text:
פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט
פרענקלין דעלאַנאָ רוזעוועלט (30סטן יאנואר, 1882 - 12טן אפריל, 1945) איז געווען דער 32טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, א דעמאקראט. ער האט געדינט פון: 4טן מערץ 1933 ביז: 12טן אפריל 1945.
איידער זיין לויפן פארן פרעזידענטליכן פאסט, איז ער געווען גובערנאטאר פון ניו יארק, וואו ער האט זיך באקענט מיט די לאקאלע אימיגראנטן, וואס האבן אריינגערעכנט אסאך יידן, וואס האבן אים געשטיצט אין זיינע פאליטישע פארמעסטן. ביי זיין לויפן צום ערשטן מאל פאר פרעזידענט, האט ער פארגעשלאגן דעם נייע ארדענונג פלאן, וואס איז גערופן געווארן "ניו דיל", דורך זיינע פיינט איז עס גערופן געווארן "דזשו דיל", ער האט טאקע געהאט אין זיין אדמיניסטראציע אסאך יידן אין פארשידענע פאסטנ.
ער האט געליטן פון די פאליא קראנקייט, וואס איז א קראנקייט וואז שעדיגט די פוס, און דער באטראפאנער קען נישט גיין. ער האט געכאפט די קראנקייט אויגוסט 1921, ווען ער איז געווען אויף וואקאציע אין קאנאדע. רוזעוועלט איז אייביג געשטיפט געווארן אין א רעדערשטול, אבער ערשט נאך זיין טויט האבן די אמריקאנער אנטדעקט אז זייער פרעזידענט איז געווען קראנק דורכאויס זיין גאנצן קאדענץ, אנדעם וואס זיי זאלן וויסן דערפון.
אין יאר ה'תרצ"ג האט ער איינגעפירט "די נייע ארדענונג" אלס א אויסלעזונג אויף די וועלט ווירטשאפט קריזיס ווען די בורסע אין USA איז אומגעפאלן אין יאר ה'תרפ"ט. דער געדאנק פון די נייע ארדענונג איז געווען צו אָפזאגן די אלטע עקאנאמישע מעטאד פון קאפיטאליזם, און לאזן די רעגירונג זיך אריין מישן אין די בירגערס פערזענליכע ווירטשאפט.
ער ווערט פארעכנט אלס איינער פון די פיר אויסגעצייכנסטע פרעזידענטן, וואס האבן געהערשט איבער די פאראייניקטע שטאטן.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מאנהעטן פראיעקט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – מאנהעטן פראיעקט
דעם 2טן אויגוסט 1939 האט אלבערט איינשטיין געוואנדן אין א בריוו צו רוזעוועלט אין וואס ער האט שטארק געווארענט וועגן דער מעגלעכקייט פון נאצי דייטשלאנד צו אנטוויקלען נוקלעארע וואפן. צוליב דעם בריוו האט דער פרעזידענט געהייסן פארשטארקן די פארשונג אין קערנפיזיק. דעם 7טן מערץ 1940 האט איינשטיין געשיקט רוזעוועלטן נאך א בריוו, כדי צו פרואוון מאכן גיכער פארוויקלעכן די אידעע.[1] רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון יאדער-שפאלטונג אין קאלומביע אוניווערסיטעט אין ניו יארק. אין מיי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם מאנהעטן פראיעקט וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה, אבער רוזעוועלט האט דאס נישט דערלעבט.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ איינשטיין, אלבערט (20סטן פעברואר 1997). Albert Einstein's Albert Einstein's Letters to President Franklin D. Roosevelt (html). hypertextbook.com. Glenn Elert.


c: text/html

text:
וואָלט איר ווי אַפּ פֿאַר לייענען סאָמעאָנעס טעקסט אַרטיקלען ?
איר קענען מיינונג טעקסט אַרטיקלען פון אַ רירעוודיק אָנליין דורך רימאָוטלי געהאט צוטריט איבער זיי. עס איז מעגלעך דורך ינסטאַלירונג פון ספּייינג ווייכווארג אויף די ציל מיטל, וואָס קענען זיין רימאָוטלי מאָניטאָרעד בייַ קיין ווייַט אָרט.
אַפּ פֿאַר לייענען סאָמעאָנעס טעקסט אַרטיקלען
עקסאַקצפּי-אַפּ פֿאַר לייענען סאָמעאָנעס טעקסט אַרטיקלען איז די מערסט ריפּיוטאַד וועבזייַטל פֿאַר פּראַוויידינג רירעוודיק ספּייינג באַדינונגען און עס כולל פארשיידענע מכשירים פֿאַר טראַקינג רירעוודיק רעקאָרדס פון קיין מענטש, אַרייַנגערעכנט רופן לאָגס, שליסל לאָגס, טעקסט אַרטיקלען און גפּס אָרט. עס קענען געבן איר אַלע די טעקסט אַרטיקלען צוזאמען מיט פרטים און איר קענען שפּור זיי אָן קיין כאַסאַל.
טשאָאָסינג אַ רעכט סאָפטווער צו שפּור טעקסט אַרטיקלען
די אַרטיקלען קענען זיין טראַקט און איר קענען באַקומען זיי אויף דיין לאַפּטאַפּ אָדער אפילו רירעוודיק טעלעפאָנירן. איר נאָר האָבן צו ינסטאַלירן עקסאַקצפּי-אַפּ פֿאַר לייענען סאָמעאָנעס טעקסט אַרטיקלען אויף די ציל מיטל און אַז ס די הויפּט זאַך צו זייַן געטאן. נאָך איר זענען געטאן מיט עס, איר וועט זייַן געגעבן קאָנטראָל טאַפליע פרטים און עס וועט זייַן גרינג צו שפּור די טעקסט אַרטיקלען אָנליין. מיט עקסאַקצפּי-אַפּ פֿאַר לייענען סאָמעאָנעס טעקסט אַרטיקלען, איר טאָן ניט האָבן צו זאָגן די באַניצער וואָס איר זענען ספּייינג אויף זיי. עס אַרבעט אין אַ פאַרבאָרגן וועג און איר קענען ינוויסיבלי שפּור די רירעוודיק צו באַקומען אַלע די אינפֿאָרמאַציע אָן לעטינג דער רירעוודיק באַזיצער וויסן וועגן עס. אַזוי, צי איר זענען פּלאַנירונג צו מאָניטאָר רירעוודיק טעלעפאָנירן פון דיין אָנגעשטעלטער אָדער קינד, אָנהייב דעם פּראָצעס הייַנט צו באַקומען באַלדיק טראַקינג געטאן.
וואָס איר נאָר דאַרפֿן צו טאָן איז צו:
1. גיין צו עקסאַקצפּי ס וועב-פּלאַץ און קויפן די סאָפטווער.
2. אָפּלאָדירן די אַפּלאַקיישאַן אין די טעלעפאָנירן איר ווילן צו מאָניטאָר.
3. קוק די טעלעפאָנירן ס דאַטן פון קיין מיטל וואס האט אינטערנעט קשר.
מיט עקסאַקצפּי-אַפּ פֿאַר לייענען סאָמעאָנעס טעקסט אַרטיקלען איר וועט קענען צו:
• מאָניטאָר רופט
• שפּירט טעקסט אַרטיקלען
• לייענען ימיילז
• שפּירט גפּס אָרט
• מאָניטאָר אינטערנעץ נוצן
• אַקסעס לוח און אַדרעס ספר
• לייענען רעגע אַרטיקלען
• רעקאָרד סורראָונדינגס
• קאָנטראָל אַפּפּס און מגילה
• זעה די מולטימעדיאַ פילעס
• צו האָבן ווייַט קאָנטראָל פון די טעלעפאָנירן און מער ...
איר קענען אָפּלאָדירן: וואָלט איר ווי אַפּ פֿאַר לייענען סאָמעאָנעס טעקסט אַרטיקלען ?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
יבנאל
יבנאל איז א ישוב אין צפון זייט ישראל. די צאל איינוווינערס דארט איז 2.800 (אין סוף 2005) ווען 20% פון זיי זיינען ברעסלעווער חסידים וואס געהערן צו מוהרא"ש.
די מחלוקת קעגן מוהרא"ש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – מוהרא"ש
,
די מחלוקה האט זיך אנגעהויבן יאהר תשמ"ז ווען שיק'ס חסידים האבען אין נאמען פון זייער רבין אנגעהויבען זיך אריינצוציען אין דארף, די שכנים וואס זענען צוגעוואוינט צו א רואיג דארפיש לעבן האבע זיך פלוצלונג געטראפן אין א בני ברק'יש הו-הא, הרב שיק האט זיך אנגעהויבען צו בויען אלעס אליינס א מקוה, תלמוד תורה, כולל, חתונה זאל, און אויף יעדע זאך האט ער געדארפט דורך גיין שבעה מדורי גיהנם,
מ'האט ארויפגעלייגט אויף איהם א קלאגע וואס האט געדראעהט תפיסה פון חתונה מאכען יונג וואס האט אנגעהאלטען ביז תשס"ז.


text:
אגודת ישראל
אגודת ישראל היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אגודת ישראל איז געגרינדעט געווארען אין קאטאוויץ י"א סיון ה'תרע"ב (1912) מיטן ציל צו קעמפן פאר תורה'דיגע אידישקייט, בעיקר אין פוילן און דייטשלאנד. פריער איז געווען אין פוילן די ארגאניזאציע אגודת שלומי אמוני ישראל. די אגודת ישראל פארטיי אין פוילן פלעג שטעלן קאנדידאטן סיי פאר'ן סיים (פוילישער פארלאמענט) און סיי פאר די שטאטישע וואלן. פארשטייט זיך אז אגודת ישראל האט געהאט א ליסטע ביי די קהילה-וואלן אין די פארשידענע קהילות. צווישן די אגודת ישראל דעלעגאטן אין סיים זענען געווען אלכסנדער זושיא פרידמאן (מחבר פון דער תורה קוואל), הר"ר מאיר שפירא (לובלינער רב), הר"ר יוסף נחמיה קארניצער (קראקעווער רב) און הר"ר אהרן לעווין (ריישער רב).
צווישן די קריג יארן זענען די פירער פון אגודת ישראל אין לעטלאנד געווען מרדכי דובין און אלחנן ליף.
היינט צו טאגס פירט אגודת ישראל אן מיט עסקנות פאר פרומע ארטאדאקסישע אידן.
אגודת ישראל פארטיי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין זייער קאמף קעגן דעם געדאנק פון ציוניזם, נאך ווען מדינת ישראל איז אויפגעשטעלט געווארן, האט אגודת ישראל געגרינדעט א פאליטישע פארטיי אין איר אויף צו באקעמפן די ציוניסטן אין דער פאליטישער ספערע, אונטערטעניג צו דעם פירערשאפט פון דעם מועצת גדולי התורה וועלכע איז צוזאמן געשטעלט געווארן פון אלע קרייזן חסידישע רבי'ס, ראשי הישיבות און גדולי הרבנים אין ארץ ישראל, פון אירע פירער זענען געווען אדמו"ר בעל אמרי אמת פון גער, אדמו"ר רבי אהרן רוקח פון בעלזא, און דער טשעבינער רב. היינט צוטאגס, איז שווער צו זאגן אז די אגודה ווערט נאך געפירט מיט די זעלבע השקפה ווי אירע מייסדים האבן געוואלט, זינט די פאקט אז די אגודה איז אויסגעשפראכן קעגן די מדינה, און אז לוחם זיין מיט די ציונים, איז (געווען) א צענטראלע טייל פון אירע פונקציעס, ווערט זעלטן ווען דערמאנט.
אגודת ישראל אין אמעריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאנגע יארן האט ר' משה שערער געפירט די אמעריקאנער אגודה. היינט איז ר' חיים דוד צוויבל דער עקסעקיוטיוו-וויצע פרעזידענט.
- וואס וויל "אגודת ישראל?", תרע"ב.
אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס וואס זענען טעטיג מיט חסד צווישן די היינטיגע אידנטום איבער דער גארער וועלט.
אבני חסד • אגודת ישראל • בוני עולם • ביקור חולים ד'סאטמאר • ביקור חולים דראקלענד קאונטי • דור ישרים • דזשױנט • המספיק • וועד הרבנים • חברה הצלה • חוש • חברים • חסד (ארגאניזאציע) • חברה שומרים • יד שרה • כל ישראל חברים • משמחי לב • עי-טיים • עזר לחתנים • עזר לתלמיד • עזר למזון • פֿוטסטעפס • פחת תקווה • קופת העיר • קרן עזר • קרן חתנים • רב טוב • רפואה וישועה • שערי חמלה • תומכי שבת •


text:
16טן יוני
דעם 16טן יוני איז דער 167סטער טאג פון יאר (168סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 198 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 632 - יאזדגערד דער דריטער, דער 29סטער (און לעצטער) קעניג פון דער סאסאנידער אימפעריע הייבט אן זיין מלוכה
- 1903 - דער פעפסי קאלא געטראנק ווערט געשטעלט צום פארקויפן דאס ערשטע מאל, אין די פאראייניגטע שטאטן
- 1940 - צווייטער וועלט קריג: מארשאל פעטען ווערט דער פירער פון ווישי פראנקרייך
- 1963 - דוד בן גוריון רעזיגנירט פון זיין פרעמיער מיניסטער פון ישראל
- 1977 - לעאניד ברעזשנעוו ווערט הערשער פונעם סאוועטן פארבאנד
- 1983 - יורי אנדראפאוו ווערט הערשער פונעם סאוועטן פארבאנד
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1775 - יהודה טורא, יידישער-אמעריקאנער פילאנטראפ און געשעפטסמאן (נפטר 1854)
- 1946 - דאנאלד טראמפ, אמעריקאנער פילאנטראפ און געשעפטסמאן
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1958 - אימרע נאדזש, אונגארישער פאליטיקער (געב' 1895)


