text:
עפל
דער עפל איז א פרוכט וואס וואקסט אויף אן עפלבוים, פון די מאלוס דאמעסטיקא (Malus domestica) זגאל אין דער ראזאצעאיי (Rosaceae) פאמיליע.
עס איז איינער פון די ווילדסטע קולטיווירטע בוים פרוכט.
ער איז א קליינער געוויקסענער בוים, גרייכנדיג בלויז 5 צו 12 מ' הויך, מיט א ברייטער, אפט געדעכטער פארדרייעטער קרוין.
די בלעטער און צווייגן זענען ארגאנעזירט אריין איינער אין אנאנד נישט גראד, די בלעטער זענען רינדעכיג מיט א קליינער שפיץ 5 ביז 12 צ"מ לאנג און 3 ביז צ"מ ברייט.
עס שפראצן בליעכץ אין דעם פרילינג צוזאמען מיט די בלעטער, קאלירט ווייס און באשפריצט מיט ראזע פינטעלך און פלעקן 2.5 ביז 3.5 צ"מ אין דיאמעטער, מיט 5 קרוינבלעטלעך.
די פרוכט צייטיגט זיך אין הארבסט, און איז טיפיש גרויס א 5 ביז 9 צ"מ אין דיאמעטער.
דער צענטער פונעם פרוכט אנטהאלט פינף הארטע שיכטן פון געצעלט וואס הייסט קארפעלס און איז אויסגעפארעמט ווי שטערנענעס אנטהאלטנדיג דערין איינס ביז דריי קערענדליך.
אינהאַלט
באקאנטע ראסען אין ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנא Anna
- גראנד Grand
- יונתן Jonathan
- דעלישעס Delicious
- גאלדן דעלישעס Golden Delicious
- ארלעאנס Orleans
בדיקת תולעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם עפל איז געווענליך נישט פארהאן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער ס'איז פארהאן אנווייזונגען צו קלערן אז יא, צ.ב.ש. לעכער אדער פלעקען, מוז מען עס קאנטראלירן פאר מען עסט אים.
מצוות התלויות בארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער עפל איז פון די פרוכט וואס וואקסן אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.
שמיטה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם עפל די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אייר פון דעם זיבעטן יאר ביז חודש תמוז פון דעם אכטן יאר. דער ראסע אנא געפינט זיך שוין אויף דעם מארק פון אייר, דער ראסע יונאטאן, גרענד און דעלישעס קומען אויף דעם מארק אין חודש תמוז, און דער ראסע גאלדען דעלישעס אין חודש אב
ערלה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער עפל קען זיך אמאל געפינן שוין אויף דעם מארק נאך אין זיינע ערשטע דריי יאר, דערפאר דארף מען קאנטראלירן און אויף פאסן פאר מען באנוצט זיך מיט זיי וועגן דעם פראבלעם פון ערלה.
גלאנץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז פארהאן פיל ערטער ווי דער עפל ווערט איינגעשמירט מיט א גלאנץ, וואס איז פעטן פון א לעבעדיגע באשעפעניש וואס איז נישט כשר.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


c: text/html

text:
שליוואוויץ
שליוואוויץ ( בולגאריש: cлиBoBицa, [ˈslɪvɔvit͡sɐ], טשעכיש: slivovice, דייטשיש: Sliwowitz, [ˈslɪvɔvɪts] אונגאריש: sligovica, איטאליעניש: slivovitz, פויליש: śliwowica, רומעניש: şliboviţă, סלאוואקיש: slivovica, סלאוועניש: slivovka, אוקראיניש: cлиB'яHka) ) איז א דיסטילירט אלקאהאליש געטראנק געמאכט פון פלוימען, וואס ווערט פראדוצירט בעיקר אין סערביע, טשעכיי, סלאוואקיי, פוילן, אונגארן און בולגאריע.
עס איז ארגינעל ווייס קאלירט, נאר מען ווייקט עס אין פינזן-האלץ כדי עס זאל ווערן ברוין-גאלד.
טייל שליוואוויץ האט א הכשר, אויך אויף פסח.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט שליוואוויץ נעמט זיך פון סלאוויש "sliva" /סליווע/, א פלוים.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
באזעצונג
א באזעצונג איז א יישוב וואס איז אין א מחלוקת צו דאס איז לעגעטים, למשל די יידישע יישובים אריבער דער גרינער ליניע אין ישראל.
מתנחלים זײַנען אידן וואס שטעלן זיך איין דאס לעבן צו וואונען אין אלע סכנה'דיגע געגענטער ווייל זיי האלטן אז עס א מצווה זיך מוסר נפש זיין פאר מצוות ישוב הארץ צו באזעצן דעם לאנד ארץ ישראל.
ס'איז דא פון זיי אויך גענצליך פרייע סעקולערע וואס טוען דאס מכח אידילאגיע קעגן די פאליסטינער און לטובת דעם אידישען לאיאלקייט און פאטריאטישקייט.
ביי חרדים כאטשיג מען האלט פון מצות ישוב הארץ איז מען אבער נישט מקיים דאס היינט ווייל זיי ווארטן נאך אויף משיח זאל דאס אויסארבייטן געהעריג לויט די הלכה. אבער הרב קוק אין זיינע תלמידים האבן געהאלטן אז דאס איז שוין היינט געקומען די צייט אז אידן זאלן זיך שלאגן פאר זייער לאנד. און סאיז דא דערביי מסירת נפש.
פון די הויפטן פון די מתנחלים גרופעס רעכענען זיך ברוך מרזל פון חברון, און נאך פילע יידן.


text:
קלאוויאטור
קלאַװיאַטור (ענגליש: Keyboard) איז דאס בארד (פלאטע) וואס קומט ארגינעל פונעם שרייבמאשין וואס האט הונדערט קלאווישן (קוואדראטישע קנעפלעך) אויצוכאפן די אותיות און סימבאלן פארן קאמפיוטער דאס איבערטייטשן פונעם מענטש צום עקראן און פראצעסער. דאס האט איבערגענומען אין דער היינטיגער מאדערנער עפאכע דעם פעדער אנשטאט שרייבן טייפט מען.
קלאַװיאַטור גיכ-קנעפלעך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- Ctrl+z - איז צוריק גיין
- Ctrl+x - איז שניידן
- Ctrl+c - איז קאפירן (אין קורצן: שער און קלעפ)
- Ctrl+v - איז אריינקלעפן (אין קורצן: שער און קלעפ)
- Ctrl+b - איז פעט
- F5 - איז דערפרישן.
- F11 - נעמט אראפ דער טעסק-באר (אויפגאבע שטאנג) פון אונטען, און אויך פון אויבן דער סטאטוס-באר.
- Back Space - איז דער קריקרוטער.
- האלט + F4 - איז פאר צומאכן א פענסטער
- האלט + טעב - אריבערלויפן פענסטערס
- פענסטערס קנעפל + D = צו גיין צום דעסקטאפ (SHOW DESKTOP)
- פענסטערס קנעפל + E = עפענט אן בלעטערער פענסטער.
- SHIFT + ENTER = עפענט די פאפקע אין א באזונדערע פענסטער.
- ALT + ENTER = צו זעהן די פראפערטיס פון די אויסגעקליבענע טעקען/פאפקעס.
- CTRL + N (אין אינטערנעט בלעטערער) = עפנט א נייע פענסטער פון די דעם דאזיקן בלאט.
- CTRL + F4 = צומאכן א אפענע טעקע אין א פראגרעם ווען מען וויל נישט פארמאכן די גאנצע פראגראם.
- CTRL + i = קורסיוו (Italic)
ווארט גיכע קנעפלאך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
CTRL + D = עפנט דער שריפט באקסל CTRL + N = נייע דאקומענט CTRL + SHIFT +C = קאפירן צורה (אנשטאט דרוקן מיטן מייזל אויפן טייטל) CTRL + SHIFT +V = אריינקלעפ צורה ווינדאוס קנעפל + M מינימייזד אלע פענסטערס ווינדאוס קנעפל + שיפט + M ברענגט צוריק אלע פענסטערס ווינדאוס קנעפל + E עפנט אויף "מיין קאמפיוטער" ווינדאוס קנעפל + BREAK ברענגט ארויס די "סיסטעם פראפערטיס" F3 זוכען א פייל אדער פאלדער CTRL + ESC מאכט אויף די סטארט מעניו F1 ברענגט ארויף די העלפ מעניו CTRL + P פרינט CTRL + F2 פרינט פריוויאו CTRL + H ריפלעיס F7 ספעל טשעקער alt128 איז א alt154 איז ת ALT 249 מאכט א פימפעל כזה ·
װעבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- נאך קלאוויאטורס קורצע-װעגן [1]


text:
פרישוואסער פיש
פֿרישוואַסער פֿיש זענען פיש וואס לעבן א טייל אדער רוב פון זייער לעבן אין פרישוואסער, ווי טייכן און אזערעס, מיט א זאלצקייט ווייניגער פון 0.05%. די סביבות זענען אנדערש פון ימען אין אסאך וועגן, בעיקר אין וויפיל זאלץ געפינט זיך אינעם וואסער. כדי צו בלייבן לעבן אין פרישוואסער, דארפן די פיש א ריי פון פיזיאלאגישע ענדערונגען אז זייערע קערפער זאלן האלטן די ריכטיגע מאס זאלץ.
41% פון אלע באוואוסטע זגאלן פון פיש ווערן געפינען אין פרישוואסער.
פיזיאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פֿרישוואַסער פֿיש זענען אנדערש פון זאלצוואסער פיש אין פארשידענע פרטים. זייערע זשאברעס מוזן האבן די מעגלעכקייט צו פארשפרייטן וואסער אן צו פארלירן זאלצן פון די קערפער פליסיקייטן. די שופן פון די פיש שפילן אויך א ראלע אינעם פראצעס; ווען א פרישוואסער פיש פארלירט צו פיל שופן וועט צו פיל וואסער פארשפרייטן אריין דורך דער הויט, און דער פיש וועט שטארבן.
נאך אן אייגנקייט פון פרישוואסער פיש זענען די גוט אנטוויקלטע נירן. זיי דארפן זיין גרויס ווייל אסאך וואסער גייט אדורך זיי.


text:
טשאד (לאנד)
טשאַד (פראנצויזיש: Tchad; אראביש: تشاد), אפיציעל די רעפובליק פון טשאַד, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין צענטראלער אפריקע. ער גרענעצט ניזשער צו מערב, ליביע צו צפון, סודאן צו מזרח און קאמערון און ניגעריע צו דרום-מערב. ער באדעקט א שטח פון בערך 1,284,000 קוואדראט ק"מ.
טשאַד האט א באפעלקערונג פון 11 מיליאן מענטשן (געשאצט 2012).[2]
די הויפטשטאט איז נ'דזשאמענא, און די אפיציעלע שפראכן זענען פראנצויזיש און אראביש. טשאד איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1920 איז דער שטח פון טשאד געווארן א טייל פון דער פראנצויזישער קאלאניע פראנצויזישע עקוואטארישע אפריקע.
ראיאנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טשאד ווערט צעטיילט אין 22 ראיאנען.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די נאטירלעכע רעסורסן זענען נאפט, אוראניום, נאטראן, קאאלין, פיש (אין טשאד אזערע), גאלד, קאלכשטיין, זאמד און זשווירע, זאלץ.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור, די וועלט האנטבוך. טשאד (לאנד) (2012). דערגרייכט דעם 13טן יוני, 2012
- ↑ CIA האנטבוך 2012
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ליסטע פון פרעמיער מיניסטארן פון קאנאדע
8) ראבערט לעירד בארדן. 911' – 917'. א קאנסערוואטיוו יונאניסט. ער האט געהאט דאס ווייניגסטע ערציאונג פון אלע פרעמיער מיניסטארן אבער איז באצייכנט געווארן אלס קאנאדע'ס קלוגסטער און מערסט געלערנטער פרעמיער מיניסטער. זיין בילד ליגט אויפ'ן 100 דאלאר ביל.
9) ארטור מעגען. ער איז נאר געווען פרעמיער מיניסטער פאר דריי מאנאטן אין 926'. ער איז געווען א מיטגלידער אין ביידע פארטייען.
10) וויליאם ליאן מעקענזי קינג. דער לענגסטער אין אמט, אלעס צוזאמען איבער 21 יאר. ער איז 3 מאל געווען פרעמיער מיניסטער. 21' – 26', 26' - 30', 35' – 48'. ער איז געווען פרעמיער מיניסטער ביי די צווייטע וועלט קריג און איז אנגעבליך געווען א שונא ישראל. ער האט זיך געטראפן מיט היטלער אין 37' און האט אים באצייכנט אלס א גוטער מענטש. ער האט אפגעזאגט און צוריקגעשיקט א שיף מיט טויזנעטער אידישע אימיגראנטן ענדע קריג. זיין בילד איז אויפ'ן 50 דאלאר ביל.
11) ריטשארד בעדפארד בינעעט. 30' –35'. א קאנסערוואטיוו. ער איז געווען א מיטגלידער אין די בריטישע הויז אוו לארדס.
12) לואיס סטעפאן סעינט לורענט. 48' - 57'. א ליבעראלער פון קוויבעק.
13) דזשאן דזשארדזש דיפענבעיקער. 57' – 63'. א קאנסערוואטיווער. ער איז געווען א צווייטע וועלט קריג וועטעראן.
14) לעסטער באוועלס פערסאן. 63' – 68'. א ליבעראלער. האט געוואונען די נאבעלע שלום פרייז פאר די לעזונג צום סועז קאנאל קריזיס.
15) פיער עליאט טראדאו. 68' – 79'. א ליבעראלער פון מאנטרעאל, קוויבעק. ער איז געווען באוואטסט מיט זיינע גוטע אינקניפונגן מיט די פאראייניגטע שטאטן.
16) טשארלס דזשאסעף (דזשאו) קלארק. 79' – 80'. א קאנסערוואטיוו. דער יונגסטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע וועלכער איז איינגעשוואוירן געווארן ביי די 39 יאר.
17) דזשאן נעפיער טורנער. א ליבעראלער. ער איז נאר געווען פרעמיער מיניסטער פאר עפעס מער ווי 2 מאנאטן אין 84'.
18) מארטין ברייען מאלראני. 84' – 93'. א קאנסערוואטיוו פון קוויבעק.
19) קים קעמפבעל. א קאנסערוואטיוו. זי איז געווען די ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע און אויך די ערשטע נאטיווע. זי איז געווען אין אמט 6 מאנאטן אין 93'.
20) דזשאן דזשאסעף דזשעקווא קרעטיען. 93' - 03'. קרעטיען איז א ליבעראלער פון קוויבעק. קרעטיען האט סערווירט 34 יאר זינט ער איז ערשט ערוועלט געווארן אין 63'.
21) פאול מארטין. 03' - 06'. מארטין האט איבערגענומען קרעטיען נאך זיין רעטייערמענט און געוואונען נאך א מאנדאט.
22) . סטיוון הארפער. דער היינטיגער פרעמיער מיניסטאר זינט 06'. הארפער איז א קאנסערוואטיוו און איז דער גרינדער פון די פארטיי וועלכע איז עטליכע יאר פריער פארמירט געווארן פון צוויי אנדערע פארטייען.
טייל פרעמיער מיניסטארן פון קאנאדע זענען ווידער ערוועלט געווארן נאכדעם וואס זיי זענען ארויס פון אפיס. אט איז די ריכטיגע סדר:
מעקדאנעלד. מעקענזי. מעקדאנעלד. אבאט. טאמפסאן. באוועל. טופער. לוריער. בארדן. בארדן (אין זיין צווייטע טערמין האט ער געוואונען אין א נייע פארטיי, די יונאניסטן). מעגען. קינג. מעגען. קינג. בינעעט. קינג. סעינט לורענט. דיפענבעיקער. פערסאן. טראדאו. קלארק. טראדאו. טורנער. מאלראני. קעמפבעל. קרעטיען.מארטין. הארפער.


text:
יידישע היסטאריע
אידישע היסטאריע איז די היסטאריע פון דעם יידישן פאלק במשך כמעט פיר טויזנט יאר איבער דער גארער וועלט. די היסטאריע הייבט און מיט די אבות, אברהם, יצחק און יעקב.
אינהאַלט
תנ"ך יארן: פון אברהם אבינו ביז גלות בבל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די תקופה פונעם צווייטן בית המקדש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכן צווייטן חורבן: די תקופה פון תנאים, אמוראים און גאונים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מיטל-עלטער יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראשונים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פריערדיגע אחרונים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאדערנע תקופה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אייראפע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזיע און אפריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמעריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
נאסאד
קאארדינאטן: 47°17′N 24°24′E / 47.283, 24.4
נאַסאד (רומעניש: Năsăud; דייטשיש: Nassod, Nußdorf; אונגאריש: Naszód) (אדער ווי טייל רופן דאס "נאסויד") איז א שטעטל אין ביסטריץ-נאסאד דיסטריקט, זיבנבערגן, היינט רומעניע, 17 ק"מ צפון-מערב פון ביסטריץ.
אין 1877 האבן געוואוינט אין נאסאד 293 יידן.[1]
עס איז באקאנט צוליב דעם וואס עס איז געוועזן דארטן רב הרב אברהם יהושע פריינד זון פון רבי משה ארי' א זון פון ר' יהושע קראלער.
עס האבן געווואוינט דארטן א קנאפע צוואנציג אידישע משפחות בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען.


text:
אלדא מארא
אַלדא מארא (איטאליעניש: Aldo Moro; 23סטן סעפטעמבער 1916 – 9טן מיי 1978) איז געווען אן איטאליעישער פאליטיקער, און דער 39סטער פרעמיער מיניסטער פון איטאליע. די טעראר ארגאניזאציע די "רויטע בריגאדעס" האבן אים דערמארדעט אין 1978 נאך א תפיסה פון 55 טעג.
אַלדא מארא איז געבוירן געווארן דעם 23סטן סעפטעמבער 1916 אין מאליע, פוליע פראווינץ. ער האט שטודירט געזעצן אינעם אוניווערסיטעט פון בארי, און אין 1941 איז ער געווארן א פראפעסאר דארטן. פון 1939 ביז 1942 איז ער געווען פרעזידנט פון דער פעדעראציע פון קאטוילישע סטודענטן אין איטאליענישע אוניווערסיטעטן אין בארי.


