text:
שרעק
- דער ארטיקל דיסקוטירט דעם געפיל. אויב איר זוכט דעם אנימירטן פילם, זעט שרעק (פילם).
שרעק אדער מורא איז א געפיל אין וועלכע עס פאסירט א קייט רעאקציע אין דעם מוח וועלכע הייבט זיך אן מיט אסאך דרוק און ענדיגט זיך מיט די ארויסלאזונג פון כעמיקאלן וועלכע מאכט די הארץ קלאפן פיל שנעלער, דאס אטעמען קורצער, און גיט פרישע קראפט פאר די מוסקעלן.
אינהאַלט
אנאטאמיע פון שרעק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער מוח באשטייט פון א געשאצטע 100 ביליאן נערוו צעלן וועלכע ארבעט מיט א נעטוואורק אין קאמיוניקאציע וועלכע הייבט אן די פונקטן פון אלעס וואס מיר שפירן, טראכטן, און טוען. דער מוח וועט אדער טאן אקציעס ווען עס פעלט אויס און אמאל שאפן אן אויטאנאמישע ענטפער אין וועלכע קיין שום אבר וועט זיך נישט רירן און דער מענטש וועט שטיין בלייבן מיט אן ענדגילטיגער באשלוס צו מאכן אלס א וויכטיגע ענטפער צו א געשעעניש. שרעק איז איינע פון די הויפט טבע'ס וועלכע ברענגט דעם מוח צו אזא סיטואציע און דער מענטש ווערט געפרוירן און בלייבט מיט'ן איינציגן באשלוס צו מאכן וועלכע איז: קעמפן אדער אנטלויפן.
סייענטיסטן שטודירן דעם מוח כסדר פרובירנדיג צו דערגיין וועלכע טיילן טוען וואספארא ארבעט און וויאזוי די צעלן קאמיוניקירן צווישן זיך צו געבן ענטפערס און אויספירן דאס וואס איז באשלאסן געווארן צו טאן. אינעם פראדעצור פון שרעק ארבעטן צום מערסטן די צענטער חלקים פון דעם מוח וועלכע דערשפירן די סכנה דורך די 5 חושים וועלכע א מענטש האט, אנאליזירט די דאטא ווי הארב דאס איז, צעטיילט די וויכטיגע און נישט וויכטיגע אינפארמאציע, לייגט אוועק די וויכטיגע אינפארמאציע אויף צייטווייליגע מעמארי צעלן עס זאל קענען גענוצט ווערן גרינגערהייט, שיקט ארויס די עמאציאנאלע געפילן, און אקטיוויזירט דעם ענדגילטיגן ענטפער צי מען זאל קעמפן אדער אנטלויפן.
דער מוח ווארט נישט לאנג צו מאכן באשלוסן אין א צייט פון סכנה אבער טייל מאל געדויערט עס יא לאנג און דאס איז וויבאלד דער מוח נעמט אויף נייע אינפארמאציע און הייבט אן דעם פראדעצור נאכאמאל און נאכאמאל ביז עס קומט צו דעם ענדגילטיגן באשלוס. יעדער מענטש איז אנדערש צו א מורא רעאקציע ווייל יעדע מענטש פארמאגט אן אנדערע מוח.
דער מוח נוצט צוויי וועגן ווען ער רעאגירט צו שרעק. עס איז פאראן א שנעלע און שטייפע וועג און א לענגערע לאנגזאמע וועג. אויב דער מענטש דערשפירט א סכנה וועט דער מוח שטענדיג ערשט טראכטן די שטייפע ועוג און נאר אויב עס וועט זיך ארויסשטעלן צו זיין איבערגעטריבן וועט עס נוצן די לאנגזאמע וועג.
א ביישפיל קען צוניץ קומען: איינער וועקט זיך אויף אינמיטן די נאכט צו די גערודער ווי איינער זאל זיך פרובירן איינברעכן פון די אונטערשטע טיר. דער מוח ווייסט אז עס קען זיין א רויבער און ער ווייסט אויך אז עס קען זיין א שטארקע ווינט. אבער עס איז מער פארזיכערט צו טראכטן אז עס איז א רויבער און נאכדעם אויסגעפינען אז עס איז געווען די ווינט ווי טראכטן אז עס איז א ווינט און דערנאך איבערראשט ווערן אז עס איז גאר א רויבער. דערפאר וועט דער מוח ערשט נוצן זיין שטייפע וועג צו טראכטן אז דאס איז א רויבער און מאכן דעם קעמפן אדער אנטלויפן באשלוס און נאר אויב עס וועט זיך ארויסשטעלן צו זיין א בלויזע שרעק וועט דער מוח נוצן זיין צווייטע וועג צו טראכטן לאנגזאם וויאזוי זיך אן עצה צו געבן מיט די טיר וועלכע שאקעלט זיך פון די ווינט.
די סעקונדע דער מוח דערשפירט די גערודער פון די טיר וועלכע ווארפט זיך וועט עס אנאליזירן און דערשפירן וואספארא סארט גערודער דאס איז און דערנאך וועט עס באשליסן אויב דאס איז א סכנה אדער נישט, געבויט אויף די אינפארמאציע וועלכע דער מענטש האט אין זיין מוח און פון וואס ער האט מורא. איינער האט מורא פון א מייז און א צווייטער נישט. דער וועמענ'ס מוח האט נישט מורא פון א מייז וועט זיך נישט וויסנדיג מאכן אפילו עס וועט זען א מייז וויבאלד דער מענטש האט נישט מורא און ער איז אזוי פראגראמירט אין מוח.
צוריק צו אונזער ביישפיל וועט דער מוח דארפן באשלוסן אויב די טיר גערודער איז א רויבער אדער נישט. אבער דער מוח וויל נישט נעמען די שאנסן און וועט באלד שיקן די אינפארמאציע צו א צווייטע אפטיילונג וועלכע וועט מאכן דעם פייט אר פלייט פלאן באשלוס.
ווען דער באשלוס איז געמאכט וועט אבער די מוח צוריק נעמען די אינפארמאציע פון די צייטווייליגע מעמארי צעלן און דאס ווייטער אנאליזירן אויב עס איז טאקע א סכנה אדער נישט. דער מוח וועט וועגן אלע שאנסן פארוואס דאס איז יא א סכנה און אלע שאנסן פארוואס דאס איז נישט א סכנה אזוי לאנג ווי די חושים וועלן איבערגעבן וואס איז געבליבן. עס קען זיין די אויגן וועלכע זעען אז דאס איז א רויבער, עס קען זיין די אויערן וועלכע הערן די ווינטן בושעווען, אדער איינע פון די אנדערע חושים וועלכע וועלן געבן דעם ענטפער.
דער "פייט אר פלייט" פלאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אידיש גערעדט איז עס דער צוויי זייטיגער באשלוס וועלכע דער מענטש פארמאגט איז א צייט פון א סכנה, זאל ער קעמפן מיט די סכנה אדער זאל ער אנטלויפן פון דעם?
וואס אימער דער באשלוס וועט זיין וועט דער מוח באלד אקטיוויזירן די עמוירדזשענסי רעספאנס סיסטעם וועלכע וועט ארויסשיקן מעסעדזשעס צו אלע אברים און גלידער צו זיין גרייט פאר אקציע. אויב וועט דאס זיין אנטלויפן וועלן די פיס זיך באלד הייבן און דער מענטש וועט זיך זען לויפן אפילו ער ווייסט נישט וואו, די פיס וועלן אים אויטאמאטיש אוועקטראגן פון די סכנה און ער וועט זיך זען לויפן און לויפן ביז זיינע חושים וועלן אים אויפקלערן אז ער איז שוין גענוג ווייט פון די סכנה.
אויב וועט אבער דער באשלוס זיין צו קעמפן וועט דאס בלוט אנהויבן צירקולירן אין דעם קערפער זייער שנעל און די מוסקלן וועלן זיך שטארקן צו די מאקסימום און אלע חושים וועלן ארבעטן אינאיינעם צו מאכן די ווייטערדיגע פלענער וויאזוי אנצוגרייפן די סכנה. דער מענשט האט נישט צופיל צייט צו טראכטן און זיין מוח מוז מאכן זייער שנעלע באשלוסן וואס צו טאן טריט ביי טריט. דער מענטש וועט לויפן קען דעם רויבער און אים אנגרייפן מיט זיין גאנצע כוח וועלכע איז יעצט פיל שטערקער ווי די כוח וואס ער האט נארמאל.
מיט דעם איז גרינג צו פארשטיין פארוואס די הארץ וועט אנהייבן קלאפן שנעלער און דאס אטעמען וועט גיין קורצער און שנעלער. דאס בלוט וועט אריינפאמפן אין די הארץ פיל שנעלער ווי נארמאל און די הארץ וועט דארפן קענען נאכקומען די ארבעט און וועט זיך מוזן אביסל אנשטרענגן. זינט דאס בלוט פאמפט אזוי שנעל וועט זיך פארלאנגן מער אקסיגן סופליי צו געבן קראפט און צירקולאציע און צו דעם וועלן די לונגן זיך אויך דארפן איבערשטרענגן און אריינאטעמען און ארויסאטעמען פיל שנעלער צו קענען נאכקומען דעם פארלאנג. אפגערעדט אז די בלוט דרוק וועט זיין אויף גאר הויכע שטאפלן.
יעדער גרייכט אזעלכע סיטואציעס אין לעבן אבער רוב פון זיי ענדיגן זיך מיט בלויז שרעק. עס אינטרעסאנט ווען מען טראכט פון בהמות, חיות, עופות, פיש, און אינזעקטן וועלכע גייען דאס דורך צענדליגער מאל אין טאג. שטעלט אייך פאר דאס לעבן פון א פיש וועלכע גייט דורך אזא שרעק יעדעס מאל א גרויסע פארציקער פיש (ווי א שארק) קומט אין די געגנט. אדער טראכט פון א הערש וועלכע קומט אין אזא סכנה יעדעס מאל א וואלף באמערקט אים.
פארוואס האט מען מורא?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שרעק איז א טייל פון די עמאציאנאלע געפילן וועלכע א מענטש פארמאגט און דאס איז קריטיש וויכטיג פאר אים צו קענען איבערלעבן. אין אנדערע ווערטער, איז עס א נאטורליכע אינסטינקט מיט וועלכע דער מענטש איז געשאנקן געווארן כדי ער זאל וויסן זיך צו ראטעווען פון א סכנה און איבערלעבן.
די טבע פון שרעק גייט אויך א טריט ווייטער ווען דער מענטש'נס געזיכט מאכט אויטאמאטיש א מאדנע אויסזען וועלכע קען באמערקט ווערן פון זייער ווייט. וויסנשאפטלער גלייבן אז דאס איז א טייל פון די וואונדער וועלכע איז אריינגעלייגט געווארן אינעם מענטשליכ'ן טבע כדי צו אינפארמירן אנדערע מענטשן אז עס איז פאראן א סכנה. מיט א געזיכט אויסדרוק קען מען שנעלער אינפארמירן ווי דורך רעדן אדער ווייזן מיט די הענט. אויך וועט דאס מעלדן די סכנה אפילו צו מענטשן וועלכע רעדן נישט די זעלבע שפראך ווייל דער מענטש פארמאגט אן אינסטינקט וועלכע ליינט די געזיכט אויסדרוקן אויף א צווייטן און מיט דעם פארשטייט ער וואס עס גייט פאר.
די אויגן שפילן אין דעם די גרעסטע ראלע. ווען דער מענטש איז אין א געפאר וועלן זיך זיינע אויגן עפענען גרויס און בלייבן אפען. פארקערט ווען דער מענטש איז פרייליך וועלן זיינע אויגן זאגן אז ער איז בשמחה. ענליך ארבעט די מויל און טיילמאל גייט עס ביז די הענט און פיס.
סייענטיסטן זאגן אז שרעק אינעם מענטש איז די זעלבע שטארק און סיסטעמירט ווי אמאל כאטש היינט אין די מאדערנע וועלט לעבט מען דורך די יארן אן קיין ערנסטע שרעק און אמאל האט מען יא דורכגעלעבט ערנסטע סכנות.
שטודיעס ווייזן אז די מורא סיסטעם איז גארנישט אנדערש היינט ווי אמאל און עס איז גארנישט אנדערש פון דעם מענטש וועלכער וואוינט אין אפריקע און דער מענטש וועלכער וואוינט אין אמעריקע כאטש יענער אין אפריקע גייט דורך עכטע שרעק און דער מענטש אין אמעריקע נישט.
דער סיסטעם איז שטענדיג אין פלאץ און דער חילוק איז פון וואס מען האט מורא. אמאל האט מען מורא געהאט פון א וואלף אבער מען האט זיכער נישט מורא געהאט פון קיין מייז. יעדער האט באהאנדלט פערדן און קוען אבער היינט האט מען מורא דערפון. דאס זעלבע איז די מורא צווישן א קינד און אן ערוואקסענער און די מורא צווישן א מאן און א פרוי. דאס קינד האט מורא פון א פליג אבער דער ערוואקסענער נישט. די פרוי האט מורא פון א ספיידער אבער דער מאן לאכט דערפון. דער סיסטעם וועט אבער שטענדיג ארבעטן די זעלבע נישט קיין חילוק ווי שטארק די מורא איז, ווען מען גלייכט צו איינע די אנדערע, נאר ווי שטארק די מורא איז פאר דעם מענטש וועלכע דערשפירט דאס.
דער מענטש איז אויך באשאנקן מיט אן אינסטינקט אז ער פארשטייט די סכנה אפילו ער איז נאך נישט געווען אין איר. מען איז קיינמאל נישט געביסן געווארן דורך א שלאנג אבער ווען מען וועט דאס זען וועט מען לויפן פאר דאס לעבן. מען איז נאך נישט געווען פארמישט אין א עראפלאן קראך אבער ווען דער פליגער שאקעלט זיך דראסטיש כאפט מען זיך אן שטארק ווי מען וואלט גענוי פארשטאנען די סכנה.
מורא פון וואס?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א מענטש האט נאר מורא פון עפעס וואס זיין מוח זאגט אים אז ער דארף מורא האבן דערפון. יעדע קינד ווערט געלערנט פון זיינע עלטערן אדער פון אנדערע פון וואס יא מורא צו האבן און פון וואס נישט. א קינד האט נישט קיין פראבלעם אראצוקריכן פון א טיש וויל ער/זי פארשטייט נישט אז עס איז א סכנה. אבער נאך א שטיק צייט וועלן אים די עלטערן לערנען אז דאס איז א סכנה און דאס וועט פראגראמירט ווערן אין זיין מוח אויף זיין גאנצן לעבן.
א צווייטע זאך וואס פראגראמירט מורא אין דעם מוח איז אויב מען האט שוין געשפירט די סכנה. אויב איינער האט געכאפט א ביס פון א בין ווען ער איז געווען קליין וועט ער ווארשיינליך מורא האבן פון א בין זיין גאנצן לעבן. א צווייטער האט נישט געכאפט א ביס און האט נישט מורא און אפילו יענער וועט כאפן א ביס שפעטער אין זיין לעבן וועט נאך אלץ נישט מורא האבן ווייל די קליינע ביס וועט נישט שאפן קיין שרעק פאר אים אבער פאר א קינד איז דאס שוין מער ווי גענוג.
א גוטע ביישפיל איז א הונט. רוב חרידי'שע אידן האבן מורא פון א הונט טראץ וואס יעדער ווייסט אז א הונט איז א פריינטליכע חיה. וויבאלד מען איז אבער נישט אויפגעוואקסן דערמיט און מען האט געהערט זאגן אז עס קען בייסן ווען מען איז נאך געווען א קינד איז שוין איבער גענוג מען זאל מורא האבן דערפון א גאנץ לעבן. אזוי אויך איז מיט א פערד אדער אנדערע בהמה. אמאל איז מען אויפגעוואקסן דערמיט און א קינד האט געקענט פירן א פערד. אבער מיר האבן א פערד נאר געזען אין חיות גארטן און אפילו אן ערוואקסענער וועט מורא האבן דערפון.
אין 920' האט א גרויסע פראפעסאר, וועלכער האט שטודירט שרעק, גענומען א קליין קינד וואס האט נאך נישט געקענט רעדן און אים געטראגן צו א לאבאטאריע וואו מען האט שטודירט מעדיצין אויף ווייסע ראטן. דאס קינד איז געווען אנוועזענד ווען מען האט גענומען די ראטן און זיי באהאנדעלט און ביז עטליכע וואכן האט דאס קינד געקענט שפילן מיט די ראטן ווי עס וואלט געווען א שפילצייג. דער פראפעסאר האט דאן געוואלט זען אויב ער וועט קענען פראגראמירן א שרעק פאר ווייסע ראטן אין דאס קינד'ס מוח. ער האט ארויפגעלייגט אן אלארם אויף דאס קינד און יעדעס מאל וואס דאס קינד האט געוואלט צורירן צו א ראט האט ער געדרוקט דעם קנעפל און די אלארם האט געקלינגן הויך פון וועלכע דאס קינד האט זיך דערשראקן. דאס איז אנגעגאנגן פאר עטליכע וואכן און צו זיין וואונדער האט דאס קינד באקומען א שרעקליכע ציטער צו א ווייסע ראט. אויף אזוי ווייט אז יעדעס מאל דאס קינד האט געזען עפעס מיט ווייסע האר האט ער געוויינט יאמערליך פון שרעק.
זעט אליינס ווי שנעל א קינד לערנט זיך אויס צו שטיין ווייט פון א אויוון. יעדעס מאל דאס קינד קומט נאנט שרייט מען ניין מיט א היסטערישע קול און כאטש דאס קינד קען נאך נישט רעדן וועט עס אבער גוט פארשטיין אז מען מעג נישט צורירן דארט. א שנעלערע וועג איז אויב מען נעמט דאס קינד'ס הענט און מען לייגט עס ביי א הייסע אויוון און דאס קינד שפירט די היץ. דער קינד וועט מער נישט צורירן די אויוון נאכאמאל.
מיט דעם קען מען אויך פארשטיין פארוואס מען זעט אמאל א גאנצע פאמיליע וועלכע זענען בטבע דערשראקענע מענטשן. עס קען גרינג זיין אז די עלטערן האבן איבערגעטריבן זאכן און דאס געמאכט שרעקעדיג און דאס איז פראגראמירט געווארן אין די קינדער און פארבלייבט מיט זיי אויף שטענדיג. נישט יעדער האט מורא צו זיין אליינס אבער א מאמע וועלכע האט געזאגט אירע קינדער אז עס איז שרעקעדיג צו גיין אליינס אויפ'ן גאס וועלן די קינדער מורא האבן צו זיין אליינס זייער גאנצן לעבן.
עס זענען פאראן ערוואקסענע מענטשן וואס האבן מורא פון טונקל און דאס קומט ווייל זייערע עלטערן האבן זיי געסטראשעט מיט טונקל. יענעמ'ס מאמע האט געווארענט אז אויב מען שלאפט נישט איין וועט זי צומאכן די טיר און עס וועט ווערן טונקל. דאס קינד באקומט א שרעק פון טונקל און דאס פארבלייבט אויפ'ן גאנצן לעבן.
עס איז טאקע וויכטיג צו וויסן אז מען זאל נישט דערשרעקן די קינדער מיט קליינע זאכן. עס וועט אפשר העלפן אויף די מינוט אבער מען פראגראמירט אומזיסטיגע שרעק וועלכע וועט נאכלויפן די גאנצע לעבן.
איבערקומען שרעק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער מוח איז א מייסטער קאמפיוטער און פונקט ווי עס פראגראמירט פון וואס מורא צו האבן קען מען אויך ארויסנעמען די מורא. סייענטיסטן האבן אמאל געמאכט א שטודיע אין וועלכע זיי האבן אויסגעלערנט ראטן צו מורא האבן פון א געוויסע גערודער וועלכע זיי האבן געמאכט מיט א מאשין. זיי האבן געלייגט די ראטן אין א שטייג וועלכע איז געווען געמאכט פון אייזן און זיי האבן באהאפטן צוויי לעבעדיגע עלעקטריק דראטן. יעדעס מאל זיי האבן געמאכט די גערודער האבן זיי עלעקטיריזירט די ראטן און נאך א שטיק צייט האבן די ראטן שוין מורא געהאט פון דעם גערודער אליינס און זענען געלאפן צו די ווינקלן און זיך אנגעכאפט שטארק נאך בעפאר די שאק איז געקומען. זייער מוח האט זיך געלערנט אז ווען עס פאסירט די גערודער קומט א שאק און זיי האבן אנגעהויבן מורא האבן פון די גערודער.
דערנאך האבן די שטודירער צוריק ארויסגענומען די שרעק פון די גערודער דורך מאכן די גערודער צענדליגער מאל און נישט געבן דעם שאק. פארשטייט זיך אז ביז א שטיק צייט האבן די ראטן מער נישט מורא געהאט פון דעם גערודער.
דאס זעלבע איז מיט א מענטש'נס מוח. יעדע מורא קען ארויסגענומען ווערן פון קאפ אויב מען מאכט ספעציעלע איבונגן דאס ארויסצונעמען. אויב זאל איינער איינגעשפארט ווערן אין א שטייג מיט ספיידערס פאר א שטיק צייט וועט יענער מער נישט מורא האבן פון קיין ספיידערס ווייל זיין מוח וועט זיך לערנען אז א ספיידער טוט נישט גארנישט און עס איז נישט דא וואס מורא צו האבן דערפון. אויב איינער האט מורא פון טונקל זאל ער זיך איינגעוואוינען צו שלאפן אין א שטאק טונקעלע צימער. די ערטשע פאר נעכט וועט מען אפשר נישט קענען שלאפן פון שרעק אבער מיט דער צייט וועט די נארישע שרעק אוועקגיין.
עס איז אויך פאראן מעדיצין פאר מענטשן זיך צו העלפן איבערקומען נארישע שרעק. די מעדיצין זענען כעמיקאלן וועלכע בארואיגן די טיילן פון די מוח וועלכע מאכן שרעק און ארבעט ווי א דראג. אין א שטודיע פאר אזא סארט כעמיקאל האט מען גענומען 10 מענטשן און זיי ארויפגעפירט אויף א הויכע געביידע וועלכע האט נישט געהאט קיין צוים. אלע 10 האבן מורא געהאט ארויסצוטרעטן אויף דעם דאך כאטש די ענדע פון די דאך איז געווען מער ווי 30 פיס פון וואו זיי זענען געשטאנען. דערנאך האט מען זיי אויסגעלערנט צו גיין א טריט נאך א טריט און איבערקומען די שרעק. 5 פון די מענטשן זענען געגעבן געווארן די כעמיקאל און די אנדערע 5 נישט. דער רעזולטאט האט געוויזן אז די וואס האבן יא באקומען די כעמיקאל האבן באוויזן צו איבערקומען די שרעק דאפעלט אזוי שנעל ווי די וואס זענען געגאנגן נאטורליך.
איינע פון די בעסטע עצות וויאזוי איבערצוקומען שרעק איז צו נעמען א מענטש וועלכע האט נישט מורא פון וואס איר האט מורא און יענער זאל אייך דורכפירן די שרעק. עס איז קיינמאל נישט גוט צו שטודירן וואס האט געברענגט די שרעק ווייל דאס וועט ברענגן נאך שרעק און מען דארף ארויסרעדן וועגן שרעק וועלכע העלפט דאס איבערקומען.


