text:
(אַן אויסצוג פֿונעם בוך צוואַות אָן יורשים: פּסעוודאָביאָגראַפֿישער ראָמאַן פֿון כוליאָ בן-שמואל)
11טער סעפּטעמבער 2001 — דער טאָג וועט זײַן באַוווּסט אין דער געשיכטע פֿון דער וועלט, ווי דער טאָג פֿון דעם אָנגריף פֿון די ראַדיקאַלע מוסולמענער אויף די צווילינג-טורעמס אין מאַנהעטן, ניו-יאָרק. אַ וואָך איז אַריבער זינט דער געשעעניש און מיר האָבן כּמעט גאָרנישט אויפֿגעטאָן אַחוץ זיך צוטוליען צום ראַדיאָ, צו דער טעלעוויזיע און די צײַטונגען דאָ, אין ניו-יאָרק, וווּ מיר געפֿינען זיך, טובֿה און איך, צײַטווײַליק. גאַנצענע טעג פֿאָלגן מיר נאָך די אַנטוויקלונגען פֿון אַ היסטאָרישער געשעעניש וואָס שטײַגט איבער יעדע פֿאַנטאַזיע. דאָס איז געשען כּמעט מיט אַ וואָך צוריק. די רוטינע פֿון טאָג טעגלעכן לעבן האָט זיך אָפּגעשטעלט אין ניו-יאָרק און אין גאַנץ אַמעריקע, און האָט פֿאַרשניטן אויך אונדזער דאָ זײַן.
ס'האָט נישט קיין זין צו באַשרײַבן אַלץ וואָס ס'איז געשען, ווײַל ממילא וועט דאָס אַלץ ווערן אין גיכן אַ טייל פֿונעם היסטאָרישן רעקאָרד, און וועט דאָקומענטירט ווערן אין דער ברייט און אין דער לענג ביזן סוף פֿון אַלע דורות. איך וועל נאָר דערמאָנען, אַז אין מיטן פֿון מײַנעם אַ געמיטלעכן פֿאַרנאָטירן מײַנע זכרונות האָט זיך פּלוצעם אַרײַנגעריסן, אָן קיין שום וואָרעניש, אַן איבערלעבעניש וואָס האָט געפּלעפֿט די גאַנצע וועלט; אַ פּאַסירונג, וואָס האָט אַנטבלויזט די שׂינאה פֿון ראַדיקאַלן איסלאַם, אַראַבער נישט דווקא פֿון איין איינציק לאַנד, מענטשן וואָס זענען ווערבירט געוואָרן דורך טעראָר-אָרגאַניזאַציעס מיטן צוועק צו הרגענען און צעשטערן לשם מאָרד און פֿאַרניכטונג, מיטן צוועק צו פּאַראַליזירן גאַנץ אַמעריקע.
דאָ וועלן מיר פֿאַרשרײַבן נאָר דאָס וואָס איז געשען מיט אונדז, אָדער נישט געשען מיט אונדז, בלויז אַ פּאָר צענדליק בלאָקן פֿון אויפֿרײַס-אָרט אין אונטערשטן מאַנהעטן. דעם 11טן סעפּטעמבער, פֿאַרן צוזאַמענשטויס פֿון ערשטן עראָפּלאַן מיט דעם צווילינג-טורעם, בין איך געשטאַנען און זיך ראַזירט; 8:40 איז טובֿה געזעסן און געלייענט אַ בוך, און מיט אַ מאָל האָבן מיר ביידע דערהערט נישט קיין געוויינטלעכן גערויש פֿון אַן עראָפּלאַן איבער ניו-יאָרק, וואָס פֿליט זייער נידעריק. מיר ביידע הערן און זעען אַן עראָפּלאַן וואָס פֿליט אַדורך נישט ווײַט פֿון אונדז, אין דער הייך פֿון אונדזער פֿענצטער. טובֿה זאָגט: "אָט דער עראָפּלאַן האַלט בײַם אַראָפּפֿאַלן." איידער איך האָב באַוויזן זיך אויסדרייען און פֿרעגן אַ פֿראַגע האָבן מיר ביידע דערהערט דעם טעמפּן אויפֿרײַס פֿון אַ צוזאַמענשטויס.
מיר האָבן אָנגעשטעלט די טעלעוויזיע און זיך צוגעהערט צו די נײַעס. 9 אַזייגער מיט 3 מינוט האָבן מיר געזען אויפֿן עקראַן וואָס עס קומט פֿאָר. מיר האָבן געמיינט, אַז מיר זײַנען עדות פֿון אַן אַקצידענט, אַז אַן עראָפּלאַן האָט אָפּגעווײַכט פֿון זײַן מאַרשרוט און האָט זיך צופֿעליק אָנגעשטויסן אָן די צווילינג-טורעמס. דער גאַנצער פֿאַל האָט אויסגעזען ווי אַ פֿולקאָמער צופֿאַל... ווי קען דאָס זײַן אַנדערש... אַז אַן עראָפּלאַן וואָס פֿליט אין הימל פֿאַרטשעפּעט זיך פּונקט אַקוראַט אין אַ טורעם וואָס פֿון אויבן זעט אויס ווי אַ ציינשטעכער וואָס שטייט אין דער לופֿטן... דער עראָפּלאַן פֿליט דאָך ראַפּטום גיך און דער צווילינג-טורעם שטייט אויסער זײַן מאַרשרוט... און באַלד האָבן מיר געזען אויפֿן עקראַן ווי דער צווייטער עראָפּלאַן דערנענטערט זיך צום דרומדיקן צווילינג-טורעם... און אין דער רגע ווען אויך ער האָט זיך אָנגעשטויסן אין צווייטן טורעם, האָבן מיר דערהערט אַ מין עקספּלאָזיע, און פֿון דעם מאָמענט און ווײַטער זײַנען מיר געבליבן זיצן צוגעשמידט צו דער טעלעוויזיע און זיך פֿון איר נישט אָפּגענייגט כּמעט במשך פֿון צוויי מעת-לעתן, און אין דער זעלבער צײַט געהערט ראַדיאָ.
אין יענעם טאָג זענען מיר שוין נישט געגאַנגען אין ייִוואָ, פֿאַקטיש איז דאָרט קיינער נישט געווען, און אויף צו מאָרגנס, מיטוואָך, איז ייִוואָ געווען פֿאַרמאַכט, ס'האָט נישט געהאַט קיין זין צו גיין אַהין. מיר זײַנען געבליבן אין האָטעל, אַראָפּ אין דרויסן, אַרומגעגאַנגען אויף די גאַסן, געפּרוווּט אָנהאַלטן עפּעס אַ לעבנס-רוטינע. אָבער דעם צווייטן טאָג האָט זיך פֿאַרשפּרייט אין דער לופֿטן אַ ריח פֿון פֿאַרברענטע עלעקטרישע דראָטן, צוזאַמען מיט אַ ריח ווי פֿון אָפּגעברענטע גומענע רייפֿן פֿון אויטאָמאָבילן; אַ שרעקלעכער געשטאַנק פֿאַרמישט מיט ברענענדיקן נאַפֿט. דער ריח האָט געשוועבט אויף די פֿליגלען פֿון אַ וואָלקן, וואָס האָט זיך פֿאַרשפּרייט איבער אונדזערע קעפּ. בעתן ערשטן טאָג האָבן מיר געהאַט מזל, ווײַל עס האָט געהערשט אַ צפֿון-ווינט, וואָס האָט געבלאָזן פֿון צפֿון צו דרום אין דער ריכטונג פֿון האָדסאָן-טײַך, און דער רויך פֿון די שׂרפֿות האָט אונדז אויסגעמיטן. אָבער צו מאָרגנס האָט זיך געביטן די ריכטונג פֿון ווינט און זיך פֿאַרקליבן אין אונדזער ריכטונג. אין יענער צווייטער נאַכט זײַנען מיר געשלאָפֿן מיט פֿאַרמאַכטע פֿענצטער. אַ מזל וואָס אין אונדזער האָטעל איז געווען אַ לופֿטקילונג-סיסטעם.
אויפֿן דריטן טאָג, דאָנערשטיק, זענען מיר געגאַנגען צו פֿוס 14 בלאָקן, ווײַל זינט דעם אומגליק מיט די צווילינג-טורעמס זענען פֿאַרבאָטן געוואָרן פֿאַרקער-מיטלען צו פֿאָרן אין אונדזער ראַיאָן אויף דער פֿינפֿטער אַוועניו, אין דרום-טייל נאָך דער 16טער גאַס, וווּ ייִוואָ איז געשטאַנען. נישט קיין סאָבוויי, נישט קיין אויטאָבוסן, נישט קיין טאַקסי — אַלע האָבן זיך גערירט צו פֿוס. מענטשן זײַנען געווען געצוווּנגען זיך צו באַשיצן פֿון שווערן נעפּלדיקן קויטיקן אָפּפֿאַל אין דער לופֿטן. אין די גאַסן האָבן מיר באַמערקט אייניקע מענטשן מיט מאַסקעס אויף זייערע פּנימער, אָדער אַזוינע וואָס שיצן זיך מיט טיכלעך פֿאַרוואָרפֿן איבער דער נאָז.
אין יענע ערשטע טעג זײַנען מיר אַרומגעגאַנגען אין די גאַסן, און געפֿילט ווי מיר וואָלטן געווען אין ירושלים יום-כּיפּור, גייענדיק נישט דווקא אויפֿן טראָטואַר נאָר אין מיטן גאַס, אָן אויטאָמאָבילן, מיט זייער ווינציק מענטשן, און אַ מאָדנע אומגעוויינטלעכע שטילקייט וואָס האָט געוועלטיקט איבעראַל. פֿאַר די ניו-יאָרקער איז עס געווען ממש אַן אומגלייבלעכע סצענע נישט פֿון דער וועלט, צו זען עראָפּלאַנען F-16 און אַנדערע קריגס-עראָפּלאַנען — די איי-וואַקסן — פֿליִען אין די הייכן, צוזאַמען מיט העליקאָפּטערן איבער זייער שטאָט. די גאַנצע אַמעריקאַנער פֿאַרטיידיקונגס-קראַפֿט מיט איר לופֿטוואָפֿן איז געקומען צו באַשיצן ניו-יאָרק, נאָך אַלעמען. מענטשן האָבן אויפֿגעהויבן זייער בליק צום הימל, דאָס אַלץ באַטראַכט און נישט געקענט גלייבן זייערע אייגענע אויגן.
מיר זײַנען נישט געווען פֿאַרדאגהט, אָבער מיר האָבן אָנגעהויבן אויסרעכענען ווי אַזוי ס'וועט מעגלעך זײַן אַוועקצופֿליִען קיין קאַליפֿאָרניע, פֿרײַטיק דעם 14טן סעפּטעמבער, ווי פּלאַנירט. מיר האָבן געהאַט געפּלאַנט פֿאָרן באַזוכן פֿרידל און מײַקל באַומאַן, אונדזערע חבֿרים פֿון קאַליפֿאָרניע, און דאָ — גלײַך נאָך דעם אָנגריף — האָט מען פֿאַרשלאָסן אַלע אַמעריקאַנער פֿליפּלעצער און יענעם פֿרײַטיק זענען זיי נאָך אַלץ געווען פֿאַרמאַכט. אַלע אונדזערע פּלענער האָבן זיך אָנגעהויבן ענדערן פֿון יענעם מאָמענט אָן.
מאָרגן איז ראָש-השנה און מיר האָבן געפֿילט, אַז דאָ, אין ניו-יאָרק, ענדיקט זיך אונדזער מיסיע. מאָרגן גייען מיר צו די שטריגלערינס, צו דעם שרײַבערס אַלמנה און זײַן טאָכטער, און ימים-נוראָים וועלן מיר זײַן בײַ בנימין מלמד און זײַן פֿרוי אַנאַ (אַנעטאַ פֿאַר די היימישע), מיט זייער זון איתן און טאָכטער יעל מיט וועמען מיר האָבן זיך געטראָפֿן אין ירושלים מיט אַ יאָר צוריק. דאָ אין ניו-יאָרק האָבן מיר זיך שוין געטראָפֿן אַ פּאָר טעג פֿאַרן אומגליק. בנימין און זײַן משפּחה זײַנען אונדזערע קרובֿים, ער און איך זײַנען מיר שוועסטער-קינדער שלישי בשלישי. אַ טאָג פֿאַר אונדזער צוריקפֿאָרן קיין ירושלים האָבן מיר געפּלאַנט זיך צו טרעפֿן מיט אַלאַן (אַבֿרהם) מענדעלסאָן, מײַן גוטער חבֿר זינט די לעצטע 40 יאָר, פֿון דער צײַט, ווען מיר האָבן געוווינט אין איין צימער אין סטודענטן-היים פֿון העברעיִשן אוניווערסיטעט אין גבֿעת-רם. אַבֿרהם מענדעלסאָן איז פּראָפֿעסאָר פֿון פילאָסאָפֿיע אין מעק-מאַסטער-אוניווערסיטעט פֿון האַמילטאָן (אָנטאַריאָ), אין קאַנאַדע, וועט ער טאַקע קומען קיין ניו-יאָרק ווי געפּלאַנט, אַפֿילו ווען אַ טאָג שפּעטער וועלן מיר שוין אַוועקפֿאָרן צוריק, פֿריִער ווי פֿאָרויסגעזען.
וועגן "סעפּטעמבער אילעווען" וויל איך נישט דערציילן קיין געשעענישן וועלכע וועלן זיכער באַשריבן ווערן אין די צײַטונגען אַ סך בעסער און מיט מער פּרטים. אָבער פֿון מײַן קוקווינקל איז דאָ וואָס צו דערציילן וועגן דעם וואָס איז אפֿשר נישט גענוג בולט באַמערקט געוואָרן דאָ אין אַמעריקע, אָפּשאַצונגען און איין מעשׂה וואָס איך האָב געהערט צוויי פֿאַר טאָג אין ראַדיאָ, מיט צוויי טעג צוריק.
בעת די עראָפּלאַנען זײַנען געפֿלויגן מיט זייערע פּאַסאַזשירן צום טויט, איז געשען עפּעס אין פֿערטן עראָפּלאַן, וואָס איז ראוי צו דערציילן. אין דעם פֿערטן עראָפּלאַן וואָס האָט, ווי עס ווײַזט אויס, געדאַרפֿט קראַכן אינעם "ווײַסן הויז" אַרײַן, האָבן די פּאַסאַזשירן באַקומען אַ געלעגנהייט אָנצוקלינגען צו זייערע נאָענטע און זיך געזעגענען מיט זיי, לויט ווי די טעראָריסטן האָבן זיי באַפֿוילן. איך בין זיכער, אַז אָט די טעלעפֿאָנישע לעצטע געשפּרעכן וועלן נאָך אויפֿטויכן אין דער פֿאָרעם פֿון מעשׂיות און לעגענדעס און די שמועסן מיט אַלע זייערע פּרטים וועלן צונויפֿגעזאַמלט און עווענטועל אָפּגעדרוקט ווערן. איך בין זיכער, אַז מע וועט דרייען פֿילמען און ביכער וועלן געדרוקט ווערן, אין וועלכע מע וועט פּרוּוון מיט אַ גרעסערן אָדער קלענערן טאַלאַנט צו דאָקומענטירן אַלץ וואָס ס'איז געשען. אָבער די מעשׂה וואָס איך האָב געהערט אין ראַדיאָ איז נישט קיין מעשׂה נאָר אַ הוילער אמת; אַן עדותשאַפֿט בנוגע איין משפּחה, וואָס האָט זיך געזעגנט דורכן טעלעפֿאָן מיט איינעם פֿון אירע מיטגלידער, וואָס איז געווען אויפֿן פֿערטן עראָפּלאַן. דאָס איז די דערציילונג פֿון דזשערעמי גליק, אָדער בעסער געזאָגט ירמיהו גליק, און דאָס וועל איך דערציילן ווי איך אַליין האָב עס געהערט.
אָבער פֿריִער וויל איך מקדים זײַן און ברענגען אַ זאָג וואָס רעזומירט דעם מהות פֿון שרעקלעכן קאָנפֿליקט, אין וועלכן די אַמעריקאַנער און די גאַנצע וועלט (אונדז ייִדן, וואָס וווינען אין ישׂראל, אַרײַנגערעכנט) איז פֿאַרקניפּט און פֿאַרבונדן מיט דעם אַראַבישן טעראָר; דער עיקר, דער טעראָר פֿון ראַדיקאַלן איסלאַם, וועלכער טענהט אַז נאָר די ליידן פֿון די מוסולמענער אויף דער וועלט, צוזאַמען מיט זייער געפֿיל ווי אַ גערודפֿטע קולטור — בלויז דאָס איז גענוג צו באַרעכטיקן די טעראָר-מעשׂים וואָס ווערן געטאָן אין נאָמען פֿון זייער גאָט און זייער רעליגיע. מע זאָגט, אַז די פּראָבלעמאַטישע באַציִונג צו דער אַראַבישער און מוסולמענישער וועלט, נאָך דעם וואָס עס איז געשען, ווערט פֿאָרמולירט אין דער קומענדיקער לאָגישער פּראָפּאָזיציע: "עס איז אמת, אַז נישט אַלע מוסולמענער זײַנען טעראָריסטן, פֿאַרכאַפּער פֿון עראָפּלאַנען און רוצחים — אָבער עס איז אויך אמת, אַז אַלע טעראָריסטן, די פֿאַרכאַפּער און מערדער אויף די פֿיר עראָפּלאַנען זײַנען געווען מוסולמענישע אַראַבער."
אַרום 5 מינוט פֿאַר 10 אין דער פֿרי, דעם 11טן סעפּטעמבער 2001, האָט געקראַכט דער פֿערטער עראָפּלאַן אין דער אומגעגנט פֿון פּענסילוועניאַ, און נישט דערגאַנגען צו זײַן ציל. מע מיינט, אַז אויך אָט דער עראָפּלאַן, וועלכער איז ענדגילטיק נישט אַרויפֿגעפֿאַלן אויף אַ בנין אָדער אַן אַנדער סימבאָל פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, איז געווען געקירעוועט מיטן ציל וואָס די טעראָריסטן האָבן באַשטימט — אַרײַנצוקראַכן אים אינעם "ווײַסן הויז".
דער דאָזיקער פֿערטער עראָפּלאַן וואָס האָט געקראַכט אויף אַן אומבאַוווינטן שטח, אין אַ לאַנדווירטשאַפֿטלעכן געביט, האָט פֿאָרגעשטעלט מיט זיך און שטעלט מיט זיך פֿאָר ביז הײַנט אַ רעטעניש. אַלע פֿרעגן פֿאַר וואָס ער האָט געקראַכט אין מיטן אַ פֿעלד און נישט אַטאַקירט דעם געפּלאַנטן ציל זײַנעם. מע האָט אָנגעהויבן צונויפֿזאַמלען די רעקאָרדירונגען פֿון די שמועסן פֿון די פּאַסאַזשירן אויפֿן פֿערטן עראָפּלאַן מיט זייערע קרובֿים און מען האָט אָנגעהויבן פֿאַרקניפּן און פֿאַרבינדן איין פּרט מיטן צווייטן, איין געשפּרעך מיטן אַנדערן, כּדי צו פּרוּוון פֿאַרשטיין וואָס עס איז געשען. איך וועל דאָ ברענגען דאָס וואָס איז געשען מיט דזשערעמי גליק, אַ יונגער טאַטע, 31 יאָר אַלט, און זײַן פֿרוי ליזאַ אויך 31 יאָר אַלט, וועלכע האָט זיך דורכגערעדט מיט אים אין טעלעפֿאָן בעת דעם פֿלי פֿונעם עראָפּלאַן. זי האָט זיך געפֿונען אין דער צײַט בײַ אירע עלטערן אין שטוב, צוזאַמען מיט זייער ערשט געבוירן עופֿעלע. ער איז געפֿלויגן מיט דעם פֿלי נומער 93 פֿון "יונײַטעד ערלײַנס". צוויי פֿאַר טאָג האָב איך מיט צוויי טעג צוריק זיך צוגעהערט צום ראַדיאָ ווי אַ רעפּאָרטערין אינטערוויויִרט ליזאַן, וועלכע דערציילט וועגן דעם לעצטן געשפּרעך אירן מיט איר מאַן דזשערעמי גליק, אַ שמועס וואָס האָט אָנגעהאַלטן אַרום 20 מינוט, לויט ווי ליזאַ דערציילט. איך וועל פּרוּוון איבערחזרן און איבערגעבן די פּרטים פֿון דעם ראַדיאָ-שמועס אַקוראַט ווי איך האָב אים געהערט.
ליזאַ זאָגט: איך בין געווען בײַ מײַנע עלטערן אין שטוב בעת מיר האָבן געהערט וועגן אָנגריף אויפֿן פּענטאַגאָן, אויף די צווילינג-טורעמס אין ניו-יאָרק. מיר האָבן געוווּסט, אַז דזשערעמי געפֿינט זיך אויפֿן פֿלי נומער 93 וואָס פֿאָרט בכלל קיין סאַן-פֿראַנציסקאָ. אין דער זעלבער צײַט, ווי מיר הערן זיך צו צו אַלץ וואָס עס געשעט צווישן 8:45 און 9:30 אין דער פֿרי, האָבן מיר זיך געטרייסט קלערנדיק, אַז דזשערעמי געפֿינט זיך אויף אַ זיכערן עראָפּלאַן, וואָס פֿליט קיין סאַן-פֿראַנציסקאָ; ער איז שוין זיכער אָפּגעפֿלויגן און זיך דערווײַטערט פֿון דער סכּנה. דווקא דעמאָלט, אַ פֿערטל צו צען, אַ קלונג פֿונעם טעלעפֿאָן. דזשערעמי געפֿינט זיך פֿון דער אַנדערער זײַט ליניע און שמועסט מיט מיר פֿון זײַן עראָפּלאַן. מיר האָבן אָנגעהויבן רעדן צווישן זיך, און ער האָט מיך געפֿרעגט — זאָגט ליזאַ — צי איז עס אמת אַז צוויי עראָפּלאַנען האָבן זיך צונויפֿגעשטויסן מיט די צווילינג-טורעמס? און ליזאַ דערקלערט דער רעפּאָרטערין, אַז זי האָט אויף אַ רגע זיך געקווענקלט וואָס צו ענטפֿערן. זי האָט געטראַכט בײַ זיך, אַז אויב זי וועט זאָגן דעם אמת, וועט איר מאַן דאָס אפֿשר אָננעמען מיט אַ שווערן געמיט, און וועט אָנהייבן אַרויסדרינגען דערפֿון מסקנות וועגן אַלץ וואָס עס געשעט. פֿון דער צווייטער זײַט, האָט זי נישט געוואָלט אים זאָגן אַ ליגן, און זי האָט געענטפֿערט אַז — יאָ, עס איז אַן אמת.
ווי עס זעט אויס האָט דזשערעמי אָנגעהויבן פּאַמעלעך צו פֿאַרשטיין אַז מיט אים און זײַן עראָפּלאַן געשעט עפּעס ענלעכס. ער האָט דערציילט ליזאַן, אַז די טעראָריסטן האָבן אים און די אַנדערע פּאַסאַזשירן דערלויבט רעדן דורכן טעלעפֿאָן און אַז אין זײַן עראָפּלאַן געפֿינט זיך איינער פֿון די טעראָריסטן מיט עפּעס אַ רויטער פּושקע (פֿון אַן אַנדער קוואַל האָב איך געהערט אין ראַדיאָ, אַז דאָס איז געווען אַ טעראָריסט וואָס איז געשטאַנען מיט אַן אויפֿרײַס-גאַרטל און באַוואַכט די פּאַסאַזשירן, בעת צוויי אַנדערע טעראָריסטן האָבן באַזײַטיקט דעם פּילאָט און פֿאַרנומען זײַן אָרט). דזשערעמי גליק האָט גענומען צונויפֿבינדן צו ביסלעך איין פּרט מיטן אַנדערן, אָבער ער האָט גערעדט רויִק, ווי אַרום אים וואָלט גאָרנישט געשען, און ליזאַ, זײַן ווײַב, דערציילט דער רעפּאָרטערין אַז אויך זי האָט רויִק גערעדט, אָן אַרײַנפֿאַלן אין קיין שום היסטעריע, ווײַל זי האָט נישט געוואָלט פֿאַרערגערן איר מאַנס געמיט, און ער פֿון זײַן זײַט האָט זיך צוריקגעהאַלטן כּדי איר נישט אַרײַנצופֿירן אין אַ פּאַניק-שטימונג... און אַזוי זײַנען זיי ביידע געזעסן, ער אין עראָפּלאַן און זי אין אַ שטוב, און גערעדט צווישן זיך...
און ווײַטער זאָגט ליזאַ צו דער רעפּאָרטערין, אַז אין דעם מאָמענט ווען דער שמועס צווישן איר און איר מאַן האָט זיך אָנגעהויבן, איז איר מאַמע אַוועקגעלאָפֿן צו אַן אַנדער טעלעפֿאָן און אָפּגערופֿן דעם נומער 911, דאָס איז דער טעלעפֿאָן-נומער צו קלינגען אין אַ נויטפֿאַל; זי רעדט מיטן זיכערקייטס-דינסט און דעם געהיימדינסט — זי דערציילט זיי וואָס עס קומט פֿאָר. זיי האָבן תּיכּף-ומיד זיך צוגעלאָנטשעט, כּדי אונטערצוהערן דעם געשפּרעך צווישן דזשערעמי און ליזאַן — זיי זײַנען נישט געווען מסוגל צו רעדן מיט זיי, אָבער זיי זײַנען געווען אימשטאַנד צו הערן וואָס זיי רעדן צווישן זיך.
דזשערעמי באַשרײַבט דעם מצבֿ אויף זײַן עראָפּלאַן און זאָגט, אַז דער איינציקער וואָפֿן וואָס ער פֿאַרמאָגט איז אַ טעמפּער מעסער צו שמירן פּוטער אויפֿן ברויט פֿונעם פֿרישטיק. ער האָט איר אויך דערציילט, אַז אַ פּאָר פּאַסאַזשירן אין עראָפּלאַן האַלטן בײַם אָפּשטימען, צי מע זאָל זיך אַרויפֿוואַרפֿן אויף די פֿאַרכאַפּער, צי נישט. ווי עס זעט אויס, האָבן דזשערעמי און די אַנדערע פּאַסאַזשירן פֿאַרשטאַנען, אַז דרײַ עראָפּלאַנען האָבן שוין געטראָפֿן אין זייער ציל, און אַז ער און די אַנדערע פּאַסאַזשירן געפֿינען זיך אין אַ פֿערטן עראָפּלאַן וואָס דאַרף אויך דינען ווי אַ טויט-וואָפֿן, און זיי האָבן באַשלאָסן אָפּצוגעבן זייער לעבן פֿאַר אַ טײַערן פּרײַז. דאַן זאָגט דזשערעמי צו ליזאַן, זײַן ווײַב, ווי ער וואָלט זיך געזעגנט מיט איר: "זיי האַלטן בײַם אָפּשטימען, וואַרט אַ רגע, איך קום באַלד צוריק..." ליזאַ זײַן ווײַב האָט עס נישט געקענט אויסהאַלטן און האָט איבערגעגעבן דאָס טרײַבל איר טאַטן.
דאָ ווערן די געשעענישן ווײַטער דערציילט פֿון איר טאַטן, וועלכער באַטאָנט, אַז מיט אַ מאָל איז געוואָרן שטיל אויף דער ליניע אין פֿאַרלויף פֿון אַ דרײַ מינוט, און דעמאָלט האָט ער דערהערט דאָרט אינעווייניק געשרײַען און געוואַלדן, אַ ליאַרעם און ווידער אַ שטילקייט, און נאָך איין מינוט — ווי אַ וווּלקאַן וואָלט אויפֿגעריסן... ער האָט נאָך אַ מאָל דערהערט געשרײַען און געוואַלדן, ווי אַ מין אַטאַקירנדיקע כוואַליע וואָס צעשטערט אַלץ וואָס זי טרעפֿט אויף איר וועג, און אַ לענגערע שטילקייט האָט זיך באַזעצט אויף דער ליניע און מער האָט ער גאָרנישט געהערט...


