c: text/html

text:
חיים זשיטלאווסקי
דאקטער חיים זשיטלאווסקי (רוסיש: XaиM OcипoBич ЖиTлoBckий) (19טן אפריל 1865, אושאץ - 6טן מיי 1943, קאלגארי, קאנאדע) איז געווען פון די גרויסע און אנגעזענסטע יידישיסטן, א שרייבער, פובליציסט און קריטיקירער.
זשיטלאווסקי איז געבוירן אין אושאץ, וויטעבסקער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס) דעם 19טן אפריל 1865 צו זיין פאטער יוסף, א ליובאוויטשער חסיד.
אנגעהויבן זיין פאליטישן לעבן האט ער אלס רעוואלוציענער קעגן צאר אין רוסלאנד. מיט די צייט איז ער געווארן א ראדיקאל, און ער האט זיך אנגעשלאסן אין די סאציאל רעוואלוציאנערע פארטיי, וואס האט געשטיצט א רעוואלוציע באזירט אויף אגרעסיווע און ברוטאלישע שריט.
אין יאר 1908 האט ער זיך באטייליקט ביי די טשערנאוויצער קאנפערענץ, און געווען פון די גרויסע פערזענליכקייטן דארט. ער איז געווען א שטארקע קעגנער פון ציוניזם, און העברעיש. זיין אידעאלאגיע איז געווען, אויפשטעלן א לאנד פאר יידן באזירט אויף יידיש, דעריבער האט ער באקומען א שארפע קעגנערשאפט אין שפראכן קריג, קעגן העברעיש.
אין יאר 1930 האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע, נאכן דורכפאל פון זיין חלום פון יידישע אויטאנאמיע אין א לאנד אן גרענעצן. דארט איז ער געווען פון די גרינדערס פון יידישער קולטור פארבאנד, וואס האט זיך פארנומען מיט דרוקן ביכער. ער האט געגרינדעט א יידישן קולטור צענטער אין קאנאדע. אויך האט ער זיך באגעגנט מיט אנארכיסטן פון מענטשן זיינס גלייכן, ווען מאקסים גארקי האט באזוכט אין די פאראייניקטע שטאטן, האבן זיך די צוויי געטראפן.
זיינע אנשויאונגען האבן געבראכט צו א סך רייבערייען צווישן די יידישע פארטייען אין אייראפע, און ער האט זיך ערווארבן א סך פיינט, פון די ציוניסטישע פארטייען. נאך זיין עמיגראציע פון אייראפע זענען די געמיטער רואיקער געווארן.
זשיטלאווסקי איז געווען א רעוואלוציאנער, סאציאליסט, און אן אנגעזעענער יידישיסטישער דעה זאגער. ער האט פארעפנטליכט זיבעציק ביכער, פון זיי קריטיק, ארטיקלען און עסייען, דערציילונגען.
ער איז געשטארבן דעם 6טן מיי 1943 אין אלבערטא, קאנאדע. און געברענגט געווארן צו קבורה אין ניו יארק.
אויף זיין נאמען איז דער פאנד פאר יידישע שטודירונגען, און עס ווערט פארטיילט די זשיטלאווסקי פרעמיע דורך דער ארגאניזאציע.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
יידישקייט
ייִדישקײט אָדער ייִדנטום איז דער אינהאלט און צוזאמנשטעלונג פון דעם גלויבן און אויפירונג פונעם יידישן פאלק, וואס איז געבויט און שטאמט פון די תורה וואס דער אייבערשטער האט געגעבן פאר די יידן, און ווי שפעטער אפגעלערנט און ערקלערט אין תלמוד דורך די תנאים און אמוראים, און נאכהער צוזאמען גענומען דורך די פוסקים. יידישקייט איז דער פאראיינעגונג צווישן די יידישע קינדער און דעם אייבערשטן.
אן אנהענגער פון יידישקייט, צי דער וואס איז געבוירן א יידיש קינד, צי דורך גרות, ווערט אנגערופן א ייד. יידן ווערן נישט באטראכט בלויז ווי א רעליגיעזע סעקטע, נאר ווי אן אייגן פאלק, דורך דעם וואס דער אייבערשטער האט זיי אנגערופן אין דער תורה, פאר א פאלק. די יידישע באפעלקערונג ווערט געשאצט צו זיין איבער פופצן מיליאן יידן אויף דער וועלט, א דריטל אין ארץ ישראל, און א דריטל אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, און א דריטל איבער דער גארער וועלט.
יידישקייט איז די עלטסטע רעליגיע פון צווישן די דריי גרעסטע מאָנאָטעיסטישע רעליגיעס. יידישקייט מיט אירע פרינציפן און עטיקעטין, איז דער פונדאמענט אויף וואס די אנדערע באקאנטע רעליגיעס זענען אוועקגעשטעלט, און אזוי אויך א גרויס טייל פון דער וועלטליכע עטיקעטן און געזעצן נעמט זיך פון יידישקייט.
אינהאַלט
עיקר כאראקעטעריסטיקן פון יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאווענען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – דאווענען
א ייד דאווענט דריי מאל א טאג, אינדערפרי שחרית, נאכמיטאג מנחה און ביינאכט מעריב. געוויסע טעג, ד"ה שבת, ראש חודש, יום טוב און חול המועד, דאווענט מען מוסף נאך שחרית. איין טאג אין יאר, יום כיפור, דאווענט מען א פינפטע תפילה, נעילה, פארנאכט.
לערנען תורה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שבת און יום טוב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היטן מצוות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארץ ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – ארץ ישראל
יידן איבער דער וועלט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
במשך די יארן זענען די יידן געווארן באזונדערע עטנישע גרופעס אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט: די אשכנזים פון מזרח און צענטראלער אייראפע, די ספרדים פון שפאניע, פארטוגאל און צפון אפריקע, די עדות המזרח פון בבל און אינדיע, די תימנים פונעם אראבישן האלבאינדזל און די פאלאשן פון עטיאפיע. כאטש דער נוסח התפילה ענדערט זיך צווישן די פארשידענע גרופעס אבער אלע האלטן איין תורה.
איִדן אין אײראָפּע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כּלל ישׂראל האָט זיך פלאצירט אין משך די פֿאַרגאַנגענע דורות אין דער מזרח און אין די צענטראַלע אָפּטײלונג. אײראָפּע איז אַ יבשה אױף מזרח זײט פֿונעם ערד קוגל, זי גרענעצט זיך מיט אַזיע, זי פֿאַרמאָגט פילע לענדער, פיל פֿון זײ זענען אומבאַקאַנטע נעמען פֿאַר איִדן װעלכע האָבן גאַנץ װײניג געהאַט פֿאַרבינדונגען מיט זײ אין די היסטאָריע. ייִדן זענען געקומען צו דער אײראָפּעיִשער יבשה נאָך אין די צײַטן פֿונעם צװײטן ביהמ"ק, אין לױף פֿון די דורות האָבן איִדן געװאַנדערט פֿון אײן לאַנד צום צװײטן אין אײראָפּע.
הייליגע טעג
ספרים
- תנ"ך: ספר תורה - נביאים כתובים - טעמי המקרא - מקראות גדולות
- משנה: ברייתא - תוספתא
- גמרא: תלמוד בבלי - תלמוד ירושלמי
- מדרשים: מדרש רבה - מדרש תנחומא
- פירושי התלמוד: רא"ש - מנחם המאירי - תוספות - רש"י
- ספרי הלכה: שולחן ערוך - שולחן ערוך הרב - רמ"א - משנה תורה - ארבעה טורים - משנה ברורה
- ספרי מחשבה: הכוזרי - הרב קוק - ישעיהו לייבוביץ - מהר"ל - מורה נבוכים - סעדיה גאון
- ספרי מוסר: קב הישר - מסילת ישרים - חובת הלבבות
- חסידישע ספרים: תניא - בעל שם טוב - קדושת לוי - ליקוטי מוהר"ן - אוהב ישראל
- קבלה: משה חיים לוצאטו - ספר הזוהר - תורת הצמצום - עץ חיים - אשלג - שלום יהודה גראס
בעוווסטע און בארימטע מענטשן


text:
קאפוויי
קאפוויי איז דער פיין אינעם שטערן פון קאפ. דער מוח האט נישט קיין נערווען צעלן, דעריבער איז קיינמאל די פיין פון מוח נאר בלויז פון פנים העכערע טייל.
עס קען זיין דער סימפטאם פון ערגערע קרענק אדער סתם פארבייגייענדע אומאנגענעמליכקייטן.
מעגלעכע סיבות פון קאפווייטיג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנגעצויגנקייט.
- אויסגעטרוקנטקייט.
- אנשטרענגן זיך די אויגן צופיל.
- סינוס אינפעקציע
- א פארשטאפטע נאז
- קאפין רעדוקציע.
- נישט שלאפן גענוג.
- הענגאווער פון אלקעהאל.
- עס קען זיין א מוח טומאר.
עס זענען דא היינט פייןקילער'ס ווי אספירין, טיילענאל אדער עדווין.


text:
לאדזש
לאדזש (פויליש: Łódź) איז די דריטע גרעסטע שטאט אין פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 742,000 מענטשן אין 2009. די שטאט געפינט זיך אין צענטער פון פוילן, דרום-מערב פון ווארשע, און איז די הויפטשטאט פון דעם לאדזשער ראיאן. אינעם 19טן יארהונדערט האט לאדזש זיך אנטוויקלט פון א קליין דארף צו א שטאט פון טעקסטיל פאבריקאציע, און מ'האט אים גערופן דעם "פוילישן מאנטשעסטער". איינער פון די פירנדיקע איניציאטארן אין דער טעקסטיל פאבריקאציע אין דער שטאט איז געווען ישראל פאזנאנסקי, וואס האט אויפגעשטעלט גרויסע פאבריקן מיט ארבעטער וואוינונגען ארום זיי.
אין יענער תקופה איז געווען דער שטאטס-רב דער באוואוסטער רב אליהו חיים מייזל.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האט די יידישע געמיינדע אין לאדזש געציילט צווישן 225,000 און 233,000 נפשות, און איז געווען די צווייטע גרעסטע יידישע קהילה אין פוילן נאך ווארשע. די קהילה האט געהאט א פארצווייגט יידיש חינוך נעצווערק, יידישע צייטונגען און א יידישן טעאטער. בשעת דער מלחמה האט מען פארשפארט די יידן אין דער לאדזשער געטא, וואס איז געווען די ערשטע געטא אין פוילן, און איינע פון די מערסטע באוואוסטע געטאס אין דער געשיכטע פון חורבן אייראפע.
אין דעם 'לאדזשער פנקס' האט דערשיינט א רשימה פון צענדליקע קהילות וואס האבן געהאט שולן און בתי מדרשים אין דער שטאט. צווישן די גרעסטע געמיינדעס זענען געווען די חסידותן פון גער, אלעקסאנדער, איזשביצע-ראדזין און חב"ד.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאדזש ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אום 1332. אום 1432 האט לאדזש באקומען די רעכטן פון א שטאט.
נאך דעם ווינער קאנגרעס אום 1815 איז לאדזש געווארן א טייל פון קאנגרעס פוילן.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם 19טן יארהונדערט האט אנטוויקלט אין לאדזש די טעקסטיל אינדוסטריע צוליב די גוטע קוואליטעטן פונעם שטאטישן וואסער. צוליב דעם וואוקס פון דער אינדוסטריע, פלעג מען רופן לאדזש דעם "פוילישן מאנטשעסטער". פון א באפעלקערונג פון 13,000 אין 1840 איז לאדזש געוואקסן צו מער ווי 500,000 אין 1913. פאר דער ערשטער וועלט מלחמה איז לאדזש געווארן איינע פון די ענגסטע באפעלקערטע שטעט אין דער וועלט, מיט 13,280 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ. אין 1990 און 1991 איז די טעקסטיל אינדוסטריע שטארק אראפ, און היינט איז נישט געבליבן אין לאדזש קיין איין גרויסער טעקסטיל פירמע.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאדזש אין פילמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א טייל פון פאוועל פאווליקאווסקי'ס פילם אידא האט מען געמאכט אין לאדזש.
יידישע קהילה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צווילינג שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאדזש האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Stuttgart official website, 23 Mar 2008מוסטער:Dead link
- ↑ Partner Cities of Lyon and Greater Lyon. © 2008 Mairie de Lyon. דערגרייכט דעם 21 Oct. 2008.
- ↑ Kaliningrad -Partner Cities. © 2000–2006 Kaliningrad City Hall. דערגרייכט דעם 8 Dec. 2008.
- ↑ Twin towns of Minsk. © 2008 The department of protocol and international relations of Minsk City Executive Committee. דערגרייכט דעם 8 Dec. 2008.
- ↑ Tel Aviv sister cities (Hebrew). Tel Aviv-Yafo Municipality. דערגרייכט דעם 19 Jan. 2008.
- ↑ Vänorter – orebro.se
- ↑ Sister Cities of Los Angeles


text:
פאקן
פאקן (ענגליש: Smallpox) איז א שטארק אנשטעקיקע קראנקייט פון מענטשן, וואס קומט פון דעם ווירוס Variola major. דער ווירוס גייט אריבער צווישן מענטשן דורך דער לופט, בעיקר אין ווינטער און אין אנהייב פרילינג. אין 2010 האט מען געמאלדן אז פאקן איז די ערשטער קראנקייט וואס מ'האט געדאנזשעט אויסראטן.
די קראנקייט גייט אריבער פון איין מענטש צו אן אנדערן דורך קליינע טראפן אין דעם אטעם. דער ווירוס וואקסט אינעם מענטש צוויי וואכן. דער מענטשן שפירט קאפשמערצן און אנדערע שמערצן, און קליינע רויטע פינטלעך קומען ארויס אויפן קערפער. במשך א וואך וואקסן די פינטלעך און דער קערפער ווערט באדעקט מיט פאקן, וואס ווערן אנגעפילט מיט אייטער. אפטמאל שטערן די פאקן דאס אטעמען און דער מענטש שטארבט. די וואס ווידערהוילן זיך קען דויערן עטלעכע וואכן.
א בריטישער דאקטער, עדווארד דזשענער, האט באמערקט אז פויערים וואס ארבעטן מיט קי האבן נישט געליטן פון פאקן, און טאמער יא, האבן זיי געליטן אין א לייכטן אופן און געווארן געזונט נאכהער. ענדלעך האט ער אנטפלעקט אז זיי פלעגן באקומען אן ענלענכע קרענק, קופאקן, וואס האט זיי געשיצט קעגן פאקן. שוין אין טערקיי און כינע איז מען דערגאנגען אז איינער וואס דערלעבט די פאקן וועט זיי נישט כאפן א צווייט מאל.
פון דעם האט מען ערפינדן די סיסטעם פון וואקצינירונג קעגן פאקן.
אין 1979 האט די װעלט געזונט ארגאניזאציע געמאלדן אז קיינער בלייבט נישט אין דער וועלט מיט פאקן און במילא איז די קראנקייט אוועק פון דער וועלט.


text:
אויב איר זענען געגאנגען צו שפּילן אָנליין שפּיל גאַמעס סאַבמערינז, איר וועט עפענען אַנפּרעסידענטיד שיינקייט פון די אַנדערוואָטער מלכות, אָבער אויך די דיינדזשערז קענען ניט זיין אַוווידאַד. מיר וועט האָבן צו יאָגן פּייראַץ צוזאמען מיט סקאָאָבי דו צו סאָלווע די מיסטעריע פון זייער אוצר. קאַפּיטאַן נעמאָ איז קאַמף קעגן פּרעדאַטערז, געגאנגען קעגן זיי מיט אַ כאַרפּון. דיין סובמאַרין סינקס דיפּער און דיפּער, אָבער די שרויף זאָל נישט באַקומען פאַרפאַלן אין די ווידז, און פּרובירן נישט צו באַקומען סטאַק אויף די ריף. און צו האַלטן די מיטל דורך אַ שמאָל שפּאַלט אין די ראַקס, איר האָבן צו זיין כּמעט אַ סנייפּער. אויף איר וועט באַפאַלן שאַרקס און שטראַלן, באַפאַלן פייַנט סאַבמערינז, און אַלע דאַרפֿן צו קעמפן צוריק.
גאַמעס סאַבמערינז דורך קאַטעגאָריע:
דער מענטש האט מאַסטערד אַלע די יסודות & נדאַש; איך געלערנט צו פליען אין פּלאַץ און זינקען צו די אקעאן שטאָק. קאָנקוועסט סאַבמערדזשד געביטן סטאַרטעד מיט אַ פּשוט דיפּינג אין אַ פּליטקע טיפקייַט פון מענטשן מיט די ספּאַסעסויט, אָבער געוואלט מער. ווען עס זענען סאַבמערינז, אָפּענעד אַרויף פילע פּערספּעקטיווז. מיר קענען זאָגן אַז זיי האָבן אַנלישט מענטש האַנט & נדאַש; איצט איר קענען בלייַבן אונטער וואַסער אַ לאַנג צייַט פון געלערנט די לעבן פון די באוווינער פון די סיז און אָושאַנז, ווי געזונט ווי קאַנדאַקטינג דער מלחמה.
טעכנאָלאָגיע איז קעסיידער ימפּרוווינג שיפּס, יקוויפּינג זיי מיט מאָדערן ויסריכט, אַלאַוינג איר צו ונטערטוקנ זיך דיפּער, בלייַבן אַראָפּ מער, זיין מער מאַנווועראַבאַל, קווייאַטער, שנעלער. סובמאַרין ינספּייערד שרייבערס און שרייבערס אויף די פאַנטאַסטיש מעשיות פון זייער אָנטייל. קאַפּיטאַן נעמאָ איז געבוירן, אויסגעדרייט זייַן נאַוטילוס זיך אַ פאַקטיש פעסטונג. וועגן אים דערציילט, ווי ילוסיוו און עניגמאַטיק מענטש טויגעוודיק פון זיך אין די רעכט אָרט איז שטיל און אין אַ בייַצייַטיק שטייגער צו האַנדלען מיט די פייַנט טייקעף און גאָר פאַרבאָרגן. אויף ברעט זייַן שיף איז אַנפּרעסידענטיד וועפּאַנז, און כמעט ונסינקאַבלע שיף.
גאַמעס סאַבמערינז זענען ינומעראַבאַל, און יעדער געהערט צו איינער פון די געביטן פון:
אָפּענינג די שפּיל וועגן סאַבמערינז אָנליין, איר זענט זיכער צו טרעפן די העלדיש קאַפּיטאַן נעמאָ, און נעמען מיט זיי אַ Fabulous נסיעה, ענגיידזשינג אין שלאַכט מיט ים מאָנסטערס, גיין אין זוכן פון אוצר, קעמפן מיט פּייראַץ, געפֿינען אַ וועג דורך די מייז פון פּייראַץ. פון קורס, עס זענען מניעות און שוועריקייטן, אָבער אָן זיי עס וואָלט זיין פּונקט נודנע.
ין די סובמאַרין, איר קענען אָפּרוען, געפיל זיכער. אבער היט אייך פון דעם ריזיק שאַרקס און שטראַלן אַז גאַנווענענ זיך אַרום איר. צו ווייַזן וואס איז די אמת נאָמען, דערקלערן די גיינ אַף פֿאַר אַנדערוואָטער פּרעדאַטערז און קלייַבן אַ גוט כאַפּן.
אויב גייעג אַווייקאַנז אין איר די יקסייטמאַנט, אוצר כאַנץ וועט פירן אַוועק אַפֿילו מער. וואס טוט ניט ווילן צו דערפאַרונג די גרעסטע פּאַסירונג אין לעבן, געוואוסט פֿאַר זיכער אַז אין די דנאָ ווארטן פֿאַר אוצר קאַסטן מיט סאַנגקאַן שיפּס. קאָנטראָליר די דנאָ פון די לאָקאַטאָר און קלייַבן באָקסעס פון גאָלד. דאָ, אויך, קענען ניט טאָן אָן קלאַשיז מיט די שאַרקס, אַזוי אַז ווידזשאַלאַנס קענען ניט שאַטן.
וועט איר, און SCIENTIFIC עקספּאַדישאַנז. א זיכער פּראָפעסאָר געלערנט פון די עקזיסטענץ פון אַ זעלטן פאַבריק וואָס וואקסט בלויז אין אַ זיכער געגנט אין אַ זייער גרויס טיף. וואַנינג צו זאַמלען זאמען, ער כייערד איר ווי אַ יקספּיריאַנסט קאַפּיטאַן פון דער סובמאַרין, צו שלאָגן די וועג. קען איר העלפֿן די געלערנטער צו איר מאַן אין זיין אַרבעט, עס איז אַרויף צו איר.
שאַגגי פון סקאָאָבי דו, אָוווערקאַמינג מורא, דעמאָלט שייַערן דעם ים אין זוכן פון פּייראַץ, צו ויסשטעלן דער סוד און בייז פּלאַנז, דעמאָלט ויספאָרשן די הויז פון נעפּטון. ער נאַקט עס זייער איין פייַן דאַמע וואס געוואוסט וועגן די ומגעוויינטלעך אַרטיפאַקט און איצט וויל צו לערנען זיי. געפֿונען זאכן וועט העלפן צו עפענען די רעכט טיר, אָבער אין יעדער מדרגה פון זייער גאַרדז, מיט וועמען עס איז בעסער נישט צו טרעפן.
פֿאַר די יינגלעך מיר האָבן אַ מלחמה שפּיל וועגן סאַבמערינז אָנליין, און זיי קענען לעסאָף דרייען שעפע. עווענץ ונפאָלד צווישן די פייַנט שיף, און יעדער איז טריינג צו זינקען די פייַנט FIRED אַ מיסאַל. אין די וואַסער, Floating מינעס, און אויב עס היץ די זייַט פון די שיף דעטאַנייט אין טשיפּס.
עס איז נייטיק צו דורכפירן אַ ראַטעווען אָפּעראַציע, רייזינג די סאַנגקאַן שיף מיט אַ ווערטפול לאַסט. דו זאלסט נישט פאַרגעסן וועגן זייער אייגן זיכערקייַט דורך מאָניטאָרינג די בייַזייַן פון זויערשטאָף אין סילינדערס. צייט איז לימיטעד, און די קאַמפּיין מוזן זיין געראָטן אין סדר צו פאַרמייַדן די טראַגעדיע.


