text:
קארסיקע האט פילע אַטראַקשאַנז. עס איז ונקאָממערסיאַליסעד, ונספּאָילט און ברעטטייקינגלי שיין. ווייניקער ווי צוויי שעה פון די וק, מיט מילד שעלווינג ביטשיז, עס אַפּילז צו משפּחות קוקן פֿאַר אַ בעקאַבאָלעדיק זומער יום טוּב אָבער קאָרסיקאַ האט ווייַט גרעסער אַפּעלירן דאַנק צו זייַן סך ספּאָרטינג אַפּערטונאַטיז, קולטור אַקטיוויטעטן און פעסטיוואַלס און רילאַקסט גאַנג פון לעבן.
אַדזשאַקסיאָ
אויף די מערב ברעג פון קארסיקע, Ajaccio האט האָלץ באדעקט בערג סערקלינג עס צו די דערציען, און די פּאָרט און סיטאַדעללע צו די ים אויף די גאַלף פון Ajaccio. דעם קאָמבינאַציע מיטל אַז Ajaccio בלייבט מילד אַפֿילו בעשאַס די ווינטער חודש, דעריבער די שטאָט איז פאָלקס מיט טוריס פֿאַר פיל פון די יאָר אַרום.
די הויפּט צענטער פון דער שטאָט פון אינטערעס צו וויזאַטערז איז די קסנומקסטה יאָרהונדערט ציטאַדעל, און די געגנט נאָר צו די מערב און צאָפן פון די ציטאַדעל. דעם געגנט כולל די אָרט באָנאַפּאַרטע און די רענעסאַנס קאַטהעדראַל, און האלט זיך צו שטעלן פאָטש אַ ביסל צו די צפֿון. באַמערקונג אַז עס איז געווען אין דעם קאַטהעדראַל, די Cathedrale נאָטרע דאַמע דע לאַ מיסעריקאָרדע, אַז באָנאַפּאַרטע איז געווען באַפּטייזד (איר קענען נאָך זען די מירמלשטיין שריפֿט ווו עס איז).
דער צענטער פון Ajaccio איז באזירט אַרום די קסנומקסטה יאָרהונדערט ציטאַדעל (נאָך אין מיליטעריש נוצן, אַזוי ניט עפענען צו דעם ציבור), און ספּרעדז מערב און צאָפן פון די ציטאַדעל אין דעם שטאָט.
עס זענען אַ גרויס נומער פון קאַפעס, באַרס און רעסטראַנץ אַרום Ajaccio, און עס איז אין די אַז איר וועט געפֿינען די אמת שטאָט - די געלייגט-צוריק גלייַכגילטיק צוגאַנג צו לעבן אַז Ajaccio מיינט צו אַדאַפּט אַזוי געזונט. אָרט פאָטש ספּעציעל איז אַ זייער פאָלקס אָרט צו זיצן אונטער שאָטנדיק ביימער און טאָן עטלעכע מענטשן-וואַטשינג.
באַסטיאַ
Bastia איז אַ געשעפט פּאָרט שטאָט (די מערסט וויכטיק אויף דער אינזל) געפֿונען צו די צפֿון-מזרח פון קאָרסיקאַ, אין אַ פייַן אָרט מיט די היללס און קאַפּ ראַסינג הינטער דער שטאָט. עס זענען דרייַ סעקשאַנז פון באַזונדער אינטערעס צו וויזאַטערז צו Bastia: די אַלט שטאָט, די ציטאַדעל, און דער אַלט פּאָרט.
עס איז צו די אַלט שטאָט אַז איר וועט זיין ציען מיט זייַן פאַדעד כיין, שמאָל גאסן און אַליז ליינד מיט הויך, קראַמבלינג בנינים, דייטינג לאַרגעלי פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט, קאַלמאַנייטינג אין די פּאָרט ווו דער אָפּגעלאָזן בנינים קאַנטראַסט דראַמאַטיקלי מיט די יאַץ מורד אין די פּאָרט. יקספּלאָרינג דעם טייל פון שטאָט איר זאל געבן אַ געדאַנק צו וויקטאָר הוגאָ, וואס געלעבט דאָ ווי אַ קינד.
עס זענען צוויי פּאָרץ אין Bastia. דער אָריגינעל בעקאַבאָלעדיק איינער, און די מער פריש פּאָרט ווו קאָרסיקאַ פעריעס אָנקומען מיט פּאַסאַנדזשערז פון איטאליע און France.
די אַלט פּאָרט איז דער 'אין' פּלאַץ צו פאַרברענגען דיין יוונינגז אין Bastia, אין די פילע באַרס און רעסטראַנץ, אָדער נאָר פּראָמענאַדינג צוזאמען די פראָנט - זייַן זיכער צו גיין אויס צוזאמען די קוואַי דעס מאַרטירס דע לאַ ליבעראַטיאָן פֿאַר די בעסטער קוקן פון די פּאָרט . די אנדערע הויפּט טייל פון Bastia צו ויספאָרשן איז די אנדערע זייַט פון די אַלט פּאָרט אַרום די היפּש ציטאַדעל. דעם טייל פון די שטאָט איז פיל טרענדיער אויב אַ ביסל ווייניקער ימפּרעסיוו ווי זייַן אַלט שטאָט חבר. די גיין צו די ציטאַדעל פּאַסיז דורך די גאַרדענס און דורכגעגאנגען די אַמאָל-זייער-פּאַש הייזער פון די טעראַ נאָוואַ דיסטריקט.
באָניפאַסיאָ
די מידייוואַל אַלט שטאָט פון Bonifacio איז די אָולדאַסט שטאָט אין קאָרסיקאַ, באזירט אויבן אַ נאַטירלעך פּאָרט אויף די פּלאַץ פון אַ קסנומקסטה יאָרהונדערט ציטאַדעל מיט פילע פון די הויך קרעפטיק הייזער צוזאמען קאַבאַלד גאסן אין אַ ספּעקטאַקיאַלער באַשטעטיקן צוזאמען די שפּיץ פון די Cliffs.
די שטאָט איז בייַ די דאָרעמדיק שפּיץ פון קאָרסיקאַ (נאָר קסנומקסקם פון סאַרדיניאַ) וואָס העלפּס געבן Bonifacio און זייַן פּאָרט אַ גאַנץ ויסשליסיק, sophisticated איטאַליעניש פילן - זייער עלעגאַנט, מיט דלאָניע ביימער און טייַער רעסטראַנץ ונטערשלאַק די קי.
עטלעכע נאָוטאַבאַל זייטלעך קענען זיין געזען אין די שטאָט, כולל די 'סטאַירקאַסע פון דעם מלך פון אַראַגאָן' שנייַדן אין די שטיין צו דערגרייכן די אַלט שטאָט, די מאָנומענט צו די טויט און אַ ספּרינגקאַלינג פון אַטראַקטיוו קהילות צווישן די מידייוואַל בנינים. די שטאָט איז אַ הויפּט צענטער פֿאַר ים באזירט פרייַע צייַט אַקטיוויטעטן סיטש ווי יאַטינג און דייווינג. די הצלחה פון די יאַטינג איז טייל רעכט צו דער פאַקט אַז Bonifacio איז איינער פון די ווינדיעסט ערטער אין France.
קאַלווי
די פּאָרט שטאָט פון Calvi באָוס די ינטריג פון בעקאַבאָלעדיק קארסיקאניש קולטור בשעת עפפאָרטלעססלי מיינטיינינג די קאָמפאָרץ פון אַ מאָדערן ריזאָרט געגנט. פּיקטשעראַסק קוקן פון נאַטור ס סיניק שיינקייט זענען אַ פּאָנעם אומעטום איר אומקערן, און עס זענען פילע ענדזשויאַבאַל ערטער צו פאַרברענגען צייַט.
טראַוועללינג צו Calvi דורך פּראָם וועט לאָזן איר צו באַקומען די פול ווירקונג פון די פּרעכטיק פּאָרט, די טאַוערינג סיטאַדעל, די גראָב בערג, און די וואַלד פון פּינעס. די פּאָרט דע Plaisance איז אַ פרייַנדלעך מאַרינאַ, און אַ ענדזשויאַבאַל אָרט צו קוק די פילע לוקסוס באָוץ און העל פישערייַ באָוץ ווי זיי אָנקומען און אַרויסגיין.
Calvi ס היגע ברעג איז אַ לאַנג, שמאָל פּאַס פון ווייַס זאַמד און קלאָר, פּליטקע וואַסער אַז סטרעטשיז קימאַט קסנומקס קילאמעטער (קסנומקס מי) צוזאמען די לענג פון די בוכטע. עס Offers ליפעגואַרדס און זייער גוט פאַסיליטיעס, אַזאַ ווי מאַכנ אַ פּיקניק געביטן און סנאַקק באַרס. פאָלקס אַקטיוויטעטן אין דעם פּלאַץ אַרייַננעמען ווינדסורפינג, וואַטערסקיינג, שפּריץ סקיינג און פּאַראַגלידינג. פֿאַר די וואס בעסער אַ קווייאַטער אָרט צו ווייקן אין די זון, אַ ווייניקער פּאַפּיאַלייטאַד און ווידער פּאַס פון ברעג קענען זיין געפֿונען בייַ Plage de l 'אַלגאַ, נעבן רעוועללאַטאַ פונט.
L'Île Rousse
Ile-Rousse (איבערזעצונג: רויט אינזל) איז געפֿונען אויף דער נאָטה-מערב ברעג פון קאָרסיקאַ, וועגן קסנומקס קילאָמעטערס צאָפן-מזרח פון Calvi, בייַ די צאָפנדיק ברעג פון דער באַלאַגנע געגנט.
מיט אַ פייַן ברעג צו די דרום בייַ Plage דע רינדאַראַ, און קליין שטיינערדיק אינזלען צו די צפֿון, Île-Rousse איז אין אַ גלענצנדיק באַשטעטיקן, וואָס ניט סאַפּרייזינגלי איצט ציט פילע וויזאַטערז ריזאַלטינג אין טוריזם סערפּאַסינג די פּאָרט ווי די שליסל טעטיקייט פֿאַר דער שטאָט. די אַרקאַטעקטשער פון די שטאָט, וואָס כולל עטלעכע זייער אַטראַקטיוו בנינים, לאַרגעלי דאַטעס פֿון די שפּעט קסנומקסטה און פרי קסנומקסטה סענטשעריז.
טאָמער ווייניקער 'קארסיקאניש' ווי פילע שטעט אין קארסיקע, L'Île-Rousse האט אַ פּלאַננעד אויסלייג פון גלייַך גאסן, ליינד מיט טייַער בוטיקס און רעסטראַנץ, און יגזודז סאָפיסטיקאַטיאָן.
פּאָרטאָ
פּאָרטאָ איז יידילי געשטעלט פֿאַר יקספּלאָרינג פילע פון די כיילייץ פון דעם געגנט פון קאָרסיקאַ - סקאַנדאָלאַ, ספּעלונקאַ, די קאַלאַנטשעס דע פּיאַנאַ און די Foret d'אַיטאָנע. דעם געגנט פון קאָרסיקאַ איז פון אַזאַ גרויס שיינקייט און אינטערעס אַז עס האט שוין דעזיגנייטיד אַ יונעסקאָו וועלט העריטאַגע מאַפּע.
די קאָוסטליין אַרום פּאָרטאָ איז אויך מעמעראַבאַל, און האט עטלעכע אַטראַקטיוו ביטשיז, און דאָרט זענען אויך פאַרשידן שיפל טריפּס אַז קענען זיין גענומען אויס צו ים און צו באַווונדערן די ספּעקטאַקיאַלער קאָוסטליין אין דער געגנט.
די הויפּט פּלאַץ פון היסטארישן אינטערעס אין פּאָרטאָ איז די קסנומקסטה יאָרהונדערט וואַטטשטאָווער - אויבן אַלע פֿאַר די גלענצנדיק קוקן אַז עס גיט, פֿון זייַן דראַמאַטיק אָרט אויף שפּיץ פון די רויט Cliffs.
פּאָרטאָ-וועקטשיאָ
אויף די דרום-מזרח ברעג פון קאָרסיקאַ, פּאָרטאָ-וועקטשיאָ איז אַ זייער פאָלקס אָרט מיט טוריס. עס איז אַ שטאָט געבויט אויף זאַלץ מאַרשאַז און זאַלץ האלט צו שפּילן אַ וויכטיק ראָלע אין דער שטאָט.
עס איז געווען די מאַרשיז אַז פּריווענטיד פריער אַנטוויקלונג פון דער שטאָט, ווייַל זיי זענען געווען ינפעסטעד מיט מאַסקיטאָוז און מאַלאַריאַ ביז געזונט אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט. מער לעצטנס די מאַרשיז האָבן שוין ויסגעשעפּט און ימפּרוווד קאָמוניקאַציע לינקס האָבן ענייבאַלד די שטאָט צו אַנטוויקלען זייַן ראָלע ווי סיסייד ריזאָרט - אַ ראָלע צו וואָס עס איז אַדמיראַבלי סוטאַד, געגעבן זייַן אָרט אָוווערלוקינג אַ שיינע פּאָרט.
פּאָרטאָ-וועקטשיאָ איז לאַרגעלי די באַרימט ביטשיז און קאָוסטליין צו די דרום פון די שטאָט, וואס זענען די גרויס אַטראַקשאַן, אָבער די שטאָט זיך אויך מעריץ ויספאָרשונג. נאָך אַ פּעריאָד פון וווילטאָג רעכט צו קאָריק פּראָדוקציע, די שטאָט האט אין פריש דעקאַדעס געגעבן וועג צו טוריזם.
Sartène
Sartène איז געפֿונען אין דרום-מערב קאָרסיקאַ אַ ביסל קילאָמעטערס אין די בערג דרום-מזרח פון Propriano. די שטאָט האט אַ לאַנג געשיכטע פון פּיראַטערייַ, באַנדיטרי און גאַנגסטערז, איצט צומ גליק לאַרגעלי געגעבן צו מער פרידלעך אַקיאַפּיישאַנז.
די עשירות פון די שטאָט איז געגרינדעט אויף די העכסט רייטאַד Sartène ווייַן. די הויך בנינים, אין דער זעלביקער שטיין ווי די אַראָפאַנג בערגל אויף וואָס זיי שטיין, קוקן כּמעט וננאַטוראַללי האַרט און שטענדיק.
דער צענטער פון Sartène איז אַרום דעם אָרט דע לאַ ליבעראַטיאָן, ביז אַהער און קאַמאַנלי נאָך באקאנט ווי אָרט פּאָרטאַ, און מיט פייַן קוקן אַריבער דעם טאָל. די אַלט גענעראל ס פּאַלאַס איז אויך אין דער סקוואַרע.טהע גויללאָטינע אַז אַמאָל געפֿונען דינסט אין דעם אָרט האט געגעבן וועג צו טוריס!


c: text/html

text:
איז ינקעראַדזשינג גיכקייַט? אַזוי לאָזן מאַסטערד פּאָטער אָנליין גאַמעס ראַסינג אַטוו. דאס איז אַ לעפיערעך נייַ פאָרעם פון אַריבערפירן, אָבער די מאשינען האָבן שוין געפֿונען פילע פאַנס וואס טאָן ניט גייַסט צו פאָר אויף פאַקטיש רוץ, אָדער ווי אַן אנדער ברירה, צו שפּילן די ראַסע אין די ווירטואַל וועלט. און אַז עס איז אַפֿילו מער געלעגנהייט, ווייַל די טריילז זענען דאַטיד מיט אַלע סאָרץ פון מניעות, איר שטעלן אַוועק צו קאַנגקער די באַרג, שפּרינגען וואַסער מניעות און זומפּ. דריווערס האָבן אויסגעדריקט זייער פאַרלאַנג צו ווערן אַ העלד צו אנדערע אידיש, און איר וועט געפֿינען יבער מאַריאָ, טאָם קאַט, סאַנטאַ, האָמער סימפּסאָן און אנדערע.
גאַמעס ווטַא דורך קאַטעגאָריע:
צווישן "אַטוו" און "קוואַדריסיקלע" עס איז אַ חילוק, כאָטש זייַן נאָמען און זייער ענלעך.
האָנדאַ האט ניטאָ צו עקספּערימענט און אין 1970 באַקענענ אַ סימבייאָוסאַס פון אַ מאָטאָציקל און אַ מאַשין אויף דרייַ ווילז, גערופֿן די קאַנסטראַקשאַן פון קרייַז-לאַנד מאָטאָציקל אָדער אַטוו. די בריינטשיילד פון מאָטאָציקל באקומען מאַנוווערינג פיייקייַט און פּראַקטיש קוואַלאַטיז פון די מאַשין. ניו טראַקס געשטאנען אויס די גרויס ווהעעלס און ימפּרעסיוו אַוועק-וועג מאַנווועראַביליטי.
די פּאָפּולאַריטעט פון אַטווס האָנדאָווסקיע אַמאָל געפֿונען אין California, וואָס האָבן ווערן ינדיספּענסאַבאַל אויף די זאַמדיק ביטשיז. אנדערע לענדער האָבן פּיקט אַרויף די געדאַנק און געקומען אַרויף מיט מיין אייגן אַלע-טעריין וועהיקלעס. איצט זיי האָבן ווערן אַטווס מיט פֿיר רעדער און אַ אַנדערש קאַפּאַציטעט. די סטראָנגעסט ראַסינג, אנדערע קענען זיין רענטאַד בייַ פאַרווייַלונג פּאַרקס, און סטאָרידזש אָפּציעס פֿאַר די קידס פאָר.
גאַמעס ראַסינג אַטוו אונטערשיידן דורך די פאַקט אַז איר זענט נישט באגרענעצט דורך די באדינגונגען געלייגט טראַקס מיט אַפּשאַנאַל אַטראַביוץ. דאס איז אַ נייע מדרגה פון פאַרמעסט, געהאלטן ניט בלויז אויף די וועג, און אין די מערסט אַנפּרידיקטאַבאַל באדינגונגען.
די רידערס זאָל זיין צוגעגרייט צו פירן די אַפּפּליאַנסעס אין די מוטנע וואַסער פלאָווס פון די וועג. מאַרשלאַנד מיסט יסקייפּס פון אונטער די ווילז, קאַווערינג אַ מאַשין, שאָפער און רייוואַלז. פון גליטשיק מאַטעריע זאָל זיין טאַקסיעד אָנטו אַ שווער ייבערפלאַך צו פאָרזעצן דעם דרך, געלאזן די אנדערע הינטער. אבער אַמאָל אַרויס דעם זומפּ, איר וועט באַקומען צו אַ נייַ געגנט, קאַנסיסטינג פון שטיינער & נדאַש; ריזיק באָולדערז. איצט עס איז אַ סאַקאָנע צו יבערקערן אַ הויפּט פּראָוטרודינג חלק. זיכער, איר קענען באַקומען אַרויף, שטעלן צוריק אויף די ראָד אַטוו און פאָרזעצן דעם דרך, אָבער איר זענען לוזינג טייַער מינוט, פאַרלירן ווייזט.
גאַמעס ראַסינג אַטוו קענען ברענגען איר אין די מדבר, ווו די זאַמד איז ספּרעאַדינג אונטער די ווילז און סוויפּס אין די אויגן, ינוועלאַפּינג באריכטן. נו, איר טאָן ניט פילן די שרעקלעך היץ אַז אָפּפּרעססעס אַטליץ אין פאַקטיש ראַסעס.
אין אנדערע ווערסיעס פון די וועטער אויך שטיפעריש, פּאָרינג שטראמען פון רעגן איר, ספּרינגקאַלד מיט שניי אָדער פּלאַנדזשינג אין די נעפּל. די מערסט עקלדיק זאַך ווען איר קענען נישט זען די וועג, אין די ריזיקירן פון פליסנדיק אין אַ שלאַבאַן אין קיין צייַט. עס איז גאַנץ אן אנדער זאַך, אויב גרייט פֿאַר סאַפּרייזיז, און מיט גוט וויזאַביליטי פון אַ דיסטאַנסע דערקענען אַ בוים סטרוקטור, אַ קאַקטוס, אַ גרוב, אַ קלאָץ אַריבער די וועג.
זענען פאָרשטעלן אין די גאַמעס און טאַסקס מיט טריקס פון וועריינג קאַמפּלעקסיטי. אַ ספּרינגבאָרד צו אַרייַן די מאַקסימום ספּידינג צו שפּרינגען אַ נומער פון קאַרס אָדער דיטש אָנגעפילט מיט בלאָטע. ספּעקטייטערז געהאלטן זייער אָטעם, וואַטשינג דיין בקיעס און געוואלט גוט גליק, טשירינג געשרייען. אַמאָל אַזאַ שטיצן טוט נישט וועלן צו אַנטוישן זיי, און דאָ קומט אַ רגע ווינט פֿאַר די ווייַטער ברייקטרו.
אין די ראַסע אַטוו באַשלאָסן צו אָנטייל נעמען העלדן פון קאַרטאָאָנס און קאַמיקס. בן 10 אין די 3 ד ווערסיע סאַדאַלד מאַשין און ראַשאַז פאָרויס, קאַונטינג אויף דיין שטיצן. שוואַרץ מיט רויט לאָגאָ האָבן צו באַקומען קייַלעכיק, און וועט העלפן צו פאַרגרעסערן די גיכקייַט פון די גרין. טאָם און דזשערי טאָן ניט נאָר פאָר אויף די וועג & נדאַש; זיי קלייַבן סוויץ. א טיניידזש מוטאַנט נינדזשאַ טורטלעס זענען נישט דערשראָקן פון הייס מדבר און פּרובירן צו כאַפּן זיך מיט Friends אויף זיין פּרעסן פערד.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
פאליציי אויטא געיעג
פאליציי אויטא געיעג (car chase) איז ווען די פאליציי יאגט נאך א פארברעכער וועלכער אנטלויפט מיט אן אויטא. די פאליציי נוצט פארשידענע טאקטיקן צו צווינגן דעם אנטלויפנדן אויטא צו קומען צו אן אפשטעל.
אן אויטא געיעג איז נישט קיין שפיל. די פאליציי האבן שוין מערערע מאל אומגעברענגט אומשולדיגע און זענען אליין אויך געשעדיגט געווארן אין די מסוכנ'דיגע געיעגן. די פאטאליטעטן האבן געפירט דערצו אז די פאליציי אפיצירן דארפן דורכגיין ספעציעלע טרענירונגן וויאזוי צו באהאנדלן אזא סיטואציע און ווען עס לוינט זיך צו גיין אויף א געיעג און ווען נישט.
טרענירונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גענוי ווי א ביקס וואס קען זיין זייער מסוכן אויב מען נוצט דאס נישט לויט די אנווייזונגן, אזוי אויך איז א יאגנדיגע אויטא וועלכע שמייסט אויף לאקאלע גאסן און שאסייען צווישן אנדערע אויטאס וועלכע גייען זיך זייערע וועגן. אמאל האבן פאליציי אפיצירן נישט באקומען קיין טרענירונג וויאזוי צו נוצן זייערע אויטאס אין פאל זיי יאגן איינעם נאך און עס האבן פאסירט אסאך שווערע עקסידענטן אין וועלכע די קרימינאלן, פארבייגייער, און אפטמאל די פאליציי אפיצירן זעלבסט זענען געשעדיגט געווארן.
אסאך האבן קריטיקירט דעם פאליסי און געטענה'ט אז עס לוינט זיך נישט נאצויאגן קרימינאלן ווען מען שטעלט איין די לעבנס פון פאליציי אפיצירן און זיכער נישט ווען פארבייגיער קענען געשעדיגט ווערן. דאס האט געפירט די פאליציי דעפארטמענטס ארום דאס לאנד צו געבן זייערע אפיצירן ספעציעלע טרענירונג וויאזוי צו באהאנדלן זייערע אויטאס אין אזעלכע פעלער.
די ערשטע זאך וואס זיי דארפן גוט קענען זענען די עקוויפמענט וואס מאדענע פאליציי אויטאס פארמאגן. אזעלכע זאכן ווי בליציגע לעקטערס, סיירינס, און ראידא טראנסמישן קען אוועקנעמען די קאנצעטראציע פון ראוד און א ציט ווען דער אויטא פארט זייער שנעל. די אלע זאכן דארף זיין ווי נאטורליך צו די אפיצירן אז עס זאל זיי נישט עפעקטירן ביים דרייוון.
פאליציי אגענטורן פארמאגן ספעציעלע שטחים וואו זיי שטעלן אויס פארשידענע ראוד און הייעוועי סיטואציעס און דערויף טרענירן זיי די אפיצירן צו דרייוון מיט א שנעלקייט פון 120 מ.פ.ש. און מאכן שארפע מאנעווערעס אן פארלירן קאנטראל.
טייל פאליציי דעפארטמענטס פארמאגן ספעציעלע דרייווינג סטימולעיטארס (ווידעא שפילן) וועלכע טרענירט זיי צו אלע אומשטענדן וואס מעגליך. די אפיצירן קענען דערנאך איבערקוקן זייער דרייוון פון די הייך ווי עס וואלט ווען גענומען געווארן פון א העליקאפטער.
עקוויפמענט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט עקוויפמענט וואס פעלט אויס צו קענען נאכיאגן קרימינאלן איז דער פאליס קאר. רוב היינטיגע פאליציי אויטאס זענען ספעציעל געבויט פאר דעם באנוץ און על פי רוב באשטייען זיי פון פארד אדער דזשי-עם מאדעלן. די מערסט פארשפרייט זענען די פארד קראון וויקטאריע, שעווראלעט אימפאלא, שעווראלעט טאהאו, דאדזש אינטרעפידס, און אמאל א דזשיפ טשעראוקי פון קרייסלער.
(אגב, די ערשטע ברייט באנוצטע פאליציי אויטא מאדעל איז געווען די שעווראלעט קאפריס און דערנאך איז צוגעקומען די קראון וויקטאריע וועלכע איז פארשפרייט געווארן איבער'ן גאנצן לאנד. די קראון וויקטאריעס האבן אבער געהאט א פראבלעם אז ווען מען האט אריינגעקראכט פון אונטן האט א פייער עקספלאדירט. דאס האט געברענגט צו די טויט פון עטליכע אפיצירן און פארד האט דאן אריינגעשטעלט א ספעציעלע סיסטעם וועלכע נוצט כעמיקאלן צו פארהאלטן א פייער איינמאל דער אויטא פארט שנעלער ווי א געוויסע ספיד. אבער די פאליציי דעפארטמענטס האבן נישט אויסגעווארט אויף פארד'ס פאררעכטונג און האבן איבערגעלאזט פארד און אריבער צו דזשי-עם'ס אויטאס).
די פאליציי אויטאס זענען אנדערש מיט עטליכע זאכן ווי די ציווילע פון דעם זעלבן סארט. א פאליס קאר ווערט גענוצט זייער אסאך און שטייט אסאך אויף איין פלאץ. די ענדזשינס זענען געטוישט פאר א שטערקערע וועלכע קען פארן שנעלער און פארנעמען די פלוצלינגע טוישן פון ספיד. צודעם פארלאנגט זיך אויך בעסערע טראנסמישן קילערס און שווערע ראידאטארס אויף אויסצושפייען די היץ. אויך די אלטענעיטאר ווערט געטוישט וויבאלד די פאליציי אויטאס האבן לעקטערס, סיירינס, און ראידא עקוויפמענט וועלכע פארלאנגן ביז 130 עמפס.
אויסער די אויטאס פארמאגן אלע פאליציי דעפארטמענטס ספעציעלע עקוויפמענט וואס ווערט גענוצט צו מאכן ראוד בלאקירונגן און אזוי כאפן דעם אנטלויפנדיגן קרימינאל. זיי פארמאגן ספעציעלע אייזענס וועלכע קענען צושטעכן רעדער איינמאל מען פארט ארויף דערויף און געוויסע פאליציי דעפארטמענטס פרובירן יעצט אויס א נייע טעכנאלאגיע וואס וועט קענען שניידן די גאזאלין סופליי צו אן אויטא פון דערווייטענס דורך נוצן לעיזער.
גרויסע פאליציי דעפארטמענטס פארמאגן אויך העליקאפטערס וועלכע קומען זייער גוט צוניץ ביים נאכיאגן קרימינאלן. די העליקאפטערס האבן נישט קיין ראוד פראבלעמען און קענען שטענדיג האלטן אן אויג אויף דעם אנטלויפנדיגן אויטא פון דער הייך. זיי וועלן אריינרופן די סטאנציע צו געבן סטראטעגישע ראוד בלאק פונקטן.
דער געיעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אפיציר דארף מאכן א באשלוס אויב עס איז וויכטיג נאכצויאגן אן אנטלויפנדיגן אויטא אדער נישט. א געיעג איז א מסוכנדיגע זאך און עס דארף בארעכטיגט ווערן. דער אפיציר וועט נארמאל פרובירן ליינען די לייסענס נומערן און אריינרופן אין זיין ראדיא צו די סטאנציע וואו מען וועט אים מעלדן אויב דער אויטא איז גע'גנב'ט אדער איז גענוצט געווארן אין א פארברעכן. דער אפיציר און זיין קעיפטען וועלן באשלוסן אויב עס איז וויכטיג צו מאכן א געיעג. אין פעלער ווען א לייסענס איז ריין אדער אויב דער אפיציר וועט נישט קענען נאכיאגן צו ליינען די לייסענס נומערן וועט מען פיל מאל אויפגעבן דער געיעג וויבאלד עס איז נישט אזוי וויכטיג אז מען זאל איינשטעלן די קאסקעווענצן וואס א געיעג קען ברענגן.
די וועטער און אנדערע פאקטארן וועט אויך שפילן א ראלע אין דעם באשלוס. אויב די וועטער איז שיין און די ראודס זענען טרוקן וועט דער אפיציר מעגליך מאכן א געיעג אפילו פאר א ספק אדער אומוויכטיגע פארברעכן. אויב עס רעגנט אדער שנייט וועט זיך אויספעלן א וויכטיגערע סיבה פארוואס עס זאל זיך לוינען צו מאכן א געיעג.
אויף א פלאץ ווי עס איז פאראן טראפיק, אדער קאנסטראקשן, אדער דער אפיציר ווייסט אז אביסל ווייטער איז פאראן א סקול פאר קינדער וועט ער דעם פארשוין לאזן לויפן און נישט איינשטעלן זיין לעבן אדער די לעבן פון אומשולדיגע פארבייגייער. אין רוב פעלער וועט דער אפיציר רופן הילף און וועט בלייבן אין קאנטאקט מיט א העכערע אפיציר (סופערווייזער) וואס וועט געבן דעם באשלוס וואס ווייטער צו טאן. אויב דער סופערווייזער וועט באשליסן אז די סיטואציע איז צו מסוכן וועט ער מעגליך אפרופן דעם געיעג.
אין א סיטואציע ווען מען קען נישט דעם פארברעכער אפשטעלן איז פאראן א טעכניק וואס ווערט גערופן די פארסוט אינטערווענשן טעכניק. דאס פארלאנגט אז דער אפיציר זאל דעגרייכן דעם אנטלויפנדיגן אויטא און זיך שטעלן ביי זיין זייט און אים געבן א שטופ זייטיג אויף די אונטערשטע טייל נעבן די רעדל. דאס וועט מאכן דעם אויטא זיך דרייען און ארויסגיין פון קאנטראל פון וועלכע דער פארברעכער וועט זיך נישט קענען אזוי שנעל ערהוילן און וועט מוזן אויפגעבן.
אבער דער טענכיק מעג נאר גענוצט ווערן נאכדעם וואס די פאליציי האט אפגעליידיגט דעם שאסיי אדער גאס וואו דער געיעג פאסירט ווייל אנדערש וועלן אנדערע אויטאס עפעקטירט ווערן און פארבייגייער קענען געשעדיגט ווערן.
אויב דאס העלפט אויך נישט וועט דער אפיציר בלייבן מיט די ברירה פון נוצן זיין ביקס צו שיסן די רעדער און אפשטעלן דעם אויטא מיט געוואלד. דער מיטל ווערט זייער זעלטן גענוצט און עס מוז באשטעטיגט ווערן פון א הויכראנקיגער אפיציר און אזא באפעל וועט נאר קומען אין א פאל ווען עס האנדלט זיך פון גאר א גרויסער פארברעכער וועמען עס איז א גרעסערע סכנה צו לאזן גיין ווי אים נאכצויאגן.
אין די היינטיגע וועלט מיט קאמעראס און טעלעוועיזע ווערן פאליציי געיעגן טיילמאל רעקארדירט און געוויזן פאר די פובליק. טעלעוויזיע העליקאפטערס פאלגן נאך די פאליציי פון אויבן און באטראכטן די גאנצע געשעעניש וועלכע ווערט טראנספארמירט לעבעדיג צו יעדן.
די שטאט לאס אנדזשעלעס איז באקאנט אלס די הויפטשטאט פון פאליציי אויטא געיגעגן. עס ווערן דארט באריכטעט בערך 700 אויטא געיגעגן פער יאר. רוב מידיא פירמעס פארמאגן ספעציעל טרענירטע העליקאפטער פילאטן וועלכע פאלגן נאך אויטא געיעגן פון דער לופטן און דאס ווערט געוויזן לעבעדיג אויף טעלעוויזיע.
די געזעצן איבער פאליציי געיעגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געזעצליך איז נישט פאראן עפעס וואס שטייט אין וועג פאר פאליציי אפיצירן צו מאכן דעם יא באשלוס און אנהייבן א געיעג. די פאליציי האט די לעגאלע רעכט אליינס צו מאכן דעם באשלוס און די איינציגסטע קאסקעווענצן וואס זיי קענען האבן איז די פובליק קריטיק אדער קריטיק פאר דעם אפיציר אינערהאלב די אגענטור.
לויט די נאציאנאלע הייעוועי טראפיק סעפיטי אדמיניסטראציע דאטא, איז דעם פארגאנגענעם יאר געווען 365 טויט פעלער איבער'ן לאנד וועלכע איז געווען דער רעזולטאט פון א פאליציי געיעג. פון דעם נומער זענען 140 געווען פארבייגייער אינגאנצן אומשולדיג זייענדיג אויף די נישט ריכטיגע פלאץ אין די נישט ריכטיגע מינוט.
נאכמער, די פעדעראלע רעגירונג האט א געזעץ וועלכע באשיצט אירע לאו ענפארסמענט אגענטורן פון יעדע סארט שאדן וואס קומט ארויס ווען אפיצירן פירן אויס זייערע פליכטן. דאס מיינט אז לעגאל קען מען נישט קלאגן די רעגירונג אויב עפעס פאסירט מיט א הויז, אויטא, פעלד, אדער מענטשליכע שאדן. דער געזעץ איז אנדערש פון סטעיט צו סטעיט און אמאל קען יא געלונגן פאר א געליטענעם צו באקומען קאמפענסאציע. אבער די אפיצירן וואס האבן געטאן זייער ארבעט קענען קיינמאל נישט געקלאגט ווערן אזוי לאנג ווי זיי האבן געטאן זייער ארבעט.


text:
פרייטיק
פרייטיק איז דער לעצטער טאג פון דער ארבעט וואך, נאך דאנערשטיק און פאר שבת.
לויטן סדר פון די זיבן כוכבי-לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון פרייטיק מיט נ=נוגה, ווענוס;[1] דער נאמען פרייטיק שטאמט טאקע פון דעם דייטשישער נאמען, פֿרעיאַ, פון דער רוימישער געטשקע ווענוס.
יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביי יידן רופט מען דעם טאג "ערב שבת". עס איז זייער אנגעצויגן און הערשט א געהויבענע שטימונג ביי יידן וואס גרייטן זיך צום שבת און מען גרייט צו אדער מען קויפט איין מאכלי שבת קודש. מען איז טועם אלע קוגלען און טשאלנט אלס טועמי'.


text:
שפירא איז אין זיין פרישן מאמר
דן איבער דעם פסוק אין קהלת (ב,ח) "עשיתי לי שרים ושרות". וואס איז פשוט טייטש: דו האסט געמאכט פאר מיר זינגערס און זינגערינס. אין לעצטן מאמר
האט שפירא צוגעברענגט פארשידענע שיטות וויאזוי אפצולערנען דעם פסוק, און וויאזוי טראדיציאנעלע מפרשים האבן זיך געספראוועט מיט דעם פראבלעם פון קול באשה. יעצט ברענגט ער צו אן אינטערעסאנטן פירוש פון קהלת רבתי אויף די ווייטערדיגע ווערטער אין דעם זעלבן פסוק "שידה ושידות". דער מדרש טייטשט דאס: "שדה ושדות: דיינים זכרים ודיינות נקבות."
שפירא גייט אריין אין אן אינטערסאנטן שמועס איבער דעם ענין, אויפברענגענדיג די קאנטראווערסיע מיט שרה הורביצ'ס רבנות. בנוגע דעם ווייטערדיגן טענדענץ, זאגט שפירא פאר אז ארטאדאקסיע וועט למעשה אננעמען פרויען רבניות, ער האלט אבער אז ארטאדאקסיע איז נאך נישט גרייט דערפאר. אלץ א ביישפיל ברענגט ער דעם פאקט אז עס איז נאך נישט ארויסגעקומען קיין איין איינציגן ספר מיט א פירוש אויף א מסכת אין ש"ס דורך אן ארטאדאקסישער פרוי.
שפירא דערמאנט דעם אינטערעסאנט פאקט וועלכער איז רעקארדירט דורך מהר"ם מראטנבורג, אז אין זיינער צייט האט מען זיך געפירט אין "רוב ערטער" אז פרויען האבן געדינט אלץ סנדק ביי ברית'ן. דער מהר"ם איז געווען קעגן דעם מנהג, און האט סוקסעספול באוויזן דאס אויסצורייסן.
אן אינטערעסאנטן ציטאט ברענגט ער אין א הערה, פון הג"ר יצחק שחיבר, ספרדישער רב אין בוענאס-איירעס: "ואשר לעניין מראות הדמים לא נהגנו בזה כלל, כי מעולם לא ראיתי להרבנים באר"צ [ארם צובה] שטפלו בזה, אך הנהיגו את הנשים שכל מראה הדומה למראית אדמומית שהוא טמא, זולתי אם יהיה כמראה לבן או ירוק שהוא טוהר."
צוריקגייענדיג צו א פריערדיגן ענין, דערמאנט שפירא דעם מאמר פון שלמה לעווינזאהן וועלכער ערשיינט אין דער ווילנא משניות, וואו עס ווערט ברמז דערמאנט די שיטה פון די ביבל-קריטיקער אז קהלת איז געשריבן פיל שפעטער ווי דער מסורה, און האט נישט געקענט געשריבן ווערן דורך שלמה המלך. שפירא האט אנגעצייכנט אין א פריערדיגן מאמר אז עס איז אינטערעסאנט אז דווקא ר' משה קוניצ'ס ביאגראפיע פון ר' יהודה הנשיא איז צענזורירט געווארן פון היינטיגע דרוקן פון דער משניות, אבער די פיל מער צווייפלהאפטיגע ווערטער פון לעווינזאהן זענען געבליבן. שפירא ווייזט אבער יעצט אן אז אין משניות "זכר חנוך" פון הוצאת וגשל האט מען משנה געווען לעווינזאהנ'ס ווערטער אזוי אז דער רמז זאל פארלוירן ווערן.
פון דא פירט שפירא אריין די לייענער אין דער סוגיא פון די "אויסגעלאסענע" בילדער וועלכע האבן באצירט די שער-בלעטער פון אמאליגע ספרים. דאס איז שוין באמת עטליכע מאל דיסקוטירט געווארן אויף "ספרים בלאג" און אויך אין "ספרים וסופרים".
אן אינטערעסאנטע שאלה איז שפירא דן במשנתו פון הגר"ע יוסף, צי אן אשכנזי'שער איד וועלכער וואוינט אין א"י מעג אויף זיך מקבל זיין צו גענצליך אדאפטירן די מנהגי הספרדים. ווי באקאנט, האלט הגר"ע יוסף אז א"י האט א דין ווי אתרא דמר פון רבי יוסף קארו בעל השלחן ערוך, און דעריבער נעמט די מנהגי הספרדים פרעצעדענט איבער די מנהגי האשכנזים. הרב יוסף זאגט נישט אז אן אשכנזי דארף זיך פירן אין א"י מיט מנהגי הספרדים, די שאלה איז אבער יא צי אן אשכנזי קען אויף זיך נעמען די מנהגי הספרדים בין לקולא ובין לחומרא. און דאס איז היבש נוגע צום יו"ט פסח לגבי דעם אשכנזי'שן איסור אויף אכילת קטניות. שפירא ברענגט קעגנזייטיגע בריוו פון צוויי אנדערע קינדער פון הרב יוסף. הרב אברהם יוסף האלט אז זיין טאטע האלט אז אן אשכנזי מעג גענצליך נעמען אויף זיך די מנהגי הספרדים, אבער הרב יצחק יוסף האלט אז זיין טאטע האלט אז מ'קען נישט. לויט אים קען בלויז א בעל-תשובה אויף זיך מקבל זיין ספרדי'שע מנהגים.
פארשטייט זיך אז הרבה יותר ממה שכתב כאן איז דא צו געפינען אין שפירא'ס מאמר. איך האב בלויז מסכם געווען אויפ'ן שפיץ גאפל.


