text:
ליכט (לעמפל)
א ליכט איז א מיטל צו שאפן ליכטיקייט. פאר דער ערפינדונג פון עלעקטריע איז א ליכט געווען כמעט דער איינציגער וועג צו זען ביינאכט. א ליכט דארף האבן ברענשטאף וואס קען זיין פליסיג אדער וואקס און א קנויט. ווען מען צינדט אן דעם קנויט ציט ער דעם ברענשטאף און ברענט.
יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי יידן צינדט מען ליכט:
אין דעם בית המקדש פלעג מען צינדן יעדן טאג די מנורה מיט איילבירטן אויל.
וואקסענע ליכט איז שוין אן אור אלטער מנהג צו צינדן ביי אידישע צערעמאניעס, צ.ב.ש. הבדלות ביי א חתונה, הבדלות מוצאי שבת קודש, יארצייט ליכט, און אפילו סתם א שבת בעפאר עס איז ארויסגעקומען די פאראפין וואס דעמאלטס איז דאס געווען דער איינציגער באנוצבארער כשר'ע ליכט וואס איז געווען אין עקזיסטענץ.
די גרעסטע יודישע צושטעלער פון ליכט געברויכן איז היינט צו טאג די בארימטע נר מצוה פירמע פון סקווירא.
די עלצטע היימישע פירמע איז פון ר' לייבעלע גליק וועלכע פראדוצירן נאר ליכט פון ריינעם געלן און ווייסע בינען וואקס, אויך איז דא די שמחה ליכט קא. וועלכע איז באזירט אין אנטווערפן וועלכע פראדוצירט ליכט סיי פון עכטע וואקס און אויך פאלשע געמאכט פון פאראפין.


c: text/html

text:
עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג
עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג איז א שטראלונג פון כוואליעס וואס זייער גיך אין א וואקיום איז די גיך פון ליכט. זיי אנטהאלטן אן עלעקטריש פעלד און א מאגנעטיש פעלד און טראגן א געוויסן מאס פון ענערגיע.
עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג איז כולל זעבארע ליכט, אין די קאלירן פונעם רעגנבויגן, ווי אויך כוואליעס מיט מערער ענערגיע, למשל אולטראוויאלעטע ליכט, רענטגען שטראלן און גאמא שטראלן, און כוואליעס מיט נידעריגערער ענערגיע, למשל אינפרארויט, מיקראכוואליעס און ראדיא כוואליעס.
דער קלענסטער איינץ פון עלעקטראמאגנעטישער שטראלונג איז דער פאטאן.
הויכע ענערגיע עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג ווערט אפטמאל געשאפן ווען עלעקטראנען ווערן פארגיכערט אין א קראפט פעלד.
דער ערשטער וואס האט אנטפלעקט עלעקטראמאגנעטישע כוואליעס איז געווען דער יידיש-דייטשער פיזיקער היינרייך הערץ (1857-1894).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ISBN
ISBN איי.עס.בי.ען. איז די ראשי תיבות פון אינטערנאציאנאלער סטאנדארט בוך נומער International Standard Book Number, דאס איז א גלאבאלער אנערקענטער קאד איבער די וועלט, צו אינדענטיפיצירן יעדעס איינציגע בוך מיט איר אייגענארטיגער נומער. געווענליך וועט מען דאס טרעפן ארויפגעפרינט אויפן אונטערשטען דעקל פון ספר, דאס קומט אין פארעם פון א באר קאוד מיט נומבערס, אזוי ארום קען דאס געליינט ווערן סיי דורך א מענטש און סיי דורך א מאשין א קאמפיוטער סקענער. יעדע דרוק אדער אויפלאגע האט א באזונדערע אייגענארטיגער נומער, די דאזיגע קאודס דינען די אינטערעסע פון די פארשידענע קאטעלאגס פון ביזנעסער פון מוכר ספרים, און אויך סתם פאר סדר אין די ביבליאטעקן.
דער שיטה פון איי.עס.בי.ען. איז ערשט אויפגעקומען אין בריטאניע אין יאר 1966 דורך א ביכער טשעין סטאר נעץ מיטן נאמען "WH Smith". קודם איז דאס געווארן אנגערופן SBN) Standard Book Number). דער צוגאנג איז דערנאך געווארן אויפגענומען דורך די גאנצע וועלט אין יאר 1970 א ענדליכע קאוד איז אויך דא פאר זשורנאלן אין אויסגאבעס ווי צייטונגן וואס הייסט ISSN) International Standard Serial Number).
אין די ערשטע פערציג יאר האט דאס אנטהאלטן בלויז צעהן ציפערן, אבער אנפאנג פון יאנואר 1 2007 איז דאס פארגרעסערט געווארן צו 13 ציפערן.


text:
הארבסט
האַרבסט אדער אָסיען איז איינער פון די 4 סעזאנען פון יאר נאך זומער און בעפאר ווינטער. מען טוט דעמאלטס איינזאמעלען די תבואה.
עס פאלן דעמאלטס די בלעטער פון די ביימער נאכדעם וואס זיי טוישן קאליר פון גרין צו אראנזש און דערנאך רויט.
די נאכט ווערט לענגער און דער טאג ווערט קירצער.
די טעמפעראטור ווערט קעלטער.
עס רעגענט אפט.
עס איז משך פון די חדשים סעפטעמבער אקטאבער נאוועמבער דעצעמבער אין צפון זייט פון דער וועלט, און די חדשים פון מארץ אפריל מיי אין דרום זייט לענדער פון דער וועלט.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די צייט פון ימים נוראים, און יום טוב סוכות און דעם אנפאנג פונעם אידישן יאר.


text:
מאזאמביק
מאזאמביק (פארטוגעזיש: Moçambique), אפיציעל די רעפובליק פון מאזאמביק, איז א לאנד אין דרום-מזרח אפריקע. צו מזרח האט עס א בארטן ביים אינדישן אקעאן, און עס גרענעצט טאנזאניע צו צפון, מאלאווי און זאמביע צו צפון-מערב, זימבאבווע צו מערב, און סוואזילאנד און דרום אפריקע צו דרום-מערב. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז מאפוטא. די אפיציעלע שפראך פון מאזאמביק איז פארטוגעזיש. דעם 25סטן יוני 1975 האט מאזאמביק פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון פארטוגאל.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די 500 יאר ווען די פארטוגעזער האבן געהערשט איבער מאזאמביק, האבן זיין אריינגעברענגט פארשידענע געראטן ווי מאניאק און קאשו ניס.


text:
עפיגלאטיס
דאס עפיגלאטיס איז דאס דעקל פון האלדז. עס איז געמאכט פון א דין ווייכביין הייטל, פארדעקט מיט שליים און מוסקל, וואס איז פארבונדן מיטן אונטערשטן שורש פון צונג. דאס ארבעט שווער ווען מען רעדט אינמיטן עסן, אדער מען אטעמט אינדערמיט, אז עס זאל נישט אריינגיין דאס עסן אין דער לופטרער, נאר אין דעם וושט, דורך זיך פארמאכן. נארמאל איז דאס נישט פארמאכט און עס איז אפן אויף אויבן אויף ארויף, דעריבער האט יעדע מענטש א גארגל, אחוץ ווען דאס פארמאכט זיך ווערט די האלדז גראד אן דעם בארג. דאס איז איינס פון דריי הויפט באשטאנדטיילן וואס פארעמען אויס דאס שטימע קעסטל.


text:
ליעזש
ליעזש (פראנצויזיש: Liège ; פלעמיש: Luik - לאָויק; וואלאניש: Lidje; דייטשיש: Lüttich; לאטייניש: Leodium; מוסטער:שפראך-li; לוקסעמבורגיש: Léck) איז א וויקכטיקע שטאָט און מונאציפיליטעט אין בעלגיע און די עקאנאמישע הויפטשטאט פון וואלאניע, דער חלק וואו מען רעדט פראנצויזיש און וואלאניש אין בעלגיע. ליעזש האט 197,013 איינוואוינער (יאנואר 2013).
די שטאט ליגט אין דעם טאל פונעם מעז טייך, נאנט צום האלענדישן און דייטשן גרענעצן, וואו דער מעז טרעפט די אורטע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט ווערט דערמאנט שוין אין יאר 558. כאטש ער איז געווען א טייל פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע, פראקטיש איז ליעזש געווען גאנץ אומאפהענגיק.
אין 1789 האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע אין ליעזש און די שטאט איז געווארן א רעפובליק ביז 1791, ווען די האפסבורג מאנארכיע האט אינוואדירט. פון 1794 ביז 1815 איז ליעזש געווען א טייל פון פראנקרייך. אין 1815 האט דער קאנגרעס פון ווין געגעבן די שטאט צום פאראייניגטן קעניגרייך פון די נידערלאנדן, אבער נאך דער בעלגישער רעוואלוציע אין 1830 איז ליעזש געווארן א טייל פונעם נייעם לאנד בעלגיע. נאך דעם איז ליעזש גיך געווארן א הויפט אינדוסטריעלע שטאט און איז געווען איינער פון די ערשטע שטאל-פראדוקציע צענטערן פון אייראפע.
אין 1940 האבן די דייטשן איינגענומען ליעזש. מיט דער הילף פון דער באפעלקערונג האט מען געראטעוועט א סך יידן און מ'האט באהאלטן די קינדער און די פליטים אין די פילצאליק מאנאסטירן.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לופט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ליעזש פליפארט געפינט זיך א פאר קילאמעטער מערב פון דער שטאט.
וואסער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פארט פון ליעזש, פלאצירט אויפן מעז טייך, איז דער דריטער גרעסטער טייך פארט אין אייראפע. ליעזש איז פארבינדן דורך קאנאלן מיט אנטווערפן און ראטערדאם.
באן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צווישנשטעט עקספרעס פארבינדט ליעזש מיט קעלן און פראנקפורט; טהאליס פארבינדט ליעזש מיט פאריז-צפון.
בארימטע איינוואוינער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ניו יארק סיטי - זינט האריקעין סענדי היט באטראפן ניו יארק דח פארגאנגענע וואך, האט פעדעראלע עמערדזשענסי מענעדדזשמענט עדזשענסי (FEMA) באשטעטיגט איבער 221$ מיליאן צו העלפן מענטשן און משפחות זיך ערהוילן פונם חורבן.
פאלגענד איז אן איבערזיכט פון די חורבן ערהוילונג באמיאונגען וואס פימא שטעלט צו אזוי ווי עס איז אום נאוועמבער 8:
- איבער 147,000 ניו יארקער האבן זיך פארבינדן מיט פימא פאר אינפארמאציע אדער זיך איינגעגעבן פאר הילף מיט פימא און איבער 221$ מיליאן איז געווארן באשטעטיגט. איבער 73,000 האבן זיך איינגעגעבן דורך די אנליין אפליקאציע וועבזייטל ביי www.disasterassistance.gov.
- 18 דיזעסטער ריקאווערי צענטערן (DRC) זענען אפען אין ניין דערקלערטע קאונטיס. דאס רעכנט אריין מאביל וועבזייטלעך ווי אויך פיקסט וועבזייטלעך, און אצינד האבן שוין איבער 9,400 איבערלעבער באקומען הילף ביי DRC'ס אין ניו יארק.
- איבער 1,200 קאמיוניטי רילעישאנס (CR) ספעציאליסטן זענעם סטראטעגיש אויסגעשטעלט דורכאויס אפעקטירטע געגנטער, גייענדיג פון טיר צו טיר ערקלערנדיג וואספארא סארטן חורבן הילף עס איז פארהאן און ווי אזוי זיך צו רעגיסטרירן. מער טיעמס קומען אן טעגליך.
- 1,062 אינספעקטארס אין די פעלד האבן פארענדיגט איבער 22,200 היים אינטערזוכונגען.
- עס זענען פארהאן 27 שעלטערס אין באנוץ וועלכע זענען די היים פאר 4,939 מענטשן.
- די אמעריקען רעד קראס האט אויסגעטיילט 599,776 מאלצייטן, 471,620 פארבייסן, 64,518 גרויסע ארטיקלען ווועלכע רעכענען אריין זאכן ווי דעקעס, הענטשיך, און קאמפארט קיטס.
- 2,491,200 ליטער וואסער, 1,363,968 מאלצייטן גרייט צום עסן, 133,650 דעקעס זענען געווארן אויסגעטיילט.
- די U.S. Army Corps וועלן אפשאצן די Cupsogue/Moriches אינלעט צו פעסטשטעלן די ווייטערדיגע שאדנס דורך די נעכטיגע שטורעם און ווייטער צושטעלן עמערדזשענסי פאוער אפעראציעס מיט קאנצענטראציע אויף באוואוינטע געגנטער.
- עס זענען פארהאן עלף דיזעסטער מעדיקל אסיסטענס טיעמס (DMATs) פון די דעפארטמענט אוו העלטה ענד יומען סערוויסעס אין שוואונג אין ניו יארק.
- די דעפענס לאדזשיסטיקס עדזשנעסי האט געקויפט אנלעדעד און דיזיל פיול וועלכע ווערט אויסגעטיילט אין געגנטער דורכאויס נוי יארק וועלכע זענען אפעקטירט געווארן דורך די שטורעם צו צוגעבן צו אנגייענדע פריוואטע סעקטאר באמיאונגעןץ
- די טרעדזשורי דעפארטמענט און אינטערנאל רעוועניו סערוויס וועלן פארציכטן אויף נידריג אינקאם האוזינג טעקס קרעדיט רולס וועלכע פארבאטן אייגנטומער פון נידריג אינקאם היימען צו צושטעלן האוזינג פאר איבערלעבער פון האריקעין סענדי וועלכע קוואליפיצירן נישט אלס נדיריג אינקאם.
- די דעפארטמענט אוו דעפענס'ס U.S. טראנפארטאציע קאמענד האט אפגעטראגן 61 פאוער רעסטארעישן וועהיקלס, 65 טעקניקל פערסאנעל, 63 פאוער רעסטארעישן וועהיקלס און 132 טעקניקל פערסאנעל צו סטוארט עיר נעשאנעל גארד עיר בעיס, N.Y.
- ניו יארק'ס גרויסע חורבן דעקלעראציע איז געווארן געענדערט אזוי אז די ניין דערקלערטע קאונטיס זענען יעצט באשטעטיגט פאר אלע קאטעגאריעס פון פאבליק אסיסטענס, וואס רעכנט אריין צוריקצאלונג פארבארעכטיגטע קאסטן פון עמערדזשענסי רעספאנס סערוויסעס, אפאל אוועקפירונג, און פארררעכטונגען פון פאבליק אינפראסטרוקטור.
מען קען זיך איינגעבן אנליין ביי www.disasterassistance.gov אדער דורך סמארטפאון ביי m.fema.gov. אפליקאנטן קענען אויך רופן 1-800-621-3362 אדער (TTY) 1-800-462-7585. די וועלכע נוצן 711 רילעי אדער ווידיאו רילעי סערוויסעס (VRS) זאלן רופן 1-800-621-3362. די טאל פרייע טעלעפאון נומערן ארבעטן פון 7 אזייגער אינדערפרי ביז 10 אזייגער אויפדערנאכט זיבן טעג א וואך ביז א ווייטערדיגע מעלדונג.
FEMA'ס מיסיע איז צו אונטערשטיצן אונזערע בירגער און ערשטע הילף צו פארזיכערן אז מיר ארבעטן אינאיינעם אלס א פאלק צו בויען, דערהאלטן און פארבעסערן אונזער מעגליכקייט זיך צוגרייטן צו, באשיצן פון, רעאיגן, זיך ערהוילן פון, און פארלייכטערן אלע געפארן.


