text:
שלום רוקח
רבי שלום רוקח זצ"ל (ה'תקמ"א - כ"ז אלול ה'תרט"ו) (1781 - 10טן סעפטעמבער 1855), באקאנט אלס "דער שר שלום", אדער "דער ערשטער בעלזער רב זכרונו לברכה".
רבי שלום איז דער גרינדער פון דער בעלזער דינאסטיע וועלכער איז איינס פון די גרעסטע חסידישע הויפן אויף די וועלט.
אינהאַלט
- 1 לעבענס געשיכטע
- 2 רבנות אין בעלזא
- 3 זיינע רבי'ס
- 4 תלמידים
- 5 פאמיליע
לעבענס געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלום איז געבוירן חודש שבט אין יאר ה'תקמ"א אין דעם שטאט בראד צו זיין פאטער רבי אלעזר רוקח פון די חכמי הקלויז פון בראד, זוהן פון רבי משה רוקח, און אייניקל פון רבי אלעזר רוקח פערפאסער פון ספר "מעשה רוקח", און צו זיין מוטער א טאכטער פון רבי יהודה זונדל רמר"ז.
פון זיין פריהען יוגענט האט ער זיך אויסגעצייכנט מיט זיין געוואלדיגע פלייסיגקייט (התמדה) ביים לערנען תורה און זיין גרויס גאט-פארכטיגקייט (יראת שמים).
אלס יונג קינד איז ער פער'יתום'ט געווארן פון זיין טאטען וועלכער איז יונגערהייט אוועק פון די וועלט.
ביים פעטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין מאמע האט אים דאן געשיקט צו אירס א ברודער רבי ישכר דוב רמר"ז וועלכער איז געווען פון די חכמי הקלויז און בראד און האט דאן געוואוינט און סיקאהל.
דארט איז ער ווייטער געשטיגן אין קענטעניסן פון די תורה.
זיין חתונה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיג אן אויסגעצייכענטער בחור האט אים זיין פעטער רבי ישכר דוב גענומען פאר א חתן פאר זיין טאכטער מלכה שפעטער באקאנט אלס "די רעבעצין מלכה" אדער "די ערשטע בעלזע רעבעצין", די קעניגליכע מוטער פון בעלזער חסידות.
התקרבות צו חסידות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך זיין חתונה איז ער נתקרב (דערנענטערט) געווארן צו רבי שלמה לוצקער פערפאסער פון ספר "דברת שלמה" אדער בעקאנט אלס "דער לוצקער מגיד" וועלכער האט געוואוינט אין סיקאהל און איז געווען פון די אויסדערוועלטע תלמידים פון דעם מעזריטשער מגיד אדער ווי מאנכע רופן אים "דער רבי רבי בער", און פון איהם האט רבי שלום געלערענט די פונדאמענטן פון תורת החסידות און קבלה.
רבי שלום האט געדארפט שטרענג בעהאלטן זיין דערנענטערונג צו חסידות וואס איז דאן נאך נישט געווען ברייט אקצעפטירט ביים ארטיגן יודנטום, אריינרעכענענדיג זיין שווער וואס איז געווען פון די חשובי העדה און וואלט זעהר נישט גענאסען קיין נחת רוח פון דעם אז זיין איידעם זאל זיין א חסיד (כאטש עס ווערט דערציילט אז זיין שווער איז געפארן צו רבי יעקב יצחק הורוויץ דער חוזה פון לובלין האט ער אבער פילייכט געהאלטן אז חסידות איז נאר פאר עלטערע און נישט פאר יונגע לייט).
ביים "חוזה"[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטש רבי שלום איז נתקרב געווארן צו חסידות דורך רבי שלמה'ן איז אנגענומן אז זיין "רבי מובהק" (פולשטענדיגער לעהרער) איז געווען רבי יעקב יצחק הורוויץ דער חוזה פון לובלין וועלכער איז געווען אנגענומען אלס דער הויפט פירער פון די חסידישע באוועגונג זיינער צייט.
אויף דער עלטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויף דער עלטער איז רבי שלום געווארן א סגי נהור.
רבי שלום האט געזאגט אז די ליכט פון זיינע אויגן זענען פארלאשן געווארן צוליב די פיל טרערן וואס ער האט פארגאסן אויף רבי ישראל פרידמאן דער "רוזשינער" ווען דער האט געשמאכטעט אין ארעסט צוליב א מסירה.
אין די חסידישע לעגענדע ווערן דערציילט פיל ערציילונגען וואס לויטען אז ווען רבי שלום האט דוקא געוואלט, האט ער מיט גייסטישע קראפטן געקענט זען אפילו ווען ער איז שוין אפיציעל געווען נישט זעהעוודיג.
זיין הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבנות אין בעלזא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קרוינונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ה'תקע"ז איז רבי שלום געווארען אויפגענומען אלס רב אין דעם שטעטל בעלזא אויפן איניציאטיוו פון זיין רבי'ן "דער חוזה פון לובלין".
עס ווערט דערציילט אז שוין מיט עטליכע יאר פריער האט מען אים געוואלט אויפנעמען אלס רב אין בעלזא, נאר אין די שטעטל האט געוואוינט א חשוב'ער איד מיטן נאמען רבי אהרן וועלכער האט נישט געוואלט געבן זיין צושטימונג דערויף צוליב געוויסע אורזאכן, אזוי אז עס האט נישט געקענט צושטאנד קומען ביז דער רבי אהרן איז נפטר געווארן, דער חוזה פון לובלין הערענדיג דאס האט ער זיך אויסגעדרוקט מיט א מינע פון בדיחות הדעת אז אין די משנה שטייט "אהרן רודף שלום" אין דא איז פארקערט "שלום רודף אהרן"...
פועל ישועות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיג רב אין בעלזא איז זיין נאמען פערשפרייט געווארען ביים גאנצען אייראפעאישן אידנטום אלס א זעלטענער פועל ישועות ביי וועם מען האט געקענט געהאלפן ווערען מיט אלע ערליי ישועות און רפואות, אויך איז ער געווען בעקאנט אלס איינער וואס פארעט זיך אסאך מיט תיקוני נשמות פון די אנדערע וועלט, און אזוי אויך מיט זיין "רוח הקודש" קענענדיג זעהן זאכן אויסערנאטורליך.
בעזונדער איז ער בעקאנט געווען אלס איינער וואס האט מיט גייסטליכע קראפטן געהיילט אלע סארט קרענק מיט ארויף לייגן זיין פינגער אויף די פלאץ פון די מחלה, אויך האט ער גע'שמ'ט אלס א היילער פון גייסטיש אדער זעהליש קראנקע, ווי אויך פארטרייבן דיבוקים אין שלעכטע גייסטן.
זיינע רבי'ס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלמה לוצקער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלום'ס ערשטער לעהרער אין תורת החסידות איז געווען רבי שלמה דער מגיד פון לוצק.
עס ווערט דערציילט אז אין די צייט וואס רבי שלום האט אנגעהויבן לערנען חסידות ביי רבי שלמה'ן אין די שטאט סיקאהל איז חסידות נאך געווען פרעמד פאר דאס רוב אידנטום אין שטאט, און טייל האבן מחרים געווען די וואס זענען געגאנגען אין דעם דרך, אדער זאגאר גערודף'ט.
רבי שלום נישט וועלענדיג אויפטרייסלן זיינע בעקאנטע, און בעזונדער זיין שווער וועלכער איז געווען פון די אנגעזעהענע פון די געמיינדע, איז געקומען אויף א בייפאל אז ער וועט לערנען חסידות ביי רבי שלמה'ן וועהרענד די נאכט שטונדן, כדי צו אויסבעהאלטען זיין אפוועזנהייט דורכאויס די נאכט פון זיין שווער ביי וועמען ער האט זיך אויפגעהאלטן נאך די חתונה, פלעג ער ארויס גיין פון זיין שלאף צימער דורך די פענצטער, אראפ לאזנדיג זיך מיט א שטריק מיט די הילף פון די רעבעצין זיינע, וועלכער האט זיך געהאלטן טריי צו זיין סוד נישט ענטפלעקנדיג דאס פאר קיינעם.
אין די פריהע מארגן שטונדן פלעג רבי שלום זיך אומקערן צו זיין שווער'ס היים, ווי זיין רעבעצין האט אים שוין אפגעווארט ביים פענצטער מיט'ן שטריק דורך וועלכע רבי שלום האט זיך צוריק ארויף געשלעפט צום שלאף צימער, א קורצע צייט דערויף פלעג שוין זיין שווער שטיין ביי זיין בעט שרייענדיג "שוין גענוג געשלאפן"...
דער "חוזה"[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאזשניצער מגיד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפטער רב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער "שרף" פון סטרעליסק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שמעון יעראסלאווער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שמעון יעראסלאווער איז געווען פון די עלטסטע תלמידים, אויב נישט דער עלטסטער תלמיד, פון דער "שר שלום".
ער איז געווען פון די חשוב'ע תלמידים פון דער "חוזה" פון לובלין, אמאל האט אים דער חוזה געזאגט אז ווער עס וואוינט אינערט צוועלף מייל פון די שטאט בעלזא און פארט נישט צו רבי שלום'ן איז "עתיד ליתן את הדין" דערויף, פון דאמאלט איז רבי שמעון שטענדיג געפארן קיין בעלזא צום "שר שלום", זאגענדיג אז כאטש צווישן בעלזא און יארסלאוו איז דא מער ווי צוועלף מייל וועג צו פארן, אבער ווען מען זאל מעסטן גלייך דורך די לופט ליניע און נישט די געדרייטע וועגן איז דאס ווייניגער, דערפאר מוז ער פארן.
רבי שלום קאמינקער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מערסט באקאנטער חסיד פון רבי שלום'ן איז געווען רבי שלום קאמינקער, וועלכער איז געווען א פייערדיגע חסיד זיינער און איז געפארן צו אים זעהר אפט.
די הערצה פון רבי שלום קאמינקער צו זיין רבי'ן דער בעלזער רב איז געווען אויסער ארדענטליך. רבי שלום קאמינקער האט געזאגט: "מיין רבי ווען ער זאגט תורה, זאגט ער נאר אן אכטל פון וואס ער הערט במתיבתא דרקיעא, און מען קען נאר פערשטיין אן אכטל פון זיינע טיפזיניגע כוונות, און איבערזאגן קען איך נאר אן אכטל פון וויפיל איך פערשטיי, און מיינע צוהערערס פערשטייען נאר אן אכטל פון וואס איך זאג איבער...".
דער "דברי חיים"[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרעסטער און מערסט בעקאנטער תלמיד פון רבי שלום איז רבי חיים האלבערשטאם באקאנט אלס "צאנזער רב", אדער "דער דברי חיים" פון צאנז.
רבי חיים האט זיך געהאלטן א "תלמיד חבר" פון רבי שלום'ן, און איז געפארן צו אים פיל מאל מיטנעמנדיג זיינע קינדער.
ברעזשאנער רב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלום מרדכי הכהן שוואדראן בעקאנט אלס "ברעזשאנער רב", ער איז געווען דער גרעסטער פוסק אין גאליציע, און פון די גרעסטע אין די וועלט, זיינער צייט. ער האט פערפאסט דעם ספר שאלות ותשובות "תכלת מרדכי".
רבי שלום מרדכי איז געווען א בעלזער חסיד און תלמיד פון דעם "שר שלום", ער דערמאנט רבי שלום'ן פיל מאל אין זיינע תשובות.
שינאווער רב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם בעקאנט אלס דער "דברי יחזקאל" פון שינאווא, אדער "דער שינאווער רב", זון פון רבי חיים האלבערשטאם פון צאנז.
ער איז נתקרב געווארן צו רבי שלום'ן ביי די נסיעות פון זיין פאטער רבי חיים קיין בעלזא ווי ער פלעג אים מיטצונעמען, און איז געווען א פייערדיגע חסיד פון רבי שלום'ן.
רבי יחזקאל שרגא האט געזאגט: "מיין פאטער איז געווען א 'תלמיד חבר' פון דעם 'שר שלום', איך אבער, בין שוין א ריכטיגע תלמיד און חסיד זיינער".
רבי אורי פון סאמבאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי אורי פון סאמבאר איז געווען פון די חשוב'ע תלמידים פון רבי שלום רוקח, און אויף זיין איניציאטיוו איז ער געווארן א רבי פון חסידים נאך יארן וואס ער האט פראבירט בעהאלטן זיין גאט-דינסט (עבודה) פון די אויגן פון מענטשן.
רבי שלום האט ענטפלעקט אז צוויי מאל האט אליהו הנביא זיך באוויזן צו רבי אורי'ן ווען ער איז געווען אויפ'ן וועג צו בעלזא, נישט וואוסענדיג אז דאס איז אליהו הנביא.
דער "לב שמח" פון אלעסק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי חנוך העניך דוב מייער בעקאנט אלס דער "לב שמח" פון אלעסק, וועלכער איז געווען אן איידעם ביי רבי שלום'ן.
ער דערמאנט רבי שלום'ן פיל מאל אין זיין ספר לב שמח מיט גרויס עהרע און פארכט.
רבי שלום האט אויף אים געזאגט ווען ער איז געבוירן געווארן אז ער וועט בעלייכטן די וועלט.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי שלום האט געהייראט מרת מלכה באקאנט אלס "די ערשטע בעלזער רעבעצין" א טאכטער פון זיין פעטער הרב ישכר דוב רומערז רב אין סקאהל. זייערע קינדער:
- הרב אלעזר רוקח (ה'תק"ע (אומגעפער) - י"ט כסלו ה'תרמ"ב), פון בעלזא.
- הרב יהודה זונדל רוקח (ה'תקפ"א (אומגעפער) - ה'תרל"א), פון אוחאן.
- הרב שמואל שמעלקא רוקח
- מרת פריידא די ווייב פון רבי חנוך העניך דוב מייער פון אלעסק, דער "לב שמח"
- מרת איידל די ווייב פון הרב יצחק רובין פון בראד
- הרב משה רוקח (ה'תקע"ה - ב' אייר ה'תרמ"ז), פון קארוב, רב אין מאקראוו
- הרב יהושע רוקח (ה'תקפ"ה - כ"ג שבט ה'תרנ"ד), ממלא מקום פון פאטער, דער "מיטלער בעלזער רב".


c: text/html

text:
סימאן באליוואר
סימאן באליוואַר (שפאניש: Simón Bolívar; 24סטן יולי 1783 - 17טן דעצעמבער 1830) איז געווען א ווענעזועלישער מיליטארישער און פאליטישער פירער.
ער איז געבוירן געווארן אין קאראקאס, ווענעזועלע. ער האט באפרייט אסאך לענדער אין דרום אמעריקע, ווי למשל ווענעזועלע, קאלאמביע, עקוואדאר, פערו און באליוויע, פון שפאניע. ער איז געווען דער פרעזידענט פון גראן קאלאמביע, א לאנד וואס האט זיך שפעטער צעטיילט אויף קאלאמביע, ווענעזועלע, עקוואדאר און פאנאמא.
דער נאמען פון באליוויע איז לכבוד באליוואר.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ראש לימבאו
ראש לימבאו איז די ערשטע און גרעסטע נאציאנאלער רעדיו טאלק שאו האוסט אין אמעריקע מיט 13.5 מיליאן צוהערער וועכענטליך,
ראש לימבאו איז א אמעריקאנער קאנסערוואטיוו רעפובליקען אויסשמועסענדיג פאליטיק אין נייעס געשעהנישען דורכאויס די שאו, אין 2001 האט ער פארלוירען די כוח השמיעה, ווארשיינליך צוליב די העד פאון]ס וואס ער האט אנגעהאט א גאנץ לעבן, ווייל בעפאר ער איז געווען א פאליטיק ראדיו אינטערעסע איז ער געווען א די זשעי וואס האט געשפילט מוזיק אויפן ראדיאו און אין קלאבס.
ער איז אפיציעל געווען אין קאלעזש צו שטודירן לויערשאפט ווי זיין טאטע און זיין ברודער דעיוויד לימבאו אויך א קאנסערוועטיווער שרייבער און פרעדיגער. אבער ער האט ארויסגעדראפט פון קאלעזש און קיינמאל פארענדיגט זיינע לימודים.
ער האט זיך געגט שוין 3 מאל. און אלעמאל חתונה געהאט מיט זיין סעקרעטערי איצט וואונט ער אליינס און דרוקט זיך אפט מאל אויס אויף זיין שוי קעגן די פרויען אין אלגעמיין.
זיין אויפגעכאפטקייט איז אז ער איז א שטארקער דעמעגאג און אידיאל וואס רעדט אלעס הויך און קלאר מיט א לעבדיגקייט און קאנפידעט שטימע אבער זיינע צוהערער זענען לאוו דאווקא מענטשן וואס שטימען מיט, נאר דעמאקראטן הערן זיך אויך צו, צו הערן וואס די אנדערע זייט זאגט היינט.
ער איז די גרעסטער מאכטפולער כוח וואס ליגט ביי איין מענטש אליינס, טייל זאגן נאך אפרע ווינפערי, מיט יארן צוריק האט ער אויסגענוצעט דעם כוח צו בויקאטירן טראפיקאנע און דאס האט זיך ארויסגעוויזן מיט נומערס לעיני כול.
ער איז געווען שטארק א גראבער און זיין הויפט ליבעראלער שונא און קאנקערירער על פרענקען האט ארויסגעגבן א בוך פון אים אפצושפעטן אונטערן נאמען ראש לימבאו; די ביג פעט אידיוט (דער גרויסער פעשער אידיאט) אבער זינט דאן איז ער שוין געגאנגען אויף א דיעטא און פארלוירן אסאך וואג.
ער איז געווען די חוזק פון שטאט ווען מען האט אים געפאקט מיט דראגס און אויך ווען מען האט אים געפאקט מיט וויעגרא אין עירפארט


text:
מילכיגער וועג
דער מילכיעגער וועג איז די גאלאקסיע וואס אנטהאלט אונזער זון סיסטעם. זי איז איינע פון מיליארדן גאלאקסיעס אינעם אוניווערס.
דער דיאמעטער פונעם מילכיגן וועג איז 100,000 ליכט יארן, זיין דיק איז בערך 1,000 ליכט יארן און ער אנטהאלט עטלעכע 200 מיליארד שטערן וואס זענען אזוי ווי אונזער זון וואס דרייען ארום דעם צענטער פון דער גאלאקסיע מיט א גיך פון קרוב צו 220 קילאמעטער א סעקונדע.
דער מילכיגער וועג אנטהאלט א דיסק פון שטערן און א דיקערער דיסק פון גאז, אסטראנאמען מיינען אז אינעם צענטער פונען מילכיגן וועג געפינט זיך א שווארצע לאך.