text:
וויליאם הענרי העריסאן
וויליאם הענרי העריסאן (9טן פעברואר, 1773 - 4טן אפריל, 1841) איז געווען דער 9טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
געדינט פון: 4טן מערץ 1841 ביז: 4טן אפריל 1841.
נאך 4 וואכן דינען אלס פרעזידענט איז ער געשטארבן פון א לונגען אנטצינדונג (נעמאניע). העריסאן איז געווען דער ערשטער פרעזידענט צו שטארבן אימיטן דינען זיין טערמין. דער וויצע פרעזידענט זשאן טיילער האט אים איבערגענומען
זיין טויט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אלס קאנדידאט האבן זיינע קעגענער אים קריטיקרט אז ער איז צו אלט און נישט בכח צו פירן דאס לאנד, כדי צי ווייזן זיינע כוחות האט ער געהאלטן די לענגסטע איינשווערונגס רעדע אין היסטאריע, כמעט צוויי שעה. די רעדע האט ער געזאגט אויף דער גאס אין דער קעלט אן אנטון ווארימע מלבושים. מה עשה הקב"ה, נאך אזא לאנגער דרשה אין די פרעסט, האט ער געכאפט א שווערע פארקילעכטס און עס האט זיך אנטוויקלט אין אים די שעדליכע לונגען אנטצינדונג. אין יענער עפאכע האט נאך נישט עקזיסטירט קיין אנטיביאטיק, און ביז פיר וואכן איז ער געשטארבן.
העריסאן האט געדינט די קערצטע טערמין אין היסטאריע.


text:
ישמעאל הכהן האט געשריבן:יא, דער גיממיק איז דאך גלייך דארט. דער קליינער 20
berlbalaguleh האט געשריבן:ישמעאל הכהן האט געשריבן:יא, דער גיממיק איז דאך גלייך דארט. דער קליינער 20
ניין. איך בין מחולק מיט דיר. דער "20" איז גאנץ לעזבאר. ס'האט אפילו נישט דעם דין פון "פיין פרינט". זיי מאכן נאר גרויס דעם דעם "40" אבער דער פשט איז אז אויף געויסע אייטעמס באקומט מען א צוואנציג פראצענט הנחה. און אויף אנדערע א פערציג פראצענט הנחה...
ראובן האט געשריבן::lol:
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
חשבון
חשבון איז די פיר הויפט פעולות אין מאטעמאטיק: צוגאב (מיט-נאך), אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג. די פעולות זענען בינארישע אפעראציעס.
אינהאַלט
ציפערן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – ציפער
מען איז געוואוינט צו ניצן די אראבישע ציפערן, 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.
צוגאב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – צוגאב
צוגאב איז די פעולה פון צוגעבן א צאל נומערן צו א רעאלע צאל. איר סימבאל איז: +. צום ביישפיל: און .
אראפנעם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – אראפנעם
אראפנעם איז די פעולה פון ארפנעמען א צאל נומערן פון א רעאלע צאל. איר סימבאל איז -. ביישפילן:
- .
ווען די סומע קומט אויס וויניגער ווי 0, איז דער נומער אין מינוס. ביישפילן:
טאפלונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – טאפלונג
טאפלונג איז א קורצטע וועג צו אויסרעכענען עטליכע צוגאבן. איר סימבאל איז X אדער *. ביישפילן:
צב"ש אנשטאט אויסרעכענען מיט צוגאבן אזוי: און טעפלט מען דאס אזוי: זעט אויך מדרגה.
צעטיילונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – צעטיילונג
צעטיילונג איז א פעולה פון צעטיילן א צאל נומערן צו א קלענערע צאל. איר סימבאל איז :.
ביישפילן:


text:
מפא"י
מפא"י איז די ר"ת פון ארץ ישראל ארבעטערס פארטיי, איר שטעלונג איז א לינקע סאציאליסטישע, אויפן שטייגער פון די סאציאלע דעמאקראטישע פארטייען, פון מערב אייראפע.
זי איז געגרינדעט געווארן דורך עטליכע קליינע לינקע פארטייען, ווי השומר הצעיר, הפועל הצעיר, אחדות עבודה, אום 930' פארמירנדיק די גרעסטע יידישע פארטיי אין פאלעסטינע, פירנדיק די נאציאנאלע יידישע פאליטיק, אין די נאציאאלע פארלאמענט, דער הויפט פונעם פארטיי איז געווען דוד בן גוריון
ערב די גרינדונג פון די מדינה, האט מען באשטעטיקט אן איבערגאנגס רעגירונג וואס וועלן פירן דאס לאנד פונעם זעלסטשטענדיקייט, ביזן ערמעגליכן נייע וואלן, זייענדיק די גרעסטע פארטיי איז רוב זאכן געלעגן אונטער מפא"יס אויפזיכט, און ביי די וואלן פון 949', האט מפא"י געווינען 46 בענקלעך אינעם כנסת, און בן גוריון איז געווארן, דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
ביי די קומנדיקע וואלן האבן זיי געווינען 45 בענקלעך אינעם כנסת, און ביז 965' האבן זיי שטענדיק געווינען פערציק מאנדאן און מער, און 965' האבן זיי זיך פאראייניקט מיט אפגעטיילטע פון מפ"ם די נאכמער לינקע סאציאליסטיש- מארקסיסטישע פארטיי, און אינעם זעלבן יאר האט בן גוריון פארלאזט די פארטיי, גרינדנדיק רפ"י, אדער די ישראל ארבייטער ליסטע.
ביי די וואלן פון 969', איז שוין רפ"י צוריק געווען אינעם מפא"י, אבער מיט א צווייטע נאמען, "'מערך" דאס איז געווען דער אנהייב פונעם ענדע פונעם פארטיי, וואס האט געהערשט אין מדינת ישראל, נאך איידער די מדינה איז געבוירן געווארן, עס האט אבער געדויערט צען יאר ביז די וויילער האבן אריינגעשטעלט מנחם בעגין, און היינט די ארבייטער פארטיי וואס גייט נאך אין די פיסטריט פונעם אלטן פארטיי, ליידט דורכפעלער נאכאנאנד.


text:
How Do I Catch Cheating Spouse Text Messages?
ספּייינג אויף דיין ספּאַוס איז ניט אַ שלעכט אָפּציע, אויב איר זענען אַנשור וועגן זיין אַקטיוויטעטן. איר קענען באַקומען אַ שפּור פון אַלע די טעקסט אַרטיקלען און פאַסעבאָאָק אַקטיוויטעטן פון אַ מענטש לייכט אפילו ווען ער איז אַוועק פון איר דורך עקסאַקצפּי-קאַטש טשיטינג ספּאַוס טעקסט אַרטיקלען ווייכווארג. דעם סאָפטווער איז מענט פֿאַר ספּייינג און מאָניטאָרינג אַ רירעוודיק און איר קענען באַקומען אַ שפּור פון עפּעס געטאן דורך אייער ספּאַוס אויף די רירעוודיק. עקסאַקצפּי-קאַטש טשיטינג ספּאַוס טעקסט אַרטיקלען סאָפטווער אַרבעט גאָר אויף די ומזעיק מאָדע און דיין ספּאַוס וועט זיין ניט געקענט צו וויסן אַז זיי זענען זייַענדיק ספּיעד. איר נאָר האָבן צו באַצאָלן די אַבאָנעמענט פיז און ינסטאַלירן עקסאַקצפּי-קאַטש טשיטינג ספּאַוס טעקסט אַרטיקלען סאָפטווער אויף די מיטל איר ווילן צו מאָניטאָר. די סיסטעם וועט נעמען מיד פון די צייַט איר וועט ינסטאַלירן עס אויף די מיטל. איר וועט ניט האָבן צו וואַרטן און עס וועט ווערן געטאן מיד. די דאַונלאָודינג פון עקסאַקצפּי-קאַטש טשיטינג ספּאַוס טעקסט אַרטיקלען סאָפטווער איז זייער גרינג און איר קענען באַקומען אַלע די דיטיילד לאָגס פֿאַר פאַסעבאָאָק און טעקסטשאַוואַל אַרטיקלען. עס איז באַצאָלט סאָפטווער און איר וועט קענען צו שפּור אַלע די אַקטיוויטעטן מיט פול גאַראַנטירן. Free software אַפּלאַקיישאַנז זענען ניט אַזוי פאַרלאָזלעך און קענען נישט גאַראַנטירן אַ ומזעיק בייַזייַן. עקסאַקצפּי איז די פּריעמאַנאַנט ספּייינג ווייכווארג שפּייַזער און גיט אַלע די נייטיק מכשירים פֿאַר ספּייינג קיין מיטל. צי דיין ספּאַוס האט אַנדרויד סמאַרטפאָנע אָדער יפאָנע, דעם סאָפטווער קענען אַרבעט לייכט אויף קיין פּלאַטפאָרמע.
מיט עקסאַקצפּי-קאַטש טשיטינג ספּאַוס טעקסט אַרטיקלען software you will be able to:
• מאָניטאָר רופט
• שפּירט טעקסט אַרטיקלען
• לייענען ימיילז
• שפּירט גפּס אָרט
• מאָניטאָר אינטערנעץ נוצן
• אַקסעס לוח און אַדרעס ספר
• לייענען רעגע אַרטיקלען
• רעקאָרד סורראָונדינגס
• קאָנטראָל אַפּפּס און מגילה
• זעה די מולטימעדיאַ פילעס
• צו האָבן ווייַט קאָנטראָל פון די טעלעפאָנירן


text:
מאלדאווע
מאָלדאװע (Republica Moldova, רוסיש: Peпyблиka MoлдoBa) איז אַ לאנד-איינגעשלאסן לאַנד אין דרום-מזרח אייראפּע, צווישן רומעניע צו מערב און אוקראינע צו צפון, מזרח און דרום. איר הױפּטשטאָט איז קעשענעוו.
ווערנט דער מיטל אלטער, רוב פון דער היינטיגער טעריטאריע פון מאלדאווע איז געווען א טייל פון דער פרינציפאליטעט פון מאלדאוויע. אין 1812, האט די רוסלענדישע אימפעריע אנעקסירט דעם מזרח טייל פון דער פרינציפאליטעט און געגעבן א נאמען בעסאראביע. צווישן 1856 אין 1878, האט מען צוריקגעגעבן דעם דרום טייל צו מאלדאוויע. אין 1859 איז זי געווארן פאראייניגט מיט וואלאכיע צו פארמירן די מאדערנע רומעניע.
מאלדאווע איז געווארן א מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער אין מערץ 1992.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מאלדאווע ליגט כמעט אינגאנצן צווישן צוויי טייכן, דער נעסטער און דער פרוט.
די הויפט שטעט אין מאלדאווע זענען קעשענעוו, טיראספאל און באלטי.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויטן צענזוס פון 2004, זענען 75.8% פון די באפעלקערונג מאלדאוואנער (2,564,849) און 8.3% (282,406) אוקראינישע. יידן זענען געווען 3608. דער צענזוס האט נישט איינגעשפארט די טעריטאריע פון טראנסניסטריע.


text:
אבא מארי
ר' אבא מארי ב"ר משה מלוניל איז דער מחבר פון דעם ספר מנחת קנאות א ספר קעגן חקירה און קעגן לערענן מורה נבוכים.
ער האט געלעבנט אין די צייטן פון ר' שלמה ב"ר אדרת דער רשב"א.
זיין לעצט נאמען איז געווען אשטרוק אדער ווי מען רופט איהם אן אשטרוק, ער האט געוואוינט אין מונשפלייער, אין זיינע צייט האבן אסאך מענטשן אויפגעהערט צו לערנען תורה, מען האט זיך פארטיפט אין חקירה, און אין די לערנען פון אריסטו מיט זיינע ביכער, מען האט זיך אזוי ווייט דערין אריין געלייגט ביז מען האט געהאט פארשידענע קשיות אויף גאט, מען האט כופר געווען אין די תורה, אין חידוש העולם.
דעריבער האט איהם דער רשב"א געבעטן ער זאל מעורר זיין זיין מדינה, און אויפן אינצטיוו פונעם רשב"א האט ער מחבר געווען דעם אינטערעסאנטן ספר קעגן דעם מורה נבוכים, מנחת קנאות, עס איז געווארן געדרוקט אין פרעסבורג שנת ה'תקצ"ח עס האט א הסכמה פונעם חת"ם סופר.


text:
אומזיכערקייט פרינציפ
דער אומזיכערקייט פרינציפ איז ערפינדען דורך דעם דייטשען פיזיקער ווערנער הייזענבערג אין 1927. עס א חלק פון קוואנטום מעכאניק וואס איז מסביר די אויפפירונג פון נאטור אויף א גאר קליינעם מדרגה, וואס ווערט נייטיג ווען מען האנדלט מיט זאכן קלענער פון אן אטאם. לויט דעם אומזיכערקייט פרינציפ איז דא א גרענעץ איבער ווי פונקטלעך עס קען זיין די גיכקייט פון א באשטאנדטייל און די "פאזיציע" (וואו ער געפינט זיך). די צוויי זענען אפהענגיג איינע אין דער אנדערער, און ווי מער פונקטליך איינס איז, אלס ווייניגער פונקטליך ווערט די אנדערע.
לויט דעם קומט אויס אז ווען אן עלעקטראן איז אנגעבונדן אין אן אטאם אזוי אז די פאזיציע דערפון איז פונקטליך מיט א זיכערקייט די גרייס פון אן אטאם, איז די וועלאציטעט אזוי אומפונקטליך אז דער עלקטראן פליט ארום אין דער אטאם אין אלע ריכטונגען מיט גרויסע גיכקייטן, ווי אויך איז דער עלעקטראן נישט אויף איין פונקטליכע פלאץ אין דעם אטאם, נאר איז בערך ערגעץ דארט.
איינשטיין האט זייער נישט ליב געהאט דעם אומזיכערקייט פרינציפ, און האט זיין גאנץ לעבן פרובירט אויפצוקומען מיט א בעסערער טעאריע, אבער ער האט נישט מצליח געווען. און די ניינציגער יארן זייט זיין אויפקום, האט מען נאר געטראפן וואס מער ראיות צו דער טעאריע, כאטש עס הערט זיך אומגלויבליך און אומפארשטענדליך.


text:
ראוונע
ראוונע (אוקראיניש: PiBHe, ריוונע; רוסיש: PoBHo, ראוונא; פויליש: Równe; דייטשיש: Röwne) איז א היסטארישע שטאט אין מערב אוקראינע, אין דער היסטארישער ראיאן פון וואהלין. זי איז די אדמיניסטראטיווער צענטער פון דעם ראוונער אבלאסט (פראווינץ), און אויך דער אדמיניסטראטיווער צענטער פון דער ארומיגער ריוונענסקי ראיאן אינעם אבלאסט. די שטאט אליין איז אויך א באזונדערע ראיאן אין אבלאסט.
ראוונע איז א וויכטיקער טראנספארטאציע קנופ, מיט דעם אינטערנאציאנאלן ראוונער פלוגפארט, און באן פארבינדונגען קיין זבאלדוניוו, סארני און קאוולע, ווי אויך שאסייען קיין בריסק, קיעוו און לעמבערג.
די באפעלקערונג איז בערך 249,900 (אין יאר 2004).
דער רבי ר' בער איז געווען מגיד אין ראוונע.


text:
היסטאָריש Kotor
בשעת עס איז קיין פּינטלעך אינפֿאָרמאַציע וועגן דעם ערשטן פון Kotor, אַרקיאַלאַדזשיסס גלויבן אַז עס רויז אויף די יסודות פון די אלטע שטאָט פון אַקרווויום. לעגענדע האט עס אַז אַלקימאַ, אַ פייע, אַדווייזד די סערביש מלך, Stefan Dusan, נישט צו בויען זייַן שטאָט אין די היללס "ווו באָוץ טאָן ניט האָבן אַ פּאָרט און ווו פֿערד לויפן וועגן", אָבער צו אַנשטאָט בויען נעבן דעם ים. אין פאָעניסיאַן מיטאָס, די שטאָט איז געגרינדעט נאָך אַרגאָנאַוץ 'קאָנקוועסט פֿאַר די גאָלדען פעל.
Kotor האט שוין באקאנט אונטער פילע נעמען איבער געשיכטע-צווישן זיי קאַטאַרעאָ, נאכגעגאנגען דורך דעקאַטעראַ, דעקאַדעראָן און קאַטאַרום, צווישן אנדערע. אַרטשאַעאָלאָגיסץ האָבן באשטעטיקט אַז צווישן די קסנומקסטה און קסנומקסטה סענטשעריז בסע, דער ערשטער סעטאַלערז צו Kotor זענען גריכיש, נאכגעגאנגען דורך ילליריאַנס און דעמאָלט רוימער, וואס רולד דער געגנט פֿאַר קסנומקס יאָרן.
די שטאָט איז געווען דימאַלישט דורך די וויסיגאָטהס אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט אַד און שפּעטער געווארן אַ טייל פון די ביזאַנטין Empire אין קסנומקס אַד, און געבליבן אונטער דעם מאַכט פֿאַר מער ווי קסנומקס יאָרן. Kotor געווארן די הויפּטשטאָט פון Boka קאָטאָרסקאַ Bay אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט אַד נאָך די ערשטע הויפּטשטאָט בייַ Risan אַראָפאַקן צו ארויסטריטן דורך די בולגאַריש שבטים. די בולגאַריש שבטים אויך דאַמאַנייטאַד Kotor אַרום די קסנומקסטה און קסנומקסטה סענטשעריז אַד ווען די געגנט איז געווען רולד דורך דאָקלעאַ און זעטאַ.
Kotor איז געווען בייַ זייַן רובֿ בליענדיק ווי אַ סערביש שטאַט בעשאַס די נעמאַנדזשיć דינאַסטיע פון קסנומקס-קסנומקס. בעשאַס דעם מאָל, Kotor איז געווען אַ זעלבשטענדיק שטאַט אַז געלעבט דורך זייַן אייגן בילאַוו. די סערביש ווירע, Stefan נעמאַנדזשאַ געגרינדעט אַ פּאַלאַץ אין די שטאָט.
ווען די טורקס defeated נעמאַנדזשאַ, Kotor אַראָפאַקן אין קריזיס ווי די מענטשן דערקענט דרייַ פאַרשידענע שרים: די אונגעריש מלך, די ווענעטיאַן רעפּובליק און די באָסניש מלך טוורטקאָ. און פֿון קסנומקס צו קסנומקס, Kotor איז געווען אַמאָל ווידער אַ זעלבשטענדיק שטאַט, מיט אַ פירשט געדינט ווי זייַן קאָפּ בעל.
די שטאָט געביטן קאָפּ הארן עטלעכע מאל איידער אַקסעפּטינג ווענעטיאַן הערשן אין קסנומקס-די ווענעטיאַנס רולד Kotor ביז קסנומקס. דעם שייכות פּרוווד מיוטשואַלי וווילטויק ווייַל די ווענעטיאַנס ביטנייַ שוץ צו Kotor, אָבער בעשאַס די אַטאַמאַן אָנפאַל, Kotor ביטנייַ שוץ צו די ווענעטיאַנס מיט זייַן הויך ווענט.
פון קסנומקס צו קסנומקס, Kotor אַראָפאַקן אין אן אנדער צייַט פון יבערגאַנג, מיט עסטרייך גענומען איבער אין קסנומקס, נאכגעגאנגען דורך רוסלאַנד אין קסנומקס און France פון קסנומקס צו קסנומקס. ווען דער פראנצויזיש הערשן קאַלאַפּסט אין קסנומקס, מעטראָפּאָליטאַן Petar איך Petrovic וניפיעד Boka קאָטאָרסקאַ מיט מאָנטענעגראָ, כאָטש די געגנט אויסגעגעבן פיל פון די ווייַטער קסנומקס יאָרן אונטער אַוסטריאַן הערשן. אין קסנומקס, Boka קאָטאָרסקאַ און מאָנטענעגראָ געווארן טייל פון די מלכות פון יוגאסלאוויע.
עס זענען דרייַ ענטראַנסאַז צו די אַלטע טאַון, כולל די ים גייט פון קסנומקס וואָס באדינט ווי די הויפּט טיר. כאַדאַלד ונטער די ראַקס פון מט לאָווćען, באָרדערד פֿון צפֿון דורך אַ קורץ אָבער היציק טייַך šקורדאַ און צו די מערב דורך אַ אַנדערוואָטער פרילינג גורדיć, Kotor (נאָך די ערדציטערניש אין קסנומקס) האט אַלע די פֿעיִקייטן פון אַ בעראָוק שטאָט.
די Layers פון געשיכטע באַווייַזן אַז קאַנסטראַקשאַן פון פּאַלאַסיז און דוועלינגז איז ניט דער בלויז בקיעס אין דעם שטאָט. סעאַפאַרינג, ווי ווויל ווי אַרטיסטרי, געווער און גאָלדסמיטהינג זענען גלייַך פאָלקס טריידז אין Kotor. אַפֿילו די בישאָפּ פון מאָנטענעגראָ נדזשעגאָš דערמאנט Kotor אין זייַן באַרימט ליד "די Mountain ריט" ווען ער האט געשריבן "... אין ים גורל פון קראַפצמען ..."
הייַנט, Kotor איז אויף יונעסקאָו ס רשימה פון וועלט העריטאַגע סייץ רעכט צו זייַן טראָגן פון היסטארישן Figures כולל Fra וויטאָ-די אַרכיטעקט פון די מאַנאַסטערי דעčאַני, לאָווראָ מאַרינאָוו דאָבריčעוויć-ייקאַן מאָלער, ווי געזונט ווי קאַונטלאַס ים שרים, דיפּלאַמאַץ, פֿאַרלאַגן און דיכטערס. אין דערצו, דעם שטאָט ייַנגעמאַכץ אן אנדער יינציק שטריך-עס איז די בלויז שטאָט ווו די מסורה פון סעאַפאַרינג אחדות גובר און האלט אויף! די באָקעלדזשסקאַ מאָרנאַריקאַ (נאַווי פון Boka קאָטאָרסקאַ Bay) האט שוין אַקטיוו פֿאַר מער ווי צוועלף סענטשעריז און נאָך ניצט זייַן אָריגינעל בעקאַבאָלעדיק אַדמיראַל, קליידער, טאַנצן און סעראַמאָוניז.
Kotor איז אויך יינציק ווייַל עס איז די בלויז שטאָט אויף די מזרח ברעג פון די אַדריאַטיק ים צו ליגן דורך נאָמען אין היסטארישן און סטראַטידזשיק מאַפּס. ישן Kotor איז געווען געבויט ווי אַ מייז פֿאַר פּראַטעקטיוו צוועקן און עס איז זייער גרינג צו באַקומען פאַרפאַלן דאָ. אין פאַקט, אַפֿילו די לאָוקאַלז באַקומען פאַרפאַלן. נעמען אויף פאַלש קער און איר וועט ווינט אַרויף ווייַט פֿון דיין דעסטיניישאַן. דעם קענען פּאַסירן אַפֿילו מיט אַ שטאָט מאַפּע אין האַנט. אָבער, איר זוכט פֿאַר לאַנדמאַרקס, אַזאַ ווי די קסנומקסטה יאָרהונדערט סט טריפאָן קאַטהעדראַל, וועט העלפן, און די לאַנדמאַרקס זענען ליסטעד אויף קימאַט יעדער טוריסט מאַפּע. וואָס קענען זיין מער שווער איז דערגייונג ערטער ווי די מאַריטימע מוזיי, וואָס איז ליגן ין די גרגורינאַ פּאַלאַס, אָדער דערגייונג עפנטלעך סקווערז מיט מאָדנע נעמען אַזאַ ווי די לאַטאַס קוואדראט, מעל קוואדראט, מילך קוואדראט און סינעמאַ קוואדראט.
פֿאַר טוריס, Kotor זאָל זיין מער ווי נאָר אַ איין-טאָג באַזוכן. אָבער, אויב איר ניטאָ געדריקט פֿאַר מאָל, דער בעסטער וועג צו זען ווי פיל פון די שטאָט ווי מעגלעך איז צו אָנהייבן אין די הויפּט טויער און אַרבעט קלאַקווייז. פון די הויפּט אַרמס קוואדראט, איר וועט גיין רעכט אַריבער די מעל קוואדראט צו די קאַטהעדראַל, דעמאָלט לינקס צו די מאַריטימע מוזיי, גלייַך אויף צו די קוואַדראַט האָוסינג די קהילות פון סט לוקאַ און סט ניקאָלאַ און דעמאָלט לינקס, וואָס וועט פירן איר צוריק צו ווו איר סטאַרטעד פֿון.
אַזזורראַלינע Ferries
זינט קסנומקס אַזזורראַלינע האט שוין קאַנעקטינג דער איטאַליעניש פּאָרט פון באַרי (פּוגליאַ געגנט) מיט די פּאָרץ פון דובראָווניק (קראָאַטיאַ), Kotor (מאָנטענעגראָ) שענדזשין און דוררעס (אַלבאַניאַ), מיט רעגולער דיפּאַרטשערז אַלע איבער די יאָר, אַזוי קריייטינג אַ ידעאַל בריק איבער די אַדריאַטיק ים, סטרעטשינג צו די באַלקאַנס.
אין קסנומקס, די שיפּינג פירמע אַסק לטד, באַזיצער פון די שיף אַזזורראַ - ליגן אין לאַ וואַללעטטאַ, מאַלטאַ - אנגעהויבן צו פאָרעסעע גרויס פּאָטענטיאַליטיעס פון אַנטוויקלונג פון סאָוטהערן איטאליע, און, אין באַזונדער, פון פּוגליאַ געגנט צו די באַלקאַנס. אזוי סטאַרטעד פּראָם קאַנעקשאַנז מיט קראָאַטיאַ (טוריסט דינסט, אַפּערייטינג יעדער יאָר בעשאַס זומער סעזאָן פֿון יוני-סעפטעמבער), מיט אַלבאַניאַ (אַפּערייטינג אַלע איבער די יאָר) און מיט Kotor (מאָנטענעגראָ - זייער נייַ דינסט).
דאַנק צו אַזזורראַלינע, פּוגליאַ געגנט איז נאַואַדייז טאַקע נעענטער צו די באַלקאַנס. אַזזורראַלינע, די מאַלטאַיסע פירמע מיט איטאַליעניש מאַנאַגמענט, אַשורז הויך קוואַליטעט באַדינונגען און סטאַנדאַרדס בעשאַס די גאנצע נסיעה. יעדער יאָר אַזזורראַלינע טראַנספּאָרץ מער ווי קסנומקס פּאַסאַנדזשערז און קסנומקס וועהיקלעס פון באַרי צו די פאַרקערט קאָוס פון די אַדריאַטיק ים.
די פּראָם-שיפל אַזזורראַ קאַנעקץ דער איטאַליעניש פּאָרט פון באַרי אין פּוגליאַ געגנט מיט די קראָאַטיש פּאָרט פון דובראָווניק בעשאַס זומער סעזאָן, פֿון יוני-סעפטעמבער (קסנומקס נאָטאַקאַל מייל - נסיעה צייַט: קסנומקס הרס נאָר), מיט נאַכט-צייַט אַוטווערד דיפּאַרטשערז (באַרי- דובראָווניק) און דייטיים ינווערד דיפּאַרטשערז (דובראָווניק-באַרי).
אַזזורראַלינע אויך לינקס דער פּאָרט פון באַרי צו די פּאָרט פון דוררעס אין אַלבאַניאַ אַלע איבער די יאָר (קסנומקס נאָטאַקאַל מייל - נסיעה צייַט: קסנומקס הרס). די פּראָם אַפּערייץ דרייַ קאַללס פּער וואָך, מיט ביידע אַוטווערד און ינווערד נאַכט-צייַט דיפּאַרטשערז. צום סוף, זינט קסנומקס אַזזורראַלינע האט אויך געווען קאַנעקטינג באַרי מיט די פּאָרט פון Kotor Fjord (Boka קאָטאָרסקאַ) אין מאָנטענעגראָ. אויבן דינסט איז עפעקטיוו אַלע איבער די יאָר מיט קסנומקס קאַללס פּער וואָך און, שטענדיק, נאַכט-צייַט דיפּאַרטשערז (קסנומקס נאָטאַקאַל מייל - נסיעה צייַט: וועגן קסנומקס הרס). מיט אַזזורראַלינע קראָאַטיאַ, מאָנטענעגראָ און אַלבאַניאַ זענען נעענטער צו פּוגליאַ.


text:
eBay
איבײ eBay ווערט פארעכענט אלס דער מערסטער באנוצטער נוציגער וועב סייט אויף דער אינטערנעט עס איז א ליציטאציע פארקויף וועבזייטל. און א אלוועלטליכן צענטער פאר נאציאנאלע און אינטערנאציאנאלע געשעפטן. די פארקויפער זענען פריוואטע מענטשן וועלכע פארקויפן זייערע אייטעמעס אין מיליאנען דורך דעם פלאטפארמע פאר יעדן איינעם וואס שנודערט דאס גרעסטע פרייז.
איבּעי איז געגרינדעט געווארן אין סעפטעמבער 1995 מיטן ציל צו שאפן א פאראייניגטע אלוועלטיכע געשעפט וואס יעדער וועט קענען האנדלן מיט אלעס. אום דעצעמבער 2005 זענען שוין געווען איינגעשריבן אין איבעי דעם איסטראנאמישע ציפער פון העכער הונדערט מיליאן מענטשן איבער די וועלט!. יעדן טאג ווערט דארט פארקויפט מיליאנען פארשידענע אייטעמס. מען קען דארט געפונען אלע ערליי זאכן און סערוויסעס וואס שטייען גרייט צום פארקויפן. פון זאמלונג ארטיקלען ביז קארן, ספרים, צירונגען, קאמפיוטער, און וואס נישט. אחוץ גאן'ס און פייער קרעקערס און חיות.
דער פראדוקט וועט ארויפגעשטעלט צו פארקויפן אלס א ליציטאציע אדער מיט א פאראויס באשטימטע פרייז. איינע פון די מעכטיגע סערוויסעס פון איביע איז פעיפעל Paypal וועלכע ערלויבט פאר יעדעם צו קויפן און פארקויפן אן אפילו צו וויסן דאס מינדעסטע אינפארמאציע פונעם אנדערען צד.
עס ציילט היינט צוטאגס 168 מיליאן באנוצער.
אינהאַלט
דינסטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פעיפעל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איבעי קאמיוענטי וויקי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארדינסטן און טראנסאקציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנטראווערסיעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אינטערסאנטע און מערקווירדיגע ליציטאציעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אידישע ליציטאציעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- פסולע מזוזות פארקויפט אויף איביי, מוכר ברעכט זיך נאכדעם וואס הייד פארק שרייבער דעקן אויף די מעשה, און שרייבט ארויס אז עס איז פסולע מזוזות
- ליפא שמעלצער [1]
- פארקויפן די חמץ אויף איבעי [2]
- חתן ליציטירט ברכה פון זיין שבע ברכות אויף איבעי [3]
בידס פאר די ערשטע פיצא פיי מוצאי יו"ט


text:
פליגער טרעגער
א פליגער טרעגער איז א שיף, וואס איז גאר גרויס און ברייט צו קענען אקאמאדירן עראפלאנען, און א לאנדונגס ליניע פאר די עראפלאנען, וואס פליען ארויף צו אראפ.
די לענג פון אזא מאסיווע שיף איז ווייניגסטנס הונדערט מעטער, (300 פיס), די גרעסערע דערגרייכן 300 מעטער (איבער 900 פיס). רוב עראפלאנען אויף די שיפן, זענען קאמפס עראפלאנען, און אטאקיר עראפלאנען. אין רוב שיפן וועט אויך זיין פלאץ פאר העליקאפטערן. אויף אזא שיף דינען טויזנטער מאטראזן, און פארמאגט אלצדינג, וואס רעכנט אריין, אויפצוהאלטן א קליינע שטאט, ווי ראדיא, טעלעוויזיע, און ערטער צו דאווענען, פאר רעליגיעזע מענטשן.
וויבאלד די שיף איז גאר גרויס, און איר זעלבסטשוץ איז א שוואכע, האט יעדע פליגער טרעגער, א גאנצע פלאט פון קריגס שיפן, קליינע און גרויסע, וואס באשיצן די שיף פון אטאקעס. ביי דער צווייטער וועלט קריג און נאכדעם, איז די שיף געווארן א גאר וויכטיקע געצייג פאר א מיליטער, וואס האט אזא שיף, און א ים פלאט וואס באנוצט זיך מיט דעם.
אין יאר 2009, זענען 9 לענדער גערעכנט געווארן, וואס פארמאגן אזא שיף. די פאראייניקטע שטאטן עלף. בריטאניע און איטאליע, האבן צוויי יעדער פאר זיך. רוסלאנד, אינדיע, בראזיל, טיילאנד, פראנקרייך, און שפאניע, איינס יעדער פון זיי.
דער אמעריקאנער ארמיי, וועלכע האט 11 אזעלכע שיפן, האט 10 פון די נימיץ פליגער טרעגער סעריע. די פאראייניגטע שטאטן, האט ארום טויזנט פליגערס אויף די שיפן. בריטאניעס שיפן האבן פלאץ, פאר 50 עראפלאנען, איטליכער פון זיי.


text:
די גאמביע
די גאַמביע (ענגליש: The Gambia), אפיציעל די רעפובליק פון דער גאמביע, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי איז דאס קלענסטע לאנד אויף דער יבשה פון אפריקע, מיט א שטח פון 10,500 קוואדראט ק"מ. צו צפון, מזרח און דרום גרענעצט זי סענעגאל, און אין מערב האט זי א קורצן בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן.
דאס לאנד געפינט זיך ארום דעם גאמביע טייך, וואס פליסט אדורך דעם לאנד אריין אינעם אטלאנטישן אקעאן. די גאמביע האט א באפעלקערונג פון 1,700,000. די הויפטשטאט איז באנזשול.
אום 18טן פעברואר 1965 איז די גאמביע געווארן זעלבשטענדיק פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, און איז געווארן א מיטגליד אין דער קאמאנוועלט.
די עקאנאמיע פונעם לאנד איז בעיקר לאנדווירטשאפט, פישערייען און טוריזם.


text:
טורעם פון לאנדאן
דער טורעם פון לאנדאן (אפיציעל איר מאיעסטעטס קעניגלעכער פאלאץ און פעסטונג) איז א מיטל-עלטערישע נארמאן שטיינערנע פעסטונג אין לאנדאן, ענגלאנד, אויפן צפון ברעג פונעם טעמז. ער איז אן אונעסקא וועלט ירושה ארט.[1]
דער טורעם געפינט אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, נישט ווייט פון דער סיטי פון לאנדאן, אריבער טורעם בערגל.
דער גאנצער טורעם נעמט איין דעם ווייסן טורעם און נאך עטלעכע געביידעס, ארומגענומען מיט צוויי קייטן פון מויערן און א שוצגראבן.
פונעם אנהייב דעם 14טן יארהונדערט ביז טשארלס דער צווייטער האט די פראצעסיע צו דער באקרוינונג פון דעם מאנארך אין וועסטמינסטער אבי אנגעהויבן פונעם טורעם פון לאנדאן.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פעסטונג האט געבויט דער מלך וויליאם דער באהערשער, אנהייבנדיק אין 1078. דער עיקר צוועק פון דער פעסטונג איז געווען צו שיצן נארמאנע הערשאפט.
פונעם אנהייב פונעם 12טן יארהונדערט האט מען געניצט דעם טורעם פאר א טורמע.
אין 1255 האט דער מלך הענרי דער דריטער ארעסטירט 50 יידן פון לינקאלן און האט זיי געהאלטן אין דעם טורעם פון לאנדאן; 18 פון זיי האט ער געהאנגען.
אין דעם 12טן און 13טן יארהונדערטער האט מען פארברייטערט די פעסטונג אונטער די מלכים ריטשארד דער לייבהארץ, הענרי דער דריטער און עדווארד דער ערשטער.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אונעסקא, "טורעם פון לאנדאן"; דערגרייכט 2012-4-19. (אויף ענגליש)


text:
קלאסישע מוזיק
קלאסישע מוזיק איז דער באגריף פון מוזיקאלישע ווערק לויטן סטיל פון די אייראפעישע קולטור פון די לעצטע 300 יאר. וועלכעס באשטייט פון מערערע פעלער אדער זאצן, וועלכע הארמאנירן אוועק-און צוזאמען אין א קאמבינאציע פון מערערע אינסטרומענטן, פידלען, טשעלא, הארפן, פלייטן און די פרענטש הארן, ווינט אינסטרומענטן און סטרונע אינסטרומענטן.
די קלאסישע מוזיק פעריאדע איז צעטיילט לויט די יארן. די קלאסישע מוזיק איז געגרינדט פון קריסטלעכע קירך מוזיק פון דעם מיטל אלטער און רענעסאנס פעריאָדעס אָבער, ווען מוזיק געווארן וועלטלעך, איז די קלאסישע מוזיק געבוירן געווארן. די מוזיק אין די פעריאדעס איז געוואן וואקאליש, אן אינסטרומענטן. די סעקולערע מוזיק אבער האט מען געזינגען צוזאמען מיט אינסטרומענטן.
די גרעסטע קאמפאזיטארן פון דער רענעסאנס פעריאדע זענען דזיאוואני דא פאלעסטרינא, ארלאנדא די לאסא און וויליאם בירד.
אין די אנהייב 17טן צו דער מיטל 18טן יארהונדערט האט זיך אנגעהויבן די באראק פעריאדע, ווי יאהאן זעבאסטיאן באך, געארג פרידריך הענדל, אנטאניא וויוואלדי און נאך. דאס איז די פעריאדע פונעם ארקעסטער, ווי מען פארשטייט אים היינט. אויך איז די אפערע געבוירן אין דער פעריאדע.
אנהייבן דעם מיטל 18טן יארהונדערט איז געווען די קלאסישע פעריאדע, ווי מאצארט, בעטהאווען, יאזעף היידן, סטעמיץ, קארל מאריע וואן וועבער און נאך.
ענדע 18טן און אנהייב דעם 19טן יארהונדערט איז געווארן די ראמאנטישע פעריאדע, מיט דער ערשיינונג פון די בארימטע קאמפאזיטארן ווי בערליאז, ליסט, שאפען, מענדעלסאן, טשייקאווסקי, דווארזשאק, פראנץ שובערט און נאך.
שפעטער אין דער ענדע 19טן יארהונדערט און אנהייב דעם 20טן יאר הונדערט איז געבוירן די קאנטעמפערערי פעריאדע מיט די קאמפאזיטארן ווי גוסטאוו מאלער, סערגעי ראכמאנינאוו, און נאך.
טייל שטיקלעך פון קלאסישער מוזיק זענען געווארן גאנץ פאפולער. למשל, די געזאנג נעסון דארמא פון דזיאקאמא פוטשיניס אפערע טוראנדא, וואס דריי באוואוסטע טענארן האבן זי געזונגען: לוטשיאנא פאוואראטי, פלאסידא דאמינגא און האזע קארעראס.


