text:
פאביע
אינהאַלט
באגריף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
"פאביע" איז א גריכיש ווארט, און מיינט א פאלשער "פחד", אדער "שרעק", ווען א מענטש שרעקט זיך פון עפעס וואס איז נישט מער ווי א דמיון, הייסט אז ער האט א "פאביע".
פארשידענע ערליי פאביעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צום ביישפיל, עס זענען פאראן מענטשן וואס האבן מורא זיך צו געפינען אין א פארמאכטן ארט, זיי קענען נישט איינזיצן אין א צימער ווען די טיר איז פארמאכט, זיי קענען נישט פארן מיט'ן טרעין אדער מיט א באס. די וועלכע זענען אונטערגעווארפן אזא "פאביע" אויף א שטארקן אופן קענען אפילו נישט פארן מיט א פריוואטן אויטאמאביל, ווייל עס איז א הארמאטיש פארמאכט ארט, אויף וועלכע דער מענטש דאס הייסט די "פאביע" ׁ האט נישט קיין שליטה ווען צו עפענען. די דאזיגע מורא הייסט קלאסטרא-פאביע.
עס זענען פאראן מענטשן וואס האבן אן אנדערע "פאביע", זיי האבן מורא דורכצופארן אויף א בריק. דער מענטש וואס האט די "פאביע" האט מורא אז די בריק וועט זיך איינברעכן און איינפאלן פונקט אין יענע מינוט וואס ער וועט דארט דורכפארן. ער קען שטיין און קוקן אויפ'ן בריק שעה'ן, און זעען ווי ריזיגע טראקס מיט באסעס פארן דארט אדורך, און עס געשעט גארנישט, אבער ער איז "איבערצייגט" אז ווען ער וועט דורכשפרייזן די בריק, וועט עס איינפאלן.
אנדערע מענטשן האבן מורא זיך צו געפינען אין א גרויסן זאל וואס איז געפאקט מיט מענטשן. אזא מענטש קומט נישט זייער גערן צו אן אסיפה אין א גרויסן זאל. ער דערווייטערט זיך פון אזעלכע ערטער. אבער ווען ער האט נישט קיין ברירה און מוז גיין אויף אזא אסיפה, זעצט ער זיך דער ערשטער נעבן די טיר. ער איז גרייט צו אנטלויפן יעדע מינוט.
דער שרעק, דאס הייסט די "פאביע", איז א שקר, עס נארט דעם מענטש, עס דאכט זיך אים אז עס וועט מיט אים פאסירן ווער ווייסט וואס.
דער וואס ליידט פון א "פאביע" וואס לאזט אים זיך נישט געפינען אין א פארמאכטן צימער, קען אויך נישט פארן מיט אן אעראפלאן.
- נאך א באוווסטע פאביע וואס 13% וועלט ליידט פון איר איז די סאציעלע פאביע, דאס איז א פאביע פון זיין אין א סיי וואסארא סאציעלע צושטאנד.
ווער ליידט אויף פאביעס?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אן אויספרעג ווייזט אז ארום 15 פראצענט פון דער באפעלקערונג, דאס הייסט, אריבער 25 מיליאן אמעריקאנער ליידן דערפון. ביי פרויען איז עס מער שכיח ווי ביי מענער, אבער אויך מענער זענען אונטערווארפן אונטער דער פראבלעם.
נישט אלע וואס ליידן פון די דאזיגע "פאביע" זענען אייניג, ביי מאנכע איז עס גאר שטארק, און ביי אנדערע איז עס אויף א לייכטערן אופן. די וואס ליידן דערפון אויף א לייכטן אופן קענען יא פארן אויף אן ערעפלאן א.א.וו.
פון וואס קומט די קרענק?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פסיכלאגן און אנדערע מומחים אויף דעם געביט, פארשן אויס די סיבה פון וואו עס נעמט זיך צו א מענטש די דאזיגע "פאביע". אנדערע האלטן אז דאס איז א "משפחה קרענק" וואס גייט איבער פון טאטן צום קינד. אנדערע האלטן אז עס איז לגמרי נישט קיין גענעטישע זאך. איינס איז אבער קלאר, ווען עס איז פאראן אין די משפחה א מענטש מיט א שטארקע "פאביע", איז דריי פאכיג מער עלול אז עס זאל ערשיינען צו די משפחה לייט אנדערע "פאביעס".
וויאזוי צו באקעמפן א פאביע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער בעסטער מיטל ווי אזוי צו באקעמפן א פאביע, איז דורך באקעמפן די פאביע! דהיינו? ווען איינער ליידט פון א פאביע און ער גיט נאך פאר די פאביע, ער גייט נישט צווישן מענטשן, אדער ער טוט נישט סיי וועלכע אנדערע זאך, פאר וועלכע וואס ער האט מורא. בויעט ער דערמיט אויף די פאביע, ער פאשטערקערט עס, און מאכט עס פאר א חלק פון זיין לעבן.
כדי פטור צו ווערן פון א פאביע, מוזן מען עס באקעמפן. צום ביישפיל: אויב ער האט מורא צו זיין אין א פארמאכטן זאל, אדער צווישן טויזנטער מענטשן, זאל ער בכוונה תחילה גיין אין אזעלכע ערטער וואו עס זענען דא א סאך מענטשן, און זיך שטעלן ביים אנהייב פון די מאסע מענטשן. ווען דאס וועט אדורכגיין בשלום, זאל זיך דער מענטש טראכטן און זאגן צו זיך אליין, "זעהסט? דו ביזט געווען צווישן טויזנטער מענטשן, און עס איז דיר גארנישט געשען, ביזט אהיימגעקומען בשלום" . ביי די צווייטע געלעגנהייט זאל ער שוין גיין אביסל אריינציר, און נאכדעם זאל ער זי ווידער גוט "אויס'מוסר'ן" אז "זעהסט עס איז גארנישט געשען". ביי א דריטע געלעגנהייט זאל ער שוין אריינגיין גאנץ טיף, און אפילו די פאביע וועט אנהייבן צו ווירקן, ער וועט וועלן אנטלויפן פון דארט "כל זמן שהנשמה בקרבו" זאל ער ערקלערן קריג מיט די פאביע, זיך נישט רירן דווקא שטיין אויף איין ארט און זאגן צו זיך אליין. "דו זעסט וואס פארא נאר דו ביסט? די צוויי מאל וואס דו ביזט דא געווען, איז גארנישט געשען, פארוואס מיינסטו אז דווקא איצט, ווייל דו ביזט געגאנגען אביסל אריינציר צי וועט עאעס געשען? ניין! איך גיי נישט אוועק פון דא "יעבור עלי מה" איך ריר זיך נישט פון ארט".
דאס זעלבע איז מיט די וואס האבן מורא צו פליען מיט אן עראפלאן. קודם זאל ער ארויפגיין אויף די טרעפ וואס פירן צום עראפלאן, ער זאל גיין ביזן טיר, גיבן א קוק אריין, און צוריק אראפגיין. און ער זאל טראכטן ביי זיך "איך בין געווען ביים טיר פון לייבן גרוב און דער לייב האט מיט נישט פארציקט", א צווייטן מאל זאל ער שוין אריינגיין אפאר שריט, זיך אומקוקן און בלייבן דארט אפאר מינוט, אפילו ער פילט אז "עס איז נישט דא קיין לופט"..., א דריטן מאל זאל ער ארומשפאצירן איבער'ן גאנצן עראפלאן, זיך אראפזעצן אויפ'ן בענקל און זיך איבערצייגן אז די בענקלעך אין עראפלאן איז נישט קיין סכנה.
דער כלל גילט ביי יעדע פאביע, קודם דארף מען "גיבן א שמעק" און זיך איבערצייגן אז סאיז גארנישט, דערנאך דארף מען זיך אביסל דורכרעדן מיט די פאביע. און "אים זאגן" זעסט ס'איז גארנישט, דו שרעקסט מיך סתם אפ, דערנאך דארף מען אנהייבן מיט אים א פעסטע מלחמה. פון דארט און ווייטער וועט זיך אלעס ענדערן און די מלחמה מיט די פאביע וועט ווערן גרינגער.
און אז דער מענטש וועט דאס איינמאל ברעכן, ער וועט איינמאל "ווייזן" פאר'ן פאביע ווער עס איז דער בעל הבית און ווער עס האט דאס לעצטע ווארט, וועט זיך די פאביע אפטאן פון אים. טאקע נישט מיט איינמאל, עס וועט קומען און גיין, אבער כל זמן וואס ער וועט עס באקעמפן, וועט "ער" זיין דער בעל הבית אויף די פאביע, דערגעגן ווען מען איז מוותר פאר די פאביע, און מען פאלגט אויס די נארישע פאביע, איז די פאביע בעל הבית אויפ'ן מענטש.
באנוצונג מיטן ווארט פאביע אויף נישט דאקטוירישע באגריפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין געוויסע פעלער, זענען שרעק אדער האס נישט קיין פאביע אינעם דאקטוירישע לעקסיקאן, נאר א סימפאטום פאר אנדערע פסיכלאגישע פראבלעמען.
- קאסאנאפאביע איז האסן פרעמדע מענטשן
- יודאפאביע פיינט האבן יודן, אדער אנטיסעמיטיש, לויטן באקאנטע שרייבער יודא לייב פינסעקער.
- אסלאמאפבאיע ציטערן פון איסלאם, און זייער קולטור.
קרישקעלעך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די גאנצע וועלט נישט מער ווי א פאביע. אלעס דאכט זיך, עס איז בלויז איינרעדענישן, און מיליאנען מענטשן לעבן און ווילן אז אנדערע זאלן אויך לעבן אויף הוילע פאנטאזיעס.
- איינמאל שטייענדיג ביי א גרויסן מעמד פון קידוש שם שמים ברבים, אויף דער גאס, צוזאמען מיט נאך טויזנטער אידן, וואו דער עולם איז געשטאנען צוזאמענגעפרעסט, האט זיך איין פאליסמאן אנגערופן צום צווייטן: "ווען דו ביסט א חסיד, קענסטו זיך נישט ערלויבן צו זיין קלויסטראפאביע".


c: text/html

text:
CIA
CIA (ראשי תיבות: Central Intelligence Agency צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור) איז די שפיאן ארגאניזאציע אין די פאראייניגטע שטאטן.
סי איי עי'ס ארבעט איז, דריי זאכן:
- 1) צו אנאליזירען אנדערע לענדער'ס אקטיוויטעטן, און זייערע מענטשן.
- 2) פראפעגאנדע אין די וועלט לטובת אמעריקא, אמת'דיגע און פאלטשע.
- 3) אינטערערדישע אקציעס, און מיסיעס, מיט וואס די ארגאנעזאציע איז אזוי באוויסט.
איהר הויפט קווארטיהר איז לענגלי, ווירזשיניע, אפאהר מייל פון די קעפיטל וואשינגטאן די סי.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן 1947 אין דער צייט פון פרעזידענט הערי טרומאן, - מער פונקטליכער - נאך דער צווייטער וועלט מלחמה ווען די (oss) איז צוטיילט געווארן Office of Strategic Services האט פ. טרומאן אין 1946 אויפגעשטעלט די סי איי עי נאר שפעטער איז עס צוגעלייגט געווארן צום "נאצינאלע זיכערהייט אקט" געזעץ אין 1947 ווען ס'איז אריין אין קראפט סעפטעמבער 18 1947.
די ארגעניזאציע איז אונטערן פרעזידענט ער געט די רעכט פאר אלע אינטער ערדישע אפעראציעס
דאס האט אסאך געהאלפן צו כאפן די מלחמה פארברעכער, שפעטער אין 1949 איז אדורכגעפירט געווארן די געזעץ וואס געט רעכט זיך צו באניצען מיט אומגעצוימטע פאנדען, און אז אלע איהרע פראצעדורען מעגען געטועהן ווערען ווייט פינעם מענטשן'ס אויג אהן אפגעבן דין וחשבון, אפילו וויסאך איינגעשטעלטע ארבעטן איז אויך געווארן א געהיימניס
איר עיקר ארבעט אין די ערשטע יאהרען איז געווען קעגען רוסלאנד דורך אויס די קאלטע קריג
אין 1970, אין די צייטן פון ריטשארד ניקסאן, ווען ניקסאן האט געוועלט אויסניצן זיינע כוחות דורך די סי איי עי, צו פארשווייגען די עפ בי איי (fbi), און נישט צולאזען א אויספארשונג אויף די פרשה פון וואטערגעיט, האט די קאנגרעס ארויפגעלייגט א פארבאט צו שפיאנירען אידערהיים - איליגעל - (אין אמעריקע), און אויך נישט צו עסעסינעיטן פירער'ס פון פרעמדע לענדער אין 1988 איז די ערשטע מאהל וואס א סי איי עי דירעקטאר ווערט פרעזידענט דורכ'ן שטימען פאר דזשארזש ה. בוש אין דעם היסטארישן טאג סעפטעמבער 11 2001 זענען אסאך צוימונגען וואס קאנגרעס האט ארויפגעלייגט אין יאהר 1970 צוריק אריין אין קראפט, נאכ'ן אריינקומען אין א נייע עפאכע,
ווי מ'ריפט דאס "פאיסט 911".
סי איי עי'ס פליגל - און זייערע אפעראציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אייגענע עראפלאנען, אייגענע סאלדאטן, אייגענע טורמע'ס, און נאך.
זיי האבן געהאט א אייגענע פלאטע פון יו-טו (u-2) און עס-אר-71 (sr-71) סערוועילענס פליגערס.
- 1950-60 האבען זיי אנגעפיהרט א מיינד קאנטראל ריסוירטש אין אמעריקא, און אין קאנאדע, מיט'ן נאמען "mk-ultra", די קאנאדישע פראיעקט איז געווען אריינגערעכנט צו אויפעפענן (דיוועלאפען) די טאקטיקען וואס די נאצי'ס ימ"ש האבען געניצט צו ארויסנעמן די מענטשליכקייט פון מענטשן דאס מיינט ווערו א נומער אין אנדערע ווערטער דאס האט מען פראקטיצירט און עקספערימענטירט מיט וואלינטורען מיט'ן אויספרובירען אלע מינע דראג'ס א באקאנטע נאמען פון איינע פון די דראגס איז lsd. און אויך מיט היפנאזיע, אין עלעקטיריציטעט,
- אויפגעשטעלט פארטייען דורכאויס אייראפע, און צוגעשטעלט וואפען נישט צולאזען קאמיוניזום איבער נעמען, נישט איבעראל איז דאס געווען א סוקסעס אבער אין פראנקרייך, איטאליע, האט דאס יא אויפגעטועהן, און די פראיעקט האבען זיך באטייליגט אוקראינע, פוילן, אלבאניע, און נאך לענדער איבער די וועלט, ס'זאל נישט ווערן אריינגעכאפט אין קאמוניזם.
ארום און ארום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סי איי עי ארבעט אינאיינעם מיט די mi6 פון ענגלאנד, מדינת ישראל "מוסד", קאנאדע csis. אוסטראליע'ס asis. פארשטייט זיך נישט אפענערהייט. ס'האט געארבעט אינאיינעם מיט די isi. פון פאקיסטאן ביי די אפגאן-סאווועיט מלחמה, און יעצט מיט די מלחמה אויף טעראר

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אש התורה
אש התורה איז די ישיבה פאר בעלי תשובות וואס קומען פון איבער דער וועלט צו לערנען אידישקייט. געגרינדעט און געפירט דורך דעם באגאבטען ענערגישער תורה פּיאנער, הרב הצדיק ר' נח וויינבערג ז"ל.
איר מולטי מיליאן דאלער קאמפלעקס געפינט זיך קעגן איבער כותל המערבי, און דאס סטראטעגישע אויסשטעל העלפט אויף רעקרוטירן בחורים פרייע אידן פון דער גאנצער וועלט וואס קומען אהין פאר טוריזם און באקענען זיך מיט דעם הארציגען אידישן חינוך מוסד און פארבלייבן שוין דארטן צו לערנען און זיך טוישן זייער לעבן לתורה ומצוות.
תורה צענטער'ס איבער דער וועלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די זאכן וואס ר' נח האט איינגעזען איז די הצלחה פון חב"ד שלוחים ארום דער וועלט, אז זיי קענען נוצן זייער געלט פון די פרייע אויף צו בויען תורה. אבער צוזעענדיג דעם חורבן פון די משיחיסטן האט ער זיך אריינגעווארפן און קאנקורירט מיט זיי עפננדיג צענטערן איבער דער וועלט. (נישט זייענדיג קיין חסידות וואס גייט אין פייער פארן רבין קומט ער נישט אן צו די שפיץ הצלחה פון חב"ד).
אש.קאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אש התורה'ס וועב סייט, דינט ווי א מאגאזין פאר אידן דורכאויס די גאנצע וועלט זיך צו דערקוויקן מיט שיינע מאמרים אינהאלטסרייכע ארטיקלן אויף אלעס און אלעמען פון אידישקייט.
אש.קאם אין ענגליש aish
אש.קאם אין העבערעיאש אש.קא.איי.על.


text:
אינטערנעץ
די אינטערנעץ איז אַ גלאבאלע סיסטעם פון פארבונדענע קאמפיוטער נעצווערק, וואס אנטהאלט ביליאָנען קאָמפּיוטערס צונויפגעבונדן אין אַ גרױסער נעץ. דאָס דערלױבט א קעגנזײַטיגן אינפֿאָרמאַציע-פֿלוס פֿון-און-צו אלע אנגעשלאסענע קאָמפּיוטערס. די אינטערנעץ שליסט איין מיליאנען פריוואטע, פובליקע, אקאדעמישע, ביזנעס און רעגירונג נעצווערק.
די אינטערנעץ שטיצט א רייע סערוויסן, צווישן זיי די World Wide Web און דעם אינפראסטרוקטור פאר בליצפאסט.
די אינטערנעץ איז געשאפן געווארן אקטאבער 1969 אין אמעריקע. אין 1989 האט טים בערנערס-לי געשאפן די אלוועלטלעכע וועב.
היינט ווערן די טראדיציאנעלע קאמוניקאציע מעדיע, ווי למשל טעלעפאן, מוזיק, פילם און טעלעוויזיע איבערגעארבעט דורך דער אינטערנעץ. אויך דאס פארעפנטלעכן פון צייטונגען, ביכער און אנדערע געדרוקטע זאכן ווערט צוגעפאסט צו וועבזייטל טעכנאלאגיע, ווי אויך די נייע מאדעס פון בלאגן און וועבפידן.
אינהאַלט
- 1 מלוכה פֿון דער אינטערנעץ
- 2 באדינונגען אויף דער אינטערנעץ
- 3 איסור און קריטיק אױף דער אינטערנעץ
- 4 מעלות פון אינטערנעט
- 5 רעפערענצן
- 6 נייעס איבער אינטערנעט
מלוכה פֿון דער אינטערנעץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אינטערנעץ דערמעגליכט אלעמען צוטריט צו א ים פון אינפארמאציע אויף אלערלײַ טעמעס.
די אינטערנעץ דערלויבט אויך מענטשן זיך אויסצושפרעכן אנאנים. דאס ברענגט אז מ'זאל זיך קענען ארויסהײַבן פון די געווענטליכע סאציאלע באגרעניצונגען און מאכן פארשריט דורך פרײַען טראכטן.[1]
דער אלוועלטלעכע וועב איז א וויכטיקער אפטייל פון דער אינטערנעץ וואס באדינט דאקומענטן און אנדערע רעסורסן דורך זייער URL.
באדינונגען אויף דער אינטערנעץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען ניצט די אינטערנעץ פאר אסאך זאכן, ווי למשל עלעקטראנישע פאסט, אנליין שמועסן, דער וועלטס-געוועב (כולל וואלקן קאמפיוטעריי) און טעקע טראנספערן.
די מערסט באניצטע באדינונג אויף דער אינטערנעץ איז דער World Wide Web (אפט גערופן סתם דער "וועב"). דער "וועב" אנטהאלט וועבזייטלעך, בלאגן, און אויך וויקיס - איינשליסנדיק וויקיפעדיע. יעדער איינער קען זען בלעטער אויפן וועב (אחוץ ווען דער בלאט פאדערט א פאסווארט.
דער צווייטער הויפט באניץ פון דער אינטערנעץ איז שיקן און באקומען ע-פאסט. ע-פאסט שיקט מען פריוואט פון איין באניצער צו א צווייטן. תיכפדיקע מעלדונגען איז ענלעך צו ע-פאסט, אבער עס פאדערט אז ביידע פארטייען זאלן זיין אנליין צוזאמען, און לאזט מער ווי צוויי מענטשן אטייל נעמען.
איסור און קריטיק אױף דער אינטערנעץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א סך יִידישע רבנים האָבן ארויסגעגעבן אן איסור אויפן אינטערנעץ ווייל דאס קען ברענגען צו הארבע עבירות. דאס שאפט א פראָבלעם ווייל אין דער הײַנטיגער וועלט מוזן רוב ביזנעסער האָבן אינטערנעט. דערפֿאַר פארלײַגט זיך דער איסור בעיקר אויף האבן אינטערנעט-צוטריט אינדערהײַם, און שטרייכט אונטער אז אין ביזנעס זאל מען האבן נאר כשר אינטערנעץ, וואס זיפט דורך די אינפאָרמאציע און באגרעניצט צוטריט בלויז צו "רײַנע" זייטן.
עס אייז היינט פאראן פארשידענע אינטער נעץ פילטערס פון סיי פרומע, אידישע, און אויך נישט אידישע פירמעס און קהלות פאר געלט אדער פריי פון אפצאל.
אום ערב ר"ח סיוון תשע"ב, איז פארגעקומען די צענטראלע כינוס כלל ישראל אויפן ציל אפצוראטעווען די קומענדיגע דורות, און זיך לערנען די וועג וויאזוי זיך אומצוגיין מיט די פראבלעמען פון די אינטערנעט, וואס דרינגט אריין אינעם טאג טעגליכע לעבן, און טוהט היבש צעטרייסלען דאס יוגענד אויף אומגעוואונטשענע רעזולטאטן.
סתם פראבלעמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפיקורסות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אז דאס פרײַע פליסן פון אינפאָרמאציע קען ברענגען אומגעוואונטשענע רעזולטאטן, דורך ליינען שאלות אויף אמונה, און נישט זעהן דעם ענטפער תיכף ומיד.
אדיקציע קראנקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינטערנעץ אדיקציע איז אן אפהענגיקייט וואו מען פארברענגט שעות אויף דעם אינטערנעץ. מען פיטערט די אבסעסיע און קאמפאלסיוונעס נאכאנאנד שטערקער און שטערקער, מען ווערט אריינגעדרײַט מיט אימפעט און טעמפא אן קיין אפשטעל, בײַנאכט און בײַטאג, מען פארלירט רואיגקײַט און פריוואטקײַט, סאיז נישט מער פארהאן קיין מחשבה און דורכטראכטונג, עס אינוואדירט יעדע סעקונדע פון לעבן, דאס פארהארגעט שלום בית און פארנאכלעסיגט פליכטן פון א טאטע אין שטוב, אדער ארבײַטארער אין ביזנעס וואס טוט נישט געהעריג זיין זשאב און זײַט אן פראבלעמען פון ליגענט און פאלטשקייט וואס מען ווערט נאכדעם געפײַערט פון די זשאב, און מען פארלירט די פרנסה.
ביטול זמן ייאוש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוב צייט וואס מען פארברענגט אויפן אינטערנעט איז געימס, נייעס, טשעט, און אזוי ווייטער זאכן וואס טוען גארנישט אויף און מען פילט זיך דערנאך זייער ביטער און דעפרעסט פארן גארנישט אויפטאן מיט די צייט.
לשון הרע, פאליטיק און מחלוקת[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שמועס גרופעס ווי הייד פארק און סתם טשעט און אימעיל קאנסווארסעישאן'ס מאכט דעם מענטש אז ער מוז האבן די לעצטע ווארט, ווייל מיט א דרוק פון א קנעפל קען מען דאך בלייבן גערעכט. דער מענטש ווערט איינגעוואונט אז ער מוז האבן א מיינונג, אפילו סתם אזוי וואלט אים נישט אנגעגאנגען דער גאנצער ענין אבער אז ער וועט אריינגעדרייט דערין ווערט ער א גאנצער מבין און בעל שיטות אויף יעדע זאך. אויך לשון הרע דורך טשעט און סתם די אינטימע קאמיוניקאציע איז גורם דורכפאלן מיט לשון הרע מער אין ווירטואלען לעבן מער ווי אין נארמאלן לעבן.
פארשקלאפט דעם מענטש צו זיינע תאוות. (ווי נייגער און סעקס א.א.וו.)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
90 פראצענט פון אלע זוכונגען אויף אינטערנעט סוירוטש ענזשין'ס ווי גוגל און יאהו איז דאס ווארט סעקס. אויך איז די מערסטע באזוכטע סייטס אזאלכע ברעיקינג נייעס ווי דראדזש רעפארט און סי.ען.ען. וואס טוישט זיך כסדר אויף די סעקונדע וואס ס'געשענט. דאס אינטערנעט זאגט פארן מענטש דו ביסט נישט בעל הבית, די נייעס און די תאוות געוועלטיגן איבער דיר. און די סטאטיסטיקס פון אינטערנעט סייטס ווייזן דאס אלס פאקט.
סאציאל אפגעזונדערט מדות בין אדם לחבירו ווערן קארופטירט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א מענטש מוז קענען רעדן מיט מענטשן, דאגה בלב איש ישיחנה, און סתם איבערשמועסן א גוט ווארט וואס פאלט איין אמאל. דער אינטערנעט איזאלירט אייך סאציאל, אז איר האט נישט די אלע קריטישע בענעפיטען פון חברה וחברים.
זינט אלעס איז אימעיל קאמיוניקאציע וואס דער מענטש ווערט א אי=מענטש אנשטאט א פנים הארץ און אזוי ווייטער. פארגעסט מען וויאזוי מען דארף זיך אויפירן צו א לעבעדיגן מענטש.
געזונט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די אויגן ווערן שוואך פון קוקן צופיל אין ליכטיגקייט פון קאמפיוטער עקראן.
- די פינגער ווערן אפגעשוואכט פון טייפן אזויפיל.
- די גאנצער גוף ווערט אפגעשוואכט פון זיצן צופיל אויפן חשבון פון איבונגען.
מעלות פון אינטערנעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערקעגן איז דא פיל מער מעלות פון אינטערנעט, און דאס דארף ווערן אויסגעארבייט וויאזוי זיך צו פירן, די אלע זאכן וואס זענען חסרונות איז פונקט אזוי ווי אלע מאדערענע ערפינדונגען וואס אין אנפאנג איז זי געווען א שטער און שטרויכעלונג, ווי צום ביישפיל א קאר ווי מען קען גרינגער אנקומען צו תאוות און איפקורסות. אדער א פענע וואס מקען זיך גרינגער שרייבן מיט אנדערע.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אַ מאָדערנער חסידישער שרײַבער וואָס רעדט פֿון האַרצן, פארווערטס, 8טן יולי 2011
נייעס איבער אינטערנעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גוגל קויפט אפ יו טוב פאר איבער א ביליאן דאלער. [http://www.nypost.com/seven/10102006/news/nationalnews/he_got_googled_nationalnews_jana_winter.htm
]


text:
ווייכווארג אינזשעניריע
ווייכווארג אינזשעניריע באשעפטיגט זיך מיטן אויסארבעטן און אויסהאלטן ווייכווארג און אנטוויקלען פראגראמען אויף א סיסטעמאטישן אופן. דער דיסציפלין פון ווייכווארג אינזשעניריע נעמט איין וויסן, געצייג און מעטאדן פאר ווייכווארג באדערפענישן, ווייכווארג פארקלערן, קאמפיוטער פראגראמירן, ווייכווארג אויספרואוון און ווייכווארג אויסהאלטן טועכצן.[1]
דער ערשטער קאנפֿערענץ פאר ווייכווארג אינזשעניריע איז געהאלטן געווארן אום 1968 דורך דער וויסנשאפט קאמיטעט פון נאַטא.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Table 1 in Chapter 1, Guide to the Software Engineering Body of Knowledge (February 6, 2004). דערגרייכט דעם 2008-02-21.


text:
מערב האלבקיילעך
דער מערב האלבקײַלעך (אדער די מערב האלבקויל) איז די העלפט פונעם ערד-פלאנעט וואס געפינט זיך מערב פונעם גריניטש מערידיאן, ד"ה דער 0° מערידיאן וואס גייט אדורך גריניטש אין לאנדאן, ביזן 180° מערידיאן, וואס איז א גרויסער טייל פון דער אינטערנאציאנאלער דאטע ליניע. דער מערב האלבקיילעך נעמט די קאנטינענטן צפון און דרום אמעריקע, ווי אויך די מערבדיקע טיילן פון אייראפע און אפריקע און א טייל פון אנטארקטיקע.
די צווייטע העלפט פון דער וועלט ווערט גערופן דער מזרח האלבקיילעך.
געאגראפיש האט דער מערב האלבקיילעך נישט קיין חשיבות.
גאנץ פארשפרייט אין דער פאליטישער שפראך, באדייט דער מערב האלבקיילעך דעם קאנטינענט פון אמעריקע און די ארומיקע אינזלען ("די נייע וועלט").
די באפעלקערונג פון דער מערב האלבקיילעך איז העכער פון א ביליאן מענטשן. דער העכסטער בארג אינעם מערב האלבקיילעך איז אקאנקאגוא (6,961 מעטער).


text:
4טן מיי
דעם 4טן מיי איז דער 124סטער טאג פון יאר (125סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 241 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1776 - די בריטישע קאלאניע ראד איילאנד ווערט די ערשטע אמעריקאנער קאלאניע וואס פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט
- 1814 - נאפאלעאן באנאפארטע קומט אן אין עלבע אינזל
- 1924 - די אלימפיאדע עפנט אין פאריז
- 1979 - מארגארעט טאטשער באשטימט פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1928 - כאסני מובאראק, פרעזידענט פון עגיפטן
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1980 - יאסיפ בראז טיטא, פירער פון יוגאסלאוויע (געב' 1892)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- האלאנד - אנדענק טאג פאר די געפאלענע ביי דער צווייטער וועלט מלחמה


text:
נתיבי איילון
נתיבי איילון איז שאסיי 20 אין ישראל. ער איז א צענטער שאסיי וואס פארט פון פאר ראשון לציון, אריבער צווישן בת ים און חולון, וואו ער פארט אריבער תל אביב, און פארט ביז הרצליה. עס איז דא א פלאן צו פארלענגערן דעם שאסיי, ביז קיין חדרה.
מען האט אויפגעבויט דעם שאסיי אין די זיבעציגער יארן, ווי א נאציאנאלע פראיעקט, דער שאסיי פארבינדט זיך מיט שאסיי נומער 4, ירושלים תל אביב שאסיי, אריאל תל אביב שאסיי, און צום חיפה תל אביב שאסיי,
די באן רעלסן, פארן אריבער ביים שאסיי צווישן די צוויי ריכטונגען. פינף באן סטאנציעס געפונען זיך יעצט אויפן שאסיי, הרצליה באן סטאנציע, תל אביב אוניווערסיטעט באן סטאנציע, תל אביב צענטראלע באן סטאנציע, תל אביב השלום באן סטאנציע און תל אביב ההגנה באן סטאנציע. מען האלט אינמיטן אויפשטעלן גערעלסן וואס וועלן פארן קיין חולון בת ים, ראשון לציון, אויך לעבן שאסיי.


text:
הייפיש
א הייפיש איז א פיש וועלכע איז גרויס אבער לייכט און איז פון די גרויסע פענגער אין ים.
דער הייפיש איז איינע פון די קלוגסטע און געלונגענסטע באשעפענישן אין ים צו וועלכע די אנדערע האבן גרויס רעספעקט.
וויסנשאפטלער האבן שוין געהאט אסאך נוצן פון הייפישן פאר פסיכאלאגישע אנטוויקלונגען. הייפיש פישן זענען באשאנקן מיט ספעציעלע כאראקטעריזם וואס מאכט זיי שטארק עפעקטיוו סיי צו פאנגן און אויך זיך אליינס צו ראטעווען.
הייפיש האבן שטענדיג אטאקירט מענטשן אין ים און ווייניג האבן זיך ארויסגעדרייעט פון זייערע שארפע ציינער. אין די לעצטע יארן האט מען געהערט פון זייער אסאך הייפיש אטאקעס ביי די ברעגעס פון פלארידע און די קאריביען. די הייפיש זענען געווענליך געקומען צום בארטן ווען עס איז געווען שטיל און זייערע קרבנות זענען געווען אליינס. כאטש נעבן די יבשה זענען זיי ווייניגער פעאיג ווי אינמיטן ים, האבן זיי אטאקירט און פארוואונדעט הונדערטער בלויז אין די לעצטע עטליכע יאר.
אינהאַלט
די הייפיש אנאטאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מענטשן טראכטן פון הייפישן וועט זיך זיי געווענליך אויסמאלן דער גרויסער ווייסער הייפיש וועלכע זיי האבן געזען אין אקוואריומס אדער אויף בילדער און ווערט אנגערופן דער גרויסער ווייסער הייפיש. זיין קערפער געבוי איז אויג-פארכאפנד און זיין מויל מיט די פילע שארפע ציינער ווארפט א פחד. למעשה זענען אבער פאראן איבער 400 ערליי הייפישן וואס לעבן היינט אין די וואסערן און ווערן צוטיילט לויט זייער גרויס און ערטער וואו זיי געפינען זיך. איבער 50 פראצענט פון הייפישן זענען ווייניגער פון 3 פיס לאנג וואס איז די גרויס פון סיי וועלכע גרויסע פיש.
א הייפיש איז אנדערש פון אלע אנדערע פיש אין ים דורך זיין קערעפרליכן געבוי. רוב פיש און אנדערע קליינע באשעפענישן פארמאגן א געביין פון הארטע ביינער וועלכע פארנעמען דאס גרעסטע טייל פון דעם באשעפעניש'נס וואג. הייפיש פארמאגן א געביין פון קארטילעזש וועלכע איז די זעלבע סארט ביין וועלכע געפינט זיך און אונזערע נאז און אויערן. דאס מאכט דעם הייפיש זייער לייכט אין וואג וועלכע האלט אים גרינגער אויפ'ן וואסער און לאזט אים שנעלער באוועגן.
אויך זיין הויט איז פיל בעסער ווי אלע אנדערע פיש מיט דעם ווייל עס איז צוזאמענגעשטעלט פון גאר קליינע הויט באשטאנדטיילן אין פארעם פון מענטשליכע ציינער וועלכע לאזט אים זיין מער אקטיוו און דאך מער באשיצט.
א הייפיש אטעמט ווי אלע אנדערע פיש דורך שלינגען וואסער וועלכע וועפט אויס איר אקסיגען איינמאל עס גייט אריין אין זיין קאפ. דאס איז ווייל ארום דאס ארט וואו די וואסער האלט זיך איז פאראן א נידעריגערע אקסיגן דרוק וואס מאכט אז די געדיכטע אקגיסן אין דאס וואסער זאל אויסוועפן און דערנאך ווערט עס פארשפרייט צו די גאנצע קערפער און דאס איבעריגע וואסער רינט צוריק ארויס פון ספעציעלע לעכער וואס געפינען זיך ביי רוב פיש העכער זייער קאפ. דער הייפיש האט נישט קיין לעכער העכער'ן קאפ נאר אנשטאט האט ער א ווענטולאציע סיסטעם אויף ביידע זייטן פון זיין קערפער וועלכע מען קען גוט זען. אויב איר וועט באטראכטן דעם הייפיש וועט איר גרינג קענען באמערקן וויאזוי ער שלינגט אריין גאלאנען וואסער און סעקונדן שפעטער פליסט עס צוריק ארויס פון זיין ווענטולאציע סיסטעם און וויבאלד דאס וואסער איז שוין דעמאלט ווארימער וועט איר דאס גרינג קענען באמערקן.
רוב פיש און אויך רוב הייפיש פיש מוזן זיך באוועגן אין וואסער כדי צו קענען אפערירן זייער אטעם סיסטעם. ווען זיי שווימען עפענען זיי די מויל און דאס וואסער שטראמט אריין און מיט'ן זעלבן כוח צוריק ארויס. טייל הייפיש זענען מער וואונדערליך ווי דעם און זיי פארמאגן א ספעציעלע פאמפ, ענליך ווי דעם מענטש'נס לונגן, וועלכע פאמפ אריין און ארויס דאס וואסער אן דעם וואס ער זאל זיך דארפן באוועגן.
עס זענען פאראן הייפיש אין אלע סייזעס און פארעמעס. דער קלנעסטער הייפיש איז נישט מער ווי 6 אינטשעס לאנג ווען אינגאנצן אויפגעוואקסן. דער גרעסטער הייפיש, ווערט אנגערופן די וואל-הייפיש, קען זיך מעסטן 40 פיס לאנג. רוב הייפיש זענען ווי דער פארעם פון א טארפעידא (אן אונטערוואסער באמבע וועלכע ווערט ארויסגעשאסן פון סובמארינען) אבער עס זענען פאראן הייפיש וועלכע זענען אינגאנצן פלאך.
הייפיש ווערן אויך צעטיילט לויט זייערע געוואוינהייטן. מען קען זיי געפינען אין וואסער'ן איבער די גאנצע וועלט און שווימען אין אלע אקעאן טיפקייטן. די גרויסע אקטיווע הייפיש שווימען געווענליך ביי א מיטעלסטע טיפקייט און קומען אסאך ארויס צום אויבערפלאך און די קלענערע הייפיש דרייען זיך נאר ביים ים אפגרונד. געוויסע הייפיש שווימען לאנגע שטרעקעס יעדן טאג ווען אנדערע דרייען זיך נאר אין א קליינע געגענט ארום און ארום.
אונטער'ן וואסער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוב פיש אין ים פארמאגן ספעציעלע שווים פענכער וועלכע העלפט זיי שווימען אונטער'ן וואסער. יעדעס מאל וואס דער פיש שלינגט איין וואסער גייט די גאזיגע טייל פון די וואסער אריין אין די שווים פענכער און דאס מאכט דעם פיש זיך באוועגן אויף ארויף. ווען ער וויל אראפשווימען וועט ער ארויסלאזן די גאזיגע וואסער און דאס וועט אים אויטאמאטיש מאכ'ן זינקן צוליב איר וואג. אלס א גוטער ביישפיל וועלן די וויסנשאפטלער דאס צוגלייכן צו א הייסע לופט באלון וועלכע הייבט זיך דורך ארייננעמען לופט און קומט אראפ דורך ארויסלאזן די לופט.
דער סיסטעם וויאזוי דער הייפיש שווימט ווערט צוגעגליכן צו א פליגער. ער פארמאגט נישט קיין שווים פענכער נאר נוצט זיין אונטערשטן טייל וועלכע די וויסנשאפטלער רופן זיין פראפעלער. עס איז באקאנט אז א פליגער האלט זיך אויף לופט. די מאטארן מאכן דעם פליגער גיין אויף פאראויס דורך אריינציען לופט און איינמאל עס גייט פאראויס אויף א שנעלן ספיד וועט זיך די לופט צעטיילן אונטער און העכער די פליגלן און די לופט אונטער די פליגן וועלן האלטן דעם פליגער. דער הייפיש רוקט זיך פארויס דורך באוועגן זיין פראפעלער און איינמאל ער באוועגט זיך שוין טוט די וואסער וועלכע שטראמט אונטער זיינע פלוספעדערן אים האלטן און אזוי גייט ער העכער און העכער ווען דאס וואסער אונטער אים האלט זיין וואג.
גענוי ווי דער פליגער, פארמאגט דער הייפיש צוויי פאר פלוספעדערן. די גרויסע פלוספעדערן זענען אויסגעשפרייט און די קליינע פון אונטן ליגן אויפ'ן האריזאנטעל פאזיציע. ווען ער וויל שווימען ארויף וועט ער בייגן זיינע פלוספעדערן אויף ארויף וואס דאס וועט ברענגן א גרעסערע שטראם פון אונטען און וועט אים ארויפשטופן העכער. דאס זעלבע וועט ער טאן ווען ער וויל שווימען אראפ, ער וועט בייגן די פלוספעדערן אויף אראפ און וויבאלד מער וואסער וועט שטראמען העכער זיינע פעדערן וועט עס אים אראפזינקן אונטערן וואסער. ווען ער וויל גיין רעכט אדער לינקס וועט ער נוצן זיין אונטערשטע פלוספעדערן (פראפעלער) און פאטשן די וואסער אויף די פארקערטע וועג וויאזוי ער וויל גיין. אויב איר פארשטייט וויאזוי א פליגער פליעט און דער לופטן איז דאס זייער ענליך.
פארשטייט זיך אז מיט דעם באוועגונג סיסטעם איז ער מער פארגעשריטן ווי אלע אנדערע באשעפענישן אין ים און דערפאר איז ער טאקע אן אויסגעצייכנטער פאנגער. רוב פיש באמערקן אפילו נישט דעם הייפיש קומען ווייל ער קען מאכן זייער שנעלע באוועגונגן און זיך אויך אפשטעלן אין א סעקונדע אויב ער וויל מען זאל אים נישט באמערקן.
זיינע חושים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט חוש וואס א הייפיש פארמאגט איז זיין אויסגעצייכנטער שמעק. ער האט א ריזיגע נאז מיט וועלכע ער דערשפירט זיין קרבן זייער שנעל און דארף נישט לאנג זוכן עסן. וויסנשאפטלער זאגן אז ער פארמאגט נאך אויסגעצייכנטע חושים צו דערשפירן זיינע קרבנות און שונאים אבער זיי ארבעטן אין א גרופע און אויב ער פארלירט איינע פון זיי דעמאלט טויג ער מער נישט אויפ'ן פעלד. א גרופע וויסנשאפטלער האבן זיך דאס איבערגעצייגט נאכדעם וואס זיי האבן פארקלעפט די נאז לעכער פון א הייפיש און ער האט זיך נישט געקענט קיין עצה געבן צו כאפן אנדערע פיש כאטש ער האט געקענט נוצן זיינע אנדערע חושים.
