text: לעצטנס, אַ ינקריסינג נומער פון קאָמפּיוטער שפּילערייַ שייַכות צו לאַנד לעבן. פון קורס, דאָס איז פאַרשטיייק, פילע מענטשן ווילן צו באַקומען אַוועק פון די שטאָט ראַש, ערגעץ אויף אַ פאַרם ווו קיין איין און גאָרנישט ינטערפירז, ווו איר קענען טאָן עטלעכע טשיקאַווע אָף ברידינג אָדער קאַלטיוויישאַן פון געוויקסן. ווי אַ רעזולטאַט, די שפּיל פאַרם פרענזי סעריע פון קעסיידער גיינינג מער פאַנס און פארערערס. דערווייַל, עס איז אַ גאנצע משפּחה פון אַזאַ שפּילערייַ. אויב פריער עס איז געווען אַ פּשוט אַנסאַפיסטיקייטיד פּויעריש פאַרם, דעמאָלט שפּעטער אַלע איז צו טוישן באטייטיק. עס זענען גאַמעס מיט די וויקינגס, וואס זענען ארבעטן אויף דעם פאַרם, אָבער טאָן ניט פאַרגעסן צו צעשטערן דיין פיינט. גרויס פּאָפּולאַריטעט אנגעהויבן צו געניסן די שפּיל פון זאַמבי פאַרם, מיט אַ קאָראַספּאַנדינג געשיכטע, גאַנץ אַנדערש פון די נאָרמאַל אָנעס. עס איז אויך אַ פּלאַץ פון אנדערע אָפּציעס ווי אידיש. אוממעגלעך צו רשימה אַלע פון זיי און דערמאָנען. אין איינער פון די מערסט פאָלקס אָנעס - פאַרמעראַמאַ קענען שפּילן אָנליין בייַ די פּלאַץ. איינער דאַרפֿן נאָר גיין צו אַ בלאַט צו רעגיסטרירן אין דער שפּיל און מיר קענען אָנהייבן צו אַרויספירן נייַ חיות און נייַ מינים פון געוויקסן. אפילו צווישן אַ גרויס נומער פון ענלעך גאַמעס, עס שטייט אַ גוט קוואַליטעט אַנטוויקלונג און שפּאַס. אין פערמעראַמאַ שפּילן אָנליין, איר קענען נוצן די געוויינטלעך נאָרמאַל בלעטערער. עס איז ניט דאַרפֿן צו ינסטאַלירן קיין נאָך מגילה אָדער טעקעס אויף דיין פּערזענלעך קאָמפּיוטער. א לעבן אויף דער פאַרם איז נישט גרינג. די דריפץ זענען וואָרן ראַבאַץ סקיינג. לויפן גאָלד הון און שוואַרץ שעפּס, און עס איז אַלע נאָר טייל פון וואָס איר קענען זען אין דעם שפּאַס און יקסייטינג שפּיל. איר ווי צו שפּילן אין די פאָרשטעלן, פערמאַראַמאַ ווי זייַן גוט גאַמעפּלייַ און פאַרביק גראַפיקס, שפּאַס. אין די האַרץ פון די שפּיל איז די עקאָנאָמיש סטראַטעגיע, אָבער פילע פון די עפּיסאָודז און שפּילן געביטן ווייַט ווייַטער פון דעם פאַרנעם פון דעם פאָלקס זשאַנראַ. דעריבער, דער שפּיל זאָל נישט פערמאַראַמאַ אין ריין עקאָנאָמיש שפּיל, און ווי די שפּיל איז באשאפן אין די ינטערסעקשאַן פון פאַרשידענע זשאַנראַז. אבער וואָס איז וואָס עס איז און ציט אַ ריזיק נומער פון ניצערס פון אַלע צייטן. וואָס איז וואָס עס איז אַזוי פאָלקס און גוט באקאנט.


c: text/html

text:
לינקאלן צענטער
לינקאָלן צענטער פֿאַר די פארשטעלונג קונסטן (ענגליש: Lincoln Center for the Performing Arts) איז אַ קאָמפּלעקס פון געביידעס מיט אַ גאַנצן געגנט פון 61 דונאַם אין ניו יארק, וואס דינט אלס מוזיי פאר 12 קונסט אפטיילונגען.
דאס אָרט איז געבויט געווארן אין די 60'ער יארן פונעם צוואנציגסטן יאָר-הונדערט, דורך ראבערט מאזעס, אלץ טייל פון אַ פּלאַן איבערצומאכן די שטאט, דאן איז עס געווען דאס ערשטער צונויפקום פון וויכטיק קולטור אינסטיטוציעס, אין איין צענטראל אָרט אין איין שטאט, אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
עס געפונט זיך צווישן קאָלומבוס און אַמסטערדאַם עוועניו, צווישן 62 סטריט וועסט און 66 סטריט וועסט, אין "אַפּער וועסט סייד" מאנהעטען.
דארט קומט אויך פאר דער יערליכער פילם פֿעסטיוואַל דורך די ניו יארק נייע רעזשיסארן/נייע פילמען פעסטיוואל, און ווערט אָרגאַניזירט דורכן מוזיי פון מאדערנער קונסט און פֿילם געזעלשאַפט פונעם לינקאָלן צענטער. דער פעסטיוואל קומט פאר געווענליך אינמיטן מערץ, און איז זייער א באַוואוסטער פֿעסטיוואַל, זייענדיג דער פראמינענסטער פעסטיוואל אינעם קונסט ראנג.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ארום אכט-הונדערט געסט פון די פאראייניגטע שטאטן און מדינת ישראל זענען געלאדנט געווארן, אבער ווייניג דיפלאמאטן פון אנדערע לענדער זענען גערופן געווארן.
א הויכראנגיגער באאמטער פון דער פאלעסטינער אויטאריטעט, סעאב ערעקאט, האט אפעלירט צו אויסלענדישע דיפלאמאטן צו באיקאטירן די צערעמאניע און נישט דערמוטיגן די אמעריקאנער "חוצפה'דיגע פארלעצונגען פון אינטערנאציאנאלן געזעץ."
ווי עס הייסט יעצט, וועט די אמעריקאנער דעלעגאציע, וואס וועט באשטיין פון ארום דריי-הונדערט מענטשן, אנגעפירט ווערן דורכ'ן טרעזשורי סעקרעטערי, סטיווען מנוטשין, און טראמפ'ס איידעם, דזשערעד קושנער.
דער מעיאר פון ירושלים, ניר בארקאט, האט ארויפגעשטעלט דעם ערשטן גאס-שילד, וואס גיט אנווייזונגען וויאזוי אנצוקומען צו דער אמבאסאדע, וואס וועט אפיציעל געעפנט ווערן די קומענדיגע וואך.


text:
פיראמיד
א פיראַמיד (פון גריכיש: πupauίς פיראַמיס; ענגליש: pyramid) איז א סטרוקטור וואס האט די פארעם פון א געאמעטרישן פיראמיד, ד"ה די דרויסנדיקע אייבערפלאכן זענען דרייעקיק און קומען צוזאמען ביי א שפיץ. די באזע קען זיין דרייעקיק, פירעקיק אדער אין אלגעמיין פילעקיק. א טיפישער פיראמיד איז א געבוי פון שטיינער וועלכע פארמאגט פיר דרייעקיקע אייבערפלאכן. דער פיראמיד איז א זייער סטאבילער סטרוקטור, וואס די מערהייט פון דער געוויכט איז אונטן און נאר א קליין ביסל אין דער הייך וואס שטופט אויף די אונטערשטע טיילן.
עטליכע פעלקער האבן געבויט פיראמידן אבער די מערסט באקאנסטע פיראמידן זענען געבויט געווארן אין מצרים און טייל פון זיי שטייען נאך היינט. די עגיפטער האבן געבויט ארום 90 קעניגליכע פיראמידן צווישן די יארן פון אנפאנג ב' אלפים ביז אנפאנג ג' אלפים לויט אפיציעלע היסטאריע. אויב דאס איז טאקע אזוי מיינט עס אז דער פרעה פון די תורה איז שוין געבוירן נאכדעם וואס די ערשטע פיראמידן זענען פארטיג געווארן (יציאת מצרים איז געווען ענדע ב' אלפים).
די פיראמידן זענען געבויט געווארן אין פארשידענע פארעמען גרויס און קליין. דער ערשטער פיראמיד געפינט זיך אין דער שטאט סאקארא און די גרעסטע פיראמיד געפינט זיך אין גיזא און ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די זיבן וואונדער פון די וועלט.
אינהאַלט
באנוץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די עגיפטער פיראמידן האבן געדינט אלס געצעלטן איבער די קברים פאר די עגיפטישע קעניגן און זייערע פאמיליעס. די פיראמידן זענען געווענליך געבויט געווארן אין גרופעס און אינדערמיט האט מען געבויט די העכסטע פאר'ן קעניג. די ארומיגע האבן געדינט אלס געבעט הייזער אדער אנדערע אקטיוויטעטן פון די מלוכה. די קעניגן זענען באגראבן געווארן דורך די ספעציעלע חכמות וועלכע די עגיפטער האבן גענוצט צו האלטן גאנץ זייערע קערפער דורך כעמיקאלן און אנדערע זאכן. אין די פיראמידן וואו עס ליגן געוועזענע עגיפטישע קעניגן געפינען זיך זייער אינטערעסאנטע אויפשריפטן וועלכע מען קען היינט נישט ליינען און פארשטיין. די אויפשריפטן זענען איינגעקריצט אין די ווענט און ברויכן צו פארציילן פאקטן פאר די היסטאריע וועגן דער קעניג וואס ליגט דארט.
אלע עגיפטישע פיראמידן זענען געבויט געווארן אינעם מדבר אויף מערב נאנט צו דעם נילוס טייך. זיי באשטייען פון ריזיגע שטיינער און זענען אייניג גלייך פון אלע 4 זייטן (כאט נישט 100 פראצענט ווען מען רעכנט דאס מיט היינטיגע פונקטליכע מעסטער). די פיראמידן וועלכע זענען געבויט געווארן פריער זענען גרעסער און שענער ווי די שפעטערדיגע. עס איז נישט קלאר פארוואס עס איז אזוי און טייל היסטאריקער ווילן זאגן אז די קעניגן ביי די צייטן פון די ערשטע פיראמידן זענען געווען פיל רייכער און די אנדערע האבן זיך נישט געקענט ערלויבן צו בויען אזעלכע הויכע פיראמידן וועלכע האט אפגעקאסט אסטראנאמישע געלטער.
דער אויסשטעל אינעווייניג אין די פיראמידן זענען רוב אייניג און די אריינגענג זענען אויף דער צפון זייט. די אריינגענג פירן אראפ אונטער דעם פיראמיד וואו די קעניגן ליגן באהאלטן. אלע פיראמידן פארמאגן עטליכע אנדערע צימערן אין וועלכע עס ליגן אוועקגעלייגט היסטארישע און ווערטפולע חפיצים וועלכע האבן באלאנגט פאר די קעניגן. היינט איז שוין פאראן ווייניג פון זיי ווייל מיט די יארן האבן מענטשן בא'גנב'ט די ווערטפולע זאכן.
קיין איין פיראמיד שטייט נישט אליין אין מדבר נאר זענען אלע אין גרופעס. די עגיפטער האבן געמאכט שמאלע קאנאלן פון דעם טייך נילוס וועלכע האט אריינגעברענגט וואסער אינעם מדבר ביז די פיראמידן. די קאנאלן זעלבסט זענען אויך געבויט געווארן מיט גרויס חכמה און יעדע צופרי ווען די וואסער האט זיך געהויבן (רוב גרויסע טייכן און לעיקס הייבן זיך אין די צופרי שטונדן איינמאל די זון שיינט אויף) האט דאס אריינגעשיקט וואסער אין די קאנאלן וועלכע האבן געברענגט די וואסער ביז די טירן פון די פיראמידן. היסטאריקער ווייסן צו זאגן פון אלע סארט פיראמידן און צו וואס יעדע איז גענוצט געווארן. אבער איין סארט פיראמיד וועלכע איז זייער קליין און געפינט זיך אין יעדע גרופע פון פיראמידן איז פארבליבן א מיסטעריע און קיינער קען נישט אויסגעפינען אדער אויסטראכטן צו וואס זיי זענען געבויט געווארן.
געבוי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די פיראמידן זענען געבויט אויף א פירעקיגן יסוד וועלכע זענען גענוי די זעלבע לאנג אויף אלע זייטן און אויף אן אייניגע הויכקייט שטאפל. שטודירער וועלכע האבן געמאסטן די גרויסע פיראמידן (דאס איז דער גרעסטער פיראמיד) האבן געפינען אז פון די 756 פיסיגע זייטן איז די גרעסטע אומפונקטליכקייט נאר בערך 7 אינטשעס און די הויכקייט שטאפל איז כמעט 100 פראצענט. די פיראמיד איז דערנאך געבויט שיעף אריין פון אלע זייטן און דעגרייכט 481 פיס הויך וועלכע איז בערך די הויך פון א 50 שטאקיגער געביידע.
וויבאלד די פיראמידן זענען אנגעפילט מיט שטיינער אויך פון אינעווייניג איז אוממעגליך צו ציילן וויפיל שטיינער עס איז דארט פאראן. וויאזוי אימער, האבן שטודירער געמאכט א חשבון אז דער גרויסער פיראמיד ברויך צו האבן ארום 2.3 מיליאן שטיינער פון וועלכע יעדע וועגט בערך צוויי און א האלב מעטריק טאנען (נאנט צו 5,000 פונט). עס איז אבער נישט מעגליך צו רעכנען וויפיל דער גאנצער פיראמיד וועגט ווייל עס זענען פאראן דארט מערערע גרייסן פון שטיינער. די גרעסטע שטיין פון דעם גרויסן פיראמיד איז געשאצט אויף בערך 15 טאנען. לויט אן אומאפיציעלן חשבון קען מען זיך פארשטעלן אז מיט א דורכשניטליכע שטיין וועלכע וועגט 2.5 טאנען קומט אויס אז דער גרויסער פיראמיד וועגט בערך 6 מיליאן טאנען (בערך 12 מיליאן פונט). דאס איז בערך 10 מאל די וואג וואס ביידע טווין טאוער געביידעס זענען געווען אינאיינעם אדער די וואג פון 55 טויזענט 380A סופער דזשאמבא פליגערס.
זינט די פיראמידן זענען געבויט געווארן אין מדבר מוז זיין אז מען האט געברענגט די שטיינער פון צענדליגער מיילן ווייט אריבער דעם נילוס טייך. עס איז שווער זיך פארצושטעלן וויאזוי מען האט אין יענע צייטן געקענט שלעפן אזעלכע שווערע שטיינער אזויפיל מיילן. ווער רעדט נאך וויאזוי מען האט ארויפגעשלעפט די שטיינער אזוי הויך. שטודירער זאגן אז לויט זייער חשבון מוז זיין אז כאטש 25,000 מענטשן האבן געמוזט ארבעטן 20 יאר צו קענען ערמעגליכן אזא געבוי. זיי רעכנען אז צו יעדע אפטיילונג, ווי וואסער ברענגער, שטיינער שלעפער, א.א.וו., האבן געארבעט צוויי גרופעס פון 2,000 ארבייטער יעדע איינע.
קיינער ווייסט נישט צי די פיראמידן זענען געבויט געווארן דורך קנעכט פאר די קעניגן אדער דורך ארבייטער וועלכע דער קעניג האט געדינגן. וויאזוי אימער, האבן א גרויסע טייל פון די ארבייטער געברויכט זיין געלונגענע ארבייטער מיט א פאך אין די הענט ווייל פשוט'ע מענטשן וואלטן נישט געקענט אויסטרעפן וויאזוי צו ברענגן אדער ארויפשלעפן אזעלכע שווערע שטיינער. מען שאצט אז טויזענטער מענטשן זענען געשטארבן ביי יעדע פיראמיד וואס איז געבויט געווארן. נעבן איין פיראמיד האט מען טאקע אמאל געטראפן א רייע פון הונדעטער קברים אויף וועלכע טייל ווילן זאגן אז דאס זענען געווען די ארבייטער וועלכע זענען געשטארבן אינמיטן די ארבעט.
ווען די פיראמידן זענען פארטיג געווארן האט מען דאס איבערגעצויגן פון אינדרויסן מיט שיינע ליימשטיינער פאר א שיינעם אויסזען. רוב פון די שטיינער זענען שוין היינט נישט דארט ווייל מיט די יארן האבן מענטשן גע'גנב'עט די שטיינער און דאס גענוצט פאר זייערע אייגענע הייזער. דער גרויסער פיראמיד פארמאגט נאך אביסל פון די ליימשטיינער וועלכע מען קען זען.
ווען די פיראמידן האבן אנגעהויבן ווערן הויך האבן די ארבייטער געבויט ראמפעס ארויף פון אלע זייטן. עס איז נישט קלאר פון וואס די ראמפן זענען געמאכט געווארן אבער פשטות האבן זיי גענוצט די מדבר זאמד און דאס געמישט מיט וואסער צו האלטן אינאיינעם. ווען די פיראמיד איז פארטיג געווארן האט מען אראפגעשאוועלט די זאמד און די פיראמיד האט זיך אנטפלעקט.
די פיראמידן פון אינעווייניג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אינעווייניג אין די פיראמידן זענען פאראן א רייע צימערן מיט קארידארן וועלכע פירן פון איין צימער צו די אנדערע. ווען די קעניגן זענען באגראבן געווארן נאך זייער טויט האט מען באגראבן מיט זיי זייערע פארמעגנ'ס און די צימערן עפענונגן זענען פארבויט געווארן מיט שטיינער. די שטיינער זענען אבער שפעטער אויפגעבראכן דורך גנבים וועלכע האבן געוואלט גנב'נען די חפיצים פון אינעווייניג.
די אריינגאנג צו די פיראמידן זענען אין רוב פון זיי זענען בערך 55 פיס הויך פון די ערד. דאס איז ספעציעל אזוי געמאכט געווארן אז נאכדעם וואס מען באגראבט א קעניג דארט זאל מען פארבויען די אריינגאנג און גנבים זאלן דאס נישט קענען געפינען. פאר די וואס האבן נישט געוואוסט פון דעם זענען די פיראמידן געווען א מיסטעריע און זיי האבן נישט געקענט טרעפן די אריינגענג. מיט די יארן האבן די סודות ארויסגערינען און גנבים פון קאירא האבן אויפגעשטעלט ראמפן מיט וועלכע זיי האבן דעגרייכט די עפענונגן און זיי אויפגעבראכן.
אין צענטער פון די פיראמידן אונטער די ערד שטאפל איז פאראן א גרויסע צימער אין וועלכע די קעניגן זענען באגראבן געווארן און נעבן דעם איז פאראן א צווייטע צימער אין וועלכע זייערע ווייבער (קעניגנס) זענען באגראבן געווארן. די צוויי צימערן זענען אפגעטיילט מיט א ברייטע וואנט וועלכע ווערט שמעלער און שמעלער ווילאנג עס קומט זיך צוזאם אויבן און טיילט זיך מיט איין דאך.
שטודיעס איבער די פיראמידן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין אנפאנג זענען די פיראמידן געווען באקאנט נאר פאר די עגיפטישע ביי וועלכע דאס איז געווען א חשוב'ע ארט. אין שפעטערדיגע דורת האבן רוימישע און גריכישע פארשער, וועלכע זענען ארומגעפארן די וועלט, זיך באגעגענט דערמיט און האבן דאס שטודירט און צוריקגעברענגט אויסצייכענונגן צו זייערע לענדער און אזוי זענען די פיראמיגס באקאנט געווארן איבער די וועלט.
א גרויסע טייל פון שטודיעס איבער די פיראמידן איז צוזאמענגעשטעלט געווארן דורך א גריכישער וויסנשאפטלער מיט'ן נאמען העראדאטוס וועלכער האט איבער 2,000 יאר צוריק באשריבן און געלערנט אנדערע וועגן די פיראמידן. זיינע שטודיעס זענען געהאלטן געווארן אויף שפטערדיגע דורות וועלכע האבן דאס איבערגעארבעט צעביסלעך. פון דאס ביסל וואס איז געבליבן קען מען זען אז עס זענען אמאל געווען פיל מער פיראמידן אין דעם מדבר און זיי זענען פארשוואונדן געווארן מיט די יארן. קיינער ווייסט נישט וויאזוי זיי זענען פארשוואונדן געווארן און טייל ווילן זאגן אז גרויסע זאמד שטורעמעס האבן איבערגעדעקט טייל פון זיי און זיי געפינען זיך נאך היינט טיף אונטער די ערד.
אנדערע דאקומענטן וועגן די פיראמידן געפינען זיך אין בריטען אין די באקאנטע אקספארד יוניווערסיטי. יענע שטודיעס זענען געמאכט געווארן דורך א גרופע בריטישע פארשער אין דאס יאר 638'. אנדערע דאקומענטן געפינען זיך אויך אין אנדערע פלעצער פון די וועלט און עס שיינט אז די פארשער פון די גרויסע לענדער האבן אלע אפגעשטאט א באזוך אין עגיפטן צו באטראכטן די וואונדערליכע פיראמידן. אין א מוזעאם אין פראנקרייך איז פאראן א גאנצע בוך וועגן די פיראמידן וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט געווארן דורך א גרופע פארשער וועלכע זענען מיטגעפארן מיט קייסער נאפאליען ווען ער האט אינוואדירט עגיפטן אין דאס יאר 798'.
אין די ערשטע יארן פון דעם 19'טן יאר-הונדערט האבן א גרופע איטאליענער פארשער, מיט די הילף, פון עגיפטישע פארשער, אויפגעבראכן איין פיראמיד מיט אויפרייס מאטריאל כדי צו קענען באטראכטן די גאנצע זאך פון אינעווייניג. שפעטער אינעם יאר 842' האט דער קעניג פון פרייסן געשיקט א גרופע פארשער צו די פיראמידן און זיי האבן געשריבן א 12 בענדער בוך וועגן זייערע שטודיעס איבער די פיראמידן. די ביכער געפינען זיך היינט אין א מוזעאם אין רוים.
די שטודיעס האבן אנגעהאלטן טיף אריין אינעם 20'טן יאר-הונדערט און זענען איבערגעהאקט געווארן דורכאויס די צווייטע וועלט קריג. נאך די קריג האבן די פראנצויזן דאס ווייטער שטודירט און שפעטער אין די 980' און 990' יארן האבן פארשידענע לענדער אריבערגעשיקט פארשער וועלכע האבן מיט די הילף פון קאמפיוטערס און ראבאטן אויסגעפינען פיל מער אינפארמאציע איבער די פיראמידן. די שטודיעס ווערן נישט אפגעשעטעלט נאך היינט און יעדע שטיק צייט געפינט מען אויס נאך אינפארמאציע וועגן די מיסטעריעזע מאדנע פיראמידן.
אנדערע פיראמידן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אויסער די עגיפטישע פיראמידן זענען געבויט געווארן הונדערטער פיראמידן אין מעקסיקא געשאצט אויף בערך צוויי און א האלב טויזנט יאר צוריק. די מעקסיקאנער פיראמידן זענען נישט אזוי גרויס אין קונצליך און עס זענען פאראן זייער אסאך ערליי פארעמען. די מעקסיקאנער פיראמידן זענען גענוצט געווארן פאר עטליכע צוועקן און טיילמאל איז עס אויך נאר געווען פאר די באגרעבעניש פון קעניגן. אבער אין רוב פעלער איז דאס גענוצט געווארן דורך די מיליטער פאר שוץ.
קיין איינע פון די מעקסיקאנער פיראמידן זענען נישט אזוי הויך ווי די אין מצרים אבער איין פיראמיד איז געבויט אויף א יסוד וועלכע איז דריי מאל די גרייס פון די יסוד אויף וועלכע דער גרויסער פיראמיד אין עגיפטן איז געבויט געווארן און איז באקאנט אלס די גרענד פיראמיד. די גרענד פיראמיד איז אבער ניטאמאל האלב אזוי הויך ווי דער גרויסער פיראמיד. אויסערדעם זענען פאראן אסאך מעקסיקאנער פיראמידן אויף וועלכע עס זענען געבויט געווארן פאלאצן און אנדערע זאכן.
די מעקסיקאנער פיראמידן צעשפרייט אין גאנץ דרום אמעריקע און א גרויסע טייל פון זיי שטייען נאך היינט.


