text:
וואלקן קראצער
א וואלקן קראצער ווערט אנגערופן א גאר הויכער בנין וואס מענטשן האבן געבויעט און עס קוקט אויס ווי עס כאפט זיך אן אין די וואלקענעס.
אין ניו יארק איז היינט פארבליבן דער עמפייער סטעיט בילדונג אלס העכסטער וואלקן קראצער, אויך די טווין טאוער'ס זענען געווען וואלקן קראצערס.
ביים סוף פון דעם 20סטן יארהונדערט האט זיך געמאכט אן אומאפיציעלער פארמעסט צו בויען דעם העכסטן וואלקן קראצער. מ'האט געבויט אסאך אין מזרח אזיע, אין כינע, יאפאן, מאלייזיע, דרום קארעע און טייוואן. אין אנהייב פון דעם 21סטן יארהונדערט האט מען אנגעהויבן בויען גאר הויכע סטרוקטורן אינעם מיטל מזרח.
דער העכסטער וואלקן קראצער אויף דער וועלט איז געווען דער טייפי 101, וואס געפינט זיך אין טייפי, טייוואן, מיט 101 שטאק, און איז הויך 509.2 מעטער (1670.60 פיס). זייט 2010 איז דער העכסטער וואלקן קראצער בורדזש כאליפא, מיט 163 שטאק און הויך 828 מעטער.


c: text/html

text:
מייקל עפלבוים
מייקל עפלבוים (געב' דעם 10טן פעברואר 1963) איז א קאנאדישער פאליטיקער און דער ערשטער יידישער בירגערמייסטער פון מאנטרעאל, קוויבעק, קאנאדע.מ'האט אים באשטימט אין דעם אמט דעם 16טן נאוועמבער 2012. ער איז דער ערשטער ענגליש רעדער צו ווערן בירגערמייסטער פון מאנטרעאל זייט 1912. ער איז שוין לאנג געווען א מיטגליד אין שטאטראט. פריער איז ער געווען א מעקלער פון אומבאוועגלעכע גוטער.
ער איז פריער געווען א מיטגליד אין דער מאנטרעאל פארבאנד פארטיי. ער האט רעזיגנירט פון דער פארטיי צו קאנדידירן פאר בירגערמייסטער ווי אן אומאפהענגיקער קאנדידאט.
ב אַפּפּלעבאַום איז ערעסטיד דורך די ופּאַק אויף יוני 17, 2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
נעלסאן מאנדעלע
נעלסאָן ראָליהלאַלאַ מאַנדעלא (18טן יולי 1918, תשעה באב ה'תרע"ח - 5טן דעצעמבער 2013, ב' טבת ה'תשע"ד) איז געווען א דרום אפריקענישער רעוואלוציענר און פאליטיקר, וואס האט געפירט די קאמפף קעגן אפארטהייד – די ראסיסטישע הערשאפט-סיסטעם אין זיין לאנד, וואס האט געגעבן די ווייסן שליטה אויף די גרויסע שווארצע מערהייט. נאך די ענדע פון אפארטהייד, איז ער געווען דער ערשטער שווארצער פרעזידענט פון דרום אפריקע, און האט געדינט אין דעם אמט פון תשנ"ד בין תשנ"ט. ער האט געווינען די נאבעל פריז פאר שלום אין תשנ"ג.


