נישט אוועקנעמען. ליינער גלייכן דעם פאפיר און די וועג וויאזוי מען ליינט א צייטונג. מען קען אויפמישן און צוריקמישן שנעל, מען קען אויסשניידן דאס וואס מען וויל האלטן, און מען קען עס איינקנייטשן ווי אזוי עס איז באקוועמער, און מען קען עס מיטנעמען ווי אימער מען וויל. עס קלינגט נישט אזוי געשמאק א לעפטאפ ביי נאכטמאל, און ווי געשמאק איז א צייטונג ביי די זייט.
יעדע צייטונג און אויסגאבע קומט ארויס פון דרוק נאך אסאך ארבעט, אבער ספעציעל זענען אינטערעסאנט די טעגליכע צייטונגן וועלכע קומען ארויס פריש יעדן אינדערפרי מיט צענדליגער בלעטער אנגעפילט מיט די נייעסער וואס זענען זיך פאַרלאָפן אינעם נעכטיגן טאג ווי אויך ארטיקלען און אנאליזן.
די נייעס און די וואס באריכטן דאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א צייטונג ווערט באשאפן דורך 5 טריט וועלכע זענען: נייעס, עדיטאריעל, אדווערטייזינג, פראדוקציע, און פארשפרייטונג.
דאס ווארט נייעס איז געווארן א טייל פון די טעגליכע געשפרעכן וועלכע מענטשן נוצן אויף יעדע טריט און שריט, אריינגערעכנט ווען מען באגריסט זיך. "וואס איז נייעס?" פרעגט איינער דעם צווייטן. מען איז אזוי צוגעוואוינט צו נייעס אז מען קען ממש נישט לעבן אן דעם. יעדער וויל וויסן וואס נאך עס האט פאסירט, און נישט נאר אין די אייגענע שטאט נאר ארום די גאנצע וועלט.
נייעס באדייט אז עס איז פרישע באריכטן. עס קען זיין א מאדנע זאך, א גוטע בשורה, א שלעכטע בשורה, א נארוואס פארענדיגטע באריכט אדער שטודיע א. ד.ג. נייעס מוז נישט דווקא מיינען אז עס איז ניי געשען. עס קען אויך מיינען אז עס איז ניי צו די מאסן.
יעדע צייטונג פארמאגט א צאל רעפארטערס וועלכע זענען ווי די אויגן און אויערן פונעם צייטונג. רעפארטער זאמלען נייעס פון וואו זיי קענען נאר און ברענגען עס צו די צייטונג'ס עדיטאר באורד וועלכע קוקן אלעס איבער און באשליסן וואס צו נוצן און וואס נישט, און וואס צו לייגן אויפן פאדערשטן בלאט און וואס צו לייגן אויפ'ן 91'סטן בלאט. נייעס זענען איינגעטיילט אין קאטעגאריעס און לויט דעם ווערן זיי באריכטעט.
די רעפארטער דארפן שטארק אכט געבן אז זייערע באריכטן זאלן זיין קראנט ווייל אויב נישט וועט זייער רעפוטאציע פארגיין, און זיי וועלן מער נישט האבן פאר וועמען צו באריכטן. רעפארטער נעמען אסאך קרעדיט פאר זייערע באריכטן און זענען לאיאל צו די וואס גיבן עס איבער צו זיי. מענטשן וועלן זאגן פאר רעפארטער זאכן וואס זיי וואלטן קיינמאל נישט געזאגט פאר א פאליציי אפיציר אדער סיי וועלכע לאו ענפארסמענט אפיציר. רעפארטערס וועלן זיך מקריב זיין צו גיין אין תפיסה אבער זיי וועלן נישט ארויסגעבן פון וואו זייערע קוועלער זענען.
נישט אומזיסט רופן זיך די אמעריקאנער צייטונגען דער פערטער טייל פון די רעגירונג. די צייטונגען באטראכטן אלעס און קומען אויף שפירן טיילמאל שנעלער ווי סיי וועמען. צייטונגען שטעלן אריין קאנדידאטן אין אפיס און מאכן אנדערע רעזיגנירן. טויזענטער סקאנדאלן קעגן אלע סארט אויפגעכאפטע מענטשן זענען אונטערגעצינדן געווארן דורך צייטונגען.
ספעציעל זענען צייטונגען אויסגעצייכנט אין נאכפאלגן די גערעכטיקייט פון לאנד. זיי באטראכטן די לעגיסלאטיוו, עקזעקיוטיוו, און יוסטיץ אפטיילונגען און וועלן אויפדעקן יעדע אומריכטיגע זאך וואס זיי זעען דארט. אין ענגליש רופט מען זיי די רעגירונג'ס "וואטש דאג" צוליב זייער געלונגענע ארבעט צו היטן אויף די געשעענישן אין די רעגירונג ווי א הינטל וואס היט זיין בעל הבית.
יעדע גרויסער צייטונג פארמאגט רעפארטער איינגעטיילט פאר באזונדערע נייעס מאטיוון. אייניגע באטראכטן די געריכטן, אנדערע דער סיטי האל, איינער קוקט זיך אום אויף ביזנעסער, ערציאונג, מעדעצין, א.א.וו. נאכדעם זענען פארהאן רעפארטער וועלכע ווערן צוגעשטלט דארט ווי עס מאכט זיך עפעס. אויך זענען פאראן פרילענסער רעפארטער וועלכע ארבעטן פאר זיך אליינס און צייכנען זיך אויס אין געוויסע רעפארטאזש און זיי פארקויפן זייערע ארטיקלען און באריכטן פאר צייטונגען.
רעפארטער ריזיקירן טיילמאל מיט זייער לעבן צו קענען באריכטן נייעס. אין יעדע מלחמה באטיליגן זיך טויזענטער דזשורנאליסטן וועלכע קענען אומגעברענגט ווערן יעדע ליאדע מינוט, ספעציעל די וואס וואגן זיך מער, און גייען דארט ווי זיי ווערן געווארנט נישט צו גיין. אין יעדע קריג ווערן דזשורנאליסטן אומגעברענגט און אויך אויף אנדערע פלעצער ווערן זייערע לעבנ'ס פארשניטן ווען זיי רירן אן זאכן וואס א צווייטער וואלט זיך נישט געוואגט אנצוקוקן. אין די פארגאנגענע יארן זענען איבער 1000 דזשורנאליסטן אומגעברענגט געווארן ארום די וועלט אין פארשידענע סארט אטאקעס, אריינגערעכנט א גרויסע טייל אין איראק.
יעדע קאטעגאריע אין יעדע גרויסע צייטונג פארמאגט א באזונדערער עדיטאר צו וועלכע אלע רעפארטער מוזן זיך צושטעלן. די וויכטיגסטע עדיטארס זענען די וואס קאנטראלירן די לאקאלע נייעסן. זיי באקומען יעדע באריכט ערשט האנטיג און דארפן באשליסן יעדע נאכט וואס יא אריינצושטעלן און וואס נישט און וועלכע איז יא א העדליין און וועלכע איז נישט. איינמאל דער לאקאלער עדיטאר באשליסט די נייעסן פאר דעם קומענדיגען טאג שיקט ער אלעס אריבער צו די קאפי עדיטארס וועלכע קוקן איבער אלע באריכטן און מאכן זיכער אז אלעס איז קראנט און יעדעס ווארט איז גוט געספעלט.
די קאפי עדיטארס וועלן אויך זיכער מאכן אז דער באריכט האט א גוטע הסברה און אויב נישט וועלן זיי דאס פאררעכטן. די עדיטארס באנוצן זיך אסאך מיט די צייטונג'ס ארכיוון וואו זיי קוקן נאך פאקטן אויב עס שטימט מיט'ן ווייטערדיגן באריכט.
עדיטאריעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע צייטונג פארמאגט אן עדיטאריעל און אן דעם איז עס נישט קיין צייטונג. א צייטונג איז נישט נאר אן איבערגעבער, נאר דארף אליינס געבן א מיינונג איבער אלע אישוס אויפ'ן טיש אין די פארעם פון עדיטאריעל ארטיקלען. אין יעדע צייטונג איז פארהאן אן עדיטאריעל באורד וועלכע באשטייען פון עטליכע ערפארענע דזשורנאליסטן וועלכע מאכן צוזאמען אפ די מיינונגען פון די צייטונג איבער אלע טעמעס וועלכע זענען אויפ'ן סדר היום. זיי וועלן זאגן אויב דער מעיאר טוט א גוטע ארבעט אדער נישט, צי מענטשן האבן גוטע פרנסות, צי די רעגירונג האט געטאן ריכטיג, צי יענער זאל אנגעקלאגט ווערן, און אזוי מיט יעדע טעמע. די עדיטארס בעארבעטן אליינס זייער עדיטאריעלן און וועלן אליינס נאכזוכן אלע פאקטן.
די עדיטאריעלן פארמאגן א באשטימטע בלאט אין יעדע צייטונג וואו עס איז אויך פארהאן פלאץ פאר די מיינונגען פון די לייענער, די צווייטע וויכטיגסטע טייל פון עדיטאריעל. רוב צייטונגען פארמאגן אויך באשטימטע בלעטער וואו די שרייבער געבן ארויס זייערע מיינונגען אין די אזויגערופענע אפ-עד ארטיקלען.
די עדיטאריעל איז אפגעטיילט פון די נייעס, און די צייטונגען רופן עס די אפטיילונג פון שטאט און רעליגיע. נייעס איז בלויז די טרוקענע פאקטן, און דער עדיטאריעל באשטייט פון מיינונגען. א צייטונג וואס פאלט דורך מיט אן עדיטאריעל איז נאך אלץ באגלייבט פאר נייעס. עס איז צוויי באזונדערע אפטיילונגען און די צוויי מעגן זיך נישט אויסמישן.
רעקלאמעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די נומער בלעטער מער ווי די מינימום אין רוב צייטונגען איז געוואנדן לויט וויפיל רעקלאמעס עס איז פארקויפט געווארן יענעם טאג און נישט לויט וויפיל נייעס עס איז פאראן צו פארציילן. א צייטונג איז א ביזנעס וואס זוכט צו מאכן געלט און וועט נישט סערווירן נאר אויב זי פארדניט דערפון. אן אויסנאם איז פארהאן ווען עס פאסירט עפעס אויסערגעווענליך דעמאלט וועלן צייטונגען יא צולייגן מער בלעטער -און טיילמאל אין א באזונדערע אפטיילונג- צו דעקן די אינטערעסאנטע נייעס ווייל דאס איז א טייל פון זייער סערוויס.
רוב צייטונגען מאכן זיכער צו לייגן מער רעקלאמעס ווי נייעס אין די טעגליכע צייטונג און נאר אין די ענדע-וואך אויסגאבע וועלן זיי יא לייגן מער נייעס. גרויסע צייטונגען קענען פארמאגן ארום 65 פראצענט רעקלאמעס און דאס איבעריגע איז די לעכל פאר נייעס, ווי טייל שרייבער רופן עס אן. אלע רעקלאמעס ווערן צוגעגרייט בעפאר די נייעס ווערט געדרוקט, און די ארבייטער פון די רעקלאמע אפטיילונג האבן נישט קיין שום השפעה אויף די נייעס אפטיילונג, און דאס זעלבע פארקערט. אויב א צייטונג פארמאגט 100 בעלעטער וועלן ארום 60 בלעטער ווערן צוגעגרייט מיט רעקלאמעס און די איבעריגע בלעטער וועלן אנגעפילט ווערן מיט נייעס אויף די באשטימטע 100 בלעטער.
עס זענען פארהאן 3 סארטן רעקלאמעס וועלכע פילן אן די בלעטער. די ערשטע זענען די דיספלעי עדס וועלכע פילן אן גאנצע און האלבע בלעטער און קאסטן צענדליגער טויזענטער דאלארן. די סארט רעקלאמעס ווערן אריינגעשטעלט דורך גרויסע דעפארטמענט געשעפטן, אויטא דילערס, און נאך גרויסע ביזענעסער. רוב פון די רעקלאמעס ווערן צוגעשטעלט דורך א מארקעטינג פירמעס.
אויסער די דיספלעי עדס וועלכע זענען די עיקר הכנסה פון א צייטונג איז פאראן קלאסיפייד עדס וועלכע קאסטן עטליכע דאלאר פער רייע און ווערן אריינגעשטעלט דורך פריוואטע מענטשן וואס זוכן צו קויפן אדער פארקויפן עפעס און אויך קליינע ביזנעסער וועלכע גיבן סערוויסעס אדוערטייזן זיך דארט. נאכדעם זענען פאראן אינסערטס וועלכע זענען קליינע ביכלעך פון געוויסע פירמעס און ווערן אריינגעשטעלט אין צייטונגן, ספעציעל אין וויקענד צייטונגן.
פראדוקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פראדוקציע איז אמאל געווען די שווערסטע טייל פון א צייטונג ווען מען פלעגט נאך נוצן די פרעס מאשינען וועלכע איז באשטאנען פון שווערע בלעכן אויף וועלכע עס זענען ארויפגעשטעלט געווארן די בוכשטאבן און דערנאך איז די גאנצע זאך געדרוקט געווארן אויף פאפיר גענוי ווי א פארטיגע זיגל. יעדע בלאט האט גענוצט א באזונדערן בלעך און די דרוקעריי איז געווען א גרויסע ארבעט, ספעציעל אויב מען האט געוואלט מאכן קאלירט האט מען געמוזט האבן מערערע בלעכן פאר איין בלאט.
אין די 70ער יארן איז די דרוקעריי געווארן היסטאריע און מען האט אנגעהויבן נוצן קאמפיוטערירט דרוקעריי וועלכע איז שנעלער ווי איינער וואלט זיך נאר אמאל געקענט פארשטעלן. די פרעס פארמאגט נאך אלץ בלעכן פאר יעדן בלאט אבער די בלעכן ווערן געמאכט אין מינוטן און די בלעכך טוען נישט די פרינט ארבעט נאר די טינט גייט צו א ראבערנע ראלער וועלכע דרייט זיך ארום העכער די פאפיר. עס זענען פאראן פרעס פירמעס וועלכע טוען די ארבעט פאר די קלענערע צייטונגען און די גרויסע צייטונגען פארמאגן זייערע אייגענע פרעס סיסטעמען וועלכע איז א מאשין (אדער עטליכע) וועלכע שטייט דריי שטאק הויך. די פאפיר לויפט אויף א ראל און נאכ'ן פרינטן ווערט עס אליינס צעשניטן און איינגעקנייטשט גרייט צו גיין. אזא מאשין קאסט ארום 50 מיליאן דאלאר אבער עס איז ווערט דאס געלט ווען עס קען גרייט מאכן 70,000 קאפיס אין איין שטונדע, אן ארבעט וואס וואלט גענומען 100 ארבעטער 5 שטונדן.
פארשפרייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל דאס דרוקעריי איז פארטיג און גרייט צו גיין איז פארהאן א באזונדערע דיסטריביושן אפטיילונג וועלכע גיט זיך אפ מיט'ן פארשפרייטן די צייטונגען צו אלע סובסקרייבער און געשעפטן.
רוב גרויסע צייטונגען גיבן ארויס 2 אדער 3 אויסגאבן אין איין נאכט. די ערשטע אויסגאבע קומט געווענליך ארויס שפעט ביינאכט און דעקט די נייעס פון איבער'ן טאג און ווערט דאס מערסטע פארשפרייט. די ערשטע ווערסיע קען גיין איבער א גאנצע סטעיט און אפילו נאך ווייטער. די צווייטע אויסגאבע איז די זעלבע זאך מיט אביסל מער נייעס פון די לעצטע שטונדן און דאס ווערט געווענליך פארשפרייט צו ווייניגער פלעצער און די לעצטע אויסגאבע וועלכע קומט ארויס אין די פארטאגס שטונדן גייט נאר אין די לאקאלע סיטי וועלכע די צייטונג סערווירט. די אלע ווערסיע'ס האבן א באשטימטע צייט יעדע נאכט ווען עס גייט ארויס און ווען עס דארף דערגרייכן די געשעפטן.
די מענטשן וועלכע פארשפרייטן די צייטונגען ווערן גערופן קעריערס און זענען געווענליך יונגע מענטשן אדער סטודענטן ביי וועמען דאס דינט אלס א זייטיגע פרנסה. די קעריערס זענען איינגעטיילט לויט די געגענטער און ווארפן אראפ די צייטונגען צו יעדע סובסקרייבער זייער שנעל און געשיקט. זיי פארשפרייטן אויך די צייטונגען צו די געשעפטן און צייטונג קיאסקן וועלכע באקומען דאס די ערשטע. אמאל פלעגן צייטונגען ארויסקומען נאכמיטאג און דעמאלט פלעגן די קעריערס ארומפארן אויף ביציקלעך צוליב די טראפיק אבער שפעטער האט מען דאס געטוישט און אלע צייטונגען ווערן פארשפרייט אין די פריע פארטאגס שטונדן ווען עס זענען כמעט נישט פארהאן קיין אויטאס אויף די גאסן דערפאר גייט עס צו זייער שנעל.
די סוקסעס פון א צייטונג ווענדט זיך אסאך לויט וויפיל סובסקרייבער זי פארמאגט. אדווערטייזער וועלן פארשטייט זיך ליבערשט אריינשטעלן עדס אין גרויסע צייטונגען. עס איז פארהאן א ספעציעלע זעלבסטשטענדיגע ארגאניזאציע וועלכע ווערט גערופן די אודיט ביורא אוו סירקולעישן וועלכע באשטעטיגן די נומערן פון צירקולאציע וועלכע די צייטונגען זאגן אז זיי האבן.
די גאנצע פראדעצור פון א צייטונג געדויערט 18 שטונדן פון 9 אזייגער אינדערפרי ביז 3 אדער 4 אזייגער פארטאגס. ווען די צייטונגען גייען ארויס פון דרוק ווערן די אפיסעס ליידיג און שטיל פאר עטליכע שטונדן ביז 9 אזייגער אינדערפרי ווען די שרייבער קומען צוריק אנהייבן דעם גאנצן פראדעצור נאכאמאל פון אנהויב. און דאס פאסירט 365 טעג א יאר.
צייטונגען אין אידישן קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צייטונגן זענען היינט א וויכטיגן טייל פון אידישן קולטור וויבאלד עס איז די איינציגסטע אפיציעלע קאמיוניקאציע פאר די אידישע באפעלקערונגען אין שטעט און אזוי אויך אין דער חסידות.
עס זענען פארהאן א רייע אידישע צייטונגען אנגעהויבן פון פרייע און געענדיגט מיט גאר עקסטרעמע.
קאנטראווערסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אידישע צייטונגען ווערן קריטיקירט ביי די סעקולערע, וויבאלד די ארבעט פון רעפארטן און שרייבן די ארטיקלען ווערן נישט געמאכט מיט פונטקליכקייט, און עס מאכט זיך זייער אפט אז די ארטיקלען פארפירן און געבן פאלשע אינפארמאציע, געבויט אויף זייערע פריוואטע אנשויאונגען.