c: text/html

text:
װיקיפּעדיע:וואס איז א גוטער ארטיקל?
גוטע ארטיקלען זענען די וואס טרעפן צו די קוואליטעט כללים פון א גוטן ארטיקל. די וואס ווערן מיט דעם אנגעצייכנט קענען ווערן באקלערט פאר אן אויסדערוויילטן ארטיקל.
אויף צו באשטימען אן ארטיקל אלס א "גוטער ארטיקל", לייגט אים צו אויפ'ן גוטע ארטיקלען נאמינאציעס בלאט.
ארטיקלען וואס טרעפן צו די קוואליטעט כללים ווערן אנגעצייכנט אויף זייער רעדן בלאט מיט דעם "גוטער ארטיקל" מוסטער {{גוטער ארטיקל}}, און די תוצאה ערשיינט ווי פאלגנד:
קוואליטעט כללים[רעדאקטירן מקור]
די כללים זענען ווי פאלגענד (פארגעשלאגן):
- דער ארטיקל ווערט אויסגעלייגט לויט די סטיל כללים פון וויקיפעדיע. דאס קען מען זען אין דעם סטיל האנטבוך.
- ער הייבט אן מיט א גוטן אריינפיר וואס שילדערט גוט די טעמע אן איבעריגע פרטים.
- ער איז גוט געשריבן. דער ארטיקל ניצט א גוטע שפראך, און איז גרינג צו פארשטיין. עס איז פאסיג אויסגעשטעלט מיט אן אריינפיר און פאסיגע טיילן, און איז נישט סתם א זאמלונג פון ליסטעס.
- ער איז ריכטיג אין פאקט. דער ארטיקל שרייבט פאקטן וואס זענען גרינג פעסטצושטעלן/גוט באקאנט, אדער ווערט אנגעצייכנט מקורות (ספעציעל אויף קאנטראווערסיעלע ענינים).
- דער ארטיקל טוט אינגאנצן באשרייבן דעם ענין. אלע וויכטיגע טעמעס וואס זענען פארבינדן מיט דעם ווערן דערמאנט.
- ער איז געשריבן נייטראל. עס האט נישט קיין פערזענליכע מיינונגען אדער איין-זייטיגע פאקטן. אלע פארשידנזייטיגע מיינונגען ווערן אראפגעברענגט און ערקלערט.
- ער איז סטאביל, נישט אז מ'האלט אין איין פירן א רעדאקציע קריג.
- ער אנטהאלט אן אינטערוויקי לינק. געאייגנט צו דער ענגלישער אדער דער העברעישער וויקיפעדיע, וואס רוב ליינערס פארשטייען, כדי נאכצוקוקן צי דער ארטיקל קען נישט ווערן בעסער.
- ער אנטהאלט א בילד, ווען נאר מעגלעך, ווייל אינפארמאציע טאר נישט זיין לאנגווייליג.
ליסטע פון גוטע ארטיקלען[רעדאקטירן מקור]
(לייגט צו אן ארטיקל לויט די סדר פון א"ב.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
דען רעדער
דען רעדער איז אממערסטנס באקאנט אלס דער צווייטער סי בי עס אנקער מאן אן אמט וואס ברענגט גרויס כבוד און וואס יעדער זשורנאליסט זוכט צוצוקומען דערצו
איבער גענומען דעם אמט האט ער פון וואלטער קראנקייט וואס דער נאמען און דער פאזיציע איז ספעציעל געשאפן געווארן פאר אים דורכאויס דעם 1964 קאנווענשאן און וואל טאג וואס איז געוועזן זייער א הייסער און ער האט עס אזוי גוט מאנעווירט אזוי ווי אן אנקער מאן מאנעווירט דעם שיף אז עס זאל זיך נישט איבערדרייען, און דעמאלטס איז געבוירן געווארן דער אמט, און דער נעקסטער אין דער רייע אין 1981 ווען קראנקייט האט אויפגעגעבן זיין פאזיציע איז דאן געווען, דער פארהעלטנסמעסיג יונגער זשורנאליסט דען רעדער וואס האט זיך דורכאויס די יארן באקאנט געמאכט און געווארן זייער פאפולער דורך דעם וואס ער האט זיך אריינגעריסן אין דעם מויל פון דעם לייב און ווי עס איז נאר געווען א נייעס איז דארט געווען אויפן ארט און דאס געדעקט לעבעדיג אפילו ווען יעדער אנדערער זשורנאליסט האט שוין געציטערט אהין צו גיין, ווי אויך איז ער שוין געווען גוט באקאנט צוליב זיינע בייסיגע פראגן צו פאליטישע פיגור'ן אזוי אז עס איז נישט געווען דאן קיין פאסיגערער מענטש ווי רעדער וואס זאל פארטרעטן קראנקייט'ס פאזיציע.
שפעטער אבער מיט די יארן איז ער געווארן מער און מער גענויגט אויף לינק'ס אזוי ווי דער גאנצער אמעריקאנער מעין סטרים מידיע און אזוי האט ער צעביסלעך אויפגעהערט צו האבן אזויפיל צוהערער אז די פירמע האט אים שוין געקענט באשטיין אויפצוטוישן מיט א פרישן יונגען ענערגישן אוואנטוריסט.
זיין קאריערע האט זיך געענדיגט דורך דעם רעדער-געיט סקאנדאל וואס אויפגעדעקט א געשיכטע איבער בוש און 2004 הארט פאר די וואלן, און אויב עס וואלט זיך ארויסגעשטעלט פאר אמת וואלט דאס אים געקענט אוועק לייגן, אבער ווי רעדער טענה'ט איז די געשיכטע יא אמת געוועזן נאר מען האט אים באזייטיגט אויפן דרוק פון דער פירמע'ס מוטער פירמע וויאקאם וואס איר שעף איז געשטאנען און זייער גוטע באציאונגען מיט דעם דעמלטדיגן ווייסן הויז פארוואלטונג.
נאך אלעם בלייבט ער נאך אלס אין דער געשיכטע אלס דער לעגסטער אנקער מאן וואס איז נאר געווען.


text:
די מיזעראבלער
די מיזעראַבלער (פראנצויזיש: Les Misérables לע מיזעראַבלע) איז א ראמאן וואס זיין געשיכטע געשעט אין פראנקרייך אין דעם ערשטן העלפט פון דעם 19טן יארהונדערט, דאס בוך האנדלט וועגן די נאטור פון דעם מענטש און וועגן דעם לעבן, דאס בוך גייט נאך דער כאראקטער פון זשאן וואלזשאן און נאך די אנטוויקלונגען אין פראנקרייך, מיט שארפער רעצענזיע וועגן די ארעמקייט או די פארהעלטעניש פון דער פראנצויזישער געזעלשאפט צו די ארעמעלייט און די רחמנות'דיגע. דאס בוך האט געשריבן אין יאר 1862 דער בארימטער פראנצויזישער שרייבער וויקטאָר הוגאָ. דאס בוך איז געבענטשט מיט געפארבטע קאלירן און טיפע אנאליזן פון פיגורן, אויך די זאטיגע פון זיי. "די מיסעראבלער" ווערט גערעכנט אלס די גרעסטע באשאפונג פון וויקטאר הוגא צוזאמען מיט דער באשאפונג דער הויקער פון נאטרעדאם.
איבערזעצונג צו יידיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מיטן נאמען "דער גיבור אין קייטן". ב' שימין ווארשא. 1911.
רעקארדן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דערנאך ווען ער האט געענדיגט אראפ צו שרייבן דעם ראמאן די מיזעראבלער, איז וויקטאר הוגא ארויס אין וואקאציע, ער איז געווען נייגעריג צו וויסן צי דאס פארקויפן דאס בוך געלונגט האט ער געשיקט א טעלעגראם צום פארלעגער מיט איין איינציגער צייכן: "?". דער ענטפער וואס האט נישט פארשפעטיגט צו קומען האט אריינגערעכנט אין זיך אויך נאר איין צייכן: "!". אנדערש פון דער קורצער מיטשטימונג, וואס ווערט גערעכנט אלס די קערצסטע מיטשטימונג פון אלע צייטן, פארמאגט "די מיזעראבלער" איינע פון די לענגסטע זאצן אין דער וועלט ליטעראטור. די לענג איז 823 ווערטער, 93 קאמעס, 51 פינטלעך מיט קאמען און-4 קווים מפרידים (-),עס ווערט צעשפרייט אויף כמעט דריי זייטן.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די גיבור אין קייטן צו ליינען דורך די יידישער ביכער-צענטער


text:
7טן יולי
דעם 7טן יולי איז דער 188סטער טאג פון יאר (189סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 177 טעג .
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1937 - אויסגעבראכו די צווייטע כינע-יאפאן מלחמה
- 1941 - צווייטע וועלט קריג: אמעריקאנער קראפטן שטייגן אראפ אין איסלאנד צו פארמיידן א דייטשע אינוואזיע
- 2005 - אל קיידא פירט אויס אטאקעס אין לאנדאן, הויפטשטאט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך אין דעם אונטערגרונט און א צוויישטאקיקן אויטאבוס. אין דער אטאקע ווערן געהרגעט 52 מענטשן און 700 ווערו פארוואונדעט.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1860 - גוסטאוו מאהלער, קאמפאזיטאר (געש' 1911)
- 1887 - מארק שאגאל, מאלער (נפטר 1985)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1930 - ארטור קאנאן דויל, סקאטישער דאקטאר און שרייבער וואס האט געשאפן "שערלאק האלמס" (געב' 1859)
- 1972 - טאלאל, מלך פון יארדאניע (געב' 1909)


text:
קארפאטארוס
קאַרפאַטארוס אדער קאַרפאַטן-לאנד איז א געביט, אין די קארפאטן בערג, וואס פאר דער ערשטער וועלט מלחמה, האט עס געהערט צו אונגארן, צווישן די צוויי וועלט מלחמות, צו טשעכאסלאוואקיי, און דורכאויס די צווייטע וועלט מלחמה צוריק צו אונגארן, היינט איז ער כמעט אינגאנצן דער טראנסקארפאטישער אבלאסט אין אוקראינע.
ביי דער מלחמה האבן געוווינט אין קארפאטרוס 75,000 יידן, ביז ווען די נאציס האבן איינגענומען אונגארן, איז דאס לעבן געווען געהעריג, ארויסהעלפנדיק פוילישע און סלאוואקישע געראטעוועטע, מיט דעם אלעם, זענען 18,000 יידן פארטריבן געווארן, מיטן אויסרייד אז זיי זענען אויסלענדישע בירגער, רוב פון די פארטריבענע זענען אומגעקומען אין גאליציע.
די יידישע געמיינדע אין בודאפעסט, האט געברענגט דעם גירוש צו אן ענדע, און א טייל פון די יידן זענען צוריק געקומען.
ווען די נאציס האבן איינגענומען אונגארן, זענען די קארפאטישע יידן געווען די ערשטע צו פארשיקט ווערן, אכציג פראצענט פון די קארפאטישע יידן זענען אומגעקומען ביים קריג.


text:
זיסוואַרג ענגשאַפט איז אַ כיודזשלי פאָלקס שפּיל אין וואָס איר האָט 4 מינוט צו פאַרענדיקן יעדער מדרגה און געווינען מאַקסימום פונקטן.
צו שפּילן זיסוואַרג ענגשאַפט סאַגאַ איז גרינג:
ניצן די מויז צו מיטאַרבעטער דיין פּיסי אויף ווערטיקאַל אָדער האָריזאָנטאַל שורות לפּחות 3 יידעניקאַל קאַנדיז.
ענדיקן די מדרגה און גיין צו דער ווייַטער! און אויב איר אלץ באַקומען סטאַק אויף אַ מדרגה, באַקומען הילף אָדער געפינען עצות אויף די שפּיל פון קאַץ גוט גליק צו איר און זאל דער בעסטער געווינען זיסוואַרג ענגשאַפט פּיסי נעץ.;)
ווי זיסוואַרג ענגשאַפט אויף פּיסי – שער דער שפּיל מיט דיין פריינט!
פּלייַינג אַ פּיסי זיסוואַרג ענגשאַפט
שער דיין סקאָרז און עצות צו פאָרן אַ מדרגה פון זיסוואַרג ענגשאַפט!
שער דיין זיסוואַרג ענגשאַפט עצות און טשעאַץ אויף ווי צו באַקומען גרויס סקאָרז און פאָרן לעוועלס פאַסטער.


