text:
וואס טוט עס מיינען צו אָננעמען יאָשקע ווי דיין פּערזענלעך גואל؟
פרעגן: וואס טוט עס מיינען צו אָננעמען יאָשקע ווי דיין פּערזענלעך גואל؟
ענטפערן: האט איר אנגענומען יאָשקע המשיח ווי דיין פּערזענלעך גואל؟ צו רעכט פאַרשטיין דעם קשיא, איר מוזן ערשטער פאַרשטיין די ווערטער "יאָשקע המשיח," "פּערזענלעך," און "גואל."
וואס איז יאָשקע המשיח؟ פילע מענטשן וועט באַשטעטיקן יאָשקע המשיח ווי אַ גוט מענטשן, אַ גרויס לערער، אָדער אפילו אַ נביא פון גאָט. דאס זענען באשטימט אמת פון יאָשקע, אָבער זיי טאָן ניט גאָר דעפֿינירן וואס ער באמת איז. די ביבל דערציילט אונדז אַז יאָשקע איז גאָט אין די פלייש, גאָט אין מענטשלעך פאָרמע(זען יוחנן 01:01, 14). גאָט געקומען צו ערד צו לערנען אונדז, היילן אונדז, ריכטיק אונדז, שענקען אונדז-און שטאַרבן פֿאַר אונדז! יאָשקע משיח איז גאָט, דער באשעפער, דער הערשער האר. האט איר אנגענומען דעם יוזל؟
וואָס איז אַ גואל, און וואָס טוען מיר דאַרפֿן אַ גואל؟ די ביבל דערציילט אונדז אַז מיר האָבן אַלע געזינדיקט, מיר האָבן אַלע באגאנגען בייז אקט(רוימער 3:10-18). ווי אַ רעזולטאַט פון אונדזער זינד, מיר פאַרדינען גאָט ס קאַס און דין. דער נאָר פּונקט שטראָף פֿאַר זינד באגאנגען קעגן אַ ינפאַנאַט און אייביק גאָט איז אַ ינפאַנאַט שטראָף(רוימער 6:23, רעוועלאַטיאָן 20:11-15). אַז איז וואָס מיר דאַרפֿן אַ גואל!
אָשקע משיח געקומען צו ערד און געשטארבן אין אונדזער פּלאַץ. יאָשקע 'טויט איז געווען אַן ינפאַנאַט צאָלונג פֿאַר אונדזער זינ2) קאָרינטהיאַנס(5:21. יאָשקע געשטארבן צו באַצאָלן די שטראָף פֿאַר אונדזער זינד)רוימער5:08). יאָשקע באַצאָלט די פּרייַז אַזוי אַז מיר וועלן ניט האָבן צו. יאָשקע 'המתים פון דעם טויט פּרוווד אַז זיין טויט איז געווען גענוג צו באַצאָלן די שטראָף פֿאַר אונדזער זינד. אַז איז וואָס יאָשקע איז דער איין און בלויז גואל(יוחנן 14:06, אַקס 4:12) זענען איר טראַסטינג אין יאָשקע ווי דיין גואל؟איז יאָשקע אייער "פערזענלעכע" גואל؟ פילע מענטשן מיינונג קריסטנטום ווי אַטענדינג קירך, פּערפאָרמינג ריטשואַלז، און / אָדער ניט קאַמיטינג זיכער זינד. אַז איז ניט קריסטנטום. אמת קריסטנטום איז אַ פּערזענלעך שייכות מיט יוזל המשיח. אַקסעפּטינג יאָשקע ווי דיין פּערזענלעך גואל מיטל פּלייסינג אייער אייגן פּערזענלעך אמונה און צוטרוי אין אים. קיין איינער איז געראטעוועט דורך די אמונה פון אנדערע. קיין איינער איז מוחל דורך טאן זיכער מעשים. דער בלויז וועג צו ווערן איז צו פּערסאַנאַלי אָננעמען יאָשקע ווי דיין גואל, טראַסטינג אין זיין טויט ווי די צאָלונג פֿאַר אייערע זינד און זיין המתים ווי דיין גאַראַנטירן פון אייביק לעבן(יוחנן 3:16). איז יאָשקע פּערסאַנאַלי אייער גואל؟
אויב איר ווילן צו אָננעמען יאָשקע המשיח ווי דיין פּערזענלעך גואל, זאָגן די פאלגענדע ווערטער צו גאָט. געדענקט, געזאגט דעם תפילה אָדער קיין אנדערע תפילה וועט ניט שפּאָרן איר. בלויז גלויביק אין יאָשקע המשיח און זיין פאַרטיק ווערק אויף דעם קרייַז פֿאַר איר קענען ראַטעווען איר פון זינד. דעם תפילה איז פשוט אַ וועג צו אויסדריקן צו גאָט דיין אמונה אין אים און דאַנקען אים פֿאַר פּראַוויידינג פֿאַר דיין ישועה. "גאָט, איך וויסן אַז איך האָבן געזינדיקט קעגן איר און פאַרדינען שטראָף. אבער איך גלויבן יאָשקע משיח גענומען די שטראָף איך פאַרדינען אַזוי אַז דורך אמונה אין אים איך געקענט מוחל זיין. איך באַקומען אייער פאָרשלאָג פון מחילה און שטעלן מיין צוטרוי אין איר פֿאַר ישועה. איך אָננעמען יאָשקע ווי מיין פּערזענלעך גואל! אַ דאַנק פֿאַר אייער ווונדערלעך חן און מחילה-דעם טאַלאַנט פון אייביק לעבן! אמן! "
האב איר געמאכט אַ באַשלוס פֿאַר משיח ווייַל פון וואָס איר האָבן לייענען דאָ؟ אויב אַזוי, ביטע געב אויף דעם "איך האָבן אנגענומען משיח הייַנט" קנעפּל אונטן.
וואס טוט עס מיינען צו אָננעמען יאָשקע ווי דיין פּערזענלעך גואל؟


c: text/html

text:
מעקינטאש
מאקינטאש אדער מאק (אזוי הייסן די היינטיגע מאדעלן) איז א ריי קאמפיוטער מאדעלן פון עפל, דער קאנקורענט פון מייקראסאפט ווינדאוס.
דער מעקינטאש איז געווען דער ערשטער קאמפיוטער וואס דאס איז געווען פארשפרייט אדאנק זיין קליינקייט, ביז איי. בי. עם. איז אויפגקומען מיט די פערזענליכע קאמפיוטער (פי. סי.) וואס האט גענוצט די מייקראסאפט DOS, און דערנאך ווען מייקראסאפט איך אויפגעקומען מיט ווינדאוס האט עס נאכמער רדוצירט די מארקעט פון מעקינטאש, ביז לעצטענס ווען עפל האט ארויסגעגעבן דעם איי פאד, און מייקראסאפט איז נישט אויפגעקומען מיט קיין גרויסע חידושים אין ווינדאוס וויסטע, און זייט עפל האט געטוישט די פראסעסאר צו אינטעל האט זיך די מעק בעסער פארקויפט און די לעצטע קווארטעל האט עפעל געהאט 6.6% פון די מארקעט אין אמעריקע. די באנוצער באזע איז נישט באקאנט עס ווערט געשאצט פון 3% ביז 16%.
דער ערשטער מאקינטאש איז ארויסגעלאזט יאנואר 1984. דאס איז געווען דער ערשטער דערפאלגרייכער פערזענלעכער קאמפיוטער מיט א מויז און א גראפיש אינטערפייס ענדערשט א קאמאנד שורה אינטערפייס. מען פארקויפט מאק קאמפיוטערס מייסטענס פאר היים באניצערס, בילדונג און שאפערישע פראפעסיאנעלער. דער ביליגסטער מאק איז דער "מאק מיני" און דער טייערסטער איז דער "מאק פרא" טורם. ס'איז אויך דא "מאקבוך" און "מאקבוך פרא" נאטיצבוך קאמפיוטערס.
עפל שאפט איר אייגענעם אפערירן סיסטעם מאקאס, וואס ווערט אינצטאלירט אויף אלע נייע מאק קאמפיוטערס. די היינטיגע ווערסיע 10.5 הייסט "לעמפערט".
די היינטיגע מאקס האבן אן אינטעל פראצעסאר; פריערדיקע האבן געהאט מאטאראלא אדער PowerPC פראצעסארן.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
תלמוד תורה
תּלמוד תּורה אָדער חדר, איז אַ מוסד פאַר קינדער פון 3 ביז 13 יאָר אַלט, וואָס מען לערנט דאָרט כמעט אַ גאַנצן טאָג נאָר לימודי קודש, חומש משניות און גמרא - עיון און בקיאות.
די קינדער לערנען אין חדר טאָג טעגליך, פון אַרום 7 אַזייגער אינדערפרי, ביז אַרום 6 אַזייגר אָוונט.
די עלטערן ברויכן צו צאָלן שולע געלט. אַזעלכע עלטערן וואָס האָבן נישט צו צאָלן, צום מערסטנס, גיט מען זיי נאך, און מען לערנט זייערע קינדער אומזיסט.
אין מדינת ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין מדינת ישראל איז דא א געזעץ אז די רעגירונג דארף שטיצן שולעס פאר קינדער (זעט מער: חינוך), אבער בתנאי די אינסטיטוציעס שטייען אונטער די משרד החינוךס קאנטראלע וואס צווינגען זיי צו לערנען ספרי חול. דערפאר האבן די פרומע אין אנפאנג פון די מדינה נישט געוואלט נעמען געלט פון די רעגירונג צו שטיצן זייערע תלמודי תורה. אבער אין יארן ארום האבן רוב פרומע מחליט געווען צו יא נעמען געלט פון זיי ווען מיט כל מיני שפיצלאך דרייען זיי זיך ארויס פון פאלגן משרד החינוךס פאדעריי (וואס פאדערט פון זיי לערנען מער ספרי חול). אבער פון דעסוועגן פאלגן זיי עטליכע געזעצן פון משרד החינוך, ווי צ.ב.ש. זיי לערנען מער ספרי חול ווי די קנאישע קרייזן, זיי פירן איין א לענגערן בין הזמנים, זיי מאכן אין יום העצמאות א פריי טאג.
פון צווייטן זייט די קנאים און אנטי ציוניסטן ווערן נישט געשטיצט פון משרד החינוך, און פירן זייער תלמוד תורה נאר לויט זייער אייגן ווילן. די תלמוד תורה'ס פאדערן פון די עלטערן פון די קינדער מער באשטייער, און דראפען זיך אויף די ווענט כדי צו אויסהאלטן זייערע איסטיטוציעס.


text:
יום טוב עהרליך
רבי יום טוב שמחה עהרליך ( ה'תרע"ה 1914 - כ"ז תמוז ה'תש"ן 1990) איז געווען א יידיש שפראכיק חסידישער זינגער און קאמפאזיטאר.
אינהאַלט
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יום טוב עהרליך איז געבוירן געווארן ה'תרע"ה (1914) צו זיינע עלטערן ר' משה מיט שרה, אין דעם שטעטל קאזנהאראדאק, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס), נעבן סטאלין, ביי דער גרעניץ פון פוילן און רוסלאַנד. ער איז געווען דער זיבעטער דור צו א סטאלינער חסיד.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' יו"ט'ס טאטע ר' משה האט געהאט א געפיל צו מוזיק, און איידער ער איז רעקרוטירט געווארן צום רוסישן מיליטער האט זיין טאטע אים געבעטן צו קויפן זיך א פידל.
זיין זיידע ר' יום טוב שמחה עהרליך איז געווען פון די גבאים און מקורבים פון רבי אהרן פון סטאלין, דער "בית אהרן".
ווען די דייטשן מיט די רוסן האבן איינגענומען פוילן ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער פארטריבן געווארן דורך די רוסן קיין סאמארקאנד אין קאזאכסטאן וואס איז דעמאלס געווען א טייל פונעם סאוועטן פארבאנד, דארט האט ער א דורך געלעבט דעם צווייטן וועלט קריג, ביז ער איז אנגעקומען קיין ניו יארק, ער האט געווידמעט די צוויי אלבאמען פון חבלי משיח אויף דער צייט וואס ער איז געווען אין סאמארקאנד.
אין ניו יארק האט ער געוואוינט אין וויליאמסבורג, און געדאוונט אין דעם סטאלינער בית המדרש. אלס פרנסה איז ער געווען א מוזיקאנט און געזונגען און געשפילט אויף חתונות וואו ער פלעגט זינגען, גראמען און שפילן אויפן פידל און אקארדיאן.
אין יאר ה'תשמ"ח איז ער אריבער וואוינען קיין ארץ ישראל כדי צו זיין נאענט צו זיינע קינדער און אייניקלאך וועלכע וואוינען דארט.
ער איז נפטר געווארן כ"ז תמוז תש"ן פון א הארץ אטאקע, און מען האט אים באערדיקט אין הר הזיתים.
זיין ווייב חנה רבקה איז נפטר געווארן דעם 3טן מיי 2014 (מוצאי שבת ד' אייר).[1]
זיין כח אין נגינה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען ער איז געקומען קיין אמעריקע האט ער געשיקט זיינע קינדער אין שולע, די קינדער זענען אהיים געקומען און געזונגען ניגונים אויף דער ענגלישער שפראך, און ער זייענדיג א אידישער מענטש האט דאס איהם זייער געארט, דעמאלטס האט ער מחליט געווען ארויסצוקומען אויף דער אידישער גאס מיט קאסעטעס פון אידישע ניגונים ווערנדיג דער ערשטער חרדישער יוד אין אמעריקע ארויסצוגעבן מוזיק אלבאמען.
די ערשטע טעיפס זענען טאקע געווען פאר קליינע קינדער, אבער דערנאך האט ער געמאכט ניגונים פאר ערוואקסענע מענטשן אויך.
ער איז געווען א זינגער און געמאכט ניגונים מיט א געוואלדיגן געשמאק, ער האט געהאט א גרויסן אויסטערלישן כח אין אראפלייגן א מעשה מיט א ניגון און מיט גראמען, וואס אזעלכע כוחות זעהט מען נישט כמעט אין דער אידישער גאס, יעדער ניגון וואס ער זינגט אויף זיינע טעיפס ברענגט ער ארויס דעם אינעווייניגסטן כח הנפש אויף דעם אויבערפלאך.
זיינע ניגונים זענען אייגענארטיג מיט יראת שמים, עס איז פיל מיט חיזוק און אמונה אין גאט, און אין דער זעלבער צייט פארמאגט ער א באזונעדערער חוש פון הומאר, און װערטלעך, א סך פילן אז זיינע טעיפס און ניגונים זענען נישט לאנגווייליג, נאר מען קען עס הערן און הערן און נישט ווערן מיד, און אז זיינע טעיפס הייבן אויף דער מענטש, עס איז א קונץ שטיק אין די ניגונים וועלט.
אסאך זינגערס האבן נאכגעזוגנען זיינע ניגונים אין זייערע טעיפס, ווי מרדכי בן דוד, אברהם פריד - אין זיין אלבאם גערופן אידישע אוצרות - און זושא שמעלצער. לעצטנס איז דער חסידישער זינגער ר' ירמיה דאמען ארויסגעקומען מיט אן אלבאם ערליכע ניגונים, וואו ער זינגט איבער פון ר' יו"ט'ס מייסטער-ווערק מיט אייגענע שינויים צוגעפאסט צו דער היינטיגער חרדישער גאס.
דער זינגער אברהם פריד האט געזאגט אז ער איז אויפגעוואקסן אויף יום טוב עהרליכ'ס ניגונים.
עס ברויך באצייכנט ווערן אז נישט אלע לידער האט ער אליין פארפאסט, א גרויסע טייל דערפון זענען אלגעמיינע פאלקס לידער אויף וואס ער האט ארויפגעלייגט די ווערטער.
זיינע השקפות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געווען א פייערדיגער שונא פון קאמוניזם. ביי אלע געלעגנהייטן ווי ער קען נאר, גיסט ער פעך און שוועבל קעגן די קאמוניסטן און קאמוניזם. זעט אויס קודם צוליב דעם וואס ער זעלבסט האט מיטגעמאכט אין סאמארקאנד ביי די מלחמה יאהרן, און אויך וויבאלד ער איז געווען א סטאלינער חסיד, און האט געוואוסט וואס די קאמוניסטן האבן געטאהן פאר פרומע אידן.
אזוי ווי א חסידישער איד פון פארצייטנס, האט ער אין זיינע טעיפ'ס ממש ערקלערט קריג קעגן די היינטיגע טעכניק און דער מערב וועלט, ער איז אויך געווען א גרויסער אנטי ציוניסט, און ביי יעדער געלעגענהייט זאגט ער אין זיינע טעיפס אז מדינת ישראל און די תורה זענען צוויי באזונדערע וועלטן. אבער מיט זיין געוואלדיגער חוש ברעגנט ער עס ארויס מיט א זעלטענעם הערליכן געשמאק, און מיט זיסע ווערטלעך.
ר' יום טוב איז אוועק פון דער וועלט פרייטאג פרשת מטות-מסעי, ז"ך תמוז אין יאר תש"ן (July (19)[20], 1989) פון א הארצאטאק.
זיינע קאסעטעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' יום טוב האט ארויס געגעבן 36 הערליכע קאַסעטעס. א פּאָר פון זיי זענען איבערגעזעצט געווארן אויף העברעאיש נאך ר' יום טוב'ס פטירה. אויך ביי זיין לעבן האט ער געבעטן פון זיין זון ארויסצוגעבן א קאסעטע איבערגעזעצט אויף העברעאיש מיטן נאמען "הלו זאת ירושלים".
היינט צו טאג געהערט די רעכט פון דרוקן און פארשפרייטן די אלע סידי'ס צו קרן שמואל ישעיה.
יום טוב ערליך האט ארויס געגעבן די 36 אלבאמען אונטערן נאמען יידיש נחת.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אהרן יונג, מרת חנה רבקה עהרליך למנוחות, ביי אידישע טעגליכע נייעס (אויף העברעיש)