text:
אויבער גליל
דער אויבער גליל (העברעיש גליל העליון), איז א ראיאן אין צפון טייל פון ישראל, וואס די העכסטע בערג אין ישראל געפונען זיך דארט, (אינערהאלב די גרענעצן פון איידער 4טן יוני 1967). פון מערב געפונט זיך דער מיטלענדישער ים, די טאל פון בית הכרם פון דרום, און די חולה טאל און די ירדן טאל פון מזרח, פון צפון איז די גרעניץ מיט לבנון.
אינהאַלט
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אויבער גליל, איז די צפונדיקע טייל פון גליל, און דרום געפונט זיך דער אונטער גליל. די גרויסקייט פון אויבער גליל איז 800 קוואדראט קילאמעטער. די בערג זענען זייער הויך, די טאלן זענען זייער טיף. דער העכסטער בארג אין אויבער גליל איז דער מירון בארג, וואס זיין הויך דערגרייכט צו אריבער 3,500 פוס, העכערן ים פלאך.
די אויבערשטעטע טייל פון גליל, איז איינגעטיילט אין דריי טיילן, די מערב וואס די הויכקייט קומט אן צו 800 מעטער העכערן ים. די גליל הויכן, מיט גאר הויכע בערג וואס רעכנט אריין די מירון בערג, און מערערע אנדערע הויכע בערג. און די מזרח, וואס רעכנט אריין די נפתלי בערג, און די צפתע בערג, וואס זייער הויכקייט גרייכט צו ארום 3,000 פוס הויכקייט.
געוויסע זען א המשך פון די גליל אריבער דער גרענעץ פון לבנון, ביזן ליטאני טייך, און ווערט גערופן די לבנונישע גליל, אבער רוב געאלאגן זענען נישט ביי דער מיינונג.
וועטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער וועטער אין גליל, איז דער געווענליכער מיטלענדישער וועטער, אין זומער הייס און טרוקן. און די ווינטער קעלטער און רעגענדיק, מער פון אנדערע געגנטער אין לאנד. די רעגן אין א געווענטליך יאר איז צום ווייניגסטנס 600 מילימעטער א יאר, און אויף די בערג קען עס דערגרייכן אריבער 1000 מילימעטער א יאר. עס רעגנט געווענליך צווישן 60, און זיבעציק טעג א יאר, וואס איז די העכסטע ראטע אין גאנץ ארץ ישראל.
געוויקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין גליל איז פארהאן אסאך נאטורליכע וועלדער און ביימער, וואס זענען ספעציעל פארשפרייט אין גליל, און אנדערע פלעצער זענען זיי זעלטן, ווי אויך סארטן ביימער וואס וואקסן אין לבנון, קען מען טרעפן אין גליל. די געגנט איז רייך מיט קליינע טייכן, און געוויקסן וואס וואקסן נאנט צו וואסער.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיק בערגיק, איז דער גליל שטענדיק געווען ווייניקער באוווינט ווי אנדערע געגנטער. מיט דעם אלעם האבן ארכעאלאגן געפונען גאר אלטע ארטיקלען, וואס רעכענען זיך פאר עטליכע טויזנט יאר. ביי יהושע בן נוןס צייטן זענען געווען אין גליל די שבטים פון אשר, דן, און נפתלי. וואס האבן געוווינט מיט כנענים. ביי דעם צווייטן בית המקדש, האבן די חשמונאים פאריידישט די געגנט, מיטן אריבערברענגן יידן פון אנדערע געגנטער, און מגייר זיין די גויים וואס האבן זיך דארט געפונען. פאר הונדערטע יארן נאכן חורבן, איז דער גליל געווען באוווינט מיט אסאך יידן.
אין די נייע צייטן זענען אסאך יידן געקומען פון אייראפע, ווי זיי האבן זיך באזעצט אין צפת, און אין טבריה. וואס האט שפעטער געברענגט צו די אריבערגיין צו די ישראל הערשאפט דורכאויס די מלחמת השחרור. אין שפעטערע יארן נאכן אנקום פון די חסידים קיין גליל, איז ראש פינה, יסוד המעלה, און שפעטער תל חי, געגרינדעט געווארן.
שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צפת ווערט פארעכנט אלס הויפטשטאט פון גליל. אנדערע געגנטן מיט אסאך איינוווינער זענען די כרמיאל געגנט, קרית שמונה געגנט, און מעלות-תרשיחא געגנט. רוב געגנטן זענען שוואך באוווינטע, און רוב פלעצער זענען בעיקר באזעצט אין שטעטלעך, דערפער, קיבוצים.
דער אויבער גליל האט א גרויסע מינאריטעטן געמיינדע, וואס באשטייט פון דרוזן, בעדואינער, טשערקעסן.
טוריזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די געגנט ציט אסאך טוריסטן, צוליב די נאטור, טייכן, און וועגן פאר לאנגע שפאצירן אין די וועלדער, די גליל איז די איינציקטע פלאץ אין ישראל, ווי מען מעג שיפלען אין די טייכן. ווי אויך איז די גליל פיל מיט ארכעאלאגיע, אויפגעגראבענע אלטע שטעט, און פארקן.


text:
כארדאטן
כארדאַטן, אדער סטרונעוועטע בעלי חיים, איז א גרופע בעלי חיים מיט א הוילער רוקן סטרונע, די גרופע איז כולל אלע בעלי חיים פון דעם רוקנביין מין.
אריינגערעכנט צווישן די כארדאטן זענען מענטשן, זויגערס, רעפטיליעס, פויגלען און אמפיביעס.
ביי טייל כארדאטן גייט דער צענטראלער נערוו אדורך דער רוקן סטרונע. כארדאטן האבן א וויידל וואס קומט אראפ פונעם פעלוויס, אבער ביי א סך מינים זעט מען דאס נאר אינעם עמבריאן.
עס זענען פאראן 75,000 זגאלן פון כארדאטן, העלפט פון זיי זענען ביינערדיקע פיש. דער גרעסטער בעל חי אויף דער וועלט, דער בלויער וואלפיש, איז א כארדאט.


text:
פלאנץ
האט איר געמיינט אנפלאנצן? (אריינלייגן זאכן אין דער ערד עס זאל דערפון וואקסן)
האט איר געמיינט איבערפלאנצן? (אריבערלייגן א פלאנץ פון איין פלאץ צום צווייטן, אדער אן גליד פון איין מענטש צום צווייטן)
פלאנץ ווערט גערופן אלע סארט לעבעדיגע געוואוקסן וועלכע שפראצן ארויס פון דער ערד, למשל ביימער, גראזן און געווירצן.
די וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיט פלאנץ הייסט באטאניק.
די סיסטעם וויאזוי א פלאנץ לעבט און וואקסט איז דורך נוצן זון שטראלן, וואסער, געוויסע מינעראלן, און קוילן זייערס. דאס ווערט גערופן פאטאסינטעז. די פלאנצונגען האבן ווארצלען וואס לויפן אראפ אונטער דער ערד און זיי ציען אריין אין זיך פייכטקייט און אנדערע כוחות פון די ערד.


text:
קאנטינענט
א קאנטינענט (אדער וועלטטייל) איז א גרויסע יבשה אויף דער ערד.
דער ערד איז אײַנגעטײלט אױף די פּאָלגנדע קאָנטינענטן:
- אייראזיע באשטייט פון צװײ קאנטינענטן: אײראָפּע און אזיע.
- צפון אמעריקע, וואס נעמט אַרײַן אין זיך אױך די װאָס די װעלט רופֿט אַמעריקע, נעמלעך די פֿאַראײניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע
- דרום אמעריקע
- אַפֿריקע
- אױסטראַליע
- אַנטאַרקטיקע
צוזאמען זעקס קאנטינענטן.
גרינלאנד, דער גרעסטער אינזל אין דער װעלט, געהערט צום קאנטינענט צפון אמעריקע, אבער פאליטיש איז עס א טײל פון אײראפע.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט "קאנטינענט" קומט פֿון לאטײניש terra) continens) װערטליק "אַנטהאַלטנדע (ערד)".
אין דער תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעצם אין דער תורה שטײט אײן יבשה און אײן ים:
פאר בערך זיבעציק יאר צוריק איז געװען א דייטשער געאלאג מיטן נאמען וועגנער און ער האט באמערקט אז אלע טרוקענישן איז ווי א פאזל דאס מיינט אז די שטיקל וואס שטעקט ארויס אינמיטן אפריקע קומט פונקט אריין צווישן די צוויי אמעריקאנע קאנטינענטן און די שטיקל וואס שטעקט ארויס פון אינמיטן אמעריקא קומט אריין אינמיטן אפריקע ווי א פאזל און ער האט טאקע געטראפן אז עס זענען דא זאכן געוויקסן און שטיינער ביי ביידע פלעצער וואס שטימט איינער מיטן צוויטען דאס מיינט אז עס איז אמאל געווען איינס און עס האט זיך צוטיילט.


text:
2000
2000 איז דאס 100טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 2000 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן מיי - וולאדימיר פוטין איינגעשוואוירן פרעזידענט פון רוסלאנד
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן אפריל - חאביב בורגיבא, פרעזידענט פון טוניסיע פון 1957 - 1987 (געב' 1903)
- 28סטן סעפטעמבער - פיער עליאט טרודא, דער 15טער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געב' 1919)


text:
נארד-פא-דע-קאלע
נארד-פאַ דע קאַלע (פראנצויזיש: Nord-Pas de Calais; האלענדיש: Noord-Nauw van Calais) איז איינער פון די 27 ראיאנען פון פראנקרייך. ער שליסט איין די דעפארטמענטן נארד און פא-דע-קאלע, און געפינט זיך אין צפון פראנקרייך, לעבן דעם גרענעץ מיט בעלגיע און (אריבערן ענגלישן קאנאל) מיטן פאראייניגטן קעניגרייך. זיין באפעלקערונג איז 4.02 מיליאן. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז ליל. די צווייטע גרעסטע שטאט איז קאלע, א וויכטיקער טראנספארט קנופ.
דער שטח פון נארד-פאַ דע קאַלע פלעג זיין א טייל פון די נידערלאנדן. צווישן 1477 און 1678 איז ער ביסלעכווייז געווארן א טייל פון פראנקרייך. מען רעדט אין דעם ראיאן סיי פראנצויזיש סיי האלענדיש.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ראיאן איז באהאפטן צום פאראייניגטן קעניגרייך דורכן 50 ק"מ לאנג אייראטונעל.


text:
אטלאנטיק סיטי
אטלאנטיק סיטי - (Atlantic City) - איז א שטעטעל אין ניו זשערסי וואס גרעניצט זיך מיטן אטלאנטיק אושען וואס איז ברייט באקאנט אלץ די לאס וועגאס פון די איסטערן ראיאן מיט איהרע קאסינא'ס, און רעזארט האטעלן פאר וואקציע.
Overatlantic.jpg
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אטלאנטיק סיטי - און 2000 האט די פאפולאציע געהאלטען ביי 40,517.
די מעיאר איז באב לעווי
אזוי ווי די שטאט האט זיך געפלאגט מיט אסאך ארימקייט און קרימינאלן האבען די וואוטערס אין א פריוו אפצושטעלן דאס, (1976) געשטימט צו בארעכטיגען דאס אויפבוי פון קאסינא'ס
און אין (1978) האט זיך די ערשטע קאסינא געפענט (רעזטייפּט דא אריין די ווארט וואס וועט זיין א לינק צו וויקיפידיע ארטיקל אין דעם נושאארטס אינטערנעשאנעל) און ביז היינט איז דא דארט 11 קאסינא'ס וואס דאס האט פאר די דארטיגע איינוואוינער צוגעשטעלט אסאך ארבעט, נארמאל איז אטלאנטיק סיטי די אונטער-פיהרער נאך לאס וועגאס אבער און די 1970 - 1980 יאהרען ווען לאס וועגאס איז פוהל געווען מיט קרימינאלע אקטיוויטעטן פון מאפיא גענגס און נאך, איז אטלאנטיק סיטי געווען די קעפיטאל פאר געמבלינג, און 2003 האט אטלאנטיק צובאקומען א נייע געשמאקייט ווען בארגאטא איז געפענט געווארען וואס ציהלט צו כאפען די יונגווארג,
די אטלאנטיק סיטי אינטערנעשינעל עירפארט איז פלאצירט 9 מייל פון אטלאנטיק סיטי
11 קאסינאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1} באליס אטלאנטיק סיטי: 1,748 צימערן: 80,000 סקווער פיס: געפענט -- דעצעמבער 30, 1979 [1]
- 2} בארגאטא: 2,002 צימערן: 125,000 סקווער פיס: געפענט -- יולי 2, 2003 [2]
- 3} סיזערס אטלאנטיק סיטי: 1,400 צימערן: 124,720 סקווער פיס: געפענט -- מאי 1979 [3]
- 4} האראס אטלאנטיק סיטי: 1,628 צימערן: 112,000 סקווער פיס: געפענט -- פעברואר 1980 [4]
- 5} אטלאנטיק סיטי הילטאן: 805 צימערן: 60,000 סקווער פיס: געפענט -- 1980 [5]
- 6} רעזארטס אטלאנטיק סיטי: 644 צימערן: 100,000 סקווער פיס: געפענט -- מאי 26, 1978 [6]


text:
אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט
די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט איז געשאפן דורך אלבערט איינשטיין (פאר וועלכע ער האט באקומען דעם נאבעל-פריז). די טעאריע איז, אז צייט מיט פלאץ (געשפרייט) זענען רעלאטיוו, דאס מיינט אז עס איז איין מאטריאל געפלאכטן אינאיינעם, צום ביישפיל אזוי ווי מען מעסט א זאך די לענג און די ברייט, אזוי ווערט עקזיסטענץ געמאסטן דורך צייט (ווען, פון ווען, ביז ווען) און פלאץ (וואו, פון וואו, ביז וואו) אבער עס איז איין זאך, און אז דאס ווערט געשאפן דורך גראוויטאציע פון א מאסיווער אביעקט (צום ביישפיל די ערד) וואס שאפט א בייג אין דעם ליידיגן צייט/פלאץ אז עס זאל יא עקזיסטירן צייט/פלאץ.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
שרייבן
צו מיינט איר הילף:שרייבן? אדער צו מיינט איר א באשרייבונג?
שרייבן איז די קונסט אראפצולייגן ווערטער, סימבאלן, נומערן, אותיות און זאצן, דורך די פינגער צי דורך א פען אויפן פאפיר אדער קלאוויאטור טייפן אויף א קאמפיוטער, וואס מ'וויל קאמוניקירן נישט דורכן מויל.
וויבאלד שרייבן איז אנדערש ווי רעדן, וואס מ'קען נישט נוצן דערביי די הענט, פנים, און ניגון צו מסביר זיין וואס די ווערטער באדייטן, ברויך מען זיך האלטן גאר שטרענג צו כללים, כדי די ווערטער, טינט, פינגערקלאפעריי זאלן נישט זיין להבל ולריק.
דער וואס שרייבט ביכער הייסט א שרייבער.


text:
יעקב בירב
רבי יעקב בירב איז געבוירן ה'רל"ה און איז נפטר געווארן ראש חודש אייר ה'ש"ו (שו"ת מבי"ט סי' ק"ג ח"א).
ער שטאמט פון די באקאנטע ספרד'ישע משפחה מרמראן (שו"ת מהר"י בירב סי' א'). א תלמיד פון מהר"י אבוהב, וואס דער מהר"י אבוהב איז געווען דער רבי פון ר' יוסף קארו, דעריבער זעהט מען אין בית יוסף ווי ער באטיטולט רבי יעקב בירב רבינו הגדול, ווייל ער איז געווען זיין רבינ'ס רבי.
ר' יעקב איז געבוירן איז מקדה אין טילטולה, אין יאהר רנ"ג איז ער פארטריבן געווארן ביי גלות ספרד, ער האט געוואנדערט און געליטן הונגער און נויט, ער איז דעמאלטס געווען אינגאנצן אכטצן יאהר, ער אנגעקומען קיין תלמאסן, און געהאלטן א דרשה אין בית המדרש וואס האט באצויבערט די גאנצע שטאט, פון דארט איז ער אנגעקומען קיין פאס און כאטש ער איז געווען יונג ער האט נאך נישט געהאט קיין חתימת זקן א בארד, דאך האט מען איהם גלייך דארט אויפגענומען אלס רב אין שטאט, עס האבן דאמאלטס געוואנט אין פאס איבער פינעף הונדערט משפחות אידן (שו"ת הרלב"ח בקו' הסמיכה)..
פון דארט איז ער געגאנגען קיין מצרים, פון מצרים קיין דמשק, קיין ירושלים, איבעראל האט ער געשטעלט א ישיבה אין מרביץ געווען תורה, אבער צוליב זיין גרויסן כח אין תורה האט ער זיך נישט אונטערגעווארפן פאר קיינעם, וויבאלד ער איז געווען א גאון הגאונים, און איבאראל איז געווען מחלוקת אויף איהם.
פון ירושלים איז ער געקומען קיין צפת.
די פרשה פון סמיכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען ר' יעקב בירב איז געקומען קיין צפת האט ער דארט געשטעלט א ישיבה, מיט דער צייט איז ער געווארן דער ראש פון אלע תלמידים פון צפת, ער האט אויפגעשטעלט תורה אין די שטאט, וואס איז דעמאלטס געווארן א עיר ואם בישראל וואס האט נישט געהאט איהר גלייכן אין יענער צייט, דאן האבן זיך צוזאמען גענומען אלע גרויסע תלמידי חכמים פון און מען געשעטלט א בית דין, מען האט האט איהם מסמיך געווען אז ער קען פסק'ענען דיני קנסות און שלאגן מלקות.
די כוונה פון די חכמים איז געווען אז וויבאלד אין יענע צייט זענען געווען אסאך מענטשן וואס זענען איבערגעבליבן אין שפאניע און אין פורטוגאל אלס אנוסים, און זיי האבן חתונה געהאט שלא כדין, צוליב אונס און צוליב דעם וואס זיי האבן נישט געהאט קיין ברירה, אבער פאקטיש האבן זיי עובר געווען אויף איסורי כריתות מיט זייער חתונה, אסאך פון זיי זענען דערנאך ארויס פון דארט און געוואלט תשובה טועהן, ווערן צוריק תורה טרייע אידן, אבער זיי האבן געוואסט אז פאקטיש האבן זיי עובר געווען אויף איסורי כריתות, דאס האט זיי אפגעהאלטן פון טועהן תשובה, דעריבער האט מען געוואלט אז דער מהר"י בירב זאל זיי קענען געבן מלקות, און דער הלכה איז חייבי כריתות שלקו נפטרו מידי כריתותן, אויב איינער איז מחויב כרת און מען שלאגט איהם מלקות ווערט ער פטור פון כרת. (תשובות הרלב"ח בסוף דרע"ז).
די מעשה אט פאסירט אין שנת ה'רצ"ח (מביט קרית ספר הל' סנהדרין). עטליכע חדשים שפטעטר האט דער מהר"י בירב מסמיך געווען פיר גדולי ישראל פון זיינע תלמידים 1) ר' יוסף קארו. 2) דער מבי"ט. 3) ר' אברהם שלום. 4) ר' ישראל ב"ר מאיר די קוריאל (קו' הסמיכה)..
אין אנדערע פלעצער ווערט אויסגערעכנט איינער פון די פיהר דער גרויסער בעל מקובל ר' משה קארדאווערא.
מען האט ארום געשיקט די כתבי הסמיכה צו אלס שטעט, אויך האט דער מהר"י בירב מסמיך געווען דעם גאון ר' לוי חביב ווי מען רופט איהם אויף זיין תשובה ספר מהרלב"ח, וואס האט דאן געוואונט אין ירושלים, און מען געשיקט פארן מהרלב"ח א כתב סמיכה. ווען עס איז אהנגעקומען צום רלב"ח דעם כתב סמיכה האט ער נישט מסכים געווען צו די סמיכה, ער האט אהנגעשריבן א גאנצע תשובה פאר וואס מען קען נישט מסמיך זיין אין די צייטן ווען עס עקזיסטירט נישט קיין בית הגדול אין ירושלים.
עס האט אויסגעבראכן א גרויסע מחלוקה צווישן דעם מהרלב"ח און דער מהר"י בירב, מען האט געשריבן תשובות און בירורי הלכות אהין און צוריק. רוב דערפון איז געדרוקט אין קונטרס הסמיכה סוף תשובות מהרלב"ח.
דער מהרלב"ח האט זיך געהאלטן ביי זיינס און דער מהר"י בירב האט זיך געהאלטן ביי זיינעם.
למעשה האט די אויבענדערמאנטע פיהר רביים נישט מסמיך געווען אנדערע, אבער אזויפיל האט עס גענוצט אז מען האט מסמיך געווען זיי זעלבסט.
דאס איז די איינציגיסטע דאקומענטירטע סמיכה וואס מיר ווייסן וואס מען מסמיך געווען רביים נאכן חורבן בית המקדש.