text:
ווין רעפּאָרץ
פאָרמיטל געשיכטע רעפּאָרץ איר קענען דעפּענד אויף
ווין אַודיט ספּעשאַלייזיז אין רעגע געניצט מעלדעט צוגעשטעלט אין שוטפעס מיט די רעספּעקטעד לאַנדיש מאָטאָר וועהיקלע טיטל אינפֿאָרמאַציע סיסטעם.
אַרייַן אייער ווין דאָ
טיטל פּראָבלעם טשעקס (רעקאָרדס אָף סטאָלען וועהיקלע דורך ינסוראַנסע קאָמפּאַניעס)
אָדאָמעטער טשעקס (מעגלעך זעמל צוריק אָדער אָדאָמעטער שווינדל)
סאַלוואַגע, דזשונק און אינשורענס טשעקס (מער ווי 40 מיליאַן גאַנץ אָנווער, סאַלוואַגע און דזשונק רעקאָרדס)
טיטל און וועהיקלע אינפֿאָרמאַציע (פאָרמיטל ספּעסיפיקס און היסטארישע טיטל רעגיסטראַציע אינפֿאָרמאַציע)
אין טיף וועהיקלע דעטאַילס (דאַטאַ פֿון אנדערע קוואלן אַז הילף באַקומען די גאַנץ בילד)
ווו קען איך געפֿינען מיין ווין?
דיין פאָרמיטל ס יינציק וועהיקלע לעגיטימאַציע נומער (ווייַן) קענען זיין געפֿונען אויף די טיטל דאָקומענט, די פאָרמיטל רעגיסטראַציע, און אויף די פאַרזיכערונג פּאָליטיק. די ווין קען אויך זיין ליגן אין די ווייַטערדיק לאָוקיישאַנז אויף די מאַשין זיך:
- אויף די דרייווערס זייַט דאַשבאָרד
(וויעוואַבלע דורך די ווינטשויב)
- אויף די דרייווערס זייַט טיר
(אויף אַ סטיקער אין די טיר דזשאַמב)


text:
שפיגל
א שפיגל איז אן אביעקט וועלכע וואס שפיגלט אפ ליכט אויף א שטייגער אז מען קען זען אינעם שפיגל א בילד פון דער אריגיענעלער זאך.
שפיגלען ווערן געמאכט מערסטנס פון גלאז באדעקט פון הינטן מיט א דינע שיכט מעטאל - געווענליך זילבער.
שפיגלען ווערן געניצט אין פארשיידענע אפאראטן ווי טעלעסקאפן און קאמערעס.
אן אויטאמאביל דארף האבן א שפיגל כדי זיין פירער זאל קענען זען וואס פאסירט הינטער אים.
שפיגלען ווערן אויך געניצט ווי מעבל צו מאכן שיין הייזער און אנדערע געביידעס.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער שפיגל איז א נאטורליכע געשעעניש און איז נישט אויסגעטראפן געווארן דורך מענטשן. זינט די וועלט שטייט האבן זיך פרויען באנוצט מיט שפיגלען. אין יעדן שטיק אייזן קען מען זיך אפשפיגלען און אויך אין יעדן טונקלן גלאז. אויב איר נעמט אליין א גלאז און לייגט אונטער א שווארצע סחורה וועט איר האבן א פארטיגן שפיגל.
לויט ווי מען ווייסט האט מען אמאליגע צייטן גענוצט מעש פאר א שפיגל. אין די יארן פון 1300 האט מען אנגעהויבן צו מאכן פראפעסיאנאלע שפיגלן פונקט אזוי ווי היינט.
פאבריקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די וועג וויאזוי מען מאכט א שפיגל איז דורך נוצן קוועקזילבער און צין (צוויי עלעמענטן) מיט א שטיקל גלאז. די צוויי עלעמענטן ווערן ארויפגעגאסן אויפן גלאז און דאן לאזט מען זיי ווארימען ביז עס טרוקנט זיך אויס. איינע פון די צוויי עלעמענטן איז א זילבערנע קאליר וואס מאכט דעם שפיגל זילבער.
דער פראצעדור פון מאכן א שפיגל מוז זיין זייער פונקטליך. אויב די גלאז איז נישט הונדערט פראצענט גלייך אדער אויב די עלעמענטן ווערן נישט געגאסן אייניק וועט דער שפיגל ווייזן קרום. מען קען טאקע אסאך מאל זען ביליגע שפיגלעך וואס ווייזן אלעס אביסל שיעף.
אין ליטעראטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- די מעשה אדורכן שפיגל פון לואיס קאראל פאסירט אין א שפיגל.


text:
שמעון שמואל פרוג
שמעון שמואל פֿרוג (רוסיש: CeMëH ГpиropbeBич Фpyr; 1860, יידישע לאנדווירשטשאפטלעכע קאָלאָניע באָבראָווי קוט, כערסאָנער געגנט, רוסלענדישע אימפעריע – 1916, אָדעס) איז געווען א ייִדישער דיכטער, וועלכער האָט געשריבן איבערהויפּט אויף רוסיש און אויף יידיש, איינער פון די וויכטיקסטע דיכטער פון דער באוועגונג "חיבת ציון". אָבער זײַן ראָליע אין דער ייִדישער ליטעראטור איז ניט באגרענעצט מיטן אידעאָלאָגישן אינהאלט פון זײַנע ווערק.
דער בארימטער היסטאָריקער פון דער ייִדישער ליטעראטור ישראל צינבערג האָט געשריבן, אז "פרוג איז דער ערשטער לויט דער צײַט ייִדיש-שפּראכיקער דיכטער מיט א בולט אויסגעדריקטער אינדינווידועלקייט; ער האָט געגעבן דעם ייִדישן פערז שיינקייט פון מעלאָדישקייט, וועלכע זײַנען געווען אומבאקאנט פריִער". יעקב בירענבוים, איינער פון די רעדאקטאָרן פונעם "לעקסיקאָן פון דער נײַער ייִדישער ליטעראטור" האָט געשריבן וועגן פרוגס שעפערישן אויפטו: פרוגן איז אויסגעקומען דורכצופירן אין דער ייִדישער פּאָעזיע א מעשה-בראשית, אוועק פון פארטיקן און אָנהייבן קנעטן און פורעמען דאָס ליד אויפסנײַ אין א פּאָעזיע, וואָס האָט ניט געוווּסט פון מאָדערניזם". אויך אין זײַן רוסיש-שפּראכיקע שאפונג איז געווען הויך אָפּגעשאצט. שאָול טשערניכאָווסקי האָט געהאלטן, אז "איר אויפבלי האָט די רוסיש-ייִדישע ליטעראטור דערגרייכט אין שמעון שמואל פרוגס לידער". פרוגס דיכטונג האָט משפּיע געווען אויף די קלאסיקער פון דער הײַנטצײַטיקער העברעיִשער דיכטונג חיים נחמן ביאליק און שאָול טשערניכאָווסקי און אויף אנדערע ייִדישע און העברעיִשע דיכטער פון זייער דור. יוסף גדליה קלויזנער האָט געשריבן אין זײַן ארטיקל וועגן פרוגס דיכטונג, אז "ער איז א גאָלדענער רינג צווישן גאָרדאָן און ביאליק. גאָרדאָן איז נאָך זײַן לערער, און וואָס איז שייך צו ביאליקן און טשערניכאָווסקין, אין ביִאָגראפיעס סײַ פון דעם סײַ פון יענעם קען מען געפינען, אז פרוג האָט געהאט א באדײַטנדיקע השפּעה אויף אָט די צוויי באנײַער פון דער העברעיִשער דיכטונג". במשך פון זײַן גאנצן שעפערישן וועג האָט פרוג געשריבן אויף ייִדיש און אויף רוסיש, נאָר שטארבנדיק האָט ער אָנגעשריבן עטלעכע לעצטע לידער זײַנע אויף העברעיִש.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פון זײַנע ביכער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- שמעון שמואל פרוג, לידער און געדאנקען, אָדעס, 1896.
אלע שריפטן פון ש.פרוג אין דרײַ בענדער, ניו-יאָרק, 1927
שמעון-שמואל פרוג, אויסגעקלעבענע שריפטן, בוענאָס-אײַרעס, 1972
CTиxoTBopeHия C.Г.Фpyra B Tpex ToMax, C.-ПeTepбypr, 1897
שירי פרוג (העברעישע איבערזעצונג פון יעקב קאפּלאן), ווארשע, תרנ"ח-תרנ"ט.
שירי שמעון שמואל פרוג (העברעישע איבערזעצונג פון אברהם לעווינסאָן), תל אביב, תש"א.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- אברהם לעווינסאָן, שמעון שמואל פרוג, אינעם פּראָיקעט "בן יהודה"
- זאב (וֶועלוול) טשרנין, "שמעון שמואל פרוג - בין רוסית ליידיש", חוליות: דפים למחקר ספרות יידיש ותרבותה, 6: 99–114, 2000: http://aleph.haifa.ac.il/www/public/fulltext/chuliot/2007/000338822.pdf


