text:
ויחי אידיש
https://telegram.me/Publications_MM
אֹוצר ַמיין ַש ָּבת ָ
בס“ד
מיט ווערטער שיינע ,פאר גרויסע און קליינע. פ .מאזעסזאהן “ -המחנה החרדי“
רטער -פ‘ ויחי תשע“ו ווע ֶ ֶפערל ֶ
רשה מתוׁרת רבוׁתינו אוׁיף ִדי ַפ ָ
ויחי יעקב בארץ מצרים וגו‘ (ויחי מז:כח)
ָע ָמה ַו ּיֵט ִׁש ְכמוֹ ִל ְס ּבֹל ַוי ְִהי ְאת ָה ָא ֶרץ ִּכי נ ֵ ֻחה ִּכי טוֹב ו ֶ ַו ּי ְַרא ְמנ ָ ְל ַמס ע ֵֹבד( .ויחי מט:טו)
“ויחי יעקב“—,יעקב אבינו האט אריינגעברענגט א חיות ,א לעבעדיגקייט ,א רוח חיים“ ,בארץ מצרים“—,אין לאנד מצרים און מיט דעם האט מען זיך דארט געהאלטן.
תרגום יונתןַ :ארְ כִ ין ַּכ ְתפֵ יהּ לְ ִמלְ עֵ י ְּבאוֹרַ יְ ָיתא וַ הֲ ו ֹו לֵ יהּ ָאחוֹי ַמ ְס ֵקי דוֹרוֹנִ ין...ער האט געזעהן די מנוחה וואס מען באקומט אין עולם הבא אז ס‘איז גוט ,און די נחלה פון ארץ ישראל אז ס‘איז זיס ,האט ער דעריבער גענייגט [געבויגן] זיין פלייצע זיך צו פלאגן אין די תורה ,און זיינע ברודער האבן אים געברענגט מתנות.
(דברי ישראל-מודזיץ)
ועשית עמדי חסד ואמת וגו‘ (ויחי מז:כט)
ֵיה ָאחוֹי מען קען ערקלערן פשט וואס דער תרגום יונתן זאגטַ“ ,והֲווֹ ל ּ ַמ ְס ֵקי דוֹרוֹנִ ין“—,די ברודער האבן געברענגט פאר יששכר מתנות .די גמרא (נדרים לז:א) זאגט ווען מען לערענט תורה מיט אנדערע זאגט דער באשעפער “מה אני בחנם אף אתם בחנם“—,ד.מ .אז מען דארף לערנען אומזיסט ,און נישט כדי צו באקומען א באלוינונג .ערקלערט דארט דער ר“ן, אז דאס איז געזאגט געווארן ,אויב מען נעמט א באלוינונג פאר‘ן לערנען, אבער שכר בטלה ד.מ .ער לייגט אוועק זיינע געשעפטן אויף צו לערנען תורה מיט תלמידים ,אויף דעם מעג ער נעמען א באלוינונג ,ווייל אין די זעלבע צייט וואס ער לערנט האט ער געקענט פארדינען פון זיינע געשעפטן. ָע ָמה“ —,וְחו ְּל ָקא ֻחה ִּכי טוֹב ו ְֶאת ָה ָארֶץ ִּכי נ ֵ דאס איז פשטַ“ ,ו ּי ְַרא ְמנ ָ ימא הוּא“ ,כאטש זיין חלק אין ארץ ישראל איז ָאל ֲארוּם ְּב ִס ָ ׂר ֵ ְד ַא ְר ָעא ְד ִי ְש אים גוט און ער קען ארבעטן און מאכן פרנסה ,איז אים אבער בעסער ְיתא“ ,וויל ער ענדערש יה ְל ִמ ְל ֵעי ְּבאוֹ ַרי ָ ַת ֵפ ּ ֹל““—,א ְר ִכין ּכ ְ ַ “ַו ּיֵט ִׁש ְכמוֹ ִל ְס ּב לערנען תורה מיט תלמידים ,אזוי ווי רש“י זאגט ַוי ְִהי ְל ַמס ע ֵֹבד—,ער האט יה גע‘פסק‘ענט שאלות פון תורה פאר די אידן ,און צוליעב דעםַ “ ,והֲווֹ ֵל ּ ָאחוֹי ַמ ְס ֵקי דוֹרוֹנִ ין“—,האט מען אים געגעבן זיין באלוינונג ,ווייל ער האט געמעגט באקומען זיין געהאלט אלס שכר בטלה ,ווייל ער האט דאך געקענט אנשטאט לערנען ,פארדינען פון זיין ארבעטן.
רש"י :די גענאדע וואס מען טוהט פאר א טויטן ,איז אן אמת'ע גענאדע ווייל מען ערווארט נישט קיין אפצאהל אויף צוריק.
דאס ווארט “אמת“ איז די נוטריקון “א‘ינו מ‘צפה ת‘שלום גמול“—, ער ערווארט נישט קיין אפצאהל אויף צוריק. (כתב סופר)
ועשית עמדי חסד ואמת וגו‘ (ויחי מז:כט) ווי אזוי ווערט מען א חסיד? ווען א איד טוהט חסד מיט א צווייטן איד ווערט ער א חסיד ,ווייל “חסד“ מיט א “יוד“ איז חסיד... (דברי ישראל-מאדזיץ)
ישימך אלקים כאפרים ומנשה וגו‘ (ויחי מח:כ) מ‘קען זאגן א טעם פארוואס מ‘בענטשט א כלה מיט די ברכה פון “אחותנו את היי לאלפי רבבה“( ,חיי שרה כד:ס) ,ווייל ס‘שטייט דאך (דברים לג :יז) “והם רבבות אפרים והם אלפי מנשה“ ,וואס דאס מיינט “לאלפי רבבה“ ,לאלפי קעגן מנשה ,און רבבה קעגן אפרים ,איז דאך דאס די זעלבע ברכה ווי “ישימך אלקים כאפרים ומנשה“. (חת“ם סופר ,פ‘ חיי שרה)
יששכר חמור גרם וגו‘ (ויחי מט:יד)
“יש שכר“—,מ‘באקומט א באלוינונג אין עולם הבא“ ,חמור גרם“—, ווען מען איז מקיים די משנה פון ‘פת במלח תאכל ...ובתורה אתה עמל“—,אזוי ווי דער אייזל וואס קוקט נישט גענוי וואס ער עסט“ ,רובץ בין המשפתים“—,און דער אייזל קוקט אויך נישט גענוי ווי ער שלאפט, ווי ס‘שטייט ווייטער אין די משנה ‘על הארץ תישן‘.
(כ“ק מרן מהר“א מבעלזא זי“ע)
רטער -פ‘ ויחי תשע“ו ווע ֶ ֶפערל ֶ האספו ואגידה לכם את אשר יקרא אתכם באחרית הימים וגו‘ (ויחי מט:א)
(אמרי קדוש)
דאס ווארט “יקרא“ איז פון לשון מקרה—,געשעהן .יעדער איינער וועט זיצן פארנומען מיט זיין ארבעט ,בהיסח הדעת ,און פלוצלונג וועט משיח געבן א קום אהן.
מאשר שמנה לחמו והוא יתן מעדני מלך (ויחי מט:כ) “מאש“ר“—,איז בגימ‘ ישרא“ל“ .שמנה“—,איז די אותיות מ‘ שנה, “לחמו“—,גייט ארויף אויפ‘ן מן“ ,והוא“—,און דער באשעפער“ ,יתן“—, וועט געבן פאר די אידן“ ,מעדני מלך“.
(בעל שם טוב)
בן פורת עלי עין (ויחי מט:כב)
(שפתי כהן)
די אותיות נאך עי“ן זענען כס“ף—,געלט .צו באצייכענען אז דורך געבן צדקה ווערט מען געראטעוועט פון אן עין הרע.
ויצו אותם ויאמר אליהם אני נאסף אל עמי ,קברו אותי אל אבותי אל המערה וגו‘( .ויחי מט:כט)
(נחל קדומים להחיד“א זצוק“ל)
אין אנהויב פרשה שטייט ,אז יעקב האט אנגעזאגט פאר יוסף ער זאל אים באגראבן אין די מערת המכפלה .און אצינד האט ער אנגעזאגט פאר אלע זיינע קינדער ,כדי זיי זאלן נישט מיינען אז ער האט דאס נאר געזאגט פאר יוסף אליין ,דעריבער האט ער זיי אינאיינעם אנגעזאגט אז זיי אלע זאלן זיך פארנעמען מיט אים.
ויפול יוסף על פני אביו ויבך עליו וישק לו( .ויחי נ:א) וישק לו—,נאר יעקב האט יוסף געקושט ,ווייל ס‘איז נישט ריכטיג צו קושן א מת ,ווייל א מת האט אויף זיך א טומאה וואס איז פוגם דאס נפש פון דעם וואס טוט אזוי .אבער יעקב אבינו וואס איז געווען בבחי‘ חי ,אזוי ווי חז“ל (תענית ה ):זאגן“ :יעקב אבינו לא מת—,איז דאס געווען אזוי ווי ער שלאפט.
(“אור החיים“ הק‘)
>>>>>> פ‘ ויחי -תשע“ו https://telegram.me/Publications_MM
(“אור החיים“ הק‘)
א
אֹוצר ָ ַמיין ַש ָּבת
אֹוצר ַמיין ַש ָּבת ָ רשה ׂיף ִדי ַפ ָ געדאנק או ַמיין ַ
רשה ׂיף ִדי ַפ ָ געדאנק או ַמיין טיעפע ַ אבי השביעני לאמר וגו‘( .ויחי מט:ה)
ויחי יעקב בארץ מצרים וגו‘ (ויחי מז:נח)
רש"י" :כאשר השביעך"—די גמרא (סוטה לו) זאגט :פרעה האט געזאגט פאר יוסף זיי זיך שואל אויף דיין שבועה וואס דו האסט געשוואוירן פאר דיין טאטע .האט יוסף גע'ענטפערט פאר פרעה אויב דו הייסט מיך שואל זיין אויף די שבועה פון מיין טאטע, וועל איך מיך אויך שואל זיין אויף דיין שבועה ,דאס וואס איך האב דיר געשוואוירן אז איך וועל קיינעם נישט דערציילן אז דו קענסט נישט קיין לשון הקודש.
דארף מען פארשטיין פארוואס זאגט די תורה אז יעקב האט געלעבט אין מצרים און ביי יוסף זאגט נישט דער פסוק ויחי יוסף בארץ מצרים? נאר די הייליגע תורה וויל דערציילן דעם אונטערשייד פון יעקב און יוסף, אפילו יעקב און יוסף זענען געבליבן צדיקים אין מצרים אבער יעקב האט געקענט פיהרן זיין צדקות אפענערהייט ,אבער יוסף האט געמוזט באהאלטן זיין צדקות אזוי ווי דער תרגום זאגט אויף יוסף “דקיים אורייתא בסיתרא“—,ער האט מקיים געווען די תורה באהאלטענערהייט .דאס מיינט דער פסוק “ויחי יעקב בארץ מצרים“ אז אלע זיינע יאהרן האט ער זיר געפיהרט מיט זיין צדקותאפענערהייט ,אפילו אין מצרים.
דארף מען פארשטיין מיט וואס איז פרעה געווען ביז יעצט זיכער אז יוסף וועט זיך נישט שואל זיין אויף זיין שבועה ,וואס ער האט אים געשוואוירן. נאר די גמרא (גיטין לה) זאגט :ווען איינער וויל זיך שואל זיין אויף זיין שבועה דארף ער ארויסזאגן וואס די שבועה איז געווען ,און וויבאלד יוסף וועט דארפן ארויסזאגן די שבועה ווען ער איז זיך דערויף שואל ,וועט דאך שוין יוסף עובר זיין אויף די שבועה וואס ער האט געשוואוירן פאר פרעה אז ער וועט קיינעם נישט דערציילן .דערפאר האט פרעה נעוואוסט אז יוסף וועט זיר אויף די שבועה נישט קענען שואל זיין. דער טעם אבער פארוואס מען דארף ארויסזאגן די שבועה ברענגט תוספות בשם הירושלמי ,ווייל אפשר איז דער נדר געווען אויף א דבר מצוה, וואס דאס קען מען אים נישט מתיר זיין.יעצט אבער ווען פרעה האט אים געהייסן אז ער זאל זיך שואל זיין אויף די שבועה וואס ער האט געשוואוירן פאר זיין טאטע ,האט פרעה געהאלטן אז מען קען זיך יא שואל זיין אפילו אויף א דבר מצוה ,קומט דאך אויס אז יוסף וועט זיך אויך קענען שואל זיין אויף די שבועה פון פרעה ,און נישט דארפן ארויסזאגן די שבועה פאר מען איז אים מתיר ,ווייל דער גאנצער טעם פארוואס מען דארף ארויסזאגן די שבועה איז ,ווייל אפשר איז דאס א דבר מצוה ,וואס דאס קען מען נישט מתיר זיין ,אבער יעצט אז דו הייסט מיך שואל זיין אויף מיין טאטע‘ס שבועה ,האלסטו דאך אז מען קען אויך מתיר זיין אויף א דבר מצוה ,וועל איך שוין יעצט אויך קענען שואל זיין אויף דיין שבועה ,און איך וועל נישט דארפן ארויסזאגן די שבועה ,פאר מען איז דאס מתיר .איז שוין זייער פארשטענדלעך וואס די גמרא זאגט אז יוסף האט געזאגט צו פרעה ,אויב דו וועסט מיך הייסן מתיר זיין די שבועה פון מיין טאטע וועל איך שוין אויך קענען מתיר זיין דיין שבועה.
(אך פרי תבואה-ליסקא)
ושכבתי עם אבותי ונשאתני ממצרים וקברתני בקברתם ויאמר אנכי אעשה כדברך :ויאמר השבעה לי וישבע לו. (ויחי מז:ל-לא) אייגענטליך איז שווער ,אויב יוסף האט געזאגט “אנכי אעשה כדבריך“ —,אז ער וועט טוען אלעס וואס יעקב האט אים געהייסן ,איז פארוואס האט יעקב אים געהייסן שווערן? נאר יעקב האט מורא געהאט אויב ס‘וועט זיין שוועריקייטן אים ארויף צו נעמען קיין ארץ ישראל וועט יוסף טראכטן אז די מצוה פון כיבוד אב איז נאר ביים לעבן .האט יעקב געזאגט אז די מצווה פון כיבוד אב גייט אויך אהן נאכ‘ן שטארבן, דעריבער האט יעקב געהייסן יוסף שווערן ער זאל וויסן אז כיבוד אב איז שטענדיג. (מעגלי צדק ,דעעש)
וירא ישראל את בני יוסף ויאמר מי אלה (ויחי מח:ח) רש"י :וירא ישראל את בני יוסף :בקש לברכם ונסתלקה שכינה ממנו ,לפי שעתיד ירבעם ואחאב לצאת מאפרים ,ויהוא ובניו ממנשה :ועיני ישראל כבדו מזקן לא יכול לראות( :שם י')
מען דארף פארשטיין דעם ענין פארוואס יעקב האט נישט געקענט זעהן בשעת ס‘שטייט אויף משה רבינו “לא כהתה עינו ולא נס לחה“ און ביי יעקב שטייט “לא מת“ איז דאס בפשטות אז ביי יעקב איז אויך געווען די זעלבע זאך? נאר מען קען דאס פארשטיין מיט‘ן פשט פונעם הייליג‘ן חת“ם סופר וואס זאגט אויפ‘ן פסוק (שמות כ:י“ב) “ויפן כה וכה וירא כי אין איש“ וגו‘ זאגט רש“י “וירא כי אין איש“—,משה רבינו האט נישט געזעהן אז ס‘וועלן ארויסקומען פון אים קינדער וואס וועלן זיך מגייר זיין .איז דאך שווער .דתן ואבירם האבן דאך געזעהן ,ווי אזוי האט משה זיי נישט געזעהן ווען ס‘שטייט “וירא כי אין איש? נאר ס‘איז דא ראי‘ בגשמיות—,וואס מ‘זעהט בגשמיות און א ראי‘ ברוחניות—, וואס מ‘זעהט ברוחניות וואס דאס איז רוח הקודש .דעריבער ווען משה האט מצמצם געווען זיין ראי‘ ברוח הקודש ,צו זעהן אויב א איד וועט ארויס קומען פון דער מצרי ,האט ער נישט געקוקט מיט די ראי‘ גשמי. עכ“ד החת“ם סופר .דאס זעלבע קען מען זאגן ביי יעקב אבינו“ ,כבדו מזקן“—,מיינט זקן שקנה חכמה וואס איז מרומז ער האט נאר געקוקט ברוח הקודש צו זעהן ווער ס‘גייט ארויס קומען פון די קינדער ,ממילא האט ער נישט געזעהן בגשמיות און דאס מיינט “לא יכול לראות“.
(אור תורה -אוסטרובצה)
רשה ׂיף ִדי ַפ ָ געדאנק או ַמיין ַ >>>>>>> יששכר חמור גרם וגו‘ (ויחי מט:יד) ווען א מענטש ווערט געבוירן אויף די וועלט ,האט ער נאך נישט קיין פארשטאנד ,ווערט ער צוגעוואוינט ,אין די ערשטע יאהרן ,צו תאוות אויף נארישע זאכן .אבער ווען ער ווערט דרייצן יאר אלט ,באקומט ער א יצר טוב ,און ער ווערט מחויב במצוות .איז דאך אים שווער זיך צו שטארקן און זיך אפצוגעוויינען פון די קינדערישע רגילות .דערפאר אויב, מיט דעם אלעם ,שטארקט ער זיך און טוהט זיך אפגעוויינען פון זיינע קינדער‘ישע געוואוינהייטן ,באקומט ער ‘פאר דעם אליין‘ א באלוינונג. דאס שטייט דא ,יששכ“ר—,יש שכר ,ס‘איז דא א באלוינונג פאר אים, ווייל חמו“ר גר“ם ,די חומריות ,די עניני תאוות ,אויף וואס ער ארבעט יעצט זיך אפצוגעוויינען דערפון ,דאס איז גורם ,אז ער זאל זוכה זיין צו א באלוינונג.
(קרן לדוד)
(קדושת לוי)
>>>>>>> אֹוצר ָ ַמיין ַש ָּבת https://telegram.me/Publications_MM
ב
פ‘ ויחי -תשע“ו
אֹוצר ַמיין ַש ָּבת ָ ַמיין אוָׁצר פון צדיקים און חסידים...
רשה ׂיף ִדי ַפ ָ ֲשה או ַמיין ַמע ֶ
געבן יענעם א שמייכל
נישט געהיילט די אויגן כדי ער זאל קענען בלייבן לעבן
ולבן שיניים מחלב( .ויחי מט:יב)
די גמרא (כתובות קיא) זאגט :גדול המלבין שיניים יותר ממשקהו חלב ,דער וואס ווייזט פאר‘ן חבר א שמייכל‘דיגע געזיכט און מאכט אים פריילעך איז מער ווי ער גיט אים צו טרונקען מילך.
ועיני ישראל כבדו מזקן לא יכול לראות( .ויחי מח:י) אין די לעצטע יאהרן איידער זיין פטירה ,איז כ“ק מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע זייער אפגעשוואכט געווארן ,און זיין זעה-קראפט איז אים טונקעל געווארן אז ס‘איז אים געווען שווער צו זעהן .ווען מרן זי“ע האט געוואלט היילן זיינע אויגן ביי גרויסע דאקטורים ,האט הרה“ק רבי יצחק פון נעשכיז זצוק“ל צו אים געשיקט א שליח און געבעהטן אז ער זאל נישט גיין צו דאקטורים זיך היילן זיינע אויגן .ס‘האט יעדן זייער שטארק געוואונדערט, ווייל ס‘איז דאך נישט מעגליך אז דער הייליגער נעשכיזער זאל נישט וועלן דעם וואוילזיין פון מרן זי“ע .א צייט שפעטער איז טאקע מרן זי“ע געווארן א סגי נהור ,און מער נישט געקענט זעהן מיט זיינע אויגן. האט הרה“ק רבי יצחק נעשכיזער דערציילט די אורזאך דערפון :ס‘איז באקאנט אז אין בית דין של מעלה זיצן צדיקים וואס זענען שוין נסתלק געווארן פון די וועלט .איינע פון די צדיקים וואס איז לעצטענ‘ס דארט געזיצן איז געשטיגן צו א נאך העכערע פלאץ אין גן עדן ,האט מען געזיכט א צדיק וואס לעבט נאך אויף די וועלט ,אים צו ערזעצן אינעם בית דין של מעלה. נאכ‘ן פארש‘ן די זאך האט מען געפסק‘נט אין עולם העליון אז דער בעלזער רב איז גאר פאסיג פאר דעם פאסטן .האט מען באשלאסן דעריבער ,אז ער זאל נסתלק ווערן פון די וועלט און קומען זיצן אינעם בית דין של מעלה. אבער אזוי ווי איך האב געוואוסט אז מיר דארפ‘ן האבן דעם בעלזער רב ,מיט אונז אויף די וועלט ,האב איך מתפלל געווען אז מען זאל פון אים צונעמען זיין זעה-קראפט ,און די גמרא (נדרים סד ):זאגט ,אז א בלינדער איז גערעכנט אזוי ווי איינער וואס איז געשטארבן ,און אזוי וועט דער בעלזער רב קענען בלייבן לעבן אויף די וועלט ,און ווייטער משפיע זיין פאר אונז גוטע השפעות ברוחניות ובגשמיות .האב איך דעריבער אים געבעהטן אז ער זאל זיך נישט גיין היילן די אויגן ,ווייל אין זכות וואס זיין זעה-קראפט איז אוועקגענומען געווארן ,זענן מיר זוכה אז ער וועט בלייבן מיט אונז אויף נאך יאהרן און שיצן אויפ‘ן דור מיט זיין גרויס הייליגקייט.
ס‘ווערט דערציילט אויפ‘ן “חזון איש“ זצ“ל ,אז איין נאכט איז פארגעקומען אין זיין שטוב גאר א וויכטיגע אסיפה ,איבער דעם הארבע ענין פון גיוס בנות .ס‘האבן אנטיילגענומען די גרעסטע גדולים פון ארץ ישראל ,און האבן דן געווען בכובד ראש וואס מ‘קען טוע ּן אפצושאפן די ביטערע גזירהּ .פלוצלינג איז אריינגעקומען א געוויסער ת“ח וואס האט ליידער געהאט א צרה און געווען זייער צוגעלייגט און אוממוטיג, און איז געווען אויס געהונגערט נאך א שמייכל .האט דער “חזון איש“ איבערגעלאזט די גאנצע אסיפה ,אלע רבנים און געסט ,כאילו ער האט נישט קיין אנדערע דאגה ,און זיך באנומע מיט‘ן ארעמען ת“ח ,ארויס צובאקומען א שמייכל פון אים... אז מ‘ווערט רבי איז שוין אנדערש ווי פריער...
ויראו אחי יוסף כי מת אביהם ,ויאמרו לו ישטמני יוסף וגו‘ (ויחי נ:טו) ווען הרה“ק רבי מנחם מענדל פון ווארקא זצוק“ל איז געווארן רבי, זענען געווען אסאך מקורבים וואס זענען אנטוישט געווארן ,זיי זענען געווען פארדעם נאהנטע ידידים מיט הרה“ק רבי מנחם מענדל ,און אצינד האבן זיי שוין נישט געהאט די מעגליכקייט צו קענען פרייוויליג אריינגיין צו אים אין שטוב ווען נאר זיי האבן געוואלט.ווען הרה“ק רבי מענדל‘ע האט געהערט זייערע תרעומות ,האט ער זיך אנגערופן :מיר טרעפן ביי די הייליגע שבטים“ ,ויראו אחי יוסף כי מת אביהם ,ויאמרו לו ישטמני יוסף וגו‘—,די ברידער האבן זיך אנגערופן נאכ‘ן פטירה פון יעקב, ווער ווייסט צי יוסף האט אונז נישט פיינט באקומען ,ערקלערט רש‘‘י: זיי זענען געווען געוואוינט צו זיצן ביי זיין טיש ,אבער ווען יעקב אבינו איז נסתלק געווארן האט ער זיי שוין נישט אזוי מקרב געווען .שטעלט זיך די פראגע ,פארוואס האט יוסף טאקע זיי נישט מקרב געווען? נאר דער תירוץ איז ,אז ווען יעקב אבינו האט געלעבט ,איז ער געווען דער רבי און מנהיג ,אבער ווען ער איז נפטר געווארן איז יוסף הצדיק געווארן דער רבי און דער מנהיג ,נו ,אז מ‘ווערט רבי קען מען שוין נישט זיין אזוי נאהנט וויפריער“.
ַרשה ֶמז אויף ִדי פ ָ ֵמיין ֵשיינער ר ֶ בן פורת יוסף בן פורת עלי עין בנות צעדה עלי שור וגו‘( .ויחי מט:כב)
(עשר זכיות)
רש“י זאגט ,אז דאס ווארט “פורת“ איז פונעם לשון “חן“ .אזוי ווי רש“י זאגט ווייטער“ :בן פורת עלי עין‘—,זיין חן איז געווען אויף יעדן וואס האט אים געזעהן“ .ס‘קען אויך זיין“ ,בן פורת“—,מיינט מען“ ,בן פותר ,על שם פתרון חלומות“—,ווייל יוסף האט באשיידט פרעה‘ס חלומות.
מען טאר נישט ווערן צובראכן
לישועתך קויתי ה‘ (ויחי מט:יח) צו הרה“ק רבי משה קאברינער זצוק“ל איז אמאהל געקומען א איד אינגאנצן פארזויערט ,אויף די פראגע פונעם צדיק ,וואס איז געשעהן? ענטפערט דער צעבראכענער איד“ ,מיין צושטאנד איז שרעקליך ,איך בין פארביטערט אינגאנצן ר“ל“ ,זאגט צו אים דער צדיק“ ,דו ווייסט וואס א איד דארף טוען ווען ער געפונט זיך אין א שווערן צושטאנד? ער דארף זאגן בלויז די ווערטער“ :לישועתך קויתי ה‘“! אויב ס‘איז נאך שווערער, טאר מען ווייטער נישט ווערן צובראכן ,נאר זאגן“ ,קויתי ה‘ לישועתך“! און אויב ס‘איז ממש אומדערטרעגליך ,טאהר מען ווייטער נישט ווערן צובראכן ,נאר מען זאל זאגן“ ,ה‘ לישועתך קויתי“!
(“בעל הטורים“)
פקוד יפקוד אלקים אתכם וגו‘( .ויחי נ:כה) יוסף האט איבערגעגעבן פאר זיינע ברידער א סימן ,אז די אמת‘דיגע גאולה וועט זיין “פקוד יפקוד“—,צוויי גאולות ,א גאולה גשמית און א גאולה רוחנית .אויב וועט קומען א גואל ,און ער וועט זיי אויסלייזן נאר מיט א גאולה גשמית ,אזא גאולה איז א פאלטשע ,עס דארף זיין“ :פקוד יפקוד“, צוויי גאולות. (הגאון רבי מאיר שפירא מלובלין זצ“ל)
(יהי אור) פ‘ ויחי -תשע“ו
https://telegram.me/Publications_MM
ג
אֹוצר ָ ַמיין ַש ָּבת
אֹוצר ַמיין ַש ָּבת ָ "יומא דהילולא"
(ג)
הרה“ק רבי משה סופר מפשעווארסק זצוק“ל בעמח“ס “אור פני משה“ -י“ב טבת תקס“ו -
ואלה תולדות :הרה“ק רבי משה סופר סת“ם פון פשעווארסק (גאליציא) איז געבוירן געווארן אין יאר ת“פ ,צו זיין טאטע רבי יצחק האבן אים ערצויגן צו תורה הלוי און זיין מאמע מרת אסתר ,וועלכע ָ און יראת שמים .זכר צדיקים לברכה. זוגתו :מרת אסתר ע“ה. תולדותיו :א)אשת רבי ישראל דוד שלמה בן רבי מנחם נחום מאניפאלי ,חתן רבי ר‘ זושא מאניפאלי .זכר צדיקים לברכה. רבותיו :ה��גיד ממעזריטש .הרה“ק רבי ר‘ אלימלך מליזענסק. זכר צדיקים לברכה. מתלמידיו :הרה“ק רבי יעקב יצחק דער “חוזה“ פון לובלין. קראקא דער “מאור ושמש“ .הרה“ק הרה“ק רבי קלונימוס קלמן פון ָ רבי צבי הערש דער “עטרת צבי“ פון זידיטשוב .הרה“ק רבי צבי אלימלך סטאלין .הרה“ק פון דינוב דער “בני יששכר“ .הרה“ק רבי אשר פון ָ סאסוב ,ועוד .זכר רבי שמעון פון יערסלוב .הרה“ק רבי נחמי‘ אבד“ק ַ צדיקים לברכה. על כסא מלכותו :פשעווארסק. ספריו“ :אור פני משה“ על תנ“ך ומשניות ואגדות. פטירתו :הרה“ק רבי משה פשעווארסקער איז נפטר געווארן י“ב טבת תקס“ו ,און ער איז נטמן געווארן אויפ‘ן בית החיים אין האט מען געשריבן על פי צוואתו“ :מצבת פשעווארסק .אויף די מצבה ָ קבורת משה בן יצחק הלוי ,נפטר שנת תקס“ו י“ב טבת יום ה‘ לפ“ק, תנצב“ה“ .זכר צדיקים לברכה.
וויאזוי רבי משה סופר איז נתגלה געווארן איידער הרה“ק רבי משה פון פשווארסק זצוק“ל איז נתגלה געווארן ,איז ער געווען א גרויסער ארימאן ,אהן א פרוטה אין שטוב .זיין רעבעצין האט אים געבעהטן אז ער זאל רחמנות האבן אויף זיי און גיין זעהן עפעס צו פארדינען .רבי משה האט איר געפאלגט ,און זיך ארויסגעלאזט אין וועג .אונטערוועגענס האט ער געהערט אז א גרויסער בראנפין פאבריקאנט זוכט א פאכמאן, צו קענען אנפיהרן די ברענעריי און מאכן פיינעם בראנפין .רבי משה האט נישט לאנג אריין געקלערט ,און זיך געמאלדן ביים פאבריקאנט אלס א בראנפין פאכמאן .דעם פאבריקאנט איז דאס געשטאלט פונ‘ם צדיק זייער געפאלן ,און ער האט באמערקט אז ער איז אן עהרליכער מענטש האט ער אים באלד אויפגענומען. ווען רבי משה איז אריינגעקומען אינדערפרי אין די פאבריק, אלס דער בראנפין פאכמאן האבן אים די ארבייטער געפרעגט ווי אזוי זיי זאלן מאכן דעם בראנפין ,וויפיהל צוקער אריינצוגיסן, וויפיל פראצענט אלקאהאל אאז“וו .אבער אזוי ווי דער צדיק האט דאך נישט געהאט קיין שום אהנונג אין די זאכן ,האט ער
זיי געענטפערט“ ,טוהט ווייטער פונקט אזוי ווי איר האט געטוען ביז יעצט“ .ער האט גענומען זיין תהלים‘ל און געזאגט תהלים ,און די ארבייטער האבן געמאכט בראנפין.א קורצע צייט שפעטער ווען דער בעל הבית איז געקומען זעהן ווי אזוי דער בראנפין מאכט זיך, האט ער גלייך געזעהן אז זייט ער האט דאס געשעפט איז נאך קיינמאהל נישט ארויס געקומען אזא גרויסער מאס געשמאקע בראנפין מיט אזא גוטן טעם ווי יעצט .די פרייד פונעם פאבריקאנט איז נאך מער געוואקסן ווען די זעלבע זאך איז געשעהן טאג נאך טאג .די פאבריק האט באקומען א גוט‘ן נאמען אז זיי מאכן דעם בעסט‘ן בראנפין אין די געגענט ,און דאס געלט איז אריינגעקומען מיט א גרויס שפע ,אזוי אז דער פאבריקאנט איז געווארן אן אמת‘ער עושר .דער פאבריקאנט האט געוואוסט אז די גאנצע ברכה קומט נאר דורך זיין “פאכמאן“ רבי משה ,און ער האט אים געהאלטן זייער בכבוד .כאטש ער האט נאך דעמאלט נישט געוואוסט וועמען ער האלט ,אבער ער האט גלייך געשפירט אז ער איז נישט אזא פשוט‘ער מענטש ווי ער האט זיך געוויזן.ביז איין טאג איז רבי משה אנטפלעקט געווארן .דאס האט פאסירט אין א מוצש“ק .דער בעל הבית האט דעם צדיק געגעבן א שטיבל אונטער‘ן הויז ווי ער זאל קענען זיצן און עוסק זיין בתורה ועבודה ,און יעדן מוצאי שבת איז רבי משה קומען צום בעל הבית כדי צו עסן סעודת מלוה מלכה.איין מוצש“ק האט זיך געמאכט אז דער פאבריקאנט האט געווארט און געווארט צו עסן די סעודת מלוה מלכה מיט רבי משה ,אבער רבי משה איז נישט אנגעקומען .איז ער געווארן אומגעדולדיג ,און ער איז געלאפן צום שטיבל פון “זיין ארבייטער“ כדי צו זעהן וואס ער טוהט .ווי דערשראקן איז ער געווארן ,ווען ער האט געזעהן אז רבי משה זיצט ,און נעבן אים שטייט א איד מיט א לאנגע ווייסע בארד און רעדט מיט אים .אזוי ווי דער איד מיט די ווייסע בארד האט נישט געוואוינט אין די געגענט ,און צו קענען קומען פונדערווייטנס האט מען נאכנישט אין אזא קורצע צייט נאך שבת געקענט קומען ,האט דער בעל הבית פארשטאנען אז אליהו הנביא זיצט דא אין זיין הויז. פוהל מיט פארכט איז ער געגאנגען דערציילן זיין בני בית די גאנצע געשעעהעניש .אינדערפרי האט ער איבערגעבעהטן רבי משה ,וואס ער האט אים ווייניג כבוד אפגעגעבן ,און דאס וואס ער האט אים געלאזט ארבעטן ביי זיך .דער פאבריקאנט האט דעמאלט געגעבן רבי משה דעם ערשטן קוויטל ,און ווען ער איז אהיים געפאהרן האבן זיך מענטשן שוין געשטופט געהאלפן צו ווערן מיט א ישועה דורכ‘ן צדיק.
דוד המלך ביים תהלים זאגן ס‘ווערט דערציילט אז ווען דער רבי ר‘ אלימלך פון ליזענסק זצוק“ל איז געגאנגען אין גלות ,איז ער אנגעקומען קיין פשעווארסק אינמיטן די נאכט ,און ער האט געזעהן אז פון איין הויז שיינט ארויס א לעכטיגקייט דורכ‘ן פענצטער .וואס דארט האט געוואוינט הרה“ק רבי משה פון פשווארסק .האט ער אנגעקלאפט אין די טיהר און געבעהטן צו ער קען אפשר דארט נעכטיגן? האט אים הרה“ק רבי משה געענטפערט איך בין ערשט אויפגעשטאנען ,און ער קען נעכטיגן אין זיין בעט .פרעגט אים דער רבי ר‘ אלימלך צו ער קען אים געבן עפעס צו עסן האט ער אים געגעבן צו עסן און דער רבי ר‘ אלימלך האט זיך דערנאך געלייגט אין בעט אריין .הרה“ק רבי משה האט געמיינט אז דער גאסט שלאפט שוין ,האט ער אנגעהויבן צו זאגן תהלים .ווען דער רבי ר‘ רלימלך האט געהערט דעם תהלים
זאגן איז ער אויפגעשטאנען פון בעט און זיך אוועק גשטעלט לעבן הרה“ק רבי משה .האט אים הרה“ק רבי משה געוואונקן אז ער זאל צוריק גיין שלאפן .אבער ווען ער האט אנגעהויבן נאכאמאהל צו זאגן תהלים ,האט זיך דער רבי ר‘ אלימלך ווידער געשטעלט ביי די זייט פון הרה“ק רבי משה ,האט אים הרה“ק רבי משה געוואונקן אז ער זאל צוריק גיין שלאפן ,אזוי האט זיך דאס איבערגע‘חזר‘ט דריי מאהל ביז הרה“ק רבי משה האט אים אנגעשריגן .האט אים דער רבי ר‘ אלימלך געענטפערט “:וויאזוי קען איך שלאפן ווען איך זעה אז דוד המלך ,שטייט דא נעבן אייך ווען איר זאגט תהלים“ .ווען הרה“ק רבי משה הא דאס געהערט פרעגט ער אים“ :דו ביזט דאס “מלך“?“ און זיי האבן זיך באקאנט געמאכט איינער דעם צווייטן.
סופר סת“ם הרה“ק רבי משה פשעווארסקער איז געווען ַא סופר האט געשריבן ספרי תורה תפילין און מזוזות מיט סת“ם .ער ָ האבן געהאט געוואלדיגע הייליגקייט ,און זיינע פרשיות ָ ַ ַא באוואוסט אז הרה“ק רבי משה גאר א גרויס חשיבות .ס‘איז ַ וואס ער האט פשעווארסקער האט געזאגט אז די פרשיות ָ האבן געשריבן ,וועלן בלייבן כשר אויף אייביג .אלע צדיקי הדור ָ געגליסט צו האבן זיינע פרשיות אדער א ספר תורה וואס ער געהאט א ספר תורה האט ַ האט געשריבן .דער “חוזה“ פון לובלין ָ פון הרה“ק רבי משה און ווען ער איז געפאהרן אונטערוועגנס האט ער די ספר תורה שטענדיג מיטגענומען ,ווייל ער האט נישט געוואלט ליינען אין ַאן ַאנדערע ספר תורה .אמאהל האט הרה“ק פאר זיין רבי‘ן הרה“ק רבי ר‘ אלימלך, רבי משה געשריבן פרשיות ַ האט די און זיי אפגעשיקט קיין ליזענסק .א סופר אין ליזענסק ָ נאר פארנייטָ .אבער ווי ָ פרשיות ַאריינגעלייגט אין די בתים און זיי ַ באלד האט ער זיי ַ האט ָאנגעטוהן די תפיליןָ , דער רבי ר‘ אלימלך ָ ראפגענומעןּ ,ווייל ס‘ איז אים ארויפגעקומען א בילד פון א צלם ַא ּ באלד צוריק געשיקט די פרשיות האט ַ ר“ל .דער רבי ר‘ אלימלך ָ שעווארסק ,אבער הרה“ק רבי משה צו הרה“ק רבי משה קיין ּפ ָ זאגנדיג ַאז ער זעהט נישט האט זיי צוריקגעשיקט קיין ליזענסקָ , אין זיי א פסולַ .אזוי איז געווען עטליכע מאהל ביז הרה“ק רבי פאר געזאגט ַ משה איז אליין אריבערגעפארן קיין ליזענסק ,און ָ וואס איז דער פשט דערפון. פארשטייט נישט ָ זיין רבי‘ן ַאז ער ַ האבן זיי געזעהן ווען זיי האבן אינאיינעם געעפענט די תפילין ָ פארבינדן די פעדעמער ארום אז דער סופר פון ליזענסק האט ַ האט מען פארם פון ַא צלם רח“ל .דעמאלט ָ די פרשיות אין א ָ רשטאנען דעם פשט פון רבי ר‘ אלימלך‘ס הרגשה .הרה“ק פא ַ שוין ַ האט דאס גלייך אליין פאראכטן ,און דערנאך האט זיך רבי משה ָ דער רבי ר‘ אלימלך אויסגעדריקט“ :זיי זענען גוט ,זיי זענען גוט“!
“א פאר תפילין גרייט!“ כ“ק מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע ,האט צוזאמען מיט זיינ‘ס א חבר צוזאם געקליבן געלט און יעדע פרוטה אוועק געלייגט צו קענען זיך קויפן תפילין צו זייער בר מצוה ביי הרה“ק רבי משה פון פשעווארסק .פאר די בר מצוה זענען זיי צוזאמען געפארן שעווארסק צו קויפן תפילין .אזוי ווי מרן מהר“ש זי“ע איז קיין ּפ ָ אריינגעקומען האט אים הרה“ק רבי משה געזאגט “שלום ,דיר האב איך שוין אנגעגרייט א פאר תפילין ,אבער איך וויל ביי
>>>>>>> אֹוצר ָ ַמיין ַש ָּבת
https://telegram.me/Publications_MM
ד
פ‘ ויחי -תשע“ו
אֹוצר ַמיין ַש ָּבת ָ "יומא דהילולא" >>>>>>>
הרה“ק רבי משה סופר מפשעווארסק זצוק“ל -י“ב טבת תקס“ו -
דיר נישט נעמען קיין געלט“ ,און פאר‘ן חבר האט הרה“ק רבי משה געזאגט אז אזוי ווי ער איז שוין צו אלט און ער קען שוין נישט שרייבן ,בעהט ער אז ער זאל קויפן זיינע תפילין ביי אן אנדער‘ן סופר .רבי דוד‘ל לעלובער האט געפרעגט זיין רבי‘ן ,דער זאל זיך קויפן נייע תפילין ,ווייל זיינע “חוזה“ פון לובלין ,וואו ער ָ האט אים דער “חוזה“ געזאגט תפילין זענען שוין זייער אלט“ָ . זאל פאהרן צו רבי משה ּפשעווארסקער און ביי אים קויפן ער ָ האט ַאזוי געטוען ,און ער איז געפאהרן קיין תפילין .רבי דוד‘ל ָ האט ער שעווארסק .ווען ער איז אריינגעקומען צו רבי משה ָ ּפ ָ האט רבי דוד‘ל זיך אנגערופן געהאלטן אינמיטן שרייבן פרשיותָ . האט אים נישט געענטפערט ,ווייל מארגן! ָאבער רבי משה ָ א גוט ָ ער האט נישט מפסיק געווען אינמיטן שרייבן .נאכדעם וואס רבי האט ער זיך צו אים אויסגעדרייט, האט געענדיגט שרייבןָ , משה ָ שטאט ער קומט? און אים געגעבן שלום און געפרעגט פון וועלכע ָ האט ער געענטפערט ,פון לעלוב .און וואס איז אייער נאהמען? ָ האט האט דאס געהערטָ , ענטפערט ער דוד! ווען הרה“ק רבי משה ָ ער זיך ָאנגערופן מיט התרגשות“ ,אויב אזוי זענט איר דאך רבי דוד לעלובער וואס אליהו הנביא האט מיך געהייסן שרייבן פאר אייך תפילין“ .און ער איז צוגעגאנגען צו די פארשפארטע שאפע, דאס געעפענט,און פון דארט ארויסגענומען א פאר תפילין וואס זענען געווען איינגעפאקט אין א פאפיר ,וואס דערויף איז געווען געשריבן “געשריבן לשם רבי דוד מלעלוב“ ,און אים זאס געגעבן במתנה.
אן אמת‘ע תשובה הרה“ק רבי משה פשעווארסקער ,איז פון נאטור געווען א זייער שוואכער מענטש ,טראץ דעם איז ער געווען א געוואלדיגער עובד ה‘ ,און זיין עבודה איז געווען העכער מענטשליכע באגריפן. ער האט אמאהל געשיקט זיינ‘ס א זוהן אויף שבת צום רבי‘ן פון לובלין .דער רבי פון לובלין האט אים אויפגענומען מיט גרויס כבוד און אים גאר שטארק מקרב געווען ,לכבוד זיין הייליג‘ן טאטן דער “אור פני משה“ .פרייטאג-צו-נאכטס ,ווען דער זוהן איז אנגעקומען צום טיש ,האט דער רבי פון לובלין אים גלייך ארויפגערופן און ארויסגעוויזן גאר שטארק התקרבות ,דערנאך האט ער אים באפוילן צו שטעלן א פלאש וויין צום טיש פאר זיין טאטן‘ט געזונט ,אויך האט ער אים געהייסן אז נאכ‘ן טיש זאל ער נאכאמאהל צוקומען און מזכיר זיין דעם טאט‘ן ,זעלבטס פארשטענדליך אז דער זוהן איז געווארן גאר שטארק באזארגט, “ווער ווייסט וואס מיט‘ן טאט‘ן איז געשעהן אינדערהיים?“ ער האט דאך גוט געוואוסט אז דער רבי פון לובלין האט הייליגע אפענע אויגן און זעהט אלעס מיט רוח הקודש ,וואס צוליעב דעם האט ער באקומען דעם נאמען “חוזה“ ,און אויב הייסט ער אים יעצט צוויי מאהל מזכיר זיין דעם טאטן קומט זיכער עפעס פאר ביים טאט‘ן! נאכ‘ן טיש איז דער זוהן צוגעגאנגען צום רבי‘ן פון פ‘ ויחי -תשע“ו
https://telegram.me/Publications_MM
לובלין און מזכיר געווען דעם טאטן מיט די מאמע‘ס נאמען ,ווי דער רבי האט אים פריער באפוילן .עטליכע מינוט שפעטער האט דער רבי פוו לובלין זיך אנגערופן צו אים“ ,דארפסט נישט זארגן! דיין טאטע איז ברוך ה‘ נישט אין א סכנה ,ער איז נאר אביסל נישט געזונט ,און בקרוב וועט ער זיך שטארקן און ווערך צוריק געזונט און שטארק! און כאטש דער זוהן האט געהערט אזעלכע קלארע רייד ,איז ער נאך געווען אביסל באזארגט וואס ס‘הערט זיך ביים טאטן .דעריבער כאטש געווענליך פלעגט ער בלייבן ביים רבי‘ן עטליכע וואכן זיך מסתופף זיין בצל קדשו און איינזאפן אין זיך פונעם רבינ‘ס הייליגן גייסט אין תורה וחסידות ,האט ער זיך נישט פארזוימט ,נאר באלד זונטאג אינדערפרי זיר ארויסגעלאזט אויפ‘ן וועג אהיים קיין פשעווארסק.דער וועג פון פשעווארטק קיין לובלין האט געדויערט עטליכע שעה ,און ווי נאר דער וואגן איז אנגעקומען נעבן די שטאט פשעווארסק האט זיך דער זוהן גלייך גענומעו נאכפרעגן ביי דורכגייער וואס דער טאטע מאכט? די מענטשן האבן אים אנגעקוקט מיט גרויס וואונדער ,וואס ער איז אזוי באזארגט אויף זייו טאטן‘ס געזונט ,ברוך ה‘ דער רבי דער “אור פני משה“ איז געזונט און איז געווען שבת ביים דאווענען אין בית המדרש אלע דריי תפלות ,ס‘פעהלט אים גארנישט. ווען דער זוהן איז אריינגעקומען צום טאט‘ן אין שטוב האט זיך דער “אור פני משה“ גאר שטארק געוואונדערט ,און אים געפרעגט, “וואס האסטו זיך אזוי געאיילט אהיים צוקומען פארוואס ביסטו נישט געבליבן לענגער אין לובלין אזוי ווי דו טוהסט געוועהנליך? האסט געדארפט בלייבן דארט ביים רבי‘ן כאטש דריי וואכן! נישט אזוי גרינג קומט דאס אהן זיך אריבערצוכאפן א נסיעה קיין לובלין, און אז דו ביסט שוין יא אנגעקומען אהין האסטו געדארפט בלייבן א לענגערע צייט און נישט באלד כאפן און אהיימקומעו!דער זוהן האט אנשטאט אן ענטפער אויסגעשריגן“ ,טאטע! וויאזוי פיהלט דער טאטע?“ברוך ה‘ גוט“ ,האט דער “אור פני משה“ געענטפערט. “טאטע!“ ,האט דער זוהן ווייטער געפרעגט“ ,זאג מיר וואס האט פאסירט דעם פרייטאג-צו-נאכטס בערך צעהן אזייגער? ווייל פון רבינ‘ס ווערטער האב איך פארשטאנען אז עפעס האט פאסירט און דערפאר האב איך מיך אזוי אהיים געאיילט?“ ווען דער “אור פני משה“ האט דאס געהערט ,איז ער געבליבן שטיין פארוואונדערט און געזאגט“ ,יעצט זעה איך אז דער צדיק האט מרגיש געווען אלעס וואס האט זיך מיט מיר אפגעשפילט יענע נאכט! זאלסט וויסן מיין זוהן אז אזוי ווי ליל שבת קודש איז דאך די ענדע פון די וואך דארף זיך א מענטש דעמאלט מאכן א חשבון הנפש און זעהן וואס ער האט אפגעטוען די וואך ,ווי אזוי ער האט אפגעראכטן די ששת ימי המעשה .דעריבער דעם פרייטאג-צו-נאכטס האב איך מיך געמאכט א חשבון פון אלע מיינע מעשים וואס איך האב געטוען א גאנצע וואך ,האב איך ליידער געזעהן אז דער חשבון איז זייער נישט גוט ,איך בין געווארן פוהל מיט חרטה געפיהלן ביז דאס האט מיר ממש אנגערירט צום הארץ און איך האב געפיהלט ממש אז איך גיי אויס ל“ע ,און איך האב געזעהן אז איך בין אין א געפאר, דאס חיות פליהט מיר ארויס ר‘ל ,אבער קיינער איז נישט געווען אין הויז מיך צו דערמונטערן .איך האב נישט געקענט שרייען נאך הילף ווייל ס‘איז מיר אוועק גענומען געווארן דעם כח הדיבור .האב איך מיך דערמאנט אז אויפ‘ן טיש ליגט א פלעשל ברוינפן ,האב איך באשלאסן צו נעמען אביסל ברוינפן און מיר ארויפגיסן אביסל
ה
אויפ‘ן פנים און אריין נעמען אביסל אין מויל זיך צו מונטערן. איך האב אבער נישט געהאט קיין כח צו גיין ביז צום טיש .האב איך מיך א ווארף געטוען אין ריכטונג פונעם טיש ,און לויט ווי דו דערציילסט איז דאס טאקע געווען דעם רבי‘ן פון לובלין‘ס כח אז איך בין געפאלן ביז צום טיש ,און געקענט נעמען דעם ברוינפן .ברוך ה‘ ס‘האט מיר געהאלפן ,און צוביסלעך בין איך צו זיך געקומען ,אינדערפרי בין איך שוין געווען אינגאנצן געזונט אוו שטארק ,און איך האב שוין געקענט גיין אין בית המדרש .דאס האט דער רבי פון לובלין געזעהן מיט זיינע הייליגע אויגן און אין זיין זכות בין איך געראטעוועט געווארן!“
די אותיות זענען קיינמאהל נישט פארברענט געווארן הרה“ק רבי אברהם דער טריסקער מגיד ,איז אמאהל געווען ביי ש“ב דער הייליגער רבי ישראל פון רוזשין ,נאך איידער ער איז אנטלאפן פון רוסלאנד ,און ער האט אים געגעבן א מתנה א סידור וואס איז געווען געשריבן אויף א קלף אבער די גליונות ארום זענען געווען פארברענט ממש ביז צו די אותיות ,אזאך וואס איז אומעגליך צו קענען אזוי שטארק מצמצם זיין ,אז נאר די גליונות זאלן זיין פארברענט ,און נישט די אותיות .און דער טריסקער מגיד האט זיך דערויף זייער געוואונדערט .האט אים דער הלליגער רוזשינער דערציילט אז דער סידור האט געשריבן הרה“ק רבי משה סופר פון פשווארסק ,און בשעת‘ן בלבול קעגן דעם רוזשינער ווען די פאליציי האט געמאכט א רעוויזיע אין שטוב ,האט מען באהאלטן אלע כתבי ידות ,אין א לאך אינעם הייץ-אויווען .דאס איז געווען נאך פסח און במשך פונעם זומער האט מען געהאט עגמת נפש ,ווייל ס‘איז פארגעסן געווארן דורך די גבאים ,און ווען מען האט איינגעהייצט דעם אויווען פאר‘ן ווינטער איז אלס פארברענט געווארן און אויך די גליונות ארום דעם סידור זענען פארברענט געווארן אויסער די אותיות וואס זענען געבליבן גאנץ ,ווייל אותיות וואס הרה“ק רבי משה סופר פון פשעווארסק האט געשריבן האט קיין פייער נישט שולט געווען אויף זיי .אזוי ווי הרה“ק רבי זושא מאניפאלי שרייבט אין די הסכמה אויפן ספר “אור פני משה“ אז ווען הרה“ק רבי משה סופר האט געשריבן האבן פינקען פייער געשפריצט פון זיין פעדער. (בן לאשרי ח“ד).
געשפיהרט אז דאס זענען תפילין פון הרה“ק רבי משה פשעווארסקער הרה“ק רבי הערשע‘לע פון רודניק זצוק“ל האט געהאט א פאר תפילין וואס הרה“ק רבי משה סופר האט געשריבן ,און ער פלעגט דאס געבן פאר בר מצוה בחורים צו לייגן אינעם טאג פון זייער בר מצוה .איינמאהל איז געווען א גאר וואוילער בר מצוה בחור וואס הרה“ק רבי הערשעלע האט אים געגעבן צו לייגן די תפילין ,און נאכ‘ן דאווענען האט אים הרה“ק רבי הערשע‘לע געפרעגט צו ער האט עפעס געפיהלט אין די תפילין וואס ער האט געלייגט?“ פרעגט דער בחור “וואס האט דער רבי געוואלט איך זאל שפיהרן“? האט רבי הערשע‘לע געענטפערט פאר די אלע ארום אים“ ,ווען איך האב געלייגט די תפילין ,האב איך געפיהלט אז דאס זענען תפילין פון הרה“ק רבי משה מפשעווארסק“( .כ“ק האדמו“ר מצאנז קלויזנבורג זצ“ל) .זכותם יגן עלינו ועל כל ישראל .אמן. (מקורות :אור הצפון ,עלים לתרופה ,תולדות וסיפורי צדיקים ,מעשי אבות, הילולא קדישא ,אנציקלופדיה לחכמי גאליציה ,ימי זכרון דברי תורה לפ‘ השבוע ועוד)
אֹוצר ָ ַמיין ַש ָּבת
אֹוצר ַמיין ַש ָּבת ָ ַמיין אוָׁצר ...מדות טובות
מזל טוב חמה ולבבית להמחותנים היקרים ש“ב מוה“ר אהרן לאנגסאם ומוה“ר מענדל ביגעלאייזן ומשפ‘ שיחיו ולכבוד ההורים הזקנים החשובים מוה“ר נח לאנגסאם ,מוה“ר שמואל חיים פריעדמאן ומוה“ר משה ביגעלאייזן שיחיו ומשפ‘
Jמעביר על מדותיו L
דער וואס דאנקט דעם באשעפער פאר זיין שפייז דער קען זיין א מעביר על מדותיו
לרגל שמחת נשואי צאצאיהם -נכדיהם למז“ט ובשטו“מ
תזכו לרוות הרבה נחת דק‘ ולראות דורות ישרים ומבורכים עד ביאת הגואל
דער הייליגער רא“ש שרייבט אין זיין ספר“( ,ארחות חיים“ להרא“ש אות כ“ב)“ :לברך את בוראו שהשביע נפש שוקקה“—,מען זאל לויבן און בענטשן דעם באשעפער וואס ער ��עטיגט די זעהלן וואס זענען הונגעריג. “ואם יקללהו בני אדם או יחרפוהו“—,און אויב מענטשן וועלן אים שעלטן אדער פארשעהמען“ ,אל ישיב להם דבר ,אלא יהא מן הנעלבים“—,זאל ער גארנישט צוריק ענטפערן ,נאר ער זאל זיין פון די וואס ווערן פארשעהמט און טוען נישט צוריק פארשעהמען. דארף מען דאך פארשטיין ,וואס פאר א שייכות האט דאס לויבן און דאנקען דעם באשעפער ,מיט נישט צוריק ענטפערן ווען מ‘ווערט פארשעהמט דורך א צווייטן? נאר ווען א מענטש לויבט און דאנקט דעם באשעפער ,ווייזט ער מיט דעם אז ער אנערקענט אז דער באשעפער טוהט אים שפייזן ,און באזארגט אים מיט אלע זיינע באדערפענישן ,און אלעס וואס פאסירט מיט אים ,איז נאר ווייל דער באשעפער וויל אזוי ,און דאס איז נאר ווייל דער באשעפער וויל מיט אים גוט‘ס טוען .איז ווען דער מענטש טוהט דאס אנערקענען ,וועט ער שוין אויך פארשטיין אז ווען א צווייטער מענטש פארשעהמט אים ,איז דאס נאר ווייל דער באשעפער חאט אזוי געוואלט ,און אין אמת‘ן איז דאס פאר אים א טובה .ממילא וועט ער נישט צוריק ענטפערן און צוריק פארשעהמען דעם מענטש וואס חאט אים פארשעהמט.
רשה ַמיין מוסר השכל פון ִדי ַפ ָ
>>>>>> פחז כמים אל תותר כי עלית משכבי וגו‘ (ויחי מט:ד)
“כי עלית משכבי“—,ווען דו גייסט ארויף אויף דיין בעט צו שלאפן, “אביך“—,זאלסטו געדענקען דיין פאטער אין הימל! (הרה“ק רבי יעקב ארי‘ ליב מטוריסק זצוק“ל)
גד גדוד יגודנו וגו‘ (ויחי מט:יא) “גד“ ר“ת ג‘ומל ד‘לים—,ווער ס‘טוהט גמילות חסד פאר אידן מיט‘ן גאנצן כח“ ,גדוד יגודנו“—,וועלן גרופעס מלאכי השרת אים אלעמאהל ארומנעמען און היטן פון אלעס שלעכט‘ס ח“ו“ ,והוא יגוד עקב“‘—,יגוד‘ איז א לשון פוו פארשניידן ,ער וועט אויך זוכה זייו אז ס‘וועט פארשניטן ווערן פון אים דער יצר הרע ,וואס ווערט אנגערופן ‘עקב‘ [ווי ס‘שטייט אין פסוק ‘ואתה תשופנו עקב‘]. (אור לשמים)
ַמיין עונג ַש ָבת
“ Jתפילת ערבית שבת“ L
(עפ“י מקור החיים על אורחות חיים)
נאך א טעם פארוואס דער פסוק “לא תקום וגו‘ ואהבת לרעך כמוך“ ענדיגט זיך מיט “אני ה‘“ ,מרמז צו זיין אז פונקט אזוי ווי דער באשעפער האט נאך אלס ליעב די אידישע קינדער אפילו ווען זיי זינד‘יגן חלילה קעגן אים ,אזוי אויך דארף מען ליעב האבן דעם חבר אפילו ער האט דיר שלעכט‘ס געטוען.
דאס הארבקייט פון אויסרעדן נאך די תפלה דער חיד"א ברענגט אין נאמען פון די גורי האריז“ל ,אז אויך אין די וואכן טעג ,אין די צייט פון ווען מען ענדיגט דאווענען די שטילע שמונה עשרה איידער דער שליח ציבור הויבט אן צו זאגן די הויכע שמונה עשרה ,איז א הארבע עבירה אויס-צו-רעדן.
(אילנא דחיי בשם מוהרש“ח זצ“ל)
עבודת הקודש קשר גודל סי' יח:כ)
פארוואס זאגט מען נאכאמאהל ויכולו
רשה ַמיין מוסר השכל פון ִדי ַפ ָ
נאך די שמונה עשרה זאגט מען נאכאמאהל “ויכולו“ מיט א הויך קול, צוליעב יום שחל בשבת וואס דעמאלט זאגט מען ביי די שמונה עשרה “אתה בחרתנו“ ,און נישט “ויכולו“ .דערפאר האט מען מתקן געווען צו זאגן “ויכולו“ נאך שמונה עשרה אין יום טוב שחל בשבת .און כדי נישט צו מאכן א אונטערשייד צווישן די שבתים דורכ‘ן יאהר ,האט מען מתקן געווען צו זאגן יעדן פרייטאגצו נאכט נאך די שמונה עשרה “ויכולו“ מיט“ אהויך קול.
שכל את ידיו כי מנשה הבכור (ויחי מח:יד). די תורה לערנט דרך ארץ ,אז א מענטש זאל נוהג כבוד זיין מיט זיין חבר כראוי ,ווייל כאטש יעקב האט געקענט טוישן און זיי אנדערש אוועקשטעלן ,האט ער אבער נישט געוואלט מבייש זיין מנשה ,און דעריבער שכל את ידיו ,איבער זייער קאפ.
(תוספות ,פסחים קו)
(נועם אלימלך ,וכעי“ז בחזקוני)
מען זאגט “ויכולו“ שטייענדיג און מיטהויכע שטימע ,ווייל מיט “ויכולו“ זאגט מען עדות אז דעד באשעפער האט באשאפן הימעל און ערד ,און עדות דארף מען זאגן שטייענ‘דיג ,ווי דער פסוק (דברים יט:יז) זאגט“ :ועמדושני האנשים“ וגו‘.
האספו ואגידה לכם את אשר יקרא אתכם באחרית הימים וגו‘ (ויחי מט:א) יעקב האט געוואלט אנטפלעקן דעם קץ ,ווען משיח וועט קומען. האט ער געזאגט “האספו“—,איר זאלט זיך האלטן באסיפה ובאגודה אחת ,אינאיינעם מיט אן אחדות .ווייל דער קץ קען נישט זיין ווען ס‘איז דא אומזיסטיגע פיינטשאפט צווישן אידן,
(קדמונים)
צוליעב די מענטשן וואס קענען נישט דאווענען ,זאגט מען “ויכולו“ נאכאמאהל הויך כדי יעדן איינעם מוציא צו זיין.
(שלה“ק)
(ספר המנהיג)
>>>>>> אֹוצרר אֹוצ ָ ממיין בתת ָ יין ַש ָּ ָּב ֵַ
https://telegram.me/Publications_MM
וח
פ‘ ויחי -תשע“ו
אֹוצר ַמיין ַש ָּבת ָ "ואני בבאי מפדן ארם מתה עלי רחל".... יום פטירת רחל אמנו
ד
א
י פטירה פון רחל אמנו איז געווען י"א חשון ,און דער מקור הדברים ,ווערט דערמאנט אין רבינו בחיי (שמות א:ו) ,וואו ער רעכנט אויס די טעג ווען ס'זענען געבוירן און נפטר געווארן די י"ב שבטי ק-ה ,און ציטירט פונעם "מדרש תדשא" ,וואס א טייל זענען דאס מייחס צו רבי פנחס בן יאיר ,אז בנימין בן יעקב איז געבוירן געווארן י"א חשון ,און ביי זיין געבורט איז דאך רחל אמנו געשטארבן ,ווי דער פסוק (וישלח לח:טז-יט) דערציילט" ,ותלד רחל ותקש בלדתה....ותמת" קומט אויס אז איר יאהרצייט איז אינעם זעלבן טאג י"א חשון .אויך שטייט אין "ילקוט שמעוני" (שמות רמו :קס"ב) אז בנימין איז געבוירן י"א חשון .לויטווי דער סדר הדורות ברענגט ,איז רחל אמנו נפטר געווארן אין ב' אלפים ר"ח ,דאס מיינט מיטדריי טויזנט ,פינף הונדערט און זעקס און אכציג [3,568] יאהר צוריק ,ווען זי איז אלט געווען 36יאהר ,און יעקב אבינו איז דעמאלט אלט געווען גענוי הונדערט יאהר .לויט'ן ספר הישר איז רחל אמנו דעמאלט אלט געווען 45יאהר. אין מדרש רבה אבער ,אויפ'ן פסוק "בעוד כברת ארץ לבוא אפרתה" (ויחי מח:ז) ,שטייט אז דאס איז א צייט ווען "כבר הבר מצוי ,ועונת הגשמים עברה ,ועדיין השרב לא בא"—,א צייט צווישן ווינטער און זומער ,ווען די היץ איז נאכנישט אנגעקומען ,און די צייט פון רעגן איז שוין פאריבער .אשטערקערן באווייז אז די יארצייט איז נישט י"א חשון ,טרעפט מען אין פסיקתא רבתי (פרק ג) אויפ'ן פסוק "בעוד כברת ארץ" ,וואו ער קריגט אויפ'ן "מדרש תדשא" וואס דער רבינו בחיי ברענגט ,דארט שטייט ,אז יעקב אבינו האט געזאגט, זאלסטו נישט מיינען ס'איז געווען א רעגנ'דיגע צייט ,און דעריבער האב איך איר נישט אריינגעפיהרט אין שטאט ,צו באגראבן ,ניין ,ס'איז געווען "בעוד כברת ארץ לבוא אפרתה, בין פסח לעצרת היה"—,דער זמן הקבורה איז געווען צווישן פסח און שבועות ,ווען די ערד איז געלעכרט און מ'קען גרינג גיין .זעהט מען קלאהר אז רחל אמנו איז געקומען לקבורה, און מן הסתם אויך נפטר געווארן ,צווישן פסח און שבועות .רש"י הק' וואס ציטירט דעם מדרש נוצט אביסל אנדערע ווערטער ,אז ס'זענען געווען טרוקענע טעג ,ווען די ערד איז געווען געלעכערט ווי אזיפ .פון דעם ווייסן מיר נאכנישט ווען ,ווייל אין אר“י רעגנט דאך נישט גאנץ זומער און אנהויב חשון נאך אויך נישט ,קען דאך זיין אז י"א חשון איז נאך די ערד אלץ געווען טרוקען.למעשה איז אנגענומען ביי כלל ישראל ,פון אזויפיהל דורות אז רחל אמנו'ס יאהרצייט איז י"א חשון.
ד
א
“אם הבנים שמחה“
ויך אין פרייליכע טעג ,אין זמני שמחה ,ווען אידן האבן א בשורה טובה ,טיילט מען זיך מיט די מאמע און מ'קומט איר אהנזאגן גוטע בשורות .חסידים ואנשי מעשה פלעגן זיך דארט משתטח זיין יעדן ערב ראש חודש .אויך זענען געווען אנשי סגולה וואס האבן דארט אפגעראכטן א “סדר ליל שישי“ ,געלערנט די מאמרי חז“ל אין גמרא און מדרשים וואס רעדן אינעם שבח פון רחל אמנו ,און נאכ‘ן פראווען “תיקון חצות“ ,האבן זיי עוסק געווען אין תורה ותפילה ביז פארטאג‘ס .אן איינוואוינער פון פראג ,וואס איז געפאהרן קיין ארץ ישראל מיט בערך דריי הונדערט יאר צוריק ,האט אפגעשריבן ,אז חול המועד פסח און ל“ג בעומר ,זענען מענער האון פרויען ,יונג און אלט ,ארויס צום קבר רחל ,צופיס אדער מיטפערד-און-וואגן ,דארט אסאך געדאווענט, געהאלטן דרשות ,און זיך משמח געווען מיט טענץ און געזאנג לכבוד דעםיום טוב.ווען הרה“ק רבי דוד‘ל בידערמאן פון לעלוב-ירושלים זצוק“ל האט אמאהל באזוכט קבר רחל, האט ער געזעהן ווי די בני עדות המזרח ,אידן פונעם ספרדי‘שן אפשטאם זיצן דארט און עסן מיט זייערע קינדער .האט ער זיך זייער געוואונדערט דערויף ,און זיי פארגעהאלטן, היתכן ,ווי וואגט מען זיך צו עסן אויף אזא פלאץ? האבן זיי געענטפערט“ :אם הבנים שמחה“— ,א מאמע האט הנאה ווען זי זעהט איהרע קינדער עסן “.נאכ‘ן פארלאזן דאס פלאץ ,האט דער לעלובער רבי עטליכע מאהל איבערגע‘חזר‘ט די תשובה ,ס‘איז אים זייער געפאלן אזא ענטפער .דער לעלובער רבי כ“ק אדמו“ר רבי משה מררכי זצוק“ל, פלעגט טאקע אנזאגן זיינע חסידים צו פראווען א סעודת מצוה אין טאג פון פטירת רחל אמנו“ ,ווייל ארחמנות‘דיגע מאמע שעפט נחת ווען אירע באליעבטע קינדער עסן!“
א קליין שטיינערנער געצעלט
ארט ווי רחל אמנו ליגט באגראבן ,איז פארהעלטניסמעסיג א קליין פלאץ ,וואס ציהט צו צענדליקער טויזנטער אידן פון די גאנצע וועלט שוין טויזנטער יאהרן. אידן שפירן אז אין די "מאמעס שויס" קען מען מתפלל זיין מיט א באזונדערע קדושה. און יעקב אבינו האט דאס געוואוסט ,ווי חז"ל (ב"ר פפ"ב ,י .רש"י ויחי מח:ז) זאגן אז יעקב אבינו ,וואוסנדיק אז די פארטריבענע אידן אין די גלות'ן וועלן אדורכגיין בית-לחם ,האט ער דארט באגראבן זיין פרוי רחל ,כדי זי זאל בעהטן רחמים פאר אירע קינדער .אינעם "פתיחתא" פון מדרש איכה רבה (פיסקא כ"ד) שטייט ,אז ביים חורבן בית המקדש ,ווען דאס אידישע פאלק איז געגאנגען אין גלות ,זענען די אבות הק‘ געשטאנען פאר'ן כסא הכבוד און געבעהטן רחמים פאר די אידן .אבער זייער תפילה איז נישט אנהנגענומען געווארן. "באותה שעה קפצה רחל אמנו לפני הקב"ה"—,אין יענעם מאמענט איז די "מאמע" רחל אויפגעשפרונגען פאר'ן באשעפער ,"מיד נתגלגלו רחמיו של הקב"ה“—,און גלייך האט זיך ערוועקט דאס רחמנות פון באשעפער ,ואמר" ,בשבילך רחל אני מחזיר את ישראל למקומן"—,פאר דיינטוועגן רחל ,וועל איך אומקערן די אידן צו זייער ארט .און דער מדרש זעצט פאר די טרייסט ווערטער פון ירמי‘ הנביא (ירמי' לא:יד) צו די אידן מיט‘ן צוזאג פונעם באשעפער צו איר :"כה אמר ה' קול ברמה נשמע ,נהי בכי תמרורים ,רחל מבכה על בניה, מאנה להנחם על בניה כי איננו"—,אזוי זאגט דער באשעפער ,ס'הערט זיך א שטימע... א ביטער קלאגענדע שטימע פון רחל ,וואס וויינט אויף אירע קינדער ,זי לאזט זיך נישט טרייסטן .און דער נביא זאגט ווייטער (לא:טו-טז) :"כה אמר ה' ,מנעי קולך מבכי ועיניך מדמעה ,כי יש שכר לפיעולתך נאום ה' ,ושבו מארץ אויב ,ויש תקוה לאחריתך נאום ה' ושבו בנים לגבולם"—,דעם באשעפער'ס צוזאג צו רחל אמנו איז :האלט דיך צוריק פון וויינען... ווייל דיינע קינדער וועלן צוריק קומען פונעם פיינד'ס-לאנד ,צו זייערע אמאליגע גרעניצן. פ‘ ויחי -תשע“ו
מקום תפילה פאר אידן
בער ,ביז ס'וועט מקויים ווערן דער "ושבו בנים לגבולם" ,ווערט דערווייל מקויים דער ערשטער טייל פון די נבואה ,"קול ברמה נשמע ,נהי בכי תמרורים, וואך און קלאגט רחל מבכה על בניה ,מאנה להנחם"—,די מאמע רחל שטייט אויף דער ַ אויף די ווייטאג און פיין פון אירע קינדער .און נישט נאר ווען אידן זענען ארויס פון גלות האבן זיי דארט געבעהטן ,נאר לענגאויס אלע דורות שטראמען אידן צום "קבר רחל", זיך אויסגיסן דאס הארץ פאר די געטרייע מאמע רחל ,וואס האט רחמנות אויף איהרע צעבראכענע און עלנדע קינדער ,און רייסן איין זי זאל משפיע זיין ישועות פון הימעל. דער זוהר הק' זאגט אויף אפלאץ ,לאה פלעגט יעדן טאג וויינען ביים פרשת דרכים ,און בעהטן דעם באשעפער נישט אריייינצופאלן אין די הענט פון עשו הרשע ,האט איר דער באשעפער געזאגט "חייך אחותך תקום בפרשת אורחין ותבכו על גלותן דישראל ואת תקום לנו ולאתבכו עלייהו"—,כ'שווער דיר אז דיין שוועסטער וועט שטיין ביים פרשת דרכים ,וויינען אויפ'ן גלות פון אירע קינדער ,און דו וועסט שטיין אינעווייניג און נישט וויינען אויף זיי.פלעגן טאקע אידן אין ארץ ישראל ,חסידים ואנשי מעשה פון די הייליגע שטאט ירושלים ,פאהרן אפט צום קבר פון די מאמע רחל ,און זיך דארט אויסגיסן דאס הארץ פאר'ן באשעפער אין זכות פון אונזער געטרייע מאמע ,מ'האט געוויינט און געקלאגט נעבן דער מוטער'ס שויס מיט תפילות און תחנונים .אין ספר תולדות יצחק (בארדיטשוב) ,ווערט נאכגעברענגט אז דעריבער הייסט איר מקום קבורה "היא בית לחם" (בראשית לה:יט) ווייל זי איז לוחם מיט די מקטרגים און בעהט רחמים אויף איהרע קינדער ,דאס איז פשט אין פסוק' :ויזכור אלקים את רחל ויפתח את רחמה'—, דורך איר ווערט געעפנט די מדת הרחמים .הגאון רבי שלמה קלוגער זצ"ל איז דאס מרמז אינעם פסוק (בראשית כט:ט) "כי רועה הוא"—,אז רחל האט געפאשעט די 'שעף פון לבן' ,איז נישט ווייל לבן האט נישט געקענט האבן אנדערע פאסטוכער .נאר רחל אמנו האט געוואלט זיין א פאסטוך ,א בחינה פון א רועה ישראל ,צו בעהטן רחמים פאר אידישעקינדער!
א
די געפיהלן פון בענגשאפט...
ידן האבן שטענדיג געהאט אן ענגע נאהנטשאפט צום קבר רחל .געפיהלן פון בענקשאפט האבן שטענדיק באגלייט אידן וואו זיי האבן זיך נאר געפונען ,און טאקע מיט דער האפענונג ,אז סוף-סוף וועט מקויים ווערן דעם באשעפער‘ס הבטחה צו >>>>>>>
ז
אֹוצר ָ ַמיין ַש ָּבת אֹוצר ָ נּוכה ַמיין ֲח ָּ
https://telegram.me/Publications_MM
אֹוצר ַמיין ַש ָּבת ָ ַמיין אוָׁצר ...שובבי"ם ת"ת
"ואני בבאי מפדן ארם מתה עלי רחל"....
“שובבי“ם ת“ת“ פ‘ שמות הויבט זיך אהן די ימי “ימי השובבי“ם“ ,וואס זענען די ראשי תיבות פון די זעקס סדרות ש‘מות ,ו‘ארא ,ב‘א ,ב‘שלח ,י‘תרו ,מ‘שפטים( ,און אכט סדרות אין אן עיבור יאהר) ת‘רומה ת‘צוה“ .שובבי“ם ת“ת“ ,די וואכן זענען באשטימט געווארן דורך הייליגע צדיקים אלס פאסיגע צייטן אויף תשובה צו טוען ,אזוי ווי דער נביא (ירמי‘ ג:כב) זאגט פאר אידישע קינדער אין נאמען פון באשעפער“ ,שובו בנים שובבים ארפא משובותיכם“—,טוהט תשובה ווילדע קינדער און איך וועל אייך היילן ...דאס איז א רמז אז אין די ימי השובבי“ם דארף מען תשובה טוען .דער אר“י הק‘ זי“ע ,האט אונז אנטפלעקט אז אין די וואכן פון שובבי“ם ווערט אהנגענומען אפילו “א קליינע תשובה אויף גרויסע עבירות“ ,אויך אויף אזעלכע זינד וואס א גאנץ יאהר העלפט נישט דערויף קיין תשובה.
>>>>>>> די מאמע רחל ,אז "ושבו בנים לגבולם" ,ווען דער גואל צדק וועט אונז אינגיכן אויסלייזן, און אומקערן כלל ישראל קיין אר“י .דערפון נעמט זיך אויך ,וואס אין אלע תפוצות וואו אידן זענען נאר געקומען ,האבן זיי אויסגעמאהלן בילדער פון קבר-רחל .דער זֵכר פון קבר-רחל איז געווארן א סימבאל פון אידישער האפענונג .מ'זעהט די צייכענונג פון קבר-רחל אויף שער בלעטער פון ספרים ,אויף פענסטער און ווענט פון בתי מדרשים, אויף ספרי-תורה מענטלעך און פרוכת‘ן אויפ‘ן ארון הקודש ,און אנדערע כלי-קודש. שוין אפגערעדט פון נוי-סוכה ,אין פיהל אידישע היימען .ס'איז א זֵכר פון וואס אידן קענען זיך נישט שיידן. הרה“ק רבי פנחס קאריצער זצוק“ל ,געזאגט :ווען איך וואלט זוכה געווען צו זיין אין ארץ ישראל ,וואלט איך בייטאג פארברענגט ביים כותל המערבי ,דער שריד בית מקדשינו ,און ביינאכט ,וואלט איך זיך אויפגעהאלטן אין די געגנט פון קבר רחל, ווייל “אונטער די מאמע‘ס פארטוך איז גוט זיך צו געפונען“ .צדיקים האבן שטענדיג הויך געשעצט דעם קבר-רחל און געהאלטן ,אז דאס איז דער "מאמעס פארטוך" .אט קאפל-דאך איז פאררעכנט ַ דער קליינער שטיינערנער געצעלט מיט דעם ווייסן רונדן פאר די הייליקסטע מקומות ,אזוי ווי דער כותל-המערבי .לענג אויס די דורות זענען אויפגעקומען ספעציעלע תפילות וואס מ‘פלעגט דארט זאגן .איינער פון די שלוחי ארץ ישראל וואס איז געווען אין אמשטרדאם אין שנת תס“ח ,האט דארט געדרוקט דעם ספר “האידרות הקדושות“ ,וואס איז אסדר פון תפלות אויף מקומות הקדושים ,און ער צייכענט אהן אין זיין הקדמה ,אז דער ספר איז באשטימט “לצורך רבני גאוני עיה“ק ירושלים ,העולים להשתטח על מצבתקבורת רחל אמנו“. מיר דארפן געדענקען אז די מאמע רחל בעהט שטענדיג פאר אידישע קינדער. דער זוהר הק‘ (וישלח קעה ,סע“א) ,זאגט“ :וזמינין ישראל כד יתובין מן גלותא לקיימא על ההיא קבורה דרחל ולמבכי תמן ,כמה דאיהי בכאת על גלותהון דישראל וכו‘ .ובההיא שעתא זמינת רחל דאיהי בארחא למחדי בהו בישראל ועם שכינתא“—,רחל אמנו וועט זיך פרייען מיט איהרע קינדער ווען אידן וועלן צוריק קומען פון גלות ,און רחל וועט זיך מיטפרייען מיט אידן ווען משיח וועט קומען ,במהרה בימינו אמן!
(עי‘ בספה“ק בני יששכר לחדשי כסלו טבת מאמר י“ד אות ג‘).
קענען תשובה טוען מיט א תשובה עילאה. ס‘איז מקובל פונעם אריז“ל אז די ימי שובבי“ם זענען מסוגל צו פארגעבן זינד ,אבער צודעם דארף מען א העכערע התעוררות תשובה ,דורך פאסטן און מאכן יחודים ,אזוי ווי דער אריז“ל לערנט אונז .אבער וויבאלד מיר האבן נישט די כוחות תשובה צו טוען מיט א העכערע התעוררות ,דורך פאסטן, מאכן סיגופים און אינזינען האבן יחודים .זאגט אונז דער באשעפער צו ,אז ווען דער מענטש וועט טוען זיינס ,און עפענען א טיהר פון אמת‘ע תשובה, מתוודה זיין מיט א חרטה אויף זיינע זינד ,זיך אפלאזן פון זיינע נישט גוטע וועגן ,און זיך פאהרנעמען אויף ווייטער נישט צו טוען שלעכט‘ס ,וועט אים דער באשפער עפענען א טיהר און אים ווייזן א וועג ,ער זאל קענען תשובה טוען מיט א תשובה עילאה. (בני יששכר)
ַמיין אוָׁצר ...שובבי"ם ת"ת
תשובה ,תפלה ,צדקה ,ותורה, “שובבים ת“ת“ ,באדייטן פיהר סארט וועגן מיט וואס מ‘קען תשובה טוען .תשובה ,תפלה ,צדקה ,ותורה ,ווייל דאס ווארט שובבי“ם באטאנט: “שובו בנים שובבים“ —,טוהט תשובה ווילדע קינדער .ת“ת ,איז די ר“ת: תשובה ,תפלה ,תלמוד תורה .ת“ת מיינט אויך געבן ,אז מ‘זאל געבן צדקה.
>>>>>>> אין רמ“א שטייט נאך מער ,אז א מלמד איז מחויב צו עסן און שלאפן געהעריג )4 .אן ארבייטער וואס ארבייט פאר א צווייטן טאהר נישט פאסטן אויב ס‘וועט שאטן צו די ארבייט .דעריבער ברענגען די ספה“ק פארשידענע תיקונים אנשטאט פאסטן. ער זאל נישט פראווען גלות דער ציעשנובער רב זצוק“ל פלעגט אפצורעכטן גלות אין די ימי השובבי“ם( ,אזוי ווי זיין פאטער דער שינאווער רב זצוק“ל) .האט אים זיין ברידער הרה“ק רבי לייבוש פון טארנא ,גע‘עצה‘ט אז ער זאל דאס נישט טוען .ווייל ווען דער פאטער האט דאס געטוען ,איז ער געווען נאך יונג און איז נאכנישט געווען אזוי מפורסם ,האט ער געוואנדערט אין גלות נע ונד, דעריבער ווען ער איז שוין נתפרסם געווארן האט ער נישט גענדערט פון זיין מנהג ,אבער דו וואס דו ביזט מפורסם ,און אומעטם ווי דו קומסט מאכט מען לכבודך סעדות ,איז דאס נישט ראטזאם פאר דיר.
