text:
מירענדע ווארענונג
מירענדע ווארענונג (ענגליש: Miranda warning), איז א ווארענונג וואס ווערט געגעבן בשעת מען ארעסטירט איינעם אין אמעריקא. לויטן אמעריקאנער געזעץ זינט 1966 מוז מען דאס איינמעלדן פארן ארעסטירטן איידער מען פרעגט אים אויס סיי וועלכע פראגעס בנוגע זייער עבירה, כדי ער זאל זיין באווואוסטזיניג צו זייערע רעכט פון שווייגן און נישט זיך אליינס באשולדיגן.
דער מירענדע ווארענונג ווערט גענוצט בלויז אין אמעריקא, אין אנדערע לענדר באנוצט מען זיך מיט אנדערע מיטלען צו לאזן וויסן דעם ארעסטירטן וועגן זיינע זכותים.
דער נוסח פון דער ווארענונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ווארענונג מוז נישט געגעבן ווערן ביי יעדן ארעסט, נאר בלויז ווען מען פארשט אים אויס אויף עפעס וואס ער האט געטון. דאס הייסט אז ביי אן ארעסט וואס מען פארשט נישט אויס דעם ארעסטירטן מוז מען עס נישט זאגן.
דאז איז דער נוסח:
You have the right to remain silent. Anything you say can and will be used against you in a court of law. You have the right to have an attorney present during questioning. If you cannot afford an attorney, one will be appointed for you.
אין אידיש: דו האסט די רעכט זיך צו האלטן שטיל. יעדע זאך וואס דו זאגסט קען ווערן גענוצט קעגן דיר אינעם געריכט. דו האסט די רעכט צו האבן א לויערס אנוועזנהייט בעת'ן דיך אויספארשן. אויב דו קענסט זיך נישט ערלויבן קיין אדוואקאט, וועט מען דיר דאס צושטעלן.
מען מוז עס נישט זאגן גענוי מיט דעם לשון, אבער די פאליציי מוזן זיכער מאכן אז דער ארעסטירטער פארשטייט זיינע רעכט.
ערנעסטא מירענדע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ערנעסטא מירענדע (ענגליש: Ernesto Miranda) איז ארעסטירט געווארן אום 1963 אין אריזאנע אויף א צאל עבירות בקשר צו קינדכאפונג. מירענדע האט נישט געוואוסט זיינע רעכט זיך צו האלטן שטיל און זיך זעלבסט-באשולדיגן. נאך א קורצער אויספארשונג האט ער מודה געווען אויף די עבירות. מירענדע איז געווארן באשולדיגט אין געריכט אויפן סמך פון זיין מודה זיין.
אין יאר 1966 האט אבער מירענדע אפעלירט דעם אורטייל אין סופרים קאורט פון אמעריקא. דער סופרים קאורט האט אויסגענוצט דעם געלעגנהייט צו קלארשטעלן איינמאל פאר אלעמאל דאס וויכטיגקייט פון ערלויבן פאר ארעסטירטע זיך צו האלטן שטיל, אין איינקלאנג מיטן פיפטן אמענדאט אינעם אמעריקאנער קאנסטיטוציע, און דער סופרים קאורט האט אים ריינגעוואשן פון די פריערדיגע קלאגע, און פונדאסניי אנגעהויבן א פרישע סעסיע וואס ער איז פונדאסניי באשולדיגט געווארן מיט פרישע קלאגעס דורך אנדערע עדות, און נישט דורך זיין הודאה. ער האט דאן באקומען 11 יאר טורמע.
אום 1972 איז ער באפרייט געווארן, און זיך דאן באשעפטיגט מיטן פאבליצירן די "מירענדע רעכט" פארן פאבליקום. אבער איז ווידער ארעסטירט געווארן פארן באזיסן אומלעגאלע וואפן, און דערמיט צעשטערט די תנאים פון זיין פריערדיגע באפרייאונג, ער איז ארעסטירט געווארן אויף נאך א יאר, און נאך זיין באפרייאונג האט ער זיך צעאמפערט מיט איינעם וואס יענער האט אים דערשטאכן צום טויט. און קאמיש איז געווען אז יענער האט זיך באנוצט מיט די מירענדע שווייגעניש רעכט וואס זענען אים פארגעליינט געווארן בעת זיין ארעסט, און באפרייט געווארן.


c: text/html

text:
באשער על אסאד
באַשער על-אַסאַד איז דער היינטיקער פרעזידענט פון סיריע, א זון פון פריערדיקן פרעזידענט כאפעז על אסאד. געווארן פרעזידענט נאכן שטארבן פון זיין פאטער, אום יוני 2000.
באשער איז געבוירן 11טן סעפטעמבער 1965, אין די הויפטשטאט דמשק צו זיינע אלאווישע עלטערן, ער האט געלערנט אין א פראנצויזישע שולע, און ער רעדט א פליסיקע פראנצויזיש און ענגליש. צווישן די יארן 1988 ביז 1992, האט ער שטודירט מעדיצין אין דמשק אוניווערסיטעט. פון 1992 האט ער פראקטיצירט אויגן דאקטעריי אין לאנדאן, ווי ער האט באגעגנט זיין ווייב אסמא על אכערס, פון סוני מוסלמענישע אפשטאם.
באשער האט געהאט אן עלטערע ברודער באסעל, וואס איז געווען באשטיט צו זיין נאכפאלגער פון כאפעז על אסאד, ביז ווען יענער איז אומגעקומען אין אן אויטא עקסידענט, אום 21טן יאנואר 1994, דעמאלט איז באשער געווארן דער נאכפאלגער פון זיין טאטע.
נאכן טויט פון זיין טאטע, האט ער נישט גלייך געקענט ווערן פרעזידענט, ער איז דעמאלט אלט געווען 34 יאר. מען האט געדארפט טוישן פונקטן אין די קאנסטיטוציע. אין וואלן וואס זענען פארגעקומען, איז ער ערוויילט געווארן צו א קאדענציע פון זיבן יאר, דורך 97 פראצענט פון די וויילער, אין 2007 איז ער נאכאמאל ערוויילט געווארן, דורך די זעלבע צאל שטימען.
אנהייב האט ער פרובירט אנקניפן פארבינדונגען מיט ישראל, אריק שרון דאן פרעמיער מיניסטער האט אנדערש פון זיינע פארגייער, נישט געוואלט האבן קיין מגע משא מיט אים. פון די הויפט סיבה אז סיריע שטיצט טעראר, און מערערע טעראר ארגאניזאציעס האבן זייערע הויפטקווארטירן אין סיריע.
אין יאר 2005 איז ראפיק על כארירי אומגעקומען אין לבנון, א לאנד וואס סיריע האט יארן געפירט מיט די צושטימונג פון די וועלט. מאסן דעמאנסטראציעס זענען פארגעקומען אין ביירוט און אין אנדערע שטעט, אז די סירישע זאלן זיך ארויסציען פון לבנון. צום ענדע נאך אסאך דרוק פון די וועלט, האט סיריע ארויסגעצויגן איר ארמיי פון לבנון.
אסאד האט מערערע מאל דערקלערט, אז ער איז גרייט צו פארהאנדלען אויף א שלום אפמאך, מיט מדינת ישראל, וואס וועט מוזן אפגעבן די גולן הויכן צוריק צו סיריע.
אין 2011, ווען אין די אראבישער וועלט האט זיך אנגעהויבן די פרילינג פון פעלקער, האט די סירישע באפעלקערונג אנגעהויבן נעמען א טייל אין די אויפשטאנד, וואס די ציל רעכנט אריין דאס ארונטערזעצן באשער פון בענקל, טויזנטער זענען אומגעקומען אין די אונטערדריקונגען פון די ארמיי, און די וועלט האט אונטערגענומען סאנקציעס קעגן סיריע. די אראבישע ליגע האט ארויסגעווארפן סיריע פון די מיטגלידערשאפט, ביז באשער וועט אויפגעבן די מאכט.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אתרוג
אתרוג (Citrus medica) איז א מין שמעקעדיקע ציטרוס פרוכט וואס ענדלט צו א לימענע סיי אין אויסזען און סיי אין טעם. דער אתרוג איז איינער פון די ארבעה מינים וואס מען נעמט סוכות.
אין דער תורה ווערט דער אתרוג גערופן "פרי עץ הדר".
הלכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סוכות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יאנעווער אתרוגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאראקאנער אתרוגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען שאקלט דאס זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגן.[פֿעלט אַ מקור]


text:
פלאן
א פלאן איז א פארגעשלאגנער אדער בכוונהדיגער מעטאד וויאזוי צו גרייכן פון איין מצב צו א צווייטן. זיי זענען אפט באנוצט זיך צו באוועגן פון איין איצטיגן מצב, כלפי דער דערגרייכונג פון איינער אדער מערערע צילן.
אינפארמאלע און נאכאנאנדיגע פלענער ווערן באשאפן דורך אינדיווידואלע מענטשן אין אלע צילן און נאכלויפונגען. סטרוקטארד און פארמאלע פלענער, גענוצעט דורך פארשידנארטיקע מענטשן, איז מער אויסגעשטעלט צו פאסירן אין פראיעקטן, דיפלאמאטיע, קאריערעס, עקענאמישע אנטוויקולינגען, מיליטערישע קאמפן, אויפן שלאכט, אדער אין די אקטיוויטעטען פון זייער ביזנעסער.
עס איז אפט דער סדר פון נישט פארמאלע פלענער צו ווערן באשאפן אלס אבסטראקטע אידעען, און פארבלייבן אין דעם פארעם דורכאויס זיי זענען אנגעהאלטן צו טאן אדער נאך אין די פאזעס פון פלאנירונג. מער פארמאלע פלענער ווי די וואס זענען גענוצט פאר ביזנעס און מיליטערישע צילן, כאטשיג זיי זענען לכתחילה באשאפן דורך אדער אלס אן אבסטראקטישער געדאנק, איז מער אויסגעשטעלט צו ווערן אראפגעשריבן, אראפגעמאלן אדער אנדערשט אוועגעלייגט אין א פארעם וואס איז אפען און האט צוטריט פאר אנדערע מענשטן דורכאויס צייט און פלאץ זאלן זיך אויך קענען דאס באנוצען זיך דערמיט. דאס ערמעגליכט מער פארלעסליכע קאלאבאראציע אין די אויספירונג פון דעם פלאן.


text:
דזשייקאב דזשאוויץ סענטער
דער דזשייקאב דזשאוויץ קאנווענץ צענטער איז א ריזיגער קאמפלעקס פון בנינים אין מערב מאנהעטן וואס איז געבויט געווארן אין די 70'ער יארן אויפן נאמען פונעם געוועזענעם סענאטאר פארן שטאט ניו יארק, דזשייקאב דזשאוויץ, וואס איז ספעציעל געאייגנט פאר מארקן און גרעסערע צוזאמענקונפטן. עס ווערט געשאצט אז עס איז דער פלאץ ווי די מערסטע מענטשן גייען דורך אין איין יאר.
ער איז פלאצירט ביי דער מערב זייט פון מאנהעטן ענדע, תיכף נעבן דעם לינקאלן טונעל וואס פארבינדעט, נוי יארק מיט ניו דזשערסי, אזוי אויך איז דאס הארט נעבן דעם מערב פארט פון מאנהעטן, ווי אויך איז דאס נעבן דער פען צענטראלע באן סטאנציע, און אזוי אויך נעבן דעם פארט אויטאריטי צענטראלער באס טערמינאל אזוי אז עס זאל זיין גרינג צוצוקומען אהין, און ברענגען אהין סחורה אויף סיי וועלכן טראנספארטאציע מיטל.


text:
FBI
FBI (עף בע אי) איז דער פעדערעלער ביורא פון אויספארשונגען, אן אמעריקאנער ארגעניזאציע געגרינדעט אין 1908 מיטן נאמען ביורא פון אויספארשונגען {BOI}, באקומען דעם נאמען FBI הערשט אין 1935, ער אפערירט אונטער די יוסטיץ דעפארטמענט.
מיסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מיסיע און ציל פון דער ארגעניזאציע איז צו באשיצן און באוואכן אמעריקאנער טעריטאריע פון טעראריסטן, און האלטן אן אויג אויף די קרימינאלע געזעצן צו ס'ווערט אויסגעפאלגט און איינגעהאלטן
באשיצן ציווילע רעכטן, האלטן אונטער קאנטראל די אויפירונג פון גרופעס נישט צו ווערן גענג'ס.
דער היינטיגער דירעקטאר זייט 2001 איז ראבערט מילער.
דער שרעקליכער נאכטעם פון די ארגאניזאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאנכע אמעריקאנער פון אלע שיכטן און קרייזן, שוין אפגערעדט פון די מינאריטעטן, רעדן זיך אפ אויף די פולע אומרעכטן וואס זיי נוצן אויס אונטער זייער מאכט איינפלוס קעגן פשוט'ע אמעריקאנער בירגער, און אפטמאל איז עס אפילו טויט שטראף אורטיילן, און אפילו ווען זיי אנערקענען יא אמאל אז זיי האבן געמאכט א טעות דערקלערן זיי נישט אין אן אפענעם וועג כדי ריינצואוושן יענעם'ס נאמען, נאר קודם פאררופן זיי א גרויסן פרעס קאנפערענץ און באזינגען יענעם, און דערנאך סעטלען זיי דעם קעיס אונטער באהאלטענע אפמאכן וואס צווינגט יענעם (און רוב פעלער) נישט ארויס צו געבן קיין שום דעטאלן, אונטערן מאנטל אז עס קען שאטן פאר די זיכערהייט פון דעם לאנד
פון די צווייטע זייט מטבע זאגן די אויטאריטעטן אז עס איז אוממעגליך אנצוגיין צו באשיצן אזא גרויסע אימפעריע ווי וואס דער מערסט דעמאקראטיש לאנד שטעלט צו אן מאכן פון מאל צו מאל א טעות, און דאס ארויסגעבן די אינפארמאציע איז יצא שכרו בהפסידו אז אזוי וועלן די עכטע פארברעכער וויסן די טאקטיקן פון דער רעגירונג און וויסן וויאזוי זיך אויסצומיידן פון זיי
אבער דאס זענען ביידע מודה אז די פארגיטיגונג וואס זיי געבן פאר אומשולדיגע זענען גאר מינימאל, און די שולדיגע דערין (אויב עס איז דא מען רעדט נישט פון קיין מיסטפארשטענדענישן און דאס גלייכן) ווערן זעלטן ווען דיסציפלינירט


text:
אייר
אייר איז דער צווייטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן[1] (און דער אכטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי[2]).
אינהאַלט
קביעות - קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז אייר שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.[3]
ראש חודש אייר איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון ניסן, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון אייר, וויבאלד ניסן איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש אייר קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ג ה ז) מאנטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, שבת.[4]
אין די צייטן ווען בית דין האט מקדש געווען דעם חודש האבן זיי געקענט - אויב בית דין האט עס געפינען נויטיג - אויסברייטערן דעם חודש (מעובר) אויף דרייסיג טעג. ס'איז פארהאן א מיינונג פון תנאים וואס האלטן אז דאס יאר ווען יידן זענען ארויס פון מצרים האט מען פארברייטערט דעם חודש אייר.[5]
אין דער משנה לערנט מען[6] אז אייר איז איינער פון די זעקס חדשים וואס בית דין האט געשיקט שלוחים צו די ווייטע ערטער פון ירושלים, באקאנט מאכן וועלכן טאג זיי האבן מקדש געווען ראש חודש אייר, וועגן דעם קומענדיגן טאג פון פסח שני.
דער נאמען פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פסוק ווערט דער חודש אייר אנגערופן חודש זיו (שיין), ווי ס'שטייט: ויהי בשמונים שנה וגו' בחודש זיו (אין פסוק שטייט אן א יו"ד) הוא החודש השני וגו' (מלכים א' ו א), אין חז"ל געפינט מען צוויי ערקלערונגן:
- וויבאלד אין דעם חודש אייר צייגט זיך די שיינקייט פון דער וועלט, די ביימער בליען און די געוויקסן שפראצן.[7]
- וויבאלד ווען דער חודש אייר האט זיך אנגעהויבן איז שוין געווען געבוירן די באשיינערס פון דער וועלט, די אבות (אברהם, יצחק, יעקב), וועלכע זענען געבוירן אין חודש ניסן.[8]
גענוי וויאזוי צושרייבן דאס ווארט אייר איז נישט פארהאן א קלארער מקור, אין שולחן ערוך ווערט אבער געפסקנט, אייר דארף מען שרייבן מיט צוויי יו"ד'ן,[9] אויב מען האט געשריבן אין א גט איר נאר מיט איין יו"ד, איז דער גט נישט גילטיג (פסול) ,[10] ס'איז אבער פארהאן אזעלכע וואס האלטן זיך צוריק פון שרייבן א גט אין אייר.[11] דער בית שמואל[12] ווייזט אָן א רמז צו שרייבן מיט צווי יו"ד'ן פון די קדמונים[13] וועלכע שרייבן א רמז אויף די ראשי תיבות פון אייר: אברהם יצחק יעקב רחל.
דער אינהאלט פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צירוף פון חודש אייר גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) יתהלל המתהלל השכל וידוע[14] (ירמיה ט. כג.).
דער מזל פון אייר ווערט אנגערופן שור.[15]
ספעציעלע טעג פון חודש אין חז"ל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיר טעג פון חודש אייר האבן די חז"ל אויסגערופן אלס יו"ט און פארבאטן צו פאסטן אדער מספיד זיין אין די טעג, ז, יד, כג, כז, ווי ס'ווערט געשריבן אין מגילת תענית. די הלכה איז "בטלה מגילת תענית",[16] און די ימים טובים גייען היינט נישט מער אָן.
- י' אייר איז א מצוה צו פאסטן וויבאלד אין דעם טאג איז נפטר געווארן עלי הכהן און זיינע צוויי זון און דער ארון איז געפאנגן געווארן.[17] אזוי אויך כ"ח אייר אדער כ"ט אייר, דער טאג וואס שמואל הנביא איז נפטר געווארן.[18]
דער בני יששכר שרייבט,[19] חודש אייר איז מסוגל אויף רפואה, וויבאלד אין חודש אייר האט אנגעהויבן צו פאלן דער מן פאר יידישע קינדער אין מדבר, וועלכע ווערט אנגעריפן און פסוק "לחם אבירים" (תהלים עח כה), שפייז וואס איז דירעקט איינגעזאפט געווארן אין די גלידער,[20] איז דערפון געבליבן אין די נאטאר (טבע) פון דעם חודש א סגולה פאר רפואה.
הלכות אין מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חודש אייר איז אין די ספירה טעג, טעג וועלכע האבן זייערע ספעציפישע הלכות.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ד' אייר ביינאכט, דאס הייסט ה' אייר, איז ר' נחמן מברסלב אנגעקומען קיין אומאן שנת תק"ע, דארט האט ער אויסגעקליבן צו ליגן נאך זיין פטירה וואו זיינע חסידים און תלמידים זאלן אים קומען פוקד זיין.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ר"ה ז' ע"א
- ↑ ר"ה ב' ע"א
- ↑ רמב"ם קידוש החודש פ"ח ה"ד ה"ה
- ↑ או"ח תכ"ח ב'
- ↑ שבת פ"ז ע"ב
- ↑ ר"ה י"ח ע"א
- ↑ ירושלמי ר"ה פ"א ה"ב
- ↑ ר"ה י"א א', רש"י און תוס'
- ↑ אבן העזר קכ"ו כ"ג
- ↑ רמ"א קכ"ו ז'
- ↑ רמ"א שם
- ↑ אבן העזר קכ"ו ס"ק כ'
- ↑ קרנים ז' דן ידין יב
- ↑ משנת חכמים אייר
- ↑ ספר יצירה פ"ה
- ↑ ר"ה י"ח ע"ב
- ↑ או"ח תק"ף
- ↑ שם
- ↑ חודש אייר מאמר א אות ג
- ↑ יומא ע"ה


