text:
אראבישע ליגע
די אראבישע ליגע איז א בונד פון אַראַבישע לענדער פֿון צפֿון-אַפֿריקע און דרום-מערב-אַזיע וואָס האָבן זיך פֿאַרבונדן מיט אַ צוועק צו לעזן די אַראבישע פּראָבלעמען. איינע פון זייערע הויפט-פראבלעמען איז דאס וואס מדינת ישראל נעמט-איין פאלעסטינער שטחים.
זי איז געגרינדעט געוואָרן אין יאָר ה'תש"ה (1945) דורך זיבן שטאַטן: עגיפטן, סיריע, איראַק, סאודי אראביע, לבנון, יארדאניע און תימן. די אָרגאַניזאַציע איז פֿאַראייניגט פֿון 22 לענדער ווען איינע פֿון זיי איז פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע (PLO) וואָס ביי די אַראַבישע-ליגע איז אש"ף פֿארעכנט ווי אַן אומאָפהענגיקע פאַלעסטינער-שטאַט. אין די 50קער יארן האבן זיך מיטגעטיילט אויך ליביע, סודאן, מאראקא און טוניסיע, און אין די 1960ער יארן קואווייט, און אלזשיר. אין די 1970ער יארן די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, באכריין, קאטאר, אמאן, מארעטאניע, סאמאליע, דזשיבוטי און אש"ף אלס א "פאַלעסטינער שטאַט". קאמארע האט זיך פאראייניגט צו דער ליגע אין יאר (1993).
אין יאר ה'תשל"ט (1979) האט מצרים געבראכן דעם חרם וואס די ליגע האט ארויפֿגעלייגט אויף ישראל, ווען דער נשיא פֿון עגיפטן, אנוואר סאדאט האט אויסגעפירט דעם שלום אפמאך, און געמאכט פרידן מיט ישראל. עגיפטן איז דערפֿאר דערווייטערט געוואָרן פון דער ליגע אויף 10 יאר.
אינהאַלט
די גרינדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געגרינדעט געווארן אין עגיפטן, מיט גרויסבריטאניעס פלאן, גרויסבריטאניע האט עס געוואלט אויפשטעלן אינמיטן דער צווייטער וועלט מלחמה, כדי די אראבישע וועלט, זאל זיך אנשליסן צו די אליאירטע קרעפטן, וויבאלד אסאך אראבער האבן גענויגט צום נאצישן זייט.
אין 1964, זענען פארגעקומען צוויי שפיצן-קאנפערענצן אין קאירא, אין די ערשטע איז אויפגעשטעלט געווארן א צוזאמען ארבעט אין קולטור, דערציונג, און וויסנשאפט. און ביי די צווייטע קאנפערענץ יענע יאר, איז די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע (פ.ל.א.) געגרינדעט געווארן, און אין 1976 איז די פ.ל.א. אנגענומען געווארן ווי א לאנד-מיטגליד אין דער ליגע. 1976 איז געווען דער אנהייב פונעם לבנון ברודער קריג, און די אראבישע ליגע, האט געשיקט שלום טרופן קיין לבנון, וואס האבן זיך גאנץ שנעל ארויסגעצויגן פון דארט.
פראבלעמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון שטענדיג אן זענען געווען פראבלעמען, מיינונגס פארשידנהייטן איבער ישראל, איבער פאלעסטינער פליטים, ירדן האט אנעקסירט דעם מערב ברעג, און איז געווארן א טייל פון איר וואס דאס איז געווען קעגן ווילן פונעם ליגע. עגיפטן האט געמאכט שלום, מאכנדיג אן איבערקערעניש אינעם ליגע פירערשאפט. די פי על או האט אונטער געשריבן דעם אסלא אפמאך, קעגן די ווילן פונעם ליגע.
איינע פון די הויפט פראבלעמען איז געווען, אז ביי אן אפשטימונג, מוזן אלע איינשטימען, אז נישט איז עס נישט אריבער, און עס איז דורכגעפאלן. דאס הייסט אדער אלע אדער גארנישט.
אין 1992 איז אויסגעבראכן אין סאמאליע, א בירגער קריג, און א שווערע הומאניטארישע צוזאמפאל, וואס איז זיי נישט געלונגען צו העלפן, נאר מיט די הילף פון די פאראייניגטע שטאטן, און אייראפע, האט זיך דער מצב עטוואס פארבעסערט.
אויך ביי די אומרוען אין קענען זיי נישט צופיל אויפטון.
אין יאר 2011, ווען עס האבן זיך אנגעהויבן א רייע פון אומרוען אין א טייל פון די אראבישע לענדער, האט די אראבישע ליגע ארויסגעווארפן מואמאר קאדאפי, דער פירער פון ליביע פארן באפעלן פאר זיין מיליטער אומצוברענגען די אויפשטענדלער, און אונטערברענגען די אויפשטאנד מיט א שטייפער האנט. נאכדעם וואס די רעבעלן האבן ענדגילטיג ארויסגעשטויסן קאדאפי און זיינע אנהעגער פון דער מאכט, איז ליביע צוריק א מיטגליד אין דער אראבישער ליגע.
אום נאוועמבער 2011, האט די אראבישע ליגע ארויסגעשטעלט סיריע פון דער ליגע, דאס קומט נאכדעם וואס באשער על אסאד, דער פרעזידענט פון סיריע, האט אלץ רעזולטאט צו די רעוואלט אין זיין לאנד, אונטערגענומען גאר ברוטאלע שריט קעגן זיינע בירגער, וואס רעכנט אריין אומברענגען אסאך ציווילע אומשולדיגע בירגער.
פירערשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוב גענעראל-סעקרעטארן זענען געווען עגיפטישע בירגער, אויסער איינער וואס איז געווען א טוניסישער, אין דער צייט וואס עגיפטן, איז געווען ארויסגעווארפן פון דער ארגאניזאציע, נאכן שלום מאכן מיט ישראל.
די הויפטקוואטיר געפונט זיך אין קיירא.


c: text/html

text:
קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן
די געמיינשאפט פון אומאפהענגיקע שטאטן (גאָש) (רוסיש: CoдpyжecTBo HeзaBиcиMыx ГocyдapcTB, CHГ, סאדרוזשעסטווא נעזאַוויסימיך גאסודאַרסטוו) איז א ראיאן-ארגאניזאציע וועמענס מיטגלידער לענדער זענען געוועזענע סאוועטן רעפובליקן.
די גאָש ארבעט צוזאמען אין דעם שטח פון דעמאקראטיזאציע און פארמיידן פארברעכן.
דער סעקרעטאר פון דער געמיינשאפט איז (2012) סערגיי לעבעדעוו.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט אין 1991 דורך בעלארוס, רוסלאנד און אוקראינע.
אום 21סטן דעצעמבער 1991, האבן די פירער פון נאך אכט סאוועטן רעפובליקן— ארמעניע, אזערביידזשאן, קאזאכסטאן, קירגיזסטאן, מאלדאווע, טורקמעניסטאן, טאדזשיקיסטאן און —מסכים געווען צו באטיילן אין דעם גאש, אזוי איז געווארן די צאל מיטגליד לענדער 11.[1] גרוזיע האט זיך באהאפטן צוויי יאר נאכהער, אין דעצעמבער 1993.[2] די אנדערע דריי געוועזענע סאוועטישע רעפובליקן, די באלטישע שטאטן פון עסטלאנד, ליטע און לעטלאנד האבן זיך נישט באהאפטן.
מיטגלידערשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די געמיינשאפט פון אומאפהענגיקע שטאַטן איז אַ קאָנפֿעדעראַציע געהערן אַלע נאָכפֿאָלגעשטאַטן פֿון דעם סאוועטן פארבאנד אױסער די באַלטישע שטאַטן (לעטלאַנד, ליטע און עסטלאַנד) און טורקמעניסטאַן:
- אַרמעניע
- אַזערבײַדזשאַן
- בעלארוס
- קאַזאַכסטאַן
- קירגיזסטאַן
- מאלדאווע
- רוסלאַנד
- טאַדזשיקיסטאַן
- אוזבעקיסטאַן
דעם 19טן מערץ 2014 האט אוקראינע געמאלדן אז זי ציט זיך ארויס פון דער געמיינשאפט נאך דער אומלעגאלישער אנעקסירונג פונעם קרים, א טייל פון אוקראינע, דורך רוסלאנד.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Alma-Ata Declaration: 11 countries accede to the CIS, 21 December 1991 (איבערזעץ אויף ענגליש). רוסישער טעקסט דא
- ↑ Ratification status of CIS documents as of 15 January 2008 (רוסיש)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
לשון קודש
- צי מיינט איר העברעיש?
לשון קודש איז דער אור אַלטער שפּראַך וואס מ'נוצט ווען מען לערנט תורה. דאס איז די שפראך וואס מען האט גערעדט בשעת מתן תורה און איז פארבליבן געווארן אלס א הייליגע שפראך ביי די יידן במשך זייערע אלע דורות.
לויט די ארטאדאקסישע-יידישע טראדיציע איז דאס די ערשטע שפראך פון דער וועלט ביז דור הפלגה ווען די שפראכן האבן זיך צעטיילט צו 70 שפראכן. אין מדרש שטייט אז מיט די שפראך האט גאט באשאפן דער הימל און די ערד.
לשון קודש האט זיך אנטוויקלט במשך די דורות אין פארשיידענע וועגן, און פון איר האט זיך אנטוויקלט העברעיש.


text:
ערשטע עליה
די ערשטע עליה (וואס הייסט פויערס עליה) איז געווען די ערשטע גרופע פון ארום 25 טויזנט ציוניסטישע אידן וואס האבן עמיגרירט פון מזרח אייראפע און תימן קיין ארץ ישראל אין די נייע צייט צווישן די יארן ה'תרמ"א ; 1881 - ה'תרס"ג ; 1903. (דענסמאל איז ארץ ישראל געוועזן אונטער דער אטאמאנישער אימפעריע.)
פאר די אימיגראציע איז געוועזן נאך גרופעס וואס האבן עמיגרירט קיין ארץ ישראל ווי צ.ב.ש. בעלי התוספות אימיגראציע און תלמידי הגר"א אימיגראציע, אבער זיי האבן עמיגרירט אלס רעליגיעזע סיבות און נישט נאציאנאלישע סיבות אויף צו גרינדן א זעלבסטשטענדיקע יידישע מדינה.
די אימיגראציע האט פאסירט בשעת ווען ווולגארערע יידן (ארום 3.5 מיליאן) האבן עמיגירט פון מזרח אייראפע צו אנדערע לענדער פון דער גארער וועלט איבער הויפט צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, האבן א קליין טייל פון זיי עמיגירט קיין ארץ-ישראל.
די סיבות פון די אלגעמיינע אימיגראציע איז געווען אלס די ענגשאפט וואס איז געווען אין אייראפע פון וועגן די שנעלע וואקסונג פון די דעמאגראפיע (ליינט דארט) און אויך אלס די שרעקלעכע רדיפות און פאגראמען וואס די גויים האבן גערודפט די יידן.
רוב פון די עמיגראנטער האבן צום סוף זיך צוריקגעקערט קיין אייראפע, און נאר א טייל פון זיי איבערהויפט די תימענער (2.5 טויזנט) זיינען געבליבן אין ארץ-ישראל.
א פערטל פון די עמיגראנטערס זיינען געוועזן פויערס וואס האבן געארבייט אין לאנדווירטשאפט. ביי די עמיגראציע איז געגרינדעט געווארן 28 דערפער, פון זיי: ראשון לציון, פתח תקוה, ראש פינה און נאך...


text:
קורט וואלדהיים
קורט יאזעף וואלדהיים (דעם 21סטן דעצעמבער 1918 – דעם 14טן יוני 2007) איז געווען אן עסטרייכער גענעראל, דיפלאמאט און פאליטיקער. וואלדהיים איז געווען גענעראל-סעקרעטאר פון די פאראייניקטע פעלקער פון 1972 ביז 1981, און פרעזידענט פון עסטרייך פון 1986 ביז 1992. ווען ער איז געלאפן פאר פרעזידענט אין עסטרייך אין 1985, זיין דינען אלס אינטעליגעץ אפיציער אינעם ווערמאכט במשך דעם צווייטן וועלט קריג האט געשאפן אן אינטערנאציאנאלע קאנטראוועסיע.
קריג יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אן עסטרייכער גענעראל, און פאליטיקער, געבוירן 1918 ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, און ער האט געדינט אלס זעלנער אינעם ווערמאכט, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, ביים דייטשן אריינמארש קיין רוסלאנד, האט ער טייל גענומען, און ער איז געווען אין גריכנלאנד, אלס שפיאנאזש דינסט, און ווען די גריכישע יידן, זענען דעפארטירט געווארן צו די טויט לאגערן.
1947 האט גריכנלאנד אים באשולדיקט, אלס קריגס פארברעכער, אבער ער איז קיינמאל נישט געברענגט געווארן, פאר א געריכט.
אין די יארן צווישן 1981-1971, האט ער געדינט אלס גענעראל-סעקרעטאר, פון די פאראייניקטע פעלקער, און אין 1990-1986, אלסן פרעזידענט, פון עסטרייך.
אינעם יאר 1987, האט די פאראייניקטע שטאטן געמאלדן, אז וואלדהיים איז פארדעכטיגט, אין פארברעכנס, וואס ער איז באגאנגען דורכאויס די מלחמה, נאך גרויס דרוק פונעם יידישן וועלטליכן קאנגרעס, און זיין איינטריט קיין אמעריקע, איז נישט ערלויבט ביז היינט.
אן אינטערנאציאנאלע היסטאריקער קאמיסיע, וואס עסטרייך האט געשטעלט אויסצופארשן די פארדאכטן, האט פעסטגעשטעלט, אז וואלדהיים האט נישט געהאט קיין דירעקטע האנט, אין די פארברעכנס וואס זענען פארגעקומען, אין די פלעצער ווי ער איז געווען, אבער ער האט געוויסט פון דעם, און האט גארנישט געטון עס אפצושטעלן.
מיט די ארויסקום פון דער קאמיסיע, האט וואלדהיים נישט געוואלט רעזיגנירן פון אמט, און ער איז געבליבן פרעזידענט פון עסטרייך ביז 1990.


text:
2014
2014 איז דאס 14טע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 2014 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - לעטלאנד אדאפטירט די איירא ווי זיין צאלמיטל, און ווערט דאס 18טע לאנד אין דער אייראזאנע.
- ווינטער אלימפיאדע פארגעקומען אין סאָטשי, רוסלאַנד.
- 27סטן יולי - סוף פון דער קאַדענץ פון פרעזידענט שמעון פרס פון ישראל.
- 25סטן אויגוסט - די קאסמאס-סאנשע ניו הארייזאנס איז אריבערגעגאנגען דעם ארביט פונעם פלאנעט נעפטון אונטערוועגס קיין פלוטאן.
- 15טן דעצעמבער - סידני משכונות פארכאפונג, וועלכע האט זיך געענדיגט מיט צוויי טויטע
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן יאנואר - אריאל שרון, פרעמיער מיניסטער פון ישראל (געב' 1928)
- 29סטן אפריל - ראובן פייערשטיין, פסיכאלאג און געווינער פונעם ישראל פריז פאר סאציאל וויסנשאפט (געב' 1921)


text:
וויץ
א וויץ איז אין קורצען עפעס וואס ברענגט מענטשן צו שמייכלען אדער לאכען. וויצן קענען זיין אין פורעם פון רייד, געזאגט אדער געשריבן, און זיי קענען אויך זיין אין פורעם פון זעהניש, אין בילדער אדער פֿאָרשפילען.
די גרעסטע דענקער און פארשער פרובירען צו דערגיין פארוואס מ'לאכט אויף א וויץ. ס'מן-הסתם נישט דא בלויז איין סיבה, און ס'קען זיך אויך ווענדן אויף די סארט וויץ.
אינטעלעקטואלע וויצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינטעלעקטואלע וויצן ברענגען מיט זיך סורפרייז און חידוש. דאס ברענגט הנאה פארן מוח דורך לערנען עפעס ניי. און דעם כלל גייען אריין ווערטער-שפילען און מעשה-וויצן.
די סארט וויצן פארלאנגען סורפרייז און פארדעם פארלירט עס דעם טעם ווען מ'הערט עס איבער.
סלעפסטיק וויצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סלעפסטיק וויצן ברענגט געלעכטער דורך זעהן יענעם'ס צרות. לאכן ווי איינער גליטשט זיך אויס, זיך כויכען ווי איינער כאפט א קרעם-לעקעך אין פנים. די הנאה קען קומען פון דאס וואס מ'שפירט זיך גליקליכער פון יענעם, אדער דורך זיך אויסלערנען צו לאכען פון די אייגענע צרות אויך.
די סארט וויצן פארלאנגט נישט אייביג סורפרייז און מ'קען עס איבערקוקען און איבערקוקען און זיך קוילערען פאר געלעכטער אפילו ביים הונדערטסטען מאל.


text:
סטארעט סיטי
סטארעט סיטי (ענגליש: Starrett City) איז א געגנט פאר ארימע שווארצע אייינוואונער ביים ברעג ברוקלין וואס גרעניצט זיך מיט איסט ניו יארק און קאנארסי.
דאס איז געווען יארן לאנג נאכגעלאזט סוואמפס, שטיקער ערד וואס קיין ריעל עסטעיט אונטערנעמער האט זיך נישט געלוינט צו אנטוויקעלן צוליב די פילע קאסטן פון בויען און די וואסעריגע ערד.
ביז די שטאט האט זיך געלאזט קאסטן און אויפגעבויט קאמפלעקס פון איבער 5 טויזענט דירות פאר ארימע מענטשן, מיט קלויסטערס און שאפינג סענטערס.
זיי האבן אויך עלאויקירט א ריזן אידישן מוסד פאר ארימע רוסישע אידישע אימיגראנטען. און א שול פאר די רוסישע אידן דארטן.
מיט יארן צוריק האבן וויליאמסבורג עסקנים דארטן געוואלט מאכן א חסידישן געגענט אבער עס איז צו ווייט פון מאנהעטן דעריבער האט זיך דא נישט איינגעגעבן ווייל די לאנגע נסיעה צו דער ארבייט וואלט פארשווערט די מקור הפרנסה פון די אידן.
דאס איז געווארן איצט אפגעקויפט דורך ר' דוד ביסטריצער בשותפות מיט ר' מענדל שווימער פון קרית יואל וואס וועלן ווארשיינליך דאס איינקעשן אלס א לוקסוס געגנט צו דעוועלאופן נייע וואלקן קראצערס אויף די פילע ליידיג שטחים וואס איז נאך פארבליבן.


