text:
8טן סעפטעמבער
דעם 8טן סעפטעמבער איז דער 261סטער טאג פון יאר (262סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 114 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1636 - געגרינדעט הארווארד אוניווערסיטעט אין מאסאטשוסעטס, דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין אמעריקע
- 1941 - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון באלאגערונג אויף לענינגראד, ווען דייטשע קראפטן רינגלען ארום לענינגראד, די צווייטע גרעסטע שטאט אינעם סאוועטן פארבאנד
- 1943 - דווייט אייזנהאוער, גענעראל פון דער אמעריקאנער ארמיי, איז מבשר וועגן וואפן שטילשטאנד מיט איטאליע
- 1944 - V-2 ראקעט גרייפט אן לאנדאן צום ערשטן מאל
- 1991 - מאקעדאניע פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט.
- 2006 - אנטפלעקט היפעריאן, דער העכסטער בוים אין דער וועלט
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1157 - ריטשארד דער ערשטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1199)
- 1841 - אנטאנין דווארזשאק, טשעכישער קאמפאזיטאר (געש' 1904)
- 1908 - עלי שעכטמאן, יידישער שרייבער, פון די חשובסטע יידיש-שרייבער (נפטר 1996)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1933 - פייסל דער ערשטער, מלך פון איראק (1933-1921) (געב' 1883)


c: text/html

text:
סיון
סיון איז דער דריטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן[1] (און דער ניינטער חודש צו דער ציילונג פון יארן וועלכע ווערט געציילט פון תשרי[2]).
קביעות - קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז סיון שטענדיג א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג.[3]
ראש חודש סיון איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון סיון, וויבאלד אייר איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש סיון קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (א ג ד ו) זונטיק, דינסטיק, מיטוואך, פרייטיק.[4]
ו' סיון איז געגעבן געווארן די תורה, אויפן בארג סיני (לויט די חכמים, אדער ז' סיון לויט ר' יוסי).[5]
דער אינהאלט פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צירוף פון חודש סיון גייט ארויס פון דער אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) ידותיו ולצלע המשכן השנית[6] (שמות כו. יט. כ.).
דער מזל פון סיון ווערט אנגערופן תאומים.[7]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ר"ה ז' ע"א
- ↑ ר"ה ב' ע"א
- ↑ רמב"ם קידוש החודש פ"ה ה"ד ה"ה
- ↑ או"ח תכ"ח ב'
- ↑ שבת ע"ט ע"א
- ↑ משנת חכמים אייר סיון פ"ב א
- ↑ ספר יצירה פ"ה

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
װיקיפּעדיע:אריינפיר 2
פֿון װיקיפּעדיע
לייגט צו אינהאלט צו אן עקסיסטירנדן ארטיקל...
- לערנט נאך וועגן רעדאקטירן בלעטער
- צייכנט אן און פֿארמאטירט וואס איר שרייבט
- לייגט צו בילדער און קלאנגען צו אייערע ארטיקלען
שרייבט א נייעם ארטיקל...
- לערנט וויאזוי צו שאפֿן א נייעם בלאט
- הייבט אן א געזוכטן ארטיקל
- ...גייט אריין אין קהילה פארטאל פֿאר נאך געדאנקען
לערנט נאך...
- זעט דעם גיך רעפערענץ פֿאר גרונטיגע רעדאקטירן פֿונקציעס
- עקספערימענטירט רעדאקטירן אין דעם זאמדקאסטן
- ווערט געוואויר פֿון די פינף זיילן וואס שטיצן וויקיפעדיע
- ליינט וואס וויקיפעדיע איז יא און וואס וויקיפעדיע איז נישט
ווײַטער: פֿארשט וויקיפעדיע ←


text:
לבנון טאל
דער לבנון טאל, (אראביש: البقاع, בעקאַאַ), איז א טאל אין לבנון, וואס געפינט זיך אין מזרח זייט פון לאנד, נאנט צו דער גרעניץ מיט סיריע. די צפון שפיץ פון דעם טאל קומט אן ביז טערקיי.
אין דער געגנט פון ביירוט איז די טאל ווייט פון מיטלענדישער ים 19 קילאמעטער. דער טאל איז ארומגענומען מיט בערג פון די צוויי זייטן, די לבנון בארג צו מערב, און די קעגן לבנון בערג צו מזרח.
דער טאל איז א המשך צו דעם חולה טאל אין ישראל, וואס גייט אריבער דער גרעניץ צו דעם איון טאל. די לענג פון דעם טאל איז 120 קילאמעטער, די דורכשניטליכע ברייט איז 16 קילאמעטער. צוויי טייכן קומען ארויס פון טאל, די ליטאני טייך, און די אאצי טייך וואס גייט אריבער צפון סיריע, וואו עס פאלט אריין אין ים.
די גרעסטע שטאט אין טאל איז זאכלא, וועלכע געפינט זיך צפון צו דעם ביירוט-דמשק שאסיי.
אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש, איז דארט געווען אן אראביש קעניגרייך, פון דעם יטור שבט. יהודה אריסטובולוס דער ערשטער האט איינגענומען די געגנט, און עס איז דעמאלט געווארן א טייל פון דערחשמונאים מלוכה אין ארץ ישראל. די רוימישע אימפעריע האט עס שפעטער אוועקגענומען, אבער צוריקגעגעבן צו הורדוס.
אין די 1970ער יארן, נאכדעם וואס כוסיין קעניג פון יארדאניע האט ארויסגעטריבן די פאטאך פון יארדאניע, און די פאסירונג פון דעם שווארצן סעפטעמבער, איז די געגנט גערופן געווארן פאטאכלאנד. ביי דעם לבנון ברודער קריג, זענען פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, דורך אלע פארטייען וועלכע האבן טיילגענומען.
נאד דער ערשטער לבנון מלחמה, ווען צה"ל האט ארויסגעטריבן די פאטאך, איז די געגנט געווארן פון די גרעסטע צענטערן אין דער וועלט, פאר נארקאטיקן ווי כאשיש און אפיום. היינט איז דער ראיאן באהערשט דורך כעזבאלא קעמפער.
די געגנט איז מערסטנס באנוצט פאר אגריקולטור, אין צפון טייל בעיקר פאר פאשע און בהמות, אין דרום טייל פאר ווייץ, קארן, גרינצייג, און גערטנער פאר וויינטרויבן.


text:
1892
1892 איז דאס 92סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1892 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - עליס איילאנד געעפנט פאר אימיגראנטן צו די פאראייניגטע שטאטן.
- 14טן יאנואר - מרטין ניימילער, דייטשער גלח פון די קעגנער פון די נאציס (געש' 1984).
- 23סטן פעברואר - רודאלף דיזל שרייבט איין א פאטענט פארן דיזל מאטאר.
- 15טן מערץ - געגרינדעט דער ענגלישער פוטבאל קלוב ליווערפול.
- 15טן אפריל - געגרינדעט די פירמע גענעראל עלעקטריק.
- 26סטן סעפטעמבער - אפיציעלע ווידמונג פון דער ירושלים-יפו באן.
- 31סטן אקטאבער - ארטור קאנאן דויל (Arthur Conan Doyle) פארעפנטלעכט די "אוואנטורעס פון שערלאק האלמס".
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן מיי - יאסיפ בראז טיטא, פירער פון יוגאסלאוויע פון סוף דער צווייטער וועלט מלחמה ביז זיין טויט (געש' 1980)
- 23סטן יולי - היילע סעלאסי, קייסער פון עטיאפיע (געש' 1975)
- 4טן אקטאבער - ענגלבערט דאלפוס, עסטרייכער פאליטיקער דערמארדעט דורך די נאציס ווען ער איז געווען פרעמיער מיניסטער פון עסטרייך (דערמארדעט 1934)
- 20סטן אקטאבער - דזשאמא קעניאטא, פרעמיער מיניסטער און ערשטער פרעזידענט פון קעניע (געש' 1978)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן אקטאבער - אלפרעד טעניסאן, ענגלישער דיכטער (געב' 1809)


text:
Gaudi Antoni
איז געווען אַ שפּאַניש קאַטאַלאַניש אַרכיטעקט פון רעוס , וואס איז געווען דער פיגורעהעאַד פון קאַטאַלאַניע מאַדערניזאַם . גאַודí ס אַרבעט פאַרטראַכטנ זיין אָפּשיידנדיק סטיל און זענען לאַרגעלי קאַנסאַנטרייטאַד אין באַרסעלאָנאַ, נאָוטאַבלי זיי מאַגנאַם אָפּוס , די סאַגראַדאַ פאַמיליאַ .
פיל פון גאַודí ס אַרבעט איז געווען אנגעצייכנט דורך זיין גרויס תאוות אין לעבן : אַרקאַטעקטשער, נאַטור, רעליגיע. גאַודí געלערנט יעדער דעטאַל פון זיין קרייישאַנז, ינטאַגרייטינג אין זיין אַרקאַטעקטשער אַ סעריע פון קראַפס אין וואָס ער איז געווען באָקע : סעראַמיקס , סטיינד גלאז, ראָט יראָנוואָרק פאָרדזשינג און קאַרפּאַנטרי . ער באַקענענ נייַ טעקניקס אין די באַהאַנדלונג פון מאַטעריאַלס , אַזאַ ווי טרענקאַדíס , געמאכט פון אָפּפאַל סעראַמיק ברעקלעך.
נאָך אַ ביסל יאָרן, אונטער דער השפּעה פון ניי - גאָטהיק קונסט און מיזרעכדיק טעקניקס , גאַודí געווארן טייל פון די מאָדערניסטאַ באַוועגונג וואָס איז געווען ריטשינג זייַן שפּיץ אין די שפּעט 19 און פרי 20 סענטשעריז. זיין אַרבעט טראַנססענדעד מיינסטרים מאָדערניסמע , קאַלמאַנייטינג אין אַ אָרגאַניק נוסח ינספּייערד דורך נאַטור. גאַודí ראַרעלי געצויגן דיטיילד פּלאַנז פון זיין אַרבעט , אַנשטאָט פּריפערינג צו שאַפֿן זיי ווי דרייַ - דימענשאַנאַל וואָג מאָדעלס און מאָלדינג די פרטים ווי ער איז געווען קאַנסיווינג זיי.
גאַודí ס ווערק ענדזשויז וויידספּרעד אינטערנאַציאָנאַלע אַפּעלירן און פילע שטודיום זענען געטרייַ צו פארשטאנד זיין אַרקאַטעקטשער. הייַנט, זיין אַרבעט געפינט פארערערס צווישן אַרקאַטעקץ און די גענעראַל ציבור ענלעך. זיין מייַסטערווערק , די נאָך - ונקאָמפּלעטעד סאַגראַדאַ פאַמיליאַ , איז די מערסט - באזוכט דענקמאָל אין ספּאַין. צווישן 1984 און 2005, זיבן פון זיין אַרבעט זענען דערקלערט וועלט העריטאַגע זייטלעך דורך יונעסקאָו . גאַודí ס רוימער קאַטהאָליק אמונה געשטארקט בעשאַס זיין לעבן און רעליגיעז בילדער פּערמעאַטע זיין אַרבעט. דעם ערנד אים די צונעמעניש " גאָט ס אַרטשיטעקט " און געפירט צו רופט פֿאַר זיין בעאַטיפיקאַטיאָן.[1][2]
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געבורט, קינדשאַפט און שטודיום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אַנטאָני גאַודí איז געבוירן אין 1852 אין ריודאָמס אָדער אין רעוס , צו די אינדוסטריעלע באָילערמאַקער פראַנסעסק גאַודí איך סעראַ ( 1813-1906 ) און אַנטòניאַ קאָרנעט איך בערטראַן ( 1819-1876 ). ער איז געווען דער יאַנגגאַסט פון פינף קינדער, פון וועמען דרייַ סערווייווד צו אַדאַלטכוד : ראָסאַ (1844-1879) , פראַנסעסק (1851-1876) און אַנטאָני . גאַודí ס משפּחה אָרידזשאַנייטיד אין די אַוווערגנע געגנט אין דאָרעמדיק פֿראַנקרייַך. איינער פון זיין אָוועס , דזשאָאַן גאַודí , אַ האַווקער , אריבערגעפארן צו קאַטאַלאָניאַ אין די 17 יאָרהונדערט ; מעגלעך אָריגינס פון גאַודí ס משפּחה נאָמען אַרייַננעמען גאַודי אָדער גאָודאַן .[3] על מאַס דע לאַ קאַלדערעראַ , היים פון די גאַודí משפּחה אין ריודאָמס
גאַודí ס פּינטלעך בערטפּלייס איז אומבאַקאַנט ווייַל קיין סופּפּאָרטינג דאָקומענטן האָבן שוין געפונען , לידינג צו אַ סיכסעך וועגן צי ער איז געבוירן געוואָרן אין רעוס אָדער ריודאָמס , צוויי ארומיקע מיוניסאַפּאַליטיז פון די באַיקס לאַגער דיסטריקט. רובֿ פון גאַודí ס לעגיטימאַציע דאקומענטן פון ביידע זיין תּלמיד און פאַכמאַן יאר האט רעוס ווי זיין בערטפּלייס . גאַודí סטייטיד אויף פארשידענע מאל אַז ער איז געבוירן געוואָרן אין ריודאָמס , זיין פאָטערלעך משפּחה ס דאָרף. גאַודí איז באַפּטייזד אין די קהילה פון סאַנט פּער אַפּòסטאָל אין רעוס די טאָג נאָך זיין געבורט אונטער דעם נאָמען " אַנטאָני שאַלוועדיק גויללעם גאַודí איך קאָרנעט ".
גאַודí האט אַ טיף אַפּרישייישאַן פֿאַר זיין געבוירן לאַנד און גרויס שטאָלץ אין זייַן מעדיטערראַנעאַן ירושה. ער געגלויבט מעדיטערראַנעאַן מענטשן צו זיין ענדאַוד מיט שאפן , ערידזשאַנאַליטי און אַ ינייט חוש פֿאַר קונסט און פּלאַן. גאַודí ריפּאָרטאַדלי דיסקרייבד דעם דיסטינגקשאַן דורך סטייטינג , " מיר אייגן די בילד. פאַנטאַסי קומט פון די גאָוס . פאַנטאַסי איז וואָס מענטשן אין די צפון אייגן. מיר זענען קאָנקרעט. די בילד קומט פון די מעדיטערראַנעאַן . אָרעסטעס ווייסט זיין וועג , ווו כאַמליט איז טאָרן באַזונדער דורך זיין ספקות . " צייַט פארבראכט ינ דרויסן , דער הויפּט בעשאַס זומער סטייז אין די גאַודí משפּחה היים מאַס דע לאַ קאַלדערעראַ , אַפאָרדאַד גאַודí די געלעגנהייט צו לערנען נאַטור. גאַודí ס ענדזשוימענט פון די נאַטירלעך וועלט געפירט אים צו פאַרבינדן די צענטער עקסקורסיאָניסטאַ דע קאַטאַלוניאַ אין 1879 אין די עלטער פון 27. די אָרגאַניזירונג עריינדזשד עקספּאַדישאַנז צו ויספאָרשן קאַטאַלאָניאַ און דאָרעמדיק פֿראַנקרייַך, אָפֿט ריידינג אויף כאָרסבאַק אָדער גיין צען קילאָמעטערס אַ טאָג. גאַודí ( אין דער הינטערגרונט ) מיט זיין פאטער ( צענטער) , זיין פּלימעניצע ראָסאַ און דאָקטער סאַנטאַלó בעשאַס אַ וויזיט צו מאָנצערראַט ( 1904 )
יונג גאַודí געליטן פון נעבעך געזונט , אַרייַנגערעכנט רומאַטיזאַם , וואָס זאל האָבן קאַנטריביוטיד צו זיין רעטיסענט און רעזערווירט כאַראַקטער. די געזונט קאַנסערנז און די היגיעניסט טיריז פון ד"ר קנעיפּפּ קאַנטריביוטיד צו גאַודí ס באַשלוס צו אַדאַפּט וועדזשאַטעריאַניזאַם פרי אין זיין לעבן. זיין רעליגיעז אמונה און שטרענג וועדזשאַטעריאַניזאַם געפירט אים צו ונטערנעמענ עטלעכע לאַנג און שטרענג פאַסץ . די פאַסץ זענען אָפֿט אַנכעלטי און טייל מאָל , ווי אין 1894 , געפירט צו לעבן - טרעטאַנינג קראַנקייַט .
גאַודí אַטענדאַד אַ קינדער - צימער שולע לויפן דורך פראַנסעסק בערענגוער , וועמענס זון, אויך גערופן פראַנסעסק , שפּעטער געווארן איינער פון גאַודí ס הויפּט אַסיסטאַנץ . ער ענראָולד אין די פּיאַריסץ שולע אין רעוס ווו ער געוויזן זיין קינסט טאלאנטן דורך דראַווינגס פֿאַר אַ סעמינאַר גערופן אל אַרלעקווíן (די כאַרלאַקוואַן ). בעשאַס דעם מאָל ער געארבעט ווי אַ לערניינגל אין דער " פארע מיר " טעקסטיל מיל אין רעוס . אין 1868 ער אריבערגעפארן צו באַרסעלאָנאַ צו לערנען לערנען אין די קאַנוואַנט דעל קאַרמע . אין זיין אַדאַלעסאַנט יאר גאַודí געווארן אינטערעסירט אין יוטאָופּיאַן סאָציאַליזם און, צוזאַמען מיט זיין יונגערמאַן סטודענטן עדואַרד טאָודאַ איך גüעלל און דזשאָסעפּ ריבעראַ איך סאַנס , פּלאַננעד אַ רעסטעריישאַן פון די פּאָבלעט מאַנאַסטערי אַז וואָלט האָבן פארוואנדלען עס אין אַ יוטאָופּיאַן פאַלאַנסטèרע .
צווישן 1875 און 1878 , גאַודí געענדיקט זיין קאַמפּאַלסערי מיליטער דינסט אין די ינפאַנטרי פּאָלק אין באַרסעלאָנאַ ווי אַ מיליטער אַדמיניסטראַטאָר . רובֿ פון זיין דינסט איז געווען אויסגעגעבן אויף קראַנק לאָזן , ענייבאַלינג אים צו פאָרזעצן זיין שטודיום . זיין אָרעם געזונט געהאלטן אים פון בעת צו קעמפן אין די דריט קאַרליסט מלחמה , וואָס לאַסטיד 1872-1876 . אין 1876 גאַודí ס מוטער געשטארבן אין די עלטער פון 57 , ווי האט זייַן 25 יאָר אַלט ברודער פראַנסעסק , וואס האט נאָר גראַדזשאַווייטיד ווי אַ דאָקטער . בעשאַס דעם צייַט גאַודí געלערנט אַרקאַטעקטשער בייַ די ללאָטדזשאַ שולע און די באַרסעלאָנאַ העכער שולע פון אַרטשיטעקטורע , גראַדזשוייטינג אין 1878 . צו פינאַנצן זיין שטודיום, גאַודí געארבעט ווי אַ דראַפצמאַן פֿאַר פארשידענע אַרקאַטעקץ און קאָנסטרוקטאָרס אַזאַ ווי לעאַנדרע סערראַללאַטש , דזשאָאַן מאַרטאָרעלל , עמילי סאַלאַ Cortes , פֿראַנסיסקאָ דע פּאַולאַ דעל ווילער י לאָזאַנאָ און דזשאָסעפּ פאָנצער אין דערצו צו זיין אַרקאַטעקטשער קלאסן, ער געלערנט פראנצויזיש, געשיכטע, עקאָנאָמיק , פֿילאָסאָפֿיע און עסטעטיק . זיין גראַדעס זענען דורכשניטלעך און ער טייל מאָל ניט אַנדערש קאָרסאַז. ווען כאַנדינג אים זיין גראַד, עליעס ראָגענט , דירעקטאָר פון באַרסעלאָנאַ אַרטשיטעקטורע שולע, האט געזאגט: " מיר האָבן געגעבן דעם אַקאַדעמיק טיטל אָדער צו אַ נאַר אָדער אַ זשעני . צייַט וועט ווייַזן. " גאַודí , ווען באקומען זיין גראַד, ריפּאָרטאַדלי דערציילט זיין פרייַנד , די סקולפּטאָר ללאָרענç מאַטאַמאַלאַ , מיט זיין ייראַניקאַל געפיל פון הומאָר , " ללאָרענç , זיי ניטאָ געזאגט איך בין אַ אַרכיטעקט איצט.
אַדאַלטכוד און פאַכמאַן אַרבעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גאַודí ס ערשטער פראיעקטן זענען די לאַמפּפּאָסץ ער דיזיינד פֿאַר די פּלאַçאַ רעיאַל אין באַרסעלאָנאַ , די אַנפינישט גיראָססי נוזסטאַנדז , און די קאָאָפּעראַטיוואַ אָברעראַ מאַטאַראָנענסע ( טוערס ' קאָאָפּעראַטיווע פון מאַטאַרó ) בנין. ער פארדינט ווידער דערקענונג פֿאַר זיין ערשטער וויכטיק קאָמיסיע , די קאַסאַ וויסענס , און דערנאָך באקומען מער באַטייַטיק פּראַפּאָוזאַלז. אין די פּאַריז וועלט ס פער פון 1878 גאַודí געוויזן אַ וויטרינע ער האט געשאפן פֿאַר די הענטשקע פאַבריקאַנט קאָומעלאַ . זייַן פאַנגקשאַנאַל און עסטעטיש מאָדערניסטאַ פּלאַן ימפּרעסט קאַטאַלאַניש ינדאַסטריאַליסט עוסעבי גüעלל , וואס דעמאָלט קאַמישאַנד עטלעכע פון גאַודí ס מערסט בוילעט אַרבעט : די גüעלל ווייַן סעלערז , די גüעלל פּאַוויליאַנז , די פּאַלאַו גüעלל ( גüעלל פּאַלאַץ ), די פּאַרק גüעלל ( גüעלל פּאַרק ) און די קריפּט פון די קהילה פון די קאָלòניאַ גüעלל . גאַודí אויך געווארן אַ פרייַנד פון די מאַרקי פון קאָמיללאַס , דער פאטער , אין - געזעץ פון גראף גüעלל , פֿאַר וועמען ער דיזיינד " אל קאַפּריטשאָ " אין קאָמיללאַס .
אין 1883 גאַודí איז שטעלן אין באַשולדיקונג פון די לעצטנס - ינישיייטיד פּרויעקט צו בויען אַ באַרסעלאָנאַ קאַטהעדראַל גערופן באַסיליקאַ איך המקדש עקספּיאַטאָרי דע לאַ סאַגראַדאַ פאַמיליאַ ( באַסיליקאַ און עקספּיאַטאָרי קהילה פון די רוח משפּחה, אָדער סאַגראַדאַ פאַמיליאַ ). גאַודí גאָר פארענדערט די ערשט פּלאַן און ימביוד עס מיט זיין אייגן אָפּשיידנדיק סטיל. פון 1915 ביז זיין טויט ער געטרייַ זיך לעגאַמרע צו דעם פּרויעקט. געגעבן די נומער פון קאַמישאַנז ער אנגעהויבן באקומען , ער האט צו פאַרלאָזנ אויף זיין קאָלעקטיוו צו אַרבעטן אויף קייפל פראיעקטן סיימאַלטייניאַסלי. זיין קאָלעקטיוו קאָנסיסטעד פון פּראָפעססיאָנאַלס פון אַלע פעלדער פון קאַנסטראַקשאַן. עטלעכע פון די אַרקאַטעקץ וואס געארבעט אונטער אים געווארן באַוווסט אין די פעלד שפּעטער אויף , אַזאַ ווי דזשאָסעפּ מאַריאַ דזשודזשאָל , דזשאָאַן רוביó , סיזער מאַרטינעלל , פראַנסעסק פאָלגועראַ און דזשאָסעפּ פראַנסעסק רàפאָלס . אין 1885 , גאַודí אריבערגעפארן צו דאָרפיש סאַנט פעליו דע קאָדינעס צו אַנטלויפן די כאָלערע עפּידעמיע אַז איז ראַווידזשינג באַרסעלאָנאַ . ער געלעבט אין פראַנסעסק וללאַר ס הויז, פֿאַר וועמען ער דיזיינד אַ מיטאָג טיש ווי אַ צייכן פון זיין דאנקבארקייט .
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ""God's architect" on the path to sainthood", The Times (UK) (9 November 2009). דערגרייכט דעם 20 April 2011. ארכיווט פונעם אריגינאל דעם 16 October 2011.
- ↑ Klettner, Andrea (4 November 2010). Pope's visit could fast-track Gaudí sainthood. Bdonline.co.uk. ארכיווט פון דעם אריגינאל דעם 16 October 2011. דערגרייכט דעם 21 April 2011.
- ↑ There is a certain controversy about whether he was born in Reus or Riudoms, his father's village near Reus. However, most specialists tend towards Reus: "Gaudí was born in Carrer Sant Joan, close to the Plaça Prim in Reus, according to most versions (...) Nonetheless, Gaudí later on mischievously left these doors open when suggesting he might have been born in his father's workshop, just across the municipal border of Riudoms." מוסטער:Harv


