text:
מ'האט שוין מערער מאל אין מערערע אופנים באמערקט אז ביי א טייל פונ'ם חרדיש'ע עולם הערשט א גרויסע עמהארצות אין די סאמע יסודות פון אונזער לעבען און גלויבונג. מ'ווייסט אז מ'גלויבט, אנדערע קענען זאגען אויסעווייניג אלע י"ג עיקרים, נאך איינער קען עס נאך זינגען אין גראם אדאנק ר' יו"ט ערליך, אבער גרונטליך קענען די אלע יסודות און פארוואס אונז מוטשען זיך, איז נישט דער נחלת הכלל, און דער אלגעמיינער חינוך נעמט נישט קיין אחריות דערויף.
אלס קינד ווייסט מען אז מיר גלויבען און דאס איז דאס. אלס בחור גייט מען אין ישיבה און דער ראש ישיבה, מגי"ש אדער משגיח געבען איבער אז די וועג ווי די ישיבה איז געפיהרט און וואס זי פאדערט פון א בחור איז וואס דער תורה פאדערט, און דאס מיינט זיין א איד. דערמיט פראבירען זיי איינצורעדען אז דער פראגראם איז איינשטימיג מיט די גלויבונג, און מ'דארף נישט מער וויסען ווי די פראגראם. די יסודות פון די ערשטע מקורות פארהוילט מען פון אונז. קיינער לערנט נישט אפיציעל די ספרים מיט בחורים, אפילו די וואס זענען נישט חקירה'דיג, נאר פאקטיש. אפילו ווען מ'טרעפט זיך אן מיט א נייגעריגער בחור, האט ער נישט ווער ס'זאל איהם געבען א ריכטונג און א גאנג וויאזוי צו דערגייען די סארט זאכען.
ס'מאכט זיך אפט, און איך האב עס באגעגענט אויף פארשידענע מענטשען, אז ווען מ'ווערט עלטער און מ'נעמט זיך טראכטען, פאלט אריין אין קאפ א הו"א אז דער גאנצע זאך איז א עורבא פרח, גארנישט מיט נישט. מ'האט באמערקט אז אך שקר נחלו אבותינו און דער רוב וואס מ'האט אונז געפרעדיגט איז נאר ווייל אזוי געלונגט עס פאר'ן פרעדיגער, ומן הרוב יקיש אל המיעוט אז מסתמא איז דאס אויך פאר די סבה, מ'האט קיינמאל נישט ערנסט געמיינט דאס אידישקייט, נאר די פראגראם.
אפילו ווען דער דרשן איז נישט געווען קיין עגא'איסט וואס זוכט זיין אייגענע טובה, און ער האט עס טאקע ערנסט געמיינט, איז עס אויך נישט גענוג. מ'קען נאך קלערען אז דער דרשן רעדט וואס ער רעדט, נישט ווייל ער טראכט אזוי און ער האט קריטיש דורכגע'ארבעט זיין גלויבונג. פונקט ווען מ'כאפט טז ווען ער זאגט א שטיקל תורה אין א תוספות איז עס נישט ווייל ער האט מכריח געווען אז נאר דער פשט איז ריכטיג, נאר ווייל ס'שטימט אין זיין קאפ און ס'מאכט זיין לעבען רואיג, איז ער גרייט אזוי אנצונעמען. אפשר איז דער גאנצע אמונה אויך אזוי? אפשר איז דער גאנצע רייכע עבר אונזער אויך אזא עורבא פרח, און רעק"א מיט דער מהרש"א זענען געווען אזעלכע וואס וויבאלד דאס אידישקייט האט שיין געווינקען צו זיי, האבען זיי זיך שיינעהייט צוריק געווינקט.
וואס טוט א יונגערמאן אין אזא פאל? מ'עט איהם זאגען אז דער ווילנא גאון איז נאך אזוי קלוג ווי איהם, און ער האט געגלויבט. פארוואס זאל ער דיר גלויבען? אפשר האט דער ווילנא גאון געטוהן פונקט ווי זיין מגיד שיעור אין ישיבה? א געשמאקע לעבען געטראפען אין אידישקייט, איז ער געבליבען. נו, איך בין נישט אזוי באקוועם דא, וועל איך מיר זוכען אן אנדערע!
וואס טוט דער מענטש יעצט? ער האט אין קאפ א שטארקע צד אז די גאנצע זאך איז שקר. ער קלערט אז מ'האט איהם אפגענער'ט מיט באמבאסטישע רייד וועגען די ווארהייט פון תורה, און מ'האט עס בכלל נישט געמיינט ערנסט. אבער ער איז פארט ערליך און ער זוכט זיך אום, אפשר וועט מען איהם יא קענען איבערצייגען, אפשר איז ערגעץ דא א תירוץ צו די קשיא'ס, אפשר זענען דא קלארע ראיות איהם אויפצוווייזען אלס. ער לערנט דער ספר און ער ליינדט יענער בוך, ער טרעפט זיך אן מיט דער מומחה אין די זאכען און ער שמועס'ט מיט בעלי תשובה פילאזאפ'ן. אמנם דא עקא, ברגע ער האט א צד אז ס'איז אלס שקר, איז דער קנה מדה פון אמת געווארען אנדעריש. אז ס'איז נאך דא א ווייטער צד אז דער זאך איז נישט מוכרח, האט ער שוין נישט קיין שום צד אז ס'איז אמת. ער זוכט צו ברענגען א ראיה צו אן אמונה אזוי ווי מ'ברענגט א ראיה אין מאטעמאטיק, כאילו ס'איז מעגליך במציאות איבערצוצייגען א זאך וואס מ'זעט נישט פונקט ווי א זאך וואס מ'זעט יא.
דער לעבען ווערט איהם שווערער. יעדעס מאל ער דארף עפעס אוועק געבען פאר אידישקייט, צו ס'איז זיך ארויסשלעפען פון בעט אין די קעלט צו דאווענען שחרית, צו ער דארף זוכען כשר'ע עס'ן אין די פרעמד, צו ער דארף זיצען ביי א חנוכה מסבה אויסהערען זיין נעריש'ע שוואגער'ס איבערקייען נאכאמאל דער נייעס פונ'ם לעצט'ן פאליטיק פסק דין צו פסק קאורט אויף צוויי קינדער וואס קענען זיך נישט אויסקומען. ווען ער ווייסט כאטש פארוואס ער טוט עס, וואלט עס איהם בכלל נישט באלאסט'ט, אבער יעצט וואס ס'נאגט איהם די קשיא'ס, ווערט ער אנגעצויגען פון יעדער זאך. דערנאך ווען ער גייט צוריק זוכען די ראיות, האט ער נאך א שטער אויפ'ן וועג, ער איז ווייניגער גרייט צו הערען די תשובה, און ער זוכט מיט א שטארקערע פארגרעסערונג'ס גלאז יעדער פעלער וואס דער טענה פארמאגט.
פון דא ביז צום ארגסט'ן איז נישט צו ווייט.
ווען מ'וואלט פון פאראויס געוואוסט וואס מ'גלויבט, אפילו פאר די ראיות, און מ'וואלט געוואוסט דער פשטות פון אונזער גלויבונג, פארוואס דער לייכסטע באקוועמסטע (איך מיין נישט פיזיש לייכט און באקוועם, נאר אז א שכל'דיגע לעבען איז כולל אין זיך אן אמונה אין א בורא א כל יכול און אז ער האט געגעבען א תורה פאר מענטשען צו היטען), וואלט מען נישט געווארען אזוי אנגעצויגען פונ'ם ענין, און ער וואלט געקענט אפלערנען די ראיות און יסודות מיט א לייכטערע מוט, מיט אן אפענע קאפ און ברייטערע פארשטאנד. ער וואלט געקענט צוווארטען ביז די סוף פון א סברא איידער ער אטאקירט איהם, און ער וואלט געקענט ארייננעמען אין קאפ פארשידענע מיינונגען אן צו ווערען צומישט.
איך וויל דא אראפברענגען א שטיקל סדר וואס צו לערנען, און וואס מ'קען האפען פון די אלע ספרים, און יעדער איינער קען דורכלערנען און זוכען וואס רעדט צו איהם. אבער דאס דארף קודם באטאנ'ט ווערען אז דאס לערנען אין די זאכען איז נישט אזוי ווי איינער וואס זוכט ווערטליך צו פארציילען צווישען די פיש און די פלייש ביים שבת סעודה. דאס איז נישט קיין גימטריאות צו מדרש פליאה'ס וואס מ'דארף עס כאפען און ווייטער געגאנגען. ס'איז דקות'דיגע זאכען, אינערליכע סברות און פארצווייגטע חשבונות און דער וואס וויל ארנטליכעהייט דערגייען די זאך מוז זיין גרייט צוצולייגען קאפ און צייט. איינער וואס ליינט שנעל, כאפט א בליק און ווייטער געגאנגען, זאגט ליגענט צו זיך אליינס, און ער קען נישט זאגען שפעטער אז ער איז אוועק פון אידישקייט פאר 'אומפאר'ענטפערטע קשיא'ס'. און אפילו ווען ער בלייבט ביים אידישקייט, וויסען זאל ער אז דער אמונה איז ווערט מ'זאל עס דערגייען מיט א רואיגקייט און אן ארנטליכקייט, מיט נאך אזוי פיל מיה און פלאג ווי דער דאקטאר און דענקער טוהן דורך זייער חשבונות.
דער ערשטע וואס העלפט צו די זאכען איז דער נשר הגדול, דער אור שבעת הימים וואס באלייכטעט יעדער טריט פון א מענטש'ס און כ"ש א איד'ס לעבען, דער רמב"ם. ער האט געשריבען אויף כמעט יעדער נושא בכדור העולם, אלע זיבען חכמות האט ער ארויסגעהאט, און בוודאי האט ער נישט געכיפערט דער נושא.
קודם איז ראטזאם צו לערנען זיין הקדמות. ד.ה. דער הקדמה לפרק חלק (דער לעצטער פרק אין משניות סנהדרין) וואס דארט שמועס'ט ער ארום די י"ג עיקרים בפרטיהם. הייבען הייבט ער אן מיט א באריכט וואס איז דאס גן עדן און גיהנם, וואס איז דער שכר פון מצוות, וואס איז דאס עוה"ב און ימות המשיח, און פארוואס אלע טובות אין דער תורה זענען גשמיות'דיגע זאכען נישט רוחניות'דיגע שכר. (פאר דער וואס איז אינטרעסירט, דער רמ"ה אויף סנהדרין פרק חלק האט א שמועס אויף דעם ווי ער רעדט ארום דער שיטת הרמב"ם, ער האט אויך א ספר אגרות הרמ"ה וועגען ענייני אמונה מיט תשובות פון א סאך גדו"י מיט השגות אויף א סאך פונ'ם רמב"ם, כולל ענייני אמונה)
דערנאך לאזט ער זיך אריין אין א שמועס וועגען דריי סארט מענטשען וואס באגעגענען אחד מדברי חז"ל וואס שטימט נישט אין די נארמאלע שכל. א. דער וואס איז מאמין אין דברי חז"ל כפשוטם און ער לייקענט זיין אייגענע אויגען. ב. דער וואס גלויבט אז דברי חז"ל זענען כפשוטם און ממילא לייקענט ער אין זיי, ווייל ס'איז קעגען די שכל. ג. א מין וואס איז שווער אנצורופען א כת, ווייל ס'איז אזוי זעלטען, וואס פארשטייען אז ס'איז דא טיפערע פשטים אין דברי חז"ל, און ס'איז אייביג דא וואס צו פארשטייען טיפער אז ס'שטימט אלס אין שכל. מיט די הנחה איז ער מסביר דער ענין פון רוחניות'דיגע שכר, כרת און עוה"ב און עולם הנשמות, אז ס'איז אלס דער עומק פון דברי חז"ל און אזוי שטימט אלס.
נאך דעם מאכט ער זיין באקאנטע רשימה פון י"ג עיקרים, וואס איז שפעטער געשריבען געווארען אלס א צולייג צום דאווענען. אבער זיין רשימה איז קלארער און טיפער פון וואס מ'זעט אין סידור. ער ברענגט א פסוק צו יעדער זאך, און ער גייט אריין אין א גרעסערע אריכות. למשל אינ'ם עיקר השביעי רעדט ער פון מעלת נבואת משה, ברענגט ער פיהר מעלות וואס משה רבינו'ס נבואה האט איבער אנדערע נביאים (וכמו"ש בהל' יסודי התורה באריכות ג"כ), און ער ברענגט מקורות דערצו.
נאכ'ן דורכלערנען די י"ג עיקרים דארף מען האבען אן אנדערע בליק אויף זיי, ס'איז נישט סתם א ניגון, ס'איז א דערהער א וועג וויאזוי צו לעבען און צוצוגייען צו מצוות און עבירות.