text:
אייקאריאט
אן אייקאַריאט איז אן ארגאניזם מיט קאמפלעקסע צעלן, אדער איין צעל מיט א קאמפלעקסער סטרוקטור. אין די דאזיקע צעלן ווערט דער גענעטישער מאטריאל איינגעארדנט אין כראמאזאמען אין דעם צעל יאדער.
בעלי חיים, פלאנצן, אלגן און שוואמען זענען אלע אייקאריאטן. עס זענען פאראן אויך אייקאריאטן ביי די איין-צעל פראטיסטן. פון דער אנדערער זייט, האבן פשוטע ארגאניזמען ווי למשל באקטעריע און ארכעען נישט קיין יאדערן אדער אנדערע קאמפלעקסע צעל סטרוקטורן. אזעלעכע ארגאניזמען רופט מען פראקאריאטן.
די אייקאריאטן ווערן גערעכנט א געביט.


text:
Jimmy Thank You/yi
א ייש"כ פֿון וויקיפעדיע גרינדער זשימי וויילס
אומגלייבלעך.
יעדע יאר שטעלט די וויקימעדיע פֿונדאַציע א ציל וואס זי ווייס וועט זײַן שווער צו דערגרייכן. זיי מוזן, ווײַל די וויקימעדיע וועבזײַטלעך און באַוועגונג האַלט אין אײַן וואַקסן. וויקיפעדיע איז אַצינד דאס פֿינפֿטע מערסטע באַזוכטע וועבזײַטל אין דער וועלט, אבער אונזער שטאַב, אינפֿראַסטרוקטור און בודזשעט זענען נישטיק רעלאַטיוו צו נאר וועלכן פֿון די אַנדערע 10 גרעסטע וועבזײַטלעך.
יעדע יאר, קומט צוזאַמען די וועלט צו שטיצן וויקיפעדיע און אירע שוועסטער זײַטלעך. דאָס ערשטע מאָל וואָס מיר האבן געשאַפֿן געלט איז דאָס געווען א קהלשער אָנשטרענג צו קויפֿן פֿאַר א וואלונטיר—וואָס שפעטער איז ער געווארן אונזער ערשטער טעכנישער דירעקטאר—א דרינגנדיקן נייטיגן שויס-קאמפיוטער.
אבער הײַ יאר איז נאך מער אומגלייבלעך ווי געוויינטלעך ווײַל דאָס יאָר פֿײַערן מיר וויקיפעדיע'ס צענטן געבורטסטאָג. איז דאך וויכטיק אַז מ'זאל אָנהייבן דאָס יאָר אזוי: מיט א בודזשעט וואס דעקט די אַלע פראיעקטן פון דער וויקימעדיע פֿונדאַציע צו שטיצן וויקיפעדיע און אלע שוועסטער פראיעקטן ווען מיר הייבן אָן דעם נעקסטן יארצענדליקער פֿון אונזער צוזאמען-ארבעט.
כאטש דאָס יאָר האבן מיר געשאַפֿן מער ווי יעדן פֿריערדיקן יאָר—$16 מיליאן—איז דאָס געווען בײַ אונז די גיכסטע געלט-שאַפֿן אַקציע.
נאך סטאַטיסטיק פֿאַר אײַך:
- מער ווי 500,000 נדבות צו דער וויקימעדיע פֿונדאַציע.
- כמעט 130,000 נדבות צו לאקאַלע וויקימעדיע צווייגן איבער דער גארער וועלט.
- צוויי פֿון די גרעסטע געלט-שאַפֿן טעג אין דער געשיכטע פֿון וויקיפעדיע.
- דורכשניט נדבה: בערך $22.
אין דער אקציע זענען געווען אלע קאמפאנענטן וואס מיר האבן ליב וועגן וויקימעדיע פראיעקטן: מענטשן קומען צוזאם, בײַשטײַערן וואָס זיי האבן, און צוזאמען טוט מען אויף. די בײַשטײַערונג פון א טעכנאלאגיע ארבעטער אין מומביי, אינדיע, באַהעפֿט מיט דער בײַשטײַערונג פֿון א בערזע-מעקלער אין לאנדאן און פֿון א סטודענט אין מאסקווע, , קומט אויס אז מיר קענען אויסהאַלטן און שטיצן דעם פראיעקט אויף נאך א יאָר.
אַצינד, לאמיר טרינקען לחיים.
פון טיפֿעניש פֿון מײַן האַרץ, און אין דעם נאָמען פֿון מער ווי100,000 טעטיקע וואלונטירן,
א יישר כח.
זשימי וויילס
וויקיפעדיע גרינדער
Wikipedia is a project of the Wikimedia Foundation. Questions or comments? Write to: donatewikimedia.org
Learn more about local chapters and their projects.


text:
קוילן זייערס
דאס קוילן-זייערס (כעמישע פארמל: CO2) איז א כעמישע פרעפאראט פון א קוילנשטאף אטאם מיט צוויי אקסיגען אטאמען. נארמאל איז דאס א גאז אין סטאנדארט טעמפראטור און דרוק.
קוילן-זייערס ווערט נישט פליסיג, אבער עס ווערט סאליד ווען די טעמפעראטור איז אונטער -78 °C. ווען עס איז הארט (סאליד) ווערט עס גערופן טרוקן אייז.
פלאנצן נעמען אריין קוילן-זייערס צו מאכן עסן, אין א פראצעס וואס הייסט פאטאסינטעז.
פראדוקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינדוסטריעלער קוילן-זייערס ווערט פראדוצירט אין איינעם פון זעקס פראצעסן:[1]
- פארכאפן נאטירלעכן קוילן-זייערס קוואלן
- ווי א ביי-פראדוקט פון וואסערשטאף פראדוקציע, וואו מען פארוואנדלט מעטהאן אויף CO2;
- פארברענען פאסיל-ברענשטאף אדער האלץ
- ווי א ביי-פראדוקט פון יערן צוקער ביים ברייען ביר, וויסקי און אנדערע אלקאהאלישע געטראנקען
- פון דעקאמפאזיציע פון קאלכשטיין ווען מען מאכט קאלך.
ניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קוילן-זייערס ווערט געניצט אין דער אויטאמאביל אינדוסטריע פאר שווייסן, כאטש די אינערטע גאזן ארגאן און העליום זענען בעסער פאר דעם צוועק, אבער זיי זענען טייערער.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
11טן נאוועמבער
11 נאוועמבער איז דער 315טער טאג פון יאר (316טער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 50 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1572 - דער אסטראנאם טיכא בראהע אנטפלעקט א סופערנאווע אין דער קאסיאפעיע קאנסטעלאציע.
- 1675 - גאטפריד לייבניץ ווייזט צום ערשטן מאל די אינטעגראל רעכנונג צו דערגיין דעם שטח אונטער דעם גראף פון דער פונקציע (y = f(x.
- 1889 - וואשינגטאן ווערט דער צוויי און פערציגסטער שטאַט זיך אנצושליסן אין די פאראייניגטע שטאטן.
- 1918 - די ערשטע וועלט מלחמה ענדיגט זיך; פוילן ווערט זעלבשטענדיגקייט.
- 1942 - נאצי דייטשלאנד ענדיגט אייננעמען פראנקרייך.
- 1975 - אנגאלא רופט אויס זעלבשטענדיגקייט זיך אפצוטיילן פון פארטוגאל.
- 2008 - ניר בארקאט ווערט ערוועהלט אלס בירגערמייסטער פון ירושלים.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1821 - פיאדאר מיכאילאוויטש דאסטאיעווסקי, פון די חשוב'סטע רוסישע שרייבער (געש' 1881)
- 1974 - ליאנארדא דיקאפריא, אמעריקאנער פילם אקטיאר
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חגאות און פייערונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פוילן פייערט זעלבשטענדיגקייט
- אנגאלא פייערט זעלבשטענדיגקייט
- אין די פאראייניגטע שטאטן ווערט אפגעהאלטן וועטעראן'ס טאג, אלס עהרע פאר די וואס האבן געדינט פארן לאנד
- אין פראנקרייך און אין בעלגיע ווערט אפגעצייכנט די ענדע פון די ערשטע וועלט מלחמה
- קינדער טאג אין קראאטיע


text:
אפטישע פיברע
אן אפטישע פֿיברע איז א דינער פֿיברע פון גלאז אדער פלאסטיק וואס קען פירן ליכט פון איין עק צום צווייטן. אזא פֿיברע אפטיק קען טראגן 10 מיליאן מעלדונגען אויף א מאל. די וויסנשאפט און אינזשעניריע פון שאפן אפטישע פיברעס הייסט פֿיברע אפטיק. די הויפט ניץ פון אפטישע פיברעס איז אין טעלעקאמוניקאציע
פֿיברע אפטיק איז א טעכנאלאגיע, וואס לאזט דורכפירן אין מיליאנסטל ברוכטיילן פון וואס די דיגיטאלישע סיסטעם האט געלאזט אריבערפירן דורכן די קופערנע דראטן.
אינהאַלט
די היסטאריע דערפון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער טעלעאפאן ווערט געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אנאלאג טעלעפאן דראטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע קופערנע טעלעפאן דראטן האבן געארבעט אויף א סיסטעם לויט וויפיל מאס עלעקטער עס איז יעצט אויפן סעקונדע דא אינעם דראט (קעיבל)
אלעקסאנדער גרעהעם בעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואס ווערט פארעכנט אלס דער ערפונדער פון דעם טעלעפאן אפאראט, האט דאס פאר יארן לאנג שטודירט, ביז איינמאל איז אים געלונגען אריינצורעדן אין דעם ריסעפטער פון זיין פלאץ אין איין צימער, און עס איז ארויסגעקומען זיין אריגינאלער קול פון דעם רעסיווער פון דעם צווייטן צימער, ווען ער האט אריינגעזאגט די ווערטער קום אהער, האט דער געהילף געמיינט אז ער איז געווען אין זיין צימער און ער האט אים גערופן אז ער זאל אריבער קומען מיט אים צוזאמען, דערווייל ווען ער איז אריין געקומען פרעגט ער אים וויאזוי זיצטו שוין דא, האט ער אים געענטפערט איך האב דיר פון דא גערופן, האט ער אים געזאגט אז עס קען נישט זיין איך האב דאך געהערט דיין קול, האט ער אים געזאגט יא עס איז אמת און דאס איז דער כלי וואס איז דער טעלעפאן און דעמאלטס איז דער ערשטער טעלעפאן געבוירן געווארן
אנאלאג ווערט אויפגעטוישט אויף דיגיטאליש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שפעטער האט מען אויפגעטוישט דעם וועג וויאזוי די אינפארמאציע ווערט אריבערגעשיקט די קופערנע דראטן וואס דאס האט מען אויפגעטוען אויף צוויי וועגן, איינס די שנעלקייט וואס עס גייט, און איינס די וואליום וויפיל עס פארנעמט אין דעם זעלבן זענדונג
דאס איז בעיקר געווארן אויפגעטוען אויף א וועג אז אנשטאט ווי אנאלאג וואס האלט אויף די צייט פון דעם דראט (קעיבל) געט מען איינמאל א שיק, אבער עס איז נאך אלס בעצם דער זעלבער וועג אז מען שיקט אריבער עלעקטרישע שטראמען דורך א קופערנער דראט
די היסטאריע פון פֿיברע אפטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער טעכנישער חלק דערפון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט אונטערשייד איז אז אנשטאט צו ווערן געשיקט דורך קופערנע דראטן שיקט מען א ליכטיגקייט דורך א גלאזערנעם דראט, וואס עס לויפט מיליאנען מאל אזוי שנעל ווי עלעקטער לויפט דורך קופער, ווי אויך קען מען אויף איינמאל שיקן מיליאנען זענדונוגען (שטראלן פון ליכטיגקייט) אין דעם זעלבן גלאזערנעם דראט, און אויב דאס איז נישט גענוג, קען דער גלאז בטבע פארנעמען אויף איינמאל ציי אהין און צו אויף צוריק און עס איז נישט קיין סתירה, דאס הייסט דרייפאכיג פארשנעלערט פון דעם קופערנע דראטן
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
סוכות
סוכות (חג האסיף - הארבסט פייערונג) - איז אַ יִידישע זיבן טאגיגע פייערונג, פון ט"ו תשרי ביז כ"א תשרי. גלייך נאך סוכות געפאלט דער יום טוב שמיני עצרת.
עס הייסט אויך חג האסיף דער יום טוב פון הארבסט וואס מען טוט איינזאמעלן די תבואה.
עס געפאלט אין חודש "תשרי", פיר טעג נאך יום כיפור.
דער ערשטער טאג (אין חוץ לארץ די ערשטע צוויי טעג) פון סוכות איז א יום טוב, און די איבעריגע טעג זענען חול המועד.
סוכות עסט מען און שלאפט מען אין דער סוכה.
טעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די תורה גיט דעם טעם פאר דער מצווה פון סוכה, א זכר צו די סוכות בהן ישבו בני ישראל במדבר:
ס'איז פאראן צוויי טייטשן פון די סוכות: טייל לערנען אז די סוכות אין וואס דער אייבערשטער האט אריינגעלעגט די יידן אין מדבר זענען געווען עכטע סוכות (אבן עזרא, רשב"ם), אנדערע לערנען אבער אז סוכות דא מיינט מען די ענני הכבוד— די ערע וואלקנס—וואס האבן געשיצט די יידן אין מדבר (אונקלוס, רש"י, רמב"ן).
- דאס ווערט געפײַערט היינט צוטאגס אלס אנדענק צום באפרייאונג פון מצרים, צו דאנקן גאט פאר די ניסים דאן, אין סימבאליש צייכענט דאס אפ די הימלישע ווענט פון פון די 4 וואלקענעס וואס איז געווען דער איינציגסטער שוץ אין מדבר ווען די אידן האבן דארטן געוואלגערט 40 יאר און עס איז זיי גארנישט געשען קיין שלעכט'ס.
- און דער סעזאן איז אויסגעשטעלט דווקא אין הערבסט סעזאן, בעפאר די ווינטער ווען די פארמער און פלאנצער ענדיגן זייער פעלד ארבייט, וואס אמאל איז יעדער געווען אין אזא ארבייט. און זיי עסן דאן אין אזא סוכה צו פייערן און דאנקן פאר די גוטע פלאנצונג פון יאר. אויך איז די ד' מינים אלס לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגען.
זמן שמחתנו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סוכות איז א ספעציעלער זמן פון דערהויבנקייט און פרייד וואס מען זאגט הלל און מאכט שמחת בית השואבה, אויך נעמט מען די קינדער פאר אויספלוגן, און זאאס צו מאכן זיי פריילעך.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יצחק פאנגער, סוכות - דער יום טוב פון שמחה, ווידעא לעקציע ביי הידברות


