text:
לייב קוויטקא
לייב קוויטקאָ (רוסיש: ЛeB (Лeйб) MoиceeBич KBиTko, לעוו מויסיעוויטש קוויטקא; 15טן אקטאבער 1890 – הינריכטעט 12טן אויגוסט 1952) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער.
ער איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל האָלאָסקאָוו פון דער פּאָדאָליער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – די כמעלניצקער געגנט פון אוקראַיִנע). ער האָט ניט געוווּסט גענוי זײַן געבורטס-דאַטע און געהאַלטן, אַז ער איז געבוירן געוואָרן אומגעפער ערגעץ אין 1893 – 1895. אין זײַנע אָפיציִעלע דאָקומענטן אָבער איז געשטאַנען די דאַטע – דעם 11טן נאָוועמבער 1890 (לויטן יוליאנישן קאלענדאר). לייב קוויטקאָ איז פרי געבליבן אַ יתום און געוואַקסן בײַ דער באָבען. ער האָט זיך געלערנט אין אַ חדר און נאָך ייִנגלווײַז אָנגעהויבן אַרבעטן. שוין אין די קינדער-יאָרן האָט ער געשריבן לידער. זײַן ערשטע פּובליקאַציע געווען אין מײַ 1917 אין דער קיִעווער צײַטונג "דאָס פרײַע וואָרט". אין דעם זעלבן יאָר איז אין קיִעוו דערשינען זײַן ערשטע לידער-זאַמלונג "לידעלעך". באַרימט געוואָרן אַדאַנק זײַן פּאָעמע "אין רויטן שטורעם", געווידמעט דער אָקטאָבער-רעוואָלוציע אין רוסלאַנד. די פּאָעמע איז פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין דער קיִעווער צײַטונג "דאָס ווארט" נאָוועמבער 1918. אַזעלכע שורות פון איר, ווי "מיר צעקריגטע שוין מיט טאַטעס,/ מיר פאַרברענען אַלטע שמאַטעס..." האָבן אָפּגעשפּיגלט שטימונגען פון אַ באַדײַטנדיקער טייל ייִדישער יוגנט.
אין 1919 איז אין קיִעוו דערשינען די צווייטע לייב קוויטקאָס לידער זאַמלונג "די טריט" און אין 1921 אין דער זעלבער שטאָט – זײַן דריטע זאַמלונג "ליריק. גײַסט". אין יענעם פּעריִאָד איז לייב קוויטקאָ געווען באַנאַנד מיט דוד האָפשטיין און פּרץ מאַרקיש איינער פון די פירנדיקע דיכטער פון דער ליטעראַטור-פאַרייניקונג, באַוווּסטער אונטערן נאָמען "די קיִעווער גרופּע". אין 1921 האָט ער עמיגרירט פון סאָוועטישער אוקראַיִנע אין דײַטשלאַנד. ער האָט געלעבט אין בערלין און שפּעטער – אין האַמבורג, זיך געדרוקט סײַ אין מערבדיקע (קודם-כל אין די זשורנאַלן "מילגרוים" און "צוקונפט"), סײַ אין סאָוועטישע ייִדישע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס. אין דײַטשלאַנד איז לייב קוויטקאָ געוואָרן אַ מיטגליד פון דער אָרטיקער קאָמוניסטישער פּאַרטיי.
אין 1925 האָט ער זיך אומגעקערט אין סאָוועטישער אוקראַיִנע און איז געוואָרן אַ מיטגליד פון דער ליטעראַטור-אַסאָציִאַציע "אָקטאָבער" און אַ מיטגליד אין רעדקאָלעגיע פונעם זשורנאַל "די רויטע וועלט". קאָנפליקטן מיט סאָוועטישע קאָמוניסטן און מיט דער סאָוועטישער ייִדישער ליטעראַטור-קריטיק האָבן געצוווּנגען דעם דיכטער פאַרלאָזט די רעדקאָלעגיע פון דעם זשורנאַל. ער האָט זיך פאַרנומען אַלץ מער און מער מיט שאַפונג פאַר קינדער. איבערזעצונגען אין רוסיש און אוקראַיִניש האָבן אים געבראַכט אַ שם פון איינעם פון די פּאָפּולערסטע סאָוועטישע קינדער-דיכטער. אין 1936 האָט ער זיך איבערגעצויגן פון אוקראַיִנע קיין מאָסקווע. אין 1939 איז לייב קוויטקאָ געוואָרן אַ מיטגליד פון דער סאָוועטישער קאָמוניסטישער פּאַרטיי.
בעת דער מלחמה צווישן דײַטשלאַנד און דעם ראַטנפאַרבאַנד איז ער געוואָרן אַ מיטגליד פונעם פּרעזידיִום פון דעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט און אַ מיטגליד אין רעדקאָלעגיע פון זײַן צײַטונג "אייניקייט". אין 1947 – 1948 האָט ער רעדאַגירט דעם ליטעראַטור-אַלמאַנאַך "היימלאַנד".
דעם 23 יאַנואַר 1949 איז לייב קוויטקאָ אַרעסטירט געוואָרן דורך נ.ק.וו.ד. ער איז באַשולדיקט געוואָרן צוזאַמען מיט אַנדערע אָנפירער פונעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט אינעם פאַראַטן דעם ראַטן-פאַרבאַנד אין די ראַמען פון דער אַנטי-סעמיטישער קאַמפּאַניע פונעם סוף 40ער - אָנהייב 50ער יאָרן פונעם פאָריקן יאָרהונדערט. דעם 12טן אויגוסט 1952 האָט מען דעם דיכטער דערשאָסן אין מאָסקווע.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- לייב קוויטקאָס לידער אין דער צײַטונג "פאָרווערטס"
- לייב קוויטקאָס אַ ליד
- וועלוול טשערנין, "אַ ווידוי פון אַ חזירל": וועגן לייב קוויטקאָס לידער פונעם סוף 30ער יאָרן (אויף רוסיש)
- דאָקומענטן פונעם "ענין פון דעם יידישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט" (אויף רוסיש)
- באָריס סאַנדלער, אויגוסט 12, 1952, דער שוואַרצער טאָג אין דער געשיכטע פֿון דער ייִדישער קולטור


c: text/html

text:
יגאל ידין
יגאל ידין (געבוירן יגאל סוקעניק, ירושלים, 20סטן מערץ 1917 - 28סטן יוני 1984) איז געווען א ישראל גענעראל, פאליטיקער, ארכעאלאג, און דער צווייטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל.
אינהאַלט
יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן אין רחביה געגנט, ירושלים, זיין פאטער איז געווען אן ארכעאלאג, און זיין מוטער האט געגרינדעט די ערשטע קינדערגארטן אויף העברעיש. זיין ברודער יוסי איז געווען א באוואוסטע אקטיאר. אויך האט ער געהאט א ברודער מתתיהו, וואס איז געווען א פליער, און ער איז אומגעקומען אינעם מלחמת השחרור.
ער האט פון יונגווייז אן געדינט אינעם הגנה, און אויך שטודירט אינעם העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים, העברעיש, אראביש, ארכעאלאגיע.
אינעם מיליטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביי די פופצן יאר איז ער אריינגענומען געווארן אינעם הגנה, און געדינט אין פארשידענע געביטן, ווי אלס אינסטרוקטור פאר וואפן, טרענירונגען אד"ג, ער איז געווארן סעקרעטאר פון יעקב דורי.
אין 1943, איז ער געווארן הויפט פון דער אפעראציע אפטיילונג, פון גענעראל שטאב אין די הגנה. אבער אין 1946 האט ער רעזיגנירט נאך א קריגעריי מיט יצחק שדה, און ער האט זיך פארנומען מיט זיין לערנען.
אין 1947, ווען די פאראייניגטע פעלקער, האט געשטימט פארן אויפשטעלן א יידישע מדינה, האט בן גוריון, אים גערופן זיך שטעלן אינעם מיליטער, ער האט געדינט אין וויכטיגע פאזיציעס, און ער איז געווען צייטווייליקער שעף פון גענעראל שטאב, נאכדעם וואס יעקב דורי איז געווען קראנק. און ער האט אנגעפירט די געשפרעכן מיט עגיפטן, אויפן וואפן שטילשטאנד אפמאך אין ראדוס.
די 9טן נאוועמבער 1949, איז ער געווארן צווייטע שעף פון גענעראל שטאב, אלט זייענדיק בלויז 32 יאר, ער איז געווען די יונגסטע צוזאמען מיט מרדכי מקלף, וואס האט אים איבערגענומען, צו דינען אין דעם פאסטן. ער האט רעזיגנירט אין 1952, נאך מיינונגס פארשידענהייטן מיט בן גוריון.
ארכעאלאג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאכן ארויסטרעטן פונעם מיליטער, איז ער צוריק צו זיין אלטע ארבעט פון ארכעאלאגיע, ער איז געווען פון די חשובסטע, און אנגעזענסטע ארכעאלאגן אין ישראל. ער האט אנגעפירט מיט די מצדה גראבונגען, און נאך אסאך אלטע ערטער, ווי תל מגידו, תל חצור. ער האט זיך אויך פארנומען מיט די מגילות ים המלח, און אנדערע געטראפענע ארטיקלען.
פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער האט זיך שטענדיק צוריק געהאלטן פון אריינטרעטן אין פאליטיק, ער האט געדינט אלס עצה געבער פאר לוי אשכול ביים זעקסטאגיקע מלחמה, און אין דער אגראנט קאמיסיע נאכן יום כיפור מלחמה. ביז 1977, ווען אסאך סקאנדאלן זענען ארויפגעשווימען אויפן אויבערפלאך, און אסאך ישראלדיקע האבן זיך פארעקלט פונעם אלטן מפא"י פירערשאפט, ערשט דעמאלט האט ער אויפגעשטעלט זיין דעמאקראטישע באוועגונג פאר ענדערונג, אדער ד"ש. אסאך האבן אין אים געזען א גלייכער מאן און אן ערליכער. וויבאלד ער האט קיינמאל בעפאר, נישט אריינגעשטעקט זיין האנט אינעם שמוציגן טאפ. ער האט אין יענע וואלן באקומען 15 מאנדאטן צום כנסת, און ער האט אריינגעטרעטן אינעם רעגירונג מיט מנחם בעגין.
ער האט אנגעפירט מיט די שלום געשפרעכן מיט עגיפטן. ער איז אויך געווען וויצע פרעמיער מיניסטער. אבער די האפענונגען אויפן פארטיי זענען אויסגערונען. און ער האט נישט געטון, ווי די גרויסע האפענונגען, וואס מען האט ערווארטעט פון אים. אין 1981 האט ער רעזיגנירט פון פאליטיק, און זיין פארטיי איז צעפאלן.
אין 1984 איז ער געשטארבן, און ער ליגט באגראבן, אויף הר הרצל אין ירושלים, אין דער אפטיילונג פון פאלק אנפירער.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
מוצאי שבת
שבֵתע-נאכט אדער שבת-צו-נאכט (ארויסגגערעדט "שפייזצענאכט") אדער אויף לשון-קודש מוצאי שבת, מוצש"ק מיינט די נאכט נאך שבת, פון ווען ס'ווערט פינסטער ביז זונטאג אינדערפרי. ביי יידן מאכט מען הבדלה, מען טאר נישט עסן פאר הבדלה.
כדי צו וויסן ווען ס'איז אויס שבת דארף מען קוקן אין הימל און זען דריי קליינע שטערן. טאמער ס'איז איבערגעוואלקנט און מען קען נישט זען די שטערן אין הימל, דארף מען זיין פארזיכערט אז ס'איז שוין גוט פינסטער אינדרויסן. היינטיקע צייטן חשבונ'ט מעו די זמנים און מען דרוקט זיי אין א לוח. ס'איז אויך פארהאן קאמפיוטער פראגראמען וואס פירן אויס דעם חשבון. עס ווערט דערמאנט אין גמרא און אין פוסקים אז מען זאל מוסיף זיין מחול אל הקודש (זעה ר"ה ט. יומא פא: מו"ג ג:), דאס הייסט חוץ דעם וואס עס איז טאקע פארטיג מיטן שבת טאג, דארף מען צו לייגן נאך עטליכע מינוט, די תוספות שבת איז פון אנפאנג פון די שקיעה ביז זמן בין השמשות, און שולחן ערוך שטייט אז מען איז מוסיף ביציאתו דאס הייסט ווען דער שבת גייט ארויס (סי' תר"ח).
שבתע-נאכט אין דער שמונה עשרה זאגט מען "אתה חננתנו" אין דער פערטער ברכה (חונן הדעת). אין דער תפילה דערמאנט מען די אונטערשיד צווישן שבת און די וואכנטעג.
מען פירט זיך צו זאגן מוצאי שבת ספעציעלע זמירות, מען דערמאנט דארט אליהו הנביא, ווייל עס שטייט אין מדרש אז מוצאי שבת זיצט אליהו הנביא און שרייבט די זכותים פון כלל ישראל פון די וואס היטן שבת (מוהר"ש).
שבתע-נאכט פראוועט מען א באזונדערע סעודה וואס הייסט מלוה מלכה, מען באגלייט די שבת קעניגן ווען זי גייט אוועק.[1]
מוצאי שבת אין חסידות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
חסידים פירן זיך צוזאמען קומען מוצאי שבת און פראווענען מלוה מלכה, מען עסט צוזאמען, מען שמועסט זיך אויס, און מען פארציילט מעשיות פון אמאליגע גוטע אידן.
א אינטערעסאנטע זאך שטייט אין ליקוטי מוהר"ן (ח"א סי' קי"ז) א טעם פארוואס מען זעט אז מוצאי שבת איז שווער צו שלאפן. מען בלייבט אויף ביז שפעט.
מקורות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ שו"ע אורח חיים סימן ש
אזהרה: מען פסק'נט נישט קיין הלכה פון וויקיפעדיע.


text:
אויסער דעם, די אלע זאכן וואס ווערן דיסקוסירט "פון פאליטישן שטאנדפונקט" וויל איך נאכאמאל ציטירן פון וויכטיג מאכער:
וויכטיג מאכער האט געשריבן:דאס איז אלעס ווען מ'זאל רעדן צווישן 2 פרעמדע לענדער, משא"כ מיט די מדינה וועטעס נישט גיין צוליב - ווי דערמאנט - די קללות וואס קומט ליידער נאך אזא ניאוץ בה'.
אין קורצן עס איז נישט שייך דא צו דיסקוסירן "כאילו" עס וואלט געווען צוויי פרעמדע לענדער, ווייל דאס גייט שוין אריין אין עולם הדמיונות, ווי זאגט די וועלט "ווען מיין באבע וואלט געהאט רעדער וואלט זי געווען א טראמוויי".
למעשה רעדט מען דא פון א מדינה של גיהנם, אויפגעשטעלט און האלט זיך אויף מרידה בה' און עקירת האמונה, און עס ווערט געפירט דורך זרע ישראל, וואס זענען נישט אונטער קיין שום דרך הטבע. אלעס אין די מדינה גייט שלא ע"פ דרך הטבע, דער אויפהאלטן דערפון איז די כוחות פונם ס"מ וגונדא דיליה וואס קענען טון זאכן שלא ע"פ דרך הטבע אז זיי זאלן מצליח זיין, און ווען עס קומט ח"ו דער רוגז פון בוכ"ע קענען זיי צופלאצט און צוזעצט ווערן שלא ע"פ דרך הטבע, פון איין מינוט צום צווייטן (דער אייבערשטן זאל העלפן עס זאל נישט שאטן פאר כלל ישראל).
ר' אלחנן וואסערמאן שרייט שוין אין זיינע מאמרים, אז פארן אידישן פאלק ארבעט נישט די לעזונגען וואס ארבעטן פאר אנדערע אומות העולם, דער אידישער פאלק קען קיינמאל נישט לעזן זיינע צרות, מיט א פאליטישן צוגאנג, אזוי ווי די אנדערע אומות העולם טוען, ווייל די אידישע צרות ווי אויך זייערע לעזונגען זענען אינגאנצן אנדערש, סיי קומט עס צוליב אנדערע גורמים און סיי עס האט אנדערע תרופות.


text:
יאהאן גוטנבערג
יאהאן גענזפלייש צור לאדין צום גוטנבערג (Johannes Gensfleisch Zur Laden Zum Gutenberg) האט געלעבט בערך פון 1396 ביז 1468 אין דייטשלאנד, ער האט ערפינדן די דרוקעריי.
גוטנבערג איז געבוירן אין דער שטאט מיינץ אין דייטשלאנד און ער האט זיך אויסגעלערנט טערקיש. ווען ער איז געווען אין די אינגערע יארן האט ער געעפנט זיין געהיימניספולע דרוקעריי וואס ער האט בלויז מיטגעטיילט פאר זיינע נאנטער פריינט. אין יאר 1456 האט ער געדרוקט זיין ערשטע ספר דעם "גוטנבערג תנ"ך", וואס ער האט זיך באשעפטיגט דערמיט אין א צייט אפשניט פון דריי יאר.
אינעם אינטערנעט איז פאראן א וועבזייטל אין זיין אנדענק מיטן נאמען "פראיעקט גוטנבערג" וואס אנטהאלט א ריזן אוצר פונעם ענגלישן און אינטערנאציאנאלע קלאסיקע.


