text:
ארגענטינע
די אַרגענטינע, אפיציעל די אַרגענטינער רעפובליק (שפאניש: República Argentina רעפובליקאַ אַרכענטינאַ), איז אַ פעדעראלע רעפובליק אין דרום-מזרח דרום אַמעריקע. זי איז דאס צווייטע גרעסטע לאנד אין דרום אמעריקע לויט פלאך מאס. זי געפינט זיך צווישן די אנדן אין מערב און דעם דרום אטלאנטישן אקעאן אין מזרח. זי גרענעצט פאראגוויי און באליוויע צו צפון, בראזיל און אורוגוויי צו צפון-מזרח, און טשילע צו מערב און דרום. איר הױפּטשטאָט איז בוענאס איירעס.
ארגענטינע האט א שטח פון 2,780,400 קוואדראט ק"מ, און איז דאס אכט-גרעסטע לאנד אין דער וועלט, דאס צווייט-גרעסטע אין לאטיין אמעריקע, און דאס גרעסטע שפאניש-רעדנדע. דאס לאנד איז צעטיילט אין 23 פראווינצן, וואס יעדער איינער האט זיין אייגענע קאנסטיטוציע.
אין 1861 איז דאס לאנד געווארן ארגאניזירט ווי א פעדעראציע פון פראווינצן מיט בוענאס איירעס אלס הויפטשטאט.
ארגענטינע האט די דריטער גרעסטע עקאנאמיע אין לאטיין אמעריקע, און איז א מיטגליד אין די גרופע 15 און גרופע 20 הויפט עראנאמיעס פון דער וועלט. אויך איז ארגענטינע א גרינדער מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער, די וועלט באנק און די וועלט האנדל ארגאניזאציע.
דער נאמען "ארגענטינע" שטאמט פון לאטייניש וואס מיינט זילבער, אלס דעם וואס דער ערשטער מענטש וואס האט אנפלעקט די געביט אין יאר 1516 איז געפארן דארט צו זוכן זילבער.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אייראפעער זענען ערשט געקומען אין דער ארגענטינע אין יאר 1502 מיט אמעריגא וועספוטשי. אין 1776 איז געגרינדעט געווארן דאס וויצעקעניגרייך פון ריא דע לא פלאטא מיט זיין הויפטשטאט אין בוענאס איירעס. די בריטישע האבן אינוואדירט דאס לאנד צוויי מאל, אין 1806 און 1807, אבער אן דערפאלג.
אין 1810 זענען געקומען צו ארגענטינע די נייעס אז דער מלך פון שפאניע פערנאנדא דער זיבעטער איז געווארן אראפגעווארפן דורך דער ארמיי פון נאפאלעאן. אום 25סטן מיי 1810 האבן די פארשטייער פון דער שטאט בוענאס איירעס אויפגעשטעלט דעם ערשטן אדמיניסטראטיוון ראט (La Primera Junta). דעם 9טן יולי 1816 האט מען פראקלאמירט אפיציעל אין דער שטאט טאקאמאן אז די פאראייניגטע פראווינצו פונעם לא פלאטא טייך זענען אומאפהענגיק פון דער שפאנישער רעגירונג. אין 1817 איז דער ארגענטינער גענעראל חאסע דע סאן מארטין אריבערגעגאנן די אנדן כדי צו באפרייען טשילע און פערו פון שפאנישער הערשאפט, און מיט דעם האט ער געשאפט א סוף צום שפאנישן סטראש אויף ארגענטינע'ס זעלבשטענדיקייט.
אין 1912 האט דער פרעזידענט, ראקע סאענז פעניא, איינגעפירט געהיימע וואלן פאר אלע מאנצבילן. אין די וואלן פון 1916 איז היפאליטא יריגאיען געוויילט געווארן פרעזידענט.
אין די 1920ער יארן איז ארגענטינע געווען דאס זיבעטע רייכסטע לאנד אין דער וועלט, אבער שפעטער איז זי אראפגעגאנגען.
אין 2003 האט מען געוויילט נעסטאר קירשנער פרעזידענט, און אונטער אים האט די עקאנאמיע פון לאנד זיך סטאבליזירט. אין 2007 האט מען געוויילט זיין ווייב, קריסטינע פערנאנדעז דע קירשנער פרעזידענט אנשטאט אים, און אין 2011 האט מען זי געוויילט פאר א צווייטן קאדענץ.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארגנעטינע איז דאס אכטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט לויט שטח. זי געפינט זיך אין דרום אמעריקע און גרענעצט פאראגוויי און באליוויע צו צפון, בראזיל און אורוגוויי צו צפון-מזרח, און טשילע צו מערב און דרום.
ארגענטינע איז לאנג 3,900 ק"מ (2,500 מייל) פון צפון צו דרום, און 1,400 ק"מ (870 מייל) פון מזרח צו מערב (מאקסימום).
טאפאגראפיש צעטיילט זיך ארגענטינע אין דריי טיילן: די פרוכפערע פלוינען פונעם פאמפאס אין צענטער פון לאנד, וואו געפינט זיך די רייכע לאנדווירטשאפט פון ארגענטינע; דאס הויכלאנד פון פאטאגאניע אין דרום און די אנדן בארגקייט לענגאויס דעם מערב גרענעץ מיט טשילע, וואס אנטהאלט דעם העכסטן פונקט אין גאנץ אמעריקע, דער בארג אקאנקאגוע אין מענדאזא, וואס איז הויך 6,962 מעטער איבערן ים שפיגל. דער נידריגסטער פונקט אין ארגענטינע איז לאגונא דעל קארבאן, 105 מעטער נידריגער פונעם ים שפיגל, וואס איז דער נידריגסטער פונקט אין די מערב און דרום האלבקיילעכער פון דער ערד.
ראיאנען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארגענטינע ווערט צעטיילט אין זיבן ראיאנען:
שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די גרעסטע שטעט אין ארגענטינע זענען בוענאס איירעס (באפעלקערונג 3,050,728), קארדאבע (1,372,000), ראזאריא (1,242,000) און מענדאזא (885,434).
רעגירונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארגענטינע איז א פעדעראלע קאנסטיטוציאנעלע רעפובליק, געפירט דעמאקראטיש. די רעגירונג זיצט אין בוענאס איירעס. דער היינטיקער פרעזידענט איז קריסטינע פערנאנדעז דע קירשנער.
פראווינצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארגענטינע איז א פעדעראציע פון 23 פראווינצן און איין אויטאנאמישע שטאט, בוענאס איירעס. יעדער פראווינץ האט זיין אייגענע קאנסטיטוציע.
- בוענאס איירעס (אויטאנאמישע שטאָט)
- בוענאס איירעס פראווינץ
- טיערא דעל פועגא
- טוקומאן
- טשאקא
- טשובוט
- כוכואי
- לא פאמפא
- לא ריאכע
- מענדאסע
- מיסיאנעס
- נעוקן
- סאלטא
- סאן חואן
- סאן לואיס
- סנטה קרוס
- סאנטא פע
- סאנטיאגא דעל עסטערא
- ענטרע ריאס
- פֿארמאסע
- קאטאמארקע
- קארדאבע
- קאריענטעס
- ריא נעגרא
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארגענטינע האט נאטירלעכע רעסורסן בשפע, א גוט געבילדעטע באפעלקערונג, אן עקספארט אריענטירטן לאנדווירטשאפט סעקטאר און א דיווערציפיזירטע אינדוסטריעלע באזע. די עקאנאמיע פון ארגענטינע איז די דריטע גרעסטע אין לאטיין אמעריקע.
ארגענטינע איז איינע פון דער וועלטס פירנדע אנטוויקלדיקע לענדער און איז א מיטגליד אין די G-20 הויפט עקאנאמיעס.
אינדוסטריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 2012 איז פאבריקאציע געווען 20.3% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט. די פירנדיקע סעקטארן זענען געווען: עסן-פראצעסירן, געטראנקען און טאבאק פראדוקטן; אויטאס; טעקסטיל און לעדער; כעמיקאלן און אפטייקווארג; שטאל, אלומיניום און אייזן; מעבל; פלאסטיק און רייפן; און גלאז און צעמענט.
דער גרעסטער אינדוסטריעלער צענטער אין ארגענטינע איז קארדאבע, וואן ס'געפינט זיך מעטאל-ארבעט און פאבריקאציע פון אויטאס.
טוריזם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 2013 האט ארגענטינע געהאט 5.57 מיליאן באזוכער, ראנגירנדיק דער הויפט טוריסן-ציל אין דרום אמעריקע, און דער צווייטער אין לאטיין אמעריקע נאך מעקסיקא. די טוריסטן האבן אריינגעברענגט א הכנסה פון 4.41 ביליאן אמעריקאנער דאלארן אין 2013.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארגענטינע האט מער ווי 230,000 ק"מ (144,000 מייל) פון גאסן (אחוץ פריוואטע דארפישע גאסן), פון זיי 72,000 ק"מ (45,000 מייל) זענען ברוקירט[1] און 1,575 ק"מ (980 מייל) זענען אויטאסטראדן.[2] עטלעכע הויפט שטעט זענען באהאפטן דורך פילשפאלירן אויטאסטראדן און מ'האלט אין איין בויען מער.[3] איבערן גאנצן לאנד זענען 9.2 מיליאן וואגנס איינגעשריבן אין 2008 (230 פאר א 1000 באפעלקערונג).[4]
דאס באן נעצווערק האט אינגאנצן א לענג פון 34,059 ק"מ (21,170 מייל).[5] נאך יארצענדליגער מיט א דינסט וואס איז געווארן כסדר אפגעשוואכט און אומגענוג אויפהאלטונג , האט מען פארמאכט די מערסטע צווישנשטעטיגע פאסאזשיר דינסטן אין 1992 ווען מ'האט פריוואטיזירט די באן געזעלשאפט, און טויזנטער ק"מ פון שינעס (נישט גערעכנט אויבן) זענען ארויס פון באניץ. צווישנשטעטיגע באן דינסטן ווערן ווידער-אקטיווירט, און אויך די בוענאס איירעס אונטערגרונט באן ווערט שטארק באניצט.
די בוענאס איירעס מעטרא, וואס האט אנגעהויבן אין 1913, איז געווען די ערשטע אונטערגרונט סיסטעם אין לאטיין אמעריקע און דעם דרום האלבגלאבוס.[6] אויף אירע 55 ק"מ פון גערעלסן פארן קנאפע 900,000 פאסאזשירן טאג טעגלעך.[7]
ארגענטינע האט אומגעפער 11000 ק"מ פון שיפֿיקע וואסער וועגן, וואס טראגן מער פראכט ווי די באנען.[8] דאס איז כולל א ברייט נעצווערק פון קאנאלן. ארגענטינע האט בריווח נאטירלעכע וואסער וועגן; די מערסטע באקאנטע זענען די ריא דע לא פלאטא, פאראנא, אורוגוויי, ריא נעגרא און פאראגוויי טייכן.
וויסנשאפט און טעכנאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארגענטינע האט דריי נאבעל פריז געווינער: בערנארדא הוסיי, סעזאר מילשטיין און לואיס לעלואר.
ארגענטינע האט א נוקלעארן פראגראם; זיי האבן געבויט דעם ערשטן פארש רעאקטאר אין 1957. אויך איז ארגענטינע טעטיק אין קאסמאס פארש.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די באפעלקערונג פון ארגענטינע איז צאמגעשטעלט בעיקר פון די אפשטאמלינגען פון אימיגראנטן, מערסטנס פון שפאניע און איטאליע, און אויך פראנקרייך, דייטשלאנד, רוסלאנד, בריטאניע, די שווייץ און די סקאנדינאווישע לענדער. קרוב צו 90 פראצענט פון דער באפעלקערונג זענען ווייסע קאווקאזן.
פראקיש איז שפאניש די שפראך פונעם לאנד, וואס כמעט אלע ארגענטינער רעדן. אנדערע שפראכן וואס מען רעדט אין ארגענטינע זענען ענגליש (מער ווי 40% פון דער באפעלקערונג פון לאנד), איטאליעניש (1.5 מיליאן מענטשן), אראביש (1 מיליאן מענטשן), דייטשיש (400,000 רעדער) און יידיש (200,000 רעדער).
ארגענטינע האט די גרעסטע באפעלקערונג פון יידן אין לאטיין אמעריקע, און די 7ט גרעסטע אין דער גארער וועלט.
רעליגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ארגענטינער קאנסטיטוציע גאראנטירט רעליגיעזע פרייהייט. 76% פון ארגענטינער זענען קאטאליקן. דעם 13טן מערץ 2013 האט מען געוויילט אן ארגענטינער קארדינאל פויבסט, מיטן נאמען "פראנציס". ער איז געווען דער ערשטער פויבסט פונעם קאנטינענט פון אמעריקע, און דער ערשטער נישט-אייראפעאישער פויבסט אין 1272 יאר.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ http://www.adefa.com.ar/anuario_2007/fscommand/complementary_data.pdf
- ↑ http://www.grupopayne.com.ar/archivo/01/0112/011211/institucionales/institucionales.html
- ↑ La república digital. Se dará inicio a las obras de la Autopista Mesopotámica. דערגרייכט דעם 14טן פעברואר 2008.
- ↑ DNRPA
- ↑ Argentina.gov.ar
- ↑ Buenos Aires Transport Subway
- ↑ Política Económica - Página Principal
- ↑ Encyclopedia Britannica, Book of the Year (various issues): statistical appendix.


c: text/html

text:
יאס
יאס (רומעניש: Iaşi) איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין רומעניע[1], אין צפון-מזרח פונעם לאנד. פון דעם 16טן יארהונדערט ביז 1861 איז זי געווען די הויפטשטאט פון מאלדאוויע. אויך פון 1916-1918 איז זי געווען די הויפטשטאט פונעם קעניגרייך פון רומעניע.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יידישע היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יאס איז זייער חשוב אין דער יידישע געשיכטע. פונעם 16טן יארהונדערט זענען דא באריכטן פון יידן. ביזן יאר ת"ר, א דאנק די אימיגראציע פון רוסישע און גאליציאנער יידן, איז דער שטאט'ס באפעלקערונג געווען א דריטל יידן. אין תרט"ו איז דערשינען אין יאס די ערשטע צייטונג אויף יידיש, קורות העתים.
אין תר"ץ זענען געווען מער ווי 30,000 יידן און מער ווי 127 שולן. היינט גייט די יידישע באפעלקערונג פון יאס אראפ, נישט מער ווי 300-600 יידן, און נאר איין שול וואו מען דאווענט. ס'איז אויך דא א קליינער געמיינדע צענטער וואו מ'גיט כשר עסן.
נישט ווייט פון דער שטאט איז דער גרויסער בית עולם מיט קברים פון בערך תר"מ.
דער פאגראם אין יאס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ רומענישער נאציאנאלער אינצטיטוט פון סטאטיסטיק 1 יולי, 2007