text:
ראמאללא
ראמאללא איז ביז נישט לאנג געווען אן אראביש דארף. וואס איז אין בנימין חלק פונעם שומרון, אין ארץ ישראל, בערך צען קילאמעטער צפון פון ירושלים, וואו מען גלויבט איז עס אויפן ארט פון דער אוראלטער שטאט בית אל. איר באפעלקערונג איז 27,460 (2007).
ווען ישראל איז געווארן זעלבסטשטענדיק, און א סך אראבער זענען אנטלאפן צו דעם מערב ברעג, זענען א גרויסע טייל פון זיי אנגעקומען קיין ראמאללא, וואס דאס האט צוביסלעך געמאכט ראמאללא צו א שטאט. ווען ישראל האט שלום געמאכט מיט די פאלעסטינער, ביי דעם אסלא אפמאך, איז ראמאללא געווארן די אומאפציעלע הויפטשטאט, פון די פאלעסטינער אוטאריטעטן.
היינט איז עס א גרויסע שטאט, און אלע רעגירונג געביידעס פון די פאלעסטינער אוטאריטעט, געפינען זיך דארט.
קאארדינאטן: 31°54′18.46″N 35°12′21.16″E / 31.9051278, 35.2058778


text:
היסטאריע פון מדינת ישראל
די גרינדונג פון מדינת ישראל האט זיך אנגעפאנגען מיט יארן פריער, די עליות, ווי טויזנטער יידן פון אייראפע, בעיקר רוסלאנד, פוילן, רומעניע, זענען ארויף קיין ארץ ישראל.
עס האט זיך אנגעפאנגען 1881, ווען עטליכע טויזנט יידן זענען ארויף, זיי האבן געטראפן א לאנד, וואס די ערד איז פון שטיין, אדער זאמד, 60 פראצענט מדבר, צוויי גרופעס זענען געקומען, יידן פון רומעניע, און יידן פון תימן. ס'איז אבער שוין געווען אסאך יידן אין ארץ ישראל פונעם אלטן יישוב.
אין די קומענדיגע עליות, וואס איז די צווייטע, דריטע, זענען מערסטנס עולים געווען ציונים, וואס זענען געקומען קאלטיווירן דאס לאנד, אבער ווען תל אביב, איז געגרינדעט געווארן 1909, און חיפה איז געווארן יידישלעך, האבן זיך אסאך יידן באזעצט אין די שטעט, תל אביב איז דעמאלסט געווען די שנעלסט וואקסענדע שטאט אין די וועלט, און ביי די ענדע 1930 יארן איז די באפעלקערונג געוואקסן מיט איבער הונדערט פראצענט פון צוואנציג יאר בעפאר,
אין חיפה איז געווען די אינדוסטריע גאר שטארק, וויבאלד דער גרעסטער פארט איז דארט געווען, די שליסל צום באן פארקער פונעם מיטל מזרח איז געווען חיפה, ווי אויך נעפט רייניגונגס אינדוסטרי, פון ענגלאנ איז געווען אין חיפה, ביי 1941, איז די באפעלקערונג אין חיפה געווען 70,000, יעדער דריטער מענטש איז געווען אן אראבער, ווי אויך דער טעכניאן אוניווערסיטעט איז געווארן אויפגעשטעלט אין חיפה.
ירושלים האבן געוווינט א מאיאריטעט יידן זינט יאר 1800 ווען מען האט געציילט, פונדעסט וועגן, איז די בירגער מייסטער שטענדיג געווען אן אראבער, אדער פון די על כוסייני פאמיליע, אדער די נאשאשיבי פאמיליע, ביי 1948, האבן געוווינט אין ירושלים 100,000 יידן, און בערך 30,000 אראבער.
איידער די זעלבסטשטענדיגקייט מלחמה, האט אויסגעבראכן, האבן געוווינט אין ארץ ישראל, 650,000 יידן, רוב פון זיי זענען ארויף, אין די 1930ער יארן, ביז 1948.
ביים טאג פונעם גרינדונג האבן געוווינט אין ישראל טעריטאריע, 80 פראצענט יידן, און די איבריגע אראבער, און אנדערע פעלקער,
די יארן נאך דער גרינדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווישן די יארן 1948 ביז 1956, האט די ישראל באפעלקערונג זיך געדאפלט, נייע עולים זענען געקומען אין לאנד אריין, עס האט אריינגעשלעפט די לאנד אין א שווערע רעסעסיע, זייענדיק אין א מאנגל פון נויטבאדערפטיקע באשטאנדטיילן, האט מען איינגעפירט אינעם לאנד, וואס ווערט גערופן "תקופת הצנע", וואס מיינט מענטשן האבן געקריגן אלס פון די רעגירונג, קינדער האבן באקומען מער פאר קאלאריעס, ספעציעל מילכיגע פראדוקטן און פלייש.
רוב פון די עולים האט מען אריינגעזעצט, אין הייזער פון די אראבער, וואס זיי האבן איבערגעלאזט ביים אנטלויפן, אדער אין דורכגאנגס לאגערן, "מעברות", ווי מענטשן האבן געוווינט אין געצעלטן, בלעכענע הייזער, אונטער שמאטעס, אן קיין מעגליכקייט צו ארויס גיין אויפן גאס פארדינען געלט, ישראל איז דעמאלט געשלאגן געווארן צווישן רייכע אינטעליגענציע, און ארעמע וואס האבן געהאט מערערע קינדער, האבן קוים געקענט פארדינען צו געבן ברויט צו עסן פאר קינדער, די אונטערשידט צווישן ארעמע און רייכע האט געהאלטן אין איין שטייגן.
אין 1953, האט בן גוריון, אונטערגעשריבן אן אפמאך מיט מערב דייטשלאנד,. וואס מערב דייטשלאנד נעמט זיך אונטער, צו באצאלן אנטשעדיקונג פאר די מלחמה איבערלעבער, אין געלט. און פאר ישראל האט זי צוגעזאגט מאשינעריע, און אנדערע מאדערניזיטע ארטיקלען, אין וואס ישראל האט זיך זייער גענויטיקט, עס האט אויסגערופן א שטורעם אין לאנד, און מאסן דעמאנסטראציעס האבן אויסגעבראכן. מנחם בעגין הויפט פון די אפאזיציע, האט געשריגן אז מען וועט עס נישט פארשווייגן, די חורבן וואס די נאציס האבן אנגעברענגט קען מען נישט באצאלן מיט קיין געלט. בן גוריון האט מיט דעם געלט געוואלט צוריק שטעלן די ישראל עקאנאמיע אויף די פיס, וואס איז אים געלונגען.
אין 1955, האט דער ארכעאלאג, גענעראל יגאל ידין, געקויפט די ים המלח מגילות פאר מדינת ישראל. זיי ליגן היינט אינעם היכל הספר אין ירושלים.
לבון פרשה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א פרשה וואס האט אויסגערופן א שטורעם אין ישראל, און ביז היינט ווערט עס באטראכט ווי די פרשה, מיט די ה"א הידיעה, ישראל האט געשיקט שפיאנען אין עגיפטן, אויסצופירן אטאקעס קעגן ענגלאנד, כדי זיי זאלן זיך נישט ארויסציען פון עגיפטן, די עגיפטישע פאליציי האט געכאפט די יונגען, מען האט זיי געפייניגט, איינער האט זיך גענומען דאס לעבן. פנחס לבון, פארטיידיגונגס מיניסטער האט לכאורה געמוזט געבן דעם באפעל עס דורכצופירן, ער האט קאטעגאריש געלייקענט, משה שרת האט געמוזט רעזיגנירן, און בן גוריון נאכן זיין ווייניגער פון צוויי יאר אויף אפרו איז צוריק.
דער מיליטער אין ישראל האט זיך זייער געשטארקט אין די אנהייב 1950ע יארן, עס איז אויפגעשטעלט געווארן דער 101 קאמאנדא איינהייט, אונטער אריק שרון, וואס איר אויפגאבע איז געווען, זיך שלאגן מיט טעראריסטן, ישראל האט אנגעקניפט פארבינדונגען מיט פראנקרייך, פון וועם זי האט באקומען וואפן, טאנקן, קריגס עראפלאנען, צה"ל איז געווארן פארגעשריטן, און ישראל האט זיך גענומען מאכן פארשריט, אין מערערע געביטן.


text:
פאנעם
א פֿאנעם איז א גרונטאיינס אין דער פאנאלאגיע פון א שפראך. עטלעכע פאנעמען ווערן צוזאמענגעשטעלט צו שאפן ווערטער אין דער שפראך. אזוי, די אונטערשייד צווישן די צוויי ווערטער אין יידיש גאַז און גאַל איז דער טויש פון /ז/ צו /ל/. צוויי אזעלכע ווערטער וואס די אונטערשייד איז איין פאנעם ווערן גערופן א "מינימאלער פאָר". ווען מען קען ארויסרעדן איין פאנעם אויף פארשידענע וועגן ווערן זיי גערופן אַלאפֿאנען (למשל /ב/, וואס מ'קען ארויסרעדן ב אדער פ, לפי העניין). אין רוב שפראכן זענען די פאנעמען קאנסאנאנטן אדער וואקאלן.
די לינגוויסטן שרייבן א פאנעם צווישן צוויי שטרייכלעך: /z/ אדער /l/.
פאנעמען אין יידיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בדרך כלל, די אותיות אין יידיש זענען באזונדערע פאנעמען. למשל פ און פֿ זענען באזונדערע פאנעמען, ווי אין די ווערטער פאַס און פֿאַס. אזוי אויך די צוויי סארטן חולם זענען צוויי פאנעמען, למשל טויב (איינער וואס הערט נישט) און טויב (א פויגל).


text:
קוממיות
קוממיות איז א חרדישער - חסידישער מושב אין דרום ראיאן פון ישראל, נאענט צו דער שטאט קריית גת, וואס געהערט צו דער שפיר ראיאן ראט.
אין דער מגפה פון היישעריק איו דעם שמיטה יאר 1959 האט זיך דער ראי היישעריק אפגעשטעלט פארן מושב. [1]
הרב בנימין מענדלזאן (תרס"ד, פלאצק - תשל"ט) איז געווען רב פונעם מושב, מ'האט אים צוגעשטעלט צום רבנות מיט דער המלצה פונעם חזון איש. נאך זיין פטירה אין ה'תשל"ט איז זיין זון הרב מנחם מענדל געווארן דער נעקסטער רב. הרב מנחם מענדל איז נפטר געווארן אין תשע"ב.
קוממיות האט א וועלט בארימטע מצה בעקעריי וואו מ'באקט מצות אונטער דער השגחה פונעם קוממיותער רב. די בעקעריי הייבט אן באקן חנוכה צייט ביז ערב פסח.
קאארדינאטן: 31°39′43.19″N 34°43′50.16″E / 31.6619972, 34.7306


text:
12טן מערץ
דעם 12טן מערץ איז דער 71סטער טאג פון יאר (72סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 294 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1877 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך אנעקסירט טראנסוואל
- 1884 - דאס קאקא קאלא געטראנק ווערט פארקויפט צום ערשטן מאל אין פלעשער
- 1904 - געענדיגט גראבן דעם טונעל (וואס האט געדויערט 30 יאר) אונטערן האדסאן טייך, וואס פארבינדט די שטאט זשערסי מיט ניו יארק
- 1913 - קאנבערע פראקלאנירט די הויפטשטאט פון אויסטראליע
- 1938 - דער אנשלוס: זעלנער פון נאצי דייטשלאנד מארשירן אריין אין עסטרייך
- 1944 - צווייטער וועלט קריג: די רויטע ארמיי באפרייט די שטאט אומאן
- 1967 - סוהארטא כאפט די הערשאפט פון אינדאנעזיע
- 1968 - מארישעס באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 1999 - דריי לענדער פונעם געוועזענעם ווארשע פאקט - פוילן, טשעכיי און אונגארן - צושטיין צו נאט"א
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1824 - גוסטאוו קירכאף, דייטשער פיזיקער (געש' 1887)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1925 - סון יאט סען, ערשטער פרעזידענט פון דער כינעזישער רעפובליק (געב' 1886)
- 1999 - יהודי מענוחין, פידלער (געב' 1916)


text:
קינגס קראס באן סטאנציע
קינגס קראס באן סטאנציע איז א הויפט באן טערמינוס, געעפֿנט אין 1852. זי געפינט זיך אין צענטראל לאנדאן, אויף דער יוסטאן גאס אין דער לאנדאנער בארא פון קאמדן. לעבן דער סטאנציע צו מערב איז סט פאנקראס באן סטאנציע, און די צוויי סטאנציעס טיילן זיך מיט דער קינגס קראס סט פאנקראס אונטערגרונט סטאנציע פון דער לאנדאנער אונטערגרונט.
די סטאנציע איז דער דרומדיגער טערמינוס (סוף-סטאנציע) פון דער מזרח ברעג הויפטליניע פון לאנדאן אין די שטעט לידז, הול, ניוקאסטל און סקאטלאנד; דער היינטיקער אפעראטאר פון די ליניעס איז נאציאנאל עקספרעס מזרח ברעג. די סטאנציע באדינט אויך די צופֿארער ליניעס קיין הארטפארדשיר, אפערירט דורך ערשטער קאפיטאל קאנעקט.


text:
לעבן
לעבן איז דאס המשך פון געשעענישן און צייט אפּשניט וואס לויפט אדורך אויפן ארגאניזם פון געבורט ביזן טויט.
פארקערט ווי טויט, פילט מען זאכן.
מען דארף ארבעטן שווער כדי צו האבן א גוט לעבן, און אפילו א שלעכט לעבן קומט אן זייער שווער. מען דארף האבן געלט צו וואוינען אונטער א דאך, עסן צו שטילן די הונגער, ,און קליידונג נישט צו זיין פארשעמט אדער קאלט.
מ'האט חתונה און געבוירן קינדער פארצוזעצן לעבן נאך די אייגענע טויט אוף ווייטערע דורות.
"ביאמענטי" הייסט דאס וויסן אויב א מענטש וואס איז געבוירן וועט בלייבן לעבן אדער וועט זיין א נפל.
"ביאמאטי" הייסט די צעטיילן די צייטן פון לעבן פון א מענטש אויף קלענערע חלקים.
"ביאכעמיע" מיינט ווי עס בייט זיך געוויסע חלקים אין א מענטש דורכאויס זיין לעבן.
ארגאניזמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלע לעבעדיקע ארגאניזמען—סיי פלאנצן, בעלי חיים, שוואמען, פראטיסטן, ארכעען און באקטעריע—זענען א צעלולארישע פארעם באזירט אויף קוילנשטאף און וואסער מיט א קאמפלעקסער ארגאניזאציע און גענעטישע אינפארמאציע וואס ווערט גע'ירשנט.
תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט די רעליגיע און טראדיציע איז די לעבן נאר א פאָרשפּיל פון אמת'דיגן לעבן וואס דאס איז עולם הבא, און ווען מען שטאַרבט איז דאס ערשט די ריכטיגער געבורט פאר דעם אייביגן לעבן, וואס איז אויסגעפארעמט לויט די מצוות און מעשים טובים און אויסגעארבייטע מדות אויף די לעבן וואס ווערט אנגערופן עולם הזה.


text:
סוואזילאנד
סוואַזילאַנד, אפיציעל דאס קעניגרייך פון סוואַזילאַנד (סוואזי: Umbuso waseSwatini; ענגליש: Kingdom of Swaziland) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרום אפריקע, וואס גרענעצט דרום אפריקע צו צפון, מערב און דרום, און מאזאמביק צו מזרח. סוואזילאנד איז א קליין לאנד, נאר 200 ק"מ פון צפון צו דרום און 130 ק"מ פון מזרח צו מערב.
די הויפטשטאט איז מבאבאנע, און די קעניגלעכע הויפטשטאט איז לאמאמבא. סוואַזילאַנד איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, דעם אפריקאנער פארבאנד און דער קאמאנוועלט.
די באפעלקערונג איז געשאצט צו 1,185,000 (אין 2009).
די עקאנאמיע פון לאנד פארלאזט זיך אויף לאנדווירטשאפט, וועלדעריי, מינעריי און פאבריקאציע פון טעקסטיל און צוקער.


text:
קוואדראט ווארצל
אין מאטעמאטיק, אַ קװאַדראט װאָרצל (אויך קװאַדראט שורש) איז א רעאלע צאל (א נומער) וואס ווען מען טאפלט אים מיט זיך אליין גיבט ער ארויס דעם ערשטן צאל (דעם קוואדראטישן ווארצל).
צום ביישפיל:
- 2 און 2- זיינען די קוואדראטישע ווארצלען פון 4, ווייל 2 מאל 2 און 2- מאל 2- זיינען גלייך 4.
- 3 און 3- זיינען די קוואדראטישע ווארצלען פון 9, ווייל 3 מאל 3 און 3- מאל 3- זיינען גלייך 9.
יעדער נומער וואס איז העכער פון נול קען האבן צוויי קוואדראטישע צאלן, א פאזיטיוו און א נעגאטיוו נומער, (אזוי ווי מיר האבן פריער געזען אז סיי 2 און סיי 2- זיינען די קוואדראטישע צאלן פון 4). ווייל מינוס מאל מינוס איז שטענדיק פלוס. א נול האט אימער נאר איין קוואדראטישער ווארצל, און דאס איז א נול אליין. יעדער רעאלע צאל וואס איז קלענער פון נול קען נישט זיין א קוואדראטישע צאל, ווייל קיין נומער וואס מען וועט טאפלען מיט זיך אליין וועט נישט צוברענגען צו א מינוס, און דערפאר איז א פאלשע צאל.
די פאזיטיווע קוואדראט ווארצל שרייבט מען מיט דעם סימבאל . צום ביישפיל איז גלייך 2.
קאנסטרוקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אוקלידוס ווייזט אין זיין עלעמענטן וויאזוי מען קען קאנסטרואירן דעם געאמעטרישן דורכשניט מיט א צירקל און א ווירע. דער געאמעטרישער דורכשניט פון a און b איז ; אז מען נעמט b = 1 באקומט מען דעם קוואדראט ווארצל .