דער הייפיש'ס הויפט שפור איז בלוט. ער קען דערשפירן בלוט פון מיילן ווייט. ווען ער שווימט פליסט דאס וואסער צו די צוויי זייטן פון זיין לאנגע נאז וועלכע פארמאגט כמו סענסארס אונטער די הויט וועלכע שפירן אויף דאס וואסער אויב עס איז פאראן בלוט אינעם גאנצן ארום. וויסנשאפטלער האבן אמאל אריינגעלייגט א טראפן בלוט אין א אלימפיק סייז שווים באסיין און דער הייפיש האט דערשפירט דאס בלוט אין סעקונדן.
קיין איין באשעפעניש גיט נישט ארויס קיין בלוט אין וואסער סתם אזוי, אבער דער הייפיש דערשפירט בלוט דורך די שוויץ און אפפאל וואס קומט ארויס פון יעדע באשעפעניש. ווען דער באשעפעניש באוועגט זיך קומט ארויס קליינע טיילן שוויץ וועלכע גייט אריין אין דאס וואסער און דער הייפיש דערשפירט אויב דאס איז געקומען פון א לעבעדיגע באשעפעניש וויבאלד ער שמעקט דאס בלוט.
דאס איז אויך דער סיבה פארוואס זיי קומען צו די יבשה שטערן די מענטשן ווייל אויב ער קען דערשפירן די קאלטע בלוט פון פיש דאן קען ער זיכער דערשפירן די ווארימע בלוט פון א מענטש וועלכע באוועגט זיך אין וואסער.
די וועלט זאגט אז אויב מען באגעגענט א הייפיש זאל מען שטיין פארפרוירן און זיך נישט רירן. דאס וועט פארטרייבן דעם הייפיש ווייל ער וועט נישט דערשפירן די בלוט דורך די באוועגונגן אן ער וועט באלד אפטראגן. מיט'ן פחד אז איינער איז דא אים צו אטאקירן. אויסער דעם וואס ער דערשפירט בלוט וועט ער אויך שפירן פון וועלכע זייט עס קומט און ער וועט דאס גרינג נאכגיין.
הייפיש האבן אויך א גוטע חוש פון הערן. זיי קענען הערן שטילערע קולות ווי מענטשן און וועלן הערן א קליינע פיש זיך רירן הונדערטער פיס אוועק.
ווען א הייפיש כאפט זיין קרבן וועט ער ערשט געבן איין בייס דאס צו קאסטן און ער וועט דאס נישט ווייטער בארירן אויב דאס איז נישט אין זיין ארגינעלע דייעט. דאס איז דער סיבה פארוואס מען הערט זעלטן אז א הייפיש האט אומגעברענגט איינעם. אין רוב פעלער וועט דער הייפיש וואס אטאקירט א מענטש אים געבן א בייס און נאכ'ן שפירן דעם טעם וועט ער אפטראגן.
אויסער די אויבנדערמאנטע חושים פון שמעקן און הערן פארמאגט א הייפיש באזונדערע ספעציעלע חושים פון דערשפירן וועלכע אנדערע פיש פארמאגן נישט. וויבאלד די חושים געפינט זיך נישט ביי אנדערע באשעפענישן האבן די וויסנשאפטלער נאך נישט באוויזן צו דערגיין גענוי וויאזוי דאס ארבעט אבער וואס זיי ווייסן איז אז הייפיש פארמאגט ספעציעלע טובס אונטער זייער הויט וועלכע שפירן עלעקטראנישע שטראלן וועלכע ווערט ארויסגעגעבן דורך לעבעדיגע באשעפענישן. ווען דאס וואסער שטראמט אריין אין זייער קערפער וועלן זיי דאס באלד דערשפירן.
נאך א ספעציעלע חוש וועלכע א הייפיש פארמאגט איז א גרופע פון דינע האר אינדרויסן פון זיין קערפער וועלכע דערשפירן אנדערע בעלי חיים דורך די פארשטערקערטע וואסער שטראם. די ספעציעלע חוש ראטעוועט דעם הייפיש פון זיינע פיינט ווען ער שלאפט.
ווי געזאגט ארבעטן די אלע חושים אינאיינעם און דאס מאכט אים זייער סוקסעספול אין וואסער. מיט איינע פון די חושים אליינס טויג ער נישט צו די מלאכה און אפילו ווען נאר איינע פון די חושים ארבעטן נישט איז א האלב פארפאלענער.
זיינע ציינער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איר קוקט אן א הייפיש זעט נישט אויס ווי ער קען בייסן. זיין מויל ליגט אים באהאלטן טיף אונטער זיין לאנגע נאז און ער וואלט געדארפט אויפהייבן זיין גאנצע קערפער צו קענען דעגרייכן עפעס מיט זיין איינציגסטע וואפן.
אין פאקט איז זיין גאנצע בארדביין זייער בייגעוודיג און זיינע מוסקעלן ציען אויס זיין גאנצע מויל ביז די עק פון זיין נאז און זיינע שווערדן שטייען די ערשטע ארויס פון זיין קערפער גרייט צו אטאקירן. דאס איז א ספעציעלע קונץ וועלכע קיין איין לעבעדיגע באשעפעניש קען נישט באווייזן. אלע באשעפעניש מיט ציין (אויך דער מענטש) קענען נאר באוועגן די אונטערשטע טייל פון די בארדביין אבער די אויבערשטע וועלכע איז באהאפטן צו די שארבן קען מען נישט רירן.
דער הייפיש פארמאגט די בעסטע וואפן אין וואסער וועלכע איז זיינע ציינער און בארדביין. זיינע ציינער זענען זייער שארף און זענען דירעקט אויסגעשטעלט צו עסן פלייש. טייל הייפיש האבן באזונדערע שטארקע ציין וועלכע קען אויך צעקראכן הארטע זאכן וועלכע געפינען זיך אונטער'ן וואסער אבער רוב אקטיווע הייפיש וועלן נישט קענען בייסן א הארטע זאך פשוט ווייל זייערע ציינע זענען נישט גענוג שטארק דערפאר.
די קלענערע הייפיש קענען נאר עסן קליינע פיש און פארמאגן א לאנגע רייע פון ציינער וועלכע זענען זייער שפיציג און געדרייעט אויף אריין. די הייפיש שווימען קעגן זייערע קרבנות און שלינגן אריין די פיש אין זייער מויל, געבן זיי איין ביס מיט וועלכע זיי הרגנ'ן זיי, און דערנאך שלינגן זיי דאס אראפ. די גרעסערע הייפיש האבן ברייטע שארפע ציינער וועלכע קען טאן די ארבעט פון א מעסער. די הייפיש פאנגן געווענליך גרעסערע פיש און דארפן זיי אטאקירן עטליכע מאל ווילאנג עס שטארבט און ערשט דערנאך וועלן זיי מאכן א סעודה. געוויסע הייפיש פארמאגן ביידע ערליי ציינער כדי צו קענען האלטן זייער קרבן ווילאנג זיי אטאקירן אים יענער זאל נישט קענען אנטלויפן.
א הייפיש'ס ציינער ווערן געטוישט יעדע שטיק צייט. ווען א ציין ווערט איבערגעארבעט אדער צעבראכן וועט עס ארויספאלן און א נייע וועט צוריקוואקסן. דאס מאכט זיי עפעקטיווע פאנגער וועלכע האבן א שארפן שווערד גרייט צו יעדע צייט.
זיין טאג-טעגליכער לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די לעצטע יארן האבן וויסנשאפטלער צוזאמענגעקליבן זייער אסאך אינפארמאציע פון א הייפיש'ס לעבן אבער זיי ווייסן נאך אלץ נישט וואס זיין סדר היום איז וויבאלד רוב הייפיש שווימען אליינס און שווימען צענדליגער מיילן זייער טיף אין די וואסער, אן ארט וועלכע איז זייער שווער פאר מענטשן אנצוקומען. פון צייט צו צייט מאכן זיי מיטינגן אינאיינעם אבער וויסנשאפטלער פארשטייען נישט וואס זיי שמועסן דארט אפ. קיינער פון זיי רעדט נישט און עסט נישט דורכאויס די גאנצע מיטינג.
די קלענערע הייפיש עסן עטליכע מאל א טאג דורך אריינשלינגן פיש אין זייער ריזיגע מויל אבער די גרויסע אקטיווע הייפיש עסן נאר פון צייט צו צייט ווייל זיי ארבעטן זייער שווער צו פאנגן א גרויסע ים באשעפעניש, ווי א ים לייב אדער ים הונט, און דאס מוטשעט זיי אפ זייער שטארק. דער גרויסע הייפיש אטאקירט ערשט און ווארטן ווילאנג דער קרבן שטארבט דורך זיין בלוט אויסגיסונג און דערנאך מאכט ער זיין סעודה.
הייפיש אטאקירן געווענליך אליינס אבער עס קען זיך מאכן אז עטליכע הייפיש וועלן אטאקירן א גרויסע באשעפעניש אינאיינעם. די הייפיש געדענקן זייער גוט וואו דאס בעסטע פלאץ צו זוכן עס איז. אויף טייל ערטער פון די וועלט זענען הייפיש זייער אקטיוו נעבן מענטשליכע פיש כאפער ווייל זיי ווייסן אז די פיש כאפער פארלירן זייער אסאך פון די געפאנגענע פיש און זיי שלינגן דאס איין.
הייפישן ווערן כמעט נישט אטאקירט אין וואסער און די גרעסטע סכנה צו זיי זענען מענטשן וועלכע פאנגן זיי צוליב זייער טייערקייט. הייפישן פארמאגן גוטע הויט, פלייש, און ביין וועלכע ווערן גענוצט פאר פארשידענע צוועקן, אריינגערעכנט עטליכע מעדעצינען.
הייפיש לעבן דורכשניטליך צווישן 25 און 30 יאר אבער קענען לעבן מער ווי 100 יאר. הייפיש געבארן ווייניג קינדער וואס מאכט זייער באפעלקערונג ווייניג אונטערן וואסער. קעגן אנדער פיש מערן זיי זיך זייער לאנגזאם און עס איז א גרויסע פארלוסט ווען איינער פון זיי ווערט פארלוירן.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
יהונתן אייבעשיץ
רבי יהונתן אייבעשיץ (ה'ת"ן, 1690, קראקע, פוילן – כ"א אלול ה'תקכ"ד, 18טן סעפטעמבער 1764, אלטאנע) איז געווען א פוסק, דרשן, מפרש, מקובל און א ראש ישיבה אין אייראפע. פון תק"י איז ער געווען רב אין דער דרייפאכיגער קהילה: אלטאנע, האמבורג און וואנדסבעק.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יהונתן אייבעשיץ איז געבוירן געווארן אין קראקע, פוילן. צו זיין פאטער, רבי נתן נטע, רב פון דער יידישער קהילה אין אייבעשיץ (Eibenschütz), מעהרן, און צו זיין מוטער מרת שיינדל. דער יונגער אייבעשיץ איז געווען אן עילוי. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תס"ח, האט ער געלערנט אין דער ישיבה פונעם מהר"ם אַ"ש אין פראסטיץ, און דערנאך אין העלעשוי (Holleschau). א קורצע צייט האט ער געוואוינט אין ווין.
אין ת"ע איז ער געווארן א חתן ביי רבי משה יצחק שפירא אב"ד פון בומסלא, בעהמען. נאך דער חתונה האבן זיי געוואוינט צוויי יאר אין האמבורג ביי ר' מרדכי הכהן, איר זיידע פון דער מאמע'ס זייט.
אין ה'תע"ה האט ער זיך באזעצט אין פראג, בעהמען, וואו ער איז געווארן ראש ישיבה און א בארימטער דרשן. די יידן אין פראג האבן געהאלטן פון אים שטארק, א צווייטער נאר צו רבי דוד אפנהיים. דורך זיין השפעה האט מען ווידעראמאל באקומען רשות צו דרוקן א ש"ס אין פראג, וואס פריער האט דער פויבסט געאסר'ט. אבער דער רעגירונג האבן געפאדערט אז מען טאר נישט ניצן דאס ווארט "תלמוד", און איז זיין ארט האט רבי יהונתן געניצט "הלכות". מ'האט געדרוקט מסכת ברכות מיטן נאעמן "הלכות ברכות" צוזאמען מיטן רא"ש, מהרש"ל, מהרש"א און הלכות פונעם רמב"ם, אין יאר תפ"ז. מען האט דורכגעלאזט עטלעכע אגדתא, מיט דער הסכמה פונעם פראגער בית דין אונטער הרב דוד אפנהיים. ביי די אנדערע מסכתות האט מען אויפגעהערט די ארבעט, ווייל די רעגירונג האט געפאדערט צופיל דורכלאזן.
אין תק"א, ווען פראנקרייך האט איינגענומען פראג, איז הרב יהונתן באשטימט געווארן רב פון מעץ, פראנקרייך, וואו ער האט געדינט אין רבנות ניין יאר.
מחלוקת מיטן יעב"ץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דרוש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יערות דבש
- תפארת יהונתן
- אהבת יהונתן
- מדרש יהונתן
- נפש יהונתן
הלכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- כרתי ופלתי
- אורים ותומים