text:
פעברואר 2007
פעברואר 2007 האט אנגעהויבן דאנערשטיק.
אינהאַלט
- 1 געשעענישן
- 1.1 מיטוואך תשס"ז, פאברואר 28 2007
- 1.2 דינסטאג תשס"ז, 27סטן פעברואר 2007
- 1.3 מאנטאג 26סטן פעברואר 2007, תשס"ז
- 1.4 זונטאג, 25סטן פעברואר 2007, תשס"ז
- 1.5 שבת, 24סטן פעברואר 2007, תשס"ז
- 1.6 פרייטאג תשס"ז, פאברואר 23 2007
- 1.7 דאנערשטאג תשס"ז, פאברואר 22 2007
- 1.8 מיטוואך תשס"ז, פאברואר 21 2007
- 1.9 דינסטאג תשס"ז, 20סטן פעברואר 2007
- 1.10 מאנטיג תשס"ז, 19טן פעברואר 2007
- 1.11 זונטאג תשס"ז, פאברואר 18 2007
- 1.12 שבת, 17טן פעברואר 2007, תשס"ז
- 1.13 פרייטאג תשס"ז, פאברואר 16 2007
- 1.14 דאנערשטאג תשס"ז, פאברואר 15 2007
- 1.15 מיטוואך תשס"ז, פאברואר 14 2007
- 1.16 דינסטאג, דעם 13טן פעברואר 2007
- 1.17 מאנטיג תשס"ז, פאברואר 12 2007
- 1.18 זונטאג תשס"ז, פאברואר 11 2007
- 1.19 פרייטאג תשס"ז, פאברואר 09 2007
- 1.20 דאנערשטאג תשס"ז, פאברואר 08 2007
- 1.21 מיטוואך תשס"ז, פאברואר 07 2007
- 1.22 דינסטאג תשס"ז, פאברואר 06 2007
- 1.23 מאנטאג תשס"ז, 5טן פעברואר 2007
- 1.24 זונטאג תשס"ז, פאברואר 04 2007
- 1.25 פרייטאג תשס"ז, פאברואר 02 2007
- 1.26 דאנערשטאג תשס"ז, 1טן פעברואר 2007
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיטוואך תשס"ז, פאברואר 28 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פינאנציעלער וועלט שאקעלט זיך ווען שאנכיי סטאק מארקעט אין כינע פאלט. אנמאכענדיג זארג אז גלאבאלער עקאנאמיע ווערט שוואכער דערמיט שאפענדיג א גאלאפ פון פארקויפן סטאקס אויף וואל סטריט אלס פחד פון ווערדלאזע שעירס. דאו זשאונס פארמאכט זיך נעכטן מיט טראסק פון 416 פוינטס. די S&P טראסקעט מיט 50 פוינטס אדער 3.3 פערצענט. נעסדעק 96 פוינטס. נידעריגסטער איין-טאג טראסק זינט סעפטעמבער 2002. (ניו יארק טיימס)
- האג אינטערנאציאנאלער בית דין טרעפט אומשולדיג סערביע אין מאסן מארד אין באסניע אבער זיי ווערן באשולדיגט און דאס נישט צוריקהאלטן. (וויינעט)
- צענדליגע טויזענטע באטייליגען זיך אין גורע חתונה, צום ערשטען אייניקל פון רבי יעקב אלטר. נייע תקנות איינגעפירט צו איינצוימען קאסטען פון חתונה ביי חסידים, און דעם רביןס חתונה אלס עקזעמפל; בלויז אפאר הונדערט חשובע מענטש עסן סעודה, די איבעריגע חסידים זענען בלויז געווען ביים חופה. (הארץ)
- הויפט פון סנהדרין אונטער ארעסט פארן פסק אז זשאנדאר וואס האט פארטריבן אידן פון גוש קטיף איז א מסור. (זשעי. פאוסט)
- קענסעס: פרוי גערעיפט אין א שול דורך גויאישער רייניגער. (לאקאל מידיע)
- באוקא ראטאון פלארידע: קאמפיין פון טעגליכע פראטעסטען פון ארטיגע אידן קעגן הויז פון דאקטער וואס האלט צוריק גט פון זיין געוועזען ווייב פאר איבער צעהן יאר וואס מאכט איר אן עגונה. - ווידיאו. (הרהורים)
- דעמאקראטישער הויז ספיקער'קע, נענסי פעלאוסי, באשטימט אלס איר הויפט ראטגעבער, א לינקער ליבעראלער אקטיוויסט פון דזשארדזש סאראסס ארגענעזאציע. (פראנט פעידזש)
- טענעסי: דראמאטישער סצענע אין געריכט ווי עדות פארציילט וויאזוי טעקסי דרייווער פארט איבער זיין פאסאזשיר, שרייענדיג אז היטלער האט נישט פארענדיגט זיין זשאב אויסצורייניג]ען די וועלט פון אידן. (די טענעסיען)
- היסטאריע געבראכן: ארץ ישראל קרויןט דאס ערשטע מאל אן אראבער אלס איר פרעזידענט פאר איין וואך. א דרוז. (ניו יארק פאוסט)
- זארג אין אמעריקע מיט מאסן מגיפה פון בין'ען וואס באדראעט וואוקס פון אומצאליגע תבואה. (ניו יארק טיימס)
- יונג איזראעל און אגודת ישראל שיקן בריוו פון 2 ליטווישע גדולים, הרב אלישב און הרב שטיינעמאן צו פרעזידענט דזשארזש בוש, אז ער זאל באפרייען דעם אידישען שפיאן ר' יונתן פאלארד, נישט מן הדין נאר בלויז אלס חסד. (ען.אר.זשי.)
- וויליאמסבורג: גוים שיסן זיך מיט גאןס נאך ווערטער געפערט. (ניו יארק דעילי ניוז)
- בלאגספערע לעבט אויף מיט נייעם וויקי סטייל קאנסערוועפעדיע וואס א גרופע קאנסערוועטיווען אנטוישט פון בייעס אנקעגן רעליגיע, שטעלט איר ציל צו צענזוררירען די ליבעראלע נויגאונג פון וויקיפעדיע לגבי עוועלאשען און וועלט באשפונג דורך א גאט לויט די תורהס ערציילונג. (גארדיאן)
- מאנסי: 5 קאר עקסידענט אויף רוט 59 פארוואונדעט 2. (זשורנאל ניוז)
- מאנסי: רייען קארבן פארטרעט ר' גדליה אבערלענדער אין קארט צו מאכן זיין הויז פאר שטייער פריי אלס דאס אנערקענען פאר א שול. (זשורנאל ניוז)
- יאסי גרין ארבייט שוין 3 יאר אויף א אלבוים וואס וועט אנטהאלטן אלע שטערןס אין חסידישע מוזיק; מרדכי בן דוד; גד אלבז; אברהם פריד; און ליפא שמעלצער וואס יעדע איינער וועט זינגען איין ניגון פון זיינע בעסטע קאמפאזיציעס. (בחדרי חרדים)
- בד"ה: פון ירושלים קומט ביטער בשורה אויפן פטירה פון ר' יוסף בוקסבוים, דער גרינדער און פירער פון מכון ירושלים. (בחדרי חרדים)
- נייער געגענט פאר חרדים אין ירושלים געפלאנט, מיט 11 טויזענט פרישע דירות, טונעל ווערט געגראבן צו טראגן טראנספארט און טראפיק פון צענטער פון שטאט אונטער און אויסצוקראסן אראבישע געגענטער. (בחדרי חרדים)
- באבוב ריזן טענט ווערט געבויט אין פארקינג לאט פון ר' מרדכי דוד אונגערס חסידים. (כאפצעם)
- ר' מענדל האגער וועט פראווען כ"א אדר שבת יארצייט אין ליזענסק. (בחדרי חרדים)
- ברוקלין: דרוק פון אידישע איינוואונער צו טוישען נאמען פון גאס וואס הייסט נאך אנטיסעמיט. (ניו יארק פרעס)
- קרוין הייטס: אידישע פרוי געכאפט גנבענען ביי לחיים אין זשואיש טשילדרענס מוזיעם. קיינער וויל נישט פרעסן טשארטשעס צוליב הלכה אז מען טאר נישט מאסערן. - בילדער. (קרוין הייט אינפא)
דינסטאג תשס"ז, 27סטן פעברואר 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- טעראריסטן באמבארדירן טויער פון אמעריקעס אמבאסאדע אין אפגאניסטאן אינמיטן וויצע פרעזידענט דיק טשעיני וויזיט אינעווייניג. 18 טויט. (בלומבערג)
- פרומע פרויען לערנען זיך צוריק שלאגן מיט קאראטע. (וויינעט)
- מוזיק רעוויאו איבער נייעם אלבוים פון ר' שמואל בראזילס רגש סעריעס: ר' אביש בראדט זינגט די הויכע טענער, מיט זיין נשמה קול, כאר מיט ר' מענדי זשוראפי טראגן דעם טעיפ צו זיין מער סוקסעספול ווי אוהדס און שוועקיס לעצטיגע פראדוקטען, אלעס צוליב די שטילע און הארמאניע קול פון ר' שמואל בראזיל און זיין סטייל קאמפאזיציעס וואס מאכט דאס גרינג מיט צו זינגען און בלייבן סטאק אינעם מוח פון הערער. (זשואיש מוזיק)
- שיף קאפיטאן פון עקסאודאס, ווערט געכאפט מיטן דרייווען קאר פאר די לעצטע 18 יאר אן א לייסענס. (זשעי.טי.עי.)
- איבער 60 פראצענט פון קיבוצים אין ארץ ישראל האבן שוין געטוישט זייער ווירטשאפט פון סאציאליזם צו קאפיטאליזם. (באסטאן העראלד)
- פרומער חסידישער חב"דסקער אינגערמאן, לויער פון כפר חב"ד ווערט באשולדיגט און פארדייטוגען טעראר גרופע פון סוריע פאר גרויס געלט. (ען.אר.זשי.)
- לכבוד פורים: נייער קאמפיין קעגן רייכערען ציגארעטען ביי די איגענט, גרויסע שילדען און אלע חרדישע געגענטער מיטן לאזונג, נעבעך, ווער עס רייכערט. (ען.אר.זשי.)
- זשעימס קעמארמאן דער פראדוצירער פונעם פילם טיטאניק און נייעם פילם וואס ווייזט אז יאשקע איז גאר געווען די מאן פון מערי, וואס די קריסטען זאגן אז דאס איז זיין מאמע און די ווייב פון גאט. זיי האבן געטראפן די קברים פון ביידע, לויט זיי פעסטגעשטעלט מיט די ען עי באווייזן, דאקומענטערי וויאזוי מען טרעפט דאס אלעס אין ארכיאלאגיע סייט אין ירושלים ווערט געוויזן קומענדיגע וואך אויף דיסקאווערי טשאנעל. (ניו יארק טיימס)
- חברון: אראבישער רויטערס קאמעראמאן קערט צוריק קליין אידיש מיידל וואס האט אריינגעוואנדערט און געבלאנזשעט צווישן די אראבער צו אירע באזארגטע מתנחלישע עלטערן. (חדשות 10)
- רבנים פון משיחסטען לאגער אין חב"ד מיט פסק דין: רעגירונג אין ארץ ישראל האט נישט קיין זכות קיום. (chabad.fm)
- סופרים קארט זאגט זיך אפ פון אנעמען אפיעל פון אריזאונע פעדעפייל וואס איז געווען א טיטשער און ארטיגע שולע און איז באשטראפט געווארן מיט 200 יאר טורמע צוליב 20 בילדער פון קליינע קינדער אינמיטן סעקס, 10 יאר פאר יעדע בילד. (וויינעט)
- נטורי קרתא אין ירושלים שליסן זיך אן אין די טעגליכע אראבישע פראטעסטן קעגן די גראבונגען נעבן כותל. - בילדער. (בח"ח)
- חרדישער ביליאנער ר' לוי לביוב איז מנדב די פאנטאסטישע סומע פון 60 מיליאן שקל פאר די פארטריבענע אידן פון גוש קטיף. (ען.אר.זשי.)
- ביידע מערדער פון מתנחל וואס האט געהאלטן אינמיטן התבודדות אין וואלד נעבן חברון אונטער ארעסט. (וויינעט)
- חברי הכנסת פארלאנגען אנצוקלאגן אין געריכט פראפעסער פון בר אילן אוניוועריסיטעט וואס האט געשריבן בוך אז בלוט בלבול איז באזירט אויף אמת. (זשעי. פאוסט)
מאנטאג 26סטן פעברואר 2007, תשס"ז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ליסטע פון די 79 אקעדעמי אווארד געווינער פון די בעסטע האליוואוד פילמען פון יאר גייט פאר די דיפארטעט איבער א מאפיע מעשה וואס ווערט געשפילט דורך זשאן ניקאלסאהן און מעט דעימאן מיט לינארדא דיקאפראו; די קעניגען איבער די קעניגען פון ענגלאנד; חלום מיידלעך איבער שווארצע זינגער וואס זענען געווארן גרויס און נאך.. (סידני מארנינג העראלד)
- געוועזענער וויצע פרעזידענט, על גאור, געווינט אסקער נאמינאציע פאר זיין פילם איבער גלאבאלע אנווארעמונג, אלס בעסטער דאקומענטערי פון יאר. ווערט איבערגעריסן בעפאר גרויסען פרעזידענטליכער ערקלערונג דורך מוזיק. (עי.פי.)
- אידישער דירעקטאר פון פילם איבער מיטל מזרח קאנפליקט געווינט אויך אנערקענונג, איבער זיין אסימילאציע מעשה ווי א אידישער פאלאפעל סוחר פאלט אין ליבע מיט זיין קאנקורענט אן אראבקע פאלאפעל סוחרקע. (זשעי. פאוסט)
- ברוך דיין האמת: מתנחל געפינען דערשטאכן אויף טויט דורך פאליסטינער, צפון פון חברון הי"ד. (וויינעט)
- נפטר געווען א מוזיקאלישער נפש אויך געווועזען אקטיוו צו פארשפרייטן אידישקייט אין אינדיע. אויסגעהויכט זיין נשמה אינמיטן אפרעכטן התבודדות אין איזאלירט וואלד. (ען.אר.זשי.)
- 96 יאריגער פוילישער גויטע, נאמינירט צו געווינען נאבעל פריז פאר איר העלדישער מיסיע פון ראטעווען 2.500 אידישע קינדער ביים חורבן אייראפע. (זשעי.טי.עי.)
- טינעק, ניו זשערסי: מתנחלים האלטן אפ הייזער פארקויף אין לאקאלער שול רופט ארויס בייזע פראטעסטן פון לינקע אידן מיט פאליסטינער. (ניו יארק פאסט)
- ווענזועלא: חב"ד רב ווייזט צוריק וויזיט פונעם פרעזידענט, יוגא טשאוועז, צו קאראקאס שול, כדי אים נישט געבן פאליטישע שטיצע. (וויינעט)
- אייניקל פון הרב שמשון רפאל הירש ז"ל, געווינער פון חתן פרס ישראל אויף תנ"ך, נפטר געווארן. (ערוץ 7)
- צה"ל לייגט גאנץ שכם מיט אירע 50,0000 אראבער אונטער קורפיא אויסצורוימען אירע טעראריסטען. (בי.בי.סי.)
- פראפעגאנדע פילם פון אש התורה קעגן מוסולמענער קאמפ קעגן ציונות רופט ארויס רוגזה אין קאלעזש קעמפוס. (ניו יארק טיימס)
- מקובל הרב דוד בצרי אין פראיעקט פון 10,000 קינדער זאלן דאווענען אז אכמאדיניזשאד זאל נישט קענען טשעפענען קיין אידן. (זשעי. פאוסט)
זונטאג, 25סטן פעברואר 2007, תשס"ז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אמעריקעס וויצע פרעזידענט, דיק טשעיני אין אויסטראליע, סטראשעט איראן אז אלע אפציעס זענען אויפן טיש אויב זיי שטעלן נישט זאפארט אפ זייער ניוקלער פראבעס. (עי.פי.)
- איראן זאגט: אז זיי האבן ארויפגעשאסן מיט סוקסעס א ראקעט אין קאסמאס. (גאלף נייעס)
- ארץ ישראל איז דאס איינצייגסטע לאנד וואס רוב אמעריקע רעכנט עס אלס א פריינט. (וויינעט)
- ראנאלד לאודער וויל אפקויפן היסטארישער בערלין רייכען ארכיטעקטור עירפארט וואס נאציס האבן געבויט און דאס פארוואנדאעלן אין ספא. (וויינעט)
- מיידלעך באפאלן און שלאגען חרדישע בחורים אין פארענט פון זייער ישיבה נאכער וואס א בחור טוט אומאיידעל טשעפענען מיידל. (מעריב)
- כאן יוניס: 5 טויט איבער 40 פארוואונדעט, און הריגות צווישן 2 פאליסטיניעער משפחות, וואס איינער איז פארבינדען מיט כאמאס און די אנדערע מיט פאטאח. (ניו יארק טיימס)
- טראסט קריזיס צווישן אל על מיט די חרדים נאכדעם וואס עירליין מאכט א טריק טוישט די עראפלאן נאמען צו אנדער קאמפאני אונטער זייער בעלות כדי נישט צו מחלל שבת זיין אפען אונטער די נאמען אל על. (ען.אר.זשי.)
- אשכנזי רב הראשי פון ארץ ישראל יונה מצגר רופט צו בטל מאכן די אויפגאבע פון פורים רב נאכדעם וואס דאס שפעט אפ פון רבנים. (ען.אר.זשי.)
שבת, 24סטן פעברואר 2007, תשס"ז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פרייטאג תשס"ז, פאברואר 23 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ברוך דיין האמת: ר' אברהם בלומענקראנץ פון די גרעסטע פוסקים אין היינטיגען דור און דער הויפט עקספערט אין פעלד פון כשרות נפטר געווארן. (ישיבה וועלט)
- ארץ ישראל: טשיקאווער בילד פון פארדיטיגונג מיניסטער, עמיר פרץ ווי ער באטראכט מיליטערישע מאנווערעס מיט פארמאכטע שפאקטיווען רופט ארויס שפאס אין די גאנצע וועלט. (בי.בי.סי.)
- געוועזענער ספרדישער רב הראשי פון ארץ ישראל, הרב מרדכי אליהו, אויף פראגע וואס ער זאגט צום סטעיטמענט פון געוועזענער הויפט ריכטער, אהרן ברק: אז עס איז נישטא קיין עולם הבא און מען קען פארברענן זיין טויטער קערפער' ענטפערט די רב; אויב עס איז נישטא קיין גאט און קיין עולם הבא, דאן פארוואס זאל מען אים נישט פארברענען דעם הויפט ריכטער ביים לעבן?. געבט אויך ארויס פסק אז פרומער איד מעג דינען אלס לויער אבער נישט אלס פראסעקיוטער אין די פרייע געריכטען. (ען.אר.זשי.)
- ר' אשר אנטשיל כ"ץ וויעןער רב ליידט הארץ אטאקע. (כל העולם כולו)
- אין ארטיקל אין משפחה, רופט איינע פון די הויפטן פון ארץ ישראל משמרת הצניעות, ר' מרדכי בלוי צו די עסקנים און רבנים זיך אויפוועקן, צום פאקט פון מאדערן טעכנאלאגיע, נאכצוטאן אמעריקעס חרדים און עפענען כשר אינטערנעט. (חבד אונליין)
- טינעיזשערס אונטער ארעסט צוליב וואנדאליזם אויף באבי יאר זכרון מציבה. (זשעי.טי.עי.)
- ר' זיידל ראזענבוים קרעטשניף רבי פון אמעריקע באזוכט לאנדאן און היטשען - בילדער. (בחדרי חרדים)
- גור'ע רבי, ר' יענקל אלטער, זאגט פאר בחור מיט פיאות פאסט נישט צו כאפן בילדער. (בחדרי חרדים)
דאנערשטאג תשס"ז, פאברואר 22 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באקאנטער פערזעהנליכקייט אין גאלף ספארט, ליינט העסליכע לשון הרע קעגן זיך אין זיין אייגן וויקיפעדיע ביאגראפיע ארטיקל, קלאגט דירעקט אן דעם שרייבער, איינע פון די 20 קאמפיוטער פון א לויער פירמע, אין געריכט פאר פארלוימדונג, נישט קענענדיג אנקלאגן די וויקימעדיע פאונדאוציע איבער די אחריות פון די ארטיקל אויף וויקיפעדיע. (מיאמי)
- יתד נאמן אין לאנגען העסליכן ארטיקל אנטקעגן דעם מאדערן ארטאדאקס רבנים קאלעדזש, ישיבת חובבי תורה, איבער זייער מיסיע פון מאדערנעזירן די אראטאדאקסיע צו זיין מער אפען צו פלארעליזם. עס צולייגט די סטעיטמענטס פון זייערע פירער און תלמידים. פון זייער הויפט רב, ר' אבי ווייס אנטקעגן ר' דוד האלענדער דער היינט צייטיגער גרעסטער קעמפער קעגן ראפארם אידישקייט און קאנסערוועטיווער אידישקייט, ביז זייער ראש ישיבה, ר' דוד לינזער וואס פרעגט צו מען זאל בייגן די הלכה צו אקאמעדירן די היינטיגע אייניגע רעכטן פרינציפ?. און זיין פראבלעם מיט די מצווה פון מחיית עמלק. לויטן יתד נויגן זיי אוועק גאר ווייט אפילו פונעם וועג אין אידישקייט פון זייער אייגן רבי; ר' יוסף בער סאלאווייטשיק ז"ל, מיטן עפענען אן אינטער-רעליגיע דייאלאג מיט קריסטען איבער רעליגיע וואס ער האט בפירוש געאסערט. (ישיבה וועלט)
- צום 275'סטן געבורטס טאג פון אמעריקעס פאטער דזשארדזש וואשינגטאן, ליינט איבער זיין קשר מיט אידן און אידישקייט. (אלגעמיינער זשורנאל)
- שלום בערגער ערקלערט: דער אידישיסטישער אימפעריע איז אלעס געוועזן איין מענטש אלייןס אויפן וועלט, דר. מרדכי שעכטער (פארווארד)
- רב ווערט דערווייטערט פון זיין אייגן שול פאר 14 טאג צוליב דעם וואס ער איז א סכנה פאר מתפלל. (מעריב)
- איזראעל רוסישער מאגנאט גרינדעט א סאציאלער יוסטיץ באוועגונג וואס וועט שטיצן ביבי נתניהו איבערנעמען פירערשאפט פון מדינת ישראל. (וויינעט)
- אינעם נייעם אינטערנעט עפאכע, דאס מאנטעליטעט פון איגענט געטוישט; זיי שעמען זיך מיט גארנישט, און זייער גאנצער לעבן איז אויפגעדעקט פאר יעדן צו זעהן און ליינען. (ניו יארק מאגאזין)
- ביל געיטס דער מאדערן טאטע פונעם היינטיגען קאמפיוטער וועלט, געבט ארויס גזירה אויף זיין קינד: נישט מער צו פארברענגען פון 45 מינוט אויפן קאמפיוטער א טאג. (עי.פי.)
- מיטן וואוקס פון אינטערנעט טשעט טעכנעלאגיע וואקסט אויך די פראבלעם פון פעדעפיליע: שטודיע ווייזט אז 25 פראצענט פון קינדער זענען שוין געווארן באלעסטיגט פון פעדעפיילען, נאנט פון האלב האבן זיך שוין געטראפן פנים אל פנים מיט זייערע פעדעפייל רודפים. איצט קומט א ישועה פון אן אזיראעלי קאמפאני וואס איז געווארן אויסגעוועלט דורך די פעדעראלע רעגירונג צו ערצייגען א טעכנאלאגיע וואס וועט ווייזן ווי אלט די באנוצער איז, כדי קינדער זאלן וויסן אז זיי רעדן מיט איינער וואס איז נישט זייער יארגאנג. (סקופ)
- האטעל בוי אין אומאן נעבן קבר פון ר' נחמן ברסלב, צו אקאמדירן די פילע טויזענטע טוריסטען א יאר, צייטווייליג אפגעשטעלט נאך ארגומענט פון חרדים אז אונטער דעם געפינט זיך קברים. (הארץ)
מיטוואך תשס"ז, פאברואר 21 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- היינט אז אן אינטערנאציאנאלער טאג געווידמעט פון די אידישיסטען צו לערנען די מוטער שפראך אידיש פאר אידן איבער די גארער וועלט. (זשעי. פאוסט - וואלה)
- טעקסאס רעפובליקאנער פאליטיקער און געזעץ געבער אנטשולדיגט זיך פאר מעמא וואס רופט צו אסרען עוועלאציע טעאריע צו לערנען אין פובליק שולעס צוליב דעם וואס דאס שטאמט פון קבלה. (ניו יארק טיימס)
- אן אלטער איד מיט איבער 100 פאטענטען אויף זיין נאמען געשטארבן. (זשולישעס)
- דעמאקראטישער פרעזידענט קאנדידאט, זשאן עדווארדס ערקלערט: דאס גרעסטער סכנה פאר וועלט שלום, איז די זארג אז ארץ ישראל וועט באמבעדירן איראןס ניוקלער רעאקטאר. (נעשינעל ווארלד רעוויאו)
- איראן פייפט זיך אריין אין היינטיגן דעדליין פון יו.ען. אז זיי מוזן סוספענדירן די ניוקלער אקטיוויטעטען. (עי.בי.סי.)
- אשכנזי הויפט רב פון ארץ ישראל, ר' יונה מצגר אין פסק וואס אסערט אנטאן פויר, וואס מען מאכט דערפון שטריימעלס און פעלץ פאר קליידונג צוליב צער בעלי חיים וויאזוי דאס ווערט פראדוצירט, פונעם חיה ווען עס לעבט נאך. (ניו יארק פאוסט)
- משמרת הצניעות ארגענעזאציע פון ר' מוטקה בלוי קעגן חרדישען קאמיניקאציע מיניסטער פון ש"ס פארטיי וואס טוט ווייניגער ווי זיינע פרייע פארגייער צו באקעמפן פארנאגראפיע אויף די סעלפאוןס. (ען. אר. זשי.)
- הרב שמחה הכהן קוק אשכנזי רב פון שטאט רחובות, ווערט אויפגענומען צו דינען אלס רב אין חורבת ר' יהודה החסיד שול אין אלט שטאט ירושלים. (ערוץ 7)
- וויליאמסבורג: וואשינגטאן פאוסט איז מספיד די ארטיסטען און פאטריקאנער וואס פארלאזן די געגענט פאר רייכע ווייסע וואל סטריט גוים. (וואשינגטאן פאוסט)
דינסטאג תשס"ז, 20סטן פעברואר 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פראנקרייך: פרעזידענט זשאק שיראק פארציילט אין ביאגראפיע בוך אויף זיך וויאזוי זיין פריינטשאפט מיט חסידים האט אים געקאסט אין שלום בית ווען זיי האבן נישט געוואלט געבן שלום מיט דער האנט פאר זיין פרוי צוליב צניעות און זי האט זיך טיף באליידיגט. (בחדרי חרדים)
- נייער שאפינג מאל בויט זיך אין בית שמש וואס וועט אריינלאזן בלויז מענער מיט שווארצע היטן. (ען. אר.זשי.)
- חסידישע משפחה אין קרית יואל מאכט 5טן שידוך פון קינדער, אין בלויזער צייט אפשניט פון פיר חדשים. (כל העולם כולו)
- וויען עסטרייך: רב פון בוכארישער קהילה געכאפט אריין שמוגלען אומלעגאלע דראגס אין טורמע. (טאטאלי זשואיש)
- ציריך שווייץ: כשרות פראבלעם נאך מחלוקת פון שטאטס רב מיט הרב פינחס פאדווא, בעלזער דיין און זון פון לאנדאנער רב. (בח"ח)
- נייער ספר פון ביבי נתניהוס שווער איבער די מוסר באוועגונג, זכרונות פון זיין ישיבה יארן אין נאבארדאק. (וויינעט)
- המודיע קומט היינט ארויס מיט עקסטער ביילאגע לכבוד די יארצייט פונעם בית ישראל. (בח"ח)
- קריסטען האבן געגעבן נדבות פאר אידן אין ארץ ישראל 37 מיליאן דאלער אין פארגאגענעם יאר 2006. (וויינעט)
- פראטעסטירער פארן באפרייאונג פון אידישען שפיאן, יונתן פאלאראד, רייסן זיך אריין אין האטעל ווי קאנדי רייס האלט זיך אויף . (וויינעט)
- ישראלי ביזנעסמאן דערמארדעט אויף טויט אין מיאמי ווארשיינליך דורך רויבעריי. (וויינעט)
- הרב אמנון יצחק פארלירט אפעלאט געריכט קעגן לאנדאוס עקספרעס. (בח"ח)
- פייוו טאונס: אידישע ארטאדאקסישער מאמע וואס האט א בלאג, ווערט אנגקלאגט אין געריכט אז מען זאל אויפדעקן איר ריכטיגער נאמען, צוליב העסליכע קאמענטס וואס האבן ערשינען אין בלאג קעגן אן ערוויילטער פאליטיקער. (דורכגעפאלענער משיח)
- בארא פארק: באוואפענטער באנדיט רוימט פריי אויפן D ליין סאבוועי. זייט באווארענט און באהיטען. (דאבעליו.ען.בי.סי.)
- וויליאמסבורג: נייער טעכניק אויפן L טרעין ווייזט אייך וויפל מינוט עס איז נאך דא ביזן קומענדיגן באן. וועט עווענטואל נאכגעטאן ווערן אין גאנץ ניו יארק סיטי. (ניו יארק טיימס)
- נס: וועלטס היסטארישיסטער קלענסטער בעיבי געבוירן בלויז 22 וואכן נאכן קאנסיוואונג איז געזונט און אהיים געלאזט פון שפיטאל. - בילדער. (דעילי מעיל)
- לאנג איילענד: סקעלעט פון טויטער מענטש געטראפן זיצען אין זיין הויז קעגן איבער אן אנגעצינדענער טעלעוויזיע, איבער א יאר וואס ער לעבט שוין נישט. (דעילי ניוז)
- אידישע נגינה: נייער אלבוים פונעם איזראעלי זינגער אוהד ברענגט ארויס זיין קוואליטעט שטימע וואס קיין איין גוטער ניגון קען נישט טאן גענוג יושר מיט אזא זיסער שטימע. (חיים רובין)
- וואל סטריט סוקסעס הייבט ריעל עסטעיט מארקעט אין ניו יארק סיטי. (ניו יארק טיימס)
- שמעון וויזענטאל צענטער רופט קראטיע רעגירונג אפצושטעלן פארקויף פון צוקער פעקלעך מיטן בילד פון היטלער דערויף. (ניו יארק פאוסט)
- לעיקוואד: אינג בחור אין עלטער פון 23 יאר פאלט אוועק אין בית מדרש גבוה און ווערט נפטר. ישיבה וועלט.
מאנטיג תשס"ז, 19טן פעברואר 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בארא פארק: סאטמארער רבי ר' אהרן טייטלבוים אין דרשה קעגן דעם ענגלישער המודיע, צוליב דעם וואס עס אגודיסטיש געשטימט און עס איז געשריבן נישט אין אידיש נאר אין ענגליש. (בחדרי חרדים)
- איזראעלי קאבינאט פארלענגערט פאר נאך 5 יאר, די חוק טל וואס פטרט די חרדים און אראבער פון צייטווייליגער מיליטער דינסט. (וויינעט)
- ר' אברהם בלומענקראנץ איז אין קריטישער מצב. (ישיבה וועלט)
- קנאים אטאקירן ר' אורי לופליאנסקי ירושלים מעיאר אין מאה שערים, פארענט פון שטוב פון הרב אלישב. (ישיבה וועלט)
- זק"א שיקט אירע וואלענטורן אויפזוכן די טויטע קערפער פון הויך ראנגקיגער איזראעלי גענעראל וואס האט איבערגעלאזט א זעלבסטמארד נאטיץ אינמיטן זיין מיסיע אין פראנקרייך. (הארץ)
- האטעל אין טבריה שיקט א ווארענונג פאר אלע האטעלן אין גאנץ ארץ ישראל אז יודא משי זהב דער גרינדער פון זק"א איז א גנב, בשעת ווען ער האט איבער א מיליאן דאלער חובות, געבט ער א פאלטשע טשעק פארן האטעל פון 25 טויזענט שקלים פאר טייערן שבת וואקאציע. (ען. אר. זשי.)
- געריכט אין ארץ ישראל צווינגט עטרת כהנים גרופע אויפגעבן אפארטמענט געביידע אין סוליוואן די אראבישע געגנט אין מזרח ירושלים קעגן איבער דעם כותל אין שער אשפה. דאס ערשטער מאל זינט 1967 וואס אזא פסק צווינגט אידן ארויס פון התנחלות אין ירושלים. (הארץ)
- וואסארע באקטעריע און שמוץ לעבן אלס אין ניו יארק סיטי וואסער? (ניו יארק טיימס)
- רעפובליקאנער פרעזידענט קאנדידאט, און אריזאונע סענאטור, זשאן מעקעין זאגט אז פסק פון סופרים קאורט, וואס האט לעגאליזירט אבארשען דארף איבערגעקערט ווערן. (עי.פי.)
- נייער טעיפ פון ניגוני ר' שמואל בראזיל, אין די סעריע פון רגש געזינגען דורך ר' אביש בראדט. (בלאגמייסטער)
- באקענט זיך מיטן נייעם אויפגייענדער שטערן, אין עולם הנגינה: שלומי גערטנער איז באטראכט לויט טייל עקספערטן אלס דער קומענדיגער ליפא שמעלצער. (בלאגמייסטער)
- המודיע: אברהם לינקאלן איז מעגליך געוועזען א איד. (לייף אין איזראעל)
- ווידיאו קליפ, ר' שמעון לעמבערגער, מאקעווער רבי פון כפר אתא ביי ר' ליפא שמעלצער אין שטוב. (זשואיש ברעיקינג נוז)
- בלאגס העלפן מענטשען צו מענעזשען זייערע פינאנצען און זיך ארויסזעהן פון חובות. (ניו יארק טיימס)
- קרית יואל קימפעטורען היים האט באקומען א מיליאן דאלער פון גאווערנער פאטאקי. (טיימס יוניאן)
- ניו זשערסי קהילה שיקט משלוח מנות פאר די טרופען אין איראק דורך יו טוב קאמפיין. (זשואיש טיימס)
זונטאג תשס"ז, פאברואר 18 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- געוועזענע פוירסט לעידי און דעמאקראטישער פרעזידענט פראנט ראנער, מרס. הילערי קלינטאן, וואס האט געוואוט צו שיקן די טרופען קיין איראק, רופט איצט זיי אהיים ברענגן פון 90 טעג ארום. (עי.בי.סי.)
- מחלוקת הפוסקים איבער מיאמי ביעטש: אינדערצייט וואס חסידישע רעביס ווי סקולען וויזשניץ מאנסי פאפא וכו', געבן ארויס איסור אהין צו גיין אין זיי באטיטולען קינדער וואס פארן קיין מיאמי צו העלפן די אלטע קראנקע עלטערן, אלס מצוה הבאה בעבירה, טוען די ליטווישע גדולים און ראשי ישבות ארגעניזירן א ירחי כלה דארטן פאר די פילע אידן וואס האלטן זיך דארטן אויף. (סירקוס טענט)
- הונדערטע אידן ווערן געשטראנדעט פאר שעות און גאנצעטע טעג צוליב דעם טעות פונעם ביליגען עירליין קאמאפני זשעט בלו, וואס קענסעלט איבער 90 פליגער. (ניו יארק פאוסט)
- איד געווינט אין געריכט אורטייל 54 טויזענט דאלער פארגיטיגונג פון פאטא קאמערע געשעפט וואס האט נישט געוואלט דוועלאופע זיין משפחה בילדער פון פילם, צוליב די ארגומענט אז זיי זענען ציוניסטישע טעראריסטען. (מערקארי נייעס)
- נייער בוך איבער די יארן פון ר' יוסף יצחק שניארוסאהןס טעכטער און איידעמער אין בערלין ווייזט אז זיי האבן געלערענט איינפאכע פרנסה אין עלעקטאריק אינזשענירונג, נישט קיין פילאזאפיע און אויך אין א פשוטער מוסד. (הארץ)
- פאליציי פארשט טויט פון בעיבי נאך ברית מילה, דאסמאל אין לאנדאן. (דעילי מעיל)
- דער חרדישער שריפט שטעלער, ר' הערשל פריעדמאן און דער חרדישער קאמידיען ר' וועלוול גאלדשטיין ביידע פון שטאט קרית יואל טרעטן אויף אין וויליאמסבורג לכבוד ראש חודש אדר פארן דינער און מלוה מלכה צו ארויפטרייבן נדבות פאר בית לפליטות. (חדשות אנש)
- ניו יארקס מעיאר מייקל בלומבערג אונטער קריטיק פון רעליגיעזע פירער פארן פארטיילען בחינם, פון די שטאטישע שטייער געלטער קאנדאםס אויף די גאסן פאר אלע איינוואונער. (ניו יארק פאוסט)
- ניו יארקס קאר אוינערס אטעמען אפ פריי נאך די גוטע בשורה אז בלומבערג ברעכט זיך אונטער די קריטיק פון נישט סוספענדירן די אלטערנעיט סייד פארקינג ראלעס אין די גרויסע שניי שטורעם, איר קענט איצטער צורייסן אלע אייערע פארקינג טיקעטס וואס די פאליציי האט אייך אויסגעשריבן. (ניו יארק פאוסט)
- פראפעסער אלי וויזעלס אטאקירער געכאפט אין ארעסטירט אין א דראג ריהאביליטאציע צענטער אין ניו זשערסי. (וויינעט)
- ספרדישער הויפט רב פון ארץ ישראל, ר' שלמה עמאר ערקלערט אז גראבונגען נעבן הר הבית איז פראוואקאציע קעגן אראבער און מען זאל דאס שוין אפשטעלן. (וויינעט)
- דאנקין דאונאטס פרעטשייז צווינגט סטאר אייגענטומער אין וואשינגטאן צו פארקויפען טריפה דערמיט אויפגעבן זיין כשר השגחה אויף 3 געשעפטען. (וואשינגטאן זשואיש וויק)
- באנק אין באסטאן אנטשולדיגט זיך פאר אידישער געמיינדע נאכן לויפן עדווערטייזמענטס פון חרדישען איד וואס דערמאנט די שטירמער קאריקטורען. (באסטאן העראלד)
- לינקער ליבעראלער יו.סי.על.עי. ראביי פון די דארטיגע הלל ארגענעזאציע, וואס האט געשלאגען א אידישער פרוי זשורנאליסטקע, אינמיטן א היציגער פראטעסט קעגן פראפעסער עלען דערשאוויץ, אנטשולדיגט זיך אין טייל פון געריכט פשרה. (זשאואיש זשורנאל)
- באנדיטען געזוכט, נאכן באפאלן אין אטאקירן 2 אידישע ברודער מיט בעיסבאל בעט אויפן גאס אין גאלדערס גרין. (טאטאלי זשואיש)
- וויליאמסבורג: היספאנישער לעוועל 3 סעקס אביוזער אונטער ארעסט פארן טשפענען חרדישער קליין מיידעלע אין הארץ פון געגענט, האט א רעקארד פון אזאלעכע שמוציגע קרייםס. (עי.בי.סי.)
שבת, 17טן פעברואר 2007, תשס"ז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פרייטאג תשס"ז, פאברואר 16 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ברוך דיין האמת: גרויסער אידישיסט, ר' מרדכי שעכטער ז"ל, דער ברודער פונעם גאט-זעהליגער גרויסען אידישען שריפט שטעלערקע, בילא שעכטער - גאטעסמאן, צו לאנגע יארן, דער גרינדער און פירער פון איגענט רוף געשטארבן. (שלום בערגער)
- אידישיסטען מיט פרומע אידיש רענדע אויף תפוז אידיש דעבאטירן די נייע פרייע הנהלה אויפען אידישער וויקיפעדיע וואס ווילן טוישן איר חרדישער צורה מיט געוואלד, לויט זיי. (תפוז אידיש)
- פראפעסאר וואס האט געשריבן בוך אז בלוט בלבולים איז באזירט אויף עפעס אמת, איז א זוהן פון געוועזענער הויפט רב פון רוים. (אלגעמיינער זשורנאל)
- דוד שי דער הויפט פון היברו וויקיפעדיע דרוקט אויס זיין שטיצע פארן אריינלייגן עדווערטייזמענטס אין וויקיפעדיע אויב איז דא א מאנגל אין פינאנץ דורך די נדבות. (די מארקער)
- באריכט: די מוסד האט הינריכטעט א הויך-ראנגיקער סייענטיסט אין איראן ניוקלער פראיעקט. (אלגעמיינער זשורנאל)
- האלאוקאויסט לייקענער, ערנסט זונדעל פאראורטיילט צו 5 יאר טורמע אין דייטשלאנד. (סי.בי.סי.)
- שלום ברעכט אויס צווישן כאמאס און פאטאח אין פאליסטינע. (עי.בי.סי.)
דאנערשטאג תשס"ז, פאברואר 15 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אידישער וויקיפעדיע גייט דורך גרונטליכער ווידעראויפבלוה, דורך נייע פאליסי פון נייע מנהלים:
- חודש אדר וועט דינען אלס שטרענגער איבערטייטש פאזע און פראיעקט ד.ה. אז מען טאר נישט דא באשרייבן אדער עדיטען ביז סוף חודש אדר קיין שום מענטש באגריף אדער זאך וואס האט נישט קיין ארטיקל אין ענגלישער וויקיפעדיע און \ אדער די היברו וויקיפעדיע.
- ווער עס וועט רעדן נאכאנאנד מיט גאווה, האס אדער באופן טשעפע, וועט ארויסבלאקירט ווערן.
- ווער עס וועט האבן מער פון 30 עדיטס אין רעדן בלעטער אין איין חודש וועט ארויסבלאקירט ווערן.
- די הנהלה פאדערט און איז מעודד בלויז שרייבן און עדיט ארטיקלן פון װיקיפּעדיע:וויכטיגע ארטיקלן ליסטע. (מר. הראל דער נייער מנהל)
- ריזן שניי שטורעם אפעקטירט רוב פון מזרח טייל פון צפון אמעריקע, הארגעט צום ווייניגסטען 16 מענטשן. ([
- ברוך דיין האמת: הרב גרשון שטעמער דער פירער פון עדה החרדית איז נפטר געווארן אין עלטער פון 82 יאר. (בח"ח)
- זיטאמער: אויקריינא רעגירונג קאנפעסקירט 17 היסטארישע אור-אלטע ספרי תורה, וואס איז לויט זיי נישט געהאלטן געווארן בדרך כבוד דורך די לאקאלער אידישער קהילה, רב ר' שלמה ווילהעלם לייקענט און זאגט אז דאס איז געהאלטן געווארן אין א סעיף. (חבד אונליין)
מיטוואך תשס"ז, פאברואר 14 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- היינט איז די חגא פון וועלענטיינס טאג ביי די גוים, אין א נייער אנקעטע פון דער אפטייקווארג קאמפאני, פייזער, ווייזט אז די אידן אין ארץ ישראל זענען גאר די מערסטע פארטאן אין סעקס, זיי זענען די צווייטסטע אינעם ראנג פון אלע פעלקער פון די וועלט, אינעם נאנכאנאדיגקייט אפהאלטן אינטימע געשלעכט מיט זייערע געליבטע. (הארץ)
- חסידים אין וויליאמסבורג בעטן זיך ביי ניוסדעי און סיערס זאלן אויפהערען שיקען זייערע אדווערטייזמענטס מיט אומאיידעלע בילדער. (דעילי ניוס)
- בר אילן אוניווערסעטי פראפעסער ערקלערט: אז היטארישע בלוט בלבולים, אז אידן זאלן האבן געשחטן קריסטליכע קינדער פאר די בלוט צו די מצות, זענען יא געווען עפעס באזירט אויף אמתע פאקטן. (הארץ)
- הייד פארק ווערט דאמינירט ביי היימישע חרדישע אידן פון אמעריקע טראץ איסור פון די ארטיגע רבנים קעגן אינטערנעט באנוץ. (זשעי. פאוסט)
- חרדים מאכן עקסערסייז אנדערשט. - בילד און באריכט פון כשר זשים. (זשעי. פאוסט)
- צה"ל פירט איין כשר טעלעפאון צו מינימיזירן חילול שבת. (זשעי. פאוסט)
- חסרון אין רבנים ביים חורבן בית שני האט מעגליך געפירט צו די אסימילאציע פון אידישן פאלק. (זשעי. פאוסט)
- אויפברויז ביי אמאריקאנע אידן: רעפובליקאנער פרעזידענט קאדידאט, מיט ראמני ערקלערט זיין קאנדאדיטור אין מוזיעם ווא הייסט נאך הענרי פארד דער גרינדער פונעם פארד מאטאר קאמפאני וואס איז באוויסט אלס אן אנטיסעמיט אין פריינד מיט היטלער ימ"ש. (הארץ)
- פראנקרייך פאליציי ארעסטירט 11 אין אל קעידא רעקרוטינג נעץ. (פאקס ניוז)
- פירער פון די קירכע פארן זיך צונויף אין א סאמיט דורכצושמועסן די פראבלעם פון האמאסעקסואליטעט צווישן זייערע גלחים. (בי.בי.סי.)
- באריכט: בעלגיע האט קאלעבערירט אין די צווייטער וועלט מלחמהס דעפארטאציע פון אידן. (א.דזשעי. פרעס)
- הארץ טוישט איר פארמאט און סייז פון פאפיר, פון לאנג ווי דער אלגעמיינער זשורנאל, צו קורץ ווי דער איד. פון איצט אן איז דער המודיע דער איינציגסטער לאנגער פאפיר פון די טאג צייטונגען אין ארץ ישראל. (בח"ח)
- קיעוו שול אטאקירער באפרייט, סטראשעט נאך ווילדקייטן. (פ.עס.יו. מאניטער)
- לאס וועגאס איז טאקע אידיש אבער עס פעלט פיל אין אידישקייט. (הארץ)
- קלאגע: הויזן פון חתן צורייסט זיך אינמיטן זיין חתונה. (ען.עף.סי.)
- באקענט זיך מיט א נייע מארקעט: קאמפאני וואס ערצייגט בלויז כשר דאליס. (ניו יארק מאגאזין)
- אור עקיבא: נאמען פון גאס נאך ר' מאיר כהנה ברויזט אויף שכינים. (וויינעט)
דינסטאג, דעם 13טן פעברואר 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- היברו וויקיפעדיע בארגט 2 וועטעראן מנהלים זייערע פארן אידישער וויקיפעדיע צו איינשטילן דא די פילע מחלוקתער. פון די זאכן וואס ווערן שוין אונטערגענומען דורך זיי: נישט צו שרייבן קיין שום חסידישע ארטיקלעך אויף איין וואך! (זייער רעדן בלאט)
- נארט קוריע איז מסכים זיך צו אנטוואפענען פון ניוקליער פראגראם אויפן תנאי פון עקאנאמישע הילף און פארברייטערטע דיפלאמאטיע מיט זיי. (וויינעט)
- שאלות ותשובות פרויעקט פון בר אילן יוניווערסעטי איז זוכה אין פרייז פון פרס ישראל פאר תורה ביכער. (ערוץ 7)
- שווארצער און דעמאקראטישער פרעזידענט קאנדידאט, באראק אובאמא, אנטשולדיגט זיך פאר סטעימענט אז מיליטער ליידיגען אפ זייער לעבן. (דעס מאוניעס רעגיסטער)
- מקובל הרב דוד בצרי וועט היינט פארטרייבן א דיבוק פון א קליין 6 יאריג מיידל. (בח"ח)
- באבוב מחלוקת: כל העולם כולו רעדאקטאר ר' אבי קעניג ווערט געהערט אויף טעיפ וויאזוי ר' בנציון האלבערשטאםס חסידים געבן נישט קיין בילדער אבער געלט און איז מרמז אז ר' מרדכי דוד אונגערס חסידים זאלן זיך אויך צושטעלן אייניג. (בח"ח)
- באריכט פון מערערע אינצידענטען ווי רוסישע גוים וואס אימיגרירן קיין ארץ ישראל פירן זיך אויף ווי געהעריגע אנטעסעמיטען. (וויינעט)
- גאב"ד ירושלים ד'העדה החרדית באזוכט לעיקוואד, וועט פארלערנען שיעור אין בית המדרש גבוה. (ישיבה וועלט)
מאנטיג תשס"ז, פאברואר 12 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- עדה החרדית טוישט ענדליך נאך חדשים פון מאנסי פלייש סקאנדאל אירע השגחה אויף כשרות סטאנדארט: פון היינט מאל אן דארף יעדע פלייש געשעפט אדער רעסטוראנט האבן אויפן פלאץ א משגיח תמידי. (בח"ח)
- סטארעט סיטי סעיל פאר דעם חרדישען ריעל עסטיעט מאגנאט, ר' דוד ביסטריצער רופט ארויס אויספארשונג פון 2 קאנגרעסלייט וואס פארטרעטן פערצופעל אויך חרדישע אידן. ענטאני ווינער פון פלעטבוש און עד טאונס פון וויליאמסבורג ווילן דורכפירן פארהערן וואסערע איינפלוס דער סעיל וועט האבן אויף די ארימע איינוואונער לגבי העכערן זייער רענט וואס זיי קענען נישט דערהייבן. (ניו יארק פאוסט)
- בארא פארק: באזוך פון ר' שמעון לעמבערגער, גאב"ד מאקעווע פון כפר אתא, רעכט אפ שבת און פילער וואך פראווענונג אין ניו יארק. (חדשות אנש)
- בני ברק: פרוי מיט שייטל אין חרדישער לבוש ווערט אראפגעכאפט אויף ווידיאו אין רויב פון שווערע טויזענטער וועד אין צירונג. (בח"ח)
- איבער 200,000 יורדים ישראלים פון לאס אנזשעלעס ווערן אהיים גערופן קיין ארץ ישראל דורך שר הקליטה פון מדינת ישראל. (וויינעט)
- שוידערליכע נייע אנקעטע ווייזט אז דער אידישער פאלק אין ארץ ישראל ווערט פארגויאיש, איינס פון 10 משפחות האבן חתונה מיט גוים. בלויז 58 פראצענט משפחות האבן ביידע עלטערן אידן, אבער רוב פון די משפחות האלטן זיך אידיש. (וויינעט)
- ירושלים: חרדישער מעיאר, ר' אורי לופליאנסקי געבט זיך אונטער די דרוק פון אראבישע ראיאטען שטעלט צייטווייליג אפ בוי ארבייט נעבן הר הבית. (עי.פי.)
- קאנטרי: היסטארישער ריזן האטעל אין סאוט פאולסבערג וועט צוריק געפענט ווערן דאס יאר, אבער נישט פאר די פרייע אידן וואס וועלן קומן הערן זשעקי מעיסאן, נאר פאר חרדישע חסידישע אידן וואס וועלן וועלן מיטהאלטן א שבת ביים באבובער רבין'ס טיש אין א חסידישער סביבה. (רעקארד)
- וויליאמסבורג: נייער אטוירני זשענעראל, ענדרו קאומאו וועט קלאגן אין געריכט דעם ריזן גאזאלין קאמפאני עקסאן אויפצרייניגען זייער אויל אויסגיסאכץ אין שכינותדיגן גרין פאונט געגענט פון יארן צוריק וואס פארפעסטעט די סביבה און שאדט פארן געזונט. (ניו יארק טיימס)
- ארץ ישראל: פאציענט ווערט ווילד און אטאקירט דאקטער, אלע דאקטוירים סטרייקן. (ען.אר.זשי.)
- ראביי וואס האט אויסגעטראפן א פאטאגראפיע טעכניק פון לענס פאר קאמערע ווערט אנדעקט אלס ריזן הצלה אקטיוויסט פאר אידן זיך צו ראטעווען פון די נאציס און אויך זייערע גויאישע ווייבער צוליב זייער נאנטקייט צו אידן. (גארדיען)
- שאק: אנטיסעמיטישער גראפיטי געטראפן אין שטילען רייכען אידישען געגענט אין לאנדאן גאלדערס גרין ביי באס סטאפ. (לאקאל צייטונג)
- אינטערנעט: מיטן נייעם מאדערן וועלט פון טעכניק ווערט דער אלגעמיינער אינטערנעט באנוצער א נייעס רעפארטער. (עי.פי.)
זונטאג תשס"ז, פאברואר 11 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פראפעסער אלי וויזעל אטאקירט אין האטעל אין סאן פראנסיסקא דורך האלאקאוסט לייקענער, פארברעכער אנטלויפט נאך וויזל'ס קולות פאר הילף און בארימט זיך אויפן אינטערנעט וויאזוי און פארוואס עס איז פארגעקומען די שוידערליכע איבערפאל. (עקזעמינער)
- מעיאר מייקל בלומבערג באזארגט איבער ר' דוד ביסטריצער אלס לענדלארד און אנטוויקלער פון סטארעט סיטי, צוליב זיין שלעכטער רעקארד אלס א סלאמלארד. (ניו יארק דעילי ניוז)
- ר' דוד ביסטריצער ענטפערט אז די אלע פראבלעםן אין די הייזער וואס ער אונט איז געווען בעפאר ער האט דאס אפגעקויפט. (ניו יארק טיימס)
- גל פז פארלירט דין תורה קעגן ר' יוחאי בריסקמאן און שוועקי. (בח"ח)
- נייער טעיפ פון שוועקי ווערט פארקויפט מיט תנאי דאס נישט איבערקאפיען. (בח"ח)
- ירושלים: העפטיגע ראיאטען פון אראבער וואס זענען מוחה איבער ארכיאלאגישע גראבאינגען אויף זייער דריט הייליגסטער פלאץ, הר הבית. (עי.פי.)
- נס אין סאוט אפריקע: פראמעניטער איד ווערט דערשאסען אין קאפ פון רויבערס. אבער די קוילען פליען איין סענטימיטער פון מוח, דער איד לעבט דאס איבער צו פארציילן די נסים פאר אנדערע. (וויינעט)
- רוסלאנד געריכט פאראורטיילט 5 איגענטליכע צו טורמע פאר אנטיסעמיטישער אטאקע. (וויינעט)
- חב"ד: 2 טויזענט ווייבער פון שליחים קומן זיך צוזאם אין קרוין הייטס פון איבער די גארער וועלט. (הארץ)
- די יואליס': כאפט א בליק אויף די ריין חסידישער סאטמאר ארקאסטרע פון בחורים און אינגעלייט מיט פילע בערד און פיאות. (כאפצעם)
- סלאעטסבוירג: די געגענט ווי עס געפינט דיך די מנחה עריע ווערט געפאלנט צו בויען א ישיבה און אידישער געגענט. (זשורנאל ניוז)
מוסטער:Portal:Current events/2007 פֿעברואַר 10
פרייטאג תשס"ז, פאברואר 09 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שמועות אז וויקיפעדיע גייט זיך אפשפארן שטעלן זיך ארויס אלץ אומריכטיג לינמאגאזין
- וויקיפעדיע איז אין צרות - זיי האבן געלט צו שטיצן די פראיעקט בלויז אויף 3-4 מאנאטן [1]
- היימישער חרדישער ריעל עסטעיט מאגנאט פון בארא פארק, ר' דוד ביסטריצער און זיינע שותפים אין איבער א ביליאן דאלערדיגע מקח, קויפן אפ ריזן געגענט אין ברוקלין, סטארעט סיטי ביים וואסער ברעג נעבן קאנארסי, מיט ריזיגע ליידיגע שטחים צו בויען ניי געביידעס. ארימע איינוואונער פירן דורך פראטעסטן אין בארא פארק מען זאל זיי נישט העכערן די רענט. (ניו יארק טיימס)
- אינטערנעט ביי חרדים טוישט היסטאריע: בעל חוב וואס האט אנגעזעצט אומשולדיגע ירושלים אינגעלייט אין פארלירן זייערע הייזער מיט פאלטשע אינוועסטמענט ווערט באשמוץט און אויסגעטאן נאקעט אויף בחדרי חרדים דורך איר מנהל ר' דוד ראטענבערג, כדי קיינער זאל נישט אריינפאלן נאכאמאל אין זיין נעץ. דאס אלעס נאכדעם וואס חרדישע צייטונגען דרוקן דוקא יא די נייעס און באריכטן וועגן דעם פרשה אבער פארהוילן די עיקר און שרייבן נישט קיין נעמען. (בח"ח)
- התאחדות הרבנים מיט איסור קעגן נייע קאנסערוואטיווער הכשר וואס וועט מאניטירן עסענווארג קאמפאניס נישט צו באלעסטיקן זייערע ארבייטארער; ר' איצא גליק האט פארבאטען די קאמפאניס אריינלאזן די ראבייס משגיחים אין זייערע פלענטס. (פארווארד)
- א נקמה אין היטלער: נייער שטודיע צייגט, אידענטום אין אמעריקע ציילט שוין העכער 6 מיליאן נפשות. (פארווארד)
- גענצליך נייער ווערסיע פון אידישער אנציקלאפידיע ארויסגעקומען, ווען זשורנאליסט פרעגט איינע פון די מחברים וואס פעלט דאס אויס היינט צוטאגס ווען וויקיפעדיע איז סיי ווי מער פאפולער? איז דעם פראפעסערס ענטפער: וויקיפעדיע ווערט באלאנצירט צו זיין צו אביעקטיוו און נייטראל, אידן ברויכן א אנציקלאפידיע פון א בייעסד אידישען שטאנדפונקט געשריבן דורך בלויז אידן. (פארווארד)
- פייער וואס האט פארלענדט אפאראטמענט קאמפלעקס אין סקווירא, און בלויז בדרך נס איז קיינער געשעידיגט, רופט צו חשבון הנפש פארוואס געשען אזויפיל פייערס און אנדערע סכנות דארטן? (זשורנאל ניוז)
- אידישער טאטע מיט זיינע 2 קינדער אנגעקלאגט אין אינסיידער טרעידינג שווינדל. (זשורנאל ניוז)
- לאטערי געווינער טיקעט פארקויפט אין בארא פארק געשעפט. (וואס איז נייעס)
דאנערשטאג תשס"ז, פאברואר 08 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- געוועזענער דעמאקראטישער פרעזידענט זשימי קארטער באשולדיגט סימאן וויזענטאל צענטער אין פארשפרייטען לשון הרע, נאכדעם וואס זיי קריטיקירן אנטיסעמיטישע אויסצוגן אין זיין בוך. (פאקס ניוז)
- לקיים בנו חכמי ישראל: סקולענער רבי גייט דורך שווערע אפאראציע. (בחדרי חרדים)
- בקהילה: נייער שר המשפטים אין ארץ ישראל, פראפעסער דניאל פרידמאן, איז אן אנטעסעמיט קעגן חרדים. (ען.אר.זשי.)
- בית דין פון ר' נסים קארעליץ לייגט ארויף עיקול, אויף אלע נייע טעיפס פון שוועקי, קיינער טאר דאס נישט פארקויפען און קויפן, נאכדעם וואס ר' יוחי בריסקמאן ברעכט קאנטראקט מיט גל פז. (בחדרי חרדים)
- אין קאקא קאולא איז מען שוין גרייט פאר פסח. - ווידיאו. (בחדרי חרדים)
- אראבער זענען מוחה קעגן ארכיאלאגישע גראבובנגען ביים הר הבית. (וויינעט)
- אמעריקע געריכט פארגיטיגט צענדליגע מיליאנען דאלער פאר אידישער טעראר קורבן. (וויינעט)
- ר' משה אריה פרידמאן אין געריכט אין וויען קעגן מוסדות וואס האבן ארויסגעווארפן זיינע קינדער צוליב זיין איראן האלאקאוסט קאנפערענץ באטייליגונג. (וויינעט)
- ניו יארק פאליטיק אין אלבאני, דאסמאל נצחון פארן בולדאוזער אסעמבלי ספיקער שעלי סילווער איבערן סטימראלער גאווערנער עליאט ספיצער. (ניו יארק פאוסט)
- הכנות צו פורים: די יאריגע מערסטע פאפולערע פארשטעלאכץ'ער. (וויינעט)
- אנטעריא, קאנאדע האט אפגשטופט וואלן טאג עס זאל נישט אויסקומען אין אידישן יום טוב שמיני עצרת. (סי.בי.סי.)
- אידישער בחור ערמארדעט אין די גאסן פון פאריז ווערט מפונה פון זיין קבר אין פראנקרייך צו באגראבן זיין קערפער אין ארץ ישראל. (וויינעט)
מיטוואך תשס"ז, פאברואר 07 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שוועקי'ס טעיפ "לשם שמים" איז שוין ענדליך דא אין די געשעפטן, חדשות אנש עולם הנגינה באשרייבט אן אנאליז איבערן טעיפ, און געבט ארויס אן עקסקלוסיוו אודיאו פון די אריגענעלע מוזיק אראנדזשירונגען רעקארדינג פונעם ניגון "טאטע". (עולם הנגינה)
- א בליק אויפן באיאנער רבי שליט"א'ס פאטער וואס איז פאריגע וואך נפטר געווארן. ווער איז די מאדערן ארטאדאקס משפחה לבית רוזשין? וויאזוי ביידע קינדער פליען אין הימל? און וויאזוי דער ישיבה אוניווערסיטעט לערער און אקעדעמיע אינטעלעקטואל האט מוותר געווען אויף די אדמו"רות און דאס איבערגעגעבן פאר זיין קליין קינד. אן איבערבליק אויף די ספרים לעבן און שאפן וואס איז ווייט פון חסידות אבער דאך נישט געווען קיין סתירה לגבי די כבוד וואס די חסידים האבן אים צוגעטיילט אלס נומער 2 אין באיאן. (הארץ)
- שיכון סקווירא: ריזיגע פייער ברעכט אויס אינמיטן דער נאכט און פארברענט א גרויסן אפארטמענט הויז, 17 משפחות געבליבן אן א דאך.(האדסאן נייעס)
- איין בילד מער פון טויזנט ווערטער: ר' משה אריה פרידמאן איז נישט געגט, דא איז געווען א בייזוויליגער ציוניסטישער פראפאגאנדע לשון הרע. (בחדרי חרדים)
- הרב אלישיב מאכט פרום דעם בית הדין הגדול אין ארץ ישראל. (הארץ)
- ניו יארק סיטי קאונסיל ספיקער, קריסטין קווין און נאך 10 קאנסיל מעמבערס לעבן איבער ראקעט אטאקע אויף די אייגענע הויט, ביי באזוך אין ארץ ישראל וויליזש שדרות, וואס שטייט אויס די סארט אטאקעס טעגליך. קיינער פון זיי איז געשעידיגט. (ניו יארק פאוסט)
- איראן קאמיטעט וואס פארשט צי די חורבן אייראפע האט אמל פאסירט, זאגט צו אייראפע: געבט אונז די עדות אז עס איז פארגעקומען... (הארץ)
- סענאטאר ר' יוסף ליבערמאן: אמעריקע ברויך ארויפלייגן א נייעם שטייער אויף אירע איינוואוינער, מיטן נאמען, מלחמה קעגן טעראר שטייער. (עי.בי.סי.)
- ארץ ישראל: דאקטער געפינען ערמארדעט אין זיין קאר אויף טויט. (די מארקער)
- בריטני ספירס אין אינטערוויאו מיט לערי קינג: איך לערן תורה מיט מיין אידישען מאן. (ען.עפ.סי.)
- אגודת ישראל רופט צו באפרייען אידישען שפיאן, יונתן פאלאראד פון טורמע. (זשעי.טי.עי.)
- אור שמח פארברייטערט זיך אין מאנסי. (זשעי.טי.עי.)
- אשכנזישער הויפט רב, הרב יונה מעצגער, באגעגנט הינדו פירער אין אינדיע. (זשעי. פאוסט)
- שכיר חרב מערדער וואס איז געדונגען געווארן דורך ראביי צו הארגענען זיין אייגן רעביצן איז זיך מתוודה פאר די מעדיע. (פאקס נייעס)
- יאזעף געבעלס היים צו פארקויפן פאר 2 מיליאן דאלער. (ניו יארק סאן)
דינסטאג תשס"ז, פאברואר 06 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פייער טראק ווערט נתנדב פון קהילה אין לאנג איילענד צו שדרות די געגענט אין ארץ ישראל וואס ווערט באהאגעלט יעדן טאג פון פאליסטינע ראקעטן פון עזה. (פייער רעסקיו)
- אין א נייע מאדערן וועלט, ווי אלע געשעפטען ווערן איינגעשלינגן דורך טשעין סטארס, ווערט בי ענד עיטש פאטא דער אייגענארטיגער חסידישער געשעפט א ניו יארק אינסטעטוציע ווי טוריסטען און פראפעשאנאלס פון איבער די גארער וועלט באזוכן. (ניו יארק סאן)
- וויליאמסבורג: פאסט ווערט פארגעזעצט צו דעליווערט ווערן אין 2 אפארטמענט געביידעס, נאך 2 טעג אפשטעל, צוליב דעם וואס פאסט טרעגער ווערט באגאנוועט. (דאבעליו.סי.בי.עס.)
- צענזור אינעם ענגלישער וויקיפעדיע: ארטיקל איבער ר' שלמה קארילבאך ז"ל, פארהוילט אלע נעגאטיווע דעטאלן פון זיין שמוציגען באלעסטיגונג פון פרויען און מיידלעך. (דוד פון די.סי.)
- רעוויאו אויף ניגון ביי ניגון פון נייע טעיפ פון אוהד ארויסגעגעבן דורך משה לויפער מיט קאמפאזיציעס בעיקר פון יאסי גרין און אויך פון פינקי וועבער. (בלאגמייסטער)
- ביטערע פרעסט פלאגען ניו יארק אין די צפון שטעט. (עי.פי.)
- איבער טויזענט נייע ים ספישיס אנדעקט. (אינדיפענדעט)
- איבער הונדערט דיינעסאור אייער אנדעקט. (הינדאסטענטיימס)
- אמעריקעס מידיע וועבסייטס אנטזאגן זיך צו לויפן אידישע עדווערטייזמענטס קעגן אכמאדיניזשאד. (זשעי. פאוסט)
- טאלק ראדיאו פערזענליכקייט, מייקל סעוועדזש, טראכט פון לויפן פאר פרעזידענט. (ניזו מעקס)
- געוועזענער ניו יארק סיטיס מעיאר, רודי זשוליאני, איז נענטער צו לויפן פאר פרעזידענט. (וויינעט)
- וואלאובאוטער רבי שליט"א, ר' ישראל מענדל שווארץ איז זיך משתטח אויף קברי צדיק]]ים. (חדשות אנש)
מאנטאג תשס"ז, 5טן פעברואר 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בעיבי קריטיש פארוואונדעט נאך ברית פון מוהל וואס האט צופיל פארשניטן די ערלה. (וויינעט)
- הלל ארגענעזאציע אין ארץ ישראל וואס העלפט די חרדישע אפגעפארענע חוזרי בשאלה. באשרייבט פונקטליכע אינסטראקשען'ס אין ידיעות אחרונות וויאזוי זיך איינגלידערן אין פרייען אידישען געזעלשאפט פון איזראעל איינמאל מען האט אויסגעטאן די קאפל פיאות און ציצית און ארויס פון פרומע עלטערן שטוב. (וויינעט)
- ישיבה בחור געראטעוועט פון אראבער פארכאפונג זאגט אז ער וועט ווייטער נעמען היטשעס. (וויינעט)
- טעראריסטן פאראנטווארטליך אויף די אנטאבי עראפלאן הייזשעקינג געבן זיך ענליך אונטער צו יוסטיץ נאך 19 יאר. (וויינעט)
- לויער פון משה קצב אנטזאגט און רעזעגנירט זיך פון קעיס, נייע לויער פרטרעט אויך חרדישע טאטע פון מאה שערים וואס ווערט באשולדיגט און הארגענען אייגן קינד. (די מארקער)
- ספרדישער ש"ס פארטיי צייטונג יום ליום אין אטאקע אויף אבישי בן חיים חרדישער אנגעלעגנהייטן רעפארטער פארן מעריב צוליב זיין ארויסנעמען די קאנטראווערסיאלע ווערטער פון הרב עובדיה יוסף פון קאנטעקסט. (ען. אר. זשי.)
- רב אין ארץ ישראל אנגעקלאגט פארן געבן הכשר אויף עסענווארג פראדוקטען אן סמיכה און רשות פון רבנות אין כשרות. (ען.עף.סי.)
- מ'לערנט אידיש אין טיילאנד, מיט די ארטיגע איגענטליכע גוים. (ידיעות אחרונות)
- איחוד הצלה מעמבער אין ירושלים באגעגענט זיך מיט שאקירענדער עמערזשענסי קאל אין גאולה: געשעפטמאן שפירט זיך נישט גוט, און ווייסט ניטאמאל אז מען האט אים פארסםט און בארויבט. (בח"ח)
- בית שמש: 2 חרדים אונטער ארעסט פארן ווארפן שטיינער. (בח"ח)
- היסטארישער רעקלאמע אין המודיע, צייטונג פון אגודה פון דושינסקי וואס געהער אפיציעל צום קנאים עדה החרדית. (בח"ח)
- הונדערט מיליאן שקל פארן איבערבוי פון הר הזיתים. (בח"ח)
- נייער טעיפ פון יעקב שוועקי, הערט אוידאו סעמפלס. (בח"ח)
- קאלעזש נעמט אראפ צלם נאכן פארלאנג פון אידישע סטודעטן מאכט אן סקאנדאל. (דעילי פרעס)
- שול צוריק געפענט אין יפו נאך צרות פון לאקאלע אראבער ציעט גרויסע אידישע באטייליגונג פאר חיזוק. (ערוץ 7)
זונטאג תשס"ז, פאברואר 04 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב אלישב מיט נייעם פסק: טאטעס וואס האבן סעלפאון נישט כשר'ע טארן די מוסדות נישט אנעמען זייערע קינדער. (ען. אר. זשי.)
- וויליאמסבורג: ניו יארק טיימס מיט אפהאנדעלונג איבער די קנאים וואנדאליזם אויף עורה עדווערטייזמענט פון אינגל אן פיאות אויף ליע עוועניו און די נייע עד מיט די פיאות. (ניו יארק טיימס)
- וואוס מעיל פון נטורי קרתא אפגעהאקט צוליב דרוק פון דזשעי.די.על.. (אלגעמיינער)
- באשולדיגונג: געוועזענער דעמאקראטישער פרעזידענט, זשימי קארטער, האט געהאלפן א נאצי. (אלגעמיינער)
- געריכט אין מינכען פאראורטיילט: ניאו-נאציס מעגן טראגן געווער. (אלגעמיינער)
- ניו יארק: אידישע מוסדות ליידן ווען קינדער קענען נישט אהיים געטראגן ווערן צייטליך פרייטיג פארן זמן, דורך שטאטישע באס טראנספארטאציע. (ניו יארק פאוסט)
- סנהדרין איז מוחה קעגן די אנקלאגעס און רדיפות אויף משה קצב און חיים רמון ווייל די גאנצער פרייער אידישער ציוויליזאציע איז גארנישט בעסער פון זיי, ווייל זיי האבן נישט קיין גאט, לויט זיי. (ערוץ 7)
- בארא פארק: שכנים שרייען אז קאנסטראקשען צו בויען שול איז פול מיט עסבעסטעס. (סי.בי.עס.)
- בלויז 150 חרדים האבן זיך איינגעלידערט אין צה"ל מיליטער דינסט, זינט חוק טל. (הארץ)
- וויליאמסבורג: פאליציי זוכט שווארצער דראג האנדלער וואס האט געשאסן פאליציי. - בילד. (נ.י.1)
- מאנסי: קאר עקסידענט ווען דרייווערן גייט אריין אין קומענדיגן טראפיק און שטויסט זיך אן מיט באס אויף רוט 59. (זשורנאל ניוז)
- פלארידא: קאנדימיניום געזעץ פארבאט אידישע רעזידענטן לייגן מזוזה ביים טיר פון דירה. (ארלעדאו סענטינאל)
- א אידישע שולע ווי האלב סטודענטען זענען מוסולמענער. (אינדעפענדענט)
מוסטער:Portal:Current events/2007 פֿעברואַר 3
פרייטאג תשס"ז, פאברואר 02 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ר' דוקי גרינוואלד פארזיצער פון הצלה ישראל אין ביטערן אינטערוויאו מיטן הארץ (צייטונג) באשולדיגט זיין קאנקורענט איחוד הצלה אלס א פאראייניגונג פון קנאים וואס זענען בלויז אינטערסירט אין ציונות און אין צניעות, מיט א קליקע געלט גייציגע עסקניםלעך וואס ער האט אויפגעהאדעוועט און זיי האבן אין אים ווידערגעשפעניגט. ערקלערט אז ביזן פטירה פון ר' משה האלבערשטאם דער רב פון הצלה און חבר הביד"ץ פון עדה החרדית האבן זיי זיך די קאפ נישט געקענט אויפהייבן. ווערט קאנפראנטעט מיט בילדער וויאזוי ער האט געטוישט נעמען פון נדבנים אויף די זעלבע מאטאר ביציקלעך ארויסצופאפן פון זיי געלט דורך א פאלטש צערמאניע. איחוד הצלה עסקן זוהן פון לעגענדארע עסקן ר' יהושע פולק אפערט צו געבן שוחד פארן זשורנאליסט ער זאל נישט באשרייבן זייער מסירה קעגן הצלה ישראל. (הארץ)
- ירושלים: לכבוד ט"ו בשבט הרב בצרי דער גרויסער קאבאליסט רעכט אפ מאסן תפילה פאר א זיווג הגון פאר די טויזענטע בחורים און מיידלעך וואס נויטיגען זיך אין שידוכים. (הצופה)
- ר' צבי מאיר זילבערבערג פירט זיין טאכטער אונטער די חופה. בילדער און ווידיאו קליפ פון די חתונה. (חדשות אנ"ש)
- וויליאמסבורג: פייער אין קאלעמענטי פראזשעקטס, קיינער געשעדיגט. (עי.בי.סי.)
- סענאטאר הילערי קלינטאן רופט צו פארהאנדעלן מיט איראן פאר מלחמה מיט זיי, אין פארענט פון ציוניסטישער פארטי אין טיימס סקוועיר. (ניו יארק פאוסט)
דאנערשטאג תשס"ז, 1טן פעברואר 2007[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ר' אהרן טייטלבוים אין דרשה ביי זיין ישיבה זאגט אז די אריזאונע ווייץ איז פיל בעסער. (כל העולם כולו)
- וויליאמסבורג: ארונים סאטמאר באס אנגעפילט מיט קליינע קינדער אין קאר עקסידענט, קיינער ערענס פארוואונדעט. - בילדער פון דעם דראמאטישער סצענע. (כל העולם כולו)
- טראגעדיע אין ירושלים: פאטאלער עקסידענט אין פארענט פון שובו בנים ברסלב מיידל שולע הארגעט אינג 11 יאריג מיידל. (בחדרי חרדים)
- חיים רמון געוועזענער געזעץ מיניסטער פון ארץ ישראל געטארפן שולדיג דורך 3 ריכטער אין שמוציגער אקט צוליב אומאיידעלע מעשה וואס האט באלעסטיגט אינג מיידל וואס האט געארבייט פאר זיין אפיס. (בחדרי חרדים)
- רבקה פאלוך דער חרדישער פרוי וואס האט געדינט אלס ספאוקסמאן פון אריק שרון און שרייבער אין משפחה ווערט שטארק אטאקירט פון די ריכטער אין זייער פסק פארן זאגן פאלטשע עדות און באשמוצען דעם קורבן אלעס כדי צו באפרייען חיים רמון פון שולד. (בחדרי חרדים)
- ערשטער מאל אין היסטאריע אן אראבער ווערט אנערקענט אלס חסיד אומות העולם פארן ראטעווען אידן ביים האלאוקאוסט. (בי.בי.סי.)
- איזראעלי פאליציי פארשט אויס די סנהדרין איבער זייער פסק אז א גענעראל וואס האט עוואקואירט און פארטריבן אידן פון זייערע היימען איז א רודף. (דזשעי.טי.עי.)
- ניו זשערסי ראביי מודה און גנב'נען 86,000 דאלער פון זיין שול קאסע, פאנוצט די געלט צו קויפן רינגל פאר מיסטרעס. (עי.בי.סי.)
- בקהילה: הרב מנחם גלכובסקי הויפט פון חב"ד בית דין אין ארץ ישראל קעגן ר' יואל כהן. ער באטייליגט זיך יא צוזאמן מיט די משיחיסטען. (בח"ח)
- מאנסי: 4 אונטער ארעסט פארן דורכפירן בוטשער פלייש געשעפט רויבעריי. (זשוירנאל ניוז)