text:
טעמע אָנליין בליצן שפּיל כולל אַ פאַרשיידנקייַט פון אָפּציעס פֿאַר שפּאַס און אַלע איר קענען שפּילן פֿאַר פּאָטער. איר קענען לערנען אַ טאָן און שפּילן אַ פּשוט ניגן, סאָלווע פּאַזאַלז מיט די משפּחה שעפּס, דורכפירן כירורגיש אַפּעריישאַנז, בויען, פייַער און קאָכן מיטאָג. איר וועט טרעפן מיט ספּאַנדזש באָב, בייז בירדס, מיניאַנז, און סימפּסאָן. הנאה די פּאַסירונג און טאָן געשעפט, צו בויען אַ קייט פון עלעמענטן און פאָר טריינז. דעמאָלט הויכפּונקט דער טעמע: וויסנשאַפֿט בעלעטריסטיק און מיסטיק, הומאָר, דעטעקטיווע, ברעט גאַמעס און מלחמה; ינוואַלווינג פילע אותיות, אַלע פּאַסאַבילאַטיז זענען עפענען.
גאַמעס מיני בליץ גאַמעס דורך קאַטעגאָריע:
וואָס וועגן די אָפּטיילונג וואָס כּולל פאַרשידן גאַמעס? בלויז די פאַקט אַז זיי אַלע געהערן צו די פאָלקס זשאַנראַז, און שטענדיק זייַן זיכער טשיקאַווע. דאָ איר וועט געפֿינען די שפּיל ס מערסט פאָלקס דעסטאַניישאַנז:
די גרופּעס אַרייַננעמען דזשענראַלייזד שטעלן פון מעשיות, גאַמעס, און איז זיכער צו באַפרידיקן דיין פאַרשידענע דאַרף און טייסץ. איר קענען זיין קיין עלטער און נאָך האָבן איר ווי עס, ווייַל אין די אַמוסעמענץ זענען שטענדיק אַ פּלאַץ פון הומאָר, אַדווענטורעס, פיגהץ, און וואס לייקס צו קוקן, צו שפּילן מוזיק און צו סאָלווע שעריידז, אויך פֿאַרוויילערישע פאַרברענגען פרייַע צייַט צייַט.
מיר פאָרשלאָגן די גיין דורך דער רשימה און קלייַבן רעטעניש פון פּשוט צו קאָמפּליצירט, צו גיין פֿאַר אוצר, ויספאָרשן די אַרטיפאַקץ פון אלטע סיוואַליזיישאַנז, שפּילן קוועסץ מיט דערגייונג זאכן און לאָזן די לאָקאַל, ווי געזונט ווי צו דערפאַרונג בליצן שפּיל ווו איר קענען צו נוצן אָבסערוואַציע און סייכל, דעדיקאַציע און קעגנצייַטיק שטיצן, מוט און דעקסטעריטי.
די פאַרביק פּיינינגז וועט געעפֿנט ווערן אין די אַנדערוואָטער וועלט, און אין די לופט איר וועט פילן די פרייַהייַט פון באָכער. גירלס וועט רעדן מיט די ווינקס, מערמיידז, פּרינסעסיז. יינגלעך וועט עפענען זייַן וואַרשטאַט וויכיקאַלז, שיסערייַ פון אַלע מינים פון וועפּאַנז, צעשטערן די אַרמיי פון מאָנסטערס. אַמיוזד מיט אַ צופרידן מאַלפּע, סימפּסאָנס, ספּאַנדזש באָב, דערוואַקסן אין ים פיש, יקוויפּ אַקוואַריומס.
& נבספּ;
אנדערע בליץ גאַמעס פֿאַר פּאָטער געוואלט צו אַרויסגעבן באַווייַזן פון דעטעקטיווע מעשיות ווייַל עס ס אויך די זוכן און ויספאָרשונג פון קריימז. ווייל מיסלייד אין יעדער ווינקל פון דער וועלט, צוריקקומען צו ציוויליזאַציע און באַווייַזן וויסן אין פאַרשידענע אינסטרוקציעס, פּלייינג אַ אינטעלעקטואַל שפּיל. עס איז אויך אַ שפּיל וועגן אַנימאַלס, וואָס איז נייטיק צו זאָרגן פֿאַר און מייַכל. עפֿן קליניקס, סאַלאַנז אָדער צו שטעלן אַרויף זייַן אייגן סטאַביל. אָפּציעס סטיילייזד טאַמאַגאָטטשי, דערמאָנען איר פון די טעג ווען דעם צאַצקע איז געווען אַזוי פאָלקס אַז די קידס טאָן ניט פּאַרטאַד מיט די עלעקטראָניש פּעץ, אַפֿילו אין שולע. אבער אויב פריער, פילע געשטארבן פֿאַר פאַרשידן סיבות, עס איז איצט דיין פּאַפּיז, קיטאַנז, טשיקס, און אַפֿילו די געוויקסן וועט ניט זיין אַפפעקטעד.
& נבספּ;
קונסט ליבהאבערס וועט געפינען אַ ווענטיל אין קונסט גאַלעריז, דער קינסטלער און סקולפּטאָר, געזונט טעמפּלעס. פּאָטער בליצן גאַמעס צו העלפן געדענקען די נעמען פון גרויס קינסטלער און זייער קרייישאַנז. ווייל שוין אין ווירטואַל שאָורומז, איר באַקומען עסטעטיש פאַרגעניגן פון די קאַנטאַמפּליישאַן פון די מאַסטערפּיסיז, וואָס מוזן געפינען און שטעלן אויף די ערד. ניט דיפּרייווד פון אידיש און הומאָר & נדאַש; מאַסיאַניאַ ווי אַ דדזש און דאַנסינג זייער עפּאָס טאַנצן גאַנגאַ וועט ביישטייערן צו דעם פּראָצעס פון positive מאָומאַנץ.
& נבספּ;
די סטראַטעגיעס וועט געפֿינען פאַך יענע וואס ווילן צו דערגרייכן אַ בעסער רעזולטאַט. איידער איר עקאָנאָמיש און מיליטעריש געביטן. פון ווי צו צולייגן זאכן און ווי צו אַנטוויקלען עס רעכט, עס דעפּענדס אויף די רעזולטאַט & נדאַש; איר געווינען אַ שלאַכט, איר וועט זיין דיין פאַרם, האָטעל, קראָם, סאַלאָן, רעסטאָראַן טרייווינג ינסטיטושאַן אָדער ניט.
די שפּיל אינדוסטריע איז נישט שטייענדיק נאָך. צוזאמען מיט די וועריאַנץ באַקאַנט טעמעס און זשאַנראַז קעסיידער אויס יינציק פּראָדוקטן. דאס זענען די אָנעס אַז מאַכן אַ רעוואָלוציע אין די ווירטואַל פּלאַץ, געבן ריכטונג צו אנדערע דעוועלאָפּערס.
אין קיין מאָמענט, איר זאלט באַקומען עפּעס ויסערגעוויינלעך, אַזוי ווייַט ניט-עגזיסטאַנט, און מיר האבן נישט פאַרפירן דעם מאָל. יעדער נייַ, נאָוטווערדי נגני וועט זיכער דערשייַנען אין די קאַטעגאָריע. איר נאָר האָבן צו בלייַבן אויף די פּלאַץ צו זיין אין די פאָרעפראָנט, וואס וועט דערפאַרונג עס און טיילן מיט אייער Friends. דעם קענען פּאַסירן אין קיין צייַט. ווערן צוגעגרייט צו זיין סאַפּרייזד און צו באַווונדערן.


text:
דזשונדאלא
די דזשונדאַלאַ (אראביש: جند الله "זעלנער פון גאט") איז א גרופע פון איסלאמישע עקסטרעמיסטן אין איראן, זיי זאגן אז זייער מיסיע איז צו קעמפן קעגן די שיאיטן און זיכער מאכן אז די סוניס ווערן נישט אונטערדרוקט און געפייניגט צוליב זייער רעליגיע דורך די איראנער אויטאריטעטן.
זי איז געגרינדעט געווארן אין יאר תשס"ג דורך אבדולמאלעק רידזשי. די איראנער רעגינרונג האט גענומען א שארפע שטעלונג קעגן די גרופע פון די ערשטע מינוט אן. ביז אין יאר תש"ע ווען זיי האבן אים ארעסטירט. ער איז פאראורטיילט געווארן צום טויט, און הינגעריכטעט געווארן געציילטע טעג שפעטער.
לויט שפיאנאזש באריכטן פארמאגט די גרופע צווישן טויזנט און צוויי טויזנט באוואפנטע קעמפער וועלכע זענען גוט באוואפנט און געלערנט צו קעמפן.
זיי זאגן אז זיי האבן שוין סוקסעספול באוויזן אומצוברענגען איבער פיר הונדערט איראנער זעלנער דורכאויס די יארן פון זייער עקזיסטענץ.
אין יאר ס"ט האט איר די אמעריקאנער רעגירונג ארויפגעשטעלט אויף דער ליסטע פון טעראר ארגאניזאציעס.


text:
ליכט (לעמפל)
א ליכט איז א מיטל צו שאפן ליכטיקייט. פאר דער ערפינדונג פון עלעקטריע איז א ליכט געווען כמעט דער איינציגער וועג צו זען ביינאכט. א ליכט דארף האבן ברענשטאף וואס קען זיין פליסיג אדער וואקס און א קנויט. ווען מען צינדט אן דעם קנויט ציט ער דעם ברענשטאף און ברענט.
יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביי יידן צינדט מען ליכט:
אין דעם בית המקדש פלעג מען צינדן יעדן טאג די מנורה מיט איילבירטן אויל.
וואקסענע ליכט איז שוין אן אור אלטער מנהג צו צינדן ביי אידישע צערעמאניעס, צ.ב.ש. הבדלות ביי א חתונה, הבדלות מוצאי שבת קודש, יארצייט ליכט, און אפילו סתם א שבת בעפאר עס איז ארויסגעקומען די פאראפין וואס דעמאלטס איז דאס געווען דער איינציגער באנוצבארער כשר'ע ליכט וואס איז געווען אין עקזיסטענץ.


text:
וואשינגטאן די סי
וואשינגטאן די סי (ענגליש: Washington, D.C.) איז די הויפטשטאט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, וואס דארטן איז פלאצירט די קאנגרעס, סענאט און ווייסע הויז. די שטאט געהערט נישט צו קיין שום שטאַט.
ארגינעל באציעט זיך עס אויפן נאמען פונעם ערשטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, דזשארזש וואשינגטאן.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט באן סטאנציע אין וואשינגטאן איז יוניאן סטאנציע, וואס ווערט געניצט דורך 70,000 פאסאזשירן א טאג. זי איז די צווייטע מערסטע באשעפטיגסטע סטאנציע פון אמטראק, מיט 4.6 מיליאן פאסאזשירן א יאר.
די סי האט דריי הויפט פליפעלדער. וואשינגטאן נאציאנאלער פליפארט איז נאנט צו אונטערשטאטישן וואשינגטאן אין ארלינגטאן, ווירזשיניע. וואשינגטאן דאלעס אינטערנאציאנאלער פליפארט איז 42.3 ק"מ מערב פון דער שטאט אין פערפעקס, ווירזשיניע. באלטימאר-וואשינגטאן פליפארט איז 51 ק"מ צפון-מזרח אין מערילאנד.


text:
בענזין
בענזין אדער גאזאלין (ענגליש: petrol, gasoline) איז א פליסיגע ברענשטאף פאר פארברענונג מאטארן געמאכט פון נאפט און ווערט בעיקר גענוצט צו טרייבן אויטאס.
אינהאַלט
פונקציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בענזין איז א רינענדיגע עלעמענט וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט פון הידראגען און קארבאן וועלכע האלטן זיך ווי אין א קייט. ווען מען פארברענט בענזין מיט אסאך אקסיגען באקומט מען קארבאן דיאקסייד (פון די קארבאן אטאמען), וואסער (פון די היידראדזשין אטאמען), און אסאך היץ אין רעאקציע. איין גאלאן בענזין גיט ארויס אזויפיל קראפט ווי 125,000 בי-טי-יו (א חשבון וואס מען נוצט צו מעסטן די קוואנטום פון היץ. א געווענליכער מענטש גיט ארויס פון זיין קערפער ארום 200 בי-טי-יו) אדער 36,650 עלעקטארישע וואטס.
אויב איר זאלט נעמען א 1,500 וואטס הייצער און דאס לאזן ארבעטן פאר 24 שטונדן, דאס איז וויפיל היץ עס קומט ארויס פון איין גאלאן בענזין. אויב א מענטש וואלט דאס געקענט פארדייען וואלט עס אים געגעבן 31,000 קעלאריס וואס איז בערך די ענערגיע פון די עסן פון א מענטש פון 2 וואכן.
פראדוקציע און פארשפרייטונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בענזין ווערט גענומען פון די פעסלעך אויל וועלכע די אויל פירמעס גראבן ארויס פון די ערד. יענע אויל ווערט אנגערופן נאפט און איז א שווארצע געדיכטע עלעמענט וועלכע פארמאגט אין זיך גאר אסאך היידראדזשין אין קארבאן מיט א רייע אנדערע נאטורליכע כעמיקאלן.
די נאפט ווערן פארקויפט אין פעסלעך וועלכע ווערט אנגערופן "קראד אויל".
די פירמעס וואס קויפן די אויל שיקן עס אויסצוארבעטן אין רעפיינעריס וועלכע געפינט זיך אין יעדע לאנד. פון די נאפט ווערן געמאכט פארשידענע ערליי אויל אויסער בענזין ווי אויל צום הייצן, דיזעל אויל, אויל פאר פעינט, פלאסטיק, אויל פאר פליגער,סינטעטישע פייבערס, רעדער, און נאך...
יעדע פון די אויבנדערמאנטע אוילן ווערט אויסגעארבעט אויף אנדערע וועגן. די רעפיינעריס טוען די ערשטע זאך צוטיילן אלע סארט כעמיקאלן וועלכע געפינט זיך אין די נאפט דורכ'ן פארברענען צענדליגער מאל מיט פארשידענע טעמפרעאטורן פון היץ. ביי יעדע געוויסע טעמפרעאטור קומט ארויס אן אנדער סארט כעמיקאל וועלכע ווערט ארויסגעצויגן צו א באזונדערע טאנק. דערנאך ווערן פארשידענע כעמיקאלן צוזאמענגעשטעלט צו פארמירן א געוויסע סארט אויל.
אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט קריג האט מען אויסגעפינען אז אויב מען שטעלט צו א געוויסן סארט בליי ווערט די בענזין פיל מער קראפטיג און מאכט עס ביליגער. אלע רעפיינעריס האבן טאקע אנגעהויבן דעמאלט צולייגן בליי אבער מיט די יארן האבן די רעגירונגן פארבאטן דאס צו נוצן צוליב פילע פראבלעמען וואס עס האט געמאכט, אריינגערעכנט פראבלעמען פאר די ענווייראמענט און א רייע פראבלעמען פאר די אויטאס זעלבסט. היינט קענען רוב אויטא מאטארן נישט פארטראגן קיין בענזין מיט בליי (לידעד בענזין).
אויסער די ארבעט פון צוזאמענשטעלן די עלעמענטן איז נאך א פיל שווערערע ארבעט צו רייניגן די כעמיקאלן און וויי ריינער דאס איז אלס מער געלט קאסט דאס. דאס איז דער חילוק צווישן רעגולער און פרימיום בענזין וועלכע איז ריינער.
(אגב, טייל מענטשן שפענדן מער געלט פאר פרימיום בענזין, מיינענדיג אז דאס גיט זיי מער מייל אדער אז עס האלט לענגער דעם אויטא. עס איז אבער נישט אמת ווייל רוב אויטאס זענען געמאכט צו נעמען 87 בענזין און מער פון דעם איז אויסגעווארפן געלט. נאר געוויסע מאדעלן פארלאנגן נאך היינט 90 אדער 93 בענזין. קוקט נאך אין אייער מעניול ביכל פאר מער אינפארמאציע).
נאכ'ן אויסארבעטן די בענזין ווערט דאס אריינגעלאדענט אין די בענזין טראקס און מען טראנספערירט עס צו די בענזין סטאנציעס.
בענזין האט א פראבלעם אז ווען עס ווערט פארברענט לאזט עס ארויס קארבאן מאנאקסייד צו דער אטמאספֿער. מיט יעדע גאלאן בענזין וואס ווערט פארברענט פון אן אויטא גייט ארויס עטליכע פונט קארבאן צו דער אטמאספער. מען שאצט אז ארום 2 ביליאן פונט קארבאן ווערט ארויסגעלאזט צו דער אטמאספער אין די פאראייניגטע שטאטן און דאס פארפעסטיגט שטארק די לופט וועלכע מיר אטעמען.
פראבלעמען מיט בענזין[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לופט פארפעסטיקונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען בענזין ווערט פארברענט בלייבט דערפון איבער בלויז קארבאן דיאקסייד און אביסל וואסער וועלכע וואלט אינגאנצן נישט געווען קיין פראבלעם. אבער די קאמפאנענטן וועלכע העלפן דעם אויטא מאטאר לויפן פראדוצירן אויך קארבאן מאנאקסייד וועלכע איז א גיפטיגע סם בענזין, ניטראדזשין אקסיידס וועלכע ברענגט די לופט פארפעסטיקונג, און אומפארברענטע היידראקארבאנס וועלכע זענען די הויפט סיבה צו אזאנען.
ענווייראמענטל פארפעסטיקונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פראסעס פון אריינברענגן און האלטן די אויל האט א שטארקע אימפאקט אויף די ענווייראמענט ווען עפעס גייט נישט גוט. עס האט שוין מערערע מאל פאסירט ווען אז א טאנקיר שיף האט זיך איבערגעדרייעט און אויסגעגאסן מיליאנען גאלאנען אויל וועלכע בלייבט שווימען אויפ'ן אויבערפלאך און שעדיגט פלאנצונגן און מענטשן ווען עס וואשט ארויף אויף די ים ברעגעס. די אלע געשעענישן האבן מיט די יארן אנגעמאכט אן ענווייראמענטאלן חורבן. באקאנט איז די עקסאן וואלדעז אויסגיסונג אין וועלכע דער טאנקיר האט אויסגעגאסן 11 פון אירע 55 מיליאן גאלאן אויל ביי די פרינץ וויליאם סאונד אינזלן נעבן אלאסקא. די מיליאנען גאלאנען אויל האבן פארשוואנקען די אינזלן און יארן שפעטער האט מען זיך נאך געפלאגט דאס אוועקצורייניגן.
זע אויך: היסטארישע אויל אויסגיסונגן
גלאבאלע אנווארימונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען אן אויטא פארברענט א גאלאן בענזין גיט ער ארויס ארום 5 פונט קארבאן צו דער אטמאספֿער. אויב די קארבאן וואלט באשטאנען פון בלויז קארבאן וואלט זיך עס שטארק אנגעזען אזויווי מען זאל ארויסווארפן א 5 פונטיגער זעקל פון ווייסע מעל נאך יעדע גאלאן בענזין וואס ווערט פארנוצט. עס איז איבעריג צו זאגן אז די לופט אין אונזערע שטעט וואלטן געווען פיל מיט מעל און מען וואלט נישט געקענט זען דעם חבר פון עטליכע פיס אוועק.
דער אויטא גיט ארויס קארבאן דיאקסייד וועלכע קען נישט געזען ווערן מיט די מענטשליכע אויגן אבער די היץ און אפפאל דערפון בלייבט שטעקן אין דער אטמאספער און ווען זון שטראלן קומען אריין אין דער אטמאספער ווערט דאס בלאקירט און הייצט די ערד.
אנגעוואנדנהייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פאראייניגטע שטאטן, און רוב אנדערע לענדער, קענען נישט אליינס פראדוצירן זייער געברויך פאר אויל און זענען געצווינגן צו אימפארטירן פון די אויל רייכע לענדער. דאס האט מיט די יארן פארשאפט אן עקאנאמישע אנגעוואנדנהייט און אלע לענדער זענען געווען געצווינגן צו ליידן פון די עקאנאמישע באשלוסן פון די אומסטאבילע מיטל מזרח לענדער. ווען זיי האבן געוואלט מאכן אפאר עקסטערע דאלאר האבן זיי געשניטן די פראדוקציע און די פרייזן האבן זיך אויטאמאטיש געהויבן פילפאכיג און די אנגעוואנדענע לענדער זענען געשטאנען מיט פארמאכטע הענט.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אלע וועגן וויאזוי צו שפארן געלט ביי בענזין. [1]


text:
נוס
א נוס אדער ניסל איז א פרוכט וואס האט א הארטן שאלעכץ און אן עסבאר קערנדל. אין באטאניק רופט מען א נוס נאר א טרוקענעם פרוכט וואס האט אן איינציגן זוימען וואס זיין שאלעכץ ווערט גאר הארט ווען ער ווערט צייטיק.
סארטן ניס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פאלגנדע זענען ניס וואקסן אויף ביימער:
עס איז פארהאנען אסאך ערליי ניס, א טייל קען מען עסן רוי, און אנדערע וואס מ'דארף עס אויסארבעטן אין פארשידענע וועגן עס זאל ווערן עסבאר, ווי למשל מעדעצינען, אדער נוס מילעך, 'בוק' פאר קינדער עסן.
און ס'דא וואס זענען ראוי פאר בעלי חיים, ווי למשל דאס 'חזיר-ניסל' איז א מאכל פון וועווערקעס.
רויע עסן נוס ווי פאלגנד: מאנדלען, האזל נוס, מאקאדעמיע [א טייערע נוס], קעסטן נוס [אויך געקאכט אדער געבאקן], פעקאן, פיסטעטשא, פינאטס, וואלנאט, קוקוסנוס , קאשו, בראזיל נוס, און סאסנע נוס. פארהאנען קערעלעך, וואס ווערן געגעסן ווי נוס, צום ביישפיל, פאפיטעס און קירבעס זאמען. און ס'פארהאנען די קאפע קערל, און קאוילע קערל, וואס פון די סארטן מאכט מען בארואינגוג געטראנקן, ווי קאווע, קאקאו, און קאלע געטראנקן.