text:
עירוב
עירוב געווענליך מיינט דאס עירובי חצרות, בכדי צו קענען טראגן שבת אין אן ארט וואס ארומגענומען מיט מחיצות אבער וואו מען וואוינט דארט אין פארשידענע הײַזער. עירוב קען אויך מיינען "עירובי תחומין" אדער "עירוב תבשילין".
אינהאַלט
עירוב חצירות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס מאכן א עירוב חצירות איז א תקנה פון שלמה המלך, די תקנה איז אז ווען צוויי אדער מער מענטשן וואוינען אין איין חצר ווערט דאס פאררעכנט ווי א רשות הרבים און מען טאר דארט נישט טראגן שבת, און אויב מאכט מען א עירוב און יעדער איז זיך משתתף אין די איין ברויט וואס ווערט געלייגט אין איין הויז ווערט יא די חצר פאררעכנט ווי א רשות היחיד צו מעגן מטלטל זיין שבת דארט. אויך ווען א שטח האט א דין פון א כרמלית און מען נעמט אים ארום מיט מחיצות קען עס ווערן א טייל פון אן עירוב.
צורת הפתח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די תקנה פון עירובי חצירות איז נאר פאר אזעלכע חצירות וואס זענען ארומגענומען מיט געהעריגע מחיצות, אבער א חצר וואס האט נישט קיין גאנצע מחיצה קען מען אין דעם נישט טראגן נאר אויב מען מאכט א צורת הפתח, וואס דאס זענען אזעלכע שטאנגען וואס שטריק לויפט אויף דעם פון אויבן, און דאס ווערט פאררעכנט ווי א טיר פאר דעם חצר, אזוי ארום קען מען נאכדעם מאכן עירובי חצירות.
מען האט דאס געמאכט אין פיל גרויסע שטעט אין אייראפע.
אין טייל שטעט האט מען דאס נישט געלאזט מאכן צוליב דעם אז עס וועט נשתכח ווערן הלכות הוצאה והכנסה. אזוי דער תוספות יום טוב זאגט אז אין ירושלים בזמן בית המקדש איז וועגן דעם נישט געווען קיין עירוב. אבער אנדערע לייקענען און זאגן אז דאס וואס מען האט נישט געמאכט א עירוב אין פארשידענע שטעט איז צוליב זייטיגע מחלוקת און נישט עס זאל נישט פארגעסן ווערן די הלכה פון נישט טראגן.
און אלס הוצאה והכנסה ס'זאל נישט פארגעסן ווערן, האט מען געטון איינע פון די צוויי זאכן אדער אז איינער פון שטאט זאל נישט טראגן נאר איינער, איו און מערסטנ'ס פעלער האט מען פשוט געלאזט ביים עק שטאט א קליין שטיקל פלאץ וואו ס'נישט דא קיין עירוב און מ'האט מפרסם געווען אין שטאט אז יענע גאס האט נישט קיין עירוב,אזוי ווי ס'שטייט אין שולחן ערוך.
רשות הרבים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויב א פלאץ הייסט א רשות הרבים מן התורה דאן העלפט נישט קיין צורת הפתח, און נישט קיין עירוב חצירות, און אז מען טראגט אין א רשות הרבים בשוגג איז מען חייב חטאת.
א רשות הרבים איז א פלאץ מיוחד פאר אסאך מענטשן ווי א מארק פלאץ אדער א שאסיי, און עס מיז זיין 16 אמות ברייט, און עס איז א מחלוקת ראשונים אויב עס מוזן זיך באניצן מיט דעם רשות הרבים ששים רבוא מענטשן אז דאס זאל זיין א רשות הרבים מן התורה.
עירובין אין פארשידענע שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ירושלים און בני ברק און רוב שטעט אין ארץ ישראל איז דא אן עירוב צו טראגן שבת.
ברוקלין און מאנהעטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צי מען מעג דאס היינט מאכן און טראגן דערמיט אין שבת.
אלע ליטווישע גדולים אין ניו יארק האבן געהאלטן אז מאנהעטן און ברוקלין האבן א דין רשות הרבים מן התורה, און מען קען דא נישט מאכן קיין עירוב, טייל פון זיי, וואס רעכנט אריין ר' אהרן קאטלער, האבן געהאלטן אז עס פעלט נישט אויס קיין ששים רבוא, און ממילא איז פשוט אז די פלעצער האבן א דין רשות הרבים, אנדערע, און דאס רעכנט אריין ר' משה פיינשטיין, האבן געהאלטן אז ששים רבוא ברויכן זיך נישט ציזאם קימען אין איין גאס, עס איז געניג אז אין די שטאט איז דא ששים רבוא, און לויט זיי איז אויך מאנהעטן און ברוקלין א רשות הרבים מן התורה און מען קען נישט מאכן קיין עירוב.
אנדערע גדולי ישראל וואס דאס רעכנט אריין דער סאטמארער רבי ר' יואל טייטלבוים האבן געהאלטן אז מען זאל נישט מאכן קיין עירוב צוליב מכשולות וואס קען ארויסקומען פון נישט קענען הלכות הוצאה בשבת.
פון דער אנדערער זייט איז געווען ר' יהונתן שטייף און ר' מיכאל בער ווייסמאנדל וואס האבן געהאלטן אז מען דארף יא מאכן א עירוב אין ברוקלין און מאנהעטן, ר' מיכאל בער האט געוואלט מצרף זיין די בריקן פון דער סאבוויי פאר פי תקרה און צורת הפתח.
בארא פארק און וויליאמסבורג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר תש"ס האט זיך אנגעהויבן א נייער עירוב אין בארא פארק מיט דער השגחה פון ר' חיים לייב כ"ץ, די קהילות וואס שטיצן דאס איז בעלז און קלויזנבורג, און די קעגנער זענען סאטמאר און באבוב.
אין יאר תשס"ג האבן געוויסע געמאכט אן עירוב אין וויליאמסבורג מיט דער הסכמה פון הרב שלום קרויז, אודווארער רב, און הרב אפרים פישל הערשקאוויטש. די קהילות וואס שטיצן דאס איז בעלז און קלויזנבורג, אלע אנדערע קהילות אין שטאט אין שפיץ פון סאטמאר זענען דערקעגן.
אייראפע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אנטווערפן איז דא אן עירוב נאך פון פארן קריג.
רבנים פון פריערדיגן דור אין אמעריקע וואס שטיצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יונתן שטייף
רבנים פון פריערדיגן דור אין אמעריקע דערקעגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב אהרן קאטלער


text:
טערקיי
דאס טערקײַ (טערקיש: Türkiye), אפיציעל די רעפובליק פון טערקיי (טערקיש: Türkiye Cumhuriyeti) איז אן איסלאמיש לאנד אין אייראפע און מערבֿ-אַזיע. זײַן הױפּטשטאָט איז אַנקאַראַ. עס גרענעצט דעם מיטלענדישן ים, סיריע און איראק פון דרום, דעם אגאישן ים פון מערב, גריכנלאנד און בולגאריע פון צפון-מערב, דעם שווארצן ים פון צפון, גרוזיע פון צפון-מזרח און ארמעניע און איראן פון מזרח. טערקיי באדעקט א שטח פון בערך 780,000 קוואדראט ק"מ.
די ביזאנטישע און אטאמאנע אימפעריעס זענען ביידע געווען אויפן ארט פון היינטיגן טערקיי. די טערקישע קולטור איז געמישט אריענטאל און וועסטערן, אזוי ווי ס'פאסט פאר א לאנד וואס איז סיי אין אזיע סיי אין אייראפע.
טערקיי איז א סעקולערע, דעמאקראטישע רעפובליק. מוסטאפא קעמאל אטאטורק האט אויפגעבויט זיין פאליטישע סיסטעם אין 1923, נאך דעם איינבראך פון דער אטאמאנישער אימפעריע. טערקיי איז געווען א פונדאציע מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער, און פון די ארגאניזאציע פון מוסולמענישע לענדער, און האט אריינגעטרעטן נאט"א אין 1952. זייט 2005, פירט טערקיי א משא-מתן אריינצוטרעטן דעם אייראפעישן פארבאנד, וואס ווערט נישט ערלויבט דורך די אייראפעישע לענדער, וויבאלד טערקייס מענטשן רעכט איז געפלאגט מיט פראבלעמען, וואס איז נישט צופרידנשטעלענד פארן אייראפעישע געמיינדע. ווי דאס קעגנשטעלן זיך ארויסצוציען פון ציפערן, ווי עטליכע פארטן זענען פארשלאסן פארן פארקער, און מערערע לענדער פארלאנגען דאס ארויסציען פון טערקיי.
די אפיציעלע שפראך פונעם לאנד איז טערקיש, א טערקישע שפראך וואס בערך 85% פון דער באפעלקערונג רעדן אלס מוטערשפראך.
טערקיי איז דער וועלט'ס הויפט פראדוצירער פון אפריקאסן,[1] מיט 390,000 טאנען אין 2005.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינעם 13טן יארהונדערט האבן די אטאמאנען פאראייניגט אנאטאליע, און זיי האבן געשאפן אן אימפעריע וואס האט אריינגענומען א גרויסן טייל פון דרום-מזרח אייראפע, מערב אזיע און צפון אפריקע, און איז געווארן א גרויסע מאכט. די שפיץ פון איר מאכט איז געווען פונעם 15טן ביזן 17טן יארהונדערטער, אנהייבנדיק מיט סוליימאן דער ערשטער, וואס האט געהערשט פון 1520 ביז 1566.
ביים ים האט דער אטאמאנישער ים-פלאט געקעמפט פאר קאנטראל איבערן מיטלענדישן ים.
פונעם אנפאנג פון דעם 19טן יארהונדערט האט די אטאמאנישע אימפעריע אנגעהויבן גיין אונטער.
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז די אטאמאנישע אימפעריע געווען איינער פון די צענטראלע מאכטן. אין דער גאנג פון דער מלחמה האט מען דעפארטירט די ארמענער פון מזרח אנאטאליע קיין סיריע, וואס האט אויסגעלאזט מיט דער שחיטה פון 1,500,000 ארמענער אין דעם ארמענער פאלקסמארד, וואס טערקיי טענה'ט איז נישט געווען קיין פאלקסמארד. אויך האט מען אויסגעפירט שחיטות קעגן אנדערע מינאריטען, ווי די גריכן און די אסיריער.
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז טערקיי געווען אקופירט דורך די ארמייען פון די אליאירטע מאכטן, און ס'איז געגרינדעט געווארן די טערקישע נאציאנאלע באוועגונג. מען האט געפירט די טערקישע אומאפהענגיקייט מלחמה אונטער דער פירערשאפט פון מוסטאפא קעמאל פאשא, א מיליטער קאמאנדירער וואס האט געקעמפט אין דער גאליפאלי קאמף.
דעם 18טן סעפטעמבער האט די טערקישע רעגירונג אין אנקארא זיך פראקלאמירט די לעגאלע רעגירונג אין טערקיי; די פרעמדע ארמייען זענען שוין געווען ארויס פון לאנד. אין יולי 1923 האט מען געחתמעט דעם לאזאן אפמאך וואס האט אנערקענט די סואווערענטעט פון דער טערקישער רעפובליק.
אטאטורק איז געווען א פראגמאטישער פירער וואס האט איינגעפירט ברייטע רעפארמען אין טערקיי, וואס האבן צוגעברענגט צו מאדערניזאציע, און האבן איבערגעקערט דאס איסלאמישע לאנד צו סעקולערער רעפובליק מיט א מערבדיקע אריענטאציע. צווישן די רעפארמען, האט מען געטוישט די אראבישע שריפט מיט א שריפט באזירט אויפן לאטיינישן אלפאבעט, פרויען האבן אנגעהויבן גיין מיט אויפגעדעקטע פנימער און מענער האבן אויפגעהערט טראגן אויפן קאפ דעם טארבוש. מ'האט אויסגערופן אנקארא ווי די נייע הויפטשטאט פון טערקיי אנשטאט סטאמבול.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טערקיי איז א לאנד וואס ציט זיך אויס אויף צוויי קאנטינענטן, און שאפט א בריק צווישן אייראפע און אזיע. די באספארוס, ים פון מארמארא און דארדאנעלן דורכגאסן צעשיידן זיין אזיאטישן טייל (אנאטאליע אדער "קליין אזיע") פון זיין אייראפעישן טייל (טראקיע). דער אייראפעישער טייל איז נאר 3% פונעם שטח פון לאנד.
די טעריטאריע פון טערקיי איז מער ווי 1600 ק"מ אין דער לענג און 800 ק"מ אין דער ברייט, מיט א פארעם מער אדער ווייניגער ווי א גראדעק. ער ליגט צווישן די גארטל ליניעס 35º און 43º N, און די מערידיאנען 25º און 45º E.
טערקיי באדעקט א שטח פון 780,580 קוואדראט ק"מ. טערקיי האט לאנד גרענעצן וואס זענען לאנג 2,627 ק"מ מיט 8 לענדער: בולגאריע (240 ק"מ), גרוזיע (252 ק"מ), ארמעניע (268 ק"מ), אזערביידזשאן (9 ק"מ), איראן (499 ק"מ), איראק (331 ק"מ), סיריע (822 ק"מ) און גריכנלאנד (206 ק"מ). די ים גרענעצן זענען לאנג 7,200 ק"מ אויפן שווארצן ים, ים פון מארמארא, אגאישן ים און מיטלענדישן ים. טערקיי איז דאס 37סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט אין שטח.
דער אייראפעאישער טייל פון טערקיי, מזרח טראקע, שאפט די גרענעצן פון טערקיי מיט גריכנלאנד און בולגאריע. דער אזיאטישער טייל, אנאטאליע, איז א הויכער צענטראלער פלאטא מיט שמאלע בארטנדיגע פלוינען. אזיאטישער טערקיי איז מערסטנס בארגיש, אבער אין אייראפעישן טערקיי זענען נאר דא בערגלעך. דער העכסטער פונקט אין טערקיי איז דער שפיץ פון בארג אררט וואס איז הויך 5,166 מעטער. אומגעפער 85% פונעם לאנד איז העכער פון 450 מעטער. אין צפון פון לאנד פאראלעל צום שווארצן ים שפרייטן זיך די פאנטוס בערג, און אין דרום פון לאנד פאראלעל צום מיטלענדישן ים שפרייטן זיך די טאורוס בערג.
טערקיי איז א לאנד רייך אין וואסער; ער האט 1,200 ק"מ פון טייכן, וואס די לענגסטע און וויכטיקסטע פון זיי זענען די פרת, חידקל און קיזילירמארק טייכן.
די הויפטשטאט פון טערקיי, אנקארא, איז באקאנט פאר די אנגארא קאץ, אנגארא קיניגל און אנגארא ציג.
קלימאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בארטן געגנטן פון טערקיי אויף די אגאישן און מיטלענדישן ימען האבן א טעמפעראטן מיטלענדישן קלימאט, מיט הייסע טרוקענע זומערס און צארטע אדער קילע און נאסע ווינטערס. די געגנטן אויפן בארטן פון שווארצן ים האבן א טעמפעראטן אקעאנישן קלימאט מיט ווארעמע, נאסע זומערס און קילע, נאסע ווינטערס.
אין מזרח טייל פונעם אנאטאלישן פלאטא זענען די ווינטערס גאר הארב. די טעמפעראטורן קענען אראפגיין ביז 30º- צו 40ºC-, און שניי קען ליגן מער ווי 120 טעג פון יאר.
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טערקיי האט דער וועלט'ס 17טע גרעסטע פראדוקט ווערדע. דאס לאנד איז א פונדאציע מיטגליד אין דער ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג און די גרופע פון 20 הויפט עקאנאמיעס.
טערקיי האט עקספארטירט $143.5 ביליאן אין 2011 און $163 ביליאן אין 2012 ( די הויפט עקספארט שותפים אין 2012 זענען געווען: דייטשלאנד 8.6%, איראק 7.1%, איראן 6.5%, דאס פאראייניגטע קעניגרייך 5.7%, פאראייניגטע אראבישע עמיראטן 5.4%). אבער אימפארטן זענען געווען גרעסער ביי $229 ביליאן.
שטארקע סעקטארן פון דער טערקישער עקאנאמיע זענען אויטאמאבילן, שיפבויען, אוטערהאלטונגס-עלעקטראניק, באנקירן, קאנסטרוקציע, טעקסטילן, אויל ראפינירן, מינעריי, אייזן און שטאל.
טוריזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טוריזם אין טערקיי איז געוואקסן גיך אין די לעצטע צוואנציג יאר און איז היינט א וויכטיקער טייל פון דער עקאנאמיע. אין 2013 האבן 37.8 אויסלענדישע טוריסטן אנגעקומען אין טערקיי; זיי האבן אריינגעשטעלט $27.9 ביליאן צו טערקיי'ס איינקומפטן. אין טערקיי געפינען זיך צוויי פון די זיבן ווינדער פון די וועלט.
אינפראסטרוקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 2013 האט טערקיי געהאט 98 פליפעלדער, כולל 22 אינטערנאציאנאלע פליפעלדער. דאס סטאמבול אטאטורק פליפעלד איז דאס 13טע מערסט באשעפטיגסטע פליפעלד אין דער וועלט, און האט באדינט 31,833,324 פאסאזשירן צווישן יאנואר און יולי 2014. מען פלאנירט א ניי דריט פליפעלד פאר סטאמבול וואס וועט זיין דאס גרעסטע אין דער וועלט, מיט א מעגלעכקייט צו באדינען 150 מיליאן פאסאזשירן א יאר. דער פאן-טרעגער פון טערקיי זייט 1933 איז טערקישע לופטליניעס, און ווערט בארעכנט די בעסטע לופטליניע אין אייראפע אין די יארן 2011, 2012, 2013 און 2014.
די טערקישע אינטערנעץ האט 35 מיליאן באניצער.
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גאלעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
נאקעט
נאקעט איז א מענטש וואס טראגט נישט קיין קליידונג הייסט עס נאקעט. עס ווערט אנגערופן אויסגעטאן.
עס היינט אין רוב פלעצער אין די וועלט אומלעגאל צו גיין נאקעט גענצליך אויף דער גאס. לויטן געזעץ מוזן די זכרים זיך פארדעקן די פלאץ פון די ערווה, און די נקיבות סיי די ערווה (געשלעכט גליד) און אויך די ברוסטן ביים ארויסגיין אויפן גאס צווישן מענטשן.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אדם הראשון פארן חטא פון עסן דעם עפל דורך דעם שלאנג איז געווען נאקעט, אבער צוליב זיין זינד האט ער זיך געמוזט צודעקן מיט קליידונג אויס בושה.
ביי חסידים איז אנגענומען צו גיין נאקעט אין מקוה אפילו עס איז פיל מענטשן ביינאזאם און איז לכאורה אין קעגנווארט צו צניעות צו אנטבלויזן דעם קערפער פארנט פון א צווייטן. אבער ביים גיין פונעם פלאץ וואו מען טוט זיך אויס די קליידער ביזן בור הטבילה פירט מען צוצודעקן מיט א האנטוך. אין די קהלה תולדות אהרן איז איינגעפירט אז עס איז טונקל אין מקוה, כדי מען זאל נישט צוקומען צו זעהן דעם צווייטן'ס איבר המילה, וואס דאס איז א הארבער פגם אין קדושה.


text:
ISBN
ISBN איי.עס.בי.ען. איז די ראשי תיבות פון אינטערנאציאנאלער סטאנדארט בוך נומער International Standard Book Number, דאס איז א גלאבאלער אנערקענטער קאד איבער די וועלט, צו אינדענטיפיצירן יעדעס איינציגע בוך מיט איר אייגענארטיגער נומער. געווענליך וועט מען דאס טרעפן ארויפגעפרינט אויפן אונטערשטען דעקל פון ספר, דאס קומט אין פארעם פון א באר קאוד מיט נומבערס, אזוי ארום קען דאס געליינט ווערן סיי דורך א מענטש און סיי דורך א מאשין א קאמפיוטער סקענער. יעדע דרוק אדער אויפלאגע האט א באזונדערע אייגענארטיגער נומער, די דאזיגע קאודס דינען די אינטערעסע פון די פארשידענע קאטעלאגס פון ביזנעסער פון מוכר ספרים, און אויך סתם פאר סדר אין די ביבליאטעקן.
דער שיטה פון איי.עס.בי.ען. איז ערשט אויפגעקומען אין בריטאניע אין יאר 1966 דורך א ביכער טשעין סטאר נעץ מיטן נאמען "WH Smith". קודם איז דאס געווארן אנגערופן SBN) Standard Book Number). דער צוגאנג איז דערנאך געווארן אויפגענומען דורך די גאנצע וועלט אין יאר 1970 א ענדליכע קאוד איז אויך דא פאר זשורנאלן אין אויסגאבעס ווי צייטונגן וואס הייסט ISSN) International Standard Serial Number).
אין די ערשטע פערציג יאר האט דאס אנטהאלטן בלויז צעהן ציפערן, אבער אנפאנג פון יאנואר 1 2007 איז דאס פארגרעסערט געווארן צו 13 ציפערן.


text:
לאטיין
לאטיין איז א פארצייטישע שפראך, פון וואס שטאמען די אלע ראמאנשע שפראכן (איטאליעניש, פראנצויזיש, שפאניש, פארטוגעזיש, רומעניש און קאטאלאן) וואס מען רעדט היינט.
היסטאריע פון לאטיין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינעם "לאטיום" פראווינץ ארום רוים איז געבוירן די לאטיינישע שפראך, אירע דיאלעקטן, אויספשריכן און קולטור.
דער לאטיינישער אלפאבעט איז אויך באזירט אויף דעם אלפאבעט פון אלט-איטאליק, וועלכע האבן אפגענויגט פון דעם גריכישן.
לאטיין דער צענטער פון וויסנשאפט און קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין לאטיין איז געבוירן די לאטיינישע ציפערן (ענגליש: Roman numbers). די העכערע קלאס מענטשן, דאקטוירים, פראפעסארן, אינטעלעקטואלן, דענקער און דיכטער האבן נאר געשריבן אין לאטייניש. דאס איז געווען און האט געהייסן די שפראך פון די געלערנטע.
לאטיין היינט צו טאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די לאטיינישע שפראך איז היינט כמעט ווי אונטערגעגאנגען. גאר ווינציג מענטשן רעדן אדער שרייבן ריינעם לאטייניש. אויך ווערט עס געלערנט אין אינווירזיטעטן דורך שוהלער וואס זוכן צו קענען לייענען די אלטע ביכער געשריבן אויף לאטייניש. טראצדעם וואס אסאך ווערטער און אויסשפריכן זענען געבליבן איז אבער די שפראך כמעט ווי אינטערגעגאנגען. און גאר ווינציג לערנען איר נאך היינט צוטאגס פארן מינדליכן באנוץ צוליב די חכמה און אינטערעסע דערין.
די איינציגסטע ארט ווי לאטיין ווערט נאך באנוצט איז אינעם וואטיקאן אין רוים, אין וועלכן לאטיין איז די אפיציעלע שפראך פאר די גייסטלעכע, ווי אויך דער פויבסט רעדט נאר אויף לאטייניש ווען ער אדרעסירט די מאסן, אדער ווען ער פרעפעלט אין קירכע.


text:
לייאנעל
לייאנעל איז א נאמען פון א ראדיאו פערזענליכקייט אין אמעריקע.
ער איז געווען אין טאמפא דערנאך אין ניו יארק צופרי אויף דאבעליו.עי.בי.סי. און דערנאך קיין דאבליו.אוי.אר. ביידערנאכט, דערנאך ווי ער איז איצט צוריק אינדערפרי אויף עיר אמעריקע ראדיאו.
ער איז אייביג געווען א מיטלמעסיגער מער קאנסערוואטיוו אבער איז היינט צוטאגס א ליבעראל, ער האלט זיך פאר א ליבערטעריען
זיין קאריערע האט זיך אנגעהויבן אלס כראנישער אריינרופען כסדר צו אלע פארשידענארטיקע טאלק ראדיאו סטאנציעס און זיין שטימע האט פארוויילט די צוהערער מער ווי די האוסטס און מען האט אים צוכאפט אלס רעגלמעסיגער רעדנער.


text:
געארג פרידריך הענדל
געארג פֿרידריך הענדל (ענגליש: George Frideric Handel, דייטשיש: Georg Friedrich Händel; 23סטן פעברואר 1685 – 14טן אפריל 1759) איז געווען א דייטשער-בריטישער קאמפאזיטאר, באוואוסט פאר זיינע אפערעס און ארגאן קאנשערטאס. הענדל האט געלערנט מוזיק אין האלע, האמבורג און איטאליע ביז אין 1712 האט ער זיך ענדלעך באזעצט אין לאנדאן, און ער איז געווארן א בריטישער סוביעקט אין 1727.
הענדל האט קאמפאזירט מער ווי 42 אפערעס.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הענדל איז געבוירן געווארן אין האלע, הערצאגשאפט פון מאגדעבורג, צו זיין פאטער געארג הענדל און זיין מוטער דאראטעא טאוסט. ביי זיין געבורט איז זיין פאטער געווען אלט 63. ווען ער איז געווען אלט זיבן יאר האט ער באקומען א קלאוויקארד, וואס ער האט געשפילט אין דעם בוידעם ביינאכט ווען אלע זענען געשלאפן.
אין 1710 איז ער געווארן דער הויף מוזיקער פון פרינץ געארג לודוויג פון האנאווער. נאך א שטיק צייט זענען זיי געווארן פאראיבלט, און הענדל האט געזוכט זיינע גליקן ערגנטסוואו אנדערש. אין 1712 האט ער זיך ענדלעך באזעצט אין ענגלאנד. דארט האט ער באקומען געהאלט פון 200 פונט שטערלינג פון דער קעניגין אן. צו זיין באדויער, איז אן געשטארבן אין 1714 אן א יורש, און די מלוכה איז אריבערגעגאנגען צו זיין פריערדיקן בעל-הבית, געארג, וועמען מ'האט באקרוינט דזשארדזש דער ערשטער, מלך פון בריטאניע.
מוזיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שריפטן פון זיין מוזיק זענען היינט אין דעם בריטישן מוזיי.


text:
Spanning tree protocol
דער Spanning tree protocol (יידיש:שפאַנבוים פראטאקאל) איז א OSI שטאפעל-2 פראטאקאל, וואס פארזיכערט לאָפּ פריי, אין א געברידזשט נעטווארק.
ווען מער ווי איין ווייער איז איינגעפלאגט פון די זעלבע פלאץ, מאכט עס א נעטווארק לאָפּ וואס צימישט די נעטווארק, וויבאלד עס ווייסט נישט דורך וועלכע וועג צורעדן איינער צום צווייטען, מאכט עס אז דער ליסטע פון MAC אדרעסן וואס דער סוויטש פארמאג זאלן ווערן פארסמט, אויכט מאכט עס א נעטווארק שטארעם דורך שיקן איבעריגע טראפיק אהין צוריק אן אפשטעל.
דער שפאנבוים פראטאקאל, שאפט א שפאנבוים אין דער נעצווערק, און פארשפארט די נישט אקטיווע לינק.


text:
אקלעהאמע
אקלעהאמע איז איינער פון די פופציג פאראייניגטע שטאטן, זי איז פלאצירט אין דרום-מערב אמעריקע וואס ווערט אנגערופן וועסט-דרום-צענטראל, איר הויפטשטאט איז אקלהאמע סיטי. דער שטאַט האט א שטח פון 177,847 קוואדראט ק"מ (68,667 קוואדראט מייל)
אין איר האט פאסירט איינע פון די גרעסטע טראגעדיגעס און טעראר געצילט קעגן דער רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן. עס איז דורכגעפירט דורך "אייגענע", טימעטע מקעוועי א ווייסער עקסטרעמיסט, וואס האט געהאלטן אז די רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן פארדינט צו ווערן אינטערגעברענגט.
זי איז די 46סטער שטאט פון די 50 שטאטן.
געבוירן אין אקלעהאמע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
קריאת התורה
קריאת התורה - ליינען פון א כשר געשריבענע ספר תורה מיט די טראדיצאנאלע ניגון לויט די טעמי המקרא.
אויף אידיש רופט מען עס אין קורץ "ליינען", אדער די וואס רעדן ענגליש רופן עס "ליין" (I AM STUDYING TO LAIN).
אינהאַלט
טעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לערנען תורה, כדי צו וויסן וויאזוי צו לעבן.
ווען און וואס ליינט מען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעל קורא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עליות ליציטאטן אין שנודערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואס קומט מיט ליינען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גומל בענטשן
- ברוך שפטרני
- נאמען געבן פאר א ניי געבוירן מויד
- מי שברך פאר א קראנקע
הגבה אין גלילה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הפטורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מנין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט יעדער דארף אויסהערן, אבער עס מוז זיין צען וואס הערן ווייל דער מצוה איז ליינען.


text:
הירשע דוד קאץ
הירשע-דוד כ"ץ (געב' 1956) איז א דיכטער, דענקער, שריפטשטעלער און פארשער, וועמענס ארטיקלען איבער דער אידישער שפראך דערשיינען וועכנטליך אין דער אלגעמיינער זשורנאל. ביז נישט לאנג צוריק פלעגט ער זיך דרוקן אויסשליסליך אין דעם יידישן פארווערטס.
ער לעבט און שאפט אין דער אידישער ווילנע, און פארט כסדר ארום איבער מזרח אייראפע פון אמאל צו פאראייביגן איר זכרון דורך אינטערוויואירן שארית-הפליטה איבערלעבער פון דעם חורבן אייראפע. זיינע ארטיקלען זענען פול מיט אידישע געפילן פאר אהבת ישראל, און אחריות צו לערנען מיט די נייע דורות וואס מיר האבן אמאל פארמאגט[פֿעלט אַ מקור].
ער איז אויפגעוואקסן אין בארא פארק, און על אף וואס ער איז א אידישיסטישער פראפעסער איז ער אנדערשט ווי די אנדערע אידישיסטן פון די ייוו"א קולטור, ווייל ער האט ארויסגעגעבן א בוך וואו ער שרייבט אז די ייוו"א ארטאגראפיע איז נישט די איינציקסטע אויסגעהאלטענע ארטאגראפיע. [1].


text:
שייטל
שייטל מיינט א דעקונג פארן קאפ וואס זעט אויס ווי האר, אדער געמאכט פון עכטער האר אדער סינטעטיש.
א שייטל איז געוועזן זייער פאפולער אין דער אייראפישער קולטור ביז אנהייב דעם 20סטן יארהונדערט (ביז יאר 1900). היינט זיינען ממשיך דאס גיין פרומע פרויען אדער אזעלכע וואס ליידן פון אפגעקאלאכטע קעפּ.
הלכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יידישע פרומע ארטאדאקסישע פרויען דעקן צו די האר פונעם קאפ נאך דער חתונה, אבער מיידלעך פאר דער חתונה גייען יא מיט די אייגענע הארעלעך כדי זיך צו ווייזן אז זיי זיינען נאך פריי פאר בחורים צו חתונה האבן מיט זיי. ווען זיי זיינען שוין געווארן ווייבער, פארדעקן זיי די קאָפּ מיט א שייטל, א נאכגעמאכטע האר וואס זעט אויס ווי עכטע האר, צוליב צניעות. טייל פרויען שערן זיך אפ די האָר אינגאנצן אדער נאר א טייל האר נאך דער חתונה.
עס איז דא א מחלוקת אין די פוסקים צי א פרוי מעג גיין מיט א שייטל אויף דער גאס צו זי דארף באדעקן מיט א זאך וואס זעט נישט אויס ווי האר. דער באר שבע איז פון די הויפט אוסרים אז פרויען טארן נישט גיין מיט אויפגעדעקטע שייטלען, נאר אויב עס איז צוגעדעקט אונטער א טיכל; אויך דער חתם סופר האט אנגענומען אזוי. אבער פון רמ"א און פון מגן אברהם זעט אויס אז מען מעג יא דערין גיין אויף דער גאס.
אין די חסידות פון צאנז איז עס געווען זייער אסור, דער דברי חיים האט עס גע'אסר'ט, אבער אסאך אייניקלעך און ממשיכי דורך ווי באבוב גיין מיט שייטלען. דער ליובאוויטשער רבי איז מתיר און מצווה געווען אין אגרות קודש פון זיין אויף אלע פרויען גיין מיט שייטלן


text:
קרבן
קרבן איז וואס א ייד האט געקענט (און צומאל געדארפט) ברענגען אין בית המקדש פאר גאטס וועגן, דאס האט מען געברענגט צום מזבח אין בית המקדש.
- געווענליך איז א קרבן געווען א בהמה, עס זענען אבער דא ספעציעלע קרבנות וואס זענען נישט פון בהמות ווי א קרבן מנחה און ביכורים.
- א קרבן האט געקענט זיין איינס וואס מען האט מנדב געווען, אדער וואס מען איז געווען מחויב צו ברענגען.
אינהאַלט
סארטן קרבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קרבנות ווערן איינגעטיילט אין פאר סארטן:
- עולה, דאס איז א קרבן וואס מען פארברענט אינגאנצן אויפן מזבח.
- חטאת, דאס איז א קרבן וואס מען ברענגט פאר א זינד וואס איינער האט געטאן. די פלייש האבן די כהנים געגעסן. עס זענען אויך געווען קרבן חטאת וואס מען האט אינגאנצן פארברענט (ווי די חטאת פון יום כיפור).
- אשם, דאס איז אויך א קרבן וואס מען ברענגט פאר זינד וואס איינער האט געטאן. די פלייש האבן די כהנים געגעסן
- שלמים, דאס איז א קרבן וואס מען ברענגט אין די וואס ברענגן דאס (אפילו א ישראל עסן די פלייש דערפון. חוץ פון שלמי ציבור.
- קרבן מנחה דאס איז א קרבן וואס איז געמאכט פון מעהל.
ברענגן א קרבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען געווען א פאר סבות פאר ברענגן א קרבן.
א עולה, שלמים, און מנחה האט איינער געקענט ברענגן סתם אזוי ווייל ער האט געוואלט ברענגן א קרבן פאר גאט.
א חטאת און אשם האט מען געברענגט אויב מען האט געזינדיגט.
אויך איז געווען קרבנות וואס מען האט געמוזט ברענגן אין בית המקדש צוליב די צייט אין טאג, וואך, אדער יאר. ווען עס איז געווען יום טוב.
די קרבנות וואס מען האט געדארפט ברענגן צוליב די צייט, איז געווענליך געווען א קרבן ציבור, וואס מיינט צו זאגן אז עס איז געקומען פון די געלט וואס מען האט צוזאמען גענומען פון אלע יידען.
פון די דינים וואס גייט אן ביי א קרבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פארהאן פארשידינע דינים וועגן ברענגן א קרבן.
צייט פון מקריב זיין א קרבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א קרבן האט מען נאר געמעגט מקריב זיין בייטאג. רוב קרבנות דארף מען נאר שפריצען די בלוט אז עס זאל זיין מותר צו עסן, אויב האט מען שוין געשפריצט די בלוט דאן האט מען א גאנצע נאכט צו מקריב זיין די איבריגע טיילן (געווענליך די פעטנס). אבער חז"ל האבן מתקן געווען אז מען זאל אלעס מקריב זיין פאר חצות.
די עבודה פון א קרבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איינער האט געברענגט א קרבן האט מען געטאן מיט דעם די פאלגענדע זאכן.
- סמיכה, די בעלים (דאס הייסט דער וואס האט געברענגט די קרבן) האט זיך אנגעלאנט אויף די בהמה און געזאגט ווידוי.
- שחיטה, (אדער מליקה ביי א עוף) מען האט גע'שחט'ען די בהמה.
- קבלה, מען האט מקבל געווען די בלוט אין א כלי.
- הולכה, מען האט געפירט די בלוט צום מזבח.
- זריקה, מען האט געשפריצט די בלוט אויפן מזבח.
- הקטרה, מען האט געלייגט אויפן מזבח וואס מען האט געדארפט לייגן אויפן מזבח פון די בהמה.
- אכילה, אויב עס איז געווען וואס צו עסן האט מען דאס געדארפט עסן פאר די צייט וואס מען מעג דאס עסן.
טראכטן ביים מקריב זיין די קרבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די כהן האט געדארפט טראכטן פון 2 זאכן ביים טאן 4 פון די עבודות ביי א קרבן.
די 4 עבודות:
- שחיטה
- קבלה
- הולכה
- זריקה
די 2 מחשבות:
- לשם הזבח, וואס פאר א קרבן ער ברענגט.
- לשם בעליו, ווער עס ברענגט די קרבן.
פאר א עולה האט ער געדארפט טראכטן 6 זאכן ווען ער האט עס געשחטן:
- וואס פאר א קרבן
- ווער עס ברענגט דאס
- אז ער שחט דאס פאר גאט
- אז ער גייט אלעס פארברענען אויפן מזבח פאר גאט
- אז זיין פארברענען איז פאר א פארגעניגען נאר
- און אז די פארגעניגען איז נאר פאר גאט
ווער קען טאן די עבודות פון א קרבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שחיטה קען טאן אויך א ישראל. פון שחיטה און ווייטער מוז אלעס געטאן ווערן דורך א כהן.
די פלאץ ווי מען ברענגט די קרבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען דא 2 סארטן קרבנות לגבי דעם, איינס ווערט אנגערופן קדשי קדשים, און די אנדער קדשים קלים.
קדשי קדשים, דאס דארף מען שחטן אויף צפון זייט פון די מזבח
קדשים קלים, דאס קען מען שחטן אין די גאנצע עזרה.
שפריצן די בלוט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט אלע קרבנות האט מען געשפריצט די בלוט אויף די זעלבע פלאץ פון מזבח.
א אשם, שלמים, און עולה האט מען אלעמאל געשפריצט די זעלבע וועג, מען האט גשפריצט פון די כלי אין וואס מען האט געהאט די בלוט פון די בהמה אויף צוויי ווינקלען פון די מזבח, אויף די אינטערשטע טייל פון מזבח, די כהן איז געשטאנען אויף דער ערד, שיפערהייט אויף אזא וועג אז צוויי זייטן פון די מזבח זענען געווארן אנגעשפריצט. די צוויי ווינקלען זענען געווען צפון-מזרח און דרום-מערב.
א חטאת וואס די כהנים האבן עפעס געגעסן דערפון האט מען גשפריצט זייער בלוט אויף די 4 ווינקלען פון מזבח, דאס איז געווען אויף די אויבערשטע העלפט דורך דעם וואס די כהן איז ארויף געגאנגן אויפן סובב פונם מזבח און ארום געגאנגען די גאנצע מזבח און זיך אפגעשטעלט ביי יעדע ווינקל ארויפצושמירען מיט די דריי ערשטע פינגער פון די רעכטע האנט די בלוט. די איברעיגע בלוט האט מען אויס געגאסן אין די יסוד דרומי.
א חטאת וואס מען האט נישט געגעסן דערפון, האט מען געשפריצט די בלוט אינעווייניג אין די היכל, די איבריגע בלוט האט מען אויסגעגאסן אויפן יסוד מערבי. די פר און שעיר פון יום כיפור האט מען געשפריצט די בלוט 8 מאל אויף די ארון צווישן די שטאנגן און 8 מאל אויף די פרוכת, שפעטער האט מען אויסגעמישט די בלוט פון ביידע און געשפריצט פון ביידע אויף די 4 ווינקלען פון די מזבח הזהב. פרים און שעירים וואס זענען פארברענט געווארן, האט מען געשפריצט זייער בלוט 7 מאל אויף די פרכת און 4 מאל אויף די מזבח הזהב.
א בכור, מעשר, און קרבן פסח שפריצט מען זייער בלוט דרוך דעם וואס מען גיסט אויס די בלוט אויפן וואנט פון מזבח קעגן די יסוד.
זעה אויך קורבן


text:
Windows Calendar
Windows Calendar (װינדאָס-קאַלענדאַר) איז אַ קאַלענדאַר אפליקאציע אײַנגעבױט אין Windows Vista. די װינדאָס-קאַלענדאַר איז תּומך א iCalendar טעקע-מוסטער, און האָט די מעגלעכקײַט צו פּובליקירן די קאלענדאר פֿונקציעס צו דער נעץ מיט נוצן HTTP אדער WebDAV. אױך קען מען זײ פובליקירן אין אַ לאָקאַלער נעצװערק.
די Windows Calendar איז ענדלעך צו דעם Microsoft Outlook קאלענדאר, אױסער דעם װאָס מען קען פּובליקירן די קאלענדאר פֿונקציעס צו דער נעץ און עס קומט אײַנגעבױט מיט דער Windows, מען דאַרף עס ניט קױפן באַזונדער מיט דער Microsoft Office.
אין Windows 7 קומט דער קאַלענדאַר װי אַ טײל פֿון דער Windows Live און עס קומט ניט מער װי אַ טײל פון דער Windows אָפּערירן סיסטעם.
Windows Calendar פֿונקציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- צײַגן דעם קאַלענדאַר װי אַ טעגלעכער, װאָכיקער און מאנאטלעכער מוסטער.
- באַשטימען אױפֿגאַבעס לױט דעם באַנוצערס פּריאָריטעט.
- אָנקלעפּן צעטלעך מיט קורצע באַמערקונגען.
- שיקן פֿאַרבעטונגען צו אַ בליצפּאָסט.
- שאַפֿן עטלעכע קאַלענדאַרן פֿאַר יעדער אײנציקער באַנוצער.
- מעגלעכקײַט צו פּובליקירן די Windows Calendar פֿונקציעס צו דער אינטערנעץ אדער צו א לאָקאַלער נעצװערק.