טייל צייטונגען, איבערהויפט די פרומע, ווערן שטרענג קאנטראלירט דורך רבנים וועלכע געבן אנווייזונגען פאר די עדיטארס וואס יא אדער נישט צו פובליצירן. און דאס ווערט ביי מאנע קריטיקירט מיט די טענה אז דאס איז אין קאנטראסט צו די עצם קאנצעפט פון א צייטונג וועלכע ברויך ברענגען די נייעס טרוקן מיט פאקטן און נישט געוואויגן צו געוויסע מיינונגען. אבער די קונדן פון די דאזיגע צייטונגען ווילן אין אלגעמיין נאר דאס, און א צייטונג וואס ווערט נישט דורכגעקוקט פון רב אדער ערנסטע מענטש אין וועם זיי האבן צוטרוי, וועלן זיי נישט אריינעמען אין שטוב.
די קלענערע צייטונגען און דזשורנאלן זענען ערגער ווי אלע, וויבאלד די ארבעט ווערט געטאן דורך אומגעלערנטע שרייבער און מיינונג זאגער וועלכע פארשטייען ניטאמאל די נייעס בעפאר זיי שרייבן דאס. די סארט צייטונגען האבן נישט קיין מיטגלידערשאפט אין קיין איין אפיציעלע מידיא ארגאניזאציע און נעמען גאנצע ארטיקלן אן רשות.


text:
סון יאט-סען
- דאס איז א כינעזישער נאמען; דער משפחה נאמען איז סון.
סון יאַט-סען (כינעזיש: 孫逸仙 ; 12טן נאוועמבער 1866 – 12טן מערץ 1925, איז געווען א כינעזישער רעוואלוצינער, און דער ערשטער פרעזידענט פון דער רעפובליק פון כינע. סון האט געשפילט א ראלע אין אראפווארפן די טשינג דינאסטיע ביי דער סינהיי רעוואלוציע. כאטש בשעת דער רעוואלוציע איז ער געווען אין סט לואיס, מיזורי,[1] האט מען אים באשטימט פרעזידענט פון דער פראוויזארישער רעפובליק פון כינע וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1912. שפעטער איז ער געווען איינער פון די גרינדער פונעם קוואמינטאנג, און זיין ערשטער פירער.[2]
סון ווערט גערעכנט איינער פון די גרעסטע פירער פון מאדערנער כינע, און ער איז דער איינציקער צווישן די 20סטן יארהונדערט פאליטיקער וואס מ'האלט פון אים סיי אין קאמוניסטישער כינע סיי אין נאציאנאליסטישער כינע.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סון איז געבוירן געווארן אין גוואנדאנג פראווינץ אין א משפחה פון פויערים. ביי די 13 איז ער אריבער געפארן צו וואוינען מיט זיין עלטערן ברודער אין האנאלולו, האוואי, וואו ער האט געלערנט אין א מיטלשולע. דערנאך איז ער צוריקגעקומען אין כינע וואו ער האט שטודירט מעדיצין. ער באקומען זיין דאקטער דיפלאם פון דער האנג קאנג קאלעגיע פון מעדיצין.
אין 1915 האט ער געהייראט סונג טשינג-לינג (וואס איר שוועסטער איז געווען די ווייב פון טשיאנג קיי-טשעק).
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Separate Lives, Broken Dreams. Center for Asian American Media. Center for Asian American Media (16טן מיי 2012). דערגרייכט דעם טן סעפטעמבער 2012.
- ↑ Derek Benjamin Heater. [1987] (1987). Our world this century. Oxford University Press. ISBN 0-19-913324-7, ISBN 978-0-19-913324-6.


text:
גרופע סעקס
גרופע סעקס איז אז מען האט צוזאמען א גרופע פון מערערע מענטשן סעקס אויף איינמאל צו די זעלבער צייט. ד.ה. מער ווי 2 באטייליגער אנדערשט פון וואס איז געוויינליך אויגעשטעלט אלס דער סדר אלס איר שטארקער אינטימער קראפט וואס קומט בלויז צו טאן צווישן 2 מענטשן מיט די נאנטסטער שותף על כל פנים אויף דער מאמענט.
דער פענאמענען איז שייך נישט בלויז ביי מענשטן נאר אויך ביי שאף און מאנקיס.
אפילו די פארעלעך האבן בלויז צווייפאכיג סעקס אין פארענט פון אנדערע אדער אפילו בלויז איינער טוט עפעס סעקסואל אין פארענט פון די אנדערע מיט זייער הסכמה הייסט דאס גרופע סעקס.
אין ענגליש איז דא א סלענג וואס איז שוין געווארן אן עמטליכער נאמען וואס אויב איין פרוי קומט צווישן עטליכע מענער האבן מיט זיי געשלעכט איז דאס א גענג בענג - באנדע קנאק.
די סטאטיסטיקס צייגן אז די סארט מענטשן וואס נמען אנטייל אין אזאלכע אקציעס האבן געוויינליך מער ווי איין שותף אין אינטימער לעבן דעריבער קענען זיי זיין מער אנגעשטעקט מיט עידס און אויסען צו כאפן שנעלער עיטש.איי.ווי..
גרופע סעקס קען זיך מאכן צווישן אלע מינע סעקסואל אריענטאציע מענטשן און זשענדערס, אבער מער פערצענטואל צווישן געיז ווייל זיי זענען מער אפען און פארטאן אין סעקס וואס איז נישט בלויז עקסקלוסיוו צווישן מאן און פרוי.


text:
די חסידים רופן אן סעקס קדושה ענינים. זיי פארשטייען אז סעקס איז אייביג אן געווען דער גלו דער צוזאם האלט פון יעדן געזעלשאפט די גילט די זעלבסט שולד וואס מ'האט אויף גלוסטן אנדערען משגל ותאווה מאכט דעם פאנטאזירער זייער פארשעמט פון זיך אליינס און ער פירט זיך בהכנעה.
עס קאכט זיך איצט אין מאנסי ווי א רביצן האט געדרשנט און היינט מיט וואטסעפפ און פעיסבוק גייט דאך אלעס פון איינעם צום צווייטן ווי א וואלד פייער.
פון צווישן אנדערע האט זי גערעדט אז הרב וואקסמאן האט געזאגט אז נעקסטער יאר וועלן מיר שוין דארפן האקן אויף זשינס לויט די הייטיגע מאדעס פון די פרויען.
אויך האט זי געזאגט אז הרב טויבער האט געזאגט אז מען מוז שוין קויפן צניעותדיגע קליידער פאר משיח.
אויך האט זי געזאגט אז שרה רבקה רחל זענען געווען יאנטשי לויט די היינטיגע סטיילס פון מאדע ביי די פרויען קליידונג.
א רב אין מאנסי האט מוחה געווען און זיינע חסידים האבן אפגעדרוקט די מוחאה אין פארעם פון פאשקעווילן דאס פארשפרייט.
איצט זענען די דארטיגע חסידים קעגן פאשקעווילן....


text:
עדיטאריעל
עדיטאריעל (ענגליש: EDITORIAL) איז ווען די הויפט זעצערס און שרייבערס פון א צייטונג אדער סיי וועלכער נייעס אגענטור, געבט ארויס א מיינונג איבער סיי וועלכער נושא, וואס איז נישט דוקא אנגעבינדן מיט א ספעציפישן שרייבער.
אין אלגעמיין האבן די עדיטאריעלס א שטארקן השפעה אויף די ליינער, איבערהויפט פון פראמינענטע צייטונגען. צום ביישפיל ביי פאליטישע וואל פארמעסטן, טוען געווענליך די צייטונגען אינדארסירן קאנדידאטן אין די עדיטאריעל אפטיילונג, ווי עס קען מעגליך האבן אן השפעה אויף די אויסגאנג פון די וואלן.


text:
In memory of the
Ribnitz’er Rabbee Zt’zl
Ribnitz.org
Stories
The Ribnitz ( Rimnitz )Rebbe, who in his old age slipped and fell. The gabbaim attempted to help him stand up, but he was laying there, frozen in place.
"Is the Rebbe alright?" they asked.
"Yes," he answered, I`m just searching my soul and trying to understand why Hashem made me fall."
In vain did the gabbaim try to convince the Ribnitz Tzaddik that it is not uncommon for people in their senior years to slip and fall. "Nothing happens by accident," the Rebbe told them, and he did not rest until he had consulted with a fellow sage to determine what might have caused his fall and how he might rectify the problem.
This way of thinking may be alien to many of us, nevertheless, it is intrinsic to our faith. Our sages teach that we don`t so so much as prick a finger without it being orchestrated from above, yet we have difficulty accepting this. We prefer to believe that things "just happen". It is easier to absolve ourselves from responsibility that way and continue to do as we wish. When confronted by problems and even tragedy, we throw up our hands and glibly rationalize "That`s life", and with that, we go back to business as usual.
Posted By H.K
The Ribnitz Rebbe zt'l, Rabbi Chaim Zanvil Abramowitz was a great tzadik and miracle worker. He lived till around 104 and passed away Isru Chag Succos 1995 in Monsey where he is buried. He lived in Soviet Russia under Stalin yet lived a full religious life. He served as mohel and shochet, and did mila and shechita with tremendous mesirus nefesh. The Rebbe said about him, "The Rimnitz Rabbee had mesirus nefesh mamosh for Yiddishkeit in Russia."
The Rabbee fasted a great deal, and toiveled 310 times in water that was accessed only by chopping away thick ice (that trucks could ride over). HThe Rabee's Tikkun Chatzos, in sackcloth and ashes, regularly lasted 6-7 hours, sometimes 12. He cried so much that when he was done, the tears and ashes mingled so that he was sitting in mud.
The Russian gentiles feared and revered him. The KGB brought their wives and children for blessings and experienced miracles.
The Ribnitz Rabbe left Russia in 1970 (or so) for Eretz Yisrael where he lived for a few years before moving to N.Y.
The Lubavitch Rebbe called the Rimnitz Rabbe, "meilitz tov shel Am Yisrael - a zechus that will stand by him in all his inyanim."
