text:
ⓘ עסן
טראכט פון עפעס וואס איר האט געגעסן היינט – ברויט, מילך, קעז, פיש, פרוכט, פאטעיטאוס קארטאפל, פלייש אדער וואס אימער. די אלע עסן אדער סיי וועלכע אנדערע געזונטע עסן פארמאגן 7 הויפט באשטאנדטיילן וועלכע זענען: קארבאהידראטן, פראטעינען, פעטנס, וויטאמינען, מינעראלן, פיבער און וואסער.
ווען דער מענטש שלינגט אראפ דאס עסן דארף דער קערפער פארדייען די עסן און געבן דעם קערפער כוח צו גיין ווייטער. לאמיר באטראכטן יעדע פון די 7 באשטאנדטיילן באזונדער און פארשטיין פארוואס דער קערפער ברויך דאס האבן.
1. קארבאהידראטןזעט דעם הויפּט אַרטיקל – קארבאהידראט
עס זענען פאראן קארבאהידראטן און קאמפלעקס קארבאהידראטן. די גרינגסטע וועג מסביר וואס קארבאהידראט איז צו דער קערפער איז ווי גאזאלין פאר אן אויטאמאביל מאטאר. קארבאהידראט איז דער הויפט ברענשטאף וועלכע טרייבט דעם קערפערליכן סיסטעם. מיר וועלן נאר אנרירן די הויפט כללים:
קארבאהידראט איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי הויפט זאכן וועלכע האלטן זיך אינאיינעם ווי אטאמען וועלכע שוועבן ארום און ארום. די דריי טיילן זענען ווייטער איינגעטיילט יעדע איינע צו 6 ווייטערדיגע טיילן וועלכע פארמירן זיך אלע אינאיינעם און פארמירן די קארבאהידראטן. די אלע טיילן קענען צעטיילט ווערן צו וואסער אדער קארבאן. רוב קארבאהידראטן זענען זיס וויבאלד דאס וואסער און קארבאן זענען ביידע נאטורליך זיס. די קארבאן און וואסער קענען אויסגעשטעלט ווערן פארשידענע וועגן און די קארבאהידראטן פון א פרוכט איז נישט די זעלבע ווי די קארבאהידראטן פון א גלעזל מילך.
אין אונזער שפראך רופט מען דאס בלוט צוקער, אדער גלוקאס, פון וועלכע יעדע צעל אינעם מענטשליכן קערפער איז צוזאמענגעשטעלט. ווען דאס עסן גייט אריין אין די פארדייאונגס סיסטעם ווערט די קארבאהידראט באלד ארויסגעזויגן אריין צו די בלוט שטורעם פון דער קערפער. קאמפלעקס קארבאהידראט איז די זעלבע נאר איז מער קאמפליצירט וואס מיינט אז דער קערפער דארף לענגער ארבעטן צו באקומען די בלוט צוקער דערפון. אלע עסן וועלכע איז רייך אין סטארטש גייט אריין אין די קאטעגאריע פון קאמפלעקס קארבאהידראט דאס זענען אלע הויפט תבואות ווי ווייץ, קארן, רייז, און אזעלכע געוואוקסן ווי פאטעיטאס קארטאפל. ווען מען טרינקט א גלעזל זיסע סאדע וועט דער קערפער אויפנעמען די צוקער אין די סאדע אזוי שנעל ווי 30 קאלאריס פער מינוט אבער ווען מען וועט עסן א רעפטל ברויט וועט עס נאר קענען ארויסנעמען די צוקער 2 קאלאריס פער מינוט.
וויבאלד דער קערפער דארף האבן אסאך בלוט צוקער ווערט געהאלטן אסאך דערפון אין די לעבער אין פאל עס וועט נישט זיין גענוג שפעטער.
2. פראטעינסזעט דעם הויפּט אַרטיקל – פראטעין
פראטעינס איז פונקט די פארקערטע פון קארבאהידראטן און איז פיל שטערקער. קארבאהידראטן זענען זיס און פליסיג און פראטעינס זענען ביטער און שטייף. דער הויפט טייל פון פראטעינס איז עסיד וועלכע איז 20 פראצענט פון דער מענטשליכער קערפער 60 פראצענט איז וואסער און די איבעריגע זענען וויטאמינען און מינעראלן ווי קעלסיום אין די ביינער. די עסיד אין פראטעין איז איינגעטיילט צו צוויי טיילן, גלייסין און אלאנין. וועלכע ווערן באשאפן פון 100 אנדערע ערליי עסידס וועלכע געפינען זיך אין אלע געוואוקסן אין די וועלט. דער קערפער קען אויך באשאפן עסיד דורך פארשידענע כעמיקאל רעאקציעס וועלכע ווערן געשאפן אין די געדערים אבער די סארט עסיד ווערן אנגערופן די אומוויכטיגע עסידס. די וויכטיגע עסידס קען נאר קומען פון עסן און דער קערפער מוז דאס בסדר באקומען און אויב נישט שפירט מען דאס אין די ביינער ביז א קורצע צייט. די בעסטע קוועלער צו באקומען פראטעינס איז פון פלייש און גרינצייג. עס הייסט אז פלייש, מילך, און אייער פארמאגן צווישן זיך אלע טיילן פון פראטעין וועלכע דער קערפער דארף האבן און דערפאר איז וויכטיג זיכער צו מאכן אז מען עסט די דריי זאכן גענוג אפט צו האבן גענוג כוח. גרינצייג איז אויך גוט אבער טייל פון זיי האבן נישט גענוג עסיד טיילן. ניסלעך און באנדלעך זענען געווענליך אויך א גוטע קוואל פאר פראטעין. דער קערפער פארדייעט די פראטעינס און שיקט די וויכטיגע טיילן דערפון אינעם בלוט וועלכע שיקט דאס צו אלע צעלן. ווי פריער דערמאנט איז פראטעין ווי די ציגל צו א געביידע און דער קערפער קען נישט לעבן נאר פון קארבאהידראטן. א מענטש דארף האבן 0.36 גראם פראטעין פער יעדע פונט פון זיין קערפער. דאס הייסט אז אדורכשניטליכער 150 פונטיגער מענטש דארף האבן 54 גראם פראטעין. אויב מען עסט עטליכע רעפטלעך ברויט, א קען טונא אדער אן אייער, און א גלעזל מילך האט מען שוין איבער גענוג פראטעין וויפיל עס פעלט זיך אויס צום לעבן.
3. פעטנסזעט דעם הויפּט אַרטיקל – פעט
פעטנס איז אויל וועלכע איז קלעבעדיק. א מענטש באקומט פעטנס פון דריי קוועלער: פעטנס פון בהמות, פארשידענע עסנס וועלכע פארמאגט גרינצייג אויל, און געפרעגלטע עסן אין אויל. עס זענען פאראן צוויי ערליי פעטנס ווען מען אינדענטיפירציט זיי כאטש ביידע זענען די זעלבע. זיי זענען סעטורעיטעד פעטנס און אנסעטורעיטעד פעטנס. דער חילוק איז אז סעטועיטעד פעטנס איז פארגליווערט און הארט און אנסעטועיטעד פעטנס איז פיליסיג ווען עס איז אין א נארמאלע טעמפרעאטור. רוב פעטע עסנס פארמאגן ביידע סארט פעטנס איינע באהאלטן אין די אנדערע. אינעם קערפער ווערט די פעטנס גענוצט צו פראדוצירן ענערגיע ברענשטאף פאר דעם קערפער. די פארדייאונגס סיסטעם פארברענט די פעטנס און מאכט קערפער ברענשטאף דערפון וויפיל עס פעלט אויס און די איבעריגע ווערט געהאלטן פאר שפעטער. פעטנס פארמאגט אויך אין זיך עטליכע וויטאמינען וועלכע דער קערפער דארף האבן. אין גענעראל איז פעטנס ווי א רעזערוו סיסטעם פאר דעם קערפער און אויב דער קערפער קען נישט פראדוצירן גענוג ענערגיע פון די פראטעינס און קארבאהידראטן וועט עס פארברענען פעטנס דאס צו באקומען פון דארט. ווען עס קומט צו רעכנען קערפער ענערגיע רעכנט מען דאס אין קאלאריס וועלכע איז א מאס פון וויפיל עס פארלאנגט זיך צו הייבן די טעמפרעאטור פון איין גראם וואסער צו איין דעגרי צעלסיוס. מיר נוצן די מאס נאר ווען מען רעכנט קערפער ענערגיע אבער אין אמתן קען מען דאס נוצן אויך אין סיי וועלכע ענערגיע מאס. א פונט פעטנס פארמאגט 3.500 קאלאריס וואס מיינט אז אראפצונעמען איין עקסטערע פונט פעטנס דארף מען פארברענען 3.600 קאלאריס דורך טאן איבונגן אדער דורך פארמינערן די מאס פון קעלאריס וואס מען עסט פאר א שטיק צייט. יעדע גראם פראטעין און יעדע גראם קארבאהידראט פארמאגן 4 קאלאריס. אויב איר געדענקט דאס קענט איר גרינג וויסן גענוי וויפיל קאלאריס איז נעמט אריין פער טאג דורך צוזאמענרעכנען וויפיל גראם פעטנס, קארבאהידראטן, און פראטעין דאס עסן פארמאגט. אלע לעיבלס גיבן היינט די אינפארמאציע. דער דורכשניטליכער מענטש 5.10 פיס הויך און 174 פונט דארף באקומען 2.900 קאלאריס פער טאג און די דורכשניטליכע פרוי 5.4 פיס הויך און 138 פונט דארף באקומען 2.200 קאלאריס פער טאג.
4. וויטאמינעןזעט דעם הויפּט אַרטיקל – וויטאמין
וויטאמינען זענען ארגאנישע באשטאנדטיילן וועלכע דער קערפער דארף האבן צו קענען פונקציאנירן געהעריג. א מענשט דארף האבן 13 ערליי וויטאמינען זיין זענען: וויטאמין עי, וויטאמין בי, וויטאמין סי, וויטאמין די, וויטאמין אי, וויטאמין קעי, פאנטאטעניק עסיד, און ביאטי. אינאיינעם האבן מיר נאר 8 וויטאמינען אבער וויטאמין בי איז ווייטער צעטיילט צו 5 ערליי וויטאמינען זיי זענען: וויטאמין בי-1, וויטאמין בי-2, וויטאמין בי-3, וויטאמין בי-6, וויטאמין בי-12, און פאליק עסיד. פון די 13 וויטאמינען זענען וויטאמינען עי, בי,סי,די,און אי. די וויכטיגסטע פארן קערפער און עס קען זיך גרינג מאכן סיבות פארוואס מען זאל דארפן צונעמען איינע פון זיי. זעט צו וואס די וויטאמינען זענען וויכטיג:
וויטאמין A: איז גיט פאר די הויט און פאר די האר. אויב איר ווילט פטור ווערן פון אלע סארט פימפלעס און הויט אויסשלאגעס איז וויכטיג צוצונעמען מער פון דעם וויטאמין.
וויטאמין B: די וויטאמין איז א גרופע פון עטליכע וויטאמינען, אריינגערעכנט 1B, 2B, 6B, 12B, פאליק עסיד, ניאסין, און נאך. די אלע וויטאמינען דארף א מענטש האבן גענוג נאטורליך. אויב עס פעלט פון דעם וויטאמין וועט א דאקטאר דאס באמערקן אויף א בלוט-טעסט און וועט עס געבן. אלע וויטאמינס אין די וויטאמין B גרופע ווערן אנגערופן סינערדזשיסטיק וויטאמינס פון וועלכע מען מעג נישט האבן צופיל אויך נישט.
וויטאמין C: העלפט די אימון סיסטעם. די וויטאמין פעלט פאר אסאך מענטשן און עס קען נישט שאטן אויב מען נעמט מער. אויב מען האט גענוג פון דעם וויטאמין איז פאראן קלענערע שאנסן איבערצוכאפן פארקילעכטס און אלע ערליי ווירוסן. וויטאמין C דארף גענומען ווערן מיט אסאך פליסיקייט. עס איז וויכטיג צו טרינקן בעפאר און נאכדעם וואס מען נעמט עס איין.
וויטאמין D: די וויטאמין העלפט איינזאפן די קעלסיום אינעם קערפער. די וויטאמין באקומט מען נאטורליך פון זון שטראלן. אויב עס פעלט פון די וויטאמין קען מען זיך שטעלן אונטער די זון פאר א שטיק צייט יעדן טאג און דער פראבלעם וועט זיין געלעזט. אויב מען נעמט עס אין טאבלעטן איז וויכטיג דאס צו נעמען נאכן עסן ווייל די וויטאמין וועט זיך נאר איינזאפן מיט פעטנס.
וויטאמין E: העלפט טראנספערירן אקסיגען אינעם קערפער. פארגעסט נישט אז אקסיגען איז וויכטיג פארן מוח צו קענען פונקציאנירן.
א נארמאלער געזונטער מענטש דארף נישט נעמען קיין צוגעגעבענע וויטאמינען אויב ער עסט נארמאל ווייל אלע וויטאמינען קומען אריין פון די פארשידענע עסן וואס מיר עסן און פון די זון וועלכע גוט וויטאמין די. וויאזוי אימער, איז פאראן פעלער ווען א דאקטאר קען פארלאנגען מען זאל צונעמען א וויטאמין צו ברענגען די וויטאמין שטאפל צו די נארמאלע סטאנדארטן.
5. מינעראלןזעט דעם הויפּט אַרטיקל – מינעראל
אנדערע וויטאמינען וועלכע מיר דארפן האבן אינעם קערפער זענען נישט וויטאמינען נאר מינעראלן און רוב מענטשן מישן אויף איינע מיט די אנדערע. זיי זענען: קאלציום, כלאר, כראם, קופער, פלואר, יאד, אייזן, מאגנעזיום, מאנגאן, פאספאר, קאליום, סעלעניום, נאטריום און צינק.
עס זענען פאראן נאך א רייע וויכטיגע מינעראלן וועלכע דער קערפער דארף באקומען אבער זיי קומען שוין אינאיינעם מיט געוויסע וויטאמינען אדער דורך אנדערע נאטורליכע וועגן. גענוי ווי ביי וויטאמינען דארף דער נארמאלער מענטש באקומען די אלע מינעראלן פון עסן נארמאל יעדן טאג.
6. וואסערזעט דעם הויפּט אַרטיקל – וואסער
ווי דערמאנט איז דער קערפער צוזאמענגעשטעלט פון 60 פראצענט וואסער. דער מענטש פארמאגט טאקע אסאך וואסער אבער ער גיט אויך ארויס אסאך וואסער דורך פארשידענע וועגן. א מענטש וואס רוהט גיט ארויס 40 אנסעס וואסער פער טאג. דאס וואסער גייט בעיקר ארויס דורך אטעמען, שוויצן, און ארויסגיין. אויב מען ארבעט שווער פארלירט מען אסאך וואסער און מען דארף כסדר טרונקן צו קענען האלטן די וואסער שטאפלן אויף די סטאנדארטע מאס. דער מענטש נעמט אריין אסאך וואסער פון די עסן וואס ער עסט, ספעציעל פרוכט און גרינצייג וועלכע פארמאגן גאר אסאך וואסער. אבער מען דארף אויך טרינקן וואסער אדער אנדערע געטראנקן וועלכע זענען אלע רוב וואסער.
7. פייבערסזעט דעם הויפּט אַרטיקל – פיבער
פייבער זענען די באשטאנדטיילן וועלכע דער קערפער קען נישט פארדייען. פייבערס באשטייען פון דריי סארטן: סעלולאס, העמיסעלולאס, און פעקטין. די דריי פייבער סארטן באקומט מען פון ווייץ, פרוכט, וואסער, און נאך פארשידענע געוואוקסן. בהמות האבן א גרעסערע נוצן פון פייבערס וויבאלד זיי פארמאגן א גרויסע צאל באקטעריע אין זייערע קערפער וועלכע פארברענען די פייבערס און מאכן זיי פאר קארבאהידראטן. אבער אין דעם מענטשליכן קערפער איז נישט פאראן גענוג באקטעריע דאס צו באווייזן און אלע פייבערס ווערן נישט בארירט דורך די פארדייאונגס סיסטעם און גייען באלד דורך.
8. מאסזעט דעם הויפּט אַרטיקל – מאס
א נארמאלע מענטש וואס עסט דריי מאלצייטן פער טאג באקומט אלעס וואס זיין קערפער דארף האבן פון די עסן. אויב מען עסט נישט וועט דער קערפער דארפן טאן עטליכע מיטלן צו נעמען ענערגיע. די ערשטע זאך וואס וועט פאסירן איז אז דער קערפער וועט אנהייבן נעמען קארבאהידראטן פון די רעזערוו וועלכע געפינט זיך אין די לעיבער. ווי געזאגט טוט די לעיבער אוועקלייגן אסאך בלוט צוקער גענוג אויף 12 שטונדן. ווען די רעזערוו סופליי איז אויסגענוצט וועט דער קערפער אנהייבן אויסברענען אנדערע באשטאנדטיילן דאס צו מאכן פאר בלוט צוקער. עס וועט נוצן אלע איבעריגע פעטנס און אלעס אנדערש וואס ליגט אלס רעזערוו אינעם קערפער. ווען עס איז פארטיג מיט אלע פעטנס וועט דער קערפער ארויסציען יעדעס ביסל עסיד פון די בלוט און דאס איינטוישן צו בלוט צוקער. אזוי וועט עס גיין ווייטער און ווייטער ביז עס וועט שוין האבן אויסגעברענט יעדעס ביסל איבעריג פעטנס אדער סיי וואס און דער קערפער וועט שנעל איינפאלן און דער מענטש וועט אומקומען ה"י. דער מוח וועלכער קאנטראלירט דעם גאנצן קערפער קאנטראלירט אויך דער פארלאנג פאר עסן. ווען א מענטש איז הונגעריג איז נישט טייטש אז זיין בויך פארלאנגט דאס נאר עס איז זיין מוח וועלכע שיקט אים מעסעדזשעס אז ער דארף האבן עסן.
טיף פרעגלען
טיף פרעגלען איז א קאכן מעטאד אין וואס די עסן ווערט איינגעטונקן אין אויפגעקאכטע אויל אדער פעטענס. עס ווערט קלאסיפיצירט אלס א טרוקן קאכעריי ווייל עס אנטהאלט נישט קיין וואסער, און דאס איז מער הייס. עס נעמט פיל שנעלער ווי קאכן דורך וואסער.


c: text/html

text:
1885
1885 איז דאס 85סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1885 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישןרעדאַקטירן
- 6טן יולי - לואי פאסטער פרובירט מיט הצלחה דעם וואקצין קעגן וואסערשרעק
- 14טן נאוועמבער - אויסגעבראכן די סערביש-בולגארישע מלחמה
- 22סטן דעצעמבער - איטא היראבומי, א סאמוריי, געווארן דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון יאפאן.
געבוירןרעדאַקטירן
- 20סטן פעברואר - פרינצעסין אליס פון באטנבערג, די מוטער פון פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינברע און איינע פון די חסידי אומות העולם (געש' 1969)
- 24סטן פעברואר - טשעסטער נימיץ, קאמענדאנט פונעם אמעריקאנער פלאט אינעם פאציפישן אקעאן ביים צווייטן וועלט קריג (געש' 1966)
- 14טן מיי - אטא קלעמפערער, דייטשער יידישער דיריגענט און קאמפאזיטאר (נפטר 1973)
- 7טן אקטאבער - ניעלס באהר, יידישער פיזיקער, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1922 (נפ' 1962)
געשטארבןרעדאַקטירן
- 22סטן מיי - וויקטאר הוגא, פראנצויזישער שרייבער און דיכטער (געב' 1802)
- 23סטן יולי - יוליסעס סימפסאן גרענט, גענעראל, דער 18טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1822)
- 28סטן יולי - משה מאנטיפיארי, יידישער פילאנטראפ, אויפטוער צו בויען געגנטן אינדרויסן פון די מויערן פון ירושלים (געב' 1784)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אינדוקטאר
אן אינדוקטאר אדער שפול איז אן עלעקטרישער קאמפאנענט מיט ארויסשטעקנדיקן אינדוקטאנץ. דער אינדוקטאר איז דער קאמפאנענט וואס קאמפלעמענטירט דעם קאנדענסאטאר, מיט א מעגלעכקייט צונויפצוזאמלען א שטראם דורך אן ענדערונג אינעם מאגנעטישן פעלד דורך אים.
געוויינלעך איז אן אינדוקטאר א דראָט געוויקלט אין א שפול. ווען א שטראם לויפט אדורך דעם דראט, ווערט געשאפן א מאגנעטיש פעלד. ווען דער שטראם אינעם אינדוקטאר ענדערט זיך, טוט די ענדערונג אינעם מאגנעטישן פעלד שאפן א וואלטאזש אינעם אינדוקטאר וואס דערקעגנט דעם שטראם וואס האט גורם געווען דעם פעלד. אפטמאל האט אן אינדוקטאר אן אייזערנעם קערן, וואס טוט פארגרעסערן דאס מאגנעטישע פעלד.
דער אימפּעדאַנץ פֿון אַן אינדוקטאָר איז


text: שענזשען פּינגהוי טעכנאָלאָגיע קאָו, לטד איז אַ פאַבריקאַנט וואָס איז געווען קאַנסאַנטרייטינג אויף פאָרשונג, אַנטוויקלונג, פּראָדוקציע, פאַרקויף און דינסט פון שענלי סטעפּינג מאָטאָר סעריע פּראָדוקטן, הויך-פּינטלעכקייט פּלאַנאַטערי רעדוסער. דערווייַל די פירמע ינדזשויז אַוואַנסירטע פּראָדוקציע ויסריכט, טעסטינג ויסריכט און סאַפיסטיקייטאַד פּראָדוקציע טעכנאָלאָגיע און פּראָצעס; פארמאגט אַ שטאַרק מאַנשאַפֿט קאַנסאַנטרייטינג אויף פּראָדוקט פאָרשונג און אַנטוויקלונג; אָונז אַ פּלאַן מאַנשאַפֿט וואָס איז געווען באשאפן פון עליט דיזיינער און נעמט אַנטוויקלונג פון ינדאַסטריאַל בוטיקס פון כינעזיש לאַנד ווי זייַן פליכט און דיוואָוץ צו קריייטינג הויך-סוף סטעפּינג מאָטאָר אין שטוב און אין אויסלאנד באזירט אויף די כינעזיש קראַפסמאַן גייסט.


text:
די סוגיא פון "וויזשען טעראפי" און פריזם לענסעס איז לעצטנס שטארק פאפולער, ווייניגער ווייסן איבער דעם דירעקטן קשר צווישן פסיכאלאגיע, זעלבסטשאץ און וויזיע אנגעלעגנהייטן. מיר האבן אפגעהאלטן אן אויסשליסליכן שמועס מיט איינעם פון די גרעסטע מומחים אין דעם פעלד, דר. יואל ווארשאווסקי פון ODA, וואס האט שוין אין די לעצטע צענליגער יארן געהאלפן הונדערטער קינדער איבערקומען פיזישע און גייסטישע שוועריגקייטן דורך היילן זייערע וויזיע פראבלעמען נוצנדיג "וויזשען טעראפי" און פריזם גלעזער צוזאמען. – אריגינעל ערשינען אין נפשי #6 דורך יעקב רייז
דר. ווארשאווסקי איז אן עלטערער דאקטאר מיט א קענטיגער חכמת החיים אויסער זיין לאנגיעריגער עקספערטיז אין מעדיצינישן פעלד. ער איז ערנסט, גאר ערנסט. זיינע אויגן זענען שארף און קאנצענטרירט אויף דעם צוהערער. נאך עטליכע מינוט איז גרינג צו זען אז די נושא פון "וויזשען טעראפי" איז ביי אים נישט בלויז א פראפעסיע, נאר עס איז אויך דאס בלוט וואס פלוסט אין זיינע אדערן.
אויף אונזער ביטע, הייבט דר. ווארשאווסקי אן צו דערציילן זיין געשיכטע.
"ווען איך בין געווען א קינד בין איך געווען די שוואכסטע אין קלאס. איך האב נישט געקענט ליינען, איך האב נישט געקענט לערנען, איך האב קוים געקענט רעדן. דאס אלס פינף-זעקס יעריג קינד. יעדע יארגאנג אין מיין שולע אין קווינס איז געווען איינגעטיילט אין דריי קלאסן: די בעסערע קינדער, די דורכשניטליכע קינדער, און די שוואכערע קינדער. איך בין שטענדיג געווען אין די דריטע קלאס."
"איינמאל," דערציילט דר. ווארשאווסקי ווייטער, "בין איך אהיימגעקומען פון שולע מיט א טעסט אין דער האנט, וואס איז געווען געצייכנט צווישן 65-70%. מיין מאמע האט דאס גענומען אין האנט און מיר געזאגט, 'דזשאול, דאס איז אויסגעצייכנט!' עס האט מיר זייער וויי געטון אז מען האט שוין אויפגעגעבן האפענונג אויף מיר און מען באטראכט מיר אלס דער שוואכער סטודענט וואס מען קען כמעט גארנישט ערווארטן פון אים. איך האב באשלאסן זיך צו נעמען אין די הענט אריין.
"איך האב אנגעהויבן אויפצוקומען מיט אייגענע מעטאדן ווי אזוי צו ווערן בעסער אין די לימודים אין שולע. צום ביישפיל, איך האב זיך אויסגעלערנט אז ווען איך שפאציר ארום די גאס בשעת'ן חזר'ן אויף די טעסט געדענק איך דאס בעסער. היינט ווייסן מיר שוין אז פיזישע באוועגונג העלפט צו געדענקען און זיך לערנען נייע זאכן, וויבאלד די זכרונות ווערן איינגעקריצט פיזיש אין די מוסקלען. פארוואס, מיינט איר, שאקלט מען זיך בשעת'ן לערנען?" פרעגט דער דאקטאר רעטאריש, נוצנדיג דעם אידישן ווארט "שאקלען".
עס איז שווער צו גלייבן אז דער בארימטער דאקטאר איז אמאל געווען א שוואך קינד אין שולע, און דר. ווארשאווסקי שטרייכט אונטער פארוואס ער דערציילט די פערזענליכע פרטים פון זיין לעבן. "איך וויל איר זאלט וויסן אז איך האב אליין בייגעוואוינט אויף דער אייגענער הויט וואס דאס באדייט אז צוליב זייטיגע שוועריגקייטן קען מען נישט מצליח זיין. איך האב דאס אליין מיטגעמאכט און דעריבער ווייס איך גענוי וואס דאס מיינט. דאס באגלייט מיר אין מיין טאג טעגליכע פראקטיצירונג, ווען איך קען מיך אריינלייגן אין די שיך פון די קינדער וואס קומען צו מיר פאר באהאנדלונג."
דער דאקטאר זעצט פאר מיט זיין געשיכטע:
"איך האב גראדואירט פון קאלעדזש מיט שוואכע צייכענונגען. איך האב שטארק געוואלט אריינגיין אין מעדיצין, אבער קיין איין מעדיצינישע שולע וואלט מיר נישט אנגענומען. איך האב פרובירט צו ווערן א דענטיסט, אבער איך בין דורכגעפאלן דעם טעסט. איך האב באשלאסן אז איך וועל זיך אריינלייגן אין קאנטאקט לענסעס, און איך וועל ווערן א מומחה אין אויסשלייפן די גלעזער.
"עס האט זיך דאן געעפנט די נייע SUNY שולע פאר אפטאמאטריע (אויגן מעדיצין). און וויבאלד ס'איז געווען א נייע שולע האבן זיי מיך אנגענומען טראץ מיינע שוואכע צייכענונגען. זייענדיג דארט האב איך געטראפן חן אין די אויגן פון דעם הויפט פון דער אפטיילונג, א דאקטאר מיט'ן נאמען נעיט פלאקס, וועלכער איז א פיאנער אין דעם פעלד פון וויזשען טעראפי, און ער האט מיר גענומען אונטער זיינע פליגל.
"אין אנהויב בין איך געווען סקעפטיש איבער וויזיע טעראפי. איך האב געהאלטן אז ס'איז נארישקייטן. איין טאג בין איך געקומען צו דר. פלאקס מיט א שווערן פאציענט. דער דאקטאר האט מיך אויסגעלערנט די מעטאדן פון ראיה-טעראפי און מיר געוויזן ווי שטארק דאס קען זיין בייהילפיג. און זייט דעמאלט בין איך געווארן פארקויפט דערפאר. איך בין צוריקגעגאנגען צו שטודיעס פון אלטע אפטאמאטרישע ליטעראטור און איך האב זיך אויסגעצייכנט אין דעם געביט. שפעטער האב איך באקומען מיין דעגרי און איך בין געווארן אן אויגן דאקטאר. זינט דאן פראקטיציר איך וויזשען טעראפי און איך האב שוין בס"ד געהאלפן טויזנטער מענטשן."
וויזשען טעראפי
"וואס איז וויזשען טעראפי," פרעג איך קורץ און צום פונקט.
"וויזשען טעראפי איז א סעריע פון אקטיוויטעטן וואס איז געווידמעט צו איבערפלאנצן דעם מעסעדזש פון די אויגן," ענטפערט דר. ווארשאווסקי.
איך קוק אויף אים צעמישט.
דער אויגן מומחה נעמט ארויס א געשטאלט פון א גרויסן "אויג", וואס איז נאכגעמאכט פון דעם מענטשליכן אויג. דער דאקטאר ווייזט אן אויף צוויי מוסקלען ארום דעם אויג. עס איז פארהאן איין סעט מוסקלען וואס זענען געווידמעט זיך אפצוגעבן מיט די קאנצענטראציע, די "פאקוס" פון דעם אויג. ארום דעם איז פארהאן נאך א דרויסנדיג סעט מוסקלען וואס זענען געווידמעט צו רוקן דעם אויג אז עס זאל קענען זען. אבער כדי דאס זאל אלעס ארבעטן צוזאמען פעלט אויס אז דער מוח זאל שיקן דעם ריכטיגן "מעסעדזש" צו די מוסקלען. אויף דעם פעלט אויס וויזשען טעראפי.
ווי אזוי קען דער מענטש אליין טוישן דעם מעסעדזש?
דר. ווארשאווסקי גלייכט דאס צו צו א מענטש וואס לערנט זיך טאנצן. "ווען א מענטש לערנט זיך טאנצן, טוישט ער נישט די מוסקלען דירעקט. דער מענטש פארמאגט די זעלבע מוסקלען ווי פריער. דער מענטש לערנט זיך אויס ווי אזוי צו שיקן די ריכטיגע מעסעדזשעס צו די מוסקלען, ווי אזוי צו קאנטראלירן זיינע מוסקלען פון זיינע הענט און פיס אויף א ריכטיגן אופן, אזוי אז ער זאל קענען טאנצן מיט שיינע, באלאנסירטע טריט. דאס זעלבע איז ביים אויג. וויזשען טעראפי לערנט אויס דעם מענטש ווי אזוי זיך צו באנוצן מיט די מוסקלען פון דעם אויג אויף דעם ריכטיגן אופן, אזוי אז ער זאל זיך צוגעוואוינען צו קענען זען ריכטיג."
איך בעט פון דר. ווארשאווסקי א ביישפיל פון א פאל וואס ער האט געהאלפן דורך וויזשען טעראפי, און עס שטעלט זיך גאנץ שנעל ארויס אז דר. ווארשאווסקי איז פיל מער ווי א טיפישער אויגן דאקטאר.
"עס איז אריינגעקומען צו מיר א יונג קינד, און איך האב אנגעהויבן אים צו טעסטן. בשעת'ן טעסטן האב איך אנגעהויבן זען ווי אזוי דעם קינד'ס מוח לויפט, און איך פרעג די מאמע, 'איז ער א קאנטראלער? האט ער ליב צו קאנטראלירן אינדערהיים און אין חדר?' די מאמע איז געווען אויסער זיך. 'פון וואו ווייסט איר דאס?' האט זי זיך געוואונדערט. איך האב זיך געוואנדן צום קינד און געפרעגט, 'איז ריכטיג וואס איך זאג?' און דאס קינד האט אנגעהויבן וויינען.
"איך האב מסביר געווען פאר די מאמע אז וויבאלד דאס קינד קען נישט קאנטראלירן די וויזיע פון זיינע אויגן, פרובירט ער צו קאנטראלירן אנדערע און אזוי ארום האלטן עפעס א שטיקל שליטה אויפ'ן מצב. איך האב זיך אפגעגעבן מיט'ן קינד און אים פארגעשריבן פארשידענע אנווייזונגען. אבער איר קענט זיך פארשטעלן אז דאס קינד וואקסט אויף אזוי, מיט א קאנטראלירנדע נאטור? ער האט חתונה און ער ברענגט קינדער אויף דער וועלט, ער הייבט אן ארבעטן און צוגעבן צו די קאמיוניטי, און אלעס מיט א קאנטראלירנדע נאטור? מיט דער הילף פון אונזערע מעטאדן קענען מיר אים העלפן בליען און אויסוואקסן א פריינטליכער ליבליכער מענטש וואס אלע זאלן געניסן צו זיין ארום אים."
"איר הערט זיך ווי א פסיכאלאג," ווארף איך אריין א באמערקונג, האלב שפאסיג האלב ערנסט.
"מיין פעלד איז 'ביהעיוויאראל אפטאמעטרי'" ענטפערט דר. ווארשאווסקי. "איך שטודיר ווי אזוי די זע-קראפט פונעם קינד האט א השפעה אויף זיין/איר טאג טעגליכע אויפפירונג. מיין שיטה איז אז ווען עס האנדלט זיך אין אזעלכע פראבלעמען, מיט קינדער וואס קענען נישט ליינען געהעריג, לאזן אויס ווערטער, זעען טאפלט, וכדו', דארף מען דאס באהאנדלען ווי א גאנצער מענטש צוזאמען, און מען מוז זען וואספארא השפעה די פעלערדיגע ראיה לאזט אויפ'ן פסיכישן מצב פון קינד, און אזוי אויך פארקערט, ווי אזוי די הרגשים און גייסטיגע געפילן פון מענטש טוישן דעם וועג ווי אזוי ער זעט. מען קען נישט אפטיילן די צוויי."
"וואס איז אייער סוקסעס ראטע?" פרעג איך דר. ווארשאווסקי.
"הונדערט פראצענט," ענטפערט ער מיט זיכערקייט.
זעענדיג אונזערע עטוואס סקעפטישע בליקן, איז דער דאקטאר זיך בעסער מסביר.
"ווען איך זאג הונדערט פראצענט רעד איך בלויז פון די פעלער וואס באלאנגען טאקע אין דעם פעלד פון וויזשען טעראפי. אמאל איז פארהאן א פאל וואס דאס קינד האט אן אנדער סארט אויגן פראבלעם וואס דאס קען נישט באהאנדלט ווערן דורך וויזשען טעראפי, אדער זענען פארהאן פעלער וואס דאס קינד האט א "לערנען דיסעביליטי" און מען דארף דאס באזונדער באהאנדלען. אבער אין די פעלער וואס וויזשען טעראפי איז געאייגנט דערפאר זע איך א כמעט הונדערט פראצענטיגע סוקסעס…
"מיט איין תנאי," לייגט דר. ווארשאווסקי צו. "דאס קינד און די עלטערן מוזן זיין גרייט צו קאאפערירן פולשטענדיג. דא רעדט זיך פון שווערע קאנצענטראציע און מוח ארבעט, און מען מוז זיין גרייט צו קומען איינמאל א וואך, וואך איין וואך אויס, און מיטארבעטן מיט דעם טעראפיסט. אויב מען פארפעלט סעסיעס און מען איז נישט געהעריג דערביי האט דאס נישט דעם זעלבן אפעקט."
צו דעמאנסטרירן ווי אזוי די טעראפי ארבעט האט דר. ווארשאווסקי מיר אליין גענומען אויף א קורצע "באהאנדלונג". ער האט מיר צוגעפירט צו אזא שטריק מיט קליינע באליס וואס פארן ארויף און אראפ. ער האט מיר געהייסן זיך קאנצענטרירן אויף איין באלי. ער האט עס גערוקט אויף אראפ און מיר געפרעגט, "וויפיל באליס זעסטו?"
"איינס," האב איך געענטפערט.
ער רוקט עס אויף ארויף און ער פרעגט מיר ווידער: "וויפיל באליס זעסטו?"
"צוויי," האב איך געענטפערט.
ער האט מיר מסביר געווען אז די צוויי אויגן זעען באמת צוויי באזונדערע בילדער, נאר דער מוח לערנט זיך אויס דאס צוזאמצושטעלן אלס איין בילד, און אויב מען שפילט זיך ארום אביסל קען מען מאכן אז מען זאל זען צוויי באזונדערע בילדער. ביי א קינד וואס די פונקציע ארבעט נישט, און ער זעט טאפלט, וועט זיין מוח 'אראפדרוקן' איין בילד, כדי ער זאל דאס נישט זען. און דאס וועט אים מאכן אינגאנצן צעמישט, און ער וועט זיך אפילו נישט כאפן פון וואס דאס קומט. דורך וויזשען טעראפי קען מען דאס פארריכטן און אויסלערנען דעם מוח צו זען א גאנצע און פולע בילד.
"איך הייס פאר דעם קינד אז ער זאל באטראכטן דעם 'אראפגעדרוקטן' אויג ווי א לעקטער סוויטש וואס צינדט אן די אויג," ערקלערט ער.
דר. ווארשאווסקי איז מסביר אז כדי א מענטש זאל באקומען א געזונטע 'סענס אוו סעלף', דאס הייסט ער זאל וויסן וואו ער שטייט אויף דער וועלט, פעלט זיך אויס אז ער זאל קענען האבן א ריכטיגע בילד פון זיין ארומיגע סביבה. אז זיין מוח שפירט אז עס באקומט נישט די ריכטיגע מעסעדזשעס, און עס ווייסט נישט מיט א קלארקייט ווי אזוי די סביבה זעט אויס, פארלירט עס די מעגליכקייט צו וויסן וואו דער מענטש אליין געפינט זיך. ווייל דער מענטש קען בלויז וויסן וואו ער געפינט זיך ביחס צו זיין סביבה. און וואס פאסירט ווען א מענטש ווייסט נישט וואו ער שטייט אויף דער וועלט, פשוטו כמשמעו? אלע סארטן פראבלעמען שפראצן ארויס.
דר. ווארשאווסקי איז מסביר אז די ראיה פון א מענטש איז איינגעטיילט אין דריי חלקים: די אינפארמאציע וואס קומט אריין, פראצעסירן די אינפארמאציע, און ארויסגעבן די אינפארמאציע. ווען אינפארמאציע קומט אריין אין מוח דורכ'ן חוש הראייה, דארף דאס זיין ווירקזאם, אפעקטיוו, און לייכט. (אויף ענגליש זאגט זיך דאס גרינגער, באשטייענדיג פון דריי ווערטער efficient, effective, effortless וואס הייבן זיך אלע אן מיט דעם בוכשטאב e). דאס מיינט אז די אינפארמאציע וואס קומט אריין אין מוח דארף זיך אריינבאקומען אויף א געזונטן און אפעקטיוון אופן, און דאס דארף אנקומען לייכט פאר'ן מענטשן. דער חוש הראייה איז גאר א לייכטער חוש און עס פאדערט נישט געווענליך קיין שום אנשטרענגונג – אויב דער חוש ארבעט ווי עס דארף צו זיין.
"וואס פאסירט אויב די וויזיע איז אומווירקזאם, אומאפעקטיוו, און אנשטרענגנד?" פרעגט דר. ווארשאווסקי רעטאריש. "די אינפארמאציע וואס דער מענטש באקומט אין מוח וועט זיין פעלערדיג. דאס פראצעסירן וועט זיין פעלערדיג, און דער מענטש וועט גרייכן פאלשע מסקנות און ארויסגעבן פאלשע רעאקציעס, אלעס צוליב דעם וואס ער האט נישט באקומען די ריכטיגע מעסעדזשעס פון די אויגן."
"זענען פארהאן שטודיעס צו באשטעטיגן אייערע מעטאדן?" פרעגט דער סקעפטיק אין מיר.
"עס זענען דא הונדערטער, אפילו טויזנטער קלינישע שטודיעס וואס באשטעטיגן די ווירקזאמקייט פון וויזיע טעראפי," ענטפערט דר. ווארשאווסקי. "אבער איך האב אייגענע חידושים אין דעם פעלד, וואס איך האב זיך געלערנט ביי די פריערדיגע פראפעסיאנאלן מיט צענדליגער יארן צוריק. איך בין צוריקגעגאנגען צו אלטע ביכער וואס מען לערנט שוין נישט היינט און ארויסגענומען פון זיי די מהלך וואס איך נוץ און אויף וועלכן איך גיי, אז דער אויפפירונג פונעם מענטש איז ענג פארבינדן מיט דעם חוש הראייה."
פריזם גלעזער
"וואס איז מיט פריזם גלעזער? וואס איז דער ציל דערפון?" פארקירעווען מיר דעם אויגן שמועס צו אן אנדערע חלק אין וועלכן דער דאקטאר איז אן ערנסטער מומחה.
דער דאקטאר נעמט אפיר א געבויגענער גלאז וואס ליגט פארנט פון אים אויפ'ן טיש און הייסט מיר אריינקוקן. איך זע ווי דער גאנצער ארום גיט זיך אזא רוק אראפ ווי נאר איך שטעל דעם גלאז פארנט פון מיינע אויגן. ער גיט מיר א צווייטע גלאז און די גאנצע סביבה גיט זיך א רוק ארויף.
"מיט די פריזם גלעזער קען מען קאנטראלירן די קאארדינאציע, די צוזאמארבעט, פון די אויגן," ערקלערט דער אויגן דאקטאר. "אז מען טוט דאס אן אויף די אויגן קען דאס טוישן דעם וועג ווי אזוי מען קוקט. דער פריזם טוישט די ריכטונג פון די ליכט שטראלן אזוי אז מען זעט פון אן אנדערער ריכטונג.
"איך בין געווען דער וואס האט אריינגעברענגט פריזם גלעזער," גרויסט זיך דר. ווארשאווסקי. "זייענדיג אין אוניווערזיטעט בין איך צוריקגעגאנגען צו די אלטע מעדיצינישע ליטעראטור און איך האב געזען ווי זיי רעדן וועגן פריזם גלעזער. איך האב אנגעהויבן ארבעטן דערמיט, און קיינער האט נישט געהאט קיין אנונג וואס איך טו. איך געדענק אז איינמאל איז דער פרעזידענט צוגעקומען צו א קאלעגע מיינער און געפרעגט, 'וואס טוט דזשאול?' מיין קאלעגע האט געצויגן מיט די פלייצע און געזאגט, 'פרעג אים'… ער האט מיך קיינמאל נישט געפרעגט למעשה…
"רוב דאקטוירים וועלן נישט פארשרייבן פריזם גלעזער," זאגט דר. ווארשאווסקי. "אבער איך האב פעסטע שטודיעס און אלטע מעדיצינישע ליטעראטור וואס באווייזן די ווירקזאמקייט פון פריזם גלעזער, און רובא דרובא פאציענטן וואס קומען אריין צו מיר וועל איך פארשרייבן פריזם גלעזער."
"און פארוואס איז די פריזם אליין נישט גענוג?" פרעג איך אים. "פארוואס פעלט אויך אויס צוריקצוקומען פאר וויזשען טעראפי?"
דר. ווארשאווסקי איז מסביר אז דאס איז א גרויסע מחלוקת וואס ער האט מיט אנדערע דאקטוירים. פארהאן מומחים, א שטייגער ווי דר. אלעקסאנדער פון לאנדאן, וועלכער האלט אז מען דארף בלויז אנטון פריזם גלעזער און דאס איז גענוג. אבער דר. ווארשאווסקי איז קאטעגאריש מחולק. ער האלט אז פריזם אליין איז נישט גענוג און מען מוז גיין פאר וויזשען טעראפי א שטיק צייט אויב וויל מען זען ווירקזאמע רעזולטאטן.
"איך בין געווען אין לאנדאן א שטיק צייט צוריק און געהאלטן א רעדע." דערציילט דר. ווארשאווסקי. "נאך די רעדע איז צוגעקומען צו מיר דר. אלעקסאנדער, וועלכער איז געזעסן דארט די גאנצע צייט, און ער האט מיר פארגעהאלטן אז מיין שיטה איז נישט ריכטיג. איך האב אים מסביר געווען די יסודות פון מיין גאנג און פארוואס איך האלט אזוי. דער ציל פון פריזם איז אראפצונעמען דעם 'עול' פון די אויגן. דער ציל פון די וויזשען טעראפי איז צו טוישן דעם מעסעדזש וואס מען שיקט דורך די אויגן. מענטשן זאגן מיר אז זיי גייען צו אנדערע דאקטוירים ווייל זיי געבן בלויז נייע פריזם גלעזער און שוין. דאס איז אבער קלאר נישט די ריכטיגע צוגאנג."
"דאס דערמאנט מיר אביסל פון די מענטל העלט פעלד," רוף איך זיך אן. "פארהאן ספעציאליסטן וואס האלטן אז מען דארף בלויז געבן א טאבלעט און פארטיג. אבער אנדערע פראפעסיאנאלן זאגן אז מעדיצין אליין איז נישט גענוג און מען מוז אויך האבן טעראפי צו טוישן דעם וועג ווי אזוי דער מענטש באטראכט זיך אליין און דער וועלט ארום זיך."
"דאס איז ריכטיג," זאגט דר. ווארשאווסקי. "הלוואי זאלן אלע פראפעסיאנאלן דאס אנערקענען. איך האב שוין אראפגענומען מערערע קינדער פון ריטאלין, וואס זיי האבן זיך פשוט געמוטשעט מיט די אויגן און א דאנק דעם האט דאס אויסגעקלאפט אין זייער אויפפירונג. ווען פסיכיאטערס וואלטן זיך מער אפגעגעבן מיט זייערע פאציענטן און נישט סתם פארשריבן טאבלעטן רעכטס און לינקס וואלט דער פעלד שענער אויסגעזען.
"איך האב לעצטנס ארומגעשיקט אן אויספרעג צו פארשידענע קינדער פסיכיאטערס, וועלנדיג וויסן אויב זיי פאלגן נאך די פארשריפטן וואס מען פארלאנגט ביים באהאנדלען אויפפירונג פראבלעמען ביי קינדער. דער פראטאקאל לויטעט אז זיי מוזן קודם אנאליזן דאס קינדס זען און ליינען מעגליכקייטן בעפאר מען דיאגנאזירט מיט אנדערע פראבלעמען. און ערשט נאכדעם קען מען פארשרייבן מעדיצין. בערך צוואנציג פראצענט האבן געענטפערט דעם אויספרעג. און איר ווייסט וויפיל האבן טאקע נאכגעפאלגט דעם פראטאקאל? בלויז איין דאקטאר!"
דער דאקטאר האלט אין איין דערמאנען 'זעלבסט זיכערקייט' און 'זעלבסט שאץ' און עס האט מיך אנגעהויבן וואונדערן אז אן אפטאמאטריע דאקטאר קאנצענטרירט זיך אזוי שטארק אויף דעם מענטשנ'ס זעלבסטשאץ. איז נישט די אויפגאבע פון א דאקטאר בלויז צו אנאליזירן דעם פאציענט'ס מצב פון אן אפטאמאטרישן שטאנדפונקט און באהאנדלען לויט דעם? ווען איך האב דאס ערווענט פאר'ן דאקטאר האט ער תיכף אויסגעקלארט וויאזוי ער פארשטייט דאס מציאות.
"אכציג פראצענט פון דעם מענטשנ'ס 'סענס אוו סעלף' קומט דורך די זע-קראפט. דער מענטש באזירט זיין עיקר פארשטאנד פון זיך אליין לויט זיין כח הראייה. דאס קען מען נישט אפטיילן פון דעם גייסטיגן מצב פון מענטש. אן אויגן דאקטאר איז נישט קיין שוסטער וואס דארף צופאסן א קלייד צום מענטש. אן אויגן דאקטאר דארף העלפן דעם מענטש קענען זען די וועלט און זען זיך אליין," טענה'ט דר. ווארשאווסקי.
"וויפיל סעסיעס דארף מען האבן אין א טיפישע פאל?" פרעג איך.
"צווישן זעכציג און זיבעציג סעסיעס," ענטפערט ער.
"ווי לאנג נעמט א סעסיע?"
"א האלבע שעה. מען טוט דאס איינמאל א וואך און אויסער דעם איז דא היימארבעט."
דער דאקטאר שטרייכט אונטער אז ער זיצט אויף יעדן קעיס און ער גיט זיך אפ דערמיט. ער האלט מיט די פארשריט פון יעדע סעסיע. יעדן טאג גייט ער דורך די פיילס פון אלע קינדער וואס קומען צו זיין אפיס. אזוי אויך מאכט ער זיכער צו זיצן מיט יעדן פאציענט יעדע עטליכע וואכן כדי צו זען אין וועלכע דירעקציע זאכן רוקן זיך.
א מאדנע אנעקדאט האט פאסירט אינמיטן דעם שמועס ווען דר. ווארשאווסקי האט דערמאנט "מיינע קינדער" און עס האט זיך מיר געדאכט אז ער רעדט פון זיינע אייגענע קינדער. איך האב אים געפרעגט וויפיל קינדער ער האט, און ער האט מיר געענטפערט, "בערך פינף הונדערט." איך האב געקוקט אויף אים מיט שאק און ער האט זיך צעלאכט און ערקלערט אז ער באציט זיך צו די קינדער וואס קומען אין זיין אפיס ווי אייגענע קינדער.
(דר. ווארשאווסקי'ס אפיס באהאנדלט בלויז קינדער, נישט ערוואקסענע, כאטש ער מערקט אן אז אפטמאל בשעת א באזוך וועלן די עלטערן זיך כאפן אז זיי אליין קענען אויך נוצן א באהאנדלונג און אומוויסנדיג מוטשען זיי זיך שוין יארן אן דעם וואס איינער זאל דאס אויפכאפן).
א כשר'ער דאקטאר
בלויז פון די פילע היימישע ווערטער און אויסדרוקן פון ברוך ה' און בעזרת ה' וואס דר. ווארשאווסקי ווארפט כסדר אריין, זעט מען אז ער איז א מאמין און א שומר תורה. מיר פרעגן אפן דעם דאקטאר איבער זיין אידישקייט.
"איך בין א בעל תשובה," ענטפערט דר. ווארשאווסקי מיט שטאלץ. דערביי דערציילט ער א מערקווירדיגע מעשה ווי אזוי ער איז צוריקגעקומען צו אידישקייט. זייענדיג אין ארץ ישראל אויף א באזוך מיט ארום צוואנציג יאר צוריק האט א נאנטער חבר זיינער אים געשטופט ער זאל גיין באזוכן א גרויסן ליטווישן ראש ישיבה בימים ההם. אין אנהויב האט ער נישט געוואלט אבער זיין חבר האט אים גאר שטארק געשטופט דערצו.
דער ראש ישיבה איז שוין דעמאלט געווען אין די טיפע ניינציגער יארן, אבער זיין מח איז געווען שארף און קלאר ווי א יונג בחור'ל. דר ווארשאווסקי איז אריין צום עלטערן ראש ישיבה און אים געגעבן די האנט. דער ראש ישיבה האט אים אנגעקוקט און געפרעגט, "דו ביסט 'כשר'?" דר. ווארשאווסקי איז געווארן אינגאנצן צעטומלט און נישט געוואוסט וואס צו ענטפערן. צום סוף האט ער געגעבן א שאקל מיט'ן קאפ און ער האט זיך געזעגנט פון אים.
"בשעת'ן שאקלען זיין האנט און באטראכטנדיג דעם ראש ישיבה'ס אויסגעאיידלטע צורה מיט די שניי ווייסע בארד, בין איך געווארן אזוי איבערגענומען, אויף א פארנעם וואס איך האב נישט געהאט מיין גאנץ לעבן." זאגט דר. ווארשאווסקי.
די פראגע פון דעם ראש ישיבה, "דו ביסט כשר?" איז אים נאכגעלאפן און האט אים נישט געגעבן קיין מנוחה. ביז עווענטועל האט ער באשלאסן צו ווערן 'כשר' און אנהייבן פירן אן אידיש לעבן. כאטש דר. ווארשאווסקי איז נישט ממש א היימישער איד, איז ער א מאמין בה' ובתורתו און ער פירט א אידיש לעבן, זייענדיג א שומר שבת און א שומר תורה. אויפ'ן וואנט אין זיין אפיס הענגט מיט שטאלץ א גרויס בילד פון דעם ראש ישיבה.
עס קען זיך אפשר דאכטן אז דאס איז נישט נוגע ביי א דאקטאר. צו א דאקטאר גייט מען ווייל ער איז א מעדיצינישער מומחה, נישט צו שעפן יראת שמים, אבער ביי דר. ווארשאווסקי איז אלץ געקניפט און געבינדן. די שכל און די אויגן, די נשמה און דער גוף – אלץ האט איין שורש און דארף אייניג באהאנדלט ווערן, איז טאקע כדאי צו וויסן אז דר. ווארשאווסקי איז 'כשר'…


text:
פרייטיק
פרייטיק איז דער לעצטער טאג פון דער ארבעט וואך, נאך דאנערשטיק און פאר שבת.
לויטן סדר פון די זיבן כוכבי-לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון פרייטיק מיט נ=נוגה, ווענוס;[1] דער נאמען פרייטיק שטאמט טאקע פון דעם דייטשישער נאמען, פֿרעיאַ, פון דער רוימישער געטשקע ווענוס.
יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ביי יידן רופט מען דעם טאג "ערב שבת". עס איז זייער אנגעצויגן און הערשט א געהויבענע שטימונג ביי יידן וואס גרייטן זיך צום שבת און מען גרייט צו אדער מען קויפט איין מאכלי שבת קודש. מען איז טועם אלע קוגלען און טשאלנט אלס טועמי'.


