text:
כעלעם'ר מגיד האט געשריבן:יואליש האט געשריבן:שפירסט אסך בעסער ווען זייער קינדער זענען שטענדיג דערמאנט אז זיי ברויכן רשות פון די בעלי חסד....וויפיל פלייש מעגן זיי עסן און וועלכע שניט פון די בהמה?
Steak is for f***ing taxpayers
שלמה המלך האט געשריבן:צימעס אין א זייט! קען איינער ארויסהעלפן דא ווי מ'קען נאך קויפן טיקעטס?
ווייל אזוי האט געשריבן:שלמה המלך האט געשריבן:צימעס אין א זייט! קען איינער ארויסהעלפן דא ווי מ'קען נאך קויפן טיקעטס?
דערווייל קען מען מער נישט קויפן קיין טיקעט'ס , קען זיין אז ס'וועט זיין א פערטע פלעי.
DTF
פרייוויליג האט געשריבן: ווער האט געפרעגט דעם הארטן היט וואס וואו און וואס א טאטע מעג אלס טון מיט זיינע קינדער.
שטאפענע קאפעליטש האט געשריבן:וואס שטייט אויפן צעטיל? קען נישט ליינען קיין ווארט, דיין זוהן האט עס געהאט אין הויזן טאש פאר גאנצע טאג אין דערנאך איז עס אריין אין וואש מאשין, כקען נישט ליינען אזוי
ליפא האט געשריבן:איך שטים גראדע איין מיטן חלק אז מ'דארף נישט לאזן קינדער נאכגיין דעם שטראם פון די גאס. און טראסט מיר ס'דא אסאך טאטע'ס נישט דוקא פרומע וואס זענען מסכים מיט דעם צעטל. אבער איין טענה קען מען האבן פארוואס שטעלן די מוסדות נישט צו א פלעי?
יהושע חיים האט געשריבן:ליפא האט געשריבן:איך שטים גראדע איין מיטן חלק אז מ'דארף נישט לאזן קינדער נאכגיין דעם שטראם פון די גאס. און טראסט מיר ס'דא אסאך טאטע'ס נישט דוקא פרומע וואס זענען מסכים מיט דעם צעטל. אבער איין טענה קען מען האבן פארוואס שטעלן די מוסדות נישט צו א פלעי?
סאטמער שטעלט יא צו א חול המועד חדר ווי אויך א פלעי, (איך ווייס אויב א שפיל איז דא ביי ביידע אבער ביי די מונרו סאטמער פראקציע פון וומ"ס איז זיכער דא א שפיל)
ליפא האט געשריבן:איך שטים גראדע איין מיטן חלק אז מ'דארף נישט לאזן קינדער נאכגיין דעם שטראם פון די גאס. און טראסט מיר ס'דא אסאך טאטע'ס נישט דוקא פרומע וואס זענען מסכים מיט דעם צעטל. אבער איין טענה קען מען האבן פארוואס שטעלן די מוסדות נישט צו א פלעי?
שטאפענע קאפעליטש האט געשריבן:וואס שטייט אויפן צעטיל? קען נישט ליינען קיין ווארט, דיין זוהן האט עס געהאט אין הויזן טאש פאר גאנצע טאג אין דערנאך איז עס אריין אין וואש מאשין, כקען נישט ליינען אזוי
דעת תורה האט געשריבן:איך ווייס נישט וויאזוי דער צעטל קומט אריין אין דעם אשכול, זיי רעכענען אויס א גאנצע טוץ מיט פראבלעמען און מכשולות וואס קען געשען ביי געוויסע פארשידענע פלעיס, און זאגן אן מ'זאל נישט אהין שיקן די קינדער.
ווי דער עולם האט שוין ארויס געברענגט, איז שווער צו זען ווי די אלע א.ג. 'מכשולות' זענען רעלעוואנט ביי די פלעי, סאו מ'קען גאנץ זיכער אננעמען אז זיי רעדן בכלל פון עפעס אנדערש.
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


c: text/html

text:
דף היומי
דף היומי האט ר' מאיר שפירא איינגעפירט, די אגודה האט דאס פארשפרייט ביי אלע אידן צו לערנען יעדן טאג א דף גמרא, און נאך זיבן יאר ענדיגן גאנץ ש"ס.
היינט איז לערנען דף היומי גאנץ פארשפרייט, און ס'זענען פאראן עטלעכע אויסגאבעס פון ש"ס ספעציעל פאר דף היומי ווי דער שאטנשטיין ש"ס, דער מתיבתא ש"ס פון עוז והדר און דער ש"ס לובלין.
היינטיקער דף[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היינט לערנט מען .
מחזורים פון דף היומי אדורך די יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היינט לערנט מען דעם 13טן מחזור פון דף היומי.
[1]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ קול התורה, חוברת כח, עמ' קנד

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ונבנתה העיר האט געשריבן:אה... די עס 6 איז גאר עפעס אנדערש... (כאן עשה תנועה בידיו הקדושים).
אליצפן האט געשריבן:איך בי יעצט עלידזשעבל פאר א נייע פרייע פאון, און איך בין צוריסן צווישן דעם גאלעקסי s6, אייפאון 6, און htc 1.
LG האביך געהאט ביז יעצט, נישט געווען צו שטארק צופרידן מילא וויל איך טוישן קאמפעניס.
מיך פערזענליך שמעקט די מערסטע דעם גאלאקסי s6, כ'וואלט אבער געקענט באשטיין צו הערן וואס די מומחים האלטן.
סאשי פיש האט געשריבן:אליצפן האט געשריבן:איך בי יעצט עלידזשעבל פאר א נייע פרייע פאון, און איך בין צוריסן צווישן דעם גאלעקסי s6, אייפאון 6, און htc 1.
LG האביך געהאט ביז יעצט, נישט געווען צו שטארק צופרידן מילא וויל איך טוישן קאמפעניס.
מיך פערזענליך שמעקט די מערסטע דעם גאלאקסי s6, כ'וואלט אבער געקענט באשטיין צו הערן וואס די מומחים האלטן.
וואס האסטו למעשה געטון?
ירא שמים האט געשריבן:סמוז דאך זיין עפעס א הגיון אין אוועק נעמען די רימאוועבל בעטערי און די עס די קארטל אפשר מאכט עס קאליע די פערפארמענס?
אדער אפשר איז עס פשוט ביליגער צו פראדערצירן ?
איינער ווייסט?
שמעקעדיג האט געשריבן:ירא שמים האט געשריבן:סמוז דאך זיין עפעס א הגיון אין אוועק נעמען די רימאוועבל בעטערי און די עס די קארטל אפשר מאכט עס קאליע די פערפארמענס?
אדער אפשר איז עס פשוט ביליגער צו פראדערצירן ?
איינער ווייסט?
כדי צו מאכן דעם דעווייס דינער און מער פענסי, האבן זיי עס געמוזט גענצליך סיעלן פון אלע זייטן, דאס טוט מער נישט ערלויבן סיי וועלכע עפענונג צו טוישן בעטערי.
מרדכי האט געשריבן:איז עפעס עצות צו מאכן די בעטערי האלטן לענגער?
סאשי פיש האט געשריבן:איז די אייפאון די בעסטע פאר פאון קאלס?
פרייוויליג האט געשריבן:מרדכי האט געשריבן:איז עפעס עצות צו מאכן די בעטערי האלטן לענגער?
איך האב געהאט די געלעקסי s6. עס איז א דורכפאל. בעטערי לויפט אויס אין א הארץ קלאפ, די פאון ווערט הייס ווי א אויבן. און די סאונד סיסטעם איז שלעכט.
אליצפן האט געשריבן:פרייוויליג האט געשריבן:מרדכי האט געשריבן:איז עפעס עצות צו מאכן די בעטערי האלטן לענגער?
איך האב געהאט די געלעקסי s6. עס איז א דורכפאל. בעטערי לויפט אויס אין א הארץ קלאפ, די פאון ווערט הייס ווי א אויבן. און די סאונד סיסטעם איז שלעכט.
אמת'דיג? איך האלט יעצט ממש ביים קויפן איינס! די LG האב איך יעצט און כ'דארף א טשעינדזש, עפל האב איך פיינט. וואס קען מען קויפן? אפשר HTC?
סאשי פיש האט געשריבן:איז דא איינער וואס האט די s6 און איז צופרידען דערמיט?
איך האלט אינאיין הערן קריטיק איבער די בעטערי עס.די.
מאטי האט געשריבן:אליצפן האט געשריבן:פרייוויליג האט געשריבן:מרדכי האט געשריבן:איז עפעס עצות צו מאכן די בעטערי האלטן לענגער?
איך האב געהאט די געלעקסי s6. עס איז א דורכפאל. בעטערי לויפט אויס אין א הארץ קלאפ, די פאון ווערט הייס ווי א אויבן. און די סאונד סיסטעם איז שלעכט.
אמת'דיג? איך האלט יעצט ממש ביים קויפן איינס! די LG האב איך יעצט און כ'דארף א טשעינדזש, עפל האב איך פיינט. וואס קען מען קויפן? אפשר HTC?
אבי גערעדט...
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
מרדכי אניעלעוויטש
מרדכי אניעלעוויטש (ה'תרע"ט - ג' אייר ה'תש"ג) איז געווען דער אנפירער פון דער יידישע קאמף ארגאניזאציע (ŻOB זשאב) בײַם ווארשעווער געטא אויפשטאנד קעגן די נאציס טבת-ניסן תש"ג.
מרדכי איז געבוירן אין אן ארימער פאמיליע אין ווישקאוו, פוילן.
זיין יוגנט האט ער פארברענגט אין ווארשע, וואו ער האט געלערנט אין א העברעישער שולע, זיין יידיש איז נישט געווען קיין גוטע. ער האט געלערנט געזעץ. ער איז געווארן אן אנפירער ביי דער ציוניסטישער באוועגונג השומר הצעיר.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין ווילנע, אבער האט זיך צוריק געקערט קיין ווארשע.
איידער דעם אויפשטאנד איז ער געווארן הויפט קאמאנדיר, פון דעם קאמיטעט וואס איז באשטאנען פון דער יידישער קאמף ארגאניזאציע. ער איז אומגעקומען דעם 8טן מיי (ג' אייר) 1943, ווען די בונקער פון די אנפירער איז געפאלן, אויף מילא אכצן.


text:
ישראל מוזיי
דער ישראל מוזיי, ירושלים (העברעיִש: מוזיאון ישראל, ירושלים) איז געגרינדעט געווארן אין 1965 ווי ישראל'ס נאציאנאלער מוזיי. ער געפינט זיך אויף אַ בערגל אין דעם גבעת רם קוואַרטאַל פון ירושלים, בייַם ביבל לענדער מוזיי, דער נאציאנאלער קאַמפּוס פֿאַר דער ארכעאלאגיע פון ארץ ישראל, דעם כנסת , דאס ישראל העכסטע געריכט, און דער העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים.
דאס היכל פון דעם ספר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס היכל פון דעם ספר באהויזט די ים-המלח מגילות, אנטפלעקט צווישן 1947-56 אין 11 היילן אין און אַרום דער וואַדי קומראַן. עווענטואַל אין 1965 האט מען געבויט די געביידע וואָס איז פינאנצירט געווארן דורך דער משפּחה פון דוד שמואל גאָטטעסמאַן, אן אונגערישער בעל צדקה וואס האט געקויפט די מגילות ווי אַ מתנה צו מדינת ישראל.
צווייטער בית המקדש מאָדעל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גאַלעריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ישראל מוזיי (אויף העברעיש)
קאארדינאטן: 31°46′20.56″N 35°12′16.29″E / 31.7723778, 35.204525


text:
אדווערטייזמענט: די טראָמפ-אַפעקט: פאַרוואס שמייכלען אַלע סטאַק-האָלדערס נאָכ'ן טראָמפּ-זיג?
די אחראים: זייער נייגעריג, אחראי
אדווערטייזמענט: די טראָמפ-אַפעקט: פאַרוואס שמייכלען אַלע סטאַק-האָלדערס נאָכ'ן טראָמפּ-זיג?
אויב דו וואלסט געפרעגט דער מיינונג פון רוב פירנדע עקאנאמיסטן אין נאוועמבער 7 למס' – איין טאג בעפאר די אמעריקאנער וואלן – וויאזוי דער סטאק-מארקעט וועט אפעקטירט ווערן אויב טראמפ וועט געווינען די וואלן, וואלט זייער ענטפער געווען קלאר: שלעכטע-נייעס פאר'ן סטאק-מארקעט...
*
אדרבה, לאמיר געבן א קוק וואס זיי האבן פאקטיש פאראויסגעשאצט:
• סיטי-בענק האט געשאצט אז מיט א טראמפ-זיג וועט דער מארקעט טראסקען צווישן 3-5 פראצענט.
• עריק זיצעוויטץ, א בארימטער עקאנאמיקס-פראפעסאר אין דארטמאונט-קאלעדזש, האט געשאצט א 10 פראצענט טראסק אין גלאובל-מארקעטס.
• סיימאן דזשאנסאן, פראפעסאר אין MIT און געוועזענער טשיף-עקאנאמיסט אין IMF, האט געשאצט אז עס וועט זיין א "קראך אין די ברייטע מארקעט".
ניין! זיי זענען נישט קיין בטלנים, זיי האבן געווענטליך גאנץ א גוט'ן חוש צו עקאנאמיקס, זיי האבן געקוקט אויף די היסטאריע וואס צייגט אז די מארקעט האט געווענטליך א נעגאטיווע רעאקציע ווען עס קומען פאר 'דראמאטישע טוישונגען'.
לאמיר נעמען עטליכע ביישפילן:
• "ברעקזיט-רעפערענדום" אין ענגלאנד. ווען ענגלאנד האט זיך ארויסגעצויגן פון די EU, האט דער ענגלענדישער 'פונט' געטראסקעט צו די נידעריגסטע ציפערן אין 31 יאר!
• ממש לעצטענס - ווען דער איטאליענישער פרעימיער מיניסטער רענזי האט געמאלדן זיין רעזיגנאציע נאכ'ן פארלירן א געוויסער לעגאלער קאמף – האט די יוראו געטראסקעט 1.5 פראצענט.
דער שכל הישר האט טאקע געזאגט אז אזוי וועט פאסירן דאהי אין אמעריקע אויך, אבער יעדער וואס האלט מיט די סטאק-מארקעט ווייסט צו זאגן אז עס האט זיך ארויסגעשטעלט פונקט פארקערט: די סטאק-מארקעט לעבט אויף אלע באקן! "פארפאלן, ווען ס'קומט צו טראמפ איז יעדער 'ראנג', די פרעסע, די עקאנאמיסטן, און ווער נישט?" – האט זיך אויסגעדרוקט מיט וואונדער און איבערראשונג איינע פון די פירנדע עקאנאמיסטן.
*
זייט זיין זיג-רעדע איז דאנעלד טראמפ געווארן די סטאק-מארקעט'ס בעסטע חבר. יעדע 'טוויט' וואס ער שיקט ארויס ווערט 'דורגעלערנט' בעיון דורך אלע פירנדע פינאנציעלע עקספערטן, און דער אפעקט איז אויסטערליש.
צום ביישפיל:
ווען טראמפ האט ארויסגעשיקט א 'טוויט' אז ער וויל קענסלען דעם קאנטראקט פאר'ן נייעם 'עיר-פאורס-וואן', האט ער אפגעווישט א ביליאן טאלער פון באאינג'ס מארקעט-וועליו.
ווען ער האט געמאלדן אז Softbank גייט אינוועסטירן $50B צו ערמעגליכן 50,000 דזשאבס אין אמעריקע, האט עס געהעכערט די סטאקס פון 'ספרינט' און 'טי-מאביל'.
און אזוי ווייטער - ברצותו מרחיב ומקצר, כחומר ביד היוצר.
*
אבער עס שטעלט זיך ארויס אז די גרעסטע געווינערס פונעם טראמפ-זיג זענען די חברה וואס שפילן די סטאקס-אנליין!
דער CEO פון טרעיד-24, דזשעק א'קאננאר, זאגט: "רוב מענטשן כאפן נישט. יעדעס מאל ווען טראמפ עפנט זיין מויל זענען זיי ביזי דערמיט, אבער מיינע קליענטן ווערן געוואויר וויאזוי מ'קען מאכן געלט דערויף אין די פיינענשאל-מארקעטס! יא, יעדע איינציגע מאל!"
"רוב פון אונזערע קליענטן" – זאגט מר. א'קאננאר – "האבן אנגעהויבן מיט זייער ווייניג געלט, אבער נאכ'ן טרעידן די מארקעט איז זייער פארמעגן געוואקסן אין א היבשע חודש'ליכע געהאלט".
ער ענדיגט מיט א שמייכל: "ס'איז נישט ווי אין די אמאליגע צייטן, ווען מ'האט געדארפט האבן א מיליאן, אנצוקומען צו א ביליאן... אונזערע קליענטן הייבן אן מיט גאר קליינע געלט-סומעס".
די נעקסטע מאל וואס טראמפ שיקט ארויס א טוויטער-מעסעדזש, זיי נישט בלויז פון די לייענער... מאך געלט דערפון! דורכ'ן זיך אנצושליסן אינעם אנליין-טרענד "טרעיד-24" און שפאצירן מיט א גראדן רוקן ביז צו די באנק.
לינק
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך איצט דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און איין גאסט