text:
גאַמעס צעשטערן קאַסאַלז אָנליין, עס ס אַ גרויס סימיאַליישאַן פון אַגריקולטורע, ווו איר ווערן דער בעל פון זייער אייגן און אַנטוויקלען לאַנד אַז זיי אנגעהויבן צו מאַכן אַ נוץ. די פייַן זאַך איז אַז איר וועט שפּילן פֿאַר פּאָטער. עטלעכע רעסורסן פאַראַנען צו איר אין אַ פרי בינע, אָבער אַפֿילו פּראָסט זאמען און וואָטערינג די מאַנואַל מאָדע, איר קענען אָנהייבן אַ גרויס צוקונפֿט. דערנאך עפענען טשיקאַווע Offers פֿאַר די קויפן פון נאָך כייַע מינים, ווערייאַטיז פון געוויקסן, ויסריכט און בנינים, און צו מאַכן זיי, פאַרקויפן די גערעטעניש אויף די מאַרק.
גאַמעס עוועזָאר ןיא גנוקינייר דורך קאַטעגאָריע:
די דעוועלאָפּערס פון קאָמפּיוטער גאַמעס אָפֿט נוצן דעם געדאַנק צו מצליח נייַ פּראָדוקטן, און די בייַשפּיל פון די שפּיל רייניקונג אין ראָזעווע 4.
די צאַצקע איז רעלעאַסעד אין 2007 פון די פירמע אַלאַוואַר Entertainment, וואָס איז באַרימט פֿאַר זייַן שעפעדיק אַנטוויקלונג אין פאַרשידענע זשאַנראַז. איר זענט פאַסעד מיט עטלעכע פון די Gameplay פֿעיִקייטן, אָבער אַלע איר האָבן צו אַנטוויקלען אַגריקולטורע, עננאָבלינג לאַנד, וואַקסן קראַפּס און כאַפּן פיך. אין דעם גלייַכגילטיק שפּיל קאַמביינז יסודות פון רעטעניש, אַרקייד, עקאָנאָמיש סטראַטעגיע און סימיאַליישאַן. רייניקונג אין ראָזעווע איז דער הויפּט באַוווסט, און האט שוין געראטן צו קריגן יקסטענשאַנז און אַדישאַנז. זי איז אַטראַקטיוו דורך די פאַקט אַז די פּלאַנעווען איז פול פון געשעענישן, אָבער די פאַרוואַלטונג פון עלעמענטאַר און נעמט אין באטראכט בלויז די קאָמפּיוטער מויז, און אין דערצו צו קאָמפּיוטער און רירעוודיק ווערסיעס האָבן.
אין די פּראָצעס פון רייניקונג אין ראָזעווע 4 אָנליין שפּיל איר ווערן דער ריגהטפול באַזיצער פון די לאַנד, וואָס זאָל ווערן אַ בליענדיק פאַרם. ווי אַלע גרויס ינדעווערז, דער פּראָצעס הייבט מיט די קליין זאכן. וואַקסן הערבס וואָס וועט קאָרמען אָף און עגגס פֿאַר איר צו טראָגן. נאָר גיט אויף אַ ליידיק פּלאַנעווען פון לאַנד וואָס עס געוואקסן לאַש גראָז, און טאָן ניט פאַרגעסן וועגן וואָטערינג. אבער וואַסער, ווי אַלץ אַנדערש, איז נישט געגעבן פֿאַר פּאָטער, אַזוי זיין שפּאָרעוודיק באַזיצער. קאַלעקטינג און סעלינג עגגס, איר שטעלן די אָנהייב פון די קאַפּיטאַל, וואָס וועט ווערן אַ נייַ קויפן הענס, אנדערע חיות, ויסריכט און זאמען.
אין מאל, דיין פיך וועט באַפאַלן פּרעדאַטערז, אָבער איר קענען האַנדלען מיט זיי, אויב איר שטעלן זיי אין אַ שטייַג. דריקט דעם חיות מויז אַ ביסל מאל, ביז דער צעל איז גענוג שטאַרק. דעם פּראָדוקציע אויך קענען זיין סאָלד אויף דעם מאַרק און ראַטעווען נאָך נוץ. אָבער צו האַלטן פּרעדאַטערז אויף די פעלד, אַפֿילו אויב זיי זענען אין אַ שטייַג, ניט ווערט עס. נאָך עטלעכע מאָל, זיי וועלן קענען צו ברעכן זייער טורמע ברעכן אויס און באַפאַלן דיין פּעץ. אָבער, פֿאַר די אָנהייב פון די צעל וועט לאָזן די ווערכאַוס, און בלויז דעמאָלט צו פאַרקויפן. אַז איז וואָס איר זאָל שטענדיק זייַן אָרט אין דער שפּייַכלער. אין סדר נישט צו אָווערלאָאַד עס, configure זאכן אין אַ בייַצייַטיק שטייגער צו דער מאַרק פֿאַר די עקוויפּמענט.
ווען אייער פינאַנסעס וועט באַפֿעלן רעספּעקט, איר וועט האָבן צוטריט קאַנסטראַקשאַן: צוגרייטונג, פּראַסעסינג מאשינען יי פּודער מיללס, בייקעריז, ייל מיללס, ווערכאַוסיז און פילע אנדערע. מיט אַוואַנסירטע פֿעיִקייטן, איר וועט ווערן אַ קאַמפּעטיטיוו ברידינג.
& נבספּ;
די שפּיל איז באזירט אויף דעם פּרינציפּ פון יבערגאַנג דורך די לעוועלס, אָבער צו גיין צו די ווייַטער, איר מוזן דורכפירן אַ סעריע שטעלן טאַסקס & נדאַש; קויפן די רעכט סומע פון אָף און בהמות, פֿאַרשניטן אַ פּרידיטערמינד באַנד פון וואָל צו זאַמלען אַזוי פילע עגגס צו מאַכן געלט. דורך גרינדן אַ געשעפט, איר וועט באַזוכן פינף לענדער, און קענען אַפֿילו ווערן די קאָפּ פון די Farmers יוניאַן.


text:
דמשק
דמשק (אראביש: دِمَشقُ, דימאַשק, אויך באקאנט ווי الشام אַש-שאַם) איז די הויפטשטאט פון סיריע, עס געפונט זיך אין דרום מערב פון לאנד, נאנט צו די גרענעצן פון יארדאניע, ישראל, און לבנון, די שטאט פארמאגט פיר און א האלב מיליאן איינוווינער, אזוי איז דמשק די גרעסטע שטאט אין סיריע.
די שטאט איז 1800 פוס העכערן ים-פלאך, 50 מייל אריין פון דעם מיטלענדישן ים, די אלטשטאט איז געבויט אויף דער זייט פון דעם בעראדע טייך, די היינטיקע שטאט איז געבויט אויף ביידע זייטן.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט ווערט שוין דערמאנט אין תנ"ך. לויט געוויסע איז אליעזר (עבד אברהם) פון דמשק. דוד המלך, האט מלחמה געהאלטן און איינגענומען דמשק. און שפעטער מלכי ישראל. דאס איז שוין 3,000 יאר צוריק.
די שטאט איז אריבער אסאך הענט, ווי די רוימער, גריכן אין די גאר אלטע צייטן, שפעטער אנדערע הענט, די אלטשטאט איז עטליכע מאל חרוב געווארן ביז צום גרונד. אין 638 האבן די אראבער איינגענומען די שטאט. אונטער דער הערשאפט פון סאלאדין אין דעם סוף פונעם 12טן יארהונדעטר איז דמשק געווארן די הויפטשטאט. די שטאט האט זיך ברייט אנטוויקלט מיט גרויסע פעסטונגען.
אין 1400 האט דער מאנגאלישער הויפטקאמאנדאנט, טימור, איינגענומען את דמשק און האט אים אונטערגעווארפן. ער האט פארטריבן א גרויסן טייל פון זיינע איינוואוינער אין זיין הויפטשטאט סאמארקאנד, און פון די וואס ער האט נישט פארטריבן האט ער אסאך געמארדעט.
נאך דער קורצער מאנגאלישער הערשאפט האט מען געבויט די שטאט פונדאסניי און זי איז ווייטער געווען א מאמלוקישע שטאט ביז 1516.
טערקיי, האט געוועלטיקט אין סיריע פאר 400 יאר, אונטער דער אטאמאנישער אימפעריע, איז די שטאט באוואוסט, און גרויס געווארן, וויבאלד זי געפונט זיך אויפן וועג קיין מעקא.
עס האט אנגעהאלטן ביז דער ערשטער וועלט מלחמה, אויף דעם 1טן אקטאבער 1918, האבן אראבישע רעוואלט קעמפער געשטורעמט די שטאט, און אינעם זעלבן טאג, זענען אויסטראליע זעלנער אריין אין שטאט. די סירישע קאנגרעס האט געמאלדן איר זעלבסטשטענדיקייט, און אויפגענומען פייסל דער ערשטער, אלס איר מאנארך. אונטערן סייקס-פיקא פארשטענדעניש, האט סיריע זיך געפונען אונטערן פראנצויזישן מאנדאט. וואס איז באפולמעכטיקט געווארן דורך דער פעלקער ליגע, נאכן סאנרעמא קאנפערענץ. די פראנצויזן האבן אטאקירט, און חרוב געמאכט דמשק, און ארויסגעווארפן פייסל פון דמשק.
אין 1946 האט פראנקרייך ווידעראמאל פרובירט אטאקירן, אבער גרויסבריטאניע האט זיי אפגעהאלטן, און דערנאך איז סיריע געווארן זעלבסטשטענדיק, מיט דמשק די הויפטשטאט.
יידישע היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון דעם צווייטן בית המקדש, איז פארהאן עדות אויף א יידישן ישוב, אין דמשק. אסאך קראים, האבן זיך דארט געפונען און געמאכט די שטאט פאר א צענטראלע שטאט פאר זייער באוועגונג. אויך איז באוואוסט דער דמשק בלוט בלבול, וואס האט געברענגט צו אן עמיגראציע, וואס האט אנגעהאלטן ביז דער גרינדונג פון ישראל. היינט וווינען נאך יידן דארט, מיט בתי מדרשים, און שולן. אסאך שומרונים פלעגן צו וווינען דארט אינעם 17טן יארהונדערט, וואס נאכן אונטערגיין פון זייער קהילה, איז זייער בית מדרש אריבער צו יידן.


text:
קאנסערווירונג פון ענערגיע
קאנסערווירונג פון ענערגיע איז א פרינציפ פון פיזיק. דער פרינציפ שטעלט פעסט אז אין אן איזאלירטער סיסטעם ענדערט זיך נישט די ענערגיע מיט דער לויף פון דער צייט. דאס הייסט אז אין דער סיסטעם קען זיך ענערגיע רוקן פון איין ארט צו א צווייטן, און צו ענדערן איר פארעם, צום ביישפיל קען כעמישער ענערגיע ווערן קינעטישע ענערגיע. אויך היץ איז א פארעם פון ענערגיע. אין טערמאדינאמיק ווערט קאנסערווירן פון ענערגיע גערופן "דער ערשטער געזעץ פון טערמאדינאמיק".
אבער מען קען נישט שאפן ענערגיע און מען קען נישט פארטיליקן ענערגיע.
לויט דער ספעציעלער טעאריע פון רעלאטיוויטעט דארף מען צולייגן אז מאסע און ענערגיע זענען גלייכווערטיק, און אין געוויסע אומשטאנדן קענען זיך טוישן איינס אויף אנאנד לויט דער גלייכונג E=mc².
מאטעמאטיש זאגט מען אז דער פרינציפ פון קאנסערווירונג פון ענערגיע שטאמט פון דעם וואס די געזעצן פון פיזיק ענדערן זיך נישט מיט צייט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לייבניץ האט באמערקט אז מען קען מעסטן די מאסע און גיך פון אלע טיילכלעך וואס ווערן נישט געשטעטרט פון דרויסן, און אויסגעטראפן א ווערד וואס איז קאנסערווירט, וואס מען רופט היינט קינעטישע ענערגיע.
אין 1843 האט דזשיימס פרעסקאט דזשול אנטדעקט א מעכאנישע ווערסיע אין א סעריע פון עקספערימענטן. ניצנדיק דעם "דזשול אפאראט", ווי מען רופט אים היינט, האט ער געוויזן אז די פאטענציאלע ענערגיע וואס ווערט פארלוירן ווען א געוויכט גייט אראפ איז גלייך מיט דער היץ ענערגיע וואס דאס וואסער פארדינט ווען עס ווערט געדרייט.


text:
מאקאווע
מאַקאווע (אונגאריש: Makó, רומעניש: Macǎu, דייטשיש: Makowa, סלאוואקיש: Makov) איז א שטעטל אין טשאנגראדער קאנט אין דרום-מזרח אונגארן. זי ליגט אויפן מאראס טייך, נישט ווייט פון דעם רומענישן גרענעץ.. דאס שטעטל האט א שטח פון 229.3 קוואדראט ק"מ.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז מאקאווע געווען די הויפשטאט פון טשאנאד קאנט, וואס איז היינט טייל אין אונגארן און טייל אין רומעניע.
מאקאווע איז געווען א גרויסער צענטער פון יידישקייט אין אונגארן. אין 1880 האבן געוואוינט דארט 1,447 יידן, און אין 1920 זענען געווען 2,388 יידן. הרב שלמה זלמן אולמאן, דער מחבר פון "יריעות שלמה", איז געווען רב פון מאקאווע אין די יארן תקפ"ב ביז תרכ"ג.
בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען האבן דארטן געוואוינט אומגעפער 270 ארטאדאקסישע פאמיליע'ס, וואס איבער 60 פראצענט דערפון האבן איבערגעלעבט דעם קריג.
נאכן קריג האבן זיך אסאך יידן צוריקגעקערט אהין און ווייטער ממשיך געווען צו וואוינען דארט ביז א צען צוואנציג יאר שפעטער.
יידישע ערטער אין מאקאווע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די יידישע קווארטל וואו די יידן האבן געוואוינט פאר און נאך די קריג, איז פארבליבן גאנץ ביז היינט צוטאגס, די הייזער זענען אומבארירט און די גאסן קוקן אויס די זעלבע, נאר די איינוואוינער האבן זיך געטוישט.
די אלטע שטאטישע שול שטייט נאך צוזאמען מיט אלע צוגעהערן דערין. די ארון קודש, בימה, טישן, בענק, שטענדערס, אלעס געפונט זיך דארט אויפן ארגינעלן ארט און עס ווערט נאך פון צייט צו צייט באנוצט דורך יידישע באזוכער. עס איז געווען אין מאקעווע א באזונדערע שול וואו די חסידים פלעגן דאוונען, אבער פון דעם איז נאר פארבליבן די רויע געביידע און פון אינעווייניג איז עס שוין אינגאנצן פארטוישט.
עס זענען דא אין מאקאווע דריי יידישע בתי חיים, איינס איז גאר אלט און היסטאריש נאך פון הונדערטער יארן צוריק. אין די נייע בית החיים איז די אוהל פון ר' משה פארהאנד, דער מחבר ספר אהל משה, רב אין מאקאווע ביזן קריג. אויך איז דארט דער אוהל פון ר חיים יהודה דייטש אב"ד מאקאווע, מחבר ספר באר יהודה.


text:
פֿונעם 30סטן נאָוועמבער ביזן 8טן דעצעמבער 1941, האָבן די דײַטשן אומגעבאַכט די 30,000 ייִדן וואָס זענען געבליבן אין דער ריגער געטאָ. נאָר עטלעכע הונדערט ריגער ייִדן האָבן איבערלעבט דעם חורבן. די טויזנטער ייִדן אין דער פּראָווינץ פֿון לעטלאַנד האָט מען נאָך פֿריִער אומגעבראַכט. יעדעס יאָר אין דער צײַט קומען זיך צונויף די לעטישע ייִדן פֿון דער שארית-הפּליטה צו דערמאָנען די טויטע, זייערע משפּחות און נאָענטע. צווישן די אַקטיווסטע אָנטיילנעמער אין די יזכּור-פּראָגראַמען, נישט נאָר אין נאָוועמבער, נאָר אַ גאַנץ יאָר איז דזשעק ראַץ. זײַן אויטאָביאָגראַפֿיש בוך אויף ענגליש "Endless Miracles" [נסים אָן אַ סוף] האָט ער שוין עטלעכע מאָל געדאַרפֿט איבערדרוקן. פֿאַר צענדליקער שולן און אַנדערע אָרגאַניזאַציעס איז ער תּמיד גרייט צו רעדן וועגן חורבן, וועגן דעם אומקום פֿון די לעטישע ייִדן, וועגן דעם אומקום פֿון זײַן משפּחה און ווי ער האָט זיך געראַטעוועט. לויט די אָפּרופֿן זענען זײַנע אויפֿטריטן פֿאַרן עולם אומפֿאַרגעסלעך.
פֿרײַנד ראַץ האָט אונדז באַזוכט אין דער "פֿאָרווערטס"-רעדאַקציע און דערציילט וועגן זײַן לעבן און הײַנטיקן שליחות. ער איז געבוירן געוואָרן אין ריגע אין 1927 און געפּראַוועט זײַן בר-מיצווה אונטערן סאָוועטישן רעזשים, הינטער די פֿאַרמאַכטע טירן. די דײַטשן זענען אַרײַן אין שטאָט דעם 1טן יולי. זײַן מאַמע און אַנדערע ברידער זענען אומגעבראַכט געוואָרן אין דעם רומומבולי וואַלד דעם 8טן דעצעמבער 1941. דעם טאַטן האָט מען צוגענומען און פֿאַרשיקט אין אַן אַרבעטס-לאַגער אין לענטאַ; ראַץ האָט זיך פֿאַראייניקט מיט אים דאָרטן אין אויגוטס, 1942. ער האָט דורכגעלעבט עטלעכע טויט-מאַרשן און איז באַפֿרײַט געוואָרן פֿון דער רוסישער אַרמיי אין מאַרץ 1945. קיין אַמעריקע איז ער געקומען אין נאָוועמבער 1947.
ראַץ פֿילט, אַז נאָר די לעבן-געבליבענע ייִדן פֿונעם חורבן קענען איבערגעבן די טראַגישע געשיכטע — "מיר זענען די דערמאָנערס פֿון די רעגירונגען וואָס האָבן זיך נישט אויפֿגעפֿירט ווי מענטשלעכע לענדער; וועלכע האָבן געשלאָסן די גרענעצן ווען פֿעלקער זענען אַנטלאָפֿן פֿונעם טויט... דערמאָנערס פֿון דאָקטוירים וואָס האָבן אָנטיילגענומען און אויספּלאַנירט דעם אומקום פֿון ייִדן, ציגײַנער און געליימטע. דערמאָנערס פֿון די טויזנטער מענטשן, וועלכע שכנים האָבן פֿאַרראַטן צו דער געסטאַפּאָ פֿאַר עטלעכע פּעניס אָדער אַ בײַטל צוקער... דער אמת איז אויף אונדזער צד; אָבער מיר מוזן קיין מאָל נישט שווײַגן אין אַ וועלט פֿון שׂינאה און דיסקרימינאַציע. איך גלייב, אַז אַלע פֿעלקער זענען גלײַך אין די אויגן פֿון גאָט און פֿאַר אַלע רעליגיעס דאַרף מען האָבן דרך-ארץ, כּדי צו העלפֿן דער וועלט ווערן אַ וועלט פֿון שלום".
אויסצודריקן זײַן פּײַן און ווייטיק שרײַבט דזשעק ראַץ פּאָעזיע וועגן די אַמאָליקע יאָרן; וועגן זײַנע טאַטע-מאַמע און פֿינף ברידער, וועגן לעבן אין געטאָ, וועגן דעם חורבן בכלל, און אַ ווידעאָ-קאָמפּאַקטל האָט ער אויך אַרויסגעגעבן וועגן זײַנע חורבן-איבערלעבונגען. לאָמיר האָפֿן, אַז יצחק דזשעק ראַץ וועט ווײַטער אָנגיין מיט זײַן ניצלעכער און וויכטיקער אַרבעט.