text:
צושימע אינדזל
צושימע אינדזל (対馬, つしま, Tsushima) איז א יאפאנישער אינדזל צווישן יאפאן און קארעע. דער אינדזל איז געווען איין אינדזל אליין, אבער עס איז צוטיילט געווארען אין דריי חלקים ביים יאר 1900 על ידי די אויפונאקאשיסעטא (Ōfunakoshiseto) און מאנזעקיסעטא (Manzekiseto) קאנאלן. עס איז דא אויך מער פון 100 קלענערע (און א סאך זייר פיצל) אינדזלען וואס זענען מיטגעטיילט מיט דער גרויסער צושימע אינדזל. בדרך כלל, דער נאמען "צושימע" איז אפגערופן אויף אלע די אינדזל צוזאמען.
צושימע איז בערך 45 מילן ביי 10 מילן און האט א באפעלקערונג פון 34,000 מענטשן.
דער שטאדט צושימע איז די איינציגע שטאט אויפען אינדזל.
צושימע דיאלעקט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דעם יאפאניש וואס איז גערעדט אין צושימע איז אנדעריש פון דעם נארמאלישע יאפאניש, ווייל וויבאלד אז צושימע איז אזוי נאנט צו קארעע, אז דער צושימע'דיגער דיאלעקט האט א סאך ווערטער פון קארעיש אויסגעבארגן.