text:
א טאטע ביים שבת טיש / טאג ביך – שאץ מאץ
די אחראים: אחראי, איך_הער, געלעגער
- שאץ מאץ
- שר האלפיים
- תגובות: 2829
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג מאי 15, 2008 5:01 pm
- לאקאציע: איבעראל
- פארבינד זיך:
א טאטע ביים שבת טיש / טאג ביך – שאץ מאץ
אקעי, אקעי, אקעי, איך הער מיט איינמאל אויך....
דא נישט ווייט אינעם אשכול פון לאחיו יאמר חזק האט איינער אויפגעברענגט די טעמע פון שבת טישן צווישן טאטע'ס אין קינדער, און עטליכע שרייען דארט שאץ! שאץ!, נעם א שטעלונג, שאץ הייב אן מיט אן ארטיקל, שרייב שרייב....,
איך הער! איך הער!
רבו עלי חבירי איך זאל שרייבן אן ארטיקל כאטש איך האב אינגאנצן נישט געקלערט צו שרייבן איבער דעי נושא און אפי' נישט צו שרייבן בכלל, אבער אז דערוילעם וויל הערן וועל איך שרייבן, בכלל האב איך לעצטנס געקלערט אז דער עולם איז מער נישט נייגעריג אויף מיינע ווערק, איך שפיר עפעס נישט די אינטרעסע פונעם ציבור, די צפיות, די תגובות, גיבט מיט אזא געפיל ווי איינער זאגט זיי שוין שטיל דארט!!!
קען זיין ס'איז סתם א דמיון.... כ'ווייס נישט...
איך האב באמת געהאלטן נאך מיין פארהער ארטיקל אז איך גיי מאכן א סיום אויף די טאג ביכער, הדרן עלך ודעתן עלך טאג ביך לא תנשי וכו' וכו', און פארטיג,
אבער ווען מ'רעדט פון שבת איז די מעשה אנדערשט, ביי שבת לייג איך אלע חשבונות אין די זייט, היות איך האלט מיך א שטיקל מחותן מיטן שבת, איך פלאן ארויס צו געבן א ספר אויף עניני שבת (פרעג נישט קיין דעטאלן ס'איז נאך א סוד...), ממילא ווען ס'קומט צו רעדן פון שבת אינטרעסירט מיך נישט קוק יא קוק נישט, מגיב יא מגיב נישט, איך שרייב און פארטיג.
א טאטע ביים שבת טיש!!!
לאמיר צוטיילן די ווערטער,
א טאטע,
און א שבת טיש,
קודם דארף מען זיין א טאטע, און דערנאך דארף זיין א שבת טיש....
וויאזוי איז מען א טאטע?, דאס פארדינט זיך א באזונדערע ארטיקל (איך פלאן אפשר, ווייטער פלאנט ער...., טו שוין למעשה..., צו שרייבן אן ארטיקל חינוך מהו, אזוי ווי שלום בית מהו) מבואר בארוכות וואס דאס מיינט א טאטע, ווייל א טאטע איז נישט דער וואס די העכסטע געוואקסן אין שטוב אדער דער וואס האט די שטערקסטע מוסקלען..., א טאטע מיינט א טאטע, א טאטע פון קינדער.... וכו' וכו',
ואם תמצא לומר אז א גאנצע וואך איז נישטא אפי' קיין צייט צו זיין א טאטע, (ער אידאך פארנומען מיטן בלעקבערי...) דא קומט די צווייטע ווארט פון אונזער קעפל "שבת טיש",
ס'טייטש אזוי, מיין קעפל איז א קושיא מיט א תירוץ, די קושיא איז, א טאטע?!!!!!,
די תירוץ איז "ביים שבת טיש", אז דו ווילסט זיין א טאטע קענסטו זיין א טאטע, וויאזוי? דורך דעם שבת טיש.
(א לומדות פון א קעפל, ניין?)
צדיקים טייטשן לעשות את השבת לדורותם, שבת קען מען מאכן דורות, דער שבת האט א כח צו מאכן דעם קשר פון א טאטן צו א קינד, גאנץ א פיין ווארט, ניין?, מ'קען אבער צולייגן א שטיקל קנייטש צום ווארט, אין דעם זעלבן פסוק פאר לעשות את השבת שטייט ושמרו בני ישראל את השבת, ושמרו איז א לשון פון ווארטן אזוי ווי ואביו שמר את הדבר, זאגן צדיקים ושמרו בני ישראל זאלסט ווארטן און ארויס קוקן אויפן שבת מיט א האף און א בענקעניש,
קומט אויס לפי זה אזוי, אויב ווילסטו מקיים זיין דעם לעשות את השבת "לדורותם" זיין א טאטע פאר קינדער דורך די שבת טישן, מוז זיין "ושמרו", מ'מוז ארויס קוקן און ווארטן אויפן שבת, מתי יבא לידי ואקיימנה, נישט אנעמען די שבת'דיגע סעדות לעול ולמשא, נאר עס האלטן פאר א געשמאקע און בא'טעמט'ע עסק.
אקעי, מ'וואַרט, ס'איז שוין מיטוואך מ'זאגט שוין דעם קליינעם לכו נרננה (ביים יום רביעי) דער שבת באָבּלט שוין, איצט וואס זענען די הדרכות וואס מ'דארף וויסן בעפאר שבת,
ראשית וואלט איך געלייגט א שטארקע דגוש בכל חומר הדין אויפן שלאפן פרייטאג נאכמיטאג...., ס'איז קלאר אזוי געוועהן דער מנהג ביי צדיקים, ביי חסידים, און ביי אלע אונזערע זיידעס, אז פרייטאג נאכמיטאג האט מען זיך אראפגעלייגט, דער מנח"א אין דברי תורה ברענגט בשם צדיקים (המגיד ממעזריטש) אז זיי האבן זיך געווינדערט אז ס'ווערט נישט דערמאנט אין די תורה אלס א מצות עשה מן התורה דאס שלאפן פרייטאג נאכמיטאג, ער איז מאריך צו ס'האט א מקור צו נישט, אבער דאס איז א קלארע הוכחה אויב מ'קען אפי' זאגן אזא זאך מיינט דאס זיכער אז ס'איז באמת א מנהג קדוש, די גרעסטע ראי' אז ס'איז וויכטיג ווייל מ'זעהט די מעשה היצר וואס לאזט נישט שלאפן פרייטאג נאכמיטאג, אייביג לאזט ער שלאפן וויפיל מ'וויל נאר פרייטאג נאכמיטאג נישט....
איך מוז זאגן אז דאהי אין אמעריקא איז דער מנהג קדוש שטארק נאכגעלאזט, ווייל אין אלע אנדערע מדינות אין א"י אדער אין אייראפא איז דאס געבליבן א שטארקע זאך, און מ'האלט דאס אן בתוקף עוז, בכלל אין א"י איז דער ערב שבת חצות א דעד ליין פאר אסאך מלאכות ביי זייער אסאך אידן, דאהי איז דאס ענין פון ערב שבת חצות אינגאנצן נישט קיין מציאות.
איך זעה איצט אין די זומער חדשים דער עולם קומט צו קבלת שבת האלב טויט און האלב לעבעדיג, אין די צייט וואס איך ווייס קלאר אז רוב פון די האלב טויטע אידן האבן געהאט גענוג צייט צו שלאפן פרייטאג נאכמיטאג,
דאס איז לכאורה די גרעסטע שטער, פאר א נארמאלע שבת טיש, אז דער טאטע איז מיד..... איז ער נישט קיין טאטע, הייבט זיך נישט אן אונזער גאנצע קעפל "א טאטע ביים שבת טיש" ס'איז אפשר א שבת טיש ס'איז אבער נישט "א טאטע", אז מ'איז מיד איז מען נערוועז, אז מ'איז מיד האט מען נישט קיין געדולד, און די גאנצע טיש איז עפעס א נערווירנדע עסק, (שמעתי פון גאב"ד וויען שליט"א אז זיין טאטע דער סאמבעטהעלי רב זצ"ל פלעגט זיך לייגן יעדן פרייטאג נאכמיטאג כדי צו האבן דעם קלארן קאפ צום שבת טיש, אויב אין די ווינטער פרייטאג'ס איז נישט געוועהן קיין צייט, האט ער זיך אראפ געלייגט נאכן דאווענען קבלת שבת פאר א האלבע שעה).
רבותי שלאפטס!!!!!!!!, וועקט'ס ענק נישט אויף!!!!!,
(לכה"פ א שעה צוויי)
איצט ביסטו שוין אויסגעריהט, האסטו שוין געדולד צו גיין אין ביהמ"ד, דו ביסט נישט נערוועז אויף'ן קבלת שבת בעל תפלה, (אהא! לכבוד עצמו הוא דורש.... דער שאץ איז פשוט אנגעצויגן פון די פסקים וואס דערוילעם האקט אין אים אריין נאך זיין אויסגעצויגענע קבלת שבת ביים ברעטל.....) מ'האט געדולד צו די קינדער, דער בלעקבערי איז אויסגעלאשן, מ'קען זיך אומקוקן וויאזוי די קינדער זעהן אויס, ווייל אגאנצע וואך ווען זיי רעדן צו דיר קוקט מען דאך נאר אראפ צום מאשין, איצט קען מען זיי קוקן גלייך אין פנים.....
א וויכטיגע זאך אינעם חלק ושמרו צווישן די הכנות פאר שבת, איז דער "טועמיה'" וואס דער טועם זיין מאכלים איז א שטארקע הכנה פארן טאטן צום שבת טיש, אויסער דעם וואס טועמי' איז א גרויס ענין כמבואר בספרים, איז דאס מסגול צו זיין זאט און רואיג, די חשבון איז פשוט, ווייל אין א געווענדליכע וואכן טאג עסט מען עפעס פאר לאנטש און פאר סאפער, אבער פרייטאג איז דער סקעדשול צומישט, אויב איז עס ווינטער עסט מען נישט קיין לאנטש געהעריג און ווען מ'קומט אהיים 7'נע פון שול איז מען גוט הונגעריג, אויב איז עס זומער איז מען שוין טויט הונגעריג, און ווען מ'איז הונגעריג ארבעט נישט די מח נארמאל, ווער רעדט נאך פון האבן געדולד, קומט אויס ביסטו ווייטער נישט קיין טאטע,
מענין לענין, פארשטייט זיך אז ווען מ'עסט יא טועמי'ס זאל מען עסן נאר אזעלכע זאכן וואס שלעפט נישט אראפ דעם מענטש צו מאכן מיד, די מציאות איז אז סטארטש שלעפט אראפ דעם מענטש (מיר וועלן רעדן פון דעם שפעטער) דעריבער איז קוגל מיט פערפל נישט קיין מסוגל'דיגע מאכל פאר טועמי', דאס בעסטע וואלט געוועהן א שטיקל פיש, אדער א טעלער זופ און פלייש, ס'מאכט זאט, און ס'שלעפט נישט אראפ דעם מענטש צו א מידעקייט,
הגה: וכן אני נוהג.
כדי א טאטע זאל שפירן א טעם אין שבת, קען מען טון קלייניקייטן וואס דאס מאכט א מענשט זאל פילן ער האט א שייכות צום שבת, ס'איז דא זייער אסאך מענטשן וואס שפירן אז דער שבת רעדט נישט צו זיי, זיי שפירן אז ס'איז עפעס נישט מער ווי סתם א וואכן טאג, טייערע חבירים מ'קען שפירן קדושת שבת מיט ממש קלייניקייטן,
א) ווען א מענטש איז מחליט און מקבל אויף זיך צוויי דריי זאכן וואס דאס זאל ווערן זיין אויפגאבע יעדן ערב שבת חק ולא יעבור ביהרג ואל יעבור, וועט ער שוין גלייך שפירן א חילוק, למשל אז מ'איז זיך מקבל יעדן ערב שבת צו מאכן אליין דעם בעט, מסדר זיין די לייט'ס אין הויז, אדער אנגרייטן דעם שבת'דיגן טישטוך וכדומה, זיינע מלאכות מוז אבער זיין די אייגענע פעולה וואס מ'טוט אליין יעדע וואך אן א אויסנאם נישט דורך שלוחים, פונקט ווי א מענטש פילט ווען ער האט עפעס געטון פאר יענעם אז האט ער דורך דעם צו יענעם א קשר, די זעלבע איז ווען מ'טוט אליין עפעס פארן שבת שפירט מען שוין גלייך א קשר מיטן שבת, (ס'איז נישט מדריגות מיר רעדן פון זאכן וואס ברענגט פשוט א לייכטע קשר און א שייכות צום שבת)
ב) "לכבוד שבת קודש", ווען מ'גייט אין גראסערי און מ'פאקט אן דעם וועגעלע מכל טוב, און מ'געט א טראכט אפי' נאר פאר איין סקונדע "לכבוד שבת קודש" שפירט מען גלייך א קשר צום שבת, דער חזון איש האט געזאגט באחרית ימיו אז ער בענקט זיך צוריק צו די צייטן ווען ער האט געקענט אליין גיין איינקויפן לכבוד שבת נישט אזויווי היינט ווען ס'ווערט געטון דורך די שטוב מענטשן, גייסט אריין אין בעקעריי קלויבסט דיר אויס א גלאנציגע שטאקיגע (ראפאגאש) חלה, טראכט ביי דיר ווען דו לייגסט עס אריין אין בעג "לכבוד שבת", איר האט נישט קיין השגה וויפיל אזא קליינע מחשבה'לע ברענגט אריין א שייכות און א קשר מיט א געפיל צום שבת.
פאר די יונגעלייט וואס האבן ליב צו פאטשעקענען אין קאך ביי די טעפ צו צולייגן טעם און צוגעהערן צו מאכלי שבת איז אויך גולטיג די זעלבע זאך, אמת די כוונה איז אז די מאכל זאל זיין גוט און געשמאק, אבער ווען דו גיסט אריין די תבלין צו דעם פעפער טראכט א רגע די איינע ווארט "לכבוד שבת"....
מיט אזא קליינע כוונה באקומט מען א היפשע קשר און א געפיל צום שבת, און נאכדעם וועט שוין דער סעודת שבת זיין נאנטער צו דיין הארץ, אז מ'ווערט א שטיקל מחותן מיטן שבת וועט דער סעודה שוין נישט זיין קיין פלעינע וואכעדיגע סאפער, (איך געדענק אז איינמאל אונטערוועגנס אין אויסלאנד בין איך געגאנגען איינקויפן אין א קלאוס-אט סטאר מיט די אידענע, האמיר געטראפן אזעלכע קליינע זיסע טעלער'לע פון גלאז מיט אזא שפיץ, מ'האמיר גלייך מחליט געוועהן אז דאס איז א שיינע איידיע פאר די דיפס און כריין שבת ביים טיש, (מיר מאכט אלץ נערוועז די פלעסטיק קאנטעינער'ס אויפן טיש, ס'איז נישט בעל הבית'יש און בכבוד'דיג די ליביגע פלעסטיק קאנטעינערס וואס ליגט אלץ אין גראסערי, ביז היינט פלעג איך אריבער גיסן די אינהאלט אין טעלער'ס) אמור ועושה האמיר אפגעקויפט אפאר שטיק פאר א שיבוש, גלייבט מיר די נייע טעלער האט מיר פשוט אריין געברענגט א פרישן טעם אין מיין סעודת שבת, איך האב געפילט איך האב מוסיף געוועהן צום שבת).
מ'מוז נישט זיין קיין קאזניצער מגיד צו שפירן א טעם אין שבת, יעדע פשוט'ע איד קען שפירן אפי' א קליינע חילוק פון שבת ביז דערוואכן, דורך די אויבנדערמאנטע און אזעלכע ענדליכע פעולות, טעמו וראו כי טוב,
דאס איז די הקדמה צו זיין "א טאטע ביים שבת טיש", ווייל אן האבן ביי זיך דעם חילוק פון שבת ביז דערוואכן ביסטו סתם "א טאטע ביים טיש", דאס ווארט "שבת" קענסטו ארויס נעמען...,
ווען מ'רעדט פון זיין א טאטע ביים שבת איז איז באמת שווער צו געבן כלליות'דיגע כללים פארן יעדן טאטן באזונדער, ווייל יעדנס קינדער זענען אנדערשט, (זיי געראטן דאך אין איינעם... ניין?) איינעמס קינדער זענען רואיגע און געלאסענע, ווידער א צווייטנס קינדער זענען ווילדע און נישט איינזיצעדיג, דעריבער איז באמת נישט שייך צו עצה'נען דעם ווילדן שטוב די זעלבע ווי דער געלאסענע שטוב, אונז וועל מיר פראבירן אראפ צו שטעלן בלויז אזעלכע יסודות וואס זענען שוה לכל נפש.
אסאך טאטע'ס (ווי אויך מאמע'ס) האבן א פרעשור פון די שבת טיש, ווייל זיי שפירן אז דער טיש ארבעט זיך נישט אויס ווי זיי ווילן, זיי זענען געוואוינט פון זייער יוגנט עכ"פ אזוי זעהט ער אויף די אלע געמאלענע בילדער פון די קינדער ביכלעך און פון די בילדער וואס די קינדער ברענגען אהיים פון חדר וואס מאלן אראפ א שבת טיש ווי אלע קינדער זיצן שיין ביין טיש, און דער טאטע אויבן אן, און אלע מאכלים זענען מסודר אויפן טיש, ביז דערוויל זעהט ער ביי זיך אז זיין שבת טיש איז עפעס נישט אזוי ווי די בילדער, די קינדער לויפן אים ארום, דער טיש איז נישט מסודר, ס'גיסט זיך, ס'דרייט זיך, אז ער וויל זאגן א תורה זענען אים די קינדער נישט אינטרעסירט, ווערן מאנכע טאטע'ס צובראכן דערפון הלמאי וואס איז מיין פראבלעם, פארוואס זעהט נישט אויס מיין שבת טיש ווי דער פיקטשער?,
טייערע טאטע'ס! מ'דארף נישט זיין געקלאפט, די קינדער וועלן ווערן אביסל עלטער זעצן זיי זיך אראפ און ווערן אביסל געלאסענער אלעס קען זיין מסודר, אבער אן א פרעשור, ווייל אז נישט וועלן זיי געדענקען די שבת טישן פאר א פרעשור'דיגע מצב,
ס'שטייט נישט אין ערגעץ אז א טיש דארף זיין וויאזוי דו האסט דיך מצייר געוועהן, א שבת טיש דארף זיין א געשמאקע אנגענעמע סביבה פאר די טאטע, מאמע, און אלע קינדער אין יעדן עלטער צוגלייך, אמאל איז עס דורך זמירות, דורך דברי תורה, דורך מעשיות, דורך משלים, אדער דורך סתם שמועסן, אפי' שמוסערייען פון הבלים, (ווי מיר וועלן דאס מבאר זיין במשך דעם ארטיקל)
צום איבערקער פון א שבת טיש וואלט איך געזאגט א מאדנע זאך, (איך האף אז די ווייבער ליינען נישט די ארטיקל) א פלעסטיק קאפ מיט א פלעסטיק טעלער אויף א פלעסטיק טישטוך גיסט זיך...., ווידער א גלאזענע טעלער מיט א גלאזענע גלעזל אויף א סחורה'נע טישטוך גיסט זיך נישט.... (חוץ אז דו שטפסט עס אראפ בידים אבער ס'איז לכתחילה נישט אויסגעשטעלט צום אויסגיס) מיין ראט וואלט געוועהן מ'זאל די נארישע פלעסטיק טישטוכער אוועק לייגן, און ניצן גלאזענע כלים צום עסן אויף א סחורה'נע טישטוך, וועט די גאנצע טיש באקומען א נייע צורה....
זמירות שלו עליכם, אשת חיל, אזמר בשבחין, זינגט דאך יעדער וויאזוי זיין טאטע האט געטון, מיט זייערע מנהגים, דאך דארף זיין ראל'ס און געזעצן אין שטוב, אז דו באשטומסט אז דיינע יונגלעך פון כתה ה' און העכער מוזן מיטזינגען דארף דאס זיין א חוב, אבער נישט מיט פרעשור, דער טאטע זאל זינגען גענוג שטארק אז דער קינד זאל ווערן מיטגעשלעפט, איי דו קענסט נישט זינגען, נישט געמאכט, שרייען אגאנצע וואך אויפן גוי קענסט דאך יא?, דאן שריי אויך די זמירות, א טאן ארויף א טאן אראפ נישט קיין חילוק, מאך א גרודער....
קידוש, איז דער קלימאקס פון א קינד'ס קינדער יארן, יעדעס קינד געדענקט אלע זיינע שפעטער יארן זיין טאטנ'ס קידוש, פשוט ווייל ביי קידוש האט מען אים אויסגעלערנט נאך פון קליינערהייט אז מ'דארף זיין שטיל און אויסהערן דעם טאטנ'ס קידוש, קומט אויס אז דער זמן פון קידוש איז א זמן וואס ער איז שטיל, אויב דער טאטע מאכט א דראמאטישע קידוש גייט דאס אריין אין זיינע ביינער, כאפ נישט אפ דעם קידוש (אפי' ביסט זייער הונגעריג) צו אויס די ווערטער אוי זכרון למעעעעעעשה בראאאאאאשית (האב אינזיון וואס שטייט פון אריה"ק אז דאס איז א בקשה אויף א זכרון, יא זכרון איז א וויכטיגע זאך) ברוך אתה השם אוי! מקדיייייייייש הַהַהַהַהַשַשַשַשַשַבָּבָּאאָאָאָאָההתתתת......
בכלל איז א שטארקע ענין צו מאכן קידוש אויף וויין, אסאך פוסקים האלטן אז אונזערע גרעיפ דשוס איז געהעריג מבושל מילא איז דא מיט דעם א פראלבעם מיט קידוש (עכ"פ א הידור מצוה זיכער נישט), די איינע גלעזל וויין שאדט זיכער נישט, ס'איז דא היינט פיל לייכטע וויינען מיט נידריגע פראצענט אלקעהאל מ'קען זיך קלויבן א גוטן וויין וואס אויף דעם זאל מען קידוש מאכן, ס'איז גוט פאר חינוך אז קינדער זעהן ווי דער טאטע מאכט קידוש אויף וויין (וואס נאר דער טאטע טרינקט און נישט זיי ווייל זיי טרינקען נאר גרעיפ דשוס) ס'איז עפעס אזא חשובות וואס קינדער קוקן ארויף, גייי ברענג פון פרידידשער טאטי'ס וויין...
(פונקט היינט אנה לידי, איך האב געטראפן אין ס' ילקוט סופר א מדרש, ששה דברים העושה אותן אוכל פירותיהם בעולם הזה והקרן קימת לו לעוה"ב די מד' זאגט איינס פון די זאכן זענען "מקדש על היין בערבי שבתות".... קרן קימת בעוה"ז - ווי שלעכט קען שוין זיין א כוס וויין, אבער והקרן קימת לעוה"ב, דאכט זיך ס'לוינט...)
איך ווייס נישט פארוואס אבער אגאנצע וואך ווען איך וואש מיך די הענט נט"י לייג איך נישט די האנטוך אויף די פלייצע, אבער שבת עפעס אזוי האט איך מיר איינגעפירט מבית אבא אז איך לייג א האנטוך אויף די פלייצע ביים וואשן זיך, כ'האב קיינמאל נישט געוויסט אז אזא הנהגה איז עושה רושם אויף די קינדער, איך האב עס הערשט באמערקט ווען איך האב געזעהן אפאר יאר צוריק מיין קליינע 3 יעריגע שלעפט זיך דעם האנטוך אויף די פלייצע און שטופט א בענקל צום סינק זיך צו וואשן פונקט ווי אלע גרויסע, דערנאך האב איך שוין באמערקט ווי אלע גרעסערע זכרים אין די רייע שלעפן זיך אלע האנטוכער אויף די פלייצע אן מאכן דערפון א תורה שלימה, כ'האב הנאה געהאט...., ס'איז גוט, אז ס'טוט זיך, ס'לעבט זיך, ווייל יעדע זאך וואס לעבט זיך און דרייט זיך אין א אידישע שטוב איז גוט פאר חינוך.
מיט די נאסע הענט אין די הייעך שרייט מען הויעך (כאטש אגאנצע וואך זאגט מען שטיל, לכל הפחות שבת זאל מען זיין א חסיד) אשר קדשנו במצותיו וצונו עעעהההההל נטילת ידיייייםם......, נא נא אהא..... נו עה....., מ'וויזט מ'דרייט אהער און אהין, מ'ווינקט מיט די פינגער מ'זאל ברענגען דעם שבת קודש מעסער, אזוי אז ס'זאל זיך פארמערן די נא נא'ס ווי מער, (איך לאך.... ווייל לעצטנס ווען איך וואש מיר פרייטאג צונאכט'ס רופט זיך אן מיין 2 יעריגע קוים וואס ער רעדט נא! נא!, ער ווייסט שוין אויך וואס קומט.....) מיינסט אומזיסט זאגט די וועלט נא מאך המוציא!
מ'שניידט אויף דעם חלה (כמנהג האר"י פאר זיך און די פרוי צוזאמען) דא דארף מען מגלה זיין א סוד, פאר די אלע וואס האבן גרעסערע שטובער און דארפן צומאל מאכן סיי וועלכע הכרזה, אז די בעסטע צייט איז יעצט...., יעדער האט זיך געוואשן מ'ווארט דער טאטע זאל זיי שניידן מוציא'ס און מ'קען נישט אויסרעדן אידאך שטיל...., יעצט קען דער טאטע וואס האט שוין טועם געועהן פונעם מוציא מכריז זיין וואס ער וויל, צו ר"ה ביינאכט אז ער וויל אז יעדער זאל הערן מארגן איז תקיעות שופר 12:30 פונקטליך.... צו סיי וועלכע מעסעדש וואס דער טאטע וויל אז אלע קינדער זאלן הערן אן א אויסנאם קען מען יעצט זאגן, יעצט איז שטיל, יעצט רעדט נישט קיינער אויס, רעד און רוף אויס דיינע ווערטער.
(איינער זאגט מיר אז דער לאנג יעריגע מנהל בית רחל ר' בנימין הערש פלעגט טאקע זאגן די דרשות פאר די מיידלעך צווישן גאל ישראל אין די שמו"ע ווען די מיידלעך קענען נישט רעדן און יעדער איז שטיל אויסצוהערן וואס ער זאגט.... אויב ס'איז אמת, איז עס א בייפאל....)
מ'עסט א כזית חלה לכבוד שבת קודש במשנה לחם וקידוש רבה, דא ווילן מיר מדגיש זיין א הדגשה, איינער האט זיך אפגערעדט אין דעם דערנעבנדע אשכול אז ער ווייסט נישט פארוואס? ווען ער וויל אזוי שטארק פארברענגען ביי די סעודה מיט די קינדער אבער נאך די זופ פאלט ער אריין אין טעללער א מידער,
אהובי ידידי איך האב א עצה פאר אייך און פאר אסאך אנדערע, די פאקט איז אז דער סיסטעם פון אונזערע שבת מאכלים האבן זיך אביסל געטוישט, ס'איז געווארן לעצטנס א גרויסע הרחבה פון כל מיני דיפס, עד כדי כך אז די פיש סוחרים צייגן אן אז דער עולם קויפט ווייניגער פיש ווי אמאל, (אפשר נעמט זיך צום פיש סוחר'ס טאג ביך?....) דער מציאות איז א צו עסן אט די אלע דיפס ניצט מען היפש אסאך חלה, מ'עסט אסאך מער חלה ווי מ'עסט ברויט ביי א געווענדליכע סעודה אינמיטן די וואך, חלה איז א זאך וואס שלעפט מורא'דיג אראפ א מענטש,
לאמיר דאס מסביר זיין לאגיש, (נישט מיט הערשל מייזליש'נס הסבירים וועגן קארב'ס מיט סטארטש) א דאקטער האט מיר אמאל געזאגט ווען ער מיר געוואלט מסביר זיין די חילוק פון האלוויט מיט ווייס ברויט, נעם ביידע ברויטן און לייג עס אריין אין סינק וואס געשעהט, די ווייסע ווערט נאס און ס'ווערט קלעבעדיג און טייגיק, ווידער די האלוויט ווערט צוברעקלט, די זעלבע זאך דארף מען זיך פארשטעלן געשעט אינעווייניג אין קערפער ווען ס'קומט אריין ווייס ברויט ווערט עס נאס און טייגיק ממילא ווערט שווערער פארן גוף דאס מסדר צו זיין, און דער מענטשליכע סיסטעם ארבעט איבערמידלעך דאס צו פארדייען, און אז דער סיסטעם ארבעט שווער ווערט מען שטארק מיד און אראפגעשלעפט.
קומט אויס אז די פיר פינף סלייסעס חלה וואס מ'טינקט ארום די קאלירפולע טעלער'ס דאס שלעפט אראפ דעם מענטש פאר די נאכט, מיר וואלטן געראטן פאר די וואס ווילן זיין געטרייע טאטעס ביים שבת טיש צו עסן ווי ווייניגער חלה, טינק חלה מיט פיש זאפט (עי' מערכת אידישע תאוות) אפאר טינקעס און פארטיג, מ'מוז נישט אויסטריקענען דעם גאנצן זאפט מיט די חלה, גלייבט מיר ס'איז פיל באקוועמער און רואיגער מיט ווייניג חלה בדוק ומנוסה, אויב זעהט מען אז מ'קען זיך ממש נישט איינהאלטן פון טינקען אין די דיפס, זאל מען זעהן אז די פיש זאל זיין גרייט פאר קידוש, ווייל געווענדליך טינקט מען נאר ווילאנג די פיש איז נישטא, איינמאל מ'עסט שוין פיש לאזט מען אפ די געטינקעריי.
געווענדליך אין יעדע אידישע שטוב איז דא קינדער פון אלע עלטער'ס, קליינע, גרעסערע און גאנץ גרויסע, א עצה טובה צו צוטיילן די עטענשאן אין אפאר חלקים, דהיינו נאך די פיש צו אפי' אינמיטן די פיש (געווענדליך ענדיגט דער טאטע עסן בעפאר די אנדערע ווארום ער באקומט דאך די ערשטע) מאכן א שטיקל הפסקה און אפיר נעמען די גאנץ קליינע מיט זייערע שאלות, וועלכע סדרה גייט די וואך?........ וישב, וואס געווענדליך ענדיגט זיך דער צעטל מיט א ניגון, קען מען זינגען דעם ניגון מיט די גאנצע משפחה און ס'איז פרייליך.
מנהג ישראל איז צו זינגען זמירות צווישן דאס עסן, א זמר א מאכל א זמר א מאכל, ביי צדיקים האט מען קודם געגעסן און נאכדעם געזינגען ווייל עסן אליין איז געוועהן ביי זיי אן עבודה, (דיע וואס מאכן נאך צדיקים און עסן קודם און זינגען נאכדעם זאלן ביטע נאכמאכן אויך זייערע תעניתים משבת לשבת) צדיקים פלעגן זאגן אז דאס האט מען ספעציעל אזוי קובע געוועהן א זמר א מאכל א זמר א מאכל כדי די גאנצע עסן זאל באקומען א שבת'דיגן טעם און מ'זאל נישט ווערן נאכגעשלעפט און אריין געטון אין ס'עסן,
האלט מיר יעצט נאך די פיש, נאכן פארהערן דעם קליינעם מיט זיין שאלה צעטל, מוז מען דאך זינגען א זמר, כדי ס'זאל זיין א זמר א מאכל, קען מען דא זינגען כל מקדש, בדיעבד קען מען יוצא זיין מיטן ניגון פונעם קליינעם'ס שאלה צעטל.....
אריין מיט די זופ, לעצטנס האב איך מחדש געוועהן אזא חידוש, (ס'באלאנגט באמת נישטא נאר ווי דען זאל איך עס שרייבן) ס'איז דא אזא קבלה פונעם שינאווא רב (כך שמעתי פון ר' יענקעלע מפשעווארסק) אז ווען מ'עסט די זופ זאל מען עסן צוזאמען די זוף מיט די באנדלעך מיט א שטיקל חלה ווייל דאס מאכט א צירוף פונעם שם יב"ק וואס איז ר"ת 'יועך 'בעבעלעך 'קויליטש, לעצטנס ווארפט מען מיר אריין אין טעללער קניידלעך, האב איך געטראכט אז דער שם ווערט בשלימות ממש אין טעללער 'יועך 'בעבעלעך 'קניידל...., ודפח"ח.
נאך די זופ קען מען מאכן נאך א שטיקל הפסקה בעפאר די פלייש, די פאקט איז אז ס'איז שוין כמעט נישטא קיין פלאץ פארן פלייש, וואס דאס איז אויך א שטיקל המשכה פון די דיפס, מי אתם מחליף במי, מ'האט אלץ געוויסט און אזוי ליינט מען אפי' אין די מעשה ביכער אז אידן האבן זיך ממש פארשקלאפט אגאנצע וואך כדי צו האבן אויף שבת א שטיקל פלייש, מעג מען היינטיגע צייטן אזוי מזלזל זיין אין פלייש לכבוד שבת אלץ א תוצאה פון אפאר צוריבענע געפעפערטע מרקחת'ן?....
אבער אויב מ'מאכט א שטיקל הפסקה בעפאר די פלייש קען יא געמאלט זיין אז מ'קען נאך אריין שטופן א שטיקל פלייש ענדערשט ווי פלייש גלייך נאך די זופ, יעצט ביי הפסקה ב' קען מען אויסהערן דעם כתה ב' ג' – ה' ח' יונגל זיין תורה לכבוד שבת, ווי אויך קען דער טאטע צולייגן א קוועטש און א קנייטש, יעצט איז די צייט פאר די ביסל גרעסערע ווייל די קליינע זענען שוין יעצט נישט ביים טיש....
בכלל איז א גוטע זאך ווען יעדעס קינד ווייסט ווען זיין צייט איז, משה'לע ווייסט אז צו אים רעדט מען נאך די פיש, יענקי ווייסט אז צו אים רעדט מען נאך כל מקדש, בערי ווייסט אז צו אים רעדט מען נאך די פלייש, און דער בחור ווייסט אז צו אים רעדט מען פארן בענטשן פאר שיר המעלות, קינדער האבן זייער שטארק ליב א סיסטעם ווען אלעס גיייט ווי א זייגער, ס'מאכט א שטארקע חילוק ווען א קינד ווייסט אז יענע אין יענע מינוטין זענען מיינע ומיוחד פאר מיר, אט דעם כלל זאגן שוין חז"ל כל קבוע כמחצה על מחצה, דהיינו אז ס'איז דא א קבועות מיינט דאס אסאך מער ווי ס'איז טאקע.
דאס אזא טאטע דארף זיין גרייט צום שבת טיש איז לית מאן דפליג, די שאלה איז נאר וואס, יעדע טאטע דארף קענען זיינע קינדער וואס זיי האבן ליב און צו דים דארף ער זיך צוגרייטן, ס'איז דא קינדער וואס האבן ליב משלים, ס'איז דא קינדער וואס האבן ליב ווערטלעך, ס'איז דא קינדער וואס האבן אפי' ליב גימטריאות און רמזים, ס'איז היינט דא א אויסוואל פון אלע מיני ספרים מ'קען טרעפן וואס מ'זיכט, ווי אויך איז דא א אוצר מיט גלינונות (אז די האסט עקסעס צו דעם ארטיקל האסט זיכער עסקעס צו די וועכנטילכע גליונות...) ווי יעדע גליון אויף זיין שטייגער האט חידושים,
די מעשה איז נאר אז נישט אייביג מוז מען זאגן, ס'איז דא עלטערן וואס מיינען אז מ'מוז זאגן תורה, ווייל ער הערט פון אלע חינוך דרשות וואס רעדן פון די שבת טישן וואס מ'לייגט אריין אין די קינדער, און דער טאטע וויל נעבאך אריין לייגן מטיב כוחו ואונו, און צומאל איז דער זמן אדער דאס קינד נישט מוכשר פאר זיין דברי תורה, ער פראבירט אריין צו צווינגען זיין תורה און דאס האט א פארקערטע אפעקט,
(כ'האב אמאל געהערט פון ר' אפרים וואקסמאן א מאמר "קינדער הערן אלעס און זעהן אלעס, כמעט די איינציגסטע זאך וואס זיי הערן נישט איז וואס מ'רעדט צו זיי".......)
ווילסט אריין לייגן אין דיין קינד?, דיין אייגענע ערליכע גוטע התנהגות אין סיי וועלכע מצב וועט סאך מער עושה רושם זיין אויפן קינד, ווי אריין קוועטשט שיינע חת"ס ביים שבת טיש אין א מצב וואס איז ניגוד צו זיין געדולד.
וואס יא, א שיינע מעשה, אדער א שיינע ניגון איז אייביג גאנגבאר, מ'דארף נישט זוכן קיין נייע מעשיות, קליינע קינדער האבן ליב צו הערן אפי' אלטע מעשיות, מיינע קינדער בעטן מיר אייביג טאטי! צייל מיר די מעשה פון די שיסל וואסער....,
חוץ די גרעסער קינדער זיי האבן יא ליב נייע מעשיות, ס'איז דא א סעריע מעשה ביכער וואס הייסט "סיפור לשבת" דאס האט געשריבן יאיר וויינשטאק, עס האלט שוין ביי חלק ז', דארט איז דא זעלטענע אויסוואל פון גוטע אינטרעסאנטע מעשיות באגלייט מיט מינערוויכטיגע פאקטן וואס קען זיין גאר אינטרעסאנט פאר קינדער (צו ליינען סיפור לשבת מוז מען קענען ליינען אביסל העבראיש'ע ווערטער אויך) לעצטנס האט מען איבער געזעצט עטליכע חלקים אויף אידיש מיטן נאמען "בליענדע בלעטער".
אסאך טאטעס ניצן אויס אפאר מינוט פון טיש צו לערנען הל' שבת, זייער א גוטע מנהג, ווייל הלכות איז א דבר השוה לכל נפש, תורות אדער מעשיות איז שווער אראפ צו לייגן מיט די זעלבע שפראך פאר אלע מיני עידשעס, נישט אלעס וואס איז גוט און אינטרעסאנט פאר קליינע איז גוט פארן בר מצוה בחור, ווידער הלכות איז א זאך וואס יעדער דארף און קען וויסן, מ'קען נעמען דעם ס' בית נאמן בישרא' אויף שבת, ס'האט א לייכטע שפראך און מ'קען אפי' פארלערנען פון אינעווייניג, ס'איז הערליך מסודר, אין איין וועגס איז מען מקיים דעם כל השונה הלכות, ווי אויך די גמ' (סוף מגילה) וידבר משה וכו' וכו'.
ווי האלט מען נאר? אה פאר די פלייש, נו א זמר האט מען שוין געזינגען?, וואס קומט יעצט?, מנוחה ושמחה, (כל מקדש האמיר שוין געזינגען פריער, אז נישט לאמיר זינגען יעצט כל מקדש) מ'ברענגט אריין די פלייש מיט די זייטיגע צוגעהערן יעדע איד לויט זיין מנהג, נאך די פלייש, קען מען טיילן גוטע זאכן פאר די קינדער וואס האבן שיין מיטגעזינגען און שיין געזאגט תורה, און רבותי מיר וועלן בענטשן...., נאכן בענטשן קען מען ווידער טיילן גוטע זאכן פאר די קינדער וואס האבן שיין געבענטשט.
א טאטע וואס האט שוין בחורים אין שטוב האט מיר אמאל געפרעגט צו איך האב א עצה פאר אים, היות ער האט שוין בחורים, בדרך כלל די זאכן וואס ער וויל רעדן ביים טיש פאר די קלענער קינדער זענען נישט געמאכט פאר זיי ווייל ער רעדט צו די מער קליינערע קינדער אדער צו די טעכטער, און ער שפירט אז זיי האבן נישט קיין געדולד צום טיש, וואס זאל ער טון?, מיין תשובה איז, ער זאל נאכן בענטשן מאכן א שטיקל באטע פאר די גרויסע יונגלעך און בחורים, מ'געבט פירות מיט ניסלעך און אפי' נאש, און מ'זינגט מ'קען אפי' שמועסן הבלים, דער עיקר איז אז דער אטמאספערע זאל זיין איינגענעם.
ביים ענדיגן שרייבן דעם ארטיקל האב איך באמערט אז אונזער קאלעגע הרב "זיס" האט געשריבן אפאר ווערטער אין זיין אשכול "וויאזוי פירט איר דעם שבת טיש?", וואס ער איז באמת דער מחדש פון שרייבן אין די טעמע, לאמיר ציטירן וואס ער שרייבט כדי צו הערן א שנעלע סך הכל.
הרב זיס שרייבט:
אויב זענען דיינע קינדער קליין, דארפסטו זיך נישט זארגן כי כך דרכה של עולם, עס איז כמעט אוממעגליך צו מאכן א שיינע שבת'דיגע סעודה מיט די קליינטשיגע ארום זיך, האב געדולד ביז זיי וועלן עלטער ווערן און זיי וועלן מיטהאלטן א שיינע שבת'דיגע סעודה, דערווייל פיר עס ווי אזוי עס קומט דיר אויס און מאך נישט קיין עסק דערפון; וואס יא, איך קען דיר געבן עטליכע קליינע עצות:
א) פרייטאג צונאכטס, זעה אז דיינע קליינע (ביז די זעקס יאר) זאלן שלאפן, ווינטער קען מען עס נישט באווייזן, אבער עכ"פ זומער זאלן זיי שלאפן און עס די סעודה צוזאמען מיט דיינע בני-בית רואיגערהייט; ווידער בייטאג אדער אפילו ביינאכט ווען עס איז נישט פאראן די מעגליכקייט אז די קינדער זאלן שלאפן, דאן מאך א שנעלע סעודה... זינג נישט קיין לאנגע ניגונים, זאג א קורץ ווארט, עס אפ און גיי ווייטער, די קינדער דארפן נישט האבן דעם רושם אז א שבת טיש קומט מיט אן איבערקערעניש, מאך עס שנעל און אזוי וועלן עס די קינדער נישט אזוי אויפכאפן... ווען זיי וועלן ווערן עלטער וועסטו אוטומאטיש פירן לאנגע שיינע שבת'דיגע טישן.
אויב אבער זענען דיינע קינדער שוין יא עלטער, און אפילו הכי קוקט אזוי אויס ביי דיר די שבת'דיגע סעודות, איז דאס לכאורה א דירעקטע תוצאה פון דאס וואס דו שטרעבסט צו פירן שיינע סעודות און דו צווינגסט עס ארויף באופן מסויימת אויף דיין פאמיליע. דאס הייסט אז דיין פלאן איז צו זינגען שיין און אז די משפחה זאל זיך צושטעלן וכו'... איך קען זיך פארשטעלן אז ווען דו זינגסט א שיין שטיקל און דיין דריי יעריג'ס שרייט "מאמי, רוק אריין מיין בענקל", ווערסטו אנגעצויגן אויפן גאנצן ארום און דו קענסט עס נישט פארנעמען, ווייל דו פראבירסט צו האבן א שיינע שבת'דיגע סעודה, און דא צושטערט ער דיינע פלענער...
די עצה דערצו איז, נישט צו שטרעבן אויף גארנישט... זיי נאטראל... אויב דו זעסט פונקט די מצב אז מען קען זינגען, דאס הייסט אז "דו" ביזט אין דעם מצב רוח אז עס וויל זיך אליין זינגען (לאפוקי אז ס'איז דיר פונקט איינגעפאלן ביי קבלת שבת אז דעם ניגון וועל איך אראפלייגן היינט ביי די סעודה), און דו זעסט אז דער רוח אין שטוב לאזט צו אז מען זאל זינגען, דאן זינג כיד ה' הטובה עליך, ווידער אויב ס'קומט אריין א שיין ווארט וואס די קינדער וועלן הנאה האבן, לייג עס אראפ בטוב טעם ודעת און מיט א געשמאק, אבער אויב ביזטו פונקט נישט אין די מאד צו זינגען, ביזט צו באבלאזן, אדער די קינדער שפרינגען ארום און דו זעסט אז דו קענסט נישט, דאן עס אפ און גיי ווייטער...
כללו של דבר: א שבת'דיגע סעודה טאר מען נישט פלאנען... עס דארף קומען פון זיך אליין, און עס מוז נישט אלעמאל זיין די זעלבע... אמאל מאכט זיך א שיינע סעודה פול מיט שירות ותשבחות למלך קל חי וקים, און אמאל איז די גאנצע סעודה א שיינע מעשה פאר די קינדער מיט א מוסר השכל, און אמאל איז עס גארנישט... דער עיקר איז אז עס איז נישט געפלאנט...
איין זאך קען איך דיר מבטיח זיין, אז ווען דו וועסט נישט פלאנען דיין סעודה און דו וועסט זיך לאזן פירן פונעם מצב ארום, וועסטו זען אז דיינע שבת'דיגע סעודות וועלן באקומען א הערליכן גלאנץ וואס דו קענסט זיך נישט פארשטעלן...
עד כאן דברי הרב זיס:
ברוך שכוונתי, דאס איז א קיצור וואס איך שרייב בארוכות......,
שבת בייטאג
ביז איצט האבן מיר בלויז גערעדט פון פרייטאג צונאכטס, שבת בייטאג איז די מעשה גאר אנדערשט, איך זעה אז זייער אסאך מענטשן שפירן אז שבת בייטאג קען מען זיך מער צוברייטערן ווי פרייטאג צונאכט, מענטשן שפירן עפעס אז פרייטאג צונאכטס איז צו א היייליגע טיש צו רעדן נארישקייטן מיט די קינדער, ממילא האלט מען זיך צוריק צו שמועסן צופיל מיט די קינדער, און ווען א קינד זאגט עפעס א איבריג ווארט קוקט מען שטרענג נו!!! שבת ביים טיש????....
ווידער שבת בייטאג פילט מען זיך פריי און באקוועם צו רעדן כל הבא ליד ולפה.
פארוואס איז דאס אזוי?, די פשוט'ע סברא איז ווייל פרייטאג צונאכטס איז דא טישן פון רבי'ס, און דאס איז גורם אז מ'שפירט אז די ליל שבת טישן זענען הייליגע זמנים, ווידער שבת בייטאג איז נישט אויסגעשטעלט צו רבי'שע טישן שפירט זיך עס ווי א מער פשוט'ע טיש, וואס באמת אליבא חז"ל ופוסקים טראגט די בייטאג סעודה אסאך מער חשובות און ווערד, אז מ'דארף איבער לאזן דעם חשוב'ע חלק עסן פאר בייטאג וכדומה.
לדעתי איז דאס נאר א געפיל אן קיין יסוד, דעריבער אויב א מענטש פילט זיך באקוועם שבת בייטאג צו רעדן סיי וואס, מעג ער זיך פילן פונקט אזוי באקוועם פרייטאג צונאכטס צו רעדן און שמועסן מיט זיינע קינדער סיי וועלכע טעמע, פרייטאג צונאכטס איז נישט הייליגער ווי בייטאג, אדער רעדט מען אייביג, אדער רעדט מען קיינמאל נישט (ח"ו רעדן מיט די קינדער דארף מען אלץ...) נישט אז מ'זאל אויסשטעלן דעם טיש לכתחילה צו רעדן הבלים, די נקודה איז אז ס'איז קיין חילוק ביינאכט צו בייטאג, איר פארשטייט?
חוץ ווען דער טאטע שפירט אז פרייטאג צונאכטס זענען אים די קינדער מיד און אויסגעמוטשעט און בייטאג נישט, האמיר דאך שוין געזאגט אויבן אז מ'דארף שלאפן פרייטאג נאכמיטאג קינד און קייט, אבער עכ"ז אז די קינדער זענען קלארער און רואיגער בייטאג, זאל מען צו זיי רעדן בייטאג און לייגן מער דגוש בייטאג.
די מאכלי שבת שאפט א שטיקל פראבלעם צווישן טאטעס אין קינדער ביי די שבת בייטאג סעודה, פרייטאג צונאכט'ס איז געווענדליך סאפער צייט, עסן די קינדער גערן די שבת מאכלים, ווידער בייטאג איז מען נישט אהער און נישט אהין, די סעודה איז בערך 12:30 ווען דאס קינד איז אויפגעשטאנען 8'ע 9'ע בערך, וואס דעמאטץ מוז מען דאך געבן עפעס צו עסן פאר די קינדער פאר פרישטאג, א קינד וואס האט געגעסן געהעריג פרישטאג קען נישט עסן 12:30 חלה, פיש, אייער, טשאלענט, קוגל, ס'גייט נישט בשום אופן, ס'איז דא טאטעס וואס האלטן פאר א חוב קדוש מחנך צו זיין די קינדער צו מאכלי שבת, און שבת צופרי מאכן זיי דאס מיט א געצווינגענקייט אויף זיי, וואס ס'איז קלאר נישט גערעכט, מ'קען נישט צווינגען א קינד וואס איז שוין זאט צו עסן נאך.
וואס יא, אז מ'וויל די קינדער זאל עסן דוקא די סעודה, מוז מען אכט געבן וואס מ'גיבט זיי צופרי, זיי זאלן זיך נישט צופיל אנפאקן מיט אנדערע שווערע מאכלים נאר אביסל לייכטע מאכלים צו שטילן די הונגער און לאזן פלאץ פאר די סעודה,
נאך א עצה, מ'זאל געבן די מאכלי שבת אויף פרישטאג, מ'קען זיי געבן חלה, פיש, אייער, אפי' טשאלענט, צופרי ווען זיי זענען נאך הונגעריג און אזוי וועלן זיי ווויסן אז דאס איז די מאכלי שבת וואס א איד עסט שבת קודש, (איך קען א משפחה וואס גרייט טאקע אן צויי טשאלענט'ס איינס פאר די קינדער צופרי, און איינס פאר די גרויסע צו די סעודה)
מ'קען רעדן ביי די סעודה פון יארצייטן פון די קומענדיגע וואך אדער די געגענט פון א יארצייט, אנדערע לאזן דאס פאר מלוה מלכה, אויך א גוטע מנהג, וואס מ'וואלט געדארפט רעדן דערפון און מאכן א עקסטערע ארטיקל "א טאטע ביי מלוה מלכה", יעדע טאטע קען זיך מאכן צייט צו זיצן מיט זיינע קינדער מוצאי שבת אין די לאנגע ווינטער'ס פארציילן מעשיות, די עיקר פון די אלע זאכן איז צו מאכן א קשר, אויב די קשר איז שמועסן פון נארישע קינדער'ישע זאכן, שמועסט מיט אים זיינע טעמע'ס ווייל ביי אים איז דאס אזוי אינטרעסאנט פונקט ווי ביי דיר די גרויסע וועלטליכע נייעס.
איך מיין אז מ'האמיר שוין גענוג גערעדט, און אויף ביז דערווייל האסט מיר א.....
גוט שבת 30.750 מאל....,
(כמנין שלושים אלפים קערעקטער'ס)
גוט שבת
- שעפטיל
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 467
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג דעצמבער 24, 2007 2:16 pm
- פארבינד זיך:
כ'מיין.. וואסארע ווערטער זאל איך דיר עס זאגן..? די ביזט דאך מעכטיג.. די ווייסט ווי גוט די צולייגסט א זאך??? נאכאמאל איך בין נאך אונטערן רושם... קיפ איט אפ!!
קרעדיט: מיכאל שניצלער
- שוועמל
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 14107
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 19, 2006 8:40 pm
- לאקאציע: גידולו בכל מקום
דער ארטיקל איז אבער ווערט 5 אזעלכע:
- שאץ מאץ
- שר האלפיים
- תגובות: 2829
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג מאי 15, 2008 5:01 pm
- לאקאציע: איבעראל
- פארבינד זיך:
עס איז דא א נפק"מ סעודתא דחקל תפוחין און עתיקא קדישא, וועגען וואס ביינאכט רעדט מען נישט, עס האט שוין איין מאל א יסוד. דאס איז דאך חסד וגבורה, אזוי פיל מעגסטו וויסן,
פיש אויף די טיש פאר קידוש כך נהגו בבית האדאס-סאלקא, ויש אולי בזה ענין.
א זמר א מאכל, איז איבעראל חוץ בשינאווא, סיגעט.
לגבי זמירות ליל שב"ק נאך די סעודה איז דא א מקור אין י"ג אורות ביי ר' נפתלי רובין מ'ווישניצא, מה שאמר לו חותנו מ'שינאווא. ווען ער האט אים געפרעגט פארוואס פירסטו זיך נישט צו מאכן א זמר א מאכל א זמר א מאכל, האט ער פארשטאנען פון דעם אז ער וועט שוין קיין רבי נישט זיין עיי"ש,
ע"כ דברי הרב
מכאן ואילך אני הקטן
לגבי דעם ענין פון ביינאכט און בייטאג איז ער גערעכט מיט איין נקודה, אבער נישט לויט יעדן, ס'איז דא וואס שרייבן אז ביינאכט איז גאר קעגן אברהם, און בייטאג איז קעגן יצחק, ממילא איז ביינאכט חסד, און בייטאג גבורה.....
איך האב מיך יארן לאנג געפלאגט מיט דעם, ביז איך האב אפגעמאכט ס'איז די חלה, (א גאנצע וואך, עס איך האל-וויט ברויט) האב איך מיר אפגעמאכט אז איך עס נישט מער ווי איין סלייס חלה, (כמנהג הרבי'ס ביי די טישן)
ויהי לפלא, אז זייט דעמאלס שפיר איך א מורא'דיגע שינו לטובה, אין איך בין ב"ה וואך א גאנצען סעודה,
און אזוי אויך פאלט אוועק דעי מאגן פראבלעמען פון מוצאי שבת און זונטיג,
במילא איז מיר געווען אינטערסאנט, אז הרב שאץ מאץ, האט צוגעטראפן צום זעלבען עצה,
שני נביאים נתנבאו לדבר אחד.........
- farshlufen
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 16492
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
- לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק
גרייטן זיך אידן
צום שבת קודש
מיטן גוף דעם מידן
צןם שבת קודש
יעדער איינער וויל זיין הייליג
אין דעם שבת קודש
יעדער איינער וויל א חלק
אין דעם שבת קודש.
א גרויסע זכי' אן עלי'
שאץ מאץ דער מגיד מיט פיל יגיעה
זאגט אונז אן
פארן שבת קודש
וואס צו טאן
אין דעם שבת קודש
מיטן גאנצן כוח
מיטן גאנצן מוח
פארן שבת שבת
ווי אזוי זיך אנצוגרייטן
צום שבת קודש
ווי זיך צו פירן ווי לייטן
ביי סעודת שבת קודש
דעם ארטיקל דעם געגארטן
אויף וואס יעדער האט געטאן ווארטן
דער חכם און דער בא'נער'טן
לכבוד שבת
דאס צו לייענען טוט אלעמען טויגן
אלע טאטעס לכבוד שבת
האלטן שטענדיג פאר די אויגן
ווי אזוי צו זיין ריכטיג מקדש דעם שבת.
קיין דאנק ווערטער,
אזאנס, מיט אזא קלארקייט שוין לאנג נישט געליינט,
לגבי דיין קאמפלעקס אז דער עולם איז שוין פעד אפ,
איך מיין אז די ביסט חשוב'ער אין גרעסער פין דעם, נישט די צפיות אין נישט די תגובות מאכן אן ארטיקעל מעכטיג, די שריפט איז דער וואס ס'הייבט די ארטיקעל אין איו דעם ביסטו א פרא....
חזק חזק מיר דארפען נאך..
-
- שר מאה
- תגובות: 138
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך אוגוסט 05, 2009 12:49 pm
- לאקאציע: ארץ פלסטינה
צום איבערקער פון א שבת טיש וואלט איך געזאגט א מאדנע זאך, (איך האף אז די ווייבער ליינען נישט די ארטיקל) א פלעסטיק קאפ מיט א פלעסטיק טעלער אויף א פלעסטיק טישטוך גיסט זיך...., ווידער א גלאזענע טעלער מיט א גלאזענע גלעזל אויף א סחורה'נע טישטוך גיסט זיך נישט.... (חוץ אז דו שטפסט עס אראפ בידים אבער ס'איז לכתחילה נישט אויסגעשטעלט צום אויסגיס) מיין ראט וואלט געוועהן מ'זאל די נארישע פלעסטיק טישטוכער אוועק לייגן, און ניצן גלאזענע כלים צום עסן אויף א סחורה'נע טישטוך, וועט די גאנצע טיש באקומען א נייע צורה....
[/quote]
שאץ מאצער. [מסתמא א קרוב מיט מאכער...] געוואלדיג!!! קראתי ונהנתי. ולא איפליג אלא בחדא. הנ"ל. איך קען עס נישט נעמען אין געדאנק אפי' פאר א הוה אמינא פון א הו"א
סך הכל= יישר כח
- איך_הער
- סעקרעטאר
- תגובות: 18572
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 04, 2006 6:47 pm
- לאקאציע: אין אפיס
- פארבינד זיך:
קידוש אויף וויין, (נאר א דריי פראצענטיגע, און קוים דאס גלייך איך, אבער אז ס'איז א מצוה אידעך אנאנדערע מעשה.) האבעך אנגעהויבן נאכן פאריגן פורים.
א פלעסטיק טישטוך אויפן טיש, האבעך נאר די הארטע, און טאקע אויך לכבוד שבת, ווייל דאסיז איז גרינג צו האלטן ריין.
הרב שאץ, אקוראט ווי דער עולם שרייבט דא, דאסיז די 'ארטיקל', די ארטיקל הידועה, אויף וואס מ'האט אזוי לאנג געווארט, עמער פראבירן נאכצומאכן אפאר עצות, און לאמער האפן אז ס'וועט צו העלפן.
יישר כח גדול ונורא.
-
- שר ששת אלפים
- תגובות: 6074
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 28, 2009 8:23 pm
- לאקאציע: וואו דער מח איז
- גראדער
- שר האלף
- תגובות: 1097
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך אפריל 01, 2009 6:06 pm
- לאקאציע: אין די הויזן
- פארבינד זיך:
לדעתי דארף מען רעדן מיט נר מצוה אז אין יעדן ליכט באקס זאלן זיי אריינלייגן א סעודת שבת מעניועל, דעם ארטיקל, כ'האלט ס'וועט שטארק הייבן זייערע סעילס.
לגבי סחורה'נע טישטוכער און גלאזערנע דישעס, יאך בין 100 פראצענט אויף דיין זייט, אבער איז עס יושר צו זיין א גוטער אויף די רעבעצנס חשבון??? כ'מיין ווען הרב שאץ וואלט געדארפט וואשן די דישעס מוצ"ש וואלט ער צוויי מאל געטראכט, כ'האב נאך מורא אז אלע רעבעצנס פון די קרעטשמע זיצער/שרייבער וועלן זיך צוזאמנעמען און מאכן א הפגנה פאר שאץ'ס אישי, נאר פארן אויפברענגען אזא געדאנק...
- farshlufen
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 16492
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
- לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק
- שאץ מאץ
- שר האלפיים
- תגובות: 2829
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג מאי 15, 2008 5:01 pm
- לאקאציע: איבעראל
- פארבינד זיך:
- אונגארישער
- שר האלף
- תגובות: 1120
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג דעצמבער 01, 2008 12:00 pm
- לאקאציע: אין שאראש פאטאק
- קעכער
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 380
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 18, 2006 10:40 pm
- לאקאציע: אין קאך
- קאר אינשורענס
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 312
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יוני 04, 2008 5:48 pm
סיז זייער א שיינע ארבייט, כווייס פון עטליכע מענטשן וואס פארציילן ביי יעדע סעודה איינס צוויי מעשיות מיט א שיינע ווארט אויף די סדרה פון דעם ספר, די מעלה איז אז אויב האט מען נישט קיין צייט זיך פאר ציקיקען איז דאס זייער גרינג נאך צו פארציילן.
סיז אויך דא א עקסטערע פאר חודש תשרי פאר די אלע סעודת.
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: Baidu [Spider] און 6 געסט


text:
ממילא
ממילא געזאגט מאמילא איז אן אלטע געגנט אין ירושלים, נאנט צו דער אלטשטאט, עס האט אנגעהויבן אויפגעשטעלט ווערן אין די ענדע ניינצטען יאר הונדערט, ווי א געגנט אינדרויסן פון די מויערן. אין די טאל וואס איז א המשך פון גיא בן הינום, צווישן די גאסן פון דוד המלך און יפו גאס. ביז 1948, איז די באפעלקערונג פון די געגנט געווען א געמישטע, און האט געהאט אסאך קליינע געשעפטן און ארבעטער, אין יאר 1948, איידער די מלחמת השחרור האט אפציעל אויסגעבאכן, האבן די אראבער, אטאקירט די יידישע געשעפטן, זיי האבן גערויבט און געפלינדערט, און דערנאך פארברענט די געשעפטן און עטליכע הייזער.
ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, איז די געגנט געווען צוטיילט צווישן יארדאניע, און ישראל, אויפן ישראלדיקן זייט, איז די געגנט געווען שטארק נאכגעלאזט, און געווען א געגנט פון ארעמעלייט בעיקר ספרדים, וויבאלד אסאך יארדאנישע ציל שיסער האבן זיך געפונען דארט, און עס האט זיך געמאכט גאנץ אפט אז זיי האבן געשאסן אויף מענטשן, זענען אסאך פון זיי אויך אוועק פון דארט.
נאך דער מלחמה, ווען ירושלים איז געווארן פאראייניקט, איז די געגנט געווען א צעווארפענע געגנט, נאך די שלאכטן וואס זענען פארגעקומען אין די געגנט. א וואנט וואס האט אפגעטיילט די געגנט פון אלטטאט, און געבויט געווארן דארט מיט צוואנציק יאר פריער, איז צעווארפן געווארן. און די אלטע הייזער פון די געגנט זענען צוביסלעך אומגעווארפן געווארן.
א נייער האטעל איז אויפגעשטעלט געווארן אויפן פלאץ פון דעם אלטן פאסט האטעל. אין די 1970ער יארן, האט זיך אנגעהויבן דאס פריש אויפשטעלן די געגנט, עס האט געדויערט יארן, ביז ווען עס איז געקומען צו פאקט, אנגעהויבן מיט ארויס שיקן די איינוווינער, און טרעפן פאר זיי אנדערע הייזער.
טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים, האט אויפגעטעלט קרתא, א געזעלשאפט וואס זיי האבן פלאנירט דאס פון פריש אויפשטעלן די געגנט, די רעגירונג האט אין די ארויסנעמען די איינוווינער פון דער געגנט, אויסגעגעבן איבער 60 מיליאן דאלער. דאס פארענדיקן דעם פראיעקט פון ארויסשיקן די איינוווינער, און צעווארפן די אלטע געביידעס, האט זיך געענדיקט 1988.
דער פראיעקט איז צעטיילט געווארן אויף פיר, אן אפענע קאמערץ צענטער, וואס האט אויך א פלאץ צו פארקירן אויטאס, און א פארק. האטעלן אויף דוד המלך גאס, א געגנט צו וווינען. נאך לאניעריקע שטרייטן צווישן די געזעלשאפטן, און די שטאטראט. די רעליגיעזע און די רעגירונג אא"וו, האט זיך די ארבעט זייער פארשלעפט. היינט איז די אלטע היסטארישע ממילא גאס אפן בלויז פאר פיסגייער, (גלייך צו בן יהודה גאס), מיט פילע געשעפטן, דער מצודת דוד האטעל געפונט זיך דארט, און עטליכע געביידעס דארפן נאך אויפגעשטעלט ווערן ווי אין זייער אלטער פארעם און ארכיטעקטור.


text:
פאראמאריבא
פּאַראַמאַריבאָ (האלענדיש: Paramaribo) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון סורינאם און פון פאראמאריבא דיסטריקט. אין 2004 איז זיין באפעלקערונג געווען 242,946 מענטשן, א מערהייט פון דער באפעלקערונג פונעם גאנצן לאנד. אין 2002 האט אונעסקא פראקלאמירט דעם היסטארישן צענטער פון דער שטאט א וועלט ירושה ארט, צוליב די קאלאניאלישע געביידעס פון די 17טן און 18טן יארהאונדערטער וואס מוסטערן דעם ארכיטעקטישן סטיל געשאפן פון אן אויסמישונג פון אייראפעאישע און לאקאלע מאטיוון.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פּאַראַמאַריבאָ ליגט אין צפון סורינאם, אויפן מערב ברעג פון דעם סורינאם טייך, בערך 15 ק"מ ווייט פונעם אטלאנטישן אקעאן. דער צענטער פון דער שטאט איז אויסגעשרייט אנדערט האלב קילאמעטער אויפן מערב ברעג פונעם טייך וואס גרענעצט די שטאט פון דרום, און די שטאט האט דעם פארעם פון א דרייעק וואס זיין שפיץ ווייזט אויף צפון.
די גאסן פון דער שטאט זענען אויסגעלייגט אויף א געפלעכט סיסטעם (שתי וערב). עטלעכע קאנאלן גייען אדורך דער שטאט און פליסן אין טייך אריין. דרום פונעם צענטער פון דער שטאט גייט אן איינצעלנע בריק אריבער דעם טייך צום מזרח ברעג.


text:
שמואל שמעלקא הורוויץ (ניקאלשבורג)
רבי שמואל שמעלקא הלוי הורוויץ (ה'תפ"ו - א' אייר ה'תקל"ח), רב אין ניקאלשבורג. ער איז באקאנט אלס "דער רבי ר' שמעלקא".
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי שמעלקא איז געבוירן אין יאר ה'תפ"ו, צו זיין פאטער הרב צבי הירש הלוי הורוויץ, פון טשארטקאוו א זון פון הרב מאיר הלוי הורוויץ, פון טיקטין, א זון פון הרב יהושע הארוך (דער לאנגער), א זון פון הרב פנחס הלוי הורוויץ, א שוואגער פון רמ"א.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי שמעלקא איז געווען א תלמיד פון ווילנער גאון צוזאמען מיט זיין ברודער רבי פנחס הורוויץ דער פארפאסער פון ספר הפלאה, ווען מען האט פארלאנגט פון זיי זיי זאלן אינטערשרייבן דעם חרם אויף די חסידים, האט רבי אברהם קאליסקער ביי זיי געפויעלט, זיי זאלן אריין פארן קיין מעזריטש זיך אליין איבערצייגן דעם ווירקליכקייט פון די חסידים. די ברידער זענען איינגעשטאנן שבת ביים מגיד פון מעזריטש, נאך שבת האט רבי שמעלקא געזאגט פאר זיין ברודער, ער פארט נישט מער צוריק, און איז געווארן פון די גרויסע תלמידים פון מגיד.
רבי שמעלקא איז געווען רב אין ריטשעוואל און אין שינאווא, אין יאר ה'תקל"ג איז ער געווארן רב אין ניקאלשבורג, ער האט דארט אוועק געשטעלט א ישיבה, און דארט אויף געשטלט אסאך תלמידים באקאנטע גאונים און צדיקים.
הסתלקות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי שמעלקא איז נפטר געווארן אין עלטער פון צוויי און פופציג יאר א' אייר ה'תקל"ח.
תלמידים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיינע תלמידים זענען געווען גרויסע רבנים ביי כלל ישראל, ווי ר' משה לייב סאסאווער.
פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי שמעלקא האט איבערגעלאזט איין זון און א טאכטער:
- הרב צבי יהושע הלוי הורוויץ, באקאנט אלס רבי הערשעלע חריף, רב אין טרעביטש, פראסטיץ און טארנא, דער פארפאסער פון ספר סמיכת משה. ער האט געהייראט מרת מרים א טאכטער פון זיין פעטער הרב פנחס הלוי הורוויץ
- די ווייב פון הרב יעקב, רב אין קאטילבורג
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דברי שמואל
- נזיר השם


text:
מעדיקאמענט
מעדיצין היילט דעם מענטש דורך פארעכטן די צעלן און אפהאלטן קרענק.
מען באקומט א רעצעפט פון א דאקטער און דער אפטייק פארקויפט דאס פאר אייך.
מעדיצין אלס פארשונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויך איז מעדיצין די וויסנשאַפֿט וואָס פֿאַרנעמט זיך מיטן פֿאָרשן, דיִאַגנאָזירן, און באַהאַנדלען קראַנקייטן, כּדי אויסצובעסערן דעם געזונט. אויך מיינט דאס די מעדעצינען אליין וואס ווערט גענוצט דערפאר. די מעדיצין איז באַזירט אויף די באַגריפֿן סײַ פֿון נאַטור-וויסנשאַפֿט, סײַ פֿון הומאַניסטיק, און גייט פֿאָרויס אין פּאַראַלעל מיט זיי. אין גאַנג פֿון איר אַנטוויקלונג האָט זיך די מעדיצין פֿאַרשפּרייט אין פֿאַרשיידענע צווײַגן. מע שיידט אונטער, למשל, צווישן דער אינטערנאַלער מעדיצין, מעדיצין פֿון אויגן-נאָז-און-האַלדז, וכ´. מע קען אויך קאַטעגאָריזירן די מעדיצין לויט געזעלשאַפֿטלעכע קאַטעגאָריעס: מיליטערישע, לעגאַלע, פֿון שפּיטעלער און דאָס גלײַכן.


text:
יואל טייטלבוים
רבי יואל טייטלבוים (י"ז טבת ה'תרמ"ז 1887- כ"ו אב ה'תשל"ט 1979) איז דער גרינדער פון דעם סאטמארער חסידות. ברייט באקאנט מיט זיין שטייפע אפאזיציע צו ציוניזם.
ער איז געבוירן געווארן אין סיגעט (דעמאלסט אונגארן) י"ז טבת תרמ"ז צו זיין טאטע רבי חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים זצ"ל בעל קדושת יום טוב.
אינהאַלט
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ר' יואל זצ"ל'ס ייחוס ציט זיך ביז דעם גרויסן רבי פון חסידים, ר' משה טייטלבוים זצ"ל פון איהעל באקאנט אלס דער ישמח משה. דער ישמח משה האט געשטאמט פון פשעמישל, גאליציע און איז געווען א מתנגד, שפעטער איז ער געווארן א חסיד אין א תלמיד פון דעם חוזה פון לובלין אונטער דער השפעה פון זיין איידעם, ר' אריה לייביש ליפשיץ, דער אריה דבי עילאי. דער ישמח משה איז געווען באקאנט מיט געבן קמיע'ס וואס מ'האט געזען גאר וואונדערליכע זאכן אפי' די גוים האבן געוואוסט דערפון.
ווען דער ישמח משה איז נסתלק געווארן כ"ח תמוז תר"א האבן זיינע קינדער נישט מצליח געווען אנצוהאלטן דאס רבנות אין אוהעל צוליב דער שטארקער מתנגדישער קהילה. זיין איינציגער זון האט געהייסן ר' אלעזר ניסן טייטלבוים זצ"ל, ער איז געווען א שטארק צוריקגעצויגענער און שארפער מענטש, נאכן זיין רב פאר א קורצע וויילע און סיגעט האט ער צוליב שטרייטן מיט די קאסאווער חסידים זיך אריבערגעצויגן קיין דראהאביטש, די היים שטאט פון זיין פרוי מרת רוזא בלימא, די טאכטער פון ר' אהרן פון חאדאראוו (לעבן דראהאביטש) אין מזרח גאליציע, און פאקטיש ממלא מקום געווען זיין שווער, וואו ער איז געווען דארט רב ביז זיין פטירה שבת תשובה תרט"ו.
דער עלצטער זון פון ר' אלעזר ניסן איז געווען ר' יקותיאל יהודה טייטלבוים זצ"ל באקאנט אלס דער ייטב לב, ער איז געווען אן איידעם ביי ר' משה דוד אשכנזי ז"ל פון טאלטשאווע און שפעטער ארויף קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין צפת. דער ייטב לב איז געווען באקאנט אלס גאון בנגלה ובנסתר, ער האט געהאט א שטארקן כח מגידות, שלש עשרה מדות פאר שמע קולנו פלעגט ער האלטן דרשות קרוב צו דריי שעה. דער ייטב לב איז געווען דער ערשטער חסידישער רבי וואס האט געפירט א ישיבה.
דער ייטב לב, נאכן זיין רב און פארשידענע קהילות אין אונגארן און אין גאליציע, איז ער אין יאר תרי"ח אויפגענומען געווארן אלס מרא דאתרא פון דער גרויסער שטאט סיגעט, וואו דאס רבנות איז אנגעהאלטן געווארן ביי זיינע קינדער און אייניקלעך ביזן חורבן אייראפע ביים צווייטן וועלט קריג.
נאך זיין הסתלקות אין יאר תרמ"ג האט ממלא מקום געווען דער צווייטער זון ר' חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים זצ"ל, דער מחבר ספר קדושת יום טוב.
דער קדושת יו"ט איז נסתלק געווארן תרס"ד כ"ט שבט. ער האט איבערגעלאזט צוויי זון, דער בכור איז געווען ר' חיים צבי טייטלבוים באקאנט אלס דער עצי חיים, ער האט ממלא מקום געווען דעם טאטען אין סיגעט, ער איז געווען דער פאטער פון דעם צווייטער סאטמארער רבי דער ברך משה. דער יונגערער זון איז געווען ר' יואל און איז קיינמאל געווען רב אין סיגעט.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ר' יואל איז אויפגעוואקסן ביי זיין פאטער אין סיגעט וואו ער האט געוואוינט ביז צו זיין חתונה. ער האט חתונה געהאט אין יאר תרס"ד, ממש פאר זיין פאטערס הסתלקות, מיט דער טאכטער פון רבי אברהם חיים הורוויץ ז"ל, דער פלאַנטשער רב, א ראפשיצער און דזשיקאווער אייניקל. אויך זענען זיי געווען קוזינען ווייל ר' אברהם חיים'ס פאטער ר' משה'לע ראזוואדאווער איז געווען איין איידעם ביים ייטב לב.
ער איז געזעסן גיציילטע יארן אויף קעסט ביי זיין שווער אין ראדאמישל, פוילן, בעת'ן זיין אויף קעסט האט ער זיך אויך צוגיטשעפעט צום בעלזער רב רבי ישכר דוב רוקח זצ"ל און ער האט זיך געהאלטן פאר זיינס א חסיד. שפעטער איז ער צוריקגעפארן קיין אונגארן און זיך באזעצט אין דער שטאט סאטמאר, זיבנבערגן, וואו ער האט געדאווענט אין זיין אייגענעם ביהמ"ד מיט א שיינע קבוצה חסידים.
ר' יואל האט געהאט פון זיין ערשטן זיווג דריי טעכטער, אלע דריי זענען ל"ע נאטורליך געשטארבן יונגערהייט קינדערלאז, נאך בײַ ר' יואל'ס לעבן. נאך זייענדיג אין ארשעווע איז זיין יונגסטע טאכטער אסתר געשטארבן אומפארהייראט , זי ליגט און סאטמאר. די צווייטע טאכטער האט געהייראט ר' זלמן לייב טייטלבוים (דעם זון פון זיין ברודער דער „עצי חיים"), דער לעצטער רב פון סיגעט פארן קריג. זי איז געשטארבן א יאר נאך איר חתונה, ווען ר' יואל איז געווען קראלער רב, זי ליגט אין סיגעט. די עלצטע טאכטער חי' רויזא, האט געהייראט זיין שוועסטער זון, ר' ליפא מאיער (שפעטער טייטלבוים) רב פון סעמיהאלי, א זון פון ר' חנוך העניך דוב מאיער רב אין קערעצקי אן איידעם פונעם קדושת יו"ט, זי איז ל"ע געשטארבן אין יאר תשי"ד בעת זי האט געשוואנגערט[פֿעלט אַ מקור], זי ליגט און טבריה.
און יאר תרצ"ו איז ר' יואל געווארן אן אלמן, ווען זיין פרוי חוה איז געשטארבן פון א הארץ קראנקייט, זי ליגט און סאטמאר. א יאר שפעטער האט ער געהייראט מרת אלטע פייגא שפירא ע"ה, א יונג ארעם מיידל א יתומה, פון טשענסטכאוו, פוילן. איר פאטער רבי אביגדור שפירא ז"ל, וואס האט שוין נישט געלעבט, איז געווען א חסידישער רב אין טשענסטכאוו, אן אייניקל פונעם שרף פון מאגלניצא (וואס איז געווען אן איידעם פון דעם מגיד פון קאזשניץ) און פון מאור ושמש. ר' יואל איז אריבערגעפארן קיין טשעבין לעבן קראקע, חתונה צו האבן מיט איר. די רביצין אלטע פייגא האט קיינמאל געהאט קינדער, זי איז געשטארבן אין יאר תשס"ג, און ליגט לעבן איר מאן אין קרית יואל.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בעת ער האט געוואוינט און סאטמאר אלס אינגערמאן, נאך דער פטירה פון דעם סאטמארער רב ר' יהודה גרינוואלד, בעל שבט מיהודה, איז געווען די רעדע אים אויפצונעמען פאר מרא דאתרא, אבער עס איז נישט געקומען לידי מעשה.[פֿעלט אַ מקור] נאך אפאר יאר זיצן און סאטמאר האט ער אנגענומען זיין ערשטע רבנות פאסטן אין דער שטאט ארשעווע, א קליין שטעטל אין קארפאטנרוס, לעבן מונקאטש, וואו ער האט אויך געפירט א ישיבה.
אין יאר תרע"ה ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן פון ארשעווע און געפליכטעט צוריק קיין סאטמאר וואו ער איז האט געוואוינט דארט 6 יאר ער האט געהאט דארט זיין אייגן ביהמ"ד וואס מען האט גערופן "דער ארשעווער ביהמ"ד" און פולע אידן פון סאטמאר האבן זיך באהאפן צו איהם, אויך איז ער געווען שטארק נאנט מיטן ארטיגן רב ר' אליעזר דוד גרינוואלד, וואס האט אים שטארק גישעצט. אין יאר תרפ"א איז ער צוריקגעפארן קיין ארשעווע.
אין יאר תרפ"ד האט ער פארלאזט ארשעווע און אנגענומען דעם רבנות פאסטן און מיטגעברענגט זיין ישיבה אין דער שטארק חסידישער שטאט קראלי, זיבנבערגן, רומעניע, ביים גרענעץ פון אונגארן, ער האט ממלא מקום געווען הרב שאול בראך זצ"ל וואס איז דאן געווארן רב אין קאשוי (היינט סלאוואקיי). דארט אין קראלי האט זיך ר' יואל ערווארבן צו איינע פון די גרעסטע חסידישע מנהיגים און אייראפע, פילע חסידישע אידן האבן אנגעהויבן זיך צו באהעפטן צו אים. ר' יואל האט שפעטער געזאגט אז זיינע בעסטע יארן איז געווען אין קראלע וואו ער האט געהאט א פארהעלטענמעסיקע קליינע קהלה מיט מינימאלע שטערונגען און אין רוחניותדיגע ענינים האט מען נישט געדארפט קיין סאך טוען ווייל דער פריערדיגע רב האט אלס אוועקגעשטעלט ווי עס ברויך צו זיין און ער האט געקענט רואיג זיצן און דינען דעם אייבישטן.[פֿעלט אַ מקור]
און יאר תרפ"ח איז פלוצלינג נסתלק געווארן דער סאטמארער רב, ר' אליעזר דוד גרינוואלד, דער קרן לדוד, איז דאן ווידער ערוועקט געווארן די געדאנק פון אויפנעמען רבי יואל פאר רב, ר' יואל האט דארט געהאט פילע אנהענגער און חסידים, נאך גיציילטע יארן פון צאנקערייען מיט די ארטיגע אשכנז'ישע איינוואוינער, צוויי וואלן און צוויי דין תורות ווי ר' יואל האט אלס געזיגט, האט ר' יואל פארלאזט קראלי און אריבערגעקומען זיך באזעצן אין שטאט און יאר תרצ"ד, זעקס יאר נאכן הסתלקות פון לעצטן רב.
סאטמאר איז א גרויסער באוואוינטער צענטער שטאט ווי עס האבן געוואוינט טויזענטער פרומע אידן פון פארשידענע שיכטן און קרייזן. דארט און סאטמאר האט ר' יואל געפירט א גרויסע ישיבה. ר' יואל איז געווען דארט רב ביזן חורבן אייראפע, ווען מ'האט ניסן תש"ד קאנצעטרירט די סאטמארער אידן אין געטא, און זיי שפעטער ליקווידירט קיין אוישוויץ הי"ד.
רעטונג פון די נאציס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בשעת די מלחמה האט ער קודם פרובירט זיך צו אריבערשווערצן דעם רומענישן גרעניץ, וואס איז נישט געווען אונטער די דייטשע אקופאציע, ער מיט נאך א קליינע צאל אידן זענען אין גרויס געהיים געפארן פארשטעלט אין א רויטער קרייץ טראק פון סאטמאר קיין קלויזענבורג, א וועג פון בערך 3-4 שעה, אנקומענדיג אהין און מיטן נאכט ביים גרעניץ האט זיך ארויסגעשטעלט אז דער איד וואס האט געדארפט אנצייגן די וועג אריבער דעם גרעניץ און פארהאנדלן מיט אן ארטיגן גוי וואס האט געוואוינט ביים גרעניץ, אט דער איד איז ארונטערגעבליבן און איז נישט מיטגעקומען, צוליב פרעמדע אידן וואס האבן זיך אריינגעשטיפט און מיטן די טימעלניש איז דער איד נישט מיטגעקומען, דער פירער פונעם טראק האט מיט רעגעניש זיי אלע אראפגעווארפן פונעם טראק שיצלאז און מיטן פרייען גאס, ווי יעדער איז זיך צולאפן. די אלע אידן צוזאמען מיט ר' יואל האבן די געסטאפא געכאפט און ארעסטירט און דערנאך זיי אריינגעשיקט און די קלויזנבורגער געטא.
נאכן זיצן אפאר וואכן אינעם קלויזענבורגער געטא, און די דייטשן האבן אנגהויבן צו דעפארטירן די קלויזענבורגער אידן קיין אוישוויץ, האבן זיינע חסידים איבער די וועלט אנגעהויבן צופארארבעטן איהם ווי אמשנעלסטן ארויסצוראטעווען איידער מ'דעפורטירט איהם, און מיט שווערע אינטערווענצן פון שוחד און שתדלנות איז געלונגען אריינצושטעלן איהם מיט זיין פרוי מרת אלטא פייגא און זיין גבאי ר' יוסף אשכנזי, און א ספעציעלע באן קיין בודאפעסט מיט בערך 2000 אידן וואס א געוויסער ציוניסטישער אקטיוויסט רודאלף קאסטנער מיטן היופט עס עס אדאלף אייכמאן האבן פארהאנדלט אפצוראטווען פאר שווערע געלטער, גאלד און צירונגען זיי צו ארויספירן קיין שווייץ.
כאטש ער (קאסטנער) האט נאר געוואלט ראטעווען אונגארישע ציוניסטן מיט דער באן, וואס איז געפארן אויף דער שווייץ, דאך האט ער מיט געלאזט אפאר רעליגיעזע אידן און צווישן זיי דער סאטמארער רבי רבי יואל פאר אסאך געלט וואס איז צאמגעשטעלט געווארן דורך זיינע חסידים און סימפאטיקער איבער דער וועלט.
אויפן וועג איז די באן פארדרייט געווארן דורך די דייטשן צו בערגן בעלזן וואו זי איז געבליבן פיר מאנאטן צוליבן אויסרייד אז מען האט נישט אויסגעצאלט די גאנצע צוגעזאגטע געלט, און עס האט 2 מאל געהייסן אז מ'פארקירעוועט דעם באן קיין אוישוויץ צו פארניכטונג, אבער נאך גאר אינטענסיווע פארהאנדלונגען און גרויסע געלטער וואס איז אפגעשיקט געווארן פון אמעריקע איז ר' יואל מיט די איבעריגע אידן אריבער קיין שווייץ אום כ"א כסלו תש"ה .
סאטמארער חסידים גלייבן אז די סיבה פארוואס קאסטנער האט אים מיטגענומען איז צוליב א חלום וואס קאסטנער'ס שווער האט געהאט וואס זיין מאמע קומט אים אין חלום אז אויב דער רבי וועט נישט זיין אויפן באן, וועט קיינער נישט איבערלעבן.
שפעטערע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער האט געוואוינט פאר א שטיק צייט נאך דער מלחמה אין ירושלים, אבער נאכדעם וואס ער איז געקומען אויף א באזוך קיין ניו יארק, אמעריקע , (ווי טייל זאגן איז ער געקומען צוזאמשטעלן געלט פאר די מוסדות אין ארה"ק), האט ער זיך דארט באזעצט אין איז געבליבן וואוינען דארט קודם אין דעם איסט סייד געגנט און דערנאך אין וויליאמסבורג, וואו ער האט געגרינדעט די ברייט פארצווייגטע תורה אימפעריע וואס רופט זיך אונטערן נאמען "סאטמאר", אריינגערעכענט: די קהילה קהל יטב לב (בתי מדרשים, מקוואות, בתי הוראה, , מצה בעקעריי, און נאך) און די מוסדות וואס ווערט גערופן ישיבה תורה ויראה ובית רחל (תלמוד תורה פאר אינגלעך, ישיבות פאר אינגערע און עלטערע בחורים, בית חינוך לבנות זומער קעמפ'ס). נאך די פטירה פון הרב זעליג ראובן בענגיס ז"ל ירושלימער רב האט איהם די עדה החרדית אויפגענומען אלס רב אין ירושלים און ער האט געהאלטן דעם טיטל ביז זיין פטירה אבער ער איז געבליבן וואוינען אין אמעריקע.
עס איז אנגענומען ביי א סאך נייטראלע אבזעווירער, אז דער סאטמערער רב אינאיינעם מיט רבי אהרן קאטלער קומט בעיקר צו פארדאנקען פארן אויפשטעלן יודישקייט אין אמעריקא. אין די ערשטע יארן פלעגן די מאדערנע יודן אנרופן איינעם וואס איז א פרומער אזוי אין דער אלטער היים - "א סאטמארער" ער איז אויך געווען א גאון עולם אין א קדוש ישראל ווי טויזנטער אידן זענען געהאלפען געווארן מיט ישועות ביי אים אין ער האט זיך ערווארבן דעם טיטל "צדיק הדור".
אויך האט ער מיט זיין רביצין מרת אלטע פייגא געגרינדעט אסאך וואוילטעטיגע ארגאניזאציעס ווי ביקור חולים, רב טוב, און קרן הצלה.
ביי דער ענדע פון זיין לעבן האט ער געגרינדעט דאס פרומע שטעטל קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק. וואו ער איז געווען דער ערשטער באגראבן צו ווערן.
ביי זיין לויה האבן זיך באטייליגט איבער 100,000 באגלייטער, זיינע חסידים און נאנטע זענען געווען אזוי צעבראכן און פארלוירן אז זיי האבן אים בטעות אריינגעלייגט פארקערט מיט די קאפ צו די שטאט און נישט מיט די פיס צו די שטאט ווי מען האט געוואלט/געדארפט טאן.[פֿעלט אַ מקור]
מלחמה מיט ציונות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיין הויפט לעבן איז געווען געווידמעט, און וועט געדענקט ווערן, זיין פייערדיגע קאמף קעגן ציונים, און איז מיט דעם שטארק באוואוסט, צווישען זיינע ספרים זענען ויואל משה, על הגאולה ועל התמורה און נאך. אבער די אויסגערעכנטע זענען די איינציגסטע וואס ער אליין האט געשריבן.
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די פילע ספרים וואס מען האט ארויסגעגעבן פון תורות וואס דער רבי האט געזאגט, איז פארהאן פילצאליגע ספרים פון ליקוטים און ביאורים אויף די חידושים און מנהגים פון רבין.
- אגדות מהרי"ט
- דברי יואל על הש"ס
- דברי יואל על התורה [ח' כרכים]
- דברי יואל על המועדים [ה' כרכים]
- הגדה של פסח דברי יואל עם מנהגים
- הגדה של פסח מהר"י ט"ב
- ויואל משה
- חידושי סוגיות
- חידושי תורה דינערס
- חידושי תורה תשט"ז
- מחזור דברי יואל
- מתורתו של רבינו
- על הגאולה ועל התמורה
- קונטרס שלש תשובות
- שו"ת דברי יואל
און פיל נאך.
רעפרענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- הרב טייטעלבוים'ס שטודענטען הרגענען מענטשען. טראנסילוואנישע יודישע צייטונג, כ"ז סיון ה'תרצ"ה.


text:
מדרש תהלים
מדרש תהלים איז א מדרש אויף תהלים, עס הייסט ארגינעל מדרש שוחר טוב ווייל עס הייבט זיך אן מיטן פסוק "שוחר טוב יבקש רצון", אבער אסאך רופן עס מדרש תהלים.
עס געפינט דערין גאר אינטרעסאנטע מעשיות, אסאך וואס מען טרעפט אין ערגעץ נישט נאר דארט. א באקאנטער מדרש וואס דארט איז דער מקור איז דאס וואס שטייט אין מזמור אתם אמרתם לעבד נמכר יוסף חייכם אתה תאמרו בכל שנה עבדים היינו לפרעה במצרים. דער פשט איז אז גלות מצרים איז געווען פאר א עונש צוליב מכירת יוסף.
עס האט עטליכע פירושים ווי פון ר' יצחק בן ר' שמשון הכהן א איידעם פונעם מהר"ל מפראג. פון ר' אהרן משה מפאדעווע גערופען הרא"ם (אגב: אין זיין הקדמה איז ער מפקפק אז דער ערשטער פירוש פון ר' יצחק ב"ר שמעון איז נישט פונעם איידעם פון מהר"ל). חידושי הרמ"ג, און אויך א פירוש פון ר' חיים פלאג'י.
שלמה באבער האט עס אויך געדרוקט מיט פארשידענע נוסחאות פון כתב יד. און ער האט דערויף א גרויסע מבוא מיט יעדער ווער עס ברענגט דער מדרש.
אין יאהר ה'תשס"ט האט עס איבערגדרוקט דער מכון המדרש המבואר מיט א הערליכען אויסטשעל און גוטע הערות ווי זייער סדר מיט אלע סארט מדרשים.


text:
ברוך שפינאזא
ברוך שפינאזע (געבוירן אין אמסטערדאם י"א כסליו ה'שצ"ג - אוועק י"ט אדר א ה'תל"ז) א יידישער נידערלאנדישער פילאסאף.
ווען ער איז געווען 24 יאר אלט, האט אים די יידישע געמיינדע מחרים געווען, אלס דעם וואס ער האט געשאפט א נייע פילאסאפיע קעגנזעץ די טראדיציאנאלע אמונה איבער דאס גלויבן אין גאט, און נאך וואס ער האט דעשריבן: "עס איז קלאר ווי זי זון אז דער חומש איז נישט געשריבן געווארן דורך משה רבינו נאר דורך איינער וואס האט געלעבט פיל שפעטער". אויך די קאטאלער האבן אים מנדה געווען, און אים אנגערופן "ברוך דער געשעלטער".
ברוך שפינאזא, איז געווען פון די אויסגערופנסטע כופרים ביי כלל ישראל, וועלכער האט זיך בארימט געמאכט מיט זיין אפענער אטעאיזם. נאך זיין טופונג צום נוצרישן גלויבן האט ער באקומען דעם קריסטליכן נאמען בענעדיקט שפינאזא.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שפינאזא איז געבוירן אין אמסטערדאם, צו זיינע פאטער מיכאל שפינאזא, וועלכער האט געטראגן דעם לאטיינישן נאמען מיגועל שפינאזא.
זיין פאטער איז געווען אן אפשטאמיגער פון די שפאנישע אנוסים, וועלכע זענען דערנאך אנטלאפן קיין פארטוגאל. אבער דארט האט זיי אויך נישט אפגעווארט קיין גוטס, ווייל מ'האט זיי דארט געצווינגען זיך צו טויפן, זענען פון דארט אנטלאפן ווייטער קיין האלאנד, און זיך באזעצט אין אמסטערדאם, מיטן ציל צו קענען איינהאלטן אפען א אידיש לעבן.
שפינאזא איז געווען א טיפער דענקער און א פילאסאף. ער האט ליב געהאט צו לערנען, און זיין רייץ צו חקירה און פארשונג האט אים געפירט צו קריגן אפן אויף די אידישע חכמים און זאגאר אויך אויף תורת משה.
זיין מוטער איז געשטארבן ווען שפינאזא איז נאך געווען א יונג קינד. ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין פאטער. זיין טאטע איז געווען א רייכער מאגנאט און זיך געציילט פון די חשוב'ע אידן אין אמסטערדאם. שפעטער ווען זיין פאטער איז אויך געשטארבן, האט שפינאזא איבערגעגעבן די גאנצע האנדלונג פאר זיין ברודער און ער האט זיך גענומען מער צו זיינע חקירה און פארש ארבעט, און אנגעהויבן מער מיט זיינע וואולגארישע ארויסטריטן קעגן אלעס הייליג ביי אידן.
ער האט זיך נישט אפגעשטעלט בלויז ביי זיין אפענע ארויסטרירט קעגן חז"ל. ער האט זיך זאגאר באפריינדעט מיט קריסטליכע פילאסאפן, שפעטער האט זיך אנגעהאנגען אין דעם וועלט בארימטן פילאסאף רענע דעקארט. שפינאזא האט דאן פארעפנטליכט זיינע טעאריעס איבער א-ל-הית און דאס מציאות השם, געבויעט אויף די ראציאנאליסטישער פילאזאפיע פון דעקארט.
דאס האט געפירט אז די קהילה אין אמסטערדאם האט אים מחרים געווען מיט א פולסא דנורא. דאס איז פארגעקומען אין יאר תט"ז לפ"ק ווי עס ליינט זיך דער כתב חרם:
-
-
- "האדונים מן המעמד מודיעים לכבוד מעלתכם כי מאחר שמזה זמן נמסר על השקפותיו ומעשיו הרעים של
-
-
-
- ברוך דה אספינוזה
-
-
-
- והם ניסו בדרכים ובהבטחות שונות להשיבו מדרכיו הרעים, אך לא עלה בידם לתקנו.
-
-
-
- ואדרבה כל יום הגיעו לידיעתם ידיעות נוספות על כפירות נוראות שעשה ולימד, ומעשים עצומים שחולל, ויש בידם עדויות רבות וראויות לאמון שנמסרו כולן בנוכחות האדונים החכמים
- לכן נמנו וגמרו על דעתם של אלה כי אספינוזה הנ"ל יוחרם וינודה מעדת ישראל, והרי הם מטילים עליו את החרם דלהלן:
-
-
-
- "בגזירת עירין ובמאמר קדישין אנו גוזרים חרם, נידוי, אלה ושמתא על ברוך דה אספינוזה
- בהסכמת האל יתברך וכל הקהל הקדוש הזה
- ארור יהיה ביום וארור בלילה, ארור יהיה בשוכבו וארור בקומו, ארור בצאתו וארור בבואו, וה' לא ירצה בכפרתו ותבער בו חמת ה' וקנאתו "ואתם הדבקים בה' אלקיכם חיים כולכם היום"
-
-
-
- ואנו מזהירים שאיש אינו רשאי להתקשר עמו בעל פה או בכתב, ולא לעשות לו שום טובה, ולא לשהות עמו תחת קורת גג אחת, ולא לקרוא שום חיבור שעשה או שכתב.
-
דער פאלגענדער כתב פולסא דנורא האט געהאט א מעכטיגן אפקלאנג. שפינאזא האט זיך געמוזט אוועקציען פון דארט. ער האט זיך אריבערגעצויגן קיין רעגנשבורג, ווייטער אראפצו אין האלאנד. און האט זיך אפגעגעבן מיט שלייפן טעלעסקאפן און אפטיק.


text:
די נוצלעך לעבן קענען טאָן אַלץ. אויב איר טראַכטן אַז די פיייקייַט צו שפּרינגען הויך אָדער ווייַט אַוועק & נדאַש; ומנייטיק טעטיקייט, זען ווי דעפטלי שפּרינגען אין די קאַמף קינאָ העלדן פון די דיסטאַנסע צווישן די ראָאָפס פון די הייזער צו פאַלן אין אַ זאָטל פערד, דזשאַמפּינג אויס פון פֿענצטער. העלדן פון די פֿילמען איז אָפֿט סאַוועס לעבן, און נאָך דער בעסטער ססענאַריסט & נדאַש; אונדזער לעבן און טאָן ניט וויסן וואָס אַ יבערראַשן עס וועט פאָרשלאָגן. דעריבער, עפענען די אָנליין גאַמעס און אָנהייב פּלייינג דזשאַמפּינג, מאַסטערינג די פאַרשידענע וועריאַנץ. דעם קענען זיין אַ פּאַראַשוט שפּרינגען, וואַולטינג, דזשאַמפּינג. שפּרינגען אין די לענג און הייך, העלפּינג די העלדן צו שטעלן די רעקאָרד.
גאַמעס דזשאַמפּינג דורך קאַטעגאָריע:
איר זוכט פֿאַר עטלעכע קינדער, עס מיינט אַז זיי האָבן פאַרבאָרגן ין אַ קוואַל וואָס טוט ניט לאָזן זיי צו האַלטן אַפֿילו פֿאַר אַ מינוט. כל פון זייער גאַמעס זענען רירעוודיק און קאָננעקטעד מיט פליסנדיק, דזשאַמפּינג און סאַמערסאָלץ. אַפֿילו ווייל אין די ווירטואַל וועלט, זיי קלייַבן שפּיל-פֿאַרבונדענע פּראָדוקטן מיט די גיכקייַט, פיגהץ, מאָווינג שנעל. דעריבער, אונדזער אָנליין בליצן גאַמעס דזשאַמפּינג מיר אָפּגעבן אַקטיוו גערלז און יינגלעך וואס זענען גערופֿן פידגעץ.
צווישן אונדזער אָפפערינגס איר וועט געפֿינען פאַרווייַלונג געביטן פון דעם פּלאַן און דזשאַמפּינג ספּאָרט גאַמעס אָנליין. אויב איר וווינען אויף די ספּאָרט, איר באַקומען אַ רשימה פון קאַמפּאַטישאַנז אין דזשאַמפּינג:
מאל שפּרינגען & נדאַש; דעם איז די הויפּט אַרבעט פון אַן אַטלעט, אָבער זיי זענען באגלייט דורך אַקראַבאַטיק סאַמערסאָלץ און אנדערע ביילאגעס רומז. ספּעציעל ברייטלי עס איז דעמאַנסטרייטיד אין די צירק ווו קינסטלער בויען אַ פּיראַמיד אויס פון זייער ללבער, דזשאַמפּינג אויף די טראַמפּאַלין אין די שפּיץ פון אַ לעבעדיק ביניען אָדער באַווייַזן מאַסטערי וואַולטינג & נדאַש; דזשאַמפּינג פון איין פערד צו אנדערן בעשאַס זייַן לויפן.
און איר טאָן אין ספּאָרטזאַל קלאַס טאן וואָס לענדינג רעגיאַליישאַנז דזשאַמפּינג איבער אַ פערד, פּאַראַלעל באַרס, לענג אָדער הייך, שטריק. און אויב איר טאָן דעם איר זענען נאָך נישט גענוג, דעמאָלט אָנהייבן דזשאַמפּינג אָנליין בליץ שפּיל אין וואָס איר קענען טאָן דעם ינדעפיניטעלי.
ספּאָרט שטעלט אַ ערנסט וועג, ווו אַלעמען וויל צו זייַן אַ אָלימפּיאַן. אבער מיר קלייַבן צו פראָליק און האָבן שפּאַס, אַזוי יעדער נייַ שפּיל איר וועט געפֿינען פרייד און פאַרגעניגן.
רייד אויף אַ רעגנבויגן מיט אַ קליין פּאָני, העלפן טאַרזאַן צו שפּרינגען אויף די וויינז, און טאָן ניט פאַלן אין די דזשאָז פון די קראַקאַדיילז אין די מוטנע טייַך סיילינג. העלדן אָפֿט געפֿינען זיך אין געפערלעך סיטואַטיאָנס ווען בלויז די פיייקייַט צו שנעל און שפּרינגען הויך צו ראַטעווען זיי פון זיכער טויט.
שפּרונג אויף דער Platforms צו קריכן צו אַ העכער מדרגה, און צו נעמען אַ וויכטיק אַרטיפאַקט אַז צולייגן אין דער צוקונפֿט. און אויב דאָס איז די שפּיל פֿאַר צוויי, קאָנטראָל פּאַסיז אָלטערנאַטלי צו ביידע דעם כאַראַקטער און יעדער קאַריז זייַן טייל פון די מיסיע פֿאַרבונדן מיט די דזשאַמפּס.
איר וועט באַזוכן אין די הימל, ווו וועט מאַך אויף פּוכיק טוטשקאַ אין גיהנום, ווו די פלאַם ברענט כילז, און ניט צו ברענען, איר האָבן צו שפּרינגען איבער די טהאָם, צו באַוועגן צו דאַמאַסק, ווייַט פֿון ווידערינג היץ.
גאַרדאַן איר און סאָניק וואס קאַלעקץ ביי אַנדערש לעוועלס פון גילדענע רינגס צו העלפן אים ריגיין שטאַרקייַט. עס אויך דאַרף צו באַקומען די פּלאַץ מיט ספּייקס, און לאַנג-קייט שפּרינגען וועט העלפן ראַטעווען לעבן.
יבער מאַריאָ, אַמאָל אין די מאַשרום מלכות, נאַפּריגיוואַעט וואָריערז טשערעפּאַכע קאָאָפּאַ, צו צעשטערן זיי. אין דער זעלביקער וועג ער דילז מיט פליען שוועמל, וואָס וואַקסן אין דעם מיסטעריעז און פאַרומערט אָרט, פּייווינג זייַן וועג צו זייַן באליבטע פּרינצעסין.
איר ווי גאַמעס מיט Dolphins דזשאַמפּינג אויס פון די וואַסער צו פליען דורך די רייַף, שלאָגן די פּילקע און מאַכן אַ סאַמערסאָלט אין די לופט. אבער פּיראַנהאַס לאָזן זייער סוויווע צו כאַפּן רויב, און איר זינקען צו די דנאָ. צו קונץ איר הצלחה, הילף איר צו שפּרינגען העכער.
די סכום פון די אַקאַונץ פֿאַר סאַלטאַטאָריאַל גאַמעס פּלאַטפאָרמער ווו די אותיות זענען מאָווינג פאָרויס דורך מאָווינג אויף די מאָווינג Platforms. אבער קיין ענין וואָס וועג איר לייקט צו שפּרינגען, עס ס שטענדיק אַ פּלאַץ פון פרייד און פאַרגעניגן אין דעם דזשאַמפּינג, גרייט צו קאַנגקער די הייך און די דיסטאַנסע אין דעם שטייגער פון טיגער מעשיות פון וויני די פּו.


text:
יארצענדלינג
א יאָרצענדלינג איז א תקופה פון צען יאר נאכאנאד. דאס ווארט קומט פון "צען" און "יאר". אויך פאר א תקופה פון הונדערט יאר זאגט מען יארהונדערט.
כאטש יעדע תקופה פון צען יאר אין א יארצענדלינג, אבער געוויסע צענדלינגען ווערן מער געניצט. דער צענדלינג וואס הייבט אן מיט א יאר וואס זיין לעצטן ציפער איז 0 ווערט זייער ברייט געניצט. למשל די 1990ער יארן (אדער אין קורצן די '90ער יארן) פאר דעם צענדלינג פון 1990 ביז 1999.
דער ציווילער ווערט גערעכנט פון יאר 1, במילא איז דער ערשטער גאנצער צענדלינג געווען די יארן פון 1 ביז 10, דער צווייטער די יארן 11 ביז 20, אא"וו. קומט אויס אז דער 202טער צענדלינג איז פון 2011 ביז 2020, אנדערש ווי די 2010ער יארן, וואס איז דער צענדלינג פון 2010 ביז 2019.


text:
געבורט קאנטראל
דער טערמין געבורט קאנטראל נעמט אריין אין זיך פיל טעכניקן און מעטאדען וויאזוי צו פארמיידען מענטשליכער פערטיליזאציע אדער אפשטעלן דאס שוואנגערן. געבורט קאנטראל טעכניקן און מעטאדן רעכענען אריין טראג פארהיטונג (קאנטראצעפטציע - דאס פארמיידן פון פערטיליזאציע. קאנטראצעפטיוון רעכענען אריין אופנים וועלכע האלטן צוריק די שפארם פון פערטעלעזירן דעם איי ווי קאנדאמען אדער דיאפראמען, פילן מיט הארמאנען פון שוואנגערן וועלכע מען נעמט איין און נאך.), קאנטרעגעסטאציע (דאס פארמיידן פונעם אימפלאנטאציע פונעם בלאסטאסיסט. קאנטרעגעסטאציע רעכנט אריין געצייג וועלכע מען לייגט אריין אינעם טראכט אפצוהאלטן דעם איי פון זיך איינפלאנצן אינעם טראכט.), אבארטאציע (ענדיגן די אנטוויקלונג פון דעם אומאנטוויקלט קינד ווען ער איז נאך אין דעם מוטער'ס טראכט), סטערעלעזאציע (צו מסרס זיין די פרוי אדער די מאן), און צייט מעטאדן (אויס'חשבון'ן די צייט פון אוויולעציע און נישט האבן געשלעכטליכע באציאונגען דאן).
אינהאַלט
מעטאדען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מעכאניזם פון די מעטאדן און זייער טערמינאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פונקציע פון געבורט קאנטראל ווערט קלאסיציפירט לויט די שטאפל פון רעפרעדוקציע ביי וועלכער עס איז אקטיוו. א פארם פון געבורט קאנטראל וועכע האלט צוריק די שפארם פון פערטעלעזירן דעם איי איז א קאנטראצעפטיוו. א פארם פון געבורט קאנטראל וועלכע פארמיידט פונעם פערטעלעזירטע איי זיך צו איינפלאנצען אינעם מוטער'ס טראכט איז א קאנטראגעסטיוו. נאך וואס די איי איז שוין איינגעפלאנצט, איז די מיטל פון אפשטעלן דאס שוואנגער אן אבארטעפיצענט.
די טערמין "קאנטראצעפטציע" איז א צוזאמשטעל פון די ווערטער "קאנטרא", וואס מיינט "אנטקעגן", און "קאנצעפציע", וואס מיינט מענטשליכער פערטעליזאציע.
די טערמין "קאנטראגעסטאציע" איז א צוזאמשטעל פון די ווערטער "קאנטרא" און "געסטאציע", וואס מיינט דאס טראגן פון אן עובר. די טערמין איז געשאפן געווארן אין 1985 דורך דעם פראנצוזישן וויסנשאפטלער עטיען-עמיל באליע (Étienne-Émile Baulieu) וועלכער האט געשפירט אז מען ברויך האבן א ספעציעלע טערמין פאר דאס אפהאלטן דעם איי-איינפלאנץ, וועלכער ליגט נישט אין די צוויי אנדערע טערמינען "קאנטראצעפטציע" (וואס מיינט אפהאלטן די פערטילעזאציע) און "אבארטאציע" (וועלכער מיינט אפשטעלן די שוואנגער). נוצן די פאסיגע טערמין איז שטארק נוגע, ווייל עס איז א לעגאלע פראגע ווען די שוואנגער הייבט זיך אן, ביים קאנצעפציע (פערטעליזאציע - ווען די שפארם פאראייניגט זיך מיטן איי), צו ביים איינפלאנץ פון די איי אין די מוטער'ס טראכט.
אויך דארף באטאנט ווערן אז די מעכאניזמס זענען נישט אלץ אומאפהענגיק איינס פון צוויטען. געוויסע פילן אדער געצייכ קענען דינען אלס מער ווי איין מטרה. ווי צום ביישפיל, די IUD קען גענוצט ווערן סיי אלס א קאנטראצעפטיוו און סיי אלס א קאנטראגעסטיוו, געוואנדען אויף ווען מען לייגט עס אריין. דאס קען זיין שטארק נוגע אין הלכה, ווייל געוויסע פוסקים זענען נאר מתיר קאנטראצעפטציע אבער נישט קאנטראגעסטאציע.
קאנטראצעפטציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנטראצעפטציע ווערט דעפינירט אלס דער אפהאלט פון פערטילעזאציע עס רעכנט אריין צוריקהאלט מעטאדן, וועלכע מאכן אוממעגליך פאר די שפארם און איי פון זיך טרעפן (ד.ה. קאנדאמס אדער דיאפראמען), און הארמאנישע קאנטראצעפטציע, וועלכע האלטן אפ אוולעציע (ovulation) פון פאסירן. די הארמאנען קענען ווערן גענומען דורך פארשידענע מיטלען: דורכן מויל אין פארם פון א פיל, אדער אריינגעשטעקט אין די וואגינע. די מערסט באנוצטע פארמען פון קאנטראצעפטיוו-פילן זענען די קאמבאנירטע קאנטראצעפטיוו פיל און די מיניפיל.
קאנטראגעסטאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנטראגעסטיוון זענען קעמיקאלן וועלכע האלטן צוריק די פערטעליזירטע איי פון זיך איינפלאנצן און די מוטער'ס טראכט. דאס רעכנט אריין IUD (ראשי תיבות פון: Intrauterine device, יידש: א געצייג אינעם טראכט) און אויך געוויסע פארמען פון הארמאנישע נויטפאל קאנטראצעפטציע (ד.מ. קאנטראצעפטיוון וועלכע מען נעמט שוין נאכן האבן געשלעכטליכע באציאונגען, ווי די "מארגן דערנאך" פיל.)
סטערעליזאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סטערעליזאציע איז סירוס. היינט צו טאגס ווערט סירוס דורכגעפירט אין א כירוגישען אופן. אין פרויען שניידט מען אפ די פעלאפיען טוב, און אין מענער - די וואסא דיפרענשיע, דאס איז די קאנאל וועלכע פירט די זרע פון די ביצים צום שמאק. סטערעלאזציע ווערט פאררעכנט פאר אומצוריקקערבאר, כאטש עס מעגליך צו פרובירן דאס צוריק צו שטעלן. די סוקסעס פון אזעלכע אפעראציעס זענען אנגעוואנדען אין אסאך תנאים, ווי יארגאנג, און אופן פון סטערילעזאציע.
צייט מעטאדען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צייט מעטאדען זענען מעטאדען אין וועלכע מען האלט חשבון פון די צייט ווען די פרוי האט איר אוויולעציע, נישט צו האבן געשלעכטליכע באציאונגען דאן.
געבורט קאטראל אין הלכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון א השקפה שטאנדפונקט איז געבורט קאנטראל קעגן די אידישע רעליגיע. אין תורה (בראשית א, כח) שטייט אז דער באשעפער האט באפוילן אדם און חוה'ן "פְּרוּ וּרְבוּ וּמִלְאוּ אֶת הָאָרֶץ" - פרוכבארט און פארמערט אייך און פולט אן די וועלט". אין חז"ל וורעט טאקע דער מצוה אנגערופן "מצות פריה ורביה". אבער אין געוויסע פעלער איז געבורט קאנטראל מותר על פי הלכה. די גרינגסטע על פי הלכה איז קאנטראצעפטציע, וועלכער איז גאר נישט מסרס און סך הכל קאפירט עס די שוואנגער הארמאנען. די אייציגסטע הלכה פראבלעם וועלכע איז דא ביי קאנטראצעפטציע איז די מצוה פון פריה ורביה (האבן לכה"פ איין אינגעל מיט איין מיידל) און די מצוה פון "ולערב אל תנח ידך" - דאס פארמערן קינדער וויפיל מען קען. די הארבסטע על פי הלכה איז סטערעלעזאציע, זיך צו מסרס זיין, וואס אויף דעם איז דא א לאו דאוריתא.


text:
טענעריפע אוידיטאריע
טענעריפֿע אוידיטאריע (שפאניש: Auditorio de Tenerife) איז אַן אָפּערע הויז אין דער שטאָט סאנטא קרוז דע טענעריפע, קאנארישע אינזלען, שפאניע. עס איז געבויט געווארן צווישן 1997 און 2003 און איז געפלאנעוועט געווארן דורך דעם שפּאַנישן אַרכיטעקט סאַנטיאַגאָ קאַלאַטראַוואַ (וואס האט אויך געפלאנעוועט עטלעכע יאָרן שפּעטער די סטרונעס בריק אין ירושלים). דער בנין ווערט גערעכנט א סימבאל פון סיי די שטאָט סאנטא קרוז דע טענעריפע, סיי דעם אינזל טענעריפע און די קאַנאַרישע אינזלען. עס איז אויך געהאלטן איינער פון די וויכטיקסטע בנינים פון הייַנטצייַטיקן ארכיטעקטור אין שפאניע און די וועלט.
קאארדינאטן: 28°27′21.84″N 16°15′4.6″W / 28.4560667, -16.251278


text:
Ferries צו דובלין אָנקומען אין די פּאָרט פון Dublin, ירעלאַנד ס גרעסטן פּראָם פּאָרט פֿאַר פּאַסאַנדזשערז און FREIGHT. יעדער יאָר די פּאָרט פון דובלין זעט מער ווי קסנומקס מיליאָן פּאַסאַנדזשערז פאָרן דורך זייַן טירן און איבער קסנומקס וויכיקאַלז און אין פריש יאָרן האט געהאט אין דער געגנט פון £ קסנומקס מיליאָן ינוועסטאַד אין עס ווי טייל פון די פּאָרט ס אָנגאָינג אַנטוויקלונג. די פּאָרט זיך איז געזונט קאָננעקטעד דורך רעלס און וועג און Offers שנעל און גרינג צוטריט אין צו די צענטער פון דובלין.
עס זענען דרייַ הויפּט קעריערז אָפּערייטינג די סערוויס פון די וק
- די אַריבער פון Holyhead צו דובלין אַפּערייטאַד דורך סטענאַ ליניע Offers צוויי סאַילינגס פּער טאָג מיט אַ אַריבער צייַט פון אַרום קסנומקסהאָורס קסנומקס מינוט
- איריש Ferries האָבן זעקס קראָסינגז פּער טאָג מיט אַ דורכשניטלעך סיילינג צייַט פון קסנומקס שעה קסנומקס מינוט אויף די ריז אַרומפאָרן פּראָם 'די וליססעס'. זיי אויך פאָרשלאָגן אַ שנעל מעלאָכע דינסט אויף ברעט די 'יונתן ביסטרע' וואָס נעמט קסנומקס שעה און קסנומקס מינוט.
- די אנדערע פאָלקס מאַרשרוט צו דובלין סיילז פון ליווערפּול און איז געדינט דורך פּ און אָ איריש ים Ferries
און
- עס זענען אויך דרייַ סאַילינגס אַ טאָג פֿון דאָוגלאַס אין די ייל פון מענטש צו דובלין מיט פּאַרע פּאַקאַט מיט אַ סאַילינג צייַט פון אַרום קסנומקס שעה און קסנומקס מינוט.
עס איז אַזאַ אַ ברייט פאַרשיידנקייַט פון זאכן צו טאָן אין דעם יקסייטינג ליטערארישע שטאָט אַז עס ס שווער צו וויסן ווו צו אָנהייבן. צי איר נאָר ווילן צו אָפּרוען מיט אַ ווייניק פּינץ פון גויננעסס און ווייקן זיך די אַטמאָספער פון עטלעכע פון די בעקאַבאָלעדיק פּאַבז און באַרס אין די נאָוטאָריאַס המקדש באַר געגנט פון שטאָט, אָדער באַזוכן טשיקאַווע היסטאָריש סייץ ווי דובלין קאַסטלע אָדער טריניטי קאַלידזש, עס איז שעפע צו זען און טאָן פֿאַר אַלעמען.
באזוכן דובלין
אין די וועקן פון אַ מערקווירדיק עקאָנאָמיש בום, דובלין ס לאַנדשאַפט האט געביטן יממעאַסוראַבלי איבער די פאַרגאַנגענהייַט יאָרצענדלינג. די דאזיקע טעג דובלין רייען צווישן די שפּיץ טוריסט דעסטאַניישאַנז אין אייראָפּע, און דעם וויבראַנט שטאָט הומס מיט אַ פּאַלפּאַבאַל זינען אַז עס איז קריייטינג אַ נייַ קולטור ירושה.
די שטאָט ס פּלאַצן פון וווילטאָג געגעבן עס אַ נייַ זיכער שין, אָבער וואָס בלייבט ספּעציעל איז דער גייסט פון די מענטשן וואס ענשור אַז, טראָץ וויכער ענדערונגען, דובלין בלייבט איינער פון אייראָפּע ס 'רובֿ אַראָפּ-צו-ערד, פרייַנדלעך און צוטריטלעך שטעט.
דובלין ליגט אויף די מזרח ברעג פון ירעלאַנד, מיט גרעסער דובלין ספּראָלינג אַרום דעם קרייַזבויגן פון דובלין Bay, באַונדאַד צו די צפֿון דורך דעם האָווטה היללס און צו די דרום דורך די Dalkey העאַדלאַנד. די שטאָט איז שפּאַלטן - פֿיזיש און סייקאַלאַדזשיקלי - דורך די טייַך ליפפיי; די צאָפן האט טראַדישאַנאַלי געווארן פּורער און די דרום וועאַלטהיער. צוויי קאַנאַלז - דער גראַנד קאַנאַל אין די דרום און די רויאַל קאַנאַל אין די צפֿון - פאָרעם האַלב-קייַלעכיק אַרקס אַרום דעם צענטער.
צפֿון פון די טייַך, די רובֿ וויכטיק גאסן פֿאַר וויזאַטערז זענען אָוקאַנאַל סטריט, די הויפּט שאַפּינג טהאָראָוגהפאַרע אַז לידז צו פּאַרנעלל קוואדראט, און גאַרדנער סט, אַ בייטן & בייטן און האָסטעל האָצפּאָט. צו די מערב, דער Smithfield געגנט איז ימערדזשינג ווי אַ טוריסט מאַגנעט. בוסáראַס, די הויפּט ויטאָבוס סטאַנציע, און קאָננאָללי סטאַנציע, איינער פון די צוויי הויפּט באַן סטיישאַנז, זענען נעבן די דאָרעמדיק סוף פון גאַרדנער סט.יממעדיאַטעלי דרום פון דעם טייך איז די הוב פון דובלין, המקדש בר, ווו איר וועט געפֿינען אַ קאָנצענטראַציע פון פּאַבז, רעסטראַנץ, שאַפּס און אַ נומער פון קונסט גאַלעריז.
נירביי טריניטי קאַלידזש איז אין די דאָרעמדיק סוף פון Grafton סט, די שטאָט 'ס מערסט ויסשליסיק שאַפּינג גאַס. אויף די דרום זייַט איר וועט אויך געפֿינען די בעסטער יגזאַמפּאַלז פון גרוזיניש דובלין, מיט סטייטלי הייזער און עלעגאַנט פּאַרקס.
עסן אויס אין דובלין
ירעלאַנד ס גרעסטן שטאָט איז אויך די לאַנד 'ס קולינאַריש הויפּטשטאָט. פֿון די לאָווליעסט גריסי-לעפל דינער געדינט די מין פון טיף-געפּרעגלט עסנוואַרג אַז אייער אַרטעריעס וועט פאַריבל האָבן, צו דער פאַנסיעסט מיטשעלין-שטערנקלאר רעסטאָראַן ווו עסן איז אַ וועריטאַבאַל קולינאַריש נסיעה, דובלין איז אַ פרעסער ס דערפרייען.
דובלין ניגהץ אָוט
בשעת דובלין ס נייטלייף האט שוין דזשאַקקעד אַרויף אין פריש יאָרן און איצט כולל אַ דיזיינג ראַונדאַבאַוט פון טרענדי באַרס, קאַפעס און קלאַבז, די היגע שענק נאָך יגזערץ אַ סענטריפוגאַל ציען אויף שפּאַס. די שענק איז אַ באַגעגעניש פונט פֿאַר Friends און פֿרעמדע ענלעך, דער אָרט ווו דובלינערס זענען אין זייער רובֿ קאָנוויוויאַל.
שאַפּינג אין דובלין
קלאַסי קריסטאַל, טשאַנגקי שטריקוואַרג און אַוועק-שלאָגן אַרטעפאַקץ. אויב עס ס געמאכט אין אירלאנד, איר קענען מיסטאָמע קויפן עס אין דובלין. טראַדיציאָנעל בייז אַרייַננעמען איריש שטריקוואַרג, קעלטיק-נוסח דזשעוועלערי, קריסטאַל, פייַן טשיינאַ און לתונט. אבער עס זענען אויך לאָודז פון קליין שאַפּס סעלינג עקסצענטריש און אָפפבעאַט סכוירע און דיין אָנדענק צאַצקע טוט ניט האָבן צו זייַן סטייד.


