text:
איך האב אייך נאר געוואלט זאגן אז:
אחראי: אחראי
-
- שר האלפיים
- תגובות: 2789
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 09, 2015 5:47 pm
- לאקאציע: אינעם אויבערשטענס הענט
סאיז זיס געווען צו זעהן די לעצטע שעה וויאזוי אשכולות און תגובות ווערן געריקט און פארמעקט און צוריקגעעפענט...
תגובות אונטער ניקס פון מנהלים אחראים קרעטשמע... געטוישט גרין און רויטע ניקס... אהין און צוריק...
אלעס צו פראטעקטען די סייט פון נישט אריינגעשלעפט ווערן אין וואס עס טויג נישט
יאפס!! א שווערע ארבייט וואס די מנהלים האבן די קאפ אויפן פלאץ צו זיך גרייט מאכן בעפאר...
יישר כח אייך טייערע מנהלים פאר אייער שווערע ארבעט צו האלטן די פלאץ געשמאק!!
- קלאָצקאָפּ
- שר האלף
- תגובות: 1136
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 25, 2017 9:24 pm
- קלאָצקאָפּ
- שר האלף
- תגובות: 1136
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 25, 2017 9:24 pm
ווען דו בלאזט דיין נאז אינמיטן דאווענען, לייג נישט די טישו אונטער דיין סידור, וועגן נאכן דאווענען גייסטו עס צומאכן און די טישו גייט דארט בלייבן..
קרעדיט: שמועסער ענד יאצמעך
אוועטער קרעדיטס: טראבל מעיקער מיט די גאנצע טריסקע הויף...
- יאצמעך
- שר האלפיים
- תגובות: 2697
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אפריל 13, 2015 4:09 pm
- לאקאציע: ביים עם הארץ אין מויל
- ראפאט קראמפלי
- שר האלפיים
- תגובות: 2283
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוקטובער 07, 2013 12:16 pm
- לאקאציע: אין טעלער.
יאצמעך האט געשריבן:צ/ק
אויב גייסטו נאך אין מקוה און דו פלאנסט עניוועי צו דאווענען אין די נעקסטע מנין, לייג נישט דיין טלית בייטל אויפן טיש כאילו דו סעיווסט די פלאץ, נאר לאז די פלאץ פאר א איד וואס איז שוין גרייט צו גיין דאווענען מיט די איצטיגע מנין.
אוי זאגסטו גוט!
- דונש
- שר האלף
- תגובות: 1428
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך ינואר 25, 2017 3:23 pm
- לאקאציע: שבתדיגע זמירות
-
- שר האלף
- תגובות: 1560
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג פאברואר 18, 2016 6:44 pm
- יאצמעך
- שר האלפיים
- תגובות: 2697
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אפריל 13, 2015 4:09 pm
- לאקאציע: ביים עם הארץ אין מויל
-
- שר האלפיים
- תגובות: 2789
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 09, 2015 5:47 pm
- לאקאציע: אינעם אויבערשטענס הענט
-
- שר האלף
- תגובות: 1560
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג פאברואר 18, 2016 6:44 pm
טריסקער האט געשריבן:די מתנגדים האבן דאס אראפגעריסן...
מאכט נישט אויס. מ'ברויך הענגן איין פלאקאט דא אויף די וואנט פונעם קרעטשמע, וואס די סדר היום איז און ווען מען קען אריין גיין אל קודש סתימה און ווען די הדלקה מיט די כאר עט זיין, ווי אויך די מעות חנוכה חליקה, וועט מרן שוין האבן אן עולם.
-
- שר האלפיים
- תגובות: 2789
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 09, 2015 5:47 pm
- לאקאציע: אינעם אויבערשטענס הענט
http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.ph ... 4#p1338338
גיימיר עס צוריק אויפהענגען!!!
זיך טרויען איינער צו אראפרייסן.... מוועט עס נישט פארשווייגן!!
- קלאָצקאָפּ
- שר האלף
- תגובות: 1136
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 25, 2017 9:24 pm
טריסקער האט געשריבן:די מתנגדים האבן דאס אראפגעריסן...
ווער זענען היינט די מתנגדים ? יענע מאל בין איך נישט מער געדאכט געווען צווישן די שווארצע. אבער אונז האבמיר שוין לאנג תשובה געטוען.
מיין בליק אויף איי וועלט
- סאכדעס
- שר עשרים אלפים
- תגובות: 20425
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 27, 2006 2:15 pm
- לאקאציע: אלעמאל נאנט צו התאחדות
- פארבינד זיך:
נעכטן געבעך א היטש עמיצין, א בחור'ל מיט'ן גאנצן פראכט, און כ'פרעג וואו ער דארף אנקומען, און יאך זאג אים ביז וואו איך גיי, ער פרעגט מיך צי ס'יז אויפ'ן וועג, זאגעכען, קום אריין אין די קאר, כ'אגעזען אז ער קען זיך נישט אויס. פרעגעכעם ביזסט נישט קיין היגער?! ער פרעגט וואס?? כ'פרעג אים נאכאמאל, ביזט נישט קיין היגער?! און ער פרעגט נאכאמאל וואס??? וואס מיינט היגער הינער?????
חברה וואס גייט פאר דא? דער עולם קען שויניש קיין אידיש?
מיינע קינדער אין אויטא האבן ס'רוב יא געוואוסט.
- סאכדעס
- שר עשרים אלפים
- תגובות: 20425
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 27, 2006 2:15 pm
- לאקאציע: אלעמאל נאנט צו התאחדות
- פארבינד זיך:
-
- שר האלפיים
- תגובות: 2789
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 09, 2015 5:47 pm
- לאקאציע: אינעם אויבערשטענס הענט
- למעלה משבעים
- שר תשעת אלפים
- תגובות: 9028
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מארטש 02, 2008 10:17 pm
- לאקאציע: ערגעץ פארבלאנדזשעט אויף די גראדע וואסערן
שו"ת שבט הלוי חלק ג סימן ח
ואשר שאל בענין אי מותר לדבר או לחשוב במחשבתו מהמעשים הנעשים ע"י האמריקנים שמעופפים בכליהם למעלה מחלל העולם ומראין תמונת העולם בציורן מראה הלבנה והעיגול העולם והחלל הסובב, אי אית בי' משום מאי דאמרינן ריש פ"ב דחגיגה דמסתכל בד' דברים ראוי לו כאלו לא בא לעולם מה למעלה מה למטה מה לפנים מה לאחור וכו'.
שאלה גדולה היא דהתוס' כתבו ריש פ"ב דחגיגה דב' הפי' איתניהו הן עד שלא נברא העולם ואחרי סוף העולם, והן חוץ לחלל למזרח וכן למערב וכן באמת מורה פשטות הגמרא במסכת תמיד ל"ב ע"א גבי עובדא דאלכסנדרוס מוקדון, אף על פי שגם שם מביא הרא"ש ב' הפי' מ"מ פשטות הש"ס יורה יותר על מזרח ומערב ומטה של עוה"ז הגשמי גם כעת, מ"מ עדיין ספק אם זה מה שעושים הוא ענין השאלה שהזכירו חז"ל שם, ויש מקום בעומק המחשבה לחלק ביניהם, ע"כ אומר בטח דלאו משנת חסידים הוא להסתכל בדברים אלה ובפרט שהם באים בטלביזיא שנאסרה ובכל אופן מידי ספק לא נפקינן בזה.
- ראפאט קראמפלי
- שר האלפיים
- תגובות: 2283
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוקטובער 07, 2013 12:16 pm
- לאקאציע: אין טעלער.
-
- שר האלפיים
- תגובות: 2789
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 09, 2015 5:47 pm
- לאקאציע: אינעם אויבערשטענס הענט
טייבעלע האט געשריבן:דאס הארץ קלאפט, אט אט גייט מען צינדן דאס אכטע ליכטעלע פונעם הייליגן יו"ט חנוכה, עס איז שוין אריבער די טעג, מען האלט שוין ביומא עילאה, זאת חנוכה, א שרעק וואס האט מען אויפגעטוהן, מיט א קליינעם קלאפ קען מען דאך אין דער גרויסער טאג אלעס אויפשפארן, זא"ת איז בגי' צו"ם קו"ל ממו"ן, דער טאג איז דאך אזוי גרויס ווי מען האט געטוהן די דריי ענינים פון תשובה, זאת איז בגי' תוב, קער זיך אום, מען קערט זיך צוריק צום בוכ"ע, עס איז נישט קיין חילוק וויפיל מאל מען האט פראבירט, נישט קיין חילוק וויפיל מאל מען האט זיך שוין גענומען אין דער האנט, דער מענטש קען טראכטען וואס קען שוין ווערן, שוין אזויפיל מאל פראבירט, מען מיטשעט זיך שוין אזויפיל יארן צו דורך ברעכן איין נקודה, און מען האלט נאך אפ' ארגער פון דער אנהייב, טייערע ברידער ניין עס איז נישט ריכטיג, מען האלט מיט די אלע דורך פעלער העכער און בעסער פון דער אנהייב, אונזער נשמה איז דאך אויך געוועהן בגנזי מרומים קודם שירדה לעולם, בכ"ז האט מען איהר אראפ געשיקט אל מקום עפר, פיהל מיט ארציות, פארגרעבטקייט, ווייל נאר דורך די ירידה איז דא אן עלי'.
אין יאוש בעולם כלל, הרה"ק רבי נחמן מברסלב שרייבט אין לקוטי מוהר"ן כל העולם כולו גשר צר מאד והעיקר לא לפחד כלל, האט נישט קיין מורא, ער זאגט דארט אין יענעם תורה, אמאל זעהט א מענטש אז ער גייט דורך שוועריגקייטן עטליכע יאר, האט נישט קיין מורא צום סוף וועט איהר אלעס דורך ברעכן, דער גאנצער ירידה איז נאר א צורך עלי' ממש, ווייל ווען מען טוהט תשובה ווערט נתרחב די גבולי הקדושה, דער מקום וואס איז ביז היצטער געוועהן אומריין האט זיך מהפך געוועהן דורך דיין שברון לב און הכנעה צו קדושה ממש, וע"כ טייערע ברידער נעמט אין אכט פארלירט נישט קייינע האפענונג, מען ווייזט אונז פון אויבן, אפי' דאך עס זענען אריבער די טעג פון חנוכה און מען האלט נאך זייער ווייט, זאגט מען פון הימל זארגט נישט עס קומט א גרעסרן טאג, יענעם טאג קען מען זיך ארויפדראפן גאר גאר הויך, עס מאכט נישט אויס וואס עס איז געוועהן ביז היצטער דער טאג איז דא, שטארקט אייך בתפלה ובתחנונים, כי לא ידח ממנו ידח, דאס איז דער גמר החתימה, דער גאנצער חנוכה איז צוקומען צום לעצטן טאג, זא"ת חנוכה, מען האט א גרויסער עלי'.
הדודאים נתנו ריח זה ראובן שהציל את יוסף, ראובן האט דאך תשובה געטוהן אויף זיין טהאט, און אויך האט ער געוואלט צוריק ברענגן יוסף צום פאטער, אבער א בראך! וישב ראובן אל הבור און והילד איננו, ער האט געקענט זיך מיאש זיין און זאגן גיב א קוק כ'האב איהם פראבירט צו ראטעווען, אבער פון הימל האט מען נישט צוגעלאזט, והילד איננו, און דאס האט גורם אז יעקב אבינו איז אראפ דערנאך קיין מצרים, מען איז געוועהן אין מצרים רדו שנה, ער האט זיך געשטארקט און ווייטער אנגעגאנגן, און דער תורה איז מעיד ויהיו בני יעקב שנים עשר, און אזוי ווייט אפי' ווען די שבטים זענען געוועהן אינעם צרה ווען יוסף האט צוגענומען שמעון, האט ראובן געזאגט איך האב אייך דאך געזאגט אל תחטאו בילד, זעהט מען ער ווייטער אנגעהאלטן אין זיין האט ון תשובה, ער האט זיך נישט מיאש געוועהן אפי' ווען ער האט געזעהן די אלע נידערלאגעס, זאגן אונז חז"ל ראוי הי' יעקב לירד בשלשלאות של ברזל, האט ער דארט אראפגעשיקט קודם יוסף הצדיק, אזוי איז ער אראפ בכבוד, ווייל דער גאנצער ענין פון מכירת יוסף, אפי' אז אויברפלעכליך האט דאס אויסגעקוקט א ירידה איז דאס געוועהן לצורך עלי', דערוועגן האט איהם דערבוכ"ע געזאגט אנכי ארד עמך מצרימה, ואנכי אעלך גם עלה, אתין וגמין רבויין, דאס הייסט דער אויברשטער האט געזאגט אז דורך די ירידה וועט זיין אן עלי' בתר עלי', ולבסוף עשאו כמצולה שאין בה דגים, דער בוכ"ע אליין איז נתגלה געווארן, אני ולא שליח אני ולא אחר און האט ארויסגענומען די הייליגע אידן פון מצרים, און זיי מעלה געוועהן צו די נ' שערי קדושה, דאס אלעס איז געוועהן מכח ראובן וואס ראובן האט געזאגט השליכו אותו אל הבור אשר במדבר, דער ירידה איז געוועהן פאר דער שטן בבחי' בור כרה ויחפרהו ויפול בשחת יפעל, און דער עלי' פאר כלל ישראל.
ועל פתחינו כל מגדים זה נר חנוכה, דאנסמאל בימי החשמונאים האבן די אידן געהאט איין צרה נאך די צווייטע, יעדן טאג איז געקומען נייע גזירות, מען האט געהאט געפערליכע נידערלאגעס פון די פיינד אין אלע הינזיכטן, דאן האבן זיך געשטארקט א קליין הייפעלע ערליכע אידן און געזאגט מי לד' אלי, מיר פאלן נישט אינטער, מיר האבן נישט קיין יאוש, נאר מיט אמונה און בטחון אינעם בוכ"ע, מיר קוקן נישט וואס איז געוועהן ביז היינט איין דורך פאל נאך דער אנדערע, מיר גייען גייען ארויס אויף מלחמת ד', און מיר וועלן צום ענדע האבן דער אויברהאנט, דער נצחון, גבורים ביד חלשים, ורבים ביד מעטים, טמאים ביד טהורים, רשעים ביד צדיקים, זדים ביד עוסקי תורתיך, דאס אלס האט נישט געשטערט פאר די איידעלע הייפעלע אידן, און מען האט זיך געשטארקט אין דורך דעם האט מען צום סוף אינטערגעווארפן די פיינד, זיי פארטיליגט, ומצאו פח אחד של שמן בחותמו של כהן גדול, און אויף דער נס צו ווייזען אז אפי' מען איז בדיוטא תחתונה, דאך זאל מען נישט האבן קיין יאוש, איז דער מצוה להניחו על פתח ביתו מבחוץ למטה מעשרה טפחים, יא אפי' ווען מען האלט דארט, רופט צום צום בו"ע ער וועט אייך העלפן, ער נידערט דארט אראפ מיט דער אור פון ששת ימי המעשה, ער מאכט אייך לעכטיג.
זאת חנוכה, צום קול ממון, פארפאסט נישט די צייט, רייסט איין אויף אלע אייערע צרכים ברוחניות ובגשמיות, קוה אל ד' חזק ויאמץ לבך וקוה אל ד', מי שראה שהתפלל ולא נענה יחזור ויתפלל, אפיל' פעמים הרבה, לויפט און כאפט ישועות, רפואות, הייליגע געזונטע קידערלעך, פרנסה וכלכלה, קדושה וטהר, צלילולת הדעת והמוחין אלעס מיט גרויסע קוואנטומן, זאלט איהר זיין אלע געבענטש מיט אלע ברכות כל ימי חייכם לאורך ימים ושנים, ונזכה לביגוא"צ ולבנין ביהמ"ק בעידן דידן במהרה.
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 11 געסט


c: text/html

text:
העק וואלן ניו יארק סטעיט סייבער סעקיוריטי עלעקשאן 2016 פון דער יוד ניו יארק עלעקשאן העקינג דרילס
אלבאני – פעדעראלע און ניו יארק סטעיט אויטאריטעטן האבן געמאלדן, אז אין די קומענדיגע וואכן וועלן זיי אפהאלטן פארשידענע דרילס, אין בעפארברייטונג צו די וויכטיגע ניו יארקער פריימערי וואלן פאר קאנגרעס און סענאט זיצן, מיט'ן ציהל צו פארמיידן העקערייען און אנדערע סייבער געפארן אויף די וואל סיסטעמען. די דרילס, וועלכע וועלן זיך היינט אנהייבן אין אלבאני, קומט אלס רעזולטאט פון א פארשטארקערטע זארג ביי אמעריקאנער רעגירונג אויטאריטעטן, איבער העקערס וועלכע זוכן זיך אריינצוכאפן און טוישן וואל ציפערן. די זארג איז א רעזולטאט פון וואס ס'האט זיך אפגעשפילט ביי די וואלן אין יאר 2016.
ווי איז דאס געשעהן? זעה New York, NY, USA אויף גוגל מעפס
קומענדיגע
« פאריגע נייעס
« פאריגע נייעס
פאריגע
קומענדיגע נייעס »
קומענדיגע נייעס »
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
קיין מענטש נישט!
הרה"ק ר' איציקל פון וואָרקע זי"ע איז פאַר'יתומ'ט געוואָרן זייענדיג אַ קליין קינד, און הרה"ק ר' דוד'ל לעלעווער זי"ע האָט אים אויפגעצויגן און געהאָדעוועט.
אין אַ יאָר ווען ר' דוד'ל איז געפאָרן צו זיין גרויסן רבי'ן הרה"ק דער רבי פון לובלין זי"ע אויף ראש השנה, האָט ער מיטגענומען מיט זיך אויך דעם קליינעם איציקל צום הייליגן חוזה.
ראש השנה פאַר די תקיעות – דער רבי קומט נישט אַרויס צו די תקיעות. דער חוזה זיצט אין צימער איינגעהילט אין קדושה און באַווייזט זיך נישט אין בית-המדרש.
די גרויסע חסידים שטייען געשפּאַנט און ווייסן נישט וואָס קומט עפּעס פאָר. וואו איז דער רבי? פאַרוואָס קומט ער נאָכנישט אַריין בלאָזן שופר?
נאָכן וואַרטן אַ לענגערע וויילע, זענען זיי צוגעגאַנגען צו הרה"ק ר' דוד'ל וועלכער איז געווען דער גרעסטער פון די תלמידים אויפ’ן ארט, און אים געבעטן אַריינצוגיין אין רבי'נס שטוב זען די אורזאַך פונעם פאַרזוימונג.
ר' דוד'ל האָט מיטגענומען מיט זיך דעם קליינעם יתומ'ל און איז אַריין צום הייליגן חוזה.
דער רבי פון לובלין האָט זיך געוואָנדן צו ר' איציקל וואָרקער און געפרעגט: "קינד מיינס, וואָס לערנסטו עפּעס?"
"איך לערן 'הלכות עדות'." האָט דאָס קינד שטיל געענטפערט.
"כ'וויל דיר פרעגן אַ קשיא." האָט דער צדיק ווייטער געזאָגט. "מיר פּסק'ענען דאָך אַז אַ קרוב איז פּסול לעדות, סיי פאַר גוטס און סיי פאַרקערט. דאַרף מען דאָך פאַרשטיין, פאַרוואָס זאָל ער זיין פּסול עדות צו זאָגן שלעכטס אויף זיין קרוב, מען דאַרף דאָך נישט מורא האָבן אַז ער וועט זאָגן ליגנט קעגן זיין אייגענער ברודער; פאַרקערט גאָר, ווען אַ קרוב זאָגט שלעכטס, איז דאָס דאָך די גרעסטע ראי' אין די אמת פון זיינע רייד?"
דער יונגל האָט זיך איינגעהערט מיט פאָרכט צו די קשיא פונעם רבי'ן און זיך אָנגערופן: "אין די פּרשה פון עדות שטייט דאָך געשריבן: 'ועמדו שני האנשים' – די צוויי 'מענטשן' זאָלן זיך אַוועקשטעלן און זאָגן זייער עדות, זעען מיר דאָך אַז צום ערשט דאַרפן זיי זיין מענטשן."
דאָ האָט ער געהויבן דעם טאָן און געזאָגט מיט אַ ברען: "א פּאַרשוין וואָס זאָגט שלעכטס עדות קעגן זיין אייגענער ברודער 'איז ער דאָך קיין מענטש נישט'...!"
ווי נאָר דער הייליגער לובלינער האָט געהערט די ווערטער אַרויסקומען פון זיין מויל, האָט ער זיך אויפגעשטעלט פון ארט זאָגנדיג: "יעצט קענען מיר גיין צו שופר-בלאָזן! אין די תורה שטייט דאָך אַז מיר אידן זענען קינדער פונעם גרויסן באַשעפער, קען דאָך דער באַשעפער נישט הערן פון די מקטרגים ווי זיי זאָגן שלעכטס אויף זיינע אייגענע קינדער...!"
זיך אַריינגע'גנב'עט
הרה"ק ר' לייבוש פון ברעזשאַן זי"ע ברענגט אין זיין ספר 'אמרי יהודה' אַ מליצה וואָס איז געזאָגט געוואָרן מיט אַ וואונדערליכע קלוגשאַפט, דורך הרה"ק ר' ברוכ'ל מעזשבוזשער זי"ע ווען עס איז אַמאָל געווען אַ גרויס קטרוג אין הימל.
ער דערציילט אַז ער האָט געהערט אין נאָמען פון הרה"ק ר' הירש לייב פון אַליק זי"ע – צו וועמען הרה"ק ר' ברוכ'ל האָט געהאַט גרויס התנגדות – אַז איינמאָל איז ער געווען אין די זעלבע שטאָט מיט הרה"ק ר' ברוכ'ל זי"ע.
זיך געפינענדיג אינעם זעלבן שטאָט, האָט ער געזאָגט פאַר זיין משב"ק, אַז ער וויל גיין באַזוכן דעם ר' ברוכ'ל.
ר' ברוכ'ל האָט געשפּירט מיט רוח הקודש אַז דער אַליקער רב קומט אַריבער צו אים, האָט ער גערופן זיין שמש און אים באַפוילן אַרויסצונעמען אַלע בענק פון זיין צימער. דער שמש האָט ערליך געפאָלגט. ביז עטליכע מינוט איז קיין איין באַנק נישט געווען אין שטוב.
דער אַליקער רב האָט דאָס אַלס געזען ברוח קדשו, און פאַרלאָזנדיג זיין שטוב האָט ער אָנגעזאָגט פאַר זיין גבאי ער זאָל צוריק אַריינגיין און מיטנעמען אַ באַנק מיט זיך. דער גבאי האָט אַזוי געטון.
אָנקומענדיג צו הרה"ק ר' ברוכ'ל האָט ער זיך געזעצט אויף זיין אייגענע באַנק וואָס ער האָט מיטגעברענגט מיט זיך.
דער ר' ברוכ'ל האָט אָנגעפאַנגען צו רעדן מיט ווייכע רייד צו הרה"ק פון אַליק, און זיך פאַרענטפערט אַז ער איז זיך נישט מתנגד צו אים.
האָט דער אַליקער רב געזאָגט פאַר ר' ברוכ'ל:
"איך וויל אייך עפּעס בעטן: די פאַרגאַנגענע ראש השנה האָב איך געזען אַ גרויסע קטרוג אין הימל, און דער בעל דבר האָט געמאַכט אַ גרויס מחיצה און קיין שום צדיק האָט נישט געקענט אַריבערגיין דעם מחיצה זיך איינ'טענה'ן לטובת די אידישע קינדער. מען האָט מיר צואוויסן געטון אַז איר זענט יאָ אַריבערגעגאַנגען און איר האָט גע'טענה'ט מיט גרויס קלוגשאַפט, און דורך דעם איז די מחיצה איינגעפאַלן און אַלס האָט זיך איבערגעדרייעט צו גוטן. וואָלט איך געוואָלט וויסן, וואָס אַזאָנס האָט איר געזאָגט דאָרט?"
האָט ר' ברוכ'ל זי"ע זיך אָנגערופן און געזאָגט: "אויב נעמט איר זיך אונטער צו קומען צו מיר אויף שבת, וועל איך אייך ענטפערן."
"לאָמיר הערן צו עס לוינט זיך, וועל איך נאָכקומען אייער פאַרלאַנג." האָט דער אַליקער געענטפערט.
האָט ר' ברוכ'ל געזאָגט אַזוי: "איך האָב אַ באַהאַלטענע ארט וואָס דער שטן ווייסט נישט דערפון, און מאַכט דאָרט נישט קיין מחיצה, און דורך דאָרט בין איך אַריין. אַריינקומענדיג זע איך ווי ער שטייט און איז מקטרג מיט אַ טענה: רבונו של עולם דיינע קינדער זינדיגן דאָך, און אפילו ווען זיי טוען שוין יאָ אַ מצוה טוען זיי דאָס נישט ווייל דו האסט אַזוי געהייסן, נאָר פאַר זייערטוועגן; דו זאָלסט זיי געבן פּרנסה, געזונט און דאָס גלייכן.
"דער שטן האָט כמעט אַלעס בייגעקומען מיט די טענה. דאַן האָב איך זיך אָנגערופן און געזאָגט: "רבונו של עולם, דו פירסט זיך דאָך מיט 'מדה כנגד מדה', אַזוי ווי די אידן טוען דיינע מצוות פַאר זייער אייגענע הנאה, זאָלסטו אויך ערפולן די געבעטן פון די אידן און זאָלסט אונז אינזין האָבן פאַר דיינעטוועגן!
"מיט אָט די רייד האָב איך אָפּגעענדיגט מיטן בעל דבר און אים שטיל געמאַכט." האָט ר' ברוכ'ל אויסגעפירט.
אַרויסגעטראַסקעט פון פענסטער
אַ פאָרכט הערשט אין בית-המדרש אין מונקאַטש.
דער ביהמ"ד איז פול מיט אידן וועלכע זענען געקומען צוקוקן די מסירות נפש'דיגע עבודה פונעם הייליגן דרכי תשובה זי"ע. דער בית-המדרש איז געפּאַקט מיט אידן פון וואַנט-צו-וואַנט.
טייל עולם זאָגט תהלים מיט דביקות, די בני עלייה פאַרטיפן זיך אין די הייליגע שטיקלעך זוהר אַלס הכנה צו די תקיעות, און פילע קוקן אַריין אין חסיד'ישע ספרים, זען דעם גודל מעלת היום – 'היום הרת עולם', און געוואויר ווערן וואָס די תקיעות זענען עושה רושם אין די הימלען.
די הייליגקייט און פאָרכט האָט געשניטן די לופט בשעת דער רב האָט געמאַכט די ברכה 'לשמוע קול שופר'. טייכן טרעכן האָבן זיך געגאָסן אינעם גאַנצן בית המדרש הערנדיג די הייליגע תקיעות.
באַלד נאָך די תקיעות ווען דער דרכי תשובה איז אַראָפּגעגאַנגען פונעם בימה האָט עפּעס וואונדערליכס פּאַסירט.
אויפ’ן וועג צו זיין פּלאַץ ביי מזרח האָט זיך דער רב אָפּגעשטעלט און געוואונקען צו איינע פון די פענסטערס שרייענדיג: נו! נו!
קיינער האָט נישט פאַרשטאַנען וואָס שטערט פאַרן רב.
דער רב איז אַליינס צוגעגאַנגען צו איינע פון די פענסטערס ביים מזרח וואַנט פון בית המדרש. אַלע פענסטערס אין שול זענען געווען ברייט אָפן, און אויף די פענסטערס זענען געלעגן פאַרגעסענע כאַלעטעלעך און קאַפּעלוטשן, ספרים און 'שמות'. דער רב איז צוגעגאַנגען אין נאָכן נישטערן עטליכע מינוט צווישן די הויפנס, האָט דער רב געגעבן אַ כאַפּ אָן אַ ספר און דאָס אַרויסגעטראַסקעט דורכ'ן אָפענעם פענסטער צו די גאַס.
דאַן האָט זיך דער רב געשטעלט דאַווענען מוסף. נאָכן דאַווענען האָט מען געזען אַז די אַרויסגעוואָרפענע ספר, איז געווען אַ חומש מיטן 'ביאור' פונעם ראש המשכילים שר"י. דער רב מיט זיין גרויס קדושה האָט דאָס דערשפּירט דורכגייענדיג, און דאָס מסלק געווען איידער ער האָט זיך געשטעלט זאָגן מלכיות זכרונות שופרות.
אַוועקגעוואָרפן דאָס בענקל
אינעם לעצטן ראש השנה פונעם הייליגן בית אהרן פון קאַרלין זי"ע, איז שוין זיין קערפּער געווען גאָר שוואַך. ער איז געווען אַזוי שוואַך אַז מען האָט אים געדאַרפט אַריינטראָגן אין בית המדרש אויף אַ בענקל. ער האָט פּשוט נישט געקענט שטיין אָדער גיין אויף די אייגענע צוויי פיס.
זיין שטייגער איז געווען, צוצוגיין צום עמוד יעדן ערב ראש השנה ביי מנחה. די קאַרלינער חסידים האָבן אַ גאַנץ יאָר אַרויסגעקוקט אויף דעם ערב ראש השנה'דיגן מנחה, וועלכע דער רבי פלעגט דאַווענען פאַרן עמוד. די קאַרלינע קאָך און ברען ביים דאַווענען פלעגט דערגרייכן גאָר הויכע שטאַפּלען ביי אָט דעם
געהויבענעם מנחה.
אַ קלייניקייט? דער רבי דאַווענט דאָך פאַרן עמוד!
אַ באַהאַלטענע זאָרג האָט זיך אָבער אָנגעזען ביי די גרויסע חסידים דעם יאָר. וועט דער רבי בכלל קענען דאַווענען פאַרן עמוד? וועט מען קענען הערן די הייליגע שטימע זיך בעטן ביים טאַטן אין הימל 'וקרבנו מלכנו לעבודתך'?
אַ שטילקייט האָט באַפאַלן דעם שול ווען דער רבי איז אַריינגעברענגט געוואָרן דורך די געטרייע גבאים אויפ’ן בענקל. מען האָט אים צוגעפירט ביזן עמוד און דער עולם איז געשטאַנען געשפּאַנט.
דער רבי'ס שטימע האָט זיך פּלוצלינג דערהויבן, און מיט אַ געשריי האָט ער אויסגערופן: "ווער איז נישט געזונט? דער האַלבער גוף! אָבער אויבן איז דער קערפּער געזונט! וואָספאַראַ שייכות האָבן מיר מיט דעם?"
דער בית אהרן האָט זיך געגעבן אַ פולער שטעל אויף, אַ טראַסק געטון דאָס בענקל אויף אַרונטער, און זיך געשטעלט דאַווענען פאַרן עמוד מיט קולות וברקים ווי שטענדיג.
אַזוי אויך איז ער געשטאַנען אויף די פיס ביידע טעג ראש השנה און נישט מיד געוואָרן.
אַזוי קוקט אויס אַן 'עמוד צלותהון דישראל'.
געהערט דעם געשריי
פון די גרויסע חסידים און בני עליה ביים הייליגן לעכאָוויטשער זי"ע איז געווען באַוואוסט דער גאון ר' מאיר פון מיר.
הגאון ר' מאיר איז געווען אויפ'ן וועג קיין לעכאָוויטש אויף ראש השנה. ער איז געפאָרן צו זיין גרויסען רבי'ן הרה"ק ר' מרדכי זי"ע.
פון הימל האָט מען אַזוי געפירט און ער איז פאַרבליבן אינמיטן וועג אין לייפּציג. ר' מאיר האָט דאָס זייער באַנק געטון, צו דאַרפן פּראַווען אַ ראש השנה אין דעם קאַלטן דייטשן שטאָט. ער האָט געטראַכט צו זיך מיט צובראָכנקייט: 'אַנשטאָט זיך ווייקן ביים רבי'ן און זיך אָנזאַפּן מיט וואַרעמקייט און חיות דקדושה פאַר אַ גאַנץ יאָר, וועל איך דאָ דאַרפן פאַרברענגען מיט די אייז-געפרוירענע יעקעס...'
אינמיטן שחרית פון ראש השנה איז דער גאון אַרויסגעגאַנגען אינדרויסן פון בית המדרש. פּלוצלינג הערט ער אַ באַקאַנטע שטימע. ער הערט זיין רבי'ס קול שרייען 'המלך'...
זיין גייסט איז געוואָרן דערהויבן ביז גאָר. ער האָט ביי זיך געשפּירט ווי ער שטייט ממש פּנים-אל-פּנים קעגן זיין רבי'ן.
ווען ער איז אָנגעקומען קיין לעכאָוויטש נאָך ראש השנה, האָט דער הייליגער לעכאָוויטשער זיך אָנגערופן צו אים און געזאָגט: "ונשמע פתגם המלך בכל מדינות מלכותך – אַז אַ איד זאָגט 'המלך', הערט מען דאָס אפילו אין לייפּציג..."
נאָך אַסאַך יאָר ווען ר' מאיר האָט דאָס דערציילט, האָט ער זיך אַרויסגעדרוקט: "פון דעם רגע וואָס איך האָב געהערט דעם 'המלך', אָה אָה איז מיר געוואָרן ליכטיג!"
געשטימט אויפ’ן האָר
די ראש-השנה'דיגע דאווענענס ביים צמח צדיק פון וויזניץ זי"ע זענען געווען עפּעס אויסערגעווענליך. באַזונדער האָט זיך דאָס אָנגעזען ביים דאַווענען מוסף, וואָס דער צדיק איז דאַן צוגעקומען צו התפשטות הגשמיות. עס האָט אַמאָל פּאַסירט צוליב דאָס גרויס געדרענג פונעם פיל קעפּיגן ציבור, האָט זיך אַרויפגערוקט די בענקל אויף זיין פוס. עס האָט געדרוקט אויף די פוס אַ קנאַפּע דריי שעה, אונטער די שווערע לאַסט פון עטליכע חסידים וועלכע האָבן זיך שטאַרק אנגעלענט דערויף. דער רבי האָט גאָרנישט געשפּירט.
דער לעגענדאַרער חסיד, ר' יעקב לייב אַפּעל ע"ה איז אַמאָל צוריקגעפאָרן פון וויזשניץ נאָך די הייליגע טעג. אויף וועג איז ער אַריינגעגאַנגען צו הרה"ק ר' מרדכי'לע נאַדבורנער זי"ע וועלכער האָט געוואוינט אין בישטינאָ.
ר' מרדכי'לע האָט זיך געוואָנדן צו אים און געפרעגט: "איר קומט דאָך פון וויזניץ, זאָגט מיר ביטע, ווען איז דער רבי געגאַנגען אין מקוה ראש-השנה אינדערפרי?"
ר' יעקב לייב האָט אים געענטפערט דעם פּונקטליכן צייט.
האָט ער ווידער געפרעגט: "ווען האָט מען אָנגעפאַנגען 'אדון עולם'?"
"ווען האָט דער 'צמח' געשריגן 'המלך'?"
"ווען האָט דער צדיק געבלאָזן שופר?"
דער חסיד האָט אויף אַלס געענטפערט, נישט פאַרשטייענדיג קיין וואו דער צדיק צילט מיט זיינע נאָכאַנאַנדע פראַגעס.
דאַן האָט ר' מרדכי'לע אַריינגערופן זיין משב"ק און אים איבערגעפרעגט אָט די זעלבע פראַגעס.
ווי ערשטוינט איז ר' יעקב לייב געוואָרן הערנדיג גענוי די זעלבע תשובות פונעם נאַדבורנע רבי'נס גבאי.
'פון וואַנעט ווייסט דער נאדבורנער שטוב-מענטש דעם גאַנצן סדר וויאַזוי דער וויזניצער רבי האָט געפּראַוועט אינעם טאָג ראש-השנה?' האָט ער זיך געוואונדערט.
דער צדיק האָט אים נישט געלאָזט זיך וואונדערן אויף צו לאַנג.
ער האָט אים ערקלערט מיט אַ פּשטות: "מרדכי דאַווענט שפּעט. אָבער אין ראש השנה האָב איך מיך אָנגעכאַפּט און נאָכגעגאַנגען דעם וויזניצן רבי'ן, ווייל אינדערפרי האָבן מיר געזען שוואַרצע הימלען, און די תפילות וועלן נישט קענען דורכברעכן די מחיצות פון די מקטרגים. מיר האָבן באַשלאָסן נישט אָנצוהייבן מיטן דאַווענען, ווייל סייווי וועלן די תפילות נישט אָנגענומען ווערן. נאָך אַ שטיקל צייט האָבן מיר באַמערקט ווי אַ ליכטיגע פענסטערל האָט זיך געעפנט אין הימל. צו אונזער פראַגע: 'ווער האָט דאָס ערלעדיגט?' האָט מען געענטפערט, אַז ר' מענדעלע פון וויזניץ איז יעצט געגאַנגען אין מקוה. ווי נאָר מיר האָבן דאָס געזען, האָבן מיר באַשלאָסן אים נאָכצוגיין. דערפאַר האָבן מיר באַלד געשיקט צאמרופן דעם עולם און מיר האָבן זיך געשטעלט דאַווענען.
"ווען מיר זענען אָנגעקומען צו שופר בלאָזן, האָבן מיר געזען ווי די הימלען זענען אויסגעלייטערט אָנע וואָלקענעס, האָבן מיר דערפון פאַרשטאַנען אַז ר' מענדעלע וויזשניצער בלאָזט אַצינד שופר. האָבן אויך מיר תיכף גענומען דעם שופר אין האַנט און אינאיינעם אַרויפגעשיקט די תפילות אין הימל." ר' יעקב לייב האָט פאָרגעזעצט זיין רייזע אַהיים, איבערגענומען פון די אָפענע רוח הקודש וואָס ער האָט בייגעוואוינט.
אַמאָל און היינט
הגאון החסיד ר' יוסף דוב קאַסטעל ע"ה האָט דערציילט אויף הגאון הצדיק ר' אליעזר יודל ע"ה, דער רב פון מוש, וועלכער איז געווען פון די גרעסטע חסידים ביי הרה"ק פון קאָברין זי"ע און יסוד העבודה זי"ע.
עס איז שוין באַלד ראש השנה און ר' אליעזר יודל האָט נאָכנישט קיין פּרוטה אין קעשענע פאַר שפּעזן צו פאָרן צום רבי'ן אויף יום-טוב. ער דרייעט זיך אַרום פאַר'דאגה'עט און זאָגט פאַר וועם עס וויל נאָר הערן: "עס דרייעט מיר אָפּ דעם קאָפּ, פון וואַנעט נעמט מען צוויי רובל צו פאָרן צום רבי'ן אויף יום-טוב? איי זאָל איך ניט פאָרן – אַוואו וועל איך הערן 'מלוך על כל העולם כולו בכבודך'?"
ווען ר' יוסף דוב פלעגט דאָס דערציילן, האָט ער צוגעלייגט מיט ווייטאָג: “אַזוי פלעגט ר' אליעזר יודל זאָגן. אָבער היינט איז שוין דאָ די צוויי רובל און אפילו מער, אָבער וואו הערט מען 'מלוך על כל העולם כולו בכבודך'?"
"דאַווען אַנשטאָט מיר!"
אויפ’ן שטענדער פונעם הייליגן בני יששכר זי"ע איז געלעגן אָפן ביים דאַווענען אַ סידור האר"י און ער האָט נישט אַריינגעקוקט אין דעם, נאָר געדאַווענט אין אַ פּשוט’ע סידור. ווען מען האָט אים געפרעגט די באַדייט פון זיין מנהג, האָט ער געענטפערט מיט אַ מעשה פון בעל שם הקדוש.
עס איז געווען אַמאָל אַ איד אין אַ דאָרף וואָס האָט נישט באַצאָלט די דירה געלט פאַרן פּריץ. אין גרויס צאָרן האָט דער
פּריץ גע'הרג'עט אים, זיין פרוי און זיינע קינדער.
צווישן די קינדער איז פאַרבליבן איין קליין קינד, וועלכער דער קינדערלאָזער פּריץ האָט גענומען צו זיך און אים אויפגעהאָדעוועט אַלס אייגן קינד.
אין אַ יאָר אין די טעג בעפאָר ראש השנה, זעט דאָס קינד ווי אַ גרופּע אידן לאָזן זיך אַרויס פונעם דאָרף אויף אַ רייזע. האָט ער זיי געפרעגט: "אַנטשולדיגט, וואו אַהין פאָרט איר?"
"מיר פאָרן אויף ראש השנה אין שטאָט אַריין צו דאַווענען מיט מנין." האָבן זיי געגעבן דעם אַנטוואָרט.
דערביי האָט איינער פון די אידן אים אַנטפּלעקט זיין אידישער אָפּשטאַם. ער האָט אים דערציילט ווי 'זיין טאַטע' דער גרויזאַמער פּריץ האָט דערמאָרדעט זיין גאַנצע פאַמיליע, און אים בא'גנב'עט פאַר זיך. דער איד האָט אים אָנגעוויזן אויף אַ הויז וועלכע איז געשטאַנען נעבן דעם וואַלד זאָגנדיג: “אין אָט דעם הויז האָט דיין טאַטע געוואוינט."
דער יונגל איז צוריקגעגאַנגען צום פּריץ, אינגאַנצן אויפגעשוידערט פון די נייעס וואָס ער האָט נאָר וואָס געהערט. ער האָט געפרעגט 'זיין טאַטן' צו די געשיכטע וואָס די זשידן פאַרקויפן האָט עפּעס אמת אין זיך. פאַרשטייט זיך אַז דער פּריץ האָט געלייקנט שטיין-און-ביין.
דער קינד האָט נישט אָנגענומען וואָס 'זיין טאַטע' האָט אים געזאָגט. ער איז אַליין אַריבערגעגאַנגען צום הויז אין וואַלד, און געטראָפן דאָרט אַ סידור. כאָטש ער האָט נישט פאַרשטאַנען וואָס דאָרט שטייט, האָט ער דאָס גענומען מיט זיך צום שלאָס
פונעם פּריץ.
בעפאָר יום הקדוש, זעט ער ווידעראַמאָל ווי די אידן גרייטן זיך צו פאָרן אין שטאָט אַריין. "וואָס איז שוין ווידער?" האָט ער געפרעגט מיט וואונדער.
"מאָרגן איז יום כיפּור, און מיר פאָרן אין שטאָט אַריין פּראַווען דעם יום-טוב צווישן די פילע שטאָטישע אידן." האָבן די אידן אים גערן געענטפערט. ער איז צוגעגאַנגען מיטן סידור צו דעם איד וואָס האָט אים אַנטפּלעקט זיין אידישע אָפּשטאַם, און געפרעגט: "וואָס איז די ספר?"
"דאָס איז דיין מאַמעס קרבן-מנחה סידור," האָט דער איד געזאָגט. "גיב אַ קוק, דאָ שטייט דיין אידישער נאָמען און דעם דאַטום אין וועלכע דו ביסט געבוירן געוואָרן."
דער קינד האָט באַשלאָסן מיטצופאָרן מיט זיי אין שטאָט אַריין. ער האָט מיטגענומען די סידור מיט זיך. זייענדיג אין בית המדרש איז ער זייער אָנגעוואַרעמט געוואָרן פון די תפילות פונעם עולם. ער האָט געעפנט זיין סידור און פּרובירט צו
דאַווענען. ער האָט נישט געקענט לייענען אפילו איין איינציג ווארט אינעם סידור.
פון גרויס ווייטאָג האָט ער אויסגעבראָכן אין געוויין און געזאָגט: “אין די סידור האָט מיין מאַמע ע"ה געדאַווענט... ווען זי לעבט היינט וואָלט זי נאָך געדאַווענט אין דעם סידור... אָבער איך ווייס נישט וויאַזוי צו דאַווענען... רבונו של עולם, דאַווען דו אַנשטאָט מיר...!"
דער בעל שם טוב הקדוש האָט געזאָגט, אַז מיר קענען זיך גאָר נישט פאָרשטעלן וואָספאַראַ רושם די תפילה האָט געמאַכט אין הימל.
מיט דעם האָט דער בני יששכר אויסגעפירט: מיינע גרויסע הייליגע רבי'ס האָבן געקענט דאַווענען אינעם סידור האר"י. אָבער איך קען נישט די כוונות, דערפאַר עפן איך דעם סידור און בעט ביים רבונו של עולם צו דאַווענען אַנשטאָט מיר!"


text:
עס זענען וועגן קסנומקס טויזנט מינים פון פאַנדזשיי. אלא, מיקאָלאָגיסץ אַפֿילו פאָדערן אַז עס זענען וועגן העלפט אַ מיליאָן, און די קסנומקס טויזנט נאָר אין די מיינונג, בשעת די מנוחה זענען שטיל עקזיסטענץ אין אַבסקיוראַטי.
עס איז געווען מאַשרומז אַז געעפנט די תקופה פון אַנטיביאַטיקס אין מעדיצין, דערמיט געבן אַ שטופּ צו בליענדיק פונגאָטעראַפּיי - די וויסנשאַפֿט פון שוועמל באַהאַנדלונג. גליק, די וויסנשאַפֿט פון באַהאַנדלונג פארגעסן פֿאַר פילע דעקאַדעס היילונג מאַשרומז ריבאָרן. אין פריש דעקאַדעס, פאַנדזשיי האָבן ווערן אינטערעסירט אין דער מקור פון נייַ מעדיסינעס. כאָטש די וויסנשאַפֿט פון טרעאַטינג פאַנדזשיי פֿאַר מאַלעניאַ איז באקאנט און וויידלי געניצט אין טשיינאַ און דזשאַפּאַן, אָפט פֿאַר די באַהאַנדלונג פון די אדלשטאנד און די עמפּעראָר.
עס איז געווען פון די פאַנדזשיי פון די פּעניסילליום מין אַז דער ערשטער אַנטיביאָטיק פּעניסיללין. די מינים פון דעם פונגוס אויך פאָרעם גרעיסאָפולווין, סיטרין, וואָרטמאַנינע, נאָטאַטין, פּאַטולין און אנדערע אַספּערגיללוס פונגוס מינים זענען פּראָדוסערס אַספּערגיללין, פומאַגילינע, וועלוואַטינין , אאז"וו ווי פּראָדוסערס פון אַנטיביאַטיקס פאַנדזשיי פון די גענעראַ פוסאַריום, טריטשאָדמערי, אָאָספּאָראַ, טאָרולאָפּסיס און פילע אנדערע מיקראָמיסעטעס זענען באקאנט.
אבער דער רובֿ וויכטיק זאַך איז אַז באַסידיאָמיאַל פאַנדזשיי אויך פּראָדוצירן אַנטיביאַטיקס, און אין דערצו, זיי געפונען ויסגעצייכנט אַנטיטומאָור סאַבסטאַנסיז און אַפֿילו phytoncides. וואָס איז, די מאַשרומז אַז מיר זענען געניצט צו זען ווי אַ אָנגענעם דערצו צו אונדזער דיעטע זענען געניצט אין נאַטור ווי מעדאַקאַנז.
ניו וועגן אין די פעלד פון עפעקטיוו אַנטיבאַקטיריאַל דרוגס האָבן שוין דיסקאַווערד דורך די העכער עסן און סאַמיק פאַנדזשיי - מאַקראָמיסעטעס. א זייער ווערטפול מקור פון אַנטיביאַטיקס זענען, למשל, העכער באַסידיאָמיסעטעס. עס איז באקאנט אַז פילע פון זיי זענען לאָנקע שוועמל, אַגראָביום שווער, ראָזעווע ראָזעווע, פּראָסט גרעענגראָסער, לילאַ סטרייטער, בערעזע טינדער און אנדערע - סעקטאָר אַנטיביאָטיק סאַבסטאַנסיז: אַגראָקיבין, דראָסאָפיללינע, נעמאָטין, ביפסטין, פּאָליפּאָרין און פילע אנדערע.
אַזאַ סאַבסטאַנסיז זענען אפגעזונדערט פון מער ווי פינף הונדערט מינים פון צומ עסן און סאַמיק פאַנדזשיי געהאלטן צו זעכציק גענעראַ. וואַסער אויסצוגן פון פרוכט גופים פון פילע גאָוואָרושקאַס, ריאַדאָוואָק, לאַקאָוויץ האָבן אַ ווירקונג ענלעך צו די אַנטיביאַטיקס יידענאַפייד אויף די ווונד מיקראָפלאָראַ פון פּאַטיענץ: לעוואָמיסעטין, ביאָמיסין, סטרעפּטאָמיסין.
אַ ויסערגעוויינלעך וויכטיק אַנטיביאָטיק מקור איז געווען גשמיות פון גאָלאָוואָראָשעק (קליטאָסייבע). טשיקאַווע אין דעם רעספּעקט איז די ריז קלאָטאָסוב, אין וואָס אַ אַנטיביאָטיק קאַיטאָביסיללין. עס ינכיבאַץ די וווּקס און אַנטוויקלונג פון פאַרשידן מייקראָואָרגאַניזאַמז; אַרייַנגערעכנט די סאַגדזשעסטיד אַגענט פון טובערקולאָסיס. עס איז אויך נאָוטוועריק אַז עטלעכע קאַמפּאָונאַנץ פון די גראָז דעקן פאַרשווינדן אויף דעם פּלאַץ פון דעם וווּקס פון דעם פונגוס, וואָס קען אָנווייַזן די פיטאָנקידאַל פּראָפּערטיעס פון די מיסעליאַל עקסטראַקט פון דעם פונגוס געפונען אין דעם באָדן.
קאַלוואַטיק זויער, געשאפן דורך עטלעכע וויידספּרעד ריינאָוקאַץ, סאַפּרעסיז די אַנטוויקלונג פון פילע באַקטיריאַ און פאַנדזשיי, און אויך האט אַ אַנטיטומאָר ווירקונג. דורך כעמישער סינטעז, פילע דעריוואַטיוועס פון קאַלוואַסיק זויער, אויך כאָוסטיד אַנטיביאָטיק קאַמף, זענען באקומען.
פון אַלועמאַנסיעללאַ מיוקאָוסאַ באקומען אַנטיביאָטיק mucidine, וואָס אין די פאָרעם פון אַ מעדיצין מוסידירינע איז געניצט פֿאַר פאַרשידן פונגאַל קרענק פון מענטש. מעדיציניש סאַבסטאַנסיז פון מינים פון גשמיות פּסילאָסיבע (Psilocibe) האָבן אַ פּסיטשאָטראָפּיק ווירקונג. פֿאַר בייַשפּיל, פאַרמאַקאָלאָגיקאַללי אַקטיוו psilocybin עס איז געניצט אין מעדיציניש פיר צו פירן עטלעכע סייכל קרענק, צו צוריקקריגן זכּרון אין פּאַטיענץ און אין אנדערע קאַסעס. אין די מיסט איז געפונען אַ טאַקסיק מאַטעריע, ינסאַליאַבאַל אין וואַסער, אָבער נאָר אין אַלקאָהאָל. דעריבער, ווען קאַנסומינג אַ שוועמל מיט אַלקאָהאָל, פאַרסאַמונג אַקערז. דעם פאַרמאָג פון מיסט איז באזירט אויף זייער נוצן פֿאַר די באַהאַנדלונג פון אַלקאַכאָליזאַם.
לעצטנס, צומ עסן און סאַמיק פאַנדזשיי זענען אַקטיוולי יקספּלאָרד אין פילע לאַבאָראַטאָריעס אַרום די וועלט אין סדר צו זוכן פֿאַר נייַ ווערטפול סאַבסטאַנסיז. די רעזולטאַטן זענען ינקעראַדזשינג: די נומער פון פאַנדזשיי געניצט אין מעדיצין איז ינקריסינג טאָג דורך טאָג. ניט אַלע פּראָפּערטיעס פון העכער פאַנדזשיי האָבן שוין געלערנט. עס איז געהאפט אַז פונגאָטהעראַפּי וועט עפענען נייַ עפעקטיוו מעדיצין וואָס וועט ווערן אַ שטאַרק געצייַג אין דעם געראַנגל פֿאַר מענטשלעך געזונט.
פֿאַר באַהאַנדלונג, מיר רעקאָמענדירן די נוצן פון פּרעפּעריישאַנז פון די צענטער פֿאַר פונגאָטהעראַפּי, ביאָרעגולאַטיאָן און ייַורוועדאַ.


text:
טראמפ פרעזידענסי אויסערן פאליסי/נייעס
- פעיק נוז
- שר האלף
- תגובות: 1639
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 13, 2017 8:49 pm
- לאקאציע: אנאנימע סאורסעס
- פעיק נוז
- שר האלף
- תגובות: 1639
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 13, 2017 8:49 pm
- לאקאציע: אנאנימע סאורסעס
ער האט באזונדער פארדאמט די כינעזער מיליטערס שריט אינעם דרום כינעזער ים וואו זי האט אויפגעשטעלט מיליטערישע פעסטונגען אין וואסערן וואס זי באטראכט אלס איר טעראטאריע, אבער אמעריקע באטראכט עס אלס אינטערנאציאנאלע וואסערן, און האט פארשפראכן אז אמעריקע וועט "איגנארירן" די כינעזער אנוועזנהייט און ווייטער ארומפליען דארט אזוי ווי אין אינטערנאציאנאלע וואסערן.
כינע האט גאר שארף רעאגירט צו די רעדע זאגנדיג "דאס איז מער נישט בלויז א האנדלס קריג" און געזאגט אז זי נעמט ערנסט די רעטאריק.
- Think and Thank
- שר האלפיים
- תגובות: 2268
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג ינואר 09, 2018 11:08 pm
- כאפצעם
- שר תשעת אלפים
- תגובות: 9059
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יולי 10, 2014 9:28 am
- לאקאציע: לויפט
די סאודישע רעזשים'ס ברוטאליטעט איז נישט קיין חידוש ווי יעדער האלט מיט זייערע נאכאנאנדע קארפעט באמבאדירונג אין ציווילע געגענטער אין תימן די לעצטע יארן און מיטן קומען צום שוועל פון א בלוטיגע ערד אינוואדירונג אינעם דערנעבענדיגן דוביי פאר נערישע פאליטישע חשבונות. אבער אצינד איז די וועלט אויפגעשוידערט מיט א פרישע שטאפל זייערע פון דורכפירן א קאלטבלוטיגע מארד אויף א זשונאליסט פונעם וואשינגטאן פאוסט אויף מערב וועלט טעריטאריע, דאס זיך צעפירן די הענט אויף אזא פארנעם איז קלאר אז ס'פאדערט זיך א שארפע רעספאנס צום געדענקן.
ווי ס'קוקט אויס לע"ע איז די וועלט פאראייניגט צו איינמאל פאר אלעמאל לערענען די סאודיער א לעסאן, אינקלודינג אמעריקאנע פאליטישענס פון ביידע פארטייען וואס דריקן אויס שאק און פארלאנגען שריט. די טראמפ אדמיניסטראציע איז אין א פיקל וויבאלד זיי האבן אנגעקינפט שטארקע באציאונגען מיט די ארטיגע מלוכה זיכנדיג שטארק זייער שטיצע אין מיטל מזרח אנגעלעגענהייטן, און זיי האבן פרובירט אראפמאלן די נייע סאודיער פרינץ ווערטשאפט אלס א נייע "דעמאקראטיע"..
מיטן נייעם געשאפענעם סקאנדאל האט טראמפ אויסגעדרוקט "גרויס זארג" אויף דעם אינצידענט, בלייבט איבער צו זעהן צו אויסער לופטיגע סטעיטמענטס וועט ער זיין גרייט צו נעמען עפעס עקשאן אויך כדבעי למהוי.
אז מ'רעדט שוין פון טערקיי און די טראמפ אדמיניסטראציע איז מערקבאר אז נאך חדשים פון שטרענגע סטעיטמענטס און סאנקציעס קעגן טערקיי איבער זייער איינשפארן דעם אמעריקאנעם גלח קוקט אויס ווי די טראמפ אדמינסטראציע האט זיך געלייגט שלאפן און אויפגעגעבן דערויף..
- Goodmorning
- שר האלף
- תגובות: 1428
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג מארטש 06, 2018 2:32 pm
- Think and Thank
- שר האלפיים
- תגובות: 2268
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג ינואר 09, 2018 11:08 pm
כאפצעם האט געשריבן:אז מ'רעדט שוין פון טערקיי און די טראמפ אדמיניסטראציע איז מערקבאר אז נאך חדשים פון שטרענגע סטעיטמענטס און סאנקציעס קעגן טערקיי איבער זייער איינשפארן דעם אמעריקאנעם גלח קוקט אויס ווי די טראמפ אדמינסטראציע האט זיך געלייגט שלאפן און אויפגעגעבן דערויף..
קוקט אויס אז עס האט נישט גוט אויסגעקוקט, און די שלאפענדיגע טראמפ אדמיניסטראציע האט געמאכט א דיעל מיט טערקיי צו באפרייען דעם גלח.
כאפצעם האט געשריבן:אן אינטערנאציאנאלע ספעקטאקל טוט זיך אצינד אפ ווען טערקיי האט פארשפארט אן אמעריקאנער גלח און די טראמפ אדמיניסטראציע האט זיך ארויסגעלאזט אין א פרעשור קאמפיין קעגן טערקיי און אויף א פערזענליכע לעוול קעגן ערדואן.
עס גייט זיך יעצט אויסשפיעלן אין ריעל טיים א טעסט צו די טראמפ בולי טאקטיקן וועלן זיין סוקסעספול.
בינעך טאקע נייגעריג וואס ס'גייט זיך אויסלאזן
-
- שר האלף
- תגובות: 1221
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך מאי 02, 2018 10:59 am
ברעיקינג
- טשאדעלע באדעלע
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3296
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג יולי 09, 2017 5:29 pm
- לאקאציע: לי עוועניו קארנער מאנסי בלוד.
צוריק צו “אידישע און וועלטליכע נייעס”
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: Google [Bot], police, Potus, אהרן הלוי, אזוי וויל איך, איש האשכולות, וואס עפעס?, וימאןX3, טובי' מאיר ניימאנן, נודניק, פסיקתא, פריינד, פרעג נישט, צווייפעל, קאפ און אקסל, שטיל און 76 געסט


text:
די ווידיא ווייזט ווי די שעריף דעפיוטיס נוצן א שטריק אין די שטאט קאניפער צו עפענען די טיר פון די קאר פונדערווייטענס, און א קליינער בער שפרינגט ארויס איינמאל די טיר איז אפן. די ווידיא ווייזט דאן די חורבן די בער האט אנגעמאכט, ווילאנג ער איז דארט געווען פארשפארט.
בער באפרייט פון קאר [ווידיא]
די ווידיא ווייזט ווי די שעריף דעפיוטיס נוצן א שטריק אין די שטאט קאניפער צו עפענען די טיר פון די קאר פונדערווייטענס, און א קליינער בער שפרינגט ארויס איינמאל די טיר איז אפן. די ווידיא ווייזט דאן די חורבן די בער האט אנגעמאכט, ווילאנג ער איז דארט געווען פארשפארט.


text:
ליקוטי הלכות וענינים על ראש השנה
די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד
ליקוטי הלכות וענינים על ראש השנה
דער טעם פארוואס מ'דאפעלט ביי קדיש לעילא ולעילא, ווייל ר"ה גייט די אויבערשטער ארויף העכער אויף זיין כסא מלוכה, און יעדער דארף אים לויבען, און וועגען דעם זאגט מען "מכל" ברכתא און נישט "מן" כל ברכתא ווי א גאנץ יאר, ווייל א גאנץ יאר דארף מען משלים זיין 28 ווערטער, אבער איצט אז מ'לייגט צו א ווארט פעלט עס נישט אויס.
דער טעם פארוואס מ'זאגט זכרנו לחיים און נישט טובים אזוי ווי שפעטער וכתוב לחיים "טובים", אזוי ווי דוד המלך וואס האט קודם געבעטען קליינע זאכען און נאכדעם מער און מער (גמ' חלק) שגיאות מי יבין וכו' וכו' די זעלבע בעטען מיר קודם לחיים, און דערנאך לחיים טובים. און וועגען דעם ווען מ'האלט ביי חזרת הש"ץ זאגט מען נישט מיט מיט'ן בעל תפלה זכרנו לחיים, ווייל מ'האט דאך שוין ביי די שטילע שמו"ע געבעטען די גרעסערע זאך קען מען נישט צוריק גיין צו די קליינע זאכען (בשם הרה"ק מבעלזא זי"ע)
דער טעם פארוואס מ'דארף נישט איבער דאווענען ווען מ'האט פארגעסען צו זאגן זכרנו לחיים, ווייל ס'ווערט נישט דערמאנט אין די גמרא אז מ'דארף עס זאגען.