text:
דודי קאליש ושלומי גרטנר - דאנקען
מקור: חיים אלתר פנט, לחן: דודי קאליש, ז'אנר: לא צויין.
נמצא באלבום: דוד ושלמה.
אויפן ברעג פון ים גיי איך שפאצירן,
די כוואליעס ווי אן ארמיי גייט מארשירן,
די ווייסע פייגלעך אין די הייעך פייפן,
ווי קלאר די הימל איז עס טוהט פארגאפן.
ווי שיין די וועלט באשעפער האסט באשאפן,
פון די הויעך בערג ביז וואסער טיפן,
די ווינט בארואיגט די געמיט, די שמעק פון גראז
אויפרישן טוהט,
אונז די זון שיינט און די לבנה לייכט אויך פונקט גוט.
איך וויל דיר דאנקן אויף סיי וואס האסט מיר געגעבן,
ספיציעל די שיינע ווינדערליכען לעבן,
פאר דיר איך קום וואס איך גענוס, איז מיט דיין נאמען
איך באגריס,
ברוך השם ביי מיר איז אלעס הערליך און זיס.
ברויט פון מעהל פון ווייץ פאר מענטשען באקט מען,
וויין פון טרויבן פולט דעם הארץ מיט פרידן,
אויל פון זיתים די געזיכט זאל גלאנצן,
באשאפן אלץ מיט א געוויסע ניצען.
אין ארבעט ווען עס איז לעכטיג וועט די מענטש גיין,
די חיות ווען עס איז טונקל וועלן זיך דרייען,
יעדע באשעפעניש ווי קליין, לאזטו עם נישט איבער
אליין,
ווי טיף פלאנירט איז די נאטור ווער קען דאס פארשטיין.
איך וויל דיר דאנקן אויף סיי וואס האסט מיר געגעבן,
ספיציעל די שיינע ווינדערליכען לעבן,
פאר דיר איך קום וואס איך גענוס, איז מיט דיין נאמען
איך באגריס,
ברוך השם ביי מיר איז אלעס הערליך און זיס.
אפאר באליבטע פריינד אינאיינעם זיצען,
ליבלעך שמועסן זיי פון טיפן הארצן,
איינער דארט דערציילט גוט זיינע וויצען,
אז די צייט לויפט מען פארגעסט אינגאנצן.
די ווינדער פון די זעהל ווער קען באגרייפן,
ווי קלוג געבויט די מענטש גאט האסט באשאפן,
די ווייב און קינדער אין געצעלט, און פיל מיט פריינד
ארום געשטעלט,
די מענטש ערפינדן ממש פונקט גענוי ווי א וועלט.
איך וויל דיר דאנקן אויף סיי וואס האסט מיר געגעבן,
ספיציעל די שיינע ווינדערליכען לעבן,
פאר דיר איך קום וואס איך גענוס, איז מיט דיין נאמען
איך באגריס,
ברוך השם ביי מיר איז אלעס הערליך און זיס.
גיטרות: אבי סינגולדה
קלידים ופסנתר: דודי קאליש
קלידים בשיר “מאמע” “אוי אם”: יענקי לנדאו
קלידים בשיר “שפיל”: שמוליק ברגר
שירה: דודי קאליש
שירה: שלוימי גרטנר
עיבוד: דודי קאליש
טכנאי הקלטה: דניאל
אולפן: גל קול בע”מ
טכנאי מיקס: אייל דפנה
מילים: חיים אלתר פנט
קולות ומקהלה:
ישראל מאיר שוויד ודודי קאליש
לחנים:
דודי קאליש והבן
מושי קאליש והרב
אחי הגדול בחכמה
ובשנים ר’ שלמה
קאליש, אשר החזיר
רבבות בתשובה
שלמה לבורא עולם
עם השירים והלחנים
היפים שיצר..


text:
15טן יאנואר
דעם 15טן יאנואר איז דער פֿופֿצעטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 350 טעג (351 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישןרעדאַקטירן
- 588 פאר דער ציווילער רעכענונג (לויט די היסטאריקערס) - אנגהויבן די בבלישע באלעגערונג אויף ירושלים.
- 1559 - עליזאבעט די ערשטע באקרוינט מלכה פון ענגלאנד.
- 1759 - דער בריטישער מוזיי געעפנט צום פובליקום.
- 1975 - אנגאלא באקומט זעלבשטענדיקייט פון פארטוגאל.
- 1992 - די אינטערנאציאנאלע געמיינדע אנערקענט די זעלבשטענדיקייט פון סלאוועניע און קראאטיע.
- 2001 - די ערשטע ווערסיע פון וויקיפעדיע (אויף ענגליש) גייט ארויס אויפן וועב.
געבוירןרעדאַקטירן
- 1622 - מאליער, פראנצויזישער דראמאטורג (געב' 1673)
- 1908 - עדווארד טעלער, אמריקאנער פיזיקער (געש' 2003)
- 1918 - גאמאל אבדעל נאסער, פרעזידענט פון עגיפטן (געש' 1970)


text:
Thursday, March 31, 2011
"מיר זענען חברים צוריק"
Not that it was ever necessary - to apologize, that is. There was nothing wrong done there. Lubavitch does it too. Lubavitch has been delegitimatized. The Satmar Rov. zt"l, allowed leitzonus at the tish on Purim-Shushan Purim. It was the Zalis, not us. Get over it. You guys are waaaay too sensitive. You took the books out of Warsaw. You go to China just like Burger King does. The Holy Skverrer said Lubavitch was treyf. And the list goes on, and on, and on. But despite all that we never allowed it. It happened in our shul, with our leader giggling the whole time at the play, but we never allowed it. But we should've, cuz you guys are not legitimate anyway. But we didn't.
On with life. Pesach's almost here.
Wednesday, March 30, 2011
"ס'נאך נישט "משיח'ס צייטן
WITH APOLOGIES TO MY NON-YIDDISH READERS
שושן פורים אין סאטמאר-ראדני
דאס יהדות החרדית איז אויף טישן און אויף בענק ס'הייסט? אזא מעשה? בפני כל עם ועדה זאל מען אזוי לאכן פון א גדול בישראל, א רבי פון טויזנטער חסידים? אין יאר 2011, ווען יעדער שריט און טריט ווערט אראפגעכאפט דורך פארשידענע כלים, סיי פאטאגראפיעס, סיי ווידעא מכלים שונים, און מיט איין קוועטש איז עס אויפ'ן נעץ, גלוי לעין כל. איי, וועט איר זאגן, "ס'איז דאך פורים!" און פורים מעג מען דאך, און אזוי האט מען טאקע געטוהן אלע יארן ביי דער סאטמאר רב, ז"ל, ביים טיש, וועלן די וואס זענען געווען ביים טיש זאגן אז אזאנס האט מען נאך נישט געזעהן - ביים רב אויך נישט. וואס זאל איך אייך זאגן, מורי ורבותי? איך בין נישט צוקראצט געווארען דערפון! הירשל ציג, דער זעלבער וועלכע שטייט און שרייט שוין יארן לאנג אז מ'האט נישט ליב די ליובאוויטשער חסידים, און אז מ'שרייבט נישט וועגן זייערע אקטיוויטעטן אין די צייטונגען, און דער וועלכע וואלט לפי"ז געדארפט שטיין און שרייען פון די דעכער און מוחה זיין, איז איבערהויפט נישט אינטערעסירט דעראין, און וועט קיין "מחאה" נישט מאכען איבער דעם נארישען פורים רב. פארוואס? זייער פשוט. איך האב זיך קיינמאל נישט איינגערעדט אז ס'איז שוין "וגר זאב עם כבש," אפילו נאך פאלם ספרינגס און מומבאי און בעידזשינג, און מקוואות אין טעקסעס וואס ווערן געבויט דורך חסידי ליובאוויטש און מיט די געלט שטיצע פון חסידי סאטמאר הי"ו. איך פארשטיי אז אלטע רגילות'ן איז שווער פטור ווערן פון זיי, ובפרט אז מ'מיינט אז ס'איז א מלחמת מצוה, וואס אוודאי געוויס איז אזוי געווען ביי די חסידי סאטמאר-ראדני, וואס פון קינדווייז אהן האט מען זיי געהאדעוועט אז ליובאוויטשער חסידים זענען כמעט ווי די פארטאריקער אין די פראדזשעקטס, ר"ל. ס'איז מיר זייער שווער צו "שאפן א כעס" און צו שרייבן אז איך פארלאנג מ'זאל אונז איבערבעטן ווען איך פיל עס נישט מיט'ן גאנצן הארץ. און טאמער איז מיר שווער וועל איך עס נישט טוהן. חוץ פון דעם קען מען גאר גרינג זאגן אז די "זאלי" פארטיי איז א טויטער פערד, און א טויטער פערד שטויסט מען נישט, און אויב שטויסט מען יא איז דאס סתם לבטלה. איך פארגין זיי דאס ביסאלע געלעכטער אום שושן פורים, כאטש ס'איז על חשבון רבינו, ווייל אגאנץ יאר איז דארט גאר ביטער און קאלאמוטנע דער מצב.
הרב שלום בער סורוצקין
און דערנאך איז היינט (יעצט שוין נעכטן) אנגעקומען נאך א ידיעה וועלכע וועט באפרייען די שונאים נאך מער. אין ארץ ישראל איז פאראן א "נעץ" פון כוללים וועלכע ווערט אנגעפירט דורך הרב שלום בער סורוצקין, אן אייניקל פונעם לוצקער רב, הרב ר' זלמן סאראצקין ז"ל. דער סורוצקין איז אן אנהענגער פון דער ראש ישיבה, הרב ר' אהרן לייב שטיינמאן, און ראט זיך מיט אים אין אלץ וואס ער טוט. אזוי ווי דער יו"ט פסח האלט שויןן אוטוטו,, איז דער כולל יעצט פארנומען מיט באזארגן די יונגעלייט פון די כוללים מיט צרכי החג. הרב סורוצקין געפענט זיך יעצט אין אויסלאנד, טאקע צוליב דעם כולל, און האט זיך נישט גערישט אויף אזא געפערליכע מעשה. וואס איז די מעשה? וועל איך אייך פארציילן, זיצט רואיג א מינוט, כאפט נישט. די הנהלה פון די כוללים האט לעצטנס געמאכט א שותפות מיט "כולל חב"ד," דער עלטסטער "כולל" אין ארץ ישראל, וועלכע פירט אהן מיט בתי תמחוי און מעדיצינישע קליניקס אין ארץ ישראל, ווי אויך אין אנדערע לענדער. צווישן אנדערע זאכן טוהען זיי אויך פאנאנדער טיילן פיל פעקלעך פאר משפחות פאר די ימים טובים, פאר אנשי חב"ד, ווי אויך פאר אידן נישט פון די חב"ד'ער קרייזן. זיי העלפן סובסידירן תפלין פאר בר-מצוה בחורים, שיך און קליידונג פאר אינגלעך און מיידלעך, און פירן אהן מיט א ביליגע חתונה זאל פאר נויטבאדערפיגע משפחות. דא איז נישט דאס פלאץ אויף אויסרעכענען וואס נאר כולל חב"ד טוט. די שותפות איז אז "עטרת שלמה" וועט צאלן א "מחיר סמלי" פאר כולל חב"ד, צו אפשר נישט אזוי סמלי, נאר אפשר בכסף מלא, און כולל חב"ד וועט צושטעלן די אלע געברויכן פאר די משפחות פון די בני תורה לכבוד יו"ט. אין די ישראל'ישע פרעססע איז געווען יו"ט אין דער וואכן נעכטן. אזא שמחה! די צוויי אדווערסארן זענען שוין חברים צוריק, האט מען געזאגט, חב"ד איז שוין צוריק אויף דער מאפע, און די ליטווישע אנערקענען שוין אויך אז פון חב"ד קאן מען קריגן הילף, כאטש אז מ'האט זיך אמאל געקריגט. אבער זעהט אויס אז די שמחה איז געווען אביסל פרי-צייטיג.
הרב סורוצקין'ס בריוו
אין די כוללים זענען - כנראה - פאראן שטארקע אנהענגער פון דעם פארשטארבענעם פאניעוויזשער ראש ישיבה, און זיי איז נישט געפעלן געווען אז די געלט קומט פון ליובאוויטשער קוואלן, האבן זיי אנגעהויבן מאכן א טומל, "היתכן אז מ'נעמט געלט פון די כת ווען דער ראש ישיבה זצ"ל האט געזאגט אז מ'זאל מיט זיי קיין שייכות נישט האבן"? און מ'האט נאך אפגעדרוקט פאשקעווילן מיט די אלע "טענות" כדי אויפמערקזאם מאכן די אלע אינגעלייט, און אז די בני תורה זאלען ח"ו נישט נכשל אין טריפה'נע געלט, בפרט נאך אין דעם יו"ט פסח. סורוצקין האט זאפארט אפגעשיקט אן עקספרעס בריוול, און האט קלאר געמאכו אז אלץ וואס ער טוט איז בהמלצת און בהסכמת מרן ראש הישיבה רשכבה"ג שליט"א - מיינענדיג הרב שטיינמאן, און אז די פאשקעוועלן-שרייבער זענען עתיד ליתן את הדין אויף דער בלבול וואס זיי מאכען. היינט מיטוואך איז ארויס א ידיעה פון הרב שטיינמאן אז ס'איז קיין פראבלעם נעמען געלט פון חב"ד היות אז "זיי זענען נאר די פאסט-טרעגער, די געלט קומט נישט פון זיי." זעהט אויס אז טאמער די געלט וואלט יא געווען פון חב"ד וואלט.... וד"ל איך בין זיכער אז אין ביורא פון כולל חב"ד איז מען שטארק צופרידן פונעם ענטפער.... איין זאך האט קיינער נאך נישט געענטפערט, פארוואס פון די ציוניסטישע געלטער מעג מען נעמען, און נישט נאר מען מעג, נאר טאמער שניידט מען פון די תקציבים אביסל איז א "גזירה רעה" און איז גוזר תענית דערויף. זענען די ליובאוויטשער שוין ערגער פון די פושעים און אפיקורסים? און אזוי ווי ס'איז פאראן אזעלכע וואס פאר זיי איז הרב שטיינמאן נאך נישט דאס לעצטע ווארט, זענען זענען אנדערע געגאנגען פרעגן ביי הרב אלישיב אויך, און ער האט געזאגט אז ס'איז קיין שאלה נישט, מ'מעג זייער גערן פון די חב"ד'ניקעס, אפילו ווען זיי וואלטן געווען נישט נאר די פאסט טרעגער, נאר די באנקירער אליין....
דער פאשקעוויל
ליינט און שטוינט
חב"ד הם רק הדואר
שושן פורים אין סאטמאר-ראדני
דאס יהדות החרדית איז אויף טישן און אויף בענק ס'הייסט? אזא מעשה? בפני כל עם ועדה זאל מען אזוי לאכן פון א גדול בישראל, א רבי פון טויזנטער חסידים? אין יאר 2011, ווען יעדער שריט און טריט ווערט אראפגעכאפט דורך פארשידענע כלים, סיי פאטאגראפיעס, סיי ווידעא מכלים שונים, און מיט איין קוועטש איז עס אויפ'ן נעץ, גלוי לעין כל. איי, וועט איר זאגן, "ס'איז דאך פורים!" און פורים מעג מען דאך, און אזוי האט מען טאקע געטוהן אלע יארן ביי דער סאטמאר רב, ז"ל, ביים טיש, וועלן די וואס זענען געווען ביים טיש זאגן אז אזאנס האט מען נאך נישט געזעהן - ביים רב אויך נישט. וואס זאל איך אייך זאגן, מורי ורבותי? איך בין נישט צוקראצט געווארען דערפון! הירשל ציג, דער זעלבער וועלכע שטייט און שרייט שוין יארן לאנג אז מ'האט נישט ליב די ליובאוויטשער חסידים, און אז מ'שרייבט נישט וועגן זייערע אקטיוויטעטן אין די צייטונגען, און דער וועלכע וואלט לפי"ז געדארפט שטיין און שרייען פון די דעכער און מוחה זיין, איז איבערהויפט נישט אינטערעסירט דעראין, און וועט קיין "מחאה" נישט מאכען איבער דעם נארישען פורים רב. פארוואס? זייער פשוט. איך האב זיך קיינמאל נישט איינגערעדט אז ס'איז שוין "וגר זאב עם כבש," אפילו נאך פאלם ספרינגס און מומבאי און בעידזשינג, און מקוואות אין טעקסעס וואס ווערן געבויט דורך חסידי ליובאוויטש און מיט די געלט שטיצע פון חסידי סאטמאר הי"ו. איך פארשטיי אז אלטע רגילות'ן איז שווער פטור ווערן פון זיי, ובפרט אז מ'מיינט אז ס'איז א מלחמת מצוה, וואס אוודאי געוויס איז אזוי געווען ביי די חסידי סאטמאר-ראדני, וואס פון קינדווייז אהן האט מען זיי געהאדעוועט אז ליובאוויטשער חסידים זענען כמעט ווי די פארטאריקער אין די פראדזשעקטס, ר"ל. ס'איז מיר זייער שווער צו "שאפן א כעס" און צו שרייבן אז איך פארלאנג מ'זאל אונז איבערבעטן ווען איך פיל עס נישט מיט'ן גאנצן הארץ. און טאמער איז מיר שווער וועל איך עס נישט טוהן. חוץ פון דעם קען מען גאר גרינג זאגן אז די "זאלי" פארטיי איז א טויטער פערד, און א טויטער פערד שטויסט מען נישט, און אויב שטויסט מען יא איז דאס סתם לבטלה. איך פארגין זיי דאס ביסאלע געלעכטער אום שושן פורים, כאטש ס'איז על חשבון רבינו, ווייל אגאנץ יאר איז דארט גאר ביטער און קאלאמוטנע דער מצב.
הרב שלום בער סורוצקין
און דערנאך איז היינט (יעצט שוין נעכטן) אנגעקומען נאך א ידיעה וועלכע וועט באפרייען די שונאים נאך מער. אין ארץ ישראל איז פאראן א "נעץ" פון כוללים וועלכע ווערט אנגעפירט דורך הרב שלום בער סורוצקין, אן אייניקל פונעם לוצקער רב, הרב ר' זלמן סאראצקין ז"ל. דער סורוצקין איז אן אנהענגער פון דער ראש ישיבה, הרב ר' אהרן לייב שטיינמאן, און ראט זיך מיט אים אין אלץ וואס ער טוט. אזוי ווי דער יו"ט פסח האלט שויןן אוטוטו,, איז דער כולל יעצט פארנומען מיט באזארגן די יונגעלייט פון די כוללים מיט צרכי החג. הרב סורוצקין געפענט זיך יעצט אין אויסלאנד, טאקע צוליב דעם כולל, און האט זיך נישט גערישט אויף אזא געפערליכע מעשה. וואס איז די מעשה? וועל איך אייך פארציילן, זיצט רואיג א מינוט, כאפט נישט. די הנהלה פון די כוללים האט לעצטנס געמאכט א שותפות מיט "כולל חב"ד," דער עלטסטער "כולל" אין ארץ ישראל, וועלכע פירט אהן מיט בתי תמחוי און מעדיצינישע קליניקס אין ארץ ישראל, ווי אויך אין אנדערע לענדער. צווישן אנדערע זאכן טוהען זיי אויך פאנאנדער טיילן פיל פעקלעך פאר משפחות פאר די ימים טובים, פאר אנשי חב"ד, ווי אויך פאר אידן נישט פון די חב"ד'ער קרייזן. זיי העלפן סובסידירן תפלין פאר בר-מצוה בחורים, שיך און קליידונג פאר אינגלעך און מיידלעך, און פירן אהן מיט א ביליגע חתונה זאל פאר נויטבאדערפיגע משפחות. דא איז נישט דאס פלאץ אויף אויסרעכענען וואס נאר כולל חב"ד טוט. די שותפות איז אז "עטרת שלמה" וועט צאלן א "מחיר סמלי" פאר כולל חב"ד, צו אפשר נישט אזוי סמלי, נאר אפשר בכסף מלא, און כולל חב"ד וועט צושטעלן די אלע געברויכן פאר די משפחות פון די בני תורה לכבוד יו"ט. אין די ישראל'ישע פרעססע איז געווען יו"ט אין דער וואכן נעכטן. אזא שמחה! די צוויי אדווערסארן זענען שוין חברים צוריק, האט מען געזאגט, חב"ד איז שוין צוריק אויף דער מאפע, און די ליטווישע אנערקענען שוין אויך אז פון חב"ד קאן מען קריגן הילף, כאטש אז מ'האט זיך אמאל געקריגט. אבער זעהט אויס אז די שמחה איז געווען אביסל פרי-צייטיג.
הרב סורוצקין'ס בריוו
אין די כוללים זענען - כנראה - פאראן שטארקע אנהענגער פון דעם פארשטארבענעם פאניעוויזשער ראש ישיבה, און זיי איז נישט געפעלן געווען אז די געלט קומט פון ליובאוויטשער קוואלן, האבן זיי אנגעהויבן מאכן א טומל, "היתכן אז מ'נעמט געלט פון די כת ווען דער ראש ישיבה זצ"ל האט געזאגט אז מ'זאל מיט זיי קיין שייכות נישט האבן"? און מ'האט נאך אפגעדרוקט פאשקעווילן מיט די אלע "טענות" כדי אויפמערקזאם מאכן די אלע אינגעלייט, און אז די בני תורה זאלען ח"ו נישט נכשל אין טריפה'נע געלט, בפרט נאך אין דעם יו"ט פסח. סורוצקין האט זאפארט אפגעשיקט אן עקספרעס בריוול, און האט קלאר געמאכו אז אלץ וואס ער טוט איז בהמלצת און בהסכמת מרן ראש הישיבה רשכבה"ג שליט"א - מיינענדיג הרב שטיינמאן, און אז די פאשקעוועלן-שרייבער זענען עתיד ליתן את הדין אויף דער בלבול וואס זיי מאכען. היינט מיטוואך איז ארויס א ידיעה פון הרב שטיינמאן אז ס'איז קיין פראבלעם נעמען געלט פון חב"ד היות אז "זיי זענען נאר די פאסט-טרעגער, די געלט קומט נישט פון זיי." זעהט אויס אז טאמער די געלט וואלט יא געווען פון חב"ד וואלט.... וד"ל איך בין זיכער אז אין ביורא פון כולל חב"ד איז מען שטארק צופרידן פונעם ענטפער.... איין זאך האט קיינער נאך נישט געענטפערט, פארוואס פון די ציוניסטישע געלטער מעג מען נעמען, און נישט נאר מען מעג, נאר טאמער שניידט מען פון די תקציבים אביסל איז א "גזירה רעה" און איז גוזר תענית דערויף. זענען די ליובאוויטשער שוין ערגער פון די פושעים און אפיקורסים? און אזוי ווי ס'איז פאראן אזעלכע וואס פאר זיי איז הרב שטיינמאן נאך נישט דאס לעצטע ווארט, זענען זענען אנדערע געגאנגען פרעגן ביי הרב אלישיב אויך, און ער האט געזאגט אז ס'איז קיין שאלה נישט, מ'מעג זייער גערן פון די חב"ד'ניקעס, אפילו ווען זיי וואלטן געווען נישט נאר די פאסט טרעגער, נאר די באנקירער אליין....
דער פאשקעוויל
ליינט און שטוינט
חב"ד הם רק הדואר
Tuesday, March 29, 2011
....דער בריסקער רב'ס מבצעים
A recent "HaMevaser" story on Reb Gedalia Segal, editor of "Der Yiddisher Shtral" in Yerushalayim and some of the stories that happened with him over the years. It seems like the Brisker Rov (Reb Velvel) was involved in all aspects of Jewish life in the Holy Land, even trying to minimize the Chassidishe influence in the literature of the day, and even revising a Chassidishe Mayse with the Holy Tchortkover that was not to his liking...
Monday, March 28, 2011
Classic "Rav"
4 short audio clips of the late Rav Yoseph B. Soloveitchik of Boston. Each "microphone" is a link to another audio clip, which starts automatically. So if you're at work or some other place where you don't want people to know that you're "oofgeklert" and listen to the "Rav," lower your speakers volume BEFORE you click on the microphone. We learn several things from these clips, including the fact that the Rav hut keinmol kein "zemiros" nit gezogt."