text:
1851
1851 איז דאס 51סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1851 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן אויגוסט - אייזיק סינגער באקומעט א פאטענט פאר זיין ניימאשין.
- 22סטן אויגוסט - גאלד אנטפלעקט אין אויסטראליע
- 18טן סעפטעמבער – צום ערשטן מאל ארויסגעקומען די ניו יארק דיילי טיימס, שפעטער געווארן די ניו יארק טיימס.


text:
Thursday, March 31, 2011
"מיר זענען חברים צוריק"
Not that it was ever necessary - to apologize, that is. There was nothing wrong done there. Lubavitch does it too. Lubavitch has been delegitimatized. The Satmar Rov. zt"l, allowed leitzonus at the tish on Purim-Shushan Purim. It was the Zalis, not us. Get over it. You guys are waaaay too sensitive. You took the books out of Warsaw. You go to China just like Burger King does. The Holy Skverrer said Lubavitch was treyf. And the list goes on, and on, and on. But despite all that we never allowed it. It happened in our shul, with our leader giggling the whole time at the play, but we never allowed it. But we should've, cuz you guys are not legitimate anyway. But we didn't.
On with life. Pesach's almost here.
Wednesday, March 30, 2011
"ס'נאך נישט "משיח'ס צייטן
WITH APOLOGIES TO MY NON-YIDDISH READERS
שושן פורים אין סאטמאר-ראדני
דאס יהדות החרדית איז אויף טישן און אויף בענק ס'הייסט? אזא מעשה? בפני כל עם ועדה זאל מען אזוי לאכן פון א גדול בישראל, א רבי פון טויזנטער חסידים? אין יאר 2011, ווען יעדער שריט און טריט ווערט אראפגעכאפט דורך פארשידענע כלים, סיי פאטאגראפיעס, סיי ווידעא מכלים שונים, און מיט איין קוועטש איז עס אויפ'ן נעץ, גלוי לעין כל. איי, וועט איר זאגן, "ס'איז דאך פורים!" און פורים מעג מען דאך, און אזוי האט מען טאקע געטוהן אלע יארן ביי דער סאטמאר רב, ז"ל, ביים טיש, וועלן די וואס זענען געווען ביים טיש זאגן אז אזאנס האט מען נאך נישט געזעהן - ביים רב אויך נישט. וואס זאל איך אייך זאגן, מורי ורבותי? איך בין נישט צוקראצט געווארען דערפון! הירשל ציג, דער זעלבער וועלכע שטייט און שרייט שוין יארן לאנג אז מ'האט נישט ליב די ליובאוויטשער חסידים, און אז מ'שרייבט נישט וועגן זייערע אקטיוויטעטן אין די צייטונגען, און דער וועלכע וואלט לפי"ז געדארפט שטיין און שרייען פון די דעכער און מוחה זיין, איז איבערהויפט נישט אינטערעסירט דעראין, און וועט קיין "מחאה" נישט מאכען איבער דעם נארישען פורים רב. פארוואס? זייער פשוט. איך האב זיך קיינמאל נישט איינגערעדט אז ס'איז שוין "וגר זאב עם כבש," אפילו נאך פאלם ספרינגס און מומבאי און בעידזשינג, און מקוואות אין טעקסעס וואס ווערן געבויט דורך חסידי ליובאוויטש און מיט די געלט שטיצע פון חסידי סאטמאר הי"ו. איך פארשטיי אז אלטע רגילות'ן איז שווער פטור ווערן פון זיי, ובפרט אז מ'מיינט אז ס'איז א מלחמת מצוה, וואס אוודאי געוויס איז אזוי געווען ביי די חסידי סאטמאר-ראדני, וואס פון קינדווייז אהן האט מען זיי געהאדעוועט אז ליובאוויטשער חסידים זענען כמעט ווי די פארטאריקער אין די פראדזשעקטס, ר"ל. ס'איז מיר זייער שווער צו "שאפן א כעס" און צו שרייבן אז איך פארלאנג מ'זאל אונז איבערבעטן ווען איך פיל עס נישט מיט'ן גאנצן הארץ. און טאמער איז מיר שווער וועל איך עס נישט טוהן. חוץ פון דעם קען מען גאר גרינג זאגן אז די "זאלי" פארטיי איז א טויטער פערד, און א טויטער פערד שטויסט מען נישט, און אויב שטויסט מען יא איז דאס סתם לבטלה. איך פארגין זיי דאס ביסאלע געלעכטער אום שושן פורים, כאטש ס'איז על חשבון רבינו, ווייל אגאנץ יאר איז דארט גאר ביטער און קאלאמוטנע דער מצב.
הרב שלום בער סורוצקין
און דערנאך איז היינט (יעצט שוין נעכטן) אנגעקומען נאך א ידיעה וועלכע וועט באפרייען די שונאים נאך מער. אין ארץ ישראל איז פאראן א "נעץ" פון כוללים וועלכע ווערט אנגעפירט דורך הרב שלום בער סורוצקין, אן אייניקל פונעם לוצקער רב, הרב ר' זלמן סאראצקין ז"ל. דער סורוצקין איז אן אנהענגער פון דער ראש ישיבה, הרב ר' אהרן לייב שטיינמאן, און ראט זיך מיט אים אין אלץ וואס ער טוט. אזוי ווי דער יו"ט פסח האלט שויןן אוטוטו,, איז דער כולל יעצט פארנומען מיט באזארגן די יונגעלייט פון די כוללים מיט צרכי החג. הרב סורוצקין געפענט זיך יעצט אין אויסלאנד, טאקע צוליב דעם כולל, און האט זיך נישט גערישט אויף אזא געפערליכע מעשה. וואס איז די מעשה? וועל איך אייך פארציילן, זיצט רואיג א מינוט, כאפט נישט. די הנהלה פון די כוללים האט לעצטנס געמאכט א שותפות מיט "כולל חב"ד," דער עלטסטער "כולל" אין ארץ ישראל, וועלכע פירט אהן מיט בתי תמחוי און מעדיצינישע קליניקס אין ארץ ישראל, ווי אויך אין אנדערע לענדער. צווישן אנדערע זאכן טוהען זיי אויך פאנאנדער טיילן פיל פעקלעך פאר משפחות פאר די ימים טובים, פאר אנשי חב"ד, ווי אויך פאר אידן נישט פון די חב"ד'ער קרייזן. זיי העלפן סובסידירן תפלין פאר בר-מצוה בחורים, שיך און קליידונג פאר אינגלעך און מיידלעך, און פירן אהן מיט א ביליגע חתונה זאל פאר נויטבאדערפיגע משפחות. דא איז נישט דאס פלאץ אויף אויסרעכענען וואס נאר כולל חב"ד טוט. די שותפות איז אז "עטרת שלמה" וועט צאלן א "מחיר סמלי" פאר כולל חב"ד, צו אפשר נישט אזוי סמלי, נאר אפשר בכסף מלא, און כולל חב"ד וועט צושטעלן די אלע געברויכן פאר די משפחות פון די בני תורה לכבוד יו"ט. אין די ישראל'ישע פרעססע איז געווען יו"ט אין דער וואכן נעכטן. אזא שמחה! די צוויי אדווערסארן זענען שוין חברים צוריק, האט מען געזאגט, חב"ד איז שוין צוריק אויף דער מאפע, און די ליטווישע אנערקענען שוין אויך אז פון חב"ד קאן מען קריגן הילף, כאטש אז מ'האט זיך אמאל געקריגט. אבער זעהט אויס אז די שמחה איז געווען אביסל פרי-צייטיג.
הרב סורוצקין'ס בריוו
אין די כוללים זענען - כנראה - פאראן שטארקע אנהענגער פון דעם פארשטארבענעם פאניעוויזשער ראש ישיבה, און זיי איז נישט געפעלן געווען אז די געלט קומט פון ליובאוויטשער קוואלן, האבן זיי אנגעהויבן מאכן א טומל, "היתכן אז מ'נעמט געלט פון די כת ווען דער ראש ישיבה זצ"ל האט געזאגט אז מ'זאל מיט זיי קיין שייכות נישט האבן"? און מ'האט נאך אפגעדרוקט פאשקעווילן מיט די אלע "טענות" כדי אויפמערקזאם מאכן די אלע אינגעלייט, און אז די בני תורה זאלען ח"ו נישט נכשל אין טריפה'נע געלט, בפרט נאך אין דעם יו"ט פסח. סורוצקין האט זאפארט אפגעשיקט אן עקספרעס בריוול, און האט קלאר געמאכו אז אלץ וואס ער טוט איז בהמלצת און בהסכמת מרן ראש הישיבה רשכבה"ג שליט"א - מיינענדיג הרב שטיינמאן, און אז די פאשקעוועלן-שרייבער זענען עתיד ליתן את הדין אויף דער בלבול וואס זיי מאכען. היינט מיטוואך איז ארויס א ידיעה פון הרב שטיינמאן אז ס'איז קיין פראבלעם נעמען געלט פון חב"ד היות אז "זיי זענען נאר די פאסט-טרעגער, די געלט קומט נישט פון זיי." זעהט אויס אז טאמער די געלט וואלט יא געווען פון חב"ד וואלט.... וד"ל איך בין זיכער אז אין ביורא פון כולל חב"ד איז מען שטארק צופרידן פונעם ענטפער.... איין זאך האט קיינער נאך נישט געענטפערט, פארוואס פון די ציוניסטישע געלטער מעג מען נעמען, און נישט נאר מען מעג, נאר טאמער שניידט מען פון די תקציבים אביסל איז א "גזירה רעה" און איז גוזר תענית דערויף. זענען די ליובאוויטשער שוין ערגער פון די פושעים און אפיקורסים? און אזוי ווי ס'איז פאראן אזעלכע וואס פאר זיי איז הרב שטיינמאן נאך נישט דאס לעצטע ווארט, זענען זענען אנדערע געגאנגען פרעגן ביי הרב אלישיב אויך, און ער האט געזאגט אז ס'איז קיין שאלה נישט, מ'מעג זייער גערן פון די חב"ד'ניקעס, אפילו ווען זיי וואלטן געווען נישט נאר די פאסט טרעגער, נאר די באנקירער אליין....
דער פאשקעוויל
ליינט און שטוינט
חב"ד הם רק הדואר
שושן פורים אין סאטמאר-ראדני
דאס יהדות החרדית איז אויף טישן און אויף בענק ס'הייסט? אזא מעשה? בפני כל עם ועדה זאל מען אזוי לאכן פון א גדול בישראל, א רבי פון טויזנטער חסידים? אין יאר 2011, ווען יעדער שריט און טריט ווערט אראפגעכאפט דורך פארשידענע כלים, סיי פאטאגראפיעס, סיי ווידעא מכלים שונים, און מיט איין קוועטש איז עס אויפ'ן נעץ, גלוי לעין כל. איי, וועט איר זאגן, "ס'איז דאך פורים!" און פורים מעג מען דאך, און אזוי האט מען טאקע געטוהן אלע יארן ביי דער סאטמאר רב, ז"ל, ביים טיש, וועלן די וואס זענען געווען ביים טיש זאגן אז אזאנס האט מען נאך נישט געזעהן - ביים רב אויך נישט. וואס זאל איך אייך זאגן, מורי ורבותי? איך בין נישט צוקראצט געווארען דערפון! הירשל ציג, דער זעלבער וועלכע שטייט און שרייט שוין יארן לאנג אז מ'האט נישט ליב די ליובאוויטשער חסידים, און אז מ'שרייבט נישט וועגן זייערע אקטיוויטעטן אין די צייטונגען, און דער וועלכע וואלט לפי"ז געדארפט שטיין און שרייען פון די דעכער און מוחה זיין, איז איבערהויפט נישט אינטערעסירט דעראין, און וועט קיין "מחאה" נישט מאכען איבער דעם נארישען פורים רב. פארוואס? זייער פשוט. איך האב זיך קיינמאל נישט איינגערעדט אז ס'איז שוין "וגר זאב עם כבש," אפילו נאך פאלם ספרינגס און מומבאי און בעידזשינג, און מקוואות אין טעקסעס וואס ווערן געבויט דורך חסידי ליובאוויטש און מיט די געלט שטיצע פון חסידי סאטמאר הי"ו. איך פארשטיי אז אלטע רגילות'ן איז שווער פטור ווערן פון זיי, ובפרט אז מ'מיינט אז ס'איז א מלחמת מצוה, וואס אוודאי געוויס איז אזוי געווען ביי די חסידי סאטמאר-ראדני, וואס פון קינדווייז אהן האט מען זיי געהאדעוועט אז ליובאוויטשער חסידים זענען כמעט ווי די פארטאריקער אין די פראדזשעקטס, ר"ל. ס'איז מיר זייער שווער צו "שאפן א כעס" און צו שרייבן אז איך פארלאנג מ'זאל אונז איבערבעטן ווען איך פיל עס נישט מיט'ן גאנצן הארץ. און טאמער איז מיר שווער וועל איך עס נישט טוהן. חוץ פון דעם קען מען גאר גרינג זאגן אז די "זאלי" פארטיי איז א טויטער פערד, און א טויטער פערד שטויסט מען נישט, און אויב שטויסט מען יא איז דאס סתם לבטלה. איך פארגין זיי דאס ביסאלע געלעכטער אום שושן פורים, כאטש ס'איז על חשבון רבינו, ווייל אגאנץ יאר איז דארט גאר ביטער און קאלאמוטנע דער מצב.
הרב שלום בער סורוצקין
און דערנאך איז היינט (יעצט שוין נעכטן) אנגעקומען נאך א ידיעה וועלכע וועט באפרייען די שונאים נאך מער. אין ארץ ישראל איז פאראן א "נעץ" פון כוללים וועלכע ווערט אנגעפירט דורך הרב שלום בער סורוצקין, אן אייניקל פונעם לוצקער רב, הרב ר' זלמן סאראצקין ז"ל. דער סורוצקין איז אן אנהענגער פון דער ראש ישיבה, הרב ר' אהרן לייב שטיינמאן, און ראט זיך מיט אים אין אלץ וואס ער טוט. אזוי ווי דער יו"ט פסח האלט שויןן אוטוטו,, איז דער כולל יעצט פארנומען מיט באזארגן די יונגעלייט פון די כוללים מיט צרכי החג. הרב סורוצקין געפענט זיך יעצט אין אויסלאנד, טאקע צוליב דעם כולל, און האט זיך נישט גערישט אויף אזא געפערליכע מעשה. וואס איז די מעשה? וועל איך אייך פארציילן, זיצט רואיג א מינוט, כאפט נישט. די הנהלה פון די כוללים האט לעצטנס געמאכט א שותפות מיט "כולל חב"ד," דער עלטסטער "כולל" אין ארץ ישראל, וועלכע פירט אהן מיט בתי תמחוי און מעדיצינישע קליניקס אין ארץ ישראל, ווי אויך אין אנדערע לענדער. צווישן אנדערע זאכן טוהען זיי אויך פאנאנדער טיילן פיל פעקלעך פאר משפחות פאר די ימים טובים, פאר אנשי חב"ד, ווי אויך פאר אידן נישט פון די חב"ד'ער קרייזן. זיי העלפן סובסידירן תפלין פאר בר-מצוה בחורים, שיך און קליידונג פאר אינגלעך און מיידלעך, און פירן אהן מיט א ביליגע חתונה זאל פאר נויטבאדערפיגע משפחות. דא איז נישט דאס פלאץ אויף אויסרעכענען וואס נאר כולל חב"ד טוט. די שותפות איז אז "עטרת שלמה" וועט צאלן א "מחיר סמלי" פאר כולל חב"ד, צו אפשר נישט אזוי סמלי, נאר אפשר בכסף מלא, און כולל חב"ד וועט צושטעלן די אלע געברויכן פאר די משפחות פון די בני תורה לכבוד יו"ט. אין די ישראל'ישע פרעססע איז געווען יו"ט אין דער וואכן נעכטן. אזא שמחה! די צוויי אדווערסארן זענען שוין חברים צוריק, האט מען געזאגט, חב"ד איז שוין צוריק אויף דער מאפע, און די ליטווישע אנערקענען שוין אויך אז פון חב"ד קאן מען קריגן הילף, כאטש אז מ'האט זיך אמאל געקריגט. אבער זעהט אויס אז די שמחה איז געווען אביסל פרי-צייטיג.
הרב סורוצקין'ס בריוו
אין די כוללים זענען - כנראה - פאראן שטארקע אנהענגער פון דעם פארשטארבענעם פאניעוויזשער ראש ישיבה, און זיי איז נישט געפעלן געווען אז די געלט קומט פון ליובאוויטשער קוואלן, האבן זיי אנגעהויבן מאכן א טומל, "היתכן אז מ'נעמט געלט פון די כת ווען דער ראש ישיבה זצ"ל האט געזאגט אז מ'זאל מיט זיי קיין שייכות נישט האבן"? און מ'האט נאך אפגעדרוקט פאשקעווילן מיט די אלע "טענות" כדי אויפמערקזאם מאכן די אלע אינגעלייט, און אז די בני תורה זאלען ח"ו נישט נכשל אין טריפה'נע געלט, בפרט נאך אין דעם יו"ט פסח. סורוצקין האט זאפארט אפגעשיקט אן עקספרעס בריוול, און האט קלאר געמאכו אז אלץ וואס ער טוט איז בהמלצת און בהסכמת מרן ראש הישיבה רשכבה"ג שליט"א - מיינענדיג הרב שטיינמאן, און אז די פאשקעוועלן-שרייבער זענען עתיד ליתן את הדין אויף דער בלבול וואס זיי מאכען. היינט מיטוואך איז ארויס א ידיעה פון הרב שטיינמאן אז ס'איז קיין פראבלעם נעמען געלט פון חב"ד היות אז "זיי זענען נאר די פאסט-טרעגער, די געלט קומט נישט פון זיי." זעהט אויס אז טאמער די געלט וואלט יא געווען פון חב"ד וואלט.... וד"ל איך בין זיכער אז אין ביורא פון כולל חב"ד איז מען שטארק צופרידן פונעם ענטפער.... איין זאך האט קיינער נאך נישט געענטפערט, פארוואס פון די ציוניסטישע געלטער מעג מען נעמען, און נישט נאר מען מעג, נאר טאמער שניידט מען פון די תקציבים אביסל איז א "גזירה רעה" און איז גוזר תענית דערויף. זענען די ליובאוויטשער שוין ערגער פון די פושעים און אפיקורסים? און אזוי ווי ס'איז פאראן אזעלכע וואס פאר זיי איז הרב שטיינמאן נאך נישט דאס לעצטע ווארט, זענען זענען אנדערע געגאנגען פרעגן ביי הרב אלישיב אויך, און ער האט געזאגט אז ס'איז קיין שאלה נישט, מ'מעג זייער גערן פון די חב"ד'ניקעס, אפילו ווען זיי וואלטן געווען נישט נאר די פאסט טרעגער, נאר די באנקירער אליין....
דער פאשקעוויל
ליינט און שטוינט
חב"ד הם רק הדואר
Tuesday, March 29, 2011
....דער בריסקער רב'ס מבצעים
A recent "HaMevaser" story on Reb Gedalia Segal, editor of "Der Yiddisher Shtral" in Yerushalayim and some of the stories that happened with him over the years. It seems like the Brisker Rov (Reb Velvel) was involved in all aspects of Jewish life in the Holy Land, even trying to minimize the Chassidishe influence in the literature of the day, and even revising a Chassidishe Mayse with the Holy Tchortkover that was not to his liking...
Monday, March 28, 2011
Classic "Rav"
4 short audio clips of the late Rav Yoseph B. Soloveitchik of Boston. Each "microphone" is a link to another audio clip, which starts automatically. So if you're at work or some other place where you don't want people to know that you're "oofgeklert" and listen to the "Rav," lower your speakers volume BEFORE you click on the microphone. We learn several things from these clips, including the fact that the Rav hut keinmol kein "zemiros" nit gezogt."