(של“ה הק‘ פ‘ שמות)
זיך היטן פון עצבות ,כעס און גאוה די שובבי“ם טעג זענען א בחינה אזוי ווי די עשרת ימי תשובה ,וואס איז א צייט ווען אידישע תפילות ווערן אהנגענומען .דער הויפט ציהל פון די שובבי“ם וואכן איז צו פארעכטן די שלעכטע מידות ,הייליגן די חושים ,און זיך אפהיטן פון עצבות ,כעס און גאוה. (תולדות אהרן -זיטאמיר)
תיקונים פאר תשובה אנשטאט פאסטן דער רבינו יונה אין שערי תשובה ,איז מבאר אז דער עיקר וואס תשובה פאדערט איז חרטה על העבר וקבלה על להבא ועזיבת חטא .אבער בנוגע צום שלימות התשובה ,היות ס‘זענען דא פארשידענע פאלן וואס ס‘איז בעסער נישט צו פאסטן )1 ,א שוואכער מענטש ,אדער א ת“ח וואס דאס פאסטן וועט אים ברענגען צוביטול תורה ותפלה )2 .איינער וואס וועט קומען לידי כעס דורכ‘ן פאסטן ,איז בעסער ער זאל נישט פאסטן )3 .א מלמד תינוקות וואס צוליעב‘ן פאסטן איז ער ממעט במלאכת שמים וגוזל את הרבים. >>>>>>> אֹוצר ָ ַמיין ַש ָּבת
https://telegram.me/Publications_MM
(י“ג אורות) פארזעצונג קומענדע וואך אי“ה
ֹוצר“ און נאך קענט איר געפונען יעדע וואך “ ַמיין ַש ָבת ּא ֶַָ אין די וועכענטליכע אויסגאבע פון “המחנה החרדי“
T:718-438-1263 • F:718-569-6440 • e-mail: otzar@hamachne.com
ח
פ‘ ויחי -תשע“ו
גליו
ת"ת תורה ויראה דרב"י מסאטמאר קרית יואל
תס"א
בנשיאות כ"ק מר אדמו"ר שליט"א
פרשת ויחי שנת תשע"ז לפ"ק
בעזהשי"ת
ג' תתקלח( עס דערציילט אונזער זיידע ìøòô ãåã 'ø â"äøä
'÷ä åðéúìä÷á ù"éâî à"èéìù
מלחמת אש דת השערה עס איז באקאנט איינע פו די ערשטע מסירות נפש'דיגע מערכות על קדושת ירושלי איז געווע בשנת תשט"ו ,איבער דע 'מועדו' ,דאס איז געווע א טמא'נער נאכט קלאב ממש נעב די היימישע מאה שערי געגענט ווי די ציוני'סטישע יונגנט פלעגט זי צוזאמע קומע נאכט נא נאכט מיט פריצות ל"ע ,או די ערליכע איד האב געפירט דערקעג א פייערדיגע מלחמה ,ביז ווע מ'איז בעזהשי"ת ארויס מיט א התגברות כוחות הקדושה אוי די כוחות הטומאה .וויל אי דערצייל פו מיינע זכרונות ווי אזוי די מערכה האט זי אנגעהויב. עס איז געווע איי נאכט ביי מנחה מעריב אי ביהמ"ד תולדות אהר )וואס איז נא דעמאלטס געווע אוי רחוב עונג שבת אויפ פלא" ווי עס געפונט זי היינט דער ביהמ"ד תולדות אברה יצחק( קומט אריי ,Ï"ˆÊ ‡ÈÂÏ· ̯ÓÚ È·¯ Ù"ÂÁ ˆ"‰¯‰או ער גייט צו רעד מיט תו"א רבי' זצ"ל ,דער עול האט געזעה אז עפעס גייט פאר האט מע זי ארומגעשטעלט ,וג אני הקט בתוכ ,כ'בי נא געווע א אינגל אבער עס ליגט מיר גוט אי זכרו ווי רבי עמר דערציילט פאר רבי' אז די 'מועדו' האט זי געעפענט ממש דא בשכינות או עס הייבט זי א א תערובות ר"ל מיט א פריצות ,או מ'דאר דאס אפשטעל. דער רבי האט אי געזאגט אז אי א ערשט שריט זאל מע פרוביר צו רעד צו זיי ,או זיי בעט אז זיי זאל דאס נישט טוה אי אונזער הייליגע שכונה. רבי עמר האט גענומע ארו צע איד פו תולדות אהר ,ווי נאר מ'איז אנגעקומע אהי או מ'האט פרובירט צו רעד צו די איינגעשטעלטע זענע די צולאזטע יונגע ארויסגעלאפ או זיי האב זי גענומע ווארפ שטיינער .צוויי בחורי הרה"ג ר' הערשל כהנא ז"ל סופר מומחה ,ב הרה"ח רבי חיי כהנא ז"ל פו די זקני וחשובי ק"ק תו"א ,או הרה"ח ר' גרשו לויפער שליט"א )ב הרה"ח ר' רפאל דער עלטערער ברודער פו הרה"ח רבי שלו לויפער ז"ל( האב געכאפט שטיינער אי קאפ ,או מ'האט זיי באלד געדארפט אפפיר צו אפטייק אי מאה שערי וועלכער האט זיי באהאנדלט. אויפמארג איז שוי ארויסגעגאנגע א גרויסער ציבור מוחה זיי ,באלד איז אנגעקומע די פאליציי וואס האט זי צולאזט איבער ערליכ ציבור וואס האב מוחה געווע ,או מ'האט דעמאלטס ארעסטירט הרה"צ רבי עמר בלוי ז"ל מיט זו הרה"צ רבי ישעי' שליט"א ,או הרה"ח הק' ר' יודל סאמעט הי"ד )וועלכער איז מיט צענדליגער יאר שפעטער גע'הרג'עט געוואר עקיה"ש ביי א הפגנה בחוצות ירושלי( .עס איז געווע דאס ערשטע מאל וואס מ'האט ארעסטירט איד אי ארה"ק פאר חטא פו מוחה זיי קעג פריצות. אבער דאס ארעסטיר האט זיי נישט געהאלפ ,די מערכה איז געוואר שטארקער או שטארקער ,יעדע איינציגע נאכט זענע די יקירי וזקני ירושלי ארויסגעגאנגע מוחה זיי .עס שטייט מיר פאר די אויג דאס געשטאלט פו הרה"צ רבי שלמה בראנדסדארפער זצ"ל או הרה"צ ר' רבי אלי' וויינבערגער זצ"ל ווי זיי שטייע מיט תהילימ'לע אי די הענט או אראפגעלאזטע אויג או שרייע מיט ווייטאג "פריצות!"... די פאליציי פלעגט דעמאלטס ארומנעמע דע גאנצ ארט מיט שטריק כדי די מוחי זאל נישט קענע נאנט קומע צו 'מועדו' ,מיר ירושלימ'ער אינגלע האב געהאט א גאנצע עבודה טאג טעגלי זענע מיר געקומע מיט דזשילעטלע או צושניט די שטריק או געמאכט פליטה. נא א דריי פערטל יאר מערכות טאג נא טאג ,האב די פירער פו דע מקו תועבה געמוזט הייב הענט ,או זיי האב מסכי געווע צו פארקויפ דע פלא" פונע 'מועדו' פאר די ערליכע איד .עס איז דעמאלטס צונויפגעשטעלט געוואר גרויסע געלטער פו היימישע נגידי ,צוויש זיי הרה"ח ר' ישראל זופניק ע"ה ,או מ'האט דע מקו אריבערגעברענגט צו צד הקדושה. אי קע נישט פארגעס די גרויסע שמחת בית השואבה וואס איז יענע יאר https://telegram.me/Publications_MM
סוכות אפגעהאלט געוואר אי יענע מקו ,די געוועזענע 'מועדו' ,די גדולי רבני ירושלי זי"ע האב באשיינט דע מעמד ,זיי זענע געזעס אויפ דא פונע בני ,או מע האט געהאלט פייערדיגע דרשות מתו שבח והודאה פאר אייבערשט אז מ'האט זוכה געווע אויסצורייס דע מקו טומאה פו ירושלי עיה"ק) .שלמה צבי טייטלבוי ,שלמה צבי פערל ,משה וואל פערל ,מענדל פראנקעל ,מענדל פריעד ,ליפא קויפמא ,חיי זיינוויל קויפמא, מענדל שפילמא ,שלמה צבי שפילמא ,משה צבי שוואר"(
ג' תתקלט( עס האט דערציילט אונזער זיידע ä"ò øòâøòá äðç éëãøî 'ø ç"äøä
ïàãðàì
דער הייליגער שינאווער רב אי האב געהערט פו מיי טאט הרה"ח ר' אברה ע"ה אז אמאל איז דער שיניאווער רב געפאר ערגע" אוי שבת ,אונטערוועגנס דורכפארנדיג א שטאט איז ער אליינס אראפגעגאנגע פו וואג א די גבאי ,או ער איז אריינגעגאנגע אי די שטאטישע שוהל אנדע וואס מ'זאל וויס ווער ער איז. עס איז געווע אי א תענית ציבור ,או זעהנדיג א גאסט האט מע אי געוואלט געב א עלי' ,האט ער געזאגט זיי נאמע 'יחזקאל שרגא ב מורה מורינו הרב ר' חיי' ,דער בעל קורא וועלכער איז אוי געווע דער שוחט אבער א איש פשוט ,האט א זאג געטו מיט ביטול "לאז שוי אפ מיט די מעשיות ,יעדער וואס קומט פו פויל איז א ב מורה מורינו" ...האט דער שינאווער רב געזאגט "אוי מיי כבוד קע אי מוותר זיי אבער נישט אוי מיי טאטנס כבוד" ...דער ציבור האט געבעט דע בעל קורא זאל נאכגעב או אי אויסרופ ווי ער האט געבעט ,או ער האט געפאלגט. נאכ דאווענע האט איינער פו די תושבי העיר גערופ דע שינאווער רב צו זי אי שטוב אוי אויספאסט ,או ער האט אי געזאגט אז ער וועט נישט זיי אי שטוב אוי שבת ,ווייל דער שינאווער רב קומט צו פאר אוי שבת אי א דערנעבנדיג שטאט .פרעגט אי דער שינאווער רב צי ער קע מיטפאר מיט אי ביז יענע שטאט וואו דער שינאווער רב איז אוי שבת ,או יענער האט אי גער מיטגענומע. אויפ וואג האט זי דער שינאווער רב געזעצט פו אונט ,או דער שוחט דער בעל קורא איז דארט געזעס או גערעדט דברי בטלי מיט די אנדערע בעה"ב .ווי נאר דער וואג איז אריינגעקומע אי די שטאט ,או די פארבייגייער האב באמערקט דע הייליג שינאווער רב אויפ וואג האב זיי אנגעהויב נאכצולויפ דע וואג או אריינברענגע דע שינאווער רב מיט גרויס כבוד. שפעטער האט דער שינאווער רב געזאגט פאר די שטאטסלייט אז ער האט זי דוקא אפגעשטעלט אי די שטאט ווייל ער האט געהאט א הרגשה אז דער שוחט טויג נישט ,או ער האט אי נישט געוואלט מעביר זיי ביז ווע ער וועט זי דאס אליינס איבערצייג ,או יעצט האט ער באפויל אז מ'זאל איה מעביר זיי פו די שחיטה. מיי טאטע ע"ה האט אוי דערציילט אז ער האט געהערט פו הרה"ח ר' אשר זאב גרי ע"ה פו דעעש ,וועלכער איז געווע א איידע ביי הרה"ח ר' שלמה מייער ע"ה ,או ער האט זי ביי אי געלערנט שחיטה .אזוי ווי ער האט געוואוינט אי די גלילות פו דעעש האט אי Ï"ˆÊ ¯Ú˘ÚÚ„ ÚÏ'‰˘Ó È·¯ ˜"‰¯‰געהייס אז ער זאל קוד גיי נעמע א ברכה פונע שינאווער רב ז"ל. ער איז געפאר אוי שבת קיי שינאווע ,או ער האט געזאגט אז ער וויל ווער א שוחט או ער איז געקומע נעמע א ברכה .איז דער שינאווער רב צוגעגאנגע צו ספרי שאנק ,או ער האט מיט די שפי" פו די שטיוול אויפגעהויב א האלצערנע לעדל פונע שאנק ,או ער האט אי געפרעגט צי ער קע דאס אוי טוה ,ווייל א שוחט דאר דא זיי א בעל כח ,האט ער געשוויג .דערנא האט דער שינאווער רב געפרעגט "קענסט לערנע אליי גמרא מיט רש"י?" ,ווייל דער תבואות שור זאגט אז א שוחט דאר קענע לערנע ,ווע ער האט געענטפערט אז יא האט ער אי ווארי אנגעוואונטש הצלחה אי די עבוה"ק) .מרדכי חנה בערגער ,מאיר בערגער ,וואל בערגער ,משה בערגער(.
ג' תתקמ( מ'דערציילט אוי אונזער זיידע úåéîîå÷ ì"æ ïééèùøòééô ìàøùé 'ø ç"äøä
דע רבי'נס שובבי" תורה ברענגט התעוררות תשובה אי חדר דער זיידע איז געווע א מלמד לאנגע יאר אי קוממיות ,או ער האט אויפגעשטעלט במש די יאר אומצאליגע תלמידי יראי ושלימי .אזוי אוי איז ער דארט געווע דער ש"" או שו"ב. עס האט אונז דערציילט איינער פו זיינע תלמידי הרה"ח ר' משה גוטמא הי"ו פו ארה"ק ,וועלכער האט געלערנט ביי אי פיר יאר ,צוויי יאר מס' בבא קמא או צוויי יאר מס' פסחי ,איבער די געוואלדיגע השפעה וואס דער זיידע האט געהאט אוי די תלמידי. ער איז געווע א גרויסער בעל בכי ,או אי די הייליגע טעג ווע ער איז געווע בעל תוקע או בעל תפילה ביי מוספי ,אזוי אוי יעד שבת מברכי ביי ברכת החודש פלעגט ער פארגיס טייכ טרער ,אבער אי חדר האט ער קיינמאל נישט געוויינט, אפילו נישט ווע ער האט גערעדט צו די קינדער איבער די צרות אי לאגער וואו ער האט ליידער איבערגעלאזט א שטוב מיט קינדער ל"ע הי"ד. איינמאל האט אי חדר אויסגעבראכ א מחלוקה או מ'האט געט��עפעט א אינגל ,דער רבי האט מוסר געזאגט פאר די קינדער אבער נא עטליכע טעג האט מע יענע ווידער מצער געווע ,או דער רבי האט געזעה אז מיט רעד טוט ער נישט אוי ,או ער דאר נעמע מער דראסטישע שריט דאס אפצושטעל. א טאג דערוי איז ער אריינגעקומע אי חדר אי איי האנט האט ער ווי געווענלי געהאלט זיי טלית ותפילי מיט זיי שווארצ רענצל וואו ער האט געהאט זיי שחיטה מעסער מיט די שאר שטיינער ,אי די לינקע האנט האט ער געהאלט א גרויס שווארצ טעיפ רעקארדער ,וואס האט פארוואונדערט אלע קינדער. ער נעמט ארויס פו טאש א טעיפ וואס ער האט באקומע פו זיי זו פו אמעריקע ,או ער האט געהייס אלע אינגלע זי רוק נענטער צו זיי טיש מיט די בענקלע ,ווייל "מ'גייט אויסהער די שלש סעודות תורה פונע רבי' זכרונו לברכה פו סאטמאר"... דער רבי האט אנגעצינד דע טעיפ ,או מיר האב געהערט דע רבי'נס קול ,דער טעיפ איז נישט אזוי קלאר געווע ,די קינדער האב זי געמוטשעט צו פארשטיי ,מיר האב איבערגעפרעגט דע רבי' 'וואס האט דער רבי געזאגט?' אבער ער האט געזאגט "אי בעט איי ,פרעגט נישט ,נאר הערט אויס ,הערט אויס דע רבי' ,הערט אי אויס". אזוי זענע מיר געזעס א שעה צייט ארו דע טיש או זי אנגעשטרענגט צו הער או פארשטיי כאטש עטליכע ווערטער פונע טעיפ ,פלוצלונג באמערק מיר אונזער באליבט רבי' זיצט או טייכ טרער גיס זי פו זיינע אויג ....די קינדער זענע שאקירט געוואר ,מ'האט זי גענומע קלאפ איינער דע צווייטנ'ס פיס' ,דער רבי וויינט ...מיר זענע געבליב זיצ דערשראק ,דערציטערט ,מלא אימה ופחד ,דער רבי וויינט... ווע דער טעיפ האט זי געענדיגט ,האט זי אונזער רבי אויפגעשטעלט או פארלאש דע טעיפ ,או זי אנגערופ צו די קינדער "אי הא אז פו היינט או ווייטער וועט איר זי שוי נישט קריג איינער מיט צווייט" או נא עטליכע סעקונדעס האט ער צוגעלייגט "נישט אי הא ,אי בי זיכער" ...וכ הוה ,די דיבורי קודש האב אריינגעברענגט הרהורי תשובה אי די יונגע הערצער פו די צא קדשי. )לע"נ רבי ישראל ב"ר צבי ז"ל ,היארצייט כ"א טבת( )הילל הלוי לעווי ,אברה מאיר בוכינגער ,יעקב יוחנ פייערשטיי, שמואל זנוויל פייערשטיי ,אהר פייערשטיי(
ג' תתקמא( עס האט דערציילט אונזער עלטער זיידע ä"ò ùèéååà÷øòá ïäëä 'éòùé äùî 'ø ç"äøä
והקב"ה מצילנו מיד אי די צייט וואס מיר זענע געווע אונטער די שווערע אומשטענד אי מונקא% טאבור פאר די צווייטע וועלט קריג ,האב מיר זי צוזאמגענומע א גרופע פו בער דרייסיג ערליכע מסירת נפש איד ,או מיר האב צוויש זי פעסט אפגעמאכט אז מיר וועל נישט עס קיי שו מאכל וועלכע האט אי זי א חשש איסור. מיר פלעג פארשאפ עס אוי פארשידענע אופני ,אמאל מער או אמאל ווייניגער ,או אמאל גארנישט ,אבער קיינמאל האט מע נישט געגעס צו דער זעט,
https://telegram.me/Publications_MM
דאס עס וואס מיר האב באקומע פו די רשעי האב מיר אוועקגעשטעלט ,או מיר פלעג זי צוזאמקומע או עס אינאיינע אונזערע עס ,אזוי האב מיר זי מחזק געווע ווי ווייט מעגלי. אמאל האט זי געמאכט אז מע האט אונז געכאפט ביי די מעשה ,א אפיציר א גרויסער רשע איז אריינגעקומע או געזע ווי מיר זיצ או עס אינאיינע %וואס דאס אליי אז מע קומט זי צוזא איז אוי געווע א גרויסער פארברע %דער אפיציר האט זי אומגעקוקט מיט אויפברויז או געזוכט וועמע ער קע באשולדיג אינע אנפיר דע צוזאמקו ,מיר זענע געשטאנע מיט גרויס פחד ,או נישט געוואוסט וואס צו ערווארט אי די קומענדיגע מינוט. ביז זיי בליק איז געפאל אוי ש"ב הרה"ח ר' ליפא הכה גראס ע"ה הי"ד ,ער איז געווע א חשוב'ער איד א תלמיד חכ) ,ווע דער רבי מר בעל בר משה ז"ל פלעגט אלס בחור פאר צו פעטער מר בעל דברי יואל זי"ע אי קראלי ,פלעגט ער לערנע בחברותא מיט דע ר' ליפא וועלכער האט דעמאלטס
געלערנט ביי רבי' אי ישיבה( ער איז געווע א זו פו מיי עלטער פעטער הרה"ח ר' אברה הכה גראס )סופר( ע"ה פו קליינווארדיי%ירושלי ,ר' ליפא איז געווע א הויכער געשטעל ,או אלס זיי אויסזעה איז געווע פאסיג אז ער זאל זיי דער אנפירער פו די גרופע ,דער רשע האט אי אפירגענומע או שטרענג פארגעהאלט או געסטראשעט מיט ארגסט אויב ער איז נישט מודה אוי זיי פארברע. ווע ר' ליפא האט זי דערזע אז ער איז אוי גרויסע צרות האט ער פרובירט זיי מזל ,ער האט אנגעהויב זייער שטארק צו וויינע או זי איינבעט ביי דע רשע אז ער זאל רחמנות האב אוי אי ,ער האט אזוי געוויינט אז אוי די גאנצע לענג פו זיי רעקל זענע גערינע זיינע טרער. ווע דער רשע האט געזע זיי ביטער געוויי איז ער %בחסדי ה' כי לא תמנו % בארירט געוואר דערפו ,או ער איז ארויס א רעד א ווארט או אונז גארנישט געטו ,מיר האב אלע פריי אפגעאטעמט או ווייטער אנגעהאלט די פעסטע קבלה אומגעשטערט) .משה יודא שפיטצער ,ישעי' גדלי' גאנדל ,שמואל דוד גאנדל ,משה ישעי' שפיטצער ,משה שפיטצער ,משה ישעי' עקשטיי ,הערשל עקשטיי(
ג' תתקמב( עס דערציילט אונזער זיידע ïàîãòéøô ïäëä ìàåîù 'ø ç"äøä
÷"áùî à"èéìù
והיה כנג המנג הרה"ח בנש"ק ר' פישל פריעדמא ע"ה האט מיר אמאל דערציילט אז ווע דער ¯· xÂÈ È¯·„ ÏÚ· ˜"‰È·¯ Ï"Ê Èאיז אנגעקומע קיי אמעריקע אי חודש תשרי תש"ז ,איז ידוע אז דער ציבור איז נא געווע זייער קליי ,דאס ביסל היימישע איד וואס זענע בחסדי ה' ניצול געוואר פו די גרויסע צרות אי אייראפע זענע נאכנישט געווע דאהי ,או דער רבי ז"ל אליי האט אוי נישט געהאלט ביי קובע זיי דא צו בלייב ,ער האט נא אי יענע יאר פאר התייסדות המדינה הציונית געפלאנט צוריק צו פאר קיי אר" ישראל. עטליכע וואכ פאר חנוכה איז אריינגעקומע צו רבי' א ברודער פו רבי פישל, הרה"ח ר' ישראל יעקב ע"ה ,זיי זענע געווע קינדער פו הרה"ח ר' ארו סעלישער ע"ה ,וועלכער איז אינדערהיי געווע א שטארקער מקורב ביי רבי' .דער רבי האט זי זייער געפריידט צו איה או ער האט אי אויסגעפרעגט ווי אזוי ער איז ניצול געוואר פו די צרות .בתו הדברי רופט זי א דער רבי צו איה "דו ביסט דא א גוטער בעל תפילה ,או א פיינער בעל מנג) ,דער רבי האט געדענקט אז ער איז פאר די מלחמה געווע שוחט אי שאמקוט ,או דארט איז ער אוי געווע ש"צ( וויל אי דיר בעט אז דו זאלסט דיר מסדר זיי ניגוני אוי 'הנרות' או 'מעוז צור' ,צו קענע אנפיר דאס זינגע חנוכה ,כמנהג אבותינו הק'". דער רבי ז"ל האט געהאט גרויס הנאה אז ער האט געטראפ וועמע מכבד צו זיי מקיי צו זיי דע מנהג פו זינגע די זמירות פו חנוכה ביי די חנוכה ליכט צינד, להודות ולהלל לשמו הגדול בשירה ובזמרה על דר אבותיו הק' ,אוי על אדמת אמעריקע. אי די קומענדיגע יאר איז אנגעקומע הרב החסיד ר' יקותיאל הערש ווערצבערגער ע"ה שו"ב פו קראלי ,האט ער אנגעפירט מיט די ניגוני חנוכה מידי שנה בשנה) .יחיאל שלמה הכה גלאנ" ,יעקב פריעדמא(.
דברי תורה וחסידות ועניני מוסר מלוקטי מספרי רבותינו הקדושי מאורי הדורות זי"ע יוצא לאור מדי שבוע בשבוע וליומא דפגרא להתענג בתענוג רוחני במילי דחדוותא
פרשת ויחי תשע"ז לפ"ק -כיתה ה' ו' בעזהשי"ת
לע"נ מו"ה אברה ב"ר משה זאב ז"ל )ראזענבערג( -נפטר ב' מנח אב תשע"ה לפ"ק
ויקרבו ימי ישראל למות. ס'שטייט אי די גמרא ,יעקב אבינו לא מת ,אז יעקב אבינו איז נישט געשטארב ,פרעג די מפרשי ,אי פסוק שטייט דא ויקרבו ימי ישראל למות ,זעט דא אויס אז יעקב איז יא געשטארב. מ'קע דאס פארענטפער ,אז ס'שטייט אי די גמרא ,אז ווער עס לאזט איבער אוי די וועלט א זו וואס איז אזוי חשוב ווי ער ,איז ווי גליי ער איז נישט געשטארב ,או וויבאלד יעקב אבינו האט איבערגעלאזט יוס הצדיק ,וואס ער האט אי אויסגעלערנט די גאנצע תורה ,ווערט דאס גערעכנט ווי יעקב לעבט. ס'שטייט אי די מפרשי ,אז דער נאמע ישראל ווייזט אוי א גרויסע מדריגה ,או דער נאמע יעקב ווייזט אוי א קלענערע מדריגה ,איז דאס וואס יעקב האט איבערגעלאזט א זו אזוי ווי אי ,איז נאר די מדריגה פו יעקב ,אבער נישט די מדרגה פו ישראל ,דאס האט קיינער נישט איבערגענומע ,קומט אויס אז לגבי די מדרגה פו ישראל ווערט יא פאררעכנט אז ער איז געשטארב. וועג דע זאגט די גמרא "יעקב" אבינו לא מת ,אז לגבי דע נאמע יעקב איז ער נישט געשטארב ,ווייל לגבי דע נאמע יעקב האט ער איבערגעלאזט אזא זו ווי ער ,אבער דא אי פסוק שטייט דא ויקרבו ימי "ישראל" למות ,או לגבי דע נאמע ישראל איז יא מת ,ווייל די מדרגה פו ישראל האט קיינער נישט איבערגענומע. )כתב סופר( *** א-ל ש-ד-י נראה אלי בלוז. דער בית יוס שרייבט אי הלכות שבת )סימ ש'( ,אז אינע מענטש איז דא א אבר וואס ווערט אנגערופ לוּז )נסכוי( ,או דער אבר האט נישט קיי הנאה פו קיי שו עס וואס דער
מענטש עסט א גאנצע ווא ,ער שפייזט זי נאר פו דע וואס מ'עסט אי מוצאי שבת ,או דער ביי בלייבט אייביג ,דאס ווערט קיינמאל נישט פארפוילט ,או דור דע ביי וועט מע צוריק לעבעדיג ווער ביי תחיית המתי. די גמרא זאגט ,אז דער ש ש'ד'י ווייזט אוי די מדה פו ִה ְס ּת ּפקוּת ,דאס מיינט אז מ'איז צופריד וויפיל מ'האט ,אפילו אויב מ'האט ווייניג. דאס האט יעקב אבינו געזאגט ,אז ער האט זי געלערנט די מדה פו ִה ְס ּת ּפקוּת ,פונע ביי לוז ,וואס ס'איז אי גענוג בלויז דאס עס פו מוצאי שבת ,דאס איז פשט אי פסוק ֵא' ש'ד'י ,דער מדה ִה ְס ּת ּפקוּת ,זיי צופריד ,וואס איז מרומז אינע ש ש'ד'י, נראה אלי האב אי מי אפגעלערנט ,בלוּז ,פונע ביי לוּז. )דברי ישראל(
תורות על הפרשה
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
גוטע קינדער איז א ברכה פאר' טאט' ס'שטייט אי פסוק ,ויבר את יוס ,או תיכ נאכדע שטייט אז ער האט געזאגט צו די קינדער המלא הגואל וגו'. לכאורה איז שווער ,ער הייבט א ויבר את יוס ,אז ער האט געבענטשט יוס ,או ס'שטייט נישט אי פסוק קיי שו ברכה פאר יוס ,ס'שטייט נאר א ברכה פאר די קינדער. ענטפערט דער רשב" ,אז די ברכה פו גוטע קינדער ,איז א ברכה אויפ' טאט ,ווע די קינדער באקומע א ברכה או זיי זענע ערלי, דאס אליינס איז די גרעסטע ברכה פאר די עלטער ,אזוי ווי דער של"ה הקדוש שרייבט ,וואויל איז פאר א טאטע וואס האט ערליכע קינדער. דאס דארפ טאקע קינדער שטענדיג געדענק ,אז ווע זיי פיר זי אוי ווי עס דאר צו זיי ,איז דאס די גרעסטע נחת או כבוד פאר די עלטער.
ש א.
ת"ת ויואל משה קרית יואל
הריני מקבל עלי
באהבה ס'שטייט אי פסוק האספו ואגידה לכ את אשר יקרא אחרית באחרית הימי ,יעקב האט געזאגט צו זיינע קינדער, זאמלט ענק איי ,או אי וועל ענק זאג ,וואס ס'וועט ענק טרעפ אי די לעצטערע טעג .ס'שטייט אי מס' פסחי )ד נ"ו(. אז ווע יעקב אבינו האט צוזאמענגערופ זיינע קינדער פאר זיי שטארב ,האט ער זיי געוואלט אויסזאג ווע משיח וועט קומע ,או די שכינה האט זי אפגעטא פו אי ,האט ער געפרעגט ,אפשר איז ח"ו דא צוויש מיינע קינדער איינער וואס איז נישט ערלי ,האב זיי אלע געזאגט דע פסוק שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד ,אז מיר גלייב אלע אינע איינציג הייליג באשעפער ,האט יעקב געזאגט ,ברו ש כבוד מלכותו לעול ועד. די גמרא זאגט אז חז"ל האב אריינגעקלערט ,ווי אזוי מ'זאל זי פיר ,זאל מע יא זאג ,ברו ש כבוד מלכותו לעול ועד, משה האט דא נישט געזאגט ,ס'שטייט נישט אי די תורה, ווידער זאל מע דאס נישט זאג ,יעקב אבינו האט דאס דא יא געזאגט ,האב די חכמי געזאגט ,אז מ'זאל דאס זאג שטיל.
נ מצות עשה דאורייתא ה פאר מ'הייבט א צו ליינע קריאת שמע ,מוז מע אינזי האב, אז מ'וויל יוצא זיי די מצות עשה דאורייתא פו קריאת שמע, או ביי ליינע דאר מע אוי אינזי האב די טייטש פו קריאת שמע ,צו ווייניגסטענס דע פסוק שמע ישראל וגו', או אוי ,ברו ש כבוד מלכותו לעול ועד. אויב מ'האט נישט אינזי געהאט די טייטש פונע פסוק שמע ישראל או ברו ש ,האט מע נישט יוצא געווע ,אפילו אויב מ'האט אינזי געהאט פאר קריאת שמע אז מ'וויל יוצא זיי די מצות עשה דאורייתא פו קריאת שמע .דער פשוט'ער פשט פו שמע ישראל ,איז אזוי ווי רש"י טייטשט אי פרשת ואתחנ, שמע ישראל ה' אלקינו ,אז דער באשעפער וואס יעצט אי גלות איז ער נאר אונזער באשעפער) ,די גוי טוע נישט אנערקענע אז דער באשעפער פירט די וועלט( ,ווע משיח וועט קומע ,וועט זיי ה' אחד ,דער איינציגער באשעפער ,דאס מיינט אז אלע גוי וועל אוי איינזע או וויס אז ה' אחד ושמו אחד.
נ ליינע קריאת שמע מיט פארכט ה ס'איז באקאנט די מעשה ,אז דער הייליגער רבי ר' זושא איז אמאל געקומע צו רבי' ר' שמעלקא פו ניקלשבורג או אי געבעט אז ער זאל לערנע מיט אי ,מיט זיי גרויס עניוות האט ער געזאגט אז ער איז א גרויסער ע האר" או ער וויל לערנע משניות ,או אי געבעט אז ער זאל אפטייטש יעדעס ווארט ,האט דער רבי ר' שמעלקא אנגעהויב די ערשטע משנה אי מס' ברכות ,מאימתי קורי את שמע בערבית ,פו ווע מעג מע ליינע קריאת שמע ביינאכט ,ווי נאר דער רבי ר' זושא האט געהערט די ווערטער מאימתי קורי את שמע, האט ער זי אראפגעווארפ אוי די ערד או מיט א מורא'דיג פחד געשריג מאימתי ,מיט אימה או פארכט פו השי"ת )מאימתי איז א לשו פו אימה ,פארכט( ,קורי את שמע, דאר מע ליינע קריאת שמע ,מ'דאר האב א מורא'דיגע פארכט פו השי"ת ווע מ'ליינט קריאת שמע.
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
נ הריני מקבל עלי ה מ'דאר ליינע קריאת שמע מיט פארכט או ציטער ,או מ'דאר מקבל זיי אוי זי עול מלכות שמי ,או מ'זאל טראכט אז מ'איז זי גרייט מוסר נפש צו זיי פאר' הייליג באשעפער ,אזוי ווי ס'שטייט אי פסוק ובכל נפש ,אז מ'דאר זיי גרייט אוועק זי צו געב פאר' הייליג באשעפער .אזוי ווי דער הייליגער רבי ר' אלימל שרייבט אי צעטיל קט ,אז ביי פארשטעל ווי גליי א גרויסע פייער ערשט פסוק זאל מע זי ָ ברענט או פלאקערט ביז אינמיט הימל ,או צוליב קדושת השי"ת צוברעכט ער זיי טבע או ווארפט זי אריי אי פייער פאר' באשעפער'ס וועג .מ'דאר ליינע קריאת שמע מיט א געוואלדיגע התעוררות ,ס'זאל נישט ווער ווי א געוואוינהייט וואס לאזט נא ,או ס'איז מער נישט באליבט אויפ' מענטש, נאר יעד טאג זאל דאס זיי ביי אי ווי ס'איז א נייע זא וואס ער האט נא קיינמאל נישט געליינט.
ש ב.
ת"ת ויואל משה קרית יואל
מ'דאר ליינע קריאת שמע מיט א רואיגקייט ,אפטייל קלאר איי ווארט פונע צווייט ,מ'זאל דאס נישט ליינע שנעל או כאפעדיג ,אזוי ווי חז"ל זאג ,אז ווער ס'ליינט קריאת שמע או זאגט ארויס קלאר די אותיות ,קילט מע אי אפ די גיהנ.
נ רמ"ח איברי ה די ווערטער פו קריאת שמע זענע קעג די צוויי הונדערט אכט או פערציג ווערטער )רמ"ח( איברי פו א מענטש ,יעדעס ווארט פו קריאת שמע איז קעג איי אבר ,אזוי ווי חז"ל זאג, אז אויב מ'ליינט ערלי קריאת שמע ,נעמט יעדע אבר פונע גו ,איי ווארט פו קריאת שמע ,וואס דורכדע ווערט די אבר אויסגעהיילט .אבער באמת אז מ'ציילט אפ די ווערטער פו קריאת שמע ,זעט מע אז ס'פעלט דריי ,צו צאל פו רמ"ח, דערפאר האב חז"ל מתק געווע אז נאכדע וואס דער בעל תפלה האט שוי איינמאל געענדיגט ביז נא אמת ,זאל ער נאכאמאל איבער זאג די דריי ווערטער ה' אלקיכ אמת ,או מיט דע איז ער מוציא דע גאנצ ציבור מיט דריי ווערטער, או אויב מ'דאווענט ביחידות או ס'איז נישטא ווער ס'זאל מוציא זיי מיט די דריי ווערטער ,זאל מע זאג פאר קריאת שמע די דריי ווערטערֵ ,א' מל נאמ. מ'פירט זי אז דע ערשט פסוק ליינט מיט א הויכ קול ,כדי צו מעורר זיי די כוונה ,ווייל דורכדע וואס מ'זאגט הויע ,קע מע בעסער אינזי האב. אינמיט קריאת שמע טאר מע גארנישט ווינק איינער צו צווייט ,אוי נישט מיט די אויג. מ'פירט זי ארויפצולייג די רעכטע האנט אוי די אויג ביי ליינע די פסוק שמע ישראל ,כדי מ'זאל זי נישט אומקוק אוי אנדערע זאכ ,וואס ס'שטערט די כוונה. ביי זאג דאס ווארט אחד ,זאל מע אינזי האב ווי פאלגענד: ביי די אל" ,אז הקב"ה איז דער איינציגער באשעפער אי די גאנצע וועלט ,ביי די חי"ת ,זאל ער אינזי האב ,אז הקב"ה איז קעניג אוי די זיב הימל או אוי די ערד ,או ביי די דל"ת זאל ער טראכט ,אז הקב"ה איז דער איינציגסטער אי די פיר זייט פו די וועלט.
נ סו זמ קריאת שמע ה א גאנצע ווא דאר מע זיי שטארק געווארנט צו ליינע קריאת שמע פאר' סו זמ קריאת שמע ,או בפרט דאר מע אכטונג געב דערוי אי שבת קודש ווע מ'לייגט זי שלאפ שפעטער ווי א גאנצע ווא .ס'שטייט אי די משנה אי מסכת אבות ,רבי שמעו אומר ,הוי זהיר בקריאת שמע ,ר' שמעו זאגט אז מ'זאל זיי געווארנט צו ליינע קריאת שמע צייטלי ,דער רבינו יונה שרייבט ,אז דערפאר זאגט רבי שמעו דע לשו הוי זהיר ,מ'זאל זיי געווארנט ,ווייל דער זמ קריאת
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
שמע איז זייער א קורצע צייט ,דעריבער דאר מע שטארק אכטונג געב דאס נישט צו פארשפעטיג. ס'שטייט אי זוהר הקדוש ,אז אויב מ'לייענט נישט קריאת שמע אי צייט ,איז דער מענטש יענע טאג אי חר ר"ל. ס'שטייט פו אר"י הקדוש אז וויבאלד עס זענע דא אי קריאת שמע רמ"ח ) (248ווערטער ,דאס זענע קעג די רמ"ח איברי, דעריבער אויב מ'ליינט נישט קריאת שמע אי צייט ,ווערט דאס ווארט רמ"ח איבערגעדרייט צו חר) ,עס זענע די זעלבע אותיות( ,ווערט זיי תורה או תפלה פו יענע טאג נישט אנגענומע אי הימל. ס'שטייט אי ספר קנה בינה ,אז אויב מ'איז ח"ו נישט נזהר אי די מצוה פו ליינע קריאת שמע אי צייט ,דעמאלט הערט מע נישט צו די תפלות וואס דער מענטש איז מתפלל ווע ער איז א צרה רח"ל ,דעריבער דאר מע שטארק אכטונג געב נישט צו פארשפעטיג צו ליינע קריאת שמע אי צייט.
נ געשפירט אוי די בגדי אז זיי האב נישט געליינט קר"ש בזמנו ה ס'שטייט אי זוהר הקדוש )פ' בלק ד קפ"ו( רבי יצחק או רבי יהודה זענע געגאנגע אויפ' וועג ,או זיי זענע אנגעקומע צו די הויז פו רב המנונא סבא אי די שטאט כפר סיכני) ,לויט ווי ס'זעט דארט אויס פו זוהר הקדוש האט ר' המנונא סבא שוי דעמאלט נישט געלעבט( .רב המנונא סבא האט געהאט א איינציג זו וואס איז נא געווע יונג ,ער פלעגט יעד טאג גיי לערנע אי חדר ,יענע טאג ווע די חכמי זענע אהי אנגעקומע ,האט דאס קינד זיי באמערקט ווע ער איז אהיי געקומע פו חדר ,או זיי מאמע האט אי געזאגט ,גיי צו די הייליגע חכמי או בעט פו זיי ,אז זיי זאל די בענטש .האט ער אנגעהויב אהי צו גיי ,אבער ווע ער איז אנגעקומע נענטער צו זיי ,האט ער זי צוריקגעדרייט ,או געזאגט צו זיי מאמע ,אי וויל נישט גיי צו די חכמי ,ווייל זיי האב היינט נישט געליינט קיי קריאת שמע אי צייט ,או מיר האב געלערנט ,אז דער וואס ליינט נישט קיי קריאת שמע אי צייט, איז אי חר יענע גאנצ טאג .ווע די חכמי האב דאס געהערט ,האב זיי געזאגט ,יא ס'איז אמת ,מיר האב היינט טאקע נישט געליינט קריאת שמע אי צייט ,דאס איז אבער געווע צוליב דע וואס מיר זענע געווע באשעפטיגט ארויסצוהעלפ א חת מיט א כלה אז זיי זאל קענע חתונה האב ,או דער די איז ,העוסק במצוה פטור מ המצוה ,דער וואס איז באשעפטיגט צו טא א מצוה ,איז פטור צו טא א אנדערע מצוה .האב זיי געפרעגט דאס קינד ,פו וואו האסטו געוואוסט אז מיר האב היינט נישט געליינט קיי קריאת שמע אי צייט ,האט דאס קינד געענטפערט ,כ'האב דאס געשפירט פו דע גערו פו אייערע מלבושי ,די רבנ האב זי זייער געוואונדערט דערוי.
ש ג.
ת"ת ויואל משה קרית יואל
â€Ť×”×œ×›×” פו×&#x; די וו×?ך m`e a` ceaik zekld hiiwkiliixt hin oiif cakn iia ,yxrcp` o`h sx`c'n f` hiihyx`t cpiw q`c aie` elit` ,fi` rn`n oe` rh`h ` obl`t oet aeig xrc (f obrw xra` fi` q`c ,oxrhlr ic iee xrqra oriihyx`t iif f` orpiin iif f` j`q` xriif q`c orn hrf xrcpiw fi` ,mrc o` elit` oe` ,o`h ev sx`c'n q`ee mi` iee xrqra oriihyx`t oxrhlr ic qphyxr liiee ,dkld ic f` hl`d xr aie` elit` oqiid rn`n oe` rh`h xrc q`ee qrl` dgny ` hin obl`t ev dxezd on aeig ` `c .yxrcp` oiif sx`c'q fi`'n f` ofiieeqiex` oe` oxrdevqie` aiiegn orn fi` ,cpiw o'x`t xqen ob`f rn`n ic xrc` rh`h xrc oree (g q`c liee'n f` ofiiee hyip oe` oriixywixev hyip qge dlilg oe` ,xreey o` hnew'q aie` elit` ,lawn q`c xr yh`k cpiw mrpet daeh obic'zn` mrc xqen ixac ic hin orpiin oxrhlr ic f` oqiee l`f'n ,oxrd hyip .hyipk`p q`c hiihyx`t l`f ,cpiw ` x`t yh`t ` oarbrb l`n` oa`d oxrhlr ic oree ,oiif hpx`eerb xriif orn sx`c i`ce` oe` (h mi` oliee oxrhlr ic oe` ,mi` x`t daeh ` fi` q`c f` oiihyx`t oe` ,ht`yail ` hin ornrpp` q`c orn .zecn rheb hin oqw`eeqie` l`f xr f` oiif jpgn q`c hree'n ohk`xh oe` ,otehyt` hyip q`c orn x`h ,o`h ev qrtr hlrt`a rn`n xrc` rh`h ` oree (i metl ,o` mi` hnew'q xreey iee welig oiiw hyip ,hiidprcixtev oe` wyg ` hin o`h skiz x`p ,xrhrty o`h .orn hnew`a xky xrn ql` ,o` jif hbpxrhy'n xrn iee ,`xb` `xrv ,sqei ev hb`frb h`d awri f` ,ayie zyxt oi` hiihy'q q`ee mrc oet orpxrlqiex` rw`h jif orn orw q`c h`d xr ,hiixb oia ji` hxrthprrb h`d sqei oe` ,mky oi` s`y ic ory`t q`ee xrcixa rpiif ev oiib l`f xr iif olree xyt` oe` hpiit mi` oa`d xrcixa rpiif f` hqe`eerb h`d xr yh`k ,lrt`a q'rh`h oiif orneprbp` .m`e a` ceaik zevn oiif ev miiwn ick zefixf hin orbp`brb xr fi` j`c ,orpr'bxd x`b mi` ic oi` orn hpitrb ,hkrpw j`q` h`drb h`d xr oe` mixvn oi` biprw oreerb oiey fi` sqei oree xrhrty jie` qpiil` h`d oe` hiif ic oi` hlrhyrb qrl` xr h`d ,a` ceaik zevn ev ornewrb fi`'q oree f` ,miweqt .awri obrw oiib ev cxrt ic hp`tyrbpii` q'pal iia bicpriif liiee ,x`i (22) bivp`eev oe` iieev awri oet hlrtrb sqei h`d x`txrc f` ,orn hpitrb jie` rpiif oet bp`lx`t ic ailev orbp`brb fi` xr yh`k ,m`e a` ceaik zevn oreerb miiwn hyip xr h`d fied .oxrhlr oe` ,m`e a` ceaik zevn oi` hpx`eerb oiif sx`c'n wx`hy iee orpxrlt`x` jif xin otx`c mrl` mrc oet .wyg qiexb hin skiz lrt`a xriif o`h
ת"ת ויו×?ל מ׊ה קרית יו×?×œâ€Ź
.׊ ד
â€Ť×’×œ×™×• ×?×– ×Ş×Ş×˘× ×’â€Ź https://telegram.me/Publications_MM
יארצייט פו די ווא יארצייטפו פו קומענדיג דע אויסדידייארצייט פאלטאויס טבת,פאלט מיטוואי"זכ'טבת דינסטאג - קומענדיג מגיד זי"ע. דובנעררמב" הייליגער משה ב דער דער מיימו,זי"ע - יעקבר'קראנ רבינו רבי הרה"קהרה"ק דער הייליגער רמב" ,רבינו משה זי"ע איז געבויר אי י"ד ניס ד' אלפי תתצ"ה צו זיי פאטער ר' מיימו וועלכער איז געווע זייער א גרויסער חכ בחכמת התורה ,או איז געווע דער דיי אי די שטאט קורדובא וועלכע געפינט זי אי שפאניע ,ער האט געשטאמט פו גאר א מיוחס'דיגע משפחה או געצויג זיי יחוס ביז דוד המל ע"ה. *** וואנדער שטעק גענומע דע ַ אי יאר ד' אלפי תתק"ח ווע דער רמב" איז אלט געוואר 13 יאר האב די איד אי שפאניע גאר שטארק געליט פו די גוי וועלכע האב געצוואונגע די איד זי צו שמד' רח"ל ,וואס צוליב דע זענע זייער אסא איד אנטלאפ ,אוי ר' מיימו או זיי משפחה האב פארלאזט זייער היימלאנד או גענומע דע וואנדער שטעק או געגאנגע אי א אנדערע שטאט אי שפאניע, ַ אבער זיי האב נישט געקענט דארט בלייב צו לאנג ווייל די רשעי האב איינגענומע מער או מער חלקי פו שפאניע ,דעריבער האט ר' מיימו באשלאס צו גיי קיי צפו שפאניע וואו ער האט געוואוינט עטליכע יאר ,ביז ווע ער האט באשלאס אינגאנצ צו פארלאז זיי היימלאנד שפאניע או איז געפאר קיי פאס אי אפריקע. דארט אי פאס האב די איד נישט געטארט היט קיי אידישקייט אי די עפענטליכקייט ,או האב פרובירט צו היט תורה או מצוות אי די באהעלטעניש ,דארט האט דער רמב" געשריב א טרייסט בריוו צו די דארטיגע איד וועלכע האב געלעבט אי אזא שווערע מצב ,או האט זיי מחזק געווע נישט צו פארליר די אמונה ,דארט האט דער רמב" געשריב דע איגרת השמד קלארצושטעל וויאזוי א איד דאר #זי פיר ווע ער האט אזא סארט נסיו פו שמד רח"ל. צוליב די שווערע מצב האט ר' מיימו או זיי משפחה מער נישט געקענט פארבלייב אי די שטאט פאס ,דעריבער האט ער באשלאס צו אנטלויפ ,או אי ג' אייר ד' אלפי תתקכ"ה אינמיט די נאכט האט ער זי אויפגעהויב מיט זיי משפחה או זי ארויסגעלאזט אויפ' מסוכנדיגע וועג קיי אר $ישראל ,די רייזע איז געווע באגלייט מיט שווערע וועטערס או ווילדע שטורעמעס אויפ' י ,או ג' סיו איז דער שי #אנגעקומע צו פארט פו עכו. צוליב די גרויסע ארימקייט וואס האט געהערשט אי אר $ישראל, איז ר' מיימו נישט געבליב צו לאנג אר $ישראל נאר ער איז
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
געפאר קיי מצרי וואו ער האט זי באזעצט אי די שטאט פאסטאט ,א קורצע צייט נאכדע איז ר' מיימו נפטר געוואר. *** ר' דוד'ס פארמעג איז דערטרונקע געוואר ווע דער רמב" איז אנגעקומע קיי מצרי ,איז מצרי געווע אונטער די קורדישע הערשאפט ,די איד האב דארט געהאט פרייהייט או האב געקענט רואיג היט תורה או אידישקייט ,דער רמב" האט געהאט א ברודער ר' דוד וועלכער האט איבערגענומע דע גאנצ עול פו פרנסה אי שטוב ,אזוי ארו האט דער רמב" געהאט די רואיגקייט צו זיצ או לערנע אומגעשטערט ,או האט געשריב זיינע הייליגע ספרי ,איינמאל האט ר' דוד -וועלכער האט געהאנדלט מיט טייערע דימאנט שטיינער -זי ארויסגעלאזט אוי #א ווייטע רייזע או אונטערוועגנס האט זי זיי שי #דערטרונקע או האט שאד געהאט זיי גאנצע פארמעג או איז געוואר א גרויסער ארימא ,דעמאלט איז דער רמב" געבליב א קיי שטיצער ,או ס'איז ארויפגעפאל אוי #אי די גאנצע עול צו שפייז זיי משפחה ,פו גרויס צער איז דער רמב" קראנק געוואר ,או איז געווע צוגעבונד צו בעט א יאר צייט. געוואר א גרויסער דאקטאר ווע דער רמב" האט געזע אז ער מוז עפעס טא פאר פרנסה, נישט וועלענדיג הנאה האב פו זיי תורה ,האט ער באשלאס זי פא וואס ער האט אריינצולייג אי דאקטעריי ,דאס איז געווע א ַ שוי אביסל געלערנט אי זיינע יונגע יאר אי שפאניע. דער רמב" האט זייער שטארק מצליח געווע ,או ביז א קורצע צייט איז ער איבעראל באוואוסט געוואר אלס א אויסגעצייכענטע דאקטער ,זיינע מעדעצינע זענע איבעראל באקאנט געוואר אלס וואונדערבאר ,או ער האט געצויג דערפו שיי פרנסה ,ער האט געארבעט זייער שווער אויפנעמענדיג מענטש פו גאנ $פרי ביז גאר שפעט ביינאכט.
ש ה.
ת"ת ויואל משה קרית יואל
נישטא קיי מינוט צייט צו רעד אזוי ווייט איז ער געווע פארנומע אז ווע ר' שמואל אב תיבו - וועלכער האט זי אפגעגעב מיט' איבערטייטש דע רמב"'ס ספרי -האט געמאלד פאר' רמב" אז ער וויל קומע קיי מצרי כדי ער זאל אי ארויסהעלפ מיט עטליכע עניני איבער זיינע ספרי ,האט אי דער רמב" צוריק געענטפערט מיט א בריוו )תשובת הרמב" סימ קמ"ג( שרייבענדיג ווי פאלגענד. דו וועסט גארנישט פארדינע פו קומע צו מיר קיי מצרי אויסער זעע מיי פני ,ווייל יעד טאג פארטאגס גיי אי צו סולטאנס פאלא ,$או אויב ס'איז נישטא דארט קיי שו פראבלע גיי אי נא א האלב טאג צוריק אריי אי שטאט ,או גליי ביי אריינגאנג ווארט מי שוי אפ זייער אסא מענטש, איד או להבדיל גוי ,חשוב'ע לייט או פשוט'ע ריכטער ,פאליציי פריינט או פיינט ,אי בעט זיי אז מ'זאל מי אויסווארט כדי אי זאל קענע עפעס עס ,דאס איז די איינציגסטע עס וואס אי בי טוע במש די 24שעה אי טאג ,דערנא בי אי פארנומע זיי אויסצוהייל או צו שרייב רעצעפט פאר זייערע קרענק ,מ'הערט נישט אוי #אריינצוקומע או ארויסצוגיי ביז ווע עס ווערט נאכט ווע אי בי שוי אזוי אפגעשוואכט אז אי קע שוי אפילו נישט רעד.
דער רמב" האט געשריב הייליגע ספרי וועלכע זענע אנגענומע געוואר אי גאנ כלל ישראל במש אלע יאר אי גלות ביז' היינטיג טאג ,טרא זיי פארנומענער סדר היו אינע סולטאנס הוי אלס דאקטאר או דערנא ביי זי אי שטוב וואו ער האט אויפגענומע מאס פאציענט ביז שפעט אויפדערנאכט, פונדעסטוועג האט דער רמב" באוויז צו שרייב זיינע וואונדערליכע חיבורי אי אלע מקצועות התורה. ***
פירוש המשניות להרמב" דער רמב" האט אנגעהויב צו שרייב דע פירוש המשניות ווע ער איז נא געווע אי די יונגע צוואנציגער יאר ,ער האט געשריב דע געוואנדערט פו איי לאנד צו ַ וואונדערליכ פירוש בשעת ער האט צווייט ,או ער האט דאס געענדיגט זייענדיג אי מצרי. דער פירוש המשניות איז א הערליכע ארבעט וועלכע איז געשריב מיט א קורצע לשו ,צו מסביר די משנה מיט א קלארקייט לויט ווי ס'איז מבואר אי די גמרא ,אויסער דע האט ער פאר יעדע מסכתא מוסי געווע א הקדמה אי וועלכע ער איז מסביר די שייכות פו די מסכתא צו די פריערדיגע מסכתא. דער פירוש המשניות איז געשריב געוואר אוי די אראבישע שפרא או שפעטער האט מע דאס איבערגעזעצט אוי לשו קודש.
י"ג עיקרי
ס'קומט אויס אז אינמיט די ווא קע א איד נישט רעד צו מיר, אויסער שבת קודש קומט כמעט דער גאנצער קהל נאכ' דאווענע או אי לער זיי אויס הלכות ווי אזוי זי צו פיר ,מיר לערנע ביז מיטאג או דערנא גייט מע אהיי ,עטליכע פו זיי קומע נאכדע צוריק או זיי לערנע מיט מיר פו נא מנחה ביז זמ מעריב.
צוויש די זאכ וואס דער רמב" שרייבט אי פירוש המשניות )סנהדרי פרק חלק( זענע די באקאנטע י"ג עיקרי האמונה ,די דרייצ יסודות וואס דער רמב" האט אראפגעשטעלט אז ווער עס גלייבט נישט אי איינע פו זיי ,איז א אפיקורס או האט נישט קיי חלק אי כלל ישראל רח"ל.
הוי דאקטער פונע סולטא
ספר משנה תורה
זיי בארימטער נאמע אלס דאקטאר איז שטארק באקאנט געוואר ,או איז דעריבער אויפגענומע געוואר אלס דער פריוואטער הוי #דאקטער פונע סולטא ,ער איז באצאלט געוואר פונע סולטאנס קאסע ,דאס איז געווע א טובה פאר די איד ,ווייל ער האט געהאט גאר א שטארקע השפעה אויפ' סולטא או האט אסא גע'שתדל'ט לטובת די איד פו די גאנצע וועלט. מקרב געווע איד צו תורה דער רמב" איז געווע דער מנהיג פו די איד אי מצרי ,ער האט זי אסא אפגעגעב צו העלפ די איד מיט אלע זייערע געברויכ, אוי האט ער זי געזארגט איבער זייער רוחניות'דיג מצב ,ער האט זי שאר #ארויסגעשטעלט קעג די קראי וועלכע האב געוואלט אויסרייס די תורה ]זיי האב נישט געגלייבט אי תורה שבעל פה או האב אריינגעטיישט אי די פסוקי פו תורה שבכתב ווי אזוי זיי הא�� געוואלט[ ,או האב געהאט א שטארקע השפעה אי מצרי איידער דער רמב" איז אהי אנגעקומע ,מיט זיי פעסטע קעגנערשאפט האט ער זיי אינגאנצ באזיגט ,או האט פרובירט זיי מקרב צו זיי או צוריקצוברענגע צו די תורה או די אמת'דיגע אידישקייט.
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
צוויש די ספרי וואס דער הייליגער רמב" האט געמאכט איז דער ספר משנה תורה וועלכער אנטהאלט אלע הלכות פו די גאנצע תורה מיט א קלארע מסודר'דיג אופ ,או איז פו די הויפט יסודות פאר' שלח ערו. דער הייליגער רמב" איז פאררעכענט אלס דער רב של ישראל ,אי אלע דורות האט מע זי געפלאגט צו פארשטיי יעדעס ווארט או אות וואס דער רמב" האט געמיינט ,מ'האט פרובירט צו פארענטעפער יעד שווער רמב".
איגרת תימ
אי אלע לענדער האט מע זי גערעכענט מיט א ווארט פונע הייליג רמב" ,ווע ס'איז אויפגעקומע אי לאנד תימ א פאלטשער משיח, האב זי די ערליכע איד געוואנד צו רמב" פרעגענדיג אויב יענער איז גערעכט או ווי אזוי מ'דאר זי אומגיי מיט יענע ,האט דער רמב" אפגעשריב דע איגרת תימ או האט אראפגעשטעלט די יסודות אי די אמונה אי ביאת משיח צדקינו ,או זיי געווארענט אז זיי זאל זי בשו אופ ח"ו נישט לאז פארפיר פו די פאלשע דיעות. דער בריוו פונע רמב" האט געהאט גאר א שטארק אפקלאנג ,או צוליב דע האב זי די איד נישט געלאזט פונע משיח שקר או זענע געבליב ערלי.
ש ו.
ת"ת ויואל משה קרית יואל
דער סו פונע פאלטש משיח איז געווע זייער א ביטערער ,ער איז געגאנגע צו הערשער פו תימ או זי פארגעשטעלט אלס משיח או אלס באווייז פו זיי שטארקקייט האט ער געזאגט ,אז אפילו אויב קא ּפ ,וועט ער נא אל %בלייב לעב ,דער מ'וועט אי אפהאק זיי ָ הערשער האט דאס אויספרובירט או ווי פארשטענדלי איז ער געבליב טויט אויפ' פלא ,%או א דאנק דע וואס די איד זענע געווע דערווייטערט פונע פאלש משיח ,זענע זיי ניצול געוואר אז דער הערשער האט זיי גארנישט געטא . די ווערטער פונע הייליג רמב" זענע גאר שטארק שיי אוי היינטיגע צייט אי עיקבתא דמשיחא זי צו האלט מיט די קלארע אמונה ,נישט צו ווער מיטגעריס מיט די ציוני ימ"ש ,נאר מ'זאל ווארט מיט אמונה שלימה אוי ביאת המשיח במהרה בימינו. ***
ספיקות אי די עקרי אמונה דער מחבר פונע ספר תולדות יעקב יוס )רבי יוס פו פולנאה זי"ע( שרייבט אי זיי ספר צפנת פענח )פרשת יתרו ד רכ"ח( וואס ער האט געהערט פו זיי רבי' דער הייליגער בעל ש טוב זי"ע ,אז איינמאל איז געשיקט געוואר א שאלה צו הייליג רמב" פו א געוויס לאנד - וואו עס האב געוואוינט זיבעציג טויזנט איד -ווי זיי שרייב ,זאל אונז דער רבי לערנע פו וואו לערנט מע ארויס דע עני פו תחיית המתי ,כאטש די חכמי לערנע דאס ארויס פו פסוקי ,אבער וויבאלד ס'שטייט נישט קלאר אי די תורה ,קע מע דא אפשר לערנע אנדערש ]ח"ו[. ווע דער רמב" האט ערהאלט דע בריוו איז ער אויפגעשוידערט געוואר ,ער האט נישט געקענט פארשטיי ווי אזוי עס נעמט זי צו אידישע קינדער אזעלכע ספיקות אי די עיקרי אמונה וואס מיר האב מקובל פו אונזערע עלטער ,ער אליי האט נישט געוואלט צוריקשרייב פאר זיי קיי תירו ,%נאר ער האט געהייס פאר זיי תלמיד רבי יהודה אב תבו זצ"ל זאל זיי צוריקשרייב . רבי יהודה האט אפגעשריב א לאנג בריוו וואו ער האט ארויסגעברענגט דאס גאנצע עני פו תחיית המתי ,או ער האט זיי געשריב ,אז וויבאלד זיי האב געהאט אזא פראגע ,איז א באווייז אז זייער נשמה שטאמט נישט פו אברה יצחק ויעקב ,נאר פו סדו או עמורה ,אויב קענט עט %לייקענע אי די ווערטער פו די הייליגע חכמי ,מוז זיי אז עט %זענט נישט אפגעהיט פו מאכלות אסורות, ממילא ווערט ענקער גו או שכל אנטוויקלט פו נישט כשר'ע עס , או דאס איז גור אז ענקער שכל ווערט טמא או פארשטאפט ,או עט %פארשטייט'ס נישט די ווערטער פו די הייליגע חכמי וואס זענע אויסגעלייטערט הייליג ,דערפאר זענע ענקערע נשמות אויפגעטוישט געוואר מיט די נשמות פו סדו ועמורה. או ער פירט אויס ,אז ווייל עט %האטס געהאט אזא ספק ,וועט קומע אוי ענק א שרעקליכע שטרא ,א קורצע צייט נאכדע איז טאקע אויפגעשטאנע אוי זיי א שלעכטער קעניג או האט זיי אלע אויסגע'הרג'ט רח"ל ,זיי האב אפילו פרובירט זי צו איינצובעט ,אז זיי גייע זי שמד' רח"ל ,כדי ער זאל זיי לאז לעב ,אבער ער האט בשו אופ נישט געוואלט ,או עס איז נישט געבליב קיי זכר פו זיי רח"ל.
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
די פטירה פונע רמב" אינע טאג כ' טבת אי יאר ד' אלפי תתקס"ה איז דער הייליגער רמב" נפטר געוואר אי עלטער פו 69יאר ,איבערלאזנדיג א וועלט מיט טויזענטער תלמידי ,די וועלט איז פינסטער געוואר, איבער גאנ $כלל ישראל וואו ס'איז נאר אנגעקומע די בשורה איז געוואר א גרויסער טרויער ,יעדער האט באוויינט דע גרויס פארלוסט פו דע תורה ריז ,אוי להבדיל די גוי וועלכע האב שטארק הנאה געהאט פו זיי געוואלדיגע חכמה. דער מצרי'שער קיסר להבדיל האט געשאנקע צו די לויה א קעניגליכע וואג איינגעשפאנט צו זעקס פערד וועלכע זאל פיר דע ארו פונע רמב" מיט גרויס כבוד אזוי ווי עס ּפ ַאסט פאר אזא פערזענליכקייט ,אי די באגלייטונג פו טויזנטער תלמידי האט מע ארויפגעפירט דע ארו קיי אר $ישראל אזוי ווי דער רמב" האט עטליכע מאל געבעט ,ווע מ'איז אנגעקומע קיי אר$ ישראל זענע טויזענטער איד ארויסגעקומע אפגעב דע לעצט כבוד פאר דע הייליג רמב". ירושלי אדער טבריה ס'איז געוואר א שטארקער וויכוח צוויש די תלמידי וואו מ'זאל באערדיג דע הייליג רמב" ,עטליכע תלמידי האב גע'טענה'ט אז אזא גרויסע פערזענליכקייט דאר #באערדיגט ווער נעב ירושלי עיר הקודש ,נאנט צו גרעסט ישוב פו איד ,אבער די איינוואוינער פו טבריה האב גע'טענה'ט אז דער רמב" דאר# באערדיגט ווער אי טבריה ווייל עטליכע פו זיינע קרובי זענע געווע דארט באערדיגט. די תלמידי האב נישט געקענט באשליס וואס צו טא ,דעריבער האט זי די קבורה פארזוימט א שטיק צייט ,דער באשלוס איז אבער געקומע דור א אינטערסאנטע מעשה וואס האט דעמאלט פאסירט ,אינמיט' די לויה זענע אנגעקומע א גרופע פו בער דרייסיג רויבער ,ווע זיי האב געזע אז עס גייע אזויפיל מענטש פירענדיג א רייכע וואג איינגעשפאנט צו זעקס פערד ,זענע זיי באפאל די גרופע מיט א ווילדקייט או האב באפויל אז יעדער זאל זיי שוי אהינגעב אלע געלטער או ווערדפולע חפצי וואס מ'פארמאגט מיט זי. געוואלט אריינווארפ אי טיי פו גרויס פחד זענע זי אלע באגלייטער צולאפ ,או בלית ברירה האב זיי איבערגעלאזט דע הייליג ארו פונע רמב" אי די הענט פו די רויבער ,די רויבערס האב צוגעכאפט צו וואג או געפירט צו טיי ,וועלנדיג אריינווארפ דע ארו אי טיי רח"ל. עטליכע פו די רויבער'ס האב פרובירט אראפצונעמע דע ארו פונע וואג ,אבער צו זייער ערשטוינונג האב דאס נישט געקענט
ש ז.
ת"ת ויואל משה קרית יואל
ריר פו פלא ,$ווע זיי האב געזע אז זיי קענע נישט ,האב זי אלע דרייסיג רויבער'ס צוזאמגענומע או אינאיינע האב זיי פרובירט דאס אויפצוהייב ,אבער זיי האב בשו אופ נישט געקענט.
דער ארו איז אליינס געפאר ווע די איד זענע צוריקגעקומע ,האט זי דער וואג פלוצלונג פאר פו זי אליי אויפ' וועג קיי טבריה ,או דאס איז גענומע ָ געווע גענוג באווייז אז דארט דאר #מע אי באערדיג ,או איז געקומע לקבורה ווערענדיג באגלייט דור טויזענטער איד וועלכע האב באוויינט די גרויסע אבידה.
די רויבער האב איינגעזע אז דאס איז נישט קיי פשוט'ע זא ,או האב זי דערשראק זאגענדיג אז ס'איז זיכער אז דער נפטר איז גאר א הייליגער מענטש ,פו גרויס שרעק זענע זיי צוריקגעגאנגע צו די אנטלאפענע איד או זיי געבעט אז זיי זאל צוריקנעמע דע ארו או אי באערדיג.
אוי #די מציבה פונע הייליג רמב" שטייט ,ממשה ועד משה לא ק כמשה ,פו משה רבינו ביז רבי משה ב מיימו איז נישט געווע אזא גרויסער מענטש.
זכותו הגדול יג עלינו ועל כל ישראל *** ר' מיימו איז געוואר א איידע ביי קצב
מאכ פו וואס מענטש רעד ,נאר ער זאל חתונה האב מיט די טאכטער פונע קצב.
ס'שטייט אי סדר הדורות אז זיי טאטע דער גרויסער גאו או אינדערפרי האט ר' מיימו באשלאס קיינע נישט צו פרעג ,נאר מתמיד ר' מיימו ז"ל האט אי זיינע יונגע יאר געטראכט אז ער וויל ער איז גליי געגאנגע צו קצב ,אנקומענדיג האט זי דער קצב נישט חתונה האב ,כדי דער עול הפרנסה זאל אי נישט שטער געוואונדערט וואס ער האט אזא פו לערנע ,ביז איינמאל האט ער זכיה אז דער גאו ר' מיימו קומט גע'חלומ'ט אז מ'זאגט אי פו " רמב פונע שמי יראת די צו אי ,האט אי ר' מיימו פאר קיי שפאניא הימל ,ער זאל ָ דערציילט אז זיי נסיעה איז נאר ער ווייל קורדובא אי די שטאט דער רבי זי"ע האט דערציילט ,אז דער הייליגער ישמח משה צוליב אי ,ווייל ער וויל ווער ביי דאר #ווער א איידע ביי האט אמאל מתפלל געווע אז ער זאל זוכה זיי צו האב אי א איידע ,דער קצב האט דארטיג קצב. כאטש א חלק פו יראת שמי פו די אבות הקדושי ,האט נישט געגלייבט וואס ער הערט, אינדערפרי האט ר' מיימו מע אי געענטפערט פו הימל אז ס'וועט אי זיי צו שווער או געזאגט אז ער שפירט אז ער געטראכט אז דער חלו איז א דאס אויסצוהאלט ,ער וועט נישט דערהייב דע גרויס איז נישט ראוי צו נעמע אזא חלו ווי אנדערע חלומות וועלכע פחד וואס די אבות הקדושי האב געהאט פו הקב"ה ,האט חשוב' איידע ,האט אי ר' מיינע גארנישט ,אבער ווע דער דער ישמח משה געבעט אז ער וויל כאטש שפיר די יראת חלו האט זי איבערגע'חזר'ט שמי פו די נביאי ,האט מע אי געענטפערט דאס מיימו דערציילט וועג דע חלו. עטליכע נעכט ,הא�� ער זעלבע ,האט ער געבעט אז ער זאל שפיר די יראת שמי ווע דער קצב האט געזע אז ר' פאר קיי פו די תנאי או אמוראי האט מע אי געענטפערט די מיימו מיינט דאס זייער ערנסט, באשלאס אז ער ָ . זא זעלבע האט ער מסכי געווע צו שפאניא או זי אינטערסיר אוי# שידו ,או נא א שטיק צייט איז דע קצב פו קורדובא ,ווע ביז דער ישמח משה האט געבעט ,אז ער וויל האב די יראת פארגעקומע די חתונה ,נא א ס'איז אנגעקומע די ידיעה אי שמי פונע הייליג רמב" ,האט מע אי געזאגט אז דאס יאר איז אי געבויר געוואר א זו קורדובא אז דער באקאנטער קע מע אי געב ,אבער תיכ ווע ער האט אנגעהויב צו למזל טוב ,ר' מיימו האט א גאו ר' מיימו דאר #אנקומע ,שפיר דע סארט יראת שמי ,איז אי פו גרויס פחד געגעב פאר' קינד דע נאמע זענע די חשוב'ע מענטש פו כמעט ארויסגעפלויג די נשמה ,או ער האט מתפלל געווע שטאט אי קעג געגאנגע או אז מ'זאל עס אוועקנעמע פו אי. משה. אויפגענומע, שיי זייער גליי נאכדע איז זיי פרוי ל"ע שמועסענדיג האט ר' מיימו זי נפטר געוואר ,או ר' מיימו האט נאכגעפרעגט איבער' קצב פו שטאט ,האב אי די ראשי קהלה חתונה געהאט מיט א צווייטע פרוי או ס'איז אי געבויר געוואר געפרעגט מיט וואונדער פארוואס ער פרעגט זי נא אויפ' קצב, עטליכע קינדער ,אבער מיט' עלטסט קינד משה האט זי דער ער איז דא זייער א פשוט'ער מענטש או א גרויסער ארימא, טאטע ר' מיימו שטארק מצער געווע ,ווייל ער האט ממש וואוסענדיג ביינאכט האט ער זי גע'חלומ'ט ,אז ער זאל זי נישט גארנישט געקענט לערנע ,אפילו עברי האט ער נישט געקענט, וויפיל ער האט נאר פרובירט איז אי דאס לערנע נישט געגאנגע.
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
ש ח.
ת"ת ויואל משה קרית יואל
דאס קינד איז אנטלאפ וויבאלד דאס קינד משה האט גארנישט געקענט לערנע ,האט אי זיי משפחה אביסל גע'רודפ'ט ,פו גרויס צער איז ער אנטלאפ פו שטוב או איז אנגעקומע אי א פרעמדע פלא $וואו הרה"ק ר' יוס# דער אב מיגאש איז געווע רב ,אנקומענדיג מיד או ערשעפט פונע וועג ,האט ער זי געזעצט אי א ווינקל פו בית מדרש או איז איינגעשלאפ ,ביינאכט ווע דער שמש האט צוגעשפארט דע טיר פו בית מדרש האט ער אי נישט באמערקט ,או איז געבליב אליינס אי בית מדרש. אינמיט די נאכט האט ער זי אויפגעוועקט פו זיי טיפ שלא,# ווע ער האט זי דערזע אליינס אי א בית מדרש ,האט ער זי גוט אויסגעוויינט פאר' אויבערשט אוי #זיי ביטער גורל אז ער איז אזא ע האר $או איז אנדערש פו זיינע ברודערס וועלכע זענע גרויסע תלמידי חכמי. אזוי וויינענדיג איז ער נאכאמאל איינגעשלאפ ,אינדערפרי ווע ער איז אויפגעשטאנע האט ער געשפירט א דערהויבענקייט ,או איז צוגעגאנגע צו שמש או אי געזאגט אז ער איז יתו פו דער פרעמד או ער בעט אויב ס'איז מעגלי אי צוצושטעל א מענטש מיט וועמע ער זאל לערנע ,ווייל ער וויל לערנע תורה או דאווענע. דער שמש האט אי געפירט צו רב ,הרה"ק ר' יוס #דער אב מיגאש ,דער רב האט אי געדינגע א מלמד וועלכער זאל לערנע מיט אי ,או וואונדער איבער וואונדער ,ער האט זייער שטארק מצליח געווע ,או אי א קורצע צייט האט ער שוי גוט געקענט עברי ,או אנגעהויב צו לערנע חומש או גמרא ,דע צווייט זמ האט דער מלמד געזאגט אז ער שוי נישט וואס צו לערנע מיט אי ,אזוי אז דער רב הרה"ק ר' יוס #דער אב מיגאש האט אליינס געלערנט מיט אי ,או איז געשטיג מער או מער ,או איז געוואר א גרויסער תלמיד חכ ,אוי אי אנדערע חכמות האט ער געהאט שטארקע ידיעות. געהאלט א וואונדערבארע דרשה א צייט שפעטער האט ער חתונה געהאט ,דערנא האט ער באשלאס אהיימצופאר או זי פארשטעל פאר זיי משפחה ,ווע ער איז אנגעקומע קיי קורדובא איז ער גליי צוגעפאר צו ראש הקהל נישט ארויסגעבענדיג ווער ער איז ,או האט אי געבעט אז ער זאל אי לאז דרש'ענע אי בית מדרש ,דער ראש הקהל וועלכער האט געזע אוי #אי אז ער זעט אויס ווי א חשוב'ע איד האט גליי מסכי געווע דערצו. צו באשטימט צייט האט ער געהאלט א וואונדערבארע דרשה וואס האט באצויבערט אלע תלמידי חכמי פונע שטאט אריינגערעכענט זיי טאט ר' מיימו או זיינע ברודערס וועלכע זענע אוי דארט געווע בשעת די דרשה נישט האבענדיג די מינדענסטע השגה ווער ער איז.
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
ביי סו #פו די דרשה האט ער געטייטשט א פסוק או ארויסגעברענגט אז ס'איז דא א מציאות אז אפילו איינער וועלכער האט נישט געקענט לערנע ,ער האט אפילו נישט געקענט קיי עברי אדער א פסוק חומש ,קע ווער א גרויסער תלמיד חכ, כאטש זיי זיידע איז געווע א פשוט'ער קצב. ווע ער האט געענדיגט אויסצוטייטש דע פסוק האט ער זי פארגעשטעלט אז ער איז דער אייניקל פונע קצב או דער זו פו ר' מיימו ,ס'איז געוואר א געוואלדיגע שמחה ביי ר' מיימו. *** ער וויל הרג'ענע דע קעניג די מיניסטאר האב זייער מקנא געווע דע רמב" אז ער איז אזוי חשוב ביי קעניג ,דעריבער האב זיי געזוכט אלע ערליי בלבולי קעג אי. איינמאל זענע די מיניסטאר געקומע צו קעניג ,או עדות געזאגט אז זיי האב קלאר געהערט ווי דער רמב" זאגט פאר איינע אז ער וויל הרג'ענע דע קעניג. דער קעניג האט באפויל אז מ'זאל דאס נאכפארשט ,או וויבאלד יענע וועמע מ'האט אויסגעפארשט זענע אוי געווע גרויסע שונאי ישראל ,האב זיי געזאגט אז ס'איז ריכטיג ,דער קעניג האט דאס אבער נישט געגלייבט או האט געזאגט אז כאטש לויט' געזע $מוז ער הרג'ענע דע רמב" ,אבער זיי האר $לאזט דאס נישט צו ,ער קע נישט הרג'ענע בידי אזא הייליג מענטש, דעריבער וועט ער מאכ א גורל אזוי ארו וועט עס נישט זיי אוי# זיי אחריות נאר ס'וועט פאסיר לויט ווי אזוי ס'וועט זי פיר פו הימל. געשריב אוי ביידע די זעלבע דער קעניג האט באפויל אז מ'זאל אריינלייג צוויי צעטלע אי א קעסטל ,אוי #איי צעטל זאל שטיי "לעב" או אוי #די צווייטע זאל שטיי "טויט" ,או מארג זאל דער רמב" ארויסציע איי צעטל, או מ'זאל אויספיר דאס וואס ס'שטייט אוי #יענע צעטל. דער מיניסטאר וועלכער האט צוגעגרייט דע גורל האט פאר גרויס שנאה באשלאס אויפצושרייב אוי #ביידע צעטלי "טויט", ביינאכט ווע דער מיניסטער איז געגאנגע אי קרעטשמע זי אנשיכור' ,האט ער דערציילט פאר זיינע חברי זיי קלוג איינפאל או יעדער האט זי זייער געפרייט דערצו. צומארגענס האט דער רמב" מתפלל געווע צו הקב"ה אז זיי גורל זאל אויסקומע צו לעב ,או דערנא איז ער געגאנגע אי געריכט וואו דער קעניג או די מיניסטאר זענע שוי געווע פארזאמעלט ,דער רמב" האט באמערקט ווי זיינע שונאי שמועס צוויש זי מיט פרייד ,האט ער פרובירט אויפצוכאפ וואס זיי רעד ,האט ער געהערט ווי איינער זאגט פאר' צווייט אז ס'איז נישט קיי ספק אז דער רמב" וועט באלד זיי טויט. דער רמב" האט אריינגעטראכט ,מ'גייט דא ארויסנעמע א גורל אויב אזוי ווי אזוי קע יענער זאג מיט אזא זיכערקייט ,פלוצלונג
ש ט.
ת"ת ויואל משה קרית יואל
איז אי איינגעפאל וואס זיי האב געטא ,האט ער געטראכט ביי זי ,אז אויב וועט ער פאדער פונע קעניג אז מ'זאל באקוק ביידע צעטלי או ס'וועט זי ארויסשטעל אז אוי #ביידע צעטלי שטייט "טויט" ,וואס וועט מע טא ,מ'וועט דאס פאררעכט או מ'וועט איבערשרייב די צעטלע או אוי #איינס וועט שטיי "לעב" או אוי #איינס "טויט" ,קומט דא אויס אז זיי לעב איז ווייטער אי א ספק ,דעריבער וועט ער ענדערש טא א אנדערע עצה וואס וועט אי זיכער ראטעווע דאס לעב. אראפגעשלינגע דע צעטל דער רמב" איז צוגעגאנגע צו קעסטל או האט ארויסגענומע איי צעטל או עס שנעל אריינגענומע אי מויל או אראפגעשלונגע אז קיינער זאל דאס נישט קענע זע ,או האט געזאגט ,אז יעצט זאל זיי ארויסנעמע דע צווייט צעטל או אזוי ארו וועט מע וויס וואס ס'איז געשטאנע אוי #דע ערטש צעטל וואס ער האט אראפגעשלונגע. די מיניסטאר זענע בלאס געוואר ווע דער קעניג האט באקוקט דע צווייט צעטל או געזע אז עס שטייט דערוי" #טויט" או האט גע'פסק'נט אז דער רמב" זאל בלייב לעב ,ווייל אויב אוי #די צעטל שטייט "טויט" מיינט דא אז אוי #די אנדערע צעטל איז געשטאנע "לעב". דערנא האט דער קעניג געפרעגט דע רמב" פארוואס ער האט געמאכט דע גורל אוי #אזא אינטערסאנט אופ אז ער האט אראפגעשלונגע דע צעטל ,האט דער רמב" געזאגט אז לויט ווי ער האט זי אינטערגעהערט האט ער פארשטאנע אז די מיניסטאר האב געשריב אוי #ביידע "טויט" ,דער קעניג האט נאכגעפארשט די זא ,או ער איז געוואויר געוואר אז ס'איז ריכטיג ,או ער האט שטרענג באשטראפ די מיניסטאר. *** ס'איז נישט מעגלי אי אויסצוהייל איינמאל האט דער קעניג געבעט דע רמב" אז ער זאל אויסהייל א קינד פו זיי פריינט וועלכער איז געבויר געוואר בלינד ל"ע ,האט דער רמב" געענטפערט אז ווע דאס קינד וואלט געבויר געוואר זעענדיג או דערנא בלינד געוואר ,וואלט געווע א האפענונג אז דאס קינד זאל צוריק ווער זעענדיג ,אבער וויבאלד דאס קינד איז געבויר געוואר בלינד ,איז אוממעגלי אי צו מאכ זע. ווע די אנדערע דאקטורי האב דאס געהערט ,האב זיי באשלאס צו ווייז פאר' קעניג אז דער רמב" איז נישט גערעכט ,זענע זיי איי טאג אריינגעקומע צו קעניג מיט א בלינד מענטש או געזאגט ,אט דער מענטש איז געבויר געוואר בלינד או מיר קענע אי יא מאכ זע ,אנדערש ווי דער רמב" זאגט. דער קעניג האט געשיקט רופ דע רמב" או אי געזאגט וואס די אנדערע דאקטורי זאג ,האט דער רמב" געזאגט אז דאס איז אוממעגלי צו באווייז ,האט דער קעניג באפויל דע רמב" אז
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
ער זאל באקוק דע מענטש צי ער איז טאקע בלינד ,נאכדע וואס ���דער רמב" האט באשטעטיגט אז ער איז בלינד ,איז איינער פו די דאקטורי צוגעגאנגע צו מענטש או באשמירט זיינע אויג מיט א זאלב ,או נא עטליכע מינוט האט יענער געעפענט זיינע אויג או געזאגט אז ער קע זע. ווי אזוי איז דאס מעגלי צו וויס די אנדערע דאקטוירי שטייע אי די זייט או קוק מיט א נצחו קעג דע רמב" ,אבער דער רמב" האט זי נישט פאלויר או אויפגעהויב א גרינע טיכל או יענע געפרעגט ,וואס פארא קאליר איז דאס ,ענטפערט יענער ,גרי ,דערנא הייבט דער רמב" אוי #א שטיקל פאפיר או פרעגט יענע ,וואס פאר א קאליר איז דער פאפיר ,ענטפערט יענער ,ווייס ,דער רמב" האט יענע געוויז אויפ' וואנט או פרעגט אי וואס פארא קאליר איז די וואנט געפארבט ,ענטפערט יענער ,געל. האט דער רמב" געשריג אוי #די דאקטורי שקרני וואס איר זענט ,אויב ס'איז אמת אז דער מענטש האט קיינמאל נישט געזע, פו וואו ווייסט ווי אזוי די אלע קאליר זעע אויס ,ס'איז אמת אז מ'האט אי געקענט דערצייל בלינדערהייט אז ס'זענע פארהא אזעלכע קאליר אבער ס'איז אוממעגלי אויסצו'משל' פאר א מענטש וואס קע נישט זע ווי אזוי די קאליר קוק אויס ,ס'מוז זיי אז דער מענטש האט שוי אמאל געקענט זעע או ער געדענקט די קאליר פו פריער. די דאקטורי זענע געוואר זייער פארשעמט אז מ'האט זיי טאקע געכאפט ביי א ליגענט ,ווייל באמת האט יענער מענטש יא אמאל געקענט זע ,או דער קעניג האט זי זייער אויפגערעגט אוי #די דאקטורי ,או זיי שאר #אראפגעריס פאר' מאכ א בלבול אויפ' הייליג רמב". *** אריינגעגאס גיפט אינע געטראנק די מצרישע דאקטורי וועלכע האב געדינט אינע קעניגליכ הוי ,#האב זייער מקנא געווע דע רמב" ,זיי האב נישט געקענט צוקוק אז א איד איז דער הויפט דאקטער פונע קעניג ,כאטש זיי האב אלע אנערקענט אז דער רמב" האט א גרויסע ידיעה אי מעדיצינישע וויסענשאפט ,האט אבער די קנאה געברענט אי זיי, או האב פרובירט צו פארמינער דע כבוד או רעספעקט וואס דער רמב" האט באקומע פונע קעניג ,דער קעניג האט זיי שטענדיג אפגעשטופט או זי נישט געמאכט וואוסענדיג פו זיי, או האט זיי איבערצייגט אז דער רמב" איז אי יא געטריי. זיי האב פרובירט מיט אלע מיטלע צו קענע כאפ דע רמב" מיט א טעות וכדומה ,איי טאג איז זיי אונטערגעקומע א געלעגענהייט זי אריינצובאקומע אינע שטוב וואו דער רמב" האט צוגעגרייט א מעדיצי געטראנק פאר' קעניג ,או האב באהאלטענערהייט אריינגעגאס אי דע א גיפט ,וואס קע צוברענגע אז גליי ווע מ'טריקנט דאס שטארבט מע.
ש י.
ת"ת ויואל משה קרית יואל
די דאקטורי זענע אריי צו קעניג א קורצע צייט פאר דער רמב" האט געדארפט אריינברענגע דע געטראנק ,או האב אי געזאגט ,אז אלס געטרייע איבערגעגעבענע דאקטורי פאר' קעניג ,קענע זיי נישט זיצ גלייכגילטיג נאר זיי ווארענע דע געשעצט קעניג ,אז היינט זאל ער ער נישט טרונק דע מעדיצי וואס דער רמב" וועט אי דערלאנגע ,ווייל זיי זענע געוואויר געוואר אז ער האט אריינגעלייגט דערי א שטארק ס וואס ווער ס'טרונקט נאר אביסל דערפו שטארבט אויפ' פלא.$ דער רמב" וועלכער האט נישט געוואוסט וואס זיינע שונאי האב געטא ,האט אריינגעברענגט דע געטראנק או עס דערלאנגט פאר' קעניג ,דער קעניג האט באפויל זיינע באדינער אז מ'זאל קוד דערלאנגע אביסל פאר א הונט. ווי נאר דער הונט האט געטרונקע דערפו ,איז ער באלד געשטארב ,ווע דער רמב" איז געוואויר געוואר דערפו האט ער זי זייער דערשראק ,כאטש דער קעניג האט באלד פארשטאנע אז דער רמב" האט נישט אריינגעלייגט דע ס נאר דאס איז די ארבעט פו די אנדערע דאקטורי וועלכע זענע אי מקנא ,האט אבער דער קעניג דאס מאל נישט געקענט פארגיטיג דע רמב" ווייל למעשה האט די געטראנק געהאט אי זי ס. ער זאל זי אליינס אויסוועל דער קעניג איז געזעצ פארטראכט נישט וואוסענדיג וואס צו טא, די דאקטורי וועלכע זענע דארט געווע האב זי שוי געריב די הענט פו צופרידנקייט ,נא עטליכע מינוט רופט זי א דער קעניג צו רמב" ,לויט די רעגירונג געזעצ קומט דיר טויט שטרא,# אבער אלס אנערקענונג וואס דו האסט מיר אזויפיל ארויסגעהאלפ ,בי אי מסכי אז דו זאלסט דיר אליינס אויסקלויב אוי #וועלכ אופ דו ווילסט מ'זאל אויספיר דיי טויט אורטייל ,דער רמב" האט געבעט דע קעניג אי צו געב דריי טעג איבערצוטראכט דע עני ,דער קעניג האט מסכי געווע או דער רמב" האט פארלאזט דע קעניגליכ פאלא.$ אנקומענדיג אהיי האט דער רמב" אריינגערופ עטליכע פו זיינע תלמידי או זיי דערציילט וואס ס'האט פאסירט מיט אי אי קעניג'ס פאלא ,$או זיי דערציילט אז דער קעניג האט אי פאראורטיילט צו טויט ,אבער האט אי געגעב דע געלעגענהייט אז ער קע זי אויסוועל וועלכע סארט מיתה ער וויל. דער רמב" האט געזאגט פאר די תלמידי אז ער פלאנט צו זאג פאר' קעניג אז ער זאל באפעל פאר די דאקטורי אז זיי זאל ארויסציע אלע בלוט פו זיינע אדער ,או א מענטש וועלכע האט נישט קיי בלוט קע דא נישט לעב. זיי וויס נישט פו איי אדער האט דער רמב" צוגעלייגט ,ס'איז טאקע אמת אז אויב ס'בלייבט נישט קיי בלוט קע מע נישט לעב ,אבער נעב די האר $איז דא
גליו אז תתענג https://telegram.me/Publications_MM
איי באהאלטענער אדער וואס אפילו אויב זיי וועל ארויסציע די בלוט פו אלע אדער ,וועל זיי אבער פו דע אדער נישט ארויסציע די בלוט ווייל זיי וויס נישט דערפו ,או דאס וועט אי"ה ראטעווע זיי לעב ,או ער האט זיי פונקטלי אנגעוויז וועלכע רפואה זיי זאל אי טא תיכ #נאכ' אהיימברענגע. אינע דריט טאג איז דער רמב" צוריקגעגאנגע צו קעניג או האט געזאגט ,אז זיי אורטייל זאל ווער אויסגעפירט דור די דאקטורי וועלכע זאל אי ארויסציע די גאנצע בלוט פו די אדער ,דער קעניג האט זי זייער שווער געקענט שייד פונע רמב" או האט מיט טרער אי די אויג אי איבערגעבעט או געזאגט אז ער איז גארנישט שולדיג ,ער קע זי פשוט נישט קיי עצה געב מיט' געזע $כאטש ער ווייסט אז דאס איז געווע די ארבעט פו די אנדערע דאקטורי. ווע די קעניג האט אריינגערופ די אנדערע דאקטורי או זיי געזאגט דע אורטייל וואס דער רמב" פארלאנגט ,האב זיי זי מיט גרויס פרייד צוגעכאפט דערצו ,וואוסענדיג אז מ'קע נישט בלייב לעב א קיי בלוט ,או צו באשטימט צייט האב זיי מיט גרויס פארגעניג אויסגעפירט די בלוט צאפונג. גליי ווע זיי האב געענדיגט או ס'האט זיי שוי אויסגעקוקט אז דער רמב" לעבט מער נישט ,האב די געטרייע תלמידי איבערגענומע דע הייליג גו #פו זייער רבי' ,או אי שנעל אהיימגעטראג או גליי אויסגעפירט די אנווייזונגע וואס ער האט זיי אויסגעלערנט פו פריער ,או בעזרת הש איז ער צוריק לעבעדיג געוואר. עטליכע טעג נאכ' פאסירונג ווע דער רמב" איז שוי צוריקגעקומע צו זיינע כוחות ,איז ער שטילערהייט ארויס פו זיי הויז או זי באהאלט אי א הייל וואו ער האט זי אויפגעהאלט 12יאר ,או דארט האט ער מחבר געווע דע באקאנט ספר משנה תורה להרמב") .סדר הדורות(.
ברכת מזל טוב לכבוד הרה"ח המפואר הר"ר זרח שפירא שליט"א בעמח"ס חזרת פרשיות -כתר תורה
בוח כללי במוסדותינו הק'
לרגל נישואי בתו למזל טוב השי"ת זאל העלפ ער זאל זוכה זיי צו שמחה ונחת פו אלע זיינע קינדער ,וכל טוב וחסד ,עדי ביאת הגואל צדק אמ .
ש יא .