text:
דוב בער פון מעזריטש
ר' דוב בער פון מעזריטש, באקאנט ביי חסידים אלץ דער מעזריטשער מגיד אדער דער גרויסער מגיד אדער דער רבי ר' בער, האט איבערגענומען דער הנהגה איבער די חסידים נאך דער פטירה פון בעש"ט אין ה'תק"ך-1760. ער איז געבוירן געווארן אין יאהר ה'ת"ס צו זיינע עלטערן אברהם און שרה אין דער שטאט לאָקאַטש, װאָלין. פון אנהייב איז ער גיווען א מלמד און שפעטער געווארן א מגיד אין קאָרעץ און דאָבנאָ. ער האט געפירט די רביסטעווע אין מעזריטש און ראוונע ער איז נסתלק געווארן אין אניפולי י"ט כסלו ה'תקל"ג (1772).
דער מגיד איז געווען גאר גרויס אין נגלה און אין נסתר נאך סאך פאר ער איז געפארן צום הייליגן בעל שם טוב, דער רבי פון קאמארנע פארציילט אז ער האט געקענט זיבען הונדערט ספרים פון קבלה פאר ער איז געווען ביים בעש"ט, אין ספר שבחי בעל שם טוב שטייט, אז ווען ער איז דער ערשטער מאהל געקומען צום בעל שם, האט דער בעל שם טוב געזאגט: עס איז צו מיר געקומען א קאסטן מיט ליכט, איך האב זיי נאר געדארפט אנצינדען.
זיין הנהגהרעדאַקטירן
אונטער דער הנהגה פון ר' דוב בער איז דער דרך החסידות פארשפרייט געווארן און גאר אסאך גרויסע אידן, רביים און צדיקים האבן זיך באהאפטן צום דעם נייעם דרך. אויך האט ר' דוב בער בפועל אונטערגענומען אקטיוויטעטן אויף צו פארשפרייטן תורת החסידות און ברענגן ווי מער נייע חסידים.
אנדערש ווי זיין רבי דער בעש"ט, וואס פלעגט וואנדערן צווישן די פשוטי המון עם מיט זיין לולקע ציבעך, געפירט מיט זיי געשפרעכן, און געפירט מער א פשטות'דיג התנהגות, איז ר' דוב בער געווען מער אויף אן אופן פון דער טראדיציאנאלער למדן, וועלכער האט געפירט מער אן עליטישער התנהגות. דאס, לויט עטליכע פארשער, האט צוגעגעבן צום פרעסטיזש פון דעם נייעם דרך, און דערביי האט ער געקענט צוען צו זיך למדנים און גאונים אלץ תלמידים.
כאטש ר' דוב בער איז געווען אנגענומען אלץ דער הויפט מנהיג פון דער נייע געמיינדע, זענען ווייניג פון די חשובע תלמידים פון בעש"ט געווארן תלמידים פון ר' דוב בער, כאטש עס איז מסתבר אז זיי זענען על פי רוב געווען בידידות. פון די איינצעלנע וואס זענען יא איבערגעגאנגען איז געווער ר' מנחם נחום מטשערנאביל. עטליכע חשובע תלמידים וואס האבן אליין אנגעהויבן פירן זייער הנהגה, זענען געווען ר' יעקב יוסף מפולנאה בעל "תולדות יעקב יוסף", ר' פנחס מקאריץ, ר' לייב מוכיח מפולנאה, ר' נחמן קוסובער, און נאך.
התנגדותרעדאַקטירן
אין דער תקופה פון ר' דוב בער האט זיך, אינאיינעם מיט דער פארשפרייטונג פון חסידות, אויך געשטארקט דאס התנגדות, וואס איז געווארן אנגעפירט אין שפיץ פון דער ווילנער גאון און דער קהל פון ווילנא. ר' דוב בער האט געשיקט זיינע תלמידים ר' שניאור זלמן מליאדי און ר' מנחם מענדל מוויטעבסק קיין ווילנא אויף זיך צו טרעפן מיט'ן ווילנער גאון און אים ערקלערן אין די ריכטיגקייט פון די וואס גייען אין דעם דרך החסידות. די תלמידים זענען נישט ערלויבט זיך צו טרעפן מיט'ן גאון, און אהיים אן ערפאלג.
אין יאר ה'תקל"ב, איז אויסגערופן געווארן א חרם אנטקעגן חסידים דורך דעם קהל פון ווילנא, עס האט זיך אנגעהויבן א גרויס התנגדות קעגן חסידים, ספעציעל איז דאן גע'רודף'ט געווארן דער הייליגער בארדיטשובער רבי וואס איז דאן נאך געווען רב אין שטאט פינסק, די תלמידים פונעם מגיד האבן נישט געשוויגן און האבן אויסגערועפן א חרם קעגן דעם חרם פון די קהילה פון ווילנא, און ווי עס ווערט דערציילט אין ספר בית רבי האט דאן דער מגיד געזאגט פאר זיינע תלמידים אז וויבאלד זיי האבן עס נישט מקבל געווען באהבה נאר האבן זיך צוריקגעשלאגן מיט א חרם, וועלן זיי פארלירן זייער קאפ, און אייניגע חדשים שפעטע איז דער מגיד נסתלק געווארן אין אניפאלי. און דארט ליגט ער באגראבען.
זיינע תלמידיםרעדאַקטירן
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – תלמידים פון מעזריטשער מגיד
זיין זון איז געווען ר' אברהם המלאך, דער פֿאטער פון ר' שלום שכנא פון פראהבישט, דער פֿאטער פון ר' ישראל פֿון רוזשין.
זיינע ספריםרעדאַקטירן
פון ר' דוב בער איז נישט געבליבן קיין אייגענע כתבים, אבער זיינע תורות זענען צוזאמגעברענגט געווארן אין די פאלגענדע חיבורים, אפגעשריבן דורך זיינע תלמידים:
אויך ווערן געברענגט פיל פון זיינע תורות אין די ספרים פון זיינע תלמידים.


text:
וואודפארד אונטערגרונט סטאנציע
וואודפֿארד (ענגליש: Woodford) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין וואודפארד, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, צפון-מזרח לאנדאן, אויף דער צענטראל ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עפינג צווייג, און איז אויך די סוף-סטאנציע פונעם היינאלט שלייף. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן אויגוסט 1856 דורך דער איסטערן קאנטיס באן. די סטאנציע איז אריבער צו דער צענטראל ליניע דעם 14טן סעפטעמבער 1947, און אין 1950 האט מען אויפגעהערט ניצן דזשארדזש ליין אינעם נאמען.
גאלעריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]