נאך דעם דארף מען דורכלערנען רמב"ם הל' תשובה פאמעלאך, בפרט די צווייטע האלב, ווי ער איז מסביר מיט א געוואלדיגע אריכות און דקדוק ענייני בחירה ושכר ועונש, דער באקאנטע קשיא פון ידיעה און בחירה איז דארט, ווי אויך זיין פשט אין דער עונש פון פרעה 'כי אני הכבדתי את לבו' (א פשט וואס אנדערע ראשונים דינגען זיך, עי' עקידת יצחק פרשת וארא און אנדערע זאגען ווען דער שערי תשובה זאגט 'וגם אם הרבה לפשוע לא ננעלו לפניו דרכי התשובה' גייט עס אויף דעם). דערנאך וואלט געווען קלוג דורכצולערנען רמב"ם הל' יסודי התורה, ובפרט די ערשטע פיהר פרקים. הגם אז ס'איז דא זאכען דארט וואס זענען רחוק פון אונזער שכל'דיגע באגריף און מ'זענען נישט איינגעוואוינט צו די סארט שפראך, צום ביישפיל די גלגלים, מ"מ מ'זעט דארט הכרחים צו אמונה, נישט אלס ראיות און א דין ודברים איבערצוצייגען די עיקרים, נאר אלס ארויסברענגען די עיקרים אויף א שכל'דיגע פארנעם (ע"ע להלן ביי די חובת הלבבות, ווי מ'עט מסביר זיין די נקודה). הלכות דעות טראגט אויך א סאך אין דער הינזיכט.
נאך צוויי מאמרים פונ'ם רמב"ם זענען וויכטיג פאר אונזער ידיד וואס וויל קענען גרונטליך. דאס איז די הקדמה לפיהמ"ש, וואס דארט איז ער מסביר די יסודות פון תושבע"פ וויאזוי מיר ווייסען פשט אין תושב"כ, וואס איז נתחדש געווארען דורך פלפול התורה און ווען איז די פלפול נאר אויף מסביר צו זיין וואס זיי האבען געהאט בקבלה בלא"ה. פאר איינער וואס אינטרעסירט זיך מער אין די טע'אלאגישע און פילאזאפישע חלק פון אידישקייט, וועט ער עס טרעפען אין @שמונה פרקים להרמב"ם, דאס איז די הקדמה צום פירוש אויף אבות. דארט איז זיין נושא מדות און דעות, און וויאזוי זיי זענען א חלק פון א מענטש און וויאזוי זיי ווערען פארראכטען. דער תכלית פון מצוות איז אויך א חלק פון זיין שמועס, ווי אויך וואס ער גייט אריין אין א טיפערע דערהער אין די קשיא פון ידיעה און בחירה. וואס פאסירט צו א צדיק און וואס איז א נביא איז דער סוף פונ'ם שמועס. דער שמונה פרקים קען אויך דינען אלס א הקדמה צו הלכות דעות, ווי ער רעדט פון מדות און זייער באדייט.
די אגרות הרמב"ם, ובפרט אגרת תימן (די גאנצע, נישט נאר וואס איז נוגע א פארטיי) זענען מרחיב אנדערע זאכען וואס זענען שוין אויסגעשמועס'ט, און אנדער בריווען זיינער זענען אינטרעסאנט און וויכטיג, אבער איך בין נישט גענוג באקאנט אויסצווויילען די וואס זענען אונז נוגע.
(איך לאז אויס בכוונה דער מורה נבוכים, ווייל דאס דארף קומען נאך די אנדערע ספרים. דאס נעמט יארען לאנג, און מ'דארף קודם וויסען די מושגים צו פארשטייען צו וואו ער צילט)
פאר דער וואס האלט נאך מיט, איז מען יעצט אין מיט'ן א לאנגע רייזע. אלס וואס מ'האט געלערנט אלס קינד האט שוין א טיפערע דערהער, מאנכע זאכען זענען אפגעפרעגט אינגאנצען, און דאס איבעריגע איז פנים חדשות באו לכאן.
דער רמח"ל האט געשריבען א סאך ספרים, אבער זיין ספרי השקפה דינען אלס א קיצור פון די אלגעמיינע אידישע גלויבונגען. ער איז געבענטש'ט געווארען מיט א כח הכתיבה איינס אין די וועלט. ווען דער גר"א האט געזאגט אויף מסילת ישרים אז ס'איז דארט נישט דא קיין איבעריגע ווארט, קען מען עס זען בחוש, און ער האט די כח ארויס צו ברענגען א נקודה מיט א געוואלדיגע קלארקייט. ס'איז קלאר אז מ'קען מדקדק זיין בלשונו, וכמבואר שם בפנים פאר יעדער וואס קוקט דארט.
די ערשטע ספר צו קוקען איז דער דרך ה', וואס איז פשוט און בקיצור אלס וואס דער תורה פאדערט פון א מענטש בעבודתו. ער הייבט אן מיט די י"ג עיקרים, דערנאך גייט ער אריין אין תכלית האדם בעולם, און וויאזוי מ'טוט עס ערפילען מיט תורה ומצוות, אלס אין א קורצע שפראך, ווי אויפ'ן שפיץ גאפעל. ס'איז א געוואלדיגע קיצור פאר דער וואס וויל וויסען נאר דאס, אבער ער ברענגט נישט קיין ראיות דערצו. ער איז מסביר השגחה פרטית, נבואה, שכר ועונש, ענייני הנשמות והנפשות, רוה"ק נבואה וכשפים וחלומות ועוד. אין חלק רביעי לייגט ער זיך אריין אין עבודה, חלקי העבודה כוונת העבודה ותכלית העבודה.
דער וואס קען גוט דרך ה' האט א רקע אויף וואס צו בויען זיין גאנצע השקפה, מ'קען פון דעם ווייטער גייען צו זען ווען אנדערע דינגען זיך אויף געוויסע פרטים, אויף וואס זיי קומען זיך דינגען, און גרונטליך דערגייען דער סוגיא פון מחשבת ישראל.
דער ספר דעת תבונות איז א לענגערע שמועס איבער א טייל פון די נושאים וואס ער דערמאנט אין דרך ה', בעיקר וועגען דער מציאות פון רע וטוב אין די וועלט (א נושא וואס אין זיין צייטען האט שטארק גע'ענגט מענטשען, זייענדיג א חלק פון משנת כת ש"צ). רוב זיין איבעריגע כתבים זענען אויף דברי קבלה, נאר ס'איז וויכטיג צו דערמאנען אז מסלת ישרים האט א סאך פון דער סוגיא תוך דבריו, וויבאלד דער רמח"ל איז געווען אן אויסנאמליכע שרייבער, וואס האט געקענט אזוי קלאר און קורץ ארויסברענגען א זאך, ביז מ'זעט טאקע ווי דער גר"א האט געזאגט אז קיין איבעריגע ווארט איז נישט דא אין מס"י. מ'האט געטראפען אן אנדערע גירסא פונ'ם מסילת ישרים וואס איז געשריבען געווארען דרך שאלה ותשבוה ווויכוח, און דארט איז עס מער אויסגעשמועס'ט. ס'איז געדרוקט דורך מכון אופק, און ס'לוינט זיך צו כאפען א קוק.
מסתמא האט מען געלערנט חובת הלבבות אין ישיבה, און מ'מיינט מ'קען עס. אבער דער ערשטע שער האט מען געכיפער'ט. פאר דער וואס האט געקוקט אין די הקדמה פונ'ם לב טוב אויף שער היחוד, ברענגט ער א רשימה פון מראה מקומות אז מ'זאל זיך היטען דערפון. דאס איז אלס ריכטיג פאר'ן כלל, אבער פאר'ן פרט איז נישט אזוי פשוט. דער סבה וואס מ'קוקט נישט דארט איז כדי נישט מעורר זיין קשיא'ס וואס מ'וועט מעגליך נישט קענען פאר'ענטפערען. אבער אונזער ידיד דא האט שוין די קשיא'ס, ער ווייסט נאר נישט וויאזוי עס ארויסצוברענגען. פאר איהם האבען די ראשונים טאקע געשריבען די ספרים, און טאמער ער לערנט עס גרונטליך לש"ש, וועט עס איהם זיין לתועלת און נישט פארקערט.
דער יסוד פונ'ם חובת הלבבות איז וידעת היום והשיבות אל לבבך כי ה' הוא האלקים. איך פארשטיי זיין כוונה אזוי. יעדער מענטש האט פארשידענע שליאטען אין מח, ס'איז דא אנדערע וועגען וויאזוי א זאך ווערט באהאפטען אין א מענטש'ס קאפ. למשל אז מ'וויל עפעס געדענקען מאכט מען א סימן דערויף, דער סימן איז א וועג אז די זאך זאל ווערען נקבע אין קאפ. איינער וואס לערנט א סוגיא און ער האט א חידוש אויפ'ן סוגיא, דורך דער חידוש געדענקט ער די גאנצע סוגיא. טאמער ער האט געלערנט די סוגיא מיט זיין זיידע הארט פאר יענער איז אוועק, ליגט עס איהם אין קאפ דורך זכרונות פון זיין זיידע. ווען א מענטש אין זיין קאפ טראכט וועגען אידישקייט אלס א געשמאקער געזונטער חלק פון זיין לעבען, האט עס א רושם אויף יעדער אידישער זאך וואס ער טוט. יעצט ווען א מענטש האט א גרויסע פיזישע געשמאק אין זיין אידישקייט, אבער זיין מח האט גארנישט דערמיט, פעלט עס איהם אין השבה ללב, ער האט נאר איין גאנג פון זיין אידישקייט צו זיין הארץ, דאס איז זיין פיזישע געפיהלען. ווען איינער זוכט צו טרעפען נאך גאנגען אין דעם, למשל דורכ'ן איינחזר'ן די י"ג עיקרים, דורכ'ן מוסר נפש זיין דערויף, האט ער געבויט נאך סטעשקע'ס פון זיין וויסענשאפט צו זיין הארץ. לייגען צו די בעלי חקירה, אז דער חקירה אין ענייני הדת טוט אויך אויף דער זאך. ד.ה. ווען א מענטש האט קבוע אין הארצ'ן אז זיין אמונה איז נישט נאר וואר, נאר ער איז איבערגעצייגט לאגיש אז ס'שטימט, האט עס געטראפען נאך א גאנג צום הארצ'ן צו בלייבען דארט כיתד בל תמוט.
דערמיט קלער איך אז די ראשונים מיט זייער חקירה האבען קיינמאל נישט געהאלטען אז דער חקירה איז דער איינציגסטע וועג וויאזוי אנצוקומען צו אמונה, און זיי זענען נישט געקומען ענטפערען קשיא'ס צו כופרים וואס גלויבען נישט. זייער כוונה איז געווען צו בויען נאך א מהלך אין דער מענטש'ס וויסענזיין צו אמונה, און דערמיט באפעסטיגען זיין שייכות צו תורה אמונה און דער אויבשטער.
פאר אונזער ידיד איז דאס א וועג וויאזוי צו דערגייען זיין אמונה אויף א שכל'דיגע אופן. מיט'ן לערנען שער היחוד וועט ער זיך איבערצייגען אז ס'איז דא קלארע
אויף די ספרים קען מען צולייגען א רשימה פון נאך קלענערע ספרים, וואס זענען נישט אזוי וויכטיג ווי די פריערדיגע, אבער זיי ברענגען ארויס די יסודות מיט א געוויסע קלארקייט וואס אנדערע האבען נישט. א הקדמה צו ענייני קבלה איז א ספר שומר אמונים הקדמון, וואס שרייבט ארויס קלאר די יסודות אויף וואס קבלה איז געבויט. ס'גיבט א נייע בליק פאר דער וואס מיינט קבלה מיינט קונצ-שטיק צו געוויסע זאגאכצער אדער באקליידערנוג און האט קיינמאל נישט געהערט איהר אמת'ער באדייט. דער ספר עמוד העבודה פון ר' ברוכ'ל קאסאווער איז געבויט אויף די ספר. דער ספר נפש החיים איז א יסודות'דיגע וואס נעמט צוזאמען מוסר עיקרי הדת און קבלה אינאיינעם.
ועל כולם, דארף מען דערמאנען די ספרים וואס זענען נישט בעיקר יסודות הדת, אבער א סאך יסודות הדת קומען ארויס דערפון. דער ערשטע איז חומש רש"י און רמב"ן (מיט אוה"ח אויך). ארומגעשפריצט איבער גאנץ תורה טרעפט מען רמב"ן'ס וואס באלייכטען די גאנצע אידישע גלויבונג. למשל אין פרשת ויגש, צו אין פרשת יתרו אדער אין פרשת ואתחנן, און געוויס דער באקאנטע אין פרשת בא. ס'אז דא נאך וואס איך געדענק נישט אויפ'ן מינוט. אמת'דיג קענען נ"ך איז אויך א גוטע פלאן, אבער לע"ע קען איך נישט קיין פירוש אויף נ"ך וואס איז מספק די סחורה. אמת, דער רד"ק איז מורא'דיג און ער איז מסביר די פסוקים מיט חז"ל, אבער א סאך פעלט נאך. איך קען נישט קיין ספר וואס איז מסביר עפ"י חז"ל די 'נצרכה לדורות' פון אלע מלחמות אין יהושע, צו דער ריכטיגע באדייט פון אלע שופטים. די דיוקים אין פסוקים, וואס אין חומש צו מגילת אסתר האט מען שטארקעהייט אויסגע'ארבעט, איז אין נ"ל נאך א פרייע פעלד. איך קלער אפשר אז דער תועליות הרלב"ג קען העלפען, אבער ער איז נישט מיט חז"ל דוקא. דער אברבנאל איז אויך א שטיקל נוצבאר, אבער ס'פעלט נאך אלס נישט. (דער מלבי"ם דערמאן איך בכלל נישט, ווייל ער גייט אליינס, נישט מיט חז"ל)
איך לייג דאס צו פאר דער וואס די קשיא'ס נאגען נאך אין געדערעם און די תירוצים העלפען איהם נישט.