text:
דראדזש רעפארט
דראדזש רעפארט איז פון די מערסט פארנומענע נייעס וועבזייטלעך וואס ווערט ארגאניזירט און ארויפגעשטעלט דורך א קליינע גרופע שטאב ארבייטער אין שפיץ פון מעט דראדזש.
אין אלגעמיין אנטהאלט עס בלויז לינקס, וואס נעמט צוזאם די מערסט אינטרעסאנטע נייעסן און לשון הרע פון הונדערטער נייעס וועב זייטן איבער די וועלט.
פון צייט צו צייט, קען מעט דראדזש אליין ברעכן א נייעס פון זיינע אייגענע מקורות, סעציפעיל ווען ער האט א גוטן לשון הרע.
ער איז רעכט געשטימט. ער שטאמט פון אידן, ער וואוינט אין קאליפארניע, און איז אויך ספעציעל גוט באקאנט אין די וועלט פון מאוויס.
ער באקומט טעגליך צווישן 8 און 10 מיליאן באזוכערס.
ער איז זייער פאפולער ביי פאליטישאנס און נייעס זשורנאליסטן וואס האלטן און איין איבער פרישן זיין וועב זייטל.
דראדזש האט זיך אויפגעבויט בעיקר אין פאפולעריטעט ביי די מאניקע לעווינסקי סקאנדאל, ווי ער איז געווען דער ערשטער צו ברעכן די נייעס פון די בלויע קלייד.
ער האט אויך א פאפולער ראדיא שוי יעדן זונטאג דריי שעה פון צען ביינאכט ביז איינס ביינאכט. אויף טשענעל 770


text:
זיכערהייט זאנע
די זיכערהייט זאנע איז א שטיק לאנד אין לבנון לעבן דעם גרעניץ מיט ישראל וואס איז באשטימט געווארן אין 1977, צו באשיצן ישראל, פון טעראר אטאקעס דורכגעפירט פון לבנון גרענעץ, מייסטנס דורך דער פאלעסטין באפרייאונג ארגאניזאציע, און האט אנגעהאלטן ביז יאר 2000.
זי איז אויפגעשטעלט ביי דער ליטאני אקציע דורך צה"ל, און דערנאך איז דער גרענעץ באוואכט געווארן דורך קריסטליכע מיליציעס, און שפעטער צד"ל.
די קריסטליכע מיליציע גרופעס האבן קאלאבארירט מיט ישראל, און געזעצן ביים גרענעץ, ביזן פולשטענדיקן ריקצוג פון צה"ל אין יאר 2000.
דער שטח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז געווען א באדן טיף 10 קילאמעטער אין לבנון, לענגאויס דעם גאנצן ישראל-לעבאנעזן גרעניץ, עס קומט אן צו בערך 130 קילאמעטער, הונדערטער ישראל זעלנער האבן דארט פארלוירן זייער לעבן פון כעזבאלא אנגריפן.


text:
בצלאל ראקאוו
הרב בצלאל ראַקאוו (י"ג אייר ה'תרפ"ז, – כ' תמוז, ה'תשס"ג) איז געווען דער שטאטס רב אין גייטסהעד. ער איז געווען איינער פון די פירער פון אגודת ישראל אין גרויסבריטאניע.
הרב ראקאוו איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד אין א רבנישער משפחה, אן אייניקל פון הרב יום טוב ליפמאן העלער, דער "תוספות יום טוב". זיין פאטער, רבי יום טוב ליפמאן ראקאוו, איז געווען א תלמיד פון דער וואלאזשינער ישיבה און א ראש ישיבה אין פראנקפורט. אין תרצ"ט, מיט די רדיפות פון יידן אין דייטשלאנד, האט ער מיט זיינע טאטע-מאמע און זיין ברודער בנציון באקומען אזילרעכט אין ענגלאנד, און זיי האבן זיך באזעצט אין לאנדאן.
ביי די 18 יאר האט מען אים אריינגענומען אין גייטסהעד כולל, וואו מ'האט געהאלטן פון אים ווי א חשובער תלמיד חכם, און ער האט באקומען היתר הוראה. אין תש"ח האט ער חתונה געהאט מיט מרים, טאכטער פון הרב נפתלי שאקאוויצקי, דער גייטסהעדער רב. דאס פארפאלק האט זיך געצויגן קיין מאנטרע, שווייץ, וואו ער איז געווארן א מגיד שיעור אין דער ישיבה. נאך זיין שווער'ס פטירה אין תשכ"ד האט די גייטסהעדער קהילה גערופן אים אויפנעמען זיין שווער'ס אמט. דארט אין גייטסהעד איז ער געווארן פון די מנהיגים פון דעם ציבור.
נאך זיין פטירה אין תשס"ג האט מען אים געפירט צו קבורה אין הר המנוחות.


text:
רודאלף קאסטנער
רודאלף קאסטנער איז געבוירן געווארן אין קלויזנבורג, אונגארן (היינט רומעניע) אין יאר (1906) ה'תרס"ו, און געשטארבן אין תל אביב, דעם 12טן מארץ (1957) ה'תשי"ז.
- דורך אויס דעם צווייטן וועלט קריג איז ער געווען דער פאקטישער פירער פון א קליינער יידישער ארגאניזאציע אין בודאפעשט באוואוסט אלס די הסתדרות הציונית בהונגריה.
- פארדעם איז ער געווען אן אדוואקאט און צייטונגס שרייבער.
- אלס די פירער פון די הסתדרות איז ער געווען די פארמיטלער צווישען די נאציס און די יידישע געמיינדע פון בודאפעסט דורך אויס דער מלחמה.
אינהאַלט
פארהאנדליגען צו ראטעווען אידן פון די דייטשן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין (1944) ה'תש"ד איז ער געווען פארנומען פארהאנדלן מיט אדאלף אייכמאן - וואס איז געווען געשטעלט צו פארטיליגען אלע 800,000 יידען פון די יידישע אונגארישע געמיינדעס דורך זיי שיקען קיין אוישוויץ טויט לאגער אין פוילין - צו ראטעווען יידען אז זיי זאלן קענען פארלאזן אונגארין און אזוי ארום זיך ראטעווען פון טויט. ער האט באקומען אן אפמאך אויף צו ראטעווען 1,685 יידען פאר $1000 פאר א קאףּ. די אלע זענען טאקע געראטעוועט געווארן אין אלע אויף די באן - צווישען זיי דער סאטמאר רבי ר' יואל טייטלבוים זצ"ל - זענען אנגעקומען קיין שווייץ.
עס זענען דא אסאך מיינונגס פארשידנהייטן צי קאסטנער איז א העלד פארן ראטעווען יידען, אדער א מערדער וואס האט מיטגעארבעט מיט די נאציס.
מיטגעארבעט מיט די נאציס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט געוויסע מקורות זענען די אלע יידען וואס קאסטנער האט געראטעוועט געווען פרזענליכע פריינד און ציוניסטישע פירער, און דאס אלעס ווען אין די זעלבע צייט זענען טויזענטער יידען פארשיקט געווארן צו די קרעמעטאריאםס. אין (1960) ה'תש"כ 16 יאר נאכדעם וואס זיי האבן זיך געטראפן האט אייכמאן געזאגט פאר טיים מאגאזין אין א אינטערוויו אז קאסטנער האט מסכים געווען צו העלפען צוריקהאלטן די אונגארישע יידען פון מאכן אן אויפשטאנד -און אפילו העלפן האלטן די געטאס - אויב ער וועט פארקוקן אויף די פָּאר טויזענט יידען וואס ער וועט ראטעווען און ברענגן קיין פאלעסטינע, ס'איז געווען א גוטע אפמאך. ביי (1944) ה'תש"ד האט קאסטנער און פילע אנדערע יידישע פירער גאנץ גוט געוואוסט וואס עס גייט פאר, און אז די דייטשן טויטן די אלע יידען וואס זיי פארשיקען, מען האט דאס זיי געלאזט וויסען אז זיי זאלן צוליב דעם ווארענען אלעמען איבער דעם אזוי אז זיי זאלן זיך קענען אויסהיטען. אנדערע זאגן אבער אז קאסטנער איז געווען אזוי אומבאוואוסט אז ער וואלט גארנישט געקענט אויפטוען. נאך היינט ווייסט מען אבער נישט פארוואס די אונגארישע אידענטום האט קיינמאל נישט אויסגעפונען פון די טויט לאגערען אין צייט.
אין פארטייטיגונגס פון קורט בעכער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין (1945) ה'תש"ה איז קאסטנער געפארן אינאיינעם מיט קורט בעכער אים צו פארטייטיגען ביי זיין געריכט - בעכער איז געווען באויפטראגט פון היינריך הימלער צו פרובירען צו אפשטעלן די פארטיליגען פון די יידען, מן הסתם אלס מענטשליכע סיבות וויבאלד די אליערטע האבן זיך דערנעטער צו מאכן אן ענדע צו די מלחמה, דערפאר איז בעכער געווען דער וואס האט גענומען די געלט פון קאסטנער פאר די 1685 יידען וואס זענען געראטעוועט געווארן - כאטש קאסטנער איז געווען א ייד, און בעכער איז געווען א נאצי דאך האבן זיי גארבייט גוט צוזאמען.
ביי די ענדע פון די מלחמה איז בעכער געברענגט געוורען פאר א געריכט, קאסטנער האט דאן עדות געזאגט אז בעכער איז אויסגעשניטען פון אן אנדער שטיקעל האלץ ווי די אנדערע פראפעסיאנאלע מאסען מערדער פון די פאליטישע עס עס. די פארטייטיגונגס האט נאך מער אויפגערעגט די אונגארישע יידען.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט זיך באזעצט אין מדינת ישראל און זיך אנגעפאנגען רופן ישראל קאסטנער, און האט באקומען ארבעט ביי דער לינקער קאנטראלירטער רעגירונג, זייענדיק א כנסת דעפוטאט פון די לינקע מפא"י. אין (1953) ה'תשי"ג האט אים מלכיאל גרינוואלד באשולדיגט אין מיטארבעטן מיט די נאציס, און אין די מיטהעלפונג פון באפרייען א נאצי קרימינאל (בעכער איז באפרייט געווארן ביי זיין געריכט). וויבאלד קאסטנער איז געווען א צווילע ארבייטער אין די רעגירונג האט די יועץ המשפטי אים (גרינוואלד) באשולדיגט אין לשון הרע. אין די באפרייאונג פון געריכט האט די ריכטער געזאגט אז קאסטנער האט זיך פארקויפט די נשמה פארן שטן. עס איז ארויף געברענגט געווארן צו די בג"ץ ווי די הויכע ריכטער האבן זיך אפגערעדט אויף די נידריגע ריכטער.
- קאסטנער איז געשאסן געווארן דורך אן אומבאוואוסטן שיסער אין 3טן מערץ 1957 און איז געשטארבן ניין טעג שפעטער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מסכת סוכה
מסכת סוכה איז די זעקסטע מסכתא פון סדר מועד אין משניות. די מסכתא האנדלט ארום הלכות סוכה, סיי די יום טוב סוכות, און סיי די הלכות פון די מצוות ווי לולב און די קרבנות וואס מען האט געברענגט אין בית המקדש לכבוד דעם יום טוב.
נעמען פון די פרקים (קאפיטלאך) אין דער מסכתא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- סוכה שהוא גהוה רעדט בעיקר פון הלכות סוכה ווי אזוי און ווען מען קען דאס בויען.
- הישן רעדט בעיקר פון די הלכות ווי אזוי א מענטש קען אדער קען נישט יוצא זיין די מצוה פון זיצען אין סוכה.
- לולב הגזול רעדט בעיקר פון די הלכות פון וועלכע לולב, ערבה, הדס, און וועלכע אתרוג איז יא אדער נישט כשר פאר די מצוה.
- לולב וערבה רעדט בעיקר פון ווי אזוי און ווען מען האט געטאן מצות ד' מינים אין בית המקדש.
- החליל רעדט בעיקר פון שמחת בית השואבה און די קרבנות וואס מען האט געברענגט אין סוכות.


