text:
זיבנבערגן
זיבנגערגן (אדער זימבערגן) (רומעניש: Transilvania אדער Ardeal; אונגאריש: Erdély; דייטשיש: Siebenbürgen; בולגאריש: TpaHcилBaHия; סערביש: TpaHcилBaHиja / Transilvanija אדער Epдeљ / Erdelj); טערקיש: Erdel; סלאוואקיש: Sedmohradsko אדער Transylvánia; פויליש: Siedmiogród) איז א היסטארישער ראיאן אין דעם צענטער און מערב פון רומעניע.
די הויפשטאט פון זיבנבערגן איז קלויזנבערג. אנדערע גרויסע שטעט זענען טעמעשוואר, בראשאוו און גרויסווארדיין.
מקור פונעם נאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען זיבנבערגן איז טייטש "זיבן פֿעסטונגען" וואס איז שייך די זיבן שטעט וואס די טראנסילוואנער סאקסאנען האבן אויפגעשטעלט. דער נאמען טראנסילוואניע איז טייטש "הינטער דעם וואלד". דער רומענישער נאמען „ארדעאל" שטאמט פון אונגארישן Erdély (ערדעל) וואס איז אויך טייטש "הינטער דעם וואלד".
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביז צו דער ערשטער וועלט מלחמה האט זיבנבערגן געהערט צום אונגארישן קעניגרייך אין דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע. נאך דער מלחמה איז זיבנבערגן געווארן א טייל פון רומעניע. ווערנט דער צווייטער וועלט מלחמה איז זיבנבערגן געווארן א טייל פון אונגארן, אבער דערנאך איז ער צוריק צו רומעניע.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיבנבערגן שליסט איין די דיסטריקטן מארמאראש (Maramureş), באנאט (Banat), קרישאנא (Crişana) און ארדעאל. זיבנבערגן האט גרעניצן מיט אוקראינע אין צפון, אונגארן אין מערב, און סערביע אין דרום מערב. זי שטייט אויף א פלאטא הויך 300 - 500 מעטער אין די קארפאטן.
יידישע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארן חורבן אייראפע, האבן געוואוינט אין זיבנבערגן 200,000 יידן. די דרום טייל פון זיבנבערגן, איז געווען אונטער רומעניע, די צפון טייל אונטער אונגארן, אין 1944 איז דער צפון טייל אריבער צו רומעניע.
די 40,000 יידן, וואס האבן געוווינט אויף דער רומענישער זייט, זענען געראטעוועט געווארן, פון פיזישע אומקום, אזוי ווי סמערהייט רומענישע יידן, אבער האבן געהאט אויסצושטיין ביטערע צרות, ווי צוואנגס ארבעט, רויבערייען, און אנדערע צרות, אין די זומער 1941, זענען די יידן פון די דרום, קאנצעטרירט געווארן אין די גרויסע שטעט, און אין געטאס.
אויפן צפון טייל פון זיבנבערגן, וואס האט געהאט ארום 165,000 יידן, האבן זיך די צרות אנגעפאנגען 1944, נאכן דייטשןס אריינקומען אין אונגארן, זיי זענען געווען די ערשטע, פארשיקט צו ווערן אויף אוישוויץ, אין מיי יענע יאר, זענען אלע יידן פון צפון טייל געווען אין געטאס, דורך אונגארישע זשאנדארן, און די רעגירונג, נאך עטליכע וואכן זענען 132,000 יידן שוין געווען אין אוישוויץ, אין יוני יענע יאר, זענען שוין נישט געווען קיין יידן אין גאנץ צפון זיבנבערגן, א טייל פון די יידן, איז געלונגען צו אריבערגיין צום דרום טייל, און אזוי זענען זיי געראטעוועט געווארן.


c: text/html

text:
לידא
לידא (בעלארוסיש: Лíдa, רוסיש: Ли́дa, ליטוויש: Lyda, פויליש: Lida) איז א שטאט אין הוראדנא וואבלאסט, מערב בעלארוס, 160 ק"מ מערב פון מינסק. זי איז די פערצנטע גרעסטע שטאט אין בעלארוס.
צווישן די צוויי וועלט קריגן איז לידא געווען אין פוילן און האבן געוואוינט דארטן לערך טויזנט יידישע משפחות בעפאר די דייטשן זענען דארטן אריין געקומען.
דער עלטערער דור איז נאך געווען שטארק אפגעהיטן אין אידישקייט, אבער דער אינגער דור (די וואס זענען געווען ביז לערך 22 יאר אין ת"ש) זענען שוין געווען שטארק פארגליטשט, בעיקר זענען זיי געווען פארכאפט אין קאמוניזם ד.ה. אין די סאציאליסטישע אידעאלאגיע וואס האט שרעקליך געבושעוועט אין פוילן אין יענע יארן.
פערזענלעכקייטן פון לידא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב מרדכי סאוויצקי, רב אין באסטאן, פאראייניגטע שטאטן

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
תרח
תרח (ארויסזאגענדיג טעֶראֵך) (געלעבט 205 יאר: א'תע"ח - ב'פ"ג) איז דער טאטע פון אברהם אבינו.
תרח האט געהאט דריי זין, נחור, אברם און הרן.
הרן, דער אינגסטער (רמב"ן), האט געבוירן, צוויי טעכטער מִלכָּה און שרה מיט איין זון, לוט.
הרן'ס צוויי עלטערע ברודער האבן חתונה געהאט מיט זיין צוויי טעכטער, נחור האט גענומען מלכה און אברם האט גענומען שרה.
נחור האט געבוירן א זון, בתואל.
בתואל האט געבוירן רבקה מיט לבן.
לויט איין דעה איז שרה געווען דער טאכטער פון תרח, פון אן אנדערן ווייב.
תרח איז געווען א כומר און האט האט געדינט עבודה זרה. צום סוף תשובה געטאן.


text:
מיקלאש הארטי
מיקלאש הארטי (דעם 18טן יוני 1868- 9טן פעברואר 1957) איז געווען דער אונגארישער פרעזידענט, וואס האט געפירט אלס מאנארכיע, פון נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, כמעט ביז דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין פולער נאמען איז וויטייזש נידזשבאניע מיקלאש הארטי.ער איז געבוירן צו אן אדעליגער אונגארישער פאמיליע, און דערפאר האט ער באקומען זיין בילדונג, און א שולע פאר קינדער פון קאמאנדירן, אין דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע.
ער איז געווארן אן אפיציר אין די ים קרעפטן, פון די עסטרייך מיליטער, אינעם יאר 1886, ביזן יאר 1907, איז ער געווען א גענעראל, אויפן לאגיסטישן טייל פון די מיליטערישע שיפן.
נאכדעם איז ער געווארן, דער סעקרעטאר פון פראנץ יאזעף דער ערשטער, ביזן ערשטע וועלט מלחמה, ווי ער האט קאמאנדירט אויפן דרום פראנט, און ער האט געווינען קעגן די איטאליענער, און ער איז פארווונדעט געווארן, אין א קאמף, דערנאך איז געווארן אדמיראל אלס אויסצייכענונג, און איז געווארן הויפט גענעראל פון די ים קרעפטן פון דער אימפעריע, ביז דער ענדע פון דעם קריג.
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם 16 נאוועמבער 1918, איז אויפגעשטעלט געווארן די אונגארישע רעפובליק, דורך מיהאלי קארוי, אבער נאכן פארלירן אסאך שטחים צו די לענדער ארום, און פארלירנדיג א דורכגאנג צו א ים, איז אן אדמיראל נישט געווען צו וויכטיג פארן לאנד, דאך איז הארטי געווען א גיבור ביים פאלק, דער רעגירונג פון קארוי האט רעזיגנירט, אין מערץ 1919, און א קאמוניסטישע רעגירונג, מיטן אנפירערשאפט פון בילא קאהן, איז ארויף אויפן מאכט, די קאמוניסטן זענען געווען ביי די מאכט 133 טעג, און נאכדעם איז הארטי מיט זיין ווייסע ארמיי, צוזאמען מיטן רומעניעשן ארמיי, אנגעקומען קיין בודאפעשט, און ביז אנהייב יאר 1920, האבן זיי אויסגעטיילט צרות פאר יידן אין די געגנט.
אין מערץ האט די נאציאנאלע אסעמבלי דערקלערט הארטי, אלס רעגירער פון דער אונגארישער רעפובליק.
זיינע פאליטישע מיינונגען איז געווען ראדיקאל רעכט, און אנטיסעמיטיש, אבער יידישע רעכטן אין אונגארן, זענען געווען גאנץ גוט, ווי אין לענדער אזויווי פוילן, ביז סוף 1930 יארן, ווען אונגארן האט גענויגט צו דייטשלאנדס זייט.
ער האט נישט געהאלטן פון מאסן פארניכטיגונג, זיין ציל מיטן זיין אליאירט מיט היטלער איז געווען צוריק באקומען די שטחים, וואס אונגארן האט פארלוירן, ביי דער ערשטער וועלט מלחמה.
אין זיין רעגירונג איז געווען ערלויבט אנדערע פארטייען, אויסער קאמוניסטן, וואס זענען געווארן אומלעגאל, די באפעלקערונג אין אונגארן, איז געווען גאנץ צופרידן פון זייער רעגירער.
צווייטע וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיק אליאירט מיט דייטשלאנד, האט די אונגארישע ארמיי אטאקירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע, אין יענע יארן איז ארויסגעקומען געזעצן, וואס זענען געווען געצילט קעגן יידן, אבער ער האט נישט געלאזט די יידן אריבער צו גיין אין געטאס ווי די נאציס האבן פארלאנגט, אבער ער האט געמאכט ארבעטס לאגערן, ווי יידן האבן געמוזט גיין אויף צוואנגס ארבעט, ארויס צו העלפן די מיליטער, צענדליגע טויזענטע יידן זענען אומגעקומען אין די לאגערן.
אין 1944 זענען די נאציס אריין אין אונגארן, ווייל הארטי האט פארגעשלאגן א פייער אפשטעל פאר די רוסן, און הונדערטע טויזענטע יידן זענען פארשיקט געווארן אויף אוישוויץ, ווען הארטי האט פארלאנגט אן אפשטעל, זענען סמערהייט יידן שוין געווען פארשיקט, און אין בודאפעשט זענען נאך געווען 150,000 יידן.
אין אוגוסט 1944, האט הארטי ווידעראמאל פארהאנדלט מיט די רוסן, די נאציס האבן אלס נקמה פארכאפט זיין זון, און ער איז געווען געצווינגען צו רעזיגנירן, די פייל קרייץ איז ארויף צו די מאכט, מיט פערענץ סאלאשי, אלס פירער פון אונגארן, הארטי האט פארברענגט ביזן ענדע קריג אין דייטשלאנד, ווי ער איז געווען אונטער הויז ארעסט, ביז ווען די אליאירטע האבן אים באפרייט.
נאך דער מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יוגאסלאוויע האט פארלאנגט אז ער זאל פראצעסירט ווערן, פאר קריגס פארברעכנס, אבער ער איז קיינמאל נישט ערשינען פאר א געריכט, ווארשיינליך פארן פרובירן מאכן א פייער אפשטעל, ביים נירנבערג פראצעס, איז ער געווען אן עד, און דערנאך איז ער באפרייט געווארן, און ער איז געגאנגען וווינען אין פארטוגאל.
הארטי האט געשריבן אין זיין צוואה, אז מען זאל אים באגראבן אין אונגארן, נאר נאכדעם וואס דער לעצטער רוסישער סאלדאט פארלאזט אונגארן, אין 1993 איז זיין געביין געברענגט געווארן צו קאנדערס, דאס דארף ווי ער איז געבוירן.


text:
טעטריס
טעטריס איז א קאמפיוטער שפיל, ערפינדן אין 1985 דורך אלעקסיי פעזשיטנאוו אין מאסקווע רוסלאנד. נאך בלויז א יאר צייט האט די שפיל געשלאגן ווארצלן אלוועלטלעך.
די שפיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער שפילער דארף צילעווען די שטיקלעך וועלכע פאלן אראפ פון דעם אויבערשטן חלק פון דעם עקראן, מיטן מאטיוו דאס צו סארטירן אונטן ווי א פאזל, אן קיין איבריגע פלאץ צווישן די שטיקלעך. ווען עס ווערט געשאפן א גאנצע ליניע אן קיין איבריגע פלאץ, ווערט יענע ליניע פארשוואונדן, און די שורה העכער דעם פאלט אראפ איין "שטאק". ווען די אלע אומפארענדיגטע ליניעס גרייכן ביזן מאקסימום הייעך פונעם סקרין, האט דער שפילער פארלוירן דעם שפיל.
עס איז במשך די צייט ערפינדן געווארן פארשידענע ווערסיעס פונעם שפיל, פאר טעלעוויזיעס, סעליולער טעלעפאנען, דיגיטאלע זייגערס, קאמפיוטערס, און נאך.
די הויפט מעגליכקייטן וועלכע ווערן געשעצט דורך קונדן איז צו קענען זען א פאראויסדיגע אויסקוק פונעם שטיקל וואס פאלט אראפ אונטן פונעם עקראן, אז מען זאל וויסן פון פאראויס וואו דאס צו צילעווען. און אויך צו קענען טוישן א שטיקל אינמיטן פאלן אויב מען זעט אז עס פאסט זיך נישט אריין אונטן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען טעטריס שטאמט ארגינעל פונעם גריכישן ווארט "טעטרא" וואס עס מיינט דעם נומער 4, צוליב די שטיקלעך אינעם שפיל וועלכע זענען צוזאמענגשטעלט פון פיר קעסטעלעך.
דאס פארשפרייטן די שפיל איז נישט פאראיבער אזוי גלאטיג, און פילע פירמעס האבן גענומען פאר זיך די עקסלוסיווע רעכטן אויף דער שפיל. וויבעלד פעזשיטנאוו האט בעת'ן ערפינדן די שפיל געארבעט פארן סאוויעטער רעגירונג, האט ער קיינמאל נישט זוכה געווען צו די מיליאנען וואס די שפיל האט מרוויח געווען אין לויף פון די יארן. אין 1991 איז פעזשיטנאוו אריבער קיין אמעריקא און אויפגעשטעלט א פירמע מיטן נאמען פון דער שפיל. פון 1996 ביז 2005 האט ער געארבעט אין מייקראסאפט.
לינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באשרייבונג אין Ynet (עברית) וועגן די סוקסעס פון דער שפיל [1].


text:
22סטן יוני
דעם 22סטן יוני איז דער 173סטער טאג פון יאר (174סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 192 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1671 - די אטאמאנישע אימפעריע פראקלאמירט מלחמה קעגן פוילן.
- 1812 - אינוואזיע פון נאפאלעאנ'ס ארמיי אין דער רוסלענדישער אימפעריע
- 1940 - צווייטע וועלט מלחמה: פראנקרייך קאפיטולירט צו דייטשלאנד נאך א קאמף פון זעקס וואכן.
- 1941 - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון אפעראציע בארבאראסע (דייטשע אינוואזיע אינעם סאוועטן פארבאנד).
- 1942 - אין טירת צבי, ישראל, ווערט פארשריבן די העכסטע טעמפעראטור געמאסטן נאר ווען אין דער יבשה פון אזיע (53.9 גראד צעלזיוס)
- 1948 - די שיף אלטאלענא פארזונקען קעגן דעם תל אביב בארטן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1864 - הערמאן מינקאווסקי, דייטשער מאטעמאטיקער און פיזיקער פון א יידישן אפשטאם (געש' 1909)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1925 - פעליקס קליין, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1849)


text:
מאנאט
מאנאט איז א צייט ווען עס איז אדורך דאס וואס די לבנה איז געווארן פון גארנישט (דער מולד) צו גאר גרויס און דערנאך צוריק צי גארנישט.
דאס ווארט אלײן קומט פון אן אור-אינדא-אייראפעישען שורש מיט באטײטונג "לבנה".
די צייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אינעם אידישן לוח רעכנט מען דעם דורכשניט צייט פון איין מולד צום צווייטן 29 טעג, מיט 12 שעה, מיט 793 טיילן צו א שעה אויב/ווען מען צעטיילט א שטונדע אין 1080 טיילן (חלקים). אין אונזער זייגער קומט דאס אויס 29 טעג, מיט 12 שעה, מיט 44 מינוט, מיט איין טייל (וואס איז 3 מיט א דריטל 1/3 סעקונדעס).
- א שטערן מאנאט (ד.ה. די צייט וואס עס דויערט די לבנה ארומגיין די ערד, קוקנדיג פון די שטערן) איז 27.3 טעג. פון דער ערד איז א מאנאט צוויי טעג לענגער, ווייל די ערד רוקט זיך במילא קען מען נאך זען די אלטע לבנה נאך צוויי טעג.
די לבנה מיט דער זון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די לבנה איז דאס וואס מאכט עפעס וואס אונז קענען זעהן אנדערשט מיט דער צייט אז מען רופט צוליב דעם א שטיקל צייט א מאנאט.
- די זון איז דאס וואס מאכט די וועטערס און מאכט אז יעדע יאר איז דא די זעלבע סעזאן/צייט אין די יאר.
דערפאר האט א יאר נאר צו טאן מיט דער זון, און א מאנאט נאר מיט דער לבנה.
די קאלענדערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט דער אידישע הלכה רעכנט מען די חדשים לויט דער לבנה, וויבאלד אבער עס איז דא אזא זאך ווי א יאר, האט די תורה באפוילן אז מען ציילן יארן אויך, אזוי אז די ימים טובים קומען אלעמאל אויס אין די זעלבע סעזאן/צייט פון די יאר. דערפאר ציילט מען לויט ביידע סיי די זון און סיי די לבנה, די יארן לויט די זון, און די מאנאטן לויט די לבנה.
די אלגעמיינע באפעלקערונג ציילט לויט דער זון, וויבאלד די זון ענדערט זיך נישט יעדע מאנאט, אבער עס איז פראקטיש צו האבן מאנאטן, האט מען צעטיילט די יאר אין צוועלף טיילן, וויבאלד בערך 12 מאנאטן פון די לבנה גייען אריין אין א יאר. וויבאלד עס איז אבער נישט פונקטליך איז דא מאנאטן וואס זענען 30, 31, 28, אדער 29 טעג.
גוישע מאנאטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גויאישע מאנאטן זענען: יאנואר, פֿעברואַר, מערץ, אפריל, מאי, יוני, יולי, אויגוסט, סעפטעמבער, אקטאבער, נאוועמבער, דעצעמבער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
חיים נחמן ביאליק
חיים נחמן ביאַליק (י' טבת ה'תרל"ג - ווין כ"א תמוז ה'תרצ"ד ; 9טן יאנואר 1873 - 4טן יולי 1934) איז געוועזן א נאציאנאלער דיכטער. ער איז געוועזן א גרויסער שרייבער, רעדאקטאר, און א איבערזעצער, וואס האט א סך משפיע געווען אויף די ישראלישע קולטור. גרויסע קאמפאזיטארן (ווי מיקי גבריאלוב און נורית הירש) האבן געמאכט פון א גרויסער טייל פון זיינע דיכטונגען מעלאדיעס.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביאליק איז געבוירן געווארן אין ראדי ביי זשיטאמיר אין וואהלין, (היינט אוקראינע) י' טבת תרל"ג. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין וואלאזשינער ישיבה אונטער דעם נצי"ב. דארט האט ער געשריבן די פאעזיע "אל הצפור" אין יאר ה'תרנ"א (1891). אין זיינע שפעטערע יארן, ביי די צייטן פון די משכילים האט ער פארלאזט די יידישקייט. אין זיין דיכטונג "על השחיטה" (וואס באשרייבט קעשענעוו פאגראם) שרייבט ער זייער שארף:
- וְאִם יֶשׁ-צֶדֶק – יוֹפַע מִיָּד! (אויב איז דא אויף דער וועלט גערעכטיקייט זאל דאס דערשיינען באלד!)
- אַךְ אִם-אַחֲרֵי הִשָּׁמְדִי מִתַּחַת רָקִיעַ
- הַצֶּדֶק יוֹפִיעַ – (אבער אויב די גערעכטיקייט וועט דערשיינען נאך מיין שטארבן)
- יְמֻגַּר-נָא כִסְאוֹ לָעַד! (זאל פארלענדן ווערן דער צדק אויף אייביק!)
א שטיק צייט האט ער געוואוינט אין בערלין, וואו האט אנטייל גענומען אין א געמיינדע פון יידישע שרייבער און פארלעגער ווי שמואל יוסף עגנון, שמעון דובנאוו, ישראל איזידאר עליאשעוו, אורי צבי גרינבערג, יעקב קלאצקין (גרינדער פון "אשכול" פארלאג אין בערלין), משה קולבאק, שאול טשערניכאווסקי.
אין יאר ה'תרס"ט (1909), ביי דער צווייטער עליה, איז ער געקומען צום ערשטנס אין ארץ ישראל, אבער נאר פון ה'תרפ"ד האט ער זיך באזעצט וווינען אין תל אביב.
ער איז געווען א גרויסער פארפאסער פון עטליכע ביכער, אויך א גרויסער שרייבער אין די לשון קודש'דיגע צייטונען פון די משכילים פון פוילן און ליטע ווי דער הלבנון, הצופה, ער פלעגט זייער אסאך שפעטן פון די פרומע אידן, ער זיי געהאסט און האט געהאלטן אז זיי זענען שולדיג אין אלץ שלעכטץ, ספעציעל האט ער געהאט גרויסע מיינונג דיפערענצען מיט די חסידי'שע אידן, פרומע אידן פלעגן זיך דערווייטערן פון זיינע ארטיקלען.
ביאליק איז נפטר געווארן אין ווין, כ"א תמוז תרצ"ד.
- א טייל פון זיינע לידער געשריבענע אריגינעל אויף יידיש קאן מען לייענען אויפן אינטערנעט