text:
20סטן יאנואר
20 יאנואר איז דער 20סטער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 345 טעג (346 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1667 - די פוילישע-ליטווישע קאמאנוועלט טרעט אפ קיעוו, סמאלענסק, און אוקראינע מזרח פון דניעפער צו רוסלאנד אין דעם אפמאך פון אנדרוסאווא.
- 1986 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך און פראנקרייך זענען מודיע וועגן דער קאנסטרוקציע פונעם קאנאל טונעל.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1775 - אנדרע-מארי אמפער, פראנצויזישער פיזיקער (געש' 1836)
- 1908 - יעקב בראנאווסקי, יידישער מאטעמאטיקער, דיכטער און פיזיקער (נפ' 1974)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1639 - מוסטאפא דער ערשטער, סולטאן פון דער אטאמאנישער אימפעריע (געב' 1592)


text:
העקסאדעצימאל סיסטעם
העקס (פון גריכיש: έEι = זעקס) איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף א באזע זעכצן. דאס ווארט העקס איז א פארקיצערונג פון "העקסאַדעצימאַל"
- דאס נוצט מען ווען מען ארבעט מיט קאמפיוטערס אלס א פארקירצערונג צו בינארישע נומערן.
סימבאלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ציילן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צו ציילן אין העקס פאנגט מען אן פון 0 און מען לייגט צו דעם קומענדיגן סימבאל אין ראנג פאר דעם קומענדיגן נומער, אזוי אז 7 איז זיבן, A איז צען, און F איז פופצן. (זעט טאבעלע אויבן.)
ווען מען האט שוין נישט קיין סימבאלן, לייגט מען צו א קאלום וואס ווייזט וויפיל מאל מען זאל אויסרעכענען די באזע זעכצן. אזוי אז 10 איז זעכצן און 27 איז ניין און דרייסיג ווייל עס מיינט צוויי מאל זעכצן (פון די זעכצנער קאלום, וואס איז איין מאל זעכצן) מיט זיבן, וואס איז צוזאמען ניין און דרייסיג.
און 4567 איז זיבעצן טויזנט זיבן הונדערט זיבן און זעכציג, ווייל עס מיינט פיר מאל זעכצן מאל זעכצן מאל זעכצן (פון די פיר טויזנט זעקס און ניינציג קאלום) מיט פינף מאל זעכצן מאל זעכצן (פון די צוויי הונדערט זעקס און פיפציגער קאלום, וואס איז איין מאל זעכצן מאל זעכצן) מיט זעקס מאל זעכצן מיט זיבן, וואס צוזאמען איז זיבעצן טויזנט זיבן הונדערט זיבן און זעכציג.
פארקירצערונג פון בינארישע נומערן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די בינארישע נומערן סיסטעם איז די ריכטיגע נומערן סיסטעם וואס א קאמפיוטער ניצט, אבער מיט בינארישע ציפערן ווערן נומערן זייער לאנג צו שרייבן, און דעריבער זייער שווער צו ליינען. למשל הונדערט טויזנט וואס מען שרייבט אין דעצימאל 100000 שרייבט מען און ביינערי 11000011010100000 און אין העקס 186A0.
עס קומט אויס אז יעדער פינגער (דיג'יט) אין העקס ווייזט די זעלבע וואס פיר פינגער אין ביינערי, אזוי אז א בייט וואס איז אכט פינגער אין ביינערי איז נאר צוויי פינגער אין העקס.