text:
לוקסעמבורג
די גרויסהערצאגשאפט פון לוקסעמבורג (לוקסעמבורגיש: Groussherzogtum Lëtzebuerg, פראנצויזיש: Grand-Duché de Luxembourg, דייטשיש: Großherzogtum Luxemburg) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אייראפע, וואס גרענעצט זיך מיט בעלגיע, פראנקרייך, און דייטשלאנד. די באפעלקערונג פון לוקסעמבורג איז ווינציקער ווי א האלבער מיליאן אין א שטח פון 2,586 קוואדראט ק"מ.[1]
לוקסעמבורג איז דעמאקראטיע מיט א פארלאמענט און א קאנצטיטוצענעלע מאנארכיע, באהערשט פון א גרויסהערצאג. ער איז די איינציגסטע איבערגעבליבענע סואוורענע גרויסהערצאגשאפט. דאס לאנד האט א שטראק-אנטוויקלטע עקאנאמיע, מיט דער העכסטער פראדוקט ווערדע א קאפ אויף דער וועלט. זיין היסטארישע און סטראטעגישע חשיבות קערן צוריק ביז זיין גרינדונג אלס א רוימישע פעסטונג און אלס פראנקישע שלאס אין די פריערדיקע מיטל עלטער.
לוקסעמבורג איז אן עטאבלירונג מיטגליד פון דעם אייראפעישן פארבאנד, נאטא, די פאראייניקטע פעלקער, בענעלוקס און דער מערב אייראפעישער פארבאנד; דאס ווייזט אויף דער שטארקער קאנצענזוס פאר עקאנאמישער, פאליטישער און מיליטערישער אינטעגראציע. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט לוקסעמבורג איז די היים פון עטלעכע אינצטיטוציעס און אגענטורן פון דעם אייראפעישן פארבאנד.
לוקסעמבורג איז א דריישפראכיש לאנד—פראנצויזיש, דייטשיש און לוקסעמבורגיש זענען אלע אפיציעלע שפראכן. כאטש דער שטאַט איז סעקולער, די באפעלקערונג איז הערשנדיק קאטויליש.
מען ציילט אין דער אידישער קהילה מער 1500 מיטגלידער, צוויי שולן עקזיסטירן אין דער מדינה, די ערשטע אין דער הויפטשטאט לוקסעמבורג און די צווייטע אין עש-סור-אלזעט. חב"ד ליובאוויטש אין לוקסעמבורג וואס זיינען פון די איינציקע אידן וואס רעדן אידיש דארט.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
שפייעכץ
שפייעכץ איז וואַסער און שליים אין מויל גיסט זיך מער ווי אַ וואַש-מאַשין בשעת מען טראַכט פון עסן.
דאס מויל קען אריין נעמן אדאנק איר אסאך סכנהדיגע זאכן אבער די שפייאכץ אנטהאלט א שארפער כעמיקאל וואס הארגעט אלע זשערמס איך טראכט נאר פון א סענדוויטש אדער סיי וועלכע געשמאקע מאכל הייבט ער שוין אן צו וואשן מיין מויל ווי א וואש מאשין איבערמידלעך צו זיין גרייט איר צו פארדייען
פונקציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- עס אַנטהאַלטן כעמיקאַלן צו הרגענן שעדליכע באַצילן וואָס מען עסט אָדער סיי וואָס ס'קומט אין באַרירונג מיטן אינווייניגסטן טייל פונעם מויל.
- עס אַנטהאַלט ספּעציעלע ענזימען צו העלפן פאַרדייען דעם עסן און צוטיילן אירע באַשטאנדטיילן.


text:
1848
1848 איז דאס 48סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1848 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן מיי - וויסקאנסין ווערט דער 30סטער שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
- 2טן דעצעמבער - פראנץ יאזעף דער ערשטער ווערט קייסער פון עסטרייך.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן יולי - ארטור דזשיימס באלפור, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1930)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן פעברואר - זשאן קווינסי עדעמס, דער זעקסטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1767)
- 12טן אויגוסט – דזארדזש סטיוונסאן, בריטישער אינזשעניר, פלאנירער פונעם פארע לאקאמאטיוו (געב' 1781)


text:
שערן
זיך אפשערן די האר פון קאפ, איז פארהאנען פארשידענע וועגן און פירונגען און סיבות.
אין געוויסע גלויבונגען, טאר מען זיך בכלל נישט אפשערן, נישט די האר פון קאפ, נישט די בארד, און קיין שום אנדערע האר פונעם קערפער. ביי געוויסע אידייען, איז גאר געווען א חשיבות צוזיין אפגעשוירן, און נאר די קנעכט זענען געווען בא'וואקסען מיט האר.
ביי די אידן איז דא פארשידענארטיגע הלכות. ווי למשל א מאן טאר נישט שערן די בארד אין פיאות, אבער א נזיר אדער א מצורע ווען ער רייניגט זיך דארפן יא אפשערן די גאנצע האר זייערע. ביי פרויען איז נישט דא אין די תורה ספעציעלע הלכות, אבער עס איז פארהאנען אסאך פארהייראטע פרויען וואס דערן זיך אפ אינגאנצען.
אין יעדע פאל און אין יעדע מנהג צו הלכה, איז דא דערין מערערע פירונגען, וואס יא שערן און וואס נישט, וויאזוי יא, און וויאזוי נישט.
אזוי אויך, אין די קאסמעטישע וועלט, ווי סטיילס שפילן א שטארקע ראלע, איז פארהאנען אלערליי סטיילס אינעם אפשערן פעלד, ווי דער בארבער שפילט דאס ראלע אלץ מומחה.


text:
פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע
פּאַלעסטין באַפֿרײַונג אָרגאַניזאַציע (ענגליש: Palestine Liberation Organization ר"ת פל"א. העברעיש: הארגון לשחרור פלסטין ר"ת אש"ף) איז אן אָרגאניזאַציע וואס איר צוועק איז צו באַפֿרייען די פאלעסטינער פון מדינת ישראלס אייננעם. אין די ארגאניזאציע זיינען פאראייניקט עטלעכע נאציאנאלע-פאלעסטינע-באוועגונגען, די גרעסטע פון זיי איז פֿאַטאַך.
די פֿאַלעסטין-באַפרײַאונג-אָרגאַניזאַציע איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תשכ"ד (1964), און אין יאר ה'תשכ"ט (1969) איז יאסיר אראפאט באשטימט געווארן אלס איר פירער. יאסיר אראפאט, האט געדינט אלס מנהיג ביז זיין שטארבן אין יאר ה'תשס"ה (2004). נאך אים איז ראווכי פאטוך געווארן צייטווייליך דער פירער במשך 2 חודשים. נאך די 2 חודשים האט אבו מאזען געוווּנען ביי די וואלן און געווארן מנהיג.


text:
עדווארד גריג
עדװאַרד האַגערופּ גריג (נארוועגיש: Edvard Hagerup Grieg; 15טן יוני 1843 - 4טן סעפטעמבער 1907) איז געווען א נארוועגישער קאמפאזיטאר פונעם ראמאנטישן פעריאד און א פיאניסט. גריג איז בארימט פאר זיין ווערק "פער גינט".
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גריג איז געבוירן געווארן אין בערגען, נארוועגיע, דעם 15טן יוני 1843, צו אלעקסאנדער גריג, א סוחר, און יהודית האגערופ. גריג האט אנגעהויבן צו לערנען מוזיק אינעם עלטער פון 6 יאר. ווען גריג איז געווען 15, איז ער אנגעקומען אין דער לייפציגער קאנסערוואטאריע. גריג האט זייער ליב געהאט צו לערנען מוזיק. אין 1863, איז גריג אריבערגעפארן קיין קאפנהאגן. דארטן האט ער זיך דערקענט מיט ריקאַרד נאָרדראַאַקן. נאכן פריצייטיקן טויט פון זיין פריינד האט גריג אויסקאמפאנירט זיין בארימטן "לוויהדיקן מארש".
אין 1867 האט גריג חתונה געהאט מיט נינא האגערופן, זיין קוזינע. א יאר שפעטער, איז זייער איינציקע קינד געבוירן געווארן, אלעקסאנדרא, וואס איז אבער אומגעקומען צוויי יאר שפעטער.
אין 1874-1876 האט גריג קאמפאנירט "פער גינט", זיין בארימטסטע מוזיק יצירה.
עדווארד גריג איז געשטארבן אין 1907.
בארימטע מוזיקאלישע שאפונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גריג איז בארימט פאר "פער גינט" און דעם "לוויהדיקן מארש", אבער ער האט אויך קאמפאנירט א פידל סאנאטע.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
היסטאריע
געשיכטע אדער היסטאריע (אויף לשון קודש הייסט דאס דברי הימים) איז די שטודיע אדער סתם א דערציילונג איבער דעם מענטשנס לעבנסשטייגער אין דער פארגאנגענהייט. די געשיכטע איז געהיטן געווארן איבערהויפט דורך געשריבענע ביכער. די וואס שטודירן היסטאריע הייסן היסטאריקערס.
דער טערמין היסטאריע קען זיך אויך באציען צו די עפאכע אין די פארגאנגענהייט פון וועלכער מיר האבן רעקארדירטע שרייבונגען, אין קעגנזאץ צו די פרעהיסטארישע עפאכעס ווען די חכמה פון שרייבן איז נאך נישט געווען באקאנט.
אלע פאסירונגען וואס זענען געשריבן אדער געהיט אין וואסארא פארמאט געהערן צו דער היסטארישער באשרייבונג.
אמאל האט מען פארעכנט היסטאריע אין די גייסט וויסנשאפט קלאסיפיקאציע, אבער אין די מאדערנע אקאדעמיע ווערט דאס מער און מער היינט פארעכנט אין די סאציאל וויסנשאפט קלאסיפיקאציע, איבערהויפט ווען דער פאקוס איז כראנאלאגיש.
געשיכטע קען אויך מיינען א מעשה וואס איז מער א דערציילונג פון אמאל אין די געשיכטע, ווי למשל מעשות וואס מען הערט וועגן פריערדיגע צייטן.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט היסטאריע שטאמט פון גריכיש ισtopίa היסטאריא.
היסטארישע צייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אוראלטע היסטאריע
- רוימישע אימפעריע


text:
לכה דודי
לכה דודי איז א פיוט וואס אידן פירן זיך צו זינגען יעדן פרייטיג צו נאכטס ביים קבלת שבת.
עס רעדט ווי אידן גרייטן זיך צום שבת, ווי אזוי זיי זאלן זיך אפשאקלען פון די שטויב און שמוץ און זיך אנטועהן שיינע בגדים.
עס איז ווי א משל ווי א כלה גרייט זיך צו איהם גלוסטיגן חתן מקבל זיין דעם ליכטיגן שבת.
אזוי ווי ביי אידן איז דער עיקר שמחה און פרייליכקייט ווען משיח וועט קומען, רעדט דער שיר זייער אסאך ווי אזוי אידן וועלן זיך אפשאקלען פון דעם ביטערן גלות, מען וועט גיין קיין ירושלים בויען דעם בית המקדש, די שונאים פון אידן וועלן האבן א וויסטע מפלה, און מיט פרייליכקייט ווען מען ענטפאגען דעם משיח.
דער פיוט האט געשריבן א גרויסער מאן ר' שלמה אלקבץ. ער איז געווען דער שוואגער און דער רבי פון ר' משה קורדיווארי, געוואונט האט ער אין צפת און געווען פון די גרויסע מקובלים.
ער האט געמאכט פארשידענע ספרים ווי שורש ישי, מנות הלוי, אילת אהבים און נאך.
אזוי ווי דער שיר ברענגט ארויס די ליבשאפט ווי א כלה בענקט נאך איהר חתן, און ווי זיי טרייסטן זיך אז עס קומט זיסע צייטן, איז דער שיר איבערגעשריבן אויף אסאך שפראכן, אפילו די גוים באנוצען זיך דערמיט.


text:
פלייט
א פֿלייט איז א מוזיק-אינסטרומענט פון דער פאמיליע פון האלץ בלאז-אינסטרומענטן, וואס שאפט א קלאנג פון א לופטשטראם איבער א לאך אינעם פלייט וואו ער הייבט אן וויברירן. דער פלייט איז אפן פון איין עק און פארמאכט ביים צווייטן עק. מען קאנטראלירט דעם טאנשטאפל מיט 12 הייבערס.
דער פלייט איז אן אינסטרומענט וואס געפינט זיך אין יעדער קולטור און ציוויליזאציע אין דער וועלט.
פלייטן ווערן געמאכט פון האלץ, ביין אדער הארן, ווי אויך פון שטיין, פלאסטיק, מעטאל (גאלד אדער זילבער) און העלפאנדביין.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט פֿלייט שטאמט פון מיטלהויכדייטש floite; אויך אין אנדערע שפראכן ניצט מען ענלעכע ווערטער: ענגליש: flute, האלענדיש: fluit, פראנצויזיש: flûte.
קאטעגאריעס פון פלייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א פלייט קען מען בלאזן אריבער א לאך אין דער זייט. אויך זענען פאראן אזעלכע פלייטן וואס מען בלאזט פון איין עק, ווי למשל א פאסטעך-פלייט און א פייפל.
א מאדערנער קאנצערט פלייט קען שפילן דריי אקטאוון פון מיטל C ארויף, און אזוי איז ער פון די העכסטע טאנשטאפל אינסטרומענטן אין אן ארקעסטער.


text:
עד טאונס
עדאלפוס עד טאונס איז דער שווארצער קאנגרעסמאן וואס פארטרעט דעם צענטן דיסטריקט פון וויליאמסבורג, און די געגנטן ארום, ווי פארט גרין, בעדפארד סטייוועסענט א.א.וו. ער איז שוין אין קאנגרעס זינט 1983
ער איז א גלח און וועגן דעם האלטן ער אין איין געווינען ווייל ער האט חסידים וואס קאמפיינען פאר אים.
ביי די חסידישע אידן האט ער ר' משה דוד נידערמאן וואס איז אויף זיין פעיראל דורכן יאר צו פארזיכערן פאר אים די שטימן פון וויליאמסבורג.
איצט האט ער צוויי שטארקע קעגנער איינער ראגער גרין א לאקאלער אסעמבלימאן און לאקאלער קאונסיל מיטגליד, טשארלס באראן וואס איז א אפענער אנטיסעמיט זייענדיג דער איינציגסטער בלעק פעינטער פאליטיקער.


text:
נגב
דער נֶגֶב איז דער דרום טייל פון ישראל, וואס פארנעמט 60 פראצענט פונעם גאנצן לאנד, זיין וועטער איז א מדברדיקע בייטאג הייס און טרוקן ביינאכט קאלט. זיין מזרח טייל גרעניצט זיך מיט יארדאניע ביז מדבר יהודה און די ים המלח , דאס זעלבע אויף צפון, און מיט דער שפלה אדער נידעריקן טייל וואס אין דער געגנט געפינט זיך רחובות, גדרה, פון מערב דער מיטלענדישער ים אשקלון, עזה פאס, און די גרעניץ מיט עגיפטן, אראפ ביזן ים סוף ווי עס געפונט זיך אילת.
די הויפטשטאט פונעם נגב איז באר שבע וואס איז די גרעסטע שטאט, אין דער געגנט, די באפעלקערונג אין דעם נגב איז בערך, אנדערט האלבע מיליאן, דאס רוב יידן, דאס איבריגע בעדואינער.