דער טעם פארוואס מ'זאגט נישט ביים דאווענען מועדים לשמחה וכו' און והשיאנו אזוי ווי יעדע יו"ט, ווייל ר"ה איז נישט קיין מועד וואס דאס איז א לשון פון וועד, וואס מיינט זיך צוזאם נעמען אין ביהמ"ק ווען מ'האט עולה רגל געווען, און דאס איז נישט שייך ר"ה.
דער טעם פארוואס ווען ס'געפאלט אין שבת זאגט מען נישט מקרא קודש "באהבה" אזוי ווי יעדן יו"ט.
ווייל תרועה ווייזט אויף דין און מ'קען נישט צוזאם שטעלען אהבה צו דין.
דער טעם פארוואס מ'עסט נישט קיין אגוזים (ניסלעך), ווייל "אגוז" איז בגימטריא "חטא", נאך א טעם ווייל דאס מאכט אסאך שליים און מ'וועט נישט קענען דאווענען געהעריג.
דער טעם פארוואס מ'זאגט "יושב" על כסא און אגאנץ יאר זאגט מען "היושב", ווייל יושב מיינט ער זיצט איצט, און היושב מיינט ער זיצט געווענליך נישט דוקא איצט, און ר"ה זיצט ער אויף אספעציעלע שטיל, דעריבער זאגט מען יושב.
דער טעם פארוואס מ'זאגט נישט קיין הלל אין ר"ה.
אין די גמרא שטייט אז ס'פאסט נישט ווייל ספרי חיים ומתים פתוחים ואתם אומרים שירה, נאך א טעם ווייל פאר די דין קומט ארויס קען מען נישט זאגען שירה.
דער טעם פארוואס מ'זאגט אבינו מלכנו, ווייל די גמרא פארציילט אין תענית אז איינמאל איז נישט געווען רעגען, און מ'האט גוזר תענית געווען און ס'האט נישט געהאלפען ביז ר"ע איז צוגעגאנגען צום עמוד און האט אנגעהויבען אבינו מלכנו וכו', און מ'איז געהאלפען געווארען, דערפאר האט מען מתקן געווען אז מ'זאל עס זאגען אין עשרת ימי תשובה, [שבת זאגט מען עס נישט ווייל אסור לתבוע צרכיו בשבת].
דער טעם פארוואס ווען ס'איז דא א ברית מאכט מען עס פאר תקיעת שופר, כדאי נאנט צו ברענגען ברית אברהם צו תקיעת שופר וואס מ'בלאזט מיט א שופר של איל אקעגען עקידת יצחק.
דער טעם פארוואס מ'בלאזט ביי מוסף און נישט צופרי ווי ס'פאסט אלס זריזים מקדימים למצוות, ווייל ס'האט אמאהל פאסירט בשעת מלחמה אז די גוים האבען געמיינט אז דאס שופר בלאזן איז א סיגנאל צו די פיינט, און די אידן זענען שפיאנען זענען זיי באפאלען די אידן און אויסגעהרגעט ר"ל האט מען מתקן געווען צו בלאזען ביי מוסף דעמאלס זעהן די גוים אז היינט איז א היילגיע טאג ווייל מ'האלט אין איין דאווענען און זיי שטערען נישט.
דער טעם פארוואס מ'זאגט זיבען מאהל למנצח
פאר תקיעת שופר ווייל ס'איז דא אין דעם (מיט מן המיצר צוזאמען) 587 ווערטער וויפיל ס'איז בגימטריא שופר מיט'ן כולל.
דער טעם פארוואס מ'בלאזט נאכמאל שפעטער ביי שמונה עשרה, כדאי צו פארמישען דעם שטן ווי תוס' ברענגט די ירושלמי אז די שטן מיינט אז משיח איז שוין דא און מ'גייט אים שעכטען, און וועגען דעם פלעגט די האר"י הקדוש דעמאלס זאגען תפלות צווישען די תקיעות ווייל דעמאלס איז די שטן צומישט און ער לאזט אדורך די תפילות.
דער טעם פארוואס ביי אלע קרבנות פון יו"ט שטייט והקרבתם און דא שטייט ועשיתם.
ווייל ווען איינער טוט תשובה רעכענט די אויבערשטער ווי ער מאכט זיך אליינ'ס איצט פאר א נייע מענטש און ער ווערט כתינוק שנולד דמי, וואס דאס איז מרומז אין ועשיתם ווי איר מאכט זיך אליינס.
דער טעם פארוואס די לעצטע תקיעה איז א לאנגע
ווייל דאס איז די לעצטע און אזוי געפונען מיר ביי מתן תורה אז די אויבערשטער האט געוואלט מודיע זיין אז ער איז שוין אוועק פון בארג האט ער געבלאזען מיט'ן שופר א לאנגע קול.
דער טעם פאוואס אלע טויערן זענען צוגעמאכט אבער די טויער פון טרערען נישט ווייל אויף אלע טויערען איז דא מלאכים אבער אויף דעם טויער איז דער אויבערשטער אליין
פון ר"ר ברוך מ'מעזבוז שטייט אז לכאורה איז שווער וואס פעלט אויס בכלל טויערען אז ס'איז סיי ווי סיי אפען נאר ווער ס'וויינט ווי א נער מאכט מען עס אים צו.
דער טעם פארוואס ר"ה גייט מען צו תשליך (אזוי שטייט אין רמ"א) צו א וואסער וואו פיש שווימען, ווייל מ'וויל דערמאנען די זכות פון אאע"ה וואס אויפען וועג צו די עקידה האט דער שטן געמאכט א וואסער און ער איז אריינגעגאנגען ביז'ן האלז און געשריגען באו מים עד נפש און ס'איז געווארען טריקן ווילען מיר דערמאנען די זכות, און דוקא ביי פיש ווייל מיר זענען אזוי ווי פיש וואס ווערען אריינגעכאפט פלוצלינג דורכ'ן נעץ און מיר ווערען אויך אריינגעכאפט דורכ'ן יצה"ר.
נאך א טעם ווייל דגים איז ר"ת י"ג מכילין דרחמי וואס דאס איז די י"ג מדות של רחמים וואס מיר זאגען ביי תשליך.
נאך א טעם ווייל אזוי ווי פיש האבען שטענדיג אפענע אויגען אזויי אויך דער אויבערשטער איז הנה לא ינום ולא ישן שומר ישראל.
דער טעם פארוואס די צווייטע טאג נעמט מען א נייע זאך ביי קידוש און אויך דער בעל תוקע ביי תקיעת שופר, ווייל דעם צווייטען טאג ר"ה איז אנדערשט ווי סתם א יו"ט שני ווייל טיילמאל איז אין א"י אליין אויך געווען צוויי טעג יו"ט ווען עדים זענען אנגעקומען נאך מנחה אז זיי האבען געזעהן א לבנה האט מען געמאכט צוויי טעג יו"ט און דעם צווייטען טאג איז נישט געווען אלס ספיקא דיומא נאר ווי א יומא אריכתא איין לאנגע טאג די ביידע טעג צוליב א גזירה וועגען די קומענדיגע יאר, ממילא קען מען נישט מאכען א שהחינו דארף מען נעמען א נייע פרי אדער בגד משא"כ יעדען יו"ט איז די צווייטע טאג אלס ספיקא דיומא ווייל מ'ווייסט נישט וועלכע טאג ס'איז יו"ט קען מען מאכען א שהחינו.
דער טעם פארוואס די צוויי טעג ר"ה איז א יומא אריכתא (עפ"י דרוש) ווייל ווען ס'געפאלט אין שבת בלאזט מען נישט קיין שופר אינעם ערשטען טאג האט מען נישט מיט וואס צו צומישען דעם שטן ווארט מען מיט'ן דין אויפן צווייטען טאג און מ'צומישט אים.
דער טעם פארוואס מ'משפט אין חודש תשרי, ווייל דעמאלס איז אדם הראשון
געבוירען נאך א טעם ווייל דער אייבישטער איז א רחום בדין איז ער דן די אידן אין אזא חודש וואס מ'טוט אסאך מצוות אין דעם חודש און די זכות איז מגין אויף זיי.
דער טעם פארוואס מ'עסט עפל ראש השנה ביינאכט איז ווייל די פלאץ פון די אש אויפ'ן מזבח האט אויסגעזעהן ווי די צורה פון א עפל.
נאך א טעם: ווייל ש"ה עקיד"ה (די שה וואס מ'האט מקרב געווען אויף די עקידה) איז בגימטריא תפו"ח (עפל), ווייל דאס איז געווען ווי א קרבן אויפ'ן מזבח, און דער זכות ווילען מיר דערמאנען אין ר"ה.
נאך א טעם: ווייל מיר ווילען דערמאנען די זכות פון די אידן וואס האבען געזאגט "נעשה ונשמע" אזוי ווי עפל וואס איז "פריו קודם לעליו" - די פרי וואקסט פאר איר בלעטעל.
נאך א טעם ע"פ רמז: ווייל תפוח איז בגימטריא "פרו ורבו", און "דבש" איז בגימטריא "אשה", דאס איז מרמז אז ר"ה איז מסוגל געהאלפען צו ווערען מיט קינדער, אזוי ווי מ'ליינט בייטאג די פרשה "וה' פקד את שרה".
שנהיה לראש
פארוואס זאגט מען שנהיה לראש מיט א למ"ד, מ'וואלט געדארפט זאגען "שנהיה ראש"? נאר, ס'שטייט אין די משנה "הוי זנב לאריות, ואל תהיה ראש לשועלים". דאס בעט מען "שנהיה לראש" מיר זאלן באלאנגען צו א ראש, "ולא לזנב" און אפילו נישט זיין א ראש פאר זנבים, ווי ס'שטייט "ואל תהיה ראש לשועלים".
פון חוזה מלובלין שטייט אז פשט אין די תפילה איז אז די תלמידים בעטען פאר א גוטע רבי, און די רבי'ס בעטען פאר גוטע תלמידים, אין די בחינה פון ראש. דאס מיינט שנהיה לראש ולא לזנב.
דער ייטב לב ברענגט פון הרה"ק ר' אליעזר מ'דזשיקוב זי"ע אז די ר"ת פון לראש איז ל'עשות ר'צון א'ביך ש'בשמים.
דער מגן אברהם ברענגט אז די מהרש"ל האט נישט געגעסען קיין פיש אין ר"ה, ווייל ער האט עס זייער ליב געהאט, און ער האט געוואלט ממעט זיין תאותו אין ר"ה
זאגט דער "מאור ושמש" אז פשט איז אז די אלע זאכן עסט מען כדאי ממשיך צו זיין פון יענע וועלט די אלע סימנים והשפעות, און דאס קען מען נאר אויספועלן ווען מ'איז אויסגעטוהן פון גשמיות, און מ'עסט עס נאר לשם שמים. און דער מהרש"ל האט מורא געהאט אז ווייל ער האט עס ליב וועט ער נישט קענען אינזין האבען וואס ער דארף, דעריבער האט ער עס נישט געגעסען.
אין די גמרא איז דא צוויי גרסאות, אין מסכת כריתות שטייט "למיכל" אז מ'דארף עסן די אלע זאכען, אין מס' הוריות שטייט "למיחזי" אז צו זעהן איז גענוג און מ'דארף עס נישט עסן.
ס'איז אויך א מחלוקה צווישען די ראשונים ווי "רב האי גאון" זאגט אז אין זיין פלאץ האט מען זיך געפירט צו ווייזען אויף די אלע זאכען.
אין חידושי הגהות שטייט א תירוץ צווישען די צוויי גמרות, אז אין כריתות רעדט מען פון א סגי נהור וואס קען נישט זעהן, ממילא מוז ער עסן.
אין טור שטייט אז מ'זאל עסן. און אין ספר כף החיים שטייט אז ווער ס'קען נישט עסן, איז גענוג אז ער ווייזט.
אין "של"ה הקדוש" שטייט אז ס'איז נישט דא קיין שום רמז מיט'ן עסן די פירות, נאר דאס דערמאנט אז מ'זאל בעטען אויף די אלע זאכען.
אויך ר' יעקב עמדין איז מסביר אז ס'איז נישט גענוג צו עסן אליין נאר מ'דארף אויך מתפלל זיין.
ר' שלמה קלוגער שרייבט אבער פארקערט אז דאס איז נישט ווי א תפלה, נאר מיר ווייזן ארויס בטחון מיט דעם אז עס וועט טאקע זיין א גוט יאר.
די צווייטע טאג איז א מחלוקה, דער "בני יששכר" ברענגט אז וועגען דעם שטייט אין די גמרא די לשון "בריש שתא" און נישט בראש השנה, ווייל נאר אנפאנג יאר, די ערשטע נאכט, עסט מען די זאכען.
אבער אין ספר בן יהודע איז מדייק פון די לשון "יהא רגיל" אז ביידע נעכט דארף מען דאס עסן און נישט נאר די ערשטע נאכט.
עומדים בהשכמה
ערב ראש השנה שטייט מען אויף פריער ווי אלע סליחות טעג און מען פארמערט צו זאגן סליחות, כדי מיר זאלן ארויס גיין אינגאנצן ריין אין דעם גרויסן "יום הדין". מטה אפרים
יום צום
אין שלחן ערוך ווערט גע'פסק'נט אז ערב ראש השנה זאל מען פאסטען, דער מקור דערפון איז אין מדרש תנחומא (ויקרא כג-מ) וואס ווערט געברענגט אין טור אורח חיים סימן תקפ"א, א שיינע משל:
עס איז אמאל געווען א לאנד וואס איז שולדיג געווען אסאך געלט פאר'ן קעניג, עס איז אריבער א לאנגע צייט און מען האט נישט געהאט דאס געלט צו באצאלען, ביז דער קעניג איז געקומען מיט א גרויסע מיליטער איינצומאנען די שטייערן אזוי ווי דער קעניג האט שוין געהאלטען צען מיל פונעם שטאט, זענען ארויס די גרויסע לייט פון דעם שטאט, און מקבל פנים געווען דעם קעניג, און געבעטען אז וויבאלד זיי האבן נישט קיין געלט צו באצאלען זאל דער קעניג זיי מוחל זיין דעם חוב, דער קעניג האט רחמנות געהאט און ער האט זיי מוחל געווען א דריטל פון דעם חוב. ווען דער קעניג איז אנגעקומען אביסעל נענטער צום שטאט זענען ארויסגעגאנגן די "בינונים" פון שטאט מקבל פנים זיין דעם קעניג און אויך זיי האבן געבעטען אז דער קעניג זאל מוחל זיין דעם חוב, האט דער קעניג מוחל געווען נאך א דריטעל. ווען דער קעניג איז שוין געווען נאנט צום שטאט זענען ארויסגעגאנגען די גאנצע שטאט מקבל פנים זיין, דעמאלס האט דער קעניג שוין אלעס מוחל געווען.
אזוי אויך ערב ראש השנה פאסטען די חשובע מענטשען איז דער אויבערשטער מוחל א דריטעל פון די עבירות, ווען עס קומט די עשרת ימי תשובה און די "בינונים" פאסטען איז דער אויבערשטער מוחל נאך א דריטעל, און ווען עס קומט יום כיפור און אלע יודען פאסטען איז דער אויבערשטער מוחל אויף אלע אונזערע עבירות.
תקיעת שופר ערב ר"ה
ערב ראש השנה בלאזט מען נישט קיין שופר. כדי צו מאכן א הפסק צווישן די תקיעות פון "רשות" פון גאנץ אלול, און תקיעות פון "חובה" פון ראש השנה.
נאך א טעם: כדי צו צומישען דעם שטן, ער וועט מיינען ערב השנה אז עס איז שוין געווען דער יום הדין, ווייל ער זעט אז מען בלאזט שוין נישט קיין שופר, און ער וועט נישט מער מקטרג זיין.
התרת נדרים
עס זענען דא וואס פירען זיך אז ערב ראש השנה איז מען מתיר די נדרים פון א גאנץ יאר, פאר דריי מענטשן, מיט דעם נוסח וואס שטייט אין די סידורים.
דער טעם צו מאכן התרת נדרים ערב ראש השנה איז, ווייל דער עבירה פון נישט איינהאלטען א נדר איז זייער הארב און גרויס, און דאס איז גורם מיתה רח"ל, וויל מען נישט האבן דער עבירה ביים יום הדין. אלף המגן
מען נעמט דריי מענטשן (א בית דין) און זיי זעצן זיך אויף איין זייט פון א טיש, און דער מענטש וואס איז מתיר נדר שטייט אויף דער אנדערער זייט טיש, און ער זאגט דער לשון וואס עס שטייט אין די סידורים. מען מעג נעמען קרובים פאר א בית דין ביי התרת נדרים.
א רמז צו מאכן התרת נדרים ערב ראש השנה: אין דער פסוק וואס רעדט זיך פון נדרים שטייט: "לא יחל דברו ככל היוצא מפיו יעשה" די ווערטער ל'א יח'ל דבר'ו ככ'ל זענען סופי תיבות "אלול". ש"ך
קברי צדיקים
טייל פירן זיך צו גיין ערב ראש השנה צו קברי צדיקים, און מען גיט דארט צדקה פאר עניים.
דער טעם פארוואס מען גייט צו קברי צדיקים איז, כדי די צדיקים זאלן פאר אונז מתפלל זיין און זיין מליצי יושר, אין דעם יום הדין.
נאך א טעם: ווייל ביי קברי צדיקים איז א מקום קדוש און די תפילות ווערן דארט מער אנגענומען.
צדקה
ערב ראש השנה איז א ספעציעלע צייט צו מרבה זיין בצדקה, כדי יוצא צו זיין דעם פסוק אין נחמי' "ושלחו מנות לאין נכון לו" וואס דארט רעדט זיך פון ראש השנה.
מכבסין ומסתפרין
מען דארף זיך אפוואשען און אפשערען לכבוד יום טוב, כדי מיט דעם צו ווייזן אז מיר זענען זיכער אז מיר וועלן ארויס גיין ריין ביי דעם משפט. לכתחלה זאל מען זיך שערען פאר חצות. מטה אפרים
דער טור ברענגט פון א ירושלמי אויף די ווערטער "כי מי גוי גדול וגו'" וועלעכע פאלק איז דען אזוי ווי די יודישע פאלק. ביי די אנדערע פעלקער ווען זיי גייען צום משפט טוען זיי זיך אן אין שווארצע קליידער, זיי לאזן זיך וואקסען די האר און די נעגל, און זיי טרויערן, ווייל זיי האבן מורא אז זייער משפט וועט ארויסקומען שלעכט.
אבער די יודן זענען נישט אזוי, זיי קליידען זיך אין ווייסע קליידער, שערען זיך די האר און נעגל לכבוד ראש השנה, זיי עסען און זיי טרינקען און זיי פרייען זיך אין ראש השנה, ווייל זיי זענען פיל מיט האפענונג אז דער אויבערשטער וועט זיי מוחל זיין.
טבילה
מען דארף זיך טובל'ן אין א מקוה, אפילו די מענטשן וואס טובל'ן זיך נישט אין מקוה א גאנץ יאר. רוקח
החותך חיים - נייע מעסער
עס ווערט געברענגט א מנהג פון בעל שם טוב הקדוש זי"ע, צו קויפן א נייע מעסער לכבוד ראש השנה. א רמז צו דער "שם" פון פרנסה "חתך" – שניידען, וואס דאס זענען די סופי תיבות פון "פותח את ידך".
נאך א רמז: ווייל מיר זאגען ביים דאווענען ראש השנה "החותך חיים לכל חי", - דער אויבערשטער שניידט און באשטימט לעבן פאר אלע לעבעדיגע באשעפענישען.
נאך א רמז: ווייל א נייע מעסער שניידט "דין", דאס איז א רמז אז עס זאל צושניטען ווערן דער מדת הדין, און עס זאל גובר זיין דער מדת הרחמים אויף אונז.
הרה"ק מהרי"א מזידיטשוב זצ"ל האט געזאגט אז יעדער איינער זאל קויפן ערב ראש השנה א נייעם מעסער און זאל דאס אויסשארפען, ווייל דאס איז מסוגל אויף פרנסה א גאנץ יאר.
מנחה ערב ראש השנה
ביי תפילת מנחה ערב ראש השנה פארנאכט שטייט מען שוין און די לעצטע מינוטן פונעם יאר, און פונדעסטנוועגן בעטן מיר דעמאלטס "ברך עלינו ה' אלקינו את השנה הזאת", השי"ת זאל אונז בענטשן דאס יאר, איז דאך שווער צו פארשטיין עס קומט דאך שוין א נייע יאר, אויב אזוי פארוואס בעטן מיר אז השי"ת זאל פאר אונז בענטשן דאס יאר וואס איז שוין כמעט דורך?
