text:
צדקה
צדקה איז אוועק צו געבן פאר ארימעלייט אייער אייגן געלט.
צדקה איז איינע פון די מצוות אין די תורה. לויט די הלכה דארף מען געבן יעדער ארימערלייט צדקה.
לויט די חז"ל, ארימעלייט פון אן אייגן שטאט זיינען מער וויכטיקער זיי צו שטיצן עניי עירך ועניי עיר אחרת עניי עירך קודמין מסכת בבא מציעא ע"א.
מען לערנט דאס ארויס פון דער פסוק: אִם-כֶּסֶף תַּלְוֶה אֶת-עַמִּי, אֶת-הֶעָנִי עִמָּךְ שמות כ"ב
אן אינטערעסאנטע זאך זאגט דער רמב"ם אין זיין ווערק אויף משניות (אבות אויף די משנה והכל לפי רוב המעשה), אז אויב איינער גיט אויפאיינמאל טויזנט מטבעות פאר צדקה, און איינער גיט די זעלבער סכום נאר נישט אויפאיינמאהל נאר ער צוטיילט עס אויף אסאך נתינות, דאס הייסט למשל ער גיט טויזנט מטבעות פאר טויזנט מענטשן, דאן האט דער צווייטער טויזנט מצות וויבאלד ער האט מקיים געווען די מצוה פון צדקה טויזנט מאל, און דער ערשטע האט נאר איין מצוה.
עס ווערט דערציילט אז ווען ר' נחמן מברסלב איז געווען א קינד, האט ער געטוישט גרויסגעלט צו אסאך קליינע מטבעות, און האט אריין געווארפן אין א צדקה פושקע יעדע וויילע נאך און נאך מטבעות, כדי עס זאל זיך איינזאמלען אסאך מצות, איידער אריינווארפן אין איין מאל איין גרויסע מטבע, וואס וואלט אים באלוינט מיט איין מצווה בלויז.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- צדקה נאוייגעיטער איז א וועב סייט געאייגנט צו מאניטערן און פארשן מוסדות התורה וחסד וויאזוי זיי נוצן די געלט. [1]


c: text/html

text:
10טן יולי
דעם 10טן יולי איז דער 191סטער טאג פון יאר (192סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 174 טעג .
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1778 - אמעריקאנער אומאפהענגיקייט מלחמה: לואי דער זעכצנטער, מלך פון פראנקרייך, פראקלאמירט מלחמה קעגן בריטאניע.
- 1821 - די פאראייניגטע שטאטן באקומען די הערשאפט איבער שטחים פון פלארידע, וואס זיי האבן אפגעקויפט פון שפאניע
- 1850 - מילארד פילמאר געוויילט דער 13טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 1913 - געמאסטן 56.7°C, די העכסטע טעמפעראטור אין דעם מערב האלבקוגל, אין טאל פון טויט אין דעם מאהאווע מדבר
- 1940 - ווישי רעגירונג פון מארשאל פעטען אויפגעשטעלט אין פראנקרייך
- 1973 - די באהאמא אינזלען ווערן אומאפהענגיק פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 1991 - באריס יעלצין געוויילט דער ערשטער פרעזידענט פון רוסלאנד
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1830 - קאמיל פיסארא, פראנצויזישער קינסטלער (געש' 1903)
- 1856 - ניקאלא טעסלא, אמעריקאנער פיזיקער, עלקטרישער אינזשעניר און ערפינדער פון סערבישן אפשטאם, פון די פיאנערן פון אפבייט שטראם (געש' 1943)
- 1920 - אווען טשעמברליין, אמעריקאנער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק 1959 (געש' 2006)
- 1927 - דייוויד דינקינס, בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1584 - ווילעם דער שווייגער, פירער פונעם נידערלאנדן אויפשטאנד קעגן דער שפאנישער אימפעריע, דערמארדעט (געב' 1533)
- 1957 - שלום אש, יידיש-שפראך שרייבער, געבוירן אין פוילן (געב' 1880)
פייערטעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- באהאמא אינזלען - אומאפהענגיקייט טאג (1973)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Professor Velvel Green, OBM, 83
נישט אלע ווייסן דאס, אבער פרופ ' וועלוול גרין, ע"ה, וועלכע איז די וואך פלוצלינג אוועק אין עלטער פון 83 יאר, איז אמאל געווען א אידישע שרייבער אויך! זיין אידיש איז געווען פונעם ניט-פרומע סארט, דהיינו אידיש האט ער געלערנט אין די שולע דארט ווי ער האט שטודירט אלץ קינד, צו אין "שלום עליכם שולע" צו אין "י.ל. פרץ שולע." דעם ארטיקל האט ער געשריבן שוין נאך דעם וואס דער שליח ורב פעלים ר' משה פעלער זאל געזונט זיין האט זיך באקענט מיט ר' וועלוול און אים מקרב געווען צו אידישקייט. דאס זעהט מען גלייך. ער גיבט זיי אריין אין טאטענ'ס טאטען אריין, און זאגט זיי אז לא זו הדרך. אידיש אהן אידישקייט איז סופו לעפר. פון דער אברהם גולומב ווייס איך נישט קיין סאך, אבער זעהט אויס אז ער איז געווען עפעס א גברא רבא אינעם וועלט פון אידיש, א שרייבער און דענקער. קיין וויקי בלאט האב איך נישט געזעהן אויף אים. ר' וועלוול מיט זיין בריייטע שמייכל וועט אונז פעלן. די שייכות און קשר וועלכע ר' וועלוול האט געהאט מיט'ן ליובאוויטשער רבי'ן איז אויך צו באמערקן, ווייל ס'איז געווען א ספעציעלע. דארט האט מען איינגעזעהן אז די רבי איז אים מקרב סיי מיט זיינע ידיעות אין עניני העולם, און סיי מיט "סתם רבי'שע" ענינים. שווער דאס אפשר מסביר צו זיין, אבער ווען איממער מ'האט געזעהן אן אינטערוויו מיט ר' וועלוול, אדער א רעדע פון אים, האט מען געוואוסט אז מ'גייט הערן גוטע זאכען, פנינים של ממש, אוצרות פונעם רבינ'ס חדר, אזוי צו זאגען. זיין זיסע שמייכל און ליכטיגע געזיכט איז געווען גענוג אויף צו באלייכטען דעם גאנצען ציממער. ס'דא נאך אסאך צו שרייבן וועגן ר' וועלוול, און אפשר קענען די חשוב'ע ליינער אויך עפעס צוגעבן, אבער די צייט איז ביי מיר קורץ און איך מוז דאס אפדרוקן
Velvel Green Yiddish
ר' וועלוול מיט אסאך יארען צוריק
an obituary by Dovid Z @ Chabad.org


text:
מכות
5/07/2014
טרם יבוא השמש ויעריב
והעיר לונדון צהלה ושמחה
דער נואף מנובל מאנס אהרן (אהרעלע) רייז
זוהן פון גבר אלים (bully) ישעי' רייז
פון לונדון – איידעם פון ר'אהרן וויינגארטען פון אנטווערפען
האלט זיין ווייבל (hostage) אין לונדון מיט געוואלד
כאטש זי וויל אוועק פון עהם און צוריק גיין צו אירע עלטערן
* * *
נעכטן (ג' בהר) און היינט (ד' בהר) איז געווען לעבעדיג אין בעלזער שטיבל
פון לונדון
דער גבר אלים (bully) ישעי' רייז
האט אנגעבראכן די ביינער פאר ר' חיים האניג
וואס האט פרובירט צו העלפען די פארפאלק מיט שלו' בית
ווי מען גיבט איבער האט ר' חיים עהם צוריק דערלאנגט
מכות
מכות
(איינער האט מיר געשריבן אז ער האט נישט צוריקגעשלאגן)איך האב געבעטן איר פאטער ר' א. וויינגארטען
ווען די צרות האבן זיך אנגעהויבען
אז ער זאל זי שוין אהיימנעמען
אצינד איז שוין דא ½2 קינדער
האב רחמנות אויף דיין טאכטער
און נעם זי שוין אהיים
בעפאר עס וועט זיין צו שפעט
זי איז אין א סכנה
Posted by Rabbi Nuchem Rosenberg at 5/07/2014
טרם יבוא השמש ויעריב
2014-05-07T22:29:00-04:00
Rabbi Nuchem Rosenberg
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text:
קאשוביש
קאַשוביש (קאשוביש: kaszëbsczi jãzëk, pòmòrsczi jãzëk, kaszëbskò-słowińskô mòwa; פויליש: język kaszubski) איז איינע פון די לעכישע שפראכן, אן אפטייל פון די סלאווישע שפראכן. קאשוביש איז די נאנסטע לעבעדיגע שפראך צו פויליש.
ענלעך צו פויליש, האט קאשוביש געבארגט אסאך ווערטער פון נידערדייטש, ווי kùńszt (קונסט), און אויך פון דייטשיש.
די ערשטע געדרוקטע קאשובישע דאקומענטן זענען פונעם 16טן יארהונדערט. די היינטיגע לאטיינישע ארטאגראפיע איז ערשט פארגעשטעלט אין 1879.
אין דעם 2002 צענזוס, האבן 53,000 מענטשן אין פוילן געמאלדן אז זייער ערשטע שפראך אין שטוב איז קאשוביש. די קאשוביש רעדער רעדן אלע פליסיג פויליש. קאשוביש איז א צווייטע אפיציעלע שפראך אין טיילן פון דער פאמעראנישער וואויוואדעשאפט. ס'איז אויך דא אין קאנאדע קאשובער וואס רעדן קאשוביש.
די הויפט ליטעראטור אין קאשוביש איז Xazeczka dlo Kaszebov פון פלאריאן ציינאווא (1817–1881).
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- סטעפֿאַן ראַמולט, Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego, "ווערטערבוך פון דער פאמעראניש אדער קאשוביש שפראך" (קראקע, 1893)


text:
ראבינדראנאט טאגאר
ראַבינדראַנאַט טאַגאר (בענגאליש: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর) (7טן מיי 1861 – 7טן אויגוסט 1941) איז געווען א בענגאלישער דיכטער, פילאסאף, און אינדישער פאטריוט. ער איז געווארן באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1913 און איז דעמאלסט געווען דער ערשטער נישט-אייראפעישער צו געווינען א נאבעל פריז.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טאגאר איז געבוירן געווארן אין קאלקאטא אין 1861, דער יונגסטער פון פערצן קינדער, צו זיין פאטער דעבענדראנאטה טאגארע און זיין מוטער סאראדא דעווי. ווען ער איז געווען אלט אכט יאר האט ער געשריבן זיין ערשטע פאעמע.
אין 1878 איז ער געפארן קיין לאנדאן, ענגלאנד. ער האט געוואלט שטודירן ווערן אן אדוואקאט. אבער אין 1880 האט זיין פאטער גערופן אים צוריק פון לאנדאן כדי צו הייראטן א מיידל, מרינאליני דעווי.
ער האט געשריבן א פאעסיע פון א הונדערט שורות וועגן דער ארעמקייט אין קאלקאטא. שפעטער האט סאטיאדזשיט ריי באזירט איינער פון זיינע פילמען אויף אט דער פאעסיע.
אין זיינע שפעטערע יארן האט טאגאר קריטיקירט מאהענדאס גאנדי.
אין 1937 איז ער געווארן קראנק, ביז אין 1941 איז ער געשטארבן אין קאלקאטא, אין דעם זעלבן הויז וואו ער איז געבוירן.


text:
גאט
גאט איז, דער איבערנאטורלעכער הערשער אויף דער וועלט. אין די לעצטע צוויי טויזנט יאר איז גאר פארשפרייט געווארן די געדאנק (בעיקר דורך די קריסטן און די מוסולמענער) אז עס איז נישט דא מער ווי איין גאט (מאנאטעיזם) וואס הערשט איבער אלעם (וואס האט זיך אנגעהויבן ביי די אידן).
אינהאַלט
דער אידישער גאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אידישער גאט ווערט גערופן מיט פארשידענע נעמען. אין חומש ווערט ער אפט גערופן אלהים, אדוני, י-ה-ו-ה, י-ה-ו-ה אלהים, אל שדי. אין אידיש ווערט ער גערופן גאט, אייבערשטער, באשעפער, הקב"ה, רבש"ע, און אין ענגליש ווערט ער אפט גערופן דורך פרומע אידן השם. ע"פ קבלה איז דא אן אומצאליגע סומע פון צירופי שמות וואס זענען נעמען פון גאט.
אידן גלייבן אז ער האט באשאפן די וועלט און פירט עס.
פארצייטנס זענען געווען אזעלעכע וואס האבן געגלויבט אז גאט איז אן אביעקט וואס איז געמאכט פון סטאַטוען, אדער זענען געווען אזעלכע וואס האבן געדינט די זון לבנה און די שטערן אד"ג, אזעלעכע רעליגיעס רופן אידן עבודה זרה. אברהם אבינו האט אנטפלעקט א נייעם באגריף וואס ערקלערט אַז גאט איז א אומבעקאַנטן העכערע באגריף.
אידן זאגן נישט ארויס דעם נאמען "גאט" צוליב שעצונג און הייליגקייט. ווי אויך איז דא וואס שרייבן עס נישט אראפ נאר אויב דער פּאַפּיר אויף וואס מען שרייבט דאס ווערט אוועק געלייגט און אפגעהיטן. אנשטאט'ס דעם שרייבן זיי "ג-ט".
צווישן די אידן זיינען דא פארשידענע אופנים אין דער אמונה אין גאט. אין פאריגע צייטן זענען געווען אסאך אידן (איינשליסנדיק אסאך גדולי ישראל) וואס האבן געגלויבט אז גאט האט א פיזישן קערפער. דער רמב"ם שרייבט גאר שארף אנטקעגן דער שיטה.
קבלה, און ספעציעל ווי ערקלערט דורך חסידות, שליסט איין אין דאס גלויבן אין גאט גלויבן אז ער איז דער איינציגער מציאות אויפ'ן וועלט. דער דאזיגער שיטה האט ארויסגערופן א שארפע התנגדות פון אנדערע קרייזן וואס האבן געמיינט אז דורך דעם קען מען אנקומען צו כפירה און עבודה זרה, מיינענדיק אז דער גאנצער וועלט איז גאט, און דערום קען מען דאווענען צו יעדער בוים און שטיין.
דער קריסטליכער גאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קריסטליכע רעליגיע איז באזירט אויף דער אידישער, אבער מיט פארשידענע ענדערונגען. קאטאליקן גלייבן אז דער איין איינציגער גאט באשטייט פון דריי טיילן: דער פאטער, דער זון, און די הייליגער גייסט. זיי גלייבן אז גאט האט אראפגעשיקט א חלק פון זיך צו לעבן אויף דער וועלט ווי א בשר ודם און צו ליידן ייסורים וואס וועלן זיין א כפרה פאר אלע עבירות וואס מענטשן באגיין. זיי גלייבן אז ישו הנוצרי איז גע'הרג'עט געווארן אלס א קרבן, און ווער עס גלייבט אין אים איז פארזיכערט מחילה וסליחה און א חלק אין עולם הבא. זיי האלטן אז כאטש א גאט איז א גייסט און פירט מיט אלעס אהן, אבער דער צווייטער חלק פון גאט האט זיך נישט געוואלט העלפן און האט אנדערש געוואלט ליידן יסורים, מען זאל איהם פייניגען און אומבערעגען כדי צו זיין א כפרה פאר אלע מענטשן.
דער איסלאמישער גאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער איסלאמישער גאט איז מער ענדליך צו די אידישע ווי די קריסטליכע. זיי גלייבן אז גאט איז נאר איין גאט, און אז ישו הנוצרי און מחמד זענען געווען נביאים. זיי האלטן אויף פון די אידישע נביאים און פון חלקים פון דער אידישער תורה, אבער זיי האלטן אז די תורה וואס אידן האבן היינט איז פארדרייט געווארן דורך די אידן.
אבער סיי די קריסטליכע גלויבן און ווי אויך די איסלאמישע גלויבן זענען ביידע באזירט אויף די אידישע גלויבן.
דער כנען'ישער גאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די כנענים האבן געגלייבט אז די גאט "אל" איז די גאט פון אלע געטטער, און אז ער וואוינט אויף די שפיץ פון א בארג אין מדבר. זיין ווייב האט געהייסן אשרה, און זיי האבן געהאט א זוהן בעל וואס האט שפעטער מורד געווען אין זיין טאטע.
באציאונג מיט גאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער גרונט פון אלע רעליגיעס און איבערהויפט פון דער תורה, איז צו קענען גאט, אויף אזוי שטארק און ווייט אז מ'זאל אים נאכאנאנד ליבן, און פארכטן.
פארוואס מענטשן גלייבן אין גאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאגישע באווייזונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- קאסלאמאגישע ארגומענט ערקלערט אז עס מוז זיין א ערשטע סיבה צו דער באשטאנד*.
אנדערע סיבות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אמונה פשוטה: דאס מיינט גלייבן אין גאט ווייל מען פילט אים פאקטיש אין הארץ, און נישט ווייל מען האט באווייזן.
- נסים: ס'דא מענטשן וואס גלייבן אין גאט ווייל זיי האבן געזעהן נסים[1].
- טראדיציאן: די גלויב אין גאט ווערט איבערגעגעבן פון עלטערן צו קינדער, און די עלטערן האבן עס איבערגענומען פון זייערע עלטערן, און אזוי ווייטער ביז די מענטשן וועלכע האבן אליינס געזען די אנטפלעקונג פון גאט, וואו למשל ביי מתן תורה.
פארוואס מענטשן גלייבן נישט אין גאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- עס געשען גאר אסאך פאסירונגען אין נאטור ווי גלייך עס וואלט נישט געווען א גאט. ווי צום ביישפיל אומשולדיגע קינדער וואס ווערן גע'הרג'עט אדער געפייניגט דורך אנדערע מענטשן און דורך "חסרונות" אין טבע ווי למשל ערד ציטערנישן. די גלויביגע אבער, זעען דערין נאך א באווייז אויף גאט, וויבאלד די טבע אליין איז אומפארשטענדליך מוז זיין אז עס איז דא א גאט וואס פירט די טבע העכער פון מענטשליכן פארשטאנד.
- אלטערנאטיווע טעאריעס: מען קען אויסלייגן די ביינער פון אלע חיות און מענטשן וואס האבן נאר אמאל עקזיסטירט און וואס עקזיסטירן היינט, און מערקן די ענדליכקייט פון איינס צו די אנדערע, און ווייזן אז זיי האבן געקענט געבארן ווערן איינע פון די אנדערע. (זעה אויך עוואלוציע) וועגן דעם גלייבן געוויסע מענטשן אז עס האט נישט אויסגעפעלט א באשעפער צו באשאפען די חיות אדער דעם מענטש. די וואס גלויבן זאגן אבער, אז די טעאריע איז נאר מסביר וויאזוי פון איינס קען ווערן נאך איינס, אבער דער ערשטער האט דאך נאר גאט געקענט באשאפן.
- ס'דא מענטשן וואס גלייבן נישט אין גאט, צוליב זייער אויפברענגונג - מען האט זיי קיינמאל נישט אויסגעלערנט אז עס איז דא א באשעפער.
סארטן אמונות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נעמען פון גאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- הקב"ה: הייליגער געלויבט איז ער.
- באשעפער: באשאפן אלע באשעפענישן
- אייבערשטער: ער איז פון אויבן
- רבנו של עולם: הער פון די וועלט
- אלמעכטיגער: מאכט איבער ענערזשי
- מקום: ער געפינט זיך אויף יעדן ארט
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ווי עס שטייט ביי קריעת ים סוף: "ויאמינו בה'"


text:
נהריה
נהריה איז א שטאט אין צפון דיסטריקט פון מדינת ישראל. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תרצ"ה. די שטאט געפונט זיך אויף די ברעגעס פונעם מיטלענדישן ים, אין מערב גליל. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009, האט נהריה 51,800 איינוווינער.
שאסיי 4 פארט אריבער דער שטאט, צו צפון ראש הנקרא, און צו דרום אין ריכטונג פון עכו, קריות, און חיפה. ביי די נהריה קרייץ, געפינט זיך שאסיי 89, וואס פירט קיין מעלות-תרשיחא און צפת.
אגד אויטאבוסן געזעלשאפט, און נתיב אויטאבוסן שטעלן צו טראנספארטאציע, פארן פובליקום. ישראל באנען אפערירט די נהריה באן סטאנציע, וועלכע געפונט זיך אין צענטער פון שטאט, און איז די מערסט צפונדיקסטע פאסאזשירן סטאנציע, פון ישראל באנען.
געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צווילינג שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נהריה האט 12 שוועסטער שטעט:
- טעמפּלהאָף, בערלין, דייטשלאנד
- פּאַדערבאָרן, דייטשלאנד
- דאַרמשטאַט, דייטשלאנד
- אפֿענבאַך, דייטשלאנד
- אלציי, דייטשלאנד
- בילעפעלד, דייטשלאנד
- איסי-לע-מולינוי, פראנקרייך
- ליבערעץ, טשעכיי
- קעטשקעמעט, אונגארן
- פּאַקאַדאַ, גריכנלאנד
- דעלריי ביטש, פֿלאָרידע, פאראייניגטע שטאטן
- מיאַמי ביטש, פאראייניגטע שטאטן


text:
שמעקעדיג האט געשריבן:דער טריביון, אויסער וואס כ'קען שוין לאנג נישט פארנעמען זיין סטיל פון מספיד זיין לעבעדיגע מענטשן (ווי די וואך מיט הרב פרישוואסער), ווערט עס כסדר ערגער אין פארשידענע הינזיכטן.
.
שמעקעדיג האט געשריבן:א דאנק, גראף.
טעות לעולם חוזר, אבער איך מיין אז 95٪ פון אונזער ציבור פארשטייט נישט וואס דער ווארט מיינט. איך האב געמיינט אז ער וויל שרייבן 'האטעל'.
סארי מר. טריביון!
ליפא האט געשריבן:געהערט פון איינעם in the know אז טריביון פארקויפט נאנט צו 20 טויזענט שטיק וועכענטלעך. אויב אמת איז עס טאקע די מערסט פארשפרייטסטע זאך
איסר האטלקי האט געשריבן:ליפא האט געשריבן:געהערט פון איינעם in the know אז טריביון פארקויפט נאנט צו 20 טויזענט שטיק וועכענטלעך. אויב אמת איז עס טאקע די מערסט פארשפרייטסטע זאך
אפילו זאל ער ווען פארקויפן צען טויזנט איז ער נאכאלס די מערסט פארשפרייטסטע אויסגאבע. קינדליין איז די מערסטע פאפולארע אויסגאבע און ער רוקט קרוב צו צען טויזנט א וואך.
איך האב געזען די פונקלטליכע נומערן.
טריביון פארקויפט דאך גאר אסאך קאפיס וועכנטליך, היבש מער פון אלע אנדערע היימישע אויסגאבעס.
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
פאלם
פאלם איז א פי. די. עי. פאבריצירער, הויפטקוואטירט אין סאניוואל, קאליפארניע וואס גיבט ארויס די פאפולערע פראדוקטען ווי די טריאו סמארטפאון, זייער, טאנגסטאון פי. די. עי. און די לייוו-דרייוו. זייער פריערדיגע פאפולערע פראדוקטען זענען געווען די פאלם פיילעט, פאלם III, פאלם V, פאלם VII. ווייל רוב פון זייערע פראדוקטען ארבייטען מיט די פאלם OS, האבן זיי ארויסגעבן צוויי טריאו'ס וואס ארבייטען מיט ווינדאוס מאביל, און א נייער פראדוקט די פאלם פאליאו וואס ארבייט מיט לינוקס, אויכט האבן זיי אנאנסירט אז זיי וועלן ארויסגעבן בקרוב נייע פי. די. עי.'ס וואס ארבייטן מיט לינוקס וואס זיי האבן מאדיציפירט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פאלם איז געגרינדעט געווארן אין 1992 דורך דזשעף האקינס און דאנא דאבינסקי, די שפעטערע אויסטרעפער פון די גאר שטארק פאפולער פאלם פיילעט.
אין 1995 זענען זיי אויפגעקויפט געווארן דורך US ראבאטיקעס די פאפולערע מאדעם פאבריצירער, שפעטער אין 1997 האט 3Com אויפגעקויפט US ראבאטיקעס האבן זיי איבערגענומען פאלם.
אין 1998 האבן די גרינדער נישט זיינדיג צופרידען וויאזוי 3Com פירט די קאמפעני, ארויס און געגרינדעט הענדספרינג, וואס האט שפעטער ארויס געגעבן די שטארקע אויפגעכאפטע טריאו.
אינטער 3Com האט פאלם געהאט אירע בעסטע צייטן זי דאן ארויסגעבען די פאלם V וואס איז געווען זייער א שטארקער סוסקעס צוליב איר פיזישער לייכטקייט און גרינגער אפערעיטינג סיסטעם.
אין 2000 האט 3Com געמאכט פאלם פאר אן עקסטערע פאבליק קאמפעני.
אין 2002 האט פאלם אויפגעשטעלט אן עקסטערע אפטיילונג פאר די "פאלם OS" מיטן נאמען "פאלם סאורס" כדאי ציציען מער קאמפעניס זיך צובאנוצען מיט די "פאלם OS" פאר זייערע אייגענע פראדוקטען, שפעטער האט זיך פאלם אינגאנצן אפטגעטיילט פון פאלם סאורס, דאם האט זיך ארויםגעשטעלט אלס גרויסער מיסטעיק וויבאלד פאלם האט פארלוירן קאנטראל אויף די אפערעיטינג סיסטעם וואס זייער ביזנעם איז געבויעט, אין שפעטער אין 2006 האבן זיך פאלם געבראכן און צום ערשטע מאל ארויס געבען א טריאו וואס ארבייט אויף מייקראסאפט ווינדאוס מאביל, זייער געוועזענער גרעסטער שונא. פאלם האט פראבירט צוריק אויבצוקויפן פאלם סאורס אבער עס איז שוין געווען צו שפעט, די יאפאנעזישער קאמפעני עקסעס, איז געווען גרייט צובאצאלן אסאך מער (פון די עכטע ווערט).
אין 2003 האט פאלם אויבגעקויפט/צוזאמגעשטעלט מיט הענדספרינג, און געטוישט די נאמען צו "פאלם וואן".
אין 2005 האט פאלם אויבגעקויפט די פאלם טרעדמארק פון "פאלם סאורס" און צוריק געטוישט זייער נאמען צו "פאלם".
אין סוף 2006 האט פאלם באצאלט 44 מיליאן פאר די רעכטן פון די פאלם OS גארנעט (5) סאורס קאוד, אזוי קען פאלם פאררעכטן די אפערעיטינג סיסטעם וואס רוב פון אירע פראדוקטען ארבייטען אויף דעם.
אין אפריל 2007 האט פאלם אנאנסירט אז זיי ארבייטן שוין א פאר יאר אויף א אייגענע לינוקס מאביל אפערעיטינ סיסטעס, און וועלן עס ארויסגעבן סוף 2007, דאס איז געקומען אלס שטיקל סורפרייז אז פאלם וועט נישט ניצן די לינוקס וועריסע פון די אלטע "פאלם סאורס" נאר ניצן איר אייגענע וועריסע.
אין אפריל 2010 האט היאולעט-פעקערד אפגעקויפט פאלם פאר 1.2 ביליאן [1], וואס איז געצאלט געווארן טייל אין קעש און טייל אין באצאלן אלטע חובות. דאס איז געקומען נאך גאר שוואכע פינאנצען פאר פאלם.
אין פעברואר 2011 האט היאולעט-פעקערד אנאנסירט א נייע טאַבלעט מיטן נאמען טאָטש-פעד[1], וואס איז געצאלט געווארן טייל אין קעש און טייל אין באצאלן אלטע חובות. דאס איז געקומען נאך גאר שוואכע פינאנצען פאר פאלם.
ליסטע פון פי. די. עי.[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זע אויכט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דרויסנדיגע לינקן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 נ.י. טיימס, פאלם אפגעקויפט פאר 1.2 ביליאן ציטירן גרײַז: אומגילטיקער
טאג; נאמען "brain" דעפֿינירט מערערע מאל מיט אנדער אינהאלט


text:
אַדווענטורעס אין האָלאַנד יוזשאַוואַלי נעמען איין פון זייַן הויפּט שטעט:
אַמסטערדאַם, האָלאַנד ס קאַפּיטאַל, און איר וועט אָפּשאַצן די קייט פון מיוזיאַמז און קווערקי שאַפּס די שטאָט האט צו פאָרשלאָגן, ווי ווויל ווי זייַן סטאַטוס ווי איינער פון אייראָפּע ס מערסט ציקל-פרייַנדלעך שטעט.
ראַטערדאַם איז איינער פון האָלאַנד ס מערסט שיין שטעט. אַ געוועזענער European קאַפּיטאַל פון קולטור, זייַן סטאַנינג אַרקאַטעקטשער און וויבראַנט לעבן דזשאַז קאַפéס מאַכן עס אַ פאָלקס דעסטיניישאַן מיט קולטור עקספּלאָרערס אין האָלאַנד.
סימילאַרלי, קלייַבן צו ויספאָרשן די האַגוע און איר וועט געפֿינען אַ שטאָט מיט אַ ענערגעטיק אינטערנאַציאָנאַלער אַטמאָספער וואָס איז די טאָסט פון האָלאַנד, מיט אַ סטאַנינג שטאָט צענטער און עטלעכע פון האָלאַנד ס מערסט באַרימט סקאַלפּטשערז.
האָלאַנד ס אנדערע שטעט אויך פאָרשלאָגן פיל צו ויספאָרשן:
עינדהאָווען, א שטייגער, איז באקאנט ווי איינער פון די סענטערס פון שניט, פּלאַן און טעכנאָלאָגיע אין האָלאַנד, און איז אויך באַוווסט פֿאַר זייַן פוטבאָל מאַנשאַפֿט, פּסוו עינדהאָווען.
Maastricht איז איינער פון האָלאַנד ס אָולדאַסט שטעט: דאָ, איר קענען ויספאָרשן פאַרצייַטיק קאַוועס און הנאה די פרידלעך קאַנטריסייד פון דרום לימבורג. און נעמען אַ טייַך אַרומפאָרן אין Maastricht, פֿאַר אַ פאַנטאַסטיש וועג צו ויספאָרשן די סייץ און סאָונדס פון דעם שיין שטאָט.
באַזוכן די פרייַנדלעך שטאָט פון וטרעטשט אין האָלאַנד, און איר וועט זיין ריוואָרדיד מיט אַ יינציק דערפאַרונג. עקספּלאָרע די קסנומקס מעטער הויך היים טורעם און הנאה דיק Bruna היים, אַ נייַ מוזיי דעדאַקייטאַד צו Bruna ס 'מיפפי' כאַראַקטער.
די היסטאָרישע האָלענדיש שטאָט פון דעלפט איז אויך פאָלקס מיט וויזאַטערז צו האָלאַנד; ויספאָרשן Delft ס אַלט מאַרק קוואַדראַט און זייַן בעקאַבאָלעדיק האָלענדיש קאַפעס פֿאַר אַ טעם פון עכט האָלענדיש קולטור אין האָלאַנד.
אַמסטערדאַם איז אַ ספּעציעל שטאָט מיט לעגאַמרע יינציק אַטמאָספער אַטראַקטינג גורל פון וויזאַטערז יאָריק. זייַן טאָלעראַנץ צו ליכט דרוגס און פּראָסטיטוציע געמאכט עס אַ פאָלקס דעסטיניישאַן צווישן טוריס פון אַלע איבער די וועלט. די רעגירונג 'ס פּאָליטיק מיסטאָמע איז "לאָזן עס אַזוי איר קענען קאָנטראָלירן און רעגולירן עס".
די אויטאריטעטן זענען קלוג גענוג צו פאַרשטיין אַז עס איז געווען אוממעגלעך צו דורכפירן די געזעץ אין די געגנט פון וואָס איז גערופֿן איצט די רויט ליכט דיסטריקט. אזוי אַ ונאָפפיסיאַל פּאָליטיק פון טאָלעראַטינג דעם געשעפט איז געווען אנגענומען. ווי לאַנג ווי די נשים געארבעט ין זיי קען טאָן זייער געשעפט, זיי געמאכט פּאָטענציעל קאַסטאַמערז אַווער פון זייער בייַזייַן דורך אַ קליין עפן צווישן די קערטאַנז. ווי די יאָרן זענען דורך די קערטאַנז Opened מער און מער. די לייץ ין די רומז זענען רויט ווייַל וואָמען קוק בייַ זייער בעסטער דעמאָלט - און ווייַל כיסטאָריקלי רויט לייץ האָבן שטענדיק שוין געניצט צו ווייַזן פּאָטענציעל קאַסטאַמערז ווו די אַקציע איז. אין דעם יאָר קסנומקס פּראָסטיטוציע איז ליגאַלייזד. די הויפּט אָביעקטיוו פון דעם געזעץ איז צו פאַרמייַדן געצווונגען פּראָסטיטוציע און עקספּלויטיישאַן פון ווייבער.
יענע פון איר, וואַנינג צו דערפאַרונג די דערוואַקסן אמסטערדאם, זאָל פון קורס באַזוכן עס. דער בעסטער צייַט צו באַזוכן איז נאָך טונקל, ווען די רויט לייץ שאַפֿן אַ ספּעציעל אַטמאָספער. די גערלז שטיין הינטער רויט גלאז טירן, אנגעטאן אין פאַנטאַזיע ונטערוועש, טריינג צו צוציען די ופמערקזאַמקייַט פון פּאַסערז-דורך. ווען מענטשן זען אַ מיידל זיי ווי, זיי קלאַפּן אויף איר טיר, זי אָפּענס עס און זיי באַלד פאַרהאַנדלען אויף די פּרייַז און אנדערע שטאָפּן. אויב זיי שטימען, דער מענטש גייט אריין, און די טיר און פאָרהאַנג נאָענט.
די רויט ליכט דיסטריקט אין אמסטערדאם איז ליגן אין די האַרץ פון די אָולדאַסט טייל פון אַמסטערדאַם, קאַווערינג עטלעכע בלאַקס דרום פון דער קירך Oude קערק און קראָסט דורך עטלעכע קאַנאַלז. די רויט ליכט דיסטריקט איז אַ נעץ פון אַליז מיט אַ ביסל ווייניקער ווי דריי הונדערט קליינטשיק איינער-צימער קאַבינס רענטאַד דורך ווייַבלעך פּראַסטאַטוץ וואס פאָרשלאָגן זייער באַדינונגען פון הינטער אַ פֿענצטער אָדער גלאז טיר. די געגנט אויך האט אַ נומער פון געשלעכט שאַפּס, געשלעכט קינאָס, פּיפּס ווייזט, אַ געשלעכט מוזיי, אַ קאַנאַבאַס מוזיי און אַ נומער פון קאַווע שאַפּס אַז פאַרקויפן מעראַוואַנאַ.
אַזוי, וועלכער טייל פון האָלאַנד איר ניטאָ שאַרף צו ויספאָרשן, אַרומפאָרן דורך פּראָם צו האָלאַנד און איר ניטאָ געראַנטיד צו האָבן אַ גרויס יום טוּב - ווי געזונט ווי אַ גרויס יאַזדע דאָרט און צוריק!


text:
מאנדל
מאנדל (וויסנשאפטלעכער נאמען: Prunus dulcis) איז א זגאל פון בוים וואס געהערט צו דער רויזן פאמיליע. ער געהערט צום מין פרונוס און אונטער-מין "Amygdalus" צוזאמען מיט דער פערשקע. אויך דער פרוכט פונעם בוים הייסט מאנדל; ער איז א שטיינפרוכט כאטש מען איז נישט געוואוינט צו זען דעם דרויסנדיגן ווייכן טייל דערפון.
דער מאנדל שטאמט פון מערב אזיע, און ווערט קולטיווירט שוין טויזנטער יאר. אין ארץ ישראל איז דער מאנדלבוים זער פארשפרייט, מערסטנט אין די וועלדער אינעם גליל, כרמל, שומרון און יהודה. דער מאנדלבוים איז א קליינער בוים וואס וואקסט נישט העכער ווי פיר מעטער. זיינע ווארצלען גייען אבער זייער טיף, וועגן דעם קען ער וואקסן גוט אפילו וואו ס'איז דא ווייניג רעגן.
די בלעטער פונעם מאנדלבוים פאלן אראפ אין הארבסט, און דער בוים הייבט אן צו בליען פרי אין פרילינג, בערך ביי חמשה עשר בשבט, איידער די בלעטער הייבן זיך אן צו עפענען.


text:
דזשיבעריש
דזשיבעריש (ענגליש: Gibberish) אדער טאָטעריש איז א טערמין וואס מען באצייכנט א קאמבינאציע פון ווערטער וועלכע קוקן אויס ווי אויטענטיש אבער אין פאקט זאגט עס גארנישט, און אויך דער רעדנער אדער שרייבער זעלבסט פארשטייט עס נישט. (וו.צ.ב.ש. מילעם אויבנעראלע באשלעגולווילציע אומקעראציע).
א באוואוסטער פאל פון דזשיבעריש אין ליטעראטור איז די דיכטונג "דזשאבערוואקי" (Jabberwocky) פון לואיס קאראל.
צומאל קען מען זען טעקסט וועלכע קוקט אויס ווי דזשיבריש, אבער אין פאקט איז דאס א קאד שפראך, וועלכע די מבינים ווייסן זייער גוט די באדייט.
ווען מען באניצט זיך מיט דעם ווארט דזשיבעריש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צומאל ווערט דאס ווארט דזשיבריש באניצט אלץ א שפאט ווארט אויף א שפראך וועלכע דארף אויסצוקוקען הויך און פראפעסיאנאל, און איז באפיצט מיט אומפארשטענדליכע און אומגעווענליכע ווערטער, כדי צו שאפן א פראפעסיאנאלע רושם אויף די ליינער אדער הערער.
אויך ווערט דאס ווארט דזשיבעריש באנוצט צו באצייכענען אן עראר אין עלאקטאראנישע טעקסט וועלכע מען זעט אויסגעדרייט אדער מיט אומבאוואוסטער קאדס און כאראקטערס, למשל ¥ § ¢ © , וועלכע קומט פון דעם וואס דער שרייבער און דער ליינער האבן נישט די זעלבע קאודינג סיסטעם. אבער אין אסאך פעלער קען מען ליינען די טעקסט דורך טוישן די קאד.
טשארלי טשעפלין איז געווען באקאנט אלץ א שפילער וועלכער האט געקענט גוט רעדן דזשיבירש. אינעם פילם "די גוטע דיקטאטור" The Great Dictator מאכט ער חוזק פון די דייטשע פירער מיט זייערע הויך שפיציגע רציחותדיגע שפראך, ער רעדט דארט אין דזשיבריש וועלכע טרייבט ליצנות פון די דרשות פונעם צורר היהודים היטלער. אין זיין "דעמאקראטיע שטונק" רעדע ערקלערט ער זיין אידעאלאגיע מיטן דויטשן אקצענט "דעמאקראטיע - שטינק, פריי שפרעכן - שטינק". דער איבערטייטשער טייטשט עס איבער אין ענגליש: דער פוי האלט אז דעמאקראטיע איז מיאוס, דער פוי פארמיאוסט דאס פרייהייט פון ווארט".
דאס ווארט דזשיבעריש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט קומט פון דעם ענגלישן ווארט gibber וואס עס מיינט פלאפלען. אדער פון דער אראבישע שרייבער דזשעבאר בראחיאן جَابِر بِن حَيَّان, אדער ווי מען פלעגט אים רופן אין לאטייניש Geber, וועלכע פלעגט שרייבן זיינע ביכער מיט א אומפארשטענדליכער שפראך.
לינקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- פאררעכטן דזשיבערישע טעותים, ווען א טעקסט קומט אן מיט טעותים קען מען עס דארט פאררעכטן און טוישן די קאד.


text:
דוניי
דער דוניי (דייטשיש: Donau, סלאוואקיש און פויליש Dunaj, אונגאריש Duna, רומעניש Dunărea, טערקיש Tuna, אור-אלטע גריכיש Istros, קראאטיש Dunav, סערביש ДyHaB/Dunav, בולגאריש ДyHaB, אוקרייניש ДyHaй) איז דער לענגסטער טײַך אינעם אייראפעישן פארבאנד און (נאכן וואלגא) דער צווייטער לענגסטער טײַך אין גאנץ אייראפע.
ער הייבט אן אינעם שווארצוואלד אין דייטשלאנד אלס די קליינע בריגאך און ברעג טײַכן וואס קומען צוזאמען אין דער שטאט דוניישינגען, נאכער הייסט ער דער דוניי וואס פֿליסט צו מזרח במשך 2850 ק"מ (1771 מייל), אדורכגייענדיג עטלעכע הויפטשטעט אין צענטראלער און מזרח אייראפע, איידער ער גיסט ארײַן אינעם שווארצן ים דורך דער דוניי דעלטע אין רומעניע און אוקראינע. אין היסטאריע איז ער באקאנט אלס א גרענעץ פון דער רוימישער אימפעריע.
דער טײַך פליסט — אדער גרענעצט — צען לענדער: דייטשלאנד (7.5%), עסטרייך (10.3%), סלאוואקיי (5.8%), אונגארן (11.7%), קראאטיע (4.5%), סערביע (10.3%), רומעניע (28.9%), בולגאריע (5.2%), מאלדאווע (1.7%) און אוקראינע (3.8%).


text:
פארטיידיגונגס-מיניסטעריום
פארטיידיגונגס מיניסטעריום, ווערט אויך גערופן קריגס מיניסטעריום אדער זיכערהייטס מיניסטעריום, פאראנטווארטליך פארן מיליטער, און זיכערהייט צושטאנד אין לאנד.
געווענליך דער מיניסטער, אדער סעקרעטאר פון די מיניסטעריום, איז א ציווילע בירגער, וואס איז א טייל פון קאבינעט אין די רעגירונג. אין רוב לענדער איז עס זייער א מכובדיקע פאזיציע, און אין עטליכע לענדער וויכטיקער פון די אויסערן מיניסטעריום. קריגס מיניסטעריום איז געווען דער אנגענומענער נאמען ביז נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, דאן האבן רוב לענדער געטוישט דעם נאמען, צו זיכערהייטס-מיניסטעריום אדער פארטיידיגונגס-מיניסטעריום. געווענליך פיינט פון איין לאנד, רופן דעם זיכערהייטס מיניסטער פון אנדערן לאנד, מיטן נאמען קריגס מיניסטער, ווי די פאלעסטינער קעגן ישראל.
אין עטליכע לענדער, איז דער זיכערהייטס מיניסטער אויך שעף פון גענעראל שטאב, ספעציעל אין פעלער פון א מיליטערישער רעזשים, איז אדער דער זיכערהייטס מיניסטער, אדער שעף פון גענעראל שטאב דער רעגירער אין לאנד.


text:
ארגאניזאציע
א ארגאניזאציע איז די סאציאלער ארגאניזרונג וואס דארף נאכקומען קאלעקטיווע צילן, וואס קאנטראלירט איר אייגענע פארשריט און אויפגאבעס, און וואס האט א גרעניץ וואס טיילט איר אפ פון איר סביבה.
די ווארט פאר זיך קומט פון א גריכיש ווארט וואס מיינט א געצייג.
די טערמין איז גענוצט סיי אין סייענטיפישער שפראך און סיי אין נארמאלער טאג טעגליכן לעבן אויף פארשידענע וועגן.
און די סאציאלע וויסשאפטן, זענען ארגאניזאציעס שטודירט דורך פארשער פון פארשידענע דיסציפלין'ען. מערסטענס אין סאציאלאגיע, עקאנאמיק, פאליטישע וויסנשאפט, פסיכיאלאגיע, פארוואלטונג, און ארגענצעזאציע קאמיניקאציע. דאס זענען די ברייטע פעלד פון וואס מ'רעדט געוויינליך ביים דערמאנען און דאס אנרופען אלס ארגאניזאציע שטודיעס, ארגאניזאציע אויפירונג אדער ארגאניזאציע אנאליז. דעריבער, איז פארהאן פארשידענארטיקע טעאריעס און פערספעקטיווס איבער דעם מהלך, טייל זענען אייניג אויסגעשטעלט און טייל זענען קעגנארטיק.
- ארגאניזאציע - בנוגע א פראצעס: א זאך וואס ווערט ארגענאזירט (ארגאניזאציע אלס אויפגאבע אדער אקט).
- ארגאניזאציע - פונקציעאל: ארגאניזאציע אלס א פונקציע וויאזוי זאכן ווי ביזנעסער אדער רעגירונגער אטויריטעטן זענען פארנוצט און ארבייטען (ארגאניזאציע אלס א פערמענאטער סטרוקטאר).
- ארגאניזאציע - אינסטיטוציע: א זאך איז אן ארגאניזאציע (ארגאניזאציע אלס אן אקטועלער ציל סטרוקטאר אינערהאלב א געזעלשאפטליכער קאנטעקסט).


text:
ליטע
ליטע (ליטװיש: Lietuva ליעטוּװאַ) איז אַ לאַנד אין צפֿון-אײראָפּע. איר הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאט איז װילנע. פלאצירט ביים דרום-מזרח בארטן פונעם באלטישן ים,האט ליטע גרענעצן מיט לעטלאנד צו צפון, בעלארוס צו דרום-מזרח, פוילן, און רוסלאנד (קאלינינגראד) צו דרום-מערב.
ליטע איז א מיטגליד פון נאט"א, דעם ראט פון אייראפע און דעם אייראפעישן פארבאנד. איר באפעלקערונג איז 3.6 מיליאן. דעם 1טן יאנואר 2015, האט ליטע אדאפטירט די איירא ווי איר אפיציעלע וואלוטע און איז געווארן דער 19טן מיטגליד אין דער אייראזאנע.
די גרעסטע שטעט אין ליטע זענען:
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ [1] — Statistics Lithuania
- ↑ Lithuania. International Monetary Fund. דערגרייכט דעם 2009-10-01.


text:
אַלקודיאַ געשיכטע
די שטאָט פון אַלקודיאַ און די ונספּאָילט געביטן צו זייַן צפֿון זענען טאַקע די ערטער צו געניסן סייץ (ווי קעגן צו די פּאָרט). די וואָלד שטאָט און די קירך פון Sant Jaume און די רוימער חורבות פון די סיודאַד Romana (רוימער שטאָט) לייַען אַלקודיאַ זייַן שטאַרק היסטאָריש ירושה.
די רוימער שטאָט איז אַ באַטייַטיק אַרקיאַלאַדזשיקאַל פּלאַץ, דייטינג פון די שפּעט רגע יאָרהונדערט בק, די פּינטלעך דאַטע ווייל שטעלן בייַ קסנומקסבק ווען פּאָללענטיאַ (זייַן נאָמען) איז געגרינדעט דורך Quinto סעסיליאָ מעטעלאָ (נאָך וועמען אַ גאַנץ ונטשאַרמינג גאַס האט שוין געהייסן). פּאָללענטיאַ איז געווען דערנאָך אונטערטעניק צו אַנטוויקלונג און צעשטערונג אין פאַירלי גלייַך מאָס, און פֿון די דריט יאָרהונדערט דאָרט איז געווען אַ לאַנג צייַט פון "דעקאַדענסיאַ", וואָס מיטל ווי עס סאָונדס אין ענגליש אָבער אויך טראַנסלייץ ווי אַראָפּגיין, כאָטש איינער סאַספּעקץ עס איז געווען שיין גראַד פון דעקאַדענץ אויך. נאַואַדייז עס איז מעגלעך צו באַשטימען דעם גענעראַל פאָרעם פון די שטאָט און זייַן גאַס אויסלייג ווי געזונט ווי די פאָרום און טעמפּלעס.
די רוימער טעאַטער נאכגעגאנגען עטלעכע בשעת נאָך דעם ערשטן פון פּאָללענטיאַ, אין די סוף פון דער ערשטער יאָרהונדערט אַד צו זיין גענוי (אָדער גאַנץ צו זייַן פאַירלי ימפּרעסיסע). עס יגזיבאַץ דרייַ יסודות אַז באַווייַזן עס איז געווען טאַקע אַ רוימער טעאַטער און ניט אַ גריכיש איינער, ווי איז געווען טכילעס געדאַנק ווען עס איז געווען עקסקאַווייטיד אין די פרי קסנומקסס; די יסודות ווייל - די "קאַוועאַ" (די טעראַסט סיטינג) אין אַ סעמאַסערקיאַלער פאָרעם, דער "אָרקעסטער" און די ווודאַן "סקאַענאַ" (בינע), האט אַ ביסל העכער ווי דער אָרקעסטער אין פראָנט פון עס.
עס איז אויך אן אנדער עקסקאַוויישאַן דייטינג פון רוימער מאל, פּאָרטעללאַ. דאס איז געווען אַ רעזידענטשאַל געגנט וואָס אויס צו האָבן שוין דעוועלאָפּעד אין דער ערשטער יאָרהונדערט אַד און אַ וואַנט צוגעגעבן אַרום די דריט יאָרהונדערט.
ניט קיין אַרקיאַלאַדזשיקאַל פּלאַץ ווערט זייַן נאָמען קענען טאָן אָן זייַן אייגן מוזיי, און אַזוי די מוסעאָ מאָנאָגרáפיקאָ דע פּאָללענטיאַ איז געגרינדעט אין קסנומקס אין וואָס איז געווען אַן אַלט שפּיטאָל.
אַלקודיאַ טאַון
אוועק פון די שטאָט זיך כעדינג צאָפן עס זענען אַ נומער פון פּאַסאַבילאַטיז פֿאַר גייט אָדער פֿאַר ציקל טריפּס אין די מאַונטאַנאַס געגנט, צו קאָלל באַיקס און צו די הערמיטאַגע פון לאַ וויקטאָריאַ. דאס גאנצע געגנט איז אין סטאַרק קאַנטראַסט צו די אַנטוויקלונג פון פּאָרטאַ אַלקודיאַ:
פרידלעך, סיניק און ינדיקאַטיוו פון די "ומבאַמערקט מאַללאָרקאַ".
מיט אַ זיבן מייל לאַנג ברעג צו רופן זייַן אייגן, אַלקודיאַ איז געווען שטענדיק באַשערט צו זייַן וואַקאַציע סענטראַל. לייג צו אַז זייַן וואַרעם וואסערן, גרויס שאַפּינג און משפּחה-פרייַנדלעך, פאַרקער-קאַלמד פּראָמענאַדע, און איר ניטאָ קוקן בייַ אַ ביסל רעפטל פון באַלעאַריק גאַניידן.
און אַזוי נאָענט צו די מייַעסטעטיש מאַדזשאָרקאַן קאַנטריסייד, אויך. די אינזל ס שטיינערדיק האַרץ ריטשאַז זייַן שפּיץ אין די סאָרינג טראַמונטאַנאַ באַרג קייט, נאָר אויס פון שטאָט - און דאָס איז אַ פאַקטיש א כייקער ס גאַניידן.
גיי די פאָאָטהיללס אַרום די לאַש צאָפן פון די אינזל, און איר וועט אַנטדעקן מידייוואַל וויללאַגעס ווו, אין סאַב-דאַפּפּלעד סקווערז, היגע קראַפצפּעאָפּלע פירן אויף זייער טעגלעך לעבן פיל ווי זיי האָבן פֿאַר סענטשעריז.
זוכן אויס זייער פייַן סעראַמיקס אָדער בלאָון גלאז פֿאַר גוט ווערט סווואַנירז - אָדער טאָמער אַ פלאַש פון צוויי פון די אינזל ס ויסגעצייכנט וויינז. זיי 'ווע געווארן כאַרוואַסטינג ווייַנטרויבן דאָ זינט די רוימער אנגעקומען, שעפע פון צייַט צו באַקומען עס רעכט. אבער, ווי אלץ, משפּחה יום טוּב צו מאַדזשאָרקאַ שטענדיק צוריקקומען צו די ברעג. און, אין אַלקודיאַ, איר וועט זיין קאַליע פֿאַר ברירה, ווו נאָר דיין וואַנדערינגז נעמען איר.
בעת דער טאָג די שמאָל גאסן פון די אַלטפרענקיש מידייוואַל שטאָט פון אַלקודיאַ זענען אָנגעפילט מיט פילע טאָג-טריפּפּערס וואס ווונדער בייַ די ירושה ליסטעד שטאָט מיט רוימער און מוריש ינפלוענסעס. דער גאַסט באַקומען דעם רושם פון מאָווינג אין אַ איין שטיין עפענען-לופט מוזיי ין די פֿאַרמאַכט אַרקאַטעקטשער פון אַלקודיאַ.
דער הויפּט ימפּרעסיוו זענען די מאַסיוו פאָרטיפיקאַטיאָנס עטלעכע פון די קסנומקסטה סענטשעריז און זענען נאָך נישקאָשע. אן אנדער אַטראַקשאַן אַרויס די שטאָט איז די רוימער עקסקאַוויישאַנז פון דער שטאָט פּאָללענטיאַ, וואָס איז געגרינדעט אין קסנומקס בק.


text:
פרייוויליג האט געשריבן:כעלעם'ר מגיד האט געשריבן: האו אבאוט טוהן פונקט פארקערט. זעץ אוועק א מאנקי ביי א טייפרייטער און לאז אים אפהאקן א מספר אותיות און דערנאך מאך אפ אז די ערשטע דריטל פון די אותיות זאל טייטשן Dog, די צווייטע Bites און די לעצטע דריטל Cat.
או כלך לדרך אחרת. טראכט פון אן ענדלאזע גרויסע זו פון מאנקיס מיט אן אין סוף סופליי פון טייפרייטערס. זיי זיצן און טייפן ווי לאנג ס'לאזט זיך נאר. ס'איז נישט מעגליך אז אין איינע פון די אלע שרייבעריי זאלסטו נישט קענען געפונען סיי וועלעכע בוך ס'איז נאר אמאל געשריבן געווארן אדער גייט געשריבן ווערן.
אויב ווילסטו דאס אויספרובירן אליינס, פעלט נישט אויס צו גיין אהין צו יענע אין סופית'דיגע זו. גיי אריין דא און טייפ אריין סיי וועלעכע קאמבינעישן פון ווערטער דיר שמעקט נאר און די וועסט עס געפונען ערגעץ ווי אין זייער'ס א בוך שוין אפגעשריבן.
איך דארף זיין אויפריכטיג, אליבא דאמת זענען ביידע פון די אויבן-דערמאנטע מהלכים נישט די ריכטיגע, פון א מאדערענע פיליזופישען קוק-ווינקל. דאס איז נאר לשבר את האוזן צו ווייזן ווי לעכערליך די סארט אמונות טפילות פון די סארט שפיציגע יהדות לעקטשורערס זענען. דאס איבריגע וועל איך לאזן פון די עיון המעיינים.
איך האב געשמייכלט פון דיין ערשטע ליין, זאגסט נישט שלעכט. אבער די רעיון פון אים איז אויב מען קען געבן שכל פאר א מאלפע. די זעלבע סארט שכל וואס דער מענטש האט. די שכל פון א מענטש וואס האלט אז dog מיינט א הונט, זאל א מאלפע קענען אויסטרעפן..
סא אפילו טויזענטער מאלפעס וועלן טייפן אויף א איין סופי'דיגן טייפרייטער, וועלן זיי קיינמאל נישט קענען אפשרייבן, למשל אזא תגובה וואס איך שרייב יעצט. ווייל טייפן איז שכל. און מיר מענטשן האבן באשלאסן וואס דאס איז.
פרייוויליג האט געשריבן:זיכער ביסטו גערעכט אז עס האט מיט געוואוינהייט, אבער דו קענסט מאכן א קליינע עקספערמענט. שטעל דיך אריין אין א שווארצע שטוב פאר א יאר צייט און זאג מיך אויב דו האסט זיך צוגעוואוינט דערצו. די הימל וואס איז טאקע נישט בלוי, אבער זעט אויס ווי בלוי איז נישט נאר זיס פאר די אויגן נאר די ברייטנעס איז צוגענגליך פאר די אויגן. ווען די הימל וואלט געווען אביסל מער ליכטיגער וואלטן דיינע אויגן ארויסגעקראכן. און קוק ווי וואונדערליך ג-ט קאנטראלירט דעם ברייטנעס באר, בשעת ווען עס ווערט נאכט פאלט די ליכטיגקייט צוביסליך, נישט צו פארטימלען די אויגן. און איך דארף נישט עסן מאשרומס אדער קוקן אויף יוטוב, ווייל נישט נאר די דמיון ווערט געטוישט דורך זאכן נאר די גאנצע שכל ווערט ריסטראקטערט ווען מען ליינט נאוועלס. עס זענען דא מענטשן וואס זענען באיינפליסט געווארן דורך טשארלס דארווין אז די וועלט האט זיך פארמירט דורך א היס פון א קראקעדייל. די וועלט איז דורכגעפוילט מיט שקר. און ווען עס קומט צו פשוטע זאכן דארף מען זיין בלינד נישט צו זען דעם אייגענעם שאטן.
גראדעמעכעלע האט געשריבן:די סיבה פארוואס ער לייגט אריין אזויפיל הוכחות אינעם טענה איז לכאורה כדי ארויס צונעמען פונעם equation אלע אנדערע רעליגיעס, צו שטעלן דעם ספק נאר צווישן יהדות אדער גארנישט,
למעשה ארבעט די טענה נאר פאר איינער וואס האט אנערקענט אין הבל הבלים הכל הבל, פאר אזא איינעם קען מען אפשר טענה'ן אז עס לוינט צו נעמען א שאנס צו באקומען חיי נצח און פארמיידן עונש, אבער פאר איינער וואס האט זיך פארליעבט אינעם יפיתו של יפת, אדער אין די גשמיות'דיגע הנאה פון די די סעקולארע וועלט, פאר אים איז די וועלט נישט בלויז a whole in the ground, נאר די וועלט איז 'אלץ' , ממילא דאס אויפצוגעבן דארף מען האבן מער ווי א ספק,
Sent from my GT-I9192 using Tapatalk
יעקב מענטש האט געשריבן:גראדעמעכעלע האט געשריבן:די סיבה פארוואס ער לייגט אריין אזויפיל הוכחות אינעם טענה איז לכאורה כדי ארויס צונעמען פונעם equation אלע אנדערע רעליגיעס, צו שטעלן דעם ספק נאר צווישן יהדות אדער גארנישט,
למעשה ארבעט די טענה נאר פאר איינער וואס האט אנערקענט אין הבל הבלים הכל הבל, פאר אזא איינעם קען מען אפשר טענה'ן אז עס לוינט צו נעמען א שאנס צו באקומען חיי נצח און פארמיידן עונש, אבער פאר איינער וואס האט זיך פארליעבט אינעם יפיתו של יפת, אדער אין די גשמיות'דיגע הנאה פון די די סעקולארע וועלט, פאר אים איז די וועלט נישט בלויז a whole in the ground, נאר די וועלט איז 'אלץ' , ממילא דאס אויפצוגעבן דארף מען האבן מער ווי א ספק,
Sent from my GT-I9192 using Tapatalk
וועלכע גלויביגער האלט נישט אז הכל הבל ?, ס'איז בכלל נישט קיין סתירה מיטן ליעב האבן עולם הזה, אז איך ווייס שוין אז די עיקר איז חיי נצחי תורה ומצוות, מיינט דאס שוין אז איך גלוסט שוין נישט קיין סושי ?
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
יאפאן
יאַפּאַן (יאפאניש: 日本 ניהאן/ניפאן) איז אַן אינזל-לאנד אין מזרח אַזיע. עס איז פלאצירט אין צפון-מערב זייט פון דעם פאציפישן אקעאן, מזרח פון דרום קארעע, צפון קארעע, כינע און רוסלאנד. זײַן הױפּטשטאָט איז טאָקיאָ.
יאפאן איז אן ארכיפעלאג פון 6,852 אינזלען. די הויפט אינזלען האקיידא, האנשו, שיקאקא און קיושו באדעקן 97% פונעם לאנד שטח פון יאפאן. דער גרעסטער אינזל איז האנשו. עס איז א שטארק אנטוויקלט לאנד מיט דער דריטער גרעסטער פראדוקט ווערדע אין דער וועלט. די באפעלקערונג פונעם לאנד איז העכער פון 126 מיליאן מענטשן.
אין דעם מיטל אלטער זענען געווען אין יאפאן סאמוריי און שאגון, ענלעך צו ריטער און לארדן אין אייראפע.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די עלטסטע געשריבענע היסטאריע פון יאפאן געפינט זיך אין כינעזישע דאקומענטן. פון די 5טן און 6טן יארהונדערטער האבן די יאפאנעזער אנגעהויבן שרייבן זייער אייגענע היסטאריע, ווען מענטשן פון כינע און קארעע האבן זיי אויסגעלערנט די כינעזישע שריפט סיסטעם. פון די שכנותדיקע לענדער האבן די יאפאנעזער געלערנט וועגן בודהיזם. אין יאפאן איז דאס געווארן זען בודהיזם.
די העיאנער תקופה אין יאפאן איז געווען פון 794 ביז 1185, ווען ס'איז ארויסגעקומען א דייטלעכע יאפאנישע קולטור, מיט קונסט, פאעזיע און [[פראזע]. אין דער תקופה האט מוראסאקי שיקיבו געשריבן דעם ערשטן ראמאן, די מעשה פון גענזשי. אויך אין דער תקופה האט מען געשריבן דעם לידטעקסט פון יאפאנס נאציאנאלן הימען.
אינעם 16סטן יארהונדערט האבן די אייראפעישע אנגעהויבן קומען האנדלען אין יאפאן. די ערשטע זענען געווען די פארטוגעזער, דערנאך שפאנישע, ענגלישע און האלענדער. אין 1854האט דער אמעריקאנער קאמאדאר פערי געצוואונגען די יאפאנעזער אויפעפענען זייער לאנד, און די אמעריקאנער האבן אנגעהויבן קומען צו ניצן די פארטן אין יאפאן פאר זייערע וואלפיש שיפן. אין 1868 איז פארגעקומען די מיידזשי רעסטאראציע וואס האט צוריק אויפגעשטעלט די יאפאנישע אימפעריע, וואס האט געדויערט ביז 1945. די אימפעריע האט אינוואדירט טייוואן און קארעע, און האט געפירט עטלעכע מלחמות מיט כינע.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה זענען אנטלאפן קיין יאפאן בערך 6,000 יידן פונעם געגנט אונטער סאוועטן הערשאפט, וואס קיין לאנד האט נישט געוואלט אויפנעמען זיי. די נאציס האבן געשיקט אן אפיציר פון דער געסטאפא קיין יאפאן צו באאיינפלוסן די יאפאנישע רעגירונג אריבערצושיקן די יידן קיין דייטשלאנד, אבער יאפאן האט אפגעזאגט די פאדערונג. די יידן אין יאפאן האבן נישט געליטן אזוי שטארק ווי די יידן אין אייראפע.
דעם 15טן אויגוסט 1945 האבן די יאפאנעזער קאפיטולירט צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. אמעריקע האט אקופירט יאפאן ביז 1952. אין האט יאפאן אויפגענומען א נייעם פאציפישן געזעץ. דעם 19טן דעצעמבער 1956 איז יאפאן געווארן דער 80סטער מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יאפאן האט אינגאנצן 6,852 אינזלען לענגאויס דעם פאציפישן בארטן פון אזיע. דאס לאנד, צוזאמען מיט זיינע אינזלען, ליגט צווישן די גארטל-ליניעס 24° און 46°N, און די מערידיאן-ליניעס 122° און 146°E. די הויפט אינזלען, פון צפון צו דרום, זענען האקיידא, האנשו, שיקאקו און קיושו. בערך 73 פראצענט פון יאפאן איז באדעקט מיט וועלדער, בערגיג און אומניצבאר פאר לאנדווירטשאפט און אינדוסטריעלן ניץ אדער וואוינניץ.[1][2] דערפאר, די וואוינבארע זאנעס, פלאצירט מערסטנס אין די בארטן שטחים, האבן גאר הויכע באפעלקערונג ענגשאפטן. יאפאן איז איינע פון די מערסטע געדעכטסטע באפעלקערט לענדער אין דער וועלט.[3] דער גרעסערער טאקיא שטח, וואס נעמט איין די הויפטשטאט טאקיא און עטלעכע ארומיגע פרעפעקטורן, איז דער גרעסטער מעטראפאליטאנער שטח אין דער וועלט, מיט מער ווי 30 מיליאן איינוואוינער.
די אינזלען פון יאפאן ליגן אין א וואולקאנישער זאנע אויפן פאציפישן רינג פון פייער. יאפאן האט 108 טעטיקע וואולקאנען. שעדלעכע ערדציטערנישן, וואס אפטמאל זענען גורם צונאמיס, פאסירן עטלעכע מאל יעדן יארהונדערט.[4] דער 1923 טאקיא ערדציטערניש האט געהרגעט 140,000 מענטשן.[5] די לעצטיגע גרויסע ערדציטערנישן זענען די 2004 טשועסטו ערדציטערניש און דער 2011 סענדיי ערדציטערניש, א 9.0-שטארקייט ערדציטערניש וואס האט אנגעשלאגן יאפאן דעם 11טן מערץ 2011, און האט געלאזט אין גאנג א צונאמי.[6] דעם 24סטן מיי 2012 האט אנגעשלאגן א 6.1-שטארקייט ערדציטערניש לעבן דעם בארטן פון צפון-מזרח יאפאן, אבער קיין צונאמי איז נישט געווארן.
קלימאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער קלימאט פון יאפאן איז בעיקר טעמפעראט, אבער ס'איז א גרויסע ענדערונג פון צפון ביז דרום. אין ווינטער שנייט גאנץ א שיין ביסל. די זייט פון די אינזלען וואס קערט צום פאציפישן אקעאן איז ווארעם, און דארט וואקסן קאראל-ריפן, די מערסטע צפונדיקע ריפן אין דער וועלט. סוף יוני און אנהייב יולי איז דער מאנסון סעזאן.
סביבה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען יאפאן האט אנטוויקלט זיין עקאנאמיע נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען נישט שטארק אויפגעפאסט אויף דער סביבה. היינט אבער טוט יאפאן אנטוויקלען נייע טעכנאלאגיעס וואס זענען פריינדלעך צו דער סביבה. אין 1997 איז יאפאן געווען גאסטגעבער צו דער קאנפערענץ וואס האט געשאפן דעם קיאטא פראטאקאל.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יאפאן האט די דריטע גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט (נאך די פאראייניקטע שטאטן און כינע), מיט א ברוטא אינלענדישער פראדוקט נאנט צו 5 טריליאן דאלאר. אין יאנואר 2011 איז געווען די רעגירונג חובות מער ווי 200 פראצענט פונעם יערליכן ברוטא אינלענדישן פראדוקט, די גרעסטע פון אלע לענדער אין דער וועלט. דריי פערטל פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט קומט פונעם דינסט סעקטאר.
אינדוסטריע, וואס פראדוצירט א פערטל פונעם יאפאנישן אלגעמיינעם נאציאנאלן פראדוקט, איז שטארק אפהענגיק אויפן אימפארט פון שטאף און ברענשטאף. יאפאן איז גוט באקאנט אינעם אינטערנאציאנאלן מארק פאר זיינע עלעקטראניק און אויטא אינדוסטריעס, וואס ליגן אונטער די גרויסע פירמעס ווי טאיאטא. האנדא, סובארו, ניסאן, מאזדא, סוני, מאצושיטא, טאשיבא און היטאטשי. יאפאן האט אויך א גרויסן מארק-סעגמענט אין הויך-טעכנאלאגיע ("הייטעק")֞—האלבדורכפירערס, אינדוסטריעלע כעמיקאלן, ראבאטיק און לופט-אינדוסטריעס.
יאפאן האט איינע פון די גרעסטע פישעריי פלאטן אין דער וועלט—15% פון דער וועלטס פיש קומען פון זיינע שיפן.
אזוי ווי יאפאן האט א הויכע באפעלקערונג ענגשאפט, ספעציעל אין די גרויסע שטעט, האלט מען ביי בויען וואלקן קראצערס וואן טויזנטער מענטשן קענען וואוינען.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יאפאן האט 23,506 ק"מ פון באן ליניעס, דער 11טער לענגסטער אין דער וועלט. די מזרח-מערב שינקאנסען ליניע איז דער לעבנסאדער פונעם לאנד. דער ערשטער מהלך, פון טאקיא קיין אסאקא, האט מען געעפנט אין 1964. ניין שטעט האבן א מעטרא נעצווערק. די רעגירונג גיט נישט קיין סובווענץ צו די באנען.
יאפאן האט 1.2 מיליאן קילאמעטער פון גאסן און שאסייען; אויף די צווישנשטעט שאסייען דארף מען באצאלן א צאל. אין יאפאן פארט מען אויף דער לינקער זייט.
יאפאן האט 176 פליפארטן. דער גרעסטער אינלענדישער פליפארט, האנעדא פליפארט, איז דער מערסט באשעפטיקסטער פליפארט אין אזיע. דער גרעסטער אינטערנאציאנאלער פליפארט איז נאריטא אינטערנאציאנאלער פליפארט, וואס באדינט די געגנט פון טאקיא.
ס'זענען 22 הויפט ים-פארטן.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יאפאנס באפעלקערונג ווערט געשאצט צו בערך 127.3 מיליאן, מיט 80% פון די איינוואוינער וואס וואוינען אויף האנשו. די יאפאנעזישע געזעלשאפט איז לינגוויסטיש און קולטורעל האמאגען; 98.5% פון זיי זענען עטנישע יאפאנעזער.
איינער וואס איז געבוירן אין יאפאן ווערט נישט אויטאמאטיש א יאפאנעזער בירגער, נאר ווען זיין פאמיליע טוט אים איינשרייבן.
רעליגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יידנטום אין יאפאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די יידישע קהילה אין יאפאן איז גאנץ קליין, און איז קאנצענטרירט אין די גרויסע שטעט. ווען די יאפאנעזער האבן געעפנט די טויערן פון זייער לאנד צו אימיגראנטן פון דער מערב-וועלט אין 1845, זענען געקומען אויך יידן. די ערשטע געמיינדע איז צאמגעשטעלט געווארן מיט יידן פון כינע, בעיקר פון שאנכיי און האנג קאנג. אין 1870 זענען געווען אין יאקאהאמא 50 יידישע משפחות. אויך אין קאבע און נאגאסאקי האט מען אויפגעשטעלט יידישע קהילות. די גרעסטע קהילה איז געווען אין נאגאסאקי, וואו מען האט געבויט די ערשטע שול.
קולטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער טראדיציאנעלער נאציאנאלער ספארט פון יאפאן איז סומא; אויך זענען דזשודא, קאראטע און קענדא ברייט פארשפרייט. היינט שפילט מען אויך די מערבדיקע ספארטן ווי בייסבאל, פוטבאל, גאלף און נארטלעריי.
יאפאן איז געווען דער גאסטגעבער פאר דער טאקיא זומער אלימפיאדע אין 1964, און אויך פאר די ווינטער אלימפיאדעס אין סאפארא, 1972 און נאגאנא, 1998.
בילדונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1872 האט מען איינגעפירט אין יאפאן אבליגאטארישע בילדונג. דאס איז געווען איינער פון די רעזולטאטן פון דער מיידזשי רעסטאראציע.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ World Factbook: Japan. CIA. דערגרייכט דעם 15טן יאנואר 2011.
- ↑ Japan. US Department of State. דערגרייכט דעם 16טן יאנואר 2011.
- ↑ World Population Prospects. UN Department of Economic and Social Affairs. דערגרייכט דעם 27סטן מערץ 2007.
- ↑ Tectonics and Volcanoes of Japan. Oregon State University. ארכיווט פון דעם אריגינאל דעם 4טן פעברואר 2007. דערגרייכט דעם 27סטן מערץ 2007.
- ↑ James, C.D. (2002). The 1923 Tokyo Earthquake and Fire. University of California Berkeley. דערגרייכט דעם 16טן יאנואר 2011.
- ↑ Fackler, Martin; Drew, Kevin (11 March 2011). "Devastation as Tsunami Crashes Into Japan". דערגרייכט דעם 11 March 2011.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- וועבזייטל פונעם יאפאן נאציאנאלע טוריזם ארגאניזאציע אויף פארשידענע שפראכן


text:
בלוט דרוק
בלוט דרוק איז דער דרוק וואס דאס בלוט וואס צירקולירט אין קערפער לייגט אויף די ווענט פון די אדערן.
דאס איז נאר שייך ביי די גרויסע אדערן און נישט אויף די אדערן וואס פירן פון און צו די לונגען.
געוויינלעך מעסט מען בלוט דרוק אינעם אויבערשטן טייל פון ארעם. מען זאגט אויס בלוט דרוק ווי סיסטאלישער דרוק קעגן דיאסטאלישן דרוק. נארמאלער דרוק פון א געוואקסענעם מענטש וואס רוט איז אומגעפער 120/80 מ"מ Hg.
צו הויך בלוט דרוק איז א קראנקייט וואס קען פירן צו פאטאלע סטראק און הארץ אטאקע.
דאס קומט פון איבעריגע אנגעצויגענקייט, מען ברויך דאס קריטיש קאנטראלירן דורך עסענווארג דיעטע פון עלימינירן בוימל פעטן אלקאהאל, צוקער און איבעריגע וואג, איבונגען און מעדיצין.


text: כל פֿרייַ גאַמעס פֿאַר גירלס ווינקס. באַליבט מיידל פעריז - די פּראָוטאַגאַנאַסץ פון די עפּאָנימאָוס איטאַליעניש אַנאַמייטיד סעריע ווינקס קלוב - ווינקס ( אָריגינעל - « ווינקס קלוב » ) זענען איצט בנימצא אין דער פאָרעם פון ווינקס גאַמעס פֿאַר גערלז אָנליין. ווינקס קלוב ינווייץ איר צו פאַרבינדן דער וועלט פון מאַגיש מיט בלום, סטעלאַ, פלאָראַ, מוסאַ, טעקנאַ און לייַלאַ. ווינקס גאַמעס פֿאַר גערלז זענען דערלאנגט אין אַ פאַרשיידנקייַט פון זשאַנראַז, ווו ווי אין פאַקטיש לעבן, גערלז, פעריז, איר מוזן נוצן מאַגיש און מאַגיש אַנטקעגנשטעלנ די ינסידיאַס פאָרסעס פון בייז, צו באַן סקילז און דעקסטעריטי סקילז, ווי געזונט ווי צו סאָלווע זייער וואָכעדיק פּראָבלעמס, אַזאַ ווי: סעלעקציע פון קליידער, האָר און באַשטאַנד. ווינקס גאַמעס וועט העלפן איר פילן אַמייזינג לאַנד פון פייע מאַגיש. ווי געזונט ווי די פאָלקס אַנאַמייטיד סעריע, שפּילערייַ פֿאַר גערלז ווינקס קאַנגקער דיין מיטגעפיל, און וועט נישט לאָזן ווער עס יז גלייַכגילטיק. פאַרביק ווינקס גאַמעס פֿאַר גערלז זענען לעגאַמרע פֿרייַ און פאַראַנען צו אַלעמען אָנליין. מיר ווינטשן איר שפּאַס און טשיקאַווע וועג צו פאַרברענגען פֿרייַ צייַט צוזאַמען מיט אַ סופּער שיין, דרייסט און אָבויאַטעלנים גערלז, פעריז. גוט גליק!


text:
דייטשלאנד באשטייט פון 16 לענדער (דייטשיש: Land מ"צ Länder אדער Bundesland/Bundesländer) וואס זענען טיילווייז סואווערענע שטאטן פון דער פעדעראלער רעפובליק פון דייטשלאנד.
אינעם היינטיקן מצבֿ האט מען די לענדער געשאפן נאך דער צווייטער וועלט מלחמה אין 1949, ווען מ'האט אויפגעשטעלט די פעדעראלע רעפובליק. אין 1952 האט מען צונויפגעשטעלט דריי קליינע לענדער (באדן, ווירטמבורג-באדן און ווירטמבורג-האהענצאלערן) צו שאפן באדן-ווירטמבורג. אין 1957 איז די זאר פראטעקטאראט, וואס איז געווען אונטער פראנצויזישער אדמיניסטראציע, צוגעשטאנען צו דער פעדעראלער רעפובליק ווי זארלאנד. אין 1990 זענען די פאראייניקטע שטאט בערלין און די טעריטאריע פון דער דייטשלאנד דעמאקראטישער רעפובליק צוגעשטאנען די פעדעראלע רעפובליק ווי זעקס נייע לענדער.


text:
כאיש אחד בלב אחד..!
בס”ד
א גוטן טייערע חבירים וידידים..!
ב”ה מיר זענען ארויס פון גלות מצרים אריבער דעם ים און געזינגען שירה מיט גרויס פרייד, די שמחה גיסט זיך איבער מיר זענען אויפ’ן וועג צו קבלת התורה, די וואך אינעם פרשה הערן מיר די דברי אלוקים חיים וויאזוי השי”ת גיבט די תורה הקדושה פאר כלל ישראל זיינע באליבטע קינדער’לעך, כידוע די כלל אז קריאה מעורר הזמן איז דאך יעצט די צייט וואס מיר קענען בעזהשי”ת באקומען די תוה”ק פון פריש מיט א התחדשות.
באוואוסט איז די גמרא אין מסכת שבת וואס פארציילט אונז ווי די מלאכים האבן זיך געבעטן אז השי”ת זאל נישט געבן זיין טייערן באליבטן אוצר די תורה פארן מענטש וכו’ אבער מיט דעם אלעם האט השי”ת זיך צו זיי נישט צוגעהערט נאר עס יא געגעבן פאר זיינע טייערע קינדער, מיר האבן באקומען דעם אוצר, יעצט איז עס אונזערס! אבער לאמיר נישט פארגעסן נאר געדענקן אז איעדע אוצר האט א שלאס וואס כדי איר אויף צו מאכן דארף מען האבן דעם שליסל, אויך די הייליגע תוה”ק האט א שליסל לאמיר אריין קוקן אין די וואכעדיגע פרשה, טרעפן דעם שליסל און זוכה זיין אויפצומאכן דעם הייליגן אוצר.
די פסוק זאגט: בַּחֹדֶשׁ הַשְּׁלִישִׁי לְצֵאת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל מֵאֶרֶץ מִצְרָיִם בַּיּוֹם הַזֶּה בָּאוּ מִדְבַּר סִינָי: וַיִּסְעוּ מֵרְפִידִים וַיָּבֹאוּ מִדְבַּר סִינַי וַיַּחֲנוּ בַּמִּדְבָּר וַיִּחַן שָׁם יִשְׂרָאֵל נֶגֶד הָהָר, ויחן שם ישראל – זאגט רש”י כאיש אחד בלב אחד אבל שאר כל החניות בתרעומות ובמחלוקת – כלל ישראל אין די צאל פון בערך 3 מיליאן מענטשן האבן דארט גערוהט “ווי איין מענטש מיט איין הארץ”, שטייט ווייטער אין פסוק וַיֹּאמְרוּ כֹּל אֲשֶׁר דִּבֶּר ה’ נַעֲשֶׂה וְנִשְׁמָע. מיר דארפן פארשטיין א) וואס איז פשט פון דער לשון וואס די אידן האבן געזאגט נעשה ‘מיר’ וועלן טוען, פארוואס האבן די אידן נישט געזאגט אעשה ‘איך’ וועל טוען, איעדער יחיד זאל מקבל זיין פאר זיך? ב) בכלל ווי קען איינער מקבל זיין פארן צווייטן, אפשר וועט די חבר נישט מקיים זיין וכו’?
די גמרא זאגט אין מסכת שבת דרש ר’ סימאי בשעה שהקדימו ישראל נעשה לנשמע ירדו ס’ ריבוא של מלאכי השרת וקשרו לכל אחד מישראל שני כתרים אחד כנגד נעשה ואחד כנגד נשמע – בשעת די אידן האבן ‘מקדים’ געווען און געזאגט נעשה פאר נשמע זענען אראפ געקומען צוויי מלאכים און זיי אָנגעטוהן צוויי קרוינען איינס פאר נעשה און איינס פאר נשמע. לאמיר פארשטיין א) וואס פעלט אויס צוויי מלאכים אנצוטוען די קרוינען, איין מלאך קען דאך אויך אָנטוען צוויי? ב) פון די לשון הגמרא הערט זיך ארויס אז מיר האבן זוכה געווען צו די צוויי קרוינען, ווייל מיר האבן ‘מקדים’ געווען און געזאגט נעשה פאר נשמע, לכאורה וואס איז די פארבינדונג פון צוויי קרוינען צו די פאַקט פון ‘מקדים’ זיין?
ניא יארק – דינסטאג סעפטעמבער 11 תשס”א, טעראריסטן פארן אריין מיט פליגערס אין די צווילינג געביידעס, און ביז געציילטע מינוטן איז גארנישט פארבליבן… אלעס איז אונטער שאק, די לאנד איז פאלעזירט, וואס טוט מען, ווי גייט מען, די גאנצע וועלט שטוינט און פרעגט ווי קען זיין אזא גרויסע, שטארקע און פארגעשריטענע לאנד ווי אמעריקא האט אזא זאך געקענט פאסירן?! כמעט צוואנציג מענטשן זאלן זיך ארויף שווערצן אויף פליגערס אָן קיין פראבלעם, און אכט פון איהר האבן זיך געלערענט דרייוון פליגערס פאַר איבער זיבן גאנצע יאר און קיינער האט זיי נישט געכאפט? וואס איז געשעהן מיט די עף. בי. איי. און ווי איז געווען די סי. איי. עי.? איעדער איז פארוואונדערט.
ס’נעמט נישט לאנג די רעגירונג פאנגט אָן קומען צו זיך, און די שאלה וואס אלע פרעגן ווערט ארויף געברענגט אויפן טיש, ס’איבערגעצייגט גאנץ שנעל אז די פעלער וואס איז פארגעקומען איז געווען אז יעדער האט געמאכט שבת פאר זיך, קיינער האט נישט איבער געגעבן אינפארמאציע וואס זיי האבן פארמאגט פארן צווייטן, וואס דאס מיינט די עף. בי. איי. האט געהאט אינפארמאציע אבער האבן דאס געהאלטן ביי זיך, דערנאך די גרויסע סי. איי. עי. אגענטן האבן געהאט נאך עטליכע שטיקלעך אבער זיי האבן עס געהאלטן בסוד ווייל די בילד איז נאך נישט קלאר, בקיצור ווען איעדער האלט די אינפארמאציע ביי זיך שיין קוקט מען אויס.
וואס טוט מען? וואס איז דער עצה דערצו? נאך עטליכע זיצונגען האבן אלע פה אחד מחליט געווען אז מען דארף גרינדן דעם “האומלענד סעקוריטי” וואס איהר ארבעט וועט זיין איין זאך, צוזאמען נעמען אינפארמאציע פון אלע באזונדערע אפטיילונגען פון די מדינה, און אזוי אויך ארויסשיקן אינפארמאציע וואס איינער פארמאגט פאר אלע אנדערע אגענטורן איבער די לאנד, וואס דאס מיינט אז אלע באזונדערע אגענטורן וועלן ארבעטן האנט ביי האנט צוזאמען, ווייל עס האט זיך קלאר איבערצייגט אז ווען איעדער ארבעט פאר זיך, קען מען פארמאגן די פארגעשריטענסטע טעכנעלאגיע, זיין די בעסטע און גרעסטע און מיט דעם אלעם איז מען גארנישט ווערט…
השי”ת געבט אונז די תוה”ק און אין איר זענען פארהאן כל מיני הלכות און דינים וואס נישט איעדער האט די מעגליכקייט מקיים צו זיין למשל עס זענען פארהאן געוויסע הלכות וואס זענען נוגע נאר פאר א מלך, עבד, כהן, לוי, מענער, פרויען, גרים, ארץ ישראל, חוץ לארץ, און פיהל נאך, פרעגט זיך ווי אזוי איז בכלל שייך אז א איד זאל מקיים זיין די גאנצע תרי”ג מצוות בשלימות, נאר די תירוץ איז אז גערעכט אויב מאכט טאקע איעדער שבת פאר זיך, אויב זאל איעדער איד לעבן נאר פאר זיך, האבן מיר טאקע נישט די מעגליכקייט, אבער אויב לעבן מיר א לעבן פון אחדות, מיר פארשטייען און געדענקן אז איין איד איז א שותף מיטן צווייטן, ווען מיר נעמען זיך צוזאמען כאיש אחד בלב אחד, ווען מיר ווערן איין גרויסע פאלק דעמאלטס ווערט דורכן גאנצן כלל ישראל צוזאמען מקוים די תרי”ג מצות בשלימות, און איעדער האט א חלק דערין.
יא די תוה”ק איז א טייערע אוצר, ‘אחדות’ איז די שליסל מיט וואס מיר מאכן איר אויף, אחדות איז דאס וואס געבט אונז די מעגליכקייט מקיים צו זיין די תוה”ק בשלימות, ווי מיר געפינען אין פסוק אז ווען מיר זענען ארויס פון מצרים איז איעדער שבט געגאנגען באזונדער, און אזוי זענען מיר געשטאנען ביים בארג סיני איעדער מיט זיין משפחה מיט זיין שבט אָפגעזונדערט, אבער מאך נישט קיין טעות אז באזונדער מיינט באזונדער, אין הארץ און אין ציעל זענען מיר אלע שבטים געווען “כאיש אחד בלב אחד”, ווי איין מענטש, מיט איין הארץ ווייל מיר האבן פארשטאנען אז איעדער פאר זיך קען קיין תורה הק’ נישט האלטן, קען קיין תורה נישט מקבל זיין!
דערפאר האט זיך פארלאנגט פאר אלעם די ערשטע זאך, ויחן שם ישראל כאיש אחד בלב אחד, די אחדות דאס מיז זיין, ס’האט זיך פארלאנגט אז מיר זאלן בדוקא נישט אויסרופן אעשה ‘איך’ וועל טוען, נאר נעשה ‘מיר’ וועלן טוען, צוזאמען איינער מיטן צווייטן, די תוה”ק איז נישט מיין ס’איז אונזערס, ס’געהערט פארן גאנצן משפחת כלל ישראל… ווען די אידישע קינדער האבן אויסגערופן נעשה ונשמע, זעהט השי”ת אז כלל ישראל פארשטייט אז די תוה”ק איז א שותפות וואס ‘מיר’ האבן מקבל געווען אינאיינעם, שיקט הקב”ה צוויי מלאכים אנטוען אויף אונזערע קעפ צוויי קרוינען, איינס פאר נעשה און איינס פאר נשמע אבער דער סיבה פארוואס מיר זענען זוכה צו די קרוינען דאס איז ווייל מיר זענען ‘מקדים’ דעם נעשה, דעם ‘מיר’ וועלן טוען דאס לייגן מיר פריער, קודם שרייען מיר אויס די אחדות, די ערבות וואס דאס מיינט אז מיר זענען מקבל אויף זיך ואהבת לרעך כמוך, און נעמען זיך אונטער אז פאר איעדע פרייז וועלן מיר זעהן אז אנדערע אידישע קינדער זאלן אויך מקיים זיין און לעבן א לעבן פון תורה ומצוות, און דערנאך קומט דער “נשמע” די אייגענע לערנען און דערהערן די תורה הקדושה, אויף דעם זענען מיר זוכה צו די הייליגע קרוינען וואס ווי פארשטענדליך מיינט עס נישט גשמיות’דיגע קרוינען נאר די העכסטע און גרעסטע מאָס הייליגקייט און שמירה, דאס איז וואס אחדות ברענגט אויף אונז.
אין מדרש שטייט א”ר שמעון בן יוחאי מנין אתה אומר אילו היו ישראל חסרים אפילו אדם א’ לא היתה השכינה נגלית עליהן דכתיב כי ביום השלישי ירד ה’ לעיני כל העם על הר סיני – רשב”י זאגט אז ווען ס’פעלט ווען אפילו “איין איד” וואלט מען נישט געקענט באקומען די תוה”ק, לאמיר אריין טראכטן און אריין באקן אין זיך די הייליגע ווערטער פון ר’ שמעון “אפילו איין איד”, נישט קיין חילוק ווי שטארק די האסט אים ליב, ווי הויך אדער נידריג ער איז, וואספארא הוט אדער קאפל ער גייט, ווי קרעציג אדער ריין ער איז, אויב איז ער אַן אייניקל פון אברהם יצחק יעקב איז ‘דיין’ קבלת התורה געוואנדן אין ‘אים’.
טייערע חבירים! כלל ישראל איז בליע”ה גאר גרויס און פארשפרייט, און ס’איז ב”ה פארהאן גאר אסאך סארטן און קרייזן, יא אוודאי באלאנגט איעדער צו זיין שבט, צו ס’איז חסידיש, ליטוויש, חבד, אשכנז, ספרדים, איעדער האט טאקע זיינע השקפות, מנהגים, הוטן, לבוש, השגחות וכדומה, איעדער מיט זיין הייליגע מסורה, ס’איז הערליך שיין און וואויל, אבער לאמיר חלילה נישט פארגעסן פון ווי מיר קומען, ווי מיר האבן אנגעפאנגען און ווי אזוי מיר האבן עס מקבל געווען, געדענק אז מיר זענען אלע געווען איין, ויחן שם ישראל כאיש אחד בלב אחד..!
ווען מיר קוקן אדער באטראכטן סיי וועלכע איד, לאמיר געדענקן אז אין די טיפערע נקודה פון איעדע אידישע נשמה איז כולו טוב, אידן זענען פון נאטור צמאים לעשות רצון קונם דארשטיג צו טוען השי”ת’ס ווילן, איעדער איד וויל זיין גוט, איעדער איד וויל טוען דעם רצון ה’, ס’איז דער יצר וואס טוט פארשלאפן דעם מענטש, אדער איז עס די יצר וואס זעצט אים אריין אין א געוויסע סביבה וואס איז נישט גוט פאר אים, אויב ביסטו זוכה דאס צו זעהן און דערשפירן, איז אדרבה אז די ביסט זוכה און די ווייסט יא דעם אמת גיי אריבער כאפ א אפענהארציגער שמועס מיט דיין ברודער, ווייז אים דעם אמתע און ריכטיגע דרך החיים, ווייז אים די גליק און שמחה פון זיין א תורה געטרייע איד, האב נישט קיין מורא טו עס מיטן גאנצן הארץ און מיט ליבשאפט קענסטו זיין זיכער אז ס’וועט זיך אריבערגיסן, ס’וועט זיך אנקלעבן אין אים כאטש למחצה אדער לשליש ולרביע, און אפילו אויב אויפן מינוט שפירסטו אז זאכן האבן זיך בכלל נישט געריקט פון פלאץ ווייס און גלייב אז די האסט געטוען וואס איז ריכטיג, און זיי זיכער אז דיינע ווארעמע השתדלות און תפלות ליגן ביי אים אין הארץ, ס’האבן שוין עדות געזאגט הינדרעטע בחורים אינגעלייט און בעלי תשובות וואס האבן משנה געווען זייער לעבן לטוב אז ס’איז אלעס געשעהן פון איין גוט ווארט וואס איינער האט זיי געזאגט מיט יארן פריער, אבער חלילה וחס די אנדערע זייט אראפ צו רייסן א איד, א קבוצה, א קרייז חס ושלום געדענק אז אונזער כח צו באקומען די תוה”ק איז געווען אחדות און אויב פארלירן מיר די כח…??!!
אין ילקוט שמעוני שטייט: דבר אחר ואגודתו על ארץ יסדה, בנוהג שבעולם אדם נוטל אגודה של קנים אין יכול בבת אחת לשברם. אחת אחת אפילו תינוק יכול לשוברן, וכן אתה מוצא שאין ישראל נגאלין עד שיעשו אגודה אחת שנאמר בימים ההמה ילכו בית יהודה על בית ישראל ויבאו יחדו מארץ צפון. – אז ווען א מענטש האט א גאנצע האנט-פול מיט שטעקלעך קען מען עס נישט צוברעכן, אבער ווען ס’איז עקסטער קען אפילו א קינד עס צוברעכן, די זעלבע איז מיטן אידישן פאלק, מיר קענען נישט ווערן אויסגעלייזט ביז מיר נעמען זיך צוזאם אינאיינעם, ביז מיר האלטן זיך צוזאמען אסאך שטעקעלעך ביחד, לאמיר נישט פארגעסן דעם ניגון וואס מיר פלעגן זינגן פרשת יתרו אין חדר “ביים בארג סיני דעם קליינעם, זענען מיר אידעלעך געשטאנען אינאיינעם. ווען דער הייליגער בורא, האט פאר די אידן געגעבן די תורה, פארשטייט זיך אז ווען מיר וועלן זיך ריכטיג האלטן צוזאמען וועט נישט לאנג נעמען און ס’וועט מקיום ווערן דאס וואס מיר ווארטן שוין אזוי לאנג יתגדל ויתקדש שמיה!
לסיכום געדענק:
- ווען מיר האבן די תוה”ק באקומען, האבן מיר געשריגן נעשה ‘מיר’ וועלן טוען, אלע צוזאמען.
- צו קענען מקיים זיין די תורה בשלימות פארלאנגט זיך אחדות, זיין פארבינדן איינער מיטן צווייטן.
- כאיש אחד בלב אחד, און אט אט גייען מיר צוזאמען אהיים, ירושלים עיה”ק בב”א.


text:
19טן נאוועמבער
דער 19טער נאוועמבער איז דער 323סטער טאג פון יאר (324סטער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 42 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1493 - קריסטאפער קאלומבוס טרעט ארויף אויפן אינזל פארטא-ריקא
- 1943 - חורבן אייראפע: די נאציס ליקווידירן דעם יאנאווסקא קאצעט לעבן לעמבערג, און מערדן 6000 יידן.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1600 - טשארלס דער ערשטער, מלך פון ענגלאנד
- 1831 - זשיימס גארפילד, דער 20סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1881)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1828 - פראנץ שובערט, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1797)


text:
פינלאנד
פֿינלאַנד (פֿיניש: Suomi, שוועדיש: Finland) איז אַ לאַנד אין צפון-אײראָפּע. זײַן הױפּטשטאָט איז העלסינקי.
פינלאנד גרעניצט זיך מיט רוסלאנד אויף דער מזרח זייט, שוועדן אויף דער מערב זייט, און נארוועגיע אויף צפון מערב. פינלאד איז דאס אכטע גרעסטע לאנד אין אייראפע. 5.4 מיליאן מענטשן וואוינען אין פינלאנד.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געאגראפיש געפינט זיך פינלאנד טייל אין דער ארקטישער ראיאן, טייל אין צענטראלער אייראפע און טייל אין צפון אייראפע. אין די וועלדער פון פֿינלאנד וואקסן טענענביימער, בערעזעס און סאסנעס.
פינלאנד האט 180,000 אזערעס און 180,000 אינזלען.
פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פריערדיקער פרעמיער מיניסטער, מאַטי וואַנהאַנען, האט רעזיגנירט פון דער פירערשאפט פון דער צענטער פארטיי אין יוני 2010, און געבעטן פון פרעזידענט צו רעזיגנירן אלס פרעמיער מיניסטער. דעם 22סטן יוני האט פארלאמענט געוויילט די נייע פירערין פון דער צענטער פארטיי, מאַרי קיוויניעמי, פרעמיער מיניסטער.


text:
לידא
לידא (בעלארוסיש: Лíдa, רוסיש: Ли́дa, ליטוויש: Lyda, פויליש: Lida) איז א שטאט אין הוראדנא וואבלאסט, מערב בעלארוס, 160 ק"מ מערב פון מינסק. זי איז די פערצנטע גרעסטע שטאט אין בעלארוס.
צווישן די צוויי וועלט קריגן איז לידא געווען אין פוילן און האבן געוואוינט דארטן לערך טויזנט יידישע משפחות בעפאר די דייטשן זענען דארטן אריין געקומען.
דער עלטערער דור איז נאך געווען שטארק אפגעהיטן אין אידישקייט, אבער דער אינגער דור (די וואס זענען געווען ביז לערך 22 יאר אין ת"ש) זענען שוין געווען שטארק פארגליטשט, בעיקר זענען זיי געווען פארכאפט אין קאמוניזם ד.ה. אין די סאציאליסטישע אידעאלאגיע וואס האט שרעקליך געבושעוועט אין פוילן אין יענע יארן.
פערזענלעכקייטן פון לידא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- הרב מרדכי סאוויצקי, רב אין באסטאן, פאראייניגטע שטאטן


text:
יהושע חיים האט געשריבן:איך האב דורך געבליקט דער ספר און עס זעהט מיר אויס גאנץ איידל כלפי די אנדערע צד
ריכטיג האט געשריבן:יהושע חיים האט געשריבן:איך האב דורך געבליקט דער ספר און עס זעהט מיר אויס גאנץ איידל כלפי די אנדערע צד
דהיינו? די אנדערע צד פארפירט דאך נישט, זיי זענען מתיר און פארטיג, וואס איז שייך צו זאגן אז זיי זענען ווייניגער איידל?
טמיר האט געשריבן:יהושע חיים, דו ביסט דאך למדן דא אין ק"ש, ער האט עפעס שטארקע טענות וואס איז שווער זיך צו קריגן?
Sent from my SM-T217S using Tapatalk
חוקר וסקרן האט געשריבן:אויף וועמענס אחריות איז דאס אז בחורים וועלן דאס דורך ליינען?
ריכטיג האט געשריבן:מען רעדט דאך פון טעקניקל מעדיקל זאכן, נישט קיין ענינים של חיבה וכדו', ס'איז נישט צופיהל אנדערש פון אנדערע ספרים וואס ליגן נישט אונטערן קאונטער.
נאר וואס יא, ווער ס'האט אויסגעהערט זיין לאנגע שיעור אויף דעם ענין האט געהערט ווי ער הויבט אן דארט צו קרעכצן מיט גרויס ווייטאג אז דאס טאר נישט זיין קיין שמועס ציווישן עמך אידן און כולל אינגעלייט, ווייל צו דעם ענין ברויך מען צוגיין זייער האקל וכו', טא וויאזוי גייט ער יעצט אנטקעגן זיינע אייגענע ווערטער און אדווערטייזט דעם ספר בראש כל חוצות תחת כל עץ עלעקטריק?!
יהושע חיים האט געשריבן:ער אסר'ט נישט, פינטל
Sent from my Fire Phone using Tapatalk
עמעזאן האט געשריבן:
למעשה געוויסע התירים גרעניץ זיך מיט די מערכה וואס סאטמער רב האט פארפירט מיט ז''מ מעג דער יונגערמאן וויסען אין וואס ער לאזט זיך אריין און אזוי מכריע זיין
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
װיקיפּעדיע:וויקיפעדיע אין די מעדיע
- ענגלישער וויקיפעדיע קהילה צווינגט ארויס וועטעראן עדיטער און פלייסיגער סיסאפ צו רעטייערן, נאכדעם וואס זיין היסטאריע ווייזט אז ער האט זיך באנוצעט מיט פאלטשע רימערייען אז ער האט א פי.עיטש.די צו געווינען קאנסענסוס אין א עדיט מלחמה. (ניו יארק טיימס)
- שרייבער פון סלעיט מאגאזין באוויינט אין א לענגערען ארטיקל אין וואשינגטאן פאוסט,די אויסמעקונג פון איר ביאגראפיע אלס נישט גענוג באקאנט צו פארבלייבן אין ענגלישער וויקיפעדיע, לויטן וויקיפעדיע:מפורסם פאליסי פועלט דערנאך אויס אפצושרייען די גזירה און פארבלייבט יא אלס באקאנטער פערזאהן וואס פארדינט אוטאוביאגראפיע אין אן אנציקלאפעדיע ווי וויקיפעדיע. (ען.אר.זשי.)
- סיטיזאנדיאום דער פרייער אנציקלאפעדיע קאנקורענץ צו וויקיפעדיע, דערפענט פארן פובליק, מיט 2 תנאים וואס גייט זיין אנדערשט ווי וויקיפעדיע; עס ווערט נישט דערלאזט קיין אנאניאמע עדיטס. און עס וועט נישט הערשן אייניגקייט נאר עס ווערט געגעבן גרעסערע פירערשאפט ראלעס פאר עקספערטס און פרפעשאנאלס וואס וועלן געוועלטיגן אויפן פשוטן המון. (יו. עס. עי. טודעי)
- לערי סאנגער, גרינדער פון סטיזענטום, ציעט צוריק פון זיין אייגן פאליסי וואס ער האט זעלבסט געמאכט פארן וויקיפעדיע ווען ער האט דערין געארבייט אלס אנפירער, פון איגנארירן און עס איז נישטא קיין געזעצען. ער טענהט אז די אנארכיע וואס הערשט אין טרייבט וויקיפעדיע, פארטרייבט די סארט גוטע טאלאנטען פון וויקיפעדיע און זיין קאנקורענס וועט דאס איינצוימען און יא ציען די פראפעסיאנאלען און טאלאנטען. (די מארקער)
- כינע: איבער פינעף און פערציג טויזענט איינגעשריבענע באנוצער, פייפען זיך אריין אינעם אפשפארונג פון וויקיפעדיע דורך די רעגירונג וואס געפעלט נישט פרייהייט פון ווארט, - דורך טעכנישע טריקס באארבייטן זיי ווייטער דעם וויקפעדיע מיט מסירת נפש. (ווערד צום ליינען און זיך אפלערנען)
- וויקיפעדיע סטרוקטאר איז אזוי אויסגעשטעלט אז יעדער איינער קען דורכפאלן מיט וואנדאליזם, אט ליינט ווי דער סאמער גרעסטער וויקעפיד, זשימי וועילס, דער פרעזידענט און גרינדער פון וויקיפעדיע ווערט געכאפט נישט איינמאל און נישט צוויי מאל, מיט וואנדאליזם. (ווייערד מאגאזין)
- נייע סאפטוועיר ערצייגט, וואס ערמעגליכט ארויפלייגן און ליינען וויקיפעדיע אויף אייער אייפאד! (דאונלאוד ענציקלאפאפדיע)
- פייערפאקס הויפט ערלקערט: פארוואס וויקיפעדיע, איז דער נעקסטער גרעסטער זאך אויף די וועלט? (זי.די.נעט)
- פאליטיקער און זייערע אנהענגער הרגענען זיך מיטן פארעכטן און וואנדלאזירן זייערע ארטיקלן אין וויקיפעדיע.
- פרעזידענט און גרינדער פון וויקיפעדיע, זשימי וועילס, פארשפרעכט, נישט נאכטאן גוגל לגבי כינע'ס פארלאנג. "וויקיפעדיע וועט זיך קיינמאל נישט אינטערגעבן צו צענזור"! (סי.נעט)
- אינטערנעט: א נייעם מין אפענעם וועג פון ביזנעס ווערט פראקטיצירט, קאמפאניס געבן אוועק זייערע סודות און ערפינדוגען בחינם, וויאזוי מאכן זיי געלט? דער פרעסטיזשפולער מאגאזין "די עקאנעמיסט" באהאנדעלט דעם טרענד: "אָפּען סאָרס", אינספארירט פון "וויקיפעדיע" פּאַפּולעריטעט. אויך: וויאזוי דער הויפט שותף פון זשימי וועילס און גרינדער פון וויקיפעדיע איז געווארן איר גרעסטער קריטיקירער און שונא נומער 1 צוליב אונזער אנטי-צענזור פאליסי! (עקאנימיסט)
- נייער ערצייגונג: ליינט און ענדערט וויקיפעדיע אויף אייער סעלפאון. (מאביילמעג)
- בריטאניקע קעמפט צוריק, פרעסטיזשפולע סייענס מאגאזין "נאטור" וואס האט באריכטעט אז וויקיפעדיע איז פונקט אזוי באגלייבט ווי זייער אנציקלאפידיע. (טיימס אנליין)
- אקטיוויסטן נעמען זיך צו 'וויקיפעדיע' דורכצופירן זייערע אגענדעס. ([http://people.monstersandcritics.com/article_1149947.php/Bono_targets_Wikipedia_entries
- ביזנעסער מאכן געלט דורך וויקיפעדיע. (וועב פרא נייעס)
- וויקיפעדיע פרעזידענט זשימי וועילס ערקלערט: רוב באניצער זענען מער ליבעראל פון אלגעמיינעם אמעריקאנער איינוואונער; נייטראלקייט איז א לאנגער וועג אבער עס גרייכט יא צו א ענד-ציל. (פי.בי.עס.)
- וויקיפעדיע ווערט הויפט געצייג אין די פאליטיק פון די קומענדע וואלן אין אמעריקע; זשימי וועילס ווארענט: יעדער איינער קען פרייערהייט באארבייטען, אבער אויב עס איז נישט נייטראל וועט מען יענעם אויפדעקן און באשמוצען. (טיימס)
- גרינדער פון וויקיפעדיע, זשימי וועילס, אויסגעקליבן פון טיים מאגזין אלס איינע פון די גרעסטע 15 סייענטיסטן און דענקער וואס פארעמען אויס די היינטיגע וועלט. (טיים מאגאזין)
- גוגל איז נומער 1 און וויקיפעדיע איז נומער 2 פון די וועלט'ס בעסטע וועב סייטס אויפן אינטערנעט. (בייט לעוועל ריסוירטש)
- וויקיפידיע וועב סייט אייגעשלאפן פאר 2 און האלב שעה משך פון פרייטאג צוליב געפעכט פון אינטערנעט סערוויס פראוויידער מיט סערווער האוסטינג קאמפאני איבער איי.פי. אדרעסן. [3]
- מאכט געלט פון שרייבן אויף וויקיפעדיע: ביזנעס געפענט צו פלעיסן און באשרייבן אייער ביזנעס אויף וויקיפעדיע. [4]
- וואנדאליזם אויף וויקיפעדיע פון טעלעוויזשען בדחן: סטעפען קאלבארט אפגעשטעלט. [5]
- כינע: קאמוניסטישער רעגירונג בלאקריט אינטערנעט צוטריט צו וויקיפעדיע. [6]
- חרדישער אינטערנעט געזעלשאפט, זשעי.נעט בלאקירט וויקיפעדיע. לויט איר אנפירער ר' זעליג ראזענטאל איז אזעלכע אינפארמאציע אויף וויקיפעדיע פארנאגראפיע. [http://hydepark.hevre.co.il/topic.asp?topic_id=2017542
(אנטווארט פון זשעי.נעט, דאס איז געווען א טעכנישער טעות פון א פראגרעם.)
- שלום בערגער אין לענגערן אפהאנדעלונג פארן פארווארד, וואס איז דער צווישענשייד, מעלות און חסרונות, צווישען די 3 הויפט וויקיפעדיעס וואס אידן קענען ליינען און שרייבן;
- דער ענגלישער וויקיפעדיע האט ווינציג אינפארמאציע איבער יידיש אבער צופיל אומוויכטיגע אינפארמאציע פון די וועלט וואס קיין איין איד וועט קיינמאל נישט דארפן וויסן;
- דער היברו וויקיפעדיע האט צופיל אינפארמאציע איבער איזראעלי קאלטור און צו ווינציג איבער די רוב אידישע אינטערעסע פונעם גלות אידס לעבן און לעבנסשטייגער. ווי למשל איר וועט נישט טרעפן קיין רעצעפט דארטן אויף קוגל וואס איז א אידישער יסוד ביי די גלות אידן.
- דער אידישער וויקיפעדיע האט צופיל חסידישע אינפארמאציע, ווי למשל דאס מערסטע בארבייטער ארטיקל איז ר' אהרן טייטלבוים, אבער צו ווינציג וועלטליכע קאלטור וויסענשאפט. ווי למשל די ארטיקל האומאוסעקסואל איז פון אלעם ערשט, לויט זיי, נישט קיין אידישער קאנצעפט.
- ער ענדיגט צו דעם באלערנדען ארטיקל מיט א רוף פון הלל: גייט און עדיט, ווייל וויקיפעדיע איז אייערס, פריי פאר יעדן צו פארעכטן און פארבעסערן. [7]


text:
11טן מערץ
דעם 11טן מערץ איז דער 70סטער טאג פון יאר (71סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 295 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1812 - דער בירגערשאפט שאטוט אין פרייסן וואס גיט איבער די יידן בירגער רעכטן
- 1917 - ערשטער וועלט קריג: באגדאד איינגענומען דורך בריטישע קראפטן
- 1985 - מיכאיל גארבאטשאוו באשטימט הערשער פונעם סאוועטן פארבאנד
- 1990 - ליטע שיידט זיך פונעם סאוועטן פארבאנד
- 1996 - זשאן האווארד דערווילט צום ערשטן מאל פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע
- 2006 - מישעל באטשעלעט דערוויילט די ערשטע פרוי פרעזידענט פון טשילע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1899 - פרעדעריק דער ניינטער, מלך פון דענמארק (געש' 1972)
- 1916 - האראלד ווילסאן, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געש' 1995)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1955 - אלעקסאנדער פלעמינג, אנטפלעקער פון פעניצילין (געב' 1881)


text:
אין דער הײַנטיקער פּרשה רופֿט משה רבינו דאָס ייִדישע פֿאָלק צו זען די ברכה און די קללה, וואָס דער באַשעפֿער גיט פֿאַרן מקיים זײַן אָדער, חלילה, פֿאַרן עובֿר זײַן אויף זײַנע מיצוות. „ראה, אָנוכי נותן לפֿניכם היום ברכה וקללה” — זעט, איך גיב אײַך הײַנט אַ ברכה און אַ קללה.
אין די פֿאָריקע פּרשיות האָבן מיר שוין דערמאָנט, אַז דער חומש „דבֿרים” פֿאָקוסירט אויף דירעקטע באַציִונגען צווישן דעם מענטש און דעם באַשעפֿער. דער רבונו-של-עולם האָט אָנגענומען משה רבינוס ווערטער ווי אַן אינטעגראַלן חלק פֿון זײַן תּורה, ווײַל משה האָט דערגרייכט די הויכע מדרגה פֿון אַ געטלעכן מענטש; די הייליקע שכינה אַליין האָט גערעדט דורך זײַן מויל.
אויב אַזוי, קאָן מען פֿאַרשטיין, אַז פֿון משה רבינוס דערהויבענער פּערספּעקטיוו האָט ער פּערזענלעך געזען די ברכות, וואָס קומען ווי אַ רעזולטאַט פֿונעם מקיים זײַן די מיצוות. אין אונדזער פּרשה לייענען מיר אָבער, אַז משה האָט אָנגעזאָגט די ייִדן דורכצופֿירן אַ קאָקרעטן ריטואַל בעתן אַרײַנקומען אין ארץ-ישׂראל, כּדי יעדער זאָל משׂיג זײַן די דאָזיקע קאָנצעפּציע מיט זײַנע אייגענע אויגן. ווי די תּורה דערקלערט שפּעטער, האָבן זעקס ייִדישע שבֿטים געדאַרפֿט זאָגן אַ גאַנצע ריי ברכות אויפֿן באַרג גריזים, און די אַנדערע זעקס שבֿטים האָבן געשאָלטן די רשעים אויפֿן בשכנותדיקן באַרג עיבֿל, כּדי אויף אַ גשמיותדיקן אופֿן צו שילדערן דעם חילוק צווישן שׂכר-מיצוות און דער שטראָף פֿאַר עבֿירות.
די חסידישע מפֿרשים אַסאָציִיִרן דעם נאָמען פֿון אונדזער סדרה מיט די ניסים פֿון מתּן-תּורה. די תּורה באַטאָנט, אַז ווען דער אייבערשטער האָט געגעבן די תּורה אויפֿן באַרג סיני, האָבן אַלע ייִדן געזען דאָס קול פֿונעם באַשעפֿער; די חז"ל דערקלערן, אַז דעם אייבערשטנס ווערטער האָבן זיך אין זייער שׂכל פֿאַרוואַנדלט אין וויזיעס.
הרבֿ אַריה קאַפּלאַן, דער באַקאַנטער וויסנשאַפֿטלעך-אָריענטירטער פּאָפּולאַריזאַטאָר פֿון קבלה און חסידות, האָט אין זײַנע ווערק מסביר געווען, אַז לויט דער מאָדערנער פּסיכאָלאָגיע זענען די דאָזיקע דבֿרי-חז"ל גאַנץ פֿאַרשטענדלעך. הגם אונדזער מוח באַהאַנדלט די אינפֿאָרמאַציע פֿון די אויערן און אויגן אויף באַזונדערע אופֿנים, איז דער פּראָצעס בעצם דער זעלבער. אין אויסעראָרדנטלעכע סיטואַציעס – און די מתּן-תּורה איז זיכער אַ גוטער בײַשפּיל דערפֿון – קאָנען אונדזערע חושים זיך צונויפֿשמעלצן. למשל, ווען מיר זעען אַ חלום און עצעמער פּרוּווט אונדז אויפֿצוּוועקן, ווערן די ווערטער פֿונעם דרויסנדיקן מענטש צומאָל פֿאַרוואַנדלט אין חלומדיקע וויזועלע פֿיגורן. אין דער הײַנטיקער פּסיכאָלאָגיע ווערן אַזאַ פֿענאָמען אָנגערופֿן „סינעסטעזיע‟.
די תּורה בלײַבט אָבער אַקטועל אין יעדן דור. הגם מיר זענען ווײַט פֿון משה רבינוס דערהויבענער מדרגה פֿון דבֿקות און פֿונעם מיסטישן שׂכל-צושטאַנד בעת דער מתּן-תּורה, זאָגט אונדז משה רבינו קלאָר, אַז אין אַ געוויסער מאָס קאָנען מיר אַלע זען די פּירות פֿון אונדזער עבֿודת-השם אין דער וועלט. די גײַסטיקע דערפֿאַרונג בײַם באַרג סיני בלײַבט אײַנגעקריצט אין אונדזערע נשמות, און מיר זענען טאַקע מסוגל צו זען מיט אונדזערע אויגן דעם באַשעפֿערס שפֿע פֿאַרן מקיים זײַן די מיצוות.
אין די פֿריִערדיקע צוויי סדרות האָבן מיר געלייענט די ווערטער פֿון דער וויכטיקסטער ייִדישער תּפֿילה: קריאת-שמע. צוויי מאָל אַ טאָג, מוזן מיר זיך דערמאָנען, אַז אַלץ אין דער וועלט איז אַ געטלעכע אַנטפּלעקונג. דער אות „ח‟ אינעם וואָרט „אחד‟ איז מרמז בגימטריא, אַז דער רבונו-של-עולם איז איינער אויף די זיבן הימלען און אויף דער ערד, און דער אות „ד‟ דערמאָנט אונדז, אַז אין אַלע פֿיר ריכטונגען אַרום אונדז און אין אַלע פֿיר עלעמענטן פֿון דער נאַטור דערשפּירט זיך דער געטלעכער כּוח. ווי רבי לוי-יצחק באַרדיטשעווער, דער באַרימטער חסידישער צדיק, זינגט אין זײַן ניגון „דודעלע‟, געפֿינען מיר איבעראַל דעם אייבערשטן און פֿאָרט בלײַבט ער פֿון אונדז באַהאַלטן. ווי דער בעל-שם-טובֿ האָט זיך אויסגעדריקט, ווען אַ בלאַט פֿאַלט אַראָפּ פֿון אַ בוים, איז עס אַ טייל פֿונעם געטלעכן באַשאַף-פּלאַן.
אויב מע טראַכט זיך אַרײַן, זעען מיר יעדן טאָג מיט אונדזערע אויגן גאַנץ קאָנקרעטע ברכות און קללות אויף אַ גאַנץ פּשוטן אופֿן, אָן קיין הויכע עבֿודות און מעדיטאַציעס. אַדרבה, צום באַדויערן, זענען די מענטשן אָפֿטמאָל אַליין שולדיק אין דעם, וואָס דעם אייבערשטנס השגחה בלײַבט פֿון אונדז באַהאַלטן. ווען אין די נײַעס דערציילט מען שרעקלעכע ידיעות וועגן מלחמות און אַנדערע צרות, דאַרפֿן מיר געדענקען, אַז די וועלט נייטיקט זיך אין אַ תּיקון. וואָס מער מיר זאָרגן זיך וועגן די מיצוות בין אָדם-לחבֿרו, אונדזערע עטישע פֿליכטן לגבי אַנדערע מענטשן, אַלץ קלאָרער זעען מיר מיט אונדזערע אויגן, ווי די וועלט ווערט אַ בעסער געבענטשט אָרט.
דער גרויסער מקובל און בעל-מוסר אלעזר אַזכּרי באַמערקט אין דער הקדמה צו זײַן „ספֿר-חרדים‟, אַז דער באַקאַנטער ספֿרדישער צדיק רבי יוסף סרגוסי האָט זוכה געווען צו דערגרייכן אַ הויכע מדרגה פֿון רוח-הקודש, ווײַל ער פֿלעגט אַרומלויפֿן אין צפֿת, כּדי שלום צו מאַכן אַפֿילו צווישן צופֿעליקע צעקריגטע אַראַבישע פּאָרפֿעלקער. אונדזער באַטייליקונג אינעם וועלט-תּיקון, לאַוו-דווקא אין אונדזערע אייגענע קהילות, ברענגט גאַנץ פּראַקטישע רעזולטאַטן סײַ אין דער אַרומיקער סבֿיבֿה, סײַ אין אונדזערע נשמות.
פֿון דער צווייטער זײַט, כּל-זמן ערגעץ אין דער וועלט הערשט שׂינאה און אומיושר, בלײַבן מיר אין גלות, פֿאַרזונקען אין סיטרא-אַחרא. אַדרבה, ווען אַ ייִדישע קהילה זאָרגט זיך בלויז וועגן אירע אינערלעכע ענינים, ווערט זי אָפֿט באַוואַקסן מיט אַ גאַנץ פּעקל קללות און צרות. אין אַ סבֿיבֿה, וווּ מע היט זיך אָפּ אויף כּלערליי אופֿנים פֿון דער „פֿאַרשאָלטענער‟ דרויסנדיקער וועלט, קריכן גרינג אַרײַן אינטריגעס, קריגערײַען און אַנדערע פּראָבלעמען; צוליב אַזאַ באַציִונג, נעבעך, קאָן מען אַליין פֿאַרשאָלטן ווערן. אויב מע טראַכט זיך אַרײַן, קאָנען מיר גאַנץ קלאָר דערזען, אַז די וועלט נייטיקט זיך אין אונדזער גלאָבאַלער עבֿודת-התּיקונים; די לעכערדיקע און קרומע באַציִונג צו די מיצוות בין אָדם-לחבֿרו זענען אַ קוואַל פֿון בפֿירושע קללות.
עס באַקומט זיך, אַז וואָס שייך די צווישן-מענטשלעכע מיצוות, איז גאַנץ גרינג צו דערזען די ברכות און קללות, וואָס ס'שטעקן אין זיי. די תּורה באַטאָנט אין אונדזער פּרשה, אַז דער אייבערשטער האָט פֿאַרטריבן די כּנענים און געגעבן זייער לאַנד צו ייִדן נישט צוליב די ייִדישע זכותים, נאָר צוליב די רישעותדיקע מעשׂים פֿון די אַמאָליקע כּנענישע פֿעלקער, וועלכע האָבן אויף עקסטרעם אַכזריותדיקע אופֿנים צעטראָטן די עטישע יסודות פֿון מענטשלעכקייט.
פֿון דער צווייטער זײַט, איז גאַנץ גרינג צו דערשפּירן די ברכה אין אַ היים, וווּ עס הערשט שלום-בית און פֿרידלעכע באַציִונגען מיט די שכנים. אין אַ שיל, וווּ אַלע מתפּללים זענען בשלום איינער מיטן צווייטן און האָבן דרך-ארץ פֿאַר דער אַרומיקער וועלט רוט אויך אַ געזונטע און געבענטשטע אַטמאָספֿער.
רבי פּינחס-אליהו האָראָוויץ דערקלערט אין זײַן „ספֿר הברית‟, אויפֿן סמך פֿון רבי חיים וויטאַל און אַנדערע קלאַסישע קבלה-קוואַלן, אַז אין אַ ברודערלעכער און פֿרײַנדלעכער געזעלשאַפֿט קאָנען אַפֿילו דורכשניטלעכע מענטשן דערגרייכן דעם רוח-הקודש. אויב מיר זענען מקיים ווי געהעריק די מיצוות בין אָדם-לחבֿרו, קענען מיר אויך דערזען די ברכה, וואָס שטעקט אין די מיצוות בין אָדם-למקום, ריין-גײַסטיקע באַציִונג-ענינים צווישן דעם מענטש און דעם אייבערשטן. כּדי צוצוקומען אויף וויפֿל מע קען צו דער שכינה-אַנטפּלעקונג און אויסצומײַדן די דערמאָנטע קהילה-פּראָבלעמען, מוזן מיר זיך קודם-כּל פֿאָקוסירן אויפֿן סאָציאַלן אַספּעקט פֿון דער תּורה, וואָס דערמעגלעכט צו זען דירעקטע פּאָזיטיווע רעזולטאַטן פֿון אונדזער עבֿודת-השם.
The Yiddish Daily Forward welcomes reader comments in order to promote thoughtful discussion on issues of importance to the Jewish community. In the interest of maintaining a civil forum, The Yiddish Daily Forwardrequires that all commenters be appropriately respectful toward our writers, other commenters and the subjects of the articles. Vigorous debate and reasoned critique are welcome; name-calling and personal invective are not. While we generally do not seek to edit or actively moderate comments, our spam filter prevents most links and certain key words from being posted and The Yiddish Daily Forward reserves the right to remove comments for any reason.


text:
שקלאפעריי
שקלאַפֿערײַ איז אן עקאנאמישע סיסטעם וואו א מענטש, דער שקלאַף, ווערט דער אייגענטום פון א צווייטן מענטש, און מוז ארבעטן פאר זיין האר אן געהאלט. דער שקלאף איז נישט בעל-הבית אויף זיין צייט נאר מוז טון וואס זיין האר הייסט אים. אפטמאל האט ער איבערהויפט נישט קיין רעכט.
דער פערטער פאראגראף פון דער אלוועלטלעכער דעקלאראציע פון מענטשרעכט אסרט שקלאפעריי און האנדלען מיט שקלאפן. היינט האבן אלע לענדער געזעצן קעגן שקלאפעריי, אבער דאך זענען מענטשן געהאלטן ווי שקלאפן אין א טייל דריטע וועלט לענדער.
אינהאַלט
שקלאפעריי אין אוראלט גריכנלאנד אין רוים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין אוראלט גריכנלאנד און רוים איז געווען איינגעפירט די סיסטעם פון שקלאפעריי. ווען איינער האט געהאט א שקלאף האט ער געקענט אים פארקויפן צו א צווייטן אדער איבערלאזן א ירושה פאר זיינע קינדער. ס'איז געווען מעגלעך אפצוקויפן אלס שקלאפן מלחמה געפאנגענע און מענטשן געכאפט דורך פיראטן. קינדער געבוירן צו שקלאפן האבן געהערט צו די אייגנטימער פון די עלטערן.
ס'איז געווען א מעגלעכקייט פאר א שקלאף צו ווערן באפרייט. דער רוימישער קייסער פערטינאקס איז געווען א זון פון א באפרייטן שקלאף.
שקלאפעריי אין אפריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מיטן פארשפרייטן פון איסלאם אין אפריקע האבן די אראבישע שקלאף-הענדלער געפירט א מסחר פון אפריקאנער שקלאפן וואס זיי האבן אימפארטירט אין דעם אראבישן האלבאינזל. אויך שווארצע האבן געכאפט אנדערע שווארצע צו ווערן שקלאפן.
אין יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין הלכה זענען דא די באגריפן פון עבד עברי און עבד כנעני.
עבד עברי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אן עבד עברי איז נישט קיין שקלאף. ער איז א ייד וואס האט זיך פארקויפט צו ארבעטן ווייל עס פעלט אים געלט, אדער וואס בית דין האבן אים פארקויפט צוליב דעם וואס ער האט געגנבעט און האט נישט מיט וואס צו באצאלן. אן עבד עברי איז באגרענעצט צו ארבעטן זעקס יאר, דערנאך גייט ער ארויס פריי. זיין האר טאר נישט געבן אויף אים מער ארבעט ווי א געדינגענעם ארבעטער, און מוז אים אויסהאלטן, מיט זיינע ווייב און קינדער, אין גאנץ גוטע צושטאנדן.
עבד כנעני[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אנדערש איז דער עבד כנעני, וואס איז דער אייגנטום פון זיין האר, און די תורה זאגט "לעולם בהם תעבודו", מען טאר נישט באפרייען אן עבד כנעני. דאך האט דער עבד געוויסע רעכטן. טאמער זיין האר שעדיגט אים און צוקלאפט זיין אויג, צאן, פינגער, אא"וו, ווערט דער עבד באפרייט. אויך האט דער האר נישט קיין רעכט צו הרגענען זיינס אן עבד, און ער וועט ווערן געמשפטעט אויף דעם.
די תורה הייסט מגייר זיין לשם עבדות אן עבד, ד"ה ער מוז אים מלען און דער עבד ווערט באפליכטעט אין אלע מצוות וואס א פרוי דארף האלטן.
כדי ארויס לייזן דעם קנעכט דארף זיין האר שרייבן אים א שטר. אויב מ'האט נישט געשריבן קיין שטר, נאר דער האַר (אדון) האט זעך מתייאש גיווען, ווערט נפקע נאר דער קניין ממון פון דעם קנעכט, אבער נישט דער קניין איסור, און דער יורה דיעה'דיקער דין פון דער עבד בלייבט, אבער ער איז נישט מחויב צו ארבטען פארן אדון.
די גמרא[1] זאגט אויף אים "אותו העבד אין לו תקנה". לויט דער שיטה פון רש"י, דאס מיינט אז ער איז א "מקצת עבד", און וייגן דעם טאר ער נישט חסענע האבן נישט מוט א שפחה און נישט מיט א "בת חורין" א יודענע. דער אדון קען שרייבן א שטר עם צו ארויס לאזן, אבער דער קינדער ירשנען נישט, וייל דער איסור איז א צו א שוואכע זאך צו יארשענען, סאיז א קנין וואס האט נישט קיין אחיזה פאר זיך, און וויגן דעם קענען דער קינדער נישט ארויסלאזן דער קנעכט דורך א שטר.
לויט תוספות שיטה, איז ער א נארמאלער עבד און דיני יורה דיעה, און מעג חתונה האבן מיט א שפחה.
אין מצרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די תורה ברענגט אז ווען די יידן זענען געווען אין מצרים, האבן די מצריים געהאלטן זיי ווי שקלאפן צו בויען שטעט און סקלאדן.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מסכת גיטין


text:
דיאמעטער
אין געאמעטריע איז דער דיאַמעטער פון א קרייז א כארדע פונעם קרייז וואס גייט אדורך דעם צענטער. מען ניצט דאס זעלבע ווארט פאר דער לענג פונעם דיאמעטער; די לענג פונעם דיאמעטער איז טאפלט פון דער לענג פון א ראדיוס פונעם קרייז.
אין גראף טעאריע איז דער דיאמעטער פון א פארבינדלעכער גראף דער גרעסטער דיסטאנץ צווישן די ווייטסטן צוויי קנופן איינס פון אנאנד אינעם גראף.
פאראלגעמיינערונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די דעפיניציעס זענען ספעציפישע פֿאלן פון דעם באגריף פון א דיאמעטער אין א מעטרישן רוים: דער דיאמעטער פון א סכום אין א מעטרידשן רוים איז דער סופרעמום פון די דיסטאנצן צווישן פונקטן אין אים. פארמאל, אז איז א סכום אין א רוים מיט מעטריק , ווערט דער דיאמעטער פון דעם סכום דעפינירט אזוי: .
דער דיאמעטער פון א קרייז לויט דער אלגעמיינער דעפיניציע איז גלייך מיט דער נארמאלער געאמעטרישער דעפיניציע, ווייל דער דיאמעטער איז דער לענגסטער סעגמענט צווישן צוויי פונקטן אין א קרייז.


text:
מעזשביזש
מעזשביזש (אוקראיניש: Meджибiж, רוסיש: Meджибoж מעדזשיבאזש, פויליש: Międzybóż אדער Międzybuż, דייטשיש: Medschybisch, טערקיש: Mejibuji) איז א שטעטל אין אוקראינע.
מעזשביזש איז באוואוסט אלס דער געבורטספלאץ פון חסידות, וואו דער בעש"ט האט געוואוינט און וואו ער ליגט באגראבן.
דאס שטעטל מעזשביזש איז א גאנץ קליינע, עס איז ווי רוב קליינע שטעטלעך אין אוקריינא, ארים און כמעט גארנישט אינטערעסאנט. חוץ אז עס ליגט דארט דער גרינדער פון דרך החסידות.
אין דעם בית החיים ליגן אויך אסאך גרויסע מענטשן ווי די אייניקלעך פונעם בעל שם טוב וואו רבי ברוך מעזשביזשער,, רבי אפרים סדילקאווער, רבי ישראל א ברודער פון רבי נחמן מברסלב, אויך ליגן דארט תלמידים פונעם בעל שם טוב ווי רבי ישראל פאליצעקר, רבי וואלף קיצעס, רבי הערש סופר, אויך רבנים פון שטאט רבי אברהם יהושע העשיל, דער אוהב ישראל. אלעס איז לעצטנט געווארן איבערגעבויעט און איבערגעפלאסטערט דורך ישראל מאיר גבאי.
אין די לעצטע יארן זייט אסאך אידן פארן צו די קברים פון צדיקים, האט מען אויסגעפלאסטערט די וועגן צו ציון און פונעם ציון פון בעל שם טוב, מען האט אויפגעבויט א שיינער אוהל אויף דאס פאלץ וואו דער בעל שם טוב לייגט, דענעבן האט מען אויפגעשטלט א בית המדרש, און עטליכע גרויסע בנינים צוגערישט מיט אלעס דערין, בתי כבוד, א מקוה טהרה, שטובער צו שלאפן, א גרויסע קיך. דאס אלעס האט אהערגעשטעלט דער באקאנטער עסקן וואס בויעט קברים איבעראל ישראל מאיר גבאי. דער ראש פון דרך צדיקים.
אסאך רבי'ס און גוטע אידן קומען אהין אויף א שבת, און פראווענען דארט א חסידשען טיש, דער לעלובער רבי פון ארץ ישראל פירט זיך ער פארט אהין יעדן שבועות צו פראווען דארט דעם יארצייט פון בעל שם טוב, דער רבי פון תולדות אברהם יצחק און נאך זענען שוין עטליכע מאהל דארט געווען. דער באקאנטער חסידישער זינגער מרדכי בן דוד, האט פארפאסט א ניגון א שבת אין מזעביזש ווי ער פארציילט מיט גלוסטענישט און ליבשאפט פון א שבת אין מזעביזש.
אויך האט ער געזוכט און געטראפן דעם ארגינעלן פלאץ וואו דער בעל שם טוב האט געהאט זיין בית המדרש אינמיטן דער שטאט, דער בנין איז נאך געשטאנען, אבער דאס גאנצע בית המדרש האט ער איבערגעבויט פאר א הערליכן בית המדרש אויפן אלטן שטייגער וויאזוי עס האט אויסגזען אמאל.
דעם בעש"ט קרעניצע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דארט אין עק שטאט, איז פארהאנען א וואונדערליכע קוואל, וואס די היסטאריע פארציילט, אז דאס האט דער בעל שם הק' אליינס געמאכט, מיט זיין וואונדערליכע הייליגער גייסטישע קראפט, און אלע ווייסן - אויך די פויערן פונעם שטאט ארום, אז עס איז א היילונג צו טרונקן די וואסער.


text:
טעלעפאן
א טעלעפאן (גריכיש: tῆλe טעלע = ווײַט + φovή פאָנע = קול) איז א קאמוניקאציע מיטל צו רעדן מיט אנדערע דורך עלעקטאראנישע סיגנאלן פון ווייטע שטרעקעס.
אין יאר ה'תרל"ו (1876) איז פארשריבן געווארן דאס טעלעפאן אלס א פאטענט דורך אלעקסאנדער גרעהעם בעל וואס דערנאך איז געגרינדעט געווארן די געזעלשאפט פון טעלאפאנען מיטן נאמען "בעל". ווען אלעקסאנדער איז געשטארבן האט מען אפגעאקט אלע טעלעפאנען אויף א פאר מינוטן כדי צו אים אפגעבן כבוד.
די ערשטע ליניע פון טעלעפאן נעצווערק איז געווען צווישן ניו יארק מיט שיקאגא, און דערנאך האט זיך דאס צעשפרייט אין גאנץ USA און אייראפע.
טעלעפאן אינדוסטרי אין אמעריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טעלעפאן סערוויס אין אמעריקע איז אלע יארן געווען אונטער דעם מאנאפאל פון די לאנג יעריגע פירמע עי-טי-ענד-טי וועלכע האט געהאט רוב טעלעפאן סערוויס פון לאנד. אין 984' איז דער מאנאפאל אויפגעבראכן געווארן אין געריכט נאך א לאנג יעריגע קאמף און די פירמע איז צעבראכן געווארן צו עטליכע טיילן און פיל נייע פירמעס האבן זיך דעמאלט געגרינדעט. אין 996' האט די רעגירונג נאך מער געעפענט די מארקעט פאר טעלעקאמיוניקאציעס און ערלויבט די טעלעפאן פירמעס צו גיין אין דירעקטע קאנקורענט איינע קעגן די אנדערע און זינט דעמאלט זענען פאראן הונדערטער קליינע און גרויסע פירמעס פון אלע סארטן וועלכע קומען און גייען יעדן טאג.
מיט'ן אויפלעזן דעם מעכטיגן מאנאפאל (פון די גרעסטע אין אמעריקע'ס היסטאריע) האט זיך אנגעהויבן אן ערנסטע קאנקורענט און פרייזן זענען דראסטיש געפאלן, ספעציעל פאר לאנג דיסטענס וועלכע איז ביז דעמאלט געווען א טייערע זאך. היינט צו טאג זענען פאראן איבער 1,200 עקזיסטירנדיגע לאנג דיסטענס קעריערס אז יעדער אין סיי וועלכע ארט אין לאנד ווייסט צו זאגן כאטש פון עטליכע פירמעס. די גרעסטע פירמעס זענען היינט: עי-טי-ענד-טי, ספרינט, עם-סי-איי און ווערייזן. עס איז נישט פאראן קיין שום חילוק אין די קוואליטעט פון די טעלעפאן קאלס צווישן איין פירמע און די אנדערע ווייל אלע נוצן די זעלבע פייבער אפטיק קעיבלס וועלכע באלאנגט פאר עי-טי-ענד-טי. אבער אין סערוויס איז שוין אן אנדערע וועלט און יעדע האט זיך אירע מעלות און חסרונות.
די קליינע פירמעס פארמאגן נישט קיין שום טעלעפאן סערוויס נאר זענען ריסעלערס וועלכע קויפ'ן טעלעפאן סערוויס פאר ביליג און פארקויפן דאס ווייטער פאר אביסל טייערער און פון דעם מאכן זיי א פראפיט. דאס ארבעט נישט אנדערש ווי יעדע אנדערע ריסעלער ווען זיי קויפן גרויסע בלאקס פון לאנג דיסטענס פאר בעסערע פרייזן און פארקויפן דאס ווייטער פאר זייערע קאסטומערס גענוי ווי איינער זאל קויפן אסאך האלץ און דאס ווייטער פארקויפן.


text:
אויבערשאפט
אויבערשאפט (סאוועראניטעט) אין פאליטיק איז א מדינה וואס האט צום ווייניקסטנס איינע פון די פאלגנדיקע כאראקטערס:
- די מדינה מוז האבן הערשאפט אויף אן אייגענער טעריטאריע איבער דעם ים, איבער טריקעניש און אפילו איבער לופט. די טעריטאריע מוז נישט זיין נאכאנאנדיק. למשל שטאט אלאסקא אין אמעריקע איז אפגעטיילט פון אמעריקע דורך קאנאדע, און כאטש דעם, אלאסקא געהערט אויך צו אמעריקע.
- די מדינה מוז זיין באפעלקערט מיט אייגענע בירגער אדער פרעמדע מענטשן וואס זיינען ערלויבט זיך געפינען אין דער מדינה.
- די מדינה האט אינסטיטוציעס (די רעגירונג) וואס הערשט איבער דער טעריטאריום און די באפעלקערונג.
- די מדינה איז זעלבסטהערשאפטיק. ד.ה. זי איז נישט פארשקלאפט אונטער אנדערע מדינות. אין געוויסע מדינות איז דאס רעלאטיוו, אמעריקע איז צ.ב.ש. אינגאנצן זעלבסטהערשאפטיק.


text:
איסאראקו יאמאמאטא
איסאראקו יאַמאַמאטא (דעם 4טן אפריל 1884 - דעם 18טן אפריל 1943) איז געווען דער קאמענדאנט פונעם יאפאנעזישן פלאט אין אנהייב פונעם צווייטן וועלט קריג.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון 1919 ביז 1921 האט ער שטודירט אין הארווארד אוניווערסיטעט.
צווייטע וועלט מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געווען אדמיראל, פון די יאפאנעזע ים קרעפטן, ביי די צווייטע וועלט מלחמה, דער פלאנירער פון די אטאקע אויף פערל הארבער, וואס האט אריינגעשלעפט די פאראייניגטע שטאטן אינעם קריג.
ער איז געווען א גלענצענדער גענעראל, וואס האט דורכגעפירט געלונגענע אטאקעס, אויף די אליאירטע אינעם ווייטן פאסיפיק, אבער ביים מידוויי קאמף, האט ער געליטן א ביטערע דורכפאל, דורך טשעסטער נימיץ, דער קאמאנדיר פון די אליאירטע אינעם פאציפישן אקעאן.
ער איז אומגעקומען, ווען דער עראפלאן אין וועלכע ער איז געפלויגן, איז אראפגעשאסן געווארן, דורך אן אמעריקאנער קריגס פליגער.


text:
קאלטער קריג
דער קאלטער קריג איז דער ביינאמען פון דער מלחמה צווישן דער מערב וועלט (די פאראייניקטע שטאטן מיט אירע אונטערשטיצערס) אונד די מזרח לענדער (דער סאוועטן פארבאנד מיט אירע אונטערשטיצערס) במשך 45 יאר פון 1947 (גלייך נאך דער צווייטער וועלט קריג) ביז 1991.
די מלחמה איז נישט געווען אזוי ווי אנדערע מלחמות, צוליב דעם וואס די צוויי הויפט קעמפפער האבן זיך קיינמאל נישט ווירקליך מיט געווער ארומגעקריגט, נאר בלויז פאליטיש און אידיאלאגיש.
עס איז געווען פֿאָרגעפילט אז די מלחמה וועט זיך אנטוויקלען צו אַן אטאמקריג, און יעדער וועט שיסן אויפן צווייטן נוקלעארע וואפן.
די אונטערשטיצערס פון די פאראייניגטע שטאטן זיינען געווען: גרויסבריטאניע, פראנקרייך, אויסטראליע, מערב דייטשלאנד, קאנאדע אונד האלאנד. די אונטערשטיצערס פון דעם סאוועטן פארבאנד זיינען געווען: מזרח דייטשלאנד, טשעכאסלאוואקיי, ראמעניע, פוילן, קובא, אונד צפון קארעא.


text:
עבספליט אינטערנאציאנאל באן סטאנציע
קאארדינאטן: 51°26′34.94″N 0°19′15.18″E / 51.4430389, 0.3208833
עבספֿליט אינטערנאציאנאלע באן סטאנציע (ענגליש: Ebbsfleet International Railway Station) איז א באן סטאנציע אין דער עבספליט טאל, אין דער בארא פון דארטפארד, קענט, בלויז ארויס דעם מזרח גרענעץ פֿון גרויסלאנדאן, ענגלאנד. זי איז פלאצירט צווישן סוואנסקאמב אין דארטפארד בארא און נארדפליט אין גרייווזהאם. זי איז נאנט צום בלאוואסער איינקויפֿן צענטער צו מערב און גרייווזענד צו מזרח. זי איז אויף היי ספיד 1, 450 יארד מזרח פֿון נארדפליט באן סטאנציע.
-
-
די גערעלסן צו Medway Viaduct.
-
Details of the track, looking west, showing descending link from the North Kent Line.
-
ווײַזנדיק א 12 קאר איינס אויף דער צפון קענט צוקומענדיק צום קנופ.


text:
בלאז אינסטרומענטן
א בלאז אינסטרומענטן (ענגליש: wind instrument ווינט אינסטרומענט) איז א כלי זמר, וואס מ'נוצט מיטן מויל. און דער לופט-דרוק גיט ארויס דעם קול, און ווערן באוואויגן דורך די קנעפלעך וואס דער שפילער דרוקט.
יעדע מוזיק אינסטרומענט האט אן אנדערן פארעם, וואס מאנעוורירט אז דאס קול זאל זיין אנדערש, דינער אדער דיקער, פלאך אדער געדיכט, שארף צי ברייט, און אזוי ווייטער:
פון די אממערסטן באקאנטע ווינט כלי זמר זענען:
דעם שופר וואס מען בלאזט דערמיט ראש השנה, איז אויך א ווינט אינסטרומענט, כאטש גאנץ פרימיטיוו.


text:
דייוויד דער צווייטער, מלך פון שאטלאנד
דייוויד דער צווייטער, מלך פון סקאטלאנד (1324 - 1371 ; ה'פ"ד - ה'קל"א) דער זון פון ראבערט דע ברוס מיט זיין צווייטער ווייב עליזאבעט דע בורג איז געווען דער קעניג פון שאטלאנד זייט דעם 7טן יוני, 1329 (ה'פ"ט) ביז זיין שטארבן.
דייוויד איז געבוירן געווארן אין דעם דאנפערמאלין פאלאץ אין פיף. אינעם יאר 1328 (ה'פ"ח), ווען ער איז געווען 4 יאר אלט, האט ער חתונה געהאט מיט דזשאאן פונעם טורעם די טאכטער פון עדווארד דער צווייטער, דער קעניג פון ענגלאנד, און פון איזאבעלא פון פראנקרייך ווען זי איז געווען 7 יאר אלט.
דייוויד איז געווארן דער קעניג פון סקאטלאנד נאך זיין טאטנס שטארבן (1329), און אין נאוועמבער 1331 (ה'צ"ב) איז ער באקרוינט געווארן צוזאמען מיט זיין ווייב דזשאאן אויף דעם שטיין פון סקאן.


text:
בשר בחלב
בשר בחלב איז טייטש פלייש מיט מילך, וואס יידן טארן נישט עסן. מן התורה איז אסור צו עסן פלייש פון א בהמה געקאכט מיט מילך אדער קעז. אויך איז אסור צו קאכן, און צו האבן הנאה פון בשר בחלב. מדרבנן איז אסור אויך פלייש פון חיות און עופות, ווי אויך איז אסור צו עסן פלייש אדער פליישיגע מאכלים צוזאמען מיט מילכיגס, און נאך א פליישיגער סעודה דארף מען ווארטן עטלעכע שעה'ן ביז מען מעג עסן מילכיגס. אסאך פון די דינים פון כשרות באהאנדלען בשר וחלב.
די דינים זענען אין שולחן ערוך יורה דעה.
אזהרה: מען פסק'נט נישט קיין הלכה פון וויקיפעדיע.


text:
וואלטער קראנקייט
וואלטער לעלאַנד קראנקייט (4טן נאוועמבער, 1916 – 17טן יולי, 2009 ) איז געווען אן אמעריקאנער זשורנאליסט און פאר לאנגע יארן דער אנקער מאן אויף דער סי בי עס נייעס סטאנציע.
קראנקייט איז געבוירן אין מיזורי צו זיין פאטער דר. וואלטער לעלאנד קראנקייט, א דענטיסט, און זיין מוטער, העלענא לענא פריטשע.
ער איז געגאנגען צווישן די טראפן פון רעכטס און לינקס און איבעגעגעבן עכטע רעפארטזש אזש מען האט אנגעהויבן צו רופן אן אנקער מאן, אזוי אן אנקער מאן דארף גוט קענען מאנווירדן דעם שיף צווישן די ברויזענדע ווינטן, און זינט ער האט באקומען דעם טיטול איז דאס געווארן דער העכסטער פאזיציע און נייעס באריכטונג בפרט און זשורנאליזם בפרט, אזש דאס איז דער ציל פון יעדן וואס לאזט זיך אריין אין דעם פעלד אנצוקומען צו דעם פאזיציע, אבער ווי פאשטענדליך האבן זייער ווייניג מענטשן געדינט אויף דער פאזיציע, טאקע ווייל מען דארף זיין מורא'דיג אינטעליגענט, און עס איז דא זייער ווייניג וואס קענען דאס באווייזן
ווען ער איז געשטארבן אין יאר 1981 האט איהם איבערגענומען דען רעדער וואס ער האט געדינט אויף דער פאזיציע ביז אין 2005 נאכדעם וואס ער האט געהאט א שטוינענדן דורכפאל מיט אויפדעקן אן אויסגעטראכטע געשיכטע איבער פרעזידענט בוש, ווען עס האט געהלטן לערך זיבן וואכן פאר די נאציאנאלע וואלן, און סי. בי. עס. אונטער גרויס דרוק איז פון איהם פטור געווארן אויסקלויבנדיג איהם אלס דער שעיר לעזאזל, וואס דאן איז באשאפן געווארן דער סלאגאן רעדער געיט וויאזוי עס ווערט באצייכנט אינעם פאליטשן לעקסיקאן, אבער ער באקעמפט דאס אין געריכט מיט גרויס אנטשלאסנקייט, טענה'נדיג אז ער קעמפט נישט פאר זיך נאר קעגן די גרויסע אינטערעסן וואס פרובירן צו באיינפלוסן די אפענע מידיא, וואס לויט ווי ער טענה'ט וועט דאס אונטער מינעווען די 1טע אמענדמענט וואס גיט פרייהייט פון ווארט פאר יעדן איינציגן בירגער.


text:
3טן יוני
דעם 3טן יוני איז דער 154סטער טאג פון יאר (155סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 211 טעג .
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1621 - געגרינדעט די האלענדישע מערב-אינדיע געזעלשאפט.
- 1944 - שארל דע גאל ווערט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך.
- 1974 - יצחק ראַבין איינגעשוואוירן פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
- 1979 - אויפרייס אין א נאפט אין דרום פונעם איינגאס פון מעקסיקע איז גורם 600,000 טאן נאפט זאל שטראמען אין ים.
- 1982 - דער שגריר ישראלדיקער אמבאסאדאר אין לאנדאן, שלמה ארגוב, ווערט געשאסן דורך פאלעסטינער טעראריסטן פון אבו נידאל'ס ארגאניזאציע
- 1989 - רעגירונג פון דער פאלקישער רעפובליק פון כינע שיקט זעלנער אוועקצוטרייבן די דעמאנסטרירער אין טיאנאנמען סקווער אין בייזשינג נאך זיבן וואכן פון דעמאנסטראציעס
- 2006 - מאנטענעגרא דערקלערט זיין זעלבשטענדיקייט פון סערביע.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1865 - געארג דער פינפטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1936)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1875 - זשארזש ביזע, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געב' 1838)
- 1899 - יאהאן שטראוס דער זון, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1825)
- 1924 - פראנץ קאווקא, טשעכישער שרייבער (געב' 1883)


text:
פאן
פאן איז א שטיקל געוועבטער שטאף וואס פלאטערט אויף א זייל אדער סיי ווי ארויפגעלייגט, בדרך כלל אנצווייזן א צייכן פון אידענטיטעט אלס סימבאל פון א מדינה אדער פארטיי א.א.וו.
פון אנפאנג אן איז איר עיקר ציל געווען צו נוצן דאס פון די זעלנער אין מיליטער זיך צו אינדעטיפיצירן אלס זייער לאנד אין מלחמה צו קענען קאראדענירן דעם שלאכט דורך וויסן ווער איז דער שונא און ווער פון די אייגענע.
היינט צוטאגס טוען פענער אויך דינען אלס קאמוניקאציע צו אריבערפירן מעסעדזשעס אדער עדווערטייזונג, אדער צו באצירען אבער דער עיקר דינסט איז אידענטיפיקאציע מיט שטאלץ ארויסציווייזן לאיאליטעט און פאטריאטישקייט. די עלטסטע פאן וואס איז נאך אין באנוץ אויף דעם ציל איז די דענמארק פאן נאך פון פערצנטן יארהונדרערט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כאטשיג פאָנען זענען געווען אין באנוץ פון שטענדיג אן נאך אין די אור-אלטע קולטור, ווי צום ביישפיל טרעפן מיר אין דער תורה אז די אידן האבן געהאט פענער לויט די שבטים. איז אבער איר באנוץ נישט אריין אין קראפט אלס מדינות אידענטיפיקאציע ביז אין פופצנטן יארהונדערט ווען מען האט אנגעהויבן צו מאכן גרעניצען אויף ים און יעדע מדינה האט אנגעהויבן צו האבן שיפן האט זיך אויסגעפעלט גרויסע סימבאלן צו אידענטיפיצירן וועמען'ס שיף איז וועמען'ס פון דערווייטענס.