text:
הגדה של פסח
די הגדה של פסח שטאמט פון אן אוראלטן מדרש וואס ווערט שוין דערמאנט אין דער משנה. (מסכת פסחים, פרק י)
הגדה של פסח איז דער טראדיציאנאלע נוסח באנד, וואס מען זאגט ביים 'סדר נאכט' די ערשטע נעכט יו"ט פסח. די אומצאליגע הגדות, וואס זענען היינט אומשאצבארע אנטיק און סחורה, איז די עלצטע געדרוקטע ספר אינעם יודישער היסטאריע.
מען זאגט די הגדה פסח ביים סדר, באזירט אויפן פסוק "והגדת לבנך", כדי צו פארציילן די כראניקאלן פון יציאת מצרים.
די הגדה הייבט אן מיט קידוש, דער ערשטעט פון די פיר כוסות. נאכדעם פרעגט א קינד (אדער אלע קינדער) די מה נשתנה און דער פאטער (אדער ווער עס פירט דעם סדר) זאגט איבער מגיד. מען טרינקט דעם צווייטן כוס, מעט עסט די כזית מצה, און מרור. דערנאך עסט מען די סעודה און מען בענטשט אויפן דריטן כוס. דערנאך איז מען ממשיך די הגדה מיטן צווייטן טייל פון הלל און נשמת און מען טרינקט דעם פערטן כוס. ס'איז א מנהג צו זינגען פארשיידענע פיוטים און געזאנגען ביים סוף פונעם סדר.
הא לחמא עניא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דער צייט ווען די יודן זענען געווען אין גלות בבל, האט מען זיך געפירט אז ערב פסח נאכמיטאג האט מען אויסגערופן אין די גאסן אז דער וואס האט נישט קיין געלט קען קומען אין די הייזער פון די "עשירים" צו עסען די סעודת יו"ט. כדי זיי נישט צו פארשעמען אז זיי גייען סתם עסען ביי א צווייטע מענטש האט מען אויסגערופען אז מען זאל גיין מקיים זיין די מצוה פון עסען מצה ביי א צווייטען, און אזוי וועט נישט אויסזעהן ווי זיי גייען סתם עסען, נאר זיי גייען מקיים זיין עפעס א מצוה. ווען מען איז צוריק קיין ירושלים האט מען ווייטער אנגעהאלטן מיט דעם שיינעם מנהג נאר מען האט צוגעלייגט אז מען קען אויך מקיים זיין די מצוה פון זיך ממנה זיין צו א "קרבן פסח". דערפאר זאגן מיר דעם "הא לחמא עניא" כדי צו געדענקען דעם שיינעם מנהג:
הֵא לַחְמָא עַנְיָא דאס איז די ארימע ברויט דִּי אֲכָלוּ אַבְהָתָנָא וואס אונזערע עלטערען האבן געגעסן בְּאַרְעָא דְמִצְרָיִם אין דעם לאנד מצרים. און פון דעמאלס אהן זענען מיר מחוייב צו עסען מצה, און דערפאר כָּל דִּכְפִין יעדער וואס איז הונגעריג יֵיתֵי וְיֵכוֹל זאל קומען און עסען מצה און ווי אויך די סעודת יום טוב. ווען זיי זענען צוריק קיין ארץ ישראל האבן זיי צוגעלייגט אז כָּל דִּצְרִיךְ יֵיתֵי וְיִפְסַח דער וואס וויל זיך ממנה זיין קען זיך ממנה זיין מיט אונזער קרבן פסח, און קומען עסן, ווען זיי זענען נאך געווען אין גלות בבל האבן זיי געזאגט הָשַּׁתָּא הָכָא, יעצט זענען מיר דא אין גלות בבל, אבער לְשָׁנָה הַבָּאָה האפן מיר אז אין די קומענדיגע יאהר וועלען מיר זיין בְּאַרְעָא דְיִשְׂרָאֵל. אין דעם לאנד ארץ ישראל, ווען זיי זענען אנגעקומען אין ארץ ישראל האבן זיי געזאגט, הָשַּׁתָּא עַבְדֵי, יעצט זענען מיר נאך קנעכט פאר די מלכי פרס ויון, אבער מיר האפן אז לְשָׁנָה הַבָּאָה אין די קומענדיגע יאהר וועלען מיר זיין בְּנֵי חוֹרִין אינגאנצען פריי:
סיפור יציאת מצרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא א מצות עשה אין דער נאכט פון פסח צו דערציילען די ניסים פון יציאת מצרים, און כדי צו מעורר זיין דעם מענטש צו די דערציילונגען אז מען זאל נישט דארפען ווארטען ביז דעם סוף פין די הגדה צו הערען די מעשה, האט דער בעל ההגדה מסדר געווען אין אנהייב ענינים וואס טוען כולל זיין דער גאנצער סיפור בקיצור, ווי מיר זעהן די "דראסטישע פארקערטקייטען" אז דא זענען מיר געווען קנעכט און צום סוף זענען מיר געווארען גרינטלעך פריי. דער וועג וואס דער בעל ההגדה האט דאס ארויס געברענגט איז דורך א קשיא און א תירוץ. אין די ערשטער צוויי קשיות ווייזען מיר אז אין די נאכט טוען מיר זאכען וואס ווייזען אויף קנעכטשאפט און די אנדערע צוויי קשיות ווייזען מיר אז מיר טוען זאכען וואס ווייזען אויף פרייהייט, איז דאך דאס א סתירה, זענען מיר פריי אדער זענען מיר קנעכט? און בכלל ווען מען איז מסביר אן ענין בדרך שאלה ותשובה ווערט דאס קלאהר ארינגעקריצט אין הארץ:
מה נשתנה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מַה נִּשְׁתַּנָּה הַלַּיְלָה הַזֶּה מִכָּל הַלֵּילוֹת: פארוואס איז אנדערש די נאכט פון פסח פון אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר, וואס מיר טוען דאך פארשידענע ענדערונגען וואס זענען זיך סותר, צוויי זאכען טוען מיר וואס ווייזען עבדות און אנדערע צוויי זאכען טוען מיר וואס ווייזען אויף פרייהיייט, דער ערשטער קשיא איז: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין חָמֵץ וּמַצָּה. אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר עסען מיר אדער חמץ אדער מצה הַלַּיְלָה הַזֶּה כֻּלּוֹ מַצָּה: אבער די נאכט פון פסח עסען מיר נאר מצה, און מצה ווייזט דאך אויף ארימקייט, דער צווייטער קשיא איז: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין שְׁאָר יְרָקוֹת אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר עסען מיר אלע ערליי גרינצייגען הַלַּיְלָה הַזֶּה מָרוֹר אבער די נאכט פון פסח עסען מיר מרור, וואס דאס ווייזט דאך אויף עבדות. טרעפען מיר דערווייל צוויי זאכען וואס מיר טוען וואס ווייזען אויף עבדות, דער דריטע קשיא איז: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אֵין אָנוּ מַטְבִּילִין אֲפִילוּ פַּעַם אֶחָת. אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר טונקען מיר נישט איין אפילו איין מאהל הַלַּיְלָה הַזֶּה שְׁתֵּי פְעָמִים: אבער די נאכט פון פסח טונקען מיר איין צוויי מאהל, איין מאהל כרפס אין זאלץ וואסער, אוין איין מאהל מרור (גרינס פון חריין) אין חרוסת, קומט דאך אויס אז מיר טוען דא א זאך וואס ווייזט אויף פרייהייט, דער פערטע קשיא איז: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין בֵּין יוֹשְׁבִין וּבֵין מְסֻבִּין. אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר עסען מיר סיי זיצענדיג און סיי אנגעלענט הַלַּיְלָה הַזֶּה כֻּלָּנוּ מְסֻבִּין אבער די נאכט פון פסח עסען מיר אלע אנגעלענטהייט קומט דאך אויס אז מיר טוען שוין ווייטער א זאך וואס ווייזט אויף פרייהייט? איז וואס טוט זיך דא, זענען מיר קנעכט אדער זענען מיר פריי?
הקדמה: די אלע קשיות וואס מיר האבן געפרעגט אז מיר טרעפען די נאכט סתירות, וועלען ווערען באלד פארענפערט מיט די ערשטע פאהר ווערטער פון עבדים היינו, קודם זענען מיר געווען קנעכט אין מצרים און דערפאר טוען מיר זאכען וואס ווייזען עבדות, אבער נאכדעם האט דער אייבעשטער אונז ארויס גענועמן פון מצרים מיט גרויסע ניסים און נישט בדרך הטבע וועגען דעם טוען מיר זאכען וואס ווייזען אויף חירות:
עבדים היינו[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עֲבָדִים הָיִינוּ קנעכט זענען מיר געווען לְפַרְעֹה צו פרעה וואס איז געווען א מלך קשה בְּמִצְרָיִם אין מצרים וואס איז געווען א מדינה קשה. און דאס איז דער טעם פארוואס מיר מאכען סימנים פון עבדות. און נאכדעם איז געווען: וַיּוֹצִיאֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ מִשָּׁם דער אייבערשטער האט און ארויס גענומען פון דארט, בְּיָד חֲזָקָה מיט א שטארקע האנט וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, און מיט א אויסגעשטרעקטע ארעם. און דאס איז דער טעם פארוואס מיר מאכען סימנים פון חירות.
הקדמה: יעצט גייט דער בעל הגדה אנהייבען צו רעדן פון דער חיוב פון סיפור יציאת מצרים אויך אויף אונז, ווייל א מענטש וואלט דאך געקענט פרעגן "וואס איז אונז א חילוק צו אונזערע עלטערן זענען געווארען אויסגעלייזט, מיר זענען דאך אבער נאך אלץ אין גלות?" אויף דעם ענטפערט דער בעל הגדה:
וְאִלּוּ לֹא הוֹצִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא אֶת אֲבוֹתֵינוּ מִמִּצְרַיִם, און אויב דער אייבערשטער וואלט נישט ארויס גענומען אונזערע עלטערען פון מצרים הֲרֵי אָנוּ וּבָנֵינוּ וּבְנֵי בָנֵינוּ, מְשֻׁעְבָּדִים הָיִינוּ לְפַרְעֹה בְּמִצְרָיִם. וואלטען מיר און אונזערע קינדער און אונזערע קינד'ס קינדער געווען אין אסאך א ערגערער שעבוד ווי קנעכטשאפט, צו פרעה אין מצרים. דערפאר: וַאֲפִילוּ כֻּלָּנוּ חֲכָמִים, כֻּלָּנוּ נְבוֹנִים, כֻּלָּנוּ זְקֵנִים, כֻּלָּנוּ יוֹדְעִים אֶת הַתּוֹרָה, אפילו מיר זענען אלע חכמים נבונים, זקנים, און מיר קענען די גאנצע תורה, דאך: מִצְוָה עָלֵינוּ לְסַפֵּר בִּיצִיאַת מִצְרָיִם. איז דא א מצוה אויף אונז צו דערציילען "סיפור יציאת מצרים", ווייל דער עצם סיפור אליין איז אויך א מצוה, כדי אז אלע שפעטעדיגע דורות זאלען אייביג וויסען די ניסים וואס דער אייבערשטער האט געטוהן צו אונזערע עלטערען און צו אונז. נישט נאר איז דא א מצוה צו דערציילען די ניסים, נאר: וְכָל הַמַּרְבֶּה לְסַפֵּר בִּיצִיאַת מִצְרַיִם, הֲרֵי זֶה מְשֻׁבָּח: דער וואס פארמערט צו דערציילען די ניסם איז ער געלויבט.
הגדה של פסח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יעצט גייט דער בעל ההגדה ברענגען א ראי' אז אפילו מען איז א חכם ונבון איז נאך אלץ דא א חיוב פון מרבה זיין בסיפור יציאת מצרים:
מַעֲשֶׂה בְּרַבִּי אֱלִיעֶזֶר, וְרַבִּי יְהוֹשֻׁעַ, וְרַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה, וְרַבִּי עֲקִיבָא, וְרַבִּי טַרְפוֹן, עס איז געווען א מעשה מיט רַבִּי אֱלִיעֶזֶר, און ְרַבִּי יְהוֹשֻׁעַ, און רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה, און רַבִּי עֲקִיבָא, און רַבִּי טַרְפוֹן, וואס זיי האבן דאך געהאט די אלע מעלות חֲכָמִים, נְבוֹנִים, זְקֵנִים, יוֹדְעִים אֶת הַתּוֹרָה, שֶׁהָיוּ מְסֻבִּין בִּבְנֵי בְרַק, וְהָיוּ מְסַפְּרִים בִּיצִיאַת מִצְרַיִם, כָּל אוֹתוֹ הַלַּיְלָה, וואס זיי זענען געזעצן אין בני ברק, און זיי האבן זייער פארמערט צו דערציילען סיפור יציאת מצרים, און זיי האבן זיך אזוי שטארק אריינגעטוהן אין דעם סיפור אז זיי האבן אפילו נישט באמערקט אז עס איז שוין טאג געווארן עַד שֶׁבָּאוּ תַלְמִידֵיהֶם וְאָמְרוּ לָהֶם: "רַבּוֹתֵינוּ, הִגִּיעַ זְמַן קְרִיאַת שְׁמַע, שֶׁל שַׁחֲרִית" ביז די תלמידים זענען געקומען און געזאגט אז עס איז שוין געווארען טאג, און עס איז שוין געקומען דעם זמן קריאת שמע של שחרית, און עס איז שוין נישט דא קיין מצוה פון "והגדת לבנך":
הקדמה: וויבאלד מען האט שוין דערמאנט דער תנא "ר' אלעזר בן עזריה" האט דער בעל ההגדה שוין אראפגעברענגט זיין שיטה וואס ער האלט וועגען דעם חיוב פון דערמאנען יציאת מצרים יעדן טאג ביי די פרשה פון ציצית.
אָמַר רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה. האט רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה געזאגט הֲרֵי אֲנִי כְּבֶן שִׁבְעִים שָׁנָה, איך בין שוין אזוי ווי זעבעציג יאהר אלט, וְלֹא זָכִיתִי, איך האב נישט זוכה געווען צו קענען מנצח זיין מיינע חברים, שֶׁתֵּאָמֵר יְצִיאַת מִצְרַיִם בַּלֵּילוֹת, אז דער חוב פון דערמאנען יציאת מצרים יעדן טאג אין די פרשה פון ציצית איז אויך ביינאכט. עַד שֶּׁדְּרָשָׁהּ בֶּן זוֹמָא. ביז בֶּן זוֹמָא האט דאס גע'דרש'נט פון דעם פסוק. שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: לְמַעַן תִּזְכֹּר, אֶת יוֹם צֵאתְךָ מֵאֶרֶץ מִצְרַיִם, כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ. אויב עס וואלט נאר געשטאנען: יְמֵי חַיֶּיךָ וואלט איך געזאגט אז דער חיוב פון דערמאנען יציאת מצרים איז נאר הַיָּמִים די טעג, אבער וויבאלד עס שטייט דאך: כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ דער איבריגע ווארט "כֹּל" דרש'ענט מען הַלֵּילוֹת. אז אויך אין די נעכט איז אויך דא א חיוב צו ליינען די פרשה פון ציצית און דערמאנען יציאת מצרים (מזכירים יציאת מצרים בלילות). וַחֲכָמִים אוֹמְרִים: אבער די חכמים קריגען זיך און זיי האלטען, אויב עס וואלט נאר געשטאנען יְמֵי חַיֶּיךָ וואלטן מיר געהאלטן אז עס מיינט הָעוֹלָם הַזֶּה, אז נאר יעצט פאר די צייטען פון משיח איז דא א חיוב פון דערמאנען יעדן טאג יציאת מצרים ביי די פרשה פון ציצית, און נישט נאכדעם וואס משיח וועט קומען, אבער וויבאלד עס שטייט דאך כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ א איבריגע ווארט "כֹּל" דרש'ענט מען לְהָבִיא לִימוֹת הַמָּשִׁיחַ אז אויך ווען משיח וועט קומען בב"א וועט אויך זיין א חיוב צו דערמאנען יציאת מצרים:
הסבר: אין די גמרא איז דא א מחלוקת, ווען די גאולת מצרים איז געווען. ר' אלעזר בן עזריה וועט האלען אזוי ווי ר' יוחנן אז די גאולת מצרים איז אויך געווען ביינאכט, נאר דער עיקר גאולה איז געווען בייטאג, און ער האלט וועגען דעם אז אויך ביינאכט איז דער חיוב פון דערמאנען יעדן טאג יציאת מצרים ביי די פרשה פון ציצית. אבער די חכמים האלטען ווי ר' יהושה בן לוי אז בינאכט איז נישט געווען די גאולה און וועגען דעם איז נישט דא קיין חיוב פון דערמאנען ביינאכט יציאת מצרים.
הקדמה: יעצט גייט דער בעל ההגדה אויפווייזען אז דער חיוב פו סיפור יציאת מצרים פסח ביינאכט איז מן התורה, פון דער פסוק והגדת לבנך ביום ההוא לאמר, וואס פון דארט זעהן מיר אז דער חיוב פון סיפור יציאת מצרים איז נישט נאר אויב דער קינד פרעגט, נאר סתם דערציילען איז אויך א חיוב. וויבאלד מען ברענגט אראפ דעם פסוק ברענגט מען שוין אלע פסוקים פון די תורה פון דעם ענין פון סיפור יציאת מצרים. וויבאלד מען גייט דאך יעצט אנהייבן צו דרש'ענען דרשות פון די הייליגע תורה, ווילען מיר צום ערשט געבן א שבח והודאה צום אייבערשטען וואס איז דער "נותן התורה", און מיט דעם כוונה זאגן מיר:
בָּרוּךְ הַמָּקוֹם. געלויבט איז דער אייבערשטער. בָּרוּךְ הוּא. געלויבט איז ער. [דער אייבערשטער ווערט אנגערופן "מקום" ווייל דער אייבערשטער איז "מקומו של עולם", ווייל ווי עס איז נאר דא "מקום" איז דער אייבערשטער דארט.] בָּרוּךְ שֶׁנָּתַן תּוֹרָה לְעַמּוֹ יִשְׂרָאֵל. געלויבט איז דער אייבערשטער וואס האט געגעבן די הייליגע תורה צו זיין פאלק ישראל בָּרוּךְ הוּא: געלויבט איז ער. [דער מנהג איז געווען אז דער ראש המסובין האט געזאגט "ברוך המקום" און די מסובין האבן ג'ענטפערט "ברוך הוא", אזוי ווי דער סדר פון א "מקהלה" (קווייער) און אזוי אויך שפעטער ביי "ברוך שומר הבטחתו לישראל]
הקדמה: יעצט גייט דער בעל הגדה אנהייבן מיט די דרשות פון דער הייליגער תורה.
פון די לשון הפסוקים זען מיר אז כְּנֶגֶד אַרְבָּעָה בָנִים דִּבְּרָה תוֹרָה. די תורה רעדט צו פיר סארט קינדער (פיר סארט יודן) ווייל עס איז דא פיר פסוקים און יעדער פסוק דריקט זיך אויס אויף אן אנדערע סארט מצב פון דעם קינד און די פיר סארט קינדער זענען: אֶחָד חָכָם, וְאֶחָד רָשָׁע, וְאֶחָד תָּם, וְאֶחָד שֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ לִשְׁאוֹל:
חָכָם מָה הוּא אוֹמֵר: וועלכע פון די פיר פסוקים האט די תורה מרמז געווען ווי דער חכם פרעגט? אויף דעם ענטפערט דער בעל ההגדה, אז דאס איז דער פסוק (דברים י-כ) כי ישאלך בנך מחר לאמר, מָה הָעֵדֹת וְהַחֻקִּים וְהַמִּשְׁפָּטִים, אֲשֶׁר צִוָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ אֶתְכֶם: וויבאלד די תורה זאגט "אלוקינו" זעהן מיר אז מען רעדט פון אזא קינד וואס איז זיך כולל מיט כלל ישראל, און פון די שאלה זעהן מיר אז ער איז א חכם בתורה, ווייל ער ווייסט א חילוק צווישען עדות און חקים און משפטים. אין אמת'ן ענטפערט דאך דער טאטע צום קינד, דאס וואס די תורה הייסט ענטפערען, אזוי ווי עס שטייט דארט ווייטער: ואמרת לבנך עבדים היינו וגו' ויתן ה' אותות ומופתים וגו' ואותנו הוציא משם וגו', אבער דער בעל הגדה ברענגט נישט אראפ דעם פסוק ווייל דאס שטייט דאך קלאר אין פסוק, דער בעל הגדה לייגט נאר צו אז חוץ וואס די תורה הייסט ענטפערען, וְאַף אַתָּה אֱמָר לוֹ כְּהִלְכוֹת הַפֶּסַח: זאלסט איהם נאך צולייגען אלע הלכות פון פסח, פון אנהייב ביז'ן סוף, און אפילו די הלכות וואס איז נאר נוגע פאר נאכ'ן סעודה, וואס דאס איז אז: אֵין מַפְטִירִין מען טאהר נישט ענדיגען די סעודה אַחַר הַפֶּסַח נאך דעם וואס מען האט שוין געגעסן דעם קרבן פסח, און עסן די זאכן וואס ווערען אנגערופן אֲפִיקוֹמָן וואס דאס איז דער קינוח סעודה, ווייל נאך דעם קרבן פסח טאהר מען שוין גארנישט עסען, כדי אז עס זאל בלייבן דעם טעם פון די קרבן פסח אין מויל.
רָשָׁע מָה הוּא אוֹמֵר: וועלכע פון די פיר פסוקים האט די תורה מרמז געווען ווי דער רשע פרעגט? אויף דעם ענטפערט דער בעל ההגדה, אז דאס איז דער פסוק (שמות יב-כו) והיה כי יאמרו אליכם בניכם מָה הָעֲבֹדָה הַזֹּאת לָכֶם: און וויבאלד מיר זעהן אז ער באנוצט זיך מיט די ווארט לָכֶם איז א סימן אז ער איז א רשע, ווייל ער טוט זיך אפזונדערן פון כלל ישראל דארכ'ן זאגען "לכם" מיינט ער דאך ולֹא לוֹ נישט זיך מיינט ער וּלְפִי שֶׁהוֹצִיא אֶת עַצְמוֹ מִן הַכְּלָל, און וויבאלד ער טוט זיך אפזינדערען פון דעם כלל כָּפַר בָּעִקָּר. איז ער א כופר בעיקר, ווייל ער לייקנט דאך אין יציאת מצרים וואס דאס איז דאך פון די עיקרי אמונה, דערפאר חוץ וואס מען דארף איהם ענטפערען דאס וואס די תורה הייסט איהם ענטפערן ווי עס שטייט ווייטער אין פסוק "ואמרתם זבח פסח וגו' אשר פסח וגו' בנגפו את מצרים ובתינו הציל וג' וְאַף אַתָּה הַקְהֵה אֶת שִׁנָּיו, זאל מען אויך האליג מאכן זיין ציין, (אזוי ווי ווען מען בייסט אריין אין א שטיקל אייזן און עס איז זייער נישט באקוועם) וֶאֱמָר לוֹ און מען זאל איהם זאגען: בַּעֲבוּר זֶה, עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם, "דערפאר האט דער אייבערשטער דאס געטן צו אונז" לִי וְלֹא לוֹ. נאר צו אונז און נישט צו איהם, ווייל אִלּוּ הָיָה שָׁם, לֹא הָיָה נִגְאָל אויב ער וואלט דארט געווען וואלט ער נישט געווארען אויסגעלייזט: [דער טעם פארוואס מען זאל אים האליג מאכען זיינע ציין איז ווייל אזוי ווי ווען מען בייסט אריין אין אייזן איז דער מענטש אליין שילדיג וואס ער האט נישט אכטונג געגעבן, דער זעלבער איז דער רשע אליין שילדיג וואס ער האט אזוי גערעדט].
תָּם מָה הוּא אוֹמֵר: וועלכע פון די פיר פסוקים האט די תורה מרמז געווען ווי דער תם פרעגט? אויף דעם ענטפערט דער בעל ההגדה, אז דאס איז דער פסוק (שמות יג-יד) והיה כי ישאלך בנך מחר לאמר מַה זֹאת: וואס איז דאס? זעהן מיר פון זיין שאלה אז ער ווייסט נישט קלאהר ווי אזוי צו פרעגן, און ער פרעגט נאר א כלליות'דיגע שאלה, זאלסטו איהם ענטפערען וואס עס שטייט ווייטער אין פסוק וְאָמַרְתָּ אֵלָיו: זאלסטו זאגן צו איהם בְּחֹזֶק יָד הוֹצִיאָנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם מִבֵּית עֲבָדִים: מי א שטארקע האנט האט דער אייבערשטער אונז ארויסגענומען פון מצרים, פון די הויז פון קנעכטשאפט.
הקדמה: יעצט האט מען שוין מברר געווען דריי פון די פיר פסוקים, דער חכם, רשע, און תם'ס פסוקים. דארף מען דאך שוין נישט פרעגען "מה הוא אומר?" וועלכע פסוק איז פון דעם שאינו יודע לשאול, ווייל עס איז דאך נאר געבליבן איין פסוק, דערפאר הייבט יעצט אהן דער בעל הגדה מיט א אנדערע נוסח און ער זאגט:
וְשֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ לִשְׁאוֹל, און דער קינד וואס ווייסט נעבעך נישט וואס מען דארף פרעגען, אַתְּ פְּתַח לוֹ. זאלסטו טוהן פארשידענע פעולות וואס זאל גורם זיין אז ער זאל פרעגן שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק וְהִגַּדְתָּ לְבִנְךָ, בַּיּוֹם הַהוּא "והגדת" מיינט דערציילען אפילו ער פרעגט נישט, און דורך דעם דערציילונג וועט ער שוין פרעגן און נאכדעם וועט זיין לֵאמֹר וועסטו איהם קענען ענטפערען אז בַּעֲבוּר זֶה עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם:
הקדמה: אזוי ווי מען האט שוין מברר געווען דעם חוב פון סיפור יציאת מצרים מן התורה, גייט יעצט דער בעל ההגדה מברר זיין דעם זמן פון סיפור יציאת מצרים מן התורה:
יָכוֹל מֵרֹאשׁ חֹדֶשׁ, וויבאלד עס שטייט אין פסוק (שמות יג-ה) ועבדת את העבודה הזאת בחודש הזה שבעת ימים וגו' והגדת לבנך וגו' זעהן מיר דאך אז דער "והגדת" האט א שייכות צו "בחודש הזה" וואלט איך געקענט מיינען אז דער חיוב פון סיפור יציאת מצרים הייבט זיך שוין אהן ראש חודש ניסן. תַּלְמוּד לוֹמַר וועגען דעם שטייט אין פסוק בַּיּוֹם הַהוּא. אז נאר אין דעם טאג פון פסח איז דא דעם חיוב, אִי אבער אויב עס וואלט נאר געשטאנען בַּיּוֹם הַהוּא, יָכוֹל וואלט איך געקענט מיינען אז דער חיוב פון סיפור יציאת מצרים הייבט זיך שוין אהן מִבְּעוֹד יוֹם. ערב פסח בייטאג, וואס עס איז שוין דא דעם "שחיטת הפסח" תַּלְמוּד לוֹמַר. דערפאר שטייט אין פסוק בַּעֲבוּר זֶה. בַּעֲבוּר זֶה לֹא אָמַרְתִּי, אֶלָּא בעבור זה קען נאר מיינען בְּשָׁעָה נאר אין א צייט וואס שֶׁיֵּשׁ מַצָּה וּמָרוֹר מֻנָחִים לְפָנֶיךָ, וואס עס ליגט שוין אויפן טיש מצה ומרור, וואס דאס איז ערשט ביינאכט ביים סדר. דער טעם פארוואס "בעבור זה" קען נאר מיינען ווען עס איז דא מצה און מרור איז ווייל "זה" מיינט אייביג אז מען קען אנווייזען מיט דער פינגער, און אנווייזען מיט די פינגער אויף די מצה ומרור איז ערשט ביינאכט פון פסח, און נישט ערב פסח. הקדמה: יעצט האט מען שוין מברר געווען אויך דעם זמן הסיפור מן התורה, יעצט גייט דער בעל ההגדה אנהייבן מיט די עצם סיפור פון יציאת מצרים. דער בעל ההגדה האט געטראכט אז עס איז זייער וויכטיג אנצוהייבן דער דערציילונג פון נאך איידער עס איז געווען נצנצה דער אמונה בה' דורך אברהם אבינו ע"ה און אזוי ממשיך זיין דעם סיפור פון יציאת מצרים און קבלת התורה ווי די יודן האבן זוכה געווען צו זיין די "עם סגולה" ווייל ווען מען וועט זעהן די דראסטישע פארקערטקייטען פון צו האבן געווען עובדי עבודה זרה, און ווערן דערנאך דעם "עם הנבחר" וועט מעורר זיין א געוואלדיגע התפעלות אינעם הארץ פון דעם מענטש. וויבאלד צו פארציילען דעם סיפור פון די פסוקים אין די תורה וואלט דאס דאך געווען זייער לאנג האט דער בעל ההגדה אויסגעטראפען פסוקים אין ספר יהושע, אויך אין די פרשת הביכורים וואס טוען דערמאנען די אלע פאסירונגען בקיצור, און אלץ א הקדמה פון די גאנצע פאסירונג, האט דער בעל הגדה קודם געזאגט די תמצית פון די גאנצע פאסירונג מיט געציילטע ווערטער און זיי זענען ווי פאלגענד:
מִתְּחִלָּה אין אנהייב פון די המשך הדורות פון ווי כלל ישראל שטאמען: עוֹבְדֵי עֲבוֹדָה זָרָה הָיוּ אֲבוֹתֵינוּ. זענען אונזערע עלטערען געדינט עבודה זרה וְעַכְשָׁיו קֵרְבָנוּ הַמָּקוֹם לַעֲבוֹדָתוֹ. און יעצט נאך יציאת מצרים און קבלת התורה האט אונז דער אייבערשטער דערנענטערט צו זיין דינסט. פון דא זעהן מיר קודם די צוויי עקן פון דעם סיפור בקיצור. יעצט גייט דער בעל ההגדה אנהייבן באריכות און ער הייבט אהן מיט די פסוק אין ספר יהושע (כד-ב) שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: וַיֹּאמֶר יְהוֹשֻׁעַ אֶל כָּל הָעָם. און יהושע האט געזאגט צום גאנצען יודישען פאלק כֹּה אָמַר יְיָ אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל, אזוי האט דער אייבערשטער דער גאט פון די יודן געזאגט: בְּעֵבֶר הַנָּהָר יָשְׁבוּ אֲבוֹתֵיכֶם מֵעוֹלָם, און דער אנדערע זייט פון נהר פרת האבן אייערע עלטערען פון אייביג אהן געוואוינט תֶּרַח אֲבִי אַבְרָהָם וַאֲבִי נָחוֹר. תרח דער טאטע פון אברהם און נחור, וַיַּעַבְדוּ אֱלֹהִים אֲחֵרִים: זיי האבן דארט געדינט פרעמדע אפגעטער וָאֶקַּח אֶת אֲבִיכֶם אֶת אַבְרָהָם מֵעֵבֶר הַנָּהָר, איך האב גענומען אייער טאטע אברהם פון די אנדערע זייט נהר פרת, אזוי ווי עס שטייט "לך לך מארצך וגו'", וָאוֹלֵךְ אוֹתוֹ בְּכָל אֶרֶץ כְּנָעַן. און איך האב איהם געפירט און דעם לאנד כנען, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק "קום התהלך בארץ וגו'", וָאַרְבֶּה אֶת זַרְעוֹ, און איך האב געמערט זיינע קינדער ישמעאל און בני קטורה וָאֶתֶּן לוֹ אֶת יִצְחָק: און איך האב איהם געגעבן יצחק וואס ווערט נישט אריינגערעכנט מיט די אנדערע קינדער די בני ישמעאל און די בני קטורה, ווייל ער איז דער עיקר קינד. וָאֶתֵּן לְיִצְחָק אֶת יַעֲקֹב וְאֶת עֵשָׂו. און איך האב געגעבן צו יצחק, יעקב און עשו, און יעקב איז דער וואס האט ממשיך געווען די קייטעל פון די הייליגע אבות, צו מקבל זיין די הבטחות וואס איך האב צוגעזאגט צו אברהם און יצחק. פארוואס האט יעקב זוכה געווען צו דאס? דאס איז געווען ווייל: וָאֶתֵּן לְעֵשָׂו אֶת הַר שֵׂעִיר, איך האב דאך געגעבען צו עשו דער הר שעיר און נישט ארץ ישראל כדי אז לָרֶשֶׁת אוֹתוֹ ער זאל קענען גלייך ירש'נען א לאנד, ווי מיר געדענקען אין רש"י ווי רש"י זאגט אז מען האט געגעבן דעם ברירה פאר עשו צו באקומען ארץ ישראל, בתנאי אז ער וועט האבן גלות (ארץ ישראל נקנין ביסורים) האט עשו געזאגט: "איך דארף נישט ארץ ישראל און איך דארף נישט זיינע יסורים", און דערפאר איז געווען אז: וְיַעֲקֹב וּבָנָיו יָרְדוּ מִצְרָיִם: יעקב אין זיינע קינדער וואס גייען יא באקומען ארץ ישראל, האבן גענידערט קיין מצרים, כדי אז עס זאל קענען מקיום ווערען דעם פסוק פון כי גר יהיה זרעך בארץ לא להם וגו'.
הקדמה: כאטש אין די פריערדיגע פסוקים שטייען דאך שוין דעם גאנצען פאסירונג וואס איז געווען ביז מען האט גענידערט קיין מצרים, דאך פעלט דער עיקר און דאס איז די "ברית בין הבתרים" און דער הבטחה אז "וגם את הגוי אשר יעבודו דן אנכי", דערפאר ברינגט דאס דער בעל ההגדה דא. וויבאלד ער גייט יעצט רעדן וועגען דעם הבטחה וואס דער אייבערשטער האט צוגעזאגט און נאכדעם מקיים געווען הייבט דער בעל ההגדה אהן קודם מיט א שבח צום אייבערשטען און דערפאר זאגען מיר:
בָּרוּךְ שׁוֹמֵר הַבְטָחָתוֹ לְיִשְׂרָאֵל. געלויבט איז דער אייבערשטער וואס ער האלט זיין צוזאג פאר די יודן בָּרוּךְ הוּא. געלויבט איז ער. וואס האט דער אייבערשטער צוגעזאגט: שֶׁהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא חִשַּׁב אֶת הַקֵּץ, דער אייבערשטער האט צוגעזאגט אז ער וועט רעכענען די פיר הונדערט יאהר פון לידת יצחק, און נישט פון ווען מען וועט אריינגיין אין מצרים, וואס דאס איז דאך א מורא'דיגע טובה וואס דער אייבערשטער האט צוגעזאגט. לַעֲשׂוֹת צו טוהן, און מקיים זיין כְּמָה שֶּׁאָמַר לְאַבְרָהָם אָבִינוּ בִּבְרִית בֵּין הַבְּתָרִים, אזוי ווי עס איז משמע אין די לשון הפסוקים ווען דער אייבערשטער האט צוגעזאגט ביי די ברית בין הבתרים שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: וַיֹּאמֶר לְאַבְרָם דער אייבערשטער האט געזאגט צו אברם יָדֹעַ תֵּדַע, וויסען זאלסטו וויסען אז איך גיי נישט רעכענען די פיר הונדערט יאהר פון ווען מען גייט אריין גיין אין מצרים, נאר איך גיי דאס רעכענען פון ווען עס וועט זיין דער ערשטער תקופה פון גלות פון: כִּי גֵר יִהְיֶה זַרְעֲךָ, וואס דאס איז דאך "לידת יצחק", ווייל "זרעך" איז דאך ממש זיין אייגען קינד "יצחק", וואס ער וועט זיין בְּאֶרֶץ לֹא לָהֶם, אין א לאנד וואס איז נאכנישט זיינע, און דאס איז ארץ ישראל, ווייל מיר ווייסען דאך אז יצחק דער "עולה תמימה" איז דאך קיינמאהל נישט ארויס פון ארץ ישראל, מוז דאך זיין אז די תורה מיינט די צייטען וואס ער וועט זיין אין ארץ ישראל, און עס הייסט נאך "ארץ לא להם" ווייל ארץ ישראל איז דאך ערשט געווארען אונזער נאך (40 יאהר נאך) יציאת מצרים. נאכדעם וועט זיין א צווייטע תקופה וואס זיינע קינדער און איינעקלעך וועלען זיין אין מצרים און עס וועט דארט זיין: וַעֲבָדוּם מען וועט נאר זיין משעבוד צו פרעה, און נאכדעם וועט זיין א דריטע תקופה וואס עס וועט זיין: וְעִנּוּ אֹתָם מען וועט זיי פייניגען, און די אלע דריי תקופות צוזאמען וועט זיין: אַרְבַּע מֵאוֹת שָׁנָה: פיר הונדערט יאהר, קומט אויס אז דער אייבערשטער האט אינזינען געהאט צו טוהן די טובה אז ער האט גערעכענט די פיר הונדערט יאר פון לידת יצחק, אז מען זאל ליידען ווייניגער יאהר יסורים, און ווי אויך האט אונז דער אייבערשטער צוגעזאגט אז וְגַם אֶת הַגּוֹי אֲשֶׁר יַעֲבֹדוּ דָּן אָנֹכִי. אויך דער פאלק וואס וועט אייך מאכען ארבעטען וועל איך משפט'ן מיט שטראפונגען וְאַחֲרֵי כֵן יֵצְאוּ, בִּרְכֻשׁ גָּדוֹל, און נאכדעם וועלען זיי ארויסגיין מיט א גרויסע פארמעגען, דערפאר לויבן מיר דעם אייבערשטן פאר דעם וואס ער איז געווען א "שומר הבטחתו לישראל"
