text:
מצדה אויפן כרמל
פֿעסטונג אויפן כרמל איז געווען א פלאן, פון דער יידישער פירערשאפט אין פאלעסטינע, פון יאר 1942. דער פלאן רעכנט אריין חיפה, גליל און בערג ארום יזרעאל טאל, אלס באפעסטיגטע געגנטן, וואס אויב די ווערמאכט וועט איינעמען ארץ ישראל, וועלן די יידן געברענגט ווערן אהין, און פון דארט וועלן זיי דורכפירן גערילא אטאקעס קעגן דייטשן מיליטער.
דעם פלאן האבן אויסגעארבעט יצחק שדה און יוחנן רעטנער, וואס שפעטער זענען זיי געווען גענעראלן אין צה"ל. דער בריטישער מאנדאט האט געשטיצט דעם פלאן, וויבאלד ערווין ראמעל גענעראל פונעם דייטשן אפריקע קארפוס, האט זיך געפונען אין עגיפטן, און די בריטישע ארמיי האט עס אויפגעשטעלט אלס לעצטע דעפענסיווע ליניע, אויב ראמעל וועט אנקומען קיין פאלעסטינע.
בערנארד מאנטגאמערי, דער ענגלישער גענעראל, האט באזיגט צום סוף די קאמף אין על אלאמיין, איז דער פלאן אויסגערינען, און עס איז גארנישט פון דעם געווארן.
אין ישראל רופט מען עס אויך מיטן נאמען "200 טעג פון ציטער", אויפן נאמען פון א בוך, וואס מען האט געשריבן אויף דעם.
אין יאר 2006, האבן צוויי דייטשע היסטאריקער, געפונען דאקומענטן וואס צייכענען די דייטשע איינעמען, פון עגיפטן און ישראל, און זיי האבן אויפגעשטעלט עס.עס. איינזעץ גרופע עגיפטן, וואס איר ציל איז אומברענגען עגיפטישע און פאלעסטינע יידן, נאכן אריינקום פון די ארמיי, די גרופע האט זיך געוואלט באנוצן מיט לאקאלע איינוווינער, ווי זיי האבן געטון אין מערערע פלעצער אין אייראפע, און אין פאלעסטינע וואלט עס זיי גאנץ לייכט אנגעקומע, אויסצופירן מיט די אראבער. די עס עס גרופע איז געבליבן אין אטען, גריכנלאנד, וויבאלד די נאציס זענען קיינמאל נישט אנגעקומען.


c: text/html

text:
אבארטאציע
אַבורטאַן איז א וועג צו טויטן דאס אומאנטוויקלט קינד ווען ער איז נאך אין דעם מוטער'ס רחם. עס איז טראדיציאנאל פארבאטן און אזעלכע גלייכן דאס צו צו מארד. אבער די היינטיגע מאדערענע וועלט, איז זייער רגיל דערין, און דעבאטעס גייען העפטיג אן צו מ'זאל דאס פארבאטן צו נישט.
דאס ווערט אנגעקוקט פון די וועלט אלס א פרויען רעכט, ווייל זיי מוטשען זיך ארום מיט דאס קינד אין בויך, און זייער אסאך מאל האט זיך געמאכט אז סאיז ביי זיי געווען א שאנדע דאס שווענגערן, (צוליב אומלעגעטימע זיווג לעבן) און זיי האבן זיך אין סכנה געלייגט דאס ארויסצונעמן מיט א הענגער אין א קלאזעט אן דאקטוירישע הילף צוליב שאנדע, און דאס האט גורם געווען צו אינפעקציעס, און בלוט פארלוסט, וואס האט געהארגעט אסאך פרויען, זינט דעמאלטס וואס די געזעלשאפט האט געזען אז דאס איז א סכנה פאר די לעבעדיגע מיידלעך און פרויען האט מען דאס מתיר געווען און עס איז געווארן אויס בושה, אין דעם באקאנטן ראו ווי. וועיד פסק.
אין אמעריקע האבן די קאנסווערוועטיוון דורכגעפירט א געזעץ וואס פארבאט דעם פראדעצור אויף די לעצטע דריי חדשים וואס דאס קינד איז שוין ערפולט אלע גלידער. עס הייסט "לעיט טוירם אבארטאן", אבער אלע געריכטן האבן דאס דערווייל אנידערגעשטימט אלס אומקאנסטעטוטיש צו פארצוימן די פרויען רעכטן וואס צו טאן מיט זייער קערפער.
איצט איז דאס פארן העכסטן געריכט אין וואשינגטאן וואס איז יא קאנסערוועטיוו געשטימט, און די פרויען ציטערן אז מ'וועט דאס יא האלטן פאר קאנסעטעטוטיש צו דאס פארבאטן.
אבארטאציע אין די תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט די תורה איז ביז די פערציג טעג מעג מען אבורטירן, אבער נאכער מוז מען שוין פרעגן א שאלה, און אויב איז דאס א סכנה פאר די מאמע מעג מען דאס הרגענען מציל צו זיין א לעבעדיגן, די תורה פארבאט פאר די גוים צו מאכן אבורטאן אפילו ווען די מאמע איז אין א סכנה (זעט מער זיבן מצוות בני נח), ווייל דאס לעבן פון א גוי, איז לויט די תורה נישט מער ווי זייער אומאנטוויקלט קינד. נאר ביי א איד האט א לעבעדיגער מער חשיבות ווי דאס אומאנטוויקלט קינד.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפרת איז א יידישע ארענעזאציע וואס האהלט אפ אידישע אבארטאציעס. [1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
נירנבערג פראצעס
נירנבערג פראצעס באציט זיץ צו דעם פראצעס פון 21 הויפט שולדיגע און דעם צווייטן וועלט קריג, אויסער דריי וואס זענען דארטן פאראורטיילט געווארן און זייער אפוועזנהייט.
אינהאַלט
דער געריכט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער געריכט איז געוועזן א צוזאמען שטעל פון די פיר גרויסמאכטן וואס האבן געווינען דעם קריג איבער דייטשלאנד, אמעריקע רוסלאנד ענגלאנד פראנקרייך.
יעדער פון די אויבנדערמאנט פארטייען האבן צוגעשטעלט:
- א ריכטער
- אן ערזאץ ריכטער
- א פראקוראר אנקלעגער
- א געהילף פראקוראר
אנגעקלאגטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאלגענד איז א ליסטע פון די אנגעקלאגטע (און זייער 'אנוועזנהייט')
- יאאכים פאן ריבענטראפ (דייטשער אויסערן מיניסטער)
- יוליוס שטרייכער
- יאזעף געבעלס
- היינריך הימלער
פאלגענד איז די ליסטע פון די אנגעקלאגטגע, און זייער 'אפוועזנהייט'
- אדאלף היטלער הויפט שולדיגער און דעם חורבן
די קלאגעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קלאגעס זענען באשטאנען אין מערסטנטייל אויף די הויפט פיר טעמעס פארברעכן קעגן פרידן פארברעכן קעגן די מענטשהייט
אויסער די פיר אויבנדערמאנטע איז יעדער פערזענליכער אנגעקלאגטער אויך געווארן אנגעקלאגט פערזענליך אויף מערערע אינדיווידואלע קלאגעס, וואס האבן אנבאלאנגט נאר זיין פערזענליכן פארברעכן.
די אורטיילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אורטיילן פון דעם נירנבערג פראצעס איז נישט נאר א סענזאציע אויף די אורטיילן וואס האבן אנבאלאנגט די פערזענליכע באשולדיגטע, נאר עס ווערט געזעהן פאר א אינטערנאציאנאלע אפטייטש פון געזעץ שטעלונג אויפן באזיס פון קריוודעס קעגן דער מענטשהייט און/אדער ציוויליזאציע.


text:
געבורט
געבורט איז דער פראצעס וויאזוי א מענטש אדער סיי וואסארא אנדערע בעל חי קומט אריין אין די וועלט אלס בעיבי ארויס פון די מוטער'ס רחם דורך די וועזשיינע וואס געשענט א נס און ברייטערט זיך אויס אומ-נאטורליך פארן קאפ און פלייצעס פון בעיבי דורך צו גיין.
דאס קומט נאך 9 חדשים שוואנגערן אדער 40 וואכן נאך לעצטן ווסת.
דאס ניין חדשים שוואנגערן איז נאר דער פרעצעס פון א מענטש, א בעל חי האט אנדערע חדשים און אנדערע צייטן וואס זי שוואנגערט, די גמרא אין מסכת בכורות זאגט אז א שלאנג שוואנגערט זיבן יאהר.
דאס הייבט זיך אן נאך קאנטרעקשאנס וואס דאס הייסט לעיבער און מען דארף אריין לויפן אין שפיטאל.
ווען דאס קינד איז אין רחם אטעמט עס דארך דעם פלאסאנטע דער רגע וואס דאס קומט ארויס לאוויר העולם אטעמט דאס פון די נאז און מויל און מען דארף אפשניידן דעם פלאסענטע.


text:
שווארץ
שוואַרץ (#000000)
שוואַרץ איז א קאָליר פון טונקל.
פארשידענע ניצן פון שווארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיזיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פיזיק איז דאס נישט קיין קאָליר, ד.ה. שוואַרץ שפיגלט נישט אפ קיין שום קאָליר.
אויך איז דאס דער אפטייטש פון א שאטן וואס האט נישט ליכטיגקייט.
א מאטעריע זעט אויס שווארץ ווען כמעט דאס גאנצע ליכט וואס קומט אריין ווערט איינגעזאפט אין דער מאטעריע. ליכט (זעבארע עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג) רעאגירט מיט די אטאמען און מאלעקולן, וואס איז גורם אז די ענערגיע פונעם ליכט ווערט פארוואנדלט אין היץ און אנדערע פארעמען פון ענערגיע.
פסיכאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פסיכאלאגיע נוצט מען דעם טיטל "שוואַרץ" אראפצומאלן נעגאטיווקייטן.
לויט טייל מאכט דאס שיין מענטשן, ווייל די טונקלקייט גיט צו די מיסטעריע.
קונסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טייל קינסטלער האבן גענוצוט די קאליר שווארץ אסאך. אין 1945 האט דער קינסטלער אנרי מאטיס געזאגט, "ווען איך ווייס נישט וועלכע קאליר צו ניצן, ניץ איך שווארץ".


text:
1932
1932 איז דאס 32סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1932 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 3טן אקטאבער - איראק ווערט זעלבשטענדיג
- 8טן נאוועמבער - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט געוויילט צום ערשטן מאל פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק אימיגרירט אין אמעריקע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 17טן אויגוסט - וו. ס. נייפאל, שרייבער, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור 2001
- 29סטן נאוועמבער - זשאק שיראק, פרעזידענט פון פראנקרייך
- הרב יעקב מאיר שעכטער פון ירושלים
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן יולי - געעפנט די לאס אנדזשעלעס אלימפיאדע


text:
סמארט קאר
סמארט קאר (קלוגער אויטא) איז א קליינער אויטא וועלכע רופט זיך סמארט און איז פראדוצירט דורך מערצעדעס. דער אויטא איז אן אלטערנאטיוו צו פול סייז אויטאס פאר מענטשן וועלכע ברויכן נישט מער ווי א קליינע אויטא און ווילן שפארן גאזאלין.
דער געבוי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אינגאנצן 8 פיס לאנג (2.5 מעטער) לאנג און וועגט א קארגע 1,600 פונט וועלכע מאכט אים די לייכסטע אויטא אין די וועלט. עס פארמאגט א דריי צילינדער מאטאר וועלכע פרעסט נאר איין גאלאן פער יעדע 80 מייל, דאס איז גענוי א דריטל פון די בעסטע גאזאלין עקאנאמישע אויטא אויף די מארקעט. עס נעמט אריין בערך 8 גאלאן אין זיין טאנק וועלכע לאזט אים פארן בערך 600 מייל ביז מען ברויך דאס איבערפילן. ווען מען קוקט אן דעם אויטא צום ערשטן מאל גלייבט זיך שווער אז צוויי מענטשן קענען דארט אריינגיין אבער עס איז איבערראשענד וויאזוי צוויי מענטשן גייען דארט אריין זייער באקוועם און דאס איז איינע פון די הויפט מעלות פון דעם אויטא. דער געבוי פון דעם אויטא איז עס זאל זיין ווי קלענער אין סך הכל אבער נאך אלץ געבן דאס מערסטע פלאץ וואס מעגליך פאר די פאסאזשירן און אפילו פאר אביסל פעקלעך.
פארקינג איז א צווייטע הויפט מעלה פון דעם סמארט קאר. כמעט אויף יעדע גאס איז געווענליך פאראן מער פארקינג פון וויפיל אויטאס זענען דארט געפארקט. דער פראבלעם איז אז יעדע אויטא פארקט א צווייטע צייט און עס קומט אויס אין די ענדע אז אויטאס זענען אפגערוקט איינע פון די אנדערע און עס איז פונקט נישט פאראן גענוג פלאץ פאר נאך אן אויטא דארט צו פארקן. דער סמארט קאר גייט אבער אריין איבעראל ווייל עס איז נאר 8 פיס לאנג וואס מיינט האלב פון א דורכשניטליכע אויטא און אפילו קורצער ווי א גרויסע מאטארביציקל. אויב איז נאך אלץ נישט פאראן גענוג פלאץ צו פארקן קען מען פארקן אין די לענג און עס וועט זיך קוים אביסל ארויסשטעקן פון אלע אנדערע אויטאס. עס איז אומלעגאל אין רוב לענדער אבער די סמארט קאר דרייווער טוען דאס נאך אלץ אסאך מאל נאר פאר אינטרעסאנטקייט.
זיכערהייט איז געווען איינע פון די הויפט פריאריטעטן ווען מען האט געבויט דעם אויטא. שטעלט אייך פאר אויב א סמארק קאר זאל זיך צוזאמענקראכן מיט א גרויסע יוקאן עס-יו-ווי וואלט דאס געברויכט ווערן א מצה. אבער דער סמארק קאר איז געוויס נישט אזוי און עס וואלט נישט געקענט ארויסגיין אויף די מארקעט אויב עס וואלט געווען אזוי. דער סמארט קאר איז געבויט זייער קונצליך און עס איז אויסגערעכנט אז ווען עס קראכט זאל זיך דאס איינבייגן אויף געוויסע פלעצער און נישט אטאקירן דאס ארט וואו די פאסאזשירן זיצן. דער קערפער פון דעם אויטא איז געמאכט פון שטארקע אייזן און אויך די פלאסטיק טיילן זענען שטערקער ווי א דורכשניטליכער אויטא.
פארשטייט זיך אז דער סמארט קאר איז נישט אזוי פארזיכערט ווי א גרויסע פול סייז אויטא, אבער לויט איר סייז איז עס דאס מערסטע פארזיכערט פון אלע קליינע אויטאס וועלכע ווערן אפערירט איבער די וועלט. די פירמע האט דורכגעפירט 50 פובליק עקסידענט פראבעס און איינע נאך די אנדערע האבן די עקספערט דאס באוואונדערט.
מאדעלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ארגינעלער סמארט קאר איז אן אויטא וועלכע איז געמאכט פאר צוויי מענטשן צו זיצן און רופט זיך "סמארט פאר טו". דער מאדעל איז ארויסגעקומען די ערשטע נאך אין 98' און ווערט דאס מערסטע פארקויפט פון אלע סמארט מאדעלן. דער סמארט פאר טו קומט אויך אין א קאנוועריבל מאדעל פאר די וואס גלייכן צו פארן אן א דאך אין דער זומער. דער מאדעל פארמאגט דעם מאטאר אינעם אונטערשטן טייל פונעם אויטא און אלע זענען אויטאמאטיש אבער דארף ווערן אפערירט מיט די הענט צו טוישן גירס. דאס איז אזויווי די אויטאמאטישע אויטאס וועלכע גיבן די געלעגנהייט צו דרייוון מיט די הענט. עס פארמאגט נישט קיין קלאטש ברעיק אבער די גירס טוישן זיך נישט אליינס וואס מאכט אים א סעמי-אויטאמאטישער אויטא.
דער סמארט פאר טו איז צום מערסטן אויפגעכאפט אין אייראפע און אין יאפאן אבער די יאפאנעזע האבן אן אייגענע סמארט פאר טו וועלכע איז אביסל אנדערש ווי די אייראפעאישע כדי צו קענען גרייכן די סטאנדארטן פו די יאפאנעזע אויטא מארקעט וועלכע ווערט קאנטראלירט דורך די רעגירונג. דער סמארט פאר טו איז שוין אנגעקומען אויך קיין קאנאדע און שטייט ביי די טיר פון אמעריקע ווי מיר וועלן באלד זען.
אין 02' איז סמארט ערשינען מיט איר צווייטן מאדעל וועלכע רופט זיך קראוסבלעיד. דער אויטא איז דער זעלבער ווי דער סמארט פאר טו מיט'ן איינציגסטן חילוק אז עס פארמאגט א בעסערע מאטאר און וועגט אביסל מער וואס מאכט איר נוצן אביסל מער גאזאלין אבער איז נאך אלץ זייער ווייניג קעגן אן אנדערע אויטא אין איר קאטעגאריע. דער קראוסבלעיד מאדעל איז א לימיטירטע מאדעל וואס מיינט אז עס ווערט נאר געמאכט פאר ספעציעלע באשטעלונגן.
א דריטער סמארט קאר מאדעל איז ערשינען אין 04' און רופט זיך די פאר פור. דאס איז שוין א גרעסערע אויטא וועלכע נעמט אריין פיר מענטשן און איז בערך אזוי גרויס ווי א צוויי טירן אויטא פון אן אנדערע פירמע. דער אויטא פארמאגט א פיר צילינדער מאטאר און וועגט פיל מער וואס מיינט אז עס עסט פיל מער גאזאלין ווי דער סמארט פאר טו. אבער נאך אלץ איז עס א גוט געבויטע אויטא וועלכע איז זייער פארזיכערט און זינט דער נאמען סמארט איז געווארן אויפגעכאפט קויפן מענטשן אויך דעם מאדעל נאר וויבאלד עס הייסט סמארט.
א פערטע סמארט מאדעל רופט זיך דער סמארט ראודסטער. דער מאדעל איז ווי א ספארט קאר אבער איז די זעלבע קליין און ארבעט אויפ'ן זעלבן סיסטעם ווי דער סמארט פאר טו. דער פרייז איז טייערער און עס האט זיך נישט אזוי גוט פארקויפט און די פירמע האט באשלאסן אפצושטעלן פראדוקציע קומענדיגן יאר.
די פירמע גרייט זיך אויך ארויסצוגעבן קומענדיגן יאר א סמארט עס-יו-ווי וועלכע וועט קענען ארייננעמען 6 מענטשן אבער וועט זיין פיל קלענער און לייכטער ווי א דורכשניטליכער עס-יו-ווי. דער מאדעל וועט גערופן ווערן "סמארט פאר מאר". אין אנפאנג האט געהייסן אז דער סמארט פאר מאר וועט זיין דער ערשטער סמארט מאדעל צו גרייכן אמעריקע אבער די פלענער זענען געטוישט געווארן און אמעריקע וועט ערשט באקומען די סמארט פאר טו.
די פירמע און איר היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער סמארט פירמע איז א אפטיילונג פון מערצעדעס וועלכע שטודירט און פראדוצירט די סמארט אויטאס. דאס איז אויך איינע פון די סיבות פארוואס עס איז געווארן אזא סוקסעס דערפון, ווייל מערצעדעס איז באוואוסט אלס א טייערע פירמע וועלכע פראדוצירט די וועלט'ס בעסטע אויטאס און אן אויטא וואס זיי מאכן קען נישט זיין צו שלעכט.
אבער נישט מערצעדעס איז געווען דער אויסטרעפער פון דעם סמארט קאנצעפט. עס איז געווען דער פרעזידענט פון די שווייצע זייגער פירמע סוואטש, ניקאלעס האיעק. האיעק איז א געלונגענער מענטש וועלכער האט באוויזן צוריק צו ברענגן די וועלט'ס זייגער ביזנעס קיין שווייץ נאכדעם וואס די יאפאנעזער האבן אנגעהויבן אוועקנעמען די ביזנעס. האיעק איז אן אינווענטירער וועלכע גלייכט צו מאכן נייע זאכן און עס איז אים איין טאג בייגעפאלן צו פראדוצירן א קליינע געלונגענע אויטא וועלכע יעדער זאל זיך קענען ערלויבן.
זינט האיעק האט נישט געהאט קיין שום ערפארונג אין די אויטא אינדוסטרי האט ער געזוכט א אויטא פירמע וועלכע זאל אינוועסטירן אינאייעם מיט אים און אנטוויקלן זיין חלום אויטא. ערשט האט ער זיך אנגעבינדן מיט די דייטשע אויטא פירמע וואלקסוועגן און זיין אויטא האט געזאלט זיין א הייבריד אויטא וועלכע'ס ציל איז געווען צו געבן א אויטא פאר יונגע מענטשן און זאל קענען פירן צוויי מענטשן און עטליכע פלעשלעך ביר (שפעטער האט מען דאס אויפגעטוישט צו וואסער). אבער די צוויי האבן זיך נישט געקענט פאראייניגן אויף א געשעפט און סוואטש האט איבערגעלאזט וואקלסוועגן און געשלאסן א געשעפט מיט דיימלער-בענז וועלכע איז די אייגנטומער פון אלע קרייסלער און מערצעדעס אויטאס.
די פראדוקציע האט זיך אנגעהויבן און עס האט אפגעקאסט פיל מער ווי מען האט זיך געראכטן וואס האט געמיינט אז די אויטאס וועלן דארפן קאסטן פיל מער ווי מען האט ארגינעל געפלאנט. סוואטש איז געווען זייער אומצופרידן דערפון און האט זיך ארויסגעצויגן פון דעם געשעפט און מערצעדעס האט באשלאסן אנצוגיין ווייטער מיט די פלענער. מערצעדעס האט זיך פאראייניגט אין טייל מיט עטליכע אויטא פירמעס וועלכע זענען אויסגעצייכנט אין קליינע אויטאס און דער סמארט קאר איז געבליבן לעבן.
דער נאמען סמארט איז געגרינדעט געווארן פון דעם געשעפט צווישן סוואטש און מערצעדעס. די בוכשטאבן עס. און עם. רעפרעזענטירן די צוויי פירמעס סוואטש און מערצעדעס און דאן קומט דאס ווארט ארט וואס רעפרעזענטירט די קונצווערק פון דער אויטא.
אויף דערווייל זענען די סמארט אויטאס פארשפרייט אין 30 לענדער ארום די וועלט. דאס מערסטע פארקויפט זיך דאס אין אייראפע און דערנאך קומט אזיע און דערנאך קאנאדע וואו עס האט דעגרייכט א יאר צוריק און איז אויספארקויפט געווארן אין מינוטן. אבער די ריכטיגע מארקעט וועט זיך ערשט אנהייבן ווען עס וועט גרייכן אמעריקע, ערווארטעט אין עטליכע מאנאטן. דער אויטא האט נישט געקענט דעגרייכן די זיכערהייט סטאנדארטן וואס די אמעריקאנער טראנספארטאציע פארלאנגט פון אלע אויטאס אין אמעריקע און א פירמע פון קאליפארניע מיט'ן נאמען זעפ האט זיך אונטערגענומען צו מאדיפיצירן דעם אויטא און זי וועט דאס דערנאך פארקויפן איבער'ן לאנד.
די פירמע זעפ האט אסאך ערפארונג מיט קליינע אויטאס, סקוטערס, און מאטארביציקלעך. אבער די פירמע איז נישט אזא פאראנטווארטליכטע פירמע און סמארט האט נישט מסכים געווען צו פארקויפן פאר איר דירעקט. זעפ איז געווען געצווינגן צו שליסן א געשעפט מיט א דריטע פארטיי פירמע פון אייראפע וועלכע וועט קויפן די אויטאס פון סמארט און דאס ווייטער פארקויפן צו זעפ וועלכע וועט דאס מאדיפיצירן צו אמעריקאנער סטאנדארטן און דערנאך קענען פארקויפן אין אמעריקע.
זעפ וועט טוישן די לעקטערס און טייל עלעקטראנישע אפטיילונגן און וועט צולייגן עירבעגס און נאך עטליכע קלייניקייטן. אין 2006 האט זעפ ארויסגעלייגט דעם אויטא אויף אי-בעי פאר א ליציטאטציע ווער עס וועט באקומען דעם ערטשן אמעריקאנער סמארט קאר. די ליציטאציע איז באטראכט געווארן דורך 21,000 מענטשן און 71 מענטשן האבן געלייגט א ביד דערויף און איינער פון אריזאנע האט דאס אין די ענדע געווינען פאר דעם סומע פון $35,000. דער סמארט וועט אבער נישט קאסטן אזויפיל און מען רעכנט זיך צווישן 13 און 15 טויזענט דאלאר וואס מיינט אז דער ערשטער אויטא האט זיך פארקויפט פאר מער ווי דאפעלט.
דער סמארט אויטא איז דערווייל א סוקסעס פאר איר סארט מארקעט אבער איז נאך אלץ א וויץ קעגן די ריכטיגע אויטא מארקעט. די פירמע האט דערווייל פארקויפט ארום 150,000 שטיק דערפון אבער לייגט גרויסע האפענונגן אז די אמעריקאנער וועלן דאס אויסכאפן און ברענגן איר ענדגילטיגער סוקסעס. מיט אזעלכע הויכע גאזאלין פרייזן איז טאקע דאס בעסטע צייט פאר די פירמע צו קענען פארווירקליכן אירע פלענער.
ווי עס הייסט יעצט וועט זעפ פארקויפן די סמארט אויטאס אין אמעריקע'ס 5 גרעסטע שטעט און לויט ווי שטארק עס וועט גיין לויט דעם וועט זיך ווענדן איר צוקונפט. שטודיעס ווייזן אז אין דורכשניטליך זיצן נאר 1.2 מענטשן אין אן אויטא וואס מיינט אז א גרויסע צאל מענטשן פארן רוב מאל אליינס און א סמארט קאר קען זיין א גוטע זאך פאר זיי. עס איז סטייליש, שטארק, ביליג, און פארט זייער גוט. און מען דארף זיך אויך נישט שעמען דערמיט ווייל נאך אלעם איז עס א מערצעדעס.


text:
פויבסט
- דער פּױבּסט אדער פּאַפּסט איז דער העכסטער רעליגיעזער גלח פון קאטאליקן.
- דער פויבסט וואוינט אינעם וואטיקאן אין רוים, און דארט פירט ער אן מיט די קאטוישלישע רעליגיע איבער דער גארער וועלט.
- עס זענען פאראן א געשאצטע ביליאן מענטשן, וועלכע אנערקענען דעם פויבסט אלס זייער העכסטער רעליגיעזער פירער.
ווי אזוי ווערט מען א פויבסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין וואטיקאן איז דא א שטרענגער געזעץ, אז קיינער קען נישט פארטרעטן קיין שום שטעלע, אן דער הסכמה פונעם וואטיקאן. דאס געזעץ גילט יעדן גלח, בישאף, ארציבישאף, קארדינאל און גייט ביזן פויבסט זעלבסט.
דער פויבסט קען נישט ווערן אויסדערוויילט צו זיין פאזיציע, נאר דורך ספעציעלע וואלן אין וועלכן נאר קארדינאלן קענען שטימען. די שטימען זענען אין שטארקן געהיים, און קיין שום געהילף אדער פרעמדער פערשוין טאר נישט דארט זיין ביים ערוויילן א פויבסט.


text:
11טן נאוועמבער
11 נאוועמבער איז דער 315טער טאג פון יאר (316טער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 50 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1572 - דער אסטראנאם טיכא בראהע אנטפלעקט א סופערנאווע אין דער קאסיאפעיע קאנסטעלאציע.
- 1675 - גאטפריד לייבניץ ווייזט צום ערשטן מאל די אינטעגראל רעכנונג צו דערגיין דעם שטח אונטער דעם גראף פון דער פונקציע (y = f(x.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1821 - פיאדאר מיכאילאוויטש דאסטאיעווסקי, פון די חשוב'סטע רוסישע שרייבער (געש' 1881)


text:
שמואל בוטח
שמולי בוטח איז א גלענצענדער רעדנער און שרייבער. ער איז געווארן אלס יונגער בחור נתקרב צו אידישקייט דורך א חב"ד שליח, און זינט דעמאלטס איז ער טעטיג אליין אין קירוב, אבער זיין קירוב רחוקים האט זיך פארשפרייט מער ארויס פון די גרעניצן פון אידישקייט, ער האט גענומען זיין טאלאנט צו רעדן יוניווערסאל צו מענטשן פון אלע פעלקער זיי נענטער צו ברענגן צו גאט.
אנגעהויבן זיין קאריערע האט ער אין סידני וואו ער האט געלערנט סמיכה אין דעם דארטיגן ליובאוויטשער ישיבה און געווען טעטיג צו לייגן תפילין און מקרב זיין די דארטיגע אידן.
זיין הויפט הצלחה האט ער געהאט ווען ער איז געווען דער שליח אין אקספארד אוניווערסיטעט. הונדערטער אידישע סטודענטן האבן געקלעבט צו זיין כאריזמאטישער פירערשאפט, און האבן אנטייל גענומען אין זיין "לחיים סאסייעטי" חב"ד הויז, און אירע אקטיוויטעטן.
פון דארטן האט ער גענומען זיין טאלאנט צו דער וועלט; נעמליך דער אפענער צוגאנג פון תורה צו די אינטימסטע טיילן פון א מענטש'ס לעבן, זיין בוך "כשר סעקס" איז געווארן א בעסט סעלער, היינט צוטאגס שרייבט ער ביכער יעדע פאר חדשים א נייע, און האט א טעלעוויזיע און ראדיא שוי, הויפטקווארטירט פון ניו זשערסי, מיט צוהערער דורכאויס אלע שטעט אין אמעריקע.
- עס איז מערקווירדיג, אז טראץ די טענות וואס די פרומע האבן קעגן אים אז ער האט גענומען אזא באהאלטענע נושא ווי סעקס און מיט דעם געווארן באקאנט, גייט ער נישט אין ערגעץ נישט אן די באגלייטונג פון זיין ווייב, ער האט ניין קינדער און זי איז אוואדאי פארנומען ביזן קאפ מיט הויז ארבייט, דאך פארט ער ניט אין ערגעץ נישט צו אין פובליק אויפטריטן צו פריוואטע סטודיאו אדער בוך אונטערשרייבן אן זיין רעביצן.
אצינד לויפט ער פאר א קאנגערס זיך אין ניו דזשערזי אויף די רעפובליקאנער פארטיי
זיינע ביכער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קאושער סעקס
- קאושער יוזל
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אן ארטיקל פון אים אין דזשואיש פרעס אפצופרעגן די שרייבערין יוטא האלבערשטאם איבער דער טעמע צי פרויען דארפן זיך שיין מאכן
- רב קאנדידירט זיך פאר קאנגרעס אלס רעפובליקאנער ביי בחדרי חרדים


text:
געדרוקטער שטראמקרייז
א געדרוקטער שטראמקרייז (ענגליש: Printed Circuit Board, אין ראשי תיבות: PCB) איז א טאוול אויף וואס ליגן עלעקטראנישע קאמפאנענטן וואס שאפן א שטראמקרייז. די קאמפאנענטן זענען פארבונדן און עלעקטרישע דראטן, נאר מיט קופערנע פאַסן וואס זענען געדרוקט אויפן טאוול, געמאכט פון א מאטעריאל וואס פירט נישט דורך. געדרוקטע שטראמקרייזן זענען נישט טייער, און אין אלגעמיין זייער געטרוילעך.
דער געדרוקטער שטראמקרייז קומט אויסצוטוישן די אלטע סיסטעם פון פארבינדן עלעקטראנישע קאמאפאנענטן מיט דראטן, א טייערע, פאמעלעכע און פארפלאנטערטע סיסטעם געמאכט מיט דער האנט.
א געדרוקטער שטראