text:
יהודה מאיר אבראמאוויטש
הרב יהודה מאיר אבראמאוויטש (י' אב ה'תרע"ד, 1914, לאדזש, פוילן – ב' אייר ה'תשס"ז, 20סטן אפריל 2007) איז געווען א ישראלדיקער פאליטיקער. ער איז געווען דער פארזיצער פונעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל פון 1980–2007, אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין די אנהייב יארן פון מדינת ישראל און א כנסת דעפוטאט אין דעם זיבעטן, אכטן און ניינטן כנסת. פון 1977 ביז 1981 איז ער געווען וויצע-פארזיציער פונעם כנסת.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נולד י' אב תרע"ד (3.9.1914) בלודז (פולניה). לאביו אברהם חנוך ולאמו אסתר הרב אבראמאוויטש איז געבוירן י' אב תרע"ד אין לאדזש, רוסלענדישע אימפעריע (היינט פוילן), צו זיין פאטער, אברהם חנוך אבראמאוויטש און זיין מוטער אסתר.[1] ביי ניין חדשים איז ער געווארן פאר'יתומט פון זיין פאטער, און ביי די בר מצוה יארן איז זיין מאמע געשטארבן, און זיין פעטער האט אים געהאדעוועט. הרב מאיר שפירא פון לובלין האט אים געטראפן ווען ער איז ארומגעפארן אין אייראפע זוכן תלמידים פאר זיין ישיבה. אזוי איז יהודה מאיר אבראמאוויטש געווארן א תלמיד ישיבת חכמי לובלין און האט באקומען דארט היתר הוראה.
רבי מאיר שפירא האט אים באשטימט צו זאגן א דף היומי שיעור אין דעם בית המדרש פונעם חוזה פון לובלין; זיין שיעור איז געווען זייער פאפולער, און האט געהאט מער ווי פופציג מיטגלידער.[2]
ער האט חתונה געהאט אין פוילן מיט חנה ווידיסלאווסקי, א טאכטער פון ישראל (זאב) ווידיסלאווסקי און אן אייניקל פון ר' מענדל קאמינער, פרעזידענט פון אגודת ישראל אין פוילן און א שוואגער פונעם שפת אמת פון גער.[1]
אין 1935 איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, און פאר פינף איז ער געווען א מגיד שיעור אין גמרא. ער איז געווען א מיטגליד אינעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל. אין 1940 האט מען אים באשטימט אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל.[3]
פון 1955 ביז 1971 איז ער געווען וויצע-בירגערמייסטער פון תל אביב. אין 1971 איז ער אריין אין כנסת, נאך דער פטירה פון הרב יצחק מאיר לעווין. ער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי ביז 1981.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 דוד תדהר, אנציקלופדיה לחלוצי הישוב ולבוניו, כרך 9, עמוד 3275
- ↑ אידישע טריבונע 26סטן אפריל 2007
- ↑ יהודה מאיר אבראמאוויטש
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יהודה מאיר אבראמאוויטש אין כנסת וועבזייטל


c: text/html

text:
דוניי
דער דוניי (דייטשיש: Donau, סלאוואקיש און פויליש Dunaj, אונגאריש Duna, רומעניש Dunărea, טערקיש Tuna, אור-אלטע גריכיש Istros, קראאטיש Dunav, סערביש ДyHaB/Dunav, בולגאריש ДyHaB, אוקרייניש ДyHaй) איז דער לענגסטער טײַך אינעם אייראפעישן פארבאנד און (נאכן וואלגא) דער צווייטער לענגסטער טײַך אין גאנץ אייראפע.
ער הייבט אן אינעם שווארצוואלד אין דייטשלאנד אלס די קליינע בריגאך און ברעג טײַכן וואס קומען צוזאמען אין דער שטאט דוניישינגען, נאכער הייסט ער דער דוניי וואס פֿליסט צו מזרח במשך 2850 ק"מ (1771 מייל), אדורכגייענדיג עטלעכע הויפטשטעט אין צענטראלער און מזרח אייראפע, איידער ער גיסט ארײַן אינעם שווארצן ים דורך דער דוניי דעלטע אין רומעניע און אוקראינע. אין היסטאריע איז ער באקאנט אלס א גרענעץ פון דער רוימישער אימפעריע.
דער טײַך פליסט — אדער גרענעצט — צען לענדער: דייטשלאנד (7.5%), עסטרייך (10.3%), סלאוואקיי (5.8%), אונגארן (11.7%), קראאטיע (4.5%), סערביע (10.3%), רומעניע (28.9%), בולגאריע (5.2%), מאלדאווע (1.7%) און אוקראינע (3.8%).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ברוריה
ברוריה איז געווען די טאכטער פון דעם גרויסן תנא רבי חנינא בן תרדיון.
זי איז געווען די ווייב פון דעם תנא רבי מאיר].
זי איז געווען זייער א גלערנט פרוי, און האט געזאגט מוסר פאר אסאך תלמידים און תנאים.
עס ווערט פארציילט אין גמרא און אין רש"י (עבודה זרה יח) אז ווען ברוריה האט געהערט פון דעם מאמר נשים דעתן קלה פרויען האבן א גרינגען שכל, מען קען זיי גרינג איינרעדן, האט דאס איהר באנקט געטוהן און זי האט צוגעשריבן דערצו "חוץ מברוריה" דאס הייסט אז ברוריה האט נישט קיין גרינגען דעת (שלשלת הקבלה), איהר קען מען נישט איינרעדן, איהר מאן רבי מאיר האט זיך גע'טענה'ט מיט איהר און געזאגט אז זי איז נישט אנדערש ווי אנדערע פרויען דערמיט, אבער זי האט נישט נאכגעגעבן, האט איהר ר' מאיר געזאגט דו וועסט נאך מודה זיין צו מיר. האט ר' מאיר באפוילן איינע פון זיינע תלמידים זאלן איהר צו רעדן זי זאל האבן זנות מיט איהר, ער האט געארבייט דערויף א לאנגע צייט, ער האט איהר אסאך געבעטן, ביז זי האט ענדליך מסכים געווען, אבער אנשטאט דער תלמיד איז ר' מאיר געקומען, און זי האט זיך זייער געשעמט דערמיט.
דער תלמוד פארציילט אויך אז זי האט געזאגט פאר ר' מאיר אז איהר שוועסטער זיצט אין א הויז פון זונות און זי שעמט זיך דערמיט, און רבי מאיר האט זיך משתדל געווען און האט איהר ארויסגענומען פון דארט (ע"ז ד"יח).


text:
ווארראזאנאו נערויס בריק
די וועראַזאַנא נערויס בריק איז א טאפעלטע שטאק אויסגעצויגענע בריק וואס פירט פון ברוקלין קיין סטעטן איילענד אין ניו יארק איבער די טייל וואסער וואס הייסט נערויס. די נאמען איז נאך די איטאליענישע זוכער זשיאוואני די וואראזאנא די ערשטע באוואוסטע איירופעשי זוכער צו קומען איבער ניו יארקער וואסערן. די בריק האט א מיט-שפאן פון 4260 פוס לאנג, און איז געווען די לענגסטע בריק פון די צייט וואס מען האט דאס געענדיגט אין 1964 ביז 1981. עס איז היינט די זיבעטע לענגסטע בריק אין די וועלט און די לענגסטע אין אמעריקע. די בריק - צוליב איר גרויסקייט - קען געזען ווערן אין א יעדע בארא פון ניו יארק סיטי, כמעט אלע שיפען וואס קומען קיין ניו יארק אדער ניו זשערסי האפןס מוזען אונטער פארן די בריק. עס איז אויך באוואוסט אלס די אנפאנג פון די ניו יארק סיטי מאראטאן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בריק געהערט פאר ניו יארק סיטי אונטער די טרייבארא בריזש און טונעל אויטאריטי. די שנעל שטראז אינטערסטעיט 278 פארט אריבער אויף דער בריק. די בריק באהעפט די סטעטען איילענד עקספרעסוועי מיט די גואוונעס עקספרעסוועי. די וואראזאנאו צוזאמען מיט די אנדערע דריי הויפט בריקן פון סטעטען איילענד האבן באשאפן א נייע גרינגערע וועג פאר מענטשן פון ניו זשערסי צו פארן קיין ברוקלין און לאנג איילענד.
די בריק איז געווען די לעצטע גרויסע ארבייט פון דעמאלטסדיגע ניו יארק סיטי פארקס קאמישינער ראבערט מאסעס וואס ער האט שטארק געוואלט אז דאס זאל געבויעט ווערן כדי צוציענדיגען די עקספרעסועי סיסטעם אין ניו יארק וואס איז אויך געווען בעיקר אים צו פארדאנקן.
די דיזיין פון דער בריק איז געווען דורך אטהמאר אמאנן וואס האט אויך דיזיינד רוב פון די אנדערע ניו יארק סיטי בריקן איינגעשלאסן די זשארזש וואשינגטאן בריק, ביאין בריק, בראנקס וויטסטאון בריק, טרייבורו בריק , און די טראגס נעק בריק. דאס איז געווען זיין לעצטע פראיעקט.
ווען מען האט פלאנירט די בריק איז געווען א שטיקל טומעל ביי די איינוויאנער פון בעי ריזש וואס האבן געוויאנט אויף די פלאץ ווי די בריק שטייט וויבאלד זיי האבן דארט געוויאנט און זיי האבן זיך נישט געוואלט אוועקצוען.
מען האט אנגעפאנגן בויען די בריק דעם 13טן אויגוסט 1959. און די אויבירשטע שטאק האט זיך געעפענט דעם 21סטן נאוועמבער 1964 פאר איבער $320,000,000. די אונטערשטע שטאק האט זיך געעפנט דעם 28סטן יוני 1969. די בריק איז דאן געווען די לענגסטע בריק אין דער וועלט איבערנעמענדיג די טיטל פון די גאלדען געיט בריק ביז 1981 ווען די האמבער בריק אין ענגלאנד האט דאס איבערגענומען.
לויט דעם פאראייניגטע שטאטן דעפארטמענט אוו טראנספארטאציע:
- יעדער איינער פון די צוויי טורעמעס האבן 1,000,000 שרויפן און 3,000,000 נעגל (ריוועטס).
- די ברייט פון יעדע פון די פיר אויסגעצויגענע שטריקן איז 36 אינטשעס.
- יעדע איינע פון די פיר אויסגעצויגענע שטריקן איז צוזאמען געשטעלט פון 26,108 פעדעמער, וואס קומט אויס 143,000 מיילן לאנג.
- צוליב די הויעך פון די טורמעס - 690 פוס הויעך - און די ווייטקייט איינס פון די אנדערע - 4260 פוס - האט מען געמוזט אריינעמען די רונד פון די ערד אין די חשבון ווען מען האט געבויעט די בריק.
- צוליב די נאטורליכע צוזאמענציעכטס און אויסשפרייטעכטס פון היץ און קעלט, איז די בריק 12 פוס נידריגער אין די זוממער ווי אין די ווינטער.
נאמען פון דער בריק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באנוץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די איינוועג אפצאל אויף צו נוצן די בריק - וואס מען באצאלט אויף די מערב ריכטונג פארענדיג פון ברוקלין אויף סטעטען איילענד - איז $9.00 פאר קארס און $4.00 פאר מאטארביציקליך. איזיפעס באנוצער באקומען א הנחה פון $1.00 פאר קארס און $0.50 פאר מאטארביציקליך. פאר איינוויאנער פון סטעטען איילענד איז דא א נידריגערע פרייז.
ביז 1986 איז די אפצאל אפגענומען געווארן אויף ביידע ריכטונגען, אבער נאך טענות פון די איינוויאנער אז דאס וואס קארן דארפן זיך אפשטעלן צופיל שעדיגט די לופט האט מען געמאכט די פאצאל נאר אויף איין ריכטונג.
די ארגינעלע פלענער פון דער בריק האבן געהאט א וועג פאר מענטשן און ביציקליך, אבער די פלענער זענען קיינמאל נישט פארווירקליכט געווארן. אין אקטאבער 2003 האט מיעיאר מייק בלומענבערג צוגעזאגט ער וועט זעהן וואס קען געטאן ווערן דאס צו פארווירקליכען.


text:
יבנה
יבנה (אַראַביש: ياڨني يبنة, ייבנאַה) איז א שטאט, אין צענטער דיסטריקט פון ישראל, און געפונט זיך צו דרום זייט פון גלייכע ים געביט. די שטאט געפונט זיך נעבן לאקאלע ראט חבל יבנה פון דרום, אשדוד פון דרום מערב, פון מזרח עטליכע קיבוצים, און שטעטלעך. איז א שטאט זינט 1986. לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק (צב"ס), בייַם סוף פון 2010 האט די שטאָט געהאט אַ באַפעלקערונג פון 33,000.
אלטע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווארשיינליך איז די שטאט אויף די פלאץ פון די זעלבע אלטע שטאט, וואס איז שוין געווען אין די צייטן פון יידן אין ארץ ישראל, אין מלכי יהודה, די שטאט איז געווען אונטער די פלשתים, און זיי האבן געשטערט דאס לעבן פון די יידן. ביי די צווייטע בית המקדש, האט ינאי המלך איינגענומען די שטאט, און די שטאט איז געווארן א יידישע. ביים חורבן האט רבן יוחנן בן זכאי, באקומען ערלויבעניש דארט אויפצושטעלן די סנהדרין, נאכן ארויסגיין פון ירושלים. די סנהדרין איז געווען אין יבנה פאר זיבעציק יאר, נאך רבי יוחנן איז געווען רבן גמליאל פון יבנה, און נאכדעם איז די סנהדרין אריבער צו אושא, נאכן דורכפאל פון בר כוכבא אויפשטאנד. רבן גמליאל ליגט לויט דער טראדיציע אין יבנה. (די אראבער האלטן אז די קבר איז פון א געוויסער חבר פון מוכאמאד).
נייע צייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די צייטן פון אטאמאנישע אימפעריע, ביז די מלחמת השחרור, איז געווען דארט אן אראביש דארף, דער בריטישער מאנדאט, האט געברענגט דאס דארף צו א גינסטיקע וווקס, אבער די גבעתי בריגאדע האט איינגענומען דאס דארף אין יוני 1948, און די איינוווינער זענען אנטלאפן קיין עזה שטרייף.
אין 1949, איז אויפגעשטעלט געווארן די נייע יבנה, נאכדעם וואס די אלטע דארף איז חרוב געווארן, פון נייע עולים. און אין 1986, איז פון א לאקאלע ראט געווארן די שטאט יבנה.
ביי די געגאסענע בליי אפעראציע, איז יבנה געווען די מערסט צפונדיקע שטאט, ווי די סירענע איז געהערט געווארן, אבער קיינע קאסאם ראקעטעס, זענען נישט געפאלן אין שטאט זעלבסט.
טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראנספארטאציע איז צוגעשטעלט צו דער שטאט דורך ישראל באנען, וואס האט צוויי באן סטאנציעס אין יבנה, יבנה מזרח און יבנה מערב (געעפנט אין פעברואר 2012).
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יבנה איז געווען איינער פון די הויפּט פאַרצייַטיקע שטעט אין די דרום פלוין, פלאצירט 20 קילאמעטער דרום פון יפו, 15 קילאמעטער צפון פון אַשדוד, און 7 קילאמעטער מזרח פונעם מיטלענדישן ים.
נאָך דעם אומקום פון דעם צווייטן בית המקדש אין 68, האט רבן יוחנן בן זכאי אריבערגעפירט די סנהדרין קיין יבנה.
ספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מכבי יבנה איז דער שטאָטס הויפּט פוטבאָל קלוב.


text:
פיעטרקאוו
פיעטרקאוו אדער פעטריקאוו (פויליש: Piotrków Trybunalski) איז א שטאט אינעם צענטער פון פוילן, 42 ק"מ דרום פון לאדזש. עס באדעקט א שטח פון 67.27 קוואדראט ק"מ. אין 2011 האט פיעטרקאוו געהאט 76,717 איינוואוינער.
פיעטרקאוו איז פון די אלטע פוילישע שטעט, און ווערט דערמאנט אין אפיציעל דאקומענטן שוין אין 1217.
אין דעם 19טן יארהונדערט איז פיעטרקאוו געווארן א גרויסער אינדוסטריעלער צענטער. צווישן די יארן 1975 ביז 1998 איז פיעטרקאוו געווען די הויפטשטאט פון דער פיעטרקאווער וואויוואדעשאפט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט פיעטרקאוו איז געווען גאנץ חשוב אינעם מיטל אלטער, און האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט שוין אינעם 13טן יארהונדערט. לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז פון א באפעלקערונג פון 30,800, זענען 9,500 געווען יידן(בערך 31%).[1]
פיעטרקאוו האט געהאט די בעסטע אנטוויקלטע אינדוסטריע פון גאנץ קאנגרעס פוילן ביז 1914.
יידישע קהילה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די יידישע קהילה אין פיעטרקאוו איז געגרינדעט געווארן אינעם 16טן יארהונדערט. אין 1722 האט מען אויפגעשטעלט א חברה קדישא.
די יידישע באפעלקערונג פון פיעטרקאוו האט געציילט 9,370 נפשות אין 1897, און 11,400 נפשות אין 1931.[2]
אין תרפ"ד איז הרב מאיר שפירא געווארן רב פון פיעטרקאוו. נאך אים האט מען באשטימט זיין שוועסטער-קינד הרב משה חיים לאו שטאטס רב; ער איז געווען דער לעצטער רב פון דער פיעטרקאווער קהילה.
באוואוסטע מענטשן פון פיעטרקאוו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי חיים דוד דאקטער
- הרב חיים אלעזר וואקס, אב"ד פיעטרקאוו תרמ"ד-תרמ"ט
- הרב מאיר שפירא
- הרב ישראל מאיר לאו, הויפט רב פון ישראל
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Joshua D. Zimmerman, Poles, Jews, and the politics of nationality, Univ of Wisconsin Press, 2004, ISBN 0-299-19464-7, Google Print, p.16
- ↑ "פיעטרקאוו", ביי "JewishGen" (אויף ענגליש)


text:
סכומען טעאריע
סכומען-טעאָריע (ענגליש: set theory) איז די טעאריע פון אָפּטיילן אין מאטעמאטיק איינגעזאמלטע צאלן פון פארשיידענע אביעקטן אין באזונדערע סכומען.
דער 'סכומען טעאריע' שרייבט מען מיט באשטימטע סימנים, ווי צום ביישפיל:
- ווען גרופע A אנטאהלט די נומערן 1,2,3,4, שרייבט מען עס אזוי: .
- ווען גרופע A אנטהאלט גענוי אדער ווייניקער ווי גרופע B, שרייבט מען עס אזוי: .
- ווען x געהערט צום סכום A: .
- ווען x געהערט נישט צום סכום A: .
איינער פון די הויפט דערפינדער פון דער טעאריע איז געווען בערטראנד ראסל.
די טעאריע איז א וויכטיגטער יסוד פון מאטעמאטיק. אלע אביעקטן אין מאטעמאטיק ווערן אויסגעמאלט מיט סכומ'ן.


text:
טוניסיע
טוניסיע (אפיציעל די רעפובליק פון טוניסיע) איז א לאנד אין צפון אפריקע. די הויפטשטאט איז טוניס.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוין פון דער אלטער היסטאריע וואוינען אין טוניסיע די בערבער פעלקער. זיי האבן געבויט שטעטלעך און פארטן אויפן בארטן צו האנדלען ארום דעם מיטלענדישן ים.
דארט איז געווען די ערשטע אראבישע לאנד וואו עס האט אויסגעבראכן די אראבישע פרילינג דערנאך וואס א סוחר האט זיך אונטערגעצינדן.
יידן אין טוניסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אומגעפער 1,500 יידן וואוינען אין טוניסיע (2014).


text:
ישוס ריכטיגע קירכע
ישוס ריכטיקע קירכע איז אַ קריסטלעכע שטרעמונג, געגרינדט געװאָרן אין כינע 1917, זי פֿאַרמאָגט 1.5 מיליאָן גלײַבערס איבער דער גאַנצער װעלט. אײנע פֿון זײערע מיצװת איז צו היטן שבת.
די עיקרדיקע אמונות פון דער קירכע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1. ה' אויסגעזויגט אונזערע ירושה פון דאס מלכות פון הימל ווען מען קריגט דעם רוח הקודש
- 2. שבת, דער זיבט טאג פון דער וואך, איז א א הייליגער טאג, ברוך דורך ג-ט. מען מהדר שבת אונטער דעם חסד פון ג-ט פאר באצייכענען דעם אנדענק פון דעם יצירה און ישועה פון ג-ט און מיט אויסקוק פון אייביק א ה-העולם הבא.


text:
שניאור זלמן פון לאדי
רבי שניאור זלמן פון לאדי (י"ח אלול ה'תק"ה - כ"ד טבת ה'תקע"ג), דער גרינדער פון חב"ד חסידות. (ווערט אויך גערופן: האדמו"ר הזקן, דער אלטער רבי, בעל התניא)
אינהאַלט
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שניאור זלמן איז געבוירן ח"י אלול ה'תק"ה, אין דער אומגעבונג פון ליאזנא, (א קליין שטעטל אין רייסן לעבן וויטעבסק וואס האט דעמאלס געהערט צו פוילן), צו זיין פאטער הרב ברוך, פון די צדיקים נסתרים, א זעקסטער דור בן אחר בן פון דעם מהר"ל מפראג. (רבי ברוך איז געווען א זון פון רבי שניאור זלמן, א זון פון רבי משה, א זון פון רבי יהודה לייב, א זון פון רבי שמואל, א זון פון רבי בצלאל, א זון פון רבי יהודה ליואי דער מהר"ל מפראג). און צו זיין מוטער מרת רבקה א טאכטער פון הרב אברהם.
זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז אנגענומען (מקובל) ביי חסידים, ווען רבי שניאור זלמן איז געווען א יונגל פון דריי יאר, האט דער בעל שם טוב געזאגט פאר זיינע תלמידים, “א הויכע נשמה איז אראפגעקומען אויף דער וועלט, און זיין נאמען איז שניאור - "שני אור" - צוויי ליכטיקייטן וועט ער לייכטן, אין תורת הנגלה און אין תורת הנסתר”.
יונגערהייט, האט זיין פאטער גענומען פאר רבי שניאור זלמן, הרב יששכר בער (קאבלינקער) דער מגיד פון ליובאוויטש, אלס רבי מיט אים צולערנען, אבער ווען ער האט אנגעהויבן מיט אים צו לערנען, איז רבי יששכר בער איבעראשט געווארן פון זיין געוואלדיגן שארפקייט און וויסנשאפט, און געזאגט פאר זיין פאטער אז ער דארף נישט קיין רבין.
ביי זיין בר מצוה האבן די גרויסע לייט זיך אויסגעדריקט אויף רבי שניאור זלמן "רב תנא הוא ופליג".
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ה'תקכ"ד איז רבי שניאור זלמן געווען דאס ערשטע מאל ביי דעם מעזריטשער מגיד און איז געווארן פון די יונגסטע תלמידים פון מגיד. נאך די פטירה פון דעם מגיד אין יאר ה'תקל"ג איז רבי שניאור זלמן געווארן א תלמיד פון הרב מנחם מענדל פון וויטעבסק.
אין יאר ה'תקכ"ז איז רבי שניאור זלמן אויפגענומען געווארן אלס מגיד אין ליאזנא, בעלארוס, ווי ער האט שפעטער אין די יארן ה'תקל"ג - ה'תקל"ח געגרינדעט זיין ישיבה.
אומגעפער אין יאר ה'תקל"ב האט רבי שניאור זלמן געגרינדערט דעם דרך החסידות חב"ד, ווען זיין רבי, הרב מנחם מענדל פון וויטעבסק איז ארויף געפארן קיין ארץ ישראל האט ער איבערגענומען דעם פירערשאפט פון די גאנצע אומגעבונג.
פארמעסט צווישן חסידים און מתנגדים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ה'תקל"ד איז רבי שניאור זלמן מיטגעפארן מיט זיין רבין מנחם מענדל פון וויטעבסק קיין ווילנא זיך צוטרעפען מיט דעם גר"א, דער גר"א האט אבער זיי נישט אויפגענומען. אין יאר ה'תקמ"ג איז פארגעקומען אן ערנסטער פארמעסט אין מינסק צווישן די צוויי זייטן.
אסרו חג סוכות אין יאר ה'תקנ"ט איז רבי שניאור זלמן ארעסטירט געווארן, און ער איז באפרייט געווארן י"ט כסלו. אסרו חג סוכות אין יאר ה'תקס"א איז רבי שניאור זלמן געריפן געווארן קיין פעטערבורג און י"א מנחם אב איז ער אריבער פון פעטערבורג קיין לאדי.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שניאור זלמן איז נפטר געווארן אין דעם דערפעל פיענא, כ"ד טבת ה'תקע"ג, אין ער ליגט אין האדיטש.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ערב שבת י"ב מנחם אב ה'תק"ך האט רבי שניאור זלמן געהייראט מרת שטערנא א טאכטער הרב יהודה לייב סג"ל פון די אנגעזענע יידן אין וויטעבסק. זייערע קינדער:
- הרב דובער (ט' כסלו ה'תקל"ד - ט' כסלו ה'תרפ"ח), פון ליובאוויטש, ממלא מקום פון פאטער, פירער פון דעם חסידות חב"ד.
- הרב חיים אברהם ( - ה'תר"ה)
- הרב משה (ה'תקמ"ד - ה'תרל"ח), ער האט געהייראט מרת שפרה א טאכטער פון הרב צבי הירש פון אולע. פון דעם יאר ה'תקע"ו ביז צו זיין פטירה האט ער געפראוועט גלות און זיך אויסבאהאלטן אין די וועלדער.
- מרת פריידא, די ווייב פון הרב אליהו ב"ר מרדכי, זי ליגט אין האדיטש.
-
- זיי האבן געהאט א קינד מיטן נאמען אהרן וואס איז שפעטער געווען רב אין שטאט קרימינטשאק. רבי אהרן האט חתונה געהאט בזיווג שני מיט הרבנית מרת חיה פון ברסלב בזיווג שני (נאכדעם וואס איהר מאן הר"ר זלמן ליווארסקי איז נפטר געווארן).[1]
- מרת דבורה לאה, די ווייב פון הרב שלום שכנא אלטשולער.
- מרת רחל, די ווייב פון הרב אברהם שיינעס.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א טייל פון זיינע ספרים האט רבי שניאור זלמן נאך אליין ארויסגעגעבן ביי זיין לעבן.
- הלכות תלמוד תורה - ה'תקנ"ד
- הלכות ברכות הנהנין
- ספר התניא - ה'תקנ"ז
- סידור
- שלחן ערוך הרב
- שאלות ותשובות
- ביאורי הזהר
- תורה אור
- לקוטי תורה
- בונה ירושלים
- אכטצען פארשידינע ספרי מאמרים
רעפערענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ספר הצאצאים
- זכרונות ריי"ץ מליובאוויטש
- ↑ בית רבי דנ"ז ע"ב בהגה"ה, וכן בספר "אוצר יראת שמים" ח"ב דע"ג


text:
פאול וואלפאוויטש
פאול וואלפאוויטש (געבוירן דעם 22סטן דעצעמבער 1943) איז א געוועזענער אמעריקאנער אקעדעמיקער און רעגירונג איינגעשטעלטער. דינענדיק אלס אונטער-סעקרעטאר פון פארטיידיקונגס מינעסטעריום איז ער געווארן באטראכט אלס פרעזידענט בושס הויפט יועצים וואס האבן געשטופט די מלחמה אין איראק און איז געווען דער הויפט ארכיטעקט וויאזוי דאס אויסצופירן. אום 1טן יוני 2005 איז ער דערהויבן געווארן צו אנפירן די ארימקייט פראבעלם לעזונג פון דער גאנצער וועלט, אלס פארזיצער פונעם וועלט באנק. ער האט רעזעיגנירט 17טן מיי 2007 צוליב זיין קאנטרעווערסיעלן שתדלנות אז זיינס א מיידל פריינט זאל ערהויבן ווערן צו א העכערע פאזיציע.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין פאטער איז א ניו יארקער איד אן אימיגראנט פון פוילן, און זיין גאנצע משפחה פון פאטערס זייט זענען פארטיליגט געווארן אין אוישוויץ, דאס האט שטארק באיינדרוקט אים צו ווערן אקטיוו אין גלאבאלע וועלט פאליסי.
ער איז געווען באטראכט פון די וועלט אלס זייער פרא-ציוניסטיש געשטימט און די ליבעראלן פלעגן שטענדיג אנווייזן אז בלויז צוליב די ציונים ווי וואלפאוויטש זענען מיר אין איראק וואס מיר פארלירן די טויזנטער קרבנות דארטן אן קיין שום דירעקטע ציל פאר אמעריקע, נאר בלויז פאר די זיכערהייט פון ארץ ישראל וואס איז געווען באדראעט פון סאדאם כוסעין.
זיין רעזיגנאציע האט אויך געהאט צו טאן מיט זיין רעכטן קאנסערוועטיווען אויסקוק אויף די וועלט, וואס האט פון ערשטן טאג אויפגערעגט אלע וועלט לענדער ווען בוש האט אים אריינגעשטעלט אנצופירן דעם וועלט באנק און די עטיקס ברעכונג וואלט ווען פון זיך אליין'ס נישט געווען אזא גרויסע עוולה צו רעזיגנירן ווייל די מיידל פריינט פאר וועמען ער האט געשתדלט איז גאר אן אראבער'קע און זי דארף נישט אנקומען צו זיין הילף ווייל זי איז גאר א גרויסער אקאדעמיקער בזכות עצמה.


text:
קאַטעגאָריע:לאגערן
לאגערן (ענגליש: Concentration Camps) זענעם כולל ערטער וואו מען האלט צוזאמען א געוויסע גרופע מענטשן, למשל די קאצעטן אונטער נאצי דייטשלאנד.
זענען געוועזן דריי ערליי לאגערן:
- ארבעטס לאגערן (ענגליש: Forced Labor Camps) וואס איז בעיקר גענוצט געווארן פאר צוואנגס ארבעט.
- פארהאפטע לאגערן (ענגליש: Detention Camps) , דאס הייסט ווי מען האט געהאלטן פאליטישע געפאנגענע, א שטייגער ווי מען האט געהאלטן דעם אונגארישן פרעימיער מיקלאש הארטי נאכדעם וואס די דייטשן האבן איהם אראפגעזעצט פון אמט
- פארניכטונגס לאגערן (ענגליש: Extermination Camps), וואס די מערסטע באקאנטע פון זיי איז געוועזן אוישוויץ, וואס אגב האט דאס אין אנהייבן פון 1939 ביז 1942 נאר געדינט אלס אן ארבעטס לאגער
אונטערקאַטעגאָריעס
די קאטעגאריע האט די פֿאלגנדע 3 אונטער-קאטעגאריעס, פֿון 3 קאטעגאריעס אינגאנצן.
א
- ◄ ארבעטס לאגערן (3 ב)
פ
- ◄ פארהאפטע לאגערן (1 ב)
- ◄ פארניכטונגס לאגערן (5 ב)
אַרטיקלען אין קאַטעגאָריע "לאגערן"
די קאטעגאריע האט נאר דעם פֿאלגנדן בלאט.


text:
אומאידענטיפיצירטער פליענדער אביעקט
אן אומאידענטיפירט פליגענדער אביעקט (ענגליש: UFO) איז א איינרעדעניש ביי געוויסע מענטשען אז זיי זעהן געוויסע באשטאנדטיילען ארומפליען אין די לופטן אין רינדעכיגע טעלערלאך, וואס דאס זענען שדים ורוחות פון אנדערע פלאנעטן וואס זענען פיל מער פארגעשריטען פון אונז, און אין איין שיינעם טאג קענען זיי נאך אהערקומען אין די מאסען אייננעמען די וועלט מיט פארגעשריטענע טעכנעלאגיע וואס מיר באגרייפן ניטאמאל, און זיי וועלן אונז אייננעמען אדער הרג'ענען ווי פליגן.
הרב יום טוב עהרליך האט ארויסגעגבן אן אידישן ספר איבער זיינע זעהנישען פון אט די מראות, און דאס א נאמען געגעבן קול מבשר אלס צייכענעס אויף משיח'ס אנקום.


text:
27סטן מיי
דעם 27סטן מיי איז דער 147סטער טאג פון יאר (148סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 218 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1703 - געגרינדעט פעטערבורג, הויפטשטאט פון דער רוסלענדישער אימפעריע
- 1974 -
- וואלערי זשיסקאר דעסטען באשטימט פרעזידענט פון דער פינפטער רעפובליק פון פראנקרייך
- זשאק שיראק באשטימט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך צום ערשטן מאל
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1911 - טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים אין די יארן 1993-1965 (נפטר 2007)
- 1915 - הערמן וואוק, יידישער-אמעריקאנער שרייבער און דראמאטורג
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1840 - ניקאלא פאגאניני, איטאליענישער פידלער און קאמפאזיטאר (געב' 1782)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באליוויע - מוטער'ס טאג


text:
שלמה אבן גבירול
רבי הער שלמה אבן גבירול (איבּן גאַבּיראָל) (1021 - 1058), איז געווען א יידישער שפאנישער דיכטער און א פילאזאף אין דער מיטלאלטער.
ער איז געווען פון די סאמע גרעסטע ספרד'ישע פאעטן וואס כלל ישראל האט פארמאגט. ער איז ספעציעל באוואוסט מיט דעם שיר כתר מלכות וואס ער האט אזוי קונצליך קאמפאזירט וואס עס איז איבערגעזעצט געווארן אויף פיל שפראכן.
גלייכצייטיג איז ער געווען א בארימטער פיליזאף, ער איז באוואוסט מיט דעם פיליזאפישן חקירה ווערק זיינע אין אמונות ודעות.
די וועלט פארציילט אז א גוי א רוצח האט אים אומגעברענגט. און אויף יענעם ארט איז געוואקסן א בוים וואס האט ארויסגעגעבן גאר גוטע פירות. ווען דער קיסר האט זיך נאכגעפרעגט אויף דעם באזונדערן גוטן טעם פון די פירות, איז ער דערגאנגען אז דארט ליגט באגראבן דער קערפער פון דעם אידישן געלערנטן, און האט דעם רוצח באשטראפט. [פֿעלט אַ מקור]


text:
7טן יולי
דעם 7טן יולי איז דער 188סטער טאג פון יאר (189סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 177 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1937 - אויסגעבראכו די צווייטע כינע-יאפאן מלחמה
- 1941 - צווייטע וועלט קריג: אמעריקאנער קראפטן שטייגן אראפ אין איסלאנד צו פארמיידן א דייטשע אינוואזיע
- 2005 - אל קיידא פירט אויס אטאקעס אין לאנדאן, הויפטשטאט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך אין דעם אונטערגרונט און א צוויישטאקיקן אויטאבוס. אין דער אטאקע ווערן געהרגעט 52 מענטשן און 700 ווערו פארוואונדעט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1860 - גוסטאוו מאהלער, קאמפאזיטאר (געש' 1911)
- 1887 - מארק שאגאל, מאלער (נפטר 1985)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1930 - ארטור קאנאן דויל, סקאטישער דאקטאר און שרייבער וואס האט געשאפן "שערלאק האלמס" (געב' 1859)
- 1972 - טאלאל, מלך פון יארדאניע (געב' 1909)


text:
יצחק באשעוויס זינגער
יצחק באשעוויס (בת שבע'ס) זינגער (21סטן נאוועמבער 1902 - 24סטן יולי 1991) איז געווען א יודישער נאבעל פריז געווינער אויף ליטעראטור.
ער איז געװען געװינער פֿון דער נאָבעל-פּרעמיע פֿאַר ליטעראַטור אינעם יאָר 1978. ער האָט געשריבן עטלעכע לאַנגע ביכער, װאָס זענען דערשינען אין דער צײַטונג פֿאָרװערטס
ער איז געווען א זון פון א רב און אן אייניקל פונ דער בארימטער נגידה טעמערל.
ער איז געווען דער יונגערער ברודער פונעם יודישיסטישן שריטפטשטעלער ישראל יהושע זינגער.
ער איז געשטאָרבן דעם 24סטן יולי 1991 אין מיאמי, פלארידא).
זיינע ביכער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די פאמיליע מושקאט
- די קלײנע שוסטערלעך
- אהרן צײטלינס עסײען
- דער שטן אין גאריי
- גימפּל תּם
- דער קונצנמאכער פון לובלין
- דער בעל תשובה
- מיין טאטנ'ס בית דין שטוב
- מעשיות פון הינטערן אויוון
- שׂונאים. געשיכטע פֿון אַ ליבע
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זיין רעדע בעתן באקומען דעם נאבעל פריז: פארוואס ער שרייבט אין טויטן שפראך. [1]


text:
ימי בין המצרים
ימי בין המצרים זענען די דריי וואכן צווישן שבעה עשר בתמוז (זיבעצן טאג אין תמוז) און תשעה באב (די ניינטע טאג אין אב). לויט מנהג אשכנז פייערט מען נישט קיין חתונות, מען שערט נישט די האר, און מען הערט נישט קיין מוזיק.
נאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס הייסט אזוי צוליב דעם פסוק (איכה א, ג) "כל רודפיה השיגוה בין המצרים". אלע שונאים וואס האבן געיאגט די אידן האבן איהר דערגרייכט צווישן די ענגאשאפט, דאס הייסט מען איהר דאן געאכאפט צווישן די עקן, ווייל ווען מען האט נאך וואו צו אנטלויפן קען מען נישט כאפן, אבער אין די טעג איז פאר אידן געווען זייער ענג זיי האבן נישט געהאט וואו צו אנטלויפן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער שונא איז אריין אין ירושלים זיבעצן טאג אין תמוז, דעמאלטס האט זיך געבראכן דער מויער, זיי האבן גע'הרג'ט גע'רצח'ט פון כלל ישראל איין און צוואנציג טעג (21) ביז תשעה באב ווען זיי האבן אנגעצינדן דעם בית המקדש און גענומען די אידן אין געפענגעניש.
אין רש"י (קהלת יב, ה) שטייט אז ווען דער נביא האט געזאגט "מקל שקד אני רואה" האט ער געמיינט אז אידן וועלן האבן צרות אזוי ווי א מאנדל וואס וואקסט 21 טעג, דאס זענען די ימי בין המצרים.
אין די טעג ליינט מען אין דער תורה אויף די מצרים, די גבולים פון ארץ ישראל וואס עס באלאנגט פאר אידן, דאס איז א טרייסט אז סוף כל סוף וועלן אידן צוריק באקומען ארץ ישראל דעריבער הייסט עס אויך בין המצרים פונעם לשון די גבולים (בני יששכר).
וויבאלד מען האט אויפגעהערט מקריב זיין דעם קרבן תמיד, און צו גיסן וואסער אין בית המקדש האבן זיך די פרויען פארגענומען נישט צו טרינקען וויין און נישט עסן פלייש אין די טעג אזוי ווי עס שטייט אין ירושלמי (פסחים פ"ד) אז עס איז א גוטער מנהג. אבער להלכה מעגן מיר יא עסן פלייש און טרינקן וויין אין די דריי וואכן, אבער מיר פירן זיך אזוי פון ראש חודש אב (רשב"א, וסידור רש"י). דאס הייסט כאטש פון די הלכה פון די גמרא מעג מען עסן פלייש אפילו ערב תשעה באב דאך איז דאס א מנהג פון די ראשונים אין דער טור (סי' תקנ"א) שרייבט מען טאר נישט צוברעכן די גדר פון די ראשונים.
דער רמב"ם שרייבט אז די איסור גייט אּן בלויז אין דעם וואך וואס תשעה באב פאלט אויס.
אין גמרא שטייט אויך אז די וואך זאל מען זיך נישט שערן די האר.
מען האט נישט חתונה אין די וואך, אפילו איינער וואס האט נאך נישט קיין קינדער. אויך שטייט אין מדרש רבה (במדב"ר פי"ב) אז אין די טעג זאל מען נישט גיין אליין פון צען אידערפרי ביז דריי נאכמיטאג ווייל דעמאלטס איז שולט קטב מרירי.
די ניין טעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ניין טעג זענען די טעג פון ראש חודש אב ביז מוצאי תשעה באב. חז"ל זאגן "משנכנס אב ממעטין בשמחה" און דעריבער האבן חז"ל געאסר'ט צו בויען א געביידע פון שמחה אין די טעג (ביז תשעה באב) און אויך נישט צו מאכן שענער אדער צו פארבן דאס הויז אדער פארבעסרן א זאך וואס מ'קען איבערלאזן אויף שפעטער. אויך האבן חז"ל געאסר'ט צו האנדלען אין א זאך פון שמחה, ווי קויפן נייע מעבל אדער קליידער, נאר ווען דאס קען גורם זיין א גרויסן פארלוסט.
ווי אויך וואשט מען נישט קיין וועש, מעו טוישט נישט קיין קליידער און מען גייט נישט שווימען.
אין די טעג זענען אלע עדות נוהג ממעט זיין אין שמחה, און אפשטופן א פראצעס וואס מ'האט מיט א גוי אויף נאך עשרה באב.
אויך איז אסור אין אלע געמיינדעס צו שטעלן א חופה, נאר ווען דער חתן האט נאך נישט מקיים געווען די מצוה פון פריה ורבייה (און אפילו אין דעם פאל איז דער מנהג צו מאכן די חתונה נאך תשעה באב כאטש מען מעג מן הדין). א שידוך אן א סעודה מאכט מען יא אפילו אום ת"ב זעלבסט, ווייל מען האט פארכט זיך טאמער איינער וועט אים פעדערן.


text:
גראד (ווינקל)
- דער ארטיקל דיסקוטירט מעסטן ווינקלען אין געאמעטריע. אויב איר זוכט אנדערע באדייטן, זעט גראד.
מען ניצט גראַד אדער שטאַפּל (ענגליש: degree) צו מעסטן ווינקלען אין געאמעטריע. די טייטש פון שטאפל איז א מדריגה העכער אזוי ווי שטיגן. מען ניצט דעם סימבאל °, למשל זעכציג גראד שרייבט מען 60°.
ווינקל גראד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען וויל מעסטן א ווינקל (ענגליש: angle) ניצט מען אויך שטאפלען. ווי מער שטאפלען מיינט אז דער ווינקל איז ברייטער. א קרייז צעטיילט מען אין 360°, אזוי אז א גלייכע ליניע איז 180 שטאפלען ווייל עס איז האלב פון א קרייז, און א פינקטליכער (גראדער) ווינקל (ענגליש: right angle) איז 90 שטאפלען ווייל עס איז א פערטל פון א קרייז.
געווענליך איז 360 גענוג פאר אלע מעסטונגען, אויב אבער דארף מען האבן קלענער קען מען צעטיילן יעדע שטאפל אויף 60 מינוטן און יעדער מינוט אויף 60 סעקונדעס.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סיבה פארוואס א קרייז איז צעטיילט אויף 360 שרייבט דער רמב"ם אין הלכות קידוש החדש ווייל עס קען צעטיילט ווערן אין יעדן נומער פון 1 ביז 10 חוץ פון 7. אז ס'זאל קענען צעטיילט ווערן אויך אין 7 וואלט מען געדארפט ניצן 2520 וואס איז נישט צו פראקטיש. נאך א סבה איז ווייל ס'איז דא בערך 360 טעג אין יאר. אין ספר הקנה ווערט געברענגט אז א יאר איז טאקע 360 טעג, אפשר אזוי איז געווען ביז צום מבול.[פֿעלט אַ מקור]


text:
נשמה
דער הימלישער זעהל אינעם מענטש ווערט גערופן נשמה.
באדייט פון נשמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נשמה איז טייטש אטעם, אבער עס איז נישט קיין פיזישער גליד אדער ארגאן אינעם מענטש. עס איז א ספריטואלער באשטאנדטייל.
שבת קודש ווייסן מיר, באקומט יעדער איד (ווער ס'איז זוכה) א נשמה יתירה. וואס דאס איז גענוי, איז אומבאוואוסט, פינקט ווי די דער ארגינלעע נשמה איז פארהוילן, איז די נשמה יתירה אויך פארהוילן.
די נשמה אין דער גוי'ישער וועלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראצדעם וואס מיטן פיזישן אויג, זעט מען נישט קיין נשמה, און מ'קען איר נישט טאפן אדער שפירן פיזיש, איז דאך פאראן ביי פראפעסארן, דאקטוירים, און מעדיצינישע וויסנשאפטלער די אלוועלטליכע אנגענומענע דאגמע פון נשמה, וואס איז א העכערער גייסט וואס רוהט אינעם מענטש. און כל זמן דער מענטש האט דעם גייסט לעבט ער, און ווען ער פארלאזט אים, שטארבט ער.
פארשידענע מיני נשמות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויף א גאר ערליכן מענטש, דרוקט מען זיך אויס: ער האט א הייליגע נשמה. אויף א פארפוילטן קערל, דרוקט מען זיך אויס, ער האט א פארדארבענע נשמה. חסידישע רביים זאגן נאך פון בעל שם טוב אז יעדן טאג באקומט דער מענטש א נייע נשמה. לויט ווי ער האט זיך אויפגעפירט נעכטן (וועמענס און צי וואס?).


text:
באאט
די באאט פארטיי איז אן אראבישע סאציאליסטישע פארטיי, באזירט אויף נאציאנאליזם און פאן-אראביזם, זי איז א סעקולערע שטרעמונג, וואס איר ציל איז אנטי קאלאניאליזם, קעגן די מערב וועלט לענדער.
געגרינדעט אין דמשק, סיריע, אין די 1940ער יארן. דער נאמען באאט באדייט אויפלעבן, און איר מאטא איז, "אחדות (אינערהאלב דעם אראבישן פאלק), פרייהייט (פון דרויסענדיקע איינפלוס), און סאציאליזם".
די פארטיי פארמאגט פיליעס אין עטליכע אראבישע לענדער, איראק, לבנון, יארדאניע, תימן, און סודאן. נאך א שטרייט צווישן די סירישע פארטיי, און די איראקישע פארטיי, זענען זיי אויף מעסער שטעך. די פאלעסטינער זענען צעטיילט צווישן די איראקישע אראבישע פרייהייטס פראנט, און די סירישע אל-צאיקע וואס איז א מיטגליד אינעם פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע.
די רעגירונג אין סיריע, איז א באאטישע, פון די 1960ער יארן. כאפעז על אסאד, איז געווען א מיטגליד אין די פארטיי, ווי אויך זיין זון און נאכפאלגער, באשר על אסאד, געהערט צום באאט פארטיי.
אין איראק, זענען פארגעקומען עטליכע רעוואלוציעס, ווי צום סוף איז דער באאט ארויף געקומען צום מאכט, סאדאם כוסעין האט אנגעהערט צום באאט.


text:
דערוואַרטונג-טהונדערבירד מייגריישאַן און פּאָסט אַריבערפירן ניצן אַוטלוק עקספּאָרט וויזערד
דעם אַרטיקל באשרייבט דעם פּראָצעס פֿאַר מס דערוואַרטונג מייגריישאַן by exporting your electronic correspondence with the help of דערוואַרטונג עקספּאָרט וויזערד with subsequent Mozilla טהונדערבירד אַרייַנפיר.
עס איז אמת, אַוואַדע, אַז די מאָזיללאַ טהונדערבירד פּאָסט קליענט האט אַן אַרייַנפיר מאַזעק פֿאַר אַרטיקלען ( “;Tools”; menu → “;Import…”;), אַדרעס בוך איינסן, settings and filters from the Outlook and דערוואַרטונג עקספּרעסס mail clients. אבער פילע ניצערס באַקלאָגנ זיך אַז נאָך טהונדערבירד אַרייַנפיר ניצן דעם מאַזעק, אַרטיקלען מיט HTML פאָרמאַטטינג זענען צעבראכן און אָנזאָג טעקסט איז געוויזן ינקערעקטלי. דעריבער מיר האָבן באַשלאָסן צו פאָרשלאָגן אונדזער אייגן געפרוווט און פּראָווען מיטל פֿאַר דעם דערוואַרטונג-טהונדערבירד מייגריישאַן פון E-מיילז, וואָס קען זיין אלץ אַזוי אַ ביסל מער קאָמפּליצירט, אָבער וועט ספּער איר פון די שוועריקייטן.
ווי צו עקסטראַקט ימיילז פון מס אַוטלוק
דער ערשטער שריט איז צו עקסטראַקט ימיילז from Outlook into .עמל פֿאָרמאַט. דעם איז אַ וניווערסאַל פֿאָרמאַט, נאָך עס איז ניט געשטיצט דורך די געבויט-אין אַוטלוק אַרויספירן מאַזעק, דעריבער מיר וועלן ניצן די דערוואַרטונג עקספּאָרט וויזערד נוצן צו פירן דעם אויס.
- קאַטער אַוטלוק עקספּאָרט וויזערד.
- אויף דער ערשטער זייַט פון דער מאַזעק, קלייַבן די פערזענלעכע פאָלדערס טעקע פון וואָס איר ווינטשן צו עקסטראַקט ימיילז, ספּעציפיצירן דער וועגווייַזער ווו די יקסטראַקטיד טעקעס וועט זיין געשטעלט, and as the target format choose “;EML –; דערוואַרטונג עקספּרעסס (רפק822)”;.
- וואַרטן בשעת די פּראָגראַם סקאַנז די ביניען פון די אויסגעקליבן .פּסט טעקע און דעריבער נעמען דעם פּראָצעס צו עקסטראַקט ימיילז.
די רעזולטאַט איז אַז אין די ספּעסאַפייד וועגווייַזער, עס וועט זיין אַ סכום פון פאָלדערס וואָס ריכטן די אין אַוטלוק, אָנגעפילט מיט. עמל טעקעס.
טהונדערבירד עמל אַרייַנפיר
You may be surprised to learn that in the basic version of Mozilla’;s program, עס איז ניט טהונדערבירד עמל אַרייַנפיר מעקאַניזאַם, אפילו כאָטש אויב איר ווילן צו ראַטעווען אַרטיקלען אין עמל טהונדערבירד אַלאַוז איר צו טאָן אַזוי. דעם באַגרענעצונג קענען זיין אַוווידיד דורך ינסטאָלינג אַ לייגן-אויף:
- גיין צו די וועבפּאַגע פֿאַר די ימפּאָרטעקספּאָרטטאָאָלס לייגן-אויף (הטטפּ://ניט-נאַק-project.de / ~ קאַאָסמאָס / מבאָקסימפּאָרט-ענ.הטמל) און אָפּלאָדירן a copy with the .xpi extension (די צאַפּן-אין איז פונאנדערגעטיילט פֿרייַ פון אָפּצאָל).
- קאַטער טהונדערבירד און ינסטאַלירן די לייגן-אויף (‘;Tools”; menu →”;Add-ons”;, “;Install…”; קנעפּל). נאָך ייַנמאָנטירונג איז גאַנץ, רילאָנטש טהונדערבירד.
- אין טהונדערבירד, צוריק צו דער וועגווייַזער אין וואָס איר וואָלט ווי צו אַרייַנפיר E-פּאָסט אַרטיקלען.
- In the “;Tools”; menu → “;ImportExportTools”; → “;Import all eml files from directory”;, choose “;just from the directory”; צו אַרייַנפיר בלויז עמל טעקעס אַז ביסט אין די וועגווייַזער, or else “;also from its subdirectories”; פֿאַר טהונדערבירד עמל אַרייַנפיר פון די ספּעסאַפייד וועגווייַזער און אַלע פון זייַן סובדירעקטאָריעס.
- אין דעם דיאַלאָג פֿענצטער אַז אויס, אויסקלייַבן די וועגווייַזער וואָס איז געניצט פֿאַר דערוואַרטונג אַרויספירן.
איצט די אַרטיקלען האָבן געווען טראַנספערד, און די דערוואַרטונג-טהונדערבירד מייגריישאַן פּראָצעס איז גאַנץ. עס איז קעדייַיק צו נעמען אַ קוק בייַ די ימפּאָרטיד אַרטיקלען פּונקט צו מאַכן זיכער אַז זיי זענען געוויזן ריכטיק. אָבער, קיין פּראָבלעמס זענען זייער אַנלייקלי, since as far as שטיצן פֿאַר עמל טהונדערבירד איז זייער פיל אַרויף צו דער אַרבעט.


text:
קערנדיקע קראפט
קערנדיקע קראפט איז די ניץ פון קערנדיקער ענערגיע צו גענערירן עלעקטריע, וואס מען ניצט צו ארבעטן מאשינען און הייצן הייזער. קערנדיקע קראפט ווערט אויך געניצט אין סובמארינען.
אין 2007, איז 14% פון דער וועלטס עלעקטריע געקומען פון קערנדיקער קראפט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען שפאלט דעם יאדער פון אן אטאם באפרייט מען אסאך ענערגיע. די ענערגיע קען מען ניצן למשל צו קאכן וואסער וואס ווערט פארע און טרייבט טורבינעס. די טורבינעס שאפן עלעקטריע.
ענריקא פערמי האט געמאכט דעo ערשטן קערנדיקן רעאקטאר אין 1941.


text:
בעקערלו ליניע
די בעקערלו ליניע איז א ליניע פונעם לאנדאנער אונטערגרונט, קאלירט ברוין אויף דער טיוב מאפע. זי גייט טיילווײַז אויף דער אויבערפלאך און טיילווײַז טיף, פון דרום-מזרח צו צפון-מערב פון לאנדאן. פון די 25 סטאנציעס, 15 זענען אונטער דער ערד. זי איז די זיבעטע מערסטע פארנומענע אויף דער נעצווערק.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ליניע איז געעפֿנט געווארן דעם 10טן מערץ 1906 מיטן נאמען בעקער גאס און וואטערלו באן. גאנץ גיך האט מען אנגעהויבן צו רופן די באן בקיצור "בעקערלו" און מ'האט געטוישט דעם נאמען אפיציעל אויף דעם.
אום 1913 האט מען פֿארלענגערט די ליניע פון דעם צפון טערמין קיין מערב מיט אויסבייט סטאנציעס מארלעבאן און פאדינגטאן און א נייע סטאנציע עדזשווער גאס.


text:
הענרי דער אכטער פון ענגלאנד
הענרי דער אכטער (28סטן יוני 1491 – 28סטן יאנואר 1547) איז געווען א מלך פון ענגלאנד פון דער טיודאר דינאסטיע צווישן די יארן 1509-1547. ער איז געווען איינער פון די מערסט באאיינפלוסער הערשער אין זיינע צייטן. די הויפט רעפארמען וואס ער האט פראמאווירט זענען געווען די אפזונדערונג פונעם פויבסט, דאס גרינדן די אנגליקאנישע קירכע און פאראייניקן ענגלאנד מיט וויילס.
הענרי איז באוואוסט פאר די זעקס ווייבער וואס ער האט געהייראט—צוויי האט ער גע'גט (וואס איז געווען די אורזאך פון זיין באזונדערן פון דער קאטוילישער קירכע, וואס אנערקענט נישט קיין גט), צוויי האט ער געהייסטן הינריכטן, איינע איז געשטארבן, און די לעצטע האט אים אויסגעלעבט. דערפאר האט ער געהייראט אזוי פיל מאל ווייל ער האט שטארק געוואלט א זון וואס זאל ירשענען זיין טראן. ענדלעך האט ער געהאט אן איינציקן זון, עדווארד דער זעקסטער, וואס האט אים טאקע גע'ירשענט. נאך עדווארדס טויט האבן הענרי'ס צוויי טעכטער, מערי פון ענגלאנד (בלוטיקע מערי) און עליזאבעט די ערשטע. עליזאבעט האט געקעניקט לאנגע יארן און איז געווען פון די מערסטע באאיינפלוסע מאנארכן פון ענגלאנד.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הענרי איז געבוירן געווארן אין 1491, דער זון פון הענרי דער זיבעטער פון דער טיודאר דינאסטיע, וואס האט פארכאפט דעם ענגלישן טראן נאך דעם באזווארט קאמף (1485), וואס האט געשלאסן די רויזן מלחמות און ווען ריטשארד דער דריטער איז אראפגעווארפן פונעם טראן. ריטשארד דער דריטער איז געווען דער לעצטער מלך פון דעם הויז פון יארק; אז הענרי דער זיבעטער איז ארויף אויפן טראן האט אנגעהויבן די פראכטפולע תקופה פון דעם הויז פון טיודאר. הענרי'ס מוטער עליזאבעט איז געווען דאס עלטסטע קינד פונעם מלך עדווארד דער פערטער פונעם הויז פון יארק, אזוי איז הענרי געווען א דירעקט אייניקל פון די גרויסע מלכים פון ענגלאנד, פון זיין מוטערס זייט.
וועבלנינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
שפיל
א שפיל איז אן אקטיוויטעט וואס מען טוט פאר פארוויילונג אדער בילדונג. ס'זענען פאראן שפילן וואס מען שפילט אליין, אדער מיט א צווייטן, אדער עטלעכע מענטשן צוזאמען. יעדער שפיל האט געזעצן לויט וועלכע דער שפיל ווערט געשפילט, און א ציל וואס מען זוכט צו דערגרייכן.
טייל האלטן אז א שפיל פאדערט מער ווי איין שפילער וואס שפילן צוזאם; לויט זיי, איז שפיל וואס א מענטש שפילט אליין מער נישט ווי א רעטעניש.
א שפיל דארף נישט זיין נאר צווישן צוויי אדער עטלעכע מענטשן. א שפיל קען זיין צווישן צוויי אדער עטלעכע גרופעס. אין ספארט שפילן געוויינלעך צוויי גרופעס קעגן אנאנד.
א שפיל אן א ציל איז א שפילכל.
סארטן שפילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- טאוול שפילן, למשל שאכשפיל, דאמקע
- פעדער און פאפיר שפילן
- קארטן שפילן
- באל שפילן
- מענטשן שפילן
- קאמפיוטער שפילן


text:
מינג דינאסטיע
די מינג דינאסטיע (כינעזיש: 明朝 מינג טשאַו) איז געווען א דינאסטיע פון קיסרים וואס האט געהערשט איבער כינע פון 1368 ביז 1644. אין יענע צייטן האט דאס לאנד געהייסן די אימפעריע פון דעם גרויסן מינג (大明國 דע מינג גואוו). די מינג דינאסטיע איז געווען די לעצטע דינאסטיע פון עטנישע האן כינעזער. די מינג דינאַסטיע האט איבערגענומען די הערשאפט פון דער יואן דינאסטיע. נאך דער מינג דינאסטיע האט געהערשט די טשינג דינאסטיע פון מאנטשוריע. אין דרום האט די דינאסטיע געהערשט איבער די שטחים וואס זענען היינט וויעטנאם און בורמע.
אונטערן מינג האט מען אויפגעשטעלט אן ארמיי פון א מיליאן זעלנער, און א פלאט מיט הונדערטער שיפן, וואס איז געווען אין יענער צייט דער גרעסטער פלאט אין דער וועלט. די רעליגיע פון דער אימפעריע איז געווארן ווידעראמאל קאנפוציאניזם.
אין 1525 האט די מינג דינאסטיע געאסר'ט שיפן ארויספארן אין ים פון דעם פארט שאנכיי.
ביים אנהייב פון דער מינג דינאסטיע האבן געוואוינט אין כינע ווינציקער ווי 60 מיליאן מענטשן; ביזן 17טן יארהונדערט האבן שוין געוואוינט דארט מער ווי 130 מיליאן מענטשן.


text:
בשר בחלב
בשר בחלב איז טייטש פלייש מיט מילך, וואס יידן טארן נישט עסן. מן התורה איז אסור צו עסן פלייש פון א בהמה געקאכט מיט מילך אדער קעז. אויך איז אסור צו קאכן, און צו האבן הנאה פון בשר בחלב. מדרבנן איז אסור אויך פלייש פון חיות און עופות, ווי אויך איז אסור צו עסן פלייש אדער פליישיגע מאכלים צוזאמען מיט מילכיגס, און נאך א פליישיגער סעודה דארף מען ווארטן עטלעכע שעה'ן ביז מען מעג עסן מילכיגס. אסאך פון די דינים פון כשרות באהאנדלען בשר וחלב.
די דינים זענען אין שולחן ערוך יורה דעה.
אזהרה: מען פסק'נט נישט קיין הלכה פון וויקיפעדיע.


text:
מיסיסיפי טייך
דער מיסיסיפי טײַך איז א טייך אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, און איז איינער פון די לענגסטע טייכן אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיסיסיפי איז אין דעם שטאַט מינעסאטע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט קאנאדע. דער מיסיסיפי פלוסט דרום אדורך די פאראייניגטע שטאטן, דורך די שטאטן וויסקאנסין, אייאווע, אילינוי, מיזורי, קענטאקי, טענעסי, ארקענסא און מיסיסיפי. דער מויל פונעם מיסיסיפי טייך איז לואיזיאנא, דרום פון ניו ארלינס. דער מיסיסיפי פלוסט אריין אינעם איינגאס פון מעקסיקא.
בייטייכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרויסע בייטייכן פונעם מיסיסיפי זענען:
- דער מינעסאטע טייך
- דער וויסקאנסין טייך
- דער אילינוי טייך
- דער מיזורי טייך
- דער אהייא טייך
- דער ארקענסא טייך


text:
מוזיק
מוזיק, איז א ארגאנעזירטער צוזאמשטעל פון קולות און שטילקייט, און דעם ווערט אריינגעמישט מענטשליכע קולות אינסטרומענטאלע קולות און נאך,
מוזיק ווערט געניצט ארויסצוגעבן געפיהלען, געדאנקען, מיטטיילן מיט אנדערע, אדער מאנילופירן געפילן,
די אפטייטש פון מוזיק ווערט געטוישט לויטן קולטור.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רענעסאנס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער רענעסאנס תקופה (בערך 1400 -1500) האט מען געשריבן א סך מוזיק. פיל קאמפאזיטארן פון יענער תקופה האבן געשריבן מוזיק וואס מען שפילט און זינגט נאך ביזן היינטיקן טאג.
איינער פון די בארימטע קאמפאזיטארן איז געווען דזיאוואני דא פאלעסטרינא (1525-1594). אין זיין מוזיק, זינגען צוזאמען עטלעכע זינגער אין א כאר.
אינסטרומענטן אין דער רענעסאנס תקופה זענען געווען דער וויאל און די לוטניע.
באראק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראמאנטישע תקופה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאדערנע תקופה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון 1900 ווערט אנגערופן די "מאדערנע תקופה" פון מוזיק. איינער פון די בעסטע באקאנטע דזשעז מוזיקער איז געווען לואי ארמסטראנג (1900-1971).
עלעקטראנישע מוזיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – עלעקטראנישע מוזיק
היינטיקע צייטן קען מען שאפן מוזיק עלעקטראניש. קלאוויאטורן, עלעקטרישע גיטארן שאפן מוזיק דורך עלעקטראניק. זיי קענען נאכמאכן טראדיציאנעלע אינסטרומענטן און זיי קענען אויך שאפן גאר אנדערע קלאנגען.
דיפרענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי מוזיק איז א וועג ווי אזוי - ארויסצוברענגען א געדאנק, אדער געפיל, (און צומאל איז דאס דער איינציגסטער וועג), אדער מאנילופירן די גיסטע פינעם מענטש - ווערט מוזיק שטארק אויסגעניצט ביי אלע קולטורן אין רעליגיעס.
- ביי אידען איז דאס אין צייטען פון בעש"ט געווארען א חלק פון עבודת השם, נאך אין די צייטען פון בית המקדש פלעגט מען זינגען ביים ברענגען א קרבן אריינצוברענגען חרטה געפילן, און שמחת בית השואבה אריינצוברענגען ליסטיגע פרייליכקייט.
- ביי גויים איז די דא אסאך זשאנערן און באדייטן איבער מוזיק, ווי למשל ס'איז דא קירכע לידער ס'איז דא גאסען לידער - וואס דאס הייסט צומאהל "די שווארצע מוזיק", און אזוי ווייטער..
- און די מאוויס ווערט עס געניצט צו אריינשלעפן דעם מענטש און העכערע ספערן
- יעדע לאנד האט א הימנע
יעדע לאנד און יעדע רעליגיע און אפילו יעדע שיכט: פויערן פאסטוכער צוגלייך, -- האט זיך זיין גאנג און מוזיק צומאהל גלייך צו אנדערע לענדער און צומאהל גאר עפעס אנדערש.


text:
װיקיפּעדיע:באוועגן
באוועגן א בלאט הייסט מען גיט א נייעם נאמען צום בלאט. דאס קען קומען צו ניץ, ווען דאס קעפל פון בלאט איז גרייזיג, קענט איר באוועגן דעם גאנצן ארטיקל צו א נייעם קעפל. די היסטאריע פון פריערדיקע ווערסיעס גייט אריבער צום נייעם בלאט. אויך ווען דער תוכן פון א בלאט ווערט געענדערט מאכט זיך אז מ'דארף טוישן דאס קעפל. ווען איר טוט דאס באוועגן וועט בלייבן ביידע צוויי קעפלעך, וואס איינס, די אלטע, וועט אויטאמאטיש זיך ווייטערפירן צום נייעם קעפל.
אכטונג דער טול איז דערווייל געאסרט צו באנוצען פארן זיך דורכרעדן אין רעדן זייט פון ארטיקל, זעהט מער איבער דעם פאליסי אין וויקיפעדיע:נאמען פון ארטיקל#טוישן אן אנדערן'ס קעפל.
ווי יעדע גוטע זאך איז דאס אויך גוט פאר וואנדאלן, וואס נוצן דאס צו אנזייען חורבן דורך אוועק פירן ארטיקלן פון איר פלאץ, האט מען דאס דערווייל פארשלאסן פאר איי.פי. אדרעסן צו נוצען. איר מוזט זיין איינגעשריבן און אריינלאָגירט זיך צו באנוצן דערמיט.
אויב עס מאכט זיך אז עס איז שוין פארהאן אן ארטיקל אין אן אנדער קעפל\נאמען קען מען דאס באוועגן דורך אויסמעקן די טעקסט דארטן און דאס אריבער פעיסטן פון דעם ארטיקל אהין און מאכן א רידיירעקט פון אלטן ארטיקל, אדער אויב זענעט איר נישט זיכער אדער פויל, דעריבער איז געאייגענט צו לייגן סתם אזא מוסטער {{באוועגן}} און א סיסאפ וועט יענץ אויסמעקן און באוועגן ווען ער וועט דאס באמערקן.
אויב טוט איר באוועגן אן ארטיקל, און עס קומט אייך ארויס א הודעה אז עס איז שוין פאראן אזא ארטיקל, דארפט איר פריער בודק זיין וואס שטייט אין דעם עקזיסטירנדן ארטיקל, און אריסערפירן פון דארט די נושאים וואס פעלט אין דער ארטיקל ואס איר ווילט באוועגן. אויפמערקזאם! אויב איר באוועגט צו אן ארטיקל וואס ענהאלט אין זיך נאר א ווייטערפירונג וועט אייך נישט קומען א הודעה אז עס איז שוין עקזיסט אזא ארטיקל, נאר עס וועט זיך אויטאמאטיש אויסמעקן לטובת אייער באוועגונג.
אויב אבער קומט אייך יא אן הודעה אז אזא ארטיקל עקזיסטירט שוין, אבער ווען איר גייט אריין אין יענע ארטיקל זעט איר אז זי איז לעער פון תוכן אדער האט נאר א ווידער-ריכטונג, איז דאס ווייל אין די עקזיסטירטע ארטיקל ליגט אינטערוויקיס אָדער אַ דיסקוסיע אינעם שמועס-בלאַט. אויף אזא פאל דארפט איר קאפירן פון דארט די געפעלטע אינטערוויקיס אין דער ארטיקל וואס שטייט צו באוועגן. ווארשיינליך איך זייער שווער צו נאכפאלגן גענוי וועלכע אינטערוויקי פעלט, דערפאר איז בעסער צו יא אויסמעקן די עקזיסטירטע ארטיקל, און גלייך נאך דעם קאפירן פון די ענגלישע וויקיפעדיע אלע אינטערוויקיס פון דער ארטיקל פון דאס ניי.
ווען איר באוועגט אן ארטיקל, ביטע גייט ארײַן אין די ענגלישע אונטערלינק און טוישט דארט די יידישע אונטערלינק צום נײַעם אַרטיקל, אזוי וועלן די ראבאטן נישט ממשיך זיין לײגן אונטערלינקן צו דעם קעפּל װעלכע רעכנט אַרײַן בלױז אַ װײַטערפֿירונג.
אכטונג: ווען איר באוועגט אן ארטיקל צו א נײַעם קעפל, האט אן אחריות און גייט צו הילף:בלעטער װעלכע פֿאַרבינדן אַהער (טרעפט דאס אין די זייטיקע מכשירים, אינעם דריטן מעניו קעסטל, דאס ערשטע קאמענד) בלאט, און טוישט די אלע װײַטערפֿירונגען זאלן דאס פירן דירעקט צום נייעם נאמען און נישט צום אלטן ביז איצטיקן נאמען, ווייל דאס איז א דאפלטע ווייטערפירונג וואס פארשווערט דעם סערווער און וועט מער נישט טראגן דירעקט דעם זיכער צום עצם ארטיקל.
מען קען נישט באוועגן א בלאט אין דעם קאטעגאריע נאמענטייל. צו ענדערן א קאטעגאריע נאמען דארף מען ענדערן אלע קאטעגאריע אנווייזונגען און קאפירן דעם אינהאלט פונעם רעדאקציע פענצטער.
פֿאָרזיכטיק פֿאַר סיסאָפּן: װען איר מעקט אױס אַ װײַטערפֿירונג בלאַט, מאַכט זיכער אַז דאס פֿאַלשע קעפּל האָט נישט בלעטער װעלכע פֿאַרבינדן אַהין.


text:
לואיס קאראל
לואיס קאראל (ענגליש: Lewis Carroll) איז געווען דער פסעוודאנים פון טשאַרלס לאַטווידזש דאדזשסאן (ענגליש: Charles Lutwidge Dodgson; 27סטן יאנואר 1832 – 14טן יאנואר 1898), א בריטישער שרייבער, לאגיקער, מאטעמאטיקער, אנגליקאנער קלעריקער, און פאטאגראף. ער איז מערסט באקאנט פאר זיינע בוך אליסנס אוואנטורעס אין וואונדערלאנד (Alice's Adventures in Wonderland) וואס ער האט פארציילט צו אליס לידעל, און צוויי פון אירע שוועסטער אויף א שיפל. אליס האט געהאט הנאה פון דער מעשה און האט געבעטן דאדזשסאן ער זאל זי אפשרייבן. דערנאך האט קאראל געשריבן א צווייטע מעשה וועגן אליס אדורכן שפיגל (Through the Looking Glass). ביידע מעשהס ווערן געליינט איבער דער גארער וועלט.
דאדזשסאן איז געווען א לעקטאר אין מאטעמאטיק אין קרייסט טשערטש, אקספארד, און האט געשריבן עטלעכע ביכער וועגן מאטעמאטיק.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Wakeling, Edward; Lewis Carroll (1992). in Edward Wakeling: Lewis Carroll's games and puzzles. Courier Dover Publications. ISBN 9780486269221.


text:
פוס מיליטער
פוס מיליטער איז א וויכטיגע קארפוס ביי די ארמייען און די ערשטע קארפוס וואס די פעלקער האבן באשאפן זינט דאס שטיינעלטער.
דער פוס מיליטער פירט מלחמה מיט זיין פיינט אויף דער ערד מיט געווער זייענדיק באפעסט אנגעפאנצערט. פארצייטנס זיינען די געווער געווען פון בויגנס פיילן, שפיזן און שווערדן, היינטיקע מאדערנע געווער זיינען די שיסערס און וווּנדערלעכע אויטאמאטישע מאשין געווער.
זייט דעם סוף פונעם צווייטן וועלט קריג איז דער פוס מיליטער געווארן א קלענערער טייל פון די ארמייען אין דער מערב וועלט, געוויינלעך צווישן 10% און 30% פון די סאלדאטן אין דער ארמיי. דאס איז אסאך ווינציקער ווי פארן קריג. צום ביישפיל, אין דער אמעריקאנער ארמיי אין 2009 זענען געווען נאר 49,000 פוס זעלנער[1] פון אומגעפער 450,000 טעטיקע זעלנער.[2]
דער פוס מיליטער קארפוס אין ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סאלדאטן לערנען זיך פראקטיק 6.5 מאנאטן ביז זיי מעגן גיין מלחמה האלטן אויפן שלאכטפעלד.
בריגאדעס (סאלדאט-אפטייל) אין מדינת ישראל:
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מאקבעט
מאקבעט איז דער נאמען פון א טראגעדישע פארשטעלונג געשאפן אינעם יאר ה'שס"ו (1606) דורך וויליאם שייקספיר. די פארשטעלונג ווערט געשפילט אפטליך ווידער און ווידער אין די טעאטערס.
דוד משה הרמאלין שאפטע די פריהסטע יידישע איבערזעצונג פון מאקבעט אם ה'תרנ"ד. זיינער ווערסיע איז ערשט געצייגט געווען ביי "טאליא טעאטער", ניו יארק, אם ט' אייר ה'תרנ"ה.[1]
אין די פארשטעלונג, מאקבעט מיט די הילף פון זיין ווייב דערמארדעט דונקאן דער קעניג פון סקאטלאנד און ווערט קעניג אנשטאט אים.
מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Joel Berkowitz. Shakespeare on the American Yiddish Stage. University of Iowa Press, 2005. זייטה 138.