text:
תגובהדורך בערל קראקאווער » דינסטאג ינואר 10, 2017 9:57 am
א גוט מארגן טייערע חברים.
געלויבט דער פון אויבן שטייען מיר שוין דא א טאג נאר די שאקירנדע אויסגאנג פונעם גלאבאלן היסטארישן פארמעסט פונעם יאר..
ווען בערל קראקאווער איז ארויס דער געווינער נומבער איינס.
יעצט ברויך מען פאטשן.
יעצט מיט א ניכטערן בליק, ווען די מוחות הייבן זיך אן אויסקלארן, די מחשבות הייבן זיך אן צוזאמנעמען, נאך די שיכור'נדע נאכט ווען פעסער שאמפעין האבן זיך געגאסן ווי וואסער אין די הויפט קווארטירן.
ברויך מען דאך געבן צו פארשטיין וואס דא גייט פאר.
איז אזוי.
זעצט אייך אוועק מיט א גלעזל ווארעמע טיי, נעבן דעם פיין אנגעווארעמטן אויבן ווי די שפענדעלעך און העלצלעך קנאקן אינם הייסן פייער און לאזן ארויס א געשמאקע ווארעמע אטמאספער, וועל איך אייך אביסל פארציילן וואס דא האט זיך אפגעשפילט.
די ערשטע זאך איז נישט אזויווי איר האט אוודאי געטראכט אז אונזער פארזעצונג איז הוילע פוסטע פאנטאזיעס און דמיונות, זאג איך אייך ניין.
עס איז יא דא אמת'ע פאקטן, טאקע נישט אסאך אבער עפעס.
וואס יא.
ווען מיר האבן געזעהן דעם דערמאנטער אשכול וואס רעדט פון צוריק באקומען נכסים פון פוילן פון פארן קריג, האט זיך באמת אנגעצינדען אין מיר א רייץ פאר מער אינפארמאציע דערינען, אבער גאנץ שנעל האט זיך עס אויסגעלאזט אין א הוילן זייפן בלאז, אבער אין מיין מח האט שוין אויפגעבליצט א געדאנק, אה דאס קען דינען פאר א פיינעם פיקציע אז דער עולם זאל קוועלן און זיך באסמאקעווען די לעפצן.
פונקט דעמאלטס האט זיך אנגעהויבן טוהן דא איבער דעם פארמעסט, און פאר אינטערסאנטקייט האב איך געכאפט דארט א שפאציר און געמאלן וואסער אהין און אהער פון בערן און לייבן, איך האב אפילו עספיעט אריינצוכאפן דארט עטליכע געזונטע פראסקעס פון שמעלקע, יא יא דער מיטן צושטרויבלטער בארד וואס קען נאך נישט קומען צו זיך, אז ער האט מיר אויסגעשאסן אלע ציין אויפן טראטוואר אין קראקא, בציקור התכלית איך האב באקומען דארט אביסל מוט אריינצוטאנצן אינעם פארמעסט.
אבער די קלימאקס איז געווען ווען ''מומחה עצום'' האט זיך פערזענליך פארבינדען מיט מיר, וואס עס טוהט זיך מיט מיר האב איך באקומען דעם פולן שטופ יא צו ארויס קומען מכח אל הפועל.
און ברוך השם עס האט פאסירט דעם אום ערווארטעטן.
יעצט נאכאמאל וויל איך מיך באדאנקען פאר אלע מיינע געטרייע שטיצער, איך מיין פארשטייט זיך מיינע סחורה, וואס ב''ה פון די ערשטע מינוט האט עס געהאט די מערסטע תגובות, וואס עס האט מיר יא יא ''פיין געשמעקט'''.
יעצט פאר די אלע קאנספיראטירן וויל איך אויסקלארן עטליכע נקודות.
די ערשטע זאך וואס אסאך שרייען יא אוודאי ער האט געמאכט א פארזעצונג ווייל אזוי וועט ער געווינען.
און אזוי אויך פאר די וואס טענה'ן אז איך האב איבער געטריבן מיטן מאס קערעטקערס.
מומחה עצום איז מיין עדות אז עס איז בכלל נישט געווען אין פלאן, נאר וואסזשע דען, איינמאל איך האב ארויסגעצויגן דעם אלטן פארשטויבטן פעדער, האב איך פשוט פארלוירן קאנטראל און עס האט זיך געגאסן ביז אויס, איך האב דאן דאס געלאזט וויסן פארן הויפט קווארטיר אז די מצב איז אוט אויף קאנטראל.
און דאן נאך א זיצונג מיט די באהערדע איז באשלאסן געווארן אז עס קען יא גיין אביסל מער ווי די מאס, און די איבעריגע וועט נאכפאלגן אין פארום פון א פארזעצונג.
יעצט האט שמעלקא געפרעגט אז ער קען יא ווי איז ער געווען ביז יעצט.
וועל איך דיר זאגן, איך בין נישט קיין שרייבער נישט פון היינט און נישט פון נעכטן, אבער היות דאס איז נישט מיין פאך כהיום, מאנגל איך פשוט אין איין ארטיקל וואס דאס רופט זיך
..צייט.
וואס יא ב'ה מער ווייניגער רוב פון דעם פארזעצונג שטייט שוין גרייט, און איך האף אז איר וועט אלע הנאה האבן.
יעצט ווען אלע טענות ומענות וועלן זיך איינשטילן, און אז דער עולם וועט זיין גרייט וועלן מיר גיין ווייטער.
הכו''ח הק' בערל קראקאווער
ראש הקהל
לרגל הויפט געווינער פון שרייבעריי פארמעסט תשע''ז


text:
25סטן סעפטעמבער
25 אין סעפטעמבער איז דער 268סטער טאג פון יאר (269סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 97 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1513 - דער אויספארשער וואסקא נוניעס דע באלבאא דערגרייכט דעם פאציפישן אקעאן.
- 1768 - טערקיי פראקלאמירט מלחמה אויף דער רוסלענדישער אימפעריע און די רוסיש-טערקישע מלחמה ברעכט אויס.
- 2003 - אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 8.0 גרייפט אן האקיידא, יאפאן.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1906 - דמיטרי שאסטאקאוויטש, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1975)
- 1927 - קאלין דייוויס, בריטישער דיריגענט
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1983 - לעאפאלד דער דריטער, מלך פון בעלגיע (געב' 1901)
- 1991 - קלאוס בארבי, נאצי מלחמה פארברעכער (געב' 1913)


text:
עדווארד גריג
עדװאַרד האַגערופּ גריג (נארוועגיש: Edvard Hagerup Grieg; 15טן יוני 1843 - 4טן סעפטעמבער 1907) איז געווען א נארוועגישער קאמפאזיטאר פונעם ראמאנטישן פעריאד און א פיאניסט. גריג איז בארימט פאר זיין ווערק "פער גינט".
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גריג איז געבוירן געווארן אין בערגען, נארוועגיע, דעם 15טן יוני 1843, צו אלעקסאנדער גריג, א סוחר, און יהודית האגערופ. גריג האט אנגעהויבן צו לערנען מוזיק אינעם עלטער פון 6 יאר. ווען גריג איז געווען 15, איז ער אנגעקומען אין דער לייפציגער קאנסערוואטאריע. גריג האט זייער ליב געהאט צו לערנען מוזיק. אין 1863, איז גריג אריבערגעפארן קיין קאפנהאגן. דארטן האט ער זיך דערקענט מיט ריקאַרד נאָרדראַאַקן. נאכן פריצייטיקן טויט פון זיין פריינד האט גריג אויסקאמפאנירט זיין בארימטן "לוויהדיקן מארש".
אין 1867 האט גריג חתונה געהאט מיט נינא האגערופן, זיין קוזינע. א יאר שפעטער, איז זייער איינציקע קינד געבוירן געווארן, אלעקסאנדרא, וואס איז אבער אומגעקומען צוויי יאר שפעטער.
אין 1874-1876 האט גריג קאמפאנירט "פער גינט", זיין בארימטסטע מוזיק יצירה.
עדווארד גריג איז געשטארבן אין 1907.
בארימטע מוזיקאלישע שאפונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גריג איז בארימט פאר "פער גינט" און דעם "לוויהדיקן מארש", אבער ער האט אויך קאמפאנירט א פידל סאנאטע.


text:
אדעס
אַדעס איז די פערטע גרעסטע שטאט אין אוקראינע. האבנדיק א באפעלקערונג פון 1,080,000 מענטשן. די שטאט איז נעבן שווארצער ים, און די שטאט צוזאמען מיט די פארשטאטן האבן דריי פארטן צום ים. אין קאמוניסטישע צייטן, איז עס געווען די גרעסטע פארט, וויבאלד די פרירט נישט אין ווינטער.
טערקיי אבער האט די עפענונג צום שווארצן ים, זי קאנטראלירט די דארדאנעלן, אזוי ארום האט נאט"א קאנטראלירט אלעס וואס גייט אריין, און ארויס פונעם סאוועטן פארבאנד.
אדעס איז פארעכנט אלס א ליבעראלע און פרייע שטאט, מיט א פראנצויזישער און איטאליענישער סטיל ארכיטעקטור.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 14נטן יארהונדערט האבן זיך דארט געדרייט טאטערן, און דערנאך האט טערקיי געהערשט דארט. אבער אין 1794, איז זי אפיציעל געגרינדעט געווארן דורך רוסלאנד, די שטאט האט געהאט הצלחה, און אירע איינוווינער זענען באשטאנען פון מערערע פעלקער, ווי גריכן, יידן, רוסן און אוקראינער, רומענישער, און נאך אנדערע פעלקער.
יידישע היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די יידישע קהילה איז זייער גרויס געווען אין אדעס, אז אין 1897 איז די יידישע באפעלקערונג אפגעשאצט געווארן, צו אריבער 160,000 איינוווינער, מאכנדיק אדעס פאר דער גרעסטער יידישער שטאט אין דער רוסלענדישער אימפעריע. פאגראמען זענען פארגעקומען אין יאר 1821, 1859, 1871, 1882, און אין 1905, אסאך פון די יידן האבן דערפאר עמיגרירט קיין ארץ ישראל, און צו די פאראייניגטע שטאטן.
אין דעם 19טן יארהונדערט, איז די השכלה באוועגונג זייער שטארק געווען אין אדעס, א ציוניסטישע פיליאלע איז געווען אין דער שטאט. ביים חורבן אייראפע, זענען בערך 100,000 יידן אומגעקומען אין אדעס דורכן נאצי מארד מאשין. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, האט זיך די שטאט צוריק געשטעלט אויף די פיס, און א יידישע קהילה איז צוריק אויפגעשטעלט געווארן.
רוב יידן האבן פארלאזט די שטאט צווישן די 1970ער יארן, און 1990ער יארן קודם דורך אינערליכע עמיגרירונג, און דערנאך קיין ישראל. היינט וווינען דארט עטליכע טויזנט יידן וואס האבן בתי מדרשים, שולעס און אנדערע אינסטיטוציעס. חב"ד איז אויך אקטיוו דארט.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וואסער טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שיפן מיטן פאסאזשירן פארן ארויס פון אדעס קיין סטאמבול, חיפה און ווארנע, ווי אויך ארויף דעם דניעפער אין די שטעט כערסאן, דניפראפעטראווסק און קיעוו.


text:
בית יעקב
בית יעקב איז דער נאמען פון דעם חינוך נעצווערק פאר מיידעלעך געגרינדעט אין פוילן אין ה'תרע"ז פון שרה שענירער, א קראקעווער נייטארין. זייט דעמאלסט זענען בית יעקב נעצווערק געגרינדעט געווארן אין ישראל און צפון אמעריקע, ווי אויך באזונדערע בית יעקב מיידעלשולעס איבער דער גארער וועלט וואו ס'געפינט זיך פרומע יידן.
דער נאמען איז גענומען פון דעם פסוק
- כֹּה תֹאמַר לְבֵית יַעֲקֹב שמות יט ג
אויף וואס חז"ל זאגן: דאס מיינט די יידישע ווייבער.
בכדי צו באזארגן לערערינס אין די שולעס האט מען אויפגעשטעלט א סעמינאר. אגודת ישראל האט אריבערגעברענגט פון דייטשלאנד ד"ר שמואל דויטשלענדער צו פירן די סעמינאר, מיט א יונגע לערערין, יהודית ראזנבוים.[1]


text:
געבראקטס
געבראקטס איז טייטש מצה געווייקט אין וואסער, אדער סיי וועלכע געקעכטס וואס קומט אריין דערין מצה-מעל, ווי קניידלעך.
אַ סך חסידישע אידן האבן פסח מחמיר געווען מיט חומרות וועלכע טראצדעם וואס האבן קיין גרונד אין הלכה איז מען זיך אבער מחמיר דערין, ווייל אפשר האט זיך געמאכט אז איין ווייצל איז נישט געווארן צעמאלן אינגאנצן און יעצט אז מ'וועט עס בראקן אין וואסער, איז דאך מעגליך אז דאס ווייצל זאל יערן און עס וועט נאך ווערן חמץ.
אויף דעם חשש פירן זיך טאקע אַ סך חסידישע אידן נישט צו עסן קיין געבראקטס.
פון דער צווייטער זייט, אויך ערליכע אידן פון אלע דורות האבן זיך נוהג געווען צו עסן געבראקס אום פסח. דער פרעשבורגער רב, רבי משה סופר (חתם סופר) האט אפילו געזאגט אז ער ווייסט נישט וויאזוי מ'קען האבן אן "עונג יום טוב" אן קניידלעך. און אז דאס אסר'ן צו בראקן, נעמט אוועק דעם טעם יום טוב.
אין חוץ לארץ, וואו מ'האלט פסח אכט טעג, פירן זיך רוב צו עסן געבראקטס אחרון של פסח.


text:
דאטיוו
דאַטיוו איז דער דריטער פֿאַל, נאך נאמינאטיוו און אקוזאטיוו אין גראמאטיק, דאס איז בדרך כלל באניצט אנצומערקן דאס צייטווארט צו וועמען עפעס איז געגעבן.
צב"ש דער דאטיוו אין דער יידישער שפראך: דער טאטע האט געגעבן דעם זון א צוקערל. די באלעבאסטע האט דערלאנגט דער דינסט דעם בעזים. די מאמע האט אנגעטון דעם קינד די שיך.
דאס ווארט קומט משורשו פון א לאטיין ווארט casus dativus וואס מיינט: "א פאל געאייגענט צו געבן", דערנאך איז דאס ווייטער געגאנגען צו אן ענדליך גריכיש ווארט ביז עס האט באקומען די מיינונג "צו געבן".
די זאך וואס ווערט געגעבן קען זיין א בארורליכער אביעקט, ווי "א בוך" אדער "א פעדער" אדער קען דאס זיין אן אבסטראקטע זאך ווי "א ענטפער" אדער "הילף". די דאטיוו טוט געווענליך אנמערקן די נישט דירעקטער אביעקט פון א זאכווארט, באציענדיג זיך בלויז צום אקט פון געבן עפעס.