text:
סדר נשים
סדר נשים איז כולל 7 מסכתות. נשים איז טייטש ווייבער, אלע מסכתות אין דעם סדר האבן צו טון מיט דינים וואס זענען נוגע ווייבער. חוץ מסכת נדרים און נזיר, וואס איז נוגע סיי צו מענער די זעלבע ווי ווייבער, נאר נדרים האט א שייכות מער צו ווייבער ווייל דער מאן קען צושטערן נדרים פון די ווייב, בלויז נדרים וואס האט א שייכות צו עינוי נפש און צו דברים שבינו לבינה, און אגב נדרים האט מען שוין געשטעלט דערנעבן נזיר, אויך האט עס עפעס מער שייכות צו פרויען צוליב די גמרא הרואה סוטה בקילקולה יזיר עצמו מן היין, אזוי שטייט אין די מפורשים.
דער סדר איז צעטיילט אין 7 מסכתות:


text:
כאָטש אַז די פּראָם קענען פירן אַרויף צו קסנומקס קאַרס, רעזערוויישאַנז זענען רעקאַמענדיד ווען טראַוואַלינג צו סאַמסø בעשאַס די זומער. אין יולי און אויגוסט אַ קלענערער פּאַסאַזשיר פּראָם איז אויך סיילינג צווישן כו און קאָלבי קעז. אָבער, דעם פּראָם בלויז קאַריז פּאַסאַנדזשערז און בייקס אָבער קיין וויכיקאַלז. די אַריבער צייַט אויף די כו-קאָלבי קאַאַס מאַרשרוט בעשאַס דער זומער איז קסנומקס שעה און קסנומקס מינוט.
סאַמסאָ אינזל איז ליגן קסנומקס מייל אַוועק די Jutland Peninsula און אַ צוויי-שעה פּראָם פאָר פון די יאַבאָשע (כו פּאָרט). כאָטש דעם אינזל האט געגרינדעט אַ פאָרויס טראכטן געזעלשאַפטלעך ענערגיע רעוואָלוציע, פילע טראַוואַלערז זאָגן אַ יאַזדע צו די אינזל איז אַ יאַזדע צוריק דורך צייַט.
די אינזל האט אַ באַפעלקערונג פון וועגן קסנומקס. עס זענען קסנומקס ווינט טערביינז וואָס מאַכט דעם אינזל, פּראַוויידינג גענוג ענערגיע פֿאַר די אינזל און מער. זיי פאַרקויפן לעפטאָווער ענערגיע צו די יאַבאָשע פֿאַר אַ נוץ. דעם אינזל איז גאָר אַליינ גענוג. די הקדמה פון די רינואַבאַל ענערגיע פּראַדזשעקס האט געפֿירט צו נייַ מאַרקעץ און נייַ געזונט-פּייינג דזשאָבס. סאַמסאָ באוווינער איצט האַלדזן אַ סטיל וואָס האט סטימיאַלייטאַד זייער עקאנאמיע, ימפּרוווד זייער וועג פון לעבן, און געהאלטן זייער סוויווע ריין.
ווען באזוכן סאַמסאָ איר וועט דאַרפֿן צו ברענגען דיין כייקינג שיך און אַ עקאָ מיינדסעט. איר וועט אויך ווילן צו דינען אַ וועלאָסיפּעד צו ויספאָרשן די געגנט. ציבור טראַנספּערטיישאַן איז אויך אַ אָפּציע; די רעגולער ויטאָבוס באַדינונגען זענען לויפן דורך אַ ענערגיע-עפעקטיוו טעלעבוס סיסטעם ווו בוסעס פאָר אויף בעטן.
דער ערשטער אָרט צו באַזוכן צו גאָר אָפּשאַצן וואָס דעם אינזל איז אַלע וועגן איז די סאַמסø ענערגיע אַקאַדעמיע ווו איר וועט לערנען מער וועגן די רעזולטאטן פון די אינזל עקספּערימענט און "גרין טעכנאָלאָגיע" אין אַלגעמיין. ליגן אין די שטאָט פון באַללס, אַ פּיקטשעראַסק פּאָרט דאָרף, דעם אַקאַדעמיע איז אַ גאנץ בייַשפּיל פון בנין בשעת געלאזן קיין טשאַד שפּור.
איינער יינציק אָפּציע ווען באזוכן סאַמסאָ איז צו דערפאַרונג די פּרערי וואַגאָן יום טוּב. נעמען אַ ביסל טריט צוריק אין מאָל און רייַזע סאַמסø בייַ אַ פּאַמעלעך גאַנג ווי צוויי נאָרוועגיש Fjord פֿערד ציען דיין פּרעריע פור אַרום די אינזל. דעמאָלט פאַרברענגען דיין נעכט בייַ שטענדיק לאַגער זייטלעך מיט אנדערע "פּרעריע סעטאַלערז". זיי אַפֿילו צושטעלן אַ מאָדערן עלעקטראָלוקס פּראָופּיין פרידגע אויף פּלאַץ וואָס איז יקערדיק פֿאַר די ביר אַז גייט מיט די באַרביקיו!
ווייַטער אויף די טוריסט מאַרשרוט איז בראַטטינגסבאָרג מאַנאָר, ליגן אין אַ פּאַרק אין די דרום פון סאַמסאָ. די מאַנער איז געווען געבויט אין די ענגליש נוסח אין קסנומקס-קסנומקס. דער הויפּט וועג פּאַסיז די פּאַרק און לידז אויף דורך אַ ווודיד געגנט צו דעם ברעג. עס איז עפענען צו כייקערז און סייקאַליסץ בעשאַס טאָגליכט שעה פון יוני-אויגוסט, און עס איז אַ גאָר פאָלקס אָרט פֿאַר לאַנד גייט. די "וועסבאָרג fyr" ליגהטהאָוסע צו די דרום אקטן ווי אַ לאַנדמאַרק.
דער גרעסטער האָטעל אויף די אינזל איז די באַללס באַדעהאָטעל מיט קסנומקס רומז. דעם האָטעל איז עפענען סיזאַנאַלי אפר.-אקטאבער. כל רומז זענען יקוויפּט מיט פלאַך פאַרשטעלן טווס און האָבן פּאָטער אינטערנעט צוטריט. עס איז אַ סיסייד גאָלף קורס נירביי און דער האָטעל וועט בוך גאָלף פּאַקאַדזשאַז פֿאַר איר. זייער רעסטאָראַן איז געהאלטן דער בעסטער אויף די אינזל, קרבן קלאַסיש דאַניש און פראנצויזיש קוויזין צוגעגרייט מיט פריש, קוואַליטעט ינגרידיאַנץ פון די היגע Farms און Fishers. רובֿ פון די עסנוואַרג איז אָרגאַניק; לאָוקאַלי דערוואַקסן פּראָדוצירן גראָוערז טרייוו ווי די היגע מענטשן פּרובירן צו ויסמייַדן ימפּאָרטיד פּראָדוצירן דערוואַקסן מיט ייל-באזירט כעמיש Fertilizers. אין די זומער חדשים, איר קענען יוזשאַוואַלי הערן אַ לעבן אָרקעסטער פּלייינג אין די קאָרטיאַרד צו באַגלייטן אייער מאָלצייַט.
אויב איר זענט איר זוכט פֿאַר אַ פאַרבענקט, רילאַקסינג און געזונט ברעכן פון דיין טעגלעך העקטיק רוטין סאַמסאָ אינזל איז נאָר דער אָרט פֿאַר דיין ווייַטער עקאָ-וואַקאַציע.


text:
ישראל באנען
ישראל באנען (העברעיִש: רכבת ישראל) איז דער נאמען פון דער געזעלשאפט וואס געהערט דער רעגירונג פון ישראל פאראנטווארטלעך פאר אלע באנען פארקער, סיי פאסאזשירן סיי פֿראכט, אין דעם לאנד. די רעלסן זענען אויפן סטאנדארטן אפשטאנד (1,435 מ"מ ברייט). דער באן נעצווערק איז באזירט אינעם פלוין נעבן ים, וווּ די ליניעס שטראלן אויס פון תל אביב. די באנען פארן אויף די לינקע רעלסן (נישט אזוי ווי דער פארקער אויף די גאסן).
דער אלגעמיינער פארוואלטער איז יצחק הראל.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע באן איז געווען פון יפו קיין ירושלים וואס מ'האט געעפֿנט אין 1892 אונטער דער הערשאפֿט פון דער אטאמאנישער אימפעריע.
אין די יארן פון 1948 ביז 2003 זענען די באנען געווען אן אפטיילונג פון דער טראנספארט ביורא פון דער רעגירונג. אין 2003 איז ישראל באנען (העברעיִש: רכבת ישראל) אויפֿגעשטעלט געווארן אלס א פריוואטע פֿירמע.
די באן וואס פלעגט פארן פון חיפה דורך עפולה, אריבער צו יארדאניע, איז געווען זייער א באוואוסטע באן. די ליניע האט געהאט אכט סטאנציעס, ביז זי איז אריבער די גרעניץ, און האט פונקציאנירט ביז 1946, דער נאמען פון דער ליניע איז געווען "די טאל באן", די בריק וואס איז אריבער דעם ירדן טייך, צו דער אנדערער זייט גרעניץ, איז אויפגעריסן געווארן דורכן פלמ"ח, אויף דער באוואוסטער בריקן נאכט, וואס האט איזאלירט דאס לאנד, פון די ארומיקע אראבישע לענדער.
כ"ה תמוז תשע"ב האט מען געעפנט די פארטאפלטע באן ליניע פון תל אביב קיין באר שבע; מיט דעם איז פארקירצט געווארן די פאר צייט פון תל אביב קיין קרית גת און באר שבע.[1]
היינט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ריכטיג פארן סוף פון 2012, פירט ישראל באנען טאג טעגלעך עטלעכע 400 באנען פֿאר פאסאזשירן, מיט 57 טויזנט זיצפלעצער.[2]
40 מיליאן פאסאזשירן פארן מיט ישראל צווישן 53 באן-סטאנציעס.
ליניעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פאסאזשיר באנען זענען איינגעארדנט אויף ניין רוטעס.
גערעלסן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון תל-אביב, איין באן ליניע באציט זיך צו צפון לעבן דעם ים, ביז חיפה, די קריות און נהריה. צו דרום איז דא א באן ליניע ביז באר שבע, מיט א נייע זייטן-ליניע פון באר שבע צפון באן סטאנציע קיין דימונה, געעפנט אין דעצעמבער 2005. מען פלאנירט פארלענגערן די ליניע פון דימונה ביז אילת.
פלענער צו פארברייטערן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פארהאן אסאך פלענער, פון פארברייטערן די נעצווערק, איינס איז בויען א געהעריקע באן ליניע צווישן עכו און כרמיאל, מיט א מעגליכייט צו בויען ווייטער א גליל באן, וואס וועט פארן אינעם חולה טאל ביז קיין קרית שמונה.
בויען רעלסן צווישן אשדוד אשקלון, וואס וועט פארן קיין באר שבע.
ווי אויך באנייען דעם אלטן טאל באן, ביז עפולה, און בית שאן.
ארייננעמען נתיבות אינעם באנען נעצווערק, לויטן טראנספארטאציע מיניסטעריומס קריטעריאן, באדארף א שטאט, מיט א באפעלקערונג העכער פופציג טויזנט, האבן א באן וואס לויפט דורך דער שטאט, מיט שדרות, און אופקים.
א פראיעקט וואס האט געענדיקט אין 2011, אויפשטעלן א באן פון תל אביב, דורך חולון און בת ים, דערנאך ראשון לציון, ווארשיינליך ביז אשדוד, ווי אין ישראל, די באן ווערט אויפגעשטעלט אויפן אילון שאסיי דרום.
די ירושלים תל אביב שנעלצוג, וואס די רייזע וועט דויערן ווייניגער פון א האלבע שעה, איז איינע פון די פראיעקטן וואס די ישראל באנען, איז געבליבן שטעקן אינדערמיט, און עס איז נישט געמאכט געווארן צופיל פארשריט, אין די לעצטע פאר יאר, יעצט לויטן פלאן וועט עס פארענדיקט ווערן ביזן יאר 2015.
אויפשטעלן א רינג אין צפון גוש דן, ווי רעננה וועט פארבינדעט ווערן מיט הרצליה.
איבערפרישן און פארברייטערן די מזרח ליניע, וואס לויפט פון לוד, ביזן אלטן מזרח חדרה באן סטאנציע, און אזוי ארום לינדערן די באן פארקער אויפן בארטן ליניע.


text:
שטעלונג
שטעלונג איז דער כללית'דיגער פסיכילאגישער הייפאטעטישער אויפבוי, וואס רעפענזיטירט א מענטשס אלע מידות און געפילן וויאזוי ער האט זיין צוגאנג צו יעדע זאך, צו ער האט דאס יא ליב אדער נישט ליב א.א.וו.
עטיטודס זענען פאזיטיוו, נעגעטיוו אדער נייטראל וויזיעס אויף דעם "עטיטוד אביעקט": וו.צ.ב.ש. א מענטש, אויפפירונג אדער געשעעניש. מענטשן קענען אויך האבן סיי א פאזיטיווער און סיי א נעגעטיווער בייעס כלפי עפעס אן עטיטוד אין אפהאנדעלונג, - דאן הייסט דאס אמבליוויאנט.
עטיטודס קומען פון אפסטעמפלען זאכן דורך משפטן אין מוח פאר זיך מיט אן אייגען מיינונג אויף וואס מ'זעהט.
עס ווערט אנטוויקעלט אינעם מענטש דורך אן עי.בי.סי. מאדעל, (אין ענגליש א'פעקט, ב'יהעווירעל (אויפירונג) טויש, און קאגנישען). דער אפעקטרינדער רעזולטאט, איז א פיסיכיאלאגישער ענטפער, וואס טוט אויסדרוקן דעם באטרעפענדערס פרעפערענץ פאר א זאך. די אויפירנדער כוונה איז די רעדן אינדיקאציע פון די כוונה פון דעם אינדיווידואל. דער קאגנאטיווער רעספאנס איז א קאגנאטיווער איוואליואציע פון די זאך צו אויספארמען א שטעלונג.
רוב שטעלונגען פון אן אינדיווידואל ווערן אויסגעפארעמט אלס רעזולטאט פון אבזערווירענדע לערנען פון זייער סביבה.


text:
משה ארענס
משה ארענס (געבוירן 27סטן דעצעמבער 1925, קאוונע, ליטע) איז געווען ישראל אמבאסאדאר אין די פאראייניקטע שטאטן. א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי אוון א מיניסטער אין עטליכע רעגירונגען. פון פאך אויס איז ער אן עראפלאן אינזשעניר.
ארענס איז געבוירן אין קאוונע דעם 27סטן דעצעמבער 1925, און אין יאר 1939, האט זיין פאמיליע זיך אריבערגעצויגן קיין ניו יארק. ער האט געדינט אין דער אמעריקאנער ארמיי, ביי דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה, און אין 1948 האט ער געמאכט עליה, און געקומען וווינען אין ישראל.
ארענס איז אריין אין כנסת אין יאר 1973, וואו ער האט געדינט אין פארשיידענע פאזיציעס. אין 1983, ווען אריק שרון איז געפונען געווארן פאראנטווארטליך אין די סאברא און שאטילא מאסן מארד, דורכאויס די ערשטע לבנון מלחמה און איז אויפגעזאגט געווארן. האט מנחם בעגין אויפגענומען ארענס אלס זיכערהייטס מיניסטער, א פאסטן וואס ער האט אנגעהאלטן אויך אונטער יצחק שמיר.
נאכן "שמוציקע פרווו" פון שמעון פערעס, ווען די עבודה איז ארויסגעווארפן געווארן פון דער קאאליציע, איז ער ווידעראמאל געווארן א מיניסטער, דאס מאל אויסערן מיניסטער. ווען שמיר האט פארלוירן די וואלן אין 1992, האט ער דערקלערט אז ער טרעט ארויס פון פאליטיק, אבער ער האט זיך אומגעקערט, און האט געדינט נאכאמאל אלס זיכערהייטס מיניסטער, אונטער בנימין נתניהוס ערשטע קאדענציע, נאכן איבערנעמען יצחק מרדכי.
ער ווערט פארעכנט אלס רעכטער, ער האט אטאקירט שרון, קודם פארן נישט ענטפערן קעגן די פאלעסטינער טעראריזם, אנהייב פון על אקצא אינטיפאדע, שפעטער פארן ריקצוג פלאן פון עזה שטרייף.
אין יאר 2003 האט ער ארויסגעטרעטן פון פאליטיק. ער פארנעמט זיך היינט מיט פארשונגען, ווי אויך פארעפנטליכט ער ארטיקלען פון צייט צו צייט, אין הָאָרץ.
ער האט ארויסגעגעבן א בוך "דגלים מעל הגטו" (פענער איבער דער געטא), וואו ער פארשט די אקטיוויטעטן פון דער יידישער מיליטערישער פאראייניקונג אין דער ווארשעווער געטא, און זייער ראלע אין די געטא אויפשטאנד.


text:
וויליאם ליאן מעקענזי קינג
וויליאם ליאן מאקענזי קינג איז געווען קאנאדע'ס 10'טער פרעמיער מיניסטאר פון דער לענגסטער אין אמט, אלעס צוזאמען איבער 21 יאר. ער איז 3 מאל געווען פרעמיער מיניסטער. 21' – 26', 26' - 30', 35' – 48'. ער איז געווען פרעמיער מיניסטער ביי די צווייטע וועלט קריג און איז אנגעבליך געווען א שונא ישראל. ער האט זיך געטראפן מיט היטלער אין 37' און האט אים באצייכנט אלס א גוטער מענטש. ער האט אפגעזאגט און צוריקגעשיקט א שיף מיט טויזנעטער אידישע אימיגראנטן ענדע קריג. זיין בילד איז אויפ'ן 50 דאלאר ביל.


text:
װיקיפּעדיע:וויזועל-רעדאקטירער
דער וויזועל-רעדאקטירער איז אן אייבערפלאך וואס דערמעגלעכט רעדאקטירן ארטיקלען אין וויקיפעדיע אן צו דארפן לערנען די טעכנישע פרינציפן פון וויקיסינטאקס (פירעקיקע קלאמערן און געקרייזלטע קלאמערן, HTML טאגן אא"וו), נאר צו רעדאקטירן זיי אינעם שטייגער פון א ווארט פראצעסאר וואו יעדע אקציע ווערט געוויזן גאנץ גרינג (וואס מ'רופט "WYSIWYG").
דער רעדאקטירער וועט אין דער צוקונפט ווערן דער הויפט אייבערפלאך צו רעדאקטירן וויקיפעדיע, אויבוואויל ס'וועט בלייבן שטענדיק די מעגלעכקייט צו רעדאקטירן דעם קוואל וויקיטעקסט אזוי ווי היינט.
אויף א בלאט וואס האט די מעגלעכקייט פון ניצן וויזועל-רעדאקטירער וועט ווערן געוויזן צוויי רעדאקטירן טאבן: דריקן "רעדאַקטירן" עפננט דעם וויזועל-רעדאקטירער און דריקן "רעדאקטירן מקור" עפנט דעם געוויינלעכן רעדאקטירער. כדי אינגאנצן באהאלט דעם וויזועל-רעדאקטירער, גייט מען אריין אין מײַנע פרעפֿערענצן > צינגל באַאַרבעטן > קליקן אויפן ווארט צײַטווײַל אומאקטיווירן דעם וויזועלן רעדאקטירער ווען ער איז נאך אין בעטע.
דער וויזועל-רעדאקטירער איז דערווייל א בעטע ווערסיע וואס ווערט דערהיינטיקט יעדע וואך.


text:
נאט"א
צפון אטלאנטישע פאקט ארגאניזאציע (ענגליש North Atlantic Treaty Organization). איז אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע, געגרינדעט פאר זיכערהייט צוועקן, דורך די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, און עטליכע לענדער אין מערב אייראפע. אין יאר 1949.
דער ציל איז דער פיפטער פונקט פונעם פאקט. אויב איינע אדער מערערע לענדער אינעם פאקט, ווערט אטאקירט דורך אן אנדער לאנד, אין אייראפע אדער צפון אמעריקע, ווערט עס פארעכנט ווי אן אטאקע קעגן אלע לענדער. אלע לענדער האבן א רעכט זיך צו פארטיידיקן אלס זעלבסטשוץ. ווי עס ווערט דערקלערט אין פונקט 51 פון די פאראייניקטע פעלקער אפמאך. אלע לענדער וועלן קומען זיין בייהילפיג, צום אטאקירטן לאנד אדער לענדער. און וועלן זעלבסטשטענדיקערהייט, און פאראייניקטערהייט מיט די אנדערע לענדער, ווען עס וועט זיין נויטיק, קומען צו הילף אריינגערעכנט באוואפנטע קרעפטן. ביז די זיכערהייט וועט אומגעקערט ווערן, צום באטראפענעם לאנד אדער לענדער, וואס זענען מיטגלידער אינעם פאקט.
גרינדונגס לענדער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- איטאליע
- איסלאנד
- פאראייניגטע שטאטן
- בעלגיע
- פאראייניגטע קעניגרייך
- דענמארק
- לוקסעמבורג
- נארוועגיע
- האלאנד
- פארטוגאל
- פראנקרייך
- קאנאדע
דאס איז א ליסטע פון די לענדער, וואס האבן זיך אנגעשלאסן, אין די נאכפאלגענדע יארן.
אין 1952.
אין 1955
דייטשלאנד מערב דייטשלאנד, אין 1990 איז גאנץ דייטשלאנד, געווארן א מיטגליד נאכן פאראייניקונג פון מזרח דייטשלאנד.
אין יאר 1982.
אין 1999.
אין יאר 2004.
אין יאר 2009.
רעאקציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סאוועטן פארבאנד האט רעאגירט, מיט אויפשטעלן די ווארשע פאקט. אין וועלכע די לענדער אין מזרח אייראפע האבן זיך אנגעשלאסן. די ווארשע פאקט איז צעפאלן אין 1990, און עטליכע פון די לענדער האבן זיך אנגעשלאסן אין נאט"א.
די ערשטע מאל וואס נאט"א קרעפטן זענען גענוצט געווארן איז געווען ביי די יאגאסלאוויע, קריג אין 1998. די ערשטע מאל וואס נאט"א קרעפטן האבן זיך אנעפאנגען באטייליקן אין א פולע קריג איז נאכן אטאקע 11\9, אויף אמעריקע, און אירע טרופן זענען אריין אין אפגאניסטאן, און אין איראק.