text:
אין דעם דאָזיקן אַרטיקל, לייג איך פֿאָר צו באַהאַנדלען די וויכטיקע און אָפֿט געשטעלטע פֿראַגע: ווי האָט מען געקענט שרײַבן אונטער דער נאַצישער אָקופּאַציע, אין די געטאָס און לאַגערן? אין דער רעם וועלן מיר זיך פֿאַרנעמען מיט אַבֿרהם סוצקעווערס באַקאַנטן ליד, "אונטער דײַנע ווײַסע שטערן" (1943), געשריבן אין ווילנער געטאָ.
נאָך דער מלחמה, האָט זיך כּמעט קיינער נישט פֿאָרגעשטעלט, אַז ייִדן האָבן געקענט שרײַבן אין די געטאָס, ווער רעדט נאָך אין די לאַגערן. לויט ווי עס איז אָנגענומען, זענען די ייִדן געווען קודם-כּל קרבנות, אָבער דער פֿאַקט איז, אַז נישט בלויז עטלעכע, נאָר דווקא זייער אַ סך ייִדן האָבן געשריבן בעת דער נאַצישער אָקופּאַציע, דער עיקר לידער, אָבער אויך פּראָזע. אין דער ענציקלאָפּעדיע פֿונעם חורבן, שטייט געשריבן: "די ייִדישע ליטעראַטור האָט ווײַטער עקסיסטירט, זיך אַנטוויקלט און דערגרייכט ליטעראַרישע הייכן פֿון אויסדרוק און ווירקונג, אין די לעבנס-באַדינגונגען פֿון די געטאָס און לאַגערן." ווי קען מען דאָס פֿאַרענטפֿערן? ד"ר שאול אַש באַשטעטיקט, אַז די גײַסטיקע לאַגע פֿון די פֿאַרמישפּטע ייִדן איז אין דער אמתן געווען אַ היפּש ביסל אַנדערש, ווי מען וואָלט זיך געקענט ריכטן:
ניט ווי אַ סך אַנדערע פֿעלקער, האָבן ייִדן ניט געספֿקט אַפֿילו איין רגע אין ענדגילטיקן נצחון פֿון די וואָס זענען אַרויסגעטראָטן אַנטקעגן די נאַציס... אָט דער ווילן מקיים צו זײַן אַ ייִדיש לעבן... איז קענטיק געווען אין אַלע שיכטן פֿון ייִדישן ציבור... דאָס זאָגט עדות וועגן דעם, אַז דער ווילן איז געווען אַ ווילן פֿון גאַנצן כּלל.
אונדזער אַנאַליז וועט זיך אָנשפּאַרן, אין אַ גרויסער מאָס, אויף דעם אַרײַנבליק פֿונעם חשובֿן חורבן-פֿאָרשער, נחמן בלומענטאַל. אָט עטלעכע אויסצוגן פֿון זײַן וועגווײַזערישן בוך "שמועסן וועגן דער ייִדישער ליטעראַטור אונטער דער דײַטשער אָקופּאַציע", וואָס גיבן צו צו די אויבן ציטירטע באַמערקונגען, און וואָס זאָלן אונדז אַרויפֿפֿירן אויפֿן גלײַכן וועג:
עס איז באַקאַנט, אַז אין דער צײַט האָבן געשריבן נישט נאָר שרײַבער, מענטשן וואָס האָבן באַטראַכט דאָס שרײַבן ווי זייער פּראָפֿעסיע, נײַערט אויך גאַנץ פּשוטע מענטשן. ס’איז אַנטשטאַנען עפּעס אַ מין עפּידעמיע אויף שרײַבן.
נאָך יעדער נײַער פֿאַראָרדענונג פֿון דער מאַכט, נאָך יעדער שאַנדטאַט פֿון אַ יודנראַט, נאָך יעדער וויכטיקער געשעעניש — אַנטשטייט אַ ליד, אַ פּאַראָדיע, אַ סצענע, אַ וויץ, אַ ווערטל — די גאַס רעאַגירט גיך און שאַרף און — אומברחמנותדיק!
קודם-כּל וואַרפֿט זיך אין די אויגן — צו אונדזער גרעסטער פֿאַרוווּנדערונג — אַז דער ייִאוש-געפֿיל צי געדאַנק טרעפֿט זיך אין גאָר אַ קליינער צאָל לידער. די לידער האָט געשאַפֿן אַן אונטערגייענדיק פֿאָלק, אין די שוידערלעכסטע באַדינגונגען —און פֿון דעסט וועגן קלינגט זייער אָפֿט גאַנץ בולט דער האָפֿערדיקער מאָטיוו: די גערעכטיקייט וועט זיגן!
אין צענטער פֿון אַבֿרהם סוצקעווערס "אונטער דײַנע ווײַסע שטערן" שטייט דער סימבאָלישער דרײַעק פֿון: 1. גאָטס פֿינקלענדיקע שטערן, 2. דעם פּאָעטס פֿינקלענדיקע טרערן און 3. דעם פּאָעטס גליִענדיקע ווערטער, וואָס שטעלט מיט זיך פֿאָר די פֿעסטע פֿאַרבינדונג פֿונעם דיכטער מיט גאָט. נחמן בלומענטאַל כאַראַקטעריזירט מיט די ווײַטערדיקע ווערטער די ייִדישע רעאַקציעס אונטער דער נאַצישער אָקופּאַציע:
"דאָס לאַנד אָן גאָט"; אָט אין דעם לאַנד האָבן געלעבט מענטשן, וואָס האָבן דווקא אין גאָט נישט פֿאַרגעסן. נישט געקוקט אויף אַלץ, איז אין זיי די גאַנצע צײַט דער גײַסט געווען וואַך און דאָס האַרץ אָפֿן, אויך אַפֿילו פֿאַר פֿרעמדע צרות. די מענטשן האָבן זיך קעגנזײַטיק געמונטערט, זיך צוגעגעבן כּוח איבערצוטראָגן דאָס איצטיקע לעבן און געוועקט דעם גלויבן אין ליכטיקן מאָרגן. אייניקע אַפֿילו זענען אין דעם פֿינצטערן אָרט דווקא מאָראַליש געוואַקסן — גלייביקער געוואָרן.
אַזאַ איינער וואָס איז, וועדליק אַלע סימנים, גלייביקער געוואָרן אונטער דער אָקופּאַציע, איז נישט קיין אַנדערער ווי אַבֿרהם סוצקעווער, וואָס אין זײַנע פֿאַרמלחמהדיקע לידער, ווי בײַ ס’רובֿ ייִדישע שרײַבערס פֿון זײַן דור, טרעפֿט זיך נישט דאָס וואָרט 'גאָט’. די אַסאָציאַציע צווישן די דרײַ עלעמענטן — שטערן, טרערן, ווערטער — ווערט אַרויסגעהויבן דורך דעם בשותּפֿותדיקן שטריך פֿון פֿינקלדיקייט, אין קאָנטראַסט צום פֿינצטערניש אין די קעלערן פֿון ווילנער געטאָ, וואָס אין אַזאַ איינעם איז געשריבן געוואָרן דאָס דאָזיקע ליד. ווי עס פֿינקלען גאָטס ווײַסע שטערן אין נאַכטהימל, אַזוי אויך דעם פּאָעטס טרערן אין טיפֿן חושך פֿון געטאָ, עלעהיי אַמאָליקע שטערן אַראָפּגעפֿאַלענע צו דער ערד. אָבער וואָס פֿאַר אַ ליכט קענען די טרערן שוין אָפּשפּיגלען אין דעם חשכות פֿון געטאָ? דאַכט זיך, אַז קיינעם נישט, אַחוץ דעם שטערנליכט. אַזוי ברענגען דעם פּאָעטס טרערן אַראָפּ די שטערן פֿון גאָט אין געטאָ אַרײַן, וווּ גאָט איז נישטאָ.
דער פּאָעט שטעלט אַ גלײַכצייכן צווישן זײַנע טרערן און זײַנע ווערטער ("מײַנע ווערטער זענען טרערן"), אַזוי אַז דער דרײַעק, אַ פּיראַמידע מיט די שטערן, אויבן אויפֿן שפּיץ, און די ווערטער און טרערן אויף די צוויי אונטערשטע ווינקלען, איז אין דער אמתן, אַ גלײַכע ליניע, וואָס ציט זיך צווישן דעם פּאָעט און גאָט, אַזוי ווי אַ פֿאָדעם פֿון אָנהאַלטיקן גלויבן, וואָס פֿאַרבינדט דעם מענטשן דירעקט מיטן אייבערשטן. עס טוען אויך פֿינקלען מעשׂה שטערן די דאָזיקע ווערטער, וואָס זענען אויך טרערן, באַשײַמפּערלעך די ווערטער פֿונעם דיכטער. נישמער, "עס טונקלט זייער פֿינקל", און די סכּנה איז אַ קלאָרע, אַז זיי קענען זיך אַיעדע רגע אויסלעשן. באשר על-כּן דאַרף דער פּאָעט זיי צוריקשענקען גאָט; זיי ווילן דאָך אַליין צוריק צו גאָט ("ווילן רוען אין דײַן האַנט"). ווי עס ווײַזט זיך אַרויס, אַזש די ווערטער פֿון פּאָעט געהערן דעם רבונו-של-עולם, און ס’דאַכט זיך אַז, ווען זיי זאָלן זיך אומקערן צו זייער ערשטן מקור, דאַן וועט דאָס ברענגען עפּעס אַ סדר אין דעם קאָסמאָס, און ועל-כּולם אין דעם כאַאָס פֿון נאַצישן גיהנום. אָבער וואָס הייסט צוריקשענקען גאָט איינעמס ווערטער? אָט איז טאַקע דער צענטראַלער ענין, וואָס מיר דאַרפֿן אים דעשיפֿרירן כּדי צו פֿאַרשטיין סוצקעווערס כּוונה אין דעם דאָזיקן ליד.
אין דעם פּרט קען אונדז קומען צו הילף אַ שורה פֿון דעם אָריגינעלן כּתבֿ-יד פֿון ווילנער געטאָ: "עס וויינט אין זיי אַ פֿײַער" (דאָס הייסט, אין די ווערטער וואָס זענען טרערן), וואָס דער מחבר האָט אויסגעמעקט און פֿאַרביטן נאָך דער מלחמה אויף "עס מאָנט אין מיר אַ פֿײַער". אין אָריגינאַל קען מען דערשפּירן אַ געוויסע דיסאָציאַציע צווישן דעם מחבר און דעם אַקט פֿון וויינען: אויב מיר זאָלן שטרענג זײַן אין אונדזער אַנאַליז, איז דאָס נישט דער פּאָעט אַליין וואָס וויינט, נײַערט אַ פֿײַער. "מײַנע ווערטער זענען טרערן": דעם פּאָעטס ווערטער זענען די טרערן פֿון דעם דאָזיקן וויינענדיקן פֿײַער (וואָס וויינט פּאַראַדאָקסאַליש אין אָט די זעלביקע טרערן, אין אַ מין mise en abyme, אַן אָנסופֿיקע אָפּשפּיגלונג, וואָס חזרט זיך איבער אָן אַ שיעור מאָל).
פֿאַרשטייט זיך, אַז די טרערן פֿון אַ פֿײַער זענען נישט קיין געוויינטלעכע טרערן: זיי וועפּן זיך אויס איידער זיי דערשלאָגן זיך צו די אויגן; דאָס הייסט, זיי בלײַבן אינעווייניק, פּונקט אַזוי ווי אין יצחק קאַצענעלסאָנס "דאָס ליד פֿון אויסגעהרגעטן ייִדישן פֿאָלק" (ליד א’, 1943): "אַ טרער פֿאַרגליווערט האָט \ פֿאַרקליבן זיך אין אויג מיר... זי רײַסט זיך, רײַסט \ פֿון אויג אַרויס זיך — און זי קען ניט פֿאַלן... גאָט, מײַן גאָט!" דערפֿון קענען מיר אַרויסדרינגען, אַז סוצקעווער, אַזוי ווי קאַצענעלסאָן, איז מער נישט מסוגל צו וויינען, וואָס איז דאָך נאַטירלעך פֿאַר אַן אײַנוווינער פֿון ווילנער געטאָ אין 1943, נאָך צוויי יאָר נאַצישער אָקופּאַציע. דעריבער קומט די גלײַכונג "מײַנע ווערטער זענען טרערן", וואָס מיר קענען אויסטײַטשן ווי "מײַנע ווערטער זענען בימקום טרערן". עס קומט אַרויס, אַז דעם פּאָעטס טרערן, וואָס פֿינקלען אין דער פֿינצטער, זענען פֿאַקטיש נישט קיין אמתע טרערן, נאָר אָט די פֿינקלענדיקע ווערטער פֿון דיכטונג. די ווערטער זענען די, וואָס פֿינקלען אין דער פֿינצטער; די פּאָעזיע איז די, וואָס ברענגט די שכינה אין געטאָ אַרײַן.
פֿון דעם אַלעם לערנען מיר, ווי פּאַראַדאָקסאַל עס זאָל נישט קלינגען, און הגם עס גייט אין גאַנצן להיפּוך צו דער אינטויִציע, אַז ווען עס גייען אויס די טרערן, זענען ווערטער דווקא דער איינציקער אופֿן זיך אָפּצורופֿן אויפֿן גרויל פֿון חורבן. עס איז אָט די גלײַכונג, "מײַנע ווערטער זענען טרערן", וואָס דערלויבט דעם פּאָעט, וואָס מאַכט עס בכלל מעגלעך, צו שרײַבן וועגן דעם רעאַליטעט פֿון חורבן. דאָס איז סוצקעווערס חידושדיקער און טריומפֿאַלער ענטפֿער אויף דער פֿראַגע, ווי אַזוי קען מען שרײַבן אונטער דער נאַצישער אָקופּאַציע?
עס איז קלאָר, אַז פֿאַר סוצקעווערן, זענען ווערטער מער ווי בלויז אַ שוואַכע, ערדישע זאַך, נישט פּאַסיק איבערצוגעבן די גוואַלדיקע גרויסקייט פֿון חורבן, וואָס דעקט אויף זייער נעבעכדיקע נישטיקייט. בײַ אים געפֿינט מען נישט "דאָס קלאָגן זיך אויפֿן מאַנגל פֿון אַנטשפּרעכנדיקע ווערטער אויף צו קענען אָפּמאָלן דאָס וואָס איז פֿאָרגעקומען" — שרײַבט בלומענטאַל. אַ געוויינטלעכער עלעמענט אין די כּתבֿים פֿון דער תּקופֿה. דער באַגריף 'ווערטער’, בײַ סוצקעווערן, נעמט אַרײַן אין זיך די פּאָעזיע בשלמות, די בעלעטריסטישע ליטעראַטור ווי אויך די הייליקע העברעיִשע אותיות, דאָס רויוואַרג פֿון די כּיתבֿי-הקודש און גאָר דעם קאָרפּוס הייליקע שריפֿטן געשריבן און געזאַמלט דורך אַלע דורות. אַנדערש געזאָגט, עס איז דאָס פֿאַרשריבענע עשירות פֿון דער גאָלדענער קייט פֿון ייִדישער טראַדיציע. די ווערטער האַלטן אין זיך אַ גוואַלדיקן כּוח, זיי זענען הייליק פֿאַר זיך גופֿא; דערפֿאַר איז עס נישט אַזאַ חידוש, וואָס אַלע ווערטער, אַפֿילו די פֿונעם דיכטערס לידער, שטאַמען פֿון און געהערן צו גאָט, וועלכער גיט זיי דעם מענטשן נאָר אויף באָרג, ביז ער פֿאָדערט זיי ענדלעך צוריק... פּונקט ווי דאָס לעבן אַליין. מ’קען זאָגן בלי-גוזמא, אַז די ווערטער דינען ווי אַ מעטאַפֿאָר פֿאַרן לעבן, וואָס דערמאָנט אין דער סצענע פֿון שײַטער אין סוצקעווערס פֿריִערדיקן ליד "דער צירק" (1941), וווּ דער פּאָעט ווערט געצוווּנגען צו צערײַסן אַ ספֿר-תּורה אויף שטיקער, וואַרפֿנדיק דעם פּאַרמעט אין פֿײַער אַרײַן "ווי די אייגענע גלידער", בעת ער מוז אויך זינגען פֿריילעכע רוסישע לידער, טאַנצדיק אַרום דעם פֿײַער.
דעריבער, צוריקשענקען דעם גאָט איינעמס ווערטער, הייסט נישט ווייניקער ווי אָפּגעבן אים די נשמה, און דאָס איז טאַקע דעם פּאָעטס רצון. איז ער אַזוי פֿאַרטאָן דערמיט, אַז עס ווערט אַזש אײַנגעשרומפּן די אייגנטלעכע נאַצישע סכּנה, וואָס איז אין תּוך גענומען נאָר דער פֿאַרגיייִקער הינטערגרונט, אויף וועלכן עס אַנטוויקלט זיך גראָד איצט, אין הײַנטיקן דור, דער אייביקער דיאַלאָג פֿונעם ייִד מיט גאָט. ער וואַרט, גאָט זאָל אים אויסשטרעקן זײַן ווײַסע האַנט און אים דערהייבן צו די שטערן, אָבער דאָס קען נאָר דער רבונו-של-עולם באַשליסן; דער לירישער "איך" קען זיך אַליין נישט נעמען דאָס לעבן, אַלץ איינס ווי שטאַרק ער זאָל נישט וועלן איבערלאָזן די דאָזיקע פֿאַרדאָרבענע וועלט, וואָס עס איז נישטאָ קיין תּיקון פֿאַר איר. נישט נאָר טאָר ער זיך נישט אָנטאָן אַ מעשׂה, נאָר אַפֿילו אויסגיין אַ פֿאַרמאַטערטער און אויסגעשעפּטער אין עפּעס אַ פֿינצטערן ווינקל איז אויך נישט קיין ברירה:
נאָר אין קעלערן און לעכער
וויינט די מערדערישע רו.
לויף איך העכער, איבער דעכער
און איך זוך: וווּ ביסטו, וווּ?
דער לירישער איך מוז זיך ראַנגלען ביזן לעצטן טראָפּן כּוח צו בלײַבן לעבן און זיך אַרויסדרייען פֿון טויט, נישט ווערן קיין קרבן. דאָס איז דער אונטערשייד צווישן, אויף איין זײַט, "די מערדערישע רו", דעם ביאָלאָגישן טויט, גלײַך ווי אין "דער צירק", די "בלינדע שטילקייט \ וואָס ווערט פֿאַרחתמעט מיט אַ הויפֿן ערד" — און אויף דער אַנדערער זײַט, די רו אין גאָטס האַנט (12). אָבער כּל-זמן גאָט נעמט אים נישט דאָס לעבן, איז דער לירישער "איך" פֿאַרמישפּט צו לײַדן ווײַטער, אָדער אַנדערש געזאָגט, פֿאַרמישפּט צו לעבן. דער פֿינקל פֿון זײַנע ווערטער זאָל נישט פֿאַרטונקלט ווערן, נאָר אַדרבא, ער זאָל שײַנען אַלץ ליכטיקער, און דאָס מאָנענדיקע פֿײַער (אין די איבערגעאַרבעטע ווערסיעס) זאָל ברענען אַלץ שטאַרקער און נישט וויינען.