א בחור (און א יונגערמאן) וואס וויל פארשטייען די אלע יסודות, וואס זיין זעלע דארשט זיך און בעט א קלארע פארשטאנד, א שכל'דיגע גלויבונג, דארף וויסען אז די פראבלעמען וואס ער האט באמערקט ביי זיין מגי"ש משגיח צו מחנך, זענען זייער פראבלעם. דער וואס האט דורכגעלערנט א לאנגע ש"ך, צו תשובות אהין און צוריק צווישען רעק"א און דער בית מאיר, וועט גלייך זען אז ביי די מענטשען איז יעדער זאך געווען וויכטיג. קיין נקודה נישט אנגענומען אן א ראיה, קיין איסור צו היתר זענען נישט אדורך אן דעם אז ס'זאל שטימען פון אלע זייטען, הן מסברא הן מקרא. זיי האבען געפיהלט אן אחריות צו לעבען מיט זייער שכל, נישט זייער אחור, און ווען מ'ווייסט אז זיי האבען זיך אינגאנצען אונטערטעניגט אונטער'ן תורה, איז דער פשטות אז זיי האבען עס געטוהן מיט די זעלבע מאס אחריות ווי זיי האבען געהאט צו א (רעלאטיווע) קלייניקייט אין הלכה.
פאר'ן ערשט'ן טריט איז דאס וויכטיג, אז גדולי החכמים האבען זיך געספראוועט מיט די זאכען און ארויס בשלום. יא, ס'איז געווען א שפינאזא אין דער וועלט וואס ער האט אנדעריש געטראכט, א קאנט מיט אן אריסטו, אבער לעומת זה האבען מיר א לאנגע רייע פון דענקער'ס און קענער'ס וואס לא נפלה חלקם. ועוד וביתר עומק, ווען א מענטש ווי קאנט רעדט און שרייבט, קען מען זען א בעל כשרון, איינער מיט געדאנקען וואס קומט פון טראכטען. אבער פון וואנעט ווייסט מען אז ס'איז דא א מסקנא דא? אפשר איז עס מער נישט ווי געדאנקען און ווערטלעך, נישט באזירט נישט אויסגעחשבונ'ט ביז'ן סוף, סתם דער בעל כשרון אין מקוה זאגט עפעס טיפער ווי א צווייטען. פונקט ווי דער פאליטישע אנאליז'ער אויף די ראדיא, אפילו ער זאגט עפעס א נייעם דערהער, איז ווייט פון גרייט צו פיהרען דער מדינה מיט אלע איהר פרטים און פרטי פרטים (חללה של רשות – שבת יא.), אזוי אויך דער דענקער. ווען מ'קען זען פון א מענטש אז ער איז אן איש המעשה, זיין מחשבות ווערען אויסגע'ארבעט ביז'ן סוף, ער קען אויפווייזען זיין דעה ביז למעשה, און דאס זעט מען אין די ספרי הלכה פונ'ם מענטש, קען מען גלויבען אז אפילו אינ'ם פעלד פון פילזאפיע זענען זיין מחשבות אויסגעחשבונ'ט ביז'ן סוף.
פון אלע פילאזאפע'ן וואס זענען געבליבען אפיקורסים, קען איך נאר איינער וואס איז באקאנט אלס א קענער אין ענייני דעלמא, אז מ'קען פון דעם צייגען אז זיין אפיקורסות איז א געבויטע זאך. דאס איז אריסטו. אלע אנדערע כגון שפינאזא צו וואס קען מען גארנישט פון זיי אלס דענקער'ס אין סיי וועלכע תחום אין די וועלט. די אלע בעלי דעה בעלי כשרון ביי די גוים זענען עפ"י רוב נישט קיין פילאזאפע'ן. כגון איינשטיין (יא, א איד, אבער לגבי זיין גלויבונג איז ער דאך א גוי גמור געווען) אדער ניוטאן צו וואס, זענען קיין גרויסע פילאזאפע'ן נישט געווען. אלזא, דער אוטאריטע"ט פון שכל בלייבט ביים תורה און נישט ביים אפיקורס. דער רמב"ם איז דאך אן אויסנאמליכע חכם אין סיי וועלכע תחום אין די וועלט, און ער איז דאך א מאמין. אבער אפילו די וואס זענען נישט געווען קיין אויסנאמליכע חכמים אין מילי דעלמא, עכ"פ אין תורה זעט מען א כשרון, א היקף, א פארשטאנד ועל כולם, אויסגעחשבונ'טע געדאנקען ביז'ן סוף. ווען אזעלכע לייבען זאגען א דעה אין אמונה אין טע'אלאגיע אין דער חובת האדם בעולמו, קען מען רואיגעהייט וויסען אז דאס איז א באזירטע דעה, דאס איז א דעה וואס איינער האט געזארגט אויסצוחשבונ'ן און אפצופרעגען די ראיות קעגען איהם.


c: text/html

text:
עקאנאמיע פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך
די עקאנאמיע פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך איז אין די לעצטע הונדערט יאר פאררעכנט אלס איינע פון די וועלט'ס בעסטע עקאנאמיע לענדער. איר איבער-וואסער האנדל וואקסט פון טאג צו טאג מיט א שנעלן טעמפא, אירע בירגערס פיאנירן אינדוסטריעלע אינאוואציעס, זי פראדוצירט אן א שיעור חפיצים, און גיט די וועלט א הויפן מיט גוטע סערוויסעס צווייט נאך אמעריקע.
באלאנץ פון האנדל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
הגם בריטנ'ס עקאנאמיע איז שטארק האט זי אין די לעצטע 50 יאר עטליכע מאל זיך אנגעשטויסן מיט פראבלעמען. איר גרעסטער פראבלעם איז געווען די באלאנס פון האנדל. אין די מיטל 900' יארן האטבריטאניע געמוזט אימפארטירן מער ווי א צענטל פון איר עסן און פיל מער רוי מאטריאל. דאס האט געצוואונגען די רעגירונג צו שטופן די עקספארט מיט'ן גאנצן קראפט וואס האט שווער געמאכט די עקאנאמיע אין לאנד ווייל עס איז פשוט געווען א מאנגל אין געוויסע פראדוקטן. פון די אנדערע זייט זענען אין די זעלבע יארן געווען עטליכע אינדוסטריעס, ווי קוילן מינעס, שיף פאבריקן, און טעקסטייל, וועלכע האבן פראדוצירט פיל מער סחורה וויפיל זיי האבן געקענט פארקויפן.
רעגירונג הילף[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין 970' האט זיך דאס לאנד'ס עקאנאמיע אנגעהויבן צו סטאבילן ווען די רעגירונג האט אונטערגענומען א רייע פרישע פראגראמען צו העלפן די ריזן פירמעס, ווי בריטיש עירוועיס און בריטישע טעלעקאמוניקאציעס, מיט שטייער שניטן וכדומה. ענליכע פראגראמען זענען פאראן אין אלע ציוויליזירטע לענדער, באקאנט מיט'ן צו-נאמען פריוויטיזאציע. די פראגראמען האבן געטאן גאר א סוקסעספול דזשאב און אין יאר 97' איז בריטענ'ס עקענאמיע געשטיגן אין איין איינציגער יאר מיט 2.5 פראצענט, די העכסטע אינע'ם אייראפעאישן פאראיין.
דער רעגירונג'ס ראלע אין דער עקענאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פונקט ווי אנדערע מאנדיניזירטע לענדער האט דאס פאראייניגטע קעניקרייך א געמישטע עקענאמיע. דאס מיינט אז טייל סעקטארן ווערן אפערירט דורך דער רעגירונג אין טייל דורך פריוואטע ביזנעסער. זינט דער צווייטער וועלט מלחמה האט בריטן שווער געארבעט צו באלאנסירן דאס געמיש פון פריוואטע און רעגירונג ביזנעסער כדי צו פארזיכערן די עקאנאמישע וואוילזיין פון אירע בירגערס. אזעלכע פֿראגעס זענען געווענליך פארטייאיש. אין בריטן האט די קאסערוואטיווע פארטיי מער געשטיצט די פריוואטע קאמפאנענטן און די לעבער פארטיי האט געשטערקט די פובליקע קאמפאנענטן. וויאזוי אימער, האבן ביידע פארטייען צוגעשטעלט א געזונטע געמיש פון ביידע עלעמענטן. (די פובליקע קאמפאנענט באדייט די וועלפער סיסטעם, סאציאליזירטע מעדיצינען, רעגירונג קאנטראלירונג אויף ביזנעסער, בענק, און געלט אנבאט. ד.ה. אז די רעגירונג איז א הויפט ארבעט געבער: פובליקע באאמטער, יוסטיץ, מיליטער, פאליציי און פייער אפטיילונג, שולערינס, און געזונטהייט פראפעסיאנאלן זענען אין גרעסטן טייל ארבעטער פאר דער רעגירונג. די רעגירונג איז אויך א הויפט קונה צו אסאך גוטס, ספעציעל מיליטערישע געצייג.)
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט די בריטישע רעגירונג נאציאליזירט, אדער איבער גענומען, א גרויסן נומער פון ריזיגע אדער פראבלעמאטישע ביזנעסער. דאס האט אריינגענומען: קוילן, עלעקטיריק, גאז, וואסער, טעלעפאנען, אייזן, שיפן און פליגער פראדעצירונג. זינט די 950' יארן האט די רעגירונג פריוואטיזירט רוב פון די אינדוסטריעס, פארקויפנדיג זייערע אקציעס צו פריוואטע בירגערס.
די בריטישע רעגירונג האלט א גוטן סדר פון געזעצן וויאזוי צו קאנטראלירן די עקאנאמיע, די גוטס און סערוויסעס זאל נישט זיין צו הויך און סטראשן די אינפלאציע. די סיסטעם וואס בריטן האט אנגענומען איז היינט אויפגעכאפט און צענדליגער לענדער.
ארבעט און ארגיקולטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די סך הכל בריטישע ארבעט'ס (לעיבר) קראפט איז געווען אין יאר 00' 29,911,267 מיליאן מענטשן. בריטענ'ס עמפלאוימענט סטרוקטור האט זיך גענצליך געטוישט אין די לעצטע 40 יאר. ס'איז געווען א שטארקע פארמערונג אין סעלף עמפלאוימענט (מענטשן וואס האבן אייגענע ביזנעסער אדער ארבעטן פאר זיך און צאלן שטייער ענדע יאר): מער ווי 3 מיליאן מענטשן, אדער 12 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט זענען פארגאנגענעם יאר געווען סעלף עמפלאויעט, און עס איז געווען א שטארקע וואוקס אין קליינע ביזנעסער צו וועלכע די רעגירונג האט געברויכט צושטעלן נייע פראגראמען. ביז 50 יאר צוריק האבן נאנט צו האלב בריטישע איינוואוינער געארבעט אין די מענופעקטשערינג (פאברעצירונג) סעקטאר. היינט צו טאג ארבעטן נאנט צו דריי פערטל אין די סערוויס סעקטאר, אין פארגלייך צו איין דריטל אין יאר 955'. דער סיבה דערצו איז ווייל רוב זאכן וואס זענען אמאל געטאן געווארן מיט די האנט ווערן היינט געטאן מיט מאשינערי אדער קאמפיוטערייזד. נאך א טויש אין די לעצטע 50 יאר איז געווען אז מער פרויען גייען היינט ארבעטן. לויט א סטאטיסטיק פון יאר 997' איז 47 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט באשטאנען פון פרויען.בריטאניע האט די גרעסטע צאל פרויען ארבייטער פון גאנץ אייראפע. די ארבעטסלאזיקייט ראטע שטייט זייער גוט אין ענגלאנד מיט 5.7 פראצענט. מיט 6 יאר צוריק איז עס נאך געשטאנען ביי 9.1 פראצענט וואס איז געווען א שטארקע שפרונג קעגן 10 יאר פריער ווען די ראטע איז געשטאנען איבער 12 פראצענט. די ארבעטסלאזיקייט ראטע איז געוואנדן לויט די ראיאנען. אין מזרח ענגלאנד איז עס די העכסטע (דאס טייטש אז ווייניגער מענטשן האבן ארבעט) און אין צפון אירלאנד איז עס די נידריגסטע. די יונייטעד קינגדאם האט ווייניג פעלדער פאר פארמינג קעגן אנדערע אייראפעאישע לענדער אבער זי פראדוצירט פיל מער פרוכט, גרינצייג, וואל, מילך, א.א.וו. ווי זיי. דאס איז א דאנק די אינאוואציעס אין פארמינג מאשינערי. נאך די צווייטע וועלט קריג האט די בריטישע רעגירונג אנגענומען א פאליסי צו סטאביליזירן די ארגיקולטור סעקטאר אויף ביידע וועגן, אי די פארמערס זאלן מאכן געלט און אי די מענטשהייט זאל זיך קענען ערלויבן זיי צו קויפן. ווען נישט דעם פאליסי וואלטן רוב עסן אימפארטירט געווארן פון אויסלאנד וואס איז גאר נישט געשמאק פאר א רעגירונג. די רעגירונג האט זיך אנגעשלאסן אין די אייראפעאישע עקענאמיק קאמיוניטי (היינט די אייראפעאישע פאראיין) און צוזאמען אכט געגעבן אויף ארגיקולטור ווי דער שווארץ אפעל פון אויג.
פאבריקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די היסטאריע פון פאבריקאציע איןבריטאניע איז אוניקום (יחיד במינו) צוליב בריטענ'ס ראלע אלס די געבורטס ארט פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע. דורכאויס די מיטעלע יארן (14טן און 15טן יאר-הונדערט) איז די פאבריקאציע פון וואלענע טעקסטיל געווען די שליסל אינדוסטריע. אין די יארן פון 16טן און 17טן יאר-הונדערט האבן זיך אנגעהויבן אנטוויקלען אסאך נייע אינדוסטריעס. צווישן זיי: זיידן וועבעריי, קליידער פאבריקאציע, הוטן, טעפווארג, און מעסערווארג. די אלע זאכן זענען געמאכט געווארן אין קליינע ווארשטאטן און זענען געווען ארבעט אינטענסיוו.
פונעם 18טן יארהונדערט און ווייטער האט די אינדוסטריעלע רעוואלוציע אלעס געטוישט און רוב זאכן זענען אריבערגאגאנגען צו גרויסע פאבריקן ווי היינט. מען האט אנגעהויבן האנדלן אויסערן לאנד און בערזעס האבן זיך אנגעהויבן אנוויקלען. דער הויפט טויש וואס דער אינדוסטריעל רעוואלוציע האט געמאכט איז געווען דאס רוב זאכן וואס פלעגן ארויסגעגעבן ווערן פאר היימארבעטער וואס פלעגן מאכן ארבעט מיט די האנט האט אנגעהויבן צו געמאכט ווערן מיט מאשינען. א ספעציעלע מארק האט זיך פארוואנדלט פון מאשינען אליין און די בריטישע רעגירונג האט דאס קאנטראלירט אז עס זאל נישט ווערן טייער כדי יעדע פירמע זאל זיך קענען ערלויבן מאשינערי און אזוי ארום האבן א שאנס נאכצוקומען די נייע מאדערניזירטע ביזנעס וועלט.
צוביסלעך האטבריטאניע זיך אפגעלאזט פון די קוילן און גאז אינדוסטריע און אנגעהויבן מאכן מאשינערי פאר פריוואטע באנוץ ווי קיך אפלייענסעס. אין די לעצטע 10 יאר האטבריטאניע זיך שטארק פארלייגט צו ווערן א טייל אינעם קאמפיוטער וועלט. היינט צו טאג זענען 40 פראצענט פון אייראפע'ס קאמפיוטערס געמאכט איןבריטאניע. די פירמע סיליקאן, די גרעסטע קאמפיוטער פירמע איןבריטאניע, גיט ארבעט פאר 40,000 מענטשן. אנדערע באקאנטע זאכן פוןבריטאניע זענען די סקאטישע בראנפענס און סקאטישע און צפון אירישע טעקסטיילס.
סערוויס סעקטאר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
א סימן פאר א הויך אנטוויקלט לאנד איז א ברייטע און סאפיסטיקירטע סערוויס סעקטאר. ווען א לאנד'ס עקענאמיע בליעט ווערט די סערוויס סעקטאר גרעסער און די פאבריקאציע סעקטאר פארהעלטענישווײַז קלענער צו סטאביליזם. דער פאל איז געווען מיט בריטן. אין יאר 997' איז בריטנ'ס סערוויס טעקטאר באשטאנען פון 63 פראצענט פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט. דאס איז די ראטע וויפיל ווערט אין געלט דאס לאנד האט ארויסגעגעבן במשך א יאר) און צוויי דריטל פון ארבעטערס וואס איז דעמאלט געוועזן 17 מיליאן ארבעטערס. די סערוויס סעקטאר נעמט אריין פינאנץ, ריטעיל, ברוטא (הורט), טוריזם, ביזנעס סערוויסעס, טראנספארטאציע, פארזיכערונג, אינוועסמענטס, רעקלאמען, מארקעט ריסערטש, בילדונג, אדמיניסטראציע, רעגירונגס און פראפעסיאנאלע סערוויסעס.
בריטן האט זיך אויפגעבויט א זעלטענע סערוויס סעקטאר נאך אין די פריע יארן נאך דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע. פארזיכערונג איז געווען איר נומער איינס סערוויס. היינט זענען 20 פראצענט פארזיכערונג פאליסיס פון דער וועלט דורך בריטישע פירמעס, אין דעם שפיץ לוידס. אויך אין טעלעקאמוניקאציעס האט זיך בריטאניע שטארק אויסגעצייכנט. אין קורצע ווערטער קען מען זאגן אז די סערוויס אין בריטן איז פיל מער העפליך און אמת'דיג און אויך מער סאפיסטיקירט ווי אין סיי וועלכע אנדער לאנד. פרעגט אמאל א מענטש פון בריטן וויאזוי א באנק סיסטעם גייט צו, וואספארא טעלעפאן סערוויס מען באקומט דארט, וויאזוי אן פארזיכערונג מעקלער טרעט צו, און בכלל וויאזוי א פארקויפער פירט זיך אויף, וועט זיך אייך גלוסטן צו וואוינען אין בריטן. אן אויסדרוק וואס מיר האבן אמאל געהערט פון א לאנדאנער איד וואס האט זיך אריבערגעצויגן קיין אמעריקע איז געווען, אז אין לאנדאן טוט איר א טובה ווען איר רופט אן א פירמע פאר סערוויס. אין אמעריקע טוט די פירמע אייך א טובה אז מען הערט אייך אויס...
ענערגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בריטאניע האט מער ענערגיע קוועלער ווי סיי וועלכע לאנד אין די אייראפעאישן פאראיין, רוב דערפון איז אויל און נאטורליכע גאז. אנדערע ענערגיע קוועלער זענען קוילן און נוקלעארע קראפט און אביסל היידראעלעקטריק קראפט אין סקאטלענד. ארום 3.5 פראצענט פון די לעיבר קראפט ארבעטן אין די ענערגיע סעקטאר וואס מאכט אויס ארום 5 פראצענט פון דעם יערליכן דזשי.די.פי. אויל איז געפינען געווארן אינעם צפון ים אין 969'. 10 יאר שפעטער האט עס אסאך אויסגעמאכט אין די בריטישע עקענאמיע וועןבריטאניע האט אנגעהויבן עקספארטירן מער אויל פאר גוט געלט צוליב א מאנגעל אין אויל וואס האט דעמאלט געהערשט אין די וועלט. דאס לאנד האט זיך מחיה געווען אין יענע יארן ווען עס איז געווען א איבערפלוס פון געלט וועלכע איז געקומען פון די שטייערן פון אלע אויל פירמעס. פילע נייע פראגראמען זענען אין די אכציגער יארן אונטערגענומען געווארן דורך די רעגירונג א דאנק די שטייערן פון אויל.
גאז איז אמאל נישט געווען קיין ארטיקל איןבריטאניע און מען האט עס כמעט נישט גענוצט. דאס ביסל וואס מען האט שוין יא גענוצט איז געמאכט געווארן פון קוילן. פאר 40 יאר צוריק האט אויךבריטאניע אנגעהויבן פראדוצירן נאטורליכע גאז פון ארומיגע אינזלן. היינט צו טאג מאכט גאז אויס 25 פראצענט פון בריטענ'ס ענערגיע. קוילן איז געווען בריטענ'ס טראדיציאנאלע ענערגיע פאר א צייט פון 300 יאר. אין די צייטן פון די אינדוסטריעל רעוואלוציע איז קוילן געווען די הויפט ענערגיע און אויך איינע פון די הויפט עקאנאמיע שליסלן. במשך די יארן האבן זיך מער און מער קוילן קוועלער פארמאכט ווען נוקלעארע קראפט האט אסאך איבעגענומען. בריטאניע איז געווען א פיאנער אין די דעוועלאפמענט פון נוקלעארע קראפט פליגלן, עפענענדיג די וועלט'ס ערשטע קאמערציאלע נוקלעאר קראפט סטאציע אין צפון-מערב ענגלאנד אין 956'. היינט גיבן די נוקלעארע קראפטן ארום 25 פראצענט עלעקטיריסיטי פון בריטענ'ס עלעקטיריסיטי באנוץ. די גאר אלטע נוקלעארע פליגלן זענען פריוואטיזירט געווארן אין 996'. די מער פארגעשריטענע פליגלן ווערן נאך אלץ קאנטראלירט דורך די רעגירונג.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בריטאניע איז היסטאריש געווען אן אינאוואטאר און וועלט פירער און מערערע פארמען פון טראנספארט, פון שיפינג ביז באן סיסטעמען און אוויאציע.בריטאניע איז געווען די ערשטע לאנד וואו אויטאס זענען געווארן א טייל פון דעם לעבן. מיט באנען איז זי אייביג געווען פארגעשריטן און אויך אין אוויאציע האט זי שטענדיג געמאכט פארשריט. אין די שיפינג ביזנעס איזבריטאניע פאר יארן געווען די הויפט, צוליב דעם וואסבריטאניע איז אן אינזל. אין די יארן פון די צוויי וועלט קריגן איז געווען א גאנצע פארמעסט און שטארקע קאנקורענט צווישן די אייראפעאישע לענדער ווער עס איז דער גרעסטער אין די שיפינג ביזנעס. שפאניע איז געווען די ערשטע פירער אבער די בריטישע עמפייער האט עס גיך אויסגעכאפט. שפעטער האט זיךבריטאניע געקריגט מיט פראנקרייך און דייטשלאנד און זיי אויך צונישט געמאכט. נאך די צווייטע וועלט קריג האט עס אמעריקע איבערגענומען. דאס איז געווען צוליב די הונדערטער שיפן און שיפינג באזעס וואס די דייטשן האבן געזונקן און חרוב געמאכט. אין דער זעלבער צייט האבן אמעריקאנער שיף בויער זיך אריינגעארבעט און איבערגענומען די שיפינג מאכט מיט וועלכע זי גייט נאך אן ביז היינט. די בריטישע האבן אין די יארן צווישן 750' און 840' אויפגעגראבן און געמאכט צענדליגער קאנאלן צו באהעפטן די וואסערן וועלכע האבן שטארק ארויסגעהאלפן די שיפינג ביזנעס. דאס בעסטע איז עס צינוץ געקומען ביי די אינדוסטריעל רעוואלוציע ווען די שיפינג האט זיך שטארק אויסגעפעלט צו טראנספערירן אלע סחורה. ווען מען האט אנגעהויבן בויען באנען און רעילוועיס זענען די קאנאלן געווארן אומוויכטיג אבער נאך אלץ נוצט מען זיי פאר גאר גרויסע קארגא וועלכע קענען נישט גיין אויף קיין באנען.
אלעס צוזאמען איז דא 2,000 מייל (3,200 קילאמעטער) פון קאנאלן אין בריטן וואס איז געבויט געווארן דורך מענטשליכע הענט. דער וויכטיגסטער קאנאל איז דער מאנטשעסטער קאנאל.
די באנען האבן זיך אויפגעבויט אין די יארן פון דער וויקטאריאנער תקופה, טייל מענטשן רופן עס אויך די באן יארן. די באנען זענען געווען קריטיש וויכטיג פאר דער קוילן אינדוסטריע צו טראגן און עקספארטירן. די ערשטע באן איז געווען די סטאקטאן און דארלינגטאן באן וועלכע זענען געעפענט געווארן אין 825'. אחוץ די באן סיסטעם האט בריטן אויפגעבויט א גוטע אונטערגרונט סיסטעם אין דער הויפט שטאט לאנדאן. די אונטערגרונד באו אפערירט אויף 243 מייל (391 קילאמעטער) פון וועלכע 106 מייל (171 קילאמעטער) לויפט אונטער דער ערד. די סיסטעם האט 267 סטאנציעס און נוצט 470 באנען. די אונטערגרונט סיסטעם אין לאנדאן און אויך אין גאנץ אייראפע איז פיל בעסער ווי אין אמעריקע. עס איז מער א זיכער פלאץ, האט א בעסערן סקעדזשועל, און איז שענער. אין אמעריקע וועלן די בעסערע קיינמאל נישט נוצן די רעילוועי, אבער אין אייראפע נוצט עס יעדער ארים צו רייך ווערנדיג באטראכט אלס א רואיגער טראנספארטאציע מיטל מיט א כלל אטמאספערע.