c: text/html

text:
טאנגאניקע אזערע
טאַנגאַניקע אזערע איז א גרויסע אזערע אין צענטראלער אפריקע, צעטיילט צווישן פיר לענדער: בורונדי, דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא (40%), זאמביע און טאנזאניע (46%). זי איז די צווייטע טיפסטע אזערע אין דער וועלט, נאך בייקאל אזערע אין סיביר. דאס וואסער אריין צום קאנגא טייך און פון דארטן אינעם אטלאנטישן אקעאן.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אזערע ציט זיך 676 ק"מ פון צפון קיין דרום, און איז דורכשניטלעך ברייט 50 ק"מ. זי באדעקט א שטח פון 32,900 ק"מ2 און דער בארטן איז לאנג 1,828 ק"מ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ישיבת בית יוסף (גייטסהעד)
די ישיבת בית יוסף אין גייטסהעד, באקאנט ווי די גייטסהעדער ישיבה איז א ישיבה גדולה אין דער שטאט גייטסהעד, ענגלאנד. זי איז די גרעסטע ישיבה אין אייראפע וואס האט גרויסן פרעסטיזש ביים עולם.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ישיבה האט מען אויפגעשטעלט אין תרפ"ט. אין די ערשטע יארן האט די ישיבה געלערנט אין דער שול פון דער קהילה (די בלעכערנע שול).[1]. אין די יארן פון חורבן אייראפע האט די ישיבה געדינט ווי א שוצארט פאר הונדערטער בחורים פון דייטשלאנד און אנדערע לענדער וואס האבן באקומען אויטאריזאציע צו קומען וואוינען אין בריטאניע צוליב די פאדערונגען פון דער ישיבה.
דער גייטסהעדער שוחט, ר' דוד דרייאן, האט שטארק געוואלט אויפשטעלן א ישיבה אין דער שטאט. צוליב דעם האט ער געבעטן פונעם "החפץ חיים" אז ער זאל שיקן פון זיינע למידים צו פירן די ישיבה. דער חפץ חיים האט טאקע געשיקט צוויי פון זיינע בחורים, רבי נחמן לאנדינסקי, וואס איז געווארן דער ערשטער ראש ישיבה, און רבי אליעזר קאהאן, וואס איז געווארן דער ערשטער מנהל רוחני. זיי ביידע זענען געווען נאווהארדאקער בחורים, און זיי האבן אויפגעשטעלט די ישיבה אויפן נאווהארדאקער שטייגער, מיטן נאמען "ישיבת בית יוסף" אזוי ווי אלע נאווהארדאקער ישיבות.
נאכדעם וואס רבי לאנדינסקי איז אריבער אין די פאראייניגטע שטאטן, האט מען אויפגענומען די צוויי שוואגערס רבי לייב גורוויץ און רבי לייב לאפיאן צו פירן די ישיבה.
אין תש"ז (1947) האט מען באשטימט רבי משה שוואב צו ווערן משגיח רוחני פון דער ישיבה, ווען ער איז געווען אלט 30 יאר. שפעטער האט מען אויפגענומען רבי מתתיהו סאלאמאן, צו ווערן צווייטער משגיח. נאך רבי משה'ס פטירה איז ער געווארן משגיח. דער היינטיקער משגיח איז רבי מרדכי יוסף קארנאווסקי, און דער צווייטער משגיח איז רבי גרשון מילער.
אין תשע"א האבן געלערנט אין דער ישיבה עטלעכע 350 תלמידים, דער גרעסטער טייל פון זיי זענען פון ענגלאנד, די אנדערע פון אייראפע, די פאראייניגטע שטאטן און ארץ ישראל, אויך לערנען אין דער ישיבה תלמידים פון צפון אפריקע, דרום אפריקע, דרום אמעריקע און אויסטראליע.
הנהלה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די היינטיקע הנהלה איז:
- רבי אברהם גורוויץ, ראש ישיבה (האט געלערנט אין גייטסהעד און אין בריסק)
- רבי עזריאל ראזנבוים, מגיד שיעור
- רבי יוסף אהרן אפנהיימער, מגיד שיעור (האט געלערנט אין גייטסהעד)
- רבי חיים עוזר גורוויץ
- רבי מרדכי יוסף קארנאווסקי, הויפט משגיח
- רבי גרשון מילער, צווייטער משגיח
- רבי אליהו גורוויץ, זון פון רבי אברהם און איידעם ביי רבי בערל פאווארסקי ראש ישיבה אין פאנאוועזש
אויך זענען ר"מים:
- רבי ש ר ליבערמען
- רבי יעקב יצחק ראזנבוים
- רבי שמעון נתן גרון
- רבי שמחה פעלד
געוועזענע הנהלה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פריערדיקע ראש ישיבות זענען:
- רבי נחמן דוד לאנדינסקי
- רבי לייב גורוויץ, מחבר פון "ראשי שערים"
- רבי לייב לאפיאן (נפ' ז' אלול תשל"ט), מחבר פון "נאות אריה"
די פריערדיקע משגיחים זענען געווען:
- רבי משה שוואב (האט געלערנט אין מיר)
- רבי מתתיהו סאלאמאן (היינט משגיח אין לייקוווד)
געוועזענע מנהלים:
- רבי חזקיהו אליעזר קאהאן, מחבר פון "נחלת אליעזר"
- רבי זאב כהן
נאך רבי אליעזר'ס פטירה, האט מען באשטימט זיין איידעם רבי זאב כהן, א ר"מ אין דער ישיבה, צו ווערן מנהל-רוחני אין זיין ארט.
תלמידים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דיין חנוך ערנטרוי, ראש בית דין פון לאנדאנער בית דין
- רבי יעקב משה הלל, ראש ישיבה פון אהבת שלום
- דיין כתריאל דוד קאפלין, לאנדאנער בית דין און ישיבת תורת חכם
- משה רייכמאן, קאנאדישער אנטוויקלער פון אומבאוועגלעכע גוטער אין טאראנטא
- רבי דניאל לאפין
- פראפעסאר זאב לעוו, גרינדער פון ירושלים קאלעדזש פון טעכנאלאגיע
- רבי פסח אליהו פאלק, פוסק, מחבר פון "עוז והדר לבושה"
- הרב אברהם יונה שווארץ, רב אין ווין
- רבי יונתן ריעטי
- דיין גרשון לאפיאן, רב אין עדזשווער, לאנדאן
- הרב משה אריה באמבערגער פון מעץ
- דיין יונתן אברהם פון דעם לאנדאנער בית דין
- הרב אלימלך שווארץ, טשאבער רב אין לאנדאן
- הרב ברוך הורוויץ, גרינדער פון דער ישיבה דבר ירושלים
- הרב יצחק טוביה ווייס, גאב"ד פון דער עדה החרדית
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ משה פראגער, גייטסהד, מבצר התורה באירופה שלאחר השואה, בית יעקב


text:
פילאסאפיע
פֿילאָסאָפֿיע איז דאס מעטאד פון פארשונג צו פארשטיין גרונטליך און קלאר די פענאמענאנען פון דער וועלט, מענטשהייט, און דאס לעבן. למשל ווי איז די בעסטע וועג צו לעבן (עטיק) דער ווארט פילאסאפיע איז א גריכישן צוזאם שטעל פון די ווערטער פילא (ליב-האבער) און סאפיא (חכמה), ד.ה. דאס ליבשאפט פון חכמה.
אינהאַלט
היסטאריע און אנטוויקלונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פיליסאפישע חקירה, אין דעם היינטיגן זין, האט זיך אנגעהויבן מיט די אור-אלטע גריכן אין די יארן ג"א ר' - ש'. טאלעס, אנאקסימאדער, פיטאגאראס, און אנדערע האבן אנגעהויבן שפעקולירן איבער דעם תכלית אין לעבן, די יסודות פון פיזיק און מאטעמאטיק, און די פענאמענאנען פון לעבן און טויט. זיי זענען מערסטנס געווען פארנומען מיט פארשטיין די נאטור און וויאזוי זי פירט זיך.
שפעטער איז געקומען סאקראטעס און אנגעהויבן חקר'נען די מענטשהייט. זיין פארשונג איז געווען צו פארשטיין וואס איז ריכטיג און וואס נישט, וואס זענען די אמת'ע ווערדן וואס דער מענטשהייט דארף נאכיאגן. ער האט געטריבן זיינע פאלקס-לייט אין אור-אלטן אטען צו חקר'נען זייער אויפפירעכץ און זיי פארבעסערן. ער האט איבערגעטראכט יעדן אנגענומענעם ווערד און אפטמאל געוויזן אז עס איז פאלש. דערפאר האבן אים אסאך פיינט געהאט, טענה'נדיג אז ער קארופטירט דאס פאלק, און מען האט אים פעראורטיילט צום טויט.
סאקראטעס'נס תלמיד פלאטו האט גענומען זיין לערער'ס אנווייזונגען און זיי אפגעשריבן אין די דיאלאגעס, דער וויכטיגסטער ליטעראטור ווערק און משפיע אויף מערב קולטור נאך דעם תנ"ך.
פלאטו האט אויך געגרינדעט א שולע פון פילאסאפיע. זיין גרעסטער תלמיד איז געווען אריסטו, וועלכער איז שפעטער געווען דער לערער פון אלכסנדר מוקדון. אריסטו האט צוזאמגענומען די פארשונגען פון פריערדיגע פילאסאפן איבער די נאטור מיט די פארשונגען פון סאקרעטיס איבער די מענטשהייט און געמאכט פון זיי א פאראייניגטע וויסנשאפט.
פילאסאף[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס מיינט אין אידיש גערעדט א טיף "דענקער", וואס פארשט אויס און חקר'נט אריין אין באשעפער'ס בריאה, געווענליך ווערט עס באניצט לגבי חכמת אלקות.
'פילאסאפיע' איז באמת א גריכיש ווארט, און די אפטייטש איז "פילא" א ליבהאבער "זאפיע" פון חכמה (ערוך ערך פילוסופיא, אין תוס' אין מסכת שבת שטייט אבער אז פילוסוף מיינט אן אפיקורס), פיליזאפיע איז טאקע בעיקר געווען פארשפרייט אין גריכנלאנד.
עס איז באקאנט אז אין די צייטן פונעם רשב"א איז געווען גאר שטארק איינגעריסן אפילו ביים המון עם צו שטודירן פילאסאפיע, און עס האט געהאט נישט קיין געוואונטשענע נאכפאלגן, דעריבער האט דער רשב"א און נאך פילע אנדערע צענדליגע ראשונים ארויסגעגעבן א חרם אז מען טאר נישט לערנען פילאסאפיע אונטער די 40 יאר, אנדערע האבן אבער עס יא מתיר געווען.[פֿעלט אַ מקור]
באקאנט איז די תשובת מהרש"ל וואס אטאקירט דעם רמ"א זי"ע היתכן ער קען פילאסאפיע, איבער וואס דער רמ"א פארענטפערט זיך אז ער האט דאס נאר געלערנט שבת נאכמיטאג, אין די צייט ווען אנדערע נוצן סייווי אויס די צייט צו שפאצירן וכדומה.
פון די באקאנסטע פילאסאפֿן איז אריסטוטלוס, מער באקאנט מיט זיין קירצערן נאמען "אריסטו", דער רבי פון אלכסנדר מוקדון.
שפעטערדיגע פילאסאפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דער רמב"ם (1135-1204)
- טאמאס פון אקווינא (1225?-1274)
- ניקאלא מאקיאוועלי (1469-1527)
- טאמאס האבס (1588-1679)
- רענע דעקארט (1596-1650)
- ברוך שפינאזע (1632-1677)
- דזשאן לאק (1632-1704)
- גאטפריד לייבניץ (1646-1716)
- אימאנועל קאנט (1724-1804)
- געארג ווילהעלם פרידריך העגל (1770-1831)
- סערען קירקעגאארד (1813-1855)
- קארל מארקס (1818-1883)
- פרידריך ניצשע (1844-1900)
- בערטראנד ראסל (1872-1970)
- מארטין בובער (1878-1965)
- מארטין היידעגער
- לודוויג וויטגנשטיין
- קאראל וואיטילא
- זשאן-פאל סארטרע
- סימאן דע באוואר
- קארל פאפער
- נועם כאמסקי
- איין ראנד
אידישע פילאסאפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גאר גרויסע חכמים פון דעם אידישן פאלק האבן זיך פארנומען מיט פילאסאפיע. איינע פון דער מענטשהייט'ס גאר אויסגערופענע פילאסאפן איז געווען דער רמב"ם, וועלכער האט אפגעשריבן זיין פילאסאפיע אין ספר מורה נבוכים. זיינע פילאסאפישע פארשונגען זענען געווען מערסטנס געבויעט אויך די וויסנשאפט פון אריסטו, וועלכע איז געווען פארהאלטן דורך די אראבישע חכמים. ער האט שטארק משפיע געווען אויף שפעטערדיגע פילאסאפן, ווי צ.ב.ש. דער קריסטליכער פילאסאף טאמעס אקווינעס און דער מוסלמענער אבן רושד.
ברוך שפינאזע איז געווען א וועלטס בארימטער פילאסאף פון די אידישע קהלה אין אמסטערדאם. זיינע שטודיעס האבן אים געברענגט צו מיינונגען וואס האבן אים געשטעלט אין קעגנזאץ מיט די אידישע געמיינדע און געברענגט אויף אים א חרם. פילנדיג פריי פון די קייטן פון ארגאניזירטער אידנטום, האט ער אנטוויקלט זיינע פארשונגען און געדריקט זיינע מיינונגען אין עטליכע ביכער.
קארל מארקס איז געווען א אידישער פילאסאף אין דייטשלאנד וועלכער האט אויסגעטראכט די פילאסאפיע פון מארקסיזם. פון זיינע מיינונגען איז שפעטער אנטוויקלט געווארן די יסודות פון קאמוניזם.
מארטין בובער האט געשריבן איבער אידישע טעמעס, און איז ספעציעל באקאנט געווען פאר זיינע ביכער איבער חסידות און אירע נאכפאלגער.
פונעם פרומערס בליק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ווילנער גאון האט אנגערופן דעם קאפיטל "שער היחוד" פונעם ספר חובת הלבבות "חקירה הארורה!". אויך נאך אידישע פירער לאורך כל הדורות האבן גע'אסר'ט זיך צו פארטיפן אין דעם, ווייל עס מאכט שוואך די אמונה פון פשוטי המון עם.
זיי דרשענען דאס פון דער גמרא אז מ'זאל נישט וויסן מה למעלה ממך ומה למטה - זאכן וואס זענען נישט שייך צו פארשטיין מיט דער פראסטער מיין, נאר דייטן אן אויף באגריפן העכער דער מענטשליכער פארשטאנד.
אבער תלמידי חכמים וואס האבן זיך אנגעפילט כריסם בש"ס ופוסקים מעגן יא איר לערנען, און עס איז א בחינה פון א מצווה פון לימוד התורה און פון והלכת בדרכיו, וידעת היום והשבות על לבבך, און נאך פילע פליכטן דערמאנט דורכאויס דער תורה וואו מ'זעט אז עס א יסוד אין אידישקייט לדעת את ה'.
דעםחיד"א'ס מיינוג וואס מען זעט פון זיינע ספרים: עס האט אים נישט געצויגן צו פילאסאפיע, כאטש ער שרייבט אלע חלקים פון דער תורה, אבער צו פילאסאפיע באציט ער זיך גאנץ ווייניג אין זיין ספר שם הגדולים ערך דרשות הר"ן שרייבט ער אז אין ביבלאטעק אין פאריז האט ער געזען הונדערטער ספרים פון פילאסאפיע, אבער אין פאקט ער האט פון דארט נאר גענומען די רמזים פון רבי אליעזר מגרמיזא, דער רוקח. אן אויסנאם איז דער ספר מאור עינים פון רבי עזריהו מן האדומים, וואס ער ברענגט דערפון אסאך מאל אין זיינע ספרים,[1] אבער דאך ברענגט ער אז ער האט געטראפן א חרם פון רבי יוסף קארו און רבי משה אלשיך ווי זיי האבן געשטעלט אין חרם ווער עס וועט לערנען דעם ספר מאור עינים.[2]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ כסא רחמים מסכת סופרים פ"א אות י"ח
- ↑ מחזיק ברכה אורח חיים קונטרס אחרון לסי' ש"ז


