text:
דעם אַרטיקל איז דיזיינד צו העלפן איר פֿאַרשטיין די באַסיקס פון איינער פון די מערסט יקערדיק מאָדערן זוכן מאָטאָר אַפּטאַמאַזיישאַן טאַקטיק - לינק בנין.
באַקקלינקס זענען יקערדיק פֿאַר שאפן אַ גוט געשעפט אָנליין בייַזייַן. וועבמאַסטערס און לינק בילדערז קעסיידער דעבאַטע פון די מעטהאָדס ווי צו באַקומען ינבאַונד לינקס, ווי צו מאַכן זיי אָרגאַניקלי קוקן, און ווי צו געפינען הויך-קוואַליטעט לינק בנין אַפּערטונאַטיז - asset based long term care insurance. די זאַך איז אַז איר דאַרפֿן צו שאַפֿן אַ קוואַליטעט און אָרגאַניק לינק פּראָפיל אַוווידיד זוכן מאָטאָר פּענאַלטיז. איר דאַרפֿן צו זאָרגן וועגן אויטאָריטעט און שעם פון די וועב מקורים פון ווו דיין לינקס קומט ווייַל עס דערציילט זוכן ענדזשאַנז וועגן דיין פּלאַץ שעם. דיין ינקאַמינג לינקס באַשטימען די ריי פון דיין פּלאַץ, וואָס איז וואָס לינק בנין זאָל זיין אַ יקערדיק טייל פון פֿאַרקויף און זוכן ענדזשאַנז אַפּטאַמאַזיישאַן קאַמפּיינז.
הייַנט מיר וועלן פאָקוס אויף וואָס באַקקלינקס זענען און וואָס זיי שפּילן אַ לידינג ראָלע אין וועבזייַטל העכערונג.
אזוי וואָס זענען באַקקלינקס?
א באַקקלינק איז אַ כייפּערלינק וואָס קומט פון איין פּלאַץ צו אנדערן. עס זענען צוויי טייפּס פון באַקקלינקס דאָופאָללאָוו און פיפאָלאָוו. דאָופאָלאָוו לינקס זענען די מיר דאַרפֿן צו אונדזער לינק פּראָופיילז. די לינקס האָבן אַ ווערט צו די לינגקט וועב מקור אין די פאָרעם פון אַזוי גערופענע "לינק זאַפט. "Google באָץ פּאַרס דאָופאָללאָוו באַקקלינקס און העכער די ראַנג פון אַ פּלאַץ וואָס איז ריפערד. נאָטהאָללאָוו באַקקלינקס זאָל אויך זיין שטעלן אין דיין לינק פּראָפיל צו ווייַזן Google אַז איר פאַרבינדן צו פאַרשידענע וועב מקורים ניט בלויז צו באַקומען לינק זאַפט. די לינקס האָבן אַ nofollow קוויטל און טאָן ניט פאָרן קיין ווערט צו די לינגקט מקור. זיי זענען ניט קענטיק פֿאַר זוכן באָץ און ווי אַ הערשן, קענען ניט זיין נאכגעגאנגען דורך דורכשניטלעך ניצערס. זיי פשוט דינען ווי סאָרט דערמאנט. אָבער, אויב איר האָט אַ רעכט צוגאַנג צו דיין לינק קאמפאניע קאמפאניע, איר וועט קענען צו פאַרלייגן נאָטאָללאָוו באַקקלינקס מיט דאָופאָללאָוו אָנעס.
פארוואס באַקקלינקס דינען ווי אַ ראַנגקינג קרייטיריאַ אין Google?
ווען Google אַנאַליזירט די לינקס ווייזט צוריק צו דיין פּלאַץ, עס אַסאָושיאַץ דיין פּלאַץ ווערט מיט די אויטאָריטעט פון די וועב מקור די לינק איז אויף. Google אַטטראַקט עס ווי אַ שטימען פֿאַר אַ וועבזייַטל. אויב די שטימען קומען פון די רעפּיאַטאַבאַל פּלאַץ, עס קענען דורכויס דורכפירן וועבסייט ראַנג און וויצע ווערסאַ אויב די שטימען קומען פון ספּאַמי, נידעריק קוואַליטעט וועב מקור, עס וועט נעגאַטיוולי פּראַל דיין פּלאַץ סעאָ.
אין אַלגעמיין, אַ פּראָסט לינק בנין סכעמע קוקט אין דעם וועג: "אויב אַ באַזונדער וועב מקור באטראכט אַ צופרידן שטיק צו זיין ווערטפול גענוג צו לינק צו אים, און דעם מקור איז געזונט-ינדעקינג און אַטאָראַטייטיוו, דעמאָלט אַ לינגקט וועבזייטל מוזן זיין אַ גוט וועבזייַטל אויך ".
די זאַך איר דאַרפֿן באַטראַכטן פֿאַר דיין באַקקלינקס סטראַטעגיע
צו שאַפֿן אַ קוואַליטעט באַקקלינק פּראָפיל, איר דאַרפֿן צו באַצאָלן ופמערקזאַמקייַט צו די קוואַליטעט פון די וועבזייַטל ווו איר וואָלט ווי צו בויען לינקס. דעריבער, אויף די דנאָ שורה פון דיין לינק בנין קאמפאניע, איר דאַרפֿן צו אָנפירן אַ פולשטענדיק מאַרק נישע פאָרשונג און געפינען וועב קוואלן אַז ווערט דיין ופמערקזאַמקייַט. דער בעסטער אָפּציע איז צו קאָנטאַקט מיט הויך פּאַגעראַנק וועבסיטעס און בלאָגס וואָס זענען באַטייַטיק צו דיין אינדוסטריע.
איינער פון די בעסטער וועגן צו באַקומען באַקקלינקס איז אַ גאַסט פּאָסטן. איר קענען לייכט באַקומען באַקקלינקס צו דיין פּלאַץ דורך ינסערטינג אַ לינק צו דיין גאַסט פּאָסטן. צום באַדויערן, אַ פּלאַץ פון ספּאַמי אַקטיוויטעטן אַרום דעם לינק בנין טעכניק טאַרנישט גאַסט באַווייַזן שעם. אין 2012 גוגל געגרינדעט פּענגוין דערהייַנטיקן וואָס צעשטערן די ראַנגקינגז פון וועבסיטעס אַז געניצט ספּאַמי לינק בנין טעקניקס.
דעריבער, אין אונדזער טעג לינק בויערס רעקאָמענדירן צו נוצן די בלויז אָרגאַניק טעקסט דורך פֿאַרבינדונג פון:
- א פראַזע וואָס קוקט נאַטירלעך אין אַ טעקסט און טוט נישט פּונקט גלייַכן אַ טאַרגעטעד קיווערד.
- א פראַזע וואָס איז נישט צונויפגעשטעלט מיט דיין סאָרט נאָמען.
- די נאָמען פון דעם אַרטיקל איר זענט ריפערינג צו.
אַנשטאָט כיידזשינג דיין באַקקלינק מיט סעאָ אָפּטימיזעד אַנקער טעקסט, צושטעלן דיין לייענער מיט מער אינפֿאָרמאַציע צו לאָזן זיי פֿאַרשטיין וואָס זיי דאַרפֿן צו נאָכפאָלגן דיין לינק און ווי זיי קענען נוץ עס.


c: text/html

text:
אייסיס איראק געזעץ ענפארסעמענט טעלעגראם טעראר מוסלעמענער מיטל מזרח סאשעל מידיא פון דער יוד פינף אייסיס קאמאנדירן געכאפט
איראק – א געהיימע געוואגטע אפעראציע, פון איראקער און אמעריקאנער שפיאנאזש אגענטן אינאיינעם, האט געברענגט צו דעם סוקסעספולן ארעסט פון 5 הויכראנגיקע אייסיס מיטגלידער. ווי מען הערט, האבן די שפיאנאזש אגענטן גענוצט א הויכראנגיקן אייסיס פיגור, אבו זאאיד על-איראקי, וועמען זיי האבן געכאפט אין פעברואר, זיי צו העלפן מיט דער אפעראציע. די אגענטן האבן גענוצט די "טעלעגראם" סאציאלע מידיא "אפליקאציע" אויף על-איראקי'ס סעלפאון, צו סקעדזשועלן א זיצונג מיט 5 אייסיס קאמאנדירן פון סיריע, אז זיי זאלן אריבערקומען קיין איראק, מיינענדיג אז זיי גייען זיך טרעפן מיט אנדערע הויכראנגיקע אייסיס מיטגלידער. ווי נאר די אייסיס קאמאנדירן זענען אריבערגעקומען די גרעניץ, האבן איראקער אגענטן זיי ארעסטירט אויפ'ן ארט.
ווי איז דאס געשעהן? זעה Iraq אויף גוגל מעפס
קומענדיגע
« פאריגע נייעס
« פאריגע נייעס
פאריגע
קומענדיגע נייעס »
קומענדיגע נייעס »
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- וועגן אונז
-
- נייַעס
- מוסטער מעלדן
- פּראָדוקטן
- ענקאָדער בליצן ענקאָדער ענקאָדער מאָדולאַטאָר אַנטענע יפּטוו ענקאָדער סטל פֿאַר FM / טעלעוויזיע סטאַנציע שטעלן שפּיץ קעסטל מוקס-סקראַמבלער טראַנסמיטער און ופנעמער טראַנסמאָדולאַטאָר טראַנסקאָדער סקראַמבלער ספּליטטער דעקאָדער מאַדזשאַלייטער גאַטעווייַ מולטיפּלעקסער ירד סעריעס יפּ קאַם רדס ענקאָדער פֿאַר FM מוסטער
- באַשייד
- פאַל לערנען יפּטוו סאַלושאַן אינטערנעט פֿאַרוואַנדלער סאַלושאַן פּאָרטאַטיוו וויירליס סאַלושאַן ווירעלעסס פֿאַרוואַנדלער סאַלושאַן דיגיטאַל העאַדענד סאַלושאַן FM סטאנציע
- פאָרום
-
- שטיצן
-
-
פוטווקסנומקסב קאַם קסנומקס אין קסנומקס מוקס-סקראַמבלינג קאַם מאָדולאַטאָר (אַפּשאַנאַל קסנומקס * אַסי / טונער אין, קסנומקס * רף אויס) אַדאַפּטינג קאַטוו סיסטעם איבערבליק פוטווקסנומקסב איז אַ הויך אויפֿפֿירונג און קאָסטן-עפעקטיוו מוקס-סקראַמבאַלינג קאַם מאַדזשאַלייטער דיזיינד דורך פמוסער. עס אַדאַפּץ ינער שופלאָד-טיפּ סטראַקטשעראַל פּלאַן וואָס זייער פאַסיליטאַטעס
-
פוטווקסנומקס דווב-טקסנומקס מאַדזשאַלייטער (קסנומקס * אַסי אין, קסנומקס * יפּ אויס, קפּסק / קסנומקסקאַם / קסנומקסקאַם / קסנומקסקאַם) מיט נעץ סיסטעם איבערבליק פוטווקסנומקס דווב-טקסנומקס מאַדזשאַלייטער איז אונדזער נייַ פּראָדוקט דעוועלאָפּעד קאַמפּלייינג מיט די דווב-טקסנומקס נאָרמאַל. מיט זייַן אַוואַנסירטע סיסטעם און מאָדולאַטינג טעכנאָלאָגיע, דעם עם
-
פוטווקסנומקסאַ-קסנומקס קסנומקס אין קסנומקס מוקס-סקראַמבלינג קאַם מאַדזשאַלייטער (קסנומקס דווב-סקסנומקס טונער + קסנומקס אַסי ינפּוט אַפּשאַנאַל, קסנומקס מולטיפּלעקסינג, קסנומקס סקראַמבאַלינג און קסנומקס קאַם מאָדולאַטינג) מיט סנמפּ פאַרוואַלטונג איבערבליק פוטווקסנומקסאַ-קסנומקס איז אַ קאָסטן עפעקטיוו ינאַגרייטיד קסנומקס אין קסנומקס קאַם מאַדזשאַלייטער סופּפּאָרטינג מולטיפּלעקסינג און סקראַמבאַלינג. דאס מיטל שטיצט מאַקסימום קסנומקס דווב-סקסנומקס סטרויער, + קסנומקס אַסי ינפּוט, אַף
-
פוטווקסנומקסד דווב-סקסנומקס מאָדולאַטאָר (קסנומקס * אַסי אין, קסנומקסמהז אין, נאָר, קסנומקסוו רף רעזולטאַט) מיט נעץ פאַרוואַלטונג איבערבליק די פוטווקסנומקסד דווב-סקסנומקס מאַדזשאַלייטער (מיט בלויז) איז אַ הויך אויפֿפֿירונג מאַדזשאַלייטער דעוועלאָפּעד לויט צו דווב-סקסנומקס (ענקסנומקס) סטאַנדאַרד וואָס איז דער סטאַנדאַרט פון רגע גענעראַט
-
פוטווקסנומקסאַ קסנומקס אין קסנומקס מוקס-סקראַמבאַלינג קאַם מאָדולאַטאָר (קסנומקס מולטיפּלעקסינג, קסנומקס סקראַמבאַלינג און קסנומקס קאַם מאָדולאַטינג, קסנומקס אַסי אין, קסנומקס רף אויס) איבערבליק פוטווקסנומקסאַ קסנומקס אין קסנומקס מוקס-סקראַמבאַלינג קאַם מאָדולאַטאָר איז אַ הויך אויפֿפֿירונג און קאָסטן-עפעקטיוו אַסי מוקס-סקראַמבאַלינג קאַם מאָדולאַטינג מיטל לעצט דיזיינד דורך פמוסער קאָמפּאַ
-
פוטווקסנומקסב קסנומקס אין קסנומקס קאַם מאָדולאַטאָר (אָפּטיאָנאַל קסנומקס * אַסי / קסנומקס * קאַם / קסנומקס * דווב-ד סטרויער / קסנומקס * דווב-סקסנומקס סטרויער ינפּוט, רף רעזולטאַט) מיט נמס איבערבליק פוטווקסנומקסב קסנומקס אין קסנומקס קאַם איז אַ קאָסטן עפעקטיוו ינאַגרייטיד קאַם מאַדזשאַלייטער ניי דיזיינד דורך פמוסער פֿירמע. דאס מיטל איז ינאַגרייטיד אַרויף צו קסנומקס וועג קאַם עם
-
פוטווקסנומקסק אַצק-ה מאָדולאַטאָר קסנומקס-ווסב צו רף מאַדזשאַליישאַן (קסנומקס * אַסי / קסנומקס * סמפּטע קסנומקסם ינפּוט, רף אָנטפּוט, אַצק קסנומקסווסב מאַדזשאַליישאַן) מיט נעטוואָרק מאַנאַגעמענט איבערבליק פוטווקסנומקסק אַצק-ה מאַדזשאַלייטער איז פמוסער ס ניי דיזיינד פּראָדוקט סופּפּאָרטינג אַסי און סמפּטע-קסנומקס ינפּוט. נאָך מאָדולאַטינג די ינפּוטטינג סיגנאַלז דורך אַצק קסנומקס-ווסב, עס קענען
-
פוטווקסנומקסק דווב-ג מאָדולאַטאָר (קסנומקס * אַסי אין, קסנומקס * רף דפּד אויס, דווב-ג נאָרמאַל) מיט ווייַט קאָנטראָל איבערבליק די פמוסער פוטווקסנומקסק דווב-ג מאָדולאַטאָר איז אַ הויך אויפֿפֿירונג מאַדזשאַלייטער דעוועלאָפּעד לויט צו דווב-ג (ענקסנומקס) נאָרמאַל. עס אַדאַפּץ אַוואַנסירטע פראַמינג סטרוקטור, וועג ענקאָדין
-
פוטווקסנומקס קפּסק מאָדולאַטאָר (אַסי אין, רף אויס) פֿאַר בראָדקאַסטינג, ינטעראַקטיווע באַדינונגס, נייעס גאַטהערינג און אנדערע בראָאַדבאַנד סאַטעליט פּראָגראַמען איבערבליק די פמוסער פוטווקסנומקס קפּסק מאַדזשאַלייטער איז אַ הויך אויפֿפֿירונג מאַדזשאַלייטער דעוועלאָפּעד לויט צו דווב-ד (עצקסנומקס-קסנומקס) קפּסק נאָרמאַל. עס האט שטאַרק ספּעקטראַל עפעקטיווקייַט, אַדוואַן
-
פוטווקסנומקס יפּ צו יסדב-ה מאָדולאַטאָר (קסנומקסם יפּ, קסנומקס * יפּ אין, קסנומקס * יפּ אויס) מיט נעץ פאַרוואַלטונג איבערבליק פוטווקסנומקס יפּ צו יסדב-ה מאַדזשאַלייטער איז אַ הויך אויפֿפֿירונג מאַדזשאַלייטער דעוועלאָפּעד לויט צו אַריב סטד-קסנומקס נאָרמאַל. עס גיט אַ מער מעכטיק באקומען פיייקייַט צו סימולטאַ


text:
חלשות
חלשות איז אוועק פאלן אין דער ערשטער פאזע פון גענצליכער אומבאוויסטזיין.
דאס קען קומען פלוצלינג אן קיין שום ווארענונגען בעפאר, מייסטענס ווען מען איז אויסגעמוטשעט אדער מען ווערט שטארק איבעראשט פון א בשורה רעה אדער גאר צו א גוטער בשורה.
דאס ווערט געטאן דורך די צענטראלע איסקימיק רעספאנס מעכאניזם פונעם קערפער, ווייל נישט גענוג בלוט פארזארג שטרומט צו ברענגען אקסיגען צום מוח עס זאל קענען פונקציאנירן.
די סימפטאמען צו דערקענען פאר מען חלשט אוועק איז אז דער קאפ שווינדעלט, אדער אז די אויגן ווערט גרעי און פארנעפלט און מען קען נישט גארנישט געהעריג זעהן, אדער שפירנדיג מער היץ ווי נארמאל. א.א.וו. סעקונדעס דערנאך וועט דער מענטשס וויזיע ווערן טאטאל שווארץ, און ער אדער זי וועט טראסקענען צו דער ערד, אחוץ אז מען זיצט וועט מען פאלן מיטן קאפ זייטיג אדער פאראויס אדער פון אונטן. אויב דער מענטש קען נישט אוועקפאלן ליגעדיג אדער אנגעלענט וועט ער אדער זי שטארבן ווייל דאס בלוט קען נישט צוקומען אויף ארויף.


text:
אינטערנעט פארום
פארום אדער אינטערנעט פארום איז א וועב באזירטער אפליקאציע פאר דארטן אפצוהאלטן דיסקוסיעס, שמועסן און פאסטן דארטן באנוצערס אינהאלט, פון זייערע ארבעט, געשרייבאכצער ווי ארגומענטס, אדער הילף, שאלות און עצות אדער סתם פיילס ווי בילדער און ווידעא. א.א.וו.
אינטערנעט פארומס זענען אויכט אין אלגעמיין אנגערופן וועב פארום'ס, מעסעדעזש בארד'ס, דיסקוסיע בארד'ס, (עלעקטאראניק) דיסקאסיע גרופעס, דיסקאסיע גרופעס, בולעטין בארד'ס, א.א.וו.
דער טערמין "פארום" אדער "בארד" קען מיינען די גאנצער קהילה אדער בלויז די דאזיגע אונטער- פארום וואס דינט מיט איין געוויסער טעמע.
די מעסעדזשס געשריבן ווערט אויסגעלייגט און אויסגעפארעמט אדער אין א כראנאקאלישער סדר אדער ווי א לאנגע קייט און פאדעם פון דיסקאסיעס.
א שפירונג פון א ווירטואלער קהילה ווערט אפט אנטוויקלט ארום די דאזיגע פאראום'ס וואס זיי האבן געוויינליך שוין כסדר'דיגע באנוצער.
טעכנעלאגיע, קאמפיוטער שפילן און\אדער ווידעא שפילן, מאדע, רעליגיע און פאליטיק זענען פאפולערע פעלדער פון פארום גענג, אבער עס איז פארהאן פארום'ס פאר א ריזן נומער פון פארשידענארטיקע טעמעס דורכאויס דעם אינטערנעט.


text:
העשירי יהיה קודש! מורי ורבותי, היינט פאר 10 יאר דרך כוכב מיעקב און נתמלא הבית כולו אורה מיט דער שיין פון קטלא קניא. הודו לד' שזכינו לזה!— קטלא קניא (@katlekanye) October 18, 2012
יום חמישי, אוקטובר 18, 2012
העשירי יהיה קודש!
יום שלישי, ספטמבר 25, 2012
אין הימל אַ יריד
יום חמישי, ספטמבר 20, 2012
ואומר לך בדמייך חיי
נאָך מיין לעצטער שטיקל איבער דער 'אינטערסאַנטער' שאלה פון דער רשכבה"ג איז אָנגעקומען אַ בריוול פון אַ לייענער אַז ער האָט מברר געווען ביי אַ כלי ראשון און באַשטעטיקט אַז אַזוי איז אין דעם היים טאַקע דער שטייגער. אַז מען ברענגט אַהיים אַ קינד פון ביהמ"ד נאָכן יידישן און עס שטעלט זיך אויס אַז ער איז נאָך גאָר אַן ערל טוט מען עס באַלד פאַררעכטן אָן קיינעם צו פרעגן (עכ"ל). ווי מען זאָגט ביי אונז, קיינער האָט אייך נישט געהייסן קומען און אַז עס געפעלט אייך נישט זייט מוחל קושט דער מזוזה. כּל זמן אָבער איר זענט ביי אונז וועלן מיר באַשליסן וויאַזוי אַנצוגיין מיט די ערלים.
איך וועל נישט איבערקייען די טענות ווייל די פרשה איז יפה נדרשת אינעם קאַווע שטיבל און דער עולם דאַרף אויפשטיין צו סליחות. לאָמיר אָבער רעדן בקיצור איבער איין אַספּעקט וואָס איך האָב נישט געזען מען זאָל דאָרט דעקן. אַז מען מאַכט איבער פון צייט צו צייט בריתן הייסט עס אַז אין בית מדרש דרייען זיך מוהלים וואָס מהלען קינדער אָן זיי זאָלן בכלל וויסן וויאַזוי מען מאַכט אַ געהעריקן ברית מילה. ווי דער צדיק האָט ערקלערט, 'דער טאַטע אָדער דער טאַטעס טאַטע' מאַכן זיך אַ ברית און ווי דוד המלך זאָגט, הרה עמל וילד שקר, מען שוואַנגערט, מען פּלאָגט זיך און עס ווערן געבוירן שאלות. אייגנטלעך נישט שאלות צי מען זאָל מעביר זיין דעם מוהל ווייל דאָס שטייט נאָר לגבי מציצה בפה וואָס חמירא סכנתא מאיסורא. דאָ איז אָבער בלויז אַ שאלה איבערן מצווה אַליין און מען קען דאָך איבער מהלען. ווי ר' ישראל סאַלאַנטער וואָלט אוודאי געזאָגט, ווילאַנג דאָס מעסערל איז שאַרף קען מען נאָך פאַררעכטן.
ביים טאַטן אַליין איז דאָך אויך דאָ אַן ענין פון מצוה בו יותר מבשלוחו. אַז דער טאַטע האָט מיט אַ נאַכט פריער ביים וואַך נאַכט דערציילט דער בעל שמס מעשה פון קינדער כאַפּערס און דערנאָך האָט ער אַ גאַנצע נאַכט געלערנט רעיא מהימנא איז דאָך אָפגערדט אַז ער איז דער בעסטער קאַנדידאַט צום מצוה. און אַז ער קען נישט אַזוי גוט, ווייסן דאָך מיר חסידים אַז רחמנא ליבא בעיא און אחד המרבה ואחד הממעיט, צי ער שנייט אָפּ אַ גרויס שטיקל צי אַ קליין שטיקל אַבי אַז ער מיינט עס ערנסט. און צום ערגסטן איז אַלץ דאָ דער מוהל, דער יושב בסתר, וואָס וועט אַלצדינג מתקן זיין.
אין אמתן איז דאָס גאָר אַ גלייכער זאַך ווייל וואָס וועט זיין אַז דאָס קינד וואַקסט אויף און מען פרעגט אים, ווער איז געווען דיין מוהל. וואָס וועט ער ענטפרן? מיין טאַטע האָט אָנגעהויבן און ר' חיים יהושע האָט געגומרט? קען מען דען אַזוינס צולאָזן? מיר האָבן בקבלה, איין באַשעפער, איין רבי, איין שמעקל און איין מוהל. ממילא איז טאַקע בעסער לטובת הענין אַז מען רעדט נישט דערפון און מען טוט וואָס מען האָט צו טון און מען פאַרגיסט חלילה נישט אומזיסטע יידיש בלוט פון זיין אַ מלבין פני חבירו ברבים.
אויסער דעם איז דאָ אַ גרויסער ענין אַז אַ קינד מיט צוויי מוהלים קען ווערן שטאַרק 'קאָנפיוזד' און אויף דעם איז כּדאי מפסיק צו זיין דעם ענין אַרומצורעדן דעם געוואַלדיקן פּראָבלעם. ווי מיר ווייסן זענען אונזער קינדער כּסדר אין אַ שטאַרקע סכּנה פון ווערן קאָנפיוזד. מען טאָר זיי גאָרנישט זאָגן און נאָך ווייניקער ווייזן ווייל אַז זיי זען אָדער הערן עפּעס וואָס איז נישט אויסגעהאַלטן ווי דער רבי האָט געלערנט אין חדר ווערן זיי באַלד קאָנפיוזד.
דאָס הייסט למעשה אַזוי. אַז זיי זען ערוואַקסענע מענער גיין מכּות אין בית מדרש דאָס טוט זיי נישט צופיל קאָנפיוזן. און אַז זיי זען ווי אַ רבי פראַסקט אָן אַ יינגל בפני קהל ועדה איז אויך נישט צו געפערלעך ווייל אדרבה עס איז למען ישמעו ויראו. נאָר למשל אַז מען וועט זיי זאָגן אַז עס זענען פאַראַן רביס, פון די ריכטיקע סאָרט וואָס האָבן שיינע קאַרס און מען לייגט פאַר זיי לעמפּ אין די ביימער, אַז מען זאָגט פאַר קינדער אַז אַזוינע רביס פאַרברענען הייזער טאַקע אויך אויף למען ישמעו ויראו דאָס וועט זיי שוין אינגאַנצן צומישן דער מוח.
דאַווענען צום ביישפּיל פאַר דער קרבן פון אַזאַ פייער קען זיי אויך שרעקלעך קאָנפיוזן אָבער זאָגן תהילים פאַר נאַרקאָטיק שמוגלער אָדער לעסטערער פון קליינע קינדער צו דעם זענען אונזערע קינדער שטאַרק געאייניקט צו פאַרשטיין. ווייטער הא גופא אַז מען קען טון געמיינע זאַכן פאַר קינדער דאָס איז פאַר זיי כּמעט אַזוי מסוכן ווי לערנען זוהר פאַר די פערציק.
אַז אַ מאַמע שוואַנגערט און מען דערציילט די קינדער אַז זיי גיין האָבן אַ נייע בייבי נאָך דער קינד איז שוין געבוירן געוואָרן און מען טיילט זיי אויס ווי יתומימלעך קען מען אויך אַריינרעכענען אין די זאַכן וואָס מאַכן בכלל נישט אַ רושם אויף קינדער. פאַרקערט גאָר, אַז מען דערציילט זיי צו פרי אַז די מאַמע איז טראָגעדיק דאָס טרייבט זיי אַרויס פון דער זינען און נאָר אַן אכזר אָן אַ יידיש האַרץ און אָן אַ קאָפּ צו חינוך וועט אַזוינס טון.
אַז מען קען זיין אַ ייד אָן אַ קאַפּל אָדער אַ יידענע מיט הויזן איז ממש פון די ערגסטע זאַכן וואָס קען משוגע מאַכן אונזערע הייליקע אומשולדיקע נשמות. אָבער אַז רב קוק איז ימ"ש און אָוי יו איז חזיר טרייף דאָס איז גאַנץ פאַרשטענדליך און אפילו אַ קטן הצריך לאמו קען מבחין זיין אין דער קלאָרער חילוק.
אַנטשולדיקט מיר פאַרן הפסק ווייל מיר האַלטן נאָך ביים ערשטן מוהל אָבער נישט קאָנפיוזען אַ קינד איז פּיקוח נפש ממש.
עס וואָלט דאָך אַלץ אפשר געווען אַ סברא אַז מען זאָל אָנזאָגן פאַר עלטערן שטילערהייט אַז זיי זאָלן נישט נעמען אַזאַ מוהל. אָדער אפשר צורופן דעם מוהל אין דער זייט און אים זאָגן, מאי דהוי הוי, אָבער מהיום והלאה זייט מוחל גייט שנייט מייערן פאַרן שבת יויך אָבער מיט קינדער לאָזט אייך אָפּ. נישט חלילה איבער אייערע כוונות נאָר פּשוט ווייל איר קענט נישט. איי איר בלאָזט די תקיעות און איר קענט אויך נישט, און ביים ראש השנהדיקן מוסף דאַווענט מען צום זייגער איר זאָלט שוין פאַרטיקן, טאַקע אַ פיינע טענה אָבער ר"ה קומט פאָר יעדן יאָר מה שאין כּן דעם רך הנמול האָט נאָר איינס דערפון און ער דאַרף זיך נאָך מיט דעם באַנוצן, בלשון נקייה גערעדט. מיר פאַרשטיין גוט אייערע כוונות אים מחליש זיין דער כוח התאווה אָבער אויף דעם איז איין מוהל אויך גענוג.
ווער ער זאָל זיין אַ 'פּלאָמבער' כלשוננו און ער זאָל אַזוי אַריין שניידן אין אַ רער וואָלט מען געהאָנגן פּלאַקאַטן התורה חסה על ממונן של ישראל און מען וואָלט אים צוריק געשיקט אין כּולל. אַ געוואַלדיקער ירא שמים אָבער אַ בעל מלאכה אַ שוואַכער. ווייטער ווען ער זאָל זיין אַ שוחט וואָלט מען אים באַשולדיקט פאַר אַ מאכיל טרפות און יעדער אומגליק פון די לעצטע צען יאָר וואָלט מען אויף אים אַרויפגעלייגט. ביי אַ פּלאָמבער איז אָבער וויבאַלד צדיקים חביבים עליהם ממונם יותר מגופם און כּל שכּן פון אַ תינוק בן יומו. ווייטער ביי אַ שוחט איז אַ חשש פון צער בעלי חיים דאורייתא פונעם אָקס משא"כּ דאָ רעדט זיך סך הכּל פון אַ קליין עופעלע וואָס איז נאָך אפילו נישט אַרויס מכלל נפל. נו איז וואָס? ער וועט נאָך אַביסל וויינען? ס'יז געזונט פאַר די לונגען. די גמרא זאָגט אויף מילה כי עליך הורגנו כל היום קען עס דאָך חלילה נישט זיין מיחזי כשיקרא.
היוצא לנו מזה איז גאָר אַן אינטערסאַנטער היכי תמצא. ווען עלטערן דינגן אַ מוהל מיט אַ גרויסן באָרד און ער מאַכט די ברכות בלויז פון אַ באַרדיטשובער סידור און ווען ער זאָגט זה הכּסא של אליהו הנביא זעט מען ממש בחוש ר' אליהן, דער מוהל איז לאו דוקא אַן אמתער מוהל און ער קען גאָר זיין דער מלאך המוות אין אַ בעקיטשע. אָבער ווען עס קומט דער מוהל מומחה וואָס ווען ער דערלאַנגט אַ שנייד איז עס אויסגעהאַלטן לכל הדיעות ביי אים טאָרן אפילו טאַטע מאַמע נישט וויסן.
דבר אחר אַז עס איז גאָר אַן עולם הפוך. מציצה בפּה וואָס איז מפני הסכּנה ווערט אַ מצווה דאורייתא ממש ביהרג ועל יעבור, אָבער די מצוות עשה פון מילה איז כל מי שרוצה לטול את השם יבא ויטול און אַז ער קען נישט וועט קומען אַ צווייטער וואָס קען יאָ. אַביסל ווי די עשרת ימי תשובה וווּ מיר האַלטן יעצט. איז דער מוהל אַ צדיק איז נכתבים לאלתר און אַז אַ רשע קען ער נאָך דעם קליינעם אַוועקלייגן. איז אָבער דער מוהל אַ בינוני איז דאָס קינד תלוי ועומד ביז מען ברענגט אים צום היים און מען זאָגט חתמינו באות ברית קודש אָבער אָן אַן אבינו.
יום שבת, ספטמבר 15, 2012
הגיע זמן גאולתכם
יום רביעי, ספטמבר 12, 2012
ומלתם את ערלת לבבכם
אין דער דיבאַטע איבער מציצה בפה האָב איך נישט צו אַ שטאַרקע מיינונג. דאָס הייסט אָנגעפער אַזוי. איך גלייב באמונה שלימה אַז מען איז געמלהט אָן מציצה בפה איז מען נישט בכלל כל ערל לא יאכל בו און מען קען רוהיק עסן פון דער קרבן פסח אָן קיין שום חשש. אַז איך קוק אין רמב"ם זע איך אַז מציצה איז אין גאַנצן מפני הסכנה און אַ מוהל וואָס טוט עס נישט איז מען אים מעביר. עס איז אָבער נישט דאָ קיין הוה אמינא פון דאַרפן מטיף דם זיין אָדער חוזר זיין ווי ציצין המעכבין. עס שטייט אויך נישט וועגן מוצץ זיין מיטן מויל. עס קען אָבער זיין אַז עס איז דאָ אַ סתירה אין רמב"ם און ממילא זאָל מען זיך אויף מיר נישט פאַרלאָזן למעשה וכל אחד יעשה שאלת חכם. נאָך מער, וויבאַלד עס שטייט אַז עס איז מפני הסכּנה הייסט עס אַז מציצה איז בערך ווי טרונקן אַביסל טשאָקאָלאַט ליקער צווישן דער פיש און דער יויך. אוודאי אַז דער ליקער איז פאַרסמט וואָלט מען חלילה נישט אויפגעהערט צו טרונקען וויבאַלד מנהג אבותינו בידינו און אַזוי דאָ אויך.
ווייטער איך קען פאַרשטיין דער געשריי פון אונזערע רבנים. מיר זענען מלומדי מכות און יעדער חדר יינגל ווייסט אַז זייט די יוונים ווילן די שונאי ישראל מבטל זיין ברית מילה. אפילו משה רבינו האָט אַ שלאַנג כּמעט איינגעשלינגן ווייל ער האָט זיין זין נישט געמלהט. אַיז אַז מען טשעפּעט מיט אפילו אַ קלייניקייט פון אַזאַ פונדעמענטאַלע מצוה וואָס איז אות ברית ביני וביניכם איז דאָך פּשיטא אַז עס ווערט באַלד אַ שעת שמד, יידישקייט איז אין געפאַר, מען דאַרף איינרייסן הימלען און מען זעט זיך שוין ווידער וואַנדערן אין גלות מיטן פּעקל אונעם שטעקל. ביי אונז חסידים וואָס מיר זענען נישט דורש טעמא דקרא איז נאָך מער. יעדער חסידיש וואָרט איז עשרת הדברות און אַ שבות דשבות אַן איסור כרת ממילא איז לייכט צו פאַרשטיין וויאַזוי פון אַ מנהג ווערט אַ מצות עשה דאורייתא ממש וואָס איז יהרג ואל יעבור. איי אַמאָל האָט קיינער נישט גענוצט אַ צווענגל און היינט מלהט קיינער נישט אָן דעם? דאָס איז אַ שוין אפיקורסיש געפרעגט.
איז דאָך אָבער פאָרט דאָ אַ חשש סכּנה טאָמער איז דער מוהל פאַרשטעקט. פאַרשטייט זיך אַז ביי אונזערע מוהלים פּאַסירט דאָס נישט ווייל מיר זענען נקי מחשש תולעים במחשבה בדיבור ובמעשה. אָבער פונדעסטוועגן אַלץ והייתם נקיים וואָלט דאָך אפשר געווען אַ סברא אַז די וואָס קעמפן פאַר מציצה בפה זאָלן אָננעמען אַז עס איז דאָ אַ סכּנה און ווייזן אַז זיי טון אויפפּאַסן. אַז מען איז מרנן אויף אַ געוויסער מוהל זאָל מען אים אָנזאָגן אַז ער זאָל דערווייל נישט מלהן. אפשר וואָלט מען אויך געדאַרפט איינפירן אַז מוהלים זאָלן זיך בודק זיין פון צייט צו צייט.
די מעשה איז אָבער אַזוי. ווען עס קומט צו האַקעלע זאַכן ווי מילה, שחיטה אָדער חינוך הבנים טאָר מען פאַר די מומרים להכעיס, מבני בניו של אליפז הרשע נישט נאָכגעבן אפילו כקליפת השום. נישט פאַר זיי און נישט פאַרן עולם. דאָס אַז עס זאָל זיך אפילו דאַכטן אַז זיי האָבן מער מיטלייד פאַר אַ יידיש קינד ווי אונז רחמנים ביישנים גומלי חסדים דאָס איז יהרג ואל יעבור און היה לא תהיה. נישט נאָר איז פשוט נישט דאָ אַזאַ דעבאַרמקייט ווי יידישע, היימישע עלטערן נאָר מיר האָבן אויך אינזינען די נשמות. איז וואָס איז שייך זיך צו דינגן איבער אַ קליינער מעסער שניט און אַ זויל מיטן מויל ווען די נשמה רייסט מען אויס מיט אכזריות? דער יונייטיד ניישנס מאַכט אַ קאָנווענץ איבער די רעכטן פון אַ קינד און אונז באַפעלט מען המול לכם כל זכר. וואָס האָבן מיר צו טענהן אַז אין פסוק שטייט מגיד דבריו ליעקב חוקיו ומשפטיו לישראל
ווייטער חמירא סכנתא מאיסורא, זאָלט איר וויסן אַז די געזונט באַאַמטע האָבן אונז נישט איינצוטיילן וואָס איז אַ סכּנה און וואָס נישט. מיר ווייסן אויך פון ונשמרתם מאד לנפשותיכם נאָר דבר זה איז מסור צו די חכמי ישראל בכל דור ודור וואָס ביי זיי שטייט להזהיר גדולם על הקטנים. זיי ווייסן נאָך אַזוי גוט ווי די דאָקטוירים און אַז זיי זאָגן אַז מיר האָבן נישט וואָס מורא צו האָבן דאָס אַליין וועט אונז ביישטיין און שליחי מצווה אינן נזוקין.
*****
לאָמיר אָבער איבערגיין צו אַ קליינער דערציילונג למען ידעו דור אחרון דער מסירת נפש פון אונזערע דור דעה. ומעשה שהיה כך היה. אַ רבי מיט אַ תלמיד חכמים האָבן זיך באַגעגענט. נישט קיין גרויסער נייעס היינט צו טאָג בפרט אַז דער תלמיד חכם פירט ניטאַמאָל אַ רביסטעווע און פאַררופט זיך חלילה נישט אויף אַ דאַרף אין די גלילי גלילות פונעם רבינס מלוכה. שנים שיושבים ואין ביניהם דברי תורה ווייסט איר דאָך אַליין וואָס שטייט. איז נאָך מען האָט זיך אָנגעגעסן פון זילבערנע שיסלען און געטרונקן פון זילבערנע בעכערס, ווי מען זאָגט, אַ ברכה געמאַכט, האָט מען זיך גענומען רעדן אין לערנען.
דערציילט דער רבי פאַרן מורה צדק און ראש ישיבה:
"כ'האָב עוסק געווען אין די טעג אין אַן אינטערסאַנטע שאלה."
נאָר נאָך איין קליינע הקדמה. אַז איר האָט אַמאָל בר-מצוה געהאַט וועט איר אוודאי געדענקן ווי באַלד נאָך אָנטון תפילין האָט איר אויסגעשטעקט די צווייטע און פינפטע פינגער פון אייער פויסט און אַזוי אָפּגעמאָסטן צי דער תפילין של ראש איז חלילה נישט אַ האָר אַרויס פון בין עיניך. און איר געדענקט אוודאי אויך די בחורימלעך, די צדיקימלעך וואָס זענען אַרומגעגאַנגן מיט דער קאָפּ אויסגעצויגן פון פאָרנט כּדי דער היט וואָס איז צוריקגעשטעלט מחמת דער של ראש זאָל האָבן פּלאַץ אויפן אויסגעלענגרטן האַלץ. אַז זיי האָבן אַרויסגעקוקט פון סידור האָבן זיי אויך אויסגעצויגן די אויגן אויף אַרויף ווייל טאָמער הייבט מען אויף דער קאָפּ קלאַפּט זיך אָן דער ראַם פונעם קאַפּעליטש אין דעם נאַקן און מען בלייבט חלילה מיט אַ הוילן קאָפּ. אָט אַזוי זענען די צדיקימעלך אייך אַקעגן געקומען און געוויזן אַז מען דאַרף אויסגלייכן דעם של ראש צו רעכטס, צו לינקס, אַהין, אַהער אַעיקר עס זאָל זיין פּונקט אויפן ריכטיקן פּלאַץ. פון צייט צו צייט זענען אויך געווען אַזוינע אירע וואָס האָבן פּשוט אייך אָנגעכאַפּט דעם של ראש און געגעבן אַ צי און אַ שלעפּ און אַ ‘נו’ און אַן ‘אָ’ און אייך מזכּה געווען איר זאָלט חלילה נישט זיין אַ קרקפתא דלא מנח תפילין.
האָט זיך דאָ געמאַכט עטוואָס אַן ענלעכע מעשה. נישט מיט אַ בחורל נאָר מיט אַ רך הנמול און נישט מיט זיין תפילין נאָר טאַקע מיטן בריתך שחתמת. און צום צווייטן מאָל מעשה שהיה כך היה און איך האַלט אייך שוין גאָרנישט אויף.
"מ'האָט געברענגט אין אַ קימפּאַרטאָרן היים אַ קינד נאָכן ברית. און ס'איז דאָ אַ מוהל אויפן פּלאַץ..."
איר ווייסט דאָך ווי עס זעט אויס דעם ערשטן טאָג סוכּות ווען מען וויקלט אויף דעם אתרוג. מען דרייט עס אַהין און אַהער און מען הייבט זיך אויף די ברילן שטאַרק צו באַקוקן אַ קריץ צי אַ פלעק. מען מאַכט אַ "פּשי" און אַן "אָו אַאַאַ" און ווער רעדט נאָך אַז עס שטייט אַ פיטם. נו, האָבן מיר דאָ אַ לעבעדיקן פּיטם און דער מוהל האָט זיך פאַרחשקט צו זען דעם זה קלי ואנוהו. וויקלט ער אויף דאָס קינד צו כאַפּן אַ בליק און עס ווערט אים שוואַרץ פאַר די אויגן.
"...וואָס האָט געזען אַז עס דאַרף אַ תיקון עפ"י הלכה"
דער פּיטם איז נישט אָפּגעביסן ווי עס דאַרף צו זיין. איך האָב שוין געזאָגט אַז איך קען נישט גוט די הלכות. אפשר זענען געווען ציצין המעכבין, אפשר האָט ער חושש געווען אַז מען האָט נישט געמאַכט מציצה, אפשר מל ולא פרע, קען זיין אַ חיפוי, אפשר אויפן עטרה אָדער קען גאָר זיין אויפן גיד. אַעיקר פאַר דעם מוהל איז עס נישט געפאָלן.
"איז ער געגאַנגן מדעת עצמו און האָט פאַרראָכטן."
זריזין מקדימין און דער מוהל האָט גענומען זיינע כּלים וחתם בבריתו אות ברית קודש. אַזוי אַרום האָט ער זיכער געמאַכט אַז לכשיבנה בית המקדש וועט דער קינד קענען עסן פונעם קרבן פּסח לכל הדיעות. דער מוהל האָט אוודאי געמאַכט אַ גזירה שווה אות אות מתפילין. נאמר כאן כי אות הוא ביני וביניכם ונאמר להלן והיה לך לאות מה להלן בשליחת יד אף כאן בשליחת יד.
"ער האָט נישט געפרעגט דעם טאַטן."
איי דער טאַטע? ער איז נישט געווען צו דער האַנט און ביז ווי לאַנג ער קומט קען ווערן בין השמשות און וואָס האָבן מיר זיך אַריינצולאָזן אין שאלות פון סיי וביום און סיי השמיני. ווייטער די מאַמע, זענען דאָך נשים דעתן קלות און בפרט ווען זי האָט אַ דין פון אַ חולה שאין בו סכּנה איז וואָס דאַרף מען איר סתם מצער זיין. בכלל איז די מצוה אויף אים און נישט אויף איר ממילא קען נאָך ווערן אַ שאלה פון שליחות.
אַכּלל וויאַזוי מען דרייט נאָר דעם אתרוג איז עס אַ פּרי עץ הדר לכל הדעות און די מעשה וואָלט שוין לאַנג געווען פאַרגעסן אויסער פאַרן מוהל וואָס שכרו הרבה מאד. מה עשה הקדוש ברוך הוא? והאלקים אנה לידו. דער אייבישטער האָט צונויפגעברענגט אַ רבי מיט אַ דיין, מזמנן לפונדק אחד, און פאַרשטייט זיך אַז צוויי תלמידי חכמים טרעפן זיך זענען זיי מחדדין זה את זה בהלכה. אָפּגעהיטענע יידן וועלן דאָך נישט רעדן דברים בטילים איז מען עוסק בדברי תורה. מען דערציילט עובדות פון צדיקים, מנהגי ישראל, אַ שיין וואָרט און אַזוי געזעגנט מען זיך מתוך דבר הלכה.
"איז די שאלה צי מ'קען עס טאַקע מאַכן אַליינס אָן צו פרעגן פאַרן טאַטן, ס'איז דאָך אַ מצוה אויפן טאַטן, מ'קען נישט מל זיין שלא מדעתו."
טאָקע גאָר אינטערסאַנט. אַ שאלה צי מען קען מל זיין שלא מדעתו ווייל די מצוה איז מוטל על האב. אָבער אויסער דעם וואָס זאָל בכלל זיין דער הוה אמינא אָנצופרעגן דעם טאַטן? וואָס איז ער בכלל אַ מחותן? ווייל דער אייבישטער האָט אים געשאָנקן אַ קינד איז ער שוין אַ בעל הבית? באַלד וועט ער נאָך איינטיילן צי מען מעג זיין זין אָנרירן אין חדר.
מיר איז באַלד איינגעפאַלן אַז זכין לאדם שלא בפניו ווייל אַצינד אַז דאָס עופעלע איז געמלהט לכל הדעות וועט אים אברהם אבינו זיכער פאַרשטעלן דער וועג אין גיהנום. אויסער דעם טאָמער וועט עמלק ווידער קומען וועט ער נישט קענען מקיים זיין אויפן קליינעם ויזנב בך כל הנחשלים ועיין רש"י שם. באַלד האָב איך מיר געמאַכט אַ ברוך שכיוונתי ווייל דער רבי האָט טאַקע אויך אַזוי מעיר געווען.
און דער רבי לייגט צו:
"דאָס איז זיכער וואָס ס'איז געטון אין שוין געטון. נאָר די שאלה איז אַז מ'קומט נאָכאַמאָל אַזאַ מעשה צי מעג מען אַזוי טון אָדער נישט."
יפה שיחתם של עבדי אבות און שיחת חולין של תלמידי חכמים צריכה לימוד איז דאָך כל שכן ווען צדיקים יושבין ועטרותיהם בראשיהם ונהנים מזיו השכינה און מען וואַרפט מרכבת המשנהס און חתם סופרס, מען ברענגט אַ ראיה פון תרומה און מען ווענדט עס אָפּ פון חלה, מען ברענגט אַ קצות מיט אַ ריב"ש איז נישטאָ קיין ספק אַז די פּמליא של מעלה זענען געקומען אַ טייל נעמען.
מיטאַמאָל רופט זיך אָן איינער פון די אַרומיקע, מן הסתם איינער פון די גבאים, עפעס אַ גיחזי,
"ווער שטערט צו פרעגן דעם טאַטן?"
ממש אַ ירבעם בן נבט אַ חוטא ומחטיא. לא די וואָס ער וויל אַליין נישט מקיים זיין דער מצווה וויל ער נאָך שטערן פאַר אַנדערע אויך. וואָס האָט ער אַריינצושטקען זיין קאָפּ און שכל צווישן אַזעלכע צוויי בערג בכלל? ווער האָט אים דען געפרעגט, אַ נאַרישע דעת בעל הבית אין דער מיט פון צוויי דעת תורהס?
זאָגט שוין אויף דעם שלמה המלך, ענה לכּסיל כאוולתו. נזרקה רוח הקודש אינעם רבין אַריין און ער האָט געענטפערט ממש שכינה מדברת מתוך גרונו.
"אַמאָל איז דער טאַטע אַליין דער מוהל, און אַמאָל דעם טאַטנס טאַטע וכדומה, און ער וועט נישט מסכים זיין אַז עס איז נישט גוט. ס'גייט אַריין אין האַקעלע ענינים, איז אפשר זאל מען גאָרנישט זאָגן."
פאַרשטייט איר וואָס דאָס מיינט כוחא דהיתירא עדיף. וואָס ברענגט מען אַהער אַריין די טאַטע מאַמע? זה מביאו לחיי העולם הזה וזה מביאו לחיי העולם הבא איז וואָס דאַרף מען קומען צו אַן אומאַנגענעמענעם מצב פון כופין אותו עד שיאמר רוצה אני? מען טוט וואָס מען האָט צו טון און אַזוי אַרום ראַטעוועט מען אַ יידיש קינד פון באר שחת.
אַז מען האָט פושט געווען דעם רבינס שאלה האָט דער ראש ישיבה דערציילט זיין שאלה. זיינס איז געווען איבער נוצן קאָלינג קאַרדס און שכר שבת. ביידע זענען תורה, שבת בסקילה און מילה סך הכּל בכרת, און עס זענען ברוך השם נתלבן געוואָרן הלכתא גבירתא אָן צו פאַרגיסן קיין איין טראָפּ בלוט.
*****
טאָמער קלערט איר אַז דעם קטלא קניא קען מען קיין וואָרט נישט גלייבן און ער האָט אַליין מוצץ געווען דער מעשה. אַ מסית ומדיח און אַ פּסול לעדות, אפילו אין חלום ווייסט ער נישט וואָס דאָס איז אַ מסיח לפי תומו און אויף אַ בליץ טראָפּ קען מען אים אויך נישט געטרויען. טאָמער קלערט איר אַזוי זאָג איך גלייבט אים טאַקע נישט. אָבער הלא הם כתובים בספר.
די מעשה האָט דערציילט דער מרא דאתרא פונעם עיר האלקים קרית יואל אַז בדידיה הוה עובדא. ער איז דאָרט מושל בכיפה און דערוואַגט אייך נאָר זאָגן אַנדערש. און מען האָט די מעשה אָפּגעדרוקט 'בלתי מוגה' אין זיין פּראָפּאָגאַנדע בלעטל אונטערן רובריק משולחן מלכים ממילא ניתי ספר ונחזי. (ובדרך צחות אפשר לפרש הטעם שמאכלים העולים על שולחן מלכים לית בהן בישול עכו"ם כי רק על שולחן מלכים, מאן מלכי רבנן, מבשלין, בוחשין ואוכלין קדירה כזו ודו"ק)
ומכאן מודעא רבה לאורייתא על כל גזירה שלא תבא איבער ברית מילה וועלן די פני הדור און עיני העדה זיך קענען זעצן אַרום דער טיש און שטאָלצערהייט זאָגן, ידינו לא שפכו את הדם הזה.
יום שישי, אוגוסט 10, 2012
ועתה כתבו לכם
שלום בערגער האָט אָפּגעשריבן אַ שיינער איבערבליק פון פרויען שרייבער צווישן חרדים, פאַרוואָס זיי זענען מער מצליח ווי מענער און די פּראָבלעמען מיט וואָס זיי דאַרפן זיך פאַרמעסטן. אינטערסאַנט ער האָט נישט דערמאַנט מעלות, וווּ שלום פלעגט אַליין שרייבן, וואָס ווי איך פאַרשטיי איז געגרינדעט געוואָרן און איז געווען (נאָך אַלץ?) געפירט אינגאַנצן דורך פרויען. פאַר אַ היפשע פּאָר יאָר איז מעלות געווען דער מוצלחדיקסטע און דער וועגווייזער פאַר פיל פון די פּובליקאַציעס וואָס פילן היינט אָן דעם ערב שבתדיקן גראָסערי וועגל.
מיר איז אויסגעשטאַנען איין שטיקל פונעם אַרטיקל. די חרדישע שרייבערן ליבי אַסטייר זאָגט אין אַן אינטעריוו אַז זי פאַרמייד פון אירע דערציילונגן רציחות און ציל-לאָזע געוואַלד, כאַראַקטאַרן אָן אַ תיקון און סעקסואַלישע איממאָראַלישקייט. פרעגט אַסטייר, "קען דאָס זיין אַ גוטער ליטעראַטור? איך האַלט אַז יאָ. וויבאַלד איך קען מיך נישט פאַרלאָזן אויף געשלעכט און געוואַלד צו פאַרקויפן מיינע ביכער מיז איך מיך פאַרלאָזן אויף אַלט מאָדישע מיטלן ווי באַשאַפן שאַרפע כאַראַקטאַרן, אַריינברעגנן הומאָר, און ווידערשאַפן היסטאָרישע מצבים אויף אַן איבערצייגנדיקער וועג."
ראשית כּל לאָמיך זאָגן אַז איך האָב אַסטייר קיינמאָל נישט געלייענט און עס קען זיין אַז זי שרייבט וווּנדערליכע דערציילונגן און ראָמאַנען. איך מיז מיך אָבער דינגן איבער אירע ממילא, אַז דאָס אַז זי לאָזט אַרויס דער זאַלץ און פעפער פון חיי אדם עלי אדמות הא גופא געט אַריין אַ בעסערן טעם אינעם געקעכץ.
לאָמיר אָנהייבן מיט איר "אַלט מאָדיש" און באַלד פרעגן ווען האָט דער אַלט מאָדישקייט עקזיסטירט. די תורה און נביאים און להבדיל האָמער זענען פון די אור עלטסטע ביכער וואָס מענטשהייט פאַרמאָגט. אין מיין חומשל באַלד ביים אָנהייב פון בראשית און אדם און חוה טון ווי גאָט האָט געבאָטן אָן קיין בושה, קין הרגט הבל, דער אייבישטער מאַכט חרוב דעם גאַנצן באַשטאַנד, נח לייגט זיך שלאָפן מיטן אברל צום וועלט, קעניגן הרגנען זיך, סדום גייט אונטער און לוטס טעכטער מאַכן חתונה דעם טאַטן. און דאָס איז בלויז די ערשטע פיר סדרות. נביאים, ווי אויך האָמער, איז איין שטיק רציחה און אַ היפּש ביסל סעקס איז דער זייט.
מיר דאַרפן אָבער נישט גיין ביזן תורה און זיך פאַרנעמען מיט יידישע טעקסטן. לאָמיר גיין צו די אַלט מאָדישע גויישע טעקסטן פון די לעצטע פּאָר יאָרהונדערט און אפשר וויל זי געבן פון זיי ביישפּילן. וואָלט זי מסכּים געווען צו שאַפן אַ דאָן קישאָט און אים אָפּגעבן די מכּות ער האָט געכאַפּט, אים אָראָפּציען, זייט מוחל, די הויזן און אים העלפן געפונען זיין דולציניאַ? מען קען דאָך זאָגן כּמעט אויפן גאַנצן קאַנאָן אַז אי לאו אהבה ויראה כמה ספרא רבה איכא בשוקא?
לאָמיר שוין זאָגן אַז ביי דזיין אָסטין, אויף וועם אַסטייר ווערט פאַררופן ווי אַ חרדישע ווערסיע, איז טאַקע נישט דאָ געוואַלד און אויך נישט בפירושע סעקס. איז לאָמיר זען אַ חרדישע דערציילונג וווּ די פּסיכאָלאָגיע פון דער מלחמה צווישן די געשלעכטן איז צונימען אַזוי אויף טעלערלעך. געזונטערהייט, מאַך אַ באַשוי, זעץ דעם בחור און דער מיידל איינעם קעגן צווייטן ביי אַ טיש אין דער שבתדיקער עס צימער און געב זיי חלילה נישט אפילו אַ גלאָז וואַסער. אָבער לאָמיר הערן די אמתע געפילן און טרייבונגן פון דאָס פּאָר נישט זאַוולאָנען פון חני'ס צווייפלונגן צי זי זאָל אַוועקקוקן פון זיין אָרעמקייט צוליב אַ 'תורהדיקע לײַף'. זי מיינט דאָך אוודאי נישט סטענדהאַלס מימרא אַז פּאָליטיק איז דער מילשטיין אַרום ליטעראַטור.
מאַדאַם אַסטייר באַגעניגט זיך אָבער נישט מיט אַלט מאָדישקייט און זי מיז אויך ווידער באַשאַפן היסטאָריע. דאַרפן מיר דאָך וויסן וווּ האָט זי געטראָפן די אָ היסטאָריע וווּ קיינער צינדט נישט אונטער יענעם דעם הויז און מענער און פרויען גיין אויף באַזונדערע זייטן פונעם טאַראַטור. האָט זי אפשר געלייענט צופיל אַרטסקראָל און זי זוכט צו מאַכן היסטאָריע וואָס האָט דער ערשטער מאָל אויך נישט פּאַסירט? אפשר וואָלט איר רבקה פון איוואַנהאָוי גראַדואירט פון בית רחל און מאַדאַם באָוואַרי וואָלט געגאַנגן צוגעדעקט. אינטערסאַנט נאָר אַז אין דער היסטאָריע וואָס שפּילט זיך אָפּ אין נודע ביהודה טון זיך מענער און פרויען מייחד זיין און מען הערט אפילו שווערע אָטעמען פון הינטער דער טיר.
אדרבה לאָמיר טאַקע זען שאַרפע כאַראַקטאַרן און ווי זיי זען אויס אַז מען נעמט פון זיי צו כעס, נקמה, קנאה און תאווה. עס איז דאָך ממש אַ שאָד שייקספּיר האָט נישט געוווּסט איר סוד און ער וואָלט איינגעשפּאָרט אָטעלאָוי זיין עגמת נפש און רביצן מאַקבעט וואָלט געזעצן אויבן אָן אין עזרת נשים. ווייטער הומאָר, אַז מען פאַרמייט די פשוטסטע טרייבונגן פון מענטשהייט איז עס מן הסתם אַזוי לאַכעדיק ווי אַ בדחן דרייע פאַרטאָגס.
זי איז אָבער נישט איינער אַליין אַזוי צו פאַנטאַזירן. אַ גרויס חלק חרדישקייט איז באַזירט אַז מיר האַלטן ברענענדיק אַ פלאַם פון דורי דורות ווען 'דער וועלט איז געווען וועלט'. און נישט בלויז דער יידישער וועלט. וויפיל יידן קוקן נישט אָן דער ענגלישער קעניגן אָדער באַרבראַ בוש און האַלטן זיי פאַר מאָראַנישע חרדים ווייל ווי מיר ווייסן 'בעסערע גויים' טראַכטן אויך ווי אונז. אמת זיי געבן עטוואָס אַ בעסער חינוך פאַר זייערע קינדער אָבער דאָס איז פּשוט ווייל מיר האָבן די תורה הקדושה וואָס איז כּולל אַלע ז' חכמות. אָבער אויסער דעם איז בלי ספק אַז זיי עסן אויף פלאַסטיקע טישטיכער, זיצן אויף פּלאַסטיק איינגעוויקלטע בענקלעך און דעקן אפילו צו די מצבות פון זייערע באַליבטע מיט פּלאַסטיקע מענטלען.
אַסטייר איז ווי עס זעט אויס אַ בעל תשובה און זיכט מחזק זיין דער פאַנטאַזיע אַז מיר חרדים קענען שאַפן אַ פּאַראַלעל וועלט פון ליטעראַטור, מוזיק און קונסט אָבער על טהרת הקודש ווי מיר פאַרטייטשן עס אין 2012. צו דעם זענען די בעלי תשובה אידיאַל. זיי זענען שוין 'דאָרט' געווען און סיי זיי דערציילן אונז אַז מיר האָבן זיך גאָרנישט צו שעמען פון דער גויישער גאַס און סיי קענען זיי אונז אויסלערנען וויאַזוי מעלה צו זיין די נצוצות. און אַז צו דעם מיזן זיי איבערלאָזן זייערע חכמה, בינה און דעת ביים מזוזה איז דאָך דער מתן שכרה בצדה אַז זיי קענען זיך שפּירן אינערווייניקסדיקע, כאָטש נישט אַזוי אינערווייניק צו הערן דער געוואַלד און אוממאָראַלישקייט וואָס מען קייט איבער אין מקווה און ביי זכרים און קדישים.
און אָט אַזוי שטייגן מיר זיי גאָר איבער. מיר קענען ווייזן דעם חפץ חיים אין קונסט אָן מסיח דעת זיין מיט דער שמוץ פון רעמבראַנדטס בת שבע אָדער באָטיטשעליס ווענוס, אונזער פּאָעזיע דאַרף נישט ליידן פון שיר השירימדיקע ברוסט און אונזער ליטעראַטור קען אויסזען טאַקע ווי אַסטיירס און איר שטאַל חבירים אין אַרטסקראָל, פעלדהיים, תרגום און אַנדערע מיט דיקע פּאַפּיר, גרויסע אותיות, ברייטע ראַמען, אַ יש מאין היסטאָריע און שפּאַנונגן אָן פרויען, אָן סעקס און אָן געוואַלד.
ממש ומלאה הארץ דעה את ה’.
יום ראשון, יולי 22, 2012
האיש מקדש ד': דברו בו נכבדות
האַרט נאָכן לעצטן בלאָג פון זיך אָפּרעדן אַז די שדכנים ווילן פון מיר נישט וויסן און די ישועה איז געקומען. ווי מען זאָגט ערגעץ וווּ אין סליחות, וממכה עצמה מתקן רטויה, פונעם שטעקן אַליין ווערט געבוירן אַ שלאַנג.
ומעשה שהיה כּך היה. מיין פרוי זאָל זיין געזונט איז געגאַנגן אויף אַ חופה. איר קענט דאָך אוודאי הלכות חתונה ביי אונז. קיין קאַרט אויפן סעודה איז נישט געקומען ווייל ווער האָט דען צייט צוריקצושיקן ווען כּלל ישראל איז אַזוי פאַרטון מיט דאַווענען, שיעורים, רעסעפּשנס, דינערס, שבת, יום-טוב, קעמפּס, בריתן, בר-מצוות, תנאים, חתונות, לויות און אינדערמיט מיז מען טראָגן די קינדער אין חדר און נעמען דעם צום דאָקטאָר און יענעם קויפן אַ נייעם לייבסצודעקל. איז ווער האָט צייט אויספילן נאַרישע קאַרטלעך און נאָך דערצו ביז אַ געוויסן דאַטום? וואָס ווייס איך וואָס וועט זיין ביזן חתונה. און אַז די פרוי קען גיין מיז זי דאָך אינזינען האָבן פרעגן איר מאַן צי ער וויל אויך גיין און ווען זעט מען זיך דען? צווישן נאַכטמאָל און דער שיעור אויף צוויי מינוט ווען דער טעלעפאָן האַלט אין איין קלינגן? איז נמנו וגמרו אַז סעודה קאַרטלעך זענען איבעריק און די וועם מען מיינט ווייסן שוין אַז זיי מיינט מען און עפּעס אַנדערש איז סתם אַ טרחא דציבורא.
איז געווען אַזאַ חתונה וואָס אַ קאַרט איז געקומען אָבער מיין פרוי האָט געוווּסט אַז איר מען מיינט נישט. צו דעם זענען דאָ פאַרשידענע הלכות. צו איינעם איז מען יוצא מיט גיין צום שבתדיקן קידוש ביים אויפרוף, צו אַ צווייטן מיז מען גיין צום טאַנצן אָבער מיט אַ מאַנטל איבער די וואָכעדיקע קליידער איז אויך גוט און צו נאָך איינעם מיז מען זיך אָנטון און אויספאַרבן ווי ושתי אויפן שושנדיקער באַנקעט. מאַכט זיך נאָך איינער און מען האָט נישט כּוח צו גיין ביי נאַכט און מען איז יוצא מיט גיין צום חופּה אין דער פרי אָווענט. עס איז שנעלער, ווייניקער מענטשן און מען קען גיכער אַרויס.
אָט אויף אַזאַ חופה איז מיין פרוי געווען און וועם זאָל זי טרעפן, טאַקע שיינדי, ק.ר.ש.ס פרוי פריש פון איר ערשטן שידוך. מען האָט זיך געמזלט טובט און זיך צוקישט און האָוי נייסט און מען גייט צום חופה. די חופה נעמט נישט קיין עק און די פרויען ווילן אַרויס. זיי האָבן שוין געזאָגט מזל טוב פאַרן מחותנתטע פאַרן חופה און די כּלה האָט שוין געמאַכט זיבן הקפות און מען דאַרף דאָך נישט אויסוואַרטן מען זאָל אָפּלייענען דער גאַנצער כּתובה און די זיידעס און פעטערס זאָלן אָפּזאָגן די שבע ברכות.
איז אָבער אַ פּראָבלעם. איר ווייסט דאָך אַז ביי אַ חופה איז דערווייל נאָך נישט דאָ מחיצות און די מענער און פרויען מעגן זיך זען. אל תפתח פה לשטן און מן הסתם וועט מען באַלד די פרצה אויך מתקן זיין ווייל דאָס איז פון די לעצטע פיטשעווקעס וואָס האַלטן אָפּ משיחן. אין ארץ ישראל הער איך אַז ברוך השם שטעלט מען שוין יאָ מחיצות אפילו אויף חופּות אָבער צו אונז אין טומאת ארץ העמים איז עס נאָך נישט אָנגעקומען. אָן אַ מחיצה קען אָבער אויך זיין אַ פּראָבלעם ווייל אַז די ווייבער שטיין מער אַריינצו און די מענער ביים טויער קען דאָך אַ פרוי נישט גיין צווישן צוויי מענער. און בכלל איז נישט מדרכּי הצניעות אַז פרויען זאָלן זיך דורכשטיפּן דורך אַן עולם מענער.
האָט מיין פרוי, זאָל זי זיין געזונט און שטאַרק, געזאָגט פאַר די פרויען, "קומט מיר נאָך, איך וועל אייך ווייזן אַ וועג." ממש ווי ביי קריעת ים סוף, זי האָט נאָר אָנגעהויבן צו גיין און עס האָט זיך אויפגעמאַכט אַ וואַרע און ווי דער כהן גדול אויף יום כּפּור זענען זיי אַרויס בשלום ובשלוה.
הייבן זיך אָ די שמועסן. שיינדי דערציילט פונעם שידוך, ווי זי האָט זיך אומגעקוקט אויף די היימישע מיידלעך און געטראַכט, מאין יבא עזרי. זי וויל נישט אַוועקשיקן איר זין אין דער פרעמד אָבער פון די לאָקאַלע מיידלעך האָט זי נישט געזען קאַנדידאַטן. ווילאַנג דאָס איז אָנגקומען און עס איז געפאָרן פון גאָוי. זי האָט פאַרקוקט אַז די מחותנתטע איז נישט אַזוי פענסי אָבער די כּלה איז אַ פיין מיידל און דער רעשט ווייסן מיר שוין.
אַז עס איז דאָ אַ שמועס פירט זיך עס באַלד צו מיין תנא קמא. "חני," זאָגט שיינדי פאַר מיין פרוי, "איך האָב פאַר דיר אַ שידוך אַזוינס און אַזעלעכס און איך זאָג דיר שוין אַז עס איז נישט רחי ש. איך האַלט עס אָבער פאַר אַ יאָר ווייל איך ווייס דו זוכסט נאָך נישט."
איז שמע מינה תרתי. ראשית כּל, דער עולם ווייסט פון מיין צדיק צו זאָגן און ברוך השם יידן האָבן אים אינזינען. אַסאַך וויכטיקער איז אָבער דער "נישט רחי ש." פון דעם איז משמע אַז די בת קול פון בת פלוני לפלוני הערט זיך שוין פון הינטער די קוליסן. יידן שמועסן שוין מיט וועם עס וואָלט געקלאַפּט, מיט וועם איך בין צוגעפּאָרט און צו וועלכער שטערצל געהער מיין טאָפּ. מען האַלט שוין אפילו כמעט ביים צווייטן בת קול נאָך דער ערשטער איז אָפּגעשלאָגן.
מיינט אָבער נישט אַז דער רחי ש. איז סתם אַ ברכה לבטלה. איך זאָג אייך עס איז גאַנץ אַ שיינער זאַך. דער פאָטער האָט אַ פּאָר דאָלער, דער מיטער פאָרט אַן עס יו ווי מיט טעלערלעך מיט איר נאָמען ווי אירע יום-טובדיקע מחזורים, אַ שיינע פאַמיליע כאָטש ער האָט זיך מאָדעניזירט און שטיצט זיך דאָס בערדל, אַ הויז האָבן זיי ווי אַ רבי פון טויזענטע, זיי זענען שוין פּסח און סוכות נישט געווען אינדערהיים זייט ער האָט זיך אויסגעטון זיינע ווייסע שטרימפּ, פון על איי ביז אילת דורך שפּאַניע און האַווייאי איז נישט דאָ אַ הכשר וואָס זיי האָבן נאָך נישט טועם געווען, און די צדקות וואָס ער טיילט אויס נאָך אַ רייזע קיין לאַס וועגעס איז ממש להפליא. ממילא מאַכט מיר נישט אינגאַנצן אַוועק, פאַר קטלאן טראָגט מען אָן גאַנץ שיינע זאַכן.
דאָס מיידל הייסט עס איז היפּש פרומער ווי זיי און זיי באַשולדיקן אַז די שולע האָט איר אָנגערייצט קעגן די עלטערן. אָבער וואָס האָבן מיר צו דאגהן פון דאָס מיידל אַז אַרום און אַרום קלאַפּט אַלעס. סייווי האַלט מיר שוין פּאָסט רחי ש. ממילא וואָס דאַרף מען סתם באַרעדן מענטשן.
איך קען אָבער נישט ענדיקן אָן די שוועגערן. זי האָט באַלד געפרעגט, "נו, לאָמיר שוין הערן ווער." זאָגט מיין פרוי אַז זי ווייסט נישט און זי האָט ניטאַמאָל געפרעגט ווייל אונז האַלטן מיר ביי גאָרנישט. "וואַט, יו דידנט איוון אַסק, יור קרייזי." זי זאָגט ווייטער אַז מען קען זיך נישט וואַרפן און מען דאַרף אַלעס נעמען אין באַטראַכט ווייל היינט איז נישט קיין חכמות. מיין מבינטע שושקעט זיך טאַקע נאָך איבער איר טאָכטער אָבער נאָך האָבן חתונה געמאַכט אַ פּאָר קינדער איז זי שוין אַזוי באַהאַוונט אַז ווען זי זאָגט דעות איז נישט דאָ קיין עצה אויסער אויסצוהאָרכן.
יום חמישי, יולי 12, 2012
אנה אלך מרוחך
יום חמישי, יוני 28, 2012
האיש מקדש ג’: על אלה אני בוכיה
איך האָב געזאָגט איך וועל דאָ שרייבן וועגן מיינע שידוכים איבערלעבענישן און איך דאַרף האַלטן וואָרט. פּסח איז געווען וואָס צו שרייבן ווען דער 'איש' איז אַהיימגעקומען אויף יום-טוב. מענטשן האָבן געפרעגט צי דער טלעפאָן קלינגט נאָך נישט און איך זאָג אַז נישט. ביזוי בזיונות אָבער מען קען דאָך נישט זאָגן ליגן: למעשה איז נישט געווען קיין איין טעלעפאָן, קיינער האָט מיך נישט צוגערופן צו אַ ווינקל אין שיל און מען האָט מיך נישט אָפּגעשטעלט אויפן גאַס. 'זאָרג דיך נישט', זאָגט מען מיר. אַ שיינעם דאַנק.
אַ שוועגערן זאָגט אַ דעה אַז יענע צייטן האָבן זיך שוין געענדיקט און מען דאַרף אַליין גיין זוכן. וואָס ווייסט זי מיט אירע טעכטער וואָס איר חסידות וויל נישט אָנרירן ווייל אַ בענד איז זיי אויך צו פרום. דערווייל האָבן איך מיך שפּאַצירט צום דאַווענען און צוריק מיט מיינע ישיבה בחורים און זיך געפרייט אַז מיטאַמאָל קוקן מיידלעך און פרויען אַלע אין מיין ריכטונג. שכר הליכה ווינאָר.
האָט זיך אָבער געמאַכט פאַר אַ וואָך אַז דער טעלעפאָן קלינגט און אַ שוואָגער דערציילט אַז ד.ג. האָט אַ שידוך געטון מיט ק.ר.ש. מזל טוב, כאַטש נישט דער ערשטער מאָל וואָס צוויי יידן זענען זיך משדך. דאָ איז אָבער אַנדערש ווייל ק.ר.ש. איז מיינס אַ נאָנטער חבר. טראַך. מזל טוב! און אַ געזונטן ציפּ. איך רוף אים אָן, הייבט ער אָבער נישט אויף. שוין איין מאָל אַ מחותן. שיק איך אים אַן עס.עם.עס כמנהג יהודאי וואָס האָבן חלילה נישט פייסבוק און 'כאַפּן נישט' וויאַזוי טוויטער אַרבעט. 'אַ סאַך נחת' מיט אַסאַך סימני טראַסק (! בלע"ז). ביז אַ האַלבער שעה איז דאָ אַ 'מערטשעם ביי דיינע קינדער' אין מיין טעלעפאָן און וויבאַלד דער תנאים איז הערשט אין עטלעכע נעכט אַרום האָבן איך אַ פּאָר טעג צו לעקן מיינע וווּנדן.