text:
האקיידא
האקיידא (יאפאניש: Hokkaidō 北海道) איז דער צווייטער גרעסטער אינזל אין יאפאן (נאך האנשו) און דער 21סטער גרעסטער אינזל אין דער וועלט. דער גאנצער אינזל איז איין פרעפעקטור וואס איז דער מערסט צפונדיקער און דער גרעסטער פרעפעקטור אין גאנץ יאפאן. צווישן האקיידא און האנשו געפינט זיך דער צוגארו דורכגאס (Tsugaru). אונטער דעם דורכגאס גייט דער סייקאן טונעל (Seikan Tunnel), וואס איז לאנג 53.85 ק"מ און איז דער לענגסטער באן טונעל אין דער וועלט. די גרעסטע שטאט אויפן אינזל איז סאפארא (Sapporo), די הויפטשטאט פונעם פרעפעקטור.
דער אינזל געפינט זיך ביים צפון עק פון יאפאן, לעבן רוסלאנד, און איז ארומגענומען מיט דעם פאציפישן אקעאן, דעם יאפאנער ים און דעם אכאצקער ים. דער צענטער פונעם אינזל שפארט איין עטלעכע בארגקייטן און אויך וואולקאנישע פלוינען. דער אינזל איז טעטיק סייסמיש, און ליידט פון כסדרדיקע ערדציטערנישן.
דער אינזל האט א שטח פון 83,452.47 קוואדראט ק"מ, און א באפעלקערונג פון 5,702,131 באוואוינער (ריכטיק פאר 2003).
דעם 25סטן סעפטעמבער 2003 האט פאסירט אויפן אינזל א טויטלעכער ערדציטערניש מיט א שטארקייט פון 8 אויפן ריכטער סקאלע.


text:
װיקיפּעדיע:קאטעגאריזאציע
קאטעגאריע איז דער צעמענט צו די ציגל פון דעם בנין וואס הייסט וויקיפעדיע.
ווען מען שרייבט אדער לייענט אן ארטיקל, איז קריטיש וויכטיג אים צו קאטעגאריזירן אין קאטעגאריעס, ווייל אן דעם איז דאס ווי א נאדל אין א ריזיגן, ענדלאזן ים-סוף, קיינער וועט קיינמאל נישט דאס אפיר טרעפן. כדי צו טרעפן אלע ארטיקלען אן קאטעגאריעס קוועטשט אהער.
א יעדע קאטעגאריע מוז האבן אן הויפט ארטיקל וואס אלע אין די קאטעגאריע זענען ווי א תולדה אדער נאנט צו יענעם ארטיקל אין מיינונג.
אינהאַלט
- 1 ווען צו ניצן קאטעגאריעס
- 2 וועגווייזער פונקטן
- 3 וויאזוי צו קאטעגאריזירן אן ארטיקל
- 4 לייגן א קאטעגאריע אן ס'זאל זיך קאטעגאריזירן
- 5 מאכן אונטערקאטעגעריעס
- 6 אויסלייג פון קאטעגאריע בלעטער
- 7 סארטירן סדר
- 8 ווען מאכן א קאטעגאריע?
- 9 שרייבן געפעלטע קעפלאך אין א קאטעגאריע
- 10 ביי טעכנישע בלעטער נוצען די נאן אינקלוד טול
- 11 ווי אזוי אנרופן די קאטעגאריע?
ווען צו ניצן קאטעגאריעס[רעדאקטירן מקור]
קאטעגאריעס העלפן באניצערס צו טרעפן אינפארמאציע, אפילו ווען מען איז נישט געוואר פון איר.
יעדער בלאט אין דעם ארטיקל נאמענטייל דארף געהערן צו לכל הפחות איין קאטעגאריע. די קאטעגאריעס (וואס באדינען אלס קלאסיפיקאציע) אין וועלכע מען שטעלט דעם ארטיקל זאלן זיין ניצלעכע טעמעס וואו דער ענין פונעם ארטיקל געהערט אלס מיטגליד, און וואו באניצערס וועלן זוכן ווען זיי געדענקען נישט דעם נאמען פון דער זאך וואס זיי זוכן. למשל:
- ארטיקל: אהרן רוקח
- פאסיגע קאטעגאריע: קאטעגאריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
- נישט פאסיגע קאטעגאריע: קאטעגאריע:רבנים מין נעמען אנהייבנדיג מיט ר
צו דערגיין צי א קאטעגאריע איז צוגעפאסט, פרעגט די פאלגנדע פראגעס:
- ווען די קאטעגאריע עקזיסטירט נאך נישט, צי איז מעגלעך צו באשרייבן זי אין א פאראגראף אדער צוויי די טעמע פון דער קאטעגאריע?
- אז מ'גייט פון דער קאטעגאריע צום ארטיקל, צי איז קלאר פארוואס דער ארטיקל געהערט אין דער קאטעגאריע? צי איז די טעמע פון דער קאטעגאריע ארומגערעדט אינעם ארטיקל?
וועגווייזער פונקטן[רעדאקטירן מקור]
- געוויינטלעך שטעלט מען נישט קיין ארטיקל אין א קאטעגאריע און אויך אין איר'ס אן אונטערקאטעגאריע. למשל, דער ארטיקל זעגלשיף געהערט צו קאַטעגאָריע:שיפן, דערפאר דארף ער נישט זיין אין קאַטעגאָריע:טראנספארט.
וויאזוי צו קאטעגאריזירן אן ארטיקל[רעדאקטירן מקור]
צו קאטעגאריזירן אן ארטיקל טוט מען אים רעדאקטירן מיט איין (אדער מער ווי איין) קאטעגאריע דעקלאראציע(ס) אין קאנטיקע קלאמערן. למשל [[קאטעגאריע:רבנים]]—דאס שאפט אז דער ארטיקל געהערט צו דער קאטעגאריע רבנים. ביים פיסל פון בלאט וועט דערשיינען א לינק צו דער קאטעגאריע, און דאס קעפל פונעם ארטיקל וועט זיין אין א ליסטע אויפן קאטגעאריע בלאט. אין אמת'ן קען מען שטעלן די דעקלאראציע נאר וואו אינעם בלאט, אבער פראקטיש שטעלט מען זי ביים סוף (נאך זעט אויך און רעפערענצן) פאר די שטומף מוסטערן און די אינטערוויקיס. אויב ס'איז דא עטלעכע דעקלאראציעס, שטעלט מען יעדע איינע אויף א באזונדערער שורה. אנדערש ווי א רשימה, ווערן די קאטעגאריעס דערהיינטיגט אויטאמאטיש.
לייגן א קאטעגאריע אן ס'זאל זיך קאטעגאריזירן[רעדאקטירן מקור]
ווען מען וויל לייגן א לינק צו א קאטעגאריע בלאט, און נישט צורעכענען דעם בלאט צום ספעציפישן קאטעגאריע, דארף מען צולייגן א דאפלטע נקודה פאר'ן ווארט, אזוי: [[:קאטעגאריע:קליידונג]].
מאכן אונטערקאטעגעריעס[רעדאקטירן מקור]
אין יעדע באזונדערע קאטעגאריע זאל מען זעהן צו שרייבן אין איר אנדערע געראטענע קאטעגאריעס, ווצ"ב אין "קאטעגאריע רבנים" זאל מען לייגן "קאטעגאריע אדמו"רים", אזוי וועט א יעדער קענען האבן צוטרעט צו אנדערע געראטענע קאטעגאריען, אויך וועט דאס באגרעניצן די צאל פון קאטעגאריעס אין איין איינציגע ארטיקל, ווצ"ב אנשטאט צו שרייבן 10 קאטעגאריעס אין דער ארטיקל "רבי" (רבנים, אדמורים, צדיקים, תורה, יידישקייט, פרומקייט, חסידות, ראשי ישיבות אא"וו) קען מען שרייבן נאר איין גאר פאסיגע קאטעגאריע, ווייל אין דער קאטעגאריע איז דאך דא לינקן צו אנדערע געראטענע קאטעגאריעס.
אויסלייג פון קאטעגאריע בלעטער[רעדאקטירן מקור]
פארעם פון פארשרייבונגען[רעדאקטירן מקור]
די פארשרייבונגען וואס ווערן געוויזן אין קאטעגאריע בלעטער זענען די גענויע נעמען פון די בלעטער וואס מ'האט געלייגט אין דער קאטעגאריע (אָן דעם פרעפיקס "קאַטעגאריע: ביי אונטערקאטעגאריעס). עס איז נישט מעגלעך צו ענדערן וויאזוי א בלאט איז אויסגעשטעלט, נישט דורך רערן און נישט דורך קיין שום אנדער טעכניק.
אויב ס'איז שטארק נייטיק אויסצושטעלן א בלאט אין א געוויסער קאטעגאריע אנדערשט פונעם בלאטנאמען, קען מען קאטעגאריזירן א ווייטערפירונג בלאט. (א ווייטערפירונג בלאט ווערט אויסגעשטעלט שיף אין א קאטעגאריע ליסטע.)
סארטירן סדר[רעדאקטירן מקור]
מען קען ענדערן דעם סדר פון די פאזיציעס אויסגערעכנט אויף א קאטגאריע בלאט. דער סדר ווערט באזירט אויפן סארטירן שליסל וואס יעדער עלעמענט האט (באמערקט אבער אז דער סארטערן שליסל אליין ווערט נישט געצייגט). טאמער מען גיט נישט אן אויסדריקלעכן סארטירן שליסל פאר א בלאט, ווערט דער בלאט געצייגט לויטן בלאטנאמען אלס סארטירן שליסל.
די רשימה אויפן קאטעגאריע בלאט ווערט איינגעארדנט נאָכן אלף-בית, און געטיילט נאכן ערשטן אות. פאסט אויף אז דעם "אלפאבעט" גענוצט פאר דעם צוועק איז באזירט אויף דער אוניקאד ליסטע פון סימבאלן. למשל, מאדיפיצירטע אותיות (װ און פֿ אד"ג) קומען נאך אלע נארמאלע אותיות; און שפייצן פאר אלעם.
ניצן סארטירן שליסלען[רעדאקטירן מקור]
צו ענדערן די פאזיציע פון אן עלעמענט אין דער רשימה, טוט מען דעפֿינירן א בפירושן סארטירן שליסל פאר דעם עלעמענט. מען מאכט דאס אין דער ארגינעלער קאטעגאריע דעקאלאראציע אינעם בלאט פונעם עלעמענט, וואן מען לייגט דעם פארלאנגטן סארטירן שליסל נאך א רער. צום ביישפיל,
[[קאטעגאריע:מוזיק|פויק]] שטעלט דעם לויפיקן בלאט אין דער "מוזיק" קאטעגאריע מיטן סארטירן שליסל "פויק".
ווען מען וויל געבן א בלאט דעם זעלבן סארטירן שליסל אין אלע אדער עטלעכע קאטעגאריעס, קען מען נוצן דעם
{{גרונטסארטיר}} כישוף ווארט. אויבוואויל מען קען לייגן דעם כישוף ווארט אבי וואו אינעם טעקסט, אבער דער מנהג איז אז מען לייגט אים פונקט פאר דער ליסטע פון קאטעגאריע דעקלאראציעס נאענט צום סוף פונען בלאט. למשל, אויף ווינסטאן טשערטשיל, קלאפט איין
{{גרונטסארטיר:טשערטשיל, ווינסטאן}} צו דעפינירן "טשערטשיל, ווינסטאן" ווי דעם בלאט'ס סארטירן שליסל פאר אלע קאטעגאריעס, אחוץ איינער וואס האט בפירוש אן אנדער סארטירן שליסל.
קאטעגאריעס פון מענטשנס נעמען ווערן געווינטלעך סארטירט אויפן משפחה נאמען, דערפאר ניצט מען א סארטירן שליסל "משפחה נאמען, ערשטער נאמען".
ווען מאכן א קאטעגאריע?[רעדאקטירן מקור]
כדי צו מאכן א קאטעגאריע מוז קענען זיין צום ווינציגסטן 5 ארטיקלען וואס שיקן צו די קאטעגאריע.
אויב דערווייל איז נאך נישטא פינף ארטיקלען צום ספעציפישן קאטעגאריע, זאל מען שרייבן ביי דער קאטעגאריע אליינס עטלעכע ארטיקל נעמען וואס קען זיין אין צוקונפט אין יענער קאטעגאריע.
שרייבן געפעלטע קעפלאך אין א קאטעגאריע[רעדאקטירן מקור]
ס'איז רעקאמענדירט צו שרייבן אלע געפעלטע קעפלאך פון א געוויסע קאטעגאריע אונטער די פאסיגע קאטעגאריע. ווי צ.ב.ש. אויב מען האט נאך נישט געשריבן אן ארטיקל איבער "מזבח", זאל מען צולייגן די קעפל "מזבח" אונטער קאטעגאריע "בית המקדש" אלץ א געפעלטע קעפל, כדי זאלן אנדערע קענען לייכטער שרייבן אן ארטיקל איבער די טעמע. זעט צ.ב.ש. קאטעגאריע:בית המקדש.
ביי טעכנישע בלעטער נוצען די נאן אינקלוד טול[רעדאקטירן מקור]
טעכנישע בלעטער דארפן אויך קאטעגאריזירט ווערן, אז נישט פארשווערט דאס פארן זיכער. און עס מאכט זיך געדופלטע און אפט מאל מערערע מוסטערן פון זעלבן אויפגאבע אז איינער טרעפט איר נישט. אבער מוסטערן אויב מען לייגט סתם קאטעגאריע וועט זיך דאס אויך אריבערקאפיען דארטן ווי דער מוסטער איז געשטעלט אויפן בלאט דעריבער זאל מען שטעלן די טול ארום די קאטעגאריע. אזוי:  שטעלט דא אריין אלע זאכן וואס זאלן זיך נישט מיטראגן מיטן מוסטער.
ווי אזוי אנרופן די קאטעגאריע?[רעדאקטירן מקור]
גייט פריער אריין דא: קאַטעגאָריע:קאטעגאריעס צו זען אויב ס'איז שוין באשטימט א פאסיגע קאטעגאריע צו די נייע ארטיקל.