text:
אז ישיר משה ובני ישראל..!
בס”ד
א גוטן טייערע חבירים וידידים..!
שבת שירה – דער שבת פון געזאנג! פון מיינע יונגע יאָרן געדענק איך אז שבת שירה פלעגט זיין צוגעשטעלט א ספעציעלע פראגראם פאר די קינדערלעך וואס הערן אויס דאס ליינען “ווייל מען גייט ליינען די שירה”, דער בעל קורא ווען עס קומט צו די שירה זינגט ער אנדערש דער ניגון פון די טראפן …חסידים לאזן זיך ארויס אויפן נסיעה צום רבין, בקיצור ס’איז איינע פון די העכערע און שיינע שבתים פון יאר, לאמיר זיך פארטיפען און גוט באטראכטן וואס איז דאס שבת שירה? און בכלל וואס איז דאס שירה, א געזאנג?!
דערנאך וואס די אידישע קינדער זענען ארויס פון מצרים, האבן זיי געמיינט אז דאס איז עס, מ’איז פטור געווארן פון פרעה, אבער ביז אפאר טעג דערויף טרעפן זיי זיך נאכאמאל אין א צרה, אין א שרעקליכן לחץ, וואס שטייגט גאר איבער די פריערדיגע, מיט זייערע משפחות און מיט זייער גאנצע האב און גוטס שטייען אלע אינאיינעם פארן ברויזענדן ים, ווען פון אונטער זיי רוקן זיך די מצריים נענטער און נענטער, ס’קוקט אויס ווי דאס איז עס, נישטא ווי צו אנטלויפן אדער ווי זיך אויסצובאהאלטן, די סוף איז נאנט מען זעט זיך שוין אין קבר, און ממש אין די לעצטע מינוט… דאס אומגלויבליכע פאסירט השי”ת פארלאזט נישט זיין באליבטע זין בני בכורי ישראל, די אידן גייען אריבער דעם ים בכבוד גדול, און די מצריים ווערן פארלענדעט און אפגעווישט אויף אייביג, פון אלע אידנס הערצער קליין און גרויס רייסט זיך ארויס פון הארץ א געזאנג, זה קלי ואנוהו, אפילו א שפחה האט געזעהן, געפילט און פארשטאנען די השראת השכינה. און מיט גרויס פרייד זינגען זיי: אָז יָשִׁיר משֶׁה וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל אֶת הַשִּׁירָה הַזֹּאת לה’.
אין מדרש רבה שטייט, אז ישיר משה הה”ד (משלי לא) פיה פתחה בחכמה ותורת חסד על לשונה, מיום שברא הקב”ה את העולם, ועד שעמדו ישראל על הים, לא מצינו אדם שאמר שירה להקב”ה אלא ישראל, ברא אדם הראשון ולא אמר שירה, הציל אברהם וכו’ “כיון שבאו ישראל לים ונקרע להם מיד אמרו שירה לפני הקב”ה שנא’ אז ישיר משה ובני ישראל”. – פון ווען השי”ת האט באשאפן די וועלט ביז די אידן זענען געשטאנען ביים ים געפינען מיר נישט אז איינער זאל זאגן שירה צו השי”ת, די אבות האבן זוכה געווען צו ניסים, אבער זיי זאגן נישט קיין שירה… נאר כלל ישראל ווען זיי קומען צום ים און זעהן ווי עס שפאלט זיך גלייך זינגן זיי שירה צו השי”ת ווי עס שטייט אין פסוק אז ישיר משה ובני ישראל.
לאמיר פארשטיין א) ווי קען דאס טאקע זיין אז אונזערע גרויסע אבות אברהם יצחק יעקב וכו’ וואס האבן זוכה געווען צו ניסים זאגן נישט קיין שירה צו השי”ת? ב) און אויב האבן זיי נישט געזינגן פארוואס האט משה רבינו מיט כלל ישראל מחליט געווען יא צו זינגן שירה לה’?
נאך א מדרש געפינען מיר “תניא אמר ר’ אליעזר וגו’ אז ישיר משה וגו’ כל מי שאומר שירה וגו’ נזכה לומר שירה לעתיד לבא” – ר’ אליעזר זאגט, דער וואס זינגט יעצט אויף די וועלט, וועט זוכה זיין צו זינגן שירה לעתיד לבא. וועלכע שירה דארפן מיר זינגן אויף די וועלט, פון וועלכע ניגון רעדט מען? וועלכע ניגון וועלן מיר זוכה זיין צו זינגן לעתיד לבא?
די שירה אינ’ם ספר תורה ווי באקאנט דארף ווערן געשריבן אפגעהאקט (זעה בילד), אויב חלילה האט א סופר פארגעסן איבער צו לאזן פלאץ נאר ער האט עס געשריבן געהעריג פסוק נאך פסוק אזוי ווי מען שרייבט די גאנצע ספר איז די ספר תורה פסול, לאמיר פארשטיין וואס איז דער ענין אז דווקא ביי די שירה טרעפן מיר אז מען שרייבט עס נישט ווי געווענליך, נאר מען דארף לאזן ליידיג פלאץ, און פארוואס טאקע איז עס אזוי הארב, אז אויב פארגעסט מען און מען שרייבט עס כסדר ווי די גאנצע תורה, איז עס פסול?
נפתלי זיצט זיך אין די בעק-יארד פון זיין ישיבה, אין איין האנט האלט ער א דיקן סידור, תהלים, און פרק שירה וכו’ און די אנדערע האנט האלט ער א קליין ריקארדער און גרייט זיך צו רעקארדירן עפעס א שיין שטיקל, דער טאָן האט ער שוין, יעצט זוכט ער נאר עפעס א פאסיגע פסוק אריין צו זעצן אינעם טאן… ער האט שוין פרובירט מיט רחם נא ס’גייט נישט, א נייע מכניסי רחמים איז אויך נישט געגאנגען אבער יעצט דעם ברכי נפשי איז עפעס איינס אין די וועלט ס’שטימט עפעס געוואלדיג, ער לויפט צו זיין חבר נחמן וואס האט א שטארקע חוש צו נגינה, און זאגט “הער נחמן העסט נישט גלייבן”, איך האב קאמפאזט א ניגון אזוינס און אזעלכעס, ס’איז אזוי מין הארציג ס’איז ממש… הער עס נאר אויס, די וועסט זיין פארקויפט תיכף ומיד, מ’דארף נאר צולייגן די מוזיק און עס קען ארויס גיין צו די געשעפטן, די עולם וועט עס צוכאפן, גלייב מיר די גוטע צייטן האבן זיך אנגעפאנגן..
נחמן האט עס גענומען און אויסגעהערט אבער ער באמערקט גלייך אז נפתלי לעבט אין א חלום ער האט טאקע גאר אסאך טאלאנטן אבער ס’איז נאך ווייט פון גוט, פון איין זייט הערט ער א הערליכע שיינע שטיקל וואס איז גאר גוט אראפגעזינגן אבער למעשה איז עס נאר איין שטיקל, ס’איז אינגאנצן איין פאל, אָן א פארדעם און אָן א נאכדעם, ס’האט נישט קיין שום קאפעליא, ס’איז בכלל נישט באארבעט, ער וויל דאס ארויסגעבן, רבש”ע וואס איז דאס מיט אים?!
זייענדיג א גוטער מבין זעהט נחמן אז נפתלי האט באמת פאטענציאל, אבער עס איז נאך זייער רוי, באשלוסט ער אים ארויסצוהעלפן, נחמן נעמט ארויס זיין גיאטער און שפילט אפ דעם ניגון צולייגענדיג אפאר פעלער, אויך האט ער צוגעלייגט אביסל הארמאניא… דערנאך רופט ער אריבער נפתלי, און זאגט אים זעץ דיך אוועק און לייג צו אַן אויער, נחמן שפילט אים אויף דער ניגון, נפתלי ווערט אלע קאלירן, דאס איז דאך א מייסטערהאפט ארבייט, וויאזוי האסטו געקענט אהערשטעלן אזוינס, ס’דאך נאך אסאך שענער פון מיין ארגעניאלן ניגון?! הער זיך איין זאגט אים נחמן מיט א שמייכל, איך האב אויסגעהערט וואס די האסט מיר געגעבן, ס’איז געווען זייער שיין, “אבער” לאמיר דיר פארשטיין געבן וואס דאס איז א ניגון, וואס דאס איז א מוזיק אלבום, און ווי אזוי ס’ווערט געמאכט, נפתלי זעצט זיך אוועק און נחמן פאנגט אָן מסביר צו זיין.
ווען מיר הערן א ניגון פון וואס מיר ווערן נתפעל, קוקן מיר ווער איז די זינגער? ווער איז די ארענדזשירער? ווער האט קאמפאזירט די ניגונים? ווער איז די קאפעליע? ווער זענען די שפילער? ווייל ווי פארשטענדליך די סוקסעס פון א מוזיק אלבום, און די סוקסעס פון א ניגון איז די שלימות די גאנצקייט, א ניגון איעדע פאל, איעדע תנועה פאר זיך איז גארנישט, נאר ווען מען נעמט איין תנועה און מען לייגט עס צוזאם מיט נאך א תנועה, ווערט עס צוויי תנועות, מען לייגט צוזאם צוויי תנועות מיט נאך צוויי ווערט עס איין פאל פינ’ם ניגון, און איין פאל לייגט מען צו, צום צווייטן, און אזוי ווייטער ….אה! יעצט ווערט עפעס …יעצט הערט זיך עס, אוודאי איז דער ארגעניעלער תנועה, דער ארגעניעלער פאַל די הארץ פונעם ניגון, און מען קען נאר בויען ווען מען האט די יסוד פונעם ניגון, אבער צו פארענדיגן דעם ניגון, מוז מען אריינלייגן כוחות, צולייגן נאך א שטיקל, צולייגן די מוזיק, ווען מען האט די אלע צוזאמען “יעצט איז עס א ניגון”, א ניגון איז נאר א ניגון ווען עס איז גאנץ בשלימות. יעצט נפתלי נעם איעדע תנועה וואס די פארמאגסט און פאַנג אָן בויען דעראויף, לייג צו איין שטיקל נאכן צווייטן ביז די וועסט האבן א ניגון דערנאך לייג צו די מוזיק מיטן קאפעליא און ערשט דערנאך איז עס א דבר השלום “א ניגון”!
די אבות הקדושים, אברהם יצחק יעקב ביי זייערע ניסים, יעדע נס איז געווען א דבר השלום, אברהם ווערט אריינגעווארפן אין כבשן האש און השי”ת האט איהם ארויס געראטעוועט, יצחק ווערט געראטעוועט פון די פלשתים, יעקב פון לבן און עשו, האבן זיי געדאנקט און געלויבט השי”ת, אבער “איעדע פאל פאר זיך איז נישט קיין ניגון, איעדע תנועה פאר זיך איז נישט קיין שירה”, אבער ווען די אידישע קינדער האבן אדורך שפאצירט דעם ים סוף וואס דארט האבן זיי זוכה געווען צו דעם וירא ישראל את היד הגדולה, זיי האבן געזעהן די גרויסע האנט פון השי”ת ס’איז זיי פלוצלינג קלאר געווארן אז די אלע יארן באלד פיר הונדערט יאר, גייענדיג צוריק נאך פון פאר מכירת יוסף, די גאנצע גלות מצרים, די צרות, די שרעקליכע רדיפות און פיינונגען וואס זיי זענען אדורך, די מכות, די אותות ומופתים, טעג פון צער, טעג פון שמחה, איעדעס ביסל איז געווען א קליין שטיקל פונ’ם בילד, א קליינע תנועה, איין פאל אינ’ם ניגון, אבער יעצט ווערט די בילד בשלימות גאנץ, אלעס פאנגט אָן שטימען, אלעס איז געפירט געווארן מיט א פונקטליכקייט אדורך אונזער טאטע אין הימל, …אז ישיר משה ובני ישראל, ווייל א ניגון איז גאנץ, א ניגון איז שלימות, און איעדע תנועה, איעדע קרעכץ, איעדעס ביסל הארץ, איז א חלק פונעם גרויסן ניגון, און עס מאכט גאר שענער און שענער דעם ניגון, ווייל דאס, און נאר דאס איז א ניגון, א שירה..!
זאגט אונז משה רבינו טייערע קינדערליך איהר גייט נאך אדורך גיין גאר שווערע גלות’ן, אבער געדענקט דאס וואס השי”ת האט אונז געוויזן ביים פארלאזן מצרים, ביים ים סוף, אז אלעס איז איין גרויסע בילד, איין גרויסע ניגון, מען קען נישט קוקן, און מען טאר נישט קוקן אויף איין שטיקל באזונדער, ווייל איעדע שטיקל פאר זיך זעט אויס שרעקליך, און עס איז באמת גארנישט, געדענק דעם וירא ישראל את היד הגדולה, מען דארף זעהן דעם גרויסן האנט! יעצט נעמט דאס מיט צידה לדרך, גלייבט אויך ביי אלע אנדערע גלות’ן וואס איהר וועט אדורך גיין אז צום סוף וועט מען זעהן דעם גאנצן הערליכן בילד, צום סוף וועט מען זינגן דעם הערליכן שירה.
אבער כדי די ניגון פון אידישע היסטאריע זאל ארויסקומען בשלימות, דארף איעדער יחיד במשך די איצטיגע גלות טעג, כסדר זינגן זיינע שטיקלעך, און דאס זענען תנועות און פעלער סיי פון צער והתעורורת, וואס קומט באגלייט מיט א קרעכטץ פון טיפען הארץ, און סיי שמחה’דיגע תנועות, טעג וואס אלעס פארט רואיג און געלאסן, מיר דארפן געדענקן צו זינגן, דאנקן און לויבן השי”ת, שר לא נאמר, “ישיר, איהר זאלט זינגן”, כסדר זינגן אונזערע שטיקלעך איינס ביי איינס, און אויב וועלן מיר לעבן א לעבן פון געזאנג, וואס דאס מיינט אז אלעס וואס מיר גייען אריבער אין לעבן פארשטייען מיר אז ס’איז א חלק פונעם גרויסן ניגון, וועלן מיר האבן די זכות לעתיד לבא אויך צו זינגן שירה, ווייל לעתיד לבא גייט מען נישט מאכן א נייע ניגון, מען גייט נישט זינגן עפעס א נייעם אומבאקאנטן שירה, מען וועט אויסשפילן דעם זעלבע ניגון, די אלע תנועות, די אלע פעלער, וואס טוען זיך יעצט אפשפילן גייען ווערן צוזאם געשטעלט און מיר וועלן זעהן דעם יד הגדולה, לאמיר זיכער מאכן אז מיר זינגן דעם ניגון מיט’ן ריכטיגן טאָן, לאמיר זיכער מאכן אז דער ארענדזשירער פונעם ניגון, אונזער באליבטע טאטע אין הימל איז צופרידן מיט אונזערע שטיקלעך און תנועות, און אז אונזער חלק פונעם ניגון שטימט מיט די גרויסע קאפעליע וואס דאס איז אונזערע ברידער גאנץ כלל ישראל, געדענק אז עס וועט זיין די שענסטע ניגון, פיל מיט דביקות, השתוקקות, התעורורת, הלל והודאה, און וואס נישט…
טייערע חבירים! די תוה”ק פארלאנגט אז די שירה זאל געשריבן ווערן אפגעהאקט, מען זאל לאזן ליידיג פלאץ, ווייל דאס זענען די פלעצער וואס ‘מיר’ דארפן אנפילן, דאס זענען די פלעצער וואס מיר דארפן אריין לייגן אונזער אייגענע שירה, איעדער איינער זיין פרעזענדליכע לעבנס ניגון, און מיט דעם וואס עס איז ליידיג זאגט א איד …טאטע אין הימל איך האב נישט די ווערטער, און עס זענען נישט דא די ווערטער, אין די ליידיגע שורות לייגן מיר אריין אונזער הארץ, אונזער געפיל, אונזערע שירי בקשה, שירי תפילה, און אמאל שירה וואס איז ליידער א ויאנחו בני ישראל, אבער לאמיר געדענקן אז די אלע פעלער גייען ארויף צום ארענדזשירער אונזער טאטע און הימל, וואס בענקט פאר יעדע תנועה, פאר איעדעס פאל פון זיינע קינדערליך, און אזוי ווי ביי גלות מצרים האבן מיר זוכה געווען צו זינגן, וועלן מיר אויך בקרוב זוכה זיין ונזכה לשירה לעתיד לבא, ווען מען וועט איבער שפילן די שענסטע ניגון!
לסיכום געדענק:
- די אלע קליינע תנועות און שטיקלעך אינעם טעגליכע לעבן, זענען א טייל פון א הערליכע ניגון.
- סיי וואס די גייסט נאר אדורך, געדענק אז ס’איז א תנועה צוצולייגן צום ניגון.
- לאמיר זינגן שירה אין די איצטיגע גלות טעג און אט אט זוכה זיין צו זעהן דעם יד הגדולה און זינגן שירה.