text:
דויד הילבערט
דויד הילברט (דייטשיש: David Hilbert; 23סטן יאנואר 1862 - 14טן פעברואר 1943 געטינגען, דייטשלאנד) איז געווען א דייטשער מאטעמאטיקער וואס האט שטארק באאיינפלוסט די מאטעמאטיק פונעם סוף פונעם 19טן יארהונדערט און דעם אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט, סיי דורך זיין דירעקטן בײַשטײַער סײַ דורך זיין השפעה אויף אנדערע.
הילבערט האט אנטוויקלט א ריי פון מאטעמאטישע געביטן, איינשליסנדיק אינוואריאנטן טעאריע, די אקסיאמאטיזיע פון געאמעטריע, און הילבערט רוימען, א פונדאציע פון פונקציעלן אנאליז.
אין 1900 האט הילבערט פארגעשטעלן א זאמלונג פון 23 מאטעמאטישע פראבלעמען, וואס האבן משפיע געווען פארשונג אין מאטעמאטיק דורכאויס דעם 20סטן יארהונדערט.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דויד הילבערט איז געבוירן געווארן דעם 23סטן יאנואר 1862 אין דעם שטעטל וועלוי (Wehlau) לעבן קעניגסבערג, וואס איז דעמאלסט געווען די הויפטשטאט פון מזרח פרייסן. אין 1880 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט, וואו ער האט זיך באפריינדט מיט הערמאן מינקאווסקי. אין 1885 האט ער באקומען דעם דאקטאר טיטל, אונטערן אנפיר פון פערדינאנד לינדעמאן. אין די יארן 1886-1895 האט ער געדינט ווי א דאצענט אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט. אין 1892 האט ער געהייראט קעטא יעראש, און א יאר שפעטער איז געבוירן זייער איינציקע קינד, א זון, פראנץ.
אין 1888 האט פעליקס קליין פארעפנטלעכט, אין דעם Mathematische Annalen זשורנאל וואס ער האט רעדאקטירט, אן ארטיקל פון הילבערט, וואו הילבערט האט געלייזט דעם צענטראלן פראבלעם פון אינוואריאנטן טעאריע, ווען ער האט געוויזן אז יעדע סיסטעם פון אינוואריאנטן באזיס. דער מאטעמאטיקער פאל גארדאן, איינער פון די הויפט פארשער אין דעם געביט, האט זיך דערקעגנט צו הילבערטס ארטיקל מיט דער טענה אויף הילבערטס באווייז אז "דאס איז נישט מאטעמטיק. דאס איז טעאלאגיע".[1] אין 1895 האט קליין געברענגט הילבערט צו ווערן א פראפעסאר אין געטינגען אוניווערסיטעט, וואס איז דעמאלסט גערעכנט געווארן דער פירנדיקער צענטער פון מאטעמאטישער פארשונג אין דער וועלט. הילבערט האט געהיטן געטינגענס גלאריע ביז זיין פענסאנירונג אין 1932, און ער איז געווארן דער חשובסטער מאטעמאטיקער פון זיין דור.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ וועגן גארדאנס ווערטער, זעט דעם ארטיקל פון Roger Cooke, "Life on the mathematical frontier: legendary figures and their adventures, אין Notices of the AMS, אפריל 2010, עמ' 467.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
יבנאל
יבנאל איז א ישוב אין צפון זייט ישראל. די צאל איינוווינערס דארט איז 2.800 (אין סוף 2005) ווען 20% פון זיי זיינען ברעסלעווער חסידים וואס געהערן צו מוהרא"ש.
די מחלוקת קעגן מוהרא"ש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – מוהרא"ש
,
די מחלוקה האט זיך אנגעהויבן יאהר תשמ"ז ווען שיק'ס חסידים האבען אין נאמען פון זייער רבין אנגעהויבען זיך אריינצוציען אין דארף, די שכנים וואס זענען צוגעוואוינט צו א רואיג דארפיש לעבן האבע זיך פלוצלונג געטראפן אין א בני ברק'יש הו-הא, הרב שיק האט זיך אנגעהויבען צו בויען אלעס אליינס א מקוה, תלמוד תורה, כולל, חתונה זאל, און אויף יעדע זאך האט ער געדארפט דורך גיין שבעה מדורי גיהנם,
מ'האט ארויפגעלייגט אויף איהם א קלאגע וואס האט געדראעהט תפיסה פון חתונה מאכען יונג וואס האט אנגעהאלטען ביז תשס"ז.


text:
אלעזר מנחם מן שך
הרב אלעזר[1] מנחם מן שך זצ"ל (י"ט טבת ה'תרנ"ח - ט"ז חשוון ה'תשס"ב) איז געווען דער מנהיג פון דער ליטווישער תורה וועלט, זייענדיג דער ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק האט ער געגרינדעט די פּאליטישע תורה פארטיי "דגל התורה"
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ליטא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב שך איז געבוירן אינעם שטעטל וואבוילניק אין צפון ליטא, זיינע עלטערן זענען געווען פשוטע יידן און סוחרים. שוין יונגערהייט איז ער באוואוסט געווארן אלס עילוי און צו זיבן יאר אלט האט זיין מוטער אים געשיקט קיין פאנאוויזש. ווען ער איז געווען אלט 13 איז ער אריבער צו סלאַבאדקע אונטער הרב נתן צבי פינקל, באקאנט ווי דער "אלטער פון סלאַבאדקע". ער איז געווארן שטארק מושפע פון רבי ישראל מאיר קאגאן פון ראדין, דער חפץ חיים.
שפעטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געווען א "תלמיד חבר" פון דעם בריסקער רב. משפחה מיט רבי איסר זלמן מעלצער. געווען ראש ישיבה אין קלעצק און קארלין אין אייראפע פאר דער מלחמה.
ווען הרב יוסף שלמה כהנעמאן האט געעפנט די פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק אין תש"ד, האבן די תלמידים פון דער לאמזשער ישיבה אין פתח תקווה, דעמאלסט די פירנדיקע ליטווישע ישיבה אין ארץ ישראל, מורא געהאט פונעם נייעם קאנקורענץ. האבן זיי פארגעשטעלט צום ראש ישיבה, רבי ראובן כ"ץ, צו ברענגען צו דער ישיבה הרב שך, און ער האט אים טאקע גערופן צו ווערן א ר"מ אין דער ישיבה. ער איז אריבער אליין צו וואוינען אין פתח תקווה, און יעדן שבת פלעג ער צוריקפארן צו זיין משפחה אין ירושלים.
שפעטער איז ער געווארן א מגיד שיעור און ראש ישיבה אין דער פאנאוועזשער ישיבה לאנגע יארן.
זיינע חשובע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי יחיאל מיכל פיינשטיין
- רבי אלעזר שמחה וואסערמאן
- רבי אפרים גרינבלאט
- רבי אברהם מנחם דאנציגער
- רבי חיים קאניעווסקי
- רבי מאיר צבי בערגמאן
- רבי משה שמואל שפירא
- רבי יששכר מאיר
- רבי יהודה עדס
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קינדער פון רבי אלעזר מן שך זענען:
- מרים רייזל
- דבורה, ווייב פון רבי מאיר צבי בערגמאן
- ד"ר אפרים עזריל שך
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ די מקורות וואס שרייבן אליעזר זענען גרייזיג


text:
ראקלענד קאונטי
ראקלאנד קאונטי (Rockland County) איז א קאונטי אין דער שטאט ניו יארק וואס געפונט זיך אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, אין ראקלענד קאונטי געפונען זיך די פאלגאנדע חרד'ישע ישובים: מאנסי, ספרינג וואלי, ניו סקווירא, כתר, אויך געפונט זיך אין ראקלענד קאונטי ריזיגע אידישע צענטראלע'ן ווי למשל סאפערן ניו סיטי (וואס די אנטיסעמיטן פלעגן אנריפען דזשו סיטי (אידן סיטי) צו ווייזן אז דארט איז פארהאן א ריזיגע אידישע באפעלקערונג).
די הופט שטאט פון ראקלאנד איז ניו סיטי, ווי עס געפונען זיך דארט אלע גאווערמענט אפיסעס, די קאונטי קאורט, די שעריפ'ס הויפט-קווארטיר, די בארד אוף עלעקשאנס, אין נאך.
די שטעט פון ראקלענד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראקלענד קאונטי באשטייט פון ?? טאונ'ס: ראמאפאו, האוואסטראו, אורינזשבורג


text:
אויג
אויגן זענען די אָרגאַנען פונעם מענטש אדער בעל-חי וואָס קען זען דורך דערשפּירן ליכטיגקייט. עס כאַפט די דיפערעץ פון קאָלירן.
אויכעט קען מען זען וואס מען עסט, און דעמאלטס איז דאס עסן בעסער און געשמאקער.
אינהאַלט
סטרוקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אויגן באָליס האלטן זיך אינעם סאַקעט פון קאָפּ מיט מוסקלען, וואָס ציען דאָס אין אלע ריכטונגען גרינגערהייט אויטאמאטיש וואו מען וויל נאר קוקן.
די וואג פון אן אויג איז בערך א גראם
די אויג מוסקלען זענען די מערסטע אקטיוו פון אלע מוסקלען אינעם מענטש, זיי באוועגן זיך הונדערט טויזנט מאל א יעדן טאג.
ביי ארטראפאדן זענען די אויגן צוזאמענגעשטעלט פון א סאך איינצן וואס יעדער איינער האט זיין אייגענעם לינז.
קאלירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אַ וואונדערליכע פיל קאלירן ווידעא קאמארע, און ארבעט פון זיך אליין אגאנצן טאג. עס סאָרטירט אלע בילדער און געשעענישען אינעם מוח.
הינטן פון אויג איז דא די "רעטינא" און אין פארנט דאס הארנהייטל,
די אויגן קענען ווערן אָפּגעשוואַכט, איז דא היינט ברילן צו קענען זען גוט.
עס איז שיין ארום באַוואַקסן מיט אויגן ברעמען.
אויגן בליק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א מענטשליכע אויג בלינקט יעדע 0.3 סעקונדעס, און אין משך פון א יאר בלינקט אן אויג 6,205,000 מאל, דאס הייסט אז ווילאנג איר ליינט דורך דעם זאץ וועט איר האבן געבלינקט צוויי... בעצם דריי מאל!!!
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
דאר עס סאלאאם
דאַר עס סאַלאַאַם (ענגליש: Dar es Salaam) איז די גרעסטע שטאט אין טאנזאניע. עס געפינט זיך אויפן בארטן פונעם אינדישן אקעאן און האט דעם גרעסטן פארט אין לאנד.
דער הויפט פליפארט איז דער יוליוס נירערע אינטערנאציאנאלער פליפארט.
בילדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאר-עס-סאלאאם האט עטלעכע אוניווערסיטעטן.
טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער זשוליוס נירערע אינטערנאציאנאלע פליפארט איז דער הויפט פליפארט פון טאנזאניע, און האט דעם נאמען פונעם ערשטן פרעזידענט פון לאנד.
די טאזארא באן פארבינדט דאר עס סאלאאם מיטן שכינותדיקן לאנד זאמביע. די צענטראלע ליניע באן פארט קיין מערב פון דאר עס סאלאאם ביז קיגאמע ביי דער טאנגאניקע אזערע דורך דאדאמא.


text:
אחד מי יודע
אחד מי יודע איז א פיוט וואס מען זאגט אין סוף ליל הסדר. עס איז געשריבן אין לשון קודש געמישט מיט אראמיש. זיין געשטעל איז 13 פראגעס אויף א פארעם פון: "אחד מי יודע", "שנים מי יודע" אא"וו, און די ענטפערס זיינען: "אחד אלוהינו", "שני לוחות הברית" אא"וו.
דער פיוט איז געשריבן אין דער מיטלאלטער און דער מחבר זיינער איז נישט באוווסט. אין א סידור פון יאר ה'קס"ו (1406) שטייט אז דער פיוט האט מען געטראפן אין דער שול פון ר' אלעזר בר יהודה פון ראגמיזע, דער בעל הרוקח.
אין געוויסע געמיינדעס האט מען זיך געפירט זינגען "אחד מי יודע" אויך שבת-שבע ברכות.


text:
עמיר פרץ
עַמיר פרץ איז דער געוועזענער אנפירער פון דער עבודה פאליטישע פארטיי אין ישראל.
געבוירן אין מאראקא י"ב אדר ה'תשי"ב (9 אין מערץ 1952) און ארויף קיין ישראל אין יאר ה'תשט"ז (1956). ער האט 4 קינדער, וווינט אין שדרות און איז דארט דער בירגערמייסטער.
אין יאר ה'תשמ"ח (1988) איז ער אויסגעקליבן געווארן אין מפלגת העבודה'ס פארטיי אלץ א חבר כנסת, און ז' חשוון ה'תשס"ו (9טן נאוועמבער 2005) איז ער אויסגלעקיבן געווארן ביי די פריימעריס אלץ דער פירער פון דער פארטיי אין די רעגירונג פון אהוד אולמערט אין די קאאליציע מיט קדימה וואס האט בייגעשטאנען צו אויספירן די תוכנית ההתכנסות (איינזאמלונג פלאן).
אין די ערשטע חודש ווען מען האט געוואלט מחדש זיין די אויפגאבע, האבן די חאמאס אפגעהאלטן זיין אויפגאבע ווען קריג האט אין די עזה-פּאס אויסגעפלאצט. א וואך ארום, האבן די חיזבללה אויך ארויס מלחמה קעגן "ישראל" און זיך פערמיטלט מיט די פאלעסטינער אוטאריטעט.
עמיר פערעץ האט געגעבן רשות און א "פרייע האנט" צו די ישראלישע ארמיי צו זיך קעמפן מיט די צוויי טעראר ארגאניזאציעס.
דעצעמבער 2012 איז ער אריבער צו דער נייער די באוועגונג פארטי פון ציפי לבני, און איז דערוויילט געווארן א דעפוטאט אין דעם 19טן כנסת.
זיינע מיינונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז א לינקער סאציאליסט און געוועזן פירער פון ההסתדרות החדשה.


text:
קעזמארק
קאארדינאטן: 49°08′N 20°26′E / 49.133, 20.433
קעזמאַרק (סלאוואקיש: Kežmarok, דייטשיש: Käsmark קעזמארק, אונגאריש: Késmárk קעשמארק, פויליש: Kieżmark, לאטייניש: Kesmarkium קעסמארקיאום) איז א שטעטל אין דעם ספיש ראיאן פון מזרח סלאוואקיי, אויפן פאפראד טייך. דאס שטעטל געפינט זיך 60 ק"מ מערב פון פרעשאוו און 50 ק"מ דרום פון צאנז. קעזמארק האט א באפעלקערונג פון 17,000.
אין 1269 איז עס געווארן אפיציעל א שטעטל מיט א רעכט צו האלטן דארט א קעז מארק, דעריבער הייסט דאס שטעטל "קעזמארק".
עס איז געווען דארטן א אידישע געמיינדע דורכאויס די יארן. אין 1890 האבן געוואוינט דארטן 659 אידן, און אין 1919 1,145. אינעם צווייטן וועלט קריג האבן די סלאוואקן דעפארטירט 3,000 אידן צו טויט לאגערן.[1]