text:
אינטעריגאציע
אינטערעגאציע אדער אויספֿרעגונג איז א ספעציעלע סיסטעם פון טאקטיקן און מעטאדן וועלכע ווערט גענוצט דורך די פאליציי צו מאכן רעדן ארעסטאנטן פון וועלכע מען דארף האבן אינפארמאציע וועלכע קען פירן צו ווייטערדיגע ארעסטן.
אינהאַלט
- 1 פראקטיק
- 2 אויספארשונג טעכניקס
- 3 די ניין טריט צוגאנג צו אן אויספארשונג
- 4 קאנטראווערסיע
פראקטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארברעכן איז אן אנגייענדיגע פראבלעם אין סאסייאיטי און וויפיל מען זאל נישט פרובירן דאס קעמפן וועט מען קיינמאל נישט באווייזן דאס צו עלימינירן. מען נוצט היינט פארגעשריטענע טעכנאלאגיע צו כאפן פארברעכערס און דאס האלט צוריק אנדערע פון באגיין א פארברעכן. ווי מער פארברעכער מען כאפט אלס קלענער ווערט די פארברעכן ראטע ווייל דאס לערנט א לעקציע.
כאפן א פארברעכער איז איין זאך, און דאן קומט די ארבעט פון אויספארשן. מען פארשט פארברעכער צוליב צוויי סיבות. ערשטנס וויל מען דערגיין מיט וועמען זיי זענען באגאנגן פארברעכנס און ארעסטירן יענע אויך. און אויסער דעם ווילן די לאו ענפארסמענט אגענטורן זיך לערנען וויאזוי פארברעכנס ווערן דורכגעפירט כדי מען זאל קענען אפהאלטן אנדערע פון טאן דאס זעלבע.
אין טיראנישע רעגירונגן פייניגט מען פארברעכער פיזיש ווילאנג זיי קענען דאס מער נישט אויסהאלטן און געבן ארויס אינפארמאציע. אין די פרייע וועלט איז כמעט נישט פאראן אזא זאך און די ארבעט איז א פסכילאגישע. אויספארשער זענען געלערנט וויאזוי צו נוצן פסכילאגישע טאקטיקן און סאציאלע באאיינפלוסן וועלכע ברעכט א מענטש'נס עקשנות און ער עפענט זיך, אמאל אפילו אומוויסנדיג.
פארברעכער זענען אין גרויס טייל זעלבסשטענדיגע מענטשן וועלכע נעמען געוואגטע שריט און זענען הארטנעקיג ווען עס קומט צו אן אויספארשונג. די אויספארשער דארפן באנעמען דעם פארברעכער'ס פערזענליכקייטן און אויסגעפינען א וועג וואו מען קען אריינדרינגן און אים אפשוואכן ער זאל פארלירן קאנטראל פון זיין מוח און ארויסגעבן וואס מען וויל פון אים האבן.
דער מוח איז די וואונדערליכסטע טייל פון קערפער אבער וועט שנעל אויפגעבן איינמאל מען הייבט אן נאכלאזן. ווען א מענטש האט אן ערנסטע פראבלעם וועט ער דאס גרינגער קענען באהאנדלן אויב אין זיין געוויסן האלט ער זיך שטארק. אויב נישט פאלט דער מוח אריין אין דעפרעסיע און דעמאלט הייבן די פראבלעמען אן קומען איינע נאך די אנדערע ווייל דער מוח מאכט מער נישט די בעסטע באשלוסן.
די אויספארשער נעמען זיך אויף א פארדעכטיגטן און הייבן אן שפילן מיט זיין גייסט אויף אלע וועגן ביז זיי טרעפן דעם וועג אריין. די אויטאריטעטן זאגן אז בערך 55 פראצענט פארברעכער אין אמעריקע געבן זיך אונטער ביי די אויספארשונגן.
אין אמעריקע איז די ארבעט פון אויספארשונגען אויך געווען אמאל גרינגער. פאליציי האבן גענוצט פארשידענע פיזישע טאקטיקן וועלכע זענען געווען לעגאל. מען האט געלאזט הונגערן, אוועקגענומען שלאף, שטארקע ליכטיקייט אדער טונקעלקייט, און אנדערע אומבאקוועמליכקייטן. מען האט אפילו געמעגט שלאגן מיט ספעציעלע ראבערנע שטעקענעס וועלכע האבן נישט געלאזט קיין צייכענעס. מיט די אלע זאכן איז נישט געווען זייער שווער צו צוברעכן א מענטש ביז עטליכע טעג.
אין די דרייסיגער און זעכציגער יארן האט זיך דאס געטוישט און די אלע זאכן זענען געווארן אומלעגאל. די סופרים קארט האט דעמאלט אויפגעוויזן אז אין אסאך פעלער האבן אומשולדיגע מענטשן מודה געווען אין פארברעכן וועלכע זיי זענען קיינמאל נישט באגאנגען נאר ווייל זיי האבן געוואלט מען זאל זיי אפלאזן.
עס זענען פאראן צוויי אמענדמענדס אין די אמעריקאנער קאנסטיטוציע וועלכע גיט די רעכט פאר יעדן צו בלייבן שטיל אדער פארלאנגן אן אדוואקאט וועלכע זאל אים אנווייזן וואס יא אדער נישט צו זאגן. די סופרים קארט האט דעמאלט אויפגעשפילט עטליכע פעלער אין וועלכע די אנגעקלאגטע האבן נישט געוואוסט פון זייערע רעכטן און האבן מודה געווען אויף אומשולדיגע זאכן נאר ווייל זיי האבן געמיינט אז אזוי וועלן זיי אפקומען גרינגער. א געזעץ איז דעמאלט אריין אין קראפט אז די לאו ענפארסמענט אגענטן מוזן איבערגעבן די רעכטן פאר יעדן אנגעקלאגטן אין דער צייט וואס ער ווערט ארעסטירט.
דאס געזעץ גיט די רעכט צו בלייבן שטיל אדער נעמען אן אדוואקאט. אבער עס טוט נישט אפהאלטן די רעכטן פון די לאו ענפארסמענט צו נוצן זייערע טאקטיקן יענעם צו מאכן רעדן אזוי לאנג ווי זיי פייניגן נישט יענעם פיזיש.
די ערשטע זאך וואס די פאליציי וועט טאן צו מאכן רעדן איז די גוטע און שלעכטע טעכניק. אין דעם שפיל וועט איין אפיציר שפילן ווי דער שלעכטער מענטש וועלכער וויל דעם פארדעכטיגן אריינשליידערן אין טורמע און דער צווייטער אפיציר וועט שפילן ווי דער גוטער וואס איז מער צוגעלאזן און פרובירט אים באשיצן פון דעם שלעכטן אפיציר. מיט דעם געווינט מען צוטרוי צום פארדעכטיגן און ער וועט גרינגער רעדן. אויב דאס ארבעט נישט וועט מען אים סטראשן וואס עס קען אים ערווארטן אויב ער רעדט נישט. די פאליציי מעגן נישט סטראשן מיט שטראפן וועלכע יענער קען נישט באקומען אבער מעגן סטראשן מיט די ערגסטע וואס קען אים ווארטן כאטש עס מאכט זיך זעלטן אז איינער אין אזא צושטאנד זאל באקומען די מאקסימום שטראף.
אין די 50ער יארן האבן לאו ענפארסמענט אגענטורן אנגעהויבן נוצן די ליי דעטעקטאר מאשינען וועלכע האט זיי געהאלפן באשליסן אויב דער פארדעכטיגטער זאגט ליגנט. אבער די ליי דעטעקטאר איז קיינמאל נישט אנגענומען געווארן אלס א באווייז אין געריכט און ווארשיינליך איז עס צוליב דעם וואס עס איז נישט גענוג פונקטליך. די פאליציי נוצן עס זיך גרינגער צו מאכן די ארבעט אבער קענען דאס נישט ברענגן אין געריכט.
די ארבעט פון אויספארשונג מוז געטאן ווערן אין ווייניגער ווי דריי טאג ווייל עס איז פאראן א באזונדערע געזעץ (די 14'טע אמענדמענד) וועלכע גיט די רעכט פאר יעדן פארדעכטיגטן צו באקומען א שנעלע אנקלאגע. אויב קען מען נישט קלאגן יענעם מיט באווייזן וועט מען אים מוזן לאזן גיין פריי נאך דריי טאג. אויב טרעפט מען אים יא שולדיג קען מען אים ווייטער פארשן ער זאל ארויסגעבן נאך אינפארמאציע.
אויספארשונג טעכניקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מאדערן אויספארשונג איז א שטודיע אין דעם מענטשליכן נאטור. א מענטש וועט נאר רעדן צו א צווייטן ווען ער האט עפעס א שייכות מיט יענעם און שפירט אז ער קען יענעם געטרויען. איינמאל א מענטש הייבט אן רעדן צו א צווייטן איז שווער אויפצוהערן ווייל דער מענטש האט בטבע ליב צו קאמיוניקירן. איינמאל מען הייבט אן רעדן דעם אמת איז שווער נאכדעם צו זאגן ליגנט ווייל אמת איז די ריכטיגע קאמיוניקאציע און איינמאל מען האט דעם קאמיוניקאציע וויל מען דאס אנהאלטן. די שווערע ארבעט איז צו מאכן א פארדעכטיגטן רעדן. איינמאל ער הייבט אן ארויסגעבן וועט ער שוין ארויסגעבן אלעס ווייל מיט זיין ערשטע אמת'דיגע ווערטער האט ער אנגעבינדן קאמיוניקאציע מיט א נייע מענטש און דעמאלט איז שוין שווער דאס איבערצוהאקן.
די אויספארשער מעגן לעגאל זאגן ליגענט צו מאכן א פארדעכטיגטן רעדן. צום ביישפיל אויב דער פארדעכטיגטער האט בארויבט א באנק וועט מען אים זאגן אז מען האט געטראפן זיינע פינגער אפדרוקן אויף די הענטלעך פון די טירן אפילו אויב דאס איז נישט אמת. דער כלל איז אז דער פארדעכטיגטער וועט רעאגירן צו די אינפארמאציע, ספעציעל אויב ער האט אנגעהאט הענטשעך די גאנצע צייט. ער וועט פרובירן אויפווייזן אז עס קען נישט זיין און איינמאל ער וועט אנהייבן רעדן וועגן די פארברעכן וועט געעפענט ווערן א קאמיוניקאציע צווישן אים און דער אויספארשער און פון דארט און ווייטער וועט די ארבעט גיין גרינגער. דער כלל איז אויך אז מיט'ן זאגן ליגענט וועט א פארדעכטיגטער נאך נישט מודה זיין ווען ער איז אומשולדיג ווייל דאס איז נעגאטיוו צו א גוטע קאמיוניקאציע.
די ארבעט פון אויספארשונג הייבט זיך אן בעפאר דער אויספארשער עפנט זיין מויל. דער צימער וואו מען פארשט איז ספעציעל דעזיינט צו האבן א פסכילאגישע עפעקט אויף דעם פארדעכטיגטן דורך מאכן פארלירן זיין זעלבס קאנטראל. אזא צימער איז קליין מיט א טיש און דריי בענקלעך. צוויי אפיצירן און דער פארדעכטיגטער פארנעמען די זיצן און דער פארדעכטיגטער טרעפט זיך פנים אל פנים מיט צוויי אויספארשער אין א קליינע ליידיגע צימער וועלכע האט נישט קיין שום בילד אויף די ווענט אדער דאך און גארנישט ליגט נישט אויפ'ן טיש מער ווי א פאפיר און א פעדער. דאס מאכט דעם פארדעכטיגטן זיך שפירן אומבאקוועם און אויסגעשלאסן און זיין מוח הייבט אן שפילן דעם "לאמיך ארויס פון דא" וועלכע האלט אן דורכאויס די גאנצע אויספארשונג און האט א שטארקע עפעקט.
דער פארדעכטיגטער זיצט אין א ליידיגע צימער עס זאל נישט זיין עפעס וואס קען אים אוועקנעמען דעם קאפ. ער האלט גארנישט אין זיין הענט מיט וואס ער וועט זיך קענען ארומשפילן און אפילו א לעקטער סוויטש געפינט זיך נישט דארט ער זאל זיך נישט קענען פארקלאצן דערויף. דער צימער פארמאגט אן איין זייטיגער שפיגל וועלכע איז דוכזיכטיג פון די אנדערע זייט וואו אנדערע אפיצירן זיצן צו קענען מיטהאלטן די אויספאשונג. דאס שפילט אויף דעם פארדעכטיגטנס נערוון ווען ער ווייסט אז ער ווערט געזען דורך אנדערע אבער ער קען זיי נישט זען.
אויספארשער נוצן א 9 טריט צוגאנג צו אן אויספארשונג מיט אן הקדמה. אין די הקדמה וועט דער אויספארשער שפילן ווי א העפליכער צו דעם פארדעכטיגטן און שמועסן מיט אים וועגן זיין פערזענליכן לעבן. וויבאלד מען וועט רעדן זאכן וואס האט נישט צעטאן מיט די פארברעכן וועט דער פארדעכטיגטער נארמאל רעדן ווייל זיין מוח וועט גלוסטן צו קאמיוניקירן. דער אויספארשער וועט פרובירן צו געווינען זיין צוטרוי דורך מיטשטימען צו א טייל פון זיינע מיינונגן איבער זיין פערזענליכע לעבן.
די פראגעס וועלן זיין זאכן וואס דער פארדעכטיגטער וועט דארפן נוצן זיין זכרון, קאפ, און טעאריע. דארט וועט דער צווייטער אפיציר באטראכטן די באוועגונגן פון די אויגן און דאס אראפצייכנען. ווען א מענטש פרובירט זיך עפעס דערמאנען וועט ער געווענליך דרייען זיינע אויגן צו רעכטס ווייל דער טייל פון דעם מוח וואס האלט אינפארמאציע ליגט אויף די רעכטע זייט. ווען א מענטש טראכט וועט ער קוקן ארויף אדער צו לינקס און ווען ער בויט א טעאריע וועט ער קוקן גלייך אדער פארמאכן די אויגן. די אלע סימנים זענען געבויט אויף שטודיעס און וועט אנווייזן אסאך צו די אויספארשער.
נאכ'ן פרעגן אלע פראגעס וועגן זיין פערזענליכקייט וועט מען אים אנהייבן פרעגן אינפארמאציע איבער דעם פארברעכן. יעצט אויב דער אפיציר וועט אים פרעגן וואו ער איז געווען אין דער צייט וואס דער פארברעכן איז פארגעקומען וועט מען שנעל קענען באמערקן אויב ער ענטפערט דעם אמת אדער נישט. אויב וועט ער דרייען זיינע אויגן צו רעכטס איז א צייכן אז ער פרובירט זיך דערמאנען וואו ער איז טאקע געווען אין יענע צייט און מען וועט וויסן אז ער איז ווארשיינליך טאקע נישט דארט געווען. אויב וועט ער קוקן אויף ארויף אדער צו לינקס וועט מען באלד וויסן אז ער פרובירט יעצט אויפמאכן א געשיכטע.
די אויספארשער וועלן פארגלייכן זיינע אויגן באוועגונגן אין ביידע אויספארשונגן און וועלן לויט דעם געבן אן אורטייל אויב ער איז שולדיג אדער נישט. דער אורטייל איז טאקע נאר אן אפשאצונג אבער וועט אסאך צוהעלפן דורכאויס די אויספארשונג.
די ניין טריט צוגאנג צו אן אויספארשונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנפראנטאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אפיציר רעפרעזענטירט די פאקטן איבער דעם פארברעכן און אינפארמירט דעם פארדעכטיגטן די באווייזן וואס זענען פאראן אויף אים. די באווייזן קענען זיין אמת אדער אויפגעמאכט. דער אפיציר וועט דאס איבערגעבן מיט א שטייפע שטימע ווי ער וואלט געווען זיכער אז דער פארדעכטיגטער איז פארמישט אין דעם פארברעכן און דאס וועט אנצינדן א נערוועזיקייט אינעם פארדעכטיגטן. דער אויספארשער גיט דאס איבער שטייענדיג און וועט צומאל שפאצירן ארום דעם צימער און גיין נאנט צו דעם פארדעכטיגטן וואס וועט אים מאכן שפירן ווי מען אינוואדירט זיין פערזענליכע לעבן.
די ערשטע סימן אז ער איז מעגליך שולדיג איז אויב ער וועט בייסן די ליפן אדער קאמן זיין האר מיט די הענט. די ביידע זאכן צייגן אז ער איז אין א אפנארן געמיטער.
געשעענישן אנטוויקלונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אפיציר וועט דאן אנהייבן פארציילן די כראנאלאגיע פון די געשעענישן ווי ווייט ער ווייסט אדער שטעלט זיך פאר און וועט פרובירן אויפכאפן ווען דער פארדעכטיגטער שטימט איין מיט די געשיכטע און ווען נישט. זיין מוח וועט אויטאמאטיש אנבינדן א געוויסע קאמיוניקאציע ווען די געשיכטע וואס ווערט יעצט פארציילט דעגרייכט א פונקט וואס שטימט מיט די פאקטן. דער אפיצירן וועט דאן פרובירן ערקלערן סיבות פארוואס דער פארדעכטיגטער איז באגאנגן דעם פארברעכן און וועט פרובירן אויפכאפן אויב ער שטימט איין מיט איינע פון די סברות. צום ביישפיל אויב האט יענער ערמארדעט א צווייטן וועט דער אפיציר פרובירן אראפמאלן דעם קרבן אלס א שולדיגער און באטראכטן דעם פארדעכטיגן אויב ער שטימט אין מיט דעם אדער נישט.
אפווארפן לייקענונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בטבע וועט דער פארדעכטיגטער פרובירן לייקענען די באשולדיגונגען אבער די אויספארשער וועלן אים צוריק האלטן פון דאס טאן דורך איינמעלדן אז זיי וועלן ערשט רעדן און דערנאך וועט ער קענען ענטפערן. אויב יענער איז שולדיג וועט ער זיצן שטיל דורכאויס די געשיכטע און אויב נישט וועט זיין מוח אים צווינגען צו לייקענען אפילו ער מעג נישט יעצט. דער אפיציר וועט אים שטיל מאכן אבער וועט באמערקן ווען ער וויל רעדן און וועט דאס נוצן אלס א באווייז צי ער איז שולדיג אדער נישט. דאס ארבעט אויך גוט ווען דער אפיציר בויט די געשיכטע. ווען די געשיכטע שטימט וועט יענער זיצן שטיל און שפעטער לייקענען. אויב די געשיכטע גייט אוועק פון די רעלסן וועט יענע אויטאמאטיש פרובירן לייקענען און דער אפיציר וועט וויסן וויפיל פון די געשיכטע איז אמת אדער נישט.
מיט'ן האלטן דעם פארדעכטיגטן שטיל געווינען זיי נאך א וויכטיגע זאך. דער פארדעכטיגטער האט א רעכט צו בעטן אן אדוואקאט זאל רעדן אנשטאט אים און דאס וויל מען פארמיידן פאר אלע געלטער. דערפאר וועט מען אים זאגן צו זיין שטיל און פארציילן די געשיכטע פאר זיין פנים און אויפכאפן די אלע סימנים נאך בעפאר ער האט א שאנס צו בעטן אן אדוואקאט.
איבערקומען איינווענד (אבדזשעקשנס)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען א געשיכטע ווערט פארציילט פאר א פארדעכטיגטן וועט יענער אסאך מאל אפווארפן די גאנצע זאך אלס עפעס וואס איז אוממעגליך ער זאל האבן געטאן. צום ביישפיל אויב יענער איז פארדעכטיגט איבער א באנק רויבעריי וועט ער מעגליך זאגן דעם אפיציר אז ער איז זייער ערליך אין געלט און עס קען נישט זיין אז ער האט געטאן אזאנס. אזא אפווענדונג וועט דער אפיציר נישט שטערן ווייל דאס קען אים צוניץ קומען קעגן דעם פארדעכטיגטן. דער אפיציר וועט שפילן ווי ער שטימט איין אז ער וואלט נישט געקענט טאן אזא זאך און שפעטער וועט ער דאס נוצן אלס א בארעכטיגונג פארוואס ער איז אומשולדיג. עס קען דאך נישט זיין אז יענער האט געטאן אזאנס און עס מוז זיין אז ער איז געווען ארויס פון קאנטראל און נישט ביים וויסן. דאס וועט שטימען מיט דעם פארדעכטיגטן ווייל אין דער צייט פון אן אויספארשונג וועט ער שוין לאנג האבן חרטה אויף זיינע פארברעכנס און ער וועט פרובירן געווינען די צוטרוי צו דעם אויספארשער אלס איינער וואס איז באמת א פיינער נאר האט זיך נישט געקענט קאנטראלירן און האט חרטה.
געווינען אויפמערקזאמקייט (איטענשן)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל דער פארדעכטיגער איז שוין גוט צעמישט וועט דער אויספארשער אנהייבן שפילן מער פריינטליך ווייל דעמאלט זענען די שאנסן גרויס אז ער וועט זיך עפענען צו קענען אויסקלארן די צעמישענישן. דער אפיציר וועט זיך דערנענטערן צו אים, רעדן מיט א שטילערע און איינגענעמע קול, און אמאל אפילו אים אנרירן אויפ'ן אקסל ווי ער וואלט אים פרובירט מחזק זיין.
דאס ברעכן פונקט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דער צייט וועט א פארדעכטיגטער זיך געווענליך ברעכן און אנהייבן שפירן זיין שולד. דאס וועט באמערקט ווערן אויף זיין קערפער וועלכע וועט ווערן נאכגעלאזט און זיינע אויגן וועלן קוקן אויף אראפ ווי איינער וואס שעמט זיך מיט זיינע זינד. אמאל וועט דער פארדעכטיגטער אויסברעכן אין א געוויין וואס איז נאך בעסער. דער אויספארשער וועט כאפן דעם מאמענט און אנהייבן שפילן ווי זיין פריינט וועלכע וויל אים העלפן און וועט פרובירן האלטן אן אויגן קאנטאקט ביז ער וועט ארויסגעבן דעם גאנצן אמת.
אלטערנאטיוון[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפילו ווען דער פארדעכטיגטער איז געבראכן און איז גרייט מודה צו זיין, וועט ער אבער נישט שטענדיג זיך נעמען רעדן. דער אפיציר וועט נוצן פארשידענע וועגן וויאזוי אים צו מאכן שפירן שולדיג ער זאל יא רעדן. ער וועט פרובירן בארעכטיגן די פארברעכן אלס ארויס פון קאנטראל אדער פארשטענדליך און אויב עס ארבעט נישט וועט ער פרובירן אויפברענגן דעם שולד אלס א ערנסטע פארברעכן וואס האט נישט קיין בארעכטיגונג און דער פארדעכטיגטער וועט פרובירן איבערווייזן אז ער האט יא א בארעכטיגונג.
ברענגנדיג דעם פארדעכטיגטן צו פארציילן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל דער פארדעכטיגטער איז גרייט מודה צו זיין און פארציילן דעם אמת פון די געשעענישן וועט מען דאס מאכן אלס אן אפיציעלע זאך. נאך אן אפיציר וועט אריינגערופן ווערן וואס דאס וועט הייבן די נערוועזיקייט פון דעם פארדעכטיגטן ער זאל זאגן דעם אמת און זיין פאראיבער פון די אויספארשונגן. דער אנווענזנהייט פון 3 אפיצירן וועט אויך מאכן די זאך אויסקוקן מער אפיציעל ווי דאס איז עס און מער דארף ער נישט רעדן.
די קאנפעסיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אן הודאה דארף רעקארדירט ווערן עס זאל קענען גענוצט ווערן אין געריכט. די אפיצירן וועלן הייסן דעם פארדעכטיגטן דאס אראפשרייבן אויף א פאפיר און אונטערשרייבן אדער איבערגעבן פארנט פון א ווידעא טעיפ. דער פארדעכטיגטער וועט שוין זיין גרייט צו טאן אלעס וואס מען בעט אים ווייל ער ווייסט אז איינמאל ער איז פארטיג רעדן ווערט ער באפרייט פון די אויספארשונג.
קאנטראווערסיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס וועט שטענדיג בלייבן א קאנטראווערסיע איבער לאו ענפארסמענט אויספארשונגן. ווען אן אפיציר גייט אריין אין א צימער מיט א פארדעכטיגטן און פארמאכט די טיר אונטער זיך און קומט ארויס מיט א שולד וועט שטענדיג בלייבן די פראגע: וואס האט מען דארט געטאן אינעווייניג? האט מען פארלעצט יענעמ'ס רעכטן?
די פאליציי זוכן נאר צו ברענגן א שולד און וועלן טאן אלעס צו מאכן יענעם מודה זיין אויף זיינע פארברעכנס כדי זיי זאלן קענען בארעכטיגן די ארעסט און צייגן זייער גוטע ארבעט. דאס איז א קאנטראווערסיע פאר זיך אליינס ווייל אין יעדע פאל וועט די אויספארשונג זיך אנהייבן מיט'ן געדאנק אז מען זוכט יענעם צו באשולדיגן.
דערנאך איז פאראן קאנטראווערסיעס איבער דעם פסכילאגישן פראדעצור פון אן אויספארשונג. איינער וואס קען די מלאכה גוט וועט קענען מאכן א צווייטן מודה זיין אויף א פארברעכן וואס ער איז קיינמאל נישט באגאנגן. די לאו ענפארסמענט נוצן אזעלכע טאקטיקן און עס קען זיין אז דאס גייט צו ווייט וואס מיינט אז פארברעכער זענען מודה אויף זאכן וואס זיי האבן נישט געטאן.
אין די אמעריקאנער יוסטיץ סיסטעם איז פאראן א כלל פון "אינאסענט אנטיל פראווען גילטי" וואס טייטש אז יעדער איז אומשולדיג אזוי לאנג ווי מען האט נישט קיין קלארע באווייזן. דער קאנסטיטוציע גיט א רעכט פאר א פארברעכער צו גיין פריי אפילו ווען דער שכל קען נישט טרעפן קיין אנדערע הסבר נאר אז ער איז באגאנגן דעם פארברעכן. וויבאלד עס איז פאראן א איין פראצענט מעגליכקייט אז די געשיכטע איז געווען א צופאל קען מען יענעם נישט קלאגן אויב עס איז נישט פאראן קיין הארטע באווייזן.
מיט'ן נוצן פסכילאגישע מעטאדן צו מאכן א פארדעכטיגטן מודה זיין אויף זיינע פארברעכן איז מעגליך אז מען פארלעצט זיין רעכט פון אינאסענט אנטיל פראווען גילטי. יעדער פארשטייט אז פראווען גילטי מיינט אז עס איז פאראן גענוג שטארקע באווייזן וואס לאזט נישט איבער קיין מעגליכקייט אויף אומשולדיגקייט. נאך א שפילעריי מיט יענעמ'ס מוח וואס מאכט יענעם רעדן און מודה זיין, ווער זאגט אז דאס מיינט פראווען גילטי?
שטודיעס ווייזן אז אין אמעריקע איז פאראן יערליך צווישן 65 און 300 פארדעכטיגטע וואס זענען מודה אין פארברעכנס וואס זיי זענען קיינמאל נישט באגאנגן צוליב פארשידענע סיבות און איינע פון זיי איז צוליב די אויספארשונגן. דאס פאסירט ספעציעל מיט מענטשן וואס ליידן אויף גייסטישע פראבלעמען און קענען נישט דורכטראגן די אויספארשונגן און זענען מודה נאר צו אפלייגן די דרוק.