זאגט דער ערשטער בעלזער רב - דער שר שלום זצ"ל: דאס קומט אונז ווייזן אז "ישועת ה' כהרף עין" דערפאר זאל זיך א יוד קיינמאל נישט מייאש זיין פון בעטן דעם באשעפער פאר זיינע באדערפענישן, ווייל אפילו און דער לעצטער מינוט קען נאך זיין די ישועה:
מזל החודש
דער מזל פון חודש תשרי איז "מאזנים" - "וואגשאל" דאס איז א רמז אז דעם חודש משפט מען יעדן איינעם.
ר"ן פ"ק דר"ה
ברכת החודש
מען בענטשט נישט ראש חודש תשרי, אזוי ווי מען בענטשט יעדן ראש חודש. ווייל מיר ווילן פארטומלען דעם שטן ער זאל נישט וויסן ווען עס איז ראש השנה.
א סימן דערויף ווייל עס שטייט אין פסוק: "תקעו בחדש שופר בכסא ליום חגנו" און דער ווארט "בכסא" מיינט באדעקט, אז דער חודש זאל זיין באדעקט און באהאלטן, מען זאל איהם נישט דערמאנען. לבוש
לא אד"ו ראש
דער ערשטער טאג ראש השנה קען נאר אויסגעפאלן אין איינע פון די פיר טעג, מאנטאג, דינסטאג, דאנערשטאג, און שבת קודש. אבער זונטאג, מיטוואך, פרייטאג, קען נישט אויסגעפאלן ראש השנה, דער סימן דערצו איז "לא אדו ראש", דאס מיינט אז איינער פון די טעג א' ד' ו', קען נישט אויסגעפאלן "ראש" השנה.
שמות היום
ראש השנה האט פיר נעמען, ואלו הן:
ראש השנה: דער אנהייב פון דער נייע יאר.
יום הזכרון: דער טאג וואס דער אויבערשטער געדענקט כלל ישראל צו א גוט געבענטשט יאר.
יום הדין: דער טאג וואס דער אויבערשטער טוט משפט'ן די גאנצע וועלט.
יום תרועה: אזוי ווערט דער טאג גערופען אין די תורה, ווייל אין דעם טאג איז דא א מצוה פון בלאזען שופר.
יום הדין
דער ר"ן ברענגט פון פסיקתא א טעם פארוואס דער אויבערשטער האט באשטימט ראש השנה פאר דעם יום הדין. ווייל אין דעם טאג איז אדם הראשון באשאפן געווארן ווייל די וועלט איז באשאפן געווארן כ"ה אלול, (לויט ר' אליעזר אז בתשרי נברא העולם) קומט דאך אויס אז ראש השנה איז אדם הראשון באשאפן געווארן. און אזוי זאגן מיר דאך ביים דאווענען ראש השנה, "זה היום תחלת מעשיך", און אין דעם טאג האט אדם הראשון געזינדיגט מיטן חטא עץ הדעת, און דער אויבערשטער האט איהם מוחל געווען און פארגרינגערט זיין פסק דין.
דאס איז געווען דער סדר הדברים און דעם טאג וואס אדם הראשון איז באשאפען געווארען:
דער "ערשטע" שעה אין טאג האט דער אויבערשטער געהאט אין זיין מחשבה צו באשאפן דעם מענטש,
דער "צווייטע" שעה האט זיך דער אויבערשטער באראטן מיט די מלאכים אויב ער זאל אים באשאפן.
די "דריטע" שעה האט דער אויבערשטער איינגעזאמעלט די ערד וואס אדם הראשון איז דערפון באשאפן געווארן.
די "פערטע" שעה האט אים דער אויבערשטער געקנעטן אזוי ווי מען קנעט א טייג.
דער "פיפטע" שעה האט איהם דער אויבערשטער אויספארמירט.
דער "זעקסטע" שעה האט דער אויבערשטער פארטיג געמאכט זיין גוף, ער זאל ווערן פלייש מיט ביינער און אדערן, און א הויט ארויף געצויגן.
דער "זיבעטע" שעה האט דער אויבערשטער אריינגעבלאזן אין איהם א נשמה.
דער "אכטע" שעה האט דער אויבערשטער איהם אריין געפירט אין גן עדן.
דער "ניינטע" שעה האט איהם דער אויבערשטער באפוילן אז ער זאל נישט עסן פון דעם עץ הדעת.
דער "צענטע" שעה האט ער געזינדיגט און האט געגעסן פון דעם עץ הדעת.
דער "עלעפטע" שעה האט אים דער אויבערשטער גע'משפט אז ער זאל שטארבן.
דער "צוועלעפטע" שעה האט דער אויבערשטער פארגרינגערט זיין משפט אז ער זאל בלייבן לעבן, און ער איז ארויס פון דעם משפט ריין.
דעריבער וויבאלד דער טאג א' תשרי איז שוין פון אנהייב געווען א יום הדין, און א יום סליחה, דערפאר האט דער באשעפער באשטימט דעם טאג פאר אלע דורות אז דאס זאל זיין דער "יום הדין".
יום של ישועות ורפואות
און דעם טאג ראש השנה קענען זיך די יודען אויסבעטן כל מיני ישועות ורפואות, ווייל אין ראש השנה איז דאס אידישע פאלק שוין עטליכע מאל געהאלפען געווארען מיט זייערע בקשות. אזוי ווי די גמרא זאגט (במס' ר"ה) אז אין ראש השנה זענען שרה, רחל, און חנה באשטימט געווארען אז זיי וועלן האבן קינדער.
יוסף הצדיק איז ארויס פון תפיסה אין לאנד מצרים אין דעם טאג ראש השנה.
די יודען אין מצרים האבן אויפגעהערט צו טון 'עבודת פרך' אין ראש השנה.
חסד השי"ת
דער סדר פון די וועלט איז, אז ווען מען משפט איינעם וואס מען האט נישט ליב, משפט מען איהם ווען מען איז נישט צופרידן, און אזוי משפט מען איהם צום שלעכטן. אבער ווען מען משפט איינעם וואס מען האט ליב, ווארט מען אויף א צייט וואס מען איז גוט אויפגעלייגט.
דער אויבערשטער ווייזט ארויס זיין גרויס ליבשאפט צום כלל ישראל מיט דעם וואס ער משפט זיי דוקא אין א חודש וואס ער איז צופרידן, דאס איז דער חודש פון תשרי, וואס אין דעם חודש טוען יודן אזוי פיל מצוות, שופר, יום כיפור, סוכה, ד' מינים, און די מצוות זענען מעורר אסאך רחמנות. אבודרהם
יומא אריכתא
די צוויי טעג ראש השנה ווערן גערעכנט ווי איין לאנגע טאג.
מען קען זאגן א טעם: ווייל עס שטייט אין הייליגע ספרים אז די עשרת ימי תשובה זענען מרמז אויף די עשרת הדברות, און וויבאלד די ערשטע צוויי דברות האט דער אויבערשטער געזאגט אויף איינמאל, דערפאר זענען די ערשטע צוויי טעג ווי איין לאנגע טאג.
בשם ר' יונתן אייבשיץ זי"ע
נאך א טעם: ווייל ווען דער ערשטער טאג ראש השנה קומט אויס אום שבת, בלאזט מען נישט קיין שופר, ווערט דאך דער שטן נישט צומישט, קען ער דאך חלילה רעדן שלעכטס אויף אידן, דעריבער האט מען מתקן געווען אז ביידע טעג ווערן גערעכנט פאר איין לאנגע טאג, ווערט נאך נישט פארטיג דער דין ביז דעם אנדערן טאג, וואס דעמאלטס בלאזט מען שוין יא שופר, ווערט דער שטן דעמאלסט צומישט, און די אידן קענען שוין גע'משפט ווערן צום גוטן.
בכייה בתפלה
מען דארף וויינען ביים דאווענען, ווייל דורך דעם וויינען קען מען פועל'ן אז מען זאל ווערן איבערגעשריבען צווישען די צדיקים, אפילו אויב מען איז שוין חלילה געווען פארשריבען צווישען די רשעים. אלף המגן
דער אריז"ל האט שטארק געוויינט ראש השנה און יום כיפור, און האט געזאגט אז אויב עס קומט איינעם גארנישט צו וויינען אין די טעג פון ראש השנה און יום כיפור, איז א סימן אז זיין נשמה איז נישט אין ארדענונג.
אויך האט דער אריז"ל געזאגט: אויב איינער ווערט פלוצלונג אינמיטען דאווענען נתעורר שטארק צו וויינען, איז דאס א סימן אז יעצט משפט מען איהם.
כוונה בתפלה
דער יושר דברי אמת (פרק נ"ו) זאגט: אסאך מענטשען מאכען א גרויסע טעות מיט דעם וואס זיי לייגען די עיקר התעוררות ביי די צוגעלייגטע תפלות וואס זענען געאייגענט פאר ראש השנה און יום כיפור, אבער ביי פסוקי דזמרה און קרבנות און קריאת שמע און שמונה עשרה, וואס דאס דאווענט מען א גאנץ יאר זאגען זיי שנעל. זיי ווייסן אבער נישט אז דאס איז די עיקר, און די תפלות וואס מיר לייגען צו ראש השנה און יום כיפור ווי למשל די יוצרות וכדו' זענען נאר אן הוספה, און אן הוספה ווערט נישט אנגענומען אן די עיקר.
מיט דעם וואס מען איז מכוון ביים דאווענען אין די הייליגע טעג פירט מען ארויף אלע פסול'ע תפילות פון א גאנץ יאר. ערבי נחל
בעל תפלה
דער שליח ציבור וואס דאווענט ראש השנה זאל זיך שוין דריי טעג פאר ראש השנה צוגרייטן בקדושה וטהרה, ער זאל לערנען ספרי מוסר וואס זענען מעורר דאס הארץ פון מענטש תשובה צו טון און מורא האבן פונעם אויבערשטן.
אויך זאל ער זיך פארקוקן די פירוש המלות און דורכלערנען עניני התפלה. אויב ער קען נישט די פשוטע פירוש המלות פון די יוצרות, טאר ער נישט זיין קיין בעל תפלה, ווייל אויב מען זאגט יוצרות אינמיטן שמנה עשרה און מען פארשטייט נישט וואס מען זאגט איז דאס א הפסק.
סדר התפלה
ביי מעריב פון ראש השנה, פאר קדיש פון שמנה עשרה, זאגט מען דעם פסוק: "תקעו בחדש שופר בכסא ליום חגנו", וואס רעדט זיך פון ראש השנה.
פון די קדיש פון פאר שמונה עשרה ביז נאך יום כיפור, דאפעלט מען און מען זאגט "לעילא ולעילא" ווייל אין די טעג ווייזט דער אויבערשטער ארויס זיין גרויסקייט מער ווי א גאנץ יאר.
אויך, אנשטאט די ווערטער "מן כל ברכתא" זאגט מען מכל ברכתא", דער טעם איז, ווייל פון יהא שמיה רבא, ביז ואמרו אמן, דארף זיין 28 ווערטער, און וויבאלד מען האט צוגעלייגט א ווארט "ולעילא" דארף מען אראפ נעמען א ווארט, מאכט מען פון די צוויי ווערטער "מן כל" איין ווארט "מכל".
שמונה-עשרה
עס זענען דא וואס פירן זיך צו זאגען ביים ענדיגען שמונה-עשרה "עושה השלום" אנשטאט "עושה שלום", און אזוי אויך ביים ענדיגן קדיש, ווייל דאס ווארט "השלום" באטרעפט 381, אזוי פיל וויפיל עס באטרעפט די נאמען "ספריאל", דער מלאך וואס ציילט אפ די מענטשן וואס זענען אריין געשריבן אין דעם ספר החיים.
אין די גאנצע עשרת ימי תשובה, ביי די ערשטע צוויי ברכות פון שמונה-עשרה, איז מען מוסיף און מען זאגט "זכרנו לחיים" און "מי כמוך", און ביי די לעצטע צוויי ברכות לייגט מען צו "וכתוב לחיים" און "בספר חיים".
אויב מען האט פארגעסען זיי צו זאגען, און מען האט שוין געזאגט "ברוך אתה ה'", זאל מען נישט איבער דאווענען.
מען זאגט "זכרנו לחיים" מיט א שוא אונטער די למד, אבער נישט אזוי ווי מען וואלט געדארפט זאגען על פי דוקדוק מיט א פתח אונטער די למד, ווייל א פתח קען טייטשען ח"ו "לא חיים", און די טעג זענען מיר מדקדק נישט ארויס צו זאגען קיין שום שלעכטס פון אונזער מויל ביים דאווענען.
אנטשטאט "האל הקדוש" זאגט מען "המלך הקדוש". ווייל די טעג זענען ימי הדין וואס דער אויבערשטער משפט די גאנצע וועלט, און ער ווייזט אז זיין קעניגרייך געוועלטיגט איבער אלעס.
אויב מען האט פארגעסען דאס צו זאגען, דארף מען יא איבער דאווענען.
אין די עשרת ימי תשובה, ביי די ברכה פון "השיבה שופטינו" אנטשטאט "ברוך אתה ה' מלך אוהב צדקה ומשפט" זאגט מען "המלך המשפט".
אויב מען האט פארגעסן דאס צו זאגן, דארף מען נישט איבער דאווענען, וויבאלד מען האט שוין ממילא געזאגט די ווארט "מלך".
לדוד מזמור
עס ווערט געברענגט פון דער אר"י הקדוש זי"ע אז מען זאל זאגען ראש השנה ביי מעריב נאך שמונה עשרה דעם קאפיטל "לדוד מזמור לה' הארץ ומלואה" מיט גרויס כוונה. און דאס איז א סגולה, אז עס זאל נישט פעלן קיין פרנסה א גאנץ יאר.
עס ווערט געברענגט א טעם פארוואס דער קאפיטל "לדוד מזמור" איז א סגולה לפרנסה; ווייל באמת וואלטן מיר נישט געמעגט מתפלל זיין אין די הייליגע טעג אויף גשמיות'דיגע געברויכען, ווייל מיר וואלטן נאר געדארפט מתפלל זיין אז דער אויבערשטער'ס נאמען זאל שוין געהייליגט ווערן, און ער זאל שוין קעניגן אויף די גאנצע בריאה. אבער אזוי ווי אלע גשמיות'דיגע געברויכן דארפן מיר האבן כדי צו קענען דינען דעם באשעפער, דערפאר זענען מיר בארעכטיגט מתפלל צו זיין דערויף.
אויב אזוי קענען מיר שוין פארשטיין פארוואס דער קאפיטל איז מסוגל לפרנסה; וויבאלד מיר זאגן אין דעם קאפיטל "לה' הארץ ומלואה" אלעס וואס מיר טון אויף די וועלט, אפילו די גשמיות'דיגע זאכן, איז נאר פאר'ן כבוד פון דעם אויבערשטען, קענען מיר מיט רעכט פארלאנגען אז דער אויבערשטער זאל זיך צוהערן צו אונזערע תפילות אויף גשמיות'דיגע ענינים.
הלל ראש השנה
די גמרא זאגט אז די מלאכי השרת האבן געזאגט פאר'ן אויבערשטן: רבונו של עולם, פארוואס זאגן די יודן נישט קיין שירה פאר דיר ראש השנה און יום כיפור? האט דער אויבערשטער זיי געענטפערט: איז דען מעגליך אז דער קעניג זיצט אויף זיין שטול ווי ער משפט, און די ספרים פון די לעבעדיגע און פון די טויטע זענען פאר אים אפען, זאלן די יודן דעמאלט זאגן פאר מיר שירה?!
נאך א טעם: וויבאלד הלל ווייזט אויף שמחה און עס פאסט נישט אז מיר זאלען ווייזן אז מיר פרייען זיך היינט ווען מיר שטייען ביים משפט. אפילו מיר וואשן זיך און שערן זיך ערב ראש השנה, דאס איז ווייל מיר האבן בטחון אז מיר וועלן ארויסקומען זכאי בדין, אבער פונדעסטענוועגן פאסט נישט צו זינגען שירה, און זיין בשמחה. לבוש
נאך א טעם: ווייל מיר האבן מקובל אז ראש השנה און יום כיפור קומען אין בית המדרש די נשמות פון אונזערע עלטערן וואס זענען שוין נפטר געווארן מיט-צו-דאווענען צוזאמען מיט אונז, און וויבאלד די מתים קענען שוין מער נישט זאגן קיין שירה ביז תחיית המתים, אזוי ווי מיר זאגן ביי הלל "לא המתים יהללו קה" - די טויטע קענען נישט לויבן דעם אויבערשטן, דערפאר זאגן מיר אויך נישט קיין הלל, כדי נישט צו זיין קיין לועג לרש.
לשנה טובה תכתב ותחתם
ראש השנה ביינאכט נאכ'ן דאווענען, וואונטשט מען אן דעם טאטן, זיידען און אויך די חבירים און באקאנטע: לשנה טובה תכתב ותחתם לאלתר לחיים (טובים ארוכים ולשלום).
פאר די מאמע, באבע און שוועסטער זאגט מען: לשנה טובה תכתבי ותחתמי לאלתר לחיים (טובים ארוכים ולשלום).
דער צמח צדק האט געזאגט: עס זענען דא צוויי מלאכים וואס באגלייטען דעם מענטש ראש השנה ביינאכט, און זיי הערן ווי יעדער וואונטשט איהם נאכן דאווענען מעריב, "לשנה טובה תכתב ותחתם" פון הארצן מיט אן אמת, דערנאך גייען די מלאכים ארויף אין הימל, און זענען מליצי יושר פאר דעם מענטש אויף אויסצובעטען א שנה טובה ומתוקה.
אויך וואונשט מען זיך איינער דעם צווייטען "א גוט יאר - א זיס יאר" ווייל אלעס וואס דער אויבערשטער טוט מיט א מענטש איז דאך נאר גוטס, אזוי ווי דער פסוק זאגט "מאתו לא תצא הרעות", נאר נישט אלעמאל זענען מיר זוכה צו זען די טוב דערפון, דעריבער בעטן מיר אז עס זאל זיין אויך א זיס יאר, מיר זאלען שפירן אז עס איז א גוט יאר, בבחינת "ותגמלנו חסדים טובים", און "הראנו ה' חסדך".
נאר די ערשטע נאכט וואונטשט מען זיך לשנה טובה, ווייל, צדיקים ווערט געחתמ'ט זייער דין פאר די ערשטע דריי שעה פון די ערשטע טאג. ווייזן מיר מיט דעם אז מיר האלטען יעדן יוד פאר א צדיק וואס איז שוין נחתם געווארן לשנה טובה, און מען דארף אים שוין מער נישט ווינטשען "לשנה טובה תכתב ותחתם". לבוש
קידוש ושהחיינו
מען מאכט קידוש אזוי ווי אלע אנדערע ימים טובים, עס איז אבער דא געוויסע שינויים. מען זאגט נישט "מועדים לשמחה חגים וזמנים לששון" נאר מען זאגט "את יום הזכרון הזה יום תרועה".
אנטשטאט די ווערטער "ומועדי קדשיך" זאגט מען "ודברך אמת וקים לעד". און מען ענדיגט, מקדש ישראל ויום הזכרון.
די צוויי טעג ראש השנה ווערן גערעכנט ווי א "ומא אריכתא" דעריבער איז דא א מחלוקת הפוסקים צו מען זאל מאכן א "שהחיינו" די צווייטע טאג ראש השנה.
מיר פסק'ענען אז מען דארף יא מאכן א שהחיינו, אבער כדי יוצא צו זיין ביידע דעות, פירט מען זיך אז דער צווייטע טאג ביי קידוש און אזוי אויך בשעת לעכט צינדן ווען מען מאכט א שהחיינו, לייגט מען אויפן טיש א נייע פרוכט, אדער מען טוט אן א נייע בגד, און מען האט אינזין אז דער שהחיינו זאל אויך ארויף גיין אויף דער נייע פרוכט, אדער אויף דער נייע בגד.
דאס זעלבע איז שייך ביי תקיעת שופר די צווייטע טאג, וועגן דעם זענען דא וואס פירן זיך, אז דער בעל תוקע זאל זיך אנטאהן די צווייטע טאג ביי תקיעת שופר, א נייע בגד.