text:
אסאציאטיוויטעט
אין מאטעמאטיק, איז א בינארישע אפעראציע אסאציאטיוו ווען פאר יעדע האלט די גלייכונג . באקאנטע ביישפילן פון אסאציאטיווע אפעראציעס זענען צוגאב און טאפלונג פון רעאלע צאלן. אין אלגעמיין, פונקציע קאמפאזיציע איז אסאציאטיוו; פון דעם שטאמן די אסאציאטיווע אייגנשאפטן פון אפעראציעס אויף מאטריצן.
אסאציאטיווע אפעראציעס שפילן א צענטראלע ראלע אין אבסטראקטער אלגעברע: א סכום מיט אן אסאציאטיווער אפעראציע ווערט גערופן א האלב גרופע און , מיט נאך אקסיאמען שאפט מען מאנוידן, גרופעס, און נאך אלגעברעישע סטרוקטורן.


text:
יום כיפור מלחמה
יום כיפור מלחמה איז געווען די מלחמה צווישן ישראל קעגן מצרים אונד סיריע מיט די הילף פון יארדאניע און איראק. די מלחמה האט אויסגעבראכן יום כיפור י' תשרי ה'תשל"ד (דעם 6טן אקטאבער 1973) 2 א זייגער מיטאג פון צוויי פראנטן: סיריע פון רמת הגולן און מצרים פונעם סועץ קאנאל. די מלחמה האט זיך געענדיקט כ"ט תשרי מיט א פייער שטילשטאנד דורך דעם זיכערהייטס ראט.
אינהאַלט
די אורזאכן פון דער מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך וואס ישראל האט ביי דעם זעקסטאגיקער מלחמה איינגענומען ריזיקע שטחים פון מצרים און סיריע (רמת הגולן, סיני אא"וו) און נאך וואס ישראל האבן זיך באזעצט ביי דעם סועץ קאנאל, האבן די אראבער געוואלט צוריק קאנטראלירן אויף זייערע שטחים, און צובריינגען ישראל צו פארהאנדלען מיט זיי וועגן דעם.
די מלחמה אויפן דרום פראנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עגיפטישע זעלנער זענען אריבער דעם סועץ קאנאל, און געקעמפט קעגן די סאלדאטן פון צה"ל, וואס האבן זיך געפונען אין פעסטונגען, וואס מען האט גערופן חיים בארלעוו ליניע, אויפן נאמען פונעם שעף פון גענעראל שטאב, חיים בארלעוו. רוב פון די ישראל זעלנער האבן זיך אונטערגעגעבן יו"כ, איין באפעסטיגטע בונקער איז געבליבן, כמעט ביזן ענדע פונעם מלחמה, און זיי האבן זיך נישט אונטערגעגעבן, דער קאמאנדיר האט גערעדט מיט די גענעראל אויף יידיש, ווייל די עגיפטער האבן זיך צוגעהערט.
די פינעף דיוויזיעס פונעם עגיפטישע ארמיי, זענען אריין צען קילאמעטער טיף, אינעם סיני האלבאינזל, ישראל האט פרובירט מאכן א קאנטער-אטאקע, און צוריק שטויסן די עגיפטישע קרעפטן, עס איז שרעקליך דורכגעפאלן, די עגיפטישע זעלנער זענען געווען אויסמושטירט מיט ראקעטן קעגן טאנקען, און מיסלען קעגן עראפלאנען, דאס האט צוגעברענגט צו אסאך אומגעקומענע, אדער געפאנגענע.
עס האט געדויערט עטליכע טעג ביז ישראל האט זיך אריענטירט, און אנגעפאנגען מיט א געניטע מאנעווער, וואס ביז היינט שטודירט מען דאס, אין מיליטערישע שולן.
די עגיפטן זענען געווען צוטיילט אין דריי ארמייען, די ערשטע ארמיי איז געבליבן אויפן מערב זייט פונעם סועץ, די צווייטע ארמיי אין צפון טייל פון סיני, און די דריטע ארמיי אין דרום טייל פונעם סיני, און די צוויי גענערעלער אריק שרון, און אברהם יפה, האבן זיך גענומען שניידן אין דערמיט צווישן די צוויי ארמייען, און נאך בלוטיקע קאמפן פון פנים קעגן פנים, האבן זיי באוויזן זיך דורכצורייסן. די אינזשעניר אפטיילונג איז אנגעקומען, זיי האבן אויפגעשטעלט בריקן אויפן סועץ און זיי זענען אריבער צו עגיפטן, דארט האבן זיי אויפגעריסן די מיסילס קעגן אעראפלאנען, אזוי האבן די עראפלאנען צוריק געקענט אטאקירן, אן מורא פון ווערן אראפגעשאסן, לויטן פלאן האט שרון געצויגן קיין דרום, אזוי ארום באלאגערן די דריטע עגיפטישע ארמיי, וואס אין די ענדע האט עס געהאט הצלחה, און די עגיפטישע האבן אנגעפאנגען הונגערן, און זיך אונטערגעבן, האבן געמוזט איינשטימען צום פייער אפשטעל,
די מלחמה אויפן צפון פראנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען די סירישע קרעפטן, האבן אינוואדירט די גולן הויכן, איז דער גולן געווען אפן פאר זיי, די כמעט ליידיקע פאזיציעס, האבן געגעבן די סירישע ארמיי, א טעריטאריע, ווי א רייף עפל אין האנט אריין, די סירישע האבן שנעל פראגרעסירט אינעם גולן, אן א ווידערשטאנד, די אויגן פונעם לאנד, ווי הר חרמון איז גערופן, האבן די סירישע אויך איינגענומען.
דער וואס האט צוריק געהאלטן די סירישע צו מאכן פארשריט, איז באוויסט געווארן נאכן קריג, צביקה גרינגאלד, אדער מיטן צונאמען צביקהס כח, ער איז געווען א קאמאנדיר אויף דריי טאנקען, ביים אויסבראך פונעם מלחמה, און פאר 36 שעה איז ער מיט זיינע טאנקען, ארומגעפארן אינעם גולן, צוריקהאלטנדיק דעם פראגרעס פון דער סירישער ארמיי, און צו מאכן א רושם, פלעגט ער ארויף און אראפ פארן פון פאזיציעס, כדי די סירישע זאלן מיינען אז עס רעדט זיך פון מערערע טאנקען, ער האט צוריק געהאלטן צוויי געפאנצערטע דיוויזיעס, ער איז עטליכע מאל פארווונדעט געווארן, און נאכן פארווונדעט ווערן, איז ער צוריק קעמפן. ווען יארדאנישע און איראקישע קרעפטן האבן אטאקירט ישראל קרעפטן, האט ישראלס קאנטער-אטאקע, אריבער געטראגן די קאמף אין סיריע זעלבסט, און ישראל האט זיך גענומען מארשירן קיין דמשק.
די פייער אפשטעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער מלחמה האט זיך אנגעפאנגען די דיפלאמאטישע מלחמה. ישראלער און עגיפטישע רעפרעזענטאטן האבן אונטער געשריבן אויף א פייער אפשטעל, דעם 11טן נאוועמבער, אויפן פלאץ וואס איז גערופן געווארן קילאמעטער 101, דארט האט מען איינגעשטימט אויף א געפאנגענע זעלנער אויסטויש, און צושטעלן שפייז, און מעדיצינען פאר דער פארכאפטער דריטער עגיפטישער ארמיי, פיר טעג נאכדעם האט ישראל צוריק באקומען 233 געפאנגענע, און עגיפטן האט צוריקבאקומען בערך 8,300 געפאנגענע.
אויפן 17טן יאנואר 1974, האבן די דריי לענדער אונטערגעשריבן א צווישנשייד צווישן די קרעפטן, און ישראל האט אפגעגעבן די איינגענומענע טעריטאריעס פון דעם קריג, אין צוגאב צו דעם קונייטערע געגנט אינעם גולן וואס איז זעכציג קילאמעטער, האט ישראל געגעבן די פאראייניגטע פעלקער, ווי שלום טרופן זענען געשיקט געווארן, אפצוטיילן צווישן די קרעפטן.
אינעם סיני האט ישראל זיך צוריק געצויגן 20 קילאמעטער מזרח פונעם סועץ קאנאל, און עגיפטן איז ערלויבט געווארן צו האלטן דארט אירע קרעפטן, מיטן באדינג אן קיין שטארק באוואפנטע כוחות, אויך אינעם סיני האבן שלום היטערס פון דער יו ען, אפגעטיילט צווישן די כוחות.
די וועלטס לענדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סאוועטן פארבאנד האט געשיקט הילף און געווער, צו די אראבישע לענדער אינעם ראיאן, אבער די אפעקט פונעם קריג, אויף אנוואר סאדאט, פרעזידענט פון עגיפטן, האט גענייגט צו אמעריקע, זענדיק אז שליכטן דעם קריזיס וועט נישט ארבעטן מיט כח.
ישראל האט באקומען אסאך הילף פון אמעריקע, נאכדעם וואס הענרי קיסינזשער, האט פארלאנגט פון ניקסאן, צו געבן הילף פאר ישראל, וואס לויט געוויסע מיינונגען, האט עס געראטעוועט ישראל פון צאמפאלן.
די מלחמה ווערט פארעכנט אלס א באזונדערע שווערע מלחמה, צוליב דעם וואס ישראל איז דורכגעפאלן מיט זייער מיליטער פארשטאנד און די מלחמה האט אויסגעפלאצט פלוצעמדיק אומדערווארטנדיק. אויך זיינען אומגעברענגט געווארן א סך פון ישראל זייט (2,222) און פיל מענטשן האבן אין אנהייב פארדאכט אז ישראל גייט אונטערגיין (ווי צב"ש דער זיכערהייטס מיניסטער, משה דיין, האט געזאגט אז די מלחמה איז דער דריטער חורבן הבית). אבער במשך די מלחמה האט זיך צה"ל געשטארקט און מצליח געווען צוריק קאנטראלירן אויף סיני און אויף א טייל פונעם הר חרמון. אין די אראבישע זייט זיינען געשטארבן 15,000 מענטשן.
נאכ דער מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אפע"ק, האט פארמינערט די שעפן אויל פון די גאז קוועלער, וואס האט צוגעברענגט צו אן אויל קריזיס, איבער דער גאנצער וועלט, ספעציעל די לענדער, וואס האבן אפן דערקלערט שטיצע פאר ישראל, אזוי ווי האלאנד.
אַגראַנאַט קאמיסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צוליב דעם דורכפאל פון דעם ישראלישן מיליטער פארשטאנד האט מען אויפגעשטעלט כ"ו חשוון די אגראנאט קאמיסיע צו פארשן אט דעם דורכפאל. די קאמיסיע האט צו געברענגט צו דערווייטערן עטלעכע הויכגעשטעלטע סאלדאטן, און צום רעזיגנירן פון דער פרעמיער מיניסטערין גאלדא מאיר און דער שעף פון גענעראל שטאב דוד אלעזר, און אלי זעירא, הויפט פון מיליטער פארשטאנד.


text:
פרוכט קרייט יוניט
די באַינעס & פריקקער פרוכט קרייט יוניט ניצט הייַנטצייַטיק פּאַפּס פון קאָלירן און קיל גראַפיקס צו מאַכן אַ פאַנגקשאַנאַל שטיק מער פּאַסן פֿאַר די היים. די נידעריק, שלאַנק פרוכט קרייט אַפּאַראַט טוט ניט נעמען אַרויף אַ גרויס געשעפט פון פּלאַץ און אָפפערס אַ פּלאַץ פון ווערטפול סטאָרידזש אָרט אין דער טיף פרוכט קרייט גאַטקעס. & נבספּ; & נבספּ; די גאַטקעס זענען אויך […]
היים רייַזע סידני פּענטהאָוסע
די מעבל און היים סכוירע זיצער ספּענס & לידאַ זענען געבעטן דורך די קרוין גרופע צו נוסח איינער פון זייער סאָרט נייַ פּענטהאָוסע אויף די שפּיץ שטאָק פון זייער באַלד צו עפענען וויקינג דורך קרוין אין וואָטערלו, סידני. ספּענס & לידאַ האָבן פאָוקיסט אויף געבראכט די אַרויס וועלט אין צו שאַפֿן די לעצט אין לוקסוס […]
די נייע אַלט ליכט דורך קימו
די ניו ישן ליכט דורך קימו דיזיין מימיקס די טראדיציאנעלן אויסזען פון אַ לאַנטערן און מאכט אַ קלאַסיש מזרח-מערב קשר. די טייוואַן-באזירט סטודיאָ האָבן באשאפן די ניו ישן ליכט מיט אַן אינדוסטריעלע-נוסח רעפלעקטאָר אַטאַטשט צו אַ פּאַפּיר לאַנטערן דיפפוסער אַז קענען זיין פּולד אַראָפּ אָדער קאַלאַפּסט אויס פון דערזען צו בייַטן די לייטינג ינטענסיטי. […]
מעניו דזשוודאַ קאָנקרעטע לאַמפּ
מעניו דזשוודאַ קאָנקרעטע לאַמפּ איז אַ יידל און רוי לאָמפּ דורך דזשאָנאַס וואַגעלל. די לאָמפּ געמאכט פון קאָנקרעט, מעש און גלאז, וועט פּאַסיק בישליימעס מיט פאַרשידענע טייפּס פון ינטיריערז. & נבספּ; & נבספּ; די סטאָקכאָלם-באזירט דיזיינער דזשאָנאַס וואַגעלל הצלחה מיקסעס די יידל און די רוי אין אַ שיין ביסל לאָמפּ מיט באַטאָנען באַזע און מעש קנעפּל. גרייט […]
טאָוטשוואָאָד טשער דורך לאַרס בעלער פדזשעטלאַנד
טאָוטשוואָאָד טשער דורך לאַרס בעלער פדזשעטלאַנד קומט פון די נאָרוועגיש דיזיינער ס האַרץ גלויבן אַז יומאַנז נוץ פון טעגלעך ינטעראַקשאַן מיט נאַטירלעך מאַטעריאַלס. טאָוטשוואָאָד איז אַ ווערסאַטאַל און וועלקאַמינג ווודאַן שטול מיט אַלע יבעריק פרטים אַוועקגענומען און עס מוסיף אַ רירן פון נאַטור אין וואָכעדיק לעבן. Norwegian designer Lars Beller Fjetland feels strongly that people benefit […]
ערי זייַט טיש און פיבער שטול דורך מווטאָ
מווטאָ מוסיף צוויי מער זאכן צו זייער זאַמלונג; ערי זייַט טיש דיזיינד דורך סעסיליע מאַנז האט דער באוווסטער פּערד אַראָפּ דיזיינז און טאָכיק דזשענטאַלנאַס וואָס איז טיפּיש פֿאַר איר דיזיינז. די פיבער שטול דיזיינד דורך יסקאָס-בערלין, takes the familiar archetype of the tub chair and reduces it to its simplest form and offers lots of […]
היים רייַזע | האָלענדיש משפּחה היים
היים רייַזע צו אַ האָלענדיש משפּחה היים | היים פון אַן ינספּעריישאַנאַל יונג פּלאַן פּאָר אָנגעפילט מיט פּאַסטעל טאָנעס, יינציק איינער-פון-A-מין געפינט און גורל און גורל פון האַרץ. גורל פון קווערקי און אָריגינעל פּלאַן קאַמביינז מיט ווינטידזש און רגע-האנט געפינט, while products and prototypes from their own collection have also found their way into the […]
The new Bolia 2015 זאַמלונג
The new Bolia 2015 collection is the most vibrant and creative ever. It has its roots in the new Scandinavian design, but this year with more daring and surprising details. The style is Nordic, but some designs are with a splash of daring colors, some stained in different grey tones, some with golden and metallic […]
היים רייַזע | באַרסעלאָנאַ אַפּאַרטמענט
אויף דער ערשטער היים רייַזע נאָך אַ לאַנג זומער ברעכן מיר גיין אין אַ פאַנטאַסטיש באַרסעלאָנאַ וווינונג, ריפערבישט דורך ינטערקאָן. וואָס געכאפט מיין אויג? אַלץ! איך ליבע די הויך סילינגז, דער סטאַקאָו, די רילאַקסינג קאָליר פּאַליטרע, די מעבל מיט ריין שורות, די ווישבאָון טשערז אַרום די דיינינג טיש. און, רובֿ פון אַלע די שיין צעמענט טיילז.
ניו פּראָדוקטן פון זיין&לעבן
זייַן&liv have some new products, Blossom candle holder & Petals fruit bowl. All the products are designed flat and are easily mailable and they blossom after assembly. זייַן&liv is a Scandinavian design brand for contemporary gifts, home decor and lifestyle items. They create unique products with a fresh twist! be&liv’s first product theme is gifts […]


text:
נתיבות
- דער ארטיקל דיסקוטירט די שטאט אין ישראל. אויב איר זוכט דעם מחבר פון "נתיבות המשפט", זעט יעקב לארבערבוים.
נתיבות איז א שטאט אין די דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, געגרינדעט אין 1956, באקומען די נאמען שטאט אין 2000, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין נתיבות 24,300 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 2.6 פראצענט. רוב זענען אידן. בבא סאלי וואס האט באקאנט געמאכט די שטאט האט דארט געוואוינט און דארט איז זיין ציון.
- דער בירגערמייסטער (מעיאר) פון שטאט איז יחיאל זוהר.