text:
די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד
משה קאפויער האט געשריבן:קרעמער האט געשריבן:עזרת נשים שע"י מחנה רב טוב
הייסט אז דאס שטאמט אויך פונעם האלבן ראד אונטער די ביימער
איך האב נעכטן אביסל נאכגעזוכט דעם ענין, האב איך געפינען אז ר' ישראל דוד הארפענעס ברענגט עס אין זיין קונטרס לימי בין המצרים [יצא לאור בשנת תשס"א], ער שרייבט טאקע דארט אז ס'האט נישט קיין שום מקור אין די פוסקים, אבער ער פירט דארט אויס, אז היות ס'איז אזוי מקובל פון די באבעס, זאל מען חושש זיין דערויף.
אויפריכטיג האט געשריבן:וואו איז דער מקור אז פרויען טארן נישט טרינקען מוצש"ק די הבדלה וויין?
מיינט עס סתם וויין אויך, אדער בלויז אויף די וואס מען האט געמאכט הבדלה?
סאדע_באטל האט געשריבן:עס האט איינער די וואך אנגעפרעגט דערויף אין איינע פון די צייטונגען.
וואס איז די מקור אז זיין א קוואטער ביי א ברית איז א סגולה פאר קינדער ?
באנוצערס וואס זענען איצט אין די פארום: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצער. און איין גאסט


text:
סטאק מארקעט
סטאק מארק איז א מארק אין וועלכע מען האנדעלט מיט סטאקס פון פארשידענע פירמעס און איז א מאדערנער פארעם פון אינוועסטירונג.
אינהאַלט
א פשוט'ער ביישפיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאמיר זאגן איר ווילט אנהייבן א ביזנעס, און איר באשליסט צו עפענען א רעסטוראנט. ערשט קויפט איר א בילדינג, איר קויפט אלע קיך עקוויפמענט, טישן און בענקלעך, איר נעמט אויף א קעכער, סערווירער, איר אדווערטייזד און איר עפענט די טירן. לאמיר זאגן אזוי:
- איר צאלט 500,000 דאלאר צו קויפן די בילדינג און עקוויפמענט.
- איבער די ערשטע יאר גיט איר אויס 250,000 דאלאר פאר סופלייס (רויע עסן וכדומה) און איינגעשטעלטע.
- ענדע יאר רעכנט איר צוזאם וויפיל געלט עס איז אריינגעקומען פון קונדן און איר זעט אז איר האט געמאכט סעילס אין ווערט פון 300,000 דאלאר.
זינט איר האט געמאכט 300,000 דאלאר און אויסגעגעבן 250,000 דאלאר, איז אייער נעט פראפיט 50,000 דאלאר. אויב ביזנעס גייט גוט און אין דאס צווייטע יאר פארדינט איר 325,000 דאלאר, די אויסגאבן בלייבן די זעלבע, דאן האט איר פארדינט נעט פראפיט 75,000 דאלאר. יעצט וויפיל איז די ביזנעס ווערט אויב איר ווילט דאס היינט פארקויפן? די ערשטע וועג צו קוקן איז אז די ביזנעס איז ווערט 500,000 דאלאר. ווייל די ווערט פון די בילדינג איז ארויף, די עקוויפמענט אראפ (ווייל עס איז שוין גענוצט), גלייכט עס זיך אויס צו 500,000 דאלאר. אין פאקט וועלן אבער מענטשן מסכים זיין אפצוקויפן אייער רעסטוראנט פאר 1,500,00 דאלאר ווייל די בינזעס גייט דאך פארדינען צום ווייניגסטענס 75,000 דאלאר א יאר, באקומט יענער א 5 פראצענט הרוחה. יעצט אויב איינער וועט קומען און אייך זאגן אז ער האט נישט גענוג געלט אפצוקויפן אייער רעסטוראנט קענט איר דאס פארקויפן פאר 10 מענטשן וואס וועלן צאלן 150,000 דאלאר יעדער איינער און וועלן באקומען א צענטל פון די פראפיט. דאס קען גיין אסאך ווייטער און איר קענט דאס פארקויפן פאר 3,000 מענטשן וואס וועלן צאלן 500 דאלאר יעדער איינער. נארמאלערהייט וועלן די 3,000 נייע בעלי בתים האלטן, אויף עפעס א וועג, קאנטראל אויף די ביזנעס. איר קענט אבער טאן קלוגער און אויך בלייבן א שותף אין די אינוועסטמענט, אזוי ארום וועט איר ווייטער קענען זיין באלעבאס אין אייער רעסטוראנט וועלכע איר האט פארקויפט און אריינפאקן 750,000 דאלאר אין באנק אריין. גענוי דאס איז א סטאק. די גרויסע פירמעס פארקויפן מיליאנען אקציעס פאר א פרייז וואס ווערט אויסגערעכנט לויט די ווערט פון די פירמע. אויב די פירמע פארדינט באקומט יעדער אקציאנער זיין פראצענט אין די ביזנעס. און אונזער פאל, אויב די רעסטוראנט וועט זיך אויסברייטערן און פארדינען א מיליאן דאלאר וועלן די 3,000 אקציאנער פארדינען 333 דאלאר. א מענטש וואס האט אינוועסטירט אין וואל-מארט 10,000 דאלאר פאר 30 יאר צוריק וואלט היינט ארויסגענומען עטליכע מיליאנען דאלארן ווייל די פירמע האט זיך געדאפעלט מיליאנען פראצענט אין די 30 יאר.
דער סטאק מארק איינפאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איר זענט א פריוואטער סיטיזן וועלכער האט פארקויפט אייער רעסטוראנט פאר אנדערע פריוואטע סיטיזנס. יעצט וואס וועט זיין אויב איינער פון די אינוועסטירער וויל פארקויפן זיין שעיר? וועט ער מוזן ארויסגיין אויפ'ן גאס און זוכן א קונה וועלכע איז זייער שווער. דער סטאק מארק באשיידט דעם פראבלעם. דער סטאק מארק (אויך באקאנט אלס דער סטאק עקסטשעינדזש און קען גערופן ווערן אין אידיש די בערזע) איז ווי א סופערמארק וואס פארקויפט אלע ערליי עסן אז איר זאלט נישט דארפן גיין צו יעדע פירמע באזונדער און קויפן דאס וואס זיי מאכן. דער סטאק מארק פארקויפט אלע ערליי סטאקס. די עקסטשעינדזש מאכט דאס קויפן און פארקויפן זייער גרינג. א מענטש דארף נישט אראפפארן ביז ניו יארק אויב וויל ער קויפן אדער פארקויפן א סטאק אין די ניו יארק סטאק עקסטשיענדזש. ער קען אנרופן א בראוקער און יענער וועט פאר אים אראפגיין. היינט האלט מען שוין אסאך ווייטער ווען מען קען קויפן און פארקויפן אין עטליכע סעקונדעס דורכ'ן טעלעפאן אדער אינטערנעט. דער סטאק מארק האט נאך א מעלה אז יעדער אינוועסטאר קען גענוי מיטהאלטן וואס טוט זיך אפ אין די פירמע פון וועלכע ער האט געקויפט א שעיר. אויב מאכט יענע פירמע א שלעכטע שריט וועט יעדער באלד וויסן און מען וועט זיך צוריקהאלטן פון צו קויפן פון יענע פירמע. מען קען אויך זען וויפיל מענטשן פון איבער די וועלט האבן געקויפט דעם סטאק אין דעם טאג. אויסער דעם קען יעדער זען די גאנצע היסטאריע פון יעדע פירמע זינט זי איז ארויף אויפ'ן סטאק מארק, ווען זי איז געשטאנען גוט און ווען נישט און פאר וויפיל זי האט פארקויפט א שעיר. בעפאר א פירמע האלט ביים שליסן א גרויסע געשעפט וועט זי אראפרופן עטליכע ביזנעס אנאליסטן און זיי צייגן וואספארא אינוועסטמענט זי גייט מאכן. די אנאליסטן שטודירן דאס אדורך און אויב עס געפעלט זיי גיבן זיי ארויס א באריכט אז עס לוינט זיך אריינצולייגן געלט אין די פירמע ווייל עס גייט בקרוב שטייגן דורך א פרישע געשעפט וואס זי שליסט יעצט. יעדע אנגעזעענע בינעס דזשורנאל האט אזעלכע אנאליסטן און די בראוקערס און אינוועסטארס דארפן באשליסן וועמען צו גלייבן. דורך דאס געלט וואס קומט אריין פון טויזענטער קויפער האט יענע פירמע געלט צו שליסן דעם געשעפט. אויב ארבעט זיך עס נישט אויס האט יעדער שאדן געהאט זיין געלט.
קארפאראציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע ביזנעס וואס וויל פארקויפן אקציעס אויפ'ן סטאק מארק צו א צאל פארשידענע מענטשן טוט דאס דורך איבערטוישן די ביזנעס צו א קארפאראציע. די פראדעצור פון איבערטוישן א ביזנעס צו א קארפאראציע ווערט אנגערופן "אינקארפארעטינג". אויב איר עפענט א רעסטוראנט און איר אליינס האט געקויפט די בילדינג, עקוויפמענט, און סופלייס דאן זענט איר דער איינציגסטער וואס מאכט אלע באשלוסן אין די ביזנעס און יעדע דאלאר פראפיט גייט פאר אייך אין טאש אריין. דאס ווערט אנגערופן אין די ביזנעס וועלט א "סאל פראפיעטארשיפ". אויב עטליכע מענטשן אינוועסטירן אין א רעסטוראנט צוזאמען וועלן אלע דריי זיך מוזן צוטיילן מיט די געלט און קיינער וועט נישט קענען מאכן קיין באשלוסן אן די צושטימונג פון די אנדערע צוויי שותפים. דאס ווערט אנגערופן א "פארטנערשיפ". א קארפאראציע איז אנדערש און איז גאנץ אן אינטערעסאנטער באגריף. א קארפאראציע איז א "פאקטישער פערזאן". די קארפאראציע איז רעגיסטרירט ביי די רעגירונג, עס האט א סאשעל סעקיוריטי נומער, עס קען באזיצן פראפערטי, עס קען גיין אין געריכט צו קלאגן מענטשן, קען אנגעקלאגט ווערן, און מאכן געשעפטן. א קארפאראציע האט סטאק וואס קען ווערן געקויפט און פארקויפט און אלע באזיצער פון די קארפאראציע האלטן סטאק אקציעס אין די קארפאראציע צו רעפרעזענטירן זייער אייגנטום. איין אומגלויבליכע כאראקטעריסטיש (אייגנשאפט) פון דעם "פאקטישער פערזאן" איז אז עס האט אן אומבאשטימטע און מעגליכע אומגעמאסטענע לעבנס שפאן. עס איז פאראן א גאנצע קערפערשאפט פון געזעצן וועלכע קאנטראלירן קארפאראציעס – די געזעצן זענען אין פלאץ צו באשיצן די אקציאנער און די פובליק. די געזעצן קאנטראלירן א רייע זאכן וויאזוי א נייע קארפאראציע אפערירט און איז ארגאניזירט. צום ביישפיל, יעדע קארפאראציע האט א באורד אוו דירעקטארס (אפילו אויב איינער האלט אלע אקציעס פון די פירמע איז פאראן א באורד וועלכע איז ער אליינס). די אקציאנער פון די פירמע טרעפן זיך יעדעס יאר און וועלן אויס ווער עס זאל זיין אין די באורד. די באורד מאכט אלע באשלוסן און נעמט אויף די אפיצירן (דער פרעזידענט און אנדערע וויכטיגע אפיצירן). די באורד באשליסט וויפיל אקציעס די פירמע זאל פארקויפן. א פירמע מעג האבן מיליאנען אקציעס און קען זיין א פריוואט-געהאלטענע פירמע אדער א פובליק-געהאלטענע פירמע. דער חילוק איז: אין א פריוואט-געהאלטענע פירמע זענען פאראן א גרופע מענטשן וואס קענען זיך גוט איינע די אנדערע און מאכן ביזנעס צוזאמען. א פובליק-געהאלטענע פירמע איז די אייגנטום פון טויזענטער און אמאל מיליאנען מענטשן וועלכע האנדלן זייערע אקציעס אויף א פובליק סטאק עקסטשעינדזש. אין אנדערע ווערטער איז די באורד די מוח פון דעם "פאקטישן פערזאן". די סיבה פארוואס מענטשן עפענען קארפאראציע ביזנעסער איז כדי זיי זאלן קענען צוזאמענקלויבן אסאך געלט פאר אינוועסטמענטס. לאמיר זאגן אז איר באשליסט צו עפענען אן עירליין. רוב מענטשן קענען אזא זאך נישט טאן ווייל זיי האבן נישט דאס געלט צו קויפן אפילו איין פליגער וועלכע קאסט מיליאנען. דורך א קארפאראציע איז עס אבער יא מעגליך ווייל מען נעמט צוזאמען געלט פון טויזענטער אינוועסטארס וועלכע קויפן אקציעס אין די ביזנעס. נאך א וויכטיגע סיבה פארוואס עס איז כדאי צו האבן א קארפאראציע ביזנעס איז צו לימיטירן לייביליטי (אחריות). אויב די ביזנעס ווערט געקלאגט אדער גייט ארויס פון ביזנעס איז נישטא קיין שאדן פאר קיינעם. די ביזנעס באצאלט דאס געלט. אין א פריוואטע ביזנעס וועט דער פארוואלטער מוזן באצאלן דאס געלט פון זיין טאש און ווער רעדט נאך אויב ער גייט באנקראט איז ער כמעט א פארטיגער אויף זיין לעבן.
דער סטאק און זיינע פרייזן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאמיר נעמען א ביישפיל פון א פירמע וועלכע האט צוזאמענגעשטעלט 20 מיליאן דאלאר דורך פארקויפן א מיליאן אקציעס פאר 20$ א שעיר. די פירמע נעמט אויף ארבייטער, קויפט איין עקוויפמענט, עפענט אירע טויערן, און אלע ס פארט א באן. לאמיר זאגן נאך א יאר פארדינט די פירמע א מיליאן דאלאר פראפיט. יעצט דארפן די באורד אוו דירעקטארס באשליסן וואס זיי זאלן טאן מיט דאס געלט. זייערע מעגליכקייטן זענען: 1) זיי קענען דאס אוועקלייגן אין באנק און דאס האלטן פאר א רעגנדיגע טאג. 2) זיי קענען פארטיילן דאס געלט פאר די אקציאנער וואס וועט אויסקומען א דאלאר פאר יעדן. 3) זיי קענען ווידער-אינוועסטירן דאס געלט צו פארגרעסערן די ביזנעס. 4) אדער קענען זיי מאכן א קאמבינאציע פון אלע אינאיינעם. אויב די באורד באשליסט באלד צו פארטיילן דאס גאנצע געלט פאר די אקציאנער דעמאלט ווערט דאס אנגערופן א אינקאם סטאק, וואס טייטש אז די אקציאנער באקומען א פראצענט פון די הרוחה וואס די פירמע פארדינט. אויב די באורד באשליסט צו אינסוועטירן דאס געלט דעמאלט וועט די סטאק ווערן א גראוט (וואקסנדיגע) סטאק וועלכע פרובירט צו ווערן גרעסער און גרעסער. אין א אינקאם סטאק וועט דער פרייז בלייבן בערך די זעלבע פון יאר צו יאר ווייל די פירמע וועט צוביסלעך ווערן גרעסער אדער קלענער . די שעיר הלאטער וועלן ערליך באקומען זייערע געלטער און האפנטליך וועט די טשעק גרעסער ווערן פון יאר צו יאר. א גראוט סטאק ארבעט אינגנאצן אנדערש. קיינער באקומט נישט קיין געלט ווילאנג מען פארקויפט עס נישט. די פירמע האלט דאס גאנצע געלט און וועט שטענדיג אינוועסטירן פאר מער ביזנעס. די פירמע וועט מעגליך שאפן גענוג געלט צו עפענען נאך א פליגל אין אן אנדערע שטאט און דאן וועט די פירמע ווערט זיין דאפעלט און אויך איר סטאק וועט זיך דאפלן. ווען דער אקציאנער וועט באשליסן אז דער סטאק איז שוין גענוג טייער און עס לוינט זיך אים יעצט צו מאכן דאס געלט וועט ער פארקויפן זיינע אקציעס פאר אנדערע וואס זוכן צו קויפן די זעלבע זאך און ער וועט פארדינען דאס געלט. מענטשן טוען דאס פאר יארן לאנג און נעמען ארויס 100 און 1,000 מאל אזויפיל וויפיל זיי האבן אריינגעלייגט. יעדע סטאק ווערט נאכגעפאלגט דורך די סעקיוריטיס ענד עקסטשעינדזש קאמיסיע וועלכע'ס פליכט איז צו צוזאמענקלויבן אלע פינאנציעלע אינפארמאציע פון יעדע פירמע וואס איז אויפ'ן סטאק מארק און דאס מאכן גרייט פאר די פובליק צו זען. עס זענען פאראן א רייע פון וועגן וויאזוי די אינוועסטארס רעכנען אויב עס לוינט זיך צו קויפן דעם סטאק אדער נישט. זיי נוצן ספעציעלע וואורק פאפירן אין וועלכע זיי פאלגן נאך פארשידענע אנגעגעבענע סימינים פון די פירמע און דער סטאק פרייז.
סטאק עוורעדזשעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאנצעפט פון א סטאק עוורעדזש איז זייער פשוט. יעדע סטאק פון יעדע פירמע גייט ארויף און אראפ יעדן טאג געוואנדן לויט'ן מארק. יעצט ווען אסאך סטאקס ליגן צוזאמען אויף איין ליסטע צייגן זיי בעסער וועלכע עס גייט ארויף און וועלכע עס גייט אראפ. לאמיר זאגן אז די נעסדעק עוורעדזש גייט אראפ מיט עטליכע פונקטן און נאר איין פירמע פון די 30 איז געשטיגן אין דעם זעלבן טאג, איז א גוטער סימן אז די פירמע מאכט אסאך ביזנעס טראץ וואס די מארק גייט נישט גוט. ווער עס לייענט און הערט וועגן סטאקס וועט כסדר הערן די ציפערן פון די גרויסע סטאק עוורעדזשעס ווי די דאו דזשאונס אינדוסטריאל עוורעדזש, די ען-וויי-עס-אי קאמפאסייט אינדעקס, די נעסדעק, די עס. ענד פי. 500, און די ראסעל 2000. די אלע עוורעדזשעס רעפרעזענטירן יעדע איינע אנדערע קאטעגאריעס פון פירמעס און מאכן דעם סטאק מארק פארמעסט מער עפעקטיוו. לאמיר נענטער באטראכטן און פארשטיין יעדע פון זיי: דאו דזשאונס אינדוסטריאל עוורעדזש. די אזויגערופענע דאו איז איינע פון די וועלט'ס מערסט באקאנטע מארק אנווייזונגן דורך אירע אויסגעקליבענע 30 פירמעס וועלכע פארמירן דעם עוורעדזש. די 30 פירמעס באשטייען פון אלע הויפט מארק סארטן וועלכע גיבן צוזאמען א קלארן בילד וואס די עקענאמיע טוט אין לאנד. ארגינעל איז די דאו געווען א ריכטיגע עוורעדזש מיט דעם וואס די פרייזן פון די 30 סטאקס זענען געווען אייניג איינגעטיילט צו 30. מיט דער צייט האט מען אבער איינגעזען אז צו זיין 100 פראצענט אויסגעהאלטן אין פאל א סטאק צעטיילט זיך אדער צאלט א דיווידענד האט מען געמוזט אויסגלייכן דעם נומער 30. היינט צו טאג, איבער 100 יאר שפעטער, זענען די סומעס פון די פרייזן פון די 30 סטאקס איינגעטיילט ביי א ציפער וועלכע איז ווייניגער ווי איינס! ווייל א ריר אין א סטאק פון איין דאלאר ביי א פירמע וואס פארקויפט אירע אקציעס פאר 100$ האט די זעלבע השפעה ווי אויב דאס זעלבע וואלט פאסירט מיט די 20 דאלארדיגע סטאק. אין אנדערע ווערטער איז די דאו היינט א ריכטיגע פרייז געוואויגענע סטאק אינדעקס. די דאו איז געגרינדעט געווארן אין 896' דורך טשארלס דאו צו רעפרעזענטירן די ביזנעס מארק וועלכע האט דעמאלט אנטהאלטן די אידוסטריס פון צוקער, לעדער, טאבאקא, גאזאלין, גומען, און קוילן. היינט צו טאג זענען דארט אויסגערעכנט די סטאקס פון די גרעסטע ריטעילערס, אויל פירמעס, אפטייקווארג פירמעס, און אינטערטעימענט פירמעס. די איינציגסטע פירמע פון די ארגינעלע ליסטע וועלכע איז נאך היינט אויסגערעכנט אויף די ליסטע איז דזשענערל עלעקטריק. עס. ענד פי. 500. די עס. ענד פי. איז געגרינדעט געווארן אין 920' דורך די פירמע סטאנדארט ענד פארס (עס. ענד פי.) און רעפרעזענטירן 500 פירנדיגע פירמעס פון די הויפט אינדוסטריס ווי טראנספארטאציע, יוטיליטיס, פינאנציעלע סערוויסעס, טעכנאלאגיע, העלט קעיר, ענערגיע, קאמיוניקאציע, סערוויסעס, מאטריאלן, קאנסומער פראדוקטן, און נאך. אסאך עקספערטן זענען ביי דער מיינונג אז די עס. ענד פי. שפיגעלט אפ די מארק נאך בעסער ווי די דאו ווייל עס נעמט אריין מער פירמעס און פון מער אפטיילונגן. רוב גרויסע געלט מענעדזשערס און פענסיע אדמיניסטראטארן נוצן די עס. ענד פי. אלס זייער באנקמארק וואו זיי שפיגלן די סך הכל וואוקס פון זייערע פאנדן קעגן די סטאק מארק. די עס. ענד פי. אינדעקס ווערט צוזאמענגערעכנט לויט די ווערט פון יעדע סטאק באזונדער, צעטיילט לויט די נומער פון אקציעס וואס ווערן געהאלטן דורך די פובליק. די פירמעס וועלכע פארמאגן די מערסטע אקציעס מאכן די גרעסטע אימפאקט אויפ'ן אינדעקס. אזא סארט סיסטעם ווערט אנגערופן א מארק געוואויגענע אינדעקס. ען-וויי-עס-אי קאמפאסייט אינדעקס. די אינדעקס צייגט די מארק ווערט פון אלע פירמעס וועלכע האנדלן אויפ'ן ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש. די אינדעקס ווערט אויטאמאטיש געטוישט נאך יעדע טראנזאקציע וואס ווערט געמאכט אינעם מארק. יעדע 15 סעקונדעס טוישט זיך די אינדעקס און דאס ווערט געשיקט עלעקטראניש צו אלע בראקערס און ווערט געוויזן אויף א גרויסע סקרין אינעם ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש געביידע. ווען איר הערט די נייעס פון סטאקס וועלן די רעפארטער דאס געווענליך באצייכנען אלס די ציפערן פון די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש ווייל די אינדעקס צייגט יעדע דעטאל אין יעדע פון אירע סטאקס. נעסדעק. די נעסדעק איז דער אלגעמיינער סטאק עוורעדזש וואו עס זענען געליסטעט רוב דורכשניטליכע פירמעס. דאס ווארט נעסדעק באדייט: די נאציאנאלע אסאסיאציע אוו סעקיוריטיס דילערס אויטאמאטישע אפשאצונג סיסטעם. די ליסטע האט זיך ארגינעל אנגעהויבן מיט 100 פירמעס און פארמאגט היינט איבער 5 און א האלב טויזענט פירמעס. וויבאלד די נעסדעק אינדעקס פארמאגט זייער אסאך פירמעס וועלכע באלאנגן צו די טעכנאלאגיע סעקטאר וועמענס מארק שטראם טוישט זיך זייער שנעל קען די גאנצע אינדעקס אמאל זיין אומאינטערעסאנט, אדער בעסער געזאגט אויסוועפיק, און ווייניג מענטשן וועלן דארט האנדלן. ראסעל 2000. די ראסעל אינדעקס מעסט די פארשטעלונג פון 2,000 קלענערע פירמעס וועלכע האבן נארוואס אנגעהויבן וואקסן און זענען ארויף אויפ'ן סטאק מארק. די אינדעקס איז אויך מערערע מאל נישט אינטערעסאנט און ווייניג מענטשן וועלן זוכן דארט צו האנדלן ווייל זייער אסאך פון די פירמעס זענען ניי און פארמאגן ווייניגער קאפיטאל ווי די גרויסע פירמעס אויפ'ן דאו אדער עס. ענד פי. עס זענען פאראן נאך גרויסע עוורעדזשעס ארום די וועלט אבער קיינע פון זיי פארנעמען נישט אזא וויכטיגן ארט אין די וועלט'ס מארק ווי די סטאק מארק אין אמעריקע, די וועלט'ס עקענאמישער הויפט קווארטיר. ווי געזאגט טוען די עוורעדזשעס צייגן די גענעראלע געזונטהייט פון אלע סטאק פרייזן אינאיינעם וואס גיט די ריכטיגע בליק וואס די עקאנאמיע טוט לויט די סטאק עוורעדזשעס. ווען די עקאנאמיע גייט גוט וועט זיך עס די ערשטע אנזען אויפ'ן סטאק מארק ווען א גרויסע צאל סטאקס וועלן זיך הייבן און מאכן דעם גאנצן אינדעקס העכער מיט א געוויסע צאל פונקטן. אין די סטאק מארק וועלט רופט מען אן די צייטן אלס א בול (ביק) מארק און פארקערט וועט מען עס רופן א בער מארק.
בערזעס און בערזע-מעקלערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן 3 גרויסע בערזעס אין די פאראייניגטע שטאטן וועלכע זענען: די ניו יארק בערזע, די אמעריקן בערזע, און די נעסדעק. יעדע פירמע וועלכע וויל גיין אויפ'ן סטאק מארק מוז זיך רעגיסטרירן צו איינע פון די עקסטשעינדזשעס. צום ביישפיל די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש פארמאגט איבער 3,000 פירמעס אויף איר ליסטע וועלכע פארמאגן צוזאמען נאנט צו 250 ביליאן אקציעס וועלכע זענען ווערט בערך 10 טריליאן דאלאר. ווען איינער וויל קויפן א סטאק פון איינע פון די 3,000 וועט ער מוזן גיין צו די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש וועלכע איז ווי א געשעפט וואס פארקויפט פראדוקטן. פארשטייט זיך אז קיינער וויל נישט אראפפארן קיין ניו יארק אדער נעמען א באן קיין וואל סטריט צו קויפן א סטאק, נאר ער רופט אן א בראקער וועלכער איז א מענטש אדער פירמע וועלכער איז אויטאריזירט צו קויפן און פארקויפן סטאקס און ער האט די ערפארונג. עס זענען פאראן צענדליגער בראקער פירמעס אין אלע עקן פון לאנד, אריינגערעכנט די ריזן פירמעס ווי מעריל לינטש, טשארלס שוואב, און מארגן סטענלי. די בראקער פירמע האנדלט פאר מיליאנען מענטשן און פירמעס און מיט זייער ערפארונג ווייסן זיי וויאזוי צו האנדלן און ווען צו האנדלן. דער מענטש צאלט פאר דעם בראקער א קליינע אפצאל צווישן 10$ און 100$ אדער א פראצענט פון די טראנזאקציע, געוואנדן לויט די פירמע. הייטיגע צייטן האט די אינטערנעט איבערגענומען א גרויסע טייל פון די סטאק מארק האנדל און יעדער אינדיווידועלער מענטש קען אליינס האנדלן אויף סיי וועלכע סטאק דורך די אויטאריזאציע פון א אינטערנעט פירמע וועלכע גיט די סערוויסעס. כמעט אלע גרויסע בראקערס, בענק, און כלערליי אינטערנעט פירמעס גיבן די סערוויס און דער האנדלער קען באטראכטן די ווערט פון זיינע סטאקס 24 שעה א מעת לעת. עס זענען אפילו פאראן אזויגערופענע אף האוער טרעיד פירמעס וועלכע לאזן קויפן און פארקויפן סטאקס אפילו אינמיטן די נאכט ווען די מארק איז פארשפארט. אויסער די ארגינעלע סטאק מארק זענען פאראן אסאך "אווער די קאונטער" סטאקס וועלכע פארקויפן זיך איבער'ן לאנד. די סארט סטאקס זענען געווענליך אומפארלעסליך ווייל די פירמעס קענען געווענליך נישט דעגרייכן די סטאנדארטן וועלכע עס פארלאנגט זיך צו רעגיסטרירן מיט איינע פון די סטאק עקסטשעינדזשעס.
סטאק אפציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סטאק אפציעס איז א ספעציעלע סטאק האנדל צווישן פירמעס און אירע ארבייטער. זייער אסאך פירמעס, פריוואטע און פובליק, אפערן סטאק אפציעס פאר אירע ארבייטער פאר א געוויסע צאל אקציעסאקציעס אין א געוויסע צייט און געוויסער פרייז. עס זענען פאראן עטליכע סיבות פארוואס די פירמעס ווילן געבן סטאק אפציעס. ערשטנס ווילן זיי מיט דעם באקומען גוטע ארבייטער וועלכע וועלן זיך צוכאפן צו דעם געדאנק, און אינעם צווייטן טריט מאכט דאס דעם ארבייטער שפירן ווי ער איז א טייל פון די ביזנעס וויבאלד ער האט סטאקס פון די פירמע און דאס מאכט אים פלייסיגער ארבעטן. נאך א סיבה וואס ברענגט פירמעס צו אפערן סטאק אפציעס איז צו האלטן ווי מער קעש דורך געבן קאמפענסאציע אלס א שטילער טייל פון די געהאלט. די פירמעס באשטימען א ביליגערן פרייז פאר די סטאק אפציעס און דער ארבייטער קען נישט דעגרייכן די סטאק פאר א געוויסע צייט וועלכע איז באשטימט געווארן פון פאראויס. דאס גיט די פירמע א געלעגנהייט צו טרעפן ארבייטער מיט גוטע כשרונות וועלכע וועלן אויך וועלן בלייבן אין די פירמע אפילו אויב עס שמעקט זיי עפעס נישט צוליב די האפענונג פאר די ריוח וואס זיי וועלן באקומען פון די סטאק אפציעס. רוב פירמעס וועלן צעטיילן די סטאק אפציעס צו עטליכע יאר אז דער ארבייטער זאל נאר קענען קויפן די סטאק אפציעס צעטיילט אביסל יעדעס יאר און אזוי וועט ער וועלן בלייבן אין די פירמע פאר נאך א יאר און נאך א יאר. יעדע סטאק אפציע קומט מיט אן עקספירעישן דאטום ביז ווען מען קען עקסערסייזן די אפציעס דורכ'ן איבערטוישן די אפציעס צו עכטע סטאקס און דערמיט פארדינען לויט די סטאקס געוואוקס און די בענעפיט פון דער ביליגער פרייז וואס ער צאלט דערפאר. אין א פריוואטע פירמע וועט די באורד אוו דירעקטארס פון די פירמע מאכן א שטימע וועלכע זיי האלטן איז אייניג צו די פירמעס אינערליכע ווערט פון די שעיר און לויט דעם וועט מען געבן די סטאק אפציעס פאר די ארבייטער. פארשטייט זיך אז אויך סטאק אפציעס זענען אן איינשטעל. מען קען טאקע פארדינען אסאך געלט מיט די בענעפיט פון א ביליגע פרייז אבער אויב די פירמע גייט באנקראט אדער אויב זי הייבט אן פאלן וועלן די ארבייטער מיט סטאק אפציעס ארויסקומען מיט א דורכפאל.
וואל סטריט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען רעדט אדער לייענט פון סטאקס קומט שטענדיג אויפ'ן געדאנק דאס ווארט וואל סטריט. יעדער וואס וואוינט אין ניו יארק איז שוין זיכער דארט געווען און אויב נישט איז כדאי צו כאפן א בליק אויף די עטליכע גאסן וואו די עקאנאמיע פון די וועלט ווערט געהאנדלט און אניליזירט. וואל סטריט געפינט זיך אונעם אונטערשטן טייל פון מאנהעטן (לאוער מאנהעטן) און איז די היים צו די וועלט'ס גרעסטע סטאק עקסטשעינדזש און פינאנציעלע געביידעס. וואל סטריט איז געגרינדעט געווארן אין 792' נאכדעם וואס א גרופע פון 24 מענער האבן אפגעהאלטן א היסטארישע מיטינג, באקאנט אלס די באטענוואוד אגרימענט, אין וועלכע זיי האבן באשלאסן צו עפענען א אפיציעלע סטאק עקסטשעינדזש געביידע וואו מענטשן וועלן קענען קומען האנדלן מיט סטאקס. זייער פלאן האט זיך גאר שנעל אויסגעארבעט און ביז א יאר דערויף האבן זיי געגרינדעט די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש וועלכע איז שפעטער קווארטירט געווארן אויף 11 וואל סטריט. וואל סטריט זעלבסט איז באקאנט אין די היסטאריע אלס איינע פון די וויכטיגסטע גאסן אין די אמעריקאנער געשיכטע וועלכע האט געדינט פאר די פעדעראלע רעגירונג ווען ניו יארק איז געווען אמעריקע'ס הויפט שטאט צווישן 785' און 790'. די גאס איז געבויט געווארן מיט שטארקע געביידעס און הויכע ווענט זיך צו באשיצן פון די אינדיאנער און איז שפעטער נאמינירט געווארן וואל סטריט. די ערשטע סטאק עקסטשעינדזש אין אמעריקע איז אויפגעשטעלט געווארן אין פילאדעלפיע אבער די פינאנציעלע ריזן אין וואל סטריט האבן איבערגענומען די קאנטראל פון אמעריקע'ס פינאנציעלע מארקס און ביז'ן היינטיגן טאג איז וואל סטריט געבליבן די וויכטיגסטע און פארנומענסטע פינאנציעלע ארט אין די וועלט. וואל סטריט טראגט מיט זיך א גלענצענדע היסטאריע פון צענדליגער זאטע יארן אין אמעריקע וועלכע זענען נאר געקומען א דאנק די אפטימיזם וואס דאס לאנד האט געהאט נאכדעם וואס וואל סטריט האט מצליח געווען נאכאנאנד. אבער וואל סטריט דערמאנט אויך פון עטליכע ביטערע טעג וועלכע האבן געלאזט א שטארקע עפעקט אויף די גאנצע עקאנאמיע אין אמעריקע. די ערשטע ערנסטע וואל סטריט קראך האט פאסירט אין 929' ווען די סטאק פרייזן זענען א לאנגע צייט בעפאר געווען 400 פראצענט העכער ווי זייער עכטע ווערט און עס האט אין א שיינעם טאג געפלאצט. עס איז געווען אקטאבער 23 אינדערפרי ווען די מארק האט זיך געעפענט מיט א פארלוסט פון 31 פראצענט. ביז אינמיטן טאג זענען אלע סטאקס געפאלן מיט איבער 49 פראצענט און עטליכע טעג דערויף איז די גאנצע סטאק מארק צוזאמענגעפאלן און אסאך בראקערס און אינוועסטירער האבן ארויסגעטאנצן פון די פענסטער צו זייער טויט צוליב די דעפרעסיע וועלכע האט דארט געהערשט. די שוידערליכע קראך האט עפעקטירט אמעריקע אין יעדעס ווינקל און דאס לאנד איז אריין אין א אפיציעלע דעפרעסיע תקופה וועלכע האט זיך ערשט געענדיגט אנהויב פון די צווייטע וועלט קריג. די צווייטע גרויסע קראך וועלכע א גרויסע טייל פון די ליינער וועלן געדענקן איז געווען אין 987' און איז שפעטער באקאנט געווארן אלס דער שווארצער מאנטאג. עס האט פאסירט אום אקטאבער 19 ווען די דאו דזשאונס איז געפאלן א שטוינענדיגע 508 פונקטן וועלכע איז געווען די גרעסטע פאל אין די סטאק מארק'ס היסטאריע. די וואל סטריט קאנטראלירער האבן פרובירט איינרעדן די וועלט אז עס איז געווען א קאמפיוטערייזד פראבלעם אבער עס האט גארנישט געהאלפן און אלע סטאקס האבן געטראסקעט היסטעריש איבערלאזנדיג א פארצווייפעלטע וועלט פון אינוועסטירער. די לעצטע בער מארק אויף וואל סטריט געדענקן מיר אלע. עס איז געווען ענדע זומער 00' נאך עטליכע יארן פון אומגעהויערע סוקסעס פון די אזויגערופענע דאט קאם פירמעס וועלכע זענען אויפגעשטאנען יעדן אינדערפרי און רייך געמאכט אסאך מענטשן דורך אויפגעבלאזענע ציפערן וועלכע די פירמעס האבן געקאכט אין זייערע ביכער נוסח ענראן און וואורלד קאם... די אויפגעבלאזענע מארק האט געקראכט און מיליאנען מענטשן האבן פארלוירן שווערע געלטער טראץ די פילע ווארענונגן פון עקספערטן וועלכע האבן א גאנצן זומער געווארנט אז די צייט וועט קומען. זינט יענעם סעפטעמבער איז נאך נישט געווען קיין ערנסטע מוצלח'דיגע טעג אין וואל סטריט אבער די וועלט איז אפטימיסטיש אז די גוטע צייטן וועלן צוריקקומען ספעציעל נאכדעם וואס די מארק האט איבערגעלעבט אמעריקע'ס אויפטרייסלונג אום סעפטעמבער דעם עלפטן.


text:
בריסטאל
בריסטאל (ענגליש: Bristol) איז די זעקסטע גרעסטע שטאט אין ענגלאנד, און די אכטסטע גרעסטע שטאט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך, מיט א באפעלקערונג פון 433,100 (געשאצט 2009). די שטאט איז געבויט אויף די ברעגן פון דעם אייוואן טייך. דער פארט פון בריסטאל איז אמאל געווען אין דעם צענטער פון דער שטאט. בריסטאל איז געגרינדעט געווארן אין 1155.
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער בריסטאלער שטאטראט האט 70 מיטגלידער, וואס רעפרעזענטירן 35 ראיאנען אין דער שטאט. דער היינטיגער לארד בירגערמייסטער איז קריס דייוויס.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 51°27′N 2°35′W / 51.45, -2.583


text:
דורך שרגא » זונטאג מערץ 04, 2012 12:36 am
WOW WOW WOW אזא איסור איז אנבעליוועבל. עס לאזט זיך נישט גלייבן אז די עסקנים האבן זיי אזוי אין טאש אז און קענען מאנעוורירן די רבנים גענוי ווי עס גלוסט זיך זיי.
ווי קען מען דאס מסביר זיין פאר א נארמאל קינד אז די רבנים, די גרויסע הייליגע תלמידי חכמים און פוסקים, האבן "גע'אסר'ט" נישט מער און נישט ווייניגער ווי "דער שטערן", אן אויסגאבע וואס ער ליינט שוין די לעצטע צען יאר אין זיין הויז, און יעצט האבן די רבנים מחליט געווען אז עס איז "אסור". יא, אסור. עס נישט נאר סתם געווארן פלוצלינג אסור נאך צען יאר ערשיינען אן קיין שום הסבר וואס איז יעצט אנדערש געווארן, נאר טאקע "בבל יראה ובל ימצא עד קצה האחרון". איז דאס נישט חוזק געמאכט פון זיך אליין?!
יא, איך טאטי האב די לעצטע צען יאר געליינט די "גויאישע" זאכן וואס איז בבל יראה ובל ימצא. דער היינטיגער בחור'ל וועט אזוינס קענען פארשטיין? קודם כל וועט ער פרעגן, פארוואס טאר איך נישט ליינען איבער די ראזענבערג שפיאנען אדער אז א מאנקי האט געטרייט צו רעדן? ווי קען אים דאס מסביר זיין אז אין די צייטונג מעג ער עס ליינען אבער אין א הארטע מאגאזין איז עס ממש "אסור בבל יראה"? און אויב איז עס די שפיאן אדער טעראריסט ארטיקלעך, וועט ער דאך דאס זעלבע סארט מאטעריאל אויך ווייטער ליינען אין דער בלאט און דער איד און דער צייטונג.
און בכלל, גויאי'שע נייעס און פאליטיק איז דען יא מותר? ס'הייסט אז די נייעס און פאליטיק דאס איז יא געאייגנט פאר א בחור'ל? פערזענליך מיין איך אז גויאישע פאליטיק איז צען מאל מער א גויאישע זאך און אויך ערגער פאר א בחור זיך אריינצולייגן, ווי א פשוטע אינטערעסאנטע געשיכטע ארטיקל ווי דער שטערן טוט. די גויאישע פאליטיק אין וואס א בחור'ל קאכט זיך מיט קול מבשר, איז דען איין פיצל ווייניגער פארגויאישט? און דאס איז איין נארישע מאל א חודש וואס נאכ'ן ערשטן שבת נאכמיטאג איז עס געענדיגט, ווידער די וועכנטליכע צייטונגען און די 24-שעה-קול-מבשר-ליניע זענען ממש ווי א גויאישע קאנסטענט מידיא פאר די יונגע נשמות. צי ווייל דארט ווערן די רבנים שיין געדעקט, האלט מען זיך שטיל? איז א קול קורא תורה אדער פאליטיק?
דערנאך וועט דער בחור אויך פרעגן: אז דער שטערן איז אסור, איז טאקע רובאשקין אויך א שייגעץ? עס גייט דאך כמעט סינאנים... אקעי, דזשאסט קידינג. אבער אמת'דיג, אויב די רבנים זענען מחליט אז מען טאר נישט ליינען ש.ר. ארטיקלעך, טאר מען דאך אים אויך נישט הערן רעדן... זיי האבן דאך געשריבן "בל יראה ובל ימצא"... סאו ווי גייט מען מסביר זיין אז הערן מעג מען יא און ליינען טאר מען נישט.
נאך א וויכטיגע פוינט: ווען דער שטערן האט באקומען די השגחה פון דריי רבנים, האב איך דאך זיך מחיה געווען צו ווייזן פאר מיין בחורל אז ער זאל נישט פילן ווי מיר האבן אין שטוב עפעס א "גויאישע זאך" ווי די פאשקעווילן פלעגן האמערן און שרייען, נאר עפעס וואס די רבנים געבן זייער צושטימונג. עס האט מיך געמאכט מער שפירן ווי א טאטע א בעל אחריות. אבער וואס זאל איך אים יעצט זאגן? קויפן גייט ער דאך ממילא מיך ווייטער צווינגען.
ער וועט אויך וועלן פארשטיין: טאטי, מה נשתנה היום הזה מכל הימים? לנעכטן האבן דריי רבנים געשריבן אז עס איז א גוטע זאך און יעצט אויף די זעלבע זאך קומען אנדערע צען רבנים שרייען אז עס איז "אסור בבל יראה ובל ימצא"? עס קאן דאך אזוינס נישט זיין. קודם קוקט עס אויס ווי א חוצפה, און בכלל, רבנים טוישן אזוי זייער מיינונג פון מאנטאג אויף דאנערשטאג? מ'געט ארויס אן איסור פונקט טאקע אויף דעם זעלבן אויסגאבע וואס עס האט געהאט א רבנישן שטעמפל דערויף פון דריי רבנים מיט זייערע חתימות? עס מאכט דאך ללעג ולקלס די גאנצע זאך פון א רבנישע אונטערשריפט. דאס ווייזט דאך קלאר פאר יעדן מענטש אז אלעס האט מיט פאליטיק. נעכטן האט איינער ערלעדיגט אזוי און מארגן קען א צווייטער ערלעדיגן פונקט דאס פארקערטע. עס גייט לויט די זייטיגע חשבונות וואס די עסקנים פירן? די היינטיגע בחורים און יונגעלייט קען מען נישט סתם אוועקמאכן מיט א מאך מיט דער האנט. עס דארף שטימען, עס דארף מאכן סענס.
איך האב נאך א טענה, אויב האלטן די רבנים טאקע אז עס איז בעסער פאר א בחור נישט צו ליינען, וואלטן זיי געקענט ארויסקומען מיט א "כתב הסברה", שרייבן א "רבי'שע רעקאמאנדאציע", אבער צו ארויסקומען מיט אן "אסור בתכלית האיסור" דארף מען דאך ריזערוון אזעלכע קול קורא'ס פאר די "ערגסטע זאכן" און די "גרעסטע דור פראבלעמען". די לשונות וואס זיי ניצן דא, איז דאך די זעלבע ווי ביי טעלעוויזיע. ווילן זיי דאס מאכן אייניג הארב, אמתמהה? צו שרייבן מיט אזעלכע משוגענע לשונות, ווי "ויתרחקו מהם אנשים נשים טף וזקן עד קצה האחרון" איז דאך א געלעכטער שאין כמוהו, זיי מאכן חוזק פון זיך אליין. און עס באדערט מיך באמת.
קיין "איסור" אויף דעם גרעסטן טומאה בדורינו , דעם אינטערנעט מיט די אלע סמארט-פאונס, אויף דעם אויף האב איך נישט געזען קיין רבנים אונטערשרייבן, ווי קען דאס זיין? איך בין געווען פאריגע וואך ביי א חתונה זע איך א בחור, וואס זיין טאטע איז געזיצן צוויי טישן אוועק, שפילט זיך מיט זיין "איי-פאון", אבער ואין פוצה פה ומצפצף? ווי קען זיין אז עס זענען נישטא ריזיגע פלאקאטן אז "קיין יונגערמאן זאל זיך נישט דערוואגן צו האבן אן איי-פאון!" אדער כאטש עכ"פ נאר מיט א רשות פון זיין רב אדער כאטש מיט דזשעי-נעט, אדער סיי וויאזוי די רבנים זענען מחליט. דער סמארט-פאון איז דאך באמת די זאך וואס דאס קען ממש אונטערברענגען דעם אידישן דור, און זיכער די סארט תמימות און ערליכקייט פון אונזערע עלטערן. אבער מיט דעם זענען די עסקנים נישט ביזי, די רבנים זארגן נישט אויף דעם פייער וואס ברענט אין פארנט פון זייערע אויגן, נאר מיט וואס יא? וואס איז זייער פייערדיגע מערכה מיט די הארבסטע לשונות של איסור קונם ושמתא, אה יא, קעגן דעם שטערן! און אויך אנדערע שטותים, ווי דעם עירוב אדער ליפא שמעלצער, נאר דאס איז מוראדיג וויכטיג פאר דער עקזיסטענץ פון כלל ישראל. איר קענט דאס גלייבן? קענען זיי מיט אזעלכע קול קורא'ס איינרעדן אז זיי מיינען עס ערנסט? צי ווייל זיי האבן גארנישט קעגן סטיוו דזשאבס פערזענליך, קומען זיי נישט ארויס קעגן דעם איי-פאון? נאר ווייל א היציגער עסקן האט אפגעמאכט אז ער גייט יעצט פירן א געוויסע מערכה, דארפן אלע רבנים מיטשפילן מיט יענעמ'ס געימס?
טייערע רבנים, איר ווייסט אז איר זענט די וואס האבן די אחריות צו ראטעווען דעם דור, אבער בשעת עס פאלן קרבנות און איר דארפט פרובירן מינימיזירן און אפשטעלן די מגיפה, זענט איר פארנומען צו גיסן א טעפל וואסער אויף א פלאם וואס ברענט אין די שכינות, און עס איז אפשר ניטאמאל א פלאם נאר א גאז רענטש... איר זענט אנשטאט פארנומען מיט פראבלעמען וואס זענען האלב-עקזיסטירנד, און זיכער נישט אויפ'ן אויבנאן פון "היינטיגע געפארן". איר זענט ביזי מיט זייטיגע חשבונות און אונטער דרוק פון היציגע נטורי-קרתא -סטייל עסקנים? ווייל אנדערש מאכט עס נישט קיין סענס. עס זענען דא ערנסטע פראבלעמען אויף די וועלט, זייט מוחל און הייבט אן טון צו דער זאך איידער עס איז צו שפעט. היציגע עסקנים: לאזט אפ אונזערע רבנים און לאזט זיי פירן מיט זייער אייגענעם דעת תורה, שטופט זיי נישט מיט ענקער איבערגעפלאמטע קליינקעפיגקייט!
איך ווייס נישט צי עס האט מיט דעם וואס די קהילות האבן זייערע פריוואטע צייטונגען, מאגאזינען, בילדער אלבומס און אוצרות, אדער אנדערע סיבות, אבער עס איז קיין שום ספק אז דער "איסור" האט נישט מיט דעם עצם ענין, ווייל קיין איין רב וואלט זיך נישט יעצט נאך צען יאר פלוצלינג אויפגעוועקט און מחליט געווען אז דער שטערן פירט אראפ דעם היימישן דור פון וועג. מסתמא האט דבורה פעלדמאן אנגעהויבן מיט'ן ליינען דעם שטערן, ניין?... אייגנטליך פאלט מיר יעצט איין אז דאס איז טאקע איינע פון די וויכטיגע טעמים וואס מען דארף יא האבן אזא זאך ווי דער שטערן, ווייל מרת פעלדמאן שרייבט אז זי פלעגט בגניבה זוכן צו ליינען גויאישע ערציילונגס ביכער, איז אפשר אין דעם שולדיג די אפגעריסענע לאו-קוואליטי ליין מאטעריאל וואס איז דא אין אידיש. איר טאטע איז נישט קיין סאטמארער וואס האט זיך געקאכט אין פאליטיק און דעריבער איז איר לגמרי נישט אינטערעסאנט געווען דער בלאט און דער איד. עס איז דא א מעגליכקייט אז אויב וואלט זי געהאט דעם שטערן, וכדומה, עפעס מער אינטערעסאנטע חומר צו ליינען, וואלט זי אפשר געבליבן ביי דעם און נישט געגאנגען זוכן חמצדיגע גויאישע ביכער, וואס האבן איר עווענטועל געעפנט דעם אויגן און אוועקגעפירט. דאס איז דאך אויך געווען די סיבה אין די פריערדיגע יארן פארוואס גרויסע רבי'ס האבן געשטיצט צו צושטעלן אייגענע אידישע "אינטערעסאנטע" לייען-מאטעריאל. ליידער זעט אויס ווי טייל פון די רבנים היינט פארשטייען דאס נישט און גייען מיט'ן קאפ אין וואנט. און אנשטאט די ארומיגע עסקנים וואס זאלן זיי געבן די ריכטיגע אינפארמאציע וואס עס טוט זיך רעאליסטיש אין די היימישע וועלט, גייען נאר די עקסטרעמע היץ-קעפ מיט זייערע בייסיגע ווערטער אויפשטורעמען און אנהיצן די רבנים צו טאן ווי זיי געפעלט און מאכן נאר זיכער אהערצושטעלן "קאושער דידזשיטעל קעמרעס" און אן איסור אויף דעם שטערן. רבונו של עולם, האב רחמנות און לייז אונז אויס פון גלות.
און אנאנים דערמאנט מיך א מוראדיגע פוינט וואס כ'נישט געכאפט (דאס איז אפילו אויב עס איז נישט פונקטליך די מעשה ווי ער לייגט עס אראפ): וואו איז דער בליץ אינעם איסור? מיט וואס איז דער בליץ א האר אנדערש? איך אליין האב נאך צוויי חדשים נישט געוואוסט אז עס איז בכלל אן אנדערער ארויסגעבער (ביז כ'האב עס אנגעהויבן ליינען...) , עס האט די זעלבע סארט ארטיקלעך, סאו ווי קען טאקע זיין אז די רבנים האבן אים ארויסגעלאזט? דאס קען איך פאר די וועלטס געלט נישט פארשטיין. איך וועל מסתמא אליין פרובירן אנרופן איינעם פון די חותמים, וואס איך קען אים אביסל, און אים פרעגן די ברענענדיגע שאלה. מיין געס איז, אז זיי ווייסן ניטאמאל דערפון, ווייל די פאשקעווילן די לעצטע פינף יאר האבן נאר דערמאנט דעם שטערן און די צייטשריפט... אדער מוז זיין אז די עסקנים האבן טאקע עפעס פערזענליך אויפ'ן שטערן, אבער נישט קעגן דער בליץ. אבער פון דעם בליק פון א פשוט'ן בעל הבית, וואס גייט יעצט זאגן פאר זיין בחורל אז "חלילה, בשום אופן נישט קויפן דעם שטערן ווייל עס איז אסור בתכלית האיסור און בבל יראה ובל ימצא", אבער דער בליץ, דאס איז גאר עפעס אנדערש, יענץ איז דיר ווייטער געראטן צו קויפן. וויאזוי קען מען דאס פארשטיין געבן? עס מאכט דאך נישט קיין טראפ סענס.
די אלע רבנים האבן נאך אלץ נישט מיט וואס צו זיין פארנומען אין דעם יעצטיגן דור נאר מיט ליפא שמעלצער און דער שטערן? אן "איסור", אויף היימישע ליין מאטעריאל? סאו די היימישע צייטונגען מיט זייערע אפענע פאליטיק, עקלדיגע מחלוקת און לשון הרע ווי קיינמאל בעפאר אין היימישן אמעריקע, מיט אפילו אנטי-דיינישע חוזקדיגע ארטיקלעך און אפענע עדיטאריעלס קעגן א רבי פון טויזנטער חסידים, נאר פון פארקערטן צד, דאס אלעס איז געווען כשר וישר, ניטאמאל א מחאה האט מען געהערט במשך די אלע יארן. הייסט דאס געפירט מיט ישרות און אמת? אויב נישט קיין איסור, כאטש א מחאה, כאטש ברמז, אבער ניין, גארנישט, יענץ שאדט נישט אונזערע טייערע קינדערלעך. (און כ'דערמאן זיך אז עס שוין ליידער געווען א פאל ווען נישט קיין אנדערער ווי א רבי פון טויזנטער חסידים, דער ברך משה, האט "גע'אסר'ט" א צייטונג, דער בלאט, און געדענקט וואספארא בזיון התורה דאס איז געווען) און אפילו סתם אלס די אנדערע ארטיקלעך, האבן די צייטונגען פונקט אזוי שוין געהאט יעדן סארט ארטיקל אויפ'ן זעלבן נוסח ווי דער שטערן האט, אבער זיי זאגט מען נישט קיין ווארט? אלעס ווייל זיי זענען א פארטיי און דא רעדט זיך פון אינדיווידועלע מענטשן. און דאס טראץ וואס זיי שרייען אז "מיר זענען זיך גרייט צוצושטעלן" און טראץ וואס זיי האבן א רב בישראל וואס האט געגעבן זיין גושפנקא. לשון הרע, מחלוקת און רכילות, נאו פראבלעם פאר אונזערע קינדער, אבער "וויאזוי קענעדי איז געשאסן געווארן" דאס איז די געפערליכע סם ? נאר דאס איז ממש אסור בבל יראה ובל ימצה עד קצה האחרון עד אין סוף ממש? איז דא אייינער וואס פארשטייט די תורה'דיגקייט פון אזא מהלך? קען איינער טרעפן וויאזוי צו מסביר זיין פאר זיין קינד.
איך האב מורא אזא איסור קען בעקפייערן, אזוי ווי פריערדיגע ענליכע "קול קורא'ס" האבן געטון און פונקט ווי די גאנצע פאליטיק הרג'עט יעדע ברעקל ערנסקייט פון דעם היינטיגן דור, ווייל עס הייבט אן אויסקוקן ווי זיי האבן חשבונות מיט יעדע זאך און עס מיינט נישט ערנסט, דאס זעלבע קען יעצט געשען. לאמיר זיך נישט פאפן, אויב די גראסעריס פארקויפן עס ווייטער, וועט עס נישט פאלן מיט קיין צוואנציג שטיק. און אויב גראסעריס גייען עס נישט פארקויפן, וועלן דאך אלע וואס זענען שוין צען יאר הייסע חסידים פונעם שטערן זיך זיכער נישט אזוי שנעל אפשאקלען דערפון נאר וועלן גלייך מאכן א סובסקריפשאן און באקומען אויף פאסט, וועט דאס נאר ווייטער אונטערהאקן די גאנצע זאך פון א קול קורא. עס וועט אויפטון וויפיל די מערכה קעגן דידשיטעל קעמערס. און דאס טוט מיר באמת וויי. אנשטאט אנהייבן א מעכטיגן קאמפיין קעגן איי-פאונס, וואס קען באמת אויפטון אויב מען ווייל און עס איז א מערכה וואס איז ווערט צו פרובירן מיט אלע כוחות אפילו אויב מען איז נאר 50 פראצענט סוקסעספול, אנשטאט איז מען ביזי מיט אזעלכע בעיבישע קאמפיינען ווי דעם שטערן און נאך טאקע מיט'ן גאנצן ערנסקייט און מיט די הארבסטע לשונות, וואס מאכט ליידער א פורים פון די רבנים און ווייזט פאר די בעלי בתים ווי די עסקנים פירן זיי ביי די נאז און ווי שטארק מ'קען זיך פארלאזן אויף די רבנים צו וויסן וויאזוי צו פירן דעם היינטיגן שווערן דור און מען זעט די וויכטיגע פריאריטעטן וואס ליגט די ערשטע אויף זייער אגענדע. א שאד, א שאד.
רעדאגירט געווארן צום לעצט דורך שרגא
אום זונטאג מערץ 04, 2012 3:17 am, רעדאגירט געווארן 2 מאל בסך הכל.
(We need mercy, kindness, not judgment. (Describe, Matisyahu


text:
ארדשיר
ארדשיר איז געווען דער גרינדער פון די נייע פרסישע קעניגרייך פון די סאסאנישע אימפעריע. ער איז געבוירן אין די דרום טייל פון די פרסישע מלוכה, ווען ער האט אונגעהויבן אינטערוואקסען, האט ער אונגעהויבן אויפבויען פארשידענע פאליטישע דעות , צום סוף האט ער ווידער געשפעניגט און באזיגט ארטבן דער פערדער און האט זיך דערקלערט אלס געוועלטיגער אין זיין געגענד, א שטיק צייט דערנאך (אין יאר 226 למספרם) האט ער זיך ארויפגעצווינגען אויפן גאנצען פרסישען טעריטאריע און זיך דערקלערט אלס געוועלטיגער איבער די נייע פרסישע מלכות.
כדאי צו קענען איבערנעמען די מלוכה האט ארדשיר מלחמה געהאלטען קעגען צוויי פון זיינע ברודער און זייער מיליטער וועלעכע האבן זיך צוזאמען געשלאגען קעגן ארדשיר, נאך די טויט פון זיינע ברידער איז ער געבליבן דער איינציגער געוועלטיגער און האט געשטארק זיין הערשאפט מיט די הילף פון די רייכע לויטע וועלעכע האבן זיך נישט געקענט קעגן שטעלן און זענען געבליבען אינטערדריקט אונטער אים.
ארדשיר איז געקרוינט געווארען אלס "מלך מלכי אירן" אין יאר 226 למספרם, און אין דעם יאר האט ער אויפגעשטעלט דעם נייער פרסישע מלוכה.


text:
מסכת נזיר
מסכת נזיר איז די פערטע מסכתא אין סדר נשים (דער דריטער סדר אין משניות).
מסכת נזיר איז איינגעשלאסן אין סדר נשים כאטש זי איז נישט עוסק אין ענינים פון אישות. די גמרא (תלמוד בבלי) אין מסכת סוטה (דף ב עמוד א), ערקלערט אז מסכת נזיר געפינט זיך סדר נשים כדי זי זאל קומען גלייך נאך מסכת נדרים, ווייל נזירות איז א סארט נדר. מסכת נדרים געפינט זיך אין סדר נשים ווייל ס'איז דא אסאך דינים אין הלכות נדרים צווישן א פאטער און זיין טאכטער און צווישן א מאן און זיין ווייב. דער רמב"ם ברענגט דעם טעם אין זיין הקדמה צו פירוש המשניות.
נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- כל כנויי נזירות
- הריני נזיר
- מי שאמר
- מי שאמר
- בית שמאי
- שלשה מינין
- כהן גדול
- שני נזירים
- הגויים אין להם
לויט די דפים אין די היינטיגע געדרוקטע גמרות, געפינט זיך אין דער מסכתא (תלמוד בבלי) דער איינציגער עמוד וואס האט נישט קיין גמרא נאר תוספות, דף ל"ג עמוד ב'.
מפרשי המסכתא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אין מסכת נזיר, דער פירוש וואס איז גערופן "רש"י" האט נישט רש"י געשריבן. מען נעמט אן אז זיין איידעם - דער ריב"ן - האט אים געשריבן.
- תוספות אין דער מסכתא איז א לויפנדיגער פירוש אויף דער גמרא.