חלות עגולות
מען פירט זיך אז אין די היילגע טעג עסט מען רינדעכיגע חלות. די טעם איז: ווייל א רינדעכיגע חלה זעט אויס אזוי ווי א קרוין, צו ווייזן אז מיר בעטן און מיר האפן אז: "מלוך על כל העולם כולו בכבודך" די גאנצע וועלט זאל שוין אנערקענן דעם אייבערשטנס קעניגרייך, דאס וועט זיין ווען משיח וועט קומען, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק "והיה ה' למלך על כל הארץ ביום ההוא יהיה ה' אחד ושמו אחד" אין יענע טאג, ווען משיח וועט קומען, וועלן אלע פעלקער איינזען, אז דער באשעפער איז דער איינציגסטער גאט.
נאך א טעם: ווייל א רינדעכיגע זאך האט נישט קיין סוף, און מיר בעטן אז דער אויבערשטער זאל אונז משפיע זיין גוט'ס אן קיין סוף. חתם סופר
סימני ליל ר"ה
ראש השנה עסט מען א סאך זאכן וואס ווייזן אויף גוטס, ווייל חז"ל זאגן "סימנא מילתא היא" - א סימן האט א כח אויף צו וועקן חסד אויבן אין הימל.
דער גמרא זאגט (כריתות ו.): "השתא דאמרת סימנא מילתא היא, יהא רגיל איניש למיכל ריש שתא קרא ורוביא כרתי סילקא ותמרי". - וויבאלד מיר נעמען אן אז א סימן מאכט א רושם, זאל א מענטש עסן ראש השנה, קרא, רוביא, כרתי, סילקא, און תמרים.
מען טונקט איין חלה אין האניג פון בינען, ווייל מיר ווילן מרמז זיין אז אפילו בינען זענען שלעכט ווייל זיי שטעכן, אבער עס קומט ארויס פון זיי א גוטע זאך, האניג. אזוי אויך בעטן מיר פון באשעפער אז אפילו עס איז נגזר געווארן אויף אונז שלעכטע גזירות, זאל ארויסקומען פון דעם נאר גוטס. לקט יושר
מען עסט אן עפל איינגעטונקען אין האניג, און מען זאגט "יהי רצון שתחדש עלינו שנה טובה ומתוקה".
עס איז א מנהג צו עסן א "ראש כבש" (א קאפ פון א שעפסיל). אדער א ווידער, וועגן צוויי טעמים: 1) שנהיה לראש ולא לזנב. 2) כדי צו דערמאנען דעם זכות פון "עקידת יצחק", ווייל אנשטאט יצחק האט מען גע'שחט'ען אן איל. טור
ווען מען עסט דער ראש כבש, אדער ראש דגים, זאגט מען: "יְהִי רָצוֹן שׁנִהְיֶה לְרֹאשׁ וְלֹא לְזָנָב".
ווען מען עסט די אנדערע חלקים פונעם פיש, זאגט מען: "יְהִי רָצוֹן שֶׁנִפְרֶה וְנִרְבֶּה כְּדָגִים".
ווען מען עסט דער אויג פונעם פיש זאגט מען: "יְהִי רָצוֹן שֶׁתַּשְׁגִיחַ עָלֵינוּ בְּעֵינָא פְּקִיחָא"
ווען מען עסט רמונים, זאגט מען: "יְהִי רָצוֹן שֶׁיִרְבּוּ זְכִיוֹתֵינוּ כְּרִמוֹן".
ווען מען עסט קרא (סקוואש בלע"ז) זאגט מען: "יְהִי רָצוֹן שֶׁתִּקְרַע רוֹעַ גְזַר דִינֵנוּ, וְיִקָרְאוּ לְפָנֶיךָ זְכִיוֹתֵינוּ".
ווען מען עסט "רוביא" (מייערן) זאגט מען: "יְהִי רָצוֹן שֶׁיִרְבּוּ זְכִיוֹתֵינוּ".
ווען מען עסט "כּרתי" (ליק בלע"ז) זאגט מען: "יְהִי רָצוֹן שֶׁיִכָּרְתוּ שׁונאֵנוּ".
ווען מען עסט "סילקא" (ספיניטש בלע"ז אדער צוויקל) זאגט מען: "יְהִי רָצוֹן שֶׁיִסְתַּלְקוּ אוֹיבֵינוּ וּמַשְׂטִינֵנוּ".
ווען מען עסט "תמרים" זאגט מען: "יְהִי רָצוֹן שֶׁיִתַּמוּ שׂונְאֵינוּ וְאוֹיבֵינוּ".
משניות
עס ווערט געברענגט אז ביי די סעודות פון ראש השנה זאל מען לערנען די פיר פרקים משניות פון מסכת ראש השנה. מען זאל זיי איינטיילן אז ביי יעדע סעודה זאל מען לערנען איין פרק, ווייל דאס איז א גרויסע סגולה אז מען זאל זוכה זיין ביים דין.
אגוזים
מען פירט זיך אז מען עסט נישט קיין אגוזים (וואלנאטס בלע"ז) אין די הייליגע טעג. דער טעם איז ווייל "אגוז" איז בגימטריא 17, און צוזאמען מיט'ן כולל באטרעפט דאס 18, און "חטא" איז אויך בגמטריא 18, און מיר ווילן נישט דערמאנען דער ענין פון "חטא" אין די הייליגע טעג.
נאך א טעם: ווייל דאס ברענגט צו היסען און שְׁפֵּייעֶכְטְס וואס שטערט צו דאווענען. שולחן ערוך
דער גערער רבי זי"ע האט אמאל געזאגט בדרך צחות, אז אפילו מען עסט נישט קיין אגוזים זאל מען נישט מיינען אז מען איז מיט דעם יוצא, נאר מען דארף זיך צוריק האלטען פון זינדיגען ח"ו, ווייל "חטא" איז אויך בגמטריא "חטא"...
השכמה
אין טור (סימן תקפ"ד) ווערט געברענגט אז עס זענען דא פינף השכמות, דאס הייסט, פינף טעג וואס אין זיי זאל מען אויפשטיין פארטאגס.
די השכמות זענען הושענא רבה, תשעה באב, יום כיפור, ראש השנה, און פורים. עס איז דא אויף דעם א סימן אז די 5 טעג, זענען סופי תיבות אברהם, וסימנך: "וישכם אברהם בבוקר".
מען קען זאגן א טעם פארוואס מען דארף אויפשטיין ראש השנה פרי, ווייל עס שטייט אין די גמרא אז ראש השנה די ערשטע דריי שעה פון טאג איז די צייט וואס השי"ת משפט די וועלט, און אויב מען וועט דעמאלטס שלאפן ווייזט מען דערמיט אז מען האט ח"ו נישט קיין מורא פון דעם דין, דערפאר דארף מען אויפשטיין פרי.
אויך א גאנצע טאג פירט מען זיך אז מען שלאפט נישט, ווייל עס שטייט אין ירושלמי, "מאן דדמיך בריש שתא דמיך מזליה" דער וואס שלאפט ראש השנה, פארשלאפט ער זיין מזל.
אדון עולם
עס זענען דא וואס פירען זיך אז ראש השנה און יום כיפור הייבט אן דער בעל תפילה "אדון עולם" מיט א ספעציעלע נוסח, ווייל עס ווערט געברענגט פון רבי יהודה החסיד, אז דער וואס האט אינזינען יעדעס ווארט ביי "אדון עולם", איז פארזיכערט אז זיין תפילה וועט געהערט ווערן, און דער שטן וועט נישט מקטרג זיין.
אלף המגן
שיר המעלות ממעמקים
על-פי האריז"ל זאגט מען פון ראש השנה ביז נאך יום כיפור ביי שחרית, פאר קדיש פון ברכו, דעם קאפיטל "שיר המעלות ממעמקים קראתיך". אויב מען האט פאגעסן, דארף מען נישט צוריק גיין.
א יחיד וואס האלט נאך אינמיטן פסוקי דזמרה בשעת דער ציבור זאגט שיר המעלות, מעג ער מפסיק זיין און מיטזאגן מיט'ן ציבור.
תענית. מען פירט זיך אז מען פאסט ערב ראש השנה (שו"ע שם ס"ב). אבער מען דארף נישט פאסטען אגאנצן טאג (רמ"א שם). היינט פירט מען זיך אז מען פאסט שוין אויס נאך חצות. (עי' באלה"מ שם סקע"ג)
אסאך אירע פירן זיך צו עסן צופריהא נאכן ענדיגן די סליחות, אויב עס איז נאך פארן עלות השחר, ווייל אויב עסט מען גארנישט איז דא א שאלה פון חוקת הגוי, ווייל די גוים פירן זיך צו פאסטען א טאג פאר זייערע חגאות. די וואס פירן זיך אזוי דארפן זיך נישט אויסנעמען פארן שלאפן גיין אז מען גייט עסן אינדערפריהא, -אזויווי דער דין איז ביי אנדערע תעניתים- וויבאלד דער מנהג איז אז מען עסט נאכן אויפשטיין. (רמ"א שם)
פאר זאגן די סליחות איז נישט גלייך צו עסן, און היינטיגע צייטן וואס די סליחות ציהט זיך אריין ביז נאכן עלות, פירט מען זיך אז מען טרונקט קאווע פאר די סליחות, כדי מען זאל נישט זיין אראפגעצויגן פונעם שלאף. (שע"ת סק"ה, ומטא"פ סמ"ו)
דיני הסליחות. ערב ראש השנה איז מען מרבה בסליחות (רמ"א תקפ"א ס"א). און מען שטייט אויף גאר פריהא פארטאגס, כדי צו פעדערן דעם אייבירשטן דער מוחל וסולח, מיט תפלות און בכיות, אז מען זאל ארויסגיין זכאי בדין. און מען זאל זאגן די סליחות פאמעליך, און מיט הכנעה און א צובראכן הארץ. (מטא"פ תקפ"א סל"ג)
מען פאלט תחנון ביי די סליחות –טראץ דעם וואס ביים דאווענען פאלט מען נישט- אפילו ווען עס איז שוין טאג ווען מען האלט ביי תחנון. (מטא"פ סמ"ט)
מען פירט זיך צו מאכן א התרת נדרים ערב ראש השנה, עס זענען דא וואס מאכן עס פאר צעהן מענטשען (מטא"פ סמ"ט). מען זאל עס עכ"פ מאכן פאר דריי מענטשען. (אלה"מ שם סקק"א)
סדר התפלה. מען פאלט נישט קיין תחנון ערב ראש השנה ביים דאווענען, ווייל עס איז ערב יום טוב. (שו"ע ס"ג)
מען בלאזט נישט קיין שופר ערב ראש השנה נאכן דאווענען. עס איז דא א מחלוקת אין די אחרונים, אויב מען מעג בלאזן שופר ווען מען וויל זיך לערנען בלאזן. (עי' במשנ"ב סקכ"ד)
עס זענען דא וואס פירן זיך, ארויסצוגיין נאכן דאווענען אויפן בית החיים, און זיי זענען דארט מרבה בתחנונים, און זיי געבן דארט צדקה פאר ארימעלייט. (רמ"א שם ס"ד)
דער ענין פון מתפלל זיין ביים בית הקברות, איז כדי מעורר צו זיין די צדיקים וואס ליגן דארט, אז זיי זאלן מליץ טוב זיין פאר אונז אינעם יום הדין. און אויך ווייל א בית הקברות איז א הייליג פלאץ ווייל דאס איז די רוה-ארט פון די צדיקים, און דערפאר ווערן דארט די תפלות שנעלער נתקבל. מען דארף זיין געווארנט ווען מען איז מתפלל ביי די קברים נישט צו בעטן פון די מתים, נאר מען זאל בעטן דעם אייבירשטען אז ער זאל זיך מרחם זיין אויף אונז אין די זכות פון די צדיקים וואס ליגן דארט. (מטא"פ ס"נ)
[באמערקונג, איבער דעם ענין פון מתפלל זיין ביי קברים, טוט זיך אגאנצע מבוכה אין די ספרים הקדושים ווער עס זאל מתפלל זיין דארטן, און וואס דער מכוון דערפון איז, עס איז נישט דא דאס פלאץ עס אויסצושמועסן באריכות].
פרוזבול. היי-יאר איז א שמיטה יאר, און איינס פון דיני שמיטה מן התורה איז דער דין פון שמיטת כספים, אז דהיינו אז נאך שמיטה טאר מען נישט איינמאנען קיין חובות איינער פונעם אנדערן. היינטיגע צייטן וואס עס איז נישט דא קיין יובל, איז דער דין פון שמיטת כספים נישט נוהג מדאורייתא, אבער מדרבנן גייט יא אן די הלכה פון שמיטת כספים איבעראל אפילו אין חוץ לארץ. (חו"מ סי' ס"ו ס"א ועי' ברמ"א שם דיש מקומות שאינם נוהגים דין שמיטת כספים כלל.)
די רבנן האבן מתקן געווען אז מען קען שרייבן א פרוזבול, וואס דאס הייסט אז מען גיבט איבער אלע חובות פאר א בית דין, און אזוי איז שמיטה נישט משמט און מען קען איינמאנען די חובות נאך שמיטה. מן הדין פעלט אויס צו שרייבן דעם פרוזבול דוקא פאר א בית דין חשוב, אבער היינטיגע צייטן איז אנגענומען אז מען קען שרייבן א פרוזבול פאר סיי וועלכן בית דין [אפילו פאר דריי פשוטע מענטשען]. (שו"ע ורמ"א שם סי"ח)
א פרוזבול העלפט נאר אויב דער לוה האט א שטיקל מחובר נישט קיין חילוק ווי גרויס עס איז, און עס פעלט נישט אויס דוקא אייגענס נאר עס איז אויך גוט אויב ער האט א געדונגענע אדער א געבארגטע מחובר. אויב דער לוה האט נישט קיין מחובר, קען דער מלוה מזכה זיין פאר איהם א שטיקל מחובר, דורך א צווייטען. (שו"ע סכ"ב)
שמיטה איז משמט אין איר ענדע, דערפאר דארף מען שרייבן א פרוזבול אין די ענדע פון שמיטה, ד"ה פאר ראש השנה פון היי-יאר, אויף די אלע הלואות וואס מען האט געבארגט ביז דאן. היינט זענען אסאך אירע מדקדק צו שרייבן א פרוזבול אויך פאר די אנהייב פון שמיטה, אבער מען דארף שרייבן אויך סוף יאר אויף די חובות וואס זענען שפעטער צוגעקומען. (שו"ע שם סל"א ועי' בפתחי תשובה שם סק"ה)
הכנה ליום טוב. מען דארף זיך ארומוואשן און אפשערן ערב ראש השנה (שו"ע ס"ד). כדי צו ווייזן אז מיר זענען פארזיכערט אינעם אייבירשטען, אז ער וועט אונז מאכן נסים און וועט אונז מזכה זיין ביים משפט (מטא"פ ס"נ).
לכתחלה דארף מען זיך אפשערן פאר חצות (מטא"פ שם). בדיעבד ווען מען האט זיך נישט געשוירן פריער, מעג מען זיך שערן שפעטער אויך ביז מנחה קטנה. (אלה"מ סקק"ח)
אפילו די וואס פירן זיך נישט צו טובלע'ן אין א געווענליכן ערב יום טוב, פירן זיך אז מען טובל'ט זיך ערב ראש השנה (רמ"א ס"ד). מען זאל זיך טובלע'ן נאך חצות. (משנ"ב סקכ"ו)
מען טוט זיך אן שיינע בגדים לכבוד דעם יום טוב, עס שטייט אבער אז מען זאל נישט אן אזעלכע שיינע בגדים ווי איעדן יום טוב, כדי מען זאל געדענקען דעם יום הדין. עס זענען דא פלעצער ווי מען טוט זיך אן ווייסע קליידער, ווייל דאס ווייזט אויף פארצייאונג. אבער אין אונזערע פלעצער טוט מען זיך אן געהעריגע שיינע יום טוב'דיגע קליידער, פונקט ווי אין א צווייטן יום טוב, און נאר די בעלי תפלות וכדו' גייען מיט קיטלעך. (מטא"פ סנ"ה)
עס איז דא א מנהג צו קויפן א שארפע מעסער אין ערב ראש השנה, ווייל דאס איז א סגולה אויף פרנסה. (מנהג ישראל תורה אות כ')
ראש השנה.
סימנא טבא.
אכילה. מען זאל עסן אין ראש השנה אזעלכע זאכן וואס זיי אדער זייער נעמען ווייזן אויף גוטע סימנים (תקפ"ג שו"ע ס"א). אין יעדע לאנד עסט מען אזעלכע זאכן וואס לויט די שפראך פון דעם לאנד ווייזט דאס אויף א גוטן סימן. (משנ"ב סק"א)
אין שולחן ערוך ווערט געברענגט פארשידענע זאכן וואס מען זאל עסן אלץ גוטן סימן, נישט אלע ווייסט מען היינט וואס זיי זענען. פאלגענד זענען א טייל וואס מען פירט זיך היינט, מען עסט זיסע מייערן, אלץ זכר אז אונזערע זכותים זאלן זיך פארמערן. טייטלען וואס אין לשון הקודש איז זייער נאמען תמרי, וואס דאס איז א לשון פון שיתמו שונאינו, אז אונזערע פיינט זאלן פארלענדעט ווערן. (שו"ע שם)
אויך פירט מען זיך אז מען עסט א זיסן עפל. אויך פירט מען זיך צו עסן מילגרוימען, כדי אונזערע זכותים זאלן פארמערט ווערן ווי א רמון. אויך זענען דא וואס פירן זיך צו עסן א קאפ פון א לעמעלע, און אויב מען האט נישט פון קיין לעמעלע עסט מען א קאפ פון א אנדערע באשעפעניש, כדי מיר זאלן זיין א ראש און נישט קיין וויידעל, און אויך אלץ זכר צו דעם אילו של יצחק. (רמ"א שם ס"א ושו"ע ס"ב ומשנ"ב סק"ו)
מען דארף מאכן א ברכה פארן עסן די עפל, אפילו מען עסט עס אינמיטן די סעודה. ווען מען עסט די עפל זאגט מען א יהי רצון, שתחדש עלינו שנה טובה ומתוקה, אז דער אייבירשטער זאל אונז באנייען א גוט און זיס יאר. דעם יהי רצון זאל מען נישט זאגן צווישן די ברכה און דעם עסן, נאר נאכדעם וואס מען עסט אביסל זאגט מען דעם יהי רצון. בדיעבד אויב האט מען מפסיק געווען צווישן די ברכה און דעם עסן צו זאגן דעם יהי רצון, דארף מען נישט איבערמאכן די ברכה. (מטא"פ שם ס"א ואלה"מ סקי"ג)
מען פירט זיך איינצוטונקען די המוציא אין האניג [אסאך פירן זיך איינצוטונקען די חלה אין האניג ביז נאך שמיני עצרת]. עס איז א ענין צו נעמען רויע האניג, ווייל רוי הייסט חי וואס דאס איז טייטשט לעבן. (מטא"פ שם ס"א אלה"מ סק"ו)
עס זענען דא וואס עסן נישט קיין פיש אין ראש השנה, כדי עפעס צו פארמינערן פון די סעודה, אלצן ציטער פונעם יום הדין, אבער אין אונזערע פלעצער פירט מען זיך דוקא יא צו עסן פיש, ווייל עס ווייזט אז מיר זאל זיך פארמערן ווי די פיש. (מטא"פ שם ס"ג)
עס זענען דא וואס ברענגען אז מען זאל עסן די סימנים אין דעם צווייטן טאג ראש השנה אויך (מטא"פ שם ס"ב). אבער עס ווערט געברענגט אז היינט פירט מען זיך אז מען עסט נאר די סימנים אינעם ערשטן טאג. (אלה"מ סקי"ח)
מען פירט זיך נישט צו עסן קיין ניסלעך, ווייל דאס מאכט שליים, און עס שטערט נאכדעם פון דאווענען אין שול, און אויך ווייל אגוז באטרעפט חטא. אויך פירט מען זיך נישט צו עסן קיין זויערע און ביטערע זאכן, כדי עס זאל אנגעשריבן געווארן א זיס יאר. (מטא"פ שם)
שינה. מען אז מען שלאפט נישט אין ראש השנה בייטאג, ווייל עס שטייט אין ירושלמי אז ווער עס שלאפט אין ראש השנה, פארשלאפט זיין מזל רח"ל (רמ"א שם ס"ב). עס שטייט פונעם אר"י ז"ל אז נאך חצות מעג מען שוין יא שלאפן, ווייל דאן איז שוין נתעורר געווארן דער מלאך טוב, דורך די תפלות און תקיעות. פארשטייט זיך אז מען זאל נישט אנשטאטען שלאפן ארומגיין ליידיג, ווייל ווען מען גייט ארום ליידיג איז פונקט ווי מען שלאפט. (משנ"ב סק"ט)
דיני תפלה דראש השנה ועשי"ת.