text:
חלב
חלב (כיילעוו) איז די טיילן פעטנס פון א רינד וואס איז פארבאטן צו עסן פאר א אידן. אזוי ווי די פסוק זאגט אין פרשת שמיני כָּל חֱלְב וְכָל דָם לאׁ תׁאכֵלוּ .
נישט אלע פעטנס פון א בהמה איז חלב, חז"ל זאגן אז נאר די טיילן פעטנס וואס די תורה רעכנט אויס אין פרשת צו פון א קרבן חטאת אז מען זאל דעמפן אויפן מזבח אט די טיילן זענען די פארבאטענע, די איבעריגע ווערן אנגערופן שומן און מען מעג עס עסן.
די פאך פון אויסרייניגן א רינד פון חלב, ווערט אנגערופן "ניקור", א מענטש וואס איז באהאווענט אין די פאך ווערן אנגערופן א "מנקר", און אלגעמיין זענען דאס די שוחטים.
עס זענען דא געוויסע טיילן פון א רינד וואס קיינער איז נישט באהאווענט פונקטליך ווי אזוי צו אויסרייניגן דעריבער טוט מען עס אינגאנצען אפשניידן מיט די פלייש און די ביינער אין פארקויפן פאר גוים, ווי למשל די אינטערשטע 2 פיס מיטן גאנצן אינטישטן טייל, עס ווערט אנגערופן "חלק אחורנית".