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
תהילים
תהילים איז דער ערשטער ספר וואס דערעפענט די טייל פון כתובים אין תנ"ך
אנדערשט ווי אלע אנדערע ספרים אין תנ"ך, איז די ספר תהילים כשמו כן הוא, פיל בלויז מיט לויב און געזאנג צו גאט, לידער און ארויסברענגן געפילען.
אינהאַלט
- 1 נאמען פון ספר
- 2 חשיבות פון ספר
- 3 אייטיילונג פון ספר
- 4 איינטיילונג צו סדרים
- 5 מחבר פון תהילים
- 6 קעפלעך פון די מזמורים
- 7 אנווייזונגן וויאזוי דאס צו זאגן
- 8 זאגן תהילים אין אידישע טראדיציע
- 9 זעט אויך
- 10 װעב-לינקן
- 11 רעפערענצן
נאמען פון ספר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען פונעם ספר תהילים ווי עס איז איינגעוואונט ביי אידן איר צו אנרועפן איז א לשון רבים פון די ווארט תהילה, וואס מיינט לויבן. אין לשון חז"ל ווערט אויסגעלאזט די אות ה, און לויט זיי איז די נאמען גערופן תילים (און אויף אראמיש: תילין אדער תילי), און די אויסשפראך איז נאך באנוצט און געהיטן ביי טייל קרייזן פון כלל ישראל ביזן היינטיגן טאג. פון די מיטל אלטער מפרשים, ווי צ.ב.ש. דער רמב"ן און ספעציעל די אבן עזרא, זענען געווען פון זיי וואס האבן דאס גערופען תהילות.
ביי די אלגעמיינע קריסטליכע גוים הייסט דאס פסאלמעס אלס דער בוך פון פידל. דער היברו ווארט פזמון שטאמט פון דעם ענדליכקייט.
ביי די מוסולמענער הייסט דאס די בוך פון זאבור און לויט זיי איז דאס פון הימל פונקט ווי די תורה וואס גאט האט אנטפלעקט איידער דעם קוראן נאך.
חשיבות פון ספר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
און רוב ספרי תנ"ך וואס זענען היינט געדרוקט איז דאס אין אנפאנג אלס ערשטער ספר און הויפט פון די כתובים.
אין א באקאנטער ברייתא אין מסכת בבא בתרא (י"ד, ב) וואס איז דן אין די ספרים פון תנ"ך און זייער אויסשטעל, געפינט זיך דער תהלים נאכן מגילת רות, און דאס איז מסתם לויט דער כראנאלאגישע סדר פון די ברייתא, ווי רש"י איז מפרש.
אייטיילונג פון ספר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינטיילונג פאר פרקים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס ספר תהילים איז אן איינזאמעלונג פון פארשידענע געזאנגען און לידער אין פארעם פון מזמורים, און יעדע מזמור שטייט פאר זיך ווי א גאנצער באשעפעניש פארשלאסן און אפגעטיילט פון די איבעריגע. און אונזערע היינטיגע געדרוקטע תהלים'לעך געפינט זיך הונדערט און פופציג פרקים, און יעדע פרק אנטהאלט א מזמור.
אונזער ווערסיע איז א נייער רעלאטיוו, און חז"ל טרעפן מיר בלויז דעם צאל פון 147 פרקים, דאס שטעלן חז"ל אויס קעגן די לעבן'ס - יארן פון יעקב אבינו. [1]
דער צווישענשייד פון חז"לס צאל ביז אונזער ציילונג שטאמט פון דעם וואס א טייל פון די פרקים וואס ערשיינען אלס איין מזמור אין זייער ציילונג זענען היינט געציילט געווארן אין עקסטערע פרקים. אבער עס איז נישט קלאר וועלכעס דאס איז פונקטקליך.
איינטיילונג אין ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
תהלים איז צעטיילט פון 5 ספרים, אן איינטיילונג וואס דעקענט זיך פונעם לשון פון די פארענדיגטע פסוקים פון יעדן ספר:
- פרקים א-מא. דער ספר פארענדיגט זיך מיטן פסוק: "בָּרוּךְ ה' אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל מֵהָעוֹלָם וְעַד הָעוֹלָם אָמֵן וְאָמֵן"
- פרקים מב-עב. דער ספר פארענדיגט זיך מיטן פסוק: "כָּלּוּ תְפִלּוֹת דָּוִד בֶּן יִשָׁי"
- פרקים עג-פט. פארשליסט זיך: "בָּרוּךְ ה' לְעוֹלָם אָמֵן וְאָמֵן"
- פרקים צ-קו. פארשליסט זיך מיט:"בָּרוּךְ ה' אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל מִן הָעוֹלָם וְעַד הָעוֹלָם וְאָמַר כָּל הָעָם אָמֵן הַלְלוּ-יָהּ"
- פרקים קז-קנ. פארזיגעלט דעם גאנצן תהלים מיטן פסוק: "כֹּל הַנְּשָׁמָה תְּהַלֵּל יָהּ הַלְלוּ-יָהּ"
דאס ווערט בלויז באטראכט אלס אינעווייניגסטער צעטיילונג אין ספרים, כלפי דעם דערויסענדער ציילונג פון די 24 ספרי המקרא ווערט דאס פארעכענט פאר איין'ס.
איינטיילונג צו פסוקים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט אונזער איינטיילונג פון די פסוקים, געפינט זיך אין ספר תהילים 2527 פסוקים. לויט דעם איינטיילונג, איז דער מיטלסטער פסוק אינעם גאנצן ספר: "וַיְפַתּוּהוּ בְּפִיהֶם וּבִלְשׁוֹנָם יְכַזְּבוּ לוֹ" (עח, לו).
אבער אין תלמוד בבלי (מסכת קידושין דף ל, עמוד א) איז א דיון אין צוזאמענהאנג פון די צאל פסוקים אין ספר תהלים, און לגבי דאס מיטלסטע פון זיי. לויטן גמרא, איז דער מיטלסטער פסוק: "וְהוּא רַחוּם יְכַפֵּר עָוֹן וְלֹא יַשְׁחִית וְהִרְבָּה לְהָשִׁיב אַפּוֹ וְלֹא יָעִיר כָּל חֲמָתוֹ" (עח, לח) וואס איז פארוקט פון בלויז 2 פסוקים פון אונזער היינטיגער מיטלסטער פסוק.
מיט דעם אלעם, איז לויט דער דארטיגער סוגיא פארהאן 5896 פסוקים אינעם גאנצן ספר, מער ווי דאפעלט פון אונזער חשבון. אבער די גמרא שרייבט דארטן אז מיר זענען נישט באקאנט וויאזוי איינצוטיילן די פסוקים ווי אמאל, דעריבער איז אונזער ציילונג אנדערשט ווי זייער ציילונג.
איינטיילונג צו סדרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאך איינטיילונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
תהלים ווערט אויך איינגעטיילט אויף די דרייציג טעג אין א חודש און און אויף די זיבן טעג פון דער וואך.
מחבר פון תהילים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די קעפלעך פון 100 פון די מזמורים פון תהילים ווערט אראפגעברענגט א נאמען פון א מענטש אדער א גרופע מענטשן, שטענדיג מיט א ל' וואס דינט אלס רילעישאן פאר דעם. די ל' איז געווארן פארטייטשט אין אסאך פארשידענע וועגן:
- רוב קלאסישע מפרשים זענען דאס מפרש אז דער ל' מיינט אנציצייכענן דעם נאמען פון איר מחבר פונעם מזמור. אזוי ארום איז למשל די קעפל "לדוד" ארויסצוברענגן אז דוד איז דער וואס האט דאס געשריבן און קאמפאזירט דעם מזמור.
- אדער אז דער מזמור איז געזינגן געווארן פאר אדער אויף דעם מענטש וואס ווערט דערמאנט אינעם קעפל, אדער פאר זיין אנדענק און כבוד האט מען דאס מחבר געווען. אזוי, למשל, האבן אסאך מפרשים מפרש געווען די מזמורים עב און-קכז וואס אין זייערע קעפלעך ערשיינען די ווארט "לשלמה", וואס דאס איז פארפאסט געווארן אלס תפילה פאר שלמה המלך. לויטן אבן עזרא אין זיין הקדמה צו זיין פירוש אויף תהלים נעמט ער אן ביידע מעגליכקייטן סיי אז דער נאמען איז דער פארפאסער און סיי אז עס איז געזינגן און פארפאסט דורך אנדערע פאר דעם כבוד פון דוד.
- דער מזמור איז געווען דער סדר צו זאגן אדער זינגן ביי דעם מענטש פון אנדערע פארפאסער דעריבער איז דאס נאכדעם אריין אינעם קעפל וויבאלד יענער באקאנטער פלעגט אסאך זאגן דעם מזמור. אזוי זאגן פיל מפרשים פשט אין די קעפלעך פון "לאסף" אדער "לבני קורח", וואס די דאזיגע לוויים פלעגן זינגן די מזמורים כסדר אין זייער עבודת ה' אין בית המקדש אלס טייל פון שירת הלוויים.
דוד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט ווי עס ווערט פארציילט אין די מקרא, האט דוד זיך אויסגעקענט מיטן פידל אין זייער לשון "יודע נגן", און עס ווערט אויך פארציילט אז ער איז געברענגט געווארן פארן קעניג שאול כדי צו זינגן מיט זיין פידל בעפאר אים כדי צו דערווייטערן די מרה שחורה וואס האט באפאלן שאול'ן.
אין מסכת פסחים, האבן חז"ל באשטימט: "אז אלע געזאנגן און לויבן וואס ווערט דערמאנט אין ספר תהלים האט דוד זיי געזאגט"
טראץ דעם, ווערט געברענגט אין ברייתא, מסכת בבא בתרא: "דוד האט געלאזט שרייבן דעם ספר תהלים דורך 10 זקנים: דורך אדם הראשון, דורך מלכיצדק, און דורך אברהם, און דורך משה, און דורך הימן, און דורך ידותון, און דורך אסף, און דורך די 3 קינדער פון קרח"
אויף די ערשיינונג פון די פרקים פון תהילים וואס רעדן ארום אויף טעמעס אסאך שפעטער ווי דוד המלך שרייבט רבי אברהם בן עזרא אין זיין אריינפיר צו ספר תהילים: "עס איז דא א גרויסע מחלוקת צווישן די מפרשים, טייל זאגן אז דוד האט דאס געשריבן און ער איז געווען א נביא, ... און טייל זאגן אז דער תהלים האט נישט קיין נבואה, און דערפאר האבן איר די קדמונים געשריבן צוזאמן מיט איוב און די מגילות... און זיי זאגן אז 'על נהרות בבל' - האט פארפאסט איינער פון די משוררים אין בבל... און אויך אז אסף ... איז נישט דער אסף פון דוד'ס צייטן."
אין סך הכול זענען 73 מזמורים אנגעצייכענט ביי זייער אנפאנג די ווארט לדוד, 12 מזמורים פאר אסף, 11 פאר די קינדער פון קרח, 2 מזמורים פאר שלמה, איין מזמור פאר איתן האזרחי (וואס לויט די מסורת איז דאס אברהם) איין מזמור פאר משה, און 3 מזמורים ווערט דערמאנט ידותון. פופציג מזמורים טראגן בכלל נישט קיין שום דערמאנונג פון א נאמען פון א פארפאסער.
קעפלעך פון די מזמורים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ציאונג פונעם קעפל צום קערפער פון מזמור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סארטן מזמורים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סארטן אינטראמענטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין פיל פון די מזמורי תהילים ווערט אראפגעמאלטן אינעם קעפל די סארט אינסטראמענט וואס האט באגלייט דעם ניגון:
- למנצח (55 מאל).
- נאכן אויסשפראך "למנצח" קומט דער אראפמאלונג פון די מוזיק וואס האט דאס מיטגעשפילט:
-
- למנצח בנגינות (5 מאל)
- למנצח אל הנחילות (איין מאל - פרק ה)
- למנצח בנגינות על השמינית (איין מאל - פרק ו)
- למנצח על השמינית (איין מאל - פרק יב)
נעמען פון די מחברים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שם המחבר מופיע בראש בראש 100 ממזמורי תהילים, כשהאות ל' באה לפני שמם:
- לדוד (73 מזמורים)
- לאסף (12 מזמורים)
- לבני קורח (11 מזמורים)
- לשלמה (שני מזמורים: עב, קכז)
- לאיתן האזרחי (מזמור יחיד - פט)
- למשה (מזמור יחיד - צ)
אנצייכענונג פון צייט צו זאגן דעם מזמור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין טייל מזמורים טרעפן מיר די פאסיגע צייט ווען מען זאל דאס זאגן:
- מזמור שיר ליום השבת (מזמור צב). על פי המשנה (תמיד ז, יד) מזמור זה היה נאמר ביום השבת בבית המקדש.
- מזמור לתודה (מזמור ק). היו שפירשו את המזמור כמיועד להיאמר באת הקרבת קרבן תודה.
- מזמור שיר חנוכת הבית (מזמור ל). היו שפירשו את המזמור כמיועד להיאמר בחנוכת בית המקדש.
- להזכיר (מזמורים לח, ע) כפי שצוין, היו שפירשו שמזמורים אלו נועדו להיות תפילה שבאה יחד עם קרבן מנחה שאליו קשור הפועל זכירה, כגון "אזכרתה לה'" (ויקרא ו, ח).
- למנצח על איילת השחר (מזמור כב). היו שביארו את שמזמור זה נאמר בזמן הזריחה (היא איילת השחר).
אנווייזונגן וויאזוי דאס צו זאגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די וועגן פונעם ניגון וואס ליגט אין קעפל, געפינט זיך אויך די אנווייזונגן וויאזוי דאס צו זינגן. ההדרכה הבולטת ביותר היא המילה "סֶלָה", שמופיעה 71 פעמים בספר. מילה נוספת המשמשת להדרכת הנגינה היא "היגיון", המופיעה במזמור ט, ז. תיבות אחרות שהוצע לקוראן כסימני נעימה הן: "ניצב" (לט, ו), "מיני" (מה, ט), "משכיל" (מז, ח), "אֵלֶם" (מז, ח), "רַבָּה" (סב, ג), "יָרוּמוּ" (קמ, ט)
זאגן תהילים אין אידישע טראדיציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ספר תהילים איז דאס מערסטע באנוצטער און באקאנטסטער ספר פון אלע טיילן פון כתובים. וויבאלד מען טרעפט דערין מזמורים וואס שטימען זיך אריין כמעט אין יעדן מצב.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
װעב-לינקן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- פירוש המאירי לתהילים
- תהילים.net, אתר המציג את כל טקסט התהילים מנוקד עם פירושים, חזנות וסגולות
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ (מסכת סופרים פרק ט"ז, הלכה י"א; הובא בתוספות על תלמוד בבלי, מסכת פסחים דף קי"ז, עמוד א), זייט מעיין אין נודע ביהודה מהדורה תנינא - קונטרס אחרון סימן קיב ד"ה און זעהט וואס ער פרעגט דארטן.


text:
קפ"ש טיטאניק
קפ"ש טיטאניק (ענגליש: RMS Titanic) איז געווען א ריזיגע לוקסוס שיף וואס איז געזונקען אויפן וועג פון גרויסבריטאניע צו אמעריקע דעם 15טן אפריל, 1912. זייענדיג אויף איר ערשטע רייזע, ווען די שיף האט אריינגעקראכט אין אן אייזבארג. און בלויז נאך 2 שעה און 40 מינוט האט די שיף געזונקען.
די שיף איז געווען די גרעסטע שיף אין יענע תקופה, ווען מען האט געבויעט די שיף האבן זיך די אינזשענירן בארימט אז די טיטאניק קען נישט זינקען. עס האט אנגעהאלטן אומגעפער 2,283 פאסאנזשירן. נאר 706 מענטשן זענען געראטעוועט געווארן פון די קאטאסטראפע.
דאס איז אויך שפעטער געווארן פארוואנדעלט אין א פילם מיטן נאמען "טיטאניק".
מ'האט אנגעהויבן בויען די טיטאַניק דעם 31סטן מערץ, 1909 אין דער "האַרלאַנד און וואלף" שיפבויעריי אין בעלפאַסט, אירלאנד.
די לענג פון דער טיטאַניק איז 269 מעטער (כמעט פיר מאָל די לענג פון אַ באָעינג 747), און קען גרייכן אַ גיכקייט פון 23 נאַץ (43 ק"מ א ש). זי האט געקענט טראָגן 3547 פּאַסאַזשירן.
עס איז פארהאן א רעקארדירונג פון א קל מלא פון דעם בארימטער חזן יאסעלע ראזענבלאט וואו ער באוויינט דער טיטאניק מאנשאפט.