text:
מאנסי
קאארדינאטן: 41°7′10″N 74°3′57″W / 41.11944, -74.06583
מאנסי (ענגליש: Monsey) איז א פרומע אידישע געגנט אין דער שטאט ראַמאַפאָ, ראַקלענד קאַונטי, אין אָפּסטעיט ניו יאָרק, מיט 14,504 איינוואוינער (2000).
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אידן אין מאנסי זענען געווען מער אין דעם (היינטיגן) ספרינג וואלי געגנט, וואס איז בעיקר געווען באזירט אויף יוניאן ראוד דארטן ווי די פאפא מיידל סקול איז היינט באזירט און האט זיך געצויגן דורכן רט. 45 כמעט ביז נוי דזשערסי, און די ערשטע שוהל איז קהלת ישראל וואס עס שטייט נאך היינט אויף, אלד נייעק טורנפייק ביים וואונקל פון סאוט מעדיסאן, הארט נעבן די סאטמאר תלמוד תורה און מיידל סקול קאמפלעקס, און דער געגנט ווי עס איז היינט סענטראל מאנסי איז נאך דעמאלטס געווען טייל א גרויסער זומפ וואס האט געהערט פאר א פארמער וואס ער האט געוואוינט און א ביידל וואס איז געשטאנען אויף וואלטער דר. כמעט ביים וואונקל מיט עדווין לעין
שפעטער ווען די ישיבה תורה ודעת האט געפענט פאר הרב שרגא פייוול מענדלאוויטש דעם פיליאלע גערופן מיטן נאמען בית מדרש עליון און עס איז געווען זייער א שטארקן כח האט דאס אהינגעצויגן דעם אידישן באפעלקערונג זאלן קומען מער אין יענער געגענט, אבער דער אויבנדערמאנטער שוהל קהלת ישראל גייט נאך אן ביזן היינטיגן טאג מיט מניינים שבת און אינדערוואכן, און אזוי אויך איז דא נאך עטליכע שוהל'ן פון חרדישע אידן, נישט קיין שטריימל אידן, אבער פיינע פרומע משפחות.
די ערשטע אידישע איינוואוינער זענען געווען די תלמידים און איינגעשטעלטע אין בית מדרש עליון, וואס איז געווען געפירט דורך ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש זצ"ל דער לאנג יאריגער מנהל פון ישיבה תורה ודעת אין ברוקלין. הרב דוב בער גרינבוים, דער איידעם פון ר פייוול וואס איז דערמאנט פריער האט געעפנט די שטאטישע תלמוד תורה און מיידל שולע "ישיבה ד'ספרינג וואלי".
מוסדות החינוך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ישיבות און קהילות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרעסטע חסידישע קהילות אין מאנסי זענען וויזשניץ אויף פיליס טערעס, און סאטמאר אויף מאנסי בולעווארד. די וויזשניצער קהלה וואוינט מערסטנס אין זייער אייגענעם שטעטל "כתר" דרום פון מאנסי, וואס האט א בירגערמייסטער א וויזשניצער חסיד. אנדערע חסידישע קהלות אין מאנסי זענען בעלזא, באבוב, ברסלב, סקווירא, קלויזענבורג, און ניקאלשבורג.
ווי אויך איז דא נאך קהילות און רבנים און מאנסי ווי שינאווע, ראדוויל, קאסאן פארשעי, סאלקא, ר' חיים פלאהר, מכון להוראה און נייטרא.
ציבור'ישע ארגאניזאציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראקלאנד קאונטי דעוועלאפמענט קאונסיל (RCDC) ווערט אנגעפירט דורך ר' מענדל האפמאן הי"ו, און פארנעמט זיך מיט צושטעלן סאציאלע געברויכן פאר די איינוואוינער.
א באזוך אין מאנסי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאר א באזוכער זענען דא פיל פארוויילונגען, געשעפטן, האטעלן, און בתי מדרשים, צוצושטעלן פאר יעדן גרויס און קליין. כאפט א שפאציר אין די וועלדל פון ווייאלע פארק פאר א פארברענג מיט די נאטור. באזוכט די הערליכע בתי מדרשים, און פארברענגט א טאג אין לערנען צווישן די תלמידים פון בית מדרש עליון אדער ישיבה ד'מאנסי.
געשעפטן און פארוויילונגס ערטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פין די באוויסטע געשעפטן אין מאנסי איז ראקלענד קאשער וואו סאיז דא צו באקומען מכל מילי דמיטב.
אלע פרומע אידישע געגנטן וואו עס זענען צעשפרייט די היינטיגע אידישע באפעלקערונג איבער דער גארער וועלט
אלעד • אנטווערפן • אפער וועסט סייד • אשדוד • באלטימאר • באקא ראטאן • באסטאן • בארא פארק • בודאפעסט • בית ישראל • בית שמש • ביתר עילית • בלומענבורג * בני ברק • בעיסוואטער • גאלדערס גרין • גיבערס * גייטסהעד • גרעיט נעק • דיל • דעטרויט • וואודמיר • ווארשע • וויליאמסבורג • וויען • זשיטאמיר • חברון • חיפה • טאהש • טאראנטא • טבריה • טינעק • יאהאניסבורג • ירושלים • לאוער איסט סייד • לוגאנא • לעיקוואד • לאס אנזשעלעס • מאדריד • מאנטרעאל • מאנטשעסטער • מאנסי • מאסקווע • מאונט קיסקא •מארסיי • מודיעין עילית • מיאמי • מילאן • מעלבארן • נווה יעקב • ניי סקווער • סארסעל • סטאמפארד היל • סידני • סידערהערסט • סיאטל • סי געיט • סקאוקי • עדזשווער • פאסעיק • פאר ראקעוועי • פארעסט הילס • פאריז • פלעטבוש • פייוו טאונס • פראג • פוירט • ציריך • צפת • קאשוי • קווינס • קיעוו • קליוולאנד • קרוין הייטס • קרית יואל • רוים • ריווערדייל • שטראסבורג • שיקאגא


text:
װיקיפּעדיע:אויסשפארן פאליסי
אויסשפארן אדער בלאקירן איז וויאזוי א אדמיניסטראטור האלט צוריק א באנוצער צו עדיטן וויקיפעדיע ארטיקלן.
אן אויסשפארונג איז נישט, און טאר נישט זיין א שטראף, דאס דינט בלויז צו היטן וויקיפעדיע פון וואנדאליזם. און וואנדאליזם האט א קלארע מיינונג.
אויף דערווייל איז דער אידישער וויקיפעדיע איבערהויפט זייער שטרענג און סענסעטיוו צו די פריערדיגע ליין, אין אנדערע מער אנטוויקלטע וויקיפעדיעס, וואס האבן הונדערטע אדער טויזענטע אקטיווע באנוצער, קען מען בלאקירן אפילו אויף קלענערע עבירות ווי איינפאכע אומרוה און שטער, אדער אז טאמער רוב באנוצער מאכן וואלן צו בלאקירן איינעם, אבער דא וויבאלד מיר האבן קוים באנוצער, און די פאר נעמען וואס מיר האבן זענען אלע סאקפאפעט'ס קען זיך איינער אויסבלאקירן דעם צווייטן אן קיין דין וחשבון און זאגן אז יענער איז א שטער און דערנאך זאגן אז ער האט קאנסענסוס אז ער איז א שטער, ווי מען האט געטאן צו באנוצער:רוני און ווי באנוצער:רוני האט געטאן צו באנוצער:יודל און אזוי ארום בלייבן מיר אן באנוצער.
געוויינליך איז א כלל נישט צו אויסשפארן קיינעם מער ווי 24 שעה. און אויב א באנוצער רעדט זיך דורך דארף מען אים צוריק עפענען.
עס איז נישט געאייגענט צו מאכן א אפקילן בלאק, ווען מען וויל א באנוצער זאל זיך אפקילן, ווייל דאס איז רוב מאל אויסגעטייטשט פון באנוצער אלס א שרעקליכע צענזור מיטל ווערט עס א מער היציג סיטואציע און עס הייסט נישט אפקיל בלאק נאר אויפהיץ בלאק.
יעדער איינער קען פארלאנגן אז מען זאל אויסשפארן א באנוצער, און אדמיניסטראטורן זאלן טאן ווי זיי פארשטייען, אויך א סיסאפ און אפילו א ביוראקראט קען מען פארלאנגן און א סיסאפ מעג און קען זיי אויסבלאקירען, און פארלירן זיין איינטרוט אין וויקיעפדיע, אבער דאס קען מען נאר טאן נאך וואלן, און ביי די אידישע וויקיפעדיע איז דאס נישט מעגליך צוליב די ווייניג באנוצער, נאר אויב דער סטוארט ווערט איבערצייגט אז דער סיסאפ מאכט טאקע אן באמת א חרבן.
ווען צו בלאקירן און אויסשפארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אויב א באנוצער ברעכט די צוזאמנארבייט כללים.
- נאכאנאנדיגע קאפירייט ברעכונג.
- סאקפאפעט'ס (ביז מיר האבן מיר נאך נישט די געהעריגע כלים דאס אויפוויזן קליפ און קלאר זאל מען דאס נישט בלאקירן).
- לשון הרע (פארשטייט זיך נאכן ווארנען מערערע מאל און אויפווייזן קליפ און קלאר זיין בייזוויליגע כוונה)
- ליגענט (פארשטייט זיך נאכן ווארענען מערערע מאלן און אויפווייזן קלאר זיין בייזוויליגע כוונה)
ווען עס איז פארבאטן צו בלאקירן אנדערע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- א מענטש איז א מענטש, אפילו ער ווייסט זיכער אז ער איז גערעכט קען אייביג זיין אז נישט, דעריבער אז טאמער א סיסאפ אדער ביוראקראט האט א מיינונגס דיפערענץ מיט אן אנדער באנוצער טאר ער אים נישט בלאקירן פאר קיין שום געלט. דאס איז אן אביוז פון די סיסאפ כוח און מען נעמט דאס אוועק פון אים פאר די עבירה.
- אויב מען ווייזט נישט אן פונקטליך מיט לינקס וואסארא עבירה א באנוצער איז באגאנגען, טאר מען נישט בלאקירן, ווייל רוב מאל איז דאס נישט וואנדאליזם נאר בלויז מיינונגס פארשידעהייטן, און נצחון.
אנווייזונגען אויף וויפל צייט צו בלאקירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויבאלד דאס איז נישט קיין שטראף טאר מען נישט בלאקירן אויף אייביג. ווייל יעדער איינער קען טאן תשובה.
- וואנדאליזם: מען זאל נישט באלקירן קיין איינצעלע וואנדאליזם, ווייל עס איז מסתם פון א באנוצער וואס איז טייל פון די 6 ביליאן מענטשן פון די וועלט וואס קענען נישט קיין אידיש און זיי זענען דא אריינגעפאלן איינמאל אין זייער לעבן נישט וויסענדיג וואס דא איז. זיי וועלן קיינמאל צוריקומען.
- צוריקדרייען נישט מער ווי 3 מאל אין מעת לעת: זאל מען נאר בלאקירן פאר בלויז איין 24 שעה צייט אפשניט, ווייל די קומענדיג 24 שעה מעג ער דאך שוין צוריקדרייען.
- סאקפאפעטס: ווילאנג עס איז נישטא קיין געהעריגע פראדעצור דאס אויפווייזן קלאר קען מען נאכנישט דערווייל דא בלאקירן די אביוזיוו באנוצער כאטשיג זיי זייען אן פאלטשע קאנסענסוס האבן מיר נאכנישט די ריכטיגע כלים זיי צו אומשעדליך מאכן.
- אויפדעקן אידענטיטעט אדער לייגן א באנוצער אין סכנה: זאל מען זיי פאר שטענדיק אויסבלאקירן און איינמעלדן זשימי וועילס פארוואס פונקטליך און וויאזוי די סכנה איז.


text:
מרדכי בן דוד
מרדכי ווערדיגער אדער מרדכי בן דוד איז דער קעניג פון יודיש מוזיק היינטיגער דור. ער איז דער זון פונעם חזן ר' אלתר דוד יצחק ווערדיגער. ער וואוינט אין סי געיט, ברוקלין, און איז באקאנט איבעראל אין דער חסידישער וועלט פון די גרעסטע זינגערס מיט זייער א שיינעם, הארציגן קול.
ער איז געווען א גרויסער אנהענגער פונעם ריבניצער רבין רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש. ער האט אים מהנה געווען און אויסגעהאלטן זיין שטוב, אין די לעצטע יארן פלעגט ער אסאך זינגען פאר אים.
היינט איז ער א חסיד פונעם ברעסלאווער מנהיג, הרב מארגנשטערן פון ארץ ישראל. און אין זיינע לעצטיגע ניגונים איז שטארק קענטיק זיין ברעסלאועור הנהגה.[פֿעלט אַ מקור]
זיינע אלבאמען - דיסקאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מרדכי בן דוד ורדיגר שר
- הנני
- משיח במהרה יבוא
- אוהבי השם
- איך האב געווארט (אידיש) (דער אלבאם איז איבערגעזונגען פון ר' יום טוב עהרליך, מיט זעלבסט אייגענעם געשמאק).
- חיים בירושלים
- וביום השבת
- וכל החיים
- ובאו האובדים
- כולנו יחד
- מעגל השנה
- הנני
- וכל מאמינים
- נשמה
- Let my People Go (ענגליש)
- סימן טוב
- אני מאמין
- זכרונות
- רק שבת אחת
- ירושלים לא למכירה (Yerushalayim Is not for sale)
- מהרה יבנה המקדש
- האלבום הכפול
- משיח
- תמיד בשמחה
- אין עוד מלבדו
- ניגוני בית אבא
- לולא תורתך
- מאמינים בני מאמינים
- קומזיץ
- עד מתי (3 לידער)
- אפשר לתקן (תשס"ו)
- דאס אידיש זאמלונג" (The Yiddish Collection)
- יידן קומט אהיים
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווידעא קליפ ווי ער בעט זיך מען זאל נישט קאפירן קיין ניגונים נאר צאלן געלט דערפאר


