text:
Posted in Uncategorized | Leave a Comment »
ימים נוראים תשע”ז – High Holidays 5777
די שטיבל איז אפען פארן ברייטן ציבור במשך די ימים נוראים
כתיבה וחתימה טובה
The Shtiebel has free open seats to all Jews.
Come join us, come sing with us.
Posted in Uncategorized | Leave a Comment »
ימים נוראים תשע”ו – High Holidays 5776
די שטיבל איז אפען פארן ברייטן ציבור במשך די ימים נוראים
כתיבה וחתימה טובה
The Shtiebel is OPEN to all Jews regardless of affiliation and/or background who would like to come join us for davening
No solicitation, free seating, lots of singing
Posted in Uncategorized | Leave a Comment »
ימים נוראים תשע”ה – High Holidays 5775
די שטיבל איז אפען פארן ברייטן ציבור במשך די ימים נוראים
כתיבה וחתימה טובה
The Shtiebel is OPEN to all Jews regardless of affiliation and/or background who would like to come join us for davening
No solicitation, free seating, lots of singing
Posted in Uncategorized | 1 Comment »
הלא הוא אביך קנך הוא עשך ויכונניך..!
בס”ד
א גוטן טייערע חבירים וידידים..!
אט אט שטייען מיר פאר דעם גרויסן יו”ט, פאר דעם געוואלדיגן געהויבענעם זמן ווען מיר גייען צוטרעטן צום יום הדין הגדול והנורא ראש השנה תשע”ד, וואס מיינט דאס ראש השנה? וואס הייסט ווער ווייסט דען נישט, מען דאווענט לאנג, מען וואונטשט לשנה טובה – א גוט געבענטשט יאר, די נשים צדקניות גרייטן שוין צו די אלע גוטע סימנים און רמזים, די זיסע מייערן און פיל נאך, עפל אין האניג, דאס קאפ פונעם פיש וכו’, ווי ס’איז דער מנהג ישראל קדושים! זעלבסט פארשטענדליך אז די קאפ ווירבלט מיט כל מיני געדאנקן, פון איין זייט זענען מיר צוגעוואוינט צו האבן די טעג א געוויסע מאס אנגעצויגענקייט, עפעס אזא דיקער אטמאספער פון פחד, אוודאי גלייכט קיינער נישט צו פילן אונטערדריקט, אבער ס’איז דאך די ימים נוראים, מ’איז פול מיט פארכט, מיר זוכן זכיות מיר ווילן טוען וואס איז ריכטיג, זוכה זיין אז דער נעקסטע יאר זאל זיין א גוטער און א געלונגענע, אבער פון דער אנדערע זייט איז פארהאן אזא מין געדאנק וואס האפט אז מיר זאלן שוין האלטן דערנאך ס’זאל שוין פארביי גיין …אפען גערעדט טיף אין הארצן שפירן מיר א געפיל פון: מען דארף פועלן א גוט יאר מיט אלע ברכות און ווייטער געגאנגען, איך וויל שוין האלטן פרשת לך לך און ס’איז ‘צוריק צו נארמאל’ אדורך מיט די פרעשור און אנגעצויגענקייט… מיר דארפן זיין אמת’דיג און מאכן דעם חשבון ווי אזוי גרייטן מיר זיך צו און ווי אזוי ווארטן מיר אפ די גרויסע טעג הבאים עלינו לטובה?
אז מיר וועלן קוקן מיט אַן אמת וועלן מיר באמערקן אז דער צומישטע צוגאנג צום יו”ט קומט ווייל עס פעלט אונז די שליסל, עס פעלט אונז די אויגן צו זעהן די ליכטיגקייט, דאס הארץ צו שפירן די שטארקע נאנטשאפט פון די געוואלדיגע טעג, אויף וואס חז”ל זאגן אונז דאך: דרשו ה’ בהמצאו קראו בהיותו קרוב, זוכטס השי”ת ווען ער איז צום געפינען רופטס ווען ער איז נאנט, אדרבה אז מיר קוקן אריין אין נביא זעהן מיר גאר פארקערט אז במשך דעם גרויסן יו”ט ראש השנה זענען מיר מחיוב אנצופילן דאס הארץ מיט שמחה, ווי נחמיה זאגט פאר די אידישע קינדער: וַיֹּאמֶר לָהֶם לְכוּ אִכְלוּ מַשְׁמַנִּים וּשְׁתוּ מַמְתַּקִּים וְשִׁלְחוּ מָנוֹת לְאֵין נָכוֹן לוֹ כִּי קָדוֹשׁ הַיּוֹם לַאֲדֹנֵינוּ וְאַל תֵּעָצֵבוּ כִּי חֶדְוַת ה’ הִיא מָעֻזְּכֶם, וְהַלְוִיִּם מַחְשִׁים לְכָל הָעָם לֵאמֹר הַסּוּ כִּי הַיּוֹם קָדֹשׁ וְאַל תֵּעָצֵבוּ, כָל הָעָם לֶאֱכֹל וְלִשְׁתּוֹת וּלְשַׁלַּח מָנוֹת וְלַעֲשׂוֹת שִׂמְחָה גְדוֹלָה כִּי הֵבִינוּ בַּדְּבָרִים אֲשֶׁר הוֹדִיעוּ לָהֶם, ראש השנה איז נישט קיין צייט פון זיין ח”ו צובראכן, צוקלאפט, נערוועז אדער דעפרעסט וכדומה נאר פונקט פארקערט עסן זיסע עסנווארג און זיך פרייען מיט א געוואלדיגע גרויסע שמחה, ווייל עס איז א הייליגע טאג היינט פאר אונזער האר-השי”ת ווייל די פרייד פון השי”ת איז אונזער שטארקייט…
טייערע ברידער! לאמיר זיך אויפמאכן דאס הארץ און אנהייבן אביסל זעהן און פארשטיין דעם גרויסן יום טוב ראש השנה, פארוואס טאקע זאלן מיר זיין בשמחה אין א יום הדין??? לאמיר דערהערן וואס איז דאס די עבודת היום וואס די תורה זאגט מיר זאלן אריינלייגן אונזער “ראש” קאפ הארץ און מחשבה במשך דעם יו”ט ראש השנה וואס איז אונזער עיקר ארבעט פונעם טאג? דער ענטפער איז פארהאן אין איין ווארט “המלך”! קרוינען השי”ת, ווי חז”ל זענען מבאר: אמרו לפני מלכיות כדי שתמליכוני עליכם, זכרונות, כדי שיעלה זכרוניכם לפני לטובה, ובמה בשופר. השי”ת זאגט אונז: דערמאנט פאר מיר קעניגרייך כדי עטץ זאלטס מיר קרוינען אויף ענק וכו’, לאמיר אריין קוקן מיט א טיפערן בליק: א) וואס איז באמת די אפטייטש פון די ווארט “המלך”, און בכלל וואס איז דער ענין פון מלכיות – קעניגרייך, מיר רעדן דערפון כסדר אבער וואס איז איר ריכטיגע אפטייטש? ב) וואס האט השי”ת פון דעם אז מיר זאגן מלכיות? ג) פרעגט זיך די גרויסע פראגע וואס האט מלכיות מיט אונז, ווי אזוי טוט השי”ת מלכות אפעקטירן אונזער פערזענליכער לעבן?
חבר יקר! מאך דיר צו די אויגן פאַר נישט מער ווי זעכציג סעקונדעס, טראכט אריין און פרעג זיך די פראגע פארוואס???! פארוואס בין איך אראפגעקומען אויף די וועלט? ווער האט מיך אהערגעברענגט? וואס איז מיין ציעל און תכלית?? גאנץ שנעל שטעלט זיך ארויס א קלארע בילד …איך בין דא ווייל השי”ת דער באשעפער און פירער פון אלע וועלטן האט מיך אריינגעלייגט אין די וועלט, ווייל ער האט א ספעציעלע מיסיע אנגעגרייט פאר מיר, און נאר איך קען עס ערלעדיגן, יא ס’איז קלאר אז זייט בריאת העולם איז נאך נישט געווען א מענטש פונקט ווי איך _______________ (פיל דא אריין דיין נאמען) מיט די זעלבע נאמען, אויסזעהן, פלאץ, משפחה, חברים, ארבייט, נסיונות, שוועריקייטן, טאלאנטן וכו’ און אלע ארומיגע פרטים, דאס איז צוזאמען געשטעלט געווארן דורך אונזער באליבטע טאטע אבינו שבשמים מיט א פונקטליכע שליחות פאר מיר און דוקא אין יאר תשע”ג-ע”ד… איך בין אראפגעקומען מיט א ספעציעלע שליחות און תפקיד וואס איך האב צו ערלעדיגן, א פונקטליכע תיקון וואס איך דארף ברענגן פאר די וועלט, און קיין צווייטער קען עס בשום אופן נישט ערפילן אנשטאטס מיר, אפילו ווען יענער זאל זיין טויזענט און איינס מאל מער טויגליך, געלונגען, חשובער וכדומה, ס’איז איך און נאר איך וואס קען עס ערפילן.
לאמיר גיין א שטאפל ווייטער, השי”ת האט באשאפן די וועלט אזוי אז אלע תאוות, נסיונות און שטותים וואס טוט אונז פארדרייען דעם קאפ מח הארץ און געפיל, שלעפט אונז אוועק פון השי”ת און די נאטורליכע נאנטשאפט צו השי”ת מיט וואס איעדער מענטש איז געבוירן ווערט פארקרומט און שווערליך, ווי פארשטענדליך אויב כלל ישראל דאס הייליג פאלק האט די פראבלעמען, פארשטייט זיך אז להבדיל אלף אלפי הבדלות אין דער וועלט איז דאס אויף אסאך א גרעסערע פארנעם, דאס נארמאלקייט איז שווער צו טרעפן און דער חילול ה’ איז ליידער אויף א גרויסע פארנעם… האט אבער השי”ת אונזער געטרייע טאטע אוועקגעשטעלט אַן ארמיי פון ספעציעלע קרעפטן וואס זייער ארבייט איז צוריקצוברענגען די וועלט צום שכל און צום קלארקייט, דאס אידיש פאלק איז געווארן באשטימט מיט א שליחות צו פארשפרייטן די ליכטיגקייט איבער דער גארער וועלט, איעדע איד ווען ער ארבעט אויף זיין פערזענליכער נאנטקייט צום טאטען שבשמים, האט עס א פאזיטיווער עפעקט נישט נאר אויף זיך נאר אויף די גאנצע בריאה, אלעס ווערט נענטער טריט ביי טריט, און דאס איז די תכלית פון די גאנצע באשאפונג, אז אלע ברואים און מענטשן זאלן ווערן אנגעקניפט מיט א אייביגקייט צו השי”ת.
ווען מיר טראכטן אריין אין די פאר שורות ווערט ביים מענטש קלאר ווי טאג אז …מיין שליחות, תפקיד, שטעלע אדער פאסטן פארוואס השי”ת האט מיר דא אראפ געשיקט אויף די וועלט איז צו טוען אלעס וואס איך קען, נוצן אלע מיינע מעגליכקייטן, כוחות און טאלאנטן וואס השי”ת האט מיר געגעבן צו איך זע עס יא אדער נישט, איז פאר איין איינציגע סיבה, “אז איך זאל נענטער ווערן לאבינו שבשמים און דורך דעם פארשפרייטן א גרויסע ליכטיגקייט”, און ווען דאס איז ביי אונז קלאר וועט די וועלט גאר שנעל צוקומען צו איר פולסטן תיקון… און טאקע דאס איז די קעניגרייך פון וואס מיר רעדן אגאנץ יאר און איבערהויפט ראש השנה, והיה ה’ למלך על כל הארץ, אלעס ציעט ווי א מאגנעט צו דעם גרויסן טאג, ווען עס וועט זיין מלוך על כל הארץ בכבודך, די קעניגרייך פון השי”ת וועט זיין אויסגעגאסן און ארויסשיינען פון די גאנצע בריאה, די מענשטהייט וועט מער נישט זיין צומישט, נאר מיט א קלארקייט וועט אלעס זינגען און זאגן ה’ הוא האלוקים.
וועסט פויענט ניו יארק ארמיי באזע – ס’איז זעקס אזייגער צופרי און עס דערקענט זיך שוין קלאר אז היינט איז נישט קיין פשוטע דינסטאג, פון אלע זייטן קומען צו שטראמען הונדערטער סאלדאטן אנגעפאנצערט מיט אלע סארט עקוויפמענט און טרעקלעך, פון די לופטן הערט זיך מעכטיגע קולות פון אלע מיני סארט עראפלאנען און העליקאפטערס – היינט פאנגט זיך אָן די גרויסע יערליכע טרענירונג וואס וועט אנהאלטן פאר די קומעדיגע צוויי וואכן, אין דעם טרענירונג נעמען אנטייל פון די גרעסטע ביז די קלענסטע אפטיילונגען פון די מיליטער, ס’נעמט אריין אין זיך פשוטע סאלדאטן, קאמאנדאס, נעיווי סיעלס, עיר פארס און פיל נאך, די אפעראציע גערופן ‘מלחמה אויג’ וועט ווערן אנגעפירט דורך מעידזשאר גענעראל טאמעס סטריגער, ער וועט זיין אינעם אפעראציע ציממער און פירן דעם קאמף.
דער מעידזשאר גענעראל איז פארנומען ביז גאר, האפענדיג אז ער זאל מצליח זיין, ווען פלוצלינג באקומט ער אַן אלערט אז מען דארף אים ביים הויפט אריינגאנג צום באזע… ער מיט זיינע באגלייטער כאפן א טרעקל און פארן אהין, אנקומענדיג זעט ער ווי מען האלט אראפ א גאנצע גרופע פון יונגע חברה און מען לאזט זיי נישט אריין אינעם באזע… מ’לאזט אים נישט ווארטן נאר גלייך באקומט ער א ריפארט אז די חברה זענען סאלדאטן פון באסטאן וואס זענען געקומען זיין א טייל פון אין די טרענירונג, אבער זיי זענען געקומען מיט ציווילע קליידער זאגנדיג אז אין זייערע זעק האבן זיי דעם יוניפארם, וואס ווי פארשטענדליך איז דאס אקעגן די ארמיי סטאנדארטן…
דער גענעראל לאזט זיך נישט ווארטן נאר פרעגט שנעל די חברה פארוואס זענט עטץ נישט געקומען אנגעטוען מיטן יוניפארם ווי ס’איז די ארמיי סטאנדארט?? איינער פון די חברה נעמט זיך פארענטפערן מיט א נערוועזע שטימע: סיר, מיר האבן זיך זייער געשעמט צו פארן די גאנצע וועג פון אונזער באזע אין באסטאן ביז אהער מיטן יוניפארם ווער גייט דען א ארמיי יוניפארם? און נאך מער מיר זענען פון די נידריגסטע ראנג אינעם ארמיי רוב פון די וואס קומען דא זענען שוין קאמאנדאס, עיר פארס זיי קענען זיך אויפטוען, אבער אונז..?!
געמיינט האט ער אז זיינע ווארעמע ווערטער וועלן עפעס אויפטוען, דערווייל אבער ווערן די חברה שאקירט ווען דער גענעראל ווערט אויפגעברויזט ביז גאר, און געבט ארויס זיין ארדער אז אלע זאלן ווערן געהאלטן איינגעשפארט ביז זיין קומעדיגע החלטה און פון דער ארמיי זענען זיי גענצליך אפגעזאגט… די חברה זענען פארפרוירן געווארן זייער גאנצע חלום פון זיין א סאלדאט איז געגאנגען א גאנג פאר אזא קלייניקייט?!? נאכן זיך בעטן פאר עטליכע מינוט אז ער זאל זיי כאטש מסביר זיין וואס איז אזוי געפערליך אז איינער קומט נישט אנגעטוען מיט מונדיר צום באזע?! פיין זאגט ער מיט א שטייפע שטימע, איך וועל אייך זאגן: די חטא איז בכלל נישט דאס נישט אנטוען דעם יוניפארם, דער פראבלעם איז וואס ליגט אונטער דעם, פארוואס טאקע טראגט ער עס נישט? פארוואס טאקע גייט ער נישט אין זיין יוניפארם?? פארוואס שפירט ער נישט שטאלץ אז ער איז א סאלדאט פון די מעכטיגע אמעריקאנע ארמיי?? און ווען א סאלדאט שפירט נישט שטאלץ, ווען ער פארשטייט נישט פארוואס ער איז א סאלדאט און פארוועם ער טוט סערווירן, און ער שפירט נישט די גליק פון זיין א חלק דערפון, איז ער נישט ווערט ווייטער צו זיין א סאלדאט!
טייערע חבירים! פירן מיר זיך נישט אביסל ענדליך, ווי אזוי גייען מיר אין גאס, איז עס מיט די ריכטיגע אידישע שטאלץ? איז ביי אונז קלאר 24 שעה אין טאג אז מיר זענען סאלדאטן צו השי”ת אונזער געטרייע טאטע, וואס ער איז דער מלך מלכי המלכים דער באשעפער פון אלע וועלטן, און איך בין דא געקומען אויף די וועלט גרייט אויסצופירן זיינע שליחות? טוען מיר לעבן מיט אט די געדאנק, טוען מיר זיך כסדר פרעגן: פארוואס אטעם איך? ווייל איך האב א מיסיע אויסצופירן! פארוועם? פאר השי”ת מיין געטרייע טאטע וואס האט מיר באשאפן מיט א תפקיד מיוחד וואס נאר איך קען ערפילן! יא איך פשוטע איד בין א חלק פון די ספעציעלע ארמיי אפטיילונג, וואס איז פאראנטווארטליך צו פארשפרייטן דעם קעניגס נאמען איבעראל, און פארוואס טו איך עס מיט אזא געטריישאפט? ווייל איך בין זיך כסדר מתבונן און איך לעב מיטן קלארקייט אז ה’ הוא האלוקים ער איז די באשעפער היה הוה ויהיה ער האט מיך באשאפן און ער באגלייט מיר אויף טריט און שריט… און דאס פילט אָן מיין הארץ מיט שטארקייט און שטאלצקייט יא איך בין דער וואס באדינט און פירט אויס די פערזענדליכע שליחות פונעם קעניג אליין, און אויב חלילה טו איך עס נישט, וועט די גאנצע בריאה ליידן, ווייל כדי די בריאה זאל האבן איר פולן תיקון דארפן מיר אלע אינאיינעם, איעדער איד פונעם גרעסטען ביזן קלענסטן טוען זיין פריוואטע שליחות וואס השי”ת אונזער טאטע דער קעניג האט פאר אים באשטימט.
ווען מיר פארשטייען דאס, ווען דער אידישע שטאלץ קומט אריין אין אונזער לעבן מיטן פולסטן קראפט, ווערט פאר אונז קלאר אז א איד דינט נאר השי”ת ואין עוד מלבדו, אז א איד לעבט נישט פאר זיין שכן אדער חבר, א איד לעבט נישט צו מאכן אפאר דאללאר זיך אויסלעבן די יארן בכבוד און גמרנו פארטיג, ניין! א איד לעבט אפילו נישט צו מאכן א גוטן נאמען פאר זיך און טוען שיינע שידוכים, א איד לעבט נישט צו האבן זיין נאמען אויף די ווענט און אין די צייטונגען, אדער צו שטאלצירן מיט אויפטוען, אוודאי זענען דאס אלעס שיינע און אפשר וויכטיגע זאכן, אבער די טיפקייט פון א איד’ס לעבן האט א צענטראלע פונקט וואס דאס איז זיין חלק אינעם מלכות השי”ת, א איד ווייסט אז די קעניגרייך ווארט אויף מיר, די גאנצע באשאפונג, פון די שטיינער ארום מיר ביז צו די פעלקער פון די וועלט, ביז מיין אייגענע משפחה, אלעס האלט זיך איין דאס אטעם און ווארט אויף מיינע מצות און מעשים טובים, און וויבאלד איך האב א מיסיע בין איך דערצו געקניפט און געבינדן, גארנישט אין די וועלט שטייט נישט אין וועג, ווען דער רצון הבורא פארלאנגט עפעס פון מיר, ווען ס’קומט אונטער א מצוה פון די תורה, פאלן אלע פלענער אוועק, אלעס ווערט בטל ומבוטל, ווייל איך בין א אקטיווער-קאמאנדא וואס איז שטענדיג גרייט ארויסצוגיין אויף סיי וואספארא מיסיע..!