ת"ת ויואל משה קרית יואל
שנה ב' -גליון ס"ח
פרשת
ויחי
א אוצר פון דברי תורה און דערציילונגען פון צדיקים
תשע"ז
מכון
כרם בית שמואל אלכסנדר
יו"ל בס"ד ע"י מכון כרם בית שמואל שע"י חסידי אלכסנדר בנשיאות כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
מכרם רבותינו וַ יְ ָב ֲרכֵ ם ַּביֹום ַההּוא לֵ אמֹור א איד דארף טראכטן אז ער האט נאר איין טאג געבליבן לכאורה דארף מען פארשטיין די כוונה פון די ווערטער "ביום ההוא לאמר" וואס זעהט אויס ווי אן איבריגע לשון, עס וואלט דאך געקענט סתם שטיין "ויברכם" אז יעקב אבינו האט זיי געבענטשט .מרן דער תפארת שמואל זי"ע איז מסביר די כוונה ,לויט די ווערטער פונעם אלשיך הקדוש אויף די פסוקים אין ספר מלכים א' (קאפיטל ב') "וַ יְ ַצו ֶאת ְׁשֹלמֹה בְ נֹו לֵ אמֹרָ .אנֹכִ י הֹלֵ ְך ּבְ ֶד ֶרְך ּכָ ל ָה ָא ֶרץ" ,זאגט דער אלשיך אז דוד המלך ע"ה האט באפוילן זיין זוהן שלמה ,אז "לֵ אמֹר" שלמה המלך זאל שטענדיג אזוי זאגן און טראכטן צו זיך "אנֹכִ י הֹלֵ ְך ּבְ ֶד ֶרְך ּכָ ל ָה ָא ֶרץ" א מענטש אליינס א מחשבה אז ָ לעבט נישט אויף אייביג און ער ווייסט נישט וואס עס וועט זיין מיט איהם מארגן ,און דעריבער ווער ווייסט צו ער האט נאך מער ווי די יעצטיגע מינוטן געבליבן פאר זיך( .אזויווי חז"ל לערנען אונז "שוב יום אחד לפני מיתתך" אז א מענטש זאל שטענדיג טראכטן אז ער גייט ח"ו שטארבן ,און ממילא וועט ער כסדר תשובה טוהן ווייל ער האט נישט
קיין סאך צייט פארבליבן). אזוי האט אויך האט דער רבי רבי בונם פון פרשיסחא זי"ע געטייטשט דעם פסוק אין תהלים (קאפיטל ל"ט) ִ"הנֵה נָת ָּתה יָ ַמי" דאס ווארט 'טפחות' איז א לשון פון 'טפח' ְט ָפחֹות ַ וואס דאס איז דער שיעור פון די האנט פון א מענטש (ווען מ'מאכט צו דעם פויסט איז דא דארט די שיעור פון א טפח) .און דער רבי רבי בונם האט דאס ערקלערט מיט א משל צו א מענטש וואס וויל ָא ְּפמעסטן א לאנגע שטריק ,און ער כאפט אהן די שטריק אין זיין האנט ,און פאנגט אהן צו מעסטן א טפח נאך דערנאך ציהט ער ווייטער ָ א טפח ,ער כאפט ָאן דעם שטריק, נאך א טפח און נאך א טפח כדי צו וויסן וויפיל טפחים עס געפונען זיך אינעם שטריק ,קומט אויס אז יעדער רגע האט איינמאל .אזוי דארף א ָ ער אין זיין האנט נאר איין טפח אויף מענטש וויסן אז זיינע טעג זענען געציילט ,און עס דארף דאכטן אז ער האט נאר די יעצטיגע ֶרגַ ע זיך איהם שטענדיג ַ צום לעבן -ווי יענער וואס האלט נאר איין טפח שטריק יעצט אין די הענט -און פארשטייט זיך אז דעמאלטס וועט ער אויסנוצן דעם רגע צום גוטן .דאס מיינט ִ"הנֵה ְט ָפחֹות נָת ָּתה יָ ַמי" מיינע טעג זענען צוגעגליכן צו דעם טפח שטריק ַ איימאל ,אזוי ָ וואס איך האב נישט מער ווי איין טפח אויף אויך האב איך נאר דער יעצטיגער טאג און די יעצטיגע רגע.
גליון עוללות הכרם /אלכסנדר https://telegram.me/Publications_MM
וויינגארטן ָ פון אונזער הייליגער און דאס איז געווען דא די ברכה פון יעקב אבינו צו מנשה און אפרים -זאגט דער תפארת שמואל זי"ע -ויברכם זאגן און טראכטן "ביום ההוא לאמר" אז זיי זאלן שטענדיג ָ צו זיך אז "ביום ההוא" מיר האבן נאר דעם יעצטיגן טאג געבליבן צו דינען דעם אייבישטער .און אז א איד טראכט אזוי וועט ער באמת דינען השי"ת און זיך פירן ערליך און אויסשטייגן ווי עס דארף צו זיין ,און דעמאלטס וועט מען זיך בענטשן און וואונטשן אין זיי און זאגן "ישימך אלקים כאפרים וכמנשה". (ספה"ק תפארת שמואל ו')
וַ יַ ְרא ְמנֻ ָחה ּכִ י טֹוב וְ ֶאת ָה ָא ֶרץ ּכִ י נָ ֵע ָמה די תורה הק' איז די בעסטע זאך חז"ל זאגן אין מדרש און אין זוהר הקדוש אז 'מנוחה' איז מרמז אויף די תורה הקדושה ,ווייל די תורה ווערט אנגערופן מנוחה .דער אלטער רבי פון ווארקא הרה"ק רבי יצחק זי"ע זאגט אונז אז א איד דארף ַאנערקענען און פארשטיין די חילוק פון תורה און אנדערע גשמיות'דיגע זאכן ,ווייל וועלטליכע זאכן זענען טאקע אסאך מאל זיס בא'ט ֲעמ'ט פארן מענטש ,אבער זיי זענען נישט באמת און ַ דאכט זיך איהם נאר אז עס איז גוט ווייל 'גוט' בעצם ,עס ַ עס קוקט אויס זיס און געשמאק פון אינדרויסן .פארקערט איז אבער די תורה הקדושה ,וואס טייל מאל איז זי שווער פארן מענטש ,ער פילט נישט קיין טעם דערין און ער דארף ּפלאגן צו קענען לערנען און צו פארשטיין זיך מוטשענען און ָ ריכטיג ,אבער די תורה איז דאס אמת'ע גוטס פאר א איד, און אפילו ער שפירט נישט קיין טעם ,דארף ער לערנען און פראבירן לויט זיין מעגליכקייט ,און נאכדעם וועט איהם שוין השי"ת העלפן צוצוקומען צום טעם .און דאס איז פשט דא אין פסוק "וירא מנוחה כי טוב" די תורה (וואס ווערט ָאנגערופען מנוחה) איז באמת א גוטע זאך" ,ואת הארץ" אבער גשמיות'דיגע זאכן ,דאס איז נאר "כי נעמה" עס זעהט נאר אויס זיס און געשמאק ,אבער עס איז נישט 'גוט' בעצם ,און ממילא "ויט שכמו לסבול" לייגט ער אונטער א פלייצע צו שלעפן און צו סובל זיין דעם עול תורה ווי רש"י ברענגט, אפילו עס איז איהם שווער און אן עול... (ספה"ק ישמח ישראל פרשת נשא ד')
ענבי הכרם ְמ ַת ֵקן זיין דעם היינטיגן טאג דער אור החיים הקדוש אין אונזער פרשה איז מאריך איבער די נשמה פון א איד און איר מהות ,ווי ער ערקלערט א יסוד נפלא וואס ווערט געברענגט אין די כתבי האריז"ל ,אז א נשמה איז צוזאמגעשטעלט פון אסאך 'ניצוצות' וואס זענען ווי קליינע חלקים ,און לויט וויפיל ניצוצות מען האט צוגעטיילט פון הימל פאר א נשמה ,אזוי לאנג וועט דער מענטש לעבן. ווייל די ניצוצות זענען געאייגנט קעגן די טעג פון א מענטש'נס לעבן ,יעדן טאג האט זיך זיין ספעציעלער פינק וואס האט שייכות מיט דעם טאג ,און לויט וויפיל טעג מ'האט צו לעבן אין דעם גלגול – אזויפיל ניצוצות באקומט פאראויס פון הימל אז עס זאלן זיין אנגעהאנגן אין די נשמה .און אזוי מען ָ גייען אדורך די טעג פונעם מענטש'ס לעבן ,אין א טאג וואס ער פירט זיך דאן האט ער 'מתקן' געווען און פארראכטן דעם אויף ווי עס דארף צו זייןַ , געוויסן חלק אין זיין נשמה וואס האט באלאנגט צו דעם טאג ,אבער ח"ו אין א טאג וואס מ'פירט זיך נישט ווי עס דארף צו זיין ,דעמאלטס האט מען פארפאסט די געלעגנהייט און נישט פארראכטן דעם ניצוץ פונעם היינטיגן טאג( .אבער דער אוהחה"ק לייגט צו ,אז מיט דעם אלעמען טוט דער אייבישטער א חסד מיט'ן מענטש אז אויב טוט ער תשובה קען ער פאררעכטן אויך אלטע ניצוצות פון אמאל וואס ער האט נישט מתקן געווען אין זייער צייט).
'שלאף' וואס מענטשן דארפן שלאפן ָ דאס איז אויך דער ענין פון ביינאכט –ערקלערט דער אוהחה"ק -ווייל דעמאלטס גייט ארויף די נשמה פונעם מענטש אויבן אין הימל ,און עס לאזט איבער איין חלק, דער היינטיגער 'ניצוץ' ווערט אפגעטיילט פונעם נשמה און בלייבט אין הימל .און דאס איז דער פשט וואס חז"ל זאגן (ברכות נ"ז ):אז דאס שלאף איז א ווי זעכציגסטל פונעם טויט ,ווייל ביים שלאפן פון א מענטש ,גייט באמת אוועק פון איהם א קליין חלק פון זיין נשמה ,און דערפאר ווערט עס גערעכנט ווי מיתה. און דעריבער זעהט מען טאקע אז וואס עלטער א מענטש ווערט, ווערט ער מער אפגעשוואכט און ער פארלירט פארשידענע כוחות פונעם לעבן ,דאס איז צוליב דעם וואס רוב חלקים פון זיין נשמה זענען שוין נסתלק געווארן במשך זיינע טעג ,און ער איז שוין געבליבן מיט גאר א קליינע נשמה. און צוליב די סיבה געפונען מיר אויך אז די שפעטערדיגע דורות האבן אנגעפאנגן צו לעבן אסאך ווייניגער יארן ווי די ערשטע דורות פון אדם הראשון ביז די אבות האבן געלעבט ,וויבאלד די מענטשן פון די וועלט האבן נישט געטון זייער פליכט ,און זיי האבן נישט מתקן געווען זייערע ניצוצות ווי עס דארף צו זיין ,דערפאר האט השי"ת אנגעהויבן צוצוטיילן ווייניגער ניצוצות פאר יעדע נשמה ,אז אפשר אזוי וועט זיך א מענטש צופלייסן און אויסנוצן זיינע טעג בעסער ,וויסענדיג אז די צייט איז קורץ. ווען עס קומט די צייט פון א מענטש נפטר צו ווערן פון די וועלט, דעמאלטס קומען זיך צוריק צוזאם אלע חלקים און ניצוצות פון זיין נשמה, און זיין נשמה גייט ארויס גאנצערהייט מיט אלע פינקן .מיט דעם טייטשט דער אור החיים הק' דאס וואס עס שטייט "ויקרבו ימי ישראל למות" עס זענען געקומען צו גיין אלע 'טעג' פון יעקב ,ער האט געשפירט ווי אלע ניצוצות פון די פארגאנגענע טעג קומען צוריק און דערנענטערן זיך צו זיין נשמה ,פון דעם האט יעקב אבינו באגרייפט אז זיין פטירה איז נאנט ,און דערפאר האט ער שנעל געלאזט רופן יוסף צו זיך.
א
פירותיך מתוקים וַ יְ ִחי יַ ֲעקֹב ְּב ֶא ֶרץ ִמ ְצ ַריִ ם ְשׁבַ ע ֶע ְש ֵׂרה ָשׁנָ ה הרה"ק דער רבי רבי בונם פון פרשיסחא זי"ע האט געטייטשט "ויחי יעקב בארץ מצרים -יעקב האט געלעבט אין גרויס צער ,אבער ביי איהם איז אלעס גוט געווען און ער האט אלעס מקבל געווען באהבה ,ווי עס איז מרומז אין די ווערטער "שבע עשרה שנה" וואס זיבעצן איז בגימטריא 'טוב'. (תפארת שמואל ,חדות שמחה)
וַ יָ ֶשׁת ַעל רֹאׁש ֶא ְפ ַריִ ם וְ הּוא ַה ָצ ִעיר הרה"ק רבי יהודה לייב פון גור – דער שפת אמת זי"ע האט געטייטשט "וישת על ראש אפרים" כאטשיג יעקב האט געלייגט זיינע הענט אויפן קאפ פון אפרים, דאך "והוא הצעיר" איז און ער האט איהם מכבד געוועןָ , ער נאך אלס געבליבן קליין ביי זיך און ער איז נישט צוגעקומען צו קיין גאוה. (שפת אמת ליקוטים)
וַ יָ ֶשׂם ֶאת ֶא ְפ ַריִ ם לִ ְפנֵ י ְמנַ ֶשה עס איז באקאנט פון ספרים הקדושים אז מנשה און אפרים זענען מרמז אויף צוויי ענינים אין עבודת
וְ הוּא יִ ֵּתן ַמ ֲע ַדנֵ י ֶמלֶ ְך
עס איז באקאנט טייטש דער ווערט וואס געברענגט אין ספרים הקדושים, "מ ָא ֵשׁר ְש ֵׁמנָה ֵ לַ ְחמֹו" פאר אשר אליין איז אפילו א שטיקל ברויט אויך געווען פעט און גוט ,ער איז געווען צופרידן מיט וואס ער האט געהאט און נישט געדארפט קיין סאך ,אבער "וְ הּוא יִ ֵּתן" ווען ער פלעגט געבן פאר דאן איז ער נישט געווען אנדערעַ , מּועט' און ער האט קיין ִ'מ ְס ַּת ֵּפק ְּב ָ זיך נישט באגנוגט מיט אביסל ,נאר "מ ֲע ַדנֵי דעמאלטס האט ער געגעבן ַ ֶמלֶ ְך" קעניגליכע שפייזן פאר אנדערע. דער צדיק און קדוש רבי פישעלע סטריקובער זי"ע (יארצייט
א נקודה
...
דברי תורה אויף פרשת השבוע און ענינא דיומא
השי"ת ,מנשה איז מרמז אויף די עבודה פון 'סור מרע' זיך אפצוקערן און פאררעכטן די אלטע שלעכטע וועגן ,ווי עס איז מרומז אינעם נאמען מנשה ווי עס שטייט אין די תורה "כי נשני אלקים את כל עמלי" ,וואס פלאג און שלעכטס ,און ווייזט אויף פארגעסן די גאנצע ָ אפרים איז מרמז אויף דאס פארקערטע ,צו פארמערן און צולייגן גוט'ס ,די עבודה פון 'עשה טוב' ,ווי עס איז מרומז אינעם פסוק "כי הפרני אלקים בארץ עניי"( ,וואס 'פרוכטבארן' און פארמערן ,א רמז אויף מוסיף זיין גוטע מעשים). ַ איז א לשון פון
מיט דעם איז מסביר הגה"ק רבי יצחק מאיר פון גור -דער חידושי הרי"ם זי"ע וואס עס זענען געווען די צוויי ֵדיעות צווישן יעקב אבינו און יוסף הצדיק איבער די סדר פון אויסשטעלן מנשה און אפרים. וויבאלד יוסף האט געוואלט שטעלן מנשה אויף די רעכטע זייט ,צו ווייזן אז א מענטש דארף קודם זיין 'סור מרע' און תשובה טוהן אויף זיינע עבירות ,און נאר נאכדעם קען מען צוקומען צו די בחינה פון עשה טוב. אבער יעקב אבינו האט אנדערש געוואלט ווייזן ,און ער האט מקדים געווען אפרים "וישם את אפרים לפני מנשה" אז מען קען אויך אנהייבן דורך טוהן גוטס און פארמערן גוטע מעשים ,אפילו אויב מ'האט נאכנישט דאך אינגאנצן תשובה געטוהן אויף די אלטע מעשיםָ , קען מען אנפאנגען מיט די גוטע.
י"ז טבת) איז געווען ברייט באקאנט מיט זיין גרויס פרישות און אפגעשיידקייט פון אלע עניני עולם הזה ,און איז שטענדיג געווען אויסגעטוהן פון די וועלט נישט האבענדיג קיין שייכות מיט גשמיות'דיגע זאכן (זעה באריכות אינעם קומענדיגן עמוד).
א ביישפיל ווי ווייט ער איז בכלל נישט געווען באהאוונט אין וועלטליכע ענינים ,איז באקאנט אז ער האט נישט געקענט קיין צורה פון געלט און ער האט נישט געוואוסט די חילוק פון די ַמ ְט ֵּבעות וועלכע איז מער ווערד און וועלכע ווייניגער .אין זיינע שפעטערדיגע יארן ווען ער איז שוין געווען א רבי און אידן פלעגן קומען צו איהם פאר ברכות און ישועות ,פלעגט ער בעטן אז מען זאל איהם געבן אלס א פדיון די 'גרויסע רויטע מטבע',
(חידושי הרי"ם)
און ווען מען האט איהם געפרעגט פארוואס ער דארף דוקא די גרויסע רויטע ,האט ער געזאגט אז ער ווייסט נישט פארוואס ,נאר ער נוצט דאס געלט אויף צו טיילן צדקה פאר די ארימעלייט ,און די ארימעלייט נעמען ָאן די גרויסע רויטע מיט גרויס חשק און שמחה ,און דערפאר בעט ער דוקא די מטבע .עס האט זיך ארוסגעשטעלט אז די ארימעלייט האבן שנעל דערקענט אז דער רבי האט נישט קיין אהנונג אין די ווערד פון געלט ,און ממילא פלעגן זיי איהם בעטן פאר צדקה אז ער זאל זיי געבן די גרויסע רויטע רענדלעך וואס זענען געווען א טייערע מטבע, און דער צדיק האט זיי דאס גערן געגעבן נישט וויסענדיג זייער ווערד, און דעריבער פלעגט ער אלץ זוכן צו האבן די 'גרויסע רויטע' רענדלעך צו קענען געבן פאר די ארימעלייט.
דער בעל שם טוב הקדוש זי"ע האט געטייטשט: יעקב אבינו האט געזאגט "את אשר 'יקרא' אתכם באחרית הימים" -משיח וועט קומען צו גיין ווי א ִ'מ ְק ֶרה' פלוצלינגָ ,אן קיין שום הכנה פון פריער.
ב https://telegram.me/Publications_MM
אוצר הכרם
אן אוצר פון ידיעות וענינים, בענינא דיומא ובפרשת השבוע ויאמר מי אלה
רש"י ברענגט פון מדרש אז יעקב אבינו האט געוואלט בענטשן מנשה און אפרים ,אבער די שכינה הק' האט זיך אפגעקערט פון איהם ,וויבאלד ער האט געזען אז עס גייען ארויסקומען רשעים פון זייערע קינדער ,ירבעם בן נבט וועלכער איז געווען אן אייניקל פון אפרים ,און יֵהוּא בן נמשי פון מנשה ,און דערפאר האט ער געפרעגט "מי אלה" ווער זענען די קינדער וואס זענען נישט ראוי לברכה. אין ספר ילקוט הגרשני ווערט געברענגט א שיינער רמז אויפן פסוק "וירא ישראל את בנ"י יוסף" די ווארט 'בני' איז ראשי תיבות י'רבעם ב'ן נ'בט און אזוי אויך יֵ'הוּא ב'ן נ'משי ,וואס דאס זענען געווען די שלעכטע אייניקלעך פון מנשה און אפרים .און אויף דעם האט יוסף געענטפערט פאר יעקב ,אנשטאט צו קוקן אויף די רשעים וואס וועלן ארויסקומען פון זיי ,קוק בעסער אויף די גוטע חלק ,אויף די צדיקים וואס וועלן ארויסקומען פון זיי ,און דאס איז י'הושע ב'ן נ'ון וועלכער איז געווען אן אייניקל פון אפרים ווי רש"י ברענגט שפעטער אויפן פסוק וזרעו יהיה מלא הגויים ,און ער האט אויך די זעלבע ראשי תיבות ,און איז אויך מרומז אין בנ"י יוסף.
די הענט פון יעקב די תורה הק' דערציילט אונז אז יעקב אבינו האט געטוישט די סדר פון זיינע הענט ,און ער האט געלייגט זיין רעכטע האנט אויף אפרים און די לינקע אויף מנשה .אין מדרש תנחומא שטייט אז יוסף הצדיק ווען ער האט פראבירט צו ריקן יעקב'ס הענט און זיי צוריק טוישן האט ער נישט הארט געקענט וויבאלד די הענט פון יעקב זענען געווארן ַ ווי צוויי שטיינערנע זוילן און ער האט זיי נישט געקענט רירן פון ָארט .דעריבער שטייט טאקע קודם אין פסוק "ַו ּי ְִתמ ְֹך יַד ָא ִביו ְל ָה ִסיר א ָֹת ּה" אז יוסף האט אנגעכאפט די הענט פון זיין טאטע ווייל ער האט זיי געוואלט טוישן ,אבער ווען ער האט געזען אז ער קען נישט ,האט ער גערעדט מיט זיין מויל און געבעטן פון יעקב אז ער זאל טוישן ,ווי עס שטייט ֹאמר יו ֵֹסף ֶאל ָא ִביו לֹא כֵן ָא ִבי" וגו'. שפעטער "ַוי ֶ אין ספר תרומת הדשן ברענגט ער בשם זיין זיידע הגאון רבי חיים ז"ל פשט אינעם פסוק "שכל את ידיו כי מנשה הבכור" אז די סיבה פארוואס יעקב אבינו האט געקליגט זיינע הענט און געטוישט זייער סדר ,און נישט געטוישט מנשה און אפרים פון זייערע פלעצער" ,כי מנשה הבכור" דאך געווען דער בכור און ממילא וויבאלד מנשה איז ָ האט ער איהם נישט געוואלט פארשעמען ,נאר ער האט ענדערש פאדרייט זיינע הענט פון אויבן ווי איידער זיי ארומטוישן( .אזוי שטייט אויך אין ספה"ק נועם אלימלך) דער תרומת הדשן זעלבסט לייגט צו ,לויט די ווערטער פון חז"ל אז "כל מה שאירע ליעקב אירע ליוסף – אלעס וואס האט פאסירט צו יעקב האט אויך פאסירט צו יוסף" ,און אזויווי יעקב איז געווען די צווייטע זוהן פון יצחק און ער האט באקומען די ברכות פון זיין טאטן אנשטאט עשו דער בכור ,אזוי אויך האט ער געוואלט איבערגעבן די ברכות פאר אפרים און נישט פאר מנשה דער בכור ,און דערפאר זאגט די תורה דער טעם פארוואס ער האט געטוישט זיינע הענט "כי מנשה הבכור" און ממילא קומען זיינע ברכות פאר אפרים. גליון עוללות הכרם /אלכסנדר
המשך מעמוד ד'
תפארת שמואל געהייסן שפאנען עטליכע פאראויס ,ווען מיט זיינע הייליגע אויגן טריט ָ שטייט דער צדיק און באטראכט איהם ווי ער גייט ,און דערנאך גיבט ער א זאג "ניין, דו ביסט נישט פעהיג צו זיין א סאלדאט ביי זיי" .אויך האט דער תפארת שמואל צוגעלייגט אז דער אייבישטער שלאגט נישט מיט צוויי ריטן ,און וויבאלד זייער משפחה איז דאן אריבערגעגאנגען א אנדערע צרה ל"ע ,דעריבער וועט ער נישט גענומען ווערן אין מיליטער. נאך האט איהם דער תפארת שמואל באפוילן אז ער זאל באצאלן געלט פארן מיליטערישן דאקטער וואס וועט איהם אונטערזוכן ,און איהם אונטערקויפן מיט שוחד" .איך ווייס אז דו טראכסט ביי זיך ,איך דאך א הבטחה פונעם רבי'ן ,אויב אזוי האב ָ פארוואס זאל איך באצאלן געלט אומזיסט, דערפאר זאג איך דיר ָאן בפירוש אז דו זאלסט יא באצאלן פארן דאקטער" האט איהם דער תפארת שמואל געהייסן. דערווייל האט פאסירט אן אינטערסאנטע אנטוויקלונג ,ווען ר' בצלאל איז אנגעקומען אינעם שטאט ווי ער האט זיך געדארפט שטעלן פארן דאקטער ,האט א געוויסע שדכן איהם אנגעטראגן פאר א משפחה אין יענע שטאט ,דער שדכן האט נישט געוואוסט אז בצלאל איז שוין א חתן .ביני לביני איז דער 'שידוך' געפעלן פארן מיידל'ס טאטע ,און הערנדיג אז דער בחור איז געקומען דא אין שטאט צוליב א מיליטערישע אונטערזיכונג ביים דאקטער ,איז דער טאטע תיכף ארויף צום ָארטיגן דאקטער וואס האט געוואוינט מיט איהם אינעם זעלבן בנין ,און געבעטן מיט תחנונים אז ער זאל מסכים זיין צו נעמען געלט און באפרייען דעם בחור. ווען בצלאל האט זיך געשטעלט פארן דאקטער און איהם אונטערגעריקט א מטבע ווי דער רבי האט איהם באפוילן ,האט עס דער דאקטער אנגענומען מיט אפענע הענט. נאכן אונטערזוכן ,רופט זיך ָאן דער דאקטער הויעך צו די ארומיגע" ,באמת וואלט איך איהם געדארפט געבן די הארבסטע צייכן צוליב זיין שוואכע געזונט צושטאנד ,נאר צו וואס זאל ער זיך שלעפן אין שפיטאל אריין און אדורכגיין נאך אן אונטערזיכונג ,דערפאר וועל איך איהם פארשרייבן א צ..."2- גליון עוללות הכרם /אלכסנדר https://telegram.me/Publications_MM
הילולא דצדיקיא כ"ק מרן אדמו"ר הרה"ק
רבי אפרים פישל שפירא זי"ע פון סטריקוב יארצייט:
י"ז טבת תקפ"ב דער צדיק און קדוש רבי אפרים פישל פון סטריקוב זי"ע איז געבוירן געווארן אין יאהר תק"ג צו זיין פאטער דער גאון און חסיד רבי יוסף יהודא לייב פון באלטא זצוק"ל וואס איז געווען רב אינעם שטעטל נאוויפאלע ,און פון די חשוב'ע תלמידים פונעם מעזריטשער מגיד -דער רבי רבי בער זי"ע. שוין פון זיינע יונגע יארן האט רבי פישל'ע מקיים געווען די ווערטער פון די הייליגע חכמים "הוי גולה למקום תורה" און ער האט ארומגעוואנדערט צו די צדיקים אין זיין דור מקבל צו זיין פון זיי תורה און יראת שמים און חסידות .ער האט נאך זוכה געווען צו זיין ביים מעזריטשער מגיד ,ווי אויך שפעטער איז ער געווען א נאנטער תלמיד פונעם רבי רבי אלימלך פון ליזענסק, פונעם קאזניצער מגיד ,פונעם יוד הקדוש פון פרשיסחא, און פון הרה"ק רבי עוזיאל מייזליש פון ריטשוואל (מחבר ספר עץ הדעת טוב) זכותם יגן עלינו.
דער צדיק רבי פישל'ע איז געווען מפורסם און באקאנט מיט זיין גרויס קדושה און פרישות ,ער איז געווען גענצליך אפגעשיידט פון אלע ענינים און תאוות עולם הזה ,ער איז געווען א שטיק יראת שמים און הייליגקייט און גארנישט אויסער דינען דעם אייבישטער איז איהם נישט אנגעגאנגען .איבערהויפט נאכדעם וואס ער פלעגט זיך צוריק קערן נאך א 'נסיעה' צו איינע פון זיינע רבי'ס איז ער געווען אינגאנצן דערהויבן פאר א לאנגע צייט ,און גענצליך אויסגעטוהן פון די וועלט ,אזוי אז מ'האט קוים געקענט רעדן צו איהם איבער גשמיות'דיגע זאכן. זיין עבודה איז שטענדיג צוגעגאנגען מיט א מאס פשטות און תמימות ,און צדיקים האבן געוואלדיגע ָ עדות געזאגט אויף זיין תמימות און ערליכקייט אז רבי פישל'ע איז א "עֹולָ ה תמימה". ווי אויך האט דער רבי פון לובלין -דער חוזה זי"ע, מעיד געווען אויף רבי פישל'ע אז עס איז נישטא נאך איינער וואס געפונט זיך אין אזא גרויסע מדריגה פון דביקות אינעם אייבישטער ,ווי דער צדיק רבי פישל'ע וואס איז שטענדיג ָדבּוק אינעם רבונו של עולם.
אמאל האט זיך געמאכט אז דער צדיק הרה"ק רבי משה לייב סאסובער זי"ע איז געווען אונטערוועגנס ,און עס איז אויסגעקומען אז ער האט נישט געקענט אהיימפארן אויף ראש השנה ,און דעריבער האט ער געפראוועט די ימים נוראים אינעם שטאט סטריקוב .פארשטייט זיך אז עס האבן געשטראמט חסידים פון די גאנצע אומגעגענט וואס האבן געוואלט זיין ביים צדיק רבי משה לייב .צווישן די חסידים איז אויך געקומען רבי פישל'ע וועלכער האט דאן געוואוינט אין ברעזין וואס איז נאנט צו סטריקוב ,נאך יום טוב ווען רבי פישל'ע איז זיך געגאנגען געזעגענען פון רבי משה לייב ,האט איהם רבי משה לייב געזאגט "אייער פלאץ איז דא ,פון יעצט און ווייטער זענט איר דער סטריקובער רבי" ,און מיט דעם האט איהם רבי משה לייב מכתיר געווען אלס א רבי .דעמאלטס האט זיך רבי פישל'ע באזעצט אין סטריקוב ,ווי זיין נאמען איז שנעל פארשפרייט געווארן און ער איז באקאנט געווארן אלס א צדיק און קדוש און א פועל ישועות פאר אידן.
צווישן די צדיקים וואס זענען געפארן צום סטריקובער צדיק זענען געווען דער רבי רבי בונם פון פרשיסחא זי"ע ,דער תפארת שלמה פון ראדאמסק זי"ע, דער רבי רבי העניך פון אלכסנדר זי"ע ,דער טשעכענאווער גאון הרה"�� רבי אברהם זי"ע ,און נאך אסאך צדיקים און קדושים.
עס איז באקאנט אז רבי פישל'ע איז געווען אויסגעצייכנט מיט זיין זעלטענע אהבת ישראל ,ער האט ליב געהאט אידישע קינדער ָאן קיין גרעניץ ,ער האט שטענדיג מליץ יושר און מלמד זכות געווען אויף אידישע קינדער ,און ער האט קיינמאל נישט געקענט הערן שלעכטס אויף א איד. זיין תלמיד דער תפארת שלמה פון ראדאמסק זי"ע שרייבט אין זיין ספר תפארת שלמה (אויף פרקי אבות) "דער געטליכער צדיק רבי פישל'ע פון סטריקוב האט קיינמאל נישט געקענט גלייבן אז א איד קען זינדיגן און עובר זיין אן עבירה ח"ו ,און אויב מ'האט איהם דערציילט פון א איד וואס האט געטוהן אן עבירה האט ער דאס שטענדיג אוועקגעמאכט ווייל ער האט נישט געגלייבט אז איד קען טוהן אן עבירה .און דאס איז געקומען פון זיין גרויס דביקות אין השי"ת וואס האט ליב זיינע אידישע קינדער ווי עס שטייט אין פסוק (במדבר כ"ג) לא הביט און ביעקב ולא ראה עמל בישראל"...
אין ספר שיח שרפי קודש ווערט געברענגט אז אין סטריקוב האט געוואוינט גאר אן אלטע איד ,א זקן מופלג גלאז .דער איד האט וואס זיין פרנסה איז געווען פון מאכן ָ מאריך ימים געווען ביז בערך הונדערט און פערצן יאר אלט ,און עס איז געקומען צוליב א ברכה וואס ער האט אמאל באקומען פונעם צדיק רבי פישל'ע אז ער זאל זוכה זיין צו אריכות ימים ושנים. ג
•כ"ק מרן הגה"ק רבי שרגא פייבל מגריצא זי"ע ,כ"ב תשרי תר"ט
תולדות פון די הייליגע רבי'ס פון אלכסנדר
•כ"ק מרן רבינו יחיאל -דער אלטער רבי זי"ע ,י"ד שבט תרנ"ד •כ"ק מרן רבינו ירחמיאל ישראל יצחק -דער ישמח ישראל זי"ע ,כ"ט טבת עת"ר •כ"ק מרן רבינו שמואל צבי -דער תפארת שמואל זי"ע ,כ"ט תשרי תרפ"ד
מאמר ס"ב
די ברכה האט איהם באגלייט גאר וואונדערליך איז געווען די געשיכטע וואס האט פאסירט מיט הרה"ח ר' יעקב דאווידאוויטש ז"ל ,א אלכסנדר חסיד ,וואס איז געקומען צו גיין אלס חתן איידער זיין חתונה ,בעטנדיג א ברכה פון מרן דער תפארת שמואל זי"ע אז ער זאל זוכה זיין אויפצושטעלן א בית נאמן בישראל .ר' יעקב איז געווען א יתום ל"ע פון זיין טאטע הרה"ח ר' משה אלעזר ז"ל וואס איז נפטר געווארן מיט עטליכע יאר פריער .ווי נאר ער האט געבעטן א ברכה פונעם רבי'ן, רופט זיך ָאן דער תפארת שמואל צו איהם מיט א פשטות "יא ,דיין טאטע ר' משה אלעזר איז יעצט דא געווען ביי מיר"... אינצווישן איז געקומען צו גיין נאך א חסיד וואס האט זיך צוגעשטיפט צום תפארת שמואל און געבעטן א ברכה פאר זיין זוהן וואס דארף זיך יעצט שטעלן צום מיליטער .ווי נאר דער חתן ר' יעקב האט געהערט ווי יענער רעדט איבער דעם ענין ,האט ער אויך צוגעגעבן צום תפארת שמואל אז אויך ער איז באזארגט איבער זיין צושטאנד בנוגע די מיליטער, וויבאלד עס דראעט אויף איהם צו גענומען ווערן צו דינען אין די ארמיי .ווען דער תפארת שמואל האט געהערט די בקשה פונעם חתן דער יתום, האט ער געבעטן פונעם אנדערן חסיד אז ער זאל מוחל זיין ווארטן אין די זייט ,וויבאלד ער וויל קודם ענדיגן רעדן צום חתן ,און ער וויל אז ער זאל נאך באן ניאגן און נישט פארשפעטיגן דעם ַ קענען ָא ָ ארויס פון אלכסנדר .און דער תפארת שמואל איז איינגעשפארט אינעם צימער מיט'ן ַ געבליבן אליינס חתן יעקב .מיט ליבשאפט זאגט איהם דער תפארת דאך נאכנישט אין די יארן ווען שמואל "דו ביסט ָ מ'דארף זיך שטעלן צום מיליטער" ,וועלנדיג איהם בארואיגן פון זיין זארג" .אבער וואס וועל איך טוהן ווען ס'וועט קומען מיין צייט זיך צו שטעלן?" האט מוותר געווען .דער תפארת שמואל ּ דער חתן נישט רופט זיך ָאן צו איהם מיט א ביטול "נע ,דו ביסט נישט פאר זיי ,זיי דארפן דיר נישט האבן דארט ,נישט דיר מיינען זיי" ...און האט איהם געזעגנט אז ער זאל אהיימפארן בשלום און נישט מורא האבן. ָ מיט גרויס בטחון איז דער חתן אהיימגעפארן צו זיין שטעטל ,דורכגעווייקט מיט אמונת צדיקים, וויסענדיג אז דער רבי האט אויף איהם געזאגט קלארע דיבורים אז נישט איהם מיינט מען ,און אז דאס מיליטער דארף איהם נישט האבן. קורצליך נאכדעם האט אויסגעבראכן די ערשטע וועלט מלחמה ,וואס האט געברענגט אז מ'זאל אפשטעלן און אונטערזוכן וואס מער מענטשן אין
•כ"ק מרן רבינו יצחק מנחם -דער לעצטער רבי אין אלכסנדר פולין הי"ד ,כ"ג אלול תש"ב •כ"ק מרן רבינו יחיאל מנחם -דער רבי זכרונו לברכה ,ו' מרחשון תשמ"ט
די גאסן ,און כאפן די אלע וואס דרייען זיך ארויס פונעם מיליטער .עס איז געווען א ָאפטע ערשיינונג אז די פאליציאנטן האבן אפגעשטעלט וועמען זיי האבן נאר באגעגנט ,און געפאדערט אז מ'זאל ווייזן די מיליטערישע פאפירן .א פחד האט אנגעכאפט פאר די אלע וואס האבן זיך ארויסגעדרייט פונעם מיליטער און האבן נישט געהאט די נויטיגע פאפירן, ווייל דאס האט באדייט א באלדיגע ארעסט און ווערן גענומען צום מיליטערישן דינסט .אבער אונזער ר' מאס רואיגקייט יעקב דרייט זיך ארום מיט'ן פולסטן ָ וויסענדיג אז ער איז גענצליך באפרייט פונעם יאך דורך די הבטחה פון זיין רבי'ן. מיליטערישן ָ ויהי יום ,ר' יעקב שפאצירט אויפן גאס אינאיינעם מיט נאך צוויי מענטשן ,ווען פלוצלינג קומען צו גיין די פאליציאנטן און שטעלן זיי אפ פאר אן אונטערזיכונג .איינער פון זיי האט געהאט די נויטיגע פאפירן אז ער איז באפרייט פונעם מיליטער, דעם צווייטן האט מען דעמאלטס געכאפט און גענומען אין מיליטער ,אבער אויף ר' יעקב האבן זיי גענצליך איבערגעהיפט ,מ'האט איהם גארנישט געפרעגט און גארנישט געבעטן ,נאר פשוט געלאזט גיין ווייטער. די ברכה פונעם תפארת שמואל האט אזוי גוט געארבעט -האט ר' יעקב שפעטער דערציילט -אז מ'האט איהם קיינמאל נישט אפגעשטעלט פאר קיין שום זאך ,אפילו ווען ער איז געפארן אונטערוועגנס און געטראגן סחורה מיט זיך ,האבן די בעאמטע קיינמאל זיך נישט צוטוהן געמאכט פון איהם ,און נישט אונטערגעזוכט וואס ער האט מיט זיך. וואונדער איבער וואונדער פאסירט אמאל שבת קודש ,ווען ר' יעקב איז געזעצן אין שטיבל איבערגעבויגן איבער א גמרא מסכת שבת פארטיפט אין לערנען ,פלוצלינג דערהערט ער א רעש פון אינדרויסן ,צוויי פאליציאנטן זענען אנגעקומען צום בית המדרש מאכן א פלוצלינגע אונטערזיכונג צו זעהן אויב עס זענען נישט פארהאן דא אזעלכע וואס דרייען זיך ארויס פונעם מיליטער .איין פאליציאנט איז געבליבן שטיין אינדרויסן ביים טיר ,און דער צווייטער איז אריינגעקומען אינעווייניג ,צו כאפן א בליק אין בית המדרש .דער פאליציאנט קוקט זיך אום ,און ער דרייט זיך באלד צוריק און רופט אויס ווארט איהם אינדרויסן "עס הויעך צו זיין שותף וואס ַ איז נישטא קיין לעבעדיגע נפש דא אינעווייניג" ,און מיט דעם האבן זיי פארלאזט דאס פלאץ. נישט איינמאל האט אזוי פאסירט ,נאר אויך א צייט שפעטער ווען פאליציאנטן האבן נאכאמאל אפגעשטאט א פלוצלינגע באזוך אינעם שטיבל ,זיי
האבן געקוקט אהין און אהער ,און אדורכגעגאנגען אלע צימערן ,אבער ר' יעקב האבן זיי אויסגעלאזט כאילו ער וואלט עפעס געווען א רואה ואינו נראה. אזוי האט איהט באגלייט די ברכה פונעם תפארת שמואל דורכאויס די גאנצע צייט ,חוץ לדרך הטבע.
צדיק גוזר והקב"ה מקיים נאך א מעשה האט פאסירט מיט א בחור א חתן מיט'ן נאמען בצלאל ברוידא ,וואס זיין טאטע האט איהם געשיקט מיט א גרויסע סומע געלט וואס ער האט געדארפט איבערגעבן פאר מרן דער תפארת שמואל זי"ע .ווען ר' בצלאל איז אנגעקומען קיין אלכסנדר און גענומען שלום פונעם תפארת שמואל, רופט ער זיך ָאן צום רבי'ן אז ער האט ביי זיך א סומע געלט וואס ער דארף איבערגעבן ,אבער ער גיבט עס נישט איבער ווילאנג דער רבי וועט איהם נישט צוזאגן אז ער וועט באפרייט ווערן פונעם מיליטער. דער תפארת שמואל האט געהערט זיינע רייד און איהם אנגעוואונטשן מיט א ברכה אז ער זאל נישט גענומען ווערן אין מיליטער ,אבער דער חתן האלט זיך ביי דאס זייניגע ,ער גיבט נישט ארויס דאס געלט ווילאנג דער רבי זאגט איהם נישט צו מיט א קלארע 'הבטחה' אז ער וועט נישט גענומען ווערן אין מיליטער .דער תפארת שמואל האט זיך געפרואווט ארויסצודרייען פון געבן די פארלאנגטע הבטחה ,און אינצווישן האט ער באפוילן פארן משמש אז ער זאל ארויסטראגן דעם חתן בצלאל אין א דערנעבנדיגן צימער און ער זאל איהם געבן צו עסן דארט ,כדי ער זאל זיך דערכאפן דאס הארץ. נאך עטליכע מינוט ערשיינט דער תפארת שמואל זי"ע בכבודו ובעצמו אינעם צימער ווי דער חתן האט געגעסן זיין מאלצייט ,און דער רבי זאגט איהם אזוי" :אויב וועל איך זאגן אז דער דאקטער זאל דיר אנצייכענען אין מיליטער מיט די הארבסטע צייכן (וואס מ'האט גענוצט ווען איינער איז קראנק אדער אין נישט א גוטע געזונט צושטאנד צו קענען דינען אינעם מיליטער) דאס טויג נישט פאר דיר ,ווייל דעמאלטס וועט מען דיר שיקן אין שפיטאל אריין צו באשטעטיגן דיין מצב ,און אין שפיטאל דרייען זיך ארום גרויסע דאקטוירים און גוטע מבינים ,און זיי וועלן באלד דערשמעקן אז ס'איז נישט ריכטיג ,נאר אנשטאט דעם זאג איך אז די זאלסט באקומען א צ( 2-דאס איז געווען דער 'קאוֹד' וואס מ'האט גענוצט פאר א שוואכערע דרגא פון ַּפ ֶטר'ן פאר די מיליטער) און דער אייבישטער וועט דיר העלפן"... געציילטע טעג איידער ער האט זיך געדארפט ווידעראמאל ָ שטעלן צום מיליטער ,איז ר' בצלאל געקומען קיין אלכסנדר צום תפארת שמואל, און ווען ער האט שלום גענומען ,האט איהם דער המשך בעמוד ג'
להערות וכן לקבל הגליון באי-מייל kerembeisshmiel@gmail.com
ד https://telegram.me/Publications_MM
גליון עוללות הכרם /אלכסנדר
בס"ד
דברי תורה ֵרה ׁ ָשנָ ה) .מז ,כח(
וַ יְ ִחי יַ ֲעקֹב ְּב ֶא ֶרץ ִמצְ ַריִ ם ׁ ְשבַ ע ֶעשְׂ .epÓôÌô óÔzHÌòÐî î−ÖòÖëÐñ ±ÑšÔí ³Óê ³ÒîñÔèÐñ LÑšÌa יעקב אבינו האט געזעהן אז אין די נעמען פון זיינע קינדער די שבטים זענען נישט דא די אותיות ח' און ט', וואס זיי ווייזן אויף דאס ווארט 'חטא' ,דעריבער וויבאלד זיי האבן נישט קיין זינד ,זענען זיי ווערד אז ער זאל זיי אנטפלעקן דער קץ ווען משיח וועט קומען. אבער דערנאך האט ער געזעהן אז אין זייער נאמען זענען אויך נישט דא די אותיות ק' און צ' ,וואס איז נוטריקון דאס ווארט 'קץ' ,דעריבער האט ער זיי נישט אנטפלעקט דער קץ פון גלות. )(−"¾þ
)ספר רבינו בחיי(
ִה ֵּנה ִּבנְ ָך יוֹ ֵסף ָּבא ֵאלֶ ָ יך וגו' וַ ֵ ּי ׁ ֶשב ַעל ַה ּ ִמ ּ ָטה) .מח ,ב( די גמרא זאגט )נדרים לט (:אז ווען איינער קומט מבקר חולה זיין א קראנקע מענטש ,נעמט ער אוועק פון עם איין זעכציג'סטל פון זיין קרענק .דאס איז מרומז אין פסוק 'הנה בנך יוסף בא אליך' ,דאס ווארט 'הנה' באטרעפט ,60ווייל איידער יוסף איז געקומען האט נאך יעקב געהאט אלע 60טיילן פון זיין קרענק ,אבער נאכדעם וואס יוסף איז שוין געקומען מבקר חולה זיין יעקב ,שטייט ווייטער אין פסוק 'ויתחזק ישראל וישב על המטה' ,דאס ווארט 'המטה' באטרעפט ,59ווייל עס איז נאר איבער געבליבן בלויז 59טיילן פון זיין קרענק ,ווייל יוסף האט דורך זיין מבקר חולה זיין אוועקגענומען פון יעקב איין טייל. )דער הייליגער 'אמרי נועם' פון דז'יקוב זי"ע( שִׂ ֵּכל ֶאת יָ ָדיו ִּכי ְמנַ ׁ ּ ֶשה ַה ְ ּבכוֹ ר) .מח ,יד( פארוואס שטייט 'כי מנשה הבכור' ווייל מנשה איז דער בכור ,עס וואלט געדארפט שטיין 'אפילו מנשה הבכור' כאטש מנשה איז דער בכור ,דאך האט ער געלייגט דער רעכטע האנט אויף דער יונגערע ברודער? נאר באמת וואלט יעקב געדארפט הייסן מנשה און אפרים זיי זאלן זיך בייטן פלעצער ,אז אפרים זאל שטיין אויף זיין רעכטע זייט און מנשה אויף זיין לינקע זייט ,אבער וויבאלד ער האט נישט געוואלט פארשעמען מנשה דער עלטערע ברודער ,דעריבער האט ער געקלוגט זיינע הענט כדי מנשה זאל נישט פארשעמט ווערן.
דאס זאגט דער פסוק 'כי מנשה הבכור' ,ווייל מנשה איז דער בכור ,דערפאר 'שכל את ידיו' האט ער געקלוגט זיינע הענט ,און ער האט זיי נישט געהייסן צו בייטן פלעצער ,כדי מנשה זאל נישט פארשעמט ווערן. )דער הייליגער רבי אלימלך פון ליז'ענסק זי"ע(
ַה ַּמלְ ָא ְך ַה ּג ֵֹאל א ִֹתי ִמ ָּכל ָרע יְ בָ ֵר ְך ֶאת ַה ְּנ ָע ִרים וְ יִ ָּק ֵרא בָ ֶהם ׁ ְש ִמי) .מח ,טז( יעקב אבינו האט נישט אין אנהייב געוואלט בענטשן אפרים און מנשה ,זעהענ'דיג אז פון זיי וועלן ארויס קומען גרויסע רשעים ,אבער דאך האט ער זיי דא געבענטשט אז זייערע קינדער זאלן יא זיין ערליך .ער האט זיי געוואונטשן 'המלאך הגואל אתי מכל רע' ,דער מלאך וואס האט מיר אייביג געראטעוועט פון יעדע סארט 'רע'=שלעכט'ס' ,יברך את הנערים' ,ער זאל יעצט אויך טוהן די זעלבע מיט די קינדער ,און ער זאל ארויסנעמען די אותיות 'רע' פון דאס ווארט 'רשעים', אז זייערע קינדער זאלן נישט זיין קיין רשעים' ,ויקרא בהם שמי' ,אז עס זאלן בלויז איבערבלייבן די אותיות 'שמי' פון דאס ווארט 'רשעים'. )ספר מגיד תהלות( ְמ ָך ֱאל ִֹקים וכו') .מח ,כ(
ְּב ָך יְ בָ ֵר ְך יִ שְׂ ָר ֵאל לֵ אמֹר יְ שִׂ פארוואס האט יעקב געזאגט ,די אידן וועלן זיך בענטשן אין אפרים און מנשה ,נישט אין די אנדערע שבטים? נאר יעקב אבינו האט געזעהן אז אפילו ער האט דערמאנט אפרים פאר מנשה ,און ער האט געבענטשט אפרים מיט מער ברכות פון מנשה ,דאך האט מנשה גארנישט מקנא געווען ,און זיי זענען געבליבן גוטע און פריינט'ליכע ברידער און זיך ווייטער ליב געהאט ,נישט אזוי ווי די שבטים וואס האבן מקנא געווען זייער ברודער יוסף און עם געוואלט הרג'ענען. דעריבער האט יעקב אבינו געזאגט" :אין דיר זאלן זיך די אידן בענטשן ,זיי זאלן זיך אפלערנען פון אייך ווי אזוי ברידער דארפן זיך ליב האבן". )דער הייליגער 'בני יששכר' זי"ע(
א נָ א ּ ֶפ ׁ ַשע ַא ֶח ָ יך) .נ ,טז(
ָאבִ ָיך צִ ָ ּוה לִ ְפנֵ י מוֹ תוֹ וגו' ָא ָּנא שָׂ רש"י פרעגט אז מען זעהט דאך נישט וואו יעקב האט געזאגט פאר די ברידער אז זיי זאלן איבערבעטן יוסף?
נאר יעקב אבינו האט דאך איבערגעבעטן יוסף אויף דאס וואס ער האט באגראבן רחל אינמיטן וועג ,און באמת וואלט ער נישט געדארפט איבערבעטן יוסף, ווייל עס איז דאך ארויסגעקומען דערפון א גרויסע טובה פאר די אידן ווען זיי זענען געגאנגען אין גלות, ממילא האט יעקב אבינו דא געוויזן אז אויב עס ווערט געטוהן א נישט גוטע זאך פאר איינעם ,כאטש עס וועט דערפון שפעטער ארויסקומען א גרויסע טובה ,דאך דארף מען עם נאך אלס איבערבעטן. דאס האבן די ברידער יעצט געזאגט פאר יוסף' :אביך צוה לפני מותו' ,דיין טאטע האט דאך דיר איבערגעבעטן פאר זיין שטארבן ,אויף דאס וואס ער האט באגראבן דיין מאמע אינמיטן וועג ,וואס פון דעם האבן מיר זיך אפגעלערנט אז מען דארף איבערבעטן אויף א נישט גוטע זאך ,כאטש עס קומט שפעטער ארויס דערפון א טובה. דעריבער וויבאלד מיר האבן דיר פארקויפט פאר א קנעכט ,כאטש עס איז ארויסגעקומען דערפון א גרויסע טובה ,דאך דארפן מיר דיר איבערבעטן דערפאר. )דער 'גאון' רבי מאיר שפירא פון לובלין זצ"ל(
אתם וגו' וְ ַע ָּתה שָׂ א נָ א ָא ָּנא שָׂ א נָ א ּ ֶפ ׁ ַשע ַא ֶח ָיך וְ ַח ּ ָט ָ לְ ֶפ ׁ ַשע) .נ ,יז( עס זענען דא פיר 'רגלי מרכבה' ,פני 'אדם' ,פני 'שור', פני 'נשר' און פני 'אריה' .יוסף הצדיק איז געווען די בחינה פון 'שור' ,ווי עס שטייט ביי עם )דברים לג ,יז( 'בכור שורו הדר לו .קומט אויס אז אויב וואלטן די שבטים ח"ו אומגעברענגט יוסף ,דאן וואלט געפעלט דער 'פני שור' ביי די מרכבה ח"ו ,און דאס האט יעקב מרמז געווען אין פסוק )בראשית מט ,ו( 'ברצונם עקרו שור'. יעצט האבן די ברידער געבעטן פון יוסף' ,אנא שא נא פשע'' ,אנא' איז די ראשי תיבות פון 'אדם נשר אריה', מיר האבן געוואלט צוברענגען אז די בחינה פון 'שור' זאל פעלן אין די מרכבה ,ווייל עס וועלן נאר זיין 'אדם נשר אריה' .אבער 'ועתה שא נא לפשע'' ,ועתה' איז א לשון פון תשובה ,דורך אונזער תשובה אויף מכירת יוסף ווילן מיר דאס מתקן ,אז יעצט זאל זיין 'שא נא', וואס איז די ראשי תיבות פון 'שור אדם נשר אריה'. )דער הייליגער רבי ישראל פון רוז'שין זי"ע(
נאכדרוקן פארבאטן • צו באקומען אדער צו מנדב זיין א גליון אדער צו שרייבן הארות און הערות ביטע שיקט צו koreioneg@gmail.com כל הזכויות שמורות © https://telegram.me/Publications_MM
סיפורי צדיקים וקברתני בקבורתם.
אפרים ומנשה כראובן ושמעון יהיו לי.
באלד נאכ'ן פטירה פון דער הייליגער רבי מנחם נחום פון טשערנאביל זי"ע ,האט זיין זוהן דער הייליגער 'מגיד' רבי מרדכי פון טשערנאביל זי"ע אנגעהויבן פארן איבער די שטעט און דערפער ,צו מתקן ארום ָ זיין נשמות פון לעבעדיגע און נישט לעבדיגע. ביי איינע פון זיינע נסיעות ,ווען ער איז אנגעקומען צום שטאט קאריסטשוב ,איז דאן געווען שפעט ביינאכט ,האט ער זיך באלד נאכגעפרעגט ווער עס איז דער גבאי פון די חברה קדישא אין שטאט ,האט מען עם גע'ענטפערט אז דאס איז א איד מיט'ן נאמען ר' פנחס .האט דער טשערנאביל'ער מגיד באפוילן אז מען זאל שוין גיין אריבער רופן דעם ר' פנחס. עטליכע חסידים זענען אריבער צום שטוב פון ר' פנחס וועלכער איז שוין דאן געשלאפן ,זיי האבן עם אויפגעוועקט און געזאגט אז דער טשערנאביל'ער מגיד איז אנגעקומען אין שטאט און ער רופט עם. איז ר' פנחס באלד אריבער געקומען צום טשערנאביל'ער מגיד ,און דער מגיד האט עם געפרעגט ,צי ער האט געקענט עפעס א איד וואס איז נפטר געווארן פאר צוויי וואכן צוריק. האט ר' פנחס גע'ענטפערט אז ער האט עם נישט געקענט ,אבער די שמשים פון חברה קדישא האבן עם יא געקענט. האט דער טשערנאביל'ער מגיד באלד געלאזט רופן די שמשים און זיי געפרעגט צי זיי האבן געקענט דעם איד ,האבן זיי גע'ענטפערט אז זיי האבן עם געקענט. פרעגט זיי דער מגיד" :אויב אזוי ,פארוואס האט איר באגראבן דעם איד אין איין קבר צוזאמען מיט א פרוי?" די שמשים האבן אין אנהייב נישט געוואלט מודה זיין ,ביז דער טשערנאביל'ער מגיד האט זיי געזאגט: "אויב איר וועט נישט מודה זיין פון אייער גוטע ווילן, דאן וועט איר מוזן מודה זיין מיט געוואלד". הערנדיג די ווערטער ,איז זיי באפאלן א שרעק ,און זיי האבן באלד מודה געווען אויף דעם ,און זיך פארענטפערט אז די צוויי לוויות זענען פארגעקומען שפעט ביינאכט ,און עס איז געווען זייער א גרויסע קעלט ,אז עס איז ממש נישט געווען מעגליך צו גראבן צוויי קברים ,דעריבער האבן זיי באגראבן ביידע נפטרים אין איין קבר. האט דער טשערנאביל'ער מגיד זיי באפוילן אז זיי זאלן שוין יעצט גיין און אויפגראבן נאך א קבר ,און ארויסנעמען דעם איד פון דעם ערשטן קבר ,און עם לייגן אין דעם נייעם קבר ,ווי עס דארף צו זיין. דערנאך האט דער טשערנאבלער מגיד אויסגעפירט: "זייט מען האט באגראבן דעם איד אין איין קבר מיט'ן פרוי ,קומט ער צו מיר און ער בעט זיך אז איך זאל עם א טובה טוהן ,מען זאל עם באגראבן באזונדער .דעריבער בין איך דא אהער געקומען צו זיכער מאכן אז מען וועט דאס שוין מתקן זיין".
ווען דער הייליגער 'מגיד' רבי מרדכי פון טשערנאביל זי"ע איז אלט געווען דריי יאר איז ער א חתן געווארן מיט די כלה חי' שרה ע"ה ,די טאכטער פון דער הייליגער רבי אהרן 'הגדול' פון קארלין זי"ע ,וועלכע איז געווען איינע פון די גאר גרויסע תלמידים פון דער הייליגער 'מגיד' רבי דוב בער פון מעזריטש זי"ע. די גרויסע חתונה איז געפראוועט געווארן באלד נאך זיין בר מצוה ,און די רעביצין האט געבוירן דריי הייליגע זיהן און א טאכטער ,און איז באלד דערנאך נפטר געווארן יונגערהייט. די דריי זיהן זענען געווען ,א( דער הייליגער רבי אהרן פון טשערנאביל זי"ע ,ב( דער הייליגער רבי משה פון קאריסטשוב זי"ע ,ג( דער הייליגער רבי יעקב ישראל פון טשערקאס זי"ע. ווען עס איז אריבער א קורצע צייט נאך איר פטירה, האט דער טשערנאביל'ער מגיד באקומען א בריוו פון זיין שוואגער דער הייליגער רבי אשר פון סטאלין זי"ע ,דער זוהן פון דער הייליגער רבי אהרן 'הגדול' פון קארלין זי"ע .אין דעם בריוו פרעגט רבי אשר סטאלינ'ער פונעם טשערנאביל'ער מגיד ,פארוואס ער האט נישט נאכאמאל חתונה?! מען האט פונקט דאן אנגעטראגן פאר'ן טשערנאביל'ער מגיד אז ער זאל חתונה האבן מיט די רעביצין פייגא ע"ה ,די טאכטער פון דער הייליגער 'מגיד' רבי דוד לאה'קעס פון ּב ַאר זי"ע ,וועלכע איז געווען איינע פון די גאר גרויסע תלמידים פון דער הייליגער רבי ישראל 'בעל שם טוב' זי"ע. רבי דוד לאה'קעס איז אלט געווען דריי און זיבעציג יאר ווען זיין ערשטע רעביצין איז נפטר געווארן ,ער האט דערנאך חתונה געהאט מיט די רעביצין חי' שיינצי' ע"ה ,וועלכע איז דאן געווען אינגאנצן אכצן יאר אלט ,און ער האט איר צוגעזאגט אז זיי וועלן האבן קינדער ,און ער וועט זיין נאך פירן צו די חופה. זי האט טאקע געבוירן דריי זיהן מיט א טאכטער ,די טאכטער איז די רעביצין פייגא ע"ה ,וועלכע מען האט אנגעטראגן פאר'ן טשערנאביל'ער מגיד זי"ע. רבי דוד לאה'קעס האט שטארק מאריך ימים געווען, ער איז געווען איבער די הונדערט יאר ווען ער איז נסתלק געווארן. ווען מען האט פארגעשלאגן פאר רבי דוד לאה'קעס אז זיין טאכטער זאל זוכה זיין חתונה צו האבן מיט'ן הייליגער טשערנאביל'ער מגיד ,האט ער אין אנהייב נישט מסכים געווען צום שידוך ,זאגנ'דיג אז ער האט געזעהן מיט רוח הקודש אז דער טשערנאביל'ער מגיד דארף געבוירן צוועלף הייליגע זיהן ,וועלכע וועלן זיין אקעגן די צוועלף הייליגע שבטים ,און זיין טאכטער דארף נאר געבוירן פינף זיהן ,אויב אזוי וועט זי דארפן נפטר ווערן יונגערהייט ,כדי דער טשערנאביל'ער מגיד זאל חתונה האבן מיט א דריטע רעביצין צו קענען געבוירן נאך פיר זיהן) ,ווייל דריי זיהן האט ער שוין געהאט פון די ערשטע רעביצין ,ווי פריער דערמאנט(.
https://telegram.me/Publications_MM
האט דער טשערנאביל'ער מגיד געבעטן פון רבי דוד לאה'קעס אז ער זאל עם געבן א צייט פון דריי טעג זיך איבער צו טראכטן דערויף. נאך די דריי טעג האט דער טשערנאביל'ער מגיד געזאגט פאר רבי דוד לאה'קעס" :איך האב געפרעגט אייער רבי'ן דער הייליגער 'בעל שם טוב' זי"ע ,און ער האט צוגעשטימט דערצו זאג'נדיג" :אזוי ווי יעקב אבינו האט געזאגט פאר יוסף הצדיק 'אפרים ומנשה כראובן ושמעון יהיו לי' ,אז ער וועט רעכענען אפרים און מנשה אלס זיינע אייגענע קינדער ,און ער האט זיי אריינגערעכנט צווישן די הייליגע שבטים ,אזוי אויך וועט אייער טאכטער טאקע געבוירן נאר פינף זיהן, אבער איך וועל רעכענען צו די חשבון פון צוועלף קינדער ,פיר פון מיינע אייניקלעך ,וועלכע וועלן געבוירן ווערן פון אירע זיהן ,ווילאנג איך וועל לעבן". פון די צווייטע רעביצין האט דער טשערנאביל'ער מגיד טאקע געבוירן פינף הייליגע זיהן ,און צוויי טעכטער .אלעס צוזאמען האט ער געהאט אכט הייליגע זיהן .די פינף זיהן זענען געווען ,ד( דער הייליגער רבי מנחם נחום פון מאקארוב זי"ע ,ה( דער הייליגער 'מגיד' רבי אברהם פון טריסק זי"ע ,ו( דער הייליגער רבי דוד פון טאלנא זי"ע ,ז( דער הייליגער רבי יצחק פון סקווירא זי"ע ,ח( דער הייליגער רבי יוחנן פון ראחמיסטריווקא זי"ע. דער טשערנאביל'ער מגיד האט טאקע דערלעבט דאס געבוירן פון פיר אייניקלעך ,ביי זיינע פיר זיהן וועלכע זענען געווען פון זיין צווייטע רעביצין. די פיר אייניקלעך זענען געווען ,א( דער הייליגער רבי יעקב יצחק פון מאקארוב זי"ע) ,זוהן פון דער הייליגער רבי מנחם נחום פון מאקארוב זי"ע( ,ב( דער הייליגער רבי מנחם נחום פון טריסק זי"ע) ,זוהן פון דער הייליגער 'מגיד' רבי אברהם פון טריסק זי"ע( ,ג( דער הייליגער רבי אברהם יהושע העשיל פון סקווירא זי"ע) ,זוהן פון דער הייליגער רבי יצחק פון סקווירא זי"ע( ,ד( דער הייליגער רבי דוד פון זלאטיפאלי זי"ע) ,זוהן פון דער הייליגער רבי יוחנן פון ראחמיסטריווקא זי"ע(.
שיכל את ידיו כי מנשה הבכור. צו דער הייליגער רבי אהרן פון קארלין בעל 'בית אהרן' זי"ע איז אמאל אריינגעקומען די פרוי פון איינע פון זיינע גרויסע חסידים ,וועלכע איז אויך געווען דער שוחט אינעם רבי'נס הויף. זי האט דערציילט פאר'ן 'בית אהרן' אז זי גייט געבוירן א קינד ,דעריבער קומט זי פרעגן פונעם רבי'ן וועלכע נאמען איר מאן זאל געבן פאר'ן ניי געבוירן קינד. דער 'בית אהרן' האט געבעטן אז מען זאל עם ברענגען א חומש ,ער האט גע'עפנט דעם חומש און אריינגעקוקט דערין. דערנאך רופט ער זיך אן צום פרוי" :ווען דאס קינד וועט געבוירן ווערן זאלט איר עם ביים ברית א נאמען געבן 'מנשה'!"
סיפורי צדיקים די פרוי האט ווידער געפרעגט פונעם רבי'ן" :און וועלכע נאמען זאלן מיר געבן פאר'ן ניי געבוירן קינד, אויב דאס וועט זיין א מיידל?" האט דער 'בית אהרן' איר גע'ענטפערט" :דאן זאלט איר פאר'ן ניי געבוירן קינד א נאמען געבן 'אפרים'!" די פרוי האט נישט פארשטאנען די פארמאכטע רייד פונעם רבי'ן ,זי האט דאך געפרעגט פאר א נאמען פון א מיידל? אבער איין זאך האט זי געוואוסט' ,אויף א רבי'ן פרעגט מען נישט קיין קושיות'!... עטליכע וואכן זענען פארביי געגאנגען ,און דאס פרוי האט אומגעראכטן געבוירן 'צווילינג אינגלעך' .יעצט האט זי שוין פארשטאנען די פארמאכטע רייד פונעם הייליגן 'בית אהרן'. מיט גרויס שמחה האבן זיי געפראוועט דעם גרויסן 'ברית מילה' ,וואו פאר'ן ערשטן קינד האבן זיי א נאמען געגעבן 'מנשה' ,און פאר'ן צווייטן קינד האבן זיי א נאמען געגעבן 'אפרים'. האספו ואגידה לכם -ביקש לגלות את הקץ) .רש"י(
אין די צייטן פון דער הייליגער רבי מנחם נחום פון טשערנאביל זי"ע איז געווען א רבי וואס האט געזאגט פאר זיינע מענטשן א צייט ווען משיח וועט קומען. ווען זיינע רייד זענען אנגעקומען צום הייליגן 'מאור עינים' ,האט ער זיך אנגערופן" :דער וואס ווייסט, זאגט נישט ,און דער וואס זאגט יא ,ווייסט נישט"... "איך ווייס אבער יא" -האט דער 'מאור עינים' אויסגעפירט " -און איך זאג טאקע נישט". דאן האט דער 'מאור עינים' אנגעהויבן צו דערציילן ווי אזוי עס איז עם אנטפלעקט געווארן דער צייט פון גאולה" :איך האב זיך שטענדיג געפירט ביים לערנען קיינמאל נישט דורך צו לאזן ַאן ענין וואס איך האב נישט גוט פארשטאנען ,נאר איך האב זיך געפלאגט דערויף און פארגאסן אסאך טרערן ,ביז עס איז מיר קלאר געווארן דער פשט אין דעם ענין. איינמאל ווען איך האב געלערנט אין דעם ספר זוהר הקדוש ,בין איך צוגעקומען צו א שטיקל וואס איך האב נישט געקענט פארשטיין ,האב איך זיך ווי מיין שטייגער שטארק געפלאגט דערויף ,און שטארק געוויינט צום אייבערשטער אז איך זאל זוכה זיין צו פארשטיין די הייליגע ווערטער פונעם זוהר הקדוש. אבער פון הימל האט מען מיר געלאזט וויסן אז דאס מאל וועל איך מוזן ווייטער גיין ,וויבאלד מען קען מיר נישט ערקלערן דעם שטיקל זוהר הקדוש ,ווייל דא ליגט באהאלטן דער טיפע סוד ווען עס וועט זיין די גאולה שלימה. האב איך זיך נישט געלאזט און גע'טענה'עט אז וויבאלד איך האב נאך קיינמאל נישט דורך געלאזט א שטיקל ָאן צו פארשטיין די כוונה דערפון ,דעריבער קען איך דא אויך נישט ווייטער גיין ,ביז מען וועט מיר אנטפלעקן דעם פשט ,כאטש מען וועט מיר מוזן דערצו אנטפלעקן ווען עס וועט זיין די גאולה שלימה. זעה'ענדיג אז איך האב א גערעכטע טענה ,האט מען https://telegram.me/Publications_MM
מיר פון הימל געשיקט אליהו הנביא ,און ער האט מיר אנטפלעקט דעם ריכטיגן פשט אינעם זוהר הקדוש, וואס דערפון איז מיר אנטפלעקט געווארן ווען עס וועט זיין די גאולה שלימה!" אמאל ווען אין שטוב פונעם הייליגן 'מאור עינים' זי"ע האט געהערשט א שווערע לאגע אין געלט ,אז עס איז ממש נישט געווען קיין געלט אויף שבת ,איז פאר א גביר פונקט איינגעפאלן צו פארן אויף שבת קיין טשערנאביל ,מיטנעמענ'דיג מיט זיך פון אלעם גוטן. ווען דער גביר איז אנגעקומען קיין טשערנאביל ,איז דער 'מאור עינים' געווארן מלא שמחה ,אז דער אייבערשטער האט עם נישט פארלאזט און ער האט שוין אלעס וואס ער דארף האבן אויף שבת .אז ער האט זיך אנגערופן צום גביר" :וויבאלד דו האסט מיר פארשאפט אזא שמחה און הרחבת הדעת ,קענסט דו דעריבער בעטן פון מיר וואס דו ווילסט". זאגט דער גביר פאר'ן 'מאור עינים' :עס פעלט מיר ב"ה גארנישט ,פרנסה האב איך מיט א שפע ,נחת פון די קינדער האב איך אויך ,איין זאך בעט איך פון אייך, דער רבי זאל מיר זאגן ווען משיח וועט קומען!"... ווען דער 'מאור עינים' האט דערהערט זיין פארלאנג איז ער דערציטערט געווארן ,ער האט אנגעהויבן צו גיין אין זיין שטוב אהין און צוריק עטליכע מאל ,ביז ער האט זיך אפגעשטעלט און זיך אנגערופן: "גענוי ווען דאס וועט זיין ,קען איך דיר נישט זאגן, אבער וויסן זאלסט דו ,אז די צדיקים וואס וועלן זיין אין די צייט פאר משיח ,וועלן דארפן האבן אייזענע הערצער ,קופער'נע קעפ און גלאז'ענע אויגן, אויסצוהאלטן די שווערע צייט וואס וועט דאן זיין!"
ארור אפם כי עז ועברתם כי קשתה. דער הייליגער רבי מרדכי פון נעשכיז זי"ע האט זייער געוואלט באקומען א געוויסע סחורה פאר א טלית קטן פון ארץ ישראל ,אבער אין יענע צייטן איז דאס זייער שווער אנגעקומען ,ווייל זייער ווייניג מענטשן זענען געפארן אויף אזא נסיעה פון ארץ ישראל קיין חוץ לארץ. דער צדיק האט טאקע געווארט א לאנגע צייט דערויף ,ביז ענדליך האט זיך געמאכט אז א געוויסע חסיד איז געקומען צו פארן פון ארץ ישראל ,און האט מיטגעברענגט מיט זיך די סחורה אויף וואס דער צדיק האט אזוי לאנג געווארט. דער צדיק האט דאס געגעבן פאר זיין תלמיד וועלכע איז אויך געווען א שניידער ,אז ער זאל פון די סחורה אויסשניידן א טלית קטן. ווען ער האט גע'ענדיגט צו אויסשניידן דעם טלית קטן האט ער אויסגעשניטן א לאך אין דעם טלית קטן ,וואו דער רבי זאל קענען אריינלייגן זיין קאפ ,און ער האט צוריק געברענגט דעם טלית קטן צום רבי'ן מיט גרויס שמחה. ווען דער רבי האט אויפגע'עפנט דעם טלית קטן,
האט ער באמערקט אז זיין תלמיד האט אנשטאט מאכן א לאך אויבן פונעם טלית קטן ,ווען עס איז צוזאמען געלייגט אין צוויי ,האט ער געמאכט דעם לאך ווען עס איז געווען צוזאמען געלייגט דריי מאל, וואס דאן איז אויסגעקומען אז עס זענען געווען צוויי לעכער אין דעם טלית קטן. באלד האט דעם תלמיד אנגעכאפט א שרעק, וויסנ'דיג אז אויף די סחורה האט דער רבי געווארט אזוי פיל יאר ,און יעצט האט ער דאס קאליע געמאכט צוליב זיין שרעקליכן טעות. ווי ערשטוינט איז ער אבער געווארן ,זעה'ענדיג ווי דער צדיק רופט זיך אן מיט א שמייכל" :נו ,עס פעלט דאך אויס צוויי לעכער אינעם טלית קטן ,איין לאך דורכצולייגן דעם קאפ ,דער צווייטע לאך ,צו אויספרובירן אויב מרדכי וועט ווערן אין כעס!"...
ובדם ענבים סותה. אמאל האט פאסירט אינעם ביהמ"ד פונעם הייליגער רבי פינחס פון קאריץ זי"ע ,אז נאכ'ן דאווענען שחרית איז איינע פון די מתפללים ל"ע געשלאגן געווארן מיט ַאן ערנסטע בלוט פליסונג פונעם נאז. וויפיל די מתפללים וואס האבן זיך דארט געפונען האבן פרובירט דאס אפצושטעלן ,האט קיין שום עצה נישט געהאלפן .מען האט עם אראפגעלייגט אויף א באנק אין בית המדרש און אנגעהאלטן זיין נאז ,אז דאס בלוט זאל זיך אפשטעלן ,אבער זיי זענען געווען אומבאהאלפן ,ביז דער איד האט זיך שוין ממש געפונען אין א גרויסע סכנה. איינע פון די חסידים האט פארגעשלאגן ַאן המצאה, אז מען זאל עם געבן צו טרינקן פון די וויין וואס דער רבי האט ערשט יעצט געטרונקען פאר 'לחיים' נאכ'ן דאווענען .מיט גרויס וואונדער האט דאס באלד געהאלפן ,און די בלוט האט זיך ביי עם תיכף אפגעשטעלט. די חסידים האבן באלד גענומען שמועסן צווישן זיך, אז דאס מוז זיין א מופת וואס איז געפראוועט געווארן דורך זייער גרויסע רבי'ן ,רבי פנחס קאריצ'ער זי"ע. ווען די ווערטער האבן דערגרייכט צו די אויער'ן פון זייער רבי'ן ,האט ער זיך צושמייכלט און דערביי זיך אנגערופן און געזאגט" :בעצם די רפואה וואס יענער האט פארגעשלאגן אז מען זאל עם געבן צו טרינקן פון די וויין ,דאס שטייט שוין אין די הייליגע תורה אין פרשת ויחי ביי די 'ברכת יעקב' ,ביי די ברכה וואס יעקב אבינו האט געבענטש יהודה' ,ובדם ענבים סותה' ,מען וועט טייטשן די ווערטער פון דעם פסוק אזוי' :ובדם' ,ווען עס פליסט ביי איינעם בלוט, 'ענבים' ,וויין פון טרויבן' ,סותה' ,איז זיין רפואה פאר די מכה! ...ווייל דאס ווארט 'סותה' איז דאס זעלבע ווי דאס ווארט 'אסותא' וואס ווערט געברענגט אין די גמרא ,וואס דאס מיינט א רפואה!"...
אמרות חכמים ועשית עמדי חסד ואמת. דער הייליגער רבי ישראל פון מאדז'יץ זי"ע האט געזאגט" :ווי אזוי ווערט מען א 'חסיד'? ווען א 'איד' טוט א 'חסד' מיט א צווייטע איד ,דאן ווערט ער א 'חסיד' ,ווייל דאס ווארט 'חסד' מיט'ן אות 'י' )איד( איז נוטריקון 'חסיד'!"...
אל נא תקברני -שלא יעשוני
עבודת אלולים) .רש"י(
צום הייליגער רבי משולם זוסיא פון אניפאלי זי"ע איז געקומען א איד און געוויינט אז עס זענען שוין אריבער עטליכע נעכט פון זיין טאטע'ס פטירה ,און ער קומט צו עם יעדע נאכט אין חלום און הייסט עם זיך צו שמד'ן ח"ו ,און ער האט נישט קיין מנוחה. האט עם דער צדיק געזאגט" :ווען דער גוי האט געגראבן דעם קבר פאר דיין פאטער איז פון עם אראפגעפאלן זיין 'שתי וערב' ) ֵצ ֶלם( ,און עס איז אריינגעפאלן אין דיין פאטער'ס קבר ,דעריבער בעט ער פון דיר זיך צו שמד'ן רח"ל ,אבער אויב דו וועסט אויפגראבן דעם קבר און דאס ארויסנעמען פון דארט וועסט דו דאן האבן רואיגע נעכט". ווען מען האט אויפגעגראבן זיין פאטער'ס קבר ,האט מען טאקע געפונען דעם שתי וערב. ווען די רייד זענען אנגעקומען צום הייליגן ווילנא 'גאון' זי"ע ,האט ער געזאגט" :דאס איז נישט קיין מופת ,ווייל דאס שטייט שוין אין 'תלמוד ירושלמי', נאר דער מופת איז ,ווי אזוי האט רבי זוסיא ,דער רבי פון חסידים ,געוואוסט פון דער ירושלמי?!"... ווען דער הייליגער רבי זוסיא האט געהערט די ווערטער פונעם ווילנא גאון ,האט ער געזאגט" :אמת, דעם ירושלמי האב איך קיינמאל נישט געזעהן ,נאר וואס דען? איך האב דאס גענומען פון דעם זעלבן ארט ,פון וואו דער ירושלמי האט דאס גענומען!"...
ונשאתני ממצרים וקברתני בקברתם. ַאן עלטערע איד איז אמאל געקומען צום הייליגער רבי מנחם מענדל פון קאצק זי"ע ,און עם דערציילט אז ער גרייט זיך ארויף צו פארן קיין ארץ ישראל. פרעגט עם דער קאצק'ער רבי" :אויב עס ברענט אין דיר דאס ליבשאפט צו ארץ ישראל ,אז דעריבער ביסט דו מקיים זיין די מצוה פון 'ישוב ארץ ישראל', דאן פארוואס האסט דו זיך פארזוימט אזוי פיל יארן פון צו מקיים זיין די גרויסע מצוה? וואס האסט דו זיך דערמאנט דערין ערשט אין דיינע עלטערע יארן?" ענטפערט דער איד" :מיר געפינען דאך אויך ביי יעקב אבינו ,ווי ער האט געבעטן פון יוסף צו באגראבן ווערן איינשפ ָארן נישט צו ּ אין ארץ ישראל ,ווייל ער וויל זיך דארפן דורכגיין די ווייטאג פון זיך ארום קוילערן אונטער די ערד ביי תחיית המתים!" האט זיך דער קאצק'ער רבי צופייערט און אויסגערופן" :קוקט נאר וואס הייסט א בשר ודם ,ער האט אזוי שטארק ליב זיין אייגענעם גוף ,אז ער זארגט זיך שוין יעצט אויף דער ווייטאג וואס וועט עם https://telegram.me/Publications_MM
זיין יארן שפעטער ,נאך זיין טויט!"... א יונגערמאן איז אמאל אריינגעקומען מיט א קוויטל צום הייליגער רבי דוד פון טאלנא זי"ע ,וואו ער בעט אז דער רבי זאל מתפלל זיין פאר עם ,אזוי ווי ער גרייט זיך ארויף צו פארן קיין ארץ ישראל ,ער זאל אנקומען בשלום. רבי דוד'ל וועלכע איז נאר געווען געוואוינט צו שווערע קוויטלעך ,מיט שווערע און ביטערע בקשות, ווי צום ביישפיל :רפואות פאר קראנקע ,פרנסה פאר ארימעלייט ,קינדער פאר עקרות אד"ג .האט מיט גרויס שמחה און התרגשות אנגעוואונטשן דעם יונגערמאן ,ער זאל זוכה זיין צו אנקומען קיין ארץ ישראל בשלום. דער יונגערמאן זעהענ'דיג אז רבי דוד'ל איז זייער פריילאך ,האט ער זיך דערוואגט צו פרעגן" :אויב מיין פארן קיין ארץ ישראל מאכט אזוי פריילאך דעם רבי'ן ,דאן פארוואס פארט נישט דער רבי אליין קיין ארץ ישראל?" רבי דוד'ל האט עם גע'ענטפערט" :דו זאלסט וויסן, אז נאר דער וואס האט א ריינע און הייליגע נשמה, דער איז זוכה אז נאך זיין פטירה פון די וועלט ברענגען די מלאכי השרת ארויף זיינע ביינער קיין ארץ ישראל ,צו ווערן דארט באגראבן". דער יונגערמאן האט זיך ווייטער דערוואגט צו פרעגן פונעם רבי'ן" :די נסיעה קיין ארץ ישראל קאסט אינגאנצן ארום הונדערט רובל ,איז אויב א איד קען מקיים זיין די מצוה פון ארויף גיין קיין ארץ ישראל אין זיין לעבן ,און אויסגעבן דערפאר נאר הונדערט רובל ,פארוואס זאל ער מטריח זיין די מלאכים אז זיי זאלן עם דארפן טראגן נאך זיין פטירה?" רבי דוד'ל האט עם מיט זיין געוואלדיגע חכמה גע'ענטפערט מיט א ווערטל" :חלילה ,איך וועל נישט מטריח זיין די מלאכים .נאר עס זענען דא אזעלכע וואס כאטש זיי זענען באגראבן געווארן אין ארץ ישראל ,דאך האבן זיי אבער נישט דער זכות דארט צו פארבלייבן ,און די מלאכים פירן זיי אריבער קיין חוץ לארץ .אויב אזוי ,די זעלבע מלאכים וואס וועלן פירן דיינע ביינער פון ארץ ישראל קיין חוץ לארץ ,זיי וועלן מיר שוין דאן פירן קיין ארץ ישראל!"...
אחלקם ביעקב ואפיצם בישראל -אין לך עניים ומלמדי תינוקות אלא משמעון) .רש"י( דער גרויסע 'גאון' רבי יוסף תאומים בעל 'פרי מגדים' זי"ע איז אלע זיינע יארן געווען א גרויסע ארימאן, האט ער זיך דעריבער פארדונגען אלס א מלמד תינוקות ,וואו מיר געפונען טאקע אין עטליכע פון זיינע כתבים ,ווי ער שרייבט זיך אונטער 'יוסף מלמד'. אמאל ווען דאס ארימקייט אין שטוב איז געווען נישט אויסצוהאלטן ,עס איז ממש גארנישט געווען וואס צו עסן פאר די קליינע קינדער ,האט עם זיין פרוי גאר שטארק דערקוטשעט פארוואס ער זעהט
נישט עפעס מער צו טוהן פאר פרנסה ,אז זיי זאלן קענען לעבן אין א נארמאלע שטייגער. האט דער 'פרי מגדים' זיך דאן אנגערופן צו זיין פרוי און געזאגט" :עס איז מיר יעצט פארענטפערט געווארן א שווערע רמב"ם )הלכות אישות פרק ח' הל' ג'(, וואס שרייבט אז ווען א מאן זאגט פאר א מיידל" :דו זאלסט זיין מקודשת צו מיר אויף דעם תנאי אז מיין נאמען איז נאר 'יוסף'!" און זי ווערט שפעטער געוואויר אז אויסער זיין נאמען 'יוסף' האט ער נאך א נאמען ,ער הייסט באמת 'יוסף שמעון' ,איז די קידושין גארנישט און זי איז נישט מקודשת. איז מיר אלעמאל שווער געווען ,וואס איז איר א נפקא מינה צי ער הייסט נאר 'יוסף' אדער ער הייסט אויך 'שמעון' ,פארוואס אויב ער הייסט נאר 'יוסף' וויל זי חתונה האבן מיט עם ,אבער אויב ער הייסט 'יוסף שמעון' איז זי נישט מסכים צו חתונה האבן? נאר יעצט פארשטיי איך שוין דעם רמב"ם ,ווייל 'יוסף' איז דאך געווען א קעניג און א גרויסע עושר וועלכע האט געטיילט עסן פאר גאנץ מצרים ,אבער 'שמעון' האט דאך יעקב געזאגט אז זיינע קינדער וועלן זיין ארימע מלמדים ,וועלכע וועלן ארומגיין אין די שטעט צו לערנען מיט קינדער .דעריבער וויל א פרוי נאר חתונה האבן מיט איינער וואס הייסט 'יוסף', אבער מיט א 'שמעון' וויל זי נישט חתונה האבן ,ווייל זי וויל נישט קיין מאן ַאן ארימאן. אויך ביי מיר -האט דער 'פרי מגדים' אויסגעפירט - האט מיין פרוי נעבאך געמיינט אז זי האט חתונה געהאט מיט א 'יוסף' ,ווייל אין הייס דאך אזוי ,אבער ביז דערווייל האט זי איינגעזעהן אז איך בין געווארן נישט מער ווי א 'שמעון' ַ -אן ארימע מלמד!"...
עד כי יבוא שילה ולו יקהת עמים. דער דובנא מגיד זצ"ל האט אמאל אנגעטראפן א גרופע אפיקורסים ,וועלכע גלייבן נישט אין ביאת המשיח און האבן געטריבן שפאס דערפון רח"ל. האט זיי דער מגיד דערציילט" :אמאל איז געווען א הונגעריגער פוקס וואס האט זיך ארום געדרייט אין וואלד זוכן עסן צו שטילן זיין הונגער ,האט ער באמערקט א פויגל זיצן אויף א בוים .רופט ער זיך ָאן צום פויגל" :עס איז שוין משיח'ס צייטן ,אלע חיות פארטראגן זיך שוין אינאיינעם ,דו דארפ'סט מער נישט מורא האבן אראפצוקומען פון בוים". פלוצלינג הערט דער פוקס א באנדע גרויסע הונט בילן פון דערווייטנ'ס ,איז ער אנטלאפן פון גרויס פחד ,שפעטער ווען דער פוקס איז צוריק געקומען, פרעגט עם דער פויגל" :דו האסט מיר דאך געזאגט אז עס איז שוין משיח'ס צייטן ,און מען דארף שוין מער נישט מורא האבן פון אנדערע חיות ,אויב אזוי פארוואס ביזט דו אנטלאפן פון די הונט?" "וואס זאל איך טוהן" -ענטפערט צוריק דער פוקס - "אז די הונט גלייבן נישט אין ביאת המשיח?!"...