text:
פארווערטס
דער פֿאָרװערטס איז אַ ייִדישע צײַטונג זייט ה'תרנ"ז, װאָס דערשײַנט אין ניו-יאָרק.
די צײַטונג איז געגרינדעט געוואָרן דעם 22סטן אַפּריל, 1897, און האָט תּמיד געקעמפֿט פֿאַר סאַציאַלער גערעכטיקייט, געהאָלפֿן דורות אימיגראַנטן זיך צוגעוווינען צו דער אַמעריקאַנער געזעלשאַפֿט, און געווען די ערשט צו דרוקן וויכטיקע נײַעס-אַרטיקלען אינעם 20סטן יאָרהונדערט. אונטער דער אָנפֿירונג פֿונעם ערשטן רעדאַקטאָר, אַב קאַהאַן, האָט דער "פֿאָרווערטס" מיט זיך פֿאָרגעשטעלט דאָס קול פֿונעם ייִדישן אימיגראַנט.
אין די 1930ער יאָרן איז דער "פֿאָרווערטס" געוואָרן איינע פֿון די בעסטע טאָג-צײַטונגען אין אַמעריקע מיט אַ טיראַזש וואָס האָט דערגרייכט 275,000 קאָפּיעס. דער "פֿאָרווערטס" האָט געהאַט אַ השפּעה אין דער גאַנצער וועלט און אַפֿילו אינעם "ווײַסן הויז" אין וואַשינגטאָן. נאָך טויזנטער מענטשן האָבן זיך צוגעהערט יעדן טאָג צו דער "פֿאָרווערטס"-ראַדיאָ-סטאַנציע "WEVD". אינעם "פֿאָרווערטס" האָבן זיך געדרוקט שרײַבערס פון דער ייִדישער ליטעראַטור, צווישן זיי: מאָריס ראָזענפֿעלד, שלום אַש, אַבֿרהם רייזען, דוד בערגעלסאָן, י. י. זינגער, חיים גראַדע און די נאָבעל-לאַורעאַטן י. באַשעוויס און אלי וויזעל.
דער "פֿאָרווערטס" איז הײַנט אַ וואָכנצײַטונג, וואָס דינט ווי די הויפּט-פּובליקאַציע פֿאַרן ייִנגערן דור ייִדישע שרײַבערס. באָריס סאַנדלער, וועלכער איז געוואָרן הויפּט-רעדאַקטאָר אין 1998, האָט איבערגעמאַכט דעם "פֿאָרווערטס". איצט איז דער "פֿאָרווערטס" געוואָרן אַן אינטערנאַציאָנאַל-אָנערקענטע צײַטונג מיט אַ הויכן סטאַנדאַרד פֿון פּאָליטישער און קולטורעלער קריטיק, וואָס ציט צו לייענער פֿון אַ סך לענדער. יונגע רעדאַקטאָרן און שרײַבערס העלפֿן צו פֿאַרהײַנטיקן די צײַטונג. די "פֿאָרווערטס"-ראַדיאָ-שעה קען מען ווײַטער הערן יעדע וואָך און אויף דער אינטערנעץ.
זי איז אמאל געווען אַ גרויסע ײַדיש רעדענדיגע טאג צייטונג אין אמעריקע. היינט צו טאג איז דער פארווערטס א וואכן צייטונג. זײַ האבן אויך אן ענגלישע אויסגאבע, "דהי פֿאָרוואָרד", וואס דינט זײַער ליבעראלער אגענדע און לעבן-אויסקוק.
זײַן הײַנטיגער רעדאַקטאָר איז באָריס סאַנדלער. דער אסיסטענט-רעדאקטאר איז איציק גאָטעסמאַן.
קריטיק קעגן וויקיפעדיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אקטאבער 2006 האבן פארווערטס פובליקירט אן ארטיקל וואס קריטיקטירט די יידישע וויקיפעדיע און טענה'ט אז אירע ארטיקלען זיינען זייער קליין און פאסיק בלויז צו דער פרומער געמיינדע (וואס דערפאר וואלט דאס געדארפט הייסן "חרדיפעדיע"). א ראיה דערפון ברענגען זיי פון דעם ערשטן ארטיקל "צעטל קטן" וואס איז זייער קליין געשריבן אָן ברייטע אינפארמאציע. אויך שרייבן זיי אז דאס ווארט "חורבן" איז נישט עקזיסט אין דעם וויקיפעדיע לעקסיקאן. (פארבינדונג צו דער ארטיקל)
עס איז אינטרעסאנט אויפצומערקן אז זייערע אלע 3 טענות האט נישט קיין אונטערשטעל. 1. דער ארטיקל "צעטל קטן" איז פון די קלענסטע ארטיקלען אין דער וויקיפעדיע. 2. לפחות 50% פון אונדזערע ארטיקלען האבן גארנישט צו טון מיט פרומקייט, נאר פארקערט, פילע ארטיקלען פארטוהען זיך מיט וועלטלעכע טעמעס. 3. דאס ווארט "חורבן" איז שוין לאנג עקזיסט אין דער חורבן ארטיקל.
זיינע שרייבערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באריס סאנדלער
- גענאדי עסטרייך
- שיקל פישמאן
- שלום בערגער
- לייזער בורקא
- איציק גאטעסמאן
- מרים שמולעוויטש האפמאן
- שרה רחל שעכטער
- ביילע שעכטער גאטעסמאן
- מיכאל קרוטיקאוו
זעהט אויך:[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלע יידיש-שפראך וועבזייטלעך
יידישע וויקיפעדיע • אידישע וועלט • הייד פארק • תפוז יידיש • דער אלגעמיינער זשורנאל • פארווערטס • יוגנטרוף • לעבנס פראגן • יונג יידיש • מלחמה איבערלעבער • קאווע שטיבל


text:
דארבי
דארבי (ענגליש: Derby) איז א שטאט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. זי ליגט אויף די ברעגן פון דעם דערווענט טייך אין דעם דרום טייל פון דארבישיר. אין דעם 2001 צענזוס, איז די באפעלקערונג פון דער שטאט געווען 233,700.
אינדוסטריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
במשך אסאך יארן איז דארבי געווען אן אייזנבאן צענטער, וואס האט הויפטקווארטירט די מידלאנד באן. ביז היינט פאבריצירט מען באנען אין דארבי, און דארבי באן סטאנציע נעמט א וויכטיגן ארט אין דער באן נעצווערק. אין 2008 האט מען געעפנט אין דארבי א באן קאנטראלע צענטער פאר דער מזרח מידלאנדס באן נעצווערק.[1]
די צוויי גרעסטע ארבעט-געבערס אין דארבי, ראלס רויס און די טאיאטא מאטאר קארפאראציע זענען באשעפטיקט אין אינזשעניריע פאבריקאציע. עג באנק, דער אינטערנעץ און טעלעפאן באנק, איז באזירט אין דארבי. אנדערע מערקווירדיגע פירמעס זענען די באן סיסטעמען אינזשעניריע פירמע באמבארדיר טראנספארטאציע וואס פאבריצירן באן שינעס פארצייג ביי די דארבי קארעטע און וואגאן זאוואד, און אלסטאם וואס פאבריצירט גרויסע קראפט פלאנט קעסלען און היץ אויסבייטערס.
פון 1922 איז סינפֿין ליין געווען די היים פון דעם 250,000 קוואדראט מעטער ארט פון אינטערנאציאנאלע פארברענונג; לכתחילה פלעגן זיי פאבריצירן מאשינעריי פארן אויטאמאטישן צעפירן פון צעשטויבטן ברענשטאף צו הרובעס און בוילערס. שפעטער האבן זיי פראדוצירט פארע-גענערירן בוילערס וואס מען ניצט צו גענערירן עלעקטריע אין קראפט סטאנציעס. אין די 1990ער יארן האט ראלס-רויס אפגעקויפט די פירמע און דערנאך האט זי פארקויפט צו ABB גרופע.[2]
אנדענקפונקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די דארבי טורמע גייט צוריק ביז 1756.
דארבי אינדוסטריעלער מוזיי, וואס געפינט זיך אין דארבי סילק מיל, און ווייזט די אינדוסטריעלע ירושה און טעכנאלאגישע דערגרייכונג פון דארבי, כולל ראלס רויס עראפלאן מאטארן, באנען, גראבן און גיסערייען.
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע ווייזט מאלערייען פון זשאסעף רייט, אויך שיין קעניגליכע קרוין דארבי פארצעליי, נאטירלעכע היסטאריע, לאקאלע פאלקן און ארכעאלאגיע.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שאסייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי דארבי ליגט צענטראל אין הארץ פון ענגלאנד, איז ער געווארן א ראג וואס פארבינדט מיט אסאך ראיאנען אין לאנד. דער אויטאסטראד גייט אדורך בערך צען מייל מזרח פון דער שטאט, און פארבינדט דארבי מיט לאנדאן, שעפילד און לידז. נאך הויפט שאסייען וואס פארן אדורך דארבי אדער נאענט דערביי, זענען דער (היסטאריש איז דער שאסיי געווען דער הויפט שטראז פון לאנדאן קיין לעסטער, מאנטשעסטער און קארלייל), דער (באדמין צו מאנספילד דורך בריסטאל און בירמינגהאם), דער (ווארינגטאן צו לעסטער דורך סטאק-אן-טרענט), דער (ניוקאסל-אונטער-ליים צו מעבלטארפ, כולל "ברייען קלאף וועג" וואס פארבינדט דארבי מיט נאטינגהאם) און דער (דארבי צו טערסק דורך שעפילד און לידז).
באנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דארבי האט א באן שוין זייט 1840, ווען מען האט געעפנט די צפון מידלאנדס באן קיין לידז, און א רוטע צו נאטינגהאם און לעסטער פון דער מידלאנד קאנטן באן; אין 1844 האבן די קאמפאניס זיך פאראייניגט אין דער מידלאנד באן. די מידלאנד דארבי באן סטאנציע ווערט אפערירט דורך מזרח מידלאנד באנען, און האט עקספרעס באן דינסטן קיין לאנדאן, צפון מזרח און דרום מערב.
לופט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מזרח מידלאנדס פליפארט געפינט זיך 24 ק"מ פון דארבי.
קאארדינאטן: 52°55.32′N 1°28.55′W / 52.922, -1.47583


text:
דוד אשכנזי
דוד אשכנזי (רוסיש: AшkeHaзи ДaBид BлaдиMиpoBич) (25סטן דעצעמבער 1915 - 19טן פעברואר 1997) איז געווען א רוסישער-יידישער פיאניסט און קאנצערטמייסטער.
אשכנזי איז געבוירן געווארן דעם 25סטן דעצעמבער פון יאר 1915 אין ניזשני נאווגאראד, אמאליקע רוסלענדישע אימפעריע.
ער האט זיך געלערנט אין דער ארטיקער מוזיק-שולע,דערנאך אין דער מאסקווער קאנסערוואטאריע. ער איז באווווסט געווארן איבער זיין מייסטערשאפט פון פיאנע-אקאמפאנירן אזוינע סאוועטישע זינגער ווי ראשיד בייבוטאוו,איזע-בעלע יוריעווע,קלאוודיא שולזשענקא,ליודמילא זיקינא,יוסף קאבזאן און אנדערע. ער האט רעקארדירט פיל יידישע לידער מיט מארינע גארדאן און מארינע בוכינע. זיין זון וולאדימיר אשכנזי איז א וועלט-בארימטער קלאסישער פיאניסט און דיריגענט, א געוועזענער סאוועטישער פאליטישער פליט. שוין נאך דער פאליטישער איבערבויונג און רעוואלוציע אין ראטנפארבאנד אין 1991,האט דוד אשכנזי געקראגן אין 1996 דעם ערן-טיטל פון א פאלקס-ארטיסט פון רוסלאנד.
אשכנזי איז געשטארבן דעם 19טן פעברואר פון 1997 אין מאסקווע,רוסלאנד.


text:
פאול וואלפאוויטש
פאול וואלפאוויטש (געבוירן דעם 22סטן דעצעמבער 1943) איז א געוועזענער אמעריקאנער אקעדעמיקער און רעגירונג איינגעשטעלטער. דינענדיק אלס אונטער-סעקרעטאר פון פארטיידיקונגס מינעסטעריום איז ער געווארן באטראכט אלס פרעזידענט בושס הויפט יועצים וואס האבן געשטופט די מלחמה אין איראק און איז געווען דער הויפט ארכיטעקט וויאזוי דאס אויסצופירן. אום 1טן יוני 2005 איז ער דערהויבן געווארן צו אנפירן די ארימקייט פראבעלם לעזונג פון דער גאנצער וועלט, אלס פארזיצער פונעם וועלט באנק. ער האט רעזעיגנירט 17טן מיי 2007 צוליב זיין קאנטרעווערסיעלן שתדלנות אז זיינס א מיידל פריינט זאל ערהויבן ווערן צו א העכערע פאזיציע.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין פאטער איז א ניו יארקער איד אן אימיגראנט פון פוילן, און זיין גאנצע משפחה פון פאטערס זייט זענען פארטיליגט געווארן אין אוישוויץ, דאס האט שטארק באיינדרוקט אים צו ווערן אקטיוו אין גלאבאלע וועלט פאליסי.
ער איז געווען באטראכט פון די וועלט אלס זייער פרא-ציוניסטיש געשטימט און די ליבעראלן פלעגן שטענדיג אנווייזן אז בלויז צוליב די ציונים ווי וואלפאוויטש זענען מיר אין איראק וואס מיר פארלירן די טויזנטער קרבנות דארטן אן קיין שום דירעקטע ציל פאר אמעריקע, נאר בלויז פאר די זיכערהייט פון ארץ ישראל וואס איז געווען באדראעט פון סאדאם כוסעין.
זיין רעזיגנאציע האט אויך געהאט צו טאן מיט זיין רעכטן קאנסערוועטיווען אויסקוק אויף די וועלט, וואס האט פון ערשטן טאג אויפגערעגט אלע וועלט לענדער ווען בוש האט אים אריינגעשטעלט אנצופירן דעם וועלט באנק און די עטיקס ברעכונג וואלט ווען פון זיך אליין'ס נישט געווען אזא גרויסע עוולה צו רעזיגנירן ווייל די מיידל פריינט פאר וועמען ער האט געשתדלט איז גאר אן אראבער'קע און זי דארף נישט אנקומען צו זיין הילף ווייל זי איז גאר א גרויסער אקאדעמיקער בזכות עצמה.


text:
גרינלאנד
גרינלאנד איז א גרויסער אינזל אין דעם צפון אטלאנטישן אקעאן, מיט דער ארקטישער אקעאן צו צפון. זיין באפעלקערונג איז נאר 50,000, ווייל עס איז זייער קאלט. כמעט אלע איינוואוינער וואוינען אין דרום, ביי די בארטנס. די הויפטשטאט איז נואוק.
גרינלאנד איז אן אויטאנאמישע טעריטאריע פון דענמארק, אבער איז געאגראפיש נאענט צום אמעריקאנער קאנטינענט.
גרינלאנד איז דער גרעסטער אינזל אין דער וועלט וואס איז נישט קיין קאנטינענט.
דער פרעמיער מיניסטער פון גרינלאנד הייסט קואופיק קלייסט.
דער אינזל האט אסאך בערג. די שטעט זענען אויפן בארטן ווייל דער אינזל איז באדעקט מיט אייז אומעטום.


text:
פאראדיע
א פאראדיע איז ווען מען מאכט נאך א צווייטן, מיט דער כוונה חוזק צו מאכן, קאמענטירן, אדער באווינציגערן דעם אריגענעלעם ווערק, איר אינהאלט, איר פארפאסער, איר סטיל אדער סיי וואספארא באשטאנדטיל פונעם אריגענעלם ווערק. מען קען טרעפן פאראדיע אין ליטעראטור, מוזיק, קונסט און פילם.
פון די עלטסטע פעראדיעס אינעם אידישען קולטור איז מסכת פורים, געשריבן אויפן שטייגער פון תלמוד בבלי אבער אויף א קאמישען אופן.
פאראדיע איז אויך געווען א שטארקע געצייג וואס איז באנוצט געווארן דורך די משכילים אפצוחוזקן פון די פרומע רבנים. איינע פון די באקאנטסטע משכילישע פאראדיעס איז א שפיל אין וועלכער פרומע יידן פירן א מלחמה. דער קאמאנדיר רופט אויס ווער עס דארף אלץ על פי הלכה פארלאזן דעם מיליטער, און נאכדעם וואס די אלע פארלאזן בלייבן נישט איבער נאר צוויי אלטע אידן, תלמידי חכמים, צו פירן די מלחמה.
בכלל איז פאראדיע שטארק גענוצט געווארן דורכאויס דער היסטאריע צו באקעמפן אלע סארטן פונדאמענטאליזם. אין דער אינטערנעט תקופה איז די סארט פאראדיע גאר שטארק פארשפרייט געווארן, אזש ס'האט זיך געשאפן א כלל, וואס רופט זיך פאו'ס געזעץ, וועלכער לויטעט אז פיל מאל קען מען נישט דערקענען צו דאס איז פאראדיע אדער גאר ריכטיג פונדאמענטאליזם.


text:
אטלעטיק
אַטלעטיק איז פארשידענע סארטן ספארט ווי לויפן, שפרינגען און ווארפן. די אטלעטיק געשעענישן ווערן געהאלטן אין א ספארט סטאדיאן, אדער אויפן לויפוועג, אדער אויפן פעלד אינעווייניק פונעם לויפוועג. מען האלט אטלעטיק איבער דער גארער וועלט. די שפרונג געשעענישן זענען הויכשפרונג, ווייטשפרונג, דריישפרונג און שפרינגען מיט א טיטשקע. ווארפן געשעענישן זענען ווארפשפיז ווארף, דיסקוס ווארף, האמער ווארף און קויל שטויס. אויך איז פאראן דער דעקאטלאן, וואס שליסט איין צען לויפן און שפרינגען געשעענישן (100 מעטער, ווייטשפרונג, קויל שטויס, הויכשפרונג, 400 מעטער, הירדנלויף, דיסקוס ווארף, שפרינגען מיט א טיטשקע, ווארפשפיז ווארף און 1500 מעטער.
אטלעטיק געשעענישן קומען פאר ביי די אלימפיאדעס.


text:
וואודרידזש
וואודרידזש איז א דארף אין סאליוון קאונטי, ניו יארק. אין דער שטאט פאלסבורג, די פאסטעל קאד איז 12789.
עס געפינט זיך אין די קעטסקילס און דורכאויס די זומער חדשים איז עס פול מיט אידן וועלכע קומען אין קאנטרי זיך אביסל אויסלופטערן.
דער וואודרידזשער רב איז הרה"ג ר' יצחק לעבאוויטש, וואס האט דארט א בית המדרש און א ישיבה. דער וואודריזשער רב וואוינט דארט אפילו אין די ווינטער חדשים.
קאארדינאטן: 41°42′29″N 74°34′11″W / 41.70806, -74.56972
אנצוקומען קיין וואודרידזש דארף מען נעמען דעם ניו יארק 17 (צוקונפטיגער אינטערסטעיט 86) ביז עקזיט 109.


text:
הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד
הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד אדער הענרי טיודאר (28סטן יאנואר 1457 – 21סטן אפריל 1509) איז געווען מלך פון ענגלאנד פון 1485 ביז זיין טויט אין 1509. ער האט געגרינדעט די טיודאר דינאסטיע.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הענרי דער זיבעטער איז געבוירן געווארן אין 1457 צו עדמונד טיודאר און מארגארעט באפאר. זיין פאטער איז געשטארבן צוויי מאנאטן איידער ער איז געבוירן, און זיין 13-יעריגע מוטער איז געבליבן אליין זיין עלטער. זיינע יונגע יארן האט ער געוואוינט אין פראנקרייך.
ער האט געהייראט עליזאבעט פון יארק. זיי האבן געהאט זעקס קינדער:
- ארטור, פרינץ פון וויילס
- מארגארעט טיודאר (געשטארבן יונגערהייט)
- הענרי דער אכטער פון ענגלאנד
- עליזאבעט טיודאר (געשטארבן יונגערהייט)
- מערי טיודאר
- עדמונד טיודאר, הערצאג פון סאמערסעט
הענרי דער זיבעטער האט אינוועסטירט אסאך געלט און אויפגעבויט דעם ערשטן ים-פלאט וועלכע האט אנגעהויבן פאטראלירן די וואסערן ווייטער פון די ארומיגע בריטישע אינזלען.
נאך זיין טויט אין 1509, האט אים נאכגעפאלגט ווי מלך פון ענגלאנד זיין זון הענרי דער אכטער.
וועבלנינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
דזשיימס קוק
קאפיטאן דזשיימס קוק (ענגליש: James Cook, 27סטן אקטאבער 1728 (יוליאנישער קאלענדאר) – 14טן פעברואר 1779) איז געווען אן ענגלישער אויספארשער, נאוויגאטאר און קארטאגראף, און אן אפיציר אינעם בריטישן ים-פלאט. ער איז געפארן אויף דריי נסיעות צום פאציפישן אקעאן, און האט אנגעמאפעוועט א סאך אינזלען און בארטן-ליניעס צום ערשטן מאל. ער האט אויסגעטראפן דעם מזרח בארטן פון אויסטראליע און די האוואישע אינזלען.
צוויי מאל אין זיין לעבן איז ער ארומגעפארן די וועלט. ער האט אריבערגעפארן דעם אנטארקטיקן קרייז און האט געפינען נייע אינזלען אינעם דרום פאציפישן אקעאן.
אין 1768 איז דזשיימס קוק ארויסגעפארן פון ענגלאנד אויף זיין שיף ענדעווער. ער איז אריבערגעפארן דעם פאציפישן אקעאן ביז ער איז אנגעקומען קיין ניו זילאנד, וואס ער איז אינגאנצן ארומגעפארן. ער איז געפארן ווייטער צו מערב, און איז אנגעקומען אין דרום-מזרח אויסטראליע דעם 19טן אפריל 1770. ער איז געפארן ווייטער צו צפון, אבער דעם 11טן יוני האט אים פאסירט אן אומגלוק ווען זיין שיף האט זיך צעשטויסן אויפן גרויסן באריער ריף. עס האט געדויערט זיבן וואכן ביז ער האט פארראכטן זיין שיף. ער איז צוריק אנגעקומען אין ענגלאנד דעם 12טן יולי 1771.