text:
בארא פארק
באָראָ פּאַרק אין ברוקלין וואונען טויזענטע אידישע משפחות מיט הונדערטע חסידישע מוסדות.
עס איז וואול באקאנט אין בארא פארק דאס דרייצענטע עוועניו, דאס איז דער צענטער פונקט פון ביזנעס אין בארא פארק, די גאנצע גאס איז פול מיט געשעפעטן פון אלע סארטן, און איז א גרויסע ביזנעס צענטער, עס ציהט אהין מאסן פון אלע סארט אידן, ספעציעל די וואס קומען פון ארץ ישראל אויף א באזוך.
פון די גרויסע געשעפטען אויף די דרייצענטע עוונעיו. אייכלער'ס ספרים געשעפט, סאבוועי רעסטאראן, גל פז,
ראיאטן מיט פאליציי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוין אפאר מאל פארגעקומען דארטן געוואלדן ווען די פאליציי האט זיך לויט געוויסע נישט אויפגעפירט איידל ביים באהאנדעלן שטייף קרימינאלן, ווי ביי די גדון באש טויט. און ביי די שיק ארעסט. און פאר צענדליגע יאר צוריק.
שוהלן אין דער שטאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
1) שומר שבת שוהל. דער שומר שבת שוהל איז א אייגענארטיקער שוהל וואס מען טרעפט נישט אזאנס, א) עס איז צוגעשטלעט פאר יעדן איינעם ממש נישט קיין חילוק מיט א בארד אדער אהן, א ציוני א קנאי, א סאטמערער א קלויזענבורגער, א נארמאלער א משוגענער, א רבי א גאסן קערער, א ארץ ישראל איד אן אמעריקאנער, א גאנצער איד א האלבער איד, יעדער שפירט דארט היימיש. ב) איהר טרעפט דארט מנינים 24 שעה א טעג, שחרית ביז צום זמן מנחה. מנחה ביז זמן מעריב, מעריב ביז צום זמן מנחה. ג) איהר טרעפט דארט צו עסן און צו טרינקען וויפיל איהר ווילט. ד) דריי געטרייע שמשים וואס מען זעהט אין ערגץ נישט. ה) עס איז געפאקט מיט אידן שטענדיג. ה) מען קען דארט גיין נאך געלד שטענדיג. ו) דער רב רב טירנויער איז פון אויסגערופענע גרויסע רבנים אין שטאט. ז) איהר קענט דארט טרעפן א היטש קיין לאקוואוד, וויליאמסבורג, מאנסי. מאנרא. און די שמשים וועלן אייך צוהעלפן.
דרויסנדע לינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בארא פארק ראיאטן ווידעא פיד גענוצט פאר עדווערטייזמענט פאר אידישע נגינה טעיפ גוגל ווידעא
אלע פרומע אידישע געגנטן וואו עס זענען צעשפרייט די היינטיגע אידישע באפעלקערונג איבער דער גארער וועלט
אלעד • אנטווערפן • אפער וועסט סייד • אשדוד • באלטימאר • באקא ראטאן • באסטאן • בארא פארק • בודאפעסט • בית ישראל • בית שמש • ביתר עילית • בלומענבורג * בני ברק • בעיסוואטער • גאלדערס גרין • גיבערס * גייטסהעד • גרעיט נעק • דיל • דעטרויט • וואודמיר • ווארשע • וויליאמסבורג • וויען • זשיטאמיר • חברון • חיפה • טאהש • טאראנטא • טבריה • טינעק • יאהאניסבורג • ירושלים • לאוער איסט סייד • לוגאנא • לעיקוואד • לאס אנזשעלעס • מאדריד • מאנטרעאל • מאנטשעסטער • מאנסי • מאסקווע • מאונט קיסקא •מארסיי • מודיעין עילית • מיאמי • מילאן • מעלבארן • נווה יעקב • ניי סקווער • סארסעל • סטאמפארד היל • סידני • סידערהערסט • סיאטל • סי געיט • סקאוקי • עדזשווער • פאסעיק • פאר ראקעוועי • פארעסט הילס • פאריז • פלעטבוש • פייוו טאונס • פראג • פוירט • ציריך • צפת • קאשוי • קווינס • קיעוו • קליוולאנד • קרוין הייטס • קרית יואל • רוים • ריווערדייל • שטראסבורג • שיקאגא


text:
שלחן ערוך
שולחן ערוך איז דער אידישער בלופרינט ווי אידן זאלן זיך פירן לויט די געבאטן פון דער תורה. עס איז געשריבען געווארן דורך ר' יוסף קארו ז"ל (גערופען "מחבר") בערך אין יאר ה'ש, און מען האט עס געדרוקט צום ערשטן מאל אין ה'שכ"ה. מיט הגהות פון רמ"א. אין מערסטען פעלער פירן זיך די אשכנזים לויט די פסקים פון דעם רמ"א, און די ספרדים לויט דעם מחבר.
עס איז דא 4 טייל אין שלחן ערוך, אזוי ווי אין טור:
אורח חיים - טעגליכע פירונגען; עס האט 697 סימנים.
יורה דעה - איסור והיתר ד.ה. וואס איז אסור און וואס איז מותר. צ.ב. שחיטה, כשרות, שעטנז א.א.וו; עס האט פיהר הונדערט און פיהר (ת"ד) סימנים.
חושן משפט-געלט און האנדל; עס האט 427 סימנים
אבן העזר - מאן און ווייב עס האט 178 סימנים
עס איז אויסגעשטעלט צו לערנען דעם יעדן טאג שולחן ערוך אין 30 חלקים.
ר' יוסף קארו שרייבט אין דער הקדמה פונעם שולחן ערוך אז ער האט דאס איינגעטיילט אויף חלקים, און ער וויל אז יעדער זאל לערנען דערין יעדן טאג א חלק, ביז סוף חודש זאל מען האבן געפארטיגט אלע פיהר חלקים פון שולחן ערוך. עס ווערט געברענגט אין ספר כתר שם טוב אז דער בעל שם טוב האט געזאגט מען זאל לערנען שולחן ערוך אפילו בלויז שולחן ערוך אליין אהן די מפרשים, און אפילו מען קען דערפון נישט פסק'ענן שאלות, זאל מען כאטש וויסן א מקור אין די הלכה פון די זאך.
דער שולחן ערוך איז דער וועג ווייזער פארן פרומער איד, דאס וואס עס ווערט דארט גע'פסק'ט דאס איז מחייב דעם איד, דער חיד"א ברענגט אז די גאונים אין די צייטן פונעם בית יוסף האבן געוואוסט ווער עס פירט זיך אזוי ווי עס שטייט אין שולחן ערוך דער פירט זיך ווי דריי הונדערט פוסקים, ווייל דער בית יוסף האט אנגענומען זיין פסק אזוי ווי דריי הונדערט פוסקים.
אין אונגארין ווען די נעלאגען האבן געוואלט איבערמאכן די פרומע אידן, איז דער סלע המחלוקת געווען צו מען זאל אנעמען אלעס וואס שטייט אין שו"ע, צו דאס איז מחייב דער איד אדער נישט, ווען די נעלאגן האבן אנגענומען מיט א מערהייט "אין לנו חלק ונחלה בבהקארו" דאס הייסט מיר פאלגן נישט דאס וואס ר' יוסף קארו זאגט, דאן האבן די תלמידי חת"ס אפגעמאכט אז מען טאר נישט זיצען צוזאמען מיט זיי, אויף דעם באזיס האט מען אויפגעשטעלט די ארטאדאקסישע קאנצעליי קעגן די נעלאגישע קאנצאליי.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הקדמה פונעם בית יוסף אויפן שולחן ערוך, געדרוקט אנהויב חלק חושן משפט


text:
כרמיאל
כרמיאל איז א שטאט אין צפון דיסטריקט אין ישראל, אין צענטראלן גליל. ער געפונט זיך דרום פון שאסיי 85 עכו-צפת, די שטאט געפונט זיך צווישן דעם אונטער גליל און אויבער גליל, די געגנט ווערט גערופן די "בית הכרם טאל".
כרמיאל איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר 1964, מיטן פלאן אויפצושטעלן א יידישע שטאט, וואס וועט אפהאקן די פארשפרייטונג פון אראבישע שטעט אין צפון, ישראל האט דעריבער אנעקסירט גרויסע שטרעקעס פון לאנד פון די ארומיקע אראבישע שטעט, דיר על אסאד, מאדזשדאל קורום, נאכעף, און באאנע. די שטאט איז געווארן פלאנירט ביזן לעצטן דעטאל, און נאכדעם האט מען עס אויפגעשטעלט. אין 1976 זענען נאך שטרעקעס אריינגערעכנט געווארן אין שטאט, וואס האט געפירט צו ראיאטן, וואס זענען גערופן געווארן "ערד טאג".
אין 1986, איז כרמיאל אנערקענט געווארן אלס שטאט. אין די 1990ער יארן זענען אסאך עולים פון רוסלאנד, אנגעקומען וווינען אין דער שטאט. אין יאר 2000, נאכן ריקצוג פון צה"ל פון דער זיכערהייט זאנע, אין דרום לבנון, זענען צד"ל זעלנער וואס זענען אריבער קיין ישראל, געקומען וווינען אין שטאט.
אין יאר 2006 ביי דער צווייטער לבנונישער מלחמה, האבן קאטיושא ראקעטן געטראפן דעם שטאט, און פאראורזאכט שאדענס, און שאקירטע ציווילע וואס האבן געדארפט אריבערגיין מעדיצינישע הילף. דאס איז געקומען נאכן איינרעדעניש, אז די הויכע גליל בערג וואס געפונען זיך צפון פון שטאט, וועלן באשיצן די שטאט פון ראקעטעס, וואס האט זיך ארויסגעשטעלט אלס אומריכטיק.
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר 2009, שטייט די באפעלקערונג ביי 44,800 איינוווינער.
כרמיאל האט מערערע געשעפטן און קאמערץ צענטערן, און אינדוסטריעלע זאנעס. דער בירגערמייסטער איז עדי אלדר זייט 1989.
גרויס אינדוסטריעלע געגנט פון שטאָט מיט אַ גרויס נומער פון פאבריקן און וואַרשטאַטן. די פּלאַסטיק פֿאַבריק "קרוין", טיילערז "דעלטאַ" און די מעטאַל פאַבריק "ליכט" זענען עטלעכע פון די מערסט נאָוטאַבאַל קאַסעס.
אינהאַלט
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאָט איז געגרינדעט אין דעם בית הכרם טאל אין 1964 אויף שטחים קאנפיסקירט פון אַראַבישע דערפער אַרום-דעיר על אַסאַד, מאַדזשד על-קרום, באַנאַ און נאַהף, און זייַן ציל איז געווען צו "באיידישן דעם גליל". פאַרלייגן פון די שטאָט איז אין פאַקט טייל פון אזוי " ציל פון וואָס איז געווען קאַטינג אַוועק אַראַבער ייִשובֿ סיקוואַנסינג צענטער צילינדער. פּאָליטיקאַל פּלאַן איז געווען כאַטשט דורך לוי אשכול, יוסף וויץ און וויץ אונדז פריש, און בייַ די שפּיץ פון די קאַנסטראַקשאַן קאָלעקטיוו איז אךם טאַל, אַסיסטאַנט צו א באדינערין פינחס סאַפּיר. די פּלאַץ פון פּיקט צו קאָנטאַקט רינג פון ייִדיש יישובים בייַ די וועג עכו - צפת, וועג הויפּט קאַנעקטינג דער צענטער פון דער מדינה מיט די סעטאַלמאַנץ פון אַפּער גליל און דעם גליל פּאַנכאַנדאַל. אין 1969 פארענדיקט אין פּריפּערינג אַ בעל פּלאַן פון די שטאָט ספּעסאַפייינג די פאַרשפּרייטונג פון ינפראַסטראַקטשער (וועג נעץ, וואַסער, עלעקטרע גריד, לאַנדשאַפט פּלאַנירונג און מער ) צוקונפֿט פון די שטאָט. מיט דעם וווּקס איז פלאצירט אויף לאַנד עקספּראָופּריייטיד אין 1976, די פאַך אַז געפירט צו די געשעענישן פון ארץ טאָג.
אין 1972 די שטאָט באקומען דעם סטאַטוס פון אַ אַנטוויקלונג שטאָט. דעם סטאַטוס געגעבן די שטאָט קענען צוציען פילע יונג קאַפּאַלז ווייַל פון די עקאָנאָמיש ינסיניווז ביטנייַ דורך רעגירונג. כרמיאל אין 1986 אַפישאַלי געווארן אַ שטאָט.
אין די 90 זענען כייערד אין איבער 17,000 אימיגראנטן פון דעם געוועזענעם סאוועטן פארבאנד און געגאנגען צו איינוואוינער פון דער מדינה.
נאָך ווידדראָאַל פון דרום לעבאַנאָן אין 2000 זענען אַבזאָרבד אין די נומער פון משפחות פון די סלאַ, רובֿ פון זיי געזעצט אין רמת ראַבין אין דער שטאָט.
בשעת דער צווייטער לבנונישער מלחמה זענען געפאלן אין דער שטאָט אסאך קאַטיושאַ ראקעטן, עטלעכע פון וואָס געפֿירט פאַרמאָג שעדיקן און טראַוומע וויקטימס. איידער צו די צווייטע לעבאַנאָן מלחמה איז אַ געפיל צווישן רעזידאַנץ אַז די שטאָט איז פּראָטעקטעד דאַנק צו אָנטאָן קאָנטראָלס אויף דעם באַרג קייט צפון. בעשאַס דער מלחמה, דער ערשטער פאלן פון מיסאַלז אַריבער די שטאָט, פילע משפחות אנגעהויבן צו פאַרלאָזן די שטאָט ביז דעם סוף פון דער מלחמה.
באפעלקערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק ווי פון יוני 2010, האט כרמיאל 44,200 באוואוינער. די באפעלקערונג וואקסט מיט א יערלעכן וווּקס פון 0.3%.
די ווייַטערדיק גראַפיק באַפעלקערונג אַנטוויקלונג קהל:


text:
שמואל דוד האלבערשטאם
רבי שמואל דוד האלבערשטאם איז דער צאנז-קלויזענבורגער רבי אין ניו יארק.
דער רבי איז דער יונגערער זון פון דעם פריערדיקן קלויזענבורגער רבי, רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם. נאך דעם וואס זיין טאטע איז אוועק אום ט' תמוז תשנ"ד האט מען אים אויפגענומען אלס איינער פון די צאנז-קלויזנבורגער רבי'ס.
ער וואוינט אין בארא פארק, ניו יארק, ווו ער האט זיין גרויסן בית המדרש אין צענטער פון געגנט.
דער רבי איז דער נשיא פון מוסדות צאנז קלויזענבורג אין אמעריקא (בארא פארק, וויליאמסבורגֿ, מאנסי און לייקוואוד) און אויך אין ירושלים און אלעד. אויך איז דער רבי נשיא פון מפעל הש"ס העולמי און נשיא הכבוד פון כולל חיבת ירושלים צדקת רבי מאיר בעל הנס (גאליציאנער כולל).
זיין חסידות ציילט טויזנטער משפחות אין אמעריקא, ארץ ישראל, ענגלאנד, בעלגיע, אויסטראליע און איבער דער גארער וועלט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בילדער פון צאנז קלויזענבורג
- ווידעא קליפ פון שמועס מיט רבי מרדכי דוד אונגאר, באבאווער רבי


text:
קאנסערוואטיוו יידנטום
קאנסערוואטיוו-איִדנטום (אדער טראדיציאנאל-ייִדנטום) איז א אידישע רעליגיעזע שטרעמונג וואס ענטהאלט איבער מיליאן מיטגלידערס. דאס איז די גרעסטע אידישע שטרעמונג פון דער גארער וועלט. די מערהייט קאנסערוואטיווער זיינען פלאצירט אין USA.
קאנסערוואטיביזם איז מער ליבעראל אין באציאונג צו די ארטאדאקס אידנטום. זיי האלטן אז מען דארף איינבויגן די הלכה צו די נייע צייט, אבער נאך אלס זיינען זיי נישט ווי די רעפארמער וואס זעהען די אידישקייט נאר אלס א סאציאלישע געמיינדע.
די שטרעמונג האט זיך אנטוויקלט אין אייראפע אין דעם 19טן יארהונדערט.


text:
האלבקיילעך
אין געאגראפיע באדייט א האַלבקײַלעך א העלפט פון א פלאנעט, למשל דעם ערד-פלאנעט. ס'איז אנגענומען צו טיילן די ערד אין דעם מערב-האלבקיילעך און דעם מזרח-האלבקיילעך, אויך אין דעם צפון-האלבקיילעך און דעם דרום-האלבקיילעך.
דער צפון-האלבקיילעך פון א פלאנעט איז דער טייל צפון פון זיין עקוואטאר, און דער דרום-האלבקיילעך פון א פלאנעט איז דער טייל דרום פון זיין עקוואטאר.
די ערד קען אויך ווערן צעטיילט אין דעם מזרח-האלבקיילעך פון דעם 0° מערידיאן דורך גריניטש מזרח ביזן 180° מערידיאן (בערך די אינטערנאציאנאלע דאטע ליניע), וואס איז כולל אייראפע, אזיע, אויסטראליע און דעם מערסטן טייל פון אפריקע. דער מערב-האלבקיילעך גייט מערב פון דעם 0° מערידיאן ביזן 180° מערידיאן און איז כולל גאנץ אמעריקע. אנטארקטיקע איז צעטיילט צווישן דעם מזרח- און מערב-האלבקיילעכער.


text:
וויעטנאמעזיש
וויעטנאַמעזיש (tiếng Việt) איז די אפיציעלע שפראך פון וויעטנאם. זי איז די מוטער שפראך פון די וויעטנאמעזער, וואָס זענען 87% פון דער גאַנצער באַפעלקערונג פון וויעטנאם.
וויעטנאמעזיש געהערט צו דער אויסטרא-אזיאטישע גרופע פון שפראכן.
אוצר מילים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי אין אנדערע אזיע מדינות, וויבאלד אז כינעזיש איז גענוצט געווען פאר אפיציעלע ענינים פאר טויזנטן יארן, פול ווערטער פונעם וויעטנאמעזישער אוצר מילים, סיי וועגן פאליטיק און וויסנשאפט סיי וועגן טעגטעגליכע זאכן, באשטימט פון כינעזיש. בערך צווישן 30% און 60% פון די וויעטנאמעזישע ווערטער קומען פון כינע.
אין דער צייט פון פראנקרייכע אקופאציע, וויעטנאמעזיש האט געבארגן א סאך ווערטער פון פראנצויזיש, צום ביישפיל דעם ווארט cà phê (פון פראנצעזיש "café" קאפע). היינט, א סאך נייע ווערטער זענען געבארגן פון ענגליש, ווי דעם ווארט tivi (פון ענגליש "TV" טעלעוויזיע).
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אדוואקאט גענעראל
אדוואקאט גענעראל (ענגליש: attorney general) איז דער הויפט פראקוראר פון דעם לאנד, און איז אויך דער לעגאלער אדוואקאט צו פארדייטיקן די לאנד. אין אלע מדינות איז זיין אויפגאבע אביסל אנדערשט, אבער דער מיינונג איז אז דער איז דער הויפט אדוואקאט וואס באשיצט די געזעץ פון דעם פאלק, דערמיט זייענדיג דער צווייט גרעסטע כוח אין געזעלשאפט נאך די סופרים קארט, וואס מאכן די געזעצן, ער טייטש דאס אויס וויאזוי די פאליציי זאל דאס אדורכפירן, דער חילוק איז נאר ווי ווייט גרייכן זיינע כוחות צו אנקלאגן און פארטיידיקן געוויסע אינטערעסן אין דער רעגירונג.