text:
קאקא קאלע
קאקא-קאלע (ענגליש: Coca-Cola) איז די גרעסטע פירמע אין דער וועלט וואס פארבריצירט זיסע קארבינירטע געטראנקען, די מערסטע פאפולערע איז זייער קאלע סאדע, מ'רופט עס אין קורצן "קאק" עס איז א זיסער טונקעלער געטראנק געמאכט מיט קארמאליזירטע צוקער און קאפעין.
די פירמע איז הויפטקווארטירט אין אטלאנטא, דזשארדזיע.
זייער אנדערע געטראנקען זענען:
און ארץ ישראל האט עס א הכשר פון הרב משה לאנדא פון בני ברק.
מען האט געמאכט קאקא-קאלע צום ערשטן מאל דעם 8טן מיי 1866.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וויפל צוקער האט א קען סאדא? א ווידעא קליפ געט אייך די שוידערליכע ענטפער: 7 און האלב טיי לעפעלעך... [1]


text:
װיקיפּעדיע:טעכנישע פראגעס
אינהאַלט
- 1 ווי אזוי פאנגט מען אָן אן ארטיקל?
- 2 לאנגע יו.אר.על. פיל מיט אומפארשטענטליכע זשיבעריש
- 3 בילדער
- 4 איך קען נישט ענדערען קאטעאגאריע בלאט
- 5 קאטעגאריע פראבלעמן מיט נקודות
- 6 סטאטיסטיקס פון ליינער?
- 7 פראבלעם ביי בילדער נאכן אפלאדענען
- 8 וויאזוי טוישט מען פון רעכטס אויף לינקס
- 9 וויאזוי מאכט מען סוב-צווייטע קעפעלעך איינצוטיילן ארטיקל
- 10 איך האב דיר נאר געוולט ווייזן די אפטיילונגן
- 11 איך וויל מאכן אימעיל אדרעסן, וויאזוי?
- 12 ווי לייג איך דעם אויפקלערונג פארן מעקן
- 13 לינקן צו א פרעמדע ארטיקל אפטיילונג
- 14 סקראול באר איז אויף די לינקע זייט
- 15 Email Confirmation Bug
- 16 באנוצער לינקט אבער נישט באניצער
- 17 לייגן א לינק צי אנדערע שפראך
- 18 דער סיסטעם זאל אנערקענען די כ מיט ך אדער נ און ן אלס איינס
- 19 וויקיפעדיע מאכט מיר פראבלעמן שוין די לעצטע פאר טאג.
- 20 וויאזוי מאכט מען ריפרעש פארן וויקיפעדיע סיסטעם
- 21 טוישן נאמען אדער גראמאטיק פון קעפל פון ארטיקל
- 22 אנפאנגען א נייעם ארטיקל
- 23 ווי אזוי קען איך ארבטען פאר וויקי
- 24 ווי אזוי קען איך עפענען הייד פארק אויף מיין מאביל?
- 25 דער לעצטער געדאנק
ווי אזוי פאנגט מען אָן אן ארטיקל?[רעדאקטירן מקור]
אויב מען וויל באשאפן א נייעם ארטיקל, ווי אזוי מאכט מען דאס אָפֿיציעל? איך גיי אימער אריין אין א פרעמדן ארטיקל און איך שרייב אזוי [[שלום]], עס איז מיר אינטערעסאנט ווי אזוי מאכט איר דאס? (רוני 18:55, 16 יאַנואַר 2006 (UTC))
שוין אויסגעארבייט קוק אין ערשטע בלאט--יודל 17:16, 17 יאַנואַר 2006 (UTC)
לאנגע יו.אר.על. פיל מיט אומפארשטענטליכע זשיבעריש[רעדאקטירן מקור]
איך ניץ פייער פאקס בראוזער און ביים אדרעס באקס אויבן פון דעם בלאטל אין וויקיפידיע איז זיער לאנגע דער אדרעס פיל מיט נומערן און פארצענט % סימבאלן פארוואס איז דאס?, סמאכט דאך זייער אומבאטעמט ווען מען וויל איינעם אפשיקן א ארטיקל אין מעיל .--71.247.183.100 18:34, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
- דאס האט נישט מיטן פייערפאקס צו טאן, אלע WWW פראגראמען ווייסן נישט ליינען העברעישע אותיות Jiddisch 18:39, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
ווען וועלן די חכמים איינזעהן דאס צו פארעכטן? דערווייל נוץ איך דעם טייני.יו.אר.על. טול. --71.247.183.100 18:41, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
- א שיין וועב-פראגראם, יישר כוח Jiddisch 18:43, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
יעצט באמערק איך אז וויקיפידיע בלאקירט אטאטמאטיק צו אפהיטן יעדע טייני.יו.אר.על. זייט לינק, ווייל זיי מיינען אז עס איז ספעם, קען איינער הלעפן כלפי דעם?--יודל 15:35, 22 פֿעברואַר 2006 (UTC)
- וואס טוט מען מיט לאנגע לינקס זיי פארברייטערן פונעם בלאט אינעם "ענדערן" זייט.--רעדאקטאר 17:09, 23 אַפּריל 2006 (UTC)
בילדער[רעדאקטירן מקור]
איך האב מיך פארהאנקעט מיט עפעס א מנהל אין די קאמאנס פיקטשער אפלאודינק וויק, וויאזוי ארבטסטטי אן דעם וואס זאלסט זיי אויפרעגן יעדע פיקטשער פארלאנגן זיי א לייסענס. ווי איז דאס מעגליך אז איך זאל אנפרעגן יעדן בעל הבית פון דעם פיקטשער צו ער געט מיר רשות?--יודל 19:40, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
- אויב די בילדער זיינען פריי קען מען זיי לייגן, איך נעם בילדער פון אנדערע וויקיפעדיען, אבער איך גלויב אז בילדער וואס ווערן דערשיינט אין די פארומען (ווי הייד-פארק) מעג מען זיי לייגן. Jiddisch 19:45, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
ווי אזוי מאך מען קלענער א בילד און ווי אזוי ריקט מען עס אין די זייט?--שמערל 02:04, 29 יוני 2006 (UTC)
-
- ביטע פאר דו פרעגסט נעכטן וועגן לינקס היינט וועגן בילדער גיי אריין אין הילף בלאט. און אויב דו טרעפסט נישט דיין באגער דארטן דאן פרעג ס'איז שווער איבערזאגן יעדעס מאל עקסטער פאר יעדן נייעם באנוצער.
נישט אלעס קען מען וויסן פון הילף. מיין חבר האט אבער מיך אנגערופען און אנגעוויזען אלע שוועריקייטן.--שמערל 17:53, 29 יוני 2006 (UTC)
- איך קען דיר געבן אן עצה, גיי אריין אין א "ענדערן" פון אן ארטיקל ווו עס איז דא דארט א בילד, און זעה ווי אזוי מען האט דאס געמאכט. אדער גיי אריין דא צו לערנען ווי דאס צו טאן. ביי דערווייל, נאך אן עצה, ווען דו ווילסט דא פרעגן עטוואס, לייג דיין שאלה גאנץ אונטן, כדי מען זאל וויסן אויף וואס צו ענטפערן. מיט פארגעניגן. ►רוני◄ 18:35, 29 יוני 2006 (UTC)
איך קען נישט ענדערען קאטעאגאריע בלאט[רעדאקטירן מקור]
איך וויל דארטן צולייגן קרענק און עסקני און אזוי ווייטער. וויאזוי?
- קאַטעגאָריע בלעטער זיינען אטאמאטישע בלעטער, מען קען זיי נישט באארבעטן. כדי צו צולייגן דארט ווערטן, דארפסטו צולייגן ביים ווערט א דירעגירונג צום קאטעגאריע רוני 00:07, 15 יאַנואַר 2006 (UTC)
וויאזוי מאכט מען א דירעגירונג? איך גיי אריין [קאַטעגאָריע:עסקנים] וואס ערשיינט נישט אין איך זעה גארנישט אנדערשט פון [קאַטעגאָריע:אידישע גבירים] וואס ערשטיינט יא אין די קאטעגאריע בלאט ליסטע?--[באַניצער:יודל|יודל]] 04:05, 15 יאַנואַר 2006 (UTC)
- ביסט גערעכט! איך ווייס נישט פונקט פארוואס, אבער צומאלן דארף מען בלויז ווארטן ביז עס ווערט אקטואלעזירט רוני 11:39, 15 יאַנואַר 2006 (UTC)
קאטעגאריע פראבלעמן מיט נקודות[רעדאקטירן מקור]
איך בין געווען ביי אן אנדער קאמפיוטער דארטן האב איך נישט קיין נקודות, אפשר איז כדי צו טוישן קאטעגאריע אן נקודות אזוי ווי מען האט באשטימט ביי הויפט טיטלען? אויך וועט דאס אפשר לעיזן דעם פראבלעם אז נישט אלע קאטעגאריעס ווערן אויסגערעכנט אין די קאטעגאריע בלאט.--יודל 13:51, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
- איך ווייס נישט וו דאס צו מאכן רוני 15:12, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
ייש"כ פארן דאס ערלעדיגן ווען איך וועל האבן צייט צו בדק הבית וועל איך צולייגן א פלייצע--יודל 15:11, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
- דערווייל האב איך נאך גארנישט אליידיקט רוני 15:12, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
אבער ביים נעגל בלאט ארבייט דאס געוואלדיג, ווער האט דעס דארטן ערליידיגט?--יודל 15:14, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
- חחחח איך האב דזשאסט געפינטלט דעם קאטעגאריע רוני 15:18, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
יא איך האב געטשעקט ביים ענדערען, דאן פרעגט זיך די שאלה פארוואס זעהט זיך די קאטעגאריע ווארט נישט אן ביים גוף הארטיקל?--יודל 15:21, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
סטאטיסטיקס פון ליינער?[רעדאקטירן מקור]
איז דא א וועג צו וויסן וויפל ליינער וויקיפעדיע יידיש האט?--יודל 17:16, 17 יאַנואַר 2006 (UTC)
- איך ווייס נישט ווי, פרעג Gangleri. אבער אין יאנואר אליין איז צוגעקומען 7 נייע פארשריבינע באנוצערס. (פראביר זוכן עפעס אין דעם בלאט) --רוני 20:48, 17 יאַנואַר 2006 (UTC)
איך האב נאך נישט גיהאט קיין צייט צי באטראכטן און/אדער אינוועסטיגעיטן ווי אזוי די וויקיפידיע סערווערס ארבייטן. אבער אלץ א טייל פון מיין זשאב דארף איך האלטן סטאטיסטיקס פון וועב זייטליך וואס אונז האבען. אויב די וועב סערווער איז איינס וואס איינער פון ענק האט צוטריט צו די רויע לאגס, דעמאלט קען איך מנדב זיין מיין צייט דאס אויפצישטעלן. --שמאלץ 17:38, 29 מאַרץ 2006 (UTC)
פראבלעם ביי בילדער נאכן אפלאדענען[רעדאקטירן מקור]
דער נאמען פונעם בילד, .זשי.פי.גי. האקט זיך עפעס אריין אין א סימבאל איך קען דאס נישט קאפיען און פעיסטען. איז דאס ביי נאך איינעם? --יודל 14:04, 23 יאַנואַר 2006 (UTC)
איינער האט מיך אנגעפרעגט א וויכטיגע שאלה לגבי מיין נאמען, (דאס קען זיין שטארק נוגע לגבי אויסרופען צום ליינען) וויאזוי ענטפער איך עם צוריק? און איך וויל עם פרעגן אנדערע זאכן, איז דא א וועג עם צו שיקן א אי-מעיל?
- ווער און וווּ האט ער דיר געפרעגט? 192.117.156.64
וויאזוי טוישט מען פון רעכטס אויף לינקס[רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי מען רעדט צו די מנהלים אין ענגליש, און סתם אזוי שרייבט מען אין אידיש, וויל איך וויסן וויאזוי קען מען מאכן אז עס זאל זיך אויסשטעלן פון רעכטס אויף לינקס ווי אין אידיש, און נאכדעם צוריק פון לינקס אויף רעכטס אויף ענגליש.?--יודל 15:33, 22 פֿעברואַר 2006 (UTC)
וויאזוי מאכט מען סוב-צווייטע קעפעלעך איינצוטיילן ארטיקל[רעדאקטירן מקור]
דער גרויסער A (פיפטער טעב פון די 11) מאכט א קעפל אינערהאלב דער ארטיקל, וויאזוי מאך אבער א נייער קעפל אינערהאלב דעם קעפל. אזא סוב-קעפל אינציטיילן דעם אפטיילונג פון ארטיקל און נאך פארשידענע טיילן.?--Issak 14:04, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
- איך האב נישט פארשטאנען דיין פראגע, קענסו איר מער ערקלערן? ►רוני◄ 14:17, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
- איך האב יא פארשטאנן ער וויל איינטיילן אן ארטיקל אין צוויי אפטיילונגן (מיט קעפלעך) און דערנאך וויל ער די אפטיילונגן, אויך ווייטער צוטיילן מיט אירע אייגענע קעפעלך. וויאזוי?
מען מוז מאכן אנשטאט ארום גענומען מיט צוויי אזעלעכע סימבאלן == פון ביידע זייטן, פשוט מאכן דריי, צולייגן נאך איינס פון ביידע זייטן פון אייער קעפל, וועט דאס ווערן א סוב-קאטעגאריע אפטיילונג פון אפגעטיילטער ארטיקל. מען דארף דאס טאקע ארויפלייגן אלס איינע פון די טעבס כדי מען זאל זיך קענען גרינג באנוצן דערמיט, רוני נעם דיך צו די ארבייט דאס צוצילייגן ביטע!--יואל 14:21, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
-
-
- גוט, איך האפ בקרוב דאס צו מאכן ►רוני◄
-
איך האב דיר נאר געוולט ווייזן די אפטיילונגן[רעדאקטירן מקור]
איך מיין סארבייט. איא?--יואל 14:24, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
איצט גיי אריין אין ענדערן און פארעכטן מאוד וועסטו זעהן וויאזוי איך האב עס געמאכט[רעדאקטירן מקור]
רוני בין איך גערעכט צו דו האסט א גרינגערע וועג?--יואל 14:24, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
- יא, מען קען שרייבן 4 ==== כדי צו ווייטער ארונטערגיין ►רוני◄ 14:29, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
- אָה יעצט כאַפּ איך פארוואס מען האט דאס נישט אריינגעלייגט אין די 11 טול-טעבס ביים פארעכטן ארטיקלן וייל עס איז דאך אין לדבר סוף.--יואל 14:31, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
איך וויל מאכן אימעיל אדרעסן, וויאזוי?[רעדאקטירן מקור]
איך האב מיך דא ארום געשפילט אבער נאר פארשמירט און פארהארגעט. ביטע העלפן.--קרעכמער 00:09, 27 מאַרץ 2006 (UTC)
- פאראכטן באנוצער:jiddisch
ווי לייג איך דעם אויפקלערונג פארן מעקן[רעדאקטירן מקור]
איך האב גענדערט אן ארטיקל, צוליב וואס איך האב געוואוסט אז פאקטן וואס זענען דארט ערשינען זענען נישט געשטויגן און געפלויגן, אבער ווען איך האב געפענט וויקיפידיע שפעטער, האב איך באקומען א שארפן מעסעדזש פארן מעקן אן א אויפקלערונג, איז מיין פראגע, ווי ברויך איך דאס אויפקלערן? אויפן זעלבן בלאט?
- יא
קענסט דאס אויפמערקן אין דעם רעדן בלאט פון דעם נושא.--יודל 22:37, 29 מאַרץ 2006 (UTC)
אין יעדע ענדערן זייט, וועסטו קוקען אונטען וועסטו זעהן א קעסטל וואס שטייט פאר דעם קורץ וואָרט, שטעל דארטן אריין א קורצער אויפקלערונג.--הייד פארק 16:13, 23 אַפּריל 2006 (UTC)
לינקן צו א פרעמדע ארטיקל אפטיילונג[רעדאקטירן מקור]
הילף רעדן:לינק וויאזוי?--הייד פארק 16:12, 23 אַפּריל 2006 (UTC)
סקראול באר איז אויף די לינקע זייט[רעדאקטירן מקור]
געווענליך דארף דער סקראול באַר זיין אויף די לינקע זייט, אבער דא איז דאס פארקערט פארוואס, ביי אינטערנעט עקספלאורער.--Hebrew 23:38, 11 יוני 2006 (UTC)
- ביי מיר איז דאס אויף די לינקע זייט. ווען דו דריקסט אויף די רעכטע קנעפל פונעם מייז קענסטו לייכט טוישן די זייטן ביים קוועטשן אויף "קידוד" (איך ווייס נישט ווי אזוי איז דאס ביי די ענגלישע ווערסיע). ►רוני◄ 23:40, 11 יוני 2006 (UTC)
Email Confirmation Bug[רעדאקטירן מקור]
There appears to be a problem with the email confirmation. When the the confirmation email is received, the link in the email goes to an error page. Is there anyone around with the technical expertise to fix this? Gangleri, are you still around?
עס זעט אויס צו זיין א פראבלעם מיט'ן לינק אין דעם קאנפירמעישען אימעיל. דער בלאט ווייזט ווי פאלגענד:
Ö·××× ×ער:Confirmemail/c47acf0b9912c6bb3f919280ccd372d6 There is currently no text in this page. If you have created this page recently click here
ווער עס קען זאל ביטע פארעכטן.
--קאצקער 15:16, 20 יוני 2006 (UTC)
- What type of confirmation are you talking about? when siging up? --שמאלץ 15:42, 20 יוני 2006 (UTC)
-
- Confirming email address in Preferences. See Confirm Email page or Preferences page. --קאצקער 15:44, 20 יוני 2006 (UTC)
- this is an IE problem, try Mozilla and you will see it works. The problem is how IE creates the link for you. There was a change in wikimedia commons yesterday that created this problem, if you view the email from withing Mozilla you shouldn't have a problem follwoing the link and confirming --שמאלץ 15:59, 20 יוני 2006 (UTC)
- should be fixed soon.--שמאלץ 16:10, 20 יוני 2006 (UTC)
- for now you can use the following workaround.
Instead of clicking on the link, right click on it, and select Copy Shortcut, then open a new window in IE and paste it into the address bar. this should work. --שמאלץ 16:16, 20 יוני 2006 (UTC)
Worked fine in Mozilla. Thanks for the help, Shmaltz. --קאצקער 16:22, 20 יוני 2006 (UTC)
What was the change in wikimedia commons, btw? As far as I could tell the links were the same in IE and FF. How did you figure this out? --קאצקער 16:26, 20 יוני 2006 (UTC)
- I figured this out on IRC together with other wikipedians, there was a change in one of the tools that created this problem.
--שמאלץ 18:01, 20 יוני 2006 (UTC)
I see. Good work. Thanks. --קאצקער 18:20, 20 יוני 2006 (UTC)
באנוצער לינקט אבער נישט באניצער[רעדאקטירן מקור]
איך ווייס נישט וויאזוי איך מאך א רידיירעקט אויף א באנוצער בלאט. למשל אויב איך שרייב באנוצער:העולם לינקט עס אבער באניצער:העולם נישט ווער קען דאס פארעכטן. יישכ למפרע.--Zali 18:07, 20 יוני 2006 (UTC)
- כ'ארבייט יעצט אויף דעם אז באניצער זאל אויך ארבייטן, דאס ווערט געטאן אינדרויסן פון דא, חוץ אויב סאיז דא א Workaround וואס איך ווייס נישט, אבער gangleri האט מיר געזאגט אז דאס איז די איינציגסטע וועג. --שמאלץ 20:09, 20 יוני 2006 (UTC)
-
- איך קען נישט דער ענטפער, אבער איך וואלט נאכגעקוקט צוויי מהלכים:
- 1) צו מען קען מאכן א רידיירעקט אויף א נעימספעיס, אדער
- 2) צו מען קען נוצן א קאלאן (:) אפצוטיילן א parameter אנשטאט א פייפ (|). אזוי קען מען נוצן דעם נאמען אלץ א variable.
- מיין אינסטינקט זאגט אבער אז קיין איינס וועט נישט ארבעטן.
-
- --קאצקער 20:26, 20 יוני 2006 (UTC)
דא איז די פארלאנג.--שמאלץ 22:15, 20 יוני 2006 (UTC)
- באַניצער מיט א פת"ח ארבייט יא 89.0.46.249 08:04, 21 יוני 2006 (UTC) JIDDISCH
לייגן א לינק צי אנדערע שפראך[רעדאקטירן מקור]
ווי אזוי קען מען לייגען א באשרייבונג אז עס זאל ערשיינען א לינק צו א אנדערע שפראך? שמערל
- ענטפער:
- למשל צו די ענגלישע שפראך שרייב אזוי [[:EN:לינק נאמען]], צו די העברעישע אזוי: [[:HE:לינק נאמען]] אא"וו.
- צב"ש: "יידיש" אין די ענגלישע ענציקלאפעדיע ►רוני◄
ווי דארף איך עס אריינלייגן איך פרוביר עס צו מאכן עס ארבעט נישט. יישר כוח --שמערל 18:09, 28 יוני 2006 (UTC)
- גיי אריין אין דעם "ענדערן" פון די בלאט, און זעה ווי אזוי האב איך דאס געמאכט. ►רוני◄ 20:10, 28 יוני 2006 (UTC)
איך האב עס שוין געמאכט. מען דארף עס לייגן גאנץ אונטען.--שמערל 21:17, 28 יוני 2006 (UTC)
- זעט אויס אז דו האסט גערעדט פון עפעס אנדערש. ►רוני◄ 21:23, 28 יוני 2006 (UTC)
דער סיסטעם זאל אנערקענען די כ מיט ך אדער נ און ן אלס איינס[רעדאקטירן מקור]
ווייל זייער אסאך מאל פעלט זיך אויס אין א לינק צו שרייבן מיט א כ אבער דאס ווארט פון הויפט ארטיקל איז מיט א ך, ווי למשל זוך און דער לינק איז נאר זוכמאשין. אדער שפראך און שפראכן? קען מען דאס אויסשטעלן? אפשר קען דאס איינער אפשרייבן אן ענגלישן אדער היברו אנטווארט צו אונזערע פראגערעמער ווי באנוצער:rotemliss אדער צו באנוצער:גאנגלערי זיי זאלן קער נעמען פון דעם?--יחזקאל 12:32, 3 אקטאבער 2006 (UTC)
וויקיפעדיע מאכט מיר פראבלעמן שוין די לעצטע פאר טאג.[רעדאקטירן מקור]
אט דא איז דער מעסעזש, ווער קען אנטשיידן?
ERROR The requested URL could not be retrieved
While trying to retrieve the URL: [1]
The following error was encountered:
* Zero Sized Reply
Squid did not receive any data for this request.
Your cache administrator is nobody. Generated Wed, 04 Oct 2006 14:29:50 GMT by sq20.wikimedia.org (squid/2.6.STABLE4)
א גרויסן דאנק. איך האב שוין פרובירט די ריפרעשן די סיסטעם און אויסגעמעקט מיינע קוקיס מיט קעשעי. איך געב אויף .--אליקום 14:29, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
-
-
- איצט זעה איך אז דער פראבלעם איז דוקא אויב איך שטעל אריין אפאר לינקס.--אליקום 14:33, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
-
נישט אויף דעם אייגן קאמפיוטער נאר אז דער סיסטעם פון וויקיפעדיע זאל אויך פארגעסן און דערלאזן נייע סעטינקס.?--אליקום 13:41, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- דו מיינסט צו קלעירין די באנוצער פרעפערענצן?--שמאלץ רעדן / בליץבריוו 14:00, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- ניין איך האב געמאכט ריפרעש אויף מיין בראוזער אבער עפעס זעה איך אז דער סיסטעם פארלייגט זיך נאכאלטס מיך געבן עראר מעסעזש ווען איך לייג צופיל לינקס און טעקסט. איז מסתמה שטעל איך מיך פאר אז מען דארף נאך עפעס ריפרעשן לגבי וויקיפעדיע. בין איך אין עפעס א ריכטונג?--אליקום 14:12, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- איך האב געטרייט דאס Ctrl+F5 או Shift+F5. .--אליקום 14:19, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- קוק איין מעלדונג אובען העכער דעם פראבלעם. איך האב נאר געמאכט א צווייטן העדער מיינינדיג אז די אישו איז ריפרעש. איך נעם דאס איצט אראפ.--אליקום 14:38, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- ניין איך האב געמאכט ריפרעש אויף מיין בראוזער אבער עפעס זעה איך אז דער סיסטעם פארלייגט זיך נאכאלטס מיך געבן עראר מעסעזש ווען איך לייג צופיל לינקס און טעקסט. איז מסתמה שטעל איך מיך פאר אז מען דארף נאך עפעס ריפרעשן לגבי וויקיפעדיע. בין איך אין עפעס א ריכטונג?--אליקום 14:12, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
וויאזוי מאכט מען ריפרעש פארן וויקיפעדיע סיסטעם[רעדאקטירן מקור]
-
-
- איך האב געטרייט דאס Ctrl+F5 או Shift+F5. .--אליקום 14:19, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
-
טוישן נאמען אדער גראמאטיק פון קעפל פון ארטיקל[רעדאקטירן מקור]
איז דא א מעגליכקייט צו רעדאגירן און/אדער טוישן א קעפל פון אן ארטיקל צ.ב.ש. צולייגן א אות וואס פעלט? -- די באמערקונג איז געשריבן פון באניצער Wwii study וואס האט פארגעסן אונטערשרייבן.
- מען טוט "באוועגן" דעם ארטיקל צום נייעם קעפל. --פוילישער 06:22, 5 מײַ 2010 (UTC)
- וויאזוי "באוועגט" מען? פשוט קאָפּי און paste?--Yeedle (שיחה) 23:06, 16 אַפריל 2012 (UTC)
- בשום אופן נישט! (ווייל דאס באהאלט די היסטאריע פונעם ארטיקל). אינדערהייך לעבן דאס זוכקעסטל איז אזא פייל וואס ווייזט אראפ. ווען מ'גייט איבערן פייל זאל זיך ווייזן דאס ווארט "באַוועגן", און מ'קליקט אויף דעם ווארט צו עפענען דעם באוועגן בלאט. --פוילישער 13:55, 17 אַפריל 2012 (UTC)
- וויאזוי "באוועגט" מען? פשוט קאָפּי און paste?--Yeedle (שיחה) 23:06, 16 אַפריל 2012 (UTC)
אנפאנגען א נייעם ארטיקל[רעדאקטירן מקור]
וויאזוי פאנגט מען אן א נייע ענין? -- די באמערקונג איז געשריבן פון באניצער Zichron1 וואס האט פארגעסן אונטערשרייבן.
- טאמער ס'איז שוין דא א רויטער לינק צו דעם ארטיקל, קליקט אויף יענעם רויטן לינק. דאס וועט עפענען א רעדאקטירן קעסטל. טאמער נישט, קלאפט אריין און זוכקעסטל (אויבן, לינקס) דעם טיטל פונעם נייעם ארטיקל. דאס וועט שאפן א רויטן לינק צום ארטיקל. ס'איז כדאי אדורכצוליינען "אנהייבן א נייעם בלאט". --פוילישער 21:24, 24 אויגוסט 2010 (UTC)
ווי אזוי קען איך ארבטען פאר וויקי[רעדאקטירן מקור]
--108.14.84.241 20:38, 17 יולי 2012 (UTC)
- ערשטנס קענט איר זיך וויקיפעדיע:איינשרייבן. אפשר ווילט איר אנהייבן א נייעם בלאט? אדער ווילט איר פארבעסערן עקזיסטירנדע ארטיקלען? --פוילישער 22:35, 17 יולי 2012 (UTC)
ווי אזוי קען איך עפענען הייד פארק אויף מיין מאביל?[רעדאקטירן מקור]
דער לעצטער געדאנק[רעדאקטירן מקור]
וי אזוי קען איך באקומען די ווידיא פון דער לעצטער געדאנק?