text:
ספרים חדשים שיצאו לאור
די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד
מיט די היינטיגע טעכנעלאגיע איז שוין אביסל שווערער מיט די באבקאס.
וזאת למודעי, פאר א יאר לערך האט ארויס געגעבן האברך החשוב מוה"ר ר' חיים שמואל גליקמאן ני"ו דער צווייטער באנד פון דעם הפלא'דיגן ספר 'מפיהם ומפי כתבם' ומצורף לזה ספר 'דברי בינה' האט ער דארט אין די הקדמה א גאנצער אריכות בנוגע דאס שייכות פון בעשטה"ק צו די פראנקיסטן מערכה, דער ויכוח בראש פון הגאון רבי חיים ראפאפאפרט פון לבוב, הקיצור מען דארף די צוויי צאמשטעלן און באהאנדעלן, (אולי אין א עקסטרע אשכול, אויב עס זענען דא בעלנים דערויף).
יוסלמאן האט געשריבן:סארי, אבער זיי האבן ארויסגעווארפן א רב פון שטאט מיטן ווייב און קינדער ווייל ער האט געזאגט אז מ'טאר נישט משתף פעולה זיין. לאמיר בעסער נישט רעדן. ס'איז אלץ געווען צעדרייטע מענטשן.
רעד ווייניגער, ווייל אני הקטן בינעך מיוצאי חלציהם, און איך האלט מיך און מיינע זיידעס פאר גאנץ נארמאלע מענטשן...........
אבער צוריק צום ענין, יענע משיח שקר איז קיינמאל דאכט זיך געגאנגען צו ווייט, דער רבי איז געווען צו א גרויסער מענטש אז ס'זאל גיין אזוי ווייט. יחי אדונינו האט מען מ'סתם נישט געזונגען.
יוסלמאן האט געשריבן:און ווייטער למעב"ק שטאמען משפחת לאנדא פון גאר חשוב'ע משפחות מרביצי תורה בישראל, ווער געדענקט נישט הרה"ח ר' אלימלך הגדול לאנדא ז"ל, ואחיו הרה"ח ר' לעמל ז"ל ובניו החשובים מחשובי תלמידי רביה"ק מסאטמאר זצ"ל, אזוי אויך ר' יונה'ס ברודער הרה"ג ר' זאב וואלף ר"מ בישיבות סאטמאר, ביז ארויף צו די לאנדא-גינצלער משפחות אין איהעל און דעברעצין.
איר האט אויסגעלאזט א חשובער ברודער פון משפחת לאנדא וואס איר האט לכאו' נישט געקענט. הרה"ח ר' חיים משה ע"ה. ר' חיים משה איז ר' יונה'ס פאטער און ער איז נפטר געווארן תשל"ז. ער איז געווען דער איינציגער פון משפחת לאנדא צו ווערן אוועקגעפירט ביי די מלחמה.
ר' הערשל ע"ה פון קאנטינענטאל איז געווען א גאר חשובער איד. אלץ בחור האט ער געלערנט אין גאלאנטא און געווען א פיינער בחור. ער איז ליידער געווען א אינג בחור ביי די מלחמה און פארפאסט זיינע זיסטע יארן. ער איז אלע יארן שפעטער געווען א רחים ומוקיר רבנים.
אז מ'רעדט שוין יא. די שוואגערס זענען אויך געווען יראים ושלימם. הרה"ח ר' שלום יוסף גראס ז"ל. מחשובי חסידי מונקאטש און א תלמיד פון מרן המנחת אלעזר זי"ע. ער איז געווען א ריכטיגער קובע עיתם לתורה. ער האט מער געלערנט ווי געארבייט (נישט ווייל ער האט נישט געארבייט...).
הרה"ח ר' הערשל שווארטץ ע"ה. בארימט פאר זיינע אתרוגים און וויין. ווער ס'האט אים געקענט דארף מען אפילו נישט זאגן וועגן אים. געווען א איד א תמים וצדיק במעשיו. און אין די זייט א שיינע תלמיד חכם.
עניוועי, דער מחבר האט אין וועם צו ראטען...
ר' יוסלמאן,
איך בין נישט דייקא אויסען געווען אריינצוגיין בשושלת החסידים 'לאנדא' (וועלכע איז לויט איין מקור אפשטאמיג ממשפחת בעל האגור), אבער אז איר דערמאנט ר' חיים משה, פארוואס זאגט איר נישט אז דער פאטער זייערער ר' זאב וואלף איז געווען פון די געציילטע אלטע אידען נאך די קריג, איבערלעבנדיג מיט די דעברעצינער טראסנפארט קיין עסטרייך אלס א חלק פון א אפמאך, אין יענעם טראנספארט האט זיך טאקע אפגעפונען נאך אן עלטערער סאטמארער חסיד ר' חיים צבי גאלדבערגער ע"ה.
דער ר' חיים משה האט פארלוירען א ווייב אין קינדער אין די קריג זייענדיג אן איידעם בזוו"ר אין דעבערעצין טאקע ביי ר' אייזיק וויינבערגער ע"ה, ער אליינס אין געווען אין מונקא-טאבור מיט נאך הונדערטער אידן מיטמאכענדיג עטליכע יאר שבעה מדורי גיהנם ביז נאך די קריג, ווען ער האט נאכאמאל אויפגעשטעלן א משפחה הגונה וישרה, יהא זכרם ברוך.
- farshlufen
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 18856
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
- לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק
ר' יוסלמאן,
איך בין נישט דייקא אויסען געווען אריינצוגיין בשושלת החסידים 'לאנדא' (וועלכע איז לויט איין מקור אפשטאמיג ממשפחת בעל האגור), אבער אז איר דערמאנט ר' חיים משה, פארוואס זאגט איר נישט אז דער פאטער זייערער ר' זאב וואלף איז געווען פון די געציילטע אלטע אידען נאך די קריג, איבערלעבנדיג מיט די דעברעצינער טראסנפארט קיין עסטרייך אלס א חלק פון א אפמאך, אין יענעם טראנספארט האט זיך טאקע אפגעפונען נאך אן עלטערער סאטמארער חסיד ר' חיים צבי גאלדבערגער ע"ה.
דער ר' חיים משה האט פארלוירען א ווייב אין קינדער אין די קריג זייענדיג אן איידעם בזוו"ר אין דעבערעצין טאקע ביי ר' אייזיק וויינבערגער ע"ה, ער אליינס אין געווען אין מונקא-טאבור מיט נאך הונדערטער אידן מיטמאכענדיג עטליכע יאר שבעה מדורי גיהנם ביז נאך די קריג, ווען ער האט נאכאמאל אויפגעשטעלן א משפחה הגונה וישרה, יהא זכרם ברוך.
רב מילער איר האט איין טעות. ר' חיים משה האט נישט געהאט קיין קינדער פאר די קריג. זיין ווייב איז נפטר געווארן נאך פארן קריג. אינטערסאנט איז אז פאר די קריג איז ער געווען א שיינער בעל פרנסה אבער ער האט ליידער נישט געהאט קיין קינדער. נאכן קריג האט ער זיך געפערליך געפלאגט אויף א שטיקעל ברויט אבער ער האט ב"ה זוכה געווען אויפצושטעלן א שיין דור. אינעם טאג וואס ער איז אוועק איז זיין בנין ווי ער האט געהאט זיין פעקטארי ווערט געווארן מיט א שיינע פאר דאלער מער און ס'האט געשטעלט די ביזנעס אויף די פוס. פאר אים איז דאס נעבעך געווען באשערט.
די ספר איז לעצטנס (היי יאר תשס"ט) איבערגעדרוקט געווארן. ס'האט עפעס מוראדיגע הסכמות צדיקי דורו. אויך איז דא א לענגערע הסכמה והקדמה פון ש"ב בגאון רבי אפרים זלמן מבראד זי"ע.
אין דעם ספר וועט איר כמעט נישט געפינען קיין פולמוס, און סליפקין ווערט דארטן בכלל נישט דערמאנט. עס איז בלויז א ליקוט פון די אלע ספרים וועלכע שטעלן אוועק דעם קעיס אז אין לנו לזוז מדברי רבותינו אפילו אין עניני אגדה און וויסנשאפט. די ראיות פון הרב סליפקין צו זיין שיטה ווערן אין דעם ספר איגנארירט אדער אפגעפרעגט בדרך אגב אין די הערות.
farshlufen האט געשריבן:די וואך האב איך מיר איינגעהאנדעלט אן אינטערעסאנט קונטרס מיטן נאמען "השמש בגבורתו", נתחבר געווארן דורך האב "יוסף זלמן בלאך" פון מאנסי , ווי ער גייט אריין און די נושא פון חכמת התכונה לפי חז"ל און ווייזט אויף אז רוב הנחות פון די חכמי האמות העולם זענען בלויז אוועקגעשטעלט געווארן מיטן ציל צו כופר זיין רח"ל במעשי בראשית.
איך וואלט רעקאמענדירט פאר א יעדן וואס האט ליעב די נושאים עס איינצוהאנדלען.
דער קונטרס "השמש בגבורתו" איז גאר שטארק צענומען געווארן אין א זעלטן-הערליכן ארטיקל וואס איז ערשינען דעם פארגאנגענעם פסח אין דער אויסגאבע "צייטשריפט". איך וויל צושטעלן צו דער פריערדערמאנטער רעקאמענדאציע אז נאכ'ן לייענען דעם קונטרס זאל מען אויך זיך שאפן דעם ארטיקל און עס דורכלייענען בעיון.
-
- שר ששת אלפים
- תגובות: 6091
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 28, 2009 8:23 pm
- לאקאציע: וואו דער מח איז
- farshlufen
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 18856
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
- לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק
סעיגען האט געשריבן:כ'האב מיר לעצטנס איינגעהאנדלט א נייעם ספר מיט'ן נאמען "חיים באמונתם". דאס איז א ליקוט פון ראשונים און אחרונים איבער דער קדושה פון יעדעס ווארט פון חז"ל אפילו באגדה און אין חכמת הטבע. דער ספר איז ארויסגעגעבן געווארן דורך הרב ראובן מרדכי שמעלצער, וועלכער איז א תלמיד פון הגאון רבי משה שפירא שליט"א, און האט קורם געווען גידין בעת די מערכה קעגן הרב נתן סליפקין.
אין דעם ספר וועט איר כמעט נישט געפינען קיין פולמוס, און סליפקין ווערט דארטן בכלל נישט דערמאנט. עס איז בלויז א ליקוט פון די אלע ספרים וועלכע שטעלן אוועק דעם קעיס אז אין לנו לזוז מדברי רבותינו אפילו אין עניני אגדה און וויסנשאפט. די ראיות פון הרב סליפקין צו זיין שיטה ווערן אין דעם ספר איגנארירט אדער אפגעפרעגט בדרך אגב אין די הערות.
איר מיינט דעם זאא ראביי, איך ווייס נישט ווער עס האט אים כלל באקרוינט אלס ראביי.
- farshlufen
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 18856
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
- לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק
הרב נויגרשל איז באקאנט מיט זיינע ספרים וועלכע זענען געווידמעט פאר סעקולערע אידן, דאס מאל האט ער געמאכט דעם ספר דירעקט פאר חרדי'שע אידן. דער ספר האט געזאלט זיין א רעוואלוציע צוליב דעם וואס עס אדרעסירט צום ערשטן מאל פארשידענע פראגעס וועלכע קענען בייפאלן אפילו די חרדי'שסטע אידן.
מיט עטליכע וואכן צוריק האט דער ישראל'ישער מאגאזין "משפחה" געהאט אן אינטערוויו מיט הרב נויגרשל צוזאמען מיט הרב משה גרילק. גרילק האט געהאלטן אז אזא ספר איז נישט אויסגעהאלטן, אן אז נויגרשל האט מיט דעם געבראכן א גדר וואס האט עקזיסטירט ביים יהדות החרדית. נויגרשל איז אבער נישט שולדיג געבליבן, און מען קען זאגן אז לויט דעם אינטערוויו האט ער אראפגעשטעלט א שטארקן קעיס.
אלנפאלס, האב איך מיר איינגעהאנדלט דעם ספר. נאכ'ן לייענען גרויסע חלקים דערפון, און דורכבלעטערנדיג דעם גאנצן ספר, בין איך געקומען צו דער מסקנה אז עס איז א שאד דאס געלט. שוואך באארבעט, און די פראגעס איז ער מער-ווייניגער דוחה בקש.
כ'קען דא אנצייגן לאנגע ליסטעס פון סתירות און אויבערפלעכליכע טעותים וואס פילן אן דעם ספר, אפשר א צווייט מאל אויב איינער וועט זיין אינטערעסירט.
אעס איז ארויס געקומען דער וואך, משניות סיעתא שמיא "פאקעט סייז", מען קען עס קויפן און ביהמ"ד דבאבוב אין בארא פארק.
עס איז ארויס געקומען לכבוד ע"פ בקשת באבובער רב שליט"א אז מען זאל לערנען יעדען טאג לכה"פ איין משנה.
דער מהדורא הייסט נר פרידא, לע"נ דער באבובער רביצין.
- farshlufen
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 18856
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
- לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק
צוריק צו “ועל פליטת בית סופריהם”
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 4 געסט


text:
תחינת שלשה שערים
תחינות שחרית - תחינה קבלת עול מלכות שמים - א נייע תחינה צו השכמת הבקר - תחינת מודה אני - תחינת ערב ובקר - א נייע ירושלים תחינה – תחינת שערים - תחינת מה טובו - תחינת שחרית - תחינה פון ירושלים - תחינות לימי השבוע - תחינת עומר לגולגולת - תחינת שלשה שערים - מפתחות
"ראשית עריסותיכם חלה תרימו". דער טייטש פון דעם פסוק איז אזוי: דאס ערשטע פון אייער טייג זאלט איר אפשיידן חלה. בזכות זה "ה' אוצרותיכם שובע ימלא". דער טייטש פון די ווערטער איז: פון וועגן דעם זכות פון מצות חלה וועט השי"ת ברוך הוא וברוך שמו אייך געבן די ברכה אין אייער אוצרות, און וועט זיי אנפילן מיט זעט. פאר צייטן פלעגט אזוי זיין: דער כהן האט גענומען תרומה, און דער לוי מעשר, און דער עני מעשר עני. אויך צו צייטן אפגעשיידט מעשר שני. אבער אצינד בעונותינו הרבים אז דער בית המקדש איז חרוב געווארן, נאר די מצוה פון חלה איז געבליבן. דארום[1] רבונו של עולם בעטן מיר דיך, אז דו זאלסט שיקן גרויס ברכה וואו מיר וועלן זיך קערן און ווענדן. אונזערע קינדערלעך זאלן נישט פארפרעמד ווערן[2]. און איך מיט מיין מאן זאלן קענען אונזערע קינדער אליין פרנסה געבן אויפן גאנצן לעבן. און די מצוה פון חלה זאל אנגענומען ווערן, און זאל געוואויגן זיין, ווי אלע תרי"ג מצות פון דער תורה.
לכבוד גאט, לכבוד אונזער געבאט, לכבוד דעם ליבן שבת קודש, וואס אונזער הער גאט האט אונז געגעבן, און האט אונז געבאטן די ליבע מצוה פון חלה נעמען. איך זאל זי קענען רעכט מקיים זיין, און עס זאל זיין געוואויגן, ווי כל תרי"ג מצות פון כל ישראל, כן יהי רצון.
מיין חלה זאל אנגענומען זיין, אזוי ווי א קרבן אויף דעם מזבח איז אנגענומען געווארן. מיין מצוה זאל אנגענומען זיין גלייך ווי איך האב זי רעכט מקיים געווען. פאר צייטן איז דאס גענומען דעם כהן, און פאר דעם האט השי"ת פארגעבן די זינד, אזוי זאל מיר אויך פארגעבן ווערן מיינע זינד, איך זאל זיין גלייך ווי א ניי-געבארן קינד. איך זאל קענען מיינע ליבע שבתים און ימים טובים ערן[3]. גאט זאל מיר באשערן, איך זאל מיך קענען מיט מיין מאן און קינדער דערנערט ווערן[4]. עס זאל אנגענומען ווערן מיין מצוה פון חלה נעמען, אז מיינע קינדערלעך זאלן געשפייזט ווערן פון דעם ליבן גאט, ברוך הוא, מיט גרויס רחמנות און מיט גרויס דערבארעמקייט, עס זאל געגליכן זיין מיין מצות חלה, גלייך ווי איך האב מעשר געגעבן. אזוי ווי איך טו מיין מצוה פון חלה מיט מיין גאנצן הארץ, אזוי זאל גאט ברוך הוא מיך היטן פון פּיין און שמערצן.
חופש ה' כל חדרי בטן, דאס איז טייטש: גאט ברוך הוא וברוך שמו זוכט די אלע קאמערן[5] פון בויך. מצות נדה אם תשמרו ה' יצילכם ממיתת אסכרה והדרוקן, דאס איז טייטש: אז איר וועט רעכט היטן די מצוה פון נדה, אזוי וועט השם יתברך היטן אייערע קינדער פון מיתת אסכרה, און פון דער מיתה וואס הייסט הדרוקן. גן נעול אחותי כלה, דאס איז טייטש: א פאשלאסענער גארטן איז מיין שוועסטער בית ישראל, וואס איך רוף זי כלה:
גרויסער גאט! דורך וואסער האסטו גרויסע ניסים געוויזן פיל מאל. נח איז ניצול געווארן פון מבול, משה רבינו האט געגעבן וואסער דורך א קלאפ אויף א שטיין, מרים'ס ברונעם איז געגאנגען מיט די יידן אין דעם מדבר. ווייז היינט אויך דיין נס, איך זאל געהאלפן ווערן דורך דאס וואסער צו געווינען[6] א זון וואס זאל זיין א צדיק תמים. ער זאל לערנען תורה טאג און נאכט, ער זאל מיר בלייכטן א גלייכן וועג אין גן עדן אריין, איך זאל דורך זיין זכות, זוכה זיין צו זיצן מיט די אמהות אין איין מחיצה, אמן.
הדלקת נר בערבי שבתות, אנצינדן די ליכט אויף שבת. הם שנים מצותן. דאס איז דער טייטש: עס איז א מצוה, אנצוצינדן לכבוד שבת. כנגד זכור ושמור רמיזתן, די צוויי ליכט זיינען מרמז קעגן זכור און קעגן שמור. דאס הייסט: אין די ערשטע עשרת הדברות שטייט "זכור את יום השבת לקדשו", און אין די אנדערע עשרת הדברות שטייט: "שמור את יום השבת לקדשו".
נר נר ת"ק מספרם, די צאל פון צוויי מאל נר טרעפט אן פינף הונדערט, קעגן די אברים של איש ואשה, אזוי פיל ווי די אברים פון דעם מאן און פור דער אשה. בזכות זה, וועט השי"ת היילן די גלידער פון איש ואשה. דארום (= דעריבער) זאל מען זייער ערנסט ליכט צינדן, וועט השי"ת דערלייכטן די אויגן פון אייערע קינדער אין דער הייליקע תורה.
בשעת צינדן מוז מען מתפלל זיין צו גאט, אז די קינדער זאלן קענען לערנען.
שלשה מצות אלה הם אם תשמרו, אויב איר וועט די דריי מצות היטן, וועט אייער געווינען (= געבוירן) זיין שלא בצער. יגן בעדם זכותן, עס וועט מגין זיין די זכות פון די מצות פאר אייך. יום יבא עת לידתן אז עס וועט קומען דער טאג פון אייער געווינען (= געבוירן), ה' ישמור אתכן מדבר ואסון, השם יתברך וועט אייך היטן פון מארד און פון אסון. ותראנה שמחה וששון:
אלהינו ואלוהי אבותינו. דו ביסט אונזער גאט, און גאט פון אונזערע עלטערן. עס זאל זיין דער ווילן פון דיר, אז איך זאל דערמאנט ווערן צו גוטע פון אלע אייבערשטע הימלען, און דו זאלסט געדענקען דיין דינסט מיט דיין הייליקע נאמען וואס הייסט צבאות, און דו זאלסט זיך קערן (= ווענדן) צו מיין געבעט וואס איך טו בעטן, אזוי ווי דו האסט דיך געקערט, און האסט אנגענומען די תפילה פון אונזער מוטער חנה עליה השלום, וואס איז אן עקרה געווען און האט תפילה געטאן, האסטו איר באשערט גוטע פרומע קינדער, און דו האסט דערהערט איר געבעט, דאס (= אז) פון איר איז ארויסגעקומען דער צדיק שמואל הנביא, וואס איז אין דער וואגשאל אזוי גוט ווי משה און אהרון. אזוי ווי אין פסוק שטייט "משה ואהרון בכהניו ושמואל בקוראי שמו קוראים אל ה' והוא יענם".
און זאלסטו דיך קערן (= ווענדן) צו מיין תפילה מיט גענאד און גרויסע דערבארעמקייט, און זאלסט מיך לייטזעליקן (= מאכן חסד) מיט מתנת חנם אין דעם זכות פון די דריי הייליקע מצות וואס דו האסט אונז ווייבער געבאטן, דאס איז נדה, ה, הדלקת הנר, וועלכע איך האב מקיים געווען. און זיי זאלן זיין מליצים פאר דיין כסא הכבוד, דאס איך זאל זוכה זיין דורך דעם, דו זאלסט מיר געבן גוטע און פרומע קינדער, וואס זאלן זיין תלמידי חכמים.
דו זאלסט עפענען זייערע הערצער, זיי זאלן פארשטיין די סודות פון דיין תורה, און זיי זאלן לערנען פון דיין הייליקן נאמען וועגן. און זיי זאלן זיין פריש און געזונט און גאנץ אויף אלע גלידער, און זיי זאלן גאר קיין מום נישט האבן אין דעם גאנצן גוף, און זיי זאלן נישט זיין גאר צו לאנג, און נישט צו קורץ, נישט צו ווייס און אויך נישט צו שווארץ, נישט איבעריק קלוג און נישט נאריש, נאר זיי זאלן זיין חכמים ווי עס באדארף צו זיין, און זיי זאלן האבן חן וחסד אין דיינע אויגן און אין די לייט אויגן.
און איך מיט מיין מאן זאלן זוכה זיין צו דערציען זיי אין עושר און אין כבוד אויף לאנגע יארן. און קיין שום קינד פון אונזערע קינדער זאלן נישט שטארבן ביי מיין לעבן, און אויך נישט ביי מיין מאנס לעבן. און מיר זאלן האבן אונזער פרנסה בכבוד פון דיין געטרייע פולע האנט און נישט דורך הענט פון מענטשן. און מיר זאלן קענען טאן צדקה און גמילות חסדים מיט לייט, און מיר זאלן זוכה זיין צו זען מיט אונזערע אויגן קינדער און קינדס-קינדער אז זיי עוסק זיין אין דער תורה און מעשים טובים. און עס זאל אן (= אויף) אונז מקוים ווערן וואס ישעיהו הנביא האט געזאגט: אונזער גאט האט געזאגט, איך וועל מיין זיכערהייט מיט דיר באשטעטיקן, און מיין נבואה וועל איך לאזן רוען אויף דיר. און מיינע רייד, דאס מיינט די תורה וואס איך האב געטאן אין דיין מויל, דאס וועט נישט אפגעטאן ווערן פון דיין מויל און פון דיינע קינדערס מויל, דאס האט גאט געזאגט פון אצינד (= יעצט) אן ביז אייביק. אמן, כן יהי רצון, אמן סלה.