פארשטייט זיך אז מיר האבן אויך א יצר, מיר זענען אויך מענטשן וואס ווערן מיד און אויסגעמאטערט, און אסאך מאל פויל צו טוען די ריכטיגע זאך, אבער באמת אין די טיפעניש פון אונזערע הערצער איז דאס די מחשבה, איז דאס די פייער וואס פלאקערט אָן אויפהער, וואס טרייבט אונז ווען די מאמענט איז ריכטיג, ווען מיר דערהערן די קול וואס מאנט און בעט און לאזט נישט אפ, נישט קיין חילוק ווי א איד האלט אין רוחניות אדער אין גשמיות, ווען די מאמענט קומט, ווען ער ווערט געדריקט צום וואנט אדער ווען אלע מחיצות פאלן אוועק, שטעלט ער זיך ארויס מיט א שטאלץ און זאגט מי לה’ אלי!!!
די געדאנק זעהן מיר טאקע אין די וואכעדיגע פרשה פון האזינו: הֲלוֹא הוּא אָבִיךָ קָּנֶךָ הוּא עָשְׂךָ וַיְכֹנֲנֶךָ השי”ת איז דאך דיין טאטע ער האט דיר געקויפט, דיר אויפגעבויעט און דיר געמאכט פאר א פאלק, אז די וועסט אריינברענען אין דיין הארץ די ווערטער וועט עס דיר העלפן אויספירן דיין שליחות, ווייל דין וחשבון ביי דעם סוף פונעם טאג געבסטו אפ נאר פאר דיין טאטען-באשעפער וואס האט דיך אהערגעברענגט און זיין רצון-ווילן איז דיין איינציגע ציעל אויף דער וועלט.
דאס איז אונזער עבודה אין דעם הייליגן טאג, דאס איז אונזער אריינפיר צו א נייעם יאר פון עבודת ה’, ראש השנה איז נישט קיין טאג וואס מיר שטעלן זיך אפ תשובה טאן אדער חרטה האבן אויף די אלטע מעשים, אפשר דאס אויך אבער בעיקר טוען מיר דאס שפעטער במשך די עשרת ימי תשובה און יום כפור, ראש השנה איז אויך נישט קיין טאג וואס מיר בעטן אויף אונזערע פריוואטע געברויכן געזונט, פרנסה, נחת וכו’ נאר אפאר תפילות דא דארטן ווי בספר חיים, אבינו מלכנו, אבער חוץ פון דעם רעדן מיר בלויז פון לעבן צו קענען פארשפרייטן די קעניגרייך און ברענגן כבוד שמים אויף די וועלט.
די עיקר מצוה פון די טאג איז בלאזן שופר, מ’נעמט א הארן פון א בהמה און מ’בלאזט… פארוואס? דער ענטפער צו דעם איז ווייסט פארוואס איך בלאז, אוודאי איז דא נאך צענדליגער טעמים, אבער דאס אליין ווייל השי”ת אונזער טאטע האט מיר געהייסן בלאזן, איז מיר שוין גענוג, דא שטעלט זיך ארויס על ישראל גאותו אידישע שטאלצקייט וכו’ מיר האבן א באשעפער און מיר דינען נאר אים און קיינעם אנדערש… איי מה יאמרו הבריות וואס וועלן מיינע חבירים זאגן וואס וועט דער שכן זאגן? אָה ס’זעט אויס מאדנע עס גייט מיך בכלל נישט אָן, אין די ארמיי פרעגט מען נישט קיין קשיות מען טוט וואס מען הייסט מיט גאוה דקדושה טו איך וואס איך דארף צו טוען…
צו פארשפרייטן השי”ת’ס קעניגרייך דארפן מיר אנהייבן ביי אונז אינדערהיים, מיר דארפן האבן די ריכטיגע שטאלץ צו טוען השי”ת רצון… דערפאר דאווענען מיר די סדר פון מלכות זכרונות און שופרות אריינצוברענגן אין אונזערע הערצער די געדאנק, מלכות: רעד ארום פון השי”ת’ס מלוכה איבער די וועלט, זכרונות: רעד פון דיך, צוריק גייענדיג פון אנפאנג פון די בריאה ביז היינט געדענק ווער די ביסט און זיי שטאלץ, שופרות: רעד פון דיין שליחות אויסצורופן פאר די וועלט כה אמר ה’ וכו’.
לאמיר אויסנוצן די געלעגנהייט אנשטאטס זיך בלויז פארנעמען מיט גרויסע אונטערנעמונגען צום נייעם יאר וואס מיר גייען אפשר יא אדער נישט איינהאלטן, לאמיר ענדערש אריינברענען טיף אין זיך אז: איך בין שטאלץ צו זיין א איד, איך דין נאר השי”ת און קיינעם אנדערש נישט. פון היינט און ווייטער לאמיר גיין אין גאס מיט א אויפגעהויבענע קאפ און פלייצע ווייל איך בין א איד, איך שעם זיך נישט מיט מיין אויסקוק אדער מיט מיינע לבושים וויל איך בין א איד, לאמיר דינען השי”ת און טוען זיינע מצות מיטן פולסטן שטאלץ, לדוגמא אויב קומט אריין א עלטערע איד אין בית מדרש שטעל איך זיך אינגאנצן אויף, איך קוק זיך נישט ארום פארדעם צו זעהן אויב איעדער טוט עס, ווייל איך דין נישט קיין מענטשען נאר השי”ת, ווען איך זיץ מיט חברים און איינער שיסט ארויס א געשמאקע לשון הרע, אפילו איעדער שמייכלט שעם איך זיך נישט אנצורופן מיט איידלקייט אז עס איז לשון הרע און נישט אויסגעהאלטן, ווען איך פאר ארום אין די וועלט אדער ווען איך גיי פאר ביזנעס הענגט ארויס מיינע ציצית מיט שטאלץ, צו ס’איז העלפן א איד מיט שווערע פעקלעך אדער אפזאגן נארישקייטן ווען איך דארף לערנען מיין שיעור קבוע אדער פארמאכן מיין טעלעפאן פאר איך קום אריין אין בית המדרש ווייל איך גיי יעצט מקיים זיין מצות תפילה, א קלאפ אין די פלייצע מיט א גוט ווארט פאר א חבר וואס דרייט זיך ארום צוטראגן און אזוי ווייטער, צו טוען אלע מצות אן קיין טראפעלע בושה נאר מיט שטאלץ ווייל איך בין דא מיט א ציעל צו דינען דעם בורא און פארשפרייטן ליכטיגקייט אויף די וועלט, טריט ביי טריט.
די צען טעג פון תשובה אנגעהויבן פון ראש השנה ביז נאך יום כפור זענען טעג וואס איעדער יחיד האט די כח פון צען אידן, מען דארף נאר אויסשטרעקן די האנט, אויפמאכן די כלים, און עס ווערט תיכף אנגעפילט מיט ליכטיגיקייט, נישט אומזיסט האבן אונז די חכמים אויסגעלערנט איינצוטינקן אין האניג, צו עסן זיסע עסן, אלעס אז אפילו דער גוף זאל שפירן א זיסקייט אין די טעג, די זיסקייט און געשמאק פון תשובה השיבנו ה’ אליך ונשובה, נישט קיין חילוק ווי מיר האבן פארברענגט (אדער אנגעברענגט) די יאר, מאכט אונזער טאטע אויף ברייט די טויערן און ווארט אויף אונזער צוריק קומען כרחם אב על בנים, מיר שטעלן זיך אָפ פונעם יערליכן געלויף און פארברענגען מיט אונזער טאטען פאר אפאר קורצע וואָכן אה! ווי איז נאך פארהאן זיסער ווי צו זיין אונטער די שאטן פונעם טאטען ווען ער נעמט אונז ארום מיט ליבשאפט, וואס דאס ווערט אויסגעדריקט שפעטער מיט די לעכטיגע יו”ט סוכות זמן שמחתינו און שמחת תורה, לאמיר עפענען די הערצער און אריינאטעמען די הייליגע אטמאספער וויפיל מיר קענען, ווילאנג עס איז דא, מיט שמחה דקדושה זיך פרייען אז מיר האבן די זכיה צו זיין א חלק פון די גרויסע ארמיי כלל ישראל, אונזערע הערצער זאלן זינגען די הייליגע ווערטער פון ראש השנה ביז אסרו חג, מיר זאלן אריין ברענגן אין אונזערע הערצער די מלכות און ליבשאפט פון השי”ת צו אונז, און דאס וועט אונז ברענגן ביז עס וועט מקיום דאס וואס מיר ווארטן שוין אזוי לאנג והיה ה’ למלך על כל הארץ ביום ההוא יהיה ה’ אחד ושמו אחד בב”א.
לסיכום געדענק:
- פארוואס בין איך באשאפן געווארן? נאר צו טוען השי”ת’ס רצון צוריקצוברענגן זיין מלוכה איבער די בריאה.
- יא איך פשוטער איד האב מיין תפקיד, וואס איך טו מיט שטאלץ צו פארשפרייטן די ליכטיגקייט.
- ראש השנה איז א צייט צו זיין פרייליך פאר די געוואלדיגע זכיה צו זיין א חלק אלוקי ממעל.
א כתיבה וחתימה טובה און א שנת גאולה וישועה!
Posted in Uncategorized | 1 Comment »
לא תשחית את עצה.. כי ממנו תאכל..!
בס”ד
א גוטן טייערע חבירים וידידים..!
שטייענדיג אין די טעג פון אלול, טעג פון רחמים, טעג פון תשובה, ווי מיר האבן געשמועסט לעצטע וואך אז דאס זענען טעג וואס אונזער באליבטע טאטע אבינו שבשמים קומט קלאפן ביי אונז אויפן טיר, אויף אונזערע הערצער, און רופט אונז צו תשובה, השי”ת בעט זיך קומט צוריק אהיים… לאמיר אריין קוקן אין זיך און באמערקן אז ס’איז נישט עפעס א ווייטע רוף וואס הערט זיך קוים, ביי איעדער פון אונז ווערט עס דערהערט הויעך און קלאר און אין הארץ שפירט מען דעם רוף, ווען מיר הערן דעם קול שופר יא אמת ס’נעמט נאר א מינוט אבער די מח זאגט אָן אויפהער “ס’איז אלול איך דארף מיך נעמען אין די האנט אריין”, און פארשטייט זיך אז ווען מיר דערהערן די רוף פון השי”ת, און די אינערליכע בענקשאפט קומט ארויס, גייען מיר אלע אקעגן אונזער טאטע מיט שטארקייט און שמחה, ווי מיר זאגן אין די ימי אלול די תפילה פון לדוד ה’ אורי וישעי, עס איז א ליכטיגע חודש, עס איז די חודש ווי נאכן זיין פארבלאנזעט פאר אזוי לאנג טרעפן מיר זיך צוריק אויפן וועג אהיים, און דערנאך קומט דער אני לדודי ודודי לי, השי”ת העלפט אונז צו אז מיר זאלן קענען גרינגערהייט אדורך מאכן די גאנצע וועג, און מיר זאלן אנקומען צום ראש השנה ויו”כ מיט די גרעסטע מאס פארזיכערטקייט אז מיר וועלן בעזר השי”ת זוכה זיין בדין.
אין די וואכעדיגע פרשה געפינען מיר די תוה”ק זאגט אונז די דינים וואס איז נוגע בשעת כלל ישראל גייט אין מלחמה, כִּי תָצוּר אֶל עִיר יָמִים רַבִּים לְהִלָּחֵם עָלֶיהָ לְתָפְשָׂהּ לֹא תַשְׁחִית אֶת עֵצָהּ לִנְדֹּחַ עָלָיו גַּרְזֶן כִּי מִמֶּנּוּ תֹאכֵל וְאֹתוֹ לֹא תִכְרֹת כִּי הָאָדָם עֵץ הַשָּׂדֶה לָבֹא מִפָּנֶיךָ בַּמָּצוֹר – אויב די וועסט באלאגערן א שטאט מלחמה צו האלטן און איר איינצונעמען, זאלסטו נישט פארדארבן איר פרוכט ביימער ארויפצושטיפן אויף אים אן אייזן, ווייל פון אים וועסטו עסן, און דערפאר זאלסטו אים נישט אראפשניידן וכו’. לאמיר פארשטיין וואס איז שוין די גרויסע פראבלעם אז מען האקט אפ א בוים, ס’פעלט דען ביימער? מען דארף דאך עס פאר א האק, ס’איז וויכטיג? לאמיר זיך פארטיפן אין דער ענין פון בל תשחית און בעזהשי”ת ארויס נעמען די ריכטיגע מוסר וואס איז נוגע פארן טאג טעגליכע לעבן.
אין די יעצטיגע אלול טעג זאגן מיר איעדן טאג די תפילה לְדָוִד ה’ אוֹרִי וְיִשְׁעִי וכו’ אַחַת שָׁאַלְתִּי מֵאֵת ה’ אוֹתָהּ אֲבַקֵּשׁ שִׁבְתִּי בְּבֵית ה’ כָּל יְמֵי חַיַּי לַחֲזוֹת בְּנֹעַם ה’ וּלְבַקֵּר בְּהֵיכָלוֹ – רבש”ע נאר איין זאך, איך וויל זיצן בבית ה’ מיין גאנץ לעבן. לאמיר פארשטיין ווי קען דוד המלך דער קעניג פון כלל ישראל בעטן פון השי”ת אזא בקשה פון “שבתי בבית ה’ כל ימי חיי” ווען אין דער זעלבע צייט האט השי”ת אים געשטעלט צו זיין דער מלך ישראל, און ווי פארשטענדליך האט ער זיינע כסדר’דיגע אויפגאבעס, ער דארף פירן כלל ישראל, די לאנד, די מלחמות וכדומה ווי קען ער בעטן צו זיצן בבית ה’ כל ימי חיי?
ברוקלין ניו יארק – אלימלך שפאצירט זיך רואיג אויפן גאס ווען פלוצלינג זעט ער ווי מענטשן לויפן, ווי לויפט מען, וואס גייט פאָר? ער גייט נענטער און ער זעט ווי מענטשן ליגן איבער געבויגן אויף דער ערד אוי רבש”ע וואס האט דא פאסירט? ער גייט נאך אביסל נענטער און גלייבט נישט וואס ער זעט, חצקל דער באוואוסטער געלט גייער שטייט ביים פענטצטער און ווארפט ארויס געלט, ס’פליעט …דאללערס …פינעפערס …צעהנערס, דער עולם ליגט אויף דער ערד וויינט און לאכט כאפט און פאקט ס’איז ממש אמחי’ צו קוקן, אזא מעשה געלט רעגנט פון הימל…
א טאג דערנאך גייט אלימלך דאווענען שחרית מיט א פרישקייט האלטנדיג אינמיטן פסוקי דזמרה קלאפט איינער מיט א פושקע, אלימלך הייבט אויף די אויגן ווילנדיג אריין לייגן א קוואדער, אבער ער זעט אז דער געלט גייער איז נישט קיין צווייטער ווי חצקל …נא נו נע… (א מזל ער קען נישט אויסרעדן), אבער ער דארף שוין גארנישט ארויסרעדן ווייל פון די אנדערע זייט שטיבעל קומט ר’ מענדל צו רייסן און נעמט זיך שרייען אויף חצקל ..וואס איז דאס מיט דיר דא גייסטו נאך געלט און ביי נאכט ווארפסטו עס פון פענצטער?!
טייערע חבירים! ס’ליינט זיך מיט א שמייכל און אפשר לויפט אדורך א מחשבה ..חבל איך בין נישט דארט געווען, אפשר וואלט איך אויך געקענט כאפן?! אבער לאמיר זיין אמת’דיג מיט זיך, זענען מיר נישט ממש אזוי ווי חצקל אדער כאטש אביסל ענדליך, השי”ת אונזער באליבטע טאטע געבט אונז די טייערסטע זאך אויף די וועלט, די געוואלדיגע מתנה פון חיים לעבן, אזוי אויך געבט אונז השי”ת מעלות און טאלאנטן, און מיר שטייען און ווארפן עס ארויס פון פענטצטער, וואס ס’דארף ביי אונז קלאר זיין איז: אז דער רבש”ע געט א בוים פון פרוכט איז עס א מתנה וואס מען דארף אויסנוצן נאר צום בעסטן, און דאס איז צו עסן די פרוכט און נישט פאר קיין שום אנדערע זאך, און די זעלבע איז מיט די מתנה פון חיים – לעבן, מיר דארפן עס אויסניצן צום בעסטן און דאס איז אויף דאס וואס מיר זענען באשאפן געווארן און נישט פאר קיין שום אנדערע זאך, און זיכער נישט נעמען די טייערע צייט און עס ארויסווארפן אדער פארשלאפן, אונזער טייערע און געלונגענע טאלאנטן און עס לאזן אוועקשפאצירן מיט גארנישט, מיר דארפן געדענקן אז איעדער פון אונז איז א גרויסע פרוכט בוים וואס האט די כוחות ארויסצוגעבן זיסע געשמאקע פירות, די תורה הקדושה ווארענט אונז טו עס חלילה נישט פארשניידן, זיי חלילה נישט מבטל קיין איין מינוט פון די טייערע צייט, געב נישט אוועק קיין איין סעקונדע פון דיין חיים-לעבן פאר נארישקייטן, נאר ניץ עס אויס צום קלימאקס אויפן תכלית החיים, אויף דאס וואס די ביסט באשאפן געווארן.
זאגט זיך דער אידעלע אקעי איך בין מסכים איך וויל אויסניצן די צייט, בפרט יעצט אין די ימי אלול די הייליגע חודש איך וויל באמת אריין כאפן און ניצן מיינע מינוטן אויף תשובה און תיקון המעשים, אבער וואס זאל איך טוען סוף כל סוף בין איך דאך א בשר ודם איך דארף ארבעטן שלאפן, עסן, פארברענגן מיט מיינע חבירים וכדומה, אויסניצן איעדע מינוט פון טאג בלויז פאר עבודת ה’ זעט מיר אויס ווי עפעס נישט מעגליך??!
טייערע ברידער האסט א טעות די מיינסט אז אויסניצן די צייט און זיך פארבינדן מיט השי”ת מיינט אז מען דארף זיצן אין ביהמ”ד און זאגן תהלים פון צופרי ביז אויף דער נאכט, דער אמת איז אבער נישט אזוי די רמב”ם (הלכות דעות פ”ג ה”ג) זאגט: אפילו בשעה שהוא ישן, אם ישן לדעת כדי שתנוח דעתו עליו וינוח גופו כדי שלא יחלה, ולא יוכל לעבוד את ה’ והוא חולה, נמצאת שינה שלו עבודה למקום ברוך הוא, ועל ענין זה צוו חכמים ואמרו וכל מעשיך יהיו לשם שמים – אפילו ווען א מענטש שלאפט, אויב שלאפט ער כדי ער זאל זיין אויסגעריהט און האבן כח צו דינען השי”ת ווערט זיין גאנצע שלאף א חלק פון זיין עבודת ה’, אזוי אויך איז ווען א מענטש עסט, אויב עסט ער צו האבן כח, איז דאס רצון ה’, דאס הייסט אז אפילו א וועלטליכע-גשמיות’דיגע זאך וואס א מענטש טוט אדער איז פארנומען מיט, אויב איז די ציעל אז דאס זאל אים ארויסהעלפן אז ער זאל קענען דינען השי”ת ווערט דאס אויך הייליג און א שטיק רוחניות, וואס דאס מיינט איז: די גיי ווייטער מיט דיין טעגליכע סדר היום, יא יעצט אין חודש אלול זאלסטו בלייבן אין אפיס/געשעפט און טוען וואס די דארפסט, אבער טויש דיין מהלך המחשבה פארשטיי אז די ארבעטסט צו קענען ברענגן פרנסה און דאס איז די רצון ה’, פארשטיי אז ווען די פארברענגסט און שעפסט פרישע לופט איז דאס ווייל די גרייטסט זיך צו קענען דאווענען און לערנען מיט מער כח און רואיגקייט וכדומה, וואס עס פארלאנגט זיך פון אונז איז: אז דאס וואס מיר טוען אין דעם טאג טעגליכן לעבן זאל זיין מיטן ציעל צו ברענגן א נחת רוח פאר השי”ת, נעם איעדע געלעגנהייט, איעדע מינוט, איעדע פעולה וואס די טיסט און מאך עס א שטיק עבודת ה’, און איעדע מינוט ווערט אויסגעניצט פאר עבודת ה’.