text:
שלום רוקח
רבי שלום רוקח זצ"ל (ה'תקמ"א - כ"ז אלול ה'תרט"ו) (1781 - 10טן סעפטעמבער 1855), באקאנט אלס "דער שר שלום", אדער "דער ערשטער בעלזער רב זכרונו לברכה".
רבי שלום איז דער גרינדער פון דער בעלזער דינאסטיע וועלכער איז איינס פון די גרעסטע חסידישע הויפן אויף די וועלט.
אינהאַלט
- 1 לעבענס געשיכטע
- 2 רבנות אין בעלזא
- 3 זיינע רבי'ס
- 4 תלמידים
- 5 פאמיליע
לעבענס געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלום איז געבוירן חודש שבט אין יאר ה'תקמ"א אין דעם שטאט בראד צו זיין פאטער רבי אלעזר רוקח פון די חכמי הקלויז פון בראד, זוהן פון רבי משה רוקח, און אייניקל פון רבי אלעזר רוקח פערפאסער פון ספר "מעשה רוקח", און צו זיין מוטער א טאכטער פון רבי יהודה זונדל רמר"ז.
פון זיין פריהען יוגענט האט ער זיך אויסגעצייכנט מיט זיין געוואלדיגע פלייסיגקייט (התמדה) ביים לערנען תורה און זיין גרויס גאט-פארכטיגקייט (יראת שמים).
אלס יונג קינד איז ער פער'יתום'ט געווארן פון זיין טאטען וועלכער איז יונגערהייט אוועק פון די וועלט.
ביים פעטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין מאמע האט אים דאן געשיקט צו אירס א ברודער רבי ישכר דוב רמר"ז וועלכער איז געווען פון די חכמי הקלויז און בראד און האט דאן געוואוינט און סיקאהל.
דארט איז ער ווייטער געשטיגן אין קענטעניסן פון די תורה.
זיין חתונה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיג אן אויסגעצייכענטער בחור האט אים זיין פעטער רבי ישכר דוב גענומען פאר א חתן פאר זיין טאכטער מלכה שפעטער באקאנט אלס "די רעבעצין מלכה" אדער "די ערשטע בעלזע רעבעצין", די קעניגליכע מוטער פון בעלזער חסידות.
התקרבות צו חסידות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך זיין חתונה איז ער נתקרב (דערנענטערט) געווארן צו רבי שלמה לוצקער פערפאסער פון ספר "דברת שלמה" אדער בעקאנט אלס "דער לוצקער מגיד" וועלכער האט געוואוינט אין סיקאהל און איז געווען פון די אויסדערוועלטע תלמידים פון דעם מעזריטשער מגיד אדער ווי מאנכע רופן אים "דער רבי רבי בער", און פון איהם האט רבי שלום געלערענט די פונדאמענטן פון תורת החסידות און קבלה.
רבי שלום האט געדארפט שטרענג בעהאלטן זיין דערנענטערונג צו חסידות וואס איז דאן נאך נישט געווען ברייט אקצעפטירט ביים ארטיגן יודנטום, אריינרעכענענדיג זיין שווער וואס איז געווען פון די חשובי העדה און וואלט זעהר נישט גענאסען קיין נחת רוח פון דעם אז זיין איידעם זאל זיין א חסיד (כאטש עס ווערט דערציילט אז זיין שווער איז געפארן צו רבי יעקב יצחק הורוויץ דער חוזה פון לובלין האט ער אבער פילייכט געהאלטן אז חסידות איז נאר פאר עלטערע און נישט פאר יונגע לייט).
ביים "חוזה"[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטש רבי שלום איז נתקרב געווארן צו חסידות דורך רבי שלמה'ן איז אנגענומן אז זיין "רבי מובהק" (פולשטענדיגער לעהרער) איז געווען רבי יעקב יצחק הורוויץ דער חוזה פון לובלין וועלכער איז געווען אנגענומען אלס דער הויפט פירער פון די חסידישע באוועגונג זיינער צייט.
אויף דער עלטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויף דער עלטער איז רבי שלום געווארן א סגי נהור.
רבי שלום האט געזאגט אז די ליכט פון זיינע אויגן זענען פערלאשן געווארן צוליב די פיל טרערן וואס ער האט פערגאסן אויף רבי ישראל פרידמאן דער "רוזשינער" ווען דער האט געשמאכטעט אין ארעסט צוליב א מסירה.
אין די חסידישע לעגענדע ווערן דערציילט פיל ערצעהלונגען וואס לויטען אז ווען רבי שלום האט דוקא געוואלט, האט ער מיט גייסטישע קראפטן געקענט זעהן אפילו ווען ער איז שוין אפיציעל געווען נישט זעהעוודיג.
זיין הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבנות אין בעלזא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קרוינונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ה'תקע"ז איז רבי שלום געווארען אויפגענומען אלס רב אין דעם שטעטל בעלזא אויפן איניציאטיוו פון זיין רבי'ן "דער חוזה פון לובלין".
עס ווערט דערציילט אז שוין מיט עטליכע יאר פריער האט מען אים געוואלט אויפנעמען אלס רב אין בעלזא, נאר אין די שטעטל האט געוואוינט א חשוב'ער איד מיטן נאמען רבי אהרן וועלכער האט נישט געוואלט געבן זיין צושטימונג דערויף צוליב געוויסע אורזאכן, אזוי אז עס האט נישט געקענט צושטאנד קומען ביז דער רבי אהרן איז נפטר געווארן, דער חוזה פון לובלין הערענדיג דאס האט ער זיך אויסגעדרוקט מיט א מינע פון בדיחות הדעת אז אין די משנה שטייט "אהרן רודף שלום" אין דא איז פארקערט "שלום רודף אהרן"...
פועל ישועות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיג רב אין בעלזא איז זיין נאמען פערשפרייט געווארען ביים גאנצען אייראפעאישן אידנטום אלס א זעלטענער פועל ישועות ביי וועם מען האט געקענט געהאלפן ווערען מיט אלע ערליי ישועות און רפואות, אויך איז ער געווען בעקאנט אלס איינער וואס פארעט זיך אסאך מיט תיקוני נשמות פון די אנדערע וועלט, און אזוי אויך מיט זיין "רוח הקודש" קענענדיג זעהן זאכן אויסערנאטורליך.
בעזונדער איז ער בעקאנט געווען אלס איינער וואס האט מיט גייסטליכע קראפטן געהיילט אלע סארט קרענק מיט ארויף לייגן זיין פינגער אויף די פלאץ פון די מחלה, אויך האט ער גע'שמ'ט אלס א היילער פון גייסטיש אדער זעהליש קראנקע, ווי אויך פארטרייבן דיבוקים אין שלעכטע גייסטן.
זיינע רבי'ס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלמה לוצקער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלום'ס ערשטער לעהרער אין תורת החסידות איז געווען רבי שלמה דער מגיד פון לוצק.
עס ווערט דערציילט אז אין די צייט וואס רבי שלום האט אנגעהויבן לערנען חסידות ביי רבי שלמה'ן אין די שטאט סיקאהל איז חסידות נאך געווען פרעמד פאר דאס רוב אידנטום אין שטאט, און טייל האבן מחרים געווען די וואס זענען געגאנגען אין דעם דרך, אדער זאגאר גערודף'ט.
רבי שלום נישט וועלענדיג אויפטרייסלן זיינע בעקאנטע, און בעזונדער זיין שווער וועלכער איז געווען פון די אנגעזעהענע פון די געמיינדע, איז געקומען אויף א בייפאל אז ער וועט לערנען חסידות ביי רבי שלמה'ן וועהרענד די נאכט שטונדן, כדי צו אויסבעהאלטען זיין אפוועזנהייט דורכאויס די נאכט פון זיין שווער ביי וועמען ער האט זיך אויפגעהאלטן נאך די חתונה, פלעג ער ארויס גיין פון זיין שלאף צימער דורך די פענצטער, אראפ לאזנדיג זיך מיט א שטריק מיט די הילף פון די רעבעצין זיינע, וועלכער האט זיך געהאלטן טריי צו זיין סוד נישט ענטפלעקנדיג דאס פאר קיינעם.
אין די פריהע מארגן שטונדן פלעג רבי שלום זיך אומקערן צו זיין שווער'ס היים, ווי זיין רעבעצין האט אים שוין אפגעווארט ביים פענצטער מיט'ן שטריק דורך וועלכע רבי שלום האט זיך צוריק ארויף געשלעפט צום שלאף צימער, א קורצע צייט דערויף פלעג שוין זיין שווער שטיין ביי זיין בעט שרייענדיג "שוין גענוג געשלאפן"...
דער "חוזה"[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאזשניצער מגיד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפטער רב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער "שרף" פון סטרעליסק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שמעון יעראסלאווער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שמעון יעראסלאווער איז געווען פון די עלטסטע תלמידים, אויב נישט דער עלטסטער תלמיד, פון דער "שר שלום".
ער איז געווען פון די חשוב'ע תלמידים פון דער "חוזה" פון לובלין, אמאל האט אים דער חוזה געזאגט אז ווער עס וואוינט אינערט צוועלף מייל פון די שטאט בעלזא און פארט נישט צו רבי שלום'ן איז "עתיד ליתן את הדין" דערויף, פון דאמאלט איז רבי שמעון שטענדיג געפארן קיין בעלזא צום "שר שלום", זאגענדיג אז כאטש צווישן בעלזא און יארסלאוו איז דא מער ווי צוועלף מייל וועג צו פארן, אבער ווען מען זאל מעסטן גלייך דורך די לופט ליניע און נישט די געדרייטע וועגן איז דאס ווייניגער, דערפאר מוז ער פארן.
רבי שלום קאמינקער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מערסט באקאנטער חסיד פון רבי שלום'ן איז געווען רבי שלום קאמינקער, וועלכער איז געווען א פייערדיגע חסיד זיינער און איז געפארן צו אים זעהר אפט.
די הערצה פון רבי שלום קאמינקער צו זיין רבי'ן דער בעלזער רב איז געווען אויסער ארדענטליך. רבי שלום קאמינקער האט געזאגט: "מיין רבי ווען ער זאגט תורה, זאגט ער נאר אן אכטל פון וואס ער הערט במתיבתא דרקיעא, און מען קען נאר פערשטיין אן אכטל פון זיינע טיפזיניגע כוונות, און איבערזאגן קען איך נאר אן אכטל פון וויפיל איך פערשטיי, און מיינע צוהערערס פערשטייען נאר אן אכטל פון וואס איך זאג איבער...".
דער "דברי חיים"[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרעסטער און מערסט בעקאנטער תלמיד פון רבי שלום איז רבי חיים האלבערשטאם באקאנט אלס "צאנזער רב", אדער "דער דברי חיים" פון צאנז.
רבי חיים האט זיך געהאלטן א "תלמיד חבר" פון רבי שלום'ן, און איז געפארן צו אים פיל מאל מיטנעמנדיג זיינע קינדער.
ברעזשאנער רב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלום מרדכי הכהן שוואדראן בעקאנט אלס "ברעזשאנער רב", ער איז געווען דער גרעסטער פוסק אין גאליציע, און פון די גרעסטע אין די וועלט, זיינער צייט. ער האט פערפאסט דעם ספר שאלות ותשובות "תכלת מרדכי".
רבי שלום מרדכי איז געווען א בעלזער חסיד און תלמיד פון דעם "שר שלום", ער דערמאנט רבי שלום'ן פיל מאל אין זיינע תשובות.
שינאווער רב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם בעקאנט אלס דער "דברי יחזקאל" פון שינאווא, אדער "דער שינאווער רב", זון פון רבי חיים האלבערשטאם פון צאנז.
ער איז נתקרב געווארן צו רבי שלום'ן ביי די נסיעות פון זיין פאטער רבי חיים קיין בעלזא ווי ער פלעג אים מיטצונעמען, און איז געווען א פייערדיגע חסיד פון רבי שלום'ן.
רבי יחזקאל שרגא האט געזאגט: "מיין פאטער איז געווען א 'תלמיד חבר' פון דעם 'שר שלום', איך אבער, בין שוין א ריכטיגע תלמיד און חסיד זיינער".
רבי אורי פון סאמבאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי אורי פון סאמבאר איז געווען פון די חשוב'ע תלמידים פון רבי שלום רוקח, און אויף זיין איניציאטיוו איז ער געווארן א רבי פון חסידים נאך יארן וואס ער האט פראבירט בעהאלטן זיין גאט-דינסט (עבודה) פון די אויגן פון מענטשן.
רבי שלום האט ענטפלעקט אז צוויי מאל האט אליהו הנביא זיך באוויזן צו רבי אורי'ן ווען ער איז געווען אויפ'ן וועג צו בעלזא, נישט וואוסענדיג אז דאס איז אליהו הנביא.
דער "לב שמח" פון אלעסק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי חנוך העניך דוב מייער בעקאנט אלס דער "לב שמח" פון אלעסק, וועלכער איז געווען אן איידעם ביי רבי שלום'ן.
ער דערמאנט רבי שלום'ן פיל מאל אין זיין ספר לב שמח מיט גרויס עהרע און פארכט.
רבי שלום האט אויף אים געזאגט ווען ער איז געבוירן געווארן אז ער וועט בעלייכטן די וועלט.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלום האט געהייראט מרת מלכה באקאנט אלס "די ערשטע בעלזער רעבעצין" א טאכטער פון זיין פעטער הרב ישכר דוב רומערז רב אין סקאהל. זייערע קינדער:
- הרב אלעזר רוקח (ה'תק"ע (אומגעפער) - י"ט כסלו ה'תרמ"ב), פון בעלזא.
- הרב יהודה זונדל רוקח (ה'תקפ"א (אומגעפער) - ה'תרל"א), פון אוחאן.
- הרב שמואל שמעלקא רוקח
- מרת פריידא די ווייב פון רבי חנוך העניך דוב מייער פון אלעסק, דער "לב שמח"
- מרת איידל די ווייב פון הרב יצחק רובין פון בראד
- הרב משה רוקח (ה'תקע"ה - ב' אייר ה'תרמ"ז), פון קארוב, רב אין מאקראוו
- הרב יהושע רוקח (ה'תקפ"ה - כ"ג שבט ה'תרנ"ד), ממלא מקום פון פאטער, דער "מיטלער בעלזער רב".