text:
מעמאריעל דעי
מעמאריעל דעי איז דער פעדעראלער מכוח דער רעגירונגס יום הזכרון פון אמעריקע צו געדענקן און ארויסהייבן די העראוישקייט און לאיאלקייט פאר אירע געפאלענע סאלדאטען על מערכת פון פרייהייט צו די וועלט אויף וואס אמעריקע סימבאליזירט.
עס געפאלט שטענדיג אויס אינעם לעצטן מאנטיג פון מעי וואס די גוים רוה זיך אפ אין א לענגערן וויק ענד צו גיין אויפן לאקאלען מיליטערישע בית הקברות מאכן א פראדע און מארשט דערנאך פייערט מען אין זייער זכות, געוויינליך מיט בארבעקיוס מיט די משפחות אויך ביי די ביטשעס ווייל דער זומער האט זיך שוין דאן אנגערוקט אין אמעריקע.
עס איז א לעגאלער חגא וואס אלע שטאטישע אפיסעס און סערוויסס אדער פינאנציעלע אינסטעטוציעס זענען פארשפארט.


text:
דורכגאס
א דורכגאָס איז א שמאלער נאטירלעכער וואסער קאנאל וואס באהעפט צוויי גרעסערע קערפער פון וואסער, און ליגט צווישן צוויי יבשות.
לויטן אינטערנאציאנאלן געזעץ,[1] האבן די שיפן פון אלע פעלקער די רעכט אדורכצופארן א דורכגאס.
אינהאַלט
באוואוסטע דורכגאסן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צווישן קאנטינענטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- בערינג דורכגאס, צווישן צפון אמעריקע (אלאסקע) און אזיע (צפון-מזרח סיביר), וואס באהעפט דעם בערינג ים אין צפון מיטן פאציפישן אקעאן און דעם ארקטישן אקעאן.
- דורכגאס פון גיבראלטאר, צווישן אייראפע (שפאניע) און אפריקע (מאראקא), וואס באהעפט דעם אטלאנטישן אקעאן מיטן מיטלענדישן ים.
- דער באספארוס און די דארדאנעלן, אין טערקיי, צווישן אזיע און אייראפע, וואס באהעפט דעם שווארצן ים — דורך דעם ים פון מארמארא — מיטן מיטלענדישן ים.
- באב על מאנדעב, צווישן אזיע (תימן) און אפריקע (דזשיבוטי), וואס באהעפט דעם אינדיאנער אקעאן מיטן ים סוף.
אויסטראליע און אקעאניע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- באס דורכגאס , צווישן אויסטראליע און דעם אינזל טאסמאניע.
- קוק דורכגאס צווישן דעם צפון אינזל און דעם דרום אינזל פון ניי זילאנד
אייראפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דורכגאס פון דאווער, צווישן אייראפע (פראנקרייך) און דעם אינזל גרויסבריטאניע, וואס באהעפט דעם צפון ים מיטן אטלאנטישן אקעאן.
- מעסינע דורכגאס, אין איטאליע, צווישן אייראפע (קאלאבריע) און דעם אינזל סיציליע.
אמעריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מאגעלאן דורכגאס, צווישן דרום אמעריקע און דעם לאנד פון פייער, וואס באהעפט דעם אטלאנטישן אקעאן מיטן פאציפֿישן אקעאן.
אזיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מאלאקע דורכגאסן, צווישן דעם מאלאישער האלבאינזל און דעם אינזל סומאטרע אין אינדאנעזיע, וואס באהעפט דעם אינדיאנער אקעאן מיטן דרום כינעזער ים.
- הארמוז דורכגאס, צווישןאיראן און דער עקסקלאווע צפון אמאן, וואס באהעפט דעם אמאן איינגאס מיטן פערזישן איינגאס.
- טיראן דורכגאס, צווישן סאודי אראביע און דעם סיני האלבאינזל, וואס באהעפט דעם ים סוף מיטן אילת איינגאס.
אפריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מאזאמביק דורכגאס, צווישן דעם אינזל מאדאגאסקאר און מאזאמביק.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אינטערנאציאנאלע קאנווענץ וועגן שיפעריי אין דורכגאסן, באתר האו"ם


text:
עלעקטראנישע מוזיק
עלעקטראנישע מוזיק איז מוזיק וואס מ'האט געמאכט מיט עלעקטראנישע געצייג ווי סינטעזיזירערס, קאמפיוטערס, פויק מאשינען און סעמפלערס. עלעקטראנישע מוזיק ווערט אויך גערופן "קאמפיוטערזירטע מוזיק", ווייל א גרויסן טייל ווערט געמאכט מיט א קאמפיוטער ניצנדיק פאסיקן ווייכווארג.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די אנהייב יארן פונעם 20סטן יארהונדערט האט מען געפרואווט צו פארברייטערן דעם ספעקטרום פון קלאנגען, און מ'האט דערפינדן פארשידענע מוזיק אינסטרומענטן ווי דער טעלהארמאניום און דעם אנדעס מארטינא.
אין די 1940ער יארן האט פיער שעפער געגרינדעם די מוזיק קאנקרעט באוועגונג.
אין די 1950ער יארן האט מען אויפגעשטעלט א צענטער פאר עלעקטראנישער מוזיק אין ניו יארק.
אין דער וועלט פון קלאסישער מוזיק האט מען געשפילט באראק מוזיק פון באך, סטראווינסקי און מוסארגסקי מיט א סינטעזיזירער.
עלעקטראנישע מוזיק ווערט געניצט אין פילמען צו שאפן געוויסע עפעקטן. למשל, די טעמע-מעלאדיע פון דער בריטישער טעלעוויזיע סעריע "דאקטאר הו" וואס איז טראנסמיטירט געווארן דורכן BBC אנהייבנדיק פון 1963. די שאפונג האבן געשריבן ראן גריינער (Ron Grainer) און דיליא דארבישיר (Delia Derbyshire).


text:
טרוסקאווקע
טרוסקאַװקעס (קלובניקעס, ערדבערן) זענען די רויטע שרייעדיגע קאליר פרוכט וועס איז פון דער ראזאצעאיי (Rosaceae) פאמיליע.
אנדערשט ווי אלע אנדערע פרוכט, איז די פרוכט אליין רייך מיט קערענדליך אז דאס זאל ווערן צוריק איינגעפלאנצט, און אין שפיץ פון די פרוכט האט דאס די בלעטל.
מען נוצט דאס אויך צו מאכן רויט און זיס אנדערע עסנווארג און געטראנקען.
זי איז רייך אין ווייטאמין סי.
זי ווערט היינט בעיקר געפלאנצט און פארשפרייט פון טשילע.
ברכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כאטש די טרוסקאַװקעס וואקסן אויף פלאנצן וואס די ווארצלען האלטן פון יאר צו יאר, דאך פירט מען זיך צומאכן אויף זיי די ברכה בורא פרי האדמה, וויבאלד די פרוכט מיט זיינע שטענגלך וואקסן פונדאסניי פון די ווארצלען יעדעס יאר, דערפאר קען מען עס נישט אנרופן פרוכט פון בוים[1] .
בדיקת תולעים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז פון הלכה שטאנדפונקט גאר שווער און אטייל מיינען כמעט אומעגליך צו קלויבן פון ווערעם. במשך די חדשים פון אייר און סיון תשס"ז האט זיך די אידישע וועלט שטארק געטומלט וועגן דעם פראבלעם פון תולעים אין טרוסקאווקעס, און עטלעכע חשובע הכשרים אזוי ווי עדה החרדית התאחדות הרבנים און וואלאווע האבן ארויסגעגעבן קול קורא'ס אז מען טאר נישט נוצן קיין שום פרישע טרוסקאווקעס. און שפעטער האט מען פארברייטערט דעם איסור אויך אויף געפרוירענע טרוסקאווקעס.
מצוות התלויות בארץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די טרוסקאַװקע וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף די טרוסקאַװקעס די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר, ביז חנוכה פון אכטן יאר.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון
- ↑ או"ח ר"ג סעיף ב' ורמ"א ועיין משנה ברורה סק"ג


text:
קריסטאל נאכט
קריסטאל נאכט (אדער קרישטאָלנאַכט) איז געווען א פאגראם אויף אידן אין דייטשלאנד און אין טיילן פון עסטרייך אין ט"ז מרחשון ה'תרצ"ט (דעם 9טן און 10טן נאוועמבער 1938).
די נאציס האבן אויסגעניצט ווען א יונגער פוילישער איד, מיטן נאמען הערשל גרינשפאן, האט דערשאסן אויף טויט 2 נאציס, דייטשע דיפלאמאטן אין פאריז, צו פירן דעם פאגראם מיט וואס עס האט זיך אנגעהויבן חורבן אייראפע.
עס איז וויכטיג צו באטאנען אלס די היסטאריע, די נאצי פארטיי האט זיך געגרייט א לאנגע צייט פאר אזא מאמענט. יאזעף געבעלס, דער פראפאגאנדע מיניסטער, אין זיין צייטונג דער שטירמער האט געשטרומט א לאנגע צייט מיטן נוסח פון די נאציס און האבן אנגעגרייט דאס גאנצע דייטשע פאלק אז די אידן ווילן שיסן און פאטיליגין יעדן דייטש אויף דער ערד, די נאציס, מיט דאס דייטשע פאלגט מיט די הילף פון די דייטשע פאליציי, שטורם טרופערס, און געסטאפא האבן זיך א לאז געטאהן און האבן אויסגעשאסן אלע פענסטער און גלאז פון די אידישע בתי מדרשים און סינעגאגעס. אויך פון גאר אסאך יודישע געשעפטן האט מען געבראכן די גלאז און צוגענומען אלעס וואס איז געקומען אונטער די האנט. פון דעם מאמנעט איז קלאר געווארן ביי די אידן און ביי די וועלט אז די היטלער רעזשים איז גרייט אויסצופאלגן אלעס וואס די נאצי רעזשים פרעדיגט, דאס ערד פון אייראפע ברענט, וועלכער איד עס קען דארף הייבן פיס און אנטלויפן.
איבער טויזנט שטעט און דערפער האבן זיך אנגעפילט מיט גלאז פון די אידישע געשעפטן און הייזער וואס די דייטשע צעיושטע אויפגעהעצטע פאלקס מאסן האבן זיך א לאז געטאן צו שלאגן און פלינדערן די אידן און זייער אייגענטום - צוליב דעם איז איר נאמען קריסטאל נאכט (אלס די פילע גלאס וואס האט זיך געשאטן אין די גאסן).
1668 שולן זענען געווארן חרוב און פארברענט.
30,000 אידן זענען געווארן אפגעפירט אין קאנצענטראציע לאגערן.


text:
װיקיפּעדיע:איי אר סי טשענעלס
אין וויקיפעדיע פעלט זיך אויס טשעט צוליב די צוזאמן ארבייט פון די קהילה דעריבער איז די איי.אר.סי. טשענעל געאייגענט פאר זיך דורכשמועסן וועגן די אידישען וויקיפעדיע.
עס איז בעסער אז איר נוצט דעם זעלבן באניצער נאמען פון די וויקיפעדיע.
די גרינגסטע וועג איז צו קליקן די לינק און אריינלייגען אייער באנוצער נאמען, און ביי Channel נעמט wikipedia-yi פון די ליסטע, מיט די לינק ארבייט גוט אידיש.
אויב איר האט נישט קיין איי. אר. סי. קליענט דאן קענט איר אראפלאדירן פון דא, אויב איר נוצט פייערפאקס קענט איר דאנלאדען די Chat Zila add-on, און דאן קליקן אויף דער פריעדיגער לינק.
אדער קענט איר ניצן די זשאווא קליענט http://java.freenode.net דערנאך לייגט אריין אייער באנוצער נאמען אין די Nickname באקס (אבער עס דארף זיין און ענגליש) און wikipedia-yi אין Channel באקס און דרוקט Connect.
פאר רעדן אידיש איז די בעסטע די Chat Zila קליענט, מיט אנדערע קליענט'ס דארפט איר אנשטעלן Hebrew אלעס דער Default שפראך פאר נישט Unicode פראגראם'ס און Regional and Language Options.
איינע פון די תועלתן פונעם טשעט איז צו קענען באשטעטיקן צי הערשן ביי אונדז זאקן פאפעטן.


text:
אלעקסאנדער, פוילן
אַלעקסאַנדער (פויליש: Aleksandrów Łódzki) איז א שטעטל אין לאדזשער וואיעוואדעשאפט.
אין 2008 האט דאס שטעטל געהאט 20,684 איינוואוינער.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1816 איז דאס דארף פון אלעקנסאדער געגרינדעט געווארן. אין 1822 האט עס באקומען "שטאט רעכטן".
אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט און אנהייב פונעם 20סטן יארהונדער האט מען אויפגעשטעלט אין אלעקסאנדער אסאך שטריקעריי פירמעס, און אלעקסאנדער איז געווארן די וויג פון דער פוילישער סקארפעטן אינדוסטריע. די בירגער פלעגן רופן דאס שטעטל "סקארפעטן שטאט", און ביז היינט איז שטריקעריי די הויפט אינדוסטריע דארט.
אין 1910 האט מען געעפנט א טראמוויי פון אלעקסאנדער קיין לאדזש, וואס האט געפועלט ביז 1991.
יידישע היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין תרכ"ו האט רבי חנוך העניך הכהן לעווין, דער צווייטער רבי פון דעם גערער חסידות. זיך באזעצט אין אלעקסאנדער און געפירט זיין הויף דארט. פון דעמאלסט איז אלעקסאנדער געווארט א צענטער פון חסידות. אין די תר"ן יארן האט רבי יחיאל דאנציגער אויפגעשטעלט אין שטעטל דעם הויף פון אלעקסאנדער.