און טאקע דאס בעט א איד יעצט אין די ימי אלול אחת שאלתי מאת ה’, שבתי בבית ה’ כל ימי חיי, רבש”ע איין זאך, אמת אז איז בין פארנומען מיט כל מיני זאכן וכו’ אבער רבש”ע העלף מיר אז דארט ווי איך בין, דארט ווי איך געפין זיך זאל זיין א בית ה’, איעדע מינוט פון מיין טאג זאל זיין פאר דיר און פאר דיינעט וועגן און קיין איין מינוט זאל חלילה נישט גיין לאיבוד, נאר סיי וועלעכע זאך איך טו אדער וואס איך בין עוסק זאל זיין א שטיק עבודת ה’, א שטיק דביקות בה’, און איעדע מינוט זאל ווערן אויסגעניצט אויף איר ריכטיגע תכלית..!
טייערע חבר! אויב האסטו שוין יא עובר געווען אויף לא תרצח און אפגעהרגעט טייערע צייט, און יעצט ווילסטו גיין א טריט ווייטער און גאר משלים זיין אויף די יארן וואס די שפירסט אז די האסט אדורך געלאזט אָן דעם וואס זיי זאלן ווערן אויסגעניצט צו איר קלימאקס, דאן ווער נישט צובראכן נאר כאפ זיך אויף פון שלאף און לויף אין עיר מקלט ווי מיר זעהן די וואך אין די סדרה וְזֶה דְּבַר הָרֹצֵחַ אֲשֶׁר יָנוּס שָׁמָּה וָחָי גיי לעב באצאל צוריק מיט וואס די קענסט עַיִן בְּעַיִן שֵׁן בְּשֵׁן יָד בְּיָד רֶגֶל בְּרָגֶל צום אלעם ערשט ווי מיר שמועסן מאך איעדע טריט דיינע א שטיק עבודת ה’ מיטן זיך פארבינדן מיטן מחשבה אז אלעס וואס איך טו איז מיטן ציעל נענטער צו ווערן און צו טוען דעם רצון ה’, און דערנאך גיי דעם צווייטן טריט אז אפילו ווען די שפירסט אז יעצט בין איך שוין יא עוסק אין עבודת ה’ ווי למשל ווען די ביסט אויפן וועג צום ביהמ”ד ניץ אויס די מינוט און רעד צום בורא כל עולמים, כאפ מיט אים א שמועס פארצייל אים דיינע פראבלעמען, דאנק אים פאר זיינע געוואלדיגע חסדים, ווען די זיצט שוין ענדליך ביים שבת טיש פארברענג מיט די קינדערלעך נוץ אויס די געלעגנהייט און באַק אין זיי אריין אמונה און בטחון, ווען די נעמסט א טייל אין א אידישע שמחה זיי דארט מיט די גאנצע הארץ פריי זיך באמת מיט וכדומה, ווען דארפסט גיין אדער פארן ערגעץ ווי געדענק תָּכִין לְךָ הַדֶּרֶךְ נעם זיך מיט א ספר, א תהילים, א ביכל וואס וועלן רייכער מאכן דיינע ידיעות, געדענק פון דיינע טייערע מינוטן און פיל זיי אן מיט די מערסטע, נוץ אויס איעדע סעקונדע פון לעבן, מאך די מערסטע דערפון, אז מיר וועלן אויסניצן אונזערע מינוטן קענען מיר זיין פארזיכערט אז אט אט ווען מיר וועלן שטיין פארן מלך מלכי המלכים און זיך בעטן אויף טעג און יארן “זכרינו לחיים מלך חפץ בחיים” וועט השי”ת אונז געבן מיט א ברייט האנט בברכת כתיבה וחתימה טובה!
לסיכום געדענק:
- ווען א מינוט גייט פארביי מיט גארנישט ווערט דער הערליכע פרוכט בוים פארשניטן.
- מאך עבודת ה’ דיין ציעל אין טאג, און נוץ אויס איעדע מינוט פונעם לעבן.
- ערפיל איעדע מינוט צום קלימאקס, לייג אריין וויפיל ס’גייט, און זיי זוכה צו דעם זכרינו לחיים מלך חפץ בחיים.
Posted in Uncategorized | Leave a Comment »
כאשר ישא איש את בנו..!
בס”ד
א גוטן טייערע חבירים וידידים..!
ימים חולפים ימים עוברים, די טעג וואכן און יארן לויפן זיי לאזן זיך נישט ווארטן, קוים געכאפט א בליק אין ספר בראשית און שוין שטייען מיר דא ביי ערבות מואב מיט אלע אידישע קינדער גרייט אריינצוגיין אין הייליג לאנד. מיר שטייען יעצט אין שווערע טעג, די ניין טעג פון חודש אב, אונזערע הערצער זענען פיל מיט פיין און ווייטאג, די אויגן קוקן ארויס פון אירע טיפענישן און ס’פרעגט זיך אוי הייליגע טאטע עד מתי ווי לאנג נאך, ווילאנג נאך וועלן מיר זיצן דא אין גלות זיך ארומדרייענדיג אָן א קאפ, מח און הארץ?! טאטע ווי קענען מיר צוקוקען ווי די שכינה איז אזוי פארשוועכט, אנשטאטס וואס עבודת השם זאל זיין די נארמאלסטע נאטורליכסטע זאך אויף דער וועלט, דער געשפרעך פונעם טאג, דער ציעל פון קינד און קייט, איז גאר אידישקייט א מלחמה וואס דארף געהאלטן ווערן אויף טריט און שריט, מיר פרעגן טאטע עד מתי? ווי לאנג נאך וועט דער הייליגסטער פלאץ אויף די וועלט זיין פארמיאוסט און פארהוילן פון אונז? די טרערן שטייען ביים עק האלז אבער עס קומט נישט ארויס ווייל מיר האבן שוין ליידער פארגעסן וויאזוי צו וויינען, אוי ממקומך מלכנו תופיע הערט זיך דער קול וואס שרייט ארויס פון איננעווייניג, טאטע מיר ווילן שוין פארזיכן דעם זיסן טעם פון א אמת’ן אידיש לעבן, א לעבן אין ירושלים עיר הקודש מיט די זיסע קלאנגען פון תורה תפלה, שירה וזמרה 24 שעה אין טאג-זיבן טאג א וואך, א לעבן וואס עס איז מלאה הארץ דעה את ה’, ווי איעדער מענטש זאגט און לעבט דעם בית יעקב לכו ונלכה באור ה’ – קום לאמיר ארויפגיין קיין ציון זיך צו באלעקן מיט דעם דבר ה’.
לאמיר צוזאמען כאפן א שפאציר אין די פרשה וואס ווערט געליינט יעצט די וואך ‘שבת חזון’, זיך פארטיפן און אנקניפן מיט די טייערע זיסע ווערטער פון אונזער געטרייע פאַסטוך משה רבינו, וואס געזעגענט זיך יעצט פון אונז אנגעפאנגען פון ראש חודש שבט ב’ אלפים תפ”ח לפ”ג, און ווי באקאנט ברענגט רש”י הקדוש ארויס אז אונזער געטרייע רבי זאגט דא מוסר פאר כלל ישראל, ער זאגט און לערענט אונז ‘את הדרך אשר ילכו בה’.
עס איז פארשטענדליך פאר איעדן בר דעת ווי שווער עס מוז זיין פאר אונזער געטרייע רבי צו זאגן מוסר ספעציעל ווען ער האלט אט אט ביים זיך געזעגענען פון אונז, אונזער הייליגע רבי וואס האט זיך פאר אונז מוסר נפש געווען איין מאל און נאכאמאל, אונזער רבי וואס האט נישט געקוקט אויף זיין כבוד קיין איין רגע והאיש משה עניו מאוד מכל האדם, אונזער רבי וואס האט פאר 40 יאר געטראגן אלע אונזערע פעק און זעק איכה אשא לבדי טרחכם ומשאכם וריבכם, אלע קריגערייען און סכסוכים האט געלאַנדעט ביי זיין טיר, כאטש ער האט געפילט אז ער קען נישט לא אוכל לבדי שאת אתכם, פונדעסטוועגן האט ער נישט אויפגעהערט צו קלאפן ביי קודשא בריך הוא פאר אונזערט-וועגן, מיט הארץ און געדולד העלפט ער געטריי אלע אידן, צו איז עס אנשים טמאים ביי פסח שני, בנות צלפחד, צו בני גד ובני ראובן, אדער אפילו ווען מ’קומט זיך קריגן בני קרח, מרגלים, מתאוננים, ערב רב, מעפילים וכו’ וכו’ אלץ שטייט ער געטריי און העלפט אונז מיט אלעם וואס נאר מעגליך, און יעצט פון זיין גרויס געטריישאפט און ליבשאפט וואס איז שטערקער ווי אייזן נעמט ער זיינע לעצטע כוחות און זאגט אונז די דברי מוסר, ער לאזט אונז איבער צידה לדרך פאר דעם לאנגן וועג אהיים, לאמיר באטראכטן און ריכטיג אפלערנען, אריינבאַקן אין זיך דער נקודה, דער געדאנק וואס אונזער רבי וויל אז מיר זאלן דאס מיט נעמען פארן עתיד ווען ער וועט נישט זיין צווישן אונז אחר מאה ועשרים.
אונזער רבי הייבט אָן גאר אין קורצן די עלף טעג פון הר סיני ביז קדש ברנע, און ווארפט אריין אין געציילטע ווערטער די ווידערשפעניגן ביים ים סוף, דעם חטא העגל, זיך אפרעדן ביים מן, מחלוקת קרח, דערנאך קומט א לענגערע שמועס פון די חטא המרגלים די מעפילים, און די אלע שוועריקייטן און מלחמות וואס די אידן האבן געהאט אין מדבר מיט אדום, מואב, אמורי, בשן און ביז די אידן שטייען שוין גרייט אריינצוגיין אינעם הייליג לאנד – לאמיר פארשטיין פארוואס האט אויסגעפעלט אז אונזער רבי זאל אונז דערמאנען און איבערגיין די אלע שוועריגקייטן?
אז מיר באטראכטן ריכטיג די פרשה באמערקט זיך קלאר אז צווישן די אלע פסוקים שטייט ארויס איין פסוק וואס אין דעם ליגט די שליסל צו די גאנצע שמועס וואס אונזער רבי משה לערענט אונז וַתֹּאמְרוּ בְּשִׂנְאַת ה’ אֹתָנוּ הוֹצִיאָנוּ מֵאֶרֶץ מִצְרָיִם לָתֵת אֹתָנוּ בְּיַד הָאֱמֹרִי לְהַשְׁמִידֵנוּ – עטץ האטס געטענה’ט אז וויבאלד הקב”ה האט אונז ‘פיינט’ דערפאר האט ער אונז ארויסגענומען פון מצרים אונז איבערצוגעבן אין די הענט פון די אמריים אונז צו פארטיליגען! אויף דעם האב איך ענק גענטפערט: וָאֹמַר אֲלֵכֶם לֹא-תַעַרְצוּן וְלֹא-תִירְאוּן מֵהֶם ה’ אֱלֹקֵיכֶם הַהֹלֵךְ לִפְנֵיכֶם הוּא יִלָּחֵם לָכֶם כְּכֹל אֲשֶׁר עָשָׂה אִתְּכֶם בְּמִצְרַיִם לְעֵינֵיכֶם וּבַמִּדְבָּר אֲשֶׁר רָאִיתָ אֲשֶׁר נְשָׂאֲךָ ה’ אֱלֹקֶיךָ כַּאֲשֶׁר יִשָּׂא אִישׁ אֶת בְּנוֹ בְּכָל הַדֶּרֶךְ אֲשֶׁר הֲלַכְתֶּם עַד בֹּאֲכֶם עַד הַמָּקוֹם הַזֶּה… – פונקט דאס פארקערטע! הקב”ה גייט שטענדיג פאר ענק בייטאג און ביינאכט ער פירט ענקערע מלחמות, נאך מער דורכאויס די גאנצע וועג פירט ער ענק מיט די גרעסטע מאס ליבשאפט אזוי ווי א טאטע פירט זיין זין, דאס אז עטץ פארשטייטס נישט ווי שטארק הקב”ה האט ענק ליב איז גאר די גרעסטע חסרון אין אמונה ..וּבַדָּבָר הַזֶּה אֵינְכֶם מַאֲמִינִם בַּה’ אֱלֹקֵיכֶם, הַהֹלֵךְ לִפְנֵיכֶם בַּדֶּרֶךְ לָתוּר לָכֶם מָקוֹם לַחֲנֹתְכֶם בָּאֵשׁ לַיְלָה לַרְאֹתְכֶם בַּדֶּרֶךְ אֲשֶׁר תֵּלְכוּ בָהּ וּבֶעָנָן יוֹמָם.
האלו! ווער איז דאס? אָה מאיר’ל מיין טייער קינד וואס מאכסטו עפעס? שוין לאנג נישט געהערט פון דיר,
מאיר: ב”ה דא ביי מיר איז פיין, וויאזוי איז ביי דיר?
טאטע: ב”ה מ’קען זיך נישט אפרעדן, נָא וואס פארציילסטו עפעס?
מאיר: טאטי כ’האב דיר געוואלט בעטן א טובה איך האף אז ס’וועט דיר נישט זיין צו שווער,
טאטע: א טובה פאר דיר? שווער? קיינמאל! ביזט דאך מיין באליבטער זין, וואס קען איך טוען פאר דיר?
מאיר: אקעי איך וויל זיך טרעפן מיט דיר,
טאטע: וואס הייסט דאס טרעפן?
מאיר: איך מיין צו זאגן איך וויל מיך מיט דיר אראפזעצן דורכשמועסן א וויכטיגע ענין, ס’וועט נישט נעמען צופיל צייט, אבער ס’איז מיר זייער וויכטיג,
טאטע: זאג נאר מאיר’קע זייט ווען קענסטו מיר פאר אַן אפיציעלר מענטש, זאג מיר יעצט אויפן טעלעפאן וואס די ווילסט און כ’וועל דיר גערן העלפן!
מאיר: גערעכט אבער ס’איז אביסל א פארצווייגטע ענין, האב איך געטראכט אפשר איז בעסער מען זאל זיך אראפזעצן,
טאטע: פארצווייגט, פארשמייגט טרעט צו צום ענין און לאָדען אראפ פון הארץ, איך בין א טאטע, איך וועל דיר שוין זאגן צו ס’איז פארצווייגט קודם רעד צו מיר,
מאיר: שוין אז די ווילסט דווקא יעצט וועל איך דיר זאגן, איך … איך נויטיג זיך זייער אין א ‘פינעווער’! כ’האב געוואלט וויסן צו ס’וואלט אפשר געווען שייך אז די זאלסט מיר בארגן?!
טאטע: א פינעווער?! פינף הונדערט? פינף טויזענט?!
מאיר: ניין וואס עפעס, פינף דאללאר!
טאטע: מאיר’קע איך בין אינגאנצען פארשעמט, פאר פינף דאללאר דארפסטו זיך אראפזעצן מיט מיר און מאכן צענדליגער הקדמות??? איך בין טאקע נישט אזוי פארמעגליך אבער איך וואלט דיר געהאלפן מיט אפילו אסאך מער געלט ווייל איך האב דיך ליב אהבת נפש, אבער פאר א פינעפער אזא הקדמה דאס איז שוין איבערגעטריבן, מיינסט נישט אזוי?!
מאיר: איך וועל דיר זאגן די אמת איך ווייס אז ס’איז נישט אסאך אבער לעצטענס האב איך זיך אויפגעפירט … צו דיר און מאמי, דערפאר האב איך געהאלטן און געשפירט אז די ביסט אביסל ברוגז אויף מיר?!
טאטע: מיין קינד וואס איז מיט דיר, ברוגז – געשפירט?! די ביסט מיין קינד אפילו די וועסט דיך שטעלן אויפן קאפ ביסטו מיין איינציגע מאיר’קע און איך וועל גיין אין פייער פאר דיר, בעט וואס די ווילסט און איך וועל דיר עס ערפילן…
טייערע חבירים! לאמיר זיך אפשטעלן פאר א רגע פון התבוננות, לאמיר אריינקוקן אין זיך און באטראכטן מיט אַן אמת אונזער פערזענליכע נאנטשאפט מיט אבינו שבשמים אונזער טאטע אין הימל, וועלן מיר זעהן אז מיר זענען נישט צופיל אנדערש ווי מאיר’קע מיט זיין טאטע! איעדער פון אונז ווייסט אז השי”ת האט באשאפן די וועלט מיט איין ציעל, און דאס איז להיטיב עם בריותיו, השי”ת וויל נאר אונזער גוטס שטענדיג אויפן בעסטען אופן וואס נאר שייך, נישט נאר ווייסן מיר דאס, נאר טיף אין הארצן שפירן מיר אז השי”ת וויל נאר אונזער גוטס און נישט קיין איין ברעקל ווייניגער ווי א טאטע האט ליב זיין קינד איז די אהבה פון השי”ת צו אונז, מיר זענען דאך בנים למקום קינדער פון השי”ת, ווי מיר זאגן ביים דאווענען אהבת עולם בית ישראל עמך אהבת, השי”ת האט ליב כלל ישראל מיט א אייביגער ליבשאפט, און ער וויל נאר איין זאך משפיע זיין פאר אונז גוטס און הצלחה אויף טריט און שריט.
פונדעסוועגן דאך לעבן מיר אסאך מאל מיט אזא מין פרעמדקיייט צום בורא כל עולמים אזוי ווי מאיר ווען ער רופט זיין טאטען פאר די הלואה! דער יצר טוט כסדר זאגן פארן מענטש אז די ליבשאפט פון השי”ת צו אונז ווערט אפעקטירט און געמאסטן לפי ערך פון אונזער אידישקייט לויט אונזער מצב אין עבודת השם, מיר מיינען אז ווען מיר זענען נישט אזוי הונדערט פראצענט מיטן דאווענען, לערנען וכדומה, טוישט זיך די מאס ליבשאפט פון השי”ת צו אונז, און ווען דער מענטש הייבט זיך אָן ארומדרייען מיט אזעלכע מחשבות און געפילען הייבט אָן אריינצווואקסן א שפאלט אין אונזער קשר מיט אונזער טאטען, און דעמאלטס פאנגן זיך אלע צרות און פראבלעמען אָן, פלוצלינג פאנגט דער איד אָן שפירן עפעס א פרעמדקייט אז השי”ת איז נישט העכסט צופרידן פון אים ..וואס הייסט די האסט דאך געטוען דאס און יענץ, השי”ת וויל נישט וויסן פון דיר און ס’קומט דיר גארנישט, די תפילות פאנגן אָן ווערן שוואכער און שוואכער, אוודאי בעט ער ווייטער אויף זיינע לעבנס-וויכטיגע באדערפענישן ווי פרנסה געזונט נחת וכדומה, ער האפט אז ער וועט עס באקומען, אבער ער פילט עפעס אזא מין אומזיכערקייט, און פארשטייט זיך אז ער הערט אויף בעטן אויף גרויסע זאכן ווייל ער שפירט …ווער בין איך צובעטן פינעם רבש”ע, בין איך דען ווערד?! דערנאך ריקן זיך אריין די זעלבע הרגשות אויך אין זיין טעגליכע עבודת ה’ ער שפירט אז ער טוט נישט גענוג, און ווער רעדט נאך אויב ער פאלט חלילה אדורך דעמאלטס שפירט ער ווי השי”ת האט אים גאר ח”ו פיינט, ער שפירט אז השי”ת איז אויף אים ברוגז… און ווען ס’גייט אים שווער, דעמאלטס טראכט ער צו זיך, אה מסתמא באקום איך יעצט וואס ס’קומט זיך מיר, און אפילו ווען ער זעט ווי זיינע תפילות ווערן יא געעטנפערט פרייט ער זיך מיט זיין גוטן מזל, אבער ליידער פאלט אים נישט איין אז די אלע ישועות וואס ער באקומט דא איז פון גרויס ליבשאפט וואס השי”ת האט צו אים, ווייל אין זיין מחשבה איז דאך זיין קשר מיט השי”ת עפעס וואס ווענדט זיך ווי גוט און ערליך ער איז, און ער ווייסט דאך ביי זיך אז ער איז נישט, און אזוי דרייט ער זיך ארום מיט א צובראכן הארץ און א אראפגעלאזטע געמיט און די אידישקייט זעט אים אויס גאר שווער…
טייערע חבירים! דער ריינער אמת איז אבער גאר פארקערט אוודאי דארף א איד זיין ערליך און אפגעהיטן אדם לעמל יולד, מען דארף נוצן אלע כוחות און מחשבה צו דינען השי”ת בכל לבבכם מיטן גאנצן הארץ און מיט א נפש חפיצה, און טוען דאס בעסטע וואס מיר קענען, אבער השי”ת’ס ליבשאפט איז בכלל נישט איינגעצוימט, ס’ווענדט זיך אין גארנישט, דער איד’ס טעגליכע מצב אין עבודת ה’, זיינע שוואכקייטן, עליות און ירידות טוט נישט קיין טראפל עפעקטירן אונזער קשר און נאנטשאפט מיט אבינו שבשמים, און אפילו אויב ח”ו א איד פאלט דורך האט זיך דער שטענדיגער פליס פון ליבשאפט פון הקב”ה צו זיינע טייערע קינדערלעך נישט אפגעשטעלט פאר קיין איין רגע, נאר פארקערט ס’איז דארטן אָן א אויפהער, אם אסק שמים שם אתה ואציעה שאול הינך… נישט קיין חילוק צו דער איד גרייכט הימלען אדער פארקערט דעם תהום איז הקב”ה’ס ליבשאפט ווייטער דארטן פונקט ווי פריער.