text:
האַלטן מיר שוין ענדלעך ביים אסיפה גדולה. זה היום עשה ה'. די פּאָליציי זענען דאָ באלפיהם, די עסקנים מיט זייערע ביפּערס און געלע דזאַקעטן ברבבותיהם, כלל ישראל זיט, מאַנהאַטן האָט זיך פאַר זיי אָפּגעשטעלט און די אומות העולם פון סיאַטל ביז מיסיסיפּי שטוינען כמה גדול כוחה של תורה. מען שאַפט ב"ה אַ מצב, נאָך אַביסל וועט קלינגן אַ שמע ישראל וואָס אַ ייִדיש האַרץ וואָס ווערט דערפון נישט אויפגעלאָזט איז אַ ספק צו עמדו רגליו ביים רבינס שלש-סעודות און באַלד דערנאָך גייט מען באַזוכן די לינקס זיך צו דינגן וויפל מענטשן עס איז געלונגן צאַמצושלעפּן.
רבותי, לא עת האסף המקנה, עס איז שוין צייט צו טעסטן די מייקס און מיט אַ חרדת הקודש און מיט אַ יראת הכבוד וועלן מיר איצט אויפרופן דעם נואם בחסד עליון, פה מפיק מרגליות, בוצינא קדישא, חסידא ופרישא, איש האשכולות, כל רז לא אניס ליה, שרים ורוזנים משכימין לפתחו, רויטע לעמפּ טוישן זיך פאַר אים צו גרין, ערשטער קלאַס איז פאַר אים אַ חילול השם און אָן אַ פּריוואַטע פליגער וועט ער זיך נישט הייבן, רעכט אָפּ גלות זימער נאָך זימער, פזר נתן לאביונים, קיין פּרוטה נעכטיקט ביי אים נישט און אויסער אַ העליקאָפּטער צו ר' שמעונען איז ער נישט נהנה פון עולם הזה כמלא נימא. מורי ורבותי תנו כבוד לתורה, דער וואָן אַנד אָוינלי קטלא קניא!
ששששששששששששש, מען בעט דער עולם נישט קלאַטשן, מען זאָל שטיין מיט דרך ארץ און נישט מאַכן אַ חילול השם. מען גייט שוין דאַווענען מנחה.
הנני העני ממעש וכו' וכו'. ווי דער יושב ראש האָט שוין מאריך געווען באריכות און ווי מען האָט שוין פריער געזאָגט זה היום עשה ה'. מיר זענען זיך היינט צאַמגעקומען מאַכן אַ גרויסע תקנה וואָס זייט די אַכצן תקנות אויפן בוידעם ביי חנניה בן חזקיה בן גרון האָט מען נאָך אַזאַ תקנה נישט בייגעוווינט. אפשר אַ גוזמא, נאָר זייט עזרא האָט געהייסן לייענען מאָנטיק און דאָנערשטיק און די ווייבער זאָלן זיך פּערפומירן און די מענער גיין אין מקווה האָט מען זיכער אַזוינס נישט געהערט.
דער טשערמאַן האָט געזאָגט לא עת האסף המקנה און מיר ווילן דווקא יאָ איינזאַמלען די רינדער. לאו דווקא רינדער נאָר בהמות חיות ועופות בכלל און מעג אפילו זיין בשר ודגים אויך. און, מורי ורבותי, טאַקע פאַרדעם זענען מיר איצט דאָ. מיר זענען געקומען מתקן זיין אַז יעדער ייִדישער שטיב וווּ עס געפונען זיך יידישע קינדער זאָל זיין אַ בהמהלע אָדער אַ חיהלע. מעגן זיין אַ קאַץ אָדער אַ הינט, אַ קאַנאַריק צי אַ האַמסטער, אַ פישל אָדער אַ מייזל, אָ קראָליק אָדער אַ געקאָוי. יהיה מה שיהיה אָבער ביי יידישע ייִנגלעך און מיידלעך זאָל זיין כי אין בית אשר אין שם פּעט.
שׁאַאַאַאַאַאַאַ שׁאַאַאַאַאַאַאַאַאַאַאַאַאַאַאַאַאַאַ. דרך ארץ! שטיל זאָל זיין.
עולם, לאָזט מיך נאָר אויסרעדן אַפּאָר קורצע ווערטער און דערנאָך וועט איר אַליין זען הכּנים דברי אם לא. אַז ייִדישע קינדער וועלן האָבן פּעטס וועלן זיי זיך באַלד אויסלערנען אַז מען קען ליבן און ווערן געליבט אָן אַ חשבון. דער רבי מאַכט קולות, דער טאַטע וויל פאַרהערן, די מאַמע פּרעגלט שניצל און אַ בהמהלע איז שאַ שטיל. טשעפּעט נישט, וויל נאָר עסן, אַ גלעט, אַ קיצל, שטינקט אָן אַביסל און גייט זיך ווייטער. מען דאַרף אויף דעם נישט פרעגן אין וועלכער חדר עס גייט, אויסמעסטן די פאות, זיך וווּנדערן צי שבת גייט ער אַ ווייסער העמד און זי מיט ווייסע טייטס, צי זיין קאַפּל איז ריין שוואַרץ אַדער מיט פאָרמען, פון פיר שטיקלעך אָדער זעקס, מיט אַ ראַם אָדער 'רימלעס'. עס אינטערסירט ניטאַמאָל צי עס איז אַ ייד אָדער גאָר אַן אונזערע סאָרט ייִד. עס איז אַ בהמהלע, אַ פייגעלע צי אַ פישל, גאָטס באַשעפענישט, ברויך נאָר עסן און אַביסל וואַרעמקייט און געט נחת מיט אַ שפּרינג, אַ שווים, אַ האַף אָדער אַ לעק.
מיינט נישט רבותי אַז איך מאַך מיך אַ תם און איך ווייס נישט אַז ייִדישע קינדערלעך אַנטלויפן פון הינט אַ מייל און אפילו אַ קעצל איז קיוט בלויז פון דער ווייטנס. מיר פאַרשטיין אויך אַז ייִדישע מאַמעס וועלן זאָגן "פעכי" און "איכי", "סע שטינקט" און "איים נאַט האַווינג איט אַן מיי קאַרפּטעט". זיי וועלן חושש זיין אַז עס קען זיך אַריינכאַפּן אין דער טשיינע קלאָזעט, עס וועט לאָזן מאַרקס אויף דער סיראַמיק פּאָדלעגע, עס וועט מאַכן אויפן פאַטעל און קען חלילה פאַרקניפּן די פראַנזן פון די טעפּעכער. די טאַטעס וועלן שרייען עס איז טמא, די רביס וועלן מאַכן געוואַלדעס אַז עס פולט אָן די קינדערס קעפּ מיט שטותים און די רבנים וועלן שטורעמען אַז עס איז נישט אַ סגולה צו יראת שמים. די חינוך עקספּערטן וועלן אוודאי אויך האָבן אַ מיינונג אויף וויאַזוי מען קען מטהר זיין די שרצים אויף אַ תורהדיקן שטייגער בק"ן דאָלער אַ שעה.
אָבער מורי ורבותי, טייערע יידישע קינדערלעך, די משנה זאָגט הוי מחשב שכר מצוה כנגד הפסדה און איידער מיר שליסן זיך דערפון אויס דאַרפן מיר אויסרעכענען וואָס מיר שטיין דאָ צו פאַרדינען, און אָט דאָ מורי ורבותי קומען מיר צום פּינטעלע, צום חוט השדרה, צום בריח התיכון. אַז ייִדישע קינדער וועלן האָבן פּעטס וועלן זיי פאַרשטיין אַז עס עקזיסטירט אַ מצב אשר הוא לא יום ולא לילה. נישט מילכיק, נישט פליישיק און אפילו נישט פּאַרווע. נישט ייִדיש און נישט גוייש. פּשוט עפעס אַנדערש וואָס דער חדר, דער חומש און משניות געבן זיך מיט דעם נישט אָפּ.
מיר רעדן פון אַ בהמהלע צי אַ חיהלע וואָס מען דרינגט דערפון גאָרנישט אַרויס און ס'יז נישט דאָ דערין וואָס אַריינצולערנען. נישט קיין מוסר השכל, נישט קיין צניעות, נישט קיין תורה לשמה, נישט קיין גמילות חסדים נאָר פּשוט געלעבט. יידישע קינדערלעך וועלן זען א פּיצל וואָס ביי דער אַנדעראַהאַלב דאַרף עס נישט צוגערייטן נעגל וואַסער ביי דער זייט פון בעט, ביי דער צוויי קאָפּעט מען עס נישט אַרויס פון שטוב צו אַ פּלייגרופּ און ביי די דריי גייט עס נישט צום רבין אויפן שויס לעקן האָניק. אמת, דער רבי זאָגט אין חדר אויף אַ גוי און אויף אַ פערד אַז זיי האָבן נישט אַ תכלית און פּשוט זיי עסן און שלאָפן און זאָלן די קינדער טאַקע זען אַז הא גופא איז אַ בהמהלע. און דאָך געט עס נחת אָן אַ שיעור.
מיר האָבן דערמאַנט וועגן ליבן אָן קיינע חשבונות און מיר ווילן חלילה נישט מוציא לעז זיין נאָר אַז מען רעדט שוין איז אפשר כדאי זיך אָפּשטעלן אַ מינוט און אַרום רעדן דעם ענין פון אהבה רבה. עס איז נישט דאָ וואָס צו רעדן אַז מיר ליבן אין גרויסן. יאָר נאָך יאָר, קיין שלעכט אויג, קינדלט מען. דער האַרץ ווערט צופּיצלט אויף וואָס מערערע חלקים און דאָך איז יעדער פראַגמענט נאָך גרעסער ווי דער מקור. ווי די פרעש פון פּרעהס צייטן כאשר יענו אותו כן ירבה וכן יפרוץ. וואָס מער מען שמייסט אַ ייִדישע מאַמעס האַרץ ווערט דאָרט געבוירן נאָך פינעף הערצער וואָס יעדער איינס נעמט פריש איין אַ וועלט.
נאָר וואָס דען, טאַקע פאַרדעם ווייל אַזוי פיל ליבשאַפט און האַרציקייט ליגט דאָרט פאַרשטעקט דאַרף מען אַ פרישע בייבי יעדע אַכצן חודשים ווייל ווען נישט קען דער האַרץ צופּלאַצט ווערן פון אַזויפיל האַרציקייט וואָס שטויסט זיך אָן אַרויסצוקומען. וועלכער האַרץ ווערט נישט אויפגעשוואָלן פון אַ שמייכל און אַ קייכל און די אָנגעוויזענע אייגלעך פון אַן עופעלע וואָס איז קוים יצא מכלל נפל?
ווערט אָבער דאָס קינד אַ יאָר אַלט, עס קריכט שוין נישט אויפן בויך נאָר גייט שוין אויף די פיס און מיטאַמאָל קען עס אַנטלויפן, עס קען זאָגן ניין, עס קען צוריק וואַרפן דאָס עסן און באַלד קען עס שוין צוריק ענטפערן אויך. און די מאַמע דאַרף עפּעס פריש צו ליבן.
נישט דער משה חיים, שלמה יענקל, דער הער נאָר, דער צדיק, דעם מיט וועם מען איז מקיים 'די מצווה'. ניין, מען דאַרף אַ פרישס. דער מאַן איז אין שיל אין דער פרי, ביים אַרבעט ביי טאָג, ביים שיעור ביי נאַכט. דערנאָך דאַרף ער צוגיין אויף אַ רעסעפּשן, אַ דינער, וווּנטשן מזל טוב און מנחם אבל זיין און די ייִדישע באַלאַבאָסטע חלשט ווידער עפּעס צו האַלטן אין די אָרעם, צו האַלצן און צוצולייגן צום ברוסט. באַשאַפט דער באַשעפער מיט זיין אומבאַצוימטער גענאָד פרישע בייביס. דאָס וויגל שטייט ברוך השם שוין נישט ליידיק, דאָס עופעלע זייגט, זוכט אַרום מיט די אויגן און דערלאַנגט מיט די פינגער און ביים יידישע מאַמע פליסט ווידער דאָס האַרץ איבער.
מיינט נישט אַז די ברודערס און שוועסטער שפּילן דאָ נישט קיין ראָלע. וויפל ייִדיש הערצער זענען שוין צושמאָלצן געוואָרן הערנדיק די פראַגע, "מאַמי, ווען גיין אונז האָבן נאָך אַ בייבי?" וויפל ייִדיש נחת ליגט דערין ווען די מאַמע דערציילט עס איבער פאַר די חברטעס און פאַר איר מאַמע באַלד נאָך די קינדער גיין אַוועק אין חדר און שולע ווען דער טעלעפאָן ליגט פאַרשטעקט אינעם טורבאַן. און וויפל זיג ליגט אין הערן די קינדערס קיוטע אומוויסן אַז ברוך השם זיי ווייסן נישט מער ווי מיר האָבן געוויסט אין זייערע יאָרן און חסדי השם אין די היינטיקע שווערע צייטן ציען מיר זיי אויף אויפן ריכטיקן וועג.
און דערווייל קענען די ברודער און שוועסטער אַרומשלעפּן דאָס קליינטשיקן, עס גלעטן, אויפהייבן און אַראָפּלייגן, געבן אַ קענדי און דערלאַנגן אַ פלעשל, אַריינלייגן אין בעט און צוריק אַרויסנעמען. און אַמאָל דערלאַנגן אַ ציפּ אויך אַזוי אַז דער קליינער הייבט שוין ווייטער אָן צו וויינען און מען קען עס ווידער אויפהייבן, קושן און האַלצן אַבי צו העלפן דער מאַמע און איר געבן אַביסל מנוחה פון שעפּן נחת פון טראָגן, געבוירן, זייגן און טוישן ווינדלען.
אָבער, מורי ורבותי, אַצינד קומען מיר אל המנוחה ואל הנחלה. אַז ייִדישע קינדער וועלן האָבן אַ פּעט וועט אין גאַנצן נתהפּך ווערן דער מדת הדין צו מדת הרחמים. אין אָנהייב וועט אפשר זיין שווער ווייל אַ חיהלע קען מען אויך שלעפּן און ציען פונקט ווי דער קליינער ברודערל אָדער שוועסטערל. בהמהלעך און חיהלעך לאָזן זיך אָבער נישט און באַלד לערנט מען זיך אויס אַז לא זו הדרך. אַז עס איז אַ הינט וועט עס האַפקן אָדער אפילו דערלאַנגן א ביס, אַז עס איז אַ קאַץ קען עס דערלאַנגן אַ קראַץ און אַז אַ קראָליק געט עס א שטאַרבּ אָפּ און שלום על ישראל. אַזוי אַרום לערנט מען זיך אויס אַז מען קען ליב האָבן אָן אַ ציפּ אין דער באַק, אַ צי ביים וויידל, אַ קאָפּ אָדער אַ שטויס. ייִדישע קינדערלעך וועלן אויך זיך לערנעם וואָס דאָס איז אחריות. די מאַמע וועט נישט אויסרוימען דער שטייג, טוישן דער וואַסער, פיטערן און נעמען אויף אַ שפּאַציר. הרי שלך לפניך, וועט מען זאָגן פאַרן קינד, און קום נישט צו מיר ווי דו קומסט צום לויפן מיט דיין אַראָפּגעפאַלענער קנעפּל און געלעכערטע הויזן.
גלייבט מיר אַז עס ליגט אין דעם אפילו מער אויך. שבת, תשעה באב, יום-כּיפור און ביים בהמהלע איז אַלעס דער זעלבער. צען מינוט פאַרן זמן, דער טאַטע זוכט דער נעגל שניידער, די מאַמע מאַכט קולות אַז קיינער האָט נישט אַרויסגעלייגט דער פּלאַטע, דער טעלעפאָן קלינגט, דער שבת זייגער איז נאָך נישט אָנגעשטעלט, דער וואַסער זיט נאָך נישט, און דער קראָליק קייט קרויט, דאָס קעצל זיפּט מילך און דאָס הינטל האַפקעט איבער אַ ביינדל. זיי אינטערסירט גאָרנישט. ווייסן נישט פון אַ ליכט צינדן און אַ שקיעה און לאַכן זיך פון אַלעס אויס. אין קאָך לייגט מען צו וואַסער צום טשאָלנט און מען באַקט איבער די חלות און דאָס מייזל איז זיך מחיה אויפן לויפער.
מיר קענען דרשנען איבער דעם לאַנגע שעות אָבער רבותי לא המדרש העיקר אלא המעשה. זאָל יעדער אַהיים גיין און זיך צוגרייטן אַ ווינקל אין אַ שטוב, אַ גאַראַז, אַ סוכה, אַ בייסמענט, אין גאָרטן, וווּ עס זאָל נישט זיין אַבי צו פאָלגן דעת תורה. פאַרשטייט זיך עס וועלן זיין שאלות. אַרויסלאָזן און צוריק איינשפּאַרן אויף שבת, ווי ווייט מעג מען אויפמאַכן דער טיר אַז ווען מען פאַרמאַכט עס ווידער זאָל עס נישט הייסן פאַנגן, געבן צו עסן פאַר ברכת התורה, צי זייער עסן דאַרף א הכשר און נאָך שאלות אָן אַ שיעור.
מיר האָבן צו דעם צוגעשטעלט אַ וועד הרבנים לעניני בהמות מיט אַ שטאַב פון תלמידי חכמים וואָס וועלן קענען ענטפערן לכל שואל. דערצו וועט באַלד זיין צו באַקומען אַ ספר 'בהמה כהלכתה' מיט הסכמות פון אַלע גדולי ישראל. אויך דער נטעי גמליאל וועט בקרוב אַרויסברענגן נאָך אַ באַנד אויפן ענין מיט מנהגי ישראל וויאַזוי מען האָט זיך נוהג געווען מיט קיען אין סקווער, מיט אָקסן אין סאַטמאַר און די ענינים נשגבים וואָס די רוזינע צדיקים האָבן געהאַט מיט פערד.
מען האַלט אויך אין מיטן אויפשטעלן אַ מכון 'כלבים ישרים' וואָס פאַר הונדערט דאָלער וועט מען אייך בודק זיין אייערע בהמהלעך און חיהלעך זיכער צו מאַכן אַז זיי טראָגט נישט קיין פליי אָדער אַנדערע מחלות. אויבער-חכמים וועלן זאָגן אַז זיי קענען עס האָבן פאַר ביליגער אָבער ביי 'כלבים' איז די מעלה אַז מען געט אייך נישט דער רעזולטאַט ווייל דאָס קען גורם זיין שרעקלעכע עגמת נפש. אַז מען וועט זאָגן אַז ביי אייך איז דאָ פליי וועט קיינער צו אייך נישט קומען אויף אַ זכר און די שכינים וועלן נישט לאָזן די קינדער קומען שפּילן. טאָמער אָבער וועט זיך ביי אייך חלילה געפונען אַ ספק-ספיקא פון אַ חשש דחשש פון אַ פלוי וועלן זיי אייך באַלד אָפּקוילען דער פּעט, עס באַערדיקן אין אַ בית החיים און דער חשבון וועלן זיי שוין נאָכשיקן.
די שאלות גלייבט מיר זענען נישט בלויז פּראַקטישע נאָר מעטאַפיזישע אויך. אַז אַ בהמהלע געט אַ שטאַרב וועלן די קינדער ווילן וויסן וווּ עס איז געגאַנגן. זיי וועלן זיך דינגן צווישן זיך צי די בהמהלע האָט אַ נשמה אָדער בלויז אַ ייִד קען האָבן אַ נשמה. דער טאַטע וועט זאָגן חלילה און די מאַמע וועט נישט זיין זיכער און וועט נאָר ענטפערן, "אַזוי קיוט, איך וויל דיך אויפעסן". קינדער לאָזן זיך נישט און וועלן ווייטער פרעגן: אויב עס האָט נישט אַ נשמה איז וואָס איז דאָס וואָס האָט געגעבן אַזויפיל נחת? וואָס האָט זיך געבעטן פאַר עסן, וואָס האָט ליב געהאַט ווען מען האָט זויבער געמאַכט, וואָס האָט דערקענט דעם בעל-הביתס קול, וואָס האָט זיך אַראָפּגעלייגט ביי נאַכט און אַרום געשפּרינגן ביי טאָג? אַלעס אַ בלבול? אַ גוף אָן אַ נשמה? איז אויב אַזוי וואָס איז דער חילוק צווישן ווען עס האָט געלעבט און איצט וועס עס ליגט טויט? און פון וווּ איז דער צער און ווייטאָג ווען עס שטאַרבט?
מורי ורבותי, רעדנדיק אַזוי פאַלט מיר איין אַז אייגנטלעך אפשר זענען טאַקע די קשיות צו האַרב און די שאלות צו שטאַרק. וואָס דאַרפן מיר זיך פּלאָגן מיט נייע צרות ווען מיר ליידן שוין נעבעך אַזוי פיל. גיטין אין אַלע ווינקלען, קינדער ווידערשפּעניקן, אינטערנעט אין יעדער היים און בוני עולם און הצלה רוען רחמנא לצלן נישט אויף אַ מינוט. דאָס לעבן קאָסט אונז אַ פאַרמעג, שכר למדות נעמט אַרויס דאָס ביסן פון מויל און שייטלען און שטריימלעך ווערן טייערער ביי דער שעה. און איצט וועלן מיר זיך ראַנגלן מיט עולם הבא שאלות און נשמה פּראָבלעמען? נאָר דאָס פעלט אונז אויס אַז ביים לעבן וועלן די קינדער רעדן און לאַכן מיט זייערע פּעטס אויף אַזאַ נאַרישע גויִשע שטייגער און לאחר מאה ועשרים פון די פּעטס וועלן זיי אַריינקריכן אין שאלות פון תחיית המתים.
עולם, מיר ציען צוריק. שובו לכם לאהליכם און אויס תקנה. איך בעט אייך האַלט אייך רויִק, מאַכט נישט קיין טומעל און כבר היה לעולמים. אברהם אבינו איז אויך געגאַנגן דריי טעג מיט מסירת נפש צום עקידה און דער מלאך האָט אים געזאָגט, אל תשלח ידך אל הנער. האָט נישט קיין פאַראיבל, מען האָט אייך געגעבן אַ מצב, אַ נאָכמיטאָג אָן חדר און כּולל, בעלי מנגנים פון דער ערשטער שורה, אַ זינגער וואָס האָט צוטרייסלט די הערצער, באָסעס, פּאָליציי, אַמבולאַנסן איז וואָס נאָך דאַרף מען דען. אַ תקנה האָבן מיר אויך געמאַכט און אין הימל איז עס עושה רושם אַז כלל ישראל האָט ווידער געזאָגט נעשה קודם לנשמע. עס איז אַן אויסערגעווענלעכער קידוש השם אַז מען האָט געמיינט אַז כלל ישראל דאַרף פאַררעכטן און דערווייל איז עס גאָרנישט צובראָכן. ברוך השם מיר זענען בתכלית השלימות און מיר דאַרפן נישט תקנות, אין בן דוד בא עד שתכלה פרוטה מן הכּיס און מיר זאָלן זוכה זיין צו ובא לציון גואל בקרוב דידן ונאמר אמן.
קדיש דרבנן.


text:
יוסף
יוֹסֵף -איז געווען דער עלטערער זון פון יעקב און רחל. מען רופט אים יוסף הצדיק. אין פסוק שטייט אז זיין מאמע רחל האט אים געגעבן דעם נאמען ווייל זי איז געווען קינדערלאז יארן לאנג און יעצט האט זי געבעטן נאך א זון: "וַתִּקְרָא אֶת שְׁמוֹ יוֹסֵף, לֵאמֹר יֹסֵף ה' לִי בֵּן אַחֵר" (בראשית פרק ל' כ"ד). יוסף איז געווען יעקב'ס בן זקונים. ער איז נפטר געווארן א' תמוז ב'ש"ט.
אינהאַלט
יוסף און זיינע ברידער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
יוסף ווערט פארקויפט אין מצרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
יוסף ווערט א הערשער אין מצרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
יוסף און זיין משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
יוסף האט חתונה מיט אסנת אין מצרים. זיי האבן געהאט צוויי קינדער, מנשה און אפרים.


text:
אקוואריום
אן אקוואריום (מערצאל אקוואריומס) איז א פלאץ ווי מענטשן האלטן פיש און אנדערע בעלי חיים וואס לעבן אין וואסער אן אקוואריום קען זיין א קליינער טאנק, אדער א געביידע מיט עטלעכע גרויסע טאנקען.
האלטן אן אקוואריום איז א פאפולערער האבי ארום דער וועלט. מען פרובירט צו שאפן א סביבה פאר די פיש וואס איז ענלעך צו די נאטירלעכע וואוינערטער. מען דארף אכט געבן אויף וואסער קוואליטעט, ליכט, און עסן.
ס'זענען דא גרויסע אקוואריומס פארן ציבור וואס זענען , טוריסטן אטראקציעס. זיי ווייזן די פיש און אנדערע בעלי חיים אין גרויסע טאנקען. אפטמאל האלטן זיי זגאלן וואס זענען נאענט צו אויסשטארבן.