text:
issue 23.indd 1
12 Issue 23 | March 28 20
מיטוואך צו תשע"ב
בס"ד
3/26/12 11:13 PM
issue 23.indd 2
THE CHOOSE AND WIN PROGRAM קלויבט1) Choose א געשעפט פון די גרויסע אויסוואל פון 500 געשעפטן אין די וויקלי
a store number of the many store choices in the Weekly500
W
שיקט אריין2) Submit די נומער פון די געשעפט צו געווינען ביי צוויי$250.00 אדער,$500.00 געשעפטן
one store number where you would like to win $500, or 2 different stores to win $250 at each store
$500.00 געווינט3) Win $500
ביי דיין אויסגעוועלטן געשעפט
at your chosen store
There will be a winner of $500 weekly. 10 Lucky Kids פרייזעס10 קלויבט איינע פון די
1) Choose one of the ten prizes
שיקט אריין די פרייז נאמבער
2) Submit the prize number
געווינט די אויסגעוועלטע פרייז
3) Win the prize you chose
There are ten lucky winners, Weekly.
Enter free, it's easy! By Phone
When you call we automatically have your phone number in our voicemail system, just enter the store number (or 2 store numbers to win $250 in 2 stores). For the 10 Lucky Kids, enter the prize number you want to win.
By Text
Text the store or stores you would like to win, for example, text: $500 @ 032, or $250 @ 019 and 034. For kids text the prize number, for example Prize 5.
By Fax
Cut and fill out below with your information and choose the store or stores of your choice (Ex. for store #96 write 0 9 6 ) and fax it.
718-374-5144 201-687-9335 718-799-1450
By Email
E-mail a Phone number where we can contact you, plus 1 store or 2 store numbers.
By Mail
Fill the form below, mail it with your information and the store or stores of your choice (Ex. for store #96 write 0 9 6 ), Send it to weekly500.
Win@Weekly500.com
to: Weekly 500
200 N 14th Street PMB 272 Brooklyn NY 11249
Good luck!
Name:������������������������������������������ Address:���������������������������������������
משפחות מען
8
12 19 21 23 24
ע מיטוואך
ען אי"ה
Phone:________________School:__________ Win $500 LUCKY KIDS
Win 2x $250 1
2
6
7
3 8
4 9
ערן ביז 5 10
און וועלן,April 2 - 8:00 די גורלות וועלן פארקומען אי"ה מאנטאג שמיני .געמאלדן ווערן אין די קומענדיגע אויסגאבע 2
ונז אויף
3/26/12 11:13 PM
Winners Weekly500
מלכה גלאנץ
מתן בסתר*
ארי טויבער
$500.00
Prize 1
יואל קליינבערגער Prize 3
זלמן יואל טייטלבוים Prize 4
ארי ראפאפארט Prize 5
יענקי שפיצער Prize 6
Prize 7
חי פריידי לאנדא
Last week most picked stores
Prize 8
ly.
רבקה ברוין Prize 9
חיים מרדכי שטיינבערג Prize 10
*די געווינער איז מנדב די קליידער לשם מצוה פאר משפחות אויף פסח און געבטען נישט מפרסם צו זיין א נאמען
די געווינער קענען אפנעמען די אפיקומן מתנה ביי Wise Buys - 147 Lee Avenue ביטע קומען מיט איינע פון די עלטערן
contents באווייז א קונץ 8
12 Weigh to Go דער פאלשער שלייער Published every Wednesday by:
טו גאו
-פארזעצונג 19
-יונה פשעירהאלדער
19 21
23 Spot 10 Differences 24 10 Lucky Kids
200 N 14th Str., PMB 272 Brooklyn, NY 11249
Phone: 866-943-5554
929-268-0147
Office:
Fax: 718-799-1450 Email: ads@weekly500.com Web: www.weekly500.com
© Copyright 2011 - 2012
All rights reserved to Weekly 500 inc.
3
3/26/12 11:13 PM
oices in
e to win at each
Prize 2
6664
AM
די אויסגאבע ווערט פארשפרייט אומזינסט יעדע מיטוואך
די קומענדיגע אויסגאבע וועט ערשיינען אי"ה
מיטוואך פ' שמיני April 4th
אדווערטייזמענטס וועלן אנגענומען ווערן ביז
מאנטאג שמיני April 2nd 4:00
פאר סיי וועלכע קאמענטארן קאנטאקט אונז אויף Info@weekly500.com (347) 699-3355
issue 23.indd 3
Clothing issue 23.indd 4
1. 2.
3. MENS D E PA R T M E N T
4.
167 Lee Ave.
500 Flushing Ave. 167 Rodney St. T/F
718-797-2625
T/F
718.388.5831
718.388.2494
847 Bedford Ave. 718.640.1867
41 Lee Ave. 718.384.4816
Quality Shoes For The Entire Family 5. 6.
7. 8.
4
Fax 718-799-1450 Email Win@Weekly500.com
3/26/12 11:13 PM
Clothing
issue 23.indd 5
9. 10.
11. 12.
Join the FootPrince club...
Becoming a member is free!
FREE!
Buy 10 pairs, get the 11th of equal or lesser value
218 Wallabout St. 718.858.5898
13. 14.
Exclusive Elegant Evening Cell Phone & Camra Bags
15. 16.
Mrs. Z. Solomon
718-384-7817 Phone 718-374-5144 Text 201-687-9335
5
3/26/12 11:13 PM
Clothing
18.
CHILDREN DEPARTMENT
Electronics issue 23.indd 6
17.
19. 20. 167 Rodney St. 718.599.2850
T/F
21. 22.
23.
• Computer Repair • Virus Cleaning • Windows 7 Upgrades
24.
We carry a full line of
Computer Accessories, Printers, Inks & Toners
FREE
ESTIM
ATES
269 Lee Ave, Brooklyn NY 11206
718•486•TECH 8
6
3
2
4
HOURS:
Monday to Thursday 9:00am to 7:00pm
Fax 718-799-1450 Email Win@Weekly500.com
3/26/12 11:13 PM
26.
Food
issue 23.indd 7
25.
27. 28.
745 BEDFO
FAX: 718.8 PHONE: 71
an exceptional shopping experience!
FoodPyramid@
700 Myrtle Aveue telephone: 718-388-1200 fax: 718-388-1201
Fresh Daily
29. 30.
Service is our Priority
208 Division Ave
718-963-0823
Free
650 Bedford Ave
Delivery
TEL. 718-858-5421 FAX. 718-596-5150
31. 32.
Phone 718-374-5144 Text 201-687-9335
7
3/26/12 11:14 PM
33. 34.
BR EA KF
AS T LU NC H
*t ill 11 :3 0
DI NE R CA TE RI NG SU SH I BA R CU ST OM PL AT ER S
*min . $15
א דאלער אין א אראנדזש רעזולטאטן :דו ווייזט פאר די צוקוקער א דאלער און דו זאגסט אז עס גייט פארשווינדן ווערן .דו נעמסט נאכדעם ארויס א אראנדז ,און די דאלער איז דארט… מאטריאלן :א דאלער (אדער סיי וועלכע שטיקל פאפיר) ,א אראנדזש ,א מעסער ,און א שארפע פענסיל.
1
(ווארענונג! אינגע קינדער טארן נישט צורירן א מעסער אן רשות פון די עלטערן)
צוגרייטונגען :מיט די פענסיל מאך א לאך ביי די שפיץ אראנדז )1( .האלט די אראנדזש אין דיין רעכטע האנט ,אויף א וועג אז דיין דיקע פינגער זאל באדעקן די לאך ,און די צוקוקער וועלן מיינען אז עס גאנץ.
2
באווייז די קונץ :דריי צוזאם די דאלער (אדער פאפיר) ( )2די דינסטע וואס מעגליך, און האלט עס פארמאכט אין דיין לינקע האנט .לייג די דאלער ממש נעבן די לאך פון די אראנדש און שטופ עס אביסעלע אריין, אויף אזויפיל אז עס זאל זיך האלטן דארט.
3
ווייז דיין לינקע האנט פאר די צוקוקער ,אז די דאלער איז מער נישט דארט .בשעת מעשה שטופ אריין די איבעריגע חלק פון די דאלער אין די אראנדז מיט דיין דיקע פינגער .לאז דיין פינגער איבער די לאך ,אז עס זאל בלייבן פארדעקט.
3
לייג אראפ די אראנדזש אויפן טיש ,און שנייד ( )3עס אויף .די דאלער איז דארט! ()4 די טריק איז אריינגעשיקט געווארן דורך :יחזקאל ראזענבערג
3/26/12 11:14 PM
4 8
issue 23.indd 8
issue 23.indd 9
$3.99
36.
Chicken Fingers
$4.99
Includes French Fries & Soft Drink
We Deliver
Food
די טריק
35.
Hot Dog
868 Bedford Ave
Bet Park & Myrtle
347-435-3131
37. 38.
39. 40.
Phone Orders
Call: 718-522-5154 • Fax: 718-522-2574 Email: order.hatzlacha@gmail.com
414 Flushing Avenue • 718-522-5154
41. 42.
Phone 718-374-5144 Text 201-687-9335
9
3/26/12 11:14 PM
43. 44.
Shop. Learn. Live.
149a Division Avenue Brooklyn, NY 11211 718.218.7151
264 Lee Ave. 718.640.1650
Free Delivery | Phone orders
www.supremehealth.com
45. 46.
עזר למזון
וועכנטליכער ווינקל אייגנארטיגער ַ פון דער 'עזר למזון' צדקה סיסטעם
דעבאטעס ַ אינפא ַ ָ פאקטן און ּ פראגעס • ַ ָאפט געפרעגטע ַ רמאציע • ציפערן • וואונדערבארע ַ וויליאמסבורג ווייסט שוין היינט וועגן די ַ וואך" .יעדער אין לאר ַא ָ דא ַ "פינף ָ האט וואס ָ נצעפט ָ קא ּ צדקה-סיסטעם פון דער היזיגער קופת העיר "עזר למזון" .ס'איז ַא ַ מאס בדרך כבוד! רעקארד פון העלפן היימישע משפחות מיט די גרעסטע ָ ָ געבראכן ַא ָ וואך אין דער וואס די 'עזר למזון' מעמבערס גיבן אריין יעדע ָ וואך"ָ , לאר ַא ָ דא ַ מיט די "פינף ָ וואך העלפן גראסערי און פלייש געשעפטן ,טוט מען יעדע איינציגע ָ שטאטישע ָ קאסע פון די ָ ַ פינאנציעלע וואס מוטשען זיך אין זייער שווערע ַ די אייגענע שכנים ,קרובים און גוטע פריינדָ , צאלן די ָארדערס בא ָ נאר מיט ָאט די מתן בסתר'דיגע הילף קענען זיי איינקויפן און ַ לאגע און ָ ַ פאר וועמען לכבוד שבת ויו"ט .ס'איז די גרעסטע מדריגה אין צדקה :דער געבער ווייסט נישט ַ ערהאלטער ווייסט נישט פון וועמען ער נעמט. ַ ער גיט; און דער וואס וועט בעז"ה לויפן וועכנטליך אין דעם ווינקל פון דער ברייט- קאלוםָ , דא אין דעם ָ ָ פאקטן און פארשידענע ַ גאזין ,וועלן מיר אייך ברענגן ַ מא ַ אויפגעכא ּפטער "וויקליַ "500 ַ וואס אינטרעסירן די מעמבערס פט-געפרעגטע-פראגעס ָ ַ רמאציע ,און ענטפערן ָא אינפא ַ ָ נאענט באקענען פון דער ָ אין און ַארום דעם סיסטעם ,אייך צו ַ געוואלדיגע אויפטוען פון דער 'עזר למזון' צדקה- ַ מיט די סיסטעם ,וועלכע איז איינציג אינעם געביט פון העלפן פאמיליעס אויף דעם גרעסטן "דרך כבוד". היימישע ַ
וואך" .רופט איצט 718.852.3500 לאר ַא ָ דא ַ סובסקרייבט היינט אין "עזר למזון" מיט בלויז "פינף ָ
Fax 718-799-1450 Email Win@Weekly500.com
3/26/12 11:14 PM
10
Food
;Hours: Sunday: 11-7 Mon-Thurs: 10-7; Friday: 10-2
issue 23.indd 10
47.
Food
48.
49.
Home
50.
51. 52.
Changing The Shopping Concept... One Home at At a Time.
53. 54. N OW ON
SALE
ONLY $369
236 Broadway
718-387-4479 11
3/26/12 11:14 PM
עז
ָאפט ג
"פינף צדקה-ס געבראכ ָ מיט ד קאסע פ ַ די אייגע לאגע או ַ לכבוד ש ער גיט; א דא א ָ אויפגעכ אינפארמ ָ אין און ַא מיט די סיסטעם היימישע
סובסקרי 204 Broadway • 718-799-5912
Phone 718-374-5144 Text 201-687-9335
issue 23.indd 11
issue 23.indd 12
55. 56.
!קט Licensed Nutritionist
זענע
Dieting without exercise simply won't work as well as dieting with a workout. Sometimes we might not see the numbers on the scale moving any faster if we are exercising, but we do look trimmer. For example if your dieting while exercising, your 10 lb weightloss looks like a 15 lb loss. One can eat all the right foods;only fruits and vegetables, the right amount of protein, little starch, but if you're not moving around, there is no way for the calories to be burned. Studies show a person needs sixty minutes a day of movement.
טע
ן
אונדערן
Exercise can be anything from scrubbing a drawer for Pesach to a brisk walk in the park. As long as the body is in constant motion and getting your heart rate up, it is helping to get the food moving around, distributing the different nutrients to the necessary parts of the body. The key is also to keep going constantly. It is better to run on the treadmill for an hour in the morning than to run three times a day in twenty-minute increments. You will also find that the more you exercise, the easier it becomes. At first you may become charley-horse and short of breath easily, but if you keep at your routine for a week or so, it will come natural to you and you will be able to keep going for longer.
Next time the housework glares back at you, tell yourself "ooh, great, now I'm going to exercise"! So get those rubber gloves on and scrub those walls!
Happy exercising and cleaning!!
ער
סעט
ובח Design: HAMATIK • 718.782.1391
DIETING IS A DIAMOND. EXERCISE POLISHES THE DIAMOND. Sometimes people tell me: "how come I gained weight if I ran on the treadmill twice this week"? I always tell them-you need to have the diamond-the diet-to see the exercise-the polish.
חזורים
הקודש
ע סייז ונדער
סעט
טרת
טייטש
12
3/26/12 11:14 PM
57.
Home
58.
שטוינענד! אבער דאך א פאקט! מיט געוועזענע
הערליכע
נייע
orkout. aster if g while eat all n, little ries to ement.
אלטע
סארטן לעדער
פרייזן
אויף דיספלעי אין סטארס
ממש צום באוואונדערן
זה קלי ואנוהו...
k walk r heart fferent going orning so find ecome ine for going
שיינע איבערגעזעצטע מחזורים
שיינע
ליכטיגע אותיות
שיינע
ליכטיגע פאפיר
שיינע
לעדערנע באנד עטליכע סארטן לעדער
MOND. eight if ays tell -to see
הערליכע שיינע חתן סעט
מחזור המשובח
• אויך ספעציעלע פראקטישע סייז • צו באקומען יעדע באנד באזונדער
הערליכע שיינע כלה סעט צו באקומען אין אלע ספרים געשעפטן
מחזור עטרת אידיש טייטש
הוצאת עטרת 13
3/26/12 11:14 PM
Phone 718-374-5144 Text 201-687-9335
Design: HAMATIK • 718.782.1391
עם פירוש לשון הקודש
ou, tell e"! So !lls
appy ising !!ing
issue 23.indd 13
59. 60.
61. 62.
Home issue 23.indd 14
147 Division Ave. | 718.599.2858
63. 64.
65. 66.
14
Fax 718-799-1450 Email Win@Weekly500.com
3/26/12 11:14 PM
68.
67 Lee Avenue 718.387.0445 Fax: 718.302.3330 Tel:
Importers of Fine Sterling Silver Giftwear
69. 70.
Jewelry - Silver
Tapes/CD's Games Books Gifts Etc.
חתן כלה בר מצוה אפשערן ספרים תשמישי קדושה
71.
Judaica
72.
Services
issue 23.indd 15
67.
191 Lee Ave. | 718.218.7100 73. 74.
124 Division Ave. 718.534.2070 f 718.504.7884 a t
Sales | Leasing | Financing Extended warranty | Damage Waiver | Lease Return
Phone 718-374-5144 Text 201-687-9335
15
3/26/12 11:14 PM
פארזעצונג פון זייט 18
זיי נישט באוויזן אריינצודרינגען אין מער ווי ניין געשעפטן .די אנדערע האבן זיך ארויסגעדרייעט .פאר זיי איז נאך ניין אזייגער געווען "פארטאגס"...
די געציילטע וועלכע זענען אריינגעפאלן אין די הענט פון די אויפזעער זענען געשטאנען פאר אן אומאנגענעמער מצב .די פרואוון זיך ארויסצודרייען איז דאס מאל נישט געלונגען .די אויפזעער זענען געקומען צוגעגרייעט מיט אלע אינפארמאציע.
ווען דער געשעפט אייגענטומער פון די עופות אין מאה שערים מארק האט פראבירט צו טענה'ן אז ער האט למעשה נישט אנגעהויבן דעם ארבעט'ס טאג און די ביכער זענען נאכנישט געברענגט געווארן פון שטוב ,האבן די שטייער אויפזעער געוואוסט אים צו זאגן וואו ער האלט די ביכער. ער איז בלאס געווארן ווען זיי האבן אים געהייסן עפענען דעם צווייטן לעדל פון אויבן .און ווען "ער האט נישט געהאט דעם שליסל" ,האבן זיי אריינגעשטרעקט זייערע הענט אינעם לינקן טאש ,אינעם בלויען ארבעט'ס שירצל וואס ארומגענומען זיין אויבערשטן קערפער טייל ,און האבן צו זיין שרעק אנדעקט דעם בינטל שליסלעך וואס ער האט דארט געהאלטן "טראדיציאנאל". ווען ס'איז ארויסגעצויגן געווארן די קאסע ביכל פון דעם הויפן פאפירן האט דער בוטשער אייגענטומער שווער געקענט ערקלערן וויאזוי אין די לעצטע דריי טעג האט ער נישט געהאט מער ווי צוויי קליענטן .ער האט עפעס געשטאמלט איבער רענארוואציעס וואס ער האט געמאכט אין געשעפט ,אבער ער האט נישט געקענט אנווייזן וואו וואס און ווען. די שטייער קאמאנדא אגענטן וועלכע האט אריינגעדרינגען אינעם געשעפט וואס פארקויפט בוי מאטריאל אינמיטן דעם מארק ,האט געוואוסט פונקטליך וואו אינעם שאנק וואס איז אריינגעבויעט אין וואנט ,האלט דער געשעפט אייגענטומער זיין 'באנק'. דער מענטש איז געווען אן אפענער דאלארן טוישער ,וועלכער האט צוגעשטעלט די געברויכן פונעם מארק .זעענדיג ווי בלאס ער איז ,האבן די דריי שטייער אויפזעער געשמייכלט .זיי האט נישט ספעציעל אינטערעסירט די דאלארן וועלכע זיי האבן אנדעקט .זיי האבן אים נאר געוואלט קלאר ווייזן אז זיי ווייסן אלעס אויף אים. אבער אין יענע מינוט האט פאסירט עפעס אויף די גאס .דער שמייכל איז נאך געהאנגען אויף זייערע ליפן ,און שוין איז ער פארגליווערט געווארן .צענדליגער אינגעלייט און בחורים האבן זיך אריינגעריסן אין די געשעפט פונקט אין די סעקונדע וואס א שטייער אויפזעער מיט א געשריבענעם באפולמעכטיגונג צעטל האט געהאלטן ביים אריינשטעקן דעם שליסל אין דעם געהיימען לעדל ,וועלכע איז אריינגעבויעט אין די וואנט פון רחוב מאה שערים. די שטייערן אגענטן האבן באקומען די געלעגנהייט צו קענען לערנען פון די נאענט איבער דעם כוח פון די געגענט .די מאסן וועלכע האבן זיך אריינגעריסן אין געשעפט אלס זארג טאמער וועט עפעס געשען מיטן "שווארצן באנק" ,האט פשוט אויפגעהויבן די דריי אויפזעער ביי די הענט און פיס און ארויסגעטראגן אינדרויסן, בשעת זיי טיילן קלעפ מיט וואס עס קומט זיי נאר אונטער די הענט. זייער געזיכטן זענען געווען ליידיג פון יעדן אויסדרוק ,און זייערע דערשראקענע אויגן האבן ארויסגעגעבן וואס עס שפילט זיך אפ אין זייער הארץ. די פראבע צו אלארמירן די פאליציי מיטן סעליולער טעלעפאן וואס איז געווען אין די הענט פון דעם הויפט פון די גרופע ,האט זיך געענדיגט מיטן צופיצלען דעם אינסטרומענט אויף די שטיינער פון טראטואר וועלכע זענען שוין אלט איבער הונדערט יאר ,און זענען געווען שטומע עדות צו אסאך פאסירונגען. די אויפזעער האבן אנטלאפן מיט די נשמה אין די הענט צום פרייד פון די מאסן וועלכע האבן זיך נישט בארואיגט ביי זיי האבן באווארפן מיט שטיינער זייער "דייטעסא" אר וועלכע איז געשטאנען אויפן טראטואר נעבן די פארראסטיגטע אייזערנע שטאנגען פון 'זלמן דער קאלעכער' .אצינד האט די אויטא באקומען "גוטע שטיינער". ווי מיט אן אפגעשמועסטן סיגנאל האבן זיך נאך דרייצן "דייעטאסא" אויטמאבילן אנגעצינדן דעם מאטאר אין די מאה שערים אומגעגענט.
פארזעצונג קומט אי"ה
16
3/26/12 11:14 PM
issue 23.indd 16
פארזעצונג פון זייט 18
75. 76.
זיי נ ארו
ד געש דאס אינפאר
ווען פראביר די ביכע געוואוס
77.
¼¾−ô−−í - ¼¾−ð−ê
78.
¼−®êôþêõò−ê ö−−ñ Presented by
79. 80.
ער א אויבן .א זייערע זיין אוי שליסלע
ווען בוטשע האט ע רענארו אנווייזן
די ש וואס פ אינעם זיין 'בא
דער די געבר געשמיי אנדעק
אבע געהאנג אינגעל וואס א געהאל אריינגע
Services
די ש נאענט געשעפ אויפגע בשעת
זייער אויגן ה
81. 82.
די פ אין די ה אינסטר הונדער
די א וועלכע "דייטעס אייזערנ שטיינע
ווי מ אנגעצי
17
3/26/12 11:14 PM
Phone 718-374-5144 Text 201-687-9335
issue 23.indd 17
אצינד איז אים קלאר געווארן ,אז ער איז גערעכט געווען מיט די הנחה אז נאר דאס רעדן פון תורה ומצוות וועלן דורכברעכן די געדיכטע נעפלען אין וועלכע זי האט זיך געפונען צוליב דעם שרעקליכן צער איבער וואס ס'האט פאסירט מיט איר טאטן. דאס פנים פון קארטאפלער איז געווען באלויכטן מיט א ספעציעלן שיין ,און מען האט נישט געקענט דערקענען דעם מענטש וואס ליגט נישט איינמאל אויסגעשטרעקט אויף א באנק אין די שטיבלעך ,ראנגלנדיג זיך העלדיש מיט די פליגן וועלכע קומען צו פליען אהער דירעקט פונעם מארק. "ר' משה" ,האט זיך ר' אביגדור געוואנדן צו אים מיט טרערן וועלכע רינען פון זיינע אויגן" ,ר' משה ,מיר זענען דיר שולדיג אונזער לעבן ,דו האסט גערעדט צו אונז אזויווי איינער וואס לייענט מחשבות"... דער מענטש וועלכער איז געשטאנען אין שטוב פון די לויבערמאן משפחה איז צוריק געווארן "קארטאפלער" ,א גרויסער שמייכל איז געהאנגען אויף זיין פנים ,און אין זיינע אויגן איז ארויפגעקומען זיין באוואוסטער צינישער שמייכל ,דערנאך האט ער זיך אנגערופן" ,איך הייס נישט ר' משה"... ר' אביגדור איז געבליבן שטיין אויפן פלאץ ,אביסל צומישט .אויך ער האט זיך צוגעשטעלט צו דעם גרויסן ציבור פון די ירושלים'דיגע אידן ,וועלכע וואונדערן זיך אצינד ווער איז דער מענטש ,א צדיק נסתר אדער א שפיאן .א נארמאלער איינפאכער מענטש איז ער נישט. קארטאפלער האט געענדיגט צו רעדן נאכדעם וואס ער האט ארויסגענומען פון זיין טאש נאך צוויי טויזענט דאלאר און געלייגט אויפן טיש" :אויב איך וועל בלייבן דא ,וואל איך מארגן צוריקקומען און מיר וועלן שמועסן .ס'איז דא פון וואס צו רעדן. אויב וועט זיין א פראבלעם און איך וועל נישט דא זיין ,זאלט איר זיך ווענדן צו ר' יודל בערגמאן". די צענדליגער נייגעריגע פארזאמלטע וועלכע האבן געווארט אונטן פון די מינוט וואס דאס געשטאלט פון קארטאפלער איז איינגעשלינגען געווארן אין שטוב פון די לויבערמאנס ,זיי האבן געזען משה קארטאפלער ארויסקומען ,און אונטער אים אביסל אפגערוקט שפאנען מיט יראת הכבוד ר' אביגדור לויבערמאן און זיין פוי, וואס איר בליק איז אצינד געווען מער קאצענטרירט. ** דעם אנדערן צופרי איז ירושלים געגאנגען אויף רעדער .אום אכט אזייגער צופרי האבן די איינקונפט שטייער אגענטן זיך אראפגעלאזט אויף די גאנצע מאה שערים געגענט .בעיקר אין די אומגעגענט פון דעם מארק .צענדליגער אויפזעער האבן צו די זעלבע צייט געארבעט מיט א גרויסן שטאב צוהעלפער. שוין צופרי איז אריבער דער קול איבעראל" :מנחה ,מנחה" .אן אפגעשמועסטער סיגנאל צווישן די סוחרים פון מאה שערים און רחוב מלכי ישראל ,אז די שטייער אגענטן זענען אנגעקומען אין די געגענט. "מנחה" האט זיך יענעם טאג אנגעהויבן אום ניין אזייגער צופרי .צענדליגער געשעפטן זענען געווארן פארשלאסן ,ווי גלייך ס'איז היינט חלילה א לויה פון איינעם פון די גדולי ירושלים ,וועלכע דארף דורכגיין דעם לאנגן שמאלן גאס וואס זיינע ווענט זענען באדעקט מיט אייביגע צעטלעך ,און פון זיינע זייטן זענען אפען גריבלעך טירן וועלכע ברענגען אראפ מיט טרעפלעך געשעפטן מיטן אלטן שטייגער ,וואס דאס זעלבסט איז א גימיק וועלכע העלפט צו דאס פארקויפן ,בעיקר פאר טוריסטן. די גאס וועלכע האט ביז פאר א מינוט צוריק געווירבלט מיט לעבן איז אין סעקונדעס געווארן אויסגעליידיגט ,היינט איז "יום העצמאות" (דער ביטערער טאג פון ה' אייר ,וואס צוליב די חאגע פון די ציונים ימ"ש מוזן די געשעפטן זיין פארשלאסן) ,האט עמיצער געטריבן שפאס" ,יום העצמאות פון די שטייערן באאמטע"... די שטייערן אגענטן זענען שוין געווען "מלומד בניסים" ,און האבן געוואוסט פון פאראויס וואס עס ערווארט זיי .דעריבער האבן זיך ביי די דאזיגע אבלאווע באטייליגט א גרויסער שטאב אויפזעער כדי צו כאפן "מיט איין קלאפ" צענדליגער געשעפטן .אבער אויך אזוי האבן
פארזעצונג אויף זייט 16
3/26/12 11:14 PM
18
issue 23.indd 18
דוד געלדער
קאפיטל 19 "דו געפונסט זיך אין א שווערן מאמענט אין דיין לעבן" ,האט קארטאפלער פארגעזעצט זיין רעדע צו מרת לויבערמאן" ,דיין טאטע געפונט זיך אין א קריטישן מצב ,די פאראויסזאגן פון די דאקטוירים זענען נישט דעפרייענדע ,אבער טאקע אין דעם מאמענט האסטו א מיסיע ,איינצוהאלטן דעם ווילן פון דיין טאטן ,אויפצובויען צוזאמען מיט דיין מאן די הערליכע שטוב וואס דיין טאטע האט אזוי שטארק געוואלט. דו קענסט זיך אפלערנען פון דיין מאן וויאזוי ער פארמעסט זיך מיטן ווייטאג, און זאלסט נישט זאגן צו דיר אליין ,אז ער פארמעסט זיך ווייל ס'איז נישט די רעדע פון זיין טאטן ...דאס איז נישט ריכטיג ,דו דארפסט צו וויסן אז נישט נאר ביסטו די טאכטער פון דיין טאטן ,אויך ר' אביגדור איז זיין זון .דיין טאטע ר' דוד זוסמאן, וועלכער איז גאר א טייערער איד ,האט אדאפטירט ר' אביגדור'ן פאר א זון ,נאך איידער ס'איז אויפגעברענגט געווארן אייער שידוך. די ווערטער פון די חז"ל אז איינער וואס לערנט א זון פון א חבר תורה רעכנט אים דער פסוק ווי גלייך ער האט אים געבוירן ,זענען גילטיג אויף ר' דוד זוסמאן און ר' אביגדור .איך זאג אייך נישט פון וואנעט איך ווייס דאס ,אבער ר' דוד זוסמאן האט ליעב ר' אביגדור אהבת נפש ,און כמים הפנים לפנים כן לב האדם לאדם"... ר' אביגדור וועלכער איז ביז יעצט געזעצן מיט אן אראפגעלאזטן קאפ ,האט באשטעטיגט די רייד מיט א שטארקן שאקל מיטן קאפ .דערנאך האט ערגעזאגט ווען איין טרערל גליטשט זיך ארויס פון זיין אויג" :ר' דוד איז געווען און איז געבליבן מיין טאטע ,ברוחניות ובגשמיות ,אויך אויב איך בין געבוירן געווארן אין מאסקווע, און ער האט געוואוינט אין לאנדאן". אינמיטן די אומקלארקייט איז אריבער אין איר קאפ די פארוואונדערונג ,פון וואנעט ווייסט דער מאדנער מענטש וואס מיין טאטע האט געטוען אין לאנדאן... "דו דארפסט צו וויסן" ,האט קארטאפלער ווייטער גערעדט" ,אז דער בראך האט באטראפן ר' אביגדור נישט ווייניגער ווי דו .מיט איין אונטערשייד ,ר' אביגדור איז א רוסישער און ער ווייסט צו שווייגן .דו ביסט אן ענגלישע געצערטלטע מיידל, אויפגעוואקסן מיט א גאלדן לעפל אין מויל ,וועלכע האט נישט קיינמאל געלייגט א פינגער אין קאלט וואסער ,און ווען דער דונער האט דיר באטראפן ,איז דיין וועלט חרוב געווארן. איך ווייס ,איר האט נישט קיין טאטע היינט ,אבער איך וועל אייך זיין פון היינט אן ווי א טאטע .אזויווי איך האב צוגעזאגט .אלעס וואס דיין טאטע האט געגעבן ,וועל איך געבן מיטן אייבערשטן'ס הילף ,יעדן חודש באזונדער ...עס וועט אייך גארנישט פעלן .אבי ר' אביגדור וועט קענען צוריקגיין לערנען און דו וועסט צוריק אנהויבן פירן די שטוב עס זאל נישט חרוב ווערן ,אכט אידישע נפשות ווארטן אויף דיר. אויף ר' אביגדור ווארטן הונדערטער און טויזענטער תלמידים וואס ער וועט נאך אויפשטעלן ביים כלל ישראל"... משה קארטאפלער האט פאר א מינוט אפגעשטעלט זיין פלייץ פון רעדן ,כדי צו געבן פאר זיינע צוויי צוהערער די געלעגנהייט צו פארדייען די ווערטער .דערנאך האט ער צוגעלייגט" ,וואס איז אנבאלאנגט צו אייער טאטן ,זאלט איר נישט מורא האבן ,די דאקטוירים האבן טאקע באקומען רשות ,אבער נאר צו היילן ,נישט צו פאראורטיילן צום לעבן אדער צום טויט .נאר דער באשעפער טיילט יארן .ר' דוד זוסמאן וועט נאך אויפשטיין און זיין געזונט און שטארק .איר וועט נאך זען"...
19
3/26/12 11:14 PM
issue 23.indd 19
יאר ,דריי איך מיך שוין ב"ה ַארויס פון גיין ברענגן ַא ַאזוי ,אינמיטן ָ ס'ּפאסט ַ אינגערמאן ,און ַ דאך ַא חסיד'ישע גאס .כ'בין ָ פלונית'טע פונעם ַ געווארן זיך משתמט ָ נישט ,בין איך מסביר .איבערהויּפט איז מיר גרינגער באזונדערע ריכטונגען. צוגאנגען צו ַ ַ שטארק ַ צו זיין זינט מיר זענען זיך זאג נישט וויליאמסבורג (איך ָ ַ האב מיך געצויגן אין דעם נייעם עק איך ָ געלאזט ַארויסרינען ָ מאל פאריגעס ָ כ'האב עס ָ ָ אויס וועלכער עק ,ווייל ווען האט איינער אידענטיפיצירט ווער איך בין און ַאז איך הייס נישט יונה,)... ָ געווארן פון ליע-הוּפער צו די ָ עוואקואירט ַ ליין-אּפ פון ערל'טעס איז ַ און די האב איך שוין אויסגעלערנט לייבערי .איך קום נישט ָאן אין יענע געגנטָ , אין שטוב. נאך דאך ָ ערב פסח איז עס ָאבער נישט קיין תירוץַ .אזוי פיל מעג איך ָ גאס. העלפן און ברענגן ַאן ערל'טע פון ַ טראגן ַא צעטל מיט ַאן ַאדרעס וואו ַאהין ָ זאך ווייס איך ַאז גיין איין ַ האבן דארף איך ָ יאר ַ מ'דארף ָאּפקומען ,וועט נישט ַארבעטן .אפילו אינמיטן ָ ַ זאל ָאנקומען בשלום צו מיין היים .ס'איז כל הדרכים בחזקת גרויס רחמים זי ָ געגאנגען אונטערוועגנס ַ רפאלן פא ַ מאל איז מען שוין ַ סכנה און נישט איין ָ מאכן דעם אויף פרעמדע ּפלעצערָ ...אבער ערב פסח וועלן זיי אפילו נישט ַ האבן מער דארפן מיר זיי ָ ָאנשטעל ַאז זיי זענען גרייט צו קומען .איצט ַ אויסצאלן די שּפעזן און צושטעלן ַא געהעריגע ָ דארפן אונז ,און ָאן ווי זיי ַ נישטא קיין פרי-דעליווערי. ָ אויטא וועלן זיי זיך נישט רירן .איצט איז ָ קאר סערוויס און שטעל מיך ָאּפ העכער די הייוועי ,זעלבסט רוף איך ַא ַ כ'האב שנעל ָ פארשטענדליך ָאן געהעריג אויפהייבן די אויגןָ ,אבער ַ קאליקעס דארט טרעפן בלויז ַ האלבער צען וועט מען שוין ָ איינגעזען ַאז ַ האנט צו די זייט. דאך איז ַאלץ גוט ַא ַ געוואלטָ . ָ האט נישט וועלכע קיינער ָ זאגט מען אין שטוב. "ס'גיט ַא בוסטָ ", יאגן זיך נישט .די לא יוצלח'ס ווערן איצט אויך סוחרים. ָאבער די חברה ָ זאג געפאלן – ָ ָ נאז נישט קאנפערירן צווישן זיך און עּפעס איז זיי מיין ָ זיי ָ לענפאלס ,כ'ווייס נישט ַ מיר נישט ַאז זיי ליינען אויך יונה'לעס ַארטיקלעןַ ...א ס'פאלט זיי ביי ַאז אין מיין ַ רוואס פא ָ האבן קעגן מיר און ַ וואס זיי קענען ָ ָ האבן זיי געלייגט אויף רוואס ָ פא ָ פאר פסחַ . הויז לוינט זיך נישט צו ַארבעטן ַ נאסע ליילעך? מיר ַא ַ איינזאמע וועלכע איז עּפעס ַ דערבארימט אויף מיר ַאן ַ האט זיך ענדליך ָ רבאנד ,און זי איז געקומען פא ַ געווארן אין זייער ַארבעטער ַ ָ נישט ָאנגענומען מ'זאל מיך ָ אויסזאגן וויפיל ,כדי ָ פארן ריכטיגן ּפרייז – כ'וועל נישט צו מיר ַ גאודזשינגָ ,אבער לאזן פון ּפרייז ַ באשולדיגן מיט ייקור השער און זיך ָ נישט ַ פאר שלום בית און צו ברענגן שלום אין די משפחה? וואס טוט מען נישט ַ ָ נאך פון צדיקים ַאז "אל תרבה איז דען נישט דאך ָ זאגט מען ָ און בכלל ָ האב איך געמוזט איינגיין דערויף. קאּפיקע?" ממילא ָ ווערד קיין ָ מאך זיכער ַאז זי גייט ַארויף. מיר זענען ָאנגעקומען ַאהיים ,און איך ַ נאך עטליכע מינוט קלינגט דאס איז ָאבער געווען בלויז דער ָאנהייבָ . ָ האסט מיר געברענגט ַא וואס איז שוין ווייטער – ָ טעלעפאןָ . ָ שוין ווידער דער שמאטע' און זי נעמט ַא בעזים .איי גיי פרעג ווי ַאזוי ַ כ'זאג איר 'סוכע ָ קלאץ. ָ דאך שוין זאל קענען ּפויליש? ָאבער זי ַארבעט ָ מעקסיקאנער ערל'טע ָ ַ די נאכנישט אויסגעלערנט האט זי זיך ָ ַא שטיק צייט אין אונזערע הייזער – ָ שּפראך? טענה'ט מיין ווייב .עניוועי – איך וועל איצט נישט ַ אונזער ערלט'ע האלט איר שוין. טרעפן קיין בעסערס ,ערקלער איך איר ,נו ַ טעלעפאן קלינגט שוין ָ איך מוז שוין ענדיגן דעם ַארטיקל ,ווייל דער גאסט ...ס'קומט ַא פאר אונזער ַ פרישטאג ַ ָ כ'דארף ברענגן ַ ווייטערָ .אה, דארפן זוכן די דזשולערי נאר ַאז איך וועל נישט ַ כ'האף ָ ָ טאג. לאנגער ָ ַ ביינאכט... ַ
20
3/26/12 11:14 PM
issue 23.indd 20
יונה פשעירהאלדער
דער ערב פסח שוועסטער קריג
ַאז פלונית נישט, צו זיין איך הא אויס וו האט א ָ און די לייבער אין שט
ער העלפן
טעלעפאן ָ נאך ניין ַאזייגער אינדערפרי און מיין ס'איז דריי מינוט ָ צוטרייסעלט זיך. טעלעפאן קלינגט מיר אין די שלשים יום קודם ָ ווען דער סעליולער נאך ניין אינדערפרי ,ווייס איך שוין ַאז עס הייבט זיך החג דריי מינוט ָ וואס דער איינציגסטער וועג צו ברענגן היינט ָאן די שוועסטער קריג ָ שאטעל זאל אונטערנעמען ַא ָ שטיל-שטאנד וועט זיין ַאז איך ָ ַ ַא פייער מאטיע מיסיע ביז די לייברערי ַאהיימצוברענגן ַאן ערל'טע. דיּפלא ַ ָ זא צייט העלפן מיר נישט די ַאלע סגולות ,פון 'נו'' ,קדוש' ',איך אין ַא ַ 'כ'האב ַא וויכטיגע ביעּפ' .די פון די ַאנדערע זייט ָ יאג מיך צו ַא מיטינג', ָ זאג עס טרייבל הערט נישט .איך מיין נישט חלילה גרינגצושעצן .איך ָ��� פארשטיי זייער גוט ַאז דער אויער איז מיט'ן פולסטן רעסּפעקט ,און איך ַ נאר רעדן צו דאך שוין טויב פון די וועקיום קלינער .אין די טעג קען מען ָ ָ שּפאניש. ַ איר ַאן ענגליש געמישט מיט ּפויליש און ּפאניק" :די פאר .עס איז ַא ַ דא גייט ָ וואס ָ געכאּפט ָ ַ האט בקיצור ,איר ָ נסּפיראציע ַ קא ערל'טע איז נישט ָאנגעקומען ".שוין הייבט זיך ָאן צו שּפינען ָ מ'האט איר איין ָ האט עס די שוועסטער צוגענומען. טעאריעס .מסתמא ָ ָ געווארנט ָ מ'האט איר ָ וואס טראץ ָ ָ געטאן ַא טובה און איר געשיקט. ָ מאל ָ האט זי נישט געקענט עומד זאל נישט דיעלן מיט די ערל'טע דירעקטָ , זי ָ נטאקטן מיט די קא ַ יא ַאליין ָאנגעקנוּפט ָ האט ָ בעפאר פסח און ָ ָ בנסיון זיין האט מיין בעפאר פסחָ , ָ וויליאמסבורג ַ מערסט-געזוכטע ּפערשוינטע אין קאלקולירט. רעביצין שנעל ַ רוואס די שוועסטער הייבט איצט נישט פא ָ דאס איז זיכער די סיבה ַ ָ געכאּפט די געלונגענסטע ַ האב מיר טעלעפאןַ .א חוצפה – אונז ָ ָ אויף דעם האט מען ּפרובירט יאר ָ גאנץ ָ מארקַ .א ַ וואס איז געווען אויף'ן ַ לאקטע ָ ּפא ַ ָ נאכגעקומען ַאלע אירע נטאקטן מיט איר .מ'איז ָ קא ַ נצוהאלטן די ָ ַ ָא מאל כאטש דריי ָ האבן ָ וואס מען מוז איר ָ קאּפריזן ,די מינימום שעות ָ ַ טאג כיד מאלצייטן יעדן ָ באס ,געגעבן צוויי ָ געצאלט די ָ ָ מ'האט ָ וואך, ַא ָ האט איר ַא צווייטער דא ָ בעפאר פסח ,און ָ ָ האבן מ'זאל איר ָ ָ המלךַ ,אבי בעפאר פסח. ָ זא איינע נאך ַא ַ אימּפארטיר ָ ָ אויסגעכאּפט .איצט גיי ַ אפשר איז עס נישט די שוועסטערָ ,אבער די שכן'טע פון קעגן איבער אויסגעכאּפט. ַ האט געלייגט ַאן עין הרע אויף די גויטע און איר וועלכע ָ ווייזט אויס ַאז זי קען נישט די דינים פון עני המהפך בחררהּ ,פרוביר איך קנאּפ הצלחה. ַ בארואיגן ,מיט צו ַ האב איך געוואוסט ביי מיר ַאז אויב לאגָ . נא ָ מא ָ לאנגן ָ נאך'ן הערן דעם ַ ָ זאל איך בעסער זען ַאהערצושטעלן האבן מנוחהָ , איך וויל היינט קענען ָ ַא צווייטע רוימערין.
21
3/26/12 11:14 PM
איי מ'דאר ַ גרויס ר סכנה אויף פ ָאנשטע ווי זיי ד אויטא ָ
רוף פארש ַ איינגע וועלכע "ס'גיט
ָאב קא זיי ָ מיר ניש וואס ז ָ הויז לו מיר ַא
ענ נישט א צו מיר נישט ב וואס ט ָ און בכ ווערד
מיר
דא ָ שוין ווי קלאץ. ָ די מעק ַא שטי אונזער טרעפן
איך ווייטער לאנגע ַ ביינאכ ַ
issue 23.indd 21
PREPESACHSPECIALS2012 DINING COLLECTION PARCHMENT PAPER
DINING COLLECTION PARCHMENT PAPER
12"
18"
$2.79
$3.29
$3.99
KLEENEX CASE TISSUES
KINGS
KINGS TISSUES
CASE
TISSUES
SOFT SCRUB ALL FLAVORS
10X184
CASE
100CT - UNIT 30 x - 100CT
$12.99
$10.99
$0.39
MURPHY OIL SOAP
GLAD TRASH BAGS
GLAD TRASH BAGS
BLACK 100CT
30GL W/ DRAWSTRING 90CT
$2.59
$13.99
$15.99
SLEEK DETERGENT
SLEEK
CLOROX BLEACH
$8.99
$1.99
$2.39
MR. CLEAN
DINING COLECTION CUTLERY
JETFOIL ALUMINUM FOIL
400CT
200' - JETFOIL
$4.99
$2.89
$4.49
ST. MORITZ DISH LOTION
HI-DRI PAPER TOWEL
LEMON 96 oz
30 GALLON
MAGIC ERASER
8PK
$1.79
$4.99
A
96OZ
MANY MORE SPECIALS IN STORE
© YF Weekly 500
B
issue 23.indd 22
בס"ד
3/26/12 11:14 PM
בס"ד
012
A
OIL
ORE IN
B
23
© YF Weekly 500
3/26/12 11:14 PM
issue 23.indd 23
Spot the 10 benefits of Keter's Tzitzis Collection
TION
Starting April 1st
LUCKY KIDS רוף אריין די 'וויקלי '500 אריינצוגיין אין גורל צו צו געווינען
א סורפרייז
אפיקומן מתנה 10געווינער
3/26/12 11:14 PM
issue 23.indd 24