text:
אביגדור ליבערמאן
אביגדור ליבערמאן (געבוירן 5טן יוני 1958) איז א כנסת-דעפּוטאט, וועלכער איז עולה געווען פונעם סאוועטן פארבאנד פון מאלדאווע, ער איז געווען א מיניסטער און א וויצע פּרעמיער-מיניסטער אין קאָאליציע-רעגירונג פונעם פרעמיער מיניסטער אהוד אלמערט. ער איז געווען דער הויפט פון קאנצעלאריע פונעם געוועזענעם פּרעמיער-מיניסטער בנימין נתניהו.
ער פירט אן און האט געגרינדעט די דריטע לויט דער גרייס פארטיי אין דער איצטיקער ישראלדיקער כנסת ישראל ביתינו. (היינט א טייל פון דער ליכוד-ישראל ביתנו גרופע)
ער ווערט פארעכענט פאר א רעכטן פאליטיקער, זייער שארף עקסטרעם קעגן די פאליסטינער אין מיטל מזרח קאנפליקט.[1] אין זיינע יונגע יארן איז ער געווען א מיטגליד אין דער גרופע כ"ך.[2]


text:
פאראפין
פאַראַפֿין איז א כעמישע פארבינדונג געשאפן פון נאפט.
אין כעמיע, איז פאַראַפֿין דער נאמען פאר די אלקאנע הידראקארבאנען מיטן אלגעמיינעם פארמל CnH2n+2.
דער פשוט'סטער פאראפין מאלעקול איז מעטאן, CH4, וואס איז א גאז ביי נארמאלער טעמפעראטור. שווערערע מיטגלידער אין דער סעריע, למשל אקטאן, C8H18, און מינעראל-אייל, זענען פליסיק ביי נארמאלער טעמפעראטור. די סאלידע פארעמען פון פאראפין, וואס מען רופט פאראפין וואקס, זענען פון די שווערסטע מאלעקולן פון C20H42 ביז C40H82. קארל רייכנבאך האט דערקענט פאראפין וואקס צוערשט אין 1830.[1]
באניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ בריטאניקא 1911


text:
ניגעריע
ניגעריע (אפיציעל די פעדעראלע רעפובליק פון ניגעריע) איז א לאנד אין מערב אפריקע, וואס איז רייך אין אויל און אין אנדערע נאטורליכע אוצרות אין מינעראלן. מיט 154,729,000 איינוואוינער איז זי דאס מערסט באפעלקערטע לאנד אין אפריקע. איר הױפּטשטאָט איז אַבודזשאַ, און די גרעסטע שטאָט איז לײגאָס.
אין די לעצטע יארן האט מען דארטן געטראפן אסאך דיאמאנטן גרובער, וואס דאס האט שטארק אראפגעברענגט דעם מארק, זינט דורך דעם האט דע בירס פארלוירן דעם מאנאפאל.
עס זײַנען דאָ װײניק ייִדן אין ניגעריע, זיי זײַנען איגבאָס, אַן אַפֿריקאַנישער שבֿט.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ניגעריע איז פלאצירט אין מערב אפריקע ביים איינגאס פון גיני און האט א שטח סה"כ פון 923768 קוואדראט ק"מ,[1] אזוי איז זי דער וועלט'ס 32סטע גרעסטע לאנד (נאך טאנזאניע). זי איז בערך צוויי מאל אזוי גרויס ווי קאליפארניע. זי האט א גרענעץ לאנג 4047 ק"מ: מיט בענין (773 ק"מ), ניזשער (1497 ק"מ), טשאד (87 ק"מ), קאמערון (1690 ק"מ), און האט א בארטן לאנג 853 ק"מ.[2] דער העכסטער פונקט אין ניגעריע איז טשאפאל וואדי הויך 2419 מ'. די הויפט טייכן זענען דער ניזשער און דער בענו וואס קומען צונויף און ליידיגן זיך אויס אין דער ניזשער דעלטע, פון דער וועלט'ס גרעסטע דעלטעס.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Rank Order - Area.
- ↑ CIA וועלט פֿאקטבוך. Note that coastlines, and borders based on rivers or natural features, are fractals, the length of which is imprecise and depends on the measurement convention adopted.


text:
אילינג בראדוויי באן סטאנציע
אילינג בראדוויי (ענגליש: Ealing Broadway) איז א נאציאנאלע באן און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס געפינט זיך אין אילינג בראדוויי אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט פיר פעראנען פון דער גרויס-מערבדיקער מיין ליין וואס זענען געדינט דורך ערשטער גרויס-מערב און היטרא קאנעקט. אויך האט זי פינף פעראנען פון דעם לאנדאנער אונטערגרונט, צוויי אויף דער צענטראלער ליניע און דריי אויף דער דיסטריקט ליניע.
רוב פון די נאציאנאלע באן דינסטן פארן מזרח גראד קיין פאדינגטאן.
די לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע איז א סוף-סטאנציע; אויף דער דיסטריקט ליניע איז די נעקסטע סטאנציע צו מזרח [[אילינג קאמאן אונטערגרונט סטאנציע|אילינג קאמאן] און אויף דער צענטראלער ליניע מערב אקטאן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרויסער מערבדיקער באן האט געעפנט איר סטאנציע דעם 1טן דעצעמבער 1838, און די ערשטע אונטערגרונט סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יולי 1879.


text:
סקאנדיום
סקאַנדיום (Scandium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל Sc און אטאם נומער 21. סקאנדיום איז א זילבערן-ווייסער איבערגאנג מעטאל.
באניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע ניצן בערך 20 קילאָגראַמען א יאר פון סקאַנדיום אַקסיד (Sc2O3) צו שאפן זייערע שטאַרקע לאמפן. ווען מען גיט אריין סקאַנדיום יאדיד אין קוועקזילבער לאמפן דאס העלפט פּראָדוצירן קינסטלעך העל ליכט ענלעך צו זונענשייַן. איבער דער וועלט ניצט 80 קילאגראם אַ יאָר צו פאבריצירן לאמפן.
נאך א באניץ פון סקאַנדיום איז אין א געשמעלץ מיט אלומיניום, מיט וואס ער געבויט עראפלאנען, גערלז ביציקל סטרוקטורן, און בייסבאָל קלאפערס. ווען סקאַנדיום ווערט צוגעלייגט אין אַלומיניום, טוט ער אים פארשטארקן (אפילו בייַ הויכע טעמפּעראַטורן) און פארמערט זיין בייגיקייַט.


text:
געשמעלץ
א געשמעלץ אדער לעגירונג (ענגליש: alloy) איז א געמישעכץ פון צוויי מעטאלן (אדער א כעמישער עלעמענט מיט א מעטאל) וואס זענען געמישט מיט פארשידענע מעטאל עלעמענטן.
צו מאכן דעם געשמעלץ, שמעלצט מען די צוויי באשטאנדטיילן, און מען מישט זיי ווען זיי זענען פליסיג. ווען זיי קילן אפ, ווערט דער געשמעלץ הארט.
די מערסטע גענוצטע געשמעלצן זענען:
- מעש ווערט געמאכט פון 35% צינק און 65% קופער. מען ניצט אים פאר מוזיקאלישע אינסטרומענטן, צירינג און קראנען.
- שטאל ווערט געמאכט פון 99% אייזן און 1% קוילנשטאף. מען ניצט אים פאר געצייג, אויטאמאבילן, מאשינען, שינעס און באלקנס.
- זשאווערפרייער שטאל ווערט געמאכט פון 18% כראם, 80.6% אייזן, 1% ניקל און 0.4% קוילנשטאף. מען ניצט אים פאר בעשטעק, טעפ און כירורגישע געצייג.
- בראנדז ווערט געמאכט פון 87.5% קופער און 12.5% צין. מען ניצט אים פאר שיפן און שרויפן.


text:
אומקער געזעץ
דער אומקער געזעץ (העברעיש: חוק השבות), איז א געזעץ אין מדינת ישראל וואס גיט רעכט צו יעדן ייד אימיגרירן אין ישראל, און ווערן א בירגער.
דער געזעץ איז באשטעטיגט געווארן אין 1951, דורכן כנסת, און יעדער מענטש וואס לויט די נאצישע נירנבערג געזעצן, איז א ייד. איז בארעכטיגט צו ישראל בירגערשאפט.
צו דעם אלעם קומט אבער צו דער גוט בארימטער פראגע, "ווער איז א ייד", דער ראבינאט אין ישראל אנערקענט בלויז אינעם ארטאדאקסישן ייד, ד"מ איימיצער וואס איז אריבער גירות ביי א רעפארם, אדער קאנסערוואטיוו ראביי, איז נישט קיין ייד.
אין געוויסע פעלער איז פאראן אן אויסנאם פונעם אומקער געזעץ ביי א מענטש וואס איז באשולדיגט מיט שווערע פארברעכן. ווען מאיר לענסקי האט געוואלט אויסניצן דעם אומקער געזעץ אין די 1970ער יארן צו אנטלויפן פון אמעריקע און וואוינען אין ישראל האט מען געניצט דעם אויסנאם און מ'האט אים נישט געגעבן ישראל בירגערשאפט.


text:
קרבנות פון טעראר דענקמאל
קאארדינאטן: 31°46′29.97″N 35°10′40.86″E / 31.7749917, 35.1780167
דער קרבנות פון טעראר דענקמאל אויף הר הרצל אין ירושלים איז דער הויפט דענקמאָל אין זכּרון פון אַלע קרבנות פון טערעריזאַם אין ארץ ישראל.
דער צענטראַלער אנדענק פאר קרבנות פון טעראָר אויף בארג הרצל איז געגרינדעט געווארן אין 1998 און האט זינט גערופן מעמאָריאַל טאָג אין ישראל ווי דער "מעמאָריאַל טאָג אין ישראל און קרבנות פון מלחמה-אקציעס." דער פּלאַץ האט שוין דיזיינד דורך ארכיטעקטן משה און ריטאַ שמאַכטן און געבויט דורך דער נאַציאָנאַלער פאַרזיכערונג אינסטיטוט און דער פארטיידיקונגס-מיניסטעריום אין קוואַפּעריישאַן מיט די אמעריקאנער קרבנות פון טעראָר. די ינישיייטערז פון דער מאָנומענט: ארגאניזאציע פארזיצער דאָוו קאַלמאַנאַוויץ ינדזשערד אין אַ טעראָר אַטאַקע אין ירושלים. דער מאָנומענט איז ליגן אין דעם מיליטעריש בייס - וילעם פּלאַנעווען ווייַטער צו די גרעסטע לאַנד אויף די האַנט שטיק ימאַגראַנץ. דער מאָנומענט סימבאַליזירט דעם הסכם פון די ייִדיש מענטשן אין זייַן לאַנד קעגן יענע וואס פּרובירן צו שאַטן די פארבליבן עקזיסטענץ. אויף די ווענט פון דער דענקמאָל פּלאַץ די נעמען פון אַלע די קרבנות ברוטאַל קאמפאניע געצווונגען די רעזידאַנץ פון די שטאַט פון ישראל, און דאָס וועט זייַן דערמאנט און נישט פארגעסן פֿאַר זייער קרבן. די רשימה כולל די נעמען פון די קרבנות זינט 1851 צו די פאָרשטעלן. יעדער יאָר אויף מעמאָריאַל טאָג פֿאַר די פאַלאַן פון ישראל געמאכט דעם דענקמאָל פּלאַזאַ הויפט צערעמאָניע אין זכּרון פון אַלע קרבנות פון טעראָר און מלחמה-אקציעס זענען מערדערד אין דעם בייַזייַן פון פּריים מיניסטער, דער פרעזידענט, די ראשי רבנים פון ישראל, און פארזיצער פון דער נאַציאָנאַלער פאַרזיכערונג אינסטיטוט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנדרטת חללי פעולות האיבה באתר "לעד" של נאציאנאלער פארזיכערונג אנשטאלט


text:
ענדי מאריי
ענדרו "ענדי" מאריי (ענגליש: Andrew "Andy" Murray; געב' 15טן מיי 1987 אין גלאזגא) איז א סקאטישער פראפעסיאנעלער טעניס שפילער גראדירט צווייטער אין דער וועלט[1] און ערשטער אין בריטאניע. ער האט געווינען אן אלימפישן גאלד מעדאל ביי דער לאנדאנער אלימפיאדע 2012 און ביי דער אמעריקאנער אפענע מייסטערשאפט דעם זעלבן יאר. אין 2013 איז ער געווארן דער ערשטער בריטישער געווינער ביי דער ווימבלדאן מייסטערשאפט זייט פרעד פערי, נאך 77 יאר; ער האט אויסקאנקורירט נאוואק דזשאקאוויץ אין גלייכע סעטן.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאריי איז געבוירן געווארן אין גלאזגא, סקאטלאנד, צו זיינע עלטערן וויליאם און דזשודיט מאריי.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Andy Murray: Player Profile. atpworldtour.com. דערגרייכט דעם 6טן אויגוסט 2012.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
1טן מערץ
דעם 1טן מערץ איז דער זעכציגסטער טאג פון יאר (61סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 305 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1565 – אויפגעשטעלט די שטאט ריא דע זשאנערא אין בראזיל
- 1803 - אהייא ווערט אויפגענומען אלס דעם 17טן שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
- 1815 - נאפאלעאן קומט צוריק קיין פראנקרייך פון זיין גלות אין עלבע
- 1867 - נעבראסקא ווערט דער 37סטער שטאט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
- 1942 - אנהייב פון אויפשטעלן דעם סאביבאר טויטלאגער
- 1992 - נאך א רעפערענדום דערקלערט באסניע און הערצעגאווינע איר זעלבסשטענדיקייט פון יוגאסלאוויע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1456 - וולאדיסלאוו דער צווייטער, מלך פון בעהמען און אונגארן (געש' 1516)
- 1810 - פרעדעריק שאפען, פוילישער קאמפאזיטאר (געש' 1849)
- 1922 - יצחק רבין, פינפטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (דערמארדעט 1995)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1911 - יאקאבוס וואן 'ט האף, האלענדישער כעמיקער, דער ערשטער געווינער פון דעם נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' 1852)
- 1938 - וולאדיסלאוו גראבסקי, פוילישער עקאנאמיסט און פאליטיקער (געב' 1874)
- 1979 - מוסטאפא בארזאני, קורדישער פירער (געב' 1903)


text:
צענטראל-הייצונג
א צענטראל-הייצונג סיסטעם איז טייטש אז א גאנצע הויז ווערט געהייצט דורך איין צענטראלע הייצונג אפאראט וועלכע צעשפרייט די היץ דורך דאקטס וועלכע גייען ארום די הויז.
די סארט הייצונג איז אויסגעטראפן געווארן בערך 200 יאר צוריק און איז געקומען אין פארשידענע פארמאטן. די ערשטע געלונגענע אזא סיסטעם איז אויסגעטראפן געווארן אין בריטאניע אין 1816 און האט גענוצט די ענערגיע אויפצוקאכן הייסע וואסער וועלכע האט צירקולירט אין רערן. א צווייטע געלונגענע סיסטעם איז אויסגעטראפן געווארן אין אמעריקע אין 1835 וועלכע האט גענוצט ווארימע לופט און אין 1850 האט מען אויסגעטראפן די סטים הייצונג סיסטעם.
היינטיגע צענטראלע סיסטעמען געבן הייצונג פון א צענטראלן אויוון צו א גאנצן הויז, געביידע, אדער עטליכע געביידעס. רוב גרויסע צענטראלע סיסטעמען נוצן הייסע וואסער אדער סטים וועלכע ווערט פארשפרייט אין די רערן. רוב הייזער אין אמעריקע נוצן אזעלכע סיסטעמען און דאס זעלבע איז מיט רוב אפיס געביידעס, האטעלן, און אפילו קאמפלעקסן פון עטליכע געביידעס ווי שאפינג צענטערס.
צענטראלע הייצונג סיסטעמען אין אמעריקע ווערן געברענט דורך אויל, אדער קוילן. די ברענשטאף סופלייעט א פייער וועלכע הייצט מאטעלענע טיילן וועלכע הייצן ווייטער דאס וואסער, סטים, אדער לופט וועלכע צירקולירט אין די רערן. די אלע סיסטעמען ווערן קאנטראלירט דורך א טערמאסטאט וועלכע צינדט אן די הייצונג איינמאל די טעמפעראטור גרייכט די היץ אויף וועלכע עס איז אנגעשטעלט.
אלע צענטראלע סיסטעמען שיקן דאס געהייצטע וואסער אדער פארע צו ראדיאטארן וועלכע זענען ווי א שאכטל מיט עטליכע אפטיילונגען דערין וואו די היץ אדער וואסער צירקולירט ארום און ארום. די ראדיאטארן פארמאגן אלע איין קליינע עפענונג וועלכע קען געעפענט ווערן ארויסצולאזן לופט כדי צו רעגולירן דעם סיסטעם.
די סארט סיסטעמען זענען אין פאקט די בעסטע הייצונג ווייל די רערן וועלכע לויפן ארום די הויז הייצט דאס הויז פון אינעווייניג און באשציט אלע ווענט און דעכער פון די דרויסנדיגע קעלט, שפארנדיג אסאך ענערגיע. ספעציעל איז וואסער גוט ווייל דאס געהייצטע וואסער בלייבט ווארעם אפילו נאכדעם וואס די סיסטעם לעשט זיך אויס און אזוי דארף מען נוצן ווייניגער ענערגיע.
עס זענען פאראן א רייע צענטראל-הייצונג סיסטעמען:


text:
לעמבערגער געטא
די לעמבערגער געטא, דעמאלט אין פוילן, היינט אין אוקראינע, איז געווען די דריטע גרעסטע געטא אין פוילן נאך דער ווארשעווער געטא און דער לאדזשער געטא. עס האבן זיך געפונען אין אט דער געטא איבער הונדערט טויזנט יידן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער שטאט לעמבערג איידער דער צווייטער וועלט קריג, האבן געוווינט ארום 110,000 יידן, זייענדיק א דריטל פון דער באפעלקערונג, ווען נאצי דייטשלאנד, האט אינוואדירט פוילן, האבן אסאך יידן אויסגעוואנדערט קיין לעמבערג, וואס האט זיך געפונען אונטער רוסישן קאנטראל, לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך.
די רוסן האבן פארטריבן אסאך פון די יידן אין טיפן רוסלאנד, וואו זיי זענען פארהאלטן געווארן ביז נאכן קריג. עס ווערט געשאצט, אז ווען דייטשלאנד האט אטאקירט דעם סאוועטן פארבאנד, האבן זיך געפונען נאך 100,000 פליטים וואס זענען נישט פארשריבן געווארן.
די מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אפעראציע בארבאראסע איז לעמבערג איינגענומען געווארן, און אוקראינעישע נאציאנאליסטן האבן אויפגענומען די נאציס מיט פרייד, זעענדיג אין זיי באפרייער פון דעם קאמוניזם. און זיי צוזאמען מיט די נאציס, האבן דורכגעפירט א פאגראם, וואו 4,000 יידן זענען אומגעקומען, אין יוני 1941. אין יולי איז פארגעקומען נאך א פאגראם, ווען 2,000 יידן זענען געהרגט געווארן דורך שיסן אין גרובער, אין דעם יידישן בית עלמין.
עס איז אויפגעשטעלט געווארן א יודנראט, מיט יוסף פראנס אלס דער הויפט, ער איז געהרגט געווארן קורץ דערויף, ווען ער האט זיך אנטזאגט ארויסצוגעבן יידן פאר צוואנגס ארבעט. אויפן 2טן אקטאבער 1941, זענען 500 יידן גענומען געווארן, אויפצושטעלן די יאנאווסקע לאגער.
די געטא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויפן 8טן נאוועמבער, איז ארויס א באפעל, אז עס מוז אויפגעשטעלט ווערן א יידישע געטא, ביזן 14טן דעצעמבער. אין יענע צייט האט די עס.עס. אויסגעהרגט 5,000 עלטערע און קראנקע יידן, אין דעצעמבער איז אויפגעשטעלט געווארן די געטא, און עס האבן געוווינט דערין 120,000 יידן.
צווישן 16טן מערץ און 1טן אפריל, זענען 15,000 יידן פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, וואו זיי זענען פארגאזט געווארן. שפעטער יענע יאר זענען אויפגעשטעלט געווארן ארבעטס ערטער אין דער געטא. 24סטן יוני יענע יאר זענען 2,000 יידן גענומען געווארן אויף צוואנגס ארבעט, רוב זענען געשאסן געווארן אויפן פלאץ.
אין חודש אויגוסט 1942, איז פארגעקומען די גרויסע אקציע, ווען ארום 50,000 מענטשן זענען פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, דער הויפט פון דער יודענראט הענעריק לאנדעסבערג, איז געהאנגען געווארן קורץ דערויף.
נאך אלע פארשיקונגען, זענען פארבליבן אין דער געטא ארום 65,000 מענטשן. אריינגערעכנט "אומלעגאלע איינוווינער", די געטא איז קלענער געווארן צו האלב, און עס איז זייער שווער געווען זיך ארום צו דרייען אינעם שטח פון דער געטא, וויבאלד עס איז געווען שווער באוואכט.
דעם 18טן נאוועמבער, איז פארגעקומען נאך א פארשיקונג, ווען 5,000 יידן זענען אומגעקומען אין בעלזשעץ. און אין נאך אן אקציע אין יאנואר 1943, זענען נאך בערך 15,000 יידן געשאסן געווארן אין דער אומגעגנט, צוזאמען מיט די יודנראט באאמטע.
דער סוף פון געטא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויפן ערשטן יוני 1943, איז באשלאסן געווארן די אויפלייזונג פונעם געטא. אוקראינישע גויים אינאיינעם מיט היטלעריוגענד, האבן אויפגעזוכט די לעצט פארבליבענע יידן. צווישן די יידן איז געווען אן ארגאניזירטע אויפשטאנד, וואס האבן אפגעטון פארלוסטן צום פיינט. די עס עס האבן אויפגעריסן געביידעס, כדי צו אומצוברענגען יידן, 3,000 יידן זענען אומגעקומען אין דער געטא. נאך 7,000 זענען פארשיקט געווארן צו יאנאווסקא ארבעטס לאגער, סמערהייט זענען געשאסן געווארן אויפן פלאץ, עס איז מעגליך אז א טייל פון די איבערגעבליבענע וואס די נאציס האבן געפונען, זענען אפגעשיקט געווארן קיין סאביבאר.
די באפרייאונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען די סאוועטישע ארמיי איז אריין אין לעמבערג, 26סטן יולי 1944, האבן זיך נאר צווישן 200 און 300 יידן געפונען אין דער געגנט, וואס האבן זיך אויסבאהאלטן.


text:
פרשת השבוע
די חמשה חומשי תורה זענען צעטיילט אויף 54 סדרות. יעדן שבת ליינט מען איין (אדער אמאל צוויי) סדרה (סדרות) אין שול פון א כשר'ער ספר תורה פאר מוסף. מען ליינט די ערשטע סדרה, בראשית דעם שבת נאך שמחת תורה, און יעדן שבת ליינט מען די נעקסטע סדרה לויטן סדר. די סדרה פון דער וואך וועט גערופן פרשת השבוע.
די סדרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינטיגע צייטן צעטיילט מען די סדרות לויטן מנהג פון די יידן אין בבל, אזוי קאנטשעט מען די תורה במשך א יאר. די לעצטע סדרה וזאת הברכה ליינט מען שמחת תורה.
אין די צייטן פון די תנאים און אמוראים פלעג זיין אין ארץ ישראל אן אנדער מנהג. די סדרות זענען געווען א סאך קורצער און עס האט געדויערט בערך דריי יאר ביז מען האט מסיים געווען די גאנצע תורה. אין די צייטן פון די גאונים האבן אלע יידישע קהלות מקבל געווען דעם מנהג פון בבל.
די נעמען פון די סדרות וואס זענען אנגענומען היינט זענען על פי רוב דאס ערשטע ווארט אדער איינע פון די ערשטע ווערטער פון דער סדרה.
צופאסן די סדרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א שנה פשוטה וואס האט 353-355 טעג, איז דא אינגאנצן פופציג שבתים, קומט אויס אז ס'זענען דא צופיל סדרות צו ליינען איין סדרה א וואך. נאך דערצו, ווען יו"ט אדער חול המועד געפאלט שבת ליינט מען נישט איינע פון די סדרות נאר אן אנדער קריאה. אין דעם פאל דארף אמאל ליינען צוויי סדרות צוזאמען אין איין שבת. אן עיבור יאר האט 383-385 טעג, דאס הייסט 54 אדער 55 שבתים. אזוי ווי מ'ליינט נישט קיין סדרה דעם שבת פון פסח און אויך נישט דעם שבת פון סוכות, דארף מען לכל היותר 53 סדרות, גענוי וויפיל סדרות איז דא אחוץ "וזאת הברכה" וואס מ'ליינט אלעמאל יו"ט.
די סדרות וואס מ'איז נוהג צו באהעפטן ווען דאס יאר האט ווינציגער ווי 53 שבתים זענען:
- ויקהל-פקודי - גייען צוזאמען רוב פשוטע יארן, אחוץ ווען דאס יאר איז השא, געפאלט ראש השנה שבת און פסח זונטאג, קומט אויס אז ס'איז דא אן איבעריגערא שבת פאר פסח.
- בהר-בחקותי - אלעמאל צוזאמען אין א פשוטן יאר אין חוץ לארץ. אין ארץ ישראל אין א הכז יאר געפאלט פסח שבת; אין חוץ לארץ איז אחרון של פסח שבת, אבער אין ארץ ישראל דער טאג איז אסרו חג און מען דארף ליינען א סדרה, דעריבער זענען בהר און בחקתי באזונדער.
- מטות-מסעי - צוזאמען אין רוב יארן בכדי מ'זאל ליינען דברים דעם שבת פאר תשעה באב (גמרא מגילה). אין אן עיבור יאר וואס הייבט אן (ראש השנה) דאנערשטאג זענען די צוויי סדרות באזונדער. אין ארץ ישראל זענען זיי באזונדער אויך אין אן עיבור יאר וואס איז בשז אדער גכז, ווייל אחרון של פסח געפאלט שבת.
- נצבים-וילך - צוזאמען אז ראש השנה אדער יום כיפור געפאלט שבת, פעלט דעמאלסט א שבת. מען גיבט א סימן דערויף "בג המלך פת וילך" דאס מיינט - אויב דער "המלך" = ראש השנה געפאלט מאנטאג (יום ב') אדער דינסטאג (יום ג') ליינט מען פרשת וילך באזונדער.
דער תוכן פון דער סדרה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בדרך כלל, איז נישט דא קיין קשר צווישן דער סדרה און דעם זמן ווען מען ליינט זי. טראץ דעם ס'מאכט זיך די פאלגענדע:
- שבת פאר תשעה באב ליינט מען פרשת דברים וואו ס'געפינט דער פסוק "איכה אשא לבדי טרחכם משאכם וריבכם" וואס איז א סימן אויף מגילת איכה.
- די קללות אין פרשת בחקותי און פרשת כי תבוא ליינט מען אין אנפאנג פון זומער, פאר שבועות און אין דעם סוף פון זומער, פאר ראש השנה. שטענדיג איז דא נאך א סדרה צווישן די קללות פון בחקתי און שבועות כדי נישט צוטשעפן די קללות צו יו"ט, און צווישן די קללות פון כי תבוא און ראש השנה, וועגן "תכלה שנה וקללותיה".
- פרשת פקודי וואס רעדט וועגן אויפשטעלן דעם משכן ראש חודש ניסן ליינט מען אפט אום שבת החודש וואס איז ראש חודש ניסן אדער דער שבת פריער.
תימני מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויטן מנהג פון די באלאדי תימנים באהעפט מען חקת-בלק אנשטאט מטות-מסעי.


text:
קארל ראוו
קארל ראוו (געבוירן דעצעמבער 25, 1950) איז דער דעפיוטי ווייסער הויז הויפט שעף פון די שטאב פון די אדמיניסטראציע צו פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן דזשארדזש דאבעליו בוש.
ער איז געווען דער הויפט פון די אפיס פון פאליטישע אפערעס, דער אפיס פון פובליק ליעזאן, און די אפיס פאר סטרטעגעטישע אינציאטיוון. איבער זיין גאנצער קאריער פאר זיין דינסט אין ווייסן הויז איז ער געווען א פאליטישער יועץ.
ראוו'ס וואלן קליענטן זענען געווען אריינגערעכנט דזשארדזש דאבעליו בוש (2000 און 1004 פרעזידענטליכע וואלן, 1994 און 1998 טעקסעס גאווערנער וואלן), סענאטור זשאן עשקרעפט, (1994 סאנאט ווארלן), ביל קלעמאנטס, (1996 גאווערנער וואלן פון טעקסאס), סאנאטור זשאן קראנין, גאווערנער פון טעקסאס ריק פערי, (1990 טעקסאס אגריאקלטור קאמיסיאנער) און פיל גרעהעם (1982 און 1984 סענאט וואלן).
ער ווערט פארעכענט אלס דער פאליטישער טאטע און אויספארעמער פון פרעזידענט בוש פון זיין ערשטע טריט אין פאליטיק ביז איצט.


text:
Ynet
וויינעט Ynet איז דער אינטערנעט פארטאל פון דעם טאג צייטונג ידיעות אחרונות איינער פון די גרעסטע מאדערן העברעאישע טאג צייטונגען. עס פלעגט ארויס קומען אין אראביש אויך אבער מער נישט.
די ארטיקלן און נייעס איז אסאך פון דער געדרוקטער צייטונג אבער עס האט אויך פיל וואס איז נישט פון צייטונג, און אסאך מער ארגינעלע שטאף וואס פאראינטערסירט מער אינטערנעט ליינער ווי איידער צייטונג ליינער.
זיי האבן אין ענגליש אויך.
זייער הויפט קאנקורענץ איז וואלא, דער אינטערנעט פארטאל פון מעריב (צייטונג), זייער הויפט קאנקורענץ אין דרוק.
- וויינעט אויף העבעריש דינט מער ווי א געמיינדע פארטאל.
- וויינעט נייעס דינט מער ווי א צייטונג צו פארציילן די נייעס אין ענגליש פאר אידן ארום די וועלט, וואס זענען פארבינדן דורך דעם אינטערנעט.
זיי שטעלן אויך צו RSS פיעד פון אידישע נייעס ווען עס איז ברעיקינג איבער דער גאנצער וועלט.


text:
טשינג דינאסטיע
די טשינג דינאסטיע (כינעזיש: 清朝) איז געווען די לעצטע דינאסטיע וואס האט געהערשט איבער כינע, צווישן די יארן 1644 און 1912. פאר דער טשינג דינאסטיע האט געהערשט די מינג דינאסטיע, און נאך איר איז כינע געווארן א רעפובליק. די הויפטשטאט פון לאנד איז געווען ביידזשינג.
דאס לאנד איבער וואס די טשינג דינאסטיע האט געהערשט איז געווען דאס גרעסטע אינעם 18טן יארהונדערט, ווען די דינאסטיע האט געהערשט איבער גאנץ כינע, כולל מאנטשוריע.
אין 1871 האט מען אויפגעשטעלט דעם בעיאנג פלאט וואס איז געווארן ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט איז געווען דער גרעסטער פלאט אין דעם ווייטן מזרח און דער אכטער גרעסטער פלאט אין דער וועלט.