text:
לא פאז
לאַ פאַז (שפאניש: Nuestra Señora de La Paz [ˈnwes.tɾa seˈɲoɾa ðe la pas]; יידיש: אונזער דאמע פון פרידן) איז די אדמיניסטראטיווע הויפטשאטא פון באליוויע, ווי אויך די דעפארטמענט הויפטשאט פון לא פאז דעפארטמענט, און די צווייטע גרעסטע שטאט (לויט באפעלקערונג) אין לאנד נאך סאנטא קרוז.[1] די שטאט געפינט זיך אין דעם מערב טייל פון לאנד ביי א הייך פון 3650 מעטער איבער דעם ים-שפיגל, אזוי איז זי די וועלטס העכסטע פאקטישע הויפטשטאט.
כאטש די אפיציעלע הויפטשטאט פון באליוויע איז סוקרע, האט לא פאז מערע רעגירונג דעפארטמענטן, דעריבער איז זי "פאקטיש" די הויפטשטאט.[2]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ World Gazetteer. World Gazetteer. דערגרייכט דעם 2010-01-31.
- ↑ The Highest City in the World —. Infoplease.com. דערגרייכט דעם 2010-07-04.


text:
קאנטינענט
א קאנטינענט (אדער וועלטטייל) איז א גרויסע יבשה אויף דער ערד.
דער ערד איז אײַנגעטײלט אױף די פּאָלגנדע קאָנטינענטן:
- אייראזיע באשטייט פון צװײ קאנטינענטן: אײראָפּע און אזיע.
- צפון אמעריקע, וואס נעמט אַרײַן אין זיך אױך די װאָס די װעלט רופֿט אַמעריקע, נעמלעך די פֿאַראײניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע
- דרום אמעריקע
- אַפֿריקע
- אױסטראַליע
- אַנטאַרקטיקע
צוזאמען זעקס קאנטינענטן.
גרינלאנד, דער גרעסטער אינזל אין דער װעלט, געהערט צום קאנטינענט צפון אמעריקע, אבער פאליטיש איז עס א טײל פון אײראפע.
עטימאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט "קאנטינענט" קומט פֿון לאטײניש terra) continens) װערטליק "אַנטהאַלטנדע (ערד)".
אין דער תורה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בעצם אין דער תורה שטײט אײן יבשה און אײן ים:
פאר בערך זיבעציק יאר צוריק איז געװען א דייטשער געאלאג מיטן נאמען וועגנער און ער האט באמערקט אז אלע טרוקענישן איז ווי א פאזל דאס מיינט אז די שטיקל וואס שטעקט ארויס אינמיטן אפריקע קומט פונקט אריין צווישן די צוויי אמעריקאנע קאנטינענטן און די שטיקל וואס שטעקט ארויס פון אינמיטן אמעריקא קומט אריין אינמיטן אפריקע ווי א פאזל און ער האט טאקע געטראפן אז עס זענען דא זאכן געוויקסן און שטיינער ביי ביידע פלעצער וואס שטימט איינער מיטן צוויטען דאס מיינט אז עס איז אמאל געווען איינס און עס האט זיך צוטיילט.


text:
אלמן
אן אלמן איז א מאן וועמענס ווייב איז געשטארבן און ער לעבט נאך. אן אלמנה איז א פרוי וואס איר מאן איז געשטארבן און זי לעבט נאך. דער וואס פארלירט זיין לעבנס-פאר ווערט גערופן איינזאם.
אין א געזעלשאפט (אזוי ווי עס פלעג זיין דער שטייגער אין אסאך געמיינדעס) וואו דער מאן איז דער איינציגער וואס ברענגט אריין פרנסה אין דער שטוב, איז עס א ביטערער מצב ווען א פרוי ווערט אן אלמנה.
אין דער תורה שטייט זייער הארב, ווער עס טוט וויי א אלמנה.
אין געווענליכע אומשטענדן, ווערט מען לויט דער יודישער הלכה, מותר חתונה צוהאבן מיט א אנדערן, וואס ווערט גערופן זיווג שני.
לויט קאטאליציזם איז נישט דא א וועג פאר א מאן צו גט'ן זיין ווייב. איז דער איינציגער וועג וואס א געהייראטעט פרוי מעג חתונה האבן א צווייט מאל איז ווען זי ווערט אן אלמנה.


text:
שערן
זיך אפשערן די האר פון קאפ, איז פארהאנען פארשידענע וועגן און פירונגען און סיבות.
אין געוויסע גלויבונגען, טאר מען זיך בכלל נישט אפשערן, נישט די האר פון קאפ, נישט די בארד, און קיין שום אנדערע האר פונעם קערפער. ביי געוויסע אידייען, איז גאר געווען א חשיבות צוזיין אפגעשוירן, און נאר די קנעכט זענען געווען בא'וואקסען מיט האר.
ביי די אידן איז דא פארשידענארטיגע הלכות. ווי למשל א מאן טאר נישט שערן די בארד אין פיאות, אבער א נזיר אדער א מצורע ווען ער רייניגט זיך דארפן יא אפשערן די גאנצע האר זייערע. ביי פרויען איז נישט דא אין די תורה ספעציעלע הלכות, אבער עס איז פארהאנען אסאך פארהייראטע פרויען וואס שערן זיך אפ אינגאנצען.
אין יעדע פאל און אין יעדע מנהג צו הלכה, איז דא דערין מערערע פירונגען, וואס יא שערן און וואס נישט, וויאזוי יא, און וויאזוי נישט.
אזוי אויך, אין די קאסמעטישע וועלט, ווי סטיילס שפילן א שטארקע ראלע, איז פארהאנען אלערליי סטיילס אינעם אפשערן פעלד, ווי דער בארבער שפילט דאס ראלע אלץ מומחה.


text:
נייעס
נייעס איז א כלליתדיקער נאמען אויף אינפארמאציע וועגן לויפיקע געשעענישן וואס פאסירן אין דעם אנוועזנהייט. מען קען איבערגעבן נייעס אין דרוק (למשל, צייטונגען), טראנסמיסיע (ראדיא, טעלעוויזיע), אינטערנעץ אדער אפילו סתם איבערגעבן א דרשה. רעפארטירן נייעס געהערט צו זשורנאליסטיק. עס איז אינטערסאנט ווייל עס איז נײַ, פריש, און מ'קען זיך עפעס ארויסלערנען דערפון.
ס'איז פאראן עטלעכע ערליי נייעס: מסחר, פינאנץ, מאדע, ספארט, פארוויילונג און אנדערע. דער וועטער איז אויך א טייל פון נייעס.
אמאל פלעגן די רעפארטערס טעלעפאנירן זייער נייעס אריין צום נייעס-שטיבל וואו מ'האט עס אריינגעקלאפט און רעדאקטירט בכדי צו דרוקן אין א געוויסער אויסגאבע פון א געדרוקטער צייטונג. היינט די מאדערנע טעכנאלאגיע לאזט ברענגען די נייעס זאפארט. וואס האט אמאל געדויערט שעה'ן און טעג ווייסט מען היינט שוין די זעלבע רגע.


text:
גאַמעס חתונה קלייד
רעכן אַז עס איז אויך פרי צו טראַכטן וועגן געטינג באהעפט, אָבער חלומות פון גערלז אַז פייַערלעך חתונה טאָג קומט אַמאָל, איז ניט קאַנסאַלד.אין מיין מיינונג, זיי זענען ווי איינער אין זייער לעבן וועט זייַן די נאָר איינער וואס וועט נאָר קוק אין עס איין, האַלטן די האַנט, קוק פֿאַר אַ אָפּשפּיגלונג פון די געפילן אין איר אויגן און זאָגן פייַן ווערטער, קיסינג דזשענטלי, אָבער פּאַשאַנאַטלי, און דעריבער פאָרשלאָגן עס צו ווערן עס אייביק.אַזוי ראָמאַנטיש חלומות זענען טאָכיק צו יעדער מיידל.און לאָזן הייַנט אויסגעדריקט קעגנצייַטיק אַדמעריישאַן אַנצי דורך די פּיגטאַילס, מאָרגן די אַבנאַקשאַס יינגלעך ווענדן אין יונג מענטשן, וואס וועט זייַן קיין פרעמדער צו ווייך דיספּלייז פון ליבשאַפט.בשעת זיך צו דעם טאָג איז נאָך ווייַט, איר האָבן צייַט צו טראַכטן וועגן אַלע די גוט און צו צוגרייטן פֿאַר אַזאַ אַ מאָומענטאַס טאָג, פּלייינג גאַמעס חתונה קלייד.אין זיי איר קענען חלום אַרויף און שפּילן מיט אַ פאַרשיידנקייַט פון אָפּציעס פון דרעסיז פֿאַר די קאַלע, חתן און בריידזמיידז.אין אונדזער גאַמעס געזאמלט אַלע סאָרץ פון פאַרשידענע חתונה דרעסיז, דיזיינערז האָבן באשאפן.קאַמביינינג, איר וועט זייַן ביכולת צו קומען אַרויף מיט אַ יינציק בילד, לויט צו אייגן וויל.דעם טאָג זאָל זייַן דערמאנט דורך געסט און די נוליוועדז אַ לעבן.אין די ווירטואַל שאַפע איר וועט געפֿינען אַלע די וועג אַראָפּ צו דער קלענסטער דעטאַל.אפילו די סאַספּענשאַן אויף די פוס קאַלע זאָל זייַן אין האַרמאָניע מיט די מנוחה פון דעם גאַרניטער, אַזוי נעמען איר ברירה רעכט ופמערקזאַמקייַט.אויב איר ווי לאַנג וועילס אַז דעקן די קאַלע פון קאָפּ צו פינגער פונ פוס, וואָס זענען נאָך אין דער אַלט טעג, איר וועט געפֿינען דעם אָפּציע אין אונדזער שפּילערייַ.אבער איר קענען קלייַבן אַ קורץ שלייער אָדער אַזוי קליין וואָס עס מיינט סימבאָליש.עס איז אַ מאָדערן ווערסיע פון אַ הוט - קליין קאָקוועטטיש האַץ דעקערייטאַד מיט בלומען און ריטס, וואָס אויך קוקט זייער אַטראַקטיוו.דרעסיז קענען זייַן לאַש, סטאַקט, פאָרעם-פּאַסן און עלעגאַנט אָדער פּאַזראָניש, קורץ.איר קענען אַפּט פֿאַר אַ קלייד עמברוידערד מיט פערל, זייַד פאָדעם אויף די דעקינג אָדער בעסער באַשיידן קליידער.הויך-כילד שיכלעך אָדער שיפל מוזן זייַן אויסדערוויילט אין לויט מיט די מנוחה פון די קלייד.אבער וועלכער די שיין קלייד, אָרנאַמאַנץ ביסט אַ ינטאַגראַל טייל פון עס.צו דעם ברירה זאָל זייַן אַפּראָוטשט קערפאַלי און קלייַבן קערפאַלי, און רובֿ ימפּאָרטאַנטלי די צושטאַנד פון ברירה - דזשולערי זאָל זייַן קאַטשי און סטייפאַל דיין נאַטירלעך שיינקייט.דאס איר מוזן הויכפּונקט זייער שייַנען און קאָלירן צונויפגיסן מיט אַ פאַרבינדן פון דיין הויט, אויג קאָלירן, און, פון קורס, די קלייד.אונדזער אוצר איר וועט געפֿינען יידל פערל, גאַזירטע דיאַמאָנדס, רויט רוביז, סאַפּפירעס ווייך בלוי אָדער ליכט ראָזעווע בונט טאָפּאַזעס און עמערראַלדז זאַפטיק.ברידעס הייַנט זענען ינקריסינגלי אויסגעדרייט זייער ופמערקזאַמקייַט צו בונט חתונה דרעסיז.אפשר, איר וועט ווי צו שטעלן אויף אַ קלייד, בלוט-רויט אין קאָלירן און ווערן די קאַלע פון אַ וואַמפּ, אָדער די קאָלירן פון יונג גרינז, בלוי אָדער קרעם רויזן פּאַסן איר מער.אָדער די גאָטהיק נוסח וועט זייַן נאָר די פאַקט אַז אַזוי ימפּרעסיז.קאַלע אין שוואַרץ טרעפן זעלטן, און דעם אָפּציע איז אַוואַדע קיין איין צו פאַרגעסן!ווייַטער צו דער טיש אַ אַטראַקטיוו קאַלע חתן זאָל נישט קוקן ערגער.וואָס איז וואָס די גאַמעס זענען צוגעשטעלט קאָסטיומען פֿאַר די חתן.קלייַבן גאַרניטער ער וועט זייַן גרינגער, אָבער עס זענען עטלעכע נואַנסיז.שיין קופפלינקס און בונד קלעמערל געבן עס עלאַגאַנס.אין דערצו צו קליידער, עס איז נייטיק צו נעמען קעיר פון דעקערייטינג די צימער אָדער פעלד ווו דער פּראָצעדור וועט נעמען אָרט און די רובֿ שפּאַס חתונה.חתונה גאַמעס פֿאַר גערלז האָבן גענומען זאָרגן פון אַזוי אַז איר קענען אויסקלייַבן אַלע די נייטיק אַטראַביוץ פֿאַר אַ יום טוּב.