text:
וואס איז די פּלאַן פון ישועה / וועג פון ישועה؟
פרעגן: וואס איז די פּלאַן פון ישועה / וועג פון ישועה؟
ענטפערן: זענען איר הונגעריק? ניט פיזיקלי הונגעריק, אָבער טאָן איר האָבן אַ הונגער פֿאַר עפּעס מער אין לעבן? איז עס עפּעס טיף אינעווייניק פון איר אַז קיינמאָל מיינט צו זיין צופֿרידן? אויב אַזוי, יאָשקע איז דער וועג! יאָשקע האט געזאגט, "איך בין די ברויט פון לעבן. ער וואס קומט צו מיר וועט קיינמאָל גיין הונגעריק، און ער וואס גלויבט אין מיר וועט קיינמאָל זיין דאָרשטיק "(יוחנן 6:35).
זענען איר פאַרבלאָנדזשעט؟ קענען איר קיינמאָל ויסקומען צו געפינען אַ דרך אָדער ציל אין לעבן؟ טוט עס ויסקומען ווי עמעץ האט זיך אויס די לייץ און איר קענען ניט געפינען די יבערבייַט? אויב אַזוי, יאָשקע איז דער וועג! יאָשקע פראקלאמירט, "איך בין דער ליכט פון דער וועלט. ווער גייט מיר וועלן קיינמאָל גיין אין פינצטערניש, אָבער וועט האָבן דעם ליכט פון לעבן "(יוחנן 8:12).
צי איר אלץ פילן ווי איר זענען פארשפארט אויס פון לעבן؟ האט איר געפרוווט אַזוי פילע טירן, בלויז צו געפינען אַז וואָס איז הינטער זיי איז ליידיק און מינינגלאַס? זענען איר קוקן פֿאַר אַ אַרייַנגאַנג אין אַ פולפילינג לעבן؟ אויב אַזוי, יאָשקע איז דער וועג! יאָשקע דערקלערט, "איך בין דער טויער, ווער גייט אריין דורך מיר וועלן זיין געזונט. ער וועט קומען אין און גיין אויס, און געפינען פּאַסטשער"(יוחנן 10:09).
צי אנדערע מענטשן שטענדיק לאָזן איר אַראָפּ؟ האט דיין באציונגען געווען פּליטקע און פּוסט؟ טוט עס ויסקומען ווי אַלעמען איז טריינג צו נעמען מייַלע פון איר؟ אויב אַזוי, יאָשקע איז דער וועג! יאָשקע האט געזאגט, "איך בין דער גוט פּאַסטעך. די גוט פּאַסטעך לייז אַראָפּ זיין לעבן פֿאַר דעם שעפּס. איך בין דער גוט פּאַסטעך, איך וויסן מיין שעפּס און מיין שעפּס וויסן מיר"(יוחנן 10:11, 14).
צי איר ווונדער וואָס כאַפּאַנז נאָך דעם לעבן؟ זענען איר מיד פון לעבעדיק דיין לעבן פֿאַר דאס אַז נאָר פוילן אָדער זשאַווער؟ צי איר מאל צווייפל צי לעבן האט קיין טייַטש? צי איר ווילן צו לעבן נאָך איר שטאַרבן؟ אויב אַזוי, יאָשקע איז דער וועג! יאָשקע דערקלערט, "איך בין דער המתים און די לעבן. ער וואס גלויבט אין מיר וועט לעבן, אפילו כאָטש ער דיעס, און ווער לעבט און גלויבט אין מיר וועלן קיינמאָל שטאַרבן "(יוחנן 11:25-26).
וואָס איז די וועג؟ וואָס איז דער אמת؟וואָס איז די לעבן؟יאָשקע געענטפערט, "איך בין דער וועג און דער אמת און די לעבן. קיין איינער קומט צו דער פאטער חוץ דורך מיר"(יוחנן 14:06).
דער הונגער אַז איר פילן איז אַ רוחניות הונגער, און קענען בלויז זיין אָנגעפילט דורך יוזל. יאָשקע איז דער נאָר איינער וואס קענען הייבן די פינצטערניש. יאָשקע איז דער טיר צו אַ סאַטיספייינג לעבן. יאָשקע איז דער פרייַנד און פּאַסטעך אַז איר האָבן געווען קוקן פֿאַר. יאָשקע איז דער לעבן-אין דעם וועלט און די ווייַטער. יאָשקע איז דער וועג פון ישועה!
די סיבה איר פילן הונגעריק, די סיבה איר ויסקומען צו זיין פאַרפאַלן אין פינצטערניש, די סיבה איר קענען ניט געפינען באַטייַט אין לעבן, איז אַז דו ביסט אפגעשיידט פון גאָט. די ביבל דערציילט אונדז אַז מיר האָבן אַלע געזינדיקט, און זענען דעריבער אפגעשיידט פון גאָט(עקקלעסיאַסטעס 7:20, רוימער 3:23). די פּאָסל איר פילן אין דיין האַרץ איז גאָט פעלנדיק פון דיין לעבן. מיר זענען באשאפן צו האָבן אַ שייכות מיט גאָט(רוימער 6:23, יוחנן 3:36).. ווייַל פון אונדזער זינד, מיר זענען אפגעשיידט פון אַז שייכות. אפילו ווי קענען דעם פּראָבלעם זיין סאַלווד؟ יאָשקע איז דער וועג! יאָשקע גענומען אונדזער זינד אויף הימסעלף ערגער, אונדזער זינד וועט גרונט אונדז צו זיין אפגעשיידט פון גאָט פֿאַר אַלע פון אייביקייט, אין דעם לעבן און דער ווייַטער(2 קאָרינטהיאַנס 5:21). יאָשקע געשטארבן אין אונדזער אָרט(רוימער 5:08)، גענומען די שטראָף אַז מיר פאַרדינען. דריי טעג שפּעטער, יאָשקע רויז פון די טויט, פּראָווינג זיין נצחון איבער זינד און טויט(רוימער 6:4-5). פארוואס האט ער טאָן עס? יאָשקע געענטפערט אַז קשיא הימסעלף: "גרייטער ליבע האט קיין איינער ווי דעם, אַז ער לייגן אַראָפּ זיין לעבן פֿאַר זיין פריינט"(יוחנן 15:13). יאָשקע געשטארבן אַזוי אַז מיר געקענט לעבן. אויב מיר שטעלן אונדזער אמונה אין יאָשקע, טראַסטינג זיין טויט ווי די צאָלונג פֿאַר אונדזער זינד, אַלע פון אונדזער זינד זענען מוחל און געוואשן אַוועק. מיר וועט דעמאָלט האָבן אונדזער רוחניות הונגער זאַט. די לייץ וועט זיין אויסגעדרייט אויף. מיר וועלן האָבן צוטריט צו אַ פולפילינג לעבן. מיר וועלן וויסן אונדזער אמת בעסטער פרייַנד און גוט פּאַסטעך. מיר וועלן וויסן אַז מיר וועלן האָבן לעבן נאָך מיר שטאַרבן-אַ רעזערעקטיד לעבן אין הימל פֿאַר אייביקייט מיט יוזל!
"ווארים גאָט אַזוי ליב געהאט די וועלט אַז ער האט זיין איין און בלויז זון, אַז ווער גלויבט אין אים וועט ניט אומקומען אָבער האָבן אייביק לעבן"(יוחנן 3:16).
אויב אַזוי, ביטע געב אויף דעם "איך האָבן אנגענומען משיח הייַנט" קנעפּל אונטן.
וואס איז די פּלאַן פון ישועה / וועג פון ישועה؟


text:
בוענאס איירעס
בוענאָס-אײַרעס איז די גרעסטע שטאט און הויפטשטאט פון ארגענטינע, מיט 2.7 מיליאָן אײַנוווינער.
די שטאט איז געגרינדעט ה'רצ"ו (1536). אין די 1920ער האבן פיל אייראפייער אהין אימיגרירט (פון זיי: איטאליאנער, דייטשן, יידן, אזיענער און אראבער), דאס איז די אורזאך פון די פארשידנקייט אין דער היינטיקער באפעלקערונג.
היינט וווינען דארט ארום 250,000 יידן.
בילדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אוניווערסיטעט פון בוענאס איירעס, איינער פון די שפיץ לערנען אנשטאלטן אין דרום אמעריקע, האט פראדוציער פינף נאבעל פריז געווינער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ידיעות פֿון בוענאָס-אײַרעס, פארווערטס, יולי 2015


text:
שלמה שיינפעלד
הרב ד"ר שלמה שיינפעלד (ד' אדר ה'תרע"ב - ד' אדר א' ה'תשמ"ד) איז געווען א רב אין לאנדאן און האט געראטעוועט טויזנטער יידן פון די נאציס ימ"ש.
שלמה שיינפעלד איז געבוירן אין יאר תרע"ב אין לאנדאן צו זיין פאטער הר"ר אביגדור שיינפעלד רב פון דער עדת ישראל שול אין צפון לאנדאן. ער האט געלערנט אין דער נייטרא ישיבה אונטער הרב מיכאל בער ווייסמאנדל, מיט וועמען ער איז געבליבן בידידות עד סוף ימיו.
ווען ער איז געווען אלט 18 יאר איז זיין פאטער נפטר געווארן יונגערהייט. צו 22 יאר האט מען אים אויפגענומען אלס רב און ממלא מקום פון זיין פאטער. ער האט אויך איבערגענומען דעם אמט פון רבנישער פרעזידענט פון התאחדות קהלות החרדים, וואס זיין פאטער האט געגרינדט אין תרפ"ו. אין תרח"ץ האט ער אויפגעשטעלט דעם "הויפט רב'ס רעליגעזע עמערגענץ ראט" אונטער'ן אויפזיכט פונעם בריטישן הויפט-רב, הרב יוסף הערץ, וואו ער האט געפירט זיין הצלה ארבעט. צווישן די יארן תרח"ץ און תש"ח האט ער געראטעוועט טויזנטער יידן אין צענטראל און מזרח אייראפע פון די הענט פון די רשעים.
ער האט געלייגט די יסודות פון תורה'דיגן חינוך אין לאנדאן.


text:
דורך לעווי » דינסטאג יולי 22, 2008 10:13 am
ב"ה
איך האב געליינט א מעשה פלא די וואך אין איינע פון די אידישע אויסגאבעס. עס קען זיין אז מאנכע דא וועלן נישט וועלן גלייבן די מעשה, און מען צווינגט טאקע נישט קיינעם צו גלייבן אדער אננעמען די מעשה. איך פערזענליך האב געטון ריסערטש (איך טו נאך אלץ ווייטער) און איך האב מברר געווען אז עס איז אמת. איך וועל אראפ שרייבן די מעשה אזוי ווי איך האב עס געליינט, אן צולייגן קיין אייגענע דיעות אדער געפילן.
פאר אפאר יאר צוריק האט איין טאג הרב אהרן שפירא שליט"א רב פון פרדס כ"ץ, באקומען א טעלעפאון רוף פון רבי בנימין קליין די סעקרעטאר פון די ליובאביטשער רבי זצ"ל. רבי אהרן איז געווען געוואוינט אז זיי ידיד ר' בנימין פלעגט אים רופן כסדר ווען די רבי האט נאך געלעבט, אבער זייט די רבי'ס פטירה האט אים רבי בנימין נישט גערופן. רבי בנימין לאזט אים אבער נישט וואונדערן צו לאנג און ער זאגט אים באלד אז ער מוז וויכטיג שוין רעדן מיט זיינס א ידיד רבי שבתי העניג (נאמען איז פיקטיוו), אויב ער (הרב שפירא) ווייסט ווי מען קען יעצט טרעפען רבי שבתי.
לאמיר צוריק דרייען די זייגער צו יאר תשכ"ט. רבי שבתי איז נאך געווען א יונגערמאן, געזעצן און געלערנט יומם ולילה, און ער איז געווען אן איידעם ביי איינע פון די גרויסע רביס אין א"י. רבי שבתי האט געדארפט דאן פארן קיין אמעריקא, האט אים זיין שווער אריין גערופן און אים געפרעגט אויב ער קען אים געטרויען מיט א שליחות. פארשטייט זיך אז רבי שבתי האט מסכים געווען. האט אים זיין שווער געבעטן אז ווען ער איז אין אמעריקא זאל ער זיך אריבער כאפן קיין קראון הייטס און איבערגעבן א וויכטיגע בריוו צום ליובאביטשער רבי. רבי שבתי האט נישט געקענט גלייבן וואס ער הערט. זיין שווער וועלעכע איז געווען באוואוסט אלץ א גרויסע קנאי, ער און אויך זיינע מוסדות האבן נישט נהנה געווען קיין כי הוא זה פון די מדינה, ער איז געשטאנען בראש כל מערכות לקדשי ארץ ישראל, און ער שיקט א בריוו זיך אדורך צו רעדן מיט די ליובאביטשער רבי? זיין שווער האט אים אבער געזאגט אז יא, די ליובאביטשער רבי איז א גרויסע צדיק און ער רעדט זיך אסאך אדורך מיט אים.
פון דאן איז רבי שבתי געווארן די אפיציעלע (סודות'דיגע) שליח פון כל מיני שליחותן צווישן זיין שווער און די ליובאביטשער רבי ביז די רבי איז נישט געזונט געווארן. אין יענע ערשטע באזוך (תשכ"ט) האט רבי שבתי איבערגעגעבן די בריוו פון זיין שווער, ווי אויך האט ער שוין אין דער זעלבע צייט אויך איבערגעגעבן א בריוו וואו ער האט געשריבן זיינע פריוואטע בקשות. די ליובאביטשער רבי האט צוריק געשריבן א בריוו צו די רבי אין א"י, אבער אויף רבי שבתי'ס בקשות איז נישט געקומן קיין אנטווארט.
זייט דאן איז די ליובאבטשער רבי נסתלק געווארן, ווי אויך די רבי פון ארץ ישראל. רבי שבתי אליינס זייענדיג אן אדם גדול איז אויף גענומען געווארן אלץ רב אין א גרויסע שיינע קהלה אין אמעריקא.
פאר א שטיק צייט צוריק האט דער רבי שבתי געהאט א מיינער הארץ אטאקע, און דערנאך אפאר יאר צוריק ווען רבי שבתי איז געווען אין א"י האט ער געליטן פון א שווערע הארץ אטאקע, און די דאקטוירים האבן אים געגעבן געציילטע טעג צו לעבן היות ער איז געווען אין אזא שווערע מצב. רבי שבתי האט זיך אנגעהויבן צו צוגרייטן און ער האט זיך שוין געזעגנט אפילו פון די בני משפחה.
און פונקט דאן האט רבי בנימין קליין די רבי'ס סעקרעטאר אנגערופן הרב שפירא צו פרעגן אז היות ער האט פרובירט צו רופן רבי שבתי אין דער היים אין אמעריקא און קיינער האט נישט געענטפערט, אפשר ווייסט ער ווי רבי שבתי געפינט זיך. פרעגט אים הרב שפירא פארוואס ער זוכט רבי שבתי אזוי שטארק. האט רב קליין געענטפערט אז ער האט פונקט היינט געמאכט אביסל סדר אין זיינע שענק און ער האט געטראפן פארשטעקט א בריוו וואס די ליובאביטשער רבי האט געשריבן צו רבי שבתי אין יאר תשכ"ט, און ער האט עס קיינמאל געשיקט צו אים. ער האט זיך געפילט אזוי שלעכט דערוועגן און ער וויל שוין איבערגעבן די בריוו צו אים ווי אמשנעלסטן. הרב שפירא, נישט וויסענדיג איבער די שווערע מצב וואס זיין ידיד רבי שבתי געפינט זיך אין האט געענטפערט אז ער ווייסט אז רבי שבתי איז אין א"י יעצט אויף א משפחה שמחה און ער גייט אים שוין אפירזוכן.
ווען הרב שפירא האט אויסגעפונען אז רבי שבתי געפינט זיך אין הדסה שפיטאל אין אזא שווערע מצב האט ער צוריק גערופן הרב בנימין קליין און ער האט אים פארציילט. רבי בנימין האט אים געזאגט אז ער גייט אים אריין פאקסן די בריוו און ער גייט די נעקסטע טאג אריבע שוקן די ארגינעלע בריוו און ווי אויך די דאללארן וואס די רבי האט מיטגעשיקט די בריוו.
הרב שפירא איז ספעציעל אריבער געפארן צו זיין ידיד רבי שבתי אין שפיטאל און ער האט אים איבערגעבן די בריוו און אויך פארציילט די גאנצע מעשה. אין די בריוו שרייבט די רבי צו רבי שבתי אין ארץ ישראל און ער וואונטשט אים א רפואה שלימה, כאטש רבי שבתי האט אין יענע יארן נישט געהאט קיין שום געזונטהייט פראבלעמען, און ער האט אין זיין בריוו דאן (תשכ"ט) ניטאמאל אריין געשריבן א בקשה פאר א רפואה. די נעקסטע טאג איז אנגעקומען די ארגינעלע בריוו מיט זיבן דאללארן אין דעם. רבי שבתי האט דאן געהאט פונקט זיבן קינדער, און די רבי פלעגט כסדר געבן דאללארן פאר צדקה לויט וויפיל קינדער מען האט געהאט. עס איז איבעריג צו זאגן אז דער רבי שבתי האט זיך אויסגעהיילט און איז געזונט און שטארק, און ער פירט ווייטער זיין קהלה עד ביאת גואל צדק בב"א.
זי"ע.