text:
חומרי ומנהגי פסח ומקוריהם וטעמיהם
די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד
-
- שר האלף
- תגובות: 1438
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג אוגוסט 03, 2010 6:58 am
- לאקאציע: אין די העכערע ספערן...
חומרי ומנהגי פסח ומקוריהם וטעמיהם
אפי' ווער עס איז גאנץ יאר נישט אזוי מקפיד אויף פארשידענע ענינים; איז פסח אבער גאר אנדערש. און די הויפט סיבה איז פשוט ווייל בלויז א משהו חמץ איז בבל יראה ובבל ימצא.
אבער עס האט ווארשיינליך נאך א סיבה. וויבאלד דער דאזיגער יו"ט אונזערער טוט סימבאליזירן "טראדיציע", והגדת לבנך. מען גיבט איבער פאר די ווייטערדיגע דורות אונזער היסטאריע און מנהגים.
עס זענען פארהאן פארשידענע חומרות ומנהגים מינים ממינים שונים, יעדער לויט די פלאץ פון וואו ער שטאמט און די דארטיגע אומשטענדן.
צום ביישפיל איבער וואספארא מאכלים מען מעג עסן: אנגעהויבן פונעם אשכנזישן חומרא איבער "קטניות" ביז דער חסידישער חומרא פון "געבראקטס".
טייל ווידער פירן זיך אז מען עסט נישט קיין פיש און אנדערע אויך נישט קיין קנאבל און געווירצן.
מען עסט נישט "אומאפגעשיילט", און א עסן אדער כלי וואס איז אראפגעפאלן נוצט מען נישט. און בעיקר איז איינגעפירט אז וויבאלד יעדער האט באזונדערע חומרות "מישט מען זיך נישט".
די לעגענדע פארציילט איבער פארשידענע הויפן וואס זענען געווען ספעציעל בארימט מיט די חומרות.
די בריסקער זענען ווי שטענדיג אויפן אויבנאן ווען עס קומט צו מחמיר זיין, אבער בעיקר דערציילט איבער דעם הויף פון הרה"ק ר' מאיר'ל פרימישלאנער וואו מען האט ממש אלעס איינגעקויפט פונדאסניי און זאגאר אנגעטאן זאקן פאר די קעץ וואס האבן זיך דארט ארומגעדרייט מחשש חמץ.
-
- שר האלף
- תגובות: 1438
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג אוגוסט 03, 2010 6:58 am
- לאקאציע: אין די העכערע ספערן...
פארשריבן האט געשריבן:דער ישמח משה האט געזאגט אז ער האט חרטה דערויף.
דאס איז סתם א שקר, דער סטעיטמענט באלאנגט באשכול...
דער ליסקא רב האט זיך כל ימיו עד שנת פטירתו שנת תרל"ד אזוי געפירט, נאר וועגען דעם איינעם סיבה, וויבאלד זיין רבו המובהק האט זיך אזוי געפירט, ווען דער ישמח משה הערט ווען אויף מיט דעם מנהג וואלט זיכער דער ליסקא רב מפסיק געוועהן מיט דעם מנהג, ער האט זיך דאך אזוי געפירט נאר וועגען זיין רבי.
איי אין מחזור ... שטייט.. נישט דער ערשטע שאלה אויף א ענין וואס שטייט דארט.
- למעלה משבעים
- שר שמונת אלפים
- תגובות: 8742
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מארטש 02, 2008 10:17 pm
- לאקאציע: ערגעץ פארבלאנדזשעט אויף די גראדע וואסערן
---
וועגן מצות גאנץ פסח איז שוין דא א עקסטערע אשכול דערוועגן viewtopic.php?p=413081#p413081
אבער כעת עתה צוריק צו די חומרות פון רבי מאיר מפרעמישלאן
א. ער האט מפקר געוועהן אלע זיינע חמץ'דיגע כלים, יעדעס פסח געקויפט נייע כלים וואס מיט איהר האט מען זיך באנוצט ביז צום קומענדיגע פסח.
ב. זיך נאר באנוצט בכלי זכוכית וכלי חרס
ג. די וואסער פאר גאנץ פסח (טרינקען, קאכען, וואשען) איז געוועהן געשעפט און געקאכט, איבערגעזייט פאר פסח
ד. געגליעט אדער גע'כשר'ט אלע קלאמקעס פין אלע טירען
ה. בני ביתתו [וכן געסט] האבען געטראגען נייע בגדים, וואס מ'האט קיינמאהל נישט געניצט.
ו. געהאט א באזונדערע שטריימעל, אולי במשך השנה איז דארט אריין פירורי לחם.
ז. די גויעשע האלץ האקער האט אויך געטראגען נייע בגדים, אין גע'האקט נאר מיט א נייע כשר לפסח האק.
ח. גאנץ פסח איז ער נישט געגאנגען אין מקוה אולי וועט זיך אנקלעבען.
ט. ער האט נישט געבאקען קיין ערב פסח מצות, אין מפני חומרא נישט געגעסן קיין ערב פסח מצות.
י. נישט געגעסן מצות גאנץ פסח נאר די כזיתים ביים סדר (אויך זיין איידעם הה"ק ממיקולייעב האט אויך נישט געגעסן מצות משך ימי הפסח).
יא. נישט געגעסן געבראקס אפילו באחרון של פסח, אבער לקיים מנהג ישראל האט ער איינגעטונקען די מצה אין זאלץ (באחרון של פסח אכלו מצות).
יב. נישט געגעסן אדער געטרינקען חמץ פון א איד וואס איז פארקויפט געווארען, ביז שבועות.
יג. ביז שבועות האט ער פאר זיך נישט געגעסן קיין חמץ.
יד. די חלות וואס מ'האב געבאקען בין פסח לשבועות איז געוועהן פון מצה מעהל.
- סביב העולם
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3759
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג נובעמבער 27, 2011 1:05 pm
-
- שר האלף
- תגובות: 1438
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג אוגוסט 03, 2010 6:58 am
- לאקאציע: אין די העכערע ספערן...
אלזא אויב דו קענסט געבן אביסל מקורות און הסברים וכדו', וואלט געווען געוואלדיג.
נאר אויף איין זאך וויל איך ספעציפיצירן, אויף וואס דו שרייבסט:
ישלהוסיף האט געשריבן:ט. ער האט נישט געבאקען קיין ערב פסח מצות, אין מפני חומרא נישט געגעסן קיין ערב פסח מצות.
פארשטיי איך נישט בקט שכלי וואס איז די חומרא.
----------------
איך האב אנגעמערקט אז די חומרות אום פסח זענען גאר אינטרעסאנט פון אן אנדערן פערספעקטיוו, דאס זייער אסאך האבן נישט אזוי ווייט קיין שייכות מיט די הלכה חלק.
צום ביישפיל: "קארטאפל" וואס דער "חיי אדם" האט געוואלט אסר'ן מיט פארשידענע הסברים וואס זענען למעשה מתקבל על הדעת, איז נישט נתפשט געווארן לאיסור. פשוט ווייל מען קען כמעט נישט אן דעם.
ווי באקאנט וואס דער הייליגער ד"ח האט געזאגט דערויף.
("פאטעטא-סטארטש" זענען שוין גראדע יא דא וואס זענען מחמיר ווייל עס זעהט שוין ממש אויס ווי מעהל. אנדערע נוצן נאר היימישע (וואס איז באמת גאר א שווערע זאך), איז אבער אויך נישט נתפשט געווארן לאיסור. כאטש אויף קטניות איז מען אזוי אויסטערליש מחמיר.)
"קאווע", איז אויך דא וואס האבן עס געוואלט אסר'ן אלס קטניות. גראדע ווערט געברענגט אז דער יש"מ האט געלאכט פון די דעה, אבער דאך האט ער זיך אזוי געפירט.
אנדערע פירן זיך עס אפצובראטן און אויפקאכן בעפאר פסח, אזוי אז עס איז א רינעדיגע זאך איז עס ווי א משקה וואס זעהט ניטאמאל אויס ווי מעהל.
אבער למעשה פירט מען זיך כמעט נישט אזוי און מען טרינקט קאווע אין גרויסן.
ווידעראום "קנאבל", וואס האט כמעט נישט קיין הסבר פארוואס מען זאל נישט מעגן, איז אנגענומען אז מען נוצט נישט.
א שטיקל הסבר האב איך אמאל געהערט, אז ווייל אמאל פלעגן מען פאר די טובה פון די ערד פלאנצן צווישן די ווייץ קנאבל און אנדערע גרינצייג, ממילא האט מען מורא אז עס וועט זיין אריינגעמישט א ווייצל.
אבער עס איז גאר א שוואכער טעם, וויבאלד צוויבל און נאך ירקות פלעגט מען אויך טוהן און ווער נוצט דען נישט קיין צוויבל? (קען זיין ס'איז פארהאן אזא מנהג, אבער לא שמעתי. ואולי לא ראינו אינו ראיה).
עכ"פ וואס כ'וויל ארויסברענגען איז, אז די אלע חומרות זענען בבחי' "אל תטוש תורת אמך" - וואס דאס איז אין א געוויסן זין נאך הארבער ווי הלכה. ווייל א הלכה קען מען מברר זיין מיטן אפשרייבן א תשובה וכדו', אבער מיט מסורה קאן מען זיך ניט דינגען. די מאמע האט אזוי געזאגט און אזוי ברויך מען טוהן (וכהעובדא הידוע).
------------
אז מען האט גערעדט פון קאווע, וויל איך דא צוברענגען וואס איך האב געשריבן פאריאר אין אן אנדערן אשכול בנוגע היימישע קאווע אום פסח:
פארשריבן האט געשריבן:איך האב שוין געהאט אפגעבראטן די קאווע באנדלעך אויפן יו"ט פסח הבעל"ט, זעה איך אינעם "בליץ" ווי ר' יושע כ"ץ זאגט אז ס'קען זיין אן ערנסטן חשש ווייל די פאבריקן מישן אריין אויך דיקעפינעטעד באנדלעך, און דאס ווערט געמאכט מיט ווייץ.
כאטש איך שפיר אז די קאווע האט דעם געהעריגן מאס קאפין, טרוי איך זיך נישט צו פארלאזן דערויף, און בפרט מיט א חשש חמץ. און מ'וועט אי"ה נוצן היי-יאר געקויפטע קאווע מיט א גוטן הכשר.
איך בין עס מפרסם לתועלת הציבור אז מ'זאל וויסן נישט צו נוצן 'אליין געבראטענע באנדלעך' סיידן מען ווייסט אויף זיכער אז עס איז נישט דיס-קאפינירט.
וה' ישמרנו ממשהו חמץ, ויהי' לנו ולכל ישראל חג כשר ושמח.
"פיש"
מען פלעגט ענדערש עסן קארפ וואס מ'קען זעהן לעבעדיג, היינט איז דא השגחה אויף סעלמאן, מעג מען טוישן פון די עלטערן אדער נישט?
"אויל"
יארן צוריק האבן אסאך געטוישט פון שמאלץ אויף אויל צוליב די דאקטוירים וואס האבן גערעדט קעגן שמאלץ (פאר הרב מייזלס), יעצט מעג מען אויך טוישן? אדער איינער וואס טוט עס נישט צוליב געזונט (ער וויל זיך פשוט נישט פארפליישיגן און א פלעינע חוה"מ צופריה טראץ וואס ער וויל א גוטע אייערשפייז) מעג נוצן אויל?
לא ביארתי שורש השאלה, רק התוצאה, ועוד חזון
- למעלה משבעים
- שר שמונת אלפים
- תגובות: 8742
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מארטש 02, 2008 10:17 pm
- לאקאציע: ערגעץ פארבלאנדזשעט אויף די גראדע וואסערן
זע וואס איך האב מגיב געווען דא viewtopic.php?p=473340#p473340
אבער.... זע וואס קרעמער האט געשריבן דא viewtopic.php?p=32595#p32595
פארשריבן האט געשריבן:נאר אויף איין זאך וויל איך ספעציפיצירן, אויף וואס דו שרייבסט:ישלהוסיף האט געשריבן:ט. ער האט נישט געבאקען קיין ערב פסח מצות, אין מפני חומרא נישט געגעסן קיין ערב פסח מצות.
פארשטיי איך נישט בקט שכלי וואס איז די חומרא.
וה' ישמרנו ממשהו חמץ, ויהי' לנו ולכל ישראל חג כשר ושמח.
דער חשש איז אז מען מאכט ערב פסח מצות געיאגטערהייט, איז מער מצוי מכשולות. אזוי האב איך געהערט פון דיע וואס פיהרן זיך נאך היינט אזוי.
צו צו לייגן אויף די פרעמישלאנער חומרות:
מען האט געהאלטן אז יעדער זאך וואס גייט ארויס אין גאס איז חמץ'דיג. ממילא, האט מען געהאט אנדערע אויבערשטער בגדים _אויך שיך) צו גיין אין גאס, און מען האט זיך איבערגעטאהן אין א ספעציעלע שטוב אינדערהיים. אויך, פאר די זעלבי סיבה, האט מען געהאט באזונדערע מחזורים צו נוצן אין בית מדרש.
דער טיש און די ווענט האט מען געוואשן דריי מאל מיט דריי באזונדערע שמאטעס.
- למעלה משבעים
- שר שמונת אלפים
- תגובות: 8742
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מארטש 02, 2008 10:17 pm
- לאקאציע: ערגעץ פארבלאנדזשעט אויף די גראדע וואסערן
מלאכי האט געשריבן:עס הערשט ביי מיר א צומישעניש איבערן ענין פון חומרות בפסח.
"פיש"
מען פלעגט ענדערש עסן קארפ וואס מ'קען זעהן לעבעדיג, היינט איז דא השגחה אויף סעלמאן, מעג מען טוישן פון די עלטערן אדער נישט?
"אויל"
יארן צוריק האבן אסאך געטוישט פון שמאלץ אויף אויל צוליב די דאקטוירים וואס האבן גערעדט קעגן שמאלץ (פאר הרב מייזלס), יעצט מעג מען אויך טוישן? אדער איינער וואס טוט עס נישט צוליב געזונט (ער וויל זיך פשוט נישט פארפליישיגן און א פלעינע חוה"מ צופריה טראץ וואס ער וויל א גוטע אייערשפייז) מעג נוצן אויל?
לא ביארתי שורש השאלה, רק התוצאה, ועוד חזון
די חומרא פון עסן קארפ, איז נישט געווען אלץ דעם 'מין' פיש, נאר מען האט געגעסן דווקא אזעלכע פיש וואס מען האט געזען לעבעדיג, און נישט אלע פישן בלייבן לעבן אזוי לאנג אינדרויסן פון וואסער, ממילא האט מען געניצט קארפ, וואס דאס האלט זיך גאנץ לאנג לעבעדיג אינדרויסן פון וואסער. משא"כ סעלמאן האלט זיך נישט לאנג לעבעדיג, האט מען דאס נישט געקענט ניצן, אבער אויב האסטו א ערליכע איד וואס זעט דאס לעבעדיג, איז נישטא קיין סיבה עס נישט צו ניצן. עס הייסט נישט געטוישט פון די עלטערן, ווייל ווען עס וואלט געווען אזא מציאות אז א איד זאל קענען עס זען לעבעדיג פאר זיי וואלטן די עלטערן עס אויך געגעסן, בקיצור ס'איז נישט געווען א חומרא נישט צו עסן "סעלמאן", נאר נישט צו עסן א פיש וואס מען האט נישט געזען לעבעדיג.
אגב, ס'איז דא נאך פישן וואס האלטן זיך לאנג אינדרויסן - נישט אזוי ווי קארפ, אבער אויך גאנץ לאנג, און ס'איז דא אידן וואס קענען נישט עסן קארפ, עסן זיי יענע פישן, ווי צב"ש 'באפעל'.
אויל איז אזוי, עס איז דא אפאר חששות פארוואס מען האט דאס נישט געניצט, א) אלץ מען מאכט דאס אין חמץ'דיגע כלים, ב) אלץ די ארבעטער לייגן אריין זייער ברויט דערין, ג) ווייל מען מישט אריין דערין אנדערע זאכן פון קטניות (ראה דגול מרבבה סי' תנ"ג סק"כ, ברכ"י סי' תמ"ז סקי"ד, כף החיים סי' תמ"ז ס"ק קמ"ה). ביי דעם לכאורה איז אויב ס'איז פאר געזונט, איז דאס א שאלה צו פרעגן פון א מורה הוראה, וואס לכאורה די פסק וועט זיין אז די זאלסט יא ניצן אויל.
אבער סתם אזוי, אויב זאכן וואס אמאל האט געקענט זיין חששות דערויף, און היינט איז די חששות נישטא און דאך איז מען נאכאלץ מחמיר נישט צו ניצן, איז דאס נישט אנדערש פון דעם, און מען דארף מחמיר זיין דאס נישט צו ניצן.
אבער.... איך וואלט נאך אלץ געזאגט אז מען קען מקיל צו זיין, אבער בעסער איז מען זאל פרעגן א מורה הוראה דערויף, ווייל די מחזיק ברכה (סי' תס"ז סק"ה) שרייבט די חשש אז זיי טינקן די ברויט אין די אויל, און ער פירט אויס אז ער האט זיך נאכגעפרעגט און די חששות איז בכלל נישט דא, זאגט ער דארט, אז דער וואס וויל מחמיר זיין אין מזניחין אותו ווייל יעדער ווייסט אז פסח איז יעדער מחמיר פאר זיך און מען מאכט גדרים וסייגים, נאכדעם זאגט ער דארט אז אפילו אויב מען איז מחמיר זאל מען עס מאכן בשתיקה אז קיינער זאל דאס נישט מיטהאלטן, און אויב איז ער א מורה הוראה, זאל ער פסק'נען דווקא ווי די "הלכה" איז.
איך דארף צולייגן אז דאס אלעס האב איך גערעדט פון שמן זית, אנדערע אויל'ן קען שוין זיין שאלות אלץ קטניות.
-
- שר האלף
- תגובות: 1438
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג אוגוסט 03, 2010 6:58 am
- לאקאציע: אין די העכערע ספערן...
- למעלה משבעים
- שר שמונת אלפים
- תגובות: 8742
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מארטש 02, 2008 10:17 pm
- לאקאציע: ערגעץ פארבלאנדזשעט אויף די גראדע וואסערן
די ביזט אזוי זיכער אז מ'מעג טוישן פון קארפ אויף סעלמאן ווייל מיינע עלטערן וואלטן עס אויך געגעסן אויב א איד זעהט עס לעבעדיג?
מצד א' זאגט די שכל אז די ביזט גערעכט, אבל מצד שני איז דא א גאנג נישט צו טוישן אפילו די טעם לאיסור איז אוועקגעפאלן, [כמדומה איז דא עפעס א מעשה פון מהרי"ד מבעלזא בנוגע דעם אז די עלטערן האבן מתפלל געווען אויף מאכלים וואס זיי האבן געגעסן אז ס'זאל נישט זיין קיין מכשול, משא"כ אויף מאכלים וואס זיי האבן נישט געהאט, איך געדענק נישט פונקטליך], למשל מענטשן עסן נישט "אוואקאדא" פסח ווייל זייער זיידע האט דאס נישט געגעסן, ווייל זיי האבן עס נישט געהאט כאטש ס'האט קיין חשש, צו למשל א טאמאטא, אפשיילן די גאנצע ארום און ארום, וועט מען אויך נישט עסן, וכהנה רבות, און כ'פארשטיי נישט פשט, דאס מיינט אוועקגיין פון מסורת אבות? בשעת זיי וואלטן עס אויך געגעסן?
אין שו"ע ונו"כ איז דא א גאנצע איבערקערעניש וועגן צוקער אז מ'טאר עס נישט עסן פסח ווייל די מוכרים זענען מזייף און לייגן אריין מעהל אין די צוקער (ווייל ס'איז ביליגער און ס'פארקויפט זיך אויף די פרייז פון צוקער), היינט? כמעט יעדער עסט צוקער, פ"וו? ווייל דער חשש איז מער נישטא, און ס'האט א הכשר, א"כ מאי שנא, והדבר צ"ע.
וועגן אויל איז אזוי, אויב א מענטש קוועטשט די אויל ביי זיך און שטוב, גייט עס אריין אין די אויבנדערמאנטע קאטאגאריע, אבער טאמער קויפט ער א באטטל אויל, איז א ערנסטע שאלה, ווייל אפשר וואלטן דיינע עלטערן נישט זיך פארלאזט אויף א הכשר ביי אזא קאמפליצירטע זאך ווי פראצעסירטע אויל? עס גייט דאך דורך אזויפיל סטעפס ביז די פינישד פראדאקט, אלעס ווערט געמאכט דורך גויים, און זייערע כלים, ווען מ'זאל ווען פונקטליך וויסן וואסערע גלגולים די אויל גייט דורך, וואלט פארגאנגן געווארן די אפעטיט דאס צו עסן פסח, כ'דערמאן נאר איין זאך, די אויל דארף אריינגיין און טראקס צו ווערן דעליווערט צו די באטטלינג קאמפאני, צו מיינט עטס אז מ'נוצט א נייע טראק? ניין, די טראק האט שוין געהאט פארדעם פארשידענע אוילן, נו, וואס טוהט מען? אדער כשר'ט מען די טראק, אדער טשעקט מען וואס מ'האט דעליווערט אינעם טראק די לעצטע 3 מאל, יעצט איז אזוי, די כשרן איז נישט אזוי איי איי איי, און די לעצטע 3 מאהל ווייס איך נישט פשט, וואס איז מיט די 4'טע 5'טע? דאס איז נאר אויפן שפיץ גאפל בנוגע דעליוועריס, עס איז דא נאך אסאך עקולי ופשורי מיטן עצם פראצעסירן די אויל.
דאס איז לאו דוקא אויל, יעדע פראצעסירטע עסן, איז היינט געבענטשט מיט א טוץ שאלות אשר לא שערום אבותינו, כ'קעניש צופיל מאריך זיין, אבער כ'האב לעצטענס געהערט אינפארמאציע אויף א געוויסע פסח פראדוקט וואס ווערט פראצעסירט אין די מרחקים מיט א הכשר פון די בעסטע ביים היימישן ציבור, וואס האט געהאט א ערנסטע שאלה, ס'האט מיר זייער באנומען, איך וואלט געזאגט, עסט פסח יעדע רויע זאך, אפילו וואס ענקערע עלטערן האבן נישט געגעסן, אבער שטייטס אוועק פון יעדע פראצעסירטע זאך כפי היכולת אפילו וואס ענקערע עלטערן האבן יא געגעסן! וכמובן מיינט מען נישט מילך, קאווע, פאטעטא סטארטש וואס א"א בלעדם, אבל כל הממעט הרי זה משובח.
- למעלה משבעים
- שר שמונת אלפים
- תגובות: 8742
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מארטש 02, 2008 10:17 pm
- לאקאציע: ערגעץ פארבלאנדזשעט אויף די גראדע וואסערן
די חומרא איז צו זען די פיש לעבעדיג, און פשוט אין מציאות איז פארן געשעפטס-מאן די גרינגסטע אז די זאלסט עס זען לעבעדיג צו ברענגן קארפ. איך זאג דאך אייך אז געוויסע ערליכע אידן עסן באפל פיש, וואס דאס האלט זיך אויך א לענגערע צייט לעבעדיג אינדרויסן פון וואסער, זעסטו קלאר אז די חומרא איז נישט געווען צו עסן דווקא קארפ.
דאס וואס מיר האבן דא געשמועסט אז די סיבה לאיסור איז אוועקגעפאלן ביי פיש, מיינט מען צו זאגן, אז לפי זה (אויב איז מען משנה פון מסורת אבות ווען די סיבה פאלט אוועק) וואלט מען בכלל נישט געדארפט קוקן צו די פיש לעבט.
און וועגן די אלע נייע זאכן וואס אונזערע עלטערן האבן נישט געהאט, איז נישט די סיבה ווייל מען וויל נישט משנה זיין, נאר די סיבה איז אז אונז ווייס מיר נישט וואס זיי וואלטן געזאגט דערויף, און צו זיי וואלטן עס געגעסן, דאס איז פון די גאר גאר ווייטע חומרות וואס אונז זענען מחמיר אום פסח.
און וועגן צוקר, באמת אונזערע עלטערן האבן זיך שוין אויך געדארפט אן עצה געבען דערמיט, זיי האבן אויך געהאט דעם חשש, נו, וואס האבן זיי געטון? איז באמת שטייט אין אסאך אחרונים, אויפן פלאץ האסטו עס אין שערי תשובה (סי' תס"ז, סקט"ו), אז מיט א הכשר מעג מען, לכאורה האבן אונזערע עלטערן (ביז די צייטן פון די ראשונים ווען עס איז נתעורר געווארן דעם חשש) געגעסן מיט א הכשר, ממילא איז לכאורה מעיקרא כך הקילו.... אבער באמת איז דא וואס פארלאזן זיך נישט אויף א הכשר, און זיי קאכן אויף די צוקער - אפי' די מיט די הכשר - אין וואסער, און מען זיפט עס דורך פאר פסח, אזוי אז אויב איז דא מעל דערין ווערט עס צוגאנגען און עס ווערט א לח, און עס ווערט בטל פאר פסח (די געדאנק אז סינון זאל העלפן, ווערט דערמאנט אין חק יעקב סי' תמ"ז סקל"ד און אין שוע"ה דארט סעי' נ' לגבי צוקר אין וויין), וכך נוהג אבי.
און וועגן געקויפטע אויל פון קאמפאניס ביזטו הונדערט פראצענט גערעכט, דאס איז באמת נישט אנדערש ווי אלע אנדערע קאמפאני זאכן וואס ווערן פארקויפט אין געשעפט, וואס מ'איז(?) מחמיר נישט צו ניצן אין פסח, איך האב גערעדט פון די וואס מאכן אליין אויל, אדער קויפן פון די וואס מאכן פריוואט אליין.
דאס וואס די רעכנסט אויס וואס אי אפשר בלעדם, איז באמת די ווארט 'אי אפשר' איז א ליין, וואס ביי יעדעם איינעם איז עס ערגעץ אנדערש... למשל ביי מיר איז די ליין נאך די זאכן וואס די האסט אויסגערעכנט, ווייל איך טרינק נישט אין פסח קיין מילך, קאוע, און נוץ נישט קיין פאטעטא סטארטש.
(וועגן צוקר קען מען שרייבן א גאנצע אריכות, אבער היות איך האב נישט קיין צייט, האב איך דא געשריבן וואס איך האב געשריבן, און נישט מאריך געווען דערין).
-
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 281
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג מאי 17, 2010 8:00 am
למעשה רוב זאכן וואס ממאכט ריין פאר פסח איז עפ''י הלכה איבעריג. יעדער איינער איז דאך מבטל חמץ. מען פארקויפט די חמץ. אין דע גאנצע זאך וואס מזיכט אין מיז בודק און מבער די חמץ איז נאר שמא יבא לאוכלו. און דאס איז נאר אויף גרויסע שטיקל'ך (כזיתי'ם בלע''ז) ברעקלעך און שטויב וכדו' דארף מען לכאו' בכלל נישט נאכזוכן, נאר ביי פלעצער וואס מעס'ט.
איז פארוואס ארבעט מען אזוי שווער צו רייניגן די שטויב?
אייניקלעך פון הרה"ק השר שלום מבעלזא אויב זענען זיי נישט קיין בעלזא חסידים האבען זיי נישט אנגענומען די חומרא. אינטרעסאנט צו באמערקן אז די פאלטיטשאנער רב אעפ"י ער איז געוועהן א אייניקעל והיה דבוק מאד בביעלזא האט יא געגעיסען עפל.
אפגעזעהן די סיבה, האבן די עלטערן נישט געגעסן סעלמאן פיש, יהי' מאיזה טעם שיהי', איז עס כהיום בעסער ווי אוואקאדא?
ובנוגע שרש השאלה, וועל איך פרובירן אויסצושמועסן קלארער, אסאך משפחות זענען זיך נוהג נישט צו עסן בכלל קיין פיש, נאר "פאלטשע פיש", ווייל זייערע עלטערן האבן נישט געגעסן, לכאו' צוליב די חשש פון די ברויט וואס מ'לייגט אריין אין די מויל פון טויטע פיש, כמ"ש הפרמ"ג [הובא בדברי הרב למעלה, איך האב געהערט נאך א טעם, אז מ'פלעגט עס ווייקן אין חמץ'דיגע וויניגער צו האלטן פריש], און וויבאלד לעבעדיגע פיש איז נישט געווען בנמצא, ווייל זיי האבן געוואונט ווייט פון טייך, ע"כ האבן זיי נישט געגעסן קיין פיש, ממילא עסן די אייניקלעך אויך נישט, כאטש די טעם איז אוועקגעפאלן, ומהסתם וואלטן די עלטערן יא געגעסן פיש וואס מ'זעהט לעבעדיג, פונדעסטוועגן איז מען נישט משנה.
אט די זעלבע משפחות עסן אבער יא צוקער, כאטש פאר 4-500 יאר צוריק איז געווען א תקופה וואס פאר לאנגע דורות האט מען נישט געגעסן צוקער, אבער וויבאלד די חשש איז אוועקגעפאלן, עסט מען יא, וואס איז די חילוק?
- למעלה משבעים
- שר שמונת אלפים
- תגובות: 8742
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מארטש 02, 2008 10:17 pm
- לאקאציע: ערגעץ פארבלאנדזשעט אויף די גראדע וואסערן
---
רב זיידענע בעקיטשע, די ראשונים (דאכט זיך די ראבי"ה, איך דארף נאכקוקן אין טור סימן תמב אפשר שפעטער, די מחבר ברענגט עס אראפ) האבן שוין געהאט דעם קשיא, פארוואס מען פירט זיך צו קראצן די ווענט און די בענקלעך וואס האבן נאר אנגערירט חמץ, און למעשה איז דא א סמך דערויף פון ירושלמי, ויש להם על מה שיסמוכו, איך האף צוריקצוקומען שפעטער ווען איך וועל האבן א מינוט צייט, שרייבן נאך דערוועגן.
----
אופס, הרב מלאכי האקט, איך האף שפעטער צוריקצוקומען, איך האב יעצט ממש נישט קיין צייט.
-
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 281
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג מאי 17, 2010 8:00 am
ישלהוסיף האט געשריבן:אין בעלז עסט מען נישט קיין עפל אום פסח, אעפ"י וואס מ'קען דאס שיילען, נאר די חומרא האט זיך אנגהויבען בימי הרה"ק רבי יהושע רוקח זצ"ל אבד"ק בעלזא, אז איינמאהל האט ער באמערקט דאס קערנדל פון א עפל, אויף א סקונדע האט זיך איהם געדאכט אז דאס איז א ווייצעל, מאז ואילך עד היום הזה עסט מען נישט קיין עפל.
אייניקלעך פון הרה"ק השר שלום מבעלזא אויב זענען זיי נישט קיין בעלזא חסידים האבען זיי נישט אנגענומען די חומרא. אינטרעסאנט צו באמערקן אז די פאלטיטשאנער רב אעפ"י ער איז געוועהן א אייניקעל והיה דבוק מאד בביעלזא האט יא געגעיסען עפל.
די מנהג און בעלזא פין נישט עסן איז נאר אויף געקאכטע עפל, סאיז געווען אזעלכע וואס האבן געמיינט אז סמיינט בכלל עפל, אבער אין די כתבים פין הרה''ק מבילגורייא שרייבט קלאר אז סאיז נאר געקאכטע עפל.
דאכץ זיך מיר אז סאיז געווען געשטאנען אין קובץ אור הצפון וועגן די נושא.
-
- שר חמש מאות
- תגובות: 552
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג אוגוסט 07, 2008 2:37 pm
- לאקאציע: בסתר ובגלוי
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 6 געסט