text:
מאקאא
מאַקאַאָ איז א שטאט און א ספעציעלער אדמיניסטראטיווער ראיאן פון דער פאלקס-רעפובליק פון כינע און דער קלענסטער פון 34 פראווינציאלע אדמיניסטראטיווע ראיאנען. מאקאא געפינט זיך 63 קילאמעטער דרום-מזרח פון האָנג קאָנג.
ראמאללא
ראמאללא איז ביז נישט לאנג געווען אן אראביש דארף. וואס איז אין בנימין חלק פונעם שומרון, אין ארץ ישראל, בערך צען קילאמעטער צפון פון ירושלים, וואו מען גלויבט איז עס אויפן ארט פון דער אוראלטער שטאט בית אל. איר באפעלקערונג איז 27.460. ווען ישראל איז ג ...
שארם אל שייך
27°51′N 34°16′E שארם-על-שייך איז א שטאט אין סיני האלבאינדזל, עגיפטן. עס געפונט זיך אין דרום, ביי דעם אילת איינגאס פון ים סוף. געפונט זיך נאנט צו טיראן דורכגאס, וואס איז געווען דער גורם פארן אויסבראך פון דער זעקסטאגיקער מלחמה, צווישן ישראל און עגי ...
בעלץ
בעלץ איז א שטאט אין צפון מאָלדאווע. זיין באַפעלקערונג איז 102.457 מענטשן, זינט 2014. אויף רומעניש מיינט עס "זומף", און די סיבה פֿאַר דעם נאָמען איז די שטח פון די זומפן ווו ער ליגט. די שטאט געפינט זיך בערך 120 קילאמעטער צפון-מערב פון קעשענעוו, בײַ ...
גרעסטע שטעט אינעם אייראפעישן פארבאנד
די רשימה איז כולל די לעצטע אפיציעלע צענזוס נומערן פון דער באפעלקערונג פון די גרעסטע שטעט אינעם אייראפעישן פארבאנד. די נומערן זענען נאר פון די שטחים אין די אדמיניסריטאטיווע גרענעצן.
דענענבורג
דענענבורג אדער דינאבורג אדער דװינסק איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין לעטלאנד. די שטאט געפינט זיך 230 ק"מ דרום-מזרח פון ריגע אויף די ברעגן פון דעם דאגאווא טייך. די באפעלקערונג איז 105.000. צווישן די איינוואוניער זענען 52% רוסישע, 18% לעטישע, און 15% ...
פאדאלסק
פאדאלסק איז א פאבריקאציע שטאט אין דער מאסקווער גובערניע, רוסלאנד. ער איז אויפגעשטעלט געווארן אלס פאדאל דארף, און ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1627, זייט 1781 האט עס דעם סטאטוס פון א שטאט, און אין 2004 איז עס געווארן די צענטראלער שטאט פונעם פאד ...
על בייַדאַ
אַל בייַדאַ איז איינע פון די גרויסע שטעט אין ליביע, ווו איז עס די דריטע גרעסטע שטאָט אין מזרח ליביע, מיט אַ באַפעלקערונג פון 250.000 איינוווינער. און איינער פון די בעסטע שטאָט צו פּלאַנירט ווערן און די סביבה, וואס מאכט אים אין די מדינה אלס א שטאט ...
עליזה בלאך
זי איז געבוירן געווארן אין קרית גת צו יצחק און חנה בן-חמו, אימיגראנטן פון מאראקא, די פינפטע פון זיבן געשוויסטער. זי האט געלערנט אין דער אולפנא אין ערד. דערנאך האט זי שטודירט אין בר אילן אוניווערסיטעט וואו זי האט באקומען אן ערשטן דיפלאם אין מאטעמאטיק.
מאיר ליכטנשטיין
מאיר ליכטנשטיין איז א חרדישער איד און א דעמאקראטישער פאליטיקער. ער איז געווען דער בירגערמייסטער פון לייקוווד אין 2006. ער איז ערוויילט געווארן אלס בירגערמייסטער דורך דער טאונשיף קאמיטעט דעם ערשטן יאנואר 2006. אין א ערשטע זייט שמועס מיט די פארווער ...
געגנט
א געגנט איז א שטח אין א שטאט וואו די אלע איינוואוינערס האבן א שייכות מיט אנאנד. א געגנט קען זיין קליין מיט נאר א פאר גאסן, אדער קען זיין גאר גרויס. גאנץ אפט די איינוואוינערס פון א געגנט ארבעטן צוזאמען צו פארבעסערן די זיכערהייט און ריינקייט פון דע ...
איסט וויליזש
איסט וויליזש איז דער רעסטאראנען און ארטיסטן געגנט פון ניו יארק סיטי. אירע גרענעצן זענען פון 14טער גאס - צפון. האוסטן - דרום. און 3טע עוועניו גרינוויטש וויליזש - מערב. איסט ריווער - מזרח.
טרייבעקע
ארטיסטן שול סינאגאגע פאר די ארטס - ווייט סטריט צווישן בראדוועי און טשוריטש. עס איז גאר שיין און קונסטלעריש געבויט ווי א רינדעכיגע באלי פון אונטן וואס ווערט שמאלער אויף ארויף, אין פארעם ווי א ברענענדיגע פייער אויף א ליכט. ליגענדיג אויף איין שטאנג ...
סיודאד דעל עסטע
סיודאַד דעל עסטע איז אַ שטאָט אין מזרח פאראגוויי, אױף דער גרענעץ מיט בראַזיל. געגרינדעט אין 1957, די שטאט האט געהייסן לכתחילה פוערטא פֿלאר דע ליס, דערנאָך ביז 1989 פוערטא פרעזידענטע סטרעסנער פארט פרעזידענט סטרעסנער, נאך אלפרעדא סטרעסנער. די שטאט ...
מאנאוס
מאַנאַוס איז די הױפּטשטאָט פֿון דער פּראָװינץ אַמאַזאָנאַס אין בראַזיל. די שטאָט ליגט בײַם אײַנמינדונג פֿון די טײַכן נעגראָ און סאָלימאָיִנש. דער קלימאַט אין מאַנאַוס איז זײער הײס און פֿײַכט, און פֿאַר עטלעכע לײַט, אומדערטרעגלעך. מאַנאַוס פֿלעגט ...
דאוואס
דאַוואס איז א שטעטל אין דעםקאנטאן גרויבינדן, אין מזרח שווייץ, נאנט צום גרענעץ מיט עסטרייך. ביי א הייך פון 1.560 מעטער, ווערט דאוואס גערעכנט דאס העכסטע שטעטל אין גאנץ אייראפע. דאוואס געפינט זיך אויפן טייך לאנדוואסער אין די רעטישע אלפן. דאוואס איז ...
דזשוירני ביהיינד די פאלס
דזשוירני ביהיינד די פאלס איז א הויפט אטראקציע ארט אין ניאגארא פאלס אויף די קאנאדישע זייט וואו מען קען גיין אונטער די קאנאדישע וואסערפאל און שפירן די מעכטיקייט דערפון.
מעיד אוו די מיסט
מעיד אוו די מיסט איז א שיף טור אין ניאגארא פאלס וועלכע טראגט אירע פאסאזשירן נאנט צו די וואסערפאלן אין די אונטערשטע טייל פון טייך וואו די שטורמישע וואלן וואקלן דעם שיף און די וואסער נעפל באנעצט די פאסאזשירן וועלכע זענען געקליידעט אין רעגן איבערציא ...
אוזבעקיסטאן
אוזבעקיסטאַן אפיציעל די רעפובליק פון אוזבעקיסטאן איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראַל-אַזיע וואס גרענעצט קאזאכסטאן אין צפון און מערב, אפגאניסטאן און טורקמעניסטאן אין דרום, און קירגיזסטאן און טאדזשיקיסטאן אין מזרח. 27 מיליאָן פּערזאָנען ווױנ ...
אינדאנעזיע
אינדאָנעזיע אינדאנעזיש: Indonesia, אפיציעל די רעפובליק פון אינדאנעזיע אינדאנעזיש: Republik Indonesia, איז אַן אינזל לאַנד אין דרום-מזרח אַזיע און אקעאניע. זי איז א טייל פונעם מאליי ארכיפעלאג, צווישן אינדיע און אויסטראליע, און גרענעצט מאלייזיע, ...
סולאוועסי
סולאַוועסי איז איינער פון די פיר גרעסערע סונדא אינזלען פון אינדאנעזיע, און געפינט זיך צווישן בארנעא און די מאלוקו אינזלען.
אינדיע
אינדיִע, אפיציעל די רעפובליק פון אינדיע ענגליש: Republic of India ; הינדוסטאני: भारत गणराज्य בהאַראַט גאַנראַדזשיאַ, איז אַ לאַנד אין דרומדיקער אַזיע. איר הױפּטשטאָט איז ניו דעלי. אין איר הונדערטער שפּראכן זיינען גערעדט. זי איז דאס זיבעטע גרע ...
גאנגעס
דער גאַנגעס, איז א טייך פון אינדיע און באנגלאדעש. דער 2525 ק"מ טייך קומט ארויס אין דער מערב הימאלייע אין דעם אינדישן שטאט אוטאראקהאנד, און פליסט דרום און מזרח דורך צפון אינדיע אין באנגלאדעש, וואו ער גיסט ארויס אין דער בוכטע פון בענגאל. ער איז דער ...
דעוואנאגארי
דעוואַנאַגאַרי איז א שריפט סיסטעם געניצט צו שרייבן די שפראכן צפון אינדיע און נעפאל, איינשליסנדיק סאנסקריט, באנגלא, הינדי, מאראטהי, סינדהי, ביהארי. דעוואנאגארי ווערט געשריבן פון לינקס אויף רעכטס. עס האט נישט די אונטערשייד וואס מען טרעפט אין גלחיש ...
יאמונע
יאַמונע איז דער גרעסטער טייך פון די בייטייכן פונעם גאנגעס אין צפון אינדיע. איר קוואל איז דער יאמונאטרי גלעטשער, ביי א הייך פון 6.387 מעטער, און זי איז לאנג 1.376 קילאמעטער. איר דרענאזש בעקן באדעקט א שטח פון 366.223 קוואדראט ק"מ.
פיר איראנע דיפלאמאטן
פיר איראנע דיפלאמאטן באדייט א פאסירונג, וואס איז געשען 1982, אין ברען פון לבנון ברודער קריג, ווען ישראל האט געהאלטן אינמיטן דער ערשטער לבנון מלחמה. אינמיטן דעם קריג, האבן לבנון קרעפטן קעמפער אפגעשטעלט אן אויטא, ביי א בלאקאדע אויף דער ביירוט-דמשק ...
חידקל
דער חידקל טייך, איז איינע פון די גרויסע און וויכטיקע טייכן, אין מיטעלן מזרח. די טייך הויבט זיך אן אין מזרח טערקיי, און פליסט דורך איראק, צוזאמען מיט די פרת, ביז ווי זיי טרעפן זיך און פארמירן די שאט על אראב טייך, וואס פאלט אריין אין פערסישער איינג ...
פרת
דער פרָת טייך, איז א גרויסער און וויכטיקער טייך אין מיטעלן מזרח, און דער גרעסטער אין נאנטע אזיע, דער טייך פליסט א דורך טערקיי, סיריע, און איראק. דער טייך איז דער דרום מזרח גרעניץ פון מעסאפאטאמיע. די טייך הייבט זיך אן ביי די אררט בערג, און די ארזא ...
ארמעניע
אַרמעניע איז אַ לאַנד אין דעם קאווקאז ראיאן פון מערבֿ-אַזיע און אייראפע. איר הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט איז יערעוואן. 3.2 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין אַרמעניע. איר פרעזידענט איז ראָבערט קאָטשאַריאַן. אַרמעניע איז אַ רעפּובליק. 750 יידן ווױנען ...
טורקמעניסטאן
טורקמעניסטאַן איז אַ לאַנד אין צענטראַל-אַזיע. זײַן הױפּטשטאָט איז אַשגאַבאַט. 4.95 מיליאָן פּערזאָנען װױנען אין טורקמעניסטאַן. דאס לאנד גרענעצט אפגאניסטאן צו דרום-מזרח, איראן צו דרום-מערב, אוזבעקיסטאן צו צפון-מזרח, קאזאכסטאן צו צפון-מערב, און דע ...
האנשו
האנשו 本州 איז דער גרעסטער אינזל פון יאפאן. ער איז דרום פון האקיידא, צפון פון שיקאקו און צפון-מזרח פון קיושו. ער איז דער זיבעטער גרעסטער אינזל אין דער וועלט, און דער צווייטער מערסטער באפעלקערטער, נאך דזשאווא אין אינדאנעזיע. דער אינזל איז בערך 130 ...
יאפאנעזער יען
דער יאַפאַנעזער יען איז די אפיציעלע וואלוטע פון יאפאן. ער איז די דריטע מערסטע באהאנדלטע וואלוטע אין דער וועלט נאכן פאראייניגטע שטאטן דאלאר און דעם איירא. ער איז אויך ברייט באניצט ווי א רעזערוו וואלוטע נאך די דאלאר, איירא און דעם פונט סטערלינג. די ...
סענדיי ערדציטערניש
דער סענדיי ערדציטערניש האט פאסירט דעם 11טן מערץ 2011 14:46 קעגנאיבער דעם צפון-מזרח בארטן פון האנשו אינזל, דער גרעסטער אינזל פון יאפאן, נאענט צו דער שטאט סענדיי. די שטארקייט פונעם ערדציטערניש איז באשטימט צומערשט ווי 8.9, שפעטער דערהיינטיגט צו 9.0 ...
צושימע אינדזל
צושימע אינדזל איז א יאפאנישער אינדזל צווישן יאפאן און קארעע. דער אינדזל איז געווען איין אינדזל אליין, אבער עס איז צוטיילט געווארען אין דריי חלקים ביים יאר 1900 על ידי די אויפונאקאשיסעטא און מאנזעקיסעטא קאנאלן. עס איז דא אויך מער פון 100 קלענערע א ...
קיושו
קיושו איז דער דריט גרעסטער אינזל פון יאפאנ'ס פינף הויפט אינזלען. קיושו באדעקט א שטח פון 36.782 קוואדראט קילאמעטער. אין יאר 2016 האט קיושו געהאט א באפעלקערונג פון 12.970.479.
אמאן, יארדאניע
די שטאָט איז פלאצירט אין צפֿון-מערב פון דער יארדאניע, הויך 773 מעטער איבערן ים-שפיגל. די שטאָט איז געווען לכתחילה אויף זיבן בערגלעך, אָבער הייַנט באדעקט זי 19 בערגלעך.
גא
גא, טייטש: ארומרינגלען שפיל) איז אן אוראלטער טאוול שפיל פאר צוויי שפילער וואס שטאמט פון כינע מער ווי צוויי טויזנט יאר צוריק. די כללים פונעם שפיל זענען גאנץ איינפאך, אבער דער שפיל איז רייך אין סטראטעגיע. צוויי שפילער שפילן איינס נאכאנאנד שטעלנדיק ...
געלער טייך
דער געלער טײַך איז דער צווייטער לענגסטער טייך אין כינע, און דער זעקסטער לענגסטער טייך אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיסיסיפי איז אין די באַיאַן האַר בערג אין מערב כינע. דער געלער טייך פלוסט אדורך ניין פראווינצן פון כינע, און גיסט ארויס אינעם באהי ...
דריי-שלוכטן-דאמבע
די דריי-שלוכטן-דאַמבע איז א הידרא-עלעקטרישע דאמבע וואס שפאנט דורכן יאנגצע טייך לעבן דער שטאט סאנדוקינג, פלאצירט אין יילינג דיסטריקט, ייטשאנג, הובע פראווינץ, כינע. די דריי-שלוכטן-דאַמבע איז דער וועלטס גרעסטע קראפטסטאנציע לויט איר אינסטאלירטע אריינ ...
האן דינאסטיע
די האַן דינאַסטיע איז געווען די צווייטע כינעזישע אימפערישע דינאסטיע, וואס האט געהערשט אין כינע צווישן די יארן 206- און 220, נאך דער טשין דינאסטיע. אין איר צייט איז קאנפוציאניזם געווארן די רעליגיע פון כינע. אונטער דער הערשאפט פון דער האן דינאסטיע ...
האנג קאנג
האנג קאנג, אפיציעל דער האנג קאנג באזונדערער אדמיניסטראטיווער ראיאן, איז געווען א בריטישע קאלאניע וואס איז געווארן א באזונדערער אדמיניסטראטיווער ראיאן פון דער מענטשנס רעפובליק פון כינע אין 1997. האנג קאנג נעמט אריין א האלבאינזל און 236 אינזלען אוי ...
לי קוואן יו
לי קוואַן יו איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון סינגאפור. ער האט געדינט אין דעם אמט דריי יארצענדלינגען. אונטער זיין פירערשאפט האט סינגאפור זיך צעטיילט פון מאלייזיע אין 1965.
דמשק
דמשק איז די הויפטשטאט פון סיריע, עס געפונט זיך אין דרום מערב פון לאנד, נאנט צו די גרענעצן פון יארדאניע, ישראל, און לבנון, די שטאט פארמאגט פיר און א האלב מיליאן איינוווינער, אזוי איז דמשק די גרעסטע שטאט אין סיריע. די שטאט איז 1800 פוס העכערן ים-פל ...
פראנצויזישער מאנדאט
דער פראנצויזישער מאנדאט איז געגעבן געווארן פאר פראנקרייך, נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, אין 1918 נאך דער סאנרעמא קאנפערענץ. די פעלקער-ליגע, האט באשטעטיגט דעם פראנצויזישן מאנדאט איבער סיריע און לבנון, און דעם בריטישן מאנדאט איבער פאלעסטינע, יארדאניע ...
איסלאמאבאד
איסלאַמאַבאַד איז די הויפטשטאט פֿון פאקיסטאן, פלאצירט אינעם צפון טייל פון לאנד. די שטאט איז געבויט געווארן אויף א פלאנירטן אופן אין די 1960ער יארן אלס נייע הויפטשטאט צו פֿאַרבײַטן קאראטשי.
דוביי
דובײַ איז די הויפטשטאט פונעם עמיראט פון דוביי אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, וואס געפינט זיך אויפן פערסישן איינגאס. דוביי איז די מערסט באפעלקערטע שטאט אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן. די טוריזם אין דוביי איז שטארק זינט די 1980ער יארן, און ...
דוביי (עמיראט)
דער עמיראט פון דובײַ איז איינער פון די זיבן עמיראטן אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, וואס געפינט זיך אויפן פערסישן איינגאס. דוביי איז דער צווייטער גרעסטער עמיראט אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, נאך אבו דאבי. דער היינטיגער הערשער פון דוביי ...
צפון קארעע
די דעמאקראטישע מענטשנס רעפובליק פון קארעע אדער מער פאפולער מיטן נאמען צפון קארעע, איז א מזרח אזיע לאנד פלאצירט אויפן צפון האלב פון דעם קארעעישן האלבאינזל. איר הויפטשטאט איז פיאנגיאנג. איר צפון גרעניץ איז איינגעטיילט מערסטענס מיט כינע, כאטשיג א גו ...
אונגארישער פאס
אונגארישע פאַסן ווערן ארויסגעגעבן צו אונגארישע בירגער דורך א ביורא אינעם אינערן מיניסטעריום. יעדער אונגארישער בירגער איז אויטאמאטיש א בירגער פונעם אייראפעישן פארבאנד. דאס וואָרט אין אונגעריש פֿאַר "פּאַס", "útlevél", מאכן א פאס אין אונגארן דויערט ...
טייס
דער טייס איז איינער פון די הויפט טייכן אין צענטראלער אייראפע. ער קומט ארויס אין אוקראינע, און ווערט געשאפן נאנט צו ראכעוו, וואו דער ווייסער טייס און שווארצער טייס פליסן צוזאמען. ער פליסט ביים גרענעץ מיט רומעניע, און קומט אריין אין אונגארן ביי טיס ...


text:
אויף 1 פעברואר, די מיניסטעריום פון ינווייראַנמענאַל שוץ ארויס די "טעכניש רעקווירעמענץ פון ינווייראַנמענאַל לייבלינג פּראָדוקטן מעבל (HJ 2547-2016)" אַפישאַלי ימפּלאַמענאַד, און די "טעכניש רעקווירעמענץ מעבל פֿאַר ינווייראַנמענאַל לייבלינג פּראָדוקטן" (HJ / T 303-2006) איז געווען אַבאַלישט. .
מעבל פּראָדוקטן וועט האָבן ינווייראַנמענאַל שוץ וואונדער
די נייַע סטאַנדאַרדס ספּעציפיצירן די טערמינען און זוך, יקערדיק באדערפענישן, טעכניש אינהאַלט און דורכקוק מעטהאָדס פון מעבל ינווייראַנמענאַל לייבלינג פּראָדוקטן. עס איז אָנווענדלעך צו דרינענדיק מעבל, אַרייַנגערעכנט האָלץ מעבל, מעטאַל מעבל, פּלאַסטיק מעבל, ווייך מעבל, ראַטאַן מעבל, גלאז שטיין מעבל און אנדערע מעבל און אַקסעסעריז, אָבער דער נאָרמאַל איז ניט גילטיק פֿאַר קאַבינעט פּראָדוקטן. עס איז פארשטאנען אַז די נייע ווערסיע פון די סטאַנדאַרט איז בכלל שטרענגער, און אַ נומער פון ינווייראַנמענאַל שוץ באדערפענישן האָבן שוין צוגעגעבן. נאָך די ימפּלאַמענטיישאַן פון דעם סטאַנדאַרט, די הויזגעזינד פּראָדוקטן וואָס טרעפן די סטאַנדאַרט האָבן אַ ינווייראַנמענאַל שוץ צייכן, וואָס ינדיקייץ אַז די פּראָדוקט ניט בלויז טרעפן די קאָראַספּאַנדינג קוואַליטעט און זיכערהייט סטאַנדאַרדס, אָבער אויך טרעפן די נאציאנאלע ינווייראַנמענאַל שוץ באדערפענישן אין דעם פּראָצעס פון פּראָדוקציע און נוצן.
דער נייַ סטאַנדאַרט ינקריסאַז די באדערפענישן פֿאַר רוי מאַטעריאַלס פון לעדער און קינסטלעך לעדער, ינקריסיז די באדערפענישן פֿאַר אָפּפאַל אָפּזוך און באַהאַנדלונג אין די פּראָדוקציע פּראָצעס, אַדזשאַסטיז די באדערפענישן פֿאַר די לימאַץ פון שעדלעך סאַבסטאַנסיז אין סאַלוואַנט באזירט האָלץ קאָוטינגז, און ינקריסיז די באדערפענישן פֿאַר די לימאַץ. פון טראַנספעראַבאַל עלעמענטן און פטהאַלאַטעס אין פּראָדוקטן.
די נייע סטאַנדאַרט ספּעציפיצירט אַ נומער פון דעטאַילס
די נייע סטאַנדאַרט ריקווייערז אַז אין דער פּראָדוקציע פּראָצעס, מעבל פּראָדוקציע ענטערפּריסעס זאָל זאַמלען און מייַכל די וויסט דזשענערייטאַד דורך קלאַסאַפאַקיישאַן. יפעקטיוולי זאַמלען און מייַכל זעגעכץ און שטויב אָן דירעקט אָפּזאָגן; אין דער קאָוטינג פּראָצעס, עפעקטיוו גאַז זאַמלונג מיטלען זאָל זיין גענומען און די געזאמלט וויסט גאַז זאָל זיין באהאנדלט.
נעמען די ינווייראַנמענאַל שוץ באדערפענישן פון די פּראָדוקט באַשרייַבונג ווי אַ בייַשפּיל, די פּראָדוקט דיסקריפּשאַן אין די נייַע נאָרמאַל זאָל אַרייַננעמען: די קוואַליטעט נאָרמאַל פון די פּראָדוקט און די דורכקוק נאָרמאַל עס איז באזירט אויף; אויב די מעבל אָדער אַקסעסעריז דאַרפֿן צו זיין פארזאמלט, עס זאָל זיין אינסטרוקציעס פֿאַר די פֿאַרזאַמלונג אין די דיאַגראַמע; די ינסטראַקשאַנז פֿאַר רייניקונג און מיינטיינינג די פּראָדוקטן מיט פאַרשידענע מאַטעריאַלס דורך פאַרשידענע מעטהאָדס; די מאַטעריאַלס געניצט אין די פּראָדוקטן און די וווילטויק פֿאַר די סוויווע פֿאַר ריסייקלינג און באַזייַטיקונג אינפֿאָרמאַציע.
פּאָסטן צייט: סעפטעמבער-09-2020


