text:
בלאט
- דער ארטיקל דיסקוטירט א טייל פון א פלאנץ. אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט בלאט (באדייטן).
א בלאַט איז אן ארגאן פון א פלאנץ וואס וואקסט איבער דער ערד, און זיין עיקר צוועק איז אבסארבירן ליכט אינעם פראצעס פון פאטאסינטעז. א וואקסנדיגער בלאט איז באהאפטן צום פלאנץ מיט א שטענגל.
בלעטער האבן אסאך פארשידענע פארעמען.
רוב פלאנצן האבן גרינע בלעטער, אבער טייל פלאנצן האבן אנדערע פארבן, למשל זיי הייבן אן רויט, און שפעטער ווערן זיי גרין. דעריבער זענען רוב בלעטער גרין ווייל זיי אנטהאלטן קלאראפֿיל. דורך דעם קריגט דער פלאנץ ענערגיע.
בדרך כלל דער טייל פונעם פלאנץ וואס מענטשן, בעלי חיים און פייגל עסן איז דעם בלאט.
אנאטאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער בלאט האט עטלעכע טיילן:
- די עפידערמיס - א געוועב פון דורכזיכטיקע צעלן צוגעלאנטשט מיט אנאנד.
- קוטיקולא – א שיכט פארהעלטמעסיק פארמאכט צו וואסער און גאזן, וואס פארמיידט וואסער אויסוועפן פונעם בלאט.


c: text/html

text:
ספרדים
מיינט איר שפאניע?
ספרדים זענען די יידן וועלכע שטאמען פון די יידישע געמיינדעס וואס האבן געוואוינט אין שפאניע אין דער מיטל אלטער. יידן פון די עדות המזרח ווערן אויך אפט אנגערופען ספרדים, וייל זיי האבן אדאפטירט געוויסע קולטורליכע און בעיקר הלכה'ישע עלעמענטן פון די שפאנישע געמיינדעס, כאטש דאס איז נישט זייער ריכטיקער נאמען, ווייל זיי שטאמען נישט פון שפאניע נאר פון דער מיטל מזרח און צפון אפריקע.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס קאפיטל פון יידן אין ספרד איז שוין איבער טויזנט יאר אלט. עס איז איבעראל אנגענומען אז אנגעהויבן האט זיך עס מיט די פיר גדולים וועמען פיראטן האבן אוועקגערויבט פון דער שיף, און האבן זיי פארקויפט, און דורך זיי האט זיך אנגעהויבן דאס אידישע לעבן אין ספרד.
ספרדים איז א באצייכענונג אויף יידן וואס קומען פון שפאניע, וואס זייער טרעדיציאנאלע שפראך איז געווען לאדינא, און וואס האבן פון פון דארטן אימיגרירט נאכן גירוש שפאניע פון יאר 1492 איבער דער גאנצער וועלט, בעיקר צו לענדער ווי איטאליע, האלאנד גריכלאנד דרום פראנקרייך (דער געגנט וואס אין מיטל אלטער איז געווען אנגערופן פראווענס, און איז דעמאלט געווען א באזונדער לאנד פון פראנקרייך) די באלקאן לענדער אין אייראפע און אויך אין טערקיי. אוואו זיי זיינען געגאנגען האבן זיי אדאפטירט אסאך עלעמענטן פון די לאקאלע קולטורן.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
מאשינביקס
א מאַשינביקס איז א פייער-געווער וואס קען שיסן אויטאמאטיש איינס נאך אנאנד פון אן אמוניציע פאס אדער א מאגאזין, פאר א לענגערע צייט. א מאשינביקס קען שיסן הונדערטער קוילן אין א מינוט.
א שווערן מאשינביקס דארף מען שטעלן אויף דער ערד און שטיצן אויף א דרייפוס, אדער שטעלן אויף א פארמיטל מיט א געשטעל און א דרייעדיקער באזע. אויך דארף מען צוויי מענטשן צו אפערירן דעם ביקס, איינער וואס גיט אריין די אמוניציע און א צווייטער צו צילן.
דער ברוינינג M2 מאשינביקס איז זייער א גענויער מאשינביקס וואס קען שיסן גאר ווייט. אין דער וויעטנאם קריג האט א זעלנער, ניצנדיק א טעלעסקאפ אויפן ביקס, געשאסן אויף א ציל ווייט 2250 מעטער.
דער עוזי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער עוזי איז אן אונטער-מאשינביקס וואס דער ישראלישער אפיציר עוזיאל גל האט דערפינדן. מען האט דעם עוז ערשט געניצט אין 1956, און צה"ל האט געניצט עוזיס אין דער זעקסטאגיקער מלחמה אין 1967. דעם עוזי ווערט פאבריצירט דורך ישראל מיליטערישע אינדוסטריעס.


text:
דער בלאט
דער בלאט איז א סאטמארער צייטונג אויף יידיש געגרינדעט דורך די אַהרונים.
די גרינדונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאכען נישט ווערן באשריבען אין דער איד האבן זיי דערקלערט קריג קעגן דער איד און איר אייגענטימער משה גבאי. און אין 2000 האבן זיי באשלאסן דעם דראסטישן שריט אליינס צו עפענען א צייטונג און שרייבן די נייעס לויט זייער גייסט און רעספעקט.
מיטן גרינדונג פון דער בלאט האט זיך שטארק געטוישט די וועלט פון יידישע צייטונגען.
זיי האבן געלייגט א דגוש צו באשרייבן און דעקן אלע שיכטן און קרייזן. זיי האבן אנגעהויבן צו חנפען און באשרייבן קליינע חסידות'ער און פריוואטע עסקנים אפילו זיי האבן נישט מיט סאטמאר, און דער איד האט נאכגעטאן דאס זעלביגע. - דוגמא: זיי האבן אנגעהויבן צו לייגן בילדער און דער איד האט נאכגעטאן אלס קאנקורענץ.
אייגענטום[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אייגענטימער פון דער בלאט איז א יונגערמאן אלימלך דייטש, אן איידעם ביים בארימטן זאמלער ר' דוד לייב גרינפעלד און פון די נאנטע מענטשן צום סאטמארער רבי'ן ר' אהרן טייטלבוים שליט"א .דער רעדאקטאר איז שמואל ווידער.
דער בלאט'ס אידילאגיע איז: ווי מער אינטערעסאנטער אןן ציענד, פארשטייט זיך אז זיי קענען נישט מוותר אויף קנאות, און אז נישט, כאטש צולייגען אביסל טועמיה מיט פעפער, - דוגמא: מציצה בפה האט זיך אסאך מאל געטראפֿן איהר פלאץ אויף די פֿאדערשטע זייטען צולייגט אז ס'האט זיך געדאכט ווי א ערוואקסענע מאגאזין, די געמישטע שווים-באסיין באשריבן בכלומרשט אלץ "עטרת אברהם" און נאך. דראמאטישע פארזעצונגען טשיקאווע געשיכטעס און ווי מער אויפרייסעריש אלעס איז ערלויבט צו זאט מאכען די אויסגעהונגערטע יוגווארג
און מיט דעם איז עס אנדערש ווי אלע היינטיגע צייטונגען וואס די נייעס איז נאר א מיטל איינצוהאנדלען שטיצע פאר זייער באס אדער אידילאגיע ווען ס'איז נויטיג.
לעצטענס האבן זיי נאכקפירט דעם "איד" און אויך אנגעהויבן צוטיילן די צייטונג אויף מערערע אפטיילונגען. צוערשט האבן זיי אפגעטיילט די בילדער, דערנאך האט מען געמאכט אן אפטיילונג פון אינטרעסאנטע ארטיקלען מיטן נאמען "דער אוצר". און שפעטער האבן זיי אויך אפגעטיילט אלע ציבורישע נייעסן - פון פארשידענע קהילות און מוסדות - פונעם הויפט בלאט, אונטערן נאמען "ציבור".
אין די זומער וואכן ווען דער עולם איז אין די קעטסקילס, פארמאגן זיי א באזונדערע ביילאגע גערופן "זומער אפטיילונג".


text:
ט
ט' (טית) איז דער ניינטער אות פון אלף בית.
היינט רעדן אויס רוב יידן א ט' ווי לאטיינישן t, גלייך ווי א תּ, אבער ספרדים רעדן אויס א הארטן ט', ענלעך צו אראביש. ט איז איינער פון די דטלנ"ת אותיות וואס מען רעדט אויס מיטן צונג. ט איז א קאנסאנאנט אן א קלאנג.
אין גימטריא ט = 9. אויך אין גימטריא שרייבט מען ט"ו = 15 און ט"ז = 16.
ט איז איינער פון די שעטנ"ז ג"ץ אותיות וואס די סופרים שרייבן מיט דריי תגים.
פארשטעלונג פון אות ט'[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אות ט' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
דער קאד 05D8 רעפרעזענטירט ט' אין יוניקאד.
איז די פארשטעלונג פונעם אות ט' אין ברייל.
דער פעניקישער טית זעט אויס אזוי:


text:
העברעישע ווידערשטאנד באוועגונג
די העברעישע ווידערשטאנד באוועגונג איז געגגרינדעט אין יאר 1945, נאך דער ענדע פוו דער צווייטער וועלט מלחמה, קעגנשטעלנדיק זיך דעם בריטישן מאנדאט, און די אויסערן פאליטיק פון ערנעסט בעווין, אויסערן סעקרעטאר פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
זי איז געווען צאמגעשטעלט פון הגנה, פלמ"ח, אצ"ל, לח"י, און האט געארבעט ווי א ראט, און צוזאמען אויסגעפירט צענדליקע אטאקעס קעגן מאנדאטארישע צילן, 11 גרויסע אטאקעס זענען דורכגעפירט געווארן, דורך די גרופעס צוזאמען ארבעט. אריינגערעכנט די "בריקן נאכט", עתלית ארעסטאנטן לאגער, וואו 200 מענטשן וואס זענען געווען אומלעגאל אין לאנד זענען באפרייט געווארן. קינג דייוויד האטעל באמבאדירונג. וואס צוליב דעם איז די באוועגונג געקומען צו אן ענדע, און אלע אונטערגרונט גרופעס, האבן געקעמפט פאר זיך.
די סיבות צו פאראייניקונג איז געווען. ערשטנס אחדות צוזאמען קען מען אסאך מער אויפטון, ווי יעדער פאר זיך עקסטער. צווייטנס די סיטואציע פון די שארית הפליטה יידן, אין די די. פי. לאגערן אין אייראפע. און די רעגירונג האט נישט ארויף געלאזט די יידן קיין פאלעסטינע, האלטנדיק זיך צום ווייסע פאפיר 1939. און דער עיקר אנטוישונג אין ענגלאנד, נאכן צוזאג פונעם לייבער פארטיי, צו העלפן אויפשטעלן א יידישע דעמאקראטישע לאנד, וואס האט נאכן געווינען, געוויזן די טיר פאר די ציוניסטטישע פאלייקאנטן.


text:
נדה
מיינט איר מסכת נדה?
נדה איז די מאנאטליכע צייט וואס עס רינט בלוט פון א פרוי.
די בלוט רינט צוליב די נאטורליכע טוישינגען וואס געשעהען אין די ריפראדאקציע סיסטעם פין א נקבה.
אינהאַלט
איבערזיכט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דורכאויס א נארמאלע מאנאט פון א פרוי בויעט איר קעפער אויף א הויכע מאס אסטרעג'ין (א הארמאן) וואס בויעט אויף א דיקע שיכט אויף די רחם פון די פרוי.
ווען די אסטראג'ין איז ביי די העכסטע מאס, דאן פרודאצירט די קערפער עסטראדיאל (אן אנדער הארמאן) און גלייך נאכדעם טוען די אוועריס (דאס איז די זעלבע ווי די אייער ביי א מאן) פרודאצירען די אייער.
די אייער פאלט דערנאך אריין אין די רחם פון די פרוי, גלייך אין די זעלבע צייט ווערט די שיכט אין די רחם זייער גוט אויפגעבויעט אויף אריינפלאנצען אין זיך די אייער אויב די אייער ווערט איינגעפלאנצט דורך א זכרס זרע. אזוי אז אויב די פרוי ווערט שוואנגערדיג זאל עס קענען געהעריג וואקסן צו א געזונט קינד.
אויב שוואנגערט זי נישט דאן ווארפט די רחם ארויס די שיכט, און דאס איז וואס מיר זעהען אלס בלוט. און דאן הייסט די פרוי א נדה.
דאס אלעס ווערט קאנטראלירט דורך הארמאנען אין די סיסטעם פון די פרויס קערפער.
די דורכשניטליכע צייט וואס דאס אלס נעמט פאר א פרוי איז בערך 28 טעג און מעהר.
מען קען צוטיילען די פרויס נאטורליכע מאנאט אין 4 טיילן:
- בלוטען
- די אויפבוי פון די אייער
- אוויולעשאן
- די אויפבוי פון די רחם
בלוטען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז ווען עס פאנגט אהן בלוטען פון די פרוי, און געשעהט צוליב דעם וואס די רחם ווארפט ארויס די שיכט פון זיך, אריינגעמישט אין די בלוט איז אסאך מאהל אויך דא טיילען פון די פרויס קערפער אויסגעמישט, עס קוקט אויס ווי דיקע שטיקער. דאס האלט פאר 3 ביז 5 טעג, אבער קען נעמען פון 2 ביז 7 טעג.
די אויפבוי פון די אייער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דערנאך קומט ווען די אויוועריס גרייטען אהן די אייער פאר די גוף, דאס געשעהט דורך קאמפליצירטע הארמאנען וואס געפינען זיך און זענען אקטיוו אין א פרויס קערפער. דורך די צייט ווערט אויך אנגעגרייט דורך די קערפער די הארמאנען וואס בויען אויף די שיכט אין די רחם.
אוויולעשאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בערך צו די 12טע טאג פאלט איין איי ארויס פון איינע פון די אוועריס, וועלכע פון די אוועריס דאס איז אזאך וואס איז נישט באקאנט, וויבאלד עס איז אהן קיין סדר. די איי פאלט אריין אין די פילויפיאן טובס. און ווארט דארט צו ווערן פערטילייזד דורך די זרע פון א מאן. דאס איז אזוי פאר בערך 48 שטונדע. א שליימיגע געפליסעכטץ ווערט דאן באמערקט אין די סערוויקס פון א פרוי, דאס איז דארט כדי צו אויפנעמען די זרע.
פאר אסאך פרויען איז דא א קליינע ווייטאג ווען אוויולעשאן געשעהט, דאס ווערט אנגערופען אין דייטש מיטעלשמערץ און האלט אהן פאר בערך 7 שטונדע.
די אויפבוי פון די רחם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קערפער פון די פרוי וועט פאר די קומענדיגע 2 וואכן פראדוצירען הארמאנען וואס וועלן אויפבויען א שיכט אין די רחם פון די פרוי כדי אנצוגרייטען פאר די מעגליכע פארטילייזד אייער ווי ס'זאל זיך איינפלאנצען. די איי נעמט בערך 6 ביז 12 טעג זיך איינפלאנצען אין די רחם. און אויב ס'איז פערטילייזד וועט דאס לאזן וויסען פאר די קערפער דורך די הארמאנען. און דאן וועט די קערפער אויפבויען די איי אין די רחם. אויב ס'איז נישט פערטילייזד דאן ווארפט דאס די קערפער ארויס צוזאמען מיט די שיכט וואס האט זיך אויפגעבויעט.
די ווייען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דורך די צייט פון די בלוטען קען די פרוי שפירען ווייטאגען אין איר בויך.
נדה אין הלכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דורך אויס די צייט פון ווען די פרוי הויבט אהן צו זעהן בלוט ווערט זי אנגערופען א נדה און זי איז טמא פאר קדשים און אסור פאר איר מאן. דאס איז אלס ביז ווען זי גייט אין מקוה. זי מעג אבער נישט גיין אין מקוה גלייך זי דארף ערשט צו ווארטן אז די טעג פון נדה זאל אריבער גיין (לייען ווייטער וועגן דעם).
ווי אזוי ווערט מען א נדה?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א פרוי ווערט א נדה ווען א פרוי זעהט בלוט וואס קומט פון איר רחם ווייל זי האט איר מאנאטליכע סדר, אדער ווייל זי פלעקט פון איר רחם, אדער פאר אנדערע סיבות. אויב קומט סתם בלוט נישט ווען עס איז איר צייט הייסט זי אויך א נדה אויב עס קוקט אויס אז עס קומט פון רחם און נישט פון ערגעץ אנדערש, אויב למשל האט זי א שניט אויף איר פינגער און זי טרעפט בלוט און זי ווייסט נישט אז עס איז פון איר רחם מוז נישט זיין אז זי זאל זיין א נדה, און דארף אויסגעפונען דורך פרעגן א רב אדער דיין.
זיך רייניגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א פרוי קען זיך רייניגען דורך דעם וואס זי ווארט 11 טעג לויט די ספרדים און 12 לויט אשכנזים, און גייט דאן אין א מקוה.
ווי אזוי מען רייניגט זיך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע 5 טעג דארף זי ווארטן אפילו אויב סרינט שוין נישט קיין בלוט. דערנאך דארף אדורך גיין 7 גאנצע טעג וואס זי איז ריין אנע טראף בלוט.
די טאג וואס זי זעהט בלוט ווערט גערעכנט פאר די ערשטע טאג. זי ציילט פון דאן די 5 טעג, פארנאכטס פאר די 6טע טאג קוקט זי זיך דורך אויב זי האט בלוט אדער נישט, אויב נישט דאן פאנגט זי אהן ציילען 7 טעג.
פאר די 5 טעג ענדיגען זיך וואשט זי זיך גוט ארום ארויס צו נעמען אלע בלוט וואס איז איבערגעבליבען, דערנאך (בערך א האלבע שעה נאכדעם) קוקט זי זיך דורך מיט א שמאטע.
דורך יעדע איינע פון די 7 טעג קוקט זי זיך דורך נאכאמאל 2 מאהל יעדען טאג, איינמאל אינדערפרי און איינמאל ביי דערנאכט. דאס הייסט די שבעה נקיים 7 ריינע טעג.
א טאג און א נאכט פאר די אלע זאכן ווערט גערעכנט פון זון אינטערגאנג ביז זון אויפגאנג פאר נאכט, און פון זון אויפגאנג ביז זון אונטערגאנג פאר טאג.
א גאנצע טאג איז איינס וואס האט אין זיך א נאכט מיט א טאג און די נאכט פאר די טאג.
זיך דורכקוקען מיט א שמאטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די אלע צייטען וואס א פרוי דארף זיך דורכקוקען פאר בלוט (דאס הייסט זי דארף מאכן א בדיקה), טוט זי דאס דורך נעמען א קליינע ווייסע שמאטע פון בערך 3 פינגער אויף 3 פינגער, זי דרייט די שמאטע ארום איר ערשטע פינגער און שטיפט דאס אריין אין איהר צו דאן דרייט זי דאס ארום זיכער צו מאכן אז די שמאטע רירט אהן די ווענט פון אינעווייניג פון איר קערפער און נעמט דאס ארויס, אויב איז עס נישט ווייס דאן נעמט זי דאס צו א רב אדער דיין ער זאל זאגן אויב סאיז בלוט אדער נישט.
פאר די נאכט פון די ערשטע פון די 7 טעג קומען ניצט זי א שמאטע וואס זי לאזט אינעווייניג פון זון אינערגאנג ביז ווען נאכט פאלט צו. דאס הייסט א הפסק טהרה.
ווערן ריין[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א פרוי ווערט ריין (טהור) דורך דעם וואס זיי טינקט זיך אין א מקוה. די נאכט צו די 8טע טאג נאך די שבעה נקיים גייט זי אין מקוה, פאר זי גייט אין מקוה מאכט זי זיכער אז זי האט נישט קיין חציצה, חציצה הייסט אז גארנישט טאר נישט זיין אויף איר קערפער אפילו קיין שמוץ אדער לאנגע נעגל. זי טוט דאס דורך זיך ווייקען אין א וואנע און שערן די נעגל און איבריגע האר. אויך דארף זי פיצען די ציין, פיצען די אויערן, און קעמען די האר.


text:
װיקיפּעדיע:שטומף
אן ארטיקל וואס איז גאנץ קורץ און רעדט נישט גענוג וועגן זײַן טעמע רופֿט מען א שטומף, אדער וואו עס פֿעלט גרונטלעכע אינפֿארמאציע. אן ארטיקל וואס אנטהאלט נאר די דעפֿיניציע פֿון א ווארט געהערט נישט דא אין וויקיפעדיע נאר אין וויקיווערטערבוך.
א לענגערער ארטיקל כאטש מען דארף אים נאך רעדאקטירן אדער וויקיזירן הייסט מער נישט קיין שטומף.
אז איר האט אנגעהויבן אזא שטומף ארטיקל, אדער ווען איר טרעפֿט אזא ארטיקל וואס א צווייטער האט געשריבן, שטעלט צו איינעם פון די שטומף מוסטערן.
געדענקט נאר אויב עס פעלט גרונדענע אינפארמאציע זאל מען לייגן דעם מוסטער. אויב עס איז פשוט צו קליין, מיינט נאך נישט אז אלע הינזיכטן פון דער טעמע זענען נישט דורכגעשמועסט.
אויב איר האלט ביים פאררעכטן און פארברייטערן דעם ארטיקל אליין במשך א פאר טעג קענט איר צולייגן דעם מוסטער {{אונטער קאנסטראקציע}}.
פאר גאר קורצע טעמעס וואס פארלאנגט זיך נישט קיין ארטיקל פאר זיך לויט אייך ווייל די טעמע איז צו קליין איז דא אן אנדער מוסטער {{קורץ}}.
ווען אָנצײכענען אַן אַרטיקל אַלס זינגאזונט שטומף קענט איר שרײַבן דאָס אין אנפאנג פון די ארטיקל: {{פארקורצט}} אדער {{שטומף}}
און עס װעט אױטאָמאַטיש געזען װערן אַזױ:


text:
שמשון הגיבור
שמשון איז געווען דער לעצטער פון די 13 שופטים ביי אידן אין ארץ ישראל.
אין תנ"ך איז באשריבן אז ער איז געווען מוראדיק שטארק און מעכטיק. ער איז געווען א נזיר, זיין אויסערגעווענליכע שטארקייט איז געקומען פון זיינע האר.
ווען די פלשתים האבן אים אפגעשוירן די האר, האט ער פארלוירן זיין גבורה, און זיי האבן אים בלינד געמאכט.
דעם סוד אז זיין גבורה שטאמט פון די האר, האט פארציילט דלילה וועלכע איז געווען א פלישתי, און האט פארראטען שמשון הגיבור עטליכע מאל ביז ער האט איר דעם סוד פארציילט, און זי האט דאס ארויסגעגעבן פאר די פלשתים, וועלכע האבן אים אדאנק דעם געקענט באזיגן.


text:
הוידלקע
א הוידלקע איז א זיץ וואס הענגט מיט קייטן אדער שטריקן; מען זיצט אויף אים און מען הוידעט הין און צוריק. ווען מען הייבט אן הוידלען קען עס גיין ווייטער א לענגערע צייט אויפן פרינציפ פונעם פאמפעדיקל. קינדער הוידען אלס פארוויילונג. פאר קלענערע קינדער מאכט מען דאס הוידלקע ארומגענומען כדי דאס קינד זאל נישט ארויספאלן. אין א שפילפלאץ געפינט זיך א רייע (אדער מערערע רייעס) הוידלקעס וואס הענגען פון א ראם געמאעט פון מעטאל אדער האלץ. א דערוואקסענער מענטש אדער א גרויס קינד קען באוועגן דאס הוידלקע אליין, אבער א קליין קינד דארף האבן עמעצן וואס הוידעט אים.
דער זיץ פונעם הוידלקע איז געמאכט פון פלאסטיק, האלץ אדער מעטאל. מען קען אפילו מאכן א הוידלקע פון א רייף וואס הענגט פון א שטריק.


text:
ביל אריילי
ביל אריילי (וויליאם זשעימס ביל אריילי זשוניער).(געבוירן דעם 10טן סעפטעמבער 1949 איז דער באקאנטער גאסטגעבער אויף פאקס טעלעוויזיע, אויכעט האט ער א ראדיא שוי, "די ראדיא פאקטאר", ער רעדט בעיקר איבער פאליטיק אין אמעריקע.
ער איז פון די ערשטע און מערסטע פאפולערסטע שטערן'עס פון פאקס ניוז, וואס איז געקומען פון אן אנדער סטעישאן מיט יארן לאנג עקפספערטיז אין זשורנאליזם.
ער האט שוין געשריבן זעקס ביכער.
כאטשיג ער ווערט באטראכט אלס אן ארכי-קאנסערוועטיוו ביים המון טוט ער זיך אראפאמאל ווי א זעלבסשטענדיגער פאלטיקער, ער רופט זיך אבער קלאר א טרדיצאנאליסט און א פאפוליסט וואס איז אמאל געווען פאר א שטיק צייט רעגסטרירט אלס מעמבער אין דער רעפובליקאנער פארטיי.


text:
וואל
וואל איז פייבער גענומען און געמאכט פון די פעל פון שאף, וואס ווערט פארנוצט צו האלטן ווארעם דעם מענטש.
כאטיג דאס קומט על פי רוב פון שאף קענען אבער אנדערע מאמאלס פעל אויך אנגערופן ווערן וואל וו.צ.ב.ש. פון ציגעלעך און רעביטס א.א.וו.
וואל האט 2 קוואליטעטן וואס מאכט איר מער וועדפול לגבי שוץ פון קעלט און דאס נוצן פאר באקוועמליכקייטן, מער פון אלע אנדערע הארן און פעלן; 1) אז איין שטיקל הארעלע וואקסט אריין העכער די אנדערע און עס בלייבט נישט קיין עפענונג ווי די שינגלס פון א דאך וואס די עק פון איין'ס גרייכט העכער די אנהייב פון די העכערע. 2) די פייבערס זענען געדרייט און געבויגן צו פארכאפן און נישט ארויסלאזן אויף די פריי די היץ, און געוויסע פעלער איז דאס געבויגן מער ווי צוואנציג מאל אין ווינציגער פון א אינטש.


text:
מענסטרואציע
מענסטרואַציע אדער וסת איז א פיזיאלאגיש-הארמאנישער פראצעס וואס פאסירט אין א פעריאדישן אופן אין דעם קערפער פון א נקבה ביי מענטשן און ביי א טייל פון זויגערס, וואס איז נייטיק פאר רעפראדוקציע. אינעם קערפער פון א מענטשלעכער נקיבה פאסירט מענסטרואציע בערך איין מאל א חודש דורכאויס דער תקופה פון איר פרוכבארקייט, אנהייבנדיק פון איר געשלעכטלעכער דערוואקסנהייט און ביזן איבערגאנג עלטער ("מענאפאז" בלעז menopause). מענסטרואציע איז א טייל פונעם חודשלעכן פעריאד.
אין דער לויף פונעם חודשלעכן פעריאד טוט דער אייערשטאק פון א נקיבה וואס איז געשלעכטלעך דערוואקסן באפרייען איין אייעלע (אדער מער ווי איינס), אין א פראצעס וואס הייסט אוואולאציע. דער שליימהויט פונגם טראכט (endometrium) ווערט דיקער כדי צו האלטן דאס פערטיליזירטע אייעלע, וואס הייבט אן שוואנגערשאפט. טאמער זי ווערט נישט שוואנגער, טוט די שליימהויט אוועקפאלן פונעם טראכט. דעמאלסט הייבט אן א נייער חודשלעכער פעריאד. די אוועקגעפאלענע שליימהויט געמישט מיט בלוט און אנדערע פליסיקייט קומען ארויס פונעם קערפער דורך דער וואגינע.
ווסת אין הלכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט דער תורה א פרוי פון ווען עס הייבט אן איר מענסטרואציע ביז נאך זי טובל'ט אין א כשר'ער מקווה ווערט זי א נידה. פראקטיש טוט זי נישט טובל'ן ביז נאך די שבעה נקיים, זיבן ריינע טעג אן א מראה פון בלוט. ווען א מאן האט תשמיש מיט איר בשעת זי איז א נידה זענען זיי ביידע עובר אן איסור כרת. אויך איז זי דעמאלסט טמא, וואס אין אמאליקע צייטן האט געהאט פארשידענע קאנסעקווענצן. לויטן שולחן ערוך, ווען א געהייראעטע פרוי איז א נידה, דארף זי פירן מיט איר מאן געוויסע הרחקות (דערווייטערונגען).


text:
עקאלאגיע
עקאלאגיע (פון גריכיש: oἶkoς, "הויז"; -λoYίa, "שטודיע פון") איז די וויסנשאפט וואס שטודירט אלע לעבעדיקע ארגאניזמען אין זייער סביבה, מיט איר קלימאט, באדן, וואסער, ליכט, זויערשטאף און מינעראלן. עקאלאגן שטודירן די קאמפאזיציע, פארשפרייטונג, קוואנטיטעט, צאל און מצבים פון ארגאניזמען אין עקאלאגישע סיסטעמען. עקאלאגיע איז א צווישנדיסציפלינאריש פעלד וואס נעמט איין ביאלאגיע און ערד וויסנשאפט.
דער דייטשער וויסנשאפטלער ערנסט העקל (1834–1919) האט געשאפן דאס ווארט "עקאלאגיע" ("Ökologie") אין 1866. די אוראלטע פילאסאפן, ווי היפאקראטעס און אריסטו האבן אוועקגעשטעלט די יסודות פון עקאלאגיע אין זייער שטודיע פון נאטור.


text:
יצחק באשעוויס זינגער
יצחק הירש באשעוויס (בת שבע'ס) זינגער (21סטן נאוועמבער 1902 - 24סטן יולי 1991) איז געווען א יידישער שרייבער, געווינער פונעם נאבעל פריז אויף ליטעראטור אינעם יאָר 1978.
ער האָט געשריבן עטלעכע לאַנגע ביכער, װאָס זענען דערשינען אין דער צײַטונג פֿאָרװערטס, ווי אויך דערציילונגען פאר קינדער וועלכע זענען תיכף איבערגעזעצט געווארן אויף ענגליש און ניטאמאל געדרוקט געווארן אין זייער ארגינעלער פארעם.
אזוי איז אויך געווען מיט אסאך פון זיינע ביכער, וואס אפילו בשעת ער האט דאס געשריבן האט מען דאס שוין איבערגעזעצט – טיילמאל ער אליין. ער האט אבער פארט קודם אלעס געשריבן אין זיין מוטער-שפראך.
זיינע ביכער אינעם ארגינעל זענען אביסל שווער צו באקומען, זינט מ'קען עס נישט לייענען אויפן געוועב צוליעב קאַַפּי-רעכטן און זיינע יורשים האבן נישט קיין אינטערעס זיי איבערצודרוקן.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זינגער איז געבוירן געווארן דעם 21סטן נאוועמבער 1902 אין לעאנצין, קאנגרעס פוילן. זיין פאטער איז געווען א רב אין ווארשע און אן אייניקל פון דער בארימטער נגידה טעמערל.
ער איז געווען דער יונגערער ברודער פונעם יידישיסטישן שריטפטשטעלער ישראל יהושע זינגער.
ער איז געווען א שטאלצער וועגעטאריער און אפט געשריבן אויף דער טעמע אין זיינע ביכער.
ער איז געשטאָרבן דעם 24סטן יולי 1991 אין מיאמי, פלארידא.
זיינע ביכער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יידיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אהרן צײטלינס עסײען
- גימפּל תּם
- די פאמיליע מושקאט
- די נאבעל רעדע, פארא שטראוס זשירו, ניו יארק, 1978
- די קלײנע שוסטערלעך
- דער בעל תשובה
- דער קונצנמאכער פון לובלין
- דער קנעכט
- דער שטן אין גאריי
- דער שפיגל און אנדערע דערציילונגען, יידישע ליטעראַטור, העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים, תשל"ה, תשל"ט
- ווען שלימואל איז געגאנגען קיין ווארשע
- מיין טאטנ'ס בית דין שטוב
- מעשיות פון הינטערן אויוון
- שׂונאים. געשיכטע פֿון אַ ליבע
ענגליש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- An Isaac Bashevis Singer Reader
- a young man in search of love, 1978
- Mazel and Shlimazel: or, The milk of a lioness, 1967
- Reaches of heaven,1980
ביכער וועגן אים און זײַן לעבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- Conversations with Isaac bashevis singer, richard burgin
- singer: an album, ilan stavans, 2004


text:
טעלעוויזיע
טעלעוויזיע איז אַ טעלעקאָמוניקאַציע סיסטעם וואָס ווייזט ווידעאָ: רירנדיקע בילדער ווי די נייעס, פילמען, ספאָרט אא"וו.
די טעלעוויזיע האָט אריינגעברענגט אַ רעוואָלוציע אין דער וועלט, עס האָט באַוויזן אַז ביז איין מינוט קען אַ מענטש וויסן וואָס עס טוט זיך אָפ אין די אַנדערע עק וועלט. עס האָט אויך באַוויזען אַז דער מענטש קען מיטהאַלטן לעבעדיג די נייעס, דאָס הייסט נישט בלויז ער הערט די נייעס, נאָר ער זעט עס באַשיינפערליך מיט זײַנע אויגן.
קודם פלעגן זייט טעלעויזע וואָס זענען געווען בלויז שוואַרץ און ווײַס, בלעק און ווײַט, נישט קאלירטע, מיט דער צייט איז עס געווען מער און מער סאפיסטיקעט, און הײַנט צו טאָג איז דער טעלעוויזע אויפגעארבייט אויף זייער אַ מאדערנע שטאפל, די בילדער זענען שארף און קלאר וואס האט נישט איהר גלייכן, מען זעט אלעס שיין און גוט, נאך אסאך שענער וואס עס איז ארגינאל.
אין די ערשטע יאהרן איז דאס געווען אין יעדע שטוב אבער בלויז אין די צוויליזירטע וועלט, אבער אין די ארימע וועלט זענען געווען אסאך מענשטן וואס האבן נישט דאס געהאט אבער היינט צו טאג ווען מען נישט געפינען אין די גאנצע וועלט א שטוב וואס געפינט זיך נישט א טעלעוויזיע, דאס גאנצע לעבן פון א מענטש אויף די וועלט איז וואס ער זעט אין די טעלעוויזיע, צופרי און ביינאכט פארן לייגן וועט ער געבן א בליק אויף די טעלעוויזיע צו וויסן דעם וועטער מארגן, אדער די לעצטע נייעס, אויך אויב האט ער איבעריג צייט וועט ער כאפן א בליק מיט צו האלטען א פילם אדער א ספארט, א שאוי פון א זינגער, און אזוי פארשידענע סארט פראגראמען.
ארגינעל פלעג מען טראנסמיטירן טעלעוויזיע סיגנאלן וואס די באניצער קענען כאפן מיט אן אנטענע. מיט דער סיסטעם גיט ארויס א סטאנציע איין פראגראם נאך אנאנד, אבער נאר איינס אויף א מאל. היינט זענען אויך פאראן קאבל-טעלעוויזיע און סאטעליט-טעלעוויזיע וואס דערלויבן אן אויסקלייב פון פראגראמען.
יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פרומע רבנים האבן פארבאטן צו האלטן אין שטוב א טעלעוויזע, און זיי שרייבן זייער שארף אז לויט די דיני התורה טאר מען אפילו נישט בלויז קוקן טעלעוויזע, דאס איז נישט בלויז צוליב איהר פרעמדע קולטער וואס דאס ווייזט, נאר וויבאלד, עס איז זייער א אפענע פרייע וועג, עס ווערט דארט געזעהן אסאך אויסגעלאסענע מענטשן, מיט אסאך חלקים פון די קערפער וואס איז אויפגעדענקט, און לויט די אידישע הלכה איז דאס אין כלל פון ראיות אסורות און אסאך מאל איז עס ממש גילוי עריות, אויך זעט מען דארט אלע סארט גלויבנס וואס מענטשן אין אלע עקן וועלט האלטן וואס איז גאט און דאס איז עבודה זרה, אויך געוויינט דאס צו דעם מענטש צו שפיכות דמים, וויבאלד מען ווייזט דארט לייעוו לעבעדיג ווי אזוי מענטשן ווערן געשאסן און גע'הרג'ט, און אויך אלע פילמס זעט מען ווי מען שיסט מענטשן און דאס געוויינט צו דעם מענטש צו שלעכטז.


text:
בענדין
בענדין (פויליש: Będzin, בענדזין; דייטש: Bendzin, Bendsburg) איז א שטאט אין זאגלעמביע געביט אין דרום פוילן, 61 ק"מ מערב פון קראקע. ביזן חורבן אייראפע איז די שטאט געווען דער יידישער צענטער פון זאגלעמביע.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט ארכעאלאגישע אויסגעפינען, האט די שטאט אנגעהויבן אין דעם פריערדיקן מיטל אלטער. דאס דארף בענדין ווערט דערמאנט אין יאר 1301. בענדין איז געווארן א שטאט אין 1358, ווען מען האט איר געשאנקען מיט מאגדבורג רעכטן.
ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז א היפשטער טייל פון בענדינס איינוואוינער געווען יידן, אבער די מערהייט פון זיי האט מען געשיקט אין דעם אוישוויץ פארניכטונגס לאגער ביז זומער 1943.
אין 2008 האבן געוואוינט אין דער שטאט 58,639 מענטשן.
יידן אין בענדין[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בענדין איז איינע פון די אוראלטע יידישע געמיינדעס אין פוילן. דער יידישער יישוב האט זיך אנטוויקלט פון דעם שפעטערדיקן מיטל-אלטער. די ערשטע יידן זענען אנגעקומען אין דעם 13טן יארהונדערט, און רוב פון זיי האבן זיך באשעפטיקט מיט לאנדווירטשאפט און מסחר. די יידישע קהילה האט זיך אויפגעשטעלט אין דעם 14טן יארהונדערט א דאנק דעם מלך קאזימיר דער גרויסער, וואס האט געשאנקען ספעציפישע רעכטן צו די יידן אז זיי זאלן מעגן וואוינען אין דער שטאט.
אין דעם רוסישן צענזוס פון 1897 זענען די יידן געווען 51% פון 21,000 איינוואוינער אין דער שטאט, און אין דעם פוילישן צענזוס פון 1921 האט די צאל יידן דערגרייכט 17,298 און זייער טייל אין דער באפעלקערונג פון דער שטאט איז געשטיגן ביז 62.1%. אום 4טן סעפטעמבער 1939, מיטן אויסברוך פון דער צווייטער וועלט מלחמה, האט די דייטשע ארמיי איינגענומען דעם געגנט, און עס עס זעלנער האבן פארברענט די שטאטישע שול און דערמארדעט אסאך יידן פון דער שטאט. אין 1942 האבן זיי אויפגעשטעלט א געטא אין דער שטאט וואו מען האט קאנצענטריט די יידישע באפעלקערונג, און אין מיי האט מען אנגעהויבן פארטרייבן די יידן צום אוישוויץ פארניכטונגס לאגער. ביז זומער 1943 האט מען געשיקט די מערהייט פון די יידן אין דער שטאט אין אושוויץ.
באקאנטע פערזענלעכקייטן פון בענדין[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- הרב דוב בעריש הערציגער (נפטר ה'תר"ו, 1846) - הויפט רב פון בענדין, א תלמיד פון רבי ירמיהו מאטערסדארפער.
- הרב הירש העניך הכהן לעווין - אב"ד בענדין, איידעם פונעם שפת אמת און מחבר פונעם ספר "יכהן פאר".
- יהושע פראווער (1917 - 1990) - ישראלדיקער היסטאריקער, געווינער פון ישראל פריז.
- הרב יצחק זילבערשטיין (געב' 1934) - רב פון רמת אלחנן געגנט אין בני ברק, אן איידעם ביי הרב יוסף שלום אלישיב.
צווילינג שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אריה רוזן, בנדין - עיר ואם בישראל, (אין בית יעקב צייטשריפט, באנד 70, אדר תשכ"ה)
- בנדין, מרכז מורשת יהדות פולין
- מוסטער:ספר יזכור
- מוסטער:ספר יזכור
- "בענדין", ביי "JewishGen" (אויף ענגליש)


text:
אַ סך רוסישע ייִדן פֿון סוף 19טן — אָנהייב 20סטן יאָרהונדערט האָבן געלעבט מיט אַ טאָפּלדיק לעבן — אין דער ווירקלעכקייט און אויף פּאַפּיר. אין יענער צײַט האָט דער בריוון-אויסטויש געשפּילט זייער אַ וויכטיקע ראָלע אינעם לעבן פֿון ייִדישע משפּחות. די זין פֿלעגן פֿאַרלאָזן זייער היים צוליב פֿאַרשידענע סיבות, ווי: צו באַקומען אַ וועלטלעכע אָדער אַ רעליגיעזע בילדונג, צו זוכן פּרנסה, אָדער, כּדי צו לעבן אויף קעסט מיט שווער און שוויגער אין אַן אַנדערער שטאָט — אָדער זיי האָבן געוואָלט אַנטלויפֿן פֿון דער מיליטער-דינסט אין דער צאַרישער אַרמיי.
די טעכטער פֿלעגן אַוועקפֿאָרן מיט זייערע מענער — אָדער אָן זיי — כּדי צו זוכן גליקן אין גרעסערע שטעט. עס זײַנען געווען ווייניק משפּחות אין רוסלאַנד, וואָס האָבן ניט געהאַט עפּעס צו טאָן מיט דער עמיגראַציע לעבֿר-הים — קיין אַמעריקע. די קאָרעספּאָנדענץ, וואָס איז אַנטשטאַנען פֿון די דאָזיקע צעשיידונגען, איז אַן אוצר פֿון ידיעות וועגן די האָפֿענונגען און אַנגסטן פֿון ייִדיש-רעדנדיקע ייִדן אין יענע שטורעמדיקע יאָרן.
אין אַ בריוו קאָן מען אויסמאָלן אַן אימאַזש פֿון זיך אַליין לויטן אייגענעם געשמאַק און לאָזן די אַנדערע האַנדלען, לויט אייגענע פֿאָרשטעלונגען. אָבער כּדי צו זײַן בכּוח צו באַנוצן זיך מיט די דאָזיקע מעגלעכקייטן, באַדאַרף מען פֿאַרמאָגן געוויסע קענטענישן, וואָס אַ דורכשניטלעכער ייִד פֿון אַ גאַנץ יאָר האָט ניט פֿאַרמאָגט.
קודם-כּל, דאַרף מען קענען שרײַבן פֿליסיק ייִדיש און דערצו נאָך אַ ביסל רוסיש און לשון-קודש. דערפֿאַר האָט מען זיך גענייטיקט אין מוסטערן ווי אַזוי זיך אויסצודריקן אויף פּאַפּיר. פֿאַר דעם האָט מען זיך געווענדעט צו דעם בריוונשטעלער — אַ זאַמלונג פֿון מוסטער-בריוו פֿאַר געשעפֿטלעכער און פּריוואַטער קאָרעספּאָנדענץ.
בריוונשטעלערס זײַנען כּסדר געווען וואָלוועלע ביכעלעך, וואָס זײַנען אָפֿטמאָל צונויפֿגעשטוקעוועט געוואָרן פֿון שטיקלעך אַנדערע ענלעכע אויסגאַבעס. אויף זייערע זײַטן קאָן מען געפֿינען ניט נאָר מוסטערבריוו, אָבער אויך כּלערליי איבעריקע זאַכן: פֿון משלים און וויצן ביז עצות, ווי אַזוי צו פֿירן אַ בוכהאַלטעריע, רשימות פֿון מענערישע און ווײַבערישע נעמען און אַפֿילו ווערטער-שפּילן. אָבער דער קערן פֿון יעדן בריוונשטעלער זײַנען, נאַטירלעך, די מוסטערבריוו, וואָס מען קאָן קאָפּירן, צופּאַסן צום אייגענעם נוצן, אָדער סתּם לייענען און קלײַבן נחת.
ווער זשע האָט פֿאַרפֿאַסט די דאָזיקע ביכעלעך? אַ סבֿרה, אַז דאָס רובֿ פֿון די בריוונשטעלערס פֿונעם 19טן ביזן 20סטן יאָרהונדערט זײַנען אָנגעשריבן געוואָרן דורך משׂכּילים אָדער יחידים פֿון דער נאָך-משׂכּילישער אינטעליגענץ. אַ סך אַזעלכע שרײַבער און זשורנאַליסטן האָבן געזוכט זײַטיקע פּרנסות ווי אַ צוגאָב צו די באַשיידענע הכנסות פֿון זייער "ערנסטער" ליטעראַרישער שאַפֿונג.
מן-הסתּם, האָבן זיי געהאַלטן בריוונשטעלערס פֿאַר אַ גרינגן אופֿן צו פֿאַרדינען אַ פּאָר קערבלעך. אָבער דאָס רובֿ פֿון זיי, אַפֿילו די, וואָס האָבן ניט געהאַלטן פֿון ייִדיש, האָבן גענומען ערנסט די פּעדאַגאָגישע אויפֿגאַבע פֿון לערנען מיט זייער לייענערשאַפֿט, ווי אַזוי מען דאַרף שרײַבן גראַמאָטנע אויף ייִדיש כּדי צונויפֿצושטעלן אַ לײַטישן בריוו.
אַ ספּעציעלער אָפּטייל פֿון אַ בריוונשטעלער איז כּסדר געווען געווידמעט דער קאָמערציעלער קאָרעספּאָנדענץ פֿאַר געשעפֿטסלײַט, וועלכע האָבן זיך גענייטיקט אין מוסטערן פֿאַר פֿרעמדע שפּראַכן, וואָס זיי האָבן ניט געקענט גוט, אַרײַננעמענדיק דעם דײַטשמערישן ייִדיש. חוץ דעם, האָבן די בריוונשטעלערס פֿאָרגעלייגט מוסטערן, ווי אַזוי צו באַהאַנדלען פֿאַרשידענע פּריוואַטע סיטואַציעס, ווי אַ שטייגער פֿאַר עלטערן, וועלכע זאָרגן זיך, אויב זייער זון איז, חלילה, ניט קראַנק און פֿאַר וואָס ער שרײַבט זיי ניט, אָדער פֿאַר חתן-כּלה, וועלכע ווילן זיך אַרויסווײַזן איינער פֿאַרן אַנדערן ווי הײַנטצײַטיקע מענטשן.
אייניקע מוסטערן האָבן אַן אויסגעשפּראָכענע משׂכּילישע כּוונה, ווי למשל אַן התלהבֿותדיקער בריוו פֿון אַ יונגערמאַן וועגן אַ רוסישן בוך, וואָס ער וויל פֿאַרבאַהאַלטן פֿון זײַן שווער. אָבער אַנדערע בריוו אין דעם זעלבן בריוונשטעלער וואָרענען קעגן פֿאַרפֿירערישע וועלטלעכע נסיונות. אין די דאָזיקע עקלעקטישע מישמאַשן זעט מען אַן אָפּשפּיגלונג פֿון דעם געראַנגל פֿון פֿאַרשידענע כּוחות אין דעם משפּחה-לעבן פֿון יענער צײַט. די מחברים האָבן נאַטירלעך געהאַט זייערע אייגענע אָנזיכטן, אָבער זייערע בריוונשטעלערס האָבן זיך אָריענטירט אויף אַ ברייטערן עולם פֿון פּאָטענציעלע קונים.
הגם די מוסטער-בריוו האָבן ניט געדאַרפֿט זײַן אָריגינעל, האָבן אייניקע בריוונשטעלערס געהאַט אַן אייגן פּנים. אַזוי למשל, דערווײַזט "דער נײַער אָבראַזצאָווער בריפֿענשטעלער" פֿון פּאָליאַק-גילמאַן (1904) אַ נטיה צו עמאָציאָנעלער דראַמאַטיזאַציע. בערנשטיינס "נײַער ייִדישער פֿאָלקס-בריפֿענשטעלער", וואָס איז אַרויס פֿאַר דער ערשטער וועלט-מלחמה, גיט זיך אָפּ מיט דער פּראָבלעמאַטיק פֿון דער מאָדערנער יוגנט. דער "איגרון שלם" פֿון דוד פֿרישמאַן, אַבֿרהם פּאַפּערנאָ און פֿרוי העס איז אויסן נאָכצומאַכן די רוסישע מוסטערן, בעת האַרקאַוויס "אַמעריקאַנישער בריפֿען-שטעלער" פֿון 1902 פֿאָלגט נאָך די אַמעריקאַנישע "לעטער-רײַטערס" אויפֿן חשבון פֿונעם ספּעציפֿיש-ייִדישן מהות.
כּדי צו פֿאַרשטיין, וווּ עס שטעקט (חוץ דער שפּראַך) דער עצם ייִדישקייט פֿון די מיזרח-אייראָפּעיִשע בריוונשטעלער, קאָן מען זיי פֿאַרגלײַכן מיט ענלעכע רוסישע ביכער, "פּיסמאָווניקעס", פֿון יענער צײַט. די רוסישע "פּיסמאָווניקעס" לערנען זייערע לייענער ווי אַזוי זיך צוצופּאַסן צו דעם היעראַרכישן געזעלשאַפֿטלעכן עטיקעט. דאָ געפֿינט מען, למשל, פֿאָרמעלע בריוו פֿון קינדער, וואָס באַגריסן זייערע עלטערן מיט נײַ-יאָר אָדער געבוירנטאָג.
דאָס זײַנען אַ מין לערנביכער פֿאַרן קליינבירגערלעכן שטאַנד, וועלכע אָריענטירן זיך אויף דער נאָרמע פֿון העכערע געזעלשאַפֿטלעכע שיכטן. דער ייִדישער בריוונשטעלער איז אויסגערעכנט אויפֿן דערוואַקסענעם לייענער, וועלכער שנײַדט זיך ניט אַרײַנצוגייען אין די "הויכע פֿענצטער". אַנשטאָט דעם, האָט דער ייִדישער לייענער אַ טיפֿן אָפּשײַ פֿאַר די, וואָס קענען שרײַבן אין פֿאַרשידענע שפּראַכן. די בריוונשטעלערס באַטאָנען, ווי וויכטיק עס איז משׂיג צו זײַן כאָטש די סאַמע יסודות פֿון דער שרײַבערישער מלאָכה. למשל, אַ יונגערמאַן באַשרײַבט אין איינעם אַ בריוו פֿונעם "נײַער אָבראַזצאָווער בריפֿענשטעלער" ווי ער איז באַגנבֿהט געוואָרן און האָט זיך שוין געהאַלטן בײַם וואַרפֿן אין טײַך אַרײַן, אָבער ער איז געראַטעוועט געוואָרן דורך זײַנע קענטענישן פֿון ייִדיש, רוסיש און רעכענען, וואָס אַ דאַנק זיי, האָט ער באַקומען אַ שטעלע בײַ אַ גבֿיר.
די טעמע פֿון ליבע ווערט באַהאַנדלט אין רוסישע "פּיסמאָווניקעס" מיט כּלערליי שאַטירונגען, פֿון לײַדנשאַפֿטלעכע דעקלאַראַציעס פֿון אַ פֿאַרליבטן יונגערמאַן ביז די ביטערע טענות וועגן אַ קאַלטן אָפּזאָג. אין די ייִדישע בריוונשטעלערס, להיפּוך, פֿאַרנעמט די ליבע-טעמע זייער אַ באַשיידן אָרט. איין בריוונשטעלער מאַכט אַפֿילו חוזק פֿון אַ פּאָרפֿאָלק, וואָס באַנוצט זיך מיט דעם זעלביקן מקור פֿאַר זייערע ליבע-בריוו.
בעת אייניקע חתן-כּלה-בריוו זײַנען פֿאָרמעל און מליצהדיק, זײַנען די אַנדערע אויסן אַרויסצוּווײַזן די הײַנטצײַטיקע מידות. אייניקע ייִדישע בריוונשטעלערס באָרגן גאַנצע אָפּטיילונגען פֿון רוסישע "פּיסמאָווניקעס", די אַנדערע קאָמבינירן מאָדערנע אידעען מיט טראַדיציאָנעלע ייִדישע באַגריפֿן פֿון צניות. למשל, שׂרה שנאַורזאָן אין "מילערס נײַער בריווענשטעלער אין צוויי טיילן" (פּיאָטרקאָוו, 1911) חידושט זיך, הלמאי איר חתן דוד איז געווען אַזוי קאַלט צו איר בעת זײַן באַזוך בײַ איר, און פֿאַר וואָס זײַן שמועס איז געווען אַזוי באַנאַל. אָבער זײַן בריוו, זאָגט זי ווײַטער, האָט פֿאַר איר אַנטפּלעקט דעם שטאַרקן כאַראַקטער פֿון אַ מענטשן, וואָס האָט ניט ליב אויסצוגיסן זײַן האַרץ.
אין דעם זעלבן בריוונשטעלער בעט ירוחם פֿישעלזאָן מחילה בײַ פֿרויליין זאָנענשײַן פֿאַר ניט שרײַבן. איר פֿאָטער האָט אים געזאָגט, לאָזט ער איר וויסן, אַז ער זאָל מאַכן קלאָר זײַנע כּוונות אין סאַמע ערשטן בריוו זײַנעם, אָבער ער איז ניט בכּוח צו מאַכן אַן ענדגילטיקן באַשלוס גלײַך. ער לייגט איר פֿאָר צו טרעפֿן זיך נאָך אַ מאָל. זי איז מסכּים, ווײַל "אַלס אַ טאָכטער פֿון צוואַנציקסטן יאָרהונדערט" גלייבט זי ניט, אַז עס איז גענוג צו טרעפֿן זיך צוויי אָדער דרײַ מאָל, כּדי צו קומען צו אַזאַ וויכטיקן באַשלוס. אין אַנדערע בריוונשטעלערס געפֿינט מען בריוו וועגן די עלטערן, וואָס שטעלן זיך אַנטקעגן זייערע קינדערס ליבעס, ווי אויך ניצלעכע עצות פֿאַר אַ יונגערמאַן, וואָס האָט פֿאַרלאָזט זײַן שטעטל און וויל פֿאַרזיכערן זײַן געליבטע, אַז ער האָט זי נאָך אַלץ ליב, אַפֿילו ווען זי האָט ספֿיקות וועגן דעם.
די שטאַרקסטע און וויכטיקסטע עמאָציאָנעלע פֿאַרבינדונג אין די בריוונשטעלערס פֿאַראייניקט עלטערן און קינדער. דאָס מאַכט די ייִדישע בריוונשטעלערס אַנדערש סײַ פֿון די רוסישע "פּיסמאָווניקעס", אין וועלכע די דאָזיקע באַציִונגען האָבן אַ קנאַפּן חשיבֿות, סײַ פֿון די אַמעריקאַנישע "לעטער-רײַטערס", וועלכע ווײַזן אַרויס זאָרגן וועגן די קינדער, אָבער אָן קיין היסטערישע געפֿילן. אין די ייִדישע בריוונשטעלערס איז דאָס דאגהנען וועגן די קינדער — דער עיקר.
איינער פֿון די סאַמע בולטע בײַשפּילן פֿון אַזאַ מין קאָרעספּאָנדענץ צווישן עלטערן און קינדער האָט צו טאָן מיט אַ זון, וואָס איז צוגענומען געוואָרן אין דער צאַרישער אַרמיי בעת דער רוסיש-יאַפּאַנישער מלחמה. דאָס איז אַ קאַטאַסטראָפֿע פֿאַר זײַנע עלטערן, און זיי גיסן אויס זייער צער אין זייער בריוו. דעם זונס ענטפֿער מאַכט קלאָר דעם אונטערשיד אין זייער וועלט-אַנשויונג פֿון די צוויי דורות. זײַן בריוו איז פֿול מיט רוסישע באַגריפֿן פֿון העלדישקייט אין שלאַכט. מיר קענען אָבער ניט וויסן, וואָס האָבן וועגן דעם געטראַכט זײַנע עלטערן.
הגם די מוסטער-בריוו אין די בריוונשטעלערס שפּיגלען אָפּ אַ סך פֿון געזעלשאַפֿטלעכע און עקאָנאָמישע בײַטן, וואָס האָבן באַווירקט דאָס ייִדישע לעבן אין מיזרח-אייראָפּע, לאָזן זיי געוויסע צדדים כּמעט ניט באַרירט. דער גאַנצער פּאָליטישער אַספּעקט, בפֿרט די ייִדישע באַטייליקונג אין די רעוואָלוציאָנערע פּאַרטייען, אַזעלכע ווי "בונד", "פּועלי-ציון", די רוסלענדישע סאָציאַל-דעמאָקראַטישע פּאַרטיי ווערט ניט דערמאָנט, וואָס איז גאַנץ פֿאַרשטענדלעך, ווען מען נעמט אין באַטראַכט די צאַרישע צענזור. אָבער עס בלײַבט ניט קלאָר, פֿאַרוואָס האָט מען געלייגט אַזוי ווייניק אויפֿמערק אויף דער טעמע פֿון מאַסן-עמיגראַיצע קיין אַמעריקע. די דאָזיקע טעמע ווערט באַרירט אין ווייניק בריוו, און דאָס לעבן אין אַמעריקע ווערט פֿאָרגעשטעלט אין זיי גאַנץ אַנדערש ווי אין די רעאַלע בריוו, וועלכע די ייִדישע אימיגראַנטן האָבן געשריבן צו זייערע קרובֿים אין דער אַלטער היים.
אַמעריקע האָט זיך ניט אַרײַנגעפּאַסט אין די אידעאָלאָגישע כּוונות פֿון די מחברים פֿון בריוונשטעלערס. זייער ציל איז געווען צו רעפֿאָרמירן די ייִדן און דאָס ייִדישע לעבן אין דער אַלטער היים, אין דער רוסישער אָדער עסטרײַך-אונגאַרישער אימפּעריע; אָדער העלפֿן מקיים צו זײַן דעם ציוניסטישן חלום פֿון אויפֿבויען אַ נײַעם ייִדישן ייִשובֿ אין ארץ-ישׂראל. אַמעריקע, להיפּוך, איז אָפֿט מאָל געמאָלט געוואָרן ווי אַ שטיקל באַשטראָפֿונג פֿאַר די, וואָס האָבן באַגאַנגען דעם חטא פֿון עם-הארצות און האָבן ניט באַקומען קיין וועלטלעכע בילדונג אָדער ניט אויסגעלערנט קיין מלאָכה.
אָבער אין די ווירקלעכע בריוו פֿון די אימיגראַנטן צו זייערע קרובֿים טרעפֿט מען נעגאַטיווע באַשרײַבונגען פֿון אַמעריקע זעלטן. די אימיגראַנטן זײַנען מודה, אַז דאָס צופּאַסן זיך צו דער מאָדנער נײַער וועלט איז שווער, אָבער אין זייערע אויגן איז אַמעריקע פֿול מיט אָפֿענע מעגלעכקייטן.
פֿאַרן גרעסטן טייל פֿון די אימיגראַנטן האָט די העכערע בילדונג אין דעם משׂכּילישן זין ניט קיין שײַכות צו די פּראָבלעמען פֿון דער אימיגראַציע. אַנשטאָט דעם דערציילן די בריוו וועגן די אמתע סיבות, וואָס האָבן געטריבן די ייִדן לעבֿר-הים: אָרעמקייט, מיליטערישע דינסט, און צומאָל פּאָליטישע טעטיקייט אין די אַנטי-צאַרישע אָרגאַניזאַציעס. נאַטירלעך, האָבן די מחברים פֿון די בריוונשטעלערס ניט געטאָרט דערמאָנען אין זייערע מוסטער-בריוו, אַז די ייִדן זײַנען אַנטלאָפֿן פֿון דער מיליטער-דינסט אָדער האָבן זיך באַטייליקט אין דער רעוואָלוציאָנערער באַוועגונג. פֿונעם פּאָליטישן שטאַנדפּונקט איז די טעמע פֿון אַמעריקע געווען אַ מין פּרוש אויף דעם מצבֿ פֿון ייִדן אין רוסלאַנד, וועלכע האָבן געליטן פֿון פּאָליטישער און עקאָנאָמישער דיסקרימינאַציע.
וואָס די בריוונשטעלערס האָבן יאָ באַשריבן אויפֿריכטיק און פּרטימדיק, זײַנען געווען כּלערליי דאגות און טענות פֿון זייער לייענערשאַפֿט. אַ פֿרוי אין איינעם אַ בריוו פֿון "בערנשטיינס נײַעם ייִדישן פֿאָלקס-בריפֿענשטעלער" זאָגט, אַז זי האָט "מורא פֿאַרן פּאַפּירענעם לעבן", וואָס זי דאַרף איצט פֿירן אָן איר מאַן, וועלכער איז אַוועק קיין אַמעריקע. אין אַן אַנדערן בריוו קלאָגט זיך אַ פֿרוי, אַז איר מאַן האָט אויפֿגעהערט צו שרײַבן און האָט מן-הסתּם פֿאַרגעסן אין איר און אירע קינדער. אַזאַ מין מוסטערבריוו לאָזן זיך אויסטײַטשן סײַ ווי אָפּרופֿן אויף רעאַלע צרות פֿון די לייענער, מיט וועלכע אַזעלכע זאַכן האָבן זיך געטראָפֿן אין זייער רעאַלן לעבן; און סײַ ווי אָנווײַזונגען, ווי אַזוי צו באַהאַנדלען די דאָזיקע דאגות אין בריוו. הקיצור, זיי לערנען, די דאָזיקע מוסטערבריוו, ווי אַזוי מען דאַרף "לעבן אויף "פּאַפּיר".


text:
עלקוש
עלקוש אדער עלקיש (פויליש: Olkusz אלקוש; רוסיש: Oлkyш) איז א שטאט אין דרום פוילן, 34 ק"מ דרום-מערב פון קראקע און 30 ק"מ מזרח פון בענדין. עס באדעקט א שטח פון 25.6 קוואדראט ק"מ. אין 2006 האט עלקוש געהאט 37,552 איינוואוינער. עלקוש איז די הויפטשטאט פונעם עלקושער דיסטריקט.
די גרעסטע אינדוסטריע אין אזשאראוו איז א צעמענט פאבריק.
גריצע געפינט זיך ביים באבא טייך, אויף דער ווארשע-קראקע שאסיי.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יידישע קהילה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1900 האבן געוואוינט אין עלקוש 1,835 יידן.[1]
אין 1926 זענען א דריטל פון די מיטגלידער אינעם שטאטראט געווען יידן. פאר דער חורבן אייראפע האבן געוואוינט אין עלקוש אומגעפער 2,500 יידן, א פערטל פון דער באפעלקערונג פון דער שטאט.
דער לעצטער רב פון עלקוש איז געווען הרב יהושע העשיל הורוויץ.
אין 1942 האט מען פארטריבן די יידן פון עלקוש צו זייער טויט אין אוישוויץ.


text:
געשיכטע
דאך, Al Hoceima ס קאַמפּרעסט נומער איז איינער פון זייַן טשאַרמז. ביז דעם קסנומקס ס עס קאָנסיסטעד פון בלויז אַ קליין פישערייַ פּאָרט צו די צפֿון פון די בוכטע און אַ פרינגע פון ווייַס הייזער אַטאַפּ די ומפרוכפּערדיק Cliffs צו די דרום. די Spanish סטאַרטעד צו אַנטוויקלען Al Hoceima אַרום קסנומקס. אַלגעמיינע סאַנדזשורדזשאָ לאַנדיד מיט זייַן טרופּס אויף די ברעג פון Al Hoceima בעשאַס די Rif רעבעלליאָן און קליימד די טעריטאָריע פֿאַר ספּאַין. ער געהייסן די טעריטאָריע ווילאַ סאַנדזשורדזשאָ, נאָך זיך. פילע לאָוקאַלז נאָך אָפּשיקן צו די שטאָט ווי "ווילאַ".
די Spanish טרופּס געבויט הייזער, שולן און האָספּיטאַלס אויבן די ברעג, קריייטינג די ביגינינגז פון די שטאָט. אין די קסנומקסס און 'קסנומקסס די שטאָט האט כּמעט קיין גראָוט אין באַפעלקערונג. זייַן נאָמען געביטן פון ווילאַ סאַנדזשורדזשאָ צו ווילאַ אַלהוסעמאַס, און די ביסל גאסן אויבן די ברעג זענען נאָך פאַרנומען דורך דער הויפּט שפּאַניש זעלנער און זייערע משפּחות. דער ערשטער הויפּט איז געווען Florian Gómez אַראָקאַ.
נאָך מאָראָקקאָ גאַינעד זייַן זעלבסטשטענדיקייַט אין קסנומקס, Al Hoceima דעוועלאָפּעד געשווינד, און די מאָראָקקאַן רעגירונג געביטן זייַן נאָמען פֿון די Spanish ווילאַ אַלהוסעמאַס צו Al Hoceima.
Al Hoceima איז איצט אַ מעסיק-גרייס שטאָט מיט אַ עסטימאַטעד באַפעלקערונג פון קסנומקס. עס האט די רגע-גרעסטן פּאָרט פון די Rif קאנט (Nador ווייל דער גרעסטער). דער ערשטער שולן געבויט דורך די שפּאַניש קאָלאָניאַלס, (אַ קאָלעגע און אַ עלעמענטאַר שול) און אַ שפּאַניש קאַטהאָליק קהילה, נאָך עקסיסטירן הייַנט.
Playa קוועמאַדאָ, ווו אַלגעמיינע סאַנדזשורדזשאָ און זייַן טרופּס לאַנדיד אין קסנומקס, איז Al Hoceima 'ס מערסט פאָלקס ברעג. עס איז היים צו די לאַגזשעריאַס מאָהאַממעד וו האָטעל, וואָס כולל אַ טעניס פּלאַץ, רעסטאָראַן, קאָקטייל באַר און נייטקלאַב.
Al Hoceima טאַון
אין די האַרץ פון זייַן אַלט פערטל איז די 'Place De Rif', וואָס איז ענקלאָוזד דורך קאַפע-רעסטראַנץ און פּענשאַנז און די וואָקזאַל פֿאַר פּריוואַט-שורה בוסעס. די Newer טייל פון שטאָט, מיט זייַן ציכטיק גריד פון באָולעוואַרדס און טיילמאָליק פּאַלמס, אַקיאַפּייז די לאַנד לינינג אַראָפּ צו די Cliffs אויבן די שטאָט ברעג.
באַוווסט ווי Plage קוועמאַדאָ און סיטשוייטיד צווישן די פּאָרט און דער אָריגינעל דאָרף, איר קענען זען אָדער די ווודאַן היללס הינטער די שטאָט אָדער די גאַזירטע בלוי ים דאָ כמעט יעדער קער.
שווימערייַ און גיין אין די מאַסלינע-גראָווע היללס אויב איר ווילן אַ טוישן, איז איינער פון די הויפּט אַטראַקשאַנז פון Al Hoceima. Al Hoceima איז די שליימעסדיק אָרט צו אַנוויינד און באַקומען אַוועק פון די כאַסאַל און האַוועניש פון דער שטאָט לעבן. אַלץ איז זייער פיל רילאַקסט און די מענטשן זענען זייער פרייַנדלעך און וועלקאַמינג.
אין שפּעט קוואַל, אָדער סעפּטעמבער, ווען די ביטשיז זענען שטיל, עס ס לעבן יידיליק. אין מידסאַמער, כאָטש, זייַן געווארנט אַז די שטאָט און זייַן ביטשיז באַקומען שיין קלעם-פּאַקט אונטער די וואָג פון מאָראָקקאַן משפּחות און פראנצויזיש און דייַטש טוריס, און רומז קענען זיין שווער צו געפֿינען. עס איז, נאָך אַלע, אַ דראָבנע שטאָט וואָס איז ניט גירד צו באַזאָרגן פֿאַר דער זעלביקער לעוועלס פון טוריזם אַז טאַנגיער אָדער Agadir מייַ באַקומען.
פון די שניייק פּיקס פון קעטאַמאַ צו אונדזער שיין מעדיטערראַנעאַן ביטשיז און פּאַסינג דורך אונדזער פילע פּאַרקס און נאַטירלעך ייַנגעמאַכץ מיט זייער אַמייזינג בייאָודייווערסאַטי פון FLORA און פאַונאַ, איר וועט געפֿינען שעפע פון אַקטיוויטעטן צו דערפרייען איר און אייער משפּחה. אַזוי ביטע קומען אין און לאָזן אונדז ווייַזן איר אַ ביסל וואָס מיר זענען וועגן.


text:
פאַנס פון די שפּיל באָוולינג לאַנג שוין צוגעוווינט צו דעם שפּאַס און אַפֿילו טימז זענען פּאַרטיסאַפּאַנץ. זיי קענען ווערן דערקענט דורך זייער אנגענומען פאָרעם און די סלאָגאַנס זיי געזאַנג נאָך אַ מצליח וואַרפן. אָבער, דאָס איז ניט בנימצא צו אַלעמען, ווייַל אין די פאַרווייַלונג צענטער איר האָבן צו באַצאָלן געלט צו זיין ערלויבט צו פאָר אויף דער שפּור באַללס. אבער מיר האָבן אָנליין שפּאַס אין וואָס איר וועט שפּילן פֿאַר פּאָטער, און ווי פיל ווי איר ווילן. צי איר ווילן אַ רעאַליסטיש אָדער פאַנטאַסטיש ריכטונג? & נדאַש; מיר האָבן אַלץ וואָס איר טאָן ניט באַקומען באָרד, האָבן שפּאַס און הנאה די יקסייטמאַנט.
גאַמעס באָוולינג דורך קאַטעגאָריע:
און מערב European לענדער האָבן לאַנג שוין ינוואַלווד אין זייער פרייַע צייַט צייַט אַ שפּיל ווי באָוולינג. עס איז פּלייַעד דורך גאַנץ משפּחות אָדער אַ פֿירמע מאַנשאַפֿט, קומען אַרויף מיט זייַן אייגן פאָרעם, קלייַבן אַ פירער און געפינען אין דעם ציבור פרייַע צייַט ספּעציעל פאַרגעניגן. אויף דער טעריטאָריע פון אונדזער לאַנד באָוולינג לעצטנס וואַן טויווע, אָבער עס האט אויפֿגעהערט צו ווערן אַ זעלטנקייַט, און עס קענען לייכט זיין געפֿונען אין מאַללס און סינעמאַ האַללס. דאס איז אַ גרויס אופֿן צו פאַרברענגען צייַט מיט די געסט און אָפּרוען, אַנטלויפן נאָך אַ פאַרנומען טאָג. & נבספּ; ,
איצט איר קענען קלאַפּן אַראָפּ באָולינג פּילקע ניט בלויז אין אינסטיטוציעס אָבער אויך צו שפּילן באָוולינג אָנליין אין די צונעמען קאָמפּיוטער פּראָדוקטן. מיט זיי, דער פאַרמעסט ווערט מער צוטריטלעך, ווייַל עס איז ניט דאַרפֿן צו זאַמלען די פירמע און לאָזן די הויז. צוזאמען מיט דער קלאַסיש ווערסיע פון באָוולינג, די ווירטואַל וועלט איז גרייט צו צושטעלן אַ נומער פון טשיקאַווע, לעגאַמרע פאַנטאַסטיש ווערסיעס. דעמאָלט דאָרט איז דער געדאַנק פון האַללאָוועען, ווען אַ גרופּע פון גאָוס האָבן צו דרייען אַראָפּ דעם קירבעס, טראָוינג עס אויף דער שפּור. עטלעכע רעליגיעז מאָטיוו קענען ווערן געזען אין דעם געדאַנק אַז עס איז נייטיק צו עלימינירן די פּאָפּעס, און זעמל אַרויף אַ ריזיק שנייקויל, נוצן עס צו דרייען אַראָפּ אַבדזשעקס אין אַ ווינטער ווערסיע פון באָוולינג. שפּיל דעוועלאָפּערס האָבן קומען אַרויף מיט פילע ווערייישאַנז פון אידיש און זענען נישט געגאנגען צו האַלטן. צו קאָמפּליצירן זייַן אַרבעט, פּרובירן צו שפּילן באָוולינג אָנליין אונטער וואַסער אָדער אין טנאָים פון ווייטלאַסנאַס פון פּלאַץ. ווי איר וויסן, דעם סיטואַציע כינדערז דעם פּאָטער באַוועגונג פון אַבדזשעקס, רענדערינג זיי השפּעה & נדאַש; סלאָוז אַראָפּ און ענדערונגען זייער טרייַעקטאָריע כאַאָטיש. שפּיל אָנליין באָוולינג אין די פּערמאַפראָסט אָדער אַ הייס מדבר, אין ווייַט דזשאַנגגאַל מיט די נייטיווז אָדער אויף אַ לאַנדסקייפּט פּלאַץ מיט professionals & נדאַש; עס איז שטענדיק טשיקאַווע. אַ ביסל ווי אַ באָוולינג קערלינג, ווו די שטיין אויף די ייַז ייבערפלאַך איז נייטיק צו ברענגען אַראָפּ אַלע די טשיפּס אין פראָנט.
א פאַרשיידנקייַט פון אותיות וואס זענען געקומען פון אַנאַמיישאַן און אנדערע קאָמפּיוטער גאַמעס, פּראַקטיסט אין דעם נייַ שפּיל. זיי ויסקומען צו פילן לעגאַמרע זיכער און שפּאַס זענען גאַנץ אַ פאַרגעניגן. & נבספּ; די פּיראַטעס פיר אין טראָוינג באָמבס, און די Flintstones ראָולד שטיין באַללס. ווענטורע אַ ביסל אין די באַר און דרייען אַראָפּ די ליידיק לאגלען אויף די באַר
& נבספּ;
די רגע זייַל אָדער די ייליאַנז אין די שפּיל באזירט אויף די אַנימאַטעד פילם & לאַקוואָ, צאַצקע סטאָרי & ראַקוואָ. עס קוקט ווי אַ קיוט ביסל גרין מענטשן זענען צופרידן צו אַזאַ באַהאַנדלונג און טוט נישט כייפעץ צו שפּילן צוזאמען. קלייַבן אַ געראטן כאַראַקטער און צעברעכן די פרעמד סיסטעם אַז זיי זענען מאָדנע און דזשאַמפּט ווידער ווערן אַפּעריישאַנאַל. דורך דזשוינינג די יבער מאַריאָ, איר וועט קענען צו שטעלן נייַ רעקאָרדס. שוואָם באָב מיט קידס באַקומען אַ פאַקטיש פאַרגעניגן, לערנען פּשוט כּללים שפּאַס, מיט דעם אָנטייל פון אנדערע אַנדערוואָטער באוווינער. טאָם און דזשערי קיינמאָל זיצן נאָך און ווייַזן מאַסטערי פון יחיד נוסח פון שפּילן. און אַפֿילו אויב די אותיות זענען נישט גלייַכגילטיק צו אַזאַ פאַרווייַלונג, די סאַנטאַ קלאַוס, אויך, וועט ניט בלייַבן אויף די סיידליינז. טרעפן די ווערעוואָלוועס, גאָוס, וואַמפּיירז, זאַמביז, קראַבס, ווייַל זיי האָבן קומען צו באַקומען זייער טיילן פון גוט שטימונג.
כל די גאַמעס אַרייַננעמען ווערסיע קאָנטראָל אַ קאָמפּיוטער מויז אָדער קלאַוויאַטור. איידער איר וואַרפן די פּילקע צו אַ זיכער פּלאַץ אין די אָנהייב שפּור און סטרויערן די שטויס קראַפט. ידעאַללי, אַלע די פּינס צו פאַלן, אָבער אַפֿילו פֿאַר די פּראָס, אַזאַ רעזולטאַטן זענען ניט שטענדיק בנימצא. אן אנדער שלאָגן & נדאַש; דיין כעזשבן איז, און די מער די געפֿאַלן פּינס, די מער האַרט וועט זיין די רוים. זאָל נישט קאַמיש. בעסער צו זאַמענ, אָבער אַזוי אַרויס
א ביסל געשיכטע יצעליציאַ בעסער צו פּלאָמבירן אַרויף אין איין מאַך אַלע די פּינס.


text:
שמעון דזשיגאן
שמעון דזשיגאן (1טן אפריל 1906 - 14טן אפריל 1980) איז א באקאנטער הומאריסט.
שמעון דזשיגאן איז געבוירן אין יאר 1906 אין פוילן, און שפעטער צווישן די צוויי וועלט מלחמות, איז ער ערשינען אין לאדזש, און אין ווארשע, ווען דער צווייטער וועלט קריג האט אויסגעבראכן איז ער אנטלאפן קיין סאוויעט רוסלאנד ווי ער איז געווען אין ארבעטס לאגערן, אויך האט ער פארגעשטעלט אין רוסלאנד, אין די מלוכישע טעאטער מיט שלמה מיכאלס, ביז נאך דער מלחמה האט ער זיך געפונען אין רוסלאנד, ער איז געווען אן אקטיאר און ער האט געשפילט אויף פילמען וואס זענען אויף יידיש, פאר דער מלחמה און נאכדעם. אין יאר 1952 איז ער געקומען וווינען אין ישראל צוזאמען מיט זיין שותף ישראל שומאכער, זיי האבן זיך נישט גוט געלעבט צוזאמען זיי פלעגן ארבעטן אין טעאטער אבער זיי האבן נישט גערעדט צווישן זיך,
טראץ וואס ביים היימישער ציבור איז דזשיגאן געווען דערווייטערט פונעם יוגענט, צוליב זיין ברייטע שפראך וואס איז נישט איינשטימיג מיטן חרדישן חינוך, אבער אסאך יודען נאכן ביטערן האלאקאויסט, פלעגן זיך מונטערן און אונטערהאלטן מיט זיינע קאסעטעס, באהאלטערנערהייט. ער איז א היסטארישער קאמעדיאנט אינעם פויליש יודיש רעדוודיגע קאמיקער. טראצדעם, איז ער אביסל באזייטיגט געווארן אין מדינת ישראל, פונעם טעאטער שטיצע, סוף ימיו, ווייל די יוגענד האט שוין גערעדט עברית, און האבן נישט פארשטאנען זיין אלטע יודיש, האט די מדינה אים געלייגט אין זייט, פון אנהייב האט די מדינה אים געמאכט פראבלעמען פארן פארשטעלן אין יידיש, איז ער אינאיינעם מיט זיין שותף ישראל שומאכער, אריבער פאר אפאר יאר קיין ארגענטינע, נאכן שליכטן די פראבלעם מיט די מדינה האט ער זיך אומגעקערט.
דזשיגאן איז געשטארבן אין יאר 1980 און צוזאמען מיט אים דער יידישער טעאטער אין תל אביב וואס ער האט אויפגעשטעלט אויף מענדעלע גאס.
פון זיינע באקאנטע ווערטלעך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אזוי יונג און אזוי משוגע...
איך זאל זיין אזוי געזונד, ווי איך בין נישט געזונד...


text:
1878
1878 איז דאס 78סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1878 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן פעברואר - גריכנלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף דער אטאמאנישער אימפעריע
- 19טן פעברואר - דער פאנאגראף ווערט איינגעשריבן אלס פאטענט דורך טאמעס עדיסאן
- 3טן מערץ - בולגאריע ווערט זעלבשטענדיק פון דער אטאמאנישער אימפעריע
- 4טן יוני - די אטאמאנישע אימפעריע גיט נאך ציפערן פארן פאראייניגטן קעניגרייך
- 13טן יולי - דער קאנגרעס פון ברלין שענקט פולע זעלבשטענדיקייט צו סערביע
- 14טן אקטאבער - געגרינדעט פתח תקווה
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 8טן פעברואר - מארטין בובער, פארשער און דענקער (נפ' 1965)
- 22סטן יולי - יאנוש קורטשאק, שרייבער, דאקטער און יידישער מחנך (אומגעקומען 1942)
- 7טן סעפטעמבער - דער מעטראפאליט סטעפאן, א חסיד אומות עולם פאר זיין טייל אין ראטעווען די יידן פון בולגאריע (געש' 1957).
- 18טן דעצעמבער - יאזעף סטאלין, הערשער איבערן סאוועטן פארבאנד (געש' 1953)


text:
ווארשע פאקט
דער ווארשע פאקט איז געגרינדעט דורך די לענדער וואס האבן אנגעהערט צום סאוועטן פארבאנד. געגרינדעט אין ווארשע, פוילן דעם 14טן מיי 1955. נאכן אנשליסן פון מערב דייטשלאנד, אינעם נאט"א.
זיין ציל, א ווידערשטאנד צו מערב וועלט איינפלוס, איז געווען א מיליטערישע בונד צווישן די אנגעשלאסענע לענדער, וואס האט ארייגערעכנט טרענירונגען אינאיינעם. דער מיליטער זייערער, האט פארמאגט 300 דיוויזיעס, אזוי ארום זייענדיג פיל גרעסער פון די נאט"א.
ער האט אויך פרובירט פארוואנדלן גריכנלאנד און טערקיי אין קאמוניסטישע לענדער. זיי האבן אויך פרובירט איינפלוסן ישראל, אבער ישראל האט אריינגעשפילט אין אמעריקע, האבן זיי גענוצט זייער איינפלוס מיט עגיפטן און סיריע.
ביי דער רעוואלוציע אין טשעכאסלאוואקיי, האבן זיי אונטערדריקט די אויפשטאנד, מיט א פאראייניגטער ארמיי, פון די לענדער וואס זענען געווען מיטגלידער.
די מיטגלידער זענען ראטן פארבאנד לענדער, פוילן, אונגארן, בולגאריע, אלבאניע, טשעכאסלאוואקיי, ראמעניע, און מזרח דייטשלאנד.
אין דער ענדע 1980ער יארן, האט דער פאקט אנגעהויבן צופאלן, און צוזאמען מיטן קאמוניזם האט עס אויפגעהערט צו פונקציאנירן. א טייל פון די לענדער האבן זיך אנגעשלאסן אינעם נאט"א.


text:
ריימאנד קארווער
רײמאָנד קאַרװער (25סטן מיי, 1938 - 2טן אויגוסט, 1988) אן אמעריקאנער שרייבער פון קורצע דערציילונגען און א דיכטער.
לעבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ריימאנד איז געווען אין די מערהייט פון זיין לעבן פארקויפט צו אלקאהאל וואס האט אים צעשטערט צו פעסטשטעלן זיין משפחה לעבן און געברענגט עקאנאמישע פראבלעמען, אבער אין יאר 1977 האט ער זיך אפגעוווֹינט און אויפגעהערט צו טרינקען אלקאהאלישע געטראנקען.
זיין ווערק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ריימאנד איז גערעכנט ווי א קונצלער פון שרייבן קורצע דערציילונגען, און מיט קענען דערוועקן געפילן דורך קורצע ווערטער און אפטיילונגען. ער איז גערעכנט אלס א מינימאליסט-קינצלער. זיין ווערק איז זייער באווירקט פון דער שרייבער אנטאן פאוולאוויטש טשעכאוו.
אין זיינע ביכער און דיכטונגען באשרייבט ער דער טאג טעגליכער לעבן פון אמעריקאנישע פשוטע ארבעטער. די דערציילונגען זיינען געשריבן מיט אן היימישן געפיל, אזוי ווי ער וואלט גערעדט צו א נאנטער פריינד.


text:
פעטראס באסיליקע
די פטראס באסיליקע (לאטיין: Basilica Sancti Petri), איז די צענטראלע געבוי פונעם וואטיקאן. די באסיליקע איז דער גרעסטער קלויסטער אין דער וועלט, און קען האלטן 60,000 מענטשן. זי ווערט גערעכנט איינער פון די הייליקסטע ערטער פון קריסטנטום. אין דער קאטוילישער מסורה איז זי דער קבורה ארט פון סאנקט-פעטראס, וואס איז געווען איינער פון די צוועלף תלמידים פון אותו האיש. אויך האלטן זיי אז ער איז געווען דער ערשטער ביסקופ פון רוים און במילא דער ערשטער פויבסט. לויט זייער מסורה ליגט פעטראס ממש אונטער דעם מזבח פונעם קלויסטער.
די פעטראס באסיליקע איז א באוואוסטער פילגרים ארט פאר קאטאליקן. איינער פון די ארכיטעקטן פון דער באסיליקע איז געווען מיקעלאנדזשעלא.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שוין פון דעם 4טן יארהונדערט איז געווען א קלויסטער אויף דעם ארט. דער קלויסטער איז געבויט געווארן אויף זומפיגער ערד לעבן דעם טיבער, און אין דער לויף פון די יארן האט ער אנגעהויבן ווערן איינגעבויגן.
אין 1505 האט דער פויבסט יוליוס דער צווייטער באשלאסן צו בויען אויף דער ארט א גרויסע נייע באסיליקע. מ'האט אנגעהויבן בויען דעם 18טן אפריל 1506, און געענדיקט דעם 18טן נאוועמבער 1626.


text:
תגובהדורך פארשריבן » מאנטאג פאברואר 28, 2011 8:13 pm
אינעם גליון "שערי ציון" ווערט געברענגט אז דער בנ"י האט דאס געטוהן עפ"י עצתו פונעם רבין פון לובלין.
------------
ר' דוד'ל פלעגט כמעט נישט פארשרייבן זיינע תורות. דאס ספר "צמח דוד" איז פארצייכנט געווארן דורך איינע פון די חסידים.
ווען דער מוציא לאור איז געקומען צו בלאזובער רב ז"ל ווייזן דעם ספר, האט ער אריינגעקוקט אינעם ספר און געזאגט:
"דער טאטע ז"ל האט א גאנצן טאג געשמועסט. אפי' ביים זיך צולאנען ביי מיטאג ווען דער משמש האט אים אויסגעטוהן די זאקן, האט דער טאטע "צווישן איין זאק און דעם צווייטן געזאגט מער תורה ווי עס איז דא אין דעם גאנצן ספר"...
דער בלאזובער רב האט אמאל דערציילט, אז זיין טאטע איז אמאל געפארן צום שטאט "באדען", און ער האט מיטגענומען צוועלף אלטע אידן וואס זענען נאך געווען תלמידים פון זיין טאטן דער הייליגער בני יששכר זצ"ל.
ער איז געווען דארט א גאנצע נאכט און גערעדט אין חסידות.
דערנאך האט ער געזאגט, אז עס איז געווען א קטרוג אויבן אז אין באדען ווייסט מען נישט אז ס'איז דא א באשעפער אויף דער וועלט, דעריבער האט ער געוואלט ווייזן אז אויך אין באדען רעדט מען 'אידישע דיבורים'.
דער בלאזובער רב, בעל צבי לצדיק, האט זיך אמאל אנגערופן צו זיין אייניקל: 'דו מיינסט אז מען ווערט סתם אזוי א רבי, קום איך וועל דיר דערציילן'.
מיין טאטע פלעגט מקפיד זיין אז קיינער זאל נישט זיין אנוועזנד ווען ער האט געגעסן וועטשערע, וואס איז באשטאנען פון אביסל קאשע. איך האב אבער שטארק געוואלט זיין ביים טאטן, האב איך געבעטן ביינוש גבאי, אז ער זאל מיר אריינלאזן כאטש איינמאל צו וועטשערע.
האט ביינוש גבאי איבערגעזאגט פאר ר' דודל דינובער וואס זיין זון האט געבעטן, אבער ער האט געענטפערט "דו ווייסט דאך אז איז לאז קיינעם נישט אריין".
ווען ביינוש גבאי האט דאס איבערגעזאגט פארן בלאזובער רב, האט ער אים געזאגט:
הער ביינוש! איך מוז זיין אנוועזנד היינט אין אוונט ביי וועטשערע. אויב דו ערלעדיגסט מיר דאס, זאג איך דיר צו אריכות ימים ושנים און נחת פון די קינדער עד סוף כל הדורות!
הערנדיג אזא הבטחה, איז ער נאכאמאל אריין צום רבין, און אזוי ווי עס איז דאן געווען אינמיטן ווינטער, האט ער געזאגט אז אינדרויסן הערשט א שטארקע פראסט און דער רב'ס זון קען נישט יעצט אהיים גיין, ס'איז ממש א סכנה. וועגן דעם וויל ער דא בלייבן ביי וועטשערע.
און בלית ברירה האט דער רבי איינגעשטימט אז ער זאל פארבלייבן.
ער האט טאקע זוכה געווען צו הערן א הייליגן שמועס פון זיין טאטן, וואס האט געדויערט א גאנצע נאכט.
זיבן אזייגער אינדערפרי, האט ביינוש גבאי (וועלכער איז אינצווישן אהיימגעגאנגען שלאפן) געקלאפט אויפן פענסטער און געזאגט:
רבי, וואספארא פנים וועלן מיר האבן אז דער גאנצע שטאט גייט שוין צום דאווענען, און מען וועט מיינען אז דער רבי שלאפט נאך...
דער בלאזובער האט אויסגעפירט: איך בין דאך גארנישט. אבער איין זאך קען איך דיר זאגן, אז וואס איך בין יא איז פון יענע נאכט...


text:
Would You Like Free Mobile Spy Software For iPhone ?
עס האט לאַנג שוין באקאנט אַז רובֿ משפּחה פּראָבלעמס פארגעקומען פאַרבינדן צו די פעלן פון בטחון. אויב מיר ווילן צו מאַכן זיכער אַז מיר זענען נישט טשיטיד אויף, מיר וועלן פּרובירן צו שפּיאָן אויף אונדזער באַטייַטיק אנדערע אין פאַרשידענע דרכים.
איך וואָלט ווי צו ברענגען צו דיין ופמערקזאַמקייַט עקסאַקצפּי-Free מאָביל ספּי ווייכווארג פֿאַר יפאָנע, וואָס טראַקס קיין סמאַרטפאָנע פון דיין אויסקלייַב. עס זאָל זיין אנגעוויזן אַז די הויפּט פֿעיִקייטן פון דעם רירעוודיק ספּייינג אַפּלאַקיישאַן זענען מאָניטאָרינג די SMS אַרטיקלען, רופן געשיכטע, E-מיילז, ווידיאס און פאָטאָס; טראַקינג די מענטש ס לאָוקיישאַנז דורך גפּס; רעקאָרדינג די סוויווע אַרום דער ציל יפאָנע שפּיאָן.
דערצו, די עקסאַקצפּי-Free מאָביל ספּי ווייכווארג פֿאַר יפאָנע לויפט ינוויסיבלי אויף קיין סמאַרטפאָנעס און גיט איר מיט די פּינטלעך אינפֿאָרמאַציע אין די בייַצייַטיק אופן.
וואו קענען דעם עקסאַקצפּי-Free מאָביל ספּי ווייכווארג פֿאַר יפאָנע זיין געווענדט?
עס איז וויטאַל צו טאָן אַז עקסאַקצפּי-Free מאָביל ספּי ווייכווארג פֿאַר יפאָנע קענען זיין געניצט אין ריזאַלווינג די מערסט פּראָסט לעבן פּראָבלעמס, ינפאָרמיישאַנאַל ליקאַדזש און אינדוסטריעלע עספּיאַנאַדזש, קינדער זיכערקייַט און פיל מער. עס גייט אָן זאגן, אַז דער עקסאַקצפּי-Free מאָביל ספּי ווייכווארג פֿאַר יפאָנע איז די טראָווואַיללע פֿאַר אַלע פון אונדז ווייַל עס העלפט צו האַלטן אַן אויג אויף די משפּחה מיטגלידער. אין דערצו, דער אויבן דערמאנטער רירעוודיק ספּייינג סאָפטווער גיט אונדז מיט די יינציק געלעגנהייט צו רעקאָרדירן די סוויווע פון די ציל טעלעפאָנירן און באַקומען פּינטלעך גפּס לאָוקיישאַנז. די לעצטע זאַך פיעסעס די וויטאַל ראָלע אין פּראַטעקטינג קינדער פון מעדיצין אַדיקשאַן און ינוואַלווינג זיי אין קאָממיטינג קיין טיפּ פון פאַרברעכן.
סוממינג עס אַרויף, איך גלויבן אַז עקסאַקצפּי-Free מאָביל ספּי ווייכווארג פֿאַר יפאָנע, וועט זיין נוצלעך פֿאַר יעדער יינער אין ריזאַלווינג זייער פּראָבלעמס. עס ס וויכטיק צו געדענקען אַז מיר קענען שעפּן קיין פּראָבלעם ווייזונג אַרויף אין אונדזער לעבן. אַנדערש, עס וואָלט ניט פאַלן.
וואָס איר נאָר דאַרפֿן צו טאָן איז צו:
1. גיין צו עקסאַקצפּי'ס וועב-פּלאַץ און קויפן די סאָפטווער.
2. אָפּלאָדירן די אַפּלאַקיישאַן אין די טעלעפאָנירן איר ווילן צו מאָניטאָר.
3. קוק די טעלעפאָנירן ס דאַטן פון קיין מיטל וואס האט אינטערנעט קשר.
מיט עקסאַקצפּי-Free מאָביל ספּי ווייכווארג פֿאַר יפאָנע איר וועט קענען צו:
• מאָניטאָר רופט
• שפּירט טעקסט אַרטיקלען
• לייענען ימיילז
• שפּירט גפּס אָרט
• מאָניטאָר אינטערנעץ נוצן
• אַקסעס לוח און אַדרעס ספר
• לייענען רעגע אַרטיקלען
• רעקאָרד סורראָונדינגס
• קאָנטראָל אַפּפּס און מגילה
• זעה די מולטימעדיאַ פילעס
• צו האָבן ווייַט קאָנטראָל פון די טעלעפאָנירן און מער ...
איר קענען אָפּלאָדירן: Would You Like Free Mobile Spy Software For iPhone ?


text:
ביאלע (הויף)
ביאלא איז א חסידות וואס שטאמט פון רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש פון ביאלע.
דער ערשטער רבי איז געווען רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש, מחבר פון "דברי בינה". זיין פאטער איז גיווען רבי נתן דוד פון שידלאווצע, א זון פון רבי ירחמיאל פשיסחער, דער זון פונעם ייד הקדוש, און זיין שווער איז גיווען רבי יהושע אסטראווער, א זון פון רבי שלמה לייב פון לענטשנא, א תלמיד פון ייד הקדוש.
נאך זיין שווערס פטירה אין תרל"ג, האט מען אים געקרוינט מיט אדמו"רות. צו אים זענען געקומען די חסידים פון זיין פאטער און אויך די חסידים פון זיין שווער. ווען ער איז נפטר געווארן אין תרס"ה האט ער איבערגעלאזט פיר זין:
- רבי נתן דוד (תרכ"ו - ז' שבט תר"ץ) פון פארצעוו.
- רבי מאיר שלמה יהודה ראבינאוויטש (תרכ"ח - י"ז אדר תש"ב) פון מעזריטש
- רבי אברהם יהושע העשיל ראבינאוויטש (תרל"ה - ח' אייר תרצ"ג) פון לובלין
- רבי ירחמיאל צבי ראבינאוויטש (תרל"ח - ז' חשוון תרס"ו) פון שעדליץ
דער יוגנסטער זון פון רבי יצחק יעקב איז גיווען
- רבי ירחמיאל צבי פון שעדליץ (נפ' ז' חשון תרס"ו), וואס איז גיווען א רבי נאר א האלב יאר, און שפעטער האט מען ממנה גיווען זיין זון רבי יחיאל יהושע פאר דער ממשיך השושלת.
- רבי יחיאל יהושע (תרס"א - כ"א שבט תשמ"ב), מחבר פון "חלקת יהושע", איז גיווען באוואוסט פאר זיין עבודת השם, תפילה בהתלהבות פון פאר דער עלות ביז מנחה, פרישות און קדושה. זיינע קינדער זענען:
- רבי ירחמיאל צבי יהודה פון ביאלא פשיסחא (אין ירושלים) - האט געהייראט מרת גאלדא (נפ' אדר א' תשע"ד), טאכטער פון ר' אהרן משה גאליצקי פון לוגאנא
- רבי ברוך לייב פון ביאלא פשיסחא (אין לאנדאן)
- רבי שמחה בנציון אייזיק, איידעם פון שמעלקא האלפערט. מחבר פון "פסקי תשובות"
- רבי יעקב יצחק פון ביאלא-רמת אהרן (נפ' אלול תש"ע)
- רבי דוד ירחמיאל צבי פון ביאלא-רמת אהרן, מחבר פון עיוני הלכות
- רבי דוד מתתיהו פון ביאלא-בני ברק (כ"ד שבט תרפ"ח - כ"ה תשרי תשנ"ח)
- רבי בצלאל שמחה מנחם בן ציון פון ביאלא, דעם רב פון לוגאנא און בעל מחבר ספרי מבשר טוב.
- הרב דוד, איידעם פון ר' חנניה יו"ט ליפא מייער-טייטלבוים, דער סאסאווער רבי.
- הרב דוב, איידעם פון הרב אליהו שטערנבוך פון אנטווערפן. (וואוינט אין מאנטשעסטער).
- הרב יוסף, איידעם פונעם קאפיטשניצער רבי
- הרב צבי.
- הרב אברהם משה, האט געהייראט פערל מלכה, טאכטער פון ר' שמעלקא האלפערט
- רבי ירחמיאל צבי יהודה פון ביאלא פשיסחא (אין ירושלים) - האט געהייראט מרת גאלדא (נפ' אדר א' תשע"ד), טאכטער פון ר' אהרן משה גאליצקי פון לוגאנא
- רבי יחיאל יהושע (תרס"א - כ"א שבט תשמ"ב), מחבר פון "חלקת יהושע", איז גיווען באוואוסט פאר זיין עבודת השם, תפילה בהתלהבות פון פאר דער עלות ביז מנחה, פרישות און קדושה. זיינע קינדער זענען:
דריי ברידער זענען אנגעקומען קיין ארץ ישראל מיט דער עלייה פון טעהראנער קינדער. און זיי זענען אריין לערנען אין דער פאנאוועזשער ישיבה.
נאך דער פטירה פון ר' יחיאל יהושע האבן די חסידים וואס זענען גיווען ביי רבי יחיאל יהושע זצוק"ל מכתיר געווען דעם יונגסטן זון הרב ר' בן ציון שליט"א אלס רבי. ער איז אויך געווארן דער שטאטס רב פון דער חשובע לוגאנא קהילה אין דער שווייץ נאך פאר זיין טאטנ'ס פטירה. און איז באקאנט אלס גרויסע גאון און למדן, און מחבר פון צענדליגע ספרים "מבשר טוב" פון שיעורים און חידושים על הש"ס, און מיט צענדליגע ספרים "מבשר טוב" בחסידות. זיינע בתי מדרשים זענען פארשפרייט און גאנץ ארץ ישראל: אין ירושלים צוויי בתי מדרשים חוץ פון דעם גרויסן בית המדרש פון דעם רבי'ן אין עזרת תורה געגנט, אין בני ברק צוויי בתי מדרשים, אין בית שמש צוויי בתי מדרשים, אין ביתר צוויי בתי מדרשים, אויך שטיבלעך אין צפת, חיפה, אשדוד און מודיעין עילית, און אין לאנדאן, ענגלאנד. און אסאך הונדערטער משפחות און בחורים זענען זיך מסתופף בצל קדשו,
ביים סוף פון דער שבעה פונעם חלקת יהושע, האט מען אויפגענומען ר' דוד מתתיהו, וואס האט אויף גישטעלט און גיווען ראש ישיבה פון ביאלער ישיבה, צו ווערן רב פון די ביאלער חסידים אין בני ברק.[1] אפאר חדשים נאך דער פטירה פון זיין טאטן איז ער אויך גיווארן רבי, און א טייל פון זיין טאטנ'ס חסידים זענען געקומען צו אים און מכתיר גיווען. זיין בית המדרש האט ער אויפגימאכט אין בני ברק, און ירושלים. [2] ער איז גיווען באוואוסט פאר זיין ווארעמען דאווענען.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ המודיע, שבט תשמ"ב, במלואת השבעה לפטירתו: באותו מעמד הוכתר בנו הרה"ג רבי דוד מתתיהו שליט"א ראש ישיבת ביאלא ב"ב לרבם של חסידי ביאלא בב"ב"
- ↑ אידישע ווארט, גליון 230 אדר - ניסן תשמ"ב.


text:
גאלדפיש
דער גאלדפיש (Carassius auratus) איז א פיש פון דער קארפ פאמיליע, וואס לעבט בדרך כלל אין קאלט זיס וואסער און קען לעבן אין א נישט אנגעווארעמטן אקוואריום. ער לעבט אומגעפער 25 יאר און מערט זיך גאנץ גרינג. ער ווערט אפט געניצט לנוי צוליב זיין פילפארביקן קאליר און זיין שיין געשטאלט. די שטוביגונג פון האדעווען גאלדפיש האט אנגעהויבן אין כינע אינעם 4דן יארהונדערט פאר'ן צוועק פון עסן. אינעם 16טן יארהונדערט איז דאס פירעכץ אריבערגעגאנגען אין יאפאן, און אינעם 18טן יארהונדערט אין אייראפע און ווייטער אין אמעריקע.
זענען פאראן אסאך זגאלן פון גאלדפיש, למשל דער קאָמעט, מיט א לאנגען צעשפאלטן וויידל, און דער אויפגעבלאזענער קייער גאלדפיש.


text:
יעקב מענטש האט געשריבן:צו די וואס זענען ברוגז אויף עמי פארן נישט רעפרעזענטירן די צד פונעם אינווענטאר,
שתי תשובות בדבר,
1) ער האט זיך פרובירט זיך צו מקשר זיין מיט אים אבער ער האט נישט געוואלט רעדן צו זיין רעפארטער יאסי קרויס,
2) ווען איינער באגייט אזא שענדפולן אקט פון ארויסשניידן שטיקער פון די הסכמות פון רבנים, און נישט עפעס אן אומוויכטיגע חלק, נאר עפעס וואס טוישט דעם גאנצן ענין. קומט זיך אים נישט קיין באהאנדלונג מיט זיידענע הענטשוך, נאר טאקע פון דעם סארט וואס עמי האט דעליווערט,
ראביי ? איך האב אלץ פארשטאנען אז רבי רופט מען אן איינעם וועם מ'רעספעקטירט און מ'האט דרך ארץ פאר די תורה וואס ער האט געלערנט, נישט א אומפארשעמטע יונג וואס איז געווען גרייט מכשיל צו זיין א רבים מיט א עזות מבהיל, קיין חילוק צו ער האט א דעגרי אין תלמוד אדער נישט
נופת צופים האט געשריבן:מען דערגענצט( אויב ס'איז א ווארט) גארנישט. ער ווייזט דארט אז דער שטראם גייט פון זיך אליין, אמאל יא און אמאל נישט( ספק א') און דו נעמסט אוועק א בלאקעדש אז ס'זאל קענען ווייטער גיין און נתקבל ווערן אויף די צווייטע צד, וואס איז אויך א ספק אויב ס'וועט נתקבל ווערן( ספק ב')
מאנסי אינגערמאן האט געשריבן:should i buy the switch for my house ?
berlbalaguleh האט געשריבן:מאנסי יונגערמאן: ווייל די גמ'/הלכה איז, אז א חולה/חולין (שאין בו סכנה) ומשמשיהן מעגן אויסלעשן א לעכט אום שבת, כדי דער חולה זאלל קענען איינשלאפן. ווייל ס'איז א מלאכה שאינה צריכה לגופה. ד.ה. אז ער דארף נישט די רעזאלט/בענעפיט פון די אויסגעלאשענע לעכט. די קוילן/אש. אבער א געזונטער מענטש טאר דאס נישט טון...!
איך וויל לאזן וויסן דעם חשוב'ן עולם אז איך האב געגרינדעט א תלמוד קלאס אין דריי שפראכן. אידיש/אונגאריש, ענגליש און ספאניש. די רעגיסטראציע האט זיך שוין אנגעהויבן. דאס פלאץ איז באגרעניצט. וכל הקודם זכה...!
מאנסי יונגערמאן: איך ווילל דיך פרעגן שטילערהייט. (קיינער הערט נישט. ס'איז איצט 3: אזייגער פארטאגס... ...דו ביסט אמאל געגאנגען אין ישיבה...
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
מאגנעטיש פעלד
א מאַגנעטיש פֿעלד איז א מאטעמאטישע באשרייבונג פון דעם מאגנעטישן איינפלוס פון עלעקטרישע שטראמען און מאגנעטישע מאטריאלן. דאס מאגנעטישע פעלד ביי א געוויסן פונקט ווערט ספעציפירט מיט סיי א ריכטונג און סיי א גרייס (אדער שטארקייט); אזוי איז עס א וועקטאר פעלד. א מאגנעטיש פעלד ווערט מערסטנס דעפינירט דורכן לארענץ קראפט וואס עס לאזט פילן אויף רירנדיקע עלעקטרישע לאדונגען.
מאגנעטישע פעלדער ווערן פראדוצירט דורך רירנדיקע עלעקטרישע לאדונגען. אין ספעציעלער רעלאטיוויטעט, זענען עלעקטרישע און מאגנעטישע פעלדער צוויי צווישנבאציענדע אספעקטן פון אן איינציגן אביעקט, דער עלעקטראמאגנעטישער טענסאר; דער שפאלט פון דעם טענסאר אויף עלעקטרישע און מאגנעטישע פעלדער ווענד זיך אויף די רעלאטיווער גיך פונעם אבזערוואטאר און דער לאדונג. אין קוואנטן פיזיק ווערט דאס עלעקטראמאגנעטישע פעלט קוואנטיזירט, און עלעקטראמאגנעטישע רעאקציעס קומען ארויס פון א בייט פון פאטאנען.
אין טאג-טעגלעכן לעבן, טרעפט מען מאגנעטישע פעלדער מערסטנט ווי אן אומזעאיקע קראפט געשאפן דורך פערמאנענטע מאגנעטן וואס ציט אויף אייזערנע אביעקטן אדער טרייבט אפ אנדערע מאגנעטן. מאגנעטישע פעלדער ווערן ברייט באניצט דורכאויס מאדערנער טעכנאלאגיע, בפרט אין עלעקטרישער אינזשעניריע און עלעקטראמעכאניק. די ערד שאפט איר אייגענע מאגנעטישע פעלד, וואס איז וויכטיק אין נאוויגאציע. דרייענדיקע מאגנעטישע פעלדער ווערן אויסגעניצט סיי אין עלעקטרישע מאטארן סיי אין גענעראטארן. די צווישנאקציע פון מאגנעטישע פעלדער אין עלעקטרישע מיטלען ווי טראנספארמאטארן ווערט שטודירט אין דעם געביט פון מאגנעטקרייזן.


text:
טאלביע
טאלביע איז א געגנט אין ירושלים, נאנט צום שטאט צענטער. פון צפון געפונט זיך רחביה, און פון דרום קטמון. די געגנט איז געבויט געווארן אין די 1920ער יארן, און איז געווען באוווינט מיט פארמעגלעכע אראבער, וואס האבן פארלאזט די געגנט ביי די מלחמת השחרור.
די געגנט ווערט פארעכנט אלס איינע פון די טייערסטע אומבאוועגלעכע גיטער, אין ישראל. אקעדעמיקער, מענטשן וואס האבן געמאכט עליה, פון פארשיידענע מדינות, רעגירונגס הויכבאאמטע, און אויסלענדישע דיפלאמאטן. ישראל האט אין טאלביע, עטליכע הייזער וואס געהערן צו דער רעגירונג, דער פרעזידענט, און פרעמיער מיניסטערס וווינונגען, געפונען זיך אין טאלביע.
אסאך אינסטיטוציעס געפונען זיך דארט, אמאל האבן אסאך פראפעסארן פון העברעאישן אוניווערסיטעט, דארט געוווינט. גרויסע פאליטיקער האבן אויך דארט געוווינט. די הויפט גאס אין טאלביע הייסט נאך זאב זשאבאטינסקי.


text:
דוד ווערדיגער
ר' אלתר דוד יצחק ווערדיגער (באוואוסט אויף דער וועלט אלס דוד ווערדיגער; ו' חשוון תר"ף - ב' ניסן תשע"ד) איז געווען א זינגער און א חזן. ער איז געבוירן אין קראקע און איז א גערער חסיד. פארן צווייטן וועלט קריג פלעג ער זינגען יום טוב אין דער קאפעלע ביים גערער רבי'ן, דעם אמרי אמת.
ער איז דער פאטער פון דעם זינגער מרדכי בן דוד.
ער האט ארויסגעגעבן די ערטשע חסידישע פלאטעס וואו ער זינגט דעם סקולענער רבי'נס ניגונים (צוויי אלבאמען), באבאווער ניגונים, באיאנער ניגונים, מעליצער ניגונים, סאטמארער ניגונים, און גערער ניגונים פון יעקב תלמוד (3 אלבאמען).
ווערדיגער מיט בן-ציון שענקער זענען געווען די פיאנערן פון ארויסגעבן פלאטעס פון חסידישער מוזיק אין די 1950ער יארן.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דוד ווערדיגער איז געבוירן געווארן תר"ף אין קראקע, פוילן, צו זיין פאטער, ר' ישראל אריה ווערדיגער, א גערער חסיד וואס האט געהאנדלט מיט העמדער, און צו זיין מוטער גיטל, דאס יונגסטער קינד פון פיר זין און פיר טעכטער.
ביי די זעקס יאר פלעג ער זינגען סאלא אין דער אייזיק יעקעלעס שול אין קראקע. ווען ער איז געווען אלט 12 יאר האט אים ר' יעקב תלמוד גערופן צו זינגען אין זיין קאפעלע ימים נוראים אין גער. אין ת"ש ווען די נאציס האבן פארטריבן די יידן פון קראקע האט זיין משפחה זיך געצויגן קיין פראשאוויץ.
פינף חדשים איז ער געווען אין דעם לאגער אין פלאשאוו. נאכהער האט ער געארבעט אינעם פאבריק פון אסקאר שינדלער. שפעטער איז ער געווען אין מאטהאוזן קאצעט און אין דעם לינץ ארבעט-לאגער, פון וואס מ'האט אים באפרייט שבת כ"ב אייר תש"ה. נאך דער מלחמה האט ער געטראפן זיין עלטסן ברודער יעקב מאיר און זיין יונגסטע שוועסטער יעטא.
ער האט געהייראט מלכה גאלדינגער (תרפ"ג - תש"ם). זיי האבן זיך באזעצט אין פאריז וואו זייער עלטסטער זון ישראל אריה איז געבוירן. אין תש"י האבן זיי אימיגרירט קיין ניו יארק וואו איז צו זיי געבוירן נאך דריי זין: מרדכי, חיים און מענדל.
אין ניו יארק איז דוד ווערדיגער געווען איין יאר חזן אין דער ווארשעווער שול אויף ריווינגטן גאס, דערנאך אין דער חתם סופר שול אויף דער לאוער איסט סייד. שפעטער האט ער באקומען א קאנטראקט צו ווערן חזן אין דער ניו לאטס תלמוד תורה שול, וואס איז געווען בארימט פאר אירע חזנים.
ער האט אויפגעשטעלט די רייזעביורא "ווערדיגער רייזעס" און דעם פלאטע געזעלשפאט "אדרת פלאטעס".
אין תשע"ב האט ער ארויסגעגעבן א סי.די. פון זיינע 22 אלבאמען מיט 235 געזאנגען.


text:
טשערנאבל
טשערנאבל (אוקראיניש: ЧopHoбилb, רוסיש: ЧepHoбылb) איז אמאל געווען א שטאט אין קיעווער אבלאסט, צפון אוקראינע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט בעלארוס. צוליב דעם אומגליק מיטן קראפט פלאנט אין 1986 קענען מענטשן נישט וואוינען אין טשערנאבל. טשערנאבל איז ווייט 22 ק"מ צפון פון הארנסטייפל, 57 ק"מ דרום פון בראהין און 95 ק"מ צפון-מערב פון קיעוו. 51°16′N, 30°13′E
די שטאט איז געגרינדעט אין 1193. אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין טשערנאבל 5,526 יידן.[1]
אום 1566 איז טשערנאבל געגעבן געווארן צו פֿילאן קמיטאַ, א קאפיטאן אין דער פוילישער קעניגלעכער קאוואלעריע.[2]
הרה"צ מנחם נחום טווערסקי האט אויפגעשטעלט א הויף אין טשערנאבל אין די ה'ת"ק יארן.
אין אנהייב תרס"ו זענען געווען גרויסע פאגראמען און נאכאמאל אין ניסן תרע"ט זענען אסאך יידן געהרג'עט דורך די רוסישע נאציאנאליסן די שווארצע הונדערטער. אין תר"ף האט דער רבי'שער הויף פארלאזט טשערנאבל.
צווישן די יארן 1941-44 האבן די דייטשן אויסגעהרגעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון טשערנאבל.[2]
אין יאר תשמ"ו האט פאסירט די היסטארישע קאטאסטראפע אין טשערנאבל, וואס האט געהאט גאר ווייטע און טיפע נאכווייען, ווען א פאטאלער שעדליכער נוקלעארער באזע האט עקספלאדירט, און האט פאר'סמ'ט די אטמעספערע פינעם גאנצען שטאט טשערנאבל מיט גאר הויכע נוקלעארע רעדיעשן. דער אינצידענט האט פלוצינג אויסגעבראכן 1 אזייגער פארטאגס, ווען די איינוואוינער פון שטאט זענען געשלאפן, 2 ארבייטער זענען אויפן ארט אומגעקומען, צענליגע מענטשן זענען שפעטער אומגעקומען, און 100'טער מענטשן האבן געליטן קראנקייטן אין נאכווייען צענליגע יארן שפעטער. אלע איינוואוינער פון טשערנאבל זענען אויפן ארט עוועקואירט געווארן, א טאג שפעטער איז דער נעבנדיגן שטאט פּריפּיאַט אויך עוועקאירט געווארן. ביזן היינטיגן טאג, 25 יאר שפעטער, וואוינט קיינער אינעם שטאט פריפיאט, צוליב די שעדליכע אטמעספערע וואס איז נאך געבליבן דארט, און דער שטאט טשערנאבל וואוינען געציילטע פאמיליעס.


text:
סידור
סידור איז דאס געבעט בוך וואס ענהאלט די נוסחאות וואס אידן דאווענען צו גאט דורכאויס אלע צייטן און פייערונגען פון יאר.
עס זענען דא פיר הויפט סידורים, דער נוסח ספרד וואס עס דאווענען די חסידישע אידן, דער נוסח אשכנז וואס עס דאווענענן די מתנגדים און טייל חסידישע, און אויך איז די סידור פון די ספרדישע, וואס הייסט אויך נוסח ספרדים, וואס די ספרדים דאווענען, און תכלאל, פאר תימנער יידן.
דער סידור איז שוין אריבער הונדערטער ווערסיעס, ביז עס איז אנגעקומען צו די סידורים וואס מיר ווייסן היינט, די ערשטע באקאנט זענען פון די גאונים רב סעדיה גאון און רב האי גאון.
עס זענען נאך היינט דא אסאך סידורים וואס פארשידענע אידן דאווענען, סידור ר' חיים וויטאל, וואס מקובלים דאווענען,


text:
קאנסערוואטיוו יידנטום
קאנסערוואטיוו-ייִדנטום (אדער טראדיציאנאל-ייִדנטום) איז א אידישע רעליגיעזע שטרעמונג וואס אנטהאלט איבער מיליאן מיטגלידער. דאס איז איינע דער דריטע גרעסטע אידישע שטרעמונגען פון דער גארער וועלט, נאך די ארטאדאקסן (בערך פיר מיליאן) און די רעפארמער (כמעט צוויי מיליאן). די מערהייט קאנסערוואטיווער זיינען פלאצירט אין די פאראייניקטע שטאטן.
קאנסערוואטיוויזם איז מער ליבעראל אין באציאונג פון ארטאדאקסישן אידנטום. זיי האלטן אז מען דארף איינבייגן די הלכה צו דער נייער צייט, אבער נאך אלס זיינען זיי נישט ווי די רעפארמער וואס זען די הלכה אלס נישט-פארבינדליך.
די שטרעמונג האט זיך אנטוויקלט אין די פאראייניגטע שטאטן אין דעם 19טן יארהונדערט.
לעצטנס האט זיך אנגעהויבן אנטוויקלען "אפענע ארטאדאקסיע" וואס איז ענגלעך צו קאנסערוואטיוו יידנטום.


text:
1693
1693 איז דאס 93סטע יאר אינעם 17טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1693 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 10 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן יאנואר - דער וואולקאן עטנע ברעכט אויס.
- אמיש גרופע איז אפיציעל געגרינדעט געווארן.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 24סטן מערץ - דזשאן האריסאן, ענגלישער זייגערמאכער און דערפינדער פונעם ים כראנאמעטער (געש' 1776)


text:
יידישע קאמף ארגאניזאציע
די יידישע קאמף ארגאניזאציע (פויליש: Żydowska Organizacja Bojowa ZOB, העברעיש: ארגון יהודי לוחם) איז געווען די ארגאניזאציע פון אויפשטענדלער אין דער ווארשעווע געטא, געפירט דורך מרדכי אניעלעוויטש.
די פארטייען אין דער ארגאניזאציע זענען בעיקר געווען פון די ציוניסטישע פארטייען, און די בונד, רעליגיעזע יידן האבן א טייל גענומען אינעם קאמף, מיט די גוטהייסונג פון פארשידענע רבי'ס, און רבנים פון דער געטא.
די גרינדונג פון דער ארגאניזאציע אין 1942, איז די אומשטענדן פון דער געטא, נאכן אפשיקן 300,000 יידן קיין טרעבלינקע ווי זיי זענען אומגעקומען, און געציילטע מענטשן האבן באוויזן צו אנטלויפן פון דארט, און צוריק אין געטא מיט א מאפע, און דעטאלן וואס גענוי קומט פאר אין דעם פלאץ וואס האט געהייסן אויסזידלונג, ווי מען גייט אריבער צו א בעסערע וווינונג.
דעמאלט אט זיך דער פלאן צוזאמען געשטעלט, אז יידן וועלן נקמה נעמען, און שטארבן מיט כבוד.
יידן מיט אן ארישע אויסזען, זענען אריבערגעשיקט געווארן צו דער אנדערער זייט וואנט, וואו זיי האבן אנעפאנגען פארהאנדלן מיט פוילישע פארטיזאנער גרופעס, און מיט אונטערוועלט גרופעס, זיי האבן געקויפט רעוואלווערן, גראנאטן, קוילן, און באקומען פונעם פוילישן אלטן מיליטער, וואס איז אויך געווען א פארטיזאנע גרופע, אסאך אמוניציע, און מאטעריאל אונטערצושטעלן באמבעס, און מינעס.
דאס ערשטע מאל וואס זיי זענען ארויס אויף דער גאס, און אפגעשטעלט אן אפשיק, איז געווען יאנואר 43', ווי זיי האבן זיך אריינגעמישט צווישן די מאסן, און אינמיטן האבן זיי אומגעברענגט די עס עס וועכטער, און דערנאך געפירט א קאמף קעגן די זעלנער וואס זענען געקומען העלפן, עטליכע יידן זענען געהרגט געווארן אין די שלאכטן, אבער די באן איז קיינמאל נישט ארויס געפארן פון דער אומשלאגפלאץ.
די יידישע קעמפער האבן אומגעברענגט אסאך יידן, וואס האבן קאלאבארירט מיט די נאציס, ווי די ארדענונגסדינסט, מוסרים, און אנדערע וואס האבן געדינט די אינטערעסן פון די פיינט.
ערב פסח 43', האט זיך אנגעפאנגען די אויפשטאנד, און אין אנהייב האבן די יידן באוויזן אפצושטויסן די נאציס, אבער די נאציס האבן זיך ווי פארשטענדליך נישט געקעמפט לויט די עטיקעט פון א קריג, און ספעציעל קעגן די יידן, און האבן אנגעפאנגען פארברענען די הייזער אויף אירע איינוווינער, א בונקער אדער א קעלער, ווי מען האט געטראפן מענטשן האבן זיי אריינגעלאזט גאז, און אזוי זיי דערשטיקט צום טויט.
א טייל פון די יידן איז געלונגען צו אנטלויפן צו דער פוילישער זייט, דורכן אפגאנג-קאנאלן און טונעלן, אבער ס'מערהייט יידן וואס האבן נאך געלעבט אין ווארשע זענען אומגעקומען, די געטא איז געפאלן כ"ז ניסן.
זעט אויך מיליטערישע יידישע פאראייניקונג


text:
1804
1804 איז דאס פֿערטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1804 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן פעברואר - די ערשטע רייזע פון א לאקאמאטיוו
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן נאוועמבער - פרענקלין פירס, 14טער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע (געש' 1869)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 8טן פעברואר - זשאזעף פריסטלי, ענגלישער כעמיקער (געב' 1733)
- 12טן פעברואר - אימאנועל קאנט, דייטשער פילאסאף (געב' 1724)


text:
ז
ז (אַרויסגערעדט זייַין) איז דער זיבעטער אות אינעם אלף בית. לויט די יידן פון תימן איז גערופן סיגנאַל זאַן.
אין גימטריא ז = 7.
פארשטעלונג פון אות ז'[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אות ז' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פראנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
מארס קאד רעפרעזעטירט דעם אות ז' מיט דער נאכאנאנדיקייט (פון לינקס אויף רעכטס): ..-- (ליניע ליניע פונקט פונקט).
איז די פארשטעלונג פונעם אות ז' אין ברייל.
דער קאד 05D6 רעפרעזענטירט ז' אין יוניקאד.


text:
איר מייַ האָבן געהערט אַז וועניס איז אַ ינזשעניעריע ווונדער, מיט מירמלשטיין קהילות געבויט אַטאַפּ פאַרצייַטיק הודעות געטריבן טיף אין די באַרענע (בלאָטע באַנקס) - אָבער דער אמת איז אַז דעם שטאָט איז געבויט אויף לויטער נערוו. גלייַך מענטשן זאל בלאַנטש בייַ וואַסער אַפּראָוטשינג זייער דאָאָרסטעפּס און אַנטלויפן בייַ דער ערשטער צייכן פון וואַסער הויך (הויך טייד). אבער סיבה קענען ניט פאַרגלייַכן צו ווענעטיאַן האַלטן. אָנשטאָט באַילינג אויס, ווענעטיאַנס האָבן Flooded די וועלט מיט וואָלופּטואָוס ווענעטיאַן-רויט פּיינינגז און וויינז, מוזיק, מאַרקאָ פּאָלאָ געווירץ-מאַרשרוט פלאַוואָרס, און באָוכימיאַן-מאָדיש שניט. און זיי ניטאָ ניט געטאן נאָך.
אבער טאָן ניט גיין יקספּעקטינג צו האָבן די שטאָט צו זיך. אַפֿילו אין די פֿיס-סטאַמפּינג ציטער פון יאנואר, וועניס האט זייַן אַדמירערס. די מיטנ קאָפּ איז אַז איר וועט האַלטן יקסייטינג פירמע דאָ. מער צוטריטלעך ווי אלץ און סאַפּרייזינגלי אַפפאָרדאַבלע געגעבן זייַן סינגולאַריטי, וועניס בלייבט אַ זעלבסט-סאַלעקטינג שטאָט: עס נעמט אַ זיכער פאַנטאַזיע צו פאָרגאָ די קאַנוויניאַנס פון קאַרס און כייווייז פֿאַר פּאַמעלעך באָוץ און קרום קאַללי. סקאַלפּטערז, האַרפּסיטשאָרדיסץ, סושי קוקס און דרימערז פּאַסינג ווי אַקאַונטאַנץ זאל סוף אַרויף באַמפּינג עלבאָוז איבער העאַפּינג פּלאַטעס פון ריסאָטטאָ אין סעפּפּיע (טינטפיש ריסאָטטאָ) צוזאמען סקופפעד ווודאַן טישן אין עכט אָסטעריע (שענק-רעסטראַנץ). דזשאַדזשינג דורך די מאַסע, איר זאל טראַכטן די קונסט ביעננאַלע מוזן זייַן געשעעניש - אָבער ניט, אַז ס 'נאָר אַ דורכשניטלעך מיטוואך נאַכט אין וועניס.
וועניס איז בעסטער ווען קאַט צווישן אקטן, נאָך די טאָג טריפּפּערס קאַמיש אַוועק צו קלאַפּן נאָכמיטאָג פאַרקער, און איידער אַרומפאָרן שיפּס דאַמפּ דייזד נוקאַמערז אַוועק אין פּיאַזאַ סאַן מאַרקאָ מיט דרייַ שעה צו זען אַלע פון וועניס איידער לאָנטש. יענע וויזאַטערז מייַ קיינמאָל באַקומען צו זען וועניס אין זייַן טייַער דאַונטיים, ווען גאָנדאָליערס וואַרעם אַרויף זייער שטים קאָרדז מיט סקאָרטשינג עספּרעסאָ אויף זייער וועג צו אַרבעטן, און מאָסאַיק אַרטאַזאַנז קאַנווערדזש בייַ די באַר פֿאַר טעססעראַע שאָפּטאַלק איבער אַ ספּריטז (פּראָסעקקאָ-באזירט טרינקען).
ווען צו גייצו
Travellers קוקן פֿאַר עלנבויגן צימער פֿאַר סקעטשינג אין די גאַללעריע דעלל'אַקקאַדעמיאַ, גלייַכגילטיק שמועס מיט ווענעטיאַנס און ספּאַנטייניאַס אָפּרוטעג דינערז אָן רעסערוואַטיאָנס וואָלט זיין בעסער אַוועק געגאנגען אין וועניס ס קווייאַטער חדשים אקטאבער דורך מאַרץ. אבער אַפֿילו יינזאַם טייפּס וועט געפינען אַז עטלעכע ווענעטיאַן יקספּיריאַנסיז זענען בעסער אין אַ מאַסע: מזל שעה, דונערדיק ענקאָרעס בייַ לאַ פעניסע, און די צוזונג פון 'OOH!' ווי קראַודז פאָרן דורך די פּאָרטאַלס פון באַסיליקאַ אין סאַן מאַרקאָ צו קוק שימערינג גאָלד מאָסאַיק דאָמעס אָוווערכעד. פֿאַר אַ וואָג פון שטיל מאָומאַנץ און קאָלעקטיוו עופאָריאַ, בלייַבן לפּחות יבערנאַכטיק אין וועניס, אַזוי איר קענען זען וואָס די שטאָט איז ווי נאָך די מאַסע טינז אויס און די לבנה ריסעס, און אין דער מאָרגן ווען די שטאָט טראָוז צוריק אַ עספּרעסאָ און סטאַרץ די ווייַזן אַלע איבער ווידער.
איר וועט מסתּמא צאָלן אַ פּרעמיע פֿאַר די פּריווילעגיע פון ווייל אין שטאָט פֿאַר מאַסקערייד באַללס בעשאַס קאַרנעוואַלע, יאָמטעוודיק קונסט אָופּאַנינגז פֿאַר די ביעננאַלע, אָדער שטערן-סטאַדיד פּרעמיערעס בייַ די וועניס אינטערנאַציאָנאַלער פֿילם פֿעסטיוואַל. אבער דעם שטאָט האט שוין ינטערנאַשנאַלי פאַמעד (און נאָוטאָריאַס) פֿאַר זייַן פּאַרטיי-טראָוינג גווורע זינט די קסנומקסטה יאָרהונדערט, און איר קענען זען וואָס אין קיין פון די שטאָט 'ס הויפּט שינדיגס.
זינט וועניס איז פּרעכטיק ין און אויס, שלעכט וועטער טוט ניט האָבן צו סקוטטלע דיין רייזע פּלאַנז. דער בלויז זאַך מער גלענצנדיק ווי דיין ערשטער בליק פון וועניס מייַ זייַן די אויגן פון וועניס רעפלעקטעד אין אַ קאַלוזשע - אָדער אויף זייער זעלטן מאל, וועניס ס גאָטהיק אַרטשעס און גאַנדאַלאַ פּראָווס פּאָקינג דורך אַ ווייַס פאַרדעקן פון שניי. ביין-טשילינג וועטער אין יאנואר און פעברואר קענען ברענגען קריסטאַליין בלוי סקייז ידעאַל פֿאַר Photo אָפּס און גאָאָיי הייס קאַקאַאָ אין פּיאַזאַ סאַן מאַרקאָ. די כעוויאַסט ריינז פאַלן פון דעצעמבער דורך מאַרץ, אָבער איר זאל גליק זיך אַ Freak זומער שטורעם - נאָך איר זען בליץ סטרייקס איבער די לאַגונע, איר וועט האָבן אַ גאַנץ נייַ אַפּרישייישאַן פון טינטאָרעטטאָ ברושסטראָקעס און די דונערדיק זומער באַוועגונג פון וויוואַלדי ס סעאַסאָנס. יולי און אויגוסט טענד צו זיין הייס און מוגגי, אָבער אויב איר באַקומען ומבאַקוועם, מאַכן ווי אַ ווענעטיאַן אויף וואַקאַציע און אַנטלויפן צו לידאָ ביטשיז אָדער די ריוויעראַ Brenta.
פעסטיוואַלס & געשעענישן
דריי כּללים פֿאַר רעוואַלערז זענען Posted in הויפּט וואַפּאָרעטטאָ סטאַפּס: ניט ליטערינג אין די קאַנאַלז, קיין דעפאַסינג היסטארישן בנינים, און קיין סטרוטטינג וועגן נאַקעט-ברעסטאַד. די פאַקט אַז וועניס Feels אַבליידזשד צו פּאָסטן אַז לעצט רעגולירן ווייזט אַז אַפּערטונאַטיז פֿאַר, ערם, זיך-אויסדרוק טאָן ניט נעמען און סוף מיט קאַרנעוואַלע.
צי איר ווי צו פאַרברענגען דיין דאַונטיים געטינג אַרטי, פאַרשוויצט, מיסטיש, אָדער אַלע פון די אויבן, וועניס האט איר באדעקט מיט ביעננאַלעס, מאַראַטהאָנס, און חתונות צו דעם ים. די ביזיאַסט חדשים פֿאַר בעקאַבאָלעדיק פעסטיוויטיעס זענען מייַ דורך סעפטעמבער; געפֿינען אויס מער וועגן פילע פון וועניס ס אַפּקאַמינג געשעענישן אין קולטור & ספּעטטאַקאָלאָ.