text:
היסטאריע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
די היסטאריע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך האט זיך אנגעפאנגען אין 16טן יארהונדערט ווען ס'האט זיך אנגעהויבן א כוואליע פון פאליטישע ענדערונגען אין די בריטישע אינזלען וואס האט עווענטועל געפירט צו דער גרינדונג פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און שפעטער (1800) אויך אירלאנד. מיט דער גרינדונג פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך האבן זיך פיר ראיאנען פאראייניגט אונטער איין צענטראלער רעגירונג וואס איז אנגעפירט געווארן דורך א מאנארך (קעניג) און אדמיניסטרירט געווארן דורך אן איינצעלן פארלאמענט. ווען דרום אירלאנד האט געוואונען זעלבשטענדיקייט אין יאר 1922 האט מען צוגעלייגט עטליכע ווערטער אלס די אפיציעלע נאמען: "פאראייניגטן קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד".
אינהאַלט
- 1 ענגלאנד און וויילס
- 2 ענגלאנד און סקאטלאנד אין 17טן יארהונדערט
- 3 א קעניג אויף צוויי פארשידנארטיגע לענדער
- 4 ווידערשטאנד קעגן פאראייניגונג
- 5 די אקט אף יוניאן
- 6 אנטוויקלונגען אין אירלאנד
- 7 בריטאניע אין 18טן יארהונדערט
- 8 די ערשטע בריטישע אימפעריע
- 9 אימפעריאלע מלחמות
- 10 נישט אלעמאל גייט עס גוט
- 11 די אקט אף יוניאן מיט אירלאנד
- 12 פראנקרייך דערקלערט קריג קעגן בריטאניע
- 13 דער באוואוסטער נאפאליען און זיינע קאנפליקטן מיט בריטאניע
- 14 די ערשטע וועלט מלחמה
- 15 אירלאנד'ס זעלבטשטענדיקייט
- 16 די צווייטע וועלט מלחמה
- 17 די מלחמה נאכווייען און די ווידער-אויפבלי פון די עקענאמיע
- 18 בריטאניע פארלירט איר אימפעריע
- 19 די קאנסערוואטיוון נעמען איבער
- 20 לעצטע אנטוויקלונגען
ענגלאנד און וויילס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענגלאנד און וויילס זענען געווען די ערשטע צוויי ראיאנען וואס האבן פונקציאנירט אונטער איין רעגירונג. 500 יאר בעפאר דאס פאראייניגטע קעניגרייך איז געגרינדעט געווארן האט ענגלאנד איבערגענומען קאנטראל אויף וויילס און האבן זיך אפיציעל פאראייניגט אין יאר 1536, בלייבנדיג מיטן נאמען ענגלאנד. סקאטלאנד און ענגלאנד זענען געקומען צו פאראייניגונג נאכדעם וואס סקאטלאנד'ס קעניגן האבן צוביסלעך גע'ירשנ'ט דעם ענגלישן טראן. לויט'ן דעמאלטדיגן געזעץ האבן די צוויי ראיאנען געדארפט זיין איינס אבער זיי זענען געבליבן אפגעטיילט ביז'ן יאר 1707 ווען די צוויי רעגירונגען האבן דורגעפירט אן "אקט אף יוניאן" [זע בייגעלייגטן קעסטל] וועלכע האט פאראייניגט די צוויי געוועזענע זעלבשטענדיגע לענדער צו דעם קעניגרייך פון גרויסבריטאניע.
די ענגלישע בירגער האבן שטענדיג פרובירט צו לייגן א האנט אויף אירלאנד און האבן אריינגעשיקט ענגלישע מענטשן וואס האבן געפרעדיגט די ענגלישע שפראך און קולטור. אירלאנד איז אבער ווייטער געבליבן זעלבשטענדיג לויט'ן בריטישן געזעץ. אין יאר 1800 האבן די בריטישע און אייירישע רעגירונג דורכגעפירט א פרישע "אקט אף יוניאן" וועלכע האט פאראייניגט די צוויי לענדער אונטער בריטישע הערשאפט. וויאזוי אימער, איז אבער די אפאזיציע קעגן די פאראייניגונג געבליבן זייער הויך און האט לאנגזאם אנגעהויבן וואקסן ביז די בריטישע האבן מער נישט געהאט קיין ברירה און האבן צוריק געשענקט זעלבשטענדיקייט צו אירלאנד אין יאר 1922. 6 צפון פראווינצן אין אירלאנד האבן נישט אויסגעקליבן דעם אויסוואל און זענען פארבליבן אונטער בריטישע הערשאפט ביז'ן היינטיגן טאג.
ענגלאנד און סקאטלאנד אין 17טן יארהונדערט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א פאראייניגונג צווישן ענגלאנד און סקאטלאנד האט אין 17טן יארהונדערט נישט אויסגעקוקט ווי א מעגליכקייט. די צוויי לענדער האבן זיך ארומגעריסן 700 יאר און זענען צענדליגער מאל געווען אין קריג איבער גרעניץ געפעכטן. ענגלאנד האט געהאט גרויס חשק זיך אויסצוברייטערן אריבער די גרעניצן אריין קיין סקאטלאנד.
כדי צו האלטן זייער לאנד זעלבשטענדיג האט סקאטלאנד אנגעהאלטן א שטארקע פריינטשאפט מיט פראנקרייך, ענגלאנד'ס שונא נומער איינס. ווען קעניגן עליזאבעט די ערשטע איז געשטארבן קינדערלאז אין יאר 1603 האט דער סקאטישער קעניג דזשיימס דער זעקסטער, א נאנטער קרוב מיט דער פארשטארבענער עליזאבעט, גע'ירש'נט די ענגלישע טראן. אין צוגאב צו זיין טיטל "דזשיימס דער זעקסטער פון סקאטלאנד", האט דער יונגער דזשיימס זיך קונה געווען זיין נייעם טיטל "דזשיימס דער ערשטער פון ענגלאנד".
א קעניג אויף צוויי פארשידנארטיגע לענדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דזשעימס האט אנגעהאלטן זיין קעניגרייך (ראיעל אויטאריטי; וויאזוי מען רופט עס אין בריטאניע) אין ביידע קינגדאמס וועלכע זענען געווען זייער אנדערש איינע פון די צווייטע. סקאטלאנד איז געווען א ליידיגע שטח מיט מיינסטענס פארמערס. סקאטלאנד איז געווען צוטיילט אין צוויי טיילן: די נידעריגערע טייל פון לאנד האט אריינגענומען די גרעסערע טייל איינוואוינער און די קעניגרייך האט דארט געהאט א שטארקע הערשאפט מיט א גאר שוואכע אפאזיציע. איר פארלאמענט איז געווען שטארק אויסגעשפילט, מען פלעגט זיך ווייניג טרעפן אויף מיטינגן און ווייניג אישוס זענען בכלל אין אכט גענומען געווארן. אין די העכערע טיילן פון לאנד האבן געוואוינט גאר ווייניג מענטשן אבער זיי האבן זיך געלעבט א וועלט פאר זיך און זיך נישט אונטערגעווארפן אונטער די מאנארכיע.
אין קאנטראסט איז ענגלאנד געשטאנען דעמאלט אין סך א בעסערן צושטאנד. דאס פאלק האט געוואקסן מיט א שנעלן אימפעט און דאס לאנד איז געווען רייך פון אלע אוצרות וואס זי האט פארמאגט. אפילו די וואס האבן זיך אפגעגעבן מיט שאף און רינדער האבן געהאט שיין פרנסה ווייל ענגלאנד'ס עקספארט איז דעמאלט גוט געשטאנען. לאנדאן איז אין יענע יארן געווען די גרעסטע שטאט אין די וועלט. אין יענע יארן איז נאך נישט געווען קיין פינאנציעלער סיסטעם וואס האט אויסגעצאלט די קאסטן פון די מאנארכיע. דאס געלט איז גענומען געווארן פון שטייערן אויף אימפארטירטע זאכן. פון צייט צו צייט האט זי אפילו געמוזט צוקומען צו בעטן שטיצע פון די פארלאמענט.
ווידערשטאנד קעגן פאראייניגונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען דזשעימס האט איבערגענומען די ענגלישע טראן האט ער זיך גלייך גענומען צו דער ארבעט צו פאראייניגן די צוויי לענדער. עס איז אים אבער בשום אופן נישט געגאנגען ווייל ביידע זייטן האבן געשטעלט גרויס קעגנערשאפט. די סקאטישע האבן נישט געוואלט הערן פון פארלירן זייער זעלבשטענדיגקייט און די בריטישע זענען פשוט נישט געווען אינטערעסירט זיך צו פאראייניגן מיט אן אוממאדערניזירטע לאנד וועלכע פאשנ'ען שעף און רינדער אויף די פרייע פעלדער. וואס דזשעימס האט יא געטאן, ער האט שווער געארבעט אנצוקניפן גוטע באציאונגן צווישן די איינוואוינער פון ביידע לענדער. ער האט אריינגענומען קעגנזייטיגע מיניסטארן אין זייערע פארקערטע פאזיציעס. ער האט אראנזשירט הונדערטער חתונות צווישן ביידע. זיין פלאן האט טאקע אסאך געהאלפן אויף שפעטער. דזשעימס זון, טשארלס דער ערשטער, האט אבער נישט געטויגט און האט גארנישט מער געטאן צו פאראייניגן די צוויי לענדער. ווען ער האט איבערגענומען די מלוכה האט ער נישט געוואוסט בחייכון וביומיכן וויאזוי מען פירט א רעגירונג. די פארלאמענט האט דאס געוואוסט און האט נישט געוואלט באשטעטיגן זיינע פלענער אזוי לאנג ער ווייזט ארויס אביסל פירערשאפט. טשארלס איז געווארן גערעגט אויף די פארלאמענט און האט זיך געקריגט מיט זיי וואו ער האט נאר געקענט, אויסנוצנדיג זיין קעניגליכע מאכט. די קאנפליקטן צווישן טשארלס און די פארלאמענט האט זיך אזוי ווייט דערקייקעלט ביז די איינוואוינער פון ביידע לענדער זענען געווארן עמטליך פארמישט יעדער אויף זיין צד און עס האט מיט דער צייט אויסגעבראכן א ציווילע קריג. עס האט אזוי אנגעהאלטן עטליכע יאר ביז די פארלאמענט האט זיך געשטארקט אויף די קעניגליכע מאכט און האט באזיגט טשארלס און אים הינריכטעט אין יאר 649', צען יאר שפעטער פון ווען ער האט איבערגענומען דעם טראן.
דער דעמאלטסדיגער פארלאמענט פירער אליוויר קראמוועל האט איבערגענומען די פאליטישע מאכט און צוריק איינגעפעדימט פרידן און פאראייניגונג צווישן די בירגער און צווישן ענגלאנד און סקאטלאנד. מיט דער צייט האט קראמוועל מצליח געווען און האט פאראייניגט די סקאטישע און ענגלישע אונטער איין פארלאמענט פירערשאפט צו וועלכע די סקאטישע האבן געשיקט רעפרעזענטיוון. קראמוועל איז אויך געווען דער ערשטער וועלכער האט געטאן עפעס ממשות'דיג צו פאראייניגן ענגלאנד און אירלאנד, בריטענ'ס גרעסטע דורשט. קראמוועל'ס מיליטער האט זיך באזעצט און איבערגענומען קאנטראל אויף ריזיגע טיילן פון אירלאנד אבער מיט א רחמנות'דיגער געפיל און פרידנשאפט סטיל. ער האט אריינגעשיקט הונדערטער ענגלישע לארדן (גייסטליכע פירער) צו פרעדיגן די בריטישע אימפעריע. קראמוועל האט זייער שווער געארבעט צו האלטן ארדענונג אין אירלאנד ווען נאכאנאנדיגע אויפשטאנדן זענען געווען מעשים בכל יום. זיין שווערסטע געפעכט וואס ער האט באזיגט איז געווען ווען א גרויסע גרופע פון איירישע לארדן האבן איבערגענומען קאנטראל אין צוויי גרויסע פראווינצן אין צפון אירלאנד און האבן אנגעהויבן צוגרייטן אן אויפשטאנד קעגן די ענגלישע. קראמוועל האט זייער העלדיש באזיגט די איירישע און אריינגעזעצט טויזנטער פראטעסטאנטן (אנטי קאטוילישע. ווי באקאנט זענען די איירישע שטארק קאטויליש) אנצוהאלטן די קאנטראל אויף שטענדיג. היינט וואוינען נאך אלץ א מערהייט פון פראטעסטאנטן אין צפון אירלאנד וועלכע שטאמען פון יענע גרופעס.
נאך קראמוועל'ס טויט האט טשארלס'ס זון, וועלכער איז ארויסגעקומען פון גלות, איבערגענומען די ענגלישע טראן, ווערנדיג דער צווייטער טשארלס אין די בריטישע היסטאריע. טשארלס דער צווייטער איז נאכגעגאנגען די פוס טריט פון זיין טאט'ן און צוריק צוטיילט ענגלאנד פון סקאטלאנד וואס האט געברענגט שרעקליכע וואנדיליזם וועלכע זיין מאנארכיע האט ברוטאל דערשטיקט. נאך טשארלס דער צווייטער האט איבערגענומען דזשעימס'ס זון, דזשעימס דער צווייטער, וועלכער האט ווידער אנגעהויבן פאראייניגן סקאטלאנד מיט ענגלאנד ווי זיין טאטע האט געוואלט. דער צווייטער דזשעימס האט אבער נישט צו לאנג געוועלטיגט ווייל די פראטעסטאנטן האבן אים פארדעכטיגט אז ער אלס קאטוילישער וועט פרעדיגן די קאטוילישע רעליגיע אין ענגלאנד, וועלכע איז באשטאנען פון רוב פראטעסטאנטן. די מצב איז געווארן נאך ערגער ווען דזשעימס האט געבוירן א זון און מען האט זיך דערזען מיט א פארטיגער רעכטער קאטוילישער יורש, א זאך וואס זיי האבן פאר יעדן פרייז געוואלט פארמיידן. קורץ דערנאך האבן די פראטעסטאנטן פאליטישע פירער געמאכט א רעוואלט און אראפגעווארפן דזשעימס פון מאכט און עס איבערגעגעבן פאר דזשעימס'ס איידעם וויליאם וועלכער איז געווען א פראטעסטאנט. דער יונגער וויליאם איז אבער נישט געווען אליין קעניג. זיין ווייב מערי האט זיך געטיילט מיט אים די קעניגרייך. די רעוואלט איז באקאנט אין די היסטאריע אלס די רעוואלוציע פון 688'. למעשה האט די גאנצע שפיל נישט געהאלפן ווייל די סקאטישע זענען צעשפליטערט געווארן אין צוויי. א טייל האבן מיטגעהאלטן מיט די נייע מאנארכיע אבער די אנדערע העלפט האט זיך ארומגענומען ארום דעם געוועזענעם קעניג דזשעימס און האבן געשאפן א ריזיגע קראפט פון וועלכע די ענגלישע האבן זיך דערשראקן און האבן געמוזט נאכגעבן. פארשטייט זיך אז דאס האט קאמפליצירט די מעגליכקייט פאר א פאראייניגונג צווישן סקאטלאנד און ענגלאנד, א שווער שטיקל ארבעט וועלכע האט אט געהאלטן ביים גיין לטמיון.
די אקט אף יוניאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – אקט אף יוניאן
אויס מורא וועגן די פאראייניגונג אישו מיט סקאטלאנד האט די פארלאמענט אדורכגעפירט א געזעץ וואס ערלויבט אויפצונעמען א נייע קעניג פון א פרעמדע לאנד אויב עס איז נישט דא קיין רעכטער יורש. דער נייער אקט האט זיך שטארק אויסגעפעלט ווייל די קעניגן וויליאם און מערי זענען געווען קינדערלאז און אויך מערי'ס שוועסטער אנא וועלכע האט זיי איבערגענומען האט קיין יורש נישט געהאט. די פארלאמענט האט געהאלטן ביים אויפנעמען א דייטשע פאמיליע, די העננאווערס, וועלכע זענען געווען משפחה פארבינדן מיט די ראיעל פאמיליע. אזוי ארום האבן זיי געוואלט זיין זיכער אז א פראטעסטאנט וועט זיין דער נעקסטער קעניג. די סקאטישע האבן אבער געקרומט מיט די נאז אויף דעם פלאן און די ענגלישע האבן געציטערט אז די הונדערט יעריגע פאראייניגונג ארבעט וועט וועט ווערן לופט און די צוויי לענדער וועלן זיך צוריק צוטיילן. די ענגלישע האבן דאס מערסטע מורא געהאט אז סקאטלאנד וועט זיך אפטיילן און דאס וועט שאפן א הונטער-טיר פאר די פראנצויזישע וועלכע וועלן זיך פאראייניגן מיט סקאטלאנד און דערנאך אייננעמען ענגלאנד. זייער זארג האט זיך נישט לאנג שפעטער ארויסגעשטעלט צו זיין וואר ווען דער פראנצויזישער קעניג האט איבערגענומען קאנטראל איבער שפאניע און אריינגעשטעלט זיין זון אלס קעניג, אן אקט וואס האט אויפגעציטערט גאנץ אייראפע. די ענגלישע האבן דעמאלט געעפענט א קאאליציע מיט עטליכע לענדער ארום פראנקרייך וועלכע האט געדארפט האלטן אן אויג אויף פראנקרייך און שפאניע. צו פארמיידן אזא געשעעניש האט קעניגן אנא געסטראשעט די סקאטישע דאס אויב זיי וועלן זיך באפריינטן מיט פראנקרייך וועט זי פארלירן אלע פריווילעגיעס וואס זי האט פון ענגלאנד און זי וועט זינקען אירע שיפן. די סטראשונגן האבן געפירט די סקאטישע צו א פאראייניגונג מיט ענגלאנד. ענדליך אין יאר 707' איז אדורכגעפירט געווארן ענגלאנד'ס צווייטע אקט אף יוניאן וועלכע האט פאראייניגט ענגלאנד און סקאטלאנד אונטער איין פארלאמענט מיט איין קאנטראל און גרויסבריטאניע איז געגרינדעט געווארן. די פאראייניגונג האט געעפנט אלע גראטעס צווישן די צוויי לענדער, סטאנדארטיזירט די שטייערן אויפ'ן גאנצן אינזל, און געעפנט א גרויסע האנדל ביי די פארטן. וויאזוי אימער, האט סקאטלאנד ווייטער אנגעהאלטן איר אייגענע געזעצן טראדיציעס.
אנטוויקלונגען אין אירלאנד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קאטויליקן אין אירלאנד האבן געלייגט האפענונג אז זיי וועלן נאך צוריק באקומען די מאכט אין אירלאנד דורכאויס די צייטן פון דזשעימס דער צווייטער וועלכער האט זיי געשטעלט אויף פאזיציעס אין די ראיעל אדמיניסטראציע און אין די מיליטער. נאך דער 1688 רעוואלוציע איז דזשעימס אנטלאפן קיין אירלאנד און האט זיך ארומגענומען מיט זיינע קאטויליקן, שאפנדיג א שטארקע ארמיי פון קאטוילישע שטיצער. דאס האט אבער נישט צו לאנד אנגעהאלטן ווייל וויליאם דער דריטער (וועלכער איז אריינגעזעצט געווארן אויף זיין פלאץ) האט זיי שנעל דערשטיקט און צוריק אריינגעשטעלט פראטעסטאנטן אין אלע רעגירונג פאזיציעס.
כאשט אירלאנד האט געהאט איר אייגענע פארלאמענט, איז די ריכטיגע מאכט נאך אלץ פארבליבן ביי די קעניגלעכע באאמטן וועלכע האבן אדמיניסטרירט דעם אינזל אויף די באפעלן פון לאנדאן. די פראטעסטאנטן זענען געווען צו ברוטאל און האבן פארבאטן די קאטאליקן פון אסאך רעכט. זיי האבן נישט געמעגט האבן געווער אדער לאנד, הויכע פראפעסיעס, און פאבליק אפיסעס. די דיסקרימינאציע געזעצן האבן פאראייניגט די קאטוילשע באפעלקערונג אין אפאזיציע קען די פראטעסטאנטן. אין יענע יארן זענען פארגעקומען אסאך שלאכטן אין אייראפע אין וועלכע פראנקרייך און גרויסבריטאניע זענען שטענדיג געווען פארמישט. גרויסבריטאניע האט אפגעהאלטן נצחונות טאג נאך טאג אונטער וויליאם דער דריטער. די זיגרייכע מלחמות האבן אנטוויקעלט דעם נאמען "גרויסבריטאניע" פאר וועלכער יעדער האט געציטערט ביז נאך די צווייטע וועלט קריג. ספעציעל האט זיך די נעיווי אויסגעצייכנט און איז געבליבן די שטערקסטע נעיווי ביז די אמעריקאנער זענען איר איבערגעשטאנען נאך די צווייטע וועלט קריג.
בריטאניע אין 18טן יארהונדערט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריטאניעס וויכטיגסטע יארן איז געווען אינעם 18'טן יאר הונדערט. אין די הונדערט יאר איז בריטאניע געווארן "בריטאניע". די עקענאמיע, די איינוואוינער, די רעגירונג, די אויטאריטי אפטיילונג, די ענווייראמענט זענען אלע אוועקגעשטעלט געווארן אויף די פיס אין יענע יארן. איין זאך וואס האט נאך יא געפעלט איז געווען די לאו ענפארסמענט אגענטורן וועלכע זענען נאך געווען זייער שוואך און אומפעאיג. די קרימינאלע רעקארדס פון יענע יארן איז פארשריבן אין די רעקארדס אלס גאר הויך. אויף אזוי ווייט אז די רעגירונג האט געמוזט אוועקשיקן ארעסטאנטן צו אנדערע לענדער און ארומיגע אינזלן ווייל זי האט מער נישט געהאט קיין פלאץ אין אירע טורמעס. אויסטראליע האט באקומען די מערסטע בריטישע ארעסטאנטן און די בריטישע האבן דארט אויפגעבויט א גרויסע טורמע וועלכע מען האט א נאמען געגעבן די פארט ארטור פאנעל, וואו זי האט געהאלטן טויזנטער ארעסטאנטן. טויט שטראף איז דעמאלט געווען אן אפטע ערשיינונג. מען פלעגט וועכנטליך הינריכטן עטליכע פארברעכער אבער עס האט נישט קיין סך געהאלפן, פארברעכן האט געהאלטן אין איין וואקסן. די בריטישע רעגירונג האט אין יענע יארן נישט געהאט קיין שום אפיציעלע געשריבענע קאנסטיטוציע זינט זי די 688' רעוואלוציע. די רעגירונג האט זיך געפירט אונטער א שטארקע פירערשאפט א דאנק קעניגן אנא וועלכע האט אראפגעשטעלט פעסטע יסודות וועלכע די שפעטערדיגע קעניגן זענען נאכגעגאנגן. אין יענע יארן האט זיך דזשעימס דער צווייטער באזעצט אין פראנקרייך און האט זיך גרופירט מיט א גרופע וועלכע האבן זיך גערופן די דזשעקאביסטן. די דזשעקאביסטן האבן אנגעמאכט אסאך צרות, וועלנדיג מאכן אן אויפשטאנד קעגן ענגלאנד אבער ענגלאנד איז געווען גענוג כיטרע און האט צושטערט זייערע פלענער מערערע מאל. די דזשעקאביסטן האבן נאך גערודערט ביז אין די אכציגער יארן ווען די פראנצוזישע האבן איינגעזען אז זיי טוען מער קרימינאל ווי עפעס נוצן און האט געמאכט א סוף צו זייער גרופע וועלכע האט שוין דעמאלט געהאלטן ביים דריטן פירער וועלכער איז געווען א קרימינאלער פארשוין. נאכ'ן 688' רעוואלוציע האבן די בריטישע פארלאמענט און מאנארכיע זיך ארומגעקריגט ווער עס זאל האבן די אפיציעלע מאכט אויפ'ן לאנד. עס האט געדויערט א לענגערע צייט מיט א דורכגאנג פון צענדליגער וואלן ביז די מאנארכיע האט איינגעזען אז עס איז נישט לטובת דאס לאנד אז זי זאל זיין דער אפיציעלער ווארטזאגער. ערגעץ אין די ענדע 90'גער יארן האט די פארלאמענט באקומען דעם פולן מאכט צו מאכן און טוישן געזעצן. א פונדאמענטאלע קאנסטעטוציע איז דעמאלט אוועקגעשטעלט געווארן און בריטאניע איז געווארן די סאמע פרייעסטע און מאדערניזירטע לאנד אין די וועלט. אויך די פארלאמענט זעלבסט איז גוט סיסטעמירט געווארן און מען האט איינגעשטעלט א וואלן סיסטעם יעדע זיבן יאר. אין יענע יארן איז געווען א רעגירונג וויכטיגמאכער מיט'ן נאמען סור ראבערט וועלפאל וועלכער איז געווען גאר א טויגליכער מאן און האט אויסגעשטעלט צענדליגער שליסל סיסטעמען אין די פארלאמענט וואס ווערן היינט גענוצט אין רוב רעגירונגן אין די וועלט. צום מערסטן איז ער באוואוסט מיט'ן איינפעדימען א צוויי פארטייען סיסטעם אין די רעגירונג.