text:
הושענא רבא
הושענא רבא איז דער לעצטער טאג פון דעם יו"ט סוכות, עס מיינט "פילע הושענא'ס" צוליב די פילע געבעטען וואס מען זאגט ביים דאווענען אין דעם דאזיגן טאג, מיט דעם ווארט "הושענא".
אין צייטן פון בית המקדש האבן כהנים ארום שפאנצירט די מזבח מיט בינטלעך ערבות זינגענדיג געזאנגען. אלס א געדענקעניש צום ביהמ"ק שפאנצירט מען ארום דעם באלעמער מיטן לולב און אתרוג זיבן מאל זאגנדיג א באזונדערע "הושענא" געבעט יעדעס מאל באזונדער. אויפן באלעמער שטייט מען מיט זיבן ספרי תורות. אין צאנז בלאזט מען שופר צווישן יעדע רינג.
דער טאג ברענגט מיט זיך א פארכטיגע געמוט אזוי ווי ימים נוראים, עס איז אנגענומען אז דער טאג איז דער גמר דין פון די נייע יאר וואס הייבט זיך אן אום ראש השנה, דעריבער וואונטש מען זיך מיטן וואונטש "א גוט קוויטל" וואס ווייזט אויף די ענדגילטיגן וואונטש צום נייעם יאר.
דאס דאווענען איז אויפן ימים נוראים סטיל, דער בעל תפלה טוט אן א קיטל, די ניסוח איז די זעלבע ווי ימים נוראים, טייל האבן דעם מנהג צו זאגן שיר המעלות ממעמקים נאך ישתבח, איידער קריאת התורה זאגן טייל די שלש עשרה מדות און דעם זעלבן יהי רצון ווי די ימים נוראים.
געוויסע חסידישע רבי'ס האלטן עמאציאנאלע רעדעס צו ערוועקן אידן צו טאן תשובה .
מען נעמט א בינטל מיט 5 ערבות וואס רופט זין "הושענות", אין מ'קלאפט דאס אויף דער ערד.
פון דא נעמט זיך דאס שפריכווארט "ווערד ווי אויסגעקלאפטע הושענות" צוליב וואס מען ניצט נישט איבער די זעלבע הושענות נאכדעם וואס מ'האט שוין געקלאפט דערמיט.
תיקון ליל הושענא רבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הושענא רבה ביינאכט זענען דא פארשידענע מנהגים. מען ליינט גאנץ ספר דברים (אסאך ליינען בציבור פון א ספר תורה) און מען ענדיגט גאנץ תהלים (נאָך יעדן ספר זאגט מען א ספעציעלן יהי רצון). ס'איז אויך דא אזעלכע וואס קוקן אויפן שאטן ביים ליכט פון דער לבנה כדי צו דערגיין וואס וועט פאסירן אין קומענדיגן יאר.