text:
מענטשן אָפט טראַכטן וועגן די פֿראגן ווען זיי קויפן אַ נייַ דיוואַן פֿאַר דיין הויז, וואָס נוסח מער אַטראַקטיוו, וואָס מאַטעריאַל לאַסץ לאַנג, דער בעסטער איז די לעדער אָדער שטאָף דיוואַן? פאקטיש, עס זענען פילע סיבות צו באַטראַכטן צי די בודזשעט, טרייסט, סטיל, עטק, נאָך אַלע, דאָס איז איינער פון די מערסט וויכטיק סעקשאַנז פון דיין לעבן. אין טערמינען פון לעדער ווס שטאָף דיוואַן, עס וועט זיין באשלאסן דורך ווי איר לעבן און וואָס איר וועט לעבן. בכן, מיר רשימה די אונטן פונקטן צו קויפן די ידעאַל דיוואַן פֿאַר דיין הויז. וואָס צו באַטראַכטן ווען בייינג לעדער און שטאָף דיוואַן טרייסט ווען עס קומט צו טרייסט, עס איז מער סאַבדזשעקטיוו באזירט אויף פּערזענלעך געפיל. דעריבער וואָס איר נאָר טאָן איז צו פרעגן זיך, וואָס איינער פילז בעסער אויף דיין גוף? דער פּראָסט געפיל איז אַז שטאָף איז מער באַקוועם ווי לעדער ווייַל עס איז סאַפטער, מער פלעקסאַבאַל, און ווייניקער טעמפּעראַטור-ענטפערער צו צימער טנאָים. אָבער עס דעפּענדס אויך אויף די שטאָף מאַטעריאַל און שטיצן סיסטעם. אין אלגעמיין, שטאָף סאָופאַז זענען מער ברעאַטהאַבלע ווי לעדער סאָופאַז. אפילו אויב איר זיצן פֿאַר אַ לאַנג צייַט, דיין הינטן זענען ווייניקער הייס, פייַכט און סטאַפי, וואָס מאכט מענטשן פילן מער באַקוועם און רעדוצירן יריטאַבילאַטי. אָבער, איין זאַך זאָל זיין קערד, אַז עטלעכע טשיפּער פאַבריקס וועט ווערן פרייַ און מאַכן באַנטשינג אויף קושאַנז. ווי פֿאַר די לעדער דיוואַן, עס איז אָפט ינפלואַנסט דורך די וועטער. אין ווינטער, די לעדער דיוואַן קענען זיין טאַקע צו קאַלט צו פאַרבינדן אָדער פּלאַץ, אָבער ווי לאַנג ווי איר נעמען אַ פאַרדעקן, עס וועט וואַרעם אַרויף צו די מענטש גוף ס טעמפּעראַטור. אין די זוממער, אפילו אויב איר טאָן ניט ינסטאַלירן קיין לופטקילונג, די לעדער דיוואַן איז קולער ווי שטאָף, וואָס געפֿירט איר צו שווייס און שטעקן צו די לעדער. אַוואַדע, מיר רעקאָמענדירן צו ינסטאַלירן אַ קלימאַט-קאַנטראָולינג צושטאַנד, וואָס ברענגט פיל מער טרייסט אין די הייס וועטער. בודזשעט אין די דעבאַטע פון קאָסטן פֿאַר לעדער ווס. שטאָף סאָופאַז, אויב די צוויי זענען אין די זעלבע נוסח, געמאכט מיט דער זעלביקער קוואַליטעט ראַם, די לעדער איז אין אַלגעמיין מער טייַער. איך האָב געזוכט ביידע לעדער און שטאָף דיוואַן אויף Wayfair, די פריערדיקע…
לייענען מער


text:
שפאניש
שפאַניש (español, עספּאַניאָל), אויך גערופן קאַסטיליש (castellano, קאַסטעיאַנאָ), איז א ראמאנישע שפראך וואס איז די הויפט שפראך פון שפאניע און רוב לענדער פון דרום אמעריקע. די שפראך איז אין אמת'ן קאסטיליש, ד.ה. די שפראך וואס האט אנטוויקלט פון לאטיין אין קאסטיל (צפון שפאניע).
שפאניש איז די מערסט פארשפרייטע שפראך אין דער מערב האלבקויל, מיט גרויסע באפעלקערונגען פון מוטערשפראך שפאניש רעדערס פון פאטאגאניע צו קאנאדע. אין דעם 21סטן יארהונדערט, ווערט שפאניש מער געלערנט און גענוצט פון פראנצויזיש ווי די צווייטע שפראך פאר אינטערנאציאנעלער קאמוניקאציע, נאך ענגליש.
אומגעפער 75% פון שפאניש שטאמט פון לאטייניש.
מער ווי 360 מיליאן מענטשן אין דער וועלט רעדן שפאניש ווי זייער ערשטע שפראך.
שפאניש איז איינע פון די זעקס אפיציעלע שפראכן פון די פאראייניגטע פעלקער. אויך איז זי אן אפיציעלע שפראך פונעם אייראפעאישן פארבאנד, פון דער ארגאניזאציע פון אמעריקאנישע שטאטן, פונעם פאריין פון דרום-אמעריקאנישע לענדער און נאך א סך אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע.[1] זי איז די צווייטע שפראך אין דער וועלט[2][3][4][5] לויט דער צאל פון מענטשן וואס רעדן זי ווי מוטערשפראך, נאך מאנדארין כינעזיש, מיט 437 מיליאן מאמע-לשון רעדער.
היסטאריערעדאַקטירן
די שפאנישע שפראך האט זיך אנטוויקלט פון וואולגאר-לאטייניש, וואס די רוימער האבן געברענגט צום איבערישן האלבאינזל בשעת דער צווייטער פונישער מלחמה וואס האט אנגעהויבן אין יאר 210 פאר דער ציווילער רעכענונג. פאר דעם האט מען גערעדט אנדערע שפראכן וואס האבן נישט געהאט קיין שייכות מיט לאטיין—טייל אפילו אן קיין שייכות מיט אינדא-אייראפעאיש—אינעם איבערישן האלבאינזל. די שפראכן שליסן איין באסקיש (וואס מ'רעדט ביזן היינטיקן טאג), איבעריש, קעלטיבעריש און קעלטיש.
די ערשטע דאקומענטן וואס ווייזן עפעס א שייכות מיט דער היינטיקער שפראך זענען פונעם 9טן יארהונדערט. דורכאויס דער מיטל אלטער און ביז צו דער מאדערנער תקופה, זענען די חשוב'סטע השפעות אויף שפאניש געקומען פון די שכנותדיקע ראמאנישע שפראכן—נאווארא-אראגאנעזיש, לעאנעזיש, קאטאלאניש, פארטוגעזיש, גאליסיש, אקיטאן, און שפעטער, פראנצויזיש און איטאליעניש. שפאניש האט אויך געבארגט א היבשע צאל ווערטער פון אראביש.
לאדינארעדאַקטירן
די שפראך לאדינא וואס ספרדישע יידן רעדן וואס שטאמען פון שפאניע איז טאקע קאסטיליש מיט אריינגעמישט לשון-קודש, און ווערט געשריבן אויף לשון-קודש אותיות, אזוי ווי יידיש.
וויפיל רעדער אין יעדן לאנדרעדאַקטירן
פאלגענד איז א רשימה פון די נומערן בערך פון רעדערס פון שפאניש אין פארשידענע לענדער פון דער וועלט וווּ שפאניש איז די אפיציעלע שפראך פון לאנד:
- אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע און בעליז איז ענגליש די ערשטע שפראך און שפאניש די צווייטע שפראך. אין בראזיל איז פארטוגעזיש די ערשטע שפראך אבער א סך בראזיליאנער לערנען שפאניש אלס צווייטע שפראך. אויך איז שפאניש אן אפיציעלע שפראך אין עקוואטארישער גינע, וואס איז אמאל געווען א שפאנישע קאלאניע (מיטן נאמען שפאנישע גינע).
שפאנישע גראמאטיקרעדאַקטירן
ווערב-סיסטעם אויף שפאנישרעדאַקטירן
אויף שפאניש בייגן ווערבן לויט 3 גרונטיקע קאניוגאציעס: ווערבן וואס אין דער אינפֿיניטיוו פֿארעם ענדיגן מיט ar (למשל: jugar - שפילן), ב-er (למשל: comer - עסן) וב-ir (למשל: ir - גיין).
רעפערענצןרעדאַקטירן
- ↑ אפיציעלע שפראכן | פֿאראייניגטע פֿעלקער. דערגרייכט דעם 2015-11-19.
- ↑ Ethnologue (edición 18), (véase Lenguas por número de hablantes).
- ↑ CIA Factbook (ver datos de “World” en columna de “Country”)
- ↑ Enciclopedia sueca: Lista de las 12 lenguas más habladas por hablantes maternos en 2010
- ↑ Según la revista Ethnology en su edición de octubre de 2009 (eldia.es)
- ↑ "Historia de los cartularios", euskonews.com
- ↑ לויט עטנאלאג. יאר איז 1995, אחוץ ווען עס שטייט אנדעריש.


text:
כאָטש מיר לעצטנס מודיע אַז הבאָ וואָלט האַלטן סטאַפּינג די 3 עפּל עפּל טעלעוויזיע, איצט מיר האָבן גוט נייַעס. די נייַע סערוויס, HBO Max, וועט זיין בארעכטיגט אין Apple 27 מאי. דאָך בלויז אין די יו. עס. אין די סוף פון דעם יאָר, עס מיינט אַז עס יקספּאַנד זיך צו נייַע לענדער און ווייַטער יאָר צו די פעלנדיק. איך טאַקע טאָן ניט וויסן אויב עס איז גוט נייַעס, דער אמת, ספּעציעל וויסן די פּרייַז אַז די נייַע פּלאַטפאָרמע וועט האָבן.
הבאָ מאַקס וועט קומען אין עפּל אין מאי צו אַ פּרייז באטייטיק העכער ווי די קאָמפּעטיטאָרס
אויף מאי 27, עס איז שוין אַפישאַלי באשטעטיקט אַז די נייַ סטרימינג מולטימעדיאַ אינהאַלט קייט, הבאָ מאַקס וועט זיין בארעכטיגט פֿאַר עפּל טעלעוויזיע פֿון iPhone, iPad, Mac און Apple TV.
יגזיסטינג HBO איצט קאַסטאַמערז וואָס זענען רעכענען דורך די אַפּ סטאָר און HBO אבאנענטן דורך עפּל טעלעוויזיע טשאַנאַלז קענען אַרייַנלאָגירן און אַקסעס צו די HBO Max אַפּ. קיין נאָך אָפּצאָל. ניו HBO Max קאַסטאַמערז קענען אַבאָנירן גלייַך צו די אַפּלאַקיישאַן דורך זייער דירעקט קויפן, ווי עס איז לאַדזשיקאַל אין די אַבאָנעמענט מאָדעל.
די קאָסטן פון דעם נייַ מאָדאַליטי וועט זיין $ 15 פּער חודש. א באטייטיק העכער פּרייַז ווי Netflix אָדער Apple TV +; די סיבה וואָס די נייַע מאָדאַליטי קאָס אַזוי פיל איז ווייַל עס איז וועט אָנהייבן מיט מער ווי 10.000 שעה פון אינהאַלט. עס וועט אַרייַננעמען Friends, The Big Bang Theory, South Park, Gossip Girl און מער וואָס וועט זיין מוסיף בעשאַס די ערשטער יאָר. עס וועט אויך ווייַזן מער ווי 2.000 שטריך פילמס, אַרייַנגערעכנט קאַסאַבלאַנקאַ, די וויזערד פון אָז און די האר פון די רינגס.
אין די ווערטער פון רייך ווארן, פרעזידענט פון WarnerMedia דיסטריבוטיאָן:
די אַוויילאַבילאַטי פון HBO Max אויף אַלע עפּל דעוויסעס איז אַ ויסגעצייכנט דערצו צו אונדזער פאַרשפּרייטונג און אָפפערס סימלאַס אַקסעס צו מיליאַנז פון קאַסטאַמערז.


text:
יידיש
ייִדיש, אידיש אדער יודיש, גערופֿן ביי אידן מאַמע לָשון, איז אַ שפּראַך װאָס װערט הײַנט גערעדט פֿון ארום 1.5 מיליאָן יידן[1] און באַקאַנט ביי 3,142,560 [2] מענטשן איבער דער װעלט, בעיקר פֿונעם אַשכנזישן אָפּשטאַם.
במשך פון איבער 800 יאר איז יידיש געווען דער מאמע לשון פון א היפשער טייל יידן אין אייראפע, בעיקר אין דעם 19טן און 20סטן י"ה וואס דעמאלס איז יידיש געווען דער מאמע לשון פאר רוב יידן אין אייראפע און ביי די יידישע אימיגראנטן פון אייראפע אין אנדערע לענדער. אין יענער תקופה איז יידיש באנוצט געווארן אויף וואס א שפראך ווערט באנוצט, לשון קודש איז באנוצט געווארן נאר צו דאווענען און שרייבן תורה רייד, אבער אנהייב דעם 20סטן יאר הונדערט האט אליעזר בן יהודה מאדערנעזירט דעם לשון קודש און איר אהערגעשטעלט ווי א גערעדטע שפראך פאר יידן, און עס גערופן העברעאיש. דאן האט העברעאיש אנגעהויבן דינען ווי א גערעדטע שפראך ביי גרויסע טיילן פון יידישן פאלק וואס וואוינען אין ארץ ישראל און בעיקר האט זי איבערגענומען די יידישע שפראך נאך די צווייטע וועלט קריג.
בעת דער השכלה באוועגונג, אין סוף דעם 18טן יאר הונדערט, האבן יידן פארדייטשט זייער יידיש אין די לענדער וועלכע מען האט גערעדט דייטש, אבער אין מזרח אייראפע האבן יידן פארגעזעצט זיך צוצוהאלטן צו דער יידישער שפראך.
פֿאַר דער צווייטער וועלט-מלחמה האָבן אַרום 11 מיליאָן יידן גערעדט יידיש אלס זייער מאַמע-לשון. הײַנט צו טאָג רעדן יידיש אַרום 3 מיליאָן מענטשן, בעיקר אין ארץ ישׂראל און אין אַמעריקע - ווען פֿאַר א העלפֿט פֿון זיי איז יידיש די ערשטע שפּראַך. צווישן 60 און 75 פראצענט פון די יידיש-רעדער זיינען פרומע רעליגיעזע יידן[פֿעלט אַ מקור].
די יידישע שפּראַך שטאַמט איבערהויפּט פֿון מיטל הויכדייטש װאָס מען האָט אַמאָל גערע דט אין אייראָפּע (וואָס איז דאן געווען באַקאַנט אַלס אַשכנז), פֿון דער שפּראַך האָט זיך אויך געמאַכט די דייטשע שפראַך אָדער אויך באַקאַנט אַלס ניי הויכדויטש. (נישט אַזוי ווי טייל מענטשן מיינען אַז יידיש קומט פֿון דייטש). א גרויסער טייל פֿון ווערטער אין יידיש קומט פֿון דייטשער אָפֿשטאַמונג, בערך 10% לשון הקודש, און אויך סלאווישע שפראכן.
במשך פון די דורות האט זיך יידיש געטוישט, דאס הייסט די יידן פון איין עק וועלט ווי דייטש האבן נישט גערעדט די זעלבע יידיש ווי ליטע, הײַנט איז דאָס אויסגעמישט פֿון העברעאיש, ענגליש, רוסיש, פּויליש און אַזוי ווייטער.
דער ערשטער אידיאם אויף יידיש באַטרעפֿט אין "מחזור וורמס" ה'ל"ב: גוּט טַק אִים בְּטַגְא שְ וֵיר דִיש מחזור אין בית הכנסת טְרַגְא
תקופות פון דער שפראךרעדאַקטירן
די יידישע שפראך באשטייט פון 3 גרונד-תקופות:
- אלט יידיש - פון 1000 ביז 1400 יארהונדערט.
- מיטל יידיש - פון 1400 ביז 1800 יארהונדערט.
- מאדערנע יידיש - זינט 1800 יארהונדערט.
היינט צוטאגרעדאַקטירן
היינט צוטאגס רעדן מערערע מענטשן יידיש אין אמעריקע, אין ארץ ישראל, ענגלאנד, קאנאדע, אבער אלס אַ מאמע שפראך, איז עס אנגענומען בעיקר ביי די פרומע חסידישע קרייזן.[3] און אויך ביי די ירושולים'ער פרושים קרייזן וואס ביי זיי ווערט באטראכט אידיש אלס א מיטל זיך אפטיילן פון די גויאישע און פרייע גאס.
אין דער פארגאנגנהייט איז יידיש געווען זייער א רייכע טאָג טעגלעכע שפראך און פעסטגעשטעלט מיט מאדערנע קולטור (ליטעראטור, פארשטעלונגען, דיכטונגען, טעאטער און נאך).
צאל יידיש רעדערסרעדאַקטירן
פאלגנד זענען די צאל יידיש-רעדערס אין דער וועלט וואס האבן יידיש פאר זייער מוטערשפראך און זייער אומגאנגשפראך.[4]
יידיש אין ארץ ישראלרעדאַקטירן
יידש ווערט באניצט ביי פילע חסידישע קהילות אין ארץ ישראל, און אויך צווישן די פרושים אין ירושלים. די צייטונג "לעצטע נייעס" איז געווען וויכטיג פאר די יידן וואס זענען געקומען פון אייראפע.
לױטן געזעץ אין ישראל איז לאנגע יארן געווען פֿאַרבאָטן צו שפּילן אין טעאַטער אױף יידיש.[5] אבער זייט די 1960ער יארן, די ישראלדיקע געזעלשאפט האט געענדערט. "דזשיגאן און שומאכער" זענען געווען א פאר וואס האבן געשפילט קאמעדיעס, און אויך "די צווי שמואל'ן": שמוליק סעגאל און שמואל רודענסקי. זייט 1987, ס`איז דא אין ישראל א טעאטער וואס הייסט "יידישפיל" וואס גיבט אויס טעאטערשפילן אויף יידיש. אויפ'ן ישראלדיקן ראדיא איז דא א פראגראם אויף יידיש, אין "קול ישראל" נעץ א'.
דיאַלעקטןרעדאַקטירן
ייִדיש האָט צװײ גרױסע גרופּעס דיאַלעקטן: דאָס מזרח יידיש און דאָס מערבֿ ייִדיש ייִדיש. ס'רובֿ הײַנטיקע ייִדיש-רעדערס שטאַמען פֿון מזרח-אײראָפּע און גײן נאָך די מזרחדיקע נוסחאָות אין רײד, בעת די מערבֿדיקע דיאַלעקטן זענען אין גאַנצן אָפּגעשטאָרבן. דאָס מערבֿ ייִדיש טײלט מען אין דרום-מערבֿ, צענטראַל-מערבֿ (צוזאַמען: דאָס דורמדיקע מערבֿ ייִדיש) און צפֿון-מערבֿ דיאַלעקט גרופּעס. מזרח ייִדיש האָט אױך צװײ צװײַגן: צפֿון-מזרח ייִדיש ("ליטװיש", װאָס שליסט אײַן דאָס "שטאַם-ליטװיש" און קורלענדער ייִדיש) און די דרומדיקע גרופּע מיט דעם דרום-מזרח יידיש און דעם צענטראל-מזרח יידיש[6][7].
שרײַבן ייִדישרעדאַקטירן
ייִדיש איז בעיקר געשריבן געוואָרן מיט לשון-קודש'דיקע אותיות (א"ב), אזוי ווי לאַדינאָ און אַנדערע שפראַכן פון ייִדן, ווײַל דאָס איז געווען די שריפט וואָס ייִדן האָבן געקענט. לעצטנס האָבן אָנגעהויבן צו לערנען ייִדיש פּאַרשוינען וואָס קענען נישט קיין ייִדישע בוכשטאַבן[פֿעלט אַ מקור]. האָט ייִוו"א ערפֿונדן אַ סיסטעם פון ראָמאַניזאַציע, ד.ה. אויסלײגן ייִדיש אויף אַ לאַטײנישע שריפט אָבער זי איז כמעט נישט באַנוצט.
א סך ייִדיש רעדערס אין די הײַנטיקע טעג זענען פרומע ייִדן וואָס זענען נישט באַקאַנט מיטן ייִוו"א אויסלייג און שרײַבן און לייענען אַ ייִדיש געמישט מיט ענגלישע אָדער העברעישע ווערטער (קוקט ווײַטער) מיט ייִדישע בוכשטאַבן.
די כללים פון שרײַבן ייִדיש זענען:
- קמץ - אָ למשל דאָס
- פתח - אַ למשל גאַס
- צירי - יי למשל גיין
- חולם - וי למשל אזוי
- סגול- ע למשל ווען
- מען ניצט ב פאַר ענגליש b און נאָר וו פאַר v, למשל ווירוס נישט בירוס
- נישט קיין תי"ו נאר א טי"ת
אויך זענען דאָ ענגליש רעדערס וואָס מישן ארײַן ווערטער פון ייִדיש אין זייער שפראַך; דאָס איז באַקאַנט ווי ייִנגליש
חסידיש ייִדישרעדאַקטירן
טייל חסידישע ייִדן האָבן שטאַרק מקפיד געווען צו רעדן נאָר ייִדיש אַזוי ווײַט אַז אין געוויסע געגנטן אַזוי ווי וויליאַמסבורג וועט איר טרעפן אַ סך ייִדן וואָס קענען נישט קיין איין שפראַך אויסער ייִדיש, אָבער אַפילו די עיקר שפּראַך איז ייִדיש האָבן זײ אָבער נישט מקפיד געווען אַז מע זאָל נישט אַרײַנמישן ענגלישע ווערטער ווײַל דער עיקר בײַ זיי איז געווען אַז מען זאָל האָבן אַ באַזונדערע שפראַך אָפּצוטיילן זיך פון די גויים. אין די לעצטע יאָרן האָט זיך חסידיש ייִדיש שטאַרק אַנטוויקלט און הײַנט צו טאָג איז פֿאַראַן זייער א סך רײַכע ליטעראַטור אויף ייִדיש און אויך א סך ספרים ווערן איבערגעזעצט פון לשון הקודש אויף ייִדיש.
צייטונגען און זשורנאלןרעדאַקטירן
- אלבאטראס (ליטעראַרישע צײַטשריפט)
- דער איד (וואכנטליך, זאליס
- די אידישע טריביון (וועכענטליך, ניו יארק קומט שוין נישט ארויס
- דבר בעטו (6 מאל א יאר)
- דער גלאק (6 מאל א יאר)
- דער וועקער (3-5 מאל א יאר)
- אידישע טריבונע (לאנדאן)
- דער אלגעמיינער זשורנאל (וואכנטלעך, רעדאקטאר איז חב"ד)
- דער בלאט (וואכנטליך, ארונים)
- די וואך (וואכענטליך)
- דער בליק (וואכענטליך)
- פארווערטס (וואכנטליך, יידישיסטן)
- מעלות (חודשליך, פרויען און קינדער)
- דער בליץ (חודשליך)
- דער מאמענט (וואכנטליך)
- דער קענעדער אדלער (מאנטרעאל)
- דער רויטע שטערן (בוענאס איירעס)
- דער שטערן (חודשליך, אומפארטייאיש) קומט שוין נישט ארויס .
- דער שפאקטיוו (קומט ארויס אינמיטען חודש)
- דאס אידישע ליכט וואכנטליך, ירושלים)
- די צייטונג נייעס באריכט (וואכנטליך, סאטמאר דעמאקראטן)
- דער פלאם (חודשליך, קרית יואל, ארונים, איצט פרובירן זיי צו זיין אומפארטייאיש) קומט שוין נישט ארויס
- צייטשריפט (אומפארטייאיש) קומט שוין נישט ארויס
- ירושלימער אלמאנאך
- דער אידישער היים
די ערשטע יידיש-שפראך צייטונג אין בראזיל איז געווען "די מענטשהייט", וואס האט דערשינט אין פארטא אלעגרא אין תרע"ה.
אינטערנעץרעדאַקטירן
מער ווי 10,000 ביכער אויף יידיש, אפשר מער ווי העלפט פון אלע ביכער פארעפנטלעכט אויף יידיש, זענען אצינד אנליין מיט דער ארבעט פון די יידישער ביכער-צענטער, וואלונטירן און דער אינטערנעץ ארכיוו.[8][9]
זעט אויךרעדאַקטירן
- יידישע דיאלעקטן
- יידיש גראמאטיק
- שפראכן קריג ווי אזוי איז יידיש פארגעסן געווארן ביי פיל יידן אין דעם 20סטן יארהונדערט.
וועבלינקעןרעדאַקטירן
- קאווע שטיבל
- Bibliotheca Iiddica
- די וועלט פֿון יידיש:מעשיות
- גילגולים : נייַע שאַפונגען, פּאַריז
- ירושלימער אַלמאַנאַך, ירושלים ירושלימער אלמאנאך
- אויפֿן שוועל, ניו-יאָרק
- פּאַריזער ייִדיש–צענטער - מעדעם–ביבליאָטעק
- לערנען ייִדיש פֿון העברעיש אין וויקיספר
- Google ייִדיש
- קויפֿט ייִדישע ביכער יידישער ביכער-צענטער
- ליסטע פֿון יידיש ווערטערביכער
- ייִדישע-ענגליש װערטערבוך online
- הארקאווי ייִדיש-ענגליש װערטערבוך (1910)
- יידיש-רוסיש ווערטערבוך
- די װעלט פֿון ייִדיש
- Gruppo04: literatura europejska i yiddish
- יידיש ראדיאָ פראָיעקט
- יידיש הערבאר פראגראם פון SBS ראדיא פון די שילער פונעם בית הספר הר הצופים
- אויסקלייבן א יידיש ווערטערבוך (אויף ענגליש)
- Yiddish Sources
- יידיש אין ייווא-ענציקלאפעדיע (אויף ענגליש)
- ײדיש-ביכער צענטער
- ייִווואָ (Yivo)
- יידיש-האָלענדיש ווערטערבוך
רעפערענצןרעדאַקטירן
- ↑ פּארווערטס
- ↑ Yiddish, Eastern
- ↑ "סטאנדארט יידיש", לייזער בורקא, יוני 8 2007.
- ↑ שיקל פישמאן, פארווערטס, סטאטיסטיק וועגן יידיש (2010)
- ↑ מיין פאטערס הויז, מיין מאמעס לשון/ שרה רחל שעכטער אין ענגלישן פארווערטס 17טן אפריל
- ↑ קאַץ ד (1979) די אינעװײניקסטע קלאסיפיקאציע פון די מערב יידישע דיאלעקטן. 53סטע יערלעכע ייװאָ קאָנפערענץ, 10-13 נאָװעמבער 1979
- ↑ Katz D (1983) Zur Dialektologie des Jiddischen. In: W Besch et al (eds) Dialektologie. Ein Handbuch zur deutschen und allgemeinen Dialektforschung: 1018–1041
- ↑ Yiddish Book Center's Spielberg Digital Yiddish Library. Internet Archives. דערגרייכט דעם 10טן יאנואר 2014.
- ↑ The Yiddish Book Center Website. דערגרייכט דעם 10טן יאנואר 2014.