text:
סאטמאר שעמט זיך אז זייער רבי רז"ל איז געגאנגען באזוכען דעם ליטווישדען גדול ר' חיים קניבסקי און ער איז בכלל נישט צוריקגעקומען באזוכען
נייעס און קאמענטארן
אין די חרדישע וועלט
יום שני, 21 באוקטובר 2013
טויט קלאפ פאר ביידע סאטמארער
סאטמאר שעמט זיך אז זייער רבי רז"ל איז געגאנגען באזוכען דעם ליטווישדען גדול ר' חיים קניבסקי און ער איז בכלל נישט צוריקגעקומען באזוכען
יום ראשון, 6 באוקטובר 2013
אהרונים זענען געווען געטריי און אויסגעפונען אז זיי זענען געווען פערד
טייערע ארוינימלעך, עס ציפט זייער דאס הארץ צו הערן אייער ווייטאג, מ'ווארפט זיך ארום מיט ענק ווי א מצה נאך די אכצן מינוט מ'האקט טעלעפאנען אויף בחורים אין טאטעס צוגלייך, מ'גייט אויף גבוה!! ס'ווערט שווארץ.. מ'דארף פאר קיינעם נישט מגלה זיין וואס גבוה מיינט.. אבער דאס ווערט ליידער א פאקט..
ווי שטארק עס פייניגט דאס געוויסן ליינענדיג די אלע ארטיקלען וואס יעדער בחור שרייבט פיל אי אבער אז איך מוז נעמען די שרייב געצייג אין אייך לערנען א שטיקל לעקציע,
ר' נפתלי בלומענפעלד פלעגט ביי יעדן געלעגנהייט זאגן, בחורים זענען נישט קיין קאנאן פלייש, בחורים זענען נישט קיין סאלדאטן, בחורים זענען געמאכט געווארן צו זיצן אין לערנען,
הגם עס האט זיך אייביג געווען עטליכע עסקנים וואס האבן געשוויצט אין געטון פאר די מוסדות, האט מען אייביג אבער געדענקט דעם חילוק צווישן זיין געטריי אין זיין א פערד...
אין דא איז געווען ענקער דורכפאל,
ווען די ארוינישע פירער האבן אנאנסירט אז מ'גייט זאגן "תהילים" אין ראדני סטריט זענען די מציוני הישיבה געווען פון די ערשטע אינוואדירער פונעם ביהמ"ד, בשעת ענקער רוחניות'דיגער פירער שטייט אנע קאפל אין זינגט כאסדיי האשעם (פרעג פארוואס..) די בחורים זענען געווען די ציגן וואס זענען געשיקט געווארן שרייען אין זינגען דעם זעקסטע הקפה ניגון בעת'ן קידוש בית החיים (ווייזט אויס אז עמרם כהן קען נישט די ניגון..) די בחורים זענען די וואס לאזן זיך בלינדערהייט שיקן צו יעדע אקציע מיט וואס די טאטעס פונעם פארטיי האלטן זיך נישט ביים שמוציג מאכן...
אט די בחורים ווערן געשיקט צו "גבוה"
קינדערלעך טייערע.. מ'גייט אויף גבוה!
דא האבן זיך די בחורים ערוועקט ווי פון א בייזן חלום, אין פרעגן צו זיך, זענען מיר טאקע אזוינע בהימות? וואס האבן מיר געטאן צו פארדינען דעם טויט שטראף פון גבוה? דאס איז טאקע דער אפצאל פארן זיך שמוציג מאכן פאר די פארטיי?
זעענדיג אז דאס ווערט א ריאליטעט, שטיינעדיג עטליכע טעג פארן אנהייב זמן ווען די טירן פון די ניינצן ישיבות עפענען זיך, האבן די בחורים אפגעמאכט אז גענוג איז גענוג, א לימענע האט אויך א שיעור ביז וויפיל מ'קען עס קוועטשן, אין.. דער אויפשטאנד האט זיך אנגעהויבן...
אלץ זייטיגע צוקוקער איז מיר זייער אינטערעסאנט צוזען ווי עטץ בחורים זענטץ ביי די זעלבע מיינונג וואס איך האלט שוין עטליכע יאר..
פלוצלינג איז ענקער הרב החסיד הנקי והמפואר עמרם כהן געווארן פארוואנדלט אין ענקערע אויגן אלץ פשוטער שור נגח וואס וויסט נישט בחייכון אחוץ ווען ס'קומט וויי צוטון א צווייטן איד, פלוצלינג איז ענקער הרבני הנגיד יענקי סופר פארוואנדלט געווארן אין א געלט גייציגער מענטשן פרעסער אין א עוכר ישראל... פלוצלינג האט דער איש הנימוס ומעשאמעשבאקוידעש זיך אויסגעלערנט פון משה גבאי צו זיין א רשע אין א שגץ.. בקיצור הדברים דער אויפשטאנד איז אין פולסטן קראפט...
די בחורים מיט די טאטעס צוגלייך האבן ערקלערט אז זיי זענען מער נישט אינטערן פארטיי'ס רעזשים..
טייערע בחורים!! דאס מיינט דער פסוק אז א פערד פארשטייט בלויז פערדן שפראך..!! עטץ האטס ענק ביז יעצט געלאזט פארפירן פון וואס זיי האבן געהייסן.. פארוואס זאלן זיי ענק נישט שיקן אויף גבוה? אויסגעקוועטשט אין געגאנגען ווייטער..!!
יעצט וועט עטץ ענק מוזן אויסלערנען די "הארד וועי" אז עס איז דא א חילוק צווישן זיין געטריי אין זיין א פערד...
ואתכם הסליחה
יום שישי, 4 באוקטובר 2013
יום שבת, 14 בספטמבר 2013
יום שלישי, 10 בספטמבר 2013
כששנה חדשה בפתח
כשאשה לוקחת רוורס היא נותנת נשיקה לרכב מאחורה
2.מצאתי דרך טובה להתעשר,התחלתי למכור פופקורן לכל אלה שחיים בסרט.
3.יש שני דברים שאסור לעשות כשאוכלים סופגניה:-לנשוף -לשאוף.
4.איזה כיף זה להפעיל את המיקרוגל ולעצור אותו בדיוק כשהוא על 00:01 ,זה
מרגיש כאילו הצלחת לנטרל פצצת אטום!
5.איזה מוזר זה לראות על קבר:נפטר כי לא העביר לחמש עשרה אנשים.
6.עצלני העולם בואו נתאחד!אחר כך..
7.יהלום הוא החומר החזק ביותר בעולם,עובדה שהוא היחיד שמצליח להשתיק נשים.
8.חיוך ושתיקה אלו שני הדברים הכי יפים שאלוקים נתן לאדם.חיוך זה הדרך
לפתור בעיות.ושתיקה זו הדרך למנוע אותן .
9.קצת אירוני שליצור ששוכח ימי הולדת, שוכח ימי נישואין, ושוכח להוציא את
הילדים.. קוראים זכר.
10.אמרתי לך כבר שאני שם עוד חמש דקות! תפסיק להתקשר כל רבע שעה!
11.השנה מחביאים את האפיקומן במעטפה של חברת חשמל,לאף אחד אין אומץ לפתוח אותה..
12.תכלס, אף אחד לא באמת ראה פעם מישהו מחליק ונופל על בננה.
13.קורנפלקס-כשאתה גם רעב,גם צמא וגם עצלן...
14.אתה סומך על הבנק שלך,מפקיד בו את כל הכספים והחסכונות שלך,והוא קושר
לך את העט עם חוט!
15.ישראלי זה אחד שיכול לקנות בגדים בחמש מאות שקל,אבל אם יתקע לו שקל
במכונה של המסטיקים,הוא יעמיד את כל הקניון על הרגליים.
16.גוגל יקר,אתה מוכן לתת לי לסיים משפט לפני שאתה מתחיל לנחש?
17.האייפון שלי נפל מקומה שנייה ונשבר..מסתבר שמצב טיסה זה לא מה שחשבתי...
18.יש אנשים שעדיף לקנות להם גלידה מאשר לראות אותם שלוש פעמים...
19.להיות ישראלי זה לצחוק שעה על מישהו ואז להגיד,די,לא יפה מסכן..
20. למה כשאנחנו נושכים בטעות את הלשון זה כואב, וכשאנחנו נושכים את
הלשון בכוונה - זה לא כואב?
ועכשיו שאלה שמעניינת אותי, למה אתם נושכים את הלשון עכשיו??
ככה עושים עסק מוצלח: קונים מרוקאי בכמה שהוא שווה ומוכרים אותו בכמה
שהוא חושב שהוא שווה
יום שני, 2 בספטמבר 2013
די צביעות פון דעם סאטמארער ראב"ד
יענער מוז פאלגען אלע סאטמאר משוגעתן
נאר איך מיט מיינע קינדער קען טון וואס איך וויל און גלוסט
והמבין יבין
נה נה ניי נה נה ניי.. אומאן!!
מ'פליעט פון נאנט און פון די ווייט
קיין אומאן צו דעם רבינ'ס הויף
יעדער עס קומט זיך דא צונויף
ווייל ראש השנה איז דער צייט
די אויגן הייבט מען אויף ארויף
באשעפער, אשרינו מה טוב
קיין אומאן געקומען זיין דא נעבן דיר
בך רבינו נגילה, נגילה ונשמחה,
אומאן אומאן ראש השנה,
די זכייה איז נישט קיין קליינע
ביים רבינ'ס הויף צו זיין
ראש השנה אין אומאן
פעלן עס טאר נישט קיינער
דאס איז יעדעס יאר מיין ציל
איך זינג מיט שמחה און געפיל
אוי רבי הער צו מיין געשריי
גענוג געווען די שווערע טעג
יעצט העלף מיר גיין דעם גוטן וועג
אוי טאטע אלע שלעכטס פארמעק
א פרוטה און די צען קאפיטלען
פונעם רבי'ן איז די בעסטע מיטלען
קיין אומאן געקומען זיין דא נעבן דיר
בך רבינו נגילה, נגילה ונשמחה,
אומאן אומאן ראש השנה,
די זכייה איז נישט קיין קליינע
ביים רבינ'ס הויף צו זיין
ראש השנה אין אומאן
פעלן עס טאר נישט קיינער
דאס איז יעדעס יאר מיין ציל
איך זינג מיט שמחה און געפיל
קום מיט מיר דארט קיין אומאן
די רבי זאגט אז ווער ס'וועט דארט זיין
שטיין פאר אים וועט ער אין יעדן זמן
זיין וואונטש צום באשעפער בעט ער אין איין ווארט,
טאטע איך בעט דיר הייב מיר פון מיין ארט,
ווי א פייגעלע טראג מיר קיין אומאן אהין דארט,
יום ראשון, 25 באוגוסט 2013
יום שבת, 24 באוגוסט 2013
וואס עסקנים פון ירושלים האבן אונז געשיקט
יום רביעי, 14 באוגוסט 2013
וויליאמסבורג באשמוצט דעם ראב"ד פון די 'עדה החרדית' שרייבט אויף אים 'שמך יחקק לחרפה ולדראון עולם'
יום שלישי, 13 באוגוסט 2013
יום שישי, 2 באוגוסט 2013
יום חמישי, 1 באוגוסט 2013
יום שישי, 26 ביולי 2013
יום שלישי, 23 ביולי 2013
יום רביעי, 17 ביולי 2013
יום שישי, 12 ביולי 2013
יום חמישי, 11 ביולי 2013
יום שישי, 5 ביולי 2013
קארענפעלד ענטפערט די קנאים
יום חמישי, 4 ביולי 2013
יום חמישי, 27 ביוני 2013
יום שני, 17 ביוני 2013
יום רביעי, 5 ביוני 2013
יום שלישי, 4 ביוני 2013
יום שישי, 31 במאי 2013
נאכוואס מאכט מען אין וויליאמסבורג צוויי בעזודנערע כינוסים קעגן דעם אינטערנעט
די שמיעס אוועק פון זיך.
פאראיאר ביי די כינוס האבן די ארונים נישט געוואלט זיך צושטעלן צו אזא
קאלערפולע ציבור, צוליב פארשידענע סיבות, דעמאלטס האבן די זאליס גע'טענהט
אז מ'מוז זיך יא צוזאמשטעלן, טראץ די אלע פראבלעמען וואס די ארונים האבן
געזאגט, מיט די טענה אז די אינטערנעט שטייגט אלעס איבער, און נאר מיט
אחדות קען מען דאס באקעמפן.
היי יאר ווען ס'איז נישט געווען די פאראיעריגע סיבות האבן די ארונים -
טראצדעם וואס דאס איז נישט אזוי שטארק אין זייער אינטערעסע, מסכים געווען
זיך צאמצושטעלן מיט די זאליס, און טאקע ווייל זיי אנערקענען אין די
וויכטיגקייט פון באקעמפן אינטערנעט.
האבן די זאליס געטוהן א שטארקע פארברעך, זיי האבן געלייגט פארטיי פאר
אידישקייט. זיי האבן געוויזן אז די גאנצע אינטערנעט מערכה אינטערעסירט
זיי זילטש. זיי אינטערעסירט פארטיי. פלוצלונג דארף מען שוין נישט גיין
צוזאמען.
די ארונים האבן באשלאסן אז זיי גייען ווייטער מיט די מערכה קעגן
אינטערנעט, און זיי גייען מאכן אן אייגענע מעמד, און טראצדעם וואס ס'איז
נישט אזוי פאליטיקלי אויסגעהאלטן, האבן זיי נישט געקוקט דערויף, און זיי
האבן באשלאסן צו מאכן זייער כינוס אין די זעלבע טאג. און מ'קען אליין
פארשטיין די מעלות פון איבערדרייען א שטאט ביידע עקן וועלן האבן זייער
כינוס אין די זעלבע צייט.
אנשטאט די זאליס זאלן זיך פרעגן היתכון מ'שטעלט פארטיי פאר יודישקייט,
בעת פאראיאר האט מען געשריגן אז ס'מוז זיין יעדער צוזאמען. האבן זיי
באשלאסן צו פארקירעווען דעם שמיעס. יעצט זינגן זיי דעם ניגון: היתכון די
ארונים מאכן די זעלבע טאג? נישט נאר זיי ווילן נישט מאכן צוזאמען און
ווייזן אז זיי זענען גרייט צו פארקוקן אויף פאליטיק פארן עתיד פון
אונזערע דורות, שרייען זיי נאך אז מ'טאר נישט מאכן דעם זעלבן טאג, און די
ארוינים זענען גאר די חיות פארן מאכן דעם זעלבן טאג.
אפשר קען מיר איינער זאגן די פראבלעם פון מאכן אינאיינעם אדער לכה"פ די
זעלבע צייט? סתם אבי צו פארקירעווען דעם שמיעס.
אזוי אויך האבן זיי סוקסעספול באוויזן אראפצונעמען די בלעים פון די
הויעכע פענסטער, און דאס אנלייגן אויף יצחק שטערן. איז דא איינער דא וואס
האלט אז די באשלוס איז געמאכט געווארן דורך יצחק שטערן?
נאר דאס קענען זיי גוט. אוועקנעמען די בלעים פון זיך, און טוישן די
דירעקציע פון די שמיעס. ווען זיי נוצן ווען זייער טאלאנט אויף גוטע זאכן
וואלט מעגליך היינט שוין געווען א סעלושן צו די אינטערנעט.
ואס שטערט פאר די זאליס אז ס'איז דא נאך א כינוס? ממילא אז מען גייט מאכן
א פראטעסט קעגן די ציונים, איז דא א טענה, דו דארפסט ווייזן פאר די וועלט
אז ס'איז דא אזא ריזן ציבור וואס איז קעגן זייערע גזירות (און דערפאר
ארבעט מען יעצט גאר שטארק מצד מהר"א אז די פראטעסט קעגן גיוס בני ישיבות
זאל זיין צוזאמען מיט זיי, הגם יעדער שרייט אז צד מהר"א גייט מיט די קאפ
אין וואנט, און איך גלייב נאך נישט אז דאס גייט צושטאנד קומען
וואטעווער), אבער דא? דא איז דא איין ציל, אויפקלערן פארן ציבור דעם
פראבלעם און אראפשטעלן פעסטע יסודות.
נו, אויב איז דא א ציבור וואס וויל דיר אונטערברענגן (נעבעך...) און
באשליסן אז זיי ווילן נישט הערן די דרשה פון דיין פירער, ווייל ביי זיי
גייט עס נישט העלפן, זיי ווילן מאכן עקסטער כדי ס'זאל יא העלפן ביי די
מערכה און זייער ציבור זאל אויך ארויסווארפן אינטערנעט, ואס שטערט עס
דיר? וואס נעמט עס אוועק פון די מערכה? הא?
יום חמישי, 30 במאי 2013
14 יאר צו די מהפכה אין סאטמאר
לאמיר אביסל אריבער גיין יענעם טאג און די תוצאות 14 יאר שפעטער
איך וועל אנהייבן מיט די ערשטע הבטחה און טענה וואס איז זייער אוקטואל היינט
די ערשטע טענה יענעם טאג פון די מחרחרי ריב איז געווען
פארוואס קען נישט זיין 2 סאטמאר קהילות???
נו מיר האלטן 14 יאר נאכדעם און צום גרויס שטונונג דעם זעלבען טאג
קומט ארויס די נייעס אז ס'גייט זיין אין ווילאמסבורג 2 כינוסים א' קרח
פארוואס דארף זיי צוויי נישט איינס אזויווי אין יעדע שטאט???
ווייל מהרז"ל וויל נישט בשום אופן זיצן און הערן זיין נעפיו רעדן
פרעגט זיך די שווערע קשיא פארוואס קען נישט זיין 2 סאטמאר קהילות???
און ווי שוין ארויס געברענגט איז טאקע הערן רעדן הגה"צ אבד"ק סאטמאר וומ"ס
ערגער ווי הערן רעדן ענגלישע דרשות???
ערגער ווי הערן רעדן אז גזירת גיוס איז א ביטול תורה גזירה???
ערגער ווי טרעטן אויף תקנות מיהלוביץ???
וואס שטערט דיר אז הגה"צ אבד"ק סאטמאר ווילאמסבורג וועט רעדן???
פארוואס קען נישט זיין 2 סאטמאר קהילות???
די צווייטע טענה יענעם טאג פון די מחרחרי ריב איז געווען
אז די דיינים דארפן האבן א ווארט אין די קהילה
נו מיר האלטן 14 יאר שפעטער האבן זיי א אייגינע ווארט???
קען א דיין דארט זאגן אז מען זאל איבער קוקן צומות הגידין???
קען א דיין דארט זאגן אז מען זאל זאלצן מיט שטיין זאץ???
האט א דיין די אייגענע דעה צו פסק'נען???
קען ער זאגן זיין אייגענע דעה אויף חיטים מצומחות???
קען ער זאגן זיין אייגענע דעה אויף גיין אין בג"ץ???
אדער איז דארט געבליבן די אלטע טרור אויף די דיינים
און ווער ס'זאגט נישט וואס די טרוריסטן ווילן זהעט עס סוף חודש אויפן טשעק???
די דריטע טענה יענעם טאג דורך די מחרחרי ריב איז געווען
נועם המידות, די אלטע חברה זענען שלעגער
נו מיר האלטן 14 יאר שפעטער איז נאך דא א ספק אין דעם???
ווער איז דער נועם המידות??? דער סימבאל פון מידות טובות???
טאקע די נייע געגרינדערטע ח"י סיון קהילה???
ווער שרייט נאך יעדע וואך די וואס טראגן מיט'ן עירוב???
ווער שיקט שלעגערס פאר ווער ס'גייט נישט אין שפאן???
די ליסטע איז אזוי גרויס אז ס'איז א שאד אנצוהייבן
די פערטע טענה יענעם טאג דורך די מחרחרי איב איז געווען
רבי זי"ע להחזיר עטרה ליושנה דער רבי זי"ע
נו מיר האלטן 14 יאר שפעטער איז טאקע די עטרה צוריק אין יושנה???
ווער פירט א ישיבה וואס הייבט זיך אן יעדען טאג 2 נאכמיטאג אן קיין פארטאגס???
ווער פירט א ישיבה ווי לערנען כשיטת החת"ס איז א בזיון???
ווער פירט א ישיבה וואס טרעט אויף די תקנת הישיבה פון רבי זי"ע???
ווער פארט אויף א"י און נעמט מיט לשיטתו 2000 מענטשען היפך דעת רבי זי"ע???
ווער געבט הסכמות אויף ספרים אנדערש ווי דער רבי זי"ע???
ווער טיילט געלט פאר אידן און מוסדות נאר מיט חשבונות פון פאליטיק???
ווער מישט אריין ביליגע פאליטיק אין יעדע זאך פון אידישקייט???
הרבה יותר ממה שכתוב כאן יש לנו לכתוב
אבער אין אזא טאג דארפן מיר חזר'ן און דאנקן
ברוך הוא אלוקינו בזכות רבותינו
שהבדלנו מן התועים און מיר האבן ווייטער א מנהיג
וואס ביי עם שטייט אידישקייט העכער אלעס
און די רודפי אחר הכבוד המדומה זענען נישט ביי אונז.