text:
קרית ים
קרית ים איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט, ישראל, און איינע פון די שטעט אין קריות. געגרינדעט אין יאר 1941, און אנערקענט אלס שטאט אין 1976. געפונט זיך אכט קילאמעטער צפון פון חיפה.
קרן קיימת לישראל, און אן אמעריקאנער געזעלשאפט, האבן אויספלאנירט די שטאט נאך אין 1939. זיי האבן געבויט 60 הייזער, און 40 פון זיי איז געגאנגען פאר בריטישע זעלנער, און די איבריקע איז פארקויפט געווארן.
די בריטישע האבן געזען אין די ים ברעגעס, א וויכטיקע סטראטעגישע ציל, וויבאלד עס איז קעגן איבער דעם פארט, און דעריבער איז געווען אן אנוועזנהייט פון סאלדאטן אין שטאט, ווי אויך א מיליטערישע באזע. יידישע נוטרים האבן זיך אויך געפונען אין שטאט, און שפעטער האבן זיך א טייל פון זיי, אויך באזעצט אין שטאט.
אנהייב זענען יידן, באפרייטע פון מיליטער דינסט, געווען רוב איינוווינער פון שטאט, יידן וואס האבן געדינט אין בריטישן מיליטער, אדער די יידישע בריגאדע, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, איז די שטאט באטראפן געווארן פון קאטיושא ראקעטעס, וואס האט פאראורזאכט שאדענס צו דער שטאט, אבער אין שטאט איז קיינער נישט אומגעקומען. פינף איינוווינער פון שטאט, זענען אומגעקומען אין חיפה באן מעכאניק, ווי אכט ארבעטער זענען אומגעקומען, און פינף זענען געווען פון קרית ים, אויך איז א סאלדאט פון צה"ל, אן איינוווינער פון שטאט, אומגעקומען אין די שלאכטן אין לבנון.


text:
פעטער פאל רובענס
פעטער פאל רובענס (האלענדיש: Pieter Paul Rubens, [ˈpitər 'pʌul 'rybə(n)s] ;28סטן יוני 1577 - 30סטן מיי 1640) איז געווען א פלעמישער מאלער. ער האט געהאט א גרויסן סטודיא אין אנטווערפן. ער איז אויך געווען א דיפלאמאט.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רובענס איז געבוירן געווארן אין זיגן, דייטשלאנד צו זיין פאטער יאן רובענס און זיין מוטער מאריא פיפעלינקס. זיין פאטער איז געווען א קאלוויניסט, און די עלטערן זענען אנטלאפן פון אנטווערפן קיין קעלן אין 1568 נאך די רדיפות פון די פראטעסטאנטן ביי דער הערשאפט פונעם הערצאג פון אלבא איבער די שפאנישע נידערלאנדן. זיי האבן זיך געצויגן קיין זיגן אין 1570 און פעטער פאל איז געבוירן אין 1577. א יאר שפעטער אין 1578 זענען זיי זיך צוריקגעצויגן קיין קעלן. אין 1587 איז זיין פאטער געשטארבן, און אין 1589 איז זיין מוטער מיט אים צוריקגעצויגן קיין אנטווערפן.
אין 1629-1628 איז רובענס געווען אין מאדריד, וואו ער האט געמאלט עטלעכע בילדער, פאר פיליפ דער פערטער און אנדערע חשובע פאטראנען. אין מאדריד האט ער געחבר'ט מיטן הויף-מאלער דיעגא וועלאזקעז.


text:
לונגען קענסער
לונגען קענסער/ראַק איז א קענסער געוואוקס אין די לונגען, עס הרגט 1.3 מיליאן מענטשן א יאר, עס איז פאראנטווארטלעך פאר די מערסטע טויט פעלער פון אלע קענסער/ראַקן ביי מענער, און די צווייטע מערסטע ביי פרויען נאך ברוסט קענסער.
סימפטאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א טייל פון סימפאטמען וואס קענען מיינען לונגען קענסער.
- א שנעלן אטעם.
- אויפהיסן בלוט
- כראנישע הוסן אדער א טויש און די וועג וויאזוי מען הוסט
- וויזען
- ווייטאגן אין די ברוסטקאסטן אדער אין די בויך
- שווערע שלונג
- הייזעריגער קול.
- וואג פארלוסט, מידעקייט, און פארלוסט פון די אפעטיט.
רוב פון די זאכן ווערן געווענליך פאראורזאכט פון אנדערע קרענק.
אזוי ווי ביי אלע קענסער האט עס נישט כמעט קיין סימאפטאמען אנפאנג, נאר ווען עס איז מער צושפרייט.
דיאגנאזירן און טעסטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רענטגען שטראלן אויפן ברוסטקאסטן
- קעטסקען ווייזט גאר קליינע קענסערס וואס א געווענליכן רענטגען ווייזט נישט
באהאנדלונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אפעראציע, אויב דער קענסער איז נאכנישט צושפרייט.
- כעמאטעראפיע
- באשטראלונג טעראפיע
ווי אזוי צו פארמיידן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רויכערן און צווייטע האנט רויך איז גרעסטער פאראורזאכער פון לונגען קענסער.


text:
מעטרישע סיסטעם
די מעטרישע סיסטעם איז א צענטלעך וועג פון מעסטן וואס איז באזירט אויף די מעטער און גראם.
עס זענען דא עטליכע וועגן פון מעסטן וואס ווערן אנגערופן מעטרישע סיסטעם, אבער דאס וואס ווערט היינט באנוצט זייט די 1960ער יארן (תש"כ) איז פון דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן.
מעטרישע איינסן פון מאסע, לענג, און עלעקטריע ווערט כסדר געניצט ארום דער וועלט פאר ביידע פערזענליכער און פארשליכער ארבעט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עיקר ציל פון א מעטרישער סיסטעם איז צו האבן די זעלבע נאמען פאר סיי וועלכע זאך מען מעסט אין וועלכע צאל עס זאל נישט זיין, אזוי אז ווען מען מעסט למשל ווייטקייט זאלן אלע מאסן זיין אין מעטערס און מען זאל זאגן מילימעטער פאר א טויזנטסטל פון א מעטער, און קילאמעטער פאר טויזענטער מעטער. נישט אז מען זאל דארפן ניצן אנדערע נעמען פאר אנדערע צאלן ווי צאל, פיס און מיילן.


text:
ווילנער געטא
די ווילנער געטא איז געווען פון די גרעסטע געטאס אין ווילנע, ליטע.
אינהאַלט
ווילנע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווילנע איז געווען א וויכטיקע שטאט פאר יידיש קולטור, און פלעגט גערופן ווערן ירושלים דליטע. נאכן ערשטע וועלט מלחמה, איז ווילנע געווען אונטער פוילישע הערשאפט, ביז ווען די צווייטע וועלט מלחמה, האט אויסגעבראכן אין סעפטעמבער 1939. לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, די צוויי אויסערן מיניסטארן פון נאצי דייטשלאנד, און פון סאוויעט רוסלאנד, איז ליטע אריבער אונטער סאוועטישער איינפלוס, און ווען רוסלאנד האט אקופירט די מזרח געביטן אין פוילן, האט זי איבערגעבן ווילנע צו ליטע. טויזנטער יידישע פליטים זענען אנטלאפן קיין ווילנע, מיטן האפענונג אויסצומיידן דעם נאצישן טייוול. אין יולי 1940, איז די שטאט אריבער צו סאוועטישע קאנטראל, און די רעגירונג, האט שטארק באגרעניצט די יידישע קולטור און ארבעט אין שטאט, דערביי פארשיקענדיק מערערע מענטשן צו טיף רוסלאנד.
דייטשע אקופאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די וועהרמאכט, האט איינגענומען ווילנע דעם 24סטן יוני 1941, און גלייך זיך פארנומען מיט כאפן יידן אויף צוואנגס ארבעט. צרות און גזירות זענען גלייך ארויס, ווי יידן מוזן טראגן א מגן דוד, אדער זיי טארן זיך נישט דרייען אויף די גאסן.
פאגראמען און מערדערייען זענען דורכגעפירט געווארן, מיט אן אקטיווע ליטווינער אנוועזנשאפט, מיטן שפיץ פון די שאוליסטן פאשיסטישע באוועגונג, דורכאויס די זומער פון 1941, זענען 35,000 יידן אומגעקומען דורך נאציס, און זייערע ליטווינער העלפער.
אויפן 6טן און 7טן סעפטעמבער 1941, זענען די יידן געצווינגען געווען אריבערגיין וווינען אין געטא. 38,000 יידן זענען איבערגעבליבן נאך דעם זומער, און אויף דעם 2טן סעפטעמבער, זענען יידן וואס זענען געווען געצווינגען צו פארלאזן זייערע היימען, און 3,700 זענען אויסגעמארדעט געווארן. די יידן האבן נאר געמעגט נעמען זאכן, וואס זיי האבן געקענט טראגן, און נישט זייערע פארמעגנס, און אנדערע שווערע חפצים.
געטא אויפשטעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די געטא איז אויפגעשטעלט געווארן אין אלטן יידישן קווארטאל, שוין ביים אנהייב האבן די נאציס צעטיילט דעם געטא אויף צוויי. געטא איינס פאר ארבעטער און פראדוקטיווע קראפט, געטא צוויי פאר אלטע, שוואכע, און יתומים. אין געטא איינס זענען געווען בערך 29,000 איינוווינער, און אין געטא צוויי 11,000 איינוווינער. ווי אין אלע אנדערע געטאס איבער אייראפע, וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט, זענען געווען קרענק, הונגער, און אנדערע אוממענטשליכע באדינגונגען.
ביז סוף דעצעמבער 1941, איז געטא צוויי שוין געווען ליקווידירט, און רוב איינוווינער, זענען אומגעקומען אין פאנאר. די אנדערע געטא האבן די נאציס פארשפראכן צו האלטן גאנץ מיט 12,000 מענטשן, פאר איר פראדוקטיווקייט פארן מיליטער, און אנדערע נוצבארע צוועקן, פארן נאצי רעזשים.
ביז יאנואר 1942, האבן די נאציס אנגעפירט מיט אקציעס, ווי מענטשן זענען פארשיקט געווארן צו זייער אומקום. די יודנראט, האט געמוזט צושטעלן טויזנטער יידן אויף צוואנגס ארבעט, שוין נאכדעם וואס דער איבערצייגונג, אז מענטשן ווערן נישט פארשיקט אויף ארבעט, נאר זיי אומצוברענגען איז געווען פארשפרייט אין געטא. די יודנראט האט פרובירט אויסצופירן א טיילווייזע ראטעווען פון די באפעלקערונג, דורך ארויסגעבן מערסטנס אלטע און קראנקע, מיטן חשבון אז די אנדערע וועט ען לאזן לעבן. נאכדעם אבער האבן די נאציס פארלאנגט אנדערע יידן, וואס זיי וואלטן יא געקענט ארויסהעלפן דעם געטא.
דורכאויס דעם גאנצן יאר 1942, ביז מערץ 1943, איז געווען א דראסטישע ענדערונג, און ווייניק יידן זענען אומגעברענגט געווארן, עס איז גערופן געווארן דער "רעלאטיווער שטילקייט" אדער "סטאבילע תקופה".
יודנראט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די יודנראט מיטן יעקב גענז, האבן געקלערט אז מיטן אויפשטעלן אן ארבעטער געטא, וועלן די יידן געראטעוועט ווערן. די געטא האט געהאט א סארט אויטאנאמיע, מיט א ספעציעלע איינהייט אין די יודנראט, וואס האט זיך אפגעגעבן מיט די קרענק און הונגער, וואס האבן געטראפן דעם געטא. זיי האבן אויפגעשטעלט א פובליק קיך, און שולעס פאר קינדער. אלעס מיט א יידישע ארדענונגסדינסט, א פאליציי, וואס האט געהאלפן פארשטארקן די פאזיציע פון די געטא פירערשאפט.
אין די געטא האט געהערשט א רייכע קולטורעלע לעבן, מיט אלע פראבלעמען פון הונגער און עפידעמיעס. א טעאטער איז אויפגעשטעלט געווארן, און איז געווען זייער דערפאלגרייך, אין איין יאר האט דער טעאטער געשפילט איבער הונדערט פארשטעלונגען, פאר פילע זאלן. די שטראשון ביבליאטעק, האט פארגעזעצט עקזיסטירן, מיט א מיטגלידערשאפט פון 4,700 אבאנענטן. פארברענגען און באלן פון ארבעטער פאראיינען זענען פארגעקומען. אויך איז אן ארכיוו, פון לעבן אין געטא, אויפגעשטעלט געווארן. און א כאר און א מוזיקאלישע סיממפאניע האבן אויך עקזיסטירט אין געטא.
חסידי אומות העולם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנטאן שמידט, איז געווען אן עסטרייכער גוי, א סאלדאט אין וועהרמאכט, ער האט צוגעזען די מערדערייען פון די נאציס, און האט אנגעפאנגען ארויסהעלפן יידן פון געטא, אין אקטאבער האט ער זיי צוגעשטעלט פאלשע פעסער, און ארויסגעהאלפן דעם יידישן אונטערגרונט אין געטא, אונטערן אנפירערשאפט פון מרדכי טענענבוים. ער האט ארויסגעשווערצט יידן, און זיי אפגעפירט קיין ביאליסטאק, אויך האט ער צוגעשטעלט מיליטערישע אטאמאבילן, פאר די יידישע קעמפער. לויט אפשאצונגען האט שמידט געהאלפן ראטעווען, אומגעפער 250 יידן. ער איז געכאפט געווארן אין אפריל 1942, און ער איז פאראורטיילט געווארן צום טויט.
יידישע קעגנערשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ווילנע זענען געווען עטליכע יידישע אונטערגרונט גרופעס. אויפן 21סטן יאנואר 1942, האבן זיך אלע פאראייניקט אונטערן נאמען פאראייניקטע פארטיזאנער ארגאניזאציע (פפ"א). דער קאמאנדיר איז געווען יצחק וויטענבערג, און אונטער אים זענען געווען אבא קאוונער, און יוסף גלאזמאן. די מענטשן אין די קעגנערשאפט האבן אנגעהערט אלע יידישע פארטייען, רעכטע און לינקע. אין 1943, האבן זיך צוגעשלאסן די "יחיאל קאמף ארגאניזאציע". די קעמפער האבן דורכגעפירט אקטן קעגן נאצישע צילן, אין ווילנע אומגעגנט.
די יודנראט, האט צוגעהאלפן די נאציס אין די פארשיקונגען פון יידן צו טויט לאגערן, דעריבער האבן די קעמפער געשטעלט פלאקאטן, אז די יודנראט זענען פאררעטער, וואס יידן זאלן אויפהערן זיך צוהערן צו זיי. די געטא איינוווינער האבן נישט אויסגעהערט צו די ווארענונגען פון די אונטערגרונט.
די נאציס האבן באקומען אינפארמאציע אויף יצחק וויטנבערג, און די ארדענונגסדינסט האט אים ארעסטירט, נאך אן אקציע פון זיינע פריינט, איז ער באפרייט געווארן. די נאציס האבן דערקלערט אז אויב געט ער זיך נישט איין צו די נאצישע אינסטאנצן, גייען זיי פארניכטן די גאנצע געטא, צום סוף האט ער זיך אונטערגעגעבן, און מיט א ציאניד פיל איז ער געגאנגען זיך איינגעבן צו די נאציס, ער איז ארעסטירט געווארן און געפייניקט געווארן, און באגאנגען זעלבסטמארד אין טורמע.
אויפלעזונג פון געטא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אוגוסט 1943, איז די געטא ארומגענומען געווארן מיט פאליציי, און 7,000 יידן זענען פארשיקט געווארן צו אן "ארבעטס לאגער" אין עסטלאנד, די פארטיזאנער האבן פרובירט אנפירן א ווידערשטאנד, אבער די איינוווינער האבן נישט מיטגעהאלטן, און עס האט זיך נישט אויסגעארבעט, 150 קעמפער פון געטא זענען אנטלאפן, דורך די אפלויף סיסטעם צו די וועלדער, ווי זיי האבן זיך אנגעשלאסן אין פארטיזאנער גרופעס.
אום 23סטן סעפטעמבער 1943, האט די געטא אויפגעהערט צו פונקציאנירן, ווען די לעצט פארבליבענע יידן, זענען פארשיקט געווארן, אדער אומגעקומען אין פאנאר.