text:
סטאק מארקעט
סטאק מארק איז א מארק אין וועלכע מען האנדעלט מיט סטאקס פון פארשידענע פירמעס און איז א מאדערנער פארעם פון אינוועסטירונג.
אינהאַלט
א פשוט'ער ביישפיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאמיר זאגן איר ווילט אנהייבן א ביזנעס, און איר באשליסט צו עפענען א רעסטוראנט. ערשט קויפט איר א בילדינג, איר קויפט אלע קיך עקוויפמענט, טישן און בענקלעך, איר נעמט אויף א קעכער, סערווירער, איר אדווערטייזד און איר עפענט די טירן. לאמיר זאגן אזוי:
- איר צאלט 500,000 דאלאר צו קויפן די בילדינג און עקוויפמענט.
- איבער די ערשטע יאר גיט איר אויס 250,000 דאלאר פאר סופלייס (רויע עסן וכדומה) און איינגעשטעלטע.
- ענדע יאר רעכנט איר צוזאם וויפיל געלט עס איז אריינגעקומען פון קונדן און איר זעט אז איר האט געמאכט סעילס אין ווערט פון 300,000 דאלאר.
זינט איר האט געמאכט 300,000 דאלאר און אויסגעגעבן 250,000 דאלאר, איז אייער נעט פראפיט 50,000 דאלאר. אויב ביזנעס גייט גוט און אין דאס צווייטע יאר פארדינט איר 325,000 דאלאר, די אויסגאבן בלייבן די זעלבע, דאן האט איר פארדינט נעט פראפיט 75,000 דאלאר. יעצט וויפיל איז די ביזנעס ווערט אויב איר ווילט דאס היינט פארקויפן? די ערשטע וועג צו קוקן איז אז די ביזנעס איז ווערט 500,000 דאלאר. ווייל די ווערט פון די בילדינג איז ארויף, די עקוויפמענט אראפ (ווייל עס איז שוין גענוצט), גלייכט עס זיך אויס צו 500,000 דאלאר. אין פאקט וועלן אבער מענטשן מסכים זיין אפצוקויפן אייער רעסטוראנט פאר 1,500,00 דאלאר ווייל די בינזעס גייט דאך פארדינען צום ווייניגסטענס 75,000 דאלאר א יאר, באקומט יענער א 5 פראצענט הרוחה. יעצט אויב איינער וועט קומען און אייך זאגן אז ער האט נישט גענוג געלט אפצוקויפן אייער רעסטוראנט קענט איר דאס פארקויפן פאר 10 מענטשן וואס וועלן צאלן 150,000 דאלאר יעדער איינער און וועלן באקומען א צענטל פון די פראפיט. דאס קען גיין אסאך ווייטער און איר קענט דאס פארקויפן פאר 3,000 מענטשן וואס וועלן צאלן 500 דאלאר יעדער איינער. נארמאלערהייט וועלן די 3,000 נייע בעלי בתים האלטן, אויף עפעס א וועג, קאנטראל אויף די ביזנעס. איר קענט אבער טאן קלוגער און אויך בלייבן א שותף אין די אינוועסטמענט, אזוי ארום וועט איר ווייטער קענען זיין באלעבאס אין אייער רעסטוראנט וועלכע איר האט פארקויפט און אריינפאקן 750,000 דאלאר אין באנק אריין. גענוי דאס איז א סטאק. די גרויסע פירמעס פארקויפן מיליאנען אקציעס פאר א פרייז וואס ווערט אויסגערעכנט לויט די ווערט פון די פירמע. אויב די פירמע פארדינט באקומט יעדער אקציאנער זיין פראצענט אין די ביזנעס. און אונזער פאל, אויב די רעסטוראנט וועט זיך אויסברייטערן און פארדינען א מיליאן דאלאר וועלן די 3,000 אקציאנער פארדינען 333 דאלאר. א מענטש וואס האט אינוועסטירט אין וואל-מארט 10,000 דאלאר פאר 30 יאר צוריק וואלט היינט ארויסגענומען עטליכע מיליאנען דאלארן ווייל די פירמע האט זיך געדאפעלט מיליאנען פראצענט אין די 30 יאר.
דער סטאק מארק איינפאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איר זענט א פריוואטער סיטיזן וועלכער האט פארקויפט אייער רעסטוראנט פאר אנדערע פריוואטע סיטיזנס. יעצט וואס וועט זיין אויב איינער פון די אינוועסטירער וויל פארקויפן זיין שעיר? וועט ער מוזן ארויסגיין אויפ'ן גאס און זוכן א קונה וועלכע איז זייער שווער. דער סטאק מארק באשיידט דעם פראבלעם. דער סטאק מארק (אויך באקאנט אלס דער סטאק עקסטשעינדזש און קען גערופן ווערן אין אידיש די בערזע) איז ווי א סופערמארק וואס פארקויפט אלע ערליי עסן אז איר זאלט נישט דארפן גיין צו יעדע פירמע באזונדער און קויפן דאס וואס זיי מאכן. דער סטאק מארק פארקויפט אלע ערליי סטאקס. די עקסטשעינדזש מאכט דאס קויפן און פארקויפן זייער גרינג. א מענטש דארף נישט אראפפארן ביז ניו יארק אויב וויל ער קויפן אדער פארקויפן א סטאק אין די ניו יארק סטאק עקסטשיענדזש. ער קען אנרופן א בראוקער און יענער וועט פאר אים אראפגיין. היינט האלט מען שוין אסאך ווייטער ווען מען קען קויפן און פארקויפן אין עטליכע סעקונדעס דורכ'ן טעלעפאן אדער אינטערנעט. דער סטאק מארק האט נאך א מעלה אז יעדער אינוועסטאר קען גענוי מיטהאלטן וואס טוט זיך אפ אין די פירמע פון וועלכע ער האט געקויפט א שעיר. אויב מאכט יענע פירמע א שלעכטע שריט וועט יעדער באלד וויסן און מען וועט זיך צוריקהאלטן פון צו קויפן פון יענע פירמע. מען קען אויך זען וויפיל מענטשן פון איבער די וועלט האבן געקויפט דעם סטאק אין דעם טאג. אויסער דעם קען יעדער זען די גאנצע היסטאריע פון יעדע פירמע זינט זי איז ארויף אויפ'ן סטאק מארק, ווען זי איז געשטאנען גוט און ווען נישט און פאר וויפיל זי האט פארקויפט א שעיר. בעפאר א פירמע האלט ביים שליסן א גרויסע געשעפט וועט זי אראפרופן עטליכע ביזנעס אנאליסטן און זיי צייגן וואספארא אינוועסטמענט זי גייט מאכן. די אנאליסטן שטודירן דאס אדורך און אויב עס געפעלט זיי גיבן זיי ארויס א באריכט אז עס לוינט זיך אריינצולייגן געלט אין די פירמע ווייל עס גייט בקרוב שטייגן דורך א פרישע געשעפט וואס זי שליסט יעצט. יעדע אנגעזעענע בינעס דזשורנאל האט אזעלכע אנאליסטן און די בראוקערס און אינוועסטארס דארפן באשליסן וועמען צו גלייבן. דורך דאס געלט וואס קומט אריין פון טויזענטער קויפער האט יענע פירמע געלט צו שליסן דעם געשעפט. אויב ארבעט זיך עס נישט אויס האט יעדער שאדן געהאט זיין געלט.
קארפאראציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע ביזנעס וואס וויל פארקויפן אקציעס אויפ'ן סטאק מארק צו א צאל פארשידענע מענטשן טוט דאס דורך איבערטוישן די ביזנעס צו א קארפאראציע. די פראדעצור פון איבערטוישן א ביזנעס צו א קארפאראציע ווערט אנגערופן "אינקארפארעטינג". אויב איר עפענט א רעסטוראנט און איר אליינס האט געקויפט די בילדינג, עקוויפמענט, און סופלייס דאן זענט איר דער איינציגסטער וואס מאכט אלע באשלוסן אין די ביזנעס און יעדע דאלאר פראפיט גייט פאר אייך אין טאש אריין. דאס ווערט אנגערופן אין די ביזנעס וועלט א "סאל פראפיעטארשיפ". אויב עטליכע מענטשן אינוועסטירן אין א רעסטוראנט צוזאמען וועלן אלע דריי זיך מוזן צוטיילן מיט די געלט און קיינער וועט נישט קענען מאכן קיין באשלוסן אן די צושטימונג פון די אנדערע צוויי שותפים. דאס ווערט אנגערופן א "פארטנערשיפ". א קארפאראציע איז אנדערש און איז גאנץ אן אינטערעסאנטער באגריף. א קארפאראציע איז א "פאקטישער פערזאן". די קארפאראציע איז רעגיסטרירט ביי די רעגירונג, עס האט א סאשעל סעקיוריטי נומער, עס קען באזיצן פראפערטי, עס קען גיין אין געריכט צו קלאגן מענטשן, קען אנגעקלאגט ווערן, און מאכן געשעפטן. א קארפאראציע האט סטאק וואס קען ווערן געקויפט און פארקויפט און אלע באזיצער פון די קארפאראציע האלטן סטאק אקציעס אין די קארפאראציע צו רעפרעזענטירן זייער אייגנטום. איין אומגלויבליכע כאראקטעריסטיש (אייגנשאפט) פון דעם "פאקטישער פערזאן" איז אז עס האט אן אומבאשטימטע און מעגליכע אומגעמאסטענע לעבנס שפאן. עס איז פאראן א גאנצע קערפערשאפט פון געזעצן וועלכע קאנטראלירן קארפאראציעס – די געזעצן זענען אין פלאץ צו באשיצן די אקציאנער און די פובליק. די געזעצן קאנטראלירן א רייע זאכן וויאזוי א נייע קארפאראציע אפערירט און איז ארגאניזירט. צום ביישפיל, יעדע קארפאראציע האט א באורד אוו דירעקטארס (אפילו אויב איינער האלט אלע אקציעס פון די פירמע איז פאראן א באורד וועלכע איז ער אליינס). די אקציאנער פון די פירמע טרעפן זיך יעדעס יאר און וועלן אויס ווער עס זאל זיין אין די באורד. די באורד מאכט אלע באשלוסן און נעמט אויף די אפיצירן (דער פרעזידענט און אנדערע וויכטיגע אפיצירן). די באורד באשליסט וויפיל אקציעס די פירמע זאל פארקויפן. א פירמע מעג האבן מיליאנען אקציעס און קען זיין א פריוואט-געהאלטענע פירמע אדער א פובליק-געהאלטענע פירמע. דער חילוק איז: אין א פריוואט-געהאלטענע פירמע זענען פאראן א גרופע מענטשן וואס קענען זיך גוט איינע די אנדערע און מאכן ביזנעס צוזאמען. א פובליק-געהאלטענע פירמע איז די אייגנטום פון טויזענטער און אמאל מיליאנען מענטשן וועלכע האנדלן זייערע אקציעס אויף א פובליק סטאק עקסטשעינדזש. אין אנדערע ווערטער איז די באורד די מוח פון דעם "פאקטישן פערזאן". די סיבה פארוואס מענטשן עפענען קארפאראציע ביזנעסער איז כדי זיי זאלן קענען צוזאמענקלויבן אסאך געלט פאר אינוועסטמענטס. לאמיר זאגן אז איר באשליסט צו עפענען אן עירליין. רוב מענטשן קענען אזא זאך נישט טאן ווייל זיי האבן נישט דאס געלט צו קויפן אפילו איין פליגער וועלכע קאסט מיליאנען. דורך א קארפאראציע איז עס אבער יא מעגליך ווייל מען נעמט צוזאמען געלט פון טויזענטער אינוועסטארס וועלכע קויפן אקציעס אין די ביזנעס. נאך א וויכטיגע סיבה פארוואס עס איז כדאי צו האבן א קארפאראציע ביזנעס איז צו לימיטירן לייביליטי (אחריות). אויב די ביזנעס ווערט געקלאגט אדער גייט ארויס פון ביזנעס איז נישטא קיין שאדן פאר קיינעם. די ביזנעס באצאלט דאס געלט. אין א פריוואטע ביזנעס וועט דער פארוואלטער מוזן באצאלן דאס געלט פון זיין טאש און ווער רעדט נאך אויב ער גייט באנקראט איז ער כמעט א פארטיגער אויף זיין לעבן.
דער סטאק און זיינע פרייזן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאמיר נעמען א ביישפיל פון א פירמע וועלכע האט צוזאמענגעשטעלט 20 מיליאן דאלאר דורך פארקויפן א מיליאן אקציעס פאר 20$ א שעיר. די פירמע נעמט אויף ארבייטער, קויפט איין עקוויפמענט, עפענט אירע טויערן, און אלע ס פארט א באן. לאמיר זאגן נאך א יאר פארדינט די פירמע א מיליאן דאלאר פראפיט. יעצט דארפן די באורד אוו דירעקטארס באשליסן וואס זיי זאלן טאן מיט דאס געלט. זייערע מעגליכקייטן זענען: 1) זיי קענען דאס אוועקלייגן אין באנק און דאס האלטן פאר א רעגנדיגע טאג. 2) זיי קענען פארטיילן דאס געלט פאר די אקציאנער וואס וועט אויסקומען א דאלאר פאר יעדן. 3) זיי קענען ווידער-אינוועסטירן דאס געלט צו פארגרעסערן די ביזנעס. 4) אדער קענען זיי מאכן א קאמבינאציע פון אלע אינאיינעם. אויב די באורד באשליסט באלד צו פארטיילן דאס גאנצע געלט פאר די אקציאנער דעמאלט ווערט דאס אנגערופן א אינקאם סטאק, וואס טייטש אז די אקציאנער באקומען א פראצענט פון די הרוחה וואס די פירמע פארדינט. אויב די באורד באשליסט צו אינסוועטירן דאס געלט דעמאלט וועט די סטאק ווערן א גראוט (וואקסנדיגע) סטאק וועלכע פרובירט צו ווערן גרעסער און גרעסער. אין א אינקאם סטאק וועט דער פרייז בלייבן בערך די זעלבע פון יאר צו יאר ווייל די פירמע וועט צוביסלעך ווערן גרעסער אדער קלענער . די שעיר הלאטער וועלן ערליך באקומען זייערע געלטער און האפנטליך וועט די טשעק גרעסער ווערן פון יאר צו יאר. א גראוט סטאק ארבעט אינגנאצן אנדערש. קיינער באקומט נישט קיין געלט ווילאנג מען פארקויפט עס נישט. די פירמע האלט דאס גאנצע געלט און וועט שטענדיג אינוועסטירן פאר מער ביזנעס. די פירמע וועט מעגליך שאפן גענוג געלט צו עפענען נאך א פליגל אין אן אנדערע שטאט און דאן וועט די פירמע ווערט זיין דאפעלט און אויך איר סטאק וועט זיך דאפלן. ווען דער אקציאנער וועט באשליסן אז דער סטאק איז שוין גענוג טייער און עס לוינט זיך אים יעצט צו מאכן דאס געלט וועט ער פארקויפן זיינע אקציעס פאר אנדערע וואס זוכן צו קויפן די זעלבע זאך און ער וועט פארדינען דאס געלט. מענטשן טוען דאס פאר יארן לאנג און נעמען ארויס 100 און 1,000 מאל אזויפיל וויפיל זיי האבן אריינגעלייגט. יעדע סטאק ווערט נאכגעפאלגט דורך די סעקיוריטיס ענד עקסטשעינדזש קאמיסיע וועלכע'ס פליכט איז צו צוזאמענקלויבן אלע פינאנציעלע אינפארמאציע פון יעדע פירמע וואס איז אויפ'ן סטאק מארק און דאס מאכן גרייט פאר די פובליק צו זען. עס זענען פאראן א רייע פון וועגן וויאזוי די אינוועסטארס רעכנען אויב עס לוינט זיך צו קויפן דעם סטאק אדער נישט. זיי נוצן ספעציעלע וואורק פאפירן אין וועלכע זיי פאלגן נאך פארשידענע אנגעגעבענע סימינים פון די פירמע און דער סטאק פרייז.
סטאק עוורעדזשעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאנצעפט פון א סטאק עוורעדזש איז זייער פשוט. יעדע סטאק פון יעדע פירמע גייט ארויף און אראפ יעדן טאג געוואנדן לויט'ן מארק. יעצט ווען אסאך סטאקס ליגן צוזאמען אויף איין ליסטע צייגן זיי בעסער וועלכע עס גייט ארויף און וועלכע עס גייט אראפ. לאמיר זאגן אז די נעסדעק עוורעדזש גייט אראפ מיט עטליכע פונקטן און נאר איין פירמע פון די 30 איז געשטיגן אין דעם זעלבן טאג, איז א גוטער סימן אז די פירמע מאכט אסאך ביזנעס טראץ וואס די מארק גייט נישט גוט. ווער עס לייענט און הערט וועגן סטאקס וועט כסדר הערן די ציפערן פון די גרויסע סטאק עוורעדזשעס ווי די דאו דזשאונס אינדוסטריאל עוורעדזש, די ען-וויי-עס-אי קאמפאסייט אינדעקס, די נעסדעק, די עס. ענד פי. 500, און די ראסעל 2000. די אלע עוורעדזשעס רעפרעזענטירן יעדע איינע אנדערע קאטעגאריעס פון פירמעס און מאכן דעם סטאק מארק פארמעסט מער עפעקטיוו. לאמיר נענטער באטראכטן און פארשטיין יעדע פון זיי: דאו דזשאונס אינדוסטריאל עוורעדזש. די אזויגערופענע דאו איז איינע פון די וועלט'ס מערסט באקאנטע מארק אנווייזונגן דורך אירע אויסגעקליבענע 30 פירמעס וועלכע פארמירן דעם עוורעדזש. די 30 פירמעס באשטייען פון אלע הויפט מארק סארטן וועלכע גיבן צוזאמען א קלארן בילד וואס די עקענאמיע טוט אין לאנד. ארגינעל איז די דאו געווען א ריכטיגע עוורעדזש מיט דעם וואס די פרייזן פון די 30 סטאקס זענען געווען אייניג איינגעטיילט צו 30. מיט דער צייט האט מען אבער איינגעזען אז צו זיין 100 פראצענט אויסגעהאלטן אין פאל א סטאק צעטיילט זיך אדער צאלט א דיווידענד האט מען געמוזט אויסגלייכן דעם נומער 30. היינט צו טאג, איבער 100 יאר שפעטער, זענען די סומעס פון די פרייזן פון די 30 סטאקס איינגעטיילט ביי א ציפער וועלכע איז ווייניגער ווי איינס! ווייל א ריר אין א סטאק פון איין דאלאר ביי א פירמע וואס פארקויפט אירע אקציעס פאר 100$ האט די זעלבע השפעה ווי אויב דאס זעלבע וואלט פאסירט מיט די 20 דאלארדיגע סטאק. אין אנדערע ווערטער איז די דאו היינט א ריכטיגע פרייז געוואויגענע סטאק אינדעקס. די דאו איז געגרינדעט געווארן אין 896' דורך טשארלס דאו צו רעפרעזענטירן די ביזנעס מארק וועלכע האט דעמאלט אנטהאלטן די אידוסטריס פון צוקער, לעדער, טאבאקא, גאזאלין, גומען, און קוילן. היינט צו טאג זענען דארט אויסגערעכנט די סטאקס פון די גרעסטע ריטעילערס, אויל פירמעס, אפטייקווארג פירמעס, און אינטערטעימענט פירמעס. די איינציגסטע פירמע פון די ארגינעלע ליסטע וועלכע איז נאך היינט אויסגערעכנט אויף די ליסטע איז דזשענערל עלעקטריק. עס. ענד פי. 500. די עס. ענד פי. איז געגרינדעט געווארן אין 920' דורך די פירמע סטאנדארט ענד פארס (עס. ענד פי.) און רעפרעזענטירן 500 פירנדיגע פירמעס פון די הויפט אינדוסטריס ווי טראנספארטאציע, יוטיליטיס, פינאנציעלע סערוויסעס, טעכנאלאגיע, העלט קעיר, ענערגיע, קאמיוניקאציע, סערוויסעס, מאטריאלן, קאנסומער פראדוקטן, און נאך. אסאך עקספערטן זענען ביי דער מיינונג אז די עס. ענד פי. שפיגעלט אפ די מארק נאך בעסער ווי די דאו ווייל עס נעמט אריין מער פירמעס און פון מער אפטיילונגן. רוב גרויסע געלט מענעדזשערס און פענסיע אדמיניסטראטארן נוצן די עס. ענד פי. אלס זייער באנקמארק וואו זיי שפיגלן די סך הכל וואוקס פון זייערע פאנדן קעגן די סטאק מארק. די עס. ענד פי. אינדעקס ווערט צוזאמענגערעכנט לויט די ווערט פון יעדע סטאק באזונדער, צעטיילט לויט די נומער פון אקציעס וואס ווערן געהאלטן דורך די פובליק. די פירמעס וועלכע פארמאגן די מערסטע אקציעס מאכן די גרעסטע אימפאקט אויפ'ן אינדעקס. אזא סארט סיסטעם ווערט אנגערופן א מארק געוואויגענע אינדעקס. ען-וויי-עס-אי קאמפאסייט אינדעקס. די אינדעקס צייגט די מארק ווערט פון אלע פירמעס וועלכע האנדלן אויפ'ן ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש. די אינדעקס ווערט אויטאמאטיש געטוישט נאך יעדע טראנזאקציע וואס ווערט געמאכט אינעם מארק. יעדע 15 סעקונדעס טוישט זיך די אינדעקס און דאס ווערט געשיקט עלעקטראניש צו אלע בראקערס און ווערט געוויזן אויף א גרויסע סקרין אינעם ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש געביידע. ווען איר הערט די נייעס פון סטאקס וועלן די רעפארטער דאס געווענליך באצייכנען אלס די ציפערן פון די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש ווייל די אינדעקס צייגט יעדע דעטאל אין יעדע פון אירע סטאקס. נעסדעק. די נעסדעק איז דער אלגעמיינער סטאק עוורעדזש וואו עס זענען געליסטעט רוב דורכשניטליכע פירמעס. דאס ווארט נעסדעק באדייט: די נאציאנאלע אסאסיאציע אוו סעקיוריטיס דילערס אויטאמאטישע אפשאצונג סיסטעם. די ליסטע האט זיך ארגינעל אנגעהויבן מיט 100 פירמעס און פארמאגט היינט איבער 5 און א האלב טויזענט פירמעס. וויבאלד די נעסדעק אינדעקס פארמאגט זייער אסאך פירמעס וועלכע באלאנגן צו די טעכנאלאגיע סעקטאר וועמענס מארק שטראם טוישט זיך זייער שנעל קען די גאנצע אינדעקס אמאל זיין אומאינטערעסאנט, אדער בעסער געזאגט אויסוועפיק, און ווייניג מענטשן וועלן דארט האנדלן. ראסעל 2000. די ראסעל אינדעקס מעסט די פארשטעלונג פון 2,000 קלענערע פירמעס וועלכע האבן נארוואס אנגעהויבן וואקסן און זענען ארויף אויפ'ן סטאק מארק. די אינדעקס איז אויך מערערע מאל נישט אינטערעסאנט און ווייניג מענטשן וועלן זוכן דארט צו האנדלן ווייל זייער אסאך פון די פירמעס זענען ניי און פארמאגן ווייניגער קאפיטאל ווי די גרויסע פירמעס אויפ'ן דאו אדער עס. ענד פי. עס זענען פאראן נאך גרויסע עוורעדזשעס ארום די וועלט אבער קיינע פון זיי פארנעמען נישט אזא וויכטיגן ארט אין די וועלט'ס מארק ווי די סטאק מארק אין אמעריקע, די וועלט'ס עקענאמישער הויפט קווארטיר. ווי געזאגט טוען די עוורעדזשעס צייגן די גענעראלע געזונטהייט פון אלע סטאק פרייזן אינאיינעם וואס גיט די ריכטיגע בליק וואס די עקאנאמיע טוט לויט די סטאק עוורעדזשעס. ווען די עקאנאמיע גייט גוט וועט זיך עס די ערשטע אנזען אויפ'ן סטאק מארק ווען א גרויסע צאל סטאקס וועלן זיך הייבן און מאכן דעם גאנצן אינדעקס העכער מיט א געוויסע צאל פונקטן. אין די סטאק מארק וועלט רופט מען אן די צייטן אלס א בול (ביק) מארק און פארקערט וועט מען עס רופן א בער מארק.
בערזעס און בערזע-מעקלערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן 3 גרויסע בערזעס אין די פאראייניגטע שטאטן וועלכע זענען: די ניו יארק בערזע, די אמעריקן בערזע, און די נעסדעק. יעדע פירמע וועלכע וויל גיין אויפ'ן סטאק מארק מוז זיך רעגיסטרירן צו איינע פון די עקסטשעינדזשעס. צום ביישפיל די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש פארמאגט איבער 3,000 פירמעס אויף איר ליסטע וועלכע פארמאגן צוזאמען נאנט צו 250 ביליאן אקציעס וועלכע זענען ווערט בערך 10 טריליאן דאלאר. ווען איינער וויל קויפן א סטאק פון איינע פון די 3,000 וועט ער מוזן גיין צו די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש וועלכע איז ווי א געשעפט וואס פארקויפט פראדוקטן. פארשטייט זיך אז קיינער וויל נישט אראפפארן קיין ניו יארק אדער נעמען א באן קיין וואל סטריט צו קויפן א סטאק, נאר ער רופט אן א בראקער וועלכער איז א מענטש אדער פירמע וועלכער איז אויטאריזירט צו קויפן און פארקויפן סטאקס און ער האט די ערפארונג. עס זענען פאראן צענדליגער בראקער פירמעס אין אלע עקן פון לאנד, אריינגערעכנט די ריזן פירמעס ווי מעריל לינטש, טשארלס שוואב, און מארגן סטענלי. די בראקער פירמע האנדלט פאר מיליאנען מענטשן און פירמעס און מיט זייער ערפארונג ווייסן זיי וויאזוי צו האנדלן און ווען צו האנדלן. דער מענטש צאלט פאר דעם בראקער א קליינע אפצאל צווישן 10$ און 100$ אדער א פראצענט פון די טראנזאקציע, געוואנדן לויט די פירמע. הייטיגע צייטן האט די אינטערנעט איבערגענומען א גרויסע טייל פון די סטאק מארק האנדל און יעדער אינדיווידועלער מענטש קען אליינס האנדלן אויף סיי וועלכע סטאק דורך די אויטאריזאציע פון א אינטערנעט פירמע וועלכע גיט די סערוויסעס. כמעט אלע גרויסע בראקערס, בענק, און כלערליי אינטערנעט פירמעס גיבן די סערוויס און דער האנדלער קען באטראכטן די ווערט פון זיינע סטאקס 24 שעה א מעת לעת. עס זענען אפילו פאראן אזויגערופענע אף האוער טרעיד פירמעס וועלכע לאזן קויפן און פארקויפן סטאקס אפילו אינמיטן די נאכט ווען די מארק איז פארשפארט. אויסער די ארגינעלע סטאק מארק זענען פאראן אסאך "אווער די קאונטער" סטאקס וועלכע פארקויפן זיך איבער'ן לאנד. די סארט סטאקס זענען געווענליך אומפארלעסליך ווייל די פירמעס קענען געווענליך נישט דעגרייכן די סטאנדארטן וועלכע עס פארלאנגט זיך צו רעגיסטרירן מיט איינע פון די סטאק עקסטשעינדזשעס.
סטאק אפציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סטאק אפציעס איז א ספעציעלע סטאק האנדל צווישן פירמעס און אירע ארבייטער. זייער אסאך פירמעס, פריוואטע און פובליק, אפערן סטאק אפציעס פאר אירע ארבייטער פאר א געוויסע צאל אקציעסאקציעס אין א געוויסע צייט און געוויסער פרייז. עס זענען פאראן עטליכע סיבות פארוואס די פירמעס ווילן געבן סטאק אפציעס. ערשטנס ווילן זיי מיט דעם באקומען גוטע ארבייטער וועלכע וועלן זיך צוכאפן צו דעם געדאנק, און אינעם צווייטן טריט מאכט דאס דעם ארבייטער שפירן ווי ער איז א טייל פון די ביזנעס וויבאלד ער האט סטאקס פון די פירמע און דאס מאכט אים פלייסיגער ארבעטן. נאך א סיבה וואס ברענגט פירמעס צו אפערן סטאק אפציעס איז צו האלטן ווי מער קעש דורך געבן קאמפענסאציע אלס א שטילער טייל פון די געהאלט. די פירמעס באשטימען א ביליגערן פרייז פאר די סטאק אפציעס און דער ארבייטער קען נישט דעגרייכן די סטאק פאר א געוויסע צייט וועלכע איז באשטימט געווארן פון פאראויס. דאס גיט די פירמע א געלעגנהייט צו טרעפן ארבייטער מיט גוטע כשרונות וועלכע וועלן אויך וועלן בלייבן אין די פירמע אפילו אויב עס שמעקט זיי עפעס נישט צוליב די האפענונג פאר די ריוח וואס זיי וועלן באקומען פון די סטאק אפציעס. רוב פירמעס וועלן צעטיילן די סטאק אפציעס צו עטליכע יאר אז דער ארבייטער זאל נאר קענען קויפן די סטאק אפציעס צעטיילט אביסל יעדעס יאר און אזוי וועט ער וועלן בלייבן אין די פירמע פאר נאך א יאר און נאך א יאר. יעדע סטאק אפציע קומט מיט אן עקספירעישן דאטום ביז ווען מען קען עקסערסייזן די אפציעס דורכ'ן איבערטוישן די אפציעס צו עכטע סטאקס און דערמיט פארדינען לויט די סטאקס געוואוקס און די בענעפיט פון דער ביליגער פרייז וואס ער צאלט דערפאר. אין א פריוואטע פירמע וועט די באורד אוו דירעקטארס פון די פירמע מאכן א שטימע וועלכע זיי האלטן איז אייניג צו די פירמעס אינערליכע ווערט פון די שעיר און לויט דעם וועט מען געבן די סטאק אפציעס פאר די ארבייטער. פארשטייט זיך אז אויך סטאק אפציעס זענען אן איינשטעל. מען קען טאקע פארדינען אסאך געלט מיט די בענעפיט פון א ביליגע פרייז אבער אויב די פירמע גייט באנקראט אדער אויב זי הייבט אן פאלן וועלן די ארבייטער מיט סטאק אפציעס ארויסקומען מיט א דורכפאל.
וואל סטריט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען רעדט אדער לייענט פון סטאקס קומט שטענדיג אויפ'ן געדאנק דאס ווארט וואל סטריט. יעדער וואס וואוינט אין ניו יארק איז שוין זיכער דארט געווען און אויב נישט איז כדאי צו כאפן א בליק אויף די עטליכע גאסן וואו די עקאנאמיע פון די וועלט ווערט געהאנדלט און אניליזירט. וואל סטריט געפינט זיך אונעם אונטערשטן טייל פון מאנהעטן (לאוער מאנהעטן) און איז די היים צו די וועלט'ס גרעסטע סטאק עקסטשעינדזש און פינאנציעלע געביידעס. וואל סטריט איז געגרינדעט געווארן אין 792' נאכדעם וואס א גרופע פון 24 מענער האבן אפגעהאלטן א היסטארישע מיטינג, באקאנט אלס די באטענוואוד אגרימענט, אין וועלכע זיי האבן באשלאסן צו עפענען א אפיציעלע סטאק עקסטשעינדזש געביידע וואו מענטשן וועלן קענען קומען האנדלן מיט סטאקס. זייער פלאן האט זיך גאר שנעל אויסגעארבעט און ביז א יאר דערויף האבן זיי געגרינדעט די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש וועלכע איז שפעטער קווארטירט געווארן אויף 11 וואל סטריט. וואל סטריט זעלבסט איז באקאנט אין די היסטאריע אלס איינע פון די וויכטיגסטע גאסן אין די אמעריקאנער געשיכטע וועלכע האט געדינט פאר די פעדעראלע רעגירונג ווען ניו יארק איז געווען אמעריקע'ס הויפט שטאט צווישן 785' און 790'. די גאס איז געבויט געווארן מיט שטארקע געביידעס און הויכע ווענט זיך צו באשיצן פון די אינדיאנער און איז שפעטער נאמינירט געווארן וואל סטריט. די ערשטע סטאק עקסטשעינדזש אין אמעריקע איז אויפגעשטעלט געווארן אין פילאדעלפיע אבער די פינאנציעלע ריזן אין וואל סטריט האבן איבערגענומען די קאנטראל פון אמעריקע'ס פינאנציעלע מארקס און ביז'ן היינטיגן טאג איז וואל סטריט געבליבן די וויכטיגסטע און פארנומענסטע פינאנציעלע ארט אין די וועלט. וואל סטריט טראגט מיט זיך א גלענצענדע היסטאריע פון צענדליגער זאטע יארן אין אמעריקע וועלכע זענען נאר געקומען א דאנק די אפטימיזם וואס דאס לאנד האט געהאט נאכדעם וואס וואל סטריט האט מצליח געווען נאכאנאנד. אבער וואל סטריט דערמאנט אויך פון עטליכע ביטערע טעג וועלכע האבן געלאזט א שטארקע עפעקט אויף די גאנצע עקאנאמיע אין אמעריקע. די ערשטע ערנסטע וואל סטריט קראך האט פאסירט אין 929' ווען די סטאק פרייזן זענען א לאנגע צייט בעפאר געווען 400 פראצענט העכער ווי זייער עכטע ווערט און עס האט אין א שיינעם טאג געפלאצט. עס איז געווען אקטאבער 23 אינדערפרי ווען די מארק האט זיך געעפענט מיט א פארלוסט פון 31 פראצענט. ביז אינמיטן טאג זענען אלע סטאקס געפאלן מיט איבער 49 פראצענט און עטליכע טעג דערויף איז די גאנצע סטאק מארק צוזאמענגעפאלן און אסאך בראקערס און אינוועסטירער האבן ארויסגעטאנצן פון די פענסטער צו זייער טויט צוליב די דעפרעסיע וועלכע האט דארט געהערשט. די שוידערליכע קראך האט עפעקטירט אמעריקע אין יעדעס ווינקל און דאס לאנד איז אריין אין א אפיציעלע דעפרעסיע תקופה וועלכע האט זיך ערשט געענדיגט אנהויב פון די צווייטע וועלט קריג. די צווייטע גרויסע קראך וועלכע א גרויסע טייל פון די ליינער וועלן געדענקן איז געווען אין 987' און איז שפעטער באקאנט געווארן אלס דער שווארצער מאנטאג. עס האט פאסירט אום אקטאבער 19 ווען די דאו דזשאונס איז געפאלן א שטוינענדיגע 508 פונקטן וועלכע איז געווען די גרעסטע פאל אין די סטאק מארק'ס היסטאריע. די וואל סטריט קאנטראלירער האבן פרובירט איינרעדן די וועלט אז עס איז געווען א קאמפיוטערייזד פראבלעם אבער עס האט גארנישט געהאלפן און אלע סטאקס האבן געטראסקעט היסטעריש איבערלאזנדיג א פארצווייפעלטע וועלט פון אינוועסטירער. די לעצטע בער מארק אויף וואל סטריט געדענקן מיר אלע. עס איז געווען ענדע זומער 00' נאך עטליכע יארן פון אומגעהויערע סוקסעס פון די אזויגערופענע דאט קאם פירמעס וועלכע זענען אויפגעשטאנען יעדן אינדערפרי און רייך געמאכט אסאך מענטשן דורך אויפגעבלאזענע ציפערן וועלכע די פירמעס האבן געקאכט אין זייערע ביכער נוסח ענראן און וואורלד קאם... די אויפגעבלאזענע מארק האט געקראכט און מיליאנען מענטשן האבן פארלוירן שווערע געלטער טראץ די פילע ווארענונגן פון עקספערטן וועלכע האבן א גאנצן זומער געווארנט אז די צייט וועט קומען. זינט יענעם סעפטעמבער איז נאך נישט געווען קיין ערנסטע מוצלח'דיגע טעג אין וואל סטריט אבער די וועלט איז אפטימיסטיש אז די גוטע צייטן וועלן צוריקקומען ספעציעל נאכדעם וואס די מארק האט איבערגעלעבט אמעריקע'ס אויפטרייסלונג אום סעפטעמבער דעם עלפטן.