text:
ינסטאַגראַם פאַוואָריטעס 2013
דעם איז עטלעכע פון מיין ינסטאַגראַם פאַוואָריטעס 2013. איך 'ווע בלויז געווען אויף ינסטאַגראַם פֿאַר וועגן 7 חדשים אָבער עס האט שוין ווערן איינער פון מיין נייַ אַדדיקטיאָנס. מיין באַליבט ינסטאַגראַם פּיקס פון 2013 צונויפשטעלנ זיך פון גורל פון שיין ינלענדיש ינספּיראַציע.
גרין ניטל היים
אין עטלעכע וועגן קאָליר איז פֿאַר מיר מער וויכטיק ווי פאַקטיש פּלאַן עלעמענטן. איך שטענדיק נאָכפאָלגן מיין ינטוישאַן און קלייַבן די קאָליר וואָס פילז גוט אין מיין סוויווע. זינט איך ווי רובֿ פארבן איך אָפֿט באַשטימען אָבער קלייַבן עטלעכע פארבן מער אָפֿט ווי אנדערע. עס זאל ניט קומען ווי אַ יבערראַשן, אָבער איך פּערסאַנלי בעסער […]
בלועגרעען פאַוואָריטעס פון דעסיגנפאָרעוויגס ניטל קאַטאַלאָג
לעצטע וואָך בלועגרעען איז מודיע ווי די קאָליר פון די יאָר 2014 אין נאָרווייַ און עס איז אַ פּלאַץ פון שיין היים דעקאָר אין די שיין קאָליר שיידז. דאָ זענען עטלעכע פון מיין בלועגרעען פאַוואָריטעס פון דעסיגנפאָרעוויגס ניטל קאַטאַלאָג. 1. ציגל קישן פון נאָרמאַנן קאָפּענהאַגען 2. סקאַג פון מאַגנאָר 3. קיווי וואָטיווע פון […]
קריסטין בדזשאַאַדאַל האַלטן גלאַס קאַנטיינערז
קריסטין בדזשאַאַדאַל האַלטן גלאז קאַנטיינערז זענען איצט בנימצא אין גאַללערי פֿאָרמאַטירונג אין אָסלאָ. האַלטן איז געמאכט אין אַ לימיטעד אויסגאבע דורך מאַגנאָר. נאָרוועגיש דיזיינער קריסטין בדזשאַאַדאַל שטענדיק פאָוקיסיז אויף וואָכעדיק לעבן, און וויל צו מאַכן איר באַמערקן אַלע די פאַרבאָרגן שיינקייט אַז איר נאָרמאַלי טאָן ניט זען אין דיין סוויווע. עפּעס זי זיכער האט אַטשיווד מיט […]
פאַרגעריקע קאָליר פון די יאָר 2014
פאַרגעריקע קאָליר פון די יאָר 2014 אין נאָרווייַ איז בלועגרעען. וואָלט איר ווי אַ סניק פּיק בייַ די נייַ קאָליר טשאַרט און די נייַ קאָליר פון די יאָר 2014? געפינען ינספּיראַציע פון עטלעכע פון די די מערסט וויכטיק לייפסטייל טרענדס אין נאָרווייַ די אַפּקאַמינג יאָר און ייַנטונקען זיך אין צען שיין שיידז פון בלועגרעען. […]
פאַנגקי דאָריס – אַ ניו נאָרוועגיש ינלענדיש באַגריף
די נאָרוועגיש ינלענדיש באַגריף פונקי דאָריס האט באקומען אַ פּלאַץ פון ופמערקזאַמקייַט לעצטנס פֿאַר זייער פאַרבענקט און כיינעוודיק וואָכעדיק פּראָדוקטן. זייער זאמלונגען זענען ינספּייערד דורך סקאַנדינאַוויאַן פּלאַן פון די 50 – 60 און די גרוווי 70 ס. פאַנגקי דאָריס גיט אַ קייט פון ווונדערלעך מישן פון בענקשאַפט, רעטראָ כיין און הומאָר. פאַנגקי דאָריס גרינדערס […]
בלאָג היים רייַזע מאָדערן וווינונג אין אָסלאָ
עס ס צייַט צו ווייַזן אַ שיין היים פון נאָרווייַ דאָ בייַ פּוראָדעקאָ ס בלאָג היים רייַזע. דער וווינונג ליגן אין אָסלאָ איז פֿאַר פאַרקויף דורך באָאַ גרונטייגנס און איז ווערט אַ קוקן. ליבע דער פריש און ונפּאָלישעד נוסח אין דעם וווינונג, קליין און אין דער זעלביקער צייַט היימיש, פול פון טשיקאַווע פרטים. האַנאָע האָבן!
מאַגנוס פּעטערסאַן איז נאַמאַנייטאַד פֿאַר על באַפּוצונג בעסטער בריטיש פּלאַן אַוואַרדס 2013
מאַגנוס פּעטערסאַן איז נאַמאַנייטאַד פֿאַר על באַפּוצונג בעסטער בריטיש פּלאַן אַוואַרדס 2013. זיין זאַמלונג כולל די אינדוסטריעלע-נוסח לאַקער מעבל סעריע, וואָס קאַמביינז בלאַקאַנד אַש און אַלומינום מיט ינטראַקאַט פּערפאָראַטעד פרטים, און די ביקאַן טיש ליכט, ינספּייערד דורך לייטכאַוזאַז. איך ספּעציעל ווי די קאָנטראַ באַר בענקל אין האַרט אַש אָדער וועלשענער נוס טעקסטשערד און אויך די סטאַנינג […]
פּייַדע דורך אַנדרעאַס ענגעסוויק פֿאַר מעניו
ביידע מאָדיש און פּשוט, יינציק און ווערסאַטאַל, וועלקאַמינג און צוטריטלעך, נאָך שטיפעריש. די ינאַווייטיוו טשונק קאַנדלעהאָלדער פֿאַר זייַל ליכט און מיטאָג ליכט איז דיזיינד דורך די נאָרוועגיש דיזיינער אַנדרעאַס ענגעסוויק. די מישן פון די רוי באַזע אין מירמלשטיין, האָלץ און באַטאָנען, מיט די בלאַנק גלאָוינג שפּיץ אין קופּער אָדער מעש גיט די טשונק וועריאַנץ אַ […]
גאָלד און קופּער ינספּיראַציע פון לאַדי פּלאַן דזשאָטון
איך נאָר האָבן צו טיילן די סטאַנינג פאָטאָס פון איינער פון דעם פאַל ס 'רובֿ יקסייטינג נייַעס, גאָלד און קופּער ינספּיראַציע פון לאַדי דיזיין דזשאָטון. דאַמע פּלאַן דזשאָטון גיט אַ גאָלדען געלעגנהייט צו לייגן ינלענדיש הייַנטצייַטיק שימער יפעקס אין גאָלד און קופּער. דיין אייגן שאפן וועט באַשליסן אויב די אַוטקאַם ענדס אין אַ אָפּגעהיט און טראַנספּעראַנט […]


text:
סעגעד
סעגעד (אונגאריש: Szeged; דייטשיש: Szegedin; רומעניש: Seghedin; קראאטיש: Segedin; סערביש: Segedin, CereдиH) איז די דריטע גרעסטע שטאט אין אונגארן (נאך בודאפעשט און דעברעצין), די גרעסטע שטאט און דער געביט-צענטער פונעם דרום גרויסן פלוין און די קאנטשטאט פון טשאנגראד. דער אוניווערסיטעט פון סעגעד איז איינער פון די חשובסטע אוניווערסיטעטן אין אונגארן. סעגעד באדעקט א שטח פון 280.84 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 170,052 מענטשן (2012).
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סעגעד ליגט נישט ווייט פונעם דרום גרענעץ פון אונגארן, אויף ביידע ברעגן פונעם טייס ביים מויל פונעם מאראש טייך.
דער קלימאט איז קאלט אין ווינטער, ווארעם אין זומער, מיט ווייניג רעגן. די זון שיינט א סך שעה'ן אין יאר, דעריבער רויפט מען סעגעד "די שטאט פון זון".
יידן און יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כמעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון סעגעד איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע.
בארימטע מענטשן פון סעגעד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רביצין אסתר יונגרייז


text:
סנהדרין
סנהדרין (אַ גרייכישע וואָרט וואָס מיינט פערזאַמלונג) איז אַ געריכט (בית דין) פון 71 דיינים וואס האט געפועלט פון בית שני צייטן ביז יאר ד'קפ"ה (346).
סנהדרין גדולה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איר מקור איז פון במדבר י"א. אין די צייטן פון עזרא און נחמיה איז געוועזן די כנסת הגדולה אין לשכת הגזית אין הר הבית וואס האבן באשטימט צו מען זאל ארויס גיין אין מלחמת רשות, אדער דן זיין מלכים, פארברייטערן פלאך אין ירושלים, ארויסגעבן א דין אויף עיר הנידח.
סנהדרין קטנה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סנהדרין 23 דיינים וואס האבן דן געווען נאר דיני נפשות צווישן מענטשן אדער חיות, וואס מען לערנט ארויס פון "שופטים ושוטרים תתנו בכל שעריך".
עס האט געמוסט זיין 230 איינוווינער אין שטאט כדי צו באשטיממען א קליין סנהדרין.
מען דאוונט יעדן טאג "השיבה שופטינו כבראשונה ויועצנו כבתחילה, צו צוריק שטעלן די סנהדרין אויף פאלק ישראל.
די נייע סנהדרין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען נאפאליאן באנאפארטע איז געווען פירער פון פראנקרייך, האט ער אויפגעשטעלט א רבני'ישע קערפערשאפט מיט איין און זיבעציג רבנים וואס זאלן אנפירן אלע אידישע פראגן פון זיין גאנצע אימפעריע, אין שפיץ איז געשטאנען דער ראש הסנהדרין דער גאון ר' דוד טעבעל.
אין יאר 2004 האט זיך אויפגעשטעלעט א גרופע וואס וויל אומקערן די סנהדרין, און עס איז געגרינדעט געווארן אין עיר הקודש טבריה. אין איר אָנפאַנג האָט זי אויסגעזען ווי נאָך א מאדינע אומרעאלישע גרופע, אבער עס ענטוויקלט זיך זייער שנעל.
דער נשיא פון די סנהדרין איז הרב עדין שטיינזאלץ.


text:
פדיון הבן
פדיון הבן איז מצוות עשה פון די תרי"ג מצוות אז דער טאטע דארף אויסלייזן זיין קינד, וואס איז בכור צו זיין מאמען, ווען ער ווערט אלט א חודש, מיט 5 שקלים, וואס זענען ריין זילבער, אדער א זאך וואס איז ווערט די סכום, ביי א כהן.
א יתום אדער איינער וואס דער טאטע האט אים נישט אויסגעלייזט דארף זיך אליין אויסלייזן ווען ער איז שוין א אויפגעוואקסענער.
די מקור פון די מצווה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מצווה פון פדיון בכור געפונען מיר עטליכע מאל אין די תורה, די ערשטע מאל אין ספר שמות יג,
יג: "...וכל בכור אדם בבניך תפדה".


text:
שבעת המינים
די שבעת המינים זענען זיבן ערליי תבואה און פירות מיט וואס ארץ ישראל איז געלויבט:
אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: "ארץ חיטה ושעורה גפן תאנה ורימון ארץ זית שמן ודבש" (דברים ח' ח')
ס'איז דא א מנהג צו עסן די שבעת המינים ט"ו בשבט. ס'איז אויך פאראן א מנהג צו הענגען די שבעת המינים אין דער סוכה.
אחוץ דעם מילגראם (וואס האלט זיך נישט לענגער ווי א חודש) האלטן זיך די מינים פאר א לענגערער צייט און מען קען עסן זיי א גאנצן ווינטער.
מאכן א ברכה אויף די שבעת המינים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פירות פון די שבעת המינים האבן א גרעסער חשיבות פון אנדערע פירות, דעריבער ווען מען עסט פירות מאכט מען די ברכה אויף זיי ענדערשט ווי אנדערע פירות (אחוץ ווען מען האט מער גערן די אנדערע פירות). אזוי האבן זיי אויך א באזונדערע נאך-ברכה וואס ווערט גערופן ברכת מעין שלוש "על העץ ועל פרי העץ" (אויף ווייץ און גערשטן וואס איז געמאכט א מאכל נישט ברויט זאגט מען "על המחיה"; נאך וויין מאכט מען "על הגפן ועל פרי הגפן").
דער סדר קדימה צו מאכן א "בורא פרי העץ" איז: איילבירט, טייטל, וויינטרויבן, פייג, מילגרוים, לויט זייער סדר אין דעם פסוק "ארץ חיטה ושעורה וגפן ותאנה ורימון, ארץ זית שמן ודבש".
אזהרה: מען פסק'נט נישט קיין הלכה פון וויקיפעדיע.


text:
סאציעלע פאביע
סאציאלע פאביע אדער סאציאלע אנגסט / פאניק (ענגליש: social anxiety אדער social phobia; העברעיִש: חרדה חברתית) איז א גייסטיקע קרענק, פון א מענטש וואס פארכט איבערן מאס פון צו זיין באטראכט און אפגעשאצט ביי אנדערע אין א סאציעלער צושטאנד. ווי צום ביישפיל ציטערט ער צו רעדן עפענטליך, אדער זיך צוזאמענטרעפן געמיינשאפטליך. דאס ווערט פארעכטן אלס א כראנישע פאביע קרענק, ווייל אין יעדער סאציעלער צושטאנד איז ער איבערמאסיק זעלבסט-באוווסט (ד.ה. ער טראכט פון זיך איבער די נארמאלע מאס).
אָפט-מאל פילן זיי אז מענטשן באטראכטן זיי ווירקליך מיט זיבן אויגן, און דערפאר פילן זיי זיך זייער נידעריק און באזארגט מיט וואס זיי טוהען נעבן מענטשן. זייער שרעק קען זיין אזוי הארב, אז עס קען זיי ווירקליך באשעדיקן זייער ארבעטן פאר פרנסה, גיין אין שולע, און זייער אלגעמיינער סאציעלער לעבן אין פארשיידענע אקטיוויטעטן.
דער אונטערשייד פון סאציעלע אנגסט צו סתם שעמעוודיקייט איז מיט דעם וואס דער סאציאל-פארכטער ווערט געשעדיקט פונקציאנאליש מיט דעם וואס ער איז צוריק-געהאלטן פון זיין אקטיוו אין וועלכער סאציאלער צושטאנד.
די מאס פון דער פאביע איז נישט גלייך ביי יעדן, עס איז דא אן אונטערשייד צווישן מענטשן אין ווי אָפט זיי מאכן דאס מיט, און אין וועלכע סארט צושטאנד. צום ביישפיל קען א גרויסער זינגער אדער אקטיאר פון איין זייט שטיין אויף די בינע און שפילן פאר א גרויסן עולם, און פון דער צווייטער זייט ליידן פון סאציאלע פאביע אין סיי וואסערע סאציאלע צושטאנד.


text:
3טן אויגוסט
דעם 3טן אויגוסט איז דער 215טער טאג פון יאר (216טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 150 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1492 - יידן פארטריבן פון שפאניע
- 1492 - קריסטאפער קאלאמבוס הייבט אן זיין רייזע אין וואס ער איז אנגעקומען אין אמעריקע
- 1914 - דייטשלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף פראנקרייך
- 1960 - ניזשער ווערט זעלבשטענדיק פון פראנקרייך
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1867 - סטאנלי באלדווין, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1947)
- 1903 - חביב בורגיבא, פרעזידענט פון טוניסיע (געש' 2000)
- 1924 - לעאן יוריס, יידיש-אמעריקאנער שרייבער (נפטר 2003)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ניזשער - זעלבשטענדיקייט טאג


text:
קריסטאפער קאלאמבוס
קריסטאפער קאלאמבוס (1451 - 20סטן מיי, 1506 שפאניע) איז געווען א איטאליענישער רייזדענער און קלאניאיסט, ער איז דערפֿינדער פֿון דעם קאָנטיענעט אַמעריקע.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאלאמבוס איז געבוירן געווארן אין 1451 אין יאנאווע (היינט אין איטאליע). זיין פאטער דאמעניקא איז געווען א וועבער.
זיין רייזע צו אמעריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די צייטן פונעם מיטל אלטער האט מען נישט בכלל געוואסט פונעם אמעריקאנער קאנטינענט, מען האט געמיינט אז נאך יוראפ גייט דער אטליאנטישער אקען ארום דער האלבער וועלט ביז עס טרעפט זיך ווידער צוזאם מיטן פאסיפיק אוקען, דאס איז געווען געבויעט אויך די שיטה אז די וועלט איז גראד. עס איז געווען א גרויסער שפאנישער מאטראס וואס האט געהייסן קריסטאפער קאלאמבוס ער האט געהאלטן אז אויב פארט מען לאנג אויפן אטלאנטישער אוקען קומט מען אהן קיין אינדיע, ער האט געפוילט ביים שפאנישן קעניגן אויב מען גיט איהם איבער א גרויסן שיף מיט געלד און מענטשן וועט ער מאכן א נסיעה און דערמיט פארקורצן דעם וועג קיין אינדיע, ער האט אויפגעוויזען אז דאס וועט הייבן דער עקספארט-אינפארט פון איבעראל, און שפאניע וואס איז דאן געווען א וועלט מאכט וועט דערפון שטארק בענעפיטירן.
נאך א לאנגע נסיעה איז ער אנגעקומען צו דער טרוקעניש, ער האט דארט געטראפן אסאך אומצוויליזירטע מענטשן, ער מיט זיינע מענטשן האבן געמיינט אז זיי האבן אנטדעקט א קורצן וועג קיין אינדיע, דערפאר האט ער גערופן די מענטשן" אינדיאנער. ווען ער איז אנגעקומען איז געווען אין יאהר 1492, צו די אינזלן פון די פאראיינגיטע שטאטן,
צווישן 1492 און 1503 האט קאלאבוס אנגעריכטעט פיר נסיעות צווישן שפאניע און אמעריקע. דאס איז געווען דער אנהייב פון אייראפעישער אויספארשונג און קאלאניזאציע פון די אמעריקאנער קאנטינענטן. קאלאמבוס האט שטענדיג געטענה'ט אז די לענדער וואו ער איז אהינגעקומען זענען אין אזיע. אפשר וועגן דעם האט מען א נאמען געגעבן דעם נייעם קאנטינענט נישט נאך קאלאמבוס, וואס האט אים אנטפלעקט, נאר נאך אמעריגא וועספוטשי.
קאלאמבוס האט זיך פארשאפט אסאך שונאים, אסאך פון די שפאנישע אדל לייט און הערן האבן נישט געקענט אראפ שלינגן אז ער האט אויסגעטראפען אזא גרויסער ערפונדונג ווי א נייער קאנטינענט, עס ווערט פארציילט איינמאל איז ער געזעסן מיטן קעניג און זיינע הערן, און איינער האט זיך אנגערופען איך פארשטיי נישט וואס איז דער גרויסער קונץ פון קאלאמבוס, ער האט סך הכל גענומען א שיף מיט מענטשן געפארן און געפארן ביז ער איז געקומען צו א אינזל, טא וואס רעש'ט מען מיט אים ?, קאלאמבוס האט גענומען א רינדיגער איי און געפרעגט ווען קען מאכן די איי זאל שטיין גראד, יעדער פון די אנוועזנדע האט פרובירט צו מאכן שטיין די איי גראד, עס איז אבער אייביג געפאלן אויף דער זייט, ביז קאלאמבוס האט גענומען די איי, געגעבן א זעץ דערויף, די איי האט זיך צובראכן, און עס איז געבליבן שטיין, זאגן זיי נו וואס איז די קונץ האסט עס צובראכן שטייט עס, זאגט ער איך האב נישט געזאגט אז עס איז א קונץ, איך האב עס אבער אין פאקט געטון, און נישט איר. די זעלבע מיט אמעריקא איך האב עס געטון.
צו סוף האט מען אים גע'מסור'ט פאר די קעניג, ער איז געשטארבען אין תפיסה, מען האט אים באשולדיגט אלס א שפיאן.
שפּעקולאַציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עטלעכע האַלטען אַז קאָלומבוסס אַרױסװאַנדערן פֿון שפּאַניע און נאַװיגירן די וועלט אין יאָר רנ"ב האט גאָט ספּעציעל צוגעשטעלט אַ פֿרישע פּליטה פֿאַר די ײִדן[פֿעלט אַ מקור]
געוויסע היסטאריקער שפעקלירען אז ער איז געווען א יוד[פֿעלט אַ מקור], עכ"פ דאס איז פעסטגעשטעלט אז ער האט געהאט שייכות מיט הרב דון יצחק אברבנאל[פֿעלט אַ מקור], און זיך באנוצט מיט זיינע מאפעס[פֿעלט אַ מקור].