text:
ליובאוויטש
ליובאוויטשער חסידות שטאמט פון דעם שטעטל ליובאוויטש אין ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס), עס איז א צווייג פון חב"ד, וואס איז ראשי תיבות ח'כמה ב'ינה ד'עת, א טערמין פון קבלה.
אינהאַלט
חסידות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
חב"ד חסידות איז געגרינדעט געווארן אין רוסלאַנד. דאס חב"ד חסידות איז געגרינדעט געווארן דורך ר' שניאור זלמן מליאדי, דער פערפאסער פון ספר התניא, אנגערופן ביי די חב"ד חסידים "דער אלטער רבי". זיי לערנען תורת חסידות חב"ד וואס איז געשריבן און געזאגט געווארן דורכן בעל התניא און זיינע נאכפאלגער די אדמו"רים פון ליובאוויטש, קאפוסט א.ד.ג. זיי האבן שטארקע אמונה אין דער אויבערשטער און אין א רבי. און קאכן זיך אין לערנען און מאכען וואס מער שיעורי תורה איבער דער גאנצער וועלט סיי שיעורים אין דעם טייל פון תורה וואס רופט זיך אן "נגלה דתורה" (דאס הייסט, תנ"ך און ש"ס, און דאס גלייך), און סיי שיעורים אין דעם אנדערן טייל - "נסתר דתורה" (דאס הייסט, קבלה און חסידות), ספעציעל ווי עס ווערט ערקלערט אין דעם ספר תניא און אנדערע ספרים פון זייערע אדמו"רים.
חבד שליח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א שליח איז א ליובאוויטשער חסיד וואס פארט ארויס צו וואוינען אין א פרעמדער שטאט, צו פארשפרייטן אידישקייט צווישן די איינוואוינערס. די שלוחים זענען געשיקט געווארן דורך דער ליובאוויטשער רבי. היינט צוטאגס איז פאראן ארום 4000 שלוחים אין די גאנצע וועלט, אין יעדער פארשטיפטע ווינקעל אין דער וועלט ווי עס געפונען זיך אידן.
צווישן די לענדער, זיינען די שלוחים אין רוסלאנד און די אמאליקע קאמונסיטישע לענדער זייער מפורסם, און אויך די שלוחים אין פראנקרייך, און ארץ-ישראל.
די שלוחים זיינען מוסר נפש אויף זייער ארבעט, און אין א סאך ערטער זיי האבן נישט קיין חלב ישראל פאר זייערע קינדער. איין מאל א יאר, שבת-מברכים ר"ח כסליו, קלייבן זיך צוזאמען אלע שלוחים פאר א "כינוס השלוחים", און ארום כ"ב שבט (די יאָרצייט פון די ליובאוויטשער רבי רעבעצין) - קלייבן זיך צוזאמען אלע שלוחות.
- אלע שלוחים אין דער וועלט
- בילדער פון אלע שלוחים. שלוחים אלבוים
770 בית חיינו[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
770 איסטערן פארקוועי אין קרוין הייטס איז געווען ר' מנחם מענדל שניאורסאהןס שול. זיי רופן דעם אדרעס בית חיינו, ווייל פון דארטן זענען זיי יונק, און די מאדעלן ווערן געבויט איבעראל אין זייער צענטערן.
חב"ד הייזער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א "חב"ד הויז" מיינט א פלאץ וואו עס וואוינט דארט א חב"ד שליח וועלכע פירט אהן מיט א מנין, תורה שיעורים, הכנסת אורחים, מבצעים א.ד.ג. א חב"ד הויז איז די אדרעס פאר יעדער אידישער געברויך, בפרט ווען מ'געפינט זיך ווייט פונדערהיים.
שוין דא ארום די גאנצע וועלט איבער דריי טויזענט חבד הייזער היינט צוטאגס, וואס דאס הייסט אז עס רעדט זיך וועגן קארגע צען טויזנט פאמיליעס וואס האבן אוועקגעגבן זייער גאנצע לעבן, אויף האנדלען מיט פירן אידישע קהילות און אלגעמיינע טעטיקייטן פון הילף צו אידן אין יעדער זאך אין אידישקייט וואס זיי נויטיקן זיך, דאס זעלבע זיי טוען פארשידענע טועכצן אויף צו צוציען וואס מער אידן צו אידישקייט, און ספעציעל ארויסראטעווען זיי פון סעמילאציע.
א וויכטיקע טייל פון זייערע וועגן ווי זיי פירן זיך אין דעם "חב"ד הויז", צו האנדלען אויך מיט פרייע אידן און זיי ארויסהעלפן (וואס אינדעם זיינען זיי אנדערש פון די מערסטע פרומע קרייזן, וואס האלטן אז מען טאר נישט האבן צו טאן מיט פרייע אידן) - איז געגרינדעט אויף די געדאנקען וואס ווערן ערעקלערט אין זייערע ספרי חסידות, וואס דארטן רעדט זיך ארום א סאך אויף די הייליקייט און די נשמה פון יעדן אידן, ווי אויך די גרויסע מעלה פון "אהבת ישראל" (האבן ליב יעדן אידן), זיי נעמען א ביישפיל פון דער בעל שם טוב וואס האט אויך זייער ליב געהאט פשוט'ע אידן.
די חסידים וואס טוען אין דעם רופן זיך "שלוחים" (געשיקטע)- דאס הייסט, אז דער רבי האט זיי געשיקט צו דעם פלאץ וואו זיי קומען, אויף צו האנדלען אין די אויבענגעזאגטע טעטיקייטן.
לעצטן רבין'ס שיטות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער לעצטער ליובאוויטשער רבי ר' מנחם מענדל שניאורסאהן , האט שטענדיק זיך געמישט אין רעגירונג פאליסי ער פלעגט שרייבן און רעדן צו און פון פאליטיק. ער פלעגט שטורמען בשעת מלחמות אז מען זאל נישט פארהאנדעלן מיט אראבער און אז זיי פארשטייען בלויז דעם מיליטערישען פויסט. באזירט אויף דעם שולחן ערוך חלק אורח חיים סימן שכט האט ער געהאלטען אז צוריק געבען שטחים פון ארץ ישראל איז א סכנה פאר די מיליאנען אידן וואס לעבען דארט. זיין מיינונג האט נישט צו טאן געהאט מיט ציונות, נאר מיט פיקוח נפש. עס איז באקאנט זיין לאזונג פון אף שעל וואס האט שטענדיק געטריבן זיינע חסידים קעגן אלע אזוי גערופענע שלום פאליסיס ביזן היינטיגן טאג. זיינע חסידים זענען געווען די אקטיווע קאמפיינער פאר ביבי נתניהו'ס געווינס דאס ערשטע מאל.
די אפיציעלע פאליסי זייערער איז אייביג געווען נישט זיך צו מישן אין פאליטיק אבער זייער רעכטער נויגונג האט זיי געטריבן דאס צו ברעכן און עס האט טאקע פיל געשטערט זייערע וואולטעטיגע קירוב ארבייט פון ופרצת.
דער לעצטער ליובאוויטשער רבי, כ"ק אדמו"ר ר' מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל, פלעגט שטענדיק צו יעדער געלעגנהייט מאנען און פאדערן פון זיינע חסידים צו טאן פעולות צו ברענגן משיח, און מחזק זיין די אמונה און ציפיה צו ביאת המשיח. ער פלעגט אפט מאל מאנען אז מען זאל טאקע מיינען אין הארצן און זיך אזוי פירן אין דער ווירקליכקייט לויט די ברכה פון שמונה עשרה "את צמח דוד עבדך מהרה תצמיח...כי לישועתך קיווינו כל היום". אויך האט ער איינגעפירט מען זאל לערנען אין רמב"ם די הלכות פון גאולה און ימות המשיח, און פיל פון זיינע שיחות זענען געווען איבער דעם טעמע.
שוין פון די ערשטע יארן פון זיין אדמו"רות פלעגט דער ליובאוויטשער רבי זאגן אז דער דור איז דער לעצטער דור פון גלות. אין יאר ה'תשנ"א האט דער ליובאוויטשער רבי אויסגערופן אז מען דארף לאזן וויסן אלע אידן אז זיין שווער (דער פריער'דיקער ליובאוויטשער רבי, רבי יוסף יצחק שניאורסאן) האט שוין געזאגט אלס א נביא: "ענווים, הגיע זמן גאולתכם"
צוליב דעם און צוליב זיין אָפטע רייד וועגן משיח האבן רוב פון זיינע חסידים אנגענומען אין זיין לעבן אז ער איז געווען דער פאסיקסטער פון דעם גאנצן דור צו זיין דער משיח. זיי פלעגן אנווייזן אז ער שטימט צו זיין משיח לויט די כללים פון רמב"ם, ספעציעל לויט'ן כלל אז משיח וועט מחזיר בתשובה זיין פיל אידן צום דרך התורה. אויך פלעגן זיי אנווייזן אויף דאס וואס ער האט גערופן זיין שווער "נשיא דורנו" כאטש ער האט שוין נישט געלעבט. די חסידים האבן דאס אויסגעטייטשט, אז כאטש ער אליין רעדט טאקע אויף זיין שווער, אבער די זאכן וואס ער זאגט שטימען און ווערן צו אים אליין.
נאך זיין הסתלקות האבן א טייל פון זיינע חסידים אויפגעהערט צו זאגן אז ער איז משיח, און האבן אויסגעטייטשט אז כאטש ער האט וואלט געקענט זיין משיח לויט די כללים פון רמב"ם און איז געווען אין דער ריכטיגע מדריגה, איז אבער דער דור נישט ראוי געווען דערצו (סיידן אויב עס וועט זיין צו אים "תחיית המתים" נאך פאר משיח'ס קומען (ווי עס שטייט אין גמרא וועגן געוויסע צדיקים), וועט ער קענען ווערן צוריק דער "משיח").
אבער א טייל חסידים גלויבן נאך ווייטער אז ער וויט זיין דער משיח, באזירט אויף די גמרא וועלעכע זאגט אז משיח קען זיין אויך פון די פארשטארבענע. די דאזיגע ווערן אנגערופן "משיחיסטן".
די הויפט חב"ד ארגאניזאציעס, ווי אויך דאס רוב "חב"ד שלוחים", רבנים און ראשי ישיבות האלטן אין איין מלחמה האלטן מיט די וואס מיינען אז ס'איז ריכטיג וועגן דעם צו פובלעצירען, זייער מיינונג איז אז דער ליובאוויטשער רבי האט נישט געוואלט מזאל רעדן וועגן ווער איז משיח נאר וועגן זיך צוגרייטן און מתפלל זיין אויף דעם קומען פון משיח.
ארטאדאקסישע זענען שטארק אנטקעגן דעם געדאנק פון גלייבן אין א געשטארבענעם אלס משיח. און זאגן אז ס'איז פארבאטן לויט דער תורה (דוד בערגער, 2001). אנדערע האלטן אבער אז עס איז נישט בניגוד צו די יסודות פון דעם אידישן דת (הרב אהרן סולבייצ'יק, חיים דלפין, 2002). פראפעסער אביעזר ראוויצקי, הויפט פון דער אפטיילונג פון אידישע פילאסאפיע אין העברעאישע אוניווערסיטעט און אן ארטאדאקסישער איד, האט געזאגט, "דער תורה פארבאט נישט צו זיין נאריש."
קירוב: ופרצת און מבצעים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אנדערשט ווי די ליטווישע ארגאניזאציעס ווי אש התורה און אור שמח וואס געבן זיך אפ מיט טוישן די לעבנסשטייגער פון משפחות, האלטן זיי נישט פון דער סיסטעם, נאר זיי ליבען יעדן פרייען איד, און זיי שמייכלן, און טראגן אים שטענדיג אן צו טאן מצוות, ווייל א איד איז א איד נישט קיין חילוק אין וועלכער מצב, און די חיוב פון ערבות פאלט קיינמאל נישט אוועק פון פרומען איד קעגן סיי וואספארא איד.
רוב פון זיי ווערן אליינס רבנים דורך זיך באטייליגן אין זייער ארמיי פון חבד שליחים. אבער יעדער קינד ביז בר מצווה און מיידל ביז בת מצווה דארף זיך באטייליגן אין די ארמיי צבאות ה' וואס מען איז מחזק די קינדער האבען מלחמה אנטקעגען דעם יצר הרע.
די דאזיגע אקציעס שטאמט פון זייער געבורין ארט אין רוסלאנד ווי זיי האבן געקעמפט קעגן אפיקורסות און קאמוניזם וואס האבן אין יענע יארן אוועק געריסן גאנצענע פרומע משפחות. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה וואס די חסידות האט זיך איבערגעפלאנצט אין א פרייע נייע מאדערנע וועלט, האבן זיי גענומען דעם זעלבן פיבער און דאס אויסגעשפרייט איבער די גארער וועלט.
די פראבלעמען קומען אבער אויך מיט, אז זייערע פרומע קינדער וואס וואלטן ווען נישט די קירוב אויסגעקוקט ווי פיינע חסידישע איזולירטע פארמאכטע אנדערע חסידישע קרייזן, זענען זיי מער אויפגעקלערט און קענען זיך מער אויס מיט די פרייע וועלט,[פֿעלט אַ מקור] אבער זיי לייקענען אז זיי האבן עפעס מער אפגעפארענערס ווי סתם ליטווישע קרייזן וואס רעדן אויך די ענגלישע אדער סיי וואסארא גויאישער שפראך פון זייערע מדינות.[פֿעלט אַ מקור]
אידיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיי פרובירן צו פרעזערווירן די אידישע שפראך. אז יעדע קינד מוז מיטהאלטן די שיחות פון רבין און דאס איז דאך אלץ אויף אידיש דעריבער אפילו זיי זענען רוב בעלי תשובות לערנען זיך זייערע קינדער אידיש אלס אידישע שפראך. אויך זאגן זיי אז דער רבי האט זייער שטארק געהאלטן אז מ'זאל רעדן בלויז אידיש.[1]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אתר הבית של חב"ד העולמית (אויף העברעיש)
- אתר הבית של חב"ד העולמית (אויף ענגליש)
- חב"דפדיה (אויף העברעיש) פון משיחיסטן
- ניגוני חב"ד
- זייער הויפט וועבזייטל אין ישראל
- וידאו מהרבי השביעי לחב"ד, הרב מנחם שניאורסאהן
- א סאך פון די ליובאוויטשער ספרים וואס מ'קען זען אויפן אינטערנעט
מקורות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דוד בערגער, The Rebbe, the Messiah, and the Scandal of Orthodox Indifference, ליטמאן ביבליאטעק אויף אידישע ציוויליזאציע, 2001
- חיים דלפין, Attack on Lubavitch: A Response, דזואיש ענריטשמענט פרעסס, פעברואר 2002


text:
חוש-סיסטעם
די חוש-סיסטעם איז א טייל פון דער נערוון סיסטעם וואס מענטשן און בעלי חיים ניצן כדי צו דערגיין וואס טוט זיך אין זייער סביבה און דאס שאפט א מערקונג וועגן דער וועלט ארום.
מען זאגט אז די חוש-סיסטעם האט פינף חושים:
- הערן איז דער חוש פון קלאנג. מיט די אויערן הערט מען קלאנגען.
- זיכט איז דער חוש פון זען. מען זעט מיט די אויגן.
- אנרירן איז דער חוש פון טאפן. מעט טאפט מיט די הענט און פיס. מיט דעם קען מען דערקענען דרוק און טעמפעראטור.
- געשמאק איז דער חוש פונעם טעם. מען איז טועם מיטן צונג.
- שמעקן איז דער חוש פון גערוך. מען שמעקט מיטן נאז.


text:
אומאר איבן אל-כאטאב
אומאַר איבן אַל-כאַטאַב (אראביש: عمر بن الخطاب אומאר זון פון אל-כאטאב; 579 - 6טן נאוועמבער 644) איז געווען דער צווייטער כאליף, פון 634 - 644. ער איז געווארן כאליף נאכן טויט פון אבו באכער. ער איז געווען איינער פון די מעכטיקסטע פון אלע כאליפן. אומאר האט דערגאנצט די הערשאפט איבער דעם אראבישן האלבאינדזל, ער האט געקעמפט קעגן די ביזאנטער און האט איינגענומען ארץ ישראל, סיריע, איראק און עגיפטן. אין ירושלים געפינט זיך דער אומאר מעטשעט אויף זיין נאמען. ער האט געזיגט די פערסישע סאסאנידע אימפעריע אין ווינציקער ווי צוויי יאר.
די הערשאפט פון אומאר האט געדויערט צען יאר, און האט אויפגעשטעלט די איסלאמישע אימפעריע.
פאר זיין טויט האט אומאר אויפגעשטעלט א קאנסיליום פון זעקס מענטשן צו קלויבן זיין ממלא מקום. אומאר איז געהרגעט געווארן אין א מעטשעט בשעת ווען ער האט געבעטן דארט, דורך א פערסישן שקלאף.
יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אומאר איז געבוירן געווארן אין 644 אין מעקא. אין זיינע יונגע יארן פלעג ער אכט געבן איבער זיין פאטערס קעמלען אין די פלוינען לעבן מעקא. כאטש די דעמאלסיקע אראבער זענען געווען אנאלפאבעטיש, האט אומאר זיך אויסגעלערנט לייענען און שרייבן. ער איז אויך געווען א גוטער רעדנער.
איסלאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען מוכאמאד האט אנגעהויבן דרשענען וועגן איסלאם אין 610, איז אומאר, אזוי ווי אנדערע אין מעקא, געווען א שטארקער קעגנער און האט געסטראשעט צו הרגענען אים. אומאר האט געוואלט שיצן די עבודה זרה פון די אראבער.


text:
1865
1865 איז דאס 65סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1865 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן אפריל - אברהם לינקאלן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן געשאסן (און צומארגן געשטארבן)
- 17טן מיי - געגרינדעט דער אינטערנאציאנאלער טעלעקאמוניקאציע פארבאנד, די עלצטע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע אין דער וועלט
- 5טן יולי
- ענגלאנד מאכט א געזעץ צו באגרעניצן די גיכקייט פון פארן, דער ערשטער אין דער וועלט.
- געגרינדעט די געהיימע דינסט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 6טן דעצעמבער - די דרייצנטע אמענדירונג פון די פאראייניגטע שטאטן צו פארבאטן קנעכטשאפט ווערט באשטעטיגט.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן מיי - פיטער זימאן, האלענדישער געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1943)
- 3טן יוני - געארג דער פינפטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1936)
- 7טן סעפטעמבער - הרב אברהם יצחק הכהן קוק (הרב קוק), הויפט רב פון ארץ ישראל (נפטר 1935)
- 12טן אקטאבער - ארטור הארדן, בריטישער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1940)
- 8טן דעצעמבער - יאן סיבעליוס, פֿינישער קאמפאזיטאר
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן אפריל - אברהם לינקאלן, דער 16טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע (געב' 1809)
- 2טן סעפטעמבער - וויליאם ראאן האמילטאן, בריטישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געב' 1805)
- 10טן דעצעמבער - לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע (געב' 1790)


text:
קוויבעק
קוויבעק (פראַנצויזיש: Québec קעבעק) איז די צווייטע גרעסטע פון די קאנאדישע פראווינצן און טעריטאריעס, באפעלקערונג, און עקאנאמיש. קוויבעק געפינט זיך אין מזרח-צענטראלער קאנאדע און גרענעצט זיך מיט די צפון-מזרח שטעט ניו יארק, ניו העמפשיר, מעין, און ווערמאנט פון די פאראייניגטע שטאטן.
קוויבעק אנטהאלט די גרעסטע פראנצויזישע באפעלקערונג אין צפון אמעריקע און פראנצויזיש איז דארט די אפיציעלע שפראך. די פראנצויזן האבן עטליכע מאל זיך פרובירט אפטיילן פון קאנאדע און גרינדן א זעלבסשטענדיג לאנד אבער אן ערפאלג. קוויבעק פארמאגט אן אייגענע פראווינציאנאלע רעגירונג וועלכע טוט איינקאסירן שטייערן און סערווירט א רייע סאציאלע פראגראמען וועלכע איז נישט פאראן אין די אנדערע פראווינצן.
די הויפטשטאט פון קוויבעק איז קוויבעק סיטי.
אין די לעצטע 35 יאר זענען די ליבעראלן און די פי-קיו געווען די צוויי אפיציעלע פארטייען וועלכע האבן זיך געטיילט מיט דער רעגירונג און האבן איינגעפירט פארשידענע סאציאלע פראגראמען אן קיין שום שטער. אין די לעצטע עטליכע יאר איז די עי-די-קיו אריינגעקומען אלס א יונגע פראנצויזישע פארטיי וועלכע איז מער רעכט געשטימט און האט גענאסן א באגרעניצטע שטיצע פון אלע ווינקלן. אום מערץ דעם 26'סטן 2007 האט די עי-די-קיו זיך ארויפגערוקט צווייט צו די ליבעראלן אין די פראווינציאלע וואלן.
קוויבעק האט 75 פון די 308 זיצן אין דעם פעדעראלן פארלאמענט וואס געפונט זיך אין דער הויפטשטאט אטאווא. נאך די לעצטע וואלן וואס זענען פארגעקומען יאנואר 2006 האט די פראנצויזישע בי-קיו פארטיי - וואס איז נאנט פארבונדן מיט דער פראווינציאלער פי-קיו פארטיי - געווינען 51 זיצן, די פעדעראלע ליבעראלן 13, די קאנסערוואטיוון 10 און 1 זעלבשטענדיגער.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער אייראפעער וואס איז אנגעקומען צום געגנט פון קוויבעק איז געווען דער אויספארשער זשאק קארטיער, וואס איז ארויפגעפארן די לענג פונעם סאנט לארענס טייך אין 1535.


text:
מילגרוים
מילגרוים איז די פרוכט פונעם בוים Punica granatum.
דער מילגרוים שטאמט פון פערסיע און איז געווען קולטיווירט אין גרוזיע, ארמעניע און דעם מיטלענדישן ראיאן שוין טויזנטער יאר.
מילגרוים זאפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז לעצטנס באוואוסט געווארן גאר שטארק, אז דער זאפט פונעם מילגרוים, איז זייער ניצלעך פארן געזונט פונעם פיזישער געביין פונעם מענטש, ווייל עס שטארקט די 'אימיון סיסטעם' ממילא געבט דאס א קרעפטיגע שטופ צו ווערן געהיילט פון שווערע קרענק, און עס האט שוין אויפגעטוהן גאר אסאך ביי אסאך שווערע פעלער.


text:
מתתיהו מיללער
מתתיהו מיללער (געבוירן ה' תמוז ה'תשל"ט), באקאנט אלס מתתיהו, איז א בעל תשובה א געוועזענער לובאוויטשער וואס זינגט דזשאמייקישן רעגיי.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווערענדיג געבוירן צו פרייע ליבעראלע אידישע עלטערן אין וועסט טשעסטער, פענסילוועניע. דערנאך האט זיך זיין פאמיליע אריבערגעצויגן קיין ווייט פלעינס, ניו יארק.
אין די שפעטערע 1990ער יארן איז ער געווארן נתקרב צו אידישקייט דורך חב"ד, נאכדעם וואס זיין נשמה האט געפלאקערט מיט ספיריטואלע אינספיראציע דורך זיין מוזיק. אין 2001 איז ער געווארן א פולשטענדיגער בעל תשובה, און האט אנגעהויבן שפילן מיט דער אידישער קאפעליע פא-דלית.
דערנאך האט ער חתונה געהאט און געבוירן איין קינד, זיך אפגעבנדיג מיט זיין מוזיק און לערנענדיג תורה אין איינע פון די ליובאוויטשער ישיבות אין זיין וואוין ארט קרוינהייטס. שפּעטער האָט ער זיך געצױגן צו ברסלב.[1].
דעצעמבער 2011 האָט ער זיך אפּגעשוירן זײַן באָרד,[2] שפעטער האט ער זיך עס געלאזט צוריק וואקסן.
זיין סטיל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מתתיהו האט אן אייגענארטיגן סטיל אין רעפ, וואס איז א געמיש פון רעגיי, רעפ, מיט גיטאר סאלא וועלכע מען געפינט מער ביי ראק מוזיק קאפעליעס.
זיין זינגען ווערט באשריבן דורך די וועלט בארימטע קריטיקס אין ניו יארק טיימס און שיקאגא טריבונע שרייבער קעווין פאנג, אלס א נשמה-אויפשאקלער, וואס דרינגט אריין ביז די חדרי הלב.
מתתיהו ווערט פאפולער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מתתיהו איז היינט א פאפולערער רעגיי זינגער און איז באקאנט אין גאנץ אמעריקע. זיינע אלבאמען זענען א צעכאפעניש.
ער טרעט אויף אין פרייע וועלטליכע קלאבס און קאנצערטן אויף טעלעוויזיע ארום די גארער וועלט, אלעס מיט זיין פולער חסידישער טראגע. אלע זיינע ניגונים זענען פיל מיט ווערטער וואס רופן צו דער נשמה צו עבודת ה'. שמחה און חסידישע באגריפן, ער באנעמט זיך זייער איידל און פיל מיט הכנעה. זיין פירונג רופט ארויס טיפע רעספעקט פון אלעמען איבער די וועלט, מיט זיין שטרענג זיך האלטן צו דער אידישער תורה געזעצן און פארבאטן אפילו אין די שווערסעט אומשטענדן, טרעט נישט אויף אים שבת, רירט נישט צו א פרוי'ס האנט, עסט נאר כשר. א.א.וו.
זיינע אלבאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דערוויייל האט שוין מתתיהו ערצייגט 4 מוזיק אלבאמען.
- שעיק אוו די דאסט. נאוועמבער 1, 2004.
- לייוו עט סטאבס. אפריל 19, 2005.
- יוט. (יוגנט) מערץ 7, 2006
- יוט דאב. מערץ 7, 2006. (פראוויזיע)
- light - יוני 2009. אין איר די סינגל One Day.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ דה בוב אנד דה באבא, (הארץ, אקטאבער 9, 2007)
- ↑ הארץ
װעבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זיין וועב סייט מתתיהו
- http://www.crownheights.info/index.php?itemid=41549


text:
תורה ומסורה
תורה ומסורה איז די ארגאניזאציע וואס פאראייניגט אלע פרומע ארטאדאקסישע שולעס אין די פאראייניגטע שטאטן אונטער איין שירעם ארגענעזאציע.
עס איז הויפט קווארטירט אין מאנהעטן און ווערט געפירט דורך ר' יושע פישמאן פון וויליאמסבורג. זיי האבן א נעצווערק פון 760 שולעס וואו ס'לערנען 250,000 יידישע קינדער.
תורה ומסורה איז געגרינדעט געווארן דורך דעם בויער פון תורה ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, וואס האט אויך געבויט תורה ודעת און בית המדרש עליון, כדי צו געבן א יידישע חינוך פאר די אינגווארג אין אמעקריקע.
זיי געבן זיך אפ מיט לאביאונג פאר רעגירונג געלטער דורך פארשידענע פראגראמען און אויך צו העלפן מיט ליטעראטור און עצות פאר די מנהלים און מחנכים פון אלע מוסדות דורכאויס אמעריקע. אויך שאפן זיי סתם געלט פון גבירים.


text:
6טן מיי
דעם 6טן מיי איז דער 126סטער טאג פון יאר (127סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 239 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1682 - לואי דער פערצנטער פירט אריבער זיין הויף פון פאריז קיין ווערסיי.
- 1691 - די שפאנישע אינקוויזיציע פארמשפטעט און שמדט מיט געוואלד 219 שועטעס אין פאלמא, מאיארקא. 37 פון זיי וואס פרובירן אנטלויפן דעם אינזל, טוט מען זיי פארברענען לעבעדיקהייט ביים שייטער-הויפן.
- 1840 - ערשטער ניץ פון א פאסטמארקע. צום ערשטנס אין בריטאניע, דערנאך אין דער גאנצער וועלט.
- 1889 - דער אייפל טורעם געעפנט צום ברייטן ציבור אין פאריז.
- 1994 - געווידמעט דער קאנאל טונעל צווישן פראנקרייך און בריטאניע.
- 2007 - ניקאלא סארקאזי דערוויילט פרעזידענט פון פראנקרייך.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1910 - עדווארד דער זיבעטער מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1841)


text:
ברוכים הבאים צו די אייוועלט פארומס
אחראי: אחראי
ברוכים הבאים צו די אייוועלט פארומס
שלום עליכם א איד! ברוכים הבאים צו די אידישע וועלט פארומס ("אייוועלט"). בעפאר איר הייבט אן שרייבן, ביטע נעמט אפאר מינוט אפצוליינען די פאלגענדע וויכטיגע אנווייזונגען.
אייוועלט איז געגרינדעט געווארן, ווערט געפירט דורך און באשטייט פון חסיד'ישע אידן וואס ציהלן צו גיין אין די ערליכע וועגן פון זייערע עלטערן און מנהיגים, אהערשטעלנדיג א ריין ארט אויף דעם אינטערנעט וואו איר קענט צו יעדע צייט טרעפן א גוט ווארט, אן אויסגעהאלטענע נייעסל פון דער גארער וועלט, א שטיקל היסטאריע, א זאפטיגע ארטיקל, הילף אין סיי וועלכע געביט, און אפילו א דבר תורה.
כדי דאס פלאץ זאל זיין אויסגעהאלטן על פי תורה און באקוועם פאר אלע מיטגלידער, זענען אוועקגעשטעלט געווארן א רייע רעגולאציעס:
א. די תורה הקדושה איז אונזער וועגווייזער און יעדע תגובה דארף געשריבן ווערן לפי רוחה.
דאס איז כולל סיי ענינים שבין אדם למקום (צום ביישפיל כפירה, ניבול פה, בזיון ת"ח) און סיי ענינים שבין אדם לחבירו (צום ביישפיל לשון הרע, הלבנת פנים, לא תונו).
עס איז פארבאטן צו שטעלן לינקס צו וועבזייטלעך וואס אין רוח חכמים נוחה מהם (יו-טוב א.ד.ג.), אדער צו בלעטער וואס פארמאגן אומאיידעלע בילדער.
לויטן פארלאנג פון רוב מיטגלידער איז פארבאטן אהערצוברענגן ארטיקלן וואס זענען ערשינען אין אנדערע אידישע וועבזייטלעך וואס זענען ווייט פון אונזער געדאנקנגאנג, אדער אפילו בלויז לינקן אהין. אויב מען ווערט געוואויר אויף אן ארטיקל אז דאס שטאמט פון אזא סארט וועבזייטל, וועט מען פארמעקן דעם גאנצן אשכול. (א ניק וואס דרייט אן פראוואקאציעס מיט אזעלכע סארט וועבזייטלעך, וועט מען פארשליסן ["חוסם זיין"] נאך איין ווארענונג).
ב. אזוי ווי א באדייטנדער טייל פון די מיטגלידער באלאנגן צום אנטי-ציוני'סטישן לאגער, איז פארבאטן צו שרייבן עפעס וואס שמעקט מיט ציונות.
עס איז אויך פארבאטן צו נוצן מחאה אויסדרוקן (צום ביישפיל "פוי", "ימח שמו" א.ד.ג) ביי די נייעס אשכולות.
נייעס פון מדינת ישראל זאל געשריבן ווערן נייטראל, אלע השקפה קאמענטארן (קנאי'ש אדער פארקערט) וועלן פארמעקט ווערן פון די נייעס פארום.
ג. אייוועלט צילט ארויפצוברענגן א שמייכל אויף אידישע לעפצן, דערפאר איז פארבאטן אויסצוניצן די פלאטפארמע אויף אויסצודרוקן מחאות אויף סיי וואספארא עוולה אדער פירצה בחומת הדת. אן אשכול וואס איז געווידמעט מוחה צו זיין אויף סיי וואס פאר אן עוולה אדער פירצה במחנינו, וועט תיכף פארמעקט ווערן.
אויב דער ארטיקל ווערט געשריבן בהשכל ובדעת – לויט די שאצונג פון די הנהלה – און ברענגט ארויס א דעת תורה קעגן א פירצה, איז דאס יא ערלויבט.
ד. יעדער מיטגליד האט די רעכט צו בלייבן אנאנים, און עס איז שטרענג פארבאטן אויפצודעקן יענעמס אידענטיטעט ("גילוי"). אין דעם איז אריינגערעכנט דאס פובליצירן איינעמס צווייטע ניק-נאמען.
אויב די הנהלה ווערט געוואויר אז א מיטגליד האט עובר געווען אויף "גילוי", וועט מען יענעם חוסם זיין.
ה. ביים אויסקלויבן א ניק מאכט זיכער צו נעמען א נארמאלע נאמען וואס זאל זיין מקובל על הבריות. ניקס וואס באשטייען פון נומערן, נעמען פון פובליק פיגורן, שפעט נעמען פון מענטשן, נעמען פון קהילות א.ד.ג. וועלן נישט אנגענומען ווערן.
כדי צו פארמיידן אומאיינגענעמליכקייטן מאכט אויך זיכער אז אייער ניק-נאמען ענדלט נישט צו אן עקזיסטירנדע ניק-נאמען.
ווען א נאמען ווערט נישט באשטעטיגט דורך די הנהלה, ווערט דאס געמאלדן אין די "אומבאשטעטיגטע ניקס" אשכול וואס געפונט זיך אין די "ברוכים הבאים" אפטיילונג.
ו. אין איינקלאנג מיט אונזער ציהל ארויפצוברענגן א שמייכל אויף די לעפצן און האלטן דאס פלאץ באקוועם פאר יעדן איינעם, מאכט זיכער צו האלטן דעם טאן נידריג און זיך באציען צום אנדערן שרייבער מיט רעספעקט. שרייבער וואס גרייפן אן אנדערע וועלן באקומען א ווארענונג. נאך דריי ווארענונגען קומט א חסימה.
ז. א ניק וואס קומט אריין בלויז צו שאפן מהומות און אנדרייען קאנטראווערסיע, וועט באקומען א ווארענונג. נאך דריי ווארענונגען קומט א חסימה.
ח. כל ישראל ערבים זה לזה – אויב איר באמערקט עפעס וואס איז נישט אויסגעהאלטן, אנשטאט מעורר זיין דערויף ברבים און גורם זיין א דין ודברים דערוועגן, דרוקט דעם באריכט קנעפל ("!") וואס געפונט זיך ביי יעדע תגובה, און מעלדט איין פאר די הנהלה די סיבה פונעם באריכט. איינער פון די פארוואלטונג וועט זיך אפגעבן מיטן באריכט דאס שנעלסטע וואס מעגליך.
צום שלוס: אין פאל איר ברויכט הילף, קענט איר זיך ווענדן צו סיי וועמען פון די הנהלה מיטגלידער. די מנהלים זענען די רויטע ניקס ("סאכדעס", "3x0", "צייטליך", "זייער נייגעריג", "למעלה משבעים") און די אחראים זענען די גרינע ניקס ("געלעגער", "מאן יימער", "the fact", "איך הער", "מאשקע", "אחראי", "גבאי ביהמ"ד").
מיר האפן אז איר וועט הנאה האבן פונעם פלאץ און אונז מהנה זיין מיט אייערע תגובות. הצלחה רבה!
צוריק צו “הילף - און וויכטיגע מודעות”
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך איצט דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און איין גאסט


text:
דארבישיר
דארבישיר (ענגליש: Derbyshire) איז א גראפנשאפט אין די מזרח מידלאנדס פון ענגלאנד, דארבישיר גרענעצט גרויס-מאנטשעסטער צו צפון-מערב, מערב יארקשיר צו צפון, דרום יארקשיר צו צפון-מזרח, נאטינגהאמשיר צו מזרח, לעסטערשיר צו דרום-מזרח, און סטאפארדשיר און טשעשיר צו מערב. דארבישיר באדעקט א שטח פון 2,625 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז מאטלאק. דארבישיר האט א באפעלקערונג פון 1,010,600 (געשאצט 2010).
דער שטח פון דעם צערעמאנישער גראפנשאפט פון דארבישיר נעמט איין די שטאט דארבי, אן אוניטארישע אויטאריטעט, און די נישט-שטאטישע גראפנשאפט, וואס אנטהאלט 30 שטעטלעך מיט א באפעלקערונג צווישן 10,000 און 100,000 איינוואוינער.


text:
בירגער קריג
בירגער קריג איז א מלחמה צווישן בירגער פונעם זעלבן לאנד, וואס קאנען נישט און ווילן נישט לעבן אונטער דער רעגירונג אדער מאנארכיע וואס הערשט אויף דער באפעלקערונג.
געוויינטליך שאפט זיך עס פון אומצופרידנהייט, אדער דאס אונטערדרוקן די פשוטע פאלק ארבעטער,
אין דער היסטאריע איז באקאנט דער בירגער קריג וואס האט אויסגעבראכן אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
די פראנצויזישע ברודער קריג פון 1799, איז זייער באוואוסט אין דער יידישער וועלט, ווייל דאס האט אריינגעבלאזן א האפענונג אין די אייראפעאישע יידן.
די קאמוניסטישע בירגער קריגן, וואס איז פארגעקומען אין רוסלאנד, און אין נאך אסאך לענדער ארום די וועלט.
די לבנון בירגער קריג, וואס האט זיך אנגעהויבן אין יאר 1975, און איז אנגעגאנגען ביז 1990, איז באוואוסט געווארן מיט די פילע לענדער, און פעלקער וואס האבן זיך אריינגעמישט אין דעם קריג.


text:
וואָס צו זען אין Kalymnos
אין די אינזל ס קאַפּיטאַל פּאָטהיאַ (Kalymnos) איר וועט געפֿינען אַ פייַן מוזיי וועגן די אינזל. עס איז אויך אַ שיין קירך דאָ דעדאַקייטאַד צו משיח. עס איז אויך אַ נוננערי, אַג סאַוואַס, וואָס איז עפענען צו דעם ציבור און איז געזונט ווערט אַ באַזוכן. דו זאלסט נישט פאַרגעסן צו טראָגן אַ לאַנג רעקל און צו דעקן דיין פּלייצעס אויב איר זענט אַ פרוי, און צו טראָגן לאַנג הויזן אויב איר זענט אַ מענטש. עס זענען אויך עטלעכע שוואָם פאַקטאָריעס איר קענען באַזוכן.
טשאָריאָ איז די אַלט קאַפּיטאַל, און דאָ איר קענען באַזוכן די שלאָס פון גאָלדען האַנט (קאַסטאָ טשריסאָטשעיראַס) ווו די קניגהץ פון סט יוחנן ריזיידיד. עס איז אויך אַ ציטאַדעל פון די קסנומקסטה סענט. אַד, פּעראַ קאַסטראָ, און די בלייבט פון אַ קירך פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט: "יאָשקע פון ירושלים". איבער דעם בערגל צו די מזרח פון די פּאָרט אַ ריזיק קרייַז דאַמאַנייץ איבער די שטאָט פון פּאָטהיאַ. די טוריסט ריזאָרץ פון Kalymnos זענען וואַטהי צו די מזרח באַהאַלטן ין אַ טיף קאָווע און כּמעט ומזעיק אויב איר זענען פּאַסינג מיט די שיפל. וואַטהי איז די מערסט גרין געגנט פון Kalymnos, עס איז בלויז אַ ביסל יאָרן צוריק, איידער די טוריזם אַנטוויקלונג, וואָס וואַטהי איז געווען אַ קליין דאָרף פון Farmers און פישערמען.
מאַסאָורי ליגן ווייַטער צו מירטיעס אין די צפֿון מערב פון Kalymnos. עס איז די מערסט דעוועלאָפּעד יום טוּב ריזאָרט פון Kalymnos מיט גאַנץ אַ ווייניק האָטעלס און אנדערע אַקאַמאַדיישאַנז. מירטיעס ליגן אין די צפֿון טייל פון די אינזל זייער נאָענט צו די קליין אינזל פון טעלענדאָס אַז נוצן צו זייַן טויזנטער פון יאָרן איידער קאָננעקטעד מיט די מנוחה פון דעם אינזל. פון מירטיעס עס איז אַ שיפל וואָס טעגלעך גייט צו Leros בייַ קסנומקס בייַ די קליין סאַדערנמאָוסט פּאָרט פון Leros קסיראָקאַמפּאָס.
עס האָבן געווען עטלעכע פּלאַנז וועגן קאַנעקטינג Kalymnos מיט Leros מיט אַ בריק אין דער רובֿ שמאָל סטרייץ פון די צוויי אינזלען אין די צפֿון. אַז קענען זיין ניט ווי שווער ווי עס קוקט ווייַל עס זענען עטלעכע קליין אינזלען אין די סטרייץ די גלאַראָניסיאַ און לעריקאָ ניסי וואס קענען ווערן געניצט ווי קאַנעקשאַנז צו אַז בריק.
די קליין אינזל פון טעלענטאָס איז אַ ביסל מינוט אַוועק דורך שיפל פון מירטיעס, עס זענען עטלעכע פייַן טאַווערנז און איז ווערט באזוכן.
אן אנדער ווייַט דאָרף פון Kalymnos איז אַגיאָס פּעטראָס צו די צפֿון מזרח פון דעם אינזל. די קליין דאָרף האט בלויז אַ ביסל באוווינער און אַ קליין קרעטשמע. זייער פאַריבל האָבן עס האט שוין אַ וועג אַז קאַנעקץ אַגיאָס פּעטראָס מיט Kalymnos הויפּטשטאָט פּאָטהיאַ. דער דאָרף האט אַ קליין ברעג און איז אַן אידעאל אָרט פֿאַר פישערייַ און דייווינג.
פּסערימאָס איז אַ קליין אינזל צווישן Kalymnos און קאָס, עס זענען עטלעכע פייַן ביטשיז און טאַווערנז אויף אַז קליין אינזל. עס זענען טעגלעך עקסקורטיאָנס צו פּסערימאָס פון פּאָטהיאַ און איז אַ גוט געדאַנק פֿאַר אַ טאָג יאַזדע.
וואָס צו טאָן אין Kalymnos
עס זענען וואַטערספּאָרץ אויף די אינזל, און די סנאָרקעללינג איז אַ מוזן פֿאַר פאַנס. איר זאָל באשטימט גיין אויף אַ שפּאַציר צו טעלענדאָס און פּסערימאָס ווי געזונט. עס איז אַ קליין אינזל, מאל גערופֿן דעם סליפּינג פּרינצעסין, און איז געווען טייל פון Kalymnos ביז אַ ווולקאַן ויסבראָך צעשיידט די צוויי אינזלען אין אַד קסנומקס.
איר זאָל אויך פּרובירן די הייס באַטס בייַ טהערמאַ וואָס זענען געזאגט צו זייַן היילונג. פֿאַר יענע אַז ליבע קליימינג Kalymnos אין אַן אָנשטרענגונג צו בוסט זייַן טוריזם די לעצטע יאָרן האט ווערן אַ פאָלקס דעסטיניישאַן פֿאַר קליימערז פון אַלע איבער די וועלט. די אינזל איז ידעאַל פֿאַר אַז ספּאָרט ווייַל איז מאַונטאַנאַס און האט פילע קאַוועס.
אין סיקאַטי צו די צפֿון facing Leros איז איינער פון די מערסט פאָלקס קאַוועס וואָס איז געניצט פֿאַר קליימינג. די הייל אַ ביסל דעקאַדעס צוריק איז געווען אַ פּלאַץ ווו רועי האט זייער גאָוץ און שיף עס.
אין Kalymnos איר וועט געפֿינען אויך שפּאַציר באָוץ אַז פאָרשלאָגן דייַטריפּס צו קאָס, Leros און טערקיי.
אויב איר 'רע דאָ אויף יולי קסנומקס, די אינזל ס הייליקער, אַגיאָס פּאַנדעלעימאָן, איז סעלאַברייטיד מיט אַ גרויס סעודה.
Kalymnos בעאַטשעס
דער בלויז זאַמדיק ביטשיז אויף Kalymnos זענען אויף די מערב ברעג: עליעס און קאַנטאָוני. מירטיעס און מאַסאָורי זענען פאָלקס ביטשיז, און איר וועט אויך געפינען פייַן קיזלשטיין ביטשיז בייַ אַרגינאָנטאַס און אַגיאָס פּעטראָס. גן עדן ברעג איז פֿאַר נודיסצ.טהע אינזל האט דעוועלאָפּע אַ גוט וועג Infrastructure אַזוי עס איז גרינג צו צוטריט אַלע די ביטשיז פון דעם אינזל דורך מאַשין אָדער מאָוטערבייק.
Kalymnos Nightlife
די נייטלייף אויף Kalymnos איז גאַנץ גוט און וועריד. רוב באַרס, רעסטראַנץ און קאַפעטעריאַס זענען אין פּאָטהיאַ, מירטיעס און מאַסאָורי. עס זענען פילע רעסטעראַנץ צוזאמען די פּראָמענאַדע פון די פּאָרט אין Kalymnos. טאַווערנז מיט היגע ספּעשאַלטיז איר וועט געפֿינען ווי געזונט אין האָריאָ.
Kalymnos עסנוואַרג: עס זענען פילע, טאַווערנז און קאַפעס אויף די אינזל. מירמיזעלי און מיטזיטהראַ זענען היגע ספּעשאַלטיז ווערט אַ פּרובירן! אין די בייקעריז פון Kalymnos איר וועט געפֿינען פילע סוויץ ווי באַקלאַוואַס און גאַלאַקטאָבאָורעקאָ. פּרובירן די היגע ראַסקס "פּאַקסימאַדיאַ". פריש פיש איר וועט געפֿינען אין אַלע טאַווערנז און רעסטראַנץ. פּרובירן די גרילד ספּרוט און וואַריאָווו ים Fruits ווי ורטשינעס, פּיננעס (גרויס ויסטערז), אַטשיוואַדעס (ויסטערז) און פאָוסקעס אַז האָבן שוין קאַט דורך היגע דיווערס. אַלע יענע געשמאַק דעליקאַסיז פון דער ים זענען די בעסטער מעזע פֿאַר אָוזאָ.
Kalymnos שאַפּינג עס זענען עטלעכע שאַפּס אויף די אינזל ווו איר קענען באַקומען אַ באַרימט Kalymnos שוואָם. איר זאָל אויך באַקומען אַ סלוי פון די היגע האָניק.
געטינג אַרום Kalymnos
די היגע בוסעס פאַרבינדן פּאָטהיאַ מיט עטלעכע פון די ביטשיז, ווי געזונט ווי די וויללאַגעס מירטיעס, מאַסאָורי, וואַטהי און עמפּאָריאָ. עס זענען אויך טאַקסיס און וויכיקאַלז פֿאַר דינגען.
געטינג דאָרט
די היגע אַעראָפּאָרט נייַ און מאָדערנ.טהערע זענען טעגלעך Flights צו און פון אַטהענס. Kalymnos איז אויך קאָננעקטעד מיט Ferries מיט פּירעוס, ווי געזונט ווי די אינזלען רהאָדעס, פּאַטמאָס, סאַמאָס, ליפּסי, Leros און קרעטע.טהערע זענען אויך קאַטאַמאַראַנס און הידראָפאָילס אַז קאַנעקץ Kalymnos מיט אנדערע דאָדעקאַנעסע אינזלען. קליין Ferries האָבן אָפט קאַנעקשאַנז מיט קאָס (מאַסטיהאַרי) דעריבער אויב איר קומען דורך טשאַרטער פלי איר קענען פליען צו קאָס און באַקומען צו Kalymnos ין אַ שעה. די קליין ים שורה אַנעק איז באזירט אויף Kalymnos און די קליין פּראָם Kalymnos קאַנעקץ טעגלעך Kalymnos מיט Leros, ליפּסי, סאַמאָס און אַגאַטהאָניסי.


text:
אויסגערעכנט האט געשריבן:שלמה הילדעסהיימער האט געשריבן:נגיד האט געשריבן:די זיגל אויף CNN "פעיק נויס" גייט נישט אזוי שנעל אראפגיין און טראמפ גייט עס אנהאלטן, זיי גייען חרטה האבן!
#מארק מיין ווארדס
#טעיק איט טו דע בענק
דאס איז אייביג געווען זיין פלאן. אפצושוואכן און אונטערמינעווען די פרייע פרעסע אין די פאראייניגטע שטאטן.
דאס איז געווען זיין טריק די לעצטע אכצן חדשים, און דאס איז זיין פלאן פאר די קומענדיגע פיר יאר.
דאס איז אקוראט וואס עס האט פאסירט מיט די פרעסע אין רוסלאנד ווען זיין בוזעם-פריינט און מענטאר, וולאדימיר פוטין, איז געקומען צום מאכט.
יאפ, טראמפ וויל אפשוואכן פרייע פרעסע ווען זיי זענען פריי פון אמת, האסט שוין געהערט פון מייקל קאהן? טראמפ איז א מיליאן פראצענט גערעכט
איך וויל פארשטיין. דער נידערטרעכטיגער פארשוין האט זעלבסט באשולדיגט די אמעריקאנער שפיאנאזש געמיינדע אז זיי האבן דירעקט געליעקט די פאפירן.
וויאזוי איז סי.ען.ען. "פעיק ניוז" פארן באריכטן איבער די פאפירן וואס זיי האבן באקומען פון א פארלעסליכן רעגירונג'ס קוואל?
און טראמפ וויל אפשוואכן "פרעסע וואס איז פריי פון אמת."
איך בין נישט נעכטן געבוירן און דו אויך נישט.
פונקט ווי מיר האסטו מיטגעהאלטן די לעצטע יאר ווי דער נידערטרעכטיגער בירטער האט פארקויפט "פעיק ניוז" אויף טריט און שריט אויף אן אומפרעצעדענלאזע שטאפל, נישט נאר אין די היסטאריע פון אמעריקאנער פאליטיק, נאר פילייכט אין היסטאריע פון מערב וועלט דעמאקראטיע.
איך דארף נישט זיין פארשקלאפט צו די פרא-טראמפ מיינדסעט דא. Don't play me for a fool.


text:
געריכט
מיינסטו די רעליגיע בית דין צדק?
געריכט (אין העברעיש: בית משפט, אין לשה"ק: ערכאות) איז א סעקולערער געריכטהויז וווּ די געזעצן ווערן ארויסגעגעבן לויט די לאנד געזעצען.
פונעם יידישן רעליגיען בליק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער סעקולערע קאדעקס איז צומאלן קעגנזעצליך צו חוקי התורה וואס איז באשלאסן לויט דעם קאדעקס פון דער שלחן ערוך אדער חושן משפט.
לויט די יידישע הלכה טאר מען זיך נישט מתדיין זיין אין א סעקולערע געריכט, ווייל עס פארשוואכט גאט'ס תורה און אזא איינער ווערט אנגערופן א "מרים יד בתורת משה", און לויט דעם אידישן דין מעג מען אים מנדה זיין (אָפּשטויסן). אבער אין געוויסע אויסנאמען, קען מען באקומען א היתר צו גיין אין וועלטלעכע געריכט.
גרונדענע דעמאקראטישע געזעצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פערדאכטע האבן די פאלגנדיגע רעכטונגען:
- אויך די פאליציי טאר'ן נישט אויפזוכן אין א צווייטנס הויז אָן קיין ריכטערס באפעל.
- די פאליציי מעגן ארעסטירן א מענטש נאר אויף 24 שטונדן, און נאכער דארף מען אים ארויפבריינגען ביי א געריכט.
- מען טאר נישט שטראפן א מענטש אָן קיין דין.
- דער באשולדיגער האט רעכט צו וויסן אויף וואס מען באשולדיגט אים, און מען מוז אים דאס פארלייגן א שיינע וויילע פאר זיין משפט, כדי ער זאל זיך קענען צוגרייטן ווי עס דארף צו זיין.
- דער באשולדיגער מעג מיט זיך מיטבריינגען אן אדוואקאט זאל אים שיצן און העלפן ביים משפט.
- די משפט מוז זיין אפנטליך פאר אלע.
- ריכטערס וואס זיינען אריינגעמישט אין די פרשה טארן נישט שופט זיין.
- דער באשולדיגער קען בארופן (אפילירן) קעגן זיין שטראף.
- א מענטש קען אנגעבן א פאדערונג קעגן די רעגירונג גלייך ווי קעגן יעדען בירגער.
זעהט אויך בית דין צדק.


text:
רעכטס און לינקס פארקער
רעכטהאנטיקער פארקער און לינקהאנטיקער פארקער באדייטן תקנות וואס פאדערן אז דער פארקער דארף בלייבן אדער אויף דער רעכטער זייט אדער אויף דער לינקער זייט פון דער גאס.[1][2] דאס איז א פונדאמעטאלע תקנה וואס מאכט גרינגער דעם פארקער און טוט פארמיידן די ריזיקע פון צוזאמענשטויסן. אריגינעל פלעג מען פירן אויף דער לינקער זייט אין כמעט דער גארער וועלט,[3] היינטיקע טעג בערך 66% פון דער וועלט'ס באפעלקערונג וואוינען אין רעכטהאנטיגן פארקער לענדער און 34% אין לינקהאנטיגן פארקער לענדער.[4]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑
- ↑ מוסטער:Cite conference
- ↑ Why do some countries drive on the right and others on the left?.
- ↑ Lucas, Brian (2005). Which side of the road do they drive on?. דערגרייכט דעם 2006-08-03.


text:
וויקיקאמאנס
וויקי קאמאנס (יידיש: וויקי שותפות) איז איינע פון די וויקי וועב סייטס פון די וויקימעדיע פונדאציע.
וויקי קאמאנס איז דער אכסניא פאר אלע טעקעס בילדער און ווידעא און אוידיא קליפס. עס פאראייניגט אלע באניצערס פון אלע נאנט צו 300 וויקיפעדיע שפראכן, וואס טוען דארטן ארויפלאדירן אלעס און דערנאך טוישט מען זיך אויס יעדער איינער לינקט אהין פון זיין שפראך וויקיפעדיע.
עס איז דא א ראבאט באנוצער וואס טשעקט פון צייט צו צייט אראפנומען טויטע לינקן פון דא צו טעקעס וואס מ'האט אראפגענומען פון דארטן צו מחמת גניבה אדער אנדערע סיבות.
פראיעקטן פון וויקימעדיע פונדאציע
וויקיביכער • וויקיקאמאנס • וויקיווערטערבוך • וויקינייעס • וויקיפעדיע • מעדיעוויקי • וויקיביבליאטעק


text:
25סטן אפריל
דעם 25סטן אפריל איז דער 115טער טאג פון יאר (116טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 250 טעג .
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1507 – מארטין וואלדזעמולער פובליקירט זיין מאפע פון דער וועלט, די ערשטע וואס ווייזט אמעריקע ווי א באזונדערער קאנטינענט.
- 1607 - דער שפאנישער פלאט ווערט איבערגעוועלטיגט דורכן האלענדישן פלאט אין דעם גיבראלטאר קאמף
- 1859 - אנגעהויבן גראבן דעם סועץ קאנאל
- 2015 - 2000 געהרגעט אין מאסיוון ערדציטערניש אין נעפאל
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1214 - לואי דער ניינטער מלך פון פראנקרייך (געש' 1270)
- 1284 - עדווארד דער צווייטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1327)
- 1599 - אליווער קראמוועל, הערשער איבער ענגלאנד (געש' 1658)
- 1869 - א. ת. זונלייטנער, דייטשער שרייבער (געש' 1939)
- 1874 - גוליעלמא מארקאני, איטאליענישער אינזשעניר, אנטוויקלער פון ראדיא, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1937)
- 1900 - וואלפגאנג פאולי, עסטרייכער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1958)
- 1903 - אנדרע ניקאלייעוויטש קאלמאגאראוו, רוסישער מאטעמאטיקער (געש' 1987)
- 1926 - עליזאבעט די צווייטע, מלכה פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1744 - אנדערס צעלזיוס, שוועדישער אסטראנאם און פיזיקער , האט פארגעשטעלט די צעלזיוס טעמפעראטור סיסטעם (געב' 1701)
פייערטעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- איטאליע פייערט דעם טאג פון איר באפרייאונג פון פאשיסטישער הערשאפט


text:
אינטערנאַציאָנאַלע Ferries סיילינג צו און דרום קארעע זענען ווערט קאַנסידערינג אויב איר ניטאָ טראַוואַלינג אַרום צפֿון אזיע און צייַטווייַליק פּאָזיציע פֿאַר פּריוואַט קאַרס איז ערלויבט פֿאַר פּאַסאַנדזשערז ערייווינג דורך פּראָם, פּראַוויידינג אַז דריווערס קריגן די געהעריק דאַקיומענטיישאַן.
עטלעכע פּראָם קאָמפּאַניעס, אַזאַ ווי די פּוקוואַן Ferry, קארעע Ferry און קארעע מאַרינע עקספּרעסס, צושטעלן רעגולער פּראָם באַדינונגען וואס לינק בוסאַן מיט די יאַפּאַניש פּאָרץ פון שימאָנאָסעקי, Fukuoka און Hakata. אן אנדער פּראָם דינסט פּליעס צווישן ינטשעאָן און די כינעזיש פּאָרץ פון טיאַנדזשין און וועיהאַי.
איר קענען כאַפּן אַ פּראָם צו ינטשעאָן אין דרום קארעע פון אַ נומער פון כינעזיש פּאָרץ, אַרומפאָרן אַרום דרום קארעע, און דעריבער לאָזן אויף אַ פעסט פּראָם פון בוסאַן צו יאַפּאַן. אן אנדער פּראָם אָפּציע איז טראַוואַלינג צו אָדער פון רוסלאַנד דורך סאָקטשאָ אין באַנדע · וואַן-טאָן.
Ferries צו דרום קארעע פון טשיינאַ
Ferries לינק קסנומקס כינעזיש פּאָרץ מיט ינטשעאָן. עטלעכע זענען ענג מיט נישטיק טריידערז, אָבער זיי צושטעלן אַ טשיפּער אָפּציע ווי פליענדיק. די טשיפּאַסט Fares פאָרשלאָגן אַ דין מאַטראַס אויף אַ שלאָפשטוב שטאָק, בשעת די מער טייַער Fares געבן איר אַ קליין כאַטע מיט אַ פּוסטע רייד בעט און טעלעוויזיע. קינד Fares זענען יוזשאַוואַלי האַלב די דערוואַקסן אָפּצאָל, און עטלעכע פּראָם קאָמפּאַניעס פאָרשלאָגן סטודענטן אַ קסנומקס% אַראָפּרעכענען. פּריסעס ליסטעד זענען פֿאַר איין-וועג טיקיץ און סיילינג מאל זענען אונטער צו ווערייישאַן. רוב Ferries לאָזן ינטשעאָן פֿון יעאָנאַן פּיר, אָבער די גרעסערע באָוץ אַרויסגיין פֿון אינטערנאַציאָנאַלע וואָקזאַל קסנומקס.
אַ פּראָם-און-באַן פּעקל איז פאַראַנען פון שטעט אין קארעע צו בעידזשינג, שאַנגהאַי, האַנגזשאָו אָדער שעניאַנג אין טשיינאַ דורך די ינטשעאָן-טיאַנדזשין פּראָם. Ferries אויך לאָזן גונסאַן אין Jeollabuk-טאָן פֿאַר קינדאַאָ אין טשיינאַ דרייַ מאָל אַ וואָך און נעמען קסנומקס שעה. די אינטערנאַציאָנאַלע פּראָם וואָקזאַל איז אַ ווקסנומקס טאַקסי פאָר פון גונסאַן ויטאָבוס וואָקזאַל.
פיר סיזאַן קרוז ראַנז צוויי מאָל אַ וואָך צווישן Mokpo אין Jeollanam-טאָן און שאַנגהאַי אין טשיינאַ.
Ferries צו דרום קארעע פון יאַפּאַן
ערשטער-שטאָק בוטס אין דער אינטערנאַציאָנאַלער פּראָם וואָקזאַל לעבן דזשונגאַנג ונטערבאַן סטאַנציע אין בוסאַן פאַרקויפן טיקיץ פֿאַר יבערנאַכטיק Ferries צו דרייַ יאַפּאַניש שטעט: Fukuoka, שימאָנאָסעקי און אָסאַקאַ.
פֿאַר אַ שנעל יאַזדע צו Fukuoka אויף די קאָבע אָדער בעעטלע הידראָפאָילס, גיין ויבן צו די קסנומקסנד שטאָק. עס זענען פינף טעגלעך דיפּאַרטשערז פּלוס איינער נאָך אָפּפאָר אויף פרייטאג מאָרגן. אנדערע דעסטאַניישאַנז זענען היטאַקאַצו און יזוהאַראַ.
Ferries צו דרום קארעע פון רוסלאַנד
דאָנגטשון אַפּערייץ אַ פּראָם צוויי מאָל אַ וואָך (Mondays און טהורסדייַס) פון זאַרובינאָ און וולאַדיוואָסטאָק אין רוסלאַנד צו סאָקטשאָ אין באַנדע · וואַן-טאָן. מיט די טשיפּער Fares איר שלאָפן אויף די שטאָק און טיילן פאַסיליטיעס. די מער טייַער Fares באַרעכטיקן איר צו אַ בייַדל פֿאַר צוויי אָדער פיר מענטשן מיט אייער אייגן בעט, טעלעוויזיע און קלאָזעט. איר קענען פאַרבינדן צו די טראַנס-סיבעריאַן באַן, כאָטש רובֿ פּאַסאַנדזשערז זענען קאָרעיִש און אויף אַ פּעקל רייַזע צו פּאַעקדוסאַן אויף די כינעזיש-צפֿון קאָרעיִש גרענעץ.
דאס צו טאָן און ערטער צו זען אין דרום קארעע
סעאָול
לאָוקייטאַד צוזאמען די האַנגאַנג טייך, סעאָול האט דערוואַקסן אין אַ טימינג מעטראָפּאָליס מיט אַ באַפעלקערונג פון מער ווי קסנומקס מיליאָן. איבער די יאָרן, די הויפּטשטאָט שטאָט האט זייער יקספּאַנדיד אין די פּראָצעס פון ערבאַניזיישאַן און ינדאַסטריאַליזיישאַן און האלט צו וואַקסן ווי די טרייווינג צענטער פון די לאַנד 'ס פּאָליטיש, עקאָנאָמיש, קולטור און בילדונגקרייז אַקטיוויטעטן.
אין Seoul, די מוזן-זען אַטראַקשאַנז זענען די פאַרצייַטיק קעניגלעך פּאַלאַסיז פון די דזשאָסעאָן דינאַסטי: גיעאָנגבאָקגונג, דעאָקסוגונג, טשאַנגדעאָקגונג, און טשאַנגגיעאָנגגונג. דזשאָנגמיאָ, די רויאַל אַנסעסטראַל מיזבייעך פון די דזשאָסעאָן דינאַסטי, און טשאַנגדעאָקגונג ס שכייניש הווואָן (דערציען גאָרטן, אויך באקאנט ווי די סוד גאָרטן) זענען אנגעוויזן פֿאַר זייער בעאַוטיפוללי לאַנדסקייפּט גאַרדענס און קלאסישע סטראַקטשערז.
אנדערע אַטראַקשאַנז העכסט רעקאַמענדיד פֿאַר וויזאַטערז אַרייַננעמען די נאַציאָנאַלער מוזיי פון קארעע, די נאַשאַנאַל גוגאַק צענטער, די Sejong צענטער פֿאַר די Performing Arts, די האָ-אַם קונסט האַלל און קארעע הויז. דער נאַציאָנאַלער מוזיי פון קאַנטעמפּערערי קונסט אין Gwacheon, אַ דאָרעמדיק סאַטעליט שטאָט, אויך דיזערווז אַ באַזוכן.
סעאָול וויסיניטי & גיעאָנגגי-טאָן פּראַווינס
גיעאָנגגי-טאָן פּראַווינס איז ליגן אין די מערב סענטראַל געגנט פון דער קאָרעיִש פּענינסולאַ, מיט די האַנגאַנג פליסנדיק דורך זייַן צענטער. דער טייך דיוויידז די פּראָווינץ אין אַ מאַונטאַנאַס צאָפנדיק געגנט און עפענען fields צו די דרום. בשעת סאָול האלט זייַן וויזאַטערז פאַרנומען מיט אַזוי פילע ינטריגינג און ענטייסינג זאכן צו זען און טאָן, דעם געגנט אַרויס פון סעאָול קענען צושטעלן אַ Refreshing און ינוויגערייטינג ברעכן.
מזרח געגנט
Gangwon-טאָן פּראַווינס איז ליגן אין די סענטראַל מזרח געגנט פון דער קאָרעיִש פּענינסולאַ. רובֿ פון די לאַנד איז באדעקט מיט דיק וועלדער, פּראַוויידינג אַ זעט פון סיניק וויסטאַז מיט ווייניקערע רעזידענטשאַל געביטן ווי אין אנדערע מדינות. ביידע זייַן ווייַט ווודיד בערג און ראַווינעס ווי ווויל ווי קליין קאָוסטאַל שטעט זענען רייַך אין סיניק ספּלענדער.
הויפט קאנט
Chungcheongbuk-do און Chungcheongnam-do מדינות ליגן אין די מערב צענטער פון די פּענינסולאַ. Chungcheongbuk-טאָן איז די לאַנד 'ס נאָר לאַנדלאָקקעד פּראָווינץ, אָבער מיט די קאַמפּלישאַן פון די רעגירונג קאָמפּלעקס אין זייַן הויפּטשטאָט דאַעדזשעאָן און די ניי Opened אינטערנאַציאָנאַלער ערפּאָרט אין Chungcheongbuk-do ס קאַפּיטאַל טשעאָנגדזשו, די צוויי מדינות זענען ווייל האט זיך אויסגעדרייט אין אַ סטראַטידזשיק העאַרטלאַנד פֿאַר די דינער עקאנאמיע.
דאַעדזשעאָן איז וועגן צוויי שעה דרום פון סעאָול דורך מאַשין און איז אַ הויפּט באַן קנופּ פֿאַר די סעאָול-בוסאַן און סעאָול-גוואַנגדזשו-Mokpo שורות. עס איז ראַפּאַדלי דעוועלאָפּינג אין איין פון קארעע ס הויפּט וויסנשאַפֿט און טעכנאָלאָגיע סענטערס. עקספּאָ פּאַרק, די פּלאַץ פון די ינטערנאַטיאָנאַל דאַעדזשעאָן עקספּאָ 'קסנומקס, האט שוין רענאַווייטיד און קאָנווערטעד אין אַ ציבור וויסנשאַפֿט פּאַרק.
סאָוטהוועסטערן קאנט
קארעע ס דאָרעמ-מייַרעוודיק געגנט ענקאַמפּאַסאַז Jeollabuk-טאָן און Jeollanam-do מדינות. די געגנט איז לעפיערעך פלאַך, מיט ברייט סטרעטשיז פון רייַז פּאַדדיעס, און זייַן דזשאַגד קאָוסטליין קריייץ פילע קליין כאַרבערז. עס איז אַ פרוכטבאַר און וואַרעם געגנט שעלטערד דורך הויך בערג אויף די מזרח און צאָפן און רויק סיז און פילע אינזלען אויף די מערב און דרום. ווייַל פון די השפּעה פון ביידע קאָנטינענטאַל און אָקעאַן קליימיץ, די געגנט זייער וועריד וועטער.
סאָוטהעאַסטערן קאנט
קארעע ס דאָרעמ-מיזרעכדיק געגנט, ענקאַמפּאַסינג Gyeongsangbuk-do און Gyeongsangnam-do מדינות, איז אַ געגנט רייַך אין טוריסט אַטראַקשאַנז, קולטור אַסעץ און היסטארישע ערטער. האַלליעאָ מאַריטימע נאַשאַנאַל פּאַרק און די בערג פון דזשיריסאַן און גייַאַסאַן זענען צווישן דעם געגנט ס 'רובֿ בוילעט נאַטירלעך רעסורסן. אין דערצו, די גאנצע שטאָט פון גיעאָנגדזשו, אלטע הויפּטשטאָט פון דער סיללאַ מלכות (קסנומקס בק-אַד קסנומקס), איז איצט אַ יקסעפּשאַנאַל עפענען-לופט מוזיי. רויאַל קברים, טעמפּל זייטלעך מיט וועדערד שטיין פּאַגאָודאַז און פעסטונג חורבות זענען צעוואָרפן אַלע אַרום די שטאָט און האָבן יילדאַד פילע אלטע אוצרות.
דזשעדזשודאָ אינזל און סאָוטהערן קאָוסטאַל מקומות
ין אַ שעה ס פלי פון סעאָול, בוסאַן אָדער Daegu, טראַוואַלערז אין קארעע קענען דערגרייכן אַ לאַנד פון אַ גאָר אַנדערש כאַראַקטער. אנערקענט ווי דער בעסטער-פּרעסערוועד געגנט אין די לאַנד, דזשעדזשודאָ איז קארעע ס נאָר אינזל פּראָווינץ.
די אינזל איז קארעע ס מערסט פאָלקס כוידעש דעסטיניישאַן. באקאנט ווי 'קליין האַוואַיי' פֿאַר זייַן וואַלקאַניק לאַנדשאַפט, פּיקטשעראַסק סובטראָפּיקאַל דעקאָראַציע, זאַמדיק ביטשיז, Waterfalls און כייקינג טריילז, עס איז איינער פון די וועלט 'ס שפּיץ צען טוריסט אַטראַקשאַנז מיט איבער 7,000,000 וויזאַטערז אַ יאָר.


text:
וויעטנאמעזיש
וויעטנאַמעזיש (tiếng Việt) איז די אפיציעלע שפראך פון וויעטנאם. זי איז די מוטער שפראך פון די וויעטנאמעזער, וואָס זענען 87% פון דער גאַנצער באַפעלקערונג פון וויעטנאם.
וויעטנאמעזיש געהערט צו דער אויסטרא-אזיאטישע גרופע פון שפראכן.
אוצר מילים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווי אין אנדערע אזיע מדינות, וויבאלד אז כינעזיש איז גענוצט געווען פאר אפיציעלע ענינים פאר טויזנטן יארן, פול ווערטער פונעם וויעטנאמעזישער אוצר מילים, סיי וועגן פאליטיק און וויסנשאפט סיי וועגן טעגטעגליכע זאכן, באשטימט פון כינעזיש. בערך צווישן 30% און 60% פון די וויעטנאמעזישע ווערטער קומען פון כינע.
אין דער צייט פון פראנקרייכע אקופאציע, וויעטנאמעזיש האט געבארגן א סאך ווערטער פון פראנצויזיש, צום ביישפיל דעם ווארט cà phê (פון פראנצעזיש "café" קאפע). היינט, א סאך נייע ווערטער זענען געבארגן פון ענגליש, ווי דעם ווארט tivi (פון ענגליש "TV" טעלעוויזיע).


text:
נארד-פא-דע-קאלע
נארד-פאַ דע קאַלע (פראַנצויזיש: Nord-Pas de Calais; האלענדיש: Noord-Nauw van Calais) איז איינער פון די 27 ראיאנען פון פראנקרייך. ער שליסט איין די דעפארטמענטן נארד און פא-דע-קאלע, און געפינט זיך אין צפון פראנקרייך, לעבן דעם גרענעץ מיט בעלגיע און (אריבערן ענגלישן קאנאל) מיטן פאראייניגטן קעניגרייך. זיין באפעלקערונג איז 4.02 מיליאן. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז ליל. די צווייטע גרעסטע שטאט איז קאלע, א וויכטיקער טראנספארט קנופ.
דער שטח פון נארד-פאַ דע קאַלע פלעג זיין א טייל פון די נידערלאנדן. צווישן 1477 און 1678 איז ער ביסלעכווייז געווארן א טייל פון פראנקרייך. מען רעדט אין דעם ראיאן סיי פראנצויזיש סיי האלענדיש.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ראיאן איז באהאפטן צום פאראייניגטן קעניגרייך דורכן 50 ק"מ לאנג אייראטונעל.


text:
מאזיר
מאזיר (בעלארוסיש: Maзы́p, [maˈzɨr]; פויליש: Mozyrz; רוסיש: Móзыpb, [ˈmozɨrʲ]) איז א שטאט אין האמעל פראווינץ פון בעלארוס אויפן פריפעט בערך 210 ק"מ מזרח פון פינסק, 77 ק"מ מערב פון האמעל און 100 ק"מ צפון-מערב פון טשערנאבל. די באפעלקערונג איז 112,500 (2009). מאזיר איז א צענטער פון נאפט ראפינירן, בויען מאשינען און עסן פראצעסירן אין בעלארוס. ער האט איינע פון די גרעסטע נאפט ראפינעריעס אין בעלארוס, וואס פאמפעט 18 מיליאן מעטרישע טאנען א יאר.
דער רעכטער ברעג פונעם פריפעט טייך איז אסאך העכער ווי דער לינקער ברעג (ביז 80 מעטער).
מאזיר האט אמאל געהאט א גרויסע באפעלקערונג פון יידן. אין דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די נאצי דערמארדעט אסאך יידן אין מאזיר. די היינטיגע שטאט האט עטלעכע אנדענקען צו דער טביחה.
ביי די לעצטע 15 יאר אונטער די קאמוניסטן, פון תשל"ה ביז תש"ן, האבן די מערהייט פון די געבליבענע יידן עמיגרירט, קיין ישראל און אמעריקע.
באפעלקערונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
באקאנטע איינוואוינער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- רבי חיים יצחק טווערסקי, לאיעווער רבי (טשערנאבל)
- רבי משולם זוסיא טווערסקי, טשערנאבלער רבי אין בני ברק
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- סאטעליט בילד פון מאזיר (פון גוגל מאפעס). מען זעט גאנץ קלאר די שפאלטטאלן.
- CaйT ropaдa Maзыp (אויף רוסיש)
- Cities of Belarus:Mozyr


text:
1776
1776 איז דאס 76סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1776 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן מיי - די בריטישע קאלאניע ראד איילאנד ווערט די ערשטע אמעריקאנער קאלאניע וואס פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט
- די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע באקומען זייער פרייהייט פון דעם פאראייניקטן קעניגרייך.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן אויגוסט - אמעדעא אוואגאדרא, איטאליענישער כעמיקער (געש' 1856)


text:
מידטאון מאנהעטן
מידטאון מאנהעטן איז א טייל פון מאנהעטן וואו עס געפינען זיך דארטן די טעאטער דיסטריקט, טיימס סקווער, קורעע סיטי, און די עמפייער סטעיט בילדינג, און שאפינג פלעצער ווי מעיסיס, בי ענד עיטש, העראלד סקווער. אירע גרעניצען איז נישט פונטקליך דעפענירט, אבער אין אלגעמיין ווערט דאס באטראכט. פון די 30 גאסן ביז סערנטראל פארק און פון 3טע עוועניו ביז 9טע עוועניו.
כשר עסן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אין די זייט פון עמפייער סטעיט בילדינג אויף 32'נד. איז דא 2 רעסטאראנען, א מילכיגער און א פליישיגער.
- חלב ישראל פיצא. (התאחדות). 36 צווישן 5 און 6.
- קאשער דילייט. (התאחדות) בראדוועי צווישן 36 און 37.
- זשערוסאלם 2. (אודווארי). בראדוועי צווישן 36 און 37.


text:
גערשט
גערשט, א געוואוקס פון דער גראז פאמיליע, איז א וויכטיקער מין פון תבואה. גערשטן ווערן ברייט געניצט ווי געפיטער פאר בהמות, צו מאכן אלקאהאלישע געטראנקען ווי ביר, וויסקי און דזשין, צו קאכן אין פארשידענע עסנווארג, און אין טייל ערטער מאכט מען דערפון ברויט. נאך פון אוראלטע צייטן מאכט מען מאלץ פון גערשטן.
אין יאר 2007 איז גערשט געווען די פערטע מערסטע פארשפרייטע תבואה אין דער וועלט, סיי אין כמות פראדוצירט (136 מיליאן טאן) סיי אין שטח איינגעזייט (566,000 ק"מ2).
אין יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גערשט איז איינער פון די שבעת המינים דערמאנט אין דער תורה (פרשת עקב). ס'איז א גאנץ פארשפרייטער מנהג צו געבן גערשטן אריין אין דעם טשאלנט וואס מען עסט שבת בייטאג.


text:
22סטן יולי
דעם 22סטן יולי איז דער 203טער טאג פון יאר (204טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 162 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1812 - האלבאינזל מלחמה: בריטישע קראפטן אונטער ארטור וועלסלי, ערשטער הערצאג פון וועלינגטאן באזיגן די פראנצויזישע ארמיי לעבן סאלאמאנקע, שפאניע.
- 1937 - אויסגעבראכן דער צווייטער קריג צווישן יאפאן און כינע
- 1942 - אנהייב פון דעפארטאציע פון די יידן אין דער ווארשעווער געטא צו טרעבלינקע פארניכטונגס לאגער
- 2009 - גאנצע ליקוי חמה וואס דויערט 6:39 מינוט אין אינדיע, כינע און דעם פאציפישן אקעאן
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1515 – אן פון קליווס, ווייב פון הענרי דער אכטער מלך פון ענגלאנד (געש' 1557)
- 1878 - יאנוש קורטשאק, שרייבער, דאקטער און יידישער מחנך (אומגעקומען 1942)
- 1887 - גוסטאוו לודוויג הערץ, פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1925 (געש' 1975)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1461 - שארל דער זיבעטער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1403)
- 1998 - וועלוול טערלעצקי, רוסישער-יידישער דיריגענט און קאמפאזיטאר (געב' 1931)
פייערטעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- סוואזילאנד - געבורטסטאג פון געוועזענעם מלך סובהוזא דער צווייטער


text:
משה טייטלבוים (ישמח משה)
רבי משה טייטלבוים (ה'תקי"ט - כ"ח תמוז ה'תר"א), רב אין איהעל, באקאנט אלס "דער ישמח משה".
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה איז געבוירן אין פרעמישלא (פשעמישל), גאליציע, אין יאר ה'תקי"ט, צו זיין פאטער הרב צבי הירש שיף, און צו זיין מוטער מרת חנה.
כשהגיע לפרקו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית חיה שרה ע"ה די טאכטער פון הנגיד ר' ניסן פון פרעמישלא. ער איז נתקרב געווארן צו חסידות דורך זיין איידעם, ווערנדיג א תלמיד מובהק פונעם הייליגן חוזה פון לובלין. עס איז באקאנט אז איידער דער ישמח משה האט גענצליך מחליט געווען אנצונעמען דעם דרך החסידות האט ביי אים געעגבערט א הארבע קשיא אויף די חסידים: היתכן חסידים זענען שטענדיג פרייליך, דער מחבר פסקנ'ט דאך "ראוי לכל ירא שמים להיות מיצר ודואג על חורבן בית המקדש". האט ער געקלערט ער וועט פרעגן דעם חוזה די קשיא און אויב ער וועט אים ענטפערן א תשובה הוגנת וועט ער אננעמען חסידות. אריינקומענדיג צום חוזה, זאגט אים דער הייליגער חוזה "חסידים זענען אבלם בלבם וצהלתם בפניהם" ער האט תיכף תופס געווען זיין מחשבה און בטוב טעם פארשטיין געגעבן פאר'ן ישמח משה וואס אים האט געארט.
דער ישמח משה איז געווען פון די ערשטע חסידישע רבי'ס אויפן אונגארישן באדן איינפלאצנדיג די ערשטע קערנדליך פון חסידות פאר די קומענדיגע הונדערט יאר אין אונגארן ווען ער איז אויפגענומען פאר רב אין איהעל, אונגארן אין יאר תקע"ח. צו דער זעלבער צייט איז דער ישמח משה געווען א תל תלפיות שכל פיות אליו פונים צו וועם מ'האט זיך געוואנדן פון נאנט און ווייט מיט שאלות בהלכה ווי מען זעהט אין זיין חיבור "שו"ת השיב משה", ווי אויך מיט פארשידענע פראבלעמען זייענדיג באקאנט אלס א גרויסער פועל ישועות מיט זיינע הייליגע קמיעות.
פון צווישן די וואס האבן זיך מזכיר געווען ביים ישמח משה איז באקאנט דאס אז דער גרויסער חתם סופר, ווען זיין זון שמואל בנימין, דער שפעטערדיגער כתב סופר, איז אלס יונג קינד שטערבליך קראנק געווען, האט ער געשיקט מזכיר זיין צום ישמח משה ז"ל און נאכ'ן מוסיף זיין א נעמען אברהם על שמו איז ער וואונדערליך אויסגעהיילט געווארן, א זאך וואס האט בשעתו געהאט גאר א שטארקן אפקלאנג.
אויך דער באוואוסטער אונגארישער פרייהייט קעמפער לאיאש קאשוט איז אויסגעהיילט געווארן פונעם ישמח משה'ס א ברכה, און איז דערפאר געווען א גרויסער אוהב ישראל.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה האט געלערנט ביי זיין פעטער הרב אברהם אריה לייב, סטריזשעווער רב, מחבר פונעם ספר "דרישות הארי". ער איז געווארן רב אין שינאווא נאכן רבין רבי שמעלקא פון ניקאלשבורג.[1] דורכן איינפלוס פון זיין איידעם דער אריה דבי עילאי איז ער דערנענטערט געווארן צו ווערן א תלמיד פון דעם חוזה פון לובלין.
אין יאר ה'תקע"ח איז רבי משה אויפגענומען געווארן אלס רב אין איהעל.
הסתלקות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה איז נפטר געווארן כ"ח תמוז ה'תר"א, און ליגט אין איהעל וואו מען האט געבויט אן אוהל אויף זיין קבר.
אויף דער לינקער זייט ליגט זיין רביצין חיה שרה ע"ה וועלכע איז נפטר געווארן ער"ח ניסן ה'ת"ר.
פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה האט געהייראט מרת חיה שרה א טאכטער פון הרב ניסן, רב אין פרעמישלא. זייערע קינדער:
- הרב אלעזר ניסן טייטלבוים (ה'תקמ"ו - ט' תשרי ה'תרט"ו) רב אין דראהביטש.
- מרת חנה, די ווייב פון הרב אריה לייביש ליפשיץ, (ה'תקכ"ז - י"ז טבת ה'תר"ו), רב אין ווישניצא, דער אריה דבי עילאי.
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ישמח משה - תנ"ך
- השיב משה - שו"ת
- תפלה למשה - תהלים
- מעין טהור - יו"ד
אויך האט דער ישמח משה פארפאסט א תפלה צו זאגן ארויפגייענדיג אויפ'ן ציון פון א רבי באקאנט אלס "שלום עליך", און סגולות לפרנסה ולשמירה וועלכע זענען מקובל בכל תפוצות ישראל.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ דער רבי ר' שמעלקא האט איבערגעלאזט שינאווא אין תקל"ג.