text:
אליהו הנביא
אליהו הנביא (אויך אליהו התשבי און אליהו הגלעדי) געוועזן א נביא, געוואוינט אין "גלעד".
דער חת"ם סופר שרייבט אין א פלאץ אז עס זענען פארהאן צוויי אליהו הנביא'ס. {פעלט הסברה}
אליהו באווייזט וווּנדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די צייטן פון אחאב דער קעניג פון מלכות ישראל, ווען אחאב האט אנגעהויבן דינען עבודה זרה, האט אליהו אויסגערופן אז עס וועט קומען א טרוקנהייט אין לאנד, און אזוי איז טאקע געוועזן במשך דריי יאר, אליהו האט בדרך נס געהאט די גאנצע דריי יאר עסן און טרינקען.
אין תנ"ך שטייט נישט ווער איז געוועזן אליהו הנביא, פון וווּ ער שטאמט אא"וו. אויך ווערט געבריינגט זיינע אומנאטורלעכע כוחות צו מאכן ניסים. און דערפאר איז דא א ווערסיע אז ער איז געוועזן א מלאך. דערפאר איז אנגענומען צו דערציילן אויף אים פיל מיסטישע געדאנקען:
- ס'שטייט אין נביא (ספר מלכים פרק ב') אז ער איז נישט געשטארבן נאטורליך, נאר איז ארויף מיט א פייערדיקע שטורם אין הימל.
- מען זאגט אז ער וועט מגלה זיין פאר כלל ישראל אויפן ביאת המשיח.
- זיין גייסט קומט אין פארשיידענע הייליקע פייערונגען, ביים פסחדיקן ליל הסדר און ביי א ברית מילה.
- מען זאגט אז ער אנטפלעקט זיך פאר צדיקים.
- מען זאגט אז ער וועט פארענטפערן אלע איבעיות אין גמרא.


text:
דורכגאס
א דורכגאָס איז א שמאלער נאטירלעכער וואסער קאנאל וואס באהעפט צוויי גרעסערע קערפער פון וואסער, און ליגט צווישן צוויי יבשות.
לויטן אינטערנאציאנאלן געזעץ,[1] האבן די שיפן פון אלע פעלקער די רעכט אדורכצופארן א דורכגאס.
אינהאַלט
באוואוסטע דורכגאסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווישן קאנטינענטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בערינג דורכגאס, צווישן צפון אמעריקע (אלאסקע) און אזיע (צפון-מזרח סיביר), וואס באהעפט דעם בערינג ים אין צפון מיטן פאציפישן אקעאן און דעם ארקטישן אקעאן.
- דורכגאס פון גיבראלטאר, צווישן אייראפע (שפאניע) און אפריקע (מאראקא), וואס באהעפט דעם אטלאנטישן אקעאן מיטן מיטלענדישן ים.
- דער באספארוס און די דארדאנעלן, אין טערקיי, צווישן אזיע און אייראפע, וואס באהעפט דעם שווארצן ים — דורך דעם ים פון מארמארא — מיטן מיטלענדישן ים.
- באב על מאנדעב, צווישן אזיע (תימן) און אפריקע (דזשיבוטי), וואס באהעפט דעם אינדיאנער אקעאן מיטן ים סוף.
אויסטראליע און אקעאניע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באס דורכגאס , צווישן אויסטראליע און דעם אינזל טאסמאניע.
- קוק דורכגאס צווישן דעם צפון אינזל און דעם דרום אינזל פון ניי זילאנד
אייראפע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דורכגאס פון דאווער, צווישן אייראפע (פראנקרייך) און דעם אינזל גרויסבריטאניע, וואס באהעפט דעם צפון ים מיטן אטלאנטישן אקעאן.
- מעסינע דורכגאס, אין איטאליע, צווישן אייראפע (קאלאבריע) און דעם אינזל סיציליע.
אמעריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מאגעלאן דורכגאס, צווישן דרום אמעריקע און דעם לאנד פון פייער, וואס באהעפט דעם אטלאנטישן אקעאן מיטן פאציפֿישן אקעאן.
אזיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מאלאקע דורכגאסן, צווישן דעם מאלאישער האלבאינזל און דעם אינזל סומאטרע אין אינדאנעזיע, וואס באהעפט דעם אינדיאנער אקעאן מיטן דרום כינעזער ים.
- הארמוז דורכגאס, צווישןאיראן און דער עקסקלאווע צפון אמאן, וואס באהעפט דעם אמאן איינגאס מיטן פערזישן איינגאס.
- טיראן דורכגאס, צווישן סאודי אראביע און דעם סיני האלבאינזל, וואס באהעפט דעם ים סוף מיטן אילת איינגאס.
אפריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מאזאמביק דורכגאס, צווישן דעם אינזל מאדאגאסקאר און מאזאמביק.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אינטערנאציאנאלע קאנווענץ וועגן שיפעריי אין דורכגאסן, באתר האו"ם


text:
קאוונע
קאוונע (ליטוויש: Kaunas; פויליש: Kowno) איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין דער ליטע און אן אמאליקע הויפטשטאט. מען קען צוקומען קיין קאוונע דורך דער וויאַ באַלטיקאַ אויטאסטראדא (E67) און דער ווילנא-מעמל (A1) שאסיי. קאוונע געפינט זיך ביים צוזאמענפלייץ פון די צוויי גרעסטע טייכן אין דער ליטע, דער נעמאן טייך און דער נעריס, און נאענט צום קאוונער רעזערווואר, דער גרעסטער קערפער פון וואסער אינגאנצן אין דער ליטע.
קאוונע איז די הויפטשטאט פון דער קאוונער גובערניע.
הרב יצחק אלחנן ספעקטאר איז געווען שטאטס רב אין קאוונע.


text:
װיקיפּעדיע:קאפירט נישט קיין מקורות
קאפירעכט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי אלץ וואס ווערט געשריבן דא מוז האבן א מקור ערגעץ אנדערשט, דאך מוז מען אכטונג געבן נישט קאפירן ווארט אויף ווארט פון מקורות וואס זענען געשוצט מיט קאפירעכט. עלטערע ווערק וואס האבן שוין פארלוירן זייער קאפירעכט, ווי אויך אזוינע ווערק וואס זייער פארפאסער האט זיי אוועקגעשאנקען צום כלל מעג מען ניצן פרייערהייט. אין אזא פאל איז דאס מערסטענסטייל נישט געשריבן פאר אן ענציקלאפעדיע און מוז באארבעט ווערן. מ'זאל דעריבער אויפפאסן אז דער סטיל זאל זיין צוגעפאסט צו וויקיפעדיע (און מ'זאל אויך צוגעבן געהעריגע וויקילינקען און קאטעגאריעס).
יושר'דיק באניץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמאל מעג מען קאפירן אפילו קאפירעכט חומר טאמער דאס איז שטארק נייטיג צום ארטיקל לויט די כללים פון יושר'דיק באניץ.
וויקיקוואל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפילו ווען דער חומר איז פריי פון קאפירעכט, מ'זאל נאר אריינקאפירן אין וויקיפעדיע גאר לאנגע זאכן, למשל טעקסטן, מאפעס, קונסטווערק און אנדערע ניצלעכע בילדער.
אויב האט איר גאנצע ווערק ווי אין פארעם פון א ליד אדער אפילו גאנצע קונטרסים, וואס איר ווילט קאפירן פארן פרייען פובליקום און עס איז אבסאלוט שוין נישט באגרעניצט אונטער די קאפירייט אומשטענדן קענט איר דאס ארויפשטעלן אויפן וויקיביבליאטעק פראיעקט.