text:
לעבנס-מיטל כעמיע
לעבנס-מיטל כעמיע איז די שטודיע פֿון כעמיקאלע פראצעסן און אינטעראקציעס פֿון אלע ביאלאגישע און נישט-ביאלאגישע באשטאנדטיילן פון לעבנס-מיטל. די ביאלאגישע סובסטאנצן שליסן איין למשל פלייש, עופות, שאלאטן, ביר און מילך. די שטודיע איז ענלעך צו ביאכעמיע אין אירע באשטאנדטיילן אזוי ווי קארבאהידראטן, ליפידן און פראטעין, אבער זי שפארט איין אויך אזוינס ווי וואסער, וויטאמינען, מינעראלן, ענזימען, עסן צוגעבעכצן, אראמאטן און פארבן. די דיסציפלין נעמט אויך אײַן וויאזוי פראדוקטן ענדערן זיך דורך געוויסע לעבנס-מיטל פראצעסן טעכניקעס, און מעטאדן אדער גורם זײַן אדער צו פֿארמײַדן זייער פאסירונג. א בײַשפיל פֿון הייבן א פראצעס איז אריינלייגן לאקטיש זייערס אין מילך פראדוקטן אנצוגיכן דאס יויערן; א בײַשפיל פֿון פֿארמײַדן א פראצעס וועט זײַן אפצושטעלן די מאיארד רעאקציע אויף א פריש געשניטנעם עפל.


text:
ליטוואקעס
ליטוואַקעס זענען יידן וואס שטאַמען פון ליטע (דאס מיינט די אלטע ליטע, וואס איז כולל ווייסרוסלאנד). די ליטוואקעס זיינען שטארק פרום און אסאך פון זיי פירן זיך לויטן גר"א שטרענג לויט דעם שלחן ערוך.
לערנען תורה איז ביי זיי דאס עיקר לעבן.
היינט אין אמעריקע האבן זיי אַדאָפּטירט געוויסע פירונגען פון די חסידים, אבער זענען נאך אלץ מער וועלטליך און מאדערן.
היינטיקע רעליגיעזע ליטוואקעס רעדן יידיש (ליטווישן דיאלעקט) און אויך די שפראך פון לאנד, ווי למשל אין אמעריקע רעדן זיי ענגליש און ארץ ישראל העברעיש. די בחורים שניידן אדער שערן זיך די בארד. באהאלטן די פיאות אונטער די אויערן.


text:
באראט
באראט איז א פילם איבער א כאראקטער מיטן נאמען בוראט סאגדאיוב, וואס שפילט אלס זשורנאליסט פון קאזאכיסטאן, געשפילט דורך א בריטישער אידישער, אויפגעוואקסן אין א פרומער ספרדישער שטוב, פראוואקיטיר קאמיקער, סאשא בארון כהן
ער האט אנגעהויבן דעם כאראקטער צו דורכפירן ליצנותדיגע אינטערוויאוס מיט מענטשן אלס א פארשטעלטער זשורנאליסט פון קאזאקיסטאן, און עס איז די טעג ארויס אין א פילם אין אמעריקע וואס איז געווארן די הייסטע פילם אין אלע טעאטערס שוין פאר די צווייטע וואך, בעיקר שפילט דאס אויף וויאזוי ער פרעגט נארמאלע מענטשן דורכאויס אמעריקע אנטיסעמיטשע און אנטיפרויען פראגעס און זיי ענטפערן מיט א שמייכל ווי צוצישטימען צו זיינע אנטי מיינונגען.
וו.צו.ב.ש.פ. ער גייט קויפן א גאן און דער סטאר קלוירק ענטפערט אים וויאזוי צו שיסן א איד און יעדער לאכט...
אדער די סצענע ווי ער זינגט א קאנטרי סאנג אין א אריזאנע באר מיט קאובוי היטן און מענער און פרויען זינגן אלע מיט שיכורהייט, ווארפט אריין דעם איד אין ברין... כדי מיין לאנד זאל זיין פריי... כאפט אן דעם איד ביי די הערנער... ווען מיר דערנאך קענען מאכן א גוטער פארטי...
כאטשיג דער פילם מאכט שפאס און חוזק פון אלע מאנדע זאכן און מענטשן איז אבער דער איד דער הויפט ציל ברעט. וויאזוי צו מאכן לאכן דעם צושויער.
די עי.די.על. וואס פארדאמט אלע אנטיסעמיטישע זאכן, האט גאר באגריסט דעם פילם ווייל עס ווייזט ווי בלינד און אומראציאנאל די האס פון אנטיסעמיטיזם איז, און די אמעריקאנע פאלק אין די טעאטערס לאכן נישט פון די אידן נאר גאר פון די כאראקטער ווי נאריש ער האט פיינט דעם איד.


text:
מיטל אלטער
דער מיטל-אלטער באַשטימט אַ תקופה אין דער אייראָפעישער געשיכטע, צווישן פארצייטנס און דער מאָדערנער צײַט. דערבײַ יאָרהונדערטן די קריסטנטום האָט געגרינדעט, און די פֿאַנאַטישע אַנטיסעמיטעט; אָבער אויך די קונסטן, די מוזיק, די אַרכיטעקטורשאפט און די צייכענונג.
די עקאָנאָמיע אַרויסגעוואָקסן פֿון פעאדאליזם (feudalism) צו די אָרבאַניזאַצייע.
דער מיטלאלטער ווערט צעטיילט אויף דריי תקופות: פרי מיטלאלטער (פונעם 5טן יארהונדערט ביז 1000), הויך מיטלאלטער (בערך פון 1000 ביז 1300) און שפעט מיטלאלטער (1300 - 1500).


text:
מאנגאלישע אימפעריע
די מאנגאלישע אימפעריע וואס האט עקזיסטירט אין די 13טן און 14טן יארהונדערטער איז געווען געווען די גרעסטע אימפעריע אין דער געשיכטע פון דער וועלט. זי האט אנגעהויבן אין צענטראלער אזיע און שפעטער האט געצויגן פון דעם ים פון יאפאן אין מזרח ביז מזרח אייראפע אין מערב, און פון סיביר אין צפון ביז דרום-מזרח אזיע, אינדיע און דעם מיטל מזרח אין דרום. די אימפעריע, ביים גרעסטן, האט באדעקט א שטח פון 24 מיליאן ק"מ2 (16% פון דער ערדס יבשה) מיט א באפעלקערונג פון איבער 100 מיליאן מענטשן.
די מאנגאלישע אימפעריע האט אנגעהויבן אין 1206 ווען דזשינגיס כאן האט פאראייניקט די מאנגאלן און די טערקישע שבטים אין דעם ראיאן וואס איז היינט מאנגאליי. די אימפעריע האט געוואקסן גישווינט ווען די מאנגאלן האבן אינוואדירט אלע לענדער וואס זיי האבן געגרענעצט אונטער דער הערשאפט פון זיין אייניקל קובליי כאן. דאס האט געברענגט צו א גרויסן האנדל צוויישן מזרח און מערב.
שפעטער האט די אימפעריע זיך צעשפאלטן אויף פיר קלענערע אימפעריעס. די לעצטע פון זיי האט געדויערט ביז 1368.
רעליגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מאנגאלן זענען געווען זייער טאלעראנט צו אלע רעליגיעס. דזשינגיס כאן האט איינגעפירט א געזעץ וואס האט גאראנטירט פרייהייט פון רעליגיע דורכאויס דער אימפעריע. אלע פירער פון רעליגיעס זענען געווען באפרייט פון שטייערן.


text:
בלאט 8 פון 8
געשריבן: זונטאג ינואר 01, 2017 12:42 pm
דורך כסליו
עס איז שוין אריבער א וואך, און עס איז נאכנישט דא קיין נייע פארזעצונג..
מיר ווארטן פאר נאך..
געשריבן: מאנטאג ינואר 02, 2017 10:29 am
דורך פטיש
כסליו האט געשריבן:עס איז שוין אריבער א וואך, און עס איז נאכנישט דא קיין נייע פארזעצונג..
מיר ווארטן פאר נאך..
וואס כאפסטו נישט דו גייסט אריין אין די סייט וואס האט זיך אפגעשטעלט ביי חודש כסליו
קים אריין מיט די ניק פין טבת...
אישי היקר געענדיגט מיטן פארמעסט וואס איז יעצט די תירוץ?
געשריבן: מאנטאג ינואר 02, 2017 10:30 am
דורך כסליו
די השפעות פון הסתיו, ווערן נמשך אויף טבת.
געשריבן: מאנטאג ינואר 02, 2017 11:42 am
דורך שמעלקא זאפטיגער
זעט אויס ער איז געווארן ביזי מיט חילי (אדער יא אדער ניין) און אונז געלאזט מיט די צינג אינדערויסן...
נאאאאא
געשריבן: דאנארשטאג ינואר 05, 2017 8:31 pm
דורך עפל קוגל
ווען גייט ווייטער?
געשריבן: דאנארשטאג ינואר 05, 2017 8:32 pm
דורך יהודי
ווארט נאך אביסל און עס גייט אנפאנגען קומען פון אישי
געשריבן: דינסטאג ינואר 10, 2017 6:17 pm
דורך שמש
i think this is over ... or maybe he needs more thanks
געשריבן: מיטוואך ינואר 11, 2017 5:56 am
דורך אויסגערעכנט
נא.....
געשריבן: מיטוואך ינואר 11, 2017 6:08 am
דורך פטיש
פטיש האט געשריבן:אישי היקר געענדיגט מיטן פארמעסט וואס איז יעצט די תירוץ?
ניין, ביים פארמעסט איז ער אויכט נישט געווען
עמיר זיך ארויסלאזן אין וועג צו בערל און שמעלקא
געשריבן: מיטוואך ינואר 11, 2017 12:54 pm
דורך יהודי
אויסגערעכנט האט געשריבן:נא.....
דיין חתימה זאגט שוין אלעס


text:
שמואל אויערבאך
הרב שמואל אויערבאך (געב' י' תשרי ה'תרצ"ב, 21סטן סעפטעמבער 1931) איז דער ראש ישיבה פון דער מעלות התורה ישיבה אין ירושלים, א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה און א מיטגליד אין דעם נשיאות פון די וועד הישיבות. נאך דער פטירה פון הרב יוסף שלום אלישיב פירט ער דעם קאנסערוואטירן שטראם פון דעם ליטווישן ציבור אין ישראל; ער ווערט פאררעכנט ווי דער וואס איז ממשיך די השקפה פון הרב שך.[1]
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן געווארן אין דעם שערי חסד געגנט פון ירושלים, דער בכור פון הרב שלמה זלמן אויערבאך. זיין סנדק איז געווען היה הרב אברהם יצחק הכהן קוק[2].
אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט אין ישיבת עץ חיים, און אויך ביי זיין פאטער. ער האט משמש געווען הרב שמשון אהרן פאלאנסקי, דער טעפליקער רב, און ער איז געווען נאנט צום בריסקער רב און רבי יעקב ישראל קאניעווסקי ("דער סטייפלער"). אין רב שך'ס לעצטע יארן פלעג הרב אויערבאך באזוכן אים אין זיין הויז אין בני ברק גאנץ אפט.
יונגערהייט איז ער געווען א ראש ישיבה אין דער אמשינאווער ישיבה "שם עולם". אין די 70ער יאר האט הרב מרדכי עליפאנט אים באשטימט א ר"מ אין ישיבת איתרי אין ירושלים, וואו ער איז געבליבן ביז תשל"ז (1977).
ראש חודש אייר תשמ"ב (1982) האט הרב אויערבאך אויפגעשטעלט די מעלות התורה ישיבה פאר עלטערע בחורים אין שערי חסד, ירושלים. די ישיבה האט אויך א כולל מיט עטלעכע צוואנציג יונגעלייט.
אויך טוט הרב אויערבאך אין קבלה, און ער איז דער נשיא פון דער ישיבת המקובלים שער השמים; ער האט געירשנט דעם אמט פון זיין פאטער.
אין די אנהייב 2000ער יארן האט מען אים אריינגענומען אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה. ער איז א מיטגליד אין דעם פרעזידיום פון דעם וועד הישיבות.
הרב אויערבאך איז געווען א מקורב פון הרב יוסף שלום אלישיב. נאך רב אלישיבס פטירה האט זיך געמאכט א שפאלט אין דעם ליטוויש-ישיבישן עולם אין ישראל. דער גרעסטער טייל ווערט געפירט דורך הרב אהרן לייב שטיינמאן אבער דער מער קאנסערוואטיווער שטראם קוקט צו הרב שמואל אויערבאך ווי זייער מנהיג. אין יולי 2012 האט מען געעפנט די הפלס צייטונג אונטער זיין פאטראנאזש, און ער איז איר גייסטלעכער אויטאריטעט. דער עולם וואס האלט ביי הרב אויערבאך האט אויפגעשטעלט די נצח פארטיי אין ווינטער תשע"ג.[3]פאר די מוניציפאלע וואלן אין מרחשון תשע"ד (2013), האט די פארטיי געענדערט איר נאמען צו "בני תורה", וואס האט קאנדידירט אין ירושלים, בני ברק און מודיעין עילית, און האט געווינען סה"כ פינף זיצן.
ער איז געווען געהייראט צו מרת רחל, טאכטער פון הרב פנחס אליעזר פאקשער פון ירושלים (נפטר געווארן י"ד טבת תש"ן). זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מוסטער:הארץ
- ↑ זעט דא.
- ↑ שבתי בנדט, קרב רב: המאבק שמסעיר את רבני דגל התורה,3טן דעצעמבער 2012, וואלא וועבזייטל


text:
נעפאל
נעפאַל (נעפאליש: नेपाल), אפיציעל די פעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק פון נעפאל, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין די הימאלייע בערג אין דרום אזיע. נעפאל גרענעצט כינע צו צפון און אינדיע צו מזרח, דרום און מערב, און האט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"מ. מיט 30 מיליאן איינוואוניער איז עס דער 41סטע גרעסטע לאנד לויט באפעלקערונג. די הויפטשטאט איז קאטמאנדו.
אכט פון דער וועלט'ס צען העכסטע שפיצן זענען אין נעפאל, כולל דעם העכסטן בארג, עווערעסט.
דעם 25סטן אפריל 2015, האט פאסירט אן ערדציטערניש מיט מאס 7.8 אין נעפאל, 34 ק"מ מזרח פון לאמזשונג, ביי א טיף פון 15.0 ק"מ. אומגעפער 2,000 מענטשן זענען געהרגעט געווארן אין נעפאל, אינדיע און כינע.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נעפאל איז לאנג 800 ק"מ און ברייט 200 ק"מ, און באדעקט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"ט. דאס לאנד ליגט צווישן די גארטל ליניעס 26° און 31°N (צפון) און צווישן די מערידיאנען 80° און 89°E (מזרח).


text:
פאָרן דורך אָנליין גאַמעס חתונה קענען ניט איין מיידל. פּוץ ינטייס זיי ווי האָניק ביז, פּראַמאַסינג אַ פּלאַץ פון שפּאַס. קאַט אין אַ חתונה גאַרדעראָב, איר קענען שפּילן פֿאַר פּאָטער און רעמעאַסורע אַלע די אָפּציעס געפֿינט דרעסיז. זאל עס זיין אַ טראדיציאנעלן ווייַס אָדער בלאַס ראָזעווע, בלוי, פּאַסטעל. אויב איר ווילט, איר קענען צוגרייטן די חתונה פון וואַמפּיירז, גרייט אָדער עמאָ & נדאַש; די טרעגערס אַדערווערלדלי באוווסטזיין בעסער שוואַרץ און רויט פֿאַרבן. נו, אַזוי זיין עס & נדאַש; פֿאַר איר אַלע זאכן זענען מעגלעך, און אַפֿילו צירונג זענען דיזיינד אין אַן צונעמען נוסח.
גאַמעס כאַסענע דורך קאַטעגאָריע:
נאָוואַדייַס Photo האט אויפֿגעהערט צו זיין עפּעס ינקרעדאַבלי פאַכמאַן. סלר האט ווערן אַ רעגולער שטריך פון קיין בלאָנדעס. נו, וואָס אויב עס איז געניצט אויסשליסלעך אין דער ראַם פון & לאַקוואָ, גרין & ראַקוואָ; מאָדע, ווי לאַנג ווי די גרייס פון ען זענען אונטער 40 מעגאבייט און אַוועקגענומען צו & לאַקוואָ, סלר & ראַקוואָ. א Photoshop און גאָר שנייַדן אַוועק לייַטרום דאַרפֿן צו אויסטראַכטן עפּעס אַפֿילו די אַפּאַראַט מאָדע. סעפּיאַ & נדאַש; שפּיץ פון קינסט פאָטאָגראַפיע. לענסעס? און וואָס, נאָך אַלע אויב אַ מיידל וואס גראַדזשאַווייטיד פון קאָרסאַז כערקאַץ, באָוגהט אַ מיטל פּאָשיבאַ סלר מיט יקערדיק אָביעקטיוו & נדאַש; זי איז געווען אַ פריזירער מיט אַ אַפּאַראַט, דער שאַפֿער און שטערן פון די גרויס - ביידע שיסערייַ און כערקאַץ. רעמאַניסאַנט פון די גיני חזיר & נדאַש; ניט דעם ים, אדער די פּיגס. א פאַכמאַן אין אַזאַ צושטאנדן איז צו באַהאַלטן אין נאָענט Photo קלאַבז (די פינפט בנין פון די ונטערערד סטאַנציע, דעריבער צו די רעכט, צוויי מאל צו די לינקס, אַרויף צו די פינפט שטאָק, דריט צימער פון די צענט קאָר צפֿון פליגל), געמאכט אַ לעבעדיק שיסערייַ, מיסטאָמע דער בלויז זשאַנראַ, ניט קאַנגקערד אַמאַטשערז & נדאַש; חתונה. דאס איז די פאַל ווען די מיידל וויל צו הונדערטער פון & לאַקוואָ, Friends מיט אַ אַפּאַראַט & ראַקוואָ; און וועט פאָרשטעלן די פּראָס, וואס וועט קענען צו מאַכן טאַקע הויך קוואַליטעט ען, ניט באַנאַל, און Falling אין די מסורה, נישט נודנע, און קלאסישע. בכלל, חתונה & נדאַש; עס איז עפּעס אַזוי דיפּלי אין די באוווסטזיין פון געזעלשאַפט צו פאָר קיין מיידל אין דער געזעלשאַפט זענען נישט מאַסע נעווראָז פון דעם באָדן. בשעת די חתן אין דעם פאַל אַ גייַסטיק דיסאָרדער איז נישט טרעטאַנד. אים אַלע די זעלבע, דער חתן נאָר גענומען דעם שפּיל חתונה כּללים. אבער וואָמען זענען יבערקערן ביז היציק ינאַדאַקוואַט אַפֿילו אַ ספּעק פון שטויב אויף זייער קליידער אָדער פאַלש, פון זייער פונט פון מיינונג, די כערסטייל פון איינער פון די עדות. אָבער, פילע פון זיי קענען בעשאָלעם צו פּאַראַד אין פראָנט פון געסט אין גומעשיך און מיט אַ האַנטעך אויף זייַן קאָפּ, ניט נאָוטיסינג, ווי זיי זאָגן, דער קלאָץ אין דיין אייגן אויג. אַזאַ, וויי, די כּללים פון די שפּיל פֿאַר גערלז חתונה. זייער אָפֿט די פאַרלאַנג צו חתונה לידז צו גאַנץ צעשטערונג פון דער פּערזענלעכקייט. קרענק & לאַקוואָ, חתונה & ראַקוואָ; 90% פון קאַסעס אָנהייב אין 23 יאר, און אויב זי טוט נישט געפֿינען אַ קאָרבן אונטער 25, דעמאָלט אָדער עס כילז, קאָזינג די קאַלע אַנדערש צו פֿאַרשטיין דעם אמת פון לעבן, אָדער צעשטערן אַ מענטש, שיין מאַניק געדאַנק. און שפּיל דיזיינערז גערן העלפן די גערלז אָפיטן זייַן סאָראָוועננויו חלום צו באַקומען כאַסענע געהאַט, קריייטינג גאַמעס אָנליין חתונה. זיי זענען נישט אַליין אין דעם, זיי זענען אָפֿט שטיצט דורך צאַצקע מאַנופאַקטורערס. אויף דעם בלאַט איר קענען קוקן אין די חתונה גאַמעס פֿאַר גערלז מיט אייערע אויגן. Free פון אָפּצאָל און אָן רעדזשיסטערינג.