די ערשטע בריטישע אימפעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בריטישע זענען געווען ספעציאליסטן אין נאכשפורן פאר עפעס פריש. זיי זענען ארומגעפארן אין דער גאנצער וועלט צו טרעפן פרישע אינזלן וועלכע האבן עפעס ווערד אין זיך און די רעגירונג האט אויף דעם איבערגענומען קאנטראל. מען שאצט אז די זוכענישן זענען אנגעגאנגן בערך הונדערט יאר אין וועלכע מען האט געפונען: דעם מזרח טייל פון קאנאדע (נאווא סקאשע און ניופאונדלאנד) מיט אוצרות פיש, ניו ענגלאנד מיט גוטע האלץ פאר די נעיווי'ס געברויך, די דרום אמעריקאנער דערפלעך מיט טאבאקא, און באהאלטענע טיילן נעבן אינדיע פון וואו מען האט גענומען צוקער, אזיע אינזלן מיט קאווע, טיי, געווירצן (ספייסעס), און רייך קאלירטע באוול (קאטאן), און פון מערב אפריקע האט מען גענומען שווארצע שקלאפן וועלכע מען האט געליפערט קיין אמעריקע און די קאריביען אינזלן וואו מען האט זיי אפגעקויפט פאר גוט געלט.
די ערשטע בריטישע אימפעריע איז צינויף געשטעלט געווארן דורך די אינדיווידיועלע ביזנעסער און רעגירונג געספאנסערטע האנדל פירמעס וועלכע האבן איינגעשטעלט זייערע שיפן, געלט, און לעבן צו בויען ענגלאנד'ס אריענטירונג ארום די וועלט. די בריטישע רעגירונג האט אויפגעשטעלט צענדליגער ראיעל מאנאפאליס – פריוואטע פירמעס צו וועלכע די מאנארכיע האט געשענקט ספעצעילע רעכט צו האנדלן אין א געוויסע ראיאן אדער פעלד פון קאמערץ. די דריי גרעסטע מאנאפאלי פירמעס זענען געווען די "איסט אינדיע" פירמע וועלכע האט געהאט די מאנאפאלי אין מזרח ענגלאנד, די "ראיעל אפריקען" פירמע וועלכע האט געהאט די מאנאפאלי אויף די שווארצע קנעכט, און די "האדסאן בעי" פירמע וועלכע האבן געהאט די מאנאפאלי אויף די גאנצע פיש מארקעט פון נאווא סקאשע און ניופאונדלענד, קאנאדע. די לאנד וואס די פירמעס האבן גענוצט זענען געווארן דאס פארמעגן פונעם קעניג, און אינוועסטארס האבן געקויפט שעירס אין די סוקסעספולע פירמעס אויף דער לאנדאנער בערזע. די רעגירונג'ס מאנאפאליס האבן צו גוט געארבעט אז אינוועסטארס זענען געווען אפטימיסטיש אויפ'ן העכסטן מאס אז זיי טוען א גוטע אינוועסטמענט. דער פראבלעם האט שפעטער באגראבן אסאך מענטשן ווען די סאוט סי פירמע (האט געהאט די מאנאפאלי אויף האנדל צווישן דרום אמעריקע אין די פאסיפיק אינזלן) איז געגאנגען באנקראט און טויזנטער זענען געבליבן אן א שטיקל ברויט צו עסן.
אימפעריאלע מלחמות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלס א קאנסעקווענץ פון אירע מיליטערישע גבורות אונטער וויליאם דער דריטער, איז בריטאניע געווארן א גרויסמאכט. איר וואקסנדיגע מיליטערישע שטארקייט האט געשאפן אן אינטערנאציאנאלע פארמעסט צווישן די דריי גרויסמאכטן פון יענע צייטן: בריטאניע, שפאניע, און פראנקרייך. שפאניע האט קאנטראלירט הונדערטער קאלאניעס (יישובים) אין צענטראל און אין דרום אמעריקע מיט וועלכע זי האט אנגעהאלטן גרויס האנדל. וויבאלד די בריטישע און שפאנישע אימפעריעס האבן פארלאנגט צו רעגולירן די האנדל פון זייערע קאלאניעס איז געווען שטרענג פארבאטן פאר די קאלאניעס צו האנדלן איינע מיט די אנדערע. די שפאנישע פלעגן זינקען בריטישע שיפן וואס זענען געפינען געווארן נעבן די דרום אמעריקע קאלאניעס און געשמוגעלט אסאך בריטישע פראדוקטן. פראנקרייך האט פארמאגט קאלאניעס אין די גרעסטע אינזלען אין די קאריביען, פון אהייא ביז די מעסיסיפי טייך אין נארט אמעריקע, און רוב קאנאדע מיט די אויסנאם פון די מזרח שטעט וועלכע בריטאניע האט קאנטראלירט. צוזאמענשטויסן צווישן די בריטישע און פראנצויזישע ארמייען איז געווען א נארמאלער ערשיינונג אין די נארט אמעריקע קאלאניעס.
וואלפאל האט געהאט א פאליסי ארויסצושטיין פון אייראפעאישע מלחמות און זיך בעיקר פארלייגן אויף די האנדל אין די צפון אמעריקע יישובים. מיט אלעם איז בריטאניע אריינגעשלעפט געווארן אין צוויי ריזיגע אייראפעאישע מלחמות, איינס אין עסטרייך: וואו פראנקרייך, שפאניע און נאך עטליכע לענדער זענען געווען איינשטימיג צו טוישן די ארטיגע מאנארכיע, אן אקט וואס בריטאניע האט נישט געקענט פארנעמען צוליב אירע אייגענע סיבות. און די צווייטע אין די זיבן יעריגע קריג וועלכע איז באלד געווען א וועלט קריג ווען די גרויסמאכטן האבן פארשטעלט די דייטשן דעם וועג קיין נארט אמעריקע און אין אינדיע און מען איז אריינגעשלעפט געווארן אין א אומוועלנדיגע קריג פאר זיבן יאר וואס האט זיך אויסגעלאזט גענוי וויאזוי עס האט זיך אנגעפאנגן, קיין שום טעריטאריע איז נישט געביטן געווארן אונטער א נייע רעגירונג.
דער זיבן יעריגער קריג איז געווען איינע פון בריטענ'ס גרעסטע טריאומף'ס. א קאאליציע פון בריטאניע און פרייסן האבן געקריגט קעגן פראנקרייך, שפאניע, רוסלאנד, עסטרייך, און שוועדן. דער דעמאלסטדיגער בריטישער פרעמיער מיניסטער וויליאם פיט איז באצייכנט געווארן אלס דער העלד פון די קריג, צוליב זיין ספעציאליזם אין האלטן די מאראל ביי די יונגע סאלדאטן הויך, וואס איז די סאמע וויכטיגסטע פונקט ביי א קריג. אויסער דעם האט בריטאניע געהאט נאך צוויי גרויסע מלחמות די ערשטע אין אינדיע ווי זי האט איינגענומען צענדליגער קאלאניעס און שפעטער אין קאנאדע ביי די באקאנטע פראנקרייך און אינדיע קריג. בריטאניע האט דעמאלט שטארק באזיגט די פראנצויזן און זיי ארויסגעטריבן פון קוויבעק. דערנאך האט זי איבערגענומען קאנטראל פון כמעט אלע קאנאדישע פראווינצן ביז עס איז אויסגעארבעט געווארן אן אפמאך אין וועלכע די פראנצויזן האבן זיך אונטערגעגעבן.
נישט אלעמאל גייט עס גוט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די ענדע יארן פונעם 17'טן יארהונדערט האט אנגעהויבן גיין אביסל שלעכט פאר די בריטישע אימפעריע. פון אלע אימפעריאלע מלחמות זענען די נאציאנאלע חובות געשטיגן זייער הויך וואס האט שטארק עפעקטירט דאס לאנד. דער דעמאלטסדיגער קעניג, דזשארדזש דער דריטער, האט דעמאלט פארגעלייגט א פלאן פאר די פארלאמענט מען זאל ארויפלייגן שטייערן אויף די קאלאניעל אימפארטירטע פראדוקטן און אזוי ארום וועלן די קאלאניעס זיך אליין קענען אויסהאלטן. דער פלאן האט געהאט אסאך שוועריקייטן עס זאל באשטעטיגט ווערן אין פארלאמענט אבער איז אין די ענדע דורכגעפירט געווארן. אינדערצווישן האט בריטאניע אנגעהויבן ליידן פון פלוצלינגע אינוואזיעס וואס די שפאנישע האבן דורכגעפירט אויף עטליכע וויכטיגע קאלאניעס און עס איז שוין געווען צו שפעט זיי צו ראטעוון. אין יענע יארן האבן די קאלאניעל איינוואוינער אנגעהויבן צו רעוואלטירן פאר זעלבשטענדיקייט. דאס האט נאך שווערער געמאכט דעם מצב ווייל די פראנצויזישע און שפאנישע האבן זיך גוט צוגעכאפט דערצו און ארויסגעהאלפן די רעוואלטירער מיט געלט און געווער. עס האט נישט צו לאנג געדויערט און 13 קאלאניעס אין נארט אמעריקע האבן געוואונען זעלבשטענדיקייט און זענען געווארן די "יונייטעד סטעיטס אף אמעריקע". דער רעוואלוציע איז אריין אין די ביכער אלס די אמעריקן רעוואלוציע. במשך די רעוואלוציע האבן די בריטישע געליטן מפלות איינע נאך די אנדערע אויף אזוי ווייט אז איינע פון די בעסטע גענעראלן האט זיך אונטערגעגעבן צום שונא, אויפגעבנדיג די שטאט ווירידזשיניע. צו אלע צרות האט פונקט דעמאלט אויסגעבראכן ראיאטן אין לאנד דורך צוויי קעגנזייטיגע רעליגיעס וועלכע האט איבערגעלאזט 700 טויטע. דער קעניג דזשארדזש איז פארשטייט זיך באשולדיגט געווארן פאר די נידערלאגעס און דער פארלאמענט האט דורכגעפירט פרישע געזעצן וועלכע האט נאך אסאך מער פארמינערט דעם קעניג'ס רעכט און האט ממש ארויסגעטראסקעט דזשארדזש פון יעדע פירערשאפט אין די רעגירונג. דזשארדזש האט עס נישט געקענט פארטראגן און איז קראנק געווארן און מער נישט געקענט בלייבן קעניג.
די אקט אף יוניאן מיט אירלאנד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פראטעסטאנטן אין אירלאנד האבן פארמירט צענדליגער וואלונטיר מיליטערישע גרופעס וועלכע האבן מ'כלומר'ש געדארפט צו היטן זייער לאנד פון א פראנצויזישע אינוואזיע. די גרופעס האבן אבער געהאט אן אנדערע ציל אין וועלכע זיי האבן געדרוקט די בריטישע רעגירונג צו באקומען מער זעלבשטענדיקייט אין זייער פארלאמענט. די בריטישע האבן נישט געהאט קיין ברירה מיט זיי און האבן נאכגעגעבן די איירישע. עס האט אבער נישט צו לאנג אנגעהאלטן. אין יאר 798' האבן זיך די אנטי רעגירונגס לייט זיך געשטארקט און אנגעהויבן רעוואלטירן די פראטעסטאנטן. פונקט דאן האבן די פראנצויזן באפאלן אירלאנד און די בריטישע מיליטער האט געמוזט אריינגיין העלפן פארטרייבן די פראנצויזן. די בריטישע פארלאמענט האט באשולדיגט די פראטעסטאנטן אז זיי זענען נישט פעאיג צו פירן א לאנד און אנגעהויבן צוהעלפן די אנטי רעגירונג מענטשן. ענדליך אין יאר 800' האט די איירישע פארלאמענט באשטעטיגט דער צווייטער אקט אף יוניאן וועלכע האט פארשלאסן די איירישע פארלאמענט און געשיקט אלע מיניסטארן צו די בריטישע פארלאמענט. קורץ נאך די פאראייניגונג פון אירלאנד איז אויפגענומען געווארן פאר פרעמיער מיניסטער א יונגער שנאק פון 24 יאר אלט מיט'ן נאמען וויליאם פיט, א זון פונעם פריערדיגן פרעמיער מיניסטער וויליאם פיט. דער יונגער פיט האט געטאן א וואונדעליכער דזשאב, פארלייגנדיג זיך שטארק אויף די עקענאמיע וועלכע ער האט באוויזן צו סטאביליזירן.
פראנקרייך דערקלערט קריג קעגן בריטאניע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 789' האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע אין פראנקרייך קעגן די מאנארכיע און אסאך לענדער זענען געווארן פארמישט אין דעם קאנפליקט צוליב זייער אפאזיציע צו א מאנארכיע קראפט. עטליכע בריטישע פיליזאפן האבן אסאך גורם געווען צו דעם רעוואלוציע און בכלל האט פראנקרייך זיך שוין לאנג געוואלט אויסגעבן איר 500 יעריגע כעס אויף בריטאניע און האט געמאלדן מלחמה קעגן בריטאניע. די בריטישע מיליטער האט זיך שטארק פארלייגט צו באשיצן אירע קאלאניעס אין אלע וואסערן און געשטעלט א שטארקע קעגנערשאפט מיט איר אויסגעצייכנטע נעיווי. די קריג האט לאנג געדויערט (ארום 5 יאר) און די בריטישע האבן געמאכט גרויס פארשריט. נישט נאר וואס בריטאניע האט באשיצט אירע קאלאניעס, זי האט איינגענומען כמעט אלע פראנצויזישע קאלאניעס אלס נקמה. אין יאר 798' האט די בריטישע נעיווי געגעבן דעם לעצטן קלאפ פאר די פראנצויזישע ווען זיי האבן איינגענומען איינע פון פראנקרייך'ס גרעסטע קאלאניעס (טראלפאגער) און עטליכע גאר הויכע פראנצויזישע גענעראלן האבן זיך אונטערגעגעבן. די טראלפאגער זיג איז באצייכנט געווארן אין די ביכער אלס בריטאניע'ס גרעסטע נעיווי זיג.
דער באוואוסטער נאפאליען און זיינע קאנפליקטן מיט בריטאניע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריטאניע האט נישט געהאט קיין רואיגע יארן צולאנג ביז דער באקאנטער פראנצויזישער קעניג נאפאליען האט איבערגענומען די מאכט און געפירט צענדליגער קריגן אין אייראפע מיט זיין מאכטפולע מיליטער צווישן די יארן פון 799' און 915'. נאפאליען האט געוואלט צופיקסן די בריטישע און אפגעשטעלט בריטענ'ס האנדל מיט אלע אייראפעאישע לענדער. דער טאקטיקט האט שטארק געשעדיגט בריטאניע און די בריטישע האבן אנגעהויבן נאכטאן דאס זעלבע צו נאפאליען, קאנטראלירנדיג אלע שיפן אויף וועלכע זי האט געהאט א פארדאכט אז אפשר גייט עס קיין פראנקרייך. בריטענ'ס נייע פאליסי האט איר געפירט צו א קריג מיט די פאראייניגטע שטאטן וועלכע האט געהאלטן אז עס איז אן אומרעכט פאר בריטאניע צו קאנטראלירן און אפשטעלן איר האנדל מיט פראנקרייך און אנדערע אייראפעאישע לענדער. די קריג האט זיך געצויגן דריי יאר אבער עס האט גארנישט פאסירט ווייל ביידע מיליטערן זענען געווען ווייט פון גרייט פאר אזא מאסיווע קריג. אין די ענדע האבן זיך די צוויי לענדער אראפגעזעצט צום פארהאנדלונגס טיש און זיך אויסגעקומען מיט שיינעם. נאפאליען האט געהאט אויסערגעווענליכע הצלחה אין אלע זיינע מלחמות אבער האט נאך אלץ געהאט א פחד צו דערקלערן קריג קעגן בריטאניע, אויס מורא פאר איר וועלט באוואוסטע נעיווי וועלכע האט קיין שום קריג נישט פארלוירן. אין יאר 812' האט נאפאליען אינוואדירט רוסלאנד, אן אקט וואס האט געברענגט זיין אייגענע מפלה ווייל מער האבן די אייראפעאישע דאס מער נישט געוואלט דולדן אין זיך גרופירט אונטער בריטאניע פאר א פולשטענדיגע קריג קעגן פראנקרייך. בריטאניע האט מאביליזירט אירע קראפטן פאר א לאנד מלחמה אינאיינעם מיט רוסלאנד, עסטרייך, און פרייסן. די מלחמה האט זיך אנגעהויבן אין שפאניע פון וואו זיי האבן, נאך געשוואלענע נצחונות, אריינמארשירט קיין פראנקרייך און געמאכט א סוף צו נאפאליענס מאכט. צוויי יאר שפעטער האט די פאראייניגטע מיליטער באזיגט נאפאליען זעלבסט אין א קריג אויף א שפאנישע אינזל. מיט די ענדע פון די נאפאליען יארן האט בריטאניע באקומען א פריי פעלד אויסצושפרייטן איר אימפעריע אין אייראפע וואו עס האט נאכגעפאלגט 40 יארן פון שלום. אין יאר 837' האט קעניגן וויקטאריע איבערגענומען די ענגלישע טראן און געפירט דאס לאנד צו אירע בעסטע יארן. ווי פריער דערמאנט איז די גאנצע מאדערניזם און פארגעשריטנקייט פון בריטאניע צושטאנד געקומען אין יענע יארן.
די ערשטע וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גוטע יארן אין בריטאניע איז שטארק פארמינערט געווארן ווען עס האט אויסגעבראכן איינע פון די שווערסטע מלחמות פאר בריטאניע – די ערשטע וועלט קריג. די גלוסט פאר מאכט אין אייראפע האט צוטיילט אייראפע אין גרופעס אין וועלכע בריטאניע, פראנקרייך, און רוסלאנד האבן געעפענט א קאאליציע קעגן דייטשלאנד וועלכע האט זיך אנגעהויבן אויפבויען מיט די הילף פון עסטרייך-אונגארן און איטאליע. די קריג האט אויסגעבראכן זייער פלוצלינג ווען א סערבישער טעראריסט האט אומגעברענגט דעם יורש פון די עסטרייך-אונגארן טראן. סערביע האט דאס געטאן זיך צו באפרייען פון איר שווערן און מאכטפולן שכן עסטרייך-אונגארן און געוואונען זעלבשטענדיקייט. עסטרייך-אונגארן האט באלד געמאלדן קריג קעגן סערביע און רוסלאנד האט זיך באלד אנגענומען פאר סערביע, לויט אן אפמאך וואס זיי האבן געהאט אז רוסלאנד וועט ראטעווען סערביע פון יעדע אנפאל. פון דארט און ווייטער איז עס געגאנגען אין א קייט. פראנקרייך האט זיך אנגענומען פאר רוסלאנד און איטאליע מיט דייטשלאנד האבן געמאלדן קריג קעגן פראנקרייך. ווען דייטשלאנד האט דערגרייכט פראנקרייך האט בריטאניע זיך מער נישט געקענט צוריקהאלטן און צוזאמען מיט נאך לענדער אריין אינעם ערשטן וועלט קריג. בריטאניע האט אין די יארן פון די ערשטע וועלט קריג אויסגעפינען אסאך מיליטערישע געצייג זיך קעגנצושטעלן די דייטשע נארוואס פאבריצירטע "יו. באוטס" וועלכע זענען געווען פאקטישע סובמארינען וועלכע האבן געזינקן צענדליגער בריטישע שיפן. רוב בריטישע צווישן 18 און 40 יאר אלט האבן זיך באטייליגט אין די מיליטער און זייערע פרויען האבן איבערגענומען זייערע ביזנעסער. די ערשטע וועלט קריג האט געקאסט פאר בריטאניע 3 מיליאן נפשות.
אירלאנד'ס זעלבטשטענדיקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די איירישע האבן גוט אויסגענוצט די געלעגנהייט אין די צייטן פון די ערשטע וועלט קריג און אנגעהויבן אויפשטעלן מעכטיגע רעבעלן כוחות. אין יאר 916' האבן זיי געמאכט א ריזיגע אויפשטאנד אין די שטאט דובלין וועלכע די בריטישע האבן ברוטאל פרובירט צו דערשטיקן. צוויי יאר דערויף האבן די איירישע פארלאמענט רעפרעזענטיוון געמאלדן די בריטישע רעגירונג אז זיי גייען מער נישט צוריק אין פארלאמענט און האבן אויפגעשטעלט אן אייגענע פארלאמענט וועלכע די בריטישע רעגירונג האט נישט געוואלט אנארקענען. עס האט אבער גארנישט געהאלפן ווייל די נייע פארלאמענט האט געהאט די שטיצע פון רוב איירישע בירגער און זיי האבן אויפגעשטעלט אן אייגענע ארמיי. די נייע ארמיי האט אטאקירט אלע בריטישע זיכערהייט קראפטן. די בריטישע רעגירונג האט איינגעזען אז אן קיין קרבנות פון ביידע זייטן וועט זי נישט קענען צושטערן אירלאנד'ס זעלבשטענדיקייט האט זי באשלאסן צו נעמען די גריגערע וועג און זיך אראפגעזעצט פארהאנדלן מיט די איירישע. אין די ענדע איז געבליבן א פשרה אז די בריטישע רעגירונג וועט אנארקענען די איירישע פארלאמענט און די איירישע וועלן ווייטער בלייבן א טייל פון די בריטישע אימפעריע מיט די אויסנאם פון איר אייגענע רעגירונג. זעקס גרויסע איירישע צפון שטעט זענען ווייטער פארבליבן א טייל פון בריטאניע צויליב זייער מערהייט פון פראטעסטאנטן איינוואוינער וועלכע זענען געווען לאיאל צו די בריטישע מאנארכיע.