text:
בית הכסא פאפיר
בית הכסא פאפיר אדער אשר יצר פאפיר איז אזא סארט טישו וואס דער מענטשהייט נוצט פאר אירע באדערפענישן אפציווישן און רייניגן זיך אדער די חפצים וואס מ'באנוצט זיך דערמיט.
עס איז ווייך און ביליג איך קען מיך געהעריג רייניגען דערמיט אן זיך צו בלוטיגען.
אויף שבת איז דא ספעציעלע געשניטענע פאפיר, כאטשיג מען מעג רייסן, אבער וויבאלד להלכה טאר מען נישט רייסן ווען עס איז דא א צייכן וואס איז שוין האלב געשניטן טאר מען עס ניטש נוצן.
אמאליגע צייטן האבן ערליכע אידן אויסגענוצט ניטל נאכט צו שניידן פאפיר פאר א גאנץ יאר ווייל מ'טאר דאך סייוויסיי נישט לערנען.


text:
מערב אפריקע
מערב אפריקע איז א לאנדטייל אין מערב פון דעם קאנטינענט אפריקע וואס איז כולל די פאלגנדע לענדער:
די פאראייניגטע פעלקער שליסט איין אויך מאריטאניע און דעם בריטישן אינזל סאנט העלענע אין מערב אפריקע.
אין דער תקופה פון קאלאניאליזם איז כמעט דער גאנצער ראיאן געווען אונטער פראנצויזשיער הערשאפט.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מערב אפריקע איז דער ראיאן פון אפריקע וואס גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב און דרום, דעם סאהארא מדבר צו צפון, און אומגעפער די מערידיאן 10°E צו מזרח. זי באדעקט א שטח פון 6,140,000 קוואדראט קילאמעטער, א פינפטל פונעם אפריקאנער קאנטינענט. דער ראיאן איז מערסטנס פלאך, ביז 300 מעטער איבערן ים שפיגל, אחוץ א פאר הויכע בערג אין דרום פונעם ראיאן.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין צענטער אין מערב פונעם ראיאן איז איסלאם די דאמינאנטע רעליגיע. אין די בארטנס פון ניגעריע, גהאנע און דעם בארטן פון העלפאנדביין זענען רוב מענטשן קריסטן. אויך זענען דא אסאך לאקאלע רעליגיעס.
ספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט אפיציעלער ספארט איז פוטבאל.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די היסטאריע פון מערב אפריקע ווערט צעטיילט אין פינף תקופות. די ערשטע באזעצער פונעם ראיאן זענען געקומען אין אוראלטע צייטן, וואס האבן אנטוויקלט לאנדווירטשאפט. אין דער אייזן עפאכע האבן געהערשט אימפעריעס וואס האבן געהאנדלט מיט אנדערע ראיאנען. אין דער דריטער תקופה זענען די אימפעריעס געווארן צעטיילט אויף קלענערע מדינות וואס זענען געווען פארבונדן מיט לענדער אינעם מיטל מזרח, אייראפע און אמעריקע. נאך דעם איז געקומען די קאלאניאליסטישע תקופה ווען פראנקרייך און בריטאניע האבן געהערשט איבערן ראיאן. די היינטיגע תקופה האט אנגעהויבן מיטן סוף פון קאלאניאליזם ווען די לענדער אינעם ראיאן האבן באקומען זייער זעלבסשטענדיקייט.


text:
אידישע געמיינדע
א אידישע געמיינדע איז א גרופע אידן וואס וואוינען אין א יישוב (א שטאט אדער א שטעטל) און שאפן דינסטן פאר יידיש לעבן, למשל, מקוואות, שולן, חינוך, כשרות און א חברה קדישא.
פון ווען דאס אידישע לעבן איז געשאפן געווארן האט דאס אלס אנגעהאלטן אויפן פארנעם פון א קהילה/געמיינדע, און דאס איז געוועון דער ווירקזאמער מיטל וואס האט אלס אנגעהאלטן אז עס זאל נישט פארפאלן גיין, אלס איז מען ארום גענומען מיט רבנים און העכערע גייסטליכע, ווי צ.ב.ש. דיינים, שוחטים, מורי הוראות, און דאס איז געווען דער שטארקסטער געווער קעגן אסימילאציע
אנגעהויבן האט זיך דאס נאך ביים דור המדבר דער דור דעה וואס האט געהאט אזא גרויסן רבי'ן ווי משה רבינו, און שפעטער האט מען צוגענומען עטליכע פירער איבער יעדן אינדיווידואל, אז אז מיט דעם שטרענגען ארדענונג דיסציפלין האט מען אויסגעהאלטן אלע שווערע צייטן.
דערפאר איז נישט מער ווי רעכט אז די אידישע געמיינדעס ווי גרויסע און קליינע עס זאלן נאר זיין איז כדי דאס צו קאטעגאריזירן, אז מען זאל קענען צוזאמען שטעלן א שטיקל בילד וויאזוי עס איז אריבער פון איין דור צום צווייטן און פון איין גלות צום צווייטן, און וויאזוי מען איז איבערגעקומען אלע שוועריגקייטן.


text:
וואל סטריט זשורנאל
וואל סטריט זשורנאל איז דער ביזנעס טאג-צייטונג וואס האט איבער 2 מיליאן ליינער פון ארום די גארער וועלט. עס איז זייער פרעסטיזשפול און האט שוין געווינען 29 פוליצער פרייזעס.
עס איז א בראדשיט ווי די ניו יארק טיימס, אבער עס האט כמעט נישט קיין בילדער נאר אזעלכע קאמפיוטער גראפיקס פון פנים'ער פון מענטשן און נומערן.
עס ווערט ארויסגגעבן אין ניו יארק סיטי מיט אזיע און אייראפע אויפלאגעס. דורך די דאו זשאונס קאמפאני.
איר הויפט קאנקורענט איז דער פיינעסל טיימס פון לונדון. און עס איז דער צווייטער גרעסטער צייטונג נאך יו עס עי טודעי.
עס איז באקאנט פאר איר ערשטע זייט, וואס האט איין קאלום וואס טוט זיך אין די גאנצע וועלט אין קורצען און אינעווייניג איז מער באריכות.
די עדיטאריעל איז זייער קאנסערוועטיוו געשטימט, אבער די נייעס רעפורטארשזען זענען מער לינק און נישט צוגעבינדען צו די מיינונגען פון די רעדאקטארן.
איר הויפט נייעס איז בעיקר פינאנץ און ביזנעס דעריבער טראגט דאס דעם נאמען נאכן גאס אין מאנהעטן אווו עס געפינט זיך די סטאק מארקעט; וואל סטריט.


text:
סיביר
סיביר (רוסיש: Cиби́pb), איז דער טייל פון רוסלאנד וואס געפינט זיך אין אזיע. עס באדעקט ברייטע לאנדשאפטן, און ציט פון די אוראל בערג ביזן פאציפישן אקעאן.עס גייט פונעם ארקטישן אקעאן אין צפון ביזן גרענעץ מיט כינע און מאנגאליי אין דרום. סיביר באדעקט אומגעפער 77% פון דער גארער רוסישער טעריטאריע. עס איז פון די קעלטסטע ערטער אויף דער ערד.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרויסע טייכן פון סיביר זענען דער אב, דער יעניסיי און דער לענא.
בערך 70,000 יידן וואוינען אין סיביר.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
סידני
סידני איז די גרעסטע און די מערסטע באפלעקערסטע אין אויסטראליע, און די שטאַט הויפטשטאט פון ניו סאוט וויילס. סידני ליגט אויפן דרום-מזרח בארטן פון אויסטראליע ביים טאסמאן ים. ביים 2006 צענזוס האט סידני געהאט 4,119,190 איינוואוינער. דער אוניווערסיטעט פון סידני איז אויסטראליע'ס עלטסטער אוניווערסיטעט.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטש סידני ליידט נישט פון ציקלאנען און ערדציטערנישן, האט דער על ניניא א שטארקע השפעה אויפן וועטער אין סידני.
יידן אין סידני[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1817 זענען געווען 20 יידן אין סידני און זיי האבן געגרינדעט א חברה קדישא. אין 1830 האט סידני געהאט צוויי שולן. היינט וואוינען אין סידני בערך 45,000 יידן.


text:
אייזן עפאכע
די אייזן עפאכע איז די דריטע עפאכע פון דער דריי-פאכיגער סיסטעם פון פרעהיסטארישע עפאכעס. די ערשטע צוויי זענען די שטיין עפאכע און די בראנדז עפאכע. אין דער אייזן עפאכע האבן זיך מענטשן אויסגעלערנט וויאזוי זיך צו באנוצן מיט מעטאלן, בעיקר אייזן וויאזוי צו מאכן דערפון געווער און געצייג.
עס איז נישט דא קיין געוויסע צייט ווען די עפאכע האט זיך אנגעהויבן אדער געענדיגט, נאר אין יעדער ראיאן איז עס געווען אנדערש. ווען אין געוויסע פלעצער איז מען שוין געווען פארגעשריטן, איז מען אין אנדער פלעצער נאך געווען צוריקגעשטאנען. עס איז אויך נישט דא קיין געשריבענע רעקארדס פון די עפאכע, ווייל מען האט דאן נאכנישט געוויסט וויאזוי צו שרייבן. אלעס וואס מען ווייסט וועגן די עפאכע, ווייסט מען נאר פון ארכעאלאגיע. די אייזן עפאכע ענדיקט זיך ווען מען האט אנגעהויבן שרייבן רעקארדס פון די געשענישען. די תקופה נאך דער אייזן עפאכע ווערט אנגערופן אוראלטע היסטאריע.