וְהִיא און דער הבטחה וואס דער אייבערשטער האט צוגעזאגט דעמאלס, דאס איז געווען שֶׁעָמְדָה לַאֲבוֹתֵינוּ, וואס איז בייגעשטאנען פאר אונזערע עלטערען וְלָנוּ און אויך צו אונז אין אלע דורות, ווייל מיר ווייסען דאך אז תורה איז "נצחיות" און דערפאר העלפט יענער הבטחה אויך היינט. א ראי' האבן מיר ווייל: שֶׁלֹא אֶחָד בִּלְבָד, עָמַד עָלֵינוּ לְכַלּוֹתֵנוּ. נישט נאר דער איינער פרעה איז געשטאנען אויף אונז צו פארטיליגען אֶלָּא שֶׁבְּכָל דּוֹר וָדוֹר, עוֹמְדִים עָלֵינוּ לְכַלּוֹתֵנוּ. נאר אין יעדער דור (אפילו היינט) שטייען אונזערע פיינט גרייט אונז צו פארטיליגען וְהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא מַצִּילֵנוּ מִיָּדָם און דער אייבערשטער טוט אונז ראטעווען פון זייערע הענט.
הקדמה: מיר האבן שוין דערמאנט אז דער בעל ההגדה האט אויסגעוועלט עטליכע פסוקים פון פרשת ביכורים (דברים כו) און פון די פסוקים דרשנ'ט מען יעדער ווארט עטליכע דרשות ביז פון די אלע ווערטער וועלען קלאר ווערען די גאנצע סיפור פון יציאת מצרים און מיט דעם כוונה הייבען מיר אהן צו דרש'ענען:
צֵא וּלְמַד, כאטש מיר גייען יעצט רעדן פון די פסוקים פון "ארמי אובד אבי" דאך גיי ארויס פון יענער פרשה און לערען ארויס פון די פרשה פון פרעה, מַה בִּקֵּשׁ לָבָן הָאֲרַמִּי לַעֲשׂוֹת לְיַעֲקֹב אָבִינוּ. וואס פאר א רשעת דער לבן הארמי האט געוואלט טוהן צו יעקב אבינו. שֶׁפַּרְעֹה לֹא גָזַר אֶלָּא עַל הַזְּכָרִים, וויבאלד מיר ווייסען דאך אז פרעה האט נאר גוזר געווען צו הרג'ענען די זכרים, וועלען מיר פון דעם ארוסלערנען אז וְלָבָן בִּקֵּשׁ לַעֲקֹר אֶת הַכֹּל, לבן האט געוואלט אינגאנצען עוקר זיין דעם יודישען פאלק, ווייל מיר טרעפען דאך אז לבן איז נאכגעלאפן יעקב אבינו און ער האט געוואלט אויס'הרג'ענען דעם גאנצן משפחה, נאר דער אייבערשטער האט איהם אנגעווארענט "במראות הלילה" און דערפאר האט ער גארנישט געקענט טוהן, ווי אזוי ווייסען מיר אז ער האט דעמאלס געוואלט אינגאנצן אויס'הרג'ענען די משפחה, שֶׁנֶּאֱמַר ווייל עס שטייט דאך דארט אין פסוק אֲרַמִּי אֹבֵד אָבִי, לבן הארמי האט געוואלט מאכן פארלירען מיין פאטער, און וויבאלד ביי לבן שטייט "אובד" און ביי פרעה שטייט דאס נישט איז א ראי' אז דער רשעת פון לבן איז אסאך גרעסער ווי פרעה, פון דעם ווייסען מיר אז לבן האט אונז גרינטליך געוואלט עוקר מן השורש זיין. דא האט זיך געענדיגט דעם דרש. יעצט גייט דער בעל ההגדה ענדיגען דעם פסוק כדי צו קענען ווייטער דרש'ענן:
שטייט ווייטער אין פסוק: "וַיֵּרֶד מִצְרַיְמָה, וַיָּגָר שָׁם בִּמְתֵי מְעָט. וַיְהִי שָׁם לְגוֹי גָּדוֹל, עָצוּם וָרָב" יעצט גייט דער בעל ההגדה דרש'ענען דעם פסוק:
וַיֵּרֶד מִצְרַיְמָה, דאס אז מען האט גענידערט קיין מצרים דאס איז געווען אָנוּס עַל פִּי הַדִּבּוּר געצווינגען דורך די רייד פונ'ם אייבערשטען, (דאס איז נישט קיין דרש, נאר דער בעל ההגדה האט געזאגט ווי אזוי עס איז צוגעגאנגען)
וַיָּגָר שָׁם וויבאלד עס שטייט נאנט "וירד מצרימה" צו "ויגר שם" מְלַמֵּד פון דעם לערנען מיר ארויס אז שֶׁלֹּא יָרַד יַעֲקֹב אָבִינוּ לְהִשְׁתַּקֵעַ בְּמִצְרַיִם, אֶלָּא לָגוּר שָׁם, יעקב אבינו האט נישט גענידערט קיין מצרים אויף דעם חשבון דארט צו וואוינען נאר ער האט גענידערט קיין מצרים אויפן שטייגר פון א "גר" וואס שפירט נישט אז דאס איז זיין פלאץ, נאר ער גייט באלד פון דארט אוועקגיין, מען וואלט אבער געקענט מיינן און מאכען א טעות אז דער ווארט "לגור", מיינט "וואינען" און נישט "זיין א פרעמדע" דערפאר ברענגט דער בעל ההגדה א ראי' פון אן אנדערען פסוק שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק (בראשית מז-ד) וַיֹּאמְרוּ אֶל פַּרְעֹה, און די שבטים האבן געזאגט צו פרעה לָגוּר בָּאָרֶץ בָּאנוּ, מיר זענען געקומען קיין מצרים אויף א צייטווייליגער שטייגער, כִּי אֵין מִרְעֶה לַצֹּאן אֲשֶׁר לַעֲבָדֶיךָ, נאר דערווייל ווייל עס איז נישט דא קיין פאשע אין דעם לאנד כנען פאר אונזערע שאף כִּי כָבֵד הָרָעָב בְּאֶרֶץ כְּנָעַן, ווייל די הינגער איז זייער שווער, און מיר האבן נישט געקענט דארט בלייבען, זענען מיר דא אהער געקומען אויף א צייטווייליגקייט, ביז דער הונגער וועט אריבער גיין. וְעַתָּה, יֵשְׁבוּ נָא עֲבָדֶיךָ בְּאֶרֶץ גֹּשֶן און יעצט פאר דעם קארצען תקופה ווילען מיר זיך באזעהן אין דעם לאנד גושן. פון דא זעהן מיר אז ווען עס שטייט "וירד מצרימה" און די תורה לייגט צו "ויגר שם" דאס קומט נאר צולייגען אז דער "וירד" איז געווען מיטען חשבון "לגור" אויף א קארצער צייט.
בִּמְתֵי מְעָט. מיט ווייניג מענטשען האט מען גענידערט קיין מצרים, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר אזוי ווי מיר טרעפען אין אן אנדערען פסוק באריכות: בְּשִׁבְעִים נֶפֶשׁ, יָרְדוּ אֲבֹתֶיךָ מִצְרָיְמָה. מיט זיבעציג נפשות האבן אונזערע עלטערען גענידערט קיין מצרים, וְעַתָּה, שָׂמְךָ יְיָ אֱלֹהֶיךָ, כְּכוֹכְבֵי הַשָּׁמַיִם לָרֹב. און יעצט נאך יציאת מצרים האט דער אייבערשטער אונז געמאכט אזוי ווי די שטערן פון די הימל וואס איז פיל.
וַיְהִי שָׁם לְגוֹי. וויבאלד עס שטייט נאך א מאל אין פסוק "שם", עס שטייט דאך שוין פריער "ויגר שם", וואלט דאך געקענט שטיין ויהי לגוי" מְלַמֵּד לערנט מען פון דעם ארויס פון דעם ווארט "שם" שֶׁהָיוּ יִשְׂרָאֵל מְצֻיָּנִים שָׁם: מען האט געקענט דערקענען ווער עס איז א יוד, דאס מיינט אז מיר האבן זיך נישט אויסגעמישט מיט די גוים, כאטש מיר זענען דארט געווען אזא לאנגע תקופה, און דאס לערנט מען ארויס פון דעם ווארט "שם" דאס הייסט אז יעדער האט געקענט אנווייזען "שם" דארט גייט א יוד.
גָּדוֹל עָצוּם, גדול מיינט אסאך מענטשען, און עצום מיינט שטארק, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר אזוי ווי עס שטייט אין אן אנדערען פסוק מער באריכות: (שמות א-ז) וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל, פָּרוּ וַיִּשְׁרְצוּ, וַיִּרְבּוּ און די יודן האבן זיך זייער געמערט, וויבאלד דער פסוק שטייט דריי לשונות "פרו וישרצו וירבו" מיינט דאס זייער אסאך געמערט, און חוץ דעם איז אויך געווען: וַיַּעַצְמוּ, זיי האבן זיך געשטארקט מיט כח. בִּמְאֹד מְאֹד, זייער אסאך וַתִּמָּלֵא הָאָרֶץ אֹתָם: און דער ערד איז געווארען פיל מיט זיי.
וָרָב. דאס מיינט אז די יודן האבן געהאט זייער אסאך קינדער אויף איין מאהל כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין אן אנדערען פסוק מער באריכות (יחזקאל טז-ז) רְבָבָה כְּצֶמַח הַשָּׂדֶה נְתַתִּיךְ, צענדליגע טויזענטער אזוי ווי דער וואקסונג פון פעלד האב איך געמאכט די יודן וַתִּרְבִּי, וַתִּגְדְּלִי, וַתָּבֹאִי בַּעֲדִי עֲדָיִים און זיי האבן זיך געמערט מיט גרויסקייט און הויכקייט.
ביז אהער ענדיגט זיך די ראי' פון ספר יחזקאל, אבער כדי נישט צו ענדיגען אינמיטען א פסוק ענדיגט מען דעם פסוק וואס דארט שטייט ווייטער שָׁדַיִם נָכֹנוּ, עס איז שוין געקומען די צייט אז מען זאל זיי באצירען מיט צירונגען, דאס מיינט אז זיי זענען שוין געווען גרייט מיט אלע באדערפענישען וּשְׂעָרֵךְ צִמֵּחַ, און די האר איז שוין געווען באוואקסען, די אלע לשונות זענען בדרך משל אז די יודען זענען שוין געווען גרייט ארויסצוגיין פון מצרים, ווייל עס איז שוין געקומען דער צייט פון די גאולה ארויסצוגיין פון די גלות מצרים, אז מיר זאלן שוין קענען ווערען דעם "עם סגולה" אבער וְאַתְּ עֵרֹם וְעֶרְיָה: און איר זענט אבער געווען ליידיג פון מצוות, און איר האט נישט געהאט קיין זכותים צו קענען ארויסגיין פון מצרים. דא ענדיגט זיך דער פסוק פון יחזקאל, אבער וויבאלד ער האט שוין געזאגט אז די יודן זענען געווען ליידיג פון מצוות, גייט דער בעל ההגדה צוריק א פסוק פריער אין יחזקאל (יחזקאל טז-ו) ווי חז"ל דרש'ענען פון יענעם פסוק, אז דער אייבערשטער האט זיי געגעבען צוויי מצוות "דם פסח און דם מילה", כדי אז זיי זאלען האבן א זכות צו קענען ווערען אויסגעלייזט, ווי עס שטייט דארט אין פסוק וָאֶעֱבֹר עָלַיִךְ ווען איך בין אריבער געגאנגען אין מצרים צו שלאגען די בכורים פון די מצריים וָאֶרְאֵךְ מִתְבּוֹסֶסֶת בְּדָמָיִךְ האב איך געזעהן ווי איר זענט פארשמירט מיט צוויי בלוטען, "דם פסח און דם מילה" וָאֹמַר לָךְ האב איך געזאגט צו אייך בְּדָמַיִךְ חֲיִי וועגן דם פסח וועט איר ווערן אויסגעלייזט וָאֹמַר לָךְ און איך האב געזאגט צו אייך בְּדָמַיִךְ חֲיִי וועגען דם מילה וועט איר ווערן אויסגעלייזט:
הקדמה: מיט דעם האבן מיר געענדיגט דעם דרש פון דעם פסוק, יעצט גייט דער בעל ההגדה דרש'ענען דעם נעקסטען פסוק.
וַיָּרֵעוּ אֹתָנוּ הַמִּצְרִים וַיְעַנּוּנוּ. וַיִּתְּנוּ עָלֵינוּ עֲבֹדָה קָשָׁה:
וַיָּרֵעוּ אֹתָנוּ הַמִּצְרִים. וויבאלד מיר זעהן אז באלד נאך דער פסוק פון "ויהי שם לגוי גדול" שטייט באלד "וירעו אותנו המצרים" די מצרים האבן אונז שלעכטס געטוהן, איז א ראי' אז דער טעם פארוואס זיי האבן שלעכטס געטוהן דאס איז געווען ווייל מען איז געווען א "גוי גדול" א גרויס פאלק, און דאס האבן זיי נישט אויסגעהאלטען, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי מיר טרעפן אין אן אנדערען פסוק (שמות א-י) ויאמר וגו' הנה עם בני ישראל רב ועצום ממנו הָבָה קומט נִתְחַכְּמָה לוֹ. לאמיר זיך קליגען און טרעפען אן עצה צו איהם (צו דעם יודישען פאלק) פֶּן יִרְבֶּה, טאמער וועט ער זיך מערען אויף אונזער צאל וְהָיָה כִּי תִקְרֶאנָה מִלְחָמָה, און עס וועט זיין אז עס וועט זיך טרעפן א מלחמה וְנוֹסַף גַּם הוּא עַל שׂנְאֵינוּ, וועט ער (כלל ישראל) זיך מצרף זיין צו אונזערע פיינט וְנִלְחַם בָּנוּ און ער (כלל ישראל) וועט מלחמה האלטען מיט אונז, וְעָלָה מִן הָאָרֶץ, און ער וועט אוועק לויפען פון דער לאנד מצרים (אדער לויט דער אנדערע פשט פון רש"י, אז זיי וועלען אונז נאך ארויס טרייבען פון דא) פון יענע פסוק זעהן מיר אז דער גאנצער טעם פארוואס עס איז געווען "וירעו" דאס איז געווען ווייל עס איז געווען "ויהי שם לגוי גדול":
וַיְעַנּוּנוּ. און ער האט אונז געפייניגט. פארוואס דארף שטיין "ויענונו" עס שטייט דאך שוין באלד דערנאך "ויתנו עלינו עבודה קשה", מוז זיין אז "ויענונו און ויתנו עלינו עבודה קשה" זענען צוויי אנדערע זאכען, "ענוי" מיינט אז זיי האבן אונז געמאכט ארבעטען לשם "ענוי" נאר צו פייניגען און נישט פאר קיין שום אנדערע תועלת כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטיט אין אן אנדערע פסוק מער באריכות (שמות א-יא) וַיָּשִׂימוּ עָלָיו שָׂרֵי מִסִּים, די מצריים האבן ארויפגעלייגט אויף זיי הארען פון שטייערען, און דאס איז געווען נאר לְמַעַן עַנֹּתוֹ בְּסִבְלֹתָם: כדי זיי צו פייניגען מיט זייערע שווערע ארבייט, און נישט פאר קיין שום אנדערע תכלית (דאס הייסט אז זיי האבן בכלל נישט געדארפט האבן די ארבייט) וואס איז געווען די שטייערען? אז וַיִּבֶן עָרֵי מִסְכְּנוֹת לְפַרְעֹה, זיי האבן געבויעט שטעט פון אוצרות פאר פרעה אֶת פִּתֹם וְאֶת רַעַמְסֵס: עס שטייט ווייטער אין פסוק: וַיִּתְּנוּ עָלֵינוּ עֲבֹדָה. און חוץ וואס זיי האבן געפייניגט מיט ארבייט וואס האט בכלל נישט אויסגעפעלט, האבן זיי אויך געטוהן מיט אונז ארבייט וואס איז יא געווען פאר זיי וויכטיג אבער עס איז געווען קָשָׁה זייער שווערער ארבייט, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי מיר טרעפן אין אן אנדערען פסוק מער מפורש: וַיַעֲבִדוּ מִצְרַיִם אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל בְּפָרֶךְ די מצריים האבן געמאכט די יודן ארבייטען מיט ארבייט וואס איז "פרך" און פרך מיינט ארבייט וואס צוברעכט דעם גוף, דאס הייסט זייער שווערע ארבייט.
הקדמה: מיט דעם האבן מיר געענדיגט צו דרש'ענען דעם פסוק, יעצט גייט דער בעל הגדה דרש'ענען דעם נעקסטען פסוק.
וַנִּצְעַק אֶל יְיָ אֱלֹהֵי אֲבֹתֵינוּ, וַיִּשְׁמַע יְיָ אֶת קֹלֵנוּ, וַיַּרְא אֶת עָנְיֵנוּ, וְאֶת עֲמָלֵנוּ, וְאֶת לַחֲצֵנוּ:
וַנִּצְעַק אֶל יְיָ אֱלֹהֵי אֲבֹתֵינוּ, נאר דער אייבערשטער האט געוואוסט פארוואס זיי שרייען כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי מיר טרעפן אין אן אנדערן פסוק באריכות (שמות ב-כג) וַיְהִי בַיָּמִים הָרַבִּים הָהֵם, און עס איז געווען אין די לאנגע גלות וַיָּמָת מֶלֶךְ מִצְרַיִם, דער קעניג פון מצרים איז געשטארבען, און דעמאלס האבן די יודן געטראפען א געלעגנהייט צו וויינען צום אייבערשטען וועגען זייער שווערן מצב, ווייל סתם האבן זיי מורא געהאט פון די מצריים צו ווייזען אז זיי קלאגען אויף זייערע ביטערע מצב, אבער יעצט אז אלע וויינען וועט מען מיינען אז זיי וויינען פאר דעם זעלבען סיבה וַיֵּאָנְחוּ בְנֵי יִשְׂרָאֵל און די יודן האבן געזיפצט אין הארץ מִן הָעֲבֹדָה וועגן די שווערע ארבעט, ווייל וואס זיי טראכטן אין הארץ ווייסען נישט די מצרים וַיִּזְעָקוּ און זיי האבן געשריגען, אבער זיי האבן נישט געזאגט פאר קיינעם פארוואס זיי שרייען, און די גוים האבן געמיינט אז זיי וויינען וועגן דעם מיתת פרעה, אבער וַתַּעַל שַׁוְעָתָם אֶל הָאֱלֹהִים זייער געבעט איז ארויף צום אייבערשטען, און נאר דער אייבערשטער האט געוואוסט אז דער געווייין איז מִן הַעֲבֹדָה פון די שווערע ארבעט און נישט וועגן מיתת פרעה. וַיִּשְׁמַע יְיָ אֶת קֹלֵנוּ די תפלה איז געווארען אנגענומען כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט מער מפורש אין אן אנדערע פסוק (שמות ב-כד) וַיִּשְׁמַע אֱלֹהִים אֶת נַאֲקָתָם, דער אייבערשטער האט געהערט זייער געשריי, און ער האט אנגענומען זייער תפלה וַיִּזְכֹּר אֱלֹהִים אֶת בְּרִיתוֹ, ווייל דער אייבערשטער האט געדענקט זיין בונד וואס ער האט געשוואוירען אֶת אַבְרָהָם, אֶת יִצְחָק, וְאֶת יַעֲקֹב: מיט אברהם יצחק און יעקב.
וַיַּרְא אֶת עָנְיֵנוּ: דער אייבערשטער האט געזעהן דעם "ענוי" דעם פיין. ענוי מיינט זוֹ פְּרִישׁוּת דֶּרֶךְ אֶרֶץ. זיך אפשיידען פון די שטייגער פון די וועלט, דאס הייסט אז זיי האבן זיך גע'פייניגט דורך זיך צוריק האלטען פון הנאות כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי מיר טרעפען אין אן אנדערע פסוק מער מפורש וַיַּרְא אֱלֹהִים אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל. דער אייבערשטער האט געזעהן וואס די יודן טוען וַיֵּדַע אֱלֹהִים און נאר דער אייבערשטער האט דערפון געוואוסט, מוז זיין אז דאס גייט ארויף אויף זאכען וואס נאר דער אייבערשטער ווייסט, קומט אויס אז דאס איז זאכען וואס דער מענטש האלט זיך צוריק פון זיינע תענוגים, וואס קיינער ווייסט נישט דערפון נאר דעם אייבערשטען:
וְאֶת עֲמָלֵנוּ. "עמלות" מיינט זאכען וואס א מענטש פלאגט זיך פאר גארנישט, מוז דאך זיין אז דאס גייט ארויף אֵלּוּ הַבָּנִים אויך די גזירה וואס פרעה האט געהייסן דעטרינקען די קינדער, קומט אויס אז זיי האבן זיך געמוטשעט פאר זייערע קינדער פאר גארנישט ווייל צום סוף האט מען זיי דעטראנקען [אלעס וואס א מענטש מוטשעט זיך איז דאך פאר זיינע קינדער, אז זיי זאלען זיין ערליך] כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי עס שטייט אין אן אנדערע פסוק מער מפורש, ווי פרעה האט געהייסען אז כָּל-הַבֵּן הַיִּלּוֹד הַיְאֹרָה תַּשְׁלִיכֻהוּ, יעדער געבוירענע זוהן זאל מען דעטרונקען וְכָל-הַבַּת תְּחַיּוּן: און יעדער טאכטער קען מען לאזן לעבען. (עס זענען דא וואס זאגען אז דאס וואס ער האט געלאזט לעבן די טעכטער איז אויך געווען מיט א שלעכטע כוונה, ווייל ער האט דאך שוין געזעהן אז לבן וואס האט געוואלט הרג'נען אויך די טעכטער האט נישט מצליח געווען, האט ער געטראכט אז אויב ער וועט לאזן די טעכטער לעבען, אפשר וועט דער אייבערשטער איהם יא צולאזן) [איך שטייט אז זיין חשבון איז געווען אז אויב אלע מענער וועלען שטארבן, וועלען אלע מיידליך חתונה האבן מיט מצריות, און אזוי וועלען זיי אינגנאצען פארגעסען אז זיי זענען אמאהל געווען יודן].
וְאֶת לַחֲצֵנוּ זֶה הַדְּחַק. "לחץ" מיינט אונטער דריקן דאס מיינט, אז מען האט זיי ענג געמאכט כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי מיר טרעפען אין אן אנדערען פסוק מער מפורש (שמות ג-ט) ווי דער אייבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו וְגַם רָאִיתִי אֶת הַלַּחַץ, און אויך האב איך געזעהען די אונטרדריקונג אֲשֶׁר מִצְרַיִם לֹחֲצִים אֹתָם וואס די מצריים טוען זיי אונטערדריקן.
הקדמה: מיט דעם האבן מיר געענדיגט דעם דרש פון דעם פסוק יעצט גייט דער בעל ההגדה דרש'ענען דעם נעקסטן פסוק:
וַיּוֹצִאֵנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם, בְּיָד חֲזָקָה, וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה, וּבְמֹרָא גָדוֹל וּבְאֹתוֹת וּבְמוֹפְתִים:
וַיּוֹצִאֵנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם. וויבאלד עס שטייט דא דעם שם הוי' וואס לכאורה וואלט דאך דאס נישט געדארפט שטיין, און עס וואלט געקענט שטיין "ויוצאנו ממצרים" ווייל מיר ווייסען דאך דאס פון די פריערדיגע פסוקים אז דער אייבערשטער איז דער וואס האט אונז געראטעוועט, מוז זיין אז דאס קומט אונז צו לערנען לֹא עַל יְדֵי מַלְאָךְ, אז דער גאולה איז נישט געווען דארך א מלאך וְלֹא עַל יְדֵי שָׂרָף. און נישט דארך א שרף (דאס איז אויך א מין מלאך) וְלֹא עַל יְדֵי שָׁלִיחַ און נישט דארך א שליח (דאס איז דער מלאך מט"ט וואס הייסט שליח) אֶלָּא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא בִּכְבוֹדוֹ וּבְעַצְמוֹ נאר דער הייליגער באשעפער בכבודו ובעצמו שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין א פסוק (שמות יב-יב) וְעָבַרְתִּי בְאֶרֶץ מִצְרַיִם בַּלַּיְלָה הַזֶּה, איך וועל אריבערגיין אין דעם לאנד מצרים אין דעם נאכט פון הקרבת קרבן פסח וְהִכֵּיתִי כָל בְּכוֹר בְּאֶרֶץ מִצְרַיִם, און איך וועל שלאגן יעדן בכור אין דעם לאנד מצרים מֵאָדָם וְעַד בְּהֵמָה, סיי די מענטשען און סיי די בהמות וּבְכָל אֱלֹהֵי מִצְרַיִם אֶעֱשֶׂה שְׁפָטִים און אין די אפגעטער פון מצרים וועל איך טוהן שטראפונגען אֲנִי יְיָ: איך בין ה', איז וויבאלד עס שטייט דריי לשונות פון מיעוטים, וועלען מיר ממעט זיין דריי מיעוטים, וְעָבַרְתִּי בְאֶרֶץ מִצְרַיִם בַּלַּיְלָה הַזֶּה, וויבאלד עס שטייט "ועברתי" וועלען מיר ממעט זיין אֲנִי נאר איך וועל אריבערגיין וְלֹא מַלְאָךְ און נישט קיין מלאך. וְהִכֵּיתִי כָל בְּכוֹר בְּאֶרֶץ מִצְרַיִם. וויבאלד עס שטייט "והכיתי" וועלען מיר ממעט זיין אֲנִי נאר איך וועל שלאגן וְלֹא שָׂרָף און נישט קיין שרף. וּבְכָל אֱלֹהֵי מִצְרַיִם אֶעֱשֶׂה שְׁפָטִים, וויבאלד עס שטייט "אעשה" וועלען מיר ממעט זיין אֲנִי נאר איך וועל טוהן וְלֹא הַשָּׁלִיחַ און נישט קיין שליח אֲנִי יְיָ, איך ה' אליין וועל זיי אויסלייזען. אֲנִי הוּא נאר איך וועל זיין דער אוסלייזער וְלֹא אַחֵר און נישט קיין צווייטען. יעצט פארשטייען מיר שוין פארוואס עס שטייט "ויוציאני ה' ממצרים", און נישט "ויוציאני ממצרים".
עס שטייט ווייטער אין פסוק: בְּיָד חֲזָקָה. און שפעטער שטייט אויך "ובזרוע נטיה" מוז זיין אז מען וועט דרש'ענען אז "ביד חזקה" גייט ארויף אויף איינער פון די מכות, און מיר וועלען זאגען אז דאס גייט ארויף אויף דעם מכה פון "דבר". ווייל דער מדרש זאגט (שמות רבא פ' י') אז צוזאמען מיט יעדער מכה איז מיטגעקומען דעם מכה פון דבר. קומט אויס אז דער מכה איז א ספעציעלע מכה, וועגן דעם וועלען מיר זאגען אז דער ווארט "ביד חזקה" זוֹ הַדֶּבֶר איז מרמז אויף די מכה פון דבר. וואס פאר א שייכות האט "ביד חזקה" צו די מכה פון דבר? כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווייל עס שטייט דאך אין א פסוק (שמות ט-ג) הִנֵּה יַד יְיָ הוֹיָה, בְּמִקְנְךָ אֲשֶׁר בַּשָּׂדֶה, אט דער האנט פון דעם אייבערשטען איז געווען אין די פיה פון דער פעלד בַּסּוּסִים בַּחֲמֹרִים בַּגְּמַלִּים, בַּבָּקָר וּבַצֹּאן, דֶּבֶר כָּבֵד מְאֹד: גאר א שווערען דבר, זעהן מיר אז דבר, ווערט אנגערופן יד ה', וועל איך אויך זאגען אז יד חזקה מיינט "דבר".
שטייט ווייטער אין פסוק: וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה. דאס ווארט "נטויה" וועל איך זאגען אז עס מיינט זוֹ הַחֶרֶב. א מכה וואס איז געווען מיט א שווערד, וואס דאס איז מכת בכורות. ווי טרעפען מיר אז "זרוע נטויה" האט א שיכות צו א שווערד? כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק, (דברי הימים א-כא) וְחַרְבּוֹ שְׁלוּפָה בְּיָדוֹ, און זיין האנט איז אויסגעשטרעקט אין זיין האנט נְטוּיָה עַל יְרוּשָׁלָיִם: גענייגט אויף ירושלים.
וּבְמוֹרָא גָּדוֹל זֶה גִּלּוּי שְׁכִינָה, דער מדרגה פון "ובמורא גדול" גייט ארויף אויף דעם גילוי שכינה, דאס מיינט אז עס איז באקאנט געווארען צו די יודן דארך די אותות ומופתים דער געוואלדיגע כבוד פונעם אייבערשטען דורך דעם וואס דער אייבערשטער האט משדד געווען אלע מערכת השמים וועגען כלל ישראל, דאס אלעס איז געווען כדי זיי ארויסצונעמען פון די טיפקייט פון די טומאה און פון אלע עבודה זרה'ס פון מצרים, און צו קענען משריש זיין אין זייער הארץ אמונה בה' כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין אן אנדערע פסוק אוֹ הֲנִסָּה אֱלֹהִים, צו דען האט אן אפגאט געטוהן אזעלעכע ניסים לָבוֹא לָקַחַת לוֹ גוֹי מִקֶּרֶב גּוֹי, צו נעמען א פאלק (די יודן) וואס איז געווען געזונקען אין טומאת ע"ז פון א פאלק (די מצריים) וואס איז געווען פיל מיט עבודה זרה'ס, און אריינלייגן אין זיי אמונה בה' בְּמַסֹּת בְּאֹתֹת וּבְמוֹפְתִים וּבְמִלְחָמָה, דארך ניסים און און וואונדער, און דארך מלחמה מיט די גוים וּבְיָד חֲזָקָה מיט א שטארקע האנט פון מכות וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, און מיט א אויסגעשטרעקטע ארעם ווי די ניסים איז געווען באקאנט פאר יעדעם וּבְמוֹרָאִים גְּדֹלִים און מיט גרויסע מראות, ווי יעדער האט געזעהן ווי דער אייבערשטער האט משדד געווען די טבע כְּכֹל אֲשֶׁר עָשָׂה לָכֶם יְיָ אֱלֹהֵיכֶם בְּמִצְרַיִם, אזוי ווי אלעס וואס דער אייבערשטער האט געטון פאר אייך אין מצרים לְעֵינֶיךָ אז עס זאל זיין אפען צו אייערע אייגענע אויגען, אלעס כדי אז מען זאל קענען ארויס גיין פון טומאת מצרים און גלייבן אז ה' אחד. וויבאלד דער פסוק זאגט אז דאס איז געווען אז איר זאלט אליין זעהן מיט די אייגענע אויגן, וועל איך זאגען אז ווען עס שטייט אין פסוק "ובמוראים גדולים" מיינט דאס "גלוי שכינה".
וּבְאֹתוֹת. צייכענעס זֶה הַמַּטֶּה, דאס מיינט דער שטעקען פון משה רבינו כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין אן אנדערע פסוק (שמות ד-יז) וְאֶת הַמַּטֶּה הַזֶּה תִּקַּח בְּיָדֶךָ. אֲשֶׁר תַּעֲשֶׂה בּוֹ אֶת הָאֹתֹת: דער אייבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו ווען דו וועסט שטיין פאר פרעה זאלסטו טוען מיט דעם שטעקען די אלע צייכענעס.
וּבְמוֹפְתִים זֶה הַדָּם. "מופתים" איז א רמז אויף מכת "דם", וויבאלד עס שטייט בלשון רבים "מופתים" און נישט "מופת" בלשון יחיד, מוז זיין אז עס גייט ארויף אויף א מכה וואס איז געווען צוויי מאהל (מיעוט רבים שנים) וואס דאס איז דם, ווייל די מכה פון דם האט דער אייבערשטער געהייסען טוהן צוויי מאהל, איין מאהל פאר די יודען אז זיי זאלען גלויבן אז ער קומט בשליחות פון דער אייבערשטער, און איין מאהל פאר פרעה. ווי טרעפן מיר אז "מופת" מיינט "דם"? כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי מיר טרעפן אין אן אנדערען פסוק: (יואל ג-ג) וְנָתַתִּי מוֹפְתִים, בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ, איך וועל געבען "מופתים" אין הימל און אין דער ערד, וואס וועט זיין דער "מופת" דָּם. וָאֵשׁ. וְתִימְרוֹת עָשָׁן. זעהן מיר אז "דם" הייסט מופת.
סך הכל: לויט דער פשט איז דער פסוק מרמז אזוי: ביד חזקה מיינט דבר, ובזרוע נטויה מיינט מכת בכורות, מופתים איז דם. פארוואס פונקט די דריי מכות פון די צעהן? דם, ווייל עס איז דער ערשטער מכה פון די מכות. מכת בכורות, ווייל עס איז דער שטערקסטער און די לעצטע פון די מכות, און דבר, ווייל עס איז מיטגעקומען מיט אלע צעהן מכות:
דָּבָר אַחֵר. חוץ די אלע דרשות וואס מיר האבן פריער געלערענט איז דא נאך א פשט, ווייל צו קענען דרש'ענען די פריערדיגע דרשות וואלט געווען גענוג ווען עס שטייט "ביד" און נישט "חזקה", "בזרוע" און נישט דער ווארט "נטויה" און אזוי אויך אלע אנדערע דרשות, און וויבאלד עס שטייט ביי אלע דרשות טאפעלטע לשונות קען מען דרש'ענען פאר יעדן ווארט צוויי זאכען, וועל איך זאגען אז יעדער ווארט איז א מכה, און איך וועל זאגען בְּיָד חֲזָקָה וויבאלד עס שטיט א טאפעלטע לשון וועל איך זאגען שְׁתַּיִם, אז עס איז א רמז אויף צוויי מכות, וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה וויבאלד עס שטיט א טאפעלטע לשון וועל איך זאגען שְׁתַּיִם, אז עס איז א רמז אויף נאך צוויי מכות, וּבְמוֹרָא גָּדוֹל וויבאלד עס שטיט א טאפעלטע לשון וועל איך זאגען שְׁתַּיִם, אז עס איז א רמז אויף נאך צוויי מכות. וּבְאֹתוֹת וויבאלד עס שטיט א לשון רבים ("אותות" און נישט "אות") וועל איך זאגען שְׁתַּיִם אז עס איז א רמז אויף נאך צוויי מכות. וּבְמֹפְתִים וויבאלד עס שטייט א לשון רבים ("מופתים" און נישט "מופת") וועל איך זאגען שְׁתַּיִם, אז עס איז א רמז אויף נאך צוויי מכות, אֵלּוּ עֶשֶׂר מַכּוֹת צוזאמען איז שוין מרומז די צעהן מכות שֶׁהֵבִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא עַל הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם, וואס דער אייבערשטער האט געברענגט אויף די מצריים אין מצרים וְאֵלוּ הֵן וואס זיי זענען: דָּם. צְפַרְדֵּעַ. כִּנִּים. עָרוֹב. דֶּבֶר. שְׁחִין. בָּרָד. אַרְבֶּה. חֹשֶׁךְ. מַכַּת בְּכוֹרוֹת:
רַבִּי יְהוּדָה הָיָה נוֹתֵן בָּהֶם סִמָּנִים: רבי יהודה האט געגעבן סימנים צו די מכות און זיי זענען דְּצַ"ךְ עֲדַ"שׁ בְּאַחַ"ב: ער האט דווקה צוטיילט די מכות אויף דער אופן, ווייל די צעהן מכות זענען געווען איינגעטיילט אין דריי, די ערשטער צוויי מכות האט מען געווארענט פרעה פאר דעם, און די דריטע נישט, די פערטע און די פיפטע האט מען יא געווארענט און די זעקסטע נישט, די זיבעטע און די אכטע האט מען יא געווארענט און די ניינטע נישט, דערפאר האט רבי יהודה זיי אזוי איינגעטיילט. די צענטע מכה האט ער צוזאמען געשטעלט מיט דער לעצטער גרופע, כדי אז ער זאל נישט זיין אליין, ווייל ווען ער איז אליין קען מען אים נישט ליינען.
סיומא דמלתא: מיט דעם האבן מיר געענדיגט די דרשות חז"ל פון די פסוקים, יעצט ברענגט דער בעל הגדה פון חז"ל, אז אין יעדער מכה איז מרומז נאך און נאך מכות, און מיט דעם ענדיגט זיך די מצוה פון סיפור יציאת מצרים. דערנאך הייבען מיר אהן צו לויבן און דאנקען דעם אייבערשטען פאר די אלע טובות וואס ער האט אונז געטוהן. אלץ א הקדמה ברענגט דער בעל ההגדה דעם "כמה מעלות טובות למקום עלינו", צו ווייזען אז אפילו אויף איין טובה אליין וואלטען מיר געדארפט דאנקען און לויבען דעם אייבערשטען, איז אוודאי און אוודאי אויף די אלע טובות וואס ער האט אונז געטוהן דארף מען אוודאי און אוודאי דאנקען און לויבן, און וועגען דעם זאגען מיר באלד דערנאך הלל. עס איז וויכטיג צו באמערקען אז דער טעם פארוואס דער בעל ההגדה ברענגט אראפ רבן גמליאל איידער מען זאגט דעם הלל, איז ווייל דאס וואס מיר דאנקען דעם אייבערשטען אויף דעם נס פון יציאת מצרים, כאטש מיר זענען דאך נאך היינט אין גלות, איז ווייל "חייב אדם לראות את עצמו כאלו הוא יצא ממצרים", און דאס האט מען דאך פריער ארויסגעלערנט פון "בעבור זה עשה ה' לי" וועגען דעם וויל דער בעל ההגדה מקדים זיין די דרשה פון רבן גמליאל, ווי ער דרש'ענט דעם פסוק "בעבור זה" אז דאס גייט ארויף אויף די מצוות הלילה פון "פסח מצה און מרור".