text:
ישראל פון רוזשין
רבי ישראל פרידמאן זצ"ל (ג' תשרי ה'תקנ"ז - ג' חשוון ה'תרי"א) פון רוזשין, באקאנט אלס דער הייליגער רוזשינער.
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ישראל איז געבוירן אין דעם קליינעם אוקראינישן שטעטל פראהבישט [1], לעבן קיעוו, ג' תשרי ה'תקנ"ז, צו זיין פאטער הרב שלום שכנא פון פראהבישט, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד, און צו זיין מוטער מרת חוה א טאכטער פון הרב אברהם פון קראסטשאוו, אן איידעם פון הרב מנחם נחום טווערסקי, פון טשערנאבל.
זיין געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין עלטער פון זעקס יאר י"ד תשרי ה'תקכ"ט, איז רבי ישראל געווארן א יתום פון זיין פאטער, און ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין עלצטן ברודער רבי אברהם פון פראהבישט.
אין יאר ה'תקע"ג אין עלטער פון זעכצען יאר, נאך דער פטירה פון זיין ברודער, האט מען אויפגענומען רבי ישראל אלס ממלא מקום. ער האט אנגעהויבן פראווען זיין רביסטעווע אין פראהבישט, נאכהער אין סקווירא שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין רוזשין. דארט האט ער אנגעהויבן צופירן זיין רבישן הויף, מיט א וועג פון פראכט און שיינקייט, מיט קעניגלעכע און אדעלע אויפפירונגען, פון דרויסן באפוצט פון גאלד און זילבער, גאלדענע בעקישע קנעפ פארפאסט מיט דיאמאנט, רײַטוועגנס געשפאנט מיט פיר ווייסע אויסשטאפירטע פערד, און פון אינווייניג א צעבראכן הארץ מיט אן אויסגעפײַניגטן קערפער, וועלכער האט נישט הנאה געהאט פון דער וועלט מיטאמאל ווי א דינער פאדים.
אין יאר ה'תקצ"ח איז רבי ישראל אנטקלאגן גיװארן װי א אױפריהרער קעגן דעם צאר, און איז ארעסטיטרט גיװארן אין קיעװ און שפעטער אין קאַמענעץ-פּאָדאָלסקי ער איז געפייניגט געווארן אין געפענגעניש קערפערליך און גייסטיש נאנט צו צוויי יאר, ביז זיין באפרייאונג ט"ו אדר א' ה'ת"ר. אין יאר ה'ת"ר נאך זיין באפרייאונג איז אים געלונגען צו אנטלױפן פון רוסלאנד קיין עסטרייך. פֿריער האט ער זיך באזעצט אין קישינעוו, דערנאך אין יאס און צום סוף האט ער זיך אַריבערגיצױגן קיין סאדיגורא.
רבי ישראל, אדער ווי מען רופֿט עם „דער הייליגער רוזשינער", האט גיהאט זעקס זין, יעדער פון זיי האט גיגרונדעט א חסידישן הויף. פון זיי זענען ארויסגעקומען די חסיד'ישע הויפֿן סאדיגורא, טשארטקאוו, הוסיאטין, באיאן, באהוש, שטעפאנעשט, און פון זיין איידעם דעם וואסלויער הויף.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ישראל איז נפאר געווארן ג' חשוון ה'תרי"א, און ער ליגט אין סאדיגורא.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין עלטער פון דרייצן יאר האט רבי ישראל געהייראט אין באטושאן, ראמעניע מרת שרה א טאכטער פון הרב משה הלוי אפרתי פון בארדיטשוב. זייערע קינדער:
- הרב שלום יוסף פרידמאן (ה'תקע"ג - י"א אלול ה'תרי"א), פון סאדיגורא.
- מרת חיה מלכה, בזיווג ראשון די ווייב פון הרב מנחם מנדל העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל פון זשינקאוו. בזיווג שני די ווייב פון הרב יצחק טווערסקי (ה'תקע"ב - י"ז ניסן ה'תרמ"ה), פון סקווירא (ר' איציקל סקווערער). זי האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
- מרת גיטל טויבא, די ווייב פון הרב יוסף מאנזאהן ( - י"ח שבט).
- הרב מנחם נחום פרידמאן (ה'תקפ"ג - י"ד כסלו ה'תרכ"ט), פון שטעפאנעשט.
- מרת מרים מאניא, די ווייב פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ.
- הרב דוד משה פרידמאן (שבועות ז' סיון ה'תקפ"ח - הושענא רבה ה'תרס"ד), פון טשארטקאוו
- מרת לאה ( - י"ד שבט ה'תרמ"ב) די ווייב פון הרב דוד היילפרין (ה'תקפ"א - י"ח שבט ה'תרנ"ד) פון בארדיטשוב.
בזיווג שני האט רבי ישראל חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' דוד לייב לייבנער פון דוקלא, די אלמנה פון רבי צבי הירש פון רימאנאוו.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רוזשין (הויף)
- די גאלדענע דינאסטיע, דורך הר"ר ישראל פֿרידמאן פון מאנטשעסטער The Golden Dynasty By Rabbi Yisroel Friedman
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר
- נר ישראל בערכו (32)
- ↑ נר ישראל


text:
מאסקווע
מאָסקװע (רוסיש: MockBá )איז די הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאט פֿון רוסלאַנד. 10 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין מאָסקװע. די שטאט איז א וויכטיקער פאליטישער, עקאנאמישער, קולטורעלער, וויסנשאפטלעכער, פינאנציעלער, רעליגיעזער און טראנספארטאציע צענטער פון רוסלאנד. מאסקווע איז די ניינטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט לויט באפעלקערונג.
מאסקווע ליגט אויפן מאסקווע טייך.
וואוינען אין מאסקווע איז זייער טייער; וועגן דעם טון טייל מענטשן פארדינגען זייערע מאסקווער דירות און זיי וואוינען אין א דאטשע.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאסקווע האט פיר אינטערנאציאנאלע פליפארטן. אין 1935 האט מען געעפנט דעם מעטרא, וואס האט 11 ליניעס און מער ווי 170 באן סטאנציעס


text:
זוהר
זוהר ("שיין"), איז דער מיסטישער פארהייליגטער קבלה צענטראלער גרונד ספר, אויף א אראמישן שפראך געמישט מיט מאדערענע לשון קודש ווערטער און טערמינען. עס איז א זאמעלונג ווי די סיסטעם פון די גמרא, געקליבענע מדרשים און מוסר בשם דעם תנא ר' שמעון בן יוחאי מיט זיינע חברים און תלמידים, און נאך תנאים און אמוראים, אויף חומש לויט די סדרות פון די וואך, וואס פארציילט געהיימעניסן וויאזוי די וועלט פירט זיך, די נאטור פון גאט, און וויאזוי ער האט באשאפן אלץ, שכר ועונש, גלות וגאולה, גן עדן, נשמה און נאך באגריפן פון די תורה, ארויסגעגעבן דורך ר' משה די-ליאון פון 12'טן יארהונדערט.
- זוהר אונליין [1]


text:
שלום בית
שלום בית איז דער גלאבאלער פראבלעם פון אינערליכע רייבערייען מכם ובכם, ביי זיך אין שטוב.
שלום בית איז א פראבלעם וואס נעמט ארום יעדעס פאר-פאלק איבער דער גארער וועלט. קיין שום פאר-פאלק איז נישט אויסגעהיט דערפון. די לעזונג דערצו איז אז יעדער זאל פרויבירן צו פארשטיין דעם צווייטן, און אפילו ער פארטשייט נישט זאל ער נישט זיין קיין עקשן, נאר זאל ווי מער נאכגעבן פאר צווייטן, עס איז דא א מאמר החכם אויב ווילסטו אז דיין מאן זאל דיך האלטן פאר א פרינצעסין דאן האלט איהם פאר א קעניג. אויב ווילסטו דיין פרוי זאל דיך האלטן פאר א קעניג, דאן האלט איהר פאר א פרינצעסין.
ווען איז שוין גרויסע צרות איז די איינציגסטע לעזונג, איז צו האלטן דעם פראבלעם אונטער קאנטראל, און נישט לאזן דעם פראבלעם שטייגען און ארויסגיין, אויסער די ראמען וואס מ'קען עס קאנטראלירן.
אינהאַלט
געזונטע שלום בית קריגערייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זאפארט נאכדעם וואס א פאר-פאלק האט חתונה, הייבן זיך אן די שלום בית פראבלעמען. אויפן קליינעם פארנעם, פארשטייט זיך. די פרוי זאגט צום מאן, נעם נישט אראפ די מיסט, איך וועל עס שוין נעמען. דער מאן זאגט אבער: נע, ס'איז גוט. איך וועל עס נעמען, קיין פראבלעם. נאך א קורצע וויילע, ווערן די שלום בית פארמאליטעטן מער רעאליזירט, וועלכע שפיגלען אפ דעם אמת'דיגן כאראקטער פון די צווייע מענטשן, דער מאן און די ווייב, וואס איז אוממעגליך אויסצובאהאלטן פאר צו א לאנגע וויילע. און דאן הייבן זיך אן אנטוויקלען קליינע מחלוקה'לעך אין שטוב, וואס מיר רופן אן שלום בית.
פארוואס דארף אויסברעכן שלום בית פראבלעמען?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- צוליב דעם נאטור אז א מאן און א פרוי, זענען פון צוויי אנדערע פלאנעטן.
- צוליב דעם נאטור פון פארשידנארטיגע מענטשן, וועלכע קומען פון אנדערע היימען.
- צוליב דעם וואס דער בחור קומט פון ישיבה און דאס מיידל נישט. [פֿעלט אַ מקור]
שלום בית ווערט קריטיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן עטליכע סימנים וועלכע צייגען ווען דער שלום בית גייט אריין אין א קריטישע פאזע.
- די קולות ווערן וואס העכער.
- מ'הייבט אן גיסן באליידיקונגס ווערטער איינער אויפ'ן אנדערן.
- מ'קען שוין די פראבלעמען נישט הענדלען אליין, און מ'מישט אריין די עלטערן (גאר ביטער).
- מ'הייבט אן באשמוצן די שווער/שוויגער, טאטע/מאמע פון דעם אנדער'ס פאמיליע.
- מ'שעלט זיך איינער דעם אנדערן.
- די אטאטקעס ווערן פיזיש. זאכן ווערן געווארפן.
אט די אויבנדערמאנטע ביישפילן, קענען גאר שנעל פאסירן, אויב דער מאן/פרוי האט נישט דעם שכל אפצושטעלן און קאנטראלירן דעם געפעכעט. און ווען די זאכן פאסירן, איז קלאר אז מ'מוז זאפארט אונטערנעמען גאר ערנסטע מאסנאמען צו ראטעווען דעם שלום בית, ווייל עס איז נישט ווייט פון אן ערנסטן קריזיס.
ווען דער שלום בית פראבלעם גייט ארויס פון קאנטראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דארף דער מאן/פרוי אקטיווירן א שלום-פלאן.
- איינער דארף האבן שכל, און אנהייבן דעם פארגלעטונגס פראצעדור.
- קויפן א מתנה פאר'ן אנדערן.
- מאכן א סורפרייז פאר'ן אנדערן. (צו כאפן דעם אנדער'ס אויפמערקזאמקייט, אומגעראכטן).
- האבן די שטארקייט, און זיך אנטשולדיגן אפענבאר. (מעגליך די שווערסטע רפואה).
ווען דער שלום בית ווערט נישט מסודר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אריינמישן א פראפעסיאנעלן קאנסולטאנט.
- דארף איטליכער אפמאכן פאר קאנצעסיעס. ער וועט מוזן פארציכטן, כדי צו האבן שלום בית.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' נחמן מברסלב האט געזאגט אז מען דארף זייער האלטן חשוב די פרוי, מען דארף איהר מכבד זיין מיט אלעס מעגליך, ווייל די פרויען ליידען פון אונזער וועגן, צער פון שוואנגערן, צער פון געבורט, צער פון גידול בנים. און נאך. אויך האט ער געזאגט אז עס דאס וואס יונגעלייט נאך די חתונה האבן נישט קיין שלום בית, דאס קומט פונעם יצר הרע, ער וויל זיי זאלן נישט לעבן גוט מיט זייער פרוי, אזוי ארום וועט ער קענען מאכן אז דער מאן זאל זינדיגן.