text:
ת': ווייל מיר פארדארבן רוחניות'דיג אונזערע קינדער, מיט אונזער גשמיות, און דאס איז נאך אפילו ערגער פון דאס וואס דער מערדער האט געטאהן צו לייבי'ס קערפער, ווייל ער האט גע'הרג'עט נאר זיין גוף, און מיר הרג'ענען די נשמות פון אונזערע קינדער.
פארהאן נאך א גרויסער פראבלעם אין אמעריקע און אין די גאנצע וועלט, די אמעריקאנער זענען מקיל אין דעם נושא פון כשרות אין די עסן, די אמעריקאנער מוזן האבן זייערע רעסטאראנטן ) מסעדות( מיט זייערע עקסטערע געשמאקע עסן, אפילו אויב עס מיינט עסן שפייז וואס זייער כשרות איז א גרויסע פראגע צייכן.
עס איז דא א גרויסע שאלה ארום די כשרות פון די שחיטה, און פונדעסטוועגן, נאכן גרויסן סקאנדאל מיט אפאר יאהר צוריק, איז נאך אלס די בכללות'דיגע השגחה אויף די שחיטה זייער שוואך, און איך מוז אייך זאגן, אז בכלל פיל זאכן וואס מיר עסן האט באקומען א גויא'ישן אויסזעהן, און צווישן די פיצה מיט די סושי קען מען ברעכן.
נאך א קרענק אין אמעריקע


text:
וועלט באנק
דער וועלט באנק איז אן אינטערנאציאנאלער פינאנציעלער אנשטאלט וואס גיט הלוואות צו אנטוויקלידיקער לענדער צו העלפן אויפבויען זייער אינפראסטרוקטור. דער באנק איז געגרינדעט געווארן דעם 27סטן דעצעמבער, 1945. דער באנק איז צאמגעשטעלט פון פינף ארגאניזאציעס. דער וועלט באנק האט א ציל צו פארמינערן ארימקייט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פראנקרייך איז געווען דאס ערשטע לאנד וואס האט באקומען א הלוואה פונעם וועלטבאנק, פאר $897 מיליאן. אויך פוילן און טשילע האבן געבעטן הלוואות אבער זיי האבן נישט באקומען.
ביז 1967 האט מען געגעבן הלוואות מערסטן פאר אינפראסטרוקטור פראיעקטן ווי פארטן, שטראז סיסטעמען און קראפטווערק.
אין 1968 איז ראבערט מאקנאמארא געווארן פרעזידענט פונעם באנק און ער האט אנגעהויבן געבן הלוואות פאר סאציאלע פראיעקטן, צו בויען שולעס און שפיטעלער, און צו פארבעסערן שריפטקייט און פארמעריי. אויך האט ער איינגעפירט א נייע סיסטעם פון זאמלען אינפארמאציע פון לענדער וואס בעטן הלוואות, וואס האט געמאכט גיכער די פראצעסירונג פון בקשות פאר הלוואות.


text:
נארמאל
דער טערמין נארמאל איז געווענליך צו באטיטולן יעדעס פיראכץ, געשעניש, זאך. א.א.וו. וואס פעלט אן אפנויג פון איר דורכשניטליכער מיטל-מעסיגקייט.
נישט נארמאל איז אפט באנוצט אין א נעגאטיווער זין (ווי אנצודייטן אז א מענטשס פיראכץ אדער סיי וואסערע סיטואציע איז אומריכטיג אדער קראנק א.ד.ג.)
דער אקספארד ווערטערבוך טייטשט דאס: צושטעלן זיך צו א סטאנדארט. אבער אין ברייטערן אפטייטש פון דעם מידה איז דאס נישט דוקא צום עצם סטראקטור פון סטאנדארט נאר אפילו בלויז צום אידיאלאגיע דערפון און נישט צום עצם סטאנדארט.[פֿעלט אַ מקור]
די טעמים און סיבות קענען זיין פארשידענארטיק פארוואס א מענטש איז נארמאל: סיי נעגעטיווע ווי פחד אדער בושה א.א.וו. אדער פאזיטיווע ווי הייליגקייט אדער ליבע און שעצונג צום סטאנדארט.
אויב איינער וואונט אין א ציוויליזאציע מיט א אן אייגענארטיגער קאלטור וואס פירט זיך איין וועג און דער יחיד פירט זיך פארקערט איז ער נישט נארמאל רעלאטיוו צווישן זיין געזעלשאפט.


text:
רודאלף העס
- דער ארטיקל דיסקוטירט היטלערס וויצעפירער. אויב איר זוכט דעם קאמענדאנט אין אוישוויץ, זעט רודאלף פראנץ העס.
רודאלף וואלטער רישארד העס (דייטשיש: Rudolf Heß) (26סטן אפריל 1894 - 17טן אויגוסט 1987) איז געווען דער וויצעפירער אין נאצי דייטשלאנד. קורץ פארן קריג מיטן סאוועטן פארבאנד, איז ער געפליען קיין שאטלאנד צו שאפן א שלום מיטן פאראייניגטן קעניגרייך. ווען ער איז אנגעקומען האט מען אים ארעסטירט מ'האט אים געמשפט'עט אין נירנבערג און פאראורטלט צו לעבן אין טורמע אין שפאנדוי טורמע, בערלין, וואו ער איז געשטארבן אין 1987.


text:
מירענדע ווארענונג
מירענדע ווארענונג (ענגליש: Miranda warning), איז א ווארענונג וואס ווערט געגעבן בשעת מען ארעסטירט איינעם אין אמעריקא. לויטן אמעריקאנער געזעץ זינט 1966 מוז מען דאס איינמעלדן פארן ארעסטירטן איידער מען פרעגט אים אויס סיי וועלכע פראגעס בנוגע זייער עבירה, כדי ער זאל זיין באווואוסטזיניג צו זייערע רעכט פון שווייגן און נישט זיך אליינס באשולדיגן.
דער מירענדע ווארענונג ווערט גענוצט בלויז אין אמעריקא, אין אנדערע לענדר באנוצט מען זיך מיט אנדערע מיטלען צו לאזן וויסן דעם ארעסטירטן וועגן זיינע זכותים.
דער נוסח פון דער ווארענונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ווארענונג מוז נישט געגעבן ווערן ביי יעדן ארעסט, נאר בלויז ווען מען פארשט אים אויס אויף עפעס וואס ער האט געטון. דאס הייסט אז ביי אן ארעסט וואס מען פארשט נישט אויס דעם ארעסטירטן מוז מען עס נישט זאגן.
דאז איז דער נוסח:
You have the right to remain silent. Anything you say can and will be used against you in a court of law. You have the right to have an attorney present during questioning. If you cannot afford an attorney, one will be appointed for you.
אין אידיש: דו האסט די רעכט זיך צו האלטן שטיל. יעדע זאך וואס דו זאגסט קען ווערן גענוצט קעגן דיר אינעם געריכט. דו האסט די רעכט צו האבן א לויערס אנוועזנהייט בעת'ן דיך אויספארשן. אויב דו קענסט זיך נישט ערלויבן קיין אדוואקאט, וועט מען דיר דאס צושטעלן.
מען מוז עס נישט זאגן גענוי מיט דעם לשון, אבער די פאליציי מוזן זיכער מאכן אז דער ארעסטירטער פארשטייט זיינע רעכט.
ערנעסטא מירענדע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ערנעסטא מירענדע (ענגליש: Ernesto Miranda) איז ארעסטירט געווארן אום 1963 אין אריזאנע אויף א צאל עבירות בקשר צו קינדכאפונג. מירענדע האט נישט געוואוסט זיינע רעכט זיך צו האלטן שטיל און זיך זעלבסט-באשולדיגן. נאך א קורצער אויספארשונג האט ער מודה געווען אויף די עבירות. מירענדע איז געווארן באשולדיגט אין געריכט אויפן סמך פון זיין מודה זיין.
אין יאר 1966 האט אבער מירענדע אפעלירט דעם אורטייל אין סופרים קאורט פון אמעריקא. דער סופרים קאורט האט אויסגענוצט דעם געלעגנהייט צו קלארשטעלן איינמאל פאר אלעמאל דאס וויכטיגקייט פון ערלויבן פאר ארעסטירטע זיך צו האלטן שטיל, אין איינקלאנג מיטן פיפטן אמענדאט אינעם אמעריקאנער קאנסטיטוציע, און דער סופרים קאורט האט אים ריינגעוואשן פון די פריערדיגע קלאגע, און פונדאסניי אנגעהויבן א פרישע סעסיע וואס ער איז פונדאסניי באשולדיגט געווארן מיט פרישע קלאגעס דורך אנדערע עדות, און נישט דורך זיין הודאה. ער האט דאן באקומען 11 יאר טורמע.
אום 1972 איז ער באפרייט געווארן, און זיך דאן באשעפטיגט מיטן פאבליצירן די "מירענדע רעכט" פארן פאבליקום. אבער איז ווידער ארעסטירט געווארן פארן באזיסן אומלעגאלע וואפן, און דערמיט צעשטערט די תנאים פון זיין פריערדיגע באפרייאונג, ער איז ארעסטירט געווארן אויף נאך א יאר, און נאך זיין באפרייאונג האט ער זיך צעאמפערט מיט איינעם וואס יענער האט אים דערשטאכן צום טויט. און קאמיש איז געווען אז יענער האט זיך באנוצט מיט די מירענדע שווייגעניש רעכט וואס זענען אים פארגעליינט געווארן בעת זיין ארעסט, און באפרייט געווארן.


text:
אדאלף היטלער
אַדאָלף היטלער (דייטשיש: Adolf Hitler; 1889 - 1945), געבוירן אין בראַונאַו, עסטרייך, איז געווען דער קאנצלער און נאכן טױט פֿונעם רײַכספּרעזידענט פּאַול הינדענבורג 1934 דער דיקטאַטאָרישער „פירער” פון דײַטשלאַנד צווישן די יארן ה'תרצ"ג ביז זײַן טױט ה'תש"ה. ער איז געווען דער הויפט-פאַראַנטוואָרטלעכער פאַר דער צווייטער וועלט-מלחמה און דער טרויריג באַרימטער מאַסנמערדער און ייִדן-פאַרטיליקער וואָס טראָגט דעם אַחריות פֿאַרן חורבן אײראָפּע. אונטער זײַן ממשלה און אױף זײַן באַפֿעל זענען דערהרגעט געװאָרן 6 מיליאן ייִדן און צווישן 9 צו 20 מיליאָן מענטשן פון אַנדערע פעלקער. זײַן אידעאָלאָגיע איז געווען אז די דײַטשן װי די פֿאָרשטײער פֿון דער ארישער ראסע דארפֿן געוועלטיקן אין אייראָפע.
אינהאַלט
- 1 זײַן יוגנט
- 2 די ערשטע וועלט-מלחמה
- 3 ערשטע יאָרן פון דער נאַצי-פאַרטיי
- 4 „מײַן קאַמף”
- 5 היטלערס אויפשטייג צו דער מאַכט
- 6 דאָס דריטע רײַך
- 7 דער חורבן
- 8 די צווייטע וועלט-מלחמה
- 9 פאַרשפּילט די קריג און טויט
- 10 היטלערס רעליגיע
- 11 היטלערס געזונטהייט
- 12 היטלערס פאמיליע
- 13 היטלערס טויט
- 14 אינטערעסאַנטע פאַקטן
זײַן יוגנט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער האָט נישט געענדיקט די מיטלשול. ער איז געווען דא א מאלער יונג, ער האט פרובירט זיך צו לערנען מאלעריי.
די ערשטע וועלט-מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היטלערס מיליטערישע אױפטוען בעת דער ערשטער װעלט-מלחמה זענען געװען אַזױנע אַז ער איז אױסגעצײכנט געװאָרן מיטן אײזערן צלם, אַ מעדאַל פאַר העלדישקײט. ס'יז כּדאי צו דערמאָנען אַז פונדעסטװעגן האָבן זײַנע אָפיצירן געהאַלטן אַז ער איז נישט קײן גוטער אָנפירער און מע קען אים נישט דערהײבן פאַר אַן אָפיציר. איז ער פאַרבליבן אַ פּשוטער זעלנער בעת דער גאָרער מלחמה.
היטלער איז ביי דער ערשטער וועלט מלחמה שטארק פארוואונדאט געווארן.
ערשטע יאָרן פון דער נאַצי-פאַרטיי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די נאַציאָנאַל-סאָציאַליסטישע דײַטשע אַרבעטער-פאַרטיי איז געגרינדעט געוואָרן דורך אַנטאָן דרעקסלערן אין יאָר 1919 אין מינכען אונטערן נאָמען „דײַטשע אַרבעטער-פּאַרטײ“. להיפּוך צו דער פּאָפּולערער לעגענדע איז היטלער נישט געװען דער גרינדער פֿון דער פּאַרטײ, נאָר אַ פֿרי מיטגליד אירס. בעיקר ארבעטסלאזע מענטשן און ליידיגגייער זענען געווען די ערשטע מיטגלידער. ווען היטלער איז אנגעקומען האט מען אנדעקט אין אים א שטארקע כח אין רעדן, און ער איז געווארן דער רעדנער פאר דער פארטיי. זיינע קעגנער האבן אים באצייכנט שטענדיק אלס דעמאגאג.
„מײַן קאַמף”[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – מיין קאמף
היטלערס אויפשטייג צו דער מאַכט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאָס דריטע רײַך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער חורבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די צווייטע וועלט-מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פאַרשפּילט די קריג און טויט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היטלער האט געהאט די אייגענשאפטן פון א דיקטאטור, ער האט נישט געקענט דערליידן ווען מען האט איהם קריטיקירט, ער פלעגט אייביג ווארפן דעם שולד אויף א צווייטן און נישט אויף זיך, דאס האט געפירט דערצו אז צום סוף ווען מען האט איהם געזאגט אז ער פירט נישט גוט דעם קריג, האט ער אראפגעזעצט זיינע בעסטע גענעראלן, און דאס האט צוגעהאלפן איהם פארשפילן דעם קריג.
היטלערס רעליגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היטלערס געזונטהייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היטלער האט געהאט א פערזענדליכן דאקטער, אזוי ווי אלע גרויסע לייט און פירער פון מדינות, דאס איז זיכער אז ער פלעגט איהם טריטן אויף ספעציעלע קראנקייט, ער פלעגט איהם געבן יעדן אינדערפרי איינשפריצונגען דורך א נידל, עס זענען דא היסטאריקער וואס זאגן אז ער האט געליטן אויף פארקיסאנן, זיי באזירן זייערע רייד אויף דעם וואס אויף אסאך בילדער זעהט מען ווי ער איז נישט בלאנסירט.
היטלערס פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היטלערס טויט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היטלער איז געווען איינגעשפארט אין זיין בונקער אין בערלין, אין זאך פור ווינרשטאט אין זאס טאקו דיודן ווען ער האט געזעהט אז די רויסישע ארמיי דענענטערט זיך צו זיין פלאץ, איז ער ארויס מיט זיין ווייב וואס איז געווען מיט איהם, אויפן הויף פון דער אריינגאנג פון זיין בונקער, ער האט איר און זיך געהרגעט מיט א שיסער {{אין אידיש איז עס באשריבן באריכות אינעם דריטן חלק פון "דער צווייטער וועלט מלחמה" פרק "דייטשלאנד קאפיטולורט" דאס איז דער ווערק פון דעם אידישן שרייבער אלכסנדר סנדר דייטש}}, ער האט אנגעזאגט פאר זיינע געטרייע נאצי באדינער מען זאל איהם פארברענען כדי מען זאל איהם נישט כאפן און הענגן, אזוי ווי מען האט געהאנגען דער איטאליענישער פירער מוסאָליני, זיינע באדינער האבן אזוי געטועהן און ער איז פארברענט געווארן, ווען די רוסישע ארמיי איז אהנגעקומען האבן זיי שוין גארנישט געטראפען קיין זכר פון איהם, נאר א זכר פון זיינע נאנטע מענטשן וואס האבן אויך איהם נאכגעטוהן.
אינטערעסאַנטע פאַקטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היטלער פלעגט זיך אסאך אפרעדן צו זיין לייב דאקטער - ווי ער באשרייבט עס אין זיין בוך - אז א מלאך שטייט איבער מיר, און דער מלאך לאזט מיך נישט אפ, ער פייניגט, און פייניגט טאמער טו איך נישט וואס ער וויל.