בריטן איז באוואוסט מיט איר גאר פארגעשריטענע קאנאל טונעל באן סיסטעם וועלכע לויפט אונטער דעם ענגלישן קאנאל צווישן פאלקסטאן, ענגלאנד און קאליי, פראנקרייך. עס האט געדויערט יארן לאנג פון ווען די פלענער האבן זיך אנגעהויבן ביז עס איז פארטיג געווארן אין 994', אפגעקאסטנדיג 14 ביליאן דאלאר וועלכע איז געווען פיל מער ווי מען האט זיך געראכטן. ביידע רעגירונגען האבן אריינגעלייגט גרויס געלט און כוח דאס זאל צושטאנד קומען. אין ענדע האבן עס צוויי פריוואטע פירמעס געבויט. די באן סיסטעם לויפט דארט 131 פיס (40 מעטער) אונטער די אויבערפלאך אויף א שטרעקע פון 31 מייל (50 קילאמעטער). עס דויערט ארום 35 מינוט אדורכצופארן. ס'זענען דא באזונדערע באנען פאר מענטשן און אויטאס. אסאך פערי פירמעס פרובירן צו פארכאפן פאסאזשירן אבער די באן איז זייער שטארק אויפגעכאפט.
עירליינס און אויטאס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
צוזאמען מיט אנדערע אינדוסטריעס זענען אויך די לופטליניעס נאציאנאליזירט געווארן נאך דער צווייטער וועלט קריג אבער זענען צוריק פריוואטיזירט געווארן אין ענדע פון די אכציגער יארן. די פירמע בריטיש ערוועיס איז איינע פון דער וועלט'ס גרעסטע לופטליניעס, אפערירנדיג דער וועלט'ס גרעסטע נעטווארק פון אינטערנאציאנאלע צייטפלאן-סערוויס, מיט פֿליען צו 105 לענדער. בריטיש ערוועיס טראגט ארום 40 מיליאן פאסאזשירן א יאר אויף אירע 309 פליגער. אויך איז ער געווען באקאנט מיט דער קאנקארד סערוויס צווישן היטרוי פליפארט אין לאנדאן און קענעדי ערפארט אין ניו יארק סיטי. צוויי לאנדאנער ערפארטן, היטרוי און גאטוויק, זענען פון די פארנומענסטע ערפארטן אין דער וועלט פאר אינטערנאציאנאלע פליען. אויסער דעם איז דא נאך 150 ערפארטן אין בריטאניע פון וועלכע 11 טראגן מער ווי א מיליאן מענטשן א יאר ארויף צו די הימלען.
אויטאס איז גאר שטארק אויפגעכאפט איןבריטאניע און רוב קאמערציאלע פראכט ווערט געפירט אויף טראקס וועלכע קענען דעליווערן ביז'ן טיר. 70 פראצענט בריטישע איינוואוינער פארמאגן מינימום איין אויטא, רוב דערפון אייראפעאיש געמאכטע אויטאס.
קאמוניקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אונזער היינטיגע קליינע וועלט קומט נאר צו פארדאנקען די שטארקע קאמוניקאציעס וואס זענען צושפרייט איבער אלע מאדערניזירטע לענדער אין דער וועלט. קאמוניקאציע איז פון די וויכטיגסטע זאכן פאר א לאנד ספעציעל פאר ביזנעס. אמאל איז די סאמע וויכטיגסטע קאמוניקאציע מיטל געווען די פאסט סיסטעם וועלכע האט געהאלטן פארבינדן די ביזנעסער און מענטשן נאך בעפאר מען האט אויסגעטראפן דעם טעלעפאן.
די בריטישע פאסט אפיס איז געגרינדעט געווארן אין יאר 635' און איז פארצייכנט אין היסטאריע פאר'ן מאכן די "פעני בלעק", דער וועלט'ס ערשטע קלעבעדיגע פאסטמארקע אין 840'. פארגאנגענעם יאר האט די פאסט אפיס, א פובליקע אייגנטום קארפאראציע, געטוישט איר נאמען צו קאנסיגניע. די אפעראציעס פון קאנסיגניע איז צוטיילט אין דריי ביזנעסער: די "ראיעל מעיל", וועלכע באהאנדעלט די איינזאמלונג און דעליווערי פון אלע שטיקער פאסט, "פאַרסעלפֿאָרס", באהאנדעלט אלע פארסעלס (גרעסערע שטיקער מעיל, פראדוקטן א.ד.ג.), און די "פאסט אפיס", וועלכע באהאנדעלט די ריטעיל מארקעט פאר די מאסן. די פאסט אפיס באהאנדעלט אויך די אויסגיבונג פון רעגירונג פענסיעס און וועלפעיר בענעפיטן, מאכט לייסענסעס, קאסירט יוטיליטי פירמע בילס, און גיט באנקירן דינסטן פאר געוויסע בענק. די פאסט אפיס גיט אויך טרעוועל אינשורענס, אויסערן וואלוטע, און איז ווי אן אגענט פאר די וועסטערן יוניאן געלט טראנספער סערוויס. רוב פון די 19,000 פאסט אפיסעס זענען פרענטשייסעס געקויפט פון קאנסיגניע (א פרענטשייס איז טייטש אן אייגן געשעפט אונטער א נאמען פון א קייט פירמע וועלכע אנטהאלט אירע פראדוקטן. דער בעסטער ביישפיל איז די וועלט בארימטע מעקדאנעלט רעסטוראנטן וועלכע זענען יעדע איינע דאס אייגנטום פון פריוואטע מענטשן וואס נוצן דעם נאמען מעקדאנעלט און פארקויפן זייערע עסן), וועלכע אפערירט דירעקט אינגאנצן 600 אפיסעס.
קאנסיגניע איז א פירמע אין דער אייגנטום פון דער רעגירונג, מיט א מאנאפאל. די איינציגסטע זאך אויף וועלכע זי האט אביסל נאכגעלאזט איר מאנאפאל איז עקספרעס פאסט וועלכע קליינע פירמעס סערווירן אויך. די צאל פאסט איןבריטאניע האלט אין איין שטייגן טראץ די פארמערונג אין טעלעקאמוניקאציעס צוליב די גרויסע וואוקס אין דירעקט מעיל מארקעטינג, ווערט אנגערופן אין אמעריקע דזשאנק מעיל.
טעלעקאמוניקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בריטאניע האט איינע פון די וועלט'ס גרעסטע און מערסט טעכנאלאגיש פארגעשריטענע טעלעקאמוניקאציעס סיסטעמען. בריטישע טעלעקאמוניקאציעס (BT), וועלכע האט אמאל געהאט א מאנאפאל, איז פריוואטיזירט געווארן אין 84' און אמפערט זיך היינט מיט אנדערע קאנקורענט פירמעס וועלכע גיבן ביליגערע ווייערלעס און לאנג דיסטענס סערוויס. די אינדוסטריע ווערט רעגולירט דורך דעם ביורא פון טעלעקאמיוניקאציעס (אפטע"ל), א רעגירונגס דעפארטמענט וואס ווערט געפירט דורך דעם דירעקטער גענעראל פון טעלעקאמוניקאציעס. אפטעל פארשפרייט קאנקורענט אינערהאלב די טעלעקאמוניקאציעס אינדוסטריע, מאכט זיכער די פירמעס האלטן די רעגולאציעס, און פארשט אויס קלאגעס.
די מעדיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
היסטאריש איז בראדקעסטינג (טראנסמיטירן נייעס און פראגראמען דורך ראדיא אדער טעלעוויזיע) באהאנדעלט געווארן אין בריטן אלס א פןבליק סערוויס מיט די אחריות פון די פארלאמענט. מיט בערך 45 יאר צוריק איז בראדקעסטינג געעפענט געווארן פאר די קאנקורענט מארק. די בריטישע בראדקאסטינג קארפאראציע (באקאנט אלס "בי.בי.סי."), וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין 922', איז א ריזן פובליק טראנסמיסיע פירמע וועלכע ווערט געשטיצט דורך א יערליכן אפצאל פון אלע בריטישע איינוואוינער. אויסער בי.בי.סי. איז דא צענדליגער פריוואטע טראנסמיסיע פירמעס וועלכע ווערן רעגולירט דורך די רעגירונג. יעדע פירמע מוז האבן לייסענס און די רעגירונג קען אפזאגן וועם זיי ווילן. די בריטישע גלייכן צו זען טעלעוויזיע און הערן ראדיא. ארום 97 פראצענט בריטישע האבן א טעלעוויזיע אינדערהיים און יעדע הויז האט א ראדיא (אחוץ אסאך היימישע אידן וואס זיי ווייסן נישט). 70 פראצענט בריטישע הערן די ראדיא יעדן איינציגן טאג. דאס איז די העכסטע ראטע פאר טראנסמיסיע אין דער וועלט.
בריטאניע האט אויך איינע פון די גרעסטע פאבלישינג אינדוסטריעס (ארויסגעבן צייטונגען און מאגאזינען) אין די וועלט. עס קומען דארט ארויס 10 טעגליכע צייטונגען און 9 זונטאג צייטונגן. אין צוגאב איז פאראן נאך 1,400 אנדערע צייטונגען און 6,500 אנדערע ערליי נייעס בלעטער. פארשטייט זיך אז די בריטישע ליינען גאר אסאך אז אזויפיל פאפירן מוזן צוגעשטעלט ווערן. ארום 60 פראצענט בריטישע ליינען א צייטונג יעדן טאג און 65 פראצענט ליינען א צייטונג יעדן זונטאג. אויסער דעם ליינען נאך מענטשן לאקאלע פאפירן אין פארשידענע פארמאטן (אויך "דער בלאט" ווערט דארט געלייענט איין מאל אין וואך). בריטאניע איז דער היים פאר דער וועלט'ס עלטסטע נייעס פאפירן. די אבזערווער און דער טיימס איז געפאבלישט געווארן נאך אין דעם 18'טן יאר-הונדערט. די באקאנטע פאפירן זענען: די פיינענטשעל טיימס און דער גארדיאן זענען די קוואליטעט צייטונגען וואס ווערן געדרוקט אויף גרויסע פאפירן מיט ווייניג בילדער. דער סאן און דער דעלי סטאר זענען די מערסט באקאנסטע טעבלאוידס צייטונגען (ציייטונגן וועלכע זענען געדרוקט אויף קליינע פאפירן און האבן אסאך בילדער). דער דיילי מייל און דער עקספרעס זענען די באקאנטסטע אין אינדערצווישן טיפ צייטונגן.
באנקירונג און פינאנציעלע סערוויס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בריטאניע איז איינע פון די וועלט'ס גרעסטע פינאנציעלע צענטערן. באנקירונג, פינאנץ, און פארזיכערונג באטרעפט 12 פראצענט פון בריטאניע'ס ברוטא אינלענדישן פראדוקט און גיט ארבעט פאר איבער א מיליאן מענטשן.
די באנק פון ענגלאנד, וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין 694', איז נאציאנאליזירט געווארן אין 946' און איז די איינציגסטע באנק וואס גיט ארויס באנקנאטען אין ענגלאנד און אין וויילס. געציילטע בענק אין סקאטלאנד און אין צפון אירלאנד גיבן ארויס וואלוטע אין קליינע סכומים. נאכדעם וואס די ארבעטס רעגירונג איז ערוועלט געווארן אין 997' האט די באנק פון ענגלאנד באקומען אומאפהענגיק אין מאניטעירי (געלט עינינים), דאס מיינט אז זי קען טוישן די אינטרעסט ראטעס ווען עס שמעקט איר גענוי ווי די פעדעראלע רעזערוו אין די פאראייניגטע שטאטן. אויסער די באנק פון ענגלאנד זענען פאראן איבער 10 גרויסע בענק איןבריטאניע אריינגערעכנט די פאסט אפיס וועלכע גיט דארט אויך באנק סערוויסעס ווי מיר האבן פריער דערמאנט. היסטאריש האט די פינאנציעלע מארק געהאט איר באזע אין דער סיטי פון לאנדאן וואס דער פלאץ ווערט גערופן די סקווער מייל. היינט זענען שוין פאראן צענדליגער פינאנציעלע צענטערן אויך אין אנדערע פראווינצן. אבער לאנדאן איז נאך אלץ געבליבן דער הויפט פינאנץ-צענטער פון בריטאניע מיט 20 פראצענט פון דער אינטערנאציאנאלער באנק סיסטעם, דער וועלט'ס גרעסטע פארזיכערונגס מארק און די לאנדאן בערזע וועלכע איז פאררעכנט אלס איינע פון די גרעסטע בערזעס.
וואלוטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער פונט סטערלינג (£) וואס באשטייט פון 100 פעניס איז די וואלוטע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. ארום 0.63 פונט איז ווערט איין אמעריקאנער דאלאר[פֿעלט אַ מקור] ד.ה. אז עס איז בערך די זעלבע ווערט ווי דער אמעריקאנער דאלאר ווייל א פונט איז גרעסער אין סכום ווי א דאלאר. (פארשטייט זיך אז עס טוישט זיך טעגליך ווי אלע אנדערע וואלוטעס). בעפאר בריטאניע האט איבערגעטוישט איר וואלוטע צו דער דעצימאל סיסטעם , צווישן די יארן 968' און 971', איז דער פונט באשטאנען פון 20 שילינגס און יעדער שילינג איז געווען 12 פעניס. יענע סיסטעם האט געמאכט פילע פראבלעמען ביים האלטן ביכער חשבונות און בריטאניע האט באשלאסן דאס צו טוישן. בריטאניע האט געהאט א מעגלעכגייט אריינגיין אין דער איירא סיסטעם אין וועלכע 12 אייראפעאישע לענדער פארמאגן איין וואלוטע סיסטעם, אבער זי איז געבליבן אינדרויסן מיט איר אייגענע וואלוטע.