text:
ערבה
ערבות זענען די צווייגעלעך און די בלעטער פון די ווערבע ביימער.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען לייגט צוויי ערבות צוזאמען מיטן לולב און הדסים פאר די ארבע מינים. רוב מענטשן שטעלן די ערבות אויף דער לינקער זייט פון דעם לולב; לויטן אריז"ל לייגט מען איין ערבה צו רעכטס און איינס צו לינקס.
הושענא רבה נעמט מען א בינטל פון פינף (לויט רוב שיטות) ערבה רוטעלעך וואס הייסט אן "הושענא" און מען קלאפט עס פינף מאל אויף דרערט.
מען שאקעלט דאס זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגן.


text:
מגן דוד
דער מגן דוד איז א סימבאל צוזאמען געשטעלט פון 2 דרייענגעליך איינער פארקערט ווי דער צווייטער. עס האט זעקס שפיצען.
די ציוניסטישער באוועגונג האט גענומען דעם מגן דוד פאר זייער סימבאל, זיי האבן דאס אריינגעזעצט אין זייער פאן. זייט דעמאלטס זענען דא פרומע אידן וואס ווילן נישט האבן קיין שייכות מיטן מגן דוד, און היינט צוטאג זעהט זייער זעלטן אין חסידישע בתי מדרשים א מגן דוד. א אויסנאם איז די סקווירא חסידים זיי האבן יא א מגן דוד אין זייער בית המדרש.
די ישראלישע פאן איז אויך אויסגעפארמעט פון א בלויע מגן דוד.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מגן דוד ווערט דערמאנט אין ספר רזיאל המלאך, און קבלה ספרים זאגן פירושים פאר וואס עס האט פונקט זעקס עקן.
במשך פון אלע דורות האט דער מגן דוד געדינט ווי א סימן פאר יודישקייט, ווי מען האט געזעהן א מגן דוד האט מען געוואוסט אז דא איז דא עפעס א זכר פון אידן. עס איז געווען אין אלע בתי מדרשים אין דער וועלט אלץ א אידישער סימן.
ביי דער צווייטער וועלט קריג האבן די דייטשן איינגעפירט אז אלע יודען מוזען גיין מיט די געלא לאטא, וואס איז געווען א געלע מגן דוד, א סימן אז ער איז א איד.
מען טרעפט אין די היסטאריע אז אויך גוים האבן זיך דערמיט באנוצט און לאו דוקא פאר אידישע סימנים, ביים באפרייאונגס קריג פון די פאראייניגטע שטאטן, זענען אויף די פענער טיילמאל געווען די מגן דוד, אנשטאט די שטערן וואס איז היינט באנוצט,


text:
מיזורי טייך
דער מיזורי טײַך (ענגליש: Missouri River) איז א טייך אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, און איז, מיטן מיסיסיפי טייך צוזאמען, דער פערטער לענגסטער טייך אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיזורי איז ביים צוזאמענגאס פון די מעדיסאן און דזשעפערסאן טייכן אין מאנטענע. דער מיזורי פלוסט מזרח און דרום אדורך די פאראייניגטע שטאטן, דורך די שטאטן מאנטענע, צפון דעקאטע, דרום דעקאטע, נעבראסקא, אייאווע, קאנזאס און מיזורי. דער מיזורי טייך פלוסט אין מיסיסיפי טייך אריין צפון פון סט לואיס, מיזורי.
בייטייכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרויסע בייטייכן פונעם מיסיסיפי זענען:
- דער פלאטע טייך
- דער קאנזאס טייך
- דער מילך טייך
- דער דזשיימס טייך
- דער יעלאסטאן טייך
- דער ווייסער טייך
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
געבראקטס
געבראקטס איז טייטש מצה געווייקט אין וואסער, אדער סיי וועלכע געקעכטס וואס קומט אריין דערין מצה-מעל, ווי קניידלעך.
אַ סך חסידישע אידן האבן פסח מחמיר געווען מיט חומרות וועלכע טראצדעם וואס האבן קיין גרונד אין הלכה איז מען זיך אבער מחמיר דערין, ווייל אפשר האט זיך געמאכט אז איין ווייצל איז נישט געווארן צעמאלן אינגאנצן און יעצט אז מ'וועט עס בראקן אין וואסער, איז דאך מעגליך אז דאס ווייצל זאל יערן און עס וועט נאך ווערן חמץ.
אויף דעם חשש פירן זיך טאקע אַ סך חסידישע אידן נישט צו עסן קיין געבראקטס.
פון דער צווייטער זייט, אויך ערליכע אידן פון אלע דורות האבן זיך נוהג געווען צו עסן געבראקס אום פסח. דער פרעשבורגער רב, רבי משה סופר (חתם סופר) האט אפילו געזאגט אז ער ווייסט נישט וויאזוי מ'קען האבן אן "עונג יום טוב" אן קניידלעך. און אז דאס אסר'ן צו בראקן, נעמט אוועק דעם טעם יום טוב.
אין חוץ לארץ, וואו מ'האלט פסח אכט טעג, פירן זיך רוב צו עסן געבראקטס אחרון של פסח.


text:
DSCH
DSCH איז א מאטיף באנוצט דורך דעם רוסישן קאמפאזיטאר דמיטרי שאסטאקאוויטש אום זיך זעלב צו רעפרעזענטירען, גלייך אזוי ווי באך האט געניצט דעם BACH מאטיף. עס אנטהאלט די נאטען רע-מי בעמאל-דא-סי, אדער D-Es-C-H (אין דייטש) וואס פאר דעם קאמפאזיטארס נאמען (ד.ש.) שטעהען (אין די דייטשע שרייבווייזע).
די מאטיף באפינדעט זיך אין פיהל פון זיינע ווערקן: די 10טע סימפֿאניע אין מי מינאר, דער 8טער שטרייין קווארטעט אין דו מינאר, דער 1טער פידלקאנצערט אין לא מינאר, דער ט1ער טשעלאקאנצערט אין מי בעמאל מאזשאר, די 15ע סימפאניע אין לא מאזשאר און די 2טע פיאנעסאנאטא אין סי מינאר אפוס 60.


text:
אויג
אויגן זענען די אָרגאַנען פונעם מענטש אדער בעל-חי וואָס קען זען דורך דערשפּירן ליכטיגקייט. עס כאַפט די דיפערעץ פון קאָלירן.
אויכעט קען מען זען וואס מען עסט, און דעמאלטס איז דאס עסן בעסער און געשמאקער.
אינהאַלט
סטרוקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אויגן באָליס האלטן זיך אינעם סאַקעט פון קאָפּ מיט מוסקלען, וואָס ציען דאָס אין אלע ריכטונגען גרינגערהייט אויטאמאטיש וואו מען וויל נאר קוקן.
די וואג פון אן אויג איז בערך א גראם
די אויג מוסקלען זענען די מערסטע אקטיוו פון אלע מוסקלען אינעם מענטש, זיי באוועגן זיך הונדערט טויזנט מאל א יעדן טאג.
ביי ארטראפאדן זענען די אויגן צוזאמענגעשטעלט פון א סאך איינצן וואס יעדער איינער האט זיין אייגענעם לינז.
קאלירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אַ וואונדערליכע פיל קאלירן ווידעא קאמארע, און ארבעט פון זיך אליין אגאנצן טאג. עס סאָרטירט אלע בילדער און געשעענישען אינעם מוח.
הינטן פון אויג איז דא די "רעטינא" און אין פארנט דאס הארנהייטל,
די אויגן קענען ווערן אָפּגעשוואַכט, איז דא היינט ברילן צו קענען זען גוט.
עס איז שיין ארום באַוואַקסן מיט אויגן ברעמען.
אויגן בליק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א מענטשליכע אויג בלינקט יעדע 0.3 סעקונדעס, און אין משך פון א יאר בלינקט אן אויג 6,205,000 מאל, דאס הייסט אז ווילאנג איר ליינט דורך דעם זאץ וועט איר האבן געבלינקט צוויי... בעצם דריי מאל!!!
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אש התורה
אש התורה איז די ישיבה פאר בעלי תשובות וואס קומען פון איבער דער וועלט צו לערנען אידישקייט. געגרינדעט און געפירט דורך דעם באגאבטען ענערגישער תורה פּיאנער, הרב הצדיק ר' נח וויינבערג ז"ל.
איר מולטי מיליאן דאלער קאמפלעקס געפינט זיך קעגן איבער כותל המערבי, און דאס סטראטעגישע אויסשטעל העלפט אויף רעקרוטירן בחורים פרייע אידן פון דער גאנצער וועלט וואס קומען אהין פאר טוריזם און באקענען זיך מיט דעם הארציגען אידישן חינוך מוסד און פארבלייבן שוין דארטן צו לערנען און זיך טוישן זייער לעבן לתורה ומצוות.
תורה צענטער'ס איבער דער וועלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די זאכן וואס ר' נח האט איינגעזען איז די הצלחה פון חב"ד שלוחים ארום דער וועלט, אז זיי קענען נוצן זייער געלט פון די פרייע אויף צו בויען תורה. אבער צוזעענדיג דעם חורבן פון די משיחיסטן האט ער זיך אריינגעווארפן און קאנקורירט מיט זיי עפננדיג צענטערן איבער דער וועלט. (נישט זייענדיג קיין חסידות וואס גייט אין פייער פארן רבין קומט ער נישט אן צו די שפיץ הצלחה פון חב"ד).
אש.קאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אש התורה'ס וועב סייט, דינט ווי א מאגאזין פאר אידן דורכאויס די גאנצע וועלט זיך צו דערקוויקן מיט שיינע מאמרים אינהאלטסרייכע ארטיקלן אויף אלעס און אלעמען פון אידישקייט.
אש.קאם אין ענגליש aish
אש.קאם אין העבערעיאש אש.קא.איי.על.