אַז איך וועל זאָגן ער האָט געטון אַ שיינער שידוך וועט עס אפשר קריצן פאַר די וואָס גרוילן זיך פון אַ פּאָרעכץ וואָס דער יסוד דערפון איז נישט צו געפונען דעם אחד יחיד ומיוחד נאָר צו פאַרמיידן דעם מי הוא זה ואיזהו. און אַסאַך מאָל איז דאָס אויך צופיל. למעשה רעדן מיר אָבער דאָ פון אַ שידוכים מאַרק און פּונקט ווי אַ קאָמוניסט קען נישט איגנאָרירן די וואָל סטריט טיקערס קען מען אויך נישט אַוועקמאַכן די שאַצונגן פון דער שידוכים בערזע. טאָג טעגלעך ליציטירט מען דאָרט ערשטראַנגיקע פלייש פאַר פעטע פּרייזן, מעקלערס טראָגן אַרום זייערע סחורה ווי אויף אַ יריד און די שנאָרערס קומען סוף טאָג צום ראַמשפאַרקויף אויסטאַפּן וואָס איז נאָך געבליבן. לויט די ווערדן און שאַצונגן פון דעם מקח וממכּר האָט ער גוט געמאַכט. דער מחותן איז אַ בעל תפלה, מער ווי אַ בעל תפלה, גאָר אַ חזן, אַ שטיקל ראש ישיבה, אַ מגיד מישרים, אָ פּאָר טולער הייסט עס איז דאָרט דאָ און ער איז אויך נישט צו כאַניאָקיש ווייל ער גייט נישט אַ סאַמעטער היט. בקיצור, ווי אַ שיינער אתרוג, עס איז 'אַ זאַך'.
מיין פרוי פאַרגלייכט באַלד די יאָרן פונעם חתן צו אונזער 'איש' און געפונט תירוצים פאַרוואָס ער איז ערשט 'געגאַנגן'. דאָס מיידל קען זי נישט און אויך נישט דער מאַמע אָבער די שוועגערן זאָגט אַז זי איז גאָרנישט ספּעשל און זי פאַרשטייט נישט פאַרוואָס שיינדי האָט עס געטון. האָב איך געזאָגט אַז שיינדי האָט עפּעס אַנדערש געוואָלט האָט זי נישט געדאַרפט שיקן דאָס צדיקל צו די מוסדות פון איר מאַנס חסידות. יעצט איז אָבער צו שפּעט ווייל די וועם שיינדי וויל ווילן שיינדין נישט אָנקוקן.
און דער שוואָגער זאָגט 'געלט זוכט געלט.'
בין איך געבליבן מיט מיינע געפילן פון זיך מאַכן אַ חשבון הנפש וואָס גענוי עקבערט ביי מיר. איז אַזוי. ראשית כּל, צום ערשטן מאָל האָב איך מיך מיט וועם און מיט וואָס צו פאַרמעסטן. אַז ביז היינט האָב איך געטראַכט טיאָרעטיש איבער וואָס וועט זיין האָב איך שוין אַצינד עפּעס קאָנקרעט אויף וואָס זיך אָנצוכאַפּן. איך ווייס שוין יעצט ווער וועט מיך נישט נעמען. און כאָטש איך בין אין יענעם אויך נישט אינטערסירט וויל איך אָבער די ברירה דערין.
לאָמיר זיך נישט נאַרן קיינער וויל נישט זיין און וויל אפילו נישט אויסזען אַ לוזער. אָבער פאַרפאַלן: יענער מאַרק וווּ יינגלעך און מיידלעך פּאָרן זיך ביי דער זיבעצן אָדער, 'ניין, ער איז יענער וואָך געוואָרן אַכצן', יענער מאַרק איז פאַר מיר געשלאָסן. איך קען דאָרט נישט אויפשטעלן אַ קראָם און מיט כּל הון דעלמא וועט מען מיר דאָרט נישט לאָזן קויפן. אמת איך זיך עס נישט און איך האָב אַנדערש אַוועקגעשטעלט מיין לעבן אָבער אפילו איך זאָל יאָ וועלן וועט עס מיר העלפן אַ רעטעך.
עס איז אָבער מער פון דעם אויך. איך האָב מיך טאַקע דערווייטערט במחשבה בדבור ובמעשה אָבער איך בין אַלץ גענוג נאָנט דורך מיין וווינאָרט, מיין שיל, מיינע פריינד און מיין משפחה זיך צו בענקן אויף די וואַרעמקייטן. איך ווייס אַז מיין חבר ווען האָבן זיינע פּאָרציעס נחת פון אַ תנאים, מזל טובס, שטעלן אַ חופה און ביז אַ יאָר קוועלן אין 'מזל טוב, זיידע'. כאָטש איך בענק מיך נישט צו זיי קען איך אָבער זייערע זיסער טעם. גלייבט מיר עס איז גאַנץ באַטעמט פאַר די פּאָר טעג און וואָכן.
אָבער נאָך מער ווי נחת איז מיין חברס זינס שידוך פאַר מיר אַ מיילשטיין אויף מיין שטראָז פון לעבן. ווי אַ וועגפאָרער שטעלט זיך אויף זיין רייזע און קוקט צוריק ווי ווייט ער איז געפאָרן, ווי אַ משולח ליידיקט זיך די קעשעניעס ביי מיטאָג צו ציילן זיינע גראָשן וואָס ער האָט צאַמגעשטעלט פון פיפצן שחריתן כן הדבר הזה. אַז איך קוק אין שפּיגל זע איך אויף צוריק מיין מאין באת און עס דערלאַנגט אַ שטאָך איבער וואָס איך האָב איבערגעלאָזט. פּאַראַלעל מיט מיין סטעטשקע פאָרט זייערע שאָסיי וווּ מען טאַנצט היינט עוד ישמע און ביז אַ יאָר זינגט מען יום ליבשה. די ברייקדאָוינס אויפן טראָטואַר זענען די אַלטע בחורים, די קינדלאָזע פּאָרפאָלקן און די אַנדערע לא-יצלחס פון אונזער סיסטעם. איך קען נאָר צוקוקן ווי דאָרט פאָרט מען אויף קרוז קאָנטראָל און איך פּלאָג מיך מיט נאַוויגיישאָן אויף אַ קראַנקן סיגנאַל.
מיין חבר איז אויך אַ קריטיק. שבת אינדערפרי איבער אַ קאַווע ווען אינעווייניק זינגט מען המתגאה על חיות הקודש קענען מיר שפּעטן פון אַלצדינג. ער הערט מיר אויס מיינע טענות און סברות. אַמאָל לייגט ער צו און אַמאָל טענהן מיר זיך אויס. ער איז אָבער אַ פּראַקטישער און פון אַלע אונזערע טיאָריעס וועט ער קיינע מסקנות נישט ציען. ער האָלט פונעם רבין אַ פייג אָבער ער האָט אָנגערופן דערמאַנען ביים רבין דעם שידוך און ער האָט נישט געטרונקן לחיים ביז ווי לאַנג עס איז אָנגעקומען אַ תשובה.
אין זיינע אויגן איז דאָס דער וועלט וווּ מיר לעבן, ביי דריי גיין די יינגלעך אין דעם חדר און די מיידלעך אין דער שולע און פון דאָרט פאָרט דער באָס ביזן קבר און שטעלט זיך בלויז אויף די באַשטעטיקטע סטאַנציעס. אַז עס איז גוט געווען פאַר אונזערע עלטערן וועט עס גוט זיין פאַר אונז אויך. ואידך איז גוט טאַקע איבער אַ קאַווע ווען די קעשענעס זענען לער אָבער נישט אויף זיך צו פאַרפּאַטשקן דאָס לעבן. און הא גופא, זיך פאַרפּאַטשקן דאָס לעבן, בין איך זיכער אַז ער און אַנדערע באַשולדיקן מיר. דאָס ווערן פאַרפרעמד ביי חבירים, קרובים, שכינים האָט זיך טאַקע אירע מעלות אָבער פון צייט צו צייט דערלאַנגט עס אַ שטאָך ועל אלה אני בוכיה.
דאָס איז אַלעס פאַר מיר. פאַר מיין בחור זאָג איך אָבער, שמח בחור בילדותך. עס קומט זומער, קויף דיר אַ קאַרט, פאָר אַרום און מאַך אַ לעבן. אַנדעק דער וועלט און בטל נישט דיינע בעסטע יאָרן ווייל ייִנג וועסט דו ווידער נישט זיין. איך ווייס נישט צי ער וועט מיר פאָלגן; עס קען שאַטן צום שידוך.
יום ראשון, יוני 24, 2012
ותשר דבורה
לייענט און האָט הנאה פונעם נייעם נומער פון דאָס שבת בלעטל. אַ דאַנק זיי פאַר אָפּרדריקן מיין רעצענזיע פון דבורה פעלדמאַנס ביך “אָנאָרטאָדאָקס”.
יום רביעי, מאי 23, 2012
אל תחטאו בילד
לעניות דעתי איז געווען ביי דער קעגן-אסיפה צו ווייניק צעטלעך אויף יידיש. איך זאג דאס נישט אַלץ אַ יידיש ליבהאָבער כאָטש אפשר פאַרדעם אויך. אַז דער ציל איז צו ברענגן אויפמערקזאַמקייט צום היימישן עולם און בפרט קינדער מיז מען צו זיי רעדן אויף זייערע שפּראַך. דאָס איז אַלגעמיין אמת אָבער פיל מער פאַר אַ געמיינדע וווּ אינערליכער קריטיק קען קומען בלויז פון אינערווענדיק און כּמעט אַלע מאָל בעל פה און וואָס פאָרכט קריטיק פון דערויסן ווי דער טויט.
דער עיקר ציל פון אַזאַ פּראָטעסט איז צו ברענגן באַוווּסטקייט צו ערוואַקסענע, סיי עלטערן אַז זיי זאָלן נישט מורא האָבן צו באַקעמפן אביוזערס פון זייערע קינדער און סיי פּאָטענציאַלע אַביוזערס אַז אית דין ואית פּאָליציי. נאָך וויכטיקער איז אָבער צו זאָגן קינדער דערפון אַז זיי זאָלן אַכטונג געבן עס זאָל מיט זיי נישט געשען און טאָמער פּאַסירט עס זאָלן זיי וויסן אַז זיי קענען עמעצן דערציילן. רעדן צו קינדער איז פיל וויכטיקערער ווייל ערוואַקסענע זענען שוין מוחלט אין זייערע דעות און עס איז שווערער זיי אויפצוקלערן, כאָטש זיכער נישט אוממעגלעך, און אויך ווייל אַז זיי זענען בעלי דעת האָבן זיי שוין וווּ געווויר צו ווערן. נאָך מער אָבער ווייל דבר הכתוב בהווה. רעדן צו ערוואַקסענע איז איבער פאַרגאַנגענע עוולות, רעדן צו קינדער איז איבערן צוקונפט און דאָס קומט אוודאי ערשט.
מיר האַלטן ליידער זייער זייער ווייט פון ווען חדרים, מתמידים, קעמפּס וכדומה וועלן אַליין רעדן צי לאָזן בעלי דרשנים קומען רעדן צו קינדער דירעקט אויף זייערע פּערזענלעכער זיכערהייט. אויף סעקסועלע אַביוז האָבן זיי מורא פונעם גאַנצן נושא און אויף פיזישע אַביוז איז דאָך נישט שייך כּל זמן מען שלאָגט נאָך קינדער אין רוב חדרים.
אויף זינטיק איז געווען אַ געלעגנהייט זיך צו באַווייזן פאַר די קינדער ווי אויך די טאַטעס. איז אַ פּלאַקאַט 'דער אינטערנעט נישט דער פּראָבלעם' דער בעסטער מיטל? איך זאָג אַז נישט. די לחכּימא ברמיזא אָבער מיר האַנדלען נישט מיט צו גרויסע חכמים. דאָס אַליין אַז נישט היימיש אָנגעטונע מענטשן האַלטן אַ צעטל אויף ענגליש שאַפט אַ רעפלעקס ווי ווען באַאַמטע רוקן זיך אָן אין חדר אָדער קעמפּ. קינדער ווייסן אינסטינקטיוויש אַז ווען גויים מישן זיך אַריין אין אונזער געשעפטן דאַרף מען זיי אויסנאַרן, שפּעטן, ענטפערן מיט 'אשרי יושבי ביתך' און דערמיט ווערן דער גבור פון כתה. איז ווען זיי זען אַ קבוצה פון אַזוינע מענטשן מיט אַזוינע צעטלעך ווערן זיי אפשר נייגעריק אָבער עס רעדט נישט צו זיי. אַז זיי פרעגן זייערע טאַטע אָדער עלטערער ברידער וואָס דאָס מיינט איז לייכט זיך אַרויסצודרייען ווען זיי ווייסן אפילו נישט וואָס דער וואָרט מיינט. יאָ, איך האָב געזען אַ קריפּטישער מאמר חז"ל און איך האָב געזען אַ צעטל אויף נישט אידיאָמאַטישער חסידיש יידיש. דער רוב איז אָבער געווען ענגליש און געצילט פאַר ערוואַקסענע וואָס ווייסן סייווי אָדער פאַר דער פּרעסע וואָס אונזערע ישועה וועט פון זיי נישט קומען.
אם אין אני לי מי לי און אַז מיר ווילן קעמפן מיז מען רעדן דירעקט צו די קינדער. גרסא דינקותא איז מער ווערד ווי שפעטער לערנען און מען מיז פירן דער קאַמף בעיקר ביי זיי. און קאָנצענטרירן נישט נאָר אויף סעקסועלע אַביוז וואָס ווי שלעכט עס איז איז אַלץ אַ מיעוט שבמיעוט. שלאָגן קינדער אפילו ברוטאַליש איז מעשים בכל יום און כּמעט יעדער קינד האָט עס אַליין צוגעזען אָדער געהערט דערפון כּלי ראשון. אויך, דער מלמד וואָס קען שלאָגן וויפיל ער וויל איז שוין אַ פּאָטענציאַלער אַביוזער אָבער ביים שלאָגן איז אים לייכטער אָפּצושטעלן וויבאַלד ער טוט עס בגלוי.
איך בין נישט געווען ביים פּראָטעסט און אפשר זאָל איך נישט רעדן. איך האָב אָבער געהאָפט צו זען פּלאַקאַטן ווי 'מלמדים דאַרפן לערנען נישט שלאָגן', 'עשה למען תנוקות של בית רבן', און נאָך גראָדע דירקעטע אָנזאָגונגן. דרוקט צעטלעך מיט בילדער וואָס רעדט צו קינדער ווי אַן אלף בינה און לייגט עס וווּ עס וועט צו זיי אָנקומען. אַז איר ווילט זיין געשפּיצלט זאָל זיין 'מסכת מכּות איז צו לערנען נישט מקיים זיין'. נאָך מער פון אַלעס דאַרף מען געבן עצות פאַר קינדער. ‘דיין רבי טאָר דיר נישט שלאָגן’, ‘רשע למה תכה רעך איז פאַר קינדער אויך’, 'אַז דיין רבי שלאָגט דיך רוף 1-800-4-A-CHILD' וכדומה. אַזעלכע פּלאַקאַטן קען אַ טאַטע נישט אַוועקמאַכן און עס מאַכט אויף אַ קינדס קאָפּ. אַז ער פרעגט מיז מען אים ענטפערן.
עס האָט אָבער אויפגעטון ווייל כאָטש זיי זענען געשטאַנען מחוץ למחנה אין מער פון איין זינען האָבן זיי זיך באַוויזן. זאָלן די פירער וויסן אַז וווּ זיי וועלן גיין פון אינטערנעט אסיפות ביז סיום הש"ס וועלן אַזעלכע פלאַקאַטן זיי נאָכגיין ווי אַ צייכן פון קין. זאָלן זיי זיך שעמען אַז מען דאַרף אויפגעבן תורה און מצוות כּדי צו שיצן אויף אַ קינד. פאַרברייטערט עס און פּראָטעסטירט אינדערויסן פון ישיבות און תלמוד תורהס, קעמפּס און מקוואות. באַקומט אַן ערלויבעניש און מאַרשירט דורך 13טע אַוועניו און לי אַוועניו. ביי תקיעת שופר און כּל נדרי זאָלן מיר נישט פאַרגעסן פון די געשרייען פון אומשולדיקע קינדער. די נומערן מעגן זיין קליין אָבער ווערטער זענען ווי וואַסער אויף אַ שטיין. צוביסלעך לעכערן זיי דורך.
יום שבת, מאי 19, 2012
ויקהלו כל העדה
בסוד סודות קען איך דערציילן אַז מען האָט אונז מכבד געווען זאָגן אַ פּאָר ווערטער לכּבוד דער מאורע. מיר גרייטן זיך שוין עטלעכע וואָכן און מאָרגן אי"ה וועלן מיר רעדן ברב עם הדרת מלך. פאַר די טמאים לנפש אדם וואָס מיינען אַז זיי מיינט מען נישט און זענען זיך פורש פונעם ציבור וועלן מיר דאָ איבערגעבן דער תוכן פון אונזערע קול ה' ברמה חוצב להבות אש.
************
מורי ורבותי, מיר זענען זיך דאָ היינט צאַמגעקומען אויף אור לערב ר"ח סיון כדי מקיים צו זיין הצלת הדורות לנו ולבננו עד עולם. די נשמות פון גאַנץ כּלל ישראל זענען דאָ עד סוף כּל הדורות. אויף הספדים אין צענדליקער יאַרן אַרום וועט מען דערמאַנען אַז דער נפטר איז געווען אויפן כּינוס. אוראייניקלעך אין הונדערט יאָר אַרום וועלן זאָגן אויף זייערע עלטע זיידע אַז ער איז דאָ געווען.
מורי ורבותי מיר זענען טאַקע דאָ. מיר זענען די אשר ישנו פּה לפני ה' אלקיכם.
פרעגט זיך די שאלה וואָס יעדער ייד וואָס איז היינט דאָ דאַרף זיך צו פרעגן: פאַרוואָס בין איך אַצינד דאָ? און אַיעדער ייד וואָס קען נישט דאָ זיין און לעכצט דאָ צו זיין דאַרף אויך פרעגן: פאַרוואָס וויל איך דאָרט זיין. וואָס איז מיין פליכט פון דאָ זיין?