די צווייטע וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריטאניע איז אין די יארן פאר די צווייטע וועלט קריג נאך אלץ באצייכנט געווארן אלס איינע פון די שטערקסטע לענדער אין די וועלט און איז געווען א טייל אין די אזוי גערופענע "ליג אף נעישאנס" וועלכע איז געגרינדעט געווארן נאך די ערטשע וועלט קריג צו העלפן אויסגלייכן אינטערנאציאנאלע קאנפליקטן מיט פרידן. די געוועזענע מלחמות האבן געברענגט בריטאניע אסאך פארלוסטן אז עס האט זיך איר מער נישט געגלוסט אנטייל צו נעמען אין א קריג, ספעציעל איבער קאלאניעס וועלכע האבן סייווי געוואלט ווערן זעלבשטענדיג. ווען די צווייטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן האט בריטאניע בשום אופן נישט געוואלט אריינגעשלעפט ווערן אין א פרישע קריג. דער דעמאלטסדיגער פרעמיער מיניסטער נעוויל טשעמבערליין האט פרובירט מיט אלע זיינע כוחות צוריק צו האלטן די געטראפענע לענדער ארויסצוגיין אין א קריג. זיין פאליסי איז שפעטער באצייכנט געווארן אלס א פאטאלער טעות ווייל לויט אלע שאצונגן וואלט אן אייראפעאישע קאאליציע געקענט צוברעכן היטלער'ס (ימ"ש) מאכט אנהויב קריג. ערשט ווען דייטשלאנד האט איינגענומען פוילן אן קיין שום סיבה זענען בריטאניע און דייטשלאנד אריין אין קריג קעגן דייטשלאנד, איטאליע, און יאפאן, באקאנט אלס די דריי אקס. פראנקרייך איז שפעטער איינגענומען געווארן דורך דייטשלאנד און בריטאניע איז געבליבן אליינס קעמפן קעגן דייטשלאנד ביז ווען רוסלאנד און די אליאירטע זענען אויך אריינגעשלעפט געווארן אין די קריג און האבן געגרינדעט א מעכטיגע קאאליציע קעגן נאצי-דיישטלאנד און אירע מיטשטייער. די בריטישע איינוואוינער האבן געליטן 5 שווערע יארן ווען נאכט נאך נאכט האט מען געהאט אויסצושטיין פון די דייטשע פליגער אטאקעס וועלכע האבן איבערגעלאזט שווארצע נעכט מיט הונדערטער קרבנות, ספעציעל ענדע קריג ווען דייטשלאנד האט אויסגעטראפן נייע ראקעטן וועלכע זענען געפלויגן אזוי שנעל אז די סירענעס האבן פארפעלט צו מעלדן די איינוואוינער אז עס קומט אן אטאקע. ארום 4.5 מיליאן בריטישע מענער זענען געווען אין די מיליטער און נאך 3 מיליאן זענען פארבליבן אין לאנד אלס א טייל פון א היימלאנד זיכערהייט מיליטער.
די מלחמה נאכווייען און די ווידער-אויפבלי פון די עקענאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע יארן נאך די צווייטע וועלט קריג איז געווען פון די ערגסטע יארן אין די בריטישע היסטאריע. די עקענאמיע איז געווען אין תהום, טויזנטער מענטשן האבן נישט געהאט קיין דאך איבער'ן קאפ צוליב די צענדליגער טויזנטער הייזער וואס זענען חרוב געווארן פון די באמבארדירונגן, ווער רעדט נאך פון ארבעט. הונדערטער פירמעס האבן עס נישט געקענט אדורכטראגן און האבן באנקראטירט. די וואס זענען שוין יא געבליבן אין ביזנעס האבן אויפגעזאגט רוב פון זייערע ארבייטער און אזוי האט די גאנצע לאנד געלעבט אין ארימקייט. דער ווינטער פון 947' איז באצייכנט געווארן אלס בריטענ'ס ערגסטע ווינטער. עס איז געווען א מאנגעל אין אלע לעבנסוויכטיגע זאכן, ווי עסן, אויל, גאזאלין, שעלטערס און צו אלע צרות איז עס געווען אן אויסטערלישער קאלטער ווינטער וואס האט נאכמער צוגעגעבן זאלץ אויף די וואונדן. מענטשן וואס געדענקן יענעם ווינטער ווילן ווייניג רעדן דערוועגן אזוי ווי אן עושר וואס וויל פארגעסן פון זיין אמאליגן דחקות. די ערשטע יאר נאך די קריג איז געווען דאס ערשטע מאל וואס די בריטישע רעגירונג איז פארזונקען געווארן אין חובות נאכדעם וואס די שטייערן וואס מען האט איינקאסירט זענען געווען ווייניגער ווי האלב און די אויסגאבעס זענען געווען העכער ווי נארמאל צוליב די קריג. ווען נישט די שטיצע וואס די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע האבן אנגעבאטן וואלט די בריטישע רעגירונג צוזאמענגעפאלן.
אויף דער פאליטישער סצענע איז די וועלט איבערראשט געווארן ווען די לייבאר פארטיי האט באוויזן צו געווינען די מאכט קעגן דעם וועלט באוואוסטן קאנסערוואטיוון פרעמיער מיניסטער ווינסטאן טשערטשיל, וועלכער האט אנגעפירט מיט די העפטיגע מלחמות ביז צו די ענדע פון נאצי-דייטשלאנד. עס איז אים אבער גארנישט צוניץ געקומען ווען דאס לאנד האט געשוועבט אין ארימקייט און דאס פאלק האט אויסגעקליבן די לייבאר פארטיי וועלכע האבן צוגעזאגט צוריק צו ברענגען די עקאנאמיע צו סטאביליזם. די לייבאר פארטיי האט זיך באלד גענומען צו דער ארבעט און אראפגענומען צענדליגער פארבאטונגן אין האנדל. דאס האט אנגעהויבן צוביסלעך הייבן די עקספארט. די רעגירונג האט דאן אינוועסטירט ביליאנען דאלארן צו העלפן די ריזיגע פירמעס און אזוי ארום אנגעהויבן הייבן די עקאנאמיע וועלכע איז צוריק סטאביליזירט געווארן אין יאר 948'. אינעם זעלבן יאר האט די בריטישע רעגירונג ערייכט איינצושטעלן די נאציאנאל אינשורענס אקט, אירע בעסטע פראגראמען וואס מען האט זיך אמאל נישט געקענט פארשטעלן אז א רעגירונג וועט דאס געבן פאר אירע בירגער. די אינשורענס אקט האט אריינגענומען די פראגראמען וואס זענען אונז שוין היינט באקאנט ווי: אנעמפלאוימענט, דיסעביליטי, אלטקייט, און טויט. אויך איז אין יענעם יאר איינגעשטעלט געווארן די פרייע מעדיקעל פלאן פאר יעדן בריטישן איינוואוינער, א פראגראם וואס האט אריינגעצויגן אין פיל העכערע קאסטן ווי מען האט פארגעשאצט. די רעגירונג האט טאקע באלד דערויף איבערגעארבעט דעם פלאן, אראפנעמענדיג עטליכע זאכן פון די פרייע מעדיקל ליסטע.
נאך דעם קריג האט בריטאניע נאכאלץ געשפילט א וויכטיגע ראלע אין אינטערנאציאנאלע געשעענישן. אין 1945 איז זי געווארן א פערמענאנטער מיטגליד אין דער זיכערקייט ראט פון די פאראייניגטע פעלקער. אלס א טייל פון די ראט איז בריטאניע געווען צווישן די לענדער וואס האבן אנגעהאלטן קאנטראל אויף דייטשלאנד און זי געהאלפן זיך ווידער אויפבויען עקענאמיש. כאטש די לייבאר פארטיי האט דעמאלט געהאט די מאכט אין בריטאניע האט זי זיך גוט צוגעשטעלט אין ארויסהעלפן אלע יו-ען מיסיעס סיי מיליטעריש און סיי מיט געלט.
אין יענע יארן האט אנגעהויבן וואקסן די קנאה-שנאה צווישן די וועלט'ס צוויי גרעסטע גרויסמאכטן, די פאראייניגטע שטאטן און רוסלאנד (אדער ווי מען האט עס דעמאלט באצייכנט די "יו.עס.עס.אר."),. בריטאניע האט זיך דאן גענומען בויען איר אייגענעם נוקלעארן מאכט מיט די הילף און צושטייערונג פון די פאראייניגטע שטאטן וועלכע האט איר אנגעהויבן באטראכטן אלס איר בעסטע פריינט אין פאל פון א קריזיס. בריטאניע האט זיך אויסגעצייכנט אין פארשטאנד אין דעם נוקלעארן פעלד און אמעריקע האט איר צוביסלעך אויפגעדעקט אלע נוקלעארע סודות און געעפענט פאראייניגטע פארשונגן מיט וויסנשאפטלער פון ביידע לענדער.
בריטאניע פארלירט איר אימפעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך אין די יארן בעפאר דעם קריג האט בריטאניע אנגעהויבן פארלירן איר אימפעריע, געבנדיג נייע רעכט פאר די גרויסע קאלאניעס וועלכע האט זיי געפירט צו מאכן שבת פאר זיך אליינס. די דריי גרעסטע קאלאניעס צווישן זיי זענען געווען קאנאדע, אויסטראליע און ניו זילאנד.
אינדיע איז אלע יארן געווען אונטער בריטישע הערשאפט. בריטאניע האט אויף אינדיע געהאלטן א באזונדערע וואכזאמע אויג צוליב די פילע האנדל וואס זי האט קאנטראלירט דארט. אבער אויך די אינדיאנער האבן אנגעהויבן זאמלען מאמענטום פאר זעלבשטענדיקייט. די אינדיאנער זענען ווי באקאנט צוטיילט אין צוויי רעליגיעס – הינדוס און מוסולמענער- די הינדוס האבן געוואלט האבן א פאראייניגטע אינדיע אבער די מוסולמענער האבן געוואלט האבן אן אייגענע רעגירונג נאר פון מוסולמענער.
דער אייניציגסטער וועג וויאזוי זיך אן עצה צו געבן מיט אינדיע איז געווען אריינצושיקן שלום טרופן אבער די בריטישע רעגירונג איז געווען געדרוקט אין געלט און האט זיך דאס נישט געקענט ערלויבן. בלית ברירה האט בריטאניע געמוזט אויפגעבן קאנטראל אויף אינדיע. נאך איידער די בריטישע האבן אוועקגעשטעלט עפעס א פלאן פון א נייע אינדיאנישע רעגירונג האט אויסגעבראכן א שוידערליכע ציווילע קריג אין אינדיע צוליב דעם אויבנדערמאנטן קאנפליקט. יענע קריג האט אפגעקאסט די לעבנס פון נאנט צו א האלב מיליאן מענטשן. מיט די יארן האבן זיך די צוויי רעליגיעס אראפגעזעצט צום טיש און אויפגעשטעלט א רעגירונג. עס איז נאך היינט נישט פאראן קיין פרידן אין אינדיע. יעדן טאג ווערן גע'הרג'עט מענטשן דורך עקסטרעמיסטן.
אויך עגיפטן איז געווען קאנטראלירט דורך בריטאניע וועלכע איז געווען קריטיש וויכטיג ווייל אזוי האט בריטאניע געקענט האלטן א שטיקל קאנטראל אויף די סועז קאנאל. בעפאר די צווייטע וועלט קריג האט בריטאניע ארויסגעצויגן איר ראלע פון די עגיפטישע רעגירונג אבער האט ווייטער אנגעהאלטן קאנטראל אין מערערע טיילן פון מיטל מזרח, אלעס וועגן די סועז קאנאל (די סועז קאנאל איז געווען די וואסער-וועג פון אלע אייראפעאישע עקספארטן).
נאך דעם קריג ווען עס האט זיך אנגעהויבן די שווערע קאנפליקטן וועגן דאס גרינדונג פון מדינת ישראל האבן סיי די איזרעאליס און סיי די עגיפטישע באשולדיגט בריטאניע (בריטאניע האט קאנטראלירט אלע פאלעסטינער שטחים) פאר'ן אוועקנעמען דעם אנדערנ'ס זייט און ביידע האבן געוואלט זען בריטאניע ארויס פון דעם מיטל מזרח. אין יאר 1956 האט דער עגיפטישער פירער גאמעל אבדער נאסער איינגענומען דעם סועץ קאנאל. בריטאניע האט באלד מאביליזירט א שטארקע מיליטערישע קראפט אינאיינעם מיט פראנקרייך און מדינת ישראל און באלד געהאט איינגענומען דעם קאנאל, ווען אין דער לעצטער מינוט האט די פאראייניגטע שטאטן מיט רוסלאנד זיך אריינגעמישט און דאס נישט צוגעלאזט. די סועז קאנאל קריזיס האט ארויסגעשטויסן בריטאניע פון די גאנצע ראיאן און האט געמאכט די בריטישע איינזען אז זי איז מער נישט קיין גרויס מאכט.
דורכאויס די 1960ער יארן האט זיך דאס זעלבע זאך אפגעשפילט מיט צענליגער אפריקאנער לענדער. אזעלכע לענדער ווי גהאנע, ניגעריע, אוגאנדע און קעניע האבן אלע באלאנגט צו בריטאניע און זענען געווארן אייגענע מלוכות אבער האבן אדאפטירט בריטישע געזעצן אלס א טייל פון זייערע קאנסטיטוציעס. אפילו נאכדעם וואס בריטאניע האט פארלוירן איר אימפעריע האט זי נאך אנגעהאלטן א שטארקע נאנטשאפט מיט די אלע לענדער און האט עמטליך אריינגענומען יעדן אימיגראנט פון די לענדער. דאס זעלבע איז געווען פארקערט בריטישע וואס זענען געפארן אדער אימיגרירט צו איינע פון די לענדער האבן געהאט אלע רעכט פונקט ווי אירע אייגענע בירגער. די אלע זאכן האבן זיך אבער געענדיגט מיט די יארן נאך אסאך פראבלעמען וואס דאס האט מיטגעברענגט.
די קאנסערוואטיוון נעמען איבער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 951' האט די לייבאר פארטיי פארלוירן איר מערהייט אין פארלאמענט און די קאנסערוואטיוון זענען צוריק אריינגעקומען אין מאכט. דאס האט געברענגט דאס לאנד צו גרויסע ענדערונגן. ערשטענס האבן זיי צוריק פריוואטיזירט אלע אייזן אינדוסטריס, געהויבן די שטייערן פאר די רייכע, ענגער געמאכט די אימפארטן און רעגירונג אויסגאבן. צוויי אינדוסטריס זענען גאר שטארק געשטיגן אין די ערשטע יארן מיט די קאנסערוואטיוון אין מאכט: אויטאס און טעלעוויזיע. די צוויי זאכן האבן נאכמער אויפגעלעבט די נארוואס ערהוילטע עקענאמיע און עס זענען צום ערשטן מאל אין די היסטאריע אריינגעקומען קאנקורענטן אין די מידיא אינדוסטרי אויף וועלכע די פירמע בי.בי.סי. האט אנגעהאלטן א שטארקע מאנאפאלי. די בריטישע האבן זיך קונה געווען דער בעסטער נאמען אין די 50'גער יארן אין ספארטס, מוזיק און סטיל. עטליכע בריטישע האבן צום ערשטן מאל דערגרייכט דעם שפיץ פון די וועלט'ס העכסטע בארג, די מאונט עווערעסט. אן אנדערע גרופע האט באוויזן אריבעצושפרייזן דעם אנטארקטיקע. א געוויסער מאן ראזדשער בעניסטער איז געווארן דער ערשטער מענטש וואס איז געלאפן א מייל אין ווייניגער ווי 4 מינוט. אין מוזיק איז בריטאניע געווען נאכמער פארגעשריטן. די שענסטע מוזיק שפילער און זינגער זענען געווען פון בריטאניע און די גאנצע וועלט האט גערעדט פון זיי טעגליך. היינט איז אמעריקע די בעסטע אין די אלע זאכן. די קאנסערוואטיוון האבן אנגעהאלטן די רעגירונג ביז אין 74' ווען די לייבאר פארטיי האט איר געווינען מיט א שמאלע מערהייט. די לייבאר פארטיי האט דאן געהויבן די מינימום געהאלטן און די עקענאמיע איז געבליבן אויפ'ן זעלבן שטאפל. די לייבאר פארטיי האט אבער נישט צו לאנג אנגעהאלטן ווען אין 79' האבן די קאנסערוואטיוון זיך ווידער אריינגעריקט און מארגארעט טעטשער איז געווארן די ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער אין ענגלאנד. טעטשער האט אנגענומען א נארישע קאנסערוואטיווע פאליסי אין די עקענאמיע וועלכע האט געפירט צו א קאטאסטראפע. צענדליגער פירמעס זענען געגאנגען באנקראט און טעטשער'ס אייגענע פארלאמענט מיטגלידער זענען געווען גרייט צו רעוואלטירן. אין נארמאלע אומשטענדן וואלט טעטשער מיט די קאנסערוואטיוון באזיגט געווארן גרינגערהייט. נאר עס האט פונקט דאן אויסגעבראכן קריג מיט ארגענטינא איבער א בריטיש געבינדענע אינזל (פאלקלענד) אין דרום אטלאנטיק וועלכע ארגענטינא האט באצייכנט אלס איר אייגנטום. בריטאניע האט גרינג באזיגט און פארטריבן די ארגענטינישע און די קאנסערווארטיוון האבן נאכאמאל געווינען די וואלן אין 83'. טעטשער האט ווייטער אנגעהאלטן אירע פאליסיס און אטאקירט די סאציאלע פראגראמען וועלכע איז געווען די רוקן-ביין פון די לייבאר פארטיי. אלעס איז אזוי ווייטער געגאנגען בארג אראפ ביז די פארטיי מיטגלידער האבן רעוואלטירט און טעטשער האט רעזיגנירט אין 90'. בריטאניע האט אין די לעצטע 25 יאר אסאך געליטן פון די איירישע פראבלעמען וועלכע האבן זיך ארומגעקריגט און טעראריזירט איינע די אנדערע און אויך די בריטישע בירגער. ווי דערמאנט זענען די איירישע געווען צוטיילט אין צוויי רעליגיעס: דאס מערהייט איז געווען קאטויליקן און די וואס האבן געוואוינט אויף צפון זענען געווען פראטעסטאנטן. נאכדעם וואס אירלאנד איז געווארן זעלבשטענדיג זענען 6 צפון ראיאנען פארבליבן אונטער בריטישן קאנטראל. די קאטוילישע וואס האבן געוואוינט אויף צפון האבן אסאך געליטן פון די פראטעסטאנטן ווייל זיי האבן געהאלפן זייערע קאטוילישע ברידער צו באפרייען די 6 ראיאנען פון בריטאניע. אסאך טעראריסטן זענען אויפגעוואקסן אין די יארן וועלכע האבן אדורכגעפירט צענדליגער טעראריסטישע אטאקעס אויף סובוועי סטאציעס, שאפינג צענטערן, און טוריסט ערטער מיט די הילף פון די איירישע ארמיי. די קאנפליקטן האבן אנגעהאלטן ביז אין 98' ווען דער ספעציעלער דיפלאמאט פון אמעריקע, דזשארדזש מיטשעל, האט אויסגעארבעט א שלום אפמאך וועלכע איז אנגענומען געווארן דורך ביידע צדדים און האט אויפגעשטעלט א כמו רעגירונג אין צפון אירלאנד.
לעצטע אנטוויקלונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך טהאטשער איז געווארן פרעמיער מיניסטער דזשאן מעידזשאר, אויך א קאנסערוואטיוו, אבער ער האט געהאט א שווער פעלד אין צוזאמענהאלטן די פארטיי ווען דאס פאלק איז שוין מיד געווארן פון די קאנסערוואטיוון. מעידזשאר האט מיט דעם אלעם באוויזן צוריק צו געווינען זיין בענקל אין 92' אבער ער האט דאן פארלוירן זיין שטיצע, וועלכע איז געפאלן צו 18 פראצענט אין לאנד. בלית ברירה האט ער רעזיגנירט אלס פירער פון די קאנסערוואטיווע פארטיי אבער איז ווידער געלאפן פאר זיין פאזיציע און צו זיין מזל נאכאמאל געווינען ווען א דריטל פון זיין אייגענע פארטיי האבן געוויילט קעגן אים.
די לייבאר פארטיי האט דאן ווידער אויפגעלעבט און האט אנגעהויבן איינשטעלן אירע פאליסיס, אויפשטעלנדיג א נייע פלאטפארמע פאר די עקענאמיע'ס וואויל-זיין. אין 94' האט די לייבאר פארטיי ערוועלט טאני בלער, א יונגער אדוואקאט, אלס איר נייער פירער. בלעיר האט באלד בענעפיטירט פון די צענדליגער סקאנדאלן וועלכע האבן געטראפן עטליכע קאנסערוואטיווע מיניסטארן. אויך די אומאיידעלע סקאנדאלן ארום די קעניגליכע פאמיליע איז אים גוט צינוץ געקומען ווייל די קאנסערוואטיוון זענען געווען שטארקע שטיצער פאר די מאנארכיע. די קאנסערוואטיוון זענען ווייטער געבליבן מיט קארגע 20 פראצענט שטיצע וואס האט געפירט צו די מעכטיגע לענסלייד וואס די לייבאר פארטיי האט אפגעהאלטן אין 997' מיט בלעיר אלס פרעמיער מיניסטער. בלעיר איז געווארן דער יונגסטער פרעמיער מיניסטער אין די בריטישע היסטאריע.
בלעיר האט זיך באלד גענומען צו די טראדיציאנאלע לייבאר פאליסיס, ווי סאציאלע סערוויסעס און האנדל. ער האט באלד אפגעטיילט די באנק אף ענגלאנד פון די רעגירונג צו פארמיידן געלטליכע ענינים זאל פארמישט ווערן אין פאליטישע קאנפליקטן. ער האט אויך געשענקט מער מאכט פאר סקאטלאנד און וויילס, געבנדיג זיי מער קאנטראל און פאליטישע זעלבשטענדיקייט. בלעיר איז פון אנהויב אוועקגעשטאנען פון דעם אייראפעאישן פארבאנד וועלכע האט שפעטער געפירט צו די איירא וואלוטע סיסטעם, באצייכנענדיג בריטאניע אלס א רייך לאנד וואס ברויך נישט די איירא. מיט דעם אלעם איז בריטאניע היינט שטארק אקטיוו אין די אייראפעאישע פאראיין. בלעיר האט אויך אין א ספעציעלן אקט עלעמינירט כמעט אלע 750 מיטגלידער (אחוץ 92) פון די הויז אף לארד, אלס א שריט צו מאדערניזירן די רעגירונג.
אין די נאציאנאלע וואלן פון יוני 2001 איז די לייבאר פארטיי ווידער ערוועלט געווארן מיט א לענדסלייד וואס האט געבראכן די רעקארד אין די בריטישע היסטאריע פאר צווייטע טערמין. די עלעקציעס איז געווען א מעכטיגע זיג פאר די לייבאר פארטיי און די אנגייענדיגע פאליסיס פון בלער, וועלכער האט געווינען א צווייטע טערמין אלס פרעמיער מיניסטער.
לייבאר האט געוואונען א דריט מאל אין די אלגעמיינע וואלן פון 2005, אבער זייער שטיץ איז שטארק געפאלן און זיי האבן באקומען די שטימען פון נאר 35% פון די וואס האבן געשטימט.
דעם 6טן מיי 2010 איז פארגעקומען אלגעמיינע וואלן און די אויסקומפט איז געווען א געהאנגענער פארלאמענט, דאס ערשטע מאל זייט 1974. די קאנסערוואטיווע פארטיי האט געווינען די מערסטע צאל זיצן, אבער נישט גענוג צו האבן א מערהייט. די קאנסערוואטיוון האבן געמאכט אן אפמאך מיט די ליבעראלע דעמאקראטן, און דייוויד קאמעראן, דער קאנסערוואטיווער פירער, האט אויפגעשטעלט די ערשטע קאאליציע רעגירונג זייטן צווייטן וועלט קריג.


