text:
יד לאחים
יָד לְאַחִים איז אן ארגאניזאציע וואס איז פארבינדן צו באקעמפן קריסטלעכע מיסיאנערן און אנדערע וואס ווילן שמדן יידן.
יד לאחים איז געגרינדעט געווארן אין תש"י דורך שלום דוב ליפשיץ, וואס איז דעמאלסט געווען א בחור. ער איז נאכאלץ טעטיג היינט אין דער ארגאניזאציע.
זיי ראטעווען ארויס קליינע קינדער אדער אומבאהאלפענע פרויען וואס זענען ליידער פארכאפט אין אראבישע דערפער, אפט מאל איז דאס פיקוח נפש ווייל די אראבער זענען פון די כאמאס, אבער די העלדן פון יד לאחים זענען נישט אויסן צו קוקן אויפן אייגן לעבן ווען עס קומט אויפן חשבון פון כל המקיים נפש אחת מישראל כאילו קיים עולם מלא.
זינט די ליטווישע האבן געעפנט אן אייגענע ארגענעזאציע לב לאחים איז דער מוסד אפגעשטארבן און איז שוין נישט טעטיג ווי אמאל, ווייל זיי האבן בלויז 2 3 אקטיוויסטן וואס זענען ביזי שיקן פרעס רעליסס פון מיסיאנערן אקטיוויטעטן.
עס איז דא א קול קורא און כרוז פון אלע סטאמארער רבנים וואס פארפליכטעט דעם עולם צו געבן געלד פאר זיי. כאטשיג דער מוסד יד לאחים רייצט זיך מיט די אראבער וואס וואוינען נאך אין ארץ ישראל זיי אויך צו פארטרייבן פון דארטן, וואס איז לויט סאטמאר די גרעסטע עבירה.


c: text/html

text:
עירובין
די מצווה פון עירובין איז איינע פון די 7 מצוות וואס חז"ל האבן מתקן געווען, אזוי:
אונטער דעם איז דא:
עירובי תחומין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט די תורה טאר מען נישט ארויסגיין שבת פון א באוואוינטע שטאט מער ווי 2,000 איילן וואס ווערט אנגערופן "תחום שבת", דעריבער האבן חז"ל מתקן געווען אז אויב איינער וויל ארויס גיין אויסערן תחום, זאל ער פאר שבת אראפלייגן צוויי סעודות עסנווארגן ביים ענדע פון די 2,000 איילן אויסערן שטאט, און דאס ווערט פארעכנט אזוי ווי דער מענטש וואוינט דארט, ווייל א מענטש וואוינט ווי זיין עסן איז, ממילא וועט עס איהם ערלויבן צו גיין נאך 2,000 איילן פון ווי ער האט אראפ געלייגט דאס עסן, איז דאס א סך הכל פון 4000 איילן פון די באוואוינטע שטאט.
עירובי חצרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – עירוב
לויט דער תורה מעג מען טראגען אין א בילדונג ווי עס וואינען אסאך מענטשן אדער א הויף, אזוי אויך א שטאט וואס איז ארומגענימען א מויער מעג מען לויט די תורה טראגען אבער די חכמים האבן מורא געהאט אז מענטשן וועלן מיינען אז פונקט ווי אין די שטאט עג מען טראגען מעג מען איבעראל און אזוי ווייטער, האט שלמה המלך און זיין בי"ד מתקן געווען אז יעדער וואס וואינט פאר זיך און וויל טראגען דארף מאכען א עירוב.
עירוב תבשילין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז נאר ווען יו"ט געפאלט אויס אום ערב שבת, האבן חז"ל מתקן געווען אז מ'טאר נישט צוגרייטן די סעודות פון שבת אום יו"ט, ווייל אום יו"ט איז מעו צו פארנומען און מ'וועט גרינגשעצן דעם שבת מיטן נישט צוגרייטן ווי עס פאסט, דעריבער מוז מען שוין צוגרייטן דעם שבת פון פאר יו"ט, האבן אבער חז"ל געזאגט אז מ'קען טוהן אן עצה אז מ'זאל יא מעגן קאכן פון יו"ט אויף שבת, אויב מ'מאכט אן עירוב תבשילין דאס מיינט אז ערב יו"ט גרייט מען צו צוויי געקעכטסן פאר שבת און מיט דעם ווייזט מען אז מ'האט שוין אנגעגערייט פאר שבת. די צוויי געקעכצן טאר מען נישט אויפעסן פאר שבת.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
F-35 לייטנינג II
די F-35 איז א נייע מאדעל פון עראפלאן מיט איין זיץ און איין מאטאר, וואס איז נאכנישט ארויס פון שעלף אויספרובירט דאס ערשטע מאל אום 15טן דעצעמבער, 2006 די פראיעקט ווערט פינאנצירט דורך די US, און קאסט אפ א געשאצטע 40 ביליאן דאלער, ס'ווערט געבויט איבערצונעמען אסאך פונקציעס און מינימיזירן די הוצאות פון די מיליטער דורך בויען דריי ווערסיעס ס'זאל צושטעלן די געברויכן פון דער סביבה, ענגלאנד און נאך 8 לענדער נעמען אנטייל אין דעם פראיעקט און וועלן אפמאכען צו זיי קויפען עס,
די:
- F-35A די ווערסיע איז די לייכסטע און קלענסטע פון די ווערסיעס דאס וועט איבערנעמן די F-16 און די A-10 טאנדערבאלט פליגער'ס די F-35A איז נישט נאר בעסער פון די F-16 מיט פייטינג נאר מיט סטעלט זיך קענען דורך שווערצן ראדארען וואס דאס שטעלט דאס די ערשטע אין די ליסט פון די עירקרעפטס. (פאר די לופטוואפע)
- F-35B די ווערסיע וועט איבערנעמען די AV-8 העריער און די F/A-18 הארנעט קענענדיג שנעלער זיך הייבען דערווייל איז די שנעלסטע פון די F-35A א וועלט רעקארד פון א נישטיגע 500 פיס פלאץ. (פאר די מארינען)
- F-35C די ווערסיע נעמט איבער די F/A-18- /A /B /C /D הארנעט'ס, וואס איזפאר לאגשטרעקיגע צילען, דאס וועט אויך ווערן באניצט צו סטעלט מיסיעס, זייענדיג בעסער ווי די F/A-18E/F סופער-הארענט. (פאר די נעווי)
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
קייאמישע לייק
קאארדינאטן: 41°40′59″N 74°39′39″W / 41.68306, -74.66083
קייאמישע לייק איז א האמלעט אין דער שטאט טאמפסאן אין סאליווען קאנטי, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן. דער זיפ קאד פאר קייאמישע לייק איז 12751.
קייאמישע לייק געפינט זיך צווישן מאנטיסעלא און פאלסבורג.
אין קייאמישע לייק איז דא א וויזשניצער שטעטל וועלכע באשטייט פון ארום זיבעציג פאמיליעס. זיי פארמאכן א גרויס ביהמ"ד מיט א באקוועמע מקוה וועלכע ציהט באזוכער א גאנץ יאר.
אויך איז דארט קווארטירט די וויזניצע ישיבה גדולה.
אזוי אויך לויפט דארטן דורך די רוט 42 וואס אויף איר זענען קווארטירט א גאנצער הויפן מיט היימישע און בפרט חסידישע קעמפס, א שטייגער ווי: צעהלים, באבאוו, שאפראן, און ווען עס הייבט אן צו פארן פון מזרח אויף מערב איז דא הארט דערנעבן קרית ויואל משה (ארונים) באנגעלא קאלאני.
אויך אין קייאמישע לייק געפונט זיך דער מונקאטשער קעמפ וואס איז באקאנט מיט זיין צויבערנדע מקוה ווי עס קומען צו פארן אידן פון איבער דער גאנצער מאונטען'ס אהין.
ווי אויך איז דארטן הויפטקווארטירט די פירמע ליזשאור טיים קוואל וואסער.


text:
1812
1812 איז דאס 12טע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1812 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
ה'תקע"ב-ה'תקע"ג אויפן אידישן קאלענדאר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן אפריל - לואיזיאנא ווערט דער 18טער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
- 22סטן יוני - אינוואזיע פון נאפאלעאנ'ס ארמיי אין דער רוסלענדישער אימפעריע
- 22סטן יולי - האלבאינזל מלחמה: בריטישע קראפטן אונטער ארטור וועלסלי, ערשטער הערצאג פון וועלינגטאן באזיגן די פראנצויזישע ארמיי לעבן סאלאמאנקע, שפאניע.
- 19טן אקטאבער - נאפאלעאן הייבט אן צוריקצוציען פון מאסקווע.
- צווייטער קריג צווישן אמעריקע און דעם פאראייניגטן קעניגרייך, באקאנט אלס קריג פון 1812.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן מיי - ספענסער פערסיוול, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, דערמארדעט (געב' 1762)


text:
פי
(דער גריכישער אות פי) איז א מאטעמאטישער קאנסטאנט וואס זיין ווערט איז די פראפארציע (אין אוקלידישער געאמעטריע) צווישן דעם ארומנעם פון א קרייז צו זיין דיאמעטער. מען ניצט π ווייל ער איז דער ערשטער אות פונעם גריכישן ווארט "πepίuetpoς" (פערימעטראס) וואס מיינט ארומנעם.
די ערשטע 50 ציפערן אין דער אומענדיקער דעצימאלער רעפרעזענטאציע פון זענען: 3.14159265358979323846264338327950288419716939937510.
דאס איז א אום ראציאנאלע נומער, ד. ה. אז עס איז נישט מעגליך צו דאס ארויסברענגען ווי א פראפארציע פון צוויי גאנצע נומערן. דאס האט לאמבערט דערוויזן אין יאר 1761.


text:
גאטקעס
גאַטקעס (אדער ווי מ'רופט זיי היינט, 'גאַטשעס') זענען אונטערהויזן, וואס טון פארדעקן דאס קערפער לייב.
ס'דא ספעציעלע חסידישע גאטשעס, וואס זענען לויז און לאנג, ענליך צו די "מכנסיים" וואס די כהנים זענען געגאנגען אין בית המקדש ביי דער עבודה.
דערצו זענען פארהאנען עטליכע סארט, אינעם מענערישע באנוץ אין אלגעמיין, אזעלכע וואס זענען ממש באהאפטן צום קערפער און אזעלכע וואס זענען קאלירט, און אויכעט 'ווינטער גאטשעס'.
אזוי ביי די פרויען איז פארהאנען ספעציעלע סארטן, געאייגענט לויט די מאדעס.
טויזנטער יארן צוריק, האט דאס בכלל נישט געהייסן א אבנארמאלע זאך, צוגיין דערמיט אין גאס, אבער מיט די יארן, ווען עס איז צוגעקומען דערצו א אויבערהויזן, אדער ביי פרויען א קלייד, האט דאס אויסגערופן אומ'באשיידנקייט, און היינט נאך ערגער, ביי די ערליכע רייהען.


text:
האמאסעקסואלוטעט
האמאסעקסואל אדער מִשכּבזָכרניק איז א זכר וואס גלוסט האבן געשלעכט צו זיין אייגן מין. פארצייטנס האט מען געקלערט אז עס איז א פעלער און א לייבליכע קרענק. אבער היינט האלטן רוב פסיכאלאגן אז עס אינעם נאטור און עס איז נישט א קראנקייט.
עס איז נישט נאר א באגריף ביי מענטשען, עס זענען אויך דא חיות וואס זענען האמאסעקסואל.
צוויי מוידן וואס האבן ליבע צוזאמען הייסן לעסביען.
די נאציס האבן באצייכנט האמאסעקסואלן מיט א ראזע ווינקל כּדי צו באצייכענען האמאסעקסואלן ביי די קאנצענטראציע לאגער. היינט צו טאגס נוצט די צייכן ווי איינע פֿון די האמאסעקסואלע און לעסביענס געמיינדעס סימבאלן נאך דעם רעגנבויגן פאן.
אין דער תורה איז האָמאָסעקסואַליזם אַ האַרבע עבֿירה, װי עס שטײט: "וְאֶת זָכָר לֹא תִשְׁכַּב מִשְׁכְּבֵי אִשָּׁה תּוֹעֵבָה הִוא" (ויקרא יח כב). און די שטראָף דערפֿון איז: "וְאִישׁ אֲשֶׁר יִשְׁכַּב אֶת זָכָר מִשְׁכְּבֵי אִשָּׁה תּוֹעֵבָה עָשׂוּ שְׁנֵיהֶם מוֹת יוּמָתוּ דְּמֵיהֶם בָּם."
פארוואס זענען מענטשען האמאסעקסואל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען דא פארשידענע סיבות, ווי די ביאלאגיע פון ווען מען איז געבוירען און די סביבה ווי מען ווערט אויפגעוואקצען, למשל די וואס האבען מער עלטערער ברידער זענען מער שייך צו זיין האמאסעקסואל http://news.bbc.co.uk/1/hi/5120004.stm.
עס איז היינט צו טאג נישט דא קיין געוויסע וועג ווי אזוי צו ווערען אויס האמאסעקסואל. עס איז אויך נישט קיין בחירה צו זיין האמאסעקסואל ווייל מער ווערט שוין אזוי ביי זייער יונג.
עס זײַנען דא פסיכילאגן וואס האלטען אז איינע פון די מעגליכע סיבות דערצו, ווייל ווען מען קומט און די יארן ווען די הארמאנען וואקסען, זענען די קינדער וואס האבען נישט גענוג קוראזש צו צוגיין צו א מיידעל, באגניגען זיי זיך מיט זכרים וואס זעהען די מערסטע אויס ווי א מיידל און אזוי הייבט זיך עס אן[פֿעלט אַ מקור].
יעדן יאָר מאַכן די האמאסעקסואליזם-אָנהענגערס אַ שטאָלץ-פּאַראַד אין פֿאַרשײדענע ערטער אין דער גאָרער װעלט.
װעבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אורטוגייס איז א ארגענאזאציע וואס געבט איפארמאציע פאר פרומע יידן לגבי האמאסעקסואלוטעט, און אויך ווי אזוי זיך אופפאסען פאר געזונטהייט ווען מען איז גיי. [1].


text:
מאלטא
מאַלטאַ, אפיציעל די רעפובליק פון מאלטא (מוסטער:שפראך-mt), איז א קליין און שטארק באפעלקערט אייראפעיש לאנד וואס באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון זיבן אינזלען. פלאצירט אין דרום אייראפע, 93 ק"מ פונעם בארטן פון סיציליע (איטאליע), עס געפינט זיך אינעם מיטלענדישן ים, און נאך 288 ק"מ מערב פונעם אינזל איז טוניסיע און בערך 300 ק"מ צו דרום איז ליביע.[1][2] די הויפטשטאט למעשה איז די היסטארישע וואלעטא.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ CIA Factbook - Geographic location
- ↑ The Maltese Islands, Department of Information - Malta.


text:
באַרג
א בארג איז א מאסע פון שטיינער און ערד וואס איז הויך עטלעכע הונדערטע מעטער העכער פון דער ארומיגער געגנט. רוב בערג אין דער וועלט האבן נישט ענצעלע שפיצן, נאר זיי שאַפֿן א באַרגרוקן. א בארג איז שיפער פון א בערגל.
א גרויסער טייל פון די בערג געפינען זיך אין בארגקייטן, וואס קען ווערן באשאפן דורך באוועגונג פון טעקטאנישע פלאטעס. די גרעסטע בארגקייטן אין דער וועלט געפינען זיך אין צוויי גרויסע פאסיקן: דער "וועלט פאסיק", וואס גייט ארום דעם פאציפישן אקעאן, און א מזרח-מערב פאסיק איבער אזיע און אייראפע. דער העכסטער בארגקייט אין דער וועלט איז די הימאלאיא, מיט דעם העכסטן שפיץ, עווערעסט, הויך 8,848 מעטער איבערן ים אויבערפלאך.


text:
אינדוסטריעלע רעוואלוציע
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז דער נאמען פון דער צייט אין היסטאריע ווען גרויסע אין גיכע ענדערונגען האבן פאסירט אין דעם אופן ווי זאכן ווערן געמאכט. אנשטאט מאכן אלץ ביי האנט אין קליינע ווארשטאטן, האט מען זיי פאבריצירט מיט מאשינען אסאך ביליגער אין גרויסע קוואנטיטעטן אין פאבריקן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין גרויסבריטאניע אין דעם 18טן יארהונדערט, און האט זיך פארשפרייט צו אייראפע און אמעריקע ביזן אנהייב 19טן יארהונדערט.
נייע ערפינדונגען זענען אויך געווארן אויפגענומען אין מינעריי, מעטאל ארבעט און טראנספארט פון גוטער. אויך אין לאנדווירטשאפט האט מען איינגעפירט נייע מעטאדן וואס האט איבערגעלאזט פארם ארבעטער אן ארבעט. האבן זיי זיך געצויגן אין די שטעט צו ארבעטן אין די פאבריקן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז געווען א וויכטיקע פאזע אין דער היסטאריע פון טעכנאלאגיע.
דער דאמפמאטאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די חשובסטע נייע ערפינדונג פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז געווען דער דאמפמאטאר. אין 1776 האט דזשיימס וואט ערפינדן דעם דאמפמאטאר צו שאפן קראפט פאר די פאבריקן און אויספאמפען די טיפערע מינעס. מ'האט אויך געניצט דעם דאמפמאטאר אין באן מאטארן. דער עיקר מקור פון קראפט איז געווארן היץ פון פארברענען קוילן.
רעזולטאטן פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער דאמפמאטאר האט פארנומען דאס ארט פון מענטשלעכער ארבעט און פערד.
- אייזן און שטאל זענען געווארן ביליג, און מ'האט אנגעהויבן ניצן שטאל אנשטאט האלץ אין קאנסטרוקציע.
- מ'האט אויפגעשטעלט באנען איבעראל אין ענגלאנד, און סיי מענטשן סיי פראכט האבן ארומגעפארן גאנץ גיך.
- מיט דער קראפט וועבשטול האט מען געקענט מאסן-פראדוצירן שטאף און קליידער.