מורי ורבותי כּל קהל עדת ישראל: מיר זענען דאָ פאַר איין איינצלע סבה און עס איז דאָ בלויז איין טעם אויף אייערע אָנוועזענהייט. קוקט אַרויף אַהער, שאו נא עיניכם, מיר זענען די סבה. ווייל מיר גדולי ישראל האָבן אייך באַפוילן צו קומען אַהער. ווייל דעת תורה האָט באַשלאָסן אַז יום א' במדבר וועט מען זיך צאַמקומען אין דעם מעכטיקן שפּילפעלד און איבערקערן אַ וועלט.
כּלל ישראל: שמים וארץ אתם עדי. בלויז פאַרדעם זענט איר דאָ. אויף צו ראַטעווען אייערע קינדער וועט נאָר אַ חסר דעה אַהער קומען. אויף צו זיין הייליק און אָפּגעהיטן זענען די אויבן-אָנניקעס וואָס זיצן דאָ צו מיין רעכטס און לינקס פאַרגלייצט מיט די אויגן די לעצטע מענטשן וואָס וועלן אייך אַרויס ציען פון די מ"ט שערי טומאה.
ווען די קוראי הדורות וועלן קומען באַשרייבן אונזערע דור וועלן זיי נישט שרייבן פון דער השחתה פון אונזערע פירערס, זיי וועלן נישט דערמאַנען די שאַרלאַטאַנען וואָס רופן זיך רביס און גדולים און זיי וועלן אפשר אפילו אויסלאָזן די צוויי אָדער דריי דורות פון ליידיגייערס פון דער פני פון אונזערע דור. זיי וועלן שרייבן פון דער טפּשות פון אונזערע עפּאָכע. זיי וועלן זיך פרעגן ווי קען דער עם חכם ונבון האָבן געווען אַזעלכע פערד אויפצונעמען אַזעלכע פירערס? ווי זענען אַזעלכע אומגעלימפּערטע שלאָמזלנים, שיין גערעדט, געוואָרן אונזערע אויבן-אָן? ווי קען זיין אַז אין אַ דור וואָס קיינער שטערט אונז נישט צו זיין יידן האָבן מיר געמאַכט דערפון אַזאַ תל?
די תשובה געפונט זיך אין דער נעכטיקער הפטרה פון ירמיהו הנביא: אך שקר נחלו אבותנו הבל ואין בם מועיל. ההמיר גוי אלהים והמה לא אלהים.
מורי ורבותי אחינו כל בית ישראל: קוקט אַהער אַרויף. אלה אלהיך ישראל און אויף די אָ געטער שרייט דער נביא ההמיר גוי אלהים והמה לא אלהים. קוקט אַהער, מיר האָבן זיי דאָ אַפירגעבראַכט איר זאָלט קענען צייגן ווי אַ שפחה על הים: אתם המיתם את עם ה’.
אויף דעם פעלד קומען געווענלעך שפּילערס צו שטויסן און וואַרפן באַלן. יעדער זייט האָט זיך זיין פאַרב און יעדער שפּילער זיין נומער. מורי ורבותי אייערע זייט איז בלויז שוואַרץ און איטלעך פון אייערע שפּילער דאַרף האָבן אַ נומער איינס און אַז נישט וואָלט ער נישט דאָ געווען. אויף זיי צו זען האָט איר געצאָלט אַ קאַרט בכסף מלא. אויף זייערע קליגשאַפט און דברי מוסר האָט איר אויפגעגעבן אייערע זונטיק. דאָ זענען זיי און כּזה ראה וקדש, בתמיה. המה לא אלהים? געטער זענען זיי נישט? קוים מענטשן זענען זיי.
זיי ווילן אייך אסרן טעכנאָלאָגיע און אויף דעם זענט איר דאָ. נישט אסרן נאָר פילטערן. זיי וועלן בורר זיין דער פּסולת מתוך האוכל און אייך פיטערן דאָס וואָס זיי זאָגן איז כּשר און מותר. זיי האָבן מורא פון דער נייער וועלט ממילא דאַרפן זיי עס באַקעמפן. זאָלן די גדולים זיך אויפמאַכן אַ טוויטער קאָנטע וועלן מיר זען סאַראַ דברי חכמה זיי האָבן צו פאַרקויפן. לאָזן זיי אוימאַכן אַ בלעטל אויף פייסבוק און מיר וועלן מיר זען דער קאַליבער פון זייערע פריינד. אָבער חס ושלום, ממילא אויף טוויטער האָט מען נאָכפאָלגערס, אָבער חבירים? פאַר אַ חבר געט מען אַ פּדיון? אַ חבר פאַרברענט דיר דער הויז און מאַכט חרוב דיינע קינדער?
לאָמיך אייך זאָגן הויך און קלאָר: טעכנאָלאָגיע וועט ווייטער מאַרשירן און וועט זיי באַזיגן. קיינער וועט נישט פּטור ווערן זייערע מיקראָווייוו אויוונס און קיינער וואַרפט נישט אַרויס זייערע קאָמפּיוטערס.
ווי עס האָט זיך אויפגעוויזן פון דמשק ביז מצרים: מען קען נישט פאַרשקלאַפן מענטשן אויף שטענדיק. דאָס וואָס האָט פּאַסירט אין מאָסקווע קען אויך פּאַסירן אין מאָנסי. זיי וועלן אונז איינזאַלצן מיט שידוכים ווי אויף אַ בהמה מאַרק און מיר וועלן געפונען פאַרגעניגן אויפן וועב. זיי וועלן גנבנען און רצחנען און מיר וועלן זיי צונעמען אויף טעלערלעך אין פאָרומס. זיי וועלן מאַכן געוואַלדעס ביי שמע ישראל אָבער טויב ווערן ווען מען געוואַלדיקט יינגלעך און מיידלעך. זיי וועלן שרייען גילוי עריות און יהרג ואל יעבור און זיך צוקנייטשן דער שטערן ווען מען שענדט אומשולדיקע קינדער. תנוקות של בית רבן שאין בהם חטא וועט איר נישט שיצן איז באַגראָבט אייך פאַר בושה ווען איר שרייט עשה למען יונקי שדים שלא חטאו.
קוקט אָבער אַרויף אַהער ווייל טאָמער וועט איר זיך אויסדרייען וועט איר זען דער פּראָטעסט אינדערויסן און דעם אמתן חורבן וואָס אונזערע פירער מאַכן אָן. זיי זאָרגן זיך פאַר אונזערע ייִנגוואַרג ממילא געבן זיי אויס אַנדערטהאַלבן מיליאָן דאָלער אויף צאַמצוברענגן "כּלל ישראל"? איר קענט ברענגן הונדערט טויזנט מענטשן אָבער דער פּסוק זאָגט לא מרבכם חשק ה' בכם.
קול ברמה נשמע. דער קינד וואָס וויינט ווייל מען שטעלט זיי אַרויס פון חדר אָדער שולע צוליב די שמוציאַנען און פּאַסקודסווע וואָס איר טוט באַשיצן, זיין און איר געוויין שרייט אייך אַלע איבער מיט אייערע מעגאַפאָנען און פּלאַקאַטן.
קומט אייך צאַם, שאַפט אַ מצב, פילט אָן די בלעטער ווייל אייערע טעג זענען געציילט. איר באַנעמט זיך ווי עמעצער גאָויאינג פאָר בראָויק פאַרדעם ווייל איר זענט באַנקראָט. אייערע וואָגן איז לער פון אידייען, פּוסט פון עצות, הויל פון תוכן און בלויז קענט איר מאַכן די העוויות פון אַ מאַכטלאָזער גוסס.
צינדט שוין ליכט ווייל פה סיטיפילד נטמן יהדות החרדית ווי מיר קענען עס. דאָ וועט זיך אויפווייזן אַז את ערום ועריה. אייערע רבנים און רביס און ראשי ישיבות קומען צו פליען אין ערשטע קלאַס מיט טעכנאָלאָגיע, מען האָט אויפגעזוכט דעם סטאַדיום אויפן וועב וואָס אייערע פילטערס וואָלטן נישט געלאָזט אַהין אָנקומען, מען האָט באַשטעלט דעם פּלאַץ אויף אימייל, זיך אָרגאַניזירט אויף סמאַרטפאָוינס און מען זעט אונז איבער דער וועלט מיט לייוו סטרימינג. איז וועמען נאַרט איר?
איר ווילט זען זען רביס און גדולים גייט נישט אין סיטיפילד. דאָ איז בלויז אַן אָנשטעל. אַ טיאַטער וווּ זיי מאַכן זיך מיט די פרומע פנימער פאַר די פאָטאָגראַפירער. איר ווילט זען זייערע אמתע פרצוף ווי זיי רודפן אויס זייערע געגענער, ווי זיי זאַמלען זיך אָן מיט יעדער תאווה פון עולם הזה בשעת ווען זיי דערקענען ניטאַמאָל אַ צורתא דזוזא, ווי זיי לעבן ווי גאָט אין פּאַריז בשעת ווען זייערע חסידים גיין בעטלען חתונה צו מאַכן די קינדער, אַז איר ווילט דאָס זען פאָרט נישט קיין קווינס. גייט קוקט אויף "דער דיקטאַטור" וואָס שפּילט נישט ווייט פון אייך.
לאָמיר אָבער מסיים זיין מיט דער מעשה פון ר' עקיבא וחבריו ווען זיי זענען געגאַנגן אויף הר הבית און געזען פיקסן. די חברים האָבן געוויינט אָבער ר' עקיבא האָט געשמייכלט. ווייל אַז עס האַלט שוין דער מצב אַזוי נידעריק קען עס נאָר בעסער ווערן.
די פיקסן האָבן אייך צאַמגערופן ווייל ווי אַ ליכטל וואָס האַלט ביים אויסגיין און געבט אַ פלאַם אויף אַזוי האָבן זיי זיך דאָ געגעבן אַ כאַפּ אויף. זיי שיסן דער גרעסטער קאַנאָן און מער קענען זיי נישט. מאָרגן, מאָנטיק פּרשת במדבר וועט איר זען אַז אייערע לאָג-אָן אַרבעט דער זעלבער. די קומענדיקע יום-טובדיקע צייטונגן וועלן זיך איבערייסן צו שילדערן דער שמע ישראל אין אַ מעקסיקאַנער וואַל און דערנאָך וועט מען עסן קעז קוכן און קרעפּלעך און מען וועט אין אַלעס פאַרגעסן.
אַ גוט יום-טוב יידן.
יום שישי, מאי 18, 2012
אלה אלהיך ישראל
בתשואות חן להעוסקים בצרכי צבור באמונה שעמדו לימיני ועסקו ללא ליאות לכל מלאכת עבודת הקודש. הקב”ה ישלם שכרם
יום ראשון, אפריל 15, 2012
פאַרוואָס יידיש?
פאַר אַ פּאָר וואָכן איז מיר אָנגעקומען אַזאַ שאלה אין דער פּאָסט פון ר’ שלום בערגער:
אפשר קען קטלא קניא מיר זאָגן על רגל אחת פאַרוואָס ער שרייבט אויף יידיש.
וזאת תשובתי:
אַזוי פרעגט שלום בערגער. פאַרוואָס שרייב איך אויף יידיש.
איך ווייס נישט די תשובה.
ווייל יידיש איז מיין שפּראַך. ווייל אין יידיש קען אויך מיין נשמה רעדן. ווייל אין יידיש רעדט מען פון האַרצן.
קומען צוויי חסידים, זעצן זיך אַנידער און קנאַקן ניסלעך און רעדן אַ שטייגער אויף יידיש. מען רעדט, מען שרייט, מען ווערט היציק, מען רעדט איינעם איבערן צווייטן, מען לאַכט, מען וויינט, ניסלעך פליען מיטן שפּייעכץ, מען ווישט אָפ דעם צווייטן דאָס ברעקל, מען גלייכט יענעם אויס דער קרוגן, מען קראַצט עפּעס אַרויס פון באָרד און אַלעס אין יידיש.
אין ענגליש גייט אָבער נישט אַזוי. ניין. זיץ מיט אַ גלייכן רוקן, האַלט ווי אַ מענטש דער גאָפּל און מעסער, קיי נישט מיט אַן אָפענעם מויל, שלינג ערשט אַראָפּ און דערנאָך זאָג וואָס דו האָסט צו זאָגן, לאָז ערשט אַ צווייטן אויסרעדן, דער אַקסענט מיז זיין ווי אַ מענטש, דער גראַמאַטיק אויסגעהאַלטן לכל הדעות, יעדעס וואָרט מיז האָבן אַ זינען און אַ מיינונג. ווער האָט דען צייט צו דאָס אַלעס ווען די נשמה שרייט?
פאַרוואָס שרייב איך אויף יידיש? ווייל יידיש רעדט צו מיר. איך פּראָביר פאַרמאַכן איר פּיסק אָבער זי פייפט זיך אָן. זי פּלוידערט אָן אויפהער און מאָנט פון מיר ווערטער, שרייבן, מחשבה, צייט. עס שרייט און שלאָגט, שרייב, שרייב און שרייב. איך האָב מיך דאָס נישט אויסגעוועלט. ווען איך וויל כּבוד וואָלט איך געשריבן די טעמעס אויף ענגליש אָדער כאָטש פאַרזיכט. איך שרייב אין דער שפּראַך וואָס איך הער און אין דער שפּראַך וווּ מיין פייער בלייבט א כּלי ראשון.
פאַרוואָס שרייב איך אויף יידיש? וויאַזוי דען זאָל איך שרייבן? פראַנצויזן שרייבן אויף פראַנצויזיש און ענגלענדער אויף ענגליש איז הלמאי זאָל אַ ייד נישט שרייבן אויף יידיש. יידיש איז אונזערע תורה שבעל-פּה איז זאָל זיין פאַרבאָטן דערפון אַ תורה שבכתב?
אויסער דעם ווי קען איך אָנקומען צו יידן וואָס דאָרשטן אויף אַ יידיש וואָרט און קענען שוואַך ענגליש. און אפילו אַז זיי קענען יאָ, איבערזעצן אונזער לעבענס שטייגער אויף ענגליש איז ווי דער פּאָעזיע וואָס ווערט פאַרלוירן אין איבערטייטש. מען קען עס שילדערן אין אַנדערע שפּראַכן אָבער דער טעם פון דער נשמה יתירה דאָס געבט זיך בלויז איבער אויף יידיש. גאָרנישט זעטיקט דער מאָגן ווי א היימישער מאכל און גאָרנישט זעטיקט די נשמה ווי אַ היימישע שפּראַך. וואָס עס זאָגט זיך אין יידיש זאָגט זיך נישט אויף אַן אַנדערע שפּראַך.
אויף לה”ק איז עס אָדער עלעגאַנט ווי אונזערע תורה הקדושה, ר' יהודה הלוי, ביאַליק און נאָך און נאָך אָדער איז עס וווּלגאַר פון אַ באַגליקטן פאָלק וואָס מיינען ווייל זיי האָבן אַ לאַנד מעגן זיי יעדן האָבן אין בוידעם. מיר זענען אין גלות אפשר דאָפּעלט אַזוי לאַנג ווי אין ישראל. אין גלות האָבן מיר נישט אַ לאַנד און עס איז נישט על תלה בנויה אָבער ספרים האָבן מיר פאַר די לומדים און אַ שפּראַך האָבן מיר פאַר
יעדן. די שפּראַך איז יידיש.
איך שרייב אויף יידיש פאַר דער זעלבער סבה וואָס איך שרייב בכלל. ווייל איך קען נישט אַנדערש. שתיקה בתרי, שטיל זיין קאָסט טייערער. ווען איך רעד אויף ענגליש איבער יידישע ענינים און איך ווער צוהיצט שיסן פון מיר יידישע אויסשפּרעכן און ווען איך ווען רעד דענקעריש אויף יידיש קומען צו גיין די ענגלישע מער מדוייקדיקע טערמינען. אין ענגליש טראַכט מען אָבער אין יידיש פילן מיר. ווי קען עס זיין אַנדערש אַז מיר לעבן אין יידיש. אין ענגליש בין איך ווי אַ דרויסנדיקער אָבער אין יידיש רעד איך פונעם תוך תוך סיי פון מיר און סיי פונעם בתוך עמי אנכי יושב.
און נאָך איין סוד. אויף יידיש קען איך מיך בעסער באַהאַלטן. אין ענגליש איז דער מאַרק גרויס און די סחורה ווערט אָפּגעמאָסטן אַנטקעגן מער גלאַנצעדיקע און זאַפטיקע. אין יידיש איז אָבער אַ חידוש. איינער קומט שרייען און באַלד באַקרוינט מען אים און מען באַקראַנצט אים.
זאָל דאָס זיין מיין מתן שכרה בצדה ווייל סייווי קען איך נישט צופיל אַנדערש.
יום חמישי, אפריל 05, 2012
כּאן הבן שואל
ביים אויבן אָן
עירום ועריה אין תכריכין
דער חכם, דער רשע, דער תם, דער ש'לשאול
דאָס בין איך
וואָס גייט עטס מיר נאָך
וואָס האָבן מיר געהאַט
וואָס מיר האָבן פאַרלוירן
זוכן ברעקלעך
און געפונען גאָרנישט
מיט אַ נאַרישע ליכט
ס'יז פּוסט ס'יז ליידיק
צאַמגעקוועטשט אַרום אַ לערער פּיצה שאַכטל
שוין נישט דאָ חמץ
אָבער גיי געפון יאָשקעס טשוואָק
און הענג זיך דערמיט
ביים לעצטן וועטשערע
וווּ אַלע דאַרפן זיצן אויבן אָן
קוקט מיר אָן
קדש
ווען דער טאַטע קומט אַהיים
איך קום נישט
איך האָב ביי כּל חמירא
מבטל געווען דער אפיקומן
הונגעריקע קומט, פרעסט
מיין פּלאַץ איז ליידיק
אויפן אָנגעבלאָזענער קושן
ס'יז הפקר ווי דער וועלט
דער מצה טאַש האָט נישט קיין קרייצער
די כּוסות האָבן דערטראָנקן דער טייג
און זי האַלט נישט ביים יערן
אָבער גיי זוך
דאָס וואָס איז נישט דאָ
נעם דער פעדער
פלי אַוועק
דאָ איז עס נישט
ווער פאַרברענט
ווער פריי, בלייב פרום
טונק, שפּאַלט, זאָג
צו גאל ישראל וועסט דו נישט אָנקומען
יום רביעי, ינואר 18, 2012
האיש מקדש ב’: ולקחת אשה לבני
איך האָב שוין איין מאָל געשריבן וועגן מיין זין וואָס קומט שוין אָן צום פּרק. כאָטש איך קלער דעריבער ווייטער צו שרייבן בין איך אָבער דערווייל שטיל ווייל עס איז נישט דאָ וואָס צו שרייבן. ליידער אַזוי, ער איז שוין אַכצן די לעצטע פינף חודשים און קיין איין שדכן האָט נאָך נישט גערופן. נישט קיין איינס.