text:
נפתלי הירץ וויזעל
נפתלי הירץ וויזעל (ה' טבת ה'תפ"ו – אור לא' אדר ב' ה'תקס"ה), באקאנט מיט זיינע ראשי תיבות נה"ו, איז געווען פון די גרויסע משכילים.
אסאך פון די ערשטע משכילים זענען זיינע תלמידים, צווישן זיינע תלמידים זענען חייקיל הורוויץ און זיינע צוויי איידעמער הירש בער הורוויץ און משה לאנדא. דער משה לאנדא איז געווען א זון פון ר' שמואל לאנדא, אן אייניקל פון ר' יחזקאל לאנדא דער "נודע ביהודה". ער האט געמאכט א ספר יין לבנון אויף מסכת אבות, עס האט א הסכמה פונעם נודע ביהודה.
אזוי ווי אלע גרויסע משכילים אין זיינער צייט האבן זיי זייער גע'רודפ'ט און גע'חוזק'ט פון חסידים, זיי האבן געוואוינט אין אומאן, און ווען ר' לוי יצחק בערדיטשעווער האט אמאל געוואלט ווערן רב אין דער שטאט, האבן זיי אים נישט געלאזט.
ווייזעל האט געוואלט אריינברענגען זיינע רעיונות און זיינע שטעלונגען ביי אידן, אבער וויסנדיג אז עס וועט זיין קאנטערוועסעיל, האט ער מחליט געווען ער וועט שרייבן א ספר וואס וועט הייסן יין לבנון, ער וועט בעטן דערויף א הסכמה פון א גדול הדור, אינעם ספר וועט ער שרייבן זאכן וואס יעדער איז מסכים דערצו, שפעטער וועט ער עס דרוקן מיט אן אנדער ספר וואס וועט הייסן יין הלבנון, און דארט וועט ער שרייבן אלעס וואס ער וויל, און די וועלט וועט אהנענמען אז דער גדול הדור האט דערויף אויך מסכים געווען. אזוי האט ער געשריבן דעם ספר יין לבנון אויף אבות, ער האט עס געטראגן פארן נודע ביהודה, און ער האט איהם געשריבן א הסכמה, שפעטער ווען דער נודע ביהודה איז געוואויר געווארן אז ער איז א משכיל, האט ער צוריק געבעטן זיין הסכמה, אבער נפתלי הירץ האט איהם נישט געוואלט צוריק געבען. למעשה האט מען געדרוקט דעם ספר יין לבנון אויף אבות מיט א הסכמה פונעם נודע ביהודה, אהנעם ספר יין הלבנון.
דער ספר יין הלבנון איז נישט דא, ביי די ברסלבער חסידים ווערט פארציילט אז ר' נחמן מברסלב האט באקריגן דעם ספר ווען עס איז געווען אין כתב יד פון זיינע תלמידים, און האט עס פארברענט.