text:
אנאנירן
אנאנירן איז דערוועקן דעם געשלעכט גליד וואס ביי מענער ברענגט צו הוצאת זרע לבטלה. דער מקור אין דער תורה איז אונן דער זון פון יהודה אויף וועמען שטייט אין פסוק "שיחת ארצה לבלתי נתן זרע לאחיו" (בראשית לח, ט),
עס איז שייך ביי פרויען און ביי מענער. אדער איינער פארן אנדערן.
ווען איינער לאזט ארויס זרע אין דער לופט און נישט אין א פרוי געשלעכט ארגאן, הייסט דאס אנאנירן.
לויט ווי מען פארשטייט פון חז"ל און פון די ראשונים איז דאס פארבאטן פאר א אידיש קינד און די תורה ווארענט דערויף ביי דער געשיכטע פון ער ואונן. דער זוהר שרייבט אויף עטליכע פלעצער אז דאס איז פון די הארבסטע עבירות און מען קען שווער תשובה טאן דערויף.
ביי חסידים איז דאס זייער אן הארבע עבירה, וואס וועגן דעם ווארשיינליך האבן זיי חתונה זייער יונג. אבער ביי טייל רעדט מען ווייניגער איבער דעם, צוליב די צניעות און ביי טייל איז דאס די מערסטע גערעדטער ענין אין זייער עבודת ה'.


text:
קאמפיוטעריי
קאמפיוטעריי איז די טעטיקייט פון באניצן און אנטוויקלען קאמפיוטער טעכנאלאגיע, קאמפיוטער הארטווארג און ווייכווארג. קאמפיוטעריי איז דער טייל פון אינפארמאציע טעכנאלאגיע וואס איז שייך צו קאמפיוטערס.
די געביטן פון קאמפיוטעריי זענען קאמפיוטער אינזשעניריע, ווייכווארג אינזשעניריע, קאמפיוטער וויסנשאפט, אינפארמאציע סיסטעמען און אינפארמאציע טעכנאלאגיע.
אינהאַלט
וויסנשאפט און טעאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הארטווארג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווייכווארג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היסטאריע פון קאמפיוטעריי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די היסטאריע פון קאמפיוטעריי גייט צוריק צו רעכענען מיט א פעדער און פאפיר, און איז עלטער ווי די היסטאריע פון קאמפיוטערס.


text:
שבעה עשר בתמוז
שבעה עשר בתמוז איז א יידישער פאסט-טאג. די משנה אין מסכת תענית דערמאנט פינף זאכן וואס האבן פאסירט דעם טאג:
- משה רבינו האט צעבראכן די ערשטע לוחות
- די כהנים האבן אויפגעהערט מקריב זיין דעם קרבן תמיד
- די רוימען האבן אויפגעריסן די מויערן פון ירושלים
- אפוסטמוס האט פארברענט א ספר תורה
- מען האט אריינגעשטעלט א צלם אינעם היכל פון בית המקדש
ווען י"ז תמוז געפאלט שבת, וועט דער תענית געהאלטן צומארגן, זונטיק. מען רופט דאס א "נדחה".
שטאמונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם טאג האבן די בבלים אויפגעריסן דעם מויער פון מלכות יהודה.
לויט ווי עס שטייט אין ספר מלכים א' (כ"ה) האט עס פאסירט ז' תמוז, אבער צוליב-וואס איז אין די יידישע טראדיציע באשטימט געווארן צו פאסטן י"ז תמוז אלס א געדענק-טאג.


text:
סאנטיאגא
קאארדינאטן: 33°26.27′S 70°39.02′W / -33.43783, -70.65033
סאַנטיאַגא (שפאניש: Santiago de Chile) איז די הויפטשטאט פון טשילע.
סאנטיאגא איז דער אינדוסטריעלער און פינאנציעלער צענטער פון טשילע. ער האט א מאדערנעם טראנספארט אינפראסטרוקטור, מיט א מעטרא.
די געביידע פונעם יוסטיץ פאלאץ (Palacio de Tribunales) געפינט זיך אויף דער דרום זייט פון מאנט סקווער . זי איז געפלאנעוועט געווארן דורכן ארכיטעקט עמיליא דאיער, און מ'האט זי געבויט צווישן 1907 און 1926. די געביידע איז די היים פונעם העכסטן געריכט פון טשילע. אויך איז די געביידע די הויפטקווארטיק פונעם אפעליר-געריכט פון סאנטיאגא.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
בינארישע סיסטעם
די בינארישע צאל סיסטעם איז א נומערן סיסטעם וואס ניצט נאר צוויי סימבאלן, געווענטליך 0 און 1.
פאלגנד זענען די ערשטע צען נומערן אין בינאריש:
צו ציילן אין בינאריש פאנגט מען אן מיט די ערשטע קאלום אויף די רעכטע זייט, די "איינסערס" קאלום. מען ציילט 0, 1, ביז מען האט מער נישט קיין סימבאלן, דאן גייט מען לינקס צום נעקסטן קאלום, די "צווייערס" קאלום. מען שרייבט 10 וואס מיינט 1 מאל צוויי מיט 0 מאל איינס. די דריטע קאלום איז די "פירערס", די פערטע קאלום איז די "אכטערס", און אזוי ווייטער, עס דאפלט זיך מיט יעדן קאלום. עס קומט אויס אז 100101 מיינט 1 מאל צוויי און דרייסיג, פלאס 0 מאל זעכצן, פלאס 0 מאל אכט, פלאס 1 מאל פיר, פלאס 0 מאל צוויי, פלאס 1 מאל איינס = זיבן און דרייסיג. אדער אויף דעצימאל 37.
די וועלט זאגט א ווערטל: עס זענען דא 10 סארט מענטשן, די וואס פארשטייען בינאריש און די וואס פארשטייען נישט בינאריש.
חיבור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צולייגן נומערן אין בינאריש איז גאנץ פשוט.
0 + 0 ← 0
0 + 1 ← 1
1 + 0 ← 1
1 + 1 ← 0, טראג 1 (ווייל 1 + 1 = 0 + 1 × 10 אין בינאריש)
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
בייַ טראַנספּאָש מיר שטאָלצירן זיך אין אונדזער הויך קאָודינג סטאַנדאַרדס, דעם מיטל אַז מיר האָבן ניט באַגז אין אונדזער סאָפטווער. יאָ, איר האָבן געהערט דעם רעכט, נול באַגז געפונען. אָבער – עס איז אַ קליין פּראָבלעם, אנדערע מענטשן זענען נישט ווי אונדז און זיי פאקטיש טאָן האָבן באַגז אין זייער קאָודז. אַזוי אויב איר אינסטאַלירן טראַנספּאָש און עפּעס איז ניט ארבעטן ריכטיק, עס איז מיסטאָמע אַ זשוק אין וואָרדפּרעסס, אָדער אַ זשוק אין די טעמע איר זענט איר ניצן, אָדער אַ קאָנפליקט מיט אנדערן פּלוגין, אָדער דזשקווערי געמאכט עטלעכע באַלאַגאַן, אָדער איר זענט נאָך ניצן Internet Explorer 2 אָדער דעם איז עפּעס שייַכות צו דיין מוטער, אָדער איר מוטער, אָדער איר באָבע, אָדער דער ערשטער צעל אַז איז אלץ באשאפן. עס איז קיינמאָל אונדז! קיינמאָל טאָמיד!
אויב עפּעס איז ניט ארבעטן און איר באַריכט עס צו אונדז, מיר מיד געפֿינען עמעצער אַנדערש צו באַשולדיקן, און א מאל, ווען אין גוט געמיט, מיר פאקטיש קאָד עפּעס צו ויסמייַדן די אנדערע מענטשן באַגז.
דעם מעלדונג איז איינער פון די ריליסיז, דער בלויז נייַ שטריך איז די פיייקייַט צו שטעלן באַמערקן שפּראַכן אין דער פאַרוואַלטונג צובינד (אויב עמעצער אַרייַנגעשיקט אין שפּאַניש בשעת פאקטיש בראַוזינג דיין פּלאַץ אין ענגליש אָדער וויצע פסוק) .
די מנוחה פון דעם מעלדונג איז:
- געבן לעבן מענטשלעך איבערזעצונגען באַקאַפּ דורך פעליקייַט
- רשימות פון שפּראַכן געניצט אין דזשאַוואַסקריפּט זענען פאַרפעסטיקט און מער ליינעוודיק
- ימפּראָוועד לאָודינג פֿאַר באַקענד דזשאַוואַסקריפּץ
- שטיצן די , סימבאָל אין פּאַרסינג (זייַן ניט אַ קאָמע, טאַקע!)
- רעינטראָדוסע קאָרס שטיצן אין אונדזער יידזשאַקס (קרייַז אָריגין אַדזשאַקס)
- פרובירט צו מאַכן זיכער לאַזילאָאַדער לאָודז אין די ריכטיק קאָנטעקסט
- פאַרריכטן חשבון פון פּעקל איבערזעצונג נומער צו ויסמייַדן איבערזעצונגען צו גרויס פֿאַר Google
- פאַרריכטן ווען צוויי דזשקוועריוי ווערסיעס זענען אַרייַנגערעכנט, דער הויפּט פֿאַר וואָרדפּרעסס 3.2.קס
- פאַרפעסטיקט ווידזשיט צו באַזייַטיקן [שפּראַך] וואָס איז וואָגן ווי שוין דורך פיליפוס טראַורינג
- פאַרריכטן צעבראכן זייטלעך פֿאַר ניצערס ניצן די ווידזשיט פֿונקציע גלייַך


text:
משה שיק
הרב משה שיק (כ"א אדר ה'תקס"ו, 1806 - א' שבט ה'תרל"ט, 1879) איז געווען פון די גרעסטע רבנים און ראש ישיבות אין אונגארן אין די אנהייב ת"ר יארן. ער איז געווען רב פון יערגין 24 יאר און רב פון חוסט 18 יאר. ער איז באקאנט ווי דער מהר"ם שיק.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב שיק איז געבוירן אין ברעזאווע, אונגארן (היינט סלאוואקיי) כ"א אדר תקס"ו צו זיין פאטער ר' יוסף שיק, אן אייניקל פונעם תוספות יו"ט. ווען ער איז געווען אלט זעקס יאר איז ער פאר'יתומט געווארן פון זיין פאטער. ביי די צען יאר איז ער שוין געווען בקי אין תנ"ך און ששה סדרי משנה. אין תקע"ז איז געגאנגען לערנען ביי זיין פעטער רבי יצחק פרענקל, ביי וועמען ער האט געלערנט דריי יאר. אין תקפ"א, ביי דער עלטער פון 14 יאר, האט ער אנגעהויבן לערנען ביים חתם סופר אין פרעשבורג. דארט איז ער געבליבן זעקס יאר ביז זיין חתונה.
אין תקצ"ח איז ער באשטימט געווארן רב פון יערגין, וואו ער האט געהאלטן די שטעלע 24 יאר. אין תרכ"א איז ער אריבער צו ווערן שטאטס רב אין חוסט, און ער האט מיטגענומען זיין ישיבה פון הונדערטער בחורים.
ער האט שטארק געקעמפט קעגן די נעאלאגן און פאר א באזונדערער יידישער קהילה פאר חרדים.
ער איז נפטר געווארן אין חוסט ר"ח שבט תרל"ט.
ער האט איבערגעלאזט מער ווי טויזנט שו"ת אויף פיר חלקים פון שולחן ערוך, ווי אויך חידושים אויף ש"ס.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה שיק האט געהאט אן איידעם רבי יעקב פראגער, מחבר פון שו"ת שאילת יעקב.
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שבת בשבתו, נומער 891, כ"ה טבת תשע"ב


text:
אוראנוס
- דער ארטיקל דיסקוטירט דער פלאנעט. אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט אוראנוס (באדייטן).
דער אוראַנוס (ענגליש: Uranus) אדער אוראַן איז דער זיבעטער פלאנעט פֿון דער זון און דער דריטער גרעסטער און פערטער מאסיווסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם. אוראנוס איז געווען דער ערשטער פלאנעט וואס מ'האט אנטדעקט אין מאדערנע צײַטן. כאטש מען קען אים זען מיט די אויגן אזוי ווי די פינף לאנג-באוואוסטע פלאנעטן, די אוראלטע אסטראנאמען האבן נישט געכאפט אז ער איז א פלאנעט צוליב זיין פינסטערקייט.[1] סיר ווילאם הירשל האט געמאלדן די אנטדעקונג דעם 13טן מערץ, 1781, דאס ערשטע מאל וואס מ'האט אנטדעקט א פלאנעט דורך א טעלעסקאפ.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program. Monterey Institute for Research in Astronomy. דערגרייכט דעם 2007-08-27.


text:
טבת
טבת איז דער צענטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן[1] (און דער פערטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי[2]). חודש טבת ווערט דערמאנט אין פסוק אלס צענטער חודש, "בחדש העשירי הוא חדש טבת" (אסתר ב. טז.).
אינהאַלט
- 1 קביעות - קאלענדאר
- 2 דער אינהאלט פון חודש
- 3 זעט אויך
- 4 געשעענישן
- 5 רעפערענצן
קביעות - קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז טבת שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.[3]
ראש חודש טבת איז אמאל צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון כסלו, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון טבת, און אמאל נאָר איין טאג: דער ערשטער טאג פון טבת. ס'ווענדט זיך וויפיל טעג ס'איז דער פריערדיגער חודש: כסלו.
דער ערשטער טאג פון חודש טבת קען אויספאלן פינף טעג פון דער וואך: (א ב ג ד ו) זונטיק, מאנטיק, דינסטיק, מיטוואך, פרייטיק.[4]
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט זונטאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה אדער בש"ה פשוטה אדער בש"ז מעוברת), ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דינסטאג (ד"ה אדער גכ"ה פשוטה אדער גכ"ז מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג טבת זונטאג.
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט מאנטאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה הח"א מעוברת) געפאלט דער ערשטער טאג טבת דינסטאג.
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט דינסטאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה כסידרן (ד"ה הכ"ז פשוטה) געפאלט דער ערשטער טאג טבת דינסטאג.
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט מיטוואך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה אדער הש"א פשוטה אדער הש"ג מעוברת), ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה אדער זח"א פשוטה אדער זח"ג מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג טבת מיטוואך.
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט פרייטאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה אדער בח"ג פשוטה אדער בח"ה מעוברת) , ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה אדער זש"ג פשוטה אדער זש"ה מעוברת) געפאלט דער ערשטער טאג טבת פרייטאג.
דער אינהאלט פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צירוף פון חודש טבת גייט ארויס פון דעם ענדע פון די ווערטער (סופי תיבות) גדלו לה אתי ונרוממה שמו יחדו[5] (תהלים לד. ז.).
דער מזל פון טבת ווערט אנגערופן גדי.[6]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- עשרה בטבת האט זיך אנגעהויבן די באלאגערונג אויף ירושלים ביים ערשטען בית המקדש
- אסתר המלכה איז געווארן קעניגן


text:
ביאלאגישע קלאסיפיקאציע
ביאלאגישע קלאסיפיקאציע איז א סיסטעם וואס ביאלאגן ניצן כדי קלאסיפירן די פארשידענע ארגאניזמען. די סיסטעם איז א טייל פון טאקסאנאמיע.
די נאטירלעכע וועלט איז רייך איןארגאניזמען, דעריבער איז נייטיק צו קלאסיפירן זיי, אבער ס'איז נישט אלעמאל קלאר וויאזוי מ'זאל דאס טון. יעדער איינער פארשטייט די אונטערשייד צוויצן די פארשידענע באשעפענישן ווי פיש זענען אנדערש פון עופות, אבער א לעמפערט און א לייב זענען ענלעך. אבער אן אלגעמיינע קלאסיפיקאציע פון אלע באשעפענישן האט געפעלט.
אין דער מיטל אלטער פלעג מען קלאסיפירן די נאטירלעכע וועלט אין פיר קעניגרייכן: דומם, צומח, חי און מְדַבּר (מענטשן).


text:
פאנעם
א פֿאנעם איז א גרונטאיינס אין דער פאנאלאגיע פון א שפראך. עטלעכע פאנעמען ווערן צוזאמענגעשטעלט צו שאפן ווערטער אין דער שפראך. אזוי, די אונטערשייד צווישן די צוויי ווערטער אין יידיש גאַז און גאַל איז דער טויש פון /ז/ צו /ל/. צוויי אזעלכע ווערטער וואס די אונטערשייד איז איין פאנעם ווערן גערופן א "מינימאלער פאָר". ווען מען קען ארויסרעדן איין פאנעם אויף פארשידענע וועגן ווערן זיי גערופן אַלאפֿאנען (למשל /ב/, וואס מ'קען ארויסרעדן ב אדער פ, לפי העניין). אין רוב שפראכן זענען די פאנעמען קאנסאנאנטן אדער וואקאלן.
די לינגוויסטן שרייבן א פאנעם צווישן צוויי שטרייכלעך: /z/ אדער /l/.
פאנעמען אין יידיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בדרך כלל, די אותיות אין יידיש זענען באזונדערע פאנעמען. למשל פ און פֿ זענען באזונדערע פאנעמען, ווי אין די ווערטער פאַס און פֿאַס. אזוי אויך די צוויי סארטן חולם זענען צוויי פאנעמען, למשל טויב (איינער וואס הערט נישט) און טויב (א פויגל).