text:
משה זון פון בעל התניא
משה, דער זון פון בעל התניא איז א פערזאן ארום וועמען עס זענען געווען פארשידענע קלאנגען און לעגענדעס אין די תולדות החסידות און אויף וועמען עס איז ביז לעצטנס געווען א גרויס מאס פארהוילן.
די הויפט ידיעה איבער משה, דער זון פון בעל התניא, איז אז ער האט זיך גע'שמד'ט און געווארן א קריסט. איבער דער מיסטעריעזער פאקט זענען געבויט געווארן פארשידענע גירסאות און נוסחאות.
צווישן חסידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווישן חסידים פלעגט זיין אנגענומען אז משה האט גענומען אויף זיך צוויי יאר צו וואנדערן גלות און אנדערע סיגופים אויף מכפר צו זיין אויף אן אומווילנדן שמד.
איין לעגענדע דערציילט אז ר' ברוך פון מעזשביזש האט זיך איינמאל געבייזערט אויפ'ן בעל התניא פאר'ן פסל'ען די תפילין זיינע וואס ער האט גע'ירש'נט פונ'ם בעש"ט, זאגנדיג דערביי: דו האסט מיר צוגענומען א יוד פון די תפילין, וועל איך דיר צונעמען א יוד פון דיינע זון.
דער רבי ריי"צ'ס גירסא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פריערדיגער לובאוויטשער רבי, ר' יוסף יצחק שניאורסאן, וועלכער איז באקאנט געווען פאר זיינע ביכער און סיפורים איבער די אנהייב פון די חסיד'ישע פעריאדע, באשרייבט דעם עפיזאד אלס אן אקט פון קידוש השם פון דעם בעל התניא'ס זון. לויט דעם נוסח, האט משה זיך אסאך שטודירט אין קריסטליכע ענינים, און זיך געלאזט פירן א וויכוח מיט קריסטליכע גלחים. דער וויכוח האט ער געוואנען, אבער די רעגעניש פון די קריסטליכע גלחים האט געברענגט דערצו אז ער זאל מוזן אנטלויפן פון זיין היים און פאמיליע, מורא האבנדיג אז מען וועט אים צווינגען זיך צו שמד'ן.
חוקרי החסידות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היסטאריקער פון די אלגעמיינע אקאדעמישע וועלט, ווי צ.ב.ש. דוד אסף, האבן ערפונדן אז די פרשה איז מער קאמפליצירט.
משה האט ווארשיינליך געהאט מענטאלישע און פסיכאלאגישע פראבלעמען וואס די משפחה האט פרובירט צו באהאנדלען. אין אנהייב האט זיך משה פארבעסערט, ביז מען האט אים געקענט חתונה מאכן מיט די טאכטער פון א גביר. שפעטער איז ער געווארן איינגעשטעלט אלץ א רב אין א געוויסע שטעטל.
מיט די יארן האט זיך זיין מצב פארערגערט, און עס איז אים אריין אין קאפ זיך צו שמד'ן.
עס זענען לעצטנס געפונען געווארן דאקומענטן אין רעגירונגס ארכיוון אין בעלארוס וואס ווייזן אז עס איז דא ממשות צו די קלאנגען פון שמד. צווישן די דאקומענטן איז געפונען געווארן א פארם מיט משה'ס חתימה וואו ער בעט מען זאל אים צוגרייטן דעם באקריסטליכונג צערעמאניע אין דעם קירכע. אויך איז דא א בריוו פון צוויי ברידער פון משה וואס בעטן מען זאל מבטל זיין דער בקשה ווייל משה איז גייסטיש (מענטאליש) קראנק און זיין בקשה קומט נישט פון ריכטיגן זינען.


text:
דעצימאל
די דעצימאל סיסטעם איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף א באזע צען. זי ווערט אנגערופן דעצימאל ווייל דעצימאל קומט פון לאטיין דעצימוס וואס מיינט צען.
- דאס איז די מערסטע באנוצטע נומערן סיסטעם אין באנוץ היינט, מן הסתם וועגן דעם ווייל מענטשן האבן צען פינגערס.
סימבאלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סימבאלן וואס מען נוצט אין דער דעצימאלער נומערן סיסטעם זענען:
- 0
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
ציילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צו ציילן אין דעצימאל פאנגט מען אן פון 0 און מען לייגט צו דעם קומענדיגן סימבאל אין ראנג פאר דעם קומענדיגן נומער, אזוי אז 8 איז אכט.
ווען מען האט שוין נישט קיין סימבאלן, לייגט מען צו א קאלום וואס ווייזט וויפיל מאל מען זאל אויסרעכענען די באזע צען. אזוי אז 10 איז צען און 27 איז זיבן און צוואנציג ווייל עס מיינט 2 מאל 10 (פון די צענער קאלום, וואס איז איין מאל צען) מיט זיבן, און 4567 איז פיר טויזנט פינף הונדערט זיבן און זעכציג ווייל עס מיינט 4 מאל 10 מאל 10 מאל 10 (פון די טויזענטער קאלום, וואס איז דריי מאל צען מאל צען) מיט 4 מאל 10 מאל 10 מיט 6 מאל 10 מיט 7.


text:
חיים סאלאווייטשיק
ר' חיים הלוי סאלאווייטשיק (וואלאזשין, ה'תרי"ג - כ"א אב ה'תרע"ח), באקאנט אלס ר' חיים בריסקער.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' חיים איז געבוירן אין וואלאזשין צו זיין פאטער ר' יאשע בער דער „בית הלוי" אין יאר תרי"ג, ער איז געווען א גרויסער עילוי, און האט מחדש געווען א נייער גאנג אין לערנען עיון, ער האט מחבר געווען די ספר רבינו חיים הלוי אויפן רמב"ם, זיין שיטה אין לערנען איז אנגענימען געווארן אין פילע ישיבות איבער די וועלט.
רב חיים האט געהייראט די טאכטער פון רבי רפאל שפירא, אן איידעם פונעם נצי"ב.
זייערע זין זענען געווען:
- ר' ישראל גרשון סאלאווייטשיק (געב' תרל"ה, וואלאזשין), האט געהייראט מרת מרים חיה, טאכטער פון ר' משה מאטל ביאלער, אייניקל פונעם חידושי הרי"ם[1]
- הרב יצחק זאב סאלאווייטשיק דער בריסקער רב,
- רבי משה סאלאוויטשיק (דער פאטער פון ר' יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק פון באסטאן), רב אין ראסיין און כאסלאוויטש, ראש ישיבה פון ישיבת רבינו יצחק אלחנן
ווען זיין פאטער האט פארלאזט די ישיבה אין וואלאזשין האבן זיי זיך באזעצט אין סלוצק. אבער אין תרל"ג איז ער צוריק קיין וואלאזשין און, ביי דער עלטער פון 27, איז ער געווארן דער צווייטער ראש ישיבה מיטן נצי"ב. ווען די ישיבה איז פארמאכט געווארן אין תרנ"ב, איז ער געווארן שטאטס רב אין בריסק.
ער ליגט אין דעם ווארשעווער בית עולם לעבן זיין ווייב'ס זיידע, דער נצי"ב.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ענף עץ עבות, ברוך יצחק גוטער, עמ' רמג, הערה י


text:
אריסטובולוס דער דריטער
אריסטובולוס איז געווען א פרינץ, פון די חשמונאים פאמיליע, און כהן גדול. ער איז געווען דער זון פון אלכסנדר דער צווייטער, און זיין מאמע איז געווען אלכסנדרה החשמונאית, געבוירן 53 איידער די ציווילע ציילונג, און געשטארבן אין יאר 36 איידער די ציווילע ציילונג.
אין די יאר 37-, האט הורדוס, באזיגט די לעצטע קעניג פון די חשמונאים, מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, און האט אנגעפאנגען הערשן איבער ארץ יהודה, און הורדוס האט געהייראט מרים החשמונאית, די שוועסטער פון אריסטובולוס. הורדוס האט געשטעלט חננאל פון בבל אלס כהן גדול, אלכסנדרה האט געזען אין דעם א קלאפ אין די רעכט פון איר זון, און האט זיך געוואנדן צו קלעאפעטרא, קעניגן פון עגיפטן, אז זי זאל ערלעדיקן ביי מארקוס אנטיניוס דער רוימישער הערשער פון די מזרח, אז אריסטובולוס זאל ווערן כהן גדול.
אריסטובולוס איז געלאדענט געווארן צו אנטיניוס, הורדוס האט דעריבער אויפגעזאגט חננאל, און געשטעלט אריסטובולוס אלס כהן גדול, און די איינלאדונג איז צונישט געווארן.
אלס כהן גדול, איז ער זייער פאפולער געווארן ביים פאלק, אלס זיין יחוס, און זייענדיק פון איינציקסטע געבליבענע פון די חשמונאים, הורודס האט געפלאצט פון קנאה, ווען ביי די קורבן פסח, האבן אלע יידן אים געגעבן גרויס כבוד, און הורדוס האט מורא באקומען, אז איין טאג וועט אריסטובולוס אים פרובירן אראפ ווארפן פון די מאכט. דעריבער האט הורדוס באשלאסן, אים אומצוברענגען.
אין יאר 36-, האט הורדוס אים געלאדענט צו זיך אין פאלאץ, אין יריחו, ווי ער האט צוגעגרייט א באל פאר אריסטובולוס, און דערנאך אים פארגעשלאגן, צו גיין שווימען אין שווים באסיין פון פאלאץ, דארט האט הורדוס און זיינע קנעכט אים דערטראנקען, און עס געמאכט אויסזען ווי אן אומשולדיקע טראגעדיע.
דערמיט איז געקומען צו אן ענדע, די כהונה גדולה ביי די חשמונאים דינאסטיע.


text:
קראקעווער געטא
די קראקעווער געטא איז געווען איינע פון די פינף הויפט געטאס וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט אין פוילן.
קראקע איז געווען די הויפטשאט, פון דער גענעראלגובערנאמאן, עס האבן געוווינט אין קראקע, איידער דער קריג 60,000 יידן, זייענדיג איינע פון די עלסטע יידישע קהילות אין פוילן.
אין סעפטעמבער 1939, ווען די נאציס האבן איינגענומען פוילן, זענען געווען 80,000 יידן אין קראקע, זיי האבן גלייך אנגעפאנגען מיט צרות, קעגן די יידן אין שטאט, רויבערייען, און טעראר, איז געווען אויף א מאסן שטייגער. ביז מערץ 1941, זענען 40,000 יידן, פארטריבן געווארן פון דער שטאט, און אסאך אנדערע זענען אריבער צום רוסישע זייט גרעניץ, צו שטעטלעך אין די אומגעגנט, נאכדעם האט מען אויפגעשטעלט די געטא, די געטא איז גרויס געווען, צוויי אין א האלב קיוביק קילאמעטער, 18,000 יידן זענען דארט געווען איינגעשפארט, געווען ארגאניזאציעס, וואס האבן געהאלפן לינדערן די פראבלעמען פונעם געטא.
טויזנטער יידן זענען געווען באשעפטיגט, אין די פאבריקן, אין דער געטא, און אין דרויסן פון דער געטא, אין מיי-יוני 1942, האבן די נאציס פארשיקט 6,000 יידן, קיין בעלזשעץ, אין אקטאבער נאך 7,000 זענען פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, און אוישוויץ, זעקס הונדערט יידן זענען אומגעקומען אינעם אומשלאגפלאץ.
מערץ 1943, זענען 2,000 יידן פארשיקט געווארן אין דער פלאשיווער געטא, און 2,500 קיין אוישוויץ, און 700 אומגעקומען אין קראקע.
די יידישע קאמף ארגאניזאציע, איז געווען אקטיוו אין דער קראקעווער געטא, דורכפירנדיג צענדליגע אטאקעס אויף דייטשע צילן, אבער פארקערט ווי אין דער ווארשעווער געטא, האבן זיי דורכגעפירט זייערע אקטן, אויף דער ארישע זייט. א באוואוסטע אקציע וואס זיי האבן דורכגעפירט, א באמבע אינעם קאפע צינגעריא, ווי עלף זענען אומגעקומען.
באקאנטער מענטשן אין דער געטא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אסקאר שינדלער, א דייטשער סוחר, איז געקומען אין קראקע ווייל די געטא האט געהאט אסאך יידן וואס קענען ארבעטן. די יידן וואס האבן געארבעט אין זיינע פאבריקן, אלע זענען געראטעוועט געווארן. ער איז געגעבן געווארן דעם חסיד אומות העולם טיטל, פארן זיך איינשטעלן צו ראטעווען זיינע טויזנט ארבעטערס, אין 1974, דורך יד ושם.
מרדכי געבירטיג איז געווען איינער פון די פאפולערסטע שרייבער פון יידיש-שפראך לידער און דיכטונגען. ער איז נפטר געווארן אין דער געטא אין 1942. מרים עקביה, א ישראלדיקע שרייבערקע, האט איבערלעבט די קראקעווער געטא און קאצעטן. דער בארימטער הויט-דאקטער יעקב באראל איז אויך געווען אן איבערלעבער פון דער קראקעווער געטא.
בערנארד אפן איז געבוירן אין 1929 אין קראקע. ער האט איבערגעלעבט די קראקעווער געטא און פארשידענע נאצי קאצעטן.


text:
יונתן ראזענבלאט
יונתן ראענבלאט איז אן אמעריקאנער מאדערן-ארטאדאקסישער ראביי. ער איז דער רב פונעם ריווערדייל יידישן צענטער.
ער איז געבוירן אין באלטימאר, מערילענד. ער איז אן אור-אייניקל פונעם בארימטן חזן ר' יאסעלע ראזנבלאט.
פריוואטן לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז פארהייראט צו ציפורה ראזנבלאט, א טאכטער פון ישראל טווערסקי, און האט פון איר פיר קינדער: יהודה, טאניא, שמואל און רבקה.
קאריערע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט א BA און MA פון דזשאן האפקינס אונווערסיטעט. א PhD אין פעלד פון מאדערן בריטיש ליטעראטור פון קאלומביע אוניווערסיטעט.
ער האט אויך געלערנט אין ישיבה הר ציון.


text:
ליסטע פון פרעזידענטן פון די פאראייניגטע שטאטן
עס זענען געווען ביז היינט 43 מענטשן וואס זענען געווארן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן. דער ערשטער פרעזידענט איז געווען דזשארזש וואשינגטאן, איינגעשוואוירן אין 1789 נאך אן איינשטימיגן אפשטים. וויליאם הענרי העריסאן האט געהאט דעם קירצטן קאדענץ מיט 31 טעג אין 1841. דעם לענגסטן קאדענץ האט געהאט פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, צוועלף יאר פון 1933 ביז 1945; ער איז דער איינציגסטער פרעזידענט צו דינען מער ווי צוויי טערמינען.
ליסטע פון פרעזידענטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קאלירן זענען לויט דער פארטיי:


text:
ליפט
א ליפֿט אדער עלעוועיטאר אדער הייב-מאשין איז א טראנספארט מיטל וועלכע טראגט מענטשן אדער חפיצים ארויף און אראפ אין געביידעס פון מערערע שטאקן. אין דער היינטיגער מאדערנער וועלט מיט מיליאנען געביידעס איז א ליפט א טייל פון א געביידע און רוב רעגירונגען פארלאנגען געזעצליך צו איינשטעלן א ליפט סיסטעם אין געביידעס פון מערערע שטאקן וועלכע איז דעזיינט פאר די באנוץ פון מערערע מענטשן.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאנצפעט פון הייבן מאטריאל דורך א ספעציעלע דעווייס גייט צוריק צו די רוימישע אימפעריע (2,230 יאר צוריק)וואו מען האט גענוצט א קאבינע מיט א שטריק סיסטעם וועלכע איז געצויגן געווארן דורך בהמות אדער מענטשן. דער ערשטער ליפט דעזיינט צו הייבן מענטשן פון איין שטאק צום צווייטן איז געבויט געווארן אין די ווינטער פאלאץ אין סט. פעטערסבורג, רוסלאנד, אין 1793.
אין 1853 האט אלישע אטיס, א ניו יארקער, ערצייגט א נייע מעכאניזם צו פארזיכערן ליפטן אין פאל די הויפט שטריק רייסן זיך איבער. דער ערשטער אטיס ליפט איז אינסטאלירט געווארן אין א געביידע אין מאנהעטן, ניו יארק, אויף בראדוועי אין 1857. די אטיס פארזיכערונג דעזיין איז נאך היינט א טייל פון יעדן ליפט.
דער ערשטער עלעקטרישער ליפט איז געבויט געווארן דורך ווערנער וואן סימענס, א דייטשער אינדוסטריאליסט, אין 1880. זיין ארבעט איז שפעטער פארבעסערט געווארן דורך פרענק ספראגאו, אן אמעריקאנער נעווי אפיציר.
פלאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאנצעפט פון א ליפט איז זייער פשוט. עס איז א קליינע צימער וועלכע איז באהאפטן צו א שטריק וועלכע שלעפט עס ארויף. אבער א ליפט איז פיל מער פארגעשריטן ווי דעם. עס איז א פארגעשריטענע מעכאניזם וועלכע ווערט קאנטראלירט דורך א מאדערנע קאנטראל סיסטעם און איז פארזיכערט מיט פארשידענע מאסנאמען קעגן פאטאליטעטן.
היינטיגע צייטן זענען פאראן צוויי סארט ליפט סיסטעמען. זיי זענען: הידרוילישע ליפטן און שטריק ליפטן.
הידרוילישער ליפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א הידרוילישער ליפט ארבעט פיל אנדערש ווי מיר זעען געווענליך אין רוב היינטיגע געביידעס. דער ליפט שאכטל זיצט אויף א צילינדער וועלכע אנטהאלט הידרוילישע פליסיקייט (געווענליך אויל) וועלכע קומט אריין מיט א שטארקע לופט דרוק אינעם צילינדער און שטופט ארויף דעם שאכטל. אונטער דעם ליפט איז פאראן א טאנק מיט הידרוילישער פליסיקייט און א פאמפ ווערט גענוצט צו טאן די ארבעט. ווען דער ליפט באקומט א סיגנאל אז עס דארף גיין אויף ארויף וועט די פאמפ ארויסציען די פליסיקייט פון דעם טאנק און דאס אריינשיקן אינעם צילינדער מיט א שטארקע לופט דרוק. ווען דער ליפט שטעלט זיך אפ וועט זיך עס ווייטער האלטן אויף די פליסיקייט ווייל די רערן פארמאגן א וואלוו וועלכע לאזט נישט די פליסיקייט צוריק אריינרינען אין דעם טאנק רעזערוואר.
ווען דער ליפט באקומט א סיגנאל צו גיין אויף אראפ וועט זיך די וואלוו עפענען און צעביסלעך ארויסלאזן די פליסיקייט פון דעם צילינדער און דאס וועט צוריק אריינרינען אינעם טאנק און דער ליפט וועט אראפקומען לויט ווי שנעל די פליסיקייט וועט ארויסרינען.
די הידרוילישע סיסטעם איז זייער אן עפעקטיווע ליפט סיסטעם וויבאלד עס נוצט פיל ווייניגער ענערגיע ווי די שטריק סיסטעם זינט עס דארף נאר נוצן קראפט ארויפצושטופן דעם ליפט ווייל אראפ גייט עס פון זיך אליינס ווען די וואלוו עפענט זיך. אבער די חסרונות זענען גרויס. ערשטנס פארנעמט אזא סיסטעם זייער אסאך פלאץ ווייל עס פארמאגט זייער אסאך קאמפאנענטן. צווייטענס איז עס נאר געאייגענט פאר א געביידע פון עטליכע שטאק ווייל ווי העכער די געביידע איז אלס מער וועט מען דארפן אראפגראבן צו האלטן דעם צילינדער וועלכע לייגט זיך צוזאם ווען עס קומט אראפ.
שטריק ליפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטריק סיסטעם איז אויסגעטראפן שפעטער און איז באלד אויפגעכאפט געווארן פאר ליפטן איז העכערע געביידעס. די שטריק סיסטעם איז פשוט. עס פארמאגט שטריק וועלכע זענען באהאפטן צום ליפט שאכטל און שלעפן ארויף דעם ליפט דורך א מאטאר. דער ליפט שאכטל פארט אויף שינעס וועלכע האלטן איר אין פלאץ און די שטריק שלעפן איר ארויף.
דער שטריק ליפט פארמאגט איר סיסטעם העכער דעם ליפט וואו עס איז פאראן א שטארקע מאטאר און א רעדל אויף וועלכע די שטריק דרייען זיך. נארמאל איז דער מאטאר באהאפטן צום רעדל און דרייט עס איין וועג ארויפצוברענגן דעם ליפט און אן אנדערע וועג דאס אראפצולאזן. מער פארגעשריטענע ליפטן קענען פארן אויף פארשידענע שנעלקייטן געוואנדן וויפיל שטאקן עס פארט אויפאיינמאל. די סארט ליפטן פארמאגן א גיר באקס וועלכע איז באהאפטן צום מאטאר און די סיסטעם טוישט גירס לויט די שנעלקייט וואס עס וויל דרייען גענוי ווי אן אויטא.
די שטריק זענען אבער נישט באהאפטן צום רעדל און דרייען זיך נישט ארום איר ווען דער ליפט גייט ארויף. אנשטאט גייען די שטריק נאר אריבער דאס רעדל און הענגן אראפ אויף די אנדערע זייט וואו ביי די אנדערע עק איז אנגעבינדן אסאך שווערע אייזן וועלכע באלאנסירט דעם ליפט ווי א וואגשאל. די אייזן באטרעפט די וואג פון דעם ליפט שאכטל וויפיל עס וואלט געוואויגן ווען עס איז אנגעפילט 40 פראצענט. דער חשבון דערפון איז אז דאס איז דער דורכשניט פון וואג וואס דער ליפט באקומט נארמאל און וויבאלד די אייזערנע וואג אויף די אנדערע זייט וועגט גענוי אזויפיל גיט עס א גוטע באלאנס פאר דער סיסטעם.
די סיסטעם איז אויך געמאכט צו שפארן ענערגיע. ווען דער ליפט איז 40 פראצענט פיל (דאס איז דער דורכשניט) וועגט עס בערך די זעלבע ווי די אייזערנע וואג אויף די אנדערע עק שטריק. אין אזא פאל וועט דער מאטאר נישט דארפן נוצן קיין סאך ענערגיע ארויפצושלעפן אדער אראפצולאזן דעם ליפט ווייל ביידע וועגן אייניג און עס דארף נישט מער ווי א שוואכע שלעפ דאס צו רירן איין וועג. ווען דער ליפט איז פילער וועט דער מאטאר שוין יא דארפן ארבעטן שווער אבער נאך אלץ וועט עס נישט דארפן אבעטן אזוי שווער ווייל א טייל פון די ענערגיע ליגט שוין אין פלאץ צו שלעפן דעם קאסטן.
רוב געביידעס פארמאגן היינט די שטריק סיסטעם, ספעציעל הויכע געביידעס וואו עס איז אוממעגליך אריינצושטעלן אן הידרוילישע סיסטעם.
זיכערהייט מאסנאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטריק וואס האלטן א ליפט זענען פון די זעלבע סארט וועלכע האלטן בריקן אין דער הייך און עס האט קיינמאל פריער נישט פאסירט אז אזא סארט שטריק זאל זיך איבעררייסן. די שטריק איז געמאכט פון אייזערנע פעדימער וועלכע זענען געבינדן אינאיינעם און קענען האלטן גאר אסאך וואג. דערצו פארמאגט יעדער ליפט צווישן 4 און 8 אזעלכע שטריק וואס מיינט אז צוזאמען וואלטן זיי געקענט האלטן עטליכע ליפטן.
און אפילו אויב דאס זאל יא פאסירן און אלע שטריק וועלן זיך איבעררייסן וועט דער ליפט נאך אלץ נישט פאלן צו די ערד. ווי פריער דערמאנט פארט דער ליפט אויף שינעס פון דריי זייטן וועלכע האלטן איר אין פלאץ עס זאל זיך נישט ווארפן. די שינעס פארמאגן ברעיקס וועלכע קענען אקטיוויזירט ווערן צו יעדע צייט אין פאל עפעס גייט נישט גוט און וועט אפשטעלן דעם ליפט. אויסערדעם איז פאראן א ברעיק אינעם רעדל זעלבסט וועלכע שטעלט אפ דעם געלויף אויב עס דרייט זיך צו שנעל און דאס ארבעט אויטאמאטיש גענוי ווי אן אויטא זיץ פאסיק האלט אפ דעם מענטש פון פאלן אויף פאראויס ווען עס פאסירט אן עקסידענט. דאס רעדל האט ציינדלעך ארום און ארום און א ספעציעלע אייזן מיט צוויי שפיצן זיצט אינדערמיטן באהאפטן איינע די אנדערע מיט א ספרינג. אויב דער רעדל הייבט זיך אן דרייען זייער שנעל וועלן די צוויי שפיצן זיך אפטיילן איינע פון די אנדערע ווייל די כוח פון די באוועגונג וועט באקעמפן די כוח פון די שוואכע ספרינג און דאס וועט זיך אנהאנקן אויף די ציינדלעך און דער ליפט וועט זיך אפשטעלן.
אויסערדעם איז פאראן אן עלעקטראנישע ברעיקינג סיסטעם אויף די שינעס וועלכע זענען פשוט'ע שטיקער אייזן וועלכע שטייגן ארויס פון די שינעס און שטעלן אפ דעם ליפט. נארמאל זענען די שפיצן אריינגעלייגט אין פלאץ דורך עלעקטראנישע כוח און איינמאל די סיסטעם שאלטערט זיך אויס פאלן די שפיצן אויטאמאטיש ארויס פון פלאץ און שטעלן אפ דעם ליפט.
און צום לעצט איז פאראן א ספעציעלע שאק איינזאפער אויף די ערד וועלכע דינט ווי א קישן פאר דעם ליפט. אויב אלעס אנדערש פאלט דורך און דער ליפט פאלט צו דער ערד וועט די כמו קישן איינזאפן דעם קראפט פון פאלן און די פאסאזשירן וועלן געראטעוועט ווערן.
קאנטראל סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארגינעל איז דער ליפט קאנטראלירט געווארן דורך א מעכאנישער סיסטעם וועלכע האט פארמאגט סוויטשעס און ווען איינער האט געדרוקט דעם קנעפל האט ער אקטיוויזירט א סוויטש און דער ליפט איז אראפגעקומען. גאר אלטע ליפטן האבן דאס אויך נישט געהאט און מען האט געמוזט האבן א מענטש וועלכע זאל שטיין דארט און דאס קאנטראלירן.
היינט קומען אלע ליפטן מיט א קאמפיוטער קאנטראל סיסטעם וועלכע שיקט די סיגנאלן וועלכע וועג צו פארן און אויף וועלכע שטאק זיך אפצושטעלן. די קאמפיוטערס דארפן אויסרעכנען ווען צו פארן ארויף און ווען צו פארן אראפ כדי צו שפארן צייט און קענען פירן מער מענטשן און אזוי אויך שפארן ענערגיע. ארגינעל האבן רוב ליפטן געארבעט מיט א סיסטעם אז עס האט ערשט ארויפגעטראגן מענטשן פון די ערשטע שטאק צו די שטאקן וואו זיי ווילן גיין און ווען עס איז אויסגעליידיגט געווארן איז עס אויטאמאטיש צוריק אראפגעפארן און נאר אויפ'ן וועג אראפ האט עס אויפגענומען מענטשן וועלכע האבן געוואלט גיין אויף אראפ.
היינט ארבעט עס פיל מער פארגעשריטן פון דעם, ספעציעל אין געביידעס וואו עס זענען פאראן צוויי אדער מערערע ליפטן. דער קאמפיוטער באקומט די סיגנאלן פון אלע שטאקן וואו עס זענען פאראן מענטשן וואס ווילן גיין ארויף און אלע וואס ווילן גיין אראפ און עס וועט אליינס אויסרעכנען וועלכע ליפט איז די נענטסטע צו יענעם און אזוי שפארן צייט און ענערגיע. דער קאמפיוטער ווייסט אויך וויפיל מענטשן עס זענען פאראן אין די עלעוועיארס און אויב עס איז שוין איבערגעפילט צו די מאקסימום וועט עס מער נישט סטאפן. נארמאל וועט דער קאמפיוטער צעטיילן די ליפטן אז עס זאל שטענדיג זיין א ליפט נאנט צו יעדע עטליכע שטאק.
עס זענען אויך פאראן אזעלכע ליפטן וועלכע'ס קאמפיוטער רעכנט אויס וויפיל מענטשן עס נוצן די ליפטן לויט די שטאקן און וועט לויט דעם פארלאנג שיקן די ליפטן. ד.ה. אז אויב צום ביישפיל די 53סטע שטאק איז די פארנומענסטע איבער'ן טאג וועט דער קאמפיוטער שטענדיג מאכן גרייט א ליפט דארט. אזוי אויך אויב, צום ביישפיל, אויף די 32'סטע שטאק וועלן אלע 500 ארבייטער אהיימגיין יעדן טאג 4 אזייגער וועט דער קאמפיוטער זיך דאס אויסלערנען און וועט שיקן עטליכע ליפטן צו די 32'סטע שטאק יעדן טאג 5 מינוט בעפאר.
די גיך מיט וועלכע די ליפטן פארן ווערט אויך באשטימט דורך דעם קאמפיוטער. אויב וועט עס נאר פארן עטליכע שטאק וועט עס פארן לאנגזאם און אויב עס וועט פארן 80 שטאק אן איינמאל זיך אפשטעלן וועט עס פארן פיל שנעלער.
אין אייראפע זענען פאראן ליפטן וועלכע פארלאנגן דעם מענטש וועלכע דרוקט דעם קנעפל ער זאל אויך אריינדרוקן צו וועלכע שטאק ער וויל גיין. דער קאמפיוטער רעכנט כסדר אויס וועלכער ליפט וועט די שנעלסטע קענען דארט אנקומען און אזוי אויך וועלכער ליפט וועט דערנאך האבן אן אנדערע רוף אויף א דערנעבנדיגן שטאק ווען ער איז פארטיג מיט'ן ערשטן.
דער הויפט ציל פון א גוטער ליפט סיסטעם איז צו געבן די שנעלסטע סערוויס וואס מעגליך און קיינער זאל נישט דארפן ווארטן לאנג. דאס קען מען אליינס זען ווען מען נוצט אפט ליפטן. אין אלטע געביידעס מיט אלטע ליפטן זעט מען מענטשן ווארטן זייער לאנג און דערנאך זאמלן זיך אן מער מענטשן וויפיל די ליפטן קענען ארייננעמען. אין פארגעשריטענע סיסטעמען ווארט מען קיינמאל נישט מער ווי א מינוט צוויי, ספעציעל אויף די ערשטע שטאק וואו דער קאמפיוטער מאכט שטענדיג זיכער צו האלטן ליפטן אין רעזערוו.


text:
היסטאריע
געשיכטע אדער היסטאריע (אויף לשון קודש הייסט דאס דברי הימים) איז די שטודיע אדער סתם א דערציילונג איבער דעם מענטשנס לעבנסשטייגער אין דער פארגאנגענהייט. די געשיכטע איז געהיטן געווארן איבערהויפט דורך געשריבענע ביכער. די וואס שטודירן היסטאריע הייסן היסטאריקערס.
דער טערמין היסטאריע קען זיך אויך באציען צו די עפאכע אין די פארגאנגענהייט פון וועלכער מיר האבן רעקארדירטע שרייבונגען, אין קעגנזאץ צו די פרעהיסטארישע עפאכעס ווען די חכמה פון שרייבן איז נאך נישט געווען באקאנט.
אלע פאסירונגען וואס זענען געשריבן אדער געהיט אין וואסארא פארמאט געהערן צו דער היסטארישער באשרייבונג.
אמאל האט מען פארעכנט היסטאריע אין די גייסט וויסנשאפט קלאסיפיקאציע, אבער אין די מאדערנע אקאדעמיע ווערט דאס מער און מער היינט פארעכנט אין די סאציאל וויסנשאפט קלאסיפיקאציע, איבערהויפט ווען דער פאקוס איז כראנאלאגיש.
געשיכטע קען אויך מיינען א מעשה וואס איז מער א דערציילונג פון אמאל אין די געשיכטע, ווי למשל מעשות וואס מען הערט וועגן פריערדיגע צייטן.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט היסטאריע שטאמט פון גריכיש ισtopίa היסטאריא.
היסטארישע צייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אוראלטע היסטאריע
- רוימישע אימפעריע


text:
לידא
לידא (בעלארוסיש: Лíдa, רוסיש: Ли́дa, ליטוויש: Lyda, פויליש: Lida) איז א שטאט אין הוראדנא וואבלאסט, מערב בעלארוס, 160 ק"מ מערב פון מינסק. זי איז די פערצנטע גרעסטע שטאט אין בעלארוס.
צווישן די צוויי וועלט קריגן איז לידא געווען אין פוילן און האבן געוואוינט דארטן לערך טויזנט יידישע משפחות בעפאר די דייטשן זענען דארטן אריין געקומען.
דער עלטערער דור איז נאך געווען שטארק אפגעהיטן אין אידישקייט, אבער דער אינגער דור (די וואס זענען געווען ביז לערך 22 יאר אין ת"ש) זענען שוין געווען שטארק פארגליטשט, בעיקר זענען זיי געווען פארכאפט אין קאמוניזם ד.ה. אין די סאציאליסטישע אידעאלאגיע וואס האט שרעקליך געבושעוועט אין פוילן אין יענע יארן.
פערזענלעכקייטן פון לידא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב מרדכי סאוויצקי, רב אין באסטאן, פאראייניגטע שטאטן


text:
דימונה
דימונה איז א שטאָט אין דעם דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, געגרינדעט אין 1955. זי האט באקומען דעם נאמען שטאט אין 1969. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק פאר דעצעמבער 2005, האט דימונה 32,500 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.6 פראצענט. רוב זענען אידן. דארט איז אויך דער צענטער פאר אפריקאנער וואס טענה'ען אז זיי שטאמען פון שבט יהודה.
דימונה איז 36 ק"מ דרום פון באר שבע, און 35 ק"מ מערב פון ים המלח. אין דעצעמבער 2005 איז די באן אויסגעברייטערט געווארען ביז דימונה, מיטן ציל (אין א גראנדיזן פראיעקט וואס די ישראל באנען האט אונטערגענומען) עס אויסצוברייטערן ביזן ווייטן דרום אילת.
דימונה איז באקאנט פאר דעם שכינות'דיגן פארשונג צענטער פאר נוקלעארע וואפן וואס איז 10 קילאמעטער דרום-זייט פון שטאָט.
איינע פון די דערמאנונגען אז מ'וואינט נעבען א נוקרעאלע פלענט, איז געווען אויגוסט 2004 ווען "לוגאל" א טאבלעט וואס מינימיזירט די קאנצעקווענצען פון א ראדיו-אקטיוו ארויסרין, איז אויסגעטיילט געווארען פאר אלע איינוואינער, טייל זאגען אז ס'איז געווען דעמאלט'ס א ארויסרינונג, נאר די רעגירונג האט נישט געוואלט דערשרעקען די מענטשען, און געזאגט אז ס'איז נאר א באווארענונג.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם דימונה געגנט זענען אויפגעשטעלט עטלעכע גרויסע פאבריקן, אַרייַנגערעכנט די ים-המלח ווערקן, ראָטעם אַמפערט ווערקן, חיפֿה כעמיקאַליעס און דער נוקלעאַר פארשונג אינסטיטוט. בייַם אַרייַנגאַנג צו דער שטאָט איז א גרויסער איינקויף צענטער וואס פארנעמט אַ שטח פון 16,000 קוואדראט מעטער.


text:
דריווש דער דריטער
דריווש דער דריטער (380 פאר דער ציווילער ציילונג - 330 פאר דער ציווילער ציילונג) איז געווען דער געוועלטיגער פון דער פערסישער אימפעריע פון יאר 336 פאר דער ציווילער ציילונג ביז 330 פאר דער ציווילער ציילונג. ער איז געווען אן אפשטאמיגער פון דער פערסישער מלוכה פאמיליע און איז געווארן געוועלטיגער נאך וואס ארטאקסערקסעס דער דריטער איז דערמארדעט געווארן דורך איינער פון זיינע הערן.
ווען ער האט באקומען די מאכט האט ער אנדעקט אז פרס ליידט פון אסאך שוואכקייטן א.וו. אן אויפשטאנד און די קליין אזיאנישער געגנטער וועלכע זענען געווען אין פלאן דורך די דארטיגע איינוואוינער וועלעכע זענען געווען אונטערטעניג צו דער פערסישער מלוכה. אזוי אויך איז אים געווען א פראבלעם די פלאן פןו פיליפוס דער צווייטער דער קעניג פון מאקעדאן איינצונעמען פרס, און האט צו דעם צוועק געשיקט 10,000 סאלדאטען אונטער דער פירערשאפט פון פארמיניון צו קליין אזיע כדי צו פארזיכערן א דורכגאנג פאר זיינע סאלדאטן אויפן וועג צו פרס, דריווש האט פרובירט דאס אפצוענטפערן מיטן פארגרעסערן די פערסישער ארמיי מיט געדונגענע רוצחים פון יוון אונטער די פירערשאפט פון ממנון פון יוון אלס דער פערסישער מיליטערישער פירער.
אלס ערשטער שריט אפצוהאלטן די מיליטער פון מוקדן אריינצודרינגען אין קליין אזיע האט דריווש אהין געשקיט א גרויס מיליטער פון 40,000 סאלדאטען, ווען די פערסישע מיליטערישע כחות האבן זיך צוזאמען געשטויסן מיט די כוחות פון אלעקסאנדער דער גרויסער דער זון פון פיליפוס דער צווייטער, אין יאר 334 פאר דער ציווילער ציילונג האבן די פערסישע גענעראלען געליטן א וויסטע דורך פאל, און האבן פארלוירן רוב פון זייערע פיס גייער סאלדאטען צוזאמען מיט נאך 10,00 רייטער.
די מוקדוניאים האבן באוויזן געוואלדיגע נצחונות קעגן די פערסישע און דריווש האט מחליט געווען זיך צו נעמען צו אלעקסאנדער פערזענליך אבער אין 333 פאר דער ציווילער ציילונג האט ער ווידער געליטען געוואלדיגע דארך פאלען אפילו ער האט געהאט סאך א גרעסער ארמיי פון אלעקסאנדער (בערך 1-5), נאך די געוואלדיגע נידערלאגעס האט דריווש פארגעשלאגען א שלום פלאן פאר אלעקסאנדער וועמען ער האט נישט געקענט באזיגען, אלס חלק פון די שלום פלאן האט אים דריווש געוואלט געבן גאנץ קליין אזיע, און חלקים אין מיטל מזרח וועלעכע זענען דאן געווען באהערשט דורך פרס, אלעקסאנדער האט דאס אבער צוריק געוויזן, זעהנדיג אז ער האט נישט קיין ברירה האט דריווש צוזאמען גענומען אלע חלקים פון זיין מיליטער און אפילו ער האט באוויזן צוזאמען צושלעפן א ריזן מיליטער 6-5 פרסים קעגן יעדען מוקדן, האט ער ווייטער פארלוירן אין 331 פאר דער ציווילער ציילונג און איז אנטלאפען פון שלאכט פעלד, ער איז דערמארדעט געווארן דורך איינע פון זיינע הערן מיטן נאמען בסוס, דער בסוס האט דערנאך געווארט פאר כבוד פון אלעקסאנדער פאר זיין ארבייט אבער דריווש האט אים געלאזט טויט'ן פארן זינד פון ווידערשפעניגען אין קעניג, (געמיינט האט ער דריווש, ווייל אלעקסאנדער האט אים שוין נישט געוואלט געטויען).
לויט היסטארישע מקורות וועלכע זענען געשריבן מיט א נייגונג צו אלעקסאנדער האט נאך אלעקסאנדער גערעדט מיט דריווש אויף זיין קראנק בעט און דריווש האט זיך באדאנקט פאר די גוטע באדינגונגען וואס אלעקסאנדער האט געגעבן פאר זיין משפחה וואס האבן זיך געפונען אין געפענגעניש, אין האט אים אויך גע'חנפ'עט מיט א ברכה אז דער באשעפער זאל גיבן פאר פרס אזא קעניג וואו אלעקסאנדער, נאכן טויט פון דריווש האט אלעקסאנדער חתונה געהאט מיט א טאכטער פון דריווש האפנדיג צו שטארקן זיין געוועלטיגונג אויף פרס.