Posted By F.J
The Ribnitz Rabbee was very close with R' Mendel Futerfas, once at a bris where r' mendel was the sandek and he was the mohel the baby didn't stop bleeding and was in great danger he put his talis over the baby said some tefilos for a few minutes and the baby stopped bleeding. R Mendel told him Ribnitzer Rebbe next time dont use me as a sandek for your miracles!
Posted By D.P
איך קען גוט איינער וואס איז געווען א הויז בחור ביים ריבניץ רבי'ן זי"ע, און איך האב פיל געהערט פון אים דערציילען איבער די גדלות און קדושה, עס איז נורא נוראות זיין באשרייבונג
עס איז באקאנט זיין געוואלדיג עבודה אין תיקון חצות וואס ער פלעגט אפרעכטן צווישען פינף און אכט שעה! ביז אינדערפרי, ער פלעגט זיך איינשפארען אליינס און קיין איינעם נישט אריינגעלאזט, ניטאמאל פון די משמשים אדער גבאים. איינמאל האט די הויז בחור עספיעט אריינצובליקען דורכ'ן שליסל לאך, און ער האט אנטדעקט א מחזה הוד: די ריבניץ רבי איז געזעצן אויף די ערד, ארומגערינגעלט מיט שווארצע ליכט ארום און ארום, א היץ איז געקומען פון אלע זייטען. ער האט זיך אנגעטוען אן אלטען רוסישען היטל, זיך אנגעטוהען א זאק אויפן קערפער, און זיך אנגעגאסען מיט אש אויפן קאפ, ביז עס איז אראפגערונען פון אלע זייטען, און אזוי אפגעראכטען תיקון חצות מיט בכיות נוראות, בקול דממה דקה. ווען ער האט געפארטיגט פלעגט ער אלעס אוועקלייגען, זיך אפוואשען די פנים, כאילו לא היה. מה נורא היה המחזה.
ווי באקאנט פלעגט די ריבניץ רבי פאסטען כמעט טאג טעגליך, און אפילו נאך חצות הלילה ווען ער פלעגט שוין טועם זיין די מאגערע סעודה, איז עס געווען באגלייט מיט א לימוד פון צעטיל קטן און הנהגות האדם, מיט בכיות און התעוררות.
מופתים האבן זיך געוואלגערט אונטערן טיש, ממש ווי ביי אמאליגע צדיקים. מען קען אנפולען גאנצעטע בלעטער פון וואונדערליכע פאסירונגען און געשענישען וואס האבען פאסירט אזוי מיר נישט דיר נישט, טאג איין טאג אויס.
Posted by Yaakov
אלץ א קרוב מיט א גבאי פונעם ריבניצער רבי האב איך געהערט גאר אסאך מעשות פון אים, וועל מיר זען וויפול די צייט און געדולד וועט ערלויבן.
ווי מען האט שוין אויבן גערעדט איבער זיין עבודת הקודש מיטן מקוה גיין, נאך אין רוסלאנד ווי ער פלעגט אויפהאקן די אייז אונעם ביטערן פרעסט, דערציילן די אידן וואס געדענקן אז ער פלעגט שפאצירן מיטן הוילן פיס אויף די אייז און עס האט געריסן שטיקער פון אים, עס האט זיך ממש געגאסן בלוט.
ווי אויך פלעגט ער אסאך מאל ביים טובל'ן מיטנעמען זיין שטריימל אין מקוה אריין עס צו טובל'ן.
ווער עס איז נישט געווען אין מקוה האט אים נישט געטארט געבן די האנט, מער ווי איינמאל איז געווען געוויסע וואס האבן פראבירט אריין צושטופן די האנט צווישן דעם עולם אן דעם וואס ער זאל זיי זעהן, אבער ער האט עס אייביג געשפירט, און דאן פלעגט ער שנעל נאכאמאל לויפן אין מקוה.
און רוסלאנד איינמאל אויפן וועג צום תפיסה, האבן די פאליציי באמערקט אז די ריבניץ רבי איז נישט דא, געטראפן האט מען אים דערנעבן אין א טייך זיך טובל'ן, האבן זיי אים פריי געלאזט זאגענדיג דערביי - אויב ער איז אזא משוגענער אז ער קען אנטלויפן און אנשטאט שטייט ער דא אין טייך, דאן קען מען אים פריי לאזן.
די אפענקייט וואס מען האט געזען ביי די ריבניץ רבי, דאכט זיך מיר האט מען נישט געזען ביי קיינע פון די צדיקים בימינו, איינמאל זענען צוויי אידן געקומען צו אים זיך מזכיר זיין, זיי האבן געהאט א לאנגע וועג צו גיין ביז אים, די וועג איז געווען אביסל סכנה'דיג, אבער קומענדיג צו אים איז נישט געווען קיין נפש חי אויפן גאס(די חלק בין איך נישט זיכער איך דארף איבער פרעגן, אז ער איז שוין פארדעם געווען פארנומען אז צוויי אידן דארפן קומען צו אים), ארויסגייענדיג פון צימער זאגט איינער פארן צווייטן, לאמיר גיין כאפן א שפאציר עס איז דאך געווען א פיינער וועג, רופט זיך אן די ריבניצע רבי בזה"ל צו מיינט איר אז איך וועל אייך נאכאמאל אויסרייניגן דעם וועג?
די ריבניץ רבי'ס חביבות המצוה איז געווען עד להפליא, האט פאסירט אמאל אז איינער האט איבער געלאזט ביי אים א פעדער אויפן טיש, שפעטער האט ער עס באמערקט, האט ער עס מיט איין שמחה גענומען אין די האנט מ'גייט מקיים זיין השבת אבידה, די גבאים האבן עס געוואלט נעמען פון אים אבער ער האט עס נישט געוואלט ארויס לאזן פון די האנט, ער האט געהייסן רופן יענעם ער זאל קומען אפנעמען די פעדער, און ביז יענער איז צוריק געקומען [אפאר שעה] האט ער געהאלטן דעם פעדער אין די האנט, און ארום געלאפן מיט איין שמחה אז מ'גייט מקיים זיין השבת אבידה.
די עבודה וואס די ריבניץ רבי האט געהאט מיטן פאסטן איז געווען למעלה מדרך הטבע, אבער ווי מ'דערציילט האט זיך עס אנגעהויבן און די שפעטערדיגע יארן, פריער פלעגט ער זיצן א גאנצע נאכט און לערנען, אבער שפעטער האט ער געזאגט אז ער זעט אז מיט דעם שלאגט ער אפ גזירות.
איך געדענק נישט נאך וועלכן טענית, אבער איינמאל איז די עסן נישט גרייט געווען נאכדעם, האט די ריבניץ רבי זיך געזעצט לערנען, אינמיטן איז מען אריין געקומען מיט עסן (דאכט זיך מיר טרינקן, נישט זיכער) און געבעטן ער זאל עפעס טועם זיין, גחלי רתמים! האט די ריבניץ רבי זיך צושריגן, און ווייטער געלערנט אפאר שעה אן גארנישט טועם זיין
זכותן הגדול יגן עלינו ועל כל ישראל.
Posted By M.B
געהערט פון א איד וואס האט געווארט אונעם שטוב פון הרה"ק מריבניץ זצ"ל שטייענדיג הינטער אים האט ער באמערקט ווי די רבי האט גרויסע האר, האט ער געטראכט ביי זיך אז עס איז אים אינטערעסאנט ווייל כידוע איז גרויסע האר קליפות און וואו פאסט דאס פאר אזא קדוש וטהור (נישט מהרהר געווען, נאר געווען אינטערעסאנט)? דרייט זיך אויס די רבי צינעם (געווען נאך מענטשען דארט, אבער זיך אויסגעדרייט און גערט צי אום) איך האב א ענין פארוואס איך מיך לעצטענס נישט געשוירען
Posted by J.S
אסרו חג געפאלט אויס די יארצייט פון כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש, דער ריבניצ'ער רבי זי"ע, אמן, דער אמת איז אז עס איז זייער שווער צו באשרייבען דאס לעבן'ס געשיכטע, פון דער מסירות נפש איד וואס האט נאך געלעבט אין אונזער דור, כ"ק האדמו"ר הקדוש רבי חיים זאנוויל אבראמעוויטש מריבניצא זי"ע.
פאר דעם וועלט קריג, איז ער געווען א תלמיד מובהק פון כ"ק האדמו"ר הק' רבי אברהם מתתי'הו פון שטיפינעשט זי"ע, און געוואקסען ביי אים ממש ווי א אייגען קינד.
דער רבניצ'ער רבי זצ"ל האט אליינס פארציילט אויף זיך אז ביי די אכצען יאר איז נישט געווען קיין איין רש"י און ש"ס וואס ער האט נישט געוויסט פון אויסעווייניג. אין זיינע יונגע יארן האט ער זיך געלערנט שחיטה און מילה, און ער האט עוסק געווען און די הייליגע מצוות צו דער גרויסער פלא, ווייל ער האט אין דעם געמוזט עוסק זיין רוב פון זיינע יארן, אין דאס איז געווען דער מזל פון די אידן וואס האבן דארט געוואוינט, ווייל דער ריבניצער רבי איז געווען דער יחיד וואס האט גע'שחטן און גע'מל'ט דארט די אידישע קינדער מיט גרויס מסירות נפש, ער איז ארום געפארן טעג און נעכט, נאר אז אידישע קינדער זאלן קענען עסן כשר, און נישט זיין ערלים ח"ו, גאר אסאך ווינדערליכע סיפורים פון מסירות נפש ווערן פארציילט פון יענע יאר'ן.