text:
היסטאריע פון פוילן
די היסטאריע פון פוילן איז די געשיכטע פונעם קאמף צו דערגרייכן און האלטן די אומאפהענגיקייט פונעם פוילישן פאלק. די פוילישע, וואס געהערן צו דער גרופע פון סלאווישע פעלקער, האבן געגרינדעט איינעם פון די ערשטע פארלאמענטן אין דער וועלט—דער סיים, און האבן געגרינדעט א מדינה וואס איר באציאונג צו מינאריטעטן ווי יידן און דייטשן האט געברענגט א בליאונג פון דער פוילישער און יידישער קולטור אינאיינעם, וואס איז אנגעקומען צו א ביטערן סוף ביי דער חורבן אייראפע, וואס אן אנזיכטיקער טייל פון די אנשרעקונגען זענען פארגעקומען אין דער טעריטאריע פון פוילן.
זייט דעם אנהייב פון א פוילישע וועזנקייט אינעם 9טן יארהונדערט האט דער שטח פון פוילן געענדערט עטלעכע מאל. מער ווי איין מאל האבן אנדערע לענדער געטיילט צווישן זיך דעם שטח פון פוילן, אין געוויסע צייטן האט מען צוגעגעבן שטחים און צוגענומען שטחים.
אין דעם 16טן יארהונדערט איז פוילן געווען דאס צוויטע גרעסטע לאנד אין גאנץ אייראפע נאך דער רוסלענדישער אימפעריע, אבער במשך מער פון הונדערט האט בכלל נישט עקזיסטירט קיין אומאפהענגיקע פוילן.
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז פוילן געווארן ווידעראמאל זעלבשטענדיק אין 1918. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז פוילן געווארן אינוואדירט נאכאמאל. פון 1945 האט א קאמוניסטישע רעגירונג געהערשט אין פוילן אונטער די פיס פונעם ראטנפארבאנד. אין 1990 האט פוילן באקומען פולשטעניקע אפהענגיקייט.