text:
דעלפין
א דעלפֿין (Delphinidae) איז א סארט וואלפיש, א זויג חיה (Mammalia) מיט א געבערמוטער וואס לעבט אין די וואסער. די דעלפינען געהערן צו די ציינוואלפישן (Odontoceti). דעלפינען זענען די גרעסטע פאמיליע פון וואלפישן (Cetacea) מיט כמעט 40 זגאלן. זיי זענען פארשפרייט אין אלע אקעאנען.
אירע אייגנשאפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זייער א קלוגע אינטעלעגענטע חיה וואס מען קען איר אויסלערנען צו מאכן פארשידענע אקציעס און קונצן. איר מוח איז גרויס אין באצונג צו אנדערע חיות.
- זי שלאפט מיט איין אויג צוגעמאכט און די אנדערע אויג איז אויפגעמאכט.
- איר אטעם איז נישט נאכאנאנט ווי ביי אנדערע באשעפענישן, נאר זי אטעמט באוווסטזיניק, איין מאל אין א וויילע גייט זי ארויף איבער די וואסער צו אטעמען.
- די דעלפינען לעבן אין גרופעס באחווה. זיי פארן זיך נישט צונויף נאר מיט איינעם, נאר זיי זינדיגן אזוי ווי פארן מבול.
- זי איז זייער ליבליך צום מענטשן.
- אין די גרויסע ימ'ען זיינען זיי צערייסערס און האלטן זיך אויס פון עסן פיש.
- זיי האבן אן אייגענעם שפראך, און רעדן צווישן זיך מיט פארשידענע קלאנגען צו געפינען עסן, צו זיך אכטונג געבן פון א געפאר אד"ג.
- איר גרעסטע פיינט זיינען די הייפישן. אויך נאטורליך די מענטשישע פישער'ס וואס אויסער די ווילנדיקע פישער וואס מיינען צו כאפן דעלפינען, אויך די פראסטע פישער דערשטיקן זיי אומווילנדיק ווען זיי כאפן אנדערע פיש צו מאכן טאנא, דערפאר אין געוויסע מדינות שרייבט מען אויף די טאנא פושקעס "Dolphin Safe" צו טאן וויסן אז זיי האבן אכטונג געגעבן פון מארדעווען דעלפינען.
טייל דעלפינען זענען אין סכנה, און דערפאר האט אינדיע אויסגערופן דעם דעלפין איר נאציאנאלן ים-בעל חי, כדי צו שיצן דעם גאנגעס דעלפין וואס איז אין געפאר פון אויסשטארבן.


text:
וועגן
די 2012 פּיסטויל טייך וואַווע באַש
מען געוויינטלעך טענד צו דערוואַרטן דער ווייַטער איין צו זייַן אַפֿילו ביגער און בעסער און מער וויידלי אַטענדאַד ווי די לעצטע איינער. בעסער ווינט, ביגער כוואליעס, מער פּראָס, מער פּרייזאַז, און לעבן אינטערנעט קאַווערידזש? גוט דערוואַרטן אַוועק. ציילן אויף עס אַפֿילו. בנין אויף די מאָמענטום פון די לעצטע צוויי יאָר ס געשעענישן, קוקן פֿאַר אַפֿילו מער שטיצן פון די היגע שטאָט און די גלאבאלע אינדוסטריע. און פון קורס, מיט וואָס קומט אַן אַפֿילו ביגער בעקן פון טאַלאַנט ברענגען עס מיט דער שטאַט פון די ווינדסורפינג קונסט.
די 2010 געשעעניש איז געווען דער ערשטער פול בלאָון ווינדסורפינג קאָנקורס אויף די אָרעגאָן ברעג אין אַ יאָרצענדלינג - אַ ריסערדזשאַנט וואַרפן אַראָפּ לייגן אויף דורך אַ אַמאָל אומבאַקאַנט געשעעניש פאַרשפּרייטער וואס האט קיינמאָל אַפֿילו געווען צו פּיסטאָל. געזונט, איצט זי האט, זי ליב געהאט עס און זי ס קומענדיק צוריק. אויב דאָס זאל זייַן דיין ערשטער יאַזדע צו פּיסטאָל און איר ווילן צו באַקומען אַ פילן פֿאַר דעם אָרט (און איר ווע געווארן לעבעדיק אין אַ דרוק דיפּרייווד הייל דעם לעצטע יאָר), איר זאל וועלן צו קאָנטראָלירן די קאַווערידזש פון לעצטע יאָר ס געשעעניש דורך יעדער ענגליש גערעדט ווינדסורפינג זשורנאַל ווי געזונט ווי די פראנצויזיש מאַג און עטלעכע הויפּט אָנליין קאַווערידזש. גיט דאָ צו זען מעשיות.
זיכער פּיסטאָל איז אַ ביסל אויס פון די וועג אָבער אַז ס איינער פון די זאכן וואָס גיט דעם אָרט וואָס ברעג פון ציוויליזאַציע געפיל. עס ס פערלי עקווידיסטאַנט פון סאַן פֿראַנסיסקאָ אָדער פּאָרטלאַנד אַזוי איר קענען נעמען דיין קלייַבן אויב איר זענט פליענדיק אין. און די פאָר פון יעדער ריכטונג האט פיל מאַגיש און געלעגנהייט צו פּיצל אויף דעם וועג. פון פּדקס, איר זאל קאָפּ איבער צו די ברעג ערגעץ צווישן דאָרט און יודזשין צו קוקן פֿאַר הויפּט אַפּערטונאַטיז ווי נעוופּאָרט, פלאָראַנס, באַנדאָן, רעטט קריק און די ראָגוע דזשעטי פֿאַר געפארן אויף די וועג אַראָפּ. פון ספאַ, די פאַוואָריטעס זענען קריססי פיעלד, וואַדדעלל, סקאַץ און דאַווענפּאָרט נאָר צו די דרום, דעמאָלט קאַפּע מענדאָסינאָ אויף די וועג צו פּיסטאָל. קעמפּינג איז פון קורס צוגעשטעלט אין דיין פּאָזיציע. אבער אויב איר באַגערן אַן יקספּאַנסיוו מיינונג פון די אקעאן פון אייער פּריוואַט הייס צעבער, געזונט, אין דערצו צו די גנעדיק ספּאָנסאָרשיפּ דורך די ין פון די בעאַטשקאָמבער, טעד איז אויך מקריב אַ ווינדסורפער ס אַראָפּרעכענען צו יענע פּריפערינג אַלע די אַמענאַטיז. ניט צו דערמאָנען אַ טאָוטאַלי עפּאָס ברעג קאַם פון די ינדנברעך זאָנע רעכט אויס פראָנט פון זייַן האטעל דאָרט אין גאָלד ביטש.
פּיסטויל האט אַ געזונט דיזערווד שעם פֿאַר עטלעכע פון די גנאַרליעסט געפארן איר זענען געגאנגען צו געפינען. עס בלאָוז שווער און עס בלאָוז שווער אַ פּלאַץ. די דעקאָראַציע איז קין דראָפּינגלי שטאַרק ווי געזונט. די היגע שטאָט ליב די ווינדסורפערס און פּיסטאָל האט אַ לאַנג און פאַרביק געשיכטע פון דעליווערינג די סכוירע בייַ קאָנקורס צייַט. פֿאַר זיכער, פּיסטויל טייך איז די קלאָוסאַסט איר קענען האָבן צו אַ גאַנץ גאַראַנטירן איר וועט באַקומען ווינט פֿאַר אַ געשעעניש און דעם דרום קאָוסט שרעדפעסט הבטחות צו זייַן אַ פאַרזעעניש.
– ווערטער דורך דאַנאַ מיללער


text:
גרויסווארדיין
גרויסווארדיין (רומעניש: Oradea, דייטשיש: Grosswardein, אונגאריש: Nagyvárad, אויך Várad, טערקיש: Varat) אין קרישאנא איז א שטאט אין זיבנבערגן, רומעניע. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 204,477 ביים 2009 צענזוס.
דער לעצטער רב דארטן פארן קריג איז געווען הרב פוקס, אבער עס האט געווירבלט דארטן א גרויסער אידישע קהלה פול מיט רבנים און דיינים
ווי אויך איז באקאנט אז הרה"ק מ'וויזניץ בעל אמרי חיים האט זיך אויפגעהאלטן דארטן בשעתן קריג
(אכטונ נישט אויסמישן מיט קליינווארדיין וואס איז א שטעטל אין אונגארן)
קאארדינאטן: 47°04′20″N 21°55′16″E / 47.07222, 21.92111


text:
ט"ו בשבט
ט"ו בשבט אדער חמשה עשר בשבט איז דער ראש השנה לאילנות, איינע פון די פיר ראש השנה'ס וואס זענען דערמאנט אין מסכת ראש השנה. היינטיגע צייטן איז דער טאג א שטיקל יו"ט.
מקור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אַזוי ווי עס שטייט אין משניות:
ארבעה ראשי שנים הם: באחד בניסן ראש השנה למלכים ולרגלים; באחד באלול ראש השנה למעשר בהמה; באחד בתשרי ראש השנה לשנים לשמיטין וליובלות לנטיעה ולירקות; באחד בשבט ראש השנה לאילן, כדברי בית שמאי, בית הלל אומרים - בחמישה עשר בו. ראש השנה א א
דאס הייסט אז, לויט בית הלל, די פירות וואס הייבן אן צו וואקסן נאך ט"ו בשבט ווערן גע'מעשר'ט באזונדער פון די פאריאריגע פירות. אויך רעכנט מען פון דעם טאג די יארן פון ערלה און נטע רבעי.
מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ט"ו בשבט פירט מען זיך צו עסן זיסע טרוקענע פרוכטן פון די אויסדערוועלטע פרוכטן אין ארץ ישראל, ניסלעך מיט מאַנדלען. אין אייראפע איז נישט געווען מעגלעך צו באקומען פירות פון ארץ ישראל אינמיטן ווינטער, פלעג מען עסן באקסערן וואס איז יא געווען בנמצא.
פירות שנשתבחה בהם ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
-
מילגרוים (רימון)
-
דאווענען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי חמשה עשר בשבט ווערט גערעכנט אלס א שטיקל יו"ט זאגט מען נישט קיין תחנון ביים דאווענען. אין רוב קהילות זאגט מען אויך נישט קיין תחנון צו מנחה דעם פריערדיגן טאג.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שיינע ווידיאס איבער ט"ו בשבט ט"ו בשבט אין דעם סייט הרועה הנאמן


text:
מורה נבוכים
מורה נבוכים איז א ספר אויף חקירה, דער מחבר איז דער רמב"ם.
איבערזעצונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ספר האט ער ארגינעל געשריבן אין די יודישע אראבישע שפראך וואס מ'האט דאן דארט גערעדט.
דער ערשטער איבערזעצונג אויף לשון הקודש איז געמאכט געווארן, אויף די פארלאנג פון די יודן אין פראנקרייך, דורך רבי שמואל אבן תיבון וואס ער האט דאס אנגעהויבן נאך ביים לעבן פונעם רמב"ם און געענדיגט צוואנציג יאהר דערנאך.
דאס איז געשריבן אויף אביסל א שווערע שפראך, אבער איז די מערסטע פארשפרייט און הייסט די מערסטע מדוייק.
אביסל נאכדעם האט רבי יהודה אלחריזי געמאכט אן אייגענעם איבערטייטש אויפן פארלאנג פון די שפאנישע יודן, א גרינגערן ווי פון אבן תיבון, אבער ווי עס הייסט איז עס נישט אזוי פונקטליך איבערגעזעצט.


text:
יצחק טוביה ווייס
ר' יצחק טוביה ווייס (געבוירן תרפ"ו) איז דער גאב"ד פון די עדה החרדית אין ירושלים.
ער איז געוועזן יארן לאנג אין בית דין פון די ארטאדאקסישע קהילה מחזיקי הדת אין אנטווערפן. סוף האט מען אים גענומען קיין ירושלים נאכדעם וואס די ארונים מיט תולדות אברהם יצחק האבן געקעמפט קעגן ר' ישראל חיים מנשה פרידמאן, און צוזאמען מיט דושינסקי דעפוטאטן וואס זענען משפחה מיט ר' טוביה איז ער געווען דער אלטערנאטיווער קאנדידאט וואס האט געוואונען די אפשטימונג אין עדה החרדית הנהלה צו קרוינען פאר ירושלים רב.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט פעיזינג, סלאוואקיע פאר דער צווייטער וועלט מלחמה צו זיינע עלטערן ריקל און שלמה.
ער איז געקומען קיין לאנדאן פאר דער מלחמה און געווארן א תלמיד פון דער באקאנטער שניידער'ס ישיבה אין לאנדאן, ענגלאנד וואו ער האט געלערנט אינאיינעם מיט די ברודער רבי משה שטערנבוך און זיין ברודער רבי אליהו ראב"ד מחזיקי הדת אנטווערפן.
ער האט מרביץ תורה געווען אלס מגיד שיעור אין ישיבת עץ חיים ווילרייק אסאך יארן און געווארן רב אין גערער שטיבל אין אנטווערפן פאר ער איז געווארן אויפגענומען אלס דיין פון דער דארטיגער מחזיקי הדת קהילה אונטערן רבנות פון הרב חיים קרייסווירטה ז”ל. ער איז נישט געווארן אנטווערפן רב נאר ארויף קיין ירושלים.
דער רב איז באהאוונט אין זיבן שפראכן: יודיש, ענגליש, לשון הקודש און העברעאיש, דייטש, פלעמיש, אונגאריש און טשעכיש.


text:
אַווט פיר דעסערט שאָודאַון
די 2013 אַווט קוואַטראָ דעסערט שאָודאַון אין פּונטאַ סאַן קאַרלאָס וועט גיין אַראָפּ ווי דער רובֿ עפּאָס פּראָ / בין כוואַליע געשעענישן אין געשיכטע. די געשעעניש געזען אַמייזינג כוואליעס און ווינט מיט קאָמפּעטיטאָרס קאַמפּיטינג אויף זעגל סיזעס פון 4.5 אַראָפּ צו 3.5. די לאַנג היץ לענגקטס און סופּער שיין "צווייט געלעגנהייַט" קלאַמער סיסטעם האט געהאלטן אַ שמייכל אויף יעדער רידערס פּנים. זאל ס טשעק אויס די אַקציע.
די אַווט וואָלט ווי צו אָפּגעבן די אַווט באַדזשאַ געשעעניש צו אנדערע פּאַסקאָווסקי וואס דורכגעגאנגען אַוועק הייַנט. ער באמת געלעבט לעבן צו זייַן פולאַסט אַפֿילו דורך שווער מאל. זיין ליבע פֿאַר די ספּאָרט פון ווינדסורפינג איז געשילדערט אין זייַן גלייבן ווינדסורף פילם געמאכט. ער ינספּייערד אונדז און זייַן לעגענדע לעבן אויף אין אונדזער הערצער.
פילמד דורך דזשאָוי סאַנטשעז, קעווין פּריטטשאַרד
נאָך פוטידזש דורך דזשייק מיללער קססענסאָר
מוזיק דורך נעראָ- מיין אויגן
2013 אַווט פיר דעסערט שאָודאַון
קאַטעגאָריע: קאָנקורס ווידיאס, ווידיאס


text:
מארקסיזם
מארקסיזם איז די סאציאליסטישע טעאריע וואס איז פארטראכט געווארן דורכ'ן פילאסאף קארל מארקס אין יאר ה'תר"ח (1848).
פארצייטנס, האט זיך דער מענטשלעכער לעבנסשטייגער געפירט מיט א גרויסער אונטערשייד צווישן שטעלעס פון דער מענטשהייט. עס איז געווען בלויז עטלעכע פראצענט רייכע מענטשן, רוב אנדערע זיינען געווען פויערן. די רייכע מענטשן וואס האבן פארמאגט די גרויסע פאבריקן, האבן אויסגעניצט די פויערן מיט שווערע ארבעט און באצאלט ווייניק פארדינסט. די ארבעטער האבן געפירט דעמאנסטראציעס אנטקעגן די רייכע לייט, און וועגן דעם האט מען איינגעפירט א נייעם סאציעלאגישע ערקלערונג פון מארקסיזם, אז מען מוז העכערן די שטעלע פון די פויערן, און לאזן זיי קאנטראלירן אויף געוויסע טיילן אין זייער ארבעט.
זעט אויך: קאמוניזם


text:
מידות
צו מיינט איר װיקיפּעדיע:מידות?
מידות אדער עטיק איז א צווייג פון פילאסאפיע וויאזוי דער מענטש פירט זיך אויף מיט אנדערע מענטשן צום גוטן אדער שלעכטן. די טעלאגיע וואס געבט זיך אפ דערמיט איז מוסר.
אין פילאסאפיע ווערט עטיק צעטיילט אין דריי צווייגן:
- מעטא-עטיק, וואס טוט דעפינירן דעם געביט פון עטיק;
- נארמאטיווער עטיק, וואס האנדלט פארשטיין וואס ווערט גערופן גוטע מידות;
- געווענדעטער עטיק, וואס פארבינדט דעם געביט מיט פראקטישע אויפפירונג.
טייל האלטן אז עטיק לערנט זיך פון רעליגיע, ווי למשל די עשרת הדיברות.


text:
אוזבעקיסטאן
אוזבעקיסטאַן אפיציעל די רעפובליק פון אוזבעקיסטאן (אוזבעקיש: O‘zbekiston Respublikasi, ЎзбekиcToH Pecпyблиkacи; אזבעקיסטאן רעספובליקאַס) איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראַל-אַזיע וואס גרענעצט קאזאכסטאן אין צפון און מערב, אפגאניסטאן און טורקמעניסטאן אין דרום, און קירגיזסטאן און טאדזשיקיסטאן אין מזרח. 27 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין אוזבעקיסטאַן. זײַן פרעזידענט איז איסלאָם קאַרימאָװ. ביז 1991 איז עס געווען אינעם סאוועטן פארבאנד.
זײַן הױפּטשטאָט איז טאַשקענט. די אנדערע וויכטיקע שטעט זענען סאמארקאנד און בוכארא.