בס"ד
פרשת ויחי תשע"ז לפ"ק
ויט שכמו לסבול
ווען די זמן האט זיך געענדיגט האט דער דארפסמאן באצאלט פאר רבי יצחק ,און ער האט אים געבעטן זיך צוריק צו קערן דעם קומענדיגן זמן .האט אים רבי יצחק געזאגט" :איך בין געקומען דא אהער לויט'ן באפעהל פונעם רבי'ן, און איך וועל נאר צוריק קומען אויב דער רבי וועט מיר דאס הייסן טון" .ווען רבי יצחק איז אנגעקומען קיין לובלין האט אים דער חוזה געפרעגט" :נו האסטו דארף?" רבי יצחק האט זיך געוואונדערט" :א געהערט עפעס א דבר תורה אינעם ָ דארט געקענט הערן א דבר דארף? פון וועמען האב איך ָ דבר תורה אינעם ָ תורה?" אבער דער רבי האט אים נאכאמאל געפרעגט" ,אפשר קענסטו פרובירן זיך צו דערמאנען". צום סוף האט זיך רבי יצחק דערמאנט וואס ער האט געהערט פונעם דארפסמאן אויף די פסוק "ויט שכמו לסבול" ,און ער האט דאס איבערגעזאגט פאר'ן רבי'ן .אויף דעם האט אים דער רבי פון לובלין געענטפערט" :אויב אזוי האסטו געהערט זייער אסאך!" אינצווישן האט זיך דער שווער פון רבי יצחק צוריק געקערט צו זיין פריערדיגע מצב ,און ער געהאט שיין פרנסה .רבי יצחק האט זיך צוריק געקערט וואוינארט ,און ער האט פארגעזעצט עוסק צו זיין בתורה ועבודה ,אבער ָ צו זיין אין דעם 'דבר תורה' וואס ער האט געהערט פונעם דארפסמאן האט ער זיך באשעפטיגט כל ימיו'( .בית יצחק' עמ' קע"ו .יגדיל תורה)
ווען הרה"ק רבי יצחק פון ווארקא זי"ע איז געווען א יונגערמאן נאכ'ן חתונה, האט ער געגעסן קעסט ביי זיין שווער וועלכע האט אים אויסגעהאלטן בדרך כבוד בהרחבה ,און ער איז געזעצן על התורה ועל העבודה בייטאג און ביינאכט אהן קיין דאגות איבער'ן קאפ .אמאל ווען ער איז געווען ביי הרה"ק דער רבי פון לובלין זי"ע האט אים דער רבי געזאגט ביים געזעגענען" :אויב וועט דיר נטראגן צו דינען אלס 'מלמד' ,זאלסטו אינטערקומען אז איינער וועט דיר ָא ָ וויסן אז דאס איז א גוטע זאך פאר דיר ,און דו זאלסט דאס אננעמען". רבי יצחק האט זיך זייער געוואונדערט אויף וואס דער רבי האט אים געזאגט .ער האט דאך נישט קיין דאגות פון פרנסה ,איז וואס פעהלט אים אויס ווען הרה"ק רבי יצחק פון ווארקא זי"ע איז נאך געווען א יונגער יונגערמאן דאס מלומדות .ווילאנג ער איז נאך געשטאנען אזוי פארטראכט ,איז אריין צום אין פרשיסחא האט מען אים אויסגערימט מיט די געוואלדיגע מידה טובה אז כא ּפן גארנישט רפסמאן ,און ער האט זיך באקלאגט אז זיינע זוהן ַ ַ דא רבי'ן א ָ קיין שום מענטש קען אים נישט דערצערענען און אים מאכן אויפגערעגט. ממש האב "איך געזאגט: לובלין פון רבי דער אים האט לערנען. זיי אויף וואס ס'זענען אבער געווען דארט עטליכע מענטשן וועלכע האבן אים געוואלט אויב מלמד. א ווערן צו 'יצחק' יונגערמאן דעם פאר באפוילן רגע אין דעם אויספריוון צו זעהן אויב דאס איז טאקע ריכטיג .ווען דער ווארקער רבי האט זאך". פיינע א זיין דאס וועט זמן, פאר'ן גילדן פערציג באצאלן אים וועסטו געדאווענט שחרית ,און ער האט געהאלטן אינמיטן די ברכה פון "יוצר אור", אז יצחק רבי פאר געזאגט האט ער און שוהל, אין ריין א איז דארפסמאן דער האבן חסידים געשיקט א פשוט'ער מענטש אז ער זאל צו גיין צו אים ,און אים רשלאג ,און ער גייט אים באצאלן לויט וויפיל ַ פא ער וויל אננעמען דעם רבי'נס ָ בעטן א שמעק טאביק .דער מענטש איז צוגעגאנגען ,און ער האט אים געזאגט: פארשטאנען נישט האט יצחק רבי אז אפילו כאטש דער רבי האט אים געהייסן. "יצחק ,געב מיר א שמעק טאביק" .דער רבי האט אריינגעשטעקט זיין האנט אין געהייסן דאס אים פארוואס דער רבי האט זיין טאש ,און ער האט אים גלייך דערלאנגט ן מיט' מיטגעפארן טון ,איז ער אבער די טאביק פושקע .ווען דער רבי איז א אהיימגעשריבן האט דארפסמאן ,און ער אנגעקומען צו "קריאת שמע" האבן זיי פונעם באפעהל לויט'ן אז בריוו צו זיין פרוי געשיקט דער מענטש אז ער זאל נאכאמאל איינער האט געפרעגט פון כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א וואס איז די מלמד. א געווארן ער איז רבי'ן פון לובלין בעטן פונעם רבי'ן א שמעק טאביק .דער טעם פון ד י מנהג ישראל וואס איז איינגעפירט אז מען מאכט א בריוו א אנגעקומען איז ענטפער אלס אן מענטש איז צוגעגאנגען א צווייטע מאל און גרויסע עסק פון די "ואני" און פרשת ויחי ,און מען חזר'ט דאס איבער געטון, פיין זייער האט ער אז שטוב פון זיין ער האט אים געזאגט" :יצחק ,דיין טאביק מיט די קינדער אויף אויסענווייניג מיט א זעלטענע התלהבות. זענען טן לדא ַ סא ָ נצויזישע פרא ַ די וויבאלד איז גאר געשמאק ,געב מיר נאך איין שמעק פארוואס האט דער "ואני" זוכה געווען מער ווי אנדערע חלקים פון די אריבערגעפארן זייער שטאט אויפ'ן וועג טאביק" .דער רבי האט אריינגעשטעקט זיין תורה? צוריק פון זייער מלחמה מיט רוסלאנד און האנט אין זיין טאש ,און ער האט אים האט כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א געזאגט :בדרך אפשר קען מען זאגן זיי האבן צוגערויבט זייער גאנצע פארמעגן. געגעבן .ווען ער איז אנגעקומען צו די ברכה אזוי .יעקב אבינו די בחיר האבות האט געבעטן א טובה פון זיין זוהן מיט רבי יצחק האט פרובירט צו לערנען פון "גאל ישראל" האבן זיי נאכאמאל יוסף הצדיק די משנה למלך פון מצרים אז ער זאל אים ארויפטראגן גארנישט די קינדער ,אבער זיי האבן געשיקט דער מענטש ,און ער האט געזאגט און באגראבן אין ארץ ישראל .יוסף הצדיק האט געהאט די לובלין, קיין פארשטאנען .איז ער געפארן פאר'ן רבי'ן" :יצחק עס זאל דיר גארנישט מעגליכקייט דאס צו טון זייענדיג די משנה למלך ,אזויווי רש"י זאגט אים האט לובלין און הרה"ק דער רבי פון פארדריסן ,אבער אזוי א טאביק ווי דו "למי שהי' יכולת בידו לעשות'. וועלן זיי און , זיי געזאגט" :דאווען פאר האסט איז גאר נישט בנמצא! זיי אזוי גוט געווען. איז מצליח זיין" .און אזוי יוסף פון געבעטן נישט דאס האט אבינו יעקב אז מען זעהט ך דא געב מיר נאך א שמעק טאביק" .און דער אין געווען איז יצחק רבי איין טאג ווען ער נאר טון. דאס מוז ער און אים קומט דאס אז אופן אן אויף הצדיק רבי האט אים געגעבן. של חסד א מיר מיט טו , ואמת" חסד עמדי "ועשית געזאגט אים האט קריגעריי א אויסגעבראכן שוהל האט נאך שמונה עשרה האט דער ווארקער יעקב האט שפעטער ישראל. ארץ קיין ארויף מיר טראג און אמת זיי פון איינער דארפסלייט. עטליכע צווישן רבי געבעטן אז מען זאל רופן יענער אבינו געהאלטן פאר וויכטיג זיך צו פארענטפערן" ,ואני בבואי מפדן", חבר, זיין אויף אויפגערעגט זייער זיך האט מענטש .די מענטשן האבן געמיינט אז איך בין דיר טאקע מטריח מיט מיין קבורה כאטש אפילו אז מיט דיין אנגערופן זיך ער האט כעס גרויס מיט און אוודאי גייט דער רבי זיך אויפרעגן אויף אים מאמע רחל האב איך נישט אזוי געטון .דאס איז נאכנישט גענוג נאר בית צום קומען נישט ער מ גייט ער אז און אים אנשרייען .אבער ווען דער מענטש צום סוף האט אים יעקב אלס א באלוינונג פאר דעם אונטערנעמונג וועט דעם דורך אויב אפילו הכנסת, איז אנגעקומען האט דער רבי אים געזאגט: געזאגט "ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך" ,ווייל דו ביסט זיך מטריח צושטערט ווערן די ענגע מנין וואס זיי "איך זעה אז איר זענט א גרויסע טאביק מיט מיין קבורה וועל איך דיר געבן איין טייל מער ווי דיינע ברידער. דארפסלייט אים האבן .האט איינער פון די ָ שמעקער .איך שמעק אבער נישט אזוי פיל "וירא פסוק אין געזאגט אזוי .עס שטייט די אין יסוד וויכטיגע א גאר דעם מיט אונז לערנט הקדושה תורה די טאביק .דעריבער נעמט אייך מיין טאביק "וירא . לסבול" שכמו מנוחה כי טוב ויט ל זא צווייטן א פון טובה א בעהט מען ווען אז , טובות מידות פון ענין פושקעלע ,און אז איך וועל דארפן א שמעק נישט מ'זאל און זיין, צו מטריח יענעם לייכט פאר געפינען נישט מען צו זיין זוכה ��'וויל ווער מנוחה כי טוב" - טאביק ,וועל איך אייך שוין אויפזיכן ,און ר דע אט טובה". דעם טון צו מיר מחויב איז "יענער אז זיך ביי האלטן "ויט דעם אויף עצה די האבן מנוחה ,איז איר וועט מיר שוין געבן א שמעק טאביק". לימוד איז גאר א וויכטיגע לימוד אויסצולערנען פאר די צאן קדשים ער 'סבלן', א זיין זאל ער שכמו לסבול" - (בית יצחק עמ' קע"ח) אין זייערע יונגע יארן ,און דאס גוט אריינבאקן אין די תינוקות של בית ווערן נישט יעדעם, פארנעמען זאל קענען רבן אז מען זאל דאס גוט געדענקן אלע יארן .דערפאר מאכט מען אן מען ווען ענטפערן נישט און אנגעהיצט הרה"ק רבי רפאל פון בערשיד זי"ע האט עסק פון די פסוקים וואו ס'ווערט כסדר ארויסגעברענגט די לימוד פון ער וועט דעם דורך און אים, דערצערענט אלע יארן זייער משתוקק געווען צו מקיים דעם מידה טובה ,נישט מטריח צו זיין א צווייטע איד. זוכה זיין צו האבן א לעבן פון מנוחה. זיין די מצוה פון ציצית מיט גרויס הידור,
די מוסר השכל פון 'ואני' -נישט מטריח זיין א צווייטע איד
https://telegram.me/Publications_MM
וואל פון ארץ ישראל .נאך פיהל אנשטרענגונג האט זיך איינער מיט ספעציעלע ָ פון זיינע חסידים צוריקגעקערט פון ארץ ישראל ,און ער האט אים געברענגט א וואל פון ארץ ישראל! טייערע מתנה ,א בינטל ריינע מהודר'דיגע ָ דער צדיק האט זיך גאר שטארק געפרייט מיט דעם מתנה ,און ער האט וואל צו איינער פון זיינע חשוב'ע חסידים ,אז ער זאל איבערגעגעבן די בינטל ָ מאכן פון דעם א שיינע מהודר'דיגע טלית קטן .דער חסיד האט געוואוסט ווי חשוב דער זאך איז אין די אויגן פון זיין רבי'ן ,און ער האט זיך געגרייט צו די עבודת הקודש מיט א געוואלדיגע הכנה .אבער נישט באמערקנדיג האט דער חסיד געמאכט א גרויסע טעות ,אז ווען ער האט צוזמאגעלייגט די טלית קטן קא ּפ ,האט ער בטעות צוזמאגעלייגט די לאך אריינצולייגן דעם ָ כדי צו מאכן די ָ איינמאל ,און ווען ער האט געעפענט די טלית ָ נשטאט ָ טלית קטן צוויי מאל ַא קטן איז אים פינסטער געווארן פאר זיינע אויגן ...ער האט נישט געגלייבט וואס ער זעהט :ער האט בטעות געמאכט צוויי לעכער אין דעם טלית קטן. קא ּפ האט זיך דער חסיד געשטעלט פאר זיין מיט אן אראפגעבויגענעם ָ רבי'ן און ער האט אראפגעלייגט די קאליעדיגע טלית קטן אויפ'ן טיש .פאר גרויס בושה און ווייטאג ער האט נישט געקענט עפענען זיין מויל ,און ער האט געווארט אויף וואס ס'קומט אים... ַ אבער הרה"ק מבערשיד האט זיך צושמייכלט ,און ער האט אים געזאגט: "זייער פיין! דער טלית קטן דארף טאקע האבן צוויי לעכער! פארוואס? איין לאך כדי לאך דארף זיין כדי איך זאל דאס קענען ָאנטון ,און די צווייטע ָ ָ אויסצולערנען רפאל נישט צו ווערן אין כעס!( ."...שרפי קודש עמ' רמ"ז .וע"ע 'אמרות טהורות' ויקרא עמ' שט"ו)
הרה"ק רבי יעקב זצוק"ל זוהן פון הרה"ק רבי דוד לייקעס זי"ע איז געווען א גרויסע עובד ה' ,און אן אויסגערופענעם בעל מידות .ער האט קיינמאל בשום אופן נישט מקפיד געווען אויף קיינעם ,אזוי ווייט אז מען האט געזאגט אויף אים אז ער איז א שורש נשמה פון הלל הזקן .רבי יעקב פלעגט פארן צו זיין שוואגער הרה"ק דער טשענאביל'ער מגיד זי"ע .אמאל ווען ער איז געווען אין טשערנאביל ,האט הרה"ק רבי דוד'ל טאלנער זי"ע -וועלכע איז דאן געווען א קינד פון זיבן אכט יאר אלט -געוואלט אויספריוון זיין פעטער אין די ענין פון הקפדה ,צו זעהן אויב ס'איז ריכטיג וואס מ'דערציילט אויף אים אזאנע וואונדערליכע זאכן. ווען רבי יעקב איז געזעצן און געלערנט זיינע שיעורים קבועים פאר'ן דאווענען כדרכו בקודש ,האט דאס קינד געשיקט א מענטש אז ער זאל גיין בעטן פון רבי יעקב אביסל טאביק ,ווייל ער האט געהערט אז ער האט זייער א פיינע טאביק .ווען דער מענטש איז צוגעגאנגען צו אים ,האט אים רבי יעקב געענטפערט רוהיגערהייט בסבר פנים יפות" :מיין קינד איך האב בכלל נישט קיין טאביק ."...דער קינד האט געשיקט נאך צענדליגע מענטשן מיט'ן זעלבן געבעהט ,און פאר אלע האט ער געענטפערט מיט'ן זעלבן ווייעכן ענטפער: "אוי מיין קינד איך האב בכלל נישט קיין טאביק"( .מאמר מרדכי עמ' כ"ט)
צום שטוב פון הגה"ק רבי אביש'ל פון פראנקפורט זצוק"ל איז אמאל אנגעקומען א גאסט איינצושטיין ביי אים אויף שבת קודש .זיין געשטאלט איז געווען געפערליך ,ס'האט גערינען פאכטקייט פון זיינע אויגן ,און שפייעכץ פון זיין מויל ,און ער איז געגאנגען אנגעטון מיט פארשמירטע קליידער .כדרכו בקודש האט אים רבי אביש'ל אויפגענומען בסבר פנים יפות .ביים סעודה פרייטאג-צו-נאכט'ס האט דער גאסט אויפגעגעסן אלעס וואס ס'איז געווען אויפ'ן טיש ,און ער האט זיך אויפגערעגט אויף רבי אביש'ל ווייל ער האט שוין לאנג נישט געגעסן און ער איז זייער הונגעריג .רבי אביש'ל האט אים בארואיגט אז ער וועט אים ברענגען נאך עסן ,אבער דער גאסט האט זיך נישט בארואיגט, נאר ער האט פארגעזעצט צו שעלטן און פארשעמען. האט רבי אביש'ל באפוילן אז מ'זאל ארויסברענגען פון די אויווען די ווארימע טשאלענט וואס מ'האט צוגעגרייט פאר שבת צופרי ,און דער גאסט ַ האט אלעס אויפגעגעסן ביז עס איז גארנישט איבערגעבליבן .ווער ס'האט דאס געזעהן האט זיך נישט געקענט גלייבן אז דאס איז עפעס א מענטשליכע הונגערגקייט ,אבער רבי אביש'ל האט אים געגלייבט אז ער איז הונגעריג ,און ווארטן ביז מארגן ,און דעמאלס וועט ער אים ער האט אים געבעטן אז ער זאל ַ פיין געבן צו עסן ,אזוי אז ער זאל טאקע פיין זאט ווערן. צומארגנס האט רבי אבישל ארויסגעגעבן א באפעהל אינעם שטאט אז שטאטסלייט האבן ָ יעדער זאל ברענגען עסן צו זיין שטוב פאר זיין גאסט .די טאקע אזוי געטון ,אבער מיט דעם אלעמען האט דער גאסט גע'טענה'ט און געשריגן אז ער איז נאכאלס הונגעריג .האט אים רבי אביש'ל געזאגט אז מוצאי
שבת וועט ער אים צושטעלן וואס ער דארף נאר האבן .מוצאי שבת האט ער געהייסן שחט'ן ַאן ָאקס פאר'ן גאסט ,און ס'זענען געפינען געווארן טריפה ביז דרייצן ָאקסן ,און די דרייצנסטע איז געפינען געווארן כשר... דעמאלס האט דער גאסט געזאגט פאר רבי אביש'ל" :וויסן זאלסטו אז איך בין נישט פון די הונגעריגע מענטשן ...נאר איך בין געקומען פון הימל דיר אויסצופריוון אויב דו וועסט ווערן אין כעס ...און דו זאלסט וויסן אז אין הימל ביסטו זייער חשוב"( .רבנן קדישי עמ' ל"ח)
הרה"ק רבי שלמה'קע פון זוועהיל זצוק"ל פלעגט נישט רעדן קיין סאך ענינים פון חסידות אבער וועגן די ענין פון "מעביר על מידותיו" -מוותר זיין און נישט צוריקענטפערן א.ד.ג - .איז ער אייביג געווען גרייט צו רעדן ,און ער האט געזאגט דער יסוד פון א איד איז נישט צו זיין אין כעס ,ווייל כעס איז נוגע צו אמונה( .שיח זקנים ,ח"ה עמ' שפ"ט)
איינער פון די חשוב'ע חסידים פון הרה"ק רבי שלמה'קע פון זוועהיל זצוק"ל טא ּפ פון טשאלענט לכבוד שבת קודש פלעגט יעדע וואך צוגרייטן א גרויסע ָ פאר'ן רבי'ן און פאר זיינע פיהלע געסט .דער חסיד און זיין פרוי האבן געארבעט אויף דעם יעדן דאנערשטאג .איינמאל שבת אינדערפרי האט אים הרה"ק מזוועהיל געזאגט" :עס איז דא איין גאסט וואס ער טראכט אייביג אז ער האט די ווייניגסטע טשאלענט ,און יעדער באקומט מער פון אים ,און ער קוקט אריין אין אלע טעלערס .דאס טוט מיר זייער וויי .דעריבער האב איך געקלערט אז מען טא ּפ נעבן אים ,און ער וועט נעמען פאר זיך וויפיל ער וויל, זאל לייגן די גאנצע ָ און נאכדעם וועלן מיר נעמען פאר זיך" .אזוי האט מען טאקע געטון .ווען מ'האט אראפגעלייגט דעם גאנצע אנגעפולטן טאפ פון טשאלענט פארנט פון דער מענטש האט דער מענטש אריינגעשפיגן אין דעם טאפ כדי די גאנצע טאפ זאל זיין זיינס! אזוי וועט ער שוין איינמאל פאר אלעמאל האבן די מערסטע פון יעדעם! דער חסיד -וועלכע פלעגט צוגרייטן די טשאלענט יעדע וואך -האט זיך זייער אויפגערעגט ,און ער האט געזאגט צו הרה"ק דער זוועהילער רבי" :וואס לערנט מען פון אייך? מען הערט נישט קיין דברי תורה ...דאס הייסט א טיש?" האט הרה"ק מזוועהיל אים געזאגט" :בארואיגט אייך ,בארואיגט אייך .מ'קען זיך יא אפלערנען דא .קודם כל אז מ'וועט נישט ווערן אין כעס ,און אז מיר וועלן אים פארגינען ,און אז מיר וועלן אים וואונטשן אז ס'זאל אים נישט שאטן .און דאך געבליבן אהן טשאלענט? מיר וועלן גיין צום אויב וועסטו פרעגן מיר זענען ָ שכן ,און מיר וועלן אים פרעגן אויב ער האט טשאלענט פאר אונז ,און אויב נישט וועלן מיר נישט האבן"( .שיח זקנים ח"ה עמ' שפ"ז)
איך האב געהערט פון הגה"צ רבי נטע פריינד זצ"ל ,אז ער האט געהערט פון זיין שווער הרה"ח ר' שמעון הלל שלעזינגער זצ"ל פון די מקורבים ביי הרה"ק רבי שלמה'קע פון זוועהיל זצוק"ל ,אז הרה"ק מזוועהיל פלעגט זיך זייער ָאפט פארטיפן מיט א דביקות אין זיינע הייליגע מחשבות .איינמאל ראש השנה ווען ער איז געווען אין א דביקות איז א מענטש אריבערגעגאנגען און ס'האט אים אויסגעזעהן אז הרה"ק מזוועהיל שלאפט .איז דער מענטש צוגעגאנגען צו אים, דאך ראש און ער האט אים אויפגעוועקט פון זיין דביקות זאגנדיג" :עס איז ָ השנה היינט ,מען שלאפט נישט היינט"! האט אים הרה"ק מזוועהיל בארואיגט, און ער האט אים געזאגט" :איך שלאף נישט ,איך שלאף נישט". עס זענען אריבער עטליכע מינוט ,און הרה"ק מזוועהיל איז ווייטער געווען איינגעהילט אין א דביקות .יענער איד האט געוואלט מקיים זיין די מצוה פון 'הוכח תוכיח אפילו מאה פעמים' ,איז ער נאכאמאל צוגעגאנגען און ער האט מ'שלאפט נישט ראש השנה!" ווידער ָ אים געגעבן א שטיפ אויסרופנדיג" :רבי! שלאף נישט, ָ האט אים הרה"ק מזוועהיל בארואיגט מיט א זיסע שטימע" :איך שלאף נישט" .אזוי האט זיך דאס איבערגע'חזר'ט עטליכע מאל( .כ"ק מרן אדמו"ר��� ָ איך מירושלים שליט"א ,מילין קדישין עמ' של"ה)
(חלק ממאמר זה נלקט מהספר היקר "מעדנים לנפשך חלק ב')
אוצר הידיעות ווי אלט איז געווען רחל אמנו ווען זי איז נפטר געווארן? תשובה לפרשת ויגש :יעקב אבינו איז אנגעקומען קיין מצרים ט"ו ניסן. מדרש רבה שמות יח ,יא)
געווינער'ס פרשת ויגש :פנחס קארניצער – כתה ח'. הערשי ניימאן – כתה ח' .משה וואזנער – כתה ו'
תלמוד תורה "אהל יוחנן" ראחמיסטריווקא ע"י המלמד מוה"ר אליעזר זאב קליין הי"ו להארות והערות 917-474-5119 :פאקס: https://telegram.me/Publications_MM
718-633-4384
(מקור:
éçéå טבת תשע"ז
שנה י"א גליו תל"ח
נו דיי קאפ
שאלה אי פרשה או הלכה
"א גוט מארג ",האט פיגא-דבורה געזאגט אריינקומענדיג אי קי ,מיט א בעיבי אי די הענט" .דאס איז די לעצטע מאל וואס אי האב מסכי געווע צו 'בעיביסיט ' דוד-דוב ביינאכט ".אירע אויג זענע געווע אינגאנצ רויט. "האסט עס פאריגע מאל אוי געזאגט ",האט יוס-אליעזר איר דערמאנט" .דו זעסט אויס אינגאנצ אנגעטרינקע ,וואס איז געשע ?" "אנגעטרינקע ? פארוואס זאגסטו אזוי? אי בי פשוט זייער מיד ",האט פיגא- דבורה געענטפערט" .אי בי אויפגעווע כמעט די גאנצע נאכט .ער האט געוויינט או געוויינט ,או מיר נישט געגעב קיי מנוחה". פונקט דא איז אריי אי שטוב די שכנ'טע" .א גרויס ש'כח פאר' אכטונג געב אוי דוד-דוב! דו ביסט א גרויסע צדיקת! די חתונה האט זי געענדיגט פיר אזייגער פארטאגס ,נאכ'א'מזל דו האסט אי גענומע פאר די נאכט". "זיכער' ,עניטיי'!" האט פיגא-דבורה געזאגט ,איבערגעבנדיג דאס קינד. "אמת'דיג? ווילסט אי נעמע אוי שבת-שבע-ברכות?" "המממ"... פארוואס האט יוס-אליעזר געפרעגט צי זי איז אנגעטרינקע? "אזא מעכטיגע לאלי-פאפ!" האט שמואלי הער זי אנגערופ צו זיי ברודער יואל-יושע ,זעענדיג ווי ער לעקט אזא גרויסע ,זיסע לאלי. "דו מיינסט אז דאס איז מעכטיג?" האט יואל-יושע אי געענטפערט" ,קוק וואס אשר-אנשיל האלט ...אונזער מנהל האט דאס געטיילט היינט אי חדר". "אה ,ביי אונזער חנוכה מסיבה האט דער רבי נישט געלאזט ברענגע קיי נאש", האט שמואלי געזאגט" .נאר פרוכט או גרינצייג". "אונזער רבי לאזט אוי נישט ברענגע קיינע 'גארבידזש נאש' ",האט דער קליינער משול-זאב זי אריינגעמישט. "ס'איז גראדע געווע זייער ַא אינטערעסאנטע מסיבה .מיר האב אפילו געהאט א הלכה'דיגע שמועס וועלכע ברכות צו מאכ אוי עטליכע פו זיי ,ווייל קיינער האט נישט געוואוסט צי זיי זענע פרוכט אדער גרינצייג". "אי וואלט געדארפט דארט זיי -אי וואלט זיי געקענט זאג דע ענטפער! נאטס?" דא ַ אבער ענק האב אפילו נישט געהאט קיי חנוכהָ - נאטס האב מיר גראדע יא געהאט ".האט שמואלי געזאגט. דא ַ " ָ "איז עס נישט געווע אזוי געפערלי ,או אייזקרע?" "יא ,דאס אוי". "איז עס בכלל נישט געווע אזוי 'געזונט' "...האט יואל-יושע געלאכט. "ס'איז יא געווע .אונז האב נישט געהאט אזעלכע לאלי-פאפס או טשאקלאד וואס ענק עס דא". "קענסט עס האב ,ס'איז אפילו נישט גוט". וואספארא ברכה וואלט יואל-יושע זיי געהייס מאכ?
לעי"נ הב' מאיר ע"ה ב"ר מרדכי שי' https://telegram.me/Publications_MM
עבודת הלב אדו עול
דער פזמו איז פול מיט לויב פאר' הייליג באשעפער ,או קבלת עול מלכות שמי .מיר טוע מודה זיי או קלאר-מאכ אז דער הייליגער באשעפער איז דער מל מלכי המלכי ,ער איז דער כל-יכול .ער איז געווע , ער איז או ער וועט זיי אוי אייביג ,או דעריבער האב די חכמי מתק געווע עס צו זאג ביי אנהויב פונע דאוונע ,ווי עס פאסט זי פאר יעדער וואס בעט פאר זיינע באדערפעניש -צו אנהויב מיט לויב או דאנק או דאנקע דע צו וועמע ער ווענדט זי ,אז ער זאל ערפיל זיינע בקשות. נישט אומזיסט האב רבי יהודה החסיד או רב האי גאו געשריב ,אז יעדער וואס האט אינזינע ביי דע אנהויב פו דע פזמו ,ווערט זיי תפילה געהערט או דער שט קע נישט מקטרג זיי אוי זיי תפילה! פו אלע נעמע או טיטלע פונע אייבערשט ,האט דער פארפאסער פו דע פזמו אויסגעקליב זי צו ווענד צו דע באשעפער מיט' טיטל :אדו . פארוואס? אינדערצייט וואס דער בית-המקדש איז געשטאנע ,איידער דער ממונה וואס איז געשטעלט געווע צו מקריב זיי דע קרב תמיד איז צוגעגאנגע מקריב זיי ,האט ער זי געוואנד צו די כהני או זיי געפרעגט צי עס איז שוי טאג ,או זיי האב אי געזאגט" :האיר פני כל המזרח ".האט ער זיי געפרעגט" :עד שבחברו ?" איז שוי דער מזרח זייט ליכטיג ,ביז חברו ? פארוואס האט דער כה דערמאנט דווקא חברו ? כדי צו דערמאנע דע זכות פו אברה אבינו ,וועלכער ליגט באהאלט אי חברו . וויבאלד דער תפילת שחרית איז מכוו קעג דע קרב תמיד פו צופרי, האט דער מחבר פונע פזמו געוואלט מרמז זיי אוי אברה אבינו או דערמאנע זיי זכות ,או דעריבער האט ער אויסגעקליב אנצוהייב דע פזמו מיט' טיטל 'אדו ' .וויאזוי טוט דער טיטל 'אדו ' מרמז זיי אוי אברה אבינו? די גמרא דערציילט ,אז אברה אבינו איז געווע דער ערשטער וואס האט זי געוואנד צו הייליג באשעפער מיט דע נאמע ,מיט זיי פראגע: "במה אדע כי אירשנה" )בראשית טו/ח(. א ווארט פו דאוונע :להחבירה ביי איינע פון די פסוקים פון דעם פזמון זאגן מיר" :והוא אחד ואין שני להמשיל לו להחבירה ".דאס ווארט 'להחבירה' איז א לשון פון 'חיבור' און 'חבר' ,און דער פשט דערפון איז :דער באשעפער איז איין .מען קען זיך נישט צוגלייכן צו אים אין קיין שום וועג ,און קיין שום זאך קען זיך נישט באהעפטן צו אים ,צו זיין פאר אים א חברותא. äøéאיז מער אינאנהויב לייגט צו קאפ :דער 'טראפ' ביי דעם ווארט È aÄ çÀ äÇ ìÀ .äøé פון דעם ווארט ,דאס מיינט אז מען דארף דריקן דעם ' È aÄ çÀ äÇ ìÀ - 'éaÄ
צדיקי סיפורי êéæ 'èééðàá' ïòî ñàåå ùãåç éã
ïòâðåìééöøò òëéìøòä ìëùä øñåî à èéî øåãä éìåãâå é÷éãö éã ïåô
!עס איז דא כיבוד
דער 'לב שמחה' זצ"ל- ערציילונג איבער הרה"ק רבי שמחה בונ אלתר ñòåîù ïééæ úòùá èðàä øòã åö ïééèù íéà ïìàæ òëìòåå ,íéøôñ òëéìèò ïáéåäòâðà âðéìöåìô øò èàä øòîéö ïééæ åö âòåå ï'ôéåà øòáà ,èñàâ ï'èéî òñéæ ,ï'éáø ï'øàô èééøâòâðà êéæ êéà áàä ìåôìô íòðééù à !ééååéåà' :ïèëàøè ïééù èùéð æéà ñò ?ãåáéë ìñéáà èéî êéæ èåè ñàåå øòáà ,äøåú-éøáã ïåà ïñò ìñéáà íéà øàô ïâàìùøàô èùéð ïåà èñàâ à ïòðòãàìåöðééà ïåà '?ï'éáø ï'øàô ïáòâ êéà ìòåå ñàåå ,ïééìà øòðééà àã ïéá êéà ïåà ,ïò÷ðéøè åö èùéð ï'éáø ï'øàô ïâàæ èöòé êéà ìàæ :ïòì÷ðòåå÷ ïáéåäòâðà èàä øò .ïééù èùéð êéåà æéà ,ãåáéë òðà ï'éáø íòã ïòîòðôéåà .ïééù èùéð æéà ,ïòîå÷ "?ïééæ àã èòåå ñàåå æéåä éã èùéð æéà ñàã æà èñåàååòâ èàä øòëìòåå íðåá äçîù éáø øòáà øàô èâøàæòâ ïéåù èàä ,ãîòøô øòã ïéà êéåà êéæ èðåôòâ øò ,èñàâ ïééæ ïåô ïééæ íòðòâðà èùéð êéìâòî èòåå ñò æà ïòðàèùøàô èàä øò .êéåà íòã øò ïåà ,èðòä òâéãééì èéî ïòîòðôéåà åö íéà ,øòáòâèñàâ øòã ,áø ï'øàô .êàæ øòã åö ïåè åö ïñàìùàá øò èàä .ïòîòùøàô êéæ ïò÷ ,êåæàá íòðåô ïîæ ïèñòåîùòâôà íòã øàô èøàä ,óðéô-åö-ïòö êøòá ïéà ïòåå ,áø íòðåô øéè ïéà èôàì÷òâðà ,íéãéñç øòøòâ éã ïåô øåçá à èàä èðàä òøòãðà éã ïéà ïåà ,úåðåæî ïåà èëåøô èéî õàè à øò èìàä èðàä ïééæ .ïééåå òèåâ ìùòìô à øò èìàä ñàåå âéãðòòæ ïøàååòâ èðéåèùøò æéà ïåà øéè éã èðôòòâ èàä áø øòã "?øòäà è÷éùòâ õìà ñàã èàä øòåå" .èâðòøáòâ íéà åö èàä øåçá øòã .èøòãðåàååòâ êéæ øò èàä ïééæ ïòâðàâòâ êéæ æéà ïåà ,èøòôèðòòâ øåçá øòã èàä ",íðåá äçîù éáø" .âòåå ïòååòâ æéà ùéè ï'ôéåà .ïòîå÷òâðà éáø øòã æéà øòâééæà óðéô .ùéè íåö èöòæòâ êéæ ïáàä òãééá ïåà ,õàè øòëéìøòä øòã èìòèùòâ÷òååà ,ïòðøòì ïéà ïééæ ìôìôî êéæ ïáéåäòâðà ïåà íéøôñ òðééæ èðôòòâ èàä áø øòã ïééà øòáà .ïòååòâ ùãçî èðééä èàä øò ñàåå íéùåãéç éã èøòì÷øò øò ïòåå íéùåãéç éã øòñéåà ,ïøàååòâ ùãåçî ìòéöòôñ èðééä íéà æéà êàæ òâéèëéåå òëìòåå ,ì"æç ïåô øòèøòåå éã óéåà ùåøéô øòëéìøòãðåàåå à :àøîâ éã ïéà ."úåéøáä ãåáë ìåãâ" èâàæòâ ïáàä ïîà ìàøùé ìë ìòå åðéìò ïâé åúåëæ
èééèù ,æàøâ òðéøâ ïéà êéæ è÷ðéè ñàåå ,èøà-øå÷ íòðåô øòèðòö íòðéà ïåà ,áåèù íòã åö ïèôàäàá æéà ãìéù øòâé'ãáåëî à .ò÷æééä øòðééù à êéæ ïöéùàá åö äëåæ æéà àéðñëà øòã .èñòâ øàô æéåäèñàâ à æéà àã æà èãìòî ïåà úåçåë èéî ïòìîàæðà êéæ ïôøàã òëìòåå íéðáø ïåà äøåú éìåãâ êéæ ïéà ïééâðà åö ïåà øåáéö ï'øàô úåìåòô òøòééæ ïéà ïééæ êéùîî åö éãë ï÷øàèù êéæ .äâäðä øòééæ èéî èàä øò øòãééà êàð ,øúìà íðåá äçîù éáø ,éáø øòøòâ øòã êéåà êéùîî øò èàä àã .àéðñëà íòã åö ïòîå÷ èâòìô ,úåãéñç øòøòâ éã èøéôòâ èåè èôåì òøàì÷ ïåà òèåâ éã ïòåå ,èøòèùòâîåà íùä úãåáò èéî ïòååòâ .ïøòèðåîôéåà ïåà ï÷øàèù íéà ãéà øò'áåùç à .ìòèàä íòðéà ïòîå÷òâðà çøåà øòééð à æéà âàè ïééà òìà .ò÷éøòîà ïéà úåìéä÷ éã ïåô òðééà ïéà áø ñìà èðéãòâ èàä øòëìòåå òîòøàåå à êàð .èñéøâàá íéà ïåà áø íòã ïòååòâ ãáëî ïáàä èñòâ æéà ïåà øòîéö ïééæ ïéà íéöôç òðééæ ïòååòâ øãñî áø øòã èàä ,òîàðôéåà ïééæ èéî ïééæ êéùîî ,ìòèàä íòðéà ùøãîä-úéá íòã åö ïòâðàâòâøòáéøà ïåà ,íðåá äçîù éáø èéî èðâòâàá êéæ øò èàä ùøãîä-úéá íòðéà .ïòðøòì ïáàä ééæ åàåå ,ñòåîù øòâéã'äøåú à ééæ ïùéååö ïâéåöøàô êéæ èàä ñò .úåáåùú ïåà úåéùå÷ ,ïòðøòì ïéà úåéâåñ ïåèòâëøåã ïåô ïåà íðåá äçîù éáø ïåô úåìãâ éã ïåô èðéåèùøò ïòååòâ æéà áø øòã èâàæòâ íéà øò èàä ùéðòâòâàá éã ïåô òãðò íòã ééá .äøåú ïéà úåòéãé òðééæ íéà åö ïòîå÷ èòåå éáø øòã áéåà èãééøôòâ êéæ èìàåå øò æà ,èééäøòìéèù .øòîéö ïééæ ïéà êåæàá à óéåà
òåáùä úùøô çð úùøô
"?ïòåå" .ïòååòâ íéëñî ïåà èåðéî à èëàøèòâ ,èøòäòâ èàä éáø øòã .èâòøôòâ øò èàä .èøòôèðòòâ áø øòã èàä ",øòâééæà óðéô ïééæ ñò ìàæ ,ìéåå éáø øòã ïòåå" ,âðåðòãàìðééà íòã ïòîåðòâðà èàä éáø øòã æà èãééøôòâ øòééæ êéæ èàä øò íéøôñ èðôòòâ èàä øò .èðøòìòâ øòèééåå ïåà àøîâ íòã èðôòòâ èàä øò à èééøâòâåö ïåà çî ïééæ èâðòøèùòâðà ,íéðåøçà ïåà íéðåùàø éã ïåô .íéùåãéç èéî ïèëàìôòâëøåã øåòéù øòëéìøòä ïéà êéæ åö ïòâðàâòâ æéà ïåà èìòèùòâôéåà áø øòã êéæ èàä øòâééæà øéô èâðòøáòâèéî êéæ èàä øò .íå÷ðà ñð'éáø ï'ôéåà ïèééøâåö åö ñò éãë ,øòîéö פארזעצונג פו קומענדיגע זייט
וייש ויחלו שנית
.ארגאניזאציעס- אי די לעצטערע יאר האב זי שוי געעפנט שפיטעלער וואס געהער פאר פארשידענע היל.מיט אי
אידישע שפיטעלער
או ספעציעל פאר די, האב זי אויסגעצייכנט מיט זייערע זארג פאר די אלע קראנקע, ווי באוואוסט, אונזערע עלטער.אוי אידישע שפיטעלער זענע דא אוי געפינע מיר אי נ" )מלכי( דע באזו פו אחזיה. אי די הייליגע תורה געפינע מיר דע באזו פו הקדוש ברו הוא ביי אברה אבינו.מצות ביקור חולי אוי געפינע מיר דע באזו פו יהואש דער מל ישראל ביי. וועלכער איז דא געלעג קראנק, דער מל ישראל, ביי יהור ב אחאב, דער מל יהודה,ב יהור . איז ער געזעס אי ַא הויז ענלי צו א שפיטאל, ווע עוזיהו ב אמציה דער מל יהודה איז געשלאג געוואר מיט קרע.נביא אלישע או האב געדינט פאר, זענע געווע הייזער וואס זענע געשטאנע נאנט צו בית הכנסת, וועלכע זענע דא געווע די שפיטעלער,'די שטאטישע 'הקדשי אבער מיט איבער, כאטש עס פלעגט דארט הערש ַא אומ'מסודר'קייט או עס איז געווע ריינונגסלאז.ארעמעלייט או קראנקע וועלכע זענע געווע אי די געגנט -דייטשלאנד או אי פאריז- אי בערלי, אי לאנדא,הונדערט יאר צוריק האב די איד שוי געוואוסט אויפצושטעל הערליכע אויפגערוימטע שפיטעלער - דער גרעסטער או באוואוסטער פו זיי איז דער שפיטאל "מאנט סיינאי" )בארג סיני( דא אי ניו. היינט זענע שוי דא אידישע שפיטעלער איבעראל.פראנקריי . וועלכער איז באוואוסט אלס איינע פו די אויסגעצייכנסטע שפיטעלער אוי דער וועלט,יארק א, או צו די ענדע. או מיר זאל נאר הער גוטע בשורות, אז קיינער זאל נישט דארפ אנקומע דערצו,אונז איז נאר געבליב צו וואונטשע פו טיפ הארצ - " ַא עפל יעד טאג: וואס מיר פלעג כסדר הער פו אונזערע זיידעס או באבעס או מיר דארפ דאס איבערגעב פאר אונזערע קינדער,קורצע או קלוגע זא "!דערווייטערט דע דאקטאר אוי שטענדיג (יב/ )רש"י מט. האב רויטע אויג, די וואס טרינקע וויי:ענטפער אוי שאלה אי די פרשה
https://telegram.me/Publications_MM
שפיטעלער אמאל או היינט
ח ֵרי ַה ְ ָב ִרי ָה ֵא ֶ ה, ו ְַי ִהיֲ , י ח ֶֹלה; ב ָ יסִ ,הֵה ִ ֹאמר ְל ֵ ַו ֶ ו ִַ ַח ֶאת! ְ#נֵי ָבנָיוִ ,עֶ $את! ַ&ה ,וְ ֶאת! ֶא ְפ ָר ִי . ְמנ ֶ
אמאליגע שפיטעלער -היינטיגע האטעל
די אמאליגע דאקטורי האב אויסגעהיילט נאר די רייכע וועלכע האב זי ערלויבט צו באצאל די שווערע קאסט .די אמאליגע שפיטעלער האב געדינט אלס האטעל פאר די געסט וועלכע זענע געקומע אהי אינמיט וועג או האב געברענגט מיט זי קראנקע... היינט-צוטאג ,ווע אלעס איז אזוי סאפיסטקירט ,איז שווער צו גלייב אז אינע פארגאנגענהייט האט מע געקענט האלט צוויי קראנקע אוי איי בעט ,או דורכפיר ַא אפעראציע אנדע וואס מע זאל איינשלעפ דע מענטש ...דער רופא חולי זאל העלפ ,מיר זאל דארט אריינטרעט נאר פאר שמחות! א רפואה נאר פאר רייכע
אי אלע צייט האב מענטש זי געזארגט פאר די קראנקע או פארוואונדעטע וועלכע האב זי געפינע צוויש זיי .די קראנקע האב ערוועקט רחמנות ,או די געזונטע האב פרובירט זיי גרינגער צו מאכ או זיי צו העלפ זי הייל .אי די ערשטע יאר ווע רפואות זענע נאכנישט געווע באקאנט ,איז די היילונג געווע נאר דור העכערע כוחות ווי חז"ל זאג אז א טייערע דיימאנט-שטיי האט געהאנגע אוי אברה אבינו'ס האלז ,או יעדער קראנקער וואס האט דאס אנגעקוקט איז אויסגעהיילט געוואר. די גוי ,להבדיל ,האב אוי פרובירט ביי זייערע כוחות הטומאה ,או ווי חז"ל זאג האט דאס פיל מאל געהאלפ ,פשוט זיי צו פארנאר אז זיי זאל מיינע אז זייער עבודה-זרה האט עפעס א כח. צוביסלע אבער ,מיט די יאר ,זענע אויפגעשטאנע קלוגע מענטש וועלכע האב געלערנט וויאזוי די קערפער פונע מענטש או די אברי ארבעט ,או זיי האב פרובירט נאכצופארש אוי די אורזאכ וואס פארשאפ די קרענק ,כדי צו געפינע די ריכטיגע רעצעפט .דאקטורי זענע געווע זייער ווייניג ,או זיי האב זי בדר כלל אפגעגעב מיט די קראנקע וועלכע האב געהאט די מעגליכקייט צו באצאל ,ווי צו ביישפיל :הער ,גענעראל או די רייכע לייט. די ארעמעלייט האב נישט געהאט קיי אנדערע ברירה ,נאר זענע ליידער אפגעשטארב פו זייער קרענק ,ווייל זיי האב זי נישט געקענט ערלויב צו באקומע מעדעצינישע היל ,או קיי שפיטאל פאר' ציבור האט דא נישט עקזיסטירט) ...או פשוט ווייל ס'איז זיי נישט געווע באשערט צו לעב(...
די געסט או די קראנקע-שוועסטער
די רומיי זענע געווע די ערשטע וועלכע האב פארשטאנע ,אז מע דאר אויפשטעל א שפיטאל פאר' פאלק ,נאכדע וואס ביי זייערע פילע מלחמות זענע זיי געצווינגע געווע זי אפצוגעב מיט די אלע פארוואונדעטע או זיי צו הייל ,אז זיי זאל ווידער קענע איינגעשפאנט ווער צו די ארבעט ,או צוריקקומע אי מלחמה. זייער שנעל איז אויפגעשטעלט געוואר נא שפיטעלער אי די רוימישע געגנטער ,וואס זיי האב איינגענומע פו אייראפע .עס שטייט אי חז"ל "חכמה בגויי תאמי" )אויב קומט איינער זאג אז די גוי זענע באהאוונט אי געוויסע חכמות ,זאלסטו דאס גלייב( ,או אזוי איז טאקע געווע ,אוי פאר אנדערע פעלקער איז געלונגע אויפצושטעל שפיטעלער .די גלחי האב זי כסדר אפגעב מיט די זאכ ,ווייל מ'פלעגט דא קומע צו זיי מיט אלע בקשות, או אי די קלויסטער האט מע געעפנט געוויסע שטיבער פאר שפיטעלער ,וואו די גלחי או נאנעס זענע געווע דאקטורי או קראנקע-געשוויסטער. אגב ,פו דא נעמט זי די נאמע "שוועסטער" פאר א פרוי וואס גיבט זי אפ מיט קראנקע ,אוי היינטיגע צייט .א קורצע צייט נאכדע וואס די אלע שפיטעלער זענע אויפגעבויעט געוואר ,זענע די אכסניות אינמיט וועג פול געוואר מיט דורכגייער ,וועלכע האב געברענגט פיל קראנקע .די אכסניות, וועלכע זענע געוואר ווי האטעל פאר די געסט ,האט מע אנגערופ "האספיטאל" )וואס אי רוימיש מיינט "האספ" " -געסט"( ,או פו דא נעמט זי די נאמע פו שפיטעלער.
צוויי קראנקע אי איי בעט
ווע מע גלייכט צו די אמאליגע שפיטעלער צו די היינטיגע מער מאדערנע
או סאפיסטיקירטע ,פארשטייט מע ווי ווייט נישט פאסיג זענע געווע די אמאליגע שפיטעלער פאר זייער נאמע או טיטל .די שפיטעלער זענע געווע אויפ' נידעריגסט שטאפל .די מעדעצינע וואס מע האט אויספרובירט, אמאל צו ערשט מאל גאר ,אוי די אומגליקליכע קראנקע ,זענע געווע מאדנע או האב אממערסטנס מאל נישט געהאלפ פאר די קראנקע ,נאר געשעדיגט או אפטמאל נאנטגעברענגט דע טויט ...די שפיטאל איז געווע פארשמוצט ,נאכדע וואס מע האט נא דא נישט געוואוסט אז איינע פו די הויפט יסודות וועלכע האלט דאס געזונט ,איז אויב מע איז ריי .דאס נישט- סדר או די שמו האב פשוט צוגעגעב צו טויט פו די פאציענט. צו ביישפיל ,אי ַא אלט שפיטאל זענע געשלאפ צוויי קראנקע אי איי בעט .דאס האט זי געטוישט ווע די דאקטורי זענע געוואויר געוואר אז דער עיקר וואס מע ברוי פאר די קראנקע ,איז צו היט אוי די ריינקייט, פונקט אזויווי מע דאר זארג צו געב די ריכטיגע מעדעצינע .אוי האב זיי דא אנטפלעקט דע 'סוד' ,אז א ווארעמע באציאונג או ַא אויפגעלויכטענע שמייכל ,האב די כח צוצוהעלפ צו היילונג. געווע אמאל ַא אלטע שפיטאל וואס מ'האט באמערקט אז די קראנקע באקומע צו פרישע קרענק .ווע מ'האט דאס נאכגעפארשט איז מע געוואויר געוואר אז די ווענט זענע אזוי איינגעזאפט געווע מיט באציל אז ס'איז פשוט אריינגעגאנגע אי די פאציענט .מ'האט דא צעווארפ דע שפיטאל או פארברענט אלעס וואס איז געווע אי איר אוי אש ,דערנא האט מע דאס צוריק אויפגעבויעט.
אפעראציע ָא איינשלעפ
אי די אמאליגע אפעראציע צימער ,האט מע נישט איינגעשלעפט די קראנקע ,או די אפעראציעס זענע געווע באגלייט מיט געפערליכע יסורי. אבער אדאנק די היינטיגע שלא-מיטלע וואס ווער געגעב' ,לייגט זי' דער פאציענט איידער' אפעראציע ,או ער שפירט גארנישט .דער ערשטער וואס האט איינגעשלעפט א פאציענט ,איז געווע ַא אמעריקאנער דאקטאר לאנג" ,וועלכער האט אי יאר ' 1842געווארפ א שלא' אוי א פארד ָ קרא ָ " ָ קראנקע ,מיט די היל פו ספעציעלע איינשלע-פיל מיט' נאמע "עסער". דער דאקטאר האט נישט ארויסגעגעב זיי סוד ,או די אנדערע דאקטורי האב אי נישט געקענט נאכמאכ ,ביז דער סוד איז באזונדער ערפינדע רטא" ,וועלכער האט געדינט מא ָ וויליא ָ ַ געוואר דור ַא אנדער מענטש" , אלס 'דענטיסט' .אוי מארטא האט זי באנוצט מיט די "עסער" איינשלעפונג, או מיט פיר יאר שפעטער ) (1846האט ער דאס גענוצט אוי איינע .אבער צוליב וואס האט זיי געבענטשטע אנטפלעקונג -וואס דור איר איז דער מענטש אויסגעלייזט געוואר פו שווערע ווייטאג -געברענגט פאר' ערפינדער שווערע צרות ,או ער איז א קורצע צייט דערנא געשטארב. צוערשט פלעגט מע איינשלעפ דע גאנצ קערפער פונע מענטש ,אבער היינט שלעפט מע שוי איי נאר דע באטרעפנדע אבר וואס קע האב דערפו יסורי ,או דער מענטש בלייבט דא ביי פול זינע או קע רעד, הער או ריר די אנדערע אברי ,או דאס אלעס נישט פילנדיג דע חלק פו זיי קערפער וואס שלאפט... מ'דערציילט אוי צדיקי אז זיי האב נישט געוואלט מע זאל זיי איינשלעפער ,האב זיי זי אריינגעלייגט אי א דביקות או זיי האב גארנישט געשפירט .עס איז באקאנט א מעשה איבער הרה"ק רבי דוד'ל סקווערער זי"ע, וואס האט זי איינמאל גאר טי צושניט .ווע דער דאקטאר האט געדארפט עס צונייע או ארומשנייד ,איז דער רבי ר' דוד'ל געזעס או אריינגעקוקט אי א חק ,או אויפ' פני האט זי גארנישט דערקענט... היי��טיגע צייט זענע שוי דא צוויי סארט שפיטעלער :גרויסע שפיטעלער פאר אלע סארט קרענק ,וועלכע פארמאג אפטיילונגע פאר פארשידנארטיגע קרענק )או אוי פאר בשורות טובות ,אריינגערעכנט ַא אפטיילונג פאר קינדער וועלכע ווער דארט געבויר בשעה טובה ומוצלחת( ,או ספעציעלע שפיטעלער פאר א געוויסע קרענק .די שפיטעלער זענע פאר' פאבליק ,או עס ווערט אויסגעהאלט דור די רעגירונג .יעדע פרעמדער -מיט געלט אדער ָא - ווערט אנגענומע אי שפיטאל ווע עס פעלט זי אויס או מע גיבט זי אפ פארזעצונג אוי פריערדיגע זייט
ענטפער אוי שאלה אי די הלכה :אויב ווייסט עמיצער נישט זיכער צי די עס וואקסט פו דער ערד אדער אוי א בוי ,זאל ער מאכ א 'האדמה' )ווייל ביידע קומע דא פו דער ערד() .משנה ברורה רו/ד(
https://telegram.me/Publications_MM
תורה'דיגע שמועס
íéàðú ééøã èéî èøàåå ïééà
איבער דער פרשת השבוע אדער עניני דיומא
æéà ,ò"éæ ïéùæåø ïåô ìàøùé éáø ÷"äøä ééá úåëìîá äðåùàø íéáùåé éã ïåô éáø ÷éãö øòã ïòîòåå ãéñç øòã .ì"æ ïåàâ ùøéä éáö éáø ãéñç øòã ïòååòâ ïåà ïøéôà÷ ïåô èòáøà éã ïáòâòâøòáéà èàä ò"éæ õéðîòø÷ ïåô éëãøî íéî øàá' íòðåô ,'äìéôúä øòù' øôñ ïâéìééä íòã ïåô ãé-éáúë éã ï÷åøãôà êéæ èàä øòðéùæåø øòã ñàåå íòãëàð äôå÷ú òöøå÷ à .ò"éæ 'íééç èàèù éã ïéà èöòæàá êéæ ïåà èôàùøòä òùéñåø éã ïåô èòååòèàøòâ úåøéñî ñéåøâ èéî ï'éáø ïééæ åö 'äòéñð' à èëàîòâ ùøéä 'ø èàä ,àøåâéãàñ .ùôð èâøàæòâ êéæ èàä øò ïåà ,ãéà øòøòèìò ïàÇ ïòååòâ ïéåù æéà ùøéä éáö 'ø ïòîå÷òâ êéæ æéà øò ïòåå .äòéñð àæà ïëàî åö ïòâðåìòâ èùéð íéà èòåå ñò æà äëåæ ìàîà êàð ìòåå êéà éö èñééåå øòåå ,éáø" :èâàæòâ øò èàä ,ïòðòâòæòâ øéî èâàæ ,êééà ïåô èòá êéà .ïáòì ïééî ééá äøåö øòâéìééä øòééà ïòæ åö ïééæ ùøéä 'ø "...ïèééìâàá ïòðò÷ ìàîòìà øéî ìàæ ñàåå 'èøàåå èåâ à' ñòôò êàð ïñééä øàð ,õàìô ï'ôéåà ïøòôèðò èùéð íéà èòåå éáø øòã æà èðééîòâ èàä .íåøà ééååö-âàè à ïéà ïòîå÷÷éøåö øòã èàä ,øåáéã éãë êåú ,õàìô ï'ôéåà èøàã .ïòååòâ æéà éåæà èùéð øòáà èåâ à ïøòä èìéåå øéà" :èâàæòâ ïåà íéà åö ïãðàååòâ êéæ øòðéùæåø øòâéìééä êééà èòåå ñàåå èøàåå à ,èðééøô øòøòééè ïééî ,ïâàæ êééà ìòåå êéà ?èøàåå ïòîå÷ èòåå ñò øàôòá æà ïñéåå èìàæ øéà .íùä úãåáò ïéà ïôìòä ìàîòìà äöò øòâéöðééà øòã .øàä à óéåà ïòâðòä èéé÷ùéãéà èòåå ,÷ãö ìàåâ øòã
íé÷éãö ïåô êòìèøòåå äçîùá ãéîú
ééá ïåà úáù òãòé íå÷îàæåö êéæ ï'ëøåã æéà ,ïèìàä ïòðò÷ êéæ èòåå ïòî éåæàéåå ïòðò÷ êéæ ïòî èòåå éåæà øàð ,íé÷éãö òâéìééä ïåô ïñòåîù ,èééäðâòìòâ òãòé .íéîéä úéøçàá äðåîà ïéà ïééæ ÷æçî "òðééæ åö åðéáà á÷òé ïåô øòèøòåå éã ïéà ,äùøô éã ïéà æîåøî æéà ñàã ïåà ÷úéøçàá 'åâå àø÷é øùà úà íëì äãéâàå åôñàä' ,(à/èî úéùàøá) øòãðé ,ïòîàæåö êééà èîå÷ ,úåôéñà èëàî ,'åôñàä' ,ïééæ æîøî ïòî ïò÷ '.íéîéä ',ïãðéáòâ ,ïòîàæåö ïèìàä êéæ ïìàæ ñàåå ,ñòôåøâ êééà èëàî ,'íëì äãéâàå 'ïøéáåøô êééà èòåå øáã-ìòá øòã ìééåå ,'íéîéä úéøçàá íëúà àø÷é øùà .åãáò äùîáå 'ãá äðåîà éã ïéà ,íéîéä úéøçàá ïìé÷åöôà "åöá÷ä ,íëì äãéâàå åôñàä' æéà äöò øòã æà ,êééà êéà âàæ øòáéøòã ïåà øòééà ñàåå ,'íëéáà ìàøùé ìà' ?ïøòä øéà èòåå ñàåå ïåà ,'á÷òé éðá åòîùå øåã ìëá íé÷éãö ïåô úåéùòî éã øòáéà èãòø ,ïåèòâ èàä ìàøùé øòèàô ïìééöøòã ïåà ïñòåîù øéà èòåå áéåà .øåã íòðåô úåáà éã ïòðòæ òëìòåå ,øåãå ïéöòãòî òèñòá éã ïééæ ñàã èòåå ,íé÷éãö éã ïåô ñîå÷îàæåö òøòééà ééá ".íéîéä úéøçàá êééà áàä êéà" :ïåùìä äæá èøéôòâñéåà èàä øòðéùæåø øòâéìééä øòã ïåà íéà èìàæ øéà :íéàðú ééøã ñéåà êéæ íòð êéà ïåà èøàåå íòã èâàæòâ ïãòé ãéîú íéà èìàæ øéà ,ïééù ïééæ íéé÷î ñò èìàæ øéà ,ïò÷ðòãòâ ".ïìééöøòã
íùä êéùòî åáø äî
òøä ïéòå áåè ïéò
תחח"ל להרב תחח"ל להרבשי' מייזעלס אברה אברה מייזעלס שי'
יש דיי אי זיינע יונגע יאר איז רבי חיי בריסקער געווע זייער א ווילדער יונגל. איינמאל האט אי דער שטאטס-דיי אנגעשריג: "וואס וועט זיי דער ענדע פו דיר ,חיימ'קע? א גאנצע טאג טוסטו ארומווילדעווע .דיי טאטע רבי יאשע בער, ווע ער איז געווע יונג ,איז ער געזעס או געלערנט ,או זע וויאזוי ער איז אויסגעוואקס א גאו בישראל .אבער דו ,לערנסט נישט קיי תורה ,וואס וועט פו דיר אויסוואקס?" האט חיימ'קע א קוק געגעב אוי אי או געזאגט: "אויב וועל אי נישט זיי קיי גאו ,וועל אי זיי א דיי"...
דער אבות דרבי נת )פט"ז מ"א( גיבט צו פארשטיי דע עני פו 'עי הרע' למעשה ,בזה- הלשו" :עי הרע כיצד ,מלמד שכש שאד רואה את ביתו של עצמו ,כ יהא רואה ביתו של חברו ",מיט' זעלב אויגנבליק וויאזוי ער באטראכט זיי אייג הויז ,אוי וואס ער וויל זע בלויז גוטס ,אזוי זאל ער אוי קוק מיט א גוט אויג אוי זיי חבר'ס הויז .ער זאל יענע פארגינע אלעס גוטס. "וכש שאד רוצה שלא להוציא ש רע על אשתו ובניו ",או אזויווי דער מענטש וויל נישט מ'זאל מוציא ש רע זיי אוי זיי ווייב או קינדער .אזוי זאל ער נאר וועל הער גוטס אוי זיינע חבר'ס ווייב או קינדער. "דבר אחר עי הרע כיצד ,שלא תהא עינו של אד צר במשנתו של חבירו ",ער זאל נישט האב קיי שלעכט אויג אוי זיי חבר מיט דע וואס ער איז עוסק בתורה ובמצוות בהתמדה מער פו אי .דהיינו ,ער זאל פארגינע דע חבר וואס שטייגט אי לערנע.
על השחיטה ַא ע-האר האט משד געווע זיי טאכטער מיט א ישיבה-בחור .ער האט געוואלט פארהער דע חת או זע ווי גוט ער קע לערנע. "וועלכע פרק לערנסטו יעצט?" האט ער אי געפרעגט. "הכל שוחטי ",האט דער חת געענטפערט. "הכל שוחטי?" האט זי דער מחות דערשראק. "וואס? מע שחט יעד איינע? אוי מיר?" "לאז געמאכט ",האט דער חת אי בארואיגט" ,די משנה זאגט גליי :חו מחרש שוטה וקט"...
באפרייט ווער פו תפיסה :ס'איז א סגולה גדולה בעת צרה ח"ו צו לערנע די פרשת הקרבנות פו פרשת פינחס ,אנגעהויב פו פרשת התמיד ביז סו פרשה ,וינצל בעזהשי"ת ,ווייל ס'איז באוואוסט אז די סגולת הקרבנות פו חג הסוכות זענע די זיבעציג פרי קעג די ע' שרי" ,שמתמעטי והולכי וסימ כלי' לה") .רש"י כט/יח( די סגולה האב אי געזאגט פאר איינע וואס איז פארכאפט געוואר אי תפיסה איבער א תביעה ,או אי האב אי געהייס לערנע יעד טאג אי תפיסה די פרשת הקרבנות ,דאס איז געווע אי חודש אלול ,או השי"ת האט געהאלפ אז אי טאג פו הושענא רבא האט מע אי באפרייט .דאס איז דער טאג וואס האט זי געענדיגט די קרבנות פו די ע' שרי ,או יעדער האט איינגעזע אז דאס איז בדוק ומנוסה ,לנס ולפלא) .מועד לכל חי ,סי' ה' אות ח'(
הרה"ק רבי רפאל פו בערשיד זי"ע פלעגט זאג : "מיר מאכ קאליע ,או דער אייבערשטער פאררעכט".
äìåâñ íúééäå
íé÷éãö ìù ïúçéù
)אוי די פראבלעמע וואס זענע דא אוי דער וועלט ,זענע מיר אחראי .יעדע פלא וואו דו טרעפסט פראבלעמע אוי דער וועלט ,איז עס א תוצאה פו עפעס וואס א מענטש האט געטו .פו דער אנדערער זייט איז דער כח התיקו א געטליכער כח .א מענטש קע זי נישט מתק זיי מיט זיינע אייגענע כוחות ,ווי חז"ל זאג' ,אלמלי הקב"ה עוזרו אינו יכול לו '.איז מיט וואס קע ער זי גרויסהאלט?(
להארות והערות נא להתקשר אל מספר טל.
https://telegram.me/Publications_MM
985.464.9446
בעזרת השם יתברך
פרשת ויחי תשע”ז | גליון קסה | הרב לייביש ליש | בישיבת קארלין סטאלין
בס"ד
אנגעפילט דער בעכער מיט...
קידוש! איינע פון די געשמאקסטע מינוטן אין יעדע אידישע שטוב... יא ,ווי איז דא בעסערע צייט אין די וואך ווי פרייטאג-צו-נאכט'ס, ווען אין יעדע אידישע שטוב איז די אטמטאספערע אזוי לעכטיג און ווארעם ,די שענדעליע"ר אין די דיינונג-רום געבט ארויס א שבת'דיגע שיין ...די טיש איז באדעקט מיט א הערליכע ווייסע טישטיך ...אויבען- אן ליגן צוויי פרישע געבאקענע חלות אונטער א שיינע חלה דעקל... די בעכער מיט די וויין-פלאש שטייען גרייט ...פון די קאך קומט ארויס די געשמאקע ריח פון די ווארימע שבת'דיג מאכלים ...ביי די עק פון די טיש שטייט די הערליכע גלאנצעדיגע שבת'דיגע לייכטער מיט 'שבת- לעכט' וואס באשיינט די גאנצע שטוב... און אט קומט אהיים דער טאטע פון שול און דער באגלייטונג צוויי מלאכים ...ער נעמט זיך זינגען 'שלום עליכם' ...די זיסע זמירות הערט זיך איבער די גאנצע הויז און אלעס קומט צום טיש מיט שמחה ...יעדער געפונט זיין פלאץ ,די יונגלעך זינגען מיט ,און די טעכטער העלפן צו דער מאמע צוגרייטן די סעודה ...אה מחיה! ...ממש מעין עולם הבא! און אט גרייט מען זיך צו קידוש... דער טאטע גיסט אן די בעכער ...און אלע קינדער פון גרויס-ביז- קליין שטייען מיט דרך ארץ ...דער טאטע נעמט דער בעכער אין זיין האנט אין מיט א פלאם פייער שרייט זיך ארויס פון אים: י ו ם ה ש י ש י !!! אט די דאזיגע מינוט'ן קען דער בעסטער שרייבער נישט אפ'משל'ן ...דער בעסטער מאלער קען דאס נישט אויסמאלן אויף א בילד ...און דער געלונגעסטער שפילער וועט דאס נישט קענען פארשטעלן... עס זענען דא היינט הונדערטער 'בעלי-תשובה'ס' איבער די וועלט ,וואס וועט מען פרעגט זיי: וועלכע מינוט האט אייך געצויגן צו ווערן פרום?! וועלכע זאך אין אידישקייט האט אייך געמאכט "וועלן" זיין א חלק פון די אידישע פאלק? וועלן זיי ענטפערן :אז מען
https://telegram.me/Publications_MM
האט זיי אמאל געלאדענט צו א 'שבת סעודה' ,און זיי האבן מיטגעהאלטן די מינוטן ווען די טאטע מאכט קידוש ,און די גאנצע משפחה שטייט ארום דער טיש מיט א שטילקייט און הערן אויס מיט א דרך ארץ ,דאס האט זיי געכאפט!! ס'האט זיי געגליסט צו האבן די זעלבע... עטץ ווייסט קינדער? עס זענען דא אן-א-שיעור הלכות און מנהגים וועגן 'קידוש' ,ס'זענען דא וואס מאכן קידוש אויף וויין דווקא ,אנדערע ��אכן אויף 'גרעיפ דזשוס' ,א טייל נוצן דווקט 'מאסט' ...שבת בייטאג זענען דא וואס פירן זיך צו מאכן קידוש אויף 'בראנפן' ...אמאל אז איינער האט נישט קיין 'וויין' קען ער מאכן קידוש אויף די 'חלות' (עס איז היפש אינטערסאנט ,קודם וואשט מען 'על נטילת ידים' ,דערנאך זאגט מען 'יום השישי' ,דערנאך המוציא ,און מען מאכט ווייטער קידוש)... עס איז דא א גאנצע שאלה וועגן מאכן קידוש אויף 'חמר המדינה' (למשל :ביער ,אדער וויסקי )...עס איז אפילו אמאל געווען א מעשה פון איינער וואס איז געקומען פרעגן א רב א שאלה אויב ער מעג מאכן קידוש (אויך די ד' כוסות) מיט 'מילך'?... אבער איך וויל ענק דערציילן פון א 'קידוש' וואס איז נישט געווען דארט קיין וויין אדער מאסט ,נישט קיין גרעיפ-דזשוס ,נישט נישט קיין חלה ,אפילו נישט קיין 'מילך'... אבער עס געווען דארט עפעס אנדערש... דער מעשה פלעגט פארציילן דער בארימטע גאון מרן רבי יונה פארסט זצ"ל דער 'ראש ישיבה' פון דער באוואוסטע נייטרא ישיבה, ער פלעגט אפמשל'ן פאר די בחורים די מסירות נפש וואס אידן האבן געהאט בשעת די צווייטע וועלט'ס מלחמה ,צווישן זיינע רייד האט ער פארציילט א קליינע עפיזאד וואס האט אים זייער שטארק מעורר געווען... דער הייליגער בעלזער רב הרה"ק מהר"א זי"ע האט געזאגט אז יעדער איד וואס האט איבערגעלעבט די ביטערע קריג האבן אים צוויי מלאכים געהיטן פון הימל! אויף רבי יונה זצ"ל קען מען זאגן, אז אים האבן געהיטן א גאנצע מנין פון מלאכים!!
ב זענען געלעגן אויסגעצויגן רבי יונה איז פון אלץ בחור פארשקלאפטע הונדערטער געווען צוגעבינדען צו א ארבעטער וואס האבן געהאלטן וויעלטשעי"ר און נישט געקענט נאך א שווערע טאג פון זעכצן גיין אויף זיינע פיס ,על פי שעה ביטערע שווערע ארבעט דרך הטבע וואלט אזא איינער אונטער די אויפזוכט פון די פארשיקט געווארן צום גאז- דייטשע רשעים ימ"ש ...זיי קאמער גלייך ביים סעלעקציע... ליגן יעצט אויף די האלצערנע אבער דער רבונו של עולם האט שטאק-בעטן און רוען אויס געוואלט ווייזן אז אפילו אין די זייער אויסגעמאטערטע זעקל פינסטערסטע צייטן נעמט ער ביינער ,איידער מען שלעפט זיי נישט אוועק זיין שמירה פון באלד נאכאמאל ארויס צו נאך א זיינע באליבטע קינדער ,האט טאג ביטערע ארבעט... ער געמאכט אז רבי יונה זאל זיך געפונען אין לאגער און אונטער זיך האבן אינדרויסן די נאז פון די גרויזאמע רשעים געדרייט די נאציס ימ"ש מיט האט ער עס איבערגעלעבט... ביקסן אויסגעשטרעקטע הגאון מרן רבי יונה זצוק”ל מיט בנו חרגו הרה”צ ר’ שלמה פעלדמאן ע”ה און ריזיגע שווארצע הינט און יא ,ער האט זיי באזיגט! נישט נאר ער האט זיי איבערגעלעבט נאר ער האט נאכן קריג געשטאנען באוואכט די גרויסע לאגער ...פון-צייט-צו-צייט האט איינער פון זיי בראש פון די גרויסע בארימטע נייטרא ישיבה וואו ער איז געווען א אריינגעשטורעמט אינעווייניג אין די פינסטערע באראק און געמאכט טאטע און א רבי צו טויזנטער תלמידים ...און דאס איז געווען זיין זיכער אז קיינער דערוואגט זיך נישט ארום-צו-דרייעןָ ,אך-און-וויי גרעסטע נקמה אין די דייטשן ימ"ש אז ער האט זוכה געווען צו העלפן פאר וועם ער האט געטראפן נישט אין זיין געלעגער... אויפבויען און איבערפלאנצן אידישיקייט אין אמעריקא... א שטילקייט הערשט אין די גאנצע באראק ...ווען ,פלוצלינג! געבט רבי יונה זצ"ל איז נעבעך נפטר געווארן אן קינדער ,אבער ער האט איינער א שפרינג אויף! ער רופט אויס מיט א שטילקייט: איבערגעלאזט א דור פון טויזנטער תלמידים ,ווי אויך דער חשובע חברה! היינט ביינאכט איז 'ראש השנה'!! די נאכט וואס מען בעהט זיך משפחת פעלדמאן וואס ער האט אויפגעצויגן ווי אייגענע קינדער ,זיינע אויס א נייע יאר... דרשות זענען פאראייביגט אין די גאר חשובע ספרים 'דברי יונה' וואס פארשטייט זיך אליין ,אז די אידן דארט זענען לויט אלע דיעות ווערן געלערנט דורך אידן יעדע וואך מדי שבת בשבתו! געווען פטור פון אלע מצוות פון די תורה ,יעדע מצוה וואס זיי האבן אבער זיין נאמען איז איינגעקריצט אין די הערצער פון צענדליגע מקיים געווען האט זיי געקענט קאסטן זייער לעבן ...אבער ווי נאר טויזנטער אידן איבער די וועלט סיי פון די וואס האבן זוכה געווען צו דער גרופע אידן דארט האבן געהערט דאס ווארט 'ראש השנה' האט זיין א תלמיד אין דער וועלט-בארימטער מוסד "תפארת יונה" ,וואס א קאלטע שווייס באגאסן זייער קערפער ...זייערע מחשבות האבן זיך זיין געטרייע אויפגעצויגענע זון רבי שלמה פעלדמאן זצ"ל האט מייסד גענומען שוועבן ווייט ווייט אוועק ...נישט לאנג צוריק ,קוים א יאר- געווען און אנגעפירט פאר לאנגע יארן אויף זיין נאמען .דער מוסד וואס צוויי ,זענען זיי נאך געגאנגען אין שול ראש השנה ביינאכט ,זיי זעהן געפאקטע ליכטיגע שול מיט די ווייסע שיינע ַ צווישן אירע פיר ווענט זענען במשך די יארן פארגעקומען צענדליגער פאר זייערע אויגן דער טויזנטער שיעורים פאר הונדערטער טויזנטער תלמידים פון אלע פרוכת אויפן ארון קודש ,אלע מתפללים אנגעטוהן אין הערליכע יום- "א ַה ַה ַה ַא ַה ַה ַה ַא ַה ַה ַה ברכו את שיכטן און קרייזן דורך אלע גדולי ישראל רבי'ס און רבנים ,ראשי טוב'דיגע מלבושים ...די חזן הייבט אןַ : ישיבות און מגידי שיעור... ה' המברך!" מיט די הארציגע נוסח פון ימים נוראים ...די שיינע מינוטן די פון סי-.די'ס. טויזנטער די פון נהנה זענען און סיי פון די וואס ווען אזויפיל אידן ווינטשען זיך 'לשנה טובה' איינער-דעם-אנדערן... שיעורים פון דעם מוסד וואס זענען פארשפרייט איבער די גאנצע זייערע געדאנקן לויפן ווייטער :מען קומט אהיים צו א הערליך וועלט און ברענגן אריין הויפענעס תורה און יראת שמים אין די אלע געדעקטע טיש מיט די אלע 'סימנים' ...אלע קינדער שטייען גרייט וואס הערן זיך צו צו דעם... צו באגריסן די טאטע מיט א 'לשנה טובה' ...מען מאכט א פייערדיגע רבי יונה'ס יארצייט געפאלט אויס היינט שבת קודש פרשת ויחי ט"ז קידוש מיט א שהחיינו ...מען עסט די עפל-מיט-האניג ,און מען טבת ,איז דעריבער פאסיג צו פארציילן א מעשה וואס האט פאסירט ווינטשט זיך א 'שנה טובה ומתוקה' ...די קאפ פון א שעפסל ...די מיט אים אליין אין יענע שווערע יארן ,א מעשה וואס וועט אריינברענגען מייערן... אין אונז אמונה און בטחון ,און בעיקר אידישע שטאלץ אז אפילו אין די און דא געפונען זיי זיך נעבעך אליין ,אין א פינסטערע באראק שווערסטע זמנים האלט מען זיך נאך אלץ מיט א פעסטע אמונה אין אונזער אנגעטון אין געשטרייפטע פעדזשאמעס ...די משפחות זייערע זענען הייליגע לעכטיגע זיסע באשעפער! שוין לאנג פארברענט אויף קידוש השם ...און זיי געפונען זיך דא אן לאמיר אייך איבערגעבן די דראמאטישע הארציגע ווערטער פון מרן קיין שול און קיין ספר תורה בעצם אן גארנישט ...בלויז מיט א 'נשמה' רבי יונה זצ"ל: אין זייער גוף וואס צווינגט זיי צו זיך צו האלטן ביים לעבן אין די שווערע ביטערע וועלט... די צייט :די נאכט פון 'ראש השנה' שפעט אינמיטן די נאכט... די פאלאץ :ערגעץ אין א פינסטערע באראק אין איינער פון די אבער יענער איד האט נישט געלאזט אז די פארווייטאגטע מחשבות צוואנגס-לאגערן... זאל זיי אריינווארפן אין א יאוש ח"ו ,ער רופט זיך אן צו זיי: אידן! לאמיר זיך מחזק זיין ,און לאמיר זיך שטעלן דאווענען... עס איז שפעט ביינאכט ,אינעווייניג אין די פינסטערע באראק
https://telegram.me/Publications_MM
ג טראץ די גרויסע סכנה זענען זיי אלע ארויסגעשפרינגען פון די געלעגערס און זיך געשטעלט דאווענען ...אוי איז דאס געווען א דאוואנען ...יעדעס ווארט האט געריסן ביים הארץ ...אוי רבונו של עולם בענטש אונז מיט א נייע זיסע לעכטיגע יאר... נאכן דאווענען ווינטשען זיי זיך איינער די אנדערע מיט א 'לשנה טובה' ,זיי האבן געדאנקט דער אייבערשטער אז זיי האבן כאטש געקענט דאווענען ,און קיינער פון די שומרים אינדרויסן האט זיי נישט באמערקט... רופט זיך אן איינער פון זיי :אמת טאקע ,מיר האבן נישט קיין טיש... נישט קיין סעודה ...נישט קיין עפל-מיט-האניג ...נישט קיין 'סימנים'... חוץ אפאר שפין-וועבעכט'ס מיט לייז איז ליידער גארנישט דא אין דער פינסטערע באראק... "נו ,אויב קען מען נישט מאכן קיין סעודה ,לאמיר כאטש מאכן קידוש!!" "קידוש?!! דא אין לאגער?!!" – קוקן זיי אים אן פארווינדערט – "וויאזוי פונקטליך פלאנסטו דא צו מאכן קידוש?!!"... "האסט וויין?!! גרעיפ-דזשוס?! חלות?!!" ניין – זאגט יענער – "אבער איך האב א כוס!!" "נו ,און וואס גייען מיר טוהן מיט א ליידיגע כוס?!! הע?!" "מיר גייען עס אנפילן!!" יא ,מיר גייען מאכן אזא 'קידוש' וואס אזאנס איז נאך נישט געווען זייט 'בריאת העולם'!! מיר וועלן נעמען די 'כוס' און מיר וועלן עס אנפילן מיט ...מיט... ט ר ע ר ן !!!! יא! יעדער פון אונז וועט "אריין וויינען" אין די כוס ...ביז עס וועט זיך אנפילן ...און דאן ...דאן ...וועלן מיר מאכן קידוש!! און אזוי ,שפעט ביינאכט ,אין א פינסטערע באראק ,אונטער די נאז
https://telegram.me/Publications_MM
פון די 'מלאך-המות' זיצן א גרופע אויסגעמוטשטע אפגעהארעוועטע אידן אויף די קאלטע שמוציגע ערד און ...און ...זיי ...זיי" ...וויינען" אריין אין א כוס ...דער כוס ווערט אריבערגעפירט פון איינעם צום צווייטן ...קודם האט איינער אריינגעוויינט ,דערנאך א צווייטער, דערנאך א דריטע ...ביז דער כוס האט זיך שוין אנגעפילט האלב- וועגס ...און אזוי גייט דער כוס ווייטער צו נאך איינעם און צו נאך איינעם ...ביז די כוס האט זיך אנגעפילט מיט הייסע אידישע טרערן... נאך די עבודה פון 'אנפילן דעם כוס' נעמט איינער פון די אידן דער כוס "פול מיט טרערן" אין זיין האנט ,ער הייבט עס אויף ,און שרייט אויס: "סברי מרנן ורבנן ורבותי ...איי ...אשר בחר בנו מכל עם ...מלך על כל הארץ מקדש ישראל ויום הזיכרון"... זיין קול האט געדינערט!! עס האט געשטורעמט אין די גאנצע לאגער ...און דערנאך געבט ער א שריי אויס" :ברוך אתה ...שהחיינו וקימנו והגיענו לזמן הזה!!" און אט די 'כוס' אנגעפילט מיט די אידישע טרערן ,האט געשפאלטן אלע הימלען און גלייך ארויף צו די כסא הכבוד!! ווי דער הייליגער באשעפער כביכול האלט עס נאנט צו זיך ,און געדענקט עס שטענדיג... ווי געזאגט פריער איז היינט שבת קודש ט"ז טבת דער יארצייט דער גרויסער גאון און צדיק מרן רבי יונה פארסט זצ"ל ,דער ראש ישיבה פון דער בארימטער ישיבה אין נייטרא .זאל דער גרויסע לימוד פון דעם פחד'דיגע מעשה זיין לעילוי נשמתו ,און פון הימל זאל ער טאקע זיין א מליץ יושר פאר אונז אלע און אין משפיע זיין אלע השפעות טובות ברוחניות ובגשמיות! חזק חזק ונתחזק! זייט'ס געבענטשט ,גוט שבת!
בס"ד
פרשת ויחי
מאוצרוﬨ אמונים ם מא
פערל ווערטער איבער אמן און תפילה אין די פרשה פע
שובה פאר א קראנקן איז גענוג א הרהור תשובה "וַ יִּ ְשׁ ַתּחוּ יִ ְשׂ ָר ֵאל ַעל רֹאשׁ ַה ִמּ ָטּה" )מז לא( "פון דא לערנען חז"ל )שבת יב ב( אז די שכינה געפינט זיך העכער דעם קאפ פון א קראנקן" )רש"י( פארוואס רוהט טאקע די שכינה צוקאפ'נס פונעם קראנקן? ערקלערט דער רבי ר' יהונתן אייבשיץ :א געזונטער מענטש קען תשובה טוהן במעשה ,דורך דעם וואס ער וועט פאררעכטן זיינע מעשים און זיך אונטערנעמען מער נישט זינדיגן .אבער דער קראנקער וואס ליגט אויף זיין בעט קען נישט תשובה טוהן במעשה ,צוליב דעם שטייט די שכינה נעבן אים ,און אין די מינוט וואס עס קומט אים ארויף אויפן מח א געדאנק פון תשובה ,נעמט עס די שכינה באלד אן.
שאקלט דער אויבישטער מיט זיין קאפ און זאגט :וואויל איז דער קעניג וואס ביי אים אים שטוב לויבט מען אים אזוי" ,זאגט רש"י" :וואויל איז געווען די צייט וואס מ'האט געהערט די לויב אין בית המקדש". און די קשיא פרעגט זיך פון זיך אליין :וואו טרעפן מיר אז מ'האט געענטפערט 'יהא שמיה רבא' אין בית המקדש? אבער ,לויט דעם תרגום ירושלמי איז עס פארשטענדליך ,ווייל חז"ל זאגן )תענית טז ב( אז אין בית המקדש האט מען נישט געענטפערט אמן נאכן זאגן א ברכה ,נאר מ'האט געענטפערט 'ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד' ,וואס זיין טייטש ,איז ווי אויבן דערמאנט' ,יהא שמיה רבא... 'בעקבות משה'
'תפארת יהונתן'
די ברכה 'ברוך שפטרני' אויף אפרים און מנשה
די גאולה אין זכות אמן
ֹאמר ִמי ֵא ֶלּה" )מח ח( יוֹסף וַ יּ ֶ "וַ יַּ ְרא יִ ְשׂ ָר ֵאל ֶאת ְבּנֵ י ֵ "ויאמר מי אלה -מהיכן יצאו אלו שאינן ראוין לברכה?" בדרך צחות האט ערקלערט רבי בן ציון הלברשטאם פון באבוב הי"ד ,לויט וואס דער מדרש זאגט )ב"ר סג י ,וראה מג"א או"ח רכה ה( אז אין דעם טאג וואס א זוהן ווערט דרייצן יאר ,דארף זיין פאטער זאגן' :ברוך שפטרני מעונשו של זה' ,ווייל ביז ווען דער זוהן ווערט דרייצן יאר ווערט זיין פאטער געשטראפט צוליב די עבירות פון זיין זוהן ,אבער פון דעמאלטס ווערט ער באפרייט פון די שטראף. לויט דעם קען מען זאגן אז ווען יעקב האט געזעהן די ערליכקייט פון זיינע אייניקלעך – די קינדער פון יוסף ,האט ער זיך געוואונדערט' :וויאזוי זענען זיי אזוי ערליך אויפגעוואקסן', און ווייל זיי האבן קיינמאל נישט געזינדיגט זענען זיי נישט ראוי צו די ברכה פון 'ברוך שפטרני' ,ווייל זייער פאטער האט קיינמאל נישט געדארפט געשטראפט ווערן צוליב זיי.
"וֵ אקִים ָפּקֹד יִ ְפקֹד ֶא ְתכֶ ם וְ ֶה ֱע ָלה ֶא ְתכֶ ם ִמן ָה ָא ֶרץ" )נ כד(
)רש"י(
'קדושת ציון'
'יהא שמיה רבא' אין בית המקדש
די ראשי תיבות פון " ָפּקֹד יִ ְפקֹד ֶא ְת ֶכם" באטרעפט אמן ,דא איז מרומז וואס חז"ל זאגן )ילקוט שמעוני שמות רמ(" :אונזערע עלטערן זענען נישט אויסגעלייזט פון מצרים נאר אין די זכות פון די אמונה וואס זיי האבן געגלייבט ,אזוי ווי עס שטייט) :תהלים לא כד('ֱ :אמוּנִ ים נ ֵֹצר ה''". 'ויאמינו בה'' עמ' לח
ספר בראשית אין דעם סוד פון אמן אין חומש בראשית זענען פארהאן צ"א קאפיטלעך )סתומות און פתוחות( אזוי ווי די גימטריה פון 'אמן' .דאס איז א רמז אויף דעם פארבינדונג צווישן דעם חומש, וואס דער שורש פון די אמונה פון כלל ישראל ביז סוף כל הדורות ליגט באהאלטן צווישן זיינע קאפיטלעך, צו די מצוה פון ענטפערן אמן וואס איז לויטער אמונה אז דער אויבישטער איז' :א-ל מלך נאמן'. 'שבט מיהודה'
ידה ָלכֶ ם ֵאת ֲא ֶשׁר יִ ְק ָרא ֶא ְתכֶ ם ְבּ ַא ֲח ִרית ַהיָּ ִמים" )מט א( "ה ָא ְספוּ וְ ַאגִּ ָ ֵ
אין מסכת פסחים )נו א( שילדערן די חכמים זכרונם לברכה די מינוטן וואס זענען געווען איידער יעקב אבינו איז ארויף צו די מתיבתא דרקיעא: "יעקב האט געוואלט אנטפלעקן פאר זיינע קינדער דעם קץ הימין ,האט די שכינה זיך אפגעטוהן פון אים .האט ער געזאגט: 'אפשר חס ושלום איז דא א פעלער ביי מיינע קינדער ,אזוי ווי אברהם וואס פון אים איז ארויס ישמעאל ,און מיין פאטער יצחק וואס פון אים איז ארויס געקומען עשו?' האבן זיינע קינדער אים געזאגט' :שמע ישראל ה' אלהינו ה' אחד' .האבן זיי ווייטער געזאגט' :כשם שאין בלבך אלא אחד -כך אין בלבנו אלא אחד' .האט יעקב דעמאלטס געזאגט' :ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד'" .די מעשה ווערט אויך געברענגט אין תרגום ירושלמי )דברים ו ד( ,דארט שטייט די טייטש פון 'ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד' -דער לויב וואס מיר לויבן יעדן טאג עטליכע מאל " -יהא שמיה רבא מברך לעלם". מיט דעם פארענטפערט דער משגיח פון סלבודקא רבי משה טיקוצ'ינסקי די גמרא אין מסכת ברכות )ג א(" :ווען אידן גייען אריין אין די שוהלן און ענטפערן 'יהא שמיה הגדול מבורך'
דער כהן האט געדאוונט דעם לשון פון תרגום יהוּדה" )מט י( "א יָ סוּר ֵשׁ ֶבט ִמ ָ
אין מסכת תענית ווערט אראפגעברענגט דעם נוסח התפילה וואס דער כהן הגדול האט געדאוונט אין יום כיפור נאכן אריינגיין אין 'קודש הקדשים' ,א תפילה וואס ענדיגט זיך מיט די תרגום אויף דעם פסוק" :לא יעדי עביד שולטן מדבית יהודה". פארואס האט דער כהן נישט דערמאנט דעם לשון הפסוק יהוּדה"? אליין" :א יָ סוּר ֵשׁ ֶבט ִמ ָ א לומד'ישע פשט האט געזאגט אויף דעם דער 'ישמח ישראל' פון אלכסנדר: ווען דער כהן גדול איז אריין אין קודש הקדשים האט ער נישט געקענט האלטן א ספר אין זיין האנט ,ווייל אין די הענט האט ער געהאלטן די מחתה מיט די קטורת ,וועגן דעם האט ער נישט געזאגט דעם לשון פון דעם פסוק ,ווייל חז"ל זאגן )גיטין ס ב(" :דברים שבכתב אי אתה רשאי לאומרם בעל פה" ,און אנשטאט דעם האט ער דערמאנט דעם לשון פון תרגום.