text:
גאַרדענסקאַפּעס - פּשוט גאַמעפּלייַ און אין דער זעלביקער צייַט ומגעוויינטלעך, אין פאַקט, אַ שפּיל. נאָך אַלע, עס ברענגט צוזאַמען דרייַ גאַנץ זשאַנראַ פון ריכטונג. וואָס, דורך די וועג, זענען די רובֿ פאָלקס צווישן די גאַמעס אין די פלאַש פֿאָרמאַט. ערשטער, עס איז אַ פאַרבאָרגן כייפעץ. ער ס אין פאַרשידענע ווערייישאַנז - און ווי אַ וויילער עלעמענט פון קוועסץ, און ווי אַן אָריגינעל שפּיל - הנאה סטאַביל פּאָפּולאַריטעט אין די גלאבאלע נעץ. אין דערצו, די ווונדערלעך גאָרטן כולל יסודות פון די מערסט אַנפּריטענשאַס פון עקאָנאָמיש סטראַטעגיע פֿאַר די ביסל אָנעס. אין פאַקט עס איז נישט אַפֿילו אַ סטראַטעגיע, און אַ מין פון ווירטואַל פרייז שפּיל. שאַרף פֿאַר די רעכט דאס אין די רומז פון אַן אַלט מאַנשאַן, איר טאָן ניט נאָר פאַרברענגען דיין צייַט. געפונען זאכן קענען ווערן פארקויפט אין ליציטאַציע. און דעמאָלט געניצט די געלט צו קויפן אַ פּלאַץ פון זאכן וואָס וועט זייַן נוצלעך צו איר אין די דריט זשאַנראַ וואָס איז פאָרשטעלן אין דעם שפּיל. דאס איז - דער פּלאַן. אין דעם פאַל, די לאַנדשאַפט, זינט איר דאַרפֿן צו שטעלן אין סדר און יקוויפּ אָפּגעלאָזן גאָרטן לעבן דער מאַנשאַן. וואָס פֿאַר? דער ענטפער צו דעם גיט אַ לאַדזשיקאַל סייכל געשיכטע שפּיל. איר - די סאַקסעסער פון די דאַלאַפּאַדייטיד נחלה. דיין אַרבעט - צו צוריקקומען עס צו זייַן ערשטע שיינקייט. אויף דיין זייַט איז די באַטלער, ווערביי בעשאַס די זוכן פֿאַר אַבדזשעקס אין די רומז עס איז אַ פּלאַץ פון עצות. און פאַנס פון די גאַמעס ביסט געזונט אַווער אַז די מאַנגל פון מאַמאָשעסדיק קלוז מאל ספּוילז די פאַרגעניגן פון עפן נייַ לאָוקיישאַנז און געפונען נייַ כיידינג ערטער אין דער אַלט אָנעס.
גאַרדענסקאַפּעס האט קלאָר ווי דער טאָג אַדוואַנטאַגעס אין דער הינטערגרונט פון אַלע אנדערע גאַמעס פון אַ ענלעך פֿאָרמאַט, וואָס טרייוו אין די פּראָגראַמען פון געזעלשאַפטלעך נעטוואָרקס. ניט מינדסטער ווייַל אַז ווונדערלעך גאָרטן אַלאַוז אָנליין שפּילן ווי פיל ווי איר ווילן. אבער אנדערע גאַמעס געפונען זאכן אין די רומז פון אַן אַלט מאַנשאַן לאָזן פֿאַר נאַכט שפּילן, אַ גאַנץ פון אַ שעה. ווייַל פֿרייַ ענערגיע, וואָס איז דארף פֿאַר די שפּיל, איז נישט ינפאַנאַט. אויב איר ווילן צו שפּילן מער - ביטע ונפאַסטען פאַקטיש. וואָס איז די פּאָליטיק פון רובֿ פון די פּראָגראַמען. אזוי עס איז בעסער צו זוכן אָפּציעס פֿאַר פֿרייַ אָנליין בליצן גאַמעס.
פאקטיש, איר האָבן צו זוכן איז ניט נייטיק. איר זענט אויף די רעכט בלאַט. דאָ זענען אַלע געזונט - באקאנט אין די אינטערנעט ווערסיע פון די ווונדערלעך גאָרטן. און אויך אַ פּלאַץ פון ווערייישאַנז אויף די טעמע פון די שפּיל. פֿאָרמאַט, קאַמביינינג דרייַ גאַמעס פון די זשאַנראַ, איז ביכולת צו געווינען פּאָפּולאַריטעט. פון קורס, דער קאפיעס קענען ניט קאָנקורירן מיט די אָריגינעל. אבער האט איר אלץ קומען אַריבער אַ סיטואַציע ווו די באַליבט שפּיל איז שוין געטאן מער ווי אַמאָל? און איר ווילן עפּעס נייַ, אָבער אין דער זעלביקער גייסט און סטיל. פֿאַר אַזאַ קאַסעס, און איז אַ ברייט סעלעקציע אויף אונדזער פּלאַץ.