נאכמער אפילו ח”ו ווען א מענטש גייט דורך שווערע מצבים, איז עס ווייל אונזער געטרייע טאטע השי”ת געבט “א קלאַפ אין די פלייצע מיט ליבשאפט”, אמת אמאל טוט עס וויי אבער השי”ת טוט דאס ווייל ער וויל צוריק אונזערע תפילות וואס קומען מיטן גאנצן הארץ, ער וויל צוריק זעהן אז כאטש מיר שפירן אז מיר זענען נישט ווערדט אף על פי כן שטעלן מיר זיך מיטן לב שלם און מיר גיסן זיך אויס דאס הארץ, און דאס ברענגט צוריק די הרגשה ביים מענטש אין הארץ אז יא השי”ת איז מיין טאטע אין איעדע מצב, די ליבשאפט איז אמת’דיג, עס איז נישט תלויה בדבר ס’ווענדט זיך נישט אין גארנישט, און ס’איז עזה כמות אהבה, די ליבשאפט איז שטערקער פון אלעס אויף די וועלט…
ווי ס’שטעלט זיך ארויס איז עס נישט קיין נייע פראבלעם פון תשע”ג ס’איז א פראבלעם וואס כלל ישראל ליידט שוין פון די מינוט וואס מיר זענען געווארן א פאלק, אלע פראבלעמען און נסיונות וואס די אידן זענען אדורך אין מדבר איז געווען נאר מחזק צו זיין די נקודה, השי”ת האט אונז געוויזן אז שטענדיג צו דער מענטש זעט יא אדער נישט איז די שכינה הקדושה געגאנגען פאר אונז און אונז געטוען באגלייטן, און זיך פאר אונזער גוטס כסדר געטוען זארגן – ווי א טאטע טראגט זיין קינד אויף די פלייצעס, מיר זענען קינדער פון השי”ת, ער איז אונזער טאטע און א טאטע געבט און באגלייט אָן קיין חשבון, אָן קיין גרעניץ און סוף… אבער מיר אידישע קינדער האבן דאס כסדר פארגעסן, און נאכמער מיר האבן גאר געשפירט פון צייט צו צייט אז השי”ת האט אונז חלילה פיינט, ווייל אז נישט וואלט ער דאך אונז נישט געברענגט להמיתנו במדבר, דא די מצריים, דא דער ים, די הונגער, נישט דא קיין וואסער, און ער וויל אונז נאך אריינברענגן אין א לאנד פון גרויסע שרעקעדיגע ריזן?! דערפאר חזר’ט דא משה רבינו איבער מיטן נייעם דור וואס גייט אריין גיין קיין ארץ ישראל, וּבַדָּבָר הַזֶּה אֵינְכֶם מַאֲמִינִם טייערע קינדער עטץ פארגעסטס אז השי”ת האט ענק ליב, עטץ מיינטס אז די ליבשאפט איז עפעס א מענטשליכע אהבה וואס האט זמנים און תנאים… געדענקט אז די מציאות איז פונקט פארקערט די ליבשאפט איז גאר געוואלדיג און שטארק און בלייבט אויף אייביג און אונזער רבי טוט אונז פארזיכערן ה’ אֱלֹקֵיכֶם הַהֹלֵךְ לִפְנֵיכֶם הוּא יִלָּחֵם לָכֶם וכו’ אֲשֶׁר רָאִיתָ אֲשֶׁר נְשָׂאֲךָ ה’ אֱלֹקֶיךָ כַּאֲשֶׁר יִשָּׂא אִישׁ אֶת בְּנוֹ וכו’ אֶת הַכֹּל נָתַן ה’ אֱלֹקֵינוּ לְפָנֵינוּ ער געט אונז אלעס… עֵינֶיךָ הָרֹאֹת אֵת כָּל אֲשֶׁר עָשָׂה ה’ אֱלֹקֵיכֶם לִשְׁנֵי הַמְּלָכִים הָאֵלֶּה כֵּן יַעֲשֶׂה ה’ לְכָל הַמַּמְלָכוֹת אֲשֶׁר אַתָּה עֹבֵר שָׁמָּה… עטץ האטס דאך געזעהן מיט די אויגן איינמאל און נאכאמאל אז אונזער טאטע טראגט אונז ווי א קינד און דאס זאלט איר אריינקריצן אין הארץ לֹא תִּירָאוּם כִּי ה’ אֱלֹקֵיכֶם הוּא הַנִּלְחָם לָכֶם וכו’ האט נישט קיין מורא ווייל השי”ת ער טוט פאר ענק מלחמה האלטן און ווען א טאטע האלט מלחמה פאר זיינע קינדער קען דער קינד זיין רואיג און פארזיכערט.
די זעלבע איז מיט אונז טייערע ברידער, מיר זענען שוין אין גלות באלד צוויי טויזענט יאר, און מיר פילן זיך פארפרעמדט אזוי ווייט אז עס פילט זיך שוין אביסל נישט בעטעמט ..וואס איך וועל בעטן אויף די גאולה, איך וועל בעטן אויף א בית המקדש וכדומה?! איך בין דאך נישט ווערדט, אסאך גרעסערע און פריעדיגע פון מיר האבן אויף דעם שוין געבעטן און יעצט קום איך..?! ווער און וואס בין איך, פלוצלינג ווערט דער מענטש א גאנצע עניו, און דערפאר וויינען מיר איכה ישבה בדד, פארוואס זיצסטו אליין, פארוואס גארטעלסט דיך נישט אָן מיט שטאלץ צו בעטן פאר די גאולה מיט א פולן מויל ווי א זון בעט זיין טאטען וואס וויל נאר זיין גוטס, געדענק הקב”ה זיצט ביים ליידיגן טיש און ווארט בכליון עינים אז זיינע קינדער זאלן צוריק קומען, ער האט נישט אויפגעבויעט קיין אנדערע הויז אדער איבערגעלאזט דעם טיש פאר איין סיבה “ווייל מיר זענען זיינע קינדער און ער האט אונז ליב אהבת נפש און ער ווארט אויף אונז”, אפילו ווען ער שטראפט אונז איז עס מיט ליבשאפט ‘חסדי ה’ כי לא תמנו כי לא כלו רחמיו’ זענען ווערטער פון מגילת איכה, וואס ענדיגט זיך מיט די בקשה פון השיבנו ה’ אליך ונשובה לאמיר זיך נישט פילן מער פרעמד, נאר געדענקן אז אונזער טאטע ווארט מיט בענקשאפט און ליבשאפט, לאמיר גוט אפלערנען די ווערטער פון אונזער רבי און לעבן דערמיט “אז אין סיי וועלכע מצב מיר זענען האבן מיר איין איינציגער טאטע אין הימל וואס וואַרט און בענקט זיך נאך אונז”, פארשטייט זיך אז די זעלבע איז אויך ווען עס קומט צו אונזער פריוואטע לעבן זאלן מיר בשום אופן נישט אריין לאזן די מחשבות וואס דער יצר ריקט אריין אז די האסט דאך געטוען דאס און יענץ און ממילא ווער און וואס ביסטו דען ווערדט וכו’ ניין געדענק מיט א קלארקייט אז השי”ת איז מיין טאטע און ער האט מיך ליב אהבת נפש און פארקערט אויב מען פאלט אדורך איז השי”ת’ס בענקשאפט נאך שטערקער ווארטנדיג אז די זאלסט צוריק קומען… לאמיר דערפרישן און שטארקן אונזער קשר און ליבשאפט מיט אבינו שבשמים און אט בקרוב וועלן מיר זוכה זיין השיבנו ה’ אליך ונשובה חדש ימינו כקדם בבנין בית המקדש בביאת ינון בב”א.
לסיכום געדענק:
- ווען דיין מח זאגט: ווער און וואס בין איך דען ווערדט?! ענטפער צוריק: איך בין א קינד פון השי”ת
- אין סיי וועלכע מצב מיר זענען גיסט זיך ליבשאפט פון אונזער טאטע אָן אויפהער.
- “כאשר ישא איש את בנו” מיר האבן איין איינציגער טאטע וואס טראגט אונז אויף זיינע פלייצעס אויף טריט און שריט.
Posted in Uncategorized | Leave a Comment »


c: text/html

text:
דאטן גראבן
דאַטן גראבן איז א ניי פעלד אין דעם געביט פון קאמפיוטער וויסנשאפט, אויך גערופן דערגיין וויסן אין דאטנבאזעס. מיט דאטן גראבן טוט מען אנטפלעקן נייע אינפארמאציע פון א גרויסער זאמלונג פון דאטן. דער ערשטער נוץ פון דאטן אין א דאטנבאזע אדער אן אנדער שפייכלערונג פון דאטן איז דער צוועק צוליב וואס מ'האט לכתחילה איינגעשפייכלערט די דאטן. שפעטער טוט מען ניצן די זעלבע דאטן צו דערגיין נייע אינפארמאציע. דאס ווערט גערופן "דאטן גראבן".
למשל, די פארוואלטערונג פון א קראם זאמלען דאטן וועגן אלע זייערע סחורות כדי צו וויסן ווען מען דארף איינקויפן נאך סחורה כדי עס זאל זיין גענוג פון יעדער סחורה צו פארקויפן. שפעטער ניצט מען די זעלבע דאטן צו דערגיין וואס די פארשידענע קונדן קויפן. די נייע אינפארמאציע קומט צו ניץ, אבער נישט דאס איז געווען דער צוועק פון איינשפייכלערן די דאטן.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אהייא געזעץ ענפארסעמענט טראגעדיע פון דער יוד קאר טראגעדיע צעטרייסלט סינסינעטי
אהייא – דער סינסינעטי מעיאר האט נעכטן געזאגט, אז די שטאטישע עמורדזשענסי באאמטע אקצעפטירן פולקאמע פאראנטווארטליכקייט אויף די טראגישע געשעעניש, ווען א זעכצן יעריגער איז אומגעקומען אין א פארשלאסענע קאר, זאגנדיג אז די סיטי איז דורכגעפאלן. די טראגעדיע האט פאסירט פאריגע וואך דאנערשטאג, ווען דער זעכצן יעריגער קיילי פלאש האט זיך אויסגעשפארט אין זיין האנדא אדעסי ווען, און האט טעלעפאנירט 911 זיי צו דערציילן וואס ס'פאסירט און אז ער דארף הילף זיך ארויסצוזען פונעם קאר. די פאליציי זענען אבער נישט אנגעקומען שנעל, און קיילי האט נאכאמאל טעלעפאנירט די פאליציי. אזוי זענען אריבער זעקס שעה אן דעם וואס די פאליציי זאל האבן עפעס געטאן, און קיילי איז אומגעקומען נאכ'ן דערשטיקט ווערן אינעם קאר.
ווי איז דאס געשעהן? זעה Cincinnati, OH, USA אויף גוגל מעפס
קומענדיגע
« פאריגע נייעס
« פאריגע נייעס
פאריגע
קומענדיגע נייעס »
קומענדיגע נייעס »
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text:
מערב וועלט
וועסטליכע קולטור איז דער נאמען פון דער קולטור וואס האט זיך אנטוויקלט איבערהויפט אין אייראפע, און אין די לעצטע הונדערטער יארן אויך אין צפון אמעריקע און אין אויסטראליע.
די קולטור איז באווירקט געווארן, מיט וואס עס באלאנגט צו וויסנשאפט און קונסט, איבערהויפט פון די אלטע גריכלאנד אין פארשידענע אנגעלעגנהייטן, ווי אין פאליטיק, וויסנשאפט, ליטעראטור, קונסט, און נאך...
און וואס עס באלאנגט צו מאראל און עטיקייט איז דער קולטור באווירקט געווארן פון יידישקייט, א טייל פון זיי דורך די קריסטן.
פאלגנד איז א טייל פון וואס די קולטור איז באאיינפלוס געעוארן פון די יידן:
- מאנאטעיזם - דאס גלויבן אין איין איינציקער גאט.
- זען דאס הייליקייט פון לעבן אלס א מאראלע ווערטיקייט.
- דער הויפטזאך פון פרייהייט.
- דער הויפטזאך פון גלייכרעכטיקייט.
- מאכן איין טאג פון דער וואך א רוהע-טאג.
- עשרת הדברות אלס א חשובע לערע.
- דער תנ"ך אלס א הייליקער ספר.
- די הייליקייט פון ארץ ישראל
אין דעם 20סטן י"ה, ביים קאלטן קריג איז פֿאָרגעקומען אַ קאנפראנטאציע צווישן דער מערב וועלט צום סאוועטן פארבאנד מיט אירע אונטערשטיצער.


text:
אנדארע
אַנדאָרע, אפיציעל די פרינציפאַליטעט פון אַנדארע, איז אַ לאַנד אין די פירענעען בערג אין אײראָפּע, צווישן פראנקרייך און שפאניע. איר הױפּטשטאָט איז אַנדאָראַ לאַ װײאַ. די אפיציעלע שפראך איז קאטאלאניש. אנדארע האט דער צווייטער גרעסטער דערווארטעטער לעבנס-געדויר אין דער וועלט, 82.1 אין 2009. די צוויי פרינצן פון אנדארע זענען דער פרעזידענט פון פראנקרייך און א שפאנישער בישאף, אבער, זייט 1993, ווערט דאס לאנד געפירט דורך א פרעמיער מיניסטער און א פארלאמענט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
זייט 788, אין די יארן פון קארל דער גרויסער, וואס האט געשיקט זיין זון צו ראטעווען אנדארע פון אן איסלאמישער אינוואזיע, זענען נישט געווען קיין מלחמות אין לאנד. אנדארע איז א פריניציפאליטעט זייט 988. אין יאר 1278 איז זי געווארן א דיארכיע אומאפהענגיק פונעם קעניגרייך פון אראגאן.


text:
קארניע
קארנעע - Cornea איז דער פארענט פון אויגן באל וואס איז א דורכזיכטיג הייטל וואס באדעקט און באשיצט די איריס שווארצאפל און אנדערע טיילן פון אויג. צוזאמן מיט די לענס טוט דאס פארקריווען די ליכטיגקייט שטראלן, אלס רעזולטאט העלפט דאס די פאוקאס.
די קארניע האט אויך פילע ענדלאזע נערוו ענדינגס וואס זענען סענסעטיוו צו סענזאציעס פון רור כעמיקאלן און שטארקע גערוך. דערמיט מאכענדיג דאס זאל בלינקען און רינען טרערן כדי אפצוהיטן דעם אויג פון שעידליכע גאזען און שארפע סם.
צוליב דעם וואס דער קארניע מוז זיין דורכזיכטיג כדי צו קענען זען, קען דאס נישט האבן קיין אדערן פאר בלוט סופליי אויפצוהאלטן די קארניע, אבער דאך באקומט דאס חיונא פון די טרערן און דאס האט מיליאנען נאכאנאנדיגע עלעקטראנישע נאכאנאנדיגע מעסעזשעס צום מוח צו יעדע ליאדע מינוט.


text:
ברוך שפינוזה האט געשריבן:שבת אחים האט געשריבן:מאטיאש אין ווילימסבורג איז גאר געוועהן פסח ביינאכט, די ברך משה'ס אייניקלעך שבועות ביינאכט.
בקיצור, יעדע מאל איז עס ווען מ'צינדט אן לעכט...
אביסעל שכל האט געשריבן: א טעסט ווייזט נישט פונקטליך און איז נישט אקוראט
berlbalaguleh האט געשריבן:ס'הייסט, צו זיין א פילאזאף איז גענוג אז מ'איז אן אפיקורס. און מ'האלט אז גאט איז אן אלטער. און גייט שוין ריטייערן.
זייער מעגליך, אבער פון וואו ווייסטו?berlbalaguleh האט געשריבן:חז"ל האבן יא געוואוסט איבער אזא זאך ווי דזשערמס און אינפעקציע.
קען זיין, אבער פון וואו ווייסטו?berlbalaguleh האט געשריבן:דערפאר האבן זיי אזוי שטארק מחמיר געווען אז מ'זאלל מאכן מציצה (בפה).כדי אז דאס קינד זאלל נישט באקומען קיין בלוט פארגיפטונג.
כלבאשבוע האט געשריבן:אז שטילע האט געמוזט ארויסקומען פון בונקער צו אטאקירן שאולזאהןס בענקל מוז זיין אז דער שאולזאהן האט עפעס אנגערירט אין פינטל


text:
כ'האף דער עולם וועט הנאה האבן כאטש וואס עס איז מסתבר אז די ידענים וועלן דא נישט געוואר ווערן קיין גרויסע חידושים.
אפשר וועט מען מיט די צייט ברייטער באשרייבן די היסטאריע פון אידן אין קראקא מיט אירע היסטארישע ערטער.
די היסטארישע פראכטפולע "אייזיק שול" אין קאזימירז קראקא
ט"ז אייר ה'שצ"ח קאזימיריזש, קראקא: א פרייליכע יו"ט'דיגע שטימונג פילט זיך אין די גאסן. קינדער לויפן ארום פרייליך און גליקליך, טאטעס שטייען און שמועסן מיט עקסטאז, און בחורים זענען שוין פארנומען חלומ'ן אין גרויסן. אקוראשט היינט איז אנגעקומען דער רשות פון קעניג אז די אידן זענען ערלויבט אויפצובויען א ריזיגע פראכטפולע שול!
די שתלנות און די בויען איז אנגעפירט געווארן דורך דעם באוואוסטן באנקיר און גביר "רבי אייזיק יאקאבוויטש", אדער ווי ער איז באוואוסט אלס "רבי אייזיק רבי יעקל'ס". ר' אייזיק איז געווען אן איד א גביר מיט א ווארעם אידיש הארץ. ער איז געבוירן געווארן סוף פון די זעכצנטע יאר הונדרעט צו זיין פאטער ר' יעקב, פון די פירענדע אידישע פיגורן אין קאזימירז, אן איד אן עושר.
רבי אייזיק וועלכער האט געדינט אלס א באנקיר פאר פרנסה און איז געווען פון די נכבדי הקהילה איז געווען באוואוסט מיט זיין גרויסע רייכטום וואס איז געגאנגען סינאנאם מיט זיין גוט הארץ, און לויט ווי עס איז אנגענומען האט ער נאכן באקומען א ריזן סומע געלט אויף א וואונדערליכער פארנעם באשלאסן צו מקדיש זיין א גרויס טייל פון דעם געלט אויפצובויען א פראכטפולער ביהמ"ד וואס זאל זיין לשם ולתפארת.