text:
גוואנטאנאמע בעי
גואנטאנאמע בעי (Guantánamo Bay) איז א בוכטע וועלכע געפינט זיך אין די גואנטאנאמע פראווינץ ביי דרום-מזרח קובא. די שטח איז היינט אונטער אמעריקאנער קאנטראל און אמעריקע אפערירט דארט א גרויסע מיליטערישע באזע און פארמאגט דערויף א פעדעראלע טורמע וואו עס ווערן אויפגעהאלטן אינטערנאציאנאלע טעראריסטן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער מענטש וועלכע האט באזוכט דאס ארט איז געווען קריסטאפער קאלאמבוס און זיין היספאנישע עקספלארער גרופע וועלכע האבן דארט געוויילט ביי זייער צווייטע רייזע קיין אמעריקע. קאלאמבוס האט געגליכן דעם שפיץ מער ווי אלע קאריביען אינזלן און האט דאס באזונדער אראפגעצייכנט אויף זיין מאפע אלס א ווערטפולע ארט. קאלאמבוס האט אבער געמיינט אז עס זענען פאראן עפעס אוצרות און ער איז אנטוישט געווארן ווען זיין גרופע האט נאך לאנגע זוכענישן גארנישט געפינען. נאך אלץ האט קאלאמבוס געגליכן די ברעג און געהאלטן א ספעציעלער אויג דערויף. קאלאמבוס האט עס א נאמען געגעבן פורטא גראנדע.
ווען די שפאנישע און בריטישע האבן שפעטער אנגעהויבן קומען קיין אמעריקע האט יעדער געוואוסט צו זאגן פון גואנטאנאמע בעי אבער דאך האט זיך קיינער נישט באזעצט דארט. די בריטישע זענען געווען די ערשטע דאס צו נוצן אלס א צייטווייליגע באזע פאר איר מיליטער. די בריטישע זענען אבער נישט דארט פארבליבן דארט צו לאנג און די שפאנישע האבן דאס איבערגענומען א קורצע צייט שפעטער. די שפאנישע האבן געאנקערט דארט זייערע מיליטערישע שיפן און א טראפיק האט זיך אנגעהויבן צווישן די וואסערן פון קובא קיין אמעריקע וועלכע האט אויסגערופן גרויס באמערקונג ביי די בריטישע וועלכע האט דאס נישט געשמעקט.
כאטש די בריטישע האבן נישט געהאט קיין ספעציעלע אינטערעסע אין גואנטאנאמע בעי האבן זיי נישט פארגינען די שפאנישע צו נעמען דאס ארט וועלכע זיי האבן פריער גענוצט און האבן באלד אהין געשיקט זייער מיליטער דאס צוריק אפצונעמען. די בריטישע האבן ערשט געפלאנט צו אטאקירן די שפאנישע שיפן פונעם אטלאנטיק אקעאן אבער אירע גענעראלן האבן דאס שפעטער אפגעווארפן אלס צו אומפראקטיש, אויס מורא אז די שפאנישע שיפן וועלן גרינג קענען האבן אן אויבערהאנט וויבאלד זיי האבן דאס לאנד אלס באשיצונג. אין די ענדע האבן די בריטישע איבערראשט די שפאנישע פון קובאנער טעריטאריע און האבן גרינג צוריקגענומען די גאנצע געגענט און אלע שפאנישע זענען פארטריבן געווארן.
די בריטישע זענען אבער נישט לאנג פארבליבן אין גואנטאנאמע ווייל נאך 4 מאנאטן האט אויסגעבראכן אן עפעדימיק און די איבער 2,000 סאלדאטן וועלכע האבן זיך דארט אויפגעהאלטן זענען אנגעשטעקט געווארן דערמיט און זייערע באזעס זענען פארוואנדעלט געווארן אלס איין גרויסער שפיטאל. די בריטישע מיליטער האט אהינגעשיקט דאקטוירים און באפוילן אז ווער עס איז אויסגעהיילט זאל אפטראגן פון דארט. נאך א משך פון עטליכע מאנאטן איז דאס גאנצע ארט געבליבן ליידיג. די בריטישע האבן כמעט פארגעסן פון דעם ארט און האבן דאס נישט צוגערירט ביז 100 יאר שפעטער אין 854' ווען די שוין דעמאלטדיגע פאראייניגטע שטאטן האט דאס ווידער גענוצט אלס א שפיטאל פאר קראנקע סאלדאטן וועלכע מען האט געדארפט האלטן אפגעזונדערט. די מיליטערישע שפיטאל איז דאן באקאנט געווארן אלס האספיטאל קעי און דער נאמען איז פארבליבן ביז'ן היינטיגן טאג. די שפיטאל איז היינט פיל קלענער ווי דעמאלט אבער איז פארבליבן מיט דעם סימבאלישן נאמען און היסטאריע.
לאנגע יארן נאכדעם האבן די אמעריקאנער באשלאסן צו מאכן אביסל ביזנעס און האבן ווידער אנגעהויבן זוכן עפעס אוצרות אבער האבן נאר געפינען צוקער און קאווע. וויבאלד קאווע איז נאך דעמאלט נישט געווען קיין ארטיקל אין אמעריקע (רוב בריטישע גלייכן בטבע טיי) האבן זיי זיך גענומען פראדוצירן צוקער אויף א גרויס'ן פארנעם. די צוקער האט אבער אויך נישט אנגעהאלטן צו לאנג וויבאלד מענטשן האבן נאך נישט געוואוינט דארט און סאלדאטן האבן זיך געטוישט יעדע שטיק צייט.
אין די קומענדיגע יארן האבן די סאלדאטן אונטערגענומען א פראיעקט צו בויען א רעילראוד פון גואנטאנאמע בעי ביז אריין אין צענטראל קובא. די מיליטער האט געהאט מיט דעם א ספעציעלן חשבון ווייל די צייטן זענען געווען אנגעצויגן און יעדער האט געוואוסט אז א מלחמה מיט די שפאנישע איז נישט צו ווייט אוועק. דער פראיעקט איז געגאנגן מיט סוקסעס און די רעילראוד איז אנגערופן געווארן די גואנטאנאמע רעילראוד.
אין די ענדע פונעם 18'טן יאר-הונדערט איז גואנטאנאמע בעי ווידער אקופירט געווארן דורך די שפאנישע אין די שפאנישע-אמעריקן קריג. די אמעריקאנער האבן באקומען הילף פון די קובאנער איינוואוינער אבער די שפאנישע כוחות זענען געווען זייער שטארק און האבן איינגענומען די סטראטעגישע פונקטן אינעם באזע.
די שפאנישע האבן אבער נישט לאנג אנגעהאלטן די טעריטאריע. עטליכע וואכן דערויף האט די פאראייניגטע שטאטן איבערראשט די שפאנישע מיט אן אויסגערעכנטן אינוואזיע אינמיטן די נאכט. די מארינען זענען אנגעקומען שטילערהייט און האבן באלד אטאקירט די מערסט סטראטעגישע פונקטן צו וועלכע זיי האבן בעסער פארשטאנען ווי די שפאנישע. די אינוואזיע איז געווען גאר סוקסעספול און נאך בעפאר די זון האט אויפגעשיינט איז קלאר געווארן אז די אמעריקאנער האבן צוריק באקומען די גאנצע ברעג און די שפאנישע זענען אין שרעק אנטלאפן.
דער אפיציעלער טאג וועלכע די פאראייניגטע שטאטן האט באקומען גואנטאנאמע בעי איז געווען אין פעברואר 903' ביי א ספעציעלע קאנפערענץ אין האוואנא, קובא. דער אפמאך האט געזאגט אז די פאראייניגטע שטאטן וועט אקופירן 45 סקווער מייל פון לאנד און וואסער און האט די רעכט אויפצובויען א מיליטערישער באזע. די פאראייניגטע שטאטן איז איינגעגאנגן צו צאלן $2,000 פער יאר פאר קובא.
אין 934' איז דער אפמאך איבערגעמאכט געווארן און קובא האט פארלאנגט פרייע איינטריט אין די טעריטאריע און איז ארויף מיט'ן פרייז צו $4,085 פער יאר. אין די קומענדיגע 25 יאר איז די באזע פרידליך באנוצט געווארן מיט גוטע פארבינדונגן מיט קובא און איז דורכגעגאנגן ביידע וועלט מלחמות אן קיין שום פראבלעם. דאס האט זיך אבער געענדיגט אין די ענדע 50'ער יארן ביי די קובא רעוואלוציע וועלכע איז אנגעפירט געווארן דורך דער היינטיגער קובאנער פירער פידעל קאסטרא. קאסטרא'ס רעוואלוציע האט זיך אנגעהויבן אין א געגענט נישט ווייט פון גואנטאנאמע און האט געהאט א שלעכטן אפקלאנג צווישן די סאלדאטן דארט.
אינצידענטן מיט קובא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס האט נישט לאנג געדויערט ביז דער ערשטער אינצידענט האט אויסגעבראכן אין יולי 958' ווען רעבעלן כוחות האבן געקינדנעפט 29 מאטראזן וועלכע האבן זיך צוריקגעקערט פון א מיסיע. די מאטראזן זענען פארהאלטן געווארן אלס משכונות אויף די בערג נעבן גואנטאנאמע, אנגעפירט געווארן דורך פידעל קאסטרא'ס ברודער. אין די ענדע האט מען עפעס אויסגעארבעט און די רעבעלן האבן זיי באפרייט 20 טעג דערויף.
די פאראייניגטע שטאטן האט קורץ דערנאך אפגעהאקט אלע פארבינדונגן מיט קובא נאכדעם וואס קאסטרא האט אנגעהויבן אויס'שחט'ן און איינזעצן אלע זיינע קעגנער דעקלערנדיג זיך אלס א קאמוניסטישער דיקטאטור. דאס מיליטער איז אנגעזאגט געווארן נישט אריבערצוטרעטן די טעריטאריע אינדרויסן פון גואנאטאנאמע בעי.
די לעצטע דימפלאמאטישע פארבינדונגן צווישן אמעריקע און קובא איז איבערגעהאקט געווארן אין 961' אויפ'ן דירעקטן באפעל פון פרעזידענט דווייט אייזנהאוער. אסאך קובאנער האבן דעמאלט געפינען אנטרינונג אינעם באזע און האבן געהאלפן אויפשטעלן און פאטראלירן די 17.4 מייל צוים ליניע צווישן גואנטאנאמע בעי און קובא. דער צוים ליניע שטייט נאך אויפ'ן גענויעם ארט ביז'ן היינטיגן טאג מיט א שטרענגע קאנטראל פון ביידע לאגערן.
אין אקטאבער 962' האבן אלע פאמיליע מיטגלידער פון די איינגעשטעלטע סאלדאטן און אויך א גרויסער טייל איינגעשטעלטע געמוזט עוואקואירן צוריק קיין אמעריקע אויפ'ן באפעל פון פרעזידענט דזשאן קענעדי נאכדעם וואס אמעריקע'ס שפיאנאזש אגענטורן האבן אנדעקט אז די סאוויעט יוניאן האט אריינגעשטעלט נוקלעארע מיסילס אין קובא אלס א סטראשע אין די קאלטע קריג. די איינגעשטעלטע זענען צוריקגעלאזט געווארן אין דעצעמבער 962' ווען די קריזיס איז געווען פאראיבער.
נאך א קריזיס איז אנטשטאנען בלויז 14 מאנאטן שפעטער אום פעברואר 964' ווען קאסטרא האט אפגעהאקט אלע וואסער סופליי קיין גואנטאנאמע אלס נקמה צו עטליכע געלט שטראפן וועלכע די אמעריקאנער מיליטער האט געגעבן צו עטליכע פיש כאפער וועלכע האבן זיך דערנענטערט נעבן פלארידע צו כאפן פיש. אמעריקע האט זיך נישט דערשראקן און האט אויך נישט געזוכט קיין מיליטערישע קאנפליקטן. אנשטאט איז די באזע געווארן אינגאנצן זעלבסטשטענדיג און האט אויפגעארבעט אן אייגענע וואסער און עלעקטריק סופליי וועלכע געבן היינט ארויס 3.4 מיליאן גאלאן וואסער און 800,000 קילא-וואטס עלעקטריק פער טאג.
ספעציעלע מיסיעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 991' האט די באזע אונטערגענומען א נייע מיסיע אין וועלכע 34,000 האיטיער איינוואוינער האבן גענוצט די באזע אלס אן אנטלויף וועג פון די פאליטישע איבערקערעניש וועלכע האט איינגעשטעלט זייערע לעבנ'ס. די באזע איז באערט געווארן דורך פארשידענע ארגאניזאציעס פאר איר נאבעלם אקט.
אין מאי 994' האט די באזע אונטערגענומען א פרישע אפעראציע צוליב דעם היאטי'ן קריזיס וועלכע איז אנגערופן געווארן אפעראציע סי סיגנאל וועלכע האט געהאלפן די דזשאוינט טעקס פארס 160 וועלכע האט צוגעשטעלט הומאניטערישע הילף פאר טויזענטער היאטיער און קובאנער מיגראנטן (א מיגראנט איז איינער וואס לאזט איבער זיין היים שטאט און באזעצט זיך אין די זעלבע לאנד. א אימיגראנט איז איינער וואס באזעצט זיך אין א נייע לאנד).
די באזע איז מיט דער צייט איבערגעפילט געווארן מיט מיגראנטן און אום סעפטעמבער 994', ווען די באזע האט שוין פארמאגט 45,000 פליטים, זענען די פאמיליע מיטגלידער פון די סאלדאטן געצווינגן געווארן צו פארלאזן די באזע צום צווייטן מאל אין איר היסטאריע כדי צו מאכן פלאץ פאר די טויזענטער פליטים. ביז א קורצע צייט נאכדעם האט די באזע געגעבן באשיצונג פאר איבער 60,000 פליטים. די פיליטים זענען דארט פארבליבן ביז טיף אין יאר 995' ווען די קריזיס אין האיטי האט זיך סטאביליזירט און זיי זענען ערלויבט געווארן צוריק צו גיין צו זייערע היימען. אין דעם זעלבן יאר זענען די פאמיליע מיטגלידער פון די איינגעשטעלטע צוריק געלאזט געווארן אויף די באזע און אלע סאציאלע און ערציאונג צענטערן זענען צוריק געעפנעט געווארן.
אין יולי 995' האט א ריזיגע טרענירונג'ס פירמע מיט'ן נאמען פליט טרענינג גרופע, וועלכע האט געארבעט פאר די מיליטער, איבערגעלאזט די באזע נאך 52 יאר פון סערוויס און האט זיך אריבערגעצויגן קיין מעיפארט, פלארידע. א קורצע צייט דערנאך האט נאך א ריזיגע מעינטענענס פירמע פארלאזט די באזע נאך א 92 יעריגע אפעראציע.
זינט דעמאלט איז די באזע געווארן אביסל נאכגעלאזט ביז די קאמף קעגן טעראריזם האט זיך אנגעפאנגן און די טויזענטער געפאנגענע טעראריסטן זענען אריבערגעברענגט געווארן אין די באזע צו ספעציעלע נייע טורמעס וועלכע זענען אויפגעשטעלט געווארן צו אקאמאדירן די ארעסטאנטן. היינט צו טאג איז די באזע זייער פארנומען מיט פילע אקטיוויטעטן וועלכע האט צו טאן מיט די קאמף קעגן טעראריזם. די ארעסטאנטן ווערן דארט געפארשט און די עקספערטן וועלכע זיצן איבער זיי שטודירן די אינפארמאציע און שטעלן טייל מאל אראפ די קומענדיגע שריט אין די קאמף קעגן טעראריזם.
די ארבעט אין די קאמף קעגן טעראריזם ווערט אנגעפירט דורך א פאראייניגונג פון דזשוינט טעקס פארס 160 און 170 וועלכע ווערן צוזאמען גערופן די דזשוינט טעקס פארס גוואנטאנאמא.


text:
האן דינאסטיע
די האַן דינאַסטיע (כינעזיש: 漢朝; פין יין: Hàn Cháo; [xân tʂʰɑ̌ʊ̯]) איז געווען די צווייטע כינעזישע אימפערישע דינאסטיע, וואס האט געהערשט אין כינע צווישן די יארן 206- און 220, נאך דער טשין דינאסטיע. אין איר צייט איז קאנפוציאניזם געווארן די רעליגיע פון כינע.
אונטער דער הערשאפט פון דער האן דינאסטיע איז שטארק אנטוויקלט געווארן קונסט און וויסנשאפט. די צייט פון דער האן דינאסטיע ווערט פאררעכנט די גאלדענע תקופה אין דער כינעזישער געשיכטע. אין דער תקופה איז אויפגעשטעלט דער זיידענער וועג, דורך וואס כינע האט געפירט האנדל מיט די מיטלענדישע לענדער.
דער ערשטער קייסער פון דער דינאסטיע איז געווען ליו באנג, וואס האט געהאט דעם נאמען "קייסער גאַא".


text:
ענגלאנד
ענגלאנד איז דער גרעסטער און מערסט באפעלקערט באשטייטיילע לאנד[1][2] אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד. זיינע איינוואוינער זענען 83% פון דער גאנצער באפעלקערונג פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך[3]. די יאדערלאנד טעריטאריע פון ענגלאנד פארנעמט דאס דרום'דיג צוויי דריטל פונעם גרויסבריטאניע אינזל און האט יבשה גרענעצן מיט סקאטלאנד צו צפון און וויילס צו מערב; די ים גרענעצן זענען דער צפון ים, אירישער ים, אטלאנטישער אקעאן און ענגלישער קאנאל.
ענגלאנד איז געווארן א פאראייניגטע שטאַט אין דעם 10טן יארהונדערט. דער נאמען 'ענגלאנד' שטאמט פון די אנגלען, א דייטשיש פאלק וואס האט באזעצט די טעריטאריע אין די 5טער און 6טער יארהונדערטער. די הויפטשטאט פון ענגלאנד איז לאנדאן, וואס איז די גרעסטע שטאט אין ענגלאנד און אויך (לויט רוב מאסן) די גרעסטע שטאט אין דעם אייראפעאישן פאראיין.[4]
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענגלאנד געפינט זיך אינעם אינזל גרויסבריטאניע. צום צפון פון ענגלאנד איז סקאטלאנד, מיט וויילס צו מערב. צו מזרח און דרום, און אויך דערצו א טייל פון מערב, האט ענגלאנד א ים בארטן. פראנקרייך איז צו דרום-מזרח , אריבער דעם ענגלישן קאנאל. דער קאנאל טונעל אונטערן ים, באהעפט ענגלאנד מיט יאדערלאנד אייראפע. אירלאנד איס א גרויסער אינזל צו מערב.
לאנדאן איז די גרעסטע שטאט און די הויפטשטאט. אנדערע גרויסע שטעט זענען בירמינגהאם, מאנטשעסטער, לידז, שעפילד, בריסטאל און ליווערפול. דער לענגסטער טייך אין ענגלאנד איז דער סעווערן. אנדערע לאנגע טייכן זענען דער טעמז (וואס פליסט אדורך לאנדאן), דער טרענט און דער הומבער.
הויפט שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרעסטע שטעט אין ענגלאנד זענען (אלפֿאַבעטיש):
- אקספארד
- בירמינגהאם
- בראדפארד
- בריסטאל
- דארבי
- האל
- וואלווערהאמפטאן
- לידז
- לעסטער
- ליווערפול
- לאנדאן
- מאנטשעסטער
- מידלזברא
- ניוקאסטל אויפן טיין
- נאריטש
- נאטינגהאם
- סאטהאמפטאן
- סטאק-אן-טרענט
- פלימעט
- פארטסמעט
- קאווענטרי
- שעפילד
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענלאנד'ס עקאנאמיע איז פון די גרעסטע אין דער וועלט, מיט א דורכשניטלעכער ברוטא אינלענדישער פראדוקט א מענטש פון £22,907.[5] די עקאנאמיע איז א געמישטע מארק עקאנאמיע מיט א סאך פרייער מארק פרינציפן , אבער אויפהאלטנדיק א פארגעשריטענע סאציאלע פארזארג אינפראסטרוקטור.[6] די אפיציעל וואלוטע אין ענגלאנד איז דער פונט שטערלינג, מיטן סימבאל GBP. שטייערן אין ענגלאנד זענען נישט גאר הויך אין פארגלייך מיט גאנץ אייראפע—אין 2009 איז דער גרונטיקער פערזענלעכער שטייערקורס 20% אויף שטייערדיקן איינקומפט ביז £37,400, און 40% אויפן איבעריגן פארדינסט איבער דעם סכום.[7] די ענגלישע עקאנאמיע איז דער גרעסטער טייל פון דער עקאנאמיע פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך,[5] וואס האט דעם 18טן העכסטן GDP א מענטש אין דער וועלט. ענגלאנד גייט פון פארנט אין די כעמישע און פארמאצעווטישע סעקטארן און אין וויכטיגע טעכנישע אינדוסטריעס. לאנדאן, היים פון דער לאנדאנער בערזע, די הויפט בערזע אין די פאראייניגטע שטאטן און די גרעסטע אין אייראפע, איז ענגלאנד'ס פינאנציעלער צענטער—100 פון אייראפע'ס 500 גרעסטע קארפאראציעס זענען באזירט אין לאנדאן.[8] לאנדאן איז דער גרעסטער פינאנציעלער צענטער אין אייראפע, און אויך היינט (2009) די גרעסטע אין דער וועלט.[9]
שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ענגלישע שפראך איז א מערב דייטשישע שפראך וואס מ'רעדט אין אסאך לענדער ארום דער וועלט. ס'איז דא אומגעפער 380 מיליאן מענטשן וואס רעדן ענגליש אלס מוטער-שפראך, אזוי איז זי די דריטע מערסטע גערעדט שפראך אין דער וועלט. א ביליאן מענטשן רעדן זי אלס צווייטע שפראך. ענגליש איז באאיינפלוסט דורך פילע פארשידענע שפראכן.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיטל ענגלישע ליטעראטור האט אנגעהויבן מיט דזשעפרי טשאסער, פארפאסער פון די קאנטערבורי מעשה'ס.
ספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פאלגנדע ספארטן האט מען ערפינדן אין ענגלאנד:
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ www.number-10.gov.uk. לענדער אינוועניג א לאנד. דערגרייכט דעם 2007-06-13.
- ↑ England -- Britannica Student Encyclopedia. URL retrieved on 6 June 2007.
- ↑ National Statistics Online - Population Estimates. URL דערגרייכט 6 June 2007.
- ↑ סיי לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פון LUZ (גרעסערע שטאטישע זאנע) וואס אייראסטאט (די אייראפעישע סטאטיסטיק אגענטור) ניצט און סיי לויט באפעלקערונג צווישן די מוניציפאלישע גרענעצן.
- ↑ 5.0 5.1 Office for National Statistics. Regional Accounts. statistics.gov.uk. דערגרייכט דעם 2009-09-17.
- ↑ The Welfare State – Never Ending Reform. BBC News. news.bbc.co.uk. דערגרייכט דעם 2009-09-17.
- ↑ שטייער אין ענגלאנד. AdviceGuide.org.uk. דערגרייכט דעם 2009-09-05.
- ↑ פינאנציעלער צענטער. London.gov.uk. דערגרייכט דעם 2009-09-05.
- ↑ סיטי פון לאנדאן פאליסי און רעסורסן קאמיטעט. The Global Financial Centres Index (PDF). cityoflondon.gov.uk. ארכיווט פון דעם אריגינאל דעם 2009-10-07. דערגרייכט דעם 2009-09-05.