text:
מסכת פסחים
מסכת פסחים איז די דריטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).
די ערשטע דריי פרקים באהאנדלען דינים פון דעם איסור פון חמץ אום בפסח; דער פערטער פרק רעדט וועגן די איסור מלאכה ערב פסח; די פרקים ה' ביז ט' באהאנדלען עניינים פונעם קרבן פסח; און דער צענטער פרק רעדט אויס די דינים פונעם "סדר" די נאכט פון פסח.
דער נאמען פון דער מסכתא איז "פסחים" אין מערצאל אבער נישט "פסח" איינצאל. אויף דעם ווערט דערמאנט פארשידענע טעמים:
א. די מסכתא באהאנדלט די דינים פון צוויי ימים טובים פסח - פסח ראשון און פסח שני
ב. די מסכתא איז געווארן געמאכט פון צוויי מסכתות. די ערשטע מסכתא האט כולל געווען די דינים וועגן דעם קרבן פסח (פרקים ה'-ט') אין דער צייט ווען ס'איז געווען א בית המקדש, און די צווייטע מסכתא האט באהאנדלט די דינים פון חמץ און די סדר נאכט וואס זענען נאך רעלעוואנט אויך נאכן חורבן (די אנדערע פרקים).
נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אור לארבעה עשר
- כל שעה
- אלו עוברין
- מקום שנהגו
- תמיד נשחט
- אלו דברים
- כיצד צולין
- האשה
- מי שהיה
- ערבי פסחים - ווערט אויך גערופן ערב פסחים


text:
משה שיק
הרב משה שיק (כ"א אדר ה'תקס"ו, 1806 - א' שבט ה'תרל"ט, 1879) איז געווען פון די גרעסטע רבנים און ראש ישיבות אין אונגארן אין די אנהייב ת"ר יארן. ער איז געווען רב פון יערגין 24 יאר און רב פון חוסט 18 יאר. ער איז באקאנט ווי דער מהר"ם שיק.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב שיק איז געבוירן אין ברעזאווע, אונגארן (היינט סלאוואקיי) כ"א אדר תקס"ו צו זיין פאטער ר' יוסף שיק, אן אייניקל פונעם תוספות יו"ט. ווען ער איז געווען אלט זעקס יאר איז ער פאר'יתומט געווארן פון זיין פאטער. ביי די צען יאר איז ער שוין געווען בקי אין תנ"ך און ששה סדרי משנה. אין תקע"ז איז געגאנגען לערנען ביי זיין פעטער רבי יצחק פרענקל, ביי וועמען ער האט געלערנט דריי יאר. אין תקפ"א, ביי דער עלטער פון 14 יאר, האט ער אנגעהויבן לערנען ביים חתם סופר אין פרעשבורג. דארט איז ער געבליבן זעקס יאר ביז זיין חתונה.
אין תקצ"ח איז ער באשטימט געווארן רב פון יערגין, וואו ער האט געהאלטן די שטעלע 24 יאר. אין תרכ"א איז ער אריבער צו ווערן שטאטס רב אין חוסט, און ער האט מיטגענומען זיין ישיבה פון הונדערטער בחורים.
ער האט שטארק געקעמפט קעגן די נעאלאגן און פאר א באזונדערער יידישער קהילה פאר חרדים.
ער איז נפטר געווארן אין חוסט ר"ח שבט תרל"ט.
ער האט איבערגעלאזט מער ווי טויזנט שו"ת אויף פיר חלקים פון שולחן ערוך, ווי אויך חידושים אויף ש"ס.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה שיק האט געהאט אן איידעם רבי יעקב פראגער, מחבר פון שו"ת שאילת יעקב.
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שבת בשבתו, נומער 891, כ"ה טבת תשע"ב


text:
דזשונדאלא
די דזשונדאַלאַ (אראביש: جند الله "זעלנער פון גאט") איז א גרופע פון איסלאמישע עקסטרעמיסטן אין איראן, זיי זאגן אז זייער מיסיע איז צו קעמפן קעגן די שיאיטן און זיכער מאכן אז די סוניס ווערן נישט אונטערדרוקט און געפייניגט צוליב זייער רעליגיע דורך די איראנער אויטאריטעטן.
זי איז געגרינדעט געווארן אין יאר תשס"ג דורך אבדולמאלעק רידזשי. די איראנער רעגינרונג האט גענומען א שארפע שטעלונג קעגן די גרופע פון די ערשטע מינוט אן. ביז אין יאר תש"ע ווען זיי האבן אים ארעסטירט. ער איז פאראורטיילט געווארן צום טויט, און הינגעריכטעט געווארן געציילטע טעג שפעטער.
לויט שפיאנאזש באריכטן פארמאגט די גרופע צווישן טויזנט און צוויי טויזנט באוואפנטע קעמפער וועלכע זענען גוט באוואפנט און געלערנט צו קעמפן.
זיי זאגן אז זיי האבן שוין סוקסעספול באוויזן אומצוברענגען איבער פיר הונדערט איראנער זעלנער דורכאויס די יארן פון זייער עקזיסטענץ.
אין יאר ס"ט האט איר די אמעריקאנער רעגירונג ארויפגעשטעלט אויף דער ליסטע פון טעראר ארגאניזאציעס.


text:
לופטמאשין
א לופֿטמאַשין[1] איז א פארמיטל וואס פֿליט. עס זענען פאראן צוויי סארטן לופטמאשינען (אדער פליווארג). טייל זענען שווערער פון דער לופט, און האלטן זיך ארויף דורך באוועגן לופט איבער זייערע פליגלעך, ווי למשל עראפלאנען, העליקאפטערס און אוויאנעטקעס. אנדערע זענען לייכט, און שווימען אין דער לופט, ווי לופטבאלאנען און לופטשיפן.
אין אלגעמיין פארט א לופטמאשין מיט מאטאר מאכט, ווי עראפלאנען, העליקאפטערס און לופטשיפן. אבער אוויאנעטקעס און לופטבאלאנען פארן אן מאכט.
לעאנארדא דא ווינטשי, און דעם 15טן יארהונדערט, האט געפלאנעוועט די ערשטע לופטמאשין וואס איז שווערער פון לופט, די אוויאנעטקע.


text:
8טן מיי
דעם 8טן מיי איז דער 128סטער טאג פון יאר (129סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 237 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1886 - קאקא קאלע געטראנק פארקויפט צום ערשטן מאל אין אטלאנטא, דזשארדזיע.
- 1902 - צוליב דעם אויסבראך פון א וואולקאן אין מארטיניק שטארבן מער ווי 30,000 מענטשן.
- 1943 - חורבן אייראפע: ווארשעווער געטא אויפשטאנד איינגעפאלן
- 1972 - א סאבענא עראפלאן ווערט געכאפט אונטערוועגס קיין לוד פליפעלד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1884 - הערי עס טרומאן, דער 33סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1972)
- 1899 - פרידריך האייעק, עסטרייכער עקאנאמיסט, געווינער פון נאבעל פריז פאר עקאנאמיק (געש' 1992)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1794 - אנטואן לאווואזיע, כעמיקער, הינגעריכט מיט דער גיליאטין (געב' 1743)
- 1943 - מרדכי אניעלעוויטש, פוילישער ייד, פירער פונעם ווארשעווער געטא אויפשטאנד (געב' 1919)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זיג טאג אויף נאצי דייטשלאנד אין מערב אייראפע


text:
פארט אויטאריטי צענטראלער באס טערמינאל
קאארדינאטן: 40°45′25″N 73°59′25″W / 40.756961, -73.990275
דער פארט אויטאריטעט בוס טערמינאל (ענגליש: Port Authority Bus Terminal) איז א ריזיגער קאמפלעקס פון געביידעס און וועגן אין מאנהעטן, ניו יארק, וואו עס ווערט צוזאמאנגעשמאלצן אלע סארטן בוס רייזעס וואס פארן אין גאנץ אמעריקע, אזוי אז דארטן קען מען פון איבעראל אנקומען און צו איבעראל אנקומען.
ער געפינט זיך אין מאנהעטן ראג ניינטער עוועניו און 42סטער גאס, איין בלאק מערב פון טיימס סקווער.
דער טערמינאל איז די גרעסטע בוס סטאנציע אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.


text:
קאסמאס-פארן
קאסמאס-פֿאָרן איז ווען מען פארט ארויס אינעם קאסמאס, סיי מיט מענטשן סיי אָן מענטשן. מען שיקט ארויף א קאסמאס-שיף מיט א ראקעט וואס פארט גענוג גיך אז די שיף זאל נישט פאלן צוריק צו דער ערד.
א ביישפיל פון מענטשלעכן קאסמאס-פארן איז די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע. ביישפילן פון קאסמאס-פארן אן מענטשן זענען סאטעליטן. מען ניצט אויס קאסמאס-פארן פאר טעלעקאמוניקאציע סאטעליטן.
דער ערשטער געקינצלטער סאטעליט איז געווען ספוטניק 1, וואס רוסלאנד האט ארויפגעשיקט דעם 4טן אקטאבער 1957.
אנטלויף-גיך פון דער ערד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט דער אלטע טעאריע פון מעכאניק פון אריסטו, יעדע זאך וואס מען ווארפט ארויף פון דער ערד פאלט צוריק צו איר "נאטירלעכן ארט". אייזיק ניוטאן האט אוועקגעשטעלט די דריי פרינציפן פון מעכאניק, לויט וואס איז עס יא מעגלעך ארויפצושיקן עפעס פון דער ערד וואס וועט קיינמאל נישט צוריקקומען.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער
דער פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער (ASEAN פון ענגליש Association of Southeast Asian Nations) איז א פאליטישע און עקאנאמישע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פון פעלקער אין דרום-מזרח אזיע. ער איז געגרינדעט געווארן דעם 8טן אויגוסט 1967 דורך אינדאנעזיע, טיילאנד, מאלייזיע, סינגאפור און די פיליפינען, וואס האבן געוואלט ווייזן סאלידארישקייט קעגן דעם איינפלוס פון קאמוניזם פון וויעטנאם אין זייערע לענדער. זייט 2001 האלט מען איין מאל א יאר א שפיץ קאנפערענץ פון די לענדער אינעם פארבאנד.
מיטגלידער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייט דער גרינדונג, זענען צוגעקומען אינעם פארבאנד ברוניי אין 1984, וויעטנאם אין 1995, בורמע און לאאס אין 1997 און קאמבאדיע אין 1999.


text:
וויקיקאמאנס
וויקי קאמאנס (יידיש: וויקי שותפות) איז איינע פון די וויקי וועב סייטס פון די וויקימעדיע פונדאציע.
וויקי קאמאנס איז דער אכסניא פאר אלע טעקעס בילדער און ווידעא און אוידיא קליפס. עס פאראייניגט אלע באניצערס פון אלע נאנט צו 300 וויקיפעדיע שפראכן, וואס טוען דארטן ארויפלאדירן אלעס און דערנאך טוישט מען זיך אויס יעדער איינער לינקט אהין פון זיין שפראך וויקיפדיע.
עס איז דא א ראובאט באנוצער וואס טשעקט פון צייט צו צייט אראפנומען טויטע לינקס פון דא צו פיילס וואס מ'האט אראפגענומען פון דארטן צו מחמת גניבה אדער אנדערע סיבות.
פראיעקטן פון וויקימעדיע פונדאציע
וויקיביכער • וויקיקאמאנס • וויקיווערטערבוך • וויקינייעס • וויקיפעדיע • מעדיעוויקי • וויקיביבליאטעק


text:
ראש לימבאו
ראש לימבאו איז די ערשטע און גרעסטע נאציאנאלער רעדיו טאלק שאו האוסט אין אמעריקע מיט 13.5 מיליאן צוהערער וועכענטליך,
ראש לימבאו איז א אמעריקאנער קאנסערוואטיוו רעפובליקען אויסשמועסענדיג פאליטיק אין נייעס געשעהנישען דורכאויס די שאו, אין 2001 האט ער פארלוירען די כוח השמיעה, ווארשיינליך צוליב די העד פאון]ס וואס ער האט אנגעהאט א גאנץ לעבן, ווייל בעפאר ער איז געווען א פאליטיק ראדיו אינטערעסע איז ער געווען א די זשעי וואס האט געשפילט מוזיק אויפן ראדיאו און אין קלאבס.
ער איז אפיציעל געווען אין קאלעזש צו שטודירן לויערשאפט ווי זיין טאטע און זיין ברודער דעיוויד לימבאו אויך א קאנסערוועטיווער שרייבער און פרעדיגער. אבער ער האט ארויסגעדראפט פון קאלעזש און קיינמאל פארענדיגט זיינע לימודים.
ער האט זיך געגט שוין 3 מאל. און אלעמאל חתונה געהאט מיט זיין סעקרעטערי איצט וואונט ער אליינס און דרוקט זיך אפט מאל אויס אויף זיין שוי קעגן די פרויען אין אלגעמיין.
זיין אויפגעכאפטקייט איז אז ער איז א שטארקער דעמעגאג און אידיאל וואס רעדט אלעס הויך און קלאר מיט א לעבדיגקייט און קאנפידעט שטימע אבער זיינע צוהערער זענען לאוו דאווקא מענטשן וואס שטימען מיט, נאר דעמאקראטן הערן זיך אויך צו, צו הערן וואס די אנדערע זייט זאגט היינט.
ער איז די גרעסטער מאכטפולער כוח וואס ליגט ביי איין מענטש אליינס, טייל זאגן נאך אפרע ווינפערי, מיט יארן צוריק האט ער אויסגענוצעט דעם כוח צו בויקאטירן טראפיקאנע און דאס האט זיך ארויסגעוויזן מיט נומערס לעיני כול.
ער איז געווען שטארק א גראבער און זיין הויפט ליבעראלער שונא און קאנקערירער על פרענקען האט ארויסגעגבן א בוך פון אים אפצושפעטן אונטערן נאמען ראש לימבאו; די ביג פעט אידיוט (דער גרויסער פעשער אידיאט) אבער זינט דאן איז ער שוין געגאנגען אויף א דיעטא און פארלוירן אסאך וואג.
ער איז געווען די חוזק פון שטאט ווען מען האט אים געפאקט מיט דראגס און אויך ווען מען האט אים געפאקט מיט וויעגרא אין עירפארט


text:
בלוט צירקולאציע
די בלוט צירקולאציע איז די סיסטעם וואס בלוט שטראמט ארום דעם קערפער, פאמפירט פונעם הארץ דורך די אדערן און נאך וועגן וויאזוי צוציקומען צו די קלענסטע צעלן פונעם קערפער. אויך מאכט דאס ווארעם דעם קערפער. די לענג פון אלע אדערן אין א מענטש איז אומגעפער 100,000 ק"מ.
די אדערן וואס פירן בלוט פונעם הארץ הייסן ארטעריעס.
די אדערן וואס פירן בלוט צום הארץ הייסן ווענעס.
דאס הארץ איז דער צענטרעפונקט פון צוויי סיסטעמען. די הויפט סיסטעם פירט בלוט מיט זויערשטאף פונעם הארץ ארום דעם קערפער דורך די ארטעריעס. פון די ארטעריעס שטראמט דאס בלוט אין קליינע קאפילאריעס (אדערלעך) דורך א געוויסן טייל פונעם קערפער, און פון דאנעט אריין אין די ווענעס, אנגעלאדן מיט קארבאן דיאקסייד, צוריק צום הארץ.
די צווייטע בלוט צירקולאציע סיסטעם איז די לונגען סיסטעם, וואו דאס בלוט פונעם הארץ (ד"ה פונעם קערפער) ווערט געפירט דורך דער לונג-ארטעריע צו די לונגען. אין די לונגען ווערט דאס בלוט גערייניקט פון קארבאן דיאקסייד און אנגלעאדן מיט זויערשטאף, און שטראמט צוריק צום הארץ דורך דער לונג-ווענע.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
סאפיע (גארטן)
סאפיע איז א ריזיקער לאנדשאפט גארטן אין אומאן, אוקריינע מיט הערליכע וואסערפאלן, קוואלן א.א.וו. וואס איז צעשפרייט אויף 150 ק"מ.
דער גארטען איז גאר א שיינער, די וועגן זענען אויסגעהאקטן שטיינער, און צוגעגרייטע סארט ביימער, בלומען און גראזן, פון פארשידענע מיני סארטן. אין די זומער טעג איז א מחיה צו גיין שפאצירן דארט.
רוב מענטשן ווען זיי גיין איהר באזוכן קומן אהן נאר ביי די ערשטע אדער די צווייטער אפטיילונג, אבער עס איז זייער א גרויסער ריזיגער פארק, מען קען זיך דארט עטליכע מאהל פארלירן, עס געדוירט עטליכע שעה צו זעהן אלע אינטערעסאנטע פלאנצוגנען און ריזיגע אויסגעהאקטע שטיינער וואס עס איז דא אין איהר. ביים סוף פינעם גארטן געפינט א גרויסער בנין וואס דינט פאר א פארש צענטער פאר די לקאלאע איינוואוינער איבער פארשידענע מיני בלומען און פלאנצוגנען.
אינעם גארטען איז דא פארשידענע קליינע פארוויילונגס פלעצער, וויי ריידס, שיפן, רייטן מיט פערדן. א. א. וו.
דער גארטן איז געגרינדעט געווארן אינעם יאר ה'תקנ"ו ; 1796 דורך א הערשער מיטן נאמען "פאטאטסקי" (Count Stanislaw Szczesny Potocki) וואס האט אויפגעשטעלט דעם גארטן אלץ א מתנה פאר זיין ווייב "סאפיע" און האט אנגערופן דעם גארטן נאך זיין ווייב.
דער גארטן איז דער דריטער שענסטער גארטן אין דער וועלט. ווען דער אמעריקאנער פרעזידנט ביל קלינטן איז געקומען באזוכן אוקריינא, האט מען איהם געפירט ער זאל זעהן דעם גארטען סאפיע.
היטלער אין גארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנשי אומן דערציילן אז היטלער איז צוויי מאל געווען אין אומאן, דאס צווייטע מאל איז ער געווען דארט איבערשמועסן קריג אגענדע און סטראטעגיע. דער פלאץ וואו מ'האט רוב איבער געשמועסט איז די "מרפסת אהבה" דער ליבשאפט פלאץ דארט אין דעם סאפיע גארטן, וואס די באשלוס האט אים געברענגט צום ענדגילטיגן פארלוסט פון דער מלחמה. (מ'זאגט אז ר' נחמן מ'ברסלב וואס ליגט דארט האט עס געפועל'ט.)
אידן מיטן גארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ברעסלבער חסידים קומען זייער אפט באזוכן אין אומן, זיי פארן צו ר' נחמן'ס קבר ווואס ליגט אין אומאן. ביי זיי איז דא א מנהג צו קומען וויזשיטן דעם גארטן. ווייל ר' נחמן מברסלב האט געזאגט: "זיין אין אומאן און נישט זיין אין סאפיע?".
וועב לינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
1953
1953 איז דאס 53סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1953 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן יאנואר - דווייט דעיוויד אייזנהאוער ווערט פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 29סטן מיי - דער שפיץ פון עווערעסט באזיגט צום ערשטן מאל דורך עדמונד הילארי און טענזינג נארגיי
- 7טן סעפטעמבער - ניקיטא כרושטשאוו ווערט דער ערשטער סעקרעטאר פון דער קאמוניסטישער פארטיי פונעם סאוועטן פארבאנד, און במילא פירער פונעם לאנד
- 9טן נאוועמבער - קאמבאדיע ווערט זעלבשטענדיג פון פראנקרייך
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן מיי - טאני בלער, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 26סטן מיי - מייקל פארטילא, בריטישער פאליטיקער
- 21סטן יוני - בענאזיר בוטא, פרעמיער מיניסטער פון פאקיסטאן (געש' 2007)
- 8טן נאוועמבער - הרב אמנון יצחק, תימנישער רב, פירער דער "שופר" ארגאניזאציע
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן מערץ - יאסיף וויסאריאנאוויטש סטאלין דער צווייטער געוועלטיקער אויף די ראטנפארבאנד
- 28סטן סעפטעמבער - עדווין האבל, אמעריקאנער אסטראנאם (געב' 1889)