שוועריגקייטן אין וועג
די שמחה אין אידישן קווארטל האט אבער נישט אנגעהאלטן פאר לאנג. די לאקאלע קירכע און זייערע ביטער בארימטע ארגעזיזאציעס האבן באלד אנגעפאנגען אונטערלייגן שווערע שטיינער. די קריסטן האבן געברויזט און געברענט. 'א מין חוצפה דאס... דער ביהמ"ד ווערט געבויעט און וועט געזען ווערן נעבן "די הייליגע הייזער פון קריסטליכע!" אזאונס קען נישט פארקומען!!'
די ארבעט איז טאקע ליידער אפגעשטופט געווארן. פינף לאנגע יארן האט דאס אזוי אנגעהאלטן ביז אין ה'ת"ד האט מען ענדליך געקענט פראווענען א הערליכע מסיבת חנוכת הבית נאך וואס א גרויסער בישאף האט זיך אריינגעמישט און געשיקט א שארפער בריוו צום לאקאלע קירכע אז זיי זאלן אויפהערן מיט זייער פראוואקאציעס.
והבית בהבנותו
די ארבעט איז ארויס אין פולן טעמפא. מען האט אויפגענומען אויסגערופענע מייסטערס און געלונגענע ארבעטער צו בויען א דבר השלום. דער ארכיטעקט וואס האט פראכטפול אהערגעשטעלט דעם געבוי פון דער שול איז לויט געוויסע מקורות דער בארימטער Giovanni Battista Trevano, אבער לויט אנדערע מקורות אן אנדערער אויסגערופענער ארכיטעקט זשאן לעיטנער.
ווען די שול איז פארענדיגט געווארן איז דאס געווען א פראכט פון א בנין. די שול האט ארויסגעשטארצט מיט איר הויכער געבוי ווען די שיינקייט דערפון באצויבערט יעדעם. אינעווענדיג אין ביהמ"ד איז עס אויך געווען באצירט אויף א פארצייטישער הערליכער סטיל. אויף די ווענט איז געהאנגען הערליכע פלאקאטן מיט פאסיגע אויסקריצונגען פון מזמורים ופסוקים ווען הערליכע בילדער טוען דאס באצירן. די שול איז געווען אויסגערישט מיט פילע ספרי קודש און געווען גאר באקוועם צוגעשטעלט פאר די מתפללים, זייענדיג דער שטאלץ פון די אידישע געמיינדע.
די ווייטאגליכע היסטאריע
אידן זענען אלס געווען א ציל ברעט צו ווערן גע'רודפ'ט און געטשעפעט. אידישע הייליגטום איז במשך די דורות אומצאליגע מאל פארשוועכט געווארן, און די שול איז ליידער אויך נישט פארשוינט געווארן.
גאר אסאך גלגולים איז די שול אדורך. אנגעפאנגען האט זיך עס נאך ווען ממש מיט א צען, פופצן יאר נאך די גרינדונג פון דער שול איז עס שוין געווארן אויסגעפלינדערט און בארויבט. עס איז פארגעקומען ביי איינע פון די פוילישע שוועדישע מלחמות (א זאך וואס פאדערט אן ארטיקל פאר זיך) און ווען דאס שוועדישע מיליטער האט אינוואדירט קראקא איז די שול פארשטייט זיך באלד געווארן אויסגעפלינדערט און בארויבט.
מיט עטליכע יאר שפעטער ווען עס האט געבוזשוועט א שווערע מגיפה וואס האט גע'הרג'ט פילע, האבן די אידן אריבערגעפירט גאר אסאך פון די כתבי קודש און חפצים צו דער דערנעבנדיגער אפטא, אבער די זאכן זענען קיינמאל נישט צוריקגעברענגט געווארן.
דערנאך איז געקומען א שטיקל תקופה וואס עס האט געהערשט א רעלאטיוו רואיגער צושטאנד.
פון 1900 ביז היינט
פון די ניינצן הונדערט און ווייטער האבן זיך גאר אסאך זאכן געטוישט.
אין די ניינציגער יארן איז דער הויפט אריינגאנג אריבערגעטוישט געווארן צו די מעריב זייט. דארטן ווי עס געפונט זיך היינט.
אין תרפ"ד איז צוגעלייגט געווארן שטיגן און א טאראסע וואס פירט ארויף צו דער עזרת נשים. עס איז געבויעט געווארן פון האלץ און הערליך שיין איבערגעדעקט געווארן. די עזרת נשים בכלל איז געווען אויסטערליש פראכטפול און אויג פארכאפנד.
צום ביהמ"ד איז צוגעבויעט געווארן א קליינער בנין צו שלאפן און לערנען, ווען אין פארנט איז אין יענע צייט געוועזן א פיש מארקעט.
אין יאר תרצ"ט האבן די פארשאלטענע נאציס אונטערגענומען זייער בליץ קריג און אינוואדירט פוילן. עס האט נישט גענומען לאנג און פוילן איז געפאלן. איבערנעמענדיג קאנטראל פון קראקא האט זיך באלד אנגעהויבן די צרות . די נאציס האבן ברוטאל גע'רודפ'ט די אידן, פונקט ווי אין אלע אנדערע פלעצער וואס זיי האבן שפעטער איינגענומען, און אין כסליו ת"ש האבן זיי רושעות'דיג געשאסן און אומגעברענגט דעם אידן ראט פירער, נאך וואס ער האט צוריקגעוויזן זייער פארלאנג צו פאברענען די ספרי תורות רח"ל. עס איז פארשטייט זיך איבעריג צו באטאנען אז דער ביהמ"ד האט נישט פונקציאנירט דורך אויס די מלחמה יארן. די דייטשן האבן עס איבערגענומען, אויסגעפלינדערט און צושטערט און ביים סוף פון מלחמה עס פארוואנדלט אין א טיאטער סטודיא.
די ביטערע מלחמה האט זיך שוין ענדליך געענדיגט אבער דער ביהמ"ד איז ליידער נאך אלס פארבליבן בידי זרים. עטליכע יאר נאך דער מלחמה האבן זיך די קריסטן באזעצט דערין מיט די טענה אז די בנין פלעגט געהערן צו זיי. זיי האבן דאס ליידער ביטער פארשוועכט פארוואנדלענדיג עס אין זייער געבעט הויז. נאך א שטורעם וואס דאס האט געשאפן ביי די אידישע געמיינדע האט די רעגירונג אפגעשפארט די בנין ביז נאך עטליכע חדשים ווען זיי זענען ענדליך ארויס דערפון.
אין די נאכפאלגענדע יארן איז די בנין ליידער זייער נאכגעלאזט געווארן און האט אנגעפאנגען צו דינען פאר שטאטישע וועירהאוזעס. אום תש"י האט מען איבערגעבויעט די בילדונג און עס אנגעפאנגן נוצן ביז אין – תשכ"ט - אלס א פלאץ ווי מען שניידט האלץ וכדומה.
אום תש"ל איז די געביידע גענצליך פארלאזט געווארן און האט אנגעפאנגען צושטערט צו ווערן, און צוגאב האט א פייער וואס האט אויסגעבראכן אין תשמ"א גענצליך צושטערט און חרוב געמאכט דאס וואס איז נאך יא פארבליבן.
ערשט אום תשמ"ט איז דער ביהמ"ד גענצליך געווארן צוריקגעקערט פאר די אידן פון קראקא. באמת איז שוין אנגעגאנגען פאר עטליכע יאר, - פון תשמ"ג ביז תשנ"ז - רענעוואציעס אויף דער געביידע. מען האט עס איבערגעפרישט און פרעזאווירט, ווען אינמיטן די רענאוואציע האט מען גאר געטראפן היסטארישע אלטע פלאקאטן פון די זיבעצן יאר הונדערט! די פלאקאטן וואס פלעגן הענגן אויף די ווענט מיט די פסוקי ומזמורים און מאלערייען דערנעבן.
די שול האט זיך צוריקגעקערט צום לעבן!
זינט תשס"ח איז די שול פארדינגען פאר לויבאוויטש און איז געהעריג אפען פאר תפילות.
די לויבאוויטשע פירן דארטן גאנצעטע פראגראמען. ביי מיין באזוך בין איך אריין אין די זייטיגע שטובער. עס איז אנגעפולט מיט ספרי קודש, טרינקען און לייכטע צובייס. אויפן וואנט הענגט פארשטייט זיך א ריזיגער פאטרעט פון דעם לויבאוויטשער רבי'ן זצ"ל. ווי עס זעט אויס ווערט אין די צימערן אפגעראכטן שיעורים און דאס גלייכן.
ביים אריינגאנג פון ביהמ"ד, אין פאליש געפינט זיך א קליין געשעפטל ווי עס זיצט א מאן, קען זיין ער דינט אויך אלס א שומר, און פארקויפט בוכער, קונטרסים, און קליינע אנדענקן ווי א קליינע מאדעל פונעם ביהמ"ד און דאס גלייכן. אין א דערנעבענדיגע שטוב געפינט זיך א קלייט ווי מען קען זיך איינהאנדלן כשר'ע עסנווארג און דאס געלט וואס קומט אריין גייט להחזקת הביהמ"ד. די פארקויפער אין געשעפט זענען געווען גאר העפליך און געטיילט קאלטע וואסער בחנם. אויך האבן זיי געגעבן קאלטע מילך וואס מען האט אריינגענומען אין דעם זייטיגן שטוב ווי עס איז געווען א קעסל הייס וואסער, און קאווע. זעט אויס אז דאס איז א חלק פון די סערוויסעס וואס די לויבאוויטשע שטעלן צו.
די געביידע דערנעבן האט אויך א היסטארישער ווערד - פאר זיי - האבענדיג געדינט אלס איינע פון די ערשטע הויפט צענטערן פון די ציונים ווי פון דארט האבן זיי אנגעפירט זייערע אקטיוועטן פארן קריג ווי מאכן די עליה'ס וכדומה. דארטן שטעלט מען צו ברייט עסן פאר גרופעס וואס קומען.
די חנוכת הבית פון דער שול
א זיסע לעגענדע ווערט דערציילט איבער דער גראנדיאזער חנוכת הבית פון דער שול.
געווען איז דאס ביים גרויסארטיגע חנוכת הבית די ערשטע שבת נאכן עפענוג פונעם ביהמ"ד. טויזענטער אידן האבן זיך צוזאמגענומען און געדאווענט צוזאמען תפלת שחרית.
אויפן אויבן אן צווישן די רבנים און אנשים חשובים איז געשטאנען רבי אייזיק און ווארעם געדאווענט ווען זיין הארץ איז אים איבערגעפולט מיט לויב צום גרויסן באשעפער.
א גוי'איש קינד האט זיך פלוצלינג אדורך געקוועטש צום אויבן אן, ער האט זיך צוגעבויגען צו רבי אייזיק, אריינגעמורמעלט אייניגע ווערטער אין זיין אויער און גיך אפגעצויגן. א שרעקליכע בלאסקייט האט זיך באוויזן אויף דעם פנים פון רבי אייזיק.
דער עולם האט מיט שרעק באמערקט אז עפעס גייט דא פאר און באזארגטערהייט אויסגעווארט אויף נאכן דאווענען צו הערן וואס האט פאסירט.
נאכן דאווענען איז מען שנעל צוגעגאנגען צו רבי אייזיק און זיך אינטערעסירט וואס עס האט פאסירט. רבי אייזיק'ס קערפער האט זיך געווארפן פאר שרעק. "די גוים גרייטן זיך אויף א פאגראם!!" האט ער שוואכערהייט געזאגט.
די ווערטער זענען געפאלן ווי א באמבע אויף די פארזאמלטע. עס האט נישט גענומען לאנג און דער גאנצער ביהמ"ד איז געשטאנען אויף טישן און בענק און צוגעהערט וואס ער פארציילט.
מיט א ציטערדיגע שטימע האט ר' אייזיק ווייטער גערעדט: "ווען דער ביהמ"ד איז פארענדיגט געווארן זענען טויזענטער מענטשן געקומען קוקן די פראכטפולע שול, צווישן זיי אויך פילע גוים און זייערע שרים. אצינד איז מיר דער אינגל געקומען פארציילן אז זעענדיג די אויסטערלישע פראכט, די טייערע כלים, און די גרויסע געלטער וואס מען האט אריינגעגעלייגט אין ביהמ"ד האבן זיי באשלאסן אז ס'מוז זיין די אידן פארמאגן אסאך געלט און האבן אפגעמאכט זיך צוזאמצונעמען און איבערפאלן די אידן, אונז באראבעווענען".
רבי אייזיק האט קוים פארענדיגט רעדן און א גרויסע גרופע אידן האבן זיך שוין געלאזט אין וועג צום רב, דער הייליגער תוספות יו"ט אים פארציילן די ביטערע בשורה. הערנדיג וואס עס שפילט זיך דא אפ האט זיי דער תוספות יו"ט באלד בארואיגט און מיט אמונה זיין געשטארקט, ווען דערביי האט ער שוין באלד אויסגע'חשבונ'ט א קלוגער באשיצונג פלאן.
די נאכט איז שוין צוגעפאלן, עס איז שוין מוצאי שבת. אין אידישן קווארטל הערשט א טויט שרעק. די טויערן פון קווארטל זענען הערמאטיש פארקלאפט, שומרים שטייען פון אינעווענדיג גרייט אויף א קאמף, און הילכיגע קולות פון צויושטע גוים הערט זיך פון דערווייטנס.
די זייגער ריקט זיך ווייטער און די קולות ווערן שטערקער. די גוים זענען דא! צענדליגע גוים באוואפנט מיט געווער האבן זיך דערנענטערט צום קווארטל און זיך געגרייט איבערצופאלן. אין יענער מינוט האט זיך פלוצלינג געהערט שרעקעדיגע גערוישן. פון וואנט פון בית החיים זענען אראפגעשפרינגען עטליכע און צוואנציג אידן אנגעטון אין ווייסע תכריכים, גרויסע ליכט האבן געברענט אויף זייער קעפ, און אין זייער הענט האבן זיי געהאלטן גרויסע אייזערנע שטעקנעס.
עס איז געווארן א שרעקליכע בהלה און צומישעניש. די גוים האבן אין טויט שרעק אנגעפאנגען צו אנטלויפן זיך איבערדרייענדיג איינער אויפן צווייטן ווען פילע ווערן פארוואנדערט און גע'הרג'ט, און די שעדליכע "רוחות" לויפן זיי נאך און האקן שטיקער...
לאנגע שטרעקס זענען זיי אזוי געלאפן ווען פונעם פאגראם איז נישט איבערגעבליבן קיין זכר. אריבערלויפענדיג דעם ווייסל טייך זענען פילע גוים אריינגעטאנצן דערין צו גאר אריינגעווארפן געווארן דורך די "שדים" און האבן מער קיינמאל נישט געזען דעם וועג ארויס...
די מעשה האט געהאט א געוואלדיגער אפקלאנג, און פאר א לאנגע צייט האבן די גוים געהאט דרך ארץ פאר די אידן ציטערענדיג צום טויט פון די מתים און רוחות וואס קומען זיך אנעמען און באשיצן די אידן...
דער אוצר ביים בריק
עס איז אונז אלע באקאנט די מעשה פונעם אוצר אונטערן אויוון. פון קליינווייז אן האבן מיר שוין געהערט די מעשה פון אונזערע מלמדים און עלטערן. אפגערעדט דער וואס האט נאך זוכה געווען צו ליינען די מחניים ביכלעך איז דאך זיכער א בקי אין דער מעשה.
אט די באוואוסטע מעשה האט זיך אפגעשפילט מיט דעם רבי אייזיק רבי יעקל'ס. פאלגנד איז די מעשה בקיצור פאר די וואס ווייסן נישט פון וואס מ'רעדט. ס'בכלל דא אזא איינער?
רבי אייזיק האט זיך געמוטשטעט אויף געלט פאר א לענגערע תקופה. (זע ווייטער) האט זיך געמאכט א מעשה אז פאר עטליכע נעכט אין א צו האט ער גע'חלומ'ט ער זאל פארן קיין פראג ביי איינע פון די וואסערן, און דארטן נעבן א געוויסער בריק געפינט זיך אן אוצר באגראבן אין דער ערד. ר' אייזיק האט זיך נישט געפוילט און זיך טאקע ארויסגעלאזט אין וועג קיין פראג. אנקומענדיג צום בריק האט ער באמערקט סאלדאטן פאטראלירן די בריק. פון אויפגראבן די ערד איז שוין נישט געווען קיין רעדע, אבער נאכן מיטמאכן אזא שווערע נסיעה פון קראקא קיין פראג האט זיך אים נישט געגלוסט אזוי שנעל אהיימצופארן, האט ער זיך געדינגען א דירה דארטן נעבן וואסער און געבליבן וויילן ביים וואסער פאר עטליכע טעג ברציפות האפענדיג אז אולי יחוס און עס וועט זיך שאפן א געלעגנהייט צו קענען אויפגראבן די ערד דארטן.
די סאלדאטן וואס האבן געזען אז דער זעלבער מענטש דרייט זיך דארטן שוין פאר עטליכע טעג אן אויפהער האבן אלאמירט זייער קאמאנדיר דערוועגן. דער קאמאנדיר איז אראפגעקומען און אים אנגעפאנגען אויספארשן. בלית ברירה האט אים ר' אייזיק פארציילט די סיבה האפענדיג אויפן בעסטן. הערנדיג זיין געשיכטע האט זיך דער קאמאנדיר צולאכט: "דו ביזט טאקע אזא נער?... זינט ווען גלייבסטו אין אזעלכע שטותים?.... איך האב געהאט פונקט אזא חלום און איך האב מיך פשוט אויסגעלאכט. כ'האב גע'חלומ'ט אז אן אוצר געפינט זיך ביי עפעס אן איד אין קראקא, ער הייסט ר' אייזיק ר' יעקל'ס, און אונטער זיין אויוון געפינט זיך אן אוצר, עס איז מיר ניטאמאל איינגעפאלן צו טראכטן אהין צו פארן! און דו ווי א שוטה דרייסט זיך שוין דא ארום דריי טעג אין א צו..."
מער האט ר' אייזיק נישט געדארפט, ער איז באלד אהיימגעפארן און אויפגעגראבן אונטער דעם אויוון, געטראפן א ריזן אוצר און געווארן אויפגעראכטן מיט ברייט פרנסה.
די לעגענדע גייט אז מיט א גרויס חלק פון די געלט האט ער אויפגעבויעט דעם ביהמ"ד.
(עס מוז באצייכנט ווערן אז די מעשה שטימט נישט אינגאנצן צוליב וואס רבי אייזיק איז געווען א גביר, א זון פון א גביר, פון די פרנסי הקהילה, אבער פילע צדיקים האבן דערציילט די מעשה און ארויסגענומען פון דעם א מוסר השכל למעשה אויף עבודת השם, וואס דאס מיינט אז די מעשה איז זיכער אמת. די שאלה איז נאר וואס פונקטליך.)
קאזימיריז אלס אן אידישער געגנט
דער געגענט ווי דער ביהמ"ד שטייט רופט זיך קאזמיריש. די וועלכע האבן געליינט דעם קינדליין ווייסן זיכער פון וואס מיר רעדן, אבער לשלימות הענין וועלן מיר בקיצור אדורכלויפן די היסטאריע דערפון, ואי"ה עוד חזון למועד פאר א ברייטערער ארטיקל דערוועגן.
קאזימיריזש האט זיך געגרינדעט אין 1335 ווען דער קעניג "קאזימיר" איז אריבערגעקומען וואוינען אין דעם געגנט, ליידער חתונה געהאט מיט אן אידישע מיידל, און אוועקגעשטעלט דעם געגנט אלס א באוואסטער בליהענדער געגענט.
אום 1495 האט דער דעמאלצדיגער פוילישער קעניג פארטריבן די אידן פון קראקא און זיי אלע אריינגעצווינגען צו וואוינען דוקא אין דעם געגנט. דאס איז געקומען נאך א גרויסער פייער אויסברוך אין שטאט אין וואס די אידן זענען ווי פארשטענליך באשולדיגט געווארן.