text:
פאלשע געלט
פאלשע געלט איז אן אנגייענדיגער פראבלעם אין וועלכע שווינדלער פרינטן פאלשע געלטער וועלכע גייט דערנאך אריין אין צירקולאציע.
אינהאַלט
וואלוטע זיכערהייטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מינט דעפארטמענט ווייסט אויך פון דעם סוד אז יוגנטליכע און אויך פראפעסיאנאלע גנבים מאכן נאך געלטער און האבן דערפאר א ספעציעלע שטאב מיט עקספערטן וועלכע געבן זיך אפ מיט'ן פראדוצירן די וואלוטע מיט די מאקסימום זיכערהייט מאסנאמען וועלכע עס זאל זיין שווער נאכצומאכן. פון עטליכע פיס ווייט וועט א מענטשליכער אויג נישט באמערקן קיין חילוק צווישן אן עכטע און א פאלשע באנקנאט, אבער איינמאל מען קוקט דערויף פון דער נאנט דארף מען שוין נישט זיין קיין גרויסער עקספערט צו באמערקן די פאלשקייט.
פארשטייט זיך אז די פראפעסיאנאלע פעלשער מאכן א בעסערע דזשאב ווי די יוגנטליכע וועלכע טוען דאס מער פאר אינטערעסאנקייט ווי צו באגיין א פארברעכן[פֿעלט אַ מקור]. נאכגעמאכטע געלטער פון פראפעסיאנאלע שווינדלער קען מען שווער באמערקן און טיילמאל וועלן עס אפילו די מאשינען נישט אויפכאפן. די מינט דערפארטמענט איז נישט באזארגט איבער די יוגנטליכע כאטש זיי פראדוצירן זייער אסאך פאלשע געלט ווייל אין רוב פעלער כאפט מען זיי גענוג שנעל נאך איידער עס איז געווען א שאנס עס זאל זיך ערנסט צעשפרייטן. אבער מיט די פראפעסיאנאלע פעלשער קען מען זיך שווער אן עצה געבן ווייל ווי פארגעשריטן די מינט דעפארטמענט ווערט, אלס מער פארגעשריטן ווערן זיי.
לאמיר ערשט געבן א בליק אויף דעם באנקנאט און זען וואספארא סודות עס ליגן דארט באהאלטן:
די ערשטע זאך וואס יעדער באמערקט ווען מען נעמט אן אמעריקאנער באנקנאט אין די האנט איז די דינע פעדימער וועלכע זענען אויסגעלייגט ווי קליינע שלענגעלעך צווישן די צוויי פאפירן. די פעדימער זענען אריינגעקלעפט צווישן די צוויי טיילן פון דעם באנקנאט וועלכע איז כמעט נישט מעגליך נאכצומאכן אין רעאליטעט אבער דער סקענער אנדעקט באלד די אלע קלייניקייטן כאטש זיי טוישן די קאלירן און געבן געוויסע עפעקטן וועלכע קענען נישט געזען ווערן מיט'ן מענטשליכ'ן אויג.
יעדעס באנקנאט האט אויך באהאלטענע בוכשטאבן אויף פארשידענע ערטער און רוב באנקנאטן האבן אויך גאלדענע גלאנצנדיגע נומערן אדער בוכשטאבן. אבער די אלע מאסנאמען זענען שוין היינט גארנישט ווערט ווייל יעדע קלארע סקענער כאפט אויף די אלע סודות און מייקראפרינטינגס און אויב מען פארגרעסערט דאס מיט'ן קאמפיוטער קען מען דאס קלאר זען.
דער הויפט שוועריקייט נאכצומאכן באנקנאטן הייבט זיך אן ביים פרינטן. א גוטע סקענער האט יעדער צווייטער, אבער א גוטע פרינטער וועלכע קען פרינטן די אלע מייקראפרינטס איז כמעט נישט בנמצא. דער פרינטער וועט נעמען אלע דעטאלן און מאכן דערפון איין גרויסע קוגל און מען וועט שנעל קענען באמערקן אז די געלט איז פאלש. נאך א פראבלעם וואס דורכשניטליכע פרינטערס האבן איז, ווען עס קומט צו שטארק ליכטיגע פרינטינג. א נארמאלע פרינטער קען נישט פרינטן אזעלכע ליכטיגע קאלירן און וועט דאס אויטאמאטיש מאכן טונקעלער.
וויאזוי אימער, זענען אבער פאראן פרינטערס וועלכע קענען יא טאן א גוטע דזשאב און מען וועט כמעט נישט דערקענען קיין חילוק סיידן מען נוצט א פארגרעסערונג גלאז. די סארט פרינטערס זענען זייער טייער אבער פאר די פארברעכערס איז עס ווערט דאס געלט...
וואלוטע פאפיר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שטודיעס ווייזן אז רוב פאלשע באנקנאטן ווערן אויסגעגעבן ביינאכט אין פלעצער וואו עס איז טונקל ווי רעסטוראנטן, טעקסיס, א.ד.ג. ווייל דעמאלט קען מען שווערער באמערקן די פאלשקייט פונעם פרינט. אבער א געשליפענער סוחר וועלכער האלט געלט אין זיין האנט א גאנצן טאג וועט באלד שפירן אז עפעס איז פארדעכטיגט דורכ'ן אנכאפן דעם פאפיר. געלט האט א געוויסע שפירונג אין די הענט וועלכע יעדער ווייסט צו זאגן און די וואס האלטן דאס אסאך אין די הענט וועלן דאס שנעל אנטדעקן.
עס זענען פאראן דריי הויפט זאכן וועלכע מאכן דעם באנקנאט שפירן אנדערש ווי אנדערע פאפיר. זיי זענען:
1) ארגינעלע פאפיר וועלכע מיר נוצן און אונזערע היימען און אפיסעס זענען געמאכט פון האלץ אפפאל שטויב וועלכע מען נעמט פון ביימער. די פאפיר פון געלט איז געמאכט פון קאטאן (באוול) און אנדערע פלאקס פייבערס וועלכע ווערט אנגערופן רעדזש פאפיר.
די רעדזש פאפיר איז שטארקער און וועט זיך נישט אזוי שנעל צורייסן. אויך וועט זיך עס נישט צומאלן פון וואסער (אויב מען וואשט דאס אויס בטעות) ווייל עס איז צוזאמענגעשטעלט אזויווי סחורה און נישט דורך קלעב.
2) די וואלוטע פאפיר איז אסאך דינער ווי אנדערע פאפיר לויט איר שטארקייט.
3) ווען דער וואלוטע ווערט געפרינט ווערט עס נאכמער צודריקט דורך א ספעציעלע געהיימע וועג פון פרינטן וועלכע לייגט ארויף טויזענטער פונט פון דרוק. דער דורק פון פרינטן בלייבט טאקע נישט צו לאנג און איינמאל עס הייבט אן צירקולירן ווערט עס דאפעלט די סייז.
צו באקומען די ריכטיגע פאפיר איז זייער שווער אבער איז פארט דא צו באקומען אין די אונטערוועלט מארקעט. די פראפעסיאנאלע פעלשער זענען פארבינדן מיט פאפיר פירמעס וועלכע שטעלן זיי צו די נויטיגע פאפירן אונטערן טיש. איינמאל דער פאפיר שפירט שוין געהעריג אין די הענט איז שוין דאס דרוקן א קליינע פראבלעם ווייל רוב מענטשן באטראכטן נישט קיין געלט צופיל אבער וועלן עס יא שפירן אין די הענט.
אין די לעצטע יארן זענען א גרופע שווינדלער פון אויסלאנד אויפגעקומען מיט א נייעם געדאנק. זיי האבן גענומען עכטע באנקנאטן אין קלענערע בילס און דאס איינגעטונקן אין בליטש וועלכע האט אינגאנצן ארויסגענומען די פארב נאך עטליכע טעג. איינמאל דער פאפיר איז געווען ליידיג און אויסגעטרוקנט האבן זיי ארויפגעדרוקט גרויסע בילס דערויף. אין אנדערע ווערטער האבן זיי געקענט מאכן פון אן איין דאלאר ביל א הונדערטער און פארדינט 99 דאלאר. זייער געדאנק האט געארבעט און לויט ווי מען שאצט האבן זיי אריינגעשווערצט צווישן 20 און 30 מיליאן דאלאר אין א משך פון עטליכע יאר ביז אויספארשער האבן געכאפט וואס זיי האבן געטאן.
אין אמעריקע גייט דאך אלעס פובליק און די גאנצע גאס האט געליינט אין די נייעס אז פארברעכער האבן געפעלשט געלט דורך אראפנעמען די אלטע דרוק און דאס איבערגעדרוקט אויף גרעסערע באנקנאטן. מער ווי דעם האט נישט אויסגעפעלט און טויזענטער יוגנטליכע האבן אנגעהויבן נאכטאן דאס זעלבע. איינעם איז דאס געגאנגן און איינעם נישט און פרישע מיליאנען פאלשע דאלארן זענען ווידער אריין אין די צירקולאציע.
די מינט דעפארטמענט האט זיך אן עצה געגעבן מיט דעם אויך און האבן אריינגעשטעלט א גאלדענע שטריך אין די ברייט פון רוב באנקנאטן וועלכע עס איז אוממעגליך אינגנאצן צו באזייטיגן. נאכמער, די שטריך איז אזוי געמאכט אז איינמאל מען רירט צו דערצו טוישט זיך דער קאליר צו גרין און דעמאלט איז שוין דער באנקנאט גארנישט ווערט.
נאך א זאך וואס די מינט דעפארטמענט האט צוגעלייגט און האט אויך אסאך געהאלפן צו דעם פראבלעם איז א וואסער-צייכן בילד אויף די קלענערע באנקנאטן וועלכע אנטהאלטן דעם מענטשליכן בילד פון דעם באנקנאט צווישן די צוויי פאפירן און קען נאר געזען ווערן פון איין זייט.
די אלע מאסנאמען וועלן נאכמער העלפן עווענטועל אבער דערווייל צירקולירן נאך אסאך פון די אלטע באנקנאטן און מען קען זיי גרינג פעלשן דורך דעם אויבנדערמאנטן וועג.
וויאזוי מען כאפט די פעלשער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טויזענטער פעלשער ווערן געכאפט יעדעס יאר דורך לאקאלע פאליציי און דורך די סיקרעט סערוויס (די סיקרעט סערוויס האט צוויי פליכטן: היטן דעם פרעזידענט און נאכגיין געלט פעלשער). רוב פון די וואס ווערן געכאפט זענען יוגנטליכע וועלכע מאכן נישט קיין גוטן דזשאב אדער געבן עס איבער צו אנדערע יוגנטליכע וועלכע אלאמירן די פאליציי.
די פראפעסיאנאלע געלט פעלשער ווערן נאכגעגאנגן דורך די סיקרעט סערוויס מיט די הילף פון די לאקאלע פאליציי און אנדערע לאו ענפארסמענט אגענטורן. אזא אויספארשונג קען געדויערן יארן לאנג און הונדערטער אגענטן און פאליציי זענען טיילמאל פארמישט אין איין מיסיע.
די פראפעסיאנאלע פעלשער האבן ספעציעלע וועגן וויאזוי אריינצושווערצן זייערע פאלשע באנקנאטן אן דעם מען זאל זען אז עפעס איז פארדעכטיגט. אבער "סוף גנב לתליה", יעדער מאכט אמאל א טעות און אויך פראפעסיאנאלן מאכן טעותים און איין טעות ברענגט זיי אונטער די אייזערנע גראטעס.
די מינט דעפארטמענט האלט אויך אן אבזערווירנדן אויג דורכ'ן סקענען אלע באנקנאטן וועלכע צירקולירן אדורך זייער דעפארטמענט. אין א נארמאלע יאר צירקולירט דורך ארום 24.5 ביליאן דאלאר פון וועלכע איבער העלפט זענען 1 דאלאר באנקנאטן וועלכע ווערט דאס מערסטע באנוצט צווישן די מאסן. יעדע 1 דאלאר באנקנאט האלט בערך 18 מאנאטן און צירקולירט דורך די מינט דעפארטמענט 4 אדער 5 מאל פער יאר דורכשניטלעך. א 100 דאלאר באנקנאט איז די ווייניג גענוצטע באנקנאט און האלט טאקע לאנגע יארן. א הונדערטער צירקולירט נאר איינמאל אין 4 יאר.
ווען די מינט דעפארטמענט דערווישט א פאלשן באנקנאט הייבן זיי אן א אויספארשונג. אויב עס קומען נישט נאך פון די זעלבע בענק דעמאלט מאכן זיי נישט קיין עסק. אבער אויב זיי זעען אז עס שטאמט פון איין מקור (לאמיר זאגן איין שטאט אדער געגענט) אדער אויב די באנקנאטן זענען נאכגעמאכט אויפ'ן זעלבן וועג, דעמאלט מישט מען אריין די סיקרעט סערוויס אין די לאקאלע פאליציי פון יענע געגענט און אן אויספארשונג הייבט זיך אן.
יעדע באנק און ווענדינג מאשין קען אויך דערווישן א פאלשן באנקנאט ווייל די טינט אין רוב באנקנאטן האבן א געוויסע טייל מאגנאט וועלכע די מאשינען מוזן דערשפירן אויב נישט וועט עס צוריק אויסשפייען דעם באנקנאט. אבער א גוט נאכגעמאכטן דאלאר וועט יא דורכגיין ווייל א מאשין איז דאך נאר א מאשין. די סקענערס וועלכע די מינט דעפארטמענט און גרעסערע בענק נוצן קענען אבער נישט אויסגענארט ווערן קיינמאל. זיי פארמאגן 30 סענסארס פון וועלכע יעדע פון זיי באטראכט אן אנדערע טייל פונעם באנקנאט.
דער פארברעכן און איר שטראף[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען איינער מאכט א פאלשע באנקנאט, אפילו נאר פאר אינטערעסאנטקייט, און ער לייגט דאס אריין אין צירקולאציע דורך געבן פאר א געשעפטסמאן אדער אנדערן, שפילט ער זיך מיט זייער א הארבע פארברעכן וועלכע איז אין פאקט א פעדעראלע פארברעכן. די סיקרעט סערוויס איז זייער א שטייפע און פונקטליכע אגענטור וועלכע וועט זיכער מאכן אז יעדער פארברעכער ווערט אנגעקלאגט מיט דאס הארבסטע וואס מעגליך. די סיקרעט סערוויס איז געגרינדעט געווארן פאר דעם צוועק און האט שוין יארן ערפארונג. זייער פליכט צו באוואכן דעם פרעזידענט און אנדערע רעגירונג'ס אפישעלס האבן זיי ערשט באקומען צענדליגער יארן שפעטער נאר צוליב זייער אומגעהויערע סוקסעס. אין רעאליטעט איז גרינג צו פארשטיין פארוואס דאס איז אזא הארבע פארברעכן. געלט איז ווי אקסיגען צו די עקאנאמיע וועלכע איז די וויכטיגסטע זאך פאר די סאסייאיטי. אויב מענטשן קענען נישט געטרויען די געלט וועלכע זיי טראגן ארום אין טאש דעמאלט איז וועלט אויס וועלט.
אויב איינער מאכט נאר איינמאל א שפיל און ער ווערט געכאפט וועט ער באקומען 15 יאר טורמע און א רייע פון געלט שטראפן. אויסער דעם האט די רעגירונג רעכט צו קאנפיסקירן אלע פראפערטי און מאשינען וועלכע זענען גענוצט געווארן צו מאכן די פאלשע געלט. אפילו אויב עס געלונגט איינעם צו באקומען א מילדע טורמע אורטייל איז ער אבער שוין אנגעזעצט פאר זיין גאנצע לעבן ווייל יעדער מענטש וואס האט אויף זיך א פעדעראלער פארברעך וועט קיינמאל נישט קענען טרעפן א דזשאב אין א נארמאלע ביזנעס און קיין איין באנק וועט אים מער נישט וועלן געטרויען.
זייט געווארנט![רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויב איר שפאצירט אריין אין באנק מיט א פאלשן באנקנאט אומוויסנדיג אין אייער הענט און איר גיט דאס איבער פאר א טעללער וועט אייך דאס גליק נישט באטרעפן... איר וועט גענומען ווערן פאר אויספארשונג אזוי לאנג ווי איר וועט קענען איבערווייזן אז איר זענט אומשולדיג. טויזענטער מענטשן ליידן פון דעם פראבלעם יעדעס יאר אבער קיין אנדערע ברירה איז נישט פאראן, די פאליציי מוז נאכגיין די פארברעכער און צומאל וועט אן אומשולדיגער ליידן.
וויאזוי אימער, זענען אבער פאראן עצות וויאזוי זיך צו היטן פון פאלשע געלט:
1) זייט געווארנט, נעמט די צייט צו שפירן און באטראכטן יעדעס באנקנאט. אויב איר פארדעכטיגט עפעס זאגט עס אפ.
2) אויב איז עס א גרעסערע סומע געלט קוקט אויף די סיריעל נומערן, אויב זענען זיי די זעלבע איז א קלארער סימן אז זיי זענען פאלש.
3) פארדעכטיג יעדן אלטן באנקנאט. ווי עלטער דאס איז אלס מער שאנסן צו זיין פאלש.
4) שעמט אייך נישט אפצוזאגן אלטע פארקנייטשטע באנקנאטן.
5) לייגט דעם באנקנאט קעגן א לעקטער די סימנים וועלן באלד אויסזאגן דעם אמת.
6) אויב איר פארדעכטיגט אז איר האט פאלשע געלט אין אייער באזיץ גייט נישט דערמיט אין באנק נאר רופט די פאליצי.