text:
דורך מיללער » דינסטאג ספטמבר 17, 2013 1:11 pm
זייער דערפרייענדע נייעס, ורוח הקודש אומרת כן ירבה וכן יפרוץ, זל דער אייבירשטער שענקען פארן סאטמארער רבי'ן שליט"א ושלוחיו האנאמנים, צו זעהן נחת בפרי עמלם, אז דער שטעטל זאל בקרוב ווערן באזעצט מיט היימישע אידן, און אזוי ארום העלפן לינדערן דעם ריזיגען דירות מאנגל וואס נעמט ארום די היימישע ישובים אין גרעיטער ניו יארק.
עטליכע פונקטען/פראגען איבער דעם נייעם שטעטל:
1. דער ישוב געפינט זיך שוין אין סאליווען קאונטי פון ניו יארק, דאס איז שוין נאך אראנזש קאונטי, דאס מיינט אז פון א קאונטי פערספעקטיוו באלאנקט דער שטעטל אינאיינעם מיט סאוט פאולסבורג, גיבערס (וואודריזש..) און טאון/קאנטרי אלס גאנץ-יעריגע אידישע ישובים. און מיט רוב אידישע זומער קעמפס און קאנטריס (איך זאג עס כלפי פאליטיקסאון לאוקעל גאווערמענט אפישעלס)
2. בלומינגבורג איז א פיצינקע ווילעזש וואס האט אינעם 2010 צענזוס פארמאגט בלויז 420 איינוואונער, דער טאון הייסט מאמעקעטינג. איז דער נייער שטעטל אין די ווילעזש גרעניצען? אויב יא איז דער חשבון פשוט אז ביי די קומענדיגע וואלען נאכדעם וואס קרית יטב לב ווערט באזעצט, גייט אי"ה זיין א חסידישער מעיאר; מצילי אש, סקול דיסטריקט וכו' (און די גוים קענען זוין גיין זוכען א נייע דירה).
3. מיט אפאר וואכן צוריק איז אין 'די צייטנג' ערשינען א בילד פון א ארטאדאקסישער דעוועלאפער פון בלומינגבורג, און א באריכט איבער לעגאלע אנשטויסענישען וואס ער האט מיט די לאקאלע באהערדע, איז דאס דער זעלבער דעוועלאפמענט אדער מ'רעדט פון נאך א שיכון/קריה?
4. דער טאון אוו מאמעקעטינג האט געצייגט א צענזוס פון צוועלף טויזנט איינוואונער אין יארע 2010, אויך די טאון הערשאפט קען בקרוב ווערן איבערגענומען דורך די חרדיזאציע.
5. אין מאמעקעטינג איז פארהאן א גרויסע מאוומענט פון די ענווייראמענטאליסען וועלכע פרעזערווירען לאנד אלס "אפען ספעיס" ד.ה. זיי רעגיסטרירען הונדערטער טויזנטער אקער לאנד ביי די רעגירונס אלס שטחים וועלכע טארן קיינמאל נישט דעוועלאפט ווערן. דאס מיינט אז די חברה גייען ווארשיינליך קעמפען מיט ציין און נעגל קעגן די נייע דעוועלאפמענט. מיר ווייסן אבער פונעם עוצו עצה וצופר וכו', אויף ביי קרית יואל האט מען זיך געדארפט קעמפן מיט די שכינים וכו'
6. עס איז צו ערווארטן אז א גרויסע שוואונג פון מופערס וועלן קומען פון קרית יואל, ווייל די זענען די נענסטע צום נייעם שטעטל, איז דא באגרעניצונגען ווער עס מעג קומען דארט וואונען?


text:
יעקב דער ליגנער
יעקב דער ליגנער (דייטשיש: Jakob der Lügner) איז דער נאמען פון א דייטשן ראמאן געשריבן פון דעם שרייבער יורעק בעקער אין 1969, וואס שפילט אראפ א נאוועל פון דעם צווייטן וועלט קריג. מען האט געמאכט פון אים א פילם צוויי מאל, אין 1975 און 1999..
די מעשה גייט אז א יוד, יעקב חיים, א געוועזענער בעקער, קומט אן צו די געסטאפא אין קאמענדאטור. דארט הערט ער אויף דער ראדיא אז די רוסן זענען שוין נאענט. ער ווערט באפרייעט פון די געסטאפאו, און כדי צו מחזק זיין אפאר יודן זאגט ער זיי די נייעס און אזוי צושפרייט זיך די נייעס אז ער האט א ראדיא - א זאך אויף וואס מען האט געקענט באקומען טויט-שטראף אין געטא.


text:
וועטער
די וועטער איז די פאר פון אלע עקזעסטירענדע פענאמענען און א אטמאספערע צו א געוויסע צייט. צו עס איז רעיגןדיג אדער קאלט אדער הייס א.א.וו.
דער טערמין טוט געוויינליך מיינען די אקטיוויטעט פון די פענאמענען איבער קורצע צייטן (שעהן אדער טעג), אנדערשט ווי דער טערמין קלימאט, וואס מיינט געוויינליך די דורכשניט אטמאספערישע קאנדיציעס איבער א לענגערן צייט אפשניט.
ווען מען ניצט דאס סתם אזוי אן צולייגן א ווארט מיינט דאס געוויינליך די ערדס וועטער.
הויפט און עיקרדיגע מעכעניזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועטער טוט זיך מייסטענס רעזולטירן פון טעמפראטור אונטערשיידן צווישן איין פלאץ און דאס אנדערע.
אויף א גרויסן פארנעם טוט זיך טוישן די טעמפראטורס וועגן געגענטער וואס זענען נענטער צום עקוועטאר באקומען מער ענערגיע פער באשטאנדטייל פון זייער געגענט פון די זון ווי אנדערע ראיאנען נענטער צום פאולס.
אויף לאקאלע מעסטונגען טוט זיך טוישן די טעמפאראטור אונטערשיידן צוליב פארשידענארטיקע אנדערשטיגע אויבערפלאכן (אזעלעכע ווי אקעאנען, וועלדער, אייז שיכטן, אדער מענשטליכע געמאכטע אביעקטן) האבן אנדערשטיגע פיזיקאלע כאראקטערן ווי אפשפיגלבארקייט, פעסטקייט, אדער פייכטקייט אינהאלט. אויבערפלאך טעמפעראטור אנדערשטקייטן מאכן אן דרוק פארשידענארטיקייטן.
א הייסער אויבערפלאך הייצט אן די לופט העכער איר, און די לופט פארשפרייט זיך, אראפנידערונג די לופטדרוק.
די רעזולטירענדער האריזאנטאלע דרוק גראדיענט הייבט זיך די לופט פון הויך צו נידעריג פרעשור, שאפענדיג א ווינט, און די ערדס ראטאציע טוט דאן אנמאכן אז עס זאל זיך בעוועגן ארויף און אראפ איר פלוס דורך די קאריאליס אפעקט.
וועטער פאראויסזאגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
קליינע קישקע
די קליינע קישקע איז דער טייל פון די געדערעם וואס הייבט אן פון די מאגן און ציט זיך ביז צו דער גראבער קישקע, און איז דער הויפט טייל פון דער פארדייאונג סיסטעם. אין א מענטש וואס איז עלטער פון פינף יאר איז די קליינע קישקע פינף אדער זעקס מעטער. כאטש זי איז לענגער ווי די גראבער קישקע, הייסט זי די קליינע קישקע ווייל זי איז שמעלער.
אין דער קליינע קישקע ווערט דער נערשטאף פונעם עסן איינגעזאפט אינעם קערפער. אויך העלפט די קליינע קישקע אויסרייניקן קארבאן דיאקסייד פונעם בלוט און טוישן מיט זויערשטאף. דאס עסן בלייבט אין דער קליינע קישקע אומגעפער דריי שעה.


text:
1טן סעפטעמבער
1טן סעפטעמבער איז דער 244סטער טאג פון יאר (245סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 121 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1864 - אמעריקאנער בירגערקריג: די איינוואוינער פון אטלאנטא, דזשארזשיע ווערן עוואקואירט פון דער שטאט נאך א באלאגערונג פון פיר חדשים
- 1897 - די ערשטע אונטערגרונט באן אין צפון אמעריקע געווידמעט אין באסטאן
- 1905 - אלבערטא און סאסקאטשעווען ווערן אפיציעלע פראווינצן אין קאנאדע
- 1920 - גרעסערע לבנון ווערט געשאפן נאך די שפורן פונעם סייקס-פיקא פארשטענדעניש
- 1923 - ערדציטערניש אין טאקיא און יאקאהאמע, יאפאן איז גורם מער ווי 100,000 טויטע
- 1928 - אהמעט זאגו פראקלאמירט אלבאניע אלס מאנארכיע און רופט זיך דעם מלך זאג דער ערשטער
- 1939 - צווייטע וועלט מלחמה: אויסברוך פון דער מלחמה, ווען נאצי דייטשלאנד אינוואדירט פוילן
- 1943 - נאציס הייבן אן ליקווידירן די ווילנער געטא
- 1951 - די פאראייניגטע שטאטן, אויסטראליע און ניו זילאנד שרייבן אונטער א פארטיידיקונגס בונד, דער ANZUS בונד
- 1969 - רעוואלוציע אין ליביע ברענג מואמאר קאדאפי צו דער הערשאפט
- 1972 - אין רעקיאוויק, איסלאנד, באבי פישער זיגט באריס ספאסקי און ווערט פראקלאמירט וועלט מייסטער פון שאכשפיל
- 1991 - אוזבעקיסטאן ווערט אומאפהענגיק פון דעם סאוועטן פארבאנד
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1854 - ענגלבערט הומפערדינק, דייטשער דיריגענט (געש' 1921)
- 1861 - לאזאר עדעליאנו, רומענישער כעמיקער, ייד (געב' 1941)
- 1877 - פראנסיס וויליאם אסטאן, בריטישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע אין 1922 (געש' 1945)
- 1938 - עלען דערשאוויץ, אמעריקאנער יוריסט
- 1939 - טאני פראנדזשיע, לעבאנעזער פאליטיקער און מיליציע פירער אין די לעצטע יארן פונעם לבנון ברודער קריג (געש' 1978)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1557 - זשאק קארטיע, פראנצויזישער אויספארשער (געב' 1491)
- 1715 - לואי דער פערצנטער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1638)
- 1935 - אברהם יצחק הכהן קוק, הויפט רב פון ארץ ישראל (געב' 1865)
- 1988 - לואיס אלווארעז, כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע 1968 (געב' 1911)


text:
טעארעם
אין מאטעמאטיק, איז א טעארעם אן ארויסזאג וואס מ'קען דערווייזן אין א געוויסער אקסיאם סיסטעם. דערווייזן טעארעמען פארנעמט א חשובן פלאץ אין מאטעמאטיק.
א טעארעם האט היפאטעזן, ד"ה די באדינגען וואס דארפן האלטן, און מסקנות וואס קומען ארויס פונעם טעארעם לויט די באדינגען.
איינער פון די מערסט-בארימטע טעארעמען אין געאמעטריע איז דער פיטאגאראס פרינציפ וואס זאגט: "ווען די לענג פון די דריי זייטן פון א דרייעק מיט א גראדווינקל זענען , און איז דער לענג פונעםהיפאטענוז, דעמאלסט ". דער באדינג איז אז דער דרייעק האט א גראדווינקל, און די מסקנא איז די גלייכונג צווישן די לענגען פון די דריי זייטן.


text:
ראץ
ראָץ איז די סארט רינדיגע אדער פארטרונקעטע שליים פון און אין נאז פון מענטש וואס האט זיך אויסגעמישט מיט אויסערליכע שמוץ און באקטעריע.
רוב דערפון איז דאס דורכזיכטיגע נאטורליכע קערפער אפפאל, אבער נאכן טאן איר ארבייט פון איינזאפן און אריינכאפן באקטעריע ווערט דאס קאלירט און הארטער.
טייל מאל איז דאס אין קאליר פון געל טייל מאל פון א גרינע אפ-פאל וואס זאמעלט זיך און די נאז.
עס ווערט ארויסגעלאזט פון נאז נאכאנאנד דורך אריינגעבויטע גלענדס.
די עיקר אויפטוה דערפון איז צו טרעפן און פאנגן דערויסענדע באשטאנדטיילן וואס קומען אריין דורך די נאז לעכער, ווי שטויב און באקטעריע, וואס קענען זיין סכנה'דיג אויב עס גייט אריין אין מענטש טיפער. עס פארטרונקעט זיך די אלטע און אזוי ארום פאלט עס ארויס פון נאז.
טאמער מען האט א קאלד איז דאס לויז און רינעדיג.
אין די ווינטער מאכט זיך מער ראץ ווי אין די זומער, ווייל דאן געפינען זיך מער באקטעריע אין די לופט.
אין רוב ציוויליזירטע געזעלשאפטן, זענען פארנעכליסגטע מענטשן וואס זענען נישט מיט אלעמען, ווישן זיך נישט אפ די ראץ ווען עס רינט, דעריבער רופט מען א מענטש פון די גרופע א ראציגער.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי אידן איז דא אזא מנהג אז די מאמע זאגט פארן קינד אז טאמער פוצט ער זיך די נאז איז ער עובר אויף בל תשקצו.[1]
זיך פוצן די נאז מיט די פינגער אן קיין טישו איז סכנהדיג ווייל עס איז איינע פון די עפענונגען צום קערפער ווי די מויל נאז אויגן [2] לויט א מדרש האט דאס גאר עפעס נישט קיין אייגענומענער גראך כאילו עס שטונקט[3]


text:
ליטעראטור
ליטעראטור איז די קונסט פון שרייבן.
א ליטעריטארישע שאפונג קען זיין באזירט אויף אמתדיקע ליטערארישע פיגורן אדער אויף אויפגעטראכטע פיגורן.
ליטעראטור צעטיילט מען אין פארשיידענע זשאנערס:
ליטעראטור אויפגאבעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער וואס שרייבט ביכער הייסט א "שרייבער" אדער א "שריפטשטעלער".
- דער וואס שרייבט פראזע הייסט א "פראזאיקער".
- דער וואס שרייבט דיכטונגען (פיוטים) הייסט א דיכטער.
- דער וואס שרייבט דראמא הייסט א "דראמאטיקער".
- זע מער שרייבער.
איינער וואס קען שרייבן און לייענען הייסט א ליטערטעט.


text:
פערל
פּערל (Pearl), אויך באקאנט ווי מאַרגאַרעט איז אַן איידלשטיין וואס אויסטערס און אנדערע שעלפיש מאכן. פערל זענען אפטמאל ווייס, אבער אויך אנדערע קאלירן.
פערל פארמירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א פּערל ווערט געשאפן פון אראגנישן מאַטריאַל וואס איז די סעקרעציע פון א מאלוסק אלס רעזולטאט פון א סטימול וואס טוט אריינדרינגן אינעם אויסטער. דער מאָלוסק סעקרעטעס קאַלסייט און אַראַגאָניטע איבער צייַט, די הויפּט קאַמפּאָונאַנץ פון קאַלציום קאַרבאַנייט (CaCO3), קאַמביינד מיט אַ פּראָטעין גערופן Conchiolin שווער שטראַלן. קאָמבינינג די פּראַוויזשאַנז זענען פּיילד אויף יעדער אַנדערער אין לייַערס און שאַפֿן אַ העל פּילקע אין צייַט ספּעקטאַקיאַלער. ווען דעם פּראָצעס נעמט אָרט דורך זיך, גערופן שאָל "אויב-פּערל" אָדער מוטער פון פּערל (Nacre). פאַרקערט צו פאָלקס גלויבן, די מקור איז טעות פֿאַר אַ קערל פון זאַמד גייט אריין אַן ויסטער, אַזוי עס ראַרעלי כאַפּאַנז. דאס סטימול איז יוזשאַוואַלי אַ פּעראַסייט אָרגאַניזם, קיין אָרגאַניק מאַטעריאַל, אָדער אַפֿילו שעדיקן די ינער פּראַטעקטיוו געוועב אַז פּראַטעקץ די שעלפיש. יוזשאַוואַלי די פונדרויסנדיק סטימול אין אַן ויסטער ווען עס אָפּענס זייַן שאָל. פּערל געמאכט פּריימעראַלי פון קאַלסיום קאַרבאַנייט, איז צעלאָזן אין זויער - עסיק, ווייַן אָדער אַפֿילו מאַראַנץ זאַפט.
פארשפרייטונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פערל קענען ווערן געפונען אין דרום יאַפּאַן, אַרום די בארטנס פון שרי לאַנקאַ און דרום אינדיע, אינדאנעזיע, די פיליפינען, דעם ברעג פון קאַליפאָרניע און איינגאס פון מעקסיקא און אַמעריקע, פילע אינזלען אין דעם אָקעאַן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ארומפארער איבן באטוטא שרייבט וועגן אונטערטונקען פאר פערל אין דעם אראבישן ים אינעם 14טן יארהונדערט, דורך ארומוויקלען א שטריק ארום דעם טונקערס טאליע.