text:
יוגנטרוף
יוגנטרוף איז אן אלוועלטלעכע אידישער ארגאניזאציע פון יונגע לייט וואס באשעפטיקן זיך מיט פארשפרייטן די שפראך יידיש פאר דער וועלט. עס איז געגרינדעט געווארן אין 1965.
זייער מאטא: אז יידיש איז נישט בלויז א פארבינדונג מיטל צווישן געוויסע מענטשן, נאר בעיקר א קולטור און ליטעראטור וואס פארבינדט די אפשטאמיקע פון איין פאלק צו א טראדיציע און היסטאריע אויסגעפארעמט משך פון טויזנטער יארן. און דאס איז דער פשט פון זייער נאמען פון זייער אלוועלטליכע ארגאנעזאציע: א רוף פון און צום נייעם דור וואס קען נישט קיין יידיש זיי זאלן זיך אויך אנשליסן צו לערנען אביסל יידיש, אויפצווועקן דעם יידישן ירושה פון אמאל.
זיי שרייבן דאס לויט די ייוו"א כללים.
זייער אקטיוויטעטן איז צאמשטעלן איינמאל א יאר זומער א וואקאציע, אין די קעטסקיל בערג, וואס מ'רעדט און מ'לערענט בעיקר יידיש.
זיי האבן אויך א בליצפאסט ליסטע פון טויזנטער יידיש ליבהאבער און שעצער פון איבער דער גארער וועלט זענען דערהין אנגעשלאן און באקומען יעדן טאג און שיקן זיך מעלדונגען פאר דער גרופע איבער די לעצטע נייעס און אקטיוויטעטן פארלאנגען און מודעות וועגן יידיש.
אויך מאכן זיי יעדע פאר וואכן א צוזאם קום פון יידיש ליבער אין די פריוואטע הייזער אדער שולן פון חברים.
דאס איז אויך הויפט קווארטירט אין דעם געביידע פון ארבעטער רונג אין מאנהעטן וואס דארטן געפינט זיך אויך די בירא פון פארווערטס רעדאקציע און א יידישער טעאטער און ציווילער צענטער װוּ יידן פארברענגן זייער צייט מיט פארשיידענע אקטיוויטעטען.
דרויסנדע וועב פארבינדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלע יידיש-שפראך וועבזייטלעך
יידישע וויקיפעדיע • אידישע וועלט • הייד פארק • תפוז יידיש • דער אלגעמיינער זשורנאל • פארווערטס • יוגנטרוף • לעבנס פראגן • יונג יידיש • מלחמה איבערלעבער • קאווע שטיבל


text:
אין דעם דאָזיקן אַרטיקל, לייג איך פֿאָר צו באַהאַנדלען די וויכטיקע און אָפֿט געשטעלטע פֿראַגע: ווי האָט מען געקענט שרײַבן אונטער דער נאַצישער אָקופּאַציע, אין די געטאָס און לאַגערן? אין דער רעם וועלן מיר זיך פֿאַרנעמען מיט אַבֿרהם סוצקעווערס באַקאַנטן ליד, "אונטער דײַנע ווײַסע שטערן" (1943), געשריבן אין ווילנער געטאָ.
נאָך דער מלחמה, האָט זיך כּמעט קיינער נישט פֿאָרגעשטעלט, אַז ייִדן האָבן געקענט שרײַבן אין די געטאָס, ווער רעדט נאָך אין די לאַגערן. לויט ווי עס איז אָנגענומען, זענען די ייִדן געווען קודם-כּל קרבנות, אָבער דער פֿאַקט איז, אַז נישט בלויז עטלעכע, נאָר דווקא זייער אַ סך ייִדן האָבן געשריבן בעת דער נאַצישער אָקופּאַציע, דער עיקר לידער, אָבער אויך פּראָזע. אין דער ענציקלאָפּעדיע פֿונעם חורבן, שטייט געשריבן: "די ייִדישע ליטעראַטור האָט ווײַטער עקסיסטירט, זיך אַנטוויקלט און דערגרייכט ליטעראַרישע הייכן פֿון אויסדרוק און ווירקונג, אין די לעבנס-באַדינגונגען פֿון די געטאָס און לאַגערן." ווי קען מען דאָס פֿאַרענטפֿערן? ד"ר שאול אַש באַשטעטיקט, אַז די גײַסטיקע לאַגע פֿון די פֿאַרמישפּטע ייִדן איז אין דער אמתן געווען אַ היפּש ביסל אַנדערש, ווי מען וואָלט זיך געקענט ריכטן:
ניט ווי אַ סך אַנדערע פֿעלקער, האָבן ייִדן ניט געספֿקט אַפֿילו איין רגע אין ענדגילטיקן נצחון פֿון די וואָס זענען אַרויסגעטראָטן אַנטקעגן די נאַציס... אָט דער ווילן מקיים צו זײַן אַ ייִדיש לעבן... איז קענטיק געווען אין אַלע שיכטן פֿון ייִדישן ציבור... דאָס זאָגט עדות וועגן דעם, אַז דער ווילן איז געווען אַ ווילן פֿון גאַנצן כּלל.
אונדזער אַנאַליז וועט זיך אָנשפּאַרן, אין אַ גרויסער מאָס, אויף דעם אַרײַנבליק פֿונעם חשובֿן חורבן-פֿאָרשער, נחמן בלומענטאַל. אָט עטלעכע אויסצוגן פֿון זײַן וועגווײַזערישן בוך "שמועסן וועגן דער ייִדישער ליטעראַטור אונטער דער דײַטשער אָקופּאַציע", וואָס גיבן צו צו די אויבן ציטירטע באַמערקונגען, און וואָס זאָלן אונדז אַרויפֿפֿירן אויפֿן גלײַכן וועג:
עס איז באַקאַנט, אַז אין דער צײַט האָבן געשריבן נישט נאָר שרײַבער, מענטשן וואָס האָבן באַטראַכט דאָס שרײַבן ווי זייער פּראָפֿעסיע, נײַערט אויך גאַנץ פּשוטע מענטשן. ס’איז אַנטשטאַנען עפּעס אַ מין עפּידעמיע אויף שרײַבן.
נאָך יעדער נײַער פֿאַראָרדענונג פֿון דער מאַכט, נאָך יעדער שאַנדטאַט פֿון אַ יודנראַט, נאָך יעדער וויכטיקער געשעעניש — אַנטשטייט אַ ליד, אַ פּאַראָדיע, אַ סצענע, אַ וויץ, אַ ווערטל — די גאַס רעאַגירט גיך און שאַרף און — אומברחמנותדיק!
קודם-כּל וואַרפֿט זיך אין די אויגן — צו אונדזער גרעסטער פֿאַרוווּנדערונג — אַז דער ייִאוש-געפֿיל צי געדאַנק טרעפֿט זיך אין גאָר אַ קליינער צאָל לידער. די לידער האָט געשאַפֿן אַן אונטערגייענדיק פֿאָלק, אין די שוידערלעכסטע באַדינגונגען —און פֿון דעסט וועגן קלינגט זייער אָפֿט גאַנץ בולט דער האָפֿערדיקער מאָטיוו: די גערעכטיקייט וועט זיגן!
אין צענטער פֿון אַבֿרהם סוצקעווערס "אונטער דײַנע ווײַסע שטערן" שטייט דער סימבאָלישער דרײַעק פֿון: 1. גאָטס פֿינקלענדיקע שטערן, 2. דעם פּאָעטס פֿינקלענדיקע טרערן און 3. דעם פּאָעטס גליִענדיקע ווערטער, וואָס שטעלט מיט זיך פֿאָר די פֿעסטע פֿאַרבינדונג פֿונעם דיכטער מיט גאָט. נחמן בלומענטאַל כאַראַקטעריזירט מיט די ווײַטערדיקע ווערטער די ייִדישע רעאַקציעס אונטער דער נאַצישער אָקופּאַציע:
"דאָס לאַנד אָן גאָט"; אָט אין דעם לאַנד האָבן געלעבט מענטשן, וואָס האָבן דווקא אין גאָט נישט פֿאַרגעסן. נישט געקוקט אויף אַלץ, איז אין זיי די גאַנצע צײַט דער גײַסט געווען וואַך און דאָס האַרץ אָפֿן, אויך אַפֿילו פֿאַר פֿרעמדע צרות. די מענטשן האָבן זיך קעגנזײַטיק געמונטערט, זיך צוגעגעבן כּוח איבערצוטראָגן דאָס איצטיקע לעבן און געוועקט דעם גלויבן אין ליכטיקן מאָרגן. אייניקע אַפֿילו זענען אין דעם פֿינצטערן אָרט דווקא מאָראַליש געוואַקסן — גלייביקער געוואָרן.
אַזאַ איינער וואָס איז, וועדליק אַלע סימנים, גלייביקער געוואָרן אונטער דער אָקופּאַציע, איז נישט קיין אַנדערער ווי אַבֿרהם סוצקעווער, וואָס אין זײַנע פֿאַרמלחמהדיקע לידער, ווי בײַ ס’רובֿ ייִדישע שרײַבערס פֿון זײַן דור, טרעפֿט זיך נישט דאָס וואָרט 'גאָט’. די אַסאָציאַציע צווישן די דרײַ עלעמענטן — שטערן, טרערן, ווערטער — ווערט אַרויסגעהויבן דורך דעם בשותּפֿותדיקן שטריך פֿון פֿינקלדיקייט, אין קאָנטראַסט צום פֿינצטערניש אין די קעלערן פֿון ווילנער געטאָ, וואָס אין אַזאַ איינעם איז געשריבן געוואָרן דאָס דאָזיקע ליד. ווי עס פֿינקלען גאָטס ווײַסע שטערן אין נאַכטהימל, אַזוי אויך דעם פּאָעטס טרערן אין טיפֿן חושך פֿון געטאָ, עלעהיי אַמאָליקע שטערן אַראָפּגעפֿאַלענע צו דער ערד. אָבער וואָס פֿאַר אַ ליכט קענען די טרערן שוין אָפּשפּיגלען אין דעם חשכות פֿון געטאָ? דאַכט זיך, אַז קיינעם נישט, אַחוץ דעם שטערנליכט. אַזוי ברענגען דעם פּאָעטס טרערן אַראָפּ די שטערן פֿון גאָט אין געטאָ אַרײַן, וווּ גאָט איז נישטאָ.
דער פּאָעט שטעלט אַ גלײַכצייכן צווישן זײַנע טרערן און זײַנע ווערטער ("מײַנע ווערטער זענען טרערן"), אַזוי אַז דער דרײַעק, אַ פּיראַמידע מיט די שטערן, אויבן אויפֿן שפּיץ, און די ווערטער און טרערן אויף די צוויי אונטערשטע ווינקלען, איז אין דער אמתן, אַ גלײַכע ליניע, וואָס ציט זיך צווישן דעם פּאָעט און גאָט, אַזוי ווי אַ פֿאָדעם פֿון אָנהאַלטיקן גלויבן, וואָס פֿאַרבינדט דעם מענטשן דירעקט מיטן אייבערשטן. עס טוען אויך פֿינקלען מעשׂה שטערן די דאָזיקע ווערטער, וואָס זענען אויך טרערן, באַשײַמפּערלעך די ווערטער פֿונעם דיכטער. נישמער, "עס טונקלט זייער פֿינקל", און די סכּנה איז אַ קלאָרע, אַז זיי קענען זיך אַיעדע רגע אויסלעשן. באשר על-כּן דאַרף דער פּאָעט זיי צוריקשענקען גאָט; זיי ווילן דאָך אַליין צוריק צו גאָט ("ווילן רוען אין דײַן האַנט"). ווי עס ווײַזט זיך אַרויס, אַזש די ווערטער פֿון פּאָעט געהערן דעם רבונו-של-עולם, און ס’דאַכט זיך אַז, ווען זיי זאָלן זיך אומקערן צו זייער ערשטן מקור, דאַן וועט דאָס ברענגען עפּעס אַ סדר אין דעם קאָסמאָס, און ועל-כּולם אין דעם כאַאָס פֿון נאַצישן גיהנום. אָבער וואָס הייסט צוריקשענקען גאָט איינעמס ווערטער? אָט איז טאַקע דער צענטראַלער ענין, וואָס מיר דאַרפֿן אים דעשיפֿרירן כּדי צו פֿאַרשטיין סוצקעווערס כּוונה אין דעם דאָזיקן ליד.
אין דעם פּרט קען אונדז קומען צו הילף אַ שורה פֿון דעם אָריגינעלן כּתבֿ-יד פֿון ווילנער געטאָ: "עס וויינט אין זיי אַ פֿײַער" (דאָס הייסט, אין די ווערטער וואָס זענען טרערן), וואָס דער מחבר האָט אויסגעמעקט און פֿאַרביטן נאָך דער מלחמה אויף "עס מאָנט אין מיר אַ פֿײַער". אין אָריגינאַל קען מען דערשפּירן אַ געוויסע דיסאָציאַציע צווישן דעם מחבר און דעם אַקט פֿון וויינען: אויב מיר זאָלן שטרענג זײַן אין אונדזער אַנאַליז, איז דאָס נישט דער פּאָעט אַליין וואָס וויינט, נײַערט אַ פֿײַער. "מײַנע ווערטער זענען טרערן": דעם פּאָעטס ווערטער זענען די טרערן פֿון דעם דאָזיקן וויינענדיקן פֿײַער (וואָס וויינט פּאַראַדאָקסאַליש אין אָט די זעלביקע טרערן, אין אַ מין mise en abyme, אַן אָנסופֿיקע אָפּשפּיגלונג, וואָס חזרט זיך איבער אָן אַ שיעור מאָל).
פֿאַרשטייט זיך, אַז די טרערן פֿון אַ פֿײַער זענען נישט קיין געוויינטלעכע טרערן: זיי וועפּן זיך אויס איידער זיי דערשלאָגן זיך צו די אויגן; דאָס הייסט, זיי בלײַבן אינעווייניק, פּונקט אַזוי ווי אין יצחק קאַצענעלסאָנס "דאָס ליד פֿון אויסגעהרגעטן ייִדישן פֿאָלק" (ליד א’, 1943): "אַ טרער פֿאַרגליווערט האָט \ פֿאַרקליבן זיך אין אויג מיר... זי רײַסט זיך, רײַסט \ פֿון אויג אַרויס זיך — און זי קען ניט פֿאַלן... גאָט, מײַן גאָט!" דערפֿון קענען מיר אַרויסדרינגען, אַז סוצקעווער, אַזוי ווי קאַצענעלסאָן, איז מער נישט מסוגל צו וויינען, וואָס איז דאָך נאַטירלעך פֿאַר אַן אײַנוווינער פֿון ווילנער געטאָ אין 1943, נאָך צוויי יאָר נאַצישער אָקופּאַציע. דעריבער קומט די גלײַכונג "מײַנע ווערטער זענען טרערן", וואָס מיר קענען אויסטײַטשן ווי "מײַנע ווערטער זענען בימקום טרערן". עס קומט אַרויס, אַז דעם פּאָעטס טרערן, וואָס פֿינקלען אין דער פֿינצטער, זענען פֿאַקטיש נישט קיין אמתע טרערן, נאָר אָט די פֿינקלענדיקע ווערטער פֿון דיכטונג. די ווערטער זענען די, וואָס פֿינקלען אין דער פֿינצטער; די פּאָעזיע איז די, וואָס ברענגט די שכינה אין געטאָ אַרײַן.
פֿון דעם אַלעם לערנען מיר, ווי פּאַראַדאָקסאַל עס זאָל נישט קלינגען, און הגם עס גייט אין גאַנצן להיפּוך צו דער אינטויִציע, אַז ווען עס גייען אויס די טרערן, זענען ווערטער דווקא דער איינציקער אופֿן זיך אָפּצורופֿן אויפֿן גרויל פֿון חורבן. עס איז אָט די גלײַכונג, "מײַנע ווערטער זענען טרערן", וואָס דערלויבט דעם פּאָעט, וואָס מאַכט עס בכלל מעגלעך, צו שרײַבן וועגן דעם רעאַליטעט פֿון חורבן. דאָס איז סוצקעווערס חידושדיקער און טריומפֿאַלער ענטפֿער אויף דער פֿראַגע, ווי אַזוי קען מען שרײַבן אונטער דער נאַצישער אָקופּאַציע?
עס איז קלאָר, אַז פֿאַר סוצקעווערן, זענען ווערטער מער ווי בלויז אַ שוואַכע, ערדישע זאַך, נישט פּאַסיק איבערצוגעבן די גוואַלדיקע גרויסקייט פֿון חורבן, וואָס דעקט אויף זייער נעבעכדיקע נישטיקייט. בײַ אים געפֿינט מען נישט "דאָס קלאָגן זיך אויפֿן מאַנגל פֿון אַנטשפּרעכנדיקע ווערטער אויף צו קענען אָפּמאָלן דאָס וואָס איז פֿאָרגעקומען" — שרײַבט בלומענטאַל. אַ געוויינטלעכער עלעמענט אין די כּתבֿים פֿון דער תּקופֿה. דער באַגריף 'ווערטער’, בײַ סוצקעווערן, נעמט אַרײַן אין זיך די פּאָעזיע בשלמות, די בעלעטריסטישע ליטעראַטור ווי אויך די הייליקע העברעיִשע אותיות, דאָס רויוואַרג פֿון די כּיתבֿי-הקודש און גאָר דעם קאָרפּוס הייליקע שריפֿטן געשריבן און געזאַמלט דורך אַלע דורות. אַנדערש געזאָגט, עס איז דאָס פֿאַרשריבענע עשירות פֿון דער גאָלדענער קייט פֿון ייִדישער טראַדיציע. די ווערטער האַלטן אין זיך אַ גוואַלדיקן כּוח, זיי זענען הייליק פֿאַר זיך גופֿא; דערפֿאַר איז עס נישט אַזאַ חידוש, וואָס אַלע ווערטער, אַפֿילו די פֿונעם דיכטערס לידער, שטאַמען פֿון און געהערן צו גאָט, וועלכער גיט זיי דעם מענטשן נאָר אויף באָרג, ביז ער פֿאָדערט זיי ענדלעך צוריק... פּונקט ווי דאָס לעבן אַליין. מ’קען זאָגן בלי-גוזמא, אַז די ווערטער דינען ווי אַ מעטאַפֿאָר פֿאַרן לעבן, וואָס דערמאָנט אין דער סצענע פֿון שײַטער אין סוצקעווערס פֿריִערדיקן ליד "דער צירק" (1941), וווּ דער פּאָעט ווערט געצוווּנגען צו צערײַסן אַ ספֿר-תּורה אויף שטיקער, וואַרפֿנדיק דעם פּאַרמעט אין פֿײַער אַרײַן "ווי די אייגענע גלידער", בעת ער מוז אויך זינגען פֿריילעכע רוסישע לידער, טאַנצדיק אַרום דעם פֿײַער.
דעריבער, צוריקשענקען דעם גאָט איינעמס ווערטער, הייסט נישט ווייניקער ווי אָפּגעבן אים די נשמה, און דאָס איז טאַקע דעם פּאָעטס רצון. איז ער אַזוי פֿאַרטאָן דערמיט, אַז עס ווערט אַזש אײַנגעשרומפּן די אייגנטלעכע נאַצישע סכּנה, וואָס איז אין תּוך גענומען נאָר דער פֿאַרגיייִקער הינטערגרונט, אויף וועלכן עס אַנטוויקלט זיך גראָד איצט, אין הײַנטיקן דור, דער אייביקער דיאַלאָג פֿונעם ייִד מיט גאָט. ער וואַרט, גאָט זאָל אים אויסשטרעקן זײַן ווײַסע האַנט און אים דערהייבן צו די שטערן, אָבער דאָס קען נאָר דער רבונו-של-עולם באַשליסן; דער לירישער "איך" קען זיך אַליין נישט נעמען דאָס לעבן, אַלץ איינס ווי שטאַרק ער זאָל נישט וועלן איבערלאָזן די דאָזיקע פֿאַרדאָרבענע וועלט, וואָס עס איז נישטאָ קיין תּיקון פֿאַר איר. נישט נאָר טאָר ער זיך נישט אָנטאָן אַ מעשׂה, נאָר אַפֿילו אויסגיין אַ פֿאַרמאַטערטער און אויסגעשעפּטער אין עפּעס אַ פֿינצטערן ווינקל איז אויך נישט קיין ברירה:
נאָר אין קעלערן און לעכער
וויינט די מערדערישע רו.
לויף איך העכער, איבער דעכער
און איך זוך: וווּ ביסטו, וווּ?
דער לירישער איך מוז זיך ראַנגלען ביזן לעצטן טראָפּן כּוח צו בלײַבן לעבן און זיך אַרויסדרייען פֿון טויט, נישט ווערן קיין קרבן. דאָס איז דער אונטערשייד צווישן, אויף איין זײַט, "די מערדערישע רו", דעם ביאָלאָגישן טויט, גלײַך ווי אין "דער צירק", די "בלינדע שטילקייט \ וואָס ווערט פֿאַרחתמעט מיט אַ הויפֿן ערד" — און אויף דער אַנדערער זײַט, די רו אין גאָטס האַנט (12). אָבער כּל-זמן גאָט נעמט אים נישט דאָס לעבן, איז דער לירישער "איך" פֿאַרמישפּט צו לײַדן ווײַטער, אָדער אַנדערש געזאָגט, פֿאַרמישפּט צו לעבן. דער פֿינקל פֿון זײַנע ווערטער זאָל נישט פֿאַרטונקלט ווערן, נאָר אַדרבא, ער זאָל שײַנען אַלץ ליכטיקער, און דאָס מאָנענדיקע פֿײַער (אין די איבערגעאַרבעטע ווערסיעס) זאָל ברענען אַלץ שטאַרקער און נישט וויינען.