עס האט פארציילט איינער פון די אידן וואס זענען געווען מיט'ן הייליגן ריבניצ'ער רבי'ן זי"ע און די שווערע טעג און רוסלאנד, ווי באוואוסט האט פאר'ן רבי'ן גארנישט אינטרעסירט, נאר איין זאך דעם הייליגן באשעפער, איינמאהל איז געווען א תקופה אין שווערע יארן ווען ער איז געווען אונטער'ן אייזערנעם פארהאנג, אונטער די רוסישע קאמעניסטישע מאכט וואס די ק.ג.ב. איז ווי געקומען אין באשלוס צו דערגיין פונקטליך די וואס פארשפרייטען אידישקייט, און איינמאהל פאר אלעמאהל פון זיי פטור צו ווערן, פארשטייט זיך אז דער רבי איז געווען דער ערשטער אויף די שווארצע רשימה, אויפ'ן רבי'ן האבן זיי געהאט גאנצע ליסטעס מיט עבירות וואס ער איז עובר, אבער זיי האבן אים פונקט נישט געכאפט יעצט ביי די מעשה.
זיי האבן געטראפען א עצה זיי האבען אונטערגעשיקט איינעם פון זייערע חברה, ער זאל שפילן דעם מצב ווי א צובראכענער איד וואס שמאכטעט אונטער די קאמעניסטען, אזוי האט ער טאקע געטון ער איז געקומען צום רבי'ן און אנגעפאנגען צו וויינען אז ער האט גארנישט, און ער בעט פון רבי'ן צדקה, דער רבי קלערט נישט אסאך און געט א ליידיג אויס זיין קעשענע די אלע פרוטות וואס ער האט געהאט אין זיין טאש (וואס ער האט שוין געהאט) און דאס געגעבן פאר יענעם.
עס גייט נישט אדורך עטליכע טעג, און די ק.ג.ב. לאזט זיך אראפ צום רבינ'ס שטוב און מ'פירט אים צו ווערן ארעסטירט, מען פירט אים אריין און געריכט הויז און מען פאנגט אן אויסצוליינען פאר אים א לאנגע מגילה פון עבירות ובפרט פון די שרעקליכע עבירה וואס מען האט אים געכאפט געבן צדקה, וואס דאס איז קעגן די קאמעניסטישע געזעצן.
דער רבי שטייט און רופט זיך גארנישט אן, ער קוקט גוט אן דעם שופט, און נאך עטליכע מינוט קוקן אויף אים, הויבט ער אויף זיינע הייליגע אויגן ברעמען, און גוט א זאג צום שופט: פאר די נעמסט דיך אויף מיר געב א קוק וואס עס טוהט זיך ביי דיר אינדערהיים, און דער רבי זאגט ווייטער: דיין ווייב ליגט אין בעט און האלט פאר'ן שטארבן. עס האט אנגעכאפט א ציטערניש פאר דעם שופט, ער האט בכלל נישט פארשטאנען וואס דער רבי וויל פון אים, ער האט אבער געזעהן אז דער רבי זאגט עס מיט אזא שטארקע ערענסקייט, געט ער זיך א רוף אן: אויב איר זעהט אז זי איז קראנק קענט איר דאך זעהן אז זי זאל געהיילט ווערן, דער רבי האט צוגעזאגט אז זי וועט זיין געזונט, אבער אויף איין תנאי, אז ער וועט אים לאזן גיין פריי, טאמער נישט... פארשטייט זיך אז דער רבי איז באפרייט געווארן.
דער באוואוסטער משפיע פון לויבאוויטש החסיד הוותיק רבי מענדל פוטערפאס זצ"ל, וואס ער האט געארבעט אינאיינעם אין רוסלאנד מיט'ן ריבנציער רבי'ן זצ"ל אויפצוטוען פאר אידישקייט, האט דערציילט: אז איינמאהל איז ער געפארן מיט'ן רבי'ן אינאיינעם צו א ברית ערגעץ פארווארפן און די קאלטע רוסלאנד, אויפ'ן וועג זענען זיי אפגעשטעלט געווארן דורך איינער פון די ק.ג.ב. חברה, יענער האט זיי געזאגט, אז מיר ווייסען אז ענק צוויי זענען שוין פארפאלן און איר וועט זיך שוין און אייער לעבן נישט איבערקערן פאר קיין קאמעניסטען, אבער איך ווארן אייך אז טאמער וועט איר אנדערע אויך נישט לאזן, וועלן מיר זיך נעמען איבער אייערע ביינער, עד כדי כך אז איר וועט אפילו נישט קומען צו קבר ישראל אייער גוף וועלן מיר ווארפן פאר די הינט ר"ל…
איך האב זיך נישט דערשראקען אבער עס האט מיר אנגעכאפט א גאות דקדושה אין איך האב אים גענטפערט אז מיר וועלן יא ממשיך זיין און פארשפרייטען אידיקשייט, דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע איז געווען אזוי פארטיפט און זיין לערנען, אז ער האט אפילו נישט באמערקט די גאנצע מעשה.
זייענדיג אין ריבניץ, האט ער פארשטייט זיך נישט געהאט א ווארימע מקוה, איז ער שטענדיג געגאנגען ברעכען די אייז און ים, דערציילט דער משפיע רבי מענדל פוטערפאס זצ"ל, אז איינמאהל האבן זיי געדארפט ארויס גיין אויף א ברית, דער רבי האט אבער געזאגט אז ער מוז גיין קודם און מקוה, דער וועטער איז געווען דרייסיג אונטערן זערא, די טייך איז געווען גוט פארפרוירען, און קיין ווארימע מקוה איז דאך נישטא, וואס טהוט מען? דער רבי ווייזט פאר ר' מענדל אז ער גייט און טייך און ער זאגט "פון א מצוה ווערט מען נישט געשעדיגט" מיר גייען אראפ צום טייך, און מיר טוען זיך אויס איך לייג אריין איין פוס און וואסער, און איך זעה אז איך בין נישט מסוגל צו גיין ווייטער, אבער דער רבי שרייט אז איך זאל זיך נישט לאזן ברעכען און איך זאל גיין ווייטער, כל עוד נשמתי בי האב איך זיך שנעל אנגעטוען אז איך זאל נישט פארפרוירען ווערן.
אבער דער רבי גייט אריין שטייטעליך עס קוקט אויס ווי ער גייט און א ווארימע מקוה, ער טובל'ט זיך איינמאהל צוויי מאהל דריי מאהל, איך קוק אן דעם רבי'ן איך שטעל זיך פאר אז ער איז אינגאנצען פארפרוירען, אבער ווי ערשטוינט ווער איך, ווען איך זעה אז עס גייט א פארע פון רבינ'ס הייליגע גוף. אינטרעסאנטער פון די גאנצע מעשה איז, דער רבי האט זיך שוין געהאלטען אינמיטען אנטוען איז אדורך א גוי, אין דער רבי האט געגעבן א בליק אויף אים, האט זיך דער רבי צוריק אויסגעטוען און נאכאמאהל אנגעפאנגען די גאנצע מעשה.
דער ריבניצער רבי ז"ל האט אמאהל אליין פארציילט, אז אמאהל זייענדיג אינמיטען ווינטער און דעם טייך וואס איז געווען אינגאנצען פארפרוירען, און עס איז אים קוים געלונגען אויפצוברעכן א שטיקל פלאץ אריין צו גיין, איז געקומען א גוי א רשע און אריינגעשטיפט דעם שטיקעל אייז צוריק אינעם לאך, אין פארשטאפט די עפענונג, דער רבי זאל חלילה וחס דארט בלייבען, רח"ל, און ווען דער רבי האט געוואלט ארויפקומען, האט ער נישט געפינען דאס לאך, ער האט שוין געהאלטען ביים אויסגיין, האט ער געבעטן א תפילה ביים רבונו של עולם, און ער האט געאגט רבונו של עולם אזא מיתה ווילסטו איך זאל שטארבען? באלד האט זיך די אייז געריקט פון פלאץ, דער רבי האט דאס אבער אוועק געמאכט, זאגענדיג אז דער סדר פון אייז איז אז עס ריקט זיך נאך אפאר מינוט פון פלאץ.
דער ריבניצער רבי זצ"ל איז אויך שטענדיג געווען אין א תענית, ער האט אייביג געהאט א תירוץ פארוואס צו פאסטן.
איינער פון די רבי'ס גרעסטע עבודות איז געווען צו קלאגן אויפ'ן חרבן, בפרט תשעה באב ווען ער איז געגאנגען אנגעטוען מיט א זאק אנגעפילט מיט זאמד, זיצענדיג און קלאגענדיג אגאנצען טאג אויפ'ן חרבן בית המקדש, ער פלעגט זיצען אויף דער ערד און זיך משתטח זיין פאר'ן הייליגן בורא ווי א קינד לעבן זיין טאטע.
נאך עטליכע שעה איז ער ארויס געקומען מיט אויפגעבלאזענע אויגען, עס האט דערציילט א יונגערמאן אן עד ראיה, וואס האט געזעהן דעם רבי'ן ערב שבת חזון, נאכדעם ווי דער ריבניצער רבי האט זיך משתטח געווען אויפ'ן הייליגען ציון פון אר"י הקדוש זי"ע, נאכדעם איז ער אריין און בית המדרש פון אר"י הקדוש, דארט איז ער געזעסן און א שיסעל פיל מיט זאמד, און זיינע תפילות איז געווען מיט מעכטיגע קולות אז יעדער איינער וואס איז אדורך אויף דער גאס האט זיך דערשראקען פון די שטארק וויינעדיגע קולות, ממש פאר שבת איז ער אנגעקומען קיין מירון, און עטליכע מענטשען האבן געבעטן דעם רבי'ן אז ער זאל איינשטיין ביי זיי, ער האט נאך אריינגעכאפט מעביר סדרה צו זיין מיט טלית און תפילין כדרכו בקודש.
אויך איז דארט געווען אפאר ארחי פרחי וואס האבן נישט נוהג כבוד געווען און אים, און אים געטשעפט, אבער צומארגענס ווען ער האט עולה געווען מפטיר און געזאגט די הפטורה, האט ער דאס געזאגט מיט א הערליכע ניגון עס איז געווען א געוואלדיגע התעוררות, אז דער גאנצער עולם וואס איז געווען דארט האט אויסגעפלאצט מיט א געוויין.