text:
לופטליניע
א לופֿטליניע אדער פֿלי-געזעלשאַפֿט טראנספארטירט מענטשן און משאות דורך פליגערס פון איין שטאט/שטאַט צום צווייטן.
אינהאַלט
פארשידענע לופֿטליניעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לופטליניעס זענען נישט אלע אייניק געגרינדעט און אזויווי אין אנדערע ביזנעסער זענען פאראן אפטיילונגן וועלכע מעסטן זיי. אלע אמעריקאנער לופטליניעס זענען פריוואט אדער פובליק אייגענטום. איבער די וועלט זענען פאראן אסאך לופטליניעס וועלכע באלאנגן צו די רעגירונג, ספעציעל אין אזעלכע לענדער וואו עס זענען נישט פאראן קיין אינוועסטירער וואס האבן די געלט צו קענען אויפשטעלן א עירליין. די אמעריקאנער לופטליניעס ווערן געמאסטן לויט וויפיל געלט זיי מאכן און זיי זענען צעטיילט אין 3 קאטעגאריעס: הויפט, נאציאנאלע, און ראיאנישע.
די גרויסע געבן סערוויסעס צו מערערע און ווייטערע דעסטינאציעס און די קלענערע געבן נאר לימיטירטע סערוויס. לאמיר זיי באטראכטן נענטער:
הויפט לופטליניעס – די זענען די גאר גרויסע לופטליניעס פון וועלכע מען הערט כסדר אין די נייעס. אלע לופטליניעס אין די קאטעגאריע ברענגן אריין מער ווי א ביליאן דאלאר אין פראפיטן. עס זענען היינט פאראן 12 הויפט עירליינס: אלאסקע, אמעריקע וועסט, אמעריקן, אמעריקן איגל, אמעריקן טרענס עיר, קאנטינענטל, דעלטא, נארטוועסט, סאוטוועסט, טרענסוואורלד, יונייטעד און יו-עס עירוועיס. די גרעסטע לופטליניעס פארמאגן געווענליך אויך די מערסטע ארבייטער. יונייטעד לופטליניעס פארמאגט נאנט צו 100,000 ארבייטער, אמעריקן האט עטוואס איבער 90,000, און דעלטא פארמאגט ארום 77,000 ארבייטער. אן אויסנאם איז אלאסקע לופטליניעס וועלכע איז פאררעכנט פון די גרעסטע אבער פארמאגט נאר בערך 10,000 ארבייטער.
נאציאנאלע לופטליניעס – איין שטאפל ווייניגער ווי די הויפט לופטליניעס זענען די נאציאנאלע לופטליניעס וועלכע פארדינען צווישן 100 מיליאן און 1 ביליאן דאלאר יערליך. די נאציאנאלע לופטליניעס קענען זיין גרויסע לופטליניעס וועלכע טראגן פאסאזשירן נאר דאמעסטיק און טייל פון זיי האבן פלייטס צו געוויסע אינטערנאציאנאלע דעסטינאציעס. א ביישפיל פון נאציאנאלע לופטליניעס זענען: אלאוהא, אטלעס עיר, ערטרען, עמערי וואורלדווייד, עווערגרין, האוואיען און מידוועסט עקספרעס, די לופטליניעס פארמאגן צווישן 2,000 און 4,000 ארבייטער.
ראיאנישע לופטליניעס – די סארט לופטליניעס אפערירן אין געוויסע ראיאנען און פילן אָן די לעכער וועלכע די גרויסע לופטליניעס לאזן איבער. לויט די עיר טראנספארט אסאסאציע אוו אמעריקע זענען די ראיאנישע לופטליניעס די שנעלסטע וואקסנדיגע לופטליניעס אין די אינדוסטרי. די אסאסיאציע צעטיילט זיי אין דריי סוב-גרופעס: גרויסע, מיטלגאטיגע, און קליינע. די גרויסע פארדינען צווישן 20 און 100 מיליאן דאלאר פער יאר און טראגן פאסאזשירן מיט פליגער וועלכע קען אויפנעמען העכער 60 פאסאזשירן. די מיטלגאטיגע זענען קליינע לופטליניעס וועלכע פארדינען ווייניגער ווי 20 מיליאן דאלאר פער יאר (אויך נישט שלעכט!) און נוצן נאר קליינע פליגער. די גאר קליינע זענען זייערע פארדינסטן אפילו נישט באקאנט און זיי דינען ווי קאמיוטער ערליינס אין פארשידענע צייטן אויף פארשידענע ראיאנען.
די לופטליניע אינדוסטריע ארבעט נישט אנדערש ווי אנדערע סערוויס ביזנעסער און פארמאגט פארשידענע סארט קליענטן וועלכע דארפן פארשידענע באדינסט. רוב פאסאזשירן וועלן נוצן די גרעסטע לופטליניעס צו פארן אויף ווייטע פלעצער ווייל זיי האבן די מערסטע פלייטס און די בעסטע סקעדזשועלס. ביזנעס לייט וועלכע פארן צווישן איין שטאט און די אנדערע וועלן געווענליך נוצן ראיאנישע לופטליניעס וועלכע זענען ספעציאליזירט צווישן די צוויי שטעט ווייל אזוי זענען זיי פֿאַרזיכערט אז אלע פֿלייטס וועלן זיין נאן-סטאפ. נאכדעם זענען פאראן א טייל קליענטן וועלכע וועלן נוצן סיי וואספארא לופטליניע אזוי לאנג ווי יענער איז די ביליגסטע.
(באמערקונג: די אלע אויבנדערמאנטע ציפערן זענען לויט א געווענליכן יאר. אין די לעצטע צוויי יאר האבן רוב לופטליניעס געהאט שוואכע פארדינסטן און טייל האבן פארלוירן מיליאנען דאלארן).
די גרעסטע לופטליניעס אין אמעריקע זענען אויך די גרעסטע לופטליניעס אין דער וועלט. אמעריקן, יונייטעד, דעלטא, נארטוועסט, און קאנטינענטל זענען די גרעסטע פינף. די ערשטע גרעסטע אויסער אמעריקאנער לופטליניעס זענען ער פראנס, בריטיש ערוועיס און לופטהאנזא.
אנאטאמיע פון א לופטליניע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטש די אפעראציעס פון יעדער לופטליניע קען זיין אנדערש איז אבער פאראן א געוויסע וועג אינעם סטרוקטור פון אלע עירליינס. אן עירליינ'ס וויכטיגסטע נכסים איז די פליגער און אירע ארבייטער. א לופטליניע קען פארמאגן די בעסטע פליגער אבער אויב זי האט נישט די ארבייטער ארגאניזירט קען זי נישט עקזעסטירן. א לופטליניע ווערט געווענליך רעפרעזענטירט דורך דעם פילאט און פלייט אטענדענס וועלכע גריסן און סערווירן די פאסאזשירן דורכאויס די רייזע, אבער עס זענען באמת פאראן אסאך מער ארבייטער וועלכע מען זעט נישט און זיי טוען די הויפט ארבעט. נישט קיין חילוק ווי גרויס אדער קליין א לופטליניע איז זענען די ארבעטער איינגעטיילט אויף דער זעלבער סיסטעם אין די פאלגענדע קאטעגאריעס: ליין פערסאנאל – די זענען די גרופע פון ארבעטער וועלכע מען זעט שטענדיג ווי די פילאטן, עראפלאן-סארווערס, בילעטן פארקויפערס, טשעק-אין פערסאנאל, טויער געהילפן, און זיכערהייט אגענטן וועלכע פארנעמען 85 פראצענט פון די לופטליניעס ארבעט'ס קראפט. אפעראציעס – די אפיס ארבעטער קאנטראלירן דעם גאנצן צייטפלאן פון דער לופטליניע און טיילן איין די ארבעט פאר די פילאטן און עראפלאן-סארווערס. די ארבעטער זענען געלערנטע מענטשן וועלכע טוען די גאנצע דיספעטש ארבעט פאר דער לופטליניע און דארפן קענען אלע עף-עי-עי געזעצן אויסעווייניג. אויפהאלטונג – פליגער זענען מולטי מיליאן דאלארדיגע מאשינען וועלכע דארפן ווערן באהאנדל'ט כדי די לופטליניע זאל אנהאלטן איר צוטרוי צו אירע קאסטומער. א פליגער דארף מען רייניגן און האלטן שיין עס זאל שטענדיג אויסזען פריש און מען דארף זיכער מאכן בעפאר יעדע פלייט אז עס איז פאראן גענוג סופלייס פאר די פאסאזשירן.
סעילס און מארקעטינג – די סעילס און מארקעטינג ארביטער מאכן אפ די פרייזן, ברענגן אריין קארגא קאסטומערס, דארפן טאן אדווערטייזינג, און הייבן אויף די טעלעפאן פאר מענטשן וואס רופן אריין (קאסטומער סערוויס). אויסער די אויבנדערמאנטע ארבייטער וועלכע פארנעמען רוב פון די עירליינ'ס ארבעט'ס קראפט פארמאגט אויך יעדע לופטליניע אסאך אנדערע ארבייטער ווי ספעציאליסטן, סוב-קאנטראקטארס, וועלכע ווערן אריינגערופן אין פארשידענע פעלער. די ספעציאליסטן רעכנט אריין אדוואקאטן, אקאונטענטס, און פובליק רילעישאנס ספעציאליסטן. די סוב-קאנטראקטארס זענען געוואנדן לויט די עירליין. רוב גרויסע לופטליניעס טוען אלעס אליינס אבער די קלענערע נוצן סוב-קאנטראקטינג פאר רייניגן, פאררעכטן, זיכערהייט און נאך. אלע עסן וואס ווערן סערווירט אויף די לופטליניעס זענען סוב-קאנטראקטעט מיט קעטערינג פירמעס וועלכע דארפן זיכער מאכן אז די עסן איז גרייט צו יעדע פלייט.
מאנשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פלי מאנשאפט אויף א פליגער איז כולל:
- פילאטן
- עראפלאן-סארווערס
- (אפטמאל) זיכערהייטס מענטשן
האבס און ספיצעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די צוויי ווערטער איז ווי א קורצע אפטייטש וויאזוי די סיסטעם פון א לופטליניע ארבעט. האב מיינט די צענטראלע לופטפעלד מיט וועלכע די לופטליניע באנוצט זיך און סקאופס זענען די רוטס וועלכע די פלייטס נעמען ארויס פון די האב לופטפעלד. גרויסע לופטליניעס פארמאגן מערערע האבס וואס מיט דעם ערלויבן זיי זיך צו סקעדזשועלן מער פלייטס צו מער דעסטינאציעס. די האב און ספאוק סיסטעם איז באקאנט געווארן, אדער בעסער געזאגט אנגעהויבן גענוצט ווערן, נאכדעם וואס די פעדעראלע רעגירונג האט אראפגענומען די דירעקט רוט רעגולאציעס אין 978'. ביז אהין זענען אלע גרויסע לופטליניעס געווען געצווינגן דורך די רעגירונג צו פליען דירעקט צווישן צוויי קליינע מארקעטס וועלכע זיי האבן גערופן די "פאוינט-טו-פאוינט" סיסטעם. דער פראבלעם מיט יענעם סיסטעם איז געווען אז אסאך פלייטס זענען געווען האלב ליידיג און די לופטליניעס האבן פארלוירן גרויסע געלטער. היינט צו טאג פארמאגן רוב לופטליניעס כאטש איין צענטראלע לופטפעלד ווי אלע פלייטס גייען. דאס ווערט אנגערופן די האב און אלע פלייטס וואס פארן אוועק פון דארטן רופן זיך די ספאוקס. פאר א ביישפיל וועלן מיר נוצן יונייטעד לופטליניעס וועמענ'ס האב איז אין שיקאגא'ס אהער לופטפעלד. ווען איינער פון טענעסי וועט וועלן פארן קיין נארט דעקאטע וועט ער קיינמאל נישט טרעפן קיין פלייט גלייך אהין און יונייטעד וועט אים טראגן פון טענעסי קיין אוהער און פון אוהער קיין נארט דעקאטע דורך א קאנעקטינג פלייט. דער ציל פון די האב און ספאוק סיסטעם איז צו שפארן די לופטליניעס געלט און מיט דעם קענען צושטעלן מער פלייטס צו מער דעסטינאציעס. אויב יונייטעד זאל ווען צושטעלן פלייטס פון טענעסי קיין נארט דעקאטע וואלט זי געהאט האלב אדער צוויי דריטל ליידיגע פליגער און וואלט געמוזט הייבן די פרייז פון א טיקעט כדי זי זאל נישט פארלירן געלט און עס וואלט זיך נישט געלוינט פאר די פאסאזשירן. פארשטייט זיך אז ווי מער פאסאזשירן עס זענען פאראן אלס ביליגער קאסטן די טיקעטס און אלס מער פלייטס זענען פאראן. פון ניו יארק קיין לאס אנדזשעלעס קען מען טרעפן פלייטס יעדע האלבע שעה און די טיקעסט זענען ביליגער ווי פון ניו יארק קיין ספרינגפיעלד וואו ווייניגער מענטשן פארן. געוויסע לופטליניעס זענען פון די אויסנאמען וועלכע פארמאגן נישט קיין האבס און פארן נאר אויף דירעקטע פלייטס פון איין ארט צום צווייטן און מאכן טאקע געלט נאר צוליב דעם. א ביישפיל איז סאוטוועסט לופטליניעס וועלכע גיט אלע דאמעסטיק פלייטס נאן-סטאפ. סאוטוועסט סערווירט היינט ארום 300 דעסטינאציעס דורך די פאוינט-טו-פאוינט סיסטעם און פארמאגט ווייניג לאנג דיסטענס פלייטס און די ביסל וואס יא זענען טאקע נישט נאן-סטאפ. אין אנדערע לענדער זענען נאך יא פאראן לופטליניעס וועלכע זענען רעגולירט דורך די רעגירונג און מוזן צושטעלן פלייטס צו אלע דעסטינאציעס אפילו אויב זיי דערלייגן געלט. די רעגירונגן שטיצן די לופטליניעס און בעטן א ספעציעלע שטייער פון די פאסאזשירן. צום ביישפיל אין קאנאדע איז פאראן איין הויפט עירליין, עיר קאנאדע, וועלכע האט די מאנאפאלי איבער אלע לופטליניעס און ווערט געשטיצט דורך די רעגירונג אבער זי מוז לעגאל צושטעלן פלייטס צו אירע טעריטאריעס וואו אויף געציילטע ערטער קען מען נישט צוקומען מיט קיין אויטא רוב טעג פון יאר צוליב די שנייען. פארשטייט זיך אז די לופטליניע דערלייגט גרויס געלט פון די פלייטס.
טיקעט פרייזן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל דער קאסטומער האט אפגעמאכט וועלכע לופטליניע עס איז אים די באקוועמסטע דארף ער קויפן א טיקעט וועלכע ער קען טאן דורך די טעלעפאן אדער דורך די אינטערנעט. טיקעטס קען מען קויפן דירעקט פון דער לופטליניע אדער דורך א טרעוול אגענטור. יעדע לופטליניע פארמאגט א גרויסע צאל ארבייטער וועלכע געבן זיך אפ נאר מיט רעזערווירן טיקעטס און מאכן זיכער אז אלעס זאל קלאפן אויף 100 פראצענט. אמאל האט מען נאר געוואוסט פון פאפירענע טיקעטס וועלכע מען האט באקומען פון די טרעוול אגענטור און איז גענוצט געווארן יארן לאנג. היינט קען מען רעזערווירן א טיקעט דורך די טעלעפאן אדער אויפ'ן אינטערנעט און מען באקומט נאר א רעזערוואציע נומער וועלכע ווערט גערופן אן עלעקטראנישע טיקעט. די פאסאזשירן מיט עלעקטראניק טיקעטס דארפן אפנעמען א באורדינג פאס ביי די טשעק-אין קאונטער און היינט קען מען דאס באקומען ביי די עקספרעס טשעק-אין מאשינען וואו מען דארף אפילו נישט געבן די רעזערוואציע נומער נאר מען לייגט אריין די קרעדיט קארטל מיט וועלכע מען האט געקויפט די טיקעט און ביז א מינוט צוויי איז די באורדינג פאס אינדרויסן און מען איז גרייט צו גיין. טיקעט פרייזן זענען זייער צעמישט און טוישן זיך יעדן טאג. אויב איער חבר האט נעכטן געצאלט 150$ פאר א טיקעט פון ניו יארק קיין שיקאגא מוז נישט זיין אז איר וועט אויך צאלן אזויפיל. עס איז זייער אינטערעסאנט אבער דאך א פאקט אז ווען איר זיצט אויפ'ן פליגער אינאיינעם מיט אנדערע מענטשן זענען צווישן די אלע פאסאזשירן געצאלט געווארן כאטש 10 פרייזן. איינער האט עס געקויפט א לאנגע צייט צוריק פאר $99, א צווייטער האט עס געקויפט ביי א טרעוול אגענט פאר $179, א דריטער האט עס געקויפט אויף די אינטערנעט פאר 10 דאלאר ביליגער, און איינער האט גאר געצאלט $400 פאר די זעלבע זיץ ווייל ער האט עס געקויפט לעצטע מינוט אין די עירפארט. עס איז שווער צו גלייבן אבער איז דאך א פאקט אז טיקעט פרייזן פאר לופט טרעוול איז היינט פיל ביליגער ווי 30 יאר צוריק. אין די טראנספארטאציע אינדוסטרי רעכנט מען די פרייזן לויט די צענט וואס מען צאלט פער מייל. אין דורכשניטליך האט מען אין די 70'ער יארן געצאלט 19 צענט פער מייל און היינט צאלט מען נאר 14 צענט פער מייל. דאס איז א גרויסער חילוק אין פרייז אויב מען נעמט אריין די אינפלאציע ראטע וועלכע האט זיך דראסטיש געטוישט אין די יארן. אגב, וואס ביליגער די פרייזן ווערן אלס מער מענטשן נוצן פליגער פאר זייערע רייזעס. א ביזנעסמאן וועלכע איז אמאל געפארן פון ניו יארק קיין טאראנטא מיט זיין אויטא וועט היינט ענדערש נוצן א פליגער ווייל די גאזאלין פון ביידע וועגן און די צייט וואס ער וועט פארלירן פון די לאנגע וועגן (רעכן צו נאך א טאג צוויי וואס ער וועט זיין מיד און נישט קענען ארבעטן געהעריג) איז טייערער ווי די $200 ביז $300 דאלאר וואס די רייזע מיט'ן פליגער וועט אים אפקאסטן. עס זענען פאראן אסאך זאכן וואס מאכן טוישן די פרייזן פאר פליגער רייזעס אבער אין גענעראל זענען זיי איינגעטיילט אין 7 פאקטארן: 1) טיקעט צייט – וואס פריער מען קויפט א טיקעט אלס ביליגער וועט עס קאסטן. צום ביישפיל דעלטא לופטליניעס סקעדזשועלט זייערע פלייטס 330 טעג פריער און ווער עס קויפט דעמאלט א טיקעט צאלט מיט א דריטל ווייניגער ווי דער וואס קויפט עס עטליכע טעג בעפאר עס פארט. 2) קלאס – יעדע פלייט גיט די געלעגנהייט פון פארשידענע קלאס טיקעטס. רוב פלייטס האבן ערשטע, ביזנעס, און האספיטאליטי קלאסן און טייל פלייטס האבן נאך מער. די פרייז פון א ערשטע קלאס טיקעט איז 5 מאל ווי א האספיטאליטי. אויב איינער זאל היינט קויפן א טיקעט פון ניו יארק קיין לאס אנדזשעלעס וועט ער צאלן בערך $300 פאר די ביליגסטע טיקעט און איבער $1000 פאר אן ערשטע קלאס טיקעט. 3) ציל – די פרייזן געוואנדן אויף דעסטינאציעס גייט מיט צוויי פאקטארן: ווי ווייט דאס איז און וואו פארנומען דאס איז. א נאנטע פלייט וועלכע ווייניג מענטשן נוצן וועט קאסטן מער ווי א ווייטע פלייט וועלכע אסאך נוצן. אבער נאך אלץ וועט זייער א ווייטע פלייט קאסטן מער ווי א נאנטע. אויב איינער זאל היינט קויפן א טיקעט פון אלבאני קיין פארט מייערס, פלארידע, וועט עס קאסטן בערך 500$ און אויב ער וועט קויפן פון לאגווארדיע, ניו יארק, קיין לאס אנדזשעלעס וועט עס נאר קאסטן בערך 300$ כאטש עס איז פיל ווייטער, איינס ווייל ווייניג מענטשן נוצן אלבאני לופטפעלד און צווייטענס ווייל מער מענטשן פארן פון ניו יארק קיין לאס אנדזשעלעס ווי פון ניו יארק קיין פארט מייערס. 4) פלייט טאג און צייט – עס זענען פאראן צייטן אין יאר ווען געוויסע פלייטס ווערן טייערער צוליב די גרויסע פארלאנג דערנאך. צום ביישפיל א טיקעט פון ניו יארק קיין פלארידע היינט וועט קאסטן בערך 200$ און די זעלבע טיקעט אינמיטן ווינטער וועט קאסטן באלד 300$ נאר ווייל עס איז די סעזאן. דאס זעלבע איז מיט די צייט אין טאג, רוב פלייטס זענען ביליגער אינדערפרי ווי אינמיטן טאג ווייל מער מענטשן פארן אינמיטן טאג און די פליגער דארפן אנקומען צו זייערע דעסטינאציעס און וועלן געבן ביליגערע פרייזן אבי זיי זאלן נישט דארפן פארן האלב ליידיג. 5) ברענשטאף קאסטן – ברענשטאף איז די צווייטע גרעסטע קאסט פאר לופטליניעס נאך ארבייטער. די אמעריקאנער לופטליניעס קויפן איין ברענשטאף פאר די ווערט פון 7 ביליאן דאלאר פער יאר. פארשטייט זיך אז ווען די פרייזן פון ברענשטאף הייבן זיך וועט זיך באלד אנזען א חילוק אין פרייזן אויפ'ן טיקעט. 6) קאנקורענט – די קאנקורענט איז אויך איינע פון די הויפט סיבות פארוואס מיר באקועמן היינט אזעלכע ביליגע טיקעטס. אין אזעלכע פלייטס וואו עס זענען פאראן די מערסטע לופטליניעס זענען פאראן די בעסטע פרייזן ווייל יעדער פרובירט צו זיין ביליגער פונעם צווייטן. בעפאר עס זענען געווען קאמפיוטערס האבן די לופטליניעס געהאט א באזונדערע שטאב מיט מענטשן וועלכע האבן זיך אפגעגעבן נאר מיט נאכקוקן די פרייזן פון אנדערע עירליינס. היינט נוצן די לופטליניע לופטליניעס פירמעס סאפיסטיקירטע קאמפיוטער סאפטוועיר וועלכע זאגט זיי די פרייזן פון אלע עירליינס. 7) ספעציעלע פרייזן – עס זענען פאראן ספעציעלע רעדוצירטע פרייזן פאר עלטערע מענטשן, סאלדאטן, און רעגירונג איינגעשטעלטע, און קאאפראציע קאסטומערס. נאך א פאקטאר וואס קען עפעקטירן די טיקעט פרייזן איז די האב סיסטעם זעלבסט. די גרויסע לופטליניעס וועלן געווענליך נעמען מער געלט פאר פלייטס וועלכע גייען און קומען דורך זייער האב. אין דאלאס אינטערנאציאנאל וועט מען כמעט נאר זען אמעריקן פליגערס און אין אוהער וועט מען בעיקר זען יונייטעד פליגערס. די לופטליניעס פארמאגן דארט רוב געיטס און בעטן א פרייז דערפאר. אן אינטערעסאנטע פאקט פון לופטליניעס און זייערע טיקעטס איז, אז רוב לופטליניעס נעמען אן מער רעזערוואציעס וויפיל זיצן זיי האבן אויף די פלייטס. דאס איז ווייל זייערע שטודיעס ווייזן אז א געוויסע צאל מענטשן קומען נישט אן צי ווייל זיי פארשלאפן, זיצן אין טראפיק, אדער ווייל זיי האבן געטוישט פלענער. עס זענען אויך פאראן רייכע ביזנעס לייט וועלכע רעזערווירן עטליכע טיקעטס אינעם זעלב'ן טאג כדי זיך צו פארזיכערן א פלייט. די לופטליניעס נוצן זייערע אייגענע און אויך די שטודיעס פון די עיר טראנספארט אסאסיאציע מיט וועלכע זיי מעסטן וויפיל מער רעזערוואציעס זיי זאלן נעמען פער פלייט, פארשטייט זיך אז עס איז געוואנדן אויף די גרויס פון די פליגער, און די דעסטינאציע. א פלייט קיין אייראפע וועט כמעט קיינער נישט פארפאסן אבער א פלייט פון ניו יארק קיין שיקאגא איז א נארמאלע זאך צו פארפאסן. מיינט אבער נישט אז אלעמאל געלונגט עס. עס מאכט זיך אסאך פעלער ווען עס קומען פונקט אן מער מענטשן און עטליכע האבן נישט קיין פלאץ. אין אזא פאל וועלן די שטאב מיטגלידער פרעגן די פאסאזשירן ווער עס איז מסכים צו נעמען א שפעטערע פלייט און וועט באקומען קאמפענסאציע דערפאר ווי א פרייע פלייט אדער א ערשטע קלאס זיץ.