text:
1837
1837 איז דאס 37סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1837 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - ערדציטערניש אין דער שטאט צפת
- 26סטן יאנואר - מישיגן ווערט דער 26סטער שטאט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 20סטן יוני - וויקטאריע ווערט די מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 4טן יולי - געעפנט Grand Junction אייזנבאן , די ערשטע צווישנשטעט אייזנבאן ליניע אין דער וועלט, וואס פארבינדט בירמינגהאם מיט ליווערפול
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 10טן פעברואר - אלעקסאנדער פושקין, רוסישער שרייבער (געב' 1799)
- 31סטן מערץ - דזשאן קאנסטבל, בריטישער מאלער (געב' 1776)
- 20סטן יוני - דער מלך וויליאם דער פערטער פון בריטאניע (געב' 1765)


text:
עמבער אלערט
עמבער אלערט (Amber Alert) איז א מעלדונג סיסטעם צום פובליק ווען א קינד ווערט געקידנעפט וועלכע האט די קא-אפעראציע צווישן די פאליציי, מידיא, און טראנספארטאציע אפטיילונגן איבער גאנץ אמעריקע און קאנאדע.
אינהאַלט
מיסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס קומען אריין ארום 800,000 באריכטן א יאר וועגן קינדער וואס פעלן וואס קומט אויס צו בערך 2,000 פער טאג. פארשטייט זיך אז דער גרעסטער טייל דערפון ווערט אפגעקומען מיט שרעק ווען דאס קינד קומט שפעטער אן אהיים אבער ארום א דריטל פון דעם זענען קינדנעפינגס. פיר פינפטלעך פון אלע קינדנעפינגס ווערן אויסגעפירט דורך פאמיליע מיטגלידער וועלכע באשליסן אז די קינדער ווערן נישט ריכטיג בא'הנדל'ט דורך זייערע עלטערן פאר סיי וועלכע סיבה. ארום איין פינפטל פון קינדנעפינגס ווערן אויסגעפירט דורך נישט פאמיליע מיטגלידער וואס קומט אויס צו בערך 400 קינדנעפינגס פער טאג.
אלס א רעזולטאט צו דעם טראגישן פראבלעם וועלכע פלאגט אזויפיל פאמיליעס, און ספעציעל די קליינע קינדער, האט מען אויפגעשעטעלט אין אלע סטעיטס אן עמוירדזשענסי רעספאנס סיסטעם פאר פעלנדיגע קינדער וועלכע האט באקומען דעם נאמען "עמבער" (אמעריקע'ס מיסינג בראודקעסט עמוירדזשענסי רעספאנס) וועלכע איז א פאראייניגטע אלערט נעטוואורק צווישן די לאו ענפארסמענט אגענטורן, די מידיא, און די עלעקטראנישע ראוד סיינס וועלכע אלערטן אינאיינעם די מאסן איבער א קינדנעפינג באלד ווען עס ווערט באריכטעט.
אין די קומענדיגע שורות וועלן מיר באטראכטן וויאזוי דער פראגראם איז אנטוויקעלט געווארן, וויאזוי עס ווערט גענוצט צו טרעפן פארלוירענע קינדער, און דער סוקסעס פונעם אלארם סיסטעם היינט צו טאג.
געבוירן פון א טראגעדיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עמבער אלערט פראגראם איז געגרינדעט געווארן אלס אן ענטפער צו א טראגעדיע פון א קליינע 9 יעריג מיידל וועלכע איז געקידנעפט געווארן אין ארלינגטאן, טעקסאס, אין 996' און איז שפעטער אומגעברענגט געווארן דורך אירע קינדנעפער וועלכע זענען קיינמאל נישט געכאפט געווארן. יענע אינצידענט האט אויפגעטרייסלט דאס גאנצע לאנד און אסאך שאקירטע מענטשן אינאינעם מיט די לאקאלע אויטאריטעטן האבן צוגעזאגט אז עפעס דראסטיש וועט געטאן ווערן צו העלפן מאכן אן אפשטעל צו קינדנעפינגס. עטליכע פאליציי אפטיילונגן און א גרופע עקספערטן האבן זיך באלד געזעצט ארבעטן אויף א פלאן און זענען אויפגעקומען מיט עטליכע פלענער אריינגערעכנט די פאראייניגטע נעטוואורק פלאן.
א יאר דערויף האט מען אויסגעוועלט דעם פלאן וועלכע איז ארגאניזירט און באצאלט געווארן דורך עטליכע ראדיא סטאנציעס און איז נאמינירט געווארן נאך די קליינע מיידל וועלכע האט געהייסן עמבער. שפעטער האט מען אויך צוגעלייגט די אנדערע אויסטיישט צו די בוכשטאבן ווי פריער דערמאנט. אין אנפאנג זענען די אלערטס נאר געמאלדן געווארן דורך די ראידאס אבער מיט די צייט איז עס אריבער אויך צו טעלעוויזיע, עלעקטראנישע ראוד סיינס, און די פאליציי האט איבערגענומען די קאנטראל.
אן אלערט ווערט פארשפרייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט ציל פון אן עמבער אלערט איז צו מודיע זיין פאר יעדן וועגן א קינדנעפינג וועלכע האט נארוואס פאסירט וויבאלד די ערשטע שטונדן נאך אן אינצידענט זענען די מערסט קריטישע שטונדן ווייל מיט יעדע מינוט וואס גייט פארביי וועט דער קינדנעפער זיין ווייטער פון דאס קינד'ס הויז און די שאנסן אז ער זאל נישט שעדיגן דאס קינד ווערט קלענער. לויט א שטודיע פון די דעפארטמענט אוו יוסטיץ זענען 74 פראצענט פון קינדנעפינג פעלער וועלכע האבן זיך אויסגעלאזט טראגיש פארגעקומען אין די ערשטע שטונדן.
עס זענען פאראן איבער 150 עמבער אלערט סיסטעמען אין אלע סטעיטס און געגענטער וועלכע האבן זיך אלע זייערע אייגענע סטראטעגיעס וויאזוי צו פארשפרייטן דעם אלערט אין די ערטשע מינוטן. אבער אין גענעראל פאלגן זיי אלע נאך דעם סיסטעם וועלכע איז אויסגעטראפן געווארן אין טעקסאס.
די ערשטע און וויכטיגסטע כלל וואס אלע אנפירער פון די פראגראמען דארפן שטרעבן איז צו האלטן אן עמבער אלערט אלס זייער אן ערנסטע אלארם וועלכע יעדער זאל ארייננעמען אין קאפ. פארשטייט זיך אז אויב עס וועלן זיין עמבער אלערטס יעדן טאג וועלן מענטשן זיך מער נישט וויסנדיג מאכן דערפון. בעפאר אן עמבער אלערט ווערט אלאמירט וועלן די לאו ענפארסמענט אגענטורן זיכער מאכן עטליכע מאל אז עס האנדלט זיך טאקע פון א קידנעפינג און נישט פון א דערשראקענע מאמע וועלכע פאנטאזירט איבער איר קינד וועלכע האט זיך פארשמועסט מיט א פריינט ביים קארנער. אויך מעג נישט דער פראגראם גענוצט ווערן פאר קינדער וועלכע לויפן אליינס אוועק פון די עלטערן צוליב סיי וועלכע סיבה.
אין רוב עמבער אלערט פראגראמען וועט מען דאס נאר נוצן פאר קינדער אונטער 12 יאר וואו די שאנסן זענען גרעסער אז דאס קינד וועט געשעדיגט ווערן. אויך מאכט עס מער דראמאטיש דעם אינצידענט און די מאסן רעגיסטרירט אין מוח אז עמבער אלערט האנדלט זיך פון אומשולדיגע קינדער אויף וועלכע יעדער האט רחמנות.
די פאליציי דארף ארבעטן זייער געשיקט צו קלויבן אינפארמאציע פון עדות וועלכע האבן געזען דעם אינצידענט און דארפן איבער געבן אלע אינפארמאציע וואס זיי האבן איבער דאס קינד און אויב מעגליך וועגן דער קידנעפער אדער די אויסזען פון זיין אויטא. זיי דארפן אויך פארשאפן א בילד פון דאס קינד און דאס באלד אריינסקענען אין קאמפיוטער און פארשפרייטן דאס בילד וואו ווייט מעגליך אז יעדער זאל דערקענען דאס קינד אין פאל מען באמערקט אים/איר ערגעץ.
די גאנצע קאפ-שטיק פון דעם עמבער אלערט סיסטעם איז די קאלאבאראציע צווישן די לאו ענפארסמענט אגענטורן און די מידיא. די אגענטורן און מידיא פירמעס פארבינדן זיך גאר שנעל איינע מיט די אנדערע און טראנספערירן די אינפארמאציע אין מינוטן און קורץ נאכדעם מעלדט מען דעם אלארם מיט אלע דעטאלן וועלכע איז פאראן דערצו. ווען דער אלארם ווערט געמאלדן וועלן אלע מידיא סטאנציעס (ראדיא און טעלעוויזיע) איבערהאקן זייערע פראגראמען און מעלדן דעם עמבער אלערט מיט ערנסקייט און אפעלירן צו די פובליק מען זאל האלטן די אויגן און אויערן אפען און אויב מען פארדעכטיגט עפעס זאל מען באלד רופן דעם אנגעגעבענעם נומער פון די פאליציי דעפארטמענט וועלכע גיט זיך אפ ספעציעל מיט עמבער אלערטס.
דאס זעלבע ווערט דורכגעפירט צו די קאמיוניקאציע טאוולן. די פאליציי רופט אן די טראנספארטאציע אפישעלס וועלכע ערלעדיגן באלד אז אלע עלעקטראנישע הייעוועי סיינס זאל מעלדן דעם אלערט און לאזן דעם נומער וועלכע זאל גענוצט ווערן אין פאל איינער האט עפעס אינפארמאציע.
סוקסעס געשיכטעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זינט די עמבער אלערט סיסטעם איז אריין אין קראפט אין עטליכע סטעיטס האט עס שוין געראטעוועט נאנט צו 100 קינדער וועלכע זענען שוין געווען אין די הענט פון קינדנעפער און עס איז זיכער אז פיל מער קינדנעפינג'ס זענען צוריקגעהאלטן געווארן א דאנק דעם סיסטעם.
דאס לאנד האט גוט אויפגענומען די עמבער אלערט און נאך היינט איז עס א הויפט נייעס געשיכטע ווען עס ווערט גערופן אן עמבער אלערט, ספעציעל אין די סטעיט וואו די קינדנעפינג קומט פאר. די פאליציי און מידיא פירמעס באקומען טויזענטער טעלעפאן קאלס יעדעס מאל מען אלאמירט אן עמבער אלערט.
וויבאלד די עמבער אלערט האט געברענגט סוקסעס און האט פשוט געראטעוועט קינדער פון קינדנעפינגס האט די רעגירונג דאס אנגעהויבן שטודירן אין די ענדע 90'ער יארן און האט אנגעהויבן באטראכטן אויב מען זאל דאס איינשטעלן אין מערערע סטעיטס און אפשר גאר אין גאנצ'ן לאנד. אין 98' האט א מאמע מיט איר 10 יעריג קינד וועלכע איז געקידנעפט געווארן אויפגעטרעטן פאר א סענאט סוב-קאמיטע אין וועלכע זי איז אויסגעפרעגט געווארן וויאזוי די עמבער אלערט סיסטעם האט געהאלפן ראטעווען איר קינד.
אט זענען די מערסט באקאנטע סוקסעס געשיכטעס א דאנק די עמבער אלערט סיסטעם:
אראנדזש קאונטי, קאליפארניע (אוגוסט 02'). טאמארא ברוקס 16 יאר אלט און דזשעקולין מעריס 17 יאר אלט זענען געווען אויפ'ן גאס מיט אנדערע קינדער ווען זיי זענען געקידנעפט געווארן מיט אויסגעשטרעקטע ביקסן.
די פאליציי האט באלד אלאמירט אן עמבער אלערט אין וועלכע זיי האבן געוויזן בילדער פון די צוויי קינדער, א געמאלענע בילד פון דעם פארדעכטיגטן, און די לייסענס פלעיט נומער פון דער אויטא אין וועלכע זיי זענען פארכאפט געווארן. 12 שטונדן שפעטער האט א פעלד ארבייטער דערקענט די לייסענס פלעיט נומער וועלכע ער האט פריער געזען אויף די הייעוועי עלעקטראנישע בולעטין. ער האט גערופן די פאליציי און ביז עטליכע מינוטן זענען די צוויי קינדער געראטעוועט געווארן און דער פארברעכער איז ארעסטירט געווארן.
אבליענע, טעקסאס (אוגוסט 02'). אן איין מאנאט'יגע קינד מיט'ן נאמען נענסי שאוועז איז פארכאפט געווארן אין א וואל-מארט פארקינג לאט ווען די מאמע פון דאס קינד האט צוריק געטראגן די שאפינג וועגעלע ווי עס באלאנגט נאכ'ן אריינפאקן אירע איינקופטן אין איר אויטא.
דאס גאנצע לאנד איז אויפגעטרייסעלט געווארן פון די געשעעניש נאכדעם וואס עס איז באקאנט געווארן אז די מאמע פון דאס קינד האט נאך באוויזן אנצוהאלטן דעם פארנ'דיגן אויטא וואו איר קינד איז פארכאפט געווארן און איז געשלעפט געווארן 30 פיס און פארוואונדעט געווארן. אן עמבער אלערט איז אלאמירט געווארן און עטליכע שטונדן דערויף האבן א גרופע מענער אין א רעסטוראנט אויפגעפאסט אויף א פרוי וועלכע האט פרובירט מאכ'ן אן איינדרוק ווי דאס איז איר אייגן קינד אבער איז געווען פארדעכטיגט. זיי האבן אלע געוואוסט וואס האט פריער פאסירט און האבן באשלאסן צו רופן די פאליציי אלס אן אפשר. למעשה איז דאס טאקע געווען דאס פארכאפטע קינד וועלכע איז געקידנעפט געווארן דורך א 25 יעריגע פרוי.
עלקא, נעוואדא (אקטאבער 02'). ניקאל לייטפוט העלמאן, 14 יאר אלט, איז פארכאפט געווארן פארנט פון זיין הויז און איז געפירט געווארן 1,700 מייל ווייט צו א דערפל אין טעקסאס וואו די פאליציי האבן פארכאפט די קידנעפער נאכדעם וואס עס איז אויפגעדעקט געווארן א קרימינאלע רעקארד אויף א שכן וועלכע'ס בילד אין אינפארמאציע איז באקאנט געווארן פאר יעדן דורך אן עמבער אלערט.
אויך דארט האט א פשוט'ער מענטש באמערקט די זעלבע אויטא וועלכע ער האט עטליכע טעג בעפאר געהערט ערקלערן אויף די ראדיא. ער האט גערופן די פאליציי וועלכע האבן געמאכט א ראוד בלאק און דאס קינד איז צוריק געקערט געווארן צו די עלטערן אין עלקא.
די דריי געשיכטעס זענען אלע פארגעקומען אינעם זעלבן זומער ווען די עמבער אלערט האט אנגעהויבן באקאנט ווערן און די דריי אויבנדערמאנטע געשיכטעס זענען מיטגעהאלטן געווארן אין גאנצן לאנד. זינט דאן זענען שוין געווען נאך אסאך סוקסעספולע פאסירונגן וועלכע זענען געענדיגט געווארן מיט פרייד נאר א דאנק די עמבער אלערט סיסטעם.
עמבער אלערט היינט צו טאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עמבער אלערט סיסטעם איז צעביסלעך פארשפרייט געווארן איבער'ן גאנצן לאנד און אין אלע גרויסע שטעט אין קאנאדע. אום אפריל 03' האט פרעזידענט בוש אונטערגעשריבן די פראטעקט אקט פון דעם יאר 03' אין וועלכע עס איז געלעגן אלע פלענער וויאזוי מען זאל אויפשטעלן די עמבער אלערט סיסטעם אין גאנצ'ן לאנד און ראטעווען מער קינדער.
ביי די צערעמאניע איז אנוועזענד געווען די מאמע פון עמבער העגערמען, די קליין מיידעלע איבער וועלכע די אלערט סיסטעם איז געגרינדעט און נאמינירט געווארן. בוש האט צווישן זיינע ווערטער געזאגט:
"עס איז וויכטיג פאר די זיכערהייט פון אונזערע קינדער צו פארשפרייטן די עמבער אלערט סיסטעם כדי די פאליצי און שעריף זאלן באקומען צענדליגער טויזענטער און אפילו מיליאנען מיטהעלפער אין יעדע קידנעפינג. יעדע פארברעכער וואס וועט טראכטן פון פארכאפן א קינד וועט וויסן אז א גרויסע נעץ פון מיליאנען מענטשן וועט זיך אויסשפרייטן און יענער וועט געכאפט ווערן דורך די פאליציי אדער דורך א דערנעבנדיגן אויטא וועלכע וועט דערקענען דעם אויטא אדער די וואס זיצן אינעווייניג און ברענגן די פארברעכער צו גערעכטיקייט."
זינט די עמבער אלערט סיסטעם איז געווארן א נאציאנאלער סיסטעם האט מען איינגעשטעלט אן אלערט קאארדינירער אין די דעפארטמענט אוו יוסטיץ. די עמבער אלערט סיסטעם קאסט א געשאצטע 30 מיליאן דאלאר וועלכע איז היינט א טייל פונעם בודזשעט. דאס געלט ווערט גענוצט צו פאראייניגן די 911 עמוירדזשענסי סיסטעם מיט'ן עמבער אלערט סיסטעם און טרענירן די לאו ענפארסמענט אפיצירן וויאזוי צו האנדל'ן אין אן עמבער אלערט.
די עמבער אלערט האט זיך געגרינדעט און איז נאך היינט א וואלונטיר אלארם סיסטעם און האט טאקע אסאך מיטהעלפער וועלכע טוען דאס אלס א וואלונטיר ארבעט. די וואלונטירן זענען שטארק דערביי און שטודירן כסדר וויאזוי מען קען פארבעסערן די אלערט סיסטעם אז מער מענטשן זאלן דאס קענען זען און האלטן אן אויג. אין די לעצטע יארן האבן זיי אנגעהויבן פארשלאגן פאר ווער עס וויל א טעקס מעסעדזש אלערט אין וועלכע א סעליולער אדער ביפער באקומט די אינפארמאציע יעדעס מאל אן עמבער אלערט פאסירט.


text:
האיטי
האַיִטי איז אַ לאַנד אין דעם קאַראַאיבישן ים, אױף דער מערבֿ זײַט פֿון אינדזל היספּאַניִאָלאַ. אין האַיִטי רעדט מען האַיטיאנער קרעאָל און פֿראַנצױזיש.
האיטי איז א יחיד-במינו פאר א פאר סיבות(?). ווען עס איז געווארן זעלבשטענדיק אין 1804, איז עס געווען דאס איינציגע זעלבשטענדיקע לאנד אין לאטיין-אמעריקע און דעם קאַראַאיבישן ים, דאס איינציגע לאנד אין דער וועלט צו ווערן אויפגעשטעלט דורך א שקלאפן-רעוואלט, און די צווייטע רעפובליק אין די אמעריקעס.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קריסטאפער קאלאמבוס האט געלאנדט אין דעם לאנד וואס איז היינט האיטי דעם 5טן דעצעמבער 1492, און האט געפאדערט דעם אינדזל פאר שפאניע. קאלאמבוס האט איבערגעלאזט 39 מענער בלייבן אויפן אינדזל, און האט דעמאלט אויפגעשטעלט דעם יישוב לא נאווידאד.
אלס אריינגאנג צו די אמעריקעס, איז דער אינדזל היספאניאלא געווארן א מקום-מקלט פאר פיראטן אין די פריִיִקע יארן פון קאלאניאליזם. פראנצויזישע פיראטן זענען זיך באזעצט אין דער מערב'דיגער העלפט פון אינדזל, און האבן שפעטער געפלאנצט טאבאק דארט מיט הצלחה. די הצלחה האט פאראינטערעסירט אנדערע פראנצויזישע משפחות צו קומען, און ביים סוף האבן זיי געמאכט א נייעם פראנצויזישן יישוב. שפעטער, ווען די אייראפאישע לענדער האבן באשלאסן צו וועמען גייט וועלכע לאנד אין די אמעריקעס, האבן פראנקרייך און שפאניע געטיילט דעם אינדזל צווישן זיך. די מערב-זייט פון אינדזל איז אפיציעל געווארן פראנצויזיש.
פראנקרייך האט געקראגן דאס מערב'דיגע דריטל פון היספאניאלא און האט עס געגעבן א נאמען "סט דאמינג". די פראנצויזער האבן דען אריינגעבראכט טויזנטער שקלאפן פון אפריקע, על-מנת צו אנטוויקלען דעם אינדזל'ס צוקער עקאנאמיע. די פארנצויזער זענען באלט געווארן דאך פאל ווייניק פון אלע די אפריקאנישע שקלאפן וואס זיי האבן געבראכט, מיט בלויז איין ווייסער פאר יעדע צען אפריקאנער אויפן אינדזל.
סט דאמינג איז געווען געוואוסט אלס איינער פון די שלעכטסטע קאלאניעס פאר שקלאפן. א דריטל פון די שקלאפן זענען געשטארבן אין די ערשטע פאר יארן פון זיין דארט, א סאך פון קרענקען. אבער משאין-כן פאר מענטשן געבוירן געווארן פון אן אפריקאנישער מוטער און א פראנצויזישן פאטער. די האלב-אפריקאנישע מענטשן האבן געהאט מער רעכטן און אפט זענען געלאזט געווארן פריי. די פארמישטער זענען אויך געווארן זיירער אייגענער סארט אין דער געזעלשאפט. זיי האבן געקענט גיין קיין פאריז שטודירן און אנטיילנעמען אין מיליטער. זיי האבן אפט געארבעט אלס האנט-ווערקערס אדער סוחרים, און האבן אנגעהויבן צו פארמאגן קרקע. צאל האט אפילו פארמאגט אייגענע שקלאפן.