c: text/html

text:
די פרשה פון ילדי תימן
די פרשה פון ילדי תימן (תימנישע קינדער) מיינט די שרעקלעכע פרשה וואס איז געווען וועגן די תימנישע קינדער וואס האבן אימיגרירט אין ישראל פון תימן און פון וועלעכע אסאך זענען נעלם געווארן. די עלטערן האט מען געזאגט אז די קינדער זענען געשטארבן. אבער אסאך עלטערען טענה'ען אז מ'האט זיי געגנבעט פון די עלעטערן און פארקויפט. ביז היינט ווייסן נישט די עלטערן פאר זיכער וואו זיינען די קינדער. מען האט פאר אסאך פון די עלטערן געוויזען מצבות און קברים, אבער עס זענען דא וואס האלטן אז די קברים זענען פאלש.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אינטערנאציאנאלע סיסטעם פון איינסן
די אינטערנציאנאלע סיסטעם פון איינסן איז די אינטערנאציאנאלע סטאנדארטע פארעם פון דער מעטרישער סיסטעם וואס ווערט ברייט באניצט היינט. די סיסטעם איז באקאנט ווי SI וואס איז א פארקירנצונג פונעם פראנצויזישן נאמען Système International d'unités.
די סיסטעם איז א סיסטעם פון מעסטן באזירט אויפן מעטער פאר לענג און דיסטאנץ, קילאגראם פאר מאסע, און סעקונדע פאר צייט.
פון די מעטער, קילאגראם און סעקונדע ווערן געשאפן אנדערע מאס איינסן ווי פארנעם, ענערגיע, דרוק, און גיכקייט.
ווען מען דארף גאר גרויסע אדער גאר קליינע מאסן ניצט מען א פרעפיקס, למשל קילא- פאר "1000" און מילי- פאר "0.001" (א טויזנטסטל). אזוי האט מען א קילאמעטער וואס איז גלייך צו 1000 מעטער און א מיליגראם וואס איז א 1000סטל פון א גראם. אונטן איז א טאבעלע מיט אלע פרעפיקסן.
די סיסטעם האט זיך אנטוויקלט פון דער מעטרישער סיסטעם געשאפן אין פראנקרייך נאך דער פראנצויזישער רעוואלוציע.


text:
טשער קיין 14 – די שטול פון טשערז
טשער קיין 14 האט אַ גאנץ פּלאַן פֿאַר קאפייען, רעסטאַוראַנץ און רעזידענטשאַל דיינינג ווו קלאַסיש אייראפעישע סטיל איז געוואלט. עס איז ניט פיל צו זאָגן וועגן די קלאַסיש בענטוואָאָד טשערז, אנדערע ווי זיי זענען עלעגאַנט און אַנדינייאַבלי צונעמען אין כּמעט קיין אָרט! & נבספּ; & נבספּ; זינט 1859, ווען שטול קיין 14 איז געווען ערשטער באַקענענ, מער ווי […]
פרוכט קרייט יוניט
די באַינעס & פריקקער פרוכט קרייט יוניט ניצט הייַנטצייַטיק פּאַפּס פון קאָלירן און קיל גראַפיקס צו מאַכן אַ פאַנגקשאַנאַל שטיק מער פּאַסן פֿאַר די היים. די נידעריק, שלאַנק פרוכט קרייט אַפּאַראַט טוט ניט נעמען אַרויף אַ גרויס געשעפט פון פּלאַץ און אָפפערס אַ פּלאַץ פון ווערטפול סטאָרידזש אָרט אין דער טיף פרוכט קרייט גאַטקעס. & נבספּ; & נבספּ; די גאַטקעס זענען אויך […]
היים רייַזע | מעלבערן וווינונג אין פּליוואָאָד
This Melbourne apartment in Plywood by Clare Cousins Architects is an understated city pad designed for a young family. Located in a heritage-listed building in Melbourne’s CBD, the apartment is blessed with high ceilings and abundant natural light from windows along three of the four walls. Plywood joinery was used to define spaces rather than […]
טאָוטשוואָאָד טשער דורך לאַרס בעלער פדזשעטלאַנד
טאָוטשוואָאָד טשער דורך לאַרס בעלער פדזשעטלאַנד קומט פון די נאָרוועגיש דיזיינער ס האַרץ גלויבן אַז יומאַנז נוץ פון טעגלעך ינטעראַקשאַן מיט נאַטירלעך מאַטעריאַלס. טאָוטשוואָאָד איז אַ ווערסאַטאַל און וועלקאַמינג ווודאַן שטול מיט אַלע יבעריק פרטים אַוועקגענומען און עס מוסיף אַ רירן פון נאַטור אין וואָכעדיק לעבן. Norwegian designer Lars Beller Fjetland feels strongly that people benefit […]
ליאַם טרעאַנאָר אין לאָנדאָן דיזיין פעסטיוואַל
Liam Treanor has been hard at work designing and producing a brand new furniture collection, שטעלן צו דעבוט אין די לאָנדאָן דיזיין פעסטיוואַל. ווייַטערדיק אויף פון די מצליח קאַטער פון די ינטערבאַו זאמלונג פריער דעם יאָר, טרעאַנאָר האט ינפיוזד דער נייַ סאַנטיאַגאָ זאַמלונג מיט דער זעלביקער עלעגאַנט, ביוטאַפלי אַנדערסטייטיד עסטעטיש. Liam Treanor’s Santiago collection […]
יקאָניק וועגנער טשערז שטריך נייַ האָלץ קאָמבינאַציע
יקאָניק וועגנער טשערז שטריך נייַ האָלץ קאָמבינאַציע! וועגנער ס טיף פארשטאנד פון די פּראָפּערטיעס פון האָלץ זענען אויסגעדריקט אין ניו דעמב, און-וועלשענער נוס ווערסיעס פון דרייַ יקאָניק וועגנער טשערז. דאָ, די קאַמעמראַטיוו אַדישאַן פון די סעלאַברייטיד ווישבאָון שטול. איך נאָר ליבע די עלעגאַנט קאַנטראַס אין דעם נייַ צוויי-טאָונד ווישבאָון שטול, וואָס קיינמאָל פריער האט שוין געשאפן אין געמישט […]
דאָראָבאַנטי מעבל דיזיינד דורך ליאַנכאַרט פייפער
דאָראָבאַנטי מעבל דיזיינד דורך ליאַנכאַרט פייפער איז אַ נייַ שעפעריש צוטריטלעך הייַנטצייַטיק מעבל סאָרט לאָנטשט אין ים קעלן. דער נייַ פירנעם איז די מאָדערן פּנים פון רומעניש מעבל פאַבריקאַנט טעהנאָפאָרעסטעקספּאָרט, געגרינדעט אין 1965, וואס ביז איצט, ספּעשאַלייזד אין בעקאַבאָלעדיק מעבל מאַנופאַקטורינג. דאָראָבאַנטי מעבל דיזיינד דורך ליאַנכאַרט פייפער. דעם ינאָגיעראַל זאַמלונג פון הייַנטצייַטיק מעבל באשאפן אין מיטאַרבעט די […]
Oak Lovebirds by Kay Bojesen
איך נאָר ליבע די ווייַס און סמאָוקט דעמב לאָוועבירדס דורך קייַ באָדזשעסען. צוזאַמען מיט קייַ באָדזשעסען ס אנדערע ווודאַן פיגיערז, די לאָוועבירדס זענען געשטעלט אין די יינציק שיידוועג צווישן ויסגעטראַכט פיגור און פּלאַן כייפעץ. פול פון נשמה, הומאָר, קראַפצמאַנשיפּ און מיט אַ טווינגקאַל אין זייער אויגן - און אַזוי אַפּילינג צו די קינד אין אַלע פון […]
ייטטאַלאַ ניטל היים ינלענדיש סטילינג
די גרויס בלאָגגערס מינאַ דזשאָנעס, סוזאַנאַ ווענטאָ און רילאַ טערוואָנען זענען פארבעטן צו טאָן עטלעכע ייטטאַלאַ ניטל היים ינלענדיש סטילינג. די טעמע איז געווען ניטל היים און יעדער בלאָגגער באשאפן פיר ניטל סעטטינגס. די קאָליר און סטילינג אין די בילדער זענען אַזוי שיין. גורל פון האָלץ, נייטראַל און אַ קליין רויט, ליבע עס! פֿיניש […]
טאַבלאָ טיש – א שפּיל צווישן פונקציאָנירן און עסטעטיק
נאָרמאַנן קאָפּענהאַגען גיט די קוואַדראַט טאַבלאָ טיש. דער פאָלקס טאַבלאָ קייט, דיזיינד דורך דאַניש דיזיינער ניטשאָלאַי ווייג האַנסען, האט שוין יקספּאַנדיד מיט אַ קוואַדראַט און רעקטאַנגגיאַלער ווערסיע. די עסאַנס פון די טאַבלאָ טיש איז די ינטעראַקשאַן צווישן צוויי מאַטעריאַלס מיט זייער פאַרשידענע אויסדרוקן, וואָס קאַמביינד פאָרעם אַ מינימאַליסטיק און מאָדערן פּלאַן. די ראַפינירט שאַרף ברעג […]