text:
משה זון פון בעל התניא
משה, דער זון פון בעל התניא איז א פערזאן ארום וועמען עס זענען געווען פארשידענע קלאנגען און לעגענדעס אין די תולדות החסידות און אויף וועמען עס איז ביז לעצטנס געווען א גרויס מאס פארהוילן.
די הויפט ידיעה איבער משה, דער זון פון בעל התניא, איז אז ער האט זיך גע'שמד'ט און געווארן א קריסט. איבער דער מיסטעריעזער פאקט זענען געבויט געווארן פארשידענע גירסאות און נוסחאות.
צווישן חסידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווישן חסידים פלעגט זיין אנגענומען אז משה האט גענומען אויף זיך צוויי יאר צו וואנדערן גלות און אנדערע סיגופים אויף מכפר צו זיין אויף אן אומווילנדן שמד.
איין לעגענדע דערציילט אז ר' ברוך פון מעזשביזש האט זיך איינמאל געבייזערט אויפ'ן בעל התניא פאר'ן פסל'ען די תפילין זיינע וואס ער האט גע'ירש'נט פונ'ם בעש"ט, זאגנדיג דערביי: דו האסט מיר צוגענומען א יוד פון די תפילין, וועל איך דיר צונעמען א יוד פון דיינע זון.
דער רבי ריי"צ'ס גירסא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פריערדיגער לובאוויטשער רבי, ר' יוסף יצחק שניאורסאן, וועלכער איז באקאנט געווען פאר זיינע ביכער און סיפורים איבער די אנהייב פון די חסיד'ישע פעריאדע, באשרייבט דעם עפיזאד אלס אן אקט פון קידוש השם פון דעם בעל התניא'ס זון. לויט דעם נוסח, האט משה זיך אסאך שטודירט אין קריסטליכע ענינים, און זיך געלאזט פירן א וויכוח מיט קריסטליכע גלחים. דער וויכוח האט ער געוואנען, אבער די רעגעניש פון די קריסטליכע גלחים האט געברענגט דערצו אז ער זאל מוזן אנטלויפן פון זיין היים און פאמיליע, מורא האבנדיג אז מען וועט אים צווינגען זיך צו שמד'ן.
חוקרי החסידות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היסטאריקער פון די אלגעמיינע אקאדעמישע וועלט, ווי צ.ב.ש. דוד אסף, האבן ערפונדן אז די פרשה איז מער קאמפליצירט.
משה האט ווארשיינליך געהאט מענטאלישע און פסיכאלאגישע פראבלעמען וואס די משפחה האט פרובירט צו באהאנדלען. אין אנהייב האט זיך משה פארבעסערט, ביז מען האט אים געקענט חתונה מאכן מיט די טאכטער פון א גביר. שפעטער איז ער געווארן איינגעשטעלט אלץ א רב אין א געוויסע שטעטל.
מיט די יארן האט זיך זיין מצב פארערגערט, און עס איז אים אריין אין קאפ זיך צו שמד'ן.
עס זענען לעצטנס געפונען געווארן דאקומענטן אין רעגירונגס ארכיוון אין בעלארוס וואס ווייזן אז עס איז דא ממשות צו די קלאנגען פון שמד. צווישן די דאקומענטן איז געפונען געווארן א פארם מיט משה'ס חתימה וואו ער בעט מען זאל אים צוגרייטן דעם באקריסטליכונג צערעמאניע אין דעם קירכע. אויך איז דא א בריוו פון צוויי ברידער פון משה וואס בעטן מען זאל מבטל זיין דער בקשה ווייל משה איז גייסטיש (מענטאליש) קראנק און זיין בקשה קומט נישט פון ריכטיגן זינען.


text:
7טן פעברואר
דעם 7טן פעברואר איז דער 38סטער טאג פון יאר אין דער זעקסטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 327 טעג (328 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1613 - מיכאל ראמאנאוו געוויילט דער ערשטער רוסישער צאר פון דער ראמאנאוו דינאסטיע.
- 1788 - מאסאטשוסעטס באשטעטיגט די פאראייניגטע שטאטן קאנסטיטוציע און ווערט דער זעקסטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 1900 - אויפגעשטעלט געווארן די בריטישע לייבער פארטיי.
- 1971 - פרויען באקומען די רעכט אפשטימען אין וואלן אין דער שווייץ.
- 1974 - גרענאדע באקומט איר זעלבסשטענדיקייט פון בריטאניע
- 1991 - זשאן בערטראן אריסטיד איינגעשוואוירן דער ערשטער דעמאקראטישער פרעזידענט פון האיטי
- 1992 - געחתמעט דער מאסטריכט אפמאך, וואס שטעלט אויף דעם אייראפעישער פארבאנד
- 1999 - אבדאללא דער צווייטער ווערט מלך פון יארדן נאכן טויט פון זיין פאטער כוסיין פון ראק
- 2008 - טיילווייז ליקוי חמה איבער אויסטראליע, אנטארקטיקע און ניי זילאנד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1812 - טשארלס דיקנס, ענגלישער שרייבער און זשורנאליסט (געש' 1870)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1999 - כוסיין קעניג פון יארדאניע (געב' 1935)


text:
Thursday, February 7, 2013
וועגן קאטשקעס און פירזאגערינס... - זכרונות פון די נישט ווייטע פארגאנגענהייט
פון הרב מיכאל אוישי, א ליובאוויטשער שליח אין זאפאראזשע, אוקראינע
די קומנעדיקע ווערטער האב איך געשריבן צו א חבר וועגן 'מיין שול', דער שול וואו איך בין אויסגעוואקסן אלס קינד. איך האף – און איך מיין טאקע – אז עס וועלן זיין דא א מענטש אדער צוויי כאטשיע, וואס זאלן דאס ליינען מיט גרויס אינטערעס.
"איך געדענק נאך אזעלכע, אין שול .. אז דער אייבערשטער איז "געשטארבן מיט זייערע עלטערן, שוועסטער און ברידער, אין דער 'מאַלכוּמע'". אבער זיי פלעגן גיין יעדער שבת אין שול אריין, שבת'ע נאכט און שבת בא פרי. געדאוונט אלצדינג, פון אנהייבס ביזן סוף, און מלחמה געהאט אויף יעדער קליינשטשיקער מנהג אין שול, ווייל "דאס איז אונדזערע אידישקייט". איך געדענק די ווערטער ווי איך וואלט עס געהערט אט אצינדערט – "מ'דארף קענען. נישט זיין פאנאט – אבער קענען". די מענטשן, געדענק איך גוט. מיר האבן געהאט א גבאי, יענקל האט ער געהייסן, און 90 יאהר אלט איז ער געווען. א פוילישער איד, מיין איך. ער פלעגט פארמאכן די ווענטילאטארן אום ליל-שבת, נאכן דאוונען. און אז מיין טאטע האט אים א זאג געטאן – "יענקל, שבת!" פלעגט ער ענטפערן, קורץ און שארף – "ר' ברוך, דו צאלסט..?!" אז מ'רעדט שוין וועגן יענקל דער גבאי – ער איז געווען 90 יאר אלט, זינט איך געדענק אים – איך בין געווען 4 יאר אלט - ביז זיין לעצטער יאר – איך בין שוין געווען א ישיבה-בחור. אלעמאל, ער איז געווען "ניינציק יאר אלט"... איך געדענק נאך די 'פירזאגערין' – ווייסטו וואס איז דאס? ווייבער, פלעגן דאך זאגן 'תחינות'. אבער ליינען אידיש האבן זיי דאך נישט געקאנט... דערפאר האט די שול געהאט א מין 'חזן'טע' – זי פלעגט זיי אויסליינען א תחינה, יעדער תחינה לויט א בקשה. אזא מין חזן'טע האט געהייסן – א פירזאגערין. איר 'נאמען' איז געווען – 'מלכה'לע סאלדאט'. מסתמא אזא נאמען האט מען איר געגעבן ווייל זי האט זיך געפירט מיטן מאן און קינדער אלס גענעראל... די 'צערעמאניע' האט זיך אנגעהייבן בשעת'ן פתיחת-הארון – "אויסנעמיס" – אויף ווייבער-שול לשון. די מענער פלעגן יעמאלט ארויסגיין, רויכערן און רעדן (שבת, יום-טוב, ראש-השנה, נישט קיין חילוק. נאר אום יום-כיפור האט מען קיין ציגארעטל נישט געזעהן) און אינעווייניק, אין שול, זענען געבליבן נאר די "בערדישע" – די אידן מיט די בערד. 'חרדים'. יעמאלט זענען זיי געווען נישט מער ווי א מניין מיט א האלב, צום מערסטנס. די אנדערע פלעגן צוריק אריין קומען ווען ס'האט זיך דערהערט דעם 'יקום פורקן' – דעמאלטס פלעגסטו הערן פון דער אויסן "שוין, מ'הייבט אן". און די ווייבער, בשעת'ן פתיחת-הארון, פלעגן אנהייבן – "מלכה'לע, פאר מיין זון, ער דארף שוין האבן א כלה". "מלכה'לע, פאר מיין מאן, פלאצן זאל ער, אויף געזונט" – און מלכה'לע הייבט אן מיט די תחינות, יהי רצון אהין, יהי רצון אהער. און וואס מער געלט וואס מ'שטעקט אריין (שבת, יום-טוב, ראש-השנה, יום-כיפור, מאכט נישט אויס. בדנפשות – שאני) – וואס מער גיט מלכה'לע מיט געפיל און טרערן... און אז דיי ווייבער פלעגן שוין נישט זאגן, נייערט קוויטשען, פלעגט יענקל דער גבאי געבן א געשריי: "קאטשקעס, שאט'ס!" און איך, אפשר ביז מיין בר-מצוה, בין געווען זיכער, אז 'קאטשקעס' – הייסט 'ווייבער' אויף אידיש..
דער הייליגער בעלזער רב זי"ע פלעגט ווארטען אז די אידענעס זאלען ענדיגן זאגען די תחינות בשעת פתיחת הארון
3 comments:
- Hirshel Tzig - הירשל ציג said...
-
ווי נעמט מען היינט אזעלכע אידן???
און אזעלכע שרייבער ווי ר' מיכאל....
- Thursday, February 07, 2013 10:11:00 AM
-
-
הערשל, זעהט אויס אז קיין סאך ליינערס פאר א זעלכע געשמאקע זאכען זענען אויך נישט דא.
ידידך
- Friday, February 08, 2013 12:48:00 PM
- Hirshel Tzig - הירשל ציג said...
-
ידידי
ס'דא לייענערס, זיי זאגען אבער גארנישט...
- Monday, February 11, 2013 8:51:00 PM


text:
28סטן אקטאבער
דעם 28סטן אקטאבער איז דער 301שטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (302טער אין אן עיבור-יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 64 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1492 - קאלאמבוס קומט אן צום ערשטן מאל אין קובא
- 1918 - טשעכאסלאוואקיי באקומט זעלבשטענדיקייט פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע
- 1940 - אויסגעבראכן די איטאליענישע-גריכישע מלחמה
- 2004 - טרמינל 3 אין בן גוריון פליפעלד, געעפנט צום ערשטן מאל
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1914 - יונה סאלק, ערפינדער פון אימוניזירונג קעגן פאליא (נפטר 1995)
- 1955 - ביל גייטס, גרינדער פון מייקראסאפט
- 1956 - מאכמוד אכמעדיניזשאד, פרעזידענט פון איראן


text:
כאסני מובאראק
מוכאַמאַד כאסני מובאַראַק (געב' 4טן מיי 1928) איז געווען דער פערטער פרעזידענט פון עגיפטן, אין אמט פון 14טן אקטאבער 1981 א וואך נאכן געשאסן ווערן פון אנוואר סאדאט 6טן אקטאבער 1981 ביזן 11טן פעברואר 2011.
ער איז געבוירן אין על-מעסעלעכא, עגיפטן, צפון פון קאהיר אין 1928, צו א פאמיליע וואס האט זיך באשעפטיקט מיט לאנדארבעט.
אבער ווען ער איז עלטער געווארן, איז ער אריין אין דער אקאדעמיע פון פליער, און ביי דער זעקסטאגיקע מלחמה איז ער געווען א קאמאנדיר פון א לופט באזע. נאך דער מלחמה, איז ער געווארן באויפטראגט צוריק אויפצושטעלן די לופט כוחות, און ער איז געווארן דער שעף פון די לופט כוחות פון עגיפטן, און ביי דער יום כיפור מלחמה, איז עס שוין געווען אסאך שטערקער, און מער פארגעשריטן ווי בעפאר.
ער איז געוואקסן אין ראנג פון אינערהאלב די עגיפטען לופט פלאט רייען ביז ער איז געווארן וויצע פרעזידענט. און דערנאך פרעזידענט, מובאראק ווערט פארעכענט אלס איינער פון די שטערקסטע איינפלוסרייכסטע פירער אין מיטל מזרח אין אויף די אראבישע וועלט.
ווען אנוואר סאדאט איז געהרגט געווארן אין 1981, איז ער געווארן פרעזידענט פון עגיפטן, און זייענדיק איינער פון די מאכטפולסטער פירער פון דעם מיטל מזרח, און דער אראבישער וועלט, שפילט ער א ראלע אין די פאליטיק, אי בנוגע ישראל אי אין אנדערע עניינים.
ער האט רעזיגנירט פון אמט 11טן פעברואר 2011, און די ארמיי האט איבערגענומען דאס פירערשאפט אין לאנד.


text:
איגאר סטראווינסקי
איגאר סטראַווינסקי (אראַניענבוים, 17טן יוני 1882 — ניו יארק, 6טן אפריל 1971) איז געווען פון די חשובסטע קאמפאזיטארן פונעם 20סטן יארהונדערט. ער איז געהאדעוועט געווארן אין רוסלאנד. ביי דער רוסישער רעוואלוציע האט ער זיך געצויגן אין דער שווייץ שפעטער קיין פאריז, און ענדלעך, ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין 1939, איז ער אריבער אין די פאראייניגטע שטאטן.
סטראווינסקי האט געשריבן מוזיק אין פארשידענע סטילן. צו ערשט האט ער געשריבן ענלעך צו זיין לערער ניקאליי רימסקי-קארסאקאוו. ער האט געהאט ספעציאל ליב רוסישע מוזיק. זיין מוזיק איז געווען שטארק קאמפליצירט, אבער לעבעדיק.