text:
חיפה
32°49′0″N 34°59′0″E / 32.81667, 34.98333קאארדינאטן: 32°49′0″N 34°59′0″E / 32.81667, 34.98333
i חיפֿה (אַראַביש حيفا - חאַיפֿאַ) איז די גרעסטע שטאט לויט באַפעלקערונג אין צפון ישׂראל און די דריטע גרעסטע שטאָט אין לאנד. די שטאט איז שוין באקאנט פון 300 יאר פֿאר דער ציווילער רעכענונג (בערך ג'ת"ס). איר שטח איז 63,666 דונאם. עס איז באשטעטיקט געווארן ווי א שטאט אין יאר... . לויט דעם צענטראלן ביורא פון סטאטיסטיק, ריכטיק פאר יאר 2011, איז איר באפעלקערונג 270,348 איינוווינערס. חיפה איז איינע פון די פארט שטעט אין ישראל, און איצט איינער פון די סימבאָלן פון דער שטאָט איז די פּאָרט פון חיפֿה.
חיפֿה איז דער שטאָטישער צענטער פון צפון ישראל, הויפטשטאט פון חיפֿה דיסטריקט און אַ מיטגליד פון פארום 15. חיפֿה איז אַ צענטער פון טראנספארטאציע, און אַ צענטער פון ים-האַנדל פון ישראל. צוויי געערטע אקאדעמישע אינסטיטוציעס געפינען זיך אין חיפה, דער אוניווערסיטעט פון חיפה און דער טעכניאן.
די באפעלקערונג פון חיפה זענען 82% יידן, 4% מוסלמענער, און 14% קריסטן.
דער נחל קישון טייך רינט אדורך חיפה אינעם מיטלענדישן ים.
אינהאַלט
חרדים אין חיפה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין חיפה געפינט זיך א גרויסע היימישע קהילה וואס ווערט גרעסער פון יאר צום יאר און היינט ווינענן אין חיפה מער ווי 5,000 משפחות פון היימישע יונגעלייט.
אין חיפה איז דא א פאר גרויסע חסידישע קהילות, די גרעסטע קהילה איז סערעט וויזשניץ וואס זיי זיינען מער פון 500 משפחות, גור האבן אין חיפה 300 משפחות , צאנז 150 משפחות, און נאך א סך קהילות וואס צוזאמען זיינען זיי 5,000 משפחות.
די חרדישע קהילות אין חיפה געפינען זיך אינעם געגנט הדר הכרמל וואס איז פון די ערשטע געגנטן פון דער מאדערנער שטאט.
טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די נהריה - תל אביב באן ליניע פון ישראל באנען האט זעקס סטאנציעס אין חיפה: חוף הכרמל, בת גלים, חיפה צענטראל, לב המפרץ, חוצות המפרץ, קרית חיים.
דאס כרמלית איז אן אונטערגרונט באן, וואס פארט אונטערן כרמל, און איז פון די קורצטע מעטרא סיסטעמען אויף דער וועלט.
שאסייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בארטן שאסיי, שאסיי 2, פארבינדט חיפה צו דרום מיט נתניה, תל אביב און אנדערע שטעט, ווי אויך שאסיי 4, וואס פאראייניקט זיך מיט שאסיי נומער 2, ביים אריינגאנג צו דער שטאט פון דרום מערב. שאסיי 4 פארט אריבער דעם אונטערשטן טייל ביז צום צפון טייל פון שטאט, וואו זי טראגט אויף צפון צו די קריות עכו און נהריה. שאסיי 75, מיט שאסיי 752, פארבינדן חיפה צום מזרח, ווי נצרת, און יקנעם.
שאסיי 22, איינגאס שאסיי, איז א פראיעקט וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אויסמיידן דעם שווערן פארקער ביים שטאט אריינגאנג אין צפון חיפה און קריות. ווי אויך האלט יעצט אינמיטן אויפגעבויט ווערן, די כרמל טונעלן שאסיי, וואס פארט אונטער חיפה דורך א טונעל, און מיידט אויס דעם דורפארן חיפה אין שטאט, עס וועט ווערן איינקאסירט וועגנגעלט, ווי אויף כביש שש.
פארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חיפה האט צוויי פארטן, דעם גרויסן חיפה פארט אין דעם צענטער פון דער שטאט, און דעם קישון פארט. אין קישון פארט געפינט זיך דעם פארט פון ישראל שיפבויערייען, וואס איז דער איינציקער פריוואטער פארט אין גאנץ ישראל.
רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חיפה ווערט פארעכנט, אלס א הייליקע שטאט פאר די באהיי רעליגיע, ווי באב איז באגראבן (באב מיינט טויער אוי אראביש), די צווייטע נאכן באבאללא, גרינדער פון רעליגיע. די באהיי רעליגיע האט אויפגעשטעלט די באהיי גארטן, וואס געפונט זיך אויפן כרמל בארג, און איז איינע פון די מערסט באזוכסטע טוריסטן ערטער אין ישראל. די גארטן איז גאר שיין און עסטעטיש, וואס געפונט זיך אוי באזונדערע טעראסעס, ביזן טעמפל ווי באב ליגט באגראבן. די גארטן איז דערקלערט געווארן דורך די פאראייניקטע פעלקער, אלס א וועלטלעכער קולטור ארט.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אָנהייב פון חיפֿה איז ניט געקענט קלאר. עטלעכע פארשער גלויבן אז דער ייִשובֿ פון חיפֿה איז שוין געווען אין דער פּערסישער תקופה. חיפֿה ווערט דערמאנט אין דעם תלמוד. אין יענע צייַטן איז זי געווען אַ קליינע שטאָט וואָס ליגט צווישן דעם בת גלים קוואַרטאַל און דער דייַטשער קאָלאָניע פון היינט.
מיטל אלטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די פריע 11טן יאָרהונדערט איז חיפֿה געווארן איינגענומען דורך די קרייצצוג. ווי זיי האבן חרובֿ געמאכט די ייִדישע קהילה, דעמאלט איז חיפה געווארן די הויפּט ייִשובֿ פאַרנומען דורך קריסטן און מוסלמענער פאיינוווינער. די שטאָט מויערן זענען געווארן צובראכן אבער דערנאך איבערגעבויט דורך די קרייצצוג, אָבער די שיף פארט זענען נישט געווארן איבערגעבויט. אין 1265 איז די שטאָט איבערגענומען געווארן דורך די מאמלוכן; די מויערן זענען חרוב געווארן און עס איז געווארן אַ קליין פישערייַ ייִשובֿ.
מאָדערנע חיפֿה אין זייַן איצטיקע פארנעם האט אנגעהויבן זיך אויסצופארמען בשעת די אָטאָמאַנער האבן געהערשט, אין 1761 חרובֿ דורך דאַהער אל אָמאַר, דער וויזיר פון גליל, דער אָריגינעל שטאָט, און שייַעך-געבויט דער חיפֿה ווו איז איצט די אונטערשטאָט. דעם פּעריאָד צייכנט אן דער אָנהייב פון דער העכערונג פון חיפֿה, מאכנדיק חיפה פאר א וויכטיקע שטאט אי סטראטעגיש אי עקאָנאָמיש וואס האלט אן ביז היינט.
מאדערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בשעת דעם 19טן יאָרהונדערט האט זיך די שטאָט פארברייטערט, ספּעציעל מיט דער הילף פון צוויי גרופּעס פון קריסטלעך סעטאַלערז וואס גרינדן זיך אַרויס די ווענט. איינער איז אַ גרופּע פון דייַטש טעמפּלאַרס, יענע געזעצט אין די פּליינז בייַ די פֿיס פון קאַראַמעל, דרום פון די מעדיטערראַנעאַן ברעג נעבן די אלטע שטאָט, און געפרוווט צו דינגען דער הויפּט אין אַגריקאַלטשער. שפּעטער זיי שטעלן אַרויף אויף די מאַונטאַנטאַפּ קוואַרטאַל פון אַ נייַ ריזאָרט, זי גערופן "קאַראַמלהעים" און די נומער פון ביטעס פון עס סערווייווד און אפגעהיט, דעם איז די הויפט קאַראַמעל קוואַרטאַל הייַנט. הייזער פון די דייַטש קאַלאַני בייַ די פֿיס פון די באַרג, צוזאמען די אַווענוע בן-גוריאָן, האָבן אויך געווארן געזונט, און זיי זענען איצט אַ טוריסט. די רגע גרופּע איז די קאַרמעליטע סדר וועמענס מיטגלידער געזעצט אין דעם קוואַרטאַל און שפּעטער כוואליעס אין די סטעלאַ מאַריס בייַ דער שפּיץ פון קאַראַמעל, ווו אַ קאַטהאָליק מאַנאַסטערי געגרינדעט דורך די מיטל פון די 18 יאָרהונדערט. ווען נאַפּאָלעאָן ס ינוואַזיע פון ישראל צו ישראל געדינט די מאַנאַסטערי ווי אַ שפּיטאָל נאַפּאָלעאָן ס אַרמיי. בשעת דעם 19סטן יאָרהונדערט זענען די צוויי רעליגיעז גרופּעס געראַנגל פֿאַר קאָנטראָל איבער נייַ טעריטאָריע אין מט. איבער די 18 יאָרהונדערט און 19 יאָרהונדערט פּאָרט פון חיפֿה איז קעגן דורך פּייראַץ קאַנסיסטאַנטלי, און דערפֿאַר די היגע אַטאַמאַן גענעראל באַשלאָסן צו בויען צוויי טורעמס היטן דעם פּאָרט אויף יעדער זייַט. די טורעמס סימבאליזירן די שטאָט, כאָטש מער לעצטנס דימאַלישט, זיי קאַמעמערייטיד דער סימבאָל פון דער שטאָט פון חיפֿה. אין די 30ער פון דעם 19טן יאָרהונדערט, די צייַט פון איבראַהים פּאַשאַ.
אידן געלעבט אין חיפֿה ווי אַ קהילה פון די מיטן 30ער יאָרהונדערט, און זענען געווען מערסטנס מענטשן פון די שפאניע. איבער די צייַט פון אַטאַמאַן הערשן באוועגט די נומער פון יהודים וואס געלעבט אין צווישן 800 צו 1,500 מענטשן. דער ערשטער קוואַרטאַל אַרויס די ווענט איז אַראָפּ צו די-יעהוד איז געגרינדעט אין 1891 צווישן וואַדי וואַדי סאַליב קראַניקלערז פון דעם טאָג. די ייִדיש באַפעלקערונג געוואקסן סטעדאַלי דורך דער ערשטער און צווייט ימאַגריישאַן פון מזרח אייראָפּע. בשעת דער ערשטער יאָרצענדלינג פון 30ער יאָרהונדערט איז די ייִדיש צענטער פון חיפֿה אין צאָפנדיק ישראל. מיטגלידער 'פאָנד צו העלפן די "בערלינער געזוכט צו העכערן די שאַפונג פון אַ פּאָסטן-צווייטיק וואָלט באַן ייִדיש סאַבדזשעקס פון טעכנאָלאָגיע, און אין 1912, ווען די ייִדיש באַפעלקערונג פון דער שטאָט נאָענט צו 3,000 מענטשן, איז געשטעלט אין דעם צימער קאָרנערסטאָון טעטשניקום - אַקאַדאַמי פאָוקיסיז אויף לעבן חכמות און אַקרעדאַטינג ענדזשאַנירז און טעקנישאַנז . ווייַטערדיק די שפּראַך מלחמה גייען אויף אין די קהל, די נאָמען פון די ינסטיטושאַן ל "טקניאָן", און שפּעטער באשלאסן די טעכניאן.
פרי 20 יאָרהונדערט האט מען געווידמעט די ערשטע באַן סטאַנציע אין חיפֿה, וואָס קאַנסטאַטוטאַד די מערב סוף פון סטיישאַן וואַלי ראַילראָאַד - אַ שפּור אַז קראָסט די יזרעאל טאל צווישן חיפֿה און די הידזשאַז באַן אין סיריע און ירדן. רעלס דזשוינץ, דיזיינד צו רונג דער חיפֿה מיט אנדערע סענטערס פון די אָטטאָמאַן אימפעריע, אַקסעלערייטיד די מאָמענטום פון אַנטוויקלונג פון די פּאָרט פון חיפֿה.
פארן וועלט קריג איך געלעבט אין חיפֿה, אומגעפער 20,000 באוואוינער, און זי איז די פערטע גרעסטע שטאָט אין דעם לאַנד.
בילדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חיפֿה קענען ווערן געפונען אין אַ מישן פון באַקאַנט שולן (שטאַט, שטאַט רעליגיעז, ספּעציעל בילדונג), שולן פון פרייַ דערציונג באַוועגונג (דערקענען בילדונג), פּריוואַט שולן, נאַנפּראַפאַט אָרגאַנאַזיישאַנז צו העכערן וויסן, און אנדערע פּאָטער אינסטיטוציעס. צווישן שולן זענען גרויס חיפֿה העברעיִש רילי שולע, וואָס אַמאָל געבילדעט עליט ידף (מיליטעריש באָרדינג שול בייַ אים), און די לעאָ באַעקק בילדונג צענטראַל, די מאָוועמענט פֿאַר פּראַגרעסיוו יידישקייַט.
אין 1912 איז געגרינדעט געווארן דער טעכנאלאגישער אוניווערסיטעט אין חיפֿה, "טעכניקום", וואָס איז געווען דער ערשטער אוניווערסיטעט אין ארץ ישראל. זייַן נאָמען איז שפּעטער געביטן צו די טעכניאָן, און איז פאָוקאַסט פון זייַן אנהייב אין אינזשעניריע און וויסנשאַפֿט. זינט זייַן פאַרלייגן, דער חיפֿה טעכניאָן פּראָמאָטעד ווי איינער פון די בוילעט סענטערס פון העכער בילדונג אין ישראל. אין 1969 איז געגרינדעט אין די פאַקולטעט פון מעדיצין אין 1971 באשטעטיקט זייַן אַקסעפּטאַנס דורך די פּראָגראַם פיייקייַט בייַ די טעכניאן, לויף געענדיקט אין 1973.
אין די 60ער יארן פון דעם 20סטן יאָרהונדערט עס איז באַשלאָסן צו פאַרלייגן אַ אוניווערסיטעט וואָס וועט האַנדלען מיט דער געזעלשאַפטלעך חכמות און כיומאַניטיז, איז דער אוניווערסיטעט פון חיפֿה. 30 יאר שפּעטער זענען אויך אוניווערסיטעט דעפּאַרטמענטן און פאַקולטעטן פון געזעץ, געזעלשאַפֿט אַדמיניסטראַציע, וווילשטאנד, דערציונג, קאָמפּיוטער וויסנשאַפֿט און וויסנשאַפֿט בילדונג און לערנען, און אויך בודק געווען די מעגלעכקייט פון גרינדן צוויי מעדיציניש שולע אין חיפֿה. אשכול טורעם, וואָס הייזער אָפאַסאַז פון דעם אוניווערסיטעט, איז געווען ביז 2002 דער העכסטער בנין אין חיפֿה. עס איז דיזיינד דורך אָסקאַר ניעמייער, וואס אויך דיזיינד די אמעריקאנער נאַטיאָנס בנין אין ניו יארק.
אין 2008, האבן געלערנט אין חיפֿה אוניווערסיטעט 17,000 סטודענטן, טעכניאן און בערך 11,500. די שטאָט האט אויך אַ צווייַג פון דעם אפענעם אוניווערסיטעט וואָס איז ליגן אויף די נחלה און עטלעכע אנדערע העכער דערציונג אינסטיטוציעס, אַרייַנגערעכנט די אַקאַדאַמי פון דיזיין און בילדונג וויזאָ חיפֿה, ווו זיי געלערנט אין 2008 וועגן 850 סטודענטן, גארדאן קאַלידזש, ווו זיי געלערנט אַז יאָר וועגן 1,700 סטודענטן, אַראַביש קאַלידזש פֿאַר בילדונג, ווי 2000 סטודענטן, קאַלידזש טילטן פּלאַן-כּמעט 1,000, און קאַראַמעל אַקאַדעמיק צענטראַל מיט כמעט 1,000 סטודענטן. נאָר לערן אין יעדער יאָר איבער 30,000 סטודענטן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלע פרומע אידישע געגנטן וואו עס זענען צעשפרייט די היינטיגע אידישע באפעלקערונג איבער דער גארער וועלט
אלעד • אנטווערפן • אפער וועסט סייד • אשדוד • באלטימאר • באקא ראטאן • באסטאן • בארא פארק • בודאפעסט • בית ישראל • בית שמש • ביתר עילית • בלומענבורג * בני ברק • בעיסוואטער • גאלדערס גרין • גיבערס * גייטסהעד • גרעיט נעק • דיל • דעטרויט • וואודמיר • ווארשע • וויליאמסבורג • וויען • זשיטאמיר • חברון • חיפה • טאהש • טאראנטא • טבריה • טינעק • יאהאניסבורג • ירושלים • לאוער איסט סייד • לוגאנא • לעיקוואד • לאס אנזשעלעס • מאדריד • מאנטרעאל • מאנטשעסטער • מאנסי • מאסקווע • מאונט קיסקא •מארסיי • מודיעין עילית • מיאמי • מילאן • מעלבארן • נווה יעקב • ניי סקווער • סארסעל • סטאמפארד היל • סידני • סידערהערסט • סיאטל • סי געיט • סקאוקי • עדזשווער • פאסעיק • פאר ראקעוועי • פארעסט הילס • פאריז • פלעטבוש • פייוו טאונס • פראג • פוירט • ציריך • צפת • קאשוי • קווינס • קיעוו • קליוולאנד • קרוין הייטס • קרית יואל • רוים • ריווערדייל • שטראסבורג • שיקאגא


text:
עטיאפישער קאלענדאר
דער עטיאפישער קאלענדאר איז א זון-יאר קאלענדאר פון 365 אדער 366 טעג, וואס איז דער הויפט קאלענדאר פון עטיאפיע, און איז אויך דער רעליגיעזער קאלענדאר פון דער ארטאדאקסישער קירכע פון עריטרעא. דער קאלענדאר איז באזירט אויפן אוראלטן קאפטישן קאלענדאר. דער קאלענדאר האט צוועלף מאנאטן פון דרייסיג טעג, און פינף (זעקס אין אן עיבור-יאר) טעג ביים סוף פון יאר. גענוי ווי דער יוליאנישער קאלענדאר, איז יעדע פערטע יאר אן עיבור-יאר, אן קיין יוצא מן הכלל.
דאס יאר הייבט אן אין סעפטעמבער לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר. די יארן פונעם עטיאפישן קאלענדאר זענען בערך זיבן ווינציקער פונעם גרעגאריאנישן קאלענדאר; למשל, אין סעפטעמבער 2007 האט אנגעהויבן יאר 2000 אינעם עטיאפישן קאלענדאר.


text:
ראסל סקווער אונטערגרונט סטאנציע
ראַסל סקווער (Russell Square) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין בערנארד גאס, בלומסבורי, אין דער לאנדאנער בארא פון קאמדן, צענטראל לאנדאן. די סטאנציע איז אויף דער פיקאדילי ליניע, אין טראוולקארט זאנע 1. אין 2011 האבן 14.73 מיליאן פאסאזשירן געניצט די סטאנציע. נישט ווייט פון דער סטאנציע געפינען זיך ראסל סקווער, דער בריטישער מוזיי און בירקבער קאלעדזש פונעם אוניווערסיטעט פון לאנדאן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דורך דער גרויסנארדענער, פיקאדילי און בראמפטן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 15טן דעצעמבער 1906. מען דערגרייכט די פעראנען דורך דריי ליפטן; אויך קען מען צוקומען דורך 175 טרעפן.


text:
1864
1864 איז דאס 64סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1864 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 31סטן אויגוסט - אמעריקאנער בירגערקריג: קראפטן פון וויליאם שערמאן אטאקירן אטלאנטא
- 1טן סעפטעמבער - אמעריקאנער בירגערקריג: די איינוואוינער פון אטלאנטא, דזשארזשיע, ווערן עוואקואירט פון דער שטאט נאך א באלאגערונג פון פיר חדשים
- 31סטן אקטאבער - נעוואדא ווערט דער 36סטער שטאַט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן פעברואר - ישראל זאנגוויל, יידישער ענגלישער שרייבער (נפטר 1926)
- 16טן מיי - נתן בירנבוים,יידישער עסטרייכער פילאסאף און יידישיסט (נפטר 1937)
- 22סטן יוני - הערמאן מינקאווסקי, דייטשער מאטעמאטיקער און פיזיקער פון א יידישן אפשטאם (געש' 1909)


text:
שרייבער
א שרייבער איז דער וואס שרייבט שרייבונגען.
עס זיינען דא פארשידענע שרייבערס:
- א שריפטשטעלער איז דער וואס שרייבט ליטעראטור פאר זשורנאלן אדער ביכער.
- רעפארטער אדער זשורנאליסט איז דער וואס שרייבט אין צייטונגען.
- דיכטער איז דער וואס שרייבט דיכטונגען (פיוטים).
- דראמאטורג איז דער וואס שרייבט פארשטעלונגען צום טעאטער.
- ליריקער איז דער וואס שרייבט טעקסט פאר א קאמפאזיטאר כדי צו מאכן פאר די טעקסט מעלאדיע.
- סצענאר שרייבער איז דער וואס שרייבט סצענעס פאר פילמען אדער פאר טעלעוויזיע פראגראמען.
- איבערזעצער איז דער וואס זעצט איבער פון איין שפראך צו אן אנדערעס, דאס קען זיין ביכער, ארטיקלען, דיכטונגען, ליעדער א.א.וו.
- פראזאיקער איז דער וואס שרייבט פראזע.


text:
מצה
אומגעיוירט טייג וואס איז געבאקן הייסט מצה אויף לשון קודש.
באקן מצות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – מצה בעקעריי
אמאל פלעג מען באקן מצות נאר ביי האנט אבער בערך אין יאר ת"ר האט מען אנגעהויבן צו באקן מצות מיט מאשינען. די ערשטע מאשינען האבן נישט געטויגט, און די "מצות" האבן געהאט א גרויסן חשש חמץ. שפעטער האט מען פארבעסערט די מאשינען, און היינט ווערן געבאקן רוב מצות אויף דער וועלט אין מאשין בעקערייען.
חסידים זענען דאך מקפיד נישט צו עסן מאשין מצות פסח נאר האנט געבאקענע מצות. ס'זענען דא האנט מצה בעקעריי אין פארשיידענע ערטער אין ארץ ישראל, אמעריקע און אייראפע.
מע קען מאכן אסאך מאכלים פון מצה אדער מצה מעל למשל מצה בריי און קניידלעך.
=
- עס קען זיין מצה וואס איז יא חמץ, אויב מ'האט דאס געלאזט שטיין לענגער ווי דעם שיעור חימוץ.
- עס קען זיין מצה וואס איז נישט קיין קרעקער רקיקין. ווען דער בית המקדש איז געשטאנען איז געווען איין משפחה פון די כוהנים, וועלכע האבן באזיצט א ספעציעלע טאלאנט צו קענען מאכן מצה עטליכע אינטשעס הויך, און עס אזוי אפבאקן, און פון דעם איז געווען די לחם הפנים, וועלכע האבן נישט געטארט זיין חמץ.
ווען עסט מען מצה?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מצה עסט מען פסח אויפדערנאכט ביים סדר, אלס א זכר צו דעם וואס ווען די אידן זענען ארויסגעלאזט געווארן פון פארשקלאפטקייט אין מצרים האט מען נישט געהאט קיין צייט צו זויערן דאס טייג. און די זיבן פאלגנדע טעג אנשטאט ברויט, ווייל פסח טאר מען נישט עסן חמץ.
ביים סדר איז א מצווה צו עסן מצה. דער שולחן ערוך רעכנט אויס פינף כזיתים וואס מען דארף עסן ביים סדר: צוויי פאר מוציא-מצה, איינס פאר כורך, און צוויי צום אפיקומן.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מצה רעפ מוזיק און ענימעטיעט ווידעא קליפּ פון זשיב זשעב


text:
סיטי פון לאנדאן
די סיטי פון לאנדאן (ענגליש: City of London שטאט פון לאנדאן) איז א קליינער שטח אין גרויסלאנדאן, ענגלאנד וואס איז אריגינעל געווען די שטאט לאנדאן. זי האט דעם סטאטוס פון א שטאט אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך שוין פון אדם הראשון'ס צייטן. דער סיטי'ס גרענעצן האבן זיך כמעט נישט געענדערט זייט דער מיטל אלטער. דער שטח פון דער סיטי איז 1.12 קוואדראט מייל (2.90 קוואדראט ק"מ), און דערפאר איז מען געוואוינט צו רופן די סיטי דעם Square Mile (קוואדראט מייל).[1]
די סיטי ווערט גערעכנט א טייל פון צענטראל לאנדאן. זי האט א באפעלקערונג פון 8,000, אבער טאג טעגלעך ארבעטן דארט 300,000 מענטשן.
די סיטי ווערט געפירט דורך דעם לארד בירגערמייסטער פון לאנדאן און דער סיטי פון לאנדאן קארפאראציע.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ City of London Resident Population Census 2001 (PDF). Corporation of London (July 2005). ארכיווט פון דעם אריגינאל דעם 2012-09-12. דערגרייכט דעם 2009-04-10.