text:
טשאד (לאנד)
טשאַד (פראנצויזיש: Tchad; אראביש: تشاد), אפיציעל די רעפובליק פון טשאַד, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין צענטראלער אפריקע. ער גרענעצט ניזשער צו מערב, ליביע צו צפון, סודאן צו מזרח און קאמערון און ניגעריע צו דרום-מערב. ער באדעקט א שטח פון בערך 1,284,000 קוואדראט ק"מ.
טשאַד האט א באפעלקערונג פון 11 מיליאן מענטשן (געשאצט 2012).[2]
די הויפטשטאט איז נ'דזשאמענא, און די אפיציעלע שפראכן זענען פראנצויזיש און אראביש. טשאד איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1920 איז דער שטח פון טשאד געווארן א טייל פון דער פראנצויזישער קאלאניע פראנצויזישע עקוואטארישע אפריקע.
ראיאנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טשאד ווערט צעטיילט אין 22 ראיאנען.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די נאטירלעכע רעסורסן זענען נאפט, אוראניום, נאטראן, קאאלין, פיש (אין טשאד אזערע), גאלד, קאלכשטיין, זאמד און זשווירע, זאלץ.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור, די וועלט האנטבוך. טשאד (לאנד) (2012). דערגרייכט דעם 13טן יוני, 2012
- ↑ CIA האנטבוך 2012
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
האס
האַס (שינאה אדער פײַנטשאַפֿט) איז א געפיל פון גאר שטארקע עקל און גרויל וואס א מענטש טראגט זיך ארום אויף אן אנדערן מענטש, זאך, פאנאראמע, באגריף.
דאס איז דאס פארקערטסטער עמאציע פון ליבע.
דאס קען זיין באזירט אויף פחד אדער קנאות.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי אידן איז א מחלוקת הפוסקים צו דאס איז א געבענטשער געפיל אדער מידה וואס מען דארף ארבייטען דאס צו באקומען, אדער א געפיל צו א מידה וואס מען דארף אנטלויפן און ארבייטען ארויסרייסן.
ביי די ליטווישע און קנאותדיגע קרייזן האט מען דאס געהאמערט אז מען דארף דאס איינווארצעלן ווייל אני ה' שונא זימה און נאך אזאלעכע פסוקים און פראזן וואס די תורה איז פיל מיט זיי אז דאס איז גאר א מידה פון הקב"ה, און מיר האבן א פליכט און מצווה זיך צו באהעפטן מיט די מידות פון הקב"ה, און דאס איז אונזער גאנצער תפקיד און ציל אויף די וועלט.
אבער ביי חסידים און בעלי תשובה און מזרחי קרייזן האט מען גאזאגט אז די שנאה מוז בלויז זיין אויף דעם קאנצעפט און נישט חלילה אויף א מענטש כאטשיג גאט האט אויך פיינט די מענטשן אבער מיר מוזן זיך ארויסווארצעלען דאס אלס מידה, ווייל בלויז מלאכים אדע צדיקים אדער גאט אליינס קען דאס האבן אין זיך אן צו פארדארבן דעם זעיל אבער א פשוטער מענטש אויב האט ער דאס אלס מידה לויט זיי פארדארבט דאס זיין גאנצער מהות.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אינפלאציע
אינפלאציע איז א מאס פון דער פארמערונג אין די פרייזן פון פראדוקטן און באדינונגען. דאס ווערט געמאסטן מיט א פרייזן אינדעקס. למשל אויב עס קאסט 10% מער צו קויפן די דורכשניטליכע פראדוקטן און באדינונגען, הייסט עס אז די אינפלאציע איז .10% על פי רוב האלטן עקאנאמיסטן אז הויכע אינפלאציע איז א תוצאה פון צו גרויס א געוואוקס אין דעם געלט אנבאט.
אינפלאציע איז איינע פון די הויפט איינפלוסן אויף דער עקאנאמיע. אויב אינפלציע איז צו הויך איז דאס שלעכט פאר די סטאביליזאציע פון דער עקאנאמיע. עס איז נארמאל און אויך גוט פאר אן עקאנאמיע ווען אינפלאציע פון יאר צו יאר איז אפאר פראצענט (בערך 1%-3%). דאס איז ווייל אויב מען ווייסט אז פרייזן וועלן שטייגן, האט מען אן אינטערעס צו קויפן סחורה היינט ענדערשט מארגן. מיט דעם ווערט מער אקטיווקייט אין דער עקאנאמיע.
אינהאַלט
וואס מיינט אינפלאציע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איר האט שוין זיכער געהערט פון אן עלטערן מענטש רעדן וויפיל זאכן האבן געקאסט אין זיינע יונגע יארן. ער וועט אנווייזן אז ווען ער איז געווען א קינד האט א פלעשל מילך געקאסט 50 צענט, א רייד מיט א סיטי באס האט געקאסט א ניקל, א דאזען אייער 10 צענט, א נייע אויטא עטליכע טויזנט דאלאר, און א גאלאן בענזין בערך 30 צענט. היינט זענען די פרייזן פאר די אלע זאכן געוואקסן דראסטיש. א פלעשל מילך קאסט באלד דריי דאלאר, פארן מיט א סיטי באס איז $2.50, א דאזען אייער $1.99, א נייער אויטא $20,000, און א גאלאן בענזין איז העכער צוויי דאלאר.
וויאזוי פאסירט אינפלאציע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אנגענומען דורך עקאנאמיסטען היינטיגע צייטן, אז די עיקר אורזאך פארוואס אינפלאציע פאסירט איז ווייל די געלט אנבאט שטייגט, למשל אויב עס איז יעטצט דא צען מאל מער דאלארן ווי הונדערט יאר צוריק, קאסטעט אלץ צען מאל מער.
א גרינגער וועג צו פארשטיין איז דער פאקט אז אמאל איז געלט געווען די ווערט פון גאלד וועלכע איז געליגן אין די קעלערן פון די פעדעראלע רעזערוו. צומאל האבן מענטשן אנגעהויבן זארגן אז די רעגירונג און בענק האבן מער נישט גענוג גאלד וואס מיינט אז נישט יעדער קען איינקעשן זיין געלט פאר גאלד. אין אזא פאל וועט די ווערט פון די דאלער פאלן ווייל אויב דאס איז ריכטיג די סיטואציע וועט מען באקומען ווייניגער גאלד פאר יעדע דאלאר און די ווערט פון די דאלאר איז געפאלן אין מענטש'נס אויגן.
היינט איז מער נישט פאראן קיין גאלד פאר געלט און די פאפירענע געלטער זענען נאר ווערט וויבאלד מענטשן באטראכטן דאס אלס עפעס וואס איז ווערט. מיט דער צייט פארלירט געלט איר חשיבות פונקט ווי יעדע אנדערע זאך אין די וועלט פון וועלכע מען האט אסאך. געלט ווערט גע'האנדעלט דורך מענטשן פונקט ווי סטאקס אויפ'ן סטאק מארקעט און ווען אינוועסטירער באטראכטן דעם אמעריקאנער דאלאר אלס ווייניגער ווערט וועט דער דאלאר פאלן אין ווערט קעגן אנדערע וואלוטע און אמאל גייט עס פארקערט.
איינמאל געלט פארלירט איר ווערט וועט דאס מיינען אז סוחרים וועלן פארלאנגען מער געלט פאר וואס זיי פארקויפן און ארבייטער וועלן דארפן מער באצאלט ווערען.
ביז בערך די יאר תש"ל פלענגט מען מסביר זיין איפלאציע דארך אנדערע וועגען, ווי דארך סופליי און פארלאנג פאר פראדוקטען, אבער דאס איז נישט מער אונגעמען דארך עקאנאמיסטען.
וויאזוי מעסט מען אינפלאציע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמאל האט נאר די רעגירונג געמאסטן אינפלאציע אין לאנד אבער היינט ווערט דאס אויך געטאן דורך לעיבאר יוניאנס און צייטשריפטן. די וועג וויאזוי מען מעסט דאס איז געווענליך דורך צוזאמעננעמען א רייע פראדוקטן פון פארשידענע קאטעגאריעס און מען זעט וואס דער חילוק אין פרייז פון א צייט אפשניט. די פראדוקטן דארפן ארייננעמען אלע הויפט קאטעגאריעס און אין יעדע פון זיי דארף באטראכט ווערן דער טויש אין פרייז און אויב דער פראדוקט איז געטוישט געווארן דארף מען אויסרעכנען וועלכע טייל איז טייערער געווארן. צום ביישפיל אויב מען וועט קוקן דער חילוק אין פרייז פון די זעלבע מאדעל אויטא פון 2 יאר צוריק און היינט וועט דער פרייז געוויס זיין טייערער אבער טיילמאל וועט מען אינעם נייעם מאדעל באקומען עטליכע נייע טעכנאלאגיעס וועלכע האט אויך געהאלפן מאכן דעם אויטא טייערער. אין אזא צייט וועט מען דארפן רעכנען אויב דער אויטא איז נאך אלץ טייערער נאכ'ן אראפרעכנען די נייע זאכן. דאס זעלבע איז מיט סערוויסעס און אלע אנדערע פראדוקטן. אינפלאציע מעסטונגן זענען אבער קיינמאל נישט פונקטליך און קען נישט זיין פונקטליך וויבאלד די ווערט פון אינפאלציע וועט זיך בעיקר ווענדן לויט די וואג וואס מען האט געגעבן פאר יעדע פראדוקט באזונדער און נישט שטענדיג איז דאס די ריכטיגע רעפרעזענטאציע. א צווייטע פראבלעם איז וויבאלד מען וועט רעכנען פראדוקטן לויט א דורכשניטליכע פרייז פון אלע ראיאנען אין לאנד וואס גיט נישט די ריכטיגע ציפערן זינט איין ראיאן קען זיין פיל אנדערש ווי א צווייטע לויט איר סופליי און פארלאנג. אין אמעריקע ווערט אינפאלציע געמאסטן לויט די רעזולטאטן פון עטליכע עקאנאמישע אינדעקסעס וועלכע ווערן פובליצירט יעדן מאנאט. זיי זענען: די קאסט אוו ליווינג אינדעקס. דאס איז א סך הכל אינדעקס וועלכע מעסט וואס עס קאסט דאס לעבן פאר דעם דורכשניטליכן מענטש. די קאנסומער פרייז אינדעקס. דער אינדעקס מעסט א רייע פראדוקטן וועלכע דורכשניטליכע מענטשן קויפן יעדן מאנאט און מען זעט וואס די פרייזן האבן זיך געטוישט אין א געוויסע צייט אפשניט. די רעזולטאטן פון דעם אינדעקס ווערט אפט גענוצט דורך לעיבאר יוניאנס און סתם ארבייטער וועלכע פארלאנגן צו פארמערן זייערע געהאלטן לויט די פראצענט וואס די קאנסומער פרייס אינדעקס וואקסט ווייל דאס מיינט אז דאס לעבן איז געווארן טייערער און געהאלטן דארפן שטימען דערמיט. די פראדוצירער פרייז אינדעקס. דער אינדעקס מעסט די פרייזן וועלכע ווערן באצאלט צו די פראדוצירער. פארשטייט זיך אז די פרייזן זענען אנדערש ווי די קאנסומער פרייז אינדעקס וויבאלד עס נעמט אריין פראפיטן, שטייערן, און סובסידאציעס וועלכע מאכט דעם פרייז אנדערש ווי דאס וואס דער קאנסומער האט באצאלט און טייל ווילן זאגן אז דאס איז א בעסערע וועג פון מעסטן דער פרייז פון פראדוקטן. די האלסעיל פרייז אינדעקס. דאס איז די זעלבע זאך ווי די פראדוצירער פרייז אינדעקס מיט'ן אויסנאם אז די אינדעקס מעסט די פרייזן פון א רייע פראדוקטן וויפיל עס קאסט ווען מען קויפט עס האלסעיל. די אינדעקס ווערט גענוצט שטערקער צו מאכן די פראדוצירער פרייז אינדעקס דורך פארגלייכן די חילוקים אין פרייזן אין די צוויי קאטעגאריעס. די קאמאדיטיס פרייז אינדעקס. דאס מעסט די פרייזן פון פארשידענע קאמאדיטיס וואס ווערן געהאנדעלט אין עפעקטירן די עקאנאמיע דאס מערסטע. אמאל נוצט מען מערערע קאמאדאטיס און אמאל וועט גאלד זיין גענוג ווייל מיט דעם גייט מיט אסאך אנדערע מעטאלן. אויסער די אלע הויפט אינדעקסעס איז פאראן א רייע אנדערע אינדעקסעס וועלכע ערשיינען נאר פון צייט צו צייט און ווערן צוגעלייגט צו די אינפלאציע חשבונות. געווענליך וועט מען דארפן באטראכטן אלע אינדעקסעס פאר עטליכע מאנאטן נאכאנאנד צו קענען באקומען דעם סך הכל בילד ווי אינפלאציע שטייט. אבער טיילמאל איז בלויז איין אינדעקס גענוג אויב עס איז פאראן א שטארקע טויש וועלכע איז א צייכן אז עפעס דראסטיש גייט פאר. עקאנאמיסטן און לעביאר יוניאנס באטראכטן ביידע די רעזלוטאטן און באשטעטיגן זיי אויב זיי זענען צופרידן. אויב נישט וועט מען מוזן איבערמאכן די חשבונות אויף אנדערע וועגן ווילאנג יעדער וועט זיין צופרידן.
וויאזוי באקעמפט מען אינפלאציע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי געזאגט אינפלאציע פאסיערט בעיקר דארך די סופליי פון די וואלוטע.דעריבער ווען מען פארקלענערט די סופליי פון די וואלוטע ברענט עס אראפ אינפלאציע. די הויפט מעטאד צו באקעמפן אינפלאציע איז צו הייבן די אינטערעסט ראטעס וועלכע פארקלענערט די סופליי פון די וואלוטע אין דאס ווועט הייבן די ווערט פון די וואלוטע און זאכן וועלן באלד ביליגער ווערן זינט די וואלוטע איז מער ווערט.
אינטערעסט ראטעס ווערן אין אמעריקע באשטימט דורך די פעדעראלע רעזערוו אין זיי גייען אין רעדלעך. מען נידערט די אינטערעסט ראטעס און ווען דאס ווערט א פראבלעם העכערט מען דאס צוריק און ווען דאס ווערט א פראבלעם נידערט מען צוריק און אזוי גייט עס הין און צוריק צו האלטן די עקאנאמיע סטאביל.
אין אמעריקע'ס יעצטיגער ביישפיל האט די נידעריגע אינטערעסט ראטעס אסאך צוגעהאלפן צו הייבן די אינפלאציע און די פעדעראלע רעזערוו האט שוין מיט עטליכע מאנאטן צוריק אנגעהויבן ארויפציען די אינטערעסט ראטעס צעביסלעך און פלאנט צו גיין ווייטער נאך עטליכע מאל. ווען די עקאנאמיע איז אויף צרות רוקט מען אראפ די אינטערעסט ראטעס ווייל דאס מיינט אז מענטשן האבן נישט קיין געלט און מיט דעם גיט מען זיי א געלעגנהייט צו קויפ'ן הייזער און ארויסנעמען הלוואות צו עפענען ביזנעסער. דאס איז געווען דער פאל נאך די סעפטעמבער 11 אטאקעס ווען די עקאנאמיע האט געליטן א שטארקע נידערלאגע. אבער מיט דעם וואס מען נידערט אראפ די אינטערעסט ראטעס מאכט מען אויטאמאטיש פארלירן די ווערט פון וואלוטע ווייל מיט נידעריגע אינטערעסט ראטעס זענען פאראן ווייניגער מענטשן וואס אינוועסטירן געלט און געלט פארלירט איר ווערט אין די אויגן פון מענטשן. דאס קען אזוי אנגיין א לאנגע צייט ווילאנג עס הייבט אן ווערן א פראבלעם וועלכע איז אנגעקומען דעם פארגאנגענעם יאר און האט דעגרייכט איר קלימאקס מיט די האריקעינס דעם געוועזענעם זומער. יעצט רוקט מען צוריק ארויף די אינטערעסט ראטעס און דאס וועט מאכן מער מענטשן צו באקומען אינטערעסע אין די אמעריקאנער וואלוטע און וועלן דארט אינוועסטירן וואס וועט געבן א ווערט אין די אויגן פון מענטשן. דאס וועט הייבן די וואלוטע קעגן אנדערע וואלוטעס און פרייזן פון אימפארטן וועלן ווערן ביליגער און ווייטער וועלן די פרייזן פאר די קאנסומער ווערן ביליגער און אלעס וועט זיין געהאלפן. דאס וועט פשטות אזוי אנהאלטן ביז עס וועט קומען די נעקסטע רעסעסיע וואס דעמאלט וועט מען מוזן צוריק אראפרוקן די אינטערעסט ראטעס כדי מענטשן זאלן קענען בארגן געלט. עס זענען אויך פאראן אנדערע מער עקסטרעמע וועגן וויאזוי די רעגירונג קען אפהאלטן אינפלאציע דורך קאנטראלירן פרייזן און שניידן פראדקוציע איבער געוויסע זאכן. אבער די סארט מעטאדן נוצט מען נאר אין עמוירדזשענסי פעלער ווען אנדערע זאכן ארבעטן נישט.


text:
ניוראן
ניוראן (אדער נערוונצעל) איז דער נאמען פון די דאזיגע עלעקטרישע לעבהאפטיגע צעלן אין דער נערווען סיסטעם וואס פראצעסירט און טראנסמיטירט אינפארמאציע. דאס טוט ארבעטן ווי עלעקטראנישע דראטן אין דער נערוון סיסטעם וואס איז אחריות אויף אריבערפירן מעלדונגען און פראצעסירן אינפארמאציע פארן קערפער.
אין ווערטעבריעט בעלי חיים איז די ניוראנס דער הויפט באשטאנדטייל פון מוח און די נערוון, און עס געפינט זיך אסאך אין די רוקן ביין.
עס קוקט אויס ווי פיצקעלע שטרענגלעך ווארצלעך פון א בוים.
עס קומט פארשידענארטיק אין גרייס און אין פארעם.
זיי טוען קאמוניקירן דורך כעמיקאלן און עלעקטראנישע סינאפסעס.


text:
1917
1917 איז דאס 17טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1917 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן אפריל - די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע פראקלאמירן מלחמה אויף דייטשלאנד ביי דער ערשטער וועלט מלחמה
- 2טן נאוועמבער - באלפורס דעקלאראציע
- 6טן דעצעמבער - פינלאנד ווערט זעלבשטענדיג.
- 22סטן דעצעמבער - פינלאנד אנערקענט ווי א לאנד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן מיי - עדווארד לארענץ, אמעריקאנער מעטעאראלאג און מאטעמאטיקער (געש' 2008)
- 29סטן מיי - זשאן עף. קענעדי, דער 35סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (דערמארדעט 1963)
- 11טן סעפטעמבער - פערדינאנד מארקאס, פיליפינער פאליטיקער (געש' 1989)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן אפריל - לייזער זאמענהאף, פוילישער ייד וואס האט דערפינדן די אינטערנאציאנאלע שפראך עספעראנטא (געב' 1859)


text:
אלפרעד דרייפוס
אַלפֿרעד דרייפֿוס (י"א תשרי ה'תר"כ - י"א תמוז ה'תרצ"ה ; 9טן אקטאבער, 1859 - 12טן יולי, 1935) איז געווען א יידישער אפיציר* אין דער פראנצויזישער ארמיי.
אין יאר ה'תרנ"ד האט די פראנצויזישע געהײַמדינסט* אים אומריכטיג באשולדיגט אלץ א פאררעטער* און שפיאנער לטובת דייטשלאנד ווען זיי האבן געפונען מיליטערישע דאקומענטן וואס זיינען געשיקט געווארן צו די אמבאסאדע* אין פראנקרייך מיט א ר"ת אונטערשריפט A.D וואס די פארנצויזער האבן געהאלטן אז עס איז געשיקט געווארן צו אלפרעד דרייפוס.
אלפרעד איז גע'משפט געווארן קעגן די ארמיי געריכט 3 מאל. נאכן ערשטן משפט וואס ער איז באשולדיג געווארן, האט מען אים נידעריגערהייט ארפגעפליקט פון אים זיינע שטאפלען אין א אפיציעלע פובליק ארט און אים פארשיקט אין דער תפיסה אין "טייוול אינזל" (ענגליש: Devil's Island). אין 4 יאר ארום האט מען אים ווידער גע'משפט, און איז ווידער באשולדיג געווארן אלץ א פאררעטער. נאר ביי דעם דריטן משפט איז געווויר געווארן אז דאס באשולד איז געוועזן פאלש, און מען האט אים באפרייט פון תפיסה און צוריק געשענקט זיינע אפיצירע שטאפלען.
אזעלכע גלויבן אז די פראנצויזער האבן געוווסט די גאנצע צייט אז דאס איז געווען א פאלשער באשולד, און זיי בריינגען א באווייז פון דעם וואס אויך נאך אים ארעסטירן האט ממשיך געווען קומען בריוון מיט די זעלבע אונטערשריפט A.D. אבער די פראנצויזישע ארמיי האבן דאס באהאלטן פון וועגן אנטיסעמיטישע סיבות.
מען דערציילט אז ביים משפט האבן די בייזייאיקערס אויסגעשריגן פון אנטיסעמיטישקייט "טויט צו די יידן" און נישט "טויט צו אלפרעד דרייפוס", און צוליב די הארבע אנטיסעמיטיזם האט בנימין זאב הרצל ארויפגענומען דער געדאנק פון ציונות.