text:
נייראבי
נײַראבי איז די הויפטשטאט פון קעניע. אין 1907 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון בריטישער מזרח אפריקע, און אין 1963 די הויפטשטאט פון פרייער קעניע. מיט א באפעלקערונג פון 2,143,254, איז נייראבי די גרעסטע שטאט אין מזרח אפריקע, און די 13טע גרעסטע שטאט אין אפריקע.
דזשאמא קעניאטא אינטערנאציאנאלער פליפארט, דער גרעסטער פליפארט אין מזרח און צענטראלער אפריקע, געפינט זיך 20 ק"מ פונעם צענטער פון נייראבי.
געגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט האט א שטח פון 684 קוואדראט מעטער, און זי געפינט זיך ביי א הייך פון 1660 מעטער איבערן ים שפיגל. אין א קלארן טאג קען מען זען פון נייראבי קעניע בארג צו מערב און קילימאנדזשארא צו דרום-מזרח.
קאארדינאטן: 1°17′S 36°49′E / -1.283, 36.817


text:
עמוד ענן אפעראציע
די עמוד ענן אפּעראציע איז א צה"ל מיליטערישע אפּעראציע, וואס האט אנגעהויבן דעם 14טן נאוועמבער 2012 אין ענטפער צו די עסקאַלירונג אינעם עזה שטרייף.
די אָפּעראציע האט אנגעהויבן נאך א זיכערהייט פארערגערונג אין דעם עזה שטרייף געגנט די פֿריִערדיקע וואך, אַריינגערעכנט פירינג ראקעטן אין די עזה געגנט, פירינג אַ קארנעט אנטי-טאנק מיסאל אויף א מיליטעריש פּאטראל דזשיפּ, בלאַסטינג א טונעל צווישן דעם עזה פאס, בשעת וואָס דער אַלט גאַזאַן יינגל איז געהרגעט וועגן 13, און די צה"ל באמבס "פֿאר אין די עזה פאס, וואָס געפירט די דעטס פון זיבן פּאלעסטינער. דער באשלוס אויף די אפּעראציע געפאלן צו ניינטער באגעגעניש פון די פארום דעם 13טן נאוועמבער. קיין באשלוס איז געמאכט ציבור אין סדר צו טיינען בעסאדיקייט און צו האלטן דעם עלעמענט פון איבערראשן כעדליינז באוויליקט ארטיקלען וואס גערעדט וועגן דעם סוף פון אַ קיילעכיק פון קאמבאט, און בלויז גענעראל סטייטמאנץ וועגן דער צוקונפט ענטפער דורך פארטיידיקונגס מיניסטער אהוד ברק און מיניסטער בעני נעמען. אויף דעם מאָרגן פון די עפן אָפּעראַציע געגאנגען באַראַק און פרעמיער מיניסטער בנימין נתניהו אויף אַ רייַזע פון רמת הגולן, און עס געגעבן דעם אָנזאָג אַז די אַרויסגעבן פון סיריאַן רעכענען איז שטייענדיק בייַ די שפּיץ פון די אַגענדאַ, און נישט פירינג פון דעם עזה פאס אַרויסגעבן.
אינהאַלט
גאנג פון דער אפעראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ערשטער טאג פון דער אפעראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווייטער טאג פון דער אפעראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דריטער טאג פון דער אפעראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פערטער טאג פון דער אפעראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פינפטער טאג פון דער אפעראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זעקסטער טאג פון דער אפעראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיבעטער טאג פון דער אפעראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער פרי פונעם זיבעטן טאג זענען געווען שווערע ראקעטן שאסן אויף א הינטערגרונט פונעם משא ומתן וועגן א פייער-אפשטעל. צה"ל האט ווייטער אטאקירט טעראר צילן אינעם עזה פאס, כולל ראקעטן אפשיקערס און טונעלן, און האט אויך אנגעגריפן 11 שיקונג גרופעס.[1]. נאכמיטאג (אומגעפער 17:00) זענען 13 טעראריסטן געהרגעט געווארן פון צה"ל אטאקעס. ביזן זיבעטן טאג פון דער אפעראציע זענען געפאלן אין דער טעריטאריע פון ישראל עטלעכע 670 ראקעטן, און צה"ל האט אטאקירט עטלעכע 1,500 צילן אינעם עזה פאס.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ IDF: Latest strikes in Gaza hit 11 terrorist cells. Jerusalem Post. דערגרייכט דעם November 20, 2012.


text:
קוועקזילבער
קוועקזילבער איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Hg (גריכיש: ύδpάpYupoς Hydrargyros ,פליסיג זילבער) און אטאם נומער 80. עס איז אן איבערגאנג מעטאל.
קוועקזילבער איז דער איינציגער מעטאל וואס איז פליסיג ביי נארמאלע טעמפעראטור און דרוק. קוועקזילבער האט א פרירפונקט -38.83 °C און א קאכפונקט 356.73 °C.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קוועקזילבער איז שוין געווען באוואוסט אין אוראלטע צייטן צו אינידיער און כינעזער, און מען האט אים געטראפן אין עגיפטישע קברים פון בערך 1500 פאר דער ציווילער רעכענונג. אינעם 5טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט מען געניצט קוועקזילבער צו מאכן געשמעלצן מיט אנדערע מעטאלן. אין אוראלט גריכנלאנד האט מען געניצט קוועקזילבער אין געשמירעכצן און די רוימער האבן אים געניצט אין קאסמעטיק און צו מאכן גרינגער שמערצן פון וואקסענדיקע ציין ביי קינדער. די אלכעמיקער האבן געמיינט אז מען קען פארהארטעוון קוועקזילבער צו ווערן גאלד.
דאס חשיבות פון קוועקזילבער איז געפאלן אין דעם ערשטן יארהונדערט ווען דער גריכישער דאקטער גאלען איז דערגאנגען אז ער איז גיפטיק.
ליידער, אינעם צענטן יארהונדערט האט דער מוסולמענישער דאקטער אל ראזי, דער פארפאסער פונעם ערשטן בוך אין היסטאריע אויף קינדער מעדיצין, האט אנגעהויבן ניצן קוועקזילבער גורם זיין שילשול. ער האט פרובירט מיט א מאלפע וואס האט געגעסן קוועקזילבער און האט נישט געוויזן קיין סימן פון ווערן פארסמט.


text:
כירורגיע
כירורגיע (פון גריכיש: xeιpoupYιkή כיירורגיקע, דורך לאטייניש: chirurgiae כירורגיאיי, טײַטש "האנטארבעט") איז א מעדיצינישע ספעציאליטעט וואס ניצט אפערירנדיקע האנט און אינסטרומענטאלישע טעכניקן אויף א פאציענט בודק זײַן און/אדער באהאנדלען א פאטאלאגיש מצב ווי למשל קראנקייט אדער שאדן, צו העלפן פארבעסערן דעם קערפער אדער עפעס אן אנדער סיבה.
דער אקט פון כירורגן ווערט אויך גערופן א כירורגישע פראצעדור אדער אן אפעראציע, און מען רופט דאס אפערירן. דער אדיעקטיוו כירורגיש מיינט מיט א שייכות צו כירורגיע, צום ביישפיל כירורגישע אינסטרומענטן אדער א כירורגישע שוועסטער. אן אפעראציע קען דויערן מינוטן אדער עטלעכע שעה'ן.
דעפיניציע פון כירורגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כירורגיע איז א מעדיצינישע טעכנאלאגיע וואס באשטייט פיזישן אינטערווענץ אויף געוועבן. בדרך כלל,ווערט א פראצעדור גערעכנט כירורגיש ווען זי רירט אן שניידן א פאצינעט'ס געוועבן אדער פארמאכן א פריערדיגן וואונד.


text:
ציפי ליבני
ציפּי ליבֿני (געב' דעם 8טן יולי 1958 ; ב' תמוז ה'תשי"ט) איז די אויסלאנד מיניסטערין אין ישראל און א געוועזענע פארזיצערין פון קדימה פארטיי. פאר דעם איז זי געווען א כנסת דעפוטאטין פון דער ליכוד פארטיי.
זי בויט איצטער אויס די פארטיי פאר איר רעגירונג, וואו זי וויל זיין די פרעמיער מיניסטערין.
ביי די וואלן פון 2009, איז די קדימה פארטיי אריינגעקומען מיט די מערסטע שטימען, זייענדיק די גרעסטע פארטיי אין דעם כנסת, אבער זי האט נישט געקאנט צאמשטעלן קיין קאליציע, אויפשצוטעלן א רעגירונג, האט דער פרעזידענט שמעון פערעס, ארויפגעלייגט אויף בנימין נתניהו, דאס פליכט פון אויפשטעלן די נייע רעגירונג.
זי איז געווען פארזיצערין פון דער קדימה פארטיי ביז ד' ניסן תשע"ב ווען קדימה האט געוויילט שאול מופז איר נייער פארזיצער.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ לוי אשכנזי ביי לדעת.נעט


text:
1865
1865 איז דאס 65סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1865 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן אפריל - אברהם לינקאלן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן געשאסן (און צומארגן געשטארבן)
- 17טן מיי - געגרינדעט דער אינטערנאציאנאלער טעלעקאמוניקאציע פארבאנד, די עלצטע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע אין דער וועלט
- 5טן יולי
- ענגלאנד מאכט א געזעץ צו באגרעניצן די גיכקייט פון פארן, דער ערשטער אין דער וועלט.
- געגרינדעט די געהיימע דינסט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 6טן דעצעמבער - די דרייצנטע אמענדירונג פון די פאראייניגטע שטאטן צו פארבאטן קנעכטשאפט ווערט באשטעטיגט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן מיי - פיטער זימאן, האלענדישער געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1943)
- 3טן יוני - דזשארדזש דער פינפטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1936)
- 7טן סעפטעמבער - הרב אברהם יצחק הכהן קוק (הרב קוק), הויפט רב פון ארץ ישראל (נפטר 1935)
- 12טן אקטאבער - ארטור הארדן, בריטישער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1940)
- 8טן דעצעמבער - יאן סיבעליוס, פֿינישער קאמפאזיטאר
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן אפריל - אברהם לינקאלן, דער 16טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע (געב' 1809)
- 2טן סעפטעמבער - וויליאם ראאן האמילטאן, בריטישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געב' 1805)
- 10טן דעצעמבער - לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע (געב' 1790)


text:
מלך פון פוילן
פוילן איז געווען א מאנארכיע אין די יארן פונעם 10טן יארהונדערט ביזן 18טן יארהונדערט. פון 960 ביז 1138 האבן די מאנארכן געהאט דעם טיטל הערצאג און פון 1138 ביז 1290 האבן זיי געהאט דעם טיטל גרויסהערצאג. נאכהער האבן זיי געהאט דעם טיטל מלך. אין די יארן פון דער פויליש-ליטווישער קאמאנוועלט האט דער מאנארך געהאט ביידע טיטלען, מלך פון פוילן און גרויסהערצאג פון ליטע.
די צענטראלע דינאסטיע וואס האט געהערשט אין פוילן איז געווען די יאגעלאנער דינאסטיע, צוויישן די יארן פון 1386 ביז 1572. ווען דער לעצטער מלך פון דער דינאסטיע, זיגמונט דער צווייטער אגוסט אן יורשים, איז די מלוכ געווארן אויס ירושהדיקע מלוכה און איז געווארן א וואל-מאנארכיע, וואו דער סיים, א זאמלונג פון אדעלן, האט געוויילט דעם מלך.
די פוילישע מאנארכיע האט אויפגעהערט ביי דער דריטער טיילונג פון פוילן אין 1795.


text:
בר כוכבא
בר כוכבא איז געווען דער נאמען וואס רבי עקיבא האט געגעבו צו שמעון בר כוזיבא וואס האט אנגעפירט די ווידערשטאנד מיט די רוימים אין דער צייט פון נאכן חורבן בית שני.
זיין קעניגרייך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צענטער פון די אידן נאכן חורבן בית שני איז געווען אין ביתר, די אידן אין ביתר האבן איהם אויפגענומען פאר א מלך.
עס איז נאך געבליבן פון איהם מטבעות, ווי רש"י זאגט (אין מסכת ב"ק) מעות כוזביות איז געלד וואס איז געפסלט געווארן דורך די רעגירונג ווייל עס איז פון בן כוזיבא.
זיין גרויסע שטארקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געווען איז דאס אין יאהר ג'תת"ף, צוויי און פופציג יאהר נאכן חורבן בית שני. איז אויפגעשטאנען דער גבור חיל, גאר א שטארקער מאן, ער האט מלחמה געהאט מיט די רוימער און גע'הרג'ט פון זיין אין די מאסן. ווי ער איז געקומען זענען די רוימער אנטלאפען.
רבי עקיבא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען רבי עקיבא האט דאס געזעהן איז ער זייער נתפעל געווארן און האט געזאגט אויף איהם דעם פסוק: דרך כוכב מיעקב, פון יעקב קומט א שטערן דעריבער האט ער איהם א נאמען געגעבן בר כוכבא. ער האט געזאגט אויף איהם "היינו מלכא משיח" דאס איז דער מלך משיח אויף וואס אידן ווארטן, אין רמב"ם (סוף ספר משפטים) שטייט אז רבי עקיבא איז געווען דער נושא כלים פון בן כוזיבא דאס הייסט ער האט איהם באדינט.
זיין טויט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גמרא זאגט אז די חכמים האבן געוואלט וויסן צו ער איז טאקע משיח, האבן זיי געברעגנט א משפט פאר איהם און געזעהן צו ער איז מורח ודאין, דאס הייסט צו ער קען מיט זיין הרגשה מרגיש זיין ווער עס איז גערעכנט, ווייל דאס איז איינער פון די סימנים פונעם אמת'ן משיח ער איז מורח ודאין ווי עס שטייט אין פסוק ישעיה לא למראה עיניו ישפוט וכו'. ווען זיי האבן געזעהן ער קען דאס נישט האבן זיי איהם גע'הרג'ט.
די מפורשים זאגן נישט די חכמים האבן איהם גע'הרג'ט עס איז דאך שוין נישט געווען אין יענע צייט קיין בית דין וואס זאל דן זיין איינעם למיתה, נאר זיי האבן איהם דן געווען אז עס קומט איהם מיתה, און דערנאך האבן איהם די רוימער גע'הרג'ט.
די גמרא פארציילט אז אין די צייט וואס אדריינוס קיסר פון רוים, האט ארוםגערונגעלט ביתר, האט רבי אליעזר המודעי געפאסט יעדן טאג און מתפלל געווען יעדן טאג אז עס זאל נישט געלונגען פאר אדדריינוס קיסר איינצונעמען די שטאט, אין די צייט האט בר כוכבא געטוהן זיינע אויסגעווענליכע שטארקייטן ווי עס שטייט אויבן, האט אדריינוס געזאגט פאר זיינע מליטער לאמיר אהיים גיין, מיר וועלן קיינמאהל קענען ביי קומען די שטארקייט פון בן כוזיבא, איז דארט געווען א כותי און האט זיך אונטערגענומען ביי קומען בן כוזיבא, ער האט געזאגט


text:
1997
1997 איז דאס יאר ניינצן זיבן און ניינציג וואס האט אנגעהויבן מיטוואך.
1997 איז דאס 97סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1997 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן מיי - טאני בלער באשטימט פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע
- 10טן מיי - 2,400 מענטשן אומגעקומען אין אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.5 אין צפון איראן
- 25סטן מיי - איבערקערעניש אין סיערע לעאנע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 31סטן אויגוסט - דיאנע, פרינצעסין פון וויילס (געב' 1961)
- 2טן סעפטעמבער - וויקטאר פרענקל, יידישער עסטרייכער פסיכיאטער, איבערגעבליבן פון חורבן אייראפע (געב' 1905)
- 5טן סעפטעמבער - געארג שאלטי, דיריגענט (געב' 1912)
- 5טן נאוועמבער - ישעיה בערלין, פילאסאף און היסטאריקער (געב' 1909)


text:
משגיח
משגיח איז א משפיע רוחני, אזא אויפגאבע זשאב וואס מאכט דעם מענטש אן אפיטרופס אויף די רוחניות פון אנדערע.
מען נוצט דאס אויף איינער וואס געט אבאכט אויף די אידישקייט, געווענליך אלס א טערמין פון כשרות, ווען אן ארגענעזאציע פון כשרות נעמט אויף עמיצען נאכצוגיין און נאכקוקען געשעפטן, וואס נעמן זייער הכשר.
אויך ווערט דאס באנוצט אין ישיבות וואו עס געפונען זיך איינגעשטעלטע משגיחים וואס געבן אכטונג אויף די בחורים זאלען זיך האלטען אין דיראמען וואו עס דארף צו זיין.
ביי די ליטווישע קרייזן איז א משגיח פון א גרויסע ישיבה פונקט ווי א אדמו"ר ביי חסידים פאר אנדערע חסידותער.