text:
סאטמאר שוהל 13 הופער
13 הופער איז א סאטמארער - אהרונים שול אין וויליאמסבורג ברוקלין נו יארק, ארגינעל אויפן אדרעס 13 הופער סטריט, שפעטער פארברייטערט צו אויך 14 הופער סטריט.
דער ביהמ"ד איז ארגינעל געגרינדעט געווארן שבת שירה תשס"ג צוליב דעם סאטמאר מחלוקת, ווען די אהרונים האבן פארלוירן די אייגענטומערשאפט פון דער סאטמאר זאלי שוהל אויף ראדני סטריט, האבן זיי געעפנט א נייעם אייגן ביהמ"ד.
אויך האבן זיי איינגערישט דעם ביהמ"ד מיט אלע באקוועמליכקייטן צו לערנען תורה, מיטן צושטעלן א אוצר הספרים מיט כלערליי ספרים, באקוועמע טישן און בענקלעך, קאווע טיי און פארבייסן. היינט צוטאג איז דער שוהל דער גרעסטער לערנען ביהמ"ד אין ווילאמסבורג ווי אידן זיצן אין לערנען פון גאר פרי ביז שפעט ביינאכט, אזא מין שטייגער ווי בית חי' אדער אמונת ישראל אין בארא פארק.
און יאר תשס"ו האבן די פירער פון ביהמ"ד געבויט א פרישן, סאך א גרעסערן ביהמ"ד קעגן איבער אויף 14 הופער סטריט, וואס איז אויפגעשפילט געווארן מיט גרויס סענזאציע און אלע וועלטליכע צייטונגען אלס דער "נס ביהמ"ד" צוליב וואס עס איז געבויט געווארן און א שטוינענדע קורצע צייט אפשניט פון בלויז 14 טאג, פונעם גרינד ביזן ענדע. דער נייער ביהמ"ד איז באנייט געווארן ראש השנה תשס"ז צוזאמען מיטן סאטמארע רבי שליט"א. מוהר"א
וועלטליכע צייטונגען באשרייבונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- Satmar 'miracle' temple up in 14 days, (דעילי ניוז סעפטעמבער 30 2006).
- It's a House of 'Gosh!', (ניו יארק פאוסט אקטאבער 2 2006).
- Splintering of Satmar Community Leads to a 'Miracle' Synagogue, (ניו יארק סאן סעפטעמבער 27 2006).
- In Brooklyn, Hasidim build shul in a flash, (טיימס העראלד רעקארד אקטאבער 3 2006).
סאטמאר שוהל 13 הופער • סאטמאר שוהל ראדני • סאטמאר שוהל 53 סטריט (בארא פארק) • שומר שבת (בארא פארק) • ריווינגטאן שול • עלדריזש סטריט שול • חורבת ר' יהודא החסיד • בית המדרש הגדול (מאנהעטן) • בית ישראל (שול) • ראוד איילענד טורא • חתם סופר שול · תפארת ישראל שול


text:
farshlufen האט געשריבן:כהנא האט געשריבן:הג"ר זלמן לייב גריינוואלד ז"ל'ס טאטע - החסיד ר' יעקב ז"ל איז געווען איינע פין די טוענים ביי די ד"ת מצד הקדושת יום טוב זי"ע.
דעס וואס ער שרייבט וועגן די מחלוקה וועגען די זאלץ וואס איז פארגעגאנגען אין סיגוט איז נישט פינטקליך, אין ער פארציילט נישא אלע פרטים, ואכ"מ.
מיינע צוויי פרוטות צום חשוב'ן מו"ל:
אנטשולדיגט מיר ביטע, וואס גלויבט איר יא דעם רי"י גר"וו און וואס נישט?
פארוואסווען ער שרייבט ווער עס האט פארגעלערנט שיעורים אין סיגעט איז ער יא באגלייבט און דאס קויפט איר אפ פאר גוט געלט?
ועוד, אויף וואס ארויף צייכענט איר נישט צו דער מקור דערפון מיינט איר טאקע אז מענטשן זענען צוריקגעבליבן און ווייסן נישט דעם מקור הדברים?
.
גערעכט, הרב גר"וו איז א אן objactive שרייבער, אויך האט ער געהאט מורדיג אסאך ידיעות, אין זיינע מיינוגן אין היסטרי האט אסאך חשובות.
איך האב נאר געזאגט אז ביי דע פרשה האט ער אויסגעלאזט וויכטיגע פרטים, אין געגעבן א נישט ריכטיגע בילד, (עס קען זיין די סבה איז וויל ער האט געהאט געוויסע נגיעות כנ"ל, וועגען דעם האט ער אימווילעדיג אויסגעלאזט געוויסע פרטים, אין נישט נאכגעגאנגען די זאך. עס קען אויך זיין אז ער האט נישט געהאט נגיעות נאר ער האט זיך טועה געווען, שגיאות מי יבין). איך האב נישט געוואלט געבן מראה מקומות דא, ווייל דעס גייט אריין בהמתכבד בקלון חבירו. (איך וועל אייך שיקן די מקורות פריוואט).


text:
אוישוויץ
אוישוויץ איז דער דייטשישער נאמען פון א פויליש דערפל מיטן נאמען אשוויענצים (Oświęcim) אין די שטאט האבן די דייטשן געבויעט עטליכע קאנצענטראציע לאגערן און די גרעסטע פארניכטונג לאגער ביי דעם חורבן אין יאר ה'ת"ש (1940). ביי יידן הייסט די שטאט אשפעצין.
דער נאמען אוישוויץ ווארפט א שוידער און א ציטער. מען האט אין אוישוויץ אומגעברענגט איבער א מיליאן אידן אנשים נשים וטף, און ווי אויך ארום 22,000 ציגיינער. דער דאקטאר מענגעלע פלעגט שטיין ביים טויער פון אושוויץ אין טייטלען רעכטץ אדער לינקס. רובא דרובא אלטע אידן, פרויען, און קליינע קינדער, זענן געשיקט געווארן אויף לינקס, ווי זיי זענן ליידער לעבעדיג פארגאזט אין פארברענט געווארן הי"ד. די איבריגע זיינן געשיקט געווארן אין ארבייט'ס לאגערן, ווי מען האט ביטער שווער געארבעט פאר די פארשאלטענע נאצים ימ"ש. היינט צי טאג איז דארט געווארן א מוזעאום ווי עס איז נאך געבליבן עטוואס א זכר ווי טויזענטער טוריסטן באזוכן יערליך, אבער די גאז קאמערן מיט רוב באראקן שטייען שוין נישט.


text:
פימפ
פימפ ("באַדקע" אױף אידיש) איז א מענטש וואס פארנעמט זיך מיטן ארבייט פון טרעפן און מענעזשען די קליענטען פאר א זונה און מאכט געלט דערפון, געוויינליך א געוויסער פראצענט פון די זונה'ס דינסט אפצאל.
געוויינליך פירן זיי אן מיט געשלעכט הייזער אבער אויך דרייען זיי זיך אויף די גאסן צאם צו פארן און פראומאוטען די זנות.
אין רוב אמעריקע איז די פאך אומלעגאל.
פימפס ווערן אויך באטראכט ווי די שומרים פון די זונות וואס דארפן זיך פארמעסטן מיט די טונקלסטע עלעמענטן אלייןס. אז אויב איינער איז אביוזיוו אדער צאלט נישט פאר די ארבייט קומן זיין אריין אין בילד קער נעמען.
אויך זענען די פימפס פארבינדען צווישן זיך זייער אסאך מאל זיך איינצוטיילן מיט די געגענטער וואס איטליכער פימפ געוועלטיקט און די אנדערע ווארענט אן זיינע זונות נישט אריבערגיין אין יענעם'ס געגענט.
פרויען פימפס הייסן נישט אזוי ווייל זיי הייסן מאדאםס, צוליב דעם וואס דער טערמין איז שוין געווארן אז מענערישער סימבאל סינאנמוס מיט כוח פון פויסטען און אויך וואס די פימפס ווערן פארוואנדעלט אלס דער פאטער פיגור פאר די זונות וואס קומן רוב פון צובראכענע שטיבער אן קיין פאטער פיגור אין זייער לעבן וואס זיי היטן און שיצען און העלפן שפייזן אט די אינגע פרויען.


text:
שטאלץ פאראד
שטאלץ פאראד איז א יערלעכער גאסן-פאראד (אויפמארש) וואס ווערט ארגאניזירט דורך האמאסעקסואלן אין רוב גרויסע שטעט פון דער מערב וועלט איבער דער גארער וועלט . דער ציל מיט דעם פאראד איז צו דערקלערן דע-פאקטא, ליבעראליזירן, און נאנט-ברענגען דעם געדאנק פון דערלויבן דאס סעקסואלע צוזאמלעבן פון מענער מיט מענער און פרויען מיט פרויען.
אין אנפאנג האבן אלע לענדער באשטימט א באזונדער טאג פאר דער שטאלץ פאראד. אבער זינד די 90קע יארן האט מען באשטימט דאס צו טון אין באזונדערע טעג, כדי זאלן אזעלכע זיך קענען מיטטיילן אין פארשידענע פאראדן.
אין אנפאנג איז דער פאראד געווען אויף א נעגעטיווער פראטעסט סטיל, אבער היינט זעט דאס אויס מער אלס א קארנאוואל וועלכע מען גייט מיט קאלירטע רוישנדיקע קליידער מיט מוזיק באגלייטונג, צו ארויסווייזן זייער שטאלץ מיט זייער סעקסולערע נייגונג און דאס לעגעטים מאכן פאר די מענטשהייט.
קעגנערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מאנאטיסטישע רעליגיעזע, און אלע טראדיציאנאלע מענטשן, איבערהויפט (יידן, מוסולמענער און קריסטן) זיינען קעגן דעם פאראד. אין די יידשע תורה איז פארבאטן זאל א מאן האבן געשלעכט-באציאונגען מיט זיין אייגענעם מין, דאס הייסט "משכב זכר" און ווערט פארעכענט פון די סאמע גרעסטע עבירות ווי עס ווערט באטיטלט מעשה סדום וואס מען דארף חרוב מאכן די גאנצע שטאט פאר דעם.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי די פרומע געמיינדע האט מען קיינאמל נישט אזוי שטארק גערעדט דערפון צוליב איר פראבלעם וואס מ'זאגט פאר קינדער וואס האבן נאכנישט די סעקסואלער תאווה אזוי אנטוויקעלט און וועלן אנקוקן די סארט משכב זכר עבירה לעגטים און עקזיסטירענד. אבער נאוועמבער 2006 האט זיך דאס געטוישט, ווייל דאן האט געדארפט פארקומען אזא פאראד אין ירושלים דאן האבן די פרומע דערוועקט און האבן אנגעפירט הפגנות קעגן דעם פּאַראַד.
דער נייער פענאמענא ביי חרדים צו פירן אז מערכה איז אין נישט קליינעם טייל, צו פארדאנקן די מעשה פון ר' ישי שליסל וואס האט געטאן א מעשה קנאות, פאר א יאר בעפאר, וואס האט דערשטאכן 2 בעלי עבירה וואס האן געטאן מיט שטאלץ זייער אקט, ער האט טאקע באקומען 26 יאר תפיסה דערויף אבער זיין אקט האט ערוועקט די פרומער דעת הקהל צו די הארבקייט וואס די תורה דרוקט זיך אויס צו דעם ענין.
אבער אפילו דעמאלטס האבן געוויסע רבנים נישט געהאלטן פון די פראטעסטן וו.צ.ב.ש. גור רבי צוליב די חינוך אז די קינדער וועלן אנקוקען אז עבירה אלס עקזיסטענץ.
און ביי די קנאים איז אין גרויס טייל צו פארדאנקן ר' משה שטערנבוך וואס האט פערזענליך זיך באטייליגט אין די גאסן דעמאנסטראציעס צו אריינשלעפן די גאנצע עדה החרדית אין די קאמפ. ביז הרב אלישב האט זיך אויך צוגעשטעלט פון די ליטווישע און ערלוי רבי פון די חסידישע קרייזן.
ביי חרדים רופט מען דאס מיטן שפעט נאמען מצעד התועבה צוליב דעם וואס דער הויפט ציל דערפון איז צו ווייזן שטאלץ מיט געי לעבנסשטייגער וואס דאס איז ביי זיי באטיטולט מיטן שם כללי תועבה.


text:
HowStuffWorks
HowStuffWorks איז א גוטע וועב סייט פאר נאכקוקען אלע זאכן וויאזוי זיי ארבייטן. עס איז זייער גוטע הסברה באגלייט מיט בילדער, ווידעאס און דייעגרעם'ס צו פארשטיין בחוש יעדע קאמפליצירטע ענין. דער וועב סייט ווערט געאפדעיט יעדן טאג פון פריש און מער מיט מער ארטיקלן.
עס האט זיך מלכתחילה אנגעהויבן דורך א געוויסער פראפעסאר וואס האט דאס געהאלטן אלס א פערזענליכער קאלעקציע פון וויאזוי פארשידענע מאשין'ען ארבייטן, דערנאך ביי די דאט.קאם באבל האבן דאס אינוועסטארס אפגעקויפט און פארברייטערט אלס א דאטעבאזע פון אלעס וויאזוי סארבייטן.
אויך האבן זיי שוין ארויסגעבן 4 ביכער פון די ארטיקלן מיט א חודשליכע מאגאזין און סי.די.ראם'ס.


text:
1928
1928 איז דאס 28סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1928 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 17טן מיי - געעפנט די אמסטערדאם אלימפיאדע.
- 1טן סעפטעמבער - אהמעט זאגו פראקלאמירט אלבאניע אלס מאנארכיע און רופט זיך דעם מלך זאג דער ערשטער.
- 27סטן סעפטעמבער - די פאראייניגטע שטאטן אנערקענען די רעפובליק פון כינע.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן יאנואר - הרב ישראל דן טויב, מאדזשיצער רבי (נפטר 2006)
- 26סטן פעברואר - אריאל שרון, פרעמיער מיניסטער פון ישראל
- 6טן אפריל - דזשיימס וואטסאן, אמעריקאנער ביאלאג, נאבעל פריז געווינער פאר מעדיצין פאר אנטפלעקן די געבוי פון DNA
- 4טן מיי - כאסני מובאראק, פרעזידענט פון עגיפטן
- 17טן מיי - אידי אמין, דיקטאטאר פון אוגאנדע (געש' 2003)
- 7טן דעצעמבער - נועם כאמסקי, פראפעסאר פון לינגוויסטיק
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן יוני - ראאלד אמונדסען, נארוועגישער אויספארשער (געב' 1872)


text:
יוסף באב"ד
רבי יוסף באב"ד (כ"ד אלול ה'תקס"א - כ"ד אלול ה'תרל"ד), איז געווען א רב און פוסק אין גאליציע, און דער מחבר פונעם ספר "מנחת חינוך".
רבי יוסף איז געבוירן אין ה'תקס"א אין דער שטאט פשעווארסק, גאליציע צו זײַן פאטער ר' משה וואס איז געווען דער שטאט'ס רב. שוין יונגערהייט האט ער געוויזן שטארקע התמדה אין זײַן לערנען און זײַנע כשרונות. ווער איז געווען זײַן ערשטע ווײַב ווייס מען נישט; זײַן זיווג שני איז געווען די שוועסטער פון הר"ר חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב, מיט וועמען ער האט געלערט א לענגערע תקופה. נאך זײַן ווײַב'ס פטירה האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פֿון הר"ר דוד האגער פֿון זאבאלטוב.
ער איס געווען רב פון די שטעט הוסאקאוו, ברודשין, זבאריז, סניאטין און האראדענקע, און אין ה'תרי"ז (1857) האט מען אים ממנה געווען אב"ד אין טארנאפאל, וואו ער איז געבליבן אלס רב עד סוף ימיו.
רבי יוסף איז געווען זייער נאענט צו די גאליציאנער אדמורי"ם, און בעיקר צו זײַן שוואגער, רבי חיים פון צאנז, רבי נפתלי פון ראפשיץ, ורבי שמעון פון יעראסלאוו.
ער איז נפטר געווארן אום זײַן געבורטסטאג, כ"ד אלול ה'תרל"ד.
ער איז באקאנט פון זײַן חשוב'ן ספר "מנחת חינוך", א חיבור פון הלכה און חידושים אויפ'ן סדר פונעם "ספר החינוך". דער "מנחת חינוך" איז באוואוסט צויליב זײַן ספעציעלן סטיל, און איז איבערגעדרוקט געווארן אסאך מאל.


text:
וואלקאוויסק
וואלקאוויסק (בעלארוסיש: BaўkaBыck וואקאַוויסק ; רוסיש: BoлkoBы́ck; פויליש: Wołkowysk) איז א שטאט אין גראדנער גובערניע, דרום-מערב בעלארוס, 72 ק"מ דרום-מזרח פון גראדנע, 88 ק"מ מזרח פון ביאליסטאק.
ער האט א באפעלקערונג פון 48,000.
די שטאט ווערט שוין דערמאנט אין יאר 1005.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1503 האט די שטאט באקומען מאגדעבורג רעכטן פונעם פוילישן מלך זיגמונד דער ערשטער.
לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז די יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק געווען 5,528, מער ווי העלפט פון דער שטאטס באפעלקערונג פון 10,323.[1]
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז וואלקאוויסק געווען אין וואלקאוויסקער באצירק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע. צווישן די צויי מלחמות איז ער געווען אין ביסקופיצער באצירק, ביאליסטאקער גובערניע, פוילן.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט ליגט אויפן ראס טייך, צווישן גראדנע, בריסק און באראנאוויטש. די שטאט באדעקא א שטח פון 79 קוואדראט ק"מ.
יידישע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די יידישע געמיינדע פון וואלקאוויסק שטאמט פון די ת"ק יארן. דער ערשטער רב איז געווען הרב אביגדור חריף, א קרוב פונעם ווילנער גאון אנדערע רבנים זענען געווען הרב דוד קאצנעלנבויגן, הרב בנימין דיסקין, הרב יצחק אייזיק חבר (מחבר פון שו"ת בנין עולם).
אין 1897 האבן געוואוינט אין וואלקאוויסק 5,528 יידן, און אין 1931, 7,347 יידן.[2]
פערזענלעכקייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק אועזד לויטן 1897 רוסישן צענזוס.
- ↑ "וואלקאוויסק", ביי "JewishGen" (אויף ענגליש)


text:
גארטל הערפעס
גארטל הערפעס (Herpes zoster) איז א קראנקייט פון מענטשן. די סימפטאמען זענען ווייטיק און אן אויסשיט מיט בלאטערן. דער ווירוס וואס שאפט גארטל הערפעס איז דער זעלבער ווירוס וואס שאפט פּאָקן.
אינפארמאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גארטל הערפעס איז א ווירוס קראנקייט געשאפן פונעם וואריצעלא זאסטער ווירוס (VZV), דער זעלבער ווירוס וואס איז גורם פאקן. די סימפטאמען זענען ווייטיק מיט א בלאטערישן אויסשיט לענגאויס די נערוון וואו דער ווירוס געפינט זיך. רוב מענטשן וואס ליידן פון גארטל הערפעס זענען אין די עלטערע יארן. מען קען זיך נישט אנשטעקן מיט גארטל הערפעס; אבער ס'איז מעגלעך זיך אננעמען מיט פאקן אויב מען רירט אן דעם אויסשיט פון א מענטש וואס האט גארטל הערפעס.
קוראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינער פון די וועגן צו באהאנדלען גארטל הערפעס איז מיט סטערוידן.


text:
6טן מיי
דעם 6טן מיי איז דער 126סטער טאג פון יאר (127סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 239 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1682 - לואי דער פערצנטער פירט אריבער זיין הויף פון פאריז קיין ווערסיי.
- 1691 - די שפאנישע אינקוויזיציע פארמשפטעט און שמדט מיט געוואלד 219 שועטעס אין פאלמא, מאיארקא. 37 פון זיי וואס פרובירן אנטלויפן דעם אינזל, טוט מען זיי פארברענען לעבעדיקהייט ביים שייטער-הויפן.
- 1840 - ערשטער ניץ פון א פאסטמארקע. צום ערשטנס אין בריטאניע, דערנאך אין דער גאנצער וועלט.
- 1889 - דער אייפל טורעם געעפנט צום ברייטן ציבור אין פאריז.
- 1994 - געווידמעט דער קאנאל טונעל צווישן פראנקרייך און בריטאניע.
- 2007 - ניקאלא סארקאזי דערוויילט פרעזידענט פון פראנקרייך.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1910 - עדווארד דער זיבעטער מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1841)


text:
פארמער
א פארמער ווערט אנגערופן א מענטש וואס פארדינט זיין פרנסה פון פעלד ארבעט.
געווענליך וועט א פארמער אנפלאנצן תבואה, ירקות, אדער פירות, און דאס פארקויפן פאר געלט און דורכדעם ארויסנעמען זיין פרנסה.
אויך איינער וואס האדעוועט בהמות אין א שטאל, וואס ווערן גענוצט צום עסן ווערט אנגערופן א פארמער.
אמאליגע צייטן זענען געווען טויזנטער פארמערס וועלכע האבן זיך געשפייזט פון פעלד ארבעט פון די פארדינסטן וואס דאס האט געברענגט. אין די היינטיגע צייטן זענען בעיקר דא ריזיגע קאמפאניס וועלכע פארמאגן ריזיגע שטחים פון אקערלאנד, וואס דארט פלאנצן זיי אן אויף א ריזיגן פארנעם.