text:
יהואחז
יהואחז דער זון פון יאשיהו מיט "חֲמוּטַל בַּת יִרְמְיָהוּ" איז געווען דער 17סטער קעניג אויף מלכות יהודה בלויז 3 מאנאטן אין ירושלים, ער איז געווארן קעניג אין יאר ג'קנ"א. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געווען 23 יאר אלט, נאך וואס זיין טאטע יאשיהו איז געמארדעט געווארן אין מגידו ווען ער איז ארויס א קריג קעגן פרעה.
לויט ווי עס שטייט אין ספר מלכים (פרק כ"ג) האט ער געזינדיקט פאר גאט אזוי ווי די פריעריגע מלכים וואס האבן געזינדיקט.
נאך וואס יאשיהו אין געשטארבן איז מלכות יהודה פארשקלאפט געווארן אונטער מצרים'ס קעניגרייך אין פארלויף פון 4 יאר.
גלייך נאכדעם וואס יהואחז פרא אשור האט געהערשט 3 מאנאטן, האט פרעה דער קעניג פון מצרים ארויף געלייגט א געלטשראף אויף יהואחז, און האט באקרוינט יהויקים (דער זון פון יהואחז) וואס איז געווען פרא מצרים צו ווערן קעניג אויף מלכות יהודה.


text:
אָן קיין צווייפל, פֿאַר יעדער גיימער און שפּילער פון דעם פאָלקס און באַרימט שפּיל וועלט פון וואַרקראַפט געטינג די רעכט און געהעריק ריכטונג פֿאַר בוסטינג זייער קראַנט מדרגה איז גאַנץ וויכטיק און יקערדיק, אַנדערש זיי זענען באשטימט געגאנגען צו פאַרברענגען קאַונטלאַס טעג און שעה וווינונג אויף עטלעכע נידעריקער לעוועלס און אַזוי געגאנגען ינ ערגעצ. אין פאַקט, עס איז אַ פּאָר פון הויפּט לעוועלינג און גיימינג פירער וואָס קענען טאַקע אַרוישעלפן איר אין אייער וואַו גיימינג - די ביסט בונד לעוועלינג פירן און אויך די האָרדע לעוועלינג פירן.
פֿאַר זיכער, עס איז אַ גרויס נומער פון אַמייזינג און ווונדערלעך אַדווענטורעס און אויך פאַרשידן גרויס קוועסץ אין יעדער מדרגה פון דעם וויידספּרעד ווידעא שפּיל. און אַזוי פֿאַר באמת ענדזשויינג אַז סאָרט פון שפּיל עס איז נייטיק פֿאַר איר צו האָבן עטלעכע גוט און געהעריק גיידאַנס. געזונט, אונדזער אַרטיקל איז געגאנגען צו באריכטן די לעגיט און נוצלעך פירער ונטער.
ערשטער פון אַלע, לאָזן 'ס רעדן וועגן דזשאָאַנאַ ס האָרדע לעוועלינג פירן. אַוואַדע, דעם מין פון פירן איז ספּעציפיש פֿאַר האָרדע. און אַז פאקטיש אנגעהויבן בייַ דעם מאָמענט ווען דזשאָאַנאַ איז לעוועלינג גאַנץ ראַפּאַדלי און געמאכט אַלע די מענטשן אין די פארשידענע גיימערז 'גרופּעס האט טאַקע קומען צו דעם מסקנא אַז ער איז געווען שורלי ינוואַלווד אין טשיטינג אָדער ברודיק שפּילן. אָבער, איך בין קענען צו גאַראַנטירן אַז ער באשטימט איז אַ הונדערט פּראָצענט שפּילער, ויך, ער איז אויך דער מייַסטער פון דעם וועלט פון וואַרקראַפט שפּיל ווי געזונט. דערצו, מיט דעם סאָרט פון פירן יעדער מענטש איז ביכולת צו גיין צו די מדרגה זיבעציק אין נאָר וועגן זיבן טעג. און דעם לעוועלינג פירן איז גאַנץ גרינג און פּשוט און אויך גאַנץ מיט יקערדיק ווידעא ינסטראַקשאַנז, אַזוי איר זענען געגאנגען צו זייַן לעוועלינג אַרויף פיל פאַסטער.
אבער איצט לאָזן ס דערמאָנען מאַנשאַפֿט דעמיסע אַלליאַנסע לעוועלינג פירן. אין פאַקט, דעם מין פון פירן איז פאקטיש געשריבן דורך די ערשטע האָלדער פון די וועלט רעקאָרד אין לעוועלינג. געזונט, אַז ספּעציפיש בונד ריכטונג איז אַוואַדע די ין שפּיל פירן. און אַזוי עס דאָך קומט ווי עטלעכע לעגאַל פּלוגין, אַזוי אַז איר זענט קענען צו צוטריט אַלע די נייטיק אינפֿאָרמאַציע וויילסט איר זענען דערווייַל פּלייינג עס.
און לעסאָף, מיר זענען געגאנגען צו רעדן וועגן די זיגאָר לעוועלינג פירן. אַוואַדע, וואָס איז איינער פון די מערסט גאַנץ און פולשטענדיק פירן אַז אלץ ארויס. ויך, עס שורלי קאָווערס ביידע בונד און האָרדע. און מיט די לעצט דערהייַנטיקט ווערסיע, עס איז געגאנגען צו צושטעלן איר מיט פיל בעסער פאָרשטעלונג און פיל מער שטאַרק דערמאָנען. דערצו, זיגאָר לעוועלינג פירן איז די ין שפּיל איינער ווי געזונט. און אַזוי עס איז גאַנץ גרינג און פּשוט פֿאַר ווייַטערדיק און עס איז אויך גאַנץ קאַנסייס און קלאָר. אָן קיין צווייפל, אַלע די דרייַ לעוועלינג פירער זענען נאָר דער בעסטער פֿאַר בונד לעוועלינג פירער און אויך האָרדע לעוועלינג פירער אין דער זעלביקער צייַט.
פילע מענטשן הייַנט זענען שאַרף אויף קאָמפּיוטער גאַמעס און איינער פון די מערסט פאָלקס גאַמעס איז וועלט פון וואַרקראַפט. ווי עס האט שוין אַ לאַנג צייַט זינט דער שפּיל ארויס אויף די מאַרק עס איז גאַנץ שווער צו אָנהייבן עס פון קראַצן, און באַניצער זענען קוקן פֿאַר פאַרשידענע וועגן צו גלייַך אַרויף זייער אותיות. אויב איר דאַרפֿן אַז ווי געזונט, באַטראַכטן ניצן לעוועלינג פירן זיגאָר. די פירער זענען גאַנץ פאָלקס די טעג, Google פֿאַר זיגאָר 2.0 און איר קענען לערנען עס זיך. אין קיין וועג איידער געגאנגען איבער צו זיגאָר לעצט פירן 1-85 אראפקאפיע, לערנען ונ דורך די אינפֿאָרמאַציע פאַראַנען צו זייַן זיכער איר זענט נישט ווייסטינג דיין צייַט.


text:
נתן סליפקין
זיין איגענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נתן סליפקין איז א חרדשיער ישיבה מאן, וואס קומט ארגינעל פון מאנטשעסטער ענגלאנד, און האט זיך באזעצט אין מדינת ישראל, ער איז פון קינדווייז אן געווען אנטציקט ביי די לעבן פון בעלי חיים צו זעהן דערין גאט'ס ווינדער.
זיין שרייבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע ספרים אלס טאלאנטפולע זואליגיסט, איז געווען אנגענומען ביי חרדישע יידן און געווען פארעכענט אלס קינדער ביכער צו ליינען איבער גאט'ס וואונדער.
קאנטראווערסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תשס"ה זענען פרומע רבנים אין אמעריקע און מדינת ישראל - צווישן זיי רבי דוד פיינשטיין, רבי אהרן יודא לייב שטיינעמאן, רבי יוסף שלום אלישיב, רבי חיים פנחס שיינבערג און רבי שמואל אויערבאך - ארויסגעקומען מיט אן איסור קעגן זיינע ביכער. צוליב דעם וואס אנגעבליך נעמט דער מחבר ר' נתן אן די קאנווינציאנאלע מיינונג פון אלע פארשער אז די וועלט איז שוין מיליאנען יארן אלט. דאס האט ארויסגעברענגט א שארפער רעאקציע פון אלע ליטווישע רבנים צו מחרים זיין זיינע ספרים.
ער ווידעראום האט זיך נישט געלאזט און געטענה'ט אז ער איז א פרומער איד וואס גלייבט אין די תורה און אין גאט, און אז דאס אז די וועלט איז עלטער פון די חרדישע גלויבן איז נישט קיין סתירה צו די תורה.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע ביכער זענען געווארן מער באקאנט דורך דעם.


text:
הייליגע רוימישע אימפעריע
די הייליגע רוימישע אימפעריע (דייטשיש: Heiliges Römisches Reich) איז געווען א צוזאמענשטעל פון ראיאנען און פרייע שטעט אין צענטראלער אייראפע געהערשט פון א קייסער געווילט דורך די פירשטן און מאגיסטראטן פון די אלע ראיאנען און שטעט אין דער אימפעריע.
די אימפעריע האט אנגעהויבן אין יאר 800 ווען דער מלך קארל דער גרויסער פון די פראנקען איז געקרוינט געווארן קייסער. נאך זיין טויט איז זיין אימפעריע געווארן געטיילט צווישן זיינע דריי זין. אין 962 איז אטא דער ערשטער פון מזרח פראנקיע געווארן דער הייליגער קייסער, און די אימפעריע האט גענומען דעם טיטל "הייליגע רוימישע אימפעריע". ביז דעם 13טן יארהונדערט האט די אימפעריע טאקע געהערשט, אבער נאך דעם איז די קראפט אריבער צו די הערצאגשאפטן אין דער אימפעריע. צום סוף איז די אימפעריע נישט געווען מער ווי א נאמען.
די אימפעריע האט זיך געהאלטן ביז 1806.


text:
רוסלענדישע אימפעריע
די רוסלענדישע אימפעריע (אלטרוסישע שריפט: Pocciйckaя ИMпepiя, מאדערנע שריפט: Poccийckaя ИMпepия, ראסיסקאַיאַ אימפעריאַ) איז א שטאַט וואס האט עקזיסטירט פון 1721 ביז דער רוסישע רעוואלוציע אין 1917. זי איז געווען דער נאכפאלגער פון דער רוסישער צאר מלוכה און דער פארויסגייער פונעם סאוועטן פארבאנד. זי איז געווען איינע פון די גרעסטע אימפעריעס אין דער געשיכטע פון דער וועלט, נאר די בריטישע און מאנגאלישע אימפעריעס האבן באדעקט א גרעסערן שטח:אין 1866, האט זי זיך אנגעשפאנט פון מזרח אייראפע אריבער אזיע ביז אין צפון אמעריקע.
אין אנהייב פונעם 19טן יארהונדערט, איז רוסלאנד געווען דאס גרעסטע לאנד אין דער וועלט, ציענדיג פון דעם ארקטישן אקעאן אין צפון ביזן שווארצן ים אין דרום, פונעם באלטישן ים צו מערב ביזן פאציפישן אקעאן אין מזרח. זי האט געהאט 176.4 מיליאן סוביעקטן, די דריטע גרעסטע באפעלקערונג פון דער וועלט דעמאלסט, נאך קינג כינע און דער בריטישער אימפעריע.


text:
קאליפארניע
קאַליפארניע איז איינע פון די פופציג שטאטן פון אמעריקע. איר הויפטשטאט איז סאקראמענטא.
עס געפונט זיך מער צו מערב זייט לעבן דער גרענעץ פון מעקסיקא און בעיקר לעבן די וואסערן פון פאציפישן אקעאן.
פון אירע גרויסע באקאנטע שטעט זענען לאס אנדזשעלעס, סאן פראנציסקא, און סאן דיעגא.
פון די אינטערעסאנטע זאכן אין קאליפארניע, איז דער "גאלדענער טויער בריק" אין סאן פראנציסקא. די סעקוואיע ביימער אין סעקוואיע פארק, זיי דערהויבן זיך צו א הויך פון הונדערט מעטער (דריי הונדערט פוס). צווישן זיי געפינט זיך דער גענעראל שערמאן, א ריזן בוים וואס איהר הויך דערגרייכט פינף און אכציג מעטער, איהר שטאם איז לערך איין און דרייסיג מעטער אין ארומנעם. מען שאצט אז דער בוים איז אלט איבער פיר טויזנט יאהר.
די אפיציעלע שטאַט בלום פון קאליפארניע איז דאס קאליפארניער מאנרענדל.
דזשערי בראון איז גאווערנאר.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א גרויסער טייל פון קאליפארניע איז באדעקט מיט אויטאסטראדן און שאסייען; מען דארף נישט צאלן צו פארן אויף זיי.
די הויפט פליפעלדער פון קאליפארניע זענען לאס אנדזשעלעס אינטערנאציאנאלע פליפעלד און סאן פראנציסקא אינטערנאציאנאלע פליפעלד.
דער שטאַט האט צוויי גרויסע פארטן—לאס אנדזשעלעס פארט און אקלאנד פארט.
צווישן די שטעט פארט די אמטראק באן.


text:
1947
1947 איז דאס 47סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1947 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנגעהויבן דער קאלטער קריג
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - דזשאן קארזיין, גובערנאטאר פון ניו דזשערסי
- 10טן מערץ - קים קעמפבעל, פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע
- 17טן יולי - קאמילא הערצאגין פון קארנוואל, ווייב פון פרינץ טשארלס
- 30סטן יולי - ארנאלד שווארצענעגער, 38סטער גובערנאטאר פון קאליפארניע
- 8טן דעצעמבער - חוה אלברשטיין, זינגערין
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן אפריל - הענרי פארד, אמעריקאנער אויטאמאבילן פאבריקאנט (געב' 1863)
- 4טן אקטאבער - מאקס פלאנק, דייטשער פיזיקער (געב' 1858)


text:
גזירת ת"ח ות"ט
גזירת תּ"ח ותּ"ט זענען געווען יאָרן, וואס ביטערע פאגראמען זענען פֿאָרגעקומען, קעגן יידן אין פּױלן, און אוקראַינע (1648).
פּאָגראָמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באָגדאַן כמעלניצקי, אַן קאזאקן-פירער, האָט אויפגעשטעלט אַן אַרמײ װאָס איז באַשטאַנען פֿון קאזאַקן, טאָטארן און רוטענישע[1] קנעכט. צוזאַמען האָבן זיי רעװאָלטירט קעגן די פּױליש-ליטווישע הויך-אדעל און קעניג. זייענדיג איבערצייגט אז ייִדן זענען קעגן זיי, האָבן זיי אַטאַקירט ייִדן, געמאָרדעט, געפּלינדערט, פארגוואלדיקט, און אַנדערע שוידערליכע טאטן קעגן ייִדן.
דער חורבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עטליך 20,000 יידן אודר ווייניקער זענען אומגעקומען.[2] עס איז באוואוסט אויף ר' שמשון אסטראפאלער, א גרויסער מקובל, וואס האט פארשפרייט דער אורזאך צום אומגליק, טויזנטער יידן זענען געווארן היימלאז, יידן האבן געוואנדערט ביז אזש קיין קאנסטאנטינאפאל, אין טערקיי, אדער קיין אמסטערדאם. אין די פאלגנדע יארן וואר פוילן-ליטע אויך פון רוסלאנד, זיבנבערגן און הויפסטנס שוועדן אנגעגריפן. שלום איז נישט געקומען ביז 1667. היסטאריקער דוב וויינריב שאצט איין אז אין די קריגן קעגן די קאזאקן און אנדערען זענען אין גאנץ פוילן-ליטע 40,000-50,000 יידן אומגעקומען.[3]
עס איז באוואוסט די געשיכטע פון דעם ש"ך מיט זיין טאכטער, ווי זי איז פארלוירן געווארן, און נאך יארן האבן זיי זיך באגעגנט, דער ט"ז ווי ער האט געראטעוועט זיין שטאט, וואו ער איז געווען רב. און די ספעציעלע תפילה פארפאסט דורכן תוספות יום טוב, פאר יידן וואס שמועסן נישט ביים דאווענען.
די פוילישע אפֿענסיווע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א צוזאמגעשטעלטע ארמיי פון די פוילישע גראפן, האבן אנגעפאנגען צו אטאקירן די רעוואלטירער, און צום ענדע, האבן זיי פולשטענדיק באזיגט די אוקראינער אויפשטענדלער, צוריק איינעמענדיק די געגנטער און שטעט, וואס די קאזאקן האבן איינגענומען.
די נאכווייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי די יידישע באפעלקערונג, איז באגדאן כאמילעצקי א מאסן מערדער, וואס האט אומגעברענגט הונדערטער טויזנטער יידן. ביים אוקראינער פאלק, איז ער א נאציאנאלער גיבור, וואס זיינע סטאטוען, זענען פארשפרייט איבער די שטעט פון אוקראינע.
שבתי צבי און יעקב פראנק, זענען ארויף געקומען אויף דער יידישער מאפע, און יידן האבן אנגעפאנגען גלייבן, אז דא וועט קומען די ישועה, דאס איז אויך געווען דער פחד פון די רבנישע וועלט אויף חסידים, האלטנדיג אז דאס איז נאך א משיחישער קולט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ דעמאלסט איז נאך נישט געווען קיין 'אוקראינישע' פאלק, און אלע עסטליכע סלאוון זענען געווען באקאנט אלס 'רוטענען'.
- ↑ שאול שטמפפר. ?What Actually Happened to the Jews of Ukraine in 1648. ג'ואיש היסטורי, מאי 2003.
- ↑ Weinryb, Bernard Dov. The Jews of Poland: A Social and Economic History of the Jewish Community in Poland from 1100 to 1800. Jewish Publication Society (1973). ISBN 9780827600164. זייטן 195-197.


text:
עטאנאל
.
עטאַנאל, אויך באוואוסט ווי עטיל אלקאהאל, איז א ברענעוודיקע כעמישע פארבינדונג אן קאליר, און איז דער אלקאהאל וואס געפינט זיך אין אלקאהאלישע געטראנקען . ווען מענטשן רעדן וועגן עטאנאל, זאגן זיי אפטמאל סתם אלקאהאל. זיין כעמישע פארמל איז C2H5OH, אויך געשריבן C2H6O. מען ניצט אים פאר א צעפירער ווייל ער קען צעפירן אסאך אנדערע כעמיקאלן און איז נישט שטארק גיפטיק.
עטאנאל ברענשטאף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עטאנאל ברענשטאף קען מען ניצן אנשטאט בענזין אין אויטאמאבילן און אנדערע מאטארן. מאטארן קענען ניצן אדער ריינעם עטאנאל אדער עטאנאל געמישט מיט בענזין.
אין בראזיל, 18% פונעם ברענשטאף וואס מען ניצט אין אויטאמאבילן איז עטאנאל ברענשטאף פראדוצירט פון צוקער רערן. צוליב דעם, דארף בראזיל נישט קויפן נאפט פון אנדערע לענדער.[1]
אין די פאראייניקטע שטאטן, רוב אויטאמאבילן קענען ניצן ברענשטאף מיט אן אינהאלט ביז 10% עטאנאל. אויטאמאביל פראדוצירער ווי פארד, דיימלער קרייזלער, און GM מאכן אויך פארווארג וואס קענען פארן אויף ברענשטאף מיט א העכערן טייל עטאנאל, ביז 85% (E85). ביז 2006, זענען שוין געווען זעקס מיליאן E85-שטימיק פארמיטלען אויף די גאסן פון די פאראייניקטע שטאטן.[2]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- E85 is an alcohol fuel mixture: 85% ethanol + 15% gasoline - US E85 refueling map
- International Chemical Safety Card 0044
- Molview from bluerhinos.co.uk See Ethanol in 3D (may take over a minute to load using a dial-up connection)


text:
דזשוסעפע ווערדי
,
דזשוסעפע פֿארטונינא פראנטשעסקא ווערדי (איטאליעניש: Giuseppe Verdi; 10טן אקטאבער 1813 - 27טן יאנואר 1901) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר, בעיקר פון אפערע. זיינע אפערעס ווערן געשפילט איבער דער גארער וועלט.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווערדי איז געבוירן אינעם דערפל לע ראנקאל צו זיין פאטער קארלא דזשוסעפע ווערדי און זיין מוטער לואידזשיא אוטיני דעם 10טן אקטאבער 1813. דאס דערפל איז דעמאלסט געווען א טייל פון דער פראנצויזישער אימפעריע.
דעם 4טן מיי 1836 האט ער געהייראט מארגעריטא בארעצי, און זיי האבן געהאט צוויי קינדער.
זיין ערשטע אפערע איז געווען אבערטא, וואס האט געשפילט צום ערשטן מאל אין דער מילאנער אפערע הויז, לא סקאלא, נאוועמבער 1839.
אסאך פון זיינע אפערעס, ספעציעל די פון נאך 1851, שפילט מען איבער כסדר. קיין שום אנדער קאמפאזיטאר פון איטאליענישער אפערע איז געווארן אזוי פאפולער ווי ווערדי, אחוץ אפשר דזיאקאמא פוטשיני.


text:
אוניווערסיטעט פון די אנדן (ווענעזועלע)
דער אוניווערסיטעט פון די אַנדן (שפאניש: Universidad de Los Andes, ULA, אוניווערסידאַד דע לאס אַנדעס) איז דער צווייטער עלצטער אוניווערסיטעט אין ווענעזועלע, מיט זיין הויפט קאמפוס פלאצירט אין דער שטאט מערידא, ווענעזועלע. ULA דער גרעסטער כלל-אוניווערסיטעט אין די ווענעזועלישע אנדן, מיט איינע פון די גרעסטע סטודענטן קערפערשאפטן אינעם לאנד.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ULA איז געגרינדעט געווארן לכתחילה ווי א קאטוילישן סעמינאר אום 29סטן מערץ, 1785 דורכן בישאף פון מערידא, פרע הואן ראמאס דע לארא. דע לארא האט גערופן זיין אנשטאלט די "קעניגלעכע סעמינאר קאלעגיע פון סאן בוענאווענטורא פון מערידא". די שולע איז געהעכערט געווארן צום סטאטוס פון "קעניגלעכער אוניווערסיטעט פון סאן בוענאווענטורא פון מערידא דע לאס קאבאלעראס" אום 21סטן סעפטעמבער, 1810, מיט דער רעכט צו שענקען דיפלאמען אין פילאסאפיע, מעדיצין, ציווילער און קאטוילישער געזעץ, און טעאלאגיע. אין 1832, האט דער פרעזידענט פון ווענעזועלע, גענעראל האזע אנטאניא פאעז, אנגענומען אן אקט וואס מאכט דעם אוניווערסיטעט פאר א סעקולערן אנשטאטל.
היינט, טוט דער אוניווערסיטאט פון די אנדן אפערירן צוויי קאמפוסן אין מערידא, מיט עטלעכע טוץ פאקולטעטן פארשפרייט דורכאויס דער שטאט.
אקאדעמיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אוניווערסיטעט האט ביזגראדירטע פראגראמען אין די קונסטן, וויסנשאפט, ליטעראטור און הומאניסטיק, און נאך, וואס ברענגט צוזאם מער ווי 50,000 סטודענטן און 6,000 פראפעסארן אין די מערידא קאמפוסן.


text:
David Assaf.
Untold Tales of Hasidim:
Crisis and Discontent
in the History of Hasidism.
Waltham, Mass:
Brandeis
University Press, 2010
מעשׂיות וועגן נסים און ניפֿלאָות פֿון חסידישע רביים געהערן צו דעם סאַמע קערן פֿון חסידישער ליטעראַטור. איבערגעניצעוועט, פֿאַרשענערט און פֿאַרבעסערט האָבן זיי אויך געדינט ווי אַ שטאָף פֿאַר דער וועלטלעכער ייִדישער ליטעראַטור. די מחברים, וואָס האָבן געשריבן אויף ייִדיש, העברעיִש, דײַטשיש און אַנדערע לשונות, האָבן צוגעפּאַסט די דאָזיקע מעשׂיות צו אידעיִשע השׂגות און עסטעטישן געשמאַק פֿון זייער סבֿיבֿה. דערבײַ האָט מען ניט זעלטן באַזײַטיקט און פֿאַרווייכערט יענע פּרטים, וואָס זײַנען געווען צו גראָב פֿאַרן מאָדערנעם לייענער.
דער באַקאַנטער היסטאָריקער פֿון חסידות, פּראָפֿעסאָר פֿון תּל-אָבֿיבֿער אוניווערסיטעט, דוד אַסף, האָט אַן אַנדערן צוגאַנג. אין זײַן בוך, וואָס איז אָקערשט אַרויס אין דער ענגלישער איבערזעצונג (דער העברעיִשער אָריגינאַל איז דערשינען אין 2006), נעמט ער זיך צו דעמאַסקירן דווקא יענע עפּיזאָדן אין דער געשיכטע פֿון פֿאַרשידענע חסידישע שיטות, וואָס פּאַסן זיך ניט אַרײַן אין דער ראָמאַנטישער געשטאַלט פֿון חסידות. אין דעם זין איז ער ממשיך די טראַדיציע פֿון די משׂכּילים, אַזעלכע ווי יוסף פּערל, יצחק ערטער און ישׂראל אַקסענפֿעלד; הגם, נאַטירלעך, טוט ער דאָס אויף דעם געהעריקן ניוואָ פֿון הײַנטצײַטיקער היסטאָרישער וויסנשאַפֿט.
דאָס בוך באַהאַנדלט זעקס איינצלנע עפּיזאָדן, וואָס האָבן זיך געטראָפֿן אין דער חסידישער סבֿיבֿה אין מיזרח-אייראָפּע אינעם נײַנצנטן/אָנהייב צוואַנציקסטן יאָרהונדערט און האָבן אַזוי אָדער אַנדערש אַרײַנגענומען חשובֿע חסידישע פּערזענלעכקייטן. די סאַמע סקאַנדאַליעזע מעשׂה איז געשען אַרום 1820 מיטן ייִנגערן זון פֿונעם "אַלטער רבי" ר' שניאור זלמן פֿון ליאַדי, דעם גרינדער פֿונעם חב"ד. ר' משהס געזונט איז געווען שוואַך: אַ פּנים האָט ער געליטן פֿון אַ גײַסטיקער קראַנקייט. אין דער אינעווייניקער היסטאָרישער טראַדיציע פֿון חב"ד איז זײַן לעבן אַרומגעוויקלט מיט אַ נעפּל, אָבער אין דער משׂכּילישער סבֿיבֿה האָט מען שוין לאַנג געשמועסט, אַז ר' משה האָט זיך געשמדט.
די נײַע דאָקומענטן, וואָס דער היסטאָריקער בנימין לוקין האָט אַנטדעקט אין מינסקער אַרכיוון, דערמעגלעכן צו רעקאָנסטרויִרן די דאָזיקע דראַמאַטישע געשיכטע פּרטימדיק. עס קומט אַרויס גאַנץ קלאָר, אַז ר' משה האָט זיך טאַקע יאָ געקריסטיקט, הגם עס בלײַבן פֿראַגעס וועגן דעם לעגאַלן אַספּעקט פֿון דער דאָזיקער אַקציע. דער ווײַטערדיקער גורל פֿון ר' משה איז ניט קלאָר. ס'איז אָבער פֿאַראַן אַ סבֿרה, אַז ער איז געשטאָרבן אין גיכן אין אַ שפּיטאָל פֿאַר גײַסטיק-קראַנקע אין פּעטערבורג.
די היסטאָרישע געשעענישן דינען פֿאַר אַסף ווי אַן אַרויסגאַנג-פּונקט פֿאַר ווײַטערדיקער פֿאָרשונג. עס אינטערעסירט אים סײַ די מעשׂה גופֿא, סײַ די גילגולים פֿון אָט דער מעשׂה אין פֿאַרשידענע טראַדיציעס: בײַ די חסידים, בײַ די משׂכּילים, ווי אויך אין דער וויסנשאַפֿטלעכער היסטאָריאָגראַפֿיע. ער דערקלערט אין דעם אַרײַּנפֿיר, אַז די עפּיזאָדן אַליין האָבן אַ קנאַפּן שײַכות איינער מיטן אַנדערן, חוץ דעם וואָס, זיי אַלע באַטרעפֿן חשובֿע חסידישע פּערזענלעכקייטן. וואָס פֿאַרקניפּט זיי אין איין נאַראַטיוו איז זייער ווײַטערדיק לעבן אין פֿאַרשידענע היסטאָרישע טראַדיציעס. צומאָל האָט מען זיי אין גאַנצן אויסגעמעקט פֿונעם קאָלעקטיוון זכּרון, צומאָל פֿאַרווייכערט און פֿאַרמינערט, צומאָל פֿאַרקערט, מגזם געווען — אַלץ אין הסכּם מיט אייגענע אידעאָלאָגישע חשבונות און השׂגות.
דאָס רובֿ מעשׂיות האָבן צו טאָן מיט די יחידים, וועלכע האָבן פּלוצעם אָפּגעטאָן עפּעס, וואָס האָט זיך אויסגעזען מאָדנע אין די אויגן פֿון זייער סבֿיבֿה און האָט זיך דערפֿאַר גענייטיקט אין אַן אויסקלאָרונג און באַרעכטיקונג, ווי למשל אַן אומגליק מיטן באַרימטן ר' יצחק "החוזה" פֿון לובלין, דעם באַרימטן פּוילישן רבי. שׂמחת-תּורה בײַ נאַכט אין יאָר 1815, ווען אַלע חסידים האָבן געפּראַוועט דעם יום-טובֿ, איז ער אַרויסגעפֿאַלן פֿונעם פֿענצטער פֿון זײַן צימער און האָט זיך שטאַרק צעמזיקט. אום תּשעה-באָבֿ איז ער געשטאָרבן. די חסידים האָבן דאָס אויסגעטײַטשט ווי אַ שטראָף פֿון הימל פֿאַר דעם, וואָס דער רבי האָט צו שטאַרק געוואָלט אַראָפּברענגען דעם משיח. די משׂכּילים, להיפּוך, האָבן געטענהט אַז ער איז פּשוט געווען שיכּור.
אַן אַנדער קאַפּיטל אַנאַליזירט די סיבות און אינעווייניקע ספּרוזשינעס פֿון די רדיפֿות אויף ברעסלעווער חסדים מצד אַנדערע חסידישע שיטות אין אוקראַיִנע. אַ קליינע מחלוקה אַרום שחיטה אינעם שטעטל טעפּליק דינט ווי אַ פֿענצטערל אין דער וועלט פֿון הייסע מחלוקתן, וועלכע האָבן געריסן די ייִדישע וועלט. יעדער צד, די ברעסלעווער און זייערע קעגנער, די סקווערער, האָט אָפּגעהיט די דאָזיקע געשיכטע אויף אַן אייגענעם אופֿן, און הײַנט איז שוין שווער זיך צו דערגיין צו דעם אמת.
די קאַפּיטלען פֿונעם בוך זײַנען אײַנגעאָרדנט אין אַ כראָנאָלאָגישן סדר. די דרײַ לעצטע עפּיזאָדן, וואָס קומען פֿאָר סוף 19טן/אָנהייב 20סטן יאָרהונדערט, פֿאַרמאָגן טיפֿערע פּסיכאָלאָגישע פּאָרטרעטן פֿון חסידישע פּערזענלעכקייטן און זייערע אינערלעכע קאָנפֿליקטן. די פֿאַראַנענע מקורים, אַזעלכע ווי פּריוואַטע בריוו, געדרוקטע אַרטיקלען און אויטאָביאָגראַפֿישע ווידויים, אַנטפּלעקן מטושטשע פּערזענלעכקייטן, וועלכע ראַנגלען זיך מיטן טיפֿן ריס אין זייער נשמה צווישן חסידות און מאָדערנער קולטור.
פֿון די העלדן פֿונעם בוך איז איין טריט ביז צו אַזעלכע באַרימטע ליטעראַרישע פֿיגורן ווי מיכה יוסף בערדיטשעווסקי, אורי צבֿי גרינבערג, אַבֿרהם יהושוע העשעל און אַנדערע "בניהם של קדושים", וואָס זײַנען געווען אויפֿגעהאָדעוועט ווי קומענדיקע גײַסטיקע פֿירער פֿון חסידות, אָבער האָבן אויסגעקליבן אַן אַנדערן וועג. אָבער אַספֿס העלדן מאַכן ניט אָט דעם לעצטן טריט.
דאָס בוך ענדיקט זיך אָן קיין נאָכוואָרט, נאָר מיטן טעקסט פֿון אַ לאַנגן וידוי פֿון ר' יצחק נחום טווערסקי פֿון שפּיקאָוו, וואָס ער האָט געשיקט ווי אַ בריוו צום שרײַבער יעקבֿ דינעזאָן. ער שרײַבט: "איך האַלט אין איין טראַכטן פֿרײַע געדאַנקען, אָבער איך מוז אָפּהיטן די סאַמע ווינציקע מינהגים פֿון מײַנע אָבֿות; איך האָב אַ גוטן געשמאַק און איך האָב ליב שיינקייט, אָבער איך מוז טראָגן די בגדים פֿון ווילדע מענטשן: אַ לאַנגע זײַדענע קאַפּאָטע ביז סאַמע פֿיס און אַ שטרײַמל."


text:
1951
1951 איז דאס 51סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1951 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן סעפטעמבער - די פאראייניגטע שטאטן, אויסטראליע און ניו זילאנד שרייבן אונטער א פארטיידיקונגס בונד, דער ANZUS בונד
- געעפנט דער הר המנוחות בית עולם אין ירושלים
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן יולי - סאנטיאגא קאלטראווא, שפאנישער ארכיטעקט און אינזשעניר
- 29סטן סעפטעמבער - [מיטשעל באטשעלעט]], פרעזידענט פון טשילע
- אורי לופאליאנסקי, בירגערמייסטער פון ירושלים (2005 - 2009)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן יולי - אבדאללא דער ערשטער, מלך פון יארדאניע, דערמארדעט (געב' 1882)


text:
שחיטה
שחיטה פון אן עוף
שחיטה איז די אפעראציע פון שעכטן בעלי חיים צו צוגרייטן פלייש פֿאַר יידן צו עסן, לויט דער תורה. געווענלעך טוט א שוחט שעכטן אין א שאכטהויז, ניצנדיג פאַרשידענע טעכניקס, וואס ווענדט זיך אויפן בעל חי, און די געזעצן פונעם לאנד.
שחיטה איז שייך סיי ביי קרבנות אדער סתם צו עסן כשר. דער שוחט טוט שעכטן א בעל חי אדער א פויגל מיט א שארפן מעסער וואס הייסט א חלף. אזוי ווי דער חלף איז זייער שארף שפירט דער בעל חי גארנישט ווייל ער איז שוין טויט.
שחיטה געזעצן אין פאַרשידענע לענדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין רובֿ מדינות זענען פאראן שחיטה געזעצן וואס זענען א טייל פון פארשידענע כּללים צו באַשיצן ציבור געזונט אַספּעקט. דער בעל חי וואס מען גייט שעכטן מוז זיין דערוואַקסן אונטער אנדערע באדינגונגען און מוזן אפשר אדורכגיין מעדיצינישע בדיקות אויסצומייַדן די פאַרשפּרייטונג פון קרענק. דאס שאכטהויז דארף היטן געוויסע תנאים פון היגיענע צו פאַרמייַדן קראַנקייַט טראַנסמיסיע. פאַרשידענע לענדער האָבן געזעצן וועגן כשרער שחיטה כלומרשט צו פאַרמייַדן עקסטרעמע צער פון דעם בעל חי. די השגחה אין פאַרשידענע לענדער איז געוויינלעך אין די הענט פון אַ וועטערינאַר.
ייִדיש געזעץ לייגט גרויסע וויכטיקייַט אויף געזעצן שחיטה. שחיטה קאָלעקטיוו מקור איז דער פסוק: "וזבחת כאשר צויתיך, און עסן ין דיין טויערן" . פינף לאָז פון שחיטה זענען נישט געשריבן אין די תורה און די אָנהייב, לויט צו רבנישע יידישקייַט, די תורה אַז די באַזיצער-דאָ.
שחיטה לויט צו רעליגיעז געזעץ איז געטאן דורך שניידן דעם האַלדז מיט אַ שאַרפן חלף .
די מוסולמענער האבן א מעטאד פון קוילן בהמות וואס הייסט חאלאל.


text:
אהבת ה'
אהבת ה' איז דער באגריף פון ערוועקן און אנהאלטן ליבשאפט צום באשעפער. דאס איז איינע פון די תרי"ג מצוות לויטן ספר החינוך פון דעם פסוק "ואהבת את ה' אלוהיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאודך".
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער תורה בעפעלט אונז אז עס מוז זיין דער עיקר און הויפט און מערסטענס געליבטער זאך אדער באגריף וואס מיר זאלן בלויז אין איר פאוקסן אונזער געפיל פון ליבשאפט.[1]
דאס ווערט אויסגערעכענט אלס דער מצוה תי"ח פון די תרי"ג מצוות.
אין ספר חובת הלבבות איז דא א גאנצער קאפיטל ווי אזוי פונטקליך מ'קען מקיים זיין די מצווה עס ווערט גערופן שער הבחינה' מיט 7 מהלכים פון מחשבה צו בויען א סטרוקטאר אין זיך שטענדיג ליב צו האבן גאט.


text:
פראטעסטאנטישע רעפארמאציע
די פראטעסטאַנטישע רעפֿארמאַציע איז געווען א באוועגונג פון מארטין לוטער, זשאן קאלווין און אנדערע פראטעסטאנטן. די ערשטע "רעפארמירער" האבן "פראטעסטירט" קעגן די דאקטרינען, ריטואלן און קלויסטער-סטרוקטור פון דער קאטוילישער קירכע, וואס האט געשאפן די פראטעסטאנישע קירכעס. דאס איז געשטיצט געווארן ווען אסאך קריסטן האבן פארלוירן זייער געטרוי אין דער קירכע. די קאטאליקן האבן אנגערופן מיט א קעגן-רעפארמאציע, געפירט דורך די יעזואיטן, וואס האט צוריקגעשטעלט די קאטוילישע קירכע אין עטלעכע טיילן פון אייראפע, למשל פוילן. דער גרעסטער טייל פון צפון אייראפע, אחוץ אירלאנד איז געווארן פראטעסטאנטיש, און דרום אייראפע איז געבליבן קאטויליש. אבער אין צענטראלער אייראפע האבן אנגעהויבן מלחמות צווישן די פראטעסטאנטן און די קאטאליקן. די גרעסטע פראטעסטאנטישע קירכעס זענען געווען די אנגליקאנער (באזירט אן ענגלאנד), די לוטעראנען (באזירט אין דייטשלאנד און סקאנדינאוויע), און די רעפארמירטע קירכעס (באזירט אין דייטשלאנד, שווייץ, די נידערלאנדן און שאטלאנד). מען נעמט אן אז פראטעסטאנטישע רעפארמאציע האט אנגעהויבן אין 1517 ווען לוטער האט פארעפנטליכט זיינע 95 טעזן ביז 1648 ביים אפמאך פון וועסטפאליע וואס האט געענדיקט די אייראפעישע רעליגיעזע מלחמות.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Euan Cameron, The European Reformation (1991)


text:
אגרת ירמיהו
אגרת ירמיהו איז איינע פון די ספרים חיצונים אויף נביאים און ווערט פאלש נתייחס צו ירמיה הנביא.
די חוקרים זענען מחולק אויב עס איז ארגינעל געשריבן געווארן אויף לשה"ק אדער גריכיש.
אין דעם גריכישן תנ"ך געפינט עס זיך נאך מגילת איכה און אין די רוימישע נאך ספר ברוך.
עס אנהאלט צווי-און-זיבעציג פסוקים וואו עס ווערט ארויסגעברענגט אז די פאלשקייט פון די ע"ז און אז מען זאל זי נישט דינען.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- איבערזעצונג פון גריכיש אויף לשון הקודש פון יצחק זעקיל פרענקיל, אין דעת וועבזייטל


text:
כרמלית (חיפה)
כרמלית (אויסגערעדט: קאַרמעליט) איז די אונטערגרונט באן פֿון דער שטאָט חיפֿה. דער כרמלית איז אײנע פֿון די קירצסטע מעטראס אױף דער גאָרער װעלט.
דאס כרמלית איז אויפגעשטעלט געווארן אין די 1950ער יארן, און האט אנגעהויבן אויפנעמען פאסאזשירן, דעם 6טן אקטאבער 1959. די ערשטע פלענער אויפצושטעלן די אונטערגרונט באן, איז שוין פון דעם בריטישן מאנדאט, וועלכע האט פלאנירט, און באטראכט פארשלאגן פון עטליכע אינזשערנירן אין די 1930ער יארן, עס איז אבער קיינמאל נישט צושטאנד געקומען.
ווען ישראל איז געווארן זעלבסטשטענדיק, האט מען פריש אנגעפאנגען באטראכטן פלענער, און צום ענדע באשלאסן אויפצושטעלן אן אונטערגרונט באן. דער באן איז פאקטיש נישט א באן, עס ארבעט אין א געוויסע וועג ווי א ליפט, מיט צוויי מאטארן, פון ביידע עקן פון די רעלסן, וואס זיי טרייבן די וואגאנען, ווען איין וואגאן פארט ארויף, פארט אן אנדערע וואגאן אראפ און טרייבט ארויף די אנדערע באן. דער ליניע באשטייט בלויז פון אן איינצעלנע רעלס, אבער פונקט אינדערמיט ווי די צוויי וואגאנען טרעפן זיך איז דא צוויי, צו ערמעגלעכן דאס אריבערגאנג.
די לענג פון די ליניע איז 2,000 מעטער, מיט די זעקס סטאנציעס אריינגערעכנט, 1,803 מעטער אן די סטאנציעס.
די ווייטקייט פון דער ערשטער סטאנציע ביזן ענדע ליניע, איז זעקס-זיבן מינוט רייזע. די באן געפונט זיך זעכצן מעטער אונטער ערד אין דורכשניט, די ברייטקיטט פון טונעל איז 3.30 מעטער, און ביי די צענטער ווי ביידע וואגאנען טרעפן זיך דאפלט 6.60. די הויכקייט פון טונעל איז 4.20.
אין סטאמבול, טערקיי. איז פארהאן א קלענערע ליניע, אבער דארט איז דא א ברייטע נעץ פון אונטערערדישע באנען, און אין חיפה איז דאס די איינציקסטע אונטערערדישע טראנספארט מיטל. די שיפקייט איז 30 פראצענט, און די אונטערשידט צווישן די העכסטע סטאנציע און די נידעריקסטע, איז 274 מעטער וואס די איינציקסטע אין די וועלט צו פארן אזא שיפקייט.
די ערשטע סטאנציע געפונט זיך אויפן כרמל בארג , וואס דארט געפונט זיך די קאנטראל סיסטעמען, די סטאנציע געפונט נאנט צו די זאא, און הייסט גן האם. די צווייטע סטאנציע בני ציון, וואס איז נעבן בני ציון שפיטאל. די דריטע סטאנציע איז אין הדר געגנט איז מצדה סטאנציע. פערטע סטאנציע איז הנביאים גאס. סולל בונה איז די פיפטע סטאנציע. און פאריז פלאזא איז די לעצטע, און נידעריקסטע סטאנציע, וואס געפונט זיך אין אונטערשטען טייל פון שטאט (עיר התחתית). נאנט צום פארט, און חיפה צענטראל באן סטאנציע.
גאַלעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
באלקאן ביט באקס
באלקאן ביט באקס איז א מוזיקאלישע טרופע וואס שפילט צוזאמשטעל וועלטלעכע מוזיק, וואס ישראלדיקע מענטשן האבן געגרינדעט, וואס האבן זיך צופעליג באגעגנט אין ברוקלין, ניו יארק. תמיר מוסקאט און אורי קאפלאן, זענען די וואס האבן עס אויפגעשטעלט, און שפעטער זענען צוגעקומען נאך זינגערס, און קלעזמער.
זייער מוזיק באשטייט פון ציגיינער מוזיק, ווי אויך באלקאן לענדער מוזיק, פאנק, און היפ האפ מוזיק.
זייער ארבעט איז א געמישטע, און דערפאר האבן זיי זיך שיין ארויפגעארבעט, אין פארשיידענע ערטער ארום דער וועלט, זיי האבן אנגעפאנגען זינגען און אויפטרעטן אין אנהייב 2000 יארן, אין 2005 האבן זיי ארויסגעגעבן זייער ערשטע רעקארדירונג, און אין 2007 זייער צווייטע, ווי עס מערקט זיך א השפעה פון שפאנישע און אראבישע מוזיק.
זיי האבן אריינגענומען אין זייער טרופע, א פאלעסטינער, פון ראמאללא, צו באצייכענען שלום, פאר א שטיק צייט. ווי אויך נעמען זיי ציגיינער טענצער, בולגארישע זינגערס און נאך. זיי ווילן מיט זייער געמישטע מוזיק, ברענגען שלום אויף דער וועלט.


text:
פויגל
פויגל איז א מין בעל חי מיט צוויי פיס, פליגלען און פעדער וואס לייגן אייער. רוב פויגלען פליען ארום אין די לופטן דורך זייערע פליגלען. ס'זענען דא בערך 10,000 זגאלן פויגלען אויף דער וועלט, פונעם ארקטיק ביזן אנטארקטיק.
דער גרעסטער פויגל איז דער שטרויס (וואס קען וואקסן ביז 9 מעטער), דער קלענסטער 5 צ"מ.
זיי קענען פליען קעגן די קאלטסטע ווינט, און האבן נישט קיין קליידונג אבער זענען באשיצט דורך זייערע פעדערן ווארעם צוליב די פילע בלוט וואס שטרומט ווילד אין זייער קערפער.
זיי טראגן קערנדליך פון איין פלאץ צו אנדערן פלאץ, וואס ווערט אנגפלאנצט, אויך קרענק וואס ווערט אנשטעקונג אין מענטשן.


text:
אבאסישער כאליפאט
דער אַבאַסישער כאַליפֿאַט איז געווען א דינאסטיע וואס האט געהערשט אין דעם גרעסטן טייל פון דער איסלאמישער אימפעריע צווישן די יארן 750 און 1258. ער איז געווען די צווייטע איסלאמישע אימפעריע, נאכדעם וואס זיי האבן איבערגעקערט די אומאיאד אימפעריע אין 750, און זיי האבן אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון דער אימפעריע פון דמשק צו באגדאד. שפעטער איז געווארן סאמארא (אין היינטיקן איראק) די הויפטשטאט. אין די צייטן פון דעם אבאסישן כאליפאט, זענען די אומאיאדן געבליבן נאר מיט אל-אנדאלוס (דער איסלאמישער טייל פונעם איבערישן האלבאינזל. דער כאליפאט האט געענדיגט ווען דער מאנגאלישער הולאגו כאן האט זיי געזיגט אין 1258.
פריער איז געווען די הויפטשטאט דמשק, וואס איז געווען אין א נישט אזוי שטארק באפעלקערטן ראיאן, און די אבאסידן האבן געבויט א נייע הויפטשטאט באגדאד דארט ווי אסאך איינוואוינער האבן געוואוינט. דאס האט דערמעגלעכט אנדערע איסלאמישע פעלקער וואס זענען נישט אראבער מיטצוטיילן אין דער מיליטער און די הויכער רעגירונג אמטן, ווי למשל פערסן און טערקן, אזוי איז די אימפעריע געווארן מער קאסמאפאליטאניש.
אין דער תקופה פונעם אבאסישן כאליפאט האט אראבישע דיכטונג דערגרייכט איר גרעסטע הייך. די שרייבער אבו טאמאם און אבו נואס זענען געווען נאענט צום הויף פונעם כאליף אין באגדאד אינעם אנהייב פונעם 9טן יארהונדערט.


text:
ניר בארקאט
ניר באַרקאַט (עברית ניר ברקת, געבוירן אין תל אביב 1959) דער בירגערמייסטער פון ירושלים און דער פארזיצער פון דער פארטיי "ירושלים וועט באווייזן".
ער האט אן ערשטן דיפלאם אין קאמפיוטער וויסנשאפט.
אין יאנואר 2003 ביי די וואלן איז ער געווען א קאנדידאט צו ווערן דער ירושלימער בירגערמייסטער. אבער צום סוף איז ער אומגעפאלן מיט 43% פון די שטימען און אורי לופאליאנסקי איז געווארן דער בירגערמייסטער.
אין די לעצטע יארן האט ניר אויפגעשטעלט די געזעלשאפט "סטארטאפ ירושלים" וואס איר צוועק איז צו העלפן שאפן מער ארבעט פלעצער אין דער שטאט און צום בליאונג פון דער עקאנאמיע.
אינעם יאר 2008, ביי די וואלן פון בירגערמייסטערשאפט אין דער ירושלימער מוניציפאליטעט, איז ער אויסגעקליבן געווארן ווי דער בירגערמײַסטער. ער האט קאנדידירט קעגן מאיר פרוש, ארקאדי גיידאמאק און דן ביראן, און האט געווינען מיט א מערהייט פון 19,347 שטימען.
אין אקטאבער 2013 האט מען אים געוויילט פאר א צווייטן קאדענץ אלס בירגערמייסטער, קעגן משה ליאן און חיים עפשטיין.


text:
זשעק ניקאלסאהן
זשעק ניקאלסאהן געבוירין אלס זשאן ניקאלסאהן איז א באקאנטענר אקטיאר וואס ווערט פארעכענט אלס דער בעסטער שפילער פון טונקעלע עלעמענטן כאראקטעריסטיקס ווי מאפיאנערן און גייסטיש קראנקע כאראקטערס.
זיין מאמע איז געווען א שוי מיידל טאנצערקע. און ער האט דאס נישט געוויסט ביז שפעט אין זיין קאריערע און לעבן, ווען א טיים מאגאזין ארטיקל איבער אים האט אים דאס אויפגעדעקט אז זיין טאטע און מאמע זענען גאר זיין זיידע און באבע וואס זענען שוין לאנג פארשטארבן אין די צייט פונעם אויפדעקונג, און זיין שוועסטער וואס טאנצט פאר פרנסה אין בארס און קלאבס איז גאר זיין עכטער בילאגישער מוטער. ער ווייסט נאך היינט נישט ווער זיין טאטע איז.


text:
אריסטו
אַריסטו (גריכיש: Ἀpισtotέλnς אַריסטאטעלעס; 384- ביז 7טן מערץ 322-) איז געווען פון די װעלט-גרעסטע פילאסאפן. ער האט געלעבט אין די צייטן פון די חכמי המשנה, ער האט זיך געטראפען מיט שמעון הצדיק דער כהן גדול, און איז זייער באאיינדרוקט געווארן פון זיין גרויס קלוגשאפט. ער איז געווען דער לערער פון אלעקסאנדער דער גרויסער.
אריסטו איז געווען א גרויסער דענקער, רוב השקפות און שיטות וואס שטאמען פון די אלטגריכישע פילאסאפן און רוימישע פילאסאפן שטאמען פון אים, עס ווערט דערמאנט א סך ספרים וואס ער האט מחבר געווען.
אַריסטו אין די ספֿרי-קודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער רמב"ם אין זיין ספר מורה נבוכים ברענגט אסאך פון אים און בויט אויף זיינע געדאנקען א סך.
דער ספר "ילקוט מעם לועז" ברענגט א בריוו פון אריסטו צו זיין תלמיד אלכסנדר מוקדון ערקלערענדיג אז ער האט זייער חרטה אויף אלע זיינע מיינונגען ביז היינט, וויבאלד זייט ער איז צוגעקומען צו די אידישע גלויבן האט ער איינגעזען אז דאס איז דאס ריכטיגע גלויבן, און אלע קושיות זענען אים ווי פארשוואונדן געווארן, און אלץ האט זיך אויסגעגראדט אויפן גלייכסטן אופן וואס נאר מעגליך, און עס איז א גרויסע שאד אז ער קען נישט צוריקציען פון זיינע מיינונגען ווייל עס איז שוין אפגעשריבן און פארשפרייט איבער דער גאנצער וועלט.[1]
דער "מגדל עוז" דערציילט אז אריסטו האט זיך אליינס גענומען דאס לעבן ווען ער האט שטודירט א געוויסע טייך פארוואס די וואסער לויפן אראפ און דערנאך צוריק ארויף אין געוויסע צייטן, און אזוי ווי ער האט עס נישט געקענט דערגיין, האט ער זיך גענומען דאס לעבן (מגדול עוז, להגאון יעב"ץ)
עס שטייט אין ספר יוסיפון, אז מען האט אמאל געכאפט אריסטו טאן זייער א נישט צניעותדיגע זאך, ער איז געווען א נאנטער מענטש צום קעניג, און האט זיך פארליבט אין דער קעניגן, און האט געהאט סקס מיט איר, און ווען מען האט אים אפירגעהאלטן פון וואו קומט עס צו אים - אזא גרויסער פילאסאף וואס פרעדיגט אלץ עטיקס וכדומה - זאל אליינס אדורך פאלן מיט אזא הארבע זאך? האט ער געענטפערט: ווען איך האלט א רעדע בין איך טאקע אריסטו דער גרויסער פילאסאף, אבער נאכדעם ווען עס קומט צו די מענטשליכע תאוות בין איך דאך א מענטש.
דער חיד"א ברענגט אין זיינע ספרים אז אויב אריסטוי וואלט ווען געזען מיט זיינע פליישיגע אויגן יציאת מצרים און די גרויסע ניסים וואס האט דאן פאסירט וואלט ער זיך ווען געברויכן און וואלט מודה געווען אין חידוש העולם, און אז דער וועלט האט א האר (חומת אנ"ך תהלים קאפיטל קי"ז, פני דוד פרשת בא).
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ דער בריוו במילואו איז געדרוקט אין ספר ילקוט מעם לועז, אויך אין סוף פונעם ספר רחמי האב איז דער בריוו געדרוקט.