אלע גדולי ישראל האבן אים שטארק מעריץ געווען בפרט זיין ידיד נאמן פון זיין יוגענט כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט רבי אליעזר זוסיע פון סקולן זי"ע, וואס ער האט אויך צוזאמען מיט'ן ריבניצער רבי אויפגעטוען פאר אידישקייט אונטער'ן אייזערנעם פארהאנג, און צוזאמען האבן זיי זיך געדרייט ביים הייליגען שטיפינעשטער רבי זצוק"ל, אויך האט ער געהאט שטארקע קשרים מיט כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט מסאטמאר זי"ע עס איז באוויסט דאס בילד ווי ער ליגט אויסגעשפרייט בפישוט ידים ורגליים און וויינט בבכיות אויפ'ן ציון הק' פונעם הייליגען סאטמאר'ער רבי'ן זי"ע אינמיטען די שבעה טעג, אויך איז ער געווען גאר נאנט מיט כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט מ'סקווירא זי"ע ווי זיי האבן זיך נאך געקענט פון די יוגענט, אויך איז ער געווען בידידות מיט כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט מ'קלויזנבורג זי"ע, אין לעלוב. זכרונה צדיקים לברכה.
און די לעצטע יאר'ן איז ער שטארק פארשלאפט געווארן, און ער האט זיך באזעצט בעיר מאנסי, ווי ער האט אויסגעלעבט זיינע לעצטע יארן, זיין גוף איז געווארן שוואכער און שוואכער, ביז עס איז געקומען דער יום המר אסרו חג סוכות, ווען דער הייליגער צדיק האט אויסגעהויכט זיין הייליגע נשמה און צוריק געגעבן ליוצרה, ווי באקאנט האבן זיך צדיקים אויסגעדריקט מורא'דיגע לשונות אויף אים, איינע פון די צדיקים האבן געזאגט אויף אים, אז ווען ער וואלט געווען אין די צייטען פונעם קודש הקדשים דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע, וואלט ער אויך געווען א חידוש.
דער זכות פון דעם הייליגן ריבניצ'ער רבי זצוק"ל זאל מגין זיין אויף אלע אידן, פונקט ווי ער איז געווען אויף דעם עולם א גרויסע פועל ישועות, אזוי זאל ער איינרייסען ביים כסא הכבוד, אז אלע אידן זאלן געהאלפען ווערן יעדער איינער מיט וואס ער דארף ברוחניות ובגשמיות, מען זאל האבן א גמר חתימה טובה, און מ'זאל שוין זוכה זיין צו די גאולה שלימה, בב"א.
Posted by S.F
דעם יו"ט העעל"ט האב איך געלייענט א מוראדיגע זאך וואס דער צדיק זי"ע האט אויף זיך מעיד געווען
דאס איז געווען ווען מען האט גירעדט אז די נאמען לוי יצחק בן שרה סאשה איז מסוגל צו אלע ישועות
האט ער זיך אנגערופן אז מען וועט זאגן חיים זאנוויל בן יוטא צפורא וועט עס פונקט אזוי העלפן
זאל זיין זכות אונז אלע מגין זיין
אמן
קרעדיט
(דער בלאט בשם משה צבי בערקאוויטש גבאי
Posted By J.K
צוויי אידן וואס האבן ליידער נישט זוכה געווען צו קיין זש"ק, זענען געגאנגען צוזאמען זיך מזכיר זיין ביים הייליגן ריבניצער זצ"ל.
דער רבי האט געפרעגט צו זיי זענען מסכים אוועק צו געבן פון זייערע לעבנ'ס יאהרן פאר קינדער. איינער האט באלד געזאגט אז יא, און דער צווייטער האט געקווענקעלט.
דער וואס האט מסכים געווען האט זוכה געווען ביז א יאהר צום געבורט פון זיין טאכטער, און דער אנדערער איז ליידער נישט געהאלפן געווארען.
דער איד וואס האט אוועק געגעבן פון זיינע יאהרן, האט זוכה געווען צו פיהרן זיין טאכטער אונטערן חופה, און איז ליידער באלד דערנאך נסתלק געווארען.
זכותו יגן עלינו
Posted By J.K


text:
פלמ"ח
פלמ"ח, די ראשי תיבות איז פלוגות מחץ, אדער שטורעם איינהייטן, איז א פארא-מיליטערישע אפטיילונג, פון דער השומר הצעיר ארגאניזאציע, געגרינדעט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, מיטן ציל צו באשיצן פאלעסטינע, אין פאל דייטשלאנד אטאקירט.
זיין ערשטע קאמאנדיר איז געווען יצחק שדה, די ערשטע אקציע וואס דער פלמ"ח האט געזאלט דורכפירן, איז דורכגעפאלן מיט א שרעקליכער פאסירונג, דריי און צוואנציג קעמפער, האבן זיך ארויסגעלאזט מיט א שיפל, קיין טריפאלי (לבנון), צו אטאקירן די ווישי רעגירונג, די קעמפער זענען פארלוירן געווארן, און מען האט זיי קיינמאל נישט געטראפן.
צווייטע וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אסאך פון די זעלנער, האבן זיך אנגעשלאסן אין די בריטישע ארמיי, צו קעמפן קעגן די נאציס, און ווען די אצ"ל האט דערקלערט קריג קעגן דעם בריטישן מאנדאט, איז די פלמ"ח ארויס אין א קריג, קעגן די דיסידענטן גרופעס, און געמסרט פארן רעגירונג ווי אצ"ל קעמפער באהאלטן זיך אויס, שפעטער אבער איז די יידיש אגענטור, געקומען צו די איבערצייגונג, אז די בריטישע ערלויבן נישט, געראטעוועטע ארויפקומען, און זיי ווערן צוריקגעשיקט קיין אייראפע, און עס איז געגרינדעט געווארן דער העברעישער באוועגונג פאר ווידערשטאנד, ווי צוזאמען האבן די גרופעס אטאקירט בריטישע איינשטעלונגען, באן רעלסן, בריקן, מיליטערישע איינריכטונגען, זענען אלע מיט אחדות פון די יידן, אויפגעריסן געווארן, ביז דער קינג דעוויד האטעל אויפרייס, דעמאלט איז דער פאראייניגונג געקומען צו אן ענדע.
דער קריג פון זעלבסטשטענדיגקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען די פאראייניקטע פעלקער, האט געשטימט פארן אויפשטעלן א יידישע לאנד, דעם 29סטן נאוועמבער 1947. האבן די יידן געיובלט אין די שטעט, ווען דער אנפירערשאפט האט געוויסט, אז די אראבער שארפן זיך די מעסערס, און צו מארגנס האט אויסגעבראכן די מלחמה, אויפן פלמ"ח זייענדיג דער שטערקסטער מיליטערישע כח אין לאנד, איז ארויפגעלייגט געווארן צו באשיצן די נגב, זיי האבן טיילגענומען אין מערערע קאמפן אין ירושלים, אין חיפה, און אין גליל, יגאל אלון איז געווען דער קאמאנדיר פונעם פלמ"ח ביים קריג.
זיי האבן געגרינדעט די לופט קרעפטן, און פליערס, וואס האט אויפגעשטעלט, די שפעטערדיקע לופט קרעפטן, פון די ישראל ארמיי.
ווי אויך ים כוחות וואס מען האט גערופן פלים, וואס דער שפעטערדיקע ים קרעפטן, איז געווארן אויפגעשטעלט פון זיי.
דוד בן גוריון דער צייטווייליגער פרעמיער, אינעם איבערגאנגס רעגירונג, האט באשלאסן אויפצולעזן אלע גרופעס, און אויפשטעלן צה"ל, עס האט אויסגערופן א שטורעם אינערהאלב די רייען פון די גרופע, ווייל צה"ל האט געדארפט געפירט ווערן דורכן הגנה, און זייענדיג די קעמפער פונעם ישוב, איז זיי זייער שווער געווען, איינצושטימען אויף אזא זאך.
נאכן מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פלמ"ח האט פארלוירן זייער אסאך קעמפער, אבער אויסער קעמפן, האבן זיי געגעבן פארן לאנד גאר אסאך קולטור, און אין פאליטיק, אין די מיליטער, ביי דער זעקס טאגיקער מלחמה, און ביי די יום כיפור מלחמה, זענען א גרויסע טייל פון די גענעראל שטאב, געווען זעלנער פון פלמ"ח, יצחק רבין, יגאל אלון, דוד אלעזר עוזי נארקיס גענעראל פון צענטער טייל פון ישראל, איז געווען קאמאנדיר פון די פלמ"ח איינהייט וואס האט איינגעבראכן אין אלטשטאט ירושלים, איידער זיי האבן זיך אונטערגעגעבן, צו יארדאניעשע לעגיאנערן.


text:
מוקצה
מוקצה איז אן איסור מדרבנן צו רוקן געוויסע חפצים פון איין פלאץ צום צווייטן אום שבת אדער אום יום טוב.
טעמים פון מוקצה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויטן רמב"ם [1] איז דער טעם פון מוקצה וועגן:
- פונקט ווי מען לערנט ארויס פון פסוק "אם תשיב משבת רגלך וגו'" אז מען טאר נישט גיין שבת אזוי ווי אינדערוואכן, איז א קל וחומר אז שבת טאר מען נישט מטלטל זיין אזוי ווי אינדערוואכן.
- אז מען זאל נישט זיין פארנומען אוועקצולייגן די מוקצה זאכן, ווען נישט האבן קיין צייט רוען.
- אויב מען וועט מטלטל זיין א כלי שמלאכתו לאיסור, האב איך מורא אז ער וועט זיך פארגעסן און נכשל ווערן צו טאן אן ארבעט וואס מען טאר נישט.