text:
פיטקארן
פיטקערן איז אן ארכיפעלאג פון פיר אינדזלען וואס ליגט אין דרום זייט פון דעם פאציפישן אקעאן אונטער דער בריטישער שיצונג. איר איינציקע שטאט איז אדאמסטאון און דאס איז פיטקערן'ס הויפטשטאט מיט 47 איינוווינער, אין איר איז פלאצירט א קירכע מיט א שולע. פיטקארן איז דאס קלענסטע שטאט אין דער וועלט פונעם צאל-באפעלקערונג שטאנדפונקט.
אין פיטקערן וווינען 67 אייינוווינערס, געבליבענע פון די באונטי אויפרוהר. דאס איז די ווייטסטע מענטשלעכע באזעץ-ארט פון דער גארער וועלט, די נאנטסטע אינדזל צו איר איז די אסטער אינזל וואס איז 2,100 ק"מ ווייט פון איר. כאטש איר ווייטקייט און קליינקייט, איז דארט דא א טעלעפאן-נעטווארק, און צוטריט צום אינטערנעץ און צו טעלעוויזיע-קאנאלן.


text:
פאטענץ
פאטענץ ((העברעיש: "חזקה", ענגליש: "exponentiation")) איז אן אריטמעטישע אפעראציע אויף צאלן. דער פשושסטער אופן פון פאטענץ איז איבערגעחזרטע טאפלונג. מען שרייבט א פאטענץ מיט א מדרגה אדער כפל אנצייגער; די מדרגה שרייבט מען קליינטשיק, אויבן, ביי דער רעכטער זייט פונעם נומער, אזוי: , און דאס צייכנט אן צו טאפלען דעם באזיס נומער A מיט זיך אליין אזוי פיל מאל ווי די מדרגה b ווייזט.
צום ביישפיל: ווען עס שטייט פאר אונדז דער טערמין דארפן מיר טאפלען דעם 3 מיט זיך אליין 4 מאל. וואס קומט אויס . און מע זאגט עס ארויס "דריי צום פערטן כח" אדער "דריי צו דער פערטער מדריגה".
א מדריגה איז חל נאר אויפן באזיס נומער. צב"ש אויב דער באזיס נומער איז מיט א מינוס, דאפלען מיר ניט דאס מינוס סיידן אויב דער באזיס נומער מיטן מינוס זיינען מיט קלאמערן. למשל
באשטימטע וועגן ווי צו רעכענען איינלערנונגען מיט מדרגות.
- ווען איינער וויל זאגן 100000 קען ער אויך שרייבן: , וואס מען זאגט ארויס: 10 צו די פינעפטע כוח.
- דאס ווערט גענוצט אסאך אין נומערן סיסטעם און איז אויף וואס א נומערן סיסטעם איז געבויעט. לויט וויפול סימבאלס מען האט איז וויפול מען קען ציילען אין א קאלום, וואס יעדע קאלום מיינט די בעיס פון די נומערן סיסטעם צו די כוח פון די קאלום. למשל די דריטע קאלום אין דעסימאל וואס איז די הונדערטער קאלום, איז די הונדערטער קאלום ווייל עס איז 10 צו די צווייטע מדרגה (די ערשטע קאלום איז אלעמאל די נול קאלום).
זעה אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אשרה
אשרה איז די נאמען פון דער "געטליכער מוטער" וואס איז געווען שטארק פארשפרייט אין דעם מיטל-מזרח אין די צייטן פון דעם ערשטן בית המקדש און פריער.
אינהאַלט
די ווייב פון גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די וואס האבן געדינט אשרה, האבן געגלייבט אז זי איז די ווייב פון גאט. ארכעאלאגן האבן געטראפן שטיקלעך כלי חרס וואס זענען אלט באלט דריי טויזנט יאר מיט אויפשריפטן אין כתב עברי וואס בענטשן אין דעם נאמען פון "יהוה און זיין אשרה".
די באדינסט פון אשרה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אשרה איז אפט געדינט געווארן דורך לייגן א זויל (מצבה) אדער א בוים נעבן א מזבח. אזא בוים האט מען גערופן אשרה. אין דער תורה ווערט דערמאנט אז מען זאל נישט לייגן אן אשרה לעבן דעם מזבח, כאטש עס ווערט אויך דערמאנט אז די אבות האבן אויפגעשטעלט מצבות.
מען פלעגט אויך האלטן אינדערהיים אלס אן אנדענק קליינע פיגורינעס פון שטיין אדער האלץ וואס זענען געווען אין די פארם פון א נקבה און האבן סימבאליזירט אשרה. אזוינע פיגורינעס ווערן זייער אפט געטראפן דורך ארכעאלאגן. מען האט געטראפן אזוינע וואס זענען געווען באגראבן אין ירושלים פון די צייטן פון דעם ערשטן בית המקדש. ענדליכע פיגורינעס טרעפט מען אויך אין דער גאנצער וועלט, פון אלע צייטן. עס ווייזט אויס אז אנדערע פעלקער האבן געהאט אן ענדליכע זי-גאט, וואס איז געווען גאר פאפולער.
פארשפרייטקייט ביי אידן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די צייטן פון ערשטן בית המקדש, ווען אידן האבן געדינט פארשידענע געטטער, האבן אסאך אידן געדינט אשרה. אין ירמי' (ז, י"ח)(מ"ד, י"ז-י"ט) ווערט דערמאנט אז אידן האבן געדינט די "קעניגין פון הימל" און מקריב געווען פאר איר געבעקסן און געטראקען.
מעגליכע השפעה אויף קריסטנטום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קריסטליכע "שכינה הקדושה", די מוטער חלק פון די גאט, קען זיין איין איינפלוס פון די אמאליגע אשרה.


text:
1766
1766 איז דאס 66סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1766 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן יאנואר - קריסטיאן דער זיבעטער ווערט מלך פון דענמארק.
- 23סטן פעברואר - לאטארינגיע קערט צוריק צו פראנקרייך, ביים טויט פון סטאניסלאוו לעשטשינסקי, מלך פון פוילן און לעצטער הערצאג פון לאטארינגיע.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן סעפטעמבער - דזשאן דאלטאן, ענגלישער כעמיקער און פיזיקער (געש' 1844)
- 16טן נאוועמבער - רודאלף קרויצער, פראנצויזישער פידלער (געש' 1831)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן פעברואר - סטאניסלאוו לעשטשינסקי, מלך פון פוילן (געב' 1677)


text:
דזשאמייקע
דזשאַמייקע (ענגליש: Jamaica) איז אן אינזל לאנד אין די גרויסע אנטילן, 234 ק"מ לאנג און 80 ק"מ ברייט, מיט א שטח פון 10,990 קוואדראט ק"מ. זי איז פלאצירט אינעם קאריביאישן ים, 145 ק"מ דרום פון קובא און 191 ק"מ מערב פון היספאניאלא.
זי איז פריער געווען א שפאנישע קאלאניע מיטן נאמען סאנטיאגא, אבער אין 1655 איז זי געווארן אן ענגלישע (שפעטער, בריטישע) קאלאניע מיטן נאמן דזשאמייקע. אין 1962 איז זי געווארן אינגאנצן זעלבשטענדיק, א קאמאנוועלט מלוכה מיט עליזאבעט די צווייטע איר קעניגין.[1]
דזשאמייקע האט א באפעלקערונג פון 2.8 מיליאן מענטשן. די הויפטשטאט איז קינגסטאן. די אפיציעלע שפראך איז ענגליש.
רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
64ֵ% פון די איינוואוינער זענען קריסטן. 24,020 זענען ראסטאפארן. היינט וואוינען אין דזשאמייקע 200 יידן. די ערשטע יידן אין דזשאמייקע זענען געווען פליטים פון דער שפאנישער אינקוויזיציע אינעם 15טן יארהונדערט.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ "דזשאמייקע לאנד פראפיל" (May 26, 2010). דערגרייכט דעם 11 October 2010. (אויף ענגליש)


text:
מאלי
מאֵלי, אפיציעל די רעפובליק פון מאלי (פראנצויזיש: République du Mali, [maˈli]), איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אפריקע. מאלי גרענעצט אלזשיר צו צפון, ניזשער צו מזרח, בורקינע פאסא און דעם בארטן פון העלפאנדביין צו דרום, גינע צו דרום-מערב, און סענעגאל און מאריטאניע צו מערב. זי האט א שטח פון מער ווי 1,240,000 ק"מ² מיט א באפעלקערונג פון 14.5 מיליאן. די הויפטשטאט איז באמאקא.
מאלי באשטייט פון אכט ראיאנען. די צפונדיקע גרענעצן גייען טיפ אריין אין דעם סאהארא, אבער אין דרום, וואו דער מערסטער טייל פון איינוואוינער וואוינען, זענען די ניזשער און סענעגאל טייכן. דער עקאנאמישער סטרוקטור פון לאנד דרייט זיך ארום לאנדווירטשאפט און פישעריי. מאלי האט נאטירלעכע רעסורסן ווי גאלד, אוראניום, פיך און זאלץ. העלפט פון דער באפעלקערונג לעבט אונטער דער אינטערנאציאנאלער ארימקייט ליניע פון US$1.25 א טאג.[1]
אינעם 19טן יארהונדערט האט פראנקרייך גענומען קאנטראלע איבער מאלי, וואס איז דעמאלסט געווארן א טייל פון פראנצויזישן סודאן. אין אפריל 1959 איז פראנצויזישער סודאן באהאפטן געווארן מיט סענעגאל צו ווערן די מאלי פעדעראציע, וואס איז געווארן זעלבשטענדיק אין דער פראנצויזישער געמיינדע יוני 1960. אויגוסט 1960 האט = סענעגאל ארויסגעטראטן פון דער פעדעראציע. אין סעפטעמבער 1960 האט די פעדעראציע געענדערט איר נאמען צו "רעפובליק פון מאלי" און האט זיך צוריקגעצויגן פון דער פראנצויזישער געמיינדע.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאלי האט נישט קיין בארטן ביים ים. צוויי גרויסע טייכן פליסן אין מאלי, דער סענעגאל טייך אין מערב פון לאנד און דער ניזשער טייך וואס פליסט אדורך דעם צענטראלן טייל פון לאנד. די אלע הויפט שטעט אין לאנד ליגן אויפן ניזשער טייך, צווישן זיי די הויפטשטאט באמאקא און די אוראלטע הויפטשטאט טימבוקטו.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Human Development Indices (אויף ענגליש), טאבעלע 3: מענטשלעכע און איינקונפט ארימקייט, עמ' 35. דערגרייכט דעם 1טן יוני 2009


text:
פילאסאפיע
פֿילאָסאָפֿיע איז דאס מעטאד פון פארשונג צו פארשטיין גרונטליך און קלאר די פענאמענאנען פון דער וועלט, מענטשהייט, און דאס לעבן. למשל ווי איז די בעסטע וועג צו לעבן (עטיק) דער ווארט פילאסאפיע איז א גריכישן צוזאם שטעל פון די ווערטער פילא (ליב-האבער) און סאפיא (חכמה), ד.ה. דאס ליבשאפט פון חכמה.
אינהאַלט
היסטאריע און אנטוויקלונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיליסאפישע חקירה, אין דעם היינטיגן זין, האט זיך אנגעהויבן מיט די אור-אלטע גריכן אין די יארן ג"א ר' - ש'. טאלעס, אנאקסימאדער, פיטאגאראס, און אנדערע האבן אנגעהויבן שפעקולירן איבער דעם תכלית אין לעבן, די יסודות פון פיזיק און מאטעמאטיק, און די פענאמענאנען פון לעבן און טויט. זיי זענען מערסטנס געווען פארנומען מיט פארשטיין די נאטור און וויאזוי זי פירט זיך.
שפעטער איז געקומען סאקראטעס און אנגעהויבן חקר'נען די מענטשהייט. זיין פארשונג איז געווען צו פארשטיין וואס איז ריכטיג און וואס נישט, וואס זענען די אמת'ע ווערדן וואס דער מענטשהייט דארף נאכיאגן. ער האט געטריבן זיינע פאלקס-לייט אין אור-אלטן אטען צו חקר'נען זייער אויפפירעכץ און זיי פארבעסערן. ער האט איבערגעטראכט יעדן אנגענומענעם ווערד און אפטמאל געוויזן אז עס איז פאלש. דערפאר האבן אים אסאך פיינט געהאט, טענה'נדיג אז ער קארופטירט דאס פאלק, און מען האט אים פעראורטיילט צום טויט.
סאקראטעס'נס תלמיד פלאטו האט גענומען זיין לערער'ס אנווייזונגען און זיי אפגעשריבן אין די דיאלאגעס, דער וויכטיגסטער ליטעראטור ווערק און משפיע אויף מערב קולטור נאך דעם תנ"ך.
פלאטו האט אויך געגרינדעט א שולע פון פילאסאפיע. זיין גרעסטער תלמיד איז געווען אריסטו, וועלכער איז שפעטער געווען דער לערער פון אלכסנדר מוקדון. אריסטו האט צוזאמגענומען די פארשונגען פון פריערדיגע פילאסאפן איבער די נאטור מיט די פארשונגען פון סאקרעטיס איבער די מענטשהייט און געמאכט פון זיי א פאראייניגטע וויסנשאפט.
פילאסאף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס מיינט אין אידיש גערעדט א טיף "דענקער", וואס פארשט אויס און חקר'נט אריין אין באשעפער'ס בריאה, געווענליך ווערט עס באניצט לגבי חכמת אלקות.
'פילאסאפיע' איז באמת א גריכיש ווארט, און די אפטייטש איז "פילא" א ליבהאבער "זאפיע" פון חכמה (ערוך ערך פילוסופיא, אין תוס' אין מסכת שבת שטייט אבער אז פילוסוף מיינט אן אפיקורס), פיליזאפיע איז טאקע בעיקר געווען פארשפרייט אין גריכנלאנד.
עס איז באקאנט אז אין די צייטן פונעם רשב"א איז געווען גאר שטארק איינגעריסן אפילו ביים המון עם צו שטודירן פילאסאפיע, און עס האט געהאט נישט קיין געוואונטשענע נאכפאלגן, דעריבער האט דער רשב"א און נאך פילע אנדערע צענדליגע ראשונים ארויסגעגעבן א חרם אז מען טאר נישט לערנען פילאסאפיע אונטער די 40 יאר, אנדערע האבן אבער עס יא מתיר געווען.[פֿעלט אַ מקור]
באקאנט איז די תשובת מהרש"ל וואס אטאקירט דעם רמ"א זי"ע היתכן ער קען פילאסאפיע, איבער וואס דער רמ"א פארענטפערט זיך אז ער האט דאס נאר געלערנט שבת נאכמיטאג, אין די צייט ווען אנדערע נוצן סייווי אויס די צייט צו שפאצירן וכדומה.
פון די באקאנסטע פילאסאפֿן איז אריסטוטלוס, מער באקאנט מיט זיין קירצערן נאמען "אריסטו", דער רבי פון אלכסנדר מוקדון.
שפעטערדיגע פילאסאפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער רמב"ם (1135-1204)
- טאמאס פון אקווינא (1225?-1274)
- ניקאלא מאקיאוועלי (1469-1527)
- טאמאס האבס (1588-1679)
- רענע דעקארט (1596-1650)
- ברוך שפינאזע (1632-1677)
- דזשאן לאק (1632-1704)
- גאטפריד לייבניץ (1646-1716)
- אימאנועל קאנט (1724-1804)
- געארג ווילהעלם פרידריך העגל (1770-1831)
- סערען קירקעגאארד (1813-1855)
- קארל מארקס (1818-1883)
- פרידריך ניצשע (1844-1900)
- בערטראנד ראסל (1872-1970)
- מארטין בובער (1878-1965)
- מארטין היידעגער
- לודוויג וויטגנשטיין
- קאראל וואיטילא
- זשאן-פאל סארטרע
- סימאן דע באוואר
- קארל פאפער
- נועם כאמסקי
- איין ראנד
אידישע פילאסאפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גאר גרויסע חכמים פון דעם אידישן פאלק האבן זיך פארנומען מיט פילאסאפיע. איינע פון דער מענטשהייט'ס גאר אויסגערופענע פילאסאפן איז געווען דער רמב"ם, וועלכער האט אפגעשריבן זיין פילאסאפיע אין ספר מורה נבוכים. זיינע פילאסאפישע פארשונגען זענען געווען מערסטנס געבויעט אויך די וויסנשאפט פון אריסטו, וועלכע איז געווען פארהאלטן דורך די אראבישע חכמים. ער האט שטארק משפיע געווען אויף שפעטערדיגע פילאסאפן, ווי צ.ב.ש. דער קריסטליכער פילאסאף טאמעס אקווינעס און דער מוסלמענער אבן רושד.
ברוך שפינאזע איז געווען א וועלטס בארימטער פילאסאף פון די אידישע קהלה אין אמסטערדאם. זיינע שטודיעס האבן אים געברענגט צו מיינונגען וואס האבן אים געשטעלט אין קעגנזאץ מיט די אידישע געמיינדע און געברענגט אויף אים א חרם. פילנדיג פריי פון די קייטן פון ארגאניזירטער אידנטום, האט ער אנטוויקלט זיינע פארשונגען און געדריקט זיינע מיינונגען אין עטליכע ביכער.
קארל מארקס איז געווען א אידישער פילאסאף אין דייטשלאנד וועלכער האט אויסגעטראכט די פילאסאפיע פון מארקסיזם. פון זיינע מיינונגען איז שפעטער אנטוויקלט געווארן די יסודות פון קאמוניזם.
מארטין בובער האט געשריבן איבער אידישע טעמעס, און איז ספעציעל באקאנט געווען פאר זיינע ביכער איבער חסידות און אירע נאכפאלגער.
פונעם פרומערס בליק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ווילנער גאון האט אנגערופן דעם קאפיטל "שער היחוד" פונעם ספר חובת הלבבות "חקירה הארורה!". אויך נאך אידישע פירער לאורך כל הדורות האבן גע'אסר'ט זיך צו פארטיפן אין דעם, ווייל עס מאכט שוואך די אמונה פון פשוטי המון עם.
זיי דרשענען דאס פון דער גמרא אז מ'זאל נישט וויסן מה למעלה ממך ומה למטה - זאכן וואס זענען נישט שייך צו פארשטיין מיט דער פראסטער מיין, נאר דייטן אן אויף באגריפן העכער דער מענטשליכער פארשטאנד.
אבער תלמידי חכמים וואס האבן זיך אנגעפילט כריסם בש"ס ופוסקים מעגן יא איר לערנען, און עס איז א בחינה פון א מצווה פון לימוד התורה און פון והלכת בדרכיו, וידעת היום והשבות על לבבך, און נאך פילע פליכטן דערמאנט דורכאויס דער תורה וואו מ'זעט אז עס א יסוד אין אידישקייט לדעת את ה'.
דעםחיד"א'ס מיינוג וואס מען זעט פון זיינע ספרים: עס האט אים נישט געצויגן צו פילאסאפיע, כאטש ער שרייבט אלע חלקים פון דער תורה, אבער צו פילאסאפיע באציט ער זיך גאנץ ווייניג אין זיין ספר שם הגדולים ערך דרשות הר"ן שרייבט ער אז אין ביבלאטעק אין פאריז האט ער געזען הונדערטער ספרים פון פילאסאפיע, אבער אין פאקט ער האט פון דארט נאר גענומען די רמזים פון רבי אליעזר מגרמיזא, דער רוקח. אן אויסנאם איז דער ספר מאור עינים פון רבי עזריהו מן האדומים, וואס ער ברענגט דערפון אסאך מאל אין זיינע ספרים,[1] אבער דאך ברענגט ער אז ער האט געטראפן א חרם פון רבי יוסף קארו און רבי משה אלשיך ווי זיי האבן געשטעלט אין חרם ווער עס וועט לערנען דעם ספר מאור עינים.[2]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ כסא רחמים מסכת סופרים פ"א אות י"ח
- ↑ מחזיק ברכה אורח חיים קונטרס אחרון לסי' ש"ז
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מאקעדאניע
מאַקעדאָניע (מאקעדאניש: MakeдoHиja), אפיציעל די רעפובליק פון מאקעדאניע (Peпyблиka MakeдoHиja, רעפובליקאַ מאַקעדאניאַ [rɛˈpublika makɛˈdɔnija]) איז א לאנד אין דעם צענטראלן באלקאנער האלבאינזל אין דרום-מזרח אייראפע. זי איז איינע פון די נאכפאלג לענדער פון דער אמאליגער יוגאסלאוויע, פון וועלכער זי האט פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט אין 1991. א לאנד איינגעשלאסן לאנד, מאקעדאניע גרענעצט סערביע צו צפון, בולגאריע צו מזרח, גריכנלאנד צו דרום און אלבאניע צו מערב.[1] זי באשטייט בערך די צפון-מערב העלפט פון דעם גרעסערן געאגראפישן ראיאן פון מאַקעדאָניע, וואָס נעמט איין אויך טיילן פון גריכנלאנד און בולגאַריע.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז סקאָפּיע, מיט 506,926 באוווינער לויטן 2002 צענזוס. אנדערע שטעט זענען כולל ביטאלע, קומאנאווא, פרילעפ, טעטאווא, אהריד, וועלעס, שטיפ, קאטשאני, גאסטיוואר און סטרומיקע.
מאקעדאניע האט מער ווי 50 אזערעס און זעכצן בערג העכער ווי 2000 מעטער.
מאקעדאניע איז געווארן אַ מיטגליד פון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער אין 1993 אָבער, צוליב אַ פּאָלעמיק מיט גריכנלאנד וועגן דעם נאָמען, האט מען זי אריינגלאזט מיטן פראוויזארישן נאמען די געוועזענע יוגאסלאווישע רעפובליק פון מאַקעדאָניע.[2][3] אויך איז מאקעדאניע א מיטגליד אינעם אייראפע-ראט. זייט דעצעמבער 2005 קאנדידירט זי צו ווערן א מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד, און האט זיך געוואנדן צו ווערן א מיטגליד אין נאַטאָ.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ The Republic of Macedonia – BASIC FACTS, Republic of Macedonia, Ministry of foreign affairs
- ↑ United Nations, A/RES/47/225, 8 April 1993
- ↑ United Nations Security Council Resolutions 817 of 7 April and 845 June 18 of 1993, see UN resolutions made on 1993