text:
מעטעאראלאגיע
די מעטעאראלאגיע (פֿון גריכיש uetέwpoς, מעטעאראס, "הויך אין הימל"; און -λoYίa, -לאגיאַ) איז די וויסנשאַפֿלעכע שטודיע פון דער אטמאספער (דער ערד'ס לופֿט) וואס אינטערעסירט זיך אין דער פעולה פונעם וועטער און פארויסזאגן דעם וועטער (אנדערש פֿון קלימאטאלאגיע). מען שטודירט דאָס שוין טויזנטער יאָרן, אבער דעם עיקר פראגרעס אין מעטעאראלאגיע האט פאסירט נאר אינעם אכצנטן יארהונדערט. אין דער צווייטער העלפֿט פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט האט מען געהאט דורכבראכן אין פארויסזאגן דעם וועטער ניצנדיק קאמפיוטערס.


text:
לבנון בארג
לבנון בארג איז דער נאמען פונעם באַרג קייט אין לבנון. עס ווערט אויך גערופן, "קליינע לבנון".
לבנון איז א לאנד, וואס איז ענליך צו ישראל, טאפאגראפיש, און געאגראפיש. די בארטן פלאך, וואס אלע גרויסע שטעט געפונען זיך אין די געגנט, די הויפטשטאט ביירוט, צור, צידון, טריפאלי.
א לאנגע קייט פון בערג אין צענטער פונעם לאנד, וואס לויפט פון דרום אויף צפון, רוב איינוווינער אויפן בארג. זענען דרוזן אינעם דרום טייל וואס איז צווישן ביירוט און די ליטאני טייך. אויפן צפון טייל, בעיקר קריסטן מאראנען.
די העכסטע בארג איז איבער 3,000 מעטער, רוב יאר איז די בארג באשנייט, די קייט פון בערג איז לאנג 160 קילאמעטער.
נאך די בערג געפונט זיך די לבנון טאל, און די קעגן לבנון בערג. וואס איז ווי אין צפון טייל אין ישראל, די גליל און די גולן בערג זענען איינער קעגן אנדערע, און אינדערמיט געפונט זיך די חולה טאל.


text:
פרייטיק
פרייטיק איז דער לעצטער טאג פון דער ארבעט וואך, נאך דאנערשטיק און פאר שבת.
לויטן סדר פון די זיבן כוכבי-לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון פרייטיק מיט נ=נוגה, ווענוס;[1] דער נאמען פרייטיק שטאמט טאקע פון דעם דייטשישער נאמען, פֿרעיאַ, פון דער רוימישער געטשקע ווענוס.
יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי יידן רופט מען דעם טאג "ערב שבת". עס איז זייער אנגעצויגן און הערשט א געהויבענע שטימונג ביי יידן וואס גרייטן זיך צום שבת און מען גרייט צו אדער מען קויפט איין מאכלי שבת קודש. מען איז טועם אלע קוגלען און טשאלנט אלס טועמי'.


text:
20סטן אפריל
דעם 20סטן אפריל איז דער 110טער טאג פון יאר (111טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 255 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1298 - אנגעהויבן דער רינדפלייש פאגראם אין דייטשלאנד, מיט דער שחיטה פון דער רעטינגען קהילה.
- 1303 - דער אוניווערסיטעט אין רוים איז אויפגעשטעלט געווארן.
- 1657 - יידן אין ניו אמסטערדאם באקומען פרייהייט פון רעליגיע.
- 1792 - פראנקרייך פראקלאמירט מלחמה אויף עסטרייך.
- 1862 - לואי פאסטער און קלאד בערנארד קאנטשען די ערשטע פאסטעריזאציע פראבע.
- 1902 - פיער און מארי קירי איזאלירן דעם זאלץ ראדיום כלאריד.
- 1920 - געעפנט די אנטווערפענער אלימפיאדע.


text:
חיים זאנוויל אבראמאוויטש
רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש (ה'תרס"ב - כ"ד תשרי תשנ"ו), דער ריבניצער רבי, איז געווען באוואוסט אלס א פועל ישועות.
ר' חיים זיינוויל איז געבוירן צו זיין פאטער ר' משה אין באטאשאן, רומעניע, אין תרס"ב. ער איז געווען א חסיד פון דעם שטעפאנעשטער רבי, הר"ר אברהם מתתיהו פרידמאן.[1]
פילע אינטערסאנטע לעגענדעס און וואונדער הערט מען פון זיין לעבן און שאפן, ער איז געווען פארעכענט אלס אן הייליגער געטליכער מאן א קדוש וטהור וואס האט זיך מוסר נפש געווען אין קאמוניסטישן רוסלאנד צו טון מצוות און מל'ען אידישע קינדער אונטער די גרעסטע סכנות.
ער איז ארויסגעקומען פון רוסלאנד תשכ"ט קיין ירושלים, וואו ער האט געוואוינט אין קרית מאטערסדארף. נאך עטלעכע יאר האט ער זיך געצויגן קיין אמעריקע.
די ערשטע צייטן האט ער זיך אויפגעהאלטן אין מיאמי. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין ברוקלין, אין קרוין הייטס, אבער דערנאך האט ער זיך געמאכט שבת פאר זיך אין מאנסי, און געווארן אליין א גרויסער רבי, מער נאנטער צו די סאטמארער קרייזן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ "די שטעפאנעשטער רבי'ס" דערגרייכט דעם 9טן יולי 2007. (אויף ענגליש)


text:
אויפפיר
אויפֿפֿיר מאלט אויס די אקציעס און רעאקציעס פון אן ארגאניזם אדער אן אביעקט. די רעאקציע קען זיין סיי באוואוסטזיניק סיי אונטערוויסיק, סיי אפן סיי באהאלטן און סיי ווילנדיק סיי אומווילנדיק (ספאנטאן).
ביאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אויפפיר פון אן ארגאניזם ווערט געפירט דורך די הארמאן און נערוון סיסטעמען. די קאמפליצירטקייט פון דעם אויפפיר פון אן ארגאניזם ווענדט זיך אין דער קאמפליצירטקייט פון זיין נערוון-סיסטעם. אין אלגעמיין, אן ארגאניזם מיט א מער קאמפליצירטער נערוון-סיסטעם האט האט א גרעסערער פעאיקייט צו לערנען נייע רעאקציעס.
דער אויפפיר קען זיין סיי נאטירלעך סיי געלערנט.
דער אויפפיר פון בעלי חיים ווערט שטודירט אין פסיכאלאגיע, עטאלאגיע און סאציא-ביאלאגיע.
פסיכאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מענטשלעכער אויפפיר קען זיין נארמאל אדער אומגעוויינטלעך, פאסיק אדער אומפאסיק.


text:
1882
1882 איז דאס 82סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1882 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן סעפטעמבער - די ערשטע הידרא-עלעקטרישע קראפט סטאנציע אין דער וועלט הייבט אן צו ארבעטן אין וויסקאנסין, פאראייניגטע שטאטן
- 12טן דעצעמבער - געגרינדעט ראש פינה
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן יאנואר - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1945)
- 14טן מערץ - וואצלאוו סירפינסקי, פוילישער מאטעמאטיקער (געש' 1969)
- 9טן מיי - יאסעלע ראזנבלאט, וועלט בארימטער חזן (נפ' 1933)
- 15טן יוני - יאן אנטאנעסקו, הערשער פון רומעניע בעת דער צווייטער וועלט מלחמה (הינגעריכטעט 1946)
- 17טן יוני - איגאר סטראווינסקי, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1971)
- 30סטן סעפטעמבער - האנס גייגער, דייטשער פיזיקער (געש' 1945)
- 14טן אקטאבער - עמאן דע וואלערא, אירישער פאליטיקער (געש' 1975)
- 11טן דעצעמבער - מאקס בארן, יידישער פיזיקער
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 19טן אפריל - טשארלס דארווין, ענגלישער ביאלאג, האט אויסגעטראכט די טעאריע פון עוואלוציע (געב' 1809)
- 2טן יוני - דזשוסעפי גאריבאלדי, פירער פון דער באוועגונג צו פאראייניקן איטאליע (געב' 1807)


text:
ענדרי בראדער
אנדרי זארי בראָדער איז א איד און איז דער וויצע פרעזידענט פון די פירמע יאהו'ס סורטש טעכנעלאגיע. ער האט געארבעט בעפאר פאר IBM .
בראדער וועלכע איז געבוירן אין ראמעניע האט זיך אריבערגעצויגן קיין מדינת ישראל בערך פאר 30 יאר צוריק, ער האט דארט געוואוינט 6 יאר, און שטאדירט קאמפיוטער טעכנעלאגיע, און דארט באקומען זיין דעגרי. פון זיין אקצענט זעט זיך אן אז ער איז נישט קיין ארגינעלער ענגליש רעדנער.
ער איז געווען פון די ערשטע ערפינדער פון די CAPTCHA פארזיכערונגס קאוד.
לעצטנס ווען יאהו האט צוגעפאסט זייער סורטש ענדזשען צום מדינת ישראל אייגנשאפטן, איז בראדער געווען דער פאסיגער קאנדידאט אנצופירן דעם אפטיילונג.


text:
וויעטנאם
וויעטנאם איז א לאנד אין דרום-מזרח אזיע. ער גרענעצט כינע צו צפון, לאאס צו צפון מערב, קאמבאדיע צו דרום מערב, און דעם דרום כינע ים צו מזרח. מיט א באפעלקערונג איבער 86 מיליאן, איז וויעטנאם דאס 13טע מערסטע באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט.
די נאציאנאלע מענטשן אין וויעטנאם איז וויעטנאמעזער.
די הויפטשטאט איז האנוי, און די גרעסטע שטאט איז הא טשי מין שטאט. עס איז אויך די שטאָט פון דא נאנג, ליגן אין דעם צענטער פון וויעטנאם.
דער פּרעזידענט קראַנט פון וויעטנאַם איז טרואָנג טאַן סאַנג.
וויעטנאם איז געווארן אומאפהענגיק פון כינע אין 938, און שפעטער פראנקרייך אין 1954.


text:
ווארקע
קאארדינאטן: 51°47′N 21°12′E / 51.783, 21.2
- דער ארטיקל דיסקוטירט דאס שטעטל אין פוילן. אויב איר זוכט דאס חסידות, זעט ווארקא (הויף).
וואָרקע (פויליש: Warka) איז א שטעטל אין צענטראל פוילן, 60 ק"מ דרום פון ווארשע און 40 ק"מ צפון פון ראדעם, פלאצירט אויפן לינקן ברעג פונעם פילץ טייך, מיט 11,035 איינוואוינער (2004). זי געפינט זיך אין גריצער דיסטריקט, אין דער מאזאווישער וואויוואדעשאפט, זייט 1999; פון 1975 ביז 1988 איז זי געווען אין דער ראדעמער וואויוואדעשאפט.
ווארקע האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1321.
הרב ישראל יהושע טראנק פון קוטנא איז אמאל געווען שטאטס-רב אין ווארקע.[1]
אינהאַלט
בארימטע מענטשן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי ישראל יצחק קאליש
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ישועות מלכו, שער-בלאט


text:
װיקיפּעדיע:זיי דרייסט אין פארבעסערן ארטיקלן
די וויקיפעדיע געמיינדע ראט פאר די באניצערס צו זיין דרייסט ווען מען ענדערט ארטיקלען. וויקיס טוען זיך אסאך שנעלער אנטוויקלען ווען מענטשן פאררעכטן פראבלעמען, לייגן צו פאקטן, מאכן זיכער אז די שפראך איז קלאר און ריכטיג א.א.וו. מיר רעכענען זיך אז מענטשן וועלן זיין דרייסט. עס איז גוט אזוי. אמת, עס פארלאנגט זיך א מאס איידלקייט, אבער עס ארבעט. פארזוכט עס אליין.
אויב האט איינער געשריבן א נישט גוטן ארטיקל, א שטומף, א וויצלדיגן ארטיקל, אדער סתם שטותים, זארגט נישט אז מיטן פארענדערן וועט איר יענעם באליידיגן. פאררעכט און פארבעסערט; אויב עס איז געשריבן הוילע שטותים דאן מעקט עס אויס. דאס מיינט א וויקי.
איר דארפט געדענקען אוודאי אז יענער קען טאן דאס זעלבע, דרייסט און אן רחמנות ענדערן און פאררעכטן אייער ארבעט. נעמט עס נישט פערזענליך. זיי, אזוי ווי מיר אלע, ווילן נאר מאכן די וויקיפעדיע דאס בעסטע וואס עס קען זיין.
אכטונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז גוט צו זיין דרייסט. ביטע נעמט אבער אין אכט: דאס מיינט נישט אז איר זאלט מאכן ברייטע ענדערונגען און מעקן גאנצע חלקים אויף לאנגע ארטיקלען ווי מען האט שוין לאנג ארומגערעדט און עס איז דא אויף דעם אן אלטע היסטאריע. אין די פעלער, מאכט אלץ זיכער אז אייערע ענדערונגען זענען ריכטיג און פאסיג.
צו מאל זענען דא ארטיקלען וואס זענען געשריבן און געטוישט געווארן נאך לאנגע און ברייטע דיסקוציעס צווישן פילע באנוצער מיט פארשידענע מיינונגען. אן אומפארזיכטיגע ענדערונג וועט זיין דאס גלייכן ווי טשעפען מיט א בינען נעסט.
אויב ווילט איר ענדערן אויף א קאנטראווערסיעלע נושא איז ראטזאם צו ליינען קודם דעם גאנצן ארטיקל מיט דעם רעדן בלאט און אויך איבערצוקוקן דעם בלאט'ס געשיכטע אויף צו פארשטיין וואס דער ארטיקל איז שוין דורכגעגאנגען און וואס זענען די פארשידענע מיינונגען פון די וואס האבן אין איר אנטייל גענומען.
אויב רעכנט איר אז אנדערע וועלן מיט אייך מחולק זיין איבער אייערע ענדערונגען, ערקלערט קודם אייערע פונקטן איינס ביי איינס אין דעם רעדן בלאט און ברענגט אראפ ריכטיגע מקורות. דערנאך ווארט א טאג צו זען אויב אנדערע שטעלן זיך אנטקעגן. אויב קיינער שטעלט זיך נישט, דאן גייט ווייטער מיט אייערע ענדערונגען, אבער מאכט אייביג זיכער צו לייגן גרויסע געמעקטע שטיקלעך אין דעם רעדן בלאט אינאיינעם מיט די סיבות פארוואס איר נעמט זיי אוועק. מאכט אויך זיכער אריין צו פילן דעם "קורץ ווארט" אויף אייער ענדערונג.
ווארענען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי זהירות: זיין געווארענט און זיך באווארענען איז דער ערשטער שטאפל אין לעבן, זאלט איר נישט זיין דערשראקן פון איינער וואס האט אייך איבערגעלאזט א ווארענונג אינעם רעדן בלאט. איר זאלט אים ענטפערן רואיג אן קיין האס און פאַניק ווייל יענער מיינט נישט גארנישט, נאר אפצוהיטן און זיך באווארענען אז קיינער זאל נישט פארהארגענען וויקיפעדיע. און איר זענט אויך אויפגעפאדערט צו זיין דרייסט און ווארענען יעדעס מינדעסטע פארדאכט ווען אימער איר באמערקט איינעם טוישן אדער מעקן לויט אייער פארשטאנד מיט וואנדאליסטישע כוונות צו שטערן וויקיפעדיע. ווייל וואנדאלן מוזן ווערן געווארענט כדי די מנהלים זאלן אים באמערקן און ארויסווארפן. א ווארענונג מיינט נאך נישט אז יענער איז אפגעסטעמפלט א וואנדאל, עס מיינט נאר אז יענער זאל מוזן אויפקלערן זיין כוונה אז ער האט באמת טאקע נישט געמיינט קיין וואנדאליזם.
צום באמערקן...[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטש עס איז א פיינער זאך צו זיין דרייסט ווען איר ענדערט ארטיקלען, איז אבער נישט אזוי פשוט ווען עס קומט צו מוסטערן. א ענדערונג אין א מוסטער קען ווערט אפט אנדערקענט אין פילע בלעטער. עס איז ראטזאם דורכצורעדן ענדערונגען אויפ'ן רעדן בלאט איידער איר מאכט דארט א טויש.