text:
גאס
גאס אדער שטראסע איז א דורכגאנג פארן מענטשהייט דעם רבים דארטן דורכצוגיין. ס'איז א ציבורדיגער שטיק באדן לעבן געביידעס וואו מענטשן קענען קומען צוזאמען אדער אדורכגיין. רוב מאל איז די גאס ברוקירט מיט בעטאן, ברוקשטיינער אדער ציגלען.
פליז קראס מיך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א אויסדרוק פון א געבעט [בקשה] וואס קליינטשיגע מינדעריעריגע בעטן פון ערוואקסענע "פליז קראס מיך", דאס מיינט זיי אריבער צו פירען די גאס מיט אכט פון די קארס וואס פארען דורך, וויבאלד זייערע עלטערן ערלויבן זיי נאכנישט אליינס אריבערצוגיין די גאס, נאר מיט אן ערוואקסענעמ'ס אויפזיכט.


text:
מיין קאמף
מיין קאמף איז דער נאמען פון א בוך וואס אדאלף היטלער האט געשריבן בשעת ער איז געזעצן 9 מאנאטן אין טורמע. עס איז דערשינען געווארן אין יאר ה'תרפ"ה (1925).
אין געוויסע לענדער (ווי האלאנד) איז פארבאטן היינט צו פארקויפן דעם ספר, פון צווייטן זייט קען מען שאפן דעם ספר אין פארשידענע שפראכן (אויף ענגליש, העברעיש, אראביש און נאך).
אין דער ספר צייגט ער אן די יידן, סלאוון און נאך... אלס אונטערמענטשן וואס וואנדאליזירן די אריער ראסע. אזעלכע זאגן אז אין דעם ספר קען מען שוין זעהן רמזים וועגן זיין פלאן צו פערגיפטן די יידן מיט גאז.


text:
מעדיעוויקי
מעדיעוויקי (MediaWiki) איז די וויקי ווייכווארג וואס ווערט פארשפרייט און גענוצט אונטער די פרייער באנוצונג לייסענטס GNU.
דאס ווייכוואַרג איז ארגינאל געשריבן געווארן פאר וויקיפעדיע און אלע אירע שוועסטער וויקימעדיע פונדאציע פרייע און אפענע פראיעקטן, און איז היינט צוטאגס צעשפרייט פאר יעדן פריי צו נוצען און אפילו אראפלאדענען.
אזוי ווי די וויקימעדיע פראיעקטן האבן א שטארקן דרוק אויף פילשפראכיקייט, האבן די אנטוויקלערס אויפמערקזאם אויף אינטערנאציאנאליזירן און לאקאַליזירן. מ'האט איבערגעזעצט דעם באניצער אינטערפייס אינגאנצן אדער טיילווייז אויף מער ווי הונדערט שפראכן,[1] און דערצו קענען די לאקאלע סיסאפן מאדיפֿיצירן ווייטער (דאס גאנצע אינטערפֿייס קען מען רעדאקטירן דורך דער וויקי).
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ זעט אויך: פֿאַרײַטשן סטאטיסטיק און Multilingual MediaWiki.
פראיעקטן פון וויקימעדיע פונדאציע
וויקיביכער • וויקיקאמאנס • וויקיווערטערבוך • וויקינייעס • וויקיפעדיע • מעדיעוויקי • וויקיביבליאטעק


text:
1775
1775 איז דאס 75סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1775 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 19טן אפריל - דער לעקסינגטאן און קאנקארד קאמף צינדט אן די אמעריקאנר אומאפהענגיקייט מלחמה.
- 11טן יוני - לואי דער זעכצנטער באקרוינט מלך פון פראנקרייך.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן יאנואר - אנדרע-מארי אמפער, פראנצויזישער פיזיקער (געש' 1836)
- 23סטן אפריל - זשאסעף טערנער, ענגלישער מאלער (געש' 1851)
- 16טן יוני - יהודה טורא, יידישער-אמעריקאנער פילאנטראפ און געשעפטסמאן (נפטר 1854)


text:
דיריגענט
דער דיריגענט אדער קאפעל-מייסטער איז דער וואס דיריגירט דעם ארקעסטער (קאפעליע).
דער דיריגענט שטייט געווענליך אינדערמיט, און דיריגירט מיט א טאקסשטעקל, ארויף אדער אראפ, שנעל אדער שטייט.
טראצדעם וואס די מוזיקאנטן זענען אלע פאכלייט, פעלט זיך אויס א דיריגענט, וועלכער גיט דעם טאן און טעמפא. דער דיריגענט צייגט ווען די פידלען זאלן אריינקומען, ווען די הארפען אדער טשעלאס זענען אראפגיין גאר נידריג.
מען קען דיריגירן מיט די הענט אן א שטעקל אבער מען איז געוואוינט צו ניצן א שטעקל. דער טעם איז ווייל אמאל פלעג נישט זיין קיין דיריגענט, נאר דער ערשטער פידלער פלעג דיריגירן די קאפעליע. רוב פון דער צייט האט ער געשפילט זיין פידל און די אנדערע מוזיקאנטן האבן אים געפאלגט. בשעת ווען ער האט נישט געשפילט האט ער געוויזן מיט זיין סמיק. שפעטער ווען מען האט אנגעהויבן צו האבן א דיריגענט וואס שפילט נישט, איז געווארן דער שטייגער אז ער ווייזט מיט א טאקסשטעקל במקום דעם סמיק.
צווישן די אממערסטן בארימטע דיריגענטן זענען:
- מאלקאם סארזשענט קאפעל-מייסטער פון אלע גרויסע ענגלישע ארקעסטרס.
- לענארד בערנשטיין דער מייסטער פון ניו יארק פילהארמאניק מייסטער.
- הערבערט וואן קאראיאן פון דער בערלינער פילהארמאניק.
- זובין מעטא פון די איזראעלי פילהארמאניק, און דערנאך אין די ניו יארק פילהארמאניק.


text:
ישראל יצחק קאליש
רבי ישראל יצחק קאליש זצ"ל (ה'תקל"ט - כ"ב ניסן ה'תר"ח), רבי אין ווארקע, באקאנט אלס רבי איציקל ווארקער, איז געווען דער גרינדער פונעם ווארקער חסידות.
אינהאַלט
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יצחק איז געבוירן אין זאלאשין, לעבן קאליש, אין יאר ה'תקל"ט, צו זיין פאטער הרב שמעון קאליש א זון פון הרב יצחק קאליש. און צו זיין מוטער מרת יוטא. א רבנישע פאמיליע אפשטאמענדיג פון הרב מרדכי יפה "דער לבוש".
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך זיין חתונה איז רבי יצחק געווארן פון די תלמידים פון הרב דוד פון לעלאוו, וועלכער האט אים צוגעברענגט צו דעם חוזה פון לובלין, דארט איז ער געווארן פון די אנהענגער פון ייד הקדוש.
אין יאר ה'תקע"ה נאך דער פטירה פון זיינע רבי'ס איז רבי יצחק געווארן פון די גרויסע תלמידים פון הרב שמחה בונם פון פרשיסחא, נאך דער פטירה פון רבי אברהם דער זון פון רבי שמחה בונם איז רבי יצחק אריבער קיין ווארקא און דארט אויפגעשטעלט זיין חסידישן הויף מיט טויזנטער תלמידים און אנהענגער.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יצחק איז נפטר געווארן אחרון של פסח ה'תר"ח.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איו עלטער פון פערצען יאר האט רבי יצחק געהייראט מרת רחל א טאכטער פון הרב מאיר פון זשאריק. זייערע קינדער:
- הרב יעקב דוד קאליש ( - ד' כסליו ה'תרל"ח), רבי אין אמשינאוו.
- הרב מרדכי מנחם מענדל קאליש ( - ט"ז סיון ה'תרכ"ח), ממלא מקום פון פאטער, רבי אין ווארקע.
- מרת צפורה, די ווייב פון הרב צבי מרדכי באנהארד
- מרת דבורה, די ווייב פון הרב אהרן זאקהיים פון נאדערזין
- מרת שרה חוה, די ווייב פון הרב ישראל צבי רב אין ביאלאבזשעג
- מרת בלומא די ווייב בזיווג ראשון פון הרב אברהם מושקאט.


text:
פייל קרייץ
די פייל קרייץ פארטיי, באוויסט אויך אלץ די נילאשעס זענען געווען אן אונגארישע פאשיסטיש-נאצישע פארטיי, וואס איז געווען באוואוסט מיט איר אכזריות, האבן אומגעברענגט טויזנטער יידן און ציגיינער.
די פארטיי איז געגרינדעט געווארן 1937, דורך פערענץ סאלאשי, און האט געהאלטן, אז אונגארן דארף גיין אין דייטשלאנדס ריכטונג, מיט איר אויסערן פאליטיק, און איר אינערליכע אנגעלעגנהייטן בנוגע יידן.
אין אקטאבער 1944, זענען זיי געקומען צו דער מאכט, און האבן געהערשט דריי מאנאטן, ביז די סאוועטן זענען אריין, אין דער צייט וואס זיי זענען געווען ביי דער מאכט, זענען איבער 70,000 יידן פארטריבן געווארן פון דער בודאפעשטער געטא, צום עסטרייכישן גרענעץ, אין א טויט מארש, און 15,000 אנדערע זענען אומגעקומען אינעם דוניי טייך.


text:
מתתיהו מיללער
מתתיהו מיללער (געבוירן ה' תמוז ה'תשל"ט), באקאנט אלס מתתיהו, איז א בעל תשובה א געוועזענער לובאוויטשער וואס זינגט דזשאמייקישן רעגיי.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווערענדיג געבוירן צו פרייע ליבעראלע אידישע עלטערן אין וועסט טשעסטער, פענסילוועניע. דערנאך האט זיך זיין פאמיליע אריבערגעצויגן קיין ווייט פלעינס, ניו יארק.
אין די שפעטערע 1990ער יארן איז ער געווארן נתקרב צו אידישקייט דורך חב"ד, נאכדעם וואס זיין נשמה האט געפלאקערט מיט ספיריטואלע אינספיראציע דורך זיין מוזיק. אין 2001 איז ער געווארן א פולשטענדיגער בעל תשובה, און האט אנגעהויבן שפילן מיט דער אידישער קאפעליע פא-דלית.
דערנאך האט ער חתונה געהאט און געבוירן איין קינד, זיך אפגעבנדיג מיט זיין מוזיק און לערנענדיג תורה אין איינע פון די ליובאוויטשער ישיבות אין זיין וואוין ארט קרוינהייטס. שפּעטער האָט ער זיך געצױגן צו ברסלב.[1].
דעצעמבער 2011 האָט ער זיך אפּגעשוירן זײַן באָרד,[2] שפעטער האט ער זיך עס געלאזט צוריק וואקסן.
זיין סטיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מתתיהו האט אן אייגענארטיגן סטיל אין רעפ, וואס איז א געמיש פון רעגיי, רעפ, מיט גיטאר סאלא וועלכע מען געפינט מער ביי ראק מוזיק קאפעליעס.
זיין זינגען ווערט באשריבן דורך די וועלט בארימטע קריטיקס אין ניו יארק טיימס און שיקאגא טריבונע שרייבער קעווין פאנג, אלס א נשמה-אויפשאקלער, וואס דרינגט אריין ביז די חדרי הלב.
מתתיהו ווערט פאפולער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מתתיהו איז היינט א פאפולערער רעגיי זינגער און איז באקאנט אין גאנץ אמעריקע. זיינע אלבאמען זענען א צעכאפעניש.
ער טרעט אויף אין פרייע וועלטליכע קלאבס און קאנצערטן אויף טעלעוויזיע ארום די גארער וועלט, אלעס מיט זיין פולער חסידישער טראגע. אלע זיינע ניגונים זענען פיל מיט ווערטער וואס רופן צו דער נשמה צו עבודת ה'. שמחה און חסידישע באגריפן, ער באנעמט זיך זייער איידל און פיל מיט הכנעה. זיין פירונג רופט ארויס טיפע רעספעקט פון אלעמען איבער די וועלט, מיט זיין שטרענג זיך האלטן צו דער אידישער תורה געזעצן און פארבאטן אפילו אין די שווערסעט אומשטענדן, טרעט נישט אויף אים שבת, רירט נישט צו א פרוי'ס האנט, עסט נאר כשר. א.א.וו.
זיינע אלבאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערוויייל האט שוין מתתיהו ערצייגט 4 מוזיק אלבאמען.
- שעיק אוו די דאסט. נאוועמבער 1, 2004.
- לייוו עט סטאבס. אפריל 19, 2005.
- יוט. (יוגנט) מערץ 7, 2006
- יוט דאב. מערץ 7, 2006. (פראוויזיע)
- light - יוני 2009. אין איר די סינגל One Day.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ דה בוב אנד דה באבא, (הארץ, אקטאבער 9, 2007)
- ↑ הארץ
װעבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זיין וועב סייט מתתיהו
- http://www.crownheights.info/index.php?itemid=41549