text:
פארלאמענטארע דעמאקראטיע
א פארלאמענטארע דעמאקראטיע איז א רעגירונג סיסטעם וואו דער פארלאמענט איז די לעגיסלאטור, און טוט באשטימען דעם עקסעקוטיוו. א פארלאמענטארע דעמאקראטיע קען זיין א רעפובליק (אזוי ווי איטאליע) אדער א מאנארכיע (אזוי ווי דאס פאראייניגטע קעניגרייך). אן אנדער סארט דעמאקראטיע האט א געוויילטן פרעזידענט (למשל די פאראייניגטע שטאטן).
אין א פארלאמענטארער דעמאקראטיע, דער עקסעקוטיוו, די רעגירונג, וואקסט פונעם פארלאמענט, און דארף האבן די שטיצונג און צוטרוי פון א מערהייט פון מיטגלידער פונעם פארלאמענט. דער דאזיקער קערפער האט דעם כוח אראפצוווארפן די רעגירונג מיט א החלטה פון אומצוטרוי פון רוב מיטגלידער.


text:
אימאנועל קאנט
אימאַנועל קאַנט (22סטן אפריל 1724 - 12טן פעברואר 1804) איז געווען אן 18טן יארהונדערטדיקער דייטשער פילאסאף פון דער פרייסישער שטאט קעניגסבערג. ער איז געווארן א פראפעסאר פון פילאסאפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון קעניגסבערג.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנט איז געבוירן אין קעניגסבערג (היינט קאלינינגראד, רוסלאנד) דעם 22סטן אפריל 1724 צו זיין פאטער יאהאן געארג קאנט און זיין מוטער רעגינא דאראטעא רויטער. פון 1740 ביז 1746 האט ער שטודירט די פילאסאפיע פון גאטפריד לייבניץ, וואס איז געבויט אויף ראציאנאליזם אין אלבערטוס אוניווערסיטעט. שפעטער, איז קאנט געווארן באקאנט פאר זיין מאגנום אפוס, "קריטיק אויף ריינע סברא", ווי ער קריטיקירט די וואס פארלאזן זיך אויף ריינע ראציאנאליזם, און אדוואקאטירט פאר א ראציאנאליזם וועלכער לאהנט זיך אן אויף די חושים.


text:
פאנאר
פאנאר, איז א פארשטאט 10 קילאמעטער ווייט פון ווילנע, ליטע. ביי די צווייטע וועלט מלחמה, זענען צווישן 70,000 און 100,000 מענטשן דארט אומגעקומען, סמערהייט יידן, ציגיינער, און פוילישע געפאנגענע.
די סאוועטישע, האבן דארט אויפגעגראבן גריבער, פאר גאזאלין טאנקן, אבער נישט עספיעט עס אנצופילן, ווען די נאציס, האבן אטאקירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע.
אנגעפאנגען אין יולי 1941, האבן די איינזעצגרופען, אהינגעברענגט יידן, ציגיינער, קעגנער פון די נאציס, און פוילישע געפאנגענע, און זיי אומגעברענגט. די ערשטע גרופע פון פינף טויזנט יידן זענען אומגעקומען אין יולי, און שפעטער זענען געברענגט געווארן, נאך און נאך קורבנות. ביי ענדע יאר זענען 40,000 יידן געשאסן געווארן אין פאנאר, רוב פון זיי פון ווילנער געטא.
ווען די רויטע ארמיי האט גענומען מאכן פארשריט אין ריכטונג פון ליטע, האבן די נאציס געפנט די גריבער, כדי צו פארברענען די קערפערס, און פארווישן די גרוילטאטיקע טהאטן, וואס זיי זענען באגאנגען קעגן מענטשהייט. אכציק געפאנגענע פון א דערנעבנדע קאנצעטראציע לאגער, זענען געצווינגען געווען צו טון די ארבעט. נאך א האלבע יאר איז זיי געלונגען צו אנטלויפן, און עלף פון זיי זענען געבליבן ביים לעבן, צו דערציילן וואס די נאציס האבן אפגעטון אין פאנאר.


text:
טורעם
א טורעם איז א סטרוקטור וואס איז העכער ווי ברייטער.
אין דער פארגאנגענהייט פלעג מען בויען טורעמס צו זען ווייט כדי צו וויסן טאמער עס קומט א פיינד צו אטאקירן. אפטמאל האט מען אויך געבויט א טורעם אין א פעסטונג. היינט קען מען אויסניצן טורעמס צו קוקן אויף א ברייטער לאנדשאפט, ארויסשיקן ראדיא כוואליעס אדער צו שפרינגען מיט א פּאראשוט (פאר הנאה).
א וואסערטורעם איז א הויכער סטרוקטור אוואו מען האלט וואסער. צוליב דער הייך קומט דאס וואסער אראפ וואוהין מען דארפט מיט א שטארקן דרוק.
א לייכטטורעם האט א ליכט הויך אויף דער שפיץ, כדי מאטראסן זאלן וויסן וועלכן וועג צו פירן זייער שיף סיי ביי נאכט סיי אין שלעכטן וועטער.
דער עלטסטער טורעם אין דער וועלט געפינט זיך אינעם מויער פון יריחו.[מקור פארלאנגט]


text:
ארכיטעקטור
ארכיטעקטור (פון גריכיש ἀpxιtektovιkή - אַרכיטעקטאניקע) איז די קונסט אין וויסנשאפט פון פלאנעווען געביידעס און סטרוקטורן שיינע געבויען.
די אוראלטע ציוויליזאציעס האבן געהאט זייער אייגענעם סטיל פון ארכיטעקטור. למשל אין אוראלט עגיפטן האט מען געבויט גרויסע פיראמידן. די גריכן האבן געניצט שטיינערנע זיילן. די רוימער האבן געניצט א בויגן אין זייערע סטרוקטורן, וואס זיי האבן געלערנט פון די עטרוסקער.
במשך די יארן האט מען אוועקגעלייגט געוויסע כללים וואס מען רופט היינט קלאסישע ארכיטעקטור. לויט די כללים דארף מען בויען מיט סימעטריע, מיט פראפארציע ניצנדיק דעם גאלדערנעם שניט.


text:
אומאר איבן אל-כאטאב
אומאַר איבן אַל-כאַטאַב (אראביש: عمر بن الخطاب אומאר זון פון אל-כאטאב; 579 - 6טן נאוועמבער 644) איז געווען דער צווייטער כאליף, פון 634 - 644. ער איז געווארן כאליף נאכן טויט פון אבו באכער. ער איז געווען איינער פון די מעכטיקסטע פון אלע כאליפן. אומאר האט דערגאנצט די הערשאפט איבער דעם אראבישן האלבאינדזל, ער האט געקעמפט קעגן די ביזאנטער און האט איינגענומען ארץ ישראל, סיריע, איראק און עגיפטן. אין ירושלים געפינט זיך דער אומאר מעטשעט אויף זיין נאמען. ער האט געזיגט די פערסישע סאסאנידע אימפעריע אין ווינציקער ווי צוויי יאר.
די הערשאפט פון אומאר האט געדויערט צען יאר, און האט אויפגעשטעלט די איסלאמישע אימפעריע.
פאר זיין טויט האט אומאר אויפגעשטעלט א קאנסיליום פון זעקס מענטשן צו קלויבן זיין ממלא מקום. אומאר איז געהרגעט געווארן אין א מעטשעט בשעת ווען ער האט געבעטן דארט, דורך א פערסישן שקלאף.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אומאר איז געבוירן געווארן אין 644 אין מעקא. אין זיינע יונגע יארן פלעג ער אכט געבן איבער זיין פאטערס קעמלען אין די פלוינען לעבן מעקא. כאטש די דעמאלסיקע אראבער זענען געווען אנאלפאבעטיש, האט אומאר זיך אויסגעלערנט לייענען און שרייבן. ער איז אויך געווען א גוטער רעדנער.
איסלאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מוכאמאד האט אנגעהויבן דרשענען וועגן איסלאם אין 610, איז אומאר, אזוי ווי אנדערע אין מעקא, געווען א שטארקער קעגנער און האט געסטראשעט צו הרגענען אים. אומאר האט געוואלט שיצן די עבודה זרה פון די אראבער.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
דזשעראם שאטנשטיין
זשעראם (יעקב מאיר חיים) שאטנשטיין (נפטר 1992) האט איבערגעלאזט 4 קינדער, איין זוהן און 3 טעכטער. פון די גרעסטע אידישע פילאנטראפן און ענטרעפענוערס מיט א טשעין סטאר נעץ וואס הייסט שאטנשטיין סטארס.
ער איז געווען א תלמיד פון ישיבת רבינו יצחק אלחנן און פון די בארד מיטגלידער אין ישיבה אוניווערסיטעט.
ער איז געווען א מאדערן ארטאדאקסישער איד תלמיד פון וויי.יו. ער איז געווארן זייער רייך, און לזכותו איז ער די לעצטע מינוט פון זיין לעבן באפוילן זיינע קינדער זיי זאלן שטיצן דעם ארט סקראל פראיעקט פון איבערטייטשן כל התורה כולה.
זיינע קינדער זענען היינט פאררעכענט פון די וועלט'ס גרעסטע ביליאנערן. זיי האבן ריזיגע קליידונג געשעפטן אין די גאנצע וועלט, און זיי זענען די בעלי בתים פון אמעריקן איגעל, און זענען געליסטעט אויף די אמעריקאנער בערזע אין וואל סטריט. דער יורש, דזשעי שאטענשטיין איז א מאדערן ארטאדאקיסשער איד, וועלכער דאווענט יעדן טאג, און האט שיעורים.
די גאנצע שאטענשטיין פאמיליע זענען שומרי שבת און האלטן כשרות און אידישקייטץ.
א גרויס חלק פון די ארטסקראל פראיעקט אויף ש"ס דאס איז פאר זיי אפאר נישטיגע מיליאן פון זייערע ביליאנען אז די גמרא וואס אלע נוצן זאל ווערן אנגערופן על שמו ועל זכרו פון זייער פאטער. ד.ה. ביז ארט סקראל האט א גמרא דרוק וואס רוב בנין ומנין פון כלל ישראל האט זיך באנוצט געווען אנגערופן אויף ש"ס ווילנא אדער אנדערע נעמען פון היינט מאל אן איז דאס ש"ס שאטנשטיין.


text:
מעטראפאליטען שטח
מעטראפאליטען (ענגליש: Metropolitan) באדייט א צענטער פון מערערע שטעט מיט א הויכע מאס איינפלוס און פאפולאציע. עפ"י רוב ווערט די נאמען פונעם מעטראפאליטען שטח אנגערופן אויף די גרעסטע שטאט צווישן אירע שטעט.
די אפטייטש פונעם ווארט איז: מוטער שטאט, און שטאמט פון גריכיש: מעטרא מיינט מוטער, פאליטין-פאליס מיינט שטאט.
די פילע שטעט אינעם מעטראפליטען מוזן זיין פיזיש צוזאמען. רוב מאל זענען די גרעניצן פונעם שטח נישט פונקטליך, ווייל זעלבסטפארשטענדליך אז דאס פאפולעריטעט פונעם שטח ענדיגט זיך נישט גענוי מיט א גרעניץ.


text:
דאקטער ספעציאליסט
דאקטער ספעציאליסט, אין דעם פעלד פון דאקטעריי איז פארהאן צוויי שטאפלען, איינס וואס ווערט אנגערופן אויף די ענגלישע שפראך מיט די בוכשטאבן פי סי פי, וואס איז דער אקראנים פאר פ'ריימערי ק'עיר פ'ראקטישאנער, וואס ער דארף זיך אויסקענען מיטן גאנצן געשטעל פונעם מענטשן אין אלע הינזיכטן אבער ער קען נישט יעדע פאך באזונדער
דערנאך איז פארהאן א העכערער שטאפל דאס איז א דאקטער וואס אין געווענליכע פעלער ווען א מענטש דארף דיאגנאזירט ווערן זעהט ער נישט דעם מענטש, ער זעהט איהם ערשט ווען דער פי סי פי האט אונטערזוכט דעם מענטש און ער האט באשלאסן אז צוליב די און די סיבה דארף דער מענטש אנקומען צו ספעציאליסט צ.ב.ש. פון הארץ דאקטעריי, דאן געט ער איהם א רעקאמענדאציע בריוול (אויף ענגליש רעפוירל) אז ער זאל גיין צו דעם און דעם לאמיר זאגן הארץ דאקטער (אויף ענגליש קארדיאלידזשיסט) וואס ער וועט איהם באהאנדלען פאר דעם און דעם ענין און ער וועט דורכפירן געוויסע פראצעדורן [אויב מעגליך] אויסצוהיילן אדער אוועק צו שטעלן דעם מענטש


text:
חיפה בת גלים באן סטאנציע
קאארדינאטן: 32°49′49″N 34°58′55″E / 32.830414, 34.981885
חיפה בת גלים באן סטאנציע (העברעיִש: תחנת הרכבת חיפה בת גלים איז א ישראל באנען פאסאזשירן סטאנציע אויף דער בארטן באן ליניע וואס באדינט די שטאט חיפה. די סטאנציע געפינט זיך אין דעם בת גלים געגנט. די סטאנציע איז געבויט געווארן אין 1975 און איז געווען די הויפט באן סטאנציע אין חיפה ביז די פריערדיקע 2000ער יארן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חיפה בת גלים באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1975, צוזאמען מיט חיפה בת גלים אויטאבוס סטאנציע, אלס א גרויסן קהלשן טראנספארט צענטער צווישן דעם הויפט שאסיי וואס פארט אדורך חיפה (שאסיי 4) און דעם בת גלים געגנט. אזוי איז די סטאנציע געווארן די הויפט באן סטאנציע אין חיפה.
מ'האט אויסגעבויט די סטאנציע מיט צוויי פעראנען פון די צוויי זייטן און דריי פאראלעלע גערעלסן; דעם מיטלען ניצן נאר לאסטבאנען, וואס דארפן נישט אפשטעלן אין דער סטאנציע. אין די סוף 1990ער יארן איז געגרינדעט געווארן דער חיפה - קרית מוצקין פארשטאטישע באן באדינונג, און חיפה בת גלים איז געווען די דרום סוף סטאנציע. שפעטער האט מען געבויט די חוף הכרמל באן סטאנציע, וואס איז געווארן די נייע דרום סוף סטאנציע.
באן באדינונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חיפה בת גלים באן סטאנציע איז א סטאנציע אויף דער הויפט צפון-דרום בארטן ליניע (נהריה – חיפה – תל-אביב – בן גוריון פליפעלד צווישנשטאטישע באדינונג) און אויך אויף דער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט חיפה'ס צפונדיקע פארשטעט – די קרָיות (חיפה - קרית מוצקין פארשטאטישע באדינונג). די סטאנציע געפינט זיך צווישן חיפה צענטראל באן סטאנציע צו צפון און חוף הכרמל באן סטאנציע צו דרום.
- צווישנשטעט דינסט:
- וואכנטעג איז די סטאנציע באדינט מיט 40 דרומדיקע און 44 צפונדיקע באנען. די ערשטע באן פארט ארויס 04:58 און די לעצטע באן קומט אן 00:52.
- ערב שבת און יום טוב איז די סטאנציע באדינט מיט 19 דרומדיקע און 19 צפונדיקע באנען. די ערשטע באן פארט ארויס 05:01 און די לעצטע באן קומט אן 15:38.
- מוצאי שבת און יום טוב איז די סטאנציע באדינט מיט 6 דרומדיקע און 5 צפונדיקע באנען. די ערשטע באן פארט ארויס 18:50 און די לעצטע באן קומט אן 22:16.
- פארשטאטישע דינסט:
- וואכנטעג איז די סטאנציע באדינט מיט 14 דרומדיקע און 12 צפונדיקע פארשטאטישע באנען צו און פון די קריות. די ערשטע באן פארט ארויס 07:00 און די לעצטע באן קומט אן 19:07.


text:
1744
1744 איז דאס 44סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1744 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מאריא טערעזא פארטרייבט די יידן פון בודאפעשט
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן פעברואר - מאיר אמשיל ראטשילד, דער פאטער פון דער ראטשילד משפחה (נפטר 1812)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן אפריל - אנדערס צעלזיוס, שוועדישער אסטראנאם און פיזיקער , האט פארגעשטעלט די צעלזיוס טעמפעראטור סיסטעם (געב' 1701)


text:
מנחה
מיינט איר קרבן מנחה?
מנחה איז די תפילה וואס אידן דאווענען פאר-נאכטס. די מיטאג תפילה ווערט אזוי אנגערופן, דאס האט מתקן געווען יצחק אבינו. דער זמן איז פון א האלבע שעה נאך חצות (דאס ווערט גערופן מנחה גדולה ביזן זמן פון דאווענען מעריב וואס דאס ווענט זיך אינעם לענג פונעם טאג (שעות זמניות) זומער איז עס שפעטער ווינטער איז עס פריער. עס ווערט געברענגט א דיעה צו דאווענען אין דעם זמן פון מנחה קטנה, וואס הייבט אן צוויי און א האלב שעה'ן פארנאכט.
די תפילה איז איינגעטיילט אזוי:
די מעלה פון מנחה
אין די הייליגע ספרים שטייט אז מנחה איז די גרעסטע תפילה פון טאג, אליהו הנביא ביים הר הכרמל איז נישט געענטפערט געווארן נאר ביז ווען עס איז געקומען דער זמן פון תפילת מנחה און ער האט דאן מתפלל געווען איז ער גענטפערט געווארן.


text:
אקציע (פינאנץ)
אין שטח פון פינאנץ איז אן אקציע אדער שעירס א חלק פון א געזעלשאפט מיט וואס זי שטעלט צוזאם איר קאפיטאל. די ווערט סך-הכל פון אלע אקציעס פון א געזעלשאפט איז די קאפיטאליזאציע פון דער געזעלשאפט.
דאס זענען אפטיילונגן וואס מענטש האבן א שותפות אין סטאקס, מיוטשעל פאנדס און אלע אנדערע פינאנציעלע קארפאראציעס אדער קאמפאניס.
די אייגענטימערס פון די געוויינטלעכע אקציעס האבן די רעכט צו שטימען ביי א גענעראל-פארזאמלונג פון דער געזעלשאפט. זיי האבן די רעכט אויסצוּװעלן די דירעקטארן און צו באשטימען וויפיל מ'זאל אויסטיילן יעדע יאר.
די אקציעס פון א פובליקער געזעלשאפט טוט מען קויפן און פארקויפן אין דער בערזע.


text:
עפיגלאטיס
דאס עפיגלאטיס איז דאס דעקל פון האלדז. עס איז געמאכט פון א דין ווייכביין הייטל, פארדעקט מיט שליים און מוסקל, וואס איז פארבונדן מיטן אונטערשטן שורש פון צונג. דאס ארבעט שווער ווען מען רעדט אינמיטן עסן, אדער מען אטעמט אינדערמיט, אז עס זאל נישט אריינגיין דאס עסן אין דער לופטרער, נאר אין דעם וושט, דורך זיך פארמאכן. נארמאל איז דאס נישט פארמאכט און עס איז אפן אויף אויבן אויף ארויף, דעריבער האט יעדע מענטש א גארגל, אחוץ ווען דאס פארמאכט זיך ווערט די האלדז גראד אן דעם בארג. דאס איז איינס פון דריי הויפט באשטאנדטיילן וואס פארעמען אויס דאס שטימע קעסטל.


text:
אווידיוס
פובליוס אווידיוס נאַסא (20סטן מערץ 43- - 17), באקאנט אויך ווי אוויד, איז געווען א רוימישער דיכטער. ער צוזאמען מיט ווערגיל און האראץ ווערן גערעכנט די דריי גרויסע דיכטער פון לאטיינישער ליטעראטור.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אווידיוס איז געבוירן געווארן אין סולמאנע, צפון איטאליע אין א גבירישער פאמיליע. ער האט שטענדיג געוואלט ווערן א דיכטער, אבער זיין פאטער האט זיך געשטעלט אז ער זאל ווערן אן אדוואקאט, און האט אים געשיקט שטודירן אין רוים. נאכן טויט פון זיין ברודער ביי די צוואנציג יאר, איז אווידיוס געפארן קיין אטען. ער האט געהייראט דריי מאל, אבער די ערשטע צוויי ווייבער האט גע'גט. ער האט געהאט איין טאכטער.
אין יאר 8 האט דער קייסער אויגוסטוס אים געשיקט אין גלות קיין טאמיס, אויפן שווארצן ים.
ער איז געשטארבן אין טאמיס (היינט קאנסטאנצא, רומעניע).


text:
אדמו"ר
אן אדמו"ר (ר"ת: א'דונינו מו'רינו ור'בינו) איז א פירער פון א חסיד'ישע געמיינדע וואס איז געווארן אויפגענומען דורך זיי אלץ רבי, אדער איינער וואס האט גע'ירש'נט די פאזיציע פון זיין פֿאטער אדער אן אנדערן פאָרפאלגער.
אינהאַלט
תפקיד פון אן אדמו"ר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תורת החסידות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער תפקיד פון אן אדמו"ר, אדער חסיד'ישע רבי, איז איינגעפירט געווארן דורך די תלמידים פון בעש"ט און די תלמידים פון דעם מגיד פון מעזריטש. די פאזיציע איז באזירט אויפ'ן יסוד אין תורת החסידות אויף די וויכטיגקייט זיך אנצוקניפן אין א צדיק. די אויפגאבע פון דעם צדיק איז צו לערנען פאר זיינע חסידים וויאזוי צו דינען גאט, און צו זיין פאר זיי א צינור פון השפעות. אויך איז ער געשטעלט אויף מתפלל צו זיין פאר די באדערפענישן פון אלע אידן בכלל און זיינע חסידים בפרט, און ארויסצוהעלפן אידן אין אן עת צרה. די חסידים און די וואס זענען אנגעקניפט צום צדיק טוען זיך דערפאר אונטערנעמען אויסצוהאלטן דעם צדיק מיט אלע זיינע באדערפענישן דורך געבן פדיונות און מעמדות געלט בכדי ער זאל קענען דינען גאט אן קיין שטער.
אין שפעטערע צייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער תפקיד פון אן אדמו"ר האט זיך אנטוויקלט אלץ א פאזיציע אויף צוזאמען צו האלטן א געמיינדע אידן וואס פארמאגן א געמיינזאמען הילוך אין אידישקייט אדער א געמיינזאמען געאוגראפישע אפשטאם. אין היינטיגע טעג שטייט אפטמאל דער אדמו"ר אין שפיץ פון פארצווייגטע מוסדות פון חינוך און סאציעלע געברויכן. כאטש דער תפקיד איז גאר אן אנדערע פון די ארגינעלע, ווערט דאס נאך אלץ פאררעכנט ביי חסידים אלץ א וויכטיגער מעמד אויף צו ערהאלטן די געמיינדע סטרוקטור פאר אידן פון חסיד'ישע קרייזן.
אדמו"ר'ישע אויפגאבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אדמו"ר ערשיינט פאר זיינע חסידים אין פארשידענע זמנים אויף אנצופירן מיט ציבור'ישע צערעמאניעס, א טייל טראדיציאנאל אידישע, און א טייל אויסדריקליך חסיד'ישע אדער אייגנארטיג פאר דער ספעציפישער געמיינדע.
צווישן די אויפגאבן פון מערסטע אדמורי"ם זענען:
- פירן טיש און טיילן שיריים, און מיטהאלטן די ניגונים און ריקודים
- זאגן תורה
- אויפנעמען די חסידים פערזענליך, צומאל נעמענדיג דערביי א קוויטל, אדער געשריבענע בקשה פאר תפלות, אפֿטמאל אינאיינעם מיט א געלט פדיון
- דאווענען תפלות פאר'ן עמוד אויף שבת, יום טוב, אדער א יומא דפגרא
- מיטטיילן אין די פערזענליכע שמחות פון זיינע חסידים ווי א חתונה, ברית מילה, אדער פדיון הבן
- טוהט געוויסע אידישע מצוות און מנהגים אין אנוועזנהייט פון די חסידים, ווי שאקלען די ד' מינים, שעפן וואסער אויף מים שלנו, באקן מצות, צינדן חנוכה לעכט, א.ד.ג.
- האלטן פאר דרשות התעוררות אדער שיעורים אין תורה אדער הלכה
התמנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אדמורי"ם זענען געווארן אזוי אנערקענט צוליב זייער גרויסקייט אין תורה און גאט-דינען. אויך זענען געווען אזעלכע וואס מען האט אויף זיי פארציילט סיפורים פון איבערמענטשליכע כחות, וואס האט געזאלט אנווייזן אויף זייער צדקות און הייליגקייט.
ממלא מקום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ממלא מקום מיינט א ערזעצער. ס'איז אקטועל אויף יעדן וואס ערזעצט א פריערדיגן. ס'ווערט אבער אממערסנטס גענוצט אויף א רבי'שן פאסטן, אז איין רבי איז ממלא מקום דעם פריערדיגן.
סוקסעסאר (ענגליש)
מיט דער צייט איז געווארן מער און מער איינגעפירט אז חסידים האבן אויפגענומען א זון אדער אן אנדערן נאנטן קרוב פון זייער רבי נאך זיין שטארבן, נישט קוקנדיג דוקא אויף דעם נייעם רבי'ס גרויסקייט אין תורה אדער צדקות. עטליכע רבי'ס זענען אויפגענומען געווארן גאר יונג, צומאל נאך אלץ קליינע קינדער, זייענדיג לויט די השערה פון די חסידים דעם פאסיגסטען יורש פןן דעם פריערדיגן רבי'ן.


text:
וויינטרויבן
וויינטרויבן זענען די פרוכט וואס וואקסט אויף א וויינשטאק פונעם מין Vitis. מען קען עסן וויינטרויבן אזוי (פריש אדער געטריקנט) אדער מען מאכט פון זיי וויין, טרויבנזאפט, עסיג אדער קאנסערוו. מען קען אויך פרעסן וויינטרויבן צו מאכן בוימל. ס'זענען דא פארשידענע מינים פון וויינטרויבן. יעדער איינער האט זיין באזונדערן טעם.
וויינטרויבן וואקסן אין א הענגל (אדער שטרענגל) פון 6 ביז 300 טרויבן. זיי קענען זיין רויט, שווארץ, טונקל בלוי, רויז, געל אדער גרין.
71% פון דער וועלט פראדוקציע פון וויינטרויבן ווערט געניצט צו מאכן וויין, 27% עסט מען פריש און 2% טרוקנט מען און מען מאכט דערפון ראזשינקעס.


text:
ראבינדראנאט טאגאר
ראַבינדראַנאַט טאַגאר (בענגאליש: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর) (7טן מיי 1861 – 7טן אויגוסט 1941) איז געווען א בענגאלישער דיכטער, פילאסאף, און אינדישער פאטריוט. ער איז געווארן באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1913 און איז דעמאלסט געווען דער ערשטער נישט-אייראפעישער צו געווינען א נאבעל פריז.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טאגאר איז געבוירן געווארן אין קאלקאטא אין 1861, דער יונגסטער פון פערצן קינדער, צו זיין פאטער דעבענדראנאטה טאגארע און זיין מוטער סאראדא דעווי. ווען ער איז געווען אלט אכט יאר האט ער געשריבן זיין ערשטע פאעמע.
אין 1878 איז ער געפארן קיין לאנדאן, ענגלאנד. ער האט געוואלט שטודירן ווערן אן אדוואקאט. אבער אין 1880 האט זיין פאטער גערופן אים צוריק פון לאנדאן כדי צו הייראטן א מיידל, מרינאליני דעווי.
ער האט געשריבן א פאעסיע פון א הונדערט שורות וועגן דער ארעמקייט אין קאלקאטא. שפעטער האט סאטיאדזשיט ריי באזירט איינער פון זיינע פילמען אויף אט דער פאעסיע.
אין זיינע שפעטערע יארן האט טאגאר קריטיקירט מאהענדאס גאנדי.
אין 1937 איז ער געווארן קראנק, ביז אין 1941 איז ער געשטארבן אין קאלקאטא, אין דעם זעלבן הויז וואו ער איז געבוירן.


text:
טאבו
טאבו איז א געוויסעע באגריף, זאך אדער פעולה וואס איז א סאציאלער איסור, חרם אדער עבירה צו טראכטן דערפון, רעדן דערפון, און זיך פארענען דערמיט. די געזעלשאפט האט דאס פארמיאוסט אן קיין קלארע דעפניציעס און מייסטענס מכוח זיי זענען געבוירן מיט דעם בייעסט מיינונג דערקעגן.
אויב איינער ברעכט די טאבו איז ער אויסן צו ווערן פארשעמט און פארשטיינערט פון די געזעלשאפט.
היינט צוטגאס נוצט מען דעם ווארט אויף א ענין וואס איז אראפגעקוקט אבער די געזעלשאפט וויל נישט רעדן דערפון דאס צו לעגיטימיזירן אן קיין טעם ווייל מען טראכט דאך נישט דערוועגן.


text:
איידעלער גאז
די איידעלע גאַזן זענען א גרופע פון כעמישע עלעמענטן וואס באלאנגען צו גרופּע 18 אין דער פּעריאָדישער טאבעלע. אונטער געווענליכע אומשטענדן, זענען זיי אלע אן קיין ריח, אן קיין קאליר און האבן אן איינציגן אטאם. די זעקס איידעלע גאזן וואס געפונען זיך נאטירלעך זענען: העליום (He), נעאָן (Ne), אַרגאן (Ar), קריפּטאַן (Kr), קסענאָן (Xe) און דער ראַדיאָאַקטיווער עלעמענט ראַדאָן (Rn).
נאבעלע גאַזן זענען זייער סטאַביל ווייַל זיי אַנטהאַלטן 8 עלעקטעראנען אין זייער אויסווייניקסטע עלעקטראָן שיכט, וואָס איז די מאַקסימום נומער וואס די אויסווייניקסטע שאָל קען אנטהאלטן (חוץ העליום וואָס די צוויי אויסווייניקסט שיכט עלעקטראָנען). אלס א רעזולטאַט נעמען זיי זעלטן אנטייל אין כעמישע רעאקציעס, בכן זייער נאָמען.
די צעלאזן און בלעזלן פונקטן פון אַלע איידעלע גאַזן זענען זייער נאָענט צוזאַמען, מיט אַ חילוק פון ווייניגער ווי 10 °C, אלס רעזולטאַט, זענען די פליסיק איידעלע גאזן בלויז אַ קליין טעמפּעראַטור קייט.
איידעלע גאַזן האבן זייער א נידעריגע רעאקטיוויטעט ראטע און דעריבער איז פון זיי געשאפן געווארן בלויז עטליכע הונדערט פארבינדונגען (ביז 2008).
נעאָן, אַרגאַן, קריפּטאַן און קסענאָן זענען באקומען פון דער לופט מיט גאַז פֿליסיק מאכן און ראַפֿינירונג קליין. העליום איז געוויינלעך אפגעשיידט פון נאַטירלעכן גאַז, און ראַדאָן געוויינלעך אפגעזונדערט די ראַדיאָאַקטיוו פאַרפוילן פון ראַדיום צעלאָזן פֿארבינדונגען. איידעלע גאַזן האבן וויכטיקע אנווענדונגען אין דער באלייכטונג אינדוסטריע, שווייסן, און קאסמאס עקספלאראציע. העליום איז אָפט געניצט ווי אַ פאַרטרעטער פֿאַר דייווינג ברידינג פאַסיליטיז טייל פון די רעספּעראַטאָרי געמיש. אין דערצו, העליום האט ריפּלייסט אַ הידראָגען זעפּעלין לופט שיפן און אַ זויערשטאָף טאַנק, נאָך די ריסקס געפֿירט דורך דליקאָטאָ פון הידראָגען קלירד.
באניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מערסט פארשפרייטע באניצן פון די איידעלע גאַזן איז אין לאמפן. נעאָן גיט ארויס אן אראנזש-רויטליכער ליכט - וואס ווערט גענוצט אפט אין רעקלאמעס. ארגאן און קריפּטאַן ווערן געניצט אין די פראדוקציע פון ]] אינקאנדעסאנט בירנעס ווייַל זיי רעאַגירן נישט מיט די הייסע דראָט און האַלטן עס פון אקסידיזאציע. העליום, דאַנק איר לייכטע וואָג און כעמיש גלייַכגילט (אין פארגלייך צו הידראָגען, וואָס איז העכסט ברענעוודיק) איז צומאל געניצט צו אנפילן זעפּפּעליןען נס און באַלונען. נ. דעם טויש איז וויכטיק ווייַל נוצן הידראָגען קען זיין געפערלעך. א גרויסע קאנצענטרירונ קען זיך אָנצינדן און אויפרייַסן, ווי ס'האט פאסירט אין די הינדענבורג טראגעדיע. אַרגאָן איז געניצט אין שמעלצונג, ווען עס ווערט פארשפרייט אַרום אַן עלעקטרישן בעשאַס צו פאַרמייַדן אקסידיזירונג דורך ניטראָגען אָדער זויערשטאָף וואָס איז דער הויך טעמפּעראַטור פּראָצעס. קסענאָן לאמפן ווערט באנוצט אין טייערע לוקסוס קאַרס, די קאָליר פון די ליכט איז בלוי.
-
-
-
ארגאן (מיט א ביסל קוועקזילבער)
-
-


text:
פלאזשע
פלאזשע איז די ברעג וואסער וואס טיילט אפ צווישן דער יבשה און דעם ים. מענטשן גייען אהין זיך אויסלייגן אויף אפרו און וואקאציע.
דער גערוישש פון כוואליעס, און שפריץ פון פריש וואסער וואס וואשט זיך ארויף אויף די ליגנדע לייבער, וואס באקן זיך אונטער דער הייסער זומער זון, טראגט אוועק דעם מענטש צו שוועבן אין העכערע ספערן פון פאנטאזיע צווישן הימל און ערד פארגעסנדיג פון אלע דאגות פון לעבן.
אין ארץ ישראל איז דא אפגעטייטלטע פלאזשעס פאר חרדים צו שווימען עקסטער מענער און פרויען כדי מען זאל נישט עובר זיין אויף גדרי הצניעות. אויך אין באסטאן.


text:
iPod
אין דער היסטאריע איז קיינמאל נישט געווען אן איינצעלענער עלעקטראנישער פראדוקט וועלכע האט זיך אזוי גוט פארקויפט ווי די פאפולערע איי-פאד און עס איז אין די היסטאריע קיינמאל נישט געווען אן עלעקטראנישע פראדוקט וועלכע האט געהאט אזויפיל דריטע פארטיי צוגעהערן.
דער נאמען איי-פאד איז שטאמט פון עפל'ס "איי" וועלכע זי נוצט פאר אירע פראדוקטן זינט זי האט ארויסגעגעבן די פירמע'ס מערסט פאפולערע קאמפיוטער די איי-מעק. זינט דעמאלט גייט פראדוקטן מיט א איי. איי-סייט, איי-בוק, -איי-טשעט, איי-טונס א.א.וו.
דער אייפאד ארבעט מיטן אייטיונס פראגראם.
אינהאַלט
מאדעלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע איי-פאד איז ערשינען ענדע 01' מיט א 5 גיגא-בייט הארד דרייוו און האט געברענגט א נייע קאנטראל טעכנאלאגיע וועלכע רופט זיך די קליקוויל. די איי-פאדס ווערן קאנטראלירט דורך דעם קליקוויל וועלכע כאפט אויף די פינגער לויט וויאזוי עס דרייט זיך און מיט דעם נעוויגירט מען ארום פון איין פונקציע צו די צווייטע. די ארגינעלע איי-פאד האט נאכגעפאלגט מיט נייע מאדעלן וועלכע זענען געקומען מיט מער מעמארי. ערשט איז געקועמן א 10 גיגיא-בייט מאדעל, א 20 גיגאַבייט מאדעל, א 40 גיגא-בייט מאדעל, און צום לעצט איז די 60 גיגאַבייט מאדעל. אין 2003 איז עפל ארויסגעקומען מיט די איי-פאד מיני וועלכע איז די זעלבע דעווייס נאר איז פיל קלענער אין סייז. די איי-פאד מיני איז באלד געקומען אין צוויי מאדעלן פון 2 און 4 גיגא-בייט. די איי-פאד מיני איז ערשינען אין 5 אויפגעכאפטע קאלירן און האט זיך פארקויפט אין די מיליאנען אויף אזוי ווייט אז מען האט געברויכט ווארטן 6 וואכן צו באקומען דעם איי-פאד צוליב דער גרויסער פארלאנג דערנאך. קורץ דערנאך איז ארויסגעקומען די איי-פאד פאטא וועלכע איז אן ארגינעלער איי-פאד מיט א קאלירטע סקרין וועלכע קען דינען אלס א הארד-דרייוו פאר א קאמפיוטער און קען ארויפנעמען בילדער וועלכע מען קען זען אויף דעם עקראן.
דערנאך איז געקומען די איי-פאד שאפֿל וועלכע איז די קלענסטע איי-פאד אבער פארמאגט נישט קיין סקרין און איז געמאכט אנצוהענגן אויפ'ן האלז. די איי-פאד שאַפֿל קומט אין א האלבע און א גאנצע גיגאַבייט מאדעלן און שפילט מוזיק אין א צעמישטע סדר און יעדעס מאל מען באהעפט דאס צו א קאמפיוטער נעמט עס ארויס אנדערע ניגונים פון די מוזיק לייברערי וועלכע מען מאכט זיך אליינס מיט די פאפולערע וויכוואַרג איי-טונס. די לעצטע מאדעל איז די איי-פאד נענא וועלכע האט איבערגענומען די איי-פאד מיני. די אי-פאד נענא איז זייער קליין אבער האלט דאך 2 אדער 4 אדער 8 גיגיא-בייט וועלכע מאכט איר די קלענסטע אזא סארט דעווייס מיט אזויפיל מעמארי. די איי-פאד נענא איז בערך א דריטל קלענער ווי די איי-פאד מיני און פארמאגט א קאלירטע סקרין. עס מעסט זיך יעצט אינגאנצן 1.6 אינטשעס ברייט, 3.5 אינטשעס הויך, א וואונדערבארע 0.2 אינטשעס דיק, און וועגט אינגאנצן 1.5 אנסעס. אפגערעדט פון איר דעזיין און נאמען איז דאס פיל מער פארגעשריטן ווי סיי וועלכע עם-פי-3 שפילער אין די וועלט וואס גיט עפל ווייטער די אויבערהאנט אין די מארקעט.
די נעקסטע איי-פאד וואס ווערט ערווארטעט פון עפל וועט זיין אויך א סעלפאן און איז באקאנט מיט איר פאפולערן נאמען איי-פאן.
די איי-פאדס ווערן פארקויפט מיט א פאר עירפאונס וועלכע זענען אין ווייסע קאליר אלס א טייל פון די דעזיין פון די ארגינעלע איי-פאד. כאטש די קוואליטעט פון די סארט עירפאון איז זייער שוואך איז דאס אבער געווארן די סטיל פון די איי-פאד און יעדער ווייסט אז ווייסע עירפאונס זענען פאר די איי-פאד. די איי-פאד איז א גרויסע ציל פאר גנבים וויבאלד דאס פארקויפט זיך גוט און זיי לאקערן אויף מענטשן וואס האבן דאס. אין ניו יארק סיטי האט די לאקאלע פאליציי גע'עצה'ט די וואס האבן איי-פאדס זיי זאלן דאס אויפטוישן מיט שווארצע עירפאונס כדי די גנבים זאל נישט וויסן אז זיי טראגן א איי-פאד. אבער אן די ווייסע עירפאונס איז דאס נישט אינטרעסאנט פאר קיינעם און יעדער נוצט דאס ווייטער.
איי-פאד באנוץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די איי-פאד איז א דיגיטאלישער מוזיק שפילער וועלכע נעמט ארויף דיגיטאלישן מוזיק טעקעס (mp3, wma, aac, און נאך) און שפילט דאס אין א סדר וועלכע מען שטעלט זיך אליינס אויס מיט די וויכוואַרג וועלכע קומט דערמיט. כדי צו קענען ארויפלייגן די טעקעס דארף מען האבן א קאמפיוטער און די פאפולערע איי-טונס וויכוואַרג (אדער דריטע-פארטיי וויכוואַרג) וואו מען שטעלט אריין די טעקעס און די אי-פאד נעמט דאס אויף פון דארט. מען קען אויסשטעלן פארשידענע שפיל ליסטעס און זיי נאמינירן וויאזוי מען וויל. די איי-פאד איז זייער גרינג צו נוצן וויבאלד עס האט דיאס קליקרעדל און אירע 4 קנעפלעך. מען גייט ארויף און אראפ אין די מעניו מיט די קליקוויל און אויך די הויכקייט ווערט מיט דעם קאנטראלירט. די איי-פאד קען אויך דינען אלס א הארד- דרייוו פאר א קאמפיוטער און מען קען דאס היינט באהעפטן צו הונדערטער ערליי מוזיק סיסטעמען.
ביזנעס ארום די איי-פאד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זינט די איי-פאד איז געווארן אזא סוקסעס פון די ערטשע מינוט אן האבן אן א שיעור דריטע פארטיי פירמעס אנגעהויבן פראדוצירן אלע סארט צוגעהערן וועלכע ארבעט מיט די איי-פאד. אלעס דרייט זיך ארום די איי-פאד און יעע פירמע וואס פראדוצירט עפעס וואס האט צעטאן מיט די מוזיק וועלט האט שוין עפעס פראדוצירט פאר די איי-פאד אדער עפעס וואס ארבעט מיט די איי-פאד. עס איז אפילו פאראן טייל אויטא פירמעס וועלכע האבן צוגעשטעלט זייערע אויטאס אז עס זאל קענען ארבעטן מיט די איי-פאד און הונדערטער ערליי אויטא מוזיק שפילער מאדעלן זענען געמאכט צו קענען ארבעטן מיט די איי-פאד. עס זענען פאראן אן א שיעור עלעקטראנישע מוזיק פראדוקטן און סיסטעמען וועלכע זענען אויסגעשטעלט צו קענען ארבעטן מיט די איי-פאד. מענטשן זענען אזוי פארקויפט פאר די איי-פאד אז זיי וועלן נישט קויפן א מוזיק סיסטעם אדער אויטא וועלכע וועט נישט מיטשפילן מיט די איי-פאד. גיין אויסרעכנען די אלע צוגעהערן וואלט גענומען א ליסטע פון עטליכע זייטן. עס הייבט זיך אן פון א רעמאוט קאנטראל און ענדיגט זיך ביי בי-עם-דאבעליו אויטאס.
די באטערי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די הארד-דרייוו איז די באטערי די צווייטע וויכטיגסטע טייל פון די איי-פאד. מענטשן גלייכן פראדוקטן וועלכע'ס באטעריס האלטן לאנג און קענען שנעל רעטשארדזשד ווערן. די איי-פאד איז ארגינעל געקומען מיט א 8 שטונדע באטערי וועלכע קען רעטשארדזשד ווערן ביז 80 פראצענט אין איין שטונדע. שפעטער האט עפל אריינגעשטעלט בעסערע באטעריס וועלכע זענען געגאנגן 12 און 15 שטונדן און היינט האלט עס ביי 18 שטונדן. וויאזוי אימער, איז אבער געקומען קריטיק פון טייל איי-פאד קונדן אז די באטערי איז געשטארבן נאך 18 מאנאטן און וויבאלד מען קען נישט אליינס טוישן די באטערי איז עס גארנישט ווערט. צוויי מענטשן האבן זיך גענומען מאכן א טומעל און עפל האט באשלאסן צו טוישן די באטעריס פאר די מאדעלן וועלכע זענען שוין אויסגעלאפן פון די גאראנטי פאר בלויז 59$. דאס האט שטיל געמאכט די קריטיק אבער באמת איז עס נאך אלץ טייערער ווי צו טוישן א באטערי פון סיי וועלכע ענליכע דעווייס און פארגעסט נישט אז די איי-פאד באטערי קען מען נישט אליינס טוישן און מען מוז עס אוועקשיקן פאר סערוויס.
אדווערטייזינג און ביזנעס מאדעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עפל האט גענוצט געלונגענע אדווערטייזמענטס צו העלפן פארקויפן די איי-פאדס. מענטשן גלייכן די אדווערטייזמענטס וועלכע זענען זייער סטייליש און אויג פארכאפנד און דאס איז פאראנטוואטליכט פאר א גרויסע פראצענט אויף די איי-פאד סוקסעס. די ערטשע איי-פאד אדווערטייזמענט איז געגאנגן מיט די לאזונג: "טויזענט ניגונים אין דיין טאש". שפעטער האט עפל גענוצט מוזיק אינסטרומענטן וועלכע האבן געשפילט פאפולערע מוזיק און צום לעצט גייען אלע איי-פאד אדווערטייזמענטס מיט שטאנעס פון מענטשן וועלכע טראגן די ווייסע איי-פאד מיט א בעגראונד פון פארשידענע קאלירן. עפל האט א סיסטעם אז זי שפרינגט שנעל מיט נייע מאדעלן און האלט דאס פאר א סוד ביז די לעצעט מינוט און ווען דאס ווערט געמאלדן קען מען דאס שוין באקומען אין די געשעפטן. דאס איז א שווערע זאך אין די היינטיגע ביזנעס וועלט, ספעציעל זינט די איי-פאד איז אזא אויפגעכאפטע זאך. די פירמע שיקט איר פרעזידענט, דזשאבס, צו געבן די מעלדונגן און געווענליך ליגן שוין די פראדוקטן ביי די שוועלן פון די געשעפטן. דאס איז א שטארקע קאנטראסט צו רוב אנדערע פירמעס וועלכע מעדלן פראדוקטן וועלכע זענען נאך נישט פראדוצירט געווארן און בי דער צייט ווען עס קומט ארויס איז מען שוין נישט אינטרעסירט דערין און אמאל קומט עס אפילו נישט ארויס אין די ענדע.
שײכותדיקע אַרטיקלען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ראוונע
ראוונע (אוקראיניש: PiBHe, ריוונע; רוסיש: PoBHo, ראוונא; פויליש: Równe; דייטשיש: Röwne) איז א היסטארישע שטאט אין מערב אוקראינע, אין דער היסטארישער ראיאן פון וואהלין. זי איז די אדמיניסטראטיווער צענטער פון דעם ראוונער אבלאסט (פראווינץ), און אויך דער אדמיניסטראטיווער צענטער פון דער ארומיגער ריוונענסקי ראיאן אינעם אבלאסט. די שטאט אליין איז אויך א באזונדערע ראיאן אין אבלאסט.
ראוונע איז א וויכטיקער טראנספארטאציע קנופ, מיט דעם אינטערנאציאנאלן ראוונער פלוגפארט, און באן פארבינדונגען קיין זבאלדוניוו, סארני און קאוולע, ווי אויך שאסייען קיין בריסק, קיעוו און לעמבערג.
די באפעלקערונג איז בערך 249,900 (אין יאר 2004).
דער רבי ר' בער איז געווען מגיד אין ראוונע.


text:
0 (נומער)
נול אדער זעראָ איז דער נומער 0 וואס קומט נאך 1- און פאר 1.
עס איז אַ נומער וואָס באַדייט גאָרנישט מיט גאָרנישט. 10 זעראָס איז צען מאָל גאָרנישט און 1,000 זעראָס זענען טויזנט מאָל גאָרנישט. די זעראָס פאַר זיך האָבן נישט קיין שום באַדייט און קיין שום ווערט.
ווען מ'שטעלט אָבער אַוועק פאַר דעם זעראָ אַ ציפער: 1, 2, אָדער 3, ווערט דער זעראָ אַ גאַנצער יחסן און באַקומט פּלוצלינג פלייש מיט ביינער.
אַ זעראָ מיט 1 איז גאַנצע 10. אַ זעראָ מיט 2 איז 20, אַ זעראָ מיט 3 איז 30, און אַ זעראָ מיט אַ 4 איז 40. אַ ציפער 1 אָדער 2 מיט אַסאַך זעראָס דערנאָך, קען ווערן אַ מיליאָן (1,000,000), אַ ביליאָן אָדער אַ טריליאָן.
דער נול, דער זעראָ, דער אַזוי-גערופענער גאָרנישט, איז זייער וויכטיג אין דער וויסנשאַפט פון מאַטעמאַטיק און אָן אים וואָלט נישט מעגליך געווען צו ציילן די יאָרן און פירן אַ קאַלענדאַר, מען וואָלט נישט געקענט מאַכן חשבונות און קאַלקולאַציעס אין אַסטראָנאָמיע, פֿיזיק און אַרכיטעקטור.
ווער עס איז געווען דער געניאַלער דערפינדער פון דעם זעראָ איז נישט באַקאַנט און אויך ווייסט מען נישט גענוי אין וועלכן יאָר ער איז צום ערשטן מאָל גענוצט געוואָרן. מ'גלויבט אָבער אַז דער זעראָ איז דערפינדן געוואָרן ביי די מאַיאַ אינדיאַנער פון צענטראַל אַמעריקע מיט אומגעפער 1600 יאָר צוריק.
מ'האָט נאָך אין יענער צייט ביים דערפונדן דעם נול נישט געגעבן קיין נאָבעל-פּריזן פאַר וויכטיגע דערפינדונגען און אַנטדעקונגען, דער דערפינדער פון דעם זעראָ וואָלט אָבער אָן אַ צווייפל פאַרדינט די נאָבל פּרעמיע ווען מ'וואָלט דעמאָלט געגעבן אַזעלכע פּרעמיעס. און ווען מ'ווייסט זיין נאָמען וואָלט ער פאַרצייכנט געוואָרן אַלס איינער פון די גרעסטע דערפינדער אין דער וועלט.
אין מאטעמאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדער נומער וואס מען טאפלט מיט א נול, באטרעפט א נול. אין מאטעמאטיק איז פארבאטן צו צעטיילן סיי וואסערע נומער מיט א נול. ד"ה, א נול קען ניט זיין קיין דענאמינאטאר.


text:
קאנסיסטואר
די אפיציעלע יידישע קהילה אין פראנקרייך און אויך אין בעלגיע הייסט דער קאנסיסטואר.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דעם 17טן מערץ 1808 האט קייסער נאפאלעאן געגרינדעט דעם צענטראלן יידישן קאנסיסטואר פון פראנקרייך. אין יעדער שטאט ווי עס האבן געוואוינט איבער 2000 יידן האט זיך געמוזט שאפֿן א פארטרעטונג פון יידן (א סארט קהילה) וועלכע מען האט געגעבען דעם נאמען פון קאנסיסטואר. די אלע קליינע שטעטישע קאנסיסטוארן האבן זיך געמוזט זארגן פאר אלע יידישע רעליגיעזע באדערפענישן (בעיקר פאר די שולן און פאר'ן יידישן אונטערריכט) און זענען געשטאנען אין פארבינדונג מיט די שטעטישע פארוואלטונגען.[1]
אין יענע יארן זענען געווען בעלגיע, האלאנד און וועסטפאלן אונטער דעם פראנצויזישן קייסער, איז א קאנסיסטואר אויפגעשטעלט אין די אלע לענדער. אבער די קאנסיסטוארן אין האלאנד און וועסטפאלן זענען נישט געבליבן נאכדעם ווען זיי האבן זיך באפֿרייט פון דער פראנצויזישער הערשאפט.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפֿערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ שבת בשבתו 688, ח' תמוז תשס"ח (מחזיקי הדת, אנטווערפען)


text:
פראטאקאלן פון זקני-ציון
די פראטאקאלן פון זקני-ציון (רוסיש: ПpoTokoлы cиoHckиx MyдpeцoB) איז דער מערסט פארשפרייטסטער אנטיסעמיטישער דאקומענט אויף דער וועלט.
דאס בוך איז ערשט דערשינען אין דעם סוף פונעם 19סטן יארהונדערט, און האט געלייגט דעם הינטערגרונט פאר אנטיסעמיטיזם אינעם 20סטן יארהונדערט.
דאס בוך האט 100 בלעטער און איז צעטיילט אין 24 קאפיטלעך אדער "פראטאקאלן". עס איז געשריבן געווארן דורך אן אנאנימען שרייבער וועלכער איז געווען א מיטגלידער אין דער רוסישער געהיימער פאליציי אגענטור. די פראטאקאלן אינע'ם בוך זענען געזאגט צו זיין די מינוטן פון א קאנפערענץ פון אידישע פירער וואו זיי מאכן פלענער וויאזוי צו דאמינירן די וועלט. דער בוך איז פיל מיט אנטיסעמיטישע געדאנקען קעגן די אידן, ערגער ווי סיי וועלכע אנטיסעמיטישע בוך וואס איז נאר אמאל ארויסגעקומען.
אין אנפאנג האט דער בוך נישט געמאכט קיין רושם אין רוסלאנד ווייל עס איז פשוט נישט אויפגעכאפט געוווארן. אבער צענדליגע יארן שפעטער האבן א גרופע רוסן זיך גענומען נאכאמאל פארשפרייטן דאס בוך און דאסמאל איז עס גוט געגאנגען. אין יענע יארן האט רוסלאנד געליטן פון א שווערע ציווילע קריג און די אידן האבן דאס מערסטע געליטן פון יעדן ווייל אלעס איז אנגעלייגט געווארן אויף זיי. דער בוך האט זיך צום בעסטן אויפגעכאפט אין יענע צייטן און איז געווארן שטארק פארשפרייט אין גאנצן לאנד וואס האט ארויפגעברענגט די אנטיסעמיטיזם און דיסקרימינאציע צו די העכסטע שטאפלן אין צענדליגער יארן.
אין דעם העסליכן בוך "מיין קאמף", באציט זיך צו היטלער ימ"ש צו די פראטאקאלן פון די זקני-ציון, נוצנדיג דאס פאר אן איבערצייגונג פון די אידישע קאנספיראציע אז זיי ווילן דאמינירן די וועלט. דאס בוך איז ביי די צווייטע וועלט קריג געליינט געווארן דורך די נאציס און איז שפעטער ארומגעגאנגען אין גאנץ דייטשלאנד. נאך די קריג האבן די אראבער זיך באנוצט מיט דעם בוך אלס אן הסבר צו די זיגן וואס די ציונים האבן אפגעהאלטן אין די ערשטע יארן פון דער מדינה'ס גרינדונג. דאס בוך איז נאך היינט א הייסער ארטיקל צווישן נעא-נאצישע שטיצער און אנטיסעמיטישע גרופעס.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]