text:
פישגואַרד שטייט אויף אַ ימפּאָוזינג העאַדלאַנד קאַמאַנדינג פּרעכטיק קוקן פון די בוכטע. עס איז די הויפּט שאַפּינג צענטער פון צפֿון Pembrokeshire מיט צוויי קליין סופּערמאַרקיץ און משפּחה-לויפן שאַפּס און ביזנעסער. עס איז אַ ברירה פון האָטעלס, פּאַבז, רעסטראַנץ און קאַפעס מיט עטלעכע פּאַבז פּראַוויידינג פאַרווייַלונג בייַ וויקענדז. די שטאָט גיט פילע פּרעכטיק גייט כולל די מאַרינע גיין וואָס האט בוילעט קאָוסטאַל קוקן.
פישגואַרד און גאָאָדוויקק זענען ידעאַל יום טוּב דעסטאַניישאַנז נעבן די Pembrokeshire קאָוסט נאַשאַנאַל פּאַרק מיט סטענאַ ליניע Ferries סיילינג פֿון פישגואַרד האַרבאָור צו Rosslare אין ירעלאַנד. באַזוכן די לעצטע ינוואַסיאָנטאַפּעסטרי, וואָס האט שוין קאַמפּערד צו די Bayeux וואַנטגעוועב, בייַ פישגואַרד טאַון האַלל און הנאה די פאַסיליטיעס פון די פישגואַרד ליזשער צענטער מיט דרינענדיק שווימערייַ בעקן.
ווי דער בריליאַנט פון צפֿון Pembrokeshire, די צווילינג שטעט פון פישגואַרד און גאָאָדוויקק זענען גרינג צו צוטריט פון ירעלאַנד, ענגלאַנד און די מנוחה פון וויילז דורך באַן, ויטאָבוס, שיפל אָדער מאַשין. ווייל אויף די מערב ברעג פון בריטאַן דער קלימאַט איז מילד, די מענטשן וועלקאַמינג, די קאָוטריסידע גרין און די קולטור רייַך. דאס איז אַ באַליבט כאַב פֿאַר וואָקערז און סייקאַליסץ. ויספאָרשן די מיסטעריעז גוואַון וואַלי אָדער דער אָקעאַן ס ברעג אַרום סטרומבלע. פישגואַרד און גאָאָדוויקק האָבן שעפע פון ערטער צו בלייַבן און עסן נאָך אַ טאָג גיין אין די פּרעסעלי בערג
לאָטאַ פּאַרק איז אַ אָרט ווו ביידע אַדאַלץ און קינדער קענען אָפּרוען און שפּילן. א נייַ ליזשער סענטער גיט פאַסיליטיעס פֿאַר די יונג און אַלט און איז אַ אָפּדאַך אין נאַס וועטער. טהעאַטר גוואַון אין מערב גאַס האט אַ סינעמאַ ווי געזונט ווי רעגולער לעבן געשעענישן. גאָאָדוויקק איז געווען פּונקט אַ קנויל פון פישערמען ס קאַטידזשיז ביז די פרי קסנומקס ס ווען אַרבעט אנגעהויבן אויף קריייטינג אַ פּאָרט צו שעפּן טראַנזאַטלאַנטיק קראָסינגז. די האָפּעס זענען קורץ-געלעבט אָבער פישגואַרד האַרבאָור געווארן, און נאָך איז, אַ הויפּט און טרייווינג ים אַריבער צו ירעלאַנד מיט סטענאַ ליניע אַפּערייטינג Ferries צו Rosslare. אין קסנומקס די האַרבאָור סעלאַברייטיד זייַן סענטאַנערי.
גאָאָדוויקק האט אַ נומער פון שאַפּס, האָטעלס, פּאַבז און קאַפעס און די פישגואַרד Bay Hotel (אַמאָל אַ גרויס מערב באַן האטעל) שטייט ימפּאָסינגלי אָוווערלוקינג די בוכטע. גאָאָדוויקק ביטש, אַ געווינער פון די 'סיסייד אַוואַרד', איז אַ באַליבט מיט משפּחות און די אקעאן לאַב אויף די פּאַרראָג האט אַ סייבער קאַפע, קאַווע קראָם, אַ ווייך שפּילן געגנט און טוריסט אינפֿאָרמאַציע צענטער. גאָאָדוויקק Moor איז אַ נאַטור רעזערוו און דעזיגנייטיד ווי אַ פּלאַץ פון SCIENTIFIC אינטערעס .. די ראַטירשיפל איז באזירט אין די פּאָרט און סתימות און Dolphins זענען מאל געזען אין די בוכטע אָבער זענען מער סך נאָר אַוועק די ברעג.
פֿון גאָאָדוויקק ויספאָרשן קליינטשיק האַמלעץ אויף די פּענקאַער Peninsular כולל ללאַנוונדאַ און דער קירך פון סט גווינדאַף און באַזוכן די סצענע פון דער פראנצויזיש לאַנדינג בייַ קאַררעג וואַסטאַד און די לייַכטטורעם בייַ סטרומבלע קאָפּ.
נידעריקער טאַון, אין וועלש 'י קוום', איז די אַלט פּאָרט פון פישגואַרד. סיטואַטעד בייַ די מויל פון די גוואַון טייַך זייַן פּיקטשעראַסק באַשטעטיקן האט שוין געניצט ווי אַ אָרט פֿאַר פילע פֿילמען כולל 'אונטער מילך האָלץ' סטאַרינג ריטשארד בערטאַן. היגע פישערמען און פאַרגעניגן באָוץ לייגן צו די אַטראַקשאַן און עס איז אַ שענק און יאַכט קלוב. גיין אַרויף די בערגל צו די פּלאַץ פון די אַלט Fort פֿאַר פּאַנאָראַמיק קוקן פון די פּאָרט. די קאָוסטאַל דרך איז לייכט ריטשט ווי איז דער נאַשאַנאַל פּאַרק וואָס כולל די גוואַון וואַלי סיטשוייטיד אַ ביסל מייל ינלענדיש. געגרינדעט בעשאַס די אייז אַגע, די ווודיד טאָל איז ידעאַל פֿאַר גיין אָדער סייקלינג און איר קענען פאָרזעצן איבער מורלאַנד צו די פּרעסעלי היללס און קריכן צו דעם העכסטן פונט אין Pembrokeshire, פאָעל קוום סערווין, ווו אויף אַ קלאָר טאָג איר קענען זען סנאָוודאָניאַ צו די צפֿון און ירעלאַנד צו די מערב.
די סטענאַ פּראָם דינסט פון Rosslare, ירעלאַנד ברענגט איר רעכט אין פישגואַרד בוכטע. די סטענאַ ליניע דינסט איז די אייראָפּע סופּערפעררי דינסט פֿאַר Ferries פֿון פישגואַרד צו Rosslare. עס זענען טאָג טריפּס בנימצא, פּלוס איר קענען נעמען דיין מאַשין צו ירעלאַנד צו ויספאָרשן אין דיין פרייַע צייַט. Rosslare איז ליגן אין קאָו Wexford און איז אַ פאָלקס דעסטיניישאַן און Rosslare האַרבאָור איז דער צווייט גרעסטער פּאַסאַזשיר פּאָרט אין ירעלאַנד.