טוריזם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בריטאניע איז איינע פון דער וועלט'ס באקאנטסטע ריייזע צילן, און טוריזם פארנעמט א פראמינענטן טייל אין דער רעגירונג'ס יערליכן איינקונפט. טוריזם גיט ארבעט פאר באלד צוויי מיליאן מענטשן און מאכט אויס גאנצע 5 פראצענט אינעם ברוטא אינלענדישער פראדוקט. דער בריטישער טוריסטן אויטאריטעט, אן ארגאניזאציע וואס ווערט געשטיצט דורך דער רעגירונג, האלט קאנטראל אויף אלע באזוכונגס צענטערן און גיט אינפארמאציע צו איבער 800 פון זיי. ענגלאנד, וויילס, סקאטלאנד, און צפון אירלאנד האבן זיך זייערע אייגענע טוריסטן בארדס וועלכע ווערן אויך געשטיצט דורך דער רעגירונג. באזוכער צו בריטאניע קומען פון אלע עקן וועלט. פארגאנגענעם יאר האבן 25.2 מיליאן מענטשן פון איבער-וואסער באזוכטבריטאניע. 67 פראצענט דערפון זענען געווען פון אייראפע און 15 פראצענט פון נארט אמעריקע, פארשטייט זיך דאס מערסטע פון די פאראייניגטע שטאטן.
לאנדאן איז די מערסט פארנומענסטע שטאט דורך טוריסטן. די שטאט איז א גאנץ יאר אנגעפילט מיט באזוכער וועלכע קומען זען די וועלט באקאנטע ערטער ווי דער טורעם פון לאנדאן, די הייזער פון פארלאמענט, דער אויסעווייניגסטער טייל פון באקינגהאם פאלאץ, און נאך. אויך באזוכן טייל מענטשן פארשידענע הייזער פון היסטארישע פאליטיקער און קעניגן, ווי טשערטשיל (בריטישער פרעמיער מיניסטער ביי דער צווייטער וועלט קריג) און קעניגן מערי. גאר אסאך באזוכער גייען אויך ספעציעל צו זען די צוויי וועלט בארימטע אוניווערסיטעטן אקספארד און קעמברידזש ביידע זענען פון דער וועלטס בעסטע אויניווערסיטעטן. גאר אסאך אמעריקאנער פרעזידענטן און וויסנשאפטלער האבן דארט שטודירט און קענען זיך נישט מער גרויסן ווי צו זאגן "איך האב אן אקספארדער בילדונג".

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
בראסלעווער חסידות
דאס בראסלעווער חסידות איז א חסידות וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אומגעפער אין יאָר ה'תקמ"ח (1780) דורך דעם צדיק רבי נחמן, אויפן נאמען פון שטעטל בראסלעוו אין אוקראינע וואס איז אין איר אויפגעשטעלט געווארן. ר' נחמן האט געזאגט רמזים פארוואס ער וויל זיינע חסידים זאלן זיך רופן מיטן נאמען "ברסלב".
בראסלעווער חסידות' איז אימער געווען זעלדן ביי א טייל פון אנדערע חסידות'ן, אלס אירע נייע געדאנקען. וועגן דעם האבן זיך א טייל פון אנדערע חסידות'ן מיט איר געקריגט.
זייער איינציגער רבי איז געווען ר' נחמן; זייט אים האבן זיי נישט געהאט קיין רבי. דעריבער האבן זיי היינט צוטאגס נאר משפיעים.
- זעט מער: ר' נחמן מברסלב.
אירע היינטיגע פירער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- ר' יעקב מאיר שעכטער פון מאה שערים, ירושלים
- ר' אליעזר בערלאנד פון ירושלים
- ר' משה קרעמער
- ר' אלעזר קעניג פון צפת


text:
היסטאריע פון די יידן
די היסטאריע פון די יידן גייט שוין אן כמעט פיר טויזנט יאר איבער דער גארער וועלט. די היסטאריע הייבט זיך אן מיט די אבות, אברהם, יצחק און יעקב.
תנ"ך יארן: פון אברהם אבינו ביז גלות בבל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די אבות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די גרינדער פון אידישן פאלק זענען די דריי אבות, אברהם, יצחק און יעקב, זיי ווערן באטראכט אלס די אבות און גרינדער פון אידישן פאלק. פון א געוויסן שטאנדפוקט איז אבער יעקב אבינו דער פאקטישער אנהויב פון אידישן פאלק, וויבאלד אנדערש פון אברהם און יצחק וועלכע האבן געהאט אויך אנדערע קינדער וואס זענען נישט א טייל פון אידישן פאלק, איז אבער יעקב אבינו געווען דער 'מבחר שבאבות' וויבאלד ער איז געווען 'מטתו שלימה' און אלע זיינע זין, די צוועלף שבטים, האבן צוזאמען אויפגעשטעלט דעם אידישן פאלק. דערפאר ווערט דאס אידישע פאלק אנגערופן אין תנ"ך אויף זיין נאמען, 'יעקב', און הויפטזעכליך 'ישראל', דער נאמען וואס גאט האט אים געגעבן נאכן אויפשטעלן די צוועלף שבטים, די גרינדער פון כלל ישראל. און 'ישראל' איז טאקע געבליבן דער צענטראלער און הויפט היסטארישע נאמען פון אידישן פאלק. סיי ישראל אליינס און סיי מיט פארשידענע צוגעבונגען ווי בני ישראל, עם ישראל, כלל ישראל און כנסת ישראל.
יוסף הצדיק, דער זון פון יעקב, פארנעמט אויך א פלאץ צווישן די גרינדער פון כלל ישראל. וויבאלד ער האט געגרינדעט צוויי שבטים, אפרים און מנשה, וועלכע ווערן פאררעכנט גלייך אויף גלייך מיט די אנדערע שבטים, די ברידער פון יוסף, דעריבער איז ער אין דעם הינזיכט פונקט ווי זיין פאטער יעקב. און נישט נאר כלפי די אייניקלעך פון אפרים און מנשה, נאר אפילו אן אנדערע, פון סיי וועלכע אנדערע שבט, קען זיך דערקלערן אלס אן אפשטאמיגער פון יוסף הצדיק און עס וועט נישט פאררעכנט ווערן אלס א ליגנט[1].
אנטוויקלונג אלס פאלק אין מצרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין יאר ב'רל"ח האט זיך יעקב אבינו מיט זיין גאנצער פאמיליע אריבערגעצויגן פון כנען קיין מצרים וואו זיי האבן זיך באזעצט אינעם פראווינץ גושן. אין מצרים האט זיך די משפחה פאראייניגט נאכדעם וואס יוסף איז שוין דארט געווען זייט צוויי און צוואנציג יאר פריער און האט שוין געהאט דארט צוויי זין. צוזאמען זענען זיי דעמאלט געווען זיבעציג פערזאן. אין לויף פון די קומענדע יארן זענען זיי זיך צואוואקסן אויף גאר א שנעלע ראטע, פארפלייצנדיג דעם גאנצן געגנט פון גושן מיט שווערע טויזנטער, ביז אז ביי יציאת מצרים, זענען זיי שוין געווען גענוג גרויס אין צאל צו קענען ווערן אנגערופן א פאלק. נאכדעם וואס משה רבינו האט זיי ארויסגעפירט פון מצרים אין יאר ב'תמ"ח האבן זיי זיך געציילט אויף אריבער זעקס הונדערט טויזנט, אריינרעכנענעדיג בלויז מענער צווישן צוואנציג און זעכציג יאר אלט.
אין ארץ ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין יאר ב'תפ"ט באלד נאך וואס זיי האבן צוזאמען מיט משה רבינו באזיגט די פעלקער אויף מזרח זייט פונעם טייך ירדן, האט זיי יהושע בן נון אריינגעפירט קיין כנען, און איבערגענומען דאס לאנד פון די זעקס פעלקער וואס זענען אויסגערעכנט אין די תורה אז זיי האבן זיך דארט געפונען. אנגעהויבן האבן זיי מיט יריחו, נאכפאלגנדיג מיט פילע אנדערע שטעט ווי זיי האבן אפגעהאלטן וואונדערליכע זיגן איינע נאך די אנדערע. ביז פערצן יאר שפעטער, אין יאר ב' תק"ג, האבן זיי שוין געהאט איינגענומען דאס מערהייט פונעם לאנד, און עס איז שוין געווען איינגעטיילט אויף צוועלף עקסטערע פראווינצן, פאר יעדן שבט זיינע אייגענע שטעט און זיין באזונדערע ווירטשאפט. צוויי און א האלב שבטים האבן זיך איינגעארדנט אויפן מזרח'דיגן זייט פונעם ירדן, און די איבעריגע ניין און האלב שבטים אויפן מערב'דיגן זייט. דאס גאנצע לאנד צוזאמען האט דאן באקומען דעם נאמען 'ארץ ישראל'.
דורכאויס די קומענדע עטליכע הונדערט יאר זענען זיי געווען געפלאגט פון פילע מלחמות מיט די ארומיגע פעלקער, ווי עמון, ארם און פלשתים. זיי האבן נישט פארמאגט קיין קעניג נאר אנשטאט זענען געווען די 'שופטים' וועלכע האבן נישט געהאט קיין פולקאמע אויטאריטעט אויפן פאלק. ביזן יאר ב'תתפ"ב ווען שמואל הנביא האט געזאלבט שאול המלך פון שבט בנימין אלס דער ערשטער קעניג איבערן גאנצן פאלק ישראל. צוויי יאר שפעטער, ב'תתפ"ד, איז דוד בן ישי, שאול'ס אן איידעם, ברייט באקאנט געווארן איבערן לאנד אלס דער צוקונפטיגער קעניג, נאכן געזאלבט ווערן דורך שמאול אויף גאט'ס באפעל. עטליכע מאנאטן דערויף איז שאול אומגעקומען אין א מלחמה מיט די פלישתים און דאן האט דוד איבערגענומען די מלוכה, צוערשט אין חברון, בלויז אויף זיין אייגן שבט יהודה, און זיבן יאר שפעטער איז ער געווארן קעניג איבערן גאנצן פאלק, אויף אלע שבטים. דעמאלט איז ער אריבער קיין 'ירושלים' וואס איז פארוואנדלט געווארן אלס דער הויפטשטאט פון ארץ ישראל.
דוד המלך האט געלעבט און איז געווען קעניג ביז דריי און דרייסיג יאר שפעטער, און דורכאויס זיין קעניגרייך האט זיך ארץ ישראל פיל אויסגעברייטערט, נאכדעם וואס ער איינגענומען און אנעקסירט פיל טעריטאריע פונעם דערנעבנדיגן ארם. דערנאך האט געקעניגט זיין זון שלמה, וועלכער האט אויפגעבויט דעם 'בית המקדש' אין ירושלים. אין זיין צייט איז דאס פאלק געווען ברום המעלות, ער האט געוועלטיגט איבער פילע פעלקער און לענדער, און די גאנצע וועלט איז געווען באצויבערט פון זיין אויסערגעווענליכן קלוגשאפט און פארשטאנד. נאך זיין טויט האט זיך דאס פאלק צוטיילט, בלויז די שבטים יהודה און בנימין זענען פארבליבן מיט רחבעם בן שלמה, און די איבעריגע צען שבטים האבן זיך אפגעטיילט און געקרוינט ירבעם בן נבט אלס קעניג אין שומרון. זינט דאן זענען זיי טאקע פארבליבן אלס איין פאלק, אבער מיט צוויי באזונדערע קעניגרייכן, מלכות יהודה און מלכות ישראל.
יהודה אלס דער צענטראלער שבט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין יאר ג'ר"ה האט זיך געענדיגט דער 'מלכות ישראל', נאכדעם וואס די צען שבטים זענען פארטריבן געווארן פון ארץ ישראל דורך אשור. און אין ג'של"ח איז חרוב געווארן ירושלים צוזאמען מיטן ערשטן בית המקדש דורך בבל, און מיט דעם האט זיך געענדיגט דער 'מלכות יהודה'. זיבעציג יאר שפעטער האט זיך דאס מערהייט פון שבט יהודה, מיט א מינאריטעט פון עטליכע אנדערע שבטים, צוריקגעקערט קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט עזרא הסופר, און זיי האבן אויפגעבויט דעם צווייטן בית המקדש וואס איז חרוב געווארן פיר הונדערט און צוואנציג יאר שפעטער דורך די רוימער.