text:
יעדער מאַשין באַזיצער וויל צו צוציען צו זייַן שיין מאַשין טאָן. די שייכות צווישן די שאָפער און זייַן פאָרמיטל שטענדיק דער הויפּט וואַרעם און מענטשן אַפֿילו רעדן צו זיי, געבן נעמען. אויף שטאָל דעקעריישאַנז פֿאַר ליידיז עס איז נישט אַ שאָד געלט, און זיי זענען געווענדט צו דער האָוסינג אַפּלאַקיישאַן און אָרט יקוויפּט מיט טייַער אַפּלייאַנסיז, ופאָלסטער סיץ פינעסט שטאָף, לעדער און פוטער. הילף זיי צו מאַכן זיסוואַרג אויס פון די מאַשין איר קענען דורך סטאַרטינג צו שפּילן פּאָטער אָנליין גאַמעס טונינג. געפֿינען אַ גאַראַזש ווילז און מאָטאָר טיילן, פּיינט און פּויליש די מאַשין און צולייגן די בילד.
גאַמעס טונינג דורך קאַטעגאָריע:
דאס איז זיכער ווייל אַ מענטש אַז ער שטענדיק וויל מער פון וואָס עס שוין האט. ער געחלומט וועגן די מאַשין? און לעסאָף איך געווארן די באַזיצער פון די שטאָל פערד. כל פון עס איז גוט, אָבער ... וואָס עפּעס טוט נישט טוישן. פאַנטאַזיע הייבט צו אַרבעטן אויף די שאַפונג פון אַ נייַ בילד פון די מאַשין, און עס איז אוממעגלעך צו האַלטן.
טוישן די פאַבריק סעטטינגס איז גערופֿן טונינג. מיר זענען געניצט צו צולייגן קיין טראַנספאָרמאַציע פון די זעלבע נאָמען, אָבער עס זענען דרייַ געביטן:
ווייל דעלט מיט די טערמינאָלאָגיע איצט טונינג מאַשין גאַמעס איר וועט ויסקומען אַפֿילו מער טשיקאַווע.
אין דעם אָפּטיילונג איר וועט ווערן די באַזיצער פון אַ גאַראַזש שטאָל האָרסעס. מאָטאָרסיקלעס, ראַסע קאַרס, פּאַסאַזשיר קאַרס, אַטווס, טראַקס, ספּאָרט קאַרס, בייקס, טראַקס און אַפֿילו טריילעראָוויע גאָלף קאַרס זענען דיין וואַרדס. יעדער וויל צו זיין יינציק, ונרעפּעאַטאַבלע, און איר עפֿן די פעלד פֿאַר די פאַנטאַזיע און די שעפעריש פּראָצעס.
איר קענען אָנהייבן מיט קיין מאָדעל, און נאָך זייַן קאַמפּלישאַן גיינ ווייַטער צו אַ נייַ אַרבעט. די מעניו באשטייט פון יחיד טיילן צו זיין ריפּלייסט. עס איז ניט נייטיק צו צולייגן אַלע, אויב איר טראַכטן עס ס צו פיל. עקוויפּ די מאַשין בלויז דער בעסטער, געבן עס נייַ טשאַראַקטעריסטיקס. אבער מיט די אויסזען פון די אַרבעט איז דער הויפּט ענקערידזשינג. פּרובירן יעדער קאָליר צו זען ווי עס קוקט ווי אַ גאַנץ. פילן Free צו פאַרבינדן פֿאַרבן, צולייגן אָרנאַמאַנץ און דראָינגז. ווען די מאַשין איז גרייט אין אַלע, פּרובירן עס אויף דער שפּור צו ענשור זייַן עקסקלוסיוואַטי.
אויב איר ליבע קוועסץ, גיין צו דער גאַראַזש, ווו מאַקאַניקס זענען ווארטן פֿאַר דעם באַפֿעל צו אָנהייבן די פאַרריכטן פּראָצעס. אין דער ראָלע פון מאַקאַניקס וועט דינען איר, און איר האָבן ביסל צייַט פֿאַר די בדעה אַרבעט. אויב ראַנז אויס פון מינוט, איר וועט זיין געזונט באַצאָלט. אבער די צרה איז & נדאַש; אַ פאַקטיש באַלאַגאַן אין די וואַרשטאַט, און קיין איינער ווייסט ווו כיידינג די נייטיק דעטאַילס. מאַך זאכן און געפֿינען זיי די טיטל. דראָפּ אין די מערסט אומגעריכט עקן, ווייַל אַפֿילו פֿאַר די פּייפּס און דער סטעליע קענען ווערן געפֿונען די גאנצע ראָד. אין פאַל פון דורכפאַל & נדאַש; האט נישט האָבן צייַט צו ענדיקן איידער די צייַט, אָנהייבן ווידער. איר וועט יבערראַשן & נדאַש; איצט זאכן זענען פאַרבאָרגן אין גאָר נייע ערטער! קלייַבן זיך אַ פּאַסן פֿאַר די רידער & נדאַש; אַ נאַטירלעך געשפּרייט פון טונינג שפּיל. ער מוזן נאָכקומען מיט זיין מאַשין, אַזוי טאן עמבעלישמאַנט מאַשין, געדענקען אַז צו זיין אין די זעלבע נוסח קלייד אַרויף זייַן שאָפער.
די יינגלעך ליבע די טעלעוויזיע ווייַזן וועגן קאַרס, און זיכער זיי זענען באַקאַנט ווייזט ווי "פּימפּ מיין רייד" און "קול טונינג." דער וואַרשטאַט איז איבערגעגעבן שלעכט מאַשין, און מאַכן זיי הארן אין "זיסוואַרג." מאל עס איז נייטיק צו דיסאַסעמבאַל די ויסריכט צו די לעצטע שרויף, דעמאָלט אַזוי פילע פּאַרץ ריפּלייסט, ריפּיינטאַד דעם גוף און ינלענדיש אַלקאַנטאַראַ אָדער לעדער דעקן.


text:
סאהארא
דער סאהארא מדבר (אראביש: الصحراء الكبرى, אַס-סאחראַ אל-קובראַ, "דער גרעסטער מדבר") אין צפון אפריקע, איז דער צווייטער גרעסטער מדבר אין דער וועלט (נאך אנטארקטיקע[1]). ער איז גרויס בערך 9,065,000 קוואדראט ק"מ. ער איז דער הייסטער ארט אין דער וועלט, אבער נישט דער טרוקנסטער. דער טרוקנסטער איז דער אַטאַקאַמאַ מדבר אין דרום אמעריקע. דער נאמען סאהארא איז פון אן אראביש ווארט صحر וואס איז טײַטש מדבר.
רעפערענץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אזוי ווי אויך אין אנטארקטיקע איז דא ווייניג אפזעץ, אחוץ ביי די בארטנס, איז דאס אינלאנד פונעם קאנטינענט טעכניש דער גרעסטער מדבר אין דער וועלט.


text:
12טן אויגוסט
דעם 12טן אויגוסט איז דער 224סטער טאג פון יאר (225סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 141 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1851 - אייזיק סינגער באקומעט א פאטענט פאר זיין ניימאשין.
- 1877 - דער אסטראנאם אסף האל אנטפלעקט דימוס, איינע פון די צוויי לבנות פון מאדים.
- 1914 - ערשטע וועלט מלחמה: בריטאניע דערקלערט מלחמה קעגן עסטרייך-אונגארן.
- 1952 - הרוגי מלכות פונעם ראטנפארבאנד: דרייצן פראמינענטע יידן אומגעברענגט דורך סטאלין אין מאסקווע, רוסלאנד.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1887 - ערווין שרעדינגער, עסטרייכער פיזיקער, פון די גרינדער פון קוואנטן-מעכאניק און געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1933 (געש' 1961)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1848 – דזשארדזש סטיוונסאן, בריטישער אינזשעניר, פלאנירער פונעם פארע לאקאמאטיוו (געב' 1781)
- 1952 - איציק פעפער, שרייבער


text:
ליבידא
ליבידאָ אין זיין געוויינטלעכער באַניץ מיינט דאס סעקסואלער רייץ און גלוסט; אָבער, אין איר מער טעכנישער דעפיניציע, וואס געפינט זיך מייסטענס אין די ווערק פון קארל יאנג, איז דאס אַלגעמיין באצויגן צו דער פרייער שעפערישער-אָדער פּסיכיש-ענערגיע פון אַ יחיד וואס ער אינוועסטירט זיך צו פּערזענלעך אנטוויקעלן אָדער אינדוויזשליזירן.
היסטאריע פון דער באַגריף[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיגמונד פרויד האט פּאַפּואַלעזירט דעם טערמין און דעפענירט לאַבידאָו ווי די אינסטינקט ענערגיע אָדער קראפט, זייענדיג אין וואָס פרויד האט אנגערופֿן דער איד, עגאָ און סופּערעגאָ, די מערסטענס אומבאוויסטען סטרוקטור פון די פּסיכיק.
פרויד האט באטאנט אז די ליבידישע גייסטן קענען זיך ראנגעלן מיט די אנגענומענע מידות פון א ציוויליזירטער אויפירונג וואס איז רעפּראַזענטירט אין דער פּסיכיק פון דעם סופּערעגאָ.
עס איז דעם ווילן פונעם יחיד צו זיך צושטעלן צום געזעלשאַפט און קאָנטראָלירן די לאַבידאָו וואס פירט צו שפּאַנונג און גערודער אין אים'ען, ערוועקענדיג דאס נוצן פון די עגא דיפענסיעס צו פארשפרייטן און אפשטילן די פּסיכיש ענערגיע פון די נישט-ערגרייכענדע צילן אין אנדערע פאָרעמעס. דאס איבעריקע נוצן פון עגא דיפענסיעס טוט רעזולטירן אין ניאוראָסיס. דער הויפט ציל פון פּסיכאָאַנאַליז איז צו ברענגען דעם שטופ-קראפט פון די שיין (איד) אריין אינעם מענטש'ס באוויסטזיין, ערלויבנדיג זיי צו טרעפן דירעקט און אַזוי ארום צו רעדוצירן דעם פאציענט'ס צוטרוי אויף די עגא דיפענסיעס.


text:
האוואי
האוואי איז א גרופע אינזלען וואס געפינט זיך אין שטילן אקעאן, זי איז ווייט ארום דריי טויזנט פיהר הונדערט מייל פון סאן פראנציסקא קאליפארניע, איהר הויפטשטאט איז האנאלולו.
זי איז די פופציגסע שטאט פון די פאראייניגטע שטאטאן, זי איז געווארן א עמטליכע שטאט אין יאהר ה'תשי"ט, זי איינע פון די צוויי שטאטן וואס האט נישט קיין גרעניץ מיט די פאראייניגטע שטאטן, עס טיילט איהר אפ די וואסערן.
זי איז שטארק באקאנט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה צוליב דעם אנגעריף פון די יאפענעזער אויף איהר אמעריקאנער מיליטערישע אינזעל פערל הארבער.


text:
לונגען קענסער
לונגען קענסער/ראַק איז א קענסער געוואוקס אין די לונגען, עס הרגט 1.3 מיליאן מענטשן א יאר, עס איז פאראנטווארטלעך פאר די מערסטע טויט פעלער פון אלע קענסער/ראַקן ביי מענער, און די צווייטע מערסטע ביי פרויען נאך ברוסט קענסער.
סימפטאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א טייל פון סימפאטמען וואס קענען מיינען לונגען קענסער.
- א שנעלן אטעם.
- אויפהיסן בלוט
- כראנישע הוסן אדער א טויש און די וועג וויאזוי מען הוסט
- וויזען
- ווייטאגן אין די ברוסטקאסטן אדער אין די בויך
- שווערע שלונג
- הייזעריגער קול.
- וואג פארלוסט, מידעקייט, און פארלוסט פון די אפעטיט.
רוב פון די זאכן ווערן געווענליך פאראורזאכט פון אנדערע קרענק.
אזוי ווי ביי אלע קענסער האט עס נישט כמעט קיין סימאפטאמען אנפאנג, נאר ווען עס איז מער צושפרייט.
דיאגנאזירן און טעסטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- רענטגען שטראלן אויפן ברוסטקאסטן
- קעטסקען ווייזט גאר קליינע קענסערס וואס א געווענליכן רענטגען ווייזט נישט
באהאנדלונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אפעראציע, אויב דער קענסער איז נאכנישט צושפרייט.
- כעמאטעראפיע
- באשטראלונג טעראפיע
ווי אזוי צו פארמיידן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רויכערן און צווייטע האנט רויך איז גרעסטער פאראורזאכער פון לונגען קענסער.


text:
אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע
די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע (אויך גערופן די אייראפעישע געמיינדע,[1] אדער דער Common Market בשותפותדיקער מארק אין דער ענגליש-רעדנדער וועלט) איז געווען אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע וואס האט עקזיסטירט פון 1957 ביז 1993. זי איז געשאפן געווארן דורך דעם רוימישן אפמאך, דעם 25סטן מערץ 1957, צו ברענגען עקאנאמישע אינטעגראציע (כולל אן איינציקן מארק) צווישן בעלגיע, פראנקרייך, מערב דייטשלאנד, איטאליע, לוקסעמבורג און האלאנד.
שפעטער איז זי פארגרעסערט געווארן אריינצונעמען נאך זעקס לענדער און, פון 1967 אָן, צו פירן די אייראפעישע קוילן און שטאל געמיינדע און אייראפעישע אטאמישע ענערגיע געמיינדע (אייראטאם) אונטערן טערמין אייראפעישע געמיינדעס. ווען דער אייראפעישער פארבאנד איז געשאפן געווארן אין 1993, די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע איז געווארן פארוואנדלט אין דער אייראפעישער געמיינדע, איינע פון די דריי זיילן פונעם אייראפעישן פארבאנד,[2] און די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע אנשטאלטן האבן געפינען א המשך אלס אנשטאלטן פונעם אייראפעישן פארבאנד.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ For an example see this 1987 article from the New York Times: Steps Drafted For European Central Bank.
- ↑ Pillar system was abolished in 2009, all pillars were merged into the EU as a whole


text:
גהאנע
די רעפובליק פון גהאַנע (ענגליש: Republic of Ghana) איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט בארטן פון העלפאנדביין צו מערב, בורקינע פאסא צו צפון, טאגא צו מזרח, און דעם איינגאס פון גיני צו דרום.
גהאנע האט א באפעלקערונג פון 24 מיליאן מענטשן (געשאצט 2010). די הויפטשטאט איז אקרא. גהאנע איז די צווייטער גרעסטער פראדוצירער פון קאקאא אין דער וועלט. די אפיציעלע שפראך איז ענגליש.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גהאנע איז געשאפן אין 1957 פון צוויי בריטישע קאלאניעס, גאלד בארטן און בריטישע טאגאלאנד. דער ערשטער פרעמיער מיניסטער איז געווען קוואמע נקרומא. שפעטער האבן די מיליטער איבערגענומען די הערשאפט אין לאנד. אין 1992 האט מען אויפגענומען א נייע דעמאקראטישע קאנסטיטוציע. דער ערשטער פרעזידענט אונטער דער נייע קאנסטיטוציע איז געווען דזשערי ראלינגס. דער היינטיגער פרעזידענט איז דזשאן אטא מילס פון דער נאציאנאלער דעמאקראטישער קאנגרעס פארטיי.
ראיאנען און שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גהאנע ווערט צעטיילט אין 10 ראיאנען:
- אויבער מזרח
- אויבער מערב
- אשאנטי
- בראנג-אהאפא
- גרויס-אקרא
- וואלטא
- מזרח
- מערב
- צענטראל
- צפון
די צוויי גרעסטע שטעט אין גהאנע זענען אקרא (באפעלקערונג 3,963,264) און קומאסי (2,604,909).
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גהאנע איז איינער פון די הויפט פראדוצירערס פון גאלד, אין דער וועלט. אויך טוט זי עקספארטירן קאקאא, אויל, האלץ, עלעקטריע, בריליאנטן, באקסיט און מאנגאן.