text:
לולב
דער לולב איז איינע פון די פיר מינים וואס מען איז מחויב צו שאקלען אום סוכות (יעדן טאג אחוץ שבת), אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: וּלְקַחְתֶּם לָכֶם בַּיּוֹם הָרִאשׁוֹן, פְּרִי עֵץ הָדָר כַּפֹּת תְּמָרִים, וַעֲנַף עֵץ עָבֹת, וְעַרְבֵי נָחַל, וּשְׂמַחְתֶּם, לִפְנֵי יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם שִׁבְעַת יָמִים" ויקרא כג מ .
די לולבים וואקסן אויף טייטלביימער. ביז די לעצטערע יארן פלעגט מען נעמען סתם לולבים, רוב דערפון פלעגן קומען פון על אריש און פון עגיפטן. לעצטנס זייט עס איז ערפונדן געווארען די באקאנטע דערי לולבים זײַנען מדקדקים במצות מקפיד צו ניצן דעם סארט לולב וואס זיי האלטן אים פאר װוּנדער-שײן.
טעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען שאקלט לולב כדי צו זיך דערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצן.
שמיטה פראבלעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין שנת ה'תשס"ח שנת השמיטה איז געווארן א פראבלעם ווייל וויבאלד די דערי לולבים זאלן ארויסקומען שיין און שטארק און הויך דארף מען דערויף ארבעטן א גאנץ יאר און וויבאלד רוב פון די דערי לולבים קומען פון ארץ ישראל טאר מען דאס נישט ניצן אזוי ווי א סך פוסקים האלטן אז נעבד וואס דאס מיינט ארבעטן אין שמיטה קען מען נישט יוצא זיין דערמיט.


text:
צוקער
צוקער איז דער נאמען פון א גרופע קארבאהידראטן וואס האבן א זיסן טעם. מען ניצט צוקער צו מאכן זיס דאס עסן. ס'זאל זיין געשמאק פארן צונג.
געוויינלעך מיינט דאס ווארט "צוקער" סוקראז, אבער אויך גלוקאז, פרוקטאז און לאקטאז.
א מענטש וואס עסט צופיל עסנווארגן וואס אנטהאלטן צוקער קען אמאל קומען צו ליידן פון צוקערקרענק, ווען דער קערפער פארלירט דעם כח צו פארוואנדלען דעם צוקער אין זאכן וואס דער קערפער קען ניצן,
פראדוקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צוקער ווערט פראדוצירט אין צוויי וועגן, פון ראר צוקער און פון צוקער בוריקעס.
ראר צוקער איז א פלאנץ וואס וואקסט אין ווארעמע לענדער ביז א הייך פון זיבן מעטער. די רערן אנטהאלטן א זיסן זאפט פון וואס מען נעמט ארויס דעם צוקער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אויטאמאביל
אױטאָמאָביל (ענגליש: car) איז א קאסטן ארויפגעלייגט אויף 3 אדער 4 רעדלעך, קען פארן מיט'ן קראפט פון א ברענשטאף מאטאר. א קאר (פארקירצט פון קערידזש) איז דער בעסטער מיטל צו טראנספארטירן א קליינע צאל מענטשן, פון איין ארט צו דעם אנדערן, שנעל.
א געווענליכער קאר ארבעט דורך א 4 זעץ ברענשטאף מאטאר (four-stroke fuel engine), פון די וויכטיגסטע טיילן וואס מאכן דאס פארען זענען:
- דער מאטאר
- די אפקילער סיסטעם (cooling system)
- די עמישאן'ס סיסטעם.
- די אלטענעטאר
- די טראנסמיסיע
היינט מאכט מען שוין הייבריד אויטאס וואס פארן אויך אויף דער קראפט פון עלעקטריק.
אינהאַלט
דער מאטאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מאטאר פון א קאר ארבעט דורך דעם וואס עס איז דא א רינידיגע קעסטעל (סילינדער) ווי ברענשטאף קומט אריין וואס האט אין זיך אזא פלאנזשער (piston), די פיסטאן קען פארשטאפן אינגאנצן די סילינדער, אדער קען עס עפענען אינגאנצן די צילינדער.
די פיר זעצעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע זעץ איז ווען די פיסטאן גייט אויף ארויף אזוי אז די דרוק וואס דאס מאכט באשאפט א וועקיום אין די סילינדער, צוליב דעם וואס עס איז דא א לאך אונטען פון די סילינדער וואס איז באהאפטן צו די ברענשטאף אריינשפריצער וועט די וועקיום אריינשלעפן מיט זיך ברענשטאף.
די צווייטע זעץ איז ווען די סילינדער איז אנגעפולט מיט ברנשטאף און די פיסטאן גייט אראף אזוי אז עס לייגט שטארקע דרוק אויף די סילינדער און די ברענשטאף ווערט צוזאמען געפרעסט (pressurized).
די דריטע זעץ איז ווען די פינק שטעקער (spark plug) וואס געפינט זיך אונטען פון די סילינדער גיבט ארויס א פינק, וואס דאס צינדט אהן די ברענשטאף און דורכדעם רייסט דאס אויף אזוי אז די פיסטאן פליהט ארויף מיט א געוואלדיגע קראפט.
די פערטע זעץ איז ווען די פיסטאן גייט צוריק אראפ און שטיפט ארויס אלע פארברענטע לופט פון די סילינדער, ווי אויך די איבריגע ברענשטאף אויב עס איז עפעס איבערגעבליבן, און פאנגט אהן נאכאמאל פון די ערשטע זעץ.
די דאך פון די פיסטאן איז באהאפטן צו א ראד וואס היידט די פיסטאן ראד (piston rod), די ראד איז באהאפטן צו די עק פון א רעדל וואס אינמיטן די רעדל איז דא א לאנגע ראד וואס ביי די עק ראד איז דא א ציינערדיגער רעדל וואס גייט צו די טרענסמישאן וואס פון דארט דרייט דאס די רעדער פון די קאר. און אזוי קען די קאר פארן.
דאס פליענדיגע רעדל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון די אלע 4 זעצן גיבט נאר די דריטע די קראפט פאר דעם מאטאר, כדי דער מאטאר זאל באלאנסירן די קראפט אזוי אז די פיסטאן זאל קענען אדורך מאכן אלע זעצעס, איז באהאפטן א פליענדיגע רעדל ביי די עק פון די ראד. די פליענדיגער רעדל איז א רעדל וואס וועגט גאנץ אסאך און וויבאלד ניוטאן לאו אוו מאשען זאגט אז איעדע זאך וויל בלייבן אין די סיטואציע וואס עס איז, און עס איז א שווערע זאך, און עס איז נישט דא וואס זאל דאס אפשטעלן פון זיך דרייען, דערפאר גיבט דאס די קראפט פאר די ראד זיך צו דרייען און אריינשטיפן און ארויפשלעפן די פיסטאן נאך דריי מאל.
דאס אלעס צוזאמען שטעלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א געווענליכער קאר וועט האבן א מאטאר פון כאטש 4 סילינדערס, דאס גיבט אסאך מער קראפט אויף איינמאל, ווען עס איז דא מער ווי איין סילינדער דאן איז דא צוויי וועגן פון אויסשטעלן דעם מאטאר.
- איין וועג איז אז אלע סילינדערס ארבעטן אין די זעלבע זעץ ציילונג, אזוי אז ווען פיסטאן 1 איז יעצט ביי די צווייטע זעץ זענען אלע אנדערע פיסטאן'ס אויך ביי די צווייטע זעץ.
- די צווייטע וועג איז אז מען ציטיילט דאס (געווענליך אין 2) אזוי אז ווען פיסטאן 1 און 3 זענען ביי די ערשטע זעץ, זענען פיסטאן 2 און 4 ביי די דריטע זעץ.
סיי וועלכע וועג מען ניצט גיבט די איבריגע סילינדערס מער קראפט פאר די קאר.
די אלע סילינדערס, ראד, און רעדער, זענען געווענליך צוזאמען געשטעלט אין א שווערע אייזערנע קעסטינג (CASTING), געמאכט פון אייזען וואס קען אויסהאלט הויכע טעמפארטור. און פין די אייזערנע קעסטינג קומט ארויס רעדער צו וואס די עיקר פאסיג איז צוגעטשעפעט וואס דרייט אסאך זאכן אין די קאר, צווישן זיי:
- די אפקילער פען.
- די אלטינעיטאר.
- די דרייען קראפט פאמפ (power-steering pump).
די אפקילער סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עמישאן סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אלטינעטאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די טראנסמיסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויטאספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – אויטאספארט
דער אויטאמאביל ווערט נישט געניצט נאר פאר פריוואטע און געשעפטלעכע צוועקן. אויך איז פאראן א גאנצער צווייג פון ספארט און געיעגן מיט אויטאמאבילן. די ערשטע אויטאמאביל געיעג אין דער וועלט האט מען געהאלטן אין פאריז אין 1894.


text:
farshlufen האט געשריבן:כהנא האט געשריבן:הג"ר זלמן לייב גריינוואלד ז"ל'ס טאטע - החסיד ר' יעקב ז"ל איז געווען איינע פין די טוענים ביי די ד"ת מצד הקדושת יום טוב זי"ע.
דעס וואס ער שרייבט וועגן די מחלוקה וועגען די זאלץ וואס איז פארגעגאנגען אין סיגוט איז נישט פינטקליך, אין ער פארציילט נישא אלע פרטים, ואכ"מ.
מיינע צוויי פרוטות צום חשוב'ן מו"ל:
אנטשולדיגט מיר ביטע, וואס גלויבט איר יא דעם רי"י גר"וו און וואס נישט?
פארוואסווען ער שרייבט ווער עס האט פארגעלערנט שיעורים אין סיגעט איז ער יא באגלייבט און דאס קויפט איר אפ פאר גוט געלט?
ועוד, אויף וואס ארויף צייכענט איר נישט צו דער מקור דערפון מיינט איר טאקע אז מענטשן זענען צוריקגעבליבן און ווייסן נישט דעם מקור הדברים?
.
גערעכט, הרב גר"וו איז א אן objactive שרייבער, אויך האט ער געהאט מורדיג אסאך ידיעות, אין זיינע מיינוגן אין היסטרי האט אסאך חשובות.
איך האב נאר געזאגט אז ביי דע פרשה האט ער אויסגעלאזט וויכטיגע פרטים, אין געגעבן א נישט ריכטיגע בילד, (עס קען זיין די סבה איז וויל ער האט געהאט געוויסע נגיעות כנ"ל, וועגען דעם האט ער אימווילעדיג אויסגעלאזט געוויסע פרטים, אין נישט נאכגעגאנגען די זאך. עס קען אויך זיין אז ער האט נישט געהאט נגיעות נאר ער האט זיך טועה געווען, שגיאות מי יבין). איך האב נישט געוואלט געבן מראה מקומות דא, ווייל דעס גייט אריין בהמתכבד בקלון חבירו. (איך וועל אייך שיקן די מקורות פריוואט).


text:
אריאל שרון
אַרִיאֵל שָׁרוֹן אָדער אַריק שאַראָן (26סטן פעברואר 1928 - י' שבט תשע"ד, 11טן יאנואר 2014) איז געוועזן דער עלפֿטער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישׂראל. ער האט געהערשט פון יאָר 2001 ביז יאַנואַר 2006. אויך איז ער געוועזן דער פירער פון ליכוד'ס-פּאַרטיי פון סעפטעמבער 1999 ביז נאָוועמבער 2005.
אין נאָוועמבער 2005 האָט ער אויפגעשטעלט א נייע פאליטישע פארטיי מיטן נאמען קדימה, אָבער באַלד אום 4 יאַנואַר 2006 האָט אים אַן אנפאל אָנגעכאַפט און ער איז אין שפיטאָל אריין.
אום 15 אָגוסט 2005 האָט ער איינגעפירט דעם ריקצוג פלאן (התנתקות) און עוואַקואירט אין משך 8 טעג 22 יישובים אין עזה פאס און נאך 4 יישובים אין צפֿון-שומרון און זיי איבערגעגעבן צו פאלאסטין.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אריאל איז געבוירן געוואָרן אום 1928 אין "כפר מאַלאַל", פאלעסטינע (ארץ-ישֹראל). און איז געוועזן אַ גענעראַל לײַטער ביי די ערשטע יאָרן פון די ישראל'ישע רעגירונג פון 1948. ביי די אומאפהענגיקייט מלחמה איז ער געווען א סאלדאט, ווי ער איז שווער פארווונדעט געווארן, און כמעט געשטארבן.
ער האט געגרינדעט די 101טע דיוויזיע, וואס איז שפעטער אריבער צום פאל-שירעם בריגאדע, ביי די סיני מלחמה, און ביי די זעקסטאגיקער מלחמה איז ער געווען פון די הויפט גענעראלן, איינצונעמען דעם סיני האלבאינדזל, און ביי די יום כיפור מלחמה איז ער אריבער די סועץ קאנאל מיט זיינע זעלנער.
ער איז געווארן זיכערהייטס מיניסטער, אין 1981. אבער נאכן סאברא און שאטילא מארד, האט ער רעזיגנירט, ער איז געווען פון די הויפט שטיצער פון די קריסטן, ביי די לבנון ברודער קריג, אינעם ישראל רעגירונג, אונטער מנחם בעגין. א טייל מענטשן האבן אים באשולדיקט, אז דער קריג פרידן פארן גליל, איז זיין קריג. און מיט דעם האט ער אונטערגעברענגט בעגין.