text:
Sunday, April 22, 2012
השיבו מנה אחת אפיים - Der Shtern fights fire with fire
די מו"לים פון "דער שטערן", איר שוועסטער פובליקאציע "דער שפאקטיוו", און די ענגלישע
זמן" מאגאזין זיצן נישט מיט צוגעלייגטע הענט, נאר זיי שיסן צוריק מיט ביידע פעסער, אזוי צו זאגען. קעגן זיי ווערט געפירט קאמפיין" דורך א קליינע גרופע אזוי-גערופענע "קנאים" וועלכע וועלן נישט רוהען ביז די מאגאזינען זענען פושט רגל. די וואס ווייסען" קענען זאגען אז די שרייבער דא האבען זיך געלערנט פון די זעלבע קוואל ווי די פאשקעוויל שרייבער, דהיינו איז זיי האבען זיך אויך געהאדעוועט אויף די "דער איד" און "דער בלאט" צייטונגען, אזוי אז מ'פארשטייט זיך איינער דעם אנדערען.... אויך האט דער קונטרס פיל מיט דוגמאות ווי די זעלבע קנאים אטאקירן רבנים און גדולי התורה אויף די מיאוס'טע אופנים, טא וואס ווילען זיי פון דער שטערן - וועלכע פארנעמט זיך בכלל נישט מיט פאליטיק און רעדט בכלל נישט פון רבנים וכדומה? מוז מען זאגען אז ס'איז אלץ בלאף און שקרים, און אז די קנאים זענען נאר אינטרעסירט אין פארשטארקען זייער האלט אויף די חרדישען עולם. לייענט און האט הנאה, צו אפשר קען מען פון דעם נישט הנאה האבען ווייל דאס זענען פארט אונזערע ברידער?
3 comments:
-
-
if you wouldn't pre-date the posts, this would have had a hundred comments
- Thursday, April 26, 2012 2:00:00 PM
- Hirshel Tzig - הירשל ציג said...
-
what can I do? I can't bunch them all together.
- Thursday, April 26, 2012 2:05:00 PM
-
-
tzig: " די קנאים זענען נאר אינטרעסירט אין פארשטארקען זייער האלט אויף די חרדישען עולם"
בימים ההם דבר ה' היה יקר אין חזון נפרץ, גם עכשיו אין חזון נפרץ
דבר ה' הוא יקר, אבל גם אין קץ לדברי רוח! מרוב דרשנים, כותבים,לועזים, מזה.. ומזה.. וכלם בקוטב אחד של אני אמלוך! כמו בן חגית שדרכו להגיע לכך היתה דרך התנשאות!
חטא אדה"ר הי' שרצה להיות גדול כביכול כהקב"ה לאמר אני אמלוך
עד עכשיו בזמן הזה אין מלך ומנהיג בישראל כלם חושבים אני אמלוך
והקב"ה אומר חי אני..אם לא ביד חזקה ובזרוע נטויה ובחמה שפוכה אמלוך עליכם
- Friday, April 27, 2012 12:41:00 PM


text:
פארטוגאל
פּאָרטוגאַל (פארטוגעזיש: Portugal [puɾtuˈɣaɫ]), אפיציעל די פארטוגעזישע רעפובליק (פארטוגעזיש: República Portuguesa), איז אַ דעמאָקראַטישע רעפּובליק אויפן איבערישן האלבאינזל אין דרום-מערב אײראָפּע. ער איז דאס מערסט מערבדיקע לאנד פון דער יבשה פון אייראפע. דאט לאנד איז אַרומגענומען מיט דעם לאַנד שפאַניע אויף די צפון און מזרח זייטן, און מיטן אַטלאַנטישן אָקעאַן בײ די מערב און דרום זייטן. צוויי אטלאנטישע ארכיפעלאגן, אזארן און מאדירא, זענען אויך א טייל פון פארטוגאל. דער גרענעץ צווישן פארטוגאל און שפאניע איז לאנג 1,214 ק"מ, דער לענגסטער גרענעץ אינעם אייראפעאישן פארבאנד.
זײַן הױפּטשטאָט איז ליסבאָן.
דאס לאנד אינערהאלב די גרענעצן פון היינטיקן פארטוגאל איז געווען באזעצט כסדר זייט פרעהיסטארישע צייטן. קודם די קעלטן און די רוימער, דערנאך די וויזיגאטישע און סוועבישע גערמאנישע פעלקער, וואס אויך זיי זענען געווארן אינוואדירט דורך די מורן. די דאזיקע מוסולמענישע פעלקער זענען ענדלעך געווארן פארטריבן בשעת דער קריסטלעכער רעקאנקוויסטא פונעם איבערישן האלבאינזל.
אין יאר 838 איז געגרינדעט געווארן די ערשטע גראפנשאפט פון פארטוגאל. אין יאר 1139 האט מען פראקלאמירט אלפאנסא הענריקעס דעם ערשטן מלך פונעם קעניגרייך פון פארטוגאל. אין די 15ט- און 16ט-יארהונדערטער האט פארטוגאל פיאנערט דעם אנטדעקונג-אלטער און האט פארברייטערט מערבדיקן איינפלוס און געגרינדעט די ערשטע גלאבאלע אימפעריע,[1][2][3] און איז אזוי געווארן איינע פון דער וועלט'ס הויפט עקאנאמישע, פאליטישע און מיליטערישע קראפטן.
אין 1755 האט אן ערדציטערניש פארניכטעט ליסבאן. ביי די נאפאלעאנישע מלחמות איז פארטוגאל געווארן אקופירט, אין 1822 האט בראזיל פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון פארטוגאל און פון 1828 ביז 1828 האט געפירט די פארטוגעזישע ברידער-קריג. נאכאלץ איז פארטוגאל געבליבן שטארק אפגעשוואכט און מער נישט געווען קיין וועלט מאכט.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די רוימער האבן אינוואדירט דעם איבערישן האלבאינזל ערשט אין יאר 219 פאר דער ציווילער רעכענונג. אין די לעצטע טעג פון יוליוס קייסער האט מען אנעקסירט כמעט דעם גאנצן האלבאינזל צו דער רוימישער רעפובליק. די קארטגינער, די קעגנער פון רוים ביי די פונישע מלחמות זענען געווארן אוועקגעטריבן פון זייערע בארטן-קאלאניעס.
אין אנהייב פונעם 5טן יארהונדערט האבן גערמאנישע שבטים אינוואדירט דעם איבערישן האלבאינזל און דארט האבן זיי אויפגעשטעלט זייער קעניגרייך.
אין יאר 711 האבן די מורן אינוואדירט דעם איבערישן האלבאינזל וואס איז דעמאלסט געווארן א טייל פונעם אומאיאדישן כאליפאט, און איז געבליבן אונטער די מוסולמענער ביז 1249. די אומאיאדן האבן באזיגט די וויזיגאטן און האבן זיך פארשפרייט איבערן האלבאינזל. אין יאר 750 איז דער אומאיאדישער כאליפאט איינגעפאלן און דער האלבאינזל איז געבליבן אין דעם עמיראט פון קארדאבע.
אין 1910 איז פארטוגאל געווארן א רעפובליק. אין 1926 האט די מיליטער איבערגענומען די רעגירונג און פון דעמאלסט האט געהערשט אין פארטוגאל א פאשיסטישע רעגירונג ביז 1974, ווען א לינקע מיליטערישע רעוואלוציע האט איבערגעקערט די רעגירונג און געפירט דאס לאנד צו ווערן א דעמאקראטיע.
אין 1975 האט פארטוגאל באפרייט זיינע קאלאניעס: מאזאמביק, אנגאלא, גינע-ביסאו, די קאפווערדישע אינזלען און סאא טאמע און פרינסיפע.
פארטוגאל איז אריין אינעם אייראפעישן פארבאנד אין 1986.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די טעריטאריע פון פארטוגאל שליסט איין א שטח אינעם איבערישן האלבאינזל און צוויי ארכיפעלאגן אינעם אטלאנטישן אקעאן: די ארכיפעלאגן פון מאדירא און די אזארן. פארטוגאל ליגט צווישן די גארטל-ליניעס 32º און 43ºN, און די מערידיאנען 32º און 6ºW.
קאנטינענטאלער פארטוגאל ווערט צעשפאלטן דורך זיין הויפט טייך, דער טאגוס, וואס פליסט פון שפאניע און לאזט אויס זיין וואסער אין דער טאגוס לעפצונג, אין ליסאבאן, און פון דארטן אין אטלאנטישן אקעאן אריין. דער צפון טייל פון לאנד איז בערגיק אבער אינעם דרום טייל געפינען זיך פלוינען.
דער העכסער שפיץ אין פארטוגאל איז בארג פיקא אויפן אינזל פיקא אין די אזארן. דער בארג איז אן אוראלטער וואולקאן, הויך 2,351 מעטער.
קלימאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רוב טיילן פון פארטוגאל האבן א מיטללענדישן קלימאט. פארטוגאל איז פון די ווארעמסטע לענדער אין אייראפע. אין ווינטער פאלט שניי אין די צפון און צענטראלע געגנטן פון לאנד.
פארטוגאל באקומט צווישן 2500 און 3200 שעה'ן זון א יאר.
רעגירונג און אדמיניסטראציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארטוגאל איז א דעמאקראטישע רעפובליק זייט דער קאנסטיטוציע פון 1976 מיט זיין הויפטשטאט אין ליסבאן, די גרעסטע שטאט. די קאנסטיטוציע טיילט די קראפטן צווישן פיר קערפער: דער פרעזידענט פון דער רעפובליק, די רעגירונג, די פארזאמלונג פון דער רעפובליק און די געריכטן.
דער פרעזידענט, וואס איז דער עקסעקוטיוו, ווערט געוויילט אויף א קאדענץ פון פינעף יאר; דער היינטיקער פרעזידענט איז מארסעלא רעבעלא דע סאזאַ. די פארזאמלונג פון דער רעפובליק איז א פארלאמענט פון איין קאמער מיט 230 דעפוטאטן וואס מען וויילט פאר א קאדענץ פון פיר יאר. די רעגירונג באשטייט פונעם פרעמיער מיניסטער (היינט אנטאניא קאסטאַ) און מיניסטארן און שטאַט-סעקרעטארן.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מער ווי העלפֿט פֿון דער באַפֿעלקערונג איז באַשעפֿטיקט מיט לאַנדװירטשאַפֿט. מען װאַקסט תבואה, גרינסן, פֿרוכט (מערסטנס ווײנשטאקן פֿאַר װײן און ראזשינקעס), איילבירט ביימער און קארק ביימער. אויך פאמידארן, גערשטן, ניס, קארשן, עסבארע שוועמלעך, עופות און רינדערפלייש. די הױפט צוויגן פון אינדוסטריע זענען סארדינען, ראזשינקעס און אייבירט בוימל. פארטוגאל האט רעסורסן פֿון קויל, אייזן, קופער, טונגסטן און צין.
אין 1986 איז פארטוגאל געװארן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד, און אין 1999 האט ער אויפגענונעמן דעם איירא (€) אנשטאט דעם פארטוגעזישן עסקודא. די צענטראלבאנק פון פארטוגאל איז באנקא דע פארטוגאל, וואס געהערט צו דער אייראפע-סיסטעם פון צענטראלבענק.
פארטוגאל איז דער וועלט'ס פירנדיקער פראדוצירער פון פראפן. אויך פראדוצירט ער קופער, צין, טונגסטן און אוראניום.
פארטוגאל האט א שטארקע טראדיציע אינעם פישעריי סעקטאר און איז פון די לענדער מיטן גרעסטן פארניץ פון פיש פאר א מענטש.
טוריזם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארטוגאל איז פון די צוואנציק מערס באזוכטע לענדער אין דער וועלט, מיט א דורכשניט פון 13 מיליאן אויסלענדישע טוריסטן א יאר. די הויפט טוריסט-צילן זענען, ליסבאן, אלגארוו, מאדירא און פארטא.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארטוגאל האט א נאציאנאלע באן-סיסטעם וואס ציט זיך דורכן גאנצן לאנד און אויך אין שפאניע אריין.
קאנטינענטאלישער פארטוגאל האט פיר אינטערנאציאנאלע פליפארטן לעבן די שטעט ליסבאן, פארטא, פארא און בעזשא.
ענערגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארטוגאל האט היבשע רעסורסן פון ווינט און טייך קראפט, וואס זענען די צוויי מערסט קאסטן-עפעקטיווע באנייבאר קוואלן. אין 2008 האט פארטוגאל פראדוצירט 43% פון זיין באניץ פון עלעקריע.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויטן צענזוס פון 2011 האט פארטוגאל געהאט א באפעלקערונג פון 10,562,178 (פון זיי 48% זכרים און 52% נקיבות). נאכדעם וואס פארטוגאל האט פארטריבן די מורן און די יידן איז דאס לאנד געבליבן מיט איין רעליגיע (קאטאליציזם) און איין שפראך (פארטוגעזיש). טראצדעם זענען געבליבן טייל יידן אין פארטוגאל על תנאי פון זיך שמד'ן און עטלעכע האבן ווייטער געהיטן יידישקייט אויף א געהיימען אופן, למשל די יידן פון בעלמאנטע, וואס פירן זיך היינט אפנטלעך יידיש. די פארטוגעזער זענען אן איבערישע עטנישע גרופע.
יידן אין פארטוגאל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע ידיעות וועגן יידן אין פארטוגאל זענען פונעם 12טן יארהונטדערט ווען שוין דעמאלסט האבן די שטעט ליסבאן, בעזשא און סאנטארע געהאט יידישע פערטלן. אין 1492, בשעת דעם גירוש פון די יידן פון שפאניע, האט מען דערלויבט 150,000 יידן פון שפאניע זיך צו באזעצן אין פארטוגאל נאכן צאלן א היבשן אפצאל צו דער רעגירונג. אין 1521 האט אנגעהויבן פועל'ן אין פארטוגאל די פארטוגעזישע אינקוויזיציע. אפיציעל זענען נישט געבליבן נאכהער קיין יידן אין פארטוגאל, אבער א סך האבן געלעבט ווי אנוסים און האבן געהיטן יידישקייט געהיימלעך. א סך פון די האנוסים אין פארטוגאל האבן עמיגרירט קיין מאראקא, סאלאניקי, אמסטערדאם, בראזיל און אין דער אטאמאנישער אימפעריע, וואו זיי האבן געלעבט אפנטלעך ווי יידן.
צוויישן די פארטוגעזישע אנוסים ווערן גערעכנט דער מאטעמאטיקער פעדרא נונעז און דער דאקטער גארסיע ד'ארטע.
אין ערשטן יארצענדלינג פונעם 21סטן יארהונדערט זענען געווען אין פארטוגאל 750 יידן, מערסטנס אין ליסבאן.
קולטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארטוגאל האט אנטוויקלט זיין אייגענע קולטור וואס איז אבער געווארן באאיינפלוסט דורך די פארשידענע ציוויליזאציעס וואס זענען אדורך דעם מיטלענדישן ים און דעם אייראפעאישן קאנטינענט.
צווישן די נייע קולטורעלע אנשטאלטן זענען דער בעלעם קולטורעלער צענטער אין ליסבאן און די סעראלוועס פונדאציע און קאסא דא מוסיקא אין פארטא.
פארטוגאל איז די היים פון פופצן אונעקסא וועלט ירושה ערטער, דער אכטער אין אייראפע און 17טער אין דער וועלט.
ארכיטעקטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער טראדיציאנעלער ארכיטעקטור האט דעם מאנועלין סטיל וואס שטאמט פון די ערשטע יארצענדלינגען פונעם 16טן יארהונדערט. א טיפישער ביישפיל פון דעם ארכיטעקטור איז דער בעלעם טורעם.
ליטעראטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארטוגעזישע ליטעראטור איז פון די ערשטע מערבדיקע ליטעראטורן. איינער פון די ערשטע דראמאטורגן איז געווען זשיל וויסענטי (1465-153). דער דיכטער לואיז וואז די קאמויס (1524-1580) האט געשריבן די עפישע פאעסיע Os Lusíadas (די לוסיאדן). זשאזע סאראמאגא האט באקומען דעם נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1998.
ספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פוטבאל איז דער פאפולערסטער ספארט אין פארטוגאל.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481
- ↑ ערשטע גלאבאלע אימפעריע. Guinnessworldrecords.com. דערגרייכט דעם 18טן אפריל 2014.
- ↑ וואס איז געווען די פארטוגעזישע אימפעריע?. Empires.findthedata.org. דערגרייכט דעם 18טן אפריל 2014.


text:
פליקער האט געשריבן:איך גיי יעדען פרייטיג ארויף אויף לדעת.אינפא, איך פרינט ארויס כל מיני אידישע זאכן פאר חינם
הערליכע מעשות מיט שיינע ליינעכץ, מיינע קינדער האבן וואס צי טיען א גאנצן וואך
יין שרף האט געשריבן:פליקער האט געשריבן:איך גיי יעדען פרייטיג ארויף אויף לדעת.אינפא, איך פרינט ארויס כל מיני אידישע זאכן פאר חינם
הערליכע מעשות מיט שיינע ליינעכץ, מיינע קינדער האבן וואס צי טיען א גאנצן וואך
לייב פאללאק האט געשריבן:זיי שרייבן "היסטאריע פאר קינדער! קיינמאל פריער נישט געווען"
וואס דאס איז נישט אינגאנצן ריכטיג ווארום דער "יפה בעתו" איז אויך געווען מיוחד פאר קינדער, הגם פאר מער עלטערע
נולד מאוחר האט געשריבן:אויב וועלן זיי האבן אפאר קאמיקס איבער סעיפטי פאר קונדער, בפרט ווי אזוי זוך היטן פון עלטערע, וואלט דאס געווען א שטארקע אויפטי. אז נישט איז די מאמענטס קינדער אפטיילונג זייער גוט ווער דארף נאך איינס?
באניצער וואס לייענען דעם פארום: Google [Bot] און איין גאסט


text:
טראנסזשענדער
טראנסזשענדער איז די אויפירונג פון מענטשן קעגן זייער טבע פון זשענדער ווא זיי פירן א טראנס און טוישן די נארמעס פון געזעלשאפט לגבי זייער זשענדער אידענטיטעט ווי למשל מענער וואס גייען מיט רינגלעך פירן זיך אנדערשט ווי די סדר אין זייער געזעלשאפט אז בלויז פרויען גייען מיט רינגלעך, אבער דאס האט נישט מיט דוקא די קליידער דאס קען זיך אויסטייטשן מיטן התנהגות.
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא כלליתדיגער איסור פון לא תלבש.
אויך טאר א פרוי נישט לערנען תורה אין די פרומע קרייזן.
אביגיל שטיין איז די ערשטע עפענטליכע טרענסזשענדר פון א חסידישע קהילה.


text:
זאגרעב
זאַגרעב איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון קראאטיע. אין 2008 איז זיין באפעלקערונג געווען 804,200.
בשעת דעם צווייטן וועלט קריג איז זאגרעב (און די גארע קראאטיע) געווען אין יוגאסלאוויע. מען האט אנגעהויבן צו דעפארטירן פון דארטן שוין אין 1940, און אסאך אידן זענען אנטלאפן פון דארטן קיין אונגארן וואו זיי האבן פרובירט אויפצושטורעמען די מאסן אז מען זאל בשום אופן נישט אריינגיין אין די טראנספארט באנען, אבער קיין צו גרויסן טומל האבן זיי נישט געקענט מאכן זייענדיג אומלעגאל אין א פרעמד לאנד אויס מורא אז מען זאל זיי נישט דעפארטירן, ווי אויך האט זיי קיינער נישט געוואלט גלייבן ביז עס איז נעבעך אנגעקומען דער טאג שושן פורים ה'תש"ד וואס דעמאלטס איז שוין ליידער געווען צו שפעט עפעס צו טון.


text:
אַבאָנירן צו אונדזער פּאָטער נוזלעטער און זיין דער ערשטער צו וויסן וועגן די לעצט, און אָפֿט לימיטעד, פּראָם אַרומפאָרן Offers און דילז.
אַבאָנעמענט איז ענטירליי פּאָטער פון אָפּצאָל, אייער בליצפּאָסט וועט ניט זיין שערד מיט ווער עס יז אַנדערש און איר מייַ אַנסאַבסקרייב זיך ביי קיין צייַט וואָס איר ווילט.
צו פאַרבינדן אונדזער פּאָטער מיילינג רשימה נאָר אַרייַן אייער בליצפּאָסט אַדרעס ונטער און גיט די פאָרלייגן קנעפּל.
ביטע טאָןאזוי אַז מיר וויסן איר זענט אַ פאַקטיש מענטש און אַז עמעצער אַנדערש איז ניט טייפּינג אין אייער בליצפּאָסט אַדרעס אָן דיין דערלויבעניש אַן email אַסקינג איר צו באַשטעטיקן אייער אַבאָנעמענט וועט זיין געשיקט צו איר פריערדיק צו דיין ריסיווינג קיין נוזלעטערז.