text:
זיידע-באבע
די זיידע-באָבע (אין מערב-יידיש, האררלע-פראללע) פון א מענטש זענען די עלטערן פון זיינע עלטערן. דער פאטער פון איינעם פון די עלטערן הייסט א זיידע, און די מוטער פון איינע פון די עלטערן הייסט א באָבע.
א זיידע אדער א באבע האט "אייניקלעך" פאר וועמען ער/זי איז א זיידע/באבע. א מענטש האט צוויי זיידעס און צוויי באבעס.
ווייטערע דורות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פאטער פון א זיידע אדער א באבע הייסט אן "עלטער-זיידע" און די מוטער הייסט אן "עלטער-באבע". ווען איינער האט אן עלטער-זיידע און אן עלטער-באבע, איז ער זייער "אוראייניקל".


text:
מנחם בעגין
מנחם בעגין (בריסק, 16טן אויגוסט 1913 - ירושלים, 9טן מערץ 1992).
יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בעגין איז געבוירן אין בריסק אין 1913, צו א פאמיליע וואס איז געווען ציוניסטיש, אבער טראדיציאנעל, זיין פאטער איז שטארק אקטיוו געווען אין דער קהילה. נאכן ערשטן וועלט קריג האבן זיי זיך געצויגן קיין ווארשע. בעגין איז געווען אין השומר הצעיר אין זיין יוגנט, אבער ווען ער האט זיך באקענט מיט זאב זשאבאטינסקי, איז ער געווארן א מיטגליד פון בית"ר, וואס האט געגלייבט אין מיליטערישן כח צו קענען אויפשטעלן א יידישע מדינה. שפעטער איז ער געווארן דער הויפט אנפירער פון א געביט אין פוילן פון בית"ר, און דער קאמענדאנט פון אצ"ל.
ער האט חתונה געהאט אין 1939 אין ווארשע, פוילן, וואו ער האט געלערנט געזעץ און זיך באקענט מיט זיין צוקונפטיקער פרוי.
פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער אנטלאפן קיין רוסלאנד, ווי די ען קא ווע דע האט אים ארעסטירט פאר פאליטישע אנפירערשאפט וואס איז קעגן קאמוניזם, ער איז געווען אין סיביר ביז 1942, וואס דאן האט רוסלאנד אויפגעשטעלט די פוילישע ארמיי, ער האט זיך אנגעשלאסן אין די ארמיי, מען האט געשיקט זיין דיוויזיע, קיין מיטל מזרח קעגן סיריע, וואס איז געווען אונטער ווישי פראנקרייך, דארט האט ער דעזערטירט און אריבער דעם גרעניץ קיין פאלעסטינע אי . זיין פאמיליע איז אומגעקומען אין דער מלחמה , איין שוועסטער איז אים געבליבן. ער האט איבערגענומען דאס פירערשאפט פון דוד רזיאל וואס איז געווען די קאמאנדיר פון אצ"ל, און ער איז געהרג'ט געווארן אינמיטן זיין אויף א מיסיע אין איראק קעגן די נאצישע אויפשטאנד, בשליחות פון די בריטישע ארמעי, אין 1944 האט בעגין אפגעמאכט אז מען גייט אנפאנגען די רעוואלוציע, דאס איז געווען נאך אן איבעררייס פון פינעף יאר, ווען די פירער פון די אצ"ל, האבן באשלאסן נישט דורכפירן קיין טעראר, ווילאנג די קריג האלט אן. זיי האבן דורכגעפירט באמבאדירונגען, ווי די באמבע אין קינג דעוויד האטעל, אין ירושלים, וואס האט אומגעברענגט 91 מענטשן, די מערסטע פון זיי בריטישע, אטאקירט בריטישע צילן און מיליטערישע באזעס, עס איז וויכטיג צו באצייכענען, אז די אצ"ל האט פרובירט אויסצומיידן, אויף דאס העכסטע פרייז אומצוברענגען ציווילע.
ווען די מדינה איז אויפגעשטאנען איז פארגעקומען א פאסירונג וואס איז ביז היינט א ווייטאגליכע טעמע אין די ישראל געזעלשאפט, אלטאלענא, בעגין האט געזאגט צענדליקע מאל, אז ער האט געהאט א פארשטענדעניש מיט ישראל גלילי, דער זיכערהייטס סעקרעטאר פון בן גוריון, בן גוריון האט אבער געלייקענט אז ער זאל האבן מסכים געווען אויף אן אפמאך מיטן אצ"ל. שפעטער ווען עס איז געווען וואלן, האט בעגין פארלוירן נאכאנאנד, און פארבליבן אין דער אפאזיציע, ביז דער זעקסטאגיקער מלחמה ווען דער פרעמיער מיניסטער, לוי אשכול, האט געמאכט א פאראייניגטע רעגירונג פון אלע פארטייען.
פרעמיער מיניסטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 1977, איז בעגין ערוויילט געווארן צום ערשטן מאל אלס פרעמיער מיניסטער, און דאס איז געווען בערך נאכן זיין אין אפאזיציע פאר אכט און צוואנציג יאר. ער האט באלד געטוישט, און רעפארמירט מדינת ישראל פון א סאציאליסטישן, צו א מער קאפיטאליסטיש לאנד. די טויש האט געברענגט צו אן אינפלאציע, וואס איז געווען דאס ערגסטע וואס דאס לאנד האט נאר אמאל געזען, דערפאר האט ער געטוישט די וואלוטע פון לירע צו שקל. ער האט אונטער געשריבן די שלום אפמאך מיט עגיפטן און איר פרעזידענט אנוואר סאדאט, און אפגעגעבן דעם סיני האלב אינזל פאר עגיפטן.
אום 1978 איז ער באלוינט געווארן מיטן נאבעל-פריז פאר שלום.
אין 1981 האט ער באפוילן באמבארדירן דעם יאדערישן רעאקטער אין איראק, וואס די וועלט האט פארדאמט, אבער שפעטער געלויבט. ער האט געווינען די וואלן דאס צווייטע מאל. 1982 האט ער מסכים געווען צו די דרוק פון אריק שרון, וואס איז געווען זיכערהייטס מיניסטער, און די ארמעי האט אטאקירט לבנון, דאס איז געווען ביי די לבנון ברודער קריג, די קריג האט געהייסן, די "פרידן פארן גליל", וואס איז געווען די לענגסטע, און פראבלעמאטישע קריג וואס ישראל האט נאר אמאל געהאט, אינמיטן דעם קריג האט ער אויפגעגעבן צו די דרוק פונעם ישראל באפעלקערונג און אין צוגאב צו דעם איז זיין ווייב געווען קראנק און געשטארבן, און צו די וועלט דרוק, און ער האט רעזיגנירט.
ביז צו זיין טויט, איז ער געווען שטיל און מען האט אים נישט געזען אויף די גאסן, ווען ער איז געשטארבן האט מען אים באגראבן אויפן הר הזיתים ווי זיין צוואה, נישט מיט די גרינדער און פירער פון מדינת ישראל .


text:
יידישע דעמאקראטישע לאנד
דער הויפט געדאנק פון דער יידישער מדינה, מדינת ישראל, איז אויסצופירן דעם געזעץ פון צוריקערן אלע יידן פון גלות צו אן אייגן לאנד. אבער די פראגע איז ווי דארף א יידישע מדינה אויסזען? צווישן די בירגער אין מדינת ישראל איז דא מיינונגס פארשיידנהייט איבערהויפט צווישן די פרומע, מזרחיסטן און סעקולערער.
1. די פרומע צעטיילן זיך אזוי:
- א) עקסטרימישע גרופעס וואס לייקענען אינגאנצן אפ די מדינה (ווי נטורי קרתא, עדה החרדית, סאטמאר)
- ב) ליבעראלערע גרופעס (ווי אגודת ישראל, דגל התורה) וואס כאטש זיי זיינען אויך קעגן דעם ציוניסטישן געדאנק, אבער דאך האלטן זיי אז מען דארף זיך אריינמישן אין די ישראלישע פאליטיק כדי צו כאטשיק אויפטון מיט וויפל מ'קען כדי צו העלפן דעם פרומן ציבור סאציאליסטיש און אין יידישקייט. (אין די לעצטע יארן איז זייער שטרעבונג אויך צו מאכן טראדיציאנאליש די גאנצע מדינה (אזוי ווי די שטרעבונג פון די מזרחיסטים (זעט די נעקסטע פאראגראף)))
2. די מזרחיסטן האלטן אז די מדינה איז א חלק פון די גאולה (אתחלתא דגאולה), און מען דארף איר מאכן א מדינת הלכה וואס פירט זיך טיאקראטיש ד.ה. מען דארף אויסמאכן הלכהדיקע געזעצן און אויפשטעלן א רעליגיעזען געריכט (סנהדרין). זייער ציל איז נישט צו העלפן זייערע אייגענע גרופעס אזוי ווי די פרומע, נאר זיי שטרעבן צו מאכן די גאנצע מדינה מער טראדיציאנאליש מיט ארויף לייגן גרונדענע הלכות ווי שמירת שבת, כשרות, א יידישע מיליטער, נישואין און גירושין זאל זיין על פי די הלכה. אבער פונדעסוועקן האלטן זיי זיך אָן מיטן דעמאקראטישן געדאנק.
3. ביי די סעקולערער איז דא פארשידענע מיינונגען:
- א) טראדיציאנאלער - זיי האלטן אז די יידישע מדינה דארף שטרעבן זיך צו פירן לויט די יידישע טראדיציע און קולטור, און מען דארף מאכן גרונדענע געזעצן וואס געהערט צו די יידישע טראדיציע, ווי צ.ב.ש מאכן דער טאג שבת אלץ א רוהע-טאג, נישט אנוואקסן אין איר שוויינען א.ד.ג.. די אידיאלאגיע צעטיילט זיך אין א סך מיינונגען וועלכע געזעצן מען דארף אויסלייגן.
- ב) אזעלכע האלטן אז די מדינה איז געמאכט געווארן פאר דאס יידישע פאלק איבער די גאנצע וועלט. די ציל פון די מדינה דארף נישט זיין נאר פאר אירע בירגער נאר פאר אלע יידן אין די גארער וועלט.
- ג) די מדינה דארף זיין "א מדינה פאר יידן" און נישט א "יידישע מדינה", עס דארף זיין אין איר דעמאגראפיש רוב יידן און האבן א יידישע רעגירונג, אבער זי דארף זיך נישט מישן אין די יידישע טראדיציע און קולטור נאר זיין אינגאנצן דעמאקראטיש.
- ד) די מדינה דארף זיין א פולע דעמאקראטישע מדינה מיט גלייכרעכטיגייט פאר אלע בירגער אריינגערעכנט די אראבער, דרוזער און אלע אנדערע גוים. אויף העברעיש הייסט דאס מדינת כלל אזרחיה.
- זעט מער: נאציאנאליזם


text:
וואלקאוויסק
וואלקאוויסק (בעלארוסיש: BaўkaBыck וואקאַוויסק ; רוסיש: BoлkoBы́ck; פויליש: Wołkowysk) איז א שטאט אין גראדנער גובערניע, דרום-מערב בעלארוס, 72 ק"מ דרום-מזרח פון גראדנע, 88 ק"מ מזרח פון ביאליסטאק.
ער האט א באפעלקערונג פון 48,000.
די שטאט ווערט שוין דערמאנט אין יאר 1005.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1503 האט די שטאט באקומען מאגדעבורג רעכטן פונעם פוילישן מלך זיגמונד דער ערשטער.
לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז די יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק געווען 5,528, מער ווי העלפט פון דער שטאטס באפעלקערונג פון 10,323.[1]
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז וואלקאוויסק געווען אין וואלקאוויסקער באצירק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע. צווישן די צויי מלחמות איז ער געווען אין ביסקופיצער באצירק, ביאליסטאקער גובערניע, פוילן.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט ליגט אויפן ראס טייך, צווישן גראדנע, בריסק און באראנאוויטש. די שטאט באדעקא א שטח פון 79 קוואדראט ק"מ.
יידישע היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די יידישע געמיינדע פון וואלקאוויסק שטאמט פון די ת"ק יארן. דער ערשטער רב איז געווען הרב אביגדור חריף, א קרוב פונעם ווילנער גאון אנדערע רבנים זענען געווען הרב דוד קאצנעלנבויגן, הרב בנימין דיסקין, הרב יצחק אייזיק חבר (מחבר פון שו"ת בנין עולם).
אין 1897 האבן געוואוינט אין וואלקאוויסק 5,528 יידן, און אין 1931, 7,347 יידן.[2]
פערזענלעכקייטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק אועזד לויטן 1897 רוסישן צענזוס.
- ↑ "וואלקאוויסק", ביי "JewishGen" (אויף ענגליש)


text:
װיקיפּעדיע:סינדיקאציע
סינדיקאציע ווערט געאפערט מיטצוהאלטן לייוו טוישונגען ביי וויקיפעדיע ארטיקלן סיי אין RSS פיעד און סיי אין אטאם XML פיעד.
איר וועט טרעפן די ריכטיגע RSS אדער אטאם XML פיעד אין די מכשירים מעניו קעסטל אויף די לינקע זייט פון אונטען אין ענגליש rss atom ווען איר וועט באזוכען איינע פון די פאלגענדע 3 זייטן.
- פאר אלע ענדערונגן אין וויקיפעדיע, אינעם לעצטע ענדערונגען בלאט.
- פאר סעלעקטירטע ארטיקלן: וועט איר דאס טרעפן אין אלע געשיכטע זייטן פון יעדן ארטיקל.
- בלויז פאר נייע ארטיקלן: עפנט דעם "נייע בלעטער" זייט. [1]


text:
וויאלעט
וויאלעט (#7F00FF)
וויאלעט איז די קאָליר מיט די קירצטע כוואליעלענגען אין דער זעבארער ספּעקטער, בערך צווישן 380 און 420 נ"מ (כוואליעלענגען קירצער ווי וויאלעט זענען גערופן אולטראַווייאלעט). דעם קאָליר קען מען זען אין א רעגנבויגן-דאס איז דער קאליר ביים סוף פון דעם רעגנבויגן, נאך בלוי. ווען ווייַס ליכט ווערט צעשפרייט דורך אַ פּריזמע, וויאלעט איז דער קאליר וואס מען זעט ווייטסט פונעם אָריגינעלן שטראַל.
אז מען מישט רויט און בלוי ליכט אין פאַרשידענע פּראפּארציעס באקומט מען אַ זאַמלונג פון פֿאַרבן וואס זענען רויט-בלוילעך אָדער בלוי-רויטלעך, וואס אסאך פון זיי (ווען דאס בלוי איז דאָמינאַנט ) ווערן אויך גערופן וויאלעט. אזוי ווי דאס איז אַ ברייט קאָליר פעלד, ווערן גערופן די פארשידענע ניואנסן פון וויאלעט מיט פאַרשידענע נעמען, צו ווייַזן א מער פּינטלעכן ניואנס. די נעמען זענען טייל לילאַ, בורגונדי, מאַדזשענטאַ, לאַוואַנדע, לילא, און נאך.


text:
טאמאס מאסאריק
טאמאס גאריג מאסאריק (7טן מערץ 1850 - 14טן סעפטעמבער 1935) איז געווען א פילאסאף, זשורנאליסט און טשעכישער פאליטיקער. ער האט אנגעפירט די זעלבסטשטענדיגקייט באוועגונג, פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע. און ער איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי.
געבוירן אין מעהרן, זיין פאטער איז געווען א בעל עגלה. ער איז געווארן א פראפעסאר פון פילאסאפיע, אין וויען. אין 1882 איז ער אריבער צו דעם טשעכישן אוניווערסיטעט, אין פראג. ער האט געשריבן פאר צייטונגען, פון 1891 האט ער אנגעפירט די יונגע טשעכן פארטיי, און ער איז ערוויילט געווארן אלס דעפוטאט, אין פארלאמענט, אין וויען עסטרייך. אבער האט רעזיגנירט אין 1893, אין 1900 האט ער געגרינדעט די פאלקס פארטיי, וואס האט פארלאנגט באלדיגע זעלבסטשטענדיגקייט פאר טשעכיי, אין 1907 איז ער צוריק אין פארלאמענט, ווי ער באשולדיקט געווארן אלס ווידערשפעניקער, קעגנשטעלענדיק זיך די עסטרייכע פאליטיק אין די באלקאן לענדער.
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, איז ער אנטלאפן קיין אויסלאנד, ער האט געארבעט אינאיינעם מיט די אליאירטע, און אין 1917 האט ער אויפגעשטעלט די טשעכישע באטאליאן, אין רוסלאנד.
אין 1918. האט ער אונטערגעשריבן אן אפמאך מיט דער נאציאנאלער סלאוואקישער באוועגונג, און ער איז געווארן ערשטער פרעזידענט פון דעם נייעם לאנד, אויפגעשטעלט אויף שטחים פון דער אלטער עסטרייך אונגארישע אימפעריע.
ער איז ווידערוויילט געווארן ביי די וואלן, און ער האט אנגעהאלטן זיין פאזיציע ביז 1935, ווען ער האט רעזיגנירט.
זיין זון יאן איז אויך געווען א פאליטיקער.
זיין נאכגייער איז געווען עדווארד בענעש, וואס האט געפירט טשעכאסלאוואקיי, ביז 1938. ווען עס אונטערגעשריבן געווארן די מינכן אפמאך, ווי טשעכאסלאוואקיי געט אפ די סודעטן געביט פאר דייטשלאנד.
טשעכאסלאוואקיי אונטער מאסאריק, און שפעטער אונטער בענעש, זענען געווען פון די איינציקסטע לענדער, אין די צווישן מלחמות עפאכע, מיט א נארמאלער דעמאקראטיע. מאסאריק איז געווען א סאציאליסט, און ער האט געהאלטן פון גלייכבארעכטיגונג.
מאסאריק איז געווען פארעכנט אלס זעלטענער יידן פריינט, ער האט פארדאמט שארף אנטיסעמיטיזם פון יעדן סארט, און יידן האבן געהאט פולע רעכט אין טשעכאסלאוואקיי.
ער איז געקומען באזוכן ארץ ישראל אין 1927.