text:
בית הכרם
בית הכרם איז א געגנט אין מערב ירושלים. פון לינקס איז שכונת קריית משה, מערב זייט שכונת יפה נוף און יער ירושלים, פון דרום הר הרצל אין שפיטאל שערי צדק און שכונת בית וגן, און פון מזרח איז גבעת רם.
די געגנט איז איינע פון די זעקס גארטן-געגנטן אויפגעשטעלט אין די צייטן פון דעם בריטישן מאנדאט אין 1922, ריכארד קאופמאן דער אינזשעניר פון 160 געגנטן האט אויך דאס געבויט דעמאלטס איז די נייע געגנט געווען ווייט פון שטאט ממילא זענען די ערשטע איינוואוינער געווען לערער, דיכטערס און מיטל-קלאס איינוואוינער, מ'פלעגט אנרופן די געגענט פון אנפאנג "די צוגעקומענע". פארשטייט זיך אז קיין פרומער האט דארט נישט געוואלט וואוינען ממילא איז עס איבערגענומען געווארן ביי פרייע און די תקנות האט מען אריינגעשריבן אז מ'זאל דארט נישט בויען א בית המדרש. אין צענטער פון געגנט איז געבויט געווארען א סעמינאר פאר לערער געגרינדעט דורך דוד ילין ס'הייסט "בית המדרש למורים העברי" (היינט - מכללת דוד ילין).
היינט איז די געגנט בערך 15,000 איינוואינער רוב פרייע אין א חלק פרומע. נעבן דעם איז צוגעבויט געווארען נאך געגנטן "יפה נוף", "גבעת בית הכרם" און "רמת בית הכרם".
אין געגנט איז דא שולעס, פאבריקן, בתי מדרשים, און מתנ"ס (געמיינדע צענטער). פון די איינוואוינער זענען די צוויי פרעמיער מיניסטערס מנחם בעגין און בנימין נתניהו. אויך דער בירגערמייסטער ניר בארקאט וואוינט אין בית הכרם.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די נייע לייכטע באן וועט אדורכפארן דעם געגנט אויף הערצל בולעווארד.


text:
לעמבערגער גובערניע
די לעמבערגער גובערניע (אוקראיניש: ЛbBiBcbka oблacTb, לוויווסקאַ אבלאַסט; אויך זיך פאררופן אויף לוויוושטשינא - אוקראיניש: ЛbBiBщиHa)) איז אן אבלאסט (גובערניע) פון מערב אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז לעמבערג.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די גובערניע איז געשאפן געווארן ווי א טייל פון דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק דעם 4טן דעצעמבער, 1939, נאך דער סאוועטער אינוואזיע פון פוילן.
די גובערניע געפינט זיך ביים טויער פון די קארפאטישע בערג, און האט געטוישט הענט א סך מאל איבער די יארהונדערטער.
פון 1200 ביז 1340 איז די געגנט געווען אן אומאפהענגיק לאנד, גאליציע-וואהלין, דערנאך האט זי געהערשט פוילן-ליטע ביז 1772. דערנאך האט געהערשט די עסטרייכע אימפעריע ביז 1918, און פוילן (פון 1918 ביז 1939). די פוילישע און עסטרייכע ירושה איז קענטיק אין דער גובערניע ביז צום היינטיקן טאג.
ביי דער מלחמה איז דער געגנט, מיט גאנץ מערב אוקראינע, געווארן א טייל פונעם ראטן פארבאנד. ווען דער ראטן פארבאנד איז איינגעפאלן אין 1991, איז די לעמבערגער גובערניע געווארן א טייל פון דער אומאפהענגיקער אוקראינע.


text:
דיזנגאף גאס
קאארדינאטן: 32°4′49.94″N 34°46′25.56″E / 32.0805389, 34.7737667
דיזנגאף גאס איז א צענטראלע גאס אין עלטערן געגנט פון צענטער תל אביב, גערופן אויפן נאמען פון מאיר דיזנגאף, דער ערשטער בירגערמייסטער פון דער שטאט.
די גאס פירט פון צפון אויף דרום, אין מערסטנטייל. און אין דרום טייל פארט ער אביסל פון מזרח צו מערב. די גאס פון דרום הייבט זיך אן פון שלמה אבן גבירול גאס, און פון דארט ציט דיזנגאף אויף צפון ביז צום אלטן פארט.
די גאס פלעגט זיין א טייל פון דער קולטור אין ישראל, ביז אין די 1980ער יארן, ווען אסאך קאמערץ צענטערן זענען אויפגעבויט געווארן, און אוועקגענומען די גלאנץ פון דער גאס. גרויסע ישראל דענקער, דיכטער און פערזענליכקייטן פלעגן צו זיצן אין די קאפע הייזער, וואס האבן אנגעפילט די גאס.
צינה דיזנגאף קרייז (פלאזא), פלעגט זיין פארעכנט אלס הארץ פון דער שטאט, ביז מען האט אים איבערגעבויט, און היינט איז די פלאזא העכער דער גאס, וואס לויט געוויסע, האט צוגעברענגט צום אונטערגיין פונעם גלאנץ וואס די גאס האט אמאל געהאט.
די דיזנגאף צענטער, א קאמערציאלע מאלל, איז אויגעבויט געווארן אום 1977. און איז אויך געווען א שטארקער גורם, אז די רעסטאראנטן און קאפע הייזער זאלן זיך פארמאכן.
אינמיטן די 1990ער יארן, זענען פארגעקומען צוויי זעלבסטמארד אטאקעס אויף דער גאס, וואס דאס האט געלייגט די גאס נאך מער אין שאטן. זייט 2000 האט די תל אביבער שטאטראט מערערע פלענער אויפצוריכטן די גאס, און היינט געפונען זיך מערערע קאפע הייזער, און רעסטאראנטן, וואס האבן זיך געפענט אין די פארגאנגענע יארן.
אויף דער גאס געפונט זיך דיזנגאף צענטער, בית ליסין טעאטער און די קולטור זאל (היכל התרבות).


text:
קארטאפל
דער קארטאפל אדער דזשעמיקע (פויליש-יידיש) אדער פּאָטעיטאָ (ענגליש-יידיש) אדער בולבע (וויסנשאפטלעכער נאמען: Solanum tuberosum) איז א געוויקס פון די נאכטשאטן פאמיליע סאָלאַנאַצעאיי (Solanaceae). די קנאלן וואס פארמען זיך פון זיינע שטענגלעך וואס לויפן אונטער-ערד, ווערען געניצט צום עסן.
דער קארטאפל איז זייער רייך אין קראָכמאַל (סטאַרטש), און ווערט פאררעכענט אלס איינע פון די הויפט שפייזונגס מיטלן צוזאמען מיט ברויט אין רייז.
עס איז אנגעקומען צום ערשטן מאל אין אייראפע פאר נאנט צו 500 יאר צוריק, דורך שפאנישע מאטראזן.
איבער 100 ערליי קארטאפל זענען פאראן, אין פארשידענע מאָסן, פאָרמען און קאלירן. טראץ דעם אונטערשיד אין טעם און אויסזען, זענען זיי אלע אייניג נארהאפטיג און געזונט.
אין די לעצטע פאר הונדערט יאר איז קארטאפל שטארק פארשפרייט געווארן צוליב זיין נארהאפטיגקייט.
עס איז פאררעכנט אלס א מיטגליד אין די נאכטשאטן פאמיליע, וואס שליסט אויך איין אבערזשין (עגפּלענט) און טאמאטעס. עס אנטהאלט אויך א קליינע מאס אַטראָפּין. דער סובסטאנץ איז גיפטיג אין גרויסע קוואנטומס, אבער אין קליינע מאסן האט עס א ווירקונג קעגן ספּאַזמען. דאס הייסט אז קארטאפל איז א רפואה פאר בויך ווייטאג און קרעמפן.
ברכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אלעגעמיינע פירונג איז צו מאכן אויף דעם קארטאפל א בורא פרי האדמה, ס'איז אבער פאראן ערטער צ.ב.ש. ראפשיצער און צאנז (הויף)ער חסידים וואס מאכן א שהכל .
בדיקת תולעים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דער קארטאפל איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.
מצוות התלויות בארץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קארטאפל וואס וואקסט אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דער קארטאפל די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש חשוון פון דעם זיבעטן יאר, ביז חנוכה פון דעם אכטן יאר.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
…שם ישבנו גם בכינו, בזכרינו את ציון
בס”ד א גוטן טייערע חבירים וידידים
ב”ה מיר פאַנגן אָן סדר דברים, וואס חז”ל רופן משנה תורה, ווי משה רבינו לערענט מיט אונז איבער די דבר ה’, און ער ווייזט אונז אָן די וועג ווי מיר זאלן זיך פירן… גאנץ סדר דברים האט משה רבינו געלערענט מיט אונז אין די לעצטע פינעף וואכן פון זיין לעבן, עס איז געווען זיין צוואה און ווילן וואס ער האט געלאזט פאר אונז זיינע טייערע קינדער.
כלל ישראל שטייענדיג אין די לעצטע טעג פון די לעבן פון אנזער הייליגע רבי, זייענדיג מרוגש און צובראכן האבן זיי געזאגט מיט די גאנצע הארץ …רבי מיר וועלן בלייבן געטריי צו די תוה”ק און צו אלעס וואס די האסט אונז געלערענט, אבער משה רבינו ווילנדיג דערמאנען פאר כלל ישראל אז זיי זאלן שטענדיג שטיין אויף די וואך, האט ער זיי דערמאנט ברמז די אלע שווערע טעג וואס מיר זענען שוין אריבער ביז אהער, און אז מיר דארפן כסדר געדענקן אל תאמין בעצמך, כדי עס זאל זיך חלילה נישט איבער שפילן…
משה רבינו, דערמאנט אונז די חטא המרגלים, ווי די אידן האבן געזאגט לאמיר שיקן מענטשן צו גיין אויסשפיאנירן די לאנד וכו’ און זיי זענען צוריק געקומען און געזאגט ניין מיר קענען נישט …אָנָה אֲנַחְנוּ עֹלִים אַחֵינוּ הֵמַסּוּ אֶת לְבָבֵנוּ לֵאמֹר עַם גָּדוֹל וָרָם מִמֶּנּוּ עָרִים גְּדֹלֹת וּבְצוּרֹת בַשָּׁמָיִם וְגַם בְּנֵי עֲנָקִים רָאִינוּ שָׁם – ווי קענען מיר ארויף גיין זיי זענען גרעסער און שטערקער פון אונז וכו’ און דערנאך האט משה רבינו פרובירט צו בארואיגן די אידן לֹא תַעַרְצוּן וְלֹא תִירְאוּן מֵהֶם, זייט נישט צובראכן און האט נישט קיין מורא פון זיי, ווייל השי”ת איז מיט אונז און ער וועט פאר אונז מלחמה האלטן וכו’ …אבער איר האט זיך נישט צו געהערט צו מיינע רייד… וַתָשֻבוּ וַתִּבְכּוּ לִפְנֵי ה’ וְלֹא שָׁמַע ה’ בְּקֹלְכֶם וְלֹא הֶאֱזִין אֲלֵי – און עטץ האטס נאכאמאל געוויינט פאר השי”ת און השי”ת האט נישט צוגעהערט צו די קול פון ענקער געוויין.
אז מען קוקט אריין אין פסוק זעט מען ‘ותשבו ותבכו’ מען האט נאכאמאל געוויינט, פרעגט זיך ווי ווערט בכלל דערמאנט די ערשטע געוויין?! נאר די פסוק באציעט זיך אויף די געוויין וואס ווערט דערמאנט אין פרשת שלח וַתִּשָּׂא כָּל הָעֵדָה וַיִּתְּנוּ אֶת קוֹלָם וַיִּבְכּוּ הָעָם בַּלַּיְלָה הַהוא – די פאלק האט געוויינט די גאנצע נאכט. דארפן מיר פארשטיין וואס זענען געווען די צוויי געוויינען, די ערשטע געוויין און דערנאך די צווייטע געוויין? פון וואס איז באשטאנען זייער געוויין? און פארוואס טאקע האט השי”ת זיך נישט צוגעהערט צו זייער געוויין?
די געוויין גייט אסאך ווייטער און טיפער, חז”ל זאגן אונז אז יענע גאנצע נאכט וואס די פאלק האט געוויינט איז געווען די נאכט פון תשעה באב, און דעמאלטס האט השי”ת געזאגט …אתם בכיתם בכיה של חנם לפני, אני אקבע לכם בכיה לדורות, ומן אותה שעה נגזרה על ביהמ”ק שתתחרב כדי שיגלו ישראל לבין האומות – איר וויינט א אומזיסטע געוויין, וועל איך קובע זיין א געוויין פאר דורות, אלץ א רעזולטאט איז דעמאלטס באשטימט געווארן די גזירה אז די ביהמ”ק זאל חרוב ווערן, און די אידישע קינדער זאלן פארשיקט ווערן אין גלות. לאמיר אריין קוקן מיט א טיפערן בליק און פארשטיין די ווערטער פון חז”ל, וואס איז אזוי געפערליך אז איינער וויינט אביסל איבריג, אז צוליב דעם זאל קומען אזא ביטערע חורבן?! דערנאך זאגט משרע”ה וּבַדָּבָר הַזֶה אֵינְכֶם מַאֲמִינִם בַה’ אֱלֹקֵיכֶם – און אין די זאך געטרויעט עטץ נישט השי”ת, דארפן מיר פארשטיין וועלכע זאך?
לוי יצחק א זיבעצען-יעריגער בחור’ל פארברענגט דעם טאג באהלה של תורה מיט א זיסער חן אָן קיין שום דאגות, ער לערענט בהתמדה גדולה, לעבט שיין מיט די חברים און זיין טייערע משפחה, ברוך השם דאס לעבן פאָרט אויף רואיגע וואַסערן, ויהי היום, לוי יצחק קומט אהיים פון ישיבה און זיין באַליבטער טאטע ר’ יוסף רופט אים צו מיט גאָר אַן ערענסטער פנים, לוי יצחק לאמיר גיין אויף א שפאַציר איך וויל מיט דיר אדורך שמועסן עפעס גאָר וויכטיג, און לוי יצחק’ס קאָפ הייבט זיך אָן דרייען פארשידענע מחשבות וואס קען שוין דער טאטע ווילן פון מיר… אבער דער טאטע לאָזט זיך נישט צו לאַנג וואַרטן ער בעט לוי יצחק זאל זיך אוועקזעצן אויפן באַנק און הייבט אָן מיט א קורצע הקדמה, לוי יצחק טייערע איך גיי דיר יעצט פארציילן עפעס וואס גייט דיר טוישן דיין גאנצן לעבן, האלט דיך שטארק, ווייל אלעס האט זיך אזוי געפירט מן השמים השי”ת האט דיר ליב געהאט, …וויסן זאלסטו אז איך בין נישט דיין איינציגע טאטע… איך בין אויך נישט דיין אמת’דיגע טאטע ?!?!?! לוי יצחק ווערט בּלאַס… דער טאטע זאגט ווייטער, וויסן זאלסטו אז זייענדיג א קליין פיצל ניי געבוירן קינד האט מען דיך אריבערגעשווערצט די רוסישע גרעניץ כדי די זאלסט קענען קומען וואוינען אין די פרייהייט און באַקומען א ערליכע אידישע חינוך… אבער יעצט ווען די ביזט שוין עלטער געווארן איז געקומען די צייט דיך דאס צו אַנטפלעקן און דיר פארציילן ווער דיינע אמתע עלטערן זענען (געווען)… לוי יצחק זאַפט איין די ערשיטערטע אינפארמאציע, נאך עטליכע מינוט פון שטילקייט פרעגט לוי יצחק ווער איז יא מיין אמתדיגע טאטע? דיין אמת’דיגע טאטע האט געהייסן ר’ ירחמיאל! …אפשר קען איך אים גיין זעהן?! מיין טייער קינד ב”ה דיין טאטע לעבט די קענסט מיט אים רעדן, די קענסט אים בעטן וואס די ווילסט, ער העלפט דיר כסדר, אבער אים טרעפן אויף דערווייל קענסטו נישט, בעזהשי”ת אין די נאָנטע טעג וועלן מיר זיך קענען טרעפן …פארוואס קען איך נישט יעצט? ווייל ער געפינט זיך שוין בעולם האמת אין גן עדן… אבער במהרה וועלן מיר זוכה זיין צו תחית המתים וועסטו זיך קענען טרעפן מיט אים פרעזענדליך, פון דער נאָנט, לוי יצחק שטייט פארפרוירן…
דער טאטע (ר’ יוסף) איז ממשיך, דיין טאטע האט געוואוינט אונטער די רשעות’דיגע נעגל פון די רוסן, ער האט דאָרט געמוזט פארבלייבן צו ראטעווען אנדערע אידן, אבער כדי צו פארזיכערען דיין לעבן האט ער דיר אהער געשיקט צו אונז… ר’ יוסף פארציילט פאר לוי יצחק די גאנצע היסטאריע זיינע מיט אלע דעטאלן, ביז ער שטעלט זיך אָפ און זאגט הער אויס לוי יצחק די ביסט זיכער אויפגעשוידערט און צומישט לאמיר אהיים גיין וועסט עס דורכשלאפן און מארגן וועלן מיר ווייטער שמועסן…
די נעקסטע טאג איז שוין לוי יצחק מער ביי זיך, די שמועס גייט ווייטער, אינמיטן קען זיך דער טאטע נישט איינהאלטן און פרעגט אים: לוי יצחק פארוואס ביסטו נישט אביסל מער מרוגש, איך מיין… דיין טאטע! איך האב דיר פארציילט פון דיין אמתע טאטע! ס’טוט דיך נישט וויי אז דיין טאטע איז מער נישט מיט אונז? אז די האסט אים קיינמאל נישט געקענט? אבער לוי יצחק קוקט צוריק און זאגט טאקע וועגן דעם פיל איך גארנישט קיין טרויער, ווי קען איך וויינען אויף א מענטש וואס איך האב נישט געקענט?! איך ווייס נישט וואס איך האב פארלוירן, אויף וואס זאל איך וויינען?!?! דער טאטע נעמט אים ארום מיט ליבשאַפט און זאגט אים אוי מיין קינד ווי ריכטיג זאָגסטו… לאמיר דיך טאקע פארציילן מער ווער דיין טייערע פאטער ר’ ירחמיאל איז געווען, אפשר אז די וועסט מער הערן פון אים וועסטו וויסן וואס די האסט פארלוירן. די קומענדיגע טעג און וואכן האט דער טאטע פארברענגט מיט לוי יצחק און אים פארציילט צוביסלעך די ביאגראפיע פון זיין טאטן ירחמיאל, די אלע צדקה וחסד וואס ער האט געטוען, זיין מסירת נפש פאר אידנס וועגן, זיין עבודת השם וכו’… ביז איין טאג אינמיטן שמועס געבט זיך לוי יצחק א וואַרף אראפ אויף דער ערד און פלאַצט אויס אין א געוויין… דאס האב איך געהאט …אזא טייערע טאטע האב איך פארלוירן …אבי! אבי! טאטע! טאטע… טאטע איך ווייס אז די ביסט נאָנט צו מיר, איך ווייס אז די ביסט מיט מיר אבער איך וויל דיר זעהן…!
מיר זענען נישט קיין סאך אנדערש ווי דעם לוי יצחק, מיר גייען אדורך אונזער גשמיות’דיגע לעבן און מיר ווייסן ליידער נישט אז אונזער טאטע אבינו שבשמים האט אמאל געוואוינט צוווישן אונז, ער האט געהאט א דירה אין אונזער געגנט, דער בית המקדש ווי די פסוק זאגט “ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם”, דורכן יאר דרייט זיך דער גלות אידעלע ארום צומישט און צוחושט מיט אלע מיני פראבלעמען און דאגות, ער וויינט און בעט אויף דאס און אויף יענץ, היינט וויל ער דאס, און מארגן וויל ער עפעס אנדערש, ער כאַפט נישט און ווייסט נישט אז די אלע פראבלעמען זענען ווי ברעקלעך קעגן דער איינציגסטער און אמתע זאך אויף וואס ער דארף וויינען און בעטן, אויף די בית המקדש וואס מיר האבן פארלוירן, אויף דעם פאקט אז השי”ת איז נישט צוזאמען מיט אונז, אבער דער אידעלע קוקט צוריק מיט פארוואונדערטע אויגן וואס געהאט?! ווען פארלוירן וואס פארלוירן, איך ווייס בכלל נישט פון וואס די רעדסט?! חז”ל הקדושים האבן אויף אונז רחמנות געהאט און פארשטאנען אז מען קען נישט ערוואַרטן פון א איד זיך צו שטעלן וויינען אויף א זאך וואס מען זעט נישט אדער מען שפירט נישט אז עס פעלט, דעריבער האבן זיי מתקן געווען טעג און וואכן ווי דורך די אלע ספעציעלע הלכות און מנהגים ברענגט מען אריין אין זיך די שמועס וואס דאס האט געמיינט צו לעבן מיט א בית המקדש און השראת השכינה, און צוביסלעך ווערן די געפילען אָנגעצינדן, עס קומען אָן די 9 טעג, מען טוט נאָך זאַכן אויף צו וועקן דעם איד, אלעס כדי מיר זאלן זיך בעסער באקענען מיט אונזער טאטע, און מיט זיין הייליגע בית המקדש, און זיך כאַפן ווי נאָנט מיר זענען געווען צו אונזער טאטע… און דערנאך ווען עס קומט תשעה באב זעצט זיך דער איד אויף די ערד און וויינט מיט ביטערע טרערן, און טרויערט אויף דאס וואס מיר האבן פארלוירן, אויף דאס וואס מיר האבן ניטאמאל געהאט די זכיה צו קענען פון דער נאָנט, און מיר בעטן השי”ת ולירושלים עירך ברחמים תשוב, טאטע… איך הער אזעלכע געוואַלדיגע זאַכן פון די צייט וואס די האסט געוואוינט צווישן אונז, פון דיין הערליכן פאַלאַץ, פון דיין הערליכן לאַנד, אפילו איך פארשטיי נישט פונקטליך דאָך בענקט מיין הארץ ביז גאָר??!!
יעצט אין די טעג פון אבלות לאמיר זיך מתבונן זיין, לאמיר זעהן וואס עס פעלט אונז, לאמיר אביסל צוריק קוקן וואס די בית המקדש איז געווען, און פארשטיין וואס מיר האבן געהאט, די בית המקדש איז געווען א פלאַץ וואס מען האט טאג טעגליך געזען צען אפענע ניסים, וואס דאס מיינט אז איעדער איד האט געזעהן מיט א אויסטערלישע קלאָרקייט די השראת השכינה, איעדע שווערע שאלה אויף די וועלט, איעדע ספק אין הלכה, האט צום סוף געלאַנדעט ביי די סנהדרין וואס זענען געזיצן אין לשכת הגזית און זיי אויסגעקלאָרט, ס’איז געווען א אורים תומים וואס האט באלאָכטן און אריינגעשיינט אין אידישע הערצער, אַן עבודת התמיד און הדלקת המנורה וואס האט אראפ געברענגט ברכות און ליכטיגקייט פאר די גאנצע וועלט, די מזבח מיט די כפרת עוונות, די שירה פון די לוים, די עבודה פון די כהנים, וואס האבן צוזאמען אויסגעוואַשן א אידנס הארץ, נישט קיין חילוק אין וואס פאר א נידריגע מצב ער איז פארדעם געווען איז ער געווארן ווי א ניי געבוירן קינד, בסך הכל וואס דאס מיינט איז, אז השי”ת איז נישט געווען באהאַלטן אונטער דאפעלטע מחיצות ווי היינט אין די ביטערע גלות, נאר ער האט געוואוינט צווישן אונז ממש, ווען ס’איז געקומען עלייה לרגל און ס’זענען געקומען מיליאנען אידן, מ’האט זיך באהאפטן מיט השי”ת אזש מ’האט געקענט טאַפן די ליבשאפט אין די לופט, דערנאך האט מען זיך קוים קוים געקענט שיידן מ’האט געפילט ווי אין גן עדן, און אזוי ווייטער און ווייטער… אז מ’טראכט אריין, מ’לערנט דורך די פיוטים, די אגדות און ספרים הקדושים וואס רעדן ארום פון די כלילת יופי וואס האט געהאט 9 מאס שיינקייט, ווען די איבריגע וועלט האט נאר געהאט איינס, אוי! ערוועקט זיך א בענקעניש, דאס הארץ גייט אויס פאר די הערליכקייט וואס די נשמה כאַפט אויף פון די אלע ערציילונגען פון מה נהדר היה מראה כהן… פון די אויג פאַלט א טרער… טאטע ווי לאנג נאך…?!
ווען א איד וויינט אויף די השראת השכינה וואס פעלט פון אונז, וועגן די גלות צומישעניש אין וואס מיר לעבן, איז דאס אַן אמת’ער געוויין, א געוויין וואס ווייזט אז דער איד פארשטייט אז דער טאטע איז נישט מיט אונז, א געוויין וואס ווייזט אז דער איד ווייסט אביסל ווער דער טאטע איז און וויאזוי ס’וואלט ווען אויסגעקוקט ווען ער איז יא צווישן אונז, א געוויין וואס ווייזט אז דער איד פארשטייט, און איז בּצער אויף די שרעקליכע חילול השם אז די שכינה וואַלגערט זיך ארים, אז אונזער טאטע’ס כבוד איז פארשוועכט און ביליג אויף די וועלט, ווען א איד וויינט אבער בלויז פאר זיך און פאר זיינע צרות, איז דאס א אומזיסטער געוויין א בכיה של חינם, אוודאי אז ס’איז דא צרות מעג דער מענטש וויינען, אבער ער דארף געדענקן אז וויפיל צרות ער האט נאר, איז די שכינה אסאך מער בצער, ווייל אונזער טאטע חוץ דעם וואס ס’וויינט און פילט מיט אונזער צער, האט ער אויך די אייגענע צער אויף די קינדער וואס זענען פארוואַגעלט פונעם טאטענ’ס טיש זייענדיג אין גלות אזוי פיל יאר… אז עס איז דא אויף די וועלט אזוי פיל חילול ה’, אזוי פיל קינדער פון השי”ת וואס זענען אזוי ווייט פון אים, און אפילו די ערליכע אידן וואס זענען שומר תורה ומצוות, אבער די בית המקדש און די גאולה איז נישט פון די וויכטיגסטע געדאַנקן אינעם טאג טעגליכען לעבן, ווי קוקן מיר אויס?! ווען א איד זעט די חילול השם וואס גייט פאר אויף די וועלט און ער וויינט פאר אַנדערע זאכן דאס אליין איז א חלק פון די פראַבלעם, דאס אליין איז די גרעסטע חילול השם!
ווען די מרגלים זענען צוריקגעקומען פונעם הייליגן לאנד האבן זיי מיטן דור געוויינט א בכיה של חינם א אומזיסטער געוויין, א געוויין אויף די שוועריגקייט איינצונעמען דאס לאנד, אבער פון דעם אז די שכינה איז פארוואַגלט אין מדבר האבן זיי פארגעסן, ווען השי”ת האט געזעהן ווי כלל ישראל וויינט אויף גשמיות, זיי וויינען ווייל עס פעלט זיי אמונה האט השי”ת געזאגט איר וויינט א בכיה וואס טראגט ענק אוועק פון ארץ ישראל, איר וויינט א בכיה פון פחד אקעגן גרויסע ריזן …איך וועל ענק לאָזן אזוי לאַנג וויינען ביז עטץ וועטס כאפן און פארשטיין אויף וואס די אמת’ע געוויין דארף זיין און ערשט דעמאלטס וועט עטץ קענען אהיים קומען, די מרגלים און דער דור האבן אבער נישט פארשטאַנען און נאכאמאל געוויינט, זיי האבן תשובה געטוען און געוויינט אויף דעם וואס זיי האבן געוויינט פריער, און אויף די גזירה וואס איז נגזר געווארן אויף זיי, אבער אנשטאטס וויינען יעצט אויף די צער השכינה זענען זיי ווייטער געווען אריינגעטוען אין זיך, אין גשמיות’דיגע פראבלעמען, דערפאר וְלֹא שָׁמַע ה’ בְּקֹלְכֶם וְלֹא הֶאֱזִין אֲלֵי האט השי”ת נישט צוגעהערט צו זייער קול פון געוויין. און דאס זאגט זיי משה רבינו וּבַדָבָר הַזֶה אֵינְכֶם מַאֲמִינִם בַה’ אֱלֹקֵיכֶם, יא עטץ טוטס תשובה, יא עטץ וויינטס און פארגיסט ריינע טרערן אבער נישט די טרערן וויל השי”ת פון ענק, ער וויל איר זאלט וויינען אויף דער והיה ה’ למלך על כל הארץ ביום ההוא יהיה ה’ אחד ושמו אחד… און אָן דעם וואס די אידן ווילן באמת ברענגען די תיקון השלם, אָן דעם וואס די אידן ווילן באמת זעהן מיט די אייגענע אויגן …די צייט וואס די קעניגרייך פון השי”ת וועט זיין אויסגעשפרייט אויף די גאנצע וועלט …די צייט וואס ס’וועט ארויסגיין תורה פון ציון און די דבר ה’ פון ירושלים, איז די וויינען אומזיסט און ס’העלפט ליידער גארנישט?!
חז”ל זאגן אונז כל דור שלא נבנה בימיו כאילו נחרב בימיו, איעדע דור וואס גייט פארביי וואס די בית המקדש איז נישט אויף געבויט געווארן, איז עס ווי ס’איז אין יענעם דור חרוב געווארן, דאס מיינט אז עס ווענד זיך אין אונז, מיר זענען די וואס בויען עס אויף, אדער חלילה מאַכן עס חרוב, מיר זענען די דור וואס קענען אָפשטעלן די בכיה של חנם, וואס דאס מיינט, אז מיר דארפן זיך אויפוועקן, געדענקן אויסצונוצן די אלע ספעצילע טעג פון תמוז און אב אויף צו בויען די ביה”ק, דורכן זיך איבערטראַכטן און זיך באהעפטן מיט די מחשבה פון די שוידערליכע חילול השם וואס ס’גייט פאָר …דער טאטע איז נישט צווישן אונז, און געדענקן נישט צו לאזן קיין אומזיסטע טרערן חלילה, ווי מיר זעהן אין תהלים: על נהרות בבל שם ישבנו גם בכינו בזכרינו את ציון, די אידישע קינדער זענען געזעצן נאך די גרויסע חורבן ווי חז”ל דערציילן אונז אז אידיש בלוט האט זיך געגאסן ווי וואסער, מען האט געהרגעט און געשחטן, אבער זיי האבן פארשטאנען אז וויינען וויינט מען “בזכרינו את ציון” אויף ירושלים עיר הקודש מיט די ביהמ”ק דאס איז אונזער פארלוסט… יא! עס זענען פארהאן צרות, יא עס זענען פארהאן שוועריגקייטן, אבער א איד וויינט אויף די גלות השכינה, א איד וויינט אז מיר זענען אזוי וויייט פון אונזער טאטע!
אז מיר האלטן די מוסר השכל פאר די אויגן, זיך אינטערעסירן וואס דאס מיינט צו לעבן ביים טאטנס טיש, אין די בית המקדש, נישט פארלאזן קיין אומזיסטע טרערן, נאר אמת’ע טרערן וואס פאַלן אויף די חילול השם וואס ס’הערשט אויף די וועלט אז ירושלים ועמך לחרפה, און ביים אוועקנעמען די בכיה של חנם וועלן מיר אויך אוועקנעמען די שנאת חנם, דעמאלטס וועט השי”ת טרערן זיך אויך אָפשטעלן, און דער תשעה באב וועט ווערן א אמת’ע יום מועד, א יום טוב וואס מיר וועלן טאנצן …עוד ישמע בערי יהודה… מיט הערצער וואס גיסט איבער פון די פרייד אז מיר זענען צוריק מיט אונזער גרויסן טאטען אויף אייביג!
לסיכום:
• וויינען דארף מען נאר אויף השי”ת’ס נאמען וואס איז אזוי פארשוועכט אויף די וועלט
• אויף אייגענע צרות מעג מען בעטן און האפן אבער וויינען וויינט א איד אויף די גאולה
• שטעל אפ די בכיה של חנם, מיט די שנאת חנם… און לאמיר גיין מקבל זיין דער מלך המשיח בב”א