text:
מעדיקאמענט
מעדיצין היילט דעם מענטש דורך פארעכטן די צעלן און אפהאלטן קרענק.
מען באקומט א רעצעפט פון א דאקטער און דער אפטייק פארקויפט דאס פאר אייך.
מעדיצין אלס פארשונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך איז מעדיצין די וויסנשאַפֿט וואָס פֿאַרנעמט זיך מיטן פֿאָרשן, דיִאַגנאָזירן, און באַהאַנדלען קראַנקייטן, כּדי אויסצובעסערן דעם געזונט. אויך מיינט דאס די מעדעצינען אליין וואס ווערט גענוצט דערפאר. די מעדיצין איז באַזירט אויף די באַגריפֿן סײַ פֿון נאַטור-וויסנשאַפֿט, סײַ פֿון הומאַניסטיק, און גייט פֿאָרויס אין פּאַראַלעל מיט זיי. אין גאַנג פֿון איר אַנטוויקלונג האָט זיך די מעדיצין פֿאַרשפּרייט אין פֿאַרשיידענע צווײַגן. מע שיידט אונטער, למשל, צווישן דער אינטערנאַלער מעדיצין, מעדיצין פֿון אויגן-נאָז-און-האַלדז, וכ´. מע קען אויך קאַטעגאָריזירן די מעדיצין לויט געזעלשאַפֿטלעכע קאַטעגאָריעס: מיליטערישע, לעגאַלע, פֿון שפּיטעלער און דאָס גלײַכן.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אקעאניע
אקעאניע איז א נאמען וואס מען ניצט פאר א געאגראפֿישער ראיאן וואס שליסט איין פארשיידענע גרופעס פון אינזלען אינעם פאַציפֿישן אקעאַן. אין זײַן באגרענעצטן באניץ באדייט דאס ווארט פאלינעזיע (כולל ניי זילאנד), מעלאנעזיע (כולל ניי גיני) און מיקראנעזיע. דער ברייטערער באניץ איז כולל אויסטראליע. אמאל שליסט עס אויך אײַן דעם מאליי ארכיפעלאג. כאטש די אינזלען פו אקעאניע זענען נישט קיין אמת'ער קאנטינענט, אמאל שטעלט מען צוזאמען אקעאניע מיטן קאנטינענט פון אויסטראליע ווען מען צעטיילט די גארע וועלט אויף קאנטינענטאלישע גרופירונגען. אזוי איז זי דער קלענסטער "קאנטינענט" אין שטח און דער צווייטער קלענסטער, נאך אנטארקטיקע, אין באפעלקערונג.
לענדער אין אקעאניע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
פרייע פראנקרייך
פרייע פראנקרייך איז געווען די פראנצויזישע רעגירונג אין גלות, דורכאויס די אקופאציע פון נאצי דייטשלאנד, און די ווישי רעגירונג, אין פראנקרייך. די רעגירונג, האט געהאט איר הויפטקוואטיר, אין לאנדאן ענגלאנד. און אנפירער איז געווען שארל דע גאל, ער איז אנטלאפן נאכן דייטשן אפענסיווע, און ער האט געגרינדעט די פרייע פראנקרייך, און ארמיי, אין יאר 1940.
דאס פרייע פראנקרייך האט זיך קעגנגעשטעלט די ווישי רעגירונג, מיט די פירער אנרי פיליפ פעטאן, וואס האט קאלאבארירט מיט די נאציס. און עס איז נישט דא קיין פארבינדונג, צווישן די פרייע פראנקרייך, מיט די "רעזיסטאנס", וואס איז געווען א גרופע אינערהאלב פראנקרייך, וואס האט אנגעפירט אן אויפשטאנד קעגן די פאשיסטישע רעגירונג.
אינהאַלט
גרינדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער דייטשער אטאקע אויף פראנקרייך, און דאס פאלן פון פאריז, איז די פראנצויזישע רעגירונג אריבער קיין בארדא. די מיניסטארן מיטן פרעמיער מיניסטער, זענען געווען צוטיילט אין צוויי מיינונגען, די קעמפערישע טייל וואס האט געהאלטן, מען זאל אריבער פירן די קריג צו צפון אפריקע, און פון דארט פארזעצן די קאמף קעגן די נאציס. און די נאכגעבער אין שפיץ פון פעטען, וועלכע האבן געהאלטן פון א שלום, אבער מיט דייטשלאנדס באדינגונגען. צום סוף איז פעטען, אויפגענומען געווארן אלס פרעמיער, דורכן פרעזידענט, און ער האט אונטערגעשריבן אויף אן אפמאך מיט היטלער.
די קעגנער פון א שלום מיט די נאציס, האבן פרובירט אנטלויפן, ווען עס האט זיך קלאר געשטעלט, די ציל פון די נייע רעגירונג. פאל ריינא, די פריערדיקע פרעמיער, איז געכאפט געווארן און איינגעזעצט געווארן, מיטן באשולדיקונג אז ער איז א פאררעטער. זשארזש מאנדל, וועלכע איז געווען פריערדיקע אינערן מיניסטער, איז געכאפט געווארן, און באשולדיקט געווארן, אין וועלן אויפשטעלן א רעגירונג אין צפון אפריקע, ער איז שפעטער אין יאר 1944 אומגעברענגט געווארן, דורך די פאשיסטישע געהיימע פאליציי.
שארל דע גאל, האט באוויזן צו אנטלויפן קיין ענגלאנד, אויף אן עראפלאן, וואס זיינס א פריינט, אן ענגלישער גענעראל עדווארד ספירס, האט ערלעדיקט פאר אים. נאכן אנקומען קיין ענגלאנד, האט דע גאל געהאלטן א רעדע אויפן ראדיא, די רעדע איז באוויסט אלס די רעדע פון 18טן יוני, און איז געווען דער גרונד פון די פרייע פראנקרייך.
אין גלות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שארל דע גאל האט געהאט צו זיין באנוץ, אן אפגעשאצטע 10,000 זעלנער, רוב פון זיי געראטעוועטע פון דונקערק. זיין פראבלעם איז אבער געווען, אז נאר גרויסבריטאניע, האט אנערקענט אין אים, און קיינער פון די אנדערע לענדער פאראייניקטע שטאטן אריינגערעכנט, האבן אנערקענט בלויז אין די ווישי רעגירונג.
די בריטישע ארמיי האט אטאקירט שיפן וואס האבן געהערט צו די פראנצויזישע ים פלאט, מורא האבנדיק אז זיי וועלן אריבערגיין צו די נאצישע באנוץ, און וועלן אטאקירן דערמיט ענגלאנד. דאס איז געווען א שטער פאר דער נייער ארמיי, און האט אפגעהאלטן פון אסאך פאטענציאלע אנשליסער, פון זיך מאביליזירן אין דעם פרייען פראנקרייכס ארמיי.
צווישן יוני און אויגוסט 1940, איז אויפגעשטעלט געווארן א ראט, וואס האט זיך געפונען אין ענגלאנד, אינאיינעם מיט אנדערע רעגירונגען אין גלות, ווי פוילן, דענמארק, בעלגיע, און אנדערע. אין זיין ארמיי האט ער געהאט 7,000 סאלדאטן, און 3,500 מאטראסן פון ים פלאט. עס איז קלאר געווען אז זיין עיקר שטיצע, וועט מוזן קומען פון די קאלאניעס.
נישט אלע קאלאניעס האבן זיך גערן אנגעשלאסן צו דער פרייע פראנקרייך רעגירונג. אין צפון מער אפריקע, מאראקא, טוניסיע, און אלדזשיר, זענען אלע פארבליבן ביי דער ווישי רעגירונג, אזוי אויך אינדא כינע (וויעטנאם פון היינט). דער פראנצויזישער מאנדאט, איבער סיריע און לבנון, איז אויך געווען אונטער ווישי הערשאפט. געוויסע לענדער אין צענטער פון אפריקאנע קאנטינעט, ווי טשאד, קאנגא, און די פראנצויזשע צענטראל אפריקע (היינט רעפובליק פון קאנגא), האבן זיך אנגעשלאסן צו דעם פרייען פראנקרייך.
ערשטע קאמפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע קאמפן זענען פארגעקומען אין אפריקע, ווי פראנצויזישע טרופן האבן זיך אנגעשלאסן צו די בריטישע ארמיי זעלבסטשטענדיקערהייט, נישט אנהערנדיק זיך צו קיין פראנצויזישע אנטי פאשיסטישע ארגאניזאציע, אין די קאמפן אין אפריקע האבן די בריטישע געזיגט, און די היל פון פראנקרייך טאקע א מינימאלע, אבער א סימבאלישע, האט געהויבן די מאראל פון די פרייע פראנצויזישע זעלנער.
אין 1941, האט אין איראק אויסגעבראכן אן אויפשטאנד דורך פרא נאצישע גרופעס, דייטשע עראפלאנען פון די לופטוואפע האבן אטאקירט בריטישע צילן אין איראק, וואס זענען געווען סטאנציאנירט אין סיריע. די בריטישע האבן ארגאניזירט אן אטאקע, און מיט 8,000 פראנצויזישע זעלנער, און סאלדאטן פון ארץ ישראל, אטאקירט סיריע און לבנון, דמשק איז איינגענומען געווארן, 17טן יוני, 1941. די רעגירונגען אין די צוויי לענדער, זענען אבער געווארן בריטישע, און נישט איבערגעגעבן געווארן צו די פרייע פראנקרייך רעגירונג.
ראמעל אין אפריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען ערווין ראמעל איז אנגעקומען קיין צפון אפריקע, זענען די אליאירטע דארט געווען ביים נידעריקסטן שטאפל. א פראנצויזישע בריגאדע האט באוויזן אפצוהאלטן די דייטשע אנגריף, און זייער פאראויס מארש, און זייענדיק ארומגערינגעלט האט ראמעל פארגעשלאגן צו די פראנצויזישע גענעראל "קעניג", ער זאל זיך אונטערגעבן, אין זיין ענטפער האט קעניג געשריבן אז ראמעל קען אים קושן פון אונטן. צום ענדע האבן די באלאגערטע זעלנער אויפגעבראכן די רינג, און האבן דערגרייכט די בריטישע טרופן. 20 פראצענט פון די בריגאדע, איז געווען פארווונדעט קראנק און אויסגעטריקנט פון די מדבר, אבער זייער שטארקייט האט אסאך צוגעגעבן צו די מאראל פון די פראנצויזישע אנטי פאשיסטישע פארטייען.
גענעראל זשירא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גענעראל זשירא איז געווען קאמאנדיר איבער דע גאל, ער איז געווען אין געפענגעניש ביי די נאציס, און אין יאר 1942 איז ער אנטלאפן. פאר א קורצע וויילע האט ער זיך געדרייט אין ווישי פראנקרייך, און ער האט נישט געזען ביי זיי קיין חסרון. דער פראבלעם אין פראנקרייך האט ער געזען אלס מיליטעריש, און נישט קיין פאליטישע, ער איז געווען פארזיכערט אז ער איז די איינציקסטע מענטש, וואס קען העלפן פראנקרייך. נאכן אנשליסן גוטע פארבינדונגען מיט אמעריקאנע באאמטע, פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט דער פרעזידענט האט געגלייבט אין אים. ספעציעל נאכן זיך ארומרייסן אסאך מיט דע גאל.
איידער דער גרויסער אטאקע, ארויסצוטרייבן די דייטשן און איטאליענער פון צפון אפריקע, איז זשירא אלס גענעראל פון פרייע פראנצויזישע ארמיי, אויך אריינגענומען געווארן אין די סוד, וויבאלד זיינע קרעפטן האבן טיילגענומען.
נאכן טון מערערע באשלוסן, וואס ווען נישט זיי וואלט ער אפשר געווארן רעגירער, פון א באפרייטן פראנקרייך, איז ער געווארן אויס פירער פון די פרייע פראנקרייך, און בלויז דע גאל איז פארבליבן, אויף א דאקומענט געשריבן דורכן "נאציאנאלע קאנגרעס פאר באפרייאונג, האט ער אונטערגעשריבן אז ער זאגט זיך אפ פון אמט.
איטאליע באפרייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביים קריג פון די אליאירטע אין איטאליע, האבן 100,000 פראנצויזישע זעלנער געהאלפן אין דעם קריג, זיי האבן געהאלפן שטופן די אליאירטע פאראויס, נאכן ווערן אפגעהאלטן פון די ווערמאכט, די פראנצויזן האבן געהאלפן באפרייען רוים אום 5טן יוני 1944, און איינגענומען די עלבע אינדזלען.
נארמענדי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צו דער באפרייאונג פון פראנקרייך, האט די פרייע פראנקרייך צוגעשטעלט אן ארמיי פון 480,000 זעלנער, 50,000 מאטראזן, א לופט פלאט פון 500 עראפלאנען, מיט 30,000 זעלנער אין די לופט פלאט. צו דעם אלעם האבן 200,000 רעזיסטענס קעמפער אין פראנקרייך זעלבסט, אנגעפירט גערילא קאמפן מיט די נאציס.
די פרייע פראנצויזישע ארמיי האט זיך צעשפרייט איבער די באדן פון פראנקרייך, און האבן געהאלפן אייננעמען די גרויסע שטעט, פאריז איז געפאלן נאך אן אויפשטאנד פון די רעזיסטאנס מיט בירגער, און ווען די ארמיי איז אנגעקומען, האבן די נאציס זיך אונטערגעגעבן, אויפן 25סטן אוגוסט, א טאג דערויף איז דע גאל אנגעקומען, און מיט א קבלת פנים פאר א העלד, האבן אים די פראנצויזן אויפגענומען.
זיי האבן געהאלפן אייננעמען די שטעט מארסיי, און שטראסבורג אין עלזאס ראיאן. שפעטער האבן זיי טייל גענומען אין די שלאכטן אין דייטשלאנד זעלבסט, אינאיינעם מיט די אליאירטע ארמייען. ביזן פאלן פון די נאציס.
ענדע פון מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אום מיי 1945, איז די פרייע פראנקרייך רעגירונג געקומען צו אן ענדע, דע גאל איז געווען פרעזידענט פון פראנקרייכס פערטע רעפובליק, א רעפענדערום אפגעהאלטן אין אוקטאבער, האט אויפגעשטעלט אן איבערגאנגס ראט, פאר א נייע קאנסטיטוציע, וואס האט געברענגט די אלטע דריטע רעפובליק צו אן ענדע, און אויפגעשטעלט א פארלאמענטארע דעמאקראטיע.


text:
ראק און ראל
ראק און ראל (ענגליש: Rock & Roll) איז א מוזיקאלישע סטייל וואס האט זיך אנטוויקעלט אין די פופציגער יארן אין אמעריקע, און פונדעם האט זיך אנטוויקלט די ראק סטיל אין די זעכציגער יארן. עס האט זיך אנגעהויבן פון די אנטוויקלונג פון עלעקטראנישע מוזיקאלישע אונסטרעמענטן ווי אן עלעקטראנישע גיטאר. דער סטייל איז קורצע שנעלע לעבעדיגע לידער. דעמאלסט האט זיך אנגעהויבן די פארשפרייטונג פון מוזיק דורך קאסעטעס און אזוי איז ראק און ראל געווארן פאפולער ביי די מאסן. עלוויס פרעסלי ווערט באטראכט אלץ דער "קעניג פון ראק און ראל".


text:
אלגאריטם
אן אַלגאָריטם איז א ריי פֿון אנווייזונגען וואס שאפן א מעטאדישע פראצעס צו רעכענען עטלעכע ענדלעכע פונקציעס טריט ביי טריט אויף צו אויסלייזן פראבלעמען אין מאטעמאטיק, קאמפיוטעריי, לינגוויסטיק א.ד.ג. אלגאריטם איז גלייך ווי א לעקעך-רעצעפט וואס גיבט אונטעריכטן טריט ביי טריט.
אן אלגאריטם מוז ענדיגן נאך א געוויסער צאל טריט און ארויסגעבן די געזוכטע רעזולטאט.
יעדע קאמפיוטער פראגראם איז אן אלגאריטם וואס גיבט אונטעריכטן דער קאמפיוטער וואס צו פראצעסן.
ס'איז שווער צו פארמאליזירן גענוי וואס הייסט אן אלגאריטם. איינער פון די וואס האבן געארבעט אויף דעם פראבלעם איז געווען עלן טיורינג, וואס האט דערפינדן דעם באגריף פון א טיורינג מאשין וואס קען אויסרעכנענען אלע אלגאריטמען.
דאס ווארט "אלגאריטם" איז גענומען פונעם נאמען פונעם פערסישן מאטעמאטיקער און פארשער פון אלגעברע, "אבו אבדולאה מוכאמאד איבן מוסא אל-כוואריזמי" וואס האט געלעבט אינעם 9טן יארהונדערט; זיין ארבעט איז געבויט געווארן אויף דער פריערדיקער ארבעט פונעם 7טן-יארהונדערט אינדישן מאטעמאטיקער בראהמאגופטא. ארגינעל האט דאס ווארט אלגאריטם באדייט נאר די כללים פון אריטמעטיק מיט אינדיש-אראבישע ציפערן. שפעטער האט מען אנגעהויבן ניצן דאס ווארט אלגאריטם פאר אלע ספעציפישע פראצעדורן פאר לייזן פראבלעמען.


text:
קינעטישע ענערגיע
אין פיזיק, איז קינעטישע ענערגיע די ענערגיע וואס אן אביעקט האט צוליב זיין באוועגונג. די קינעטישע ענערגיע פון אן אביעקט ענדערט זיך נאר ווען זיין גיך ענדערט. די קינעטישע ענערגיע פון אן אביעקט איז גלייך צו דער ארבעט וואס מען דארף כדי צו פארגיכערן אים פון שטייענדיק ביז יענער גיך.
אין קלאסישער מעכאניק, האט אן אביעקט (וואס דרייט זיך נישט) מיט מאסע m וואס גייט מיט גיך v קינעטישע ענערגיע פון mv²½. לויט ספעציעלער רעלאטיוויטעט איז דאס גילטיק נאר ווען v איז א סך ווייניקער פון דער גיך פון ליכט.
קאסמאסשיפן ניצן כעמישע ענערגיע צו ווערן לאנצירט, און פארדינען היפשע קינעטישע ענערגיע ביז זיי דערגרייכן זייער ארביטגיך.