text:
יפו גאס (ירושלים)
די יפו גאס (העברעיִש: רחוב יפו) איז א הויפט גאס, פון די עלטסטע און לענגסטע גאסן אין מערב ירושלים, וואס פארט פון דעם טויער פון ירושלים אלטשטאט ביי יפו טויער ביזן אריינגאנג צו דער שטאט אין רוממה.
די ירושלימע שטאטראט, די האנדלסצענטער בן יהודה גאס און קעניג דזשארדזש, דער אלטער באוואוסטער מארק אדער שוק מחנה יהודה, די צענטראלע אויטאבאס סטאנציע און די נייע שנעלע באן קיין תל אביב, וואס איר סטאנציע וועט זיין אין דער יפו גאס, פארשידענע רעגירונגס געביידעס, בענק, פאסט, ווי אויך האטעלן, נאכט לאקאלן, שענק אא"וו.


text:
HTML
HTML איז דער ראשי תיבות פון HyperText Markup Language (טייטש: היפּער-טעקסט באצײכענען שפּראַך) דאס איז א שפראך וואס ווערט ברייט באניצט אויפן אינטערנעץ צו זאגן פאר קאמפיוטערס ווי אויסצולייגען וועב זייטלעך. די געזעצן פון HTML ווערן אנגעפירט דורך די W3C. די היינטיגע ווערסיע איז HTML 4.01.
מען שרייבט דעם HTML קאד אין א טעקסט טעקע. מען שרייבט HTML מיט סימבאלן וואס הייסן טאַגן; זיי זענען צוטיילט אויף פיר קלאסן:
- סימבאלן וואס באצייכענען די ראלע פון דעם טעקסט. למשל -
פיש פון א טייך
- סימבאלן וואס באצייכענען וויאזוי א טייל פון טעקסט זאל אויסזען. למשל -
קארפ
- פארבינדונגען, צו פארבינדן מיט אן אנדערן דאקומענט. למשל -
וויקיפעדיע
- פארשידענע אביעקטן וואס זענען נישט טעקסט. למשל -

די פירמעס וואס האבן ארויסגעלאזט די ערשטע בלעטערערס האבן געזען א נויט צו פארבעסערן HTML און יעדע איינע האט געטון לויט ווי זי האט פארשטאנען. במשך הזמן האט W3C ארויסגעגעבן נייע ווערסיעס פון HTML וואס האבן אדער אריינגעלייגט די הצעות פון די פירמעס אפיציעל אדער מחדש געווען א נייעם וועג אדורכצופירן די נייע פונקציעס. וועגן דעם איז מעגלעך צו טרעפן וועב-ערטער וואו די בלעטער זענען נישט געשריבן לויט די אפיציעלע געזעצן פון HTML.
די לעצטע ווערסיע פון HTML איז באשטימט געווארן אין יאר 1999, מען קלערט נישט צו מאכן קיין נייע ווערסיעס. אצינד ארבעט מען אויף מער מאדערנע שיטות פון באצייכענען בלעטער ניצנדיק, למשל, XHTML צוזאמען מיט CSS.
אויפבויען א HTML דאקומענט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א HTML דאקומענט ווערט אויפגעבויט היערארכיש, יעדער טאג וואס מען עפנט דארף ווערן פארמאכט איידער מען פארמאכט פריערדיגע טאגן. אזוי זעט אויס א גרונטלעכערHTML דאקומענט:

בלאט קעפל

אינהאלט פון דאקומענט, פאסט אז עס זאל זיין צווישן טאגן אזוי
פאראגראף

אין אנהייב פונעם דאקומענט, פאר'ן   טאג, דארף פארקומען א מעלדונג וועגן דער ווערסיע פון HTML וואס דער דאקומענט באניצט, און וואו מען טרעפט דעם DTD וואס דעפינירט זי. למשל, פאר ווערסיע 4.01 שטרענג, קומט פאר די מעלדונג:


text:
באטאניק
באטאניק (שטאמט פון גריכיש) איז א טייל פון די ביאלאגישע וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיט פלאנצן און געוויקסן, בלומען און ביימער. איר אנטוויקלונג, איר וואקס, איר פרוכט א.א.וו.
אַ װיכטיקער באַשטאַנדטײַל פֿון דער באָטאַניק איז די פֿלאַנצן-סיסטעמאַטיק, די װיסנשאַפֿט װאָס טײלט די מלוכה פֿון די פֿלאַנצן אין גרופּעס. אַן אַנדער צװײג פֿון דער באָטאַניק איז די פֿיזיִאָלאָגיִע פֿון די פֿלאַנצן, װאָס שטודירט דעם מעטאַבאָליזם, די באַװעגונג פֿון פֿלאַנצען און אַזױ װײַטער.
באטאניקער שטודירן די קלאסיפיקאציע (טאקסאנאמיע), סטרוקטור (אנאטאמיע און מארפאלאגיע) אדער פונקציע (פיזיאלאגיע) פון פלאנצן, סיי צעלן, סיי געוועבן, סיי ארגאנען, סיי גאנצע פלאנצן, סיי גרופעס פון פלאנצן.
די שטודיע פון פלאנצן איז לעבנס-נייטיק ווייל זיי זענען א פונדאמענטאלער טייל פון לעבן אויף דער ערד, שאפן זויערשטאף און עסנווארג דורך וואס מענטשן און אנדערער באשעפענישן קענען לעבן. דורך פאטאסינטעז טוען פלאנצן איינזאפן קוילן זייערס. ווי אויך לאזן זיי ארויס זויערשטאף אין דער אטמאספער. נאך, פלאנצן פארמיידן אונטערשווענגונג פון דער ערד.


text:
שאנכיי
שאנכיי (כינעזיש: 上海) איז די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין כינע און איינע פון די גרעסטע מעטראפאליטאנע שטחים אין דער וועלט, מיט העכער פון 20 מיליאן מענטשן.[1] שאנכיי געפינט זיך אויף כינע'ס מזרח בארטן ביים מויל פונעם יאנגצע טייך. זי ווערט אדמיניסטריט אלס א מוניציפאליטעט פון דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע מיט פראווינצן סטאטוס.[2]
ארגינעל א פֿישעריי און טעקסטיל שטאט, איז שאנכיי געוואקסן צו חשיבות אין דעם 19טן יארהונדערט צוליב איר גינסטיקער פארט פלאץ און ווי איינע פון די שטעט געעפנט צו פֿרעמדן האַנדל דורך דעם 1842 אפמאך פון נאנקין.[3] די שטאט האט געבליט אלס א צענטער פאר מסחר צווישן מזרח און מערס, און איז געווארן א פֿיל-נאציאנאלער מיטלפונקט פון פינאנץ און באשעפֿטיגונג ביז די 1930ער.[4] פֿונדעסטוועגן, שאנכיי'ס וואוילטאג איז געווארן אפגעהאקט נאכן 1949 כינעזישן ברידערקריג און דאס אויפֿהערן פון פרעמדע אינוועסטירונג. די עקאנאמישע רעפארמען אין 1990 האבן גורם געווען אינטענסיווע אנטוויקלונג און פינאנצירונג אין שאנכיי, איז די שטאט געווארן אין 2005 דער וועלט'ס מערסטער באשעפטיגסטער פֿראכט פארט.[5]
ביי חרדי'שע אידן איז דאס אממערסטנס באקאנט צוליב דעם וואס דער וועלט בארימטער מירער ישיבה האט זיך דארטן אויפגעהאלטן אין פארלויף פון דער צווייטער וועלט מלחמה יארן ווען די וועלט האט געפלאקערט און אזוי ארום זענען זיי געראטעוועט געווארן פון א (כמעט) זיכערן טויט.
היינט איז שאנכיי דער גרעסטער צענטער פון האנדל און פינאנץ אין דער כינעזישער יבשה, , און איז געשילדערט געווארן אלס "פארשטעלונג" פון דער וועלט'ס גיכסטערע וואקסנדיגע עקאנאמיע.[6]
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דער תקופה פון דער סונג דינאסטיע (960 - 1279) האט זיך שאנכיי אנטוויקלט פון א דארף אין א האנדל שטעטל מיט א פארט, דורך פליטים וואס זענען געקומען פון צפון כינע. אין 1172 האט מען געבויט אין דער שטאט א מויער ביים בארטן ים. אין דער תקופה פון דער יואן דינאסטיע איז שאנכיי געווארן אין 1292 דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם ראיאן. אין 1297 איז שאנכיי געווארן אפיציעל א שטאט.
אין די צייטן פון דער מינג דינאסטיע האטט די שטאט שטארק אנטוויקלט. אין 1554 האט מען ארומגענומען די שטאט מיט א מויער צו שיצן זי פון יאפאנעזער פיראטן, וואס האט געשטיצט די אנטוויקלונג פון דער שטאט. אבער אין 1525 האט די מינג דינאסטיע געאסר'ט שיפן ארויספארן אין ים פון שאנכיי.
ביי דער טשינג דינאסטיע איז שאנכיי געווארן איינע פון די חשובסטע פארט שטעט אין דער יאנגצע דעלטע. צוויי ענדערונגען אין דער פאליטיק האבן געווירקט צו העכערן דעם סטאטוס פון דער שטאט. ערשטנס, אין 1684 האט דער קייסער קאנגשי (1662 - 1723) אנולירט דעם פארבאט אויף שיפן ארויספארן אין ים פון שאנכיי פארט. צווייטנס, אין 1732 האט דער קייסער יונצאנג (1678 - 1735) אריבערגעפירט דאס צענטראלע צאל הויז פון סונדזיאנג קיין שאנכיי, אזוי גיבנדיק צו דער שטאט שליטה אויפן אויסערן האנדל פונעם גאנצן ראיאן.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ שאנכיי באפעלקערונע איבער 20מ. כינע טעגלעך (2003-12-05). דערגרייכט דעם 2008-03-22.
- ↑ שאנכיי. ענציקלאפעדיע בריטאניקע אנליין (2008). דערגרייכט דעם 2008-03-22.
- ↑ Mackerras, Colin (2001). The New Cambridge Handbook of Contemporary China. Cambridge University Press, 242. ISBN 0521786746.
- ↑ א בליק אויף 1930ער שאנכיי. Yoran Beisher (2003-09-24). דערגרייכט דעם 2008-03-20.
- ↑ שאנכיי היינט דער וועלט'ס גרעסטער פֿראכט פארט. Asia Times Online (2006-01-07). דערגרייכט דעם 2008-03-20.
- ↑ Shanghai: China's capitalist showpiece. BBC News (2008-05-21). דערגרייכט דעם 2008-08-07.
Of Shanghai... and Suzhou. The Hindu Business Line (2003-01-27). דערגרייכט דעם 2008-03-20.
קאארדינאטן: 31°12′N 121°30′E / 31.2, 121.5


text:
איבערזעצונג
איבערזעצונג איז די פאך פון נעמען אריבער פון איין שפראך צו אן אנדערע; דאס קען זיין ביכער, ארטיקלען, דיכטונגען, לידער א.א.וו. איינער וואס טוט איבערזעצן הייסט אן "איבערזעצער". אויף ענגליש טיישט דאס א דאלמעשטער.
דאס עצם חוש פון איבערזעצן, איז געוואנדן אין צוויי זאכן, איינס - קענען ביידע שפראכן, סיי וואס פון וואנעט מ'זעצט איבער, און די שפראך וואס דערויף זעצט מען איבער. צוויי - פארשטיין מיינונגען פון ווערטער, וויבאלד יעדע שפראך האט אנדערע אויסדרוקן, און דאס אויסשפראך פון א ווארט קען ביי יעדער שפראך זיין אינגאנצן אנדערש.
דער איבערזעצער, מוז זיין פארשטענדליך, נישט איינפאך איבערקלאפן ווערטער אויף דער אנדערער שפראך, נאר דאס אפגעבן אויפן פארשטענדליכן אויסטייטש, אז דער לייענער זאל דאס פארשטיין אן קיין פלאג.
דער צווייטער כלל פון איבערזעצן, איז שטערקער פונעם ערשטן, ווייל אפילו איינער וואס קען נישט אזוי גוט - למשל - לייענען ענגליש, אבער וויבאלד ער פארשטייט די שפראך פון וואס ער זעצט איבער, קען ער שוין ארויסהאבן די מיינונג וואס ער זעצט איבער, אבער דער וואס קען נאר שפראכן, הייסט נאכנישט גענוג טאלענטירט, צו זיין אן איבערזעצער.
עס איז דא שפראכן וואס איין אויסדרוק איז אין דריי ווערטער, און אין דער אנדערער שפראך איז עס אין איין ווארט, דעריבער, מוז דער איבערזעצער דאס קענען אפגעבן דאס קלארסטע און פונקטליכסטע וואס מעגליך, סיי אין ווארהייט פון ווארט, און סיי אין פארשטאנדיגקייט פון טייטש.
אפטייטש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפטייטש איז דער באדייט פון ערקלערונג פון א ווארט און/אדער עטליכע ווערטער צוזאמען, וואס קען ווערן אנגערופן, אדער זאץ, אדער קען דאס אויסגעלייגט ווערן און א פראזע (וואס דאס הייסט א צוזאמען שטעל פון ווערטער וועלכע האבן א טיפערן באדייט ווי בלויז די ווערטער נאר עס האט עפעס א מחשבה אונטער זיך אויכעט).
אפטייטש קען צוטיילט/באניצט ווערן אויף צוויי באזונדערע באגריפן:


text:
8טן מיי
דעם 8טן מיי איז דער 128סטער טאג פון יאר (129סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 237 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1886 - קאקא קאלע געטראנק פארקויפט צום ערשטן מאל אין אטלאנטא, דזשארדזיע.
- 1902 - צוליב דעם אויסבראך פון א וואולקאן אין מארטיניק שטארבן מער ווי 30,000 מענטשן.
- 1943 - חורבן אייראפע: ווארשעווער געטא אויפשטאנד איינגעפאלן
- 1972 - א סאבענא עראפלאן ווערט געכאפט אונטערוועגס קיין לוד פליפעלד.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1884 - הערי עס טרומאן, דער 33סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1972)
- 1899 - פרידריך האייעק, עסטרייכער עקאנאמיסט, געווינער פון נאבעל פריז פאר עקאנאמיק (געש' 1992)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1794 - אנטואן לאווואזיע, כעמיקער, הינגעריכט מיט דער גיליאטין (געב' 1743)
- 1943 - מרדכי אניעלעוויטש, פוילישער ייד, פירער פונעם ווארשעווער געטא אויפשטאנד (געב' 1919)
פייערטעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זיג טאג אויף נאצי דייטשלאנד אין מערב אייראפע


text:
אומאפהענגיקייט מלחמה
די אומאָפּהענגיקייט-מלחמה אָדער די מלחמה פֿאַר זעלבשטענדיקייט אָדער די באַפֿרײַונגס-מלחמה (אויף העברעיש: "מלחמת העצמאות", "מלחמת השחרור"' אדער "מלחמת הקוממיות") איז די מלחמה וואס איז געווען צווישן די פאלעסטינער מיט די יידן אין ארץ ישראל גלייך נאך וואס דער יו ען האט באשלאסן מען זאל אויפשטעלן א יידישע און אראבישע מדינה אין ארץ ישראל כ"ט בנובמבר, ט"ז כסליו ה'תש"ח (1947). די אראבער וואס האבן זיך קעגנגעשטעלט, זיינען באלד ארויס א מלחמה קעגן די יידן. אין די ערשטע 4 מאנאטן איז די מלחמה געווען מער ווי א בירגער קריג ווען די אראבער האבן באלעגערט קליינע יישובים און געמאכט דארט טעראר.
ווען דער בריטישער מאנדאט האט זיך גענדיקט דעם 14טן מיי ד' אייר, 1948, האבן פינעף אראבישע ארמייען אינוואדירט די ניי דערקלערטע יידישע לאנד, עגיפטן אין די נגב, אין דרום טייל פון ישראל, יארדאניע אין ירושלים, און די וועגן וואס פירן קיין ירושלים, און די אומגעגנט. לבנון אינעם גליל וואס איז אינעם צפון טייל פון ישראל, סיריע אינעם בית שאן טאל, איראק אינעם צפון טייל פונעם מערב ברעג אין די געגנט פון זשענין, טולקארעם, קאלקיליע.
עגיפטן האט פארמאגט קריגס עראפלאנען, סיריע, און יארדאניען טאנקען,
אבער שפעטער האבן די יידן זיך צוביסלאך אנגעגרייט א מסודרדיקע מיליטער, און ארויס מלחמה האלטן קעגן די פאלעסטינער. די מלחמה האט צום סוף צוגעבריינגט זעלבשטענדיקייט פאר מדינת ישראל.
און די אראבער זיינען געבליבן אָן גארניט (אפילו ניט וואס דער יו-ען האט זיי געוואלט געבן), ווי משה שרת האט געזאגט, די פארייניגטע פעלקער האט צעטיילט פאלעסטינע, 55 פראצענט פאר יידן, און 45 פראצענט פאר אראבער, האבן די אראבער נישט איינגעשטימט, און זענען געגאנגען אין קריג, האבן די יידן געווינען 77 פראצענט פונעם אלטן בריטישן מאנדאט, און עגיפטן און יארדאניע האבן איינגענומען, אדער אנעקסירט, וואס האט געזאלט זיין די לאנד פון אראבערס אין פאלעסטינע.
אין צוגאב האבן געקעמפט זעלבסשטענדיקע קעמפער, ווי די אראבישע באפרייאונג ארמיי פון קאוקדזשי, און פאלעסטינע רעבעלן אונטערן אנפירערשאפט פון מאכאמעד אמין על כוסייני, און זיין נעפע אבדעל קאדר על כוסייני, וואס איז אומגעקומען נאך א קאמף אויף די קאסטעל, איינע פון די בערג, וואס קוקן איבער די שאסיי, וואס פירט קיין ירושלים, קאוקדזשיס ארמיי, איז בעיקר געווען אינעם צפון טייל פונעם לאנד
די מלחמה האט זיך געעענדיקט אָפֿיציעל כ"ג תמוז ה'תש"ט (יולי 20, 1949) ווען דער יו-ען האט אונטערגעשריבן דעם וואפנשטילשטאַנד-אפמאַך מיט סיריע, אבער די שלאכט האט זיך שוין געענדיקט טבת ה'תש"ט.
אין דעם 11טן מײַ 1949 (י"ב אייר, ה'תש"ט) איז ישׂראל אָנגענומען געוואָרן ווי דער 59סטער מדינה-מיטגליד אין דער "יו-ען". די פֿאַראייניקטע שטאַטן איז געווען דאָס ערשטע לאַנד, וואָס האָט אָנערקענט מדינת-ישׂראל, 11 מינוט נאָך איר פּראָקלאַמירונג. צוויי טעג שפּעטער, איז ישׂראל אויך אָנערקענט געוואָרן דורך דעם סאָוועטן-פֿאַרבאַנד.
עליות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די פאר יאר נאך די מלחמה זיינען איבער א מיליאן יידישע פליטים (צונויפגעלאפענע), שארית הפליטה יידן וואס האבן איבערגעלעבט די שואה, געמאכט עלייה צו מדינת ישראל, צוזאמען מיט פליטים פון אראבישע לענדער וואס זענען געווען געצווינגען צו פארלאזן זייער לאנד.