text:
װיקיפּעדיע:וועגן
די ײִדישע װיקיפּעדיע איז די וויקיפעדיע אויף דער יידישער שפראך ווערסיע.
זי איז אזא סארט עלעקטראניש ענציקלאפעדיע וועבזייטל וואס אלע יידיש רעדערס פון דער גארער וועלט, זענען ערמעגליכט, באויפטראגט און געלאדענט, דאס פרייערהייט און אפנערהייט, צוגלייך פאר יעדן אייניג, שרייבן און רעדאגירן אויפן אינטערנעץ, - אלס וואלונטירן אן באצאלט קיין געלט אדער אנדערע טובת הנאה.
זי איז געגרינדעט געווארן כ' אדר ה'תשס"ד (13טן מערץ 2004),[1] היינט צוטאג אנטהאלט זי 11,629 ארטיקלען.
וויקימעדיע פונדאציע
אלע שפראכן וויקיפעדיעס, איבער 260 אין צאל, זענען איין גרויסער פילשפראכיגער פרייער ענציקלאפעדיע פראיעקט אונטער דעם בעלות פון די נישט-פאר-פראפיט וויקימעדיע פונדאציע הויפטקווארטירט אין פלארידע, געגרינדעט דורך זשימי וועילס.
די וויקימעדיע פונדאציע איז אזא סארט וואולטעטיגע ארגאניזאציע וואס האט אויף זיך געלייגט דעם ציל צו ברענגען דעת און וויסנשאפט צו יעדן מענטש אויף דער וועלט פריי אן אפצאל, דורך דעם וואס זיי שענקען צו יעדן אייניק די בעלות צו זאגן וואס איז אמת.
דאס ווערט דורכגעפירט דורך אויסנוצן דעם מאדערנעם וויקי ווייכווארג פאלטפארמע; וואס לאזט יעדן איינעם ענדערן אייניק און מיט קאנצענזוס צוזאמען אויף אמאל יעדען ענין. אזוי ארום האט די פאנדוציע אוועקגעשטעלט אן ענציקלאפעדיע אין כמעט יעדער שפראך אויף דער וועלט, אין פארעם פון וויקיפעדיעס.
נישט בלויז ענציקלאפעדיעס נאר אויך פרייע ווערטערביכער, אין יעדער שפראך, אין פארעם פון וויקיווערטערבוך. און אזוי ווייטער בילדער און ביכער זאמעלונגען און נאך פילע פראיעקטן וואס באפרייט דער מענטשליכער וויסנשאפט פארן יעדן מענטש אייניק.
די פונדאציע גיט זיך בעיקר אפ אין די טעכנישע אינציאטיוו און גרינדונג פון די פראיעקטן, אבער נישט אין איר ווערטשאפט, ווי צום ביישפיל טוט זי בלויז אויפהאלטן אירע סערווערס, דורך פאנדרעיזינג, וואס קאסט אפ שווערע מיליאנען א יאר. אבער זיי קענען אבסאלוט גארנישט אריין רעדן בנוגע די אינהאלט פון די דאזיגע פראיעקטן, נאר לאזן די וואלענטורן שאפן קאנצענזוס איבער יעדעס ענין וויאזוי און וואס פונקטליך עס זאל דאקומענטירט ווערן און וויאזוי עס זאל ווערן אויסגעשטעלט דאס ווייכווארג און די דעזיין דערפאר.
עס איז אזוי אויסגעשטעלט אז אלץ וואס מען שרייבט ווערט אויטאמאטיש באפרייט פאר יעדן צו קאפירן און זיך באנוצן אן רשות פארן אייגענעם געברויך פון דער גאנצער וועלט, דעריבער קען מען נישט דארטן קאפירן גארנישט וואס האט עפעס קאפירעכטן.
וויקיפעדיע
די יידישע וויקיפעדיע איז אויסגעשטעלט אויפן האר, און פירט זיך גענוי, ווי א יעדע אנדערע וויקיפעדיע.[2]
דאס ווארט וויקיפעדיע איז א צוזאמשמלעץ פון צוויי ווערטער, וויקי נאכן ווייכווארג אויף וואס דער וועבארט לויפט, אין לשון פון שנעל אויף האוואישער שפראך, און פעדיע (פון ענציקלא-פעדיע) וואס מיינט אין לאטייניש, ארומענעמדיג אלעס.[3]
עס איז אויסגעשטלעט אין א היאראכיע פון מענטשען וואס קיינער קען נישט געוועלטיגען איבער דעם אנדערןס דעה נאר אלעס ווערט געטאן דורך קאנסענסוס.[4]
עס זענען פארהאן סיסאפן (א פארקירצונג פון צוויי ווערטער סיסטעם אפערירער) וואס ווערן ערוויילט דורך דער קהילה[5] צו אינפארסירן די קאנסענסוס שאפונג דורך צייטווייליג אפשפארן יעדע ענין וואס איז אין מחלוקת און א שטער פארן כלליתדיגן בוי פון וויקיפעדיע[6].
גארנישט און קיינער ווערט צענזורירט,[7] נאר בלויז אויף די צייט ביזווילאנג קאנסענסוס ווערט געשאפן, קען דאס ווערן צענזורירט נישט קיין סעקונדע שפעטער וואס מען שליכט דאס.[8]
אויך זענען פארהאן באנוצער אויף העכערע שטאפל פון כוח, ווי די ביראקראט וואס מאכט די סיסאפן[9], און די סטוארטס, וואס איז נאך העכער, ער פאסט אויף אז די באנוצער זאלן זיך טאקע באגיין לויטן סיסטעם[10].
ביישטייערן צו דער וויקיפעדיע
יעדער איינער קען ביישטייערן צו וויקיפעדיע מיט א קליק אויפן רעדאַקטירן טאַב אין אן ארטיקל. איידער איר הייבט אן בייצושטייערן איז כדאי איבערצוקוקן עטלעכע האנטיקע געצייג ווי די לעקציע אן די פאליסיס און אנווייזונגען, ווי אויך דעם ברוך-הבא בלאט.
אסאך ארטיקלען הייבן אן אלס שטומף ארטיקלען, אבער, נאך פילע ביישטייערונגען, קענען זיי ווערן אפילו רעקאמענדירטע ארטיקלען.
טאמער איר ווערט געוואויר אז וויקיפעדיע האט נישט קיין ארטיקל אויף א טעמע וואס אינטערעסירט אייך, מעגט איר בעטן מ'זאל שרייבן דעם ארטיקל (אדער איר קענט פארשן די טעמע און שרייבן דעם ארטיקל אליין).


text:
יוסף מאיר ווייס
רבי יוסף מאיר ווייס (י"ח אדר ה'תקצ"ח, מונקאטש – ו' אייר ה'תרס"ט, ספינקא) איז געווען אן אדמו"ר און א מקובל, און דער גרינדער פון ספינקער חסידות. ער האט געשריבן זיינע תורות אין דעם ספר "אמרי יוסף", אויף וועלכן נאמען ער איז באקאנט.
אינהאַלט
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יוסף מאיר איז געבוירן געווארן אין מונקאטש, עסטרייכער אימפעריע (היינט אוקראינע), צו זיין פאטער הרב שמואל צבי ווייס, דער שטאטס רב, און זיין מוטער, א טאכטער פון ר' צבי הירש עסטרייכער פון דראהביטש, א דיין אינעם בני יששכרס בית דין.[1] ער האט געלערנט ביים מהר"ם א"ש, דער אונגווארער רב, הרב שמואל שמעלקא, רב פון סעליש, און זיין פעטער רבי יצחק אייזיק ווייס רב פון סוואליאווע. ווען ער איז געווען נאך יונג האט דאס חסידות אים געצויגן און ער פלעג פארן צום בעלזער רב און צום "צמח צדיק" פון וויזשניץ.
אין תרי"ד איז זיין מוטער געשטארבן. ער האט דאן חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' מרדכי פון בורשא; זי איז אבער נפטר געווען דריי יאר שפעטער.
פון זיין זיווג שני האט ער געהאט צוויי טעכטער; זיין ווייב איז נפטר געווארן אין תרכ"ח.
נאך דער צווייטער חתונה איז ער געווארן זייער נאנט צום אדמו"ר רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין פון זידיטשוב, ביז ער איז געווארן זיין חשובסטער תלמיד; ער איז געווען זיין רבי מובהק אין חסידות.
אין תר"ל האט ער געהייראט זיין זיווג שלישי, מרת פערל, די טאכטער פון ר' עזרא יעקב באש פון ספינקא און די אלמנה פון רבי יונתן בנימין פאלאק.
דאס זעלבע יאר האט דער זידיטשויווער מכתיר געווען אים פאר א רבי'ן, אבער ער האט נישט געוואלט פירן ווען זיין רבי האט נאך געלעבט. נאך זיין רבי'נס פטירה אין תרל"ו, האט ער אנגהויבן פירן א רביסטעווע אין ספינקא, און אסאך זידיטשויווער חסידים זענען געווארן זיינע חסידים, צוזאמען מיט פיל יידן פון אונגארן און גאליציע.
נאך זיין פטירה האט זיין זון רבי יצחק אייזיק געפירט ווייטער די רביסטעווע. זיין איידעם, דער פוסק רבי נחמן כהנא, מחבר פונעם הלכה ספר "ארחות חיים", איז נפטר געווארן בחיי חותנו.
ער איז נפטר געווארן ו' אייר תרס"ט און מען האט אים באגראבן אין ספינקא. אין תשל"ב האט מען ארויפגעברענגט זיינע ביינער אין ארץ ישראל, און מען האט זיי קובר געווען אין דעם סגולה בית החיים אין פתח תקווה.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יוסף מאיר האט געהייראט בזיווג ראשון די טאכטער פון ר' מרדכי פון בורשא.
בזיווג שני האט ער געהאט צוויי טעכטער:
- מרת מלכה, ווייב פון איר שטיף-ברודער רבי אביגדור פאלאק, זון פון רבי יונתן בנימין פאלאק
- נאך א טאכטער
בזיווג שלישי האט ער געהייראט מרת פערל, טאכטער פון ר' עזרא יעקב באש פון ספינקא און אלמנה פון רבי יונתן בנימין פאלאק. זייערע קינדער:
- רבי יצחק אייזיק, דער "חקל יצחק" פון ספינקא, ממלא מקום פון זיין פאטער
- די ווייב פון רבי נחמן כהנא, מחבר פון "ארחות חיים"
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ יארצייט פונעם אמרי יוסף ביי לדעת.נט


text:
ספר בראשית
בְּרֵאשִׁית (אַרויסגערעדט: בירײשיס) (אין אָנהײב), דאָס ערשטע ספֿר פֿון חומש, הײבט איך אָן מיטן וואָרט „בראשית“. אין די אײראָפעאישע שפראַכע איז עס באַקאַנט מיטן נאָמען „גענעזיס“ (גריכיש וואָרט, דער טײַטש „אַנטשטײאונג“, די אַנטשטײאונג פֿון וועלט), נאָמען פֿון ספֿר בראשית אין דער אַלטער גריכישער תנ"ך–איבערזעצונג „סעפטואַגינטא“. דאָס ספֿר האָט 12 סדרות. עס אַנטהאַלט דעם סיפור ווי אַזוי די וועלט איז באַשאַפֿן געוואָרן, דערנאָך דעם סיפור פֿון אדם מיט חוה, קין און הבל, נח און דעם מבול, נמרוד, אברהם אבינו, יצחק אבינו, יעקב אבינו, יוסף און די ברידער, ביז יעקב און זײַנע קינדער זענען געקומען קײן מצרים און דעם טויט פֿון יעקב און די שבטים.
דער ערשטער שבת אָנהײב ווינטער ווען מען הײבט אָן לײעגען דעם דאָזיקן ספֿר, ווערט אָנגערופֿן „שבת בראשית“, ווײַלֹ אויך די סדרה פֿון דער וואָך הײסט „בראשית“. עס איז אַן אַלטער מנהג אויך אום שמחת תורה צו לײענען די ערשטער פרשה פֿון בראשית און דער וואָס קריגט די דאָזיקע עליה הײסט „חתן בראשית“, און לכּבֿוד אים ווערן געזונגען פיוטים.
זעט: תורה, חומש, און מעשה בראשית
אינהאלט פון ספר בראשית[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ספר בראשית פארנעמט זיך מיט 3 הויפט טעמעס:
1. מעשה בראשית - וואס עס האט פאסירט ביים אנפאנג פון די וועלט-באשאפעניש. דאס קומט פארענטפערן די פאלגנדיגע פראגעס:
- מעשה בראשית - ווי אזוי איז די וועלט באשאפן געווארן.
- אדם הראשון מיט חווה - מיט וואס און פארוואס איז דער מענטש אנדערש פון אלע חיות, פארוואס איז דער מענטש אנגעטאן מיט קליידער, פארוואס שטארבט מען און פארוואס א שלאנג איז די פיינט פון דער מענטש.
- קין מיט הבל - פארוואס מענטשן וואנדערן זיך איבער די גארער וועלט, און פארוואס די איינקום גיט נישט צומאלן ווייץ.
- די מבול וואסער מיט נח - איז מסביר די באוווסטע לענגדע אדער געשיכטע פון א גרויסע שטרומוואסער וואס האט פארפלייצט די וועלט, און פארוואס האבן די יידן אין צוקונפט איינגענומען כנען.
- דור הפלגה - איז מסביר די מלוכה און די געזעצן.
2. די געשיכטעס פון די אבות - ווי אזוי האט זיך אנגעהויבן כלל ישראל און ווער איז אירע עלטערן.
3. די געשיכטע פון יוסף אין כנען און אין מצרים - ווי אזוי האבן די יידן אראפגענידערט קיין מצרים.
דער סדר פון פרשיות אין ספר בראשית[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ספר בראשית איז דא 12 פרשיות:


text:
טל געזעץ
חוק טל איז א צייטווייליגער געזעץ אין ארץ ישראל וואס וועט אנהאלטן ביז 2012 וואס דינט ווי א ספעציעלע פטור פאר מיליטערישע דינסט אין צה"ל פאר געוויסע סעקטארן ווי חרדים. דורכדעם וואס זיי האבן חתונה און זיי לערנען אין ישיבה ביז 21 יאר אלט.
דאס איז געווארן באטראכט אלס א נייע מהלך פארן חרדישן אידענטום וואס וועט געגעבן ווערן פאר חרדים א געלעגנהייט צו גיין ארבייטן פאר פרנסה אן דינען אין צה"ל מיט א מינימאלער דינסט פון אפאר חדשים ציווילע סערוויס, אבער אסאך פרומע האבן אין דעם געזעהן א חורבן פאר דת צוליב דעם וואס נחל החרדי איז דורכדעם צושטאנד געקומען פאר בחורים וואס זיצן נישט אין ישיבה אגאנצן טאג ביז די 22 יאר, און בכלל האט דער געזעץ פארגעשלאגן אז מען זאל מוטיגן די מיליטער דינסט ביי חרדים אויך איז דורכדעם געווארן א שטארקער פארקלענערונג אין די געלט פאר געבענטשטע משפחות מיט פיל קינדער.


text:
1טן יאנואר
1 יאנואר איז דער ערשטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 364 טעג (365 אין אן עיבור-יאר).
אינהאַלט
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 45 פאר דער ציווילער רעכענונג - דער יוליאנישער קאלענדאר ווערט איינגעפירט
- 630 - מוחמד הייבט אן קיין מעקא מיט זיין מיליטער
- 990 - רוסלאנד נעמט אן דעם יוליאנישן קאלענדאר
- 1481 - די שפאנישע אינקוויזיציע הייבט אן
- 1600 - סקאטלאנד הייבט אן צו ניצן דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר.
- 1622 - דעם 1טן יאנואר איז אויסגרופן אלס דער ערשטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר.
- 1651 - טשארלס דער צווייטער באקרוינט מלך פון סקאטלאנד.
- 1801
- דאס גרויסבריטאנישע קעניגרייך און דאס אירישע קעניגרייך ווערן פאראייניגט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
- דער ערשטער אסטערויד, צערעס, איז אנטפלעקט (שפעטער ווערט ער קלאסיפֿירט אלס א קארליק פלאנעט)
- 1837 - ערדציטערניש אין דער שטאט צפת
- 1880 - אנהייב פון גראבן דעם פאנאמא קאנאל
- 1892 - עליס איילאנד געעפנט פאר אימיגראנטן צו די פאראייניגטע שטאטן
- 1893 - יאפאן הייבט אן ניצן דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר
- 1898 - די שטאט ניו יארק סיטי איז געגרינדעט, מיט דעם פאראייניגן פון מאנהאטן, ברוקלין, קווינס, בראנקס און סטאטן איילנד
- 1926 - געגרינדעט דער קרוגער פארק אין דרום אפריקע
- 1939 - נאצי דייטשלאנד אסרט פאר יידן צו ארבעטן מיט דייטשן
- 1973 - אירלאנד, דאס פאראייניגטע קעניגרייך און דענמארק טרעטן אריין אינעם אייראפעישן פארבאנד
- 1981 - גריכנלאנד טרעט אריין אינעם אייראפעישן פארבאנד
- 1993 - טשעכאסלאוואקיי צעטיילט אויף טשעכיי או סלאוואקיי
- 1995
- געגרינדעט די וועלט האנדל ארגאניזאציע
- עסטרייך, פינלאנד און שוועדן ווערן מיטגלידער פונעם אייראפעישן פארבאנד
- 1998 - צענטראלער אייראפעאישער באנק געגרינדעט
- 2007 - בולגאריע און רומעניע ווערן מיטגלידער אינעם אייראפעישן פארבאנד.
- 2011 - עסטלאנד ווערט א מיטגליד אין דער אייראזאנע.
- 2014 - לעטלאנד אדאפטירט די איירא ווי זיין צאלמיטל, און ווערט דאס 18טע לאנד אין דער אייראזאנע.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1586 - פאבלא קלאריס, פרעזידענט פון קאטאלאניע (געש' 1641)
- 1880 - שלום אש, יידישער-פוילישער שרייבער (נפטר 1957)
- 1889[1] - מרדכי דובין, פירער פון די יידן אין לעטלאנד צווישן די צוויי וועלט מלחמות (נפטר 1956)
- 1900 - טשיאונע סוגיהארא, יאפאנישער קאנסול און א חסיד אומות העולם (געשט' 1986)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1894 - היינריך הערץ, פיזיקער (געב' 1857)
- 1748 - יאהאן בערנולי, שווייצער מאטעמאטיקער (געב' 1667)
- 1995 - יוזשין וויגנער, יידישער פיזיקער פון אונגארן, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1902)
- 2013 - רבי אברהם יעקב פרידמן, סאדיגורער רבי און מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה (געב' 1928)
הערות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ געבורטסטאג 20סטן דעצעמבער 1888 לויטן יוליאנישן קאלענדאר


text:
משה שטערנבוך
הר"ר משה שטערנבוך (געב' כ"ד שבט ה'תרפ"ו) איז דער ראב"ד פֿון דער עדה החרדית זייט תשס"ג. ער וואוינט אין הר נוף און איז א בריסקער תלמיד, געבוירן אין לאנדאן.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן געווארן אין לאנדאן כ"ד שבט תרפ"ו (8טן פעברואר 1926) צו זיין פאטער ר' אשר שטערנבוך, וואס איז נפטר געווארן ווען משה איז געווען אלט אכט יאר, און זיין מוטער דבורה, א טאכטער פון הרב שלמה זלמן פינעס, מחבר ספר "פנס שלמה" און אן אייניקל פונעם ווילנער גאון. ער האט געלערנט אין דער ישיבה פון הרב משה שניידער אין לאנדאן, און שפעטער אין ישיבת חברון אין ירושלים. אלס ישיבה בחור אין ירושלים איז ער געווארן נאנט צום טשעבינער רב און דעם בריסקער רב, רבי וועלוול. יעדן פרייטיק פלעג ער לערנען א "חברותא" מיטן גערער רבי'ן, דעם בית ישראל, און עטלעכע מאל האט רב שטערנבוך געגעסן ביי אים א שבת סעודה.[1]
ביי די 28 יאר האט ער געהייראט יפה, טאכטער פונעם נדיב און פאבריקאנט יעקב שעכטער פון בני ברק. די ערשטע יארן נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין ירושלים און געדינט ווי ראש ישיבה פון ישיבת המתמידים. נאכהער האט ער געוואוינט צוואנציק יאר נאנט צו דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק. אין דער תקופה איז ער געווען ראש כולל אין ראש העין. דערנאך האט ער אימיגרירט אין דרום אפריקע וואו ער איז געווען רב פון דער חרדישער קהילה פיל יארן אין יאהאנעסבורג, ביז ער איז גערופן געווארן צו דינען ברבנות אין דעם בית דין צדק פון דער עדה החרדית אין ירושלים. אזוי ווי אלע מיטגלידער פונעם בי"ד פון דער עדה, גייט ער שבת און יו"ט מיטן ירושלימ'ער לבוש (שטריימל און גאלדענע קאפאטע).
היינט וואוינט ער אינעם הר נוף געגנט אין ירושלים, וואו ער האט אויפגעשטעלט א כולל, בית מדרש און שול אויפן נאמען פון זיין זיידן דער גר"א.
ער איז א גרויסער תלמיד חכם מיט פיל ספרים אויף הלכה און השקפה.
זיינע הכשרים האט מען דארטן יא געגעסן ווייל דאס איז געווען פאפולער.
אין תשמ"ט (1989), נאך דער פטירה פונעם רב פון דער עדה החרדית, הרב יצחק יעקב ווייס, האט מען באשטימט הרב שטערנבוך ווי וויצע-פרעזידענט און א מיטגליד אין בית דין פון דער עדה החרדית. זייט תשס"ג (2003) איז ער דער ראש בית דין.
אין תשנ"ב האט ער אנגעהויבן ארויסגעבן זיינע תשובות "תשובות והנהגות" (פינף חלקים).
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה האט צוויי ברידער און פיר שוועסטער. זיינע ברידער זענען הרב אליהו, ראב"ד אין אנטווערפן, בעלגיע און הרב דוב, וואס איז געווען אינעם שטאב פון דעם גייטסהעד מיידלעך סעמינאר. זיינע שוועסטער זענען דאס ווייב פון רבי משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק, וואס פירט א בריסקער ישיבה, מרת רחל, דאס ווייב פון רבי חנוך הכהן ערנטרוי, געוועזענער ראש בית דין אין לאנדאן, דאס ווייב פון רבי יעקב אריאלי, פאטער פון רבי אשר אריאלי, דאס ווייב פון ר' מאיר מרגליות פון לאנדאן (א זון פונעם פרעמישלאנער רבי'ן), און דאס ווייב פון הערשל רייך פון מאנטשעסטער.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ יתד נאמן, מוסף שבת קודש, סוכות תשע"ב