text:
פאקיסטאן
פּאַקיסטאַן (אורדו: پاکِستان; פארמאל: איסלאמישע רעפובליק פון פאקיסטאן) איז א לאנד אין דרום אזיע מיט מער פון 160 מיליאן איינוווינערס. עס איז דאס זעקסטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט פון דער באפעלקערונגס פונקט. צו דרום האט פאקיסטאן א בארטן לאנג 1,046 ק"מ אויפן אראבישן ים און דעם איינגאס פון אמאן; עס גרענעצט איראן און אפגאניסטאן צו מערב, אינדיע צו דרום און כינע צו צפון-מזרח. זיין הויפטשטאט איז איסלאמאבאד. דער פריערדיקער פרעזידענט איז געווען פערוועז מושאראף. דער היינטיקער פרעזידענט איז אסיף אלי זארדארי.
ביז 1971 האט פאקיסטאן געהאט צוויי טיילן, מזרח פאקיסטאן און מערב פאקיסטאן, אבער אין 1971 האט זיך מזרח פאקיסטאן אפגעשיידט און דערקלערט זיין אומאפהענגיקייט, און געווארן דאס לאנד באנגלאדעש.
שפראַכן פֿון פאַקיסטאַן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פאקיסטאן רעדט מען אסאך שפראכן. די אפיציעלע שפראך איז ענגליש און די נאציאנאלע שפראך איז אורדו. צווישן די נישט-אפיציעלע שפראכן זענען פונזשאבי מיט 60 מיליאן רעדערס,[1] פאשטא, סינדהי, סארייקי, און באלאכי; געבילדעטע מענטשן רעדן ענגליש.[2]
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פרעמיער מיניסטארן:
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Ethnologue Western Punjabi
- ↑ In Pakistan, a Big Push to Teach English; Local Versions Flourish VOA News. URL accessed on May 18 2008.


text:
יבנאל
יבנאל איז א ישוב אין צפון זייט ישראל. די צאל איינוווינערס דארט איז 2.800 (אין סוף 2005) ווען 20% פון זיי זיינען ברעסלעווער חסידים וואס געהערן צו מוהרא"ש.
די מחלוקת קעגן מוהרא"ש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יבנאל שלאגט מען זיך ארוהם מיט די שכנים, אין מיטן רב דארט, ר' סיני פרענקעל, הרב שיק ריפט אהן פרענקל מיט די שענסטע נעמען וואס ס'איז נאר פארהאנען אהנהויבענדיג מיט רשע, נואף, וכו,
די מחלוקה האט זיך אנגעהויבען יאהר תשמ"ז ווען שיק'ס חסידים האבען אין נאמען פון זייער רבין אנגעהויבען זיך אריינצוציען אין דארף, די שכנים וואס זענען צוגעוואוינט צו א רואיג דארפיש לעבען האבען זיך פלוצלונג געטראפען אין א בני ברק'יש הו-הא, שפעטער איז פרענקל די רב געווארען א שייגעץ הרב שיק האט זיך אנגעהויבען צו בויען אלעס אליינס א מקוה, תלמוד תורה, כולל, חתונה זאל, און אויף יעדע זאך האט ער געדארפט דורך גיין שבעה מדורי גיהנם,
מ'האט ארויפגעלייגט אויף איהם א קלאגע וואס האט געדראעהט תפיסה פון חתונה מאכען יונג וואס האט אנגעהאלטען ביז תשס"ז.


text:
קבלה
מיינט איר מסורה? מיינט איר אנעמונג?
קבלה איז א חכמה וואס ערקלערט באהאלטענע מיינונגען אין די תורה. די ערשטע ספרי קבלה זענען ספר יצירה, רזיאל המלאך, ספר הבהיר, און ספר הזוהר.
נאכן ספר הזוהר איז די חכמה הקבלה אריבער דורך די מויל צו אסאך גדולי הדור און גאונים, אבער אלעס איז געווען פארשטעלט און באהאלטן, פון די וואס זענען באוואסט צו אונז איז דער רב האי גאון וואס האט געמאכט א ספר אויף קבלה כללים מרבי האי גאון, אויך איז אין די לעצטע הונדערט יאהר געדרוקט קבלה ענינים פון אנדער גאונים ווי רב רחומאי גאון און רב חפני גאון.
פון די ערשטע גרויסע מקובלים איז ר' אליעזר מגרמייזא דער רוקח, פון איהם האט מקבל געווען רבי משה בן נחמן דער רמב"ן, זיינע ספרים אויף די תורה איז פויל מיט ענינים פון קבלה, אויך איז אין יענע צייט געווען דער ראב"ד א גרויסער בעל מקובל, דערנאך איז געווען דער רקנטי.
שפעטערדיגע ספרים זענען פרדס רמונים פון ר' משה קורדובירו, ביז עס איז אויגעשטאנען ר' אר"י. און האט אנטפלעגט גאר גרויסע טיעפע און ברייטע סודות התורה אין צענדליגער ספרים פון קבלה.
שפעטער האט זיך צוטיילט קבלה אין דריי שרשים. 1) די חסדישע רביים, וואס זענען מבאר אין זייערע אלע ספרים די טיעפע נושאים פון קבלה. 2) די תלמידי הגר"א וואס זענען עס מבאר די פשטות לויט זייער השגה. 3) די חכמים און מקובלים פון די ספררדים וואס זענען עס מבאר מיט טיעפע דורשים וואו דער רש"ש, דער בן איש חי און נאך.
טראדיציאנאל איז קבלה געלערנט געווארן נאר דורך אזעלכע וואס האבן שוין פיל געלערנט פון ספרי נגלה (ש"ס ופוסקים), און זענען שוין אלט פערציג יאר אדער מער, און זענען פארהייראט.
אויף צו לערנען קבלה פארלאנגט זיך צו לערנען מיט א געלערנטער מורה, און עס פארלאנגט זיך קענטניס אין אלע געביטן פון תנ"ך, ש"ס, מדרשים, און פסקי הלכה.
א מקובל איז איינער וואס שטודיעט חכמת הקבלה. עס איז היינט דא קאבאליסטען וואס זענען נישט דווקא פרומע עהרליכע אידן, עס זענען דא אפילו פרייע און אפילו גוים און קריסטן וואס שטודירן די שטריכן פון קבלה און זוהר.
די חכמה פון קבלה איז א טיעפע און א גרויסע, עס איז פונקט אזוי די חכמה פון נגלה, עס אנטהאלט אין זיך גאר אסאך, און מיט גרויסע טיעפקייט, אבער די פשטות דערפון קען מען לערנען אזוי ווי מען קען לערענן נגלה, מען דארף זיך אויסלערנען די כללים, און דערנאך קען יעדער אליין זיך אפלערנען ענינינם אין קבלה.
אבער דאס איז די פשטות, קבלה האט אויך אין זיך א חלק פון סוד, וואס דאס צו דערגיין קומט נאך גרויס פלאגעניש און זוכן, אזוי יעדער חכמה קען מען דאס נישט קונה זיין נאר מיט מסירות נפש והגוף ממש.
קבלת האר"י[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי דערמאנט פריער איז דאס פארשידענע שטרעמונגען און וועגן פון קבלה. א גרויסער חלק און דער טיעפסטער דערפון איז די קבלה וואס דער האר"י הק' האט געלערנט מיט זיין תלמיד רבי חיים וויטאל. עס זענען געווען אסאך מקובלים וואס האבן געהאלטן אז דער עיקר אמת'ער קבלה איז דער קבלת האר"י און אנדערע מקובלים וואס גייען נישט אין קבלת האר"י זענען נישט ריכטיג.
אין דעם הינזיכט איז אויך דא צוויי מיינונגען, עס איז דא וואס זאגן אז אלע ספרים וואס רעדן פון קבלת האר"י איז אמת ווי דער ספר עמק המלך, שפע טל, שערי גן עדן הרמ"ז, און עס זענען דא וואס האלטן אז נאר די ספרים וואס רבי חיים וויטאל האט געשריבן דאס איז ריכטיג אנדערע זענען נישט ריכטיג און מען זאל דערין נישט לערנען.
דער חיד"א האט געהאלטן אזוי אז בלויז די קבלת האר"י ז"ל און בלויז די ספרים פון רבי חיים וויטאל זאל מען לערנען צו קענען חכמת הקבלה נישט אדדערע ווי ער שרייבט אין שם הגדולים ערך קצור תקפו כהן, וערך רבי חיים וויאטל, אין לומדים בעיה"ק בדברי קבלה כי אם הח' שערים שהועתקו מכתבי מהרח"ו עצמו ובנו, ודרך עץ החיים ותו לא, כי אפילו בכתבי האר"י ז"ל חושבבים לספרים וסדרים אחרים.
אין שו"ת חיים שאל ח"ב סי' י' שרייבט ער אזוי: ואני בעוניי איני חש לסודות שלא גילה רבינו האר"י ז"ל עצמו, וגם כי הרמ"ז ז"ל גדול כבודו עטרה בראש כל אדם, מכל מקום אני בער ולא אדע כי מה שלא גילה האר"י רבינו הגדול ז"ל אשר למד עם אליהו זכור לטוב, באלו אמרו שלא לסמוך ושב ואל תעשה עדיף.
הירא לנפשו לא יאמר שום תפלה ולא יכוין שום כוונה עד כי בעיניו יראה בכתבי הקדוש האמיתיים שהוא שער הכוונת שסידר מהר"ש וויטאל מחזיק ברכה סי' תפ"ט)
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- סדרת "סודות הקבלה" בערוץ התוכן היהודי "אורות".
ספרי קבלה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ספריה וירטואלית של ספרי קבלה באתר "הלכה ברורה"
- ספר הזוהר עם פירוש הסולם מאת הרב יהודה לייב הלוי אשלג (בעל הסולם)


text:
ברוך בער לייבאוויץ
רבי ברוך בער (דוב) לייבאוויץ (תרכ"ד- ה' כסלו ת"ש) איז געווען דער ראש ישיבה פון דער ישיבה "כנסת בית יצחק" אין סלאבאדקע און שפעטער אין ליטווישער קאמעניץ (היינט אין בעלארוס). זיינער חידושי תורה זענען געדרוקט אינעם ספר "ברכת שמואל".
ר' ברוך בער איז געבוירן אין סלוצק אין יאר ה'תרכ"ד צו זיין פאטער הרב שמואל דוד. אלס קינד האט ער שוין געקענט צוויי סדרים פון גמרא, און זיין פאטער האט אים אריינגעברענגט אין דער וואלאזשינער ישיבה.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון הרב צימערמאן, דער רב פון מוש און לוסק. ווען זיין שווער האט גענומען דאס רבנות פון קרעמענשאג, איז רבי ברוך בער געוויילט געווארן רב פון לוסק.


text:
זאכלא
זאכלא (אראביש: زحلة) איז א שטאט אין לבנון, די זיבעטע גרעסטע שטאט, מיט א באפעלקערונג פון בערך 150,000 מענטשן, רוב פון זיי מאראנען. די שטאט געפונט זיך אויף דעם לבנון בארג. די הויכקייט איז 2,000 פיס העכערן ים פלאך, איבער די ווינטער איז די געגנט באשנייט, אין די זומער טרוקן און הייס, די צענטער פון שטאט געפונט זיך, צווישן די צוויי זייטן פון די בארדאני טייך, וואס איז א פארפעסטעטע און שמוציגע טייך, די אלטשטאט געפונט זיך אויף די מערב זייט פון די טייך, אבער די געשעפטן אויף די מזרח זייט. די שטח פון די שטאט איז בערך 20 קאנט קילאמעטער.
דורכאויס די לבנון ברודער קריג, איז פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, צווישן די פאלאנגען, און די סירישע ארמיי. זייענדיק א שטאט וואס געפונט זיך, אויפן ביירוט דמשק שאסיי, באשיר זשומייעל האט געוואלט איינעמען זאכלא, צוליבן שטיצע וואס ער וואלט באקומען פון די קריסטן, איידער ער איז געלאפן פאר פרעזידענט. צום סוף האט ישראל דורכגעפירט איר אינוואזיע, ביים ערשטע לבנון מלחמה, און אזוי ארום איז באשיר ערוויילט געווארן, אבער געהרגט געווארן נאך איידער ער איז איינגעשוווירן געווארן.


text:
אוב
אוב (בלעז סעאנס) איז א אומנאטורלעכע פאנטאזיע פון צו אראפרופן נשמות פון געשטארבענע מענטשן אויף די וועלט.
לויט די תורה טאר מען דאס נישט טון. אבער כאטש וואס דאס איז פארבאטן לויט די תורה, נוצן זיך די "מחזירים בתשובה" מיט האט די שפיל כדי צו אויפווייזן אז עס איז דא לעבן נאךן שטארבן. לויט ווי זיי זאגן, קען מען נישט אראפבריינגען נשמות אום שבת.
עס שטייט אזוי אין מדרש אז רבי עקיבא האט געזאגט פארן הער פון רוים, ווען ער האט איהם געפרעגט א באווייז אז שבת איז אנדערש ווי אנדערע טעג, האט איהם געזאגט ער קען גיין קוקען דעם סאמבטיון, און ער קען זיך עס איבערצייגן ביי אראפ ברענגן א נשמה פון אוב, דער הער האט עס פרויבירט ער האט געברענגט זיין טאטע אראפ יעדען טאג און איהם אויסגעפרעגט, ווען עס איז געקומען שבת, איז ער נישט אראפ געקועמן, האט איהם זיין זוהן געפרעגט טאטע זייט דיין טויט היטסטו שבת ? האט איהם דער פאטער געזאגט: ווער עס היט עס נישט אויף די וועלט, דער היט עס אויף יענער וועלט.


text:
8טן אפריל
דעם 8טן אפריל איז דער 98סטער טאג פון יאר (99 אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 267 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1730 - שארית ישראל, די ערשטע שול אין ניו יארק סיטי, איז געווידמעט
- אין דעם 20סטן און 21סטן יארהונדערטער איז דאס דער טאג ווען מען זאגט ברכת החמה, איין מאל צו 28 יאר
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1875 - אלבערט דער ערשטער פון בעלגיע (געש' 1934)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1973 - פאבלא פיקאסא, שפאנישער מאלער און סקולפטאר (געב' 1881)
- 2013 - מארגארעט טאטשער, ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1925)


text:
סלאווישע שפראכן
די סלאווישע שפראכן זענען א גרופע פון נאנט פארבינדענע שפראכן פון די סלאווישע פעלקער און אן אונטער-גרופע פון די אינדא-אייראפעישע שפראכן וואס מ'רעדט אין רוב פון מזרח אייראפע, אין די באלקאנען, אין טייל פון צענטראל אייראפע און אין צפון אזיע.
צווייגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סלאווישע שפראכן ווערן צעטיילט אויף דריי עיקר צווייגן:
- אסט-סלאוויש, וואס איז כולל רוסיש, אוקראיניש, בעלארוסיש, רוסיניש.
- וועסט-סלאוויש, וואס צווייגט זיך אפ ווייטער אלס:
- טשעכיש און סלאוואקיש,
- אויבער סארביש און אונטער סארביש (מינאריטעט שפראכן אין דייטשלאנד),
- לעכישע שפראכן: פויליש, פאמעראניש/קאשוביש, שלעזיש און פאלאביש (א טויטע שפראך),
- כנעניש (א טויטע שפראך).
- דרום-סלאוויש, וואס צווייגט זיך אפ ווייטער אלס:
אחוץ דעם דרייפאכיגן שפאלט איז אויך פאראן דיאלעקטן פון יעדער שפראך.
כאטש די סלאווישע שפראכן האבן זיך געשפאלטן פון איין קדמונישער שפראך אסאך שפעטער פון אלע אנדערע אייראפעישע שפראכן, די חילוקים צווישן זיי איז גענוג גרויס אז עס קען זיין שווער פאר א רעדער פון איין סלאווישע שפראך צו פארשטיין א צווייטן. אין סלאוועניש אפילו די דיאלעקטן זענען גאר אנדערש איינס פון אנדערן.