קאזמיריש איז געווארן א שטארקער צענטער און באוואוסטער פלאץ פאר דעם אידישן לעבן און קולטור. עס איז דארטן איז אויפגעשטעלט געווארן עטליכע בתי מדרשים, חדרים, בתי חיים, הייזער, און קהילה'שע בנינים.
אום 1791 איז דער געגענט אריינגענומען געווארן אלס א דיסטריקט פון קראקא און פארלוירן איר סטאטוס אלס א באזונדערע שטאט.
קאזימיריזש איז געווען באוואוינט מיט אידן ביז צו דער צווייטער וועלט מלחמה. ביים צווייטער וועלט קריג אין יאר 1941 האבן די נאציס אויפגעשטעלט דארטן א גרויסע געטא ווי בערך 64000 אידן זענען אריינגעשטופט געווארן. די ליקוועדאציע פון געטא האט זיך אנגעהויבן אין מארטש 1943 ווי רוב אידן זענען ליידער אומגעקומען על קידוש השם הי"ד. בערך טויזנט אידן האבן זיך געראטעוועט, מערסטנס פון זיי דורך לעבן אויף פאלטשע פאפירן. די אידישע הייזער, געשעפטן, און לאנד זענען צוגענומען געווארן און פון דעם אידישן לעבן איז כמעט נישט איבערגעבליבן קיין אנדענק.
פאר לאנגע יארן נאך דער צווייטער וועלט קריג איז קאזימיריזש פארבליבן אלס א נאכגעלאזטער געגענט מיט פארלאזטע הייזער, צובראכענע געביידעס ווען עס איז אפיצעל א סכנה'דיגער פלאץ אריינצוטרעטן.
אין 1987 איז דער דיסטריקט געווארן אריינגעשריבן אין די unesco דער world heritage siteאון לעצטענס צוריק געווארן א שפירדלנדיגע געגענט מיט צענדליגע טוריסטן וואס קומען קוקן די היסטארישע פלעצער. (אפשר וועט מען אין א צווייטע געלעגנהייט מער מאריך זיין איבער דעם)


text:
ספעשיל קאנסיל מולער'ס אויספארשונג - והמסתעף
- פנחס בן חיים
- שר חמש מאות
- תגובות: 585
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך סעפטעמבער 16, 2015 2:23 pm
ספעשיל קאנסיל מולער'ס אויספארשונג - והמסתעף
עס פארלאנגט זיך שוין א עקסטערע אשכול.
ביטע אהער ברענגן די נייעס פון די אנדערע אשכולות.
ווען מ'קוקט צוריק היסטוריה זעהט מען אז רעיגען האט דאס שוין געטוהן בשעתו מיט אירון לגבי דער משכונות, וה"ה האט טעד קעננעדי געטוהן פיל ארגערס אונטער רעיגאן'ס רוקן אין 1988, אפילו דער ליבליכער אבאמא האט געהאט געהיימע געשפרעך מיט רוסלאנד בשעת ער איז געוועהן פרעזעדענט-עלעקט צו אפשר נאך פריער.
דא פלוצלינג הערט מען א מעשה וכו' וכו' ביז רעזעגנירען. די שאלה צו דא איז געוועהן סאך מער א ערנסטערע ענין אדער ליגט עפעס טיפער. ווייל פענס ביי א אינטערוויא שוין נאכען רעזעגנאציע האט געזאגט אז מ'האט גערעדט בלויז איבער די 35 דיפלאמאטען וואס אבאמא האט צוריק געשיקט קיין רוסלאנד.
- פנחס בן חיים
- שר חמש מאות
- תגובות: 585
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך סעפטעמבער 16, 2015 2:23 pm
- כאפצעם
- שר שבעת אלפים
- תגובות: 7580
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יולי 10, 2014 9:28 am
- לאקאציע: לויפט
די ליסטע פון קאנגרעסלייט און סענעטארן וואס רופן פאר א ספעציעלע פראקוראר וואקסט ביי די מנוט.
לינדזי גרעם זאגט אז די פרישע אינפארמאציע וואס ער הערט אצינד איבער טראמפ איז א "געים טשעינדזשער" און ער גייט שטעלן דאס לאנד פאר פארטיי.
דאס גייט גארנישט ברענגען עס איז א בלויזע פאליטישע קינדישע שפיל צו אינטערמינעווען די טראמפ אדמין.
- פנחס בן חיים
- שר חמש מאות
- תגובות: 585
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך סעפטעמבער 16, 2015 2:23 pm
עס ווארפט גאר א טונקעלע שאטען אויף די טראמפ ווירטשאפט, און אויף זיינע פעיגקייטען צו זיין פרעזידענט.
קודם מיט די צודרייטע פראטעסטן, דערנאך מיט שלעפן יעדע קאבינאט בענקל, שטעלן אונטער פיסליך ווי מ'קען נאר למשל דער רעפיודשיס, דער קאלעני אינדארסמענט פאר איוואנקא קליידער, דער עטיקס ביי די דעמאקראטן איז גאר שטארק, וכו' וכו'.
ביי די יעצטיגע פלין פרשה האט זיך דאס איבערגעצייגט דאס מערסטע, וויבאלד עס האט נאך קיינמאל פאסירט אז דער אונטערהער אפאראט זאל אזוי שטארק ארויס קומען און ארויס קומען אין פאבליק מיט א טרענסקריפשען פון א שמועס, וואס זיי שפיאנירען אויף פריוואטע מענטשען אמעריקאנער בירגער.
-
- שר העשר
- תגובות: 24
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך נובעמבער 19, 2014 2:46 pm
וואס אף על פי "מ'ווייסט" אז זיי טוהן דאס, האבען דאס נאך קיינמאל נישט ארויס געזאגט ברחל בתך הקטנה אזוי ווי דא, כ'מיין ס'דער ערשטע מאל, איך זאג נישט וואס פלין האט געטוהן איז ריכטיג אדער נישט, איך רעדט נאר ווי די דעמאקראטן האבען נישט קיין שום בושה אלעס טוהן זיי אונטער דער מאסקע פון "קיינער איז נישט העכער פון דער לאו".
אזוי ווי @פנחס בן חיים האט אנגעהויבן '' זעט אויס האלט מען נאך ביים שפיץ פונעם בארג''... די גאנצע ארויסרינעריי וואס דא גייט פאר איז נישט צום גלייבן..
מיר זעהט אויס ווי די שפיאנאזש אגענטורען האלטן אז איינער האט איבערגעגעבן אינפארמציע פאר רוסלאנד איבער אמעריקאנער שפיאנען, וואס דאס האט געפירט צו די מאסיווע ארעסטן דארטן און די אגענטורען זענען זיך נוקם אין טראמפ..
- כאפצעם
- שר שבעת אלפים
- תגובות: 7580
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יולי 10, 2014 9:28 am
- לאקאציע: לויפט
- פנחס בן חיים
- שר חמש מאות
- תגובות: 585
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך סעפטעמבער 16, 2015 2:23 pm
-
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11319
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יוני 06, 2011 11:01 am
- לאקאציע: בתוך עמי אנכי ישבת
ישלהוסיף האט געשריבן:דער מעשה מיט פלין האט זיך זייער שנעל געקאלערט ביז צו א רעזיגנאציע, און יעצט ווילן זיי מאכען א אויספארשונג.
ווען מ'קוקט צוריק היסטוריה זעהט מען אז רעיגען האט דאס שוין געטוהן בשעתו מיט אירון לגבי דער משכונות, וה"ה האט טעד קעננעדי געטוהן פיל ארגערס אונטער רעיגאן'ס רוקן אין 1988, אפילו דער ליבליכער אבאמא האט געהאט געהיימע געשפרעך מיט רוסלאנד בשעת ער איז געוועהן פרעזעדענט-עלעקט צו אפשר נאך פריער.
דא פלוצלינג הערט מען א מעשה וכו' וכו' ביז רעזעגנירען. די שאלה צו דא איז געוועהן סאך מער א ערנסטערע ענין אדער ליגט עפעס טיפער. ווייל פענס ביי א אינטערוויא שוין נאכען רעזעגנאציע האט געזאגט אז מ'האט גערעדט בלויז איבער די 35 דיפלאמאטען וואס אבאמא האט צוריק געשיקט קיין רוסלאנד.
עס איז טאקע נישט גלאטיג, אבער אלע טוהען עס; און מען קען זיי נישט קלאגען אינטערן "לויגען עקט" ווייל זיי אלע האבען געמיינט גוט און געהאט גוטע אינטענשען'ס.
-
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11319
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יוני 06, 2011 11:01 am
- לאקאציע: בתוך עמי אנכי ישבת
פנחס בן חיים האט געשריבן:אויב האט די טראמפ קאמפיין געארבייט מיט רוסלאנד קעגן די אמעריקאנע (אבאמא פרעזידענטסי) אינטרעסן נאך בשעת די קאמפיין, איז עס א ערענסטע פארלעצנוג, און עס איז אישו וואס קען אינטערברענגן די טראמפ ווייטהאוז.
ווי געזאגט, אלע טוהן דאס; און דער טראמפ אדמיניסטראציע קען טענה'ן אז מיט דעם (וואס זיי האבען געהאט געשפרעכען מיט רוסלאנד) האבען זיי פארמיטען אז רוסלאנד זאל צוריק טוהן צו אמעריקע וואס אמעריקע האט געטוהן צו רוסלאנד; ווייל רוסלאנד האט געהאפט אויף בעסערע באציאונגען מיטען נייעם פרעזידעינט און געולט אנהייבען פרענדלי.
בקיצור אלע פריעריגע האבען געמיינט גוט, און טראמפ האט אויך געמיינט גוט, און קעיס קלאוזד. (ביזען נעקסטען)
-
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11319
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יוני 06, 2011 11:01 am
- לאקאציע: בתוך עמי אנכי ישבת
כאפצעם האט געשריבן:צענדליגער דעמאקראטישע געזעצגעבער זענען ארויסגעקומען אין א רוף אז עס זאל ווערן געשטעלט א ספעציעלע אינדעפענדענט פראסעקיוטער אויסצופארשן די פלין רעזעגנאציע קאנטראווערסיע און די שעדי טראמפ קאמפיין-רוסלאנד געשפרעכן דורכאויסן קאמפיין.
די ליסטע פון קאנגרעסלייט און סענעטארן וואס רופן פאר א ספעציעלע פראקוראר וואקסט ביי די מנוט.
לינדזי גרעם זאגט אז די פרישע אינפארמאציע וואס ער הערט אצינד איבער טראמפ איז א "געים טשעינדזשער" און ער גייט שטעלן דאס לאנד פאר פארטיי.
האלט נישט דער אטעם. אז "אלע" דעמאקראטישע געזעצגעבער וועלען ארויסגעקומען אין א רוף אז עס זאל ווערן געשטעלט א ספעציעלע אינדעפענדענט פראסעקיוטער, וועט עס זיי אויך נישט העלפען.
אויב עפעס ערענסט איז דא געשעהן (וואס איך גלייב נישט) וועלען עס זיין די רעפובליקאנער וואס וועלען ארויס קומען; און נאך אימפיעטשען דער פרעזידענט. אז זיי טוהען גארנישט (נאר דא און דארט גיבט איינער "פאליטישע" ליפ סורוויס) מיינט עס אז עס איז גארנישט, און מען גרייט זיך שוין פארען נעקסטען "סאו קאלד" סקאנדאל.
-
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11319
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יוני 06, 2011 11:01 am
- לאקאציע: בתוך עמי אנכי ישבת
פנחס בן חיים האט געשריבן:די פאקט אז די אדמענסטראציע האט ליגענט געזאגט פאר וויצע פרעזידענט פענס, און ער איז צען טעג שפעטער געוואר געווארען אז פלין האט אים ליגענט געזאגט, ווייזט אז די טראמפ ווייטהאוז ווערט געפירן פון אומעקספיריענס רעכטע געהילפן, און אז טראמפ זוכט נישט נישט קיין פערפעשנול ראט ווי אזוי צו פירען דאס לאנד.
עס ווארפט גאר א טונקעלע שאטען אויף די טראמפ ווירטשאפט, און אויף זיינע פעיגקייטען צו זיין פרעזידענט.
עס ווייזט גארנישט, און ווארפט גארנישט.
נאר ווי נגיד האט געזאגט אז ס'איז בלויז א פאליטישע קינדישע שפיל צו אינטערמינעווען די טראמפ אדמין.
-
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11319
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יוני 06, 2011 11:01 am
- לאקאציע: בתוך עמי אנכי ישבת
טאנץ 2 האט געשריבן:די עיקר שאלה איז דא... אויב פלין האט געארבעט אויף די אייגענע האנט..
אזוי ווי @פנחס בן חיים האט אנגעהויבן '' זעט אויס האלט מען נאך ביים שפיץ פונעם בארג''... די גאנצע ארויסרינעריי וואס דא גייט פאר איז נישט צום גלייבן..
מיר זעהט אויס ווי די שפיאנאזש אגענטורען האלטן אז איינער האט איבערגעגעבן אינפארמציע פאר רוסלאנד איבער אמעריקאנער שפיאנען, וואס דאס האט געפירט צו די מאסיווע ארעסטן דארטן און די אגענטורען זענען זיך נוקם אין טראמפ..
גארנישט געהערט. ווי און ווען איז געווען מאסיווע ארעסטן פון אמעריקאנער שפיאנען אין רוסלאנד? וואס איז יעצט די מצב פון די שפיאנען?
ווייסט איינער?
SPUSMN האט געשריבן:טאנץ 2 האט געשריבן:די עיקר שאלה איז דא... אויב פלין האט געארבעט אויף די אייגענע האנט..
אזוי ווי @פנחס בן חיים האט אנגעהויבן '' זעט אויס האלט מען נאך ביים שפיץ פונעם בארג''... די גאנצע ארויסרינעריי וואס דא גייט פאר איז נישט צום גלייבן..
מיר זעהט אויס ווי די שפיאנאזש אגענטורען האלטן אז איינער האט איבערגעגעבן אינפארמציע פאר רוסלאנד איבער אמעריקאנער שפיאנען, וואס דאס האט געפירט צו די מאסיווע ארעסטן דארטן און די אגענטורען זענען זיך נוקם אין טראמפ..
גארנישט געהערט. ווי און ווען איז געווען מאסיווע ארעסטן פון אמעריקאנער שפיאנען אין רוסלאנד? וואס איז יעצט די מצב פון די שפיאנען?
געווען אין די נייעס צוויי וואכן צוריק
-
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11319
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יוני 06, 2011 11:01 am
- לאקאציע: בתוך עמי אנכי ישבת
דא איז א באריכט פון יאנואר 26
Four senior cyber security officials in Russia have been arrested on suspicion of being American spies leaking information back to the US
The latest alleged spy to be arrested was Sergei Mikhailov, who is accused of using his senior position in the Federal Security Service (FSB) to leak classified information to US intelligence agencies
According to the independent newspaper Novaya Gazeta, Mikhailov is thought to have tipped off US officials about Vladimir Fomenko and his server rental company ‘King Servers’, which was identified last September as an ‘information nexus’ that was used by hackers suspected of working for Russian state security in cyberattacks
One of the other men to be arrested was Dmitry Dokuchaev, a colleague of Mikhailov’s at the FSB
If the claims about Mikahilov and Dokuchaev are true, it would mean that Washington DC had a spy in the heart of Russian national security
--
איז פארוואס ווילען זיי זיך נוקם זיין דייקא אין טראמפ? איז עס געווען טראמפס פערזענליכע שפיאן in the heart of Russian national security?
דעצעמבער 29
אבאמא ארויפגעלייגט סאנקציעס אויף רוסלאנד פאר'ן העקן די די. ען. סי. און אונטערמינעווען די עלעקשינס
גלייך דערויף האט זיך רוסלאנד געלאזט הערן אז זיי וועלן נקמה נעמען איינס אויף איינס, דאס האט מען געהערט פון די ווארטזאגער פון די רוסישע אויסערן מיניסטעריום און פון פוטינס אייגענע ווארטזאגער ווי אויך פון די רוסישע אמבאסאדאר אין וואשינגטאן
די נעקסטע אינדערפרי האט פוטין געשאקט די וועלט מיטן ארויסלייגן א מעלדונג אז רוסלאנד גייט גארנישט צוריק טוען און זיך נישט אראפלאזן צו די ביליגע אמעריקאנער טאקטיקן
יעדער האט גלייך געהויבן די ברעמען. וואס האט פאסירט? פארוואס האט רוסלאנד אזוי פליצלונג געטוישט מיינונג
ווי ס'שטעלט זיך ארויס האט טאקע עפעס פאסירט, א פאון קאלל!
מייקל פלין האט אנגערופן די רוסישע אמבאסאדאר און אים געבעטן גארנישט צוריק צו טוען און אים געזאגט אז מען וועט פארהאנדלן איבער די סאנקציעס מיט די נייע אדמיניסטראציע
יאנואר 15
ווייס פרעזידענט פענס ווערט געפרעגט אויף "פעיס דע נעישין" איבער די פאון קאל און פענס האט גענטפערט קאטעגאריש אז די סאנקציעס זענען קיינמאל נישט געווארן אויפגעברענגט און קאנפירמד אז די אויבענדערמאנטע פאסירונגען זענען בלויזע צופעלער אבער האט גארנישט געהאט מיט די פאון קאל
יאנואר 26
נאך א אויספארשונג פון די עפ. בי. איי. און נאכן אים אויספרעגן איבער די פאון קאל און אפירקראצן די טרענסקריפט פונעם טעלעפאָן געשפרעך וועלכע איז געווארן אונטערגעהערט דורך די אמעריקאנע שפיאנאזש אגענטורן (וועלכע הערט עפערענטלי אונטער אלע דיפלאמאטן אין אמעריקע)
האט די דאן צייטווייליגע עטערני דזשענעראל געמאלדן פאר די טראמפ אדמינעסטראציע אז פלין איז אויסגעשטעלט צו בלעק מעיל דורך רוסלאנד צוליב זיין ליגענט אז די סאנקציעס זענען נישט געווארן אויפגעברענגט אבער זענען אין פאקט יא געווארן געשמועסט דערוועגן
די אדמיניסטראציע אויפן אויפן באפעל פון טראמפ האט אנגעהויבן מיט א אייגענע אויספארשונג איבער די אינצידענט און געקומען צו די מסקנה אז פלינ'ס אקט איז נישט געוועהן אומלעגאל
פעברואר 10
עטליכע נייעס קוועלער ברעכן די נייעס איבער די פאון קאל סומעטוכע און טראמפ ווערט געפרעגט דערוועגן אויף די שטיגן פונעם עיר פארס וואן
טראמפ זאגט אז ער ער האט נישט געזעהן די רעפארטס און אז ער ער וועט אריין קוקן דערין
פעברואר 13
צומישעניש באריכטן קורסירן איבער די שיקזאל פון פלין
אין אווענט ווערט געמאלדן אז טראמפ האט געבעטן און אנגענומען פלינ'ס רעזיגנאציע
פעברואר 14
שאן ספייסער זאגט אז די רעזיגנאציע איז נישט געקומען ווייל פלין האט געטוען עפעס אומלעגאל נאר בלויז ווייל ער האט פארלוירן דעם פרעזידענט'ס טראסט פארן זאגן ליגענט אין אנהייב איבער זיינע געשפרעכן
-
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11319
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יוני 06, 2011 11:01 am
- לאקאציע: בתוך עמי אנכי ישבת
יש ברירה האט געשריבן:די מעשה ווי אזוי מען ווייסט יעצט (בלויז די ראשי פרקים)
דעצעמבער 29
אבאמא ארויפגעלייגט סאנקציעס אויף רוסלאנד פאר'ן העקן די די. ען. סי. און אונטערמינעווען די עלעקשינס
גלייך דערויף האט זיך רוסלאנד געלאזט הערן אז זיי וועלן נקמה נעמען איינס אויף איינס, דאס האט מען געהערט פון די ווארטזאגער פון די רוסישע אויסערן מיניסטעריום און פון פוטינס אייגענע ווארטזאגער ווי אויך פון די רוסישע אמבאסאדאר אין וואשינגטאן
די נעקסטע אינדערפרי האט פוטין געשאקט די וועלט מיטן ארויסלייגן א מעלדונג אז רוסלאנד גייט גארנישט צוריק טוען און זיך נישט אראפלאזן צו די ביליגע אמעריקאנער טאקטיקן
יעדער האט גלייך געהויבן די ברעמען. וואס האט פאסירט? פארוואס האט רוסלאנד אזוי פליצלונג געטוישט מיינונג
ווי ס'שטעלט זיך ארויס האט טאקע עפעס פאסירט, א פאון קאלל!