text:
אנוואר סאדאט
אנוואר סאדאט (25סטן דעצעמבער, 1918 - 6טן אקטאבער, 1981) איז געווען דער פרעזידענט פון עגיפטן, פון 1970 ביז 1981. דער אינזשעניר פון דער יום כיפור מלחמה.
ער איז געווארן פרעזידענט נאכדעם וואס גאמאל אבדול נאסער איז געשטארבן אין 1970,
אין יאר 1977, ווען מנחם בעגין האט געווינען די וואלן אין ישראל, שפעטער איז ער געקומען באזוכן אין ישראל.
דערנאך האבן זיי ביידע אונטער געשריבן אויף א שלום אפמאך, אין קעמפ דעוויד מיט דזשימי קארטער.
ביי א צערעמאניע אין 1981, אפצוצייכענען אכט יאר צו דער יום כיפור מלחמה, איז ער געשאסן געווארן דורך אן איסלאמישע עקסטרעמיסט, פון דער מוסולמענער ברודערשאפט, אלטזייענדיק 63, ער איז באוואוסט פאר זיין רעדע, מער נישט קריג, מער נישט בלוט פארגיסונג, וואס ער האט געהאלטן ביים שלום פראצעס מיט ישראל אין וואשינגטאן די סי.
זיין נאכפאלגער איז כאסני מובאראק.


text:
שטייער
שטייער איז געלט וואס די מדינה אדער אן אונטער אפטיילונג פון דער מדינה נעמט פון די בירגער.
צאלן די בירגער פון יעדע לאנד פאר די רעגירונג צו אויסהאלטן די אינפעסטרוקטאר ווי באנען, וועגן און באלייכטען די פובליק פלעצער.
אין אמעריקע איז דער איי אר עס, (אינטערנעל רעווניו סערוויס) איז דער אגענטור געשטעלט איינצומאנען און פארסירן דאס איינצאל,
די באהערדע האבן א ספעציעלען איינהייט וואס רופט זיך איי.אר.עס. וואס פאסן אויף אז די בירגער און קאמאפניס זאלן טאקע הערליך צאלן זייער חלק. אך און וויי פאר איינעם וואס פאלט אריין אונטער זייער אינוואסטיגאציע אויף א פארדאכט אז מען האט אויסבאהאלטן שטייער אויף פארדינסטען, ס'איז זייער שטרענג.
פטור פון שטייער - נאן פראפיט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מוסדות התורה און סתם וואולטעטיגע ארגענאזאציעס זענען פטור פון צאלן שטייער. וויליאמסבורג איז געבענטשט מיט רעליגיע און עס האט איבער 1000 אזאלכע גרופעס וואס צאלן נישט קיין שטייער.
946 טעקס עקזעמפט ארגענאזאציעס אין זיפקאוד 11211 [1]
און נאך פון 11206 זיפקאד. [2]
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
עלוויס פרעסלי
עלוויס אהרן פרעסלי (יאנואר 8, 1935 - אויגוסט 16, 1977), איז געווען אן אמעריקאנער, באוווסט ווי פון די גרויסע ראק ענד ראל זינגער, אויך איז ער געווען אן און אקטיאר. עס איז מער באקאנט אלס פשוט מיט זיין ערשטן נאמען בלשון חיבה אלס עלוויס; אדער אויך "'דער קעניג פון ראק און ראל", אדער איינפאך "דער קעניג".
פרעסלי איז געבוירן צו אן ארימע פארפאלק וואס שטאמן פון אידן, זיין טאטע א טראק דרייווער, זיין מאמע א ניי מאשין ארבייטארין האבן פארלוירן זיין צווילינג ברודער, און אים האבן אים אויפגעצויגן אלס איינציג קינד, פון אינגווייז אן איז ער געווען טייל פון די קריכע כאר און דארטן האט ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס א זינגער פון געמישט קאנטרי מוזיק גאספעל בלוס ניגונים מיט גראמען און נאך זשענערס. ער האט זיך אנטוויקולט א פעסטע שטימע און אן אויסטערלישער ענערגעטישער דעליווערי - וואס דאס איז געווען פון די ערשטע פארעם'עס פון ראק און ראל.
פרעסלי האט אויך געמאכט 33 מאוויס און געשלאגן מערערע רעקארדס פאר קאנצערטן אנגעפילקייט וואס זיין פערפארמאנץ האט געצויגן הונדערטע טויזנטע צוהערער זיי מיטצוהאלטן לייוו, ווי אויך טעלעוויזיע רעטינגס און רעקארדן סעילס. ער איז סאבסעקוועטלי געווארן איינע פון די בעסט סעלינג און מערסטע אייפלוסרייכסטע ארטיסטען אין די היסטאריע פון פאפולער מוזיק.
אבער זיין לעבן פון כבוד און זיין אזוי פארגעטערט ביי די מאסן, ווי אויך זיין ארומפארן שטענדיג אויף די וועגן צו זינגן האט אים אוועקגעריסן פון זיין אינגן לעבן, מיט א דראג אווערדאזע אין עלטער פון בלויז 42 יאר צום שאק און צער פון זיינע פען'ס איבער די גארער וועלט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
64 באזע
בעיס 64 איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף באזע פיר און זעכציג.
- דאס נוצט מען געווענליך פאר צולייגן אן אטעטשמענט צו א בליצבריוו.
- דאס נוצט מען נישט פאר ציילן.
באנוץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א קאמפיוטער נוצט בייטס מיט ביטס פאר די דאטא עס ארבייט מיט. בליצבריווען ווערן געשיקט מיט א פראטאקאל וואס רופט זיך SMTP. SMTP איז א ASCII BASED פראטאקאל וואס ניצט בוכשטאבן וואס קענען געדריקט ווערן אלס די דאטא וואס עס שיקט. ווייל דאטא איז נארמאל נישט נאר בוכשטאבן אבער אויך בייטס וואס זענען חלקים פון א פראגראם אדער דאטא פאר א פראגראם, דעריבער האט אויסגעפעלט א וועג צו קענען שיקען דאטא וואס איז אויך נישט נאר בוכשטאבן.
סימבאלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- A - Z
- a - z
- 9 - 0
און נאך צוויי וואס פאר בליצבריוון איז עס:
- +
- /
און די סימבאל = איז א ספעציעלער קאוד.
וועג פון נוצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס נוצט פיר און זעכציג סימבאלס, וואס אין ביינערי קומט אויס צו זעקס פינגערס (דיג'יטס) וואס איז די זעלבע ווי זעקס ביטס. דערפאר נעמט מען דריי בייטס אויפאמאל און מען לייגט דאס אויס איינס נעבן די אנדערע, אזוי אז מען האט פיר און צוואנציג ביטס. פון דעם מאכט מען פיר בעיס 64 פינגערס. אויב האט מען נישט קיין דריי בייטס דעמאלטס לייגט מען צו נול בייטס.
זע אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
RFC 1421 Privacy Enhancement for Electronic Internet Mail
RFC 2045 MIME
RFC 3548 The Base16, Base32, and Base64 Data Encodings


text:
נקיבה
נקבֿה איז דאָס מין אָדער אונטער-חלק פֿון אַן אָרגאַניזם װאָס פּראָדוצירט אײער. די אײ איז געװײנלעך די גרעסערע פֿון דער רעפּראָדוקציע סיסטעם פֿון אַן אָרגאַניזם, און די אונטער-חלק אין די רעפּראָדוקציע פֿון דעם זכר װאָס איז געװײנלעך זרע איז די קלענערע. די נקבֿה קען נישט פֿאַרמערן סעקסועל אָנעם זכר. עס זענען דאָ אָרגאַניזמען װאָס קענען רעפּראָדוצירן אן א זכר.
דאס װאָרט נקבֿה קען אױך באַניצט װערן צו צײַגן אַ אונטערשײד צװישן צװײ די זעלבע זאַכן װאָס די אונטערשײד איז אױב זײ זענען אַ מקבל אָדער נישט. װי למשל אַ רער װאָס מען קען נאָר אַרײַנשטעקן אַן אַנדער רער אין דעם װאָס איז די זעלבע מאָס, אָבער מען קען איר נישט אַרײַנשטעקן אין אײנס װאָס איז די זעלבע מאָס.


text:
געשוויסטער
געשוויסטער מיינט שוועסטער אדער ברודער, ד.ה. צוויי מענטשן וואס האבן איין טאטע אדער איין מאמע.
דאס ווערט אנגעקוקט רוב מאל ווי א זיי זענען זייער נאנט ווייל זיי טיילן איין בלוט און פלייש אדער מער מאדערן איין זשין סטרוקטאר, אבער אין די וועלט ווערט אן אדאפטירט קינד אויך אנגעקוקט ווי געשוויסטער וואס מען האלט זיך רוב מאל זייער נאנט, אחוץ ווען עס פלאצט אויס א מלחמה פון א גרויסע ירושה צו פון עשירים צו פון רעביס וואס דאן איז מען יא צוהארגעט און צושאלגן.
אבער אין רוב ציוויליזירטע געזעלשאפטן וועלן געשוויסטער אויפוואקסן זייער נאנט אין איין פאמיליע מיט די זעלבע עלטערן אונטער איין דאך דורכאויס די איגענט. די נאנטקייט לאזט איבער טיפע אנטוויקילענדע כאראקטעריסטישע און עמאציאנאלע ענדליכקייטן און פארבינדונגן צווישן זיי וואס פארבלייבט שטארק דורכאויס זייער איבעריג לעבן, וו.צ.ב.ש.פ. רעספעקט ליבע א.א.וו. אבער אין א מיעוט גאר טראגישע פעלער טוט די נאנטקייט איבערלאזן נעגעטיווע חרבנות אין די געשוויסטער ווי למשל אויב די עלטערן האבן באהאנדעלט איין געשוויסטער מער ווי זיין קאנקורענט קען דאס פארהארגענען דאס קינד און זיין קשר מיט די איבעריגע אויף זיין לעבן.


text:
פארברעכן
פארברעכן איז עובר זיין אויף א געזעץ, דער מענטש איז א פארברעכער אדער א פארלעצער, און עס קען אים דראען א שטראף אויב ער ווערט געכאפט און ווערט געפונען שולדיג אין געריכט.
כאטש יעדע פארברעכן ברעכט די געזעץ, נישט יעדע ברעכן די געזעץ ווערט פאררעכנט א פארברעכן. צום ביישפיל, ברעכן א קאנטראקט אדער אן אנדער ציווילע געזעץ קען זיין אן "איבערשפרייז" אדער "פריצת גדר", אבער נישט מיט דער דרגה פון א פארברעכן. אין מאדערנע געזעלשאפטן איז א פארברעכן אן איבערשפרייז קעגן דעם ציבור אדער דעם שטאַט, אבער נישט א היזק צווישן צוויי פריוואטע פארטייען.


text:
אינדוקטאר
אן אינדוקטאר אדער שפול איז אן עלעקטרישער קאמפאנענט מיט ארויסשטעקנדיקן אינדוקטאנץ. דער אינדוקטאר איז דער קאמפאנענט וואס קאמפלעמענטירט דעם קאנדענסאטאר, מיט א מעגלעכקייט צונויפצוזאמלען א שטראם דורך אן ענדערונג אינעם מאגנעטישן פעלד דורך אים.
געוויינלעך איז אן אינדוקטאר א דראָט געוויקלט אין א שפול. ווען א שטראם לויפט אדורך דעם דראט, ווערט געשאפן א מאגנעטיש פעלד. ווען דער שטראם אינעם אינדוקטאר ענדערט זיך, טוט די ענדערונג אינעם מאגנעטישן פעלד שאפן א וואלטאזש אינעם אינדוקטאר וואס דערקעגנט דעם שטראם וואס האט גורם געווען דעם פעלד. אפטמאל האט אן אינדוקטאר אן אייזערנעם קערן, וואס טוט פארגרעסערן דאס מאגנעטישע פעלד.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מדרש רבה
מדרש רבה איז א מדרש אויף דער תורה און חמש מגילות, אויף סדר בראשית ווערט ער אנגערופן "בראשית רבה", אויף סדר שמות - שמות רבה א. א. וו. אזוי אויך אויף מגילת שיר השירים ווערט עס אנגערופן "שיר השירים רבה", אויף רות - "רות רבה" און אזוי ווייטער.
דער מדרש איז דער גרעסטער פון מדרשים וואס אונז האבן, בדרך כלל האבן אידישע גדולים געלרענט דעם מדרש מער ווי אנדערע מדרשים, וויבאלד עס איז דא דערין דער גרעסטער חומר, אויך אזוי ווי אלע גדולי ישראל האבן דערין געלענרט אין מען האט עם מגיה געווען, און מפרש געווען, איז דאס דער מערסטע קלאר מדרש.
דער ספר רב פעלים שרײַבט אז אזוי ווי תלמוד בבלי איז די מערסטע מוגה פון אלע אנדערע מדרשים און ספרים חיצונים, אזוי אויך איז דער מדרש רבה די מערסטע מוגה פון אנדערע מדרשים.
פון די באקאנטע מפרשים אויף מדרש רבה זענען.
א) מתנת כהונה.
ב) יפה תואר.
ג) נזר הקודש.
ד) הגהות הרז"ו.
ה) ידי משה.