text:
דער אשכול איז גע-עפנט געווארן דורך ידידינו ווארד2007
הודעהדורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:09 pm
די קומענדיגע וואך זונטאג געפאלט די 100טע יארצייט פון הייליגן ערוגת הבשם
דער הייליגער ערוגת הבשם איז געבוירן י"א שבט שנת תרי"ג אין די שטאט טשארנא, צו זיין טאטן ר' עמרם.
אלס קינד ווען ער איז געווען צוזאמען מיט זיין זיידן הגאון רבי יוסף אב"ד טשעטשאוויטץ ביי ר' שמעלקא סעלישער, האט ר' שמעלקא געזאגט אויף אים "ביי דעם קינד איז נתקיים דער פסוק "לבעבור תהיה יראתו על פניכם לבלתי תחטאו".
ער איז געווען א תלמיד פון הג"ר מנחם כ"ץ (תלמיד החת"ס) ווי אויך פון זיין זיידן דער טשעטשאוויטץ רב, שפעטער האט ער געלערנט ביים הייליגן כתב סופר (דאכט זיך אין די זעלבע צייט ווי הג"ר יוסף חיים זאנענפעלד גאב"ד ירושלים).
דאס ערשטע מאל וואס ער איז געפארן צו א רבין איז געווען צום הייליגן דברי חיים, ער איז אנגעקומען נאך חצות היום, און געטראפן דעם דברי חיים שטיין מיטן טלית אויפן אקסל, און ער האט געטראכט צו זיך מעגליך אז חסידים דאווענען מנחה מיטן טלית און תפילין, שפעטער אבער האט ער געהערט ווי דער דברי חיים הייבט אן ברכות של שחר איז ער ארויסגעלאפן, און נישט געוואלט דארט בלייבן.
(שפעטער ווען ער איז נתקרב געווארן צו חסידות דאכט זיך האט ער זיך מתרמר געווען אז אזוי האט ער נישט געקענט דעם דברי חיים)
בעיקר איז ער נאכדעם נתקרב געווארן צו חסידות דורכן ספר ייטב לב, ווי באקאנט איז עס געווען געדרוקט אן א נאמען פונעם מחבר, און ער האט אנגעהויבן נאכצוגיין ווער דער מחבר איז, און אזוי איז ער נתקרב געווארן.
דער ייטב לב האט אמאל געזאגט פאר איינעם וואס איז געקומען צו אים, און יענער האט זיך פארגעשטעלט ווער ער איז, האט אים דער ייטב לב געזאגט דו קוקסט אויס ווי פאר צוואנציג יאר צוריק, ווען יענער האט נישט פארשטאנען האט ער אים מסביר געווען, דער הומנער רב (דער ערוגת הבשם איז געווען רב א שטיק צייט אין הומנא) ווען ער קומט צו מיר קוקט ער אויס אנדערש, ווייל ער ווערט נתעלה מיט מדריגות, דו ביסט געבליבן דער זעלבער ווי פאר צוואנציג יאר צוריק.
שפעטער איז ער אסאך געפארן צו די בעלזער רביים הרה"ק ר' יושע והרה"ק מהרי"ד, און ער ברענגט טאקע אין ספר אסאך דברי תורה פון זיי.
דער ערוגת הבשם איז געווען דער מוהל ביי רביה"ק בעל דברי יואל זי"ע.
און ס'איז באקאנט אז דער ערוה"ב האט געבעטן דעם רבין ער זאל לערנען פאר אים משניות, זאגנדיג אז א גוטער פריינד קען אמאל א טובה טון מיט א פרק משניות.
א געוויסער צדיק האט געזאגט (אין מיין דער בעלזער רב מהרי"ד, נישט זיכער) אז ווען ער קען ווען נישט דעם מחבר פון ערוגת הבשם וואלט ער געזאגט אז ס'איז ווי דער נועם אלימלך.
לעצט פאראכטן דורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:13 pm, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן
ווי לאנג ס'גייט דיר גוט!, פארגיס נישט יענעם'ס בלוט!
ווייל פון הימל דארט אויף דיר מען קוקט!, און דיין קומענדיגער דור קען נאך זיין אפגעריקט! (קרעדיט: מיכאל שניצלער)
ווארד2007
שר חמישים ומאתים
הודעות: 396אוועטער
הודעהדורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:10 pm
אפס!
געב איך א סוירטש אזוי פאר נייגעריגקייט זע איך אז פון די משפחה רעדט מען שוין, נו דא האט איר א לינק
http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.ph ... 441&hilit=
און א העתק הנוגע קצת לענינינו
אבי המשפחה ר' יוסף גרינוואלד אב"ד יאנושהאז, טאלטשאווא, וטשעטשאוויץ, נפטר תר"ל.
בנו ר' עמרם גרינוואלד מטשארנא תלמיד חביב להכתב סופר (סירב קבלת הרבנות במונקאטש) (כ"ח ניסן תר"ל)
בניו הרבנים:
ר' משה גרינוואלד אב"ד הומנא-קליינווארדיין-חוסט מחבר ספר ערוגת הבשם (ז' אב תר"ע)
ר' אליעזר דוד גרינוואלד דומ"ץ בסערדאהעלי-ואב"ד בצעהלים-ווישעווע-סאטמאר מח"ס קרן לדוד (ר"ח סיון תרפ"ח)
משפחת הערוגת הבשם: בניו:
ר' אברהם יוסף אב"ד מאקווא-חוסט-אונגוואר מח"ס אבני שיש (ט"ו טבת תרפ"ח)
בניו ר' יהושע אב"ד חוסט מח"ס חסד יהושע, ור' מאיר אב"ד טעטש
ר' יעקב יחזקי' אב"ד צעהלים-באניהאד-פאפא מח"ס ויגד יעקב (ב' אדר תש"א)
בנו ר' יוסף אב"ד פאפא מח"ס ויחי יוסף-ויען יוסף
ר' יקתואל יהודא אב"ד יארע מח"ס זכרון אב
בנו ר' עמרם צבי מח"ס
ר' לוי יצחק אב"ד צעהלים (חתן אחיו ר' אברהם יוסף) מח"ס הכנה דרבה
חתנו:
ר' אהרן זילבערשטיין (ב"ר דוד ישעי' מווייטצען) אב"ד קערעצקי-בעלעד (נשא מקודם את בתו מרת שרה יוכבד ובפטירתה נשא את בתו מרת מירל חי' הי"ד שהיתה נשואה מקודם לר הלל מאיר עהרענגרובער בנו של ר' אלעזר מרדכי אב"ד ווראנוב).
לעצט פאראכטן דורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:17 pm, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן
ווי לאנג ס'גייט דיר גוט!, פארגיס נישט יענעם'ס בלוט!
ווייל פון הימל דארט אויף דיר מען קוקט!, און דיין קומענדיגער דור קען נאך זיין אפגעריקט! (קרעדיט: מיכאל שניצלער)
ווארד2007
שר חמישים ומאתים
הודעות: 396אוועטער
הודעהדורך ווארד2007 אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:12 pm
און אט דא האט איר א לינק תולדות בנו אב"ד צעהלים ז"ל
http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.ph ... =viewtopic
ווי לאנג ס'גייט דיר גוט!, פארגיס נישט יענעם'ס בלוט!
ווייל פון הימל דארט אויף דיר מען קוקט!, און דיין קומענדיגער דור קען נאך זיין אפגעריקט! (קרעדיט: מיכאל שניצלער)
ווארד2007
שר חמישים ומאתים
הודעות: 396אוועטער
הודעהדורך ביקסאד אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:27 pm
פאר בעלזא פלעגט ער פאהרן קיין שינאווא צו דעם דברי יחזקאל.
ועמך כולם צדיקים
ביקסאד
שר שלשת אלפים
הודעות: 3157
הודעהדורך זושאלע אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:28 pm
זיין אייניקל דער פאפער רב בעל ויחי יוסף זצוק"ל פלעגט זאגן, אז שטענדיג פאלט אויס ז' אב, אינעם טאג פון די וואך וואס פאלט אויס ז' אדר יומא דהילולא פון משה רבינו.
מען זאל נישט געפרובט ווערן...
זושאלע
שר העשר
הודעות: 46
הודעהדורך זושאלע אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 7:34 pmביקסאד האט געשריבן:פאר בעלזא פלעגט ער פאהרן קיין שינאווא צו דעם דברי יחזקאל.
'שבת נחמו' האט דער ערוגת הבושם געהאט חזקה צו פארן קיין שינאווא.
אז ס' איז אמאל געווען א שאלה ביים שינאווער רב און ער האט געוואלט הערן נאך א דעת תורה, פלעגט ער צו זאגן, 'אויף שבת נחמו וועט דאך קומען חוסטער רב, וועלן מיר איהם דאמאלטס פרעגן.
מען זאל נישט געפרובט ווערן...
זושאלע
שר העשר
הודעות: 46
הודעהדורך נחמן נתן אום דאנערשטאג יולי 15, 2010 11:03 pm
הגה"צ אב"ד ור"מ וויען שליט"א (וומסב"ג) האט מיט יאהרן צוריק ארויסגעגעבן א הערליכען חיבור (צוויי כרכים) "תולדות ערוגת הבושם". העכסט רייך און באלערנד.
שאל אביך ויגדך זקניך ויאמרו לך!
נחמן נתן
שר האלף
הודעות: 1808אוועטער
הודעהדורך ללמוד וללמד אום זונטאג יולי 18, 2010 3:02 pmנחמן נתן האט געשריבן:הגה"צ אב"ד ור"מ וויען שליט"א (וומסב"ג) האט מיט יאהרן צוריק ארויסגעגעבן א הערליכען חיבור (צוויי כרכים) "תולדות ערוגת הבושם". העכסט רייך און באלערנד.
טאמער כ'געדענק איז א גרויס חלק פון די תולדות געשריבען געווארן דורך זיין פעטער הגה"צ ר' משה ליב כ"ץ זצוק"ל הי"ד איידעם פון ויגד יעקב.
כ'האב היינט געהערט פון אן עלטערן איד אז פאפער רב זצ"ל האט פארציילט, איינמאל האט ער באזוכט א גרויסער דאקטאר, זאגט איהם דער דאקטאר, כ'האב אמאל אונטערזוכט איינעם גרינוואלד אין וויען צו האט דאס געקענט זיין משפחה מיט אייך? ענטפערט ער איהם, דאס איז געוועהן מיין זיידן [דער ערוגת הבשם]. זאגט איהם דער דאקטער: אויב אזוי וועל איך דיר פארציילן וואס האט מיט איהם פאסירט. ער האט דאן געדארפט דורכגיין אן אפאראציע, האט ער פארלאנגט אז מ'זאל איהם נישט איינשלעפען, ווייל ער וויל זיך נישט בידים ברענגען צו היסח הדעת פון דעם שויתי. ער האט צוגעזאגט אז ער וועט זיך נישט רירן. און כך הוה במשך דעם גאנצען אפאראציע איז ער געלעגן בדבקות און האט זיך קיין ריר נישט געגעבען. זי"ע!
ללמוד וללמד
שר חמישים ומאתים
הודעות: 340
פארטיג נאך א רינגעלע אינעם השבת אבידה אונטערנעמונג


text:
לאא צי
לאַא צי (כינעזיש: 老子) איז געווען א כינעזישער פילאסאף. ער ווערט גערעכנט דער גרינדער פון טאאיזם, איינע פון די דריי גרעסטע רעליגיעס אין היינטיקער כינע. ער האט געלעבט אין דעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
ער איז געעווען פון מערבי באקאנטע כינעזישע פילאסאפן. מ'ווייסט אבער גאר ווייניק וועגן זיין לעבן. ער האט געשריבן דאנס בוך טאא טע טשינג (דער וועג פון לעבן), וואס ,אנטהאלט 81 מאראלישע מעשות אדער משלים.
מ'האט געטראפן א טעקסט פונעם טאא טע טשינג וואס איז געשריבן געווארן אינעם 4טן יארהונדערט יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.


text:
װיקיפּעדיע:ציוויליטעט
וויקיפדיע ציוויליטעט איז אן אויפפירעכץ פרינציפ וואס איז אנבאלאנגט צום ענדערן, קאמענטירן, און שמועסן אויף רעדן בלעטער אויף אלע וויקיפעדיעס. דער געזעץ פארלאנגט אז יעדער באנוצער זאל זיך באציען צו אנדערע באנוצערס מיט העפליכקייט און מיט א שטימונג פון גוטוויליגקייט. פערזענליכע אטאקעס, באליידיגונגען, באשולדיגונגען זענען נישט ערלויבט אין קיין שום פאל.
זיך אויפפירן אומהעפליך, אומסענסיטיוו, אדער זיך קריגן אויף קלייניגקייטן טוט שטערן צום געמיט פון מיטארבעטונג אויף וויקיפעדיע. פרובירט אפצורעדן אנדער פון זיך אויפפירן אומציוויל, און גיבט אכט נישט צו באליידיגן אנדערע מיטארבערטער שלא בכוונה. פערזענליכע אטאקעס, באליידיגונגען, אדער באשולדיגונגען זענען נישט ערלויבט אויף וויקיפעדיע. עס שטערט צום מיטארבייטן שטימונג, און עס מאכט אן אומאנגענעמע אטמאספערע. מיטארבייטער אויף וויקיפעדיע האבן אן אויפגאבע זיך אויפצופירן מיט'ן גרעסטן מאס ציוויליטעט און העפליכקייט, אויך אין פאל וואס יענער פארמאגט אן אנדערן מיינונג.
פרובירט אויך אפצורעדן אנדערע פון מאכן פערזענליכע אטאקעס, און גיבט אכט אליין נישט צו באליידיגן אדער באשולדיגן קיינעם אומוויסנד.
ארויסגעבן אן אנדערע באנוצער'ס פריוואטקייט אינפארמאציע, ווי זיין נאמען אדער אנדערע אידענטיטעט רמזים, בנוסף צו דעם וואס איז א פערזעליכע אטאקע, איז דאס אויך א שרעקליכע פארברעך און פארלעצונג פון די וויקיפעדיע:פריוואטקייט פאליסי וואס מען ווערט געבלאקט דורך די סיסאפן.
מ'קען ווערן אויסבלאקירט פארן טשעפנען נאכאנאנד אומזינינג אנדערע באניצערס איבערהויפט אז מען איז נאך א סיסאפ דארף מען מער זיך אפהיטן פון דעם, ווייל דאס דערשרעקט נייע באניצערס וואס זעהן אין דעם זינלאזע שטרענגקייט פארן גאנצן פראיעקט דא, און עס פארגייט זיי דער אפעטיט פון שרייבן דא.


text:
אינזשעניריע
אינזשעניריע איז די שטודיע וואס ווענדט אן וויסנשאפט און טעכנאלאגיע צו שאפן און קאנסטרוקציע. איינער וואס פראקטיצירט אינזשעניריע הייסט אן אינזשעניר.
אינזשעניריע ווערט צוטיילט אויף די פאלגנדע אפטיילונגען:
- כעמישע אינזשעניריע
- מעכאנישע אינזשעניריע
- עלעקטרישע אינזשעניריע
- ציווילע אינזשעניריע
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער באגריף פֿון אינזשעניריע עקזיסטירט שוין פון אוראלטע צײַטן ווען מענטשן האבן אויסגעפונען פֿונדאמענטאלע דערפֿינדונגען ווי דער בלאק, דער הייבער און דאס ראד.
סאציאלער קאנטעקסט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אינזשעניריע איז א סוביעקט וואס קען זיין א גאר גרויסע קאלאבאראציע אדער א קליינער פראיעקט. נארמאל איז אן אינזשעניריע פראיעקט פארבונדן מיט א פינאנצירן אגענטור: א געזעלשאפט, א גרופע אינוועסטארן אדער א רעגירונג. דער אויסנאם איז פרא באנא אינזשעניריע.