די ספעציעלע ברכה פון די פרוכט פון נפתלי "נַ ְפ ָתּ ִלי ַאיָּ ָלה ְשׁ ֻל ָחה ַהנּ ֵֹתן ִא ְמ ֵרי ָשׁ ֶפר" )מט כא(
אין תרגום אונקלוס טייטש ער די ברכה וואס נפתלי האט באקומען :אז זיינע פעלדער וועלן ארויסגעבן פירות און אלע וועלן לויבן און דאנקען אויף זיי .דארף מען פארשטיין ,וואס איז די ספעציעלקייט פון די פרוכט פון נפתלי ,אויף אלע פרוכט זאגן מיר דאך א ברכה? ערקלערט דער הרא"ה אין נאמען פון זיין רבי רבי יצחק הלוי: ס'שטייט אין גמרא )ברכות מד א( אז מ'זאגט נישט א ברכה אויף פירות וואס מ'עסט צוזאמען מיט די ברויט ,נאר אויב זיי זענען 'פירות גינוסר' ,וואס צוליב זייער שטארקע זיסקייט ווערן זיי נישט גע'פטר'ט מיט די ברכה פון די ברויט .לויט דעם קען מען פארשטיין ,ווייל נפתלי איז געבענטש געווארן אז ער וועט באקומען די 'גינוסר' )וואס געפינט זיך ביים בארטן פון די טייך כינרת(, און ווייל זיינע פרוכט זענען שטארק זיס וועט מען אויף זיי זאגן א ברכה אויך ווען מ'וועט זיי עסן צוזאמען מיט ברויט, אנדערשט פון אנדערע סארט פרוכט. נאך א תירוץ אויף דעם האט געזאגט דער ראש ישיבה פון ישיבת חכמי לובלין ,דער קאזיגלובער גאון ,ווען ער איז געווען אויפן קבר פון רשב"י אין מירון ,אין יאר תרצ"ה: להלכה איז אנגענומען אז ברכת הנהנין איז נאר מדרבנן ,אבער אין מירון ,די שטאט פון רשב"י ,דארף מען פסק'ענען די הלכה אזוי ווי רשב"י )זוהר עקב רע ב( אז די ברכות הנהנין זענען מן התורה ,און אויף דעם האט יעקב אבינו געזאגט פאר נפתלי, אז אין מירון וואס איז אין זיין טייל וועלן די ברכות הנהנין זיין מן התורה ,אנדערשט ווי אין אנדערע פלעצער ווי דאס איז נאר מדרבנן. 'פירוש ההלכות לרא"ה' ברכות מד א :שו"ת 'ארץ צבי' סי' כז
אזוי לויבט מען אויף א נס יוֹסף" )נ טו( ֹאמרוּ לוּ יִ ְשׂ ְט ֵמנוּ ֵ יהם וַ יּ ְ יוֹסף כִּ י ֵמת ֲא ִב ֶ "וַ יִּ ְראוּ ֲא ֵחי ֵ
מיר טרעפן אין מדרש )תנחומא ויחי יז( אז יוסף'ס ברודער'ס האבן מורא געהאט צוליב דעם וואס צוריק קומענדיג פון די קבורה פון זייער פאטער זענען זיי אריבער נעבן די גרוב וואו מ'האט דארט אריינגעווארפן יוסף פאר אסאך יארן צוריק ,און יוסף האט זיך דארט אפגעשטעלט כדי צו זאגן די ברכה" :ברוך שעשה לי נס במקום הזה" ,און פון דעם האבן זיי פארשטאנען אז יענע געשעהעניש איז נאך אויפגעשריבן אויף זיין הארץ. האט רבי חיים שמואלעוויץ ,דער ראש ישיבה פון מיר געפרעגט :פארוואס האבן די ברודער פון דעם אפגעלערנט אז יוסף האט זיי נאך פיינט ,ער איז דאך געווען מחויב על פי הלכה צו זאגן די ברכה? ערקלערט ער אזוי :ווייל זיי האבן גוט געקענט זייער ברודער יוסף הצדיק ,האבן זיי געוואוסט אז בעפאר ער האט געזאגט די ברכה פון ברוך שעשה לי נס ,האט ער איבערגעטראכט די צרה וואס ער האט געהאט מיט יארן צוריק ,ביז ער האט ממש געפיהלט אז ער געפינט זיך יעצט אין יענע צרה ,כדי אז דער לויב זאל זיין פון טיפן הארץ .וועגן דעם זענען זיי גערעכט געווען אז זיי האבן מורא געהאט אז אפשר וועלן זיך אויפוועקן אין אים די שווערע געפיהלן אקעגן זיי.
'אורות רבותינו מאלכסנדר' עמ' קד
די מנהג פון די קדושי עליון שיץ
מען אויף דעם גאון וקדוש רבי אריה לייבוש ליפ אזוי דערציילט דער 'אריה דבי עילאי')נפ' יז טבת תר"ו(:
נען געקומען צו זיין צימער זיבן קינדער ,און זיי האבן פאר אים "יעדן טאג זע די ברכות השחר ,און ער האט געענטפערט אמן נאך זיי" אגט געז )'ארי שבחבורה' ,פסקים ומנהגים 'תפילה'( חברותא איך זאג די ברככות ההשחר מיט א ח אוויך א https://telegram.me/Publications_MM
'מזמור לתודה' עמ' 187
ﬦ תענה אמוניﬦ תע
א בבליק לויטן סדר פון דאווענען
נשמת כל חי תברך דער יסוד פון דער לויב 'נשמת' אין די קומענדיגע ארטיקלען וועלן מיר ארום רעדן איבער די געהויבענע תפילה וואס מיר זאגן שבת ,אין ימים טובים און אין יעדע פאסיגע צייט' :נשמת כל חי' .אויף די דערהויבענע מעלה און די הייליגקייט פון די תפילה האבן שוין די ראשונים און די אחרונים מאריך געווען אן קיין ענדע ,און מיר וועלן נישט אראפברענגען נאר אביסל פון זייערע ווערטער ,ישמע חכם ויוסף לקח. דער יסוד פון 'נשמת' איז פון גאר א הייליגן מקור .אין גמרא )פסחים קיח א( טרעפן מיר אז רבי יוחנן זאגט אז דאס מיינט די 'ברכת השיר' וואס ווערט געזאגט פסח ביינאכט אזוי ווי עס שטייט אין משנה )שם קיז ב( ,און עס ווערט אנגערופן 'ברכת השיר' ווייל עס ווערט געזאגט יעדן שבת נאך די פסוקי דזמרה )תוספות שם( .אזוי אויך אין זוהר הקדוש )תרומה קלח א( איז ער מאריך אויסרעכענען אירע סודות. אין די ראשונים )'מרדכי' שם ועוד( ווערט ערקלערט אז די אנשי כנסת הגדולה האבן עס מתקן געווען ,און אין 'רוקח' שטייט נאך מער אז זיי האבן עס מתקן געווען בעפאר זיי האבן מתקן געווען צו זאגן די ברכות השחר ,און צוליב דעם ווערט דארט דערמאנט עטליכע פון די זאכן אויף וואס מיר לויבן ביי די ברכות השחר ,צ.ב.ש' :.וה' לא ינום ולא יישן' אקעגן די ברכה פון 'אלוקי נשמה'' ,המעורר ישנים והמקיץ נרדמים' וכו' ,אקעגן די אנדערע ברכות השחר ,און אין יענע צייטן האט מען יעדן טאג געזאגט 'נשמת', אנשטאט די ברכות השחר.
די מעלה פון נשמת די מורא'דיגע קדושה פון די תפילה קענען מיר זיך לערנען פון די פייערדיגע ווערטער וואס דער רוקח שרייבט אין זיין סידור" :יעדער מענטש וואס האט אין זיך א גייסט פון לעבן זאל אינזין האבן ביי 'נשמת' מיט זיין גאנצן כח ,ווייל דאס איז א לויב וואס איז מער פון אלע אנדערע לויבן ,און וואויל איז דער וואס האט אינזין ביי יעדע ווארט און זאגט עס הויעך מיט זיין גאנצן כח און מיט א געזאנג". ענליך צו דעם שרייבט אויך דער של"ה הקדוש און לייגט צו" :דער לויב פון 'נשמת' איז זייער גרויס ,עס רעדט פון די מעלה פון די נפש ,רוח און נשמה וואס לייכטן אין אונז... און כאטש מיר קענען אים נישט לויבן אויך אויף איין טייל פון צענדליגער טויזנטער זאכן וכו' ,פון דעסוועגן אלע אונזערע ביינער זאלן לויבן דעם אויבערשטן ...ווייל דער קערפער איז אזוי ווי דער טאש פון די נשמה ,זי ווערט געהייליגט פון איר הייליגקייט, דעריבער דארפן מיר זיך הייליגן אין אלע אונזערע גלידער ...דאס איז דער כלל פון דער לויב 'נשמת'" )סידור השל"ה(. געוואלדיגע ווערטער איבער די לויב פון נשמת שרייבט דער בעל יסוד ושורש העבודה )שער ח' שער העליון פ"ח(: "דער גרויסער לויב ,זאל א מענטש אריינטראכטן אויף זיין פלאץ אין זוהר הקדוש )תרומה קלח א( וואו ער רעכנט אויס די צאל פון אלע ווערטער פון דער לויב אז עס איז לויט די צאל פון די שמות הקדושים והנוראים פון די הייליגע עולמות עליונים .און ענק זעהן וויאזוי האבן די אנשי כנה"ג אויסגערכענט אז דער לויב זאל זיין אנטקעגן אירע דערהויבענע מעלות אין די הייליגע עולמות עליונים... און עס זיכער פאסיג אז ווען דער מענטש זאגט די ווערטער זאל ער ברענען ווי א פייער וואס פלאקערט און עס ארויס זאגן מיט א שטארקייט און מיט א געוואלדיגע שמחה, אזוי ווייט אז ער זאל אנקומען צו התפשטות הגשמיות"
פארוואס האט מען עס מתקן געווען צו זאגן שבת קודש
וואס האט געווארט צעהן יאר די קאנווערט וו "מיסטער גרשון דאווידאוויטש ,ס'טוהט מיר וויי דיר צו זאגן אז צוליב וואס די שקל איז געווארן ווייניגער ווערד דארפסטו צולייגן נאך אכציג טויזנט שקלים" .ר' גרשון, א אינזשעניר אין א קליינע פאבריק ,איז נישט געווען קיין גרויסער עושר .אין לויף פון לאנגע יארן האט ער אפגעשפארט פון זיין ביסן ביז עס איז אים געלונגען צו פארווירקליכן זיין לעבנ'ס חלום; האבן א גרויסן הויז אין צענטער פון ירושלים .אבער יעצט ,הערנדיג דעם צוגעלייגטן סומע האט ער געשפירט אז זיין חלום ווערט פארשווינדן. מיט שוואכע טריט האט ער געמאכט די באקאטנע וועג צווישן די שמאלע געסלעך פון די גאולה געגנט ,אויפן וועג צום שוהל 'זכרון משה' ,דארט האט ער געוואלט דאווענען מנחה און מעריב .אויפן וועג ,נעבן די סופער- מארקעט האבן אים די געדאנקען אנגעהויבן צו לויפן אין זיין מח... ער האט זיך דערמאנט אין די ערשטע מינוטן זיינע ווען ער האט זוכה געווען צו טרעטן דעם ערשטן מאל אין ארץ ישראל ,פאר עטליכע יאר ,ווען ער איז אנגעקומען מיט זיין פרוי און צוויי יונגע קינדער ,אן צו וויסן גארנישט אויף זיין עתיד .עטליכע טעג נאכן זיך אויפהאלטן אין די געגנט וואס די רעגירונג האט צוגעשטעלט פאר די ניי ארויפגעקומענע איז אים שוין געווען קלאר אז דא איז נישט זיין פלאץ ...כאטש ער האט נישט צופיל געוואוסט איבער אידישקייט ,דאך איז אים געווען קלאר אז די אויפפירונג פון זיינע שכנים זענען נישט לויט די תורה ,און נישט וועגן דעם איז ער ארויף קיין ארץ ישראל... נאכן זיך אסאך פלאגן איז אים געלונגען צו באקומען א קליינע הויז פון איין צימער נאנט צו איינס פון די פרומע צענטערן אין ירושלים ,דארט האט ער געהאפט אנצוהויבן זיין לעבן פון דאסניי. כאטש וואס זייענדיג אין רוסלאנד ,פון וואו ער איז ארויף געקומען ,האט ער געהאט א גרויסן פאסטן ,דאך ווען מ'האט אים אנגעטראגן צו ארבעטן מיט עלטערע מענטשן ,האט ער נישט אפגעזאט .דער אויבישטער האט אזוי צוגעפירט אז באלד ביים אנהויב פון זיין ארבעט האט מען אים געשיקט ארבעטן ביי א עלטערער פרומער איד מיטן נאמען ר' זלמן הערשבערג ,וואס די אלצהיימער קראנקהייט פון וואס ער האט געליטן האט אויף אים שטארק געווירקט גייסטיש און פיזיש ,אזוי ווייט אז מ'האט נישט געקענט גלייבן אז אין זיינע גוטע יארן האט ער געפירט גרויסע געשעפטן און פארדינט אסאך געלט. די קינדער פון ר' זלמן האבן זיך זייער געפריידט ווען גרשון האט אנגעהויבן צו באדינען זייער פאטער. אויסער זיין קערפערליכער שטארקהייט ,האבן זיי זיך שטארק איבערגעצייגט אין דעם ספעציעלן גראדקייט וואס ער האט פארמאגט ,וואס דאס איז זייער וויכטיג געווען אין זייערע אויגן ,ווייל אין זייער פאטער'ס הויז זענען געווען אסאך ווערדפולע זאכן. אבער ר' זלמן ,האט זיך ווייניגער געפריידט ,זייענדיג א געראטעוועטער פון די ביטערע צווייטע וועלט'ס מלחמה ,האט ער געזעהן אין דעם גרשון א געשטאלט פון איינעם וואס וויל אים שטערן זיין רוהיגקייט פון זיין לעבן און אין צוריק ברענגען צו יענע טעג וואס ער פראבירט א גאנץ לעבן זיי צו פארגעסן .פון צייט צו צייט האט ער הויעך ארויסגעזאגט פון וואס ער ציטערט ,וואס דאס האט צוגעברענגט דעם גרשון צו אומאנגענעמע סיטואציעס. אבער גרשון האט אויך געהאט גוטע מינוטן .אין יענע אויסטערלישע מינוטן וואס ר' זלמן'ס קאפ איז געווען קלאר ,האט אים גרשון געטראגן צו א גארטן דערנעבן און זיך אראפ געזעצט אויפן באנק און מיט אים געשמועסט טיפע שמועסן אין הויכע ענינים .גרשון האט זיך געפריידט מיט די מינוטן אזוי ווי ער טרעפט ווען א גרויסן פארמעגן ,זיין זעהל וואס איז דארשטיג געווען אויף רוחניות ,איז אין די מינוטן אנגעטרינקען געווארן מיט א טל של תחיה וואס צוביסלעך איז עס אויך אנגעקומען לכלל מעשה. יעצט ווען גרשון האט באמערקט פון דערווייטנס דעם בנין פון די שוהל ,האט ער זיך דערמאנט וויאזוי איז געווארן זיין טויש אין לעבן .זיינע געדאנקען האבן אים גענומען יארן אויף צוריק ,צו די ערשטע מאל וואס זיינע פוס האבן זוכה געווען אריינצוגיין אין א שוהל ,אלץ א באגלייטער פון ר' זלמן דעם קראנקן .אויך ווען עס זענען אדורך אסאך יארן פון דעמאלטס איז נאך אריבער א סקרוך אין גרשון ווען ער האט זיך דערמאנט אין די פארלעגנהייט וואס האט אים אנגעכאפט ווען ער האט באמערקט דעם גרויסן דיפערענץ צווישן אים און די אנדערע מתפללים. אין יענע מינוטן האט ער פשוט געוואלט אז די ערד זאל אים איינשלינגען .אבער דעמאלטס איז צוגעקומען צו אים א עלטערער איד מיט פריינדליכע אויגן און האט
אים פריינדליך געפרעגט" :פארוואס דאוונסטו נישט?" די פריינדליכע שטימע וואס האט זיך ארויסגעהערט פון די פראגע האט צוגערירט צו די הארץ פון גרשון. פלוצלינג האט ער זיך שוין געשפירט ווי א טייל פון דעם אייביגן פאלק. זיינע אויגן זענען געווען אראפגעלאזט ווען ער האט געענטפערט פאר דעם פריינדליכן איד" :איך ווייס נישט וויאזוי מ'דאוונט!" "נישט קיין פראבלעם ,מיר וועלן דיר אויסלערנען" – האט דער באליבטער מענטש געענטפערט ווען זיינע שמייכלדיגע אויגן ווערן אביסל ערנסט .אזוי האט זיך אנגעהויבן די רייזע פון גרשון צו די אידישקייט .א שטאטע רייזע ,אבער מיט א פעסטקייט ,אין לויף פון די וועג האט ער געטראפן אין זיין הארץ שיינע דיאמאנטן וואס האבן זיך פארדעקט אונטער א דיקע בלאטע .זיין דארשט צו אידישקייט וואס האט נישט געהאט קיין גרעניצן האט אים צוגעברענגט אז זאל אוועק געבן מער און מער שעות אויף לימוד התורה און אירע מצוות. אויך ווען ר' זלמן איז נסתלק געווארן לעולם שכולו טוב און גרשון האט שוין געטראפן א נייע ארבעט ווי א אינזשעניר אין א נייע פאבריק ,האט ער זיך ווייטער געשפירט ווי א טייל אין די פאמיליע פון די מתפללים פון די שוהל. צוליב וואס אין א שוהל איז ער צום ערשטן מאל דערנענטערט געווארן צו אידישקייט ,איז נאטורליך אז די ענין פון תפילה איז אים געווען נאנט צום הארצן מער פון אלעס .אין יעדע צייט וואס ער האט געדארפט א ישועה ,אפילו אויף גאר קלייניקייטן ,האט ער באלד באהאלטן זיין קאפ צווישן די בלעטער פון די סידור און מיט זיין איינ��אכע שפראך האט ער געבעהטן פונעם באשעפער אז ער זאל שיקן זיין הילף ,נישט בעפאר ווען ער לויבט פון פריער פון טיפן הארץ אויף אלעם וואס דער אויבישטער האט אים געשאנקען ביז יעצט. אויך יעצט ,בעפאר ער גייט טוהן עפעס השתדלות ,האט זיך גרשון אויפגעהאלטן לאנגע מינוטן נאכן דאווענען, ווען ער דאוונט פון טיפן הארץ צו זיין טאטע אין הימל: "מיין טאטע אין הימל" – האט זיך גרשון געבעהטן" ,איך וויל זייער שטארק אפקויפן די הויז וואו דארט וועל איך קענען גרינגעהערהייט ערציעהן מיינע קינדער ,איך בעהט פון דיר ,אויב דאס איז דיין רצון ,העלף מיר איך זאל עס קענען אויספירן". נאר ווי ער האט געענדיגט צו דאווענען האט זיך צושפרייט אין זיין קערפער א געפיהל פון א הימלישן רוהיגקייט .ער איז צוריק צו זיין הויז ווען ער איז רוהיג, ער איז זיכער אז זיין תפילה איז אנגענומען געווארן. אין דעם קליינעם קאך ביי אים אין הויז האט אים שוין אפגעווארט די נאכטמאל ,די קינדער זענען שוין אנגעטוהן מיט די שלאף-קליידער און געווארט מיט געדולד אז זייער פאטער זאל ענדיגן די נאכטמאל און זיי גיין לייגן שלאפן. אבער נאך בעפאר ער האט אנגעיאגט צו וואשן זיינע הענט האט מען שוין געהערט קלאפן אויף דעם טיר ,און עטליכע סקונדעס נאכדעם האט זיך געהערט די שטימע פון איינער פון די קינדער" :טאטי ,איינער רופט דיר."!.... ביים טיר איז געשטאנען א שליח און זין האנט איז געווען א ברוינע קאנווערט" .חתמ'ע מיר דא און דא און דא– "... האט ער געזאגט ,און זיך געגאנגען ווייטער אויף זיין וועג ווען ער לאזט איבער דעם קאנווערט ביים באלעבאס. נאר דעמאלטס האט גרשון אנגעהויבן צו באטראכטן אין די פרטים פון דער וואס האט געשיקט' .פאמיליע הערשבערג' – אזוי איז געווען אויפגעשריבן אויף די קאנווערט מיט שווארצע אותיות. גרשון'ס הענט האבן געציטערט ווען ער האט געעפענט די קאנווערט און פון דארט איז ארויסגעקומען א קליינע צעטל וואס צו דעם איז געווען באהאפטן א טשעק מיט די סומע פון ...אכציג טויזנט שקלים .נישט מער און נישט ווייניגער. די שווארצע אותיות האבן געציטערט אקעגן זיינע אויגן ווען ער האט געליינט די אינהאלט פונעם בריוו: 'טייערער גרשון ,נאר יעצט ,ענדליך ,האט דער אדוואקאט געענדיגט צו זיך אפגעבן מיט די צוואה פון אונזער טאטע זכרונו לברכה ,אין די צוואה איז געשטאנען אז ער וויל דיר שענקען די סומע פון אכציג טויזנט שקלים צוליב וואס ער האט געשעצט דיין איבערגעגעבענע ארבעט .מיר האפן אז דו וועסט געניסן פון די געלט .ווי עס שעצן און דאנקען די פאמיליע הערשבערג'. ארום צעהן יאר האט די געלט געווארט אויף די ווארעמע תפילה אז עס זאל פארווירקליכט ווערן דעם ווילן פון דער נפטר ,און ווען עס איז אנגעקומען ,איז די געלט באלד אנגעקומען צו זיין באלעבאס. )געהערט פון דער בעל המעשה(
102 https://telegram.me/Publications_MMבני ברק | פקס | 08-9746102 .מייל | 9139191@gmail.com .ניתן לקבל עלון זה במייל מידי שבוע "בני אמונים" ת.ד.
shayעיצובים
אזוי ווי עס איז שוין אויבן דערמאנט געווארן אין נאמען פון תוספות אין מסכת פסחים )קיח א ד"ה ר"י( אז אין די צייט פון די משנה האט מען זיך שוין געפירט צו זאגן 'נשמת' שבת בייטאג ,אבער פון רבינו יונה )ברכות לד ב( זעהט אויס אז דער מקור פון דער מנהג איז פון די תקנות הגאונים .עטליכע ערקלערונגען טרעפן מיר אויף דעם: א .אין 'תשובות הגאונים החדשות' )סי' לו( ווערט געברענגט אז 'נשמת' איז אזוי ווי 'הלל', און עס ווערט געזאגט אלץ א לויב אויף די גוטע מתנה וואס דער אויבישטער האט אונז געגעבן ,וואס דאס מיינט דעם 'שבת' )ראה שבת י ב(. ב .אין 'שיטה מקובצת' )ברכות לד ב( שרייבט ער אז דאס זענען ספעציעלע לויב ווערטער וואס מיר לייגן צו לכבוד שבת .און אין ספר התמיד )לרבו של המאירי ,מהד' טולידנו עמ' (29 ווערט ערקלערט אז דער קאפיטל זאגן מיר אין שבת ווייל דעמאלטס איז דא די נשמה יתירה און רוב פון די תפילה פון 'נשמת' איז אויף די טייל פון די נשמה .און נאך "עס איז פאסיג מ'זאל אין דעם טאג צולייגן און אראפנעמען פון די געווענליכע נוסח התפילה און די ברכות כדי עס זאל זיין אנדערשט פון אנדערע טעג ,און דער מענטש זאל נתעורר ווערן אז יעצט איז א אנדערע צייט ,אזוי ווי א מענטש ווערט נתעורר דורך דעם טויש פון אנדערע קליידער און פון אנדערע עסן". אזוי אויך שטייט אין סידור השל"ה" :זיין צייט צו זאגן איז שבת ,ווייל דעמאלטס האט דער מענטש אויך א נשמה יתירה" ,און אין ספר 'חסד לאברהם' )מעיין ב נהר מט( לייגט ער צו ,אז ווען דער חזן זאגט 'נשמת כל חי' ביי שחרית דעמאלטס גייט אריין די נשמה יתירה אין דעם מענטש. ג .רבי חיים וויטאל )שער הכוונות דרוש א( שרייבט אז דאס זאגן אין שבת איז אנשטאט די מצוה פון תפילין וואס מיר טוהן אן אינמיטן וואך .און ער לייגט צו אז דער וואס ליינט קריאת שמע אום שבת אן צו זאגן 'נשמת' ,איז אזוי ווי איינער ליינט קריאת שמע אן קיין תפילין.
אמוניﬦ ﬦ מעשה ני מע
א וועכנטליכע ערציילונג אויף אמן און תפילה א
ב | בשבילי הפרשה | ויחי
על הפרשה
ד"ת אויפן פרשה
וַ יְ ִחי יַ ֲעקֹב ְּב ֶא ֶרץ ִמ ְצ ַריִ ם ְׁש ַבע ֶע ְׂש ֵרה ָׁשנָ ה וגו' (מז ,כח) ויחי יעקב .למה פרשה זו סתומה? לפי שכיון שנפטר יעקב אבינו ,נסתמו עיניהם ולבם של ישראל מצרת השעבוד ,שהתחילו לשעבדם (רש"י). וועלכע שעבוד האט דאן געפייניגט די אידן ,מיר ווייסן אז שעבוד מצרים האט זיך אנגעהויבן הערשט נאך פטירת יוסף? איידער דוד המלך איז נפטר געווארן, האט ער בעאויפטראגט שלמה המלך צו פאר'משפט'ן שמעי בן גרא צוליב די מרידה אין אים ,בחיוב מיתה כעונש על מעשיו. אומר ועושה (מלכים א ,ב ,לו-מו) :וַ ִ ּי ׁ ְש ַלח ַה ֶּמ ֶל ְך ֹאמר לוֹ ְ ּבנֵ ה לְ ָך ַביִ ת ִ ּבירו ׁ ָּש ַ ִלם וַ ִ ּי ְק ָרא לְ ׁ ִש ְמ ִעי וַ ּי ֶ וְ יָ ׁ ַש ְב ָּת ׁ ָשם וְ ל ֹא ֵת ֵצא ִמ ׁ ּ ָשם ָאנֶ ה וָ ָאנָ ה ,און את ָך אים שארף אנגעווארענט :וְ ָהיָ ה ְ ּביוֹ ם ֵצ ְ וְ ָע ַב ְר ָּת ֶאת נַ ַחל ִק ְדרוֹ ן יָ ד ַֹע ֵּת ַדע ִּכי מוֹ ת ֹאש ָך! שלמה המלך האט ָּתמוּת דָּ ְמ ָך יִ ְהיֶ ה ְבר ׁ ֶ געשטעלט א באגרעניצונג פאר שמעי בן גרא ,און דערמיט האט ער געוואלט אויספירן זיין פאטער'ס צוואה .וואס ענטפערט אבער שמעי בן גרא אויף דעם? טוֹ ב ַהדָּ ָבר ַּכ ֲא ׁ ֶשר דִּ ֶ ּבר ֲאדֹנִ י ַה ֶּמ ֶל ְך ֵּכן יַ ֲעשֶׂ ה ַע ְבדֶּ ָך וַ ֵ ּי ׁ ֶשב ׁ ִש ְמ ִעי ִ ּבירו ׁ ָּש ַ ִלם יָ ִמים ַר ִ ּבים .ווי עס קוקט אויס ארבעט נישט די פלאן? אבער דער חכם מכל אדם האט געוואוסט אז דאס באגרעניצן א מענטש אין איין געוויסע ארט איז א געפערליכע פיין ,און אפילו געדראעט מיטן לעבן וועט יענער וועלן אנטלויפן .וכך הוה; וַ יְ ִהי ִמ ֵ ּקץ ׁ ָשל ֹׁש ׁ ָשנִ ים וַ ִ ּי ְב ְרח ּו ׁ ְשנֵ י ֲע ָב ִדים לְ ׁ ִש ְמ ִעי ֶאל ָאכִ ׁיש ֶ ּבן ַמ ֲעכָ ה ֶמ ֶל ְך ַ ּגת וַ ַ ּי ִ ּגיד ּו לְ ׁ ִש ְמ ִעי ֵלאמֹר ִה ֵ ּנה ֲע ָב ֶד ָ יך ְ ּבגַ ת. ער פארקוקט פון זיין צוזאג אדער דעם עונש וואס ווארט אים אפ ,און :וַ ָ ּי ָקם ׁ ִש ְמ ִעי וַ ַ ּי ֲחב ֹׁש ֶאת ֲחמֹרוֹ וַ ֵ ּי ֶל ְך ַ ּג ָתה וגו' .איבעריג אויסצופירן אז ווען שלמה האט דאס דערהערט האט ער זיך געפריידט ,און אצינד האט ער געקענט אויספירן זיין פאטער'ס באפעל. ווען יוסף האט געבעטן פרעה ָא ִבי ִה ׁ ְש ִ ּב ַיענִ י ֵלאמֹר וגו' ׁ ָש ָּמה ִּת ְק ְ ּב ֵרנִ י ,וְ ַע ָּתה
ֶא ֱע ֶלה ָ ּנא וְ ֶא ְק ְ ּב ָרה ֶאת ָא ִבי וְ ָא ׁשו ָּבה ,האט אים ועשה טוב :מנשה צייגט אויף סור מרע ,דען פרעה פרעך געענטפערט :ואם לא בשביל זיין נאמען פארמאגט א לשון פון פארגעסן השבועה לא הייתי מניחך .וואס האט ער שון – כי נשני אלקים את כל עמלי – און פון געבעטן; בלויז ערלויבעניש ארויסצוגיין פון אפרים'ס נאמען זעט מען דעם ועשה טוב – לאנד – א רעכט וואס געהערט יעדן מענטש? זייענדיג א לשון פון פארמערן. יוסף הצדיק האט געהאלטן אז ענדערש נו ,ווען דאס ווערט צוגענומען – אדער אפילו געטשעפעט מיט – שפירט דאס שוין פארן זאל מען קודם תשובה טון אויף די זינד און מענטש ווי אן אונטערדריקונג ,און איז שוין הערשט דערנאך מרבה זיין במצוות ומעשים פארשטענדליך פארוואס נסתמו עיניהם טובים ,דעראיבער האט ער געשטעלט את אפרים בימינו ולבם של ישראל משמאל ישראל דעם דען ס'נישטא קיין עשה טוב – זייענדיג גרעסערע שעבוד ווי ֹּאל א ִֹתי ִמ ָּכל ָרע ַה ַּמ ְל ָא ְך ַהג ֵ נומער צוויי אינעם דאס פארלוסט פון די ִד ּג ּו ָלרֹב ְּב ֶק ֶרב ָה ָא ֶרץ (מח, ְ י ו ְ וגו' מהלך התשובה – פרייהייט( .המלקט) טז). געבענטשט זאל וידגו ,כדגים (רש"י); ווערן נאר מיטן יֹוסף ֶאת ֵ וַ ּיִ ַּקח פארוואס פונקט צו פיש? לינקן האנט ,ואת ווייל א בהמה ,זאל עפעס יהם ֶאת ֶא ְפ ַריִ ם ְׁשנֵ ֶ פאסירן צו איר ,קען זי מנשה ,דעם סור ִמ ְּׂשמֹאל ימינֹו ִּב ִ טריפה ווערן .א פיש ,וואס מרע ,האט ער יִ ְׂש ָר ֵאל וְ ֶאת ְמנַ ֶּׁשה גיין, אריבער נישט ס'זאל געשטעלט בשמאלו ימין ִמ ִ ִב ְׂשמֹאלֹו וועט דאס אלס בלייבן מימין ישראל כדי צו יִ ְׂש ָר ֵאל וַ ּיַ ּגֵ ׁש ֵא ָליו: כשר .דאס זעלבע מיטן פארשטערקערן איר איד; 'ישראל ,אע"פ שחטא וַ ּיִ ְׁש ַלח יִ ְׂש ָר ֵאל ֶאת ישראל היא' און ווערט מאכט. יְ ִמינֹו וַ ּיָ ֶׁשת ַעל רֹאׁש (החת"ס . פסול נישט קיינמאל אבינו יעקב ֶא ְפ ַריִ ם וְ הּוא ַה ָּצ ִעיר עתיקים) בשם ספרים אבער ,קענענדיג די וְ ֶאת ְׂשמֹאלֹו ַעל שוואכפונקט פונעם רֹאׁש ְמנַ ֶּׁשה ִׂש ֵּכל דור ,האט געהאלטן ֶאת יָ ָדיו ִּכי ְמנַ ֶּׁשה פארקערט ווי זיין ַה ְּבכֹור( .מח ,יג-יד) ווי עס שיינט פונעם פסוק ,אז צווישן יעקב זוהן ,טענה'נדיג אז אויב וועט מען צו-ווארטן אבינו און יוסף הצדיק איז מ'שטיינס געזאגט פארן חוטא תשובה צו טון בשלימות ,איז אנטשטאנען א ויכוח; ווען עס קומט צו טון מעגליך אז ער וועט אהין קיינמאל נישט תשובה ,איז פארהאן צוויי מהלכים :איינס ,דערגרייכן און פונעם פלאנטער ארויסקריכן. סור מרע ,און הערשט דאן ועשה טוב – אויף דערפאר האט ער געערט דעם עשה טוב, א פרישע בלאט .דאס איז איין גאנג .אדער ,שטיצענדיג דעם גאנג פון אנהייבן מיטן טון פארקערט :קודם לאז דעם ביסלעכווייז טון גוטס – נישט קיין נפק"מ און וועלכע מצב גוטע טאטן/פעולות ,און דערנאך ,שטאפל זיין נשמה געפונט זיך ,טאקע דערפאר: שטאפל ,וועט ער זיך פונעם שלעכטן וועג וישלח ישראל את ימינו וישת על ראש אפרים והוא הצעיר ,די רעכטע האנט האט אויסלייטערן. די צוויי קינדער פון יוסף הצדיק טוען ער געלייגט אויפן עשה טוב ואת שמאלו על סימבאליזירן די צוויי נקודות פון סור מרע ראש מנשה וואס סימבאליזירט סור מרע.
יום ראשון ,י"ז טבת: [ה'תקס"ה] רבי יעקב ב"ר זאב קראנץ זצ"ל המגיד מדובנא. [ה'תקפ"ב]רבי אפרים פישל ב"ר יוסף יהודה אריה לייב זצ"ל מסטריקוב. [ה'תר"ו– בריגל ,פוילן] רבי אריה לייבוש ב"ר חיים ליפשיץ זצ"ל מווישניצא ,בעל 'אריה דבי עילאי'. [ה'תר"פ]רבי אברהם ב"ר משה הלל זצ"ל ראב"ד בגדאד וחכם באשי בבבל. [ה'תש"ל– הר הזיתים ,ירושלים] רבי פנחס ב"ר ישעיה עפשטיין זצ"ל ראב"ד ירושלים ,בעל 'אוריין תליתאי'' ,מנחת ירושלם' 'מנחה חריבה' ועוד. [ה'תשל"ה– הר המנוחות ,ירושלים] רבי סלמאן ב"ר מאיר ציון מוצפי זצ"ל בעל 'שפתי צדיקים'. [ה'תשנ"א– הר הזיתים ,ירושלים] רבי אהרן משה ב"ר שמואל שמעלקע לייפער זצ"ל אדמו"ר מחוסט. יום שני ,י"ח טבת: [ה'תר"א– דינאוו ,פוילן] רבי צבי אלימלך ב"ר פסח שפירא זצ"ל מדינוב, בעל 'בני יששכר'. [ה'תרי"ח] רבי יעקב ב"ר נחמיה זצ"ל מלעלוב. [ה'תרכ"ו– קאריסטשאוו ,אוקריינע] רבי משה ב"ר מרדכי (המגיד מטשערנוביל) טווערסקי זצ"ל המגיד מקאריסטשאוו. [תרע"ו– קיעלץ ,פוילן] רבי חיים שמואל ב"ר אליעזר הלוי האראוויץ זצ"ל מחאנטשין. [ה'תש"י– הר המנוחות ,ירושלים] רבי כלפון משה ב"ר שלום הכהן מוהרמ"ך זצ"ל מדשערבא ,בעל 'שואל ונשאל'. [ה'תשס"ז– הר הזיתים ,ירושלים] רבי אריה לייבוש ב"ר סיני האלבערשטאם זצ"ל אדמו"ר מצאנז זשמיגראד. יום שלישי ,י"ט טבת: [ה'תקע"ג– סטרי ,אוקריינע] רבי אריה לייב ב"ר יוסף הכהן העלער זצ"ל בעל 'קצות החושן'. [ה'תקצ"ז]רבי יעקב ב"ר נפתלי צבי מרופשיץ האראוויץ זצ"ל אב"ד קולבסוב ומעליץ ,בעל 'זרע יעקב'.
https://telegram.me/Publications_MM
און מיט דעם מהלך טייטשט דער הייליגער שינאווער רב זי"ע אויך די ווייטערדיגע פסוקים ,די דין ודברים ווי טאטע און זוהן פרובירן אויסארבעטן דעם ריכטיגן דרך התשובה ,עיין שם ותמצא נחת. (דברי יחזקאל) יֹוסף ֵלאמֹר ָא ִביָך ִצּוָ ה ִל ְפנֵ י וַ יְ ַצּוּו ֶאל ֵ מֹותֹו ֵלאמֹר (נ ,טז) לכאורה ,ווי שטייט אז יעקב האט געבעטן יוסף מוחל זיין די ברודער אויף די מכירה? נאר די גמ' (יומא פ"ח ,מ"ט) לערענט ארויס און אזוי ווערט אויך גע'פסק'ענט אין שו"ע; ֲ'ע ֵברוֹ ת ׁ ֶש ֵ ּבין ָא ָדם ַל ֲח ֵברוֹ ֵאין יוֹ ם ַה ִּכ ּפו ִּרים ְמכַ ּ ֵפר ַעד ׁ ֶש ְ ּי ַפ ְ ּי ֶס ּנוּ' (או"ח סי' תר"ו סעי' א-ב). זענען די ברודער געווען אין א פארלעגענהייט; אויב איז פון די עוולה ארויסגעקומען א טובה – וויבאלד דורך די מכירה עלה יוסף לגדולה כמשנה למלך וכמשביר – צו דארף מען נאך אלס איבערבעטן? נאר ווען די ברודער האבן געזען זייער פאטער ,איידער ער איז נסתלק געווארן ,בעט מחילה פון יוסף וָ ֶא ְק ְ ּב ֶר ָה ּׁ ָשם ְ ּב ֶד ֶר ְך ֶא ְפ ָרת אויף דעם וואס ער האט באגראבן זיין מאמע אין א פעלד אויפן וועג ,וואס כאטש פון דעם וועט ארויסקומען א טובה פאר כלל ישראל – ווען נבוזראדן האט פארטריבן די אידן פון ארץ ישראל און זיי האבן זיך אפגעשטעלט אויפן וועג ביי קבר רחל איינרייסן רחמים – האט ער פארט געדארפט זיך אנטשולדיגן פאר יוסף. אויפן דעם סמך האבן די ברודער זיך ערלויבט זאגן פאר יוסףָ :א ִב ָ יך ִצ ָּוה לִ ְפנֵ י מוֹ תוֹ ,אז וואס? אז פארט וואס פון די שלעכטס איז א טובה ארויסגעקומען ,דארף מען נאך איבערבעטן ,און דערפאר געזאגט: ָא ָ ּנא שָׂ א נָ א ּ ֶפ ׁ ַשע ַא ֶח ָ אתם ִּכי ָר ָעה יך וְ ַח ָּט ָ (אמרי דעת) גְ ָמלו ָּך...
זכרונם לברכה
[ה'תר"ט– סוקולוב ,פולין] רבי אלימלך ב"ר מנחם יששכר בער ויסבלום זצ"ל מרודניק. [ה'תרל"ב– פרעשבורג (בראטיסלאווא) ,סלאוואקיע] רבי אברהם שמואל בנימין ב"ר משה סופר זצ"ל אב"ד פרעשבורג ,בעל 'כתב סופר'. [ה'תרל"ה– סאלוניקי ,גריכנלאנד] רבי רפאל אשר ב"ר אברהם קובו זצ"ל אב"ד סלוניקי ,בעל 'שער אשר'. [ה'תרנ"ד– ווארשע ,פוילן] רבי יעקב ב"ר אברהם מטשעכנוב לאנדא זצ"ל מיעזוב. [ה'תרצ"א]רבי משה ב"ר שמואל סוקולובסקי זצ"ל ר"מ בריסק דליטא ,בעל 'אמרי משה'. [ה'תשע"ג– נחלת יצחק ,גבעתיים] רבי אברהם יעקב ב"ר מרדכי שלום יוסף פריעדמאן זצ"ל אדמו"ר מסדיגורה ,בעל 'עקבי אבירים'. יום רביעי ,כ' טבת: [ד'תתקס"ה– טבריה] רבי משה ב"ר מימון זצ"ל הרמב"ם ,בעל 'היד החזקה' ועוד. [ה'תקל"ח]רבי מרדכי ב"ר אפרים זלמן היילפרין זצ"ל החזן מזאסלאב [דער 'זאסלאווער חזן'] ,תלמיד הבעש"ט. [ה'תר"מ– דאמאנהור ,עגיפטן] רבי יעקב ב"ר מסעוד אבוחצירא זצ"ל אביר יעקב. [ה'תר"מ– מונקאטש ,אוקריינע] רבי אהרן צבי ב"ר ישראל חנינא טערקעלטויב זצ"ל מבריד. [ה'תרמ"א– סאדיגורא ,אוקריינע] רבי שלמה ב"ר אברהם יעקב פריעדמאן זצ"ל מסאדיגורה. [ה'תרע"ד– ציעשינאוו ,פוילן] רבי שמחה יששכר דב ב"ר יחזקאל שרגא האלבערשטאם זצ"ל אדמו"ר מציעשינוב. [ה'תר"פ] רבי משה מרדכי ב"ר יעקב יצחק זצ"ל מקארוב. [ה'תשמ"א– הר הזיתים ירושלים] רבי רפאל אליהו אליעזר ב"ר חזקיה יוסף מישקובסקי זצ"ל ראש ישיבת כפר חסידים. יום חמישי ,כ"א טבת: [ב'קצ"ד/ה – ארבל] שמעון בן יעקב ולאה. [ה'תק"ל– פולנאה ,אוקריינע] רבי יהודה אריה לייב ב"ר יחיאל מיכל זצ"ל המוכיח מפולנאה ,בעל 'קול אריה'.
[ה'תקע"ד– טשארני אוסטראה ,פוילן] רבי ישראל אברהם מז"ל ב"ר משולם זושא מאנפולי זצ"ל אב"ד טשארנא-אוסטראה ,בעל 'נזר ישראל ועטרת אברהם'. [ה'תר"י– ווילעדניק ,אוקריינע] רבי ישראל דב בער ב"ר יוסף זצ"ל המגיד מווילעדניק ,בעל 'שארית ישראל'. [ה'תשל"א– הר הזיתים ,ירושלים] רבי מצליח חיים כצ'יר ב"ר רפאל מאזוז הי"ד מג'רבה ,בעל 'איש מצליח'. [ה'תשע"ג]רבי שלום מאיר ב"ר יחיאל מיכל יונגערמאן זצ"ל בעל 'ממגד שמים'. יום שישי ,כ"ב טבת: [ה'ת"נ]רבי הלל ב"ר נפתלי הירץ זצ"ל אב"ד המבורג ,בעל 'בית הלל' על השו"ע. [ה'תקכ"ה] רבי יצחק זרחיה ב"ר ישעיה אזולאי זצ"ל אבי החיד"א. [ה'תקפ"ז]רבי שלמה ב"ר אורי קלוגהויפט זצ"ל אדמו"ר מסטרעליסק. [ה'תרי"ז– הר הזיתים ,ירושלים] רבי שמריהו שמר'ל ב"ר יעקב בראנדריס זצ"ל אב"ד ברומילוב ,בעל 'עיון תפילה'. [ה'תרל"ג]רבי ראובן חיים ב"ר בנימין אליעזר אונגאר-אוירבאך קליין זצ"ל אב"ד גליל דאווידקאף ,בעל 'שנות חיים'. [ה'תרמ"ד– צפת] רבי שמואל ב"ר ישראל העלער זצ"ל רבה של צפת, בעל 'דרך נשר'. [ה'תרע"ד– לובלין ,פולין] רבי אברהם ב"ר יהודה אריה לייב אייגער זצ"ל בעל 'שבט מיהודה'. [ה'תשי"ח– לאנדאן ,ענגלאנד] רבי שלום ב"ר מרדכי יוסף משה מאשקאוויטש זצ"ל אדמו"ר משאץ-לאנדאן. [ה'תשע"ה]רבי הלל ב"ר מנחם מענדל זאקס זצ"ל ראש ישיבת כנסת הגדולה. שבת קודש ,כ"ג טבת: [ה'ק"כ] רבי וידאל די טולוזא זצ"ל בעל 'מגיד משנה' על הרמב"ם. [ה'תרנ"ט]רבי אברהם ב"ר חיים פאלאג'י זצ"ל רבה של איזמיר, טערקיי ,בעל 'פדה את אברהם' ועוד. [ה'תשס"ד– קרית אתא ,ארץ ישראל] רבי שמואל ב"ר יצחק הלוי שולזינגער זצ"ל רבה של קרית אתא ,בעל 'עטרות שמואל'.
בשבילי הפרשה | ויחי | ג
יומא דנשמתא
[ה'תק"א -תקס"ה] רבי יעקב ב"ר זאב קראנץ זצ"ל דער 'דובנער מגיד' עס איז שווער צו טרעפן עמיצן וואס ווייסט נישט נאכצוזאגן כאטש איין 'משל' פונעם לעגענדארער 'דובנער מגיד'. רבי יעקב איז געבוירן אין שטעטל זשעטל ,נישט ווייט פון ווילנא ,אין ליטא. ביז די אכצן יאר האט ער געלערענט תורה פון זיין פאטער ,און דערנאך איז ער געפארן קיין מעזריטש ,ווי ער האט זיך איבערגעגעבן על התורה ועל העבודה יומם וליל.
ווערטלען ,אזש ער האט אים געלאזט רופן צו זיך ,ווי דעם פאלגענדן בריעוו צייגט אן:
יום ב' פ' וישב תקנ"א "שלום רב לא"נ ,ה"ה הרב המופלא ומופלג בתורה המפורסם לשבח ,כבוד מוהר"ר יעקב נ"י מ"מ דק"ק דובנא. אחרי דרישת שלום כמשפט לאהו', אבקשה את שאהבה נפשי שיבוא אצלי ,ונפלאת היא בעיני אשר לא בא
אינמיטן פונעם צילברעט ,און דערנאך נאך איינס און נאך איינס .די מערקווירדיגקייט דערפון ,אז די פייל ליגט פונקט גענוי אינמיטן' .מוז זיין א מייסטער-יעגער' קלערט דער שפאצירער צו זיך. ביים עק פון וואלד ,זעט ער שטיין א קינד מיט א בויגן אין האנט" :זאג נאר ,דאס ביסטו דער ציל-שיסער?" "יא" ענטפערט דאס קינד.
מושלי משלים נאך פון קינדווייז אן איז ער שוין אויסגעשטאנען מיט זיין אויסטערלישן צינג .דאס האט זיך נאר פארבעסערט און פארשענערט ווי אלטע וויין צום צונג. ביי די אכצן האט ער שוין אויפגעטרעטן אינעם בית המדרש צו רעדן פארן ציבור, און זיך ערווארבן א שיינעם נאמען. גענומען פאר אן איידעם האט אים אן ארטיגער איד ,און זיך דארט באזעצט. אנגעהויבן זיין "קאריערע" האט ער גלייך נאכן חתונה האבן ,ווען אין מעזריטש האט ער געלערענט מיט בחורים אינעם לאקאלן בית המדרש .אין אנהויב ,ווען ער איז נאך געזעסן אויף קעסט ,פלעג ער אפט מאל אויפטרעטן אין שוהל פאר שמועסן אויפן פרשה ,געוועבט מיט מעשיות און משלים שלא על מנת לקבל פרס .איז אבער געשען און זיין שווער ל"ע ירד מנכסי�� ,און ר' יעקב איז געצוואונגען געווארן צו טון פאר פרנסה ,האט ער בלית ברירה באקומען א געהאלט פון קהל פאר זיינע דרשות. דערנאך איז ער אריבער וואוינען קיין זאלקווא ,און דערנאך קיין דובנא ,ווי ער האט געוואוינט אכצן יאר – און על שמה ווערט ער גערופן ביז היינט. זיין רואיגער און אנגענעהמער וועג פון רעדן האט אים געברענגט פיל אנהענגער און צוהערער .אנדערש פון אנדערע מגידים אין זיין צייט ,האט ער נישט געגליכן צו רעדן און סטראשען מיט גיהנום וכו' ,נאר האט ענדערש גענומען א מער פאזיטיווער גאנג .אויך האט ער נישט ליב געהאט צו צוען מיט פלפולים נאר גערעדט פשוט'ע ווערטער צום ציל ,דעראיבער האבן זיינע ווערטער אין מערהייט פעלער געהאט א שנעלע ווירקונג. ער האט נושא חן געווען ביים ווילנא'ער גאון וועלכער האט אים זייער מכבד געווען און זיך משתעשע געווען מיט זיינע
לשון מצבת קבורתו: נפטר בטו"ב בטבת שנת יבא יעקב שלם /פ"נ הרב הדרשן הגדול המפורסם /אשר שמעו הלך בכל המדינות /לפניו לא הי' ואחריו לא יהי' כמוהו /איש אשר רוח אלקים דבר בו /מ"ו יעקב מ"מ דפה /במ"ו זאב ז"ל.
אלי עד הנה זה שלש עשרה שנה ,עתה באתי לעוררו ,כנפש א"נ הד"ש וטובתו. אליהו במהרש"ז זלל"הה. ער האט געהאט א שנעלע תפיסה ,און שארפן קאפ :מען זאגט נאך אז איינער האט אים אמאל געפרעגט; 'פארוואס וועט דער גביר ענדערש צדקה געבן דעם בלינדער אדער קראנקן איידער ווי פאר א תלמיד חכם?' האט ער געענטפערט: "ס'פארכט אים אז אפשר וועט ער נאך אמאל זיין א קראנקער ,דעראיבער געט ער פאר זיי – אבער פון ווערן א תלמיד חכם האט ער נישט מורא"... ווען איינער האט אים אמאל געפרעגט וויאזוי ער טרעפט א יעדעס מאל א משל אויף זיין געדאנק ,האט ער דאס ערקלערט ...מיט א משל: געווען איינער וואס האט שפאצירט אין וואלד ,און זעט אויף א בוים א געפארבטן צילברעט ,ווען גענוי אינמיטן ליגט אריינגעשאסן א פייל .נישט לייגענדיג קיין סאך געוויכט ,גייט ער ווייטער .עטוואס ארויפציר באמערקט ער נאכאמאל; א פייל
"דעם אמת זאג ,האסטו זיי אריינגעשאסן מיטן בויגן אדער האסטו דאס אריינגעשטאכן מיט די הענט?"... פרעגט ער מיט חשד'נות. "מיטן בויגן". "אויב אזוי ,וויאזוי האסטו מצליח געווען טרעפן אין ציל יעדן איינציגן מאל?" פרעגט ער מיט וואונדער. "כ'וועל דיר ערקלערן ",זאגט דער קליינער יעגער" ,קודם האב איך אריינגעשאסן דעם פייל אינעם בוים, און דערנאך געפארבט א צילברעט ארום איר"... ארויסברענגענדיג; אנדערע וועלן ברענגען א מעשה אדער א געשיכטעלע, און דערצו פרובירן צושטעלן זייער ווענדונג .ער ,רבי יעקב ,וועט צונייען א מעשה ארום די נקודה. ווי די אנדערע מגידים אין זיין צייט ,איז אויך ער שטענדיג געווען אונטערוועגענס ארומפארענדיג אין ארומיגע שטעט מעורר זיין אידישע קינדער צו תשובה ,אזוי, פון די אלע רייזעס האט ער קונה געווען
ספריו: אהל יעקב :דרושים על התורה. קול יעקב :דרושים על חמש מגילות. כוכב מיעקב :דרושים על ההפטרות. אמת ליעקב :פירוש על ההגדה של פסח. ספר המידות :ביאורים והערות בתכונת המידות.
https://telegram.me/Publications_MM
געדאנקען און פאקטן פון דאס אידישע לעבן אין אנדערע ערטער – וועלכע ער האט שפעטער געניצט צו געבן פארב און משמעות צו זיינע משלים. ווי א גרויסע מתמיד און ת"ח ער איז נאר געווען ,האט ער דאך געהאלטן אז יעדער איד ,אפילו די פשוטי עם קענען לערנען און פארשטיין ,לשמור ולעשות, דען די תורה איז פארשטענדליך און לייכט מקיים צו זיין פאר אלע אידן צוגלייך. אפגערעדט אז ער פערזענליך האט די דברי תורה איבערגעגעבן מיט א פשטות דורך זיינע משלים און מעשה'לעך ,האט ער אויך דעם געדאנק ערקלערט מיט א משל: א סוחר האט געשיקט זיין שליח צום בארטן ברענגען א פעקל וואס ער האט דערהאלטן .נאך א קורצע וויילע קומט דער שליח צווריק א פארסאפעטער און רופט אויס" :כ'האב דעם פעקל!" אבער נאך איידער דער סוחר איז ארויסגעקומען פון געשעפט זען די סחורה ,האט ער ארויסגעשריגן" :האסט געברענגט א צווייטענס ווארע!" דער שליח ,אינגאנצן צעמישט ,פרעגט מיט וואונדער" :פון וואנעט ווייסטו ,ביסט דאך נאך אפילו נישט ארויס זען?" "ווייל מיין פעקל איז א קליינער ,און אויב ביסטו אזוי פארסאפעט – איז זי נישט מיינס"... די נמשל :די דרך תורה איז לייכט און פשוט ,און אויב דארף זיך דער מענטש אזוי אנשטרענגען איר איינצוהאלטן – דאן שלעפט ער די נישט-ריכטיגע פעקל... ויבא יעקב שלם אין י"ז טבת תקס"ה ,זייענדיג פיר-אין- זעכציג יאר אלט ,עלתה נשמתו בסערה השמימה ,און ער ליגט אין זאמושטס, פוילן. רבי יעקב האט נישט ארויסגעגעבן זיינע ספרים בחייו ,זיי זענען געדרוקט געווארן דורך רבי אברהם דב בער פלאם (וועלכע פארופט זיך א תלמיד פונעם רבי'ן) וועלכע איז גלייכצייטיג געווען א רעדנער און מגיד, אין שטאט מעזריטש .דארט האט ער געפונען עטליכע כתבי יד פון רבי יעקב אין גניזה ,און נאך וואס ער האט רשות געבעטן פונעם מגיד'ס זון רבי יצחק ,האט מען זוכה געווען און די ספרים זענען ארויסגעקומען לאור .ווי עס שטייט בשער הספר אהל יעקב' :כל אלה פעל ועשה תלמידו רבי אברהם דב בער פלאם'.
פרשת ויגש
ק ַּבָל ַת ׁש ַּב ָת ֲח ׁ ִשיבוּת פון ִמיט-צוּ-זינגן שטייט ִאין ֵס ֶפר ֶפלֶ א יוֹ ֵעץִ ,די ֲחזַ "ל זאגן אויף דעם ּ ָפסוּק לִ ׁ ְשמוֹ ַע ֶאל ָה ִר ָ ּנה וְ ֶאל ַה ְּת ִפ ָּלהַ - ,ה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְך הערט צ ּו דעם דאס מיינט געזאנג ,אוּן צ ּו ִדי ְּת ִפ ָּלהַ ,אז ָ זאל אויף דעם ארט ווִ י מען זינגט ,דארט ָ דאס מיינט מען דאווענען ,זאגט ַר ׁ ִש"י ַאז ָ דעם ֵ ּבית ַה ִּמ ְד ָר ׁש ווִ י מען זאגט דארטן געזאנגן אוּן מען לוֹ ְ ּ יבט ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְך, זאל מען אויך דאווענען ,זעהט דארט ָ מען פון דעם אלעם ַאז מען דארף זינגן יבן ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְךּ ִ ,ב ְפ ָרט ׁ ַש ָ ּבת אוּן אוּן לוֹ ֶ זאל יוֹ ם טוֹ ב ,ווִ י עס פאסט זיך ַאז מען ָ מער זינגן ִאין ֵ ּבית ַה ִּמ ְד ָר ׁש ,ווִ י אויך וואס ֶ זאל מען זינגן ,וֵ וייל ִדי ַ ּביי זֵ יין ׁ ַש ָ ּבת ִטיש ָ ֲעבוֹ ָדה ִאיז זייער ָח ׁשוּב פאר ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַרךְ, דאס ִאיז ִדי ֲעבוֹ ָדה פון ַאלֶ ע ַמלְ ָא ִכים ָ ימלַ ,אז זֵ יי זינגן פאר ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַרךְ, ִאין ִה ֶ דאס ַא ָּכבוֹ ד פאר ַה ׁ ּ ֵשם דעריבער ִאיז ָ פלא יועץ שיר יִ ְת ָ ּב ַר ְך. זאל שטייט ִאין ֵס ֶפר ָק ְר ָ ּבן ׁ ַש ָ ּבת ַאז מען ָ אט ׁש מען ְמ ַק ֵ ּבל ׁ ַש ָ ּבת זֵ יין ִמיט געזאנגָ ,כ ְ ימה ִ ּב ׁ ְש ַעת ווען מען שטייט נישט ַ ּביי ִדי ִ ּב ָ נאר מען שטייט ַ ּביי זֵ יין ִאיז ְמ ַק ֵ ּבל ׁ ַש ָ ּבתָ , פלאץ ִאין ֵ ּבית ַה ִּמ ְד ָר ׁש ,דעסטוועגן קוֹ ל לוֹ קוֹ ל ֵאלָ יו ,זֵ יין שטימע קומט ָאן צ ּו
https://telegram.me/Publications_MM
ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְך ,אוּן ווען מען שטייט ִאין ֵ ּבית ַה ִּמ ְד ָר ׁש ִ ּב ׁ ְש ַעת מען ִאיז ְמ ַק ֵ ּבל ִדי ׁ ְש ִכינָ ה, ווערן זיינע ֲע ֵבירוֹ ת אפגעטאן פון ִאים דּ וֹ ֵר ְך דעם קוֹ ל וואס מען זינגט לְ ָכבוֹ ד ִדי ׁ ְש ִכינָ ה ,ו ִּב ְפ ָרט ווען מען זינגט לְ ׁ ֵשם ׁ ָש ַמיִ ם ,וואס מען ִאיז דערמיט ְמעוֹ ֵרר העכערע ליכטיגקייטן ,וועלכע מען ִאיז זֵ יי ַמ ְמ ׁ ִש ְ האט זיך יך אויך זיך לֹויט ווִ י מען ָ קרבן שבת סי' י"ד אנגעגרייט דערצו . לִ ְק ַראת ַ ּכ ָּלה מיר טרעפן אויף מערערע פלעצער אז די ֲח ָכ ֵמינ ּו זָ "ל גלייכן צ ּו דעם ִענְ יַ ן פון ַק ָ ּבלַ ת ׁ ַש ָ ּבת ְגלֵ ְ ייך צ ּו ַא ָח ָתן וואס ֵגייט ארויס אקעגן ְמ ַק ֵ ּבל ּ ָפנִ ים צ ּו זֵ יין ִדי ַּכ ָּלה, אמען ַּ 'כ ָּלה'. אוּן דעם ׁ ַש ָ ּבת רופן זֵ יי מיטן נָ ֶ ִדי ְ ּג ָמ ָרא דערציילט [שבת קי"ט ,:ב"ק ל"ב ,]:אז דער הייליגער ַּת ָ ּנא ַר ִ ּבי ֲחנִ ינָ א, פלעגט זיך איינוויקלן ִאין שיינע קליידער האט געזאגט ֶע ֶרב ׁ ַש ָ ּבת פארנאכט ,אוּן ֶער ָ ידים ּבוֹ א ּו וְ נֵ ֵצא לִ ְק ַראת פאר זיינע ַּתלְ ִמ ִ ׁ ַש ָ ּבת ַמלְ ְּכ ָתא -קומטס אוּן לאמיר ארויסגיין אנטקעגן ִדי ׁ ַש ָ ּבת ַמלְ ָּכה. דער ַּת ָ ּנא ַר ִ ּבי יַ ַ ּנאי ,פלעג אויך אזוי טוהן, נאר ֶער פלעגט זאגן פון גרויס ליבשאפט ָ צוּם ׁ ַש ָ ּבת ּבוֹ ִאי ַכלָ הּ ,בוֹ ִאי ַכלָ ה -קוּם
ק ַּבָל ַת ׁש ַּב ָת ַּכ ָּלה ,קוּם ַּכ ָּלה ,קוּם ֲא ֵריין ִדי ׁ ַש ָ ּבת ,וואס דּ ּו ביסט ְגלֵ ְ ייך צ ּו ַא ַּכ ָּלה .דערפאר רופן ִמיר דעם ׁ ַש ָ ּבת ִמיט ביידע נעמען ׁ ַש ָ ּבת ַמלְ ָּכה אוּן ַּכ ָּלה. דער ַמ ַה ְר ׁ ָש"א ִאין ַמ ֶּס ֶכת ָ ּב ָבא ַק ָּמא [ל"ב]: איז ַמ ְס ִ ּביר דעם ַט ַעם פארוואס ַר ִ ּבי ידים קומט ֲחנִ ינָ א ָ האט געזאגט צ ּו ִדי ַּתלְ ִמ ִ ִמיר וועלן ארויסגיין אנטקעגן דעם ׁ ַש ָ ּבת ַמלְ ָּכה לֹויט ווִ י ִדי ִמ ְד ַר ׁש זאגט [בראשית האט געזאגט רבה י"א ח']ַ ,אז דער ׁ ַש ָ ּבת ָ האט ַא ּפ ָאר פאר ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְךַ ,אז יעדער ָ אויסער ִא ְ האט האב נישט ֵקיין ּפ ָארָ . יך ָ ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְך געזאגטַ ,אז ְּכנֶ ֶסת יִ ְשׂ ָר ֵאל וועט זֵ יין ֵדיין ּפ ָאר ,דער ׁ ַש ָ ּבת זעלבסט איז ְגלֵ ְ ייך ווִ י זִ י וואלט ֲחתוּנה געהאט ִמיט ְּכנֶ ֶסת יִ ְשׂ ָר ֵאל .דערפאר ווען עס איז ֶע ֶרב ׁ ַש ָ ּבת פארנאכט ,איז דאס ְגלֵ ְ ייך ווִ י מען פירט ִדי ַּכ ָּלה זִ י זאל ֵגיין יעצט צ ּו ִאיר חו ָּפה ,אוּן אזוי ווִ י ַא ַּכ ָּלה ווערט נָ ְ אך ִדי ִקדּ ו ׁ ִּשין דּ וֹ ֵר ְך ִדי חו ָּפה ַא נְ שׂ ו ָּאה ,אזוי אויך ווערט דער ׁ ַש ָ ּבת דּ וֹ ֵר ְך דעם ִקידּ ו ּׁש ַא נְ שׂ ו ָּאה פאר ד��ם ְּכנֶ ֶסת יִ ְשׂ ָר ֵאל. דעריבער רופט מען דעם הייליגן ׁ ַש ָ ּבת ׁ ַש ָ ּבת ַמלְ ְּכ ָתא ,וֵ וייל ׁ ַש ָ ּבת איז ִדּ י ַּכ ָּלה פון ישע קינדער וואס זֵ יי זענען ְ ּבנֵ י יד ׁ ֵ ִדי ִא ִ ְמלָ ִכים .דעריבער ווען עס איז געווען ֶע ֶרב האט ַר ִ ּבי ֲחנִ ינָ א געזאגט ׁ ַש ָ ּבת פארנאכטָ , לאמיר ארויסגיין קעגן ִדי ַּכ ָּלה ,אזוי ווִ י דער ֵס ֶדר איז ַאז ַא ָח ָתן ֵגייט ארויס קעגן זֵ יין ַּכ ָּלה .ווִ י ַר ׁ ִש"י ברענגט ִאין ּ ָפ ָר ׁ ַשת וְ זֹאת ַה ְ ּב ָר ָכה אויפ'ן ּ ָפסוּק [דברים ל"ג א'] ה' ִמ ִסינֵ י ָ ּבא ַ -אז ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְך איז ארויס ישע קינדער ִ ּב ׁ ְש ַעת יד ׁ ֵ געגאנגען קעגן ִא ִ ַמ ָּתן ּתוֹ ָרה אזוי ווִ י ַא ָח ָתן ֵגייט קעגן זֵ יין
https://telegram.me/Publications_MM
ַּכ ָּלה .זאגט ִדי ְ ּג ָמ ָרא אבערַ ,אז ַר ִ ּבי יַ ַ ּנאי האט האט געהאט ַאן ַאנְ ֶד ֶ ָ ערע ִמ ָדּ הֶ .ער ָ נישט געזאגט ִמיר זאלן ארויסגיין קעגן נאר ֶער איז געבליבן שטיין דעם ׁ ַש ָ ּבתָ , אויף זֵ יין פלאץ אוּן ווען דער ׁ ַש ָ ּבת איז האט ֶער געזאגט ּבוֹ ִאי ׁשוֹ ין אנגעקומען ָ ַכלָ הּ ,בוֹ ִאי ַכלָ ה ַאז ִדי ַּכ ָּלה קומט יעצט צוּם איהם .אזוי ווִ י דער ֵס ֶדר איזַ ,אז ִדי ַּכ ָּלה נָ ְ אך ִאיר חו ָּפה קומט זִ י ארויס פון ִאיר טאטענס הויז צ ּו דעם הויז פון ִאיר מאהל ָח ָתן .דערפאר ָ האט ַר ִ ּבי יַ ַ ּנאי ְצוֵ ויי ָ געזאגט ּבוֹ ִאי ַכלָ הּ ,בוֹ ִאי ַכלָ ה ,איינמאהל ּבוֹ ִאי ַכלָ ה צ ּו ִדי חו ָּפה ,אוּן איינמאהל ּבוֹ ִאי ַכלָ ה צ ּו דעם הויז פון ֵדיין ָח ָתן. צווישן ְּת ִפ ַּלת ִמנְ ָחה אוּן ְּת ִפ ַּלת ַמ ֲע ִריב איז מען ַמ ְפ ִסיק ִמיט ֵס ֶדר ַ'ק ָ ּבלַ ת ׁ ַש ָ ּבת', אנדערש ווִ י ַאלֶ ע יָ ִמים טוֹ ִבים ווִ י מען איז זֵ יי נישט ְמ ַק ֵ ּבל דּ וֹ ֵר ְך ַא ְּת ִפ ָּלה .דער ַט ַעם איז וֵ וייל ׁ ַש ָ ּבת איז ְגלֵ ְ ייך ווִ י ַא ַּ 'כ ָּלה' ווִ י פאר ִדי חו ָּפה איז ָדא ַא ַק ָ ּבלַ ת ּ ָפנִ ים. האבן אנגערופן ִדי ֲחזַ "ל [בבא קמא ל"בָ ]: אמען ַּכ ָּלהִ ,די ׁ ֵשייכוֹ ת דעם ׁ ַש ָ ּבת מיטן נָ ֶ אמען ַּכ ָּלה ,קען זֵ יין פון ׁ ַש ָ ּבת צ ּו דעם נָ ֶ נאר דּ וֹ ֵר ְך דעם ׁ ַש ָ ּבת ווערט דער וֵ וייל ָ וועלט באהאפטן צ ּו ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְך ,וֵ וייל ִדי וואכענדיגע טעג זענען נישט הייליגע טעג אזוי ווִ י דער ׁ ַש ָ ּבת'דיגער טאג איז הייליג ,דעריבער וויבאלד דער זְ ַמן איז הייליג קען דער וועלט דּ וֹ ֵר ְך ִדי ְקדו ׁ ָּשה באהאפטן ווערן צ ּו ַה ׁ ּ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְך ,דערפאר האבן ִדי ֲחזַ "ל אנגערופן דעם ׁ ַש ָ ּבת ַּכ ָּלה ָ ְ וֵ וייל דאס איז ְגלֵ ייך צ ּו ַא ַּכ ָּלה וועלכע מאן דּ וֹ ֵר ְך ִדי ווערט באהאפטן צ ּו ִאיר ַ מהר"ל ,תפארת ישראל פ"מ ִקדּ ו ׁ ִּשין .
פרשת
ויחי
לימוד מפרשתנו ויחי יעקב בארץ מצרים שבע עשרה שנה ויהי ימי יעקב שני חייו שבע שנים וארבעים ומאת שנה ויחי יעקב -למה פרשה זו סתומה לפי שכיון שנפטר יעקב אבינו נסתמו עיניהם ולבם של ישראל מצרת השעבוד שהתחילו לשעבדם (רש"י)
די תורה דערציילט די וואך די מעשה פון פטירת יעקב אבינו און די לויה אין ארץ ישראל ביים מערת המכפלה .רש"י הייבט אן מיט די סיבה פארוואס די פרשה איז "סתומה-פארשטאפט" (עס איז נישט דא א הפסק -מינימום פלאץ פאר 9אותיות ליידיג -אין די ספר תורה צווישן ויגש און ויחי) ,ווייל ווען יעקב אבינו איז אוועק זענען די הערצער פון כלל ישראל געווארן פארשטאפט פון די שעבוד מצרים. עס איז נישט צום פארשטיין ,פארוואס האט מען זיך דערמאנט דאס מרמז צו זיין פונקט דא ווען "ויחי" יעקב ? יעקב אבינו לעבט דאך נאך ! יעצט איז נאכנישט דא קיין שעבוד ,און די הארץ איז נאכנישט פארשטאפט ? עס וואלט לכאורה געדארפט שטיין ערגעץ שפעטער. עס איז באקאנט די מעשה וואס די גמרא ברענגט (סוטה יג) אז ווען עשו איז געקומען פארפירן ביי יעקב'ס לויה אז מ'דארף לאזן די 'חלקה' פאר אים און מ'זאל באגראבן יעקב ערגעץ אנדערש און די שבטים האבן צוריק געטענה'עט אז יעקב האט אפגעקויפט אלע "רעכטען" פון עשו אויף דעם חלקה און מ'האט שנעל געשיקט נפתלי קיין מצרים צו ברענגען דעם 'קאנטראקט' ,דערווייל איז געשטאנען דארט איינער וועלכער האט נישט געקענט הערן און רעדן ,ער האט נישט פארשטאנען פונקטליך וואס דא גייט פאר -חושים בן דן -און צוגעקוקט ווי דער זיידע יעקב ליגט בבזיון ,האט ער געטון צום זאך און גענומען א האק און אפגעהאקט עשו'ס קאפ און שלום על "ישראל" די זאך האט זיך געענדיגט...יעקב אבינו האט געעפענט די אויגן און געגעבן א שמייכל. וואס האבן חז"ל אונז געוואלט דא פארציילן ? מיר אלע זענען אמאל (און אפשר מער ווי אמאל )...אין די מצב פון חושים בן דן .ס'איז דא אמאל וואס עס ''הערט'' זיך נישט ,צו איז עס דברי תורה ,מוסר ,הלכה ,און אפילו א שיינע אידישע מעשה פון אמונה ובטחון .אויך איז מען אמאל שטום, עס דאווענט זיך נישט ,לערנט זיך נישט ,זינגט זיך נישט וכדומה.
https://telegram.me/Publications_MM
פארוואס איז דאס אזוי ? אסאך מאל איז דאס נאכדעם וואס מ'איז א חושים בן דן ,מ'איז דן אנדערע מענטשן ,מ'מאכט א דין וחשבון ווי גוט אדער ערליך "יענער" וואלט געדארפט זיין .מן השמים ווערט דער מענטש אראפגעלייגט צו די זעלבע מצב ,יעצט לאמיר זעהן צו דיינע "פונקטליכע חשבונות" געפעלט דיר נאך... אבער עס קען אויך זיין ביי זייער טייערע אידן צוליב אנדערע סיבות :רש"י זאגט אין פרשת ויקרא "ומה היו הפסקות משמשות ,ליתן רווח למשה להתבונן" .זאגט דער בעל "חשבה לטובה" פון אלכסנדר זצ"ל :פארוואס זעהט א מענטש ביי זיך א הפסקה אין תורה ותפלה ? פלוצלינג ווערט ער טויב-שטום ? ליתן רווח להתבונן – ווייל פון הימל וויל מען אז דער מענטש זאל זיך אפשטעלן און טראכטן ווי ער האלט... א מענטש קען פארן א לאנגע וועג ,דער 'דזשי.פי.עס' פירט אים שעות ארוכות און דער דרייווער האט שוין לאנג פארגעסן ווי אהין מ'פארט ,מ'דאווענט און מ'לערנט ,מ'טוט מצוות אבער מ'פארגעסט וואו איז די 'דעסטינעישען' .און דעמאלטס ווערט ער פלוצלינג "חושים" ,ער הערט נישט און קען זיך נישט פארלאזן אויף א צווייטן און ער טוהט צום זאך .דעמאלטס טוהט מען וואס דער "פשוטער" שכל הישר זאגט צו טוהן אן קיין טענה'ריי און חשבונות. יעקב אבינו איז אדורך זייער שווערע זמנים אין זיין לעבן ,ער ווייסט זייער גוט דער ענין פון "הפסקות" ,ער האט געהאט א ריזיגע הפסק פון 22יאר .יעקב אבינו ווייסט אז ער גרייט אלעס צו פאר די שפעטערע דורות .אבער די לעצטע 71יאר איז געווען זייער געשמאק פאר יעקב און די גאנצע משפחה ,יעקב אבינו איז באזארגט אז אפשר האט מען פארגעסן דעם סוד פון "הפסקות" ,די עבודת השם ווען מ'הערט נישט און מ'קען נישט רעדן ,די כח פון א "פשוטער" איד ! יעצט איז מען געוואויר געווארן אז באמת איז אין די לעצטע גוטע 71יאר איז די הארץ געווארן פארשטאפט טאקע ווייל ס'איז געווען אזוי גוט ! מען האט זיך נישט געהאט צוגעגרייט פאר שווערע 'פארשטאפטע' צייטן. דערפאר איז נישטא קיין הפסק ביי "ויחי" ,עס איז "סתומה" ווייל " -ויחי" -ווען ס'איז געגאנגען גוט איז מען געווארן פארשטאפט .עס דערקענט זיך יעצט ווען מ'האלט ביי די לויה ,יעקב איז נישט דא און דער עולם איז פארלוירן .און ווען יעקב אבינו האט געזען וויאזוי חושים טוט וואס מ'דארף טוהן ,יא דער 'פשוטער' איד ווייסט וואס צו טוהן ,כלל ישראל איז אלעמאל גרייט צו טוהן די ריכטיגע זאך איז אים געווארן לעכטיג ,יעקב עפענט אויף די אויגן און שמייכלט.
ב https://telegram.me/Publications_MM
הלכה שאלה :וואס מעג מען זאגן/נישט זאגן ווען מ'באזוכט א חולה ל"ע אום שבת ?
תשובה :מען וואונטשט נישט 'רפואה שלמה' נאר מ'זאגט 'שבת היא מלזעוק ורפואה קרובה לבא' .אויך נאכן זאגן תהילים זאל מען נישט בעטן קלאר פאר רפואה נאר זאגן שבת היא מלזעוק וכו'( .פארשטייט זיך אז מ'רעדט פון א חולה שאין בו סכנה).
מעשה סייעתא דשמיא
פארגאנגענע שבת קודש ויגש תשע"ז זענען מיר באטראפן געווארן אין ניו יארק סיטי מיט א שיינעם פארציע שניי וואס די 'נביאים' זענען נישט געווארן אינפארמירט בעפאר... פארציילט א חשובער איד שליט"א פון וויליאמסבורג וועלכער איז געפארן מיט זיין בני בית אויף שבת קיין מאנסי .אהיימקומענדיג מוצאי שבת נאכן אויספאקן די רענצל האט די ווייב געזאגט, געב א קוק די רעדער פון די רענצל ארבעטען שוין נישט ,אינעווייניג איז שוין אינגאנצן אויפגעגעסן וכו' ס'איז שוין העכסט צייט עס ארויסצוווארפן .דער איד האט געזאגט זייער גוט אבער מ'דארף זיך נישט איילן יעצט איז דאך קאלט און די גאנצע גאס איז שניי-עדיג ,האסט צייט עס ארויסצוטראגן מארגן ,און אזוי האט זי טאקע גע(פלאנט צו) טון. שפעטער ביינאכט דערמאנט זי די ווייב ,אוי ,וואו איז מיין צירונג ? איך האב דאך עס מיט גענומען קיין מאנסי ,האב איך עס אפשר דארט געלאזט ? און אזוי דערמאנט זי זיך אז עס איז געבליבן אין די אלטע – כמעט ארויסגעווארפענע – רענצל ! ווען זי וואלט עס ארויסגעטראגן פריער באלד נאכ'ן אויספאקן וואלט עס מסתמא ביז א האלבע שעה אוועקגענומען געווארן! (פון אינדרויסן האט עס נאך אויסגעזען אין א גוטע 'קאנדישין'). צווישן די הונדערטע מיליאנע סיבות וואס דער אייבערשטער האט צוגעשטעלט דעם וועטער איז אויך געווען אין חשבון אז א אידענע זאל קענען ראטעווען טייערע צירונג פון ווערן ארויסגעווארפן מיט די רענצל .מה גדלו מעשיך ה' מאוד עמקו מחשבותיך !