text:
דעפארטמענט פון שטאט פון די פאראייניגטע שטאטן
דער דעפאַרטמענט פון שטאַט פון די פֿאַראייניגטע שטאַטן (ענגליש: United States Department of State), אפט גערופן דער שטאַט-דעפאַרטמענט (ענגליש: State Department), איז דער אפטייל פון דער אמעריקאנער רעגירונג וואס פירט די אינטערנאציאנאלע באציאונגען פון די פאראייניגטע שטאטן, אזוי ווי דער אויסערן מיניסטעריום אין אנדערע לענדער. מען האט געשאפן דעם דעפארטמענט דעם 27סטן יולי 1789; ער איז געווען דער ערשטער פעדעראלער דעפארטמענט וואס די רעגירונג האט געשאפן.
דער דעפארטמענט ווערט געפירט דורכן סעקרעטאר פון שטאַט, וואס ווערט נאמינירט דורכן פרעזידענט און זיצט אינעם קאבינעט.
דער היינטיגער סעקרעטאר פון שטאַט איז דזשאן קערי.


text:
חמץ
חמץ איז ווען איינע פון די פינף ערליי קערנדליך האט צוגערירט וואסער סיידן עס איז נאך א קערנדיל אדער עס איז שוין מעל אויף א וויילע וואס עס קען צוגעקומען צו די מינדעסטע פארמאט עס זאל זויערן דעמאלסט איז עס חמץ. אט דאס חמץ טאר מען נישט עסן אדער זיך פארגעניגן אדער האבן אונטער די אייגענטומערשאפט אום פסח. פסח טאר מען נישט עסן קיין שום זאך וואס איז דערין אריינגעמישט אפילו א באשטאנדטייל וואס איז געווארן חמץ.
אינהאַלט
שיעור חימוץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חז"ל זאגן אז פון די רגע וואס די מעל רירט צו דאס וואסער אויב מ'באשעפעטיגט זיך דערמיט געדאורט עס א שיעור מיל (די מאס צייט עס נעמט צו גיין אויף די פיס א שטרעקע פון א מיל), וואס דאס איז אכצען מינוט עס זאל צוקומען צו זויערן.
בל יראה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חמץ איז דער איינציגער איסור אין די תורה וואס נישט נאר מ'טאר עס נישט עסן און הנאה האבן טאר מען אויך עס נישט האבן אין זיין אייגענטומערשאפט. ווי די פסוק זאגט אין שמות י"ג, ולא יראה לך חמץ ולא יראה לך שאור בכל גבולך.
ביישפילן פון עסנווארג וואס איז חמץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביעור חמץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כדי מ'זאל נישט עובר זיין אויף בל יראה האט די תורה געהייסן אז מ'מוז אויסרוימען אין פארלענדן די חמץ פאר פסח. ווי די פסוק זאגט אין שמות י"ב אך ביום הראשון תשביתו שאור מבתיכם, חז"ל זאגן אז די ווארט ראשון איז נישט טייטש "ערשט" וואס דאס וואלט געמיינט דעם ערשטן טאג פסח, נאר ענדערש "פעדערן" "איידער", דאס מיינט "איידער" עס קומט אן פסח זאל מען פארלענדן די חמץ.
עס זענען דא דריי זאכן וואס מ'דארף טאן צו פולקאם מקיים זיין די מצוה פון "תשביתו".
- בדיקה
- ביטול
- ביעור
בדיקת חמץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – בדיקת חמץ
מ'מוז גוט אויסרייניגן דאס הויז פון יעדן חמץ, נאכן אויסרייניגן איז מען בודק חמץ. דאס מיינט, אז מ'דארף אונטערזוכן דאס הויז צום שיין פון א ליכט.
די נאכט פון י"ד ניסן, וואס איז פאר פסח ביינאכט, גילט דער חיוב בודק צו זיין דעם חמץ מיט א ליכטל, וואו אימער עס איז מעגליך געקומען חמץ איבערן יאר אין זיין רשות. איידער מען הייבט אן די בדיקה מאכט מען די ברכה: ברוך אתה ד' אלוקינו מלך העולם, אשר קדשנו במצוותיו וציוונו על ביעור חמץ. כאטש די ברכה באציט זיך אויף ביעור חמץ – וואס ווערט געמאכט ערשט צומארגנס – און נישט אויף דער בדיקה, אבער מען מאכט די ברכה ווען מען הייבט אן די מצוה, ווען מען איז בודק. בייטאג מאכט מען נישט קיין ברכה (נאר ס'איז דא פוסקים וואס האלטן אז טאמער מ'האט פארגעסן מאכן די ברכה פארן בודק זיין, זאל מען מאכן די ברכה פארן פארברענען דאס חמץ.[1]
מ'דארף בודק חמץ זיין יעדע ארט.
- אין די אויטאמאביל
- אין די ביזנעס
- אין קעלער
- אין בוידעם
- אין יעדן ווינקל אין שטוב.
כל חמירא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך דארף מען מבטל זיין די חמץ דאס מיינט מען איז מפקיר דאס חמץ, די לשון חז"ל איז "ביטול מטעם הפקר", כדי מ'זאל נישט עובר זיין אויף בל יראה אויף די חמץ וואס מ'האט נישט געטראפן בשעת'ן בודק זיין און עס איז געבליבן אומוועלנדיג אונטער די אייגענטומערשאפט.
מ'קען נישט מבטל זיין חמץ וואס מ'ווייסט ווי ס'ליגט און מ'פלאנט עס צו ניצן נאך פסח, ווייל עס מוז זיין א ערענסטע הפקר מיטן גאנצן הארץ, חמץ וואס מ'וויל ניצן נאך פסח דארף מען פארקויפן פאר א גוי (זעה ווייטער מכירת חמץ).
כל חמירא איז די ניסוח וואס מ'זאגט ווען מען איז מפקיר די חמץ, עס איז אויף אראמיש ווייל דאס איז אמאל געווען די לשון בני אדם, ווייל ווען מ'איז מ'איז מפקיר די חמץ מוז מען פארשטיין וואס מ'זאגט, ווייל עס איז פון הארץ, דעריבער היינט אויב איינער פארשטייט נישט די ווערטער פון כל חמירא מוז ער עס זאגן אויף אידיש אדער די שפראך וואס ער פארשטייט. די אנדערע שפראכן זענען געווענליך געדרוקט אין די סידורים.
שריפץ חמץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איבערגעבליבענע חמץ וואס מ'האט אין שטוב ערב פסח, נאכן זמן פון סוף זמן אכילת חמץ, דארף מען מבער זיין פון דער וועלט, דורך פארברענען אדער דורך אן אנדער מיטל. מ'פירט זיך צו פארברענען דאס חמץ נאך פיר שעה'ן פון טאג.
מכירת חמץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חמץ שעבר עליו הפסח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חמץ וואס א ייד האט געהאט איבער פסח בלייבט אסור נאך פסח.
משהו חמץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חמץ נוקשה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ שו"ע אורח חיים סימן תלב


text:
1954
1954 איז דאס 54סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1954 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 3טן נאוועמבער - געעפנט די תל אביב צענטראלע באן סטאנציע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן מיי - דעיוויד פעטערסאן, גובערנאטאר פון ניו יארק
- 17טן יולי - אנגעלא מערקל, קאנצעלאר פון דייטשלאנד
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן מיי - זעליג בראדעצקי, מאטעמאטיקער (געב' 1888)
- 7טן יוני - אלאן טיורינג, מאטעמאטיקער, פיאנער פון קאמפיוטער וויסנשאפט (געב' 1912)
- 7טן אקטאבער - רבי יהודה לייב אשלג, מחבר פונעם "סולם" אויפן זוהר (געב' 1884)


text:
קירילישע שריפט
די קירילישע שריפט איז אן אלפאבעטישע שריפט סיסטעם וואס האט זיך אנטוויקלט אין דער ערשטער בולגארישער אימפעריע אין דעם 10טן יארהונדערט, ווען באריס דער ערשטער פון בולגאריע האט געוואלט אז די בולגארן זאלן האבן זייער אייגענע שריפט סיסטעם.[1] זי איז דער יסוד פון די אלפאבעטן וואס מען ניצט אין פארשידענע שפראכן אין מזרח אייראפע און אזיע, ספעציעל די סלאווישע שפראכן און שפראכן פון פעלקער וואס זיינען אדער זיינען געווען אונטער דער השפעה פון רוסלאנד.
קיריליש שטאמט פונעם גריכישן אלפאבעט, מיט צוגעלייגטע קאנסאנאנטן פאר קלאנגען נישט געטראפן אין גריכיש. אזוי, למשל, צוויי בוכשטאבן צו באצייכענען די t͡s און ʃ קלאנגען זענען געקומען דירעקט פון לשון קודש: Ц (פון צ) און Ш (פון ש).
זינט בולגאריע איז געווארן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד דעם 1טן יאנואר 2007, איז קיריליש געווארן די דריטע אפיציעלע שריפט פונעם אייראפעישן פארבאנד, נאך די לאטיינישער און גריכישער שריפטן.
קיריליש איז די סטאנדארטע שריפט פאר שרייבן די פאלגנדע שפראכן:
- סלאווישע שפראכן: אוקראיניש, בעלארוסיש, בולגאריש, מאקעדאניש, סערבא-קראאטיש (אין סערביע, באסניע און צוטייל אין מאנטענעגרא), רוסיניש און רוסיש.
- נישט-סלאווישע שפראכן: אבכאז, אסעטיש, מאנגאליש, קירגיז, טאטעריש און אנדערע.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Paul Cubberley (1996) "The Slavic Alphabets" and later finalized and spread by disciples Kliment and Naum in Ohrid and Preslav schools of Tsar Boris' Bulgaria. In Daniels and Bright, eds. The World's Writing Systems. Oxford University Press. ISBN 0-19-507993-0.


text:
גרופע טעאריע
אין מאטעמאטיק און אבסטראקטע אלגעברע, איז גרופע טעאריע די שטודיע פון א טיפ אלגעברעישער סטרוקטור וואס הייסט א גרופע. גרופע טעאריע ווערט געניצט אסאך אין מאטעמאטיק ווי דער אנהייב פונקט צו שטודירן פארשידענע אלגעברעישע סטרוקטורן, ווי אויך צוגעבן און טאפלען נומערן. אזוי ווי גרופע טעאריע איז אויך ניצבאר שטודירן סימעטריע אין נאטור און אבסטראקטע סיסטעמען, האט עס אסאך אנווענדונגען אין פיזיק און כעמיע.
דער באגריף פון א גרופע איז צענטראל אין אבסטראקטער אלגעברע: אנדערע באקאנטע אלגעברעאישע סטרוקטורן ווי רינגען, פעלדער, וועקטאר רוימען קען מען קוקן אויף זיי ווי גרופעס מיט נאך אפעראציעס און אקסיאמען.
דעפיניציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א גרופע איז א סכום (זאמלונג) G וואס זיינע מיטגלידער רופט מען עלעמענטן. די עלעמענטן קענען זיי וואספארא נומערן, אדער אנדערע אבסטראקטע אביעקטן. ס'איז אויך פאראן א בינארישע אפעראציע וואס קאמבינירט וועלכע צוויי עלעמענטן פון G און דער רעזולטאט איז אויך אן עלעמענט פון G. דער רעזולטאט קען זיין אנדערש ווי די ערשטע צוויי עלעמענטן, אדער איינער פון זיי. כדי G מיט דער אפעראציע זאל זיין א גרופע, דארפן די פאלגנדע פיר באדינגען האלטן:
- פארשליסונג: ווען די אפעראציע ווערט געניצט אויף צוויי עלעמענטן אין דער גרופע, איז דער רעזולטאט עלעמענט אויך א מיטגליד אין דער גרופע:
- פאר יעדע a, b אין G, דער רעזולטאט פון דער אפעראציע a • b איז אויך אין G.
- אַסאציאטיוויטעט: ווען מען ווענדט די אפעראציע מערערע מאל, עס ארט נישט אין וועלכן סדר מען רעכנט, קומט אויס אלעמאל דעם זעלבן רעזולטאט:
- פאר יעדן a, b און c אין G, האלט די גלייכונג (a • b) • c = a • (b • c) .
- אידענטיטעט עלעמענט: איין עלעמענט פון דער גרופע איז באזונדער. ער הייסט דער אידענטיטעט עלעמענט. ווען די אפעראציע ווערט געניצט מיטן אידענטיטעט עלעמענט און אן אנדער עלעמענט, דער אנדער עלעמענט ווערט נישט געענדערט:
- ס'עקזיסטירט אן עלעמענט e אין G, אז פאר יעדן עלעמענט a אין G, האלט די גלייכונג e • a = a • e = a .
- אינווערסער עלעמענט: יעדער עלעמענט אין דער גרופע האט אן עלעמענט אין דער גרופע וואס, ווען די אפעראציע ווערט דורכגעפירט צווישן זיי, איז דער רעזולטאט דער אידענטיטעט עלעמענט. מען רופט יענעם עלעמענט זיין אינווערס:
- פאר יעדן a אין G, ס'עקזיסטירט אן עלעמענט b אין G אז a • b = b • a = e, וואו e איז דער אינדענטיטעט עלעמענט.
האמאמארפיזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א האמאמארפֿיזם צווישן צווי גרופעס איז א טראנספערמאציע וואס פרעזערווירט די אפעראציע אין דער גרופע. דאס הייסט:
- (f(a*b)=f(a)*f(b
אין דעם פאל, דער ערשטער האמאמרפיזם טעארעם זאגט אז G/ker f=~Im f
ביישפילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
Z/nZ איז א גרופע מיט די אפאראציע '+'. די גרופע איז א ציקלישע גרופע.
די גרופע פון פערמוטאציעס Sn איז אויך א גרופע, דעם איז א ביישפיל פון א נישט אבעלישע גרופע. דער צו, קייליס טעארעם זאגט אז יעדע ענדלעך גרופע איז אן אונטער-גרופע פון Sn.