text:
װיקיפּעדיע:שרייבן און סטיל אנווייזונגען
װיקיפּעדיע'ס שרייבן און סטיל אנווייזונגען, איז אַ וועגווייזער פון די שרייבן און סטיל מנהגים פון דער וויקיפעדיע פֿאַר אירע אַרטיקלען וויאזוי אירע באנוצער טוען זיך פירן.
דער דאזיגער בלאט איז זיך מצמצם צו אנווייזן בעיקר אין וויקיפעדיע שרייבעריי און סטיל כללית'דיג, דאס הייסט אפילו איר זענט נישט קיין שרייבער, אדער איר זענט נישט קיין עקספערט אין אידיש, אדער אין סיי וועלכן ספעציעלן ענין איר טוט ביישטייערן דא, אויב וועט איר זיך אבער האלטן צו די וויקיפעדיע שרייבן און סטיל אנווייזונגען פון דעם בלאט וועלן אייערע ביישטייערונגען זיין ווערד און געלונגען.
אינהאַלט
- 1 ארטיקל טיטל
- 2 ערשטער זאץ
- 3 זיך האלטן צו איין סטיל
- 4 נוצן בלויז אנגענומענע אויסלייג און גראמאטיק
- 5 פינף זייטן: ווען, ווי, ווער, וואס, און פארוואס
- 6 אריינפיר (פאר דער אינהאלט טאבעלע)
- 7 דריי עיקר חלקים
- 8 איינטיילן אין חלקים
- 9 מאכן קעפלעך
- 10 קורץ און שארף
- 11 ס'זאל זיך ליינען ווי אין א המשך
- 12 סטרוקטור
- 13 צולייגן א דערציילונג
- 14 לייגן א בילד
- 15 נישט ניצן מעטאפארן
- 16 נישט מסביר זיין
- 17 נישט רעדן פון זיך
- 18 טרוקן, נישט זאפטיג אדער דראמאטיש א.א.וו.
- 19 נישט נוצן קיין ליינס אדער סימבאלן
- 20 נישט נוצן ראשי תיבות
- 21 גוטמוטיק
- 22 זיך נישט שעמען צו פארעכטן הונדערטע מאל
- 23 קראנטע מקורות
- 24 זיך צופאסטן צום אויסשטעל וויפל ס'איז מעגליך
- 25 גוטע געשרייבאכצער
ארטיקל טיטל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איר קלויבט אויס א טיטל פאר אייער ארטיקל, געדענקט די כללים: ניצן איינצאל. למשל, איר גייט שרייבן אן ארטיקל וועגן טישן, גיט אים א נאמען "טיש", נישט "טישן". (ביי קאטעגאריעס גייט אָן אן אנדער כלל.) ניצן יידיש. ווען איר שרייבט אן ארטיקל וועגן דער הויפטשטאט פון פוילן, גיט אים א נאמען "ווארשע", נישט "ווארשאווא". זעט אויך: װיקיפּעדיע:נאמען פון ארטיקל. נישט ניצן קיין פינטלעך. מען גיט א טיטל "פארע", נישט "פּאַרע".
ערשטער זאץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען נאר מעגלעך, זאל די טעמע פונעם ארטיקל (וואס איז געווענלעך אויך זיין טיטל) זיין דער סוביעקט פונעם ערשטן זאץ. למשל, דער ארטיקל ארץ ישראל הייבט אן "ארץ ישראל איז אַ שטח לאַנד אינעם מיטל מזרח" און נישט "דאס איז אַ שטח לאַנד אינעם מיטל מזרח".
ווען דער טיטל פונעם ארטיקל איז א חשוב ווארט, זאל מען אים ניצן וואס פריער אינעם ארטיקל. מאכט דיק דעם ארטיקל טיטל דאס ערשטע (אבער נאר דאס ערשטע) מאל מען ניצט אים. ווי אויך זאל מען מאכן וויכטיקע סינאנימען – אנדערע נעמען פאר דער זעלבער זאך, אדער פריערדיקע נעמען. מען ניצט דריי אפאסטראפן צו מאכן דיק:
'''אַרטיקל טיטל''' וועט ווײַזן זיך אַרטיקל טיטל.
קיין אנדערע ווערטער אינעם ערשטן פאראגראף זאל מען נישט מאכן דיק, כדי דער לייענער זאל נישט ווערן צעמישט.
די דיקע טיטל ווערטער און סינאנימען טוט מען נישט פארלינקען. למשל, מען שרייבט נישט "ארץ ישראל איז …"
די נעמען פון ביכער אד"ג לייגט מען געווענלעך קורסיוו; דאס קען ווערן קאמבינירט מיט דיקן טעקסט, אזוי
מאטל פייסע דעם חזנס איז א בוך געשריבן געווארן דורך דעם וועלט בארימטן שרייבער שלום עליכם.
ווען אן ארטיקל באשרייבט א פרעמדן מענטש אדער ארט, גיט מען דעם נאמען אין דער אריגינעלער שפראך איינגערינגלט גלייך נאך ווען מען דערמאנט דעם טיטל צום ערשטן מאל. דעם נאמען פון דער שפראך זאל ווערן פארבונדן מיט א לינק, נאכדעם א צווייפינטל (:), גלייך פאר דעם פרעמדן נאמען. אויך זאל מען געבן א טראנסליטעראציע אין א"ב. צום ביישפיל:
בייזשינג (כינעזיש: 北京 /ביידזשינג/) איז די הויפטשטאט פון כינע.
זיך האלטן צו איין סטיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויבאלד שרייבן איז אנדערשט ווי רעדן, וואס מ'קען נישט נוצן דערביי די הענט, פנים, און ניגון צו מסביר זיין וואס די ווערטער באדייטן, ברויך מען זיך האלטן גאר שטרענג צו כללים כדי די ווערטער, טינט, פינגערקלאפעריי זאלן נישט זיין להבל ולריק.
עס איז טאקע ביטער שווער צו שרייבן, ווער רעדט נאך פון זיך צו האלטן צו כללים, אבער עס לוינט דאס צו חזר'ן און איינבאקן ווייל דאס געשריבענע ווארט טראגט אסאך מער געוויכט און ווערט ווי א געזאגטע ווארט. דער עיקר פאקטאר צו נעמען אין באטראכט ביי אלע כללים איז צו רעספעקטירן דעם ליינער. איר זאלט זיך אריינלייגן און זיין מצב און אזוי ארום זעהן וויאזוי קען מען אים פאנגן, און איינמאל מען האט אים, זאל מען אים נישט פארלירן, ער זאל זיך אנשטרענגן צו ליינען אייערע ווערטער?
דעריבער זאל מען נישט טוישן אינמיטן אן ארטיקל דעם וועג פון שרייבן. אויב האט מען אנגעהויבן רעדן בלשון יחיד נישט גיין אפילו איינמאל צו א לשון רבים, אדער אויב מען נוצט איין וועג פון נוסח, שפראך, אויסלייג, פֿאנט, גראמאטיק, זאל מען זיך האלטן דערצו בעקשנות דערצו דורכאויס, ווייל דער ליינער זאל ווי ווייניגער זייטיגע זאכן באדערן און עגבערן פון אייער שריפט, כדי ער זאל זיך הונדערט פראצענט נאר קימערן מיטן תוכן און נישט מיטן סגנון.
נוצן בלויז אנגענומענע אויסלייג און גראמאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווערט דער ליינער נישט ווערן אויסגעמוטשעט נוצנדיג זיין צייט און קאנצערטראציע זיך צו באפריינדען מיט נייע ווערטער, ער וועט זיך מער אפגעבן מיט ליינען וואס איר ווילט.
פינף זייטן: ווען, ווי, ווער, וואס, און פארוואס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדער ענין. פאקט, זאך, געשעעניש, מענטש, און באגריף, האט פינף הויפט פאקטארן וואס פארעמען דאס אויס און וויאזוי מענשטן קוקען דאס אן: ווען פאסירט דאס? ווי פאסירט דאס? ווער איז אין דעם פארמישט? וואס פאסירט? און פארוואס פאסירט דאס?
נישט נאר ביי א מענטש'ס ביאגראפיע אדער געשעניש, נאר אפילו ביי א זאך דארף מען צולייגן די פינף זייטן? ווען, ווי און ווער טוט מען דאס ערפינדען? און פארוואס געבט מען איר די נאמען?
אויב אדרעסירט מען די אלע פינף זייטן פון דער מטבע, איז דאס א געלונגענער ארטיקל.
אריינפיר (פאר דער אינהאלט טאבעלע)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איר דארפט געבן א שטיקל באגריף פארן ליינער פון וואס איר גייט שרייבן, בקיצור אים אריינפירן צו די ווייטערדיגע פרטים. דער טיטל פונעם ארטיקל דארף ערשיינען אינעם אריינפיר, אויב נאר מעגלעך אינעם ערשטן זאץ, און דארף זיין דיק.
דאס איז די שווערסטע אויפגאבע, ווייל דאס טאר נישט זיין מער ווי 3 פאראגראפן, אבער עס מוז אדרעסירן אין א צוקוועטשטען תמצית אלע 5 הויפט זייטן פונעם ענין. דאס וועט געבן פארן ליינער די געלעגנהייט און פרייהייט צו זען אויב ער וויל ליינען דעם גאנצן ארטיקל.
- א דוגמא:
"ר' משה יענקל פאדראטשיק (26סטן סעפטעמבער 1893 – 9טן נאוועמבער 1976) איז געווען דער רב פון דער פיקשלאפדיינער קהילה צווישן די יארן 1949-1976.
אין זיין אמט אלס הויפט אידישער פירער און שתדלן פון גאנץ מאראמאראשער ארטאדאקסישער שטרעמנוג פון 1943 און ווייטער, איז ער געווען די הויפט אורזאך פון זייער וואוקס און איינפלוס אויף די גויאישע רעגירונג אינסטאנצן.
דאס האט עווענטועל רעוואלוציאנירט אידישקייט לדורות דורך די באקאנטע ערקלערונג פון "צאקאליי דער פערטער" וואס איז געווען פארעכענט ווי א טריט פאראויס אויף אייביג פאר אידן, אדער ווי טייל באצייכענען איר א בכי' לדורות."
- עס ווערט שווער א שאלה, וואס האט האט דער ערקלערונג פונטקליך געמיינט אז טייל זען דערין א ברכה און טייל א בכי' לדורות. עס דעקט אין קורצן אלע 5 זאכן: ווי, ווען, ווער, וואס און פארוואס. און עס האלט זיך ביי דריי פאראגראפן.
דריי עיקר חלקים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אריינפיר
- מיטלסטע
- מסקנא
איינטיילן אין חלקים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א ליינער וואס זעט א גאנצע מגילה אין פארענט פון זיך וועט נישט ליינען אביסל אויך נישט. טיילט דאס איין אין קלענערע חלקים אזוי וועט דאס אויג קודם ליינען די ערשטע חלק, און דערנאך וועט איר אים שוין פאנגן אויף צו ענדיגן ליינען דעם ארטיקל.
אויב איינער איז נישט מסכים מיט איין חלק, קען ער דערנאך נאך ליינען אנדערע חלקים.
אויסלאזן איין שורה אדער צוויי, צווישן פאראגראפן, כדי דער ליינער זאל כאפן דעם אטעם און נישט ווערן אויסגעמוטשעט.
צופיל צוטיילטע חלקים איז אויך נישט גוט, עס קוקט אויס ווי א ליסטע און פארשווערט די המשך פונעם קאנצעטראציע.
מאכן קעפלעך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס צווינגט אייך צו זיך האלטן צום פונקט און עס פארזיכערט דעם ליינער מיט איין ווארט אדער צוויי, אז די פוינט אינעם ארטיקל איז עפעס וואס פאראינטערסירט אים.
קורץ און שארף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס מוטשעט נישט אויס דעם ליינער, און עס שפארט זיין צייט. אויך צווינגט עס דעם שרייבער צו נוצען קלארערע ווערטער ווי איידער רעדן ווי א באבע. ממילא טוט די ליינער מער טראכטן און קאנצעטרירן אויף אייערע ווערטער.
ס'זאל זיך ליינען ווי אין א המשך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי אין א נאראטיוו, איין גרויסע דערציילונג. איין פאראגראף מוז קלעבן צום צווייטן. נישט זיך אפשטעלן און אנהייבן נייע זאכן, ווייל דאס שטעלט אפ דעם ליינער אויך פון ליינען און צולייגן קאפ, ער מוז ווערן געפירט אן זיך אפשטעלן יעדע מינוט. אחוץ אויב מ'קען נישט ווי אין א ליסטע, מאכט מען בולעטס * כדי די ליינער זאל זיך נישט אויפרעגן.
סטרוקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ערשטע ווארט אדער פאראגראף מוז נישט נאר קלעבן מיטן צווייטען, נאר מוז דינען א יסוד פארן צווייטען. דער ערשטער פאראגראף מוז זיין חשובער און ערשט, מער כלליתדיג און מער דערויסענדיג. און דערנאך קומט דער פרט, און ווייניגער חשוב, פרטית'דיג און אינעווייניג.
נישט אלעס קען אריינפירן אין צווייטען, אבער עס מוז זיין מסודר מיט א סדר דאס קלענערע נאכן גרעסערן אז נישט ווערט מען צעמישט און מען צעטראסקעט די אויפאסונג פונעם ליינער.
צולייגן א דערציילונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארשטייט זיך מיט א מקור א לינק אין קיינמאל נישט מפי השמועה. עס ציעט די אינטערעסע פונעם ליינער צו קאנצעטרירן מער אויף אייערע ווערטער.
לייגן א בילד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיר זענען אלע קינדער וואס האבן ליב בילדער. זעט וויקיפעדיע:בילדער.
נישט ניצן מעטאפארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א מעטאפאר איז א משל אן צו אויסזאגן דעם ליינער אז איר שרייבט דאס נאר אלס משל, די צרה מיט דעם איז אז דער ליינער ווערט באמוטשעט מיט ווילד טוישענדע מיינונגען און פראזן פארלירענדיג די "עטענשאן ספען". יעדער מעטאפאר פארלירט איר מיינונג מיט די צייט ווען עס ווערט אויס אקטועל. אויך איז עס נישט אינטערסאנט פאר אן אנדערן אייערע ענטוזיאסטישע טערמינען. (ווי למשל קטלא קניא מעג נוצן מעטאפארן ווייל ער איז בעיקר סעטייער חוזק צו מאכן פון די מסורה, דעריבער דארף ער נוצן יעדע שורה א מעטאפאר פון אונזער טראדיציע אדער טעגליכע געדאנקן גאנג דערפון אפצושפעטן, אבער ביים שרייבן נארמאל קומט נישט אריין געבארגטע ווערטער פון גמרא אדער פון מנהג.)
נישט מסביר זיין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווייל עס באלעסטיגט דעם ליינער. אחוץ עס איז א הילף בלאט. אויך אז איר דארפט מסביר זיין אייערע ווערטער, זענען די ווערטער איבעריג.
נישט רעדן פון זיך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די שווערסעטע אויפגאבע, ווייל מ'קען דאך נאר שרייבן וואס מ'זעהט און טראכט, אבער די ליינער איז פונקט אזוי סעלפיש ווי אייך, אויב ער וועט זעהן איין ווארט איבער אייך וועט ער גיין ווייטער פון דארטן. ווייל ער וויל נישט ליינען קיין איין ווארט איבער אייך, ער קען אייך נישט, און ממילא אינטערסירט אים נישט וועגן אייערע געפילן. אחוץ אויב איר זענט א גאר פאפולערער מענטש, ווי א שריפטשטעלער און אזוי דאס גלייכן וואס די ליינער רעספעקטירט אייערע שיטות און וועגן דעם ליינט ער אייך.
טרוקן, נישט זאפטיג אדער דראמאטיש א.א.וו.[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קודם כל וואס איז דראמאטיש איז גוט צו זעהן אליינס, אז איר דארפט מיר זאגן אז דאס איז דראמאטיש, א שטייגער ווי די היימישע צייטונגען וואס שילדערן די חסידישע טישן און איווענטס, ווייס איך אז עס איז ליגעט. דראמא דארף ווערן ארויסגעברענגט פון פאקט, נישט פון זאגן אז עס איז דראמאטיש, יעדער איינער וויל הערן די פאקט און נישט מער. אייערע בויך קרעמפן זענען כמעט קיינמאל נישט די זעלבע ווי מיינע, דעריבער איז דאס נישט קיין חשיבות ביים ליינער און ער ווערט נאר באלעסטיגט דערמיט.
נישט נוצן קיין ליינס אדער סימבאלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנדערשט ווי בילדער און ווערטער, איז סתם סימבאלן און ליינס אנגעפאקט און נישט ריין. וויאויך נישט מאכן באלד און מארקס ווי סמייליס, !, און " ", א.א.וו. עס מאכט נערוועז מיט צופיל פאטשקערייען וואס זענען מבטל די ווערטער'ס חשיבות.
נישט נוצן ראשי תיבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט יעדער איז א תלמוד חכם אין שרייבן, פארוואס זאלט איר יענעם באמוטשען צו טראכטן וואס די ראשי תיבות מיינט?
גוטמוטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אייביג גוט צו שמייכעלן פאר זיך בשעתן שרייבן ווייל דאס וועט אטאמאטיק אריינגעבן דעם פרייליכקייט און די ווערטער. און גוטמוטיגקייט איז פאר יעדן א ציענדער פלעיווער וואס מאכט אים וועלן צולייגן קאפ בשעתן ליינען. כעס און קללות ציען אויף די מינוט דעם ליינער אבער די אקט ווערט נמאס פון זיי מיט די צייט.
זיך נישט שעמען צו פארעכטן הונדערטע מאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז א גרויסער נסיון אין וויקיפעדיע, ווייל יעדער איינער זעהט אינעם לעצטע ענדערונגען בלאט אז איר זענט א ליידיגייער וואס האט נישט צוטאן מיט די צייט נאר צו פארעכטן אגאנצען טאג אייערע בויך וויי. אבער די אמת איז אז אויב איר האלט נישט פאר וויכטיג צו שארפן, מעקן און פארעכטן אייערע ווערטער, דאן האט אייערע ווערטער נישט קיין ווערד, און דאן דארפט איר זיך שעמען ווייל א ליידיגייער איז אזא איינער וואס האלט נישט זיינע ווערטער פאר קיין חשיבות. דאן אויב אזוי וויאזוי פארלאנגט איר אז אן אנדערער זאל יא מחשיב זיין אייערע ווערטער צו פארברענען פון זיין צייט איר צו ליינען?
קראנטע מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז וויכטיג נישט זיך צו פארלאזן אויפן זכרון, נאר שרייבן וואס מ'ווייסט פאר זיכער. דא האט איר א נוסח וויאזוי צו בעטן רשות צו קאפירן אנדערנס ארטיקלען אהער.
זיך צופאסטן צום אויסשטעל וויפל ס'איז מעגליך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען שרייבט אן ארטיקל וואס האט קעגנאיבערע ארטיקלען פון זעלבן טעמע, ווי צ.ב.ש. אויב מען שרייבט אן ארטיקל איבער די מלכים פון תנ"ך, אדער איבער א מסכתא פון משניות, זאל מען זיך משתדל זיין צו אייניקן די אויסשטעל צווישן אלע ארטיקלען. ווי צ.ב.ש. אויב אין די אנדערע ארטיקלען פון די מלכים איז די ערשטע פאראגראף רעדט ארום איבער דעם קעניגס ביאָגראַפיע, זאל מען שרייבן אויך אין דאס נייע ארטיקל אויף אזא אויפן.
גוטע געשרייבאכצער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט אויך: הילף:אנהייבן א נייעם בלאט


text:
עליזאבעט טיודאר
עליזאבעט טיודאר (ענגליש: Elizabeth Tudor ; 2טן יולי 1492 – 14טן סעפטעמבער 1495) איז געווען די צווייטע טאכטער און דאס פערטע קינד פון הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד און עליזאבעט פון יארק.[1]
זי איז געשטארבן פון אטראפיע בערך זעקס חדשים איידער איר שוועסטער מערי איז געבוירן. עליזאבעט איז געווארן באערדיגט אין וועסטמינסטער אבי.
איר עלטער געשוויסטער זענען געווען ארטור, פרינץ פון וויילס, מארגארעט און דער צוקונפטער הענרי דער אכטער פון ענגלאנד. איר יונגערע געשוויסטער זענען געווען מערי, עדמונד, עדווארד און קאטערינע.


text:
שבועות
שבֿועות (אַרויסגערעדט: שוואועס) איז איינער פֿון די „שלש רגלים“, פֿון דרײַ יידישע ימים–טובֿים: פסח, שבֿועות, סוכות. דער יום–טובֿ געפֿאלט דעם 6טן אין סיון (דאָס איז אין ארץ–ישׂראל, אין חוץ לארץ איז דער יום–טובֿ אויך צומאָרגנס, דעם 7טן טאָג אין סיון).
דער נאָמען „חג שבֿועות“ שטייט אין חומש (דבֿרים ט”ז) און איז דער טײטש דער יום–טובֿ פֿון די „וואָכן“, ווײַל ווי דער חומש זאגט אין ויקרא כ”ג דאַרף מען אָפצײלן זיבן וואָכן (49 טעג) פֿון 1טן טאָג עומר „ממחרת השבת“ (פֿון צומאָרגנס פֿון שבת), און דער פופציגסטער טאָג איז יום–טובֿ שבֿועות. אין חומש ווערט אָבער ניט געשטאַנען קלאָר, וואָס מען מײנט „ממחרת השבת“. נאָר די תורה שבעל פה דערקלערט, אַז דאָס מײנט מען נישט פֿון „צומאָרגנס פֿון שבת“, פֿון זונטיג, נאָר מען מײנט פֿון „צומאָרגנס פֿון פסח“.[1] דאָס איז אײנער פֿון די הויפט–פונקטן, אין וועלכן די פרושים, די וואס הערן צו צו די פירושים וואס די חכמי ישראל וואָס האלטן פֿון תורה שבעל פה, אונטערשײדן זיך פֿון אַנדערע יודישע סעקטעס, ווי צדוקים, שומרונים, קאַראַיִמער, וועלכע האַלטן, אַז ממחרת השבת מײנט מען פֿון זונטיג, און דעריבער פֿאַלט בײַ זײ שבֿועות שטענדיק אויס אין זונטיג. און חומש הײסט דער יום–טובֿ אויך „חג הקציר“ (מסכת שמות כ”ג), דאָס הײסט דער יום–טובֿ פֿון שנײַדן תבֿואה, יום הבּיכּורים (במדבר כ”ה), דאָס הײסט דער טאָג פֿון דער ערשטער–צײַטיקער תבואה. אין דער משנה און גמרא הײסט ער אויך „עצרת“, און כּדי אים אונטערצושײדן פֿון שמיני עצרת ווערט ער טײל מאָל אָנגערופֿן „עצרת של פסח“.
אינהאַלט
ווען דער בית המקדש איז געשטאנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין בית המקדש איז דער יום–טובֿ געפֿײַערט געוואָרן מיט אָנהײבן ברענגען ביכּורים און אויך מיט ברענגען אויסער די יום–טובֿ קרבנות אויך צװײ ברויט פֿון נײַער תבֿואה (שתי הלחם) מיט די כבשי עצרת און נאך קרבנות.
די צוויי ברויט איז געקומען שוין פון דער נייער תבואה, אבער שוין פון חטים, [פון שעורים האט מען שוין געברענגט ביים הקרבת העומר].
זמן מתן תורתינו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דאַווענען ווערט ער אויך אָנגערופֿן „זמן מתן תורתנו“, ווײַל לויט דער יודישער טראַדיציע[2] איז אין ערשטער טאָג שבֿועות געגעבן געוואָרן צו יודן די תורה אויפֿן הר סיני. מען לײענט דעריבער די תורה פֿון חומש שמות די פרשה פֿון קבלת התורה און עשרת הדברות.
תורה ליינען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דעם ערשטן טאג ליינט מען אין דער תורה "בחדש השלישי", און די הפטורה ליינט מען די מעשה מרכבה אין אנהייב ספר יחזקאל.
דעם צווייטן טאג ליינט מען "כל הבכור", און די הפטורה איז "תפלה לחבקוק" אין תרי עשר.
מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער יום שבועות האט נישט קיין ספעציעלע מצווה. זי איז בלויז בארימט מיט אירע הייליגע טראדיציאנאלע מנהגים.
תיקון ליל שבועות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די נאַכט צום ערשטן טאָג שבֿועות פירט מען זיך אויף צו זײַן און צו זאָגן תיקון ליל שבועות, קיצור פֿון תנ"ך, משנה, גמרא, און זוהר.
מען פירט זיך אז מען טובל'ט זיך אין מקווה באשמורת הבוקר.
אהבה רבה
און ווי קען מען פארפאסן אזא ארטיקל אנעם דערמאנען ווי אזוי חסידים ואנשי מעשה בכל מקומות מושבותיהם, טוען ביים דאווענען ביי די תפלת אהבה רבה זיך אויסגיסן די הערצער פארן טאטען אין הימל.
ובפרט ביי די ווערטער פון ותן בלבנו בינה להבן ולהשכיל לשמוע ללמוד וללמד וכו', א שטיין צוגייט און די ווענט וויינען מיט.
אין סאטמאר זינגט מען דעם באקאנטן ניגון וואס שטאמט פון רבי הערשלע פון רימאנוב.
אקדמות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – אקדמות
עס איז אַ מנהג ביי אשכנזים צו זאָגן אקדמות דעם ערשטן טאג שבועות אלס הקדמה צום ליינען די תורה וואס רעדט וועגן די עשרת הדברות.
דער מחבר דערפון איז ר' מאיר בעל אקדמות, און ס'איז באקאנט די לאנגע מעשה מיט סמבטיון און מיטן גלח, וואס צוליב דעם איז ער אהינגעגאנגען צו די עשרת השבטים. מאנכע מאכן אוועק די מעשה, איינע פון די הויפט ראיות אויף דעם נישט ריכטיגקייט פון דעם מעשה איז, אז ער ליגט אין איינע פון די דערפער נעבן ארץ ישראל.
מגלת רות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – מגילת רות
אין אסאך קהילות ליינט מען מגילת רות (אין חוץ לארץ דעם צווייטן טאג). דעם טעם זאגט מען ווײַל דוד המלך איז נפטר געווארן אום שבֿועות, און זײַן יחוס ווערט דערצײלט אין רות.
יציב פתגם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דעם צווייטן טאג שבועות איז א מנהג צו זינגען דעם פייט "יציב פתגם" נאך די ערשטע צוויי פסוקים פון דער הפטורה.
מילכיגע מאכלים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז א מנהג צו עסן מילכיג'ס שבועות. טייל עסן א מילכיגע יום-טוב'דיגע סעודה. אנדערע עסן מילכיגע מאכלים פאר דער סעודה ווייל מ'וויל עסן פלייש ביי דער סעודה לכבוד יום-טוב.
אסאך טעמים זענען דערויף געזאגט געווארן.
נאר אין קורצן וועלן מיר אויסרעכענען עטליכע: 1. ווען די אידן זענען צוריקגעקומען פון בארג סיני, האבן זיי נישט געקענט עסן זייערע פארטיגע פליישיגע מאכלים צוליב טריפות (מ'האט דאך נישט געהאט גע'שחט'ן כדת וכדין פאר מתן תורה) האט מען געגעסן נאר מילעכיג'ס. 2. אלס זכר צו דעם "ויקח חמאה וחלב" פון אברהם אבינו פאר די מלאכים, וואס נאר א דאנק דעם האבן משה רבינו באזיגט די מלאכים. (כמבואר בחז"ל במס' שבת שם). 3. תורה נמשלה לחלב כמבואר במס' תענית. 4. דער בני יששכר זאגט א טעם עפ"י חסידות ווייל חלב איז חסד.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מסכת מנחות ס”ה
- ↑ מסכת שבת פ”ו