text:
מאנטעסקיע
דער באַראָן מאָנטעסקיע ("Baron de Montesquieu", און אין העברעאישּ "הברון מונטסקייה"), אַ פֿראַנצויזישער פֿילאָסאָף. געבוירן אין 1689, געשטאָרבן אין 1755.
ער איז באַרימט מיט זיין פאָרמולירונג פֿון דער טעאָריע אז די מלוכישע שררה מוז צעטיילט ווערן אויף דריי אָפגעזונדערטע (אומאָפהענגיקע) אינסטאַנצן: געזעץ-געבונג, מישפט פירונג און רעגירונג. דער-דאָזיקער פרינציפ איז אנגענומען געוואָרן אַלס זעלבסטפאַרשטענדלעכע חכמה אין דער מאָדערנער אויפפאַסונג פון געזעלשאפטלעך פאָליטישער אויספורעמונג פון מלוכהשאַפט, און איז פאַרווירקלעכט געוואָרן אין אַ סך דעמאָקראַטישע, מערסטנס מערב'דיקע, מלוכות אין דער וועלט.
זיַין סאמע וויכטיגע יצירה איז דאס בוך "l' esprit of the lois" - (פֿאָם גייזט דער געזעטע, די נשמה אויף די טיפֿפונקטע), אין 1748 - אַ פראָדוקט פןן צוואנציק יאר ארבעט.
ער האָט דערקלערט דעם אונטערשיד צווישן דריַי-ערליי פארמען פון מלוכות:
- מאָנאַרכיע - ווען דער הערשער נעמט איבער די מלוכה דורך ירושה.
- דיקטאטאר - ווען דער הערשער נעמט די מלוכה אליין, מיט קיין באגרענצונג, און באשליסט אלע החלטות אליין.
- רעפובליק - ווען דאס פאלק וויילט אויס דעם פירער פון דער מלוכה.
ער זאָגט אז די בעסטע מלוכה איז די רעפובליק. אָבער אום צו זיכערן די פריַיהייט פון מענטשן, דער שטאַט מוז צוישען דען דריַי אויטאָריטען צו טרענען, אונד אויף דיזע ויַיזע צו זיכערן, דאס עס גליַיכגעוויכט אונד ברוכע צוישען אינען גיבט.
די אַדמיניסטראטיווע קרעפטע וארען רעגירונגס מאכט אבטייל:דאס לעגיסלאטיוו, די עקסעקוטיוו , און דער געריכטזוף (העברעאישּ: "רשות שופטת"). דיזע קרעפטע זאָלטען אויף אונטער דען דריַי קלאסען געטיַילט וערדען, די ער געזען האָט, אלס בעזיצע, דאמיט יעדעס איַינע קראפט אובער די אנדערען האָטע.


text:
וואלקאוויסק
וואלקאוויסק (בעלארוסיש: BaўkaBыck וואקאַוויסק ; רוסיש: BoлkoBы́ck; פויליש: Wołkowysk) איז א שטאט אין גראדנער גובערניע, דרום-מערב בעלארוס, 72 ק"מ דרום-מזרח פון גראדנע, 88 ק"מ מזרח פון ביאליסטאק.
ער האט א באפעלקערונג פון 48,000.
די שטאט ווערט שוין דערמאנט אין יאר 1005.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1503 האט די שטאט באקומען מאגדעבורג רעכטן פונעם פוילישן מלך זיגמונד דער ערשטער.
לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז די יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק געווען 5,528, מער ווי העלפט פון דער שטאטס באפעלקערונג פון 10,323.[1]
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז וואלקאוויסק געווען אין וואלקאוויסקער באצירק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע. צווישן די צויי מלחמות איז ער געווען אין ביסקופיצער באצירק, ביאליסטאקער גובערניע, פוילן.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט ליגט אויפן ראס טייך, צווישן גראדנע, בריסק און באראנאוויטש. די שטאט באדעקא א שטח פון 79 קוואדראט ק"מ.
יידישע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די יידישע געמיינדע פון וואלקאוויסק שטאמט פון די ת"ק יארן. דער ערשטער רב איז געווען הרב אביגדור חריף, א קרוב פונעם ווילנער גאון אנדערע רבנים זענען געווען הרב דוד קאצנעלנבויגן, הרב בנימין דיסקין, הרב יצחק אייזיק חבר (מחבר פון שו"ת בנין עולם).
אין 1897 האבן געוואוינט אין וואלקאוויסק 5,528 יידן, און אין 1931, 7,347 יידן.[2]
פערזענלעכקייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק אועזד לויטן 1897 רוסישן צענזוס.
- ↑ "וואלקאוויסק", ביי "JewishGen" (אויף ענגליש)


text:
דוד שלמה אייבעשיץ
רבי דוד שלמה אייבעשיץ (ה'תקט"ו - כ"ב מרחשון ה'תקע"ד) איז געווען דער שטאטס רב פון סאראקע. ער האט מחבר געווען "לבושי שרד" אויף שולחן ערוך אורח חיים און "ערבי נחל" אויף סדרות. ער איז געווען א וואונדערבארער דרשן.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי דוד שלמה איז געבוירן אין יאר תקט"ו צו זיין פאטער הרב ירחמיאל אייבעשיץ. ער האט געלערנט ביים דובנער רב, דער מחבר פון "ארבעה טורי אבן", און ביי רבי משה צבי העליר, מחבר פון "גאון צבי" אויף חושן משפט". אין חסידות איז ער געווען א תלמיד פון רבי זאב וואלף פון טשארני אסטראה און פון רבי משולם פייוויש פון זבאריזש.
אין תק"ם איז ער געווארן ראשי ישיבה אין נאדווארנע. נאכדעם האט מען אויפגענומען ווי דער ערשטער רב פון כאראסטקאוו, דערנאך אין בודזשאנאוו. אין תקס"ג איז ער געווארן דער ערשטער רב אין סאראקע, בעסאראביע, וואו ער איז געווען פון די ערשטע צו ברענגען חסידות אין רומעניע.
אין תקס"ט איז ער ארויף אין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין צפת. ער האט זיך אינגאנצן באהאלטן דארט און ער האט געהאט פרנסה ווי א מלמד פון קינדער.
ער איז נפטר געווארן כ"ב מרחשון תקע"ד און ער ליגט אין צפת לעבן רבי אריה לייב וואלטשיסקער און רבי אברהם דוב אויערבאך פון אוורוטש.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אשד הנחלים
- בגדי שרד (אויף יורה דעה)
- כד הקמח (אויף מסכתות און שולחן ערוך)
- לבושי שרד (אויף אורח חיים)—געדרוקט ביים לעבן פונעם מחבר
- ערבי נחל (על התורה)
- מגילת סתרים
- שו"ת נאות דשא
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שבת בשבתו, נומער 939, תשע"ג, רבי דוד שלמה אייבשיץ זצ"ל (פון "מקח טוב")


text:
20סטן פעברואר
דעם 20סטן פעברואר איז דער 51סטער טאג פון יאר אין דער אכטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 314 טעג (315 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1472 - נארוועגיע שרייבט איבער די ארקני און שעטלאנד אינזלען צו שאטלאנד
- 2005 - שפאניע באשטעטיקט די קאנסטיטוציע פונעם אייראפעישן פארבאנד
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1844 - לודוויג באלצמאן, עסטרייכער פיזיקער (געש' 1906)
- 1885 - פרינצעסין אליס פון באטנבערג, די מוטער פון פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינברע און איינע פון די חסידי אומות העולם (געש' 1969)
- 1951 - גארדאן בראון, פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1960 - לענארד וואולי, בריטישער ארכעאלאג (געב' 1880)
- 1966 - טשעסטער נימיץ, קאמאנדיר פון דעם אמעריקאנער פלאט אינעם פאציפישן אקעאן ביי דער צווייטער וועלט מלחמה (געב' 1885)


text:
קארטאפל
דער קארטאפל אדער דזשעמיקע (פויליש-יידיש) אדער פּאָטעיטאָ (ענגליש-יידיש) אדער בולבע (וויסנשאפטלעכער נאמען: Solanum tuberosum) איז א געוויקס פון די נאכטשאטן פאמיליע סאָלאַנאַצעאיי (Solanaceae). די קנאלן וואס פארמען זיך פון זיינע שטענגלעך וואס לויפן אונטער-ערד, ווערען געניצט צום עסן.
דער קארטאפל איז זייער רייך אין קראָכמאַל (סטאַרטש), און ווערט פאררעכענט אלס איינע פון די הויפט שפייזונגס מיטלן צוזאמען מיט ברויט אין רייז.
עס איז אנגעקומען צום ערשטן מאל אין אייראפע פאר נאנט צו 500 יאר צוריק, דורך שפאנישע מאטראזן.
איבער 100 ערליי קארטאפל זענען פאראן, אין פארשידענע מאָסן, פאָרמען און קאלירן. טראץ דעם אונטערשיד אין טעם און אויסזען, זענען זיי אלע אייניג נארהאפטיג און געזונט.
אין די לעצטע פאר הונדערט יאר איז קארטאפל שטארק פארשפרייט געווארן צוליב זיין נארהאפטיגקייט.
עס איז פאררעכנט אלס א מיטגליד אין די נאכטשאטן פאמיליע, וואס שליסט אויך איין אבערזשין (עגפּלענט) און טאמאטעס. עס אנטהאלט אויך א קליינע מאס אַטראָפּין. דער סובסטאנץ איז גיפטיג אין גרויסע קוואנטומס, אבער אין קליינע מאסן האט עס א ווירקונג קעגן ספּאַזמען. דאס הייסט אז קארטאפל איז א רפואה פאר בויך ווייטאג און קרעמפן.
ברכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אלעגעמיינע פירונג איז צו מאכן אויף דעם קארטאפל א בורא פרי האדמה, ס'איז אבער פאראן ערטער צ.ב.ש. ראפשיצער און צאנז (הויף)ער חסידים וואס מאכן א שהכל .
בדיקת תולעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער קארטאפל איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.
מצוות התלויות בארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קארטאפל וואס וואקסט אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דער קארטאפל די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש חשוון פון דעם זיבעטן יאר, ביז חנוכה פון דעם אכטן יאר.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
דיפלאמאטיע
דיפלאמאַטיע איז די קונסט און פראקטיק פון פארהאנדלונגען צווישן באפֿולמאכטיקטע רעפרעזאנטן פון פארשידענע גרופעס אדער דיפלאמאטן פון לענדער. בעיקר באציט זיך דער באגריף אויף אינטערנאציאנאלער דיפלאמאטיע. די פארהאנדלונגען קענען זיין וועגן האנדל און מסחר, אדער וועגן מלחמה און שלום.
מען ניצט אויך דעם באגריף אין א פארברייטערטן זינען אויף פארהאנדלונגען צווישן נארוועלכע צוויי אדער מערערע גרופעס.
די וועלטווייטע שפראכן פון דיפלאמאטיע זענען ענגליש און פראנצויזיש.[1]
איידער מען קומט צום טריט פון די פירער פון לענדער אונטערשרייבן אינטערנאציאנאלע אפמאכן, דארף פריער די דיפלאמאטן פארהאנדלען דעם ענין.
אן אמבאסאדאר איז א דיפלאמאט וואס וואוינט אין א פרעמד לאנד צו רעפרעזענטירן זיין היימלאנד. געוויינלעך פירט ער אן אמבאסאדע מיט עטלעכע דיפלאמאטן.
דיפלאמאטישע פארהאנדלונגען צווישן אסאך לענדער ווערן געפירט דורך קאנפערענצן, ווי למשל דער קאנגרעס פון ווין, וואס האט געמאכט א נייע מאפע פון אייראפע נאך דער מפלה פון נאפאלעאן.


text:
עלעקטרישער שטראם
עלעקטרישער שטראם איז א פֿלוס פון עלעקטרישער לאדונג. עלעקטרישע לאדונג פלוסט ווען ס'איז פאראן א וואלטאזש אריבער א דורכפירער. אין שטראמקרייזן ווערט די לאדונג געטראגן דורך עלעקטראנען וואס באוועגן זיך אין א דראט.
דער סטאנדארטער איינס פאר עלעקטרישן שטראם איז דער אמפער, וואס איז א פלוס פון עלעקטרישער לאדונג פון איין קולאמב א סעקונדע.
עלעקטרישע שטראמען האבן א סך באניצן, ווי באלייכטן און הייצונג. אויך קען אן עלעקטרישער שטראם שאפן א מאגנעטיש פעלד, וואס ווערט געניצט אין מאטארן און גענעראטארן.


text:
יידישע קאמף ארגאניזאציע
די יידישע קאמף ארגאניזאציע (פויליש: Żydowska Organizacja Bojowa ZOB, העברעיש: ארגון יהודי לוחם) איז געווען די ארגאניזאציע פון אויפשטענדלער אין דער ווארשעווע געטא, געפירט דורך מרדכי אניעלעוויטש.
די פארטייען אין דער ארגאניזאציע זענען בעיקר געווען פון די ציוניסטישע פארטייען, און די בונד, רעליגיעזע יידן האבן א טייל גענומען אינעם קאמף, מיט די גוטהייסונג פון פארשידענע רבי'ס, און רבנים פון דער געטא.
די גרינדונג פון דער ארגאניזאציע אין 1942, איז די אומשטענדן פון דער געטא, נאכן אפשיקן 300,000 יידן קיין טרעבלינקע ווי זיי זענען אומגעקומען, און געציילטע מענטשן האבן באוויזן צו אנטלויפן פון דארט, און צוריק אין געטא מיט א מאפע, און דעטאלן וואס גענוי קומט פאר אין דעם פלאץ וואס האט געהייסן אויסזידלונג, ווי מען גייט אריבער צו א בעסערע וווינונג.
דעמאלט אט זיך דער פלאן צוזאמען געשטעלט, אז יידן וועלן נקמה נעמען, און שטארבן מיט כבוד.
יידן מיט אן ארישע אויסזען, זענען אריבערגעשיקט געווארן צו דער אנדערער זייט וואנט, וואו זיי האבן אנעפאנגען פארהאנדלן מיט פוילישע פארטיזאנער גרופעס, און מיט אונטערוועלט גרופעס, זיי האבן געקויפט רעוואלווערן, גראנאטן, קוילן, און באקומען פונעם פוילישן אלטן מיליטער, וואס איז אויך געווען א פארטיזאנע גרופע, אסאך אמוניציע, און מאטעריאל אונטערצושטעלן באמבעס, און מינעס.
דאס ערשטע מאל וואס זיי זענען ארויס אויף דער גאס, און אפגעשטעלט אן אפשיק, איז געווען יאנואר 43', ווי זיי האבן זיך אריינגעמישט צווישן די מאסן, און אינמיטן האבן זיי אומגעברענגט די עס עס וועכטער, און דערנאך געפירט א קאמף קעגן די זעלנער וואס זענען געקומען העלפן, עטליכע יידן זענען געהרגט געווארן אין די שלאכטן, אבער די באן איז קיינמאל נישט ארויס געפארן פון דער אומשלאגפלאץ.
די יידישע קעמפער האבן אומגעברענגט אסאך יידן, וואס האבן קאלאבארירט מיט די נאציס, ווי די ארדענונגסדינסט, מוסרים, און אנדערע וואס האבן געדינט די אינטערעסן פון די פיינט.
ערב פסח 43', האט זיך אנגעפאנגען די אויפשטאנד, און אין אנהייב האבן די יידן באוויזן אפצושטויסן די נאציס, אבער די נאציס האבן זיך ווי פארשטענדליך נישט געקעמפט לויט די עטיקעט פון א קריג, און ספעציעל קעגן די יידן, און האבן אנגעפאנגען פארברענען די הייזער אויף אירע איינוווינער, א בונקער אדער א קעלער, ווי מען האט געטראפן מענטשן האבן זיי אריינגעלאזט גאז, און אזוי זיי דערשטיקט צום טויט.
א טייל פון די יידן איז געלונגען צו אנטלויפן צו דער פוילישער זייט, דורכן אפגאנג-קאנאלן און טונעלן, אבער ס'מערהייט יידן וואס האבן נאך געלעבט אין ווארשע זענען אומגעקומען, די געטא איז געפאלן כ"ז ניסן.
זעט אויך מיליטערישע יידישע פאראייניקונג