text:
64 באזע
בעיס 64 איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף באזע פיר און זעכציג.
- דאס נוצט מען געווענליך פאר צולייגן אן אטעטשמענט צו א בליצבריוו.
- דאס נוצט מען נישט פאר ציילן.
באנוץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
א קאמפיוטער נוצט בייטס מיט ביטס פאר די דאטא עס ארבייט מיט. בליצבריווען ווערן געשיקט מיט א פראטאקאל וואס רופט זיך SMTP. SMTP איז א ASCII BASED פראטאקאל וואס ניצט בוכשטאבן וואס קענען געדריקט ווערן אלס די דאטא וואס עס שיקט. ווייל דאטא איז נארמאל נישט נאר בוכשטאבן אבער אויך בייטס וואס זענען חלקים פון א פראגראם אדער דאטא פאר א פראגראם, דעריבער האט אויסגעפעלט א וועג צו קענען שיקען דאטא וואס איז אויך נישט נאר בוכשטאבן.
סימבאלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- A - Z
- a - z
- 9 - 0
און נאך צוויי וואס פאר בליצבריוון איז עס:
- +
- /
און די סימבאל = איז א ספעציעלער קאוד.
וועג פון נוצען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דאס נוצט פיר און זעכציג סימבאלס, וואס אין ביינערי קומט אויס צו זעקס פינגערס (דיג'יטס) וואס איז די זעלבע ווי זעקס ביטס. דערפאר נעמט מען דריי בייטס אויפאמאל און מען לייגט דאס אויס איינס נעבן די אנדערע, אזוי אז מען האט פיר און צוואנציג ביטס. פון דעם מאכט מען פיר בעיס 64 פינגערס. אויב האט מען נישט קיין דריי בייטס דעמאלטס לייגט מען צו נול בייטס.
זע אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
RFC 1421 Privacy Enhancement for Electronic Internet Mail
RFC 2045 MIME
RFC 3548 The Base16, Base32, and Base64 Data Encodings


text:
כאָטש עס האט שוין אַ ביסל טעג זינט סאַמסונג אַפישאַלי דערלאנגט די נייַ גאַלאַקסי באַמערקונג 7, דאָס האלט צו זיין איינער פון די הויפּט פּלייַערס אין די מאָביל טעלעפאָן טעלעפאָני מאַרק. און אויב דעם מאָרגן מיר געוואוסט אַז אַ מער שטאַרק ווערסיע פון דער וואָקזאַל וועט באַלד זיין אין טשיינאַ, מיט 6 גיגאבייט באַראַן און 128 גיגאבייט ינערלעך סטאָרידזש, אין די לעצטע ביסל מינוט מיר האָבן נייַ און גוט נייַעס.
און אַז סאַמסונג האט אַפישאַלי באשטעטיקט אַז די נייַע מיטגליד פון דער גאַלאַקסי באַמערקונג משפּחה וועט זיין דערהייַנטיקט צו אַנדרויד נאָוגאַט אין צוויי אָדער דרייַ חדשים, וואָס איז צווישן די סוף פון אקטאבער און די אָנהייב פון נאוועמבער.
"בויען אַ סטאַביל און סימלאַס פּלאַטפאָרמע פֿאַר וסערס איז קריטיש, און מיר פּלאַנירן צו טאָן גענוג ביתא טעסטינג איידער ריליסינג קיין OS דערהייַנטיקונגען."
די ווערטער טראָגן די כסימע פון Koh Dong-jin, פרעזידענט פון Samsung Mobile, וואָס מיינט צו האָבן באַשלאָסן צו נעמען באַפֿעל פון די אַפּעריישאַנז פון די דרום קאָרעיִש פירמע, און איז לעצטנס אין אָפּצאָל פון אַפישאַלי אַנאַונסינג כּמעט אַלע די נייַעס שייך צו זייַן דעוויסעס.
אין דעם מאָמענט מיר האָבן צו וואַרטן פֿאַר דעם אָנקומען פון די גאַלאַקסי באַמערקונג 7 אויף דעם מאַרק, עפּעס וואָס וועט נעמען אָרט אויף סעפטעמבער 2 און אויך פֿאַר די נייַע ווערסיע פון אַנדרויד, וואָס מיר געדענקען איצט גוגל האט נישט אַפישאַלי לאָנטשט, און מיר פאָרזעצן צו האָבן בלויז די טרייל ווערסיעס בנימצא פֿאַר נעקסוס דעוויסעס.
צי איר טראַכטן Samsung וועט האַלטן זיין וואָרט צו דערהייַנטיקן די Ggalaxy Note 7 צו אַנדרויד נאָוגאַט אַזוי באַלד?. זאג אונדז דיין מיינונג אין דעם אָרט רעזערווירט פֿאַר באַמערקונגען אויף דעם פּאָסטן אָדער דורך קיין פון די געזעלשאַפטלעך נעטוואָרקס ווו מיר זענען פאָרשטעלן.


text: הומאָר איז ווי פיל אַ טייל פון די מאָדערן אינטערנעט, ווי געזונט ווי פארשידענע מינים, די אידעישע דעבאַטע.אָן פּאָרטאַלס מיט גאַגז, דזשאָוקס און בילדער טאָודז קאָמפּיוטער וועלט איז נישט מעגלעך.דעם גאַנג האט נישט בייפּאַסט און די שפּיל וועלט.פֿאַר בייַשפּיל, פֿרייַ אָנליין גאַמעס שפּאַס טאן טשיקאַווע אַפֿילו פֿאַר די טייל פון די וילעם, וואָס איז נישט אינטערעסירט אין די גלאבאלע שפּיל.דורך די וועג, די הומאָר אין קאָמפּיוטער שפּילערייַ - נישט אַפֿילו אַ גאַסט, אָבער אַ שטענדיק טוישעוו.פֿאַר בייַשפּיל, אין די 90 יאָרן פון די לעצטע יאָרהונדערט זענען פאָלקס קאָמיקער פאַרשידענע קוועסץ.דאס זשאַנראַ איז דער הויפּט רייַך אין גאַגז.שפילער פון די צייַט קלאר געדענקען די נאָוטאָריאַס לערי אַדווענטשערז און קוועסץ פאַנס מוזן האָבן שוין פּלייינג די שפּיל וועגן די אַדווענטשערז פון פּעטקאַ און וואַסילי יוואַנאָוויטש.נאָך איך האָבן אַ פּיאָניר גייסט און ספּרייט צו עפענען דעם זיכער אָן די צוריק וואַנט, איז נישט עס?קעגן דעם הינטערגרונט פון די מאָדערן שפּיל אינדוסטריע די גאַמעס קוקן אַפֿילו מער פּרימיטיוו ווי אַ שפּאַס פֿרייַ בליץ שפּילערייַ, וואָס זענען פּראָסט צו מאָדערן גיימינג פּאָרטאַלס.אבער אינטערעס אין יענע אַלט גאַמעס געווען אַזוי גרויס, אז אַפֿילו די קנאה פון די מאָדערן בלאַקבאַסטער אַז געטרייַ וילעם, וואָס געשפילט אין דער רובֿ פּרימיטיוו שפּיל דורך ריפּיטידלי גייט פארביי עס אַ הונדערט פּראָצענט, געפונען אַ יבערראַשן, און די מינדסטע אָנצוהערעניש.די גאַמעס זענען וועגן שפּאַס, ווי זיי זענען מאל גערופן, זענען אַנפּרידיקטאַבאַל, און דעריבער צוציען די וילעם, צו דעם טאָג.פאַנס פון קלאַסיש גאַמעס זענען גרייט צו באַקומען די פראבלעמען פארבונדן מיט פליסנדיק זיי (און דאָס איז מער ווי אַ שעה צו געפֿינען סאַלושאַנז, ביידע אין די נעץ און ינטואַטיוו פּער שפּיל), צו אַראָפּוואַרפן אין די אַטמאָספער, וואָס זענען איצט פּראַוויידינג חוץ אָנליין גאַמעס שפּאַס, און אַז זעלטן .די מאָדערן קאָמיקער אינדוסטריע דיקטייץ שפּילן דזשאָוקס, געמאכט פון פּינטלעך און גלאַט ינסקרייבינג יעדער געאָגהעגאַן און וויץ אין שפּיל סיטואַטיאָנס איז ניט מער אַ לאַנג צייַט.רובֿ דזשאָוקס זענען פּרידיקטאַבאַל.דערצו, געגעבן אַז דער זעלביקער לערי זענען אַלע "ונטער דעם גאַרטל", די קוואַליטעט פון די פּראָדוקט איז גרינג צו ימאַדזשאַן די מאָדערן.איר זאָל נישט באַהאַלטן די פאַקט אַז אין די זשאַנראַ פון ערנסט גאַמעס און האָבן גורל פון שפּאַס און הויך קוואַליטעט פּראָדוקטן, אָבער עס טוט נישט שפּילן.דער פאַקט וואָס פילע פון די יסודות אַרייַנגערעכנט אין די שפּאַסיק דייאַלאָגז און דערציילונג ווידיאס.א שפּאַס שפּיל פאַרבאָרגן אין די גאַמעפּלייַ.מאל עס איז אַפֿילו אַ סאַדיסטיק ווערסיע.פֿאַר בייַשפּיל, אין די גוט אַלט זוכן "דיסביליף אין בייז אין" שפּילער האט צו גיין וועגן 40 ליידיק סקרינז אַוועק פון די הויפּט אָרט, דער דרך פון לייענען הודעות וועגן "באָב איז דאָ" צו קלייַבן איין זאַך און געפֿינען אויס אַז "דאָ וואַסיאַ שטרענג ביטינגז פון פּונקס כאַרקיוו. "דאס איר האָבן נישט געזען!ון קיינמאָל ענדס, ווייַל עס איז - דער שפּיל שפּאַס.די מערסט אומגעריכט סיטואַטיאָנס און טשיקאַווע קאַסעס.דער בעסטער פֿרייַ אָנליין גאַמעס פֿאַר יינגלעך און גערלז - נאָר אויף אונדזער וועבזייַטל.


text:
ווינצענט וואן גאך
ווינצענט וואַן גאך (האלענדיש: Vincent Willem van Gogh) (30סטן מערץ, 1853 - 29סטן יולי, 1890) איז געווען איינער פון די וועלטס מערסטע באקאנטסע מאלערס וואס זיינע ווערק ווערן פאררעכענט ווי די טייערסטע נאך היינט צוטאגס. ער האט געוואוינט אין האלאנד.
קודם אין פריערדיקן טייל פון זיין לעבן האט ער פארברענגט אלס ארבעטער אין א קונסט האנדל פירמע, דערנאך איז ער געווען א לערער פאר א קורצער וויילע, און דערנאך איז ער געווען א מיסיאנער אין אן ארימער מינעריי געמיינדע. ער האט זיך נישט אריינגעלאזט אין מאלעריי ביז די לעצטע צעהן יאר פון זיין לעבן, ד.ה. ס'רוב פֿון זיינע װערק האבן זיך באװיזן אין די 1880ער יארן.
בסך-הכל האט ער געשאפֿן מער ווי 2000 קינסטלערישע ווערק, אריינגערעכענט 900 געמעלן און 1100 צייכענונגען.
אין נאוועמבער 1885, האט ער זיך געצויגן קיין אנטווערפן וואו ער האט געדונגען א קליינעם צימער איבער א פארב הענדלערס קראם. ער האט נישט געהאט א סך געלט און האט געגעסן נאר ברויט און קאווע. אין אנטווערפן האט ער שטודירט די טעאריע פון קאליר. ער האט פארברענגט אסאך אין מוזייען, וואו ער האט שטודירט די ווערק פון פעטער פאל רובענס.