text:
הייבריד אויטא
הייבריד אויטא איז אן אויטא וועלכע ווערט געטריבן דורך צוויי מאטארן, א בענזין ענדזשין און א באטערי מאטאר. די סארט אויטאס קומען היינט אריין אין די מארקעט אלס מער ענווייראמענט פריינטליך און אלס אן אויטא וועלכע נוצט פיל ווייניגער גאזאלין וועלכע איז געווארן אן אישו זינט די פרייזן זענען געשטיגן.
אינהאַלט
וואס איז א הייבריד?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט הייבריד באדייט א פֿארמאשין וועלכע ווערט געטריבן דורך צוויי ענערגיע קוועלער. אין פאקט זענען שוין פאראן הייבריד'ס פאר לאנגע יארן ווייל יעדע סובמארין פארמאגט צוויי ענערגיע קוועלער (נוקלעאר און עלעקטריק אדער דיזעל און עלעקטריק) און אזוי אויך די אור אלטע לאקאמאטיוון וועלכע שלעפן די קאמערציאלע באן וואגאנען. אין די לעצטע יארן זענען פאראן הייבריד שטאטישע באסעס און אסאך שטעט און געוויסע גרויסע טראקטארן זענען הייבריד. עס זענען פאראן עטליכע וועגן וויאזוי דער הייבריד אויטא ווערט געטריבן און דאס ווענדט זיך לויט דער אויסשטעל פון די ענערגיע קוועלער. די ערשטע וועג איז דער ארגינעלער וועג וועלכע פארמאגט נאר איין מאטאר און די ענערגיע פאר דער מאטאר ווערט געברענגט פון ביידע קוועלער אינאיינעם. עס זענען אבער אויך פאראן אנדערע סארט וועגן וויאזוי די צוויי ענערגיע קוועלער טיילן זיך איין צו טרייבן איינס אדער צוויי מאטארן. כאטש די ערשטע וועג איז פיל ביליגער און גרינגער צו פראדוצירן זענען למעשה רוב הייבריד מאדעלן מעכאניזירט דורך די צווייטע וועג וועלכע איז שפעטער ערפינדן געווארן. דער סיבה דערצו וועט איר פארשטיין ווען איר וועט ענדיגן דעם ארטיקל. א הייבריד אויטא פארמאגט די פאלגענדע טיילן: 1) א בענזין מאטאר וועלכע איז גארנישט אנדערש ווי די מאטאר פון אלע אנדערע אויטאס נאר איז פיל קלענער. 2) א גאזאלין טאנק אלס א ענערגיע קוואל פאר די גאזאלין מאטאר. 3) א פארגעשריטענע עלעקטריק מאטאר וועלכע נעמט איר ענערגיע פון א באטערי אבער קען אויך צוריקגעבן ענערגיע פאר די באטערי ווען מען ברעיקט אראפ. 4) א גענעראטאר וועלכע פראדוצירט עלעקטריע. 5) באטעריס פאר דעם עלעקטריק מאטאר. און 6) א טראנסמישן וועלכע קען זיין אן ארגינעלע אדער פארגעשריטענע טראנסמישן, געוואנדן לויט דער אויסשטעל פון די הייבריד סיסטעם.
די מעלות פון א הייבריד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הייבריד אויטאס זענען דערווייל טייערער פון אנדערע אויטאס און כאטש מען שפארט זיך גאזאלין עווענטועל איז עס נאך נישט גענוג א גוטע סיבה צו קויפן אזא אויטא ווייל א דורכשניטליכער הייבריד אויטא איז מיט עטליכע טויזענט דאלאר טייערער ווי אן אנדערע אויטא די זעלבע גרויס און קראפטיג און א דורכשניטליכער דרייווער נוצט נישט אזויפיל גאזאלין אין די ערשטע פאר יאר אז עס זאל זיין אזא מציאה. לויט אפיציעלע שאצונגן קויפט א דרוכשניטליכער דרייווער ארום 1,200 דאלאר ווערט אין גאזאלין פער יאר. יעצט אויב איינער צאלט עקסטערע 5,000 דאלאר פאר א גוטע הייבריד אויטא וועט אים געדויערן 8 יאר צו אפנעמען זיין עקסטערע געלט אפילו מיט די בעסטע הייבריד וועלכע נוצט די ווייניגסטע גאזאלין. אבער אן אויטא וואס דארף נוצן ווייניגער גאזאלין האט נאך א מעלה און דאס איז די באקוועמליכקייט אז מען קען פארן פיל מער מיילן אן דארפן איבערפילן דעם אויטא מיט גאזאלין. דאס איז שוין יא א שטארקע סיבה צו צאלן מער געלט אבער נאר פאר איינער וואס קען זיך דאס ערלויבן. א צווייטע מעלה פון הייבריד אויטאס זענען אירע ריינע מאטארן וועלכע גיבן ארויס פיל ווייניגער שמוציגע אפפאל (קארבאן מאנאקסייד און קארבאן דיאקסייד) וואס מאכט איר מער ענווייראמענט פריינטליך. מען שאצט אז אויב יעדער אין גאנץ אמעריקע וועט טוישן צו הייבריד אויטאס וועט מען קענען זען א חילוק מיט די אייגענע אויגן ביז עטליכע יאר. אבער וועם אינטערעסירט די ענווייראמענט? יעדער וויל וואוינען אין א ריינערע ענווייראמענט אבער ווייניג מענטשן זענען גרייט צו צאלן א פרייז דערפאר.
מעכאניזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו פארשטיין וויאזוי א הייבריד אויטא קען באווייזן ארויסצוגעבן די זעלבע קראפט און דאך נאר נוצן האלב אזויפיל גאזאלין פעלט זיך אויס א קורצע הקדמה: ווי יעדער ווייסט ווערט די קראפט פון אן אויטא געמאסטן לויט וויפיל פערד-קראפט עס גיט ארויס. למעשה ווערט אבער די גרויסע מאס פערד קראפט קוים גענוצט ווייל ווען א דורכשניטליכער אויטא פארט אויפ'ן הייעוועי נוצט עס נישט מער פון 20 פערד-קראפט. די גרויסע מאס פערד קראפט ווערט נאר גענוצט ווען דער אויטא שטרענגט זיך איבער זייער שטארק ווי אנהייבן פארן צו א שנעלע ספיד אדער ארויפשלעפן א שיפע בארג. ווי מער פערד-קראפט אלס בעסער ציט עס ארויף. קומט אויס אז דער גרויסער קראפטיגער מאטאר איז נישט וויכטיג 90 פראצענט פון דער צייט און נוצט איבעריגע ענערגיע צוליב איר גרויסקייט און שטארקייט ווייל אין פאקט וואלט דער אויטא געקענט נוצן א פיל קלענערע מאטאר רוב פון די צייט. די הייבריד אויטאס לעזן דעם פראבלעם. עס פארמאגט נאר א קליינע מאטאר ווייל רוב צייט פעלט זיך נישט אויס מער פון דעם און ווען עס דארף האבן מער ענערגיע באקומט עס פרישע קראפט פון דעם עלעקטריק מאטאר. אבער דער קליינער מאטאר איז נישט די איינציגסטע חכמה וועלכע מאכט דעם הייבריד שפארן גאזאלין. ווי מיר האבן פריער דערמאנט באקומט די באטערי צוריק ענערגיע פון דעם עלעקטריק מאטאר. דאס פאסירט ווען דער אויטא פאר שנעל און מיטאיינמאל ברעיקט דער דרייווער אראפ. דער מאטאר האט דעמאלט איז זיך אסאך ענערגיע און שיקט דאס צוריק צו די באטערי וואס מיינט אז די באטערי שפארט זיך ענערגיע יעדעס מאל דער אויטא ברעיקט. ווען אן ארגינעלער אויטא שטייט ביי א רויטע ליכט פאר א מינוט נוצט עס נאך אלץ אסאך ענערגיע ווייל דער גרויסער קראפטיגער מאטאר ארבעט ווייטער צו זיין גרייט ווען עס וועט ווייטער דארפן פארן. דער הייבריד אויטא שפארט זיך אין אזא פאל זייער אסאך גאזאלין ווייל עס לעשט אויס אויטאמאטיש די גאזאלין מאטאר און נאר דער עלעקטריק מאטאר בלייבט ארבעטן, נישט נוצנדיג אפילו א ברעקל גאזאלין. ווען דער אויטא דארף אנהייבן פארן ווייטער האט עס גענוג ענערגיע פאר די ערשטע סעקונדן ביז ווילאנג דער גאזאלין מאטאר צינדט זיך צוריק אן. רעדער פון א הייבריד שפארט אויך גאזאלין ווייל דער געשטעל פון א הייבריד אויטא לאזט נוצן אן אנדערע סארט רעדל וועלכע איז הארטער און מער אויפגעבלאזן וואס מאכט איר האבן א בעסערע כאפ אויפ'ן ראוד וואס מיינט ווייניגער קראפט פון די מאטארן.
הייבריד אויטאס אויף די מארקעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פירער אין די הייבריד אויטא מארקעט זענען די צוויי יאפאנעזער פירמעס האנדא און טאיאטע וועלכע זענען ביידע גאר אויפגעכאפטע נעמען אין נארט אמעריקע. ביידע פירמעס זענען ערשט ארויסגעקומען מיט א ספעציעלן הייבריד מאדעל און דערנאך האבן זיי אנגעהויבן פראדוצירן טייל פון זייערע ארגינעלע מאדעלן אין א הייבריד ווערסיע. האנדא האט ערשט ארויסגעגעבן איר אינסייד מאדעל און טאיאטע האט ארויסגעגעבן די פריוס מאדעל. ביידע זענען געווען די ערשטע הייבריד קאנצעפטן אבער זענען דאך געווען היבש אנדערש איינע פון די אנדערע. ביידע קאסטן בערך 20 טויזענט דאלאר און פארמאגן א גאזאלין מאטאר און אן עלעקטריק מאטאר מיט באטעריס אבער דארט ענדיגט זיך זייערע ענליכקייטן. אין די ערשטע יארן איז טאיאטע געווען מער פארגעשריטן ווי האנדא ווען זי איז ארויסגעקומען מיט איר פריוס מאדעל שוין אין 97' (עס איז דעמאלט נאר פארקויפט געווארן אין יאפאן), ווען האנדא איז ערשט ערשינען אין 00' מיט איר אינסייד מאדעל. דער ציל פון טאיאטע איז געווען צו רעדוצירן די שלעכטע אפפאל (עמישענס) פון דעם אויטא וואס מער און דער ציל פון האנדא איז געווען צו נוצן וואס ווייניגער ענערגיע. ביידע זענען געווען סוקסעספול אין זייערע ערייכונגן אבער טאיאטע האט אויסגעקוקט צו זיין מער פארגעשריטן מיט איר 4 טירן פריוס וועלכע קוקט נישט אויס צופיל אנדערש פון אנדערע אויטאס ווען האנדא'ס אינסייד מאדעל איז נאר געווען א 2 טיר מאדעל מיט א מאדנעם אויסקוק. די צייט האט זיך גערוקט אין האנדא האט זיך היבש פארבעסערט און געמאכט פארשריט ווען זי איז ארויסגעקומען מיט איר האנדא סיוויק הייבריד מאדעל. האנדא'ס סיוויק מאדעל איז איינע פון די מערסט אויפגעכאפטע מאדעלן איבער די וועלט און א הייבריד מאדעל פון דעם סארט איז באצייכנט געווארן אלס א געוואלדיגער סוקסעס. אינדערצווישן האבן אלע אנדערע גרויסע פירמעס אנגעהויבן ארבעטן אויף הייבריד מאדעלן וועלכע ווערן אלע ערווארטע אין די קומענדיגע יארן. דער צוקונפט פאר הייבריד איז דערווייל א גוטער ווען מער און מער קאנצעפט מאדעלן ווערן געוויזן דורך א רייע אויטא פירמעס ביי זייערע פארשטעלונגן ארום די וועלט.
דאס אויפהאלטונג פון א הייבריד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביידע, האנדא און טאיאטע, האבן לאנגע גאראנטיס אויף זייערע הייבריד מאדעלן. האנדא'ס מאדעלן קומען מיט אן אכט יאר אדער 80,000 מייל גאראנטי אויף די עלעקטריק טיילן פון די אויטאס און א דריי יאר אדער 36,000 מייל גאראנטי אויף די איבעריגע טיילן פון די אויטאס. טאיאטעס מאדעלן קומען מיט די זעלבע גאראנטיס מיט'ן איינציגסטן חילוק אז זי גיט 100,000 מייל אויף די עלעקטריק טיילן אנשטאט די 80,000 פון האנדא. ביידע פירמעס זאגן אז זייערע באטעריס פארלאנגן נישט קיין אויפהאלטונג און וועט קיינמאל נישט דארפן פארראכטן ווערן ביי סערוויס. ווייטער די עלעקטריק מאטאר זאגן זיי וועט נישט פארלאנגן מער סערוויס ווי די ארגינעלע מאטאר פון יעדן אויטא. אבער דערווייל איז שווער צו וויסן צי זיי זענען גערעכט ווייל עס נעמט מערערע יארן צו שטודירן און זיך איבערצייגן אויב דאס איז טאקע ווי זיי זאגן. אגב, איז דער גרעסטער זארג איבער די הייבריד מאדעלן צווישן די מאסן געווען וויפיל סערוויס דאס וועט פארלאנגן. א גרויסע טייל מעגליכע קאסטומערס האבן געהאלטן אז די סערוויס פאר דעם אויטא וועט קאסטן צופיל און טאקע דערפאר האבן ביידע פירמעס געמוזט איינשטעלן און צוזאגן א 8 יאר גאראנטי ווייל אנדערש וואלט מענטשן דאס קיינמאל נישט אקצעפטירט.
קאסטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי פריער דערמאנט זענען הייבריד'ס טייערער ווי אנדערע ארגינעלע אויטא מאדעלן אין די זעלבע קאטעגאריעס און אפילו מיט די גאזאלין וואס מען שפארט זיך לוינט זיך דאס נאך נישט. אבער מיט דעם אלעם איז די הייבריד מארקעט זייער סוקסעספול צוליב אירע אנדערע מעלות און אויך ווייל מענטשן גלייכן צו זיין מער פארגעשריטן ווי זייערע פריינט און אנדערע ווייל זיי ווילן באמת העלפן די סביבה.
פאר אינטערעסאנטקייט וועלן מיר געבן א בליק אויף די פרייזן פון די הייבריד מאדעלן וועלכע זענען שוין אינדרויסן: לויט אלע עקספערטן איז דער האנדא עקארד דערווייל די בעסטע הייבריד אויטא מאדעל אויף די מארקעט מיט א צוגעגליכענע פרייז פון $30,000. אין קאנטראסט קאסט די טייערסטע ארגינעלע עקארד נישט מער ווי $26,850 וואס מיינט א חילוק פון איבער $3,000.
- האנדא סיוויק = $20,000
- האנדא אינסייד = $19,000
- טאיאטע פריוס = $20,000
- פארד עסקעיפ = $29,000
- לעקסוס אר-עקס = $48,500
- טאיאטע היילענדער = $33,000
מען ערווארטעט אז די פרייזן פאר הייבריד אויטאס וועלן שטארק פאלן איינמאל עס וועלן זיין צענדליגער מאדעלן און דעמאלט וועט שוין איינמאל לוינען צו קויפן הייבריד אויפ'ן חשבון פון שפארן אויף גאזאלין וועלכע איז זייער טייער היינט צו טאג.


text:
טיראנא
טיראַנאַ (אלבאניש: Tiranë אדער Tirana) איז די הויפטשטאט פון אלבאניע און אויך די גרעסטע שטאט. די באפעלקערונג איז געשאצט 602,041 מענטשן (2008). טיראנא איז געגרינדעט אין 1614. זי איז געווארן די הויפטשטאט פון אלבאניע אין 1920.
אינהאַלט
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שאסייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט דינט אלס קנופ פאר די נאציאנאלע שאסייען SH1, SH2 און SH3.
בוסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לופט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון טיראנא קען מען פליען קיין אטען, לאנדאן, רימיני, בארי, יאנאווע, רוים, באלאניע, מינכן, פראנקפורט, סטאמבול, ווין און נאך שטעט.


text:
לענא העלמסלי
לענא העלמסלי (4טן יולי, 1920 - 20סטן אויגוסט, 2007) איז געווען א ביליאנער, האטעל מעצענאט און אומבאוועגליכע גיטער אינוועסטירער/דעוועלאפער. זי איז געווען באקאנט אלץ שלעכטע און קארגע פרוי, פארדינענדיג די טיטל "די קעניגען פון שלעכטקייט". זי איז געפינען געווארן שולדיג אין שטייער שווינדעל אין 1989, און געדינט 19 חדשים אין א פעדעראלע טורמע (אין צוויי מער חדשים אין הויז ארעסט) פון איר 16 יאר אורטייל.
איר לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זי איז געבוירן אלץ מינדי ראזענטאל אין ניו יארק, צו פוילישע אידישע אימיגראנטן, איר טאטע איז געווען א הוט פאבריצירער. אין יענער צייט איז זי געווען א מאדעל שטארק באקאנט פארן ערשיינען אויף א בילבארד רעקלאמע פאר טשעסטערפיעלד פאפיראסן.
איר דריטער מאן איז געווען הערי העלמסלי.


text:
יאקאהאמע
יאקאהאַמע (יאפאניש: 横浜市 יאקאהאַמאַ-שי) איז די הויפטשטאט פון קאנאגווא פרעפעקטור אין די צווייטע גרעסטע שטאט אין יאפאן אין באפעלקערונג נאך טאקיא. זי ליגט אויף דער טאקיא בוכטע, דרום פון טאקיא, אויפן הויפט אינזל האנשו.
מיט א באפעלקערונג פון 3.6 מיליאן איז יאקאהאמע די גרעסטע שטאט.[1]
זייט דעם צווייטן העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האט יאקאהאמע אנטוויקלט גיך ווי יאפאנס חשובע פארט שטאט און איז היינט איינע פון יאפאנס הויפט פארטן, צוזאמען מיט קאבע, אסאקא, נאגאיע, האקאטא, טאקיא און טשיבא.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ טאקיא איז היינט נישט קיין אינקארפארירטע שטאט


text:
סכום (מאטעמאטיק)
א פאר אדער סכום (Set) איז אַן אָפּטייל פון די סכומען טעאריע אין מאטעמאטיק וואס באהאנדלט איינגעזאמלטע פארשיידענע עלעמענטן אין באזונדערע גרופעס (וואס הייסן סכומען). צום ביישפיל:
- איז א סכום מיט די נומערן 1, 2, 3, 4.
- איז א סכום מיט די נומערן פון 1 ביז 100. (די פינטלעך ווייזן מען זאל ממשיך זיין אריינרעכנען די ווייטערדיקע נומערן לויט דעם סדר פון די נומערן וואס שטייען פאר די פינטלעך).
- איז א סכום מיט אלע פאריקע נומערן ביז אין סוף. (וויבאלד די פינטלעך שטייען געשריבן ביים סוף, איז דער המשך פון די נומערן ביז אין סוף).
עס איז אנגענומען צו געבן א נאמען פאר יעדער סכום. למשל
- אויב איז דער סכום ליידיק, ניצט מען דעם סימבאל: .
- ווען סכום A אנטהאלט גענוי אדער ווייניקער ווי סכום B, שרייבט מען עס אזוי: .
- אויב דער עלעמענט געהערט צום סכום , שרייבט מען אים אזוי: . און אויב עס געהערט נישט, שרייבט מען אים אזוי: .