text:
ישראל מיליטערישע אינדוסטריעס
ישראל מיליטערישע אינדוסטריעס (העברעיִש: התעשייה הצבאית), באקאנט קורץ אין ישראל ווי תעש (אמאל תע"ש) איז דער הויפּט פאַבריקאַנט פון געווער און שיסוואַרג פֿאַר לאנד קראפטן אין ישראל, און זיי שאפן אויך פלי געווער. די מיליטערישע אינדוסטריעס איז אַ רעגירונגס פירמע און באשטייט פון עטלעכע פאבריקן, יעדער מיט זייַן אייגענעם ספּעציאַליטעט.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אתר התעשייה הצבאית
- הפרטת תעש, באתר של רשות החברות הממשלתיות
- הייצוא הביטחוני של ישראל ל-2009 יגיע לכ-6.75 מיליארד דולר, גלובס, 14/01/2010


text:
לאניאדא שפיטאל
דאס לאַניאַדאָ שפיטאל איז א שפיטאל אין קריית צאנז, נתניה, ישראל געגרינדעט אין תשל"ה דורך דעם קלויזנבערגער רבי. ווען דער רבי איז געווען אין אוישוויץ קאצעט איז ער געוואונדעט געווארן. ער האט פארשטאנען אז טאמער ער גייט דארטן אין שפיטאל איז דער מעגלעכקייט ארויסצוקומען לעבעדיגערהייט גאר קליין. אויפן ארט האט ער באשלאסן אז אויב ער ווערט געראטעוועט פון יענעם גיהנם וועט ער אויפבויען א שפיטאל וואו א ייד דארף נישט מורא האבן צו גיין דארט צו זוכן א רפואה. ער האט דערציילט די מעשה ביים עפענען פונעם לאניאדא שפיטאל.
אום ו' אדר א' ה'תשס"ח איז געבוירן דארט דאס 100,000סטע קינד.[1]
בילדער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ישיבה וועלט נייעס (אויף ענגליש)


text:
ראדיוס
אין געאמעטריע, איז דער ראַדיוס דער ליניע סעגמענט פונעם צענטער פון א קרייז מיט זיין ארומקרייז, אדער דער צענטער פון א קיילעך און זיין אייבערפלאך, און אויך די לענג פון דעם סעגמענט. די לענג פונעם ראדיוס איז העלפט פון דער לענג פונעם דיאמעטער.
אין געאמעטריע טוט מען דעפינירן א קרייז (ווי אויך א קיילעך) ווי דער געאמעטרישער ארט פון אלע פונקטן אין א פֿלאך (אדער א רוים) וואס זייער דיסטאנץ פון ע געוויסן פונקט {דער 'צענטר') איז גלייך צום ראדיוס. מ'קען פאראלגעמיינערן די דעפיניציע צו העכערע דימענסיעס.
דער ראדיוס און דער ארומקרייז פון א קרייז זענען פארבונגן דורכן פֿארמל .
א קרייז מיט ראדיוס האט אן ארומקרייז פון היקפו הוא , און א שטח פון .
א קיילעך מיט ראדיוס האט אן אייבערפלאך שטח פון און א פֿארנעם פון .
דאס ווארט 'ראדיוס' שטאמט פון לאטיין radius, די שפיצע פון א ראָד.


text:
רמת השרון
רמת השרון איז א שטאט אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, וואס ליגט צווישן תל אביב און הרצליה. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1923. צו צפון גרענעצט זי הרצליה און דעם קיבוץ גליל ים, צו דרום תל אביב, צו מזרח הוד השרון און צו דרום-מזרח פתח תקוה. אין 1948 האט רמת השרון באקומען דעם סטאטוס פון א לאקאלן ראט און אין 2002 איז ער געווארן א שטאט.
אין רמת השרון וווינען 38,000 מענטשן. רמת השרון איז איינע פון די רייכסטע און טייערסטע שטעט אין ישראל. אין דער שטאט געפינט זיך די מיליטערישע אינדוסטריע פון ישראל, דער נאציאנאלער טעניס פלאץ און דער גלילות הויפט קווארטיר פונעם אויסשפיר אפטיילונג פון צה"ל, און פונעם מוסד (אגענטור).
דער בירגערמייסטער איז אבירם גרובער, געוויילט אין 2016.


text:
אוניווערסיטעט פון לאנדאן
דער אוניווערסיטעט פון לאנדאן איז אן אוניווערסיטעט אין לאנדאן, פאראייניקטע קעניגרייך, וואס איז צוזאמענגעשטעלט פון 18 קאלעדזשן און 10 פארשונג אנשטאלטן.[1] ער איז דער צווייטער גרעסטער אוניווערסיטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך לויט דער צאל פון סטודענטן, מיט בערך 135,000 סטודענטן אויף די קאמפוסן און מער ווי 50,000 סטודענטן פון דערווייטנס. דער אוניווערסיטעט איז געווארן געגרינדערט מיט א קעניגלעכן טשארטער אין 1836, וואס האט צאמגעברענגט אין א פעדעראציע דעם לאנדאנער אוניווערסיטעט (היינט אוניווערסיטעט קאלעדזש לאנדאן) און קינגס קאלעדזש (היינט קינגס קאלעדזש לאנדאן).


text:
קליינע קישקע
די קליינע קישקע איז דער טייל פון די געדערעם וואס הייבט אן פון די מאגן און ציט זיך ביז צו דער גראבער קישקע, און איז דער הויפט טייל פון דער פארדייאונג סיסטעם. אין א מענטש וואס איז עלטער פון פינף יאר איז די קליינע קישקע פינף אדער זעקס מעטער. כאטש זי איז לענגער ווי די גראבער קישקע, הייסט זי די קליינע קישקע ווייל זי איז שמעלער.
אין דער קליינע קישקע ווערט דער נערשטאף פונעם עסן איינגעזאפט אינעם קערפער. אויך העלפט די קליינע קישקע אויסרייניקן קארבאן דיאקסייד פונעם בלוט און טוישן מיט זויערשטאף. דאס עסן בלייבט אין דער קליינע קישקע אומגעפער דריי שעה.


text:
שניאור קאטלער
הרב יוסף חיים שניאור קאטלער (ה'תרע"ח, 1918 - ג' תמוז ה'תשמ"ב, 1982) איז געווען ראש ישיבה אין לייקוואוד, ניו זשערסי פון תשכ"ב ביז תשמ"ב.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שניאור קאטלער איז געבוירן געווארן אין סלוצק, ליטע, אין תרע"ח, צו זיין פאטער הרב אהרן קאטלער און זיין מוטער חנה פערל, א טאכטער פון הרב איסר זלמן מעלצער, שטאטס רב און ראש ישיבה. זיין פאטער איז געווען א מגיד שיעור אין דער בישיבה.
ווען ער איז געווען אלט 23 איז ער געווארן א חתן אין קאוונע צו רישל, טאכטער פון הרב אריה מלכיאל פרידמאן. צוליב דער מלחמה וואס איז דעמאלסט אויסגעבראכן איז ער אנטלאפן פון ליטע קיין ארץ ישראל, צו לערנען אין דער חברונער ישיבה. ער איז געבליבן זיבן יאר אין ארץ ישראל. אין יענע יארן האט ער געלערנט מיט זיין זיידן, הרב איסר זלמן מעלצער, וואס איז געווען ראש ישיבה פון דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים, און מיטן בריסקער רב. זיין כלה רישל איז אנגעקומען אין שאנכיי. ווען די פליטים אין שאנכיי האבן באקומען וויזעס פאר די פאראייניגטע שטאטן, איז אויך רישל אנגעקומען דארט, וואו זיי האבן חתונה געהאט.
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי שניאור און זיין ווייב רישל (תרפ"ג - ב' אב תשע"ה)[1] האבן געהאט אכט קינדער:
- רבי אריה מלכיאל קאטלער, ראש ישיבה אין בית מדרש גבוה
- רבי אהרן קאטלער, מנהל פון בית מדרש גבוה
- רבי שרגא קאטלער, פון דער הנהלה פון בית מדרש גבוה
- רבי איסר זלמן קאטלער
- מרת שרה יהודית, ווייב פון רבי דוד שוסטאל, ראש ישיבה אין בית מדרש גבוה
- מרת בתשבע קרופעניע
- מרת אסתר רייך
- מרת ביילא הינדא ריבנער


text:
גוי
אַ גוי (שטאמט פון לשון קודש וואס מיינט "פאלק") איז איינער וואָס איז נישט אַ ייד. האפטמאל נוצט מען דער וואָרט גוי כדי צו אָפשיידן די ווערטע פונעם גוי לעומת דער איד.
דער איד כלפי דעם גוי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אידן בענטשן יעדן טאג די ברכה שלא עשני גוי צו געבן א לויב אז זיי זענען מחויב אין מצוות.
די טערמינען גוי אדער גוים ווערן אויך באנוצט אלץ שם הכולל אויף די שונאי ישראל און עובדי עבודה זרה, ווי צ.ב.ש. פסח ביי נאכט זאגט מען שפוך חמתך על הגוים.
היסטאריש, צוליב די פילע גלות יארן, האבן אידן זיך אנגעליטן פיל צרות פון די נישט-אידישע באפעלקערונג צווישן וועלכע זיי האבן געוואוינט. דאס האט צוגעפירט אז דער אידישן פסיכיק האט אפטמאל נישט געהאט פיל צוטרוי צו א גוי, און אפילו טיילמאל געברענגט העסליכע געפילן פון אידן אויף גוים צוריק.
חסידי אומות העולם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – חסידי אומות העולם
לויט די תורה קען א גוי אויך פארדינען זיין חלק אין עולם הבא אויב ער איז א בן נח דורך איינהאלטן די זיבן מצוות בני נח. די זיבן מצוות זענען:
- נישט דינען עבודה זרה
- נישט שעלטן ג-ט, אדער נעמען ג-ט'ס נאמען אויף א פאלשע שבועה
- נישט עובר זיין אויף עריות
- נישט גנב'נען
- נישט הרג'ענען
- נישט עסן קיין אבר מן החי
- שטעלן געריכטן אויף צו איינפירן צדק און משפט צווישן דאס מענטשהייט
עס ווערט אנגענומען אז היינט זענען די גוים מערסטנס אפגעהיטן אין די זיבן מצוות און אין אלגעמיין פירן זיי זיך מאראליש, וואס דערפאר הייסן זיי לויטן רמב"ם "חכמי אומות העולם" (זעט מער בני נח).
געהאלפן אין דעם שואה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען געווען טויזנטער גוים אין די יארן פון דער צווייטע וועלט קריג וואס האבן באהאלטן אידן און זיי געראטעוועט פון טויט איינשטעלנדיג דערביי זייער אייגן לעבן. דער ישראל'ישער ארגאניזציע "יד ושם" האט אן עקסטערן אפטיילונג פאר די "חסידי אומות העולם" צו געבן אן אפדענק און אנערקענונג פאר די מענטשן.


text:
סלאווישע שפראכן
די סלאווישע שפראכן זענען א גרופע פון נאנט פארבינדענע שפראכן פון די סלאווישע פעלקער און אן אונטער-גרופע פון די אינדא-אייראפעישע שפראכן וואס מ'רעדט אין רוב פון מזרח אייראפע, אין די באלקאנען, אין טייל פון צענטראל אייראפע און אין צפון אזיע.
צווייגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סלאווישע שפראכן ווערן צעטיילט אויף דריי עיקר צווייגן:
- אסט-סלאוויש, וואס איז כולל רוסיש, אוקראיניש, בעלארוסיש, רוסיניש.
- וועסט-סלאוויש, וואס צווייגט זיך אפ ווייטער אלס:
- טשעכיש און סלאוואקיש,
- אויבער סארביש און אונטער סארביש (מינאריטעט שפראכן אין דייטשלאנד),
- לעכישע שפראכן: פויליש, פאמעראניש/קאשוביש, שלעזיש און פאלאביש (א טויטע שפראך),
- כנעניש (א טויטע שפראך).
- דרום-סלאוויש, וואס צווייגט זיך אפ ווייטער אלס:
אחוץ דעם דרייפאכיגן שפאלט איז אויך פאראן דיאלעקטן פון יעדער שפראך.
כאטש די סלאווישע שפראכן האבן זיך געשפאלטן פון איין קדמונישער שפראך אסאך שפעטער פון אלע אנדערע אייראפעישע שפראכן, די חילוקים צווישן זיי איז גענוג גרויס אז עס קען זיין שווער פאר א רעדער פון איין סלאווישע שפראך צו פארשטיין א צווייטן. אין סלאוועניש אפילו די דיאלעקטן זענען גאר אנדערש איינס פון אנדערן.


text:
קינד
א קינד (בלשון רבים: קינדער) איז א יונגער מענטש. מען רופט אזוי עמיצן וואס איז נאכנישט דערוואקסן און יונג אין יארן. אבער אפילו עמיצער וואס איז קליין-געבליבן מיטן שכל קען מען רופן: "געבליבן א קינד".
קינד איז אויך דאס וואס ערפילט און דערגענצט דאס באדייט פון עלטערן. אן א קינד קען מען נישט ווערן קיין עלטערן; אויך דערוואקסענע מענטשן בלייבן אייביג קינדער פון זייערע עלטערן. לדוגמא "שלמה, 46 יאר אלט, איז א קינד פון דוד, 76 יאר אלט".
א קינד, איידער ער הייבט אן צו גיין אין שולע, שפילט אין דער היים אדער מיט אנדערע קינדער מיט שפילכלעך. אויך יונגע קינדער ווען זיי קומען אהיים פון דער שולע שפילן זיי מיט שפילכלעך.
תורה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- געבוירן זיי, פון פרו ורבו. אידן נאכן חורבן אייראפע האבן מער קינדער ווי נאטור ערלויבט צו נעמען נקמה אין היטלער וואס האט געוואלט פארטיליגען אידן.
- זיי מחנך זיין, פון והגדת לבנך


text:
ישראל פון רוזשין
רבי ישראל פרידמאן זצ"ל (ג' תשרי ה'תקנ"ז - ג' חשוון ה'תרי"א) פון רוזשין, באקאנט אלס דער הייליגער רוזשינער.
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי ישראל איז געבוירן אין דעם קליינעם אוקראינישן שטעטל פראהבישט [1], לעבן קיעוו, ג' תשרי ה'תקנ"ז, צו זיין פאטער הרב שלום שכנא פון פראהבישט, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד, און צו זיין מוטער מרת חוה א טאכטער פון הרב אברהם פון קראסטשאוו, אן איידעם פון הרב מנחם נחום טווערסקי, פון טשערנאבל.
זיין געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין עלטער פון זעקס יאר י"ד תשרי ה'תקכ"ט, איז רבי ישראל געווארן א יתום פון זיין פאטער, און ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין עלצטן ברודער רבי אברהם פון פראהבישט.
אין יאר ה'תקע"ג אין עלטער פון זעכצען יאר, נאך דער פטירה פון זיין ברודער, האט מען אויפגענומען רבי ישראל אלס ממלא מקום. ער האט אנגעהויבן פראווען זיין רביסטעווע אין פראהבישט, נאכהער אין סקווירא שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין רוזשין. דארט האט ער אנגעהויבן צופירן זיין רבישן הויף, מיט א וועג פון פראכט און שיינקייט, מיט קעניגלעכע און אדעלע אויפפירונגען, פון דרויסן באפוצט פון גאלד און זילבער, גאלדענע בעקישע קנעפ פארפאסט מיט דיאמאנט, רײַטוועגנס געשפאנט מיט פיר ווייסע אויסשטאפירטע פערד, און פון אינווייניג א צעבראכן הארץ מיט אן אויסגעפײַניגטן קערפער, וועלכער האט נישט הנאה געהאט פון דער וועלט מיטאמאל ווי א דינער פאדים.
אין יאר ה'תקצ"ח איז רבי ישראל אנטקלאגן גיװארן װי א אױפריהרער קעגן דעם צאר, און איז ארעסטיטרט גיװארן אין קיעװ און שפעטער אין קאַמענעץ-פּאָדאָלסקי ער איז געפייניגט געווארן אין געפענגעניש קערפערליך און גייסטיש נאנט צו צוויי יאר, ביז זיין באפרייאונג ט"ו אדר א' ה'ת"ר. אין יאר ה'ת"ר נאך זיין באפרייאונג איז אים געלונגען צו אנטלױפן פון רוסלאנד קיין עסטרייך. פֿריער האט ער זיך באזעצט אין קישינעוו, דערנאך אין יאס און צום סוף האט ער זיך אַריבערגיצױגן קיין סאדיגורא.
רבי ישראל, אדער ווי מען רופֿט עם „דער הייליגער רוזשינער", האט גיהאט זעקס זין, יעדער פון זיי האט גיגרונדעט א חסידישן הויף. פון זיי זענען ארויסגעקומען די חסיד'ישע הויפֿן סאדיגורא, טשארטקאוו, הוסיאטין, באיאן, באהוש, שטעפאנעשט, און פון זיין איידעם דעם וואסלויער הויף.
הסתלקות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי ישראל איז נפאר געווארן ג' חשוון ה'תרי"א, און ער ליגט אין סאדיגורא.
פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין עלטער פון דרייצן יאר האט רבי ישראל געהייראט אין באטושאן, ראמעניע מרת שרה א טאכטער פון הרב משה הלוי אפרתי פון בארדיטשוב. זייערע קינדער:
- הרב שלום יוסף פרידמאן (ה'תקע"ג - י"א אלול ה'תרי"א), פון סאדיגורא.
- מרת חיה מלכה, בזיווג ראשון די ווייב פון הרב מנחם מנדל העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל פון זשינקאוו. בזיווג שני די ווייב פון הרב יצחק טווערסקי (ה'תקע"ב - י"ז ניסן ה'תרמ"ה), פון סקווירא (ר' איציקל סקווערער). זי האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
- מרת גיטל טויבא, די ווייב פון הרב יוסף מאנזאהן ( - י"ח שבט).
- הרב מנחם נחום פרידמאן (ה'תקפ"ג - י"ד כסלו ה'תרכ"ט), פון שטעפאנעשט.
- מרת מרים מאניא, די ווייב פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ.
- הרב דוד משה פרידמאן (שבועות ז' סיון ה'תקפ"ח - הושענא רבה ה'תרס"ד), פון טשארטקאוו
- מרת לאה ( - י"ד שבט ה'תרמ"ב) די ווייב פון הרב דוד היילפרין (ה'תקפ"א - י"ח שבט ה'תרנ"ד) פון בארדיטשוב.
בזיווג שני האט רבי ישראל חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' דוד לייב לייבנער פון דוקלא, די אלמנה פון רבי צבי הירש פון רימאנאוו.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- רוזשין (הויף)
- די גאלדענע דינאסטיע, דורך הר"ר ישראל פֿרידמאן פון מאנטשעסטער The Golden Dynasty By Rabbi Yisroel Friedman
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר
- נר ישראל בערכו (32)
- ↑ נר ישראל


text:
מאסן פארניכטונג וואפן
מאסן פארניכטונג וואפן, איז פארעכנט אלס אומקאנווענציאנעלע וואפן, ווי כעמיש, ביאלאגיש, אטאמיש און נוקלעאר.
כעמישע וואפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כעמישע וואפן ווערן צאם געשטעלט אין לאבארטאריעס, דורך ראדיאאקטיווע באשטאנדטיילן, וואס איז גרינג צו מאכן און האבן. איר אפעקט איז צוויי, אדער הרגט עס אפ דעם נערווען סיסטעם, אדער בריט עס אפ, פון ביידע שטארבט מען, אפילו בלויז פון א קליינע בארירונג מיט די קערפער. מערערע לענדער האבן כעמישע וואפן, און טעראר גרופעס, האבן אין די פארגאנגענע פאר יאר, פרובירט צו לייגן א האנט, אויף אזעלכע וואפן.
ביאלאגישע וואפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביאלאגישע וואפן ווערן געמאכט דורך פלאנצונגען, חיות, באקטעריעס, ווי ארויסנעמען די סם אדער קרענק, און עס טראנספארמירן אין א וואפן, וואס קען אנברענגן א טאטאלע חורבן, די פאראייניגטע שטאטן, דערקלערט אז זי האט זיך קיינמאל נישט באנוצט מיט די סארט וואפן.
יאדערישע וואפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז שוין א טייערע פראצעדור צונויף צושטעלן, און קאסט א מאיאנטעק מיט געלט, אויף א פראגראם מיט וויסנשאפטלער, די סארט וואפן איז א רעאקציע פון שפאלטן אדער אויפלאזן, פון געוויסע רויע מאטריאלן, און ווען עס פאסירט קומט דער אויפרייס, וואס איז גאר שטארק, נאך מער פון כעמישע אדער ביאלאגישע וואפן.
צוויי מאל אין די היסטאריע, זענען יאדערישע וואפן באנוצט געווארן, ביידע מאל ביי די צווייטע וועלט מלחמה, אין יאפאן, און ביידע מאל געשאסן געווארן דורך די פאראייניגטע שטאטן, ערשטע מאל אויף היראשימע, 6טע אוגוסט 1945. דריי טעג שפעטער, האט אמעריקע געשאסן א צווייטע, אויף נאגאסאקי.
אנדערע לענדער וואס האבן געמאכט פרווונגען, ענגלאנד, פראנקרייך, סאוועטן פארבאנד,אינדיע, כינע, צפון קארעע, פאקיסטאן. ישראל האט לויט געוויסע, א פראגראם פאר יאדערישע וואפן.