text:
1943
1943 איז דאס 43סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1943 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 13טן פעברואר
- די דייטשער שטעלן א קנס פון צען מיליאן פֿראנק אויף די יידן פון דזשערבא
- צווייטער וועלט קריג: די רויטע ארמיי באפרייט ראסטאוו
- 4טן מערץ - אנהייב ארויסטרייבן 11,343 יידן פון טראקיע און מאקעדאניע קיין טרעבלינקע
- 8טן מיי - חורבן אייראפע: ווארשעווער געטא אויפשטאנד איינגעפאלן
- 2טן אויגוסט - אויפשטאנד אין טרעבלינקע טויט לאגער
- 1טן סעפטעמבער - נאציס הייבן אן ליקווידירן די ווילנער געטא
- 8טן סעפטעמבער - דווייט אייזנהאוער, גענעראל פון דער אמעריקאנער ארמיי, איז מבשר וועגן וואפן שטילשטאנד מיט איטאליע
- 23סטן סעפטעמבער - די ווילנער געטא ווערט ליקווידירט ווען די יידן ווערן געשיקט צו זייער טויט אין פאנאר און פארניכטונגס לאגערן אין אייראפע.
- 13טן אקטאבער - צווייטער וועלט קריג: די נייע רעגירונג פון איטאליע דערקלערט מלחמה קעגן דייטשלאנד
- 14טן אקטאבער - אויפשטאנד אין סאביבאר טויט לאגער
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן סעפטעמבער - לעך וואלענסא, ארבעטער פירער און פרעזידענט פון פוילן
- 15טן אקטאבער - סטענלי פישער, אנפירער פון ישראל באנק
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן יאנואר - ניקאלא טעסלא, אמעריקאנער פיזיקער, עלקטרישער אינזשעניר און ערפינדער פון סערבישן אפשטאם, פון די פיאנערן פון אפבייט שטראם (געב' 1856)
- 14טן פעברואר - דויד הילבערט, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1862)
- 8טן מיי - מרדכי אניעלעוויטש, פוילישער ייד, פירער פונעם ווארשעווער געטא אויפשטאנד (געב' 1919)
- 2טן נאוועמבער - הרב קלונימוס קלמיש שפירא, פוילישער רב און דענקער, רבי פון פיאסעצנא, נפטר אין חורבן אייראפע (געב' 1889)


text:
א איד האט געשריבן:ולעומת זה, וויפיל האט שוין דער סמארטפון געהרגעט?
בגשם צו ברוח?
א איד האט געשריבן:יישר כח פארן אויסקלארן
וואלווי האט געשריבן:א איד האט געשריבן:ולעומת זה, וויפיל האט שוין דער סמארטפון געהרגעט?
בגשם צו ברוח?
0
א איד האט געשריבן:ולעומת זה, וויפיל האט שוין דער סמארטפון געהרגעט?
בגשם צו ברוח?
ביבער האט געשריבן:ס'דאך נישט שייך מער גרעסערע נסים גלוים היינטיגע צייטן. און יעדן טאג הערט מען די און ענליכע נסים פון אלע עקן וועלט! און דאס איז אלעס נסים חוץ לדרך הטבע,
בן אדם האט געשריבן:ביבער האט געשריבן:ס'דאך נישט שייך מער גרעסערע נסים גלוים היינטיגע צייטן. און יעדן טאג הערט מען די און ענליכע נסים פון אלע עקן וועלט! און דאס איז אלעס נסים חוץ לדרך הטבע,
ס'קען נישט זיין, ווייל היינט איז שוין נישטא קיין ניסים חוץ מדרך הטבע.
דער געוואגטער יונגעל האט געשריבן:וואלווי האט געשריבן:א איד האט געשריבן:ולעומת זה, וויפיל האט שוין דער סמארטפון געהרגעט?
בגשם צו ברוח?
0
כ'וואלט זיך געוואגט צו פרעגן: געבעיסט אויף?
יעצט אז כ'זעה ס'איז גאר א דזשאמבא 0 געב איך זיך אונטער!
סיריעס, אויף וואס ארויף געבסטו א 0 ?
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און 3 געסט


text:
סעגעד
סעגעד (אונגאריש: Szeged; דייטשיש: Szegedin; רומעניש: Seghedin; קראאטיש: Segedin; סערביש: Segedin, CereдиH) איז די דריטע גרעסטע שטאט אין אונגארן (נאך בודאפעשט און דעברעצין), די גרעסטע שטאט און דער געביט-צענטער פונעם דרום גרויסן פלוין און די קאנטשטאט פון טשאנגראד. דער אוניווערסיטעט פון סעגעד איז איינער פון די חשובסטע אוניווערסיטעטן אין אונגארן. סעגעד באדעקט א שטח פון 280.84 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 170,052 מענטשן (2012).
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סעגעד ליגט נישט ווייט פונעם דרום גרענעץ פון אונגארן, אויף ביידע ברעגן פונעם טייס ביים מויל פונעם מאראש טייך.
דער קלימאט איז קאלט אין ווינטער, ווארעם אין זומער, מיט ווייניג רעגן. די זון שיינט א סך שעה'ן אין יאר, דעריבער רויפט מען סעגעד "די שטאט פון זון".
יידן און יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כמעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון סעגעד איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע.
בארימטע מענטשן פון סעגעד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- רביצין אסתר יונגרייז


text:
יצחק אהרן קארף
הרב יצחק אהרן קארף אדמו"ר ממעזשביזש. איז א רב, אדמו"ר, חבר הביד"ץ און אפיצעלער סיטי טשאפלען אין באסטאן.
ער איז אן אייניקל פון דעם בעש"ט וואס פארשפרייט אידישקייט דורך זיין חסידות פראווען. ער שטאמט פון אסאך תלמידי בעש"ט ווי ליובאוויטש טשערנאבל מעזשביזש און זווהיל גזע און איז אן איידעם ביים שומרי אמונים רבי פון ירושלים ובני ברק.
זיין ערשטער זיווג איז געווען שארי רעדסטאן, א טאכטער פון סאמער רעדסטאן, וואס איז פון די גרעסטע ביליאנערן אין דער וועלט בעל הבית פון ווייאקאם און סי בי עס.
זיין איינפלוס אין דער אידישער קאמיוניטי אין באסטאן, טראץ דעם וואס ער איז א חסידישער רבי און זיי זענען געשוואורענע מתנגדים זייענדיג דער הויפט סענטער פון מאדערן ארטאדאקס אידענטום תלמידים פון ר' יוסף דוב סאלאווייטשיק, שטאמט פון דעם וואס ער איז א געלערענטער און שטארק רעספעקטירטער דענקער, האבענדיג א פי.עיטש.די. און 2 געזעץ דיפלאמען, פון אזעלכע רעספעקטירטע קאלעדזשס ווי הארווארד און קאלומביע אוניווערסיטעט און נאך.
ער איז אויך אן אדוואקאט, ביזנעסמאן, דיפלאמאט, עסקן און מחבר ספרים אויף חסידות.
ער איז א גרויסער תלמוד חכם תלמיד פון ר' חיים בערלין און זוועהיל ירושלים ישיבות.
ער האט צוויי שולן אין צוויי באזונדערע געגנטן וואו זיינע חסידים דאווענען אויפן חסידישן נוסח.
אויך געבט ער ארויס צוויי איינפלוסרייכע אידישע צייטונגען וואכענטליך אין באסאטן, איינס איז א תורה בלאט מיט מודעות בחנם פארטיילט אין די שולן, און איינס איז א צייטונג פאר די געשעפטן.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דעם רבי'נס וועבזייטל. רעבע.ארג


text:
אייאווע
אייאָווע (Iowa) איז איינע פון די 50 שטאַטן פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
זי ליגט און מיטל-מערב פון דעם לאנד, גרענעצט זיך מיט מינעסאטע אויף צפון, סאוט-דעקאטע און נעבראסקא אויף מערב, מיזורי ביי דרום, און וויסקאנסין און אילינוי ביי מזרח.
א לאנגער שמאלער טייך וואס רופט זיך דער מיסיסיפי טייך לויפט דורך דער גאנצער מזרח גרענעץ פון אייאווע, דער טייך פארמירט אויס דער גאנצער מזרח גרעניץ.
פון מערב לויפט אויך דורך א לאנגער שמאלער טייך וואס רופט זיך דער מיזורי טייך, וואס פארמירט אויס די דרום-מערב גרענעץ, וואס גרענעצט זיך מיט נעבראסקא.
דער מיזורי טייך און דער מיסיסיפי טייך זענען די צוויי לענגסטע טייכן און אמעריקע (מיזורי גרעסער), זיי ציען זיך אויפן גאנצן לענג פונעם לאנד, פון כמעט לעבן קאנאדע אין צפון, אין מינעסאטע ביז גאנץ אונטן דרום ביי ניו ארלינס, לואיזיאנא. זיי זענען לאנגע שמאלע טייכן אזא גאטונג ווי דער נילוס און מצרים.
די הויפט שטאט און די מערסטע באוואוינסטע שטאט איז דע מוין (Des Moines).
אנדערע גרויסע שטעט זענען:
- סידער רעפידס (Cedar Rapids).
- דעווענפארט (Davenport).
- סו סיטי (Sioux City).
- וואטערלו (Waterloo).
- אייווא סיטי (Iowa City).
- קאנסעל בלאפס (Council Bluffs).
עס וואוינען דארט בערך 3 מיליאן מענטשן.
די עיקר עקאנאמיע אין אייווא באשטייט פון פעלד ארבעטער און פארמערס וואס פראדוצירן ווייץ און קוקוריזע.
אייאווא באקומט יעדע פיר יאר די אויפמערקזאמקייט פון דעם גאנצן לאנד, צוליב וואס ער איז דער ערשטער שטאַט וואס האלט אפ די פארטיי וואלן פאר פרעזידענט, וואס רופט זיך די "אייאווא קאוקאס". דאס איז בלויז אן הקדמה צו די אלגעמיינע וואלן. די קומענדיגע שטאטס וואלן, ניו העמפשיר, איז הערשט צוויי וואכן שפעטער. דעריבער טוען אלע קאנדידאטן, פון די פראמינענטסע ביז די אומבאקאנטע שמויגערלעך, שווענדן דארט פיל מיט צייט און געלט, ווייל אלע פרובירן צו האבן די ערשטע געווינס, אזוי האט די אויבערהאנט און מאמענטום פאר די קומענדיגע שטעט. די קאנדידאן שטעלן זיך אהער אלס "FARMERS FRIENDLY" פריינטליך צו פעלד ארבעטער, ווי זיי לאזן זיך ווידעא-פאטראגראפירן ווי זיי עסן רויע קוקוריזע, אזאך וואס פארמערס טוען.


text:
אידישע געמיינדע
א אידישע געמיינדע איז א גרופע אידן וואס וואוינען אין א יישוב (א שטאט אדער א שטעטל) און שאפן דינסטן פאר יידיש לעבן, למשל, מקוואות, שולן, חינוך, כשרות און א חברה קדישא.
פון ווען דאס אידישע לעבן איז געשאפן געווארן האט דאס אלס אנגעהאלטן אויפן פארנעם פון א קהילה/געמיינדע, און דאס איז געוועון דער ווירקזאמער מיטל וואס האט אלס אנגעהאלטן אז עס זאל נישט פארפאלן גיין, אלס איז מען ארום גענומען מיט רבנים און העכערע גייסטליכע, ווי צ.ב.ש. דיינים, שוחטים, מורי הוראות, און דאס איז געווען דער שטארקסטער געווער קעגן אסימילאציע
אנגעהויבן האט זיך דאס נאך ביים דור המדבר דער דור דעה וואס האט געהאט אזא גרויסן רבי'ן ווי משה רבינו, און שפעטער האט מען צוגענומען עטליכע פירער איבער יעדן אינדיווידואל, אז אז מיט דעם שטרענגען ארדענונג דיסציפלין האט מען אויסגעהאלטן אלע שווערע צייטן.
דערפאר איז נישט מער ווי רעכט אז די אידישע געמיינדעס ווי גרויסע און קליינע עס זאלן נאר זיין איז כדי דאס צו קאטעגאריזירן, אז מען זאל קענען צוזאמען שטעלן א שטיקל בילד וויאזוי עס איז אריבער פון איין דור צום צווייטן און פון איין גלות צום צווייטן, און וויאזוי מען איז איבערגעקומען אלע שוועריגקייטן.


text:
לאס אנדזשעלעס
- דער ארטיקל דיסקוטירט די שטאט אין קאליפארניע. אויב איר זוכט די שטאט אין טשילע, זעט לאס אנדזשעלעס (טשילע).
לאס אַנזשעלעס איז א שטאט אין דרום קאליפארניע, אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. 3,847,400 מענטשן וואוינען אין דער שטאט, און מער ווי 18 מיליאן מענטשן אין דער גאנצער לאס אנזשעלעס ראיאן. די שטאט פארנעמט א שטח פון 1200 קוואדראט ק"מ. לאס אַנזשעלעס האט די די צווייטע גרעסטע באפעלקערונג פון אלע שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן, נאך ניו יארק סיטי. זי איז די גרעסטע שטאט אין קאליפארניע.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען לאס אַנזשעלעס שטאמט פון שפאניש און איז טײַטש "די מלאכים". דער נאמען איז א פארקירצונג פונעם ארגינעלן נאמען פונעם ארט. לאס אַנזשעלעס איז געגרינדעט געווארן אין 1781. אום 4טן אפריל, 1850 איז קאליפארניע געווארן איינער פון די פאראייניגטע שטאטן.
טשיקאוועסן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאס אַנזשעלעס פארמאגט אסאך באקאנטע טשיקאוועסן. ס'איז פאראן אסאך לאנגע פלאזשעס, למשל וועניס פלאזשע, ווי אויך מוזייען, למשל די געטי מוזיי.
אינדוסטריעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאס אַנזשעלעס האט א גרויסע פילם אינדוסטריע, בעיקר אין האליוואד. מען פאבריצירט אויך מיליטערישע פליווארג דארטן. די שטאט איז אויך א צענטער פאר באנקירן.
געגנטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאס אנזשעלעס האט פארשידענע געגנטן, צווישן זיי:
- האליוואד.
- וועניס פלאזשע.
- ברענטוואד, וואו די גבירים וואוינען .
- פֿערפֿאקס, א יידישע געגנט.
- וועסטוואד, וואו ס'געפינט זיך די אוניווערסיטעט פון קאליפארניע לאס אנזשעלעס (UCLA).
- דער סאן פערנאנדא טאל, א פארשטאטישער שטח וואו א סאך פערזישע וואוינען.
פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער היינטיגער בירגערמײַסטער איז אנטאניא ווילאַגייראסאַ