text:
קראי
א קראי איז איינער וואס גלייבט אז מען דארף די תורה אויסטייטשן לויטן פשוט'ן פשט - די פשט וואס, לויט זיי, וואלטן פארשטאנען די אידן וואס האבן געלעבט ווען די תורה איז געגעבן געווארן. זייערע פשטים זענען אפט נישט די זעלבע פשטים וואס די חז"ל האבן געלערנט אין די פסוקים, און וואס לויט חז"ל איז געווען די פארשטענדעניש פון די אידן אין יענע צייט. זיי נעמען אויך נישט אן די "מצות דרבנן" וואס ווערן דערמאנט אין חז"ל אבער נישט אין די תנ"ך. כאטש זיי האבן אויך אייגענע מנהגים און סייגים, האלטן זיי אבער אז די מנהגים זענען נישט א חלק פון די תורה, און יעדער מעג האלטן וואסערע מנהגים מען וויל.
אינהאַלט
גרינדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז אנגענומען אז ענן בן דוד האט געגרינדעט די קראים. דער הויפט קעגנער אין יענע צייטן איז געווען רב סעדיה גאון.
קראי'שע אויפירונגען וואס זענען אנדערש ווי חז"ל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תפילין און מזוזות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קראים האלטן אז די פסוקים פון "וקשרתם לאות על ידיך", "וכתבתם על מזוזות ביתך", וכדו' זענען פיגוריש גערעדט, אזוי ווי די פסוק "כתבם על לוח לבך" וואס מיינט נישט אז מען זאל טאקע שרייבן אויפן הארץ, נאר עס איז אן אויסדריק וואס מיינט: געדענק עס אייביג - אזוי ווי עס וואלט געווען אויף דיין הארץ, אנגעקנופט אויף דיין האנט, ציווישן דיינע אויגן, אוין אויף די מזוזת פון דיין טיר.
אין ארץ ישראל זענען דא קראים וואס לייגן מזוזות אויפן טיר, נישט אויסצוזעהן אומפרום אין א פלאץ ווי אלע פרומע האבן מזוזות.
אין זייערע מזוזות לייגן זיי אריין געשריבן די עשרת הדברות.
ספירת העומר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די תורה שטייט: "וּסְפַרְתֶּם לָכֶם מִמָּחֳרַת הַשַּׁבָּת מִיּוֹם הֲבִיאֲכֶם אֶת-עֹמֶר הַתְּנוּפָה שֶׁבַע שַׁבָּתוֹת, תְּמִימֹת תִּהְיֶינָה עַד מִמָּחֳרַת הַשַּׁבָּת הַשְּׁבִיעִת תִּסְפְּרוּ חֲמִשִּׁים יוֹם" וואס טייטש: "און ענק זאלן ציילן צומארגענס פון די שבת פון די טאג וואס ענק ברענגען די עמר התנופה, זיבן שבתות גאנצע זאלן זיי זיין ביז דעם מארגן נאך דעם זיבעטען שבת, זאלן ענק ציילן פיפציג טעג".
לויט חז"ל מיינט "צומארגנס פון דעם שבת" "צומארגענס פון די ערשטע טאג פסח" און דאמאלט פאנגט מען אן צו ציילן. די קראים האלטן אז מען פאנגט אן צו ציילן צומארגענס פון דעם שבת וואס איז נאך דעם טאג וואס מען ברענגט די עומר. זיי ברענגען א ראיה אז "השבת" מיינט נישט פסח, ווייל עס שטייט אויך "השבת השביעת" וואס מיינט זיכער נישט פסח. לויט די קראים האט די תורה געוואלט מען זאל ציילן "זיבן גאנצע וואכן" דאס מיינט מען זאל נישט אנהויבן אינמיטן א וואך.
שבת[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי פלעהגן נישט לאזן ברענען א פייער אום שבת, טייטשנדיג לא תבערו אש אז ס'זאל בכלל נישט זיין קיין פייער אום שבת אפילו וואס מען האט אנגעצינדן פון ערב שבת. פון דא קומט די מנהג פון פרומע יודן צו עסן שבת ווארעמס, (ביי אשכנזישע יודן איז דאס טשאלנט) כדי להוציא מלבן של צדוקים.
זיי פלעהגן אויך שטארק מחמיר זיין ביי ספק פקוח נפש, וואס זיי האבן געהאלטן איז נישט דוחה שבת, וויבאלד זיי האבן נישט אנגענומען די ענינים פון עירובין האבן זיי נישט געהאלטן פון ארויסגיין פון שטוב אדער ארויסטראגן זאכן אום שבת. אבער די זאכן זענען שוין היינט גרינגער ביי זיי.
האבן סעקס איז ביי זיי נאך היינט אסור, אזוי אויך אמירה לעכו"ם טאר מען נישט אפילו ברמיזה.
טייל פון זיי האלטן אז זיך באנוצן מיט לעקטער איז בכלל נישט קיין איסור, וויבאלד עס איז נישט קיין פייער. זעהט אויס זיי נעהמען נישט אהן אז גרמא איז אסור.
פרויען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי האבן אנגענומען פיל א ליבעראלערע צוגאנג לגבי פרויען ווי די פרושים, אזש אין רוב זאכן זענען פרויען אייניג צו די מענער.
- זיי זאגן נישט די ברכה "שעשני כרצונו" און די מענער זאגן נישט "שלא עשני אשה", נאר יעדער זאגט "הבוראי בצלם אנוש".
- פרויען זענען נישט פטור פון מצות עשה שהזמן גרמא.
- פרויען זענען פונקט אזוי כשר פאר עדות ווי מענער.
- מענער מעהגן הערן ווי פרויען זינגען.
- די רעכטן ביי א גט איז ביי ביידע די זעלבע.
- אין פאל פון אן עגונה, קען דער בית דין געבן א גט אנשטאט דעם מאן. אזוי אויך מעג מען גט'ן בעל כרחה.
- אין די קראישע שוהלן איז דא א מחיצה צוליב צניעות, וויבאלד ביים בוקן זיך קענען זיי זיך אויפדעקן.
זייער לוח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי האבן אן אייגענעם קאלענדער וועלכע איז באזירט סיי אויף די לבנה און אויך אויף די זון.
שבועות איז ביי זיי אלעמאל אין א זונטאג.
ראיות וואס קראים ברענגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קראים ברענגען פארשידענע ראיות אז זיי זענען גערעכט און אז די תורה שבעל פה איז נישט מסיני.
פסוק אין יהושע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יהושע (ח, ל"ד-ל"ה) שטייט: "וְאַחֲרֵי-כֵן, קָרָא אֶת-כָּל-דִּבְרֵי הַתּוֹרָה, הַבְּרָכָה, וְהַקְּלָלָה--כְּכָל-הַכָּתוּב, בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה. לא-הָיָה דָבָר, מִכֹּל אֲשֶׁר-צִוָּה משֶׁה אֲשֶׁר לא-קָרָא יְהוֹשֻׁעַ, נֶגֶד כָּל-קְהַל יִשְׂרָאֵל וְהַנָּשִׁים וְהַטַּף, וְהַגֵּר, הַהֹלֵךְ בְּקִרְבָּם." וואס טייטש: "און דערנאך האט ער געליינט די גאנצע תורה, די ברכה און די קללה, אלעס ווי עס שטייט אין די ספר תורה. עס איז נישט געווען א זאך פון אלעס וואס משה האט באפוילן וואס יהושע האט נישט געליינט". דאס ווייזט אז משה רבינו האט נישט באפוילן נאך זאכן וואס עס שטייען נישט אין די תורה.
שיטה פון חז"ל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט ווי דער רמב"ם זאגן אין הקדמה פון זיין פירוש המשניות אז יודען האבן פון אנפאנג אהן מקיים געווען די מצוות ווי די פרומע זענען עס היינט מקיים, דאס הייסט מען האט געלייגט תפילין ווי עס עס מקובל ביי די פרומע אידן, עס זאל זיין פיר פרשיות, און דער בית זאל זיין געמאכט פון הויט פון א בהמה און שווארץ ווי די הלכה למשה מסיני איז, אבער זיי האבן נישט געהאט דערין א רמז אין דער תורה, זיי האבן געלייגט אזוי תפילין ווייל זיי האבן געזעהן ווי משה רבינו און יהושע בון נון לייגט אזוי תפילין, און אזוי אויך א אתרוג האבן זיי גענומען די סארט פרי ווייל זיי האבן אזוי געזען ביי די פריערדיגע, נישט ווייל זיי האבן דאס געוואוסט פון דער תורה, ביז די חכמים האבן דאס ארויסגעלערנט פון פסוקים, זיי האבן געטראפען א רמז אז טוטפות הייסט פיהר, און אתרוג מיז דווקא זיין א פרי הדר באילנו משנה לשנה, אבער די קראים האבן דאס נישט אנגענומען, און האבן זייט דאן אויפגעהערט צו לייגן תפילין און נעמען א אתרוג ווי עס איז געווען מקובל, נאר האבן זיך געמאכט אייגענע פשטים.
דרייצן מדות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייער שיטה און לימוד איז אין קעגנזאץ צו די גלויבן פון די תנאים (פרושים) און פון די מסורה, און פון רוב פרומע אידן היינטיגע צייטן וואס גלייבן אז די תורה קען אויסגעטייטש ווערן לויט דרייצן "מידות" וואס פארענדערן די מיינונג פון א פסוק.
זייערע רבנים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אבו יוסף יעקב אל-קרקסאני
- אבן סאקויה
- אברהם בן שמואל פירקוביץ
- אהרן בן אליהו ניקומידיאו
- אהרן בן יוסף הזקן פון קושטא
- אליהו בן אברהם
- אליהו בן כלב אפנדופולו
- אליהו בן משה בשייצי
- בן זוטא
- בנימין הגהאונדי
- דוד בן אברהם אלפאסי
- דוד בן בועז
- דניאל אלקומסי, ער איז שפעהטער געווארן א קעגנער פון ענן'ס שיטות
- חסון בן משיח
- טוביה בן משה
- יאשיהו בן שאול דער אייניקל פון ענן
- יהודה הדסי
- יוסף הרואה
- יוסף שלמה בן משה
- יפת בן עלי הלוי
- יעקב הקרקסאני
- יצחק בן אברהם
- ישועה בן יהודה
- לוי בן יפת הלוי
- סהל בן מצליח
- סידי אבן אל תראס, ווען ער איז געשטארבן האט זיין ווייב איבערגענומען די הנהגה
- ענן בן דוד ווערט פאררעכנט ווי דער גרינדער
- שאול דער זוהן פון ענן
- שלמה בן אהרן פון פאסוואל
- שלמה בן ירוחם, ווערט באצייכנט אלס "קנאי פון ירושלים"
- שמחה בן שלמה בבויץ
- שמחה יצחק בן משה פון לוצק
זייערע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אגרון
- אדרת אליהו
- אפריון עשה לו
- אשכל הכפר
- המובחר
- הרואה
- חזוק אמונה
- חלוק הרבנים והקראים
- כתאב אלאציל
- כתאב אלפיציה
- מטה אלהים
- ספר המצוות לענן, דאס איז זייער עלצטע ספר
- ספר מצוות פון דניאל אלקומסי
וועב לינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די אפיציעלע קראישע וועבזייטל http://www.karaite.org.il/
- קראים אין אמעריקע http://www.karaites.org/
- קראים ביי דעת http://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=2319
- http://tora.us.fm/tnk1/sofrim/zuckm/qraim.html
- אן ארטיקל אין פארווערטס איבער א קראישע סעקטע אין ליטע און זייער שפראך http://yiddish2.forward.com/node/4902


text:
יהודה מאיר אבראמאוויטש
הרב יהודה מאיר אבראמאוויטש (י' אב ה'תרע"ד, 1914, לאדזש, פוילן – ב' אייר ה'תשס"ז, 20סטן אפריל 2007) איז געווען א ישראלדיקער פאליטיקער. ער איז געווען דער פארזיצער פונעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל פון 1980–2007, אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין די אנהייב יארן פון מדינת ישראל און א כנסת דעפוטאט אין דעם זיבעטן, אכטן און ניינטן כנסת. פון 1977 ביז 1981 איז ער געווען וויצע-פארזיציער פונעם כנסת.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נולד י' אב תרע"ד (3.9.1914) בלודז (פולניה). לאביו אברהם חנוך ולאמו אסתר הרב אבראמאוויטש איז געבוירן י' אב תרע"ד אין לאדזש, רוסלענדישע אימפעריע (היינט פוילן), צו זיין פאטער, אברהם חנוך אבראמאוויטש און זיין מוטער אסתר.[1] ביי ניין חדשים איז ער געווארן פאר'יתומט פון זיין פאטער, און ביי די בר מצוה יארן איז זיין מאמע געשטארבן, און זיין פעטער האט אים געהאדעוועט. הרב מאיר שפירא פון לובלין האט אים געטראפן ווען ער איז ארומגעפארן אין אייראפע זוכן תלמידים פאר זיין ישיבה. אזוי איז יהודה מאיר אבראמאוויטש געווארן א תלמיד ישיבת חכמי לובלין און האט באקומען דארט היתר הוראה.
רבי מאיר שפירא האט אים באשטימט צו זאגן א דף היומי שיעור אין דעם בית המדרש פונעם חוזה פון לובלין; זיין שיעור איז געווען זייער פאפולער, און האט געהאט מער ווי פופציג מיטגלידער.[2]
ער האט חתונה געהאט אין פוילן מיט חנה ווידיסלאווסקי, א טאכטער פון ישראל (זאב) ווידיסלאווסקי און אן אייניקל פון ר' מענדל קאמינער, פרעזידענט פון אגודת ישראל אין פוילן און א שוואגער פונעם שפת אמת פון גער.[1]
אין 1935 איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, און פאר פינף איז ער געווען א מגיד שיעור אין גמרא. ער איז געווען א מיטגליד אינעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל. אין 1940 האט מען אים באשטימט אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל.[3]
פון 1955 ביז 1971 איז ער געווען וויצע-בירגערמייסטער פון תל אביב. אין 1971 איז ער אריין אין כנסת, נאך דער פטירה פון הרב יצחק מאיר לעווין. ער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי ביז 1981.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 דוד תדהר, אנציקלופדיה לחלוצי הישוב ולבוניו, כרך 9, עמוד 3275
- ↑ אידישע טריבונע 26סטן אפריל 2007
- ↑ יהודה מאיר אבראמאוויטש
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יהודה מאיר אבראמאוויטש אין כנסת וועבזייטל


text:
מאנצביל
א מאנצביל איז א זכר פון דעם באשעפעניש מענטש.
ווען ער איז געבוירן איז ער נאך א קינד. ווען ער הייבט אן צו גיין איז ער א יינגל. נאך דער בר מצווה (ביי יידן, ד"ה ווען ער איז אלט 13 יאר) הייסט ער א בחור, און ווען ער האט חתונה רופט מען אים א מאַן.
צו זיינע עלטערן איז ער א זון. צו זיינער קינדער איז ער זייער פאטער, צו זיינע אייניקלעך זיידע און צו זיינע אוראייניקלעך עלטער-זיידע.
א מאנצביל ירשנט אן X-כראמאזאם פון זיין מוטער און א Y-כראמאזאם פון זיין פאטער.
אונטערשייד צווישן א מאנצביל און א פרוי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א מאנצביל איז ביאלאגיש אנדערש פון א פרוי אין געוויסע סימנים.
דער ערשטער אונטערשייד איז שוין קענבאר ביים געבורט, וואס א מאנצביל האט די געשלעכט גלידער א פעניס און ביצים; א מיידל (א יונגע פרוי) האט אבער אנדערע געשלעכט גלידער.
ווען דאס קינד ווערט עלטער דערקענט מען אז:
- א זכר האט האר כמעט איבערן גאנצן קערפער, ספעציעל אויפן פנים—די בארד—און אויפן ברוסט.
- דער דורכשניט הויך און וואג פון א מאנצביל זענען גרעסער פון א פרוי.
- די הענט און פיס זענען גרעסער ביי א מאנצביל.
- די מוסקלען פון א מאנצביל זענען שטערקער פון די פון א פרוי, דורכשניטלעך 25% שטערקער.
- די שטימע פון א געוואקסענעם מאנצביל איז טיף, ווי אבער ביי א פרוי בלייבט די שטימע הויך ווי א קינד'ס.


text:
30סטן אפריל
דעם 30סטן אפריל איז דער 120טער טאג פון יאר (121סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 245 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1789 - דזשארזש וואשינגטאן איינגעשוואוירן דער ערשטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 1812 - לואיזיאנא ווערט דער 18טער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
- 1945 - אדאלף היטלער באגייט זעלבסטמארד אין בערלין
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1310 - קאזימיעזש דער דריטער, מלך פון פוילן (נפטר ב-1370)
- 1777 - קארל פרידריך גאוס, דייטשער מאטעמאטיקער (געש' 1855)
- 1893 - יאאכים פאן ריבענטראפ, אויסערן מיניסטער פון נאצי דייטשלאנד (געהרגעט 1946)


text:
1932
1932 איז דאס 32סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1932 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 3טן אקטאבער - איראק ווערט זעלבשטענדיג
- 8טן נאוועמבער - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט געוויילט צום ערשטן מאל פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק אימיגרירט אין אמעריקע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 17טן אויגוסט - וו. ס. נייפאל, שרייבער, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור 2001
- 29סטן נאוועמבער - זשאק שיראק, פרעזידענט פון פראנקרייך
- הרב יעקב מאיר שעכטער פון ירושלים
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן יולי - געעפנט די לאס אנדזשעלעס אלימפיאדע