text:
עקאנאמיק
עקאנאמיק איז אן אפטייל פון דער באגריף ווירטשאפט (שטאמט פון ווערט שאפן) מיינט דעם מענטשנס אקציעס צו שאפן ווערטע מיטלונגען צו דעם מענטשנס באדארפענישן. עקאנאמיק איז די שטודיע וואס שטודירט די עקאנאמיע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי דער ענדע פון דעם 19טן יארהונדערט האט זיך די ווירטשאפט זייער אנטוויקלט געווארן, צוליב די גרויסע אנטוויקלונג אין טעכנאלאגיע וואס איז דאן געוועזן, וואס האט זייער אנטוויקלט די האנדלונג, באנקעריי, געבוי, פארוויילונג און נאך.
אסאך פון די בארימטע עקאנאמיסטן זענען יידן.
נאך דעם וועלט ווירטשאפט קריזיס אין די אנהייב 1930ער יארן האט דזשאן מיינארד קינס ארויסגעגעבן זיין בוך "די אלגעמיינע טעאריע פון באשעפטיקונג, פראצענט און געלט". דאס איז שפעטער געווארן איינער פון די יסודות פון מאקראעקאנאמיק.
אינטערנאציאנאלע עקאנאמיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינטערנאציאנאלע פינאנצעריי איז א פעלד פון מאקראעקאנאמיק וואס באטראכט דעם שטראם פון קאפיטאל אריבער אינטערנאציאנאלע גרענעצן, און וויאזוי דאס באאיינפלוסט די קורסן. צוליב דער היינטיקער גלאבאליזאציע איז פארגרעסערט געווארן דאס האנדל פון גוטער, דינסטן און קאפיטאל צווישן לענדער.
פארבונדענע טעמעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עקאנאמיק איז איינע צווישן פארשידענע סאציאלע וויסנשאפטן און איז נאענט צו עקאנאמישע געאגראפיע, עקאנאמישע היסטאריע, ענערגיע עקאנאמיק, פאמיליע עקאנאמיק און אנשטאלט-עקאנאמיק.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
רייוזינג פּראָדוקטן און זייַן מאַטעריאַלס איז באקאנט ווי ריסייקלינג. עס זענען פאַרשידענע מינים פון ריסייקלינג פּראַסעסאַז וואָס איר וועט קומען אַריבער און איינער פון זיי כולל קאָמפּיוטער ריסייקלינג. ריסייקלינג קענען זייַן געטאן אָדער דורך מאכן נוצן פון זייַן מאַטעריאַל אָדער פון די יקסטראַקשאַן פון זייַן קאַמפּאָונאַנץ. אַזאַ מאַטעריאַלס קענען זייַן געניצט אין קאָמפּיוטערס ווי געזונט ווי אנדערע עלעקטראָניש דיווייסאַז. עס קענען זייַן אַנדערש סיבות פֿאַר וואָס אַ קאָמפּיוטער דאַרף צו זייַן ריסייקאַלד. טעכנאָלאָגיע האט געביטן מיט אַזאַ אַ גיך קורס, אַז ריסייקאַלד פּראָדוקטן קענען זייַן שטעלן צו ברייט נוצן אויב יוטאַלייזד רעכט, אַנדערש עס קענען באַווייַזן זייער שעדלעך. קאמפיוטער סיסטעמען זענען געמאכט פון מאַטעריאַלס ווי געפירט און קופּער וואָס קענען זייַן געניצט צו בויען אנדערע פּראָדוקטן.
אפילו זייַן טיילן זענען יקספּאָרטאַד צו אנדערע לענדער אין ביליק פּרייסיז און אָן שטייַער. ריסייקלינג וועט העלפן קאָמפּאַניעס צו פאַרדינען געלט דורך דיסמאַנטאַלינג סיסטעמס אָדער קאָמפּיוטערס. די פאַרשטעלן פון דיין סיסטעם איז געמאכט פון 6% געפירט וואָס קענען זייַן געניצט צו מאַכן פאַרשטעלן און מאָניטאָרס פֿאַר אנדערע קאָמפּיוטערס. קאָמפּיוטער ריסייקלינג קענען העלפן איר צו רעדוצירן די קאָסטן און עס וועט זייַן גוט ווי איר קענען באַקומען דיווייסאַז און פּראָדוקטן בייַ טשיפּער פּרייסיז. אויב איר טאָן נישט וועלן צו ריסייקאַל דיין קאָמפּיוטער דעמאָלט איר קענען פאַרקויפן זיי אין טשיפּער רייץ. עס איז זייער וווילטויק צו ריסייקאַל דיין פּראָדוקטן ווייַל נאָך אַמאָל עס איז פון קיין נוצן און בעכעסקעם עס וועט נאָר פאַרנעמען פּלאַץ. ריפּערינג עס איז נישט ווערט די מי ווי עס וועט פאַרנוצן ביידע צייַט און געלט אַזוי דער בעסטער אָפּציע איז ריסייקלינג.
רובֿ פון די מאַניאַפאַקטשערערז וואס פּלאַן קאָמפּיוטערס אַפֿילו פרעגן זייער קאַסטאַמערז צו פאַרקויפן זייער אַלט סיסטעמען. עס זענען יינציק מגילה ווו איר קענען פאַרבייַטן דיין אַלט סיסטעמען מיט נייַער סיסטעמס בייַ אַ טשיפּער קאָסטן, ווי מאַניאַפאַקטשערערז קענען אויסצונוצן דיין אַלט סיסטעם און מאַכן נייַ סיסטעמס בייַ אַ טשיפּער קאָסטן. דאס איז אַ מייַלע צו זיי, אַזוי איר קענען קאָנטאַקט קיין געזעלשאַפט ווי הפּ אָדער עפּל וואָס צושטעלן אַזאַ גוט אָפּציעס צו איר. מיט קאָמפּיוטער ריסייקלינג עס איז קיין שאָדן צו דער נאַטור און סוויווע ווי עס איז געשען בעשאָלעם דורך מאכן נוצן פון אנדערע טעקנאַלאַדזשיקאַל עקוויפּמענט. פילע לענדער וואָס דאַרפן געניצט פּראָדוקטן קויפן די ריסייקאַלד זאכן און אין דעם וועג די מדינה איז ביכולת צו פאַרדינען גורל פון נוץ פֿאַר זיך. עס ענכאַנסיז עקספּאָרץ און קריייץ אַ נאָרמאַל אויך.
רעכט צו דער געוואקסן ריסייקלינג פּראָצעס, לענדער האָבן געעפנט נייַ ריסייקלינג סענטערס וואָס פאָרשלאָגן קאָמפּיוטער ריסייקלינג צו מער מענטשן. איר קענען קלייַבן יעדער מין פון אינפֿאָרמאַציע וואָס איר ווילן צו און געבן דיין אַניוזד קאָמפּיוטערס צו די סענטערס פֿאַר ריסייקלינג. דאס איז נישט בלויז גרינג אָבער אין דער זעלביקער צייַט איר טאָן ניט האָבן צו זאָרג וועגן דיין קאָמפּיוטער קלאַגינג אַרויף פּלאַץ אין דיין היים און קאָמפּיוטער זיכערהייַט. דורך די אינטערנעט איר קענען געפינען ינומעראַבאַל קוואלן וואָס קענען העלפן איר צו באַקומען גאַנץ אינפֿאָרמאַציע וועגן ריסייקלינג און ווי איר קענען בייַשטייַערן צו סוויווע. האָפֿן איר ביסט ביכולת צו געפינען אַ לייזונג און באַקומען דיין קאָמפּיוטערס ריסייקאַלד צו באַקומען זיי אויס פון דיין וועג און צושטעלן אַ סאַפער אָפּציע צו די סוויווע.
לייענער וואס זענען סערפינג פֿאַר אינפֿאָרמאַציע וועגן די נישע פון איין וועג לינקס, דעריבער מאַכן זיכער צו באַזוכן דעם פּלאַץ וואָס איז געווען דערמאנט רעכט אין דעם שורה.


text:
קובא
דאס קובאַ (אפיציעל די רעפובליק פון קובא) איז א קליין אינזל לאנד.
די הויפטשטאט איז האוואנע.
מען קען צוקומען פון מיאמי א וועג פון ניינציג מייל דורכן ים, אויף געוויסע ערטער.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין פירער ביז 2008 איז געווען פידעל קאסטרא. ער ווערט באטראכט ווי א טאטע און קעניג, אמאל געווען א העלדישער סאלדאט, אנפאנג איז ער געווען א רעוואלטירער ער האט געוואלט איינעמען דעם אינזל, אמעריקא האט איהם זייער געשטיצט, ווען ער האט איבערגענומען דעם אינזל האט ער אויסגעדרייט דעם דאשיק און געווארן א הייסער קאמוניסט.
קובא איז פון די לענדער אין זיד אמעריקא וואס איז נאך קאמוניסטיש געשטימט.
דער פרעזידענט פון קובא זײַט פעברואר 2008 איז זיין ברודער ראול קאסטרא.
עס איז דא אן אמעריקאנער מיליטערישע באזע וואס דינט איצט אויך פאר א תפיסה פאר טעראריסטן וואס הייסט גוואטאנאמא בעי ביים עק פון דעם קובא עס געהער פאר אמעריקע.


text:
טענעסי
טענעסי איז איינע פון די 50 שטאַטן פון אמעריקע, פארעכנט אלס א דרום (סאדערן) סטעיט, ווי די איינוואוינער רעדן מיטן סאדערן אקצענט, זי ליגט אין צענטער פון דרום-מזרח אמעריקע.
עס גרעניצט זיך פון צפון די שטאט קענטאקי און א ביסל ווירדזשיניע, פון מזרח צפון קאראליינע, פון דרום דזשארדזשיע, אלאבאמא און מיסיסיפי, פון מערב ארקענסאו און מיזורי.
עס וואוינען דארט בערך 6 מיליאן מענטשן.
די הויפט שטאט איז מעמפיס.
די באוואוינטע שטעט זענען נעשוויל און מעמפיס, וואו עס איז דא א אידישע געמיינדע, און נאקסוויל.
טענעסי איז דער היים שטאט פון על גאר, דער וויצע-פרעזידענט אונטער ביל קלינטאן, און פרעזידענט קאנדידאט און יאר 2000. ער איז געווען דער סענאטאר פון טענעסי.


text:
12טן סעפטעמבער
12 סעפטעמבער איז דער 255סטער טאג פון יאר (256סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 110 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1683 - ווינער קאמף צווישן די ארמייען פון דער אטאמאנישער אימפעריע און די ארמייען פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע און פוילן.
- 1609 - הענרי האדסאן אנטפלעקט דעם האדסאן טייך.
- 1994 - דער נעטסקייפ בלעטערער ווערט פארעפנטלעכט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- עטיאפיע - נאציאנאלער רעוואלוציע טאג


text:
דזיאקאמא פוטשיני
דזיאַקאמא פוטשיני (איטאליעניש: Giacomo Puccini; לוקע, 22סטן דעצעמבער 1858 - בריסל, 29סטן נאוועמבער 1924) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר. ער האט געשריבן 16 אפערעס, און מען שפילט אסאך פון זיי זייער אפט. פוטשיני ווערט גערעכנט דער גרעסטער איטאליענישער קאמפאזיטאר נאך ווערדי.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פוטשיני איז געבוירן געווארן אין לוקע, טאסקאנא, אין א משפחה וואס זענען געווען פינף דורות מוזיקער. זיין פאטער מישעל איז געווען א לערער פון מוזיק; ער איז געשטארבן ווען דזיקאמא איז געווען אלט פינף יאר. ווען דזיאקאמא איז געווען אלט 16 יאר האט ער אנגעהויבן שטודירן מוזיק. אין 1880 האט ער זיך פארשריבן אין דער מילאנער קאנסערוואטאריע.
זיין אפערע טאסקא האט מען געשפילט צום ערשטן מאל אין רוים אין 1900.
פוטשיני פלעג רייכערן אסאך און האט געליטן פון ראק אינעם האלדז. ער איז געשטארבן דעם 29סטן נאוועמבער 1924 אין בריסל, בעלגיע.


text:
מיסט מאנאזשעריע
מיסט מענעדזשמענט (אפפאל ווירטשאפט) איז דער סיסטעם פון אפלייגן און פארניכטן מיסט און רעסייקלינג.
מיסט אפפאל איז היינט איינע פון די גרעסטע פראבלעמען מיט וועלכע די לאקאלע רעגירונגן פלאגן זיך שטארק. שטעט מיט א גרויסע צאל איינוואוינער קענען זיך נישט קיין עצה געבן מיט אזויפיל מיסט און מוזן אנקומען צו הילף פון אנדערע שטעט וועלכע נעמען זייערע מיסט פאר געלט. די שטאט ניו יארק פלאגט זיך שוין יארן מיט דעם פראבלעם און זי פלעגט שטענדיג שיקן א טייל פון אירע מיסט קיין ניו דזשורסי. אבער אין די לעצטע יארן האט ניו דזשורסי אנגעהויבן פארפירן אז זי וויל מער נישט נעמען ניו יארק'ס מיסט און די שטאט באאמטע ווייסן נישט וואס צו טאן ווייטער.
דער מיסט פראבלעם ווערט נאר ערגער פון יאר צו יאר ווייל די באפעלקערונגן פון די שטעט וואקסן שנעל און וואו אימער מען קען נאר טראכטן פון לייגן מיסט איז שוין איבערגעפילט. די וועלט ווארפט ארויס אזויפיל מיסט אז אויב מען וואלט אלעס געווארפן אין ים וואלט די וועלט פארפלייצט געווארן פון די איבערפלוס. און דאס איז נישט סתם אזוי געזאגט. עקספערטן ווארענען אז דאס איז דער נומער איינס ענווייראמענטאלע פראבלעם פונעם צוקונפט.
אין אמעריקע ווערט ארויסגעווארפן ארום 600,000 טאן מיסט פער טאג וואס קומט אויס צו 200 מיליאן טאן א יאר. אויב מען צעטיילט דאס פער פערזאן וועט אויסקומען אז יעדער ווארפט ארויס 4 פונט מיסט יעדן טאג. דאס איז די מערסטע פון אלע לענדער אין די וועלט ווען מען רעכנט פערצענטועל.
וואס טוט מען מיט מיסט?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מיסט וועלכע מיר ווארפן ארויס ווערט צעטיילט אין 3 טיילן. ארום 57 פראצענט ווערט אויסגעגאסן אין אפפאל פעלדער (לענדפילס), 27 פראצענט ווערט אדער רעסייקעלט אדער ווערט דאס געמאכט צו שטויב מיט וועלכע מען פערטילייזט די פעלדער (קאמפאוסטעט), און די איבעריגע 16 פראצענט ווערט פארברענט. די לאקאלע רעגירונגן פרובירן צו רעסייקלן וויפיל עס איז מעגליך אבער וויבאלד נאר געוויסע מאטריאלן קענען ווערן רעסייקעלט קען מען זיך נישט פארלאזן מיט דעם אלס א לעזונג פאר'ן צוקונפט. ווייטער פארברענען איז גאר ווייניגער געווארן מיט די יארן וויבאלד עס איז נישט גוט פאר די ענווייראמענט. די איינציגסטע פארבליבענע אפציע איז די אפפאל פעלדער וועלכע האבן זיך געטריפעלט אין די לעצטע 40 יאר און עס איז שוין ממש נישטא וואו צו לייגן די מיסט.
אנדערע לענדער וועלכע פארמאגן ווייניגער איינוואוינער און מער פלאץ נוצן כמעט נישט קיין אנדערע וועגן נאר ווארפן אלעס ארויס אין די אפפאל פעלדער. די יונייטעד קינגדאם ווארפט ארויס ארום 90 פראצענט פון איר מיסט צו אפפאל פעלדער וועלכע איז דאס מערסטע פון אלע פארגעשריטענע לענדער. נאך איר קומט קאנאדע, דייטשלאנד, פראנקרייך, און יאפאן.
אפפאל פעלדער (לענדפילס)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן צוויי וועגן וויאזוי מען ווערט פטור פון די מיסט אין די אפפאל פעלדער. עס זענען פאראן אפפאל פעלדער וועלכע פארמאגן ריזיגע לעכער אין וועלכע די גארבעדזש טראקס גיסן אריין די צינויפגעדרוקטע מיסט און מען דעקט עס שפעטער איבער מיט זאמד, איבערלאזנדיג אלעס פאר די טויזענטער ערליי שרצים וועלכע מאכן גרויסע סעודות דערפון. אן אנדערע וועג איז דורך באדעקן די ערד מיט א ספעציעלע מאטריאל און דערויף גיסט מען אויס די מיסט און דערנאך באדעקט מען דאס מיט זאמד וועלכע מאכט דאס אויסגעשלאסן פון די ענווייראמענט.
אמאל פלעגט מען בעיקר גראבן לעכער אבער היינט רעכנט מען זיך מיט די ענווייראמענט און מען נוצט פארשידענע וועגן וויאזוי אויסצושליסן די אפפאל פון אונטערערדישע וואסער און די לופט. אויב מען וואלט נאר געלייגט די מיסט אין לעכער וואלט דער פראבלעם געווען פיל קלענער ווייל די טבע איז אז ערד עסט אלעס אויף זייער שנעל און ביז א קורצע צייט ווערט דערפון גארנישט. למעשה איז פאראן צופיל מיסט און עס וואלט שטארק געשאדט פאר די ענווייראמענט ווען אלע קוואלן וואלטן פאר'סמ'ט און שמוציג געווארן. דערפאר טוט מען היינט כמעט נאר גיסן מיסט אויפ'ן אויבערפלאך אויף די ספעציעלע ערטער וואו עס איז אונטערגעלייגט פארשידענע סארט מאטריאלן וועלכע האלטן די אפפאל אפגעטיילט פון די ערד.
פאר די ענווייראמענט איז עס טאקע גוט אבער מיט'ן אויסשליסן פון די ערד צעגייט נישט די מיסט און מען מוז כסדר טרעפן נייע פלעצער וואו צו לייגן נאך מיסט.
אן אפפאל פעלד קען מען נישט מאכן סיי וואו נאר מען מוז באקומען אן ערלויבעניש פון די רעגירונג נאכדעם וואס מען פירט דורך אן אימפאקט שטודיע אויב דאס פלאץ איז געאייגענט פאר דעם. איימאל מען באשליסט א פלאץ מוז מען ערשט בויען ראודס כדי די הונדערטער טראקס זאלן דארט קענען אנקומען.
די אפאפל פעלדער זענען געווענליך צווישן 200 און 300 אקער לאנד (יעדע 100 אקער לאנד באטרעפט בערך 6 מיליאן סקווער פיס) אבער מען נוצט קיינמאל נישט מער ווי 70 פראצענט דערפון ווייל עס מוז שטענדיג איבערבלייבן גענוג פלאץ ארום און ארום פאר אפפאל פון די בערג מיסט וועלכע מעג נישט ארויסגיין פון די גרעניצן. איינמאל די פעלדער זענען פיל פארשליסט מען דאס און מען גייט צו א נייע.
אין די פעלדער זעלבסט זענען פאראן צעלן אין וועלכע מען ווארפט אריין די מיסט און איינמאל עס איז פיל באדעקט מען דאס און מען שטעלט צו א נייע. יעדע צעל איז ווי א ברייטע לאך און איז צוגעדעקט מיט פלאסטיק און אנדערע מאטריאל אפצוטיילן די מיסט פון די וואסער אונטער די ערד. וויבאלד מיסט גיט ארויס אסאך וואסער און גאזן איז פאראן צוויי אפפאל רערן אינעם לאך וועלכע נעמען ארויס די פליסיקייטן און גאזן פון די לעכער. דאס וואסער ווערט געשיקט צו א סוער סיסטעם און די גאזן ווערן אויסגעארבעט און פארברענט פאר שפעטערע באנוץ.
וויבאלד מיסט איז זייער שעדליך פאר די לופט צוליב די שווערע גערוך האט מען איינגעשטעלט די צעלן סיסטעם און מען נוצט א צעל נאר פאר די מיסט פון איין טאג. ביי די ענדע פון דעם טאג קומען ריזיגע בולדאזערס און צעדרוקן די מיסט ווי ווייט מעגליך און נאכדעם באדעקן זיי די צעל מיט זאמד און צעדרוקן עס נאכאמאל. די גרויס פון צעלן איז אנדערש אין יעדע אפפאל פעלד און איז געוואנדן לויט וויפיל מיסט מען ברענגט אהין א טאג.
אין דורכשניטליך איז א צעל בערך 50 פיס ברייט און לאנג און 14 פיס טיף. איו אזא צעל קוועטשט מען אריין 2500 טאנען מיסט. די ארבייטער אינעם פעלד גיסן געווענליך אויס זוימען צו פלאנצן גראז כדי עס זאל זיך נישט אנזאמלען קיין רעגן וואסער שפעטער און באנעצן די ביסל זאמד און שעדיגן דעם צודעק.
איינמאל א אפפאל פעלד ווערט איבערגעפילט און מען פארשליסט דאס דארף די רעגירונג דאס נאך נאכקוקן פאר די קומענדיגע 30 יאר וויבאלד די מיסט ליגט נישט אין ערד און צעגייט זייער לאנגזאם. די רעגירונג מוז כסדר וויסן וואס עס גייט פאר אונטער די פעלד זיכער צו מאכן אז די מיסט האט נישט דעגרייכט די וואסער אונטער די ערד. אין יעדע אפאפל פעלד ווערט אריינגעשטעלט עלעקטראנישע מאניטערס וועלכע באטראכטן עטליכע זאכן און די פעלד ארבייטער קומען כאפן א בליק דערויף יעדע שטיק צייט. אויב איינער זאל היינט אויפגראבן א אפאפל פעלד פון 20 יאר צוריק וועט ער מעגליך טרעפן גאנצע חפיצים און אנדערע אינטערעסאנטע זאכן. פעלד ארבייטער האבן אמאל געגראבן צוליב א סיבה און געפינען א 40 יעריגע צייטונג וועלכע מען האט נאך געקענט ליינען געהעריג.
רעסייקלינג און קאמפאוסטינג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די צוויי מעטאדן לעזן ארום 30 פראצענט און וועט לעזן נאך מער אינעם צוקונפט ווייל ווי גרעסער דער מיסט פראבלעם ווערט אלס מער וועלן די רעגירונגן שטודירן און קוראזשירן דאס פאלק צו רעסייקלן. געוויסע שטעט, ווי ניו יארק, פארלאנגן געזעצליך מען זאל רעסייקלן אלע פראדוקטן וועלכע זענען ראוי דערפאר כדי צו פארגרינגערן די שטאט מיט'ן מיסט פראבלעם. אנדערע שטעט האבן נישט קיין געזעצן דערויף אבער אלע שטעלן צו א רעסייקלינג פראגראם און קוראזשירן די איינוואוינער ארויסצושטעלן די פראדוקטן אין די ספעציעלע שאכטלעך.
די צוזאמענגעקליבענע מיסט פאר רעסייקלינג ווערן אויך אפגעפירט צו אפפאל פעלדער וואו עס זענען פאראן ספעציעלע אפטיילונגן פאר רעסייקלינג און קאמפאוסטינג. אבער אויך פריוואטע פירמעס טוען א טייל פון די ארבעט און מאכן קאנטראקטן מיט די שטאט.
דער פראדעצור פון רעסייקלינג איז גאנץ פשוט: צום ערשט ווערן אלע מיסט אפגעטיילט אין קאטעגאריעס ווי האלץ, פאפיר, גלאז, פלאסטיק, און מעטאלענע פראדוקטן. דערנאך צעמאלט אדער צעלאזט מען יעדע איינע פון זיי און די שטויב אדער פליסיקייטן ווערן אפגעשיקט צו פירמעס וועלכע פראדעצורן די אויבנדערמאנטע פראדוקטן. וויבאלד יעדע פון די אויבנדערמאנטע פראדוקטן ווערן ארגינעל געמאכט פון שטויב גייען זיי אלע אריין אינעם זעלבן פראדעצור ווי די אנדערע פראדוקטן אבער מוזן לעגאל זיין אפגעטיילט פון די ארגינעלע פראדוקטן און איינמאל עס איז פארטיג מוז ארויפגעקריצט אדער ארויפגעשריבן ווערן אז די מאטריאל איז געמאכט פון רעסייקעלט פראדוקטן. היינט זענען פאראן פארשידענע סימבאלן וועלכע זאגן וואספארא סארט רעסייקלינג דאס איז.
אויסער רעסייקלינג איז פאראן אזא זאך ווי קאמפאוסטינג וועלכע האט די זעלבע ציל ווי רעסייקלינג אבער ווערט געטאן דורך גאנץ אן אנדערע וועג און געדויערט זייער לאנג. די מיסט וועלכע זענען ראוי פאר קאמפאוסטינג איז פיל מער ווי פאר רעסייקלינג ווייל אין רעסייקלינג קען מען נאר נוצן ריינע מאטריאל דעקעגן קאמפאוסטינג איז א שמוציגע ארבעט און עס קומט נאר ארויס דערפון שמוץ.
אלע פראדוקטן וועלכע קענען גענוצט ווערן פאר רעסייקלינג קענען אויך גענוצט ווערן פאר קאמפאוסטינג אין צוגאב פון אלע נאטורליכע זאכן ווי פרוכט און גרינצייג, בלעטער, בלומען, פאפיר, און אלע עסן איבערבלייבענישן וועלכע אנטהאלטן נאטורליכע באשטאנדטיילן.
עס זענען פאראן פארשידענע וועגן וויאזוי קאמפאוסטינג קען דורכגעפירט ווערן. אין רוב פעלער ווערט די מיסט אויסגעלייגט אין ספעציעלע גרויסע שאכטלעך אין וועלכע עס ליגט ערד און מיט דער צייט צעגייט די מיסט דורך צולייגן די ריכטיגע כעמיקאלן און דורך זיכער מאכן אז די אטמאספערע און טעפרעאטור איז געאייגענט פאר די סארט פראדעצור. אין טייל פעלער ווערט דאס געטאן דורך היץ און אין אנדערע וועגן מעג עס דווקא נישט זיין אין היץ. ווען די קאמפאוסטינג פראדעצור איז פארטיג נעמט מען ארויס די שטויב און מען פאקט עס אין ספעציעלע זעקלעך וועלכע ווערן שפעטער פארקויפט אלס פערטילייזער.
קאמפאוסטינג קען אויך געטאן ווערן פריוואט דורך נוצן א ספעציעלע קאמפאוסטינג שאכטל און נאכגייענדיג אלע אינסטרוקציעס אין יעדע שטאפל.


text:
Windows Live
Windows Live (װינדאָס-לײַװ) איז דער קאלעקטיװער מארקע-נאמען פאר עטלעכע באדינונגען און קאמפיוטער פראגראמען פראדוקטן פון מײקראָסאָפֿט. די מערהײט פון די באדינונגען זײנען װעב-אפליקאציעס (צוטריטלעך פון א בלעטערער), אבער עס זײנען דא אױך אפליקאציעס װעלכע מען דארפ אינסטאלירן. עס זײַנען פֿאַראַן דרײַ װעגן מיט װי אזױ Windows Liveס באַדינונגען זײנען אָנגעבאָטן: אַלגעמײנע װינדאָס-לײװ אַפליקאציעס, װעב באַדינונגען און מאביל באדינונגען.
װינדאָס-לײַװ איז צום ערשטן באַפֿרײט געװאָרן אין נאוועמבער 1, 2005. בײ איר ערשטן באַפרײונג האָט װינדאס-לײװ ארײנגערעכנט א טײל אײגנשאַפֿטן פֿון דער MSN, אבער פֿונדעסטװעגן איז MSN געבליבן זײענדיק צו דער זײט פון װינדאס-לײװ.
די װינדאָס-לײַװ װערט נענטער און נענטער צו דער Windows אפערירן סיסטעם, למשל אין Windows Vista איז אײַנגעבױט א לינק אראפצולאדירן דעם Windows Live Messenger און אין Windows 7 װעלן די װינדאָס-לײװ אַפליקאציעס פֿאַרבײטן די Windows Mail, Windows Movie Maker און די Windows Photo Gallery.
א טײל פֿון די װינדאָס-לײַװ באַדינונגען זײַנען: Live Search, Windows Live Messenger, Windows Live Hotmail, Windows Live OneCare, און די Windows Live Spaces.


text:
טעלעפאן
א טעלעפאן (גריכיש: tῆλe טעלע = ווײַט + φovή פאָנע = קול) איז א קאמוניקאציע מיטל צו רעדן מיט אנדערע דורך עלעקטאראנישע סיגנאלן פון ווייטע שטרעקעס.
אין יאר ה'תרל"ו (1876) איז פארשריבן געווארן דאס טעלעפאן אלס א פאטענט דורך אלעקסאנדער גרעהעם בעל וואס דערנאך איז געגרינדעט געווארן די געזעלשאפט פון טעלאפאנען מיטן נאמען "בעל". ווען אלעקסאנדער איז געשטארבן האט מען אפגעאקט אלע טעלעפאנען אויף א פאר מינוטן כדי צו אים אפגעבן כבוד.
די ערשטע ליניע פון טעלעפאן נעצווערק איז געווען צווישן ניו יארק מיט שיקאגא, און דערנאך האט זיך דאס צעשפרייט אין גאנץ USA און אייראפע.
טעלעפאן אינדוסטרי אין אמעריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טעלעפאן סערוויס אין אמעריקע איז אלע יארן געווען אונטער דעם מאנאפאל פון די לאנג יעריגע פירמע עי-טי-ענד-טי וועלכע האט געהאט רוב טעלעפאן סערוויס פון לאנד. אין 984' איז דער מאנאפאל אויפגעבראכן געווארן אין געריכט נאך א לאנג יעריגע קאמף און די פירמע איז צעבראכן געווארן צו עטליכע טיילן און פיל נייע פירמעס האבן זיך דעמאלט געגרינדעט. אין 996' האט די רעגירונג נאך מער געעפענט די מארקעט פאר טעלעקאמיוניקאציעס און ערלויבט די טעלעפאן פירמעס צו גיין אין דירעקטע קאנקורענט איינע קעגן די אנדערע און זינט דעמאלט זענען פאראן הונדערטער קליינע און גרויסע פירמעס פון אלע סארטן וועלכע קומען און גייען יעדן טאג.
מיט'ן אויפלעזן דעם מעכטיגן מאנאפאל (פון די גרעסטע אין אמעריקע'ס היסטאריע) האט זיך אנגעהויבן אן ערנסטע קאנקורענט און פרייזן זענען דראסטיש געפאלן, ספעציעל פאר לאנג דיסטענס וועלכע איז ביז דעמאלט געווען א טייערע זאך. היינט צו טאג זענען פאראן איבער 1,200 עקזיסטירנדיגע לאנג דיסטענס קעריערס אז יעדער אין סיי וועלכע ארט אין לאנד ווייסט צו זאגן כאטש פון עטליכע פירמעס. די גרעסטע פירמעס זענען היינט: עי-טי-ענד-טי, ספרינט, עם-סי-איי און ווערייזן. עס איז נישט פאראן קיין שום חילוק אין די קוואליטעט פון די טעלעפאן קאלס צווישן איין פירמע און די אנדערע ווייל אלע נוצן די זעלבע פייבער אפטיק קעיבלס וועלכע באלאנגט פאר עי-טי-ענד-טי. אבער אין סערוויס איז שוין אן אנדערע וועלט און יעדע האט זיך אירע מעלות און חסרונות.
די קליינע פירמעס פארמאגן נישט קיין שום טעלעפאן סערוויס נאר זענען ריסעלערס וועלכע קויפ'ן טעלעפאן סערוויס פאר ביליג און פארקויפן דאס ווייטער פאר אביסל טייערער און פון דעם מאכן זיי א פראפיט. דאס ארבעט נישט אנדערש ווי יעדע אנדערע ריסעלער ווען זיי קויפן גרויסע בלאקס פון לאנג דיסטענס פאר בעסערע פרייזן און פארקויפן דאס ווייטער פאר זייערע קאסטומערס גענוי ווי איינער זאל קויפן אסאך האלץ און דאס ווייטער פארקויפן.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ליובאוויטש
ליובאוויטשער חסידות שטאמט פון דעם שטעטל ליובאוויטש אין ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס), עס איז א צווייג פון חב"ד, וואס איז ראשי תיבות ח'כמה ב'ינה ד'עת, א טערמין פון קבלה.
אינהאַלט
חסידות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חב"ד חסידות איז געגרינדעט געווארן אין רוסלאַנד. דאס חב"ד חסידות איז געגרינדעט געווארן דורך ר' שניאור זלמן מליאדי, דער פערפאסער פון ספר התניא, אנגערופן ביי די חב"ד חסידים "דער אלטער רבי". זיי לערנען תורת חסידות חב"ד וואס איז געשריבן און געזאגט געווארן דורכן בעל התניא און זיינע נאכפאלגער די אדמו"רים פון ליובאוויטש, קאפוסט א.ד.ג. זיי האבן שטארקע אמונה אין דער אויבערשטער און אין א רבי. און קאכן זיך אין לערנען און מאכען וואס מער שיעורי תורה איבער דער גאנצער וועלט סיי שיעורים אין דעם טייל פון תורה וואס רופט זיך אן "נגלה דתורה" (דאס הייסט, תנ"ך און ש"ס, און דאס גלייך), און סיי שיעורים אין דעם אנדערן טייל - "נסתר דתורה" (דאס הייסט, קבלה און חסידות), ספעציעל ווי עס ווערט ערקלערט אין דעם ספר תניא און אנדערע ספרים פון זייערע אדמו"רים.
חבד שליח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א שליח איז א ליובאוויטשער חסיד וואס פארט ארויס צו וואוינען אין א פרעמדער שטאט, צו פארשפרייטן אידישקייט צווישן די איינוואוינערס. די שלוחים זענען געשיקט געווארן דורך דער ליובאוויטשער רבי. היינט צוטאגס איז פאראן ארום 4000 שלוחים אין די גאנצע וועלט, אין יעדער פארשטיפטע ווינקעל אין דער וועלט ווי עס געפונען זיך אידן.
צווישן די לענדער, זיינען די שלוחים אין רוסלאנד און די אמאליקע קאמונסיטישע לענדער זייער מפורסם, און אויך די שלוחים אין פראנקרייך, און ארץ-ישראל.
די שלוחים זיינען מוסר נפש אויף זייער ארבעט, און אין א סאך ערטער זיי האבן נישט קיין חלב ישראל פאר זייערע קינדער. איין מאל א יאר, שבת-מברכים ר"ח כסליו, קלייבן זיך צוזאמען אלע שלוחים פאר א "כינוס השלוחים", און ארום כ"ב שבט (די יאָרצייט פון די ליובאוויטשער רבי רעבעצין) - קלייבן זיך צוזאמען אלע שלוחות.
- אלע שלוחים אין דער וועלט
- בילדער פון אלע שלוחים. שלוחים אלבוים
770 בית חיינו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
770 איסטערן פארקוועי אין קרוין הייטס איז געווען ר' מנחם מענדל שניאורסאהןס שול. זיי רופן דעם אדרעס בית חיינו, ווייל פון דארטן זענען זיי יונק, און די מאדעלן ווערן געבויט איבעראל אין זייער צענטערן.
חב"ד הייזער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א "חב"ד הויז" מיינט א פלאץ וואו עס וואוינט דארט א חב"ד שליח וועלכע פירט אהן מיט א מנין, תורה שיעורים, הכנסת אורחים, מבצעים א.ד.ג. א חב"ד הויז איז די אדרעס פאר יעדער אידישער געברויך, בפרט ווען מ'געפינט זיך ווייט פונדערהיים.
שוין דא ארום די גאנצע וועלט איבער דריי טויזענט חבד הייזער היינט צוטאגס, וואס דאס הייסט אז עס רעדט זיך וועגן קארגע צען טויזנט פאמיליעס וואס האבן אוועקגעגבן זייער גאנצע לעבן, אויף האנדלען מיט פירן אידישע קהילות און אלגעמיינע טעטיקייטן פון הילף צו אידן אין יעדער זאך אין אידישקייט וואס זיי נויטיקן זיך, דאס זעלבע זיי טוען פארשידענע טועכצן אויף צו צוציען וואס מער אידן צו אידישקייט, און ספעציעל ארויסראטעווען זיי פון סעמילאציע.
א וויכטיקע טייל פון זייערע וועגן ווי זיי פירן זיך אין דעם "חב"ד הויז", צו האנדלען אויך מיט פרייע אידן און זיי ארויסהעלפן (וואס אינדעם זיינען זיי אנדערש פון די מערסטע פרומע קרייזן, וואס האלטן אז מען טאר נישט האבן צו טאן מיט פרייע אידן) - איז געגרינדעט אויף די געדאנקען וואס ווערן ערעקלערט אין זייערע ספרי חסידות, וואס דארטן רעדט זיך ארום א סאך אויף די הייליקייט און די נשמה פון יעדן אידן, ווי אויך די גרויסע מעלה פון "אהבת ישראל" (האבן ליב יעדן אידן), זיי נעמען א ביישפיל פון דער בעל שם טוב וואס האט אויך זייער ליב געהאט פשוט'ע אידן.
די חסידים וואס טוען אין דעם רופן זיך "שלוחים" (געשיקטע)- דאס הייסט, אז דער רבי האט זיי געשיקט צו דעם פלאץ וואו זיי קומען, אויף צו האנדלען אין די אויבענגעזאגטע טעטיקייטן.
לעצטן רבין'ס שיטות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער לעצטער ליובאוויטשער רבי ר' מנחם מענדל שניאורסאהן , האט שטענדיק זיך געמישט אין רעגירונג פאליסי ער פלעגט שרייבן און רעדן צו און פון פאליטיק. ער פלעגט שטורמען בשעת מלחמות אז מען זאל נישט פארהאנדעלן מיט אראבער און אז זיי פארשטייען בלויז דעם מיליטערישען פויסט. באזירט אויף דעם שולחן ערוך חלק אורח חיים סימן שכט האט ער געהאלטען אז צוריק געבען שטחים פון ארץ ישראל איז א סכנה פאר די מיליאנען אידן וואס לעבען דארט. זיין מיינונג האט נישט צו טאן געהאט מיט ציונות, נאר מיט פיקוח נפש. עס איז באקאנט זיין לאזונג פון אף שעל וואס האט שטענדיק געטריבן זיינע חסידים קעגן אלע אזוי גערופענע שלום פאליסיס ביזן היינטיגן טאג. זיינע חסידים זענען געווען די אקטיווע קאמפיינער פאר ביבי נתניהו'ס געווינס דאס ערשטע מאל.
די אפיציעלע פאליסי זייערער איז אייביג געווען נישט זיך צו מישן אין פאליטיק אבער זייער רעכטער נויגונג האט זיי געטריבן דאס צו ברעכן און עס האט טאקע פיל געשטערט זייערע וואולטעטיגע קירוב ארבייט פון ופרצת.
דער לעצטער ליובאוויטשער רבי, כ"ק אדמו"ר ר' מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל, פלעגט שטענדיק צו יעדער געלעגנהייט מאנען און פאדערן פון זיינע חסידים צו טאן פעולות צו ברענגן משיח, און מחזק זיין די אמונה און ציפיה צו ביאת המשיח. ער פלעגט אפט מאל מאנען אז מען זאל טאקע מיינען אין הארצן און זיך אזוי פירן אין דער ווירקליכקייט לויט די ברכה פון שמונה עשרה "את צמח דוד עבדך מהרה תצמיח...כי לישועתך קיווינו כל היום". אויך האט ער איינגעפירט מען זאל לערנען אין רמב"ם די הלכות פון גאולה און ימות המשיח, און פיל פון זיינע שיחות זענען געווען איבער דעם טעמע.
שוין פון די ערשטע יארן פון זיין אדמו"רות פלעגט דער ליובאוויטשער רבי זאגן אז דער דור איז דער לעצטער דור פון גלות. אין יאר ה'תשנ"א האט דער ליובאוויטשער רבי אויסגערופן אז מען דארף לאזן וויסן אלע אידן אז זיין שווער (דער פריער'דיקער ליובאוויטשער רבי, רבי יוסף יצחק שניאורסאן) האט שוין געזאגט אלס א נביא: "ענווים, הגיע זמן גאולתכם"
צוליב דעם און צוליב זיין אָפטע רייד וועגן משיח האבן רוב פון זיינע חסידים אנגענומען אין זיין לעבן אז ער איז געווען דער פאסיקסטער פון דעם גאנצן דור צו זיין דער משיח. זיי פלעגן אנווייזן אז ער שטימט צו זיין משיח לויט די כללים פון רמב"ם, ספעציעל לויט'ן כלל אז משיח וועט מחזיר בתשובה זיין פיל אידן צום דרך התורה. אויך פלעגן זיי אנווייזן אויף דאס וואס ער האט גערופן זיין שווער "נשיא דורנו" כאטש ער האט שוין נישט געלעבט. די חסידים האבן דאס אויסגעטייטשט, אז כאטש ער אליין רעדט טאקע אויף זיין שווער, אבער די זאכן וואס ער זאגט שטימען און ווערן צו אים אליין.
נאך זיין הסתלקות האבן א טייל פון זיינע חסידים אויפגעהערט צו זאגן אז ער איז משיח, און האבן אויסגעטייטשט אז כאטש ער האט וואלט געקענט זיין משיח לויט די כללים פון רמב"ם און איז געווען אין דער ריכטיגע מדריגה, איז אבער דער דור נישט ראוי געווען דערצו (סיידן אויב עס וועט זיין צו אים "תחיית המתים" נאך פאר משיח'ס קומען (ווי עס שטייט אין גמרא וועגן געוויסע צדיקים), וועט ער קענען ווערן צוריק דער "משיח").
אבער א טייל חסידים גלויבן נאך ווייטער אז ער וויט זיין דער משיח, באזירט אויף די גמרא וועלעכע זאגט אז משיח קען זיין אויך פון די פארשטארבענע. די דאזיגע ווערן אנגערופן "משיחיסטן".
די הויפט חב"ד ארגאניזאציעס, ווי אויך דאס רוב "חב"ד שלוחים", רבנים און ראשי ישיבות האלטן אין איין מלחמה האלטן מיט די וואס מיינען אז ס'איז ריכטיג וועגן דעם צו פובלעצירען, זייער מיינונג איז אז דער ליובאוויטשער רבי האט נישט געוואלט מזאל רעדן וועגן ווער איז משיח נאר וועגן זיך צוגרייטן און מתפלל זיין אויף דעם קומען פון משיח.
ארטאדאקסישע זענען שטארק אנטקעגן דעם געדאנק פון גלייבן אין א געשטארבענעם אלס משיח. און זאגן אז ס'איז פארבאטן לויט דער תורה (דוד בערגער, 2001). אנדערע האלטן אבער אז עס איז נישט בניגוד צו די יסודות פון דעם אידישן דת (הרב אהרן סולבייצ'יק, חיים דלפין, 2002). פראפעסער אביעזר ראוויצקי, הויפט פון דער אפטיילונג פון אידישע פילאסאפיע אין העברעאישע אוניווערסיטעט און אן ארטאדאקסישער איד, האט געזאגט, "דער תורה פארבאט נישט צו זיין נאריש."
קירוב: ופרצת און מבצעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנדערשט ווי די ליטווישע ארגאניזאציעס ווי אש התורה און אור שמח וואס געבן זיך אפ מיט טוישן די לעבנסשטייגער פון משפחות, האלטן זיי נישט פון דער סיסטעם, נאר זיי ליבען יעדן פרייען איד, און זיי שמייכלן, און טראגן אים שטענדיג אן צו טאן מצוות, ווייל א איד איז א איד נישט קיין חילוק אין וועלכער מצב, און די חיוב פון ערבות פאלט קיינמאל נישט אוועק פון פרומען איד קעגן סיי וואספארא איד.
רוב פון זיי ווערן אליינס רבנים דורך זיך באטייליגן אין זייער ארמיי פון חבד שליחים. אבער יעדער קינד ביז בר מצווה און מיידל ביז בת מצווה דארף זיך באטייליגן אין די ארמיי צבאות ה' וואס מען איז מחזק די קינדער האבען מלחמה אנטקעגען דעם יצר הרע.
די דאזיגע אקציעס שטאמט פון זייער געבורין ארט אין רוסלאנד ווי זיי האבן געקעמפט קעגן אפיקורסות און קאמוניזם וואס האבן אין יענע יארן אוועק געריסן גאנצענע פרומע משפחות. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה וואס די חסידות האט זיך איבערגעפלאנצט אין א פרייע נייע מאדערנע וועלט, האבן זיי גענומען דעם זעלבן פיבער און דאס אויסגעשפרייט איבער די גארער וועלט.
די פראבלעמען קומען אבער אויך מיט, אז זייערע פרומע קינדער וואס וואלטן ווען נישט די קירוב אויסגעקוקט ווי פיינע חסידישע איזולירטע פארמאכטע אנדערע חסידישע קרייזן, זענען זיי מער אויפגעקלערט און קענען זיך מער אויס מיט די פרייע וועלט,[פֿעלט אַ מקור] אבער זיי לייקענען אז זיי האבן עפעס מער אפגעפארענערס ווי סתם ליטווישע קרייזן וואס רעדן אויך די ענגלישע אדער סיי וואסארא גויאישער שפראך פון זייערע מדינות.[פֿעלט אַ מקור]
אידיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי פרובירן צו פרעזערווירן די אידישע שפראך. אז יעדע קינד מוז מיטהאלטן די שיחות פון רבין און דאס איז דאך אלץ אויף אידיש דעריבער אפילו זיי זענען רוב בעלי תשובות לערנען זיך זייערע קינדער אידיש אלס אידישע שפראך. אויך זאגן זיי אז דער רבי האט זייער שטארק געהאלטן אז מ'זאל רעדן בלויז אידיש.[1]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אתר הבית של חב"ד העולמית (אויף העברעיש)
- אתר הבית של חב"ד העולמית (אויף ענגליש)
- חב"דפדיה (אויף העברעיש) פון משיחיסטן
- ניגוני חב"ד
- זייער הויפט וועבזייטל אין ישראל
- וידאו מהרבי השביעי לחב"ד, הרב מנחם שניאורסאהן
- א סאך פון די ליובאוויטשער ספרים וואס מ'קען זען אויפן אינטערנעט
מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דוד בערגער, The Rebbe, the Messiah, and the Scandal of Orthodox Indifference, ליטמאן ביבליאטעק אויף אידישע ציוויליזאציע, 2001
- חיים דלפין, Attack on Lubavitch: A Response, דזואיש ענריטשמענט פרעסס, פעברואר 2002