text:
הארץ
מיינט איר דאס צייטונג הארץ?
אַ האַרץ איז אַ גליד אין אַ חיה מיט מוסקעלן וואס איר צוועק איז צו סטימולירן דאס בלוט אין דעם גאנצן קערפער. די גרייס איז נישט מער ווי איין האנט פויסט; א טפח. אבער דאס הערט קיינמאל נישט אויף צו קלאפן און פאמפעווען. אין זויגערס טוט דאס הארץ פאמפעווען בלוט וואס איז רייך אין קארבאן דיאקסייד און ארעם אין זויערשטאף צו די לונגען, און בלוט וואס איז רייך אין זויערשטאף און ארעם אין קארבאן דיאקסייד צו די גלידער.
דאס הארץ איז א ווייטעל ארגאן וואס מיינט אז מען קען נישט לעבן אן דעם. דאס הארץ איז א בלויזער פאמפע, א קאמפליצירטע און וויכטיגע, אבער איז גארנישט מער פון דעם. אזויווי אלע אנדערע פאמפעס קען עס ווערן פארשטאפט און צובראכן און וועט דארפן פארראכטן ווערן. דער מענטש דארף היטן אויף זיין אייגענע הארץ ווי ווייט מעגליך צו פארמיידן פראבלעמען וועלכע קענען אונטערקומען דורכאויס די לעבן. אויב ווייסט מען וויאזוי דאס הארץ ארבעט, וואס דאס טוט, און וואס איז גוט און שלעכט פאר אים, קען מען זיך גרינגער היטן און פארמינערן די שאנסן פאר א פראבלעם.
הארץ קראנקייטן זענען פון די הויפט קרענק וועלכע ברענגט טויט היינט צו טאג. ארום 2,000 אמעריקאנער שטארבן יעדן טאג פון הארץ קראנקייטן וואס רעכנט זיך אראפ צו איינער פער יעדע 44 סעקונדעס. די צאל טויטפעלער פון הארץ קראנקייטן ווערט ווייניגער א דאנק בעסערע מעדיצין און מער מענטשן וואס היטן אויף זיך און רויכערן נישט, אבער נאך אלס איז דאס א קרענק וועלכע באטרעפט דעם מענטש פון איין מינוט אויף די אנדערע און זייער אסאך גייען אויס נאך איידער זיי האבן א שאנס צו דעגרייכן דעם שפיטאל.
אויסער דאס פאמפעווען בלוט טוט דאס הארץ גארנישט אבער וויבאלד דאס איז א וויכטיגע ארגאן נעמט מען דאס צום הארצן און מען נוצט דאס פאר אויסדרוקן ווי "מיין הארץ גייט אויס", "ער איז גוט הארציג", "א הארציגן דאנק", א.א.וו.
אינהאַלט
אנאטאמיע פון דעם הארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס הארץ איז א געפארעמטע מוסקל וועלכע זיצט צווישן די לונגען און דעם ברוסטקאסטן. צוויי דריטל פון עס ליגט צו דער לינקער זייט פון דעם מענטש און איין דריטל ליגט אויף דער רעכטער זייט פון דער מיטן טייל פון דער קערפער. דאס הארץ מעסט זיך בערך 5 אינטשעס לאנג, 3.5 אינטשעס ברייט, און 2.5 אינטשעס דיק. כדי זיך דאס צו קענען פארשטעלן איז עס בערך אזוי גרויס ווי די גאנצע הענט פארמאכטערהייט. דאס הארץ וועגט בערך 10.5 אנסעס אין א מאן און 9 אנסעס אין א פרוי. דאס קומט אויס צו ווייניגער פןו 0.5 פראצענט פון די סך הכל קערפער וואג.
דאס הארץ באשטייט פן דריי שיכטן. די ערטשע רופט זיך די ענדאקארדיום וועלכע איז ווי אן איבערציער הויט. די צווייטע איז מוסקלן וועלכע רופט זיך די מייאקארדיום, און די דרויסנדיגע שיכט באשטייט פון א פליסיקייט וועלכע באשיצט דאס הארץ און ווערט אנגערופן די פעריקארדיום.
דאס הארץ איז צעטיילט צו פיר קאמערן, צוויי צו יעדער זייט, און ווערן גערופן די אטריום און די ווענטריקל.
ווי יעדע פאמפע איז פאראן וואלווס אין דעם הארץ וועלכע האלטן צוריק דאס בלוט פון צוריק אריינרינען אין דעם הארץ איינמאל עס איז ארויסגעפאמפעט געווארן. יעדע טשעימבער פארמאגט א וואלוו ביי איר עק וועלכע עפענט זיך יעדעס מאל וואס דאס הארץ ציט זיך איין און מאכט זיך באלד צוריק צו און לאזט נישט דאס בלוט צוריק אריינקומען.
יעדעס מאל וואס דאס הארץ פאמפעט גייט דאס איז צוויי פאזעס און רוט זיך אפ פאר עטליכע מאמענטן. די רערן וועלכע קומען אריין אין דעם הארץ ברענגן אריין דאס בלוט אין די אויבערשטע קאמערן און ווען עס ווערט אנגעפילט ציען זיי זיך ביידע איין וועלכע שיקט אריין דאס בלוט אין די אונטערשטע קאמערן. ווען די אונטערשטע קאמערן זענען פיל פאסירט באלד א צווייטע איינציאונג וועלכע זענען יעצט נאר די אונטערשטע קאמערן און דאס טרייבט ארויס דאס בלוט צו דער קערפער. ווען די צוויי איינציאונגן זענען פאראיבער דארף דאס הארץ רוען פאר עטליכע מאמענטן כדי צו לאזן די ערשטע קאמערן זיך נאכאמאל אנפילן בעפאר זיי ציען זיך איין דאס נעקסטע מאל. דער פראדעצור פאסירט אין רגעים און דער מענטש קען נאר שפירן איין פאמפע ווייל דאס גייט זייער שנעל איינע נאך די אנדערע.
די צוויי קאמערן אויף די צוויי זייטן ארבעטן אינאיינעם די גאנצע צייט אבער ביידע האבן אן אנדערע פונקציע. די רעכטע קאמערן שלעפן אריין דאס בלוט פון דער קערפער וועלכע זענען ארים אין אקסיגען און שיקט דאס אריין צו די לונגן וואו עס באקומט פרישע אקסיגען. דערנאך גייט די אקסיגען רייכע בלוט צוריק אריין אין די לינקע קאמערן און דאס הארץ פאמפעט עס ארויס צוריק אריין אין דער קערפער און אזוי גייט עס נאכאמאל און נאכאמאל טאג איין טאג אויס.
אין סך הכל איז דאס הארץ א שטארקע פאמפע וועלכע מאכט דאס בלוט פליסן איבער די גאנצע קערפער. בלוט מוז פליסן ווייל נאר אזוי קען עס העלפן אפערירן אלע ארגאנען און אזוי האלט זיך דאס ווארים און ווארימט אן דעם קערפער. בלוט מוז האבן אקסיגען און דאס ווערט פארזארגט דורך די לונגען וועלכע אטעמען אריין לופט פון אינדרויסן און טיילן אפ די אקסיגען פון די אנדערע באשטאנדטיילן אין שיקט דאס אריין אין די בלוט וועלכע ליגט אין איר. דאס הארץ פירט אן די גאנצע מערכה דורכדעם וואס עס נעמט אויף אלע בלוט וועלכע האט שוין נישט גענוג אקסיגען דורך עטליכע גרויסע אדערן און פירט דאס אריין אין די לונגן דורך א פאמפע און פן די לונגן פליסט עס צוריק אריין אין די לינקע טייל פון דעם הארץ וועלכע פאמפעט עס ווידער ארויס אבער דאס מאל אריין אין אדערן וועלכע צעשפרייטן דאס איבער די גאנצע קערפער אין אלע מוסקלן אריינגערעכנט דעם הארצ'נס אייגענע מוסקלן.
די עלעקטראנישע סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויאזוי פאמפעט דאס הארץ?
טראכט פון א פעיסמעיקער. דאס איז אן עלעקטראנישע מאשין וועלכע העלפט דאס הארץ קלאפן דורך שיקן אן עלעקטראנישע שאק פאר פאציענטן וועלכע האבן הארץ פראבלעמען. א געזונטע מענטש האט א נאטורליכע פעיסמעיקער וועלכע פראדוצירט עלעקטראנישע סיגנאלן און שיקט דאס אריין אין דעם הארץ און מאכט דאס איינציען.
דאס הארץ פארמאגט א גרופע פון ספעציעלע צעלן וועלכע נעמען אויף עלעקטריק פון די אקטיוויטעטן פון דער קערפער און שיקן דאס אריין צו די מיליאנען צעלן וועלכע זענען פארשפרייט איבער דאס הארץ דורך פייבער אדערן און דאס שאקירט דאס און מאכט דאס פאמפעווען. דאס פאסירט זייער שנעל ווייל דאס הארץ דארף קענען קלאפן 72 מאל אין יעדע מינוט און יעדע פאמפע איז צעטיילט צו צוויי באזונדערע פאמפעס וועלכע פאסירן אויטאמאטיש איינע נאך די אנדערע ווען דאס בלוט רינט אריין אין די אונטערשטע קאמערן און די עלעטראנישע סיגנאלן פאלגן נאך מיט א קליינע אפלייג וועלכע גיט גענוג צייט פאר די טשעימבער זיך אנצופילן מיט בלוט.
אין פאקט איז דער גאנצער קערפער צוזאמענגעשטעלט מיט די סארט צעלן וועלכע ערמעגליכן דעם מענטש צו אפערירן. אבער די עלעקטראנישע צעלן אין דעם הארץ זענען די בעסטע פון די סארט וויבאלד עס פיטערט די וויכטיגסטע ארגאן אין דעם קערפער. די איבעריגע צעלן קענען דינען אלס א בעק-אפ סיסטעם אין פאל די ארגינעלע צעלן הערן אויף ארבעטן אבער אויב דאס פאסירט וועט דער מענטש דאס באלד שפירן און ווען מוז האבן באלדיגע מעדיצינישע הילף ווייל די אנדערע עלעקטראנישע סיגנאלן וועלן נישט זיין די זעלבע שטארק און דאס הארץ וועט פאמפעווען שוואכער און לאנגזאמער וואס מיינט אז דאס בלוט וועט נישט גענוג שנעל צירקולירן אין דער קערפער און אפשוואכן אלע מוסקלן.
ווען א קראנקע פאציענט ליגט אין שפיטאל וועלן די דאקטוירים צולייגן אן עלעקטראקארדיום מאשין וועלכע באטראכט דאס הארץ און וויאזוי זי קלאפט. די מאשין פארמאגט א גריד (ליניעס אויסגעצייכענט ביידע וועגן) און א ליכטיגע ליניע צייגט וויאזוי דאס הארץ פירט זיך אויף דורכ'ן נאכפאלגן די עלעקטראנישע סיגנאלן אין דעם הארץ. ווען דאס הארץ ציט זיך איין וועט די ליניע ארויפשפרינגן ווייל אין דער מאמענט וועלן די עלעקטראנישע סיגנאלן ארויסשפרינגן פון זייערע צעלן און די מאשין וועט דאס דערשפירן. די מאשין וועט שנעל באמערקן אויב די פאמפעס זענען נישט אין א געהעריגע סדר און וועט אלאמירן די דאקטוירים.
בלוט פארזארגונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גארנישט אינעם מענטש קען נישט ארבעטן אן א בלוט פארזארגונג ווייל יעדע זאך מוז קאנצעטרירט ווערן דורך מוסקלן און די מוסקלן דארפן האבן בלוט מיט אקסיגען צו קענען לעבן. דאס הארץ אליינס דארף אויך האבן בלוט און וויבאלד עס איז אזעלכע שטארקע און טעטיגע מוסקלן דארף עס האבן אסאך בלוט.
דאס הארץ מוסקלן נעמען אויף בלוט דירעקט פון דעם הארץ דורך ספעציעלע רערן וועלכע ווערן אנגערופן די ארטעריעס. ארום 4 פראצענט פון אלע בלוט וועלכע דאס הארץ נעמט אויף פון די לונגן גייט באלד אריין אין די ארטעריעס און מאכט דאס הארץ ווייטער פונקציאנירן. דאס בלוט בלייבט לענגער אין דעם הארץ ווי אין סיי וועלכע ארגאן און ווען אלע אקסיגען גייט אויס גייט דאס ארויס דורך קליינע אדערן וועלכע שיקן דאס אריין צו דעם אדערן נעטווארק וועלכע טראגט עס עווענטועל אריין אין די לונגן וואו עס נעמט אויף אקסיגען.
בלוט איז א פליסיגע זאך אבער עס מאכט זיך אפט אז אביסל בלוט טרוקנט אויס און בלייבט שטיין אין די אדערן. אויב עס פאסירט אין א אדער אין די פיס, צום ביישפיל, איז נישט אזוי געפערליך ווייל אפילו אויב די פיס באקומט אביסל ווייניגער בלוט ווי נארמאל וועט דער מענטש נאך אלס פונקציאנירן. אמאל קען עס שפעטער צעגיין און אמאל בלאקירט עס אן אדער און מען דארף דאס אפערירן און ארויסנעמען.
אבער אויב אביסל פארטרוקענטע בלוט דעגרייכט אין די ארטעריעס איז עס א באלדיגע סכנה ווייל דאס הארץ דארף האבן א גרויסע בלוט פארזארגונג און אויב עס וועט פעלן אפילו אביסל וועט דער מענטש באלד זיין אין א סכנה.
וויאזוי אימער, וועט אבער דאס הארץ ווייטער קלאפן אבער יעדעס מאל עס וועט מאכן די איינציאונג וועלן די מוסקלן זיך איבערשטרענגן און דער מענטש וועט דאס שפירן אין די ברוסטקאסטן. אויב כאפט מען דאס נישט באצייטענס וועט דערפון ווערן א הארץ אטאקע און ביז געציילטע מינוטן אויב וועט דער מענטש נישט באקומען הילף וועט ער אויסגיין.
פאקטן וועגן דעם הארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויב א מענטש וועט נוצן א סטעטעסקאפ און דאס צולייגן צום הארץ וועט ער קלאר קענען הערן די גערודער פון דעם הארץ קלאפענישן. רוב ארגאנען מאכן אינגאנצן נישט קיין גערודער ווען זיי אפערירן אבער דאס הארץ מאכט יא א סיסטעמאטישע גערודער וועלכע גייט ווי פאלגענד: לופ-דופ, לופ-דופ, לופ-דופ.
דער גערודער קומט ווען די וואלווס מאכן זיך צו נאכ'ן ארויסלאזן די בלוט פון די קאמערן און זינט עס זענען פאראן צוויי פאר קאמערן מיט צוויי פאר וואלווס הערט מען א דאפעלטע גערודער וועלכע גייט איינע נאך די אנדערע. די ערשטע גערודער קומט ווען די ערשטע פאר וואלווס מאכן זיך צו און די צווייטע גערודער קומט ווען די צווייטע פאר וואלווס מאכן זיך צו.
דאס הארץ קלאפט נארמאל 72 מאל פער מינוט וואס קומט אויס צו 100,000 קלאפענישן פער טאג און 38 מיליאן קלאפענישן פער יאר. א דורכשניטליכער מענטש וועלכע לעבט 80 יאר באקומט בערך 2.7 ביליאן הארץ קלאפענישן דורכאויס זיין לעבן.
דאס הארץ פון א ניי געבוירן קינד קלאפט פיל שנעלער ווי אן ערוואקסענער (בערך 130 מאל פער מינוט) און עס ווערט ווייניגער מיט וואס א יאר עלטער ביז עס דעגרייכט די דורשניטליכע ראטע פון 72 פער מינוט בערך ביי די 13 יאר.
יעדעס מאל דאס הארץ מאכט איין איינציאונג פאמפעט עס ארויס 2.4 אנסעס פון בלוט. דאס קומט אויס צו 1.3 גאלאנען פר מינוט, 1,900 גאלאנען פער טאג, 700,000 גאלאנען פער יאר, און בערך 50 מיליאן גאלאנען דורכאויס די לעבן. און דאס אלעס ווערט געטאן דורך די זעלבע 10 אנסעס פאמפע.
אפהיטן דאס הארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלעס איז געוואנדן אויף וואס מען עסט און מיט א גוטער דיעטע פארזיכערט מען זיך א געזונט לעבן. אבער נאך א זאך איז וויכטיג און דאס איז א גוטע בלוט צירקולאציע. מען דארף עסן נאר האפטיג געזונט עסן און זאכן וואס פארדייען זיך גוט. מען דארף זיך היטן פון צופיל קאלעסטראל ווייל דאס איז שעדליך פארן הארץ.
איבונגן איז שטארק רעקאמענדירט פאר יעדן ערוואקסענער ווייל עס ברענגט א בעסערע בלוט צירקולאציע און פארמיידט די שאנסן אנצוזאמלען פארטרוקענטע בלוט.
ווען א מענטש ווערט עלטער און זיין הארץ הייבט אן מאכן פראבלעמען וועט ער באקומען א שטרענגע דייעט פון א דאקטאר צו וועלכע ער וועט זיך קענען שווער צוגעוויינען. פארוואס זאל מען נישט אנהייבן ווען מען איז נאך יונג און בלייבן מיט א געזונטע הארץ. רויכערן איז אפגערעדט ווייל עס איז איינע פון די גרעסטע גורמים צו הארץ פראבלעמען.
א מענטש העכער 40 יאר דארף כסדר גיין באזוכן א דאקטאר וועלכער וועט אים פרעגן א רייע פראגעס און שנעל קענען באמערקן סימפטאמען וועלכע צייגן אויף הארץ פראבלעמען. די מעדיצינישע וועלט קומט יעצט אויף מיט מער פארגעשריטענע עקסרעי מאשינען וועלכע וועלן העלפן אנטדעקן פראבלעמען גענוג פרי און פארמיידן הארץ קראנקייטן.


text:
שלמה בובער
שלמה באבער איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ז פינף טאג אין חודש שבט צו זיין פאטער ישעיהו אברהם, און זיין מוטער שרה לאה, די טאכטער פון א דרוקער רבי שלמה ב"ר מרדכי רובינטשיין פון זאלקאוו.
ער האט גאוואוינט א שטיק צייט אין הוסיאטין, און איז געווען אין זיין צייט פון די ראשי קהילה אין לעמבערג.
ר' שלמה בובער איז געווען א גרויסער חוקר אין אלטע ספרים, ער איז א גרויסער קענער אין מדרשי חז"ל, און האט זיך אפגעגעבן צו דרוקן אסאך פון זיי. עס איז אים צוניץ געקומען דאס וואס ער האט געקענט רעדן אסאך שפראך ווי אראמיש, סיריש, גריכיש, רוימיש, אסאך פון די אמאליגע מדרשים האבן זיך באנוצט מיט שפראכן, און ער האט דאס מפרש געווען אויף לשון הקודש.
ער איז געווען איינע פון די משכילים.[1]
ער האט געהאלטן פון דעם ירושלמי המזויף אויף קדשים, און האט אפילו אפגעשריבן א מבוא דערויף וואס שלמה לייב פרידלענדער האט אריינגעדריקט אינעם ירושלמי ע"ש אומרו, אבער ער איז אוועק נאך בעפאר די גאנצע פולמוס דערויף, דעריבער קען מען קיין סך נישט בויען דערויף.
ער איז געשטארבן אין יאר ה'תרס"ז עלף טאג אין חודש טבת.
פֿאלגנד איז א ליסטע פון די ספרים וואס ער האט געדרוקט פון כתב יד:
מדרש תנחומא הקדום והישן, פסיקתא דרב כהנא, מדרש לקח טוב, בראשית שמות, מדרש שכל טוב, מדרש אגדה, מדרש אגדת בראשית, ליקוטים ממדרש אבכי"ר, ליקוטים ממדרש אלה הדברים זוטא, מדרש שמואל, מדרש תהלים, מדרש משלי, ילקוט המכירי, ביאורי ר' ידעיה הפניני, תהלים, מעין גנים, איוב, מדרש זוטא, מדרש איכה רבתי, פירוש רבי יוסף קרא, איכה, אגדת אסתר, ספרי דאגדתא מגילת אסתר, הוספות לרב פעלים, ספר האורה לרש"י, סידור רש"י, שבלי הלקט השלם, אנשי שם, קריה נשגבה
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אזוי שרייבט ער אין זיינע מבואות אויף די מדרשים.


text:
לייאנעל
לייאנעל איז א נאמען פון א ראדיאו פערזענליכקייט אין אמעריקע.
ער איז געווען אין טאמפא דערנאך אין ניו יארק צופרי אויף דאבעליו.עי.בי.סי. און דערנאך קיין דאבליו.אוי.אר. ביידערנאכט, דערנאך ווי ער איז איצט צוריק אינדערפרי אויף עיר אמעריקע ראדיאו.
ער איז אייביג געווען א מיטלמעסיגער מער קאנסערוואטיוו אבער איז היינט צוטאגס א ליבעראל, ער האלט זיך פאר א ליבערטעריען
זיין קאריערע האט זיך אנגעהויבן אלס כראנישער אריינרופען כסדר צו אלע פארשידענארטיקע טאלק ראדיאו סטאנציעס און זיין שטימע האט פארוויילט די צוהערער מער ווי די האוסטס און מען האט אים צוכאפט אלס רעגלמעסיגער רעדנער.


text:
מאה שערים
מאה שערים (ארויסגערעדט: מיישאָ'רים) איז א פרומע געגנט אין צענטער פון ירושלים.
פון די ערשטע געגנטער געבויט צו ווערן אינדרויסן פון די מויערן פון דער אלט שטאט, און איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר ה'תרל"ה ; 1874.
מען האט באשטימט איר נאמען "מאה שערים" אלס דעם וואס איר גרינדונג איז געווען פרשת תולדות, און אין דער פרשה שטייט: "ויזרע יצחק בארץ ההיא וימצא בשנה ההיא מאה שערים ויברכהו ה' בראשית כ"ה, יב .
ארכיטעקטורע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע פיר הייזער האט איין הויפן בשותפות וואס האט געניצט צו וואשן וועש אאז"וו.