text:
ערנעסט ראדערפארד
ערנעסט ראַדערפֿארד, ערשטער באַראן ראַדערפֿארד פֿון נעלסאן, ענגליש: Ernest Rutherford, 1st Baron Rutherford of Nelson[1] (30סטן אויגוסט 1871 – 19טן אקטאבער 1937) איז געווען א ניי-זילאנד געבוירענער פיזיקער און כעמיקער וואס איז געווארן באוואוסט וי דער פאטער פון קערנפיזיק.[2] ער ווערט פאררעכנט דער גרעסטער עקספערימענטאליסט זייט מייקל פאראדיי (1791–1867).[2]
אין זיין אנהייב ארבעט האט ער אנטפלעקט דעם באגריף פון ראדיאאקטיוון האלב-לעבן, באוויזן אז ראדיאאקטיוויטעט איז פארבונדן מיט דער פארוואנדלונג פון איין כעמישן עלעמענט אין א צווייטן, און האט אויך אונטער געשיידט צווישן, און געגעבן א נאמען צו, אלפא און בעטא שטראלונג.[3] די דאזיקע ארבעט האט ער געטון ביי מאקגיל אוניווערסיטעט אין קאנאדע. זי איז דער יסוד פונעם נאבעל פריז פאר כעמיע מיט ער איז געווארן באלוינט אין 1908 "פאר זיינע אויספארשן אין דעם צעפאל פון די עלעמענטן, און די כעמיע פון ראדיאאקטיווע סובסטאנצן".[4]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מוסטער:Cite doi
- ↑ 2.0 2.1 Ernest Rutherford: British-New Zealand physicist. Encyclopædia Britannica.
- ↑ The Discovery of Radioactivity.
- ↑ ערנעסט ראַדערפֿארד – ביאגראפיע. NobelPrize.org. דערגרייכט דעם 21סטן פעברואר 2013.


text:
לופט פארפעסטיקונג
לופֿט פֿאַרפּעסטיקונג אדער לופֿט פֿאַרקױטיקונג איז א כלליתדיקער נאמען אויף אומרייניקע לופט וואס איז אויסגעמישט מיט שלעכטע כעמיקאלן וואס ווערן באשאפן דורך פארברענטע ברענשטאף דורך די פארשיידענע קראפט פאבריקן אדער פון אויטאס אד"ג. שמוציקע לופט איז גורם צו פארשיידענע קראנקייטן אין די לונגען, אויך איז דאס א גורם צום גלאבאלישן אנהייצונג וואס וועט צעלאזן גרויסע אייז בערג און פארפלייצן גאנצענע שטעט פון די ברעג ימען.
די מערסטע פארשפרייטסטע שמוציקע כעמיקאל איז דער קארבאן דיאקסיד (זויערע קוילנשטאף), אבער אויך אנדערע כעמיקאלן ווי בליי און שוועבל ווערן פארעכנט ווי שמוציקע כעמיקאלן. וועגן דעם, פיל שטאַטן צווינגען זייערע בירגער זיך צו ניצן בלויז מיט אניקער-בליי ברענשטאף.
אויך דעם אויסרייסן ביימער פון גאנצענע ריזיקע פעלדער נעמט אראפ פֿון די לופֿט קוואליטעט, צוליב דעם וואס דער עיקר אקסיגען קומט ארויס פון די בײמער.


text:
פאליסי
צו מיינט איר פאליציי? צו מיינט איר וויקיפעדיע:פאליסי?
א פאליסי איז אויסגערעכענטער פלאן פון אקציע צו פירן באשלוסען און צו דערגרייכן ראציאנאלע מסקנות.
דער טערמין טוט אנצייכענען די רעגירונג ווערטשאפט, פריוואטער סעקטאר ארגענעזאציעס און גרופעס, און אויך צו אידיווידואלען.
אן עקזעקטיוו ארדער, קארפערעט פאליסיס, אין פארלעמענטארישע פארשריפטן פון סדר זענען אלע ביישפילן פון פאליסי.
פאליסי קען אויך אנצייכענען די פראצעס פון מאכן וויכטיגע ארגענעזאציאנאלע באשלוסן, אריינגערעכנט די אידענטיפיקאציע פון פארשידענארטיקע אלטערנעטיווען ווי פראגראמען אדער ספענדינג פריאריטעטן, און אויסוועלן צווישן זיי באזירט אויף די השפעות און קאנסעקווענסן דאס וועט האבן.
פאליסיס קענען ווערן באטראכט ווי פאליטיש, מענעזשטאריעל, פינאנציעל, און אדמיניסטראטיווע מעכעניזםס אראנזשירט צו דערגרייכן באשטימטע צילן און אגענדעס.


text:
פרשת יתרו
פרשת יתרו איז די פינפטע פרשה אין ספר שמות, זי קומט נאך פרשת בשלח. די פרשה הייבט אן מיט דער געשיכטע ווען יתרו איז געקומען צו משה רבינו און די יידן. דער צווייטער העלפט פון דער פרשה איז וועגן דעם מעמד הר סיני.
אינהאלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יתרו, דער שווער פון משה, קומט צום לאגער פון די יידן צוזאמען מיט צפורה (משה'ס ווייב) און אירע צוויי זין. צו מארגן (רש"י ברענגט אז די פרשה האט פאסירט צו מארגן פון יום כיפור, ווען משה האט אראפגעברענגט די צווייטע לוחות) זעט יתרו ווי משה משפטעט דאס פאלק גאנץ אליין, און שלאגט פאר אז ער זאל אויפשטעלן א רייע פון דיינים, און נאר די שווערסטע דיני תורה זאל ער אליין הערן. משה נעמט אן יתרו'ס פארשלאג און יתרו קערט זיך צוריק קיין מדין.
ראש חודש סיון קומען אן די בני ישראל צו די פיס פון בארג סיני. משה גייט ארויף אויפן בארג און דער אייבערשטער זאגט אים אז ער מאכט א בונד מיט די יידן צו ווערן אן "עם סגולה". משה גרייט צו דאס פאלק אויף דריי טעג, כדי זיי זאלן זיין גרייט צו באקומען די תורה. דעם דריטן טאג, שבת, ווייזט זיך דער אייבערשטער אויפן בארג מיט דונער און בליצן און הייבט אן זאגן די עשרת הדיברות צום פאלק.
ביים סוף פון דער סדרה קומט א קורצע פרשה וועגן דעם מזבח.
הפטרה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען ליינט די הפטורה אין ספר ישעיהו, פרק ו' פסוק א' ביז פרק ז' פסוק ו', דארט שרייבט ישעיהו וויאזוי דער אייבערשטער מיט די מלאכים האבן זיך באוויזן צו אים צום ערשטן מאל. די תימנים און ספרדים ליינען ווייטער ביז פסוק י"ג. די תימנים און אשכנזים זענען מוסיף צוויי פסוקים, ה' און ו', פון קאפיטל ט'.
קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שבת פרשת יתרו קען געפאלן נאר אין די טעג: י"ז שבט, י"ח שבט, י"ט שבט, כ' שבט און כ"ב שבט.


text:
מייפל סטארי
מײפּל סטאָרי (ענגליש: MapleStory) איז א צוויי דימענסיע נעצווערק ראלע שפיל. די שפיל איז געשאפן דורך א קארעאנישע געזעלשאפט מיטן נאמען 'וויזעט' (Wizet). די שפיל האט פארשיידענע ווערסיעס וואס זיינען פארשפרייט אין דער גארער וועלט דורך פארשיידענע געזעלשאפטן. די שפיל באטייליקונג קאסט ניט קיין גראשן אבער עס איז מעגלעך צו שאפן מיט אמתע געלט פארשיידענע אייגנטומס וואס פארבעסערן דאס אויסזע פונעם כאראקטער. אין דער שפיל באטייליקן זיך איבער 49 מיליאן שפילערס פון דער גארער וועלט.
אין דער שפיל ברויכט דער כאראקטער דערהרגענען פארשיידענע מאנסטערס און אזוי צוזאמען ווערט ער מער און מער דערהויבן.


text:
כעמישע סובסטאנץ
א כעמישע סובסטאנץ איז א סובסטאנץ מיט א קלארער דעפינירטער כעמישער קאמפאזיציע.
דאס איז א קאנצעפט וועלכע איז געווארן פעסט אנטוויקלט אין דעם שפעטן 17טן יארהונדערט נאך ארבעט דורך דעם כעמיקער זשאסעף פרוסט אויף דער קאמפאזיציע פון אפאר לויטערע כעמישע פארבינדונגען אזוי ווי בעסיק קופער קארבאנעיט.[1]
ער איז געקומען צו דער מסקנא: "אז אלע דוגמות פון א פארבינדונג האבן די זעלביגע קאמפאזיציעס; דאס הייסט, אלע דוגמאות האבן די זעלבע פראפארציעס, אין מאסע, פון די עלעמענטן וואס זענען אנוועזענד אין דער פֿארבינדונג". דאס איז שפעטער געווארן באקאנט אלס די געזעץ פון נאכאנאנדיג קאמפאזיציע.[2]
שפעטער מיט דער פארגעשריטענקייט פון מעטאדען פאר כעמישער סינטעז ספעציל אין דעם פעלד פון ארגאנישע כעמיע; די ערפינדונג פון אסאך מער כעמיקאלע עלעמענטן און נייע טעכניקן אין דעם פעלד פון אנאליטישע כעמיע גענוצט פאר איזאלירונג און אויסלויטערונג פון עלעמענטן און קאפאונדס פון כעמיקאלן וואס האט געפירט צו די מאדערנע כעמיע.
דאס זענען די בעסיק און אונטערשטע סובסטאנצן וועלכע מאכן אלעס וואס מיר זעען אלס אביעקטן (פליסיג אדער הארט) און קענען נישט געטוישט ווערן צו אנדערע סובסטאנצן דורך מעכאנישע מעטאדן.
א לויטערע כעמישע סובסטאנץ קען נישט ווערן צעטיילט אין צו צוויי אנדערע סובסטאנצן דורך א פראצעס וואס טוט נישט אריינעמען א עפעס א כעמישע רעאקציע און עס געפינט זיך זייער נישט אפט אין נאטור.
טייל טיפישע כעמישע סובסטאנצן קענען זיין בריליאנט, גאלד, זאלץ, נאטריום און צוקער.
אין אלגעמיין טוען די כעמישע סובסטאנצן עקזיסטירן אין פארעם פון הארט, פליסיג און גאז און קען זיך טוישן צווישן די פאזעס דורך טעמפעראטור אדער דרוק.
די מערסטע גענוצטע ביישפיל פון א כעמישער סובסטאנץ איז לויטער פליסיג וואסער. וואסער איז צוזאמענגעשטעלט פון צוויי כעמיקאלן וועלכע רופן זיך הידראגען און אקסיגען. די צוזאמענשטעל פון צוויי טראפנס הידראגען און איין טראפן אקסיגען איז דער רעזוטאלט פון וואסער. נישט קיין חילוק צו דאס איז איזאלירט פון א ים צו אין א לאבאראטאריע האט דאס די זעלבער צוזאמשטעל פון אייגנשאפטן און דאס זעלבע פארהעלטעניש פון די הידראגען צום אקסיגען.
נישט די הידראגען און נישט די אקסיגען קענען מעכאניש געטוישט ווערן צו סיי וועלכע אנדערע כעמיקאל אבער אויב מען וועט זיי מישן אנדערש וועלן זיי פארמירן עפעס אנדערש וועלכע איז נישט וואסער.
אין אנדערע ווערטער איז טייטש, אז מען קען נעמען וואסער און דאס מאכן אויס וואסער ווייל וואסער זעלבסט איז נישט קיין כעמיקאל. אבער מען קען נישט טוישן די סובטאנצן זעלבסט צו עפעס אנדערש ווייל זיי זענען ריינע כעמיקאלן.
כעמיקאלן זעלבסט זענען צוזאמענגעשטעלט פון מיליאנען פיצעלע אטאמען וועלכע זענען ווייטער צוזאמענגעשטעלט פון דריי עלעמענטן: עלעקטראנען, פראטאנען, און נייטראנען.
אינהאַלט
דעפינירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען איז געוואוינט צו רופן א זאך א כעמישע סובסטאנץ ווען זי האט א באשטימטע כעמישע קאמפאזיציע.
עלעמענטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – כעמישער עלעמענט
א כעמישער עלעמענט איז א כעמישע סובסטאנץ וואס איז צאמעגשטעלט און געמאכט פון א געוויסער מין פון די אטאם און דעריבער קען דאס נישט ווערן מער צעטיילט אויף קלענערע באשטאנדטיילן אדער טראנספארמירט דורך א כעמישער רעאקציע אין צו א אנדערער עלעמענט, כאטשיג דאס קען יא ווערן טראנסמיוטירט אין צו אן אנדער עלעמענט דורך א יאדערישער רעאקציע. דאס איז דערפאר ווייל אלע פון די אטאמען אין א מוסטער פון אן עלעמענט האבן די זעלבע צאל און נומער פון פראטאנען, כאטשיג זיי קענען זיין אנדערע איזאטאפן, מיט אנדערע נומערן פון נייטראנען.
דורכאויס די יארן האבן וויסנשאפטלערס און פיזיקערס אויסגעשטעלט א ליסטע פון 120 באקאנטע עלמענטן, בערך 80 וואס זענען סטאביל. ד.ה. רוב פון זיי זענען סטאביל וואס טייטש אז זיי קענען קיינמאל נישט בארירט ווערן זאל זיין וואס זאל זיין אפילו נישט דורך ראדיאאקטיוון צעפאל אין צו אן אנדער עלעמענט. געוויסע כעמיקאלן זענען נישט סטאביל און קענען אויסוועפן וואס אין דעם פראצעס וועט זיך דאס ענדיגן אלס א צווייטן כעמיקאל וועלכע איז באמת די זעלבע צוזאמענשטעל נאר וויבאלד עפעס פעלט איז עס מער נישט די זעלבע זאך און באקומט א נייע נאמען אין דעם זענען אריינגערעכט אקסיגען מיט אזאן.
די אומסטאבילע כעמיקאלן זענען די קאמפאנענטן פון אלע סארט אויפרייס שטאף. רוב פון די אומסטאבילע כעמיקאלן וועפן אויס דורך די היץ פון פייער אדער דורך זיך מישן מיט אנדערע כעמיקאלן. איינמאל אזא זאך פאסירט וועקן זיך אויף די עלעקטראנען (די איינציגסטע טייל פון יעדע אטאם וועלכע פארמאגט אין זיך ענערגיע) און מאכן דעם טויש זייער שנעל און דערפאר פאסירט אן אויפרייס.
רוב עלעמענטס זענען קלאסיפיצירט ווי מעטאלן, דאס זענען די דאזיגע וואס האבן די כארעקטעריסטיק פון לאסטער, אזעלכע עלמענטן ווי אייזן, קופער, און גאלד. מעטאלן טוען טיפיש אריבערפירן עלעקטריציטעט און הייצן אויף זאכן זייער גוט און שנעל.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Hill, J. W.; Petrucci, R. H.; McCreary, T. W.; Perry, S. S. General Chemistry, 4th ed., p37, Pearson Prentice Hall, Upper Saddle River, ניו זשערסי, 2005.
- ↑ http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/AtomicStructure/LawofDefiniteProportion.html