text:
ניו יארק שטאט געאגראפישע אפטיילונגען
ניו יארק שטאַט האט 62 קאונטיס.
די קאונטיס זענען איינגעטיילט אין 932 שטעטלעך (), 62 שטעט, און 14 "אינדיאנער רעזערוואציעס".
די פירערשאפט אפטיילונגען אין ניו יארק שטאַט וועלכע זענען אנדערש פון פילע אנדערע שטאטן אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, פירן צו מיספארשטענדענישן בנוגע די גאווערמענטאלע נאטור פון טעריטאריעס.
אינהאַלט
קאונטי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קאונטי איז א פונדאמענטאלע פירערשאפט אפטיילונג פון ניו יארק סטעיט. עס זענען פארהאן 62 קאונטיס אין ניו יארק. פינף פון די קאונטיס זענען די "באראס" פון ניו יארק סיטי (קינגס וואס איז ברוקלין, ניו יארק וואס איז מאנהעטן, קווינס, בראנקס, און ריטשמאנד וואס איז סטעטן איילענד), און האבן נישט קיין פונקציאנירנדע קאונטי גאווערמענט חוץ פון האלטן עפנטליכע פאפירן (Public Records). קאונטיס אנהאלטן א סכום 'טאונס' אונטער זיך, און אויך צומאל 'סיטיס'. טאונס קענען אנטהאלטן אין זיך פאראייניגטע ווילעדזש'עס, וואו די "קאונטי" פירערשאפט איז פלאצירט.
קאונטיס זענען פאראנטווארליך פאר פילע פירערשאפט פונקציעס פאר אלע טעריטאריעס אין זייערע גרעניצן - וועלכע זענען נישט באאויפטראגט מיט אן אייגענע פירערשאפט. צום מערסטנס מינט דאס כלליותדיגע פלאנירונגען, פאליציי סערוויסעס, סאשעל וועלפעיר, און אנפירן די עדיוקאציע (חינוך) סערוויסעס, און אויך געוויסע געריכט סערוויסעס.
27 קאונטיס אין דעם שטאַט אפערירן אונטער די אלגעמיינע מיטלען פון די קאונטי געזעצן, און 20 קאונטיס האבן אייגענע קאונטי טשארטערס (ענליך צו א קאנסטיטוציע), אבער אלע קאונטיס האבן א געוויסע ברייטקייט צו אייגענע פירערשאפט, די "טשארטער" קאונטיס ערלויבן זיך בעסערע היים געזעצן שטארקייט.
א ליסטע פון די טשארטער קאונטיס אין 2006 גענומען פון דא Albany, Broome, Chautauqua, Chemung, Dutchess, Erie, Herkimer, Monroe, Nassau, Oneida, Onondaga, Orange, Putnam, Rensselaer, Rockland, Schenectady, Suffolk, Sullivan, Tompkins, און Westchester.
געווענליך פירט זיך א קאונטי דורך א קאונטי עקזעקוטיוו און לעגיסלאטור (פארלאמענט). אין געוויסע קאונטיס איז די לעגיסלאטור די 'בארד פון סופערווייזערס', צוזאמענגעשטעלט פון די טאון און די סיטי אריינגעוויילטע סופערווייזערס. אין אנדערע קאונטיס רופט זיך די לעגיסלעטיווע קערפערשאפט אלץ "באורד אוו רעפרעזענטעטיווס", באורד אוו לעגילעיטארס", אדער "קאונטי לעגיסלעטור".
אויך אין נישט טשארטער קאונטיס, האבן די לעגיסעלעטיווע קערפערשאפט געוויסע אייגענע כוחות.
סיטי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א סיטי (שטאָט) אין ניו יארק באדייט א אויטאנאמישע פארבינדענע געגנט, געווענליך 'אין' א קאונטי.
געוויסע קאונטיס איבער ניו יארק סטעיט פארמאגן מער ווי איין סיטי, און געוויסע פארמאגן נישט קיין סיטי.
א סיטי שטעלט צו מער ווייניגער אלע סערוויסעס צו אירע איינוואוינער און האט די העכסטע דעגרי פון היים געזעצן און טעקסעס באפולמעכטיגונג אויף אירע איינוואוינער. די הויפט חילוק צווישן א סיטי און א ווילעדזש איז אז די סיטיס פירן זיך לויט זייערע טשארטערס, וועלכע קען זיין אנדערש איין סיטי פונעם צווייטן, אבער ווילעדזשעס זענען אונטערגעבויגן אונטער איין קלארע פארמירטע אלגעמיינע ווילעדזש געזעצן. אויך זענען ווילעדזשעס א חלק פון א טאון וועלכע די איינוואוינער צאלן דארט שטייערן און באקומען אירע סערוויסעס. ווידעראום סיטיס, סיידן איינצעלנע, זענען אומאפהענגיק פון טאונס. געוויסע סיטיס זענען גענצליך ארומגענומען דורך א טאון, געווענליך מיט די זעלבע נאמען, אויך אזא סיטי איז נישט אונטערגעווארפן אונטער די טאון.
עס זענען פארהאן צוויי און זעכציג, 62, סיטיס אין ניו יארק סטעיט. עס איז נישט דא קיין מינימיום פאפולאציע אדער געגנט פארלאנגן צו קענען ווערן א סיטי.
די פארומס פון פירערשאפט וואס סיטיס קענען האבן זענען, קאנסול מענעדזשער, שטארקע מעיאר קאנסיל, שוואכע מעיאר קאנסיל אדער קאמישאן. פיר און פערציג סיטיס נוצן די מעיאר-קאנסול פארום, אין וועלכע די מעיאר איז דער פירער, און די סיטי קאנסול מעמבערס פארמירן די לעגיסלאטור. גרעסערע סיטיס האבן אויך סיטי געריכטן.
ווען עס קומט צו ניו יארק סיטי קען עס אויסקוקן קאמפליצירט. ניו יארק סיטי איז די איינציגטסע סיטי וואס איז נישט "אין" א קאונטי, נאר אדרבה עס געפונען זיך גאר אין איר פינף קאונטיס, אבער נישט ממש, זיי ווערן אנגערופן "באראוס" אנשטאט קאונטיס, ווי שפעטער ערווענט. אונטער די סטעיט פראצעדור וועלכע ווערט אנגערופן "קאנסולטאציע" ערלויבט דאס פאר'ן סיטי צו אנעקסירן ריזיגע געגנטער אריבער אירע ארגינעלע גרעניצן.
די גרעסטע סיטי אין ניו יארק איז ניו יארק סיטי, און די קלענסטע איז שעריל סיטי.
- א ליסטע פון אלע סיטיס אין ניו יארק, און אין וועלכע קאונטיס זיי געפונען זיך
- א מאפע ווי אלע סיטיס אין ניו יארק סטעיט געפונען זיך
טאון[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יעדע קאונטי אין ניו יארק סטעיט ווערט צעטיילט אין טאונ'ס. יעדע איינוואוינער אין ניו יארק וועלכע וואוינט נישט אין א סיטי (אדער אין אן אינדיען רעזערוואציע) וואוינט אויטאמאטיש אין א טאון. עס איז פארהאן 932 טאונ'ס אין ניו יארק. טאונ'ס קענען נישט אריבערגיין די קאונטי גרעניצן, היות זיי זענען א חלק פון די קאונטי.
טאונס זענען א פיליאלע פון די גאווערמענט פירערשאפט. די טאון באורד טוען סיי עקזעקוטיווע און סיי לעגיסלעטיווע פונקציעס. די טאון סופערווייזער שטייט העכערן באורד, אבער האט נישט קיין וועטא מאכטן. די געריכט פיליאלע'ס זענען באקאנט אלץ "טאון קארט" אדער "יוסטיץ קארט".
א טאון קען ענטהאלטן אסאך אדער גארנישט ווילעדזש'עס. פינף טאונס האבן בלויז איין ווילעדזש; 'גרין איילענד' אין אלבעני קאונטי, 'איסט ראטשעסטער' אין מאנראו קאונטי, און 'סקערסדעיל', 'העריסאן' און 'מאונט קיסקאו' אין וועסטשעסטער קאונטי.
ווען אזא מצב פארמירט זיך, ווערט אפגעהאלטן א רעפערענדום צו באשלוסן צו די איינוואוינער זאלן באקומען א ווילעדזש-סטיל אדער א טאון-סטיל גאווערמענט (וועלכע וועט ווי דערמאנט טוהן די פונקציעס פון ביידע).
פילע פלעצער וועלכע אנטהאלטן דאס ווארט "טאון" אין זייערע נעמען זענען בכלל נישט קיין טאונ'ס.
- א ליסטע פון אלע טאונס אין ניו יארק שטאַט אין דער ענגלישער וויקיפעדיע
ווילעדזש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א ווילעדזש איז א פאראייניגטע געגנט אין א טאון. א ווילעדזש איז א קלארע באגרעניצטע מוניציפאליטעט וועלכע שטעלט צו סערוויסעס צו אירע איינוואוינער, ווי צוזאמענעמען די גארבעדזש, גאסן און שאסייען צוגעהערן, גאסן באלייכטונגען און בילדינג קאודס. געוויסע ווילעדזש'עס שטעלן צו זייערע אייגענע פאליציי און אנדערע פאליטיקאלע סערוויסעס. א ווילעדזש האט ווייניגער אויטאנאמיע פון א סיטי. די מוניציפאלע סערוויסעס וועלכע דער ווילעדזש שטעלט נישט צו ווערן צוגעשטעלט דורך די טאון, אדער דורך די טאון צוזאמען מיטן ווילעדזש. אין 2000 האבן עקזיסטירט 553 ווילעדזשעס אין ניו יארק סטעיט.
די לעגיסלאטור פון א ווילעדזש זענען די באורד אוו טראסטיס, וואס באשטייט פון א מעיאר מיט (געווענליך) פיר טראסטי'ס. דער מעיאר פארמאגט נישט קיין וועטא מאכטן, סיידן ער באקומט דאס דורכ'ן לאקאלע געזעץ. א ווילעדזש מוז האבן א מונאציאפאלע בילדונג אדער א ווילעדזש האל. ווילעדזשעס קענען אויך האבן א "ווילעדזש יוסטיץ".
זיך צו פאראייניגן אלץ א ווילעדזש, מוז דער טעריטאריע פארמאגן צום ווייניגסטנס 500 איינוואוינער און טאר נישט זיין מער ווי 5 סקווער מייל. דער פראצעס צו מאכן א ווילעדזש הייבט זיך אן מיט א פעטיציע דורך 20 פראצענט פון די איינוואוינער, אדער 50 פראצענט הויז אייגענטומער. און דאן קומט פאר די וואלן.
א ווילעדזש קען זיך אויסגעברייטערט אין מער ווי איין טאון אדער קאונטי. מער פון 70 ווילעדזשעס זענען לאקירט אין צוויי אדער מער טאונס, און 7 ווילעדזשעס זענען אין צוויי קאונטיס. די 'סעראנאק' ווילעדזש איז אין דריי טאונס און צוויי קאונטיס.
העמלעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א העמלעט, דערפל, אין ניו יארק שטאַט באדייט א באזעצטע געגנט אין א טאון וועלכע איז נישט א חלק פון א ווילעדזש. די טערמין 'העמלעט' איז נישט א באגרעניצונג פון די ניו יארקער געזעץ (אזויווי סיטיס, טאונס און ווילעדזשעס), אבער ווערט אפט באנוצט אין די סטעיט געזעצן צו באצייכענען א באקאנטע באזעצטע געגנט אין טאונס וועלכע זענען נישט פאראייניגט אונטער א ווילעדזש.
א העמלעט האט נישט קיין לעגאלע סטאטוס און איז אנגעוויזן אויפן טאון אין וועלכע זי געפינט זיך צו באקומען סערוויסעס און פירערשאפט. די געגנט פון א העלמעט מוז נישט זיין גענוי באגרעניצט און קען זיך פשוט אריינפאסן צו די זיפ קאוד פון איר 'פאסט אפיס', אדער ביי איר סקול אדער פייער דיסטריקט. איינוואוינער פון א העמלעט וועלן עפ"י רוב זיך אידענטיפיצירן מיט די העמלעט נאמען ליבערשט ווי די טאון נאמען. געוויסע העמלעט'ס וועלכע זענען נאענט צו גרעסערע געגנטער וועלן צומאל זיין א חלק פון די סיטי'ס און ווערן באטראכט ווי שכנים, אבער זיי זענען נאך אלץ אונטער די קאנטראל פונעם טאון.
העמלעט'ס ווערן צומאל אנגערופן "אומפאראייניגטע געזעלשאפט" (ענגליש: unincorporated community).
אויסשליסליכע אפטיילונגען נעמען פאר ניו יארק סיטי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בארא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס מערסטע באקאנטע איבערטייטש אין אידיש איז די טערמין 'פערטל' וועלכע פלעגט היפש באנוצט ווערן אין דער אלטער היים אין אייראפע ("דאס אידישע פערטל"). דאס באדייט א געגנט מיט אן אייגענע פירערשאפט.
באראו ווערט בלויז באנוצט אין ניו יארק סיטי, און עס איז נישטא קיין שום אנדערע פלאץ אין ניו יארק סטעיט וועלכע באנוצן זיך מיט דעם טערמין. א באראו רעפלעקירט די אייגנארטיגע וועג וויאזוי ניו יארק סיטי האט זיך אויפגעבויעט. אונטערן געזעץ פון ניו יארק סטעיט איז א באראו א רעזולטאט ווען די טאונס, ווילעדזשעס אדער סיטיס אין א קאונטי באשליסן זיך צו פאראייניגן מיט איר אייגענע קאונטי זעלבסט.
די פינף באראס אין ניו יארק סיטי זענען:
- די בראנקס (בראנקס קאונטי)
- ברוקלין (קינגס קאונטי)
- מאנהעטן (ניו יארק קאונטי)
- קווינס (קווינס קאונטי)
- סטעטן איילענד (ריטשמאנד קאונטי)
די באראס זענען ארגינעל באשטימט געווארן צו אנהאלטן געוויסע לאקאל פירערשאפט אין די פאראייניגטע סיטי וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין יארע 1898. יעדע בארא באזונדער ערוויילט א "בארא פרעזידענט". די "שטאַט פון ניו יארק לאקעל גאווערמענט הענד-בוק" זאגט אז: "די פינף באראוס אין ניו יארק סיטי פונקציאנירט ווי קאונטיס פאר געוויסע מאטיוון, כאטש זיי זענען נישט אזוי ארגאניזירט און זיי אפערירן נישט ווי קאונטי גאווערמענטס".
וואס עס איז דאס מערסטע ספעציעל אין די 5 באראוס, מער ווי א געווענליכע קאונטי, איז דאס אויסקלויבן א באזונדערע דיסטריקט אטורני פאר יעדע באראו באזונדער. די דיסטריקט אטורני סיסטעם אין די פינף באראוס פאררופן זיך אויף די נאמען פון די קאונטי און נישט פון די באראו, למשל די ברוקלין דיסטריקט אטורני רופט זיך "קינגס קאונטי דיסטריקט אטורני".
קאמיונעטי בארד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א קאמיונעטי בארד איז א לאקאלע פארשטייער קערפערשאפט, וועלכע ווערן נישט ערוועלט. יעדע באורד באשטייט פון פופציג אומבאצאלטע מעמבער'ס באשטימט דורך די באראו'ס פרעזידענט. העלפט פון די מעמבערס זענען נאמינירט דורך די סיטי קאונסיל מעמבערס וועלכע רעפרעזענטירן די געגנט. די כח פון א קאמיונעטי באורד איז זייער באגרעניצט, זיי סערווירן אלץ יועצים בנוגע זאונינג און לאנד, בודזשעט און אנדערע געברויכן פון די קאמיונעטי. די בארד קען רעקאמענדירן אקטיוויטעטן בשייכות מיט די סיטי גאווערמענט, אבער זיי קענען עס נישט ארויפצוואונגען. עס זענען פארהאן 59 קאמינעטי בארדס, וועלכע ווערן אידענטיפיצירט ביי א בארא און א נומער (למשל, ברוקלין קאמיונעטי בארד 3 וכדומה).
- ברוקלין אידישע קאמיונעטי בארד [1].
געגנט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינצוטיילן געגנטן איז א אנגענומענע זאך איבער דער גאנצער וועלט. א געגנט (ענגליש: neighbourhood) איז א פשוטע אידענטיפיקאציע מיטל, אז דאס וואוין ארט זאל זיך אידענטיפיצירן מער ספעציפיש ווען מען קאמיוניקירט מיט אנדערע. א געגנט קען זיך געפונען אין סיי וועלכע פון די אלע אויבנדערמאנטע דיוויזיעס. עס טראגט כמעט נישט קיין לעגאלע געוויכט מיט זיך, ניטאמאל אויף די פאסט שרייבט מען ארויף דעם געגנט נאמען, (בלויז די קאונטי|בארא און דעם שטאַט). פארט געבט דאס אפטמאל אפיציעלע סעמי-אפיציעלע סטאטוס'ן, ווי א "נעיבערהאוט אסוסיאציע" אדער א "בלאק וואטש".
אידישע געגנטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ברוקלין, ניו יארק סיטי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- וויליאמסבורג, בארא פארק, פלעטבוש און קרוין הייטס זענען אלע געגנטן (neighborhoods) אין ברוקלין בארא.
ראמאפא טאון, ראקלאנד קאונטי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מאנסי איז א העמלעט.
- ספרינג וואלי איז א ווילעדזש, גרעניצט זיך מיט מאנסי.
- כתר איז א ווילעדזש פון וויזניצער חסידים גרעניצט זיך מיט מאנסי.
- ניו סקווירא איז א ווילעדזש אפאר מינוט אוועק פון מאנסי.
מאנראו טאון, ארענדזש קאונטי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- קרית יואל איז א ווילעדזש.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פירערשאפט אפטיילונגען איבער די וועלט אין דער ענגלישער וויקיפעדיע


text:
אויפפיר
אויפֿפֿיר מאלט אויס די אקציעס און רעאקציעס פון אן ארגאניזם אדער אן אביעקט. די רעאקציע קען זיין סיי באוואוסטזיניק סיי אונטערוויסיק, סיי אפן סיי באהאלטן און סיי ווילנדיק סיי אומווילנדיק (ספאנטאן).
ביאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אויפפיר פון אן ארגאניזם ווערט געפירט דורך די הארמאן און נערוון סיסטעמען. די קאמפליצירטקייט פון דעם אויפפיר פון אן ארגאניזם ווענדט זיך אין דער קאמפליצירטקייט פון זיין נערוון-סיסטעם. אין אלגעמיין, אן ארגאניזם מיט א מער קאמפליצירטער נערוון-סיסטעם האט האט א גרעסערער פעאיקייט צו לערנען נייע רעאקציעס.
דער אויפפיר קען זיין סיי נאטירלעך סיי געלערנט.
דער אויפפיר פון בעלי חיים ווערט שטודירט אין פסיכאלאגיע, עטאלאגיע און סאציא-ביאלאגיע.
פסיכאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מענטשלעכער אויפפיר קען זיין נארמאל אדער אומגעוויינטלעך, פאסיק אדער אומפאסיק.