text:
אלבאניע
אלבאניע איז א לאנד אין דרום-מזרח אייראפע. איר הויפטשטאט איז טיראנא. בערך 3.6 מיליאן מענטשן וואוינען אין אלבאניע.
אלבאניע האט גרענעצן מיט סערביע, מאנטענעגרא, גריכנלאנד און מאקעדאניע. זי האט א בארטן אויף דעם אדריאטישן ים צו מערב, און אויפן איאָנישן ים צו דרום-מערב.
די אפיציעלע שפראך איז אלבאניש.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער שטח פון אלבאניע איז געווען באזעצט נאך פון אוראלטע צייטן. אין יאר 2003, האט מען אנטפלעקט אן אלטע שול גרויס 20 אויף 24 מעטער, פון פאר 1500 יאר, אין סאַראַנדאַ, א שטאט אויפן בארטן קעגן איבער קארפו. ס'איז געווען דאס ערשטע מאל וואס מ'האט געטראפן א זכר פון אן אלטער שול אין יענעם געגנט. אין דער שול האט מען געפונען אויסערגעוויילעכע מאזאאיקעס וואס ווייזן די יידישע ימים טובים, למשל א מנורה, שופר און אן אתרוג. אויך זענען דא בילדער פון א ספר תורה און אנדערע סימבאלן פון תנ"ך.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
27סטן נאוועמבער
27 נאוועמבער איז דער 331סטער טאג פון יאר (332סטער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 34 טעג.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1999 - העלען קלארק ווערט די ערשטע פרוי צו זיין פרעמיער מיניסטער פון ניי זילאנד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1701 - אנדערס צעלזיוס, שוועדישער אסטראנאם און פיזיקער, האט פארגעשטעלט די צעלזיוס טעמפעראטור סיסטעם (געש' 1744)
- 1874 - חיים ווייצמאן, ערשטער פרעזידענט פון ישראל (נפ' 1952)
- 1921 - אלעקסאנדער דובטשעק, טשעכישער פאליטיקער


text:
ערד-פלאנעט
ערד-פלאנעט (ענגליש: Earth) איז א וועלט וואס איז אויף איר פלאצירט לעבעדיקע באשעפענישן. די וועלט אדער ערד פלאנעט איז איינער פון די פלאנעטן פֿון דער זון סיסטעם די דריטער ווייטסטער פון דער זון און דער פינפטער גרעסטער אין דיאמעטער. די ווייטקייט פון דער ערד צו דער זון איז געשאצט אויף 92,897,000 מייל (149,503,000 קילאמעטער). ער איז דער איינציגסטער פלאנעט וואס שטיצט לעבן כאטש אנדערע פלאנעטן האבן אויך אטמאספערע און וואסער. אויף דער ערד לעבן מיליאנען זגאלן, כולל מענטשן.
צוליב דער אזאן שיכטע און דער ערד'ס מאגנעטישן פעלד, ווערט די ערד געשיצט פון שעדיקע שטראלונג פון דער זון, און אזוי איז לעבן מעגלעך אויף דער ערד.
מער ווי 70 פראצענט פון דער ערד'ס אייבערפלאך איז באדעקט מיט וואסער; דער איבריגער טייל איז די קאנטינענטו און אינזלען, וואס אנטהאלטן אויך אזערעס. די צוויי פאלוסן זענען באדעקט מיט אייז; הארטער אייז וואס באדעקט דעם קאנטינענט אנטארקטיקע ביים דרום פאלוס, ווי אויך ים-אייז ביי ביידע פאלוסן.
די גרויסע מאסע פון דער זון שאפט א גראוויטאציע-קראפט דורך וואס די ערד פארט ארום דער זון. אזוי אויך גייט די לבנה ארום דער ערד.
די ערד דרייט זיך איין מאל יעדן טאג, דערפאר קערט אן אנדער טייל פון דער ערד צו דער זון אין אנדערע צייטן. די צייט וואס עס דויערט די ערד צו דרייען אינגאנצן הייסט א "טאג". די ערד גייט ארום דער זון איין מאל א "יאר", וואס איז לאנג ¼365 טעג.
די לבנה גייט ארום דער ערד איין מאל אין ⅓27 טעג, און שפיגלט אפ ליכט פון דער זון.
אינהאַלט
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט "ערד" אין יידיש איז ענלעך צו די ווערטער וואס מען ניצט אין אלע גערמאנישע שפראכן: ווי האלענדיש aarde, דייטשיש Erde, און שוועדיש, נארוועגיש און דעניש jord.
צוזאמנשטעל און סטרוקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – ערד וויסנשאפט
די ערד איז אן ערדישער פלאנעט, ד.ה. זי איז צוזאמנגעשטעלט מיט שטיינער, ענדערשט ווי א גאז ריז ווי יופיטער. זי איז די גרעסטע פון די פיר ערדישע פלאנעטן ארום דער זון, סיי אין גרייס סיי אין מאסע. פון די פיר פלאנעטן האט די ערד די גרעסטע געדעכטקייט, די העכסטע אויבערפלאך גראוויטאציע, דאס שטערקסטע מאגנעטישע פעלד, און די גיכסטע ראטאציע.[1]
די ערד, ווי מיר רופן זי ערד קוגל, איז פאקטיש נישט הונדערט פראצענט רונדיג, זי האט די פארעם פון א פלאכן ספערויד. זי איז 26 מייל לענגער אין דער ברייט ווי אין דער לענג (צווישן דעם צפון פאלוס און דעם דרום פאלוס). די וועלט לויפט ארום אין קאסמאס מיט א שנעלקייט פון 66,000 מייל פער שטונדע (אגב, עס איז נישט דא קיין שום מחלוקה דערין ווי טייל מענטשן מיינען) . דאס האט מען ערשט אויסגעפינען ווען מען האט די ערשטע מאל דערגרייכט אויף דער לבנה מיט סאטעליט טעכנאלאגיע. דער דורכשניטלעכער דיאמעטער פון דער ערד איז 12,742 ק"מ, אומגעפער π/40,000 ק"מ, צוליב דעם וואס מ'האט אריגינעל דעפינירט דעם מעטער צו זיין 1/10,000,000 פונעם דיסטאנץ צווישן דעם עקוואטאר און דעם צפון פאלוס דורך פאריז, פראנקרייך.
דער נידריקסטער פונקט אויף דער ערד איז 418- מעטער ביים ים המלח, און דער העכסטער פונקט איז דער שפיץ פונעם עווערעסט בארג, געשאצט 8,848 מעטער. די דורכשניט הייך פון דער ערד איבערן ים פלאך איז 840 מעטער.
די יבשה פון דער ערד ווערט צעטיילט אין זיבן קאנטינענטן: אויסטראליע, אזיע, אייראפע, אנטארקטיקע, צפון און דרום אמעריקע, און אפריקע, און פארשידענע ימען. אויך קען די ערד ווערן צעטיילט אינעם צפון און דרום האלבקיילעכער, צענטרירט אויף די צוויי פאלוסן. (מען רעדט אויך וועגן די מזרח און מערב האלבקיילעכער, אבער דאס איז נישט קיין געאגראפישן באגריף.)
פארעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערד האט די פארעם פון א פלאכן ספערויד, צוליב דעם וואס זי דרייט זיך אויפן אַקס גאר גיך. דער עקוואטאר וואס גייט ארום דער ערד אין מיטן איז לאנג אומגעפער 40,075 ק"מ (24,900 מייל). דער העכסטער בארג, עווערעסט, איז הויך 8.8 ק"מ איבערן ים-פלאך, אבער דער שפיץ פונעם בארג טשימבאראזא, אין עקוואדאר. וואס איז נאר הויך 6.3 ק"מ איבערן ים-פלאך, איז אבער ווייטער פונעם צענטער פון דער ערד ווייל ער איז כמעט ביים עקוואטאר.
כעמישער צוזאמענשטעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מאסע פון דער ערד איז אומגעפער 1024 × 5.98 ק"ג. אין אלגעמיין, איז די ערד צוזאמענגעשטעלט פון אייזן (32.1%), וואסערשטאף (30.1%), סיליציום (15.1%), מאגנעזיום (13.9%), שוועבל (2.9%), ניקל (1.8%), קאלציום (1.5%) און אלומיניום (1.4%). די איבעריקע 1.2% שליסט איין א סך אנדערע כעמישע סובסטאנצן. סובסטאנצן וואס זענען זייער אומגעוויינטלעך (ווי למשל גאלד און פלאטין) זענען זייער טייער.
די הויפט באשטאנדטיילן פון די שטיינער אין דער אויבערשטער שיכטע פון דער ערד זענען די אקסידן סיליקא, אלומינא און קאלך.
טיף אין דער ערד איז גאר אנדערש ווי די העכסטע שיכטע. גאר דאס פליסיקע וואסער אין דער ערד געפינט זיך אין די ימען אדער נאענט צום אייבערפלאך פון דער ערד. אויך האט די אויבערשטע שיכטע א סך זויערשטאף, וואס איז כמעט נישט בנמצא טיף אין דער ערד. בעלי חיים און פלאנצן קענען לעבן נאר אויפן אייבערפלאך. די שטיינער אין דעם אייבערפלאך זענען טיף פון 30 ביז 60 ק"מ, אבער אונטערן ים זענען זיי נישט אזוי טיף—אין טייל ערטער נישט מער ווי 6 ק"מ. אונטער דעם איז א שיכטע פון פליסיקען שטיין וואס איז גאר הייס, אומגעפער 7,000°C. דער טיפסטער טייל אין צענטער פון דער ערד איז סאליד צוליב דעם גרויסן דרוק, און איז מערסטנס אייזן; וועגן דעם איז די ערד מאגנעטיש.
היץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טיף אין דער ערד איז זייער הייס. דאס קומט בעיקר פון ראדיאאקטיוויטעט פון איזאטאפן פון קאליום-40, אוראניום-235, אוראניום-238 און טאריום-232. די וויסנשאפטלער קלערן אז אינמיטן דער ערד איז די טעמפעראטור ביז C° 6,000.
ערד-פלאטעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – ערד פלאטעס
די אייבערשטע שיכטע פון דער ערד, וואס מען רופט די ליטאספערע (ספערע פון שטיין), איז צעטיילט אין עטלעכע פלאטעס. די פלאטעס זענען שטייף, אבער באוועגן זיך אין פארהעלטעניש מיט אנאנד. ערדציטערנישן און וואולקאנישע טעטיקייטן פאסירן וואו די פלאטעס קומען צוזאמען.
אטמאספער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – אטמאספער
די ערד איז ארומגענומען מיטן אטמאספער, וואס איז 78% אזאט און 21% זויערשטאף, מיט א קליין ביסל וואסער דאמף און קארבאן דיאקסיד. דער נידריקסטער טייל פונעם אטמאספער, מיט 80% פון זיין מאסע, הייסט דער טראפאספער, און איז הויך צווישן 8 ק"מ (ביי די פאלוסן) ביז 17 ק"מ (ביים עקוואטאר). ענערגיע פון דער זון ווארעמט אן דעם טראפאספער (און דעם אייבערפלאך פון דער ערד) אזוי ברייטערט זיך אויס די לופט. במילא האט די לופט איבער דער ערד א נידעריקע געדיכטקייט, און זי הייבט אן ארויפגיין, ווען די קילערע לופט פון אויבן פאלט אראפ. דאס שאפט א כסדרדיקע צירקולאציע פון לופט וואס טרייבט וועטער און קלימאט.
די הויפט אטמאספערישע צירקולאציעס זענען די האנדל ווינטן צווישן 30ְº גארטל-ליניעס און דעם עקוואטאר און די מערבדיקע ווינטן צווישן 30ְº און 60ְº. אויך האבן די אקעאן שטראמען אן איינפלוס איבערן וועטער.
ארביט און ראטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די תקופה פון דער ערדס ראטאציע אין פארהעלטעניש צו דער זון—דער דורכשניטלעכער זון טאג—איז 86,400 סעקונדעס. דער ערדס ראטאציע אין פארהעלטעניש צו די שטערן—דער שטערן טאג—איז 86,164.0989 סעקונדעס, ד"ה 23ש 56מ 4.0989ס.
צוליב דער ראטאציע פון דער ערד, זען אויס אלע הימלישע קערפער אז זיי רוקן קיין מערב מיט א גיך פון 15° א שעה.
ארביט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערד גייט ארום דער זון ווייט 150 מיליאן ק"מ יעדע 365.2564 דורכשניטלעכע זון טעג, איין סידעריש יאר. פון ערד זעט אויס די זון צו רוקן מזרחדיק אין פארהעלטעניש צו די שטערן כמעט 1º א טאג.
סעזאנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עלטער פון דער ערד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי אלט די ערד איז איז איינע פון די גרעסטע דעבאטעס אין וויסנשאפט און אין רעליגיע מיט טויזנטער ווערסיעס. רוב מאדערנע וויסנשאפטלער גלייבן אז די וועלט איז פארמירט געווארן בערך 15 מיליארד יאר צוריק און די לבנה האט אנגעהויבן צירקולירן ארום דער וועלט בערך 4.53 ביליאן יאר צוריק. לויט דער אידישער רעליגיע איז די וועלט באשאפן געווארן 5769 יאר צוריק און האט נאך אינגאנצן 231 יאר צו שטיין.
די וויסנשאפטלעכע חשבונות זענען געבויט אויף די שטיינער פון דער וועלט וועלכע איז די איינציגסטע זאך וואס איז נאך היינט פארבליבן פון דער וועלט'ס באשאפונג. זיי מעסטן די שטיינער און לויט דער צייט עס אז טייל פון זיי זענען אלט איבער 4 ביליאן יאר.
צו פארענטפערן וויסנשאפט האבן אידן גענוצט פיר תירוצים:
1) דער מבול האט פארעלטערט די וועלט דורך איר שטארקן כוח ווי עס שטייט אין די תורה: "וימח את כל היקום" און דאס צייגט ביליאנען יאר אלט. עס דארף נישט דוקא זיין די מבול, לויט די וויסנשאפטלער איז דא קליינע אויפרייסענישן וואס מאכט אז דער וועלט זאל אויסקוקן עלטער.
2) די וועלט איז באשאפן געווארן אן אלטע וועלט געפארטיגט מיט פלאנצונגען און אלטע שטיינער.
3) דאס וואס שטייט אין דער תורה אז די וועלט איז באשאפן געווארן אין 6 טעג זאגן א חלק פון די מקובלים אז עס מיינט געוויס אנדערע טעג ווי מיר האבן היינט נישט טעג פון 24 שעה און עס האט מעגליך געקענט זיין אזוי לאנג ווי מיליאנען יארן. א באווייז אויף דער טעאריע איז אז דער וועלט איז באשאפן געווארן כ"ה אלול קומט אויס אז דער זעקסטער טאג וואס אין דעם טאג איז אדם הראשון באשאפן געווארן איז ראש השנה ממילא קומט אויס אז ווען אונז רעכענען ראש השנה נאך א יאר איז פון ראש השנה וואס אדם הראשון איז געבוירן געווארן און וואס עס איז געווען פאר דעם איז מען מסביר אז עס איז געווען גאנץ אן אנדער מציאות אזוי ווי עס שטייט אין רמב"ן אז אין א געוויסע פונקט איז באשאפן געווארן די צייט. די טעאריע פון אנדערע טעג ווערט אויך געברענגט אין פריערדיגע ספרי צדיקים אויף משיח'ס קומען ווען א טאג וועט זיין ווי היינט א יאר אדער מער.
4) "בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ. והארץ היתה תוהו ובוהו"... און ביליאנען יאר שפעטער איז געווען די "ויאמר אלקים יהי אור ויהי אור".
ווי פיל צייט שטייט שוין די וועלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט די פארשערס 13.7 מיליארד יאר. און לויט דער תורה שטייט זי באלד 6,000 יאר.
לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערד איז די איינציגע סביבה וואו (לויטן היינטיקן וויסן) ס'איז דא לעבן. ארום דער ערד איז דא אן אטמאספעאר וואס אנטהאלט זויערשטאף, דער וויכסטיקער מיטל פאר לעבן, און ארום דעם זויערשטאף איז דא א שיכט פון אזאן וואס שיצט קעגן שעדלעכער ראדיאציע.
לופט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערד איז ארומעגענומען מיט לופט, וואס איז 78% אזאט, 21% זויערשטאף און א קליינער טייל אנדערע גאזן. די גראוויטאציע פון דער ערד פועלט אז די לופט זאל נישט אוועקגיין אינעם קאסמאס.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Stern, David P. (2001-11-25). Planetary Magnetism. NASA. דערגרייכט דעם 2007-04-01.