text:
װיקיפּעדיע:זאקן פאפעט
א זאקן-פופע (אזוי ווי א מאריאנעט אויף דער אייגענער האנט פון אונטער א פיראנג, וואס מאכט אויסקוקן ווי צוויי מענטשן רעדן) איז א באנוצער וואס שרייבט אין וויקיפעדיע מיט מערערע באנוצער נעמען. דאס איז נישט ערלויבט. אבער עס איז יא דערלויבט אויב טוט מען דאס נישט צו שאפן פאלטשע קאנסענסוס אויף איין טעמע.
אויך איז פארבאטן פאר עטליכע נייע באנוצער זיך איינשרייבן אויף איין מאל, דורך דעם וואס זיי ווערן גערופן דורך זייער פריינט זיך אנצונעמען פאר אים, זיי הייסן פלייש-פאפעטס.
אינהאַלט
- 1 ווען מען טאר זיך נישט באנוצען מיט מערערע באנוצער נעמען
- 2 ווען מען מעג זיך יא באנוצן מיט מערערע באנוצער נעמען
- 3 גילוי - אויפדעקן באנוצער וועלכע האבן אומערלויבטע מערערע באנוצער נעמען
- 4 כאראקטיריסטיקס פון א סאקפאפעט
ווען מען טאר זיך נישט באנוצען מיט מערערע באנוצער נעמען[רעדאקטירן מקור]
אויף איין טעמע איז נישט ערלויבט ווייל דעמאלטס איז ער א דיקטאטור וואס שאפט קאנסענסוס פאלשערהייט אויף אן ענין. און צווינגט ארויף זיין דעה אויף אנדערע מיטן אויסנערן אז עס איז דא אסאך באנוצער וועלכע האלטן אזוי.
אבער אפילו עס איז אין באזונדערע ארטיקלן, נאר אויפן זעלבן ענין איז אויך נישט ערלויבט. לדוגמא קנאות, סאטמאר אדער סתם חרדים וואס זענען אלע איין קאטעגאריע וואס אויב מען ליינט זיך אפ די אלע ארטיקלן באקומט מען איין פערספעקטיוו וואס איז אויסגעפארעמט אויבן אויף דורך פארשידענע באנוצער אבער אין אמת'ן איז דאס איינער אליינס.
נייעס מיטן נעמען כסדר א מיינוג פאזיטיוו פאר איינעם און נעגאטיוו פאר א צווייטן איז פארבאטן ווייל עס איז דאך איין טעמע.
אויך זיך אויסצוגעבן אויף איין באנוצער איז נישט ערלויבט, אפילו נישט אויף די זעלבע טעמע, נאר ער שרייט אן די זעלבע באנוצער מיט אפאר פון זיינע באנוצער נעמען, אחוץ די סיבה פארוואס ער רעדט צו יענעם באנוצער איז ווייל ער האט עפעס פערזענליך געטאן לגבי אים אליינס מוז ער דאך רעדן. ווייל דאס מאכט אן אויסקוק ווי דער באטראפענער ווערט גערודפט דורך מערערע באנוצער, און עס פארשעמט שטארק דעם באטראפענעם אומיושרדיג.
אויף וואלן[רעדאקטירן מקור]
סיבה: ווייל עס איז נישט קיין יושר צו פעלטשן וואלן.
2 מאל זיין א סיסאפ[רעדאקטירן מקור]
סיבה: ווייל סיסאפס האבן א גרעסערן כוח, אויב האט איר אויפגעהערט צו נוצן איין נאמען, דארפט איר נאכאלטס אויפגעבן סיסאפ רעכטן.
באהאלטן אייער עדיט טרעק רעקארד[רעדאקטירן מקור]
סיבה: ווייל דעמאלטס צעמישט איר די סיסאפס וואס קען נישט געהעריג נאטשעקן אלע אייערע עדיטס. פארשטייט זיך אז דער כוונה מוז ווערן אויפגעדעקט אז דאס איז עס טאקע די קעיס. אז מען טוט דאס בדווקא צו באהאלטן זיך די עדיטס פון די סיסאפס מען זאל נישט כאפן וואס איר שרייבט.
אויסקראסן פאליסי[רעדאקטירן מקור]
סיבה: ווייל דעמאלטס ווילט איר דאך דא אנזייען א חורבן אין וויקיפעדיע, און אויף איין נאמען קען מען זיך אן עצה געבן, אבער אויב מאכט איר פארשידענע נעמען דאס צו טאן קען מען דאך נישט זיך קיין עצה געבן געהעריג. דער איסור עובר צו זיין אויף פאליסי איז חל אויפן מענטש נישט אויף זיין נאמען, דעריבער קען ער ווערן געבלאקט אפילו אויף זיין גוטער און מערסטער באנוצטער נאמען.
גוטע האנט און שלעכטע האנט[רעדאקטירן מקור]
סיבה: ווייל די שלעכטער נאמען איז דירעקט א ניק נאמען צו ברעכן פאליסי. די סארט זאקענפאפעט מאכט זיך מער אפט ביי סיסאפס וואס ווילן זיך לעבן בשלום מיטן עולם און מאכן א צווייטער נאמען מיט וואס צו פירן מלחמות דאס איז נישט ערלויבט.
ווען מען מעג זיך יא באנוצן מיט מערערע באנוצער נעמען[רעדאקטירן מקור]
פארשידענע נעמען איז יא לעגעטים ווען עס קומט פאר די פאלגענדע סיבות:
צו באהאלטן אידענטיטעט פון שרייבער[רעדאקטירן מקור]
- מאכט זיך אמאל א באנוצער וואס האט אפאר היטן, איין טאג איז ער אין די גיסטע צו שרייבן איבער אידישקייט ענינים, דער אנדער טאג איז ער א גוי, וואס האט פראבלעמען מיט גאט און ער וויל נישט עוסק זיין בדברי תורה, שרייבט ער אפ עפעס וועלטליך. מעג ער האבן אפאר באנוצער נעמען כדי צו שיצן זיין אנאנימעסקייט.
- פארשידענע קאמפיוטער האט מען געסעיווט אנדערע פעסווארדס. מעג מען טוישן ניק נעמען.
- דער סיבה מוז מען פארשטיין נאר נאכדעם וואס מען באגרייפט ווער עס שרייבט אויפן אינטערנעט יידיש, רוב מאל איז דאס א קליינער גרופע מענטשן וואס קענען זיך איינער דעם אנדערן און ווערן פארדעכטיגט דורך זייער סטייל שרייבן. מוזן מיר זיי היטן פון נישט צו פארלירן זייער ארבייט ביים בעל הבית ווייל ער וועט געוואר ווערן אז ער זיצט און פארברענגט א גאנצן טאג אויפן אינטערנעט.
- ביי חסידים איז דאס א ספעציעלע עבירה צו שרייבן אויפן אינטערנעט נאכן איסור פון אלע אידיש רענדעדע רבנים אז מ'מעג דאס בלויז נוצן פאר ביזנעס און נישט פאר סיי וואסערע אנדערע צילן. איז די סדר אז זיי היטן זיך מער ווי סתם פרייע באנוצער צוליב מורא און סאציאלאגישע דרוק.
ראלע שפיל[רעדאקטירן מקור]
- בכלל איז דא פראפעשנל שרייבער וואס זיי האבן ליעב פאר יעדן טעמע אן אנדער נאמען, כדי זיך צו אידענטיפיצירן אינגאנצן און אויסשלוסליך בלויז מיט דעם טעמע, און אזוי ארום בעסער צו באשרייבן יענע טעמע.
- מען וויל ווייזן אז וויקיפעדיע האט אסאך שרייבער. און דאס איז נאר ערלויבט אויפ פארשידינע טעמעס. כדי צו מאכן אויסזען כאילו וויקעפעדיע לעבט און בליהט, און די נייעס קעסטל איז די זאך וואס ציט אהער פיל באנוצער, און זיי מוזן זעהן אז עס איז פאראן דא אסאך ניקס.
- עס איז דא געוויסע טעמעס וואס זענען נישט בעטעמט פארן באנוצער זיך צו באנוצען מיט זיין געווענליכער נאמען מעג ער טוישן.
גילוי - אויפדעקן באנוצער וועלכע האבן אומערלויבטע מערערע באנוצער נעמען[רעדאקטירן מקור]
אויב זעט איר א באנוצער האט אסאך באנוצער נעמען און ער נוצט דאס אויף א פאל עס איז נישט ערלויבט, שרייבט דאס אריין דא אונטן כדי אים אויפצודעקן, אז עס זאל נישט הערשן א פארנעפלטע אטמאספערע כאילו מערערע באנוצער האלטן ווי אים, ביז א 2 3 סיסאפס וועלן אים בלאקירן די איבעריגע נעמען.
איר דארפט ארויסשרייבן פונקטליך אויף וואס אייערע סברות זענען געבויט אז ער איז א סאקפאפעט.
עס איז נישט ערלויבט צו באשולדיגן א באנוצער נישט דא און נישט אין אנדערע בלעטער אז ער האט פארשידענע באנוצער נעמען, אויב איז עס נישט געבויט אויף קיין שום פארשטענדליכע גרונדען ווי פאלגענד:
- איינער שרייבט די זעלבע סטייל.
- די זעלבער צייט.
- די זעלבער טעמע.
איז גילוי א שטראף?[רעדאקטירן מקור]
חס מלהזכיר, דאס קומט בלויז פארבעסערן וויקעפעדיע אז מען זאל וויסן אז דער באנוצער האט מערערע באנוצער נעמען. און אפילו אויב דער באנוצער נעמט זיך שטרענג פאר צו האלטן די פאליסיס, קען אויך זיין אז ער זאל פארגעסן און זיך אריינלאגירן בטעות מיט אנדערע באנוצער נעמען, און בטעות יא עובר זיין אויף די פאליסיס. דעריבער איז דער גילוי גאר א טובה פאר אים אז דאס זאל אים דערמאנען אז עס איז נישט אויסגעהאלטן.
נייע באנוצער דארפן וויסן אז טאמער מען האט אייך מגלה געווען ווערט נישט באליידיגט און פילט אייך נישט געטראפן אדרבה נעמעט איייך אויפצובויען וויקיפעדיע, און אייער רעקארד וועט רעדן פאר זיך.
כאראקטיריסטיקס פון א סאקפאפעט[רעדאקטירן מקור]
- זיי פירן עדיט קריגן.
- זיי קענען זיך גראד אויס מיט אלע פאליסיס און גיידליינס ווי למשל זיי פילן אויס די קורץ ווארט ביים עדיט און אזוי ווייטער.
- זיי בעטן גראד אויסמעקן ארטיקלן.
- זיי ווילן גראד ווערן א סיסאפ.
- זיי שרייבן מער ווייניגער פון איין אישו.
- זיי ווערן פלוצלינק נעלם פון דא אויף לאנגע שטרעקעס.
- זיי נוצען דאס צו מאכן נארישע קריגערייען, מיט 2 נעמען, אז מען זאל מיינען אז זיי זענען 2 באזונדערע באנוצער.


text:
טאפאלאגיע
טאפאלאגיע (פון גריכיש tόπoς, "פלאץ", און λόYoς, "שטודיע") איז די מאטעמאטישע שטודיע פון פארעמען און רוימען. זי איז א הויפט געביט פון מאטעמאטיק וואס באהאנדלט די גרונטלעכע אייגנשאפטן פון א רוים, ווי פארבונדקייט, קאנטינואיטעט און גרענעץ. זי איז די שטודיע פון אייגנשאפטן וואס ווערן פרעזערווירט דורך המשכדיקע דעפארמירונגען כולל ציען און איינבייגן, אבער נישט רייסן אדער קלעבן. טאפאלאגיע האט זיך אנטוויקלט ווי א פעלד פון שטודירן ארויס פון געאמעטריע און סכומען טעאריע, דורך אנאליזירן אזעלכע באגריפן ווי רוים, דימענסיע און טראנספארמאציעס.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דיסציפלין פון טאפאלאגיע האט געוואקסן פון א זוך צו לייזן געוויסע פראבלעמען אין געאמעטריע.
איינער פון די ערשטע רעזולטאטן פון טאפאלאגיע איז דער ארטיקל פון לעאנהארד אוילער אין 1736 וועגן די זיבן בריקן פון קעניגסבערג.
אין 1895 האט אנרי פואנקארע פארגעשטעלט די באגריפן פון האמאטאפיע און האמאלאגיע, וואס זענען היינט א טייל פון אלגעברעאישער טאפאלאגיע .


text:
האוואנע
האַוואַנע (שפאניש: La Habana) איז די הויפטשטאט פון קובא און א וויכטיגער פארט. זי איז געווארן די הויפטשטאט אין דעם 16טן יארהונדערט דורך שפאניע.
די שטאט האט א באפעלקערונג פון 2.1 מיליאן איינוואוינער.
היינטיקע האוואנע איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי שטעט: אלט האוואנע, וועדאדא און די נייע פארשטאטישע דיסטריקטן. די שטאט איז דער צענטער פון דער רעגירונג פון קובא. דער בירגעמייסטער איז מארטא הערנאנדעז, פון דער קאמוניסטישער פארטיי.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- The Case of Havana, Cuba by Mario Coyula and Jill Hamburg
- Havana Coffee Shop, Iran - Tehran by Hamed Mirshamsi


text:
כואן קארלאס דער ערשטער
כואַן קאַרלאס דער ערשטער (שפאניש: Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias; געב' דעם 5טן יאנואר 1938) איז דער היינטיקער מלך פון שפאניע.
כואן קארלאס איז געווארן מלך דעם 22טן נאוועמבער 1975, צוויי טעג נאכן טויט פון פראנסיסקא פראנקא, מער ווי דרייסיק יאר נאכן פריערדיקן מלך פון שפאניע. ער האט געפועלט אז שפאניע זאל ווערן א קאנסטיטוצאנעלע מאנארכיע.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כואן קארלאס איז געבוירן געווארן אין רוים, איטאליע, דער זון פון דאן כואן דע בורבאן, גראף פון בארצעלאנע, און אן אייניקל פון אלפאנסא דער דרייצנטער.
אין 1962 האט ער געהייראט די פרינצעסין סאפיא פון גריכנלאנד.