text:
מורי ורבותי!
זייט מיר מוחל מיין פאַרשפּעטיקטן דרשה אויפן אייערנעכטיקן אסיפה אָדער עצרת און ווי די משנה זאָגט שוין אין בין אסיפה לעצרת אלא חמישים רבוא ודברי תורה בלבד. איך האָב געזאָלט זאָגן מיינע פּאָר ווערטער ביים עצרת און איך בין שוין געשטאַנען ביים בלעמער איינגעוויקלט אין אַ טלית מיטן צעטל אין האַנט גרייט איבערצוגעבן דאָס וואָס די שכינה האָט געדאַרפט רעדן מתוך גרוני און מיט אַמאָל דאַכט זיך מיר אַז אַ קאַץ קריכט מיר אויפן האַלץ. איך טאַפּ זיך פון הינטן און איך שפּיר באַלד אַז עס איז דער פּעלץ פון דעם מקבל עול מלכות שמים און דער קאָפּ האָט זיך מיר גענומען שווינדלען מיט שאלות. אַז מען האַלט ביי קרי"ש דאַרף מען וויסן צי מען מעג שואל זיין מפני היראה אָדער משיב מפני הכבוד און ווי איז אַז נחש כרוך על צווארו? אייגנטליך נישט אַ נחש נאָר אַ תחש צי עפּעס אַן אַנדערע קאַץ. בקיצור, אַ גרויסער גיבור בין איך נישט און איך ווייס אַז פון אַזוינע קעץ אַנטלויפט מען ת"ק פרסה.
מיר האָבן באַלד מברר געווען די שאלות ביי די צענדליקע מו"צים וואָס זענען געשטאַנען דערביי. איינער האָט געזאַגט ס'יז אַ שאלה, אַ צווייטער האָט געזאָגט רוף מיך צוריק ביי נאַכט, נאָך איינער האָט געזאָגט אַז לכאורה איז אַ מחלוקת און צום סוף האָט מען מיר געפּסקנט אַז פון קריאת שמע איז מען נישט פטור. האָבן מיר אויך מיטגעשריגן און געווויוועט און געיאָמערט און געהילכט און זיך צוקנייטשט די אויגן און געמאַכט פאַקסן ווי מען זעט בלויז ביי אסיפות און געדונערט אַ שמע ישראל וואָס זייט יעקב אבינו האָט זיך אויפגעזעצט אויף זיין ערש דוי ווען נסתלקה ממנו שכינה מחמת דער חשכות הגלות האָט מען נאָך אַזאַ שמע ישראל נישט געהערט און אי"ה מען וועט נאָך דערפון שטוינען אין די ערב-שבדיקע צייטונגן.
על כל פנים מיר פאַרפאָרן און וווּ האָבן מיר נאָר געהאַלטן? יאָ, אייערנעכטן האָבן מיר נישט געקענט רעדן ווייל ווי מיר האָבן שוין מבאר געווען באריכות אויף טוויטער, אַז אויף אַ פּלאַץ וווּ מען קעמפט פאַר תורה ווערט באַלד אַ הלכה פון מבואות המטונפות און מען טאָר קיין דברי תורה דאָרט נישט אַרויסרעדן. שווער צו וויסן פאַרוואָס. אפשר ווייל די חסידישע רביס מיט זייערע צענדליקע זינען רוקן זיך אָן און מיר ווילן נישט זיין כּלפּי זיי אַ לועג לרש. אפשר ווייל עס איז אַ טרחא דציבורא מיטצושלעפּן גרויסע שווערע גמרות און כאָטש אונזערע דור דעה לערנט פון די אַכט יאָר אַלט בלויז גמרא קענען מיר זיך נאָך אַלץ נישט אַן עצה געבן מיט אַ בלאַט אָן מיסטער שאָטנשטיין. אָדער אפשר גאָר ווייל אַז מען שלעפּט די בחורים אַוועק פון די גמרות מוז מען זיי געבן אַקשן פון הצלה אַמבולאַנסן פאַר די וואָס חלשן פון עגמת נפש אויף די שרעקלעכע גזירות, מתעסקים פאַר די וואָס קומען אום על קידוש השם, שומרים על כל צרה שלא תבא, און עס אויסלאָזן מיט אַ ברוך שם וואָס די מלאכים קענען קוים באַווייזן. נו, אַז מען וועט אָנהייבן מיט דברי תורה וועלן די טויזנטע בחורים וואָס מען האָט געברענגט אָנצופילן די נומערן קרעכצן, "מע, פאַרדעם האָט מען שוין געקענט בלייבן אין ישיבה."
על כּל פּנים האָבן מיר געהאַלטן ביי טוויטער און שוין ווייטער פאַרקריכן מיר. ווי חז"ל זאָגן טאַקע דברי תורה עניים במקום אחד ועשירים במקום אחר און וואָס מען זאָגט נישט אויף טוויטער איז מען משלים אויפן בלאָג. און טאַקע אייערנעכטן האָבן מיר אויך בייגעלעבט אָט די בחינה אויף אַן אַנדערן אופן. ביי רביס גיסט זיך דאָס עשירות אין פּעלצן און שטילן און קאַרס און פינעף הייזער און וואַקאַציעס פון סאַראַטאָגע ביז פּאַלם ספּרינגס און אַמאָל בדיעבד כאַפּט מער אַריין אַ מיאַמי אויך - מיטן שם פון קפיצת הדרך מאַכט עס אַ קנאַפּן חילוק. אָבער די ראשי ישיבה פאַרמאָגן נעבך קוים אַ היט און אַ פראַק און ווי יעקב און עשו נעמען זיי דער עולם הבא און די צדיקים זענען מעלה דער עולם הזה. קומט אָבער אַן עצרת איז חסד ואמת נפגשו, צדק ושלום נשקו, די עשירים פון מקום אחד און עניים פון מקום אחר טרעפן זיך צאַם און עס ווערט אַ שלימות אמיתי און אַ יחוד העליון ווי עס שטייט אין ספרים הקדושים כי יד על כס יה מלחמה לה' בעמלק והדברים עתיקים.
איז לאָמיר ממשיך זיין. חז"ל זאָגן אונז שנים שיושבין ואין ביניהם דברי תורה הרי זה מושב ליצים איז פון דעם געדרינגן אַז עשרת אלפים (אַנטשולדיקט, מאה רבבות) שעומדים ואין ביניהם דברי תורה הרי זה מושב רבנים, צדיקים, ראשי ישיבות ואנשי מעשה ווייל ווער נאָך מאַכט דען אָן אַזאַ מושב. אפילו מהרהר זיין אין דברי תורה איז נישט אויסגעהאַלטן מיט אַזויפיל גדולים אויף איין פּלאַץ. און ווי די גמרא פרעגט שויך אויף יעשה עצמו כאלם, אַ מענטש זאָל זיך מאַכן שטום, יכול לדברי תורה, האָבן אונזערע מנהיגים עס פאַרענטפעט: יאָ, טאַקע לדברי תורה וועלן מיר זיך האַלטן דאָס פּיסק. אמת, די תורה איז מגיני ומצלי אויף אַנדערע און פאַרדעם האָט דוד המלך אויף זיין לעצטן שבת געחזרט בלעטער גמרא אַז דער מלאך המוות זאָל אים נישט פאַרכאַפּן. קומט אָבער אַ קאַמף פאַרן תורה אַליין ווערט תיכף ומיד ניטל נאַכט. מען שליסט אַלע ישיבות און כּוללים און מען גייט האָבן פאָן דאָוינטאָוין.
ווייטער קבלת עול מלכות שמים, דאָס איז אינגעאַנצן עפּעס אַנדערש. דער מקבל איז נקי מחשש ציוניזם און מלכות שמים איז סייווי אַ שוואַכער קאָמפּעטישן איז פאַרשטענדליך אַז מען קען מיקל זיין. אָבער תורה, ווער ווייסט וואָס עמעצער קען רחמנא לצלן אַרויסזאָגן בשם דער תורה. האָט עמעצער אַ מושג וואָס פאַר אַ געפערלעכער זאַכן שטייט אין דער תורה? אמוראים טאַנצן מיט שוועסטערס, תנאים פאַרליבן זיך אין נשים, בני ישיבה גיין אָ. טי. די., מען הייסט לערנען אַ פאַך מיט קינדער און נאָך ענלעכע הימל געשרייען, איז וועט מען אויפהאַלטן גרויסע רביס אַז זיי זאָלן שטיין ווי אָקסן און אויסהערן בפירושע כפירה? נאָוי וויי! היה לא תהיה! דרשות זענען גוט פאַר אונז בהמות וואָס לויפן פון אַן אסיפה ביז אַן עצרת אָבער נישט פאַר די קדושי עליון וואָס מאַכן גלגול שלג אין פיטער און זייד.
עולם, מען בעט זיך האַלטן אין די ראַמען. די צדיקים זאָלן מוחל זיין בכבוד קדושתם און זיך אָפּרוקן איינעם פונעם צווייטן ווייל דער עולם קען נישט פאַרטראָגן דאָרט דער היץ און עס איז סכּנות נפשות. די קעץ אויף אייערע פּלייצעס קענען זיך אויך שאַרפן די נעגל און מען וועט חושש זיין אַז אפשר איז די תורה חלילה נישט דרכיה דרכי נועם. מען בעט אויך בכל לשון של בקשה אַז דער עולם זאָל נישט צוגיין צו נאָנט לקיים מה שנאמר במקום גדולים אל תעמוד.
על כּל פנים צוריק צום דרשה, מען האָט טאַקע מעורר געווען צי עס קען נישט זיין אַ שאלה פון ספיקא דיומא און צי היינט מעג מען יאָ רעדן, אָבער אַזויווי מען האָט אונז געבעטן זאָגן אַ פּאָר ווערטער איז נמנו וגמרו אַז דרשות הייסן סייווי נישט תורה און בדרך צחות אויף יום-טוב של גלויות דאַרף מען זיכער נישט מחמיר זיין. האָבן מיר זיך געקלערט אַז מען קען אפשר זאָגן אַז שמיני עצרת רגל בפני עצמו ווייל אַז מען מאַכט איין עצרת נאָכן צווייטן דאַרף מען באַזונדערע פיס דאָס צו קענען פאַרנעמען. פאַרשטייט זיך, אַז מען איז אַ צדיק באַקומט מען אַ בענקל אָדער מען נעמט זיך מיט אַ שטיל ווי עס פּאַסט זיך פאַר כּבוד התורה אויף געדעכטע פיס. און מיט דעם קען מען אויך פאַרטייטשן וואָס מיר זאָגן ביי אשר יצר שאם יפתח אחד מהם, אַז איין גדול וועט זיך אויפמאַכן דאָס מויל צו זאָגן אפילו אַ האַלבער וואָרט איז אי אפשר להתקיים ולעמוד לפניך אפילו שעה אחת און אויס דער גאַנצער אסיפה.
און לפי דעם קען מען אויך פאַרשטיין בעסער פּשט פאַרוואָס ביי קבלת התורה האָבן די יייִדן געבעטן משה רבינו דבר אתה עמנו ונשמעה ואל ידבר עמנו אלקים בן נמות. איז דאָך ידוע די קשיא ווי קען זיין אַז כּלל ישראל האָבן נישט געוואָלט אויסהאָרכן גאָט אַליין. נאָר וואָס דען, לויט וואָס מיר האָבן פריער געזאָגט איז שיין פאַרענטפערט.
ווייל פאַר קבלת התורה זענען געווען פּלאַקאַטן, אל תגשו אל אשה, און צעטלעך פון אם בהמה אם איש לא יחיה, און באָסעס זענען געפאָרן אין מדבר אַריין און דער עולם האָט געמיינט אַז עס וועט זיין אַ מצב. מען וועט רעדן פון צניעות און אויסמשלען בטוב טעם ווי אַ פרוי טאָר נישט אויסזען, פון וועלכער פאַרבּ זי זאָל זיך פאַרמיידן, אויסמעסטן ווען שמאָל פון אויבן הייבט אָן הייסן ברייט און ווען לאַנג פון אונטן הייבט אָן ווערן קורץ, שילדערן דער שניט פון אַ כשרע שייטל און דער דיק פון אויסגעהאַלטענע שטרימפּ. דער עולם איז גקומען אין די מאַסן, מייקס האָבן געדונערט, פאָטאָגראַפירער האָבן געבליצט און עס האָט אויסגעזען דער סאָרט קידוש השם וואָס ברענגט אָן קעפּלעך פון קידוש לבנה אותיות אין צייטונגן און וועבזייטלעך וואָס זענען אסור בתכלית האיסור.
קומט אָבער למעשה און עס רוקט זיך אָן דער כביכול, ער לאָזט זיך אַראָפּ אויפן באַרג מיט זיין פּמליא און מען וואַרט שוין ער זאָל קנאַקן ווי אַ וואַקסמאַן גייט ער און ער הייבט אָן מיט אַן אנכי און לא יהיה לך און אַנדערע נאַרישקייטן. זאָג נאָר, ביסט אויפן קאָפּ געפאַלן? לא תשא און לא תגנוב? וואָס ליגנט טאָר מען שוין אויך נישט זאָגן? און אַ גנבהלע איז אסור? אפילו אַז אַנדערש קען מען נישט צאָלן געהאַלט פאַר מלמדים און מגידי שיעורים? און וואָס איז אַז אַ ייד דאַרף פּרנסה? זאָג נאָר אַזאַ צדיק ביסטו? דו צאָלסט דיינע שטייערן ביזן לעצטער פּעני? איז חיש נישט אין קאָפּ. באַשעפער טייערער, פּליז וואָס דו טוסט דאָרט אויבן איז דיין ביזנעס אָבער דאָ אונטן, צווישן מיר און דיר, איט סאָקס ביג טיים. איז זיי אַזוי גוט און שיק אַראָפּ רבי ר' משהלע און זאָל ער זאָגן אַ פּאָר ווערטער. ער וועט שוין וויסן וואָס צו זאָגן און ווען צו שווייגן.
ולענינינו איז ראַטזאַם אַז יעדער זאָל שטיין אין זיין מחיצה אָן אַן אויבן אָן און אויסזאָגן די קאַפּיטלעך און חלילה קיין וואָרט נישט אויסרעדן. ווייל נאָר שוואַרצע דאַרפן האָבן אַ בעל דרשן וואָס קען רעדן פאַר אַ מיליאָן מענטשן און זאָגן חלום חלמתי און אויפרודערן דערמיט אַ וועלט. ביי אונז אָבער וואָס עס שטייט אין כוחם אלא בפה האָט עס צוגעגנבעט דער פּי האתון און מאַקסימום קענען מיר זיך ערלויבן אַ ברוך שם פון אַ בייזער צדיק מיט אָנגעבלאָזענע נאָזלכער, אַ ביסל תהילים פון אַ זויערער רבי און דער פעל פון פיפצן קעץ. אָבער חלילה נישט קיין הענטשקעס ווייל גזירה שווה שאו ידיכם קודש און ידיכם דמים מלאו און בלוט וואַרעמט אַלע איברים. און דרך אגב ווען מען מאַכט ברוך חכם הרזים בעט מעם אַז דער עולם זאָל אינזין האָבן צו פטרן אויך די חכמי כעלעם.
מורי ורבותי! ואָס מיר דאַרפן זיך פון דאָ אַוועקנעמען איז אַז טאָמער אָפערירט מען אַ בן-ישיבה אַ דזאַב זאָל ער שוין צוריקלויפן צום ליל שישי טעלער און פאָרן פון ראַדאָמסק ביז ליזענסק און פון מעזביז קיין אומאַן און זיך אַריינכאַפּן קיין באַרדיטשוב אונטערוועגנס און אַלעס ווערט גערעכנט פאַר תורה. און אַז כאַפּערס קומען אייך נעמען אין מיליטער זאָלט איר זאָגן אַז איר זענט אַן עילוי. אייער עלטער-עלטער זיידע האָט געכאַפּט קאַנטאָניסטן פאַרן צאַר ניקאָליי בכדי מען זאָל נישט אָפּשמדן זיינע קינדער איז כּל שכּן אין אַ יידישער מדינה קען מען כאַפּן אַ פּאָר פרענקעלעך אַז גאָטס געוווּנטשענע בנש"קלעך זאָלן ווייטער קענען עומד זיין בג' שעות.
און אַז איר זענט נישט אַן עילוי און איר האָט נאָך נישט אָפּגעפרעגט אַ ר' עקיבא אייגר קענט איר זאָגן אלו דברים שאין להם שיעור און די עם-הארצים וועלן מיינען אַז מען איז מגלה רזא דרזין. און טאָמער זענט איר אויך אַ בנש"ק איז אויסער דער זכות פון אייערע זיידעס וואָס מיען זיך פאַר אייך דאָרט אויבן קענט איר דאָך אוודאי דעם זיידנס שלש-סעודות תורות און מלוה-מלכה מעשהלעך ישר והפוך איז זענט איר אַ פאַרטיקן עילוי. און דער זכות פון מעביר סדרה זיין וועט מעביר זיין דעם ממשלת זדון מן הארץ און די טמאנע סמאַרטפאָוינס וועלן קלינגן צו אנו משכּימים והם משכימים. מיר שטיין אויף צו אַ וואַרעמע מקווה און אַ הייסע קאַווע און זיי שלמזלנים דאַרפן זיך אויסמושטירן ווייל אפילו כל ישראל חלק קענען זיי נישט אויף אויסנווייניק. און זיי שוטים מיינען נאָך אַז מען שיצט אויף אַ מדינה בחרב ובקשת און ווילן נישט וויסן אַז אַלעס באַשטייט בזכות פון נ"ט בר נ"ט, מיגו און ברירה.
זייט מיר מוחל, מיר האַלטן איצט פאַר פּורים ווען מרדכי האָט געזאָגט לך כנוס את כל היהודים מילא איז אַ ראיה אַז איצט איז אַ זמן וואָס איז גאָר שטאַרק מסוגל אויף עצרתן. אַמאָל האָט מען געדאַרפט עשרה בטלנים אָבער היינט איז גענוג עשרה פועלים ווייל מען דאַרף דאָך אַן עולם אויף אסיפות. ממילא דער עולם חלשט צוריק צו לויפן צו די גמרות און איך וויל קיינעם חלילה נישט אויפהאַלטן. איז זאָגט אייך אָפּ זיבן מאָל ה' הוא האלקים און גייט זעט אויף יו-טיוב וויפיל היטס דער שמע ישראל האָט באַקומען. באַוווּנדערט דעם היסטאָרישן קידוש השם וואָס איר האָט זוכה געווען צו דערלעבן און לכבוד פורים פאַרגעסט למען השם נישט דאָס קאָנווערטל.
אַ פרייליכן פּורים!


text:
זאמביע
די רעפובליק פון זאַמביע (ענגליש: Republic of Zambia) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרומדיקער אפריקע. זאמביע גרענענט די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו צפון, טאנזאניע צו צפון-מזרח, מאלאווי צו מזרח, מאזאמביק, זימבאבווע, באצוואנע און נאמיביע צו דרום, און אנגאלא צו מערב. די הויפטשטאט איז לוסאקא, פלאצירט אין דרום-צענטראלן טייל פון לאנד. דער זאמבעזי טייך פלוסט אדורכן לאנד.
די אייראפעישע אויספארשערס האבן אנגעהויבן קומען אין זאמביע אינעם 18טן יארהונדערט, און די הויפטן פון די לאקאלע שבטים האבן מסכים געווען אז דאס לאנד זאל ווערן א בריטישן פראטעקטאראט, וואס האט געהייסן צפון רהאדעזיע.
אום 24סטן אקטאבער 1964 האט דאס פאראייניגטע קעניגרייך געמאכט צפון רהאדעזיע איר זעלבשטענדיק, און זי איז געווארן א מיטגליד אינעם קאמאנוועלט. פון 1964 ביז 1991 האט קענעט קאונדא געפירט דאס לאנד, אלס אן איינפארטייאישער שטאט. דער צווייטער פרעזידענט איז געווען פרעדעריק טשילובא, פון 1991 ביז 2002. דער דריטער פרעזידענט איז געווען לוי מוואנאוואסא, ביז זיין טויט אין 2008. ער האט אסאך געטון אויסראטן קארופציע אין דער רעגירונג.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זאמביע איז פון די ארימסטע לענדער אין דער וועלט. אין דעם 21סטן יארהונדערט האט דער מצב אנגעהויבן צו פארבעסערן. א גרויסער טייל פון דער עקאנאמיע איז אפהענגיק אין אויסגראבן און באארבעטן קופער.
85% פון דער באפעלקערונג איז באשעפטיקט אין לאנדווירטשאפט. דער הויפט פֿארם פראדוקט איז קוקורוזע, וואס איז סיי א קוואל פון איינקומפט סיי א חשובערקוואל פון שפייז פאר די פארמער. אחוץ דעם טוט מען וואקסן סארגע, פיסטאשקעס, גרינצייג, טאבאק, באוול און קאפע, ווי אויך בהמות.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ פאראייניגטע פעלקער סטאטיסטיק אפטיילונג. Population by sex, rate of population increase, surface area and density (PDF). דערגרייכט דעם 2007-11-09.
- ↑ זאמביע. אינטערנאציאלער מאנעטארישער פֿונד. דערגרייכט דעם 2010-04-21.