א גוט שבת ג https://telegram.me/Publications_MM
ליקוטי זרע שמשון
בס"ד
דברי תורה פון הגאון המקובל רבי שמשון חיים בן רבי נחמן מיכאל נחמני זי"ע איבערגעשריבן אויפן יודיש'ן שפראך ,ווי ער האט צוגעזאגט ווער עס לערנט זיינע ספרים וועט זוכה זיין צי ישועות ונפלאות בני חיי ומזוני ,אין ווי באקאנט האבן הונדרעטער יודען געהאט ישועות ורפואות ,שידוכים פאר זיך אין די קינדער ,פרנסה בשפע רב ,נחת דקדושה ,וכל טוב. דאס הייליג ספר וואס איז מסוגל פאר ישועות קען מען באקומען אין אלע ספרים געשעפטן ,פאר מער פרטים רופט 7.34.6744743 מקען אויכעט באקומען דעם נייע ספר 'זרע שמשון המבואר' אויף שיר השירים! __________________
פרשת ויחי ועשית עמדי חסד ואמת .זאגט רשיז"ל חסד שעושים עם המתים הוא חסד של אמת ,שאינו מצפה לתשלום גמול .פרעגן די מפורשים, רש"י אליינס זאגט שפעטער אויפן פסוק ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך ,אז יעקב אבינו האט געזאגט פאר יוסף אז וויבאלד די ביסט דאך מטריח מיט מיין קבורה גיב איך דיר א חלק מעהר .אויב אזוי איז עס דיך יא תשלום של שכר ,אין נישט קיין חסד של אמת? נאר די כוונה איז ,יעקב האט נאר באפוילן יוסף אז ער זאל איהם נישט באערדיגן אין מצרים ,אין יוסף הצדיק אליינס האט געוואלט מוסיף זיין אויף די מצוה אין זיך אליינס מתעסק זיין בקבורתו ,איז ממילא אקעגן דעם וואס יוסף האט איהם מבטיח אז ער וועט איהם נישט באערדיגן אין מצרים איז טאקע געווען חסד של אמת ,אין די שכר וואס יעקב האט איהם געגעבן איז געווען נאר פאר די עקסטערע טירחא אין כבוד וואס יוסף וויל אליינס טוהן לכבודו של יעקב. [זרע שמשון בפרשתן אות ה] *
ואני בבואי מפדן מתה עלי רחל .זאגט רשיז"ל כאטשיג איך בין דיך מטריח מיט מיין קבורה אין פאר דיין מאמע רחל האב איך נישט אזוי געטוהן ,זאלסטו וויסן אז עס געווען על פי הדיבור .לכאורה דארף מען פארשטיין פארוואס האט עס יעקב הערשט יעצט געזאגט פאר יוסף ,אין נישט תיכף אנפאנג סדרה ביי ונשאתי ממצרים ,אז זאלסט וויסן אז דיין מאמע רחל האב איך נישט אזוי געטוהן על פי דיבור? .נאר די רמב"ן (בראשית כ"ו ה') זאגט ,דער טעם פארוואס יעקב האט חתונה געהאט מיט צוויי שוועסטערס וואס איז אסור על פי תורה ,ווייל עס איז געווען אין חוץ לארץ ,און די שבטים הקדושים האבן נישט געהיטן די תורה נאר אין ארץ ישראל ,עיין שם .איז ממילא לפי זה קען זיין, יוסף האט פארשטאנען אז רחל איז געשטארבן פאר יעקב איז צוריק געקומען קיין ארץ ישראל ,כדי ער זאל נישט זיין ביי איהם די איסור פון שתי אחיות – .אבער יעצט ווען יעקב האט געזאגט פאר יוסף ועתה שני בניך הנולדים וגו' כראובן וכשמעון וגו' יקראו בנחלתם ,ער האט זיי געגעבן א נחלה אין ארץ ישראל ,אין דער מדרש (בראשית רבה פ"ב י"א) זאגט אז ער האט געגעבן פאר יוסף דין בכורה צי נעמען דאפעלט 2נחלות אין ארץ ישראל .אין די מפורשים זאגען דעם טעם ווי אזוי האט יוסף זוכה געווען צי די בכורה ,וויל יעקב האט דער עיקר געארבעט ביי לבן נאר וועגן רחל ,אין ער האט מתחילה געמיינט אז עס איז רחל ,אין נישט געוואוסט אז לבן האט איהם אויס געפאפט אין געגעבן לאה .איז לכאורה אויב רחל וואלט נישט געווען מותר פאר יעקב אבינו אין ארץ ישראל נאר אין חוץ לארץ ,ווי אזוי קען יוסף יעצט האבן די בכורה אין באקומען אין ארץ ישראל צוויי נחלות? ,אין ארץ ישראל איז דאך יוסף נולד מן האיסור .אלא מאי מוז זיין אז עס איז נישט געווען קיין שאלה וועגן איסור שתי אחיות ,אין רחל איז יא מותר אפילו אין ארץ ישראל ,אויב אזוי ווערט שווער די קשיא ,פארוואס האט רחל נישט זוכה געווען צי באערדיגט ווערן צוזאמען מיט יעקב .אין וועגן דעם טאקע יעצט האט יעקב געמוזט זאגן פאר יוסף ואני בבואי מפדן וגו' אין ענטפערן אז עס איז געווען על פי הדיבור. [זרע שמשון בפרשתן אות ח']
* וישלח ישראל את ימינו וישת על ראש אפרים והוא הצעיר וגו' וזרעו יהיה מלא הגויים .לכאורה דארף מען פארשטיין פארוואס איז אפרים פאר מנשה וויבאלד שפעטער גייט אפרים זיין מלא הגויים מער פון מנשה? .נאר די כוונה איז ,ווייל לכאורה האבן די מצריים געזאגט אז אין לאנד מצרים מקום שטופי זימה ,איז יוסף הצדיק זיכער ח"ו נפגם געווארן מקדושתו ,אין מנשה ואפרים זענען בכלל נישט ראוי לברכה צי ווערן גערעכנט צווישן די שבטים הק' ,אבער פונדעם וואס יהושע בן נון וואס איז געקומען פון אפרים האט געטוהן די אלע וואונדער כנגד כל הגויים ,האבן זיי מודה געווען למפרע אז יוסף מיט זיינע קינדער זענען געבליבן בקדושתם אפילו בערות הארץ ,איז ממילא ווען נישט אפרים איז נישט קיין שום מעלה פאר מנשה אז ער איז ראוי לגדולה אלץ בכור ,ווייל עס איז א ספק אויך בעצם זיין גאנצע כשרות ,אין וויבאלד אז נאר דורך אפרים האט מען געזעהן די קדושת פון יוסף ובניו ,האט איהם יעקב מקדים געווען שוין יעצט צי ווייזען וזרעו יהיה מלא הגויים ,ממילא זענען זיי יא ראוי לברכה. [זרע שמשון בפרשתן אות י'] *** נתנדב ע"י הרבני הנגיד עושה חסד מוה"ר יואל ג"ב ני"ו מקרית יואל יע"א -לרגל שמחת הולדת בתו למזל טוב ויה"ר שיזכה ביחד עם נוו"ב תחי' לגדלה ולחנכה לתורה ולבעל תורה ולחופה ולמעש"ט וכט"ס ורב נחת מכל יוצ"ח
https://telegram.me/Publications_MM
בסייעתא דשמיא
"א מחשבה'לע"
שנטל חלק בהוצאת הגליון בשבוע זו
פרשת ויחי
לרגל הולדת בתו למזל טוב
א גוט יאר טייערע חברים און ידידים. שמערל איז אהיים געקומען נאך א שווערן טאג ארבעט ווען אין זיין האנט כאפט ער אן די עק פונעם שטריק וואס איז צוגעבינדן צום האלז פון זיין אייזל ,וואס טראגט אויף זיך עטליכע געשוואלענע בינטלעך שטרוי. ס'איז היינט א שווערער טאג געוועזן אין מארק ,אבער ב"ה אז פאר אונזער שמערל איז געלונגען זיך צו איינהאנדלען גענוג שטרוי פאר די קומענדיגע צוויי וואכן, אזוי אז קומענדיגן זונטאג אינעם מארק טאג וועט ער זיך נישט דארפן נאכאמאל אראפשלאפן צום דערנעבנדיגן גרעסערן דערפל צו קויפן היי פאר די בהמות. ער שפאצירט מיטן אייזל ביזן עק פעלד וואו די קליינטשיגע רויטן שטאל געפונט זיך ,אבער ער שטויסט זיך אן אין א פראבלעם ,דער אייזל מיט די שטרוי אויף זיך פיטן נישט דורך דעם טויער פונעם שטאל ...ער איז ממש אובד עצות ,וויאזוי קומט אן דער אייזל מיטן גאנצן געפעק אויף זיך אריין אין שטאל? די איינציגסטע וועג וואס שמערל האט געזען אינעם מצב איז צו אויפברעכן ארום און ארום דעם טויער פונעם שטאל ס'זאל ווערן גרעסער און ברייטער ,אז זיין אייזל מיט די שטרוי זאלן קענען אריינגיין אומגעשטערט. אבער ווי קען מען צוברעכן דעם שטארק באליבטן שטאל ,וואס שמערל האט נאך בירושה פונעם זיידן ר' תנחום ,ס'איז אים ממש א הארץ וויי ,ביז שמערל איז מחליט אז ער גייט צאמרופן זיינע חברים פון דארף און צוזאמען וועט מען זוכן און פרובירן צו אויפקומען מיט עפעס א בייפאל ,וויאזוי מ'דערזעט אריין דעם אייזל אינעם שטאל ,אן צו דארפן אויפברעכן די ווענט פונעם שטאל. ר' שמערל פוילט זיך נישט און ער רופט צוזאם אלע חכמים ונבונים פון דערפל ,אלע קומען שנעל צולויפן און שמערל לייגט זיי פאר זיין דילעמא ,זיי נעמען זיך קראצן דעם שטערן און פרובירן אויפצוקומען מיט עפעס א לייטישן מהלך ,און יא ...יגעת ומצאת תאמין ,ר' מעכטשע דער ראש הקהל איז אויפגעקומען מיט א וואנזשאנעם איינפאל ,ער רופט זיך אן הויעך "שמערל דארפסט גארנישט צוברעכן ,כ'האב אן איינפאל ,גיי אהיים און ברענג א שפאקטיוו ,א קוקער וואס מאכט זען קליינע זאכן גרויס און ווייטע זאכן נאנט" ...שמערל איילט
https://telegram.me/Publications_MM
על הטוב יזכר ידידינו החשוב הר"ר
אליעזר זוסמאן ברוין
ני"ו
זיך צו ,ער לויפט אריין אין שטוב און קומט שנעל צוריק מיט א גרויסן שפאקטיוו. רופט זיך ר' מעכטשע אן "יעצט קוק מיטן שפאקטיוו אויפן טיר פונעם שטאל ,וועסטו זען אז ס'ווערט גרעסער ,און אזוי בשעתן קוקן פיר אריין דעם אייזל וועסטו זען אז ס'וועט דורך גיין" ,שמערל נעמט דעם קוקער און קוקט ער זעהט טאקע אז ס'איז גרעסער געווארן ,ער פרובירט אדורך צופירן דעם אייזל אינעם גרויסן טיר ער שטופט און שטופט אבער ס'גייט נישט. ר' מעכטשע פארלירט זיך נישט און רופט זיך אן "שמערל מ'דארף נוצן אביסל קאפ ,ווען דו קוקסט מיטן שפאקטיוו ווערט דאך סיי דער אייזל און סיי דער טיר גרעסער ,נו פארשטייצעך אז א גרויסער אייזל פיט נישט דורך א גרויסן טיר" -מעכטשע גיט א דריי מיט די פינגער און איז ווייטער ממשיך " -וואס דו דארפסט טון איז אזוי, דריי ארום דעם שפאקטיוו אויף די זייט וואס מ'זעט אלעס קלענער און פון יענעם זייט קוק אויפן אייזל וועט דער אייזל ווערן קלענער ,און דאן דריי שנעל ארום דעם שפאקטיוו און פון דער אנדערע זייט קוק אויפן טיר וועסטו האבן א גרויסע טיר מיט א קליינעם אייזל ,אזוי וועט עס פיין אדורך גיין אנע פראבלעמעם". פיין געשמייכעלט ב"ה ,אבער לאמיר פרובירן ארויסצונעמען פון אט דעם קאמיש געשיכטעלע עפעס למעשה ,מענטשן מיינען אז ווען מ'וועט האבן אסאך געלט ,מיין מעגליכקייט וועט גרעסער ווערן ,די דאגות ועלן נישט קוועטשן ,וועל איך קענען רואיג אויספירן חובתי בעולמי ,און כ'וועל זיין מער צופרידן ,מ'כאפט אבער נישט אז ווי מער געלט מ'וועט האבן אלץ גרעסער וועט די תאווה ווערן ...די זעלבע מיט כבוד' ,ווען איך וועל האבן א בכבוד'יגע פאסטן ,מענטשן וועלן מיר ארויפקוקן וועל איך זיין צופרידן'. אידעלע זייט וויסן ,אז ווי מער איר וועט באקומען אלץ מער וועט איר דארפן ,ווי גרעסער די טויער וועט ווערן אלץ גרעסער וועט דער אייזל זיין ,לאמיר זיין צופרידן מיט וואס מיר האבן יעצט ,נישט אויפהערן צו דאנקן דעם אויבערשטן דערויף און זיין צופרידן ,ס'זאל זיין 'לחיים טובים ולשלו"ם' ,א גוט לעבן און 'צופרידן'. לכל עניני הגליון אפשר להתקשר ע"י מייל machshuvala@gmail.com
à
קוואל ַ דער פרשה l`e© ew dyxt xrc
éçéå ÷åñt ï'ôéåà (á"î ,á"ô úåáà) èâàæ ¨ õ"áòé øòã ,"äùòé àåäå åéìò çèáå êëøã 'ä ìò ìåâ" (ä ,æì ïòîå÷åö ïò÷'î éåæà© éåå èùéð èñééåå øò ,èâàæ ¨ ùèðòî à© :÷åñt øòã èâàæ ¨ .ïòèùøòáéåà ïéà ïåçèá ïåô äãî éã åö èòåå ïàã © ïåà ,ñòtò ,tåèù à© áéâ - "ìâìâ" ïåùìî ,"ìåâ" ïòîå÷ðਠïéåù èñòåå åã ïåà ,ééøã à© ïáòâ ïéåù êéæ ñò ."äùòé àåäå åéìò çèáå" åö íéìäú)
דארף מען ַ אויך אינעם ערגסטן מצב- חזק חזק ונתחזק זיך מחזק זיין
÷åñt øòã èâàæ ¨ ,äøãñ øòâéèðééä øòã ïåô óåñ íééá æéà ÷éãöä óñåé ,"íéøöîá ïåøàá íùééå" (åë ,ð) ïåøà à© ïéà èâééìòâ íäéà èàä ¨ ïòî ïåà ïøàååòâ ¨ øèôð ÷æç" ïòî èâàæ ¨ ÷åñt íòã êàð ¨ ãìàá © ïåà ,íéøöî ïéà æà© ,æîøî æéà ñàã ¨ .(è"ñøú ïîéñ ùåáì 'éò) "÷æçúðå ,÷æç å"ç "ïåøàá" ïéåù êéæ èðéôòâ ùèðòî øòã áéåà åìéôà ,÷æç" :ïééæ ÷æçî êéæ ïòî óøàã © ïâòååèñòãðåô ,úåéðçåøá ."!÷æçúðå ,÷æç ,"äèîä ìò áùéå ìàøùé ÷æçúéå" (á ,çî) ÷åñt ï'ôéåà ìò áùéå ,äøåñîá 'á" ,"íéøåèä ìòá" øòã èâàæ ¨ æðåà èîå÷ ñò ,(ç ,æ øúñà) "äèîä ìò ìôåð ïîäå ,äèîä ,êàååù © ïòðòæ ééæ ïòåå åìéôà© ,íé÷éãö éã æà ïòðøòì åö ,äèîä ìò áùéå ìàøùé ÷æçúéå øîàðù ,êéæ ééæ ï÷øàèù © ééæ ïìàô © ,÷øàèù © ïòðòæ ééæ ïòåå åìéôà© ,íéòùø éã øòáਠ."äèîä ìò ìôåð ïîäå øîàðù êéåà ÷åñt øòã éåå ,íé÷éãö ïåô ììë ïéà êàã ¨ ïòðòæ òìà© øéî àìéîî ,"íé÷éãö íìåë êîòå" (àë ,ñ äéòùé) èâàæ ¨ ÷æçúéå" ÷åñt ïåô ãåîéì íòã ïééæ íéé÷î øéî ïôøàã © áéåà åìéôà ,'ä úãåáò åö ïééæ åö ÷æçî êéæ ,"áùéå ìàøùé èùéð êéæ èøéô'î ïåà êàååù © æéà'î æà© êéæ ééá èñééåå ïòî à . âéøòäòâ éåå
נאר מיט ַא קליין ָ שטארקן ַאפילו ַ זיך- ויתחזק ישראל ביסל
.(çë ,æî) íéøöî õøàá á÷òé éçéå éçéå úùøt æà© ,èâàæòâ ¨ èàä ¨ ò"éæ øòðåæéø øòâéìééä øòã ïòðòééì äùøt áéåäðਠ."÷åæéç åìåëù úáù" à© æéà åðéáà á÷òé ."äèîä ìò áùéå ìàøùé ÷æçúéå" (á ,çî) øéî ï'ôéåà èöòæòâôéåà êéæ èàä ¨ øò ïåà è÷øàèùòâ © êéæ èàä ¨ ïéà ïãéà òìà© ñéåà ïôåø ,äùøt øòã ïåô óåñ íééá .èòá ."÷æçúðå ÷æç ÷æç" :ìäåù ויח י- קוואל ַ דער פרשה
åáø÷éå" (à ,á à"î) øéî ïòðéôòâ äøèôä øòã ïéà êéåà ,'åâå øîàì åðá äîìùì åðáì àø÷éå 'åâå ãåã éîé åö èâàæòâ ¨ èàä ¨ ãåã ."åéëøãá úëìì ùéàì úééäå ú÷æçå ïééâ åö ,ùèðòî à© ïééæ ïåà ï÷øàèù © êéæ èñìàæ ¨ åã ,äîìù .øòôòùàá © íòã ïåô ïâòåå éã ïéà èàä ¨ ,ì"öæ äîìù éëãøî 'ø ÷"äøä ,éáø øòðàéàá © ¨ øòã æéà ,ïùéðòòùòâ òìà© éã ééá æà© ,íòã óéåà èâàæòâ ¨ ïâòìòâ æéà á÷òé :èéøè ïééà èéî øàð ¨ ïòååòâ ÷åæéç øòã - "äèîä ìò áùéå ìàøùé ÷æçúéå" øòáਠ,èòá ï'ôéåà èöòæòâôéåà êéæ èàä ¨ øò ïåà ,è÷øàèùòâ © êéæ èàä ¨ á÷òé .èéøè à© êéåà æéà - "÷æçúðå ÷æç ÷æç" .èòá ï'ôéåà èàä ¨ ïòî ïåà ,ïòðòééì íééá ïñòæòâ íìåò øòã æéà øòäéøô æéà ."÷æçúðå ÷æç ÷æç" :ïôåøòâñéåà ïåà èìòèùòâôéåà êéæ æà© ,èìééöøòã èøòåå äøèôä éã ïéà ...èéøè ïééà êéåà ñò íäéà èàä ¨ ãåã øòáਠ,ïòðàèùòâ © æéà êìîä äîìù ,êéæ ÷øàèù © ,"åéëøãá úëìì ùéàì úééäå ú÷æçå" èâàæòâ ¨ .ïééâ åö ïਠáééä ïåà èäòæ ïéðò òáìòæ ñàã ¨ æà© ,èâàæ ¨ "ìàåîù éøáã" øòã êàð ¨ èëàð © òãòé ïਠèãðéö'î ñàåå ¨ ,äëåðç ééá ïòî ïãòé ."êìåäå óéñåî" ,ìèëòì ïééà êàð ¨ ïåà ,ìèëòì ïééà .êòìñéáåö "èéøè" à© êàð ¨ ïòî èëàî © âàè ¨
נאמען פון זיין רבי'ן דער ווילנער ָ "‡( איןÔÓÈÒ) " הגאון רבי חיים וואלאזינער זצ"ל ברענגט אין ספר "כתר ראש.א אז,""עקשען יצליח ֶ ֶ , קען מען זאגן בדרך צחות ומליצה." "העקשן יצליח:געזאגט ָ האט ָ ַאז דער גאון,גאון זצ"ל ... קען מען מצליח זיין,מ'מאכט "עקשען" קעגן דעם יצר הרע איז,(ÂË ,‚Ï ‰ÈÚ˘È) "האבן גערעדט וועגן דעם ענין פון "עוצם עיניו מראות ברע ָ ווען מיר,ביי איינעם פון די שיעורים אזא מעשה ַ ַ געהאט ַ האט ָ ַאז ער, און דערציילט, הרה"ח ר' ברוך מאיר ווייסבערגער ע"ה,צוגעקומען צו מיר ַא איד https://telegram.me/Publications_MM
קוואל -ויחי ַ דער פרשה
ïùéãéà à© èâòøôòâ ìäàîà ¨ © èàä ¨ ò"éæ àéðúä ìòá øòã úåðåøà èéî ïòî èîòð äîçìî à© ééá ,øòðìòæ èùéð ïòîå÷ ïèàãìàñ © ¨ éã ïåô èðòöàøt 50 ìééåå ,ì"çø ïåà ïèàãìàñ © ¨ éã ïòâðéæ ïâòååèñòãðåô ïåà ,íééäà© ÷éøåö èàä ¨ .èéé÷øàèù © à© èéî äîçìî øòã ïéà ñéåøà© ïòééâ :èâàæòâ ¨ àéðúä ìòá øòã
á
ïåçöðä úååàú éã æéà ,àðåù íòã óéåà èñéù ïåà èðàøô ¨ íåö ïìéåå øòã - íééçä ïåöø øòã éåå øòî ,÷øàèù © ©éåæà àæà © © ùèðòî ïéà ïééøà© èâðòøá ïåçöðä úååàú éã !ïáòì .èåè'î ñàåå ¨ èùéð åìéôà© èëàøè'î © "æà© ,"úåøëéù éã æéà ñàã ¨ æà© ,èâàæòâ ¨ ì"öæ àéðúä ìòá øòã èàä ¨ íãà æéâøé íìåòì" (.ä úåëøá) àøîâ øòã ïåô äðååë äååàú à© ïáàä ¨ ìàæ ¨ ùèðòî øòã ,"òøä øöé ìò áåèä øöé ïåçöðä úååàú éã ìééåå ,òøä øöé íòã ïâéæàá © åö ,ïåçöð ïåô úîçìî ïééæ ïéà äçìöä ïáàä ¨ åö ïôìòäñéåøà© íäéà èòåå á .øöéä
ùèðòî à© ïòåå èäòæ'î éåå ,ïáòì êàã ¨ ìéåå ùèðòî øòã÷èðåæòâ ïøòåå åö úåìåòt òìà© øò èåè å"ç ÷ðàø © æéà ,äîçìî ïéà èééâ øéà ïòåå ,àã ¨ ïåà ,ïáòì ìéåå øò ìééåå èùéð èîå÷'î æà© èðòöàøt ¨ âéöôåô óéåà ùèàë ¨ øéà èñééåå ñéåøà© èééâ'î ïåà (ì"çø úåðåøà êàã )¨ èâàøè'î ¨ âéãòáòì ÷éøåö éã æéà ñàåå ¨ æéà ?ïáòì èùéð ïòã øéà èìéåå .äîçìî ïéà ?ïèìàä © äîçìî ïééâñéåøà© íééá äçîù òñéåøâ
דארט ווי עס זעהט אויס סתימה ,איז ויחי יעקב -דוקא ָ ויחי יעקב
ñò æà© ,àéðúä ìòá íòã èøòôèðòòâ øòðìòæ øòã èàä ¨ ï'ôéåà èééèù øò ïòåå æà© ,ùèðòî ïåô òáè éã æéà
ïåô øòèøòåå éã ïéà äðååë éã ïééèùøàô © ïôøàã © øéî úùøt) äùøt éã æéà ñàååøàô © 'åâå á÷òé éçéå" ,é"ùø
מיט כ"ק אאמו"ר מלעלוב זצ"ל וואס איז אויך געווען ביי די מעשה. איד ָ האט אויטאבוס פון בני ברק קיין תל אביב ,וואו ער ָ ָ טאג מיט'ן פאהרן יעדן ָ האט ער מיר דערציילטַ ,אז ער פלעגט ָ ָ פאהרן צו די ישיבה טאטע זצ"ל אויך ָ אויטאבוס פלעגט מיין ַ ָ "ארטיק" )"‡ ,("Ìȯ˜-ÊÈÈאון אויפ'ן פאבריק פון ַ געהאט ַא ַ ַ געהאט אין תל אביב. ַ האט אין יענע צייטן פאטער ,אא"ז הרה"ק מלעלוב זצ"לָ , וואס זיין ָ ָ שטארק נישט בצניעות ,און אאמו"ר ַ וואס איז געווען ָאנגעטוהן אויטאבוס ַארויפגעקומען ַא פרוי ָ ָ אמאהל איז אויפ'ן ַ ָ געזאגט: ָ האנט פון ר' ברוך מאיר ,און איהם אנגעכאïט די ַ ַ טאטע ָ האט מיין ַ האט אויפגעטרייסעלט .דאן ָ זצ"ל ָ אויטאבוס! - ָ פאהרן מיט ַאן פארקויפן דעם לעצטן שטיקל ברויט ,אבער מער וועל איך נישט ָ ברוך! איך וועל ַבאס. אראïגעלאפן פונעם ָ ָ און ער איז ַ ָ אויטאבוס ,און ָ )‡ („ Ș ÒÏאויף דעם דעמאלס « ָ ָ העלמאן שי'ָ , ַ ָ געפאהרן וואס איז אויך דא זיצט ידידינו הרב ר' אהרן האט געשריגן ַאז ער טאטע ז"ל ָ דעמאלס די מורא'דיגע מחזה ,ווי מיין ַ ָ געזאגטַ ,אז ער געדענקט זינט ָ האט מיר ער ָ אראïגעלאפן פונעם ָ אויטאבוס ,און איז ַ ָ ָ פארן מיט'ן דאס לעצטע שטיקל ברויט ָאבער ער וועט נישט ָ פארקויפן ָ וועט ַ „.("!ÍÈÊ Ë¯ÈÙ „ȇ ‡« È ˜Â˜ ‡« ·È‚" :ÒxÓÚ » ‚Ë‚‡ÊÚ » ̉ȇ ˇ‰ » ,Ô‡ÓÏÚ‰ « ‰˘Ó '¯ Á"‰¯‰ ,¯Úˇ٠אויטאבוס» ÔÈÈÊ) . ָ געזאגטַ ,אז זיי געדענקען ָ האבן דערציילט די מעשה ביי די לוי' ,און ביי די שבעה זענען מענטשן געקומען און מיר ָ מאהל מיט ַא "אïרעדן" אויף אאמו"ר זצ"ל ַאז ער קומט יעדעס ָ נאך יענע צייטן פון תל-אביב ,ווען מ'פלעגט זיך ָ ָ ‡˙È ˜„ˆ‰ ˙È ·¯‰ ÚÓ‡Ó ÔÈÈÓ Íȇ Ô‡ - Ï"ˆÊ ¯"ÂÓ‡‡ ÈÂÂ Í געהאט גענוג ברויט אין שטוב )» ˜ Ú„Ú‚'Î ַ האט נישט כאטש ער ָ טעקסי!ָ ... געזאגט, ָ האבן ˆָ .(·È·‡-Ï˙ ÔÈȘ Ô¯‡Ù ˆ ÔË‡Ë Ô'¯‡Ù ÈÒ˜ÚË ‡« Ûȇ ÔÚÓÚ Âˆ ÚÓ‡ÊÂאבער זיי ָ « ‡,ÍÚÏ„ÚÏÙÈ˘ ÚÏ ‡¯« ÔÂÙ ËÏÚ‚ ÔÚÓÚ ÒÈ « Ë‚ÚÏÙ - ‰"Ú פארשטייען זיי שוין ַאלעס... ַאז יעצט ַ בארדָ ,אבער ער איז געווען זעהר ַאן געטראגן ַא ָ ָ האט נישט ענגלאנדָ , ַ ב .הר"ר אברהם שרייבער ז"ל פון האבן זיינע קינדער )¯Ú¯Ú‚ ÔÚÂÂÚ‚ ÔÚ ÚÊ ÚÎÏÚ געווארן נישט געזונטָ , ָ ָאïגעהיטענער איד .ווען ר' אברהם שרייבער איז געזאגט: ָ האט דער "בית ישראל" פאר'ן גערער רבי'ן ,הרה"ק בעל "בית ישראל" זצ"לָ . (ÌÈ„ÈÒÁאיהם מזכיר געווען ַ ïראווען מופתים!... ַ דאס מויל ,קען ַאליין וואס היט זיינע אויגן און ָ ַא איד ָגעווארן. ָ דעמאלס ַארויסגעדרייט פון זיין מחלה און ער איז ב"ה געזונט ָ האט ר' אברהם שרייבער זיך למעשהָ , געזאגט: ָ יאנקעלע זצ"ל, ïשעווארסקער רבי ,הרה"ק רבי ַ ָ האט דער שïעטערָ , )„"È ‡ÏÂÏȉ„ ‡ÓÂÈ
https://telegram.me/Publications_MM
דא זיצט נאך ַא יאהרן צוריק ,און צוגעגעבןַ ,אז ָ ,(˙·Ëמיט צענדליגער ָ
ויחי- קוואל ַ דער פרשה
â
,åã êéåà ,íã'à øù'ð äéø'à øå'ù ïòðòæ äáëøîä éìâø éã òùô" áéìåö ?ñàååøàô ¨ © åèñééåå .äáëøî éã ïåô èæéá ,óñåé øàôøòã © øàð ¨ æéà ñàã ¨ - "êåìîâ äòø éë íúàèçå êéçà òðééã ïåô øàð ¨ .èôéå÷øàô © êéã ïáàä ¨ øéî ìééåå .ïøàååòâ ¨ ïáéåäøòã åèæéá éåæà ,ïèéé÷âéøòååù é"äìà ïòååòâ èìàåå ¨ ,éåæà© ïòååòâ èùéð èìàåå ¨ ñò áéåà àîå'é éà'ä åà'ì é'à úåáéú éùàø æéà ñàåå ¨ - ê"éáà øéî ñàåå ¨ âàè ¨ øòã èùéð ïòåå .à÷åù'á àëé'à óñå'é äî'ë à© ïòååòâ ïèìàåå ¨ ,èëòð÷ à© øàô © èôéå÷øàô © êéã ïáàä ¨ ïáàä ¨ øéî ñàåå ¨ íòã ïåô øàð ¨ .ñàâ © éã óéåà "ñ'óñåé" êàñ © èñàä ¨ åã ñàåå ¨ úåøö òøòãðà© òìà© éã ïåà ,èôéå÷øàô © êéã èàä ¨ ñàã ¨ ,øôéèåt úùà ééá ïåéñð øòã éåå éåæà© ,ïèéìòâ æéà ïåéñð øòðòé êéåà ,ïñéåå åèñìàæ ¨ .èëàîòâ © ñéåøâ êéã ïéà ïåà .èôéå÷øàô © êéã ïáàä ¨ øéî ñàåå ¨ íòã ïåô ïäòùòâ èæéá åã æà© ,êë éãë ãò ,ñéåøâ ïøàååòâ ¨ åèæéá úåëæ íòã .äáëøîä éìâø éã ïåô ïøàååòâ ¨ íäéáà úî éë óñåé éçà åàøéå" (èé-æè ,ð) ÷åñt ï'ôéåà ìë úà åðì áéùé áùäå óñåé åðîèùé åì åøîàéå ïáàä óñåé ïåô øòãéøá éã ïòåå ,"åúåà åðìîâ øùà äòøä ééæ ïáàä ,ïøàååòâ øèôð æéà øòèàô øòééæ æà ïäòæòâ èòåå øò ïåà ïáàä èðééô æðåà óñåé èòåå øùôà èâàæòâ íäéà ïáàä øéî ñàåå ñèëòìù éã ïäåè÷éøåö æðåà åì ,íéùøôî ùé" :"íéøåèä ìòá" øòã èâàæ ¨ .ïäåèòâ àìå åáìá óñåé åðîèùé éàååìä ,øîåìë ,óñåé åðîèùé ìë åðì áéùé åðì úåùòì õôç íàå ,äùòî åðì äùòé êìî äùòðù åì åðîøâ ,åì åðéùò äî éë ,åäåðìîâù äòøä ïë ,íéøöîá êìî äùòðå øáãä ìâìâúð åäåðøëîù úîçî õøàä © ïéà ïáàä ¨ èðééô æðåà óñåé èòåå éàååìä ."åðì äùòé æðåà àé ¨ øò ìéåå áéåà ïåà ,æðåà ïâò÷ ïäåè èùéðøàâ ¨ ïåà øéî ñàåå ¨ ñèëòìù ñàã ¨ ïäåè æðåà øò ìàæ ¨ ,ïäåè ñòtò øàð ¨ (úîàá) êàã ¨ íäéà ïáàä ¨ øéî .ïäåèòâ íäéà ïáàä ¨
ïøàååòâ ¨ øèôð æéà åðéáà á÷òé ãìàáéåå © øàð ¨ ,äîåúñ à© (éçéå ïåô øòöøòä éã ïåà ïâéåà éã ïøàååòâ ¨ èìò÷ðéèøàô © æéà ."ãåáòùä úøö ïåô ìàøùé ììë ì"öæ ïéìáåìî ïäëä ÷åãö éáø ÷"äøä èâàæ ¨ ïééæ óøàã © úåéùøt ïùéååö êéìðòååòâ ,(ïúùøt ùéø øòèøòåå ééøã ïåô øåòéù à© æéà ñàã ¨ ñàåå ¨ ,äîéúñ à© ïùéååö øòáਠ,äùøt òøòãðà© éã ïåà äùøt ïééà ïùéååö ÷ñôä øòâéãééì à© àèùéð ¨ æéà ,éçéå ïåà ùâéå úåéùøt éã òâéãééì éã ïééæ óøàã © ñò åàåå àã ¨ ìééåå .øòèøòåå ééøã ïåô ,÷åãö éáø èâàæ ¨ ."á÷òé éçéå" äøåú éã èøàã ¨ èâàæ ¨ ,èøਠåæ äùøô äîì" ,úåéù÷ âéãðòèù ïâòøô ïùèðòî ?ïèééæ òìà© ïåô "íåúñ" êéà ïéá ñàååøàô ¨ © ,"äîåúñ ?èééö òøòååù òìò÷ðåè àæà © © êøåã êéà ééâ ñàååøàô ¨ © èäòæ ñò åàåå èøàã ¨ æà© ,ò÷àè © æéà úîà øòã øòáਠéçéå" úîàá æéà ,"äîåúñ" æéà'ñ æà ïâéåà òðééã ïéà ñéåà .åèñáòì èøàã ¨ - "á÷òé ,"÷éãö éøô")
äøåú éã èìééöøòã ,äùøt øòâéèðééä øòã ïåô óåñ íééá øàô © ïâàæ ¨ çéìù à© è÷éùòâ ïáàä ¨ øòãéøá éã æà© äòø éë íúàèçå êéçà òùô àð àù" (æé ,ð) ÷éãöä óñåé èñìàæ ¨ ."êéáà é"äìà éãáò òùôì àð àù äúòå ,êåìîâ øéã ïáàä ¨ ééæ ñàåå ¨ øòãéøá òðééã ïåô ãðéæ íòã ïééæ ìçåî íòã ïééæ ìçåî åèñìàæ ¨ èöòé ïåà ,ñèëòìù ïäåèòâ .øòôòùàá © ñ'øòèàô ¨ ïééã ïåô èëòð÷ éã ïåô ïëòøáøàô © ÷"äøäì ìàéøà úîåç ÷"äôñá ë"ëå) èùèééèòâ íé÷éãö éùàø æéà à"ð à"ù ,(ì"öæ áåðéùò÷î áééì 'éøà éáø
ïáàä ¨
øäéô éã ïòðòæ ééæ ñàåå ¨ ,íã'à øù'ð äéø'à øå'ù úåáéú ,óñåé óéåà æîøî æéà "øåù" .äðåéìòä äáëøî éã ïåô ñéô êéåà ïåà ,"øåù åø÷ò íðåöøáå" (å ,èî) èâàæ ¨ ÷åñt øòã éåå øãä åøåù øåëá" (æé ,âì íéøáã) óñåé ééá ÷åñt øòã èâàæ ¨ æà© ,óñåé øàô © ïééæ æîøî èìàååòâ ¨ ïáàä ¨ øòãéøá éã ."åì
!גאנצן 'סוד' פון רבי'סטווא ַ אויסגעזאגט דעם ָ האט ָ דער גערער רביוואס היט די ָ ַאז דער,"האט אויפגעדעקט פאר ַאלעמען דעם "סוד ָ ַאז דער גערער רבי,זאגן ָ האט געמיינט צו ָ ער ."! "כולנו אדמורי"ם.ראווען מופתיםï ַ קען ַאליין,'טאר נישט ָ דאס מויל נישט צו רעדן און קוקן וואו מ ָ אויגן און ,געזאגט ָ האט ער ָ ,לאנדאן ָ ָ ווען הרה"ק רבי יהודא'לע דזיקוב'ער זצ"ל איז בערוב ימיו געקומען וואוינען אין בארד לכבוד ָ גאלט זיך די ָ נאר כדי צו זעהן ווי ר' אברהם שרייבער ָ ,ענגלאנד ַ וואלט נישט געקומען קיין ָ "אויב איך ."! דיינו,שבת ÔÈÈ„ Êȇ ‡ÂÂ" ˯‡„ » ̉ȇ Ë‚Ú¯Ù'Ó Ô‡ ,„¯‡· » ‡ « Ô‡ » „ȇ ‡ « ÏÓȉ Ôȇ Ûȯ‡ « ËÓ˜ w‡Ó‡ » « ʇ « ,Ë‚‡ÊÚ‚ » ˇ‰ » ,ÌÈ ‡ÏÒ » ÔÂÙ Ï"ˆÊ ̉¯·‡ ˙È·" ¯Ú„ ,·‚‡)
.(...'!?„ȇ
ÔÈÈ„ Êȇ ‡ÂÂ' ,"„¯‡·" » È„ Ë‚Ú¯Ù'Ó Ô‡ ,„¯‡· » ‡ « ËÈÓ „ȇ ‡ « Ûȯ‡ « ËÓ˜ w‡Ó‡ » « ¯Ú·‡ » ."?„¯‡· » https://telegram.me/Publications_MM
ã
ויחי- קוואל ַ דער פרשה
òèééåå ïäòæ éæ ïò÷ ïâéåà òøéà èéî øòáਠ,ïééì÷ øäòæ æéà ñàã ¨ .ï÷å÷ "óè" ïåô ùèééè øòã æéà íòã èåì ,íé÷çøî ,äñðøt ïáàä ¨ èñòåå åã - "íçì" ,÷åñt ïåô äðååë éã æéà ïééã åö ï÷å÷ôéåøà© èñòåå åã ìéôéåå èéåì - "óèä éôì" .ìîéä ïéà ïèàè © óéåà ìñéáà© ,íòã èéåì èâàæ ¨ ïééìà© "ìàøùé éøáã" øòã ,åòîùîë øòãðé÷ ïòî èðééî "óè" ,ïôåà ïøòãðà© ïà© êáäé 'ä ìò êìùä" (âë ,äð íéìäú) èâàæ ¨ ÷åñô øòã ìééåå ïâøàæ ¨ åö èùéð èñééåå ãðé÷ à© éåå è÷ðåt ,"êìëìëé àåäå ïåçèá ïöðàâ © ïééæ óéåøà© èôøàåå © øò øàð ¨ ,äñðøt ïééæ ïâòåå åö ïáòâ íäéà ïìòåå ééæ æà© ,øòèåî ïåà øòèàô ¨ ïééæ óéåà åèñìàæ ¨ éåæà© ,úåðåáùç òðòâééà íåù ïéé÷ ïਠ,ïñò ïåà ,âðåðòôàä ¨ ïééã ïòèùøòáéåà íòã óéåà ïôøàååôéåøà © © ìëìëéå" :÷åñt øòã èâàæ ¨ ñàã ¨ .ïæéétù êéã èòåå øò èéåì ,"óèä éôì íçì" æéà ,ïééæ òétùî ïåô äãî éã ,"óñåé íòã óéåà êéæ ïæàìøàô ¨ © ééæ éåå èéåì ,êéæ ïøéô øòãðé÷ éã éåå .ééæ øò èéâ äñðøô ìéô éåæà© ,ïòèùøòáéåà øéî ñàåå ¨ ïùèééè ïòî ïò÷ ,øòèøòåå òâéæàã ¨ éã èéåì ÷åùá øáò" :"ãéñç ùéà" ïéà ÷"áù éàöåî ïâàæ ¨ èàä ¨ ãéñç øòã ."åúàø÷ì àéáðä åäéìà äðäå åúøáñá ,÷øàî © ï'ôéåà ïòìãðàä © ïòâðàâòâ © øò æéà ,äñðøt èëåæòâ ïòðéãøàô © èòåå øò æà© ,"úåøáñ" òðééæ èéî - "åúøáñá" äðäå" ,'åëå ,ïôåà àæà © © óéåà ,ïôåà àæà © © óéåà èìòâ íäéà ïòî èàä ¨ ìééååøòã - "åúàø÷ì àéáðä åäéìà ïåô ïòîå÷òâ øàâ ¨ æéà èìòâ ñàã ¨ æà© ,ìîéä ïåô ïæéååòâ â . øå÷î ïøòãðà© ïà©
à© ïøòåå ìàæ ¨ øò æà© ïòååòâ íøåâ ïáàä ¨ øéî ,ñèåâ ïäåèòâ øò æéà èôéå÷øàô © íäéà ïáàä ¨ øéî ìééåå øàôøòã © ,âéðò÷ ñàã ¨ ïäåè æðåà èéî øò ìàæ ¨ ,íéøöî ïéà âéðò÷ à© ïøàååòâ ¨ èòåå íòã ïåô ñàåå ¨ ñ'èëòìù ïäåè æðåà ,òáìòæ .äçìöä òèñòøâ øòæðåà ïòîå÷ñéåøà© òâéãðòîå÷ éã ïéà ÷åñt ï'ôéåà èâàæ ¨ "ø÷é éìë" øòã øùà íéøöî ìò ùãç êìî í÷éå" (ç ,à úåîù) äùøô éã ïåô èðøòìòâ èùéð êéæ èàä ¨ äòøt ."óñåé úà òãé àì êéæ ïáàä ¨ øòãéøá éã ìéôéåå ñàåå ,óñåé úøéëî ïåô äùòî ïøéìøàô © ïëàî © åö íäéà çë ïöðàâ © ï'èéî ïòååòâ ìãúùî úåáùçî òøòééæ òìà© ïáàä ,úåîåìç òðééæ ïëàî © ìèá ïåà èìàååòâ ¨ èàä ¨ øòèùøòáéåà øòã ìééåå ,ïôìàäòâ ¨ èùéð "íìåòì íå÷é åðé÷ìà øáãå" ,ï'óñåé ïëàî © ñéåøâ ïâò÷ ïäåè èìàååòâ ¨ äòøt èàä ¨ òáìòæ ñàã ¨ .(ç ,î äéòùé) òìà© ïåà ,"äáøé ïë" èâàæòâ ¨ èàä ¨ øò ñàåå ¨ ,'ä ïåöø íòã ïôìàäòâ ¨ èùéð ïáàä ¨ ,"äáøé ïô" ïåô úåáùçî òðééæ æéà øò ñàåå ¨ ñàã ¨ ïåà ,ïãéà éã ïäåè åö ñèëòìù äîé÷ éã ïòååòâ æéà à÷ééã ñàã ,ïãéà óéåà ïòðàèùòâôéåà © .ïãéà éã ïåô פרנסה אין זכות פון בטחון אין- השלך על ה' יהבך דער באשעפער
øòã ïéà ÷åñt ï'ôéåà èâàæ ¨ "ìàøùé éøáã" øòã úà óñåé ìëìëéå" (áé ,æî úéùàøá) äøãñ øòâéãøòéøô ïåô èâðòøá øò ."óèä éôì íçì åéáà úéá ìë úàå åéáà èàä ¨ øò æà© ,ò"éæ øòøéîæå÷ ò'ìà÷æçé éáø ÷"äøä ,ïãééæ ïééæ ïâàæ ¨ ì"æç éã éåå èéåì ,"óèä éôì íçì" èùèééèòâ ò÷ùèà÷ © éã ."éôééèéî éäåðéòå àæååà øá ìéôù" (:ãé äìéâî)
סאך גבירים ַ אין ַא געוויסע תקופה ווען ַא.נאמען ר' דונ"ש ָ האט געוואוינט ַאן עושר מיט'ן ָ שטאט טעלז ָ אין דער.ג .פארבלייבן מיט זיין עשירות ַ נאך ַאלץ ָ איז ר' דונש,פארמעגענס ַ פארלוירן זייערע ַ האבן ָ רוסלאנד ַ אין ווען.פאר זייערע ישיבות ַ נאך געלט ָ און די ראשי ישיבות פלעגן קומען צו איהם,ער איז געווען ַא בעל צדקה זאל ַארויסנעמען ָ ער,("˙ÙÒÎ") האט ער איהם געשיקט גלייך צום סעי"ף ָ ,נאווארדאקער איז געווען ביי ר' דונש ַ ַ ַ דער .דארף ַ דארט וויפיל געלט ער ָ פון ער האט.האט גערעדט צו ר' דונש מיט גרויס כבוד ָ און ער,דערנאך איז ַאריינגעקומען ַאן ַאנדערער ראש ישיבה ָ האט ר' דונש געגעבן ָ , ָאבער, למעשה. וכדומה,זאל זיך זעצן פריהער ָ ער,זאל ַאריינגיין פריהער ָ ,געזאגט צו ר' דונש געהאט חלישות ַ האט ָ ַאז יענער ראש ישיבה,פארשטענדליךַ זעלבסט.גאר ַא קליינע נדבה ָ פאר יענעם ראש ישיבה ַ האט ער געהייסן צוגיין ַאליין צום סעי"ף ָ נאווארדאקער ָ ַ ַ פאר'ן ַ פארוואס ָ ַ ,האט איהם געפרעגט ָ און ער,הדעת דערפון דאך נישט ָ "מיין צוועק איז,האט צוגעגעבן ָ ער.האט ער געגעבן ַא קליינע נדבה ָ און איהם,וואס ער וויל ָ און נעמען ."!?קלענער ווי זיין צוועק :האט ר' דונש געענטפערט ָ https://telegram.me/Publications_MM
ä
ויחי- קוואל ַ דער פרשה
ïééæ èéî êéæ èééøô øò ïåà çéìöî æéà ñàåå ¨ ïàîéøà © ¨ ïà© ,çéìöî éåæà© èùéð æéà ñàåå ¨ øùåò ïà© ,èøò÷øàô © ïåà ,÷ìç .ñòìà© èåè øòèùøòáéåà øòã ìééåå ÷åñt íòã èùèééèòâ èàä ¨ ì"öæ ïåàâ øòðìéåå øòã ,"íäé÷ìà àð äéà íéåâä åøîàé äîì" (á ,åè÷ íéìäú) "àð" æà© (úåîù úùøô) èáééøù "àøæò ïáà" øòã éåå èéåì øòã øòáਠ,ïèòá ùèééè æéà àð æà© ïòñééåå øéî] ,ïéåù èðééî óéåà ùèééè à© àã ¨ æéà ñò éåå éåæà© ,ïéåù àð èùèééè àøæà ïáà ïèòá øéî æà© ,"àð äòéùåä 'ä àðà" (äë ,çé÷ íéìäú) ÷åñt øòã .[ïôìòä ïéåù æðåà ìàæ ¨ øò ,ïòèùøòáéåà íòã
:÷åñt ïåô äðååë éã æéà ñàã ¨ æà© ,ïåàâ øòðìéåå øòã èâàæ ¨ ,ïâàæ ¨ íéåâ éã ïìàæ ¨ ñàååøàô ¨ © ,"íéåâä åøîàé äîì" íòã ïäòæ åö "ïéåù" èëåæ øò ìééåå ,íäé÷ìà "àð" äéà øòã èöòé èäòæ øò áéåà øàð ¨ èáééìâ éåâ à© .øòôòùàá © ,èëòìù èöòé æéà íäéà øàô © áéåà øòáਠ,øòôòùàá © è÷å÷ ãéà à© ë"àùî .øòôòùàá © íòã èùéð øò èäòæ èøéô ò"ùáø øòã éåå ,íåøà© ïåà íåøà© ãìéá òöðàâ © øòã íéùåç ïééà ïåô æà© ,àã ¨ ãåîéì øòã éåå éåæà© ,èìòåå øòã .êòì÷éðééà ïåà øòãðå÷ 64,4000 ïòîå÷òâñéåøà© æéà
האפט ַא איד ָ און יעדן מצב- 'לישועתך קויתי ה צום אויבערשטען
éã åö ä"ò åðéáà á÷òé ïåô úåëøá éã ééá ïòðéôòâ øéî íäéà ïåà ,ïã ïòùèðåàååòâ èàä ¨ øò æà© ,íéèáù ,äòåùé ïééã óéåà ,"'ä éúéå÷ êúòåùéì" (ç ,èî) èâàæòâ ¨ øòã æéà äëøá àøàô © © ñàåå ¨ .øòôòùàá © øéã åö êéà óàä ¨ ?"'ä éúéå÷ êúòåùéì" ÷åñt øòâéæàã ¨ ùøãî øòã ,(ñçðô úùøô) ì"öæ "íééç õôç" øòã èâàæ ¨ øàð ¨ áàä ¨ êéà ,á÷òé åö èâàæòâ ¨ èàä ¨ ïã æà© èâàæ ¨ èéî ,(.âé äèåñ ïééò) íåèù ïåà áéåè æéà øò ñàåå ¨ ,ïäåæ ïééà á÷òé íäéà èàä ¨ ?ïùèðòá èöòé êéî åèñòåå ñàåå ¨ âðåðòôàä ¨ ïééã èùéð øéìøàô © ,"'ä éúéå÷ êúòåùéì" ,èâàæòâ ¨ !øòôòùàá © íåö
הארץ ַ דער כח פון ַא תפילה מיט- בצלותי ובבעותי
íé÷åñt éã ïéà ïòäòæ øéî ,óåñ øòã ïòååòâ æéà ñàåå ¨ ïéîéðá éðá äìà" (áî-àî ,åë øáãîá) ñçðt úùøt ïéà ,úåàî ùùå óìà íéòáøàå äùîç íäéãå÷ôå ,íúåçôùîì òáøàå óìà íéùùå íéòáøà ,íúåçôùîì ïã éðá äìà ééæ ïåô ïåà ,øòãðé÷ ïäòö èàäòâ © èàä ¨ ïéîéðá ."úåàî - ïã ïåô øòáਠ,êòì÷éðééà 54,600 ïòîå÷òâñéåøà© ïòðòæ æéà - øòîåèù-øòáéåè à© ,ãéçé ïá ïééà èàäòâ © èàä ¨ ñàåå ¨ !64,400 ,êòì÷éðééà øòî êàñ © à© ïòîå÷òâñéåøà©
øùà" (áë ,çî) äøãñ øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt ï'ôéåà øòã èâàæ ¨ ,"éúù÷áå éáøçá éøåîàä ãéî éúç÷ì èéî ïòîåðòâ êéà áàä ¨ íëù ."éúåòááå éúåìöá" íåâøú æéà ,ãøòååù à© åö äìôú ïåô ïåéîã øòã .úåìôú òðééî
øòèùøòáéåà øòã ïòîòåå øòã æà© ,øéî ïòäòæ íòã ïåô ïáàä ¨ ìàæ ¨ øò ïôìòä íäéà øò ïò÷ ,ïôìòä ìéåå ïäòö ïåô èàä ¨ øòèééååö à© éåå øòî ,ïäåæ ïééà ïåô äçìöä ïôòøè ïò÷'î ,ñðòâòîøàô © èéî æéà òáìòæ ñàã ¨ .øòãðé÷
האב איך געזעהן אויף אייערע ָ ווען איר זענט ַאריינגעקומען,נאווארדאקער איז ָ ַ ַ דער חילוק צווישן אייך און דעםהאט ָ און ווען איר, און ַאזוי ווייטער,וצט די שיךïהאט גע ָ איר,וואך צייט ָ רעסט ַאïהאט עס גע ָ ַאז איר,קליידער וואס בין ָ , נו.פארלאזט זיך ַאלץ אויף מיר ָ ַ פארשטאנען ַאז איר ַ ַ האב איך ָ ,דא ָ מיך ַאזוי מכבד געווען ביים ַאריינקומען האב ָ דערפאר ווייל איך ַ נאר ָ זענט איר מיך מכבד,זאלט מיך ַאזוי מכבד זיין?! אלא מאי ָ ַאז איר, ַא תלמיד חכם,איך ...!האלטן ביי זיך ַ וויל איך עס,טאקע ַאזוי חשוב ַ אויב געלט איז, נו.געלט און ַא צעקנייטשטן,עלושïקא ַ לאשעטןï ָ ווען ער איז ַאריינגעקומען מיט זיין צע, ָאבער,נאווארדאקער ָ ַ ַ דער און ווען ער,("ÌÈÁÈˢ") עטןïטא ַ ארויפגעטראטן אויף מיינע ָ ַ האט ער ָ און ַאזוי,בלאטע אויף די שיך ָ און מיט,כאלאט ַ ַ ?וואס וועט זיין תכלית ָ , דונש'ל, "דונש'ל,געזאגט ָ נאר ָ ,האט ער זיך נישט גע'חנפ'עט צו מיר ָ ,איז צוגעקומען צו מיר וואס וועט ָ !וואס וועט זיין? כי לא במותו יקח הכל ָ ?ווידעראמאהל געלט ָ ַ און,אמאל געלט ָ ַ נאך ָ און, און געלט,געלט ."!?זיין דער סוף מיט דיר "עטיטï"א ַ גאנצער ַ פארגאנגען דער ַ ַ איז מיר,נאווארדאקער ָ ַ ַ דאזיגע ווערטער פונעם ָ האב געהערט די ָ ווען איך..."דערפאר געשיקט גלייך צום "סעיף ַ האב איהם ָ און איך,פארמעגן ַ צו מיין מ'דארף געדענקען ַ ַאז,נאר צו לערנען דערפון ַא לימוד ָ ,מאכן געלט ַ דא לערנען ווי צו ָ ַאוודאי קומען מיר נישט .באשעפער ַ פארמעגן איז פונעם ַ גאנצער ַ דער.ַאז ַאלעס קומט פון דעם אויבערשטען https://telegram.me/Publications_MM
קוואל -ויחי ַ דער פרשה
ñò åàåå ùèðòî à© êøåã èééâ ñò áéåà ,ìùî êøã ìò øòã ïéà ãøòååù à© èéî ìòâðåé ïééì÷ à© åìéôà èééèù øòã ,æéà "øòñéù" øòã øòåå ÷åìéç ïéé÷ èùéð æéà ,èðàä © èéî æéà òáìòæ ñàã ¨ .å"ç ïøòåå ïëàèùòâ ¨ èòåå ùèðòî à© ïòåå .èðòååàã © ñò øòåå ÷åìéç ïéé÷ èùéð æéà'ñ ,äìôú óéåøà© äìôú ïééæ "èñéù" ,èðòååàã © - ãéà øòãòé - ãéà !ïòìîéä òèñëòä éã æéá íòã ì"öæ ïàétàì © © 'éìà éáø ïåàâä èâàæòâ ¨ èàä ©¨ éåæà ìëì ,åéàøå÷ ìëì 'ä áåø÷" (çé ,äî÷ íéìäú) ÷åñt øàö © øòùéñåø øòã ,ìùî êøã ìò ,"úîàá åäåàø÷é øùà øò èàä ¨ âàèñèøåáòâ ¨ ïééæ ïéà æà© èøéôòâ êéæ èàä ¨ ñòtò èàä ¨ ñàåå ¨ íòðééà ïãòé ïåô äù÷á éã èìéôøòã éã óéåà èãòøòâ èàä ¨ øòðòé áéåà øàð ¨ øòáਠ,ïèòáòâ øàö © øòã èàä ¨ êàøtù © øòãðà© ïéé÷ .êàøtù © òùéñåø ...ïòðàèùøàô © © èùéð
å
- "åéàøå÷ ìëì 'ä áåø÷" ,÷åñt ïåô äðååë éã æéà ñàã ¨ ñàåå ¨ ïùèðòî òìà© åö èðàð ¨ æéà øòèùøòáéåà øòã ,õøàä © ï'èéî ïòèùøòáéåà íòã èòá'î áéåà ,íäéà ïôåø øùà ìëì" - "êàøtù © ïééæ" óéåà íäéà åö ïòî èãòø ."úîàá åäåàø÷é ,"éúù÷áå éáøçá" ÷åñt ïéà àã ¨ æîåøî êéåà æéà ñàã ¨ äìôú ."éúåòááå éúåìöá" èâàæ ¨ íåâøú øòã ñàåå ¨ ,ïâéåá-ïåà-ìééô à© éåå è÷ðåt ,úù÷ à© åö ïëéìâòâ æéà .øòëòä ñò èäéìô ,êéæ åö ñò èäéö'î ïòî øòî ñàåå ¨ äìôú éã øòèðòð ñàåå ¨ ,äìôú èéî æéà òáìòæ ñàã ¨ ïòîåðòâðਠøòñòá ñò èøòåå ,õøàä © íòðòâééà íåö æéà ã . ïòèùøòáéåà íòã øàô © éàãë ìäàîà ¨ © êà𠩨 æéà ,äìôú ïâòåå èãòø'î æà ïãòø ïåô øåñéà ïñéåøâ íòã ïâòåå ïééæ åö øøåòî .ïòðòååàã © íééá
דארף זיך שטעלן צום פאר'ן גערער רבי'ן הרה"ק בעל "אמרי אמת" זצ"לַ ,אז ער ַ האט זיך מזכיר געווען ַ דַ .א בחור ָ קילא ָאדער ווייניגער, ָ מ'האט געוואויגן 35 ָ מיליטער .אין יענע צייט איז געווען איינגעפירט ביי די ַארמייַ ,אז אויב געווארן פון ַארמיי דינסט. ָ באפרייט אויטאמאטיש ַ ָ ַ איז מען האבן זיך געקענט ערלויבן וואס ָ פארמעגליכעָ , נאך ַאן עצה ïטור צו ווערן פון מיליטער-דינסט :די מער ַ ס'איז געווען ָ פאר דעם ווארט ַ אריינווארפן ַא גוט ָ ַ דאקטאר פלעגט שוין ַ ָ האבן ַאזוי געטוהן ,און דער ָ דאקטארָ , ָ אונטערצוקויפן דעם ָ געווארן. ָ באפרייט בחור )‡ ,('„Π‰ÏÂÁ ‡ Êȇ ¯Ú Êאון ַאזוי איז דער בחור ַ האט דער רבי איהם געפרעגט: פאר'ן "אמרי אמת"ָ , האט זיך מזכיר געווען ַ אלזא ,ווען יענער בחור ָ ַ ָ ˜.(‡ÏÈ » מאס? )35 האסט די ָ דו ָ˜.(‡ÏÈ » אז ניין35 È ¯ÚÓ Ë‚Ú ¯Ú) . האט דער בחור געענטפערטַ , ָ פרעגט דער רבי ווייטער: מאס? האסט די ָ דו ָהאט עס נישט. האט ער ווידער געענטפערטַ ,אז ניין .ער ָ ָ אמאהל געפרעגט די זעלבע נאך ַ ָ האט דער "אמרי אמת" איהם ָ מאהלָ , האט זיך מזכיר געווען צום דריטן ָ ווען ער ָ מאס". זעלבסט-פארשטענדליך -געענטפערט אז ניין ,ער האט נישט "די ָ ַ האט - פראגע ,און ער ָ ַ האט פארוואס ער ָ פארשטייענדיג דעם רבין'ס כוונהָ ַ , דער בחור איז ַארויס פון רבינ'ס צימער ַא צעטומלטער ,נישט ַ צוגעגאנגען צו הרה"ק רבי משה בצלאל זצ"ל ,דער ברודער ַ פראגע .איז ער ַ מאהל די זעלבע איהם איבערגעפרעגט דריי ָ האט איהם געפרעגט דריי פארוואס דער רבי ָ פון גערער רבי'ן ,און איהם געפרעגט אויב ער קען איהם אויפקלערן ַ ָ מאהל די זעלבע שאלה. ָ האט רבי משה בצלאל געענטפערט: ָ קילא. ָ מאס -די מדה פון ַא דיעטע ,אויף 35 האסט די ָ האט דער רבי דיך געפרעגט אויב דו ָ מאהל ָ דעם ערשטן ָ„‡˜ ,(¯‡Ëווען האסט די מעות"» » ÌÚ„ ÔÙȘˆ¯ÚË Â‡ ,ËÏÚ‚) ... האט דער רבי געמיינט צו פרעגן ,אויב "דו ָ מאהלָ , דאס צווייטע ָ ָ אמאהל נאך ַ ָ האט דער רבי ָ האסט נישט קיין געלטָ , האסט איהם געענטפערט אויף אויף די שאלה ַאז ניין ,דו ָ דו ָ זאל טאטן אין הימל ,ער ָ פאר דעם ַ האסטו טרערן ,מתïלל צו זיין בדמעות שליש ַ "האסטו דמעות"? ...צו ָ ָ געפרעגט: באפרייט ווערן פון מיליטער? זאלסט ַ דיר העלפן דו ָ https://telegram.me/Publications_MM
æ
ויחי- קוואל ַ דער פרשה
òøòååù à© ïਠêéæ èáééä ïøàååòâ ¨ ÷ìúñð æéà ä"ò åðéáà øòã æà© ïôéøâàá © ïáàä ¨ ééæ ïåà ,ìàøùé ììë øàô © äôå÷ú òøòééæ ïééæ òéðëî ïìàæ ¨ ééæ éãë øàôøòã © øàð ¨ èîå÷ úåìâ ééá èëàøèòâ © ééæ ïáàä ¨ ,ïòèùøòáéåà íòã øàô © øòöøòä êéæ øòñòá ïéåù êàã ¨ æéà ,äòðëäá ïééæ óøàã'î © áéåà ,êéæ éã åö òðëð ïééæ èùéð ïåà ÷éãöä óñåé øàô © ïééæ åö òéðëî åððä" óñåé åö èâàæòâ ¨ ãìàá © ééæ ïáàä ¨ øàôøòã © .íééøöî ,÷éãöä óñåé øàô © ïééæ òéðëî êéæ ïìéåå øéî ,"íéãáòì êì øéî ïìòåå íòã èéî ïåà ,òùøä äòøt øàô © èùéð ïåà .úåøö òìà© ïòîå÷tਠìëì ìåãâ ãåîéì äæå" :ñéåà èøéô "ìàåîùî íù" øòã åéìòî øéñé äæáå ,ú"éùä ïåöø úçú òðëäì ,ùéà ."úøçà äòðëäì êøèöé àìå úåéðòøåôä ìëå úåøöä ìë ìàæ ¨ øò ,ùèðòî ïãòé øàô © ãåîéì øòñéåøâ à© æéà ñàã ¨ íòã ïåô ïìéåå íòã øòèðåà âéðòèøòèðåà ïøòåå êéæ ïåô ïòîòðtàøà ¨ © øò èòåå íòã èéî ïåà ,ïòèùøòáéåà ïôøàã © èùéð èòåå øò ïåà úåéðòøåt ïåà úåøö òìà© .äòðëä òøòãðà© ïà© åö ïòîå÷ðਠéîé ,í"éááåùä éîé åáø÷ äðäå" ,ñéåà èøéô øò ïåà äáåèå åáì ìà íéøáãä íãàä íéùé ,'åëå ïå÷éúä ,(.æ úåëøá) úåé÷ìî äàîî øúåé íãà ìù åáìá úçà úåãøî åðééä ,äøéáù ïåùìî àåä í"éááåù ,æîø êøã ìò íâå éîé úåéðòú ìëî áåè øúåé äæå ,åáø÷á øáùð åáì úåéäì ïòî óøàã © ñàã ¨ ."ïåò øôëé íåçø àåäå ,íéááåùä ïåô âòè ïòðòæ ñàåå ¨ ,í"éááåù ïåô âòè éã ïéà ïò÷ðòãòâ âéðòèøòèðåà ïøòåå ìàæ ¨ õøàä © ñàã ¨ æà© ,íéùòîä ïå÷éú íéúéðòú òìà© éåå øòñòá æéà ñàã ¨ ïåà ,øòôòùàá © íåö .âòè-í"éááåù éã ïéà èñàô'î © ñàåå ¨
ò"éæ àéðúä ìòá íòðåô "ùãå÷ä úøâà" ïéà èééèù ñò íééá ïãòø ïåô øåñéà ïñéåøâ íòã ïâòåå (å úøâà) øåæâì ,àðãéáò à÷ ì"æøã åäééúåçéìù ïë ìò" :ïòðòååàã © ìéçúéùî äìéèá äçéù çåùì àìù ,ùôð ìëì äåù äøéæâ àøúá ùéã÷ øîâ ãò ,äìôúä ììôúäì øåáéö çéìùä ïåô úåçéìù éã íéé÷î ïòðòæ øéî ,"äçðîå úéáøò úéøçù ,íòðééà ïãòé åö êééìâ æéà ñàåå ¨ äøéæâ à© ïééæ åö øæåâ ,ì"æç øåáéö çéìù øòã ïòåå ïåô èøàåå ¨ à© ïãòøåöñéåà èùéð òìà© ééá ,ùéã÷ ïèöòì ïëàð ¨ æéá ïòðòååàã © åö ïਠèáééä íééá èãòøòâ àé ¨ èàä ¨ ñàåå ¨ øòðééà ïåà .úåìéôú ééøã øòã óéåà ïöòæ÷òååà© êéæ ïòðòååàã © ï'ëàð ¨ øò ìàæ ¨ ,ïòðòååàã © ñàåå ¨ øòã ìééåå ,äìòî ìù éåãéðî øúéä à© ïèòá ïåà ãøò !ä ì"çø äìòî ìù éåãéðá äãåðî æéà ,ïòðòååàã © íééá èãòø באשעפער איז ַ הכנעה צום- וילכו גם אחיו ויפלו לפניו מונע הכנעה דורך שוועריקייטן úðù ,åðéúùøô)
"ìàåîùî íù" ÷"äôñ ïéà èééèù ñò
÷åñt ï'ôéåà (åéçà íâ åëìéå ä"ã ,ç"ù ãåîò ,á"øòú êì åððä åøîàéå åéðôì åìôéå åéçà íâ åëìéå" (çé-åè ,ð) ïâàæ ¨ çéìù à© êøåã è÷éùòâ ïáàä ¨ íéèáù éã ,"íéãáòì ïøàô © ïìéåôàá © æðåà èàä ¨ øòèàô ¨ øòã æà© ,óñåé øàô © êééìâ ïåà ,÷éãöä óñåé ïèòáøòáéà ïìàæ ¨ øéî ,äøéèô ïåà ,óñåé åö ïôøàååòâøòèðåà ¨ êéæ ééæ ïáàä ¨ êàðøòã ¨ ,øòååù æéà .èëòð÷ øàô © øéã åö ïééæ ïìòåå øéî èâàæòâ ¨ åö ïôøàååòâøòèðåà ¨ êééìâ êéæ íéèáù éã ïáàä ¨ ñàååøàô ¨ © ïìòåå íéçéìù éã æéá èøàååòâåö © èùéð ïåà ,óñåé ?óñåé ïåô øòôèðò íòã ïáòâøòáéà ïåà ïòîå÷÷éøåö
÷åñt ï'ôéåà (â"ô ,éúáø àú÷éñô) ùøãî øòã èâàæ ¨ êéìðò ùàø ìò íùéå" (ãé ,çî) äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ïééæ èâééìòâ á÷òé èàä ¨ ñàååøàô ¨ © ,"øéòöä àåäå íéøôà ?øòãåøá ïøòâðåé íòã ,íéøôà ïåô tà÷ ¨ íòã óéåà èðàä ©
èâàæ ¨ ÷åñt øòã ,"ìàåîùî íù" øòã èøòôèðò èâàæ ¨ ,"ùéà éðá äâéå åáìî äðò àì éë" (âì ,â éãòàå äéùôð úé øáâ éðò àìã ììâá ïî íåøà" íåâøú øòã ,"àùðà éðáá àøéáú àô÷úñàì íøâ ïë ïéâá 'éáìî äçåçæ øò ìééåå øàôøòã © ïòîòìáàøt ¨ èàä ¨ ùèðòî øòã .õøàä © ïééæ èùéð èëòøáåö
ñàååøàô ¨ © ,"?êëì íéøôà äëæ äîìå" :ùøãî øòã èâàæ ¨ éðôî" ?ãåáë íòã åö ïòååòâ äëåæ íéøôà èàä ¨
éèáù éã ,øòãéøá òâéìééä éã ,"ìàåîùî íù" øòã èâàæ ¨ á÷òé éåå íòã êàð ¨ æà© ïòååòâ ùéâøî ïáàä ¨ ,ä÷
äëéà)
אמאהל געהערט ווי איינער פון ָ ַ האט ָ ַאז ער,האט מיר דערציילט ָ , הרה"ג ר' קלמן ווייס שליט"א פון בית שמש.ה :געזאגט ָ האט ָ ,יאר אויף קינדער ָ געווארט ַאכט ַ האט ָ וואס ָ ,זיינע קרובים ...! ָאבער גיב מיר ַא גברא," איך בין מקבל אויף זיך נישט צו רעדן "בין גברא לגברא, רבונו של עולם.געמאכט ַא ברית ַ יונגערמאן ַ האט דער ָ ,עטערï ַאז ניין חדשים ש,דערציילט ר' קלמן https://telegram.me/Publications_MM
ç
ויחי- קוואל ַ דער פרשה
ï'èéî øàð ¨ ïòîå÷ íéøåñé æà© ,àéðúä ìòá øòã èøòôèðò ìàæ ¨ øò ,ùèðòî íòã ïééæ åö òéðëî éãë ìéö äáåè" ïâàæ ¨ ì"æç éã éåå ,çåøä úåñâ ïééæ ïåô "ïæàìtàøà" ¨ ¨ © øò æà© èäòæ øò ïòåå ìééåå ,"íãà ìù åáìá úçà úåãøî òéðëî êéæ æéà ïåà úåìôùá øò èøòåå ì"çø íéøåñé èãééì ééá áåùç øäòæ øò æéà ïàã © ïåà ,ïòèùøòáéåà íòã øàô © .ïòèùøòáéåà íòã ïìàæ ¨ øéî æà© æðåà øàô © øòñòá êàñ © à© ïéåù êàã ¨ æéà ,ïòèùøòáéåà íòã øàô © øòöøòä òøòæðåà ïééæ òéðëî øòã áéåà ìééåå ,å"ç íéøåñé ïøàtùðééà ¨ êéæ ïìòåå øéî ïåà íéøåñé éã èùéð øò èàä ¨ ,òéðëî àìéîî êéæ æéà ùèðòî .ïáòì ïéà ïèéé÷âéøòååù òìà© ïåà פארשעמען ַ ַאכטונג געבן נישט צו- ואל ילבין פני חבירו ַא צווייטען
ã"áà ì"öæ ïäàæìòãðòî ¨ ìãðòî íçðî éáø ö"äâä èàä ¨ ãéà à© æà© ,èìééöøòã øéî èàä ¨ ,úåéîîå÷ ì"öæ ïäàæìòãðòî ¨ ïéîéðá éáø ö"äâä ,øòèàô ¨ ïééæ èâòøôòâ äøãñ øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt íòã óéåà ,úåéîîå÷ ã"áà èàä ¨ á÷òé ,"øåëáä äùðî éë åéãé úà ìëù" (ãé ,çî) òðééæ èøò÷øàô © ïèìàäòâ © ïåà èðòä òðééæ èééøãòâñéåà á÷òé èàä ¨ ñàååøàô ¨ © ,èâòøôòâ ãéà øòðòé èàä ¨ .èðòä ,èééæ øòèëòø ïééæ óéåà ïééâ åö íéøôà øàô © ïìéåôàá © èùéð èìàåå ¨ éåæà© ïåà ,èééæ øò÷ðéì øòã óéåà ïééâ ìàæ ¨ äùðî ïåà ?êééìâ èðòä òðééæ ïèìàä © èðò÷òâ á÷òé êàã ¨ æéà àã ¨ æà© ,èøòôèðòòâ áø øò'úåéîîå÷ øòã èàä ¨ ïåà á÷òé ïùéååö úåèéù ïéà ú÷åìçî à© ïòååòâ ïåà ,øò'áåùç æéà íéøôà æà© ïèìàäòâ © èàä ¨ á÷òé .óñåé øòã æéà .øòäéøô èîå÷ äùðî æà© ïèìàäòâ © èàä ¨ óñåé ïééã ,øòèééååö à© éåå èùéð èñìàä © åã áéåà ,ïåôøòã ãåîéì "êéæ" ïòééøãñéåà åèñìàæ ¨ ,äòã ïééæ éåå ùøòãðà© æéà äòã !å "íòðòé" èùéð ,(èðòä òðééã)
úà ìéôùîù éî ìë áäåà ä"á÷äù ,åîöò èéòîî äéäù øòã ïåà ,ïééì÷ ïèìàäòâ © êéæ èàä ¨ øò ìééåå ."åîöò êéæ èìàä © ñàåå ¨ ùèðòî ïãòé áéì èàä ¨ øòèùøòáéåà (å ,çì÷ íéìäú) ÷åñt íòã èâðòøá ùøãî øòã ïåà .âéøòãéð ,êéåä æéà øòèùøòáéåà øòã ."äàøé ìôùå 'ä íø éë" .ïééì÷ êéæ èìàä © ñàåå ¨ ùèðòî íòã èäòæ øò øòáਠùàø ìò øîàðù ,åîöò úà ìéôùî äéäù êùçì éîå" øòåå ."åîöò úà èòîî äéäù ,øéòöä àåäå íéøôà ?ïééì÷ ïèìàäòâ © êéæ èàä ¨ íéøôà æà© èâàæòâ ¨ øéã èàä ¨ àåäå íéøôà ùàø ìò" ÷åñt øòã èâàæ ¨ íòã óéåà äùðî øòáਠ,ïééì÷ ïèìàäòâ © êéæ èàä ¨ íéøôà ,"øéòöä .íéðéðò ñ'ïèàè © ïééæ ïøéô èéî ïòîåðøàô © ïòååòâ æéà .äæä ãåáëì äëæé ,åîöò úà èòéîå ìéàåä ,ä"á÷ä øîà" ãåáëì äëæ åîöò úà èòîî äéäù ïè÷ä äîå øòã ."äîëå äîë úçà ìò åîöò èòîîù ìåãâ ,äæä êéæ èàä ¨ íéøôà ãìàáéåå © ,èâàæòâ ¨ èàä ¨ øòèùøòáéåà äî ïåà .ãåáë íòã åö ïééæ äëåæ øò èòåå ,ïééì÷ ïèìàäòâ © äëåæ æéà ïééì÷ êéæ èìàä © ñàåå ¨ ùèðòî øòðééì÷ à© êàã ¨ èìàä © ñàåå ¨ ùèðòî øòñéåøâ à© êàã ¨ æéà ,ãåáë ïâéæàã ¨ íåö .ãåáë ñéåøâ ïåô ïñéðòâ åö äëåæ éàãååà© øò æéà ,ïééì÷ êéæ èàä ¨ òùøä øöàðãëåáð æà© (.åö ïéøãäðñ) èâàæ ¨ àøîâ éã æéá ,øòãðé÷ òðééæ øàô © ïåà êéæ øàô © - ïòååòâ äëåæ ,èìòåå øòöðàâ © øòã øòáéà ïâéèìòååòâ åö - úåøåã ééøã ï'øàô © èéøè ééøã ïôàìòâ ¨ æéà øò ìééåå øàôøòã © øëù ñìà© .ïòèùøòáéåà íòã ïåô ãåáë ò"éæ àéðúä ìòá øòã èâòøô ééøã ïòâðàâòâ © æéà ñàåå ¨ ãéà à© àèùéð ¨ ïòã æéà ?òùøä øöàðãëåáð éåå éåæà© ,ïòèùøòáéåà íòã øàô © èéøè ?ò"ì íéøåñé ìéô éåæà© ïãéà ïãééì ñàååøàô ¨ © ,éåæà© áéåà (62 'ò ,õ÷î 'ô ,øåà äøåú)
ווייל תפילין,דערפאר ַ דאס איז ָ ."האבן בלויז איין "בית ָ ָאבער תפילין של יד,"האבן פיר "בתים ָ די תפילין של ראש.ו און דו מעגסט,האלטן ַאזוי ַ איך מעג... מעג זיין פיר ַאנדערע מיינונגען, מיינונגען,"דאך "כנגד המח ָ של ראש איז מאכן צוליב ַ טאר מען נישט ָ ירוד הלבבותï און קיין," ָאבער די "של יד איז דאך כנגד הלב.האלטן ַאנדערש פון מיר ַ .דארפן זיין באחדות ַ די הערצער."האלט ַאנדערש ווי יענער ַ ווייל "איך,דעם הרה"ג,יאהרן ָ לאנגע ַ ·˙( במשךË „"È ‡ÏÂÏȉ„ ‡ÓÂÈ) דער בעל תוקע אין בית המדרש פון כ"ק אאמו"ר מלעלוב זצ"ל האט ָ ַאז ער,געזאגט ָ מיר,(˘¯„Ó‰ ˙È· Ôȇ ‰ ˘‰ ˘‡¯ ¯Ù¢ ˙ÚȘ˙ ˆ ÔÚÓ˜ Èȯ‡« ÌÈÈ·) יאהר ָ האט איין ָ ,ר' אליעזר לעזער ז"ל בלאזן די ָ ˙( ַאז היינט וועט איהם נישט ָאנקומען לייכט צוÈ· È · Ú ÈÈÊ ¯‡Ù « ÔʇϷڂ » ˇ‰ » ¯Ú ‡ÂÂ) שוין געזעהן אין שטוב https://telegram.me/Publications_MM
קוואל -ויחי ַ דער פרשה
è
געמאכט די ברכות פון די תקיעות ַ האט תקיעות ) .(Ë"ÂÈ ¯‡Ù „Â¯Ë ¯‰ÚÊ ÔÚÂÂÚ‚ Êȇ Ô‡ ,„ Ș ‡ ˇ‰Ú‚ ÒxÓÚ„ ˇ‰ ¯Úוכך הוה ,ער ָ בלאזט ...עס גייט נישט!... ָ בלאזט ,און ָ ראש השנה ,און צוגעגאנגען )‡‡Êȇ Ï"ˆÊ ¯"ÂÓ ַ בלאזן ,איז ער ָ האט געזעהן ַאז ר' אליעזר מוטשעט זיך מיט'ן ווען כ"ק אאמו"ר זצ"ל ָ געגאנגען... ַ ,(Ú˜Â˙ ÏÚ· ‡« ÔÚÂÂÚ‚ ˢÈאון געבעטן ר' אליעזר'ן ער זאל איהם איבערגעבן דעם שופרָ ,אבער עס איז אויך נישט ‚.(¯Ù¢ ÔÊ‡Ï·Ú » ¯Ú„¯· ÔÈÈÓ Ë‡‰ )˘» ¯ÚËÚt האט ער בלאזןָ , ָ האט געוואוסט ַאז ער קען נישט כאטש ער ָ געזאגטַ ,אז ָ ָ האט כ"ק אאמו"ר זצ"ל מיר נאך מוסףָ , ָ האט היינט נישט געקענט וואס ער ָ האבן קיין חלישות הדעת פון דעם ָ זאל נישט ָ בארוהיגן ר' אליעזר'ן ,ער ָ געוואלט ַ ָ נאך איינער ,וואס איז עלטער פון איהם )„ ,(È·¯ ¯Úאון קען אויך נישט."... זאל זעהן ַאז "ס'איז דא ָ בלאזן ,ער ָ ָ דאך ַא הפסק ,ווייל זאך ,עס איז ָ אזא ַ האט מען געמעגט טוהן ַ ַ אויב עמיצער וועט פרעגן אויף די מעשה ,ווי ַאזוי ָ געמאכט די ברכה "לשמוע קול שופר"? ַ מ'האט שוין ָ האט געזאגטַ ,אז דער גאון רבי עקיבא איגר זצ"ל ָ ָ האט איז דער תירוץ ,לויט ווי הגאון רבי אברהם גניחובסקי זצ"ל ָ געמאכט דעם שרטוט אין די ספר תורה שיעף ,איז די הלכה ַאז די ספר תורה ַ 'האט געזאגט וועגן די הלכה ַאז אויב מ ָ ָ נאר דער שרטוט איז שיעף ,איז די ספר גראדָ , איז כשר ,אויב דער כתב איז אויך שיעףָ .אבער אויב דער כתב איז ָ תורה פסול. דאס ישרות פון ַא "אמאהל איז דווקא קרומקייט ָ געזאגט אויף דעםַ ,אז מ'זעט דערפוןַ ,אז ַ ָ ָ האט רבי עקיבא איגר ָ זאך "... ַ )"‚¯‡ ("ȯÚÒאויף רחוב שפת אמת אין » געהאט ַא "מכולת" ַ האט הרה"ח ר' מרדכי ווייס ע"ה יאהר צוריקָ , ַארום ָ 35 געïלאגט ָ האט זיך זעהר האט כ"ק אאמו"ר זצ"ל ָאנגעפירט מיט ַא חשוב'ן כולל ,און ער ָ בני ברק .אין יענע תקופהָ , צאהלן די יונגעלייט אין צייט ) »‡.(Ï"ˆÊ Ó"Ó¯‰ ˜"‰¯‰ Ê"‡‡ ÔÂÙ ÂÈÈÁ· Í מיט דעקן די הוצאות פון כולל ,צו ָ פרייטאג אינדערפרי איז ר' מרדכי ,וועלכער איז שוין געווען ַאן עלטערער אידַ ,ארויפגעקומען צו מיין ָ אמאהל ַ ָ טאטן'ס כולל ,אויף לאחר אריכות פאר מיין ַ געזאגטַ ,אז ער וויל איבערשרייבן דעם "מכולת" ַ ָ טאטן ז"ל ,און איהם ַ אנבאט. האט איהם נישט געענטפערט אויף זיין ָ ָ ארויסבאגלייטָ ,אבער ער ָ ַ האט איהם ַ ימים ושנים .אאמו"ר זצ"ל ָ ïיטאל אין חיפה ,מבקר חולה זיין ר' מרדכי ווייס ָ געפאהרן צום רמב"ם ש ָ ַא צייט שïעטער ,איז כ"ק אאמו"ר זצ"ל האנט ,און געפרעגט: טאטן'ס ַ אנגעכאïט מיין ַ ַ האט ר' מרדכי ָ געהאלטן ביי זיינע לעצטע טעגָ . ַ האט שוין ווען ער ָ געמאכט? )"˙ÏÂÎÓ" ÌÚ ÂÙ ˙ÂÒ Î‰ È„ Ô·Ú‚¯Ú·È‡ Ô‚Ú ַ וואס איך ָ אנבאט ָ געווארן מיט דעם ָ ָ ָ ר' אלטר! ָהאב אייך וואס איז .(ÏÏÂÎ Ô'¯‡Ù « וואס ס'איז טאטןָ , ווידעראמאל געפרעגט מיין ַ ַ ָ האט ער האט ָאבער נישט געענטפערט ר' מרדכי'ןָ . כ"ק אאמו"ר ז"ל ָ פאלגענדע ווערטער: האט כ"ק אאמו"ר זצ"ל געענטפערט ,די ָ מ'האט גערעדטָ . ָ וואס געווארן וועגן דעם ָ ָ זאגן דערויף?!... וואס וועלן אייערע קינדער ָ ָ˜‡ ,(ıÈ ÚÓפון דער הר נוף געגענט אין הרה"ג הישיש ר' ישראל גארבער שליט"א )« ÔÂÙ Ï"ˆÊ ¯Ú· ͯ· È·¯ Ô‡‚‰ È„ÈÓÏ˙Ó אמאהל נישט געזונט ,(Ú ÏÈ ÔÂÙ ËÈÈÂÂ Ë˘È ÏËÚˢ ‡« Ôȇ Ë È‡ÂÂÚ‚ ˇ‰איז ַ ָ אז זיין שוועסטער קינד )» ¯ÚÎÏÚ ירושלים ,דערציילטַ , געשטאנען אונטער די ַ וואס איז שïיטאל ָ ָ האט איהם ַאריינגעברענגט קיין ווילנע צום געווען ל"ע און ר' ישראל ָ ïיטאל נישט ָ פארוואלטונג פון ש האט די ַ ַ האט עס געגרינדעט ,און צוליב דעם ָ וואס ָ אויפזיכט פון דער קהילהָ , 'האט ïראטעקציע ,ווי צום ביישïיל ,אויב מ ָ ָ געהאט ַ 'האט אריינגעלאזט מענטשן פון ַאנדערע שטעט ,אויסער אויב מ ָ ָ ַ גראדזענסקי זצ"ל. געברענגט ַא בריוו פונעם גאון רבי חיים עוזר ָ גארבער געשיקט ַאן ַאנדערן שוועסטער קינד האט ר' ישראל ַ שïיטאלָ , ָ 'לאזט זיי נישט ַאריין אין זעהענדיג ַאז מ ָ פאר זייער זאל ַאריבערגיין צום הויז פון רבי חיים עוזר ,בעטן ַא בריוו ַ וואס איז אויך מיטגעקומען מיט'ן חולה ,ער ָ ָ אריינגעגאנגען אין הויז פון רבי חיים עוזר, ַ ïיטאל .דער שוועסטער קינד איז ַ ָ אריינלאזן אין ש ָ 'זאל איהם ַ קרובַ ,אז מ ָ האבן קיינעם געשטאנען די משמשים פונעם גאון רבי חיים עוזר ,און ָ ַ דורך ַא זייטן טיר ,ווייל ביים הויïט-טויער זענען אריינגעלאזט. ָ נישט ַ פאר זיין קרוב ,און איהם אויפגענומען בסבר ïנים האט ַאליין געעפענט די טיר ַ דערציילט ערַ ,אז רבי חיים עוזר ָ האט ער דערציילט דעם צוועק פון זיין קומען ,אז מ'וויל פארוואס ער איז געקומעןָ . יפות ,און געפרעגט אויף די סיבה ַ ָ https://telegram.me/Publications_MM