מיינט איר דאָך אוודאי אַז מיר זענען פון די אסורים לבא בקהל, די נעבעכדיקע משפּחות וווּ עס זיצן חמש עשרה צרות וצרות צרותיהן, ואין קונה. אַלטע מוידן מיט אור-אַלטע בחורים וואָס מען צוכאַפּט נישט און מען קען נישט פּטור ווערן אפילו פאַר אַ דירה אין הר-נוף. אַז מען זיצט ביי אונז יעדן אָווענט אַרום דער טעלעפאָן און ווען עס קלינגט לויפט זיך צאַם דער גאַנצער פאַמיליע, און איך הייב אָן מאַכן מיט די הענט יעדער זאָל אַוועק גיין איידער איך כאַפּ דעם קאָרדלעס און לויף אַריין אין מיין צימער און פאַרקלאַפּ דער טיר און מיין פרוי שרייט פון מזרח ביז מערב אַז יעדער זאָל שטיל זיין. אַז מיין זין רופט אָן פון ישיבה און פרעגט זיינע געשוויסטער צי עפּעס טוט זיך ווייל טאָמער וועט ער מיר פרעגן וועל איך אים ענטפערן עטוואָס ווי מען ענטפערט פאַר אַרבעטערס ווען זיי פרעגן צי די שמועות פון דאַנקונגן זענען אמת, 'דו זיץ און לערן און ווען עס וועט עפּעס זיין וועסט דו שוין הערן.' האַ, אַזוי קלערט איר, וואָס? איז לעבט אייך ווייטער מיט אייערע חלומות. אָבער לאָמיך איך אייך נישט אָנרייצן און נאַט אייך דעם ריינעם אמת.
דער טעלעפאָן קלינגט טאַקע נישט אָבער מאידך זענען מיר בכלל נישט אינטערסירט. באמת נישט. טאַקע נישט. און אַז איר גלייבט אַלץ נישט שים נא ידך תחת יריכי. אָבער וואָס דען? לאָמיר זיך נישט נאַרן ווען ס'יז ממש לא עלתה על ליבי וואָלט איך דאָך נישט געשריבן. איז די מעשה אַזוי.
וויפיל עס אינטערסירט אונז נישט איז ער אָבער שוין גענוג אין די יאָרן אַז איך האָב שוין באַמערקט אַז קיינער האָט נאָך נישט גערופן. און גענוג אין די יאָרן אַז יעדער מאָל עס איז דאָ אַ שמחה ווינטשן שוין מיין שווער און מיין טאַטע, ‘שוין באַלד ביי דיר, וואָס. ווי אַלט איז שוין ל.? נו, מערטשעם, שוין נישט לאַנג.' עס איז אַביסל אַ חילוק ווייל ביי מיין שווער גייט עס מיט אַן ערנסטע ברכה וויבאַלד זיין גאַנץ לעבן האָט ער געשפּאָרט אויף 'חתונה מאַכן די קינדער' און אַז ער קען שוין נישט חתונה מאַכן די אייגענע זאָרגט ער זיך אויף יענעמס. מה שאין כּן, ביי מיין טאַטע איז מהיכי תיתי, עפּעס צו ברענגן אַ שמייכל ביים לחיים. איר זאָלט מיר אָבער נישט גלייבן ווייל אַז איר וועט פרעגן מיין פרוי וועט זי זאָגן 'ביקאָז איטס יור סייד' און לאָמיר נישט אָנהייבן מיט דעם.
על כּל פנים יעדער איז מסכּים אַז ער שטייט שוין שמונה עשרה און ער איז ווי מען זאָגט אַ בחור אין די יאָרן. וועלכע יאָרן? וואָס הייסט, וועלכע? זיינע קוזינען וואָס זענען געבוירן נאָך אים ווערן שוין חתנים און כּלות און ווען אַ שכנס אַ זין איז אַ חתן געוואָרן האָט מיין פרוי געזאָגט 'באָט הי וואַז באָרן טו וויקס ערליער'. דער שכנס זין האָט שוין אפילו חתונה געהאַט און מען האָט אונז גערופן צום סעודה און ער האָט געווינטשן איין מאָל ביים תנאים, און נאָך אַמאָל ביים אויפרוף און אַ דריטן מאָל ביים חתונה, יעדער מאָל באַזונדער מיט אַ שמייכל, 'אָאָאָ ברוכים תהיו, מערזעשעם ביי ל.'.
דערווייל איז אָבער אַוזי דער מצב. ער לערנט נאָך אין ישיבה וווּ ער האָט נאָך אַ יאָר, פון דאָרט וועט ער אפשר גיין אין נאָך אַ ישיבה און פון דאָרט אפשר גאָר אין אַ דריטע ישיבה. פאַרוואָס אַזויפיל ישיבות? שווער צו זאָגן אָבער וואָס האָב איך אַריינצורעדן. איך האָב אים געפרעגט ווען ער וועט גיין אין קאַלעדז זאָגט ער אַז נישט פאַר דער חתונה. וואָס האָט ‘הרי את’ צו טון מיט אַ פרעשמאַן? ווייס איך אויך נישט אָבער אַזוי זאָגט ער. ער האָט מיר אַמאָל געזאָגט אַז איך זאָל זיכער מאַכן אַז איך זאָל נישט נתפרסם ווערן ווי דער בעל הבלאָג איידער ער האָט חתונה איז קען זיין אַז ער האָט מורא אַז קאָלעדז קען אים אויך שאַטן צום שידוך.
עס זענען אָבער לעצטענס געווען צוויי אינצידענטן וואָס האָבן מיר אויפגעוועקט און מיר געמאַכט זיך וווּנדערן צי אפשר דאַרף איך זיך לאָזן ווייניקער ווויל גיין אויף אַמאַזאָן און אָנהייבן אַביסל צו שפּאָרן. צום ערשט איז מיין ניכטער אַ כּלה געוואָרן און איך האָב גערופן מיין שוועגערן זאָגן מזל-טוב. הייבט זיך באַלד אָן און וואָס איז מיט ל.? זאָג איך, מינימום פינף יאָר. 'חלילה!' זאָגט זי, 'אל תפתח פה לשטן.' ענטפער איך, 'אַז דאָס איז דער שטן, הרחב פּיך ואמלאהו.'
דאָס איז נאָך אָבער בחסד. איך בין געווען ביים בעקעריי יענער וואָך און עס איז אַריינגקעומען אַ מאַמע מיט איר טאָכטער. אַ נישקשה מיידל, גוט פאָרמירט, נישט די העכסטע אָבער אַ באַחנטן פּנים. איך האָב אָנגקוקט די מוטער צו זען ווער די סחורה איז און איך האָב מיך דערמאַנט אַז מיין שוועגערן האָט איר דערמאַנט צו מיין פרוי. 'אָנגעטראָגן' איז צו אַ שטאַרק וואָרט נאָר אַזוי אַראָפּגעלאָזט אַ נאָמען צי זי וואָלט נישט אפשר געווען פּאַסיק. אַז איך האָב געזען במה דברים אמורים האָב איך ווידער זיך געגעבן אַ דריי אויס צו כאַפּן אַ בעסערע בליק.
די 'זאַך' איז געשטאַנען ביים קאַנטאָר און געבעטן אַ ברויט מיט ווייס איך וואָס. אַז זי האָט נאָר אויפגעמאַכט דאָס מויל איז איר שיינקייט און חן פאַרשווינדן. וווּ איך האָב פריער געזען שלאַנקע פיס זענען יעצט געווען פיס וואָס קענען נישט שטיין גלייך אָן זיך אָנצולענען און אויסטון אַ שיך ביים וואַרטן. וווּ פריער זענעןן געווען פילע ליפּן איז יעצט געווען אַ מויל מיט אַ פאַשטאָמפּעטע צינג. און דאָרט וווּ איך האָב געהאַט געזען שיינע האָר פון הינטן האָט זיך יעצט באַוויזן אַ באַרג סיני פון פאָרנט כמנהג בנות ישראל.
אַרויסגייענדיק האָב איך מיך צושמייכלט צו זיך אַליין. עס איז ביי מיר דער ערשטער מאָל וואָס אַנשטאָט צו פאַנטאַזירן איבער אַ מיידל פאַר מיר מעסט איך איר אָפּ פאַר מיין זין.
רבותי, מיר האַלטן שוין אַסאַך טיפער אינעם מסכת ווי מיר האָבן געמיינט און מען האָט שוין אָנגהויבן פאָרצולערנען דעם פּרק מיט תוספות.
יום חמישי, ינואר 05, 2012
כּחתן יוצא מחופתו
אַ דערציילונג אויף אויפצופאַסטן און זיך דערקוויקן די נשמה והיה לכם למשיב נפש!


text:
בלוט צירקולאציע
די בלוט צירקולאציע איז די סיסטעם וואס בלוט שטראמט ארום דעם קערפער, פאמפירט פונעם הארץ דורך די אדערן און נאך וועגן וויאזוי צוציקומען צו די קלענסטע צעלן פונעם קערפער. אויך מאכט דאס ווארעם דעם קערפער. די לענג פון אלע אדערן אין א מענטש איז אומגעפער 100,000 ק"מ.
די אדערן וואס פירן בלוט פונעם הארץ הייסן ארטעריעס.
די אדערן וואס פירן בלוט צום הארץ הייסן ווענעס.
דאס הארץ איז דער צענטרעפונקט פון צוויי סיסטעמען. די הויפט סיסטעם פירט בלוט מיט זויערשטאף פונעם הארץ ארום דעם קערפער דורך די ארטעריעס. פון די ארטעריעס שטראמט דאס בלוט אין קליינע קאפילאריעס (אדערלעך) דורך א געוויסן טייל פונעם קערפער, און פון דאנעט אריין אין די ווענעס, אנגעלאדן מיט קארבאן דיאקסייד, צוריק צום הארץ.
די צווייטע בלוט צירקולאציע סיסטעם איז די לונגען סיסטעם, וואו דאס בלוט פונעם הארץ (ד"ה פונעם קערפער) ווערט געפירט דורך דער לונג-ארטעריע צו די לונגען. אין די לונגען ווערט דאס בלוט גערייניקט פון קארבאן דיאקסייד און אנגלעאדן מיט זויערשטאף, און שטראמט צוריק צום הארץ דורך דער לונג-ווענע.


text: 3 ד איז די לעצט זשאַנראַ אין די גיימינג וועלט, דער באַגריף פון פריש אָנהייב, און פאַרבינדן בפֿרט צו די סינעמאַ. טראָץ דעם, אַ פּלאַץ פון גאַמעס 3 ד וואַן איר פאַנס פון דער ערשטער טאָג פון זייַן געבורט. פאַרביק גראַפיקס, אַדיקטיוו גאַמעפּלייַ, שעפע פון אותיות - דאָס איז אַ גרויס מייַלע. דערצו, טעכנאָלאָגיע איז נישט שטייענדיק נאָך, און יעדער מאָל איר ווילן נייַ יקספּיריאַנסיז, פֿאָרמאַטירונגען, פאַנטאַזיע.3 ד אָנליין גאַמעס פּאַסיק פֿאַר יענע וואס זענען באָרד אין צוויי דימענשאַנז, דעם טעכנאָלאָגיע הבטחות אַ גאַנץ נייַ מדרגה פון דינאַמיק, רעאַליזם און קוואַליטעט גראַפיקס. דאס טאַפליע כולל פארשידענע שפּיל זשאַנראַז. 3 ד גאַמעס און מער פאָלקס רעכט צו דער פאַקט וואָס די טעכנאָלאָגיע איז אינטערעסירט אין כּמעט אַלע מאַניאַפאַקטשערערז פון די שפּיל וועלט. שאַפֿן אַזאַ בליץ גאַמעס זענען פיל מער קאָמפּליצירט ווי אַ פּשוט, אָבער דער רעזולטאַט איז די העכסטן - ניצערס צופרידן.פֿאַר בייַשפּיל, אָנליין גאַמעס 3 ד ראַסינג פֿאָרמאַט אַ פּלאַץ ווי מאָדערן קאַנסאָול און פּיסי פאָרמיטל סימיאַלייטערז. פּלונגינג אין אַ דרייַ-דימענשאַנאַל מעאַסורעמענט פון אידיש, סענסיישאַנז ווערן מער פאַקטיש. זינען פון גיכקייַט, קליימינג און דזשאַמפּינג, אַלע ריווערסאַלז. פון טעקסטשערז אין 3 ד-ראַסינג ווייניקער, אָבער עס טוט נישט צעלאָזן די קוילעלדיק רושם. גאַמעס אָנליין פֿאַר פֿרייַ 3 ד געבן צו פאָרויסזאָגן ימערדזשינג סיטואַטיאָנס. אויב איר פאַרבינדן די ראַסעס, איר קענען זען די גאנצע מאַרשרוט צו די האָריזאָנט און קענען פּלאַן, ווי עס איז מער באַקוועם צו ריבילד אָדער בייפּאַס זיכער מניעות. מיר וואָלט ווי צו רעדן וועגן 3 ד שוטער. דאס גרופּע כּולל אַלע פון די אַקטיוו אַקשאַנז צו סינז פון גוואַלד. די קריייטערז געבן די געלעגנהייט צו שפּילן אין דער ערשטער מענטש, קוקן בייַ די סייץ, און ברעכן די קעגנערס אין די שטויב. די לעוועלס זענען זייער אַדיקטיוו גאַמעפּלייַ און רעאַליסטיש גראַפיקס. איר קענען פּרובירן דיין האַנט אין די קאַמף קעגן טערעראַסץ, מאָנסטערס אָדער ייליאַנז. אויב איר אלץ געחלומט פון שיין אַ פאַכמאַן מערסאַנערי, עס ס 'צייַט צו געפֿינען 3 ד גאַמעס אָנליין פֿאַר פֿרייַ. מאָדערן דרייַ-דימענשאַנאַל שוטערז זענען מאַלטי-מדרגה מייז און דיטיילד באַטטלעפיעלדס. קענען ניט זיין איגנאָרירט און אַ 3 ד אַרקייד שפּיל ווו איר דאַרפֿן ענדעראַנס, געדולד און לאָגיק, און וועט דערגאַנג די ווירקונג פון די דירעקט בייַזייַן און אַמייזינג גראַפיקס, איר האָט אַ ווונדערלעך געלעגנהייט צו זייַן אַ בילדער, פאָרשער, אָדער טראַוואַלערז. מאַסע פון ראָלעס, טאַסקס און לעוועלס זענען ווארטן פֿאַר איר.


text:
די פאַרהעלטעניש פון מענטשן ינטעללעקט האט שטענדיק געווען אַמביגיואַס. צעשיידונג פון מענטשן ס גשמיות און גייַסטיק אַרבעט, ינווענטיד אַ לאַנג צייַט צוריק, נאָך טוט נישט סאָלווע עפּעס אין דעם וועלט. נאָך אַלע, עטלעכע פון די קאַטעגאָריעס פון אָפיס טוערס זענען אַנלייקלי צו טרעפן די דעפֿיניציע פון גייסטיקער אַרבעט. זייער אַרבעט מיט די טעכניש מיטל אַזאַ ווי קאָפּיער און שרעדער, און די פיייקייַט צו שיקן E- מיילז, אין אונדזער צייַט האט גאָרנישט צו טאָן מיט סייכל. אזוי ווי איז אַלע די מענטשן פון דער שטאָט נעמען מייַלע פון די אַדוואַנסיז אין וויסנשאַפֿט אין שטוב, וואס איז די מערסט פּראָסט און סקילז. און דער מאַנגל פון מאַסע מדרגה אַנלאָודינג וואַגאָנס מיט קוילן אויף די מאַסאַלז אָנגעשטעלטער טוט נישט מאַכן אים אַן אינטעלעקטואַל אַרבעטער. אבער רובֿ פון דעם מין פון טעכניש שטעקן שטאלץ געשיקט פרייטיק צו פייַערן, זייַענדיק זיכער אַז זיי אַרבעטן מענטאַלי. אבער, די מאַסע אויף עטלעכע העכער סייכל אין פילע ספּעשאַלטיז טראַדישאַנאַלי ארבעטן. למשל, צו שטעלן קוואַליטעט טיילז אין די קלאָזעט, איר דאַרפֿן צו האָבן אַ פיל מער דעוועלאָפּעד מאַרך סקילז צו אַרבעטן ווי אַ פאָוטאָוקאַפּיער און אַ קאַווע פאַבריקאַנט. דעריבער, דער אָפּטייל אויף דער אינטעלעקטואַל און ספּעציאַליטעט טוערס האָבן לאַנג שוין אויס פון טאָג ווי עס איז. גאַנץ, עס איז נייטיק צו טיילן טוערס פֿאַר טאַלאַנטירט מאַנאַדזשערז וואס זענען ביכולת צו אָרגאַניזירן די אַרבעט אין קיין פעלד און הויך - קוואַליטעט שטעקן וואס קענען פירן אויס זייער מאַסע ווען קוואַליטעט פון אַרבעט אָרגאַניזאַציע. די דריט קאַטעגאָריע קען אַרייַננעמען מענטשן, געוויקסן אָדער יומאַנז, אָפאַסיז, וועמענס בקיעס אַלאַוז באַנדאַלז פון אַרבעט, ווי זיי זאָגן, טערנקי.
אבער, דאך, דעם אָפּטייל אויב קומען צו אונדז, וועט נישט זייַן אנגענומען פֿאַר פילע יאָרן. נאָך אַלע, די פאַרלאַנג פֿאַר ריי און פּסעוודאָינטעללעקטואַלנאָסטי וויסן אַרבעטער האט קומען ניט בלויז אין דעם 90 ס, אָבער אויך אַקטיוולי סטעפּט אַרויף אין די וססר, כאָטש אַפישאַלי אינטעליגענטן האבן גערודפט. די ווערט פון העכער בילדונג אין אונדזער צייַט איז ריין געזעלשאַפטלעך, אָבער טוט נישט געבן באָנוסעס צו באַשעפטיקונג, און די נויט פֿאַר ספּעשאַלאַסץ אַז גלייַך האט לאַנג שוין אַבאַנדאַנטלי באדעקט.