text:
צאנז-קלויזענבורג (הויף)
דער ארטיקל דא באשרייבט דאס צאנז-קלויזענבורג'ער חסידות וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה. פאר אינפארמאציע אויף דעם ארגינעלן צאנזער חסידות וואס איז געגרינדעט געווארן דורך הרה"ק ר' חיים האלבערשטאם זיע"א זעט צאנז (הויף)
קלויזענבורג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קלויזענבורג איז דער נאמען פון א חסידישן הויף וואס איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה (א זון פונעם רודניקער רב, הרב צבי הירש האלבערשטאם, וואס איז געווען א זון פון גארליצער רב אן אייניקל פון דברי חיים פון צאנז) וואס האט ממשיך געווען אין דעם וועג פון זיין הייליגן זיידן דעם דברי חיים און זיין זייזען דער יטב לב פון סיגעט.
דער קלויזענבורגער רבי פון קרית צאנז ר' יקותיאל יהודה וואס איז געווען רב פון קהילת הספרדים אין דער שטאט קלויזנבורג, רומעניע, פאר'ן צוויטן וועלט קריג, האט אויפגעבויט יודישקייט און חסידות נאכן קריג און האט גערופן זיינע מוסדות און זיינע שטעטלעך אין ארץ ישראל מיטן נאמען קרית צאנז אויפן נאמען פון זיין זיידן דער צאנזער רב דער דברי חיים זי"ע.
די וואוילטעטיגקייטן פונם רבי'ן זענען נישט נאר געווען פאר זיינע חסידים נאר פאר גאנץ כלל ישראל, ווי ס'איז באוואוסט האט ער אויפגעשטעלט מפעל הש"ס און דעם לאניאדא שפיטאל אין קרית צאנז, נתניה.
דאס חסידות היינט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער פטירה פונעם רבי'ן ר' יקותיאל יהודה זענען אויפגענומען געווארן אויף זיין פלאץ:
- זיין עלטערער זון ר' צבי אלימלך האלבערשטאם שליט"א אדמו"ר פון צאנז קלוינבורג אין קרית צאנז, נתניה, ארץ ישראל.
- זיין צווייטער זון ר' שמואל דוד האלבערשטאם שליט"א אדמו"ר פון צאנז קלויזנבורג אין בארא פארק, ברוקלין, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן.
- זיין איידעם ר' שלמה גאלדמאן שליט"א אדמו"ר פון זוועהיל אין יוניאן סיטי, ניו דזשערסי, פאראייניגטע שטאטן.
- זיין איידעם ר' דוב ווייס שליט"א רב פון קרית צאנז אין ירושלים, ארץ ישראל
צאנז קלויזענבורג ווערט גערעכנט היינט אלס איינע פון די גרויסע חסידות'ן איבער דער גארער וועלט, עס האט בתי מדרשות און מוסדות אין:
- ארץ ישראל: ירושלים, בני ברק, צפת, פתח תקוה, חיפה, אלעד, ביתר, מודיעין עילית, בית שמש, טבריה.
- אייראפע: לאנדאן, אנטווערפן, מאנטשעסטער.
- אמעריקע: בארא פארק, וויליאמסבורג, מאנסי, יוניאן סיטי, לייקוואד.


text:
וואס איז טינניטוס און וואָס הילף איז פאַראַנען?
February 24, 2015 דורך Emma
פילעד אונטער פעאַטורעד, טינניטוס, טינניטוס רעמאַדיז
Tinnitus comes from the Latin word for ‘ringing’. עס איז אַן אָדיטאָרי צושטאַנד ווערביי די סופפערער הערט נויזיז אַזאַ ווי רינגינג, בוזזינג, כוויסלינג אָדער אַפֿילו מוזיק וואָס טוט ניט קומען פון אַ פונדרויסנדיק מקור. די ראַש קענען זייַן קעסיידערדיק אָדער ינטערמיטאַנט, עס קענען אויך טוישן אין גראַד און באַנד. זען רעקאָגניסינג די וואונדער און סימפּטאָמס פון טינניטוס
מילד טינניטוס משפּיע וועגן 1 in 10 מענטשן אין די וק בייַ עטלעכע פונט אין זייער לעבן (נהס איןאָיסעס) אָבער פֿאַר עטלעכע מענטשן, בעערעך 1 in 200, די טינניטוס איז אַזוי שטרענג אַז עס האט אַ ריזיק פּראַל אויף יעדער טאָג פאַנגקשאַנינג (בריטיש טינניטוס אַסאָציאַציע). עס קענען ווירקן אַרבעט, געזעלשאַפטלעך לעבן און אַפֿילו באציונגען מיט אנדערע מענטשן. זען לעבעדיק מיט די יפעקס פון טינניטוס.
טינניטוס איז ניט אַ קרענק אין זיך, אָבער אלא עס איז אַ סימפּטאָם געפֿירט ווי אַ קאַנסאַקוואַנס פון אויער שעדיקן אַזאַ ווי דורך ויסשטעלן צו הויך ראַש, אָדער אַ אויער ינפעקציע פֿאַר בייַשפּיל. עס זענען סך סיבות סייטאַד פֿאַר די אָנסעט פון טינניטוס. עס איז וויכטיק צו ונטערזוכן די מעגלעך ז, ווי כאָטש ניט קוראַבלע זיך, די סימפּטאָמס קענען זייַן אַליוויייטיד דורך רימוווינג די אַנדערלייינג גרונט פון טינניטוס. זען שכל די סיבות פון טינניטוס.
טינניטוס איז אַ פערלי פּראָסט פּראָבלעם אַפעקטינג קינדער, אַדאַלץ און דער הויפּט עלטערע מענטשן. רובֿ מענטשן דערפאַרונג אַ קורץ צייַט פון רינגינג אָדער עטלעכע אנדערע געזונט אין זייער אויערן בייַ עטלעכע פונט אין זייער לעבן, אָבער בכלל דעם איז אַ צייַטווייַליק פּאַסירונג. אין פאַקט אין אַן עקספּערימענט געפירט אויס אין דער פרי 1950 ס אויף טינניטוס געפונען עטלעכע טשיקאַווע רעזולטאַטן. די עקספּערימענט ינוואַלווד 80 מענטשן מיט נאָרמאַל געהער. נאָך זייַענדיק געשטעלט אין אַ סאָונדפּראָאָפעד צימער פֿאַר פינף מינוט, די מערהייַט פון ריספּאַנדאַנץ געמאלדן געהער טינניטוס טיפּ סאָונדס, כאָטש גאָרניט האט ביז אַהער קאַמפּליינד פון קיין סימפּטאָמס (דעפנאַס פאָרשונג).
צו באַשטימען אויב איר אָדער עמעצער נאָענט צו איר סאַפערז פון טינניטוס, עס איז וויכטיק צו זען איר גפּ צו באַקומען אַ געהעריק דיאַגנאָסיס. זען דייאַגנאָוסינג די סיבות פון טינניטוס.
עס זענען אַ נומער פון פאַרשידענע טעקניקס צו העלפן מענטשן מיט טינניטוס קאָפּע מיט די סימפּטאָמס. דאַסיידינג וואָס באַהאַנדלונג צו אַדאַפּט איז אַ יחיד ייבערהאַנט ווי פאַרשידענע סאַלושאַנז אַרבעט בעסער אויף פאַרשידענע מענטשן. עס איז רעקאַמענדיד אויב איר לייַדן פון טינניטוס, אַז איר ויספאָרשן אַ קייט פון אָפּציעס צו זען וואָס סוץ איר דער בעסטער צו מאַכן דיין סימפּטאָמס מער מאַנידזשאַבאַל. זען פאַרשידענע טריטמאַנץ פֿאַר טינניטוס.
דאנק איר פֿאַר לייענען דעם אַרטיקל, דעם וועבזייַטל שטיצט אַ פּראָדוקט גערופן טינניטוס מיראַקלע וואָס האט ווייַטער גרויס אינפֿאָרמאַציע וועגן העלפן פֿאַר טינניטוס און צו געפינען אויס מער דריקט דאָ: טינניטוס מיראַקלע


text:
יצחק לייבוש פרץ
יצחק-לייבוש פּרץ אָדער י. ל. פּרץ (18טן מײַ 1852 - דריטן מײַ 1915) איז א דערצײלער, מחבר, און שרײַבער אין דער ייִדישער שפּראַך. ער איז געבאָרן געװאָרן אין דעם שטעטל זאַמאָשטש, און איז געשטאָרבען אין װאַרשע, בײדע אין פױלן.
צװישן זײַנע באַקאַנסטע דערציילונגען זײַנען "אױב נישט נאָך העכער" און "דער אוצר", װעגן חסידים אין שטעטלעך אין פּױלן פֿאַר דער צװײטער װעלט מלחמה, און זײַן דיכטונג "מאָניש", אײנע פֿון זײַנע ערשטע אױס אינעם יאָר 1888 אין שלום-עליכמס "פֿאָלקסביבליִאָטעק".
ער האָט באַקומען טראַדיציאָנעלע חינוך פון חדר און ישיבה, אָבער ער אַנטדעקט די "בילדונג" און די וויסנשאַפֿט ווען ער האָט געלייענט און זיך געלערנט אין אויטאדידקטישן מעטאָד.
ער האָט זיך געלערנט עטלעכע שפראכן.
צו אכצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט זיין ווייב שרה, אבער אין 1876 האט ער זי געגט. דערנאך האט ער שטודירט געזעץ און געווארן אן אדוואקאט אין זאמאשטש. אין 1878 האט ער חתונה געהאט א זיווג שני מיט נחמה (העלענע) רינגלבלום.
אין 1908, איז ער געווען פון די גרעסטע פערזענליכקייטן, וואס האבן זיך באטייליקט ביי די טשערנאוויצער קאנפערענץ.
פרץ האט געהאלפן אנדערע יידיש-שפראך שרייבער צו פארעפנטלעכן זייער ווערק, ווי למשל דער נסתר און ל. שפירא.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- Stevens, Payson R.; Levine, Charles M.; and Steinmetz, Sol , די ביישטייערונגן פון י.ל. פרץ צום אידישן ליטעראטור.


text:
1919
1919 איז דאס 19טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1919 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן יאנואר - אויפגעשטעלט דער אירישער פארלאמענט - דער דויל
- 15טן פעברואר - 1,200 יידן דערמארדעט אין א פאגראם אין פראסקוראוו (היינט אוקראינע)
- 19טן פעברואר - פוילן נעמט איין ביאליסטאק פון די ליטווינער
- 28סטן יוני - אונטערגעשריבן דער ווערסיי אפמאך
- 6טן אויגוסט - די רומענישע ארמיי אינוואדירט אונגארן
- 10טן סעפטעמבער - עסטרייך שרייבט אונטער און אנערקענט די זעלבשטענדיגקייט פון פוילן, יוגאסלאוויע, אונגארן און טשעכאסלאוואקיי
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן פעברואר - אנדרעאס פאפאנדרעו, פרעמיער מיניסטער פון גריכנלאנד (געש' 1996)
- 7טן מיי - עווא פעראן, ווייב פון דעם פרעזידענט פון ארגענטינע (געש' 1952)
- 19טן יולי - עעדמונד הילארי, ניי זילאנדער בארג קלעטערער, דער ערשטער ארויף אויפן שפיץ פון עווערעסט מיט טענזינג נארגיי (געש' 2008)
- 20סטן יולי - סיר עדמונד הילארי, בארג קלעטערער, דער ערשטער ארויף אויף עווערעסט (געש' 2008)
- 31סטן יולי - פרימא לעווי, יידישער-איטאליענישער שרייבער און כעמיקער (נפטר 1987)
- 18טן אקטאבער - פיער עליאט טרודא, פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געש' 2000)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן מיי - אהרן אהרונסון, אגראנאם (געב' 1876)
- 3טן דעצעמבער - פיער אגוסט רענואר, מאלער (געב' 1841)


text:
בייַ טראַנספּאָש מיר שטאָלצירן זיך אין אונדזער הויך קאָודינג סטאַנדאַרדס, דעם מיטל אַז מיר האָבן ניט באַגז אין אונדזער סאָפטווער. יאָ, איר האָבן געהערט דעם רעכט, נול באַגז געפונען. אָבער – עס איז אַ קליין פּראָבלעם, אנדערע מענטשן זענען נישט ווי אונדז און זיי פאקטיש טאָן האָבן באַגז אין זייער קאָודז. אַזוי אויב איר אינסטאַלירן טראַנספּאָש און עפּעס איז ניט ארבעטן ריכטיק, עס איז מיסטאָמע אַ זשוק אין וואָרדפּרעסס, אָדער אַ זשוק אין די טעמע איר זענט איר ניצן, אָדער אַ קאָנפליקט מיט אנדערן פּלוגין, אָדער דזשקווערי געמאכט עטלעכע באַלאַגאַן, אָדער איר זענט נאָך ניצן Internet Explorer 2 אָדער דעם איז עפּעס שייַכות צו דיין מוטער, אָדער איר מוטער, אָדער איר באָבע, אָדער דער ערשטער צעל אַז איז אלץ באשאפן. עס איז קיינמאָל אונדז! קיינמאָל טאָמיד!
אויב עפּעס איז ניט ארבעטן און איר באַריכט עס צו אונדז, מיר מיד געפֿינען עמעצער אַנדערש צו באַשולדיקן, און א מאל, ווען אין גוט געמיט, מיר פאקטיש קאָד עפּעס צו ויסמייַדן די אנדערע מענטשן באַגז.
דעם מעלדונג איז איינער פון די ריליסיז, דער בלויז נייַ שטריך איז די פיייקייַט צו שטעלן באַמערקן שפּראַכן אין דער פאַרוואַלטונג צובינד (אויב עמעצער אַרייַנגעשיקט אין שפּאַניש בשעת פאקטיש בראַוזינג דיין פּלאַץ אין ענגליש אָדער וויצע פסוק) .
די מנוחה פון דעם מעלדונג איז:
- געבן לעבן מענטשלעך איבערזעצונגען באַקאַפּ דורך פעליקייַט
- רשימות פון שפּראַכן געניצט אין דזשאַוואַסקריפּט זענען פאַרפעסטיקט און מער ליינעוודיק
- ימפּראָוועד לאָודינג פֿאַר באַקענד דזשאַוואַסקריפּץ
- שטיצן די , סימבאָל אין פּאַרסינג (זייַן ניט אַ קאָמע, טאַקע!)
- רעינטראָדוסע קאָרס שטיצן אין אונדזער יידזשאַקס (קרייַז אָריגין אַדזשאַקס)
- פרובירט צו מאַכן זיכער לאַזילאָאַדער לאָודז אין די ריכטיק קאָנטעקסט
- פאַרריכטן חשבון פון פּעקל איבערזעצונג נומער צו ויסמייַדן איבערזעצונגען צו גרויס פֿאַר Google
- פאַרריכטן ווען צוויי דזשקוועריוי ווערסיעס זענען אַרייַנגערעכנט, דער הויפּט פֿאַר וואָרדפּרעסס 3.2.קס
- פאַרפעסטיקט ווידזשיט צו באַזייַטיקן [שפּראַך] וואָס איז וואָגן ווי שוין דורך פיליפוס טראַורינג
- פאַרריכטן צעבראכן זייטלעך פֿאַר ניצערס ניצן די ווידזשיט פֿונקציע גלייַך


text:
װיקיפּעדיע:פרעפערענצן
מיינע פרעפֿערענצן. דאס איז די פערזענלעכע פרעפערענצען אנשטעלונגען. איר וועט דאס טרעפן אויבן אויף דער לינקער זייט דארט קענט איר איינשטעלן די וויקיפעדיע שטעלונגען לויט אייער פערזענלעכע געשמאק. וואס איר וועט דאס בלויז זען ווען איר זענט איינגעשריבן מיט אייער באנוצער נאמען.
איר קענט דארט אנשטעלן אייערע שטעלונגען טעכניש:
- אינטערסאנטע שיינע זאכן פאר אייער אונטערשריפט
- נוצלעכע שטעלונגען וויאזוי איר זאלט זען די טעקסט און בלעטערער פון אייער קאמפיוטער סקרין ווען איר ליינט אדער רעדאקטירט וויקיפעדיע.
- נוצלעכע שטעלונגען פאר אייער רעדאקטירונג געצייג.
- נוצלעכע שטעלונגען פאר דעם לעצטע ענדערונגען בלאט, ווי למשל אויב איר ווילט נאר זעהן אייערע אייגענע ענדערונגען אדער איגנארירן איין באנוצערס ענדערונגן. א.א.וו.


text:
ניקאליי קאפערניק
ניקאליי קאפערניק (לאטיין: Nicolaus Copernicus, פויליש: Mikołaj Kopernik; 19טן פעברואר 1473 - 24סטן מיי 1543) איז געווען א פוילישער אסטראנאם, מאטעמאטיקער און עקאנאמיסט, וואס האט אנטוויקלט דעם העליאצענטרישן מאדעל (לויט וואס די פלאנעטן דרייען זיך ארום דער זון). אסטראנאמיע איז נישט געווען זיין הויפט ארבעט, נאר א האבי זיינער.
מיט זיין ארבעט אין אסטראנאמיע האט אנעהויבן א נייע תקופה אין וויסנשאפט.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאפערניק איז געבוירן געווארן אין טארן, קעניגלעכע פרייסן, וואס איז דעמאלסט געווען אינעם קעניגרייך פון פוילן, אין א דייטשער משפחה. ער האט קיינמאל נישט חתונה געהאט.
אין 1497 איז זיין פעטער געווארן ביסקופ פון ווארמיע. ער האט געשיקט קאפערניק אויף פארשידענע דיפלאמאטישע שליחותן.
די נאכפאלגער פון קאפערניק אין אסטראנאמיע זענען געווען טיכא בראהע און יאהאן קעפלער.