text:
װיקיפּעדיע:ווייטערפירונג
א ווייטערפירונג אדער ווידעריכטונג בלאט (ענגליש: REDIRECT; העברעיִש: הפניה) איז א בלאט אן קיין אייגענעם אינהאלט, וואס פירט דעם לייענער צו א צווייטן בלאט, געוויינלעך אן ארטיקל אדער אן אפטייל פון אן ארטיקל.
אינהאַלט
צוועק פון ווייטערפירונגען[רעדאקטירן מקור]
מען שאפט א ווייטערפירונג ווען אן ארטיקל קען האבן צוויי נעמען, אדער צוויי גאר ענלעכע באגריפן, אדער ווען א ווארט האט מער ווי איין אויסלייג.
עס געפינט זיך אויף די עדיט טולס, עס איז גוט אז איר זאלט דאס ניצן ספעציעל ביי אונז אין דער אידישע וויקיפידיע, אנדערשט פון אלע שפראכן, וואס האט נישט קיין כללים וואס זענען אפגעהיטן דאס זעלבע ביי יעדן איד, דער ליטווישער און דער פוילישער רעדן גאר אנדערשט און שרייבן א ביסל אנדערשט, מיר גייען נישט אריין ווער עס איז מער אויסגעהאלטן און בעסער, אבער דער פאקט איז אז קיינער שרייבט נישט דעם זעלב.
ביישפיל[רעדאקטירן מקור]
צום ביישפיל פאר "פוס", - ווי חסידים שרייבן. און "פֿוס" - ווי אידישיסטן שרייבן, האט איינער אריינגעלייגט די הויפט טעמע אונטער דעם קעפל "פֿוס", אבער ער האט געהאט א געפיל פון אחריות פארן כלל יידיש שפראך באנוצער און זיי אויך אינזין געהאט מיט וויטערפירן, אונטער דעם קעפל "פוס" האט ער דאס אריינגעלייגט:
#ווייטערפירן [[פֿוס]]
ארום גענומען מיט די צוויי קאנטיקע קלאמערן וואס מאכן א לינק [[ ]]. און זינט דעמאלטס, ווען איינער קלאפט אריין צו זוכן פוס, פירט דאס אויטאמאטיש צו דעם ארטיקל פֿוס.
מטרה דערפון[רעדאקטירן מקור]
איר הויפט ציל איז צו פארגרינגערן פאר די זוכער וואס וועט זוכן א ארטיקל. עס מאכט אויך אז מען זאל נישט שרייבן קיין געדאפלטע ארטיקלן.
עס מאכט שלום צווישן צוויי סארטן אידיש, ווי היימיש אידיש און יוו"א אידיש אז דער קעפל זאל זיין וויזוי דער ערשטער וויל און דער אנדערע באנוצער זאל בלויז מאכן א ווײַטערפֿירונג. אזוי ארום קען יעדער איינער גרינג טרעפן די ארטיקל.
ווען דאס יא צו נוצן[רעדאקטירן מקור]
- צוויי דיאלעקטן - עס איז ראטזאם צו האבן פארשטענדעניש און איינזעניש מיט אנדערע, און בשעת מען עפענט אויף א ארטיקל זאל מען מאכן א ווײַטערפֿירונג צו די הויפט ספעלינגס פון אנדערע דיאלעקטן, ווי צום ביישפיל אז טאמער א חסידישער וויליאמסבורג איד האט געפענט אן ארטיקל אויף קאר זאל ער טראכטן אז אן ארץ ישראל'דיגער רופט דאס אויטא און ער וועט דאס אזוי זוכן זאל ער קענען דאס טרעפן כאטשיג איר האט דאס געשריבן אין א ארץ ישראלדיגען אידיש אינעם זוכן קעסטל.
- צו א גאר קליינער טעמע. - ווי למשל אין שבת קען זיך צעטיילן אסאך פארשידענע טעמעס וואס נישט יעדע טעמע איז גענוג חשוב און גענוג גרויס צו איר מאכן א באזונדער ארטיקל דאן איז געאייגענט צו מאכן איר א ווײַטערפֿירונג פון עונג שבת צו שבת#עונג שבת וואס וועט פירן דעם זוכער פונעם טעמע דירעקט צום אפטיילונג פון ארטיקל.
ווען נישט צומאכן א ווײַטערפירונג[רעדאקטירן מקור]
כללו של דבר: מיר זענען בלויז דא פאר איין ציל, צו בויען אן ענציקלאפעדיע. די ווײַטערפירונגען איז נישט א טייל פון דער ענציקלאפעדיע ארבעט, עס איז בלויז א געצייג צו מאכן מען זאל טרעפן דעם ארטיקל, יעדעס ווארט וואס דער זוכער וועט איר נישט זוכן אויף דעם אויסלייג זאל מען נישט מאכן קיין ווײַטערפֿירונג. ווייל אפילו עס ציילט זיך נישט ווי קיין ארטיקל, פארשווערט דאס אבער אויף דער סיסטעם.
- אנדערע שפראכן - מיר זענען א אידישע וויקיפעדיע מיט איין ציל אן ענציקלאפעדיע. מען מאכט נישט קיין ווײַטערפֿירונג פון אנדערע שפראכן אדער אנדערע נישט אידישע פאנטס ווי אידיש. אחוץ דער ווארט ווערט גערופן בלויז מיט לאטיינישע פאנטס. ווי צום ביישפיל CNN. ווער עס ווייסט נישט וויאזוי א טעמע הייסט אין אידיש איז נישט אונזער ציל אים אויסצולערנען אידיש. אויף דעם איז דא אנדערע וועב סייטס.
- טעותים - נישט אויף יעדער טייפן טעות דערלאזט מען צו מאכן דערפון א ווייטערפיראכץ. נאר אזוינס וואס איז איינגעגסן ביים אידיש שפראך רעדער און באנוצער. דאס הייסט עס מאכט זיך צוליב א סיבה וואס ביים זוכן קען איינער דאס אזוי אריינטייפן מיט אט דעם טעות. עס דארף אנגעמערקט ווערן אז טייפא טעותים מאכן זיך טאקע אסאך ביי שרייבער אבער נישט ביי ליינער דעריבער זאל יעדע טייפא טעות געמעקט ווערן אחוץ אויב עס איז דא גענוג סיבה צו טראכטן אז אויך א ליינער וועט מאכן דעם טעות ביים זוכן.
- צוגאב-ווערטער - פון אנדערע אויסדרוקן פון ווארט וואס איז נישט איר נאון, ווי צום ביישפיל: לשון רבים צו א לשון יחיד. שם פועל אדער שייכות אדער מין. - אחוץ דער ארטיקל גופא באהאנדעלט אט די אלע פארעמעס אויכט זוכט דאך דאס דער זוכער.
- נישט די פולע נאמען - אויף האלבעטע נעמען, ראשי תיבות אדער סתם וויאזוי מען רופט דאס אין אנדערע שפראכן נישט אין אידיש. בלויז אויב געוויסע רופען דאס אויך אויף איר האלבער נאמען אדער אנדערש שפראך אויסדרוק אדער ראשי תיבות, און וועלן דאס דעירבער אזוי אויפזיכן מעג מען מאכט א ווײַטערפֿירונג.
- געדופלטער ווײַטערפֿירונג - נישט מאכן קיין געדופעלטער ווײַטערפֿירונג, נאר דירעקט צום הויפט ארטיקל נישט דורך אן אנדער ווײַטערפֿירונג, ווייל עס פארשווערט אויפן ליינער און ביי מוסטערן ארבעט עס נישט צו ווייזן אויף דעם הויפט בלאט ווי מ'לייגט דעם מוסטער.
- ליידיגע ווײַטערפֿירונגען - נישט מאכן קיין צובראכענער ווײַטערפֿירונג. ד.ה. צו א געווינטשען ארטיקל וואס איז נאך נישט באשאפן. ווייל אויב איז נאך נישטא קיין ארטיקל דערצו איז דער ווײַטערפֿירונג איבעריג און פארשווערט אויף דעם סיסטעם.
צייטווייליג ווייטערפירן[רעדאקטירן מקור]
עס איז דא מוסטער וואס ברויך געשטעלט ווערן אין רעדן בלאט פון די ווײַטערפֿירונג אויב האלט איינער אז עס פארדינט זיך אן עקסטער ארטיקל דערוועגן. זעה אלע צייטווייליגע ווײַטערפֿירונגן.
נישט ווי אריבערפירן בלויז דאס קעפל[רעדאקטירן מקור]
נאך א וועג ווי אריבערצופירן פון א געוויסן קעפל-נאמען צו אן אנדער קעפל-נאמען, איז צו נוצן דאס באוועגן קנעפל (וואס ליגט אין דעם מעניו). אבער ווען מען נוצט דעם וועג דארף מען זיין זייער פארזיכטיג!, ווייל אויב מען פירט אריבער א געוויסן ארטיקל צו אן אנדער קעפל וואס איז שוין פאראן דארט אינהאלט, וועט די אינהאלט פון יענע ארטיקל ווערן אויסגעמעגט. דעריבער, אויב ווען מען פירט אריבער אן ארטיקל, און עס קומט ארויס אן ענטפער אז דער ארטיקל עקזיסטירט שוין, זאל מען ווייטערפירן אויטאמאטיש, נאר מען זאל שרייבן מיט דער האנט דאס קאד [[#ווייטערפירן]].)
זעט אויך[רעדאקטירן מקור]
- באוועגן - אריבערפירן דאס גאנצער ארטיקל נישט נאר די קעפל.
- צובראכענע ווייטערפירונגען - אויב א ווײַטערפֿירונג ווערט לכתחילה געמאכט צו א ליידיג קעפל וואס האט נאך נישט קיין ארטיקל. אדער איז עס שוין נישט קיים היינט, דאס הייסט ווען מען האט געמאכט די ווײַטערפֿירונג איז נאך געווען אזא ארטיקל צו פירן דערצו, אבער עס איז שוין געווארן אויסגעמעקט און עקזעטירט שוין נישט.
- דאָפּעלע ווייטערפירונגען - פשוט כמשמעו נאר די ווײַטערפֿירונג ריכט נישט צום הויפט ארטיקל דירעקט, נאר דורך א צווייטער ווײַטערפֿירונג וואס יענץ טוט פירן צום הויפט ארטיקל.


text:
אקירא קוראסאווא
אַקיראַ קוראסאַוואַ (יאפאניש: 黒澤 明; 23סטן מערץ 1910 - 6טן סעפטעמבער 1998) איז געווען א יאפאנעזער רעזשיסאר, סצענאר שרייבער און פילם פראדוצירער.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קוראסאווא איז געבוירן געווארן אין 1910 אין דעם אמארי דיסטריקט פון טאקיא, דער אכטער און יונגסטער קינד אין דער פאמיליע. זיין פאטער איסאַמו איז געווען פון א סאמוריי משפחה, און זיין מוטער שימאַ איז געווען פון א סוחר'ס משפחה אין אסאקא.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין דער פילם אינדוסטריע אין 1936. נאך עטלעכע יאר אין פילמען האט ער ארויסגעגעבן זיין ערשטן פילם ווי רעזשיסאר אין 1943, סאַנשירא סוגאַטאַ.
אין 1945 האט ער געהייראט יאקא יאַגוטשי, אן אקטריסע אין זיין פילמען.
ער איז געשטארבן אין 1998 אין טאקיא.


text:
1טן מיי
דעם 1טן מיי איז דער הונדערט איין און צוואנציגסטער טאג פון יאר (122סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 244 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1707 - דער אקט פון פאראייניגן פאראייניגט דאס ענגלישע קעניגרייך מיטן סקאטישן קעניגרייך צו שאפן דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון גרויסבריטאניע
- 1931 - די עמפייר סטייט געביידע געעפנט אפיציעל
- 2004 - צען לענדער—אונגארן, טשעכיי, ליטא, לעטלאנד, מאלטא, סלאוואקיי, סלאוועניע, עסטלאנד, פוילן און ציפערן—שליסן זיך איין אינעם אייראפעישן פארבאנד
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1853 - יעקב גארדין, ײדישער-אמעריקאנער דראמאטורג (געש' 1909)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1572 - פיוס דער פינפטער, פויבסט (געב' 1504)
- 1873 - דייוויד ליווינגסטאן, סקאטישער אויספארשער (געב' 1813)
- 1904 - אנטאנין דווארזשאק, טשעכישער קאמפאזיטאר (געב' 1841)
- 1945 - יאזעף געבעלס, פון די פירער פון נאצי דייטשלאנד, דערמארדעט זיינע קינדער און נאכער באגאנגען זעלבסטמארד (געב' 1897)