text:
די מעשה פון גענזשי
די מעשה פון גענזשי (源氏物語, Genji Monogatari) איז א קלאסישע ווערק פון יאפאנישער ליטעראטור.
דעם ראמאן האט געשריבן מוראסאקי שיקיבא, אן אדלפרוי וואס האט געלעבט אין דער העיאנער תקופה. דאס בוך האט זי געשריבן אין די יארן 1000 - 1008, און עס איז איינער פון די ערשטע ראמאנען געשריבן, און דער ערשטער ראמאן אין יאפאן. עס איז געשריבן געווארן אין דער ווייבערישער היראגאנא שריפט. עס שילדערט דאס לעבן פון דעם אדלשטאנד אין דער העיאַנער תקופה.
דער ראמאן דערציילט וועגן גענזשי, דער זון פונעם יאפאנעזער קייסער פון א קעפסווייב.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מוסקל
מוסקל (פון לאטייניש קליינער מויז), זיינען די פראטעין בענדער וואס פארעמט געוועב און און ציט זיך צוזאַם און צעשפרייט זיך פון זיך אַליינס.
עס זענען קלאסיציפירט, און סקעלטען, קארדיעק, אדער סמאט מוסקל.
זיין הויפט אויפגאבע איז צו נעמען ענערגיע און דאס מאכן פאר באוועגונג.
די מוסקלען זענען אחראי אויף אלע קערפערליכע באווענונגגען פון שטויסן א באל, שרייבן א בריוו, אויסקוועטשן פארדייטע עסענווארג דורך די געדערעם, ביז מאכן דאס הארץ קלאפן.
- ער האַלט צוזאַם פעסט דעם מענטש, אין איר געבוי.
- ער פראדוצירט כוח
- באוועגן דעם מענטש פון אינדרויסן; צו איז דאָס שפאַצירן זיצן אָדער רורען, גאָרנישט איז פון זיך אַליינס,
- באוועגן דעם מענטש פון אינעווייניג דורך דאָס האַרץ דער הויפט איבר וואָס האַלט דעם מענטש ביים לעבן פּאָמפּט פון זיך אַליינס דורך מוסקלען, און טרייבט דאס בלוט צירקולאציע. אדער די עסן פארדייאונג סיסטעם וואס ארבעט אויך דורך מוסקלען, אדער רעדן, שרייבן, טאנצן, לויפן א.א.וו.
- ער מאכט ווארעם דעם מענטש.
רוב מוסקלען ארבעטן אויטאמאטיש אן קיין במכוונדיגע אנשטרענגונג.
דער גרעסטער מוסקל געפינט זיך אונטערן חוט השדרה וואס דאס טרייבט די קריכן, לויפן און שלענגעלן באווענגונג.
דער קלענסטער מוסקל געפינט זיך אין אויער וואס קוקט אויס ווי א דינע פאדעם, זיין ארבייט איז צו רעדוצירן די קול פון הערן אויב דאס איז צו הויך.
מוסקל איז די איינציגסטע געוועב וואס ארבעט דורך זיך צאמציען און צושפרייטן, אלע אנדער מיני געוועב ווי הויט, האר, ביין, קארטילעזש, פארבלייבן די זעלבע גרייס אחוץ אויב זיי וואקסן.
צום ביישפיל: אויפצוהייבן אייער האנט, די בייסעפס אין די פארענט פון אייער אויבערשטער ארעם ציט זיך צוזאמם און ציט ארויף די ביין פון אייער אונטערארעם.
צו אראפנידערן אייער האנט, די טרייסעפס פון אונטער אייער אויבער-ארעם ציעט זיך צוזאם און גראד אויס אייער עלנבויגן, צוגעהאלפן דורך גראוויטאציע.
דאס צוזאמצו טוישט די מאסע פונעם מוסקל, נאר ענדשטער א רעזולטאט פון טוישן אינעווייניג פונעם מוסקל פייבער. וואס איז קלענער פון א האר, און קען זיין ביז איין פוס לאנג אין א גרויסן מוסקל.
אנאטאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדער מוסקל פיברע אדער צעל, איז געמאכט פון א קאלעקציע פון קלענערע דינערע פיברעס אדער צעלן אנגערופן מייאופייברילס. דאס באשטייט פון סארקאמערעס אין לאנגע שלענגעלעך, וואס אנהאלט צוויי סארטן פראטעינען, אקטין און מיאסין.
פסיכאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען דאס באזונדער פאר זיך וואלט קיין איינע פון די צוויי פראטעינען זיך צוזאמגעצויגן, אבער צוזאמען פארעמען זיי אן אקטאמיאסין קאמפלעקס וואס אין די אנוועזנהייט פון עי.טי.פי. וועלן זיך צוזאמציען.
ווען דער מוסקל ווערט סטימולירט (פון עלעקטאראנישע סיגנאלען פון די מוח דורך דער נערוון סיסטעם) די אקטין ציט זיך לענגאויס די מיאסין ווי א שורה פון מענטשן ציען זיך אויף א שטריק.
דאס מאכט די מייאפאבריל קערצער, און איז גורם די מוסקל פיברע צו זיך צאמצוען און דער גאנצער מוסקל ווערט קערצער, ביז צו דריי-פיפטלעך פון איר נארמאלער לענג.
ענערגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכן באקומען דעם עלעקאטאראנישן סיגנאל אדער אימפולס פון דער נערוון סיסטעם זיך צו רורן, ברויכט זיך דער מוסקל אין ענערגיע דורכפירן די כעמיקאלן רעאקציע פון די צוזאמצו פון דעם עקטין מיטן מיאסין. פון ערגעץ דארף דאך קומען די ענערגיע!
דא קומט אריין די וואונדערליכע כעמיקאליע וואס שטופט די אלע מוסקלען פון די הויז פליגן ביזן מענטשליכער בייסעפ, דאס הייסט אין קורצן עי.טי.פי.. א קליינער סומע פון עי.טי.פי. ליגט אוועקגלייגט אין יעדן מוסקל. די מוסקל צעלן פראדוצירן דאס שטענדיג.
ווען דאס קומט אין בארירונג מיט וואסער, ווערט דאס צוטיילט אין צוויי טיילן, עי.די.פי. און פאספאט. א קליינער שטראם פון ענערגיע ווערט דורך דעם ארויסגעלאזט, און די ענערגיע איז גענוצט אין קאנצערט מיט דער רעאקציע פון די פראטעינען, עקטין און מיאסין, וואס ציט צוזאמן דעם מוסקל.


text:
אלאסקע
אלאסקע (ענגליש: Alaska, רוסיש: Aляcka אליאסקא) איז דער גרעסטער שטאט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין שטח; זי איז פלאצירט ביים צפון-מערב עק פון דעם צפון אמעריקע קאנטינענט. צו מזרח איז קאנאדע, צו צפון דער ארקטישער אקעאן, צו מערב און דרום דער פאציפישער אקעאן, מיט רוסלאנד ווייטער צו מערב אריבער דעם בערינג דורכגאס. אומגעפער העלפט פון אלאסקע'ס 683,478 איינוואוינער וואוינען אין דעם אנקארעזש מעטראפאליטאנעם שטח אלאסקע איז דער ווינציגסטער באפעלקערטער שטאַט. [1]
אלאסקע איז דער ניין און פערציגסטער שטאַט פון די פופציג שטאטן פון די פאראייניגטע שטאטן. זי איז דער גרעסטער שטאַט אין שטח פון די פאראייניגטע שטאטן מיט א שטח פון 570,380 קוואדראט מייל (1,477,277 קוואדראט ק"מ). זי געפונט זיך צווישן רוסלאנד אין קאנאדע, דאס הייסט אז אלאסקע איז איינע פון צוויי אמעריקאנער שטאטן וואס גרעניצט זיך נישט מיט זיין מוטער לאנד אמעריקע נאר מיט קאנאדע.
[פֿעלט אַ מקור]זייט אמעריקע האט איהר אפּגעקויפט האבן די איינוואוינער שטענדיג געוואלט מאכן אלאסקע א לאנד פאר זיך וואס זאל געהערן צו די פאראייניגטע שטאטן, אבער קאנגרעס האט קיינמאל דאס נישט געלאזט, זיי האט מורא געהאט אז צוליב איהר ערד אוצרות וועט זי אריינפאלן אין פּריוואטע הענט.
אין 1867 האט זי אמעריקע אפגעקויפט פון רוסלאנד, אלס אמעריקאנער קאלאניע. אין 1912 האט זי באקומען טעריטארישע שטאטוס, און אין יאר תשי"ט 1959, ניינציג יאר שפעטער איז זי ענדגילטיג געווארן דער ניין און פערציגסטער שטאַט.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלאסקע איז א לאנד פון וואסער פאלן, אייזבערג און שנייאיגע בערג שפיצן, עס געפינט זיך אין איהר אסאך וואסער צונגען דאס הייסט א ים צונג וואס דרינגט אריין אין א בערגיקער געגנט.
אויף צפון זייט פון איר שטח זענען די עסקימאסן,
אין יאר ה'תרנ"ז דרייסיג יאר נאך דעם וואס די פאראייניגטע שטאטן האט זי אפגעקויפט פון רוסלאנד, האט זיך צושפרייט א גרויסע גאלד פיבעריי, אין די קאנאנדע געגנט יוקאן איז אנטדעקט געווארן גרויסע שיכטן גאלד, און די גאלד זוכער האט אפגעמאכט אז אויך אין דער דערנעבענדיגער אלאסקע וועט מען טרעפן, דעריבער האט זיך אנגעהויבן א מאסן שטראם אין דער אלאסקע.
א דריטל פון אלאסקע איז פארגליווערט מיט אייז, דעם איבריגן חלק פראבירן די איינוואוינער צו באארבייטן. עס וואקסט אין איר גערשטן, קארטאפל גרינס. אויך אין איר ערד איז דא אסאך רייכע מינעראלן, זי איז רייך מיט גאלד, זילבער, קופער, בליי, אייזן און קוילן.
די הויפטשטאט זשונא געפינט זיך אינעם אלעקסאנדער ארכיפעלאג, און מען קען צוקומען צו איר נאר דורכן ים אדער מיט א לופטמאשין.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלאסקע איז פּלאצירט אין דעם ווייטן צפון-מערב פון צפון אמעריקע, און איז דער גרעסטער שטאַט ביי טעריטאריע. זיין גרויס איז איבער אנדערהאלבן מיליאן קוואדראט קילאמעטער. די טעריטאריע האט די פאראייניגטע שטאטן אפגעקויפט פון רוסלאנד צוליב חובות וואס רוסלאנד איז שולדיג געווען פאר די פאראייניגטע שטאטן, אום 16סטן אפריל, 1867 ה'תרכ"ז, פאר א נישטיגער סומע פון 7.2 מיליאן דאלארן. בערך הונדערט יאר שפעטער, האט פרעזידענט טרומאן געמאכט אלאסקע דעם 49סטן שטאט פון די היינטיגע 50 שטאטן.
רוסלאנד איז אין יאר 1856 געווען זייער געדריקט אין געלט און זיי האבן גערעכנט אז זיי וועלן סיי ווי נישט קענען אנהאלטן די טעריטאריע צוליב וואס די ענגלענדער וועלן עס עווענטועל איינעמען, האבן זיי אנגעטראגן דעם שטח פאר געלט סיי פאר אמעריקע און סיי פאר ענגלאנד, אזוי זאל זיך אנהויבן א ליציטאציע קאנקורענץ. למעשה האבן די ענגלענדער נישט געוויזן קיין שום אינטערעסע צו קויפן, די אמעריקאנער יא, און האבן אנגעהויבן דירעקטע פארהאנדלונגען. אבער עטוואס אין יענער עפאכע האט אויסגעבראכן אין אמעריקע דער ברידער-קריג, איז די פארהאנדלונגען זענען צייטווייליג אפגעשטעלט געווארן. נאך דעם קריג זענען די פארהאנדלונגען ווידער באנייט געווארן, און עווענטועל האט זי אמעריקע אפגעקויפט פאר דער סומע פון 7.2 מיליאן דאלאר, בערך 2.3 סענט פער אקער לאנד.
ווען מען האט זי פארקויפט האט רוסלאנד באטראכט פאר א געווינס אז עס איז פטור געווארן פון זיין חוב און געגעבן גארנישט, אבער באלד דערנאך האט עס זיך געכאפט אז עס איז באגאנגען א נארישקייט, דערמיט, אבער עס איז שוין געווען צו שפעט. אויך שפעטער ביי דער קאלטער קריג איז אלאסקע געווען א גלענצענדער סטראטעגישער שטח לטובת אמעריקע.
אמעריקע האט דעמאלטס נישט געהאט קיין שום אינטערעסע אין דעם שטח, אמעריקע האט דאן געטון די מאדנע אפקויף בלויז ארויסצושטופן רוסלאנד פון דעם אמעריקאנער באדן.
די איינוואוינער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז גוט באקאנט די עסקימאסישע שבטים וואס וואוינען אינעם צפון'דיגן חלק פון אלאסקע, דארט הערשט א אייזיגע פראסטיגע קלימאט, די ערד איז דארט פארפרוירן די מערהייט פון יאהר, אין ווינטער פאלט דארט די טעמפראטור ביז זעכציג אונטער נול, זייערע שטיבער איז געמאכט פון פארגליוועטרע שניי, עס איז דארט דא א בארג פון אייז וואס צוגייט קיינמאל נישט, פון דעם אייז בארג האקן די עסקימאסן אויס גרויסע אייז ציגל, מען לייגט די ציגל איינס אויפן צווייטן אין א רייע, מען שטעלט עס אויס ווי א קיילעכדיגען פארום ווי א קאפל, און עס בויעט זיך אויף זייער הייזער וואס ווערט גערופן "איגלו", אינעווייניג אין הויז איז א איינגענעמע און ווארימע טעמפעראטור וועלכע ערמעגליכט די עסקימאסן צו בלייבן לעבן טראץ די שרעקליכע קעלט אין דרויסן, זיי וואוינען זייער אינטערעסאנט, זיי עהרנערן זיך פון כאפן פיש פון טייך, און פין די גרויסע ווייסע בערן, און ים לייבן וואס עס דרייען זיך דארט.
עס ווערט געשאצט אז עס וואוינען קרוב צו זעכציג טויזנט מאן עסקימאסן, אויך זענען דארט דא ארום דרייסיג טויזנט אינדיאנער.
ווען זיי כאפן א בער באנוצן זיי אויס יעדע שטיקל פונעם בער פארן ריכטיגן באנוץ, דאס פלייש צום עסן, די פעל מאכן בגדים, די אדערן פאר שטריק, די ביינער פאר כלים, אויך מאכן זיי די שארפע חלקים פון די חיות פאר מעסערס און כלי משחית, און אזוי ווייטער. זיי פארן ארום מיט שליטן וואס ווערט געשלעפּט דורך די גרויסע הינט אויף די שניי און די אייז. היינט צו טאג באנוצן זיי זיך אויך אסאך מיט העליקאפטערס.
גאווערנאר סארא פעילין פון אלאסקא, איז א שטארקע קאנסערוואטיוו.
די באקאנטע שטעט אין אלאסקע זענען:
יודן אין אלאסקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
6,000 יודן וואוינען אין אלאסקע, 5000 פון זיי אין אנקארעדזש, וואו ס'זענען דא צוויי שולן און 600 אין פערבענקס מיט איין שול. אויך אין דזשונא וואוינען 300 יודן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=04000US02&-ds_name=PEP_2007_EST&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001


text:
קאסעטע
א קאסעטע איז א רעקטאנגל פלאסטיק האלטער וואס האלט א מאגנעטישע לענטע, און מ'קען הערן פון איר קלאנג ווי למשל מוזיק און רעדן דורך א קאסעטע שפילער.
היינט ניצט מען מאדערנע טעכנאלאגישע כלים, ווי אייפאד, MP3 און דאס גלייכן צו הערן לידער און דאס גלייכן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע סארט אוידיא הערבארע פראדוקט איז געווען דער פאנאגראף. שפעטער איז געקומען די פלאטע מיטן רעקארד שפילער, דערויף איז אויפגעקומען די 'קאסעטע' וואס האט איבערגענומען דאס רעקארד ניץ ביים ציבור. לעצטענס ווערט דאס קאסעטע באניץ אויכעט צוביסעלך פארשווינדן און אויפן פלאץ קומט ארויף די סידיס און דיווידיס.
ווי אזוי דאס ארבעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א טאשמע איז צוזאמען געשטעלט פון א קאסעטע וואס האט איז זיך צוויי רעדער וואס אויף די רעדער איז ארויף געדרייעט טעיפ געמאכט פון מאגנאטישע מאטריאל, ווי לענגער די טעיפ איז אלס לענגער קען מען רעקאדירן דערויף. אין אלגעמיין קען מען באקומען טעיפס אין די לענג פון 45, 60, 90, און 120 מינוט לאנג.
די חכמה פון רעקארדירן מוזיק קומט פון דעם וואס מען קען איבערדרייען פון קול (sound) אדער באוועגן (motion) צו עלעקטריע, איינמאל מען דרייט דאס איבער צו עלעקטריק נוצט מען מאגנאטיקס צו רעקאדירן דאס עלעקטרישע שטרומען אויף די מאגנאטישע טעיפ וואס איז דא אין די קאסעט.
ניצנדיג עלעקטריע קען מען באשאפן מאגנעטישע שטראמען, אז מען לייגט דאס צו צי מאגנעטישע מאטריעאל וועט די מאגנעטשיע מאטריאל האלטן די מאגנעטישע שטרומען אויף זיך פאר א לאנגע צייט. נוצענדיג א געדרייעכטץ פון פעדעמער קען מען צוריק באשאפן עלעקטריק פון די מאגנעטישע שטראמען וואס זענען אין דער קאסעטע, און דורך דעם באקומט צוריק די ארגינאלע עלעקטרישע שטרומען וואס פירן די קול אדער באוועגעכץ וואס מען האט רעקעדירט אויף די טעיפ.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
באדווייזער
באָדווייזער (ענגליש: Budweiser) איז א באקאנטע פאפולערע פינעף פראצענטיגער בלאסע לאגער ביר ברענד. אינדארסיהרט דורך אדאלפוס בוש אום 1876 אין מיזורי, פאראייניגטע שטאטן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען און טרעידמארק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען באדווייזער איז נאך דער שטאדט באדווייז אין טשעכיי.
די אמעריקאנער אנהאוזער בוש ביר פירמע, וועלכע באלאנגט שוין יעצט צו דער בעלגישער אינבעוו ביר פירמע, האט איבערגענומען קאנטראל פון דער טשעכישער בי. עם. פי. ביר פירמע צו וועמען די באדווייזער ברענד באלאנגט.
די טשעכישע בי. עם. פי. פירמע קריעגט זיך שוין לאנג מיט די רעגירונגס-אנגעפירטע ביר פירמע אין טשעכיי, איבער די רעכטן צום נאמען באדווייזער. דעריבער יעצט אז די אנהאוזער בוש האט אפגעקויפט די טשעכישע בי. עם. פי., ברענגט דאס איהר אין דירעקטן קאנפליקט מיט דער טשעכישער רעגירונג.
אין אייראפע ווערט עס דערפאר פארקויפט אונטערן נאמען באד.
וועב לינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אפיציעלער וועב זייטל http://www.budweiser.com/