text:
זאץ
אַ זאַץ (אדער זעץ) איז א פארשטעלונג אינעם לינגוויסטיק פארשונג (שפראכן וויסנשאַפט) וואס מיינט, ווען מען נעמט צוזאם עטליכע ווערטער וואס צוזאמען האבן זיי א באדייט, הייסט דאס "זאץ". און צווישן די ווערטער מוז זיין א סוביעקט און א פרעדיקעט (predicate). וו.צ.ב. דער זאץ "זיי שרייבן ביכער". "זיי" איז דער סוביעקט, און "שרייבן" איז דאס פרעדיקעט. דער סוביעקט קען אויך זיין באאלטן. וו.צ.ב. "שרייבן ביכער" - דאס ווארט "שרייבן" פארמאגט אין זיך סיי א סאבדזשעקט און סיי א פרעדיקעט.
עס קען נישט קומען א פּראָפּאָרציאָנעלע-ווארט (preposition) איידער א סאבדזשעק.
דערציילזאַץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערציילזאַץ איז א זאץ מיט א פינטל ביים ענדע פונעם זאץ.


text:
דרוזן
די דרוזן זענען א רעליגיעזע און עטנישע גרופע, אין מיטל מזרח. זיי ווערן געשאצט אויף בערך 1,500,000. אין סיריע איז דא די גרעסטע טייל, מיט ארום 850,000 דרוזן, אין לבנון 300,000 בערך, און אין ישראל 120,000 אומגעפער, און אין אנדערע לענדער ארום די וועלט.
אינהאַלט
אפשטאמונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען דא צוויי פלעצער פון ווי רוב קומען, צפון טייל פון אראבישער האלבאינדזל וואס זיי רופט מען קייסים, און אנדערע פון דרום טייל אראבישן האלב אינדזל וואס זענען גערופן תימנע. אבער די רעליגיע שטאמט פון עגיפטן.
לכאורה איז די רעליגיע, אן אפטיילונג פונעם שיאטישן טייל, פון דער איסלאמישער רעליגיע. די רעליגיע איז א מאנאטעיסטישע, און זיי גלייבן אז אלע נביאים זענען אמת, און אז זייער רעליגיע איז אן אלטע, און נישט א נייע, ווי די אראבער טענהן אויף די דרוזן. זייער הויפט נביא איז יתרו, ביי זיי הייסט ער שואייב, און משה רבינו, וואס ביי זיי הייסט ער מוסא. מוכאמאד, און דער לעצטער פון די פיר כאליף עלי איבן אבו טאלב.
לויט דער רעליגיע, איז אין דער אנהייב געגעבן געווארן א מעגליכקייט פאר פרעמדע, זיך אנצושליסן אין דער רעליגיע, געגרינדעט דורך על כאקעם באמער אללא, צוויי מאל, איינמאל אין יאר 1017, און 22 יאר שפעטער דורך דער צווייטער נאכפאלגער פונעם גרינדער. ביים צווייטן מאל האבן עטליכע מאכטפולע שבטים פונעם לעוואנט זיך אנגעשלאסן צו דער רעליגיע. אנהייב האבן זיי זיך גערופן מתיחדים אויף דעם וואס זיי זענען זיך מתיחד מיט גאט.
דער נאמען זייערע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט קלאר פון די נאמען איז געקומען צו זיי, לויט זייער טראדיציע נעמט זיך עס פון א מענטש, וואס איז אריבער צו זייער גלויבונג, אבער איין טאג האט געהאט וויזיע פון גאט, און ער האט געגרינדעט א צווייטע רעליגיע. די קריג צווישן די צוויי איז שנעל געקומען, און די דרוזן האבן געזיגט, די מוסולמענער האבן דערפאר זיי אנגעפאנגען צו רופן דרוזן, זיי צו דערנידערן. אנדערע טענהן אז פאנגט זיך נישט אן.
די גלויבונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז א באהאלטענע רעליגיע, סתם מענטשן פון איר אייגענער געמיינדע, קענען איר נישט. זיי האבן זעקס הייליגע ביכער, וואס נאר די שייכן קענען די ביכער. איר דאווענען פלאץ הייסט כילווע, און נאר חכמים און עלטערע געמיינדע מענטשן מעגן דארט דאווענען. די רעליגיע נעמט נישט אריין נייע מענטשן, נאר איינער, וואס איז געבוירן צו ביידע דרוזישע עלטערן, ער איז א דרוזער, זיי גלייבן נישט אין געמישטע חתונות, איינער וואס האט חתונה געמישט, ווערט ער ארויסגעווארפן פון קהילה, און גייט אריין אין חרם, אמאל האבן זיי געקענט הרגענען אזא איינעם, אלס משפחה ערע.
זיי גלייבן אין אדם הראשון, נח, אברהם אבינו, יעזוס, מוכאמאד, און מוכאמאד זון פון אלי, אלס די נביאים, און ווי אויבן דערמאנט יתרו, וואס זיי זען זיך אלס זיינע אייניקלעך.
די דרוזן זען זיך נישט ווי מוסולמענער, זיי גייען נישט קיין מעקא, זיי דאווענען נישט פינף מאל א טאג, און זיי פאסטן נישט ראמאדאן, זיי גלייבן נישט אין מוכאמאד אלס דער לעצטער נביא. זיי פראווען אבער יא דעם קורבן חגא, אין זייער רעליגיע האלטן זיי, אז מען מעג זיך באהאלטן די רעליגיע, און פארשטעלן זיך אלס אן אראבער, אין שווערע צייטן. און לויט זייער טראדיציע, זענען זיי אסאך גערודפט געווארן, דורך די אראבער.
הויפט זאכן אין דער רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עשרת הדברות, איסור פון פאגאניזם, גלייבן אין גלגול נשמות, גלייבן אין אלע נביאים פון יידן, קריסטן, און מוסולמענער, מאנאגאמיע נישט הייראטן מער פון איין פרוי.
זיבן מצוות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היטן דאס מויל, וואס רעכנט אריין נישט רעדן לשון הרע, רכילות, ליגנט, זיך האלטן צום אמת, און זיין גראד.
ארויסהעלפן א ברודער, וואס געפונט זיך אין א שווערן מצב, גלייך צו ואהבת לרעך כמוך.
צוריקהאלטן זיך פון עבודה זרה.
נישט טון שלעכטס, און זיך אפהיטן פון יצר הרע.
גלייבן אין איין איינציגן גאט, די גאנצע צייט.
טון וואס גאט וויל מען זאל טון.
גלייבן אז וואס גאט טוט איז גוט.
די עטנישע גרופע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי זענען אלע מיליטער לייט, אין ישראל דינען אלע אין מיליטער. חרב באטאליאן, איז אן אליטע איינהייט, מיט אסאך כבוד, און האט באקומען אויסצייכענונג פון שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, פאר זייער געלונגענע טייל אין קריג, דורכאויס די צווייטע לבנונישע מלחמה.
רעליגיעזע מענטשן עסן נישט חזיר, טרינקען נישט אלקאהאל, רייכערן נישט, טארן נישט וועטן אדער געמבלען, מען טאר זיך נישט באווייזן, מען דארף האלטן די כבוד פון א פרוי, הכנסת אורחים, נישט רעדן מיאוסע רייד, און נישט נעמען דראגס.
זייערע חגאות, די גרעסטע איז נביא שווייעב, און דער קורבן חגא. לויט זייער טראדיציע איז יתרו (שווייעב) באגראבן לעבן טבריה. אויך נביא סאבלאן, וואס לויט זיי איז עס זבולן, ליגט אין גליל אין א דארף וואס הייסט כורפייש.
נביא אלכאדער, איז ביי זיי אליהו הנביא, לויט זיי איז ער באגראבן אין דארף יאסיף, נישט ווייט פון עכו. און אויפן גולן, געפונט זיך א נביא על יאפורי. די חגאות זייערע זענען אפגעצייכענט בלויז דורך די חכמים זייערע, אויסער דער קורבן חגא, און נביא שווייעב, וואס ווערן געפייערט דורך אלעמען.
סטאטוס אין ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ישראל האבן די דרוזן א סטאטוס ווי א באזונדערע געמיינדע, דאס איינציגסטע לאנד אין דער וועלט, צו אנערקענען אין דער געמיינדע ווי א באזונדערע רעליגיע. די דרוזן פון גולן, האלטן זיך פאר סירישע בירגער; עס וווינען אינעם גולן, בערך 20,000 דרוזן, דאס לאנד אנערקענט זיי נישט אלס סירישע, נאר אלס פראבלעמאטישע בירגערשאפט. די יידן אין ישראל, זען אין די דרוזן אליאירטע, וויבאלד שוין ביי דער מלחמת השחרור, האבן די דרוזן געקעמפט אויף ישראלס זייט.


text:
אהרן יודא לייב שטיינמאן
הרב אהרן יודא לייב שטיינמאן (געבוירן ה'תרע"ב), איז דער באליבטער מנהיג אויף דער ליטווישער וועלט, נאך דער הנהגה פון הרב יוסף שלום אלישיב. ער איז דער ראש ישיבה פון א פאר ישיבות, גאון יעקב, ארחות תורה, תורה בתפארתה און די פאנאוועזשער ישיבה לצעירים, און איז אמאל אויך געווען דער ראש כולל פונעם פאנאוועזשער כולל. ער האט מחבר געווען דאס ספר איילת השחר אויף סוגית הש"ס און חמשה חומשי תורה, און ספר ימלא פי תהילתך פון שמועסן.
ער האט געהייראט טעמא קארנפעלד (נפ' תשס"ב), אן אייניקל פון משה חיים ראטנבערג פון כענטשין.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן געווארן אהרן לייב שטיימאן תרע"ז אין בריסק, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס) צו זיין פאטער נח צבי שטיימאן, שמש אינעם בריסקער בית דין, און זיין מוטער גיטל פייגא. אין תרצ"ז האט ער באקומען אן איינלאדונג פון הרב באטשקא, ראש ישיבה אין מאנטרע, שווייץ; אזוי האט ער זיך געראטעוועט פון דער רוסישער מיליטער. אין דער שווייץ האט ער געענדערט זיין נאמען צו שטיינמאן.
הייליג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטשיג ער איז ווייט פון א חסיד, שפיגלט ער אפ א הייליג לעבן אנדערשט פון די אנדערע ליטווישע מנהיגים, און איז מיט זיין הנהגה כאילו א רבי,
- ער קעמט זיך נישט אויס די בארד, און דאס איז טאקע פארקניפט,
- ער וואוינט זייער ארים און באשיידן, איין צימער וואס זיין בעט דינט אויך אלס דאס בענקל לעבן דעם טיש ווי ער נעמט אויף און לערנט.
- ער פאסט אסאך תעניתים. און ער איז א עניו וואס האלט זיך קליין פונקט ווי יעדן מיט א שמייכל. זיינע אנהענגער רופן אים בלשון חיבה ר' ארון ליב.
- כאטשיג ער פירט היינט צוטאגס די גאנצע פאליטיק פון דער ליטווישער וועלט , איז ער א מוראדיגער שטילער מענטש וואס האט נאך קיינמאל נישט גערעדט קעגן קיינעם.
קנאים קעגן אים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיג א מנהיג פון דער תורה וועלט האט ער זיך צוגעקוקט פון די נאנט דאס שווערע מצב הפרנסה פון דער תורה וועלט אין בני ברק און אין גאנץ ארץ ישראל, אויכעט די חורבן וואס די שוואכערע בחורים מאכן אן אין ישיבות, (און אויכעט נאך טעמים אין די אינטערוויסן), האט ער געשטיצט די עסקנים צו ערלעדיגן אז פרומע אידן זאלן גיין דינען אין דער מיליטער.
דאס האט אים געמאכט שונא נומער 1 פון די קנאים און אנטי ציונים צוליב זיין זאגן אז ער שטיצט די נחל החרדי און חוק טל, ותכנית הליבא, אבער ער שרעקט זיך נישט פון זיי, די ליטווישע האלטן דאס נישט אויס וויאזוי מ'קען פארשעמען ר' אהרן ליב.


text:
לאנד
צו מיינט איר באדן?
אין פאליטישער געאגראפיע און אינטערנאציאנאלער פאליטיק איז א לאנד א געאגראפיש ארט וואס איז די טעריטאריע פון א מדינה אדער א שטאַט.
אחוץ אנטארקטיקע איז די גאנצע יבשה פון דער ערד צעטיילט אויף לענדער.
לאנד איז קען זיין א קליין שטיק לאנד ביז א לאנד וואס דעפינירט א רעגירונג וואס פארפיגט אויף א לאנד, ווי די דאס לאנד קאנאדע. א לאנד קען אויך זיין וואס האט אמאל געהאט אן אייגענע רעגירונג אבער איז אצינד א טייל פון א גרעסערער מדינה, ווי ענגלאנד, סקאטלאנד און וויילס.
איז א פאליטישע געמיינדע וואס באוואינט אַ געאגראפישע אָרט, און באזיצט אינערליכע און אויסערליכע סאַווערענץ, און איז למעשה דער וואס קען ניצן די שטארקייט.
עס איז מעגליך עס זאל אדער זאל נישט האבן אן ארגאניזירטע רעגירונג צו בכלל עקזיסטירן. עס איז שוין געווען מדינות וואס מער ווי איין גרופע האט זיך פארמאסטן צו זיין די רעגירונג. אבער זייער סטאטוס אלס מדינה/שטאַט איז נישט געטוישט געווארן. ווי למשל די רעפובליק פון כינע אין 1912.
א רעגירונג איז נישט א זאך וואס מוז זיין אז די מדינה/שטאַט זאל זיין א שטאַט, אויב און ווילאנג די אינטערנאציאנאלער געמיינדע אנערקענט איר עקזיסטענץ אלס א מדינה.
אבער די אנערקענונג פון אנדערע שטאַטן/מדינות איבער די סאַווערענץ פון א שטאַט/מדינה איז וויכטיג כדי צו קענען מאכן אפמאכן מיט די אנדערע שטאַטן/מדינות. נאכמער עס מוז האבן א רעגירונג פאר די אינערליכע ווירטשאפט.
א מדינה איז א גרויסער געאגראפישער ארט מיט אירע אינסטיטוציעס פון רעגירונג וואס פירן די ווירטשאפט, אנדערשט ווי א שטאָט אדער שטעטל אדער דארף, ווערט דאס באטיולט דורך איר פירערשאפט, ווי למשל ניו יארק סטעיט איז זייער גרויס און ווערט געפירט דורך אלבאני אבער יעדע שטעטעל און ניו יארק סיטי ווערט אנגערופן באזונדער, זיי האבן א באזונדערע אבער נישט אינגאנצען א לעגאלער כח, און באוואינטקייט/פאפולאציע.
אנדערע ווערטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שטאַט ווערט אויך גינוצט אויף די ציטיילטע שטאַטן אין א פעדעראלער רעגירונג ווי די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
לאנד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באדייט די געאגראפישע געגנט.
בירגער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באדייט די מענטשן פון דער מדינה.
שטאַט אדער מדינה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באדייט די פאליטישע רעגירונג און די מדינה ווי אזוי עס איז אנגענומען אין דער אינטערנאציאנאלער געמיינדע. די פאראייניקטע פעלקער האט 192 מדינות אלס מיטגלידער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]