text:
מיטל מזרח קאנפליקט
דער מיטל מזרח קאנפליקט באציעט זיך צו דעם לאנגיעריגן קאנפליקט צווישן מדינת ישראל און די ארומיגע אראבישע לענדער. דער קאנפליקט איז גאר א קאמפליצירטער, און נעמט אריין פארשידענע אידעאולאגיעס, מעסיגע און עקסטרעמע, פון ביידע צדדים. דער גרונד פון דעם קאנפליקט באשטייט פון קעגנזייטיגע תשוקות אויף צו הערשן איבער דאס שטיקל לאנד פון דעם היסטארישן ארץ ישראל. ביידע צדדים האבן טענות וואס זענען לויט זיי פעלזן פעסט, און באשולדיגן דעם אנדערן צד אין הארטנעקיגקייט, באזיסלאזע שנאה, מערדערליכע אכזריות, און יעדן סארט אומרעכט.
איבער די יארן זענען געווען פארשידענע פרואוון אויף צו לייזן דעם קאנפליקט. עס זענען געטון געווארן פילע פאראויס-שריטן. אבער דעם ענדגילטיגן לייזונג איז נאך ווייט פון א מעגליכקייט.
אינהאַלט
- 1 שרשים פון דעם קאנפליקט
- 2 ציוניזם
- 3 ערשטע וועלט קריג: קעגנזייטיגע הבטחות
- 4 אידישע אימיגראציע און אראבישע קעגנערשאפט
- 5 דער גרויסער אויפשטאנד
- 6 דער פּיל קאמיסיע
- 7 סימפאטיע צו אידן נאכ'ן קריג: דער יו.ען. רעזאלוציע
- 8 דער קריג פון 1948
- 9 דער סיני מלחמה
- 10 זעקס טעג מלחמה
- 11 יום כיפור מלחמה
- 12 שלום מיט מצרים
- 13 מלחמה אין לבנון
- 14 דער ערשטער אינטיפאדא
- 15 די אסלא אפמאכן
- 16 שלום מיט ירדן
- 17 דער צווייטער אינטיפאדע
- 18 מלחמה מיט חיזבאלא
- 19 זעט אויך
- 20 וועבלינקען
שרשים פון דעם קאנפליקט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין ענדע 19'טען יאר-הונדערט האט זיך אנגעהויבן א באוועגונג צווישן אידן אין מזרח אייראפע זיץ צו ציען וואוינען קיין ארץ ישראל. די באוועגונג האט גענומען עטליכע פאָרמען, רעליגיעזע און סעקולערע, און איז געווען געטריבן סיי פון אנטיסעמיטיזם אין אייראפע און סיי פשוט פון די פארגרינגערטע מיטלען אויף צו ערפילן דעם צוויי-טויזנט יעריגע תשוקה פון אידן זיך צו באזעצן אין הייליג לאנד.
ארץ ישראל, אונטער'ן אלטן רוימישן נאמען "פאלעסטינע" איז דאן געווען אונטער טערקישע הערשאפט פון דעם אטאמאנישע אימפעריע. די איינוואוינער פון לאנד האבן זיך געציילט אומגעפער 500,000, פון וועלכע בערך 25,000 זענען געווען אידן, און די איבעריגע מערסטנס אראבער.
פארשידענע ענליכע אידיאולאגיעס האבן אויפגעשפראצט בנוגע דעם באוועגונג זיך צו ציען צום היסטארישן לאנד פון די אידן, אבער קיין איינס האט נישט געוואונען קיין מאסן שטיצע פון אידנטום. אימיגראציע איז נאך אלץ געווען אויף גאר א קליינער פארנעם. די ערשטע אידן וואס האבן אנגעהויבן ארויפצוקומען אין די צייטן (אויך באוואוסט אלץ דער "ערשטער עליה") האבן געגרינדעט אגריקולטורע מושבים, ווי מקוה ישראל, פתח תקוה, און ראשון לציון, ווי זיי האבן פלייסיג באארבעט די ערד מיט אן אידיאולאגישער געטריישאפט צום לאנד.
די שטחים אויף וועלכע די אגריקולטורע מושבים זענען געגרינדעט געווארן זענען צום מערסטנס געקויפט געווארן פון אראבער. די ארטיגע אראבער האבן אין דעם פון אנהייב נישט געזען קיין סבה זיך צו באזארגן, און על פי רוב האבן זיי געלעבט רוהיג מיט אידן, טראץ געציילטע אומרוהען פון צייט צו צייט.
ציוניזם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דרייפוס פרשה אין פראנקרייך אין יאר 1894-תרנ"ד האט אויפגעטרייסלט די אידישע וועלט אויפ'ן נושא פון אנטיסעמיטיזם. איינע פון די זשורנאליסטן וואס האבן געדעקט דעם דרייפוס פראצעדור איז געווען א סעקולאר-אידישער זשורנאליסט פון עסטרייך מיט'ן נאמען טעאודור (בנימין) הערצל. אויפגעברויזט אויף די שוידערליכע פאלשע באשולדיגונגען קעגן דרייפוס, האט זיך הערצל אונטערגענומען אפצושרייבן א פלאן אויף ענדגילטיג צו לייזן דעם פראבלעם פון דעם פארהאסטן איד.
הערצל'ס פלאן איז ארויסגעקומען אין א בוך מיט'ן נאמען דער יודענשטאַט, אין וועלכע ער שטעלט פאר א חזיון פון א אידישע מדינה, אידיאליסטיש אין אירע מאָראַלן און פארגעשריטן אין קולטור ווי די חשובסטע שטעט אין אייראפע, די צענטערס פון ציוויליזאציע און קולטור פון וויען און פאריז.
דער פלאן איז אויפגעכאפט געווארן און עס איז געווארן א סענסאציאנאלע אידעע צווישן אלוועלטליכן אידנטום. אין יאר 1897-תרנ"ז האט הערצל צוזאם גערופן דעם ערשטן ציוניסטישן קאנגרעס אין באזעל. די ציוניסטישע אידיאלן זענען געווארן קלאר פארמולירט און מען האט אקטיוו אנגעהויבן ארבעטן אויף דעם פלאן פון גרונדן א אידיש לאנד.
ערשטע וועלט קריג: קעגנזייטיגע הבטחות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין ערשטן וועלט קריג האבן די אליאירטע מאכטן פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך און פראנקרייך אפילירט מיט פארשידענע הבטחות צו די אראבישע באפעלקערונג פון מיטל מזרח אויף מיט צו ארבעטן מיט זיי אנטקעגן די טערקן, וועלכע האבן געקעמפפט אויף דער זייט פון דייטשלאנד און די עסטרייך-אונגערישע אימפעריע.
די הויפט הבטחה איז פארגעקומען אין 1915-1916 אין א בריוון אויסטויש (באקאנט אלץ די מעקמעהאן-חוסיין בריוון) צווישן סיר הענרי מעקמעהאן, דער ענגלישער הויך קאמישענער אין עגיפטן, און דער אראבישער פירער אלי אבן חוסיין, דער שאריף פון מעקקא, איבער דעם עתיד פון זעלבסטשטענדיגקייט פאר די אראבער. אין די בריוון האט מעקמעהאן קלאר געמאכט אז אראבער וועלן באקומען זייער זעלבסטשטענדיגקייט אין אלע אראבישע לענדער (אויסער עטליכע שטחים לעבן סיריע וואס ווערן דארט אויסגערעכנט). לויט די אראבער האט דאס אויך אריינגענומען די שטחים פון פאלעסטינע, וויבאלד די בריוו האט דאס נישט דערמאט אלץ אויסנאם.
אום 16טן מיי 1916 (ה'תרע"ו) איז געשלאסן געווארן א געהיימע אפמאך צווישן ענגלאנד און פראנקרייך, באקאנט אלס דער סייקס-פיקא פארשטענדעניש, איבער דעם עתיד פון די אראבישע שטחים. אין דעם אפמאך ווערן די שטחים צוטיילט צווישן פראנצויזישע און ענגלישע קאנטראל, אויף צו האלטן אויף א מאנדאט פאר שפעטערדיגע איינטיילונג. די פרינציפן אין דעם אפמאך זענען שפעטער באשטעטיגט געווארן דורך דער פעלקער-ליגע ווען עס האט באשטעטיגט די ענגלישע מאנדאט אויף פאלעסטינע פאר א אידישן לאנד. דער אפמאך איז אויך געווען דאס וואס האט ערמעגלעכט פאר די ענגלישע צו דערקלערן די באלפור דעקלעראציע, אין וועלכן עס ווערט צוגעזאגט פאר די אידן א היימלאנד אין פאלעסטינע.
דער אפמאך איז געווען אין קעגנזאץ צו די אפמאכן צווישן מעקמעהאן און חוסיין, און די אראבער האבן געהאלטן אז די באלפור דעקלעראציע איז געווען אן אומ'יושר'דיגע נאכדעם וואס לויט זיי איז פאלעסטינע אריינגערעכנט אין די שטחים פון די מעקמעהאן-חוסיין בריוון.
אידישע אימיגראציע און אראבישע קעגנערשאפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אראבישע איינוואוינער האבן צוביסלעך אנגעהויבן צו פארשטיין וואס די ציוניסטישע פלענער זענען, און אנגעהויבן פאליטישע אקטיוויטעטן אויף צוריקצוהאלטן דאס גרונדן א אידישן לאנד. אין די זעלבע זייט האבן זיך געמערט די אידישע אימיגראנטן פון אייראפע און אידן האבן זיך פארשפרייט איבער דעם גאנצן לאנד, געבויט שטעט און מושבים און שטארק אנטוויקלט דעם עקאנאמישן מצב פון דעם לאנד.
איראניש איז געווען אז כאטש די געגנערשאפט פון די אראבער אנטקעגן אידישע איינוואוינער, האט די אידיאליסשקייט פון די אידישע אימיגראנטן געברענגט דערצו אז פילע אראבער פון ארומיגע לענדער, איבערהויפט פון עגיפטן, זענען געקומען קיין פאלעסטינע אנטיילצונעמען אין די פארגוטיגטע עקאנאמישע אומשטענדן. פון איין זייט האט דאס באשטעטיגט אז דאס אנקום פון די ציונים האט געהאלפן פארבעסערן דעם לאנד פאר אלע אירע איינוואוינער. פון די אנדערע זייט האט דאס געברענגט אז די צאל אראבער האבן זיך שטארק פארמערט, הייבנדיג די קאנפליקט אויף נאך מער.
נאך איידער דער ערשטער וועלט קריג האבן די אראבער זיך געוואנדן צו די טערקישע אוטאריטעטן אויף צו באשיצן דעם לאנד קעגן א אידישן איינפלוס. נאך דער באלפור דעקלעראציע איז דאס אויפברויז ביי די אראבער געוואקסן, און עס האבן זיך אנגעהויבן אקטיווע געשלעגן צווישן די אראבער און די אידישע באפעלקערונג. אראבער האבן אנגעהויבן צו באפאלן אידישע דערפלעך, און עס האבן זיך געגרינדעט ארגאניזאציעס אויף צו באשיצן די אידן.
דערווייל האבן די אידישע אימיגראנטן געהאלטן אין איין קומען זיך באזעצן אין דאס לאנד, געבויעט אידישע אינסיטוציעס, אנטוויקלט דעם אלטן העברעאישן שפראך, און דער פלאן פון ציונות האט זיך אנגעהויבן זעהן אין דער ווירקליכקייט. דאס האט געברענגט דערצו אז די אראבישע באפעלקערונג, פילנדיג הילפלאז אנטקעגן די אנטוויקלונגען, איז געווארן אלץ מער אויפגעברויזט. ראיאטן האבן אויסגעבראכן אין די 20'ער און 30'ער יארן אין וועלכע פיל אידן זענען געהרג'עט געווארן דורך אראבער.
די ערגסטע ראיאטן און הריגות זענען פארגעקומען אין 1929-תרפ"ט מיטן נאמען תרפ"ט אויפרוהר. געטריבן דורך דער מופטי פון ירושלים, האַג' אמין אל חוסייני,וועלכער האט באשולדיגט די אידן מיט וועלן איבערנעמען דעם שטח ביים כותל המערבי, האבן די אראבער אנגעהויבן אטאקירן אידן אין דורכאויס דעם לאנד. דאס שוידערליכסטע איז פארגעקומען אויף די אידן אין חברון און די תלמידים פון די חברונ'ער ישיבה, פון וועלכע 67 זענען דערמארדעט געווארן.
דער גרויסער אויפשטאנד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון 1936-תרצ"ו ביז 1939-תרצ"ט האבן די אראבער דורכגעפירט א כללות'דיגן ארבייט-אפשטעל (סטרייק) און אקטיווע געשלעגן. האג' אמין אל חוסייני האט געטריבן די אראבישע באפעלקערונג זיך צו באטייליגן אין דעם ארבייט-אפשטעל, און צוריקצוהאלטן שטייערן פון די ענגלישע רעגירונג.
די סטרייק האט זיך אפגעשטעלט נאך עטליכע מאנאטן, אבער עס האבן ווייטער אנגעהאלטן אטאקעס אנטקעגן אידן. אלץ ענטפער האבן די אידישע באפעלקערונג גענוצט די הגנה מיליציע ארגאניזאציע אויף צו באשיצן אויף אידן. די ענגלישע, כאטש זיי האבן נישט אנערקענט די הגנה אלץ א לעגיטימע ארגאניזאציע, האבן מיט זיי מיטגעארבעט אויף צו באשיצן קעגן אראבישע אטאקע אויף אידן.
א שפלינטער גרופע פון הגנה, דער אירגון צבאי לאומי (באקאנט אלס אצ"ל), האט אנגעהויבן דורכפירן קאנטער-אטאקעס אויף אראבער, אטאקירנדיג אראבישע אטאקירער און אויך אומשולדיגע ציווילע אראבער.
אין ענדע פון דעם אויפשטאנד אין 1939 זענען די צאל טויטע געווען 5,000 אראבער, 400 אידן, און 200 ענגלישע.
דער פּיל קאמיסיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1936, נאכ'ן אנהייב פון דעם גרויסן אויפשטאנד, האבן די ענגלישע געגרינדעט א קאמיסיע אויף נאכצופארשן די סבות פון דעם אויפשטאנד, און וויאזוי צו לייזן דעם היציגן קאנפליקט. דער קאמיסיע איז געווען אנגעפירט דורך לאָרד פּיעל.
דער קאמיסיע האט פארברענגט עטליכע מאנאטן אין פאלעסטינע. אויף די זייט פון די ציונים האט חיים ווייצמאן געהאלטן א הארציגע רעדע, פרובירנדיג צו ערקלערן די אידישע מאטיוון און אירע פרידליכע נאטורן. די אראבער האבן געהאט א געלעגנהייט פארצושטעלן זייער צד, אבער אנשטאט דעם האבן זיי באשלאסן צו באיקאטירן דעם קאמיסיע. האג' אמין אל חוסייני האט זיך אנטזאגט פון זיך מיט זיי צו טרעפן, און נאר אומאפיציעלע פערזאנען פון די אראבישע זייט האבן איבערגעגעבן די אראבישע מיינונגען.
דער קאמיסיע איז צוריקגעקומען קיין ענגלאנד אין 1937תרצ"ז און פארגעשטעלט די רעזולטאטן מיט זייערע החלטות וויאזוי צו לייזן דעם נושא. דער קאמיסיע האט פארגעשלאגן אז דער לאנד זאל צוטיילט ווערן. פאר די אידן האט געדארפט גיין א קליינער שטח: דער גליל אין צפון און א פּאַס אויף מעריב לענגאויס דעם צפון ברעג פון דעם ים התיכון. פאר די אראבער וועט גיין רוב שטח פון יהודה און שומרון און דעם גאנצן נגב מדבר. דער פלאן האט אויך אנטהאלטן אז די איינוואוינער פון ביידע צדדים זאלן זיך אוועקציען אריין אין זייער פארטיילטן שטח, כדי די באפעלקערונג זאל נישט זיין א פארמישטע.
די אראבער האבן קאטעגאריש אפגעווארפן דעם פלאן. ביי די אידן זענען די מיינונגען געווען צוטיילט. די אפיציעלע ענטפער פון די ציוניסטישע פירערשאפט איז געווען אז זיי זאגן דאס אפ וויאזוי עס איז פארגעלייגט, אבער זיי ווילן האלטן ווייטערדיגע געשפרעכן אויף א לייזונג.
סימפאטיע צו אידן נאכ'ן קריג: דער יו.ען. רעזאלוציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער צווייטער וועלט קריג, ווען די וועלט האט זיך דערוואוסט פון די שוידערליכע טראגעדיע וואס איז באפאלן דעם אידישן פאלק, איז געווארן אן אויסערגעווענליכער סימפאטיקער שטימונג פון וועלט-מיינונג כלפי די ציוניסטישע אידעע.
די ענגלישע, וועלכע האבן געליטן נאר צרות פון דעם גאנצן מאנדאט, האבן זיך שוין געוואלט זען אינדרויסן פון דעם. זיי האבן איבערגעגעבן פאר'ן ניי געבוירענעם יו.ען., דער נאכפאלגער פון דער ליגע פון פעלקער, צו מאכן א באשלוס איבער די נושא פון דעם לאנד'ס הערשאפט. אין מאי 1947-תש"ז האט דער יו.ען. געשטעלט אן אויספארשונגס קאמיטע וואס איז באשטאנען פון עטליכע לענדער אויף אויפצוקומען מיט א החלטה. דער קאמיטע איז אויפגעקומען מיט א נייע צוטיילונגס פלאן און דאס געשטעלט פאר די יו.ען. מיטגלידער צו שטימען אויף דעם.
לויט'ן פלאן וואלטן די אידן באקומען 55% פון דעם שטח פון דער מאנדאט: רוב פון דעם גליל און דעם נגב מדבר. די אראבער וואלטן באקומען רוב פון די צענטראלע חלקים פון דעם לאנד. ירושלים וואלט געבליבן אונטער אינטערנאציאנאלע הערשאפט.
די שטימען זענען פארגעקומען דעם 27סטן נאוועמבער. א מערהייט פון 33 קעגן 13 האט געשטימט לטובת דעם פלאן.
די 33 לטובת זענען געווען: אויסטראליע, בעלגיע, באליוויע, בראזיל, בעלארוסיע, קאנאדע, קאסטא ריקא, טשעכיי, דענמארק, דאמיניקאנישע רעפובליק, עקוואדאר, פראנקרייך, גוואטעמאלע, האַיטי, איסלאנד, ליבעריע, לוקסעמבורג, האלאנד, ניו זילאנד, ניקאַראַגוואַ, נארוועגיע, פּאַנאַמאַ, פּאַראַגוויי, פערו, פיליפינען, פוילן, שוועדן, דרום אפריקע, אוקריינע, די פאראייניגטע שטאטן, דער סאוועטן פארבאנד, אורוגוויי, ווענעזוועלע.
די 10 אנטקעגן זענען געווען: אפגאניסטאן, קובא, עגיפטן, גריכנלאנד, אינדיע, איראן, איראק, לבנון, פאקיסטאן, סאודי אראביע, סיריע, טערקיי, תימן.
אויך האבן צען לענדער זיך צוריקגעהאלטן: ארגענטינע, טשילי, כינע, קאלאמביע, על סאלוואדאר, עטיאפיע, האנדוראס, מעקסיקא, יוגאסלאוויע, דאס פאראייניגטע קעניגרייך. איין לאנד, טיילאנד, איז נישט געווען ביים שטימען.
די אראבער האבן גלייך אפגעווארפן דעם פלאן. רוב פון די אידישע איינוואוינער, אריינגערעכנט די ציוניסטישער פירערשאפט פון דער "סוכנות" (אידישע אגענטור), כאטש נישט גענצליך צופרידן, האבן עס אנגענומען.
דער קריג פון 1948[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויף מאי 18, 1948, האט דוד בן גוריון דערקלערט דאס זעלבסטשטענדיגקייט פון מדינת ישראל. אייניגע שטונדע דערנאך האבן די ארמייען פון פינף אראבישע לענדער -- מצרים, סיריע, ירדן, איראק, און לבנון -- אנגעגריפן דעם נייעם לאנד מיט'ן דערקלערירטן ציל צו "אריינשטופן די אידן אין ים אריין". זיבן מאנאטן האבן די שלאכטן אנגעהאלטן, מיט פילע פון די ישראל'ישע סאלדאטן ניי-געקומענע אימיגראנטן פון די שארית הפליטה פון חורבן אייראפע. דער קריג האט זיך אויסגעלאזט מיט א נצחון פאר מדינת ישראל, וועלכע האט צוגענומען פיל מער שטח ווי דער ארגינעלער יו.ען פלאן וואלט איר געגעבן. אלץ רעזולטאט פון דעם קריג זענען 700,000 אראבער אנטלאפן אדער פארטריבן געווארן פון זייערע היימען אין דעם ניי-געבוירענעם אידישן לאנד, און זיי זענען געווארן פליטים אין לאגערן אין מערב ברעג פון פאלעסטינע, אין ירדן, לבנון, און דער עזה פאס. דער קריג איז גערופן געווארן דורך מדינת ישראל דער זעלבסטשטענדיגקייט קריג, אדער מלחמת עצמאות. ביי די אראבער ווערט עס אנגערופן "אל נאקבא", אדער דער קאטאסטראפע.
אין 1949 זענען געשלאסן געווארן קריגס-אפשטעל אפמאכן צווישן מדינת ישראל און די אנגרייפנדע לענדער, אבער נישט קיין שלום אפמאך. א קריגס צושטאנד האט נאך ווייטער אנגעהאלטן אויף א קלענערן פארנעם, צוליב די אומגעלייזטע פראבלעמען פון אנערקענטע גרעניצן, די אראבישע פליטים און זייערע צוריק-קער רעכטן, און דער סטאטוס פון ירושלים.
דער סיני מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1956 האט גאמאל אבדול נאסער, דער פרעזידענט פון עגיפטן, נאציאנאליזירט דעם סועץ קאנאל, און פארבאטן דעם דורכגאנג פאר ישראל'ישע שיפן. דער קאנאל איז געווען א וויכטיגער וואסער שאסיי פאר אינטערנאציאנאלע באנוץ, וועלכע איז געבויט געווארן, און האט טיילווייז באלאנגט, פאר דעם פאראייניגטן קעניגרייך און פראנקרייך. אין א פאראייניגטע אקציע האבן די דריי לענדער, מדינת ישראל, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, און פראנקרייך, אטאקירט עגיפטן און איינגענומען די שטחים פון מדבר סיני און דער עזה פאס. נאך אינטערווינירונג דורך דער יו.ען. האבן זיך אלע דריי ארויסגעצויגן.
זעקס טעג מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין מאי, 1967, האט עגיפטן מאביליזירט אירע ארמייען נעבן ישראל'ס דרום גרעניצן, און אפגעשפארט די שטרייטן פון טיראן און דער גאלף פון אקאבא, דערביי צוריקהאלטנדיג ישראל'ישע שיפן פון א וועג קיין אזיע און מזרח אפריקע. נאסער, דער עגיפטישע פרעזידענט, האט געטריבן די רהעטאריק אין די אראבישע וועלט איבער דאס גראנדיעזע פלאן פון א פאראייניגטע אראבישע פאלק וואס וועט צוזאמען באקעמפפן און פארניכטן דעם אידישן לאנד. אין דער זעלבער צייט האבן סיריע און ירדן אויך מאביליזירט זייערע כחות אויף זייער גרעניצן מיט מדינת ישראל, און עס האט אויסגעזעהן קלאר אז אט וועלן זיי צוזאמען אנגרייפן.
די ישראל'ישע רעגירונג האט באשלאסן נישט צו ווארטן, און אין דעם פרימארגן פון יוני 6 האבן ישראל'ישע לופט כחות אין איינציגע שטונדן פארניכטעט די עראפלאנען און לופט פעלדער פון דעם עגיפטישן ארמיי בשעת די פילאטן האבן נאך געגעסן פרישטאג. אויך אין צפון און אין מזרח האבן זיי שנעל איינגענומען די פאזיציעס פון די סירישע און ירדנישע כחות. דער קריג האט געדויערט נישט מער ווי זעקס טעג, און ביים ענדע האבן די ישראל'ישע כחות געהאט איינגענומען ניי שטחים פון אלע דריי לענדער ארום: די גולן בערג אין צפון, דער עזה פאס און מדבר סיני אין דרום, און -- דאס גרעסטע געווינס -- דעם גאנצן מערב ברעג פונ'ם ירדן, אריינגערעכנט מזרח ירושלים מיט'ן הר הבית און כותל המערבי.
יום כיפור מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – יום כיפור מלחמה
שלום מיט מצרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מלחמה אין לבנון[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – צווייטער לבנונישער מלחמה
דער ערשטער אינטיפאדא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אסלא אפמאכן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שלום מיט ירדן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער צווייטער אינטיפאדע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער צווייטער אינטיפאדע האט אנגעהויבן ערב ראש השנה תשס"א און האט געדויערט ביז תשס"ה. במשך דער צייט זענען געהרגעט געווארן 1100 ישראלדיקער און 5500 פאלעסטינער, ווי אויך 64 פרעמדע. די ישראלים האלטן אז דער אינטיפאדא איז א כוואליע פון פאלעסטינער טעראריזם געפירט דורך יאסיר אראפאט. די פאלעסטינער האבן אטאקירט צה"ל זעלנער, פאליציי און ציווילע בירגער, געהאלטן זעלבסטמארד אטאקעס און געשאסן קאסאם ראקעטן קיין ישראל.


text:
לודוויג זאץ
לודוויג זאַץ (18טן פעברואר 1891 - 31סטן אויגוסט 1944[1]) איז געווען אן אקטיאר אין יידיש טעאטער און פילם, מערסטער באוואוסט פאר זיינע קאמישע ראלעס. אין 1925 האט דער ניו יארק טיימס אים באשילדערט דעם גרעסטן יידיש קאמיקער אין זיין צייט.[2]
זאץ איז געבוירן אין לעמבערג, עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט לוויוו, אוקראינע] און איז נפטר געווארן אין ניו יארק סיטי.[1]
ער איז אויך געווען א פאפולערער זינגער אויף דער אידישער שפראך אין די אמעריקאנער טעאטערס.
ער האט איבערגעלאזט עטליכע רעקארדן נאך זיך, וואו מען קען הערן זיינע ניגונים.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 לודוויג זאַץ ביי דער אינטערנעץ פילם דאטנבאזע
- ↑ Melamed, S.M., "The Yiddish Stage", New York Times, Sep 27, 1925 (X2)
ֿ


text:
מגילת תענית
מגילת תענית איז א קורצע מגילה געשריבן אויף לשון תרגום אין סוף פונעם בית שני. דארטן ווערט גערעכנט 35 טעג ווען ס'איז געשען די יידן פריילעכע פאסירונגען, וואס מ'טאר נישט פאסטן סיי אין די טעג סיי אין די טעג פאר זיי און נאך זיי (גמרא מסכת ראש השנה דף י"ט ע"א), און טייל טעג וואס מ'טאר אפילו נישט מאכן קיין הספדים. די געשעענישן האבן פאסירט במשך 500 יאר, פון די טעג פון עזרא און נחמיה ביז די טעג פון דעם רוימישן קיסר קאליגולא.
אין אלע כתבי-ידות פון מגילת תענית, ווי אויך אין די ציטירונגען אין דער גמרא, ווערט געברענגט ביי יעדער געשיכטע א פירוש אויף לשון הקודש וואס מ'האט געשריבן שפעטער (נאכ'ן חורבן).
צווישן די פריילעכע טעג פון מגילת תענית זענען חנוכה, פורים, חמשה עשר באב, ווי אויך ג' תשרי און י"ג אדר, אבער שפעטער האט מען קובע געווען תעניתים צום גדליה און אסתר תענית. ביז צום סוף פון דעם זמן פון די תנאים האט מען נאכאלץ געהיטן די איסורים פון מגילת תענית. היינטיקע צייטן האלט מען פון די טעג נאר חנוכה, פורים און ראש חודש.
ווער האט געשריבן מגילת תענית?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז דא פארשידענע דעות:
- אין דער גמרא (שבת יג) שטייט אז דער מחבר איז געווען חנניה בן חזקיה.
- ס'איז פארהאן א מסורה פון די גאונים אז די עלצטע פון בית הלל און בית שמאי האבן מחבר געווען די מגילה ווען זיי האבן מבקר חולה געווען חנניה.
- אנדערע זאגן אז דער מחבר איז געווען אלעזר בן חנניה, א זון פון חנניה בן חזקיה, איינער פון די פירערס פון דער רעוואלוציע קעגן די רוימער.


text:
הארמאן
האָרמאָן (פון די גריכיש ווארט: צו שטויסן און מאָוציע) איז דער כעמישער שליח וואס טראגט קריטישע מעלדונגען פון א צעל אדער א דריז צו די אנדערע צעלן אין מולטי-סעליולער באשעפענישן. א קליין ביסל הארמאן איז גענוג צו שאפן אן ענדערונג אין דעם ארגאניזם. אין בהמות ווען די הארמאנען אפטמאל געפירט דורכן בלוט. א הארמאן קען גיין אדער צו א נאנטן צעל אדער צו א ווייטן צעל.
א גרופע פון צעלן אין איין ארט וואס זייער עיקר צוועק איז צו שאפן הארמאנען ווערט גערופן א דריז. ענדאקרינע דריזן שיקן הארמאנען אינעם בלוט.
הארמאנען רעגולירן מעטאבאליזם, צי דער ארגאניזם זאל וואקסן צי נישט, ווי מען שפירט (מונטער אדער אומערט), צי מען איז הונגעריק.
וויפיל צוקער בלייבט אינעם קערפער ווערט קאנטראלירט דורכן הארמאן אינסולין.
טיפן הארמאנען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הארמאנען ווערן קלאסיציפירט אין פיר טיפן, לויט די כעמיקאלן פון וואס זיי שטאמען.
- סטערויד הארמאנען—שטאמען פון כאלעסטעראל
- ליפיד הארמאנען—שטאמען פון ליפידן
- אמינא-זויערס
- פראטעין


text:
לייוונט
לײַוונט אדער לייוואנד איז שטאף געוועבט פון פעדעם געמאכט פונעם פֿלאַקס פלאנץ. פון לייוונט מאכט מען האנטעכער, קליידער און ליילעכער, ווי אויך קיטלען און תכריכים.
לייוונט ווערט גענוצט שוין טויזנטער יאר, זייט אוראלטע צייטן אין עגיפטן. לייוונט איז דער שטערקסטער פון אלע פלאנצן פיברעס.
שעטנז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די תורה אסרט טראגן קליידער געמאכט פון וואל און לייוונט. דאס ווערט גערופן "שעטנז". געווענליך די סארט שטיקלעך מאטריאל הייסט א שטיק לייוואנד, אדער טעקסטיל. היינט זאגט מען א שטיקל סחורה.


text:
2000
2000 איז דאס 100טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 2000 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן מיי - וולאדימיר פוטין איינגעשוואוירן פרעזידענט פון רוסלאנד
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן אפריל - חאביב בורגיבא, פרעזידענט פון טוניסיע פון 1957 - 1987 (געב' 1903)
- 28סטן סעפטעמבער - פיער עליאט טרודא, דער 15טער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געב' 1919)


text:
מסכת מגילה
מסכת מגילה איז די צענטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).
נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 'מגילה נקראת' - דער פרק רעדט בעיקר וועגן די זמנים פון ליינען מגילת אסתר. דאס צווייטע העלפט איז א זאמלונג פון משניות וואס הייבן אן מיט די ווערטער 'אין בין...'.
- 'הקורא למפרע' - דער פרק רעדט אויס הלכות אין דעם עניין פון ליינען די מגילה.
- 'הקורא עומד' - דער פרק רעדט וועגן די הלכות פון א שול און קריאת התורה.
- 'בני העיר' - דער פרק רעדט וועגן די הלכות פון א שליח ציבור.