text:
מאנטיס
מאַנטיס אדער פֿאנגשעריק (וויסנשאפטלעכער נאָמען: Mantodea) איז אַ טאלק פון אינסעקטן אין דעם אונטערקלאס פון אינסעקטן מיט לאַנגע און שמאָלע קערפערס. זיי האבן אין קאָפּ צוויי גרויסע אויגן, לאַנגע טאפערלעך און גוטע באוועגלעכקייט. זייערע פאדערשטע פיס זענען גרויס כדי אָנכאַפּן די שפייז. מאַנטיסן זענען נאָענטע משפּחה צו גרילן.
אויסזען און שפייזונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אינסעקט האט אַ מאָדנע פּנים, אַנדערש ווי אנדערע אינסעקטן. אויף זיין קליינעם קאָפּ פלאטערן א פאר לאנגע טאפערלעך. פון פאָרנט האבן זיי צוויי אנכאפנדיקע צוגענאגלטע פיס. די הויפּט שפייז פון דעם מאנטיס איז גרעסערן פונדס זענען היישעריקן און פליגן.
פארן זיך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די צייַט ווען דער גרינע מאַנטיס טוט זיך פארן הייבט אן אין פרילינג. אפטמאל, די נקבה פרעסט אויף דעם זכר בשעת'ן פארן.


text:
1955
1955 איז דאס 55סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1955 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן אפריל - ווינסטאן טשערטשיל זאגט אפ זיין אמט פון פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך ביי די 81 יאר.
- 5טן מיי - מערב דייטשלאנד איז זוכה אין פולן סואווערעניטעט.
- 14טן מיי - דער קאלטער קריג: אכט קאמוניסטישע לענדער שרייבן אונטער דעם ווארשע פאקט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן יאנואר - ניקאלאס סארקאזי, פרעזידענט פון פראנקרייך
- 24סטן פעברואר - סטיוו זשאבס, גרינדער פון עפל קאמפיוטער
- 27סטן מערץ - ישראל אייכלער, ישראלדיקער פאליטיקער
- 8טן יוני - טים בערנערס-לי, פיזיקער, ערפינדער פונעם World Wide Web
- 11טן יוני - מאיר פרוש, כנסת דעפוטאט פון דער יהדות התורה גרופע
- 7טן סעפטעמבער - יעפים זלמנאוו, יידישער מאטעמאטיקער, געבוירן אין רוסלאנד
- 28סטן אקטאבער - ביל גייטס, גרינדער פון מייקראסאפט


text:
כואן קארלאס דער ערשטער
כואַן קאַרלאס דער ערשטער (שפאניש: Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias; געב' דעם 5טן יאנואר 1938) איז דער היינטיקער מלך פון שפאניע.
כואן קארלאס איז געווארן מלך דעם 22טן נאוועמבער 1975, צוויי טעג נאכן טויט פון פראנסיסקא פראנקא, מער ווי דרייסיק יאר נאכן פריערדיקן מלך פון שפאניע. ער האט געפועלט אז שפאניע זאל ווערן א קאנסטיטוצאנעלע מאנארכיע.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כואן קארלאס איז געבוירן געווארן אין רוים, איטאליע, דער זון פון דאן כואן דע בורבאן, גראף פון בארצעלאנע, און אן אייניקל פון אלפאנסא דער דרייצנטער.
אין 1962 האט ער געהייראט די פרינצעסין סאפיא פון גריכנלאנד.


text:
באנק
א באנק איז א אינסטיטוציע וועלכע שטעלט צו אלע סארט פינאנציעלע סערוויסעס ווי בארגן געלט, אוועקלייגן געלט, אינוועסטמענטס, קרעדיט קארד, דעביט קארד, באנקנאטן, און מטבעות.
אינהאַלט
וואס איז א באנק?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א באנק איז קריטיש צו די עקאנאמיע וויבאלד זי איז די הויפט אינסטיטוציע פון געלט האנדלונגן און אָן איר וואלט מען נישט געקענט טאן קיין ביזנעס וויבאלד מען וואלט נישט געהאט פון ווי צו בארגן קיין געלט. מענטשן וואלטן נישט געקענט קויפן קיין הייזער און קינדער וואלטן נישט געקענט גיין אין קאלעדזש וויבאלד צו די אלע זאכן פעלט זיך געווענליך אויס אן הלוואה וועלכע מען צאלט אפ צעביסלעך מיט אינטערעסט.
ווי געזאגט איז בארגן די הויפט פונקציע פון א באנק. די באנק נעמט אן דעפאזיטס פון מיליאנען קאסטומערס און זי נוצט דאס געלט אויף צו בארגן און מאכן א פראפיט דערפון. זי גיט אויך א טייל פון די פראפיט פאר די וואס בארגן איר דאס געלט און דאס ווערט צוגעטיילט דורך אינטערעסט. אבער א באנק קען נישט ארויסבארגן דאס גאנצע געלט וויבאלד זי מוז דאך האבן געלט פאר די טאג טעגליכע באנקירונג. דער מאקסימום וואס א באנק קען ארויסבארגן שטייט היינט צווישן 90 און 97 פראצענט, געוואנדן לויט די באנק סארט. די מאקסימום ווערט באשטימט דורך די פעדעראלע רעזערוו און דאס ווערט זייער שטרענג נאכגעקוקט. פארשטייט זיך אז דאס געלט דארף נישט זיין אין קעש ווייל קיין איין באנק פארמאגט נישט צופיל קעש און רוב געלט איז נאר עלעקטראנישע געלטער וועלכע זי האלט אין אן קאנטע מיט די פעדעראלע רעזערוו. אין אנדערע ווערטער מיינט דאס אז א באנק קען ארויסבארגן פיל מער געלט וויפיל קעש זי פארמאגט.
פון יעדע הונדערטער וואס א מענטש לייגט אריין אין באנק ווערט 90 דאלאר דערפון גענוצט צו בויען די עקאנאמיע. דאס געלט ווערט ארויסגעבארגט צו א צווייטע באנק אדער פינאנציעלע אינסטיטוציע וועלכע בארגט דאס ווייטער און אזוי בויעט זיך די עקאנאמיע. מיט דעם כוח ווערט געלט גענוצט צווישן די באפעלקערונג פיל מער וויפיל עס עקזיסטירט באמת. דער דורכשניטליכער מענטש האלט טאקע אין באנק נאר עטליכע צענדליגער טויזנטער דאלאר אבער מיט דאס געלט קען מען מאכן כפלי כפלים.
די סוקסעס פון באנקירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באנקירונג איז געבויט אויף צוטרוי. מיר געטרויען די באנק אז זיי וועלן אפהיטן אונזער געלט און די באנק געטרויעט פאר וועמען זי בארגט דאס אז יענער וועט דאס אפצאלן. דאס געלט וואס מיר שטעלן אריין אין באנק ווערט אוועקגעבארגט פאר אנדערע אבער ווען אימער מיר דארפן דאס קענען מיר דאס אפנעמען. דאס ווערט אנגערופן דער פלוס פון געלט. איינער לייגט אריין און א צווייטער נעמט ארויס. די באנק דארף שטענדיג האלטן קאנטראל וויפיל קעש זי פארמאגט ווייל יעדן טאג קומען מענטשן און נעמען ארויס געלט. אויב זאלן אלע קאסטומערס אנקומען איין אינדערפרי און יעדער זאל אפבעטן זיין געלט וועט די באנק דאס נישט קענען צושטעלן. עס קלינגט אביסל שרעקעדיג, אבער דאס איז קיינמאל נישט קיין פראבלעם ווייל עס פאסירט נישט אזא מין זאך היינטיגע צייטן.
עס זענען פאראן טעג וואס מער מענטשן ברויכן האבן געלט ווי בעפאר חגאות און דעמאלט דארף די באנק צושטעלן מער קעש ווי געווענליך. יעדע וויקענד איז פאראן מער קעש אין די באנק און אינמיטן די וואך איז די באנק כעמט ליידיג פון קעש ווייל זייער ווייניג מענטשן נעמען ארויס געלט דעמאלט.
רוב בענק אין אמעריקע האבן אינשורענס דורך די פעדעראלע רעגירונג. אויב א באנק גייט באנקראט, אדער עס האלט בעפאר'ן גיין באנקראט און מענטשן קענען נישט באקומען זייער געלט וויבאלד עס איז נישט פאראן, איז מען פארזיכערט דורך די פעדעראלע רעגירונג ביז 100 טויזענט דאלאר. אויב איינער פארמאגט מער פון דעם איז כדאי ער זאל צעשפרייטן זיין געלט צווישן עטליכע בענק אין פאל אזא זאך וועט אמאל פאסירן.
באנק סארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן עטליכע סארט באנק אינסטיטוציעס. רוב בענק זענען קאמערציאלע בענק וועלכע זענען געמאכט צו סערווירן די ביזנעס קלאס אבער די אלע בענק גיבן אויך קאנטעס פאר יעדן איינעם וויבאלד זיי ווילן שטארק האבן וואס מער געלט. עס זענען פאראן סעווינגס בענק, סעווינגס ענד לאונס, קאאפעראטיוו בענק, און קרעדיט יוניאנס וועלכע זענען אלע אין פאקט בענק נאר ווערן אנגערופן מיט דעם נאמען טריפט אינסטיטוציעס.
די אלע סארט בענק זענען ארגינעל אויפגעשטעלט געווארן צו געבן סערוויס פאר די וואס קענען נישט באקומען קיין סערוויס מיט די קאמערציאלע בענק. סעווינגס בענק זענען ארגינעל געגרינדעט געווארן פאר די שוואכע פארדינער וועלכע ווילן האלטן זייער געלט אין באנק. סעווינגס ענד לאונס אסאסיאציעס זענען געגרינדעט געווארן אין די 80'גער יארן צו געבן סערוויס און לאונס פאר ארימע מענטשן זיי זאלן קענען קויפן הייזער. קרעדיט יוניאנס זענען געגרינדעט געווארן צו געבן הלוואות פאר מענטשן אין פאל פון אן עמוירדזשענסי ווי א מעדיקל עמוירדזשענסי אדער ענליכע זאכן ווען מען מוז זאפארט האבן געלט.
היינט צו טאג גיבן אלע בענק אלע סערוויס וויבאלד יעדער וויל יענעמ'ס ביזנעס. די קאמערציאלע באנק גיט אן הלוואה פאר אן עמוירדזשענסי און די קרעדיט יוניאן גיט א קאמערציאלע הלוואה און אויך מארטגעדזשעס.
וויאזוי א באנק מאכט געלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעפאר מען טראכט אריין דערין די ערשטע מאל מיינט מען אז א באנק איז מער ווי א סערוויס וועלכע מאכט אויך אביסל געלט אין א זייט. אין פאקט איז א באנק א ביזנעס פונקט ווי אלע ביזנעסער און זי מאכט שווערע געלטער.
זייער פשוט. די באנק בארגט ארויס געלט און בעט דאס אפ מיט אינטערעסט. פון די אינטערעסט קומט אריין ביליאנען דאלארן וויבאלד די באנק בארגט ארויס צענדליגער ביליאנען דאלארן. די באנק גיט אראפ א טייל פון די אינטערעסט וואס זי פארדינט פאר די וואס האלטן געלט אין אירע קאנטעס. טייל קאנטעס באקומען בכלל נישט קיין אינטערעסט, טייל אביסל, און טייל אסאך. אבער דאס איז אלעס נאר א קליינע טייל פון וויפיל אינטערעסט די באנק מאכט מיט יענע געלט.
אינטערעסט ראטעס זענען אבער נישט קיין באשטימטע זאך און טוישט זיך כסדר. דער הויפט זאך וואס טוישט די אינטערעסט ראטעס איז די זעלבע זאך וואס טוישט פרייזן פון פראדוקטן אין א געווענליכע פירמע. און דאס ווערט אנגערופן: סופליי און פארלאנג. פונקט ווי א נארמאלע פירמע וועט אראפלאזן די פרייז ווען זי האט קונקורענט וועלן די בענק אויך אראפלאזן די אינטערעסט ראטעס צוליב קאנקורענט. פונקט ווי א נארמאלע פירמע וועט הייבן די פרייזן ווען זי האט ווייניג סופליי אזוי אויך וועלן זיך די אינטערעסט ראטע הייבן אויב עס איז פאראן ווייניג געלט צו בארגן. אויך די עקאנאמיע קען טוישן די אינטערעסט ראטעס וויבאלד אמאל פעלט זיך אויס צו הייבן די אינטערעסט ראטעס כדי מער מענטשן זאלן אינוועטסירן און אמאל פעלט זיך אויס צו נידערן די אינטערעסט ראטעס ווען די עקאנאמיע שטייט נישט גוט און מענטשן בארגן נישט קיין געלט פון די בענק.
די דורכשניטליכע אינטערעסט ראטעס ווערן קאנטראלירט דורך די פעדעראלע רעזערוו אבער יעדע באנק באזונדער קען גיין ביליגער אדער טייערער לויט איר באגער כדי צוצוציען מער קונדן.
ווען א באנק בארגט ארויס געלט פאר א מענטש אדער פירמע איז דאס אן איינשטעל וועלכע די באנק נעמט אונטער. וויפיל מאל מאכט זיך אז א פירמע גייט באנקראט אדער די אינוועסטמענט ארבעט זיך נישט אויס און די באנק דערלייגט דאס געלט. די אינטערעסט ראטעס איז געווענליך טייערער ווי גרעסער דער איינשטעל. ווען א מענטש מיט א גוטע קרעדיט היסטאריע בארגט געלט וועט ער באקומען די בעסטע אינטערעסט פרייזן וויבאלד די באנק פארלאזט זיך שוין אויף אים אז ער באצאלט. אבער אויב א מענטש בארגט געלט צום ערטשן מאל אדער אויב ער האט א שוואכע קרעדיט היסטאריע וועט די באנק מוזן בעטן מער אינטערעסט וויבאלד דער איינשטעל איז גרעסער און דאס קומט מיט א טייערערע פרייז.
אינטערעסט איז נישט קיין פרוטות כאטש עס קוקט אויס ווייניג. אינטערעסט ווערט גערעכנט איינע אויף די אנדערע וואס ווערט אנגערופן קאמפאנדעט. ווען א מענטש נעמט ארויס א מארטגעדזש פון 250 טויזענט דאלאר פאר 25 יאר אין די אינטערעסט ראטע איז 4 פראצענט וועט ער צאלן איבער 100 טויזענט דאלאר אין אינטערעסט וויבאלד די אינטערעסט ווערט גערעכנט איינע אויף די אנדערע יאר נאך יאר.
עס קוקט טאקע אויס זייער טייער אבער אין פאקט איז עס כדאי ווייל אנדערש וואלטן מיר געדארפט ארבעטן א גאנץ לעבן צו קענען אועקלייגן די גאנצע געלט צו קויפן א הויז. אזוי קען מען דאס קויפן ווען מען איז יונג און מען צאלט עס אפ צעביסלעך. דאס זעלבע איז מיט ביזנעס. ווייניג מענטשן וואלטן געקענט אנהייבן א ביזנעס ווען נישט די באנק. אויב די ביזנעס ארבעט זיך אויס האט זיך עס פיל מאל געלוינט צו צאלן דער פרייז פאר די אינטערעסט.
דעפאזיט זיכערהייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן 12 רעזערוו בענק צעשפרייט איבער אמעריקע וועלכע זענען ווי אפטיילונגן פון די פעדעראלע רעזערוו באנק אין וואשינגטאן. די פעדעראלע רעזערוו האט א רייע רעגולאציעס וועלכע זי פארלאנגט פון אלע בענק זאלן נאכפאלגן וועלכע פארזיכערן דאס געלט פון די קאסטומערס. און צוגאב איז פאראן אן אינשורענס פון די פעדעראלע רעגירונג ביז 100 טויזענט דאלאר פער מענטש ווי פריער דערמאנט.
די אינשורענס איז צושטאנד געקומען אין די 930' יארן ווען עס האט געהערשט א דעפרעסיע אין אמעריקע און יעדע שטיק צייט איז ארויס קלאנגן איבער א געוויסע באנק אז זי שטייט שוואך. וואס עס האט פאסירט דארף מען נישט אראפלייגן. ביז מינוטן זענען אלע מענטשן צוזאמענגעלאפן און פארלאנגט די באנק זאל זיי ארויסגעבן אלע געלט. אפילו אויב דאס איז נאר געווען א פאלשע קלאנג איז די באנק געווען אויף צרות פשוט ווייל זי האט נישט פארמאגט אזויפיל געלט אין קעש.
זעענדיג אז דאס לאנד און בענק גייען צוגרונד, האט די פעדעראלע רעגירונג אויפגעשטעלט די "פעדערלע דעפאזיט אינשורענס קאאפעראציע" וועלכע האט פארזיכערט פאר יעדן איינעם אז זייער געלט איז פארזיכערט דורך די פעדעראלע רעגירונג און אזוי האט זיך אפגעשטילט די פראבלעמען. אין יענע יארן איז די מאקסימום פארזיכערונג געווען $2,500 פער מענטש און איז געדאפעלט געווארן ביז עטליכע יאר.
היינט איז פאראן גאר א שטארקע פובליק צוטרוי צו די באנק סיסטעם און די אינשורענס שטייט היינט ביי $100,000. אין צוגאב צו די פעדעראלע אינשורענס גיבן רוב בענק היינט אייגענע אינשורענס וועלכע פארזיכערט פון גניבות און שווינדלערייען אבער דאס איז געוואנדן לויט די באנק'ס פאליסיס וועלכע איז אנדערש איינע פון די אנדערע.
טשעקקאנטעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א באנק שטעלט צו אסאך פינאנציעלע סערוויסעס (פראדוקטן) פאר אירע קאסטומערס. די מערס גענוצטע סערוויס איז די טשעקקאנטע וועלכע איז געמאכט צו קענען אריינלייגן און ארויסנעמען געלט יעדע מינוט אין טאג אן דעם וואס מען זאל דארפן צאלן אינטערעסט אזויווי עס איז דער פאל מיט א קרעדיט קארד. מען קען ארויסנעמען דאס געלט דורך א טעללער, דורך די מאשין, אדער דורך א טשעק. אין צוגאב קען מען נוצן דאס געלט אין די טשעקקאנטע דורך א דעביט קארטל צו קויפן פראדוקטן אן דארפן מיטנעמען קעש.
זינט עס איז אזוי גרינג צו נוצן דאס געלט אין די קאנטעס גייען אדורך ביליאנען טראנזאקציעס פער טאג אין די באנק סיסטעם און אלעס מוז פונקטליך רעקארדירט ווערן דורך א פארגעשריטענע קאמפיוטער סיסטעם. אויסער די עלעקטראנישע טראנזאקציעס איז פאראן מיליאנען טשעקס וועלכע גייען אדורך יעדן טאג און עס וואלט גענומען טויזענטער ארבייטער פאר יעדע באנק צו באהאנדלן יעדע טשעק.
צו דעם איז פאראן אזא זאך ווי א קלירינג הויז וועלכע גיבט זיך אפ נאר מיט דעם. אלע טשעקס קומען אן אהין און זי באהאנדעלט דאס און מאכט אן עלעקטראנישע טראנזאקציע פאר די באנק. אויך די באנק מאשינען ווערן אנגעפירט דורך א דריטע פארטיי פירמע וויבאלד די באנק אליינס האט נישט די צייט און ארבייטער דאס צו טאן אליינס. דאס געלט וואס ווערט דארט דעפאזיט ווערט אפגענומען יעדע נאכט דורך א ספעציעלע פירמע וועלכע ארבעט פאר די באנק. די פירמע דארף אויך צושטעלן די קעש אין די מאשינען אז עס זאל זיין גענוג צו יעדע צייט.
אנדערע סערוויסעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די צווייטע מערסט אויפגעכאטע קאנטע איז די סעווינגס קאנטע וועלע איז גארנישט אנדערש ווי די טשעקקאנטע מיט'ן איינציגסטן אויסנאם אז עס פארדינט אינטערעסט. די סעווינגס קאנטע איז געמאכט צו האלטן קליינע סכומים געלט וועלכע זאל שטענדיג זיין גרייט צום באנוץ און זאל אין דער זעלבער צייט פארדינען אינטערעסט.
אויב וויל מען פארדינען מער אינטערעסט דארף מען אריינשטלען דאס געלט אין אנדערע סארט קאנטעס וועלכע די באנק שטעלט צו פאר גוטע אינטערעסט פארדינסטן. ווי לענגער מען פארשפארט דאס געלט אלס מער אינטערעסט פארדינט מען און די אינטערעסט ראטעס קענען זיין אנדערש אין איין באנק ווי די צווייטע.
אויסער די הויפט באנקירונג סערוויסעס שטעלט א באנק צו אלע סארט פינאנציעלע סערוויס היינט צו טאג. א באנק גיט ארויס הלוואות, לאזט באצאלן בילס, גיט אינוועסטמענט סערוויס, רעטייערמענט און ערציאונגס פלענער, פארשידענע אינשורענס, און נאך צענדליגער זאכן וועלכע מיר נוצן יעדן טאג.