המלך הקדוש. אין ראש השנה און די עשרת ימי תשובה, זאגט מען ביי די שמונה עשרה המלך הקדוש, אנשטאט הקל הקדוש. אויב האט מען זיך טועה געווען און געזאגט הקל הקדוש, אויב האט מען זיך דערמאנט תוך כדי דיבור, ד"ה ווילאנג עס געדויערט צו רעדן דריי ווערטער, און פאר מען האט אנגעהויבן די נעקסטע ברכה, קען מען נאך מתקן זיין און זאגן המלך הקדוש. אבער ווען מען האט שוין אנגעהויבן די נעקסטע ברכה, אדער מען האט זיך שוין פארזוימט א שיעור פון כדי דיבור, דארף מען אנהייבן נאכאמאל די שמונה עשרה. (שו"ע תקפ"ב ס"א וס"ג ומשנ"ב סק"ז)
אויב איז מען מסופק צו מען האט געזאגט המלך הקדוש אין די עשרת ימי תשובה, דארף מען איבערדאווענען שמונה עשרה פון אנהייב. און עס העלפט נישט דאס וואס מען זאגט ניינציג מאל המלך הקדוש, אנדערש ווי ביי אנדערע פלעצער –צב"ש ביי מוריד הטל וכדו'- וואס אויב מען האט זיך עס איינגעחזר'ט ניינציג מאל, דאן דארף מען נישט איבערדאווענען אויב מ'איז מסופק, ווייל דא קען מען נישט זיך נישט איינחזרע'ן דער נוסח ברוך אתה ה' הקל הקדוש, וויבאלד מ'טאר נישט געהעריג ארויסזאגן דעם שם. (שו"ע ס"א, משנ"ב ושועה"ר סק"ג)
אויב האט מען זיך יא איינגעחזר'ט ניינציג מאל דעם נוסח אנעם ארויסזאגן געהעריג דעם שם, דאן זענען דא אחרונים וואס זאגן אז מען זאל אינזיהן ביים איבערדאווענען אז אויב מ'איז נישט מחוייב דאווענט מען בתורת נדבה, אויסער אין שבת ויום טוב וואס מען טאר נישט דאווענען בתורת נדבה זאל מען אינזיהן האבן אז מען דאווענט בתורות חיוב. (מטא"פ סק"ז)
אויב איז מען מסופק אין ראש השנה צו מען האט געזאגט המלך הקדוש, דאן איז דא א שמועס אין די אחרונים אז אפשר דארף מען נישט איבערדאווענען. (עי' במשנ"ב סק"ד ואלה"מ סקי"ט)
המלך המשפט. אנשטאט מלך אוהב צדקה ומשפט, דארף מען זאגן המלך המשפט. אויב האט מען זיך טועה געווען און געזאגט מלך אוהב צדקה ומשפט, און מען דערמאנט זיך תוך כדי דיבור, זאל מען זאגן המלך המשפט. (תקפ"ב סא"ב)
אויב האט מען זיך נישט דערמאנט תוך כדי דיבור, איז א מחלוקת הפוסקים צו מען דארף איבערדאווענען, אין שולחן ערוך (שם) איז געפסקנ'ט אז יא, אבער דער רמ"א (קי"ח ס"א) פסקנ'ט אז מען זאל נישט איבערדאווענען. עס זענען דא אחרונים וואס נעמען אן אז עס איז גוט איבערצודאווענען בתורת נדבה (שועה"ר תקפ"ב ס"ב). אבער אנדערע אחרונים ]סקנ'עו אז מען דארף נישט איבערדאווענען, און אויב איינער דאווענט יא איבער, דארף מען איהם נישט אפהאלטן. (מטא"פ שם ס"ו)
זכרנו לחיים. די גאונים האבן מתקן געווען צו זאגן אין שמונה עשרה, ביי די ברכה פון אבות זכרנו לחיים, און אזוי אויך די אלע אנדערע תפלות וואס מען לייגט צו אין די עשרת ימי תשובה. (שועה"ר סק"ו)
אויב האט מען פארגעסן און נישט געזאגט די תפלות, צב"ש אז מען האט פארגעסן צו זאגן זכרנו, און מען האט נאך נישט געזאגט דעם שם פון בא"י פון די סוף ברכה, דאן זאל מען צוריק אנהייבן פון זכרנו. אבער אין פאל וואס מען האט שוין יא געזאגט דעם שם פון סוף ברכה, זאל מען דאווענען ווייטער און נישט זאגן זכרנו. (רמ"א שם ס"ה ומשנ"ב סקט"ז, ושועה"ר סק"ו, ועי' במטא"פ ס"י דכשכח וכתוב לחיים טובים וכבר אמר הקל ישועתנו, יאמר וכתוב במקום שפסק, ולא יחזור לוכל החיים, כיון דכבר אמר השם הקל ישועתנו, אבל הפרי מגדים חולק עליו.)
דיני השייכים לתפלה
כריעה. עס זענען דא וואס פירן זיך צו דאווענען אין די ימים נוראים איינגעבויגן, אבער זיי דארפן זיך אויפשטעלן אין די אנהייב און סוף פון יעדע ברכה, וויבאלד די חז"ל האבן נישט מתקן געווען זיך צו בוקן אין אנהייבן און די סוף פון די ברכות, בלויז ביי די ברכות פון אבות און מודים. (שו"ע תקפ"ב ס"ד)
ביי די פלעצער וואס מען דארף זיך בוקן, זאל מען זיך אויסגראדן פאר דעם פלאץ ווי מען דארף זיך בוקן, ד"ה ביי מלך עוזר ומושיע ומגן דארף מען זיך אויסגראדן, כדי מקיים צו זיין די מצות חז"ל כתיקונו, אז מען דארף זיך בוקן ביי מגן אברהם. (מטא"פ שם סי"א)
עס זענען דאר אחרונים וואס ברענגען אז היינט וואס מען איז שוואך, און דאס בוקן קען גורם זיין אז מען זאל נישט געהעריג אינזיהן האבן ביים דאווענען, איז בעסער אז מען זאל שטיין גראד, כדי מען זאל קען געהעריג אינזיהן האבן דאס דאווענען (אלה"מ סקכ"ז). לכאורה ווענדט זיך אלעס לויט דעם מענטש, אויב קען ער סיי זיך בוקן און אינזיהן האבן, איז גוט צו טוהן ביידע.
הגבהת קול בתפלה. אין שולחן ערוך (תקפ"ב ס"ט), אז אין ראש השנה און יום כיפור פירט מען זיך צו דאווענען די שטילע שמונה עשרה מיט א הויעך קול, אנדערש פון אגאנץ יאר וואס מען דארף דאווענען די שמונה עשרה שטיל, ווייל דאס דאווענען הויעך העלפט צו מען זאל קענען בעסער אינזיהן האבן.
אבער אין די אחרונים זענען דא אסאך וואס זענען מחולק אויף דעם מנהג פון דאווענען הויעך, און לכתחלה איז גלייך אז מען זאל דאווענען גאר שטיל, אז מען זאל אליינס נישט הערן די ווערטער, אויב קען מען נישט אינזיהן האבן ווען מען דאווענט אזוי שטיל, מעג מען דאווענען אביסל אויף א העכערן קול, אבער מ'זאל זיין געווארנט אז קיין מענטשען ארום זאלן נישט קענען הערן. (מטא"פ שם סכ"ז)
בכי ודמעות. מען פירט זיך צו וויינען און צו לאזן טרערן ביים דאווענען אין ראש השנה און יום כיפור. עס שטייט פון פריערדיגע אז דאס לאזן טרערן איז א געוואלדיעג סגולה אויף אפצומעקן שלעכטע גזר דינים. (מטא"פ שם סכ"ח ואלה"מ סקמ"ד)
עס שטייט אין די ספרים אז איינער וואס האט גאר א שווער הארץ און ער קען נישט וויינען, זאל ער זיך כאטש מאכן א קול ווי ער וויינט, און דאס העלפט אויך ווי וויינען, אזויווי דער פסוק זאגט כי שמע ה' קול בכיי, אז דער אייבירשטער הערט צו צום קול פון וויינען, ד"ה אפילו מען וויינט נישט ממש, נאר מען מאכט אזא קול, ווייל דער עיקר איז צו האבן א צובראכן הארץ. (ווי העמודים בשם השל"ה הקדוש מובא באלה"מ סקמ"ה)
(בני יששכר)
דער אייבערשטער מיט זיינע גרויסע חסדים און רחמנות וואס ער האט אויף זיינע געטרייע יודישע קינדער, ווארט און האפט און קוקט ארויס אז זיי זאלן תשובה טוהן און זיך אומקערן צוריק צו איהם, דערפאר ווען עס קומט דער חודש פון תשובה טוט דער אייבערשטער אריינברענגען און אריינדרינגען אין יעדן יודיש הארץ א פארכט און א מורא פון דעם אייבערשטן, מען זוכט ווי אזוי צו פארעכטן וואס מען האט ביז היינט נישט גוט געטוהן. דאס לערנען אונז חז"ל, אז דער פסוק: "אריה שאג מי לא יירא", (ווען א לייב שרייט ווער האט נישט קיין מורא, און זיין הארץ צעגייט נישט פאר פחד?!) איז מרמז אויף די הייליגע טעג, ווייל "אריה" איז ראשי תיבות א'לול, ר'אש השנה, י'ום הכפורים, ה'ושענא רבה. דאס ווייזט אז אין די פיר צייטן איז יעדן איד'ס הארץ פול מיט מורא און פחד פון דעם אייבערשטן און מען טוט תשובה מיט'ן גאנצן הארץ און מען פארעכט די מעשים פון א גאנץ יאהר.
(בני יששכר חודש אלול)
עס שטייט אין פסוק "בְּרִית כָּרַתִּי לְעֵינָי מָה אֶתבּוֹנן עַל בְּתוּלָה", מיר ווייסן דאך אז ווען עס קומט חודש אלול, טוט מען תשובה, אבער דער ריכטיגער וועג איז, אז א גאנץ יאהר זאל מען אכטונג געבן אויף זיך, נישט געשטרויכלט צו ווערן אין קיין שום עבירה, נאר שטענדיג צו דינען דער אייבערשטן און אויספאלגן די הייליגע תורה און וואס די חכמים לערנען אונז. "תמוז און אב" וואס זיי זענען די שוואכסטער חדשים פונ'ם יאהר ווערן אנגערופן "עֵינָי". דער מזל פון חודש אלול איז "בתולה". יעצט קען מען פארשטיין די רמז אין פסוק: "בְּרִית כָּרַתִּי לְעֵינָי", אויב מען פירט זיך אויף אפילו אין די צוויי חדשים לויט'ן בונד, לויט די געזעצן און אנווייזונגען פון די תורה הקדושה, דעמאלס "מָה אֶתְבּוֹנן עַל בְּתוּלָה", דארף מען נישט אסאך אריינקלערן ווי אזוי תשובה צו טוהן ווען חודש אלול קומט, ווייל מען איז שוין צוגעגרייט פון פריער.
(עבודת ישראל לט"ו באב)
ראש השנה: "ראש השנה" איז בגמטריא "בית המקדש", מרמז צו זיין אז דער עיקר וואס א מענטש דארף בעטן ראש השנה איז, אז דער אייבערשטער זאל שוין רחמנות האבן און אויפבויען די בית המקדש במהרה בימינו.
(אמרי חיים)
שנהיה לראש ולא לזנב: פון'ם רבי'ן פון לובלין זי"ע ווערט געברענגט: אז ווען מען עסט דעם קאפ, און מען זאגט "יהי רצון שנהיה לראש" זאל מען אינזין האבן און מתפלל זיין אז מיר זאלן זוכה זיין צו זיין תלמידים און באהאפטן צו דעם צדיק הדור, וואס ווערט אנגערופן: "ראש".
שנהיה לראש ולא לזנב: דאס ווארט "לראש" איז ראשי תיבות ל'עשות ר'צון א'בינו ש'בשמים.
(בשם הרה"ק מדז'יקוב זללה"ה)
שירבו זכיותינו: ווי אזוי קען א מענטש בעטן צו פארמערן זיינע זכותים? נאר מיר בעטן, אז מיר זאלן זוכה זיין צו טוהן תשובה מאהבה. וואס דעמאלטס ווערן די עבירות במזיד איבער געקערט אויף "זכותים".
(תורת חיים)
זכרנו לחיים מלך חפץ בחיים... למענך אלקים חיים: אונזער געבעט איז: "זכרנו לחיים" מיר זאלן זוכה זיין צו אזא סארט לעבן וואס: "מלך חפץ בחיים" וואס דער אייבערשטער וויל אז מיר זאלן לעבן, דאס הייסט נאר מיט תורה ומצוות "למענך אלקים חיים" און דאס לעבן זאל זיין נאר פאר דעם אייבערשטן.
(ספר החיים - אחי המהר"ל)
זכרנו לחיים מלך חפץ בחיים וכו' למענך אלוקים חיים: דער הייליגער בארדיטשעווער רב זי"ע פלעגט כסדר מלמד זכות זיין אויף כלל ישראל און ער פלעגט זאגן "רבונו של עולם, דער גאנצע זאך וואס כלל ישראל דארף פרנסה, און אלעס גוט'ס, איז נאר כדי אויפצוהאדעווען ערליכע יודישע דורות, זיי צו קענען שיקן לערנען, צו מענג זיין דעם הייליגן שבת, צו קענען געבן צדקה, און צו קענען מקיים זיין אלע דיינע הייליגע מצוות, אויב אזוי אוודאי זאלסטו זיי העלפן". אויף דעם האט דער הייליגער רבי דוד משה מטשורטקוב זצ"ל געטייטשט, מיר בעטן "זכרינו לחיים וכו" אלעס נאר ווייל "למענך אלקים חיים" אלעס דארף מען נאר פאר דיינעט וועגן, דאס הייסט, צו טוהן מצוות ומעשים טובים.
אבינו מלכנו כתבנו בספר פרנסה וכלכלה: מיר זענען מתפלל צום אייבערשטן: "אבינו מלכנו כתבנו" שרייב אונז אריין "בספר" אז מיר זאלן קענען לערנען תורה, אבער צו דעם האבן מיר אויך שטארק נויטיג "פרנסה וכלכלה" פרנסה מיט אלע געברויך. ווייל אנדערש וועלן מיר נישט קענען לערנען קיין תורה.
(תפארת שלמה)
אשרי איש שלא ישכחך ובן אדם יתאמץ בך: דאס ווארט "איש" איז מרמז אויף צדיקים, און "בן אדם" איז מרמז אויף פראסטע מענטשן. "אשרי איש", וואויל איז פאר דער חשוב'ער מענטש "שלא ישכחך", וואס פארגעסט דיך קיינמאהל נישט. "ובן אדם", אבער דער פראסטער מענטש "יתאמץ", שטארקט זיך אין תשובה, "בך" - מיט די כ"ב (22) אותיות פון די הייליגע תורה.
(קדושת לוי)
אז ירננו עצי היער מלפני ה' כי בא לשפוט את הארץ: אויב א מענטש וויל וויסן א גוטע סגולה ווי אזוי ער וועט קענען ארויסגיין זכאי בדין, "כי בא לשפוט את הארץ" ראש השנה, וואס דעמאלס משפט דער אייבערשטער דער גאנצע וועלט, "אז ירננו" זאל ער זינגען שירות ותשבחות פאר'ן אייבערשטן.
(אמרי חיים)
המלך: דער הייליגער רבי אהרן הגדול פון קארלין זי"ע האט אמאהל גע'חלש'ט ווען ער האט געזאגט "המלך". שפעטער ווען מען האט איהם געפרעגט וואס דאס איז געווען, האט ער גענפערט, אז ער האט זיך דערמאנט אין די גמרא גיטין דף נ"ו, וואס דער גמרא דערציילט, אז ווען מען האט ארויסגעטראגן ר' יוחנן בן זכאי פון ירושלים, כדי צו רעדן צו אספסיינוס קיסר, האט ער געזאגט "שלמא עלך מלכא" פרידן איז צו דיר קעניג, האט אִספַסיָינוּס קיסר געזאגט "דו ביסט מחויב מיתה, ווייל אויב איך בין יא א קעניג, פארוואס ביסטו נישט געקומען ביז יעצט", אזוי אויך האט דער הייליגער קארלינער געזאגט: "ווען איך האב געזאגט המלך, האב איך געטראכט די זעלבע וועגן מיר, אז דער טענה איז דאך אסאך אסאך מער לגבי דער מלך מלכי המלכים "ווי בין איך געווען ביז יעצט ?"
כי עמך הסליחה למען תורא: א מענטש וואס האט עבירות, ווייסט גארנישט וואס עס מיינט "יראת שמים" ווייל עס איז דא א מחיצה צווישן איהם און דעם אייבערשטן, אבער ווען מען נעמט אוועק זיינע עבירות פארשטייט ער שוין וואס עס מיינט "יראת שמים" דאס איז פשט, "כי עמך הסליחה" דו טוסט אונז מוחל זיין, "למען תורא" כדי אז מען זאל מורא האבן פון דיר.
(הרה"ק רבי מרדכי מלכוביץ זי"ע)
ומלאכים יחפזון וחיל ורעדה יאחזון: עס איז שווער צו פארשטיין, פארוואס דארפן די מלאכים ציטערן, איז דען ביי זיי דא עבירות? נאר דער אייבערשטער וויל אז די מלאכים זאלן רעדן גוטס פאר די יודן, די מלאכים ווייסן אז דאס איז דער ווילן פון באשעפער, דערפאר ציטערן זיי, טאמער זיי וועלן נישט אויספיהרן די ארבעט פון רעדן גוטס, ווי עס דארף צו זיין.
(השר שלום מבעלזא זי"ע)
ובכן צדיקים יראו וישמחו: עס איז דא זייער א גרויסע חילוק, צווישן יראת שמים, און אנדערע מיני יראות, אלע אנדערע מיני יראות, ברענגט צו דאגה, אבער יראת שמים, איז פונקט פאקערט, אויב מען האט יראת שמים ברענגט דאס צו שמחה. דאס איז דער פשט, "ובכן צדיקים יראו" ווען די צדיקים האבן מורא פאר'ן אייבערשטן, "וישמחו" קומען זיי צו, צו שמחה.
(תפארת שלמה)
דער הייליגער אמרי חיים זי"ע טייטשט "ובכן צדיקים וגו'" ווען צדיקים פרייען זיך, זיי טאנצן, און זיי זינגען פאר'ן אייבערשטן, אפילו דעמאלס איז נאך אלץ, "יראו" זענען זיי פיל מיט פחד און מורא פאר'ן אייבערשטן.
באין מליץ יושר מול מגיד פשע: דער עיקר וואס א מענטש דארף טראכטן ווען ער טוט תשובה, איז איינצוזעהן זיין נידריגקייט, און דאס וועט זיין פאר איהם א "מליץ יושר". "באין", ווען א מענטש האלט זיך נידריג אזוי ווי גארנישט, "מליץ יושר", דאס אליין איז שוין פאר איהם א מליץ יושר, "מול מגיד פשע", קעגן דעם שטן, וואס רעדט שלעכטס.
(קדושת לוי)
וצונו לשמוע קול שופר: דער גמרא אין ראש השנה דף ט"ז ע"א, פרעגט, למה תוקעין בראש השנה, פארוואס בלאזט מען שופר ראש השנה? ענפערט אויף דעם די גמרא, "רחמנא אמר תקעו", וואס הייסט פארוואס מען בלאזט? ווייל די תורה האט געהייסן בלאזן ! האט דער הייליגער רבי ר' אלימלך זי"ע געטייטשט דער גמרא אזוי, וועלעכע כוונה דארף מען האבן ביים בלאזן, איז די תירוץ "רחמנא אמר תקעו" אז דער הייליגער באשעפער האט געהייסן בלאזן.