- די מענטשן וואס ארבעטן נישט א גאנצע וואך, דארפן אויך דערקענען אז ס'איז שבת, מיט דעם וואס מען איז נישט מטלטל מוקצה איז דא א חילוק צווישן שבת אין וואכן.
דער ראב"ד האלט דעם טעם מען זאל נישט ארויסטראגן פון רשות היחיד צו א רשות הרבים.
סארטן מוקצה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מוקצה מחמת גופו - איז א זאך וואס האט נישט קיין נוצן פאר גארנישט, (למשל א שטיין).
- בסיס לדבר האסור - איז א מותר'דיגע זאך וואס אן איסור ליגט אויף דעם.
- כלי שמלאכתו לאיסור - איז א כלי וואס מען נוצט פאר זאכן וואס איז אסור צו טאן שבת, (למשל א האמער, מען טאר נישט אריינהאקן א נאגל).
- מוקצה מחמת חסרון כיס - א טייערע כלי וואס מען היט דאס נישט צו נוצן נאר פאר די זאך וואס מען דארף עס (למשל א פאספארט.
- מוקצה לצורך מצווה - א זאך וואס איז באשטימט פאר א מצוה (למשל א אתרוג אום סוכות).
- מוקצה מחמת מיאוס - א זאך וואס מענטשן עקלען זיך דערפון.
- מקצה מדעתו - א זאך וואס דער מענטש נוצט נישט, נאר האט עס געקויפט פאר אינוועסמענט למשל א ציג אויף צו מעלקן. [2]
- נולד - א זאך וואס איז געווארן באשאפן אום שבת, (למשל א פרי וואס איז אראפגעפאלן פון בוים, אדער א איי וואס איז געבוירן געווארן, אדער דער באנוץ דערפון האט זיך געטוישט אום שבת, (למשל א כלי האט זיך צובראכן און מען קען עס יעצט נאר נוצן צו הייצן).


text:
נטורי קרתא
נטורי קרתא איז א גרופע אידן וואס זענען פארנומען צו אקטיוואזירן און קעמפן קעגן דעם עקזיסטענץ פון מדינת ישׂראל רעגירונג און דעם אידיאל פון ציונות.
ארגינעל איז דאס געגרינדעט געווארן דורך ר' עמרם בלוי ווען ער האט זיך אפגעטיילט פון די מער מעסיגע עדה החרדית.
זיי פארופען זיך אויף דעם ספר ויואל משה פון סאטמארער רב אז משיח קען נישט קומען אויב די אידישע מדינה שטייט נאך ווייל דאס איז קעגן די תורה.
ערגעץ אין די ל' יארן האט א גרופע פון די ארגינעלע נטורי קרתא באשלאסען צו מאכן פּראָטעסטן צוזאמן מיט חאמאס און שטענדיג בעטן העצן און שרייען אויפן אונטערגאנג פון ארץ ישראל.
פון זייערע פירער איז ר' משה הירש פון ירושלים. און ר' משה בער בעק פון מאנסי
דערפאר איז אין ארץ ישראל לעצטענס אנטשטאַנען א טיילונג צווישן די מער מעסיגע קאצינעלנבויגן משפחה און ר' משה הירש'ס משפחה.
איינע פון די הויפט רעדנער אין ניו יארק איז ר' ישראל דוד ווייס פון מאנסי, וואס קומט פון א מער אויבערלענדישע שטוב, וואס אריגינאל קומט די משפחה פון די שטאט מונקאטש און זיין טאטע האט געהאט פערזענליכע באציאונגען מיטן מנחת אלעזר זצוק"ל און אסאך איבערגענומען פון איהם, אין קענענדיג גוט ענגליש איז ער זייער אפציעלער רעדנער אויף ענגליש ביי זייערע פראטעסטן (אמאל איז געווען זייער אפיציעלער רעדענער אויף ענגליש א בחור מוטן נאמען חיים צבי פריימאן וואס ריפט זיך איש ירושלים, ער קומט פון א יעקישע שטוב פון וואשינגטאן הייטס, לעצטענס רעדט ער שוין נישט ביי זייערע פראטעסטן, מאנכע שרייבן דאס צו צי דעם וואס עס גייען פאר רייבערייען אינערהאלב זייער פארטיי.)
א גרופע פון נטורי קרתא זיינען געפארען צו איראן כסלו תשס"ז פאר א קאנפערענץ אפצולייקענען די צווייטע וועלט'ס קריג. וואס האט אויסגערופען שטורעמישע פראטעסטן ביי די גאנצע יהדות החרדית (וואס געווענדליך ווען זיי זענען געפארן פאר זייערע אוואנטוערישע מיסיע'ס קיין איראן האט מען זיי בדרך כלל איגנארירט), אבער דא ווען מען האט געטשעפעט דעם פונטל, ווי זיי האבן זיך געטראפן מיט אזאלעכע וויסטע שונאי ישראל ווי דעיוויד דיוק, אין זיך געהאלזט מיט זיי, האבן די אידישע ארגענעזאציע'ס מחליט געווען אז לא עת לחשות אין אונז קענען מער נישט שווייגען אין צוקוקען ווי א היפעלע אוואנטוראיסטן טוען וואס זיי ווילען בשם די יהודות החרדית, אין שארפע בריוו זענען ארויס געקומען דורך די בית דין צדק פון די עדה החרדית אין ירושלים, ווי אויך פון דעם סאטמארער בית דין פון וויליאמסבורג, אין נאך צענדליגע רב'נישע קערפערשאפטן.
וועבלינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- א ווידיא קליפ פון איינע פון די געווענליכע געפעכטן פון פרא ציונים קעגן זיי [1]
אלע חרדישע נייעס, תורה, און פראפאגאנדע טעלעפאן האטליינס
קול מבשר • קו הציבור • קול החרדי • קול הדור האחרון • קול חוצב להבות אש • קול סאטמאר • לשון הרע • נטורי קרתא • זקניך ויאמרו לך • קול הלשון (דף היומי) • ישיבה וועלט • נטרונא • הכל בסדר • נחום ראזענבערג • אליהו אמסעל • קול השבת • קול זכור ימות עולם


text:
אבדאללא קעניג פון יארדאניע
אבדאללא ערשטע קעניג פון יארדאניע, (1882 - 20סטן יולי 1951), איז געווען דער ערשטער קעניג, פון יארדאניע. פון די האשעמיטן שבט, (ביים גרינדונג פון יארדאניע טראנס-יארדאניע).
זיין פאטער איז געווען כוסיין זון פון עלי, הערשער איבער מעקא, און שפעטער קעניג איבער כידזשאז, וואס איז היינט אין סאודי אראביע. נאכן ערשטע וועלט מלחמה, האט גרויסבריטאניע, געגרינדעט צוויי אראבישע לענדער, וואס האבן זיך געפונען אונטער בריטישע אויפזיכט, איראק, און טראנס-יארדאניע, וואס איבער ביידע פון זיי, איז דער הערשאפט געגעבן געווארן צו די האשעמיטן, אבדאללא און זיין ברודער פייסל דער ערשטער, דאס איז געווען אלס דאנקבארקייט פאר די אראבישע הילף, אויף זייער רעוואלט קעגן אטאמאנישע אימפעריע. און נאכן קריג, האבן זיך ווינסטאן טשערטשיל, הערבערט סמועל, לארענס פון אראביע, זיך געטראפן מיט אים, און אים פארגעשלאגן צו ווערן עמיר (הערשער) איבער טראנס-יארדאניע.
ווען טראנס-יארדאניע איז געווארן זעלבסטשטענדיק, איז אבדאללא געקרוינט געווארן אלס קעניג, פון האשעמיטן קעניגרייך פון טראנס-יארדאניע.
איידער דער מלחמת השחרור, פון ישראל. האבן יידישע דיפלאמאטן געפירט געהיימע געשפרעכן מיט אבדאללא, אין שפיץ פון גאלדע מאיר, ביי איין אזעלכע געשפרעכן, זענען זיי געקומען צו א פארשטענדעניש, אז יידן וועלן נישט אטאקירן יארדאניע, און דאס זעלבע פארקערט, צוויי טעג איידער דער קריג איז אויסגעבראכן, האט ער פארגעשלאגן, אז די יידן זאלן ווערן טייל פון יארדאניע, אבער מיט אטאנאמיע, גאלדע מאיר האט אפגעווארפן אזא פלאן, נאך זיין פראגע ווי די יידן יאגן זיך, האט גאלדע מאיר גענטפערט, אז נאך 2,000 יאר האבן די ווי זיך צו יאגן. דערנאך האט גאלדע געזאגט, אויף ווידערזען נאכן קריג.
נאכן קריג, איז ער געווען דער איינציקסטע מדינה פון אראבער, וואס האבן טיילגענומען אין קאמף קעגן ישראל, וואס האט געווינען עפעס, ער האט איינגענומען דעם מערב ברעג, און מזרח ירושלים, אריינרעכנדיק הר הבית, און אלטשטאט. און אין יאר 1950 האט ער אפציעל אנאקסירט דעם מערב ברעג, און ער האט געטוישט דעם נאמען פון טראנס-יארדאניע, צו האשעמיטן קעניגרייך פון יארדאניע. צוזאמען מיט ישראל האט ער זיך קעגן געשטעלט, דאס אינטערנאציאנאליזירן ירושלים, אויפן באפעל פון די פאראייניגטע פעלקער, וואס האט כמעט געברענגט די צוויי לענדער, זיך צאמזעצן ביים טיש, אויף שלום געשפרעכן.