text:
1843
1843 איז דאס 43סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1843 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קוואנטערניאן פארגעשטעלט דורך וויליאם ראוואן האמילטאן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן יאנואר - וויליאם מעקינלי, 25סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1901)
- 15טן יוני - עדווארד גריג, נארוועגישער קאמפאזיטאר (געש' 1907)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן יולי – סאמועל האנעמאן, דייטשער דאקטער (געב' 1755)


text:
סאציעלע פאביע
סאציאלע פאביע אדער סאציאלע אנגסט / פאניק (ענגליש: social anxiety אדער social phobia; העברעיִש: חרדה חברתית) איז א גייסטיקע קרענק, פון א מענטש וואס פארכט איבערן מאס פון צו זיין באטראכט און אפגעשאצט ביי אנדערע אין א סאציעלער צושטאנד. ווי צום ביישפיל ציטערט ער צו רעדן עפענטליך, אדער זיך צוזאמענטרעפן געמיינשאפטליך. דאס ווערט פארעכטן אלס א כראנישע פאביע קרענק, ווייל אין יעדער סאציעלער צושטאנד איז ער איבערמאסיק זעלבסט-באוווסט (ד.ה. ער טראכט פון זיך איבער די נארמאלע מאס).
אָפט-מאל פילן זיי אז מענטשן באטראכטן זיי ווירקליך מיט זיבן אויגן, און דערפאר פילן זיי זיך זייער נידעריק און באזארגט מיט וואס זיי טוהען נעבן מענטשן. זייער שרעק קען זיין אזוי הארב, אז עס קען זיי ווירקליך באשעדיקן זייער ארבעטן פאר פרנסה, גיין אין שולע, און זייער אלגעמיינער סאציעלער לעבן אין פארשיידענע אקטיוויטעטן.
דער אונטערשייד פון סאציעלע אנגסט צו סתם שעמעוודיקייט איז מיט דעם וואס דער סאציאל-פארכטער ווערט געשעדיקט פונקציאנאליש מיט דעם וואס ער איז צוריק-געהאלטן פון זיין אקטיוו אין וועלכער סאציאלער צושטאנד.
די מאס פון דער פאביע איז נישט גלייך ביי יעדן, עס איז דא אן אונטערשייד צווישן מענטשן אין ווי אָפט זיי מאכן דאס מיט, און אין וועלכע סארט צושטאנד. צום ביישפיל קען א גרויסער זינגער אדער אקטיאר פון איין זייט שטיין אויף די בינע און שפילן פאר א גרויסן עולם, און פון דער צווייטער זייט ליידן פון סאציאלע פאביע אין סיי וואסערע סאציאלע צושטאנד.


text:
אקאדעמיע פאר דער העברעישער שפראך
קאארדינאטן: 31°46′20.34″N 35°11′54.71″E / 31.7723167, 35.1985306
די אקאדעמיע פאר דער העברעאישער שפראך (אויך גערופן קורץ: "אַקאַדעמיע פאר דער שפראך" און אין קאָנטעקסט - "אַקאַדעמיע") (אין העברעאיש: האקדמיה ללשון העברית) איז "דער העכסטער אָרגאַן פון וויסנשאַפֿט פון דער העברעיִשער שפּראַך" און איז לויטן געזעץ די העכסט אינסטיטוציע פון די העברעיִש שפּראַך, 1953.
אַקאַדעמיע האלט דורך פון די העברעיִש שפּראַך קאמיטעט. זי טוט ארבעטן צו דער אַנטוויקלונג פון שפּראַך, פּונקט ווי מיר די צילן שטעלן אַרויס אין סעקשאַנז: 1. צו קאַנווין אַ קוועסטשאַנינג פון דער העברעיִש וואָקאַבולאַרי פֿאַר אַלע צייטן און שיכטן; 2. צו פאָרשן די ביניען פון די העברעיִש שפּראַך, געשיכטע און פּערמיוטיישאַנז; 3. סטרויערן די וועג די אַנטוויקלונג פון די העברעיִש שפּראַך דורך זייַן נאַטור, לויט צו די באדערפענישן און מעגלעכקייטן אין אַלע געביטן פון טעאָריע און פירונג, וואָקאַבולאַר, גראַמאַטיק, שרייבן, אויסלייג און טראַנסקריפּציע.
אפהיטן און קולטיווירן א שפראך איז אַ מאָדערן דערשיינונג, פארבונדן מיט דער העכערונג פון נאַציאָנאַליזם און די פאַרלייגן פון אַ פאָלק שטאַט. די אינספּיראַציע פֿאַר די פאַרלייגן פון די אַקאַדעמיע געקומען פון מקבילטה פֿראַנקרייַך, דער פראנצויזיש אַקאַדעמיע, וועלכע איז אויך געגרינדעט פֿאַר די פראנצויזיש און פאַסטערינג קאַנסערוויישאַן.
אָבער, רעכט צו יינציק געשיכטע פון דער ייִדיש מענטשן, און די פּראָוליפעריישאַן פון פרעמד שפּראַכן צווישן די ייִדיש גלות אַרום די וועלט, און אויף די אנדערע און זייַענדיק פון די העברעיִש שפּראַך אַ הויפּט פאַקטאָר אין די געדאנקען פון ייִדיש נאַשאַנאַליזאַם, ציוניזם און די ריבערט פון ישראל זינט דער צייַט פון דער ערשטער עליה, זענען טאַסקס אַז געשטאנען פאר "צו די העברעיִש שפּראַך" און דערנאך די אַקאַדעמיע העברעיִש, גרויס און פיל ווידער ממקבילאָטיה אומות פון דער וועלט.
אין 1993 איז דער פרעזידענט פון דער אַקאַדעמיע פּראַפעסער משה בר-אשר זייַן מיטגלידער זענען 35 מיטגלידער אין דערצו צו זיי עס זענען אויך מיטגלידער פון קאַנסאַלטאַנץ און עהרע מיטגלידער.
יעדער בירגער קען פאָרלייגן אַ קשיא אָדער קלאריפיקאציע וועגן דער העברעיִשער שפּראַך אַקאַדעמיע און באַקומען אַ פאָרמאַלן ענטפער פון דער אַקאַדעמישער וועלט.


text:
נהריה
נהריה איז א שטאט אין צפון דיסטריקט פון מדינת ישראל. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תרצ"ה. די שטאט געפונט זיך אויף די ברעגעס פונעם מיטלענדישן ים, אין מערב גליל. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009, האט נהריה 51,800 איינוווינער.
שאסיי 4 פארט אריבער דער שטאט, צו צפון ראש הנקרא, און צו דרום אין ריכטונג פון עכו, קריות, און חיפה. ביי די נהריה קרייץ, געפינט זיך שאסיי 89, וואס פירט קיין מעלות-תרשיחא און צפת.
אגד אויטאבוסן געזעלשאפט, און נתיב אויטאבוסן שטעלן צו טראנספארטאציע, פארן פובליקום. ישראל באנען אפערירט די נהריה באן סטאנציע, וועלכע געפונט זיך אין צענטער פון שטאט, און איז די מערסט צפונדיקסטע פאסאזשירן סטאנציע, פון ישראל באנען.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווילינג שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נהריה האט 12 שוועסטער שטעט:
- טעמפּעלהאָף, בערלין, דייטשלאנד
- פּאַדערבאָרן, דייטשלאנד
- דאַרמשטאַט, דייטשלאנד
- אָפפענבאַטש בין מאַין, דייטשלאנד
- עלסיע, דייטשלאנד
- ביעלעפעלד, דייטשלאנד
- יססיי איר-מאָלינאָ, פראנקרייך
- ליבערעק, טשעכיי
- קעקסקעמעט, אונגארן
- פּאַקאַדאַ, גריכנלאנד
- דעלרייַ ביטש, פֿלאָרידע, פאראייניגטע שטאטן
- מיאַמי ביטש, פאראייניגטע שטאטן


text:
לאורע שלעזינגער
לארע שלעזינגער איז א באקאנטער טאלק שוי גאבטגעבערין וואס רעדט ארום צו פרויען דורכאויס אמעריקע אויף הונדערטע ראדיאו סטאנציעס איבער משפחה פראבלעם.
זי איז די 4טע גרעסטע פאפולערע טאלק שוי גאסטגעבערין אין אמעריקע. נאך 1. ראש לימבאו 2. שאן הענעטי 3. מייקל סעוועזש. 4. לארע שלעזינגער
זי איז דאס מערסטע קאנטראווערסיאל ווי אלע אין דעם פעלד אז דא מאכט איר דא מערסטע פאסנד צו געבן עצות אויף אין דעם פעלד.
זי האט געפעלטשט איר פסיכאלאגיע ליצענץ.
זי איז געגט.
זי איז צעשלאגן מיט אירע שוועסטער און פארשטארבענע מאמע.
זי האט זיך מגייר געוועזן על פי הלכה און יארן לאנג זיך געפירט ווי א פרומע אידענע לכל דבר, געשיקט איר זון אין א מאדערן ארטאדאקסישער ישיבה און בלויז געגעסן כשר.
אבער זי האט אפגעלאזט אידישקייט איינזענדיג אז די הלכה און תורה ווערסיע פון אידישקייט איז בלויז אבסעסירט מיט דעם אייגן פאלק און האבן נישט קיין אויסגעארבייטע גאנג פאר גוים אין די היינטיגע מאדערן וועלט בלויז די זיבן מצוות וואס איז אויך נאר אקטיוויזירט געווארן בימי שיד ישראל על העליונה, דעריבער האט זיך איינגעזען אז אידישקייט איז אלט מאדיש און אפגעפארן דערפון.
אין פאליטיק איז אבער דער אפטייטש פון איר אכזבה פון אידן און אידישקייט געוועזן ווען זי האט געליטן פון עדווערטייזונג בויקאטן אויף איר שוי פון פראקטער ענד געמבל און נאך ריזן קאמפאניס וואס זענען געווארן געצווינגן פון די ליבעראלן נישט צו שטיצן איר ראדיא פראגראם, און בלויז די קריטסען מיט אלע ערליכע גוים האבן זיך דאן שטארק אנגענומען פאר איר און די אידישע פובליק מענטשן וואס זענען רויב פריי און ליבעראל געשטימט האבן איר גאר גערודףט. זי האט דאן אויך פארלוירן די ניו יארק שוי.
נאך א גאר שטארקע קאנטראווערסיע איז געווען די פובליקאציע פון פיקשער'ס פון דר. לאורע אויסגעטאן, וואס זי געלאזט נעמען ווען זי האט געהאט אן אפעיר מיט ביל באללאנס, ווען זי איז געווען 28. און ווען זיי האבן זיך צוקריגט אין 1998 האט ער עס פארקויפט, מן הסתם צו מאכן א פאר דאלער, און אויף איינוועגס פארשעמען דר. לאורע. און האט בשעתו אויפגערודערט אמעריקע אז דאקעטער לאורע וואס זי פליקט אריין די תמימותדיגע קאלערס אגאנצען טאג אז זיי טוען עוולות און האבן נישט קיין שטארקע מאראל, האט גאר געווען די דאזיגע געפאלן אין די מאראלן פון זינדיגן מיט א פרעמדע מאן.
אבער זי איז נאכאלסט גאר גרויס ווייל רוב אמעריקע זענען פרום


text:
יעקב פנחס פערלמוט
יעקב פנחס פערלמוט (מער באוואוסט אלס יאַן פירס; 1904 - 1984) איז געווען א חזן און אן אפערע זינגער.
ער איז געבוירן אין ניו יארק'ס לאוער איסט סייד אין יאר 1904 צו זיין פאטער לוי הכהן פערלמוט און זיין מוטער אנא, וואס האבן אימיגרירט פון האראדעץ אין דער ליטע.
אלס קינד האט ער געזונגען אלטא אין די כאר שכנות'דיגע שולן, וואס דאס האט אים געברענגט די אינטרעסע אין יודישער מוזיק. ער האט אויך געשפילט א פידל.
ער איז געווען א באליבטער אפערע טענאר זינגער. און אויך האט ער רעקארדירט פילע חזנישע קאמפאזיציעס און יודישע לידער.
ער האט געהייראט אליס קאלמאנאוויץ.
ער איז געשטראבן אין יאר תשמ"ד (1984).
זיין שוועסטער שרה האט געהייראט דעם חזן און זינגער ראובן טיקער.


text:
פאליציי אויטא געיעג
פאליציי אויטא געיעג (car chase) איז ווען די פאליציי יאגט נאך א פארברעכער וועלכער אנטלויפט מיט אן אויטא. די פאליציי נוצט פארשידענע טאקטיקן צו צווינגן דעם אנטלויפנדן אויטא צו קומען צו אן אפשטעל.
אן אויטא געיעג איז נישט קיין שפיל. די פאליציי האבן שוין מערערע מאל אומגעברענגט אומשולדיגע און זענען אליין אויך געשעדיגט געווארן אין די מסוכנ'דיגע געיעגן. די פאטאליטעטן האבן געפירט דערצו אז די פאליציי אפיצירן דארפן דורכגיין ספעציעלע טרענירונגן וויאזוי צו באהאנדלן אזא סיטואציע און ווען עס לוינט זיך צו גיין אויף א געיעג און ווען נישט.
טרענירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גענוי ווי א ביקס וואס קען זיין זייער מסוכן אויב מען נוצט דאס נישט לויט די אנווייזונגן, אזוי אויך איז א יאגנדיגע אויטא וועלכע שמייסט אויף לאקאלע גאסן און שאסייען צווישן אנדערע אויטאס וועלכע גייען זיך זייערע וועגן. אמאל האבן פאליציי אפיצירן נישט באקומען קיין טרענירונג וויאזוי צו נוצן זייערע אויטאס אין פאל זיי יאגן איינעם נאך און עס האבן פאסירט אסאך שווערע עקסידענטן אין וועלכע די קרימינאלן, פארבייגייער, און אפטמאל די פאליציי אפיצירן זעלבסט זענען געשעדיגט געווארן.
אסאך האבן קריטיקירט דעם פאליסי און געטענה'ט אז עס לוינט זיך נישט נאצויאגן קרימינאלן ווען מען שטעלט איין די לעבנס פון פאליציי אפיצירן און זיכער נישט ווען פארבייגיער קענען געשעדיגט ווערן. דאס האט געפירט די פאליציי דעפארטמענטס ארום דאס לאנד צו געבן זייערע אפיצירן ספעציעלע טרענירונג וויאזוי צו באהאנדלן זייערע אויטאס אין אזעלכע פעלער.
די ערשטע זאך וואס זיי דארפן גוט קענען זענען די עקוויפמענט וואס מאדענע פאליציי אויטאס פארמאגן. אזעלכע זאכן ווי בליציגע לעקטערס, סיירינס, און ראידא טראנסמישן קען אוועקנעמען די קאנצעטראציע פון ראוד און א ציט ווען דער אויטא פארט זייער שנעל. די אלע זאכן דארף זיין ווי נאטורליך צו די אפיצירן אז עס זאל זיי נישט עפעקטירן ביים דרייוון.
פאליציי אגענטורן פארמאגן ספעציעלע שטחים וואו זיי שטעלן אויס פארשידענע ראוד און הייעוועי סיטואציעס און דערויף טרענירן זיי די אפיצירן צו דרייוון מיט א שנעלקייט פון 120 מ.פ.ש. און מאכן שארפע מאנעווערעס אן פארלירן קאנטראל.
טייל פאליציי דעפארטמענטס פארמאגן ספעציעלע דרייווינג סטימולעיטארס (ווידעא שפילן) וועלכע טרענירט זיי צו אלע אומשטענדן וואס מעגליך. די אפיצירן קענען דערנאך איבערקוקן זייער דרייוון פון די הייך ווי עס וואלט ווען גענומען געווארן פון א העליקאפטער.
עקוויפמענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט עקוויפמענט וואס פעלט אויס צו קענען נאכיאגן קרימינאלן איז דער פאליס קאר. רוב היינטיגע פאליציי אויטאס זענען ספעציעל געבויט פאר דעם באנוץ און על פי רוב באשטייען זיי פון פארד אדער דזשי-עם מאדעלן. די מערסט פארשפרייט זענען די פארד קראון וויקטאריע, שעווראלעט אימפאלא, שעווראלעט טאהאו, דאדזש אינטרעפידס, און אמאל א דזשיפ טשעראוקי פון קרייסלער.
(אגב, די ערשטע ברייט באנוצטע פאליציי אויטא מאדעל איז געווען די שעווראלעט קאפריס און דערנאך איז צוגעקומען די קראון וויקטאריע וועלכע איז פארשפרייט געווארן איבער'ן גאנצן לאנד. די קראון וויקטאריעס האבן אבער געהאט א פראבלעם אז ווען מען האט אריינגעקראכט פון אונטן האט א פייער עקספלאדירט. דאס האט געברענגט צו די טויט פון עטליכע אפיצירן און פארד האט דאן אריינגעשטעלט א ספעציעלע סיסטעם וועלכע נוצט כעמיקאלן צו פארהאלטן א פייער איינמאל דער אויטא פארט שנעלער ווי א געוויסע ספיד. אבער די פאליציי דעפארטמענטס האבן נישט אויסגעווארט אויף פארד'ס פאררעכטונג און האבן איבערגעלאזט פארד און אריבער צו דזשי-עם'ס אויטאס).
די פאליציי אויטאס זענען אנדערש מיט עטליכע זאכן ווי די ציווילע פון דעם זעלבן סארט. א פאליס קאר ווערט גענוצט זייער אסאך און שטייט אסאך אויף איין פלאץ. די ענדזשינס זענען געטוישט פאר א שטערקערע וועלכע קען פארן שנעלער און פארנעמען די פלוצלינגע טוישן פון ספיד. צודעם פארלאנגט זיך אויך בעסערע טראנסמישן קילערס און שווערע ראידאטארס אויף אויסצושפייען די היץ. אויך די אלטענעיטאר ווערט געטוישט וויבאלד די פאליציי אויטאס האבן לעקטערס, סיירינס, און ראידא עקוויפמענט וועלכע פארלאנגן ביז 130 עמפס.
אויסער די אויטאס פארמאגן אלע פאליציי דעפארטמענטס ספעציעלע עקוויפמענט וואס ווערט גענוצט צו מאכן ראוד בלאקירונגן און אזוי כאפן דעם אנטלויפנדיגן קרימינאל. זיי פארמאגן ספעציעלע אייזענס וועלכע קענען צושטעכן רעדער איינמאל מען פארט ארויף דערויף און געוויסע פאליציי דעפארטמענטס פרובירן יעצט אויס א נייע טעכנאלאגיע וואס וועט קענען שניידן די גאזאלין סופליי צו אן אויטא פון דערווייטענס דורך נוצן לעיזער.
גרויסע פאליציי דעפארטמענטס פארמאגן אויך העליקאפטערס וועלכע קומען זייער גוט צוניץ ביים נאכיאגן קרימינאלן. די העליקאפטערס האבן נישט קיין ראוד פראבלעמען און קענען שטענדיג האלטן אן אויג אויף דעם אנטלויפנדיגן אויטא פון דער הייך. זיי וועלן אריינרופן די סטאנציע צו געבן סטראטעגישע ראוד בלאק פונקטן.
דער געיעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אפיציר דארף מאכן א באשלוס אויב עס איז וויכטיג נאכצויאגן אן אנטלויפנדיגן אויטא אדער נישט. א געיעג איז א מסוכנדיגע זאך און עס דארף בארעכטיגט ווערן. דער אפיציר וועט נארמאל פרובירן ליינען די לייסענס נומערן און אריינרופן אין זיין ראדיא צו די סטאנציע וואו מען וועט אים מעלדן אויב דער אויטא איז גע'גנב'ט אדער איז גענוצט געווארן אין א פארברעכן. דער אפיציר און זיין קעיפטען וועלן באשלוסן אויב עס איז וויכטיג צו מאכן א געיעג. אין פעלער ווען א לייסענס איז ריין אדער אויב דער אפיציר וועט נישט קענען נאכיאגן צו ליינען די לייסענס נומערן וועט מען פיל מאל אויפגעבן דער געיעג וויבאלד עס איז נישט אזוי וויכטיג אז מען זאל איינשטעלן די קאסקעווענצן וואס א געיעג קען ברענגן.
די וועטער און אנדערע פאקטארן וועט אויך שפילן א ראלע אין דעם באשלוס. אויב די וועטער איז שיין און די ראודס זענען טרוקן וועט דער אפיציר מעגליך מאכן א געיעג אפילו פאר א ספק אדער אומוויכטיגע פארברעכן. אויב עס רעגנט אדער שנייט וועט זיך אויספעלן א וויכטיגערע סיבה פארוואס עס זאל זיך לוינען צו מאכן א געיעג.
אויף א פלאץ ווי עס איז פאראן טראפיק, אדער קאנסטראקשן, אדער דער אפיציר ווייסט אז אביסל ווייטער איז פאראן א סקול פאר קינדער וועט ער דעם פארשוין לאזן לויפן און נישט איינשטעלן זיין לעבן אדער די לעבן פון אומשולדיגע פארבייגייער. אין רוב פעלער וועט דער אפיציר רופן הילף און וועט בלייבן אין קאנטאקט מיט א העכערע אפיציר (סופערווייזער) וואס וועט געבן דעם באשלוס וואס ווייטער צו טאן. אויב דער סופערווייזער וועט באשליסן אז די סיטואציע איז צו מסוכן וועט ער מעגליך אפרופן דעם געיעג.
אין א סיטואציע ווען מען קען נישט דעם פארברעכער אפשטעלן איז פאראן א טעכניק וואס ווערט גערופן די פארסוט אינטערווענשן טעכניק. דאס פארלאנגט אז דער אפיציר זאל דעגרייכן דעם אנטלויפנדיגן אויטא און זיך שטעלן ביי זיין זייט און אים געבן א שטופ זייטיג אויף די אונטערשטע טייל נעבן די רעדל. דאס וועט מאכן דעם אויטא זיך דרייען און ארויסגיין פון קאנטראל פון וועלכע דער פארברעכער וועט זיך נישט קענען אזוי שנעל ערהוילן און וועט מוזן אויפגעבן.
אבער דער טענכיק מעג נאר גענוצט ווערן נאכדעם וואס די פאליציי האט אפגעליידיגט דעם שאסיי אדער גאס וואו דער געיעג פאסירט ווייל אנדערש וועלן אנדערע אויטאס עפעקטירט ווערן און פארבייגייער קענען געשעדיגט ווערן.
אויב דאס העלפט אויך נישט וועט דער אפיציר בלייבן מיט די ברירה פון נוצן זיין ביקס צו שיסן די רעדער און אפשטעלן דעם אויטא מיט געוואלד. דער מיטל ווערט זייער זעלטן גענוצט און עס מוז באשטעטיגט ווערן פון א הויכראנקיגער אפיציר און אזא באפעל וועט נאר קומען אין א פאל ווען עס האנדלט זיך פון גאר א גרויסער פארברעכער וועמען עס איז א גרעסערע סכנה צו לאזן גיין ווי אים נאכצויאגן.
אין די היינטיגע וועלט מיט קאמעראס און טעלעוועיזע ווערן פאליציי געיעגן טיילמאל רעקארדירט און געוויזן פאר די פובליק. טעלעוויזיע העליקאפטערס פאלגן נאך די פאליציי פון אויבן און באטראכטן די גאנצע געשעעניש וועלכע ווערט טראנספארמירט לעבעדיג צו יעדן.
די שטאט לאס אנדזשעלעס איז באקאנט אלס די הויפטשטאט פון פאליציי אויטא געיגעגן. עס ווערן דארט באריכטעט בערך 700 אויטא געיגעגן פער יאר. רוב מידיא פירמעס פארמאגן ספעציעל טרענירטע העליקאפטער פילאטן וועלכע פאלגן נאך אויטא געיעגן פון דער לופטן און דאס ווערט געוויזן לעבעדיג אויף טעלעוויזיע.
די געזעצן איבער פאליציי געיעגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געזעצליך איז נישט פאראן עפעס וואס שטייט אין וועג פאר פאליציי אפיצירן צו מאכן דעם יא באשלוס און אנהייבן א געיעג. די פאליציי האט די לעגאלע רעכט אליינס צו מאכן דעם באשלוס און די איינציגסטע קאסקעווענצן וואס זיי קענען האבן איז די פובליק קריטיק אדער קריטיק פאר דעם אפיציר אינערהאלב די אגענטור.
לויט די נאציאנאלע הייעוועי טראפיק סעפיטי אדמיניסטראציע דאטא, איז דעם פארגאנגענעם יאר געווען 365 טויט פעלער איבער'ן לאנד וועלכע איז געווען דער רעזולטאט פון א פאליציי געיעג. פון דעם נומער זענען 140 געווען פארבייגייער אינגאנצן אומשולדיג זייענדיג אויף די נישט ריכטיגע פלאץ אין די נישט ריכטיגע מינוט.
נאכמער, די פעדעראלע רעגירונג האט א געזעץ וועלכע באשיצט אירע לאו ענפארסמענט אגענטורן פון יעדע סארט שאדן וואס קומט ארויס ווען אפיצירן פירן אויס זייערע פליכטן. דאס מיינט אז לעגאל קען מען נישט קלאגן די רעגירונג אויב עפעס פאסירט מיט א הויז, אויטא, פעלד, אדער מענטשליכע שאדן. דער געזעץ איז אנדערש פון סטעיט צו סטעיט און אמאל קען יא געלונגן פאר א געליטענעם צו באקומען קאמפענסאציע. אבער די אפיצירן וואס האבן געטאן זייער ארבעט קענען קיינמאל נישט געקלאגט ווערן אזוי לאנג ווי זיי האבן געטאן זייער ארבעט.


text:
הארטווארג
- דער ארטיקל דיסקוטירט קאמפיוטער געצייג. אויב איר זוכט הויז געצייג, זעט אייזנווארג.
האַרטװאַרג (Hardware) באדייט די אלע טיילן פון א קאמפיוטער וואס מען קען אנרירן, למשל קלאוויאטור און עקראן, און וואס ענדערן זיך נישט, אקעגן ווייכווארג, וואס מען זעט נישט און וואס קען ווערן גרינג געענדערט.
אינהאַלט
הארטווארג פון א פערזענלעכן קאמפיוטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מוטערפלאטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עלעקטריע שפייזונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינשפייכלערונג קאנטראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווידעא ווייזן קאנטראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
פאנאמא
פאנאמא (ענגליש: Panama), אפיציעל די רעפובליק פון פאנאמא (שפאניש: República de Panamá), איז דאס דרומסטע לאנד פון צענטראלער אמעריקע און ממילא פון צפון אמעריקע. פלאצירט אויפן איסטמאס צווישן צפון און דרום אמעריקע, פאנאמא האט גרענעצן מיט קאסטא ריקא צו צפון-מערב, קאלאמביע צו דרום-מזרח, דעם קאראאיבישן ים צו צפון און און דעם פאציפישן אקעאן צו דרום. די הויפטשטאט איז פאַנאַמאַ-שטאָט.
די שפאנישע האבן אויסגעפארשט און באזעצט דאס לאנד אינעם 16טן יארהונדערט. אין 1821 האט פאנאמא זיך געשיידט פון שפאניע און זיך פארבינדן אין א פארבאנד מיט קאלאמביע, עקוואדאר און ווענעזועלע, וואס האט געהייסן די רעפובליק פון גראן קאלאמביע. ווען גראן קאלאמביע האט זיך צעטיילט אין 1830, איז פאנאמא געבליבן א טייל פון קאלאמביע. אין 1903 האט פאנאמא ארויסגעטרעטן פון קאלאמביע.
צווישן 1904 און 1914 האבן די אמעריקאנער ארמיי אינזשענירן געבויט דעם פאנאמא קאנאל. אין 1977 האט מען אונטערגעשריבן אן אפמאך צווישן פאנאמא און די פאראייניגטע שטאטן אריבגערצוגעבן דעם קאנאל צו פאנאמא ביזן סוף פונעם יארהונדערט.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ CIA – The World Factbook. Cia.gov. דערגרייכט דעם 2010-12-23.


text:
מוזיי
מוזײ אדער מוזעאום באדייט א "אויסשטעלונג" פון אלטע היסטארישע זאכן וואס ציהט יערליך מיליאנען באזוכער וועלעכע ווילן כאפן א בליק אויף די פארגאנגענהייט און ווי אזוי עס האט אויסגעזעהן דאס לעבן פון אמאל.
פון די באקאנטע מוזעאום'ס זענען די האלאקאסט מוזעאום אין וואשינגטאן, די נאטירליכע היסטאריע מוזעאום אין ניו יארק און די גוגנהיים אונטערנאציאנאל מוזעאום אין די בריטישע מוזיי אין לאנדאן.
אינהאַלט
היסטאריע מוזעאום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היסטאריע מוזעאום איז אן זאמלונג פון פארשידענע היסטארישע זאכן וועלעכע טוט פּרעזענטירן א פארגאנגענהייט. ווי אין יעדע שטאט אדער לאנד וועט מען טרעפן די מוזעאום וואס טוט פרעזענטירן די היסטאריע פון יענעם שטאט/לאנד און ווי אזוי מען האט געלעבט אין יענעם ספּעציפישן לאנד אין די אמאליגע יארן.
אזוי אויך וועט מען טרעפן אין יעדעס לאנד א מוזעאום וואס טוט פרעזענטירן א געוויסע היסטאריע פון אלטע פארשידענע אינטערעסאנטע זאכן. צום ביישפיל: א טראנספארטציע מוזעאום, שיף מוזעאום, אדער פון ספעצילע עטיקס/פאלק. אידישע מוזעאום, להבדיל אינדיאנע מוזעאום, אויך פין פארשידענע זאכן אינעם לאנד ווי א פאליציי מוזעאום א פייער מוזעאום. צומאל מאכן די מוזעאום'ס א ספּעציעלע אויסשטעלונג וואס ציהט אסאך באזוכער.
א היסטאריע מוזעאום קען אויך זיין א געוויסע פּלאץ וואס טראגט א היסטארישער ווערט. ווי א הויז וואו עס האט געוואוינט א געוויסע בארימטע פערזענליכקייט אדער א געוויסע פלאץ וואו עס איז פארגעקומען א גרויסע באדייטפולע געשעהעניש וועלעכע האט עס פארוואנדלט אין א מוזעאום פונעם היסטארישן שטאנדפונקט.
אויך איז דא היסטאריע מוזעאום פון א געוויסע געשעהעניש, טראגעדיע, א.ד.ג. ווי די האלאקאוסט מוזעאום אין וואשינגטאן אדער יד ושם אין ארץ ישראל.
מאָלעריי מוזעאום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א מאָלעריי מוזעאום, אדער ווי עס ווערט אנגערופן א אַרט מוזעאום, איז א זאמלונג פון מאלערייען און "אויל פעינטינגס" פון הונדערטער יארן פון גרויסע באוואוסטע מעלער אין פארשידענע בילדער. און עס ציהט יערליך מיליאנען באזוכער.
אין ניו יארק איז דא א באוואוסטע מוזעאום פון מאלערייען אין מאנהעטען די מעטראפאליטען מוזעאום אוו אַרט און ברוקלין די ברוקלין מוזעאום אוו אַרט אזוי אויך און קווינס.
אין לאנדאן איז באוואוסט די נאציאנאלע גאלעריע מיט די מערסטע היסטארישע מאלערייען וואס האט נישט קיין אפּשאצונג און איז ווערד ביליאנען.
נאטור מוזעאום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א נאטור מוזעאום באשטייט געווענליך פון די נאטור, היסטאריע פון די וועלט פון געוויסע וואקסונגען און באשעפענישן, בהמות אין חיות, און פארשידענע נאטור. אזוי ווי א "טיר גארטן" פאר באשעפענישן אדער א "באָטאַנישן גארטן" פאר פלאנצונגען.
אויך ווייזן זיי דארטן די היסטאריע פון די וועלט וואס איז נישט אין איינקלאנג מיט די אידישע היסטאריע וואס האלט אז די וועלט איז געווען פּוסט און ליידיג פאר 6 טויזנט יאר צוריק.
פון די גרעסטע און מערסטע באקאנטסטע נאטור מוזעאום געפינט זיך און מאנהעטען ניו יארק ביי סענטראל פארק די מוזיעם אפ נעטרואל היסטארי.
מלחמה מוזעאום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איז א מוזעאום וואס יעדע לאנד טוט אויסשטעלן זייערע היסטאריע און מלחמות וואס די לענדער זענען אדורך במשך זייערע עקזיסטענץ.
און אויך טוט מען אויסשטעלן אלע וואָפנס וואס דאס לאַנד פאַרמאָגט. וואס אמאל האט דאס געמיינט א פּאַנצער, א שווערד און א שפיז. אבער אין די מאדערנעזירטע וועלט טוט מען שוין אויסשטעלן מלחמה טאנקען מיט עראפלאנען און יעדע לאנד וויל מיט דעם ווייזן זייער כוח ועוצם ידי.
פארשידענע מוזעאום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי אויך איז דא פארשידענע אינטערעסאנטע מוזעאום'ס וועלכע ציהט אסאך באזוכער.
און בריטאניע (ענגלאנד) איז דא איינע פון די גרעסטע און עלטסטע מוזעאום, די בריטישע מוזיי אין לאנדאן וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1752, און געעפנט צום פובליקום אין 1759.
איינע פון די איז די פרעזידענט מוזעאום.
און אמעריקע איז איינגעפירט אז יעדע פרעזידענט וואס ענדיגט דינען זיין אמט, שטעלט זיך אויף א פרעזידענט מוזעאום, אדער ווי מען רופט דאס א פרעזידענטליכע ביבליאטעק, וואו זיי טוהען דארט אויסשטעלן זייערע דאקומענטן און פילמס און סתם חפצים פון זייערע פיר צו אכט יאר וואס זיי האבן געדינט אלץ פרעזידענט. און געוויסע פרעזידענט טוהען אפילו זיך לאזן דארט באערדיגן נאך זייער טויט. די לעצטער וואס האט דאס געטוהען איז געווען דער רעפובליקאנער פרעזידענט ראנעלד רעיגען תש"מ-תשמ"ח וועלעכער איז געווארן באערדיגט ביי זיין פרעזידענטליכע מוזעאום אין סיליקאן וועלי קאליפארניע.


text:
חיים בר-לב
חיים בר לב (בראצלעווסקי) ( 16טן נאוועמבער 1924 - 7טן מיי 1994) איז געווען דער אכטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, א חבר כנסת און מיניסטער אין ישראל רעגירונג.
ער איז געבוירן דעם 16טן נאוועמבער 1924 אין ווין, עסטרייך, אבער אויפגעוואקסן אין זאגרעב, היינט אין קראאטיע, אין אמאליקער יוגאסלאוויע. געמאכט עליה אין יאר 1939, און אין 1942 האט ער זיך אנגעשלאסן אין פלמ"ח, ווי ער איז געווארן אן אפיציר, און טיילגענומען אין די אקציעס קעגן דער בריטישער מאנדאט. ביי די זעלבסטשטענדיגקייט קריג האט ער קאמאנדירט אויף א באטאליאן.
נאכן קריג איז ער ווייטער געשטיגן אין ראנג, אויף מערערע פאזיציעס אין ישראל ארמיי, ביי די סיני מלחמה איז ער געווען קאמאנדיר פון א רעזערוויסן דיוויזיע, און דערנאך געדינט אלס גענעראל פון די געפאנצערטע קרעפטן.
אין 1968 א יאר נאך די זעקסטאגיקע מלחמה, איז בר לב געווארן שעף פון גענעראל שטאב. די קריג פון אפשוואכונג, וואס איז פארגעקומען אין יענע צייט, האט געצווינגען די מיליטער אויפצושטעלן באפעסטיקטע ערטער לענגאויס די סועץ קאנאל, דער קאמאנדיר פון דרום פראנט ישעיהו גביש, האט באפוילן אויצושטעלן די פאזיציעס, מיט די גוטהייסונג פון בר לב, זאס איז טאקע גערופן געווארן אין זיין נאמען די בר לב ליניע.
אנהייב 1972 איז זיין טערמין אפגעלאפן, ער איז געווארן קאמערץ און אינדוסטריע מיניסטער. ווען די יום כיפור מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער צירוק אלס רעזערוויסט אין מיליטער, אנהייב אלס אנווייזער אין צפון פראנט, דערנאך אלס קאמאנדיר פון דרום פראנט, בר לב האט געהאלפן צו עטוואס סטאביליזירן די סיטואציע, און באוויזן ארויסצוגיין פון די דעפענסיוו צו די אפענסיוו, ווי צום ענדעהאבן ישראל זעלנער אריבערגעשפרייזט די סועץ קאנאל, און בארינגלט די עגיפטישע דריטע ארמיי.
ווען די קריג האט זיך גענדיקט, איז ער צוריק אין כנסת, און געווען מיניסטער פון קאמערץ אין די רעגירונגען פון גאלדע מאיר, און פון יצחק רבין אין רבינס ערשטע קאדענציע. ווען יצחק שמיר און שמעון פערעס, האבן רעגירט אין די פאראייניקטע רעגירונג, האט ער געדינט אלס פאליציי מיניסטער, ביז ווען די העבודה איז ארויסגעווארפן געווארן פון די רעגירונג דורך שמיר.
אין יאר 1992 איז ער געווען דער ערשטער ישראל אמבאסאדאר, צו די קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן, און געדינט אויף דעם אמט ביז צו זיין טויט דעם 7טן מיי 1994.


text:
שמעון התרסי
שמעון התרסי, אדער שמעון החשמונאי, איז געווען דער צווייטער זון פון מתתיהו הכהן, און עלטערע ברודער פון יהודה המכבי, און דער ערשטער אויפגענומענער הערשער איבער ארץ יהודה, פון די חשמונאים דינאסטיע, ער איז אויפגענומען געווארן דורך די סנהדרין, אלס הערשער און כהן גדול. אנגעפאנגען פון יאר 153 איידער די ציווילע רעכענונג.
ער האט געקעמפט צוזאמען מיט זיין טאטע, און שפעטער מיט זיינע ברודער יהודה, אלעזר המכבי, און יונתן הוופסי, קעגן די יוונים. און נאכן באזיגן די יוונים, האט ער זיך באשעפטיקט אין אויסרייניקן דאס לאנד פון זייער קולטור. דערנאך האט ער באפרייט די גליל, אין א קאמף וואס ער האט זיך אפגעטיילט פון יהודה, וואס האט מלחמה געהאלטן אין גלעד.
נאכדעם וואס יהודה איז אומגעקומען אין א קאמף אין בית חורון, איז ער אין זיין ברודער יונתן, אנטלאפן קיין מזרח זייט ירדן טייך, ווי זיי האבן פארגעזעצט זייער קאמף קעגן די יוונים.
יונתן האט אויסגענוצט די רייבערייען, אינערהאלב די קעניגרייך פון די יוונים אין סיריע, און געשלאסן בונדן מיט מערערע פארטייען, וואס האט אים פארזיכערט די כהונה. איינע פון יונתנס באקאנטע, איינער מיטן נאמען טריפון, א גענעראל פון די יוונים, האט אים איבערצייגט צו קומען אויף עכו, צוליב שלום געשפרעכן, דארט האט ער אים איינגעזעצט, דאס איז געווען א גרויסע קלאפ פאר די יידן, וויבאלד יונתן איז געווען זייער א כאריזמאטישע און אנגעזעענע רעגירער. שמעון האט אין א מלחמה באזיגט דעם טריפון אבער יונתן איז אומגעקומען, דער טריפון האט געוואלט נוצן יונתן אלס אויסטויש. שמעון האט געשלאסן א בונד מיט טריפונס פיינט דימיטריוס, און פארגעזעצט יונתנס שליסן א בונד מיט שונאים, אויף זיי אויסצונוצן.
דאס האט געברענגט, צו יידישע זעלבשטענדיקייט, צום ערשטן מאל זינט די חורבן, פון ערשטע בית המקדש, די יאר איז געווען 142 איידער די ציווילע רעכענונג, און פון דעמאלט האט זיך אנגעפאנגען די נייע ציילונג ביי יידן, אויף די יידישע קעניגרייך.
שמעון האט פארגעזעצט די קריג קעגן די יוונים, און האט איינגענומען יפו, גזר, און האט באזיגט די מיליטער וואס איז געזעצן אין א פעסטונ אין ירושלים מיטן נאמען כאקרא, אום כ"ג אייר, וואס לויט די רבנים איז עס באשטימט געווארן אלס יום טוב.
שמעון האט געשלאסן א בונד מיט די רוימישע אימפעריע, וואס איז דעמאלט געווען די גרעסטע דערגרייכונג, און שפעטער די ערגסטע זאך צו טון.
עס נישט קלאר אויב שמעון האט געלאזט דרוקן מטבעות, צווישן די ארכעאלאגן, איז דא מיינונגס פארשידענהייטן.
שמעון האט געהאט אן איידעם מיטן נאמען תלמי בן חבוב, וואס איז געווען הערשער איבער יריחו, וואס איינער פון די גריכן מיטן נאמען אנטיוכוס סידעטס, האט אים איבערצייגט ער זאל אומברענגען שמעון, ער האט געמאכט א סעודה, און שמעון מיט צוויי פון זיינע זון יהודה און מתתיהו זענען ביי געווען, תלמי האט זיי געהרגט אינמיטן סעודה. קיינער פון מתתיהו הכהנס קינדער, האט נישט זוכה געווען צו א נאטורליכע טויט.
יוחנן הורקנוס דער ערשטער, האט איבערגענומען די הערשאפט, און האט פארגעזעצט, מיט וואס זיין טאטע האט אנגעפאנגען. ער האט פרובירט נקמה נעמען אין זיין שוואגער, אבער די געשיכטע האט זיך געענדיקט היבש טראגיש, ווען זיין מאמע אין זיין ברודער זענען אויך אומגעקומען.


text:
דענמארק
דאס דענמאַרק (דעניש: Danmark) איז אַ סקאנדינאוויש לאַנד אין צפון-אײראָפּע. זײַן הױפּטשטאָט איז קאָפּנהאַגן. דענמארק ליגט ביים צפון ים און ביים באלטישן ים; צו דרום האט עס א גרענעץ מיט דייטשלאנד.
אינהאַלט
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דענמארק איז דאס קלענסטע פון די סקאנדינאווישע לענדער. די ארומיגע לענדער זענען דייטשלאנד (צו דרום), שוועדן (צו מזרח), נארוועגיע (צו צפון) און דאס פאראייניגטע קעניגרייך (צו מערב). דאס לאנד איז אינגאנצן ארומגענומען מיטן ים אחוץ דעם האלבאינזל יוטלאנד, דער גרעסטער טייל פון דענמארק, וואס האט א לאנד גרענעץ מיט דייטשלאנד. צו דרום-מזרח איז דער באלטישער ים, צו מערב דער צפון ים, צו צפון דער סקאגעראק און צו צפון-מזרח דער קאטעגאט.
אחוץ יוטלאנד האט דענמארק 76 באפעלקערטע אינזלען און אסאך קליינע אינזלען.
דאס לאנד איז גאנץ פלאך, מיט קליינע בערגלעך, אזערעס, וועלדער און פאַרמען.
קלימאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס וועטער אין דענמארק איז גאנץ ווינטיק און רעגנדיק. אין ווינטער, ווערט עס נישט זייער קאלט, און עס שנייט נישט מער ווי א פאר וואכן. עס מאכט זיך אמאל צו צען יאר א קאלטער ווינטער ווען דער ים ווערט פארפרוירן. די זומערן זענען נישט הייס, און שטענדיג איז דא א מעגלעכקייט פון רעגן אדער ווינט.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער עקאנאמישער מארק אין דענמארק איז שטארק אנטוויקלט מיט א גאנץ אנטוויקלטער לאנדווירטשאפט, אינדוסטריע , סטאבילער וואלוטע, א גרויסן פראצענט פון אויסערן האנדל, דורך ווייניג אריינמישן פון דער רעגירונג.
דער עיקר עקספארט פון דענמארק איז עסן, מאשינען, מעדיקאמענטן און ענערגיע צו לענדער אינעם אייראפעישן פארבאנד (איבערהויפט שוועדן, דייטשלאנד און דאס פאראייניגטע קעניגרייך.
דער דורכשניט לוין פאר אן ארבעטער אין 2004 איז געווען 300,000 דענישע קראנען א יאר (40,000 איירא).
אין א רעפערענדום אין סעפטעמבער 2000, האט דענמארק באשלאסן נישט אריינגיין אין דער איירא, נאר צו בלייבן מיט דער דענישער קראנע.
דענמארק איז פון די מערסטע אנטוויקלטע לענדער אין דער וועלט אין דערנייבארער ענערגיע. 20% פון דער ענערגיע אין לאנד ווערט פארזארגט דורך ווינט טורבינעס.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מערסטער באוואוסטער דענישער שרייבער איז האנס קריסטיאן אנדערסען, בארימט פאר זיינע מעשה'לך. די באוואוסטע דענישע וויסנשאפטלער זענען דער אסטראנאם טיכא בראהע, און די פיזיקער ניעלס באהר (וואס האט ערקלערט ווי דער אטאם ארבעט) און אלע רעמער (וואס האט אויפגעדעקט די גיך פון ליכט).
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור, די וועלט האנטבוך. דענמארק (2012). דערגרייכט דעם 15טן יוני, 2012


text:
װיקיפּעדיע:פרעפערענצן
מיינע פרעפֿערענצן. דאס איז די פערזענלעכע פרעפערענצען אנשטעלונגען. איר וועט דאס טרעפן אויבן אויף דער לינקער זייט דארט קענט איר איינשטעלן די וויקיפעדיע שטעלונגען לויט אייער פערזענלעכע געשמאק. וואס איר וועט דאס בלויז זען ווען איר זענט איינגעשריבן מיט אייער באנוצער נאמען.
איר קענט דארט אנשטעלן אייערע שטעלונגען טעכניש:
- אינטערסאנטע שיינע זאכן פאר אייער אונטערשריפט
- נוצלעכע שטעלונגען וויאזוי איר זאלט זען די טעקסט און בלעטערער פון אייער קאמפיוטער סקרין ווען איר ליינט אדער רעדאקטירט וויקיפעדיע.
- נוצלעכע שטעלונגען פאר אייער רעדאקטירונג געצייג.
- נוצלעכע שטעלונגען פאר דעם לעצטע ענדערונגען בלאט, ווי למשל אויב איר ווילט נאר זעהן אייערע אייגענע ענדערונגען אדער איגנארירן איין באנוצערס ענדערונגן. א.א.וו.


text:
הידראגען
הידראגען אדער וואַסערשטאף (ענגליש: Hydrogen) איז א כעמישער עלעמענט מיט אטאם נומער 1 און כעמישן סימבאל H, געמאכט פון אקסיגען מיט וואסער און האט נישט קיין קאליר.
פראדוקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הידראגען קומט נישט פון ערגעץ נאר מוז געמאכט ווערן. עס זענען פאראן צוויי וועגן וויאזוי זיי צו פראדוצירן: דער ערשטער איז וואסער. ווען וואסער ווערט עלימינירט קומט ארויס דערפון א געוויסע עלעקטריזם און אקסיגען וועלכע זענען צוזאמען ריינע הידראגען. דער צווייטער וועג איז צו רעפארמירן פאסיל-ברענשטאף וועלכע פארמאגט אין זיך אסאך הידראגען איינמאל זי איז אויסגעברענט. ספעציעלע ברענשטאף רעפארמירער מאשינען צוטיילן די אפפאל און נעמען ארויס די הידראגען.
ווען עפעס טויג נישט אין א טראנספארמאטאר הייבט ער אן שאפן גאזן, איבערהויפט הידראגען. דערפאר אז מען טרעפט הידראגען איז דאס א סימן אז דער טראנספארמאטאר ווערט קאליע.
באהאנדלונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארטיגע הידראגען איז א גרויסע פארנעם וועלכע קען נישט אזוי גרינג צונויפגעדריקט ווערן ווי גאזאלין און איז בכלל שווערער צו באהאנדלען.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
משה קארדאווערא
רבי משה קארְדאווערא (רמ"ק) (ה'רפ"ב - כ"ג תמוז ה'ש"ל), פון די הויפט מקובלים אין צפת, און דער רבי פון אר"י הקדוש.
זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער רמ"ק איז געבוירן אין יאר רפ"ב. זיין געבארטס פלאץ וויייסט מען נישט, אבער זיין פאמיליע נאמען ווייזט אז דער אפשטאם פון די משפחה איז פון קארדאווע אין שפאניע. געוואקסן איז אין צפת, דארט האט ער געלערנט ביי רבי יוסף קארו אין רבי יעקב בירב האט מסמיך געווען צו דיינות.
ער האט חתונה געהאט מיט די שוועסטער פון רבי שלמה אלקבץ, און ביי צוואנציג יאר האט ער אן געהויבן לערנען קבלה ביי זיין שוואגער. נאך געציילטע יאר איז ער ער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה אין צפת. צווישן זיינע תלמידים ווערן גערעכנט רבי חיים ויטאל און רבי אליהו די וידאש (בעל ראשית חכמה).
דער רבי פון קבלה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען דער אר"י איז געקומען קיין צפת האט ער געלערנט ביים רמ"ק ביז זיין פטירה כ"ג תמוז ה'ש"ל. און דער אר"י איז געווארן דער הויפט יורש צו פירן דעם קבלה לערנען, על אף וואס דער וועג פון אר"י אין קבלה איז אנדערשט פון זיין רבי'ן.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פרדס רימונים - דע וועג אין קבלה לויט'ן רמ"ק.
- תומר דבורה - מוסר לויט די י"ג מידות און עשר ספירות.
- אור יקר - פירוש אויף ספר הזוהר.
- אילימה רבתי - ביאורים אין קבלה.
- שיעור קומה - ביאור אויף די "אידרות" פון זוהר.
- אור נערב - א קונטרס אויף די חשיבות פון לערנען קבלה.
- ספר הגירושין - חידושים פון זיין התבודדות צייט.
- תפילה למשה- פרוש התפילה.
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי אליהו די וידאש
- רבי מנחם עזריה פון פֿאַנא


text:
קליינפוילישע וואיעוואדעשאפט
די קליינפוילישע וואיעוואדעשאפט (פויליש: województwo małopolskie מאלאפאלסקא) איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין דרום פוילן. זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער קראקער, טארנער, צאנזער און (טייל פון) בילסקער, קאטאוויצער,קעלצער און קראסנער וואיעוואדעשאפטן.
דער נאמען פון דעם פראווינץ דעם היסטארישן ראיאן פון קלייפוילן, וואס איז געווען אסאך גרעסער פון דער היינטיקער וואיעוואדעשאפט. איר הויפטשטאט איז קראקע.
די פראווינץ האט גרענעצן מיט דער שלעזישער וואיעוואדעשאפט צו מערב, שווענטאקזשיקיע וואיעוואדעשאפט צו צפון, אונטערקארפאטיע צו מזרח און סלאוואקיי צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 15,108 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 3,267,731 (אין 2006). די פראווינץ געפינט זיך אויפן קרייצוועג פון די אינטערנאציאלע רוטעס פון דרעזדן קיין קיעוו און דאנציג קיין בודאפעשט.


text:
ווי צו נוצן אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד אָן מיז אַוטלוק אינסטאַלירן?
די דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד איז פארלאנגט די מס אַוטלוק צו זיין אינסטאַלירן. אבער איר קענען פּרובירן צו ניצן די ספּעציעל מיקראָסאָפט פּעקל צו געבן דעם אַרייַנפיר קייפּאַבילאַטיז אויף דעם סיסטעם ווו אַוטלוק איז ניט אינסטאַלירן.
די סאָפטווער דיספּלייז דעם טעות אין פאַל אויב די אַוטלוק איז ניט אינסטאַלירן
אָדער די סאָפטווער ביטנעסס טוט ניט צופּאַסן צו אַוטלוק אַדישאַן.
ביטע טשעק אַז אייער סיסטעם איז איינער פון ווייַטערדיק: פֿענצטער סערווירער 2003; פֿענצטער סערווירער 2008; פֿענצטער וויסטאַ אָדער ווינדאָוז קספּ Press here to download the Collaboration Data Objects from Microsoft site.
דעם קדאָ פּעקל וועט ניט ינסטאַלירן אויף אַ סיסטעם אויף וואָס קיין ווערסיע פון מיקראָסאָפט אַוטלוק אָדער מיקראָסאָפט עקסטשאַנגע סערווירער 2003 אָדער פריער איז אינסטאַלירן.
- אויב די פריערדיק ווערסיע פון קדאָ פּעקל איז געווען אינסטאַלירן אין אייער סיסטעם, נעם אַוועק עס.
- לויפן די דאַונלאָודיד טעקע און פונט עס צו דעם ציל וועגווייַזער.
- עס וועט עקסטראַקט די ינסטאָלער, לויף עס און נאָכגיין צו די ייַנמאָנטירונג טרעפ.
נאָך וואָס איר וועט זייַן ביכולת צו קאָנטראָלירן ווי עס אַרבעט דורך פליסנדיק די דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד קעגן עטלעכע עמלקס, עמל אָדער מסג טעקעס. מיר זענען נעבעכדיק, but we can’;t guaranteed you that this will work. אבער איר קענען פּרובירן. די הויפּט פאָדערונג פֿאַר אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד סטייז די מיקראָסאָפט אַוטלוק ייַנמאָנטירונג מיט קאַנפיגיערד פעליקייַט פּראָפיל.
- אַרטיקל באשרייבט ווי צו לייגן אַ וועגווייַזער ביניען פון עמל טעקעס אין אַוטלוק אָדער ווי צו בייַטן עמל צו פּסט
- ווי צו בייַטן אַ באַקאַפּ פון אַוטלוק עקספּרעסס E-מיילז צו פּסט און אַריבערפירן זיי צו מיקראָסאָפט אַוטלוק?
- ווי צו אַרייַנפיר די סומע פון עמל טעקעס אין דערוואַרטונג אויסדריקן טעקע?
- איך האָבן יקסטראַקטיד די הודגע סומע פון עמל טעקעס פון פארדארבן פּסט (אָסט) טעקע ניצן די ספּעציעל געצייַג, איז עס קיין וועג צו אַרייַנפיר עמל טעקעס צו אַוטלוק?
- ווי צו בייַטן און אַרייַנפיר E-מיילז פון ווינדאָוז וויסטאַ מעיל צו מיקראָסאָפט אַוטלוק ניצן אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד?
- איז עס מעגלעך צו בייַטן די סומע פון עמל טעקעס צו מסג ניצן די אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד?
- ווי טאָן איך עפענען דעם פּסט טעקע אין מס אַוטלוק, ווי צו שטעלן די געעפנט פּסט ווי פעליקייַט?
- ווי צו אַרייַנפיר אַ פּסט טעקע פון אַוטלוק 2003 אין פריער ווערסיע פון אַוטלוק?
- ווי צו אַרייַנפיר עמל טעקעס אין אַוטלוק 2007?
- איך האָבן יקספּאָרטאַד די מאָזיללאַ טהונדערבירד אַרטיקלען סטאָרד אין. מבאָקס טעקעס אין עמל טעקעס, ווי אַריבערפירן זיי אין מיקראָסאָפט אַוטלוק?
- ווי צו נוצן די פֿרייַ מבאָקס צו עמל קאַנווערטער? ווי צו עקסטראַקט ימיילז פון טהונדערבירד, עודאָראַ, ענטאָוראַגע בריווקאַסטן.
- ווי צו בייַטן ימיילז פון עפּל מעיל צו מיקראָסאָפט אַוטלוק
- וואָס קענען איך טאָן אויב די אַוטלוק עקספּרעסס קענען ניט עפענען email אַטאַטשמאַנץ? וואָס איז די טעקע טיפּ פאַרבאַנד און ווי צו ומקערן עס?
- פארוואס די עטלעכע אָפּציעס זענען פאַרקריפּלט? איך קענען ניט מאַכן נייַ פּסט טעקע אָדער צוגעבן אָרפאַנד איינער.
- ווי צו בייַטן קייפל email טעקעס פון עמל פֿאָרמאַט צו מסג פֿאָרמאַט טעקעס פון מיקראָסאָפט אַוטלוק?
- ווי צו אַרייַנפיר ימיילז צו די פּאַראָל-פּראָטעקטעד מיקראָסאָפט אָוטלאָאָ באַניצער פּראָפיל?
- ווי צו שטעלן פּאַראָל צו די פעליקייַט באַניצער פּראָפיל פון מס אַוטלוק?
- ווי צו ארבעטן מיט אוניקאָד פּסט פילעס אין אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד?
- עקספּאָרטינג פון ינקרעדימאַיל אַרטיקלען צו אַוטלוק
- ווי צו עקסטראַקט די באַט ימיילז און אַריבערפירן זיי אין מיקראָסאָפט אַוטלוק
- ווי צו בייַטן ימיילז צו פּסט און נאָכמאַכן די פאָלדערס ביניען בעשאָלעם
- ווי צו סעטאַפּ די פֿילטריר אָפּציעס דורך די גרייס פון email אָדער אַטאַטשמאַנט
- וואָס ימפּאָרטינג אָפּציעס זענען ימפּלאַמענטאַד און ווי צו נוצן זיי?
- ווי צו נוצן די אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד צו בייַטן email טעקעס צו פאַרשידענע פאָרמאַץ?
- פארוואס איז דער "ימפּאָרטינג אָפּציעס" סעטטינגס גרופע נעסעססאַרי?
1
I don’;t want to install the Outlook. עס איז מעגלעך פֿאַר מיר צו בייַטן באַזונדער Email טעקעס פון מסג, עמל, עמלקס פֿאָרמאַטירונגען אין פּסט טעקע פון מס אַוטלוק?


text:
צעז
צעז אדער צעזיום (Caesium אָדער אמעריקאנער ענגליש: Cesium) איז אַ כעמישער עלעמענט משפּחה מיט אטאם נומער 55 און כעמישן סימבאָל Cs. ער איז אן אלקאלי מעטאל.
ניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער צעז-133 איזאטאפ איז געניצט, צווישן אנדערע אין אטאמישע זייגערס.
- מעטאַלישע צעז צעלן ווערט געניצט אין פאטאעלעקטרישע אפליקאציעס.
- ראַדיאָאַקטיווע איזאטאפן פון צעז ווערן געניצט אין דער קוראציע פון ראַק.
באווארענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צעז, ווי אַלע אלקאלי מעטאַלן, רעאגירט שטורמיש מיט וואַסער. ביי דער רעאקציע צווישן צעז און וואַסער ווערט געשאפן צעז הידראקסיד (CsOH), וואָס איז זייער אַ שטאַרקע באַזע. דערצו, הידראָגען ווערט ארויסגעריסן מיט א סאך ענערגיע, און קען זיך אָנצינדן און שאפן אן אויפרייס אינעם וואַסער אזוי:
צעז מיט זיינע איזאטאפן זענען גיפטיק.


text:
1853
1853 איז דאס 53סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1853 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן מערץ - פרענקלין פירס איינגעשוואוירן דער 14טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 6טן מערץ - די אפערע "לאַ טראַוויאַטאַ" ווערט געוויזן צום ערשטן מאל אין ווענעציע.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן מערץ - ווינצענט וואן גאך, האלענדישער מאלער (געש' 1890)
- 1טן מיי - יעקב גארדין, ײדישער-אמעריקאנער דראמאטורג (געש' 1909)
- 5טן יולי - סעסיל ראדס, דרום אפריקאנער פאליטיקער און גרינדער פון ראדעזיע (געש' 1902)
- 18טן יולי - הענדריק לארענץ, האלענדישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק 1902 (געש' 1928)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 17טן מערץ - קריסטיאן דאפלער, עסטרייכער פיזיקער און מאטעמאטיקער, אנטפלעקט דעם דאפלער עפעקט (געב' 1803)


text:
מאנדל
מאנדל (וויסנשאפטלעכער נאמען: Prunus dulcis) איז א זגאל פון בוים וואס געהערט צו דער רויזן פאמיליע. ער געהערט צום מין פרונוס און אונטער-מין "Amygdalus" צוזאמען מיט דער פערשקע. אויך דער פרוכט פונעם בוים הייסט מאנדל; ער איז א שטיינפרוכט כאטש מען איז נישט געוואוינט צו זען דעם דרויסנדיגן ווייכן טייל דערפון.
דער מאנדל שטאמט פון מערב אזיע, און ווערט קולטיווירט שוין טויזנטער יאר. אין ארץ ישראל איז דער מאנדלבוים זער פארשפרייט, מערסטנט אין די וועלדער אינעם גליל, כרמל, שומרון און יהודה. דער מאנדלבוים איז א קליינער בוים וואס וואקסט נישט העכער ווי פיר מעטער. זיינע ווארצלען גייען אבער זייער טיף, וועגן דעם קען ער וואקסן גוט אפילו וואו ס'איז דא ווייניג רעגן.
די בלעטער פונעם מאנדלבוים פאלן אראפ אין הארבסט, און דער בוים הייבט אן צו בליען פרי אין פרילינג, בערך ביי חמשה עשר בשבט, איידער די בלעטער הייבן זיך אן צו עפענען.


text:
קאלאנסקאפי
קאלאנאסקאפיע איז א טעסט (אויספּרוּוו) וואס מען מאכט אויף די גראבע קישקע, דורך א פיברע אפטיק קאמערא, וואס ווערט אריינגעשטופט דורכן פי הטבעת.
עס איז אויסגעטראפן געווארן דורך הערמאן שטראוס, פון דער אידישער שפיטאל אין בערלין דייטשלאנד.
אינהאַלט
איר נוצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די טעסט מאכט מען געווענדליך צו דיאגנאזירן קענסער, קראון'ס דיזיז, קאליטיס.
עס איז רעקאמענדירט אז יעדער מענטש העכער די פופציגער זאל מאכן דער טעסט כדי צו פארמיידן קישקע קענסער.
קישקע קענסער קומט געווענדליך פון קליינע געוויקסן וואס ווערט אנגערופן פוליפ'ס וואס אויב מען נעמט עס נישט אוועק, ווערט פון דעם קענסער, און מיט א קאלאנאסקאפיע קען מען דאס דיאגנאזירן און אראפ נעמען.
דער טעסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייטן אפעקט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא קליינער מעגלעכקייט פון %0.2 פאר ערנסטע קאמפליקאציע, די ערגסטע קאמפליקאציע איז א לאך אין די קישקע דורך די פייבער אפטיק אבער דאס פאסירט נאר אין 1 פון 2000, וואס דאן דארף מען עס גראד אפערירן.


text:
פינפטע עליה
די פינפטע אימיגראציע פון יידן קיין ארץ ישראל איז געווען פון אזיע, מזרח אייראפע און א טייל פון צענטראל אייראפע איבערהויפט פון דייטשלאנד. דאס איז פארגעקומען צווישן די יארן נאך פרעות תרפ"ט (1929) ביז ווען עס האט אויסגעפלאצט דער צווייטער וועלט קריג (ה'תרצ"ט ; 1939). אין די אימיגראציע זיינען געקומען קיין ישראל ארום 300 טויזנט יידן.
אין די אימיגראציע זיינען געקומען פארמעגלעכע און אויפגעקלערטע מענטשן אנדערש ווי די פריעריגע אימיגראציעס, און דאס האט זייער געהאלפן צום עקאנאמישן אנטוויקלונג אין לאנד.
די סיבות פון דער עמיגראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- נאך וואס די נאצים זיינען ארויף הערשן אויף דייטשלאנד אין יאר ה'תרצ"ג ; 1933 און האבן גערודפט די יידן, האבן פיל דייטשישע יידן אימיגירט קיין ארץ ישראל.
- אין פיל מדינות אין צענטראל אייראפע וואס האבן באלד באקומען זעלבסטשטענדיקייט (ווי ליטע, לעטוויע, אונגארן, ראמעניע און נאך...) האבן פארשוואכט אלע יידישע ביזנעס כדי צו פארשטארקן זייער נאציאנאלע זעלבסטשטענדיקייט און צו אויסטיילן די ביזנעס פאר זייערע נאציאנאלע בירגער. דערפאר האבן אזעלכע יידן אראפגענידערט קיין ארץ-ישאל.
- טראנספער אפמאך - אב ה'תרצ"ג האבן די דייטשן באשלאסן אן אפמאך מיט די יידן (פון דייטשלאנד) אז זיי מעגן אראפנידערן פון דייטשלאנד מיט זייער פארמעגן נאר אויב זיי פארקויפן זייער פארמעגן אין דייטשלאנד און קויפן מיט די געלט דייטשישע פראדוקטן צו אריבערפירן אין ארץ ישראל. אזעלכע אידן וואס האבן פארשטאנען אז ד דייטשן וועלן צום סוף רויבן אלע יידישע פארמעגן, האבן גראדע אימיגירט נאך ישראל (זעט מער טראנספער אפמאך).


text:
סלאנים (הויף)
דער סלאנימער הויף איז א חסידות וואס שטאמט פון דער שטאט סלאנים, אין מערב בעלארוס. די שושלת פון סלאנימער רבי'ס ציט זיך שוין לענגער ווי 150 יאר. סלאנים לייגט א דגש אויף אמונה און ענווה.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ה'תרי"ח (1858), נאך דער פטירה פון רבי משה פון קאברין (כ"ט אייר ה'תרי"ח), האט א גרויסער טייל פון זיינע חסידים מקבל געווען אויף זיך די הנהגה פון זיין תלמיד רבי אברהם וויינבערג (דער ערשטער) (1804-1883) וואס האט געוואוינט אין סלאנים, אזוי האט אנגעהויבן דער סלאנימער הויף. דער ערשטער סלאנימער רבי איז באוואוסט נאכן נאמען פון זיין ספר יסוד העבודה וואס באהאנדלט די יסודות פון חסידות. ער איז נפטר געווארן י"א חשוון ה'תרמ"ד (1883).
נאך זיין פטירה האט זיין אייניקל (א זון פון זיין בן יחיד, רבי יחיאל מיכל אהרן) רבי שמואל וויינבערג, דער דברי שמואל, באקאנט אלס "דער פאטער", איבערגענומען די רביסטעווע. ער האט אוועקגעשטעלט די יסודות אויף וואס מ'האט שפעטער אויפגעשטעלט אגודת ישראל. ער האט געדינט אלס רבי 32 יאר ביז זיין פטירה י"ט שבט ה'תרע"ו (1916) אין ווארשע.
נאך רבי שמואל'ס פטירה זענען זיינע צווי זין געווארן רביס. זיין בכור רבי ישכר לייב וויינבערג האט איבערגענומען די רביסטעווע אין סלאנים; ער איז נפטר געווארן כ"ח ניסן אין יאר ה'תרפ"ח (1928), (זיין נאכפאלגער איז געווען זיין זון רבי אברהם יהושע העשיל וויינבערג וואס איז ארויף אין ארץ ישראל אין יאר ה'תרצ"ה (1935) וואו ער האט זיך באזעצט אין תל אביב). דער יונגערער זון , רבי אברהם וויינבערג (דער צווייטער), מחבר פון בית אברהם, האט געצויגן קיין ביאליסטאק וואו ער געפירט אלס סלאנימער רבי; שפעטער האט ער געפירט אין באראנאוויטש. ער האט אויפגעשטעלט דארטן א גרויסן צענטער פון חסידות און די תורת חסד ישיבה. רבי אברהם וויינבערג איז נפטר געווארן אין סלאנים א' אייר ה'תרצ"ג (1933).
ווען דער צוויטער רבי אברהם וויינבערג איז נפטר גיווארן, האט ער איבער גילאזט איין זון, רבי שלמה דוד יהושע, וואס איז נאך גיווען א בחור. מיט דעם האבן די חסידים אים אן גינומען אויף א רבי, און ער האט געפירט די הויף ביז ווען ער איז גיהרגעט גיווארן ביי די לאגער אום ו' מרחשון ה'תש"ד.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, ווען רוב סלאנימער חסידים וואס האבן גיוואוינט אין חו"ל זענען גיהרגעט גיווארן, האבן די חסידים פון ארץ ישראל אן גינומען פאר א רבי'ן מרדכי חיים קאסטילניץ, וואס איז באוואוסט אלס "ר' מאטל" אדער "ר' מאטל דיין"). רבי מרדכי חיים האט נישט גיוואלט זיין א רבי, אבער פאקטיש האט ער געפירט די הויף און אים גיבויט איבער נייע אין ארץ ישראל.
רבי מאטל איז נפטר גיווארן י"ד טבת ה'תשי"ד, און רבי אברהם וויינברג (דער דריטער), מחבר פון "ברכת אברהם", האט אנגיהויבן פירן די הויף. 27 יאר האט ער געפיהרט, און אין די יארן העט ער גיבויט די הויף. ער איז גיווען א חבר פון דער מועצת גדולי התורה, און גיווען בקשר מיט אלע גדולי הדור פון זיין צייט.
אין דער צייט וואס דער ברכת אברהם האט געפירט, איז גיווארן א מחלוקת צוווישן די חסידים, ביז א טייל פון זיי האבן האן גינומען פאר א רבי'ן זיין איידעם רבי שלום נח בערעזאווסקי, דער "נתיבות שלום". א חודש שפעטער איז דער שווער נפטר גיווארן, אין י"ב סיון תשמ"א, און דער הויף האט זיך צוטיילט לויט די גוטסהייסונג פונעם ברכת אברהם. א טייל זיינען גיבליבן באגלייבט פאר דעם "נתיבות שלום", און זיי זענען באוואוסט אלס די ווייסע סלאנימער, און א טייל האבן אנגענומען פאר א רבי'ן רבי אברהם וויינברג (דער פערטער), און זיי זענען באוואוסט אלס די שווארצע סלאנימער.


text:
תורה ודעת
ישיבת תורה ודעת (אדער "מתיבתא תורה ודעת") איז א חרדישע ישיבה וועלכער געפינט זיך אין קענסינגטאן, ברוקלין, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ישיבה איז געעפנט געווארן אין 1917 אין וויליאמסבורג אלץ א פרומע עלעמאנטערע שולע דורך בנימין ווילהעלם און לואיס דערשאוויץ. זיי האבן אויסגעקליבן הרב זאב גאלד צו שטיין אין שפיץ פון דעם מוסד, און ער האט אויסגעוועלט דעם נאמען "תורה ודעת" אויפן נאמען פון הרב יצחק יעקב ריינעס'ס ישיבה אין לידא, וואו הרב גאלד האט געלערנט אין זיין יוגנט.
און אירע ערשטע יארן האט זיך די ישיבה געפירט אויפן שטייגער פון תורה עם דרך ארץ. מיט דער צייט אבער, איז עס פארוואנדעלט געווארן אין א חרדישער ישיבה. מיט דעם אלעם איז די ישיבה אייגענארטיג מיט דעם וואס זי ערלויבט אירע תלמידים צו גיין שטודירן אין קאלעדזש, עפעס וואס איז פארבאטן אין רוב חרדישע ישיבות היינט צו טאגס.
אין 1922 איז ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש גערופן געווארן צו ווערן דער מנהל פון דער ישיבה. אונטער זיין פירערשאפט איז אויפגעשטעלט געווארן די "מתיבתא" פאר די עלטערע תלמידים אין גיל פון הויעך שולע סטודענטן. נאך שפעטער האט הרב מענדלאוויטש אויפגעשטעלט א "ישיבה גבוה" פאר די תלמידים פון אכצן יאר און העכער. הרב מענדלאוויטש האט געדינט אלץ מנהל ביז 1948.
ווען וויליאמסבורג איז נאך דער צווייטער וועלט קריג געווארן שטארק חסידיש האט תורה ודעת פארקויפט זייער געביידע פאר פאפא חדר, און זיי האבן זיך אריבערגעצויגן קיין קענסינגטאן ווי א גרעסערע עולם אמעריקאנער אידן האבן געוואוינט.
אין די יארן ווען הרב גדליה שארר און הרב יעקב קאמינעצקי זענען געווען ראשי ישיבה האבן זיך געשאפן צוויי פראקציעס אין ישיבה, איין האט געהייסן "ר' יעקב'ניקעס" און די צווייטע "רב שארר'ניקעס". די צוויי זענען געווען מחולק צווישן זיך ווער עס זאל האבן דאס לעצטע ווארט אין ישיבה. למעשה האבן די "ר' יעקבניקעס" געהאט די אויבערהאנט.
ראשי ישיבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דורכאויס די יארן האבן אלס ראשי ישיבות דארט געדינט:
- רבי שלמה היימאן
- רבי ראובן גראזאווסקי
- רבי אליהו חזן
- רבי גדליה שארר
- רבי יעקב קאמינעצקי
- רבי ראובן פיין
- רבי דוד לעבאוויטש
- רבי שכנא זאהן
- רבי זעליג עפשטיין
- רבי אברהם יעקב פאם
היינט צו טאגס דינט אלץ ראש ישיבה הרב ישראל בעלסקי וועלכער איז אויך א פוסק פאר די כשרות ארגאניזאציע פון א-יו.
באוואוסטע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב ישראל בעלסקי, דער היינטיגער ראש ישיבה פון תורה ודעת
- הרב אהרן בראפמאן, מנהל ישיבה ד'פאר ראקאוועי
- שלמה קארליבאך (זינגער)
- שופט נח דיער
- הרב משה היינעמאן, ראש מערכת הכשרות סטאר-קעי
- הרב לוי יצחק הורוויץ, אדמו"ר מבאסטאן
- הרב שמואל קאמינעצקי, ראש ישיבת פילאדעלפיע
- הרב אריה קאפלאן, אידישער דענקער און מחבר
- הרב שלמה קלאס, ארויסגעבער פון די דזשואיש פרעס
- הרב נחום לאם, געוועזענער ראש ישיבה פון ישיבה אוניווערזיטעט
- הרב בנימין לעווי, ראש פון מערכת הכשרות א-קיי לאבאראטאריע
- הרב ירוחם אלשין, ראש ישיבת בית מדרש גבוה ד'לעיקוואד
- הרב אברהם יעקב פאם, פון די ראשי ישיבה פון תורה ודעת
- הרב שלום רבקין, הויפט רב פון סט. לואיס, מיזורי
- הרב נתנאל קווין, מנהל פון תורה ודעת
- הרב נתן שערמאן, עורך ראשי פון ארטסקראל.
- הרב גדליה שארר, שפעטער געדינט ווי ראש ישיבה תורה ודעת
- הרב אליה שוויי, ראש ישיבת פילאדעלפיע
- הרב יעקב וויינבערג, ראש ישיבת נר ישראל, באלטימאר
- הרב שמואל זנוויל כהנא מראשי ישיבות בסאטמאר
- רב שלמה היימל


text:
ווארעם
א ווארעם איז א קריכעדיגער באשעפעניש וואס האט נישט קיין ביינער און גלידער.
אין דעם זענען אריינגערעכנט הונדערטער סארט בעלי חיים.
ווערים אין אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי עס איז זייער א הארבער איסור צו עסן תולעים און עס טרעפט זיך אסאך אין געוואוקסן אז עס איז פארפּעסטיגט מיט ווערים, איז היינט דא פירמעס אזוי ווי בודק און דאס גלייכן וועלכע פארקויפן געוואשענע ירקות מיט א הכשר אז עס איז נקי מחשש תולעים.
צווישן די ירקות וואס מען טרעפט אסאך ווערים זענען:
- שאלאטן (חסא, ראמען לעטוס)
- טרוסקאווקעס
- קרויט
- יונג-ציבעלע
- וואסער אין ניו יארק סיטי


text:
פאריגע וואך האבן די אהרונים פארשפרייט מיט גרויס פאמפע דראמפע א קונטרס מיט דעתו הברורה פון ר' אהרן טייטלבוים וועגן שלום מיט בעלזא, געזאגט דורכן בלאט שרייבער שמואל שלמה טעללער. פארקויפט דארט שמואל שלמה פאר די בחורים אז מענטשן הייבן אן מאכן קאנספיראציעס וואס איז דער חשבון וואס וויל מען?
פון די צווייטע זייט, זאגט ער, איז דא ווער ס'דארף מאכן פרנסה אויך, און ער טענה'ט אז די אלע קאנספיראציעס איז גוט פאר די אויסגאבעס פאר זייער פרנסה צו שרייבן און אנאליזירן דערוועגן.
יעצט ווערט מען אבער געוואויר, און נישט פון סאטמאר, נאר טאקע דייקא פון בעלזא, אז דער באזוך האט געדינט ס"ה צו פארשטערקערן דעם קשר פון אהרונים מיט בעלזא אנבאלאנגט דעם בית השחיטה אין קרית יואל!
און אזוי שרייבט דער "מחנה החרדי", דער אפיציעלער בעלזא צייטונג די וואך:
האדמו"ר מסאטמאר שליט"א סיפר בסיפוק ובהנאה על שיתוף הפעולה המבורך שבין הביד"ץ דקהל מחזיקי הדת בארה"ב והביד"צ דקרית יואל, שזה כמה שנים עוסקים יחד בשחיטת עופות והכשרתם, בתכלית הכשרות ובשיא ההידור.
אין אנדערע ווערטער, דער באזוך מיינט טאקע גארנישט קיין שלום מיט בעלזא, אזוי ווי ר' אהרן האט געזאגט ביי זיין דרשה אין ישיבה, ווייל שלום מיט בעלזא אין שוין לאנג! עס איז דא א "געבענטשע צוזאמארבעט" צווישן סאטמאר און בעלזא ביי די שחיטת העופות!!!
און נישט פארגעסן, דאס איז נאכדעם וואס דער רבי דער ברך משה זצ"ל האט געוויינט און געשטורעמט אז די בעלזא זענען ווי די רעפארמער און מ'טאר זייער פלייש נישט עסן. קומט זיין בן סורר ומורה פון קרית יואל, און טוט זיך אויף מיט "סיפוק והנאה" אז ב"ה סאטמאר און בעלזא ארבעטן שוין א שיינע פאר יאר צוזאמען אויף די פלייש. און דאס איז אלעס פאר דעם "בקשת מחילה." אויפן ציון פון רבותינו הקדושים זי"ע.
יעצט קומט טעלער פארקויפן פאר די בחורים אז ס'נישט דא קיין שום קאנספיראציע, עס איז דא וואס דארפן מאכן פרנסה, און אין אונזער פאל איז דאס דער בית השחיטה אין קרית יואל, און וועגן דעם לאזן זיי ארויס קלאנגן אז ס'דא שלום.
חסידי סאטמאר, תלמידים פון רביה"ק זי"ע רופן אויס מיט שטאלץ אשרינו מה טוב חלקנו אז מיר האבן נישט קיין שייכות מיט דעם כת הנודע פון קרית יואל וועלכע זוכן צו צעברעכן דעם חומת ההתבדלות וואס מיר האבן געהאט אלע יארן פון די פרעמדע קרייזן. מיר וועלן נישט איינטוישן אונזער שיטה הקדושה מיט אפאר דאללער פארן בית השחיטה אין קרית יואל!
:באגעלייגט
אויסצוגן פון טעעלער'ס דרשה פאר די בחורים
די דרשה פון ר' אהרן טייטלבוים פאר די בחורים
דער באריכט אין המחנה החרדי


text:
אפריל 2006
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שטודיע ווייזט אז ברית מילה איז מער עפעקטיוו אנטקעגען עידס קראנקייט ווי קאנדאם. (מעדיקעל ניוז טודעי).
- פראפעסער הירשע דוד כ"ץ איבערן יידיש: וויאזוי יידיש שפראך איז אפגעהיטן געווארן דורך א גרויסער צינוי, היינט צוטאגס צו ווערן פארהייליגט אלס א סאטמאר שפראך? (אלגעמיינער)
- קרוין הייטס: הויפט רבנים צושלאגן איבער דעמאקראטישע וואלן פאר רבנים. (קרוינהייטס אינפא)
- ענדליך א ריכטיגער עונג שבת: וויסנשאפטלער ערפינדען באקטעריע צו ערצייגן א טשאלנט מיטן זעלבן טעם און שפייזונג, אבער טוט עליעמינירן נאכווייען פון פארצן. (ען.בי.סי.)
- 2'טער איד אויסגעוועלט דורך פרעזידענט בוש אנצופירן ווייסן הויז אדימיניסטראציע. (זשערוסאלעם פאוסט)
- אהרונים סאטמאר רבי ציעט זיך אריבער וואונען פון מאנרוי קיין וויליאמסבורג. (פאוסט)
- בארא פארק קלויזענבארג רבי פארברענט ספר הגאון צוליב אומבאקוועמע פאקטן פון ווילנא גאון קעגן חסידים. (בחדרי חרדים בילד)
- ריכטער ראזענוואסער זאגט זיך אפ פון סאטמאר קעיס. (רעקארד)
- צבי זוהר איבער די גרויסע ענין, אז בחורים זאלן האבן אפגעזינדערט פילגשים און סעקס, כדי נישט דורכפאלן מיט הוצאת זרע לבטלה, וועקט אויף שטורמישע פאלעמיק צווישן תלמידי חכמים און מחנכים. (אלגעמיינער)
- 3 נייע סאטמאר אדמורי"ם.
- צוואה פון ר' משה טייטלבוים ז"ל, קרוינט זון ר' זלמן לייב טייטלבוים פאר נייער סאטמאר רבי, אהרונים קרוינען אבער עלטסטן זון ר' אהרן טייטלבוים אלס סאטמאר רבי, זאגענדיג אז דער צוואה איז אונטער געשריבן געווארן טיעף אינטערן קרענק פון אלטסהיימערס דורך די השפעה פון ר' משה גבאי (פאוסט)
- נייער סאטמאר רבי אין מאנסי, ר' חיים יושע הלאבערשטאם, גאליציאנער באבובער רביס אייניקל. (בחדרי חרדים)
- הגאון ר' משה האלבערשטאם נפטר געווארן. (בחדרי חרדים)
- ערשטע אפגטיילטער מענער פון פרויען מהדרין באן אין די וועלט! ריאו דע זשענעראו פירט איין מחיצות אין סאבוועי סיסטעם. (רויטערס)
- אדמו"ר מסאטמאר ז"ל נפטר געווארען. באגראבן אין אוהל פון ר' יואל טייטלבוים ז"ל. לווי' אדוך פארהעלטנמעסיג רואיג קעגן אלע ערווארטונגן. (רעקארד)
- סייענטיסטן באשטעטיגען: סעקס זייער געזונט און פארמיידט אסאך קרענק. (די עיזש)
- אויפשאקעלונג אין המחנה החרדי: נייער רעדאקטאר און שרייבער באציען זיך צו סאטמאר מיט ביטול. (בחדרי חרדים)
http://www.nrg.co.il/online/36/ART1/060/919.html
- רב פון היסטארישן בית המדרש הגדול אין איסט סייד, פארשפרעכט זיך נישט צו לאזן פארקויפן פאר געלט פון ריעל עסטעיט דעוועלאופער ביז משיח קומט. (זשורנאל גאזעט)
- קרוינהייטס: אינטעסיווע פאליציי שוץ אויס מורא פון טעראר און גסיסה פון סאטמאר רבין. (שטורם)
- ירושלים: קנאים פארשטיינערן אגד באס צוליב חרדישן פאטער וואס שמאכט אין טורמע אויפן מארד פון אייגן קינד. (ידיעות)
- חרדישע אידן מיט זייערע משפחות פון קליינע קינדער געשטראנדעט 5 שעה הענגענדיג העכער דעם איסט ריווער ים. נאכדעם וואס טשערליפט אין חול המועד אויספלוג שטעלט זיך אפ צווישן מאנהעטן אין קווינס פון עלעקטירק קורץ שלוס. (וואס איז נייעס)
- סייענטיסטן ווארענן: ים המלח שטארבט. (רויטערס)
- ארץ ישראל: דער אידישער מוח ברעכט וועלט רעקארד: מערסטע פראפעסיאנאלע זשאבס, פארצענטואל אין וועלט'ס ארבייט קראפט. (ידיעות)
- וויליאמסבורג: גוי טראסקעט צום טויט אין קאנסטראקשען סייט. (נ.י. טיימס)
- 17/04/2006 - טעראר-אטאקע, זעלבסטמערדער עקספלאזירט זיך אין תל אביב, ביי א פוסגייערס-געסל. 10 טויט. 68 פארווונדעטע ה"י. (ידיעות)
- וויליאמסבורג: ראיאט פאליציי וואס זענען צוגעגרייט פארן סאטמאר רבין'ס לווי' צושפרייטן ראיאטן פון ארטיסטן קעגן זייער לענדלארד אליעזר קעסטנבוים מיט מאיר הירש וואס ווארפן זיי ארויס פון זייערע וואסער פראנט דירות כדי דאס איבערבויען אין לוקסוסדיגער ריעל עסטעיט דעוועלפמענט. (נ.י. אבזערווער)
- ירושלים: 6000 אידן זענען עולה רגל צום כותל המערבי אין מאסן ברכת כהנים, טראץ שווערע רעגן. (בחדרי חרדים)
- קאנווענשאן פון וויקיפעדיע באנוצער אין ארץ ישראל. (באריכט פון ויקיפדיה) (בילדער)
- 2 באזונדערע אידן ארעסטירט. באשולדיגונג: ביידע האבן אין משך פון 2 יאר נאכאנאנד סעקסואל באלעסטיגט 3 קינדער געשוויסטער פון 1 פאמיליע. (ידיעות)
- קנאים ווערן קליג: ר' שמואל חיים פאפענהיים, רעדאקטאר פון 'העדה' מאנאטליכע מאגאזין פון עדה החרדית, ערקלערט: פראטעסטן מאכן אונז נאר שאדן. (זשעראוסאלעם פאוסט)
- ר' משה שטערנבוך מיט ר' אברהם יצחק אולמאן, באזוכן פאטער וואס האט געהארגעט זיין בעיבי און פאדערן מען זאל אים באפרייען פון טורמע, אבער בעטן מען זאל נישט פראטעסטירן. (ידיעות)
- ירושלים'ער רב: באשולדיגונג אז חרדישער טאטע זאל האבן געהארגעט אייגן בעיבי איז א "בלוט בלבול". (זשערוסאלעם פאוסט)
- ראב"ד העדה החרדית ר' משה שטערנבוך שליט"א, ערקלערט פאר מעריב: ציונים שליסן זיך אן אין די מאסן צו די קנאים ווייל עס איז ליגענט. רוסישע גוים איז דער היינטצייטיגער נסיון. (מעריב)
- בארא פארק אסעמבלימאן דוב הייקינד באטיטולט די ראיאטן אלס: "א נאכט פון שאנדע און חילול ה'". (זשאואיש פרעס)
- נייער פילם פון אידישיסטן באוויינט אז קיינער רעדט שוין נישט היינט אידיש בלויז חסידים פון ברוקלין. (פארווערטס)
- מוסולמענער קינדער וועבסייט פרעדיגט בלוט בלבול: טרינקן גוים'ס בלוט ביים סדר נאכט איז אינטערגאלער טייל פון אידישקייט. (ידיעות)
- איראן ערצייגט צו בארייכערען אוראניום צום ערשטן מאל. זיי ווערן אפיציעל א נוקלעארער כח. (עי.פי. נייעס)
- סקווערער שטעטל און דער לאקאלער פייער דעפארטמענט אין קאנפליקט איבער פייערס אין שטעטל (ראקלענד דזורנאל ניוז)
- ר' שמולי בוטח האט א נייע פאך: ער מאכט שלום אויף די וועלט, מיט נייעם שלום בית טעלעוויזיע שוי פאר די גוים איבער אמעריקע. (בוסטון גלאוב)
- נייער טרענד: אדוואקאטען באנוצען זיך מיט וויקי פראגראם. (טיימסאנליין)
- פארבס פובליצירט נייע ביליאנערן ליסטע. א רעקארד צאל פון 793 ביליאנערן. אינאיינעם פארמאגן זיי 2.6 טריליאן דאלאר. דער רייכסטער איז ביל געיטס, פון מייקראסאפט. צווייטער איז דער בארימטער בערזע הענדלער ווארען באפעט.(פארבס ביליאנערן ליסטע)
- חרדישע העקערס, ברעכן זיך אריין אין פארנאגראפיע סייטס פון ישראל. מעקן אויס די אויסגעלאסענע מאטעריאל. אנשטאט דעם לייגן זיי ארויף בילדער פון ליובאוויטש רבי'ן. זענען מסביר הארבע עבירה פון הוצאת זרע לבטלה(חדשות YNETNEWS)
- עלטסטער איד אין וויליאמסבורג; 104 יאר אלט, געשטארבן, געווען געזונט ביזן לעצטן וואך פון זיין לעבן. (כל העולם כולו)
- ירושלים: אינגערמאן ארעסטירט, שלאגט אייגן ניי געבוירן קינד, ווייל עס וויינט אגאנצען נאכט. (ידיעות)
- גאב"ד העדה החרדית, ר' יצחק טובי' ווייס שליט"א, שרייבט בריוו שטיצענדיג דעם טאטען. פארדאמט ציוניסטישע פאליציי פארן מאכן בלבול קעגן אומשולדיגן איידעלן פאטער פארן בלויזן חטא ווייל ער איז א חרדי. (בחדרי חרדים)
- ניו יארק טיימס: ליבעראלען קריטיקירן פאליציי פארן נישט ארעסטירן גענוג חסידים ביי בארא פארק ראיאטען. (נ.י. טיימס)
- וויליאמסבורג: משמרת הצניעות והחינוך וואנדאלען שעדיגן קירוב רחוקים מוסד עדווערטייזמענט אויף ליע עוועניו וואס ווייזט בילד פון קינדס פנים. (בילדער, ישיבה וועלט)
- וויסנשאפטליכע שטודיע ווייזט אז גיין אין שול דאווענען פארלענגערט דאס לעבן פונעם מענטש. אויך איבונגען. (זשערוסאלעם פאוסט)
- יודל גרובער שיקט הזמנה פאר מרדכי טענדלער אז ער טאר נישט אריינגיין אין זיין שול. (פאטאקאפי פון הזמנה)
- אהרונים סטראשן נישט צו לאזן באגראבן סאטמאר רבי, אויב זיין זון ר' אהרן טייטלבוים וועט נישט מספיד זיין. (כל העולם כולו)
- דער יונייטעד סטעיטס סענאט געעפנט היינט מיט א תפלה לכבודו פון 104'טען געבורט-טאג פון לובאוויטשער רבי'ן ז"ל. (יאהו ניוז)
- רב פון סטעטן איילענד געט השגחה פאר טריפה רעסטוראנטן וואס פארקויפן חזיר, אויב זיי פאקן דאס עקסטער, און טוישן זיך די הענטשיך ביים האנדלען דערמיט. (ניו יארק מאגאזין)
- איד געטראפן שולדיג אין גנבנען איבער א מיליאן דאלער דייאמנדס פון דייאמאנט דיסטריקט. (זשורנאל ניזו)
- סאטמאר רבי איז אין טיפן גסיסה צושטאנד. חסידים זענען אנגעהיצט און קאמפסגרייט. ערווארטענדיג יעדע ליאדע סעקונדע די נייעס פון זיין קריטישען געראנגעל מיטן טויט. מעכטיגע ספעקטאקעל וועט זיך אפשפילן אינעם ברודער קריג אויף ירושה פון אדמורו"ת, דורך די 2 הויפט פראקציעס: אהרונים קעגן זאלונים. (נ.י. טיימס)
- בארא פארק: ראיאטען ברעכט אויס, צווישען חסידים מיט פאליציי, נאכדעם וואס זיי האבן ברוטאל ארעסטירט אלטן איד פארן נישט קאפערירען, צוגעבענדע פאקטארן צו די אומרוה: פארפלייצונג פון פארקינג טיקעטס, און אויך די בין הזמנים ליידיגיין וואס ישיבות זענען פארשלאסן. (נ.י. פאוסט) (בילדער פון די סצענע)
- ר' מרדכי טענדלער איז ארויסגעווארפן פון זיין שול, אבער ער בריקעט און סטראשעט מיט נקמה שריט, און זאגט אז אלע צענדליגע פרויען וואס באשולדיגן אים אין אומאיידעלע אויפירונג זענען בעלי לשון הרע ורכילות. (פאוטא קאפי פון בריוו)
- מאנסי: אינגערמאן אין קרטיטשן צושטאנד נאך עקסידענט אויף סכנהדיגע אינטערסעקשאן, מעיפל קארנער 306. (זשורנאל ניוז)
- טויטע קערפער געפינען נאכדעם וואס איד פארציילט פאר זיין רב אז ער האט געהארגעט. (לאקאל נייעס)
- שלום בערגער שרייבט א לייוו יידישער באריכט סטרעיט פון זיין איצטיגע באזוך אין כינע. (שלום בערגער)
- יידיש עצכח פארום אריין אין מסורת פאלטפארמע פון בחדרי חרדים וועב סייט, כדי נישט מכשיל זיין באנוצער מיט אומאיידעלע הייד פארק פארום'ס. (נייער אדרעס)
- הרב שלמה אבינר: ארץ ישראל אידענטום ברויך נאכמאכן אמעריקע, צו דערלאזן אידן קומען צופארן מיט זייער קאר אין שבת דאווענן אין שול. (בחדרי חרדים)
- דראמטישע סצענע ביי באנק רויבעריי אינמיטן העלן טאג אין הארץ פון וויליאמסבורג. (נ.י. פאוסט)
- גור חסידים פירן דורך פאגראם אין קנאים שול אין בית שמש, אלס פראטעסט אויפן טשעפענען זייער רבין. (בחדרי חרדים)


text:
ווייסוויידל הערש
דער ווײַסוויידל הערש (Odocoileus virginianus), אויך באנקאנט ווי דער ווירזשיניע הערש, איז א מיטלגרייס הערש אלטגעזעסן אין די פאראייניגטע שטאטן (אחוץ פינף שטאטן), קאנאדע, מעקסיקא, צענטראלע אמעריקע, און דרום אמעריקע דרום ביז פערו. מען האט אים אויך אריינגעברענגט אין ניי זילאנד און א פאר לענדער אין אייראפע ווי, פינלאנד, טשעכיי, און סערביע.
דעם זגאל געפינט מען מערסטנס מזרח פון די ראקי בערג, אבער נישט אין א גרויסן טייל פון די מערב שטאטן, כולל נעוואדא, יוטא, קאליפארניע, האוואי, און אלאסקע.
דער ווײַסוויידל הערש האט נארמאל א געוויכט צווישן 57 און 237 קילאגראם, און איז לאנג צווישן 160 און 220 צענטימעטער. זיי זענען מערסטנס ברוין, אבער אמאל גרוי אדער רויטלעך אין ווינטער און זומער. די זכרים האבן גרויסע הערשהערנער, וואס פאלן אראפ אין ווינטער.
דער ווײַסוויידל הערש לעבט געווינלעך פון צוויי ביז דריי יאר, אבער אמאל לעבן זיי מער ווי צען יאר.[2]
זיי קענען זען נאר צוויי קאלירן, אבער נישט רויט און אראנזש.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מוסטער:IUCN2008 Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.
- ↑ Odocoileus virginianus. אוניווערסיטעט פון מישיגן מוזיי פון זאאלאגיע. דערגרייכט דעם 28סטן אקטאבער 2010.