text: רייניקונג. גאַמעס פֿאַר גירלס, ריינקייַט איז אַ גוט געלעגנהייט צו לערנען ווי צו טייַנען סדר און ריינקייַט פון דער צימער, אַ וווינונג אָדער אַ גרויס הויז. אַלע שטימען אַז רייניקונג - אַנויינג, טידיאַס און ריקווייערז עטלעכע מאָל, און מאל גיכקייַט. נאָך יעדער איינער, דאָרט האָבן שוין מאל אין דיין לעבן ווען איר דאַרפֿן צו שטעלן אין סדר איידער די אָנקומען פון עלטערן, פריינט און געסט. גאַמעס פֿאַר גירלס אָנליין רייניקונג וועט העלפן איר לערנען געשווינד ווי צו ריין און טייַנען פּריוטשאַט עקאנאמיע. נעט גאַמעס שפּאַס אין די זעלבע צייַט נוצלעך אַרבעט - רייניקונג. איצט רייניקונג טוט נישט ויסקומען אַ נייטמער, אָבער גאַנץ אַ קשיא פון פאַרווייַלונג און שפּאַס. גוט גליק און ריינקייַט אין דיין היים!


text:
בלוט
בלוט איז דאס רויטע בלוט צירקולאציע אינעם גוף פונעם מענטש. עס איז שרעקעדיג און טרויעריג ווען מען דערזעהט איר אבער אינעווייניג באהאלטן פונעם אויג טוט זי דאס פרייליכסטע אויפגאבע פונעם קערפער, עס דינט ווי די טראנספארטאציע מיטל ארום צו פירן די לעבנסוויכטיגע באשטאנדטיילן, ווי אקסיזשען און גלוקאוז און אזוי ווייטער, פונעם קאפ ביזן נאגל פונעם פיס, געטריי און פלינק קומט זי אן צום קלענסטען באהאלטענסטן איבר, און גיבט זיי אלע חיות מיט נשמה דורך דעליווערן די אקסיזשען וואס מאכט איר די קאליר רויט.
געטריבן אין די אדערן, דורך דעם געטרייען אימערמידלעכן פּאָמפּ דער הארץ, שטראמט זי אן א אויפהער נאכאנאנד ביז די הונדערט און צוואנציג יאר.
אויך טראגט זי אוועק די מיסט און אפּפאל, ווען זי ווערט בלוי, די קארבן דייאקסייד פון אלע גלידער ארויס צו די לופט.
אלע ידיעות וועגן בלוט ווערט אנגערופן האמטאלאגיע.
אינהאַלט
ווי אזוי נעמט עס און געבט דאס?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וויאזוי עס נעמט אקסיגען, הארמאנען, און וויטאמינען פון די לונגען, נירן, לעבער, מוח, געדערעם, און די אנדערע סטאנציעס, און עס גיבט דאס ארויס דערליווערינדיג דאס צו אירע פונקטליכע אדרעסן?
צייט דורכשניט פון רייזע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די בלוט צירקולירט דעם גאנצען קערפער דורכאויס צוויי מינוט.
בלוט צעלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס באשטייט פון 2 מינע צעלן רויטע און ווייסע וואס זענען בעיקר צו קעמפן אינפעקציעס און באקטיריע.
פראדאקציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די צעלן ווערן פּראדוצירט אינעם מארך ביין.
בלוט קלאטינג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שטעלט אייך פאר די הויזן איז אייך צוריסן געווארן און עס נייט זיך צוריק צו פון זיך אליינס.... אדער שטעלט אייך פאר אז איר האט נישט קיין בלאד קלאטינג און מען כאפט א שניט אויף די הויט, און דאס בלוט רינט און רינט ביז ביז עס ענדיגט זיך די בלוט רח"ל.


text:
25סטן יוני
דעם 25סטן יוני איז דער 176סטער טאג פון יאר (177סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 189 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1532 – סוליימאן דער ערשטער אינוואדירט אונגארן.
- 1975 - מאזאמביק פראקלאמירט אומאפהענגיקייט פון פארטוגאל
- 1991 - קראאטיע און סערביע שיידן זיך פון יוגאסלאוויע און פראקלאמירן זייער אומאפהענגיקייט
- 1993 - קים קעמפבעל ווערט די ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע
- 2006 - דער זעלנער גלעד שליט געכאפט צום עזה שטרייף
- 2008 - געווידמעט דער סטרונעס בריק אין ירושלים
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1911 - וויליאם סטיין, אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1980)


text:
געאגראפיע
געאָגראַפֿיע (פֿון גריכיש YewYpaφίa - געאָגראַפֿיאַ) איז די וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיט דעם אויסשטעל און כאראקטאר פון דעם ערד פלאנעט, סיי פון דעם ים און סיי פון דער יבשה. צום ביישפיל, די וויסנשאפט פון א געוויסער מדינה, וואו זי ליגט ווער זענען אירע שכנים, די קלימאטן, די איינוואוינער, אדער די גרויסקייט פון א באשטימטן אקעאן, וואספארא סארט באשעפענישן שווימען אין אים, אא"וו.
מאדערנע געאגראפיע איז א שטודיע וואס שטרעבט צו פֿארשטיין די וועלט מיט אלע אירע מענטשלעכע און נאטירלעכע פארוויקלונגען -- נישט נאר וואו זאכן זענען אבער ווי אזוי זיי זענען געענדערט געווארן. אלס א "בריק צווישן די מענטשלעכע און פֿיזישע וויסנשאפטן", ווערט געאגראפיע צעטיילט אויף צוויי הויפט אפטיילונגען - מענטשלעכע געאגראפיע און פיזישע געאגראפיע.[1]
אינהאַלט
- 1 אריינפיר
- 2 צווייגן פון געאגראפיע
- 3 טעכניקן
- 4 היסטאריע
- 5 בארימטע געאגראפן
- 6 רעפערענצן
אריינפיר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געאגראפן שטודירן די פארשפרייטונג פון פענאמענען, פראצעסן און אייגנשאפטן אין ארט און צייט, ווי אויך די אינטעראקציע צווישן מענטשן און זייער סביבה. אזוי ווי ארט און צייט רירן אפ א סך טעמעס, ווי עקאנאמיק, געזונט, קלימאט, פלאנצן און בעלי חיים, איז געאגראפיע שטארק צווישן-דיסציפליניש. געאגראפיע האט צוויי הויפט געביטן: מענטשלעכע געאגראפיע, וואס באהאנדלט די געבויטע סביבה און ווי מענטשן ניצן דעם ארט, און פיזישע געאגראפיע, וואס באהאנדלט די נאטירלעכע סביבה מיט די ארגאניזמען, קלימאט, באדן און וואסער.
צווייגן פון געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פיזישע געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פיזישע געאגראפיע איז די שטודיע פון געאגראפיע פונעם שטאנדפונקט פון די ערד וויסנשאפטן. זי שטודירט די ליטאספער, הידראספער, אטמאספער, פעדאספער און ביאספער. מען שטודירט קלימאט, לאנדפארעם, קאנטינענטן, אקעאנען, טייכן, בערג און שטיינער.
קאטעגאריעס פון פיזישער געאגראפיע:
מענטשלעכע געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מענטשלעכע געאגראפיע איז א צווייג פון געאגראפיע וואס פאקוסירט אויף דער שטודיע פון פראצעסן און פֿורעמס וואס טוען אויספורעמען די מענטשלעכע געזעלשאפט. זי נעמט איין מענטשלעכע, פאליטישע, קולטורעלע און עקאנאמישע אספעקטן, און שטודירט באפעלקערונג, לאנדווירטשאפט, אינדוסטריע, ענערגיע, לופט פארפעסטיקונג און לענדער פון דער וועלט.
קאטעגאריעס פון מענטשלעכע געאגראפיע:
היסטארישע געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היסטארישע געאגראפיע איז דער צווייג פון געאגראפיע וואס פארשט פארשידענע געביטן ווי דער מענטש האט געווירקט אויף דער סביבה אין דער פארגאנגענהייט, אדער אנדערש ארויסגערעדט: אלץ וואס מענטשלעכע געאגראפיע שטודירט היינט אבער אין די פארגאנגענע יארן. למשל, איינער פון די קלאסישע געביטן אין געאגראפישער היסטאריע פארשט ווי די קולטורן און געזעלשאפטן האבן זיך אנטוויקלט אריבער דער וועלט און וויאזוי זיי זענען ארויסגעוואקסן אין זייער היינטיקער פארעם.
אויספארשן דעם אייבערפלאך איז איינע פון די וויכטיקע געצייג אין דעם צווייג, ווייל אזוי קען מען בעסער פארשטיין דעם איינפלוס פון מענטשן אויף זייער סביבה; די הויפט מיטלען אין היסטארישע-געאגראפישער פארשונג זענען דאקומענטן, וואס געפינען זיך אין ארכיוון, וואס דורך זיי טוט מען אנטפלעקן די געזעלשאפטלעכע-פאליטישע-עקאנאמישע פראצעסן וואס האבן געשאפן די אמאליקע לאנדשאפטן.
אין ארץ ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין ארץ ישראל, האט היסטארישע געאגראפיע געדינט ווי א הילפמיטל אין די הענט פון די ארכעאלאגן צו אידענטיפיצירן ערטער פון דער תנ"כישער תקופה. דאס איז געווארן א באזונדערער דיסציפלין וואס באשעפטיקט זיך מיט דער דינאמיק פון די פראצעסן פון באזעצן דאס לאנד. אלס פאטער פון מאדערנער היסטארישער געאגראפיע אין ארץ ישראל ווערט גערעכנט דער געאגראף פראפ' יהושע בן אריה פונעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים.
ראיאנישע געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ראיאנישע געאגראפיע איז א צווייג פון געאגראפיע וואס שטודירט ראיאנען, פון אלע גרייסן, איבער דער וועלט.
טעכניקן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מאפעס זענען א וויכטער געצייג אין געאגראפיע, וואס האט א שטארקן אינטערעס אין געשפרייט-פארהעלטענישן. געאגראפן ניצן פיר צוגאנגען:
- סיסטעמאטיש
- ראיאניש
- באשרײַבנדיק
- אנאליטיש
קארטאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געאגראפישע אינפארמאציע סיסטעמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דערווייטערטע דערשפירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קוואנטיטאטיווע מעטאדן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קוואליטאטיווע מעטאדן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע מאפעס פון דער וועלט גייען צוריק צו אוראלטן בבל אין דעם 9טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג. די גריכן האלטן אנאקסימאנדראס ווי דער גרינדער פון געאגראפיע. ער האט געברענגט פון די בבליים דעם גנאמאן, אן אינסטרומענט מיט וואס מען קען מעסטן אויף וועלכער גארטל ליניע מען געפינט זיך. טייל האלטן אז פיטאגאראס איז געווען דער ערשטער וואס האט געזאגט אז דער ערד-פלאנעט איז א קיילעך. עראטאסטענעס האט גערעכנט דעם ראדיוס פון דער ערד.
היפארכוס האט אוועקגעשטעלט די סיסטעם פון געאגראפישע קאארדינאטן—גארטל ליניעס און מערידיאנען. ער האט געניצט א סעקסאגעזימאלע סיסטעם (געבויט אויפן נומער 60) וואס ער האט געלערנט פון די בבליים, מיט די מערידיאנען צעטיילט אויף 360º (גראד, און יעדער גראד צעטיילט אויף '60 (מינוטן. אין כינע האט געאגראפיע זיך אנטוויקלט פונעם 3טן יארהונדערט אָן.
נאך דער ענדע פון דער רוימישער אימפעריע האבן די מוסולמענער געאגראפן געשאפן פרטימדיקע מאפעס פון דער וועלט, און האבן פארטייטשט די געאגראפישע ביכער פון די אוראלט גריכן און רוימער.
אל-בירוני האט אנטוויקלט טעכניקן צו מעסטן די הייך פון בערג און די טיף פון טאלן. ער האט געחשבונט דעם ארומנעם פון דער ערד גאנץ גענוי, נאענט צו דער היינטיקער אפשאצונג פון דער ערד'ס ארומנעם. זיין אפשאץ פון 6,339.9 ק"מ פאר דער ערד'ס ראדיוס איז זייער נאענט צום היינטיקן ווערט פון 6,356.7 ק"מ. ביז זיינע צייטן האט געמאסטן די ערד דורך מעסטן די זון גלייכצייטיק פון צוויי ערטער, אבער דאס גיט נישט קיין גענויע רעזולטאטן, אל-בירוני האט אנטוויקלט א נייעם מעטאד פון טריגאנאמעטרישע חשבונות, באזירט אויפן ווינקל צווישן א פלוין און דעם שפיץ פון א בארג, וואס געט א מער גענויעם מאס פון דער ערד'ס ארומנעם, און איין מענטש קען דאס מאכן אליין.
אינעם 15טן יארהונדערט האט אנגעהויבן די תקופה פון אנטדעקונג, ווען מען האט אנטפלעקט א סך נייע לענדער. די באריכטן פון די אויספארשונגען וואס מארקא פאלא, קאלאמבוס און דזשיימס קוק האבן אוועקגגעשטעלט פעסטע יסודות פאר געאגראפיע. א וויכטיקער פראבלעם פאר אויספארשער און געאגראפן איז געווען וויאזוי אוועקצושטעלן די מערידיאן און גארטל ליניע פון א געוויסער לאקאציע. די גארטל ליניע האט מען שוין געלייזט, אבער דער מערידיאן איז געווען א שווערער פראבלעם, סיי וואו זאל זיין דער נול מערידיאן, סיי וויאזוי מ'קען דערגיין דעם מערידיאן פון א לאקאציע. דזשאן העריסאן האט געלייזט דעם צווייטן פראבלעם אין 1760 מיט זיין H4 כראנאמעטער, א גענויער זייגער מיט וואס קען שטענדיק וויסן די צייט אין א באשטימטן פלאץ, און די צייט וואו מען געפינט זיך ווייסט מען לויט דער זון, ממילא די אונטערשייד לאזט וויסן דעם מערידיאן. דעם נול מערידיאן פראגע האט מען נאר געלייזט אין 1884 ווען דער אינטערנאציאנאלער מערידיאן קאנפערענץ האט באשלאסן אז דער גריניטש מערידיאן זאל זיין דער נול מערידיאן.
אין די 18טן און 19טן יארהונדערטער האט מען אנגעהויבן צו אנערקענען געאגראפיע ווי א באזונדערן אקאדעמישן דיסציפלין.
איבער די לעצטע צוויי יארהונדערטער האבן די אוואנסירונגען אין טעכנאלאגיע מיט קאמפיוטערס אנטוויקלט געפירט צו דער אנטוויקלונג פון געאמאטיק. די שטארקע פארבינדונגען צווישן געאגראפיע און די וויסנשאפטן פון געאלאגיע און באטאניק, ווי אויך עקאנאמיק, סאציאלאגיע און דעמאגראפיע האבן געוואקסן, ספעציעל דורך ערד סיסטעם וויסנשאפט.
בארימטע געאגראפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- עראטאסטענעס (276 פאר דער ציווילער רעכענונג - 194 פאר דער ציווילער רעכענונג) - האט גערעכנט די גרייס פון דער ערד.
- סטראבאן (64 פאר דער ציווילער רעכענונג - 26) - פארפאסער פון געאגראפיקא, איינע פון די ערשטע ביכער וועגן געאגראפיע.
- תלמי (90 - 168) - האט צוזאמענגעשטעלט גריכישע און רוימישע וויסן פון געאגראפיע אין דעם בוך געאגראפיא.
- אל אידריסי (אראביש: أبو عبد الله محمد الإدريسي) (1100–1165/66) - פארפאסער פון נוזהאטול מושטאק.
- גערארדוס מערקאטאר (1512–1594) - קארטאגראף וואס האט פראדוצירט די מערקאטאר פראיעקטירונג.
- אלעקסאנדער פאן האמבאלט (1769 - 1859) - בארעכנט דער פאטער פון מאדערנער געאגראפיע, האט געלייגט די יסודות פארן פעלד פון ביאגעאגראפיע.
- קארל ריטער (1779–1859) - דער פאטער פון מאדערנער געאגראפיע; ער איז געווען דער ערשטער פראפעסאר פון געאגראפיע אינעם בערלינער אוניווערסיטעט.
- דארין מאסי (1944-) - שטודירט גלאבאליזאציע און געווינער פון דער וואטרען לוד פרעמיע.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ web.clas.ufl.edu/users/morgans/lecture_2.prn.pdf.