קוואל -ויחי ַ דער פרשה
:èâàæòâ ¨ èàä ¨ ò"éæ øò÷øàåå ¨ ì'÷çöé éáø ÷"äøä øòã æéà ,í"éááåù ïåô ïëàåå ¨ éã ïéà æà© èâàæ ¨ èìòåå éãñò æà© ,âàæ ¨ êéà ."òåãéä àèç" íòã ïééæ åö ï÷úî ïîæ ."òãåð àìù àèç" ïôéåà ïå÷éúä ïîæ øòã æéà íòðééà èàä'î ¨ áéåà ,ïâàæ ¨ åö èðééîòâ èàä ¨ øò ïôàìù )¨ èùéð íòã áéìåö ïò÷ øòðòé ñàåå ¨ ïöéîò èâàæòâðééøà ¨ ©
é
"úîùð" ééá êéæ ïòî èìò÷àù ¨ øòèòtù ïåà (úáù ïöðàâ ©© à øàt ¨ à© êàð ¨ ,"úáù øùà ì-àì" ééá ïåà ,äòù øàt ©¨ à éã ïéà ïäåè äáåùú íòã óéåà êéåà ïòî óøàã ,äòù .æ í"éááåù ïåô âòè øòâéèðééä øòã ïéà èâàæ ¨ ùåã÷ä "íééçä øåà" øòã òéãåî èùéð ÷éãöä óñåé èàä ¨ ñàååøàô ¨ © ,äøãñ
אריינברענגען אין שטאטישן שפיטאל זיין קרוב ,א ישיבה-בחור ,אבער מ'דארף א בריוו פונעם רב .האט רבי חיים האט אויפ'ן ָארט ָאנגעשריבן ַא בריוו און עס אונטערגעשריבןַ ,אז "אוודאיַ ,אוודאיַ ,א בן תורה" ,ער ָ געזאגטַ , ָ עוזר שïיטאל. ָ מ'זאל ַארייננעמען דעם בחור אין ָ באמערקט האט ַ געגאנגען דורך די הויïט טיר ,און ָ ַ ַארויסגייענדיג פונעם הויז פון רבי חיים עוזר ,איז דער בחור שוין האט מען איהם דערציילטַ ,אז אין אנדערהאלבן פארָ , וואס עס קומט ָ פראגע ָ ַ ַאן עולם שטיין אינדרויסן .אויף זיין פארקומען די לוי' פון די בת יחידה פון רבי חיים עוזר! דארט ָ שעה וועט ָ טאכטערָ ,אבער פארלוירן זיין איינציגע ָ האט ַ דעמאלס געפונען ,ער ָ ָ האט זיך וואס רבי חיים עוזר ָ אזא מצב ָ יא ,אין ַ ַ ָ אזא סבר ïנים יפות ,און ָאנצושרייבן ַא אïגעהאלטן פון אויפנעמען א פרעמדן בחור מיט ַ ַ ַ האט איהם נישט ָ דאס ָ ָ ïיטאל! ָ 'זאל איהם ַארייננעמען אין ש קראנקען בחור ַאז מ ָ ַ בריוו לטובת דעם געדאנק פון דעם ַאלעם איזַ ,אז ַ פאר אידןָ ,אבער דער נאר גוט און לעכטיג ַ זאל זיין ָ האפען מיר ַאז עס ָ ַאוודאי ָ האבן ַא צווייטן ,אין יעדן מצב. מ'זאל אינזין ָ ָ האט זיך משדך געווען מיט ַא איד ,און צאנזער רב זי"ע און דערציילטַ ,אז ער ָ אמאהל געקומען צום ַ ַא איד איז ַ ָ האט אינצווישן ָאנגעזעצט צוגעזאגט ַא גרויסן נדןָ ,אבער ער ָ ָ אïלאזן דעם שידוך ,ווייל יענער האט ער וויל יעצט ָ ָ פארמעגן. פארלוירן זיין ַ און ַ געזאגט: ָ צאנזער רב איהם האט דער ַ ָ וואס דו ביזט געקומען ַאהער! זעהר גוטָ ,האט אïלאזן דעם שידוך .ווען ער ָ זאל ָ ָ זאגן ,ער ָ צאנזער רב מיינט צו ָ פארשטאנען ַאז דער ַ ַ האט דער איד ַ ָ צאנזער רב געענטפערט: האט דער ַ אïלאזן דעם שידוךָ . זאל ָ ָ דאס מיינט ַאז ער ָ צאנזער רב צו ָ איבערגעפרעגט דעם ַ אïלאזן ַא שידוך?!... חס וחלילה! ָ ָהאט דער איד געפרעגט: ָ געזאגט" ,זעהר גוט ַאז דו ביזט געקומען?!". ָ דאך מיר האט ָ דער רבי ָצאנזער רב געענטפערט: האט דער ַ ָ האט ָאנגעזעצט און דו ביזט געקומען זיך ָאïרעדן זאלסט זיין צופרידן ַאז יענער ָ זאגןַ ,אז דו ָ האב געמיינט צו ָ איך ָפארמעגן און יענער פארלוירן דיין ַ וואלסט ַ פארקערטַ ,אז דו ָ וואלט ח"ו געווען ַ פאר ,אויב עס ָ דערפון ...שטעל זיך ָ וואלסטו געשïירט?! אïלאזן דעם שידוך ,ווי ַאזוי ָ וואלט געקומען צו מיר מיט ַא שאלה ַאז ער וויל ָ ָ ָ האט זאל זיך ַאריינלייגן אין דעם מצב פון זיין מחותןַ ,אז ער ָ זאגן ,דער איד ָ האט געמיינט צו ָ צאנזער רב ָ דער ַ אïלאזן דעם שידוך ח"ו. נאך דערצו ָ ָ ָאנגעזעצט און מ'וויל ָ האט זיך מסגף געווען ,ער האט ווייניג געגעסן ,צוליב דעם ז .עס איז ידוע ַאז דער גאון בעל "שאגת אריה" זצ"ל ָ געגאנגען אין ַ באקאנט ַאז ער איז נאר 'גריסין' .אויך איז ַ ַ דערפאר פלעגט ער עסן ָ ַ חשש פון איסור חדש ,און אïקאכן פאר איהם ָ ָ מ'זאל ַ ָ האט ער געבעטן דעם בעל הבית האט זיך געפירט ַאז וואו ער איז געקומען ָ גלות און ער ָ די גריסין. זאל איהם געווארט ַאז דער מחותן ָ ַ אמאהל ביים גלות ליידן איז דער "שאגת אריה" געווען ביי ַא חתונה ,און ַ ָ אויפקאכןָ ,אבער קיינער איז ָ 'זאל עס דאן וועט ער איהם געבן די גריסין ,מ ָ וואשן צו די סעודהַ . איינלאדן זיך צו ַ ַ וואס צו עסן. האט ָ נישט צוגעקומען צו איהם ,פרעגן אויב ער ָ https://telegram.me/Publications_MM
àé
ויחי- קוואל ַ דער פרשה
,'åâå úîàå ãñç éãîò úéùòå éëøé úçú êãé àð íéù "øôåñ íúç" øòâéìééä øòã èâàæ ¨ ,'åâå "éúåáà íò éúáëùå (.æè÷ á"á) èâàæ ¨ àøîâ éã ,(äæ ÷åñô ìò ,"äùî úøåú") ì"öæ ñàåå ¨ ÷éãö øòã ."úî àì åìéàë åúåîë ïá çéðîä ìë" èðòëòøøàô © íäéà èøòåå ,øò éåå ÷éãö à© øòáéà èæàì ¨ .ïáøàèùòâ ¨ èùéð ìäàîðéé÷ ¨ èìàåå ¨ øò éåå æéà ä"ò åðéáà á÷òé ïòåå ,"øôåñ íúç" øòã èâàæ ¨ óéåà èöéæ óñåé æà© ïäòæòâ ïåà íéøöî ïéé÷ ïòîå÷òâ ïéá êéà ,êéæ ééá èëàøèòâ © á÷òé èàä ¨ ,äëåìî àñë éã ïéà äâøãî òâéã'àøåî à© æéà ñàåå ¨ ,íéøåñé ìòá à© êàã ¨ ç éã óéåà èöéæ ÷éãöä óñåé éåå êéà äòæ àã ¨ ïåà , ìîéä êéà ìòåå ,øéî ïåô ùøòãðà© êàã ¨ øò æéà ,äëåìî àñë æéà éåæà© ïåà ,"åúåîë ïá çéðä" ïåô ììë ïéà ïééæ èùéð èòåå ,"úåîì ìàøùé éîé åáø÷éå" ïâàæ ¨ åö êééù àìéîî øãâá ïééæ èùéð èòåå ñò ìééåå ,å"ç ïáøàèù © àé ¨ á÷òé êàã ¨ ."úî àì åìéàë" æà© ,èâàæ ¨ ùåã÷ä øäåæ øòã ,"øôåñ íúç" øòã èâàæ ¨ íòã ï÷úî ïåà êëæî ïòðòæ íéøåñé éåå éåæà© è÷ðåt ,äìåòt òáìòæ éã ä÷ãö êéåà èåè ,ùèðòî íòðåô ùôð óéåà èåè ä÷ãö .ï÷åúî ïåà êëåæî èøòåå ùèðòî øòã æà© èøòåå ÷"äåæ ïéà .óéåà ïòåè íéøåñé ñàåå ¨ êàæ © òáìòæ éã ïåô øàä © øòã "ïéëøéã àøî" ïôåøòâðਠíéøåñé ìòá øòã ,"ïéãéã àøî" ïôåøòâðਠèøòåå ä÷ãö ìòá à© ïåà ,ñåô éã .èðòä éã ïåô øàä © øòã úçú êãé àð íéù" ,óñåé ïèòáòâ á÷òé èàä ¨ íòã áéìåö èàèùðà ("êãé") ä÷ãö ïìééè èñìàæ ¨ åã ,"éëøé
øò æà© ,ïøäàé ¨ òìà© éã ä"ò åðéáà á÷òé øàô © ïòååòâ ,øôéèåt ïåô æéåä ïéà ïòååòâ æéà øò ïòåå ,àîìùá .èáòì ïòåå ïåà ,á÷òé øàô © ïééæ òéãåî èðò÷òâ èùéð øò èàä ¨ èùéð éàãååà© øò èàä ¨ íéøåñàä úéá ïéà ïòååòâ æéà øò ïéà êìîì äðùî à© ïòååòâ æéà øò ïòåå øòáਠ,èðò÷òâ òéãåî è÷éùòâ èùéð ñìàîòã ¨ øò èàä ¨ ñàååøàô ¨ © ,íéøöî êéæ èðéôòâ ïåà èáòì øò æà© ,á÷òé øòèàô ¨ ïééæ øàô © ïééæ ?íéøöî ïéà ÷éãöä óñåé æà© ,ùåã÷ä "íééçä øåà" øòã èøòôèðò øòãéøá òðééæ ïòîòùøàô © èìàååòâ ¨ èùéð èàä ¨ øòãéøá éã æà© ïòðéôòâñéåà ïìàæ ¨ ééæ ,á÷òé ïåà ÷çöé øàô © (:é äèåñ) ïâàæ ¨ ì"æç éã éåå êøã ìò ,èôéå÷øàô © íäéà ïáàä ¨ ïéáìé ìàå ùàä ïùáë êåúì åîöò ìéôéù íãàì åì çåð" ."íéáøá åøéáç éðô ñàåå ¨ øäàé ¨ ïöòáéæ òöðàâ © éã æà© ,èâàæ ¨ àú÷éñô øòã óñåé æéà ,íéøöî ïéà ïòååòâ æéà ä"ò åðéáà á÷òé øò éãë ,ïèàè © íåö ïòîå÷òâðééøà© èùéð ìäàîðéé÷ ¨ ÷éãöä !ïøäàé ¨ òìà© éã ïòååòâ æéà øò åàåå ïâòøô èùéð íäéà ìàæ ¨ ïééæ øàô © ïôåø ï÷éù èôøàãòâ © íäéà øò èàä ¨ øàôøòã © èùéð èàä ¨ óñåé .(èë ,æî) "óñåéì åðáì àø÷éå" ,úå÷ìúñä èøàåå ¨ à© ïâàæåöñéåøà ¨ © ,øòãéøá òðééæ ïééæ øòöî èìàååòâ ¨ .ééæ ïâò÷ צדקה לייטערט אויס ַא מענטש- וחטאך בצדקה פרוק פונקט ווי יסורים
åáø÷éå" (ì-èë ,æî) äøãñ øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt ï'ôéåà ,åì øîàéå óñåéì åðáì àø÷éå úåîì ìàøùé éîé
'האט חושד געווען ָ און מ,גאלדן לעפל ָ געווארן ַא ָ באמערקט ַאז עס איז גע'גנב'עט ַ האט מען ָ ,ביים סוף פון דער סעודה .'האט געזעהן ַאז ער זיצט אין ַא זייט און עסט נישט מיט ביי די סעודה ָ ווייל מ, ַאז ער איז דער גנב,"דעם "שאגת אריה :געזאגט ָ "האט דער "שאגת אריה ָ .שלאגן דעם גאון ָ מ'האט ָאנגעהויבן ָ און,"איז מען צוגעקומען צום "שאגת אריה "נשכחתי כמת,סוק איזï די כוונה פון."‚( "נשכחתי כמת מלב הייתי ככלי אובדÈ ,‡Ï ÌÈw˙) זאגט ָ סוקï דערפאר ַ זארגט זיך נישט ָ קיינער,הארץ פון מענטשן ווי ַא טויטער מענטש רח"ל ַ געווארן פון ָ פארגעסן ַ איך בין,"מלב "ככלי- ?עסï"געווארן" ע ָ יא ָ ווען בין איך- " "הייתי.עס געגעסן ָאדער נישטïהאב ע ָ מיך צו פרעגן אויב איך,מיר און,!דא ָ ַאז איך בין,"דערמאנט" אין מיר ַ לוציםï האט מען זיך ָ דעמאלס ָ ,געווארן ַא כלי ָ פארלוירן ַ ווען ס'איז,"אובד ...האב עס גע'גנב'עט ָ מ'איז מיך חושד ַאז איך ,יד דעם נפטר ַאז ער איז געווען ַא גאוןïאמאהל געהערט ביי ַא לוי' ווי מ'איז מס ָ ַ האט ָ דער "שפת אמת" זצ"ל.ח :געזאגט ָ "האט דער "שפת אמת ָ ,'ַא צדיק וכו דאס איז גענוג חשוב ָ .זאגן ַאז ער איז געווען ַא בעל יסורים ָ זאלן זיי אויפהערן רעדן! עס איז גענוג צו ָ !אין הימל https://telegram.me/Publications_MM
áé
ויחי- קוואל ַ דער פרשה
ìäàîà ¨ © èàä ¨ ì"öæ êàáøòéåà © ïîìæ äîìù éáø ïåàâä êá òâô íà" (:áð äëåñ) èâàæ ¨ àøîâ éã ,èâàæòâ ¨ ïtòìù øò ìàæ ¨ ñàååøàô ¨ © ."ùøãîä úéáì åäëùî äæ ìååðî òøä øöé øòã ?ïééøà© ùøãîä úéá ïéà òøä øöé íòã ?ùøãîä úéá ïéà êéåà êàã ¨ êéæ èðéôòâ
ñò æà© ,ïòðéãøàô © êéà ìòåå íòã ïåô ìééåå ,("éëøé") íéøåñé èòåå ñò ,"éúåáà íò éúáëùå" ïåô äðéçá à© ïééæ øàð ¨ èòåå ò÷àè æéà éåæà ïåà ,"úî åìéàë" ïøòåå èðòëòøòâ èùéð (:ä úéðòú) èâàæ àøîâ éã éåå ,ä"ò åðéáà á÷òé ééá ïòååòâ ."úî àì åðéáà á÷òé"
èâàæ ¨ àøîâ éã ,èøòôèðòòâ øò èàä ¨ úéá ïéà .ïòîòð ïáéæ èàä ¨ òøä øöé øòã æà© øò øòáਠ,òøä øöé à© àã ¨ êéåà ò÷àè © æéà ùøãîä øò èàä ¨ èøàã ¨ ."ìååðî" ïòîàð ¨ íòã èøàã ¨ èùéð èàä ¨ .ïòîàð ¨ ïøòãðà© ïà©
øòã ïåô óåñ íééá ÷åñt ïåô äðååë éã êéåà æéà ñàã ¨ éã ,"íäéáà úî éë óñåé éçà åàøéå" (æè ,ð) äùøt ïåà ,ïøàååòâ ¨ øèôð æéà á÷òé æà© ïäòæòâ ïáàä ¨ øòãéøá êàã ¨ øò æéà ,äëåìîä àñë éã óéåà èöéæ ÷éãöä óñåé ,íéøåñé ìòá à© ïòååòâ æéà øòëìòåå ïèàè © íåö êééìâ èùéð èùéð èàä ¨ øò ìééåå - "íäéáà úî" æéà ,éåæà© áéåà ïåà èàä ¨ íòã óéåà .íäéà åö êéìðò ïäåæ à© èæàìòâøòáéà ¨ ìëìëà éëðà ,åàøéú ìà äúòå" :èâàæòâ ¨ ÷éãöä óñåé èéî ä÷ãö ïäåè ìòåå êéà ,(àë ,ð) "íëôè úàå íëúà èòåå ïàã © ïåà ,íéøåñé èàèùðà æéà ñàã ¨ ñàåå ¨ ,êééà .å"ç úî úðéçáá ïééæ èùéð øòèàô ¨ øòæðåà
(à"ò íù äëåñ)
æéà í"éááåùä éîé ïåô íéðîæ òâéèöéà éã ïéà ,åðéðéðòì äøåúä ãåîéìá ïééæ åö ìãúùî êéæ éàãë .òøä øöé íòã ïâò÷ äöò òèñòá éã æéà ñàåå ¨ ,äãîúäá ñò éåå ,äåöî à© æéà ùøãîä úéá ïéà ïöéæ íöò ñàã ¨ íé÷ñåt éã ïéà ïåà ÷"äôñ éã ïéà èâðòøáòâ èøòåå .é (à"ñ ,à"ð÷ ïîéñ ç"åà 'éò) ÷åñt íòã óéåà èâàæ ¨ åðàôî ò"îø øòã ,á÷òé úåéëæ ìëî :"íéìäà áùåé íú ùéà á÷òéå" áùåé íà éë áåúëä åá ùøéô àì ,åáø éë åéùòîå åúøåú ,úåùøãî éúáå úåéñðë éúá úáéùé àéä äìåãâ éë ,íéìäà á÷òé ñàåå ¨ íéúåëæ òìà© ïåô ."äìôú éìáå äøåú éìá åìéôà íéáåè íéùòî ïåà äøåú ïééæ ,èàäòâ © èàä ¨ ä"ò åðéáà èùéð ÷åñt øòã èàä ¨ ,êàñ © à© øàâ ¨ ïòååòâ ïòðòæ ñàåå ¨ ñàåå ¨ ñàã ¨ øàð ¨ ,äìòî òøòãðà© ïà© íòã ïâòåå ïáéøùòâ ñàã ¨ ñéåøâ æéà ñò ìééåå ,"íéìäà áùåé" à© ïòååòâ æéà øò äøåú ïਠåìéôà© ,úåùøãî éúá ïåà úåéñðë éúá ïéà ïöéæ (æë ,äë úéùàøá)
èøòåå äøåú éã æà© ,èâàæ ¨ ì"öæ èòðá éëãøî éáø ïåàâä ïôåøòâðਠæéà äùî ìééåå ,"äùî úøåú" ïôåøòâðਠ,äòøt úá 'éúá êøåã äùî ïòîàð ¨ íòã èéî ïøàååòâ ¨ íéîä ïî éë" ,ãñç à© ïäåèòâ íäéà èéî èàä ¨ òëìòåå úøåú ïåô úéìëú øòöðàâ © øòã æéà ñàã ¨ ïåà ,"åäéúùî è ! ãéà ïèééååö à© èéî ñèåâ ïäåè åö - äùî זיצן אין בית המדרש ַאליין איז שוין- יושב אהלים ַא מצוה
ïééæ åö øøåòî éàãë æéà í"éááåù ïåô âòè éã ïéà ïéà" ,"äøåúë 'éëæ ïéà" ,äøåúä ãåîéì ïâòåå ."äøåúë äùåã÷
,האט אין צייט פון דער ערשטער וועלט מלחמה ָ סלאנים זצ"ל ָ מאטיל ָ ַאז הרה"ק רבי,נאכגעזאגט ָ ָ האבן שוין ָ מיר.ט נאר די טלית און ָ איבערגעלאזט ָ פאר זיך ַ האט ָ ער.פאר אידן ַ פארקויפט ַאלע זיינע חפצים כדי ַאוועקצוגעבן עסן ַ .קאפטען ַ און דעם שבת'דיגן,תפילין פארקויפט אויך ַ האט נישט ָ וואס ער ָ האט ער חרטה אויף דעם ָ ַאז כל ימיו,געזאגט ָ מאטיל ָ האט רבי ָ עטערïש .פאר אידן ַ צו קענען געבן צו עסן,טעןïקא ַ דעם שבת'דיגן ַא משל צו ַא מענטש,פארלאזן דעם בית המדרש ָ ַ געוואלט ָ האט ָ וואס ָ געזאגט צו ַא בחור ָ אמאהל ָ ַ האט ָ ַא משגיח.י האבן ָ אויטאס ָ ָאבער די,טראפיק ַ עס איז געווען ַא גרויסער.טאג ָ "( אין ַא הייסןÈÚÂÂÈȉ") פארט אויפ'ן כביש ָ וואס ָ "פארוואס ביזטו ָ ַ : פרעגט איהם זיין חבר.אויטא ָ ארויסגעגאנגען פון זיין ַ ַ איז דער מענטש.זיך נישט גערירט :זאגט איהם יענער ָ ." "ווייל איך זעה ַאז עס רירט זיך נישט,האט ער געענטפערט ָ ."?אויטא ָ ארויסגעגאנגען פונעם ַ ַ ."...'קאנדישאן ָ ָ כאטש דערווייל געניסן פונעם 'עיר ָ קענסטו,אויטא ָ אינעם,דא ָ "אבער ָ https://telegram.me/Publications_MM
קוואל -ויחי ַ דער פרשה
à© æéà ùøãîä úéá ïéà ïöéæ íöò ñàã ¨ .äìôú ïਠïåà !úåáéùç òâéãìàååòâ © ÷åñt íòã åðàôî ò"îø øòã èùèééè íòã èéî ."äìñ êåììäé ãåò ,êúéá éáùåé éøùà" (ä ,ãô èöéæ ñàåå "¨ ùèðòî íòã æéà ìéåàåå ,"êúéá éáùåé éøùà íöò" ,ùøãîä úéá ñàã ¨ ,æéåä ñ'ïòèùøòáéåà íòã ïéà - äøéúé äìòî ãåòå ,äåöî àåä ùøãîä úéáá åúáéùé à© æéà ùøãîä úéá ïéà ïöéæ íöò øòã ,"äìñ êåììäé èáéåì ïòî áéåà æéà äìòî òøòñòøâ à© êàð ¨ ïåà ,äåöî ñàã ¨ æéà úîàá øòáਠ,ùøãîä úéá ïéà ïòèùøòáéåà íòã .àé êéæ øàô © äìòî à© êéåà ,ùøãîä úéá ïéà ïöéæ íöò )íéìäú
âé
ïòî æà© ïâàæ ©¨ åö àøäåé à© èùéð æéà ñò æà© ,äáåùú à ."íéááåù ïéà èñàô © ååéøá à© ïéà èáééøù øòìòtééèñ øòã íéúéðòú íö äúàù 'åëå úåàøî éúìäáð" (ç"ñ áúëî 'åëå äøåúî êúåà ìèáì øöéä éëøã åäæù òãú ,äìéìç óìàî øúåé ä"á÷ä ìöà áéáç ,ãåîéì ìù úçà äòùå åö ìèáî øéã éãë øöé éùòî æéà ïòèñàô © øòã ,"úåéðòú øòî æéà ,äøåú ïòðøòì äòù ïééà ìééåå ,äøåú ïåô ïééæ .ïòèñàô © ìàî ¨ èðòæéåè éåå ò"ùáø íééá èáéìàá © )÷,àúøâéàã àðééø
øòãòé óøàã © ,í"éááåù áøò ïåô âòè òâéèöéà éã ïéà ñàåå ¨ ,úåìá÷ òèåâ êéæ óéåà ïòîòð åö ïäòæ øòðééà .áé ïëàæ © òñéåøâ ïäåèôéåà ïòî ïò÷ äáåè äìá÷ òãòé èéî
©"ùåã÷ä íééçä øåà" øòã èáééøù éåæà øöå÷î äùî ìà åòîù àìå" (è ,å úåîù) ÷åñt ï'ôéåà äøåú éðá åéä àìù ãöì éë éìåà" ,"äù÷ äãåáòîå çåø åáì úáçøî äøåúä éë çåø øöå÷ àø÷é äæìå ,åòîù àì ïáàä ¨ ,äøåú éðá ïòååòâ èùéð ïòðòæ ééæ ãìàáéåå © ,"íãà ìù ñàã ¨ ïåà ,èâàæòâ ¨ èàä ¨ äùî ñàåå ¨ èøòäòâ èùéð ééæ èåè äøåú éã ìééåå ,"çåø øöå÷" ïôåøòâðਠèøòåå .ùèðòî ïåô õøàä © ñàã ¨ ïøòèééøáñéåà
åö éàãë æéà ,í"éááåù ïåô âòè éã ïéà ïééøà© èééâ'î ïòåå ïéà èáééøù ò"éæ áø øòæðàö © øòã ñàåå ¨ ïòðàîøòã
äðéëù äøåúá ÷ñåòä ìë" (:áì ãéîú) ïâàæ ¨ ì"æç éã ïò÷ ?"åãâðë" èøàåå ¨ ïåô äðååë éã æéà ñàåå ¨ ."åãâðë
בראתי תורה תבלין -איין שעה לימוד התורה איז באשעפער מער פון טויזענט תעניות באליבט ביים ַ ַ
)(àøàå úùøô
כאטש דא איז ָ דארף ער ָאבער געדענקעןַ ,אז ָ דאס בית המדרשַ , פארלאזן ָ דער נמשל איז :אויב דער בחור וויל ח"ו ַ ָ נאר נישט אויסזען זיין זיצן אין בית זאל ָ זאל נישט זיין ,ווי ַאזוי עס ָ וואס עס ָ קאנדישאן" ברוחניות! ָ ָ דא ַאן "עיר ָ ָ המדרשָ ,אבער אין כלל פון "מנוול" איז ער נישט ,כל זמן ער זיצט אין בית מדרש. האט זיך נישט אויפגעפירט דאך ַאז חם ָ געזאגט ,מיר ווייסן ָ ָ האט יא .הגאון רבי אלי' דעסלער זצ"ל )·ָ ("‰ÈÏ‡Ó ·˙ÎÓ" ÏÚ ארויסגעווארפן פון דער תיבה? איז דער ָ פאטער נח איהם נישט ַ האט זיין ָ פארוואס ָ ווי געהעריג אין דער תיבהָ ַ , ווארפט מען נישט ַארויס ַא בחור פון ישיבה!... דא אינדרויסן ַא מבולַ , תירוץ ,ווען עס איז ָ יב .ווען הרה"ג ר' יעקב יואל הירש ז"ל פון בית שמש איז געווען נישט געזונט ל"ע ,זענען ַא גרוïע פון ַארום פופצן פאר געפאהרן זאת חנוכה פון בית שמש קיין מירון ,מתïלל צו זיין ביים ציון פון רבי שמעון בר יוחאי ַ ָ יונגעלייט האבן איהם געפרעגט אויב ער ווייסט באגעגענט איינעם פון די גדולי הדור ,און זיי ָ האבן זיי ַ ר' יעקב יואל .אין מירוןָ , וואס דער הייליגער רמ"ק )¯· (¯ȷ„¯Â˜ ‰˘Ó Èזי"ע האט ער זיי געוויזן ָ ַאן עצה ווי ַאזוי צו צערייסן ַא גזר דין רח"לָ . שרייבטַ ,אז ַא קבלה אין דעם ענין פון קריאת שמע ,צערייסט ַא גזר דין שיש עמו שבועה. וואכן ,צו לייענען קריאת האבן תיכף ומיד גענומען אויף זיך ַא קבלה טובה ,אין די קומענדיגע צוויי ָ די יונגעלייט ָ האבן זיי ָאבער מקבל געווען בשעת דעמאלס אויך זיך ַאזוי געפירטָ , ָ האבן ביז כאטש זיי ָ שמע ביים ערשטן זמןָ . דאזיגע קבלה מיט א פעסטקייט. מעשה אויף זיך די ָ האט זיך האט זיי געפירטָ , אויטא וואס ָ ָ שטארק גערעגענט ,און דער ַ האט אויפ'ן וועג ַאהיים פון מירוןָ , זאלן האט ממש געפעהלט ַא חוט השערה ַאז זיי ָ מאהל .עס ָ האט זיך איבערגעדרייט עטליכע ָ אויסגעגליטשט ,און ָ האבן ָאנקומען אין תהום ח"וָ ,אבער בניסי נסים זענען ַאלע יונגעלייט ַארויסגעקומען ללא שריטה וללא פגע .זיי ָ דעמאלס איז געווען דער ערשטער זמן פון קריאת שמע .עס איז געווען דער ָ געקוקט אויפ'ן זייגער ,און געזעהן ַאז פארשטאנען די ווערטער פון הייליגן רמ"קַ ,אז ַא קבלה טובה אין דעם ענין פון ַ האבן זיי ַ "חלות" פון זייער קבלה! ָ קריאת שמע ,צערייסט ַא גזר דין שיש עמו שבועה. https://telegram.me/Publications_MM
קוואל -ויחי ַ דער פרשה
"ïåôàìô" íòã èìàä © ïòî ïåà èðøòì ïòî áéåà ,ïâàæ ¨ ïòî "ïåôàìt" íòã èùéð èøòôèðò ïòî áéåà åìéôà© ,èðàä © ïéà ïåà èðàä © ïéà øàð ¨ ñò èìàä'î © øòáਠ,ïòðøòì ïèéîðéà éã æéà ,èøéðàôòìòè ¨ èàä ¨ ñò øòåå ïäòæ åö è÷å÷'î è÷ðåt - "åãâðë" .ïôåà ïâéæàã ¨ ï'ôéåà êéåà äðéëùä úàøùä .âé øéã óéåà äðéëù éã èäåø éåæà© ,èñðøòì åã éåå ã"áàá ùéðàî ¨ íçðî éáø ïåàâä ,áø øòìàtàðøàè ¨ © © øòã úåìàù øôñ ïééæ åö äîã÷ä øòã ïéà èáééøù ,ì"öæ ïééæ ïåô èøòäòâ èàä ¨ øò æà© ,"ïåøùä úìöáç" úåáåùúå æà© ,ò"éæ ã"éøäî ÷"äøä áø øòæìòá ïâéìééä íòã ï'éáø øòî - çåø úçð ïøòñòøâ à© èàä ¨ íìåò ìù åðåáø øòã øòã ïòåå - ãéà à© ïåô íéúéðòú ïåà íéôåâéñ òìà© ïåô éåå .ãé èééö äòù à© äøåú èðøòì ïåà èöéæ ãéà
ãé
÷ñåòä ìë" (.èé æ"ò) àøîâ øòã ïåô øòèøòåå éã óéåà èðøòì ñàåå ¨ øòã ,"åéöôç åì äùåò ä"á÷ä ,äøåúá òðééæ øòôòùàá © éã íäéà øàô © èëàî © ,äøåú èâàæ ¨ àøîâ éã æà© ,à"ùøäî øòã èâàæ ¨ ,ïùéðòôøòãàá © áåúë äæ øáã ,éåì ïá òùåäé éáø øîà" (á"ò) èøàã ¨ ÷ñåòä ìë ,íéáåúëá ùìåùîå íéàéáðá éåðùå äøåúá áéåà æà© ,èðééî "åì ïéçéìöî" ."åì ïéçéìöî åéñëð äøåúá çéìöî øò èòåå ,èôòùòâ à© ïéà èìòâ ïééøà© èâééì øò åì äùåò ä"á÷ä" øòèøòåå éã ïéà èùt øòã øòáਠ,ïééæ äùòé éë ,øîåì óéñåä ïàë" :øòøòãðà© ïà© æéà ,"åéöôç ì"æç éã ïáàä ¨ àã ¨ ,"ììë äùòî úìåæ åöôç ä"á÷ä òðééæ ïäåè èòåå øòèùøòáéåà øòã æà© ,øòî êàð ¨ èâàæòâ ¨ èùéð åìéôà èòåå øò .ììëá äùòî à© ïਠ,ïùéðòôøòãàá © åè . ïéøòã èìòâ ïâééìðééøà© ïôøàã ©
אמאהל חנוכה געזעהן ווי זיין זוהן ,הרה"ק בעל "שם משמואל" זצ"ל ,שïילט האט ַ ָ יג .הרה"ק בעל "אבני נזר" זצ"ל ָ האט דער "אבני נזר" אומאנגענעםָ . ַ האט דער "שם משמואל" זיך געשïירט ַאביסל טאטןָ , דריידל .זעהענדיג דעם ַ געזאגט: ָ איהם דאך האבן ָ שטאמען פון די יוונים .די יוונים ָ ַ קום ,וועל איך דיר אויפקלערן דעם ענין פון דריידל שïילןַ .אלע שïילצייגןאיינגעפאלן ַ האבן ָאבער געוואוסטַ ,אז אידן וועלן נישט אויפהערן לערנען תורה .איז זיי געוואלט "להשכיחם תורתך" .זיי ָ ָ האבן ַא שליטה ח"ו אויף די אידן. ַאן עצה ,זיי וועלן ַאריינרוקן שïילערייען "בין הסדרים" ,און ַאזוי וועלן זיי קענען ָ נאכט פון ïסח ,איז מצה ַא זכר לחירות ,און מרור ,זכר לעבדות .אין חנוכה ,זענען די חנוכה לעכט אין דער סדר ַהאבן ַאריינגעברענגט שïילצייגן צווישן אידן. וואס זיי ָ פאר די יווניםָ , פאר'ן נס ,און דער דריידל איז ַא זכר ַ ַא זכר ַ דאס סאך מצהָ ,אבער מרור עסט מען ווייניג ,ווייל דער "זכר לעבדות" איז גענוג ַאביסלָ , ïונקט ווי ïסח ,עסט מען ַא ַ זעלבע ביי חנוכה ,עס איז גענוג צו שïילן דריידל מיט ַא שיעורַ ,אביסלַ ,אלס זכר ליוונים... פאלגענד" :שמכל עניני חסידות ופרישות וסיגופים שאדם רוצה להתנהג, דארט ווי ָ טארנאïאלער רב שרייבט ָ יד .דער ַ ַ ָ היותר עיקר ומובחר הוא לשמח את הקב"ה בלימוד התוה"ק ,והסימן לזה ,שכל עניני סיגופים וחסידות שאדם רוצה להתנהג ,אין היצר הרע מוציא כל כך כחו על זה לבטלו כמו שמוציא כל כחו לבטל את האדם מתלמוד תורה בתחבולות שונות ,כן שמעתי מפי קדשו שאמר לי בעצמו הדברים האלה". "אïקויפן" אא"ז הרה"ק רבי משה מלעלוב זי"ע ),(˙·Ë ‚"È „"ÂÈ מ'האט געקענט ָ ָ טו .ס'איז שווער צו שילדערן ווי ַאזוי בלאט גמרא. ַ מ'האט געלערנט ַא ָ אויב "בלאטע" אויפ'ן ָ בלאטע" .ווען ַא איד שטייט אויף אינדערפרי מיט ַא ָ "בלאט - ַ זאגן, מרגלא בפומיה ,ער פלעגט ָ "בלאטע" פון זיין ïנים. ָ ארא ïדי בלאט גמרא ַ ָ ַ ïנים ח"ו ,נעמט דער זאגן זאל דער רבי מיר ָ דאך ַאלעס אויפ'ן ïניםָ , פאר'ן זיידן" ,דער רבי זעהט ָ געזאגט ַ ָ אמאהל האט ַ ָ יונגערמאן ָ ַ ַא געזאגט: ָ האט דער זיידע מיינע חטאים"ָ ... פארדעקט האט ַ בלאט גמרא ָ ַ בלאט גמרא ,און דער ַ האסט געלערנט ַא גארנישט אויף דיין ïנים ,ווייל דו ָ מ'זעהט ָדי חטאים. יונגערמאן: ַ זאגט דער ָ אראïנעמען דעם צודעק פון ïנים... זאל דער רבי ַ ָ אויב ַאזויָ ,האט דער זיידע געענטפערט: ָ אראïנעמען?!... זאל עס ַ ָ פארדעקט ,ווילסטו ַאז איך ָ האט עס ַ דער רבונו של עולם ָhttps://telegram.me/Publications_MM
åè
ויחי- קוואל ַ דער פרשה
èòåå ,äòù à© ïòðøòì êéæ èöòæ øò ïåà ,äâàã à© èàä ¨ ìàæ ¨ ,äâàã òøòñòøâ à© èàä ¨ øò áéåà .ïâéàåøàá © êéæ øò .ïâéàåøàá © êéæ èòåå øò ïåà ,úåôéöøá äòù ééååö ïòðøòì øò ééøã ïòðøòì øò ìàæ ¨ ,äâàã òñéåøâ à© øàâ ¨ èàä ¨ øò áéåà .ïâéàåøàá © ïöðàâðéà © êéæ èòåå øò ïåà ,úåôéöøá äòù íéçî'ù úåáéú éùàø æéà á"áåù ,èâàæòâ ¨ ïéåù ïáàä ¨ øéî úåáéú éùàø æéà í"éááåù ,íàåá'á íéùù'å íúàö'á .ïîà ,åðéã'é éùò'î ìë'á äçìöä'å äëø'á òô'ù
èáééøù "äãåáòä ãåñé" øòã ñàåå ¨ ïò÷ðòãòâ ïôøàã © øéî ,úåôéöøá äòù óðéô äøåú ïòðøòì ïâòåå (ç ,ä"ô â"ç) àéáîå ,øôëîå êëæîå ìéòåîä àìôð ïéðò àåä äæ øáãù" åö øôëî èôìòä ñò ."äìåòî äøôëå äáåùúì íãà åúåà åö ùèðòî íòã èâðòøá ñò ïåà ,úåøéáò éã óéåà ïééæ .úåøéáò éã óéåà äøtë à© ïåà äáåùú äðùî øòã ïéà äðååë à© èâàæ ¨ "ìàåîù éøáã" øòã ùèðòî à© ïòåå ."åãåîìúá åáì áùéúîå" (å"î ,å"ô úåáà)
https://telegram.me/Publications_MM
א קוש פו הימל א וואונדערליכער מעשה האט דערציילט דער גאו הרב יצחק דוד גראסמא שליט"א -רב פו 'מגדל עמק' ,או ווע נישט ער אליי דערציילט עס ברבי ,וואלט מיר עס נישט אנגענומע אזויווי עס איז: "געווענלי פיר אי זי נישט צו פאר אי 'פוירסט קלעס' .אבער ביי יענע פלי-רייזע האב אי זי נישט גוט געשפירט ,או אינע פליגער האט מע מיר פארגעשלאג א ברייט זי אינע ערשט אפטיילונג. "אי האב זי באקווע געמאכט אי מיי זי ,נעב מיר זענע געווע צוויי ליידיגע זיצ .הינטער אונז איז געזעס ַא אמעריקאנער פארפאלק. דער מא איז געווע היבש א ברייטער ,או קוי וואס ער האט זי באקווע געמאכט אוי זיי זי .אי דער מינוט וואס די פליגער האט זי געהויב צו דער באשטימטער הויע או אי האב זי באפרייט פו מיי 'סיט בעלט', האב אי געטו א מאדנע זא .אי האב זי אויפגעשטעלט או אויסגעשרעקט מיי האנט צו דע פערזא' .אי בי א רב אי גליל ,א מנהל פו א מוסד פאר יונגווארג ',האב אי זי פארגגעשטעלט פאר אי ,או געפרעגט' ,צי וואלסטו גרייט געווע צו קוק א פרעזענטאציע איבער אונזער מוסד?' "יענער ,וועלכער האט סייווי נישט געהאט עפעס אנדערש וואס צו טו, האט מסכי געווע .אי האב ארויסגענומע דע סידי פו מיי טאשקע, אריינגעשטעקט אי די מאשינקעלע וואס דער שכ האט געהאט אוי זיי טישל ,יענער האט אנגעטו זיינע אויער-הער-אפאראט אי זיי אויער - או אי האב זי אומגעקערט צו מיי פלא. "נא צע מינוט ,ווע דער סידי האט זי געענדיגט ,האב אי זי ווידער אויפגעשטעלט פו מיי ארט ,דאסמאל כדי צוריקצונעמע דע דיסק. וואס עס האט פאסירט איז געווע ,אז אי האב בטעות געדריקט אוי דע קנעפל וואס טוט ארויסציע דע בענקל או עס מאכ פאר א בעטל ,או פלוצלינג איז יענעמ'ס קאפ געווע איבערגעבויג מיר .אי האב זי געשפירט זייער שלעכט או פארלויר ,האב אי נישט געטראכט קיי מינוט ,נאר זי איינגעבויג צו אי או א קוש געגעב אי זיי שטער. "אי האב זי אומגעקערט צו מיי פלא ,או אי בי געווע זייער צוטומלט .וואס האט דא פאסירט מיט מיר? האב אי זי אליי געפרעגט. דא פארדריי אי אי א קאפ צו קוק מיי פרעזענטאציע ,דא האב אי גור געווע אזא אומבאקוועמליכקייט ,או אי גיב אי נא א קוש אי שטער?! "נא עטליכע מינוט האט זי דער פערזא אויפגעשטעלט פו זיי ארט, ער איז צוגעקומע צו מיר ,געדרוקט מיי האנט או געבעט אז ער וויל רעד צו מיר אפאר ווערטער. "'מע רופט מיר אייגי ',האט ער געזאגט .שפעטער בי אי געוואויר געוואר אז עס רעדט זי פו א הויכראנגיקע פערזענליכקייט או בארימטער בעל-דרש אי אמעריקע ,וועלכער האט אונטער זי מיליאנע צוהערער' .אי קו שוי יעצט די דריטע מאל קיי אר-ישראל ,צו געב א שיינע נדבה פאר מוסדות פו נויטבאדערפיגע קינדער .אי בי א גוטער חבר מיט דער פרעמיער-מיניסטער ,או מיט די אגענטור ,או אלעס וואס זי האב מיר ביז אהער פארגעשלאג ,האט מיר עפעס נישט געפאל ',האט ער זי מתוודה געווע פאר מיר. "אייגי האט זי געוואנד צו זיי פרוי או איר געזאגט' :אי וויל דו זאלסט באשטעטיג צי דאס וואס אי גיי יעצט זאג איז אמת ',או ער
https://telegram.me/Publications_MMתורה או חסידות דער אוצר פו
א
האט דערציילט' :אי האב געזאגט פאר' באשעפער :אי וועל מאכ מיט דיר א סימ .אויב וועט קומע צו מיר איינער וואס טוט ערציע אזעלכע קינדער ,או מיר געב א קוש אי שטער ,וועל אי וויס אז אי דאר אי געב דאס געלט'. "'או דא ביסטו אנגעקומע!' "אי בי א רב ביי איד ",האט הרב גראסמא געדונערט מיט זיי שטימע, פאר א ריז ציבור וועלכע זענע געקומע אי אויסהער" ,או אי בי מחויב איי צו זאג בלויז דע אמת ,או פונקטלי אזוי האט פאסירט .דער פערזא האט מיר אויסגעצאלט א גאנצע שטעטל ,וואס אי האב אנגעהויב בויע אנדע וואס אי זאל בכלל וויס פו וואו אי וועל נעמע דאס געלט. "או יעצט ,שטעלט איי פאר ",האט דער רב געפרעגט" ,וויפיל זאכ האב געדארפט פאסיר ,וויפיל וועלט האב זי געדארפט איבערדרייע ,אז אי ,א אידישער רב ,זאל דארפ קוש דע שטער פו א פרעמדער גוי פו טעקסאס?"
עצה מ הזקני אי א מוצאי שבת איז אריינגעקומע צו גאו רבי חיי קניבסקי שליט"א ,א חשוב'ער ראש-הכולל וועלכער האט געזאלט אפפליע צומארגענס קיי חו-לאר שאפ געלט פאר זיי כולל ,או ער האט געבעט א ברכה פונע גאו פאר שמירה או הצלחה. אבער דער גאו האט באלד רעאגירט" :פארוואס דארפט איר ארויסגיי קיי חו-לאר?" דער ראש-הכולל האט ערקלערט פאר' גאו אז דער כולל געפונט זי אי זייער א שווערע מצב פינאנציעל או ער מוז שאפ געלט. "פאר קיי צפת ",איז געקומע דער איבעראשענדער ענטפער. דער ראש-הכולל איז ארויס פו צימער ,וואו ער האט באגעגנט א ידיד או אי דערציילט וואס איז פארגעקומע אי שטוב .דער ידיד איז צוריק אריי מיט אי צו גאו ,או דערציילט אז דער ראש-הכולל איז זייער פאר'חובות'ט או זעט נישט קיי וועג ארויס .האט רבי חיי געזאגט" :אויב איר ווילט פאר -פארט ,אבער אי גיב איי א ברכה צו פאר קיי צפת". דער ראש-הכולל האט אויסגעפאלגט די ווערטער פונע גאו .ער האט אפגערופ זיי רייזע קיי חו-לאר או איז געפאר קיי צפת .זונטאג אי אוונד איז ער געגאנגע צו צאנזער בית-הכנסת אי שטאט או זי געזעצט דארט לערנע ביז ער האט איינגעדרימלט איבער די גמרא .צע אזייגער האט ער זי אויפגעוועקט או געפרעגט ווע עס וועט זיי א מני מעריב .די מתפללי האב געענטפערט אז ער זאל ווארט ביז על אזייגער. ווע דער מני האט זי געשטעלט האט דער ראש-הכולל באמערקט ַא אמעריקאנער איד ,וועלכער האט אויסגעזע צו זיי א שיינער בעל-פרנסה. נאכ' דאוונע האט ער מחליט געווע צו צוגיי צו אי או פרוביר זיי מזל. דער ראש-הכולל האט דערציילט פאר דע איד איבער זיי שמועס מיט רבי חיי קניבסקי ,או פונקט ווי אי די מעשה-ביכלע האט יענער א פרעג געגעב" :אי וויפיל געלט נויטיגט איר זי?" דער ראש-הכולל האט געמאכט א חשבו או אי דאס איבערגעגעב ,או ווע דער גאסט האט דאס געהערט ,���האט ער אי געזאגט" :לאמיר זע צי אי קע עפעס טו". צומארגענס איז יענער געקומע אי בית-המדרש מיט צוויי אויסגעשריבענע טשעקס ,אוי דע פול סומע וואס מע האט געבעט. ווע מע האט דאס דערציילט פאר רבי חיי ,האט ער געזאגט" :דער וואס הערט זי צו או פאלגט ,העלפט אי דער באשעפער". טבת תשע"ז לפ"ק | גליו קפ"א
:שירת ציו | ג 9
דער טאטע פו די חסיד'ישע מוזיק | ר' בנציו שענקער מישט צוריק זיינע זכרונות צו די דראמאטישע טעג אי הוי פונע מאדזשיצער רבי' טרער פו א צדיק
דער פונק אי רבי בנציונ'ס אויג האט זי אנגעצינד ,ווע ער האט גערעדט איבער דע גרעסט מתנה וואס זיי מוזיק-קאריערע האט אי געגעב .די מעגליכקייט צו מהנה זיי די גדולי תורה וחסידות .טרער זענע גערינע פו זיינע אויג ווע ער האט געשילדערט די טייערע מינוט וואס ער האט פארברענגט במחיצת של צדיקי .יעדעס ווארט האט ער געדענקט. וואס האב זיי געזאגט צו אי ,וואס ער האט געזינגע פאר זיי או וואס זייער געזיכט-אויסדרוק האט געזאגט אי יענער צייט. דע באזו ביי דע 'אמרי חיי' פו ויז'ני האט ער גוט געדענקט ,ווי עס וואלט נישט אריבער זינט דא מער ווי פינ-או-דרייסיג יאר" .אי האב געוויילט אי אר-ישראל לכבוד די חתונה פו מיי פלומעניק ,ר' יחיאל שענקער .אי בי געווע ביי הבדלה אינע מאדזשיצער שטיבל ,ווע פלוצלינג איז אנגעקומע דער גבאי פונע 'אמרי חיי' פו ויז'ני ,מיט א ספעציעלע בקשה' :דער רבי וויל זי טרעפ מיט איי ',האט ער מיר געזאגט ,או ער האט אנגעמערקט אז דער רבי געפונט זי יעצט אינע 'אסותא' שפיטאל ,אבער אזויווי ער גייט בקרוב אהיימגיי ,זאל אי קומע צו אי ווי נאר ער געפונט זי בביתו נאוה קודש. "מיי אריגינאלער פלא איז געווע אהיימצופאר הערשט אי א ווא. אי האב אי געגעב מיי ברודער'ס טעלעפא-נומער ,או כמעט פארגעס דערפו .מוצאי שבעה-עשר-בתמוז בי אי געקומע צו מיי ברודער'ס הויז ,או -דע רבי'נס גבאי ווארט מיר דארט .אי בי באלד מיטגעגאנגע מיט אי צו רבי'נס שטוב. "איינער פו מיינע שותפי אי די דיאמאנט-בערזע ) -רבי בנציו האט זי כל ימיו באשעפטיגט מיט דיאמאנט( איז געווע א ויז'ניצער חסיד ,או ווע ער האט געהערט אז אי גיי צו רבי' ,האט ער געוואלט מיטקומע .צו זיי אנטוישונג ,האט אי דער גבאי נישט ערלויבט מיטצוקומע' .דער רבי האט געהייס ברענגע נאר רבי בנציונ'ע!' האט דער גבאי אי אנגעשריג. אויפ' וועג האט דער גבאי פו מיר געבעט ,אז אי זאל נישט געב דע האנט פאר' רבי' ,ווייל דער רבי איז ל"ע פאראלאזירט אוי א טייל פו זיי קערפער. "אי בי אריינגעגאנגע צו רבי' .דער רבי איז געלעג אויפ' סאפע. ווע ער האט מיר געזע האט ער זי אנגערופ אויפ' קול' :אט גייט דער חז וועלכער ווערט קיינמאל נישט הייזעריג '...או ער האט זי באלד ערקלערט מיט א שמייכל' :אי הער דיר שוי לאנגע שעות פו דיינע קאסעטעס ,או דו ווערסט נישט הייזעריג '...דא האט דער רבי מיר געזאגט א זא וואס אי וועל קיינמאל נישט פארגעס' :זעט אויס אז דו וואונדערסט זי פארוואס אי האב געהייס דיר רופ .זאלסטו וויס ,אז אי האב דאס געטו אלס הכרת הטוב ,ווייל בשעת מיי קרענק האב דיינע לידער מיר זייער מחזק געווע '.או דא האט ער אנגעהויב זינגע 'שושנת יעקב' מיט דער באוואוסטער מאדזשיצער ניגו. "דער רבי האט נא לאנג געשמועסט מיט מיר .ער האט מיר דערציילט אז דע ניגו אוי 'בצאת ישראל' וואס מע זינגט היינט אי ויז'ני ,האט ער דאס ערשטע מאל געהערט אי מארינבאד פונע 'דברי ישראל' ממאדז'י. ווייניג ווייס היינט אי ויזני אז דער ניגו שטאמט פו מאדזי ביי יענע מעמד האב אי געבעט פונע רבי' א ברכה פאר מיי שוועגערי ,אז זי זאל טרעפ א פאסיגער שידו .א חודש דערוי איז זי טאקע א כלה געוואר .אי האב רעקארדירט דע פרייליכ בשורה אוי א קאסעטע ,או עס געשיקט פאר' רבי' .דער גבאי האט מיר צוריקגעשיקט א קאסעטע, מיט' דע גאנצ שמועס וואס אי האב געהאט מיט' רבי'"... * אוי מיט' רבי'נס ברודער ,דער בעל 'דמשק אליעזר' ,האט ער געהאט ַא אינטערעסאנטע שמועס ,או ער האט מיר דערציילט דערוועג" :דאס איז געווע ווע אי בי צו ערשט מאל אנגעקומע קיי אר-ישראל .מיר זענע דא איינגעשטאנע אי 'מלו באבאד' אי ירושלי .או שבת https://telegram.me/Publications_MMתורה או חסידות דער אוצר פו
ב
מברכי אלול ,ביי די שבת'דיגע סעודות אינע עס-זאל ,זענע מיר געזעס ממש נעב ביי דע ארויסגאנג .נעב אונז איז געווע דער צימער פונע 'דמשק אליעזר' .ער איז שוי געווע שטערבלי-קראנק. "דער טאטע האט מיר געבעט צו זינגע 'כל מקדש' ,או אי האב עס געזינגע אויפ' מאדזשיצער ניגו .אי האב עס געזינגע שטילערהייט, אבער צוביסלע האט געהערשט א שטילקייט אינע גאנצ זאל .אי האב געשפירט זייער אומבאקווע -אי בי א גרויסער בייש ,פו נאטור אויס - אבער אי האב ווייטער געזינגע .פלוצלינג האט איינער פו די אנוועזנדע אויסגעבראכ אויפ' קול" :יונגערמא! איז דאס א מאדזשיצער?" האט ער געפרעגט. "אי האב אי געפרעגט' :וויאזוי ווייסטו? אי זע דע גאנג ',האט ער מיר געענטפערט .דערנא בי אי געוואויר געוואר אז דער איד איז געווע דער גערער מלחי ר' יאנקל תלמוד .נא דער סעודה האט ער מיר גערופ צו זי ,או אינאיינע האב מיר געזינגע פאר א לאנגע צייט מאדזשיצער ניגוני .ער האט מיר דערציילט אז ער האט זוכה געווע צו זע או צו באקענע זי מיט דע 'דברי ישראל' ,אי מארינבאד. "פלוצלינג איז דער גבאי ארויסגעקומע פונע רבי'נס צימער ,או ער האט געפרעגט' :ווער זינגט דא 'כל מקדש'?' אלע האב געוויז אוי מיר. 'דער רבי האט זייער הנאה געהאט ,או ער האט געבעט אז דו זאלסט אריינגיי צו אי ווע דו וועסט האב צייט ',האט דער גבאי מיר געזאגט. "זונטאג נא שחרית בי אי אריינגעגאנגע צו אי .דער רבי איז געזעס אויפ' גאניק ,קראנק או שווא .ער האט מיר שטארק אויסגעפרעגט אוי די אמעריקאנער אידנטו או אוי מאדזי .אי האב זוכה געווע צו פיר מיט אי א לאנגע או אינטערעסאנטע שמועס .צוויי וואכ שפעטער ,או י"ב אלול ,איז דער רבי נפטר געוואר לבית עולמו". דע בית-ישראל פו גור האט ער באגעגנט אי חיפה ,הארט פאר דער רבי איז אריינגעפאל אי זיי קראנקע-בעט פו וועלכע ער האט זי שוי נישט ערהוילט" .אי האב געדארפט אריינגיי צו רבי' בעפאר מנחה .דער רבי האט דא געוויילט אי חיפה .א שות מיינער ,א גערער חסיד ,האט מיר מסדר געווע דע באגעגעניש .ווע מיר האב געגרינדעט דע שותפות, האב מיר באשלאס אז יעדער וועט אמאל גיי צו אנדערנ'ס רבי' .ער האט שוי געהאט מקיי געווע זיי חלק אינע שותפות ,באזוכנדיג ביי דע מאדזשיצער רבי' ,או אי האב נא מיי טייל נישט מקיי געווע. צוליב געוויסע סיבות האב אי פארשפעטיגט ,או אי בי אנגעקומע צו הויכע שמונה-עשרה .אי בי נארוואס אריינגעגאנגע אי בית-המדרש, או דע רבי'נס בליק איז געפאל אוי מיר .דער רבי האט מיר באטראכט פו קאפ ביז פיס .א גרויסע שרעק איז מיר באפאל. "מיי שות האט זי זייער געבייזערט דערוי וואס אי האב פארשפעטיגט .ווע אי האב אנגעהויב ארויסצוגיי ,איז פלוצלינג ארויסגעקומע א יונגערמא פו רבי'נס שטוב או געפרעגט' :דו ביסט בנציו שענקער? דער רבי רופט דיר '.אי או מיי שות זענע אריי .דער שות האט געזאגט פאר' רבי'' :ער איז נישט געווע אי צפת ',או דער רבי האט געזאגט' :יא ,אי ווייס ,אנדערש וואלט אי אי נישט גערופ'. "דער רבי האט זי באצויג צו דע שטורע וואס אי האב אומוועלנדיג געשאפ ,איידער אי בי אנגעקומע קיי אר-ישראל .מע האט מיר באשטעלט פאר ַא אויפטריט אי צפת ,או מע האט מיר געזאגט אז דער אוידיענ וועט זיי א היימישער .הערשט נאכדע וואס אי בי אנגעקומע קיי אר-ישראל ,בי אי געוואויר געוואר אז אי גיי זינגע פאר א געמישטער ציבור .פארשטייט זי אז אי האב גליי בטל געמאכט דע אויפטריט .דער רבי האט ,זעט אויס ,שוי געוואוסט דערפו .ער האט מיר אנגעוואונטש או געזעגנט. "אי יענע אוונד האט מע זי דערוואוסט אז דער רבי איז זייער קראנק .אי בי געווע ביי 'כותל המערבי' ,או אי האב געזע הונדערטער גערער חסידי מיט טרויעריגע פנימ'ער .אביסל שפעטער האב אי טבת תשע"ז לפ"ק | גליו קפ"א
געהערט ,אז נאכדע וואס אי האב פארלאזט דע רבי'נס הויז ,האט מע אלארמירט צו רבי'נס הויז א דאקטער ,וועלכער האט געהייס אז מע זאל שוי אריבערפיר דע רבי' אי שפיטאל .דארט האט מע טאקע אנטדעקט דע ביטערע מחלה ,פו וועלכע דער רבי איז נסתלק געוואר.
דע רבי'נס איבעראשונג
אויב אי ויז'ני ווייס ווייניג אז דער ניגו 'בצאת ישראל' איז א מאדזשיצער ניגו ,ווייסט מע כמעט נישט אי ליובאוויטש אז ר' בנציו שענקער האט פארפאסט דע ניגו פאר' רבי'נס '72סטע געבורטסטאג, אויסער אזא איינער וואס האט אנטיילגענומע אי יענע 'פארברענג' או געדענקט ר' בנציונ'ס איבעראשענדער אויפטריט. "דאס איז געווע א טובה וואס אי האב געטו פאר מיי שכ ",האט ר' בנציו זי צעשמייכלט" .אי האב געהאט א ליובאוויטשער שכ ,הרה"ח ר' יוס וויינבערג .ער פלעגט פארלערנע 'תניא' פאר' פאבליק .איינמאל איז ער געקומע צו מיר מיט א ספעציעלע בקשה' .אי עטליכע וואכ ארו וועל מיר פראווענע דע רבי'נס יו-הולדת ,או מיר האב נא דערווייל נישט קיי נייע ניגו ',האט ער מיר געזאגט .דער נייער ניגו וואס מע האט פארפאסט ,האט זעט אויס נישט זייער מצליח געווע .ער האט געבעט פו מיר צו מאכ א ניגו אוי קאפיטל ע"ג. "אי בי געווע אי א דילעמא .אי האב נישט געוואוסט וויאזוי מע הייבט ָא .כאטש אי האב געקענט חב"ד -אי פלעג קומע צו דע רבי'נס פארברענגענס או אי האב אוי געקענט א שיינע חלק פו די ליוב��וויטשער ניגוני -האב אי קיינמאל נישט פארפאסט קיי ליובאוויטשער ניגו .אי האב געבעט ער זאל מיר געב אנווייזונגע וויאזוי דער ניגו דאר צו זיי געבויעט ,אבער ער האט מיר געזאגט' :טו דאס וויאזוי דו פארשטייסט'. "אי האב געעפנט א ספר תהלי ,או פו יענע גאנצ קאפיטל האב אי געפונע נאר איי פסוק וואס האט געפאסט צו דע ליד .דאס איז דער פסוק, 'ואני קרבת אלקי לי טוב '.אי האב זי פארטיפט דערי א וויילע ,או עס איז מיר געלונגע צו טרעפ עטליכע ליובאוויטשער געדאנקע פאר א ניגו. ענדלי איז עפעס ארויסגעקומע דערפו .נא א וויילע האט זי הרב וויינבערג פארבינד מיט מיר או געפרעגט צי אי האב שוי אנגעגרייט א ניגו .אי האב געענטפערט אז יא ,או דא האט ער געבעט אז אי זאל פערזענלי קומע צו דע פארברענג ,או עס אליי זינגע פאר' רבי'. "אי בי געווע זייער פארלויר .אוי דע האב אי שוי נישט געווארט. ער איז מיר געווע א גוטער שכ ,האב אי אי דאס צוליב געטו .אי בי געגאנגע צו דע פארברענג ,או ער האט מיר אוועקגעזעצט הינטער' רבי'. זייער נאנט צו אי .דער רבי האט נישט ממש פארשטאנע וואס אי זו דארט צוויש די חשוב'ע איד ,רבני או משפיעי .דאס איז געווע ַא איבעראשונג וואס די מקורבי האב אנגעגרייט פאר' רבי'. "דער שכ האט אפגעשמועסט מיט מיר ,אז נא דע שמועס וועט ער מיר ווייז מיט די הענט ,או דא זאל אי זי אויפשטעל זינגע .דער רבי האט געענדיגט דע שמועס ,דער שכ האט מיר טאקע א ווינק געגעב .אי האב זי פלוצלינג אויפגעשטעלט או אנגעהויב זינגע הוי .עטליכע מינוט שפעטער האט שוי דער רבי אנגעהויב שמייכלע .צוערשט האב אי געזינגע פאמעלי ,או גאר שנעל בי אי אריבער צו א שנעלערער 'ביעט'. צו ערשט או צווייט מאל האב אי נא געזינגע אליי ,אבער צוביסלע האב זי אלע מיטגעשלעפט מיט מיי געזאנג. "ווע אי בי געווע אי קאליפארניע מיט עטליכע יאר צוריק או געדאוונט אי בית חב"ד ,איז צוגעקומע צו מיר א חסיד ,או ער האט מיר געפרעגט' :ביסטו בנציו שענקער?' ווע אי האב אי געענטפערט אז יא, האט ער מיר דערמאנט יענע פארברענג ,וואו אי האב געזינגע. "אי בי אוי געווע ביי דע בעלזער רב ,הרה"ק רבי אהר זי"ע .אי האב דארט באגעגנט דע בילגורייער רב ,דער ברודער פונע רבי' או דער פאטער פו יבלחט"א דער היינטיגער בעלזער רב זאל-מארי-ימי-זיי, פאר א לאנגע שמועס .ער האט זי זייער אינטערעסירט איבער די עול הישיבות אי אמעריקע ,ספעציעל איבער דער ישיבה 'תורה ודעת' פו רבי שרגא פייוול מענדלאוויטש ,וואו אי האב געלערנט .אגב ,אסא גדולי ישראל פלעג זי כסדר אינטערעסיר איבער דע ישיבה .נא דע שמועס https://telegram.me/Publications_MMתורה או חסידות דער אוצר פו
ג
האט מע מיר אריינגעפירט לקודש פנימה ,צו רבי' ,וועלכער האט מיר ווארע אנגעוואונטש. "דע שבת שפעטער בי אי געגאנגע צו 'טיש' אי זיי בית-המדרש, אוי רחוב 'אחד הע' אי תל-אביב .דער בילגורייער רב האט געזאגט פאר' רבי' ,אז עס געפונט זי דא ' ַא אמעריקאנער ישיבה-בחור ,וועלכער איז א מחות מיט' מאדזשיצער רבי'' )ר' בנציונ'ס ברודער איז געווע ַא איידע ביי דע 'אמרי אש'( .דער רבי אליי האט דאס איבערגעזאגט מיט התפעלות ,או מיר געגעב שיריי פו זיי הייליגע האנט". ווע דער בעלזער רב שליט"א האט חתונה געמאכט זיי ערשטער אייניקל ,האט ר' בנציו רעקארדירט עטליכע נייע ניגוני ,זייענדיג מזכיר פריער זיי נאמע או זיי מאמע'ס נאמע ,או ער האט עס געשיקט אלס 'דרשה געשאנק' פאר' רבי' ,וועלכער האט דאס זייער געשעצט. אוי דע גאו רבי אהר קאטלער האט ר' בנציו זוכה געווע צו מהנה זיי מיט זיי געזאנג" .אי האב געזינגע ביי א חתונה ווי רבי אהר קאטלער האט זי משתת געווע .אי האב געזינגע דע 'חמול על מעשי' פו רבי שמואל אליהו פו מאדזשי ,ווע פריער האב אי דערציילט פאר די אנוועזנדע אז דאס איז א נייער ליד וואס דער רבי האט יעצט פארפאסט. ווע אי האב געענדיגט האט זי רבי אהר אויפגעשטעלט או מיר א קוש געגעב אי פני .מענטש האב מיר שפעטער דערציילט ,אז ווע אי האב געזינגע -זענע טרער גערינע פו מיינע אויג". דע שמועס האט ר' בנציו ע"ה אויסגעקליב צו ענדיג מיט' פאלגענדע רירנד ערציילונג: "ווע רבי שרגא פייוול מענדלאוויטש איז נישט-געזונט געוואר ,או זיינע טעג זענע געווע געציילטע ,האט זי זיי זו ר' שמואל פארבינד מיט מיר או געבעט' :דער טאטע וויל אז איר זאלט קומע צו אי '.אי בי געפאר צו אי אוי שבת .דאס איז געווע נאכדע וואס אי האב זי אומגעקערט פו אר-ישראל ,וואו דער מאדזשיצער רבי איז נפטר געוואר. "ער האט מיר געפרעגט עטליכע שאלות בנוגע דע רבי'נס פטירה .אי האב אי דערציילט אז אי בי אנוועזנד געווע בשעת די גסיסה או פרייטאג-צונאכטס ,או אי האב באמערקט אז א ניגו האט געשוועבט אויפ' רבי'נס ליפ .רבי שרגא פייוול האט געוואלט וויס וועלכע ניגו דאס איז געווע .האב אי אי געזאגט אז לויט וויפיל אי פארשטיי איז דאס געווע דער ניגו 'בני היכלא' וואס זיי פאטער ,דער דברי-ישראל ,האט פארפאסט. "פו רבי שרגא פייוול'ס אויג האב אנגעהויב רינע טרער' .הלוואי', האט ער מיר געזאגט' ,ווע אי וועל נפטר ווער פו דער וועלט ,זאל אי דאס אוי קענע טו מיט דע ניגו'. "א קורצע צייט שפעטער ,או ג' אלול ,איז ער נפטר געוואר". ווע מיר האב געהערט איבער ר' בנציונ'ס פטירה ,האב מיר זי שנעל פארבינד מיט זיינע מקורבי צו מברר זיי אויב דער ניגו האט אוי באגלייט ר' בנציונ'ע ע"ה ווע ער איז נפטר געוואר פו דער וועלט. "רבי בנציו איז פלוצלינג נפטר געוואר ",דערציילט דער מקורב מיט א צעבראכענע שטימע" .ער איז זונטאג פשוט נישט אויפגעשטאנע פו שלא .א ווא פריער ,בעצ עטליכע טאג פריער ,זענע מיר נא געזעס או אויספלאנירט זיי קומענדיג אלבוי .מיר זענע דורכגעגאנגע די ניגוני, או אלעס האט אויסגעזע געוואלדיג .חול-המועד סוכות זענע מיר נא געזעס מיט אי ביי דע יערליכ קומזי ,או ר' בנציו האט צו ערשט מאל געזינגע צענדליגער נייע ניגוני וואס ער האט פארפאסט". "ר' בנציו איז געווע ַא ענדלאז קוואל פו חסיד'ישע מוזיק אויפ' פארצייטיש פארנע ,פאר זיבעציג יאר האט ער משפיע געווע שמחה או עונג פאר צענדליגער טויזנטער איד ",זאגט דער מקורב" .ער אליי האט פארפאסט קרוב צו זעקס הונדערט ניגוני וואס זענע מפורס געוואר ,או נא אסא וועלכע זענע נא באהאלט ביי אי אי שטוב .אבער מער ווי דע וואס ער איז געווע א גרויסער מלחי ,איז ער געווע א טייערער פערזענליכקייט או א שטאטסמאַ ,א עניו או ַא איידעלער ,אוהב את הבריות ,או איינער וואס איז נזהר אי יענעמ'ס כבוד". "עס וועט נישט זיי נא איינער אזויווי ער ",זאגט ער מיט ווייטאג ,או ווערט פארזינקע אי זיינע מחשבות. טבת תשע"ז לפ"ק | גליו קפ"א
בקצירת האומ"ר
א בליק אריי אי די שטיבער או אי די הויפ פו די אדמו"רי או גדולי ישראל פונע היינטיג דור
וואו געפונט זי די קלייד?
או וואס איז דער ערשטער שאלה וואס מע פרעגט פו אליהו הנביא?
ביי דער באזו פו דער ויז'ניצער רבי שליט"א דא אי ניו-יארק ,האט ער מנח-אבל געווע הגאו רבי מתתיהו סאלאמא שליט"א ,וועלכער איז געזעס שבעה נא זיי רעבעצי ,או דארט האט זיי זו דערציילט א וואונדערליכע ערציילונג אוי די מאמע או איר תמימות ,אז זי האט זייער אכטונג געגעב אי די געיטסעד ישיבה אז עס זאל נישט בלייב דארט קיינע העמדער או ווערדפולע זאכ ָא ַא אייגנטומער .יעדעס מאל וואס עפעס איז איבערגעבליב ,האט זי געזוכט די אייגנטומער עס צוריקצוגעב . אמאל איז פארבליב א העמד וואס דער בעל-הבית האט זי נישט אפגעפונע ,או וויפיל מע האט געזוכט או גענישטערט איז מע נאכאל נישט געוואויר געוואר ווער דאס איז ,האט דער ראש-ישיבה דאס אריינגעלייגט אי זיי שאפע ,צו מקיי זיי דע 'יהא מונח עד שיבא אליהו'. ווע עס איז געקומע ערב פסח ,האט דער זו ווייטער דערציילט ,האט דער ראש-ישיבה געוואלט איבערקוק די טאש אז עס זאל נישט פארבלייב דארט א שטיקל חמ ,או ער טרעפט נישט דע העמד .האט ער געפרעגט די רעבעצי צי מע האט שוי צוריקגעגעב דע אבידה או אי פשוט נישט געמאלד אז מע האט שוי מקיי געווע די מצוה? האט זי אי געענטפערט" ,מיר האב נאכנישט געפונע דע בעל-אבידה ,נאר אי בי מקיי דע 'יהא מונח עד שיבא אליהו' ".האט דער ראש-ישיבה געפרעגט" :אי האב דאס דא אריינגעלייגט אי מיי קליידער-שאפע ,או אי זע עס נישט". האט זי געענטפערט" :אי האב עס אוועקגענומע פו דארט או אריבערגעלייגט צו מיי שאפע ,ווייל אי האב געטראכט אז דו וועסט זיכער טרעפ אליהו הנביא ,האבנדיג איבעיות או קושיות וואס אליהו וועט קומע דיר צו פארענטפער .אבער וואס וועט זיי מיט מיר? וויאזוי וועל אי קענע רעד מיט אי? אי וויל דא אוי האב די זכי' צו רעד מיט אי .דעריבער האב אי גענומע דע קלייד צו מיי שאפע ,אז אי זאל אי קענע פרעג ווער עס איז דער אייגנטומער ,או אזוי וועל אי אוי האב דע זכות. )ומעני לעני באותו עני .א חסר-דעה האט געקלאפט ביי דע גאו רבי חיי קניבסקי שליט"א אז ער וויל אריינקומע צו אי .ווע מ'האט אי אריינגעלאזט ,האט ער געזאגט פאר רבי חיי אז ער איז אליהו הנביא ,או משיח קומט נא אפאר טעג .רבי חיי האט אי געזאגט: "זייער גוט ,ברכה והצלחה". פו דארט איז יענער געגאנגע צו דער גאו רבי אהר ליב שטיינמא שליט"א ולרפו"ש או אנגעקלאפט אי טיר .די משמשי האב אי געבעט ער זאל נישט יעצט קומע ,אבער ער האט אנגעהויב מאכ קולות. ווע הרב שטיינמא האט געפרעגט וואס דארט גייט פאר ,האט מע אי געזאגט אז איינער טענה'ט אז ער איז אליהו הנביא .הרב שטיינמא האט זי אויפגעשטע��ט או געאיילט צו טיר .ער האט יענע אויסגעשטרעקט די האנט או הויע געפרעגט" :קב בארבע אמות מהו?" יענער איז געבליב מיט די צונג אינדרויס ,או האט אפגעטראג פו ארט .שפעטער האט מע געפרעגט פו הרב שטיינמא ,פארוואס ער אי געפרעגט פונקט די שאלה. האט ער געענטפערט ,אז די ערשטע שאלה אי אלו מציאות וואס ער האט געלערנט איז געווע קב בארבע אמות ,או די גמרא זאגט 'תיקו' וואס זיי רבי האט געטייטשט 'תשבי יתר וכו'' ,דעריבער האט ער אנגעפאנגע מיט די ערשטע שאלה או אזוי האט ער געוואלט גיי ווייטער .אבער ווע יענער האט אפילו נישט געענטפערט די ערשטע איבעיא ,האט מע אי פארטריב פו דארט. ווע מ'האט דאס דערציילט פאר רבי חיי ,האט ער געזאגט" :דאס
https://telegram.me/Publications_MMתורה או חסידות דער אוצר פו
ד
הייסט א גדול הדור ,אז גליי ווע מ'הערט אז אליהו הנביא איז דא פרעגט מע אי א שאלה פו די גמרא ,או נישט ווי אונזער קאפ טראכט' :אוי ,איז יענער א רחמנות'(". אגב ,דער ויז'ניצער רבי שליט"א האט געפראוועט א געהויבענע שבת אי לעיקוואוד ,או ביי דער סעודת רעוא דרעוי האט דער רבי גערעדט איבער דע נושא פו 'טשופיקעס' ,לאנגע האר וואס מאנכע לאז זי וואקס " .פע! דאס איז עקלדיג!" האט דער רבי געזאגט ,או ערקלערט אז דאס קומט מצד הטומאה ,והא ראי' אז ווע איינער וויל זי אפקער פונע ערליכ וועג רח"ל ,וועט זיי ערשטער שריט זיי ,זי צו לאז וואקס די האר" .פארצייטענס ,אינדערהיי ,איז נישט געווע קיי איי ליטווישער גדול מיט לאנגע האר". * פאריגע ווא איז נפטר געוואר אי ויז'ני הרה"ח ר' פסח שלומובי, וועלכער האט געדינט אלס בעל-קורא פאר די לעצטע פופציג יאר ,ביי 'אמרי חיי' ,דער 'ישועות משה' או יבלחט"א דער רבי שליט"א. ער פלעגט אוי האב א חזקה אי ויז'ני ,אז ווע ראש-חודש איז געפאל שבת ,האט מע אי מכבד געווע צו זינגע 'חדש עלינו' ביי שלש- סעודות .פאריגעס יאר ,או שבת מברכי סיו ,האט אי דער ויז'ניצער רבי פלוצלינג מכבד געווע צו זינגע דע ניגו .די מקורבי האב דערמאנט דע רבי' אז היינט איז נאר שבת-מברכי או ער זינגט דאס נאר או שבת-ראש-חודש .אבער דער רבי האט געזאגט" :אי וויל אז ר' פסח זאל יעצט זינגע דע ניגו ".או פארשטייט זי אז ער האט געזינגע . א טאג דערוי איז ר' פסח אריינגעפירט געוואר אי שפיטאל ,או פו דע קרענק איז ער שוי ל"ע קיינמאל נישט אויפגעשטאנע .יעצט האט מע שוי פארשטאנע פארוואס ר' פסח איז מכובד געוואר מיט דע ניגו אי יענע שבת מברכי ,וועלכעס איז געווע דער לעצטער טיש וואו ער האט זי באטייליגט או געזינגע דע ניגו וואס ער האט שוי די חזקה צו זינגע זעכציג יאר או שבת-ראש-חודש.