text:
בנות מלכים בלעטל גליון נא תשס"ט
הלכות צניעות
מאנטלען האבן אנדערע הלכות ווי אנדערע מלבושים: מאנטלען טראגט מען איבער די קליידער. דעריבער, מיט'ן סמך אז די קליידער אונטער דעם זענען כשר, איז נישט שייך די פארזיכטיגקייט בנוגע פארדעקן די קערפער. עס איז נישט קיין שום פעלער אויב א מאנטל קומט נישט ארויף ביז'ן האלדז, ווייל אפילו ווען דאס איז אפן, זעהט מען דאס קלייד. צוליב דעם, איז א קורצע מאנטל נישט קיין שאלה, ווייל דאס איז אינגאנצן אנדערש ווי א קורצע שעסל. אויך איז אן עפענונג אויף די הינטערשטע טייל פון מאנטל גאנץ אנדערש ווי א שליץ, ווייל א מאנטל איז בלויז נאך אן אויבער מלבוש, איבער א קלייד אדער שעסל, און דער עפענונג איז נישט גורם אז מענטשן זאלן קוקן אויף אירע פיס, ווי עס איז גורם א שליץ אין א שעסל. עס זענען אבער יא דא עטליכע נקודות וואס דארפן דערמאנט ווערן בנוגע מאנטלען, זיי זאלן נישט זיין זייער אויפפאלנד און ציען די אויגן. מאנטלען זענען א שטארקע אינטערעס פאר די דיזיינערס, און בכלליות אין דער וועלט פון מאדעס, דען דאס איז א מלבוש מיט וואס מען ערשיינט ברבים.
פאסיגע סחורה און קאלירן: מאנטלען זאלן זיין פון איידעלע סאלידע קאלירן. דאס איז שייך ביי מאנטלען פאר ערוואקסענע, און אויך פאר קינדער.
פרויען און מיידלעך טראגן היינט גלאנציגע שווארץ, ברוין, גרוי אדער בלוי מאנטלען, אפילו אין גאר היימישע קרייזן. אזוי ווי דאס איז שטארק איינגעריסן, נעמען דאס מענטשן אן ווי בסדר, אפילו די וואס זענען גאר גלאנציג. מען גייט דערמיט מיט'ן אויסרייד אז דאס איז אזוי פארשפרייט, דעריבער איז דאס נישט אויפפאלנד. אבער דער כלל איז נישט אזוי פשוט. דער מיינונג אז ווען אסאך מענטשן גייען מיט א זאך, ווערט דאס נישט גערעכנט ווי אויג-פארכאפנד, איז ווייט פון ריכטיג. דער כלל איז נאר שייך מיט זאכן וואס זענען בעצם איידל, אבער דאס איז נישט געווען ערלויבט ביז יעצט, ווייל עס איז געווען מאדנע אין די סביבה, און דעריבער שטארק באמערקבאר און אויפפאלנד. אזוי ווי די מלבושים ווערן אנגענומען, פאלט אוועק די אויפפאלנדקייט, און יעדער קען שוין גיין דערמיט. אבער פון צווייטן זייט, וועלן מיר נעמען אלץ ביישפיל א רויטע מלבוש. דאס איז פארבאטן אפילו ווען די גאנצע שטאט וועט גיין דערמיט, ווייל רויט איז א רעש'יג ציענדיג פארב, און אויסדריקלעך פריצות'דיג. מיט די מאנטלען וואס מיר האבן יעצט דערמאנט, דארף מען זיין זייער פארזיכטיג, ווייל טייל פון זיי קענען פאלן אונטער דעם פריערדערמאנטן גדר, וואס אין דעם פאל זענען זיי אסור אפילו אויב דאס גיין דערמיט איז געווארן שטארק איינגעריסן. עס זענען דא מאנטלען וואס זענען כשר פאר קינדער, אבער נישט פאר ערוואקסענע. אנדערע קענען זיין בסדר אויף א יונגע פרוי, אבער נישט אויף א מיטל - יעריגע אדער עלטערע פרוי. נאך מער דארף מען זיין פארזיכטיג, ווייל פארשידענע גלאנציגע מאנטלען, גיבן דעם מענטש אן אויסדריקליכע נישט אידישע בליק. דעריבער מוז יעדער סארט מאנטל באטראכט ווערן מיט א דורכגעטריבן אויג. דער באשלוס דארף מען וועגן צו דער מאנטל איז איידל, און אויך אויב עס זעהט אויס פאסיג אויפ'ן מענטש.
אין אן ארט וואו עס איז נישט אנגענומען צו גיין סיי וועלכע (אדער אלע) פון די אויבנדערמאנטע מאנטלען, און צו די דארטיגע באפעלקערונג זענען זיי שרייעדיג און רעש'יג, זאל מען נישט גיין דערמיט, דען אין דעם ארט זענען זיי אויסדריקלעך אויג-פארכאפנדע מלבושים. גלאנציגע גאלד קאלירטע מאנטלען, און מאנטלען געמאכט פון א באגילדעטע (גליטטער) סחורה, וואס שיינט מיט א גלאנץ אין די זון, קענען נישט גערעכנט ווערן ווי איידעלע מלבושים, אפילו אויב זיי זענען שטארק פארשפרייט. זיי ווערן געמאכט מיט'ן ציל צו ציען אויפמערקזאמקייט, און אויב אזוי, זענען זיי דירעקט קעגן יעדע זאך וואס צניעות שטעלט מיט זיך פאר.
איידעלע באשיידענע מוסטערס: שטילע, באשיידענע, בא'טעמ'טע מוסטערן זענען א באווייז אויף די איידלקייט פון דער וואס טראגט דאס. זייענדיג געקליידעט אין אזא מלבוש, גיבט דאס פאר'ן מענטש א בליק פון שעצונג און נאבלקייט. אזעלכע מאנטלען זענען דעריבער דאס פאסיגסטע פאר איינער וואס ווערט געשילדערט ווי א בת מלכים.
מאדנע און אויפפאלנדע מוסטערס זענען זייער רעש'יג און נישט איידל. אויך פראסטע מאנטלען, וואס מען גייט ביי די נידריגסטע פון די מענטשהייט, זענען נישט בכבוד'יג און עס איז א בזיון צו גיין דערמיט. דער ווילן צו גיין אזעלכע מאנטלען איז געווענליך פארבינדן מיט אן אומערפילט לעבן, און חסרון אין זעלבסט כבוד. אזעלכע מאנטלען זענען דעריבער נישט פאר קיין ערליכע אידן.
די תורה שרייבט אז א קעניג דארף פארמאגן צוויי ספרי תורה: איין ספר תורה פאר זיין שטוב, און די צווייטע זאל אים באגלייטן ווען ער גייט ארויס. אזוי אויך, מוז א אידישע פרוי אדער מיידל, וואס איז א בת מלך, פארמאגן צוויי פארשריפטן אין הלכה: א שיין באשיידן קלייד אויף צו גיין אין שטוב, און א אן איידעלע און בכבוד'יגע אופן פון קליידונג ווען זי גייט ארויס.
שיינע קנעפלעך: מאנטלען מעגן זיכער זיין באצירט מיט שיינע קנעפלעך, וואס גיבן צו צירונג און חן צום מאנטל. דא אויך, אין ריכטיגן מאס. ווילאנג זי זענען איידל, איז דאס גוט, אבער אויב דאס איז איבער די מאס, האט דאס די פארקערטע אויפטוה. גרויסע אנזעעוודיגע קנעפלעך, אדער גרויסע באגילדעטע צירונגען, וואס שטייען ארויס, פארדארבן א מאנטל, וואס וואלט אן דעם געווען געוואונטשן. ווען מען קויפט א מאנטל מיט די אויסטערלישע צירונג, קען מען דאס גרינג אראפנעמען, און די קנעפלעך קען מען טוישן פאר אנדערע וואס זענען נאבעל און איידל, אין איינקלאנג מיט די באשיידענע קליידער פון נשי ישראל.
עס איבריג צו זאגן אז גאר לוקסוס'דיגע פעל מאנטלען וואס שטייען ארויס, זייענדיג אויסטערליש טייער און צייגן זיך ווי דאס האט געקאסט טויזנטער דאלארן, זענען אומבארעכטיג אויפפאלנד און דעריבער נישט ראטזאם.
אלעקס איז געשטאנען ביים ווינקל פון זיין הויף, אנגעטאן אין זיינע פויערישע קליידער, האלטנדיג דעם שפיציגן שאוול אין האנט. "אוי, ס'נישט גרינג דאס לעבן"... האט ער צו זיך געמורמלט, בשעת'ן אויפאקערן די ערד איינמאל און נאכאמאל. "נו, פארפאלן, אז מ'וויל האבן אין מויל, טאר מען נישט זיין פויל..."
רוב צייט פונעם טאג האט ער אזוי פארברענגט אין זיין גערטנדל, איינעם קליינעם רוסישן דארף וואו ער האט געוואוינט. אויך זיין ווייב ניצא פלעגט זיך פארען מיט די הינער און דערנאך די אייער. אזוי פלעגט ער זיך ערנערן מיט די איינפאכע טעגליכע מאלצייטן פון היימיש געפלאנצטע גרינס אין פרישע אייער פון צייט צו צייט.
אין א שיינעם טאג זענען די קאמוניסטישע שליחים פון די רעגירוג ערשינען אין דארף, פרעדיגנדיג זייערע נאציאנאליסטישע רעדעס פאר די פויערישע איינוואוינער. "נו, אלעקס, ווען דו וואלסט פארמאגט דימאנען און בריליאנטן פאר וועם וואלט עס געהערט?" "פארן סאוויעטן פארבאנד!" האט אלעקס געוואוסט צו ענטפערן אינסטינקטיוו "און וויבאלד דו וואלסט פ א ר מ א ג ט פאלאצן און גיטער, וועמענ'ס וואלט דאס געווען ? " "פאר מוטער רוסלאנד!" "טאקע?" ווערן שוין די רעגירונגס פארשטייער כמעט אנציקט. "און וואס איז מיט טייערע סחורות פונעם בעסטן קוואליטעס?" "אלעס פאר'ן מוטערלאנד! "האט זיי אלעקס פארזיכערט. "אהא. און נאך איין קליין פראגעלע זאג נאר וואס איז מיט די הינדעלעך וועלכע דרייען זיך דא אין הויף ביי דיר?"
"אה....ד.ד...אס נישט... אויף דעם קען איך נישט פארציכטן".... האט ער באלד ארויסגעשטאמלט. יא יא, דימאנטן און בריליאנטן, פאלאצן און גיטער, די טייערסטע סחורות - דאס אלעס איז במילא נישט זיינס - קיין פראבלעם. אבער די קליינטשיגע הינדעלעך, זיין אייגענער אייגנטום? בשום אופן נישט!!
די קייט ווערט לענגער, נאך צוויי רינגלען קומען צו
לכבוד די חשובע אויסגאבע בנות מלכים, נישט יעדן טאג איז מען זוכה צו אזא קלארע וואונק פון הימל, אבער דאס וואס מיר האבן לעצטנס מיטגעלעבט איז געווען ווי א בליץ וועלכע האט באלאכטן די פינסטערניש פון די יעצטיגע גלות טעג.
פינף יאר איז מיין חברטע שיינדי געשטאנען אין שידוכים. פינף יאר, וועלכע זענען געווען צוזאמגעשטעלט פון אן ענדלאזע קייט פון לאנגע, טרויעריגע, שטילע טעג. כאטש איך האב פיל מתפלל געווען פאר איר, האב איך אבער געוואלט טוהן נאך עפעס און ווען כ'האב געליינט אין גלוין 49 פון בנות מלכים וויאזוי פיל זענען געהאלפן געווארן בזכות צניעות, האב איך שוין געוויסט וואס איך וועל טוהן.
אויב איך וואלט געוואלט אויסדריקן מיט פשוט'ע גשמיות'דיגע ווערטער, דער הימלישער ענטפער וואס מיר האבן נארוואס ערהאלטן, וואלטן די פאסיגסטע ווערטער געווען "יא! אויף דעם ווארט מען!!"
מיין שוועסטער רייזי האט געווארט 4 יאר אז איר באשערטע זאל אנקומן. און פלוצלינג, פון איין טאג אויפ'ן צווייטן, האבן זיך די רעדער פון השגחה גענומען דרייען, און נאך איידער מיר האבן זיך ריכטיג אריענטירט, איז רייזי שוין ב"ה געווען א כלה!! די מעשה האט זיך אנגעהויבן ווען מיין טאכטער האט אהיימגעברענגט פון סקול גליון 50 פון בנות מלכים. ווי נאר איך האב געליינט די באשרייבונג אויפ'ן דעקל, ווי עס איז ווערט דערציילט איבער א שידוך וועלכע איז צושטאנד געקומען נאכדעם וואס א משפחה האט זיך אינטערגענומען א פארבעסערונג אין צניעות, האט זיך א פלאן געפארעמט אין מיין מח.
איך האב אנגערופן מיין מאמע, אלע מיינע שוועסטערס און מיינע שוועגערינס, (אויסער די כלה-מיידל פארשטייט זיך, ווייל איך האב נישט געוואלט זי זאל שפירן ווי די "רחמנות" פון משפחה). איך האב זיי געליינט די מעשה פון בנות מלכים און דאן האב איך פארגעשלאגן מיין פלאן. מיר וועלן זיך אינטערנעמען 2 זאכן אלס א זכות פאר רייזי, 1) ווען מ'באגעגנט זיך מיט א פרעמדע מאן, וועלן מיר זיך אינגאנצן ריקן צו דער זייט און נישט קיקן אין פנים אריין, און 2) ווען עס קומט אינטער אן אומאיידעלע בילד, סיי אינדרויסן און סיי אין הויז, צווישן די פאסט א.ד.ג. וועלן מיר היטן אויף די קדושה פון אונזערע נשמות און אינגאנצן נישט קוקן דערויף. מיין משפחה האט אויפגענומען מיין פלאן מיט ווארימקייט, יעדער האט אזוי געוואלט העלפן רייזי, און אונזער "צניעות פראיעקט" איז אריין אין קראפט.
איך האב אויך נישט ארויסגעלאזט פון מיינע פלענער מיינע יונגע טעכטער, וועלכע האבן שוין אזוי געווארט אז "מומע רייזי" זאל ווערן א כלה. זיי האבן זיך פארגענומן אז זיי וועלן אנטוהן "טייטס" גלייך צופרי אין זייער צימער, און אז זיי וועלן זיך נאר איבערטוהן אינטער א פארמאכטע טיר. כאטש עס איז נישט אנגעקומען גרינג, האבן מיר זיך ביי יעדע נסיון געשטארקט אז מיר ווילן דאך אזוי שטארק אז רייזי זאל שוין ווערן א כלה, און אונזערע פעולות וועלן זיכער ברענגן די ישועה נענטער.
איין אווענט צוויי וואכן שפעטער, אינמיטן א משפחה שמועס, האט זיך רייזי בטעות דערוויסט וועגן אונזער "פראיעקט". ווי נאר זי האט געהערט די פרטים, האט זיך רייזי צוגעכאפט דערצו, אין זיך אויך פארגענומען די צוויי קבלות.
די נעקסטע צופרי האט א שדכן גערופן אנטראגן א שידוך. א בחור מיט אלע מעלות, א גאלדענע זאך, פינקטליך דאס וואס מיר האבן זיך געוואונטשן אלע יארן פאר די געראטענע רייזי. דער שדכן האט איבערגעגעבן אז ער האט שוין גערעדט מיט די אנדערע צד, און ס'זעט אויס ווי זיי זענען אינטערעסירט...
מיר האבן געוויסט אז די כח פון צניעות איז גרויס, אבער אז די כח איז אזוי געוואלדיג אין אזוי מעכטיג, דאס האבן מיר זיך נאר יעצט דערוויסט. פונקטליך איין וואך שפעטער, האבן די צוויי גליקליכע צדדים געטרינקען לחיים. רייזי איז א כלה געווארן אין א מזל'דיגע שעה, בלויז 28 טעג נאך די אנפאנג פון אונזער צניעות אינטערנעמונג!
תזכו להגדיל ולרומם קרן הצניעות, מיט פיל הכרת הטוב, משפחת...........
עטליכע פון מיינע חבר'טעס האבן מיר פרובירט אפצורעדן, אבער איך האב דאך פארגעזעצט מיט מיין פלאן. כ'האב געשריבן בריוון צו מיין גאנצע קלאס, אין וועלכע כ'האב געגעבן עטליכע ביישפילן פון קבלות אין צניעות (זעה ליסטע אינטן), און כ'האב געבעטן אז יעדער זאל אויסקלויבן איינס פון זיי, אדער זיך פארנעמען אן אנדערע קבלה וועלכע ס'איז נוגע פאר זיי. כ'האב אויך געבעטן אז מ'זאל האלטן די גאנצע זאך שטיל, בצנעה, און אזוי וועט די ברכה קענען חל זיין. כ'האב צוגעלייגט א קאפיע פון בנות מלכים גליון 49 , געבעטן א ווארימע תפילה, און ארויסגעשיקט די בריוון.
מיר האבן נישט געדארפט ווארטן צו לאנג פאר די רעזולטאטן. 35 טעג נאך דעם דאטום וועלכע מיר האבן אנגעהויבן אונזערע קבלות, זענען די פרייליכע "מזל טוב" וואונטשן געפלויגן איבער די טעלעפאן ליניעס, "מזל טוב! שיינדי איז געווארן א כלה!!!"
יישר כח פאר מזכה זיין אידשע טעכטער.
" גוט מארגן. אלע פארזאמלטע ווערן געבעטן צו זיצן שטיל, און מיט רעספעקט פאר'ן געריכט. מר. גאלד, אונזער פראקוראר, וועט יעצט אויפטרעטן מיט זיין רעדע". "הויעכגעשעצעטער ריכטער און געעהרטער דזשורי! היינט ווערט מר. טאם בלעק אנגעקלאגט פאר א גאר ערענסטע עוולה. עס איז שוין די פערטע מאל וואס מען האט געכאפט מר. בלעק פירן זיין קאר מיט שרעקליכע א ו מ פ א ר א נ ט ווארטליכקייט. ביי יעדע אינצידענט איז מר. בלעק געווען טיף אריינגעטון אין א היציגע שמועס אויף זיין סעלפאן וועלכער ער האט געהאלטן אין זיין האנט. ער האט געפירט זיין קאר פיל שנעלער ווי די געזעץ ערלויבט, און ער האט אויך נישט געהאט זיין סיטבעלט אויף זיך. ווען די פאליציאנט האט אים אפגעשטעלט דערוועגן, האט ער געענטפערט מיט חוצפה אז ער האלט נישט פון די געזעצן און ער פלאנט זיי נישט אויסצופאלגן אין דער צוקונפט.
חשובע פארזאמלטע! מיט זיין הפקר'דיגע אויפירונג שטעלט מר. בלעק אריין אין געפאר זיך, און אלע אומשילדיגע איינוואוינער פון גאנצן אומגעגנט. אזא אומ'אחריות'דיגע אויפירונג טאר בשום אויפן נישט ווערן צוגעלאזט, און מר. בלעק דארף שטרענג באשטראפט ווערן דערפאר. איך האף אז איר וועט אנעמן די ריכטיגע שריט, צו פארמיידן סכנות און צוריקצוברענגען די רואיגקייט און זיכערקייט צו אונזערע גאסן!" "מיר האבן געהערט אייער מיינונג, מר. גאלד, און יעצט ווערט דער רשות הדיבור געגעבן פאר אונזער אדוואקאט, מר. קארטער.
"געעהרטער ריכטער און חשובע דזשורי! ס'איז מיר א כבוד אויפצוטרעטן היינט כדי צו פארטיידיגן מר. בלעק און אלע ליבעראלע דענקערס צווישן אונז. די אויפירונג פון מר. בלעק שטאמט פון א טיפע איבערצייגונג אין די ריכטיגקייט פון די פרינציפן אויף וועלכע אונזערע גרינדונג - פאטערס האבן אוועקגעשטעלט אונזער לאנד. מר. בלעק האלט אז צווישן זיינע רעכטן אלס בירגער פון א פרייע לאנד, איז די רעכט צו פארן פונקטליך ווי שנעל עס גלוסט זיך אים. ער איז איבערצייגט אז די צוגעבינדנקייט פין א סיטבעלט איז א אומפארגעבליכע באגרעניצונג אויף זיין פרייהייט. ער איז אויך נישט גרייט זיך צו לאזן פירן פון פרימיטיווע געזעצן וועלכע טיילן אים איין ווען און וויאזוי צו רעדן אויף זיין סעלפאן. אלס בירגער פון אונזער דעמעקראטישע לאנד, איז ער בארעכטיגט צו פילע פרייהייט, און ער וועט זיך נישט רירן פון זיינע רעכטן אפילו מיט א משהו!!" "הויעכגעשעצטער ריכטער, וואלט איך געקענט האבן די ווארט?"
"יא, מר. גאלד."
"ס'איז אמת אז אמעריקע איז א דעמעקראטישע מדינה, אבער טאקע דערפאר איז וויכטיג צו האבן געזעצן וועלכע היטן אויף די פרייהייט פון די איינוואוינער. עס איז א קינדערישקייט פון מר. בלעק, צו באטראכטן די געזעצן וועלכע זענען געשטעלט געווארן פאר זיין טובה, אלס א לאסט. די געזעצן זענען נישט קיין באגרעניצונג, נאר פארקערט, זיי ערמעגליכן מר. בלעק און זיינע ארומיגע צו פירן א רואיגע און זיכערע לעבן, אין דאן זענען זיי באמת פריי!!"
פארהאן אויך אנדערע געזעצן וועלכע געבן צו צו די קוואליטעט פון אונזער לעבן, און ערמעגליכן אונז צו פירן א רואיגע און גליקליכע לעבן. די הלכות פון צניעות ברענגן אריין קדושה און טהרה צווישן כלל ישראל, און גיבן אונז די זכי' צו ווערן באשיצט מיט א הימלישע שמירה.
ליינענדיג אין אייער גליון וועגן די גרויסקייט פין מקבל זיין א פארבעסערונג אין עניני צניעות, האב איך באשלאסן זיך אינטערצונעמן נישט ארומצוגיין אן זאקן אין מיין הויז. כ'האב געוויסט אז ס'וועט מיר אנקומן ביטער שווער, אבער כ'האב געהאפט אז נאך איך וועל עס דורכברעכן פאר 40 טעג, וועט עס ווערן ווי א געוואוינהייט און עס וועט מיר אנקומן גרינגער.
מיין 5 יעריג יונגעלע האט זיך דאן שטארק געמיטשעט מיט עברי אין כ'האב געווארט פאר מיין אפוינטמענט ביי א טערעפיסט אין ירושלים כדי צו זען וויאזוי מ'קען אים העלפן. ס'וואלט מיר געווען אסאך גרינגער צו באקומען אן אפוינטמענט אין בית שמש, וואו איך וואוין, אבער זיי האבן מיר נישט געקענט אננעמן, ווייל זיי זענען שוין געווען צו פארנומען.
איין טאג, האב איך צו מיין גרויס פרייד באקומען א קאל אז ס'האט זיך געמאכט אן עפענונג אין בית שמש, און כ'קען אריבערקומען. כ'בין אריבערגעגאנגען מיט מיין יונגעלע, אין כ'האב באלד געשפירט אז כ'בין בסייעתא דשמיא אנגעקומען צום ריכטיגן שליח, וועלכע וועט בעזהשי"ת קענען העלפן מיין קינד שטייגן. שפעטער אינ'ם זעלבן טאג איז מיין מאן אהיימגעקומען מיט פרייליכע נייעס. ער האט ענדליך געטראפן די דירה וועלכע מיר זיכן שוין אזוי לאנג. עס איז א הערליכע דירה, אינ'ם בעסטן געגנט, פונקט אינ'ם בנין פון וועלכע מיר האבן גע'חלום'ט, און איבער אלעס – פאר אן אומגלויבליכן פרייז!!
מיין הארץ איז געווארן איבערגעפילט מיט דאנק צו דער פון אויבן. צוויי זאכן אויף וועלכע איך ווארט שוין אזוי לאנג, און געהאלפן געווארן מיט ביידע אין איין טאג! כ'האב געעפנט דער לוח צו זען וואספארא ספעציעלע טאג עס איז, אין א סקריך איז אדורך מיינע ביינער ווען כ'האב באמערקט אז עס איז פינקטלעך 40 טעג פון ווען כ'האב זיך אינטערגענומען מיין קבלה אין צניעות!!!
מיט טיפע דאנק געפילן


text:
1851
1851 איז דאס 51סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1851 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- 12טן אויגוסט - אייזיק סינגער באקומעט א פאטענט פאר זיין ניימאשין.
- 22סטן אויגוסט - גאלד אנטפלעקט אין אויסטראליע
- 18טן סעפטעמבער – צום ערשטן מאל ארויסגעקומען די ניו יארק דיילי טיימס, שפעטער געווארן די ניו יארק טיימס.


text:
דורך ירח בן יומו » דאנערשטאג יולי 09, 2015 11:02 am
אדרבה, אויך וואנדער זיך אויף די מוסדות וואס מאנען דאס נישט. צום דאקטער גיי איך אויך אויף א טשעקאפ יעדעס יאר. די פודסטעמפ און מדיעקעד אפיס דארף מען אויך ריסיטערפייען.
זאכן טוישן זיך, אמאל אין די טעכנילאגישע וועלט, און אמאל ביים מענטש (די צרכים, די יראת שמים), נישט יעדער טאטע איז אזוי באהייוואנט מיט אלע שטיקליך וואס די טעכניק קען אלץ באווייזן, ס'איז כדי אז א מומחה זאל דאס איבער קוקען און זיכער מאכן אז די טייערע קינדערליך האבן גארנישט געטון אדער קנעען עפעס טון.


text:
יום שישי אשכול
אחראי: אחראי
אין שוהל בין איך קיינמאל נישט פון די עשרה ראשונים צוליב וואס דער רבי מיט זיינע קינדער זענען קע"ה אליין צוויי מנינים. קוים וואס מען קען דורכגיין די טיהר, אלע שטייען ביים וואנט צו לייענען די וויכטיגע מודעות [וואס טוט ממש דעפרעסען] איבער א געוויסער טיי אווענט פאר א חשובער תלמוד חכם וואס מען דארף אים מציל זיין ווייל ער מאכט שוין חתונה דאס דריטע קינד און איז פארזינקען אין חובות און א צווייטער מוסד וואס האלט אט ביים אינטערגיין.
דאס וויכטיגסטע איז צו וויסען וועלכער גיטער איד האט די וואך מנדב געווען די קאווע לכבוד'ן געבארען פון זיין אינגעלע למז"ט, קוים וואס איך קען זיך אדורך שטיפען די נייגעריגע מענטשען און משה'לע ווערט מיר פארשווינדען פון אינטער די אויגען ווי נאר ער דערזעהט דעם אלטען ר' זרח וואס טיילט לאחלי'ס פאר די קליינע וואס לאזען זיך א קניפ טוען אויף די ווייכע פלייש.
רבי שמערעל לויפט ארום און פארטיילט ברילען פאר אפאר זקינים און א צווייטער מיטעליעריגער נעמט אפ די מזל טוב צום שידוך טוען פון זיין וואולע סחורה. מערסטענס מתפללים וואס קוקען נישט אן א ספר משבת לשבת, נישטערען יעצט אין די ספרים שאפעס כדי נישט צו פארברענגען צייט ח"ו. די קינדער פון מיין שכן ר' בערל האבן היינט געברענגט אסאך פאטעיטע טשיפ'ס און משה'לע זעצט זיך גלייך אוועק לעבען זיי און פארלאנגט זיין חלק.
ווען דער רב זאל לעבען הייבט אן הודו זענען נאך מערסטענס מתפללים פארנומען צו בלעטערען די פליג בלעטלעך וואס ווערט פארטיילט דורך הייליגע מוסדות, דאס איז איינע פון די פאבליק רילעישען ויפוצו קאמפיין. ווי יעדער טרעפט עפעס לויט זיין געשמאק, איינער א תורה א צווייטער א מעשה, אבי נישט אין סידור.
ביי הויכע שמונה עשרה איז שוין דער שוהל מער ווייניגער אנגעפילט און דער שמש לויפט ארום צווישען זיינע קונדען זיכען א בעל תפילה צו קבלת שבת. איינער א נייער אינגערמאנטשיק וואס האלט זיך פאר א בר הכי פינטעלט מיט די אויגען ווי צו ווייזען אז ער איז גרייט אויפ'ן כיבוד אבער דער עולם ווערט בייז ווייל ער גארגעלט זיך און מען צייגט אן דעם שמש ער זאל זיכען א צווייטען.
ביי לכה דודי ווייס איך שוין מער ווייניגער אלע היימישע נייעס פון די וואך, ר' יחזקאל פייבוש האט זיך געלאזט סטעיפלען דעם בויך און ר' נחמ'ן ווייב האט פארלוירען, ברוך האט מען אויפגעזאט דעם דזשאב ביי בי ענד עיטש, געציל פארט קיין פאלם ספרינגס מיט די אנגעזאמעלטע פריקווענט פלייער מיילס. היינט נאכט ביים שלום זכר וועל איך געוואור ווערען די איבעריגע נייעס.
- צייטליך
- מ. ראש הקהל
- תגובות: 12464
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך נובעמבער 01, 2006 6:13 pm
- לאקאציע: ערגעץ דא אין די געגענט.
- איך_הער
- סעקרעטאר
- תגובות: 18573
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 04, 2006 6:47 pm
- לאקאציע: אין אפיס
- פארבינד זיך:
כ'האב אויך געקויפט א פלאש רויטע וויין, היינט נאכט וועלען די מלאכים נישט מיזען אנטלויפען נאר הויעך ענטפערען, אמן לשבת הבא כן.
גיט שבת
- מאשקע
- מ. ראש הקהל
- תגובות: 12551
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך נובעמבער 15, 2006 2:40 am
- לאקאציע: אין די חיפוש
- איך_הער
- סעקרעטאר
- תגובות: 18573
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 04, 2006 6:47 pm
- לאקאציע: אין אפיס
- פארבינד זיך:
באמת האב נאר געווארט 10 מיניט, וואז איך האב מיך פראבירט צי באשעפטיגען, און איך האב געזעהן אז קיינער איז נישט אנגעקימען בין איך געגאנגען ווייטער, איך בין נישט געווען שאקט,
אשר ע"כ קאן איך קיין ריפארט נישט געבען
- איך_הער
- סעקרעטאר
- תגובות: 18573
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 04, 2006 6:47 pm
- לאקאציע: אין אפיס
- פארבינד זיך:
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: זענדל און 9 געסט