...
קען מען (אויב מען וויל) טענה'ן אז עס קומט פלין א מעדאל פארדעם! געראטעוועט אמעריקע פון א נקמה אקציע פון רוסלאנד!
--
וואס דא האט פאסירט "פינקלטליך" (ווער האט וועם געהייסען, וכו' וכו') ווייס איך נישט. אבער עס איז קלאר (אזוי מיין איך) אז רוסלאנד האט געוואלט טראמפ און נישט קלינטאן. און אז רוסלאנד האט געטוהן פעילות דערצו, האט עס נישט אויף גערעגט טראמפ שטיצער דער "עצם" שטיצע.
איז קען זיין אז רוסלאנד'ס קאלקולאציעס זענען געווען אז זיי האבען דא א גוטע פריינד גענעראל פלין וועמען זיי האבען אין טאש (מאיזה סיבה שהוא, אפשר גאר קענען אים בלעקמעילען); און דערביבער האט טראמפ באשלאסען אז "אמעריקע פורסט" און בעסער פלין זאל גיין, און אזוי ארום איז "בעסער פאר אמעריקע"; מען וועט ווייטער קענען פארהאנדלען פרידליכע באציאונגען און מיטארבעטען מיט רוסלאנד, אבער שוין אן דער באגאזש פון א פלין וואס איז מער פארקויפט פאר רוסלאנד. דזאסט שפעקולאציעס.
- קאמפיוטער עקספערט
- שר האלף
- תגובות: 1774
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג דעצמבער 18, 2016 8:42 am
כאפצעם האט געשריבן:צענדליגער דעמאקראטישע געזעצגעבער זענען ארויסגעקומען אין א רוף אז עס זאל ווערן געשטעלט א ספעציעלע אינדעפענדענט פראסעקיוטער אויסצופארשן די פלין רעזעגנאציע קאנטראווערסיע און די שעדי טראמפ קאמפיין-רוסלאנד געשפרעכן דורכאויסן קאמפיין.
די ליסטע פון קאנגרעסלייט און סענעטארן וואס רופן פאר א ספעציעלע פראקוראר וואקסט ביי די מנוט.
לינדזי גרעם זאגט אז די פרישע אינפארמאציע וואס ער הערט אצינד איבער טראמפ איז א "געים טשעינדזשער" און ער גייט שטעלן דאס לאנד פאר פארטיי.
זאל סעשענס טון לויט די מנהג פון עריק האלדער און לינטש האבען זיך געפירט און אזא פאל און אלעס וועט זיין גוט
און ווען ער וועט ענדיגען זיין פרעזידענטסי וועט ער קענען זאגען "no scandals"


text:
אנטווערפן
אנטווערפן (פלעמיש: Antwerpen; פראנצויזיש: Anvers - "אַנְוֶוער") איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין גרויסקייט אין בעלגיע און די גרעסטע שטאט אין פלאנדערן, די חלק וואו מען רעדט פלעמיש אין בעלגיע. אנטווערפן האט 472.000 איינוואוינערס (2008), פון דעם זײַנען דאָ בערך 15,000 חרדישע יידן אין אַנטװערפן.
די שטאט ליגט אין צפון זייט פון לאנד, נאנט צום האלענדישן גרעניץ, און אויפן סכעלדע פלוס.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער נאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
לויטן פאלקלאר האט די שטאט באקומען זיין נאמען פון א לעגענדע איבער א ריז ''אנטיגאן'' וואס האט געוואוינט נעבען דער טייך סכעלדע, ער פלעגט איינמאנען א צאל פון יעדעם וואס איז אריבער געגאנגען דער טייך, און פאר דעם וואס האט נישט געוואלט צאלן, האט ער אפגעשניטן איין האנט אין אריין געווארפן אין טייך. צום סוף איז דער ריז געהרגעט געווארן דורך א יינגע העלד מיטן נאמען ''בראַבאָ'', ער האט אפגעשניטן א האנט פונם ריז אין אריין געווארפן אין טייך. וועגן דעם איז דער נאמען אנטווערפן - וואס מיינט האנט ווארפען.
לגבי דער עטימאלאגיע, איז א פאקט אז אמאליגע צייטן פלעגט מען פראקטיזרן אפשניידן הענט אין אייראפע. אבער יאהן לאטראפ מאטלי ארגומענטירט אז דער נאמען קומט פון דעם ווערף וואס מיינט וואסער (אין ענגליש the wharf).
דאס מערסטע איז אנגענומענע טעאריע איז אז דער שורש נעמט זיך פון די צייטן פון גאליע-רוימישע פעריאדע און קומט פון דאס לאטיינישע ווארט אנטווערפיאַ. אנטווערפיאַ דארף צו מיינען אנטע פארן ווערפיאַ זיך איינזעצן.
פאר די 1500ער יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ביים סוף פונעם 15טן יארהונדערט איז אנטווערפן געווארן דער צענטער פון דער אינטערנאציאנאלער עקאנאמיע.
געמיינדעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער געמיינדע באשטייט פון אנטווערפן שטאט מיט נאך אנדערע שטעטלך, וואס צוזאמען איז עס ניין דיסטריקטן:
- אנטווערפן (דיסטריקט)
- בערכעם
- בערענדרעכט-זאַנדווליעט-לילאָ
- באָרגערהויט
- דערנע
- עקערען
- האָבאָקען
- מערקסעם
- ווילרייק
האנדל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אנטווערפן איז לאנגע יארן געווען די וועלטס גרעסטע בערזע ווי מהאט געהאנדלט מיט דיאמאנטן.
אין די לעצטע יארן איז די דיאמאנט האנדל אין אנטווערפן שטארק געפאלן צוליב וואס די פירמעס האבן אנגעהויבן שלייפן דיאמאנטן אין אינדיע ווי עס קומט אויס א סך ביליגער.
אנטווערפן האט די וועלטס באוואוסטע בעקעריי "קליינבלאט". אויך הערצעל און גאלד
יידנטום[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – אנטווערפן יידנטום
נאך דער חורבן אייראפע ווען כמעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון אנטווערפן איז פארניכטעט געווארן, איז די שטאט געווארן א צענטער פאר ארטאדאקסישע יידן. בערך 15,000 חרדישע יידן וואוינען אין דער שטאט, רובם ככולם חסידים. די שטאט האט דריי אפיציעלע קהילות: שומרי הדת (זייער רב איז הרב דוד משה ליבערמאן), מחזיקי הדת (זייער רב איז הרב אהרן שיף) און די פארטוגעזישע קהילה "בני משה". די מחזיקי הדת האט א נעצווערק פון כשרע קראמען (אויפן וועלכן זיי געבן אן השגחה), און נאך פארשידענע ארגאניזאציעס.
באזונדער פונקציאנירן אין שטאט פיהלע צענדליגע בתי מדרשים און שטיבלעך פון אלערליי שיכטן און קרייזן, דערונטער: דריי בתי מדרשים פון בעלזא (אריינגערעכנט חסידי בעלזא-מאכנבוקא), צוויי בתי מדרשים פון סאטמאר, באבוב, צוויי בתי מדרשים פון וויזניץ, סקווירא, גור, טשארטקוב, אלכסנדר, און נאך.
דאס פשעווארסקער חסידות איז הויפטקווארטירט אין אנטווערפן, זינט שנת תשי"ח ווען הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק האט זיך אריבערגעצויגן פון פאריז. דערנאך האט דאס ממשיך געווען חתנו הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק, און לאחר פטירתו ביום ז"ך חשון תשנ"ט איז בנו יחידו כ"ק פשעווארסק'ער רבי נתעטר געווארן בכתר האדמורו"ת.
איינער פון די באקאנטע פערזענלעכקייטן אין דער שטאט איז געווען הרב הגאון חיים קרייזווירטה, אב"ד פון מחזיקי הדת אומגעפער פופציק יאר, ביז זיין פטירה אין תשס"ג.


text:
פיניש
פֿיניש (Suomi סואמי) איז א שפראך וואס 92% פון מענטשן אין פינלאנד רעדן. זי איז אן אפיציעלע שפראך אין פינלאנד און א מינדערהייט אפיציעלע שפראך אין שוועדן.
די פארשידענע מיני פיניש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
עס איז דא צוויי מיני פיניש וואס זענען גענוצט אין פינלאנד. איינער איז דער "כלל-שפארך" (yleiskieli), און דער צווייטער איז דער "גערעדט שפראך" (puhekieli). דער כלל-שפראך איז גענוצט ביי פארמאלע מצבים ווי פאליטישע דרשות און אין די נייעס. ביי דער כלל-שפראך איז עס דא אויך א פארמע וואס הייסט "בוך-שפראך" (kirjakieli), און עס איז גענוצט אין אלע טעקסטן - אפילו אין רייד פון מענטשען אין פראזע. דער גערעדט שפראך, להבדיל, איז דער עיקר מין פון פיניש און איז גענוצט אין טעלעוויזיע און ראדיא און ביי געשעפט, און עס איז דער פרעפירט שפראף ביי מענטשען צו רעדען איינער מיטן צווייטען.
לדוגמא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
גראמאטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פיניש איז א אוראלישע שפראך און איז זעהר אנדעריש פון די שפראכן וואס זענען גערעדט אין ארומיגע לענדער, צום ביישפיל שוועדיש און נארוועגיש, וואס זענען גערמאנישע שפראכן, ווי אידיש.
פראנאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פינישע ווערבן זענען קאניוגירט לויט פערזאן און נומער, אז פראנאמען זענען נישט באדארפט. דערפאר, אין כלל-שפראך פיניש די פראנאמען פאר די ערשטע און צווייטע פערזאנען זענען נארמאל נישט גענוצט, סיידן פאר הדגשה. אין דער גערעדטער-שפראך פיניש, זענען אלע פראנאמען גענוצט. אין דעם דריטן פערזאן, סיי אין כלל-שפראך פיניש סיי אין גערעדטער-שפראך פיניש, איז דער פראנאם אייביג באדארפט, צ.ב. hän menee ער גייט, he menevät, זיי גיין.


text:
שענקען
עס איז שווער צו זייַן אַ זעלבשטענדיק מידיאַ אין הייַנט ס וועלט.
פילע גאַווערמאַנץ און אי.יו. אינסטיטוציעס פאָרשלאָגן פינאַנציעל שטיצן, אָבער ווי זיי זאָגן "ער ווער Pays די פּייפּער קאַללס די ניגן", און די ריזיקירן פון אַקסעפּטינג באַאַמטער פינאַנציעל שטיצן איז אַז איין טאָג די געבן די שטיצן מייַ ווילן די אמת אָלטערד אין זייער ווערסיע פון די אמת.
אי.יו. רעפּאָרטער איז זעלבשטענדיק און רילייז אויף גאַנצע, ספּאָנסאָרשיפּ און דאָוניישאַנז צו פאָנד אונדזער אָפּעראַציע.
דורך קאַנטריביוטינג צו אונדזער כוידעשלעך פאָנד רייזינג קאַמפּיין, איר זענט העלפּינג אונדז צו בלייַבן זעלבשטענדיק, פאַרשפּרייטן דעם אמת און דערגרייכן ווי פילע מענטשן ווי מיר קענען.
אַפֿילו אַ € קסנומקס בייַשטייַער וועט זייַן העכסט אַפּרישיייטיד. אויב יעדער איינער פון איר לייענען דעם געגעבן נאָר € קסנומקס, אונדזער בודזשעט פֿאַר די גאנצע חודש וואָלט זיין באגעגנט! געדענקען, עפּעס איז שטענדיק בעסער ווי גאָרנישט, אַזוי ביטע שענקען עפּעס, אַזוי מיר קענען פאָרזעצן צו זיין אַ זעלבשטענדיק מידיאַ פֿאַר בעסער דעבאַטע.
וועגן צו שענקען: PayPal, קרעדיט קאַרד, באַנק אַקאַונט
איר קענען לייכט מאַכן אַ בייַשטייַער צו אונדז מיט PayPal וואָס איז שנעל, גרינג, זיכער און אַנאַנאַמאַס. איר טאָן ניט אַפֿילו דאַרפֿן צו האָבן אַ PayPal חשבון צו מאַכן אַ בייַשטייַער, אַלע איר האָבן צו טאָן איז צו גיט אויף אַ בייַשטייַער קנעפּל, דעמאָלט קוק פֿאַר "דו זאלסט נישט האָבן אַ PayPal חשבון? ניצן אייער קרעדיט קאָרט אָדער באַנק אקאונט.
דריקט אויף "געדויערן" אַזוי איר קענען מאַכן אַ בייַשטייַער מיט דיין קרעדיט קאָרט אָדער באַנק אקאונט. אַז ס ווי גרינג עס איז.
דאנק איר פֿאַר אייער שטיצן! אי.יו. רעפּאָרטער איז טאן פיל בעסער איצט ווייַל פון איר!


text:
דורך טהור עיניים » מיטוואך פעברואר 24, 2016 2:52 am
בס"ד
עס קומט מיר אן זייער שווער צו שרייבן זכר צדיק לברכה אויף מיין הייליגן רבי'ן דער ערלוי'ער רב, אבער ליידער שטיי איך ביי דעם ביטערן מאמענט אז איך מוז דאס שרייבן.
ובכן, נעם איך זיך דא צו די עבודה קשה פון שרייבן אפאר שורות איבער דעם אדם הגדול בענקים, הרב דומה למלאך ה' צבאות, קדוש ה' מיוחד רבינו יוחנן בן הרב משה סופר זכר צדיק וקדוש לברכה הרינו כפרת משכבו.
איך וויל ספעציעל ווידמען אביסל צייט און אנשטרענגען מיין פעדער צו באשרייבן אט דעם גרויסן מאן ווייל איך זעה אז די המון עם און דער סתם חסיד'ישע גאס האט נישט קיין השגה פון וואס פאר א גרויסן מענטשן מען רעדט דא.
בעצם וואלט איך געקענט ארויסברענגען שטארק דעם פוינט אז ער איז געווען דער "לעצטער" ממש וואס האט אויפגעשטעלט אליינס זיין קהילה און דאס אידישקייט נאך דעם גרויסן חורבן אייראפע. איך וואלט געקענט ארויסברענגען דעם נקודה אז ער איז דער "לעצטער" וואס האט געפירט אויפן דרך פון די אמאליגע אונגארישע רבנים די תלמידי החתם סופר והכתב סופר, ותלמידי תלמידיהם זכותם יגן עלינו.
אבער דער פראבלעם פון זיך שטעלן אויף דעם אז ער איז דער לעצטער וועט בעקיפין פארקלענערן דעם דמות פון דעם גרויסן מענטש, און קען חלילה געבן א בליק ווי כאילו זיין גאנצער גדלות איז נאר דאס וואס ער איז דער לעצטער אין דעם קאטעגאריע. און ווי בנוהג שבעולם, ובפרט אין ארץ ישראל, אז ווען א רב אדער רבי, ווי קליין ער זאל נאר זיין, ווערט אלט, איז דאס אליינס שוין גענוג א סיבה אים צו מאכן גאר גרויס און א קדוש וטהור.
און וויבאלד איך וויל נישט חלילה אז עס זאל זיך דא ארויסשטעלן אזא סארט בילד, דערפאר וויל איך נישט ארויסברענגען צו שטארק דעם נקודה פון דער "לעצטער".
אבער לגבי איין זאך וויל איך זיך יא באציען צו דעם וואס ער איז געווען דער לעצטער.
עס איז ידוע אז געווענליך אין די היסטאריע פון כלל ישראל, האט זיך זייער אפט געמאכט אז דער חותם פון א תקופה איז געווען א מענטש וואס איז געווען פיל גרעסער ווי די אנדערע בני דורו. אזוי ווערט אנגעוויזן אויף ר' האי גאון, אז ער איז געווען פיל גרעסער פון די אנדערע גאונים פאר אים, ווייל ער איז געווען דער חותם פון א תקופה. אזוי אויך איז געווארן אנגעוויזן אויף אנדערע גדולי ישראל.
אט דעם געדאנק קען זיכער געזאגט ווערן אויף דער גאון וצדיק דער ערלוי'ער רב זצ"ל. און דא וויל איך טאקע נעמען אפאר מינוט אראפצאלייגן, אזוי נאר אויפן שפיץ גאפל וואס דער איד איז געווען.
די טעכנישע פרטים פון זיין לעבן און יחוס האט מען שוין געברענגט דא. אבער איך וויל רעדן מער פון דעם מענטש, פון דעם פערזענליכקייט, פון זיין תורה, קדושה, תפילה, עבודה און גמילות חסדים און נאך און נאך און נאך.
דער רבי זצ"ל איז געווען אזא אדם השלם, ער האט פארמאגט אין זיך אזוי פיל שלימות, אז צווישן אלע זיינע זיבן זין אינאיינעם, טראץ וואס יעדער פון זיי האט זיך גאר אסאך מעלות, קען מען נישט אבער דאך נישט טרעפן די שלימות וואס דער איין פערזאן האט פארמאגט.
איך וועל אנהייבן מיטן אראפלייגן א טיפישער סדר היום פון יעדן גרינעם דינסטאג, אדער דאנערשטאג.
דער סדר היום
דער טאג האט זיך אנגעהויבן בערך פיר אזייגער ווען ער האט מקיים געווען דער יתגבר כארי. און בערך פיר דרייסיג פלעגט ער שוין קומען צו גיין אין ישיבה יעדן צופרי. אבער אזוי ווי דער דאקטער האט אים געזאגט אז עס איז געזונט פארן מענטש צו לויפן (מאכן עקסערסייז), האט ער געטראפן א געוואלדיגע עצה צו קענען לויפן אן צו דארפן פארשווענדן צייט אויף דעם.
אין בית המדרש אריין דארף מען דאך לויפן, און פאר די געזונט דארף מען אויך לויפן, איז דאך געוואלדיג: יעדן צופרי, ווען ער איז געקומען אין ישיבה, פלעגט ער לויפן, אבער ממש לויפן, פון זיין הויז ביז אין ישיבה, בערך פיר דרייסיג פארטאגס, ווען קיינער איז נאך נישט אויפן גאס, דעמאלס איז ער געקומען צו לויפן אין ישיבה.
די בחורים פלעגן אויפשטיין פרי פארטאגס זיך באהאלטן אויפן דאך פון ישיבה צו זעהן ווי דער רבי קומט צו לויפן. אבער מיט א חשק און א אימפעט ווי א קליין קינד, אט אזוי איז ער געלאפן, ביי די פופציג, זעכציג און אפילו ביי די פינף און זיבעציג (איך האב קיינמאל נישט מברר געווען פונקט ווען ער האט אויפגעהערט דאס לויפן).
געקומען אין ישיבה, איז ער תיכף געגאנגען אין מקוה, נישט פארפאסט קיין מקוה קיינמאל. און ווי אזוי דאס מקוה גיין האט אויסגעזעהן דאס איז שוין א פרשה פאר זיך. די לעקטערס אין מקוה זענען געווען גאר שוואך אזוי אז מען האט שווער געקענט זעהן דארט, און מיט דעם אלעם האט ער געהאלטן די אויגן צוגעמאכט פון ווען ער איז אריין ביז ער איז ארויס. כאטש וואס בדרך כלל איז קיינער נישט דארט געווען.
ער פלעגט גיין אין מקוה טאפנדיג די ווענט מיט די הענט און אזוי האט ער געמאכט זיין וועג דארט, אבער קיין אויג האט ער נישט געעפענט דארט.
געענדיגט מיט די מקוה איז ער ארויפגעקומען אויבן אין דארמיטארי אויפוועק די בחורים. (אין די עלטערע יארן פלעגט דאס שוין זיין פיל ווייניגער, אבער פון צייט צו צייט פלעגט ער אליינס אויפוועקן די בחורים אפילו אויף די עלטערע יארן).