text:
שלום זכר
שלום זכר אדער סעודת זכר אדער זכר איז א מנהג ביי אשכנזים צו האבן א צוזאמענברענגען פרייטיג ביינאכט נאכדעם וואס א יינגל ווערט געבוירן.[1]
עס איז דער מנהג צו טרינקען א לחיים פון ביר מיט נאהיט (ווייסע ארבעס) און "שלום-זכר באנדלעך"אדער וויין אדער בראנפען און נארמאל איז אויך אויסגלייגט קוכן מיט אנדערע נאשען. מענטשן זאגן א סימן צו עסן ארבעס ווייל עס שטייט אין בראשית (כ"ב, י"ז) "והרבה ארבה את זרעך ככוכבי השמים" און די ווארט "ארבה" איז ענדליך צו "ארבעס".
דעם טעם פארוואס מען מאכט א שלום זכור ווערט דערמאנט אין די ספרים איז כדי צו דערמאנען אז ווען דער זון ווערט געבוירן פארגעסט ער אלץ וואס ער האט געלערנט מיטן מלאך אונעם רחם פון דער מאמען. אבער געוויינליך איז עס גאנץ א פרייליכע צייט און מען ווינטשט אן מזל-טוב פאר דעם טאטן פונעם ניי-געבוירענעם.
נאך א טעם ווערט דערמאנט אז מען מאכט עס צוליב דער שמחה אז עס איז געבוירן א קינד, און עס גייט זיין א ברית פארן קינד, לויט דעם טעם איז פארשטענדליך פארוואס מען איז דאן פרייליך.
מקורות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ רמ"א אין שו"ע יורה דעה רסה סעיף יב


text:
עטלעכע טראדיציעס און סעלאַבריישאַנז, מיר האָבן באַראָוד פון דעם מערב, און האַללאָוועען איז איינער פון זיי. כל סיינץ טאָג מיר איצט פייַערן מיט ענטוזיאַזם, ווייַל עס אַלאַוז איר צו מאַכן אַ פאַקטיש קאַרנאַוואַל מיט קאָסטיומען און טראדיציאנעלן קיילים. מער פון זיי וועט דערציילן האַללאָוועען גאַמעס אָנליין פֿאַר פּאָטער, אין וואָס מיר לאַדן איר צו שפּילן אַלע פאַנס פון גרויל מעשיות. דורכשניט פּאַמקאַנז פון די שרעקלעך פּנימער לאַנטערנס באַצירן די צימער, סקאַלז, באַץ. דו זאלסט נישט פאַרגעסן טימד קאָסטיום וואָס איז דארף אויף דעם נאַכט.
גאַמעס האַללאָוועען דורך קאַטעגאָריע:
האַללאָוועען & נדאַש; ניט אַ טראדיציאנעלן יום טוּב פֿאַר אונדז, מיר באַראָוד עס פון ענגליש-גערעדט לענדער. אבער דאַנק צו זייַן העל קאַרנאַוואַל טראַפּינגז, ער געקומען צו טעם און איצט יעדער יאָר מאַרקס זייַן מערסטנס יונג מענטשן, דאָרשטיק לעבעדיק ימאָושאַנז.
יץ רוץ גיין צוריק צו דער אַלט סקאַטיש און איריש סעלץ, אָבער ער האט געזאגט אויף די ערעוו פון אַלע סיינץ 'עווענינגס & נדאַש; אקטאבער 31. היסטאָריאַנס טענד צו גלויבן אַז האַללאָוועען ערידזשאַנייטאַד פון נאָוועמבער & נדאַש; קעלטיק יום טוּב אַז סוץ פֿאַר זיבן טעג נאָך דעם סוף פון די שניט.
נאָך די בלאַדי קאַמף גאַמעס קיינער דערשראָקן שפּיל וועגן האַללאָוועען. דאָ, כאָטש וואַנדערינג בייז שטימונג, עס קענען ניט גרונט פאַקטיש טעראָר. קיינער איז דערשראָקן פון גאָוס, סקעלאַטאַנז, זאַמביז, און וואַמפּיירז. די בילדער האָבן לאַנג געווען באַקאַנט צו אונדז, מיר וויסן ווי צו האַנדלען מיט זיי, און אַפֿילו פּרובירן אויף די מאַסקע פון די עפענונג שפּיל אָנליין האַללאָוועען.
אין סדר צו האַלטן האַללאָוועען דורך אַלע די כּללים, מיר מוזן צוגרייטן אין שטייַגן.
אין דעם גרעסטן קירבעס, שטעלן די קאַנטורז פון די צוקונפֿט שמייכלען און אויגן. דורכשניט די דעקן צו דעם רוקנביין אין די שפּיץ און ריין די ין פון דעם קירבעס. דעריבער מיט אַ שאַרף מעסער מאַכן אַ שפּאַלט צו ומקערן די קאַנטור, און לעסאָף & נדאַש; לייגן אַ ליכט ין.
האַללאָוועען גאַמעס פֿאַר קידס זענען אָפּציעס צוזאמען פילע העלדן. פאַרזעעניש הויך אותיות פילן דער הויפּט באַקוועם בעשאַס דעם פֿעסטיוואַל, און גאַרדעראָב דורך משל ווי צו זיין אנגעטאן טרעגערס פון פאַרשידענע מאָנסטערס. זיי זענען זיך איינגעשריבן דורך האַזעל, באַרבי, Sofia און אנדערע אותיות.
די גאַרניטער וועט ניט זיין כאַרמאָוניאַס קוקן, אויב איר טאָן ניט נעמען זאָרג פון די צונעמען האָר סטילינג און מאַכן-אַרויף גלייַכן. עפֿן אַ ווירטואַל שאָורום, און טוישן די אויסזען ווייַטער פון דערקענונג. ניט געראָטן סטראָקעס לייכט טוישן מיט נייַ מצליח, אַזוי עקספּערימענט אָן מורא.
צו מאַכן די שיסל אַנאַפּאַטייזינג אויסזען, אויך, עס אויס, מיר מוזן פּרובירן. אלץ האט צו קוקן רעאַליסטיש, צו באַקומען די געבעטן ווירקונג. איר קענען באַקן אַ געשמאַק שטיקל, אָבער באַצירן עס מיט קרעם-בונט סאַמיק & נדאַש; גרין, רויט, לילאַ. שפּיץ צעלייגנ ספּיידערז, באַץ. כל פון דעם איז עסן, ווי איז געמאכט פון צוקער און גלייז, אָבער דער מיינונג איז שיין נאַריש.
רובֿ מיסטאָמע, סקערי האַללאָוועען גאַמעס אָנליין פאַלן אין דעם סובהעאַדינג. זיי געבלאזן געשפּאַנט מוזיק, שפּרינגען אויס פון די פינצטערניש אַלע סאָרץ פון כאָרערז, געהערט מופפלעד כוויספּערז, טריט און נויזיז. העלדן פון די וועג דורך די פאַרביסן און ויספאָרשן די לאַבירינטה פון סעלערז קאַלט לאַקס. זייער טויט טראַפּס, אָבער זיי זענען required צו פירן אויס די מיסיע, און איר מוזן ווערן באגלייט דורך די העלדן צו די סוף. און אין סדר צו באַזיגן די מעכאַשייפע, איר האָבן צו פירן פֿאַר אַ בשעת אין איר לאַב צו צוגרייטן אַ מאַגיש טרונק.
דער באוווסטער קירבעס מיט אַ ליכט ין באַפאַלן און האָט גערופֿן דזשאַק-אָ'-לאַנטערן. ער געפֿונען די באַקאַנט טרייץ אין 1837, און אין 1866 לעסאָף געווארן פֿאַרבונדן מיט האַללאָוועען. עס איז געגלויבט, אויב לינקס אויף דעם שוועל פֿון הויז, עס וועט באַשיצן פון בייז שטימונג.
איז אנגעטאן אין אַ פּאַסן פֿאַר דעם יום טוּב ינווענטיד אין סקאָטלאַנד אין 1895. קינדער וואָר מאַסקס און בעגד שכנים סוויץ און געלט. ביז 2000, די סוץ מער דערשראָקן זייַן ומעט, אָבער איצט עס ס העל פֿאַרבן און שפּאַס בילדער.
ווי די פאַרשפּרייט זיס טריץ און קאָקאָשעס, בייקט apples גלייזד קיילים פון קירבעס מיט האָניק, מאַרשמעלאָוז, זיסוואַרג און קיכלעך.
אויף האַללאָוועען אנגענומען צו צולייגן פריילעך אַטראַקשאַנז מיט הייזער פון גאָוס, גרויל מעשיות צו דערציילן, און צו צולייגן דיוואַניישאַן.


text:
וועגן אָנליין שפּיל מאַדאַגאַסקאַר רעדן ספּעציעל צופרידן. דעם איז אַ פּאָטער שפּיל פּראָדוקטן, אָנגעפילט מיט ספּאַרקס פון הומאָר, שפּאַס, בעלעטריסטיק, לייַדנשאַפט. פיר פּענגגוואַנז און רעסטלאַסנאַס שטענדיק דער פאַל. זיי יאָגן די ראַסע, קלייַבן גודיז, קוקן פֿאַר קרימאַנאַלז, קלאַפּ און עקספּערימענט. זיי שפּילן אַ זייער טשיקאַווע און איר קיינמאָל וויסן וואָס קונץ זיי זענען גרייט שאַפֿן. זייער Friends זענען נאָך בוליז און קענען שטעכן צו די וויזאַטערז פון דער זאָאָלאָגישער גאָרטן אָדער אויסטראַכטן זיך אנדערן ויספאָרשונג. דורך דזשוינינג, איר אויך דאַרפֿן צו געפֿינען אַ פּאָר פון בילדער, די רעטעניש, געפינען חילוק.
גאַמעס מאַדאַגאַסקאַר דורך קאַטעגאָריע:
ווען איר לעבן אין אַ געזעלשאַפט, האָבן צו לייגן אַרויף מיט אנדערע מענטשן ס קווערקס, געוווינהייטן און אותיות. איינער איז גרינג צו פירן, בשעת אנדערע מאַכן השתדלות, אָבער עס זענען די וואס באַטראַכטן זיך צו זיין דער בעסטער און ווילן צו הערשן אויף די רעכט פון די פירמע פירער. אַזאַ אַ מאַטלי פירמע פּיקט אַרויף אין די ניו יארק זאָאָלאָגישער גאָרטן, און רעדט וועגן איר אַנימאַטעד פילם & לאַקוואָ, מאַדאַגאַסקאַר & ראַקוואָ; און קאָמפּיוטער גאַמעס פון די זעלבע נאָמען.
סטאַרטינג אין מאַדאַגאַסקאַר צו שפּילן אָנליין, איר האָבן פאַרלאָרן אַ סיבה צו זייַן טרויעריק, ווייַל איר וועט שפּרונג אין דער קעסלגרוב פון געשעענישן און ונטערטוקנ זיך כעדלאָנג אין אַ פאַרנומען לעבן מאָדנע באוווינער פון דער זאָאָלאָגישער גאָרטן. פיר ומרויק פּענגגוואַנז שטענדיק פינדס אַן אַנטשולדיקן פֿאַר די ווייַטער פּאַסירונג, און קומען אַרויף מיט אַ וועג צו דרייען וואָכעדיק לעבן אין העלדיש מעשים. חוץ די עס זענען געפֿונען:
אַמאָל אַלעקס טאַקע געלעבט אין די ווילד, אָבער עס איז געווען אַזוי לאַנג צוריק אַז די זיקאָרן פון אַלעקס האט ניט געהאלטן די מעמעריז פֿאַר אים און איצט האט ער טרייז אומזיסט צו ברענגען זיי זיך. אנדערע חיות זענען געבוירן אין קאַפּטיוואַטי און דעריבער טאָן ניט פֿאַרשטיין וואָס דער לייב איז אַזוי לאָעט צו זיין אַרויס דער זאָאָלאָגישער גאָרטן. עס זענען געזונט געפֿיטערט, ריין די סעלז און בכלל צושטעלן זאָרג איבער. זיי קענען טאָן עס איז צו פאַרווייַלן דעם ציבור, צו האַלטן עס גליקלעך.
פּענגוינס: פּריוואַט, ריקאָ, קאָוואַלסקי און סקיפּער הויפּט פרייַנדלעך מיט יעדער אנדערע, און בשעת יעדער & נדאַש; קעריזמאַטיק פּערזענלעכקייט, צוזאַמען זיי פאַקטיש מאַכט. קיין פאַקטיש אָדער ויסגעטראַכט קאַנספּיראַסי וועט ניט אַריבערגיין דורך זיי, אָבער ונטאַנגלינג זיי, יז זיי שטענדיק פּרובירן צו קאָמפּליצירן זייַן אַרבעט דורך ינווענטינג און אַפּלייינג די קאָמפּלעקס מעקאַניזאַמז אַז קיינמאָל אַרבעט די וועג עס זאָל. און, פון קורס, לאָזן ס ניט פאַרגעסן וועגן דזשוליאַן, דעם הייסער לעמאָאָרע, אַדאָרז מוזיק און טאַנצן, אָבער רובֿ פון אַלע ער לייקס צו באַטראַכטן זיך דער מלך פון אַלע בהמות, און דאַרפן זיי צו כּבֿוד און רעספּעקט.
גאַמעס מאַדאַגאַסקאַר 4 זענען אָנגעפילט מיט הומאָר און ענטוזיאַזם. יעדער עפּיזאָד איז אן אנדער צאַצקע נאָר נאָך ימביוד מיט מאָדנע מאָומאַנץ און Offers פאַרשידן וועגן פון פּאַסינג. צוזאַמען מיט די פּענגגוואַנז איר האָבן צו ראַטעווען די סוויווע און געמאכט זייער וועג צו די פאַבריק מיט טאַקסיק וויסט. א פּלאַץ פון מניעות און שונאים ווארטן פֿאַר זיי אויף די וועג, אָבער זיי זענען נישט דערשראָקן, אָבער סטאַבערנלי און ברייוולי גיין פאָרויס.
ווייל אנגעהויבן צו שפּילן מאַדאַגאַסקאַר 2, איר וועט אַנטוויקלען אַ פּלאַן צו כאַפּן די געשמאַק ניסלעך נאָר כאַנגגינג קאַפּויער איבער די הויך פּלויט. בשעת דער יינגל איז גיין צוזאמען עס און רעגאַלעס פּינאַץ, שאַפֿן אַ קאָמפּלעקס קאָמבינאַציע פון די פּענגגוואַנז און כאַפּן יאַמי נאָר אונטער די נאָז פון דעם יינגל. אבער טאָן ניט פאַרגעסן צו טיילן מיט ELEPHANTS, אָדער זיי פאַרלאָזן די מאַסאָנרי, און שטעלן פּאָטער אַלע די באוווינער פון דער זאָאָלאָגישער גאָרטן. עס מיינט אַז דער ערשטער קראַקס זענען שוין ניטאָ!
ווער איז די היץ צו דזשוליאַן, וועט זיין צופרידן צו פאַרברענגען אַ ביסל צייַט מיט אים אויף דעם טאַנצן פעלד, ריפּיטינג אַלע זיינע מווומאַנץ. אָדער צו באַשיצן עס פון די כוצפּעדיק מאָרט, וואס געהאלטן פעלנדיק לעמור לעגס, געוואוסט ווי ער טוט ניט ווי עס. סקיפּער זיצט אין אַ אַמבוש און איז ענג מאָניטאָרינג מאָרט, ווי באַלד ווי ער אַפּראָוטשיז, אויף די ראַדיאָ קאַמאַנדז צו באַפאַלן און עלימינירן די קליין יונגאַטש.
בעשאַס די שפּיל אָנליין מאַדאַגאַסקאַר & לאַקוואָ, עסקאַפּע פון Africa & ראַקוואָ,, אין די פירמע פון אַלעקס און מארטין איר וועט שיף אויף די באַגאַזש גאַרטל באַגאַזש AIRCRAFT. רובֿ פון די אַרבעט מאכט די זעברע, סקאָרינג אנדערן שלאָגן קאָפּעטע טשעמאָדאַן אין אַ ציל אָבער דער לייב בלויז לאַמענץ נעבעך ראָללס און כאַפּס נאָך מצליח. מער גאַמעס מאַדאַגאַסקאַר 3, עס ס קאַלערינג ביכער, פּאַזאַלז, קוויטל און זוכן פֿאַר זאכן אָדער חילוק.


text:
נס
א נס איז א וואונדערליכע געשעעניש וואס מען קען נישט אויסרעכענען פון פאראויס לויטן געווענליכן נאטורליכן ווירשטשאפט אז אזוינס וועט פאסירן.
עס זענען פארהאן צוויי סארט נסים. די ערשטע איז א איבערנאטורליכע געשעעניש וואס איז נישט מעגליך עס זאל פאסירן לויטן נאטור. נאכדעם זענען דא אזעלכע נסים וואס איז יא מעגליך לויטן נאטור, נאר געווענליך געשעט עס נישט און נארמאלערהייט וואלט זיך עס אנדערש אויסגעלאזט, "פונקט" איז געשען אזוי און אזוי, אנדערש ווי פאראויסגעשאצט. היינט געשעען בעיקר די נאטורליכע נסים און דאס איז וואס מען רופט היינט א נס.
רעליגיעזע גלייבן אז דאס איז די האנט פון באשעפער צו פארדרייען די נאטור וואס ער האט באשאפן פאר א סיבה.
עס שטאמט אויך פון זעלבן ווארט נס- אויפהייבונג. נסיון- פריוו, מיינענדיג אז ווען א נס געשענט איז דאס אויך א פריוו וואס מען ברויך ווערן דערהויבן דורך דאס. און נישט חלילה וחס אראפנידערן מאראליש.


text:
ראטערדאם
ראטערדאַם (האלענדיש: Rotterdam) איז א פארט שטאט אין האלאנד, און די גרעסטע שטאט אין לאנד נאך אמסטערדאם. דער פארט איז דער גרעסטער פארט אין אייראפע, און דער צווייטער גרעסטער אין דער וועלט (נאך סינגאפור). ראטערדאם איז א חשובער אינטערנאציאנאלער האנדל צענטער.
די שטאט האט 603,425 איינוואוינער (2010).
ספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טעניס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זייט 1972 האלט מען אין ראטערדאם א וועלט טעניס טורנאמענט. דער געווינער דאס ערשטע יאר איז געווען ארטור אש, וואס האט געווינען נאך צוויי מאל.
צווישן די חשובע טעניס שפילער וואס האבן געשפילט אינעם טורנאמענט זענען:
- ארטור אש
- טאם אקער
- דזשימי קאנארס
- ביארן בארג
- דזשאן מקינרא
- איוואן לענדי
- סטעפאן עדבערג
- באריס בעקער
- יעווגעני קאפעלניקאוו
- טים הענמאן
- ראדזשער פעדערער
- הואן קארלאס פערערא
- רפאל נאדאך
- ענדי מאריי
- הואן מארטין דע פאטרא


text:
דזשינגיס כאן
דזשינגיס כאַן (1162 - 1227) איז געווען דער גרינדער, הערשער (כאַן) און קייסער פון דער מאנגאלישער אימפעריע. ביים סוף פון זיין לעבן האט די אימפעריע אריינגענומען א גרויסן טייל פון צענטראל אזיע און כינע. זיינע זין האבן פארגרעסערט די אימפעריע ביז מזרח אייראפע. ער איז געווען טאלעראנט צו אלע רעליגיעס.
נאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיין אמתער נאמען איז געווען טעמודזשין, וואס מיינט "דער גרויסער שטאל". ער האט געקריגן דער נאמען דזשענגיס כאן נאך ער איז געווארען קייסער פון מאנגאליי אין 1206. היינט דער נאמען איז געשרייבן ЧиHrиc XaaH אין קירילישער שריפט און 成吉思汗 (פיניין: Chèngjísī Hàn) אין כינעזישע שריפט.