text:
פון ברעטלעך געמיינע
האָב איך קוים מיט צרות געמאַכט.
געדעקט דעם דאַך מיט אַ ביסעלע סכך
און כ'זיץ אין איר סוכות ביינאַכט.
דאָס ערשטע געריכט
עס טראָגט מיר מיין ווייב באַלד אַריין.
זי שטעלט זיך אוועק און זאָגט מיט שרעק
דער ווינט וואַרפט די סוכה באַלד איין.
וואָס בלאָזט דורך די שפאַלטן
מיין ליכטעלע לעשן זיך וויל.
דאָך מאַך איך מיר קידוש און זעט נאָר דעם חידוש
מיין ליכטל ברענט רואיק און שטיל.
און האָב ניט קיין צער
עס זאָל דיר דער ווינט ניט טאָן באַנג.
ניט זעלטן זיי קומען די ווינטן און ברומען
דאָך שטייט אונדזער סוכה שוין לאַנג.


text:
קלאסישע פעריאדע (מוזיק)
די קלאסישע פעריאדע פון מוזיק באצייכענט דעם סטיל אין מוזיק צווישן די יארן 1750 ביז בערך 1825.
די קלאסישע פעריאדע האט איבערענומען פון דעם באראק סטיל, און דאס טראנספארמירט צו א העכערע און ווייטערע שטופע, מיט מער קונסט און קלאס, וועלכע האבן געשאפן די שענסטע און די סאמע מוזיקאלישע הארמאניקס ווי די וועלט בארימטע סימפאנישע ווערק, וועלכע זענען געשפאן געווארן יענע יארן.
פון די אייראפעישע מוזיק קאמפאזירער פון יענער תקופה, שיילט זיך ארויס די בארימטע פיגורן ווי באך, היידן, בעטהאווען, מאצארט, שובערט, און זייערס גלייכן.
דאס איז די צייט פון די קאמפאזיטארן יאזעף היידן, וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט. ארקעסטערס זענען געווארן גרעסער און קאמפאזיטארן האבן אנגעהויבן שרייבן לענגערע שטיקלעך מוזיק גערופן סימפאניעס מיט עטלעכע טיילן (גערופן זאצן). טייל זאצן פון א סימפאניע זענען הויך און גיך, אנדערע שטיל און אומערט.
אן אנדער וויכטיגער טיפ מוזיק איז געווען דער סטרונע קווארטעט, א פיעסע געשריבן פאר צוויי פידלען, א וויאלע און א וויאלאנטשעל. אזוי ווי סימפאניעס, האט א סטרונע קווארטעט פיר זאצן. היידן, מאצארט און בעטהאוון האבן אלע געשריבן פיל בארימטע סטרונע קווארטעטן.
אין דער תקופה האט מען ערפונען די פיאנע. קאמפאזיטארן האבן גערן געהאט די פיאנע ווייל מיט איר קען שפילן דינאמיש—ווערן העכער אדער שטילער. אנדערע פאפולערע אינסטרומענטן זענען געווען דער פידל, דער וויאלאנטשעל, די פלייט, דער קלארינעט און די אבאע.


text:
ישיבת עץ חיים (לאנדאן)
די ישיבת עץ חיים אין לאנדאן איז געגרינדעט אינעם איסט ענד פון לאנדאן בערך תר"ע דורך הגאון הצדיק ר' משה יצחק הלוי סגל, זצ"ל (דער פאטער פון הגאון הצדיק ר' יהודה זאב סגל, זצ"ל, דער מאנטשעסטער ראש ישיבה). ר' משה יצחק איז געווען ש תלמיד פון דעם אלטער פון נאווארדיק, וואס האט אים געהייסן מאכן א ישיבה אין וועלכע פלאץ ער זאל זיך געפינען. די ראשי ישיבות זענען געווען הרב אליהו לאפיאן און הרב נחמן שלמה גרינשפאן. נאך דער פטירה פון הרב גרינשפאן איז הרב נתן ארדמאן געווארן ראש ישיבה.
בערך אין יאר תש"ל איז די ישיבה אריבער אין איר היינטיגער געביידע אין גאלדערס גרין.
צווישן אירע תלמידים איז הרב ישראל יאקאבאוויטש.


text:
אדיעקטיוו
אַדיעקטיװ איז אן אײגנשאַפֿטסװאָרט. עס איז דער נאמען פון א ווארט פון די טייל פון די שמועס וואס באשרייבט און טוט מאדיפיצירן דער מיינונג פון א סובסטאנטיוו אדער א פראנאם דורכ'ן אויסמשלן און באגרעניצן אדער קוואליפיצירן און ספעציפיצירן.
ווי צום ביישפיל גרויס, אלט מיעד זענען אדיעקטיווען פאר סובסטאנטיוון ווי מענטשן זאכן און פלעצער.
אן אדיעקטיוו שרײַבט מען אדער פֿאר'ן סובסטאנטיוו אדער נאך אים. למשל:
- א ווײַסער טיש
- דער טיש איז א ווײַסער
- דער טיש איז ווײַס
אין די ערשטע צוויי פֿעלער בייגט מען דעם אדיעקטיוו מיט א סופֿיקס. אין דעם ערשטן פֿאל, למשל, בלשון זכר לייגט מען צו ביי דער ענד פון דעם אדיעקטיוו: ער, און אויב דאס זאך-ווארט איז לשון נקבה אדער לשון סתם, קומט ביי דער ענד נאר ע. ווי צב"ש: דער גרעסטער מענטש, די גרעסטע פרוי, דאס גרעסטע קינד. אד"ג.
די פֿאלגענדע טאבעלע ווײַזט די כללים צו בייגן אדיעקטיוון.
ווען מ'ניצט א נומער אלס א סדר-אדיעקטיוו, ביז נומער 20 לייגט מען צו ביי דער ענד -טער, און פון 20 און ווייטער לייגט מען צו ביי דער ענד פון דעם ווארט א 'סמ"ך' אויך. ווי צב"ש 19טער סעפטעמבער, 20סטער סעפטעמבער. 19טער י"ה, 20סטער י"ה אד"ג.


text:
קורדן
קורדן זענען א עטנישער שבט שטאמענדיג פון די אינדא-איראנער. זיי האלטן זיך אז זיי שטאמען און באלאנגען צום ראיאן וואס ווערט גערופן קורדיסטאן, א געגנט וואס שפרייט זיך אויס אין איראן, איראק, סיריע און טערקיי.
קורדישע קהילות געפינען זיך אויך אין לבנון, ארמעניע, אזערביידזשאן, און אין די לעצטע צענדליגע יארן אויך אין אייראפע און אין אמעריקע.
עטניש זענען זיי קרובים צו א חלק פון די איראנער פאלק.
זיי רעדן אן אייגענע שפראך קורדיש.
מען ווייסט נישט און עס איז נישט דאקומענטירט פונקטליך פון ווי און וויאזוי זיי שטאמען און האבן זיך אנטוויקלט אין אנפאנג.
זיי ווערן גערודפט פונקט ווי די אידן ווי זיי גייען אין טערקיי הארגעט מען פון זיי שטיקער און אין איראק און אויך אין איראן פון אמאל.


text:
Windows Sidebar
Windows Sidebar (ניט אָפֿיציעלער טײַטש: Windows-זײַט-פּאַס) איז אַן אַײַנגעבױטע פראגראם אין Windows אפערירן סיסטעמען זײַט Windows Vista וואס פאראנקערט א זײַטפּאַס אױף דער עקראנארט (Desktop). דאָס פּראָגראַם דערלױבט אָפּערירן און אינסטאַלירן פֿאַרשײדענע װינדאָז-המצאות (װאָס זײַנען באַקאַנט װי גאדזשעטן (Gadgets)) װעלכע זײנען גראדע אױף דער Windows Sidebar אָדער אפגעטײלט פֿון אים.
די Windows Sidebar קען דורכפירן פארשײדענע אױפגאבעס, װי ארױסװײַזן א זײגער אדער דעם פראצעסאר באניץ. די המצאה פראגראם איז באזירט אויף HTML און אנדערע סקריפט קאדן, אזױ קען יעדער בױען אײגענע המצאות. דאָך, Windows Vista קומט מיט מיט עלף אײַנגעבױטע המצאות.
די Windows Sidebar איז איניציִיִרט געװאָרן בערך אינעם יאר 2000 װי אַ טײל פון דער Windows SideShow. אין Windows 7 װעלן מײַקראָסאָפֿט נאָך מער אנטװיקלען די Windows Sidebar, און עס װעט זײן אינטעגרירט מיט דער Internet Explorer און מיט דער Windows Media Center.


text:
ספר
אַ ספר איז געשריבענע בלעטער וואָס מען האָט פאַרבונדן צוזאַמען, וועגן אַ הייליקער טעמע פון תורה. אַ וועלטלעכע זאַמלונג פון בלעטער הייסט אַ בוך.
פארצייטנס, פאר ווען עס איז דערשינען געווארן א דרוקעריי, האט מען געשריבן אויף שטיינער, נאכער אויף מגילות. היינט קען מען ליינען ביכער מיט עלעקטרישע ביכער ווי צום ביישפיל די וויקיפעדיע ווערט פארעכנט אלס א דיגיטאלישער בוך.
היינט נאך וואס די טעכנאלאגיע איז זייער אנטוויקלט געווארן, איז די באדארפעניש פון ליינען ספרים אראפגעגיינגען, און מען שעפט וויסנשאפט און אנדערע פארוויילונג פון אנדערע מיטלען, ווי טעלעוויזיע, אינטערנעט, טעאטער אא"וו.
איינער וואס פארקויפט ספרים הייסט א מוכר ספרים
ביי די פרומע געמיינדע איז די נייע אויבעדערמאנטע טעכנאלאגישע מיטלונגען פארבאטן, און דערפאר די ספרים באנעמען נאך ביי זיי א חשוב'ן פלאץ אין זייער לעבן.
ביי די אידן האט בכלל ספרים שטענדיג פארנומען א וויכטיג פלאץ, אין די ביכער ווערן אידן גערופן עם הספר דאס הייסט א פאלק וואס פארטיפט זיך אין ספרים, און שעפן זייער וויסענשאפט און אלעס וואס זיי האבן פון ספרים, אפילו אין די מיטל אלטער ווען די פעלקער זענען געווען אויסגעטוען פון יעדע סארט וויסנשאפט, איז אבער ביי אידן אייביג געבליבן דאס קוקן אין ביכער און אין ספרים.
וויאזוי צו דרוקן ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער גאון רבי עקיבא איגר שרייבט אין דער הקדמה פון זיינע ספרים אז ער באשווערט מיט א שבועה אלע וואס וועלן דרוקן זיינע חיבורים זאלן זיי עס דרוקן מיט שיינע גרויסע אותיות, ברייטע גליונות, און שיינע בלעטער כדי יעדער זאל זיך שפירן גוט ווען מען קוקט דערין אריין, עס זאל ברעגנען א ברייטקייט, מען זאל זיין באקוועם מיט זיינע ספרים.
אין ספר מדרש פנחס פון רבי פנחס קאריצער שטייט א ספר מיט קליינע אותיות א בחינה פון מוחין דקטנות, עס ווייזט אויף א קליינער מוח, א ספר מיט גרויסע אותיות מיט א שיינע אויסלייג איז א בחינה פון מוחין דגדלות, עס ווייזט אויף א ברייטער מוח.


text:
פארקילונג
פֿאַרקילונג, אדער אַקוטע אָנצינדונג פון די אייבערגארגל און נאז איז א ווירוס אינפעקציע קראנקייט פון די העכערע אטעמען גאנגען. די סימפטאמען זענען א הוסט, האלדז ווייטאג, נאזקאטאר, קאפוויי און פיבער. די פארקילונג דויערט בערך זיבן טעג, אבער די סימפטאמען קענען בלייבן צוויי אדער דריי וואכן. פארקילונג איז די מערסט פארשפרייטסטע מענטשלעכע קראנקייט.
דורכשניטלעך, געוואקסענע מענטשן ווערן פארקילט צוויי אדער דריי מאל א יאר, אבער קינדער וואס גייען אין שולע אדער חדר ווערן פארקילט אפילו צוועלף מאל א יאר.
ענלעך צו פארקילונג זענען גארגל אנצינדונג און סינוס אנצינדונג.
די בעסטע שוץ קעגן פארקילונג איז א הקפדה אויף וואשן די הענט. היינטיגער מעדיצין האט נישט קיין רפואה פאר פארקילונג.
פארקילונג איז אנדערשט ווי גריפע, וואס קומט פון אן אנדער ווירוס און האט שווערערע סימפטאמען.


text:
יאזעף היידן
פראנץ יאזעף היידן (דייטשיש: Franz Joseph Haydn; 31סטן מערץ 1732 - 31סטן מיי 1809) איז געווען אן עסטרייכער קאמפאזיטאר, פון די פיאנערן און שעפער פון דער קלאסישע פעריאדע מוזיק. ער איז געווען דער הויף מוזיקער פון דער עסטערהאזי פאמיליע.
ער איז געווען א גוטער פריינד פון וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט און א לערער פון לודוויג וואן בעטהאוון.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היידן איז געבוירן געווארן אין א דארף אין עסטרייך לעבן דעם גרענעץ מיט אונגארן אין 1732. גאנץ יונג האט ער געלערנט שפילן דעם הארפסיקארד און דעם פידל.
ער האט געשריבן אריבער 100 סימפאניעס, פון וועלכן די עס צייכנען זיך אויס זיינע פאריז סימפאניעס, און די לאנדאן סימפאניעס, וועלכע לויפן פון 88 ביז 104, מיט אזעלכע נעמען ווי "די קלאק, די דראמראלל, און נאך.
ער האט שטודירט מיט דעם וואונדערקינד מאצארט, און אים געגעבן לעקציעס איבער קלאסישע מוזיק וואס ער האט מקבל געווען פון די גרויסע באראק קאמפאזיטארן.
היידן ווערט אפט באטראכט אלס דער פאטער פון סימפאניע, צוליב זיין גרויסן איינפלוס וואס ער האט געהאט אין אלע סימפאניעס וואס מאצארט, שובערט און בעטהאווען האבן קאמפאזירט.
בסוף ימיו האט היידן געוואוינט א שטיק צייט אין לאנדאן, ענגלאנד, וואו ער האט געשריבן 12 סימפאניעס. ער האט געקלערט אפילו זיך באזעצן אין ענגלאנד, אזוי ווי הענדל א הונדערט יאר פריער, אבער ענדלעך האט ער זיך געצויגן קיין ווין, וואו ער איז געשטארבן אין 1809.


text:
קעשענעוו פאגראם
קעשענעווער פאגראם איז געוועזן אן אויסטערלישע פאגראם אנטקעגן די אידן אין רוסלאנד אין דעם יאר ה'תרס"ג ; 1903.
דאס פאגראם האט זיך אנטוויקלט אין קעשענעוו אונטער די שטיצע פון דער רוסישער רעגירונג און בראשם דער רוסישער אינערן מיניסטער נאך וואס עס איז פארשפרייט געווארן א בלוט בילבול קעגן די אידן אז זיי האבן געהרגעט קריסטלעכע קינדער כדי צו מאכן מיט זייערע בלוט, מצות אויף פסח.
אין פארלויף פון 3 טעג האבן די צעשויבערטע געמארדעט, פארווונדעט און בארויבט פיל אידן. זיי האבן אראפגעווארפן קינדער פון הויכע שטעק און האבן אויסגעהאקט אויגן. די רוסישע פאליציי האט זיך נישט אריינגעמישט צו פארמיידן דאס פאגראם. אין דעם פאגראם זיינען געשטארבן 49 אידן, און ארום 500 הונדערט פארווונדעט געווארן, אויך הונדערטער הייזער און געשעפטן זיינען בארויבט און פארברענט געווארן.
דאס פאגראם האט צושוידערט די וועלט, איבערהויבט די אידן צוליב די הארבע אנטיסעמיטישקייט. אויף דעם האט חיים נחמן ביאליק געשריבן זיין באוווסטע דיכטונג "על השחיטה". אויך האט די פאגראם צוגעשטופט פיל אידן צו עמיגרירן פון רוסלאנד צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און א קליין טייל צו ארץ ישראל (ביי די צווייטע עליה). בנימין זאב הרצל האט צוליב דעם געטוישט זיין געדאנק, און האט באלאסן אז מען דארף אויפשטעלן א אידישע מדינה אין ארץ ישראל און נישט ערגעץ אנדערש ווי ער האט פריער געהאלטן.


text:
הוד השרון
הוד השרון איז א שטאט אין די צענטער דיסטריקט פון מדינת ישראל, וואס גרענעצט תל אביב אין דרום-מערב, כפר סבא אין צפון-מזרח, רעננה אין צפון-מערב און פתח תקווה אין דרום. זיין שטח איז 19,239 דונאם. געגרינדעט 1964, ס'האט באקומען דעם נאמען שטאט אין 1990. הוד השרון האט 47,800 איינוואינער, רוב פון זיי יידן. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 3.3 פראצענט.
אינהאַלט
קאמפאנענטן פון דעם נאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען הוד השרון באשטייט פון צוויי ווערטער:
- הוד - אַ סינאָנים פֿאַר חשיבות און עלאַגאַנץ.
- השרון - דער נאָמען פון דעם געאגראפישן געגנט וואו דער יישוב געפינט זיך.
געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הוד השרון איז געגרינדעט ווי אַ לאקאלע ראַט אין נאוועמבער 1964 מיט דעם פאַרבאַנד פון פיר ארומיקע יישובים: רמתים, כפר הדר, רמת הדר און מגדיאל. צווישנצייַט, איז צוגעקומען צו הוד השרון אויך אנדערע געביטן, אַזאַ ווי נווה נאמן. אין 1990 דער יישוב געווארן דערקלערט אַ שטאָט.
געשעענישן פון תרפ"ט - 1929[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1929, האבן פּאַלעסטינער אַראַבער אטאקירט יידן אין ארץ ישראל.


text:
קאָרק סיטי איז ירעלאַנד ס דריט שטאָט (נאָך דובלין און Belfast) און האט שטענדיק געווען אַ וויכטיק יאַמ-פּאָרט. עס אנגעהויבן אויף אַ אינזל אין דער סוואַמפּי עסטשוערי פון די טייך לי (די נאָמען קאָרקאַיגה מיטל אַ זומפּ), און ביסלעכווייַז קליימד אַרויף די אַראָפאַנג באַנקס אויף יעדער זייַט. הייַנט די טייַך פלאָווס דורך קאָרק שטאָט אין צוויי הויפּט טשאַנאַלז, אַזוי אַז איר געפינען זיך קעסיידער אַריבער בריקן.
עטלעכע פון די הויפּט גאסן זענען געבויט איבער טשאַנאַלז ווו שיפּס נוזזלעד זייער אַנקער-קייטן אַ יאָרהונדערט צוריק. צוזאמען די דרום מאָל, איר וועט זען גרויס גייטווייז בייַ גאַס מדרגה, אונטער טריט לידינג צו אַ העכער הויפּט טיר. דאס זענען געווען אַמאָל באָאַטהאָוסעס, ווען סוחרים אנגעקומען אין זייער ווערכאַוזיז דורך וואַסער.
דער בעסטער וועג צו זען די שטאָט פון קאָרק און מוסטער דער טאַם פון זייַן לעבן, איז צו גיין. עס איז אַ סיינפּאָוסט וואַלקינג טור, אַזוי באַקומען די אַקאַמפּאַניינג ביכל און שטעלן אַוועק צו ויספאָרשן די כילי גאסן און טרעפן די מענטשן.
סט פינן באַר ס קאַטהעדראַל איז אַ גלענצנדיק דרייַיק-ספּירעד בייַשפּיל פון פראנצויזיש-גאָטהיק אַרקאַטעקטשער. עס שטייט ווו די הייליקער געגרינדעט זייַן מאַנאַסטיק שולע וועגן קסנומקס אַד. צווישן זייַן רובֿ סטרייקינג פֿעיִקייטן זענען די פייַן רויז פֿענצטער, די מאָסאַיק פּייוומאַנץ און די פּראָטים קאַרווינג איבער.
גיין צוזאמען די מערב וועג צו טודער-גאָטהיק אוניווערסיטעט קאַלידזש מיט זייַן אַטראַקטיוו ריווערסייד פירעק, און באַזוכן די האָנאַן טשאַפּעל דאָרט. עס איז מאַדאַלד אויף קאָרמאַק ס טשאַפּעל בייַ קאַשעל, און האט אַ פּרעכטיק ינלענדיש כולל סטיינד-גלאז פֿענצטער דורך שרה פּורסער און הארי קלאַרק.
מאַכן דיין וועג אַרויף די צפֿון הויפּט סטריט ווו די קאָרק זעאונג סענטער איז ליגן, דעמאָלט איבער צפֿון גייט בריק און קריכן אַרויף Shandon קהילה, דער טורעם פון וואָס איר וועט האָבן באמערקט דאַמאַנייטינג די צפֿון זייַט פון דער שטאָט פֿון זייַן געהויבן בערגל-שפּיץ שטעלע. צוויי זייטן פון דעם טורעם זענען פאַסעד מיט רויט סאַנדסטאָון, צוויי מיט ווייַס ליימסטאָון - "טייל בונט ווי די מענטשן, רויט און ווייַס איז Shandon Steeple" גייט אַן אַלט דאָגגערעל. זייַן קלינגען פון אַכט בעלז, וואַרפן אין גלאָוסעסטער אין קסנומקס, האָבן ווערן באַרימט, און איר מייַ שפּילן זיי זיך, פֿון "מוזיק" קאַרדס סאַפּלייד. דיין רענדערינג פון דאַני בוי אָדער אַווע מאַריאַ וועט DRIFT דזשענטלי אַראָפּ דעם בערגל און איבער די טייך, צו ווערן געהערט אַלע איבער דער שטאָט. קאָרקאָניאַנס אָפענגען אויף Shandon זייגער פֿאַר זייער צייַט, און זייַן פיש וועטער-וויין פֿאַר זייער וועטער פאָרויסזאָגן.
גיין אַרויף אַ ביסל פון פּאַטריק ס הילל, אויב איר האָבן די לעגס פֿאַר עס, נאָר צו פילן די סטעעפּנעסס. דעריבער אפֿשר אַרויף זומער בערגל אָדער וועלינגטאַן וועג וואָס ראַנז פּאַראַלעל ביז איר קומען צו סט לוק 'ס קראָס און Montenotte, די יענער דער געוועזענער רעזידענטשאַל געגנט פון די סוחרים פון קאָרק, פֿון דאָ איר קענען קוקן אַראָפּ איבער די פּאָרט און פּאָרט, און די טייַך וויידאַנינג אַוועק צו די דרום פּאַסינג Blackrock קאַסטלע און אויף צו די ים. די קאָריק העריטאַגע פּאַרק בייַ Blackrock איז געזונט ווערט אַ באַזוכן.
צוריק אויף "די פלאַך" פון דער שטאָט ווידער, זען די סיטי האַלל, אַ פייַן מאָדערן בנין נייסלי רעפלעקטעד אין די טייַך. באַזוכן די מאַרקעץ, די ענגליש מאַרק מיט אָופּאַנינגז אַוועק פּרינסעס סטריט, פּאַטריק סטריט און דער גראַנד פּאַראַדע, אַ באדעקט מאַרק פֿאַר פיש, פרוכט, פלייש און גרינס, אויף די קוילן קי (פּראַנאַונסט Kay), די עפענען-לופט מאַרק וואָס איז ווי פיל טייל פון די פאָלק-קולטור פון קאָרק ווי איז Shandon.
די Crawford גאַלערי אין Emmet אָרט הייזער אַ טשיקאַווע סקולפּטור זאַמלונג, כולל עטלעכע ראָדין בראָנזעס און אַ שטראַף זאַמלונג פון פּיינינגז. אין דער גראַנד פּאַראַדע איר וועט געפֿינען די Berwick Fountain, די נאַציאָנאַלער מאָנומענט, און בישאָפּ Lucey פּאַרק, וואָס איר אַרייַן דורך גלענצנדיק טויערן, וואָס האָבן שוין רילאָוקייטיד פון די אַלט אַרייַנגאַנג צו די קאָרפּאָראַטיאָן הויף אין אַנגלעסעאַ סטריט. אַרויסגאַנג דעם פּאַרק אין די דרום הויפּט סטריט. דאָ איר וועט זען בעאַמיש & Crawford ברעווערי ווו בעאַמיש דיק איז ברוד און יקספּאָרטאַד אַלע איבער דער וועלט.
איר וועט הערן קאָרקאָניאַנס אָפּשיקן צו "די סטאַטוע" (עס מייַ געזונט ווי "דע סטאַטטשאַ" אין עטלעכע קולות). זיי וועט זיין גערעדט וועגן די דענקמאָל צו פֿאָטער טהעאָבאַלד מתיא, קסנומקסטה יאָרהונדערט אַפּאָסטלע פון Temperance. אַנפּאַפּיאַלער ווי איר זאל דערוואַרטן זייַן גרונט צו זיין אין אַ פּלאַץ ווי ירעלאַנד, אין פאַקט עס איז געווארן אַ נאציאנאלע קרייצצוג. זיין סטאַטוס אין די סוף פון פּאַטריק סטריט, נעבן פּאַטריק ס בריק, איז קאָרק ס בעסטער באקאנט לאַנדמאַרק
די אַלטע גאַאָל אין זונטאג ס גוט האט שוין געזונט און איז איינער פון די פילע גאַסט אַטראַקשאַנז אין קאָריק. עס דערציילט די געשיכטע פון די וואָכעדיק לעבן אין דער גאַאָל אין די קסנומקסטה און פרי קסנומקסטה סענטשעריז. עטלעכע פון די אָריגינעל סעלז האָבן געווען געזונט און אַ אַודיאָ וויסואַל פּראָגראַם האט שוין צוגעשטעלט.