אויף די 20סטע יולי 1951, איז ער געשאסן געווארן צום טויט, פאר זיין אייניקל כוסיין קעניג פון יארדאניעס אויגן, דורך א פאלעסטינער עקסטרעמיסט, שליחים פון מוכאמעד אמין על כוסייני. ביים טויער פון מעטשעט על אקצא, אויפן הר הבית אין ירושלים. זיינע לייבוועכטער האבן געשאסן די מערדער אויפן פלאץ.
נאך זיין טויט איז זיין זון טאלאל געווארן קעניג, אבער מען האט אנטדעקט אין אים א גייסטישע קרענק, האט מען אויפגענומען זיין אייניקל כוסיין, וואס האט ווייטער אנגעהאלטן געהיימע געשפרעכן מיט ישראל, און אונטערגעשריבן א שלום אפמאך מיט ישראל אין יאר 1994.


text:
אינטערנאציאנאלע דאטע ליניע
קו התאריך אדער אינטערנאציאנאלע דאטע ליניע איז אן אויסגעמאלענע ליניע אויף דער וועלט מאפע וועלכע טיילט אפ די וועלט צו קענען אויספארמירן א 24 שטונדן צייט זאנע.
וויבאלד די וועלט דרייט זיך טעגלעך קומט אויס אז עס וועט זיין ליכטיג און טונקל אויף צוויי אנדערע זייטן פון דער וועלט אין דער זעלבער צייט.
מיט בערך 500 יאר צוריק איז א שפאנישער עקספלארער מיטן נאמען 'מעגאלין' געווען דער ערשטער וועלכער האט באוויזן ארומצוקרייזן די וועלט מיט א שיף גייענדיג מערב פון אייראפע און צוריק צו מזרח. ער האט פארמאגט א גרופע פון 250 מענער פון וועלכע נאר 18 זענען צוריק געקומען לעבעדיגערהייט ביי די ענדע פון זיין רייזע. ער איז אויך געשטארבן אין די לעצטע טעג פון די רייזע און די איבערלעבער האבן דעגרייכט אן אינזל נעבן שפאניע.
אנקומענדיג אויפ'ן אינזל האבן זיי זיך דערזען אז די איינוואוינער פון דעם אינזל זענען א טאג גערוקט אויף פאראויס ווי זיי. וויסנדיג אז זייער חשבון איז קראנט איז דאס געווען זייער אינטרעסאנט פאר זיי און מען האט דאס אפגעשיקט צו וויסנשאפטלער צו דערגיין פארוואס דאס איז אזוי.
פארשטייט זיך אז איינמאל מען ווייסט פון דעם אינטערנאציאנאלן דעיט ליניע (אדער קו התאריך אויף עברית) איז דאס זייער פארשטענדליך.
די מאפע איז איינגעטיילט צו 24 צייט זאנעס יעדע גערוקט מיט א שטונדע. די זאנעס לויפן פון צפון צו דרום און זענען ברייטער אין צענטער פון דער וועלט (טראפיקל לענדער) און שמעלער ביי די שפיצן. די צייט זאנעס זענען באשטימט אין אלע לענדער אזוי אז די צייטן זאלן שטימען צו יעדן.
ערגעץ מוז זיך די זאנעס אנהייבן און ענדיגן ווייל זינט די וועלט איז רינדיג וועט מען צוריק קומען צו דעם זעלבן ארט ווען מען ענדיגט 24 זאנעס. דער ארט איז באשטימט געווארן אינעם פאציפישן אקעאן. קומט אויס אז ווען איינער פארט אדורך דעם ליניע גייענדיג צו מערב דארף ער צולייגן א טאג און פארקערט דארף ער אראפנעמען א טאג. אויב נישט וועט ער זיין גערוקט מיט א טאג פון אלע אנדערע מענטשן אין די שטאַט וואו ער וועט אנקומען.
די ליניע איז נישט אינגאנצן גלייך ווייל עס וואלט אויסגעקומען אז עס וואלט געברויכט דורכשניידן יבשה און דאס וואלט געווען א פראבלעם ווייל מענטשן פון די זעלבע שטאט וואלטן עפעקטירט געווארן פון דעם ליניע און וואלטן געהאלטן צוויי אנדערע טעג. דערפאר האט מען אויסגעקרויזט די יבשה אויף די עטליכע פלעצער.
די ליניע קרויזט אויס די עק פון רוסלאנד און דערנאך די אינזלן מזרח פון אויסטראליע און ניו זילאנד.
דער אידישער קו התאריך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא א גרויסע מחלוקה ביי די פוסקים, וויאזוי מען רעכנט דעם קו התאריך לויט די הלכה. די ערשטע מאל ווען די שאלה איז געווען נוגע למעשה איז געווען ביי די צווייטע וועלט מלחמה ווען ישיבה בחורים האבן זיך דארט אויפגעהאלטן און זיי האבן נישט געוואוסט ווען צו האלטן יום כיפור האט מען אנגעפרעגט קיין ארץ ישראל צום חזון איש וועלכער האט געשיקט זיין פסק אבער אנדערע האבן נישט מסכים געווען מיט אים.
אויב מען פארט אדורך דעם קו התאריך מאכט דאס פראבלעמען אין הלכה, ווייל מען פארלירט אדער געווינט א טאג, און דאס איז נוגע ביי תפילין, ספירת העומר, ז' נקיים, וכדומה.


text:
בליצפאסט
בליצפאסט (באקאנט אויך ווי ע-פאסט) איז א קאמוניקאציע מיטל וואס מיט א קוועטש פון איין קנעפל שיקט מען אַרויס פארבינדונגען צו אַנדערע מענטשן, וואָס באַקומען אונזער בליץ פּאָסט אין זייער אינבאַקס.
מ'קען דאָס שיקן צו איינעם, אָדער מערערע מענטשען אויף אַמאָל.
וואס דאס איז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארגינאל איז דאס געווען א וועג פון שיקן קליינע בריוועלאך פון איין קאמפיוטער צום צווייטן, מיט דער צייט - ווען עס איז צוגעקומען HTML און multimedia - האט זיך דאס אויסגערייטערט צו קענען מיטשיקן פעקעלעך (attachments) און אויך קאלירטע בריוון.
ווי אזוי דאס ארבעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געווענליך וועט אן email סיסטעם זיין איינגעטיילט אין 2 טיילן, די ערשטע טייל איז דאס וואס איז צווישן די באנוצער און די אינטערנעט (message transfer agent אדער MTA) און די צווייטע טייל איז וואס האלט די בריוון (message store).
ווען איינער שיקט ארויס א בריוו וועט דער אדרעס האבן דעם נאמען און די domain צו וועם מען שיקט דאס אין די פארם פון name@domain.
די MTA וועט דאן זוכן אן MX RECORD נוצענדיג DNS, די MX RECORD איז א DNS RECORD וואס איז געמאכט געווארן ספעציעל פאר בליצבריוון. יעדע DOMAIN קען האבן מער ווי איין MX RECORD, אבער יעדע MX RECROD האט א PREFERENCE VALUE וואס זאגט דעם MTA וועלכע SERVER צו נוצען, אויב עס ארבייט נישט ביים ערשטן וועט ער פרובירן דעם צווייטן.
דערנאך טוט זיך די שיקענדיגער MTA באהעפטן צו די בקומענדיגער MTA אויף TCP PORT 25 און זיי רעדן זיך דורך נוצענדיג סתם ASCI.
אויב ווען די בריוו איז אדורך דאן וועט די באקומענדיגע MTA אריבערפירן די בריוו צו די MESSAGE STORE און דערנאך ווען די באנוצער וועט עפענען זיין קעסטעל וועט ער טרעפן דארטן די בריוון.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בליצבריוו פאסט האט אנגעהויבן אין 1971, ווען ריי טאמלינסאן האט געשיקט דעם ערשטן בליצבריוו צווישן צווי קאמפיוטערס אויף איין נעצווערק. בכדי דער קאמפיוטער וואס שיקט זאל קענען רוטירן דעם בריוו צום ריכטיגו באניצער פון דעם ריכטיגן קאמפיוטער האט ער צוגעטשעפעט דעם באניצער נאמען מיט דער קאמפיוטער נאמען צוזאמען מיט דעם סימבאל @ (העברעיִש: כרוכית, ענגליש: at) און אזוי איז געבוירן דער עלעקטראנישער פאסט.
די ערשטע RFC וואס איז געשריבן געווארן פאר בליצבריווען איז RFC 822 און האט זיך נישט געטוישט זייט דעמאלט, עס איז נאר צוגעלייגט געווארן נאך.


text:
אשפג
אשפג (ארויסגעזאגט אַשפאַג) איז א ניי ווארט וואס האט גענאסן פון בליץ פאפולערקייט און איז אנגענומען געווארן דורך מאנכע חסיד'ישע יידישיסטן אויף נוץ אנשטאט "LOL" אדער "ROFL" אויף ענגליש.
דאס ווארט "אשפג" איז די ר"ת פון "א'יך ש'טארב (אדער ש'יס) פ'אר ג'עלעכטער." עס איז געשאפן געווארן דורך ליבי פאלאק און איז בליץ שנעל פארשפרייט געווארן דורך אירע נאכפאלגער איבער דער אינטערנעץ.
אויך דער באקאנטער יידישיסט און פאפולערער בלאגער זכריה שלום בערגער פון באלטימאר האט שוין געגעבן א הסכמה פארן א. ג. "אשפג סינדראם". (אט איז וואס ער האט געשריבן פאר פרוי ליבי אויף טוויטער: גאנץ עולם הטוויט האט אשפג'ער סינדראם א דאנק אייך)
אויפן יידיש-שפראך פארום קאווע שטיבל האט מען שוין ביז א קורצער צייט זיך באנוצט מיט דעם נארוואס געבוירענעם ווארט "אשפג".
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ליבי פאלאק אונטערוויא מיט די באסטאנער ראדיא דאס יידישע קול http://www.youtube.com/watch?v=wvLGf3bAXuA