אשרי העם יודעי תרועה: דער גמרא זאגט אין מסכת שבת, אז תקיעת שופר איז "חכמה ואינה מלאכה" האט אויף דעם דער הייליגער רבי ר' ברוך ממז'בוז' זי"ע געטייטשט, אז חז"ל האבן אונז מיט דעם געלערנט, וואס עס איז דער עיקר פון תקיעת שופר, דער עיקר איז די "חכמה" דאס מיינט די רוחניות'דיגע כוונה פון שופר, אבער סתם געבלאזן איז גארנישט ווערט.
לא הביט און ביעקב ולא ראה עמל בישראל, ה' אלוקיו עמו ותרועת מלך בו: דער הייליגער צאנזער רב זי"ע פלעגט טייטשן, "לא הביט און ביעקב וגו'" דער וואס זעהט נישט קיין שלעכטס אין יודישע קינדער, נאר אייביג זיכט ער גוטס אויף די יודישע קינדער, אייביג איז ער זיי דען לכף זכות, פאר אזא איינער איז "ה' אלוקיו עמו" דער אייבעשרטער איז מיט איהם.
כי זוכר כל הנשכחות אתה הוא מעולם: "זוכר" דער אייבערשטער געדענקט, "כל הנשכחות" דאס וואס דער מענטש פארגעסט. אויב דער מענטש פארגעסט זיינע עבירות און ער טוט נישט כסדר תשובה אויף זיי, געדענקט זיי דער אייבערשטער. און אויב דער מענטש געדענקט זיינע עבירות, און ער טוט כסדר תשובה אויף זיי, דעמאלס פארגעסט זיי דער אייבערשטער [כביכול], און ער איז איהם מוחל אויף די עבירות. דער זעלבע איז ביי מצוות, אויב א מענטש געדענקט זיינע מצוות, דאס הייסט ער האלט זיך גרויס וועגן זיינע מצוות, דעמאלס פארגעסט כביכול דער אייבערשטער פון זיי, אבער אויב א מענטש פארגעסט זיינע מצוות, דאס הייסט ער האלט נישט אז ער האט בכלל געטוהן א מצוה, דעמאלס, געדענקט זיי דער אייבערשטער, און גיבט איהם שכר.
(הרה"ק מריז'ין זי"ע)
ויהי קול השופר הולך וחזק מאד: דער קול השופר העלפט אז מען זאל קענען מקיים זיין תורה ומצוות ווי עס דארף צו זיין, "ויהי קול השופר הולך", דורך דעם קול השופר, ווערט מען א הולך, דאס הייסט א הולך בדרכי ה', "וחזק מאוד" עס וועט דיר אויך מחזק זיין, צו קענען ביישטיין דעם יצר הרע.
(תפארת שלמה)
תקעו בחודש שופר בכסא ליום חגנו כי חק לישראל הוא משפט לאלוקי יעקב: "חק" מיינט א מצוה וואס מיר ווייסן נישט דעם טעם, "משפט" מיינט א מצוה וואס מיר ווייסן יא דעם טעם, "תקעו בחודש שופר וגו' כי חק לישראל הוא" ביי אונז איז דאס טאקע א חק מיר פארשטייען נישט דעם טעם דערפון, אבער "משפט לאלוקי יעקב" ביים באשעפער איז דאס א משפט, די באשעפער ווייסט דאך יא דעם טעם דערפון.
(תפארת שלמה)
הטוב ומטיב לרעים ולטובים: לכאורה וואלט דאך געדארפט קודם שטיין "לטובים" און נאכדעהם "אפילו לרעים", זאגט אויף דעם דער הייליגער רבי הערשל זידיטשובער זי"ע, "הטוב ומטיב לרעים" דער אייבערשטער איז א טוב ומטיב פאר דעם וואס האלט זיך פאר א בעל עבירה, ווייל א עניו האלט אייביג אז ער איז שלעכט. "ולטובים" און אפילו אזעלעכע מענטשן וואס האלטן זיך גרויס, אז זיי זענען גרויסע צדיקים, איז דער אייבערשטער אויך א טוב ומטיב.
הטוב ומטיב לרעים ולטובים: דער הייליגער רבי ר' בונם האט אזוי געטייטשט, לרעים ולטובים, אפילו אזעלעכע מענטשן וואס אמאהל זענען זיי שלעכט, און אמאהל זענען זיי גוט, איז דער אייבערשטער פאר זיי אויך א טוב ומטיב.
עלה אלוקים בתרועה: "תרועה" איז א לשון פון פריינדשאפט. דער פסוק איז מרמז, אז מען קען נישט זוכה זיין צו די ליכטיגקייט פון דעם הייליגן טאג, נאר דורך אחדות און פריינדשאפט צווישן יודן.
(בית אהרן - קארלין)
והעברת שופר תרועה בחודש השביעי: ו'העברת ש'ופר ת'רועה ב'חודש ה'שביעי, איז ראשי תיבות "תשובה". צו ווייזן אז דער עיקר פון בלאזן שופר, איז כדי נתעורר צו ווערן צו תשובה.
(חסד לאברהם)
מלכיות זכרונות שופרות: "שופרות" מען בלאזט מיט א שופר "זכרונות" כדי אז מען זאל געדענקען "מלכיות" אז דער הייליגער באשעפער איז דער קעניג פון דער גאנצער וועלט.
(אמרי חיים)
תקיעה שברים תרועה: "תקיעה שברים תרועה" איז בגימטריא: "אבות אברהם יצחק יעקב משה אהרן יוסף דוד". דאס איז א רמז אז דורך תקיעת שופר ווערט אויפגעוועקט דער זכות פון די זיבן פאסטאכער וואס ווערן אנגערופן "אבות".
(ארן עדות)
שופר: די גמרא זאגט אין מסכת ראש השנה (ט"ז.) "אז דערפאר בלאזט מען די תקיעות סיי ווען מען זיצט און סיי ווען מען שטייט, כדי צו פארמישן דעם "שטן". איז רש"י מפרש: "אז דער שטן ווערט צומישט ווען ער זעהט אז די יודן האבן אזוי שטארק ליב די מצוות". דער בעל הפלאה זצ"ל גיבט דאס צו פארשטיין אזוי: תקיעת שופר איז געמאכט צו אויפוועקן די יודן תשובה צו טוהן. און ווען די יודן בלאזן איבער נאכאמאהל און נאכאמאהל, ווייזן זיי דערמיט אז זיי טוהן תשובה דורך אהבה. און תשובה מאהבה דרייט איבער די אלע עבירות אויף "זכיות". דערפאר ווערט דער שטן צומישט און איז נישט מקטרג אויף אזוי פיהל עבירות, ווייל ווי מער עבירות ער וועט אויסרעכענען אלץ מער מצוות וועלן די יודן באקומען! דער רבי ר' בונם פון פשיסכא זי"ע איז דאס מסביר אויף דעם אופן: דער עיקר תירוץ וואס א יוד האט פארוואס ער האט נישט געדינט דעם אייבערשטן ווי עס דארף צו זיין, איז ווייל ער איז געווען פַארְפְּלָאגְט און באשעפטיגט אין פרנסה. וואס דורך דעם איז ער נישט געווען רוהיג צו לערנען און טוהן מצוות. דער שטן אבער, טענה'ט אז דאס איז נישט קיין תירוץ. א יוד דארף האבן מסירות נפש און נישט קוקן אויף קיין שום שטערונג. אבער ווען מיר בלאזן שופר, און דער שטן ווערט צומישט פון אזוי פיהל תקיעות און ער הערט אויף צו רעדן שלעכטס, זעהט ער אליין איין, אז ווען מען ווערט צומישט איז נישט מעגליך אויסצופיהרן די ארבעט ווי עס דארף צו זיין.
שופר: עס שטייט אין תהלים קאפיטל קכ"ו, "אָז יִמָלֵא שְחוֹק פִּינוּ וּלְשוֹניֵנוּ רִנָה". (דעמאלטס ווען משיח וועט קומען, וועט אנגעפוהלט ווערן אונזער מויל מיט געלעכטער און אונזער צינג מיט געזאנג) . די ווערטער "שְחוֹק פִּינוּ וּלְשוֹניֵנוּ רִנָה". זענען ראשי תיבות "שופר". מרמז צו זיין, אז ווען משיח וועט קומען וועט מען בלאזן שופר אין די זכות וואס מיר בלאזן היינט שופר אין ראש השנה.
(מהר"ש מבעלזא)
-
- שר חמש מאות
- תגובות: 687
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג ינואר 11, 2009 2:33 pm
סימנים לכבוד ראש השנה
עס איז פאראן פארשידענע מנהגים אין דעם ענין וואס אידן פירן זיך צו עסן ראש השנה, יעדע משפחה און יעדע קהילה האט זיך אירע מנהגים. על כן וואלט כדאי געווען צו עפענען אן אשכול און זען וואס אידן זענען זיך נוהג צו עסן אין דעם טאג.
קודם כל איז דאך פאראן די פשוט'ע זאכן:
קאפ פון פיש (אדער א ראש כבש)
זיסע מייערן
עפל אין האניג
מילגרוים
אין ירושלים עסט מען
סולקא
רוביא
קרא
כרתי
הרה"ק ר' איציקל פשעוואסקער פלעגט זיך נוהג זיין צו עסן קיווי, און פלעגט דערויף זאגן "כי בי ירבו ימך ויסיפו לך שנות חיים"
איך קען א איד וואס עסט סארדינ'ס און זאגט "יהי רצון שיסיר דינינו" (מלשון סר-דין)
לאמיר הערן פונעם עולם וועלכע סארט מנהגים איר אדער אייערע באקאנטע זענען זיך נוהג צו עסן בליל ראש-השנה.
- פארצייטישע
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 377
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך ינואר 21, 2009 1:47 pm
- לאקאציע: אין די אלטע היים
נאר כ'האב אייך געוואלט זאגן שכוח פאר'ן נישט מאכן קיין אנקעטע דערפון.
כ'וויל נישט פארדרייען די שמועס פונעם אשכול, נאר אזוי ווי כ'האב פארשטאנען פון אייער ווערטער, אז איר פארשטייט נישט די פראבלעם פון מאכן אנקעטעס, זענט איר דא אין א בחינה פון 'מימי לא עברתי על דברי חברי. יודע אני בעצמי... אבל אם אומרים לי חברי... אני ... '
דארף מען אייך געבן א עקסטרע יישר כח פארדעם.
נאך איין זאך; באלד קומט שוין 'יום קדוש' וויל איך אייך בעטן, בשם אלע חברים דא, אויב איינער האט אייך וויי געטוהן, אדער גערעדט קעגן אייך בסתר או בגלוי, זאלט איר אים ביטע מוחל זיין.
די עיקר איז, אז מ'זאל טאקע האבן א 'זיס' יאר, מיט אסאך שיינע תגובות פון 'זיס'.
.
-
- שר חמש מאות
- תגובות: 687
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג ינואר 11, 2009 2:33 pm
פאראן וואס עסן ניס, צוליב דער פסוק "ונסלח לכל עדת בני ישראל", דאס שטימט אבער נישט מיטן מנהג נישט צו עסן קיין ניס.
בדרך צחות, וויבאלד די גמרא זאגט אז מען קען אליין מאכן סימנים, קען מען עסן די פאלגענדע זאכן:
תחינה: שיתקבלו תחינתינו
זופ: שיתמרקו עוונותינו (מרק)
קולה: שיקל מעלינו
לעטערס: לעט אס העוו עי גוד יער
raisins and celery: raise in salray
ביר: מען זאל שוין אנקומען צו דעם עיר הבירה ירושלים
ערנסט גערעדט: וויבאלד יעדער קען מאכן סימנים פאר זיך, איז דאס נישט קיין לצנות.
- farshlufen
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 19726
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
- לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק
-
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3324
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
- לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער
כ"ק אדמו"ר בעל פני מנחם זצ"ל אמר פעם בהא דיש מנהג שלא לאכול ענבים בר"ה, ואמר דיתכן הטעם בזה משום שבדרך כלל קוראים בין ר"ה ליו"כ את הפסוק דכאן: ענבמו ענבי רוש, ודרשו חז"ל (סנהדרין ע) זכה נעשה ראש - לא זכה נעשה רש וכו', ולכן ראוי להזהר בימים אלו באכילת ענבים עכ"ד
(איך האב קיינמאל געהערט אזא מנהג, איר יא?)
זיס האט געשריבן:הרה"ק ר' איציקל פשעוואסקער פלעגט זיך נוהג זיין צו עסן קיווי, און פלעגט דערויף זאגן "כי בי ירבו ימך ויסיפו לך שנות חיים"
אינו מסתבר, דבחיי ר' איציקעל (עכ"פ עד סוף ימיו ממש), הפרי הזה עדיין לא הי' ידוע במדינותינו, ובודאי לא בשמו קיווי
ומדי דברי בענייני ר"ה, אשאל מחכמי הקרעטשמע, אם מי שהוא יודע, אם בברכהמ"ז אומרים ג"כ בעשי"ת עושה השלום במרומיו
- moshele11211
- שר האלף
- תגובות: 1253
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג דעצמבער 26, 2010 2:18 pm
מייענות
- צוגעלייגטע
-
- מייענות.pdf
- (165.95 KiB) דאונלאודעד 100 מאל
- ריק פערי
- שר האלף
- תגובות: 1756
- זיך איינגעשריבען אום: מוצ"ש אוגוסט 13, 2011 11:42 pm
- לאקאציע: מיט איין פיס אין וואשינגטאן
אויפריכטיג האט געשריבן:געזען אין פרדס יוסף החדש עה"פ ענבמו ענבי רוש (דברים לב לב):
כ"ק אדמו"ר בעל פני מנחם זצ"ל אמר פעם בהא דיש מנהג שלא לאכול ענבים בר"ה, ואמר דיתכן הטעם בזה משום שבדרך כלל קוראים בין ר"ה ליו"כ את הפסוק דכאן: ענבמו ענבי רוש, ודרשו חז"ל (סנהדרין ע) זכה נעשה ראש - לא זכה נעשה רש וכו', ולכן ראוי להזהר בימים אלו באכילת ענבים עכ"ד
(איך האב קיינמאל געהערט אזא מנהג, איר יא?)
יא, שוין געזעהן ערגעץ - איך געדענק נישט ווי כנהוג - ע"פ קבלה נישט צו עסן 'שווארצע' טרויבן, ווייסע-גרינע איז נישט קיין פראבלעם.
-
- שר חמישים
- תגובות: 96
- זיך איינגעשריבען אום: מוצ"ש ינואר 23, 2010 5:59 pm
זיס האט געשריבן:דער מרדכי ברענגט אז מען זאל עסן פעטע פלייש, פאר א סימן פון א זאטע יאר.
מיין אידענע האט מיר אויפמערקזאם געמאכט אז ביי איר פאטער עסט מען נישט קיין בהמה פלייש ראש השנה. איך האב דאס אנגעקוקט מיט וואנדער וויבאלד אין שו"ע שטייט אז מען מאכט א ברייטע סעודה צו ווייזן אז מען איז בטוח אז מען האט גע'פועל'ט אלעס גוטס. דאך האב איך געקלערט אז אפשר יש דברים בגו, אבער דא זעען מיר פון מרדכי אז מען זאל יא עסן פעטע פלייש.
אנאליזירער האט געשריבן:זיס האט געשריבן:דער מרדכי ברענגט אז מען זאל עסן פעטע פלייש, פאר א סימן פון א זאטע יאר.
מיין אידענע האט מיר אויפמערקזאם געמאכט אז ביי איר פאטער עסט מען נישט קיין בהמה פלייש ראש השנה. איך האב דאס אנגעקוקט מיט וואנדער וויבאלד אין שו"ע שטייט אז מען מאכט א ברייטע סעודה צו ווייזן אז מען איז בטוח אז מען האט גע'פועל'ט אלעס גוטס. דאך האב איך געקלערט אז אפשר יש דברים בגו, אבער דא זעען מיר פון מרדכי אז מען זאל יא עסן פעטע פלייש.
ערב יום כיפור ביי סעודת המפסקת עסט מען נישט קיין בהמה פלייש
- יגעתי ומצאתי
- שר האלף
- תגובות: 1401
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג ינואר 31, 2011 5:02 pm
אנאליזירער האט געשריבן:זיס האט געשריבן:דער מרדכי ברענגט אז מען זאל עסן פעטע פלייש, פאר א סימן פון א זאטע יאר.
מיין אידענע האט מיר אויפמערקזאם געמאכט אז ביי איר פאטער עסט מען נישט קיין בהמה פלייש ראש השנה. איך האב דאס אנגעקוקט מיט וואנדער וויבאלד אין שו"ע שטייט אז מען מאכט א ברייטע סעודה צו ווייזן אז מען איז בטוח אז מען האט גע'פועל'ט אלעס גוטס. דאך האב איך געקלערט אז אפשר יש דברים בגו, אבער דא זעען מיר פון מרדכי אז מען זאל יא עסן פעטע פלייש.
עס איז גראדע אויך דא א ענין נישט צו עסן איין מאכל וואס מען האט ליב, דער מהרי"ל (דאכט זיך, אדער א צווייטע ראשון) האט דערפאר נישט געגעסן קיין פיש (חוץ די אנדערע טעם פון דאג).
- ריק פערי
- שר האלף
- תגובות: 1756
- זיך איינגעשריבען אום: מוצ"ש אוגוסט 13, 2011 11:42 pm
- לאקאציע: מיט איין פיס אין וואשינגטאן
יגעתי ומצאתי האט געשריבן:אנאליזירער האט געשריבן:זיס האט געשריבן:דער מרדכי ברענגט אז מען זאל עסן פעטע פלייש, פאר א סימן פון א זאטע יאר.
מיין אידענע האט מיר אויפמערקזאם געמאכט אז ביי איר פאטער עסט מען נישט קיין בהמה פלייש ראש השנה. איך האב דאס אנגעקוקט מיט וואנדער וויבאלד אין שו"ע שטייט אז מען מאכט א ברייטע סעודה צו ווייזן אז מען איז בטוח אז מען האט גע'פועל'ט אלעס גוטס. דאך האב איך געקלערט אז אפשר יש דברים בגו, אבער דא זעען מיר פון מרדכי אז מען זאל יא עסן פעטע פלייש.
עס איז גראדע אויך דא א ענין נישט צו עסן איין מאכל וואס מען האט ליב, דער מהרי"ל (דאכט זיך, אדער א צווייטע ראשון) האט דערפאר נישט געגעסן קיין פיש (חוץ די אנדערע טעם פון דאג).
ס'קען זיין ווייל ס'שטייט אין שו"ע אז מ'זאל נישט עסן אום ר"ה זיך אנצוזעטיגן, און פלייש במיוחד בהמה פלייש זעטיגט שטארק, הגם ס'ווערט געברענגט אז מ'זאל דווקא יא עסן פלייש, אולי.
דערפאר נישט געגעסן קיין פיש (חוץ די אנדערע טעם פון דאג).[/quote]
ס'קען זיין ווייל ס'שטייט אין שו"ע אז מ'זאל נישט עסן אום ר"ה זיך אנצוזעטיגן, און פלייש במיוחד בהמה פלייש זעטיגט שטארק, הגם ס'ווערט געברענגט אז מ'זאל דווקא יא עסן פלייש, אולי.
- שנאפס
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 15169
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג סעפטעמבער 12, 2011 9:59 pm
- לאקאציע: אויף די קרעטשמע פאליצעס
- פארבינד זיך:
אויפריכטיג האט געשריבן:געזען אין פרדס יוסף החדש עה"פ ענבמו ענבי רוש (דברים לב לב):
כ"ק אדמו"ר בעל פני מנחם זצ"ל אמר פעם בהא דיש מנהג שלא לאכול ענבים בר"ה, ואמר דיתכן הטעם בזה משום שבדרך כלל קוראים בין ר"ה ליו"כ את הפסוק דכאן: ענבמו ענבי רוש, ודרשו חז"ל (סנהדרין ע) זכה נעשה ראש - לא זכה נעשה רש וכו', ולכן ראוי להזהר בימים אלו באכילת ענבים עכ"ד
(איך האב קיינמאל געהערט אזא מנהג, איר יא?)
אין זמירות דברי יואל שטייט אז סאטמאר רבי זצ"ל פלעגט עסן טרויבן די צווייטע נאכט ר"ה
צוריק צו “מדי שבת בשבתו ומועד במועדו”
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 2 געסט