text:
כל יום יהיו בעיניך כחדשים
בס”ד
א גיטן טייערע חבירים וידידים..!
ב”ה מיר האבן זוכה געווען צו ענדיגן חומש שמות, און צוזאמען אפגעלערענט די הייליגע פרשיות, געזעהן איהר ליכטיגקייט, ווי די תורה הק’ געבט אונז א מהלך החיים, חיזוק, שמחה, אמונה, און ביים סיום האבן מיר זיך געווינטשן איינער פארן צווייטן …חזק …חזק …ונתחזק! איז יעצט חבירים… לאמיר זיך טאקע מחזק זיין, און שטיין שטארק צוזאמען כאיש אחד בלב אחד, מיט די כח פון אחדות באגלייט מיט סייעתא דשמיא פאנגן מיר אן לערנען דעם חומש ויקרא, וַיִּקְרָא אֶל משֶׁה וַיְדַבֵּר ה’ אֵלָיו מֵאֹהֶל מוֹעֵד.
מען דערמאנט זיך …חומש ויקרא …די קליינע אלף, …ויקרא און ער האט גערופען, ווער האט גערופען?! און אזוי ווייטער קומען ארויף די אלע מחשבות פון די יונגע יארן… די חומש סעודה… מיר דארפן פארשטיין וואס איז טאקע דער ענין וואס ליגט אין דער קליינע אלף? און פארוואס פאנגן די קינדער אן לערנען בדווקא חומש ויקרא, מיר וואלטן געזאגט אז עס איז בעסער מען זאל מיט זיי אנפאנגן די אינטערעסאנטע פרשיות ווי בראשית, נח, יציאת מצרים, מכירת יוסף, עקידה? און בפרט דארף מען פארשטיין אויב די קליינע אלף איז נאר פאר די קינדער וואס האט דאס אלעס מיט אונז, מיר זענען שוין נישט קיין קינדער’לעך? (עכ”פ אזוי האלטן מיר).
מיר געפינען אט די שאלה אין די מדרש (תנחומא פרק יד) אמר רבי אסיא, למה הם מתחילים התינוקות של בית רבן ללמוד בספר ויקרא, אלא מפני שכל הקרבנות כתובים בו, ומפני שהם טהורים עד עכשיו ואינם יודעים מהו טעם חטא ועון לפיכך אמר הקדוש ברוך הוא שיהו מתחילין תחלה בסדר הקרבנות יבואו “טהורים” ויתעסקו במעשה “טהורים” – רבי אסיא פרעגט פארוואס פאנגען די קינדער’לעך אן לערנען חומש ויקרא? און ער זאגט וויבאלד אין חומש ויקרא ווערט דערמאנט די אלע קרבנות וואס זיי זענען מכפר “ומטהר” כלל ישראל, זיי וואשן אויס אידישע קינדער, האט השי”ת געזאגט זאלן קומען די קינדער’לעך וואס זיי זענען “טהור”, וואס האבן נישט קיין שייכות צו קיין חטא און זינד זיי זאלן איר אנפאנגען לערנען… אין מדרש איכה (פ' א'), אמר ר' יהודה בא וראה כמה חביבין תינוקות לפני הקב"ה, גלתה סנהדרין ולא גלתה שכינה עמהם, וכו’ וכיון שגלו תינוקות גלתה שכינה עמהם, וכו’ – ר’ יהודה זאגט, געבט א קוק ווי באליבט זענען די קינדער’לעך צו השי”ת, ביים חורבן בית המקדש ווען מען האט פארטריבן די הייליגע סנהדרין איז אבער די שכינה נאך פארבליבן, אבער ווען מען האט פארטריבן די תינוקת של בית רבן די קינדער’לעך אינ’ם ביטערן גלות, איז די שכינה הק’ מיט געגאנגען מיט זיי, זעהן מיר ווי באליבט זענען די קינדער’לעך וואס לערנען תורה, וואס דינען השי”ת געטריי, זיי טראגן עפעס א ספעציעלע כח מיט זיך, און נאר אין זייער זכות האבן מיר זוכה געווען אז די שכינה איז געווען צווישן כלל ישראל, אין זייער זכות האבן מיר געהאט די קרבנות די טהרה.
אויב די זכות פון די קינדערלעך איז טאקע אזוי גרויס און חשוב ביי השי”ת, ווי מיר זעהן אז אלעס וואס מיר האבן געהאט איז געווען אין זייער זכות, פרעגט זיך קענען “מיר” וואס זענען שוין נישט קינדערלעך האבן א שייכות צו דעם אדער מיר האבן שוין פארפאסט דעם שיף …עס איז שוין צו שפעט …מ’קען נישט צוריק דרייען דעם זייגער?
טייערע חבר! יודישקייט זאגט אז עס איז קיינמאל נישט צו שפעט, …מ’קען דעם שיף נישט פארפאסן, איי מיר זענען שוין נישט קיין קינדער’לעך, דארפן מיר טרעפן די נקודה וואס ליגט ביי קינדער’לעך וואס דאס מאכט אז זייער עבודת ד’ זאל ווערן אזוי גרויס און חשוב, און איר נאכטוהן, בקיצור: די ארבעט אויף אונז איז זוכן וואס איז די שליסל וואס די קינדער האבן? די וואך ליינט מען אויך פרשת החודש ווי עס שטייט אין פסוק (שמות יב ב) הַחֹדֶשׁ הַזֶּה לָכֶם רֹאשׁ חֳדָשִׁים רִאשׁוֹן הוּא לָכֶם לְחָדְשֵׁי הַשָּׁנָה: מען דארף פארשטיין די דאפעלטע לשון פון “ראש” און “ראשון”, עס שטייט ראש פארוואס שטייט גלייך דערנאך נאכאמאל ראשון? און בכלל, אמת אז די סדר פון די חדשים פאנגט זיך אן פון ניסן אבער וואס איז ניסן אזוי גרויס אז די תורה רופט עס מיטן לשון ראש וראשון?
טייערע חבר! קוק זיך אמאל צו ווי א קליין קינד פארט אויף א בייק און פלוצלינג געבט ער זיך א דריי איבער און פאלט אראפ… די ערשטע פאר סעקונדעס זעט די סצענע אויס אז חלילה… אבער די געטרייע מאמע פונ’ם קינד געבט איהם א הייב אויף …האלזט און קישט איהם… און עס נעמט נישט מער ווי צוויי דריי מינוט און ער איז א נייע מענטש, זעצט זיך צוריק ארויף אויפן בייק און פארט ווייטער… אדער א קינד גייט שבת צו זיידי און ער געבט א גיס אויס א גלעזל סאדע די ערשטע מינוט איז ער פארשעמט אין צו וויינט זיך, אבער עס נעמט נישט קיין מינוט און ער האט שוין לאנג פארגעסן, אדער קוק זיך אמאל צו ווי א קינד שטייט אויף אינדערפרי, מיט וואספארא פרישקייט, ער שפרינגט ארויס פון בעט מיט אזא חן, און ווען ער איז מיד לייגט ער זיך אראפ עטליכע מינוטן, און תיכף צוריק צום מלאכה ער טאנצט, ער שפרינגט ער איז פריש. די נאטור פון א קינד איז: ער פאנגט כסדר אן פריש, ער טראגט נישט קיין דאגות און קיין חשבונות, ער שטייט אויף מיט א פרישקייט, ער שפילט מיט א פרישקייט, ער פאלט אראפ, כאפט זיך אויף און גייט ווייטער, …ער גיסט אויס… ער מאכט א חורבן …ער גייט ווייטער… און אזוי איז אויף א יעדע טריט און שריט ער איז אייביג פול מיט ענערגיע און פרישקייט…
התחדשות… פרישקייט…! איז א מתנה וואס השי”ת האט אונז געגעבן און איז אונז מצוה אויף דעם ווי די פסוק זאגט (דברים כו טז) הַיּוֹם הַזֶּה ה’ אֱלֹקיךָ מְצַוְּךָ – זאגט רש”י “בכל יום יהיו בעיניך כחדשים” יעדע טאג זאל זיין ביי דיר מיט א נייעקייט מיט א פרישקייט… און עטליכע פסוקים שפעטער שטייט נאכאמאל (כז ט) שְׁמַע יִשְׂרָאֵל הַיּוֹם הַזֶּה נִהְיֵיתָ לְעָם לַה’ אֱלֹקיךָ: זאגט רש”י “בכל יום יהיו בעיניך כאילו היום באת עמו בברית” יעדע טאג זאל זיין ביי דיר ווי היינט האבן מיר חתונה געהאט מיט השי”ת, היינט האבן מיר זוכה געווען צו די תורה הקדושה…!
און טאקע צוליב דעם ליגט ביי די עבודה פון קינדער’לעך באהאלטן אזעלכע גרויסע כוחות, ווייל זייער א עבודה איז מיט א געוואלדיגע תמימות און כסדר מיט א שטארקע פרישקייט, מיט א אויסטערלישע התחדשות אן קיין שום דאגות, חשבונות, און השי”ת ווען ער זעט אזא עבודה מיט אזא תמימות איז אפילו ווען מען פארטרייבט די סנהדרין זאגט השי”ת אבער די קינדער’לעך זענען דא בלייב איך מיט זיי, און דערפאר פאנגן די קינדער אן מיט חומש ויקרא ווייל אין די קרבנות ליגט אויך די יסוד, אז כאטש א מענטש האט געזינדיגט אדער א מענטש דארף צוקומען צו טהרה, ברענגט ער א קרבן און ער איז זוכה צו א כפרה ער איז זוכה צו א נייקייט א פרישקייט, די קרבן טוט איהם אויס וואשן און ער פאנגט אן מיט א התחדשות…!
טייערע חבירים! לאמיר זיין קינדער’לעך מיט די נקודה, לאמיר טוהן די רצון ה’ מיט א פרישקייט און איינזעהן אז סיי ברוחניות און סיי בגשמיות מוזן מיר כסדר האבן פרישקייט התחדשות, און דאס איז “פרשת החודש” מיר דאנקן השי”ת און מיר זענען מכיר די מתנה וואס השי”ת געבט אונז כסדר, די מתנה פון התחדשות די געלעגנהייטן אנצופאנגן פריש צו דאס איז ווינטער זיממער, אנפאנג יאר, חודש, וואך, טאג…! השי”ת וויל אונז העלפן ער געבט אונז טאג און נאכט אלעס כדי מיר זאלן האבן דעם פרישקייט, חודש ניסן וויבאלד זי איז די ערשטע פון אלע חדשים זי איז דער אנפאנג פונ’ם אנפאנג, איז צייט זיך אפצושטעלן און טראכטן א מינוט וואסערע מתנה מיר האבן, כאטש!..?! …לעצטע חודש איז מיר נישט גיט געגאנגען, עס איז נישט געווען אזוי ווי איך האט געוואלט און געפלאנט, האב איך יעצט א געלעגנהייט אנצופאנגן פריש, געדענק זיי ווי א קינד לייג זיך שלאפן און לאז איבער אלע דאגות, חשבונות, און …שטיי אויף פריש, אזוי ווי מיר זאגן איעדען אינדערפרי אלוקי נשמה שנתת בי טהורה הוא, די נשמה איז פריש אין נייע,…סוף וואך קומט שבת די לאזט איבער אלע שוועריגקייטן און פאנגסט אן די וואך מיט א פרישן ברען, און אזוי ווייטער און ווייטער, “נעם נישט מיט די דאגות און חשבונות פון היינט אויף מארגן”… טו די רצון ה’ ווי דער חתן וואס גייט דעם ערשטן טאג נאכן חתונה מיט זיין שטריימעל צום דאווענען ס’שטראלט ארויס א פרישקייט, יעדן טאג איז “די טאג” וואס השי”ת האט מיט מיר חתונה, היינט געבט ער מיר די תורה הק’… וועט השי”ת זיכער מקיים זיין דעם “חדש ימינו כקדם” אונז צוריק געבן די קרבנות וואס זיי האבן אונז באנייעט מיט כפרה וטהרה מיט התחדשות און פרישקייט… געדענק! די אלטע ברויט לאז איבער פאר די פייגלעך די נעם דיר א פרישע…!!
לסיכום:
געדענק, ניץ אויס איעדן חודש, וואך, און טאג:
• פאנג אן מיט א פרישקייט…!
• נעם נישט מיט קיין דאגות חשבונות אויף מארגן…!
• היינט איז מיין חתונה מיט השי”ת…!


text:
דעל.איס.אס
del.icio.us איז א קאָמפּיוטער פּראָגראַם אויף א וועב סייט ווי מען קען זייך סאָרטירן אלעס וואָס מען האט אינפאָרמאַציע אונטער א סיסטעם פון "לעיבאלס", "טעגס" אדער "תגים" וואס שטעלט אויס אלע טעמעס אין א מפתח און קלארע דירעקטארי אינדעקסירט לויט לעיבעלס פון איין ווארט, אזוי אז סאיז גרינגער צו שרייבן אוועקלייגן און שפעטער אפיר זוכן צו טרעפן אלטע פאוסטס לויט די אלף בית.
אויך איז דאָס אַ פּובליק סאָציאַלע טול ווי יעדער איינער פּאָוסט זיינע אינטערעסע און אויב איר טיילט זיך מיט זיין נייגער לויט די טעגס קענט איר דאס ליינען און אויך הנאה האבן.
"יאהו" האט דאס אָפּגעקויפט מחמת גרויס סוקסעס פון דעם איינפאַל.


text:
לעמבערגער געטא
די לעמבערגער געטא, דעמאלט אין פוילן, היינט אין אוקראינע, איז געווען די דריטע גרעסטע געטא אין פוילן נאך דער ווארשעווער געטא און דער לאדזשער געטא. עס האבן זיך געפונען אין אט דער געטא איבער הונדערט טויזנט יידן.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דער שטאט לעמבערג איידער דער צווייטער וועלט קריג, האבן געוווינט ארום 110,000 יידן, זייענדיק א דריטל פון דער באפעלקערונג, ווען נאצי דייטשלאנד, האט אינוואדירט פוילן, האבן אסאך יידן אויסגעוואנדערט קיין לעמבערג, וואס האט זיך געפונען אונטער רוסישן קאנטראל, לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך.
די רוסן האבן פארטריבן אסאך פון די יידן אין טיפן רוסלאנד, וואו זיי זענען פארהאלטן געווארן ביז נאכן קריג. עס ווערט געשאצט, אז ווען דייטשלאנד האט אטאקירט דעם סאוועטן פארבאנד, האבן זיך געפונען נאך 100,000 פליטים וואס זענען נישט פארשריבן געווארן.
די מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין אפעראציע בארבאראסע איז לעמבערג איינגענומען געווארן, און אוקראינעישע נאציאנאליסטן האבן אויפגענומען די נאציס מיט פרייד, זעענדיג אין זיי באפרייער פון דעם קאמוניזם. און זיי צוזאמען מיט די נאציס, האבן דורכגעפירט א פאגראם, וואו 4,000 יידן זענען אומגעקומען, אין יוני 1941. אין יולי איז פארגעקומען נאך א פאגראם, ווען 2,000 יידן זענען געהרגט געווארן דורך שיסן אין גרובער, אין דעם יידישן בית עלמין.
עס איז אויפגעשטעלט געווארן א יודנראט, מיט יוסף פראנס אלס דער הויפט, ער איז געהרגט געווארן קורץ דערויף, ווען ער האט זיך אנטזאגט ארויסצוגעבן יידן פאר צוואנגס ארבעט. אויפן 2טן אקטאבער 1941, זענען 500 יידן גענומען געווארן, אויפצושטעלן די יאנאווסקע לאגער.
די געטא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויפן 8טן נאוועמבער, איז ארויס א באפעל, אז עס מוז אויפגעשטעלט ווערן א יידישע געטא, ביזן 14טן דעצעמבער. אין יענע צייט האט די עס.עס. אויסגעהרגט 5,000 עלטערע און קראנקע יידן, אין דעצעמבער איז אויפגעשטעלט געווארן די געטא, און עס האבן געוווינט דערין 120,000 יידן.
צווישן 16טן מערץ און 1טן אפריל, זענען 15,000 יידן פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, וואו זיי זענען פארגאזט געווארן. שפעטער יענע יאר זענען אויפגעשטעלט געווארן ארבעטס ערטער אין דער געטא. 24סטן יוני יענע יאר זענען 2,000 יידן גענומען געווארן אויף צוואנגס ארבעט, רוב זענען געשאסן געווארן אויפן פלאץ.
אין חודש אויגוסט 1942, איז פארגעקומען די גרויסע אקציע, ווען ארום 50,000 מענטשן זענען פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, דער הויפט פון דער יודענראט הענעריק לאנדעסבערג, איז געהאנגען געווארן קורץ דערויף.
נאך אלע פארשיקונגען, זענען פארבליבן אין דער געטא ארום 65,000 מענטשן. אריינגערעכנט "אומלעגאלע איינוווינער", די געטא איז קלענער געווארן צו האלב, און עס איז זייער שווער געווען זיך ארום צו דרייען אינעם שטח פון דער געטא, וויבאלד עס איז געווען שווער באוואכט.
דעם 18טן נאוועמבער, איז פארגעקומען נאך א פארשיקונג, ווען 5,000 יידן זענען אומגעקומען אין בעלזשעץ. און אין נאך אן אקציע אין יאנואר 1943, זענען נאך בערך 15,000 יידן געשאסן געווארן אין דער אומגעגנט, צוזאמען מיט די יודנראט באאמטע.
דער סוף פון געטא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויפן ערשטן יוני 1943, איז באשלאסן געווארן די אויפלייזונג פונעם געטא. אוקראינישע גויים אינאיינעם מיט היטלעריוגענד, האבן אויפגעזוכט די לעצט פארבליבענע יידן. צווישן די יידן איז געווען אן ארגאניזירטע אויפשטאנד, וואס האבן אפגעטון פארלוסטן צום פיינט. די עס עס האבן אויפגעריסן געביידעס, כדי צו אומצוברענגען יידן, 3,000 יידן זענען אומגעקומען אין דער געטא. נאך 7,000 זענען פארשיקט געווארן צו יאנאווסקא ארבעטס לאגער, סמערהייט זענען געשאסן געווארן אויפן פלאץ, עס איז מעגליך אז א טייל פון די איבערגעבליבענע וואס די נאציס האבן געפונען, זענען אפגעשיקט געווארן קיין סאביבאר.
די באפרייאונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען די סאוועטישע ארמיי איז אריין אין לעמבערג, 26סטן יולי 1944, האבן זיך נאר צווישן 200 און 300 יידן געפונען אין דער געגנט, וואס האבן זיך אויסבאהאלטן.