text:
דער אשכול איז גע-עפנט געווארן דורך ידידינו ווארד2007
הודעהדורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:09 pm
די קומענדיגע וואך זונטאג געפאלט די 100טע יארצייט פון הייליגן ערוגת הבשם
דער הייליגער ערוגת הבשם איז געבוירן י"א שבט שנת תרי"ג אין די שטאט טשארנא, צו זיין טאטן ר' עמרם.
אלס קינד ווען ער איז געווען צוזאמען מיט זיין זיידן הגאון רבי יוסף אב"ד טשעטשאוויטץ ביי ר' שמעלקא סעלישער, האט ר' שמעלקא געזאגט אויף אים "ביי דעם קינד איז נתקיים דער פסוק "לבעבור תהיה יראתו על פניכם לבלתי תחטאו".
ער איז געווען א תלמיד פון הג"ר מנחם כ"ץ (תלמיד החת"ס) ווי אויך פון זיין זיידן דער טשעטשאוויטץ רב, שפעטער האט ער געלערנט ביים הייליגן כתב סופר (דאכט זיך אין די זעלבע צייט ווי הג"ר יוסף חיים זאנענפעלד גאב"ד ירושלים).
דאס ערשטע מאל וואס ער איז געפארן צו א רבין איז געווען צום הייליגן דברי חיים, ער איז אנגעקומען נאך חצות היום, און געטראפן דעם דברי חיים שטיין מיטן טלית אויפן אקסל, און ער האט געטראכט צו זיך מעגליך אז חסידים דאווענען מנחה מיטן טלית און תפילין, שפעטער אבער האט ער געהערט ווי דער דברי חיים הייבט אן ברכות של שחר איז ער ארויסגעלאפן, און נישט געוואלט דארט בלייבן.
(שפעטער ווען ער איז נתקרב געווארן צו חסידות דאכט זיך האט ער זיך מתרמר געווען אז אזוי האט ער נישט געקענט דעם דברי חיים)
בעיקר איז ער נאכדעם נתקרב געווארן צו חסידות דורכן ספר ייטב לב, ווי באקאנט איז עס געווען געדרוקט אן א נאמען פונעם מחבר, און ער האט אנגעהויבן נאכצוגיין ווער דער מחבר איז, און אזוי איז ער נתקרב געווארן.
דער ייטב לב האט אמאל געזאגט פאר איינעם וואס איז געקומען צו אים, און יענער האט זיך פארגעשטעלט ווער ער איז, האט אים דער ייטב לב געזאגט דו קוקסט אויס ווי פאר צוואנציג יאר צוריק, ווען יענער האט נישט פארשטאנען האט ער אים מסביר געווען, דער הומנער רב (דער ערוגת הבשם איז געווען רב א שטיק צייט אין הומנא) ווען ער קומט צו מיר קוקט ער אויס אנדערש, ווייל ער ווערט נתעלה מיט מדריגות, דו ביסט געבליבן דער זעלבער ווי פאר צוואנציג יאר צוריק.
שפעטער איז ער אסאך געפארן צו די בעלזער רביים הרה"ק ר' יושע והרה"ק מהרי"ד, און ער ברענגט טאקע אין ספר אסאך דברי תורה פון זיי.
דער ערוגת הבשם איז געווען דער מוהל ביי רביה"ק בעל דברי יואל זי"ע.
און ס'איז באקאנט אז דער ערוה"ב האט געבעטן דעם רבין ער זאל לערנען פאר אים משניות, זאגנדיג אז א גוטער פריינד קען אמאל א טובה טון מיט א פרק משניות.
א געוויסער צדיק האט געזאגט (אין מיין דער בעלזער רב מהרי"ד, נישט זיכער) אז ווען ער קען ווען נישט דעם מחבר פון ערוגת הבשם וואלט ער געזאגט אז ס'איז ווי דער נועם אלימלך.
לעצט פאראכטן דורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:13 pm, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן
ווי לאנג ס'גייט דיר גוט!, פארגיס נישט יענעם'ס בלוט!
ווייל פון הימל דארט אויף דיר מען קוקט!, און דיין קומענדיגער דור קען נאך זיין אפגעריקט! (קרעדיט: מיכאל שניצלער)
ווארד2007
שר חמישים ומאתים
הודעות: 396אוועטער
הודעהדורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:10 pm
אפס!
געב איך א סוירטש אזוי פאר נייגעריגקייט זע איך אז פון די משפחה רעדט מען שוין, נו דא האט איר א לינק
http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.ph ... 441&hilit=
און א העתק הנוגע קצת לענינינו
אבי המשפחה ר' יוסף גרינוואלד אב"ד יאנושהאז, טאלטשאווא, וטשעטשאוויץ, נפטר תר"ל.
בנו ר' עמרם גרינוואלד מטשארנא תלמיד חביב להכתב סופר (סירב קבלת הרבנות במונקאטש) (כ"ח ניסן תר"ל)
בניו הרבנים:
ר' משה גרינוואלד אב"ד הומנא-קליינווארדיין-חוסט מחבר ספר ערוגת הבשם (ז' אב תר"ע)
ר' אליעזר דוד גרינוואלד דומ"ץ בסערדאהעלי-ואב"ד בצעהלים-ווישעווע-סאטמאר מח"ס קרן לדוד (ר"ח סיון תרפ"ח)
משפחת הערוגת הבשם: בניו:
ר' אברהם יוסף אב"ד מאקווא-חוסט-אונגוואר מח"ס אבני שיש (ט"ו טבת תרפ"ח)
בניו ר' יהושע אב"ד חוסט מח"ס חסד יהושע, ור' מאיר אב"ד טעטש
ר' יעקב יחזקי' אב"ד צעהלים-באניהאד-פאפא מח"ס ויגד יעקב (ב' אדר תש"א)
בנו ר' יוסף אב"ד פאפא מח"ס ויחי יוסף-ויען יוסף
ר' יקתואל יהודא אב"ד יארע מח"ס זכרון אב
בנו ר' עמרם צבי מח"ס
ר' לוי יצחק אב"ד צעהלים (חתן אחיו ר' אברהם יוסף) מח"ס הכנה דרבה
חתנו:
ר' אהרן זילבערשטיין (ב"ר דוד ישעי' מווייטצען) אב"ד קערעצקי-בעלעד (נשא מקודם את בתו מרת שרה יוכבד ובפטירתה נשא את בתו מרת מירל חי' הי"ד שהיתה נשואה מקודם לר הלל מאיר עהרענגרובער בנו של ר' אלעזר מרדכי אב"ד ווראנוב).
לעצט פאראכטן דורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:17 pm, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן
ווי לאנג ס'גייט דיר גוט!, פארגיס נישט יענעם'ס בלוט!
ווייל פון הימל דארט אויף דיר מען קוקט!, און דיין קומענדיגער דור קען נאך זיין אפגעריקט! (קרעדיט: מיכאל שניצלער)
ווארד2007
שר חמישים ומאתים
הודעות: 396אוועטער
הודעהדורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:12 pm
און אט דא האט איר א לינק תולדות בנו אב"ד צעהלים ז"ל
http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.ph ... =viewtopic
ווי לאנג ס'גייט דיר גוט!, פארגיס נישט יענעם'ס בלוט!
ווייל פון הימל דארט אויף דיר מען קוקט!, און דיין קומענדיגער דור קען נאך זיין אפגעריקט! (קרעדיט: מיכאל שניצלער)
ווארד2007
שר חמישים ומאתים
הודעות: 396אוועטער
הודעהדורך ביקסאד אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:27 pm
פאר בעלזא פלעגט ער פאהרן קיין שינאווא צו דעם דברי יחזקאל.
ועמך כולם צדיקים
ביקסאד
שר שלשת אלפים
הודעות: 3157
הודעהדורך זושאלע אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:28 pm
זיין אייניקל דער פאפער רב בעל ויחי יוסף זצוק"ל פלעגט זאגן, אז שטענדיג פאלט אויס ז' אב, אינעם טאג פון די וואך וואס פאלט אויס ז' אדר יומא דהילולא פון משה רבינו.
מען זאל נישט געפרובט ווערן...
זושאלע
שר העשר
הודעות: 46
הודעהדורך זושאלע אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:34 pmביקסאד האט געשריבן:פאר בעלזא פלעגט ער פאהרן קיין שינאווא צו דעם דברי יחזקאל.
'שבת נחמו' האט דער ערוגת הבושם געהאט חזקה צו פארן קיין שינאווא.
אז ס' איז אמאל געווען א שאלה ביים שינאווער רב און ער האט געוואלט הערן נאך א דעת תורה, פלעגט ער צו זאגן, 'אויף שבת נחמו וועט דאך קומען חוסטער רב, וועלן מיר איהם דאמאלטס פרעגן.
מען זאל נישט געפרובט ווערן...
זושאלע
שר העשר
הודעות: 46
הודעהדורך נחמן נתן אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 11:03 pm
הגה"צ אב"ד ור"מ וויען שליט"א (וומסב"ג) האט מיט יאהרן צוריק ארויסגעגעבן א הערליכען חיבור (צוויי כרכים) "תולדות ערוגת הבושם". העכסט רייך און באלערנד.
שאל אביך ויגדך זקניך ויאמרו לך!
נחמן נתן
שר האלף
הודעות: 1808אוועטער
הודעהדורך ללמוד וללמד אום זונטאג יולי 18, 2010 3:02 pmנחמן נתן האט געשריבן:הגה"צ אב"ד ור"מ וויען שליט"א (וומסב"ג) האט מיט יאהרן צוריק ארויסגעגעבן א הערליכען חיבור (צוויי כרכים) "תולדות ערוגת הבושם". העכסט רייך און באלערנד.
טאמער כ'געדענק איז א גרויס חלק פון די תולדות געשריבען געווארן דורך זיין פעטער הגה"צ ר' משה ליב כ"ץ זצוק"ל הי"ד איידעם פון ויגד יעקב.
כ'האב היינט געהערט פון אן עלטערן איד אז פאפער רב זצ"ל האט פארציילט, איינמאל האט ער באזוכט א גרויסער דאקטאר, זאגט איהם דער דאקטאר, כ'האב אמאל אונטערזוכט איינעם גרינוואלד אין וויען צו האט דאס געקענט זיין משפחה מיט אייך? ענטפערט ער איהם, דאס איז געוועהן מיין זיידן [דער ערוגת הבשם]. זאגט איהם דער דאקטער: אויב אזוי וועל איך דיר פארציילן וואס האט מיט איהם פאסירט. ער האט דאן געדארפט דורכגיין אן אפאראציע, האט ער פארלאנגט אז מ'זאל איהם נישט איינשלעפען, ווייל ער וויל זיך נישט בידים ברענגען צו היסח הדעת פון דעם שויתי. ער האט צוגעזאגט אז ער וועט זיך נישט רירן. און כך הוה במשך דעם גאנצען אפאראציע איז ער געלעגן בדבקות און האט זיך קיין ריר נישט געגעבען. זי"ע!
ללמוד וללמד
שר חמישים ומאתים
הודעות: 340
פארטיג נאך א רינגעלע אינעם השבת אבידה אונטערנעמונג