אוי, ווי קען מען פארגעסן די ווארימקייט, די הייליגקייט, די ערליכקייט, דאס יראת שמים וועלכע האט זיך געגאסן פון דעם רבי'ן ווען ער פלעגט זיך ארום דרייען פון איין צימער צום צווייטן און זיך אונטערזינגען: ישראל עם קדוש, ישראל עם קדוש, שטייט אויף, שטייט אויף, צו עבודת הבורא, ישראל עם קדוש, ישראל עם קדוש, שטייט אויף, שטייט אויף, צו עבודת הבורא.
אדרבא, פרעגט אייך נאר נאך ביי סיי וועלכן תלמיד וועט איר הערן. דאס וועט בלייבן אין זכרון ביזן לעצטן טאג.
נאכ'ן אויפוועקן די בחורים איז ער תיכף געגאנגען צו זיך אין צימער און זיך געזעצט לערנען. פאר'ן דאווענען האט ער געטרונקען א קאווע און זיך אנגעטון די טלית און תפילין. זיבן אזייגער איז ער געשטאנען אויף זיין פלאץ אין ביהמ"ד און אנגעהויבן יגדל.
א שחרית ביים רבי'ן יעדן פשוט'ן טאג איז צוגעגאנגען בדחילו ורחימו, אויף אן אופן וואס איך וואלט געוואונטשן יעדן איד אויף יום כיפור. וואס הייסט, מען שטייט דאך פארן מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא און מען בעט זיך אויס ביי אים.
אבער ער איז דאך נישט נאר א רבי נאר אויך א ראש ישיבה. זיין פלאץ ביים דאווענען איז נישט געווען ביים מזרח, נאר דוקא ביים מערב וואנט. דארט, ביים מערב וואנט האט ער געהאט א שטענדער ווי ער איז געשטאנען גאנץ דאווענען. פון דארט האט ער זיך אומגעקוקט אויף זיינע תלמידים, זיינע באליבטע צאן קדשים און אכט געגעבן וויאזוי זיי דאווענען.
ביי שמונה עשרה אבער, ווי עס שטייט אין שולחן ערוך אז מען דארף שטיין ביים וואנט, איז ער אריבער קיין מזרח ווי ער האט אויך פארמאגט א שטענדער. אזוי האט ער אלץ משלב געווען צווישן זיין פונקציע פון רב, רבי, ראש ישיבה און ערליכער איד.
תיכף נאכ'ן דאווענען האט ער פארגעלערנט פאר די בחורים משניות און שולחן ערוך, און ערשט דערנאך איז מען אראפ אין חדר האוכל עסן פרישטאג.
אבער דער רבי איז אריין ביי זיך אין צימער און אנגעטון די ר"ת תפילין און זיך געזעצט ווייטער לערנען.
ווען דער סדר הלימוד האט זיך אנגעהויבן פלעגט ער אריינקומען אין בית המדרש, אנגעטון אין די ר"ת תפילין און זיך געדרייט צווישן די בחורים, און געכאפט א שמועס אין לערנען, מיט דעם און מיט יענעם. אזוי אויך האט מען געקענט צוגיין צו אים און רעדן אין יעדן מקצוע אין לערנען.
זיך ארום געדרייט אביסל צווישן די תלמידים און צוריק אין צימער לערנען די הייליגע תורה. בערך האלב עלעוו, עלעוו, פלעגט ער אויסטאן די ר"ת תפילין און דאן האט מען אים געברענגט פרישטאג.
נאך פרישטאג פלעגט ער פארלערנען פאר זיין שיעור (ביז די מיטעלע מ' יארן האט ער געהאט די עלטסטע שיעור אין ישיבה, און דאן האט ער עס געטוישט אז ער האט זיך אליינס אויסגעקליבן בחורים פון צווישן אלע יארגענג פון וועלכע ער האט זיך צאמגעשטעלט זיין שיעור).
בערך צוויי דריי אזייגער פלעגט ער אהיים גיין פאר בערך צוויי שעה און דערנאך צוריק געקומען אין ישיבה ווי ער איז געבליבן ביז צען עלעוו ביינאכט. (אין די לעצטע יארן, נאך וואס די רביצין אין אוועק, פלעגט ער אפט מאל אפילו די נאכמיטאג שעות בלייבן אין ישיבה, אדער צומאל בלייבן ביז גאר שפעט ביינאכט.)
אט דאס איז געווען זיין סדר היום דבר יום ביומו.
זמנים מיוחדים
יעדן ליל שישי האט מען געפראוועט אין ישיבה תיקון חצות. א גרויסער עולם בחורים איז סייווי אויפגעבליבן לערנען, און פונקט צו חצות פלעגט מען פארלעשן האלב פון די לעקטערס און דער רבי איז אריינגעקומען און זיך אוועק געזעצט אויף די טרעפ פון דעם ארון הקודש און אנגעהויבן תיקון חצות, מיט א לב נשבר און בכיות נוראות ווען טרערן גיסן זיך פון זיינע אויגן האט ער געקלאגט אויפן חורבן בית המקדש ווי א טאטע אויף א בן יחיד וואס איז נעבעך פלוצלינג אומגעקומען.
"אוי הקבצו ושמעו, בני יעקב כולכם, קרעו לבבכם ואל בגדיכם, כי בפשעכם שלחה אמכם, ותנו כבוד לה' אלוקיכם", "מי האיש החפץ חיים, וחיך אוכל יטעם לו...". (איך האף אז איך שרייב גוט, ווייל דאס ליגט מיר נאך אין זכרון פון דעמאלס).
פרייטאג האט דער רבי פארגעלערנט אין ישיבה א שיעור כללי, און ביי חצות פלעגט ער פארלערנען א חסיד'יש ספר, אלס הכנה צום שבת קודש הממשמש ובא.
איך וועל קיינמאל נישט פארגעסן דעם ערשטן מאל וואס איך האב דאס געהערט. דער רבי האט פארגעלערנט דעמאלס א שטיקל עבודת ישראל. אבער דער שיעור האט זיך נישט אנגעהויבן מיט דעם דיבור המתחיל פון דעם פסוק. דער שיעור האט זיך אנגעהויבן מיט א שמועס: מיר דארפן דאנקען און לויבן דעם הייליגן באשעפער אז מיר האבן די זכיה צו לערנען אזא הייליגע תורה, אז מיר קענען היינט לערנען די תורה און די הייליגע ווערטער פון אזא הייליגער צדיק וקדוש ווי דער קאזשניצער מגיד.
און אזוי האט ער פאר די קומענדיגע פאר מינוט זיך נישט געקענט בארואיגן פון דעם גרויסן ריזיגן זכי' וואס מיר האבן אז מיר קענען לערנען זיין תורה און ווערן אנגעזאפט מיט די קדושה וואס ער האט אריינגעלייגט אין די ווערטער.
אט אזוי האט געלערנט א חסיד'יש ספר א איד וועלכער האט דוקא געהייסן אן אשכנז. א איד וועלכער האט כל ימיו געדאווענט נוסח אשכנז (און אין אלע זיינע בתי מדרשים דאווענט מען ביז היינט נוסח אשכנז) און האט קיינמאל נישט אנגעטון א גארטל צום דאווענען. הלוואי ווען איך זאל האבן אזא התעוררות כאטש איינמאל א יאר.
ווער רעדט נאך שבת. די באטע-טיש פרייטאג צו נאכטס. די שלש סעודות'ן שבת פארנאכטס, און דאס זינגען לדוד ברוך ה' צורי נאכדעם.
שלש סעודות תורה האט מען זיך נישט פארגעקוקט. עס איז געליגן פאר אים אזא קליינער שאפקעלע מיט עטליכע ספרים און ווען עס איז געקומען צייט צו זאגן פלעגט שטיל ווערן אין בית מדרש פאר עטליכע מינוט בשעת ווען דער רבי האט אריינגעקוקט אין איינעם פון די ספרים, און אמאל אין מער ווי איינס, און נאך עטליכע מינוט האט ער אנגעהויבן זאגן. שטיל, איידל, בקול דממה דקה, אבער אין בית מדרש האט געהערשט א שטילקייט אז מען האט אים געקענט הערן אין גאנצן בית מדרש, והיו הדברים שמחים כנתינתן מסיני.
ימים טובים ויומי דפגרא
ווער עס האט אמאל געוואלט זעהן וואס עס מיינט פונקט פארקערט פון מצוות אנשים מלומדה האט געדארפט קומען צוקוקן די עבודה פון דעם רבי'ן ביי די ימים טובים. יעדער יום טוב האט זיך געהאט זיין מהלך און זיין אייגענארטיגער עבודה.
א חנוכה לעכט צינדן, א מגילה ליינען, א תשעה באב, א ראש השנה. יעדע זאך איז צוגעגאנגען מיטן גאנצן ברען. ווי קען מען פארגעסן ווי תשעה באב האט מען געזעהן אויף דעם איד דעם חורבן בית המקדש. ער האט נישט געזעהן וואס טוט זיך ארום אים, ער האט נישט געהערט ווען מען האט גערעדט צו אים. וואס הייסט? דער בית המקדש איז דאך חרוב געווארן.
ווען עס איז געקומען צו חנוכה לעכט צינדן, זיין פנים האט געשיינט און געלאכטן ווי מיט טויזענט ליכט. אה, מיר האבן געוואונען די יוונים וועלכע האבן געוואלט משכיח זיין די תורה, מען האט באנייט דעם בית המקדש און געצינדן די ליכט. באמת זיין פנים האט געשטראלט פון שמחה.
אוי, ווען חודש אלול איז אנגעקומען, דעמאלס האט זיך אנגעהויבן די תשובה ביזנעס, אבער אויף אן אמת. (איך ווייס נישט פונקטליך אויף וואס ער האט תשובה געטאן, אבער עס האט אויסגעקוקט זייער ערנסט.) חודש אלול פלעגט ער פארלערנען פיר שיעורים יעדן טאג, אויסער די משניות און שולחן ערוך צופרי.
זיין ספרים שטוב און חידושי תורה
אז מען איז אריינגעקומען אין זיין שטוב אין ישיבה, ווי עס איז פריער געווען איין צימער, און שפעטער, סוף מ' יארן האט מען צוגעבויעט נאך א צימער,
זענען אלע פיר ווענט, פון ביידע צימערן, געווען באצירט מיט ספרים שענק, רוב ספרים זענען געווען אויסגעלערנט, און גאר אסאך פון זיי האבן געהאט אסאך הגהות אין זיי.
צוויי גאנצע פאליצעס זענען געווען באזעצט מיט ספרים וועלכע זענען בעצם געווען זיינע חידושי תורה וואס ער האט אליינס אפגעשריבן. און עס איז וויכטיג צו געדענקען אז די חידושי תורה נעמען נישט אריין זיינע של"ס תורות און אזוי אויך נישט זיינע תשובות. זיינע של"ס תורות פלעגט ער נישט אפשרייבן און ער פלעגט נישט מעתיק זיין זיינע תשובות פאר ער האט זיי ארויסגעשיקט, אזוי אז ביז בערך תש"ן, ווען די תלמידים האבן אנגעהויבן געהעריג אפשרייבן זיינע של"ס תורות און מעתיק זיין אלע תשובות, זענען רוב פון די חידושי תורה ליידער נישט געבליבן.
די צוויי פאליצעס מיט חידושי תורה זענען נאר די וואס ער האט יא אליינס אפגעשריבן.
(המשך יבוא בעז"ה)


text:
יא איך האט געשריבן:משהזוךמיר האט געשריבן:איך פרוביר צו פארשטיין דיין חשבון. דו ווילסט נישט פארדינען מער ווייל דו וועסט דערלייגן פוד סטעמפס, ווילסטו אנשטאט דעם דערלייגן פוד סטעמפס?
אויב איך מאך 500$ מער א חודש פאליר איך פוד סטעמס סא עס לוינט נישט
אבער אויב איךהאב נישט קיין פראבלעם מיט פוד סטעמס און איך וואלט נישט אפגעשטעלט מיין אונקאם ביי די סכום וואס מען קען נאך מאכען פוד סטעמס און יעדע דאלער וואס איך מאך וואלט געווען א פלאס און נישט געדארפט טראכטען צו עס לוינט זיך וועגען פוד סטעמס וואלט איך געהאט די מעגליכקייט צו שטייגען ווייטער און ווייטער
שטומט עס?
כ'פארשטיי נישט, אויב האלטסטו אז דו קענסט מאכן מער, פארוואס גיבסטו נישט אויף פודסטעמפס?
עפעס איז פאני דא


text:
אונדזער קאָלעקטיוו
די אי.יו. רעפּאָרטער מאַנשאַפֿט באשטייט פון יקספּיריאַנסט בראָדקאַסט דזשאָורנאַליסץ און קאָררעספּאָנדענץ, אַלע פון וועמען זענען עקספּערץ אין זייער באַזונדער געביטן. זיי מעלדונג פֿאַר ביידע אי.יו. רעפּאָרטער'ס אָנליין נייַעס טויער און אי.יו. רעפּאָרטער נייַעס אַגענסי ס קלייאַנץ פון די אי.יו. אינסטיטוציעס אין בריסל און סטראַסבאָורג.
קאָלין סטעווענס
באַזיצער / אַרויסגעבער / עדיטאָר
קאָלין סטעווענס האט מער ווי קסנומקס יאָרן 'דערפאַרונג ווי אַ טעלעוויזיע פּראָדוצירער און זשורנאַליסט ארבעטן אין ביידע טעלעוויזיע און ראַדיאָ פֿאַר ביביסי, יטוו, הימל, קנן, קאַנאַל קסנומקס, סקסנומקסק און JN30.TV. ער האט וואַן סך אַוואַרדס כולל ניו יארק פֿילם און טעלעוויזיע פֿעסטיוואַל, גאָלדען וידאו אַוואַרד, באַפטאַ בעסטער News & אַקטואַליטי, ברייטאַן וויילדלייף פֿילם פֿעסטיוואַל בעסטער דאַקיומענטערי. ער איז אַ געוועזענער רעדאַקטאָר פון נייַעס Related מגילה בייַ יטוו וואַלעס און גלויבנס-גרינדער פון קוואַדראַנט מידיאַ & תקשורת.
יעקב דרו
פּראָדוקציע עדיטאָר
יעקב דרו ברענגט קסנומקס יאָרן 'בריסל עדיטינג דערפאַרונג צו זייַן ראָלע ווי פּראָדוקציע רעדאַקטאָר און מיטארבעטער צו אי.יו. רעפּאָרטער.
פּענעלאָפּע דעווערעוקס
אַססיסטאַנט
פּענעלאָפּע דעווערעוקס איז פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר אַדמיניסטראַציע, פֿאַרקויף, געשעעניש פאַרוואַלטונג, און סופּפּאָרטינג די אי.יו. רעפּאָרטער מאַנשאַפֿט אין אַלע אַספּעקץ פון דעם געשעפט.
דעניס מאַקשאַנע
ספּעציעלע קאָררעספּאָנדענט
דעניס מאַקשאַנע איז געווען אַ ביביסי רעפּאָרטער און פּראָדוצירער און האט אָטערד עטלעכע ביכער אויף European פּאָליטיק. ער איז געווען. בריטיש מפּ וואס ספּעשאַלייזד אין European ענינים און איז געווען וק אייראָפּע מיניסטער אונטער טאני בלער.
Philip בראַונד
פּאָליטיש קאָררעספּאָנדענט – (פּאָליטיק, עקאנאמיע, ביזנעס, סוויווע, בילדונג)
Philip בראַונד איז אַ זייער יקספּיריאַנסט זשורנאַליסט וואס האט געארבעט אויף נעץ טעלעוויזיע נייַעס, ראַדיאָ נייַעס און נאציאנאלע צייטונגען פֿאַר די לעצטע דרייַ דעקאַדעס. ער איז אַ ערשטע אָנפירונג רעדאַקטאָר פון יטוו ס פּאָליטיש אַפּאַראַט, און זייַן איז דערפאַרונג כולל יטוו נייעס קאַנאַל קסנומקס איצטיקן ענינים.
דזשים גיבבאָנס
טעלעוויזיע זשורנאַליסט / קאָנטריבוטאָר - (פּאָליטיק, עוראָזאָנע, וועלט)
דזשים גיבבאָנס האט מער ווי קסנומקס יאָרן 'דערפאַרונג ריפּאָרטינג אויף European פּאָליטיק פֿאַר אַ ברייט קייט פון בראָדקאַסטערז. ער וואַן צוויי הויפּט אַוואַרדס בייַ די קסנומקס קנן וועלט באריכט אַוואַרדס אין אַטלאַנטאַ פֿאַר זייַן טעלעוויזיע ריפּאָרטינג פון די European פּאַרליאַמענט - בעסטער פּאָליטיש באריכט און בעסטער ענוויראָנמענטאַל באריכט.
קאַטערין פעאָרע
ווידעא & אָנליין סאציאל מידיאַ עדיטאָר – (פּובליק אַפפאַירס, עוראָזאָנע, עקאנאמיע, פּאָליטיק)
קאַטערין פעאָרע ברענגט אַ הויך מדרגה פון עקספּערטיז בנוגע אי.יו. ענינים, זי האט געארבעט אין די European פּאַרליאַמענט און די European קאַמישאַן. אין איר יאָרן ווי אַ עפנטלעך ענינים מומחה זי האט געארבעט אויף: אַריבערפירן, כעמיע און פאָרשונג, רעגיאָנאַל אַנטוויקלונג, ינווייראַנמענאַל ישוז און אַ ברייט קייט פון אנדערע ענינים.
Letitia Lin
ווידעא & אָנליין זשורנאַליסט - (אי.יו. - אזיע באציונגען)
לעטיטיאַ לין איז ארבעטן ווי אַ זשורנאַליסט אין בריסל פֿאַר קסנומקס יאָרן און איז יקספּיריאַנסט אין רעפּאָרטינג אויף אייראפעישער ישוז.
קריסטיאַן גהעראַסים
Cונטערטעניק
קריסטיאַן גהעראַסיםהאט דורכגעגאנגען נאָך סטודענטן אין פּאָליטיש וויסנשאַפֿט און פּובליק אַדמיניסטראַטיאָן, און האט שוין ארבעטן ווי אַ עפנטלעך אַפישאַל קאָנסולטאַנט, קאָמוניקאַציע אָפיציר און געזעלשאַפטלעך מידיאַ עקספּערט אין זייַן געבוירן רומעניע, און אין אונגארן און פוילן. ער איז געווען קאַנטריביוטינג אַרטיקלען צו יוראַ נייַעס, Katoikos, Vox Europ , פון מיסעס אינסטיטוט און אי.יו. רעפּאָרטער


text:
דער אייראפעישער ינוועסטמענט פאַנד און די אוניווערסיטעט פון קיפראס קסנומקס פעברואר געחתמעט אַ העסקעם וואָס וועט לאָזן סטודענטן פון אנדערע לענדער צו אָפּלייגן פּייינג פֿאַר סכאַר - לימעד און רענטינג אַ פּלאַץ אויף די אוניווערסיטעט קאַמפּאַס. דעם איז געמאלדן דורך דער נייַעס טויער סטאָקקוואַטטש מיט דערמאָנען צו די מעלדן פון דער אייראפעישער קאַמישאַן.
די נייע סכעמע, וואָס וועט דאַרפן וועגן קסנומקס מיליאָן עוראָס, וועט זיין געשטיצט דורך די אַנטלייַען געראַנטיז פּראָגראַם פֿאַר עראַסמוס + האר לאָון גואַראַנטעע סטשעמע הארן. ווי דערוואַרט, די כידעש וועט נוץ מער ווי קסנומקס גראַדואַטע סטודענטן פון די אוניווערסיטעט פון קיפראס. די תּנאָים פון די נייַ פּראָגראַם אַרייַננעמען אַ צוויי-יאָר חן פּעריאָד פֿאַר סכאַר - לימעד פיז און פיר יאר פון אַנטלייַען ריפּיימאַנט נאָך גראַדזשאַוויישאַן.
אזוי, די אוניווערסיטעט פון קיפראס איז געווען די צווייטע אוניווערסיטעט אין אייראָפּע, וואָס שטיצט אַזאַ אַן איניציאטיוו. דער ערשטער איז געווען די אוניווערסיטעט פון לוקסעמבאָורג אין קסנומקס.