text:
לופטליניע
א לופֿטליניע אדער פֿלי-געזעלשאַפֿט טראנספארטירט מענטשן און משאות דורך פליגערס פון איין שטאט/שטאַט צום צווייטן.
אינהאַלט
פארשידענע לופֿטליניעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לופטליניעס זענען נישט אלע אייניק געגרינדעט און אזויווי אין אנדערע ביזנעסער זענען פאראן אפטיילונגן וועלכע מעסטן זיי. אלע אמעריקאנער לופטליניעס זענען פריוואט אדער פובליק אייגענטום. איבער די וועלט זענען פאראן אסאך לופטליניעס וועלכע באלאנגן צו די רעגירונג, ספעציעל אין אזעלכע לענדער וואו עס זענען נישט פאראן קיין אינוועסטירער וואס האבן די געלט צו קענען אויפשטעלן א עירליין. די אמעריקאנער לופטליניעס ווערן געמאסטן לויט וויפיל געלט זיי מאכן און זיי זענען צעטיילט אין 3 קאטעגאריעס: הויפט, נאציאנאלע, און ראיאנישע.
די גרויסע געבן סערוויסעס צו מערערע און ווייטערע דעסטינאציעס און די קלענערע געבן נאר לימיטירטע סערוויס. לאמיר זיי באטראכטן נענטער:
הויפט לופטליניעס – די זענען די גאר גרויסע לופטליניעס פון וועלכע מען הערט כסדר אין די נייעס. אלע לופטליניעס אין די קאטעגאריע ברענגן אריין מער ווי א ביליאן דאלאר אין פראפיטן. עס זענען היינט פאראן 12 הויפט עירליינס: אלאסקע, אמעריקע וועסט, אמעריקן, אמעריקן איגל, אמעריקן טרענס עיר, קאנטינענטל, דעלטא, נארטוועסט, סאוטוועסט, טרענסוואורלד, יונייטעד און יו-עס עירוועיס. די גרעסטע לופטליניעס פארמאגן געווענליך אויך די מערסטע ארבייטער. יונייטעד לופטליניעס פארמאגט נאנט צו 100,000 ארבייטער, אמעריקן האט עטוואס איבער 90,000, און דעלטא פארמאגט ארום 77,000 ארבייטער. אן אויסנאם איז אלאסקע לופטליניעס וועלכע איז פאררעכנט פון די גרעסטע אבער פארמאגט נאר בערך 10,000 ארבייטער.
נאציאנאלע לופטליניעס – איין שטאפל ווייניגער ווי די הויפט לופטליניעס זענען די נאציאנאלע לופטליניעס וועלכע פארדינען צווישן 100 מיליאן און 1 ביליאן דאלאר יערליך. די נאציאנאלע לופטליניעס קענען זיין גרויסע לופטליניעס וועלכע טראגן פאסאזשירן נאר דאמעסטיק און טייל פון זיי האבן פלייטס צו געוויסע אינטערנאציאנאלע דעסטינאציעס. א ביישפיל פון נאציאנאלע לופטליניעס זענען: אלאוהא, אטלעס עיר, ערטרען, עמערי וואורלדווייד, עווערגרין, האוואיען און מידוועסט עקספרעס, די לופטליניעס פארמאגן צווישן 2,000 און 4,000 ארבייטער.
ראיאנישע לופטליניעס – די סארט לופטליניעס אפערירן אין געוויסע ראיאנען און פילן אָן די לעכער וועלכע די גרויסע לופטליניעס לאזן איבער. לויט די עיר טראנספארט אסאסאציע אוו אמעריקע זענען די ראיאנישע לופטליניעס די שנעלסטע וואקסנדיגע לופטליניעס אין די אינדוסטרי. די אסאסיאציע צעטיילט זיי אין דריי סוב-גרופעס: גרויסע, מיטלגאטיגע, און קליינע. די גרויסע פארדינען צווישן 20 און 100 מיליאן דאלאר פער יאר און טראגן פאסאזשירן מיט פליגער וועלכע קען אויפנעמען העכער 60 פאסאזשירן. די מיטלגאטיגע זענען קליינע לופטליניעס וועלכע פארדינען ווייניגער ווי 20 מיליאן דאלאר פער יאר (אויך נישט שלעכט!) און נוצן נאר קליינע פליגער. די גאר קליינע זענען זייערע פארדינסטן אפילו נישט באקאנט און זיי דינען ווי קאמיוטער ערליינס אין פארשידענע צייטן אויף פארשידענע ראיאנען.
די לופטליניע אינדוסטריע ארבעט נישט אנדערש ווי אנדערע סערוויס ביזנעסער און פארמאגט פארשידענע סארט קליענטן וועלכע דארפן פארשידענע באדינסט. רוב פאסאזשירן וועלן נוצן די גרעסטע לופטליניעס צו פארן אויף ווייטע פלעצער ווייל זיי האבן די מערסטע פלייטס און די בעסטע סקעדזשועלס. ביזנעס לייט וועלכע פארן צווישן איין שטאט און די אנדערע וועלן געווענליך נוצן ראיאנישע לופטליניעס וועלכע זענען ספעציאליזירט צווישן די צוויי שטעט ווייל אזוי זענען זיי פֿאַרזיכערט אז אלע פֿלייטס וועלן זיין נאן-סטאפ. נאכדעם זענען פאראן א טייל קליענטן וועלכע וועלן נוצן סיי וואספארא לופטליניע אזוי לאנג ווי יענער איז די ביליגסטע.
(באמערקונג: די אלע אויבנדערמאנטע ציפערן זענען לויט א געווענליכן יאר. אין די לעצטע צוויי יאר האבן רוב לופטליניעס געהאט שוואכע פארדינסטן און טייל האבן פארלוירן מיליאנען דאלארן).
די גרעסטע לופטליניעס אין אמעריקע זענען אויך די גרעסטע לופטליניעס אין דער וועלט. אמעריקן, יונייטעד, דעלטא, נארטוועסט, און קאנטינענטל זענען די גרעסטע פינף. די ערשטע גרעסטע אויסער אמעריקאנער לופטליניעס זענען ער פראנס, בריטיש ערוועיס און לופטהאנזא.
אנאטאמיע פון א לופטליניע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כאטש די אפעראציעס פון יעדער לופטליניע קען זיין אנדערש איז אבער פאראן א געוויסע וועג אינעם סטרוקטור פון אלע עירליינס. אן עירליינ'ס וויכטיגסטע נכסים איז די פליגער און אירע ארבייטער. א לופטליניע קען פארמאגן די בעסטע פליגער אבער אויב זי האט נישט די ארבייטער ארגאניזירט קען זי נישט עקזעסטירן. א לופטליניע ווערט געווענליך רעפרעזענטירט דורך דעם פילאט און פלייט אטענדענס וועלכע גריסן און סערווירן די פאסאזשירן דורכאויס די רייזע, אבער עס זענען באמת פאראן אסאך מער ארבייטער וועלכע מען זעט נישט און זיי טוען די הויפט ארבעט. נישט קיין חילוק ווי גרויס אדער קליין א לופטליניע איז זענען די ארבעטער איינגעטיילט אויף דער זעלבער סיסטעם אין די פאלגענדע קאטעגאריעס: ליין פערסאנאל – די זענען די גרופע פון ארבעטער וועלכע מען זעט שטענדיג ווי די פילאטן, עראפלאן-סארווערס, בילעטן פארקויפערס, טשעק-אין פערסאנאל, טויער געהילפן, און זיכערהייט אגענטן וועלכע פארנעמען 85 פראצענט פון די לופטליניעס ארבעט'ס קראפט. אפעראציעס – די אפיס ארבעטער קאנטראלירן דעם גאנצן צייטפלאן פון דער לופטליניע און טיילן איין די ארבעט פאר די פילאטן און עראפלאן-סארווערס. די ארבעטער זענען געלערנטע מענטשן וועלכע טוען די גאנצע דיספעטש ארבעט פאר דער לופטליניע און דארפן קענען אלע עף-עי-עי געזעצן אויסעווייניג. אויפהאלטונג – פליגער זענען מולטי מיליאן דאלארדיגע מאשינען וועלכע דארפן ווערן באהאנדל'ט כדי די לופטליניע זאל אנהאלטן איר צוטרוי צו אירע קאסטומער. א פליגער דארף מען רייניגן און האלטן שיין עס זאל שטענדיג אויסזען פריש און מען דארף זיכער מאכן בעפאר יעדע פלייט אז עס איז פאראן גענוג סופלייס פאר די פאסאזשירן.
סעילס און מארקעטינג – די סעילס און מארקעטינג ארביטער מאכן אפ די פרייזן, ברענגן אריין קארגא קאסטומערס, דארפן טאן אדווערטייזינג, און הייבן אויף די טעלעפאן פאר מענטשן וואס רופן אריין (קאסטומער סערוויס). אויסער די אויבנדערמאנטע ארבייטער וועלכע פארנעמען רוב פון די עירליינ'ס ארבעט'ס קראפט פארמאגט אויך יעדע לופטליניע אסאך אנדערע ארבייטער ווי ספעציאליסטן, סוב-קאנטראקטארס, וועלכע ווערן אריינגערופן אין פארשידענע פעלער. די ספעציאליסטן רעכנט אריין אדוואקאטן, אקאונטענטס, און פובליק רילעישאנס ספעציאליסטן. די סוב-קאנטראקטארס זענען געוואנדן לויט די עירליין. רוב גרויסע לופטליניעס טוען אלעס אליינס אבער די קלענערע נוצן סוב-קאנטראקטינג פאר רייניגן, פאררעכטן, זיכערהייט און נאך. אלע עסן וואס ווערן סערווירט אויף די לופטליניעס זענען סוב-קאנטראקטעט מיט קעטערינג פירמעס וועלכע דארפן זיכער מאכן אז די עסן איז גרייט צו יעדע פלייט.
מאנשאפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פלי מאנשאפט אויף א פליגער איז כולל:
- פילאטן
- עראפלאן-סארווערס
- (אפטמאל) זיכערהייטס מענטשן
האבס און ספיצעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די צוויי ווערטער איז ווי א קורצע אפטייטש וויאזוי די סיסטעם פון א לופטליניע ארבעט. האב מיינט די צענטראלע לופטפעלד מיט וועלכע די לופטליניע באנוצט זיך און סקאופס זענען די רוטס וועלכע די פלייטס נעמען ארויס פון די האב לופטפעלד. גרויסע לופטליניעס פארמאגן מערערע האבס וואס מיט דעם ערלויבן זיי זיך צו סקעדזשועלן מער פלייטס צו מער דעסטינאציעס. די האב און ספאוק סיסטעם איז באקאנט געווארן, אדער בעסער געזאגט אנגעהויבן גענוצט ווערן, נאכדעם וואס די פעדעראלע רעגירונג האט אראפגענומען די דירעקט רוט רעגולאציעס אין 978'. ביז אהין זענען אלע גרויסע לופטליניעס געווען געצווינגן דורך די רעגירונג צו פליען דירעקט צווישן צוויי קליינע מארקעטס וועלכע זיי האבן גערופן די "פאוינט-טו-פאוינט" סיסטעם. דער פראבלעם מיט יענעם סיסטעם איז געווען אז אסאך פלייטס זענען געווען האלב ליידיג און די לופטליניעס האבן פארלוירן גרויסע געלטער. היינט צו טאג פארמאגן רוב לופטליניעס כאטש איין צענטראלע לופטפעלד ווי אלע פלייטס גייען. דאס ווערט אנגערופן די האב און אלע פלייטס וואס פארן אוועק פון דארטן רופן זיך די ספאוקס. פאר א ביישפיל וועלן מיר נוצן יונייטעד לופטליניעס וועמענ'ס האב איז אין שיקאגא'ס אהער לופטפעלד. ווען איינער פון טענעסי וועט וועלן פארן קיין נארט דעקאטע וועט ער קיינמאל נישט טרעפן קיין פלייט גלייך אהין און יונייטעד וועט אים טראגן פון טענעסי קיין אוהער און פון אוהער קיין נארט דעקאטע דורך א קאנעקטינג פלייט. דער ציל פון די האב און ספאוק סיסטעם איז צו שפארן די לופטליניעס געלט און מיט דעם קענען צושטעלן מער פלייטס צו מער דעסטינאציעס. אויב יונייטעד זאל ווען צושטעלן פלייטס פון טענעסי קיין נארט דעקאטע וואלט זי געהאט האלב אדער צוויי דריטל ליידיגע פליגער און וואלט געמוזט הייבן די פרייז פון א טיקעט כדי זי זאל נישט פארלירן געלט און עס וואלט זיך נישט געלוינט פאר די פאסאזשירן. פארשטייט זיך אז ווי מער פאסאזשירן עס זענען פאראן אלס ביליגער קאסטן די טיקעטס און אלס מער פלייטס זענען פאראן. פון ניו יארק קיין לאס אנדזשעלעס קען מען טרעפן פלייטס יעדע האלבע שעה און די טיקעסט זענען ביליגער ווי פון ניו יארק קיין ספרינגפיעלד וואו ווייניגער מענטשן פארן. געוויסע לופטליניעס זענען פון די אויסנאמען וועלכע פארמאגן נישט קיין האבס און פארן נאר אויף דירעקטע פלייטס פון איין ארט צום צווייטן און מאכן טאקע געלט נאר צוליב דעם. א ביישפיל איז סאוטוועסט לופטליניעס וועלכע גיט אלע דאמעסטיק פלייטס נאן-סטאפ. סאוטוועסט סערווירט היינט ארום 300 דעסטינאציעס דורך די פאוינט-טו-פאוינט סיסטעם און פארמאגט ווייניג לאנג דיסטענס פלייטס און די ביסל וואס יא זענען טאקע נישט נאן-סטאפ. אין אנדערע לענדער זענען נאך יא פאראן לופטליניעס וועלכע זענען רעגולירט דורך די רעגירונג און מוזן צושטעלן פלייטס צו אלע דעסטינאציעס אפילו אויב זיי דערלייגן געלט. די רעגירונגן שטיצן די לופטליניעס און בעטן א ספעציעלע שטייער פון די פאסאזשירן. צום ביישפיל אין קאנאדע איז פאראן איין הויפט עירליין, עיר קאנאדע, וועלכע האט די מאנאפאלי איבער אלע לופטליניעס און ווערט געשטיצט דורך די רעגירונג אבער זי מוז לעגאל צושטעלן פלייטס צו אירע טעריטאריעס וואו אויף געציילטע ערטער קען מען נישט צוקומען מיט קיין אויטא רוב טעג פון יאר צוליב די שנייען. פארשטייט זיך אז די לופטליניע דערלייגט גרויס געלט פון די פלייטס.
טיקעט פרייזן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל דער קאסטומער האט אפגעמאכט וועלכע לופטליניע עס איז אים די באקוועמסטע דארף ער קויפן א טיקעט וועלכע ער קען טאן דורך די טעלעפאן אדער דורך די אינטערנעט. טיקעטס קען מען קויפן דירעקט פון דער לופטליניע אדער דורך א טרעוול אגענטור. יעדע לופטליניע פארמאגט א גרויסע צאל ארבייטער וועלכע געבן זיך אפ נאר מיט רעזערווירן טיקעטס און מאכן זיכער אז אלעס זאל קלאפן אויף 100 פראצענט. אמאל האט מען נאר געוואוסט פון פאפירענע טיקעטס וועלכע מען האט באקומען פון די טרעוול אגענטור און איז גענוצט געווארן יארן לאנג. היינט קען מען רעזערווירן א טיקעט דורך די טעלעפאן אדער אויפ'ן אינטערנעט און מען באקומט נאר א רעזערוואציע נומער וועלכע ווערט גערופן אן עלעקטראנישע טיקעט. די פאסאזשירן מיט עלעקטראניק טיקעטס דארפן אפנעמען א באורדינג פאס ביי די טשעק-אין קאונטער און היינט קען מען דאס באקומען ביי די עקספרעס טשעק-אין מאשינען וואו מען דארף אפילו נישט געבן די רעזערוואציע נומער נאר מען לייגט אריין די קרעדיט קארטל מיט וועלכע מען האט געקויפט די טיקעט און ביז א מינוט צוויי איז די באורדינג פאס אינדרויסן און מען איז גרייט צו גיין. טיקעט פרייזן זענען זייער צעמישט און טוישן זיך יעדן טאג. אויב איער חבר האט נעכטן געצאלט 150$ פאר א טיקעט פון ניו יארק קיין שיקאגא מוז נישט זיין אז איר וועט אויך צאלן אזויפיל. עס איז זייער אינטערעסאנט אבער דאך א פאקט אז ווען איר זיצט אויפ'ן פליגער אינאיינעם מיט אנדערע מענטשן זענען צווישן די אלע פאסאזשירן געצאלט געווארן כאטש 10 פרייזן. איינער האט עס געקויפט א לאנגע צייט צוריק פאר $99, א צווייטער האט עס געקויפט ביי א טרעוול אגענט פאר $179, א דריטער האט עס געקויפט אויף די אינטערנעט פאר 10 דאלאר ביליגער, און איינער האט גאר געצאלט $400 פאר די זעלבע זיץ ווייל ער האט עס געקויפט לעצטע מינוט אין די עירפארט. עס איז שווער צו גלייבן אבער איז דאך א פאקט אז טיקעט פרייזן פאר לופט טרעוול איז היינט פיל ביליגער ווי 30 יאר צוריק. אין די טראנספארטאציע אינדוסטרי רעכנט מען די פרייזן לויט די צענט וואס מען צאלט פער מייל. אין דורכשניטליך האט מען אין די 70'ער יארן געצאלט 19 צענט פער מייל און היינט צאלט מען נאר 14 צענט פער מייל. דאס איז א גרויסער חילוק אין פרייז אויב מען נעמט אריין די אינפלאציע ראטע וועלכע האט זיך דראסטיש געטוישט אין די יארן. אגב, וואס ביליגער די פרייזן ווערן אלס מער מענטשן נוצן פליגער פאר זייערע רייזעס. א ביזנעסמאן וועלכע איז אמאל געפארן פון ניו יארק קיין טאראנטא מיט זיין אויטא וועט היינט ענדערש נוצן א פליגער ווייל די גאזאלין פון ביידע וועגן און די צייט וואס ער וועט פארלירן פון די לאנגע וועגן (רעכן צו נאך א טאג צוויי וואס ער וועט זיין מיד און נישט קענען ארבעטן געהעריג) איז טייערער ווי די $200 ביז $300 דאלאר וואס די רייזע מיט'ן פליגער וועט אים אפקאסטן. עס זענען פאראן אסאך זאכן וואס מאכן טוישן די פרייזן פאר פליגער רייזעס אבער אין גענעראל זענען זיי איינגעטיילט אין 7 פאקטארן: 1) טיקעט צייט – וואס פריער מען קויפט א טיקעט אלס ביליגער וועט עס קאסטן. צום ביישפיל דעלטא לופטליניעס סקעדזשועלט זייערע פלייטס 330 טעג פריער און ווער עס קויפט דעמאלט א טיקעט צאלט מיט א דריטל ווייניגער ווי דער וואס קויפט עס עטליכע טעג בעפאר עס פארט. 2) קלאס – יעדע פלייט גיט די געלעגנהייט פון פארשידענע קלאס טיקעטס. רוב פלייטס האבן ערשטע, ביזנעס, און האספיטאליטי קלאסן און טייל פלייטס האבן נאך מער. די פרייז פון א ערשטע קלאס טיקעט איז 5 מאל ווי א האספיטאליטי. אויב איינער זאל היינט קויפן א טיקעט פון ניו יארק קיין לאס אנדזשעלעס וועט ער צאלן בערך $300 פאר די ביליגסטע טיקעט און איבער $1000 פאר אן ערשטע קלאס טיקעט. 3) ציל – די פרייזן געוואנדן אויף דעסטינאציעס גייט מיט צוויי פאקטארן: ווי ווייט דאס איז און וואו פארנומען דאס איז. א נאנטע פלייט וועלכע ווייניג מענטשן נוצן וועט קאסטן מער ווי א ווייטע פלייט וועלכע אסאך נוצן. אבער נאך אלץ וועט זייער א ווייטע פלייט קאסטן מער ווי א נאנטע. אויב איינער זאל היינט קויפן א טיקעט פון אלבאני קיין פארט מייערס, פלארידע, וועט עס קאסטן בערך 500$ און אויב ער וועט קויפן פון לאגווארדיע, ניו יארק, קיין לאס אנדזשעלעס וועט עס נאר קאסטן בערך 300$ כאטש עס איז פיל ווייטער, איינס ווייל ווייניג מענטשן נוצן אלבאני לופטפעלד און צווייטענס ווייל מער מענטשן פארן פון ניו יארק קיין לאס אנדזשעלעס ווי פון ניו יארק קיין פארט מייערס. 4) פלייט טאג און צייט – עס זענען פאראן צייטן אין יאר ווען געוויסע פלייטס ווערן טייערער צוליב די גרויסע פארלאנג דערנאך. צום ביישפיל א טיקעט פון ניו יארק קיין פלארידע היינט וועט קאסטן בערך 200$ און די זעלבע טיקעט אינמיטן ווינטער וועט קאסטן באלד 300$ נאר ווייל עס איז די סעזאן. דאס זעלבע איז מיט די צייט אין טאג, רוב פלייטס זענען ביליגער אינדערפרי ווי אינמיטן טאג ווייל מער מענטשן פארן אינמיטן טאג און די פליגער דארפן אנקומען צו זייערע דעסטינאציעס און וועלן געבן ביליגערע פרייזן אבי זיי זאלן נישט דארפן פארן האלב ליידיג. 5) ברענשטאף קאסטן – ברענשטאף איז די צווייטע גרעסטע קאסט פאר לופטליניעס נאך ארבייטער. די אמעריקאנער לופטליניעס קויפן איין ברענשטאף פאר די ווערט פון 7 ביליאן דאלאר פער יאר. פארשטייט זיך אז ווען די פרייזן פון ברענשטאף הייבן זיך וועט זיך באלד אנזען א חילוק אין פרייזן אויפ'ן טיקעט. 6) קאנקורענט – די קאנקורענט איז אויך איינע פון די הויפט סיבות פארוואס מיר באקועמן היינט אזעלכע ביליגע טיקעטס. אין אזעלכע פלייטס וואו עס זענען פאראן די מערסטע לופטליניעס זענען פאראן די בעסטע פרייזן ווייל יעדער פרובירט צו זיין ביליגער פונעם צווייטן. בעפאר עס זענען געווען קאמפיוטערס האבן די לופטליניעס געהאט א באזונדערע שטאב מיט מענטשן וועלכע האבן זיך אפגעגעבן נאר מיט נאכקוקן די פרייזן פון אנדערע עירליינס. היינט נוצן די לופטליניע לופטליניעס פירמעס סאפיסטיקירטע קאמפיוטער סאפטוועיר וועלכע זאגט זיי די פרייזן פון אלע עירליינס. 7) ספעציעלע פרייזן – עס זענען פאראן ספעציעלע רעדוצירטע פרייזן פאר עלטערע מענטשן, סאלדאטן, און רעגירונג איינגעשטעלטע, און קאאפראציע קאסטומערס. נאך א פאקטאר וואס קען עפעקטירן די טיקעט פרייזן איז די האב סיסטעם זעלבסט. די גרויסע לופטליניעס וועלן געווענליך נעמען מער געלט פאר פלייטס וועלכע גייען און קומען דורך זייער האב. אין דאלאס אינטערנאציאנאל וועט מען כמעט נאר זען אמעריקן פליגערס און אין אוהער וועט מען בעיקר זען יונייטעד פליגערס. די לופטליניעס פארמאגן דארט רוב געיטס און בעטן א פרייז דערפאר. אן אינטערעסאנטע פאקט פון לופטליניעס און זייערע טיקעטס איז, אז רוב לופטליניעס נעמען אן מער רעזערוואציעס וויפיל זיצן זיי האבן אויף די פלייטס. דאס איז ווייל זייערע שטודיעס ווייזן אז א געוויסע צאל מענטשן קומען נישט אן צי ווייל זיי פארשלאפן, זיצן אין טראפיק, אדער ווייל זיי האבן געטוישט פלענער. עס זענען אויך פאראן רייכע ביזנעס לייט וועלכע רעזערווירן עטליכע טיקעטס אינעם זעלב'ן טאג כדי זיך צו פארזיכערן א פלייט. די לופטליניעס נוצן זייערע אייגענע און אויך די שטודיעס פון די עיר טראנספארט אסאסיאציע מיט וועלכע זיי מעסטן וויפיל מער רעזערוואציעס זיי זאלן נעמען פער פלייט, פארשטייט זיך אז עס איז געוואנדן אויף די גרויס פון די פליגער, און די דעסטינאציע. א פלייט קיין אייראפע וועט כמעט קיינער נישט פארפאסן אבער א פלייט פון ניו יארק קיין שיקאגא איז א נארמאלע זאך צו פארפאסן. מיינט אבער נישט אז אלעמאל געלונגט עס. עס מאכט זיך אסאך פעלער ווען עס קומען פונקט אן מער מענטשן און עטליכע האבן נישט קיין פלאץ. אין אזא פאל וועלן די שטאב מיטגלידער פרעגן די פאסאזשירן ווער עס איז מסכים צו נעמען א שפעטערע פלייט און וועט באקומען קאמפענסאציע דערפאר ווי א פרייע פלייט אדער א ערשטע קלאס זיץ.


text:
פאלערמא
פאַלערמא (איטאליעניש: Palermo, סיציליאניש: Palermu, פאַלערמו, לאטייניש: Panormus, פון גריכיש: Πάvopuoς, פאַנארמאס, אראביש: بلرم, באַלערם) איז א היסטארישע שטאט אין דרום איטאליע, די הויפטשטאט פונעם אויטאנאמישן ראיאן פון סיציליע. די שטאט האט א רייכע היסטאריע, מיט קולטור און ארכיטעקטור, שפילנדיג א וויכטיקע ראלע דורכאויס איר עקסיזטענץ. די שטאט איז אלט מער ווי 2,700 יאר. פאלערמא געפינט זיך אין צפון-מערב פונעם סיציליע אינזל, ביים איינגאס פון פאלערמא.
די פעניקער האבן געגרינדעט די שטאט. די גריכן האבן זי געגעבן דעם נאמען פאַנארמוס וואס איז טייטש גרעסטער פארט פון אלעמען.


text:
1939
1939 איז דאס 39סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1939 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - נאצי דייטשלאנד אסרט פאר יידן צו ארבעטן מיט דייטשן
- 7טן מערץ - צווייטער וועלט קריג: איטאליע נעמט איין אלבאניע
- 14טן מערץ - סלאוואקיע שיידט זיך פון טשעכאסלאוואקיי און ווערט א פראטעקטאראט פון נאצי דייטשלאנד.
- 15טן מערץ - נאצי דייטשלאנד קאמפלעטירט אייננעמען טשעכאסלאוואקיי.
- 22סטן מערץ - נאצי דייטשלאנד אנעקסירט מעמל.
- 7טן אפריל - פאשיסטישע איטאליע אינוואדירט אלבאניע.
- 13טן מיי - די פליטים שיף "סאנט לואיס" פארט ארויס פון האמבורג קיין קובא.
- 19טן מיי - פוילן און פראנקרייך שרייבן אונטער א מיליטערישן אפמאך.
- 23סטן אויגוסט - דער ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך ווערט אונטערגעשריבן צווישן נאצי דייטשלאנד און דעם סאוועטן פארבאנד.
- 1טן סעפטעמבער - צווייטע וועלט מלחמה: אויסברוך פון דער מלחמה, ווען נאצי דייטשלאנד אינוואדירט פוילן.
- 3טן סעפטעמבער - צווייטער וועלט קריג: פראנקרייך, אויסטראליע און דאס פאראייניגטע קעניגרייך פראקלאמירן מלחמה אויף דייטשלאנד.
- 6טן סעפטעמבער - דרום אפריקע פראקלאמירט מלחמה קעגן דייטשלאנד.
- 28סטן סעפטעמבער - ווארשע פאלט אין די הענט פון דער ווערמאכט.
- 29סטן סעפטעמבער - פוילן צעטיילט צווישן נאצי דייטשלאנד און דעם סאוועטן פארבאנד.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן פעברואר - שמואל האלפערט, כנסת דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי (יהדות התורה)
- 13טן פעברואר - בעאטא קלארספעלד, דייטשער-פראנצויזישער זשורנאליסט וואס האט געקעמפט אויפדעקן נאצישע קריגס פארברעכער
- 26סטן יולי - דזשאן האווארד, פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע
- 9טן אויגוסט - ראמאנא פראדי, פרעמיער מיניסטער פון איטאליע
- 1טן סעפטעמבער - טאני פראנדזשיע, לעבאנעזער פאליטיקער און מיליציע פירער אין די לעצטע יארן פונעם לבנון ברודער קריג (געש' 1978)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן סעפטעמבער - זיגמונד פרויד, גרינדער פון פסיכאאנאליז (געב' 1856)