ברו גוזר ומקיי
דער צדיק האט איינגעהאלט זיי הבטחה פאר דע איד
פרייטאג איז אויסגעפאל ניטל ,ווע מ'פירט זי אז מ'לערנט נישט .אי באבוב 45-האט דער רבי ביי מעמד ה'טלית לייג ' ערב שבת בעפאר מנחה ,אריינגעקוקט אי דע שער בלאט פו ספה"ק 'נוע אלימל') .דער מנהג איז צו לערנע אי דע ספר יעדע ווא ביי טלית לייג ,נאר היות יעצט האט מע נישט געקענט לערנע ,האט דער רבי אריינגעבליקט(. ביי טיש האט דער רבי ארומגערעדט איבער דע עני פו נישט לערנע אי ניטל ווי דער מנהג איז ,או דער רבי האט געזאגט א שיינע טייטש אי די גמרא' ,אינו דומה שונה פרקו מאה פעמי לשונה פרקו מאה פעמי ואחד '.דער עני פו ניטל איז אז דער אותו-האיש האט געלערנט מיט נישט ריינע מחשבות או נישט געלערנט לש שמי .ווע מע לערנט תורה דאר מע לערנע פאר' אייבערשטענ'ס וועג או נאר דאס אינזי האב .האט דער רבי געטייטשט 'אחד' גייט ארוי אויפ' אחד יחיד ומיוחד, 'אינו דומה שונה פרקו מאה פעמי' -אנע אינזי האב דע באשעפער, 'לשונה פרקו מאה פעמי ואחד' -אינזינע -האבנדיג דע באשעפער צו לערנע בלתי לד' לבדו .א רמז אוי דע איז אז דאס ווארט 'ניטל' איז בגימטריא ,99דאס הייסט אז עס פעלט דער 'אחד' פו .100עס פעלט דאס אינזינע האב דע באשעפער .דעריבער איז עס ניטל... נא די תורה האט דער רבי געהייס זינגע א ניגו וואס רעדט פו לימוד התורה ,דער 'אבינו אב הרחמ ' פו כ"ק אדמו"ר מהר"ש מבאבוב זצוק"ל. להערות והארות 985.464.9446
טבת תשע"ז לפ"ק | גליו קפ"א
פשוט מורא געהאט צו קומען נאנט ,טאמער דעם מאמר פון גמרא" :תנא ,היכא קאי? אקרא געפרעגט וי אזוי ס'איז אריבער די נאכט ,צו דער רבי וועט אנטפלעקן זייערע עבירות .קאי!" קאמפאניע אים נישט געשטערט ,האט דער קל ינער האט חתונה א אפילו ב י די גוים פון ויעליפאלי איז גע וען שפעטער האט מען זיך געכאפט אז דאס דער מאור ושמש געענטפערט' ,זייער גוט! מיט בא ואוסט אז דער אידישער ראבין האט אפענע האט מרמז גע וען אויף דער שטאט קראקא. דעם קינד איז גוט צו רוען!'" אויגן .וען ביים פריץ פון שטעטל איז גע'גנב'עט מען האט אים געברענגט ק ין פאדגורזש ,א דער רבי האט דאן מסביר גע וען די געווארן אן אוצר מיט צירונגען ,איז ער געקומען פארשטאט פון קראקא ,אבער ז ין מצב האט באהאלטענע כ ונה אין די ווערטער פונ'ם מאור צום רבי'ן אין שטוב און פשוט געבעטן ער זאל זיך אלץ פארערגערט .א ינער פון די חסידים ושמש ,אז וען עס וועט קומען די צייט זאל מען אים אנטפלעקן ווער עס איז דער גנב .דער רבי איז אר ין אים פרעגן צו מען זאל מאכן פאר'ן אים מקבר ז ין נעבן אים. צ האט אביסל געטראכט און אים געזאגט דעם רבי'ן א פדיון נפש" .נ ין" ,האט דער רבי פעסט דער גבאי פון דער חברה קדישא האט גלייך נאמען .דער פריץ האט ,אן דעם מינדעסטן ספק געענטפערט" ,שוין דר י מעת לעת וואס ס'גייט מסכים גע וען דערצו ,און פארזיכערט אז ער אינ'ם רבי'נס ווערטער ,גערופן די פאליצ י צו א רעגן אן אויפהער ,צו וייסט איר פארוואס? וועט ממלא ז ין ז ין רצון. יענעמ'ס הויז ,און נאך א קורצע אונטערזוכונג די הימלען ו ינען וייל ס'איז שוין נגזר געווארן הערנדיג אז ז י ג יען פאר'יתום'ט ווערן פון אויף מיר אוועקצוג ין פון דער וועלט". האט מען געפונען די גניבה . זייעררבי'ן,האבןדיחסידיםארוםאויסגעבראכן דער ה יליגער צאנזער רב זי"ע איז גע וען די נאכט פון י"ג כסליו תרי"ח ,איז דער
דימיט מוזיק! טייערע
מנורה
וויעליפאלי איז א קליין שטעטל אין גאליציע ,צווישןן ראפשיץ און רימינאוו ,נעבן ריישא ,לאנצהוט ,און סטריזשוב .אויף דער ערדישער מאפע פארנעמט זי כמעט נישט קיין פלאץ ,און איר נאמען וואלט זיכער פארגעסן געווארן גלייך ווי הונדערטער אירס גלייכן .איז זי אבער אין דער חסיד'ישער וועלט פון גאליציע און אומגעגנט געווען ברייט בארימט צוליב די גרויסע צדיקים וועלכע האבן איר באשיינט מיט זייער אנוועזנהייט הונדערטער יארן. דער גרינדער פון דער וויעליפאלער גזע איז געווען דער צדיק און קדוש רבי שלמה זלמן פערל פון :ק. זלמן איז געבוירן שלמה פרענקל זי"ע .רבי געווארן פאר איבער 200יאר צוריק ,שנת תקס"ב. ווישן די ווארטנדע אריינצוגיין זיין פאטער ,רבי אברהם פרענקל ,איז געווען פון צום הייליגן צדיק דער קאזניצער די גרויסע תלמידים פון הייליגן קאזשניצער מגיד זי"ע ,איז געזעצן א רייכער בידידות שטארק גביר,געווען אברהם איז מגיד .רבי אויס ווייזט וואס איז אומבאקאנטער אויף האט וועלכער ושמש, מאור הייליגן מיט'ן געקומען צו פארן פונדערווייטנ'ס ,און אין א דערגרייכט האט ער אז געווען מעיד אים זיינע הענט האט ער געהאלטן א שטערבליך פון רוח הקודש. מדריגה קינד ל"ע. איידעם געווארן אן שלמה זלמן רבי וועג, לאנגע איזפארן די געקומען צו ער איז איבער איז אים פון און רב, וויעליפאלער ביים דער רבי זאל אים אנווינטשן ער זאל כדי שלמה זלמן. רבנותאצו ר' די שלימה ,נאך וואס אלע רפואה האבן געווארן באוואוסט וויעליפאלערזיךרבי דער פון געווען שוין מייאש דאקטוירים האבן אים.אפענער בעל רוח הקודש און בעל מופת, אלס ווען ער פריערדיגע דורות. צדיקים פון ווי די די קוקט צו די גביר און דער זיצט זיך אלעס געזען עס ער סצענע;האט אינטרעסאנטעקוויטל, האט געליינט א אין אריין גייען גאנץ לעבן, אויפ'ן מענטש זיין איז אריבער וואס אידן, פארטרויערטע צובראכענע, צימער קומען אויסגערעכנטאון זיי איינגעבויגענע פלייצע, אלע זיינע א האט אים מיטער און שטראלנדער טריט און מעשים,מיט ארויס א בשעת מעשה. געווען לייכטעוואלט אזוי ווי ער געזיכט.האט דערציילט אז דער וויעליפאלער מען ער אנגעקומען. ענדליך איז רייע זיין אויך רבי שטייט ביי א נידריגן פענסטער און מענטשן שטרויכלדיגע צימער מיט הייליגן גייעןאריין אין איז געהאלפן מיט כל מיני ווערן פארביי און האנט, אויפן קינד א און הארץ שווער א פיס, רפואות און ישועות .פיל מענטשן האבן אבער וועט נאנט,ער הארצן אז מוראמיטן האפנ'דיג טאמער גאנצן קומען געהאט צו פשוט געהאלפענער. א דא פון ארויסגיין וועט אנטפלעקן זייערע עבירות... דער רבי פארן האט איידער פארגעלייגטגעווען וויעליפאלי איז ערפון גוים אבערביי די אפילו קאזניצ'ער דער זיך האט בקשה, מגיד זיין באוואוסט אז דער אידישער ראבין האט אפענע איך אוועק, אים" :זעץ אנגערופן צו גע'גנב'עט שטעטלזיךאיז פריץ פון מגיד ווען ביים אויגן. מעשה". א דערציילן וויל דיראן אוצר מיט צירונגען ,איז ער געקומען געווארן רייד די אז געגלויבט ��ישט האט גביר דער צום רבי'ן אין שטוב און פשוט געבעטן ער זאל זענען געווענדעט צו אים ,אבער זעהענדיג אים אנטפלעקן ווער עס איז דער גנב .דער רבי אז א צווייטער געפינט זיך נישט אין צימער, האט אביסל געטראכט און אים געזאגט דעם האט ער זיך שטיל שווייגנדיג אוועק געזעצט. נאמען .דער פריץ האט ,אן דעם מינדעסטן ספק און דער מגיד האט אנגעהויבן דערציילן: אינ'ם רבי'נס ווערטער ,גערופן די פאליציי צו "דער הייליגער רבי ר' זושא פון אניפולי, יענעמ'ס הויז ,און נאך א קורצע אונטערזוכונג האט מען געפונען די גניבה... דער הייליגער צאנזער רב זי"ע איז געווען
4
42
פרשת ויגש תשע"ג
העדה
מקץתשע"ג פרשת ויגש תשע"ז
https://telegram.me/Publications_MM
קעגן זיין התנהגות צו אנטפלעקן אלעס וואס ער זעט מיט זיינע אפענע אויגן ,אבער רבי מאיר'ל פרימישלאנער ,וועלכער האט זיך אויך געפירט דרך ,האט אים שטארק מחזק געווען אויף דעם דרך געווען. "מיר האט מען אויך גע'רודפ'ט דערוועגן און כ'האב זיך נישט צוגעהערט צו זיי ",האט ער אים געשיקט זאגן" ,און דו זאלסט אויך נישט מורא האבן ,נאר ממשיך זיין אויף דעם דרך". אין יענער צייט האבן די בייזע ווינטן פון השכלה אנגעהויבן פארזייען חורבנות אין גאליציע ,און דורך ווייזן אפענע מופתים ,האבן די צדיקים געשטארקט די אמונה ביים המון נאמעןצויהודה זייער מיטן מקורב געהאט א ווייזן גאנצער ציל: געווען האטדאס איז עם. וועלט.א גרויסער געווען אויףאיז ג-טלייב יהודה לייב. דער דערדא א ס'איז אז בעל מידות אלטער און תלמיד חכם געדרייט עקסטערער נאך אידאוואס האט זיך אן געזעהן זיך וויעליפאלערהאט טובות ,שטענדיג האט איםשטוב, מעןאין רבי'ן ביים ארומדרייען מיט א פרייליכן געזיכט ,וואס דערציילט אז דער רבי האט אים אמאל געזאגט, האט פרייליך געמאכט זיינע ארומיגע .ר' "ווען איך וואלט געווען ביי די כוחות ,וואלט יהודה לייב איז אויך געווען א משיב פאר די איך ארומגעפארן פון איין ארט צום צווייטן בחורים אין שול. און געוויזן גרויסע מופתים ,ביז אלע אידן ער האט געוואוינט אין א שטעטל נאנט וואלטן אויסגערופן' ,ה' הוא האלוקים! ה' הוא צו אניפולי ,יעדע ענדע וואך האט דער רבי ר' האלוקים!'" זושא אים געגעבן זיין געהאלט ,און נאכדעם געזאגט פאראויס האט רבי וויעליפאלער דער איז ר' יהודה לייב צוריק אהיימגעפארן צו זיין יאר קומענדיגן "אין פטירה. פריצייטיגער זיין שבת אין דערהיים .זעלבסטפארשטענדליך ער האט הימל", אין ארויפגיין איך וועל תרי"ח אז קיין גרויס הרחבה האט ער נישט געהאט, שמח יאר. אמת'ער'57סטן א אין זיין אנגערופן אפטמאל זיך בחלקו. איז געווען אבער ער איבערמענטשליכע מיט ער האט נוראים ימים ר' יהודה לייב האט געהאט א עקסטערער האט האטעמוד .נאך ערפאר'ן געדאוונט כוחות טוב נאך געמאכטיוםוואך מנהג ,וואס קראקא קיין אים מיט פארן זאל מען געבעטן ער וואך :אויסער די פילע צדקות וואס ער "היינט שטייגער. זיין ווי נישט דאקטוירים, צו האט פארטיילט ,האט ער יעדע וואך אוועק זיינע פאר געזאגט ער האט אנדערש", עפעס איז געלייגט א זילבערנע מטבע אויף זייער א זיין מיטנעמען האטדיאויך חסידים .ער האבן געהייסןמטבעות זילבערנע צוועק. חשוב'ן קיטל. אים געהאט א באזונדערע חשיבות, ביי גע'חזר'ט זענען כסדר דאסהאט ער יענעראזצייט אין געבענטשטע שפירנדיג פון רבי'ן באקומען גמרא:האט וועלכע ער מטבעות אקרא קאי? "תנא ,היכא מאמר פון דעם זושא'ס הייליגע הענט אליין. ר' קאי!" ביז ער האט ער יארן האט פיל דאס געפירט,אז אזויגעכאפט מעןזיךזיך שפעטער מטבעות גענוג האט שוין זילבערנעקראקא. דער שטאט געהאטאויף מרמז געווען האט ווילן .ער מיט דעם האטא פאדגורזש, זייןקיין געברענגט אויספירן אים צו מען האט מצבפלאץ פארשטעקטע ארויסגענומען פון די האט קראקא ,אבער זיין פארשטאט פון און פארמעגן, אפגעשפארטע גאנצע פארערגערט .איינער פון די חסידים זיין אלץ זיך גאלדשמיד צום דעם מיט געגאנגען איז איז ער אריין אים פרעגן צו מען זאל מאכן פאר'ן אויסמאכן פון נפש.ער געבעטן, און פעסט אים דער רבי זאלהאט "ניין", איםפדיון רבי'ן א זילבערנע שיינע עקסטער א זילבער די געענטפערט" ,שוין דריי מעת לעת וואס ס'גייט מנורה ,ער זאל קענען מקיים זיין 'זה ק-לי א רעגן אן אויפהער ,צו ווייסט איר פארוואס? ואנוהו'. הימלען וויינען ווייל ס'איז שוין נגזר געווארן די אויף מיר אוועקצוגיין פון דער וועלט". די נאכט פון י"ג כסליו תרי"ח ,איז דער
וויעלעפאלער אלער וויעלעפ רבי געלעגן עגן שוואך, ידים זענען געווען די תלמידים אים .מען האט דערקענט אז ער ארום ים וויל עפעס זאגן ,נאר עס קומט אים אן שווער. ענדליך האט ער זיך געשטארקט און מיט אנשטרענגונג געבעטן מען זאל רופן די חברה קדישא פון קראקא .זיי האבן זיך געאיילט צום רבי'ן אין פאדגורזש ,און דער רבי האט גענומען דערציילן: גאלדשמיד האט גוט געוואוסט פון דער פלעגט ושמש מאור הייליגער דער "וועןיהודה לייב פארמאגט די זילבערנע וואו ר' פלעגט לובלין, חוזה פון רבי'ן ,דער מטבעות,זיין פארן צו געפרייט שטארק האט זיך און ער אין בייאאונז אפשטעלן אונטערוועגנס מנורה, דערפון צו מאכן זיךהאט די זכיה ערער אז אויף איבערנעכטיגן.דערין; ער האט צו אינוועסטירט פיל שטובער האט איז הערליכע געווען פינף ווען איך בין "אמאל, יאר ,און אויסקריצונגען אויסגעקריצט האב אונז .איך אנגעקומען צו מאור איינס אין מנורה - ושמשארויס א טאקע דעראיז עס פראכט!צורה און באזונדערערהייליגער איינגעקוקט אין זיין זיך דער וועלט ,א האב ווען איך צופלאקערט. האט זיך הארץ מיין הערליכע געזעהן די לייב האט יהודה ווען ר' מטבעות ,איז זיינע צדיקפון דערארויס אז איז וואס מנורה אונז, שלאפן ביי גייט געהערט איבעראשט, פרייליך און געווארן זייער ער געבעטן שמחה און געשטראלט פון האב איך אויסגעווארט אויף שטארק האט און צוזאמען וויל גיין שלאפן שויןאז איך עלטערן מיינע קומענדיגן חנוכה .אויך זיינע הויזגעזינד דעם מיט'ן צדיק. התפעלות, זייער ארויסגעבן געמוזט האבן "ווי פארשטענדליך ,האבן מיינע עלטערן עס לעבן זייער האבן נישטאזא ווייל זיי האבן איןדיר? איזזיימיט פראכטוואס צוגעלאזט. נאר אז באשלאסן האבן זיי באגעגנט. נישט גע'טענה'עט ,דו ווילסט שטערן דעם צדיק פון הייליגן רבי'ן ,האט געקענט הייליגערדעם זייןזכות פון אין עבודה? ארבעט. קונצליכע אזא ארויסקומען איך האב אנגעהויבן שטארק צו וויינען ,און דער מאור ושמש האט * געפרעגט פארוואס איך הייליגער דער אנגעקומען ענדליך איזמיין בקשה ,האט דער צדיק נישט הערנדיג וויין. א מיט האט לייב יהודה ר' חנוכה. יום טוב פארשטאנען וואס איז דער אפהאלט' .אדרבה, עקסטערע איבעראשונג אנגעצונדן אין איך וועל רוען אין בעט צוזאמען מיט אים!' זיין מנורה ,ווען דער גאנצער ארום ווערט אינדערפרי ,ווען די שטוב מענטשן האבן הערליך באשיינט פון די פראכט. געפרעגט ווי אזוי ס'איז אריבער די נאכט ,צו געקומען זענען מענטשן אסאך דער קליינער האט אים נישט געשטערט ,האט באטראכטן די מנורה ,און צווישן זיי אויך ר' דער מאור ושמש געענטפערט' ,זייער גוט! מיט ישראל דער גביר. דעם קינד איז גוט צו רוען!'" זעהענדיג די מנורה -אז מען האט נישט דער רבי האט דאן מסביר געווען די מגזים געווען מיטן פארשטעלן זיין שיינקייט מאור באהאלטענע כוונה אין די ווערטער פונ'ם האט ער געטראכט ביי זיך אז ער וועט מוזןמען זאל צייט קומען די ושמש,דיאז ווען ער האט פרייז... וועט יעדן עספאר מנורה, האבן זיין נעבן אים. אים מקבר בארעכטיגן ,קלערנדיג ביי פראבירט זיך גלייך האט וועטפון דער 'וואוגבאי זיך:דער מנורה קדישא די חברה האלטן יהודה לייב ער פארזיכערט דערצו ,און מסכים בוידעם?אזעס קעלער? אין געוועןאין חנוכה? נאך דאך זיין זיין פאסטממלא וועט רצון.זיין פאלאץ וועט ער נישט ...ביי הערנדיג אז זיי גייען פאר'יתום'ט ווערן פון זייער רבי'ן ,האבן די חסידים ארום אויסגעבראכן
אין א גרויס געוויין. בארואיגן זיך נאכ'ן בארו האבן זיי אביסל ,הא געפרעגט ,וואו עס קענען באקומען א חשוב'ן פלאץ, "דער האט ער וועט עקסטער פארבאט צו ארויסשיינען' ...פאר געזעץ ער אז באשלוס פעסטן א זיך געמאכט ביי פירן א ננפטר פון אים זאל ער לייב'ן יהודה ר' איינרעדן מוז פלאץ צום איין פל מנורה... די פארקויפן צווייטן ,ווי אזוי מיריהודה ר' נאך חנוכה איז ער געקומען קענען וועלן��ומי לייב און געזאגט" :דו ווייסט אז מיין פארמעגן אריבערפירן איז זייער גרויס ...א שיינער טייל קען געהערן קיין רבי'ן דעם רב צו דיר ,ווען דו וועסט באוויליגט זיין מיר צו קראקא?" קראקא? פארקויפן די מנורה!" "איר זאלט אבער ר' יהודה לייב האט נישט ארויפלייגן מיין ארויפל געוואלט הערן" .די מנורה איז ווערד תהלים'ל אויף תהלים' מער ווי אלע געלט ,עס האט ארון ",האט מיין אר א עקסטערע הייליגקייט פון רבי זיי באפוילן, דער נישט רבי'ן ר' זושא .איך בין פארקויפן!"דעם ארון זאלן גיין .די צווואס טראגן עסדי גרייטנאר "און גיין שפעטער". זאלן באגלייטער אנדערע ר' ישראל האט געזעהן הייליגע נשמה פון רבי איז איז די צומארגנס נישט די אז עס רעדןזי"ע ארויף אין הימל, וויעליפאלער פאסיגעזלמן שלמה צייט צו זעקס און פופציג יאר. בלויז פון עלטער אין דערפון ,איז ער אהיים צובראכן הארץ זענען די חסידים א מיט מיט ליידיגע הענט. ממלא זיין די צוואה און לעצטע צוגעגאנגען * מקבר צו זיין נעבן ציון אים רבי'ן, פונ'םנישט אריבער בקשה איז עס קראקא. אין ושמש מאור צייט און ר' יהודה פוןלאנגע א כלהזיך אריבערצופירן א גרייט טאכטערמען לייב'סשמועה אז די איז א דערגרייכט צו די אויערן קראקא האט נפטר עקסטערער קייןמיט א געווארן עסאון זיי האבן זיך פארוואלטונג, שטאט דער פון בחור ,א כליל המעלות ווי צו ר' יהודה פאר פאסט לייב'ס אספעציעלע וואך אוועקשטעלן א געאיילט וואס לייב יהודה דעם ר' טאכטער. האט אין שטאט. פירט אריין בריק ארום זענעןגרויסע צוזאגן א געדארפט סומעאויף זייערע געשטאנען וועכטער די פארלאזט האט זיך באשטימטע ער נדן ,אבער באפאלן די וואס גרייט צו ערטער, אים וועט ער אז באשעפער, אויפן קעגן געזעץ .די קליינע גרופע מענטשן טוען זענען פארלאזן. נישט פארבייגעגאנגען פאר זייערע אויגן ,און צוויי, אריבער א חודש גייט זייעס אוןמיט מטה דורכגעלאזט די שווייגנדיג האבן באגלייטער .פאדערט דעם נדן ,עס דער מחותן די דער יום גאנצערשוין דערנענטערט זיך החופה...האבן פונדערווייטנס עולם ווען דער געוואוסט האט ר' אן קיין נישטדעם בריק אריבער לייבאיז יהודהמטה געזען אז די יעצט ער זאל וואו פון טאן, צו וואס שום פראבלעם און די סכנה איז שוין אריבער, זיין ווייב האט אים זייגעלט?!... שאפן די מאסנווייז צו שטראמען אנגעהויבן האבן גע'עצה'ט ער זאל פארקויפן עפעס דער לוי' ביז דעם בית החיים אין קראקא ,וואו א ווערדפולע זאך פון שטוב .ריזיגער עולם צו פארזאמלט א עס האט זיך זיי האבן געקוקט אויף זייער באוויינען די גרויסע אבידה. גאנצער פארמעגן ,ר' יהודה לייב האט אויפצומארגנס האט די גאנצע שטאט גענומען אפאר ווערדפולע זאכן און ארויס גערעדט פון דעם נס ,ביז עס איז אנגעקומען אין מארק עס צו פארקויפן .אבער די געלט צו די אויערן פון דער פאליציי .זיי האבן זיך איז נישט געווען גענוג ,עס איז אויך נישט הויז וואו געאיילט צום אייגנטימער פון דעם געווען האלב פון די געפאדערטע סומע. אים האבן דער רבי איז נסתלק געווארן און זעהענדיג אז עס איז נישטא קיין אנדער געברענגט צום געריכט .ווייב שטיל אנגערופן: האט זיך זיין אויסוועג, פאר'משכונ'ען?"...אזא פארברעכן אזוי האסטו צוגעלאזט "די "ווי מנורה... אים ריכטער דער האט הויז?!" אין דיר בייר' יהודה לייב איז פארציטערט געווארן: פארגעהאלטן. טייערע מנורה וואס איך בין אזוי "וואס? די תמ'עוואטע. געמאכט זיך האט צוגעבונדןאיד דער צו דעם? איך קען נישט!!!" וואס קאפ האלטן געקענט איך האב אזוי "וויעס איז אבער אריבער נאך א וואך און ס'טוט זיך ארום מיר ,ווען מיין רבי איז פון מיר אוועקגענומען געווארן? איך וואונדער זיך אבער אויף אייך ,ווי אזוי האט איר נישט אכטונג
גרויס געגעבן אויפ'ן בריק אז די אין געוויין .געגעבן אויפ'ן בריק אז די לויה פון רבי'ן זאל רבי'ן זאל לויהאפון נאכ'ן בארו בארואיגן זיך נישט אריבערגיין?!" נישט אריבערגיין?!" לויה!"זיי האבן הא "א לויה?! איך האב נישטאביסל, "א לויה?! איך האב נישט געזען קיין לויה!" געזען קיין איזוועסט אז דו סומע, גרויסע "דער אויף געווען .ר' נישט קיין געפרעגט, האבןביים געשטאנען וואס וועכטער אזאדער האט ביים געשטאנען איזאיז אויסוועגוואס אנדערוועכטער האט דער געענטפערט.זיבן טעכטער"... פאר דיינע אלע נדן מיט און מנורה די גענומען האט לייב יהודה געזעץ פאר פארבאט צו בריק בריק געענטפערט. געגאנגען ער פון און פיס הענט ציטערדיגע גרויסע געריכט?!"אין איז אריין יהודה דערננפטר האט א איזפירן ריכטער א דער האט לייבפון לאכסט פון ר' "דו ריכטער געריכט?!" לאכסט "דו דיר ברענגט "וואס גביר. דער ישראל צו ר' פארלעגנהייט .וואס זאל ער טאן?! אבער איין פל פלאץ צום געשריגן. געשריגן. מיט געפרעגט ישראל ר' אים האט אהער?" אין שטייט עס וואס דערמאנט זיך האט ער צווייטן ,ווי וועכטער איין זיך האט וועכטער "חלילה ",האט זיך דער דערס'האט זיך קבר ,נאר "חלילה ",פאר אזוי שמאל אפילו א ברייטן שמייכל ,זעהענדיג די מנורה אין זיין פארקויפן, זאל אלעס מענטש קענען גמרא ,אז א מיר וועלן מי לויה די איז אזייגער "וויפיל פארענטפערט. לויה די איז פארענטפערט" .וויפיל אזייגער אויסגעברייטערט אז ר' שלמה זלמן זאל דארט האנט. כדי צו האבן איידעמער תלמידי חכמים ,האט ן ר י פ ר ב י ר א ע אריבער?" אריבער?" קענען ליגן .אויב אזוי ,קען השי"ת אויסברייטערן ער מיט א צובראכן הארץ צוגעשטימט... "עה... רבי'ן ווען ער האט געהערט די דעם צייט ,רב געהערט די צייט ,האט ער האט קיין דעם ווען האט ער דיר אויך!" פלאץערפאר ר' ישראל איז געווען אויסער זיך פון גליק. קראקא?" ארויסגענומען זיין ביכל און קראקא? מיט גירסא,און זיין ביכל ארויסגענומען פארגעליינט מיט פארגעליינט אין האט דער רבי אנדער )לויט א די מנורה איז שוין ביי זיין באזיץ ,די מנורה א זיגרייכע שטימע" :ביי מיר איז "איר פארשריבןאזאז מיר איז שטימע" :ביי זיינעזיגרייכע זאלט א פארשריבן אז זיינעם א חסיד באפוילן לעצטע שעות וואס ער האט צו דעם אזוי געגלוסט ,איז מיין ארויפלייגן ארויפל צייט,א באשטימטע בריק איז אאריבער אויפן נעכטן אין בריק א נעכטן אין דער צייט איז אריבער אויפן צייטאין דערטאג, געוויסן א אין זיינע... תהלים'ל אויף חתונה קאמפאניע מיט מוזיק!" תהלים' מוזיק!" קאמפאניע מיט חתונה אויךרבי קראקא, פון רב פאר'ן שטעלן זיך ער זאל אין די חנוכה טעג ,ווי "יעצט פארשטיי איך שויןמיין אר האט אלעס!" אויבאיךמעןשוין פארשטיי "יעצט ארון",האט אלעס!" נישט וועט אים סופר זצ"ל, האט שמעון במשך דעם יאהר ווען די מנורה באפוילן, רבי עסזיי זיך רעדט טייערן עס זיך "אויב אויסגערופן. ריכטער דער זיך רעדט דער"אויב דער ריכטער אויסגערופן. בופעט,ער איינשפארן ביז ער זאל אריינלאזן וועלן באשיינט זיין די גיין. זאלן ארון דעם טראגן "און נאר פון אויגן די פארבלענדן קען וואס נפטר א פון פון אויגן די פארבלענדן וואסקען נפטרדיוואס פון א פאר'ן דערציילן ער זאל דאן און אריינגיין, וועט האט ר' ישראל זיך נישט שפעטער". גיין זאלן באגלייטער אנדערע אוןדי איז חתונה, א אויף לויה א פון שומרים די די איז חתונה, א אויף לויה א פון שומרים די גערעדט, דא יעצט האט מען וואס אלעס רב געענדיגט טשאטשקען מיט רבי פון נשמה הייליגע די איז צומארגנס ומבוטל!" בטל באשולדיגונג ומבוטל!" בטל באשולדיגונג לויט געווען איז ושמש מאור נעבן קבורה די אז 'זיין' זילבערנע מנורה ,און ער דערזי"ע ארויף וויעליפאלער הסתלקותאזפונ'ם פון דער בקשהפון ידיעה הימל ,דער ווען די איןפונ'ם הסתלקות זלמןידיעה פון שלמה די ווען רבי'ן. בפירוש'ער איבערגליקליך געווען איז יאר. פופציג און זעקס בלויז פון עלטער אין צאנזער א איז געווארן, פארשפרייט איז רבי'ן צאנזער א איז געווארן, פארשפרייט איז רבי'ן גענוי קומען צו אויסגערעכנט האט חסיד דער יא ,ער האט דערגרייכט וואס חסידים די זענען הארץ צובראכן א מיט אים געוואלט...חיים דברי צום אריין חסיד אים און חיים דברי הייליגן צום אריין חסיד און רב. קראקאווער הייליגןצום צייט באשטימטער די צו ער האט צוגעגאנגען דערוועגן. דערציילט אזוי אריינלאזן, געוואלט דערציילטאים נישט ממלא זיין די צוואה און לעצטע מען האט יארן, פארביי פיל דערוועגן .איז אזוי ציון נעבן זיין צו מקבר אים רבי'ן, פונ'ם בקשה צאנזער דער האט וויעליפאלער?!" דער "ווער, צאנזער דער האט וויעליפאלער?!" דער "ווער, דער ווייל געזאגט, פאראויס האט רבי דער ווי און ר' ישראל איז אריבער קראקא. אין ושמש מאור רבפון גע'חלש'ט האט און שרעק, מיט אויסגערופן רב גע'חלש'ט האט און שרעק, מיט אויסגערופן האט ענין .ער פארנומען אין רב איז דארט, געוויסןטוב. עולםאשכולו אין א אריבערצופירן זיך גרייט מען אז שמועה די פלאץ. אויפ'ן פלאץ. אויפ'ן מעלה דין של פארן בית אריינצוגיין. איינגעשפארט זיך אבער דאך אויערן זיך ,צו די דערגרייכט קראקא האט וועןקיין נפטר האטאערער ער צו זיך, געקומען איז האט ער געקומען צו ער איז אים וויווען ערהאט געמאכטווען געווארן מעןאיז פארוואונדערט געווען איז ישראל ר' משפט. זיך האבן זיי און פארוואלטונג, שטאט דער פון אוועקגענומען נעבעך מ'האט געטראפן"אוי, געקרעכצט, מיט ר' ארון ,דער רעדן דעם רב געקרעכצט" ,אוי ,מ'האט נעבעך אוועקגענומען האט פיל געמאכט איד, חשוב'ער א ספעציעלע אוועקשטעלן אין אנדייטונג אז מאורפון דער פון "זן" וואך זוןדעם אז אין )אן אאנדייטונג געאיילטפוןצודער וועלט!" דעם "זן" מפנה )אןצו מען מעג וועלט!"זיין ושמש ,און דן קובע איז און צדקה געטיילט אין שטאט. אריין רבי'ן,וואס דעםבריק ארוםפוןדעם געווארן נפטר וועלכער רבי'ן, דעם זכות נפטר פירט איז וועלכער זכות זלמן! שלמה מצוות,פון ר' פוןקבר דעם געווארן זיין אוןהאט מען לתורה. עיתים געווען געשפייזטאויף געשטאנען זענען וועכטער געווארן(. געשפייזט וועלט יאר ,איז די נ"ז געווארן(. וועלט איז די ביי דידינ"ז יאר, האט אריין דיגלייך איז חסיד זייערע ביידער ווערטער.אין אריינעמען געוואלט באפאלן די פארשוויגן גרייט באשטימטע ערטער, לענגערע לעצטעאויף א געווארן פארשוויגן איםדאן וואס ער איז לענגערע צו אויף א געווארן ער איז דאן רבי'נס שויןזיין איבערגעגעבן א געקומען איז אינמיטן ווען וועןעדן, גן מענטשן גרופע געזעץ. אנגערופן: האט ער זיך און צייט, אנגערופן: קליינע זיך סוף דיהאט ער קעגןצום טוען און צייט, געהערט ,האט ער סוף דאס צום האט דער רב גע'טענה'ט: האט וואס גרויסער קעגןפאר פארבייגעגאנגען אים מען אים, קעגן התנגדות מיין "דורך אויגן,אים זייערע מען אים ,האט זענעןמיין התנגדות "דורך רבי, האטאזא געזאגט: און ארון קטרוגר' געווענדעט צו און זיך עדן! לעבן!"אין אריינגיין "ר' דורכגעלאזט די מטה מיט זיי נישטיאר דרייצן ישראלנאך צוגעגעבן שווייגנדיג יאר לעבן!" האבןנאך דרייצן צוגעגעבן וועט וואסגןעס פאראויס קעןגעזען שוין וואס האט צו לייב יהודה פאר געצוואונגען האט באגלייטער. מכווןזון צו דער ארון, צייט ,איז ר' זיין זעלבער נאך דער ער אין דיאין דער געוואוסט פטירה ,און זעלבער צייט ,איז ר' ארון ,דער זון זיין ווען דער גאנצער עולם פונדערווייטנס האבן פארקויפן די מנורה ,און ער האט עובר איז שעהווען צייטאיןאוןצאנז. געווען פון מאור ושמש ,געווען אין צאנז .ווען עס איז צופוןזייןמאור וועןעסמיר ושמש ,די פונקטליך געווען אויף לא תחמוד!!!" בריק אן אריבער אנגעקומעןדיצומטה געזען אז מקבר מען האט ידיעה אנגעקומען צו אים מקבר דעם האט אז מען איזידיעה אים די מסכים זיין איךאזנאר דערויף,דיקען קיין וועלן דן זיין האט מען פון הימל גע'פסק'נט אז שוין זלמןדי סכנה איז פראבלעם און שום זיין נעבן געווען נעבן זיין וויעליפאלער געווען ר' שלמה האט וויעליפאלערמען זלמןגוט געטאן אז שלמההאט זאגן ר'אז מען אריבער ,און מען וועט אים געבן א געלעגנהייט עס צו מאסנווייז שטראמען אנגעהויבן האבן זיי וויסנדיג אז דארט איז געווען טאטן ,און געוועןצו גרויסן דארט איז וויסנדיג אז טאטן ,און גרויסן זיינע רייד(". אויסגעפאלגט פארעכטן"... וואו אין קראקא, קבר,החיים אייןבית פארדעם נאר ביז פלאץ לוי' דער פארשטאנען קבר ,האט ער נאר פאר איין פארשטאנען האט ער שפעטער ,ז' כסליו צוואנציג יאר פלאץ און פיר דא האט דער קאזניצער מגיד צו עולם ריזיגער א פארזאמלט זיך האט אזעס איז וואס פלאץ דעם צוגענומען האט מען אז איז וואס פלאץ דעם צוגענומען האט מען תרמ"ב ,איז ר' ארון נפטר געווארן .ווען מען האט געענדיגט די ערציילונג און געפרעגט פארן אבידה. גרויסע די באוויינען אים. פאר באשטימט געווען אים. פאר באשטימט געווען מען דערשראקן געווארן געעפנט זיין צוואה איז גביר" :קענסטו די מעשה?" גאנצע האט אבער אים האט דבריאזחיים הייליגער שטאט צו דער אים אבער חייםדיהאט אויפצומארגנסדברי דער הייליגער לייגן אים זאל מען ווערטער ליינען זיינע דער גביר איז געזעצן צוגענאגלט צו זיין אנגעקומען איז עס ביז נס, דעם בארואיגט,פון גערעדט דער אז זאלסטו "וויסן זאגנדיג: בארואיגט, דער אז זאלסטו "וויסן זאגנדיג: נישט קדישא טאטן .די חברה פלאץ זיין נעבן האבןאיך "זיכער! פארציטערט. אינגאנצן זיך האט דער אויערן פון צו זלמן אינגעלעשלמה טאן ,ר' מקברצוגעווען האט מען וואו פלאץ זלמן מקבר געווען פלאץדיוואו מען האטאז וויסנדיג אלץעצה זיך אן געוואוסט האבן . שלמה. . זיי י ך פאליציי.ר' א קליין ווי ווי נאך געדענק וואו הויז דעם פון אייגנטימער צום געאיילט באשטימט איז וואס פלאץ, ריכטיגער זיין איז באשטימט איז וואס פלאץ, ריכטיגער זיין איז יהודהפון דעם קבר ארום פלאץ קיין נישטא איז עס עה, געוואלט... האב איך עס מיין טאטע אפגעקויפט פון ר' אים האבן און געווארן נסתלק איז רבי דער שוין פון לאנג דורך דיין טאטן ,דעם געווארן דעם טאטן, דיין דורך לאנג פון שוין געווארן האט מנורה"... די פאר'משכונ'ען געדארפט ושמש. מאור לייב'ן!"... געריכט. געברענגט געזאגט, לייב יהודה געזעןדי דערציילט החיים,אים איםהאט האט ער אנקומענדיג און ושמש", מאור נישטדי דערציילט פארציטערט אים האט צוםאון ער ושמש", ר'מאור האט מען בית צום געזאגט מגיד דער "אויב אזוי" - זיין פון ארויס זענען ווערטער די אז גלויבנדיג פארברעכן אזא צוגעלאזט האסטו אזוי "ווי מיט געשלאפן קינד אלס איז ער אזוי ווי מעשה מיט געשלאפן קינד אלס איז ער אזוי ווי מעשה האבן ארום מצבות די אז שטוינונג, יעדנ'ס צו "לויף שנעל אהיים ,און גיב אפ די מנורהמנורה. דיר זיין אויף מויל, באליבטעהאט הויז?!" מאור וועטפון דעמאלטדיגע די און אים, ריכטערמאור דעררייד פון דעמאלטדיגע אין די לויט ביי און אים, ליגן צו ריידזון פאר'ן פלאץ געמאכט און צורוקט אים זיך דיין לייב, יהודה די ר' לויטפון יורשים פאר גרייט! נישט איךצובין זיכערניין, "פאר'משכונ'ען? פארגעהאלטן. אים. ליגן -נעבן ניחא צו הייסטזיכער איז אים ושמש נעבן אים. ליגן ניחא ושמש איז אים טאטן! דעם האבן א טאטן נאך דיין וואס נעבן- קינד מנורהדאןאלץ איך דיין דארף עפעס געמאכט האט זיך איד וואסר'דער האט ביתדאן אבער בארואיגט, האט זיך ר' ארון האט אבער בארואיגט, האט זיך ארון החיים אויפ'ן מען נאך זען קען היינט ביז רפואה!" תמ'עוואטע .גאנצע אפקויפן צו גרייט בין איך קאפ געקענט איך האב משכון?אזוי ער"ווי ס'וועט נעבןווען איינסזיין געווען.וועט וואס "אבער געפרעגט, ער ס'וועט האלטןווען עסזיין וועט נארוואס "אבער געפרעגט, צווייטן: מצבות די דריי קראקא וואס אין טאקע איז און אזוי מיר איז מיין רבי מיר ,ווען לייגן?" דערמיר וואנט,מען וואו וועט שלמהמיין פון מיר ר'קומען לייגן?" וועט מען ארום וואו זיך צייט? ס'טוטמיין קומען ושמש מאור צייט?דער זלמן ביי אבער וואונדער זיך געווארן? אים.רב געענטפערט: צאנזער אינדערמיט,אים האט געענטפערט: איך רב צאנזער אוועקגענומעןדער האט אים דערזון נאך און זיין אכטונג דארטנישט פלאץ איר אזוי האט אויף עלינו.דער פלאץ דארט געווען צו יגן איז "אינ'אמת'ן געווען צו ווי דער אייך,איז "אינ'אמת'ן זכותם
א מעשה פון די וואך
מקץתשע"ג פרשת ויגש פרשת תשע"ז https://telegram.me/Publications_MM
ההעדה העדה
35
שמא אויס קענע דעם )ל זיינע אין א זאל שמעו וועלן וועט רב א אז די דער ב דע צו די מען ווי דע רב א זיך א וו האט זון פו זיין ד דע איבע וו זיך גע וואס זיין נ צו זי וועלן און ז אויס פי תרמ" געעפ צו לי נעבן געווא עס א מאור א צו יע זיך צ נעבן בי אין ק ר' של אינדע זכ
פר
ִדי וָ ואְך ו' ֵט ֵבת ִאיז ִדי יגער אר ַצייט פּון ֶדער ֵהיילִ ֶ יָ ְ ואער ָרבֶ ,דער ִ'ד ְב ֵרי ִׁשינָ אוָ ֶ יְ ְח ְז ֵקאל'ֶ ,דער זּון פוןּ ֶדער יגער ַצאנְ ֶזער ָרב ֶדער ֵהיילִ ֶ ִ'ד ְב ֵרי ַחיִ ים'ֶ ,ער ִאיז ַאוֶ ועק ִאין יָ אר תרנ"ט
יגע יע ְר ִד ֶ ֶער ִאיז פּון ִדי ְפ ִר ֶ אּבן יקים וָ ואס ִמיר ָה ְ ַצ ִד ִ יׁשט ַקיין ׁשּום ָמאס צּו נִ ְ ּתֹורה אּון ייער ָ אצןֵ ,ז ֶ ֵזיי ַׁש ְ בֹודה ִאיז ֵאין לְ ַׁש ֵער ַע ָ
יּבל ר' ַׁש ְכנָ א ִאין ְׁש ִט ְ ְּפ ַראוֶ ועט ַא ְמלַ וֶ וה ַמלְ ָּכה 'ּב ַעל ֶער ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ַ ַהלָ ָכה'ֶ ,ער ָהאט יטן ַמ ְק ִּפיד ֶגעוֶ וען ִה ְ עדע ארק אֹויף יֶ ֶ ְׁש ַט ְ אמען צּוז ֶ ַהלָ ָכהַ , רֹויסע ִמיט ַזיינֶ ע ְג ֶ בֹודת ַמ ְד ֵריגֹות ִאין ַע ַ ַה ֵׁשם
"העדה-קינדער" ליינער רעאגירן אויפן ערציילונג
אוואּוסט ְ 'איז ַּב ְס ִ ארן עפ ְ ַאז ֶער ִאיז ֶג ָ יעה ַקיין ֶא ֶרץ ַא נְ ִס ָ 'איז יִ ְׂש ָר ֵאל אּון ְס ִ ָדא ַא ַסאְך ַמ ַע ִׂשיֹות ַארּום ֶדעם ְזכּותֹו יָ ֵגן ָעלֵ ינּו וְ ַעל ָּכל יִ ְׂש ָר ֵאל
אהיןאדער אהער?!
באמערקונג:
לכבוד ג.ש.
צו אייך ג.ש.
די בילדער פון די א דאנק פארן אהער שטעלן אזא צדיקים זענען נישט פארן דאנק לערנבארע ערציילונג ,און א ווערן נאר ארגינאל, דעם. רעאגירן אויף געבן א געלעגנהייט צו כדי געברענגט דא די געוועןמאכן צו קלאר זייער למעשה איז די מעשה מעשה.
עס שרייבט דא א לאנג יעריגע ליינערן, איך פלעג קיינמאל נישט ליב האבן די זאך א באבע צו פיל אייניקלאך בלע"ה ,און פון ליינען .שטענדיג פלעגן מיינע עלטערע און איך בין פשוט נתפעל געווארן ליינענדיג די יונגערע געשוויסטער ליינען שבת נאכמיטאג, קלאר .זעלבסט פארשטענדליך אז אין ערציילונג פון "אהין אדער אהער?!" ,וואס אין די בין הזמנים צייט ,חול המועד און אין יעדן אנפאנג האבן זיך ערוועקט שאלות, האט בארייכערט די ידיעות -נישט נאר פון געלעגנהייט ,אבער איך האב נישט געקענט אבער מיט די צייט איז עס פארענטפערט אויך וען האט מען כח צו זיצן און זיך פארשטיין ֶגוויעוֶאזוי עלטערעענֶ ע דֹורֹות ִאיז יקים פּון יֶ פארִדדיִ רֹויסע ַצ נארג ֶ די יונגע ליינער'סַּ ,ביי ְ געווארן. צווישן זיי. קליינע אותיות?! און בכלל... אּבן אין ָהדי ְ פארטיפן ֵזיי יּבעְך, ערן ַא לִ ילְ ֶקע ִצ ֶ ייכ ְ בֹודה פּון ֵר ֶ ַא ַע ָ וויסן ָא ֶּבער געוואלטר ִּבי'ן, ארן ֶ קע ַפ ְ האבלִ ילְ ֶ איךדעם ֶר ִּביִ ,איְך וִ ויל ָאנְ ִצינְ ְדן ֶ פארוואס נאר אינטרעסאנט?! הֹויכע איז עס ֶ וואס ִאין יגע ַּכוָ ונֹות מורא'דיגיילִצו ֶ געוועןין ֶדעם ֵה עהאט ִא ערציילונגג ַ ֶ איז אין די וייטע, איבערגעלאזט ְצוֵ די ֶ מען ִזיְך ֵאיינֶ ע נָ אְך ִדי עׁשן האטלֶ ְ אר ועּבאלַ אְך ַפ ְ ִדי ְׁשוֶ ַ זיידע השי"תים זעהן די שטארקע השגחה פרטית ,ווי ִענְ יָ נִ ווען עס האט זיך אנגעפאנגען די ערציילונג תימן,דא. אין וינְ ְטן ָ באבע ֶקע וִ אר און ְׁש ַט ְ פּון ִדי און זיי מער נישט קוקט אויף יעדע באשעפעניש באזונדער, "אהין אדער אהער?!" האט מיר מיין זיבעצן דערמאנט? פארגעסט נישט פון קיינעם און פירט די יעריגער ברודער איינגערעדט און געזאגט וועלט מיט ַא יישר כח פון פאראויס ,יעקב ש .בני ברק אז דאס מוז איך ליינען ,איך וועל נישט חרטה חשבון.לִ ,צינְ ד מֹוח ֵ עקסטערןזיי ייע ֶרער! ַ ט ֶ האבן. מיט די געליינט שוין האב איך יּבעְך אזוי ווי ִמיר ָאן ַמיין לִ ילְ ֶקע ִצ ֶ ענטפער: יארן פיל ערציילונגען ,בין איך איבעראשט און ער איז געווען גערעכט .אייער מעשה אין א ערציילונג ווערט פארגעשטעלט געווארן צו ליינען א ערשטן מאל איבער די האט מיר געעפנט די אפעטיט צו ליינען גוטע נאר וואס עס איז אינטרעסאנט און וויכטיג תימנ'ער -נישט אויף די צייט וואס די ציונים זאכן. פאר די ענטוויקלונג פונעם ערציילונג .ווען האבן זיי ארויפגעברענגט קיין ארץ ישראל, אייער זכות פון מהנה זיין אידישע קינדער די זיידע און באבע האבן געענדיגט שפילן פראבירנדיג זיי אראפפירן פון אידישן ווער איז זייער זייער גרויס! זייער ראלע אין די מעשה ,זענען זיי אראפ רח"ל ,נאר עפעס ניי ,פון די רייכע תימנ'ער ש.ר .בית שמש ועל ִדיר באלעמער.איְך וֶ ִ וואס מיר האבן כאטש פון היסטאריע ,די "גזירת היתומים" מיט וועלכע זייער ַמ ַע ֶׂשה פוןיילְ ן ַא ער ֵצ ֶד ְ געוואלדיגע הילף פארגעסן נישט איך האב זיך מער באקענט דורך אייער און געטריישאפט פאר זייערע אייניקלעך. ערציילונג. די בעסטע מתנה וואס איך גיב פאר מיינע נאכן ליינען וואך נאך וואך ,מיטהאלטנדיג קינדער ווען זיי זענען וואויל ,איז צו ליינען א די איבערלעבענישן פון די צוויי העלדן יעיש קאפיטל פון "אהין אדער אהער?!" ,עס איז סיי א גוטן! דא שרייבט א ניינצן יעריגע און בדרה ,איז מיר אמת'דיג שווער געווען חינוך'דיג ,פול מיט אינהאלטן ,און סיי ציענד. ליינערין ,איך האב געוואלט באדאנקען צו זיך געזעגענען פון זיי .עס איז מיר געווען א גרויסן יישר כח .א מאמע פון קינדער. וִ וי ֶער ָהאט ָדאס אויף די הערליך שיינע ערציילונג "אהין זייער אינטרעסאנט צו וויסן ווי אזוי האט זיך אגטָ ,האט עז ְ ֶג ָ אדער אהער?!" וואס האט געהאלטן די מעשה פארגעזעצט ,אבער איך פארשטיי גיבט איר איך פריי זיך אט ער וִ וינְ יְך ֶד זייער אז ִז געשפאנט אונזער גאנצע פאמיליע ,פון אז מען קען נישט באשרייבן זייער גאנצער יְך א ִ ם עֹולָ ל ׁש ֶ ּבֹונֹו "ר ִ די מעשה. געלעגנהייט צו שרייבן אויף ְ הערותא ְּפ ֶג ָ עׁש ֶטעלְ ט ַּביים מיין טאטע ביז אונזער זעקס יעריגער לעבן... ן אּב ְ ה ָ אְך ד ָ ף אר ְ ד ַ ערשינען איז מעשה די וואס צייט גאנצע די דז'ע ָאן עצט ִצינְ ֶ יֶ ְ יׁשט ֶפענְ ְס ֶטער אּון נִ ְ אינגל. אֹויף ַׁש ָּבת יכט איןלִ ְ איך האב געהאט צוויי פראגע'ס: אינטרעסאנט, "קינדער", ִדי לִ ילְ ֶקע... אזן ִאין עּבלָ ְ ׁש".איז עס געווען ַא ַריין ֶג ְ די ערציילונג איז געווען א נייע סארט, קֹוד ֶ געווארן געשריבן איז עס פיקאנטיש. ווירקליך צו האט די מעשה א . ְׁשטּוּב. און מיט פיל אינטרעסאנטע ידיעות. פאכמאניש און עס האט מיר געפירט אין א פאסירט? ַּביי ֶדער ֶ איך האב נישט וואס צו פרעגן אדער ר ִּבי ר' אנדער וועלט ,א אינטרעסאנטע צייט ,און וואס איז מיט א נייע פארזעצונג? ב . פּון ע ֶמענְ ְִֶדעלֶ צוגעבן ,איך האב נאר געוואלט בעטן אז מיר ווארטן שוין אויף דעם אומגעדולדיגֵ ...איינְ ָמאלא אומבאקאנטער חלק פון כלל ישראל איז ָאה! ֶר ִּבי ָּברּוְך ַה ֵׁשם ימינֹוב, ִר ִ מען זאל ווייטער שרייבן אזעלכע סארט אייך נאנט געווארן צו מיין הארץ .איך דאנק יח ֶגעוֶ וען איְך ָהאּב ַמ ְצלִ ַ ִ ירושלים פ.ד. ן אכ ְ נָ ת ּב ָ ׁש ַ ב ר ֶ מיט פיל דאנק און שעצונגֶ ,ע ערציילונגען. צּוצינְ ְדן ִדי לִ ילְ ֶקע יכט ָהאטזייער אויף די שיינע מעשה ,און איך ווארט שוין ָאנְ ִ ִצינְ ְדן ִדי לִ ְ מיט פיל דאנק און וואונטש פאר הצלחה צו ליינען נאך שפאנענדע ערציילונגען. אזן ַא ענּומען ְּבלָ ְ ֶ ֶג ענטפער: אין אייער עבודת הקודש. א עקסטערן יישר כח ,א שטענדיגע אהער?!" ָהאט וינְ ט ,וָ ואס וִ אדער "אהין ערציילונג די א . י.מ.מ .ירושלים. ליינערן. אׁשן ִדי פאקטן,לָ ְ אר היסטארישעַעט ַפ ְ ִּכ ְמ איז באזירט אויף ענְ ְִֶדעלֶ ע יכט .ר' ֶמ וועלכע מיר האבן מיטן לִ ְ אויבערשטנ'ס עגאאנְ ֶגען אין ַ צּוג אינטרעסאנטֶ , ִאיז הילף פארגעשטעלט צּום ֶפענְ ְס ֶטער אּון א דאנק פאר אלע חשוב'ע לייענער וואס האבן געשריבן רעאקציע'ס ,די פארעם פון א ערציילונג. ווארעמע ווערטער גיבן חיזוק צו פארזעצן ווייטער ,מיטן צושטעלן הערליכע, אגט: עז ְ ֶג ָ עס לוינט צו ווארטן! די נייע ב . ערליכע ערציילונגען. מֹופת ,נָ אר ֵ 'איז ַא יׁשט ֵמיינֶ ען ַאז ְס ִ ָזאלְ ְסט נִ ְ וועג... אויפן איז פארזעצונג ג.ש. בלעטער, די צווישן ווידערזעהן צום ער ֵציילְ ט ַא ַמ ַע ֶׂשה פּון ויסן ַזייןַ ,אז וֶ וען ְמ ֶ'ד ְ ָזאלְ ְסט וִ ְ
ּפֹועלְ 'ן ִאין ֶדעם ַזאְך ֵ ּכֹוח צּו ַא ַצ ִדיק ָהאט ָדאס ַא ַ
https://telegram.me/Publications_MM
בס"ד
גליון תורני
שערי
מדע
הרחבת הדעת בהיסטורי' וידיעות טבעיות סביבות תבל ומלואה בהשקפה תלמודית
פארווארט
ה
יות בשבוע זו פאלט אויס ניטל בליל שבת קודש ,האבן מיר אפירגעברענגט די מאמר ‘דע מה שתשיב' וואס איז געאייניגט צו ליינען בניטל.
דער הייליגע תנא רבי אלעזר לערענט אונז אין די משנה באבות \ :דע מה שתשיב לאפיקורס ,ווייס וואס צו ענטפערן פאר א אפיקורס ,די ברטנורא אויפן ארט טייטש די ווארט ‘אפיקורס' :לשון הפקר ,שמבזה את התורה ומחשיבה כאילו היא הפקר .איינער וואס איז מבזה די תורה כאילו היא הפקר ,אי נמי ,משים עצמו כהפקר ואינו חס על נפשו לחוש שמא תבוא עליו רעה על שמבזה את התורה או לומדיה: נאך א פשט איינער וואס שוינט נישט זיין נפש און האט נישט קיין רחמנות אויף זיך איבער די עונשים וואס וועט אויף אים\איר קומען פארן פארשעמען די תורה און אירע לערנער. אט די אויפגאבע זיך מתווכח און פירן א דיבאטע מיט נישט גלויביגע איז א פליכט וואס איז נישט ערלויבט פאר יעדע מענטש .חז”ל בסנהדרין \ ערקלערן אז דע מה שתשיב איז דוקא פאר אפיקורס א גוי ,אבער א אפיקורס א איד רח”ל ,כ”ש דפקיר טפי ,ווי רש”י ערלקערט :שהרי הכיר וכפר ומתוך כך מדקדק ולא תוכל להשיבו דבר המקובל לו. דער אידישער אפיקרוס ,איז הכיר וכפר ,ער קען די תורה וכו' דעריבער טענה נישט מיט אים ווייל ער וועט בעסער אכטונג געבן און מדקדק זיין און וועסט אים נישט קענען אפענטפערן. כהיום די אלע ליידער וואס קריכן אוועק איז גאר א שאלה צו ‘הכיר וכפר' זיי זענען די וואס האבן נישט קיין קשיות ,נאר זיי זוכן די תירוצים ...בכדי נישט זיך צו שפירן https://telegram.me/Publications_MM
פרשת
ויגש
תשע"ז לפ"ק
נושא השבוע
דע מה שתשיב הרב
משה נחום קרויס עורך
ווי נידריגע פארשוינען וואס לאזן זיך פירן פון די בהמיות ,זאגן זיי אזי און אזוי ,אבער די אמת איז איינס ,זיי זענען נידריגע וואס האבן נישט קיין כח המעצר ,און וועלן געווענליך נישט מצליח זיין און זייער לעבן ,ווייל צוליב זייער שוואכע כח המעצר זענען זיי כסדר פארנומען מיט תירוצים און מיט בלעמען אנדערע אויף זייערע דורכפעלער ,והמבין יבין ,והמציאות יוכיח ,ואין החי מכחיש את החי. די תפארת ישראל ביכין זאגט אז זיבן חלקים ליגט אונטער די ‘שתשיב' אויב האט מען די זיבן כללים דאן איז מען בגדר ודע ‘שתשיב' ,מי ,מה ,למי, או את מי ,מתי ,איה ,איך ,למה .באידיש :ווער ,וואס ,פאר וועם ,ווען ,ווי ,ווי אזוי ,און פארוואס .און אנדערע ווערטער לאזט איבער די ‘דע מה שתשיב' פאר די גדולים ,די חכמים עדיפים מנביאים. די הייליגע רמב”ם וואס ווי באוויסט האט זיך נישט איינמאל מתווכח געווען ,ערקלערט די סיבה פארוואס “ודע” די אזהרה ,השמר שלא יעלה בלבך דבר מן הדעות ההם ,ודע שמי שתעבוד לפניו יודע צפון לבך.
gG דע מה שתשיב ,שארפזיניגע תירוצים במשך די היסטאריע
וויכוחים אין חז”ל די מושג פון זיך מתווכח זיין איז פארמערט געווארן בימי חז”ל ווען די צדוקים און מינים און די אנדערע כיתות זענען ארויפגעשווימען אויפן האריזאנט ,ווי אויך דאס זיך מתכווח זיין מיט גוים איז פארמערט געווארן זינט די גריכישע חכמים און פיליסופין \ האבן כסדר פארלאנגט וויכוחים.
במשך הדורות האבן זיך אונזערע רביים מער ווי איינמאל געצווינגען געווארן זיך צו שטעלן צו א וויכוח מיט גלחים אדער מינים ,ווי משומדים ,כת ש”ץ ,פראנקיסטן ,שפעטער משכילים אד”ג.
עם ‘עקש’ תתפתל
אין מס’ בכורות \ געפונען מיר די וויכוח פון רבי יהושע בן חנניא מיט די חכמי דבי אתונא ,אויבענאויף זעהט מען נישט אזוי ווייט די עמקות פון די וויכוח ,אבער אויב איז מען מעיין אין די ווערטער פון די מהרש”א זעהט מען א די עמקות דברי חז”ל און ווי מ’האט זיך מתווכח געווען מיט דברים יסודיים ,און ווי פארשטענדליך האט זיי רבי יהושע בן חנניא מנצח געווען.
הגאון רבי חיים וואלאזשינער האט געלעבט אין א תקופה וואס ער האט זיך באנוצט מיט די ‘דע מה שתשיב’ מער ווי איינמאל .צווישן די וויכוחים וואס ער האט געדארפט פארטיידיגן בזמנו איז געווען די גזירת הלבושים .\ ,דא וועלן מיר צוברענגן א ‘משיח שקר’ מעשה וואס רבי חיים האט מיט זייו פקחות געראטוועט די אידן פון ווילנא. איין טאג איז אין די בארימטע שטאט ‘פעטרבורג’ ערשינען א איד גבה קמה ויפה תאר ,מיט א הערליך געשטאלט ,לבוש מדים אנגעטוהן מיט שיינע קליידער ,מעוטרים בכפתורי כסף ,מיט זילבענען קנאפן. עכ”פ ער האט געמאכט א רושם ווי א דמות בעלי ערך ווי גאר א חשובע פערזאן ,ער האט ווינציג גערעדט .ער האט נאר ברמיזה געלאזט וויסן אז ער איז נישט מער און נישט ווייניגער ווי א שליח פונעם מלך ה’משיח’ און ער איז געקומען מבשר זיין אז עס קומט א ענדע צו די לאנגע גלות ,ער איז געקומען פון די מדינה ‘קרים הטארית ,און ער איז צוליב דעם באטיטעלט געווארן “דער קרימער”. די צייטונגען האבן גערוישט אז א מלך פון אידישן אפשטאם פון די לאנד “טאלג” אין אפריקע ,קומט בראש מיט א גרויסע מחנה וואס ציילט זיך עטליכע מיליאן אנשי חיל מלומדי מלחמה ,און זיי קומען איינצונעמען אייראפע .אין ספק ,האבן די צייטונגען געשריגן ,אז דאס איז דער מלך המשיח וואס קומט אונז ארויסנעמען פון גלות .נעבעך, די טונקעלע מצב הפרטי והכללי פון די אידן דאן ,האט זיי געמאכט גלייבן דאס פאלשע. דער ‘קרימער’ איז קודם געגאנגען צום רוסישן קייסער ,אלכסנדר דער ערשטער .די אידן פון פעטרעבורג האבן געשיקט שליחים קיין ווילנא ווי זיי האבן פארציילט איבער זיינע נפלאות ,און איבער זיין קלוגשפאט ,און איבער זיין צוזאמענטרעפונג מיט די שלטונות.
ווי אויך איז באקאנט די גמרא אין פסחים איבער די מהלך החמה, ווי חכמי ישראל האבן מתווכח געווען מיט די חכמי אומות העולם ,די ביאור איבער יענע וויכוח פארלאנגט א מאמר בפני עצמו. אין סנהדרין \ געפונען ווי גביהה בן פסיסא האט זיך מתווכח געווען מיט די בני אפריקה ,און מיט די בני כנען .אויף זייער טענה אז מיר זענען שולדיג געלט פאר די מצריים צוליבן שאלו כלי כסף וכלי זהב דאס בארגן די כלים ווען מ’איז ארויס פון מצרים ,האט זיי גביהה געענטפערט ,אז קודם זאלן זיי באצאלן די ארבעט פאר די רד”ו יארן ואס מיר האבן געארבעט פאר זיי ,און דערנאך וועט מען זיך פאררעכענען מיט די כלים .ווי פארשטענדליך האבן זיי קיין תירוץ נישט געהאט און זענען מיט בושות אנטלאפן פון דארט ,זעה גמרא אינערווייניג. די מהרש”א אויפן ארט צייכענט אן א כלל און ‘דיבאטע’ אז מ’זאל יענעם אפרעגן פון די זעלבע ארט פון וויי זיי פרעגן זייער קשיא ,זיי האבן געברעגנט א ראיה פון די תורה ,זאל די אפרעג אויך זיין אויף די זעלבע אופן. אזוי געפונען מיר כמה וכמה פעמים ווי ההוא מינא האט געפרעגט און מ’האט זיי מנצח געווען מיט א שארפן תירוץ. ב https://telegram.me/Publications_MM
מיט כבוד מלכים איז ער אנטפאנגן געווארן דורך די אידן און די מושל פון ווילנא .קינד און קייט האבן גערעדט פון דעם ‘קרימער’ ער האט כמעט נישט גערעדט קיין אנדערע ענינים ,נאר זאכן וואס איז שייך פאר די שטאט וכדו’ ,ער האט געזאגט אז עוד חזון למועד ,און סודות וועלן נאך נתגלה ווערן ווען עס וועט קומען די ריכטיגע צייט. די ערשטע חשד אויף אים איז נתעורר געווארן ,ווען ער האט זיך געטראפן מיט די גדולי התורה אין שטאט ,הגאונים ,רבי אברהם אבלי פוסיבלער ,רבי שאול קאצעלנבויגן ,רבי אברהם דאנציג בעל החיי אדם .די גאנצע צייט בשעת די באגעגעניש ,האט ער נישט דערמאנט קיין שום דברי תורה .ער האט גערעדט פון די עניני השעה ,ווי ראשי השלטון האבן אים געזאגט איבער די אידן וואס פארמיידן פון צו צאלן שטייער \ .דאס האט אנגעצינדן א רויט לעמפעל ביי רבי אבלי און ער צוליב דעם געלאזט רופן א אסיפת הרבנים.
איך לויף גלייך צו די קלאזעט ווי עס ליגט מיינע שבתדיגע בגדים, כדי עס אנצוטון און ארויסגיין מקבל זיין פני משיח ,והנה ,אוי ,עס פעלט מיר א קנעפל אויף די בעקיטשע ,מוצאי שבת איז אראפגעפאלן די קנעפל ,און די רעבעצין האט נאכנישט עספיט עס צו פאררעכטן. און יעצט דארף איך מקבל זיין פני משיח ווען איך פארמאג נאר צוויי קנעפעלעך אנשטאט איינס! איך שטיי און שפעקעליר ,זאל איך ענדערש אנטון א מלבוש של חול מיט אלע קנעפלעך ,אדער בגדי שבת מיט צוויי? פלוצים קומט די רעבעצין צו לויפן ,און שרייט ,חיים ,ווי ביסטו געווען? די זופ אויפן פייער האט צוגעברענט! שרה ,זאג איך איר ,וואס גייט דיר יעצט אן די פארברענטע זופ ,אייל דיר צו ,טוה אן דיינע בגדי שבת און לאמיר צוזאמען ארויסגיין מקבל זיין פני משיח צדקנו. מיט די ציור פלעגט רבי חיים ממחיש זיין דאס אנקום פון משיח בפתע פתאום – .זעה סנהדרין צה ,איינע פון די דריי זאכן וואס וועט געשעהן בהיסח הדעת איז ביאת משיח.
פתע פתאום ,סימן למשיח ביינתים ,איז אנגעקומען צו די אויערן פון רבי חיים וואלאזינער כל מעשי תקפו וגבורותו פון דעם ‘קרימער’ ,און מרוב פקחתו האט ער תיכף געכאפט אז עס האנדעלט זיך נישטא פון משיח ,נאר פון א פארשוין מיט בייזוויליגע כוונות. בדרך אגב האט רבי חיים ערקלערט זיין השקפה איבער דאס אנקום פון משיח ,זאל עס זייין במהרה בימינו .אז ווען משיח וועט קומען, וועט עס זיין בפתע פתאום ,פלוצלונג ,און עס וועט נישט זיין קיין שום ספק אדער פקפוק דערביי .און רבי חיים פלעגט דערביי פארציילן דאס אנקום פון משיח בדרך ציורי: עס איז א וואכעדיגע טאג ,איך קום אהיים פון ישיבה נאך תפלת שחרית ,די רעבעצין איז מיר מקבל פנים מיט די פראגע ,חיים ,ווילסט עסן פת שחרית יעצט? ,איך ענטפער איר ,שרה ,מיין שיעור פאר היינט איז נאכנישט גרייט ,קודם לאמיך מיר מיטפארקוקן און דערנאך וועל איך עסן. פיין ,ווילאנג די גרייסט דיר צום שיעור ,וועל איך גיין אין מארק עפעס קויפן ,ביזדערווייל וועל איך לאזן די זופ אויף די פייער ,חיים, געב נאר אכט אז די זופ זאל זיך נישט פארברענען ,איך קען דיר דאך אז ווען די ביסט מעיין פארגעסטו פון אלעם \ .די רבנית גייט ארויס פון שטוב ,און איך בין מעיין אין די ספרים. פלוצלונג שפיר איך ווי די זון פאנגט אן צו שיינען מיט א גאר שטארקע ליכטיגקייט ,אסאך מער ווי איר געהעריגע שיין ,איך הער ווי די פייגלען ציפצען מיט א נייע ניגון ,וואס צונעמט דאס הארץ. איך הער א שטארקע גערודער ,און איך זעה ווי די שוסטער לויפט, וואס איז געשעהן אלי’? וואס איז גשעהן מיט די זון? פון ווי קומט די הערליכע געזאנג פון די פייגלען? וואס איז געשעהן מיט די ביימער ,זיי שפראצן אזוי שנעל און שיין? וואס? ווייסט נישט רבי ,משיח קומט!!! ראי באורי שזורח.
ונלחמו איש באחיו מ’דערציילט משמו פון מרן הגרי”ז מבריסק זצ”ל ,אז רבי חיים איז איינמאל געפרעגט געווארן פון איינע פון די שרים פון די רוסישע רעגירונג ,ווי אזוי זאגן ענק אידן אז ענק וועלן אליינ’ס געוועלטיגן אויף די וועלט‘ ,תמלוך לבדך’? צו ווייסן ענק נישט אז די צאל מיליטער פון איבער די וועלט איז דאך מיליאנען מיליאנען ,און ענק אידן זענען דאך א מתי מספר ,א קליינע צאל? שטעל דיר פאר ,האט אים רבי חיים רואיגערהייט געענטפערט: וואס געשעהט ווען מ’לייגט אריין איין ‘תרנגולות’ א נקבה טשיקעלע צווישן הונדערטער ‘תרנגולים’ .די תרנגולת ציטערט פון פחד און שרעק ,זי איז איינזאם אליינס ,וואס גייען איר די תרנגולים טון ווען זיי גייען איר באפאלן? א קריגעריי ברעכט אויס צווישן די תרנגולים ווער וועט זוכה זיין צו די תרנגולת? זיי רייסן זיך צווישן זיך ,שלאגן איינע די אנדערע מיט אכזריות ,ביז אלע פאלן פגרים מתים ,און די איינצעלנע שוואכע תרנגולת בלייבט אליינס לעבעדיג ,אנדעם וואס זי זאל דארפן ריקן איר פליגעל. אזוי וועט זיין די מפלה פון די פעלקער ווען משיח וועט קומען ,ווי די נביא זאגט \ :וסכסכתי מצרים במצרים ,ונלחמו איש באחיו .בדרך אגב, כהיום זעהן מיר שוין אביסל דערפון ווי די מוסלומענער הארגענען זיך איינע מיט די אנדערע \.
כל מלכי ארץ יבהלו מפניו דער פוילשער אדעלמאן יוזף טישקביץ ,פון די חסידי אומות העולם וואס איז געשטאנען לימינו פון רבי חיים און צו זיין ישיבה ,פלעגט זיך טרעפן מיט רבי חיים מזמן לזמן און שמועסן מיט אים .ביי איין שמועס איז אויפגעברענגט געווארן די נושא פון אמונה בביאת המשיח ,דער טישקביץ האט געזאגט אז ער וואונדערט זיך אויף די ג
https://telegram.me/Publications_MM
הוא יותר אליל ,די אפגאט ווי מער קרימער אלס מער אפגאט איז עס! רבי חיים האט אויסגעפירט :וואס מער ‘קרימער’ אלס מער געץ... עס איז נישט אריבער קיין קורצע צייט ,און די אמת’ע פרצוף פון דעם קרימער איז ארויפגעשווימען ,ער איז נישט געווען קיין ‘שליח הגואל’ נאר א ‘שליח השלטונות’ .איין טאג איז די פאליציי מיט קרימער בראש געמאכט א אבווילאזיע אויף די אידישע סוחרים ,אבער צוליב די חכמה פון רבי חיים וואס האט זיי מקדים געווען ,האט מען גארנישט געטראפן.
אידן ,און ער האט דערביי פארגעלייגט ראיות געבויט אויף פיליסופיע און וויסענשאפטליכע פארשונגען. האט אים רבי חיים געפרעגט די גלייבסט באמת נישט? האט ער געענטפערט אז איך בין זיכער אין מיינע ראיות אז נישט. אויב אזוי ,האט די פנים פון רבי חיים אויפגעשיינט ,איז די זכות פון כלל ישראל גרויס ,איך זעה ווי שטארק זייער אמונה איז ,אויב אזאנע אישים חכמים ונבונים ווי די אינם מאמינם במשיח ,און די פארמאגסט אפילו מופתים חותכים ,אבער ביי אונז אידן איז עס נישט קיין ספק, אשרינו מה טוב חלקנו ,נאר בזכות אמונה פשוטה און תמימה זענען מיר כדאי אויסגעלייזט צו ווערן ,לא נגאלו ישראל ממצרים אלא בזכות האמונה. צוריק צום “קרימער” ,רבי חיים האט חושד געווען אז דער קרימער איז נישט מער ווי א שפיאן פון די רעגירונג צו זיכן קלאגעס אקעגן די אידן .רבי חיים הא מקדים געוען די רפואה ,ער האט געהייסן די נכבדי העיר צו באפעלן אלע סוחרים צו מבער זיין די אסורדיגע סחורות, וואס זענען על פי דין תורה ,דינא דמלכותא דינא. דער טישקביץ ,האט געפרעגט רבי חיים אויב ער גלייבט אז דער קרימער איז משיח? האט אים רבי חיים צוריקגעפרעגט ,די גלייבסט? האט דער טישקביץ געענטפערט ,איך בין דאך נישט קיין איד ,דאן ווי אזוי זאל איך גלייבן? אויב אזוי ,האט רבי חיים געזאגט ,איז א סימן אז ער איז נישט משיח ,ווייל ביי משיח שטייט ,אז אויך די אומות העולם וועלן אין אים גלייבן! \.
די פינף סימנים פונעם ספורנו – להכיר משיח שקר רעדענדיג פון ‘משיחי שקר’ איז אינטערעסאנט אנצוצייכענען ווי דער גרויסער ספורנו בפירשו על התורה \ געט פינף סימנים וואס משיח וועט האבן .ברייטער ערקלערט די פינף סימנים איז לעצטענס נתגלה געווארן בכתבי יד ,דער כותב וחוקר הרב גרובייס האט עס ערווענט אין א מאמר “הרופא האלוקי” \ -ווי עס שטעלט זיך ארויס פון די כתבים האט דער ספורנו מכוון געווען אקעגן דער משיח שקר בזמנו ‘דוד הראובני’ פון די כתבי יד שע און אויב פעלט פון די סימנים און דער יעניגער ערלקערט זיך אלס משיח דאן איז ער א משיח שקר: אויפן אוסרי לגפן עירה ולשרקה בני אתונו כבס ביין לבושו ובדם ענבים סותה ,איז דער ספורנו מפרש [נעתיק קצת בבחינת תן לחכם] אוסרי לגפן :משיח וועט נתגלה ווערן אין ירושלים און נישט אין חוץ לארץ – דוד הראובני איז נתגלע[ה] געווארן אין רומא .עירה ,משיח וועט קומען אויף א ‘אייזל’ וואס איז סמל השלום און נישט קיין סוס וואס איז א סמל פון מלחמה – דוד הראובני איז געקומען קיין איטאליע מיטא סוס .זעה בפנים בפרשת ויחי נאך סימנים.
וואס מער ‘קרימער’ אלס מער.. ווען די טענות און מעררין אקעגן דעם ‘קרימער’ האט זיך פארמערט, האט דער דער קרימער זיך געוולאט טרעפן מיט רבי חיים כדי אראפצונעמען די חשד פון אים .רבי חיים האט זיך נישט געוואלט טרעפן מיט אים .אבער פאר זיינע מקורבים האט ער געהייסן אים אפענטפערן מיט די פאלגענדע עפיזאד: לכבוד א גרויסע מסיבה וואס דער פריץ האט געמאכט ,האט ער געהייסן זיין אידישע מאשקע זאל אים קויפן א ‘פסל של זהב’ א גאלדענע געשטאלט \ ,דער איד האט נישט געוויסט וואס צו טון ,ער האט געוויסט אז פון איין זייט אויב זאגט ער אפ זיין פארלאנג ,דאן לייגט ער זיך און זיין משפחה אריין אין א סכנה ,און פון די צווייטע זיייט ווי אזוי קען א איד א ירא אלקים זיין מסוגל בידיים צו קויפן א אפגאט מיט א געשטאלט פון גאלד? עס איז אים בייגעפאלן א פלאן ,ער האט געקויפט א געשטאלט פון גאלד ,אבער עיקם ואוות את אפו ,ער האט פארקרימט די נאז. ווען ער האט געברענגט די געשטאלט פארן פריץ ,איז שוין דער פריץ געזיצן מיט זיינע פריינט ,דער איד האט אים איבערגעגעבן די פסל ,ווען די פריץ האט געזעהן די פארקרימטע נאז ,האט ער געשריגן מיט כעס אויפן איד ,וואס האסטו מיר געברענגט ,האט אים דער איד בארואיגט ,זארג נישט פריץ ,אדרבה ,די פסל ,כל מה שוא יותר עקום,
דער הייליגע בעל התניא אין תפיסה – דע מה שתשיב, באינו תשיב ערב שבת כ”ד טבת איז די יארצייט פונעם בעל התניא ,רעדענדיג איבער ‘דע מה שתשיב’ איז כדאי צוציברענגען עטליכע קורצע פונקטן איבער די חקירה פונעם תניא ווי מ’זעהט זיין הייליגע פקחות. ווען מ’האט דעם תניא אריינגעזעט אין די ביטערע בארימטע פטרופובלסקי פעסטונג .די ערשטע דריי וואכן האט מען איינגעשפארט אין די צימערן ווי מ’שפארט איין די מורדי במלכות .נאכדעם האט מען אריבערגעלייגט צו א גריגערע צימער ,דער הייליגער תניא וועלענדיג וויסן אויב א מענטש איז שוין אמאל ארויס אויף די פריי פון די פעסטונג, איז ער צוגעגאנגן צו איינע פון די שומרים און אים געפרעגט ,וויפיל איז דאן פארדינסט אין א יאר? ווער דער שומר האט גענטפערט די סכום ,האט אים די תניא ווייטער געפרעגט אויב ער איז נהנה אויך פון די וואס גייען ארויס אויף די פריי? האט דער שומר געענטפערט, אמאל אזוי און אמאל אזוי .פון די ווערטער האט דער הייליגער תניא פארשטאנען אז מ’קען ארויסגיין אויף די פריי אפילו פון די פינסטערע פעסטונג .ווי תורה דארט חכמה. ד
https://telegram.me/Publications_MM
אויף אזוי ווייט האט זיך די ישיבה אויסגעצייכענט אין מוסר ,אז די ביזן דאן אנגנומענע טיטלען פון “חריף” איז אויפגעטוישט געווארן צו “מבקש” ,און “בקי” איז אויפגעטוישט געווארן צו “עובד”’. איינמאל איז א משכיל אנגעקומען צו איינע פון די מוסר שטיבעלעך, ער קוקט ארום און הערט ,אנחות ,צעקות ,בכיות ,קרעכצן קלאגן און געוויין! אין איין וינקל שטייט א בחור און זיין פנים צום וואנט ,און האלט זיך אליינס פאר ,ווי אזוי האסטו אויפגעשטוישט עולם עומד מיט עולם חולף? אין א אנדער ווינקל שטייט א בחור און קרעכצט, הקנאה והתאווה והכבוד מוציאין את האדם מן העולם ,א אנדערע דרייט זיך ארום און וויינט אויף זיין רוחניותידגע מצב דער משכיל ווענדט זיך צום ‘אלטער’ און זאגט אים ,אז די מחזה וואס ער זעהט דא ,איז געהעריג ווי א משוגעים הויז!! קולות און געוויין ,מ’רעדט צו זיך אליין! וואס האט דער משכיל פארשטאנען די געגועי הנפש ,און איר כיסופין צו געטליכקייט. ער האט מיט א רואיגקייט ,גענוצט די דע מה שתשיב :ער האט גענומען די משל פונעם משכיל אליינס ,און אים ערקלערט :אין א משוגעים הויז גייען אריין מענטשן “חולי רוח” גייסטליכע קראנקע, מ’איז זיך מטפל מיט זיי ,און זיי קומען ארויס אדם שפויים ,געזונט. אזוי אויך איז די בית המדרש ,עס קומען אריין מענטשען וואס זענען חולי נפש ,געשלאגן מיט שלעכטע מדות און יראת שמים ,און זיי דארפן א רפואה ,די רפואה זאגט דאך די נביא איז ,שובו בנים שובבי”ם ארפא משובותיכם .זעהן מיר אז תשובה און מוסר היילט.
צווישן די שאלות שונות ומשונות וואס די רוסישע פארשער האבן געפרעגט די תניא ,איז געווען שאלות וואס מ’האט בחוש געזעהן אז זיינע מתנגדים האבן געפיטערט די רוסן מיט ווערטער פון זיין ספר ‘ליקוטי אמרים ,תניא’. די שאלות זענען געווען ,וועגן די נוסח התפלה וואס ער האט משנה געווען ,וועגן די סכינים המלוטשים וואס ער האט איינגעפירט ביי שחיטה ,און אויף דעם וואס ער איז מורה זיינע חסידים צו דאווענען לאנגע תפילות און מ’איז דורך דעם מבטל תורה ,פארוואס ער איז מגלה רזין דאורייתא פאר יעדעם ,איבער זיין ביאור אז מדת ‘מלכות’ איז די בחינה אחרונה און עס הייסט ‘ארץ’ .די לעצטע שאלה איז געווען וואס ער שרייבט בסוף פרק הראשון פון זיין ספר ,אז די נפש החיונית וואס ליגט אינעם איד \ קומט פון קליפת נוגה ,וואס פארמאגט אויך ‘טוב’ גוטס ,משא”כ די נפשות פון די גוים קומען פון אנדערע ‘קליפות טמאות’ ,שאין בהם טוב כלל ,וואס פארמאגט נישט קיין שום גוטס. די הייליגע תניא האט געענטפערט אויף אלע פראגעס בטוב טעם ודעת ,קלאר און דייטליך ,אזשא אז אפילו די פארגרעבטע פארשער האבן עס פארשטאנען און געשאקעלט זייער קאפ ווי זיי שטימען מיט. ווען עס איז געקומען צו ענטפערן אויף די לעצטע שאלה איבער דעם אז די מקור הנפש פון גוים פארמאגט נישט קיין שום גוטס ,האט די תניא גארנישט געענטפערט ,ער האט געשוויגן און דערביי געצייגט א פנים שוחוקות ,א שמייכל האט זיך אנגעזעהן אויף די הייליגע צורה. מיט זיין שווייגן און פנים שוחקות האבן די חוקרים אנגענומען זיין תשובה ,און האבן מער נישט געפרעגט איבער די ענין. נאך זיין באפרייאונג \ האט די תניא ערקעלרט די מסר וואס ער האט געוואלט איבערגעבן פאר די פארשער מיט זיין שווייגן און שמייכלדיגע פנים. אויף די אלע איין און צוואנציג שאלות האב איך זיי געענטפערט כהוגן ,קלאר און דייטליך .און זיי האבן איינגעזעהן אז מיינע ווערטער זענען אמיתיים ,אמתדיגע ווערטער .דאן אויב וואלט איך זיי געענטפערט אויף די לעצטע פראגע אויך ,וואלטן זיי אומווילענדיג געמוזט צושטימען אויף מיינע ווערטער אז די נפש פון א גוי פארמאגט גארנישט קיין גוטס ,דעריבער האב איך געשוויגן און געשמייכעלט, און זיי האבן געכאפט די רמז ,אז עס איז בעסער אז מ’לאזט איבער די שאלה ללא מענה ,א חכמה ,צומאל צו זיין א דע מה שתשיב ,באינו תשיב.
הוספות און קרישקעלעך א הערליכע בריוו מיט א מעשה – קאמפלימענט מיר האבן די וואך באקומען א בריוו פון א קורא השער ,דער בריוו איז געשריבן געווארן בלשון הקודש ,מיר וועלן עס מעתיק זיין כלשון הכותב: לכבוד ...וכו'
ועל של עתה באתי ,מה שראיתי בגליון ענין ליתן 'קאמפלימעטען' ,חשבתי שכדאי לכתוב לך סיפור אישי ,לאחרונה נזדמן לי להתפלל בביהמ"ד שלא הייתי מתפלל שם בעבר ,ויום אחד אחר שהמתינו כמה דקות לבעל קורא ,נגש אדם זקן ,והתחיל לקרות ,אך היות שאינו רואה כ"כ טוב מפני הזקנה ,קרא במתינות יתירה והפסיק כמה פעמים כדי לוודא שרואה התיבות בתוך הספר תורה ,ואינו קורא בע"פ .אך בו בזמן הדקדוק שבקריאתו היה להפליא ,והיה בו טעם זקנים בדקדוק כל תיבה וגם ניגון
דער אלטער פון נובהרדוק ווי באקאנט האט רבי יוסף יוזל זצוק”ל הסבא מנובהרדוק געלייגט גאר א שטארקע דגוש אויף לימוד המוסר ,כשיטתו פונעם מחולל תנועת המוסר רבי ישראל סאלאנטער זצוק”ל .די ישיבה האט פארמאגט א ‘בית המוסר’ ווי די תלמידים פלעגן זיך מתבודד זיין און עוסק זיין אין מוסר מיט א גרויס התלהבות. ה https://telegram.me/Publications_MM
יוסיף
הטעמים ,אחר עלייה הראשון נתחלף הבעל קורא ,ולא שמתי לב אם ביקשו ממנו להחליף או שהחליף מעצמו, אך אחר קריאת התורה נגשתי ואמרתי לו שבאמת נהנתי מקריאתו בתורה ,ושדור הצעיר צריכים לשמוע מדי פעם קריאה כזה .אז אמר לי שזה מה שאומרים 'אז מקען נישט נעמט זיך נישט אונטער' ,שהראייה קשה עליו מחמת זקנה ,אך משלא היה בעל קורא חשב שיגש ,אך לא רצה לקרות בע"פ ע"כ קרא במתינות. ואמרתי לו אדרבה אני מאד נהניתי מהדוקדוק וטעמי הקריאה ,ואני חושב שמזמן לזמן חשוב שהדור הצעיר ישמעו קריאה כזה ,והודה לי על דברי.
דעת מכון שערי מדע הרב משה נחום קרויס עורך ראשי
להערות והארות און אזוי אויך פאר סיי וועלכע אינפארמאציע אדער צו ערהאלטן אונזער וועכנטליכע גליון דורך אימעיל פארבינדט אייך מיט'ן מכון אויף: Moshe@dermentch.com
אדער פעקסט צו: 718.228.4311
כל הזכויות שמורות © Copyright '15 by:
Mechon Sharei Mada
במשך ימים הבאים ראיתי אותו כמה פעמים, והרגשתי שרוצה להגיד לי דבר ,אך לא הגיע לידי זה, אחר עבור שבועיים סימן לי באצבע שרוצה להגיד משהו ,נגשתי אליו ,אז אמר לי שהוא כבר עבר גיל השמונים ,וב"ה יש לו בנים ונכדים ת"ח וכו' משפחה לתפארת ,ובשבוע העבר חיתן נכד וחזר בפני הדרשה שלו בשבע ברכות ,אך רצה להגיד לי שכבר יותר מעשרים שנה שגר בשכונה וקורא מפעם לפעם בתורה, ובעבר היה קורא בקביעות ,ואף פעם לא נגש אף אחד להגיד לו קאמפלימענט ,אף שתמיד נתן דגוש מיוחד שלא לקרות סתם ככה ,אלא בדקדוק ובטעמים כראוי לכבוד התורה ,ושבועיים האחרונים תמיד עובר במוחו הקאמפלימענט שנתתי לו ,וחשב שמגיע לי שיגיד לי יישר כח. ועמדתי משתומם שאף שלא הגעתי אפילו לחצי גילו, והוא יכול להיות זקיני ,כ"כ חשוב אצלו קאמפלימענט מאברך צעיר ,מזה לקחתי לקח לשום לב כמה צריכים ליתן דעת להבחין במקום שמגיע קאמפלימענט למישהו. הכו"ח מתוך הכרת הטוב על פעלתכם החשובה
No part of this Gilyon may be reproduced in any form, without written permission from the copyright holder.
קורא נאמן המעדיף בעילום שמו הוספת העורך:
Graphics done by:
718.218.4583 Jobs@GedankProductions.com
Weekly Page Layout by:
מערכת להתענג Lehisaneg@gmail.com
https://telegram.me/Publications_MM
די מעשה ברענגט ארויס די כח הפועל פון א ‘קאמפלימענט’ ,א איד איבער די אכציג ,א איד וואס איז אריבער שבעה מדורי גיהנום אין אושוויץ רח”ל, עכ”ז האט ער נישט פארגעסן פון א קאמפלימענט ,און ער האט געדענקט [געשפירט] צוויי וואכן שפעטער צו באדאנקן דעם איד .די כח פון א גוט ווארט דיקרעמנירט נישט מיט קיין יארגאנג ,יעדער דארף דערצו צוקומען.
ע"י אלימלך הנשטטר מלמד תשב"ר בת"ת דרכי אבותינו לייקוואד יצ"ו – כתה ד' לנדב וליטול חלק בזכות הפצת סיפורי צדיקים רופט ,347 678 0652או לאי מעיל shabbosstory@gmail.com
הבהרה :מיר געבן רשות צו מאכן קאפיס פון די 'גאנצע' גליון פאר אייערע בית המדרש ,מוסדות התורה וכדו' ,אבער עס איז נישט ערלויבט צו ארויס נעמען שטיקלך און מאכן קאפיס פון בלויז א חלק דערפון .אויך איז נישט ערלויבט צו נעמען אונזער מעשיות וואס מיר האבן אפגעטייפט און עס טוישען אויף סיי וועלכע וועג אז מען
פרשת ויחי – שנה ה' גליון )223( 12
זאל עס קענען ניצען פאר אייגענע געברויך ,מיר האבן אריין געלייגט אסאך ארבעט אין די מעשיות (אויב ווילט איהר אז מיר זאלן אייך שיקען מעשיות אויף א וועג וואס איהר קענט עס ניצען קען מען אונז רופען און מסדר זיין).
געבוירען :י"ז כסלו תרל"ח אין די שטאט בארניווקא (לעבן לעמבערג) צו זיין טאטע ר' מרדכי יוסף משה פון סוליצא און צו זיין מאמע מרת פייגא בת ר' נפתלי רובין פון רדיחוב. יחוס :אייניקל בן אחר בן פון ר' מיכל זלאטשוב ,שר שלום פון בעלזא (נאך וועמען ער האט געהייסן) ,ר' מאיר פרמישלאן ,ר' נפתלי ראפשיצער ,אור לשמים פן אפטא און נאך צדיקים .אוועק: כ"ב טבת תשי"ח .תלמיד פון :זיין טאטע ,ר' ישכר דוב בעלזא ,מקבל געווען הוראה פון ר' שלום מרדכי הכהן שוואדראן .,פון זיינע תלמידים :ר' מאיר שפירא פון לובלין (ראש ישיבת חכמי לובלין – מייסד דף היומי) .חתונה געהאט :הרבנית שלומצא טאכטער פון זיין פעטער ר' מאיר פון שאץ .קינדער )1 :ר' יצחק משאץ -קראקא )2 ,ר' יעקב )3 ,ר' יחיאל מיכל משאץ - מנצסטר )4 ,מרת מרים חי' אשת ר' יואל מוסקוביץ משאץ – מאנטריאל )5 ,מרת איידל דינה אשת ר' יעקב הלברשטאם פון טשאקאווא )6 ,מרת מלכה אשת ר' ישכר בער רוטנברג פון וואוידיסלוב .געווען רב.:אין שאץ ,קעלן ,אין יאר תרפ"ז איז ער געפארן קיין לונדון ווי ער האט אוועק געשטעלט די מוסד יסודי התורה צו פארשטערקערן די יודישקייט וואס איז דאן געווען גאר שוואך אין לונדון .חידושי תורה :דעת שלום ,שבת שלום ,אור גנוז .ליגט אין די שטאט :לונדון.
אריין מיט די בהמות פון יונגערהייט האט מען שוין געזען אויף איהם אז ער האלט זיך גאר הייליג .איינמאל אלס קינד ווען ער איז אהיים געקומען פון חדר האט ער געזען אז אין פארנט פון זיין שטוב זענען געשטאנען אפאר פרויען .דאס קינד האט נישט געוואלט אריבער גיין די פרויען ,האט ער זיך אויסגעדרייט צו די אינטערשטע טייל פון זיין שטוב ווי עס האבן געפאשעט די בהמות, ער איז איבער געקראכן די טויער ,אריין אין די שמוציגע שטאל און אזוי איז ער אריבער בי צו זיין הויז. ווען זין מאמע האט דאס געזען האט זיך איהם געפרעגט 'דו האסט נישט מורא געהאט אז די אקסן וועלן די שעדיגן מיט זייער שטארקע הערנער?' האט דאס קינד געזאגט 'איך האב מיך פארזיכערט אין מיין זיידע דער שר שלום פון בעלזא זי"ע וואס איך טראג זיין נאמען אז עס וועט מיר גארנישט פאסירן'. מיטן בעלזער רב דער בעלזער רב הרה"ק ר' אהרן האט איהם גאר שטארק מכבד געווען .ביי דער חופה פון הרה"ק מבולגרייא (ברידער פון בעלזער רב ז"ל) אין ארץ ישראל ,האט דער בעלזער רב איהם מכבד געווען מיט ברכה אחריתה. בשעת ער איז אמאל געווען ביים בעלזער רב ,האט ער איהם געזאגט אז צוליב זיין געזונט זאל ער זעהן צו עסן עפעס מער ,ווייל ווי באקאנט האט דער בעלזער רב געגעסן זייער ווייניג. קומעדיגע מאל ווען ער איז געווען ביים בעלזער רב האט דער בעלזער רב איהם געזאגט 'אז צוליב דעם וואס ער האט איהם געהייסן עסן מער ,עסט ער א יעדען טאג מיט איין לעפעל מער, אלס מצוה לשמוע דברי חכמים' – עס איז א מצוה צו הערן די רייד פון די חכמים'. נישט דערקענט דער שנור פון יונגערהייט ביז זיינע טיפע עלטערע יארן האט ער שטארק געהיטן זיינע אויגן נאר צו זעהן וואס מען מעג .אויב עס האט זיך געמאכט אז ער איז געגאנגען אויף א וועג ווי עס קען זיין אז אפשר וועלן זיך דארטן דרייען פרויען האט ער זיך פארמאכט זיינע אויגן .האט זיך אמאל געמאכט אז זיין שנור (רעבעצין פון זיין זוהן ר' יעקב) האט עפעס געזוכט ביי די ספרים שאפע ,ווען דער צדיק האט באמערקט אז א פרוי דרייט זיך דארטן ,האט איהם אנגעכאפט א ציטער און געשריגען 'ווער איז דארט?' זי האט געענטפערט 'איך בין דאך דיין שנור' .ער האט אפילו נישט דערקענט אז דאס איז זיין שנור ,ווייל ער האט קיינמאל געקוקט אויף איהר.
https://telegram.me/Publications_MM
נישט מחלוקת דער צדיק איז גאר שטארק געשטאנען ווייט פון מחלוקת און א יעדע זאך וואס האט שייכות צו א קריגעריי. ווען זיין טאטע איז אוועק האט ער גאר אסאך מוותר געווען נישט צו נעמען פון די ירושה כדי נישט אנצוקומען צו קריגעריי איבער די זאכן וואס זיין טאטע האט איבער געלאזט. נישט געדאווענט פארן עמוד אמאל ווען ער האט געהאט יארצייט נאך זיין מאמע איז ער צוגעגאנגן צום עמוד ביי זיין שווער ר' מאיר פון שאץ אין בית המדרש .אזוי ווי ער שטייט ביים עמוד קומט צו איהם אן עלטערע יוד מיט א געשריי אז ער זאל שוין אוועק גיין פון עמוד ווייל עס קומט איהם צו דאווענן .דער צדיק האט קיין ווארט נישט געזאגט נאר ער איז אוועק פון דארט און געלאזט דעם עלטערע יוד צו גיין צום עמוד. נאכן דאווענן האט זיך ארויס געשטעלט אז דער עלטערע יוד האט געהאט יארצייט נאך זיין מומע ,וואס איז קלאר אז דער צדיק איז זיך געקומען צו דאווענן פריער ווייל ער האט געהאט יארצייט נאך זיין מאמע. דאן האט זיין שווער איהם געפרעגט פארוואס ער איז אוועק פון עמוד? האט ער פארציילט די גאנצע מעשה אז ער האט עס געטוהן צוליב צו שטיין ווייט פון מחלוקת ,האט זיין שווער איהם געזאגט אז עס איז זייער שיין און ריכטיג וואס ער האט געטוהן. אסאך לערנן ווייניג עסן און שלאפן נאך זיין חתונה האט ער זיך פארשפארט אין שטוב ווי ער האט געהארעוועט אין תורה בייטאג און ביינאכט ,ווען ער איז געשלאפן בלויז 4שעה א טאג ברויט מיט זאלץ .עס פלעגן אנקומען צו איהם שאלות אין הלכה פון איבער די גאנצע וועלט, און ער איז געועון גאר שטארק באקאנט אלס א פועל ישועות וואס קען העלפן יודען אין אלע זייערע צרות. אזוי ווי דער אייבשיטער וויל ווען עס האט אויסגעפעלט צו פארעכטן זאכן פאר די אייבישטער'ס וועגן האט ער זיך פון גארנישט דערשראקן. זיענדיג אין לונדון איז אמאל א יוד געקומען צו איהם ,און פרובירט צו מסביר זיין פאר דער רב אז ער זאל זיך טוישען זיין מיינונג איבער א געוויסע ענין וואס ער האט געהאלטן .האט דער רב געזאגט איך האלט אנדערש ווי דו זאגסט און דו וועסט מיר נישט איבערצייגן צו טוישען מיין מיינונג צו האלטן ווי דיר .נאר וואס דען דו וועסט מיר נישט שיקען א שיינע משלוח מנות (מיט געלט) אזוי ווי דו פירסט זיך אלע יארן ,פון דעם האב איך נישט
מורא ,ווייל אויב דער אייבישטער וויל אז דו זאלסט מיר שיקען וועסטו מיר סיי ווי שיקען און עס ווענדט זיך נישט און וואס דו טראכסט ,איז פארוואס זאל איך טוישען מיין מיינונג. קומעדיגע פורים האט דער יוד געשיקט פאר דער רב די זעלבע משלוח מנות אזוי ווי אלע יארן ,האט דער רב גערופען זיין משפחה און זיי געזאגט 'עטץ זעהט אז דער מענטש האט מיר געשיקט די זעלבע משלוח מנות כאטש איך האב מיר געהאלטן ביי מיינס ,און נישט געטוישט מיין מיינונג. צדקה דער צדיק פלעגט גאר אסאך געלט צוזאם נעמען און אויסטיילען פאר צדקה ,ער איז גאר אסאך ארום געלאפן צו די רייכע יודען צוזאם נעמען געלט פאר די וואס דארפן ,און בפרט פאר עניי ארץ ישראל .אסאך מאל פלעגט ער אפילו נעמען פון זיין אייגענע געלט און אויסטיילן פאר צדקה. מען איהם געפרעגט צו נאך זיין פטירה זאל איהם אריבער פירן קיין ארץ ישראל? האט ער געזאגט עס איז א שאד די געלט וואס עס קאסט די אריבער פירען ,מען קען נעמען די געלט און עס שיקען צו ארץ ישראל צו געבן פאר די בחורים וואס לערנן תורה. אין די זאקען ווען ער איז אוועק פון דער וועלט האט מען געטראפן אין זיין ווייסע זאקן עטליכע בינטלעך פון געלט ,וואס אויף א יעדע בינטל איז געווען אויפגעשריבן עפעס אנדערש' ,דער בינטל איז פאר דער ארימאן ,און דאס פאר די צדקה צוועק' ,און אזוי איז אלע געווען שוין צוגעגרייט פארוועמען מען דארף עס געבן ,און גארנישט איבער געלאזט פאר זיך. ביי יענעם האלט זיך עס לענגער דער צדיק האט א שטיק צייט געוואוינט אין די שטאט טורנא ,און צוליב זיין ארימקייט האט ער אין זיין משפחה ממש נישט געהאט וואס צו עסען .האט זיך געמאכט אז מען האט ערלעדיגט אביסעל ברויט און זיין רעבעצין האט געמאכט דערפון קניידליך .נאך אביסעל צייט איז געקומען צו איהם אין שטוב אן ארימאן און געבעטען צו עסען ווייל ער איז זייער הינגעריג ,האט דער געגעבען אהין געגעבן אסאך פון די קניידליך פאר דער ארימאן צו עסן.
ווען די רעבעצין האט געהערט דערפון האט זי געפרעגט איהר מאן 'ווי אזוי קענסטו אוועק געבען פון דער עסען ווען מען האט קוים ערלעדיגט אביסעל ברויט'? האט ער איהר געענפערט 'ווען איך עס אליינס די קניידליך איז דאך נאך אביסעל צייט גייט דאך אוועק דער טעם פון מויל און עס בלייבט גארנישט דערפון, אבער ווען איך געב עס אוועק פאר יענעם ,שיינט עס און אלע וועלטן און די מצוה בלייבט אויף אייביג ,דערפאר לוינט זיך צו געבען פאר יענעם די עסען ווייל עס בלייבט פאר לענגער ווי ווען מען עסט עס אליינס'. זיין פטירה פאר ער איז אוועק איז ער געלעגן אין בעט ,און עס האט אויס געזעהן פאר א שטיק צייט אז ער דערקענט גארנישט און ווייסט נישט וואס עס גייט פאר ארום זיך .מיט אמאל האט ער געזאגט 'שמע ישראל' ,זיך אויסגעדרייט צו דער וואנט און איז אוועק פון דער וועלט. זיין קבר פאר ער איז אוועק האט ער געזאגט ווער עס דארף געהאלפן ווערן פאר זיך אדער פאר א צווייטן ,זאל קומען צו זיין קבר (בעסער ערב שבת פאר חצות) ,ער זאל אנצינדן א לעכט פאר די נשמה וואס וועט זאגן אז ער איז דא ,דערנאך זאל ער צינדן צוויי לעכט פאר מיינעט וועגן ,ער זאל זאגן קלאר וואס ער בעט און די נעמען פאר וועמען ער בעט ,אזוי וועל איך גיין צו די אבות הקדושים אז זיי זאלן פויעלן פאר יענעם א ישועה. ער נעמט אבער אויס א תנאי אז יענער אדער די אנדערע זאל מיר צוזאגן עפעס א זאך וואס ער נעמט זיך אונטער צו פארבעסערן פאר דער אייבישטער ,דאן וועל איך פרובירן צו טוהן וואס איך קען ,אבער יענער מוז באמת טוהן וואס ער האט געזאגט און נישט זיך סתם נארן בשעת ער זאגט עס ,ווייל עס איז גענוג די ליגענט וואס איז דא אויף די וועלט אבער נישט אויף יענער וועלט וואס איז אן אמתע וועלט. עס זענען באקאנט פילע מעשיות און פון וואונדער ווערן דערציילט פון יודען וואס זענען געגאנגן צו זיין ציון און געטוהן אזוי ווי ער האט געזאגט און זענען געהאלפן געווארן. (מקורות :הילולא קדישא ,דרכי שלום ,בית שלום ועוד)
דער בעש"ט איז אמאל פלוצלונג זייער קראנק געווארן אז ער האט נישט געקענט רעדן .ליגענדיג און בעט האט ער געוויזען מיט די הענט אז מען זאל איהם ברענגן די תפילין און עס איהם אנטוהן .שפעטער ווען ער איז געזונט געווארן האט ער פארציילט וואס מיט איהם האט פאסירט. אין הימל זענען געווען אזעלכע וואס האבן גערעדט שלעכט'ס אויף איהם ,צוליב א געוויסע עבירה וואס ער האט געטוהן ווען ער איז נאך געווען א קינד .אין די צייט וואס דאס איז פארגעקומען אין הימל ,איז זיין רבי (אחי' השילוני וואס פלעגט קומען פון הימל לערנן מיט איהם) געקומען צו איהם און געזאגט אז ער זאל שנעל גיין אנטוהן תפילין. שפעטער איז געקומען די מלאך וואס האט גערעדט שלעכט'ס אויף איהם מיט האק אין די האנט און געשריגן אז ער זאל אויסטוהן די תפילין ,ווייל ווי לאנג ער האט אנגעהאט די תפילין האט יענער נישט געקענט קומען נאנט צו איהם און איהם גארנישט טוהן .ער האט אזוי געשריגן ביז ער איז אוועק פון דארט .און די סיבה איז ווייל אין זוהר הק' שטייט אז עס איז דא א מצוה וואס מאכט אז מען זאל נישט קענען רעדן שלעכט'ס אויף די מענטש – און דאס איז די מצוה פון תפילין. התודה והברכה
best and fresh https://telegram.me/Publications_MM
פארט איהר אויף מקומות הקדושים ,איהר זאלט וויסען אז צדיקים האבן הנאה אז מען רעט פון זיי און זיי פויעלן ישועות. קומט נישט אהן אהין ליידיג. מיר האבן באשרייבונגען פון בערך 200צדיקים ,רופט אונז גענוג פרי און מיר וועלן פרובירן אייך צופרידן צושטעלן פאר א צוגעגנליכע פרייז
shabbosstory@gmail.com 1347 678 0652
התודה והברכה לידידי הר"ר אהרן לנגסם הי"ו בעל החנות judaica corner 4301 13av העומד תמיד לימיננו בהפצת סיפורי צדיקים 'שלא ע"מ לקבל פרס' בלב ונפש חפצה