נאכדעם וואס 'מלכות ישראל' איז פארטריבן געווארן, האט מען אנגעהויבן רופן דאס פאלק, 'יהודיים', וואס איז שפעטער פארוואנדלט געווארן אין אידיש אלס 'ייד', 'יוד' אדער 'איד', אויפן נאמען פון יהודה, וויבאלד זיי זענען פארבליבן די מערהייט אין ארץ ישראל, און זיי האבן זיך אומגעקערט פון גלות בבל קיין ארץ ישראל. כאטש עס זענען אויך געווען טיילן פון אנדערע שבטים, איז אבער יהודה פארבליבן אלס דער מערהייט און מערסט אנגעזעענע שבט. אויך זענען זיי נאך גלייך ביים אנהויב פון די אנטוויקלונג פון כלל ישראל געווען אנערקענט אלס דער פירענדע און צענטראלע שבט, דערפאר פאררופט זיך כלל ישראל אויף זיין נאמען. מען טרעפט שוין אז זיי ווערן אזוי אנגערופן אין ספר דניאל, 'גוברין יהודאין', און אויך אין מגילת אסתר, 'יהודיים' און מרדכי 'היהודי' (כאטש זיין אפשטאם איז פון שבט בנימין[2]).
די תקופה פונעם צווייטן בית המקדש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
נאכן צווייטן חורבן: די תקופה פון תנאים, אמוראים און גאונים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די מיטל-עלטער יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ראשונים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פריערדיגע אחרונים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מאדערנע תקופה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אייראפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ארץ ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אזיע און אפריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אמעריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]


text:
שמועס פראגראם (ראדיא)
שמועס פראגראם איז א קאמוניקאציע אויפנאמע פראגראם (Talk Radio) אין א ראדיא שמועס פראגראם אדער אין א טעלעוויזיע אויפנאמע פראגראם פון א געוויסער פיגור פערזאן, וואס רופט זיך א "גאסט", וואס רעדט פון כלערליי ענינים און מענטשן רופן אריין און לאזן זיך הערן זייער מיינונג.
אין רוב אויפנאמע פראגראמען אין אמעריקע רעדט מען פון די אמעריקאנער רעגירונג פאליטיק, ווי דער גאסט איז אדער עקסטרעם רעכט אדער עקסטרעם לינקס, און די רופערס האבן פארקערטע מיינונגען ווי דער גאסט און רופער רייסן זיך ארום, וואס דאס האלט אונטער די צוהערער.
רוב אויפנאמע פראגראמען געסט אין אמעריקע זענען מער רעכט געשטימט, ווי למשל, ראש לימבאו און מייקל סעוועדש.
פאר ווען א רופער רופט אריין דער גאסט צו רעדן מיטן האוסט, ווערט ער קודם אויסגעפרעגט פריוואט פון איינע פון שטאב מענטשן, וואס רופט זיך א "סקירנער", צו זיכער מאכן אז ער איז אן אינטערסאנטער רופער וואס וועט אונטערהאלטן די ציהערער.
אנדערע אויפנעם פראגראמען באפאסן זיך מיט ספארטס ווי למשל אין ניו יארק, 660 AM, און 1050 AM.
עס זענען דאס וואס רעדן סתם נייטראלע ענינים, פון כלערליי זאכן, ווי למשל האוערד סטערן.
אסאך אויפנעם פראגראמען האבן צוויי געסט שותפים ווי זיי רעדן אין איינאיינעם, ווי למשל אויף 660 איז דא מייק ענד די מעד דאג, דערנאך איז דא וואס האבן איין הויפט רעדנער און מיט זיך פארשידענע מיטהעלפערס, וואס רופן זיך סייד קיקס, ווי למשל דאן איימוס און האוערד סטערן די האבן סייד קיקס.


text:
מידוועסט פלאָאָדס
ווי אַ טייל פון אונדזער 2018 האַרבסט רייַזע, מיר ראָולד דורך לינקאָלן, נעבראסקא. די פרײַנד דארטן האָבן ווייטער דיסקוטירט און ארגאניזירט, און ווען דער באָמבע ציקלאָן האָט געפֿירט פארפלייצונג איבער נעבראסקא און דער גרעסערער מידוועסט. די דאַנדעליאָן נעטוואָרק ספּרונג אַרויף צו ריספּאַנד. אין זייערע אייגענע ווערטער
“אין פּנים פון קלימאַט קריזיס און סיסטעמען פון דריקונג, די דאַנדעליאָן נעטוואָרק נעמט קאַמף. גראָוינג אין די גיכקייַט פון צוטרוי, מיר זוכן די ימערדזשאַנס פון ליבעראַטאָרי באציונגען דורך קעגנצייַטיק הילף און קריזיס ענטפער. די דאַנדעליאָן נעטוואָרק זוכט צו זיין אַנטיפּרעססיאָן און אַנטי-ראַסיסט. מיר באגייען צו קריטיקירן אונדזערע אקציעס און ווערן פאראנטווארטליכט ווען מיר וואַקסן אין פריידיק און ריזיליאַנט קהילות. ”
מיר זענען טרילד צו זען די אָטאַנאַמאַס ומגליק רעליעף באַוועגונג גראָוינג. אויף די וועבזייטל פון דאַנדעליאָן נעטוואָרק, מען קען געפֿינען ריקוועס פֿאַר הילף, קראַנט השתדלות הילף השתדלות און רעסורסן שייַכות צו די מידוועסט פלאָוז.
לויט דעם סאָסנע רידזשער רעזערוואַציע (Oglala Sioux שבט), לויט שבט באאמטע, 1,500 בירגערס בלייַבן דיספּלייסט פון זייער האָמעס און 75-100 סטראַקטשערז זענען דאַמידזשד דורך פלאַדינג. 500 מענטשן בלייבן אָן אַקסעס צו פּאָוטאַבאַל וואַסער, קאַלווערט סיסטעמען זענען אפגעשטעלט, און עטלעכע ראָודז זענען נאָך ימפּאַסאַבאַל. גיט דאָ פֿאַר דעמאָקראַסי איצט! קאַווערידזש פון די סיטואַציע. קעגנצייטיק הילף פאָרט קאָללינס, קעגנצייטיק הילף פראָנט ראַנגע, און אָפּעראַציע Oate האָבן שוין פאַרקנאַסט אין קעגנצייַטיק הילף השתדלות. ביטע קאָנטאַקט זייער בלעטער פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע און צו צאַפּן. אין אַדישאַן, די Oglala Sioux שבט אָרגאַניזירט רעליעף השתדלות און פרעגן פֿאַר די פאלגענדע וואַלאַנטירז: אַדמיניסטראַטיווע אַסיסטאַנץ, קאָנטראַקטאָרס, ענדזשאַנירז, באָקע אַרבעטער, אַקאַונטאַנץ / בוקקיפּערז און שענקען שרייבערס. פרעגן ביי [עמאַיל פּראָטעקטעד]
ווילן צו העלפן פֿון ווייַטן? די Oglala Sioux שבט איז אויך בעטן אַז מענטשן נוצן דעם פאָרעם צו שיקן אימעיל פרעזידענט טראמפ און אים אויפבעטן צו צושטעלן פעדעראלע קאטאסטראפע רעליעף פאר די Pine Ridge רעזערוואַציע און אנדערע פארפלייצטע געגענטער אין דרום דעקאטע.
דערווייַל, פילע פון די זעלבע געביטן אין די הויפט טייל פון די מדינה זענען ווידער שלאָגן, דאָס מאָל דורך ווינטער שטורעם וועסלי.
סיקלאָון ידאַי
ינטערנאַטיאָנאַללי, סייקלאָנע ידאַי געפֿירט דעוואַסטייטינג הויך ווינטן און פלאַדינג אין זימבאַבווע, מאָזאַמביק, מאַדאַגאַסקאַר און מאַלאַווי. אין די ינדיאַן און דרום פּאַסיפיק אָושאַנז כעראַקיינז זענען גערופן סיקלאָונז, אין די נאָרטוועסט מערב פּאַסיפיק זיי זענען גערופן טייפון. צו לייענען מער וועגן # ציקלאָנעידאַי גיט דאָ און דאָ.
די ענטפער פּאָדקאַסט
די ענטפער פּאָדקאַסט איז גאַנג פֿאַר סיזאַן 2. אין סעזאָן XUMUMX, זיי האָבן שערד מעשיות פון קהל-געפֿירט ומגליק אָפּזוך פּראַדזשעקס און ביישפילן פון ומגליק קאַמיונאַטיזאַם פון הורריקאַנע סאַנדי אין ניק, הורריקאַנע מאַריאַ אין פּאָרטאַ ריקאָ, און די טובס פייער אין נאָרדערן קאַליפאָרניאַ.
פֿאַר סיזאַן 2, זיי 'רע איר זוכט פֿאַר מעשיות פון די וועלט ווי די ערדציטערניש 2011, צונאַמי און יאָדער מעלטדאַון אין יאַפּאַן. די ערדציטערניש 2017 אין מעקסיקא סיטי; די 2017 מאַנסון פלאַדינג אין באַנגלאַדעש; און האריקעין פלאָראַנס אין די דרום יו. עס. אין 2018, אָבער וועט אויך זיין אָפן פֿאַר דערציילונגען פון אנדערע נאַטירלעך דיזאַסטערז וואָס זענען פארגעקומען אין די לעצטע 10 יאָרן. זיי זוכן אַודיאָ פּראָדוסערס וואָס זענען איצט באזירט אין איינער פון די אויבן לאָוקיישאַנז, יידילי מיט טיף טייז צו די געגנט, צו דערציילן די געשיכטע. מער דעטאַילס, אַרייַנגערעכנט צאָלן, אַפּלאַקיישאַן טערמין, און מער קענען זיין געפֿונען דאָ.
אויב איר האָט נישט געהערט די ענטפער נאָך, טשעק זייער פריערדיקן עפּיסאָודז דורך געבן אַ קליק דאָ.
סקיללינג אַרויף און קאַנעקטינג דיפּער
אינטערעסירט אין ענערגיע עפעקטיווקייַט, זונ - סטאָרידזש, נאַנאָ-גריד סיסטעמען, פאָטאָוואָלטאַטיק סייזינג, סייזינג באַטאַרייע, קאָסטן און אנדערע קאַנסערנז און טשאַלאַנדזשיז אין קריייטינג זונ ינפראַסטראַקטשער נאָך דיזאַסטערז? טשעק אויס דעם וועבינאַר, דורך אונדזער פרענדז און פּאַרטנערס ביי שפּור פּרויעקט. מיר האָפן צו האָבן מער וועבינאַרס און סקיללשאַרע פּרעזאַנטיישאַנז באַלד בנימצא!
אויב איר ווילט נעמען אַ מער אַקטיוו ראָלע אין די קאַנטיניואַסלי אָרגאַנייזינג מוטואַל אַיד דיזאַסטערז רעליעף און אפילו אויב איר קען נישט זיין ינוואַלווד אויף דער ערד אין אַ אָנגאָינג מאָובאַלאַזיישאַן, עס זענען פילע נאָך מעטהאָדס צו צאַפּן אין: אָרגאַנייזינג נוץ שאָוז, קריייטינג קונסט / גראַפיקס, העלפּינג מיט אינטערנעט טעכנאָלאָגיע, קריייטינג געשריבן מאַטעריאַלס, און מער. איר קענט שטענדיק שיקן אונדז בליצפּאָסט ביי [עמאַיל פּראָטעקטעד] אָדער ינטעראַקט מיט פּירז אין דער נעץ דורך אונדזער פאַסעבאָאָק גרופּע.
אַרויף מיט די פרילינג! מייַ מיר אַלע העכערונג ווי די בלומען ווען די ריינז קומען.
וו / ליבע
-מוטואַל אַיד דיזאַסטער רעליעף


text:
ברכי יוסף
ברכי יוסף איז א ספר אויף שולחן ערוך וואס דער חיד"א האט געשריבן. כאטש דער חיד"א האט אסאך חיבורים אויף הלכה, קען מען זאגן אז דאס ספר איז די מערסטע שטערקסע און גרעסטע פונעם חיד"א אויף חלק הלכה. ער האט עס אנגעהויבן שרייבן נאך ווען ער איז געווען גאנץ יונג, נאך אין יאר ה'תקי"ד, און האט געשריבן דערין אסאך יאר, יעדע צייט, און האט אנגעהויבן עס צו דרוקן אין יאר ה'תקל"ד אין ליווארנא. במשך פון די צייט האט ער שטענדיג צוגעשריבן נאך און נאך, און עס איז ארויס פון דרוק אין יאר ה'תקל"ז.
דער חיבור ביישטייט צום מערסטן אויף חלק אורח חיים. אויף יורה דעה פון סי' א' ביז סי' י"ח פון סימן רכ"ח ביזן סוף. אבן העזר סי' א' ביז סי' ל"ט און חושן משפט פון סי' א' ביז סי' מ"א. ֿ אין די שפעטערדיגע ספרים האט ער צוגעלייגט אסאך הגהות און הוספות. דאס ספר האט אויך א ספעציעל חשיבות וויבאלד ער ברעגנט דערין אסאך הלכות און מנהגים וואס מען האט זיך געפירט דערין אין ארץ ישראל און אין ירושלים, וואס ער האט אליין מיט געלעבעט דערין. אין חיד"א'ס צייטן איז דער אנגענומענסטער ספר אויף שו"ע געווען דער כנסת הגדולה פון רבי חיים בנבנשתי און דעריבער איז דער חיד"א אין דעם ספר זייער אסאך מוסיף אויפן כנסת הגדולה.
גראד נאכן דרוקן איז דער ספר געווארן זייער פאפולער, עס זענען געווען צוויי מענטשן וואס האבן דערפון געמאכט קיצורי הלכות נאך אין די צייטן ווען דער חיד"א האט געלעבעט דאס איז אין יאר תקנ"ח ספר משפט כתב, און קמח סלת.
אויסגאבעסרעדאַקטירן
- ליווארנא, ה'תקל"ד - ה'תקל"ו, מיט דעם ספר שיורי ברכה אויף אורח חיים.
- סאלוניקי, ה'תק"ע, מיט דעם ספר שיורי ברכה אויף אורח חיים און יורה דעה.
- וויען, ה'תר"ך
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר ברכי יוסף פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.


text:
ביטקוין האט זיך אויפגעריסן צו איר העכסטן שטאַפּל אין כמעט פינף חדשים היינט דינסטאג, ארויפברענגענדיג די ווערד אפילו פון די קלענערע קריפּטאָ-מטבעות. אַנאַליסטן זאגן אז דאס איז געקומען נאך א ריזיגע באשטעל דורך אַן אנאנימען קויפער וואס האט געברענגט אַ אנלויפעניש פון קאָמפּיוטער-געטריבענע האנדל.
די אָריגינעלע און גרעסטע קריפּטאָקורענסי האט אַרויפגעשאסן מיט צוואנציג פראצענט אין אַזיאַנער האנדל, גרייכענדיג די $5,000 מארקע צום ערשטן מאָל זינט נאוועמבער. אין שפּעטע צופרי האנדל, האָט זי זיך אויסגעגליכן צו אַרום $4,700, נאָכאלץ א פופצן פּראָצענטיגע פארדינסט אין איר גרעסטע איין-טאָגיגע געווינס זינט אפריל לעצטע יאָר.
באריכט פון ישי שאלאמאן צו אידישע נייעס (וועב | טעלעגראם | טוויטער | אינסטעגראם | וואטסעפפ)


text:
מאָביליטי טריינינג איז זייער וויכטיק. איבער צייַט די וויסן וועגן די בענעפיץ פון מאָביליטי טריינינג איז ינקריסינג עקספּאָונענשאַלי. גוטע באַוואָרעניש פּראַטעקץ איר פון ינדזשעריז און ימפּרוווז דיין קוילעלדיק געזונט און סטירע.
וואָס איז מאָביליטי טראַינינג? ווער קען נוץ פֿון עס?
מעטאָד מאַקיאַ איז וועגן מאָביליטי און פלעקסיביליטי. בייגיקייַט מיטלען די קייט פון די פּאַסיוו מאָביליטי פון אַ זיכער שלאָס. מאָביליטי מיטל די פאַרוואַלטונג און קאָנטראָל פון די גאנצע קייט פון באַוועגונג פון אַ שלאָס. עס זענען מענטשן וואס זענען זייער פלעקסאַבאַל, אָבער זיי קען נאָך געפֿינען עס שווער צו מאַכן אַ טיף ריין סקוואַט מיט נאָר זייער גוף וואָג. זייַענדיק פלעקסאַבאַל און מיט גוטע מאָביליטי זענען צוויי פאַרשידענע זאכן.
מאָביליטי טראַינינג בענעפיץ אַלעמען
מאָביליטי טריינינג קענען ממש העלפן אַלעמען. דעם מיטל אַז עס איז ווערט טאן מאָביליטי טראַינינג באזירט אויף דיין אייגן צילן. פֿאַר בייַשפּיל, אויב איר ווילן צו ווערן אַ וועלט-קלאַס ספּרינטער, עס איז נישט וווילטויק צו פיר אויך פיל. אָפט און ברייט סטרעטשינג האט די ווירקונג פון רידוסינג מוסקל ילאַסטיסאַטי. אבער ווי טייל פון מעטאָד מאַקיאַ, זייַענדיק ביכולת צו טאָן די ספּליץ וועט באטייטיק העלפן איר צו דערגרייכן עטלעכע מאַכט מווומאַנץ.
דינאַמיש און יסאָמעטריק סטרעטטשינג
טאקע, אַ ספּרינטער איז רעקאַמענדיד צו טאָן ווייניקער פון פּאַסיוו סטרעטשינג און צו קאַנסאַנטרייט אויף בעכעסקעם זיין / איר מאַסאַלז "עפענען" דורך טאן אַקטיוו סטרעטשינג. דינאַמיש סטרעטשינג, יסאָמעטריק סטרעטשינג, און קאַמבאַניישאַנז פון זיי זענען אַלע זייער עפעקטיוו וועגן צו העכערן דעם גוף ס פיייקייַט צו פונקציאָנירן. זיי טאָן ניט שטענדיק פאקטיש פאַרגרעסערן די לענג פון מאַסאַלז, אָבער אַנשטאָט מערסטנס מאָדיפיצירן די רעגולאַטאָרי, אָפּרוף, און ינאַבישאַן מעקאַניזאַמז.
דינאַמיש סטרעטשינג איז קאַנטראָולד סטרעטשינג גענומען אין באַוועגונג,. g. , טעקניקלי-פאָוקיסט טיף סקוואַץ אונטערטעניק צו די מענטשלעך גוף וואָג. יסאָמעטריק סטרעטשינג איז אַ סטרעטשינג ריזאַלטינג פון מוסקל אַרבעט,. g. , ווען שטייענדיק אין אַ סטרעטשינג-ינדוסינג שפּאַלטן שטעלע. די קאָמבינאַציע טעקניקס אַרייַננעמען די שפּאַנונג-אָפּרו מעטיישאַן און שפּאַנונג-אָפּרוען + אַקטיוו האַלטן-סטרעטשינג.
פּאַסיוו סטרעטשינג איז דער איינער אַז פאקטיש מוסיף עקסטרע לענג צו מאַסאַלז. מוסקלעס זאָל, אָבער, זיין לעפיערעך "געזונט עפענען" פֿאַר פּאַסיוו סטרעטשינג צו זיין עפעקטיוו. מוסקל קענען זיין אפגעהיט "עפענען" אַפֿילו ווען טאן אינטענסיווע טריינינג דורך פּערפאָרמינג אַקטיוו מאָביליטי עקסערסייזאַז.
פּאַסיוו סטרעטשינג מיטל זייַענדיק רילאַקסט בשעת זייַענדיק אין אַ סטרעטשינג שטעלע,. g. , שטייענדיק און בענדינג פאָרויס. טאקע, פּאַסיוו סטרעטשינג זאָל זיין אַרייַנגערעכנט אין טריינינג ווען דיין כוונה איז צו געווינען מער מאָביליטי פאַרנעם.
א ריזיקירן פארבונדן ספּעציעל מיט לאַנג (30+ סעק) פּאַסיוו סטרעטשינג איז אַז די מאַסאַלז 'שילדינג שפּאַנונג איז יקסידיד רידוסט און דאָס רעזולטאַטן אין רידוסט קאָנטראָל איבער באַוועגונג, ספּעציעל בייַ די עקסטרעם פונקטן פון די באַוועגונג. ווען דאָס כאַפּאַנז, די ריזיקירן פון שאָדן ינקריסאַז ביידע ווען סטרעטשינג און אין אַלע אַקשאַנז ווו די באַוועגונג גייט אָדער קען גיין, נאָענט צו די עקסטרעם פונקטן. פֿאַר דעם סיבה, פּאַסיוו סטרעטשיז זאָל זיין קאַמביינד מיט עקסערסייזיז פֿאַר דעוועלאָפּינג באַוועגונג קאָנטראָל. דעם פּרינציפּ פּלייץ אַ גרויס ראָלע אין מעטאָד מאַקיאַ ווו עס איז אַ נויט פֿאַר אַ ברייט קייט פון באַוועגונג און גוט באַוועגונג קאָנטראָל.
סטרענגטה טראַינינג ינוואָלווינג א גאַנץ ראַנגע פון באַוועגונג
מאל די אַנטוויקלונג פון מאָביליטי קענען אויך זיין באטייטיק יידיד דורך פול באַוועגונג קייט שטאַרקייַט טריינינג. פֿאַר בייַשפּיל, די ינפראַספּינאַטוס מאַסאַלז פון די פּלייצעס זענען אָפט אין אַזאַ אַ שוואַך צושטאַנד אַז אַקסל באַוועגונג קען זיין ריסטריקטיד. ווען דאָס איז דער פאַל, ווען די מוסקל צוגאַנג צו די אויסשטרעקן שטאַט זיי זינען אַז אַ אַנקאַנטראָולאַבאַל סיטואַציע איז געטינג נעענטער און זיי "שלאָגן די בראַקעס".
אָנהייב לייטלי
איר זאָל אָנהייבן די מאָביליטי עקסערסייזיז לייטלי, אַפֿילו נאָר פֿאַר די צוליב פון אַנטוויקלונג! ווען עטלעכע מענטשן הערן די וואָרט "סטרעטשינג", זיי מיטאַרבעטער עס מיט ווייטיק און עקל.
אָבער, מאָביליטי עקסערסייזיז זאָל ניט פאַרשאַפן ווייטיק, און זיי זענען נישט דאַווקע אַ שלעכט זאַך. אויב איר האָבן צו קראַפט זיך צו טאָן עפּעס, דיין גוף געץ די אָנזאָג פון אַפּראָוטשינג געפאַר, און די אַוטקאַם איז נישט גוט. ווען געטינג פּאַסיוו סטרעטשינג, איר זאָל פּרובירן צו פאָקוס אויף געפונען אַ שטאַט פון אָפּרו, און ווען טאן אַקטיוו סטרעטשינג מיינטיינינג קאָנטראָל איז וויכטיק וויכטיק.
ווערסאַטאַל מאָביליטי טראַינינג
מעטאָד מאַקיאַ-טריינינג כולל זייער ווערסאַטאַל מאָביליטי טריינינג. אין פילע שייכות, שטאַרקייַט עקסערסייזיז אַנטוויקלען מאָביליטי דורך זיך, אָבער דאָס קען זיין געמאכט מער עפעקטיוו דורך באַזונדער מאָביליטי עקסערסייזיז Source .


text:
מאלין
מאַלין (אוקראיניש: MaлиH) איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון וואהלין, 98 ק"מ צפון-מערב פון קיעוו, 71 ק"מ צפון-מזרח פון זשיטאמיר און 29 ק"מ צפון פון ראדאמישל.
די שטאט ליגט אויפן טייך אירשא. אין דער שטאט איז געווען דער הויף פון די מאלינער רבי'ס, א צווייג פון טשערנאביל.
יידישע היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין 1847 האבן געוואוינט אין מאַלין 1,064 יידן, און אין 1897, 2,547 יידן.[1]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]


text:
שמע קולי איז א טעלעפאנישע הילף-ליין פאר מענער און פרויען וואס האבן מיטגעמאכט אדער זענען עפעקטירט געווארן פון אביוז – סיי וועלכע סארט פון אביוז.
איר קענט רופן דעם ליין אויב איר אליין ליידט פון אביוז אדער אנדערע ארום אייך אריינגערעכנט קינדער און יונגע מענטשן. סיי פון יעצט און סיי פון די פארגאנגנהייט.
דער ליין איז אינגאנצן קאנפעדענציאל און איר קענט רופן אנאנים דאס הייסט איר דארפט נישט אנגעבן אייער נאמען אדער ווער איר זענט.
אלע קאללס ווערן אנגענומען און באהאנדלט דורך מומחים וואס זענען פראפעסיאנאל, טרענירט און געלערנט אויסצוהערן
מיטגעמאכטע פון אביוז.
מיר ווייזן ארויס סענסיטיוויטעט צו אריינרופער און גיבן רעכט צו אלעס וואס איר פילט פארשטייענדיג אז די אביוז האט מעגליך פאסירט יארן צוריק און ווי שווער עס איז צו מאכן דעם טעלעפאן קאלל.
מיר גיבן אנווייזונגען וואס צו טון ווייטער; אריינגערעכנט פערזענליכע הילף, וויאזוי צו פארזיכערן סעיפטי, אויסארבעטן א מעגליכקייט פון רעדן צו אנדערע און העלפן מחליט זיין ווייטערדיגע שריט. אריינגערעכנט צו רעפארטן.
ווען זיי זענען גרייט צייגן מיר א וועג פאר אונזערע רופערס צו זוכן הילף פון די ריכטיגע ספעציאליסט אגענטורן, רבנים, הילף-ליניעס, קאונסעלינג און טעראפי.
מיר האבן א ריי פון באלערענדע סעמינארן פאר די קהילה, געאייגנט צו ברענגען וואכזאמקייט און אינפארמאציע פאר מחנכים, קהילה-פירער, רביים/טיטשערס און עלטערן איבער די סכנה'ס און ריסק'ס פון אביוז און צו גיבן אנווייזונגען וויאזוי צו האלטן אונזערע קינדער און ארום באשיצט און געזיכערט.
איר וועט געפונען ביי אונז אן אפענעם אויער וואס הערט אייך אויס מיט רעספעקט און כבוד.