דעם סיטואַציע איז שפיגלט אַפֿילו אין די גיימינג וועלט. אין באַזונדער, פילע פון אונדז זענען באַקאַנט אינטעלעקטואַל גאַמעס. ווען אַ אָנגעבלאָזן טיטל, רובֿ פון זיי אָדער געהערן צו דער קאַטעגאָריע פון קאָמפּיוטער סימיאַליישאַנז פון פארשידענע אַוועק - שורה גאַמעס ווי טשעקקערס, שאָך, אָדער פון, אָדער זענען די סימפּלאַסט טאַסקס אויף לויטער לאָגיק. וועלכער עס איז געווען, און אויסשטרעקן דיין מיינונג אַזאַ גאַמעס העלפן אויף צייַט, און אַזוי זיי זענען יוניקלי נוצלעך פֿאַר אַלעמען אָן ויסנעם. איר קענען שפּילן זיי אין דעם אָפּטיילונג פון אונדזער וועבזייַטל.


text:
לואי פאסטער
לואי פאסטער (27סטן דעצעמבער, 1822 – 28סטן סעפטעמבער, 1895) איז געווען א פראנצויזישער מיקראביאלאג און כעמיקער.[1] ער איז באקאנט פאר זיינע וואקצינירונגען, און ער האט ערפינדעט דעם ערשטן וואקצין קעגן וואסערשרעק. ער איז אויך באקאנט פארן אויסטרעפן ווי אנצוווארעמען מילך כדי עס זאל האלטן לענגער, און מען רופט דעם פראצעס אויף זיין נאמען פאסטעריזאציע.
פאסטער האט איינגעפירט אז דאקטוירים זאלן וואשן די האנט איידער זיי זענען מטפל מיט קראנקע.
מ'האט אים אויפגענומען אלס מיטגליד אין דער פראנצויזישע אקאדעמיע.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- ↑ Pasteur, Louis - Biographical entry - Encyclopedia of Australian Science. eoas.info. דערגרייכט דעם 23 March 2010.


text:
שפּיל פֿרייַ גאַמעס פֿאַר גערלז שערן. אָנליין גאַמעס פֿאַר גערלז שערן. אָנליין גאַמעס פֿאַר גערלז כערקאַץ
רובֿ גערלז ליבע צו דיסקוטירן אַוטפיץ און האַירסטילעס. זייער פאַנטאַזיע ווען דיסקאַסינג די זאכן איז יניגזאָסטאַבאַל. צו בראָדאַן זייער כערייזאַנז און ווערן אַ פאַקטיש שערער, יונג ליידיז קענען נוצן די גאַמעס כערקאַץ פֿאַר גערלז. איר קענען נישט אַפֿילו רשימה אַלע די מעשיות פון די שפּילערייַ. אונטער די תּנאָים פון אַ איין אָנליין שפּיל פֿאַר גערלז כערקאַץ, אָפפערס צו ווערן דער בעל פון שיינקייט. דיין קאַסטאַמערז וועט זייַן ביכולת צו טוישן דיין כערסטייל און מאַניקור. איר האָבן צו מאַכן זיכער אַז קאַסטאַמערז ביסט גוט געדינט, און די סאַלאָן גאַמעס פֿאַר גערלז שערן נוצלעך. אנדערע אָנליין גאַמעס פֿאַר גערלז האַירסטילעס פאָרשלאָגן פאַרשידענע טייפּס פון האַירסטילעס. איר קלייַבן דער איינער וואָס איז פּאַסיק פֿאַר אַ ווירטואַל ליאַלקע אָדער פּרינצעסין. איר קענען געפֿינען אָנליין גאַמעס פֿאַר גערלז כערסטייל אין וואָס איר ענטראַסט צו טוישן די נוסח פון די באַרימט זינגער און אַקטריסע. אויב איר פעלן בטחון, בעסער געבן אַרויף. נאָך אַלע, רום גאַמעס פֿאַר גערלז כערקאַץ זענען זייער קאַפּריזיק.איר קענען נוצן די גאַמעס כערקאַץ פֿאַר גערלז צו קלייַבן האַירסטילעס זיך און זייער קרובים. אָנליין גאַמעס פֿאַר גערלז כערקאַץ כערסטייל וועט העלפן מאַכן די פּראַם אָדער גראַדזשאַוויישאַן צערעמאָניע. דרוק דיין בילד אָנליין גאַמעס פֿאַר גערלז כערקאַץ און נעמען עס צו דער פריזירער.


text:
נעלסאן מאנדעלע
נעלסאָן ראָליהלאַלאַ מאַנדעלא (18טן יולי 1918, תשעה באב ה'תרע"ח - 5טן דעצעמבער 2013, ב' טבת ה'תשע"ד) איז געווען א דרום אפריקענישער רעוואלוציענר און פאליטיקר, וואס האט געפירט די קאמפף קעגן אפארטהייד – די ראסיסטישע הערשאפט-סיסטעם אין זיין לאנד, וואס האט געגעבן די ווייסן שליטה אויף די גרויסע שווארצע מערהייט. נאך די ענדע פון אפארטהייד, איז ער געווען דער ערשטער שווארצער פרעזידענט פון דרום אפריקע, און האט געדינט אין דעם אמט פון תשנ"ד בין תשנ"ט. ער האט געווינען די נאבעל פריז פאר שלום אין תשנ"ג.


text:
פאראויס האט געשריבן:טעם וריח האט געשריבן:צווייפעל האט געשריבן:גם זה יעבור האט געשריבן:איך פארשטיי נישט צו די בריוועלע ניגון, ס'איז א שיינע ניגון, באט איך פארשטיי נישט וויאזוי מ'קען זאגן אז דאס איז די שענסטע אדער פון די שענסטע אויפ'ן סי די.
כבר כתבתי אז מיך שטערט די 'בריוועלעך', דוד המלך האט געשריבן בריוועלעך צו ה' מיט די פידל אין די הענט.... די נעקסטע ניגון גייט מסתם זיין אז משה רבינו האט געזינגען פינף ספרים הערליכע לידער, מיט די פעדער אין די האנט...
קען זיין אז די ניגון איז שיין, אבער די ווערטער קראצן, קלעבן עפעס נישט.
געקראכן אויף גראדע ווענט.
ער זאגט א נקודה, און ער איז נישט דער איינציגסטער דא. קוק צוריק.
גם אני בחלומי, ווען מ'האמיר געהערט ס'טעיפ, מורא'דיג הנאה געהאט. איך קויף נישט קיין סידי'ס געווענליך. די לעצטע -און כמדומה, ס'איינציגסטע- מאל וואס איך האב געקויפט א סידי די לעצטע 5 יאר איז געווען טאקע מוטי אילאוויטש. ער איז געוואלדיג, טאלאנטפול און הארציג. אבער ווי נישט ווי, א יונגעמאנטשיק ווי מיר, און זיינע געדאנקן זענען צומאל נישט אינגאנצן ריכטיג, און מיט דעת בעל הבית היפך'דיגע נקודות. ווען כ'האב מיט מיין בני בית געהערט די בריוועלע, האבן מיר עפעס ביידע געהאט די זעלבע געפיל אז ס'עפעס נישט ארויסגעברענגט ווי א תהלים איד וואלט עס געזאגט... קודם כל וואלט מער געשטימט ווען ער נוצט ווען ס'משל אז דער אהוב למלך פלעגט הארציג "זינגן" צום קעניג, נישט 'שרייבן'. ס'וואלט מער געקלעפט די "געפילן" פון קעניג...
נאכדעם איז עס עפעס זייער בעל-בתיש אראפגעלייגט. עפעס איז מיסינג אינסייד.
ס'האט מיר דערמאנט זיין 'לא איש דברים אנכי' ניגון, אז משה רבינו האט עס געזאגט ווייל ס'האט עם געפעלט סעל'ף עסטי"ם... (העט ווען געווען דפראדאקטי"וו אין מצרים, וואלט ער געווען אקעי. כ'הער). אקעי, ס'נישט דומה אהער. דארט איז די טעות געווען אסאך מואיס'ער. אזוינע געבראטענע (פראסטע) שטותים צו רעדן. ניין, משה רבינו און מלאכי מעלה האבן נישט קיין פראבלעם מיט סעלף קאנפידענס (וואס איז משורש גאוה. ענווה פסולה). ענווה איז אינגאנצן עפעס אנדערש. ס'האט קיין שום שייכות מיט סעלף עסטים...
מיין קאנסטרוקטעוו עדווייז פאר מיין פעוואריט זינגער/קאמפוזער/גראמער מוטי אילאוויטש;, ווען ער מאכט ניגונים וואס רעדן פון הייליגע זאכן און אידישקייט, צו נעמען א דורכגעטראכטער ת"ח, א בעל השקפה עס גוט איבערצוגיין.
און יא, כ'ווארט שוין קוים אויף זיין נעקסטן סידי!
האסט עס גוט ארויסגעברענגט
כ'האב שוין עטליכע מאל געהערט דעם תהלים ניגון, כ'האב געוואלט ס'זאל מיך כאפן, אבער עפעס נישט, עפעס פעלט דארט, ס'איז א געפילישע ניגון אבער ס'לופטיג אינעם פנימיות ס'דעליווערט נישט דעם מעסעזש


text:
נודה לך האט געשריבן:יעצט וואס זאגט איר איבער דעם אז א זאך וואס די משנה ברורה שרייבט אז סאיז א איסור גמור און איינער אויף אייוועלט האט געטראפן אז די באטשוטשע רב אין אשל אברהם איז מצדד להקל מיט נאך צירופים, מיינט עס אז וויבאלד די משנה ברורה ברענגט עס נישט צו איז עס שוין נישט קיין איסור ח"ו?
במחילת כבודו הרמה זעה איך דא זייער אן ארימע ידיעה בכללי הוראה והפסק.
קודם כל איז א כלל גדול אז ווען ס'קומט צו הוראה און צו מסורת ההלכה קומט נישט אריין קיין געפיל, ואפרש שיחתי, אוודאי ווען מרעדט פון גאונים קדושים וטהורים און מברענגט זייערע ווערטער רעדט מען פון דעם מיט א געפיהל כראוי וכנכון, אבער אויף די למעשה'דיגע פסק ווי אזוי מען זאל אנ'נעמען אויף דעם איז דא כללים ברורים ובהירים פון ש"ס און פון די גדולי הפוסקים הראשונים והקדמונים. ס'קען זיין איינער וואס כגובה ארזים גבהו און להלכה וועט מען נישט אייביג פסק'נן כדבריו. [ואין כל חדש תחת השמש, כידוע ממחלוקת ר' אליעזר והחכמים, אשר מבואר בכמה מקומות בחז"ל גודל הפגלת גדולתו של התנא האלקי ר' אליעזר בן הורקנוס, גדול על כל בני דורו, ולהלכה לא חשו לדבריו, כידוע מש"ס ב"מ דף נ"ט עיי"ש].
צו זיין זייער קלאר : אויב דער פוסק אדיר הרה"ק בעל אשל אברהם-דעת קדושים מבאטשוטש זי"ע האט א דעה להקל, האט עס גארנישט מיט וואס איינער אויף אייועלט האט געטראפן, סה"כ האט ער געוויסט ווי אפירצוזוכן דעם בוטשטשער רב, איך ווייס נישט אויף וואס איהר באציהט אייערע ווערטער, און וואס דארט איז געוועזן די נידון, און יעדע שאלה איז א נושא בפני עצמו, אבער בכל אופן שיהי' איז דא א מחלוקת הפוסקים ומה כל הרעש. [אגב א הלכה וואס ס'נישטא אין דעם קיין הכרעה ברורה, גייט אריין אין כלל פון א 'פלוגתא דרבוותא', און איז א סוגי' בפנ"ע].
-
און אז מען רעדט וועגן די ענין פון ברענגען די פריערדיגע, [דהיינו אז אויב א שפעטערדיגע פוסק פסקנ'ט אסור און ער ברענגט נישט דעם דעת המתיר, און מטרעפט א פריערדיגע פוסק וואס פסק'נט אסור, און די זעלבע זאך פארקערט] וויל איך מקדים זיין אז ס'וואלט אפשר געווען כדאי צו אנטוהן אנדערע אויגן גלעזער, און פרובירן אנקוקן די זאך אביסל אנדערש. די ספר 'משנה ברורה' האט דער הייליגער חפץ חיים געשריבן עפ"י די פוסקים פון מדינת ליטא, און נאך מעהר ווי דעם, ער גייט ברוב הפעמים אינגאנצן בעקבות הגר"א, וואס דער גר"א איז פיהל מאהל נוטה פונעם דעת השו"ע, אקעגן אלע אנדערע פוסקים, (פארשטייט זיך אז נישט בכל מקום האט דער משנ"ב געפסקנ'ט ווי דער גר"א קעגן שו"ע, אבער ער באציהט זיך לדעתו הגדולה בכל מקום כידוע).
לגבי דער בוטשאטשער רב בעל אשל אברהם - דעת קדושים, ושא"ס. איז די מציאות אז דער משנ"ב ברענגט אים נישט און קיין שום פלאץ (לויט ווי איך געדענק), און ס'איז טאקע בכלל נישט קלאר על מה ולמה האט זיך דער משנ"ב אינגאנצן מתעלם געווען מדברי הגה"ק מבוטשאטש, אבער דאס איז קלאר אז אין מדינת גאליציא איז דער אשל אברהם געווען דער פוסק מובהק ב'הא' הידיעה, ס'איז גענוג צו כאפן א קליינע בליק ווי אזוי אזעלכע פוסקים ווי דער בית אפרים, ר' שלמה קלוגער, מהרש"ם מברעזאן, ר"מ אריק, און פיהל פיהל אנדערע, באציען זיך צו זיינע ווערטער כחד מתקיפי קמאי.
איז א מילתא דפשיטא אז די וואס זיי זענען הולך בעקבות פון די אלע פוסקים, און בפרט פאר די וואס זענען מיוצאי מדינת גאליצע, און זיי האבן במסורה געוויסע זאכן אנצונעמען אזוי צו אזוי, לקולא אדער לחומרא, איז עס א אויסגעהאלטענע זאך לכל הדעות, והדברים פשוטים עד מאד.
-
סתם אזוי איז א דבר בעתו אויס צו שמועסן לגבי דעם ענין, אז דאס אז אויב איינער זאגט א ווארט אנדערש ווי די משנה ברורה איז אחת דתו, דאס איז א נייע חידוש, און איז נולד געווארן אין אמעריקע ווי אלעס איז געווארן איין גרויסע טשולענט טאפ, אדרבה ילמדנו, ווער פון די צדיקים וגדולים נאכן קריג האט זיך גערעכנט אויף יעדן ווארט וואס שטייט אין משנה ברורה, ווען ס'איז געקומען צו א פסק איבער אן ענין וואס זיי האבן געהאט אן אנדערע מנהג אדער מסורה ווי אזוי אומצוגיין אין יענע פאל.
אדרבה צא ובדוק בספרי הרה"ק מסאטמאר, הרה"ק מקלויזענבורג, אדער הגר"ש וואזנער בעל שבט הלוי, וכו' וכו', און פרעג זיך נאך אין די חסידישע קהלות צו זיי זענען יוצאים ביד המשנ"ב, דאס איז א נייע זאך וואס איז איינגעפירט געווארן, און טראץ וואס ס'איז א גרויסע זכי' אז דער משנ"ב האט זוכה געווען צו באשיינען דעם עולם התורה וההלכה, מיינט אבער נישט אז ס'איז הלכה כמותו בכל מקום.
אין מסורת ההלכה האט אייביג פארנומען א פלאץ ווי אזוי די טאטע און די זיידע האט זיך געפירט, און דא אין אמעריקע ווי די יוצאי המדינה האבן זיך צאמגענומען יעדער איינער תחת דגל אחד יעדער אינטער זייער קהלה, ווערט נמשך די מסורה אין יענע קהלה אזוי ווי אינדערהיים, און ס'איז חל אויף זיי א דין פון אל תטוש. אוודאי ווען ס'קומט אונטער א שאלה אין ביהמ"ד גייט מען צום שאפע מען קוקט נאך און מ'פסקנט כדבריו, והוא עמוד חזק כברזל לסמוך עליו בכל מקום, אבער ווען איינער האט א מסורה אנדערש ווערט ער פאר דעם נישט קיין שייגעץ. ודי בזה.


text:
שפּיל איצט דעם שפּיל New יאר. נייַ יאָר גאַמעס
גאַמעס זענען New יאר ס יוו קלאַפּ אייער פעסטיוו שטימונג און זענען קענען צו סטרויערן צו דער שפּאַס און גוט שטימונג. זיי קענען פֿאַרשטעלן זיך אַ פעסטיוו ניטל בוים גאַזירטע גאַרלאַנדס, זיס ייסיקאַלז און ליכט פינף-שפּיציק שטערן אויף שפּיץ, באַקן יום טוּב קיכלעך אָדער קלייַבן אַ יום טוּב גאַרניטער. New יאר ס גאַמעס וועט העלפן הייבן די שטימונג פון ניו יאר ס יוו, אָדער די מיטן פון די יאָר וועט טונקען איר אין די ניו יאר ס מאַגיש. אויך, New יאר ס יוו גאַמעס אָנליין וועט העלפן איר קלייַבן אַ ומגעוויינטלעך אָדער בעקאַבאָלעדיק מאָלצייַט פֿאַר דעם יום טוּב טיש. זיי קענען לערנען וואָס ומגעוויינטלעך ניטל באַשטאַנד קומען און זאָגן אונדז ווי בעסטער צו באַצירן אייער היים. קענען איר העלפן סאַנטאַ קלאַוס צו זאַמלען מנחורת און ראַזוועזטי קידס. New יאר ס גאַמעס זענען דיזיינד צו ברענגען גליק צו קינדער, איר מוזן באַקומען זיי צו גיין דורך אַלע די שלעכט וועטער און אַ גוט לאַכן פון דער האַרץ פון סאַנטאַ קלאַוס!גאַמעס זענען שפּאַס נייַ יאָר גרוס קאַרדס, וואָס וועט שורלי ביטע איר און אייערע עלטערן, באשאפן דורך New יאר ס יוו גאַמעס אָנליין געשאַנק קאָרט און אַ מוזיקאַליש געמיט! גאַמעס טאָן ניט דאַרפן עקסטרע טריינינג, אָבער עס וועט העלפן אַ שפּאַס און טשיקאַווע וועג צו פאַרברענגען זייער פֿרייַ צייַט. ווייַטער, באַגעגענען די ניו יאר ס פּאַסירונג!