text:
פאס
א פאַַס (אדער פאספארט) איז א לעגאלע רייזע דאקומענט וועלכע ווערט צוגעשטעלט דורך א נאציאנאלער רעגירונג צו אינדענטיפיצירן דעם פאסאזשיר וואס וויל אריינגיין אין אן אנדער לאנד.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער פאס ווערט דערמאנט אין ספר נחמיה, ווען דער מלך ארתחשסתא האט אים געגעבן א בריוו כדי ער זאל קענען פארן קיין ארץ ישראל און אנקומען געזונטערהייט.
דער מאדערנער פאס גייט צוריק עטליכע הונדערט יאר. פילע רעגירונגן ארום די וועלט האבן שוין אין די אלטע צייטן פארשטאנען אז זיי מוזן צושטעלן א סערטיפעקאט פאר אירע בירגער וועלכע פארן ארויס פון לאנד זיי צו אינדענטיפיצירן און זיי צו פארזיכערן אז זיי קענען צוריק אריינקומען אין לאנד. אנגעהויבן האט זיך עס אין די גרעסערע לענדער און ביז די מיטעלע יארן פונעם 19'טן יאר-הונדערט האבן שוין רוב לענדער געגעבן פאספארטן פאר אירע בירגער אבער מען האט נאך געקענט ארויספארן פון לאנד אן דעם. אין מלחמה צייטן האבן רוב לענדער יא פארלאנגט פאספארטן פון יעדן רייזנדן. אין אמעריקע האט קאנגרעס באשטימט דעם 15טן דעצעמבער 1915 אלס דער ערשטער טאג וואס קיין איין סיטיזען וועט מער נישט קענען פארלאזן דאס לאנד צו גיין אינטערנאציאנאל אן א פאס.
דאטן אין א פאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א פאס ווייזט געווינלעך:
- משפחה נאמען פונעם האלטער
- פערזענלעכער נאמען/נעמען פונעם האלטער
- א פאס פאטאגראפיע
- מין
- געבורטסטאג און געבורטסארט
- פלאץ, נאמען און ארט וואו מען האט ארויסגעגעבן דעם פאס
- נומער פונעם פאס
- אונטערשריפט פון האלטער
די לענדער אין דעם אייראפעישן פארבאנד האבן באשלאסן אז פונעם 28סטן אויגוסט 2008 וועלן זיין אלע פאסן ביאמעטריש.
טיפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נארמאלער פאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נארמאלער פאס איז פאר סוחרים און טוריסטן צו פארן אין פרעמדע לענדער.
אפיציעלער פאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באאמטער פון א רעגירונג וואס פארן אויף אפיציעלע צוועקן פארן מיט אן אפיציעלן פאס.
דיפלאמאטישער פאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א דיפלאמאט ווען ער פארט צו א לאנד וואו ער רעפרעזענטירט די רעגירונג פון זיין אייגענער מדינה, פארט ער מיט א דיפלאמאטישן פאס.
פאס אין אמעריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די פאראייניגטע שטאטן ווערן די פאספארטן געמאכט דורך דעם שטאַט-דעפארטמענט מיט אירע פליגלען אין 13 גרויסע שטעט ארום דעם לאנד און איבער 3,500 פאספארט ביוראען. מענטשן קענען אפעלירן פאר א פאספארט אין פארשידענע ערטער ווי פאסט אפיסעס אדער פריוואטע אגענטורן. א פאספארט ווערט געפאדערט סיי ארויסצופארן און סיי צוריק אריינצוקומען אין לאנד. אמאל איז דאס נאר געווען פאר די וואס פארן אריבער די וואסער. קיין מעקסיקא, קאנאדע, קאריביען, און אנדערע דרום אמעריקאנער לענדער איז דאס א נייע זיכערהייט מיטל וועלכע קאנגרעס האט אנגעהויבן פארלאנגן באלד נאך די סעפטעמבער 11 אטאקעס.
אין אמעריקע איז א פאספארט גילטיג 10 יאר פאר ערוואקסענע און 5 יאר פאר קינדער וועלכע'ס געשטעל טוישט זיך שנעל. ווען א פאספארט לויפט אויס קען דאס נישט באנייט ווערן ווי אלע אנדערע אינדענטיפיקאציע קארטעלך נאר מוז גענצליך איבערגעמאכט ווערן.
וויבאלד א פאספארט איז אזא וויכטיגע דאקומענט איז פאראן אסאך שווינדל אין דעם און דער שטאַט-דעפארטמענט טוישט כסדר די טעכנאלאגיעס אין דעם ביכל אז מען זאל דאס נישט קענען פעלשן. עס איז פאראן א ספעציעלע פאדעם אינעווייניג און אויך א ספעציעלע טינט ווערט גענוצט דאס צו דרוקן. די קאליר פון די אמעריקאנער פאספארט בעפאר די לעצטע איבערמאכונג אין 94' איז געווען גרין און איז היינט בלוי.
דער פאס אינעווייניג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א פאס איז א קליין ביכל מיט די אינדענטיפיקאציע פון דעם פערזענליכן מענטש אויפן פאדערשטן זייט מיט א בילד. דאס ביכל פארמאגט 24 זייטן פון וועלכע 15 זענען געמאכט צו זיגלן ארויסגאנג און אריינגאנג צו פרעמדע לענדער. די 15 זייטן קענען אויך גענוצט ווערן פאר וויזעס וועלכע טייל לענדער פארלאנגן צו קענען דארט אריינקומען. ווען מען אפעלירט פאר א וויזע שיקט מען אוועק די פאספארט אינאיינעם מיט די אפליקאציע און די וויזע ווערט ארויפגעזיגעלט אויף די בלעטער. אויב דאס ביכל ווערט איבערגעפילט קען מען פארלאנגן פון די פאספארט אפיס נאך בלעטער. 3 זייטן זענען באשטימט פאר עמענמענדט און ענדארסמענטס, צום ביישפיל אויב איינער טוישט לעגאל זיין נאמען אדער אדרעס. די איבעריגע זייטן אנטהאלטן די אינדעטיפיקאציע אינפארמאציע און אלע אינפארמאציע וועגן די פאספארט אגענטור און אלע תנאים איבער די זיכערהייט פאר די סיטיזענס ווען זיי געפינען זיך אויסער די גרעניצן פון אמעריקע.
צו מאכן א פאספארט דארף מען פערזענליך אראפגיין צו א פאספארט אפיס און נאר קינדער קענען אפעלירן דורך נעמען א בילד און שיקן מיט די עלטערן. אפילו גאר קליינע קינדער וואס פארן ארויס פון לאנד דארפן האבן א פאספארט נאר אן א בילד.
אפעלירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדער בירגער קען באקומען א פאספארט פאר א געוויסע אפצאל. נארמאלערהייט דארף מען אפעלירן פאר א פאס א שטיק צייט איידער מען וויל ארויספארן פון לאנד און מען דארף אנגעבן וואו און ווען מען וויל פארן. צו אפעלירן פאר א פאספארט דארף מען ערשט אויספילן אן אפליקאציע וועלכע מען קען באקומען אויף מערערע פלעצער און דערנאך דארף מען פערזענליך אראפגיין צו א פאספארט אפיס. אויב וויל מען פארן צו א לאנד וועלכע פארלאנגט אויך א וויזע דארף מען האבן נאך צייט צו קענען באקומען די וויזעס וועלע געדויערט געווענליך עטליכע וואכן.
די וואס פארמאגן א פאספארט דארפן זיכער מאכן אז דער פאס איז נאך גילטיג ווען מען פארט ארויס פון לאנד כדי מען זאל נישט דארפן צוקומען צו עגמת נפש. רוב לענדער וועלן נישט אריינלאזן מיט אן אויסגעלאפענע פאספארט און אפילו אויפן וועג צוריק קיין אמעריקע וועט די קאסטומס אגענטור מאכן פראבלעמען. געוויסע לענדער פארלאנגען אז דער פאס מוז בלייבן גילטיג 6 מאנאטן נאכדעם וואס מען גייט צוריק צום היים לאנד.
וויבאלד מענטשן דערמאנען זיך לעצטע מינוט אדער קומען אויף מיט נסיעות לעצטע מינוט האט די פאספארט אגענטור אנגעהויבן א שנעלע דינסט אין די 1950 יארן. עס קאסט עקסטערע און די פאספארט אגענטור רעקאמענדירט מען זאל דאס שיקן אווערנייט שיפינג אהין און צוריק צו מאכן אלעס שנעלער וועלכע מען באצאלט פון פארויס פאר די פאספארט אפיס. אין אזא פאל וועט עס געדויערן ארום 3 טעג צו באקומען א פאספארט און אויב נישט וועט א שנעלע פאספארט געדויערן בערך א וואך. דאס זעלבע קען געטאן ווערן צו מאכן אן אמענמענד אין די פאספארט.
ווען מען גייט אראפ צו די פאספארט אפיס דארף מען האבן די אפליקאציע אויסגעפילט אינגאנצן אבער נישט אונטערגעשריבן ווייל מען דארף דאס אונטערשרייבן פארענט פון דעם פאספארט אגענט. מען ברויך מיטברענגן אינדענטיפיקציע אז מען איז א סיטיזען וועלכע קען זיין א געוועזענע פאספארט, א געבורטס סערטיפיקאט, א סיטיזן סערטיפיקאט, אדער א נעטשראליזיאציע סערטיפיקאט. אויב מען פארמאגט נישט קין איינע פון די אויבנדערמאנטע אינדענטיפיקאציע קארטלעך קען מען פארלאנגן פון די שטאט א "לעטער אוו נאו רעקארד" אין וועלכע די שטאט פארזיכערט די נאמען און אדערס פון דעם מענטש און אז יענער פארמאגט נישט קיין אינדענטיפיקאציע. אין אזא פאל דארף מען ברענגן אלע אינדענטיפיקאציע קארטעלך וואס מען פארמאגט.
אויב עס גייט נאך אלץ נישט איז פאראן א מעגליכקייט צו ברענגן א פאמיליע מיטגלידער וועלכער פארמאגט יא געהעריגע אינדענטיפיקאציע און יענער זאגט עדות אז ער קען שוין דעם מענטש פאר ווייניגסטענס צוויי יאר. דער אפליקאנט וועט נאר דארפן ברענגן אנדערע דאקומענטן וועלכע אנטהאלטן זיין אינטערשריפט די פאספארט אגענטן זאלן קענען זען אויב ער/זי איז טאקע דער מענטש וועלכע איז אנגעגעבן געווארן.
צו מאכן א פאספארט דארף מען געבן די סאשעל סעקיוריטי נומער און אויב אנטזאגט מען זיך דערפון קען מען באקומען א סומענס פון $500 דורך די איי-אר-עס וועלכע באקומט אלע אינפארמאציע וועגן אזעלכע פעלער.
דאס בילד וואס מען ברענגט פאר די פאספארט אפיס מוז זיין גענוי 2 ביי 2 אינטשעס און דארף אנטהאלטן די גאנצע קאפ אין די גרויס פון 3/8 1 אינטשעס. דאס בילד קען זיין קאלירט אדער שווארץ און ווייס. מען מעג נישט אנהאבן קיין הוט אויפ'ן קאפ אדער סיי וואספארא אנדערע זאך וואס באלאנגט נישט אויפ'ן קאפ. גלעזער איז יא ערלויבט אויב מען גייט דערמיט געווענליך. דאס בעסטע איז צו נעמען דאס בילד ביי א פלאץ וואס טוט דאס פראפעסיאנעל (היינט צו טאג יעדע פאטא געשעפט) וועלכע קענען שוין אלע געזעצן און אזוי איז מען פארזיכערט אז די פאספארט אגענטור וועט נישט אפזאגן דאס בילד.
צו אפעלירן פאר א פאספארט קאסט $60 פאר אן ערוואקסענער און $40 פאר א קינד. די וואס פארלאנגן ספעציעלע סערוויס קאסט מער געלט. באנייען א פאספארט קאסט נאר $40. אויב מען געפינט זיך אינדרויס פון די פאראייניגטע שטאטן און די פאספארט עקספייערט קען מען אפעלירן ביי די אמעריקאנער אמבאסאדע אדער קאנסולאט סערוויס. צו באנייען א פאספארט דארף מען אריינשיקן די אלטע און ווען מען באקומט די נייע באקומט מען אויך צוריק די אלטע געזיגעלט מיט די ווארט "קענסעלד". מענטשן לייגן אוועק אלטע פאספארטן אלס אן אנדענק וואו מען איז געפארן.
אויב איינער איז א סיטיזן אין מער ווי איין לאנד מעג ער לעגאל האבן מער ווי איין פאספארט אבער עס איז נישט רעקאמענדירט צו טראגן מיט זיך מער ווי איין פאספארט.
פארלוירענע אדער גע'גנב'טע פאספארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארלירן א פאספארט איז נישט קיין פשוט'ע זאך און מען דארף זיך באלד וויסנדיג מאכן דערפון ווייל עס קען גרינג זיין אז עס איז גע'גנב'ט געווארן אדער אויב איינער האט עס געטראפן און וועט דאס נוצן. די פאספארט אגענטור רעקאמענדירט מען זאל מאכן צוויי פאטאקאפיס פון די ערשטע זייט פון די פאספארט און האלטן איינס אינדערהיים און די אנדערע מיט זיך אפגעטיילט פון די ארגינעלע פאספארט. מיט א פאטאקאפי וועט מען גרינגער זיך קענען אן עצה געבן וויבאלד מען האט דארט אלע אינפארמאציע וואס מען דארף האבן.
ווען דאס פאסירט און מען האט שוין דורכגעזוכט איבעראל און מען טרעפט דאס נישט דארף מען פיילן א סטעיטמענט וועלכע רופט זיך "64-DSP" אין וועלכע מען דעקלערט אז מען האט פארלוירן די פאספארט אדער אז עס איז גע'גנב'ט געווארן. מען קען אויך אין די זעלבע צייט אפעלירן פאר א נייע מיט די נויטיגע אפליקאציע. אויב מען איז אינדרויסן פון לאנד און מען האט נישט קיין צייט צו מאכן א נייע פאספארט דעמאלט איז וויכטיג צו האבן די פאספארט נומער ווען מען קומט צוריק אריין אין לאנד.


text:
ביהייוויאריזם
ביהײװיאָריזם (שטאמט פונעם נאמען behavior וואס ס'טייטש אויפפיר) איז א טעאריע פון א לערע אין פּסיכאָלאָגיע וואָס רופֿט צו זיך פֿאָקוסירן און זיך פארטאן מיט דעם אויפגעדעקטער אויפפיר פון די ארגאניזם, און ניט מיט דער וויסיקייט. לויט דער ביהייוויאריזמער מעטאד האט ניט די וויסיקייט קיין דעפיניטיווע באגריף און עס ניט נוציק צו דער טעאריע.
די פארשער פונעם ביהייוויאריזטישער צוגאנג האבן געפארשט אויפפירונגען פון בעלי חיים, און פון זיי געלערנט דעם מענטשנס אויפפיר.
אין מיטן דעם 20סטן י"ה האט ביהייוויאריזם געהאט די מערסטע השפעה אין פסיכאלאגיע, אבער זייט דען איז זייער כח אראפ. עס זיינען דא א סך אנדערע פסיכאלאגישע גענג וואס זיינען אנטקעגן דעם אויפפיר צוגאנג, פון זיי: דער קאגניטיווישער צוגאנג און דער געזעלשאפטלעכער צוגאנג, און נאך.


text:
חול המועד
די וואכן-טעג אינעם יום טוב (חולו של מועד).
אינהאַלט
ווען איז חול המועד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ימים טובים פסח און סוכות זענען צעטיילט פון די ערשטע טעג יום טוב און די לעצטע טעג יום טוב.
די 4 אדער 5 טעג צווישן די ערשטע טעג און די לעצטע טעג יום טוב, איז חול המועד, וואס אין די טעג איז פארבאטן צו טאן פארשידענע מלאכות אלס קדושת חול המועד, אבער עס האט נישט דעם דין פון יום טוב.
וויפיל טעג איז חול המועד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ארץ ישראל, ווי עס איז נאר דא איין טאג יום טוב, זענען פאראן 5 טעג חול המועד. אין חוץ לארץ, ווי מ'האלט 2 טעג יום טוב, איז נאר דא 4 טעג חול המועד.
וואס איז מותר און אסור אום חול המועד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מ'טאר נישט ארבעטן. אבער זאכן וואס גייען אריין אין די קאטעגאריע פון א דבר האבד האט מען מתיר געווען.
- מ'טאר נישט שרייבן (נאר מיט א שינוי).
- מ'טאר נישט שערן.
- מ'טאר נישט וואשן וועש
וואס טוט מען חול המועד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חול המועד איז א זמן פון משתה ושמחה און פארברענגען. אמאליגע צייטן פלעגט מען פארן באזוכן די עלטערן און קרובים. היינט איז קיין חול המועד אן קיין כאלעמויעד האלטן. מ'פארט ארום וואו אימער ס'איז פאראן פארוויילונגס ערטער. יעדע טיער-גארטן, מוזעאום, אטראקציע ערטער, ווערט באזוכט פון אחינו בני ישראל אין די חול המועד טעג, און מ'גיט פאר די קינדער א גוד טיים.


text:
רייז
רײַז איז א פֿלאַנץ וואס זי איז בעשטימט צו עסן. עס איז ביליג, גרינג, מאכט נישט גראב, זעטיגט און געשמאק. רייז וואקסט אין די ווארעמע לענדער פון דער וועלט, אין אזיע און אפריקע.
אין א טייל לענדער איז רייז דאס עיקר עסן. צו עסן רייז מוז מען זי פריער קאכן. אין שפאניע טוט מען פרעגלן די רייז אין איילבירטן אויל פארן קאכן אין וואסער. אין אינדיע עסט מען רייז מיט קארי.
אין יאפאן מאכט מען אן אלקאהאליש געטראנק, סאקע, פון רייז.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רייז פלעג וואקסן אין די אלטע צייטן אין דרום כינע און אינדיע. בערך אינעם ערשטן יארהונדערט האט מען געברענגט רייז קיין יאפאן. שפעטער איז רייז געווארן פארשפרייט פון אינדיע אין דרום אייראפע און אפריקע.
וואקסן רייז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען פלאנצט רייז אין א פלאכן פעלד פיל מיט וואסער. איידער מען שניידט די תבואה דארף דאס וואסער רינען אראפ פונעם פעלד. אמאל פלעג מען פלאנצן רייז אין א פעלד נאר יעדן אנדער יאר אדער יעדן דריטן יאר, אבער היינט ניצט מען קונסטמיסט און מען פלאנצט רייז אין א פעלד יעדן יאר.
אין לענדער נאנט צום עקוואטאר וואקסט רייז צוויי מאל א יאר.


text:
עראפלאן
אן עראפלאן אדער פליגער איז א סארט שווערער פון לופט פליווארג מיט א מאטאר וואס טוט זיך הייבן מיט זיינע פליגלען און פליען דורך לופט.
עס איז איין וועג פון טראנספארטאציע ווי אזוי צו אנקומען פון איין פלאץ צום צווייטן.
א פליגער הייבט זיך און די לופט 30,000 פיס מיט א גיך פון 400 - 500 מייל א שעה און דאס איז דערווייל די שנעלסטע מיטל פון טראנספארטאציע.
די עלטערע און קלענערע עראפלאנען האבן פראפעלער מאטארן, אבער אלע גרויסע מאדערנע עראפלאנען פארן מיט דזשעטס.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע פליגער זיך צו ערפאלגרייך הייבן זענען געווען וואס די רייט ברידער האבן געבויט אין 23סטן מערץ, 1903 און געהויבן און 17טן דעצעמבער פון יענעם יאר.[1]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ טעלעגראם פון ארוויל רייט אין קיטי האק, צפון קאראליינע, צו זיין פאטער, מעלדן פיר דערפאלגרייכע פליען, דעם 17טן דעצעמבער 1903 (1903-12-17). דערגרייכט דעם 2013-07-21.


text:
משה פיינשטיין
רבי משה פיינשטיין זצ"ל (ז' אדר ה'תרנ"ה - י"ג אדר ב' ה'תשמ"ו), פון די גרויסע פוסקים אין צייט, באקאנט אלס רבי משה, דער אגרות משה.
געבוירן אין רוסלאַנד אינעם משה רבינו'ס געבוירנטאָג, און דערפאר האט מען אים א נאמען געגעבן משה - נאך משה רבינו. ער איז געווען אן אייניקל פונעם ווילנער גאון, דעם של"ה, הרב יום-טוב ליפמאן העלער און הרב יחיאל היילפרין.
אין דער יוגנט איז ער געווען רב אין שטאט ליובאן, און שפעטער האט ער זיך באזעצט אין נוא יארק, און געווארן ראש ישיבה פון תפארת ירושלים. ער איז באוואוסט מיט פארשידענע פסקים וואס האבן אויפגשאקעלט די וועלט, אזוי ווי זיין פסק וועגן נידריגע מחיצות אין בית המדרש, און וועגן [[מילך], און הזרעה מלאכתותית.
ר' משה האט געזאגט אז ער האט איבער גחזרט 400 מאל דעם שולחן ערוך, מ'דערציילט אויף אים פארשידענע מופתים, און ער ווערט פאררעכנט אלץ פוסק הדור, ער האט פארפאסט די ספרים שו"ת אגרות משה, און ספר דברות משה.
ער האט איבערגעלאזט נאך זיך צוויי קינדער
- ר' ראובן פיינשטיין פון סטעטן איילענד.
- ר' דוד פיינשטיין פון דער איסט סייד.
- זיין איידעם ראביי דר. משה דוד טענדלער, און זיינע קינדער זענען:
- ר' מרדכי טענדלער פון מאנסי
- ר' אהרן טענדלער פון לאס אנזשעלעס
רבי משה איז נפטר געווארן אין ניו יארק י"ג אדר שני תשמ"ו. מען האט אים געפירט אין ארץ ישראל און ער ליגט אין הר המנוחות נאנט צו זיין רבי'ן רבי איסר זלמן מעלצער און רבי אהרן קאטלער, לעבן דעם בעלזער רבי.


text:
פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע
פּאַלעסטין באַפֿרײַונג אָרגאַניזאַציע (ענגליש: Palestine Liberation Organization ר"ת פל"א. העברעיש: הארגון לשחרור פלסטין ר"ת אש"ף) איז אן אָרגאניזאַציע וואס איר צוועק איז צו באַפֿרייען די פאלעסטינער פון מדינת ישראלס אייננעם. אין די ארגאניזאציע זיינען פאראייניקט עטלעכע נאציאנאלע-פאלעסטינע-באוועגונגען, די גרעסטע פון זיי איז פֿאַטאַך.
די פֿאַלעסטין-באַפרײַאונג-אָרגאַניזאַציע איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תשכ"ד (1964), און אין יאר ה'תשכ"ט (1969) איז יאסיר אראפאט באשטימט געווארן אלס איר פירער. יאסיר אראפאט, האט געדינט אלס מנהיג ביז זיין שטארבן אין יאר ה'תשס"ה (2004). נאך אים איז ראווכי פאטוך געווארן צייטווייליך דער פירער במשך 2 חודשים. נאך די 2 חודשים האט אבו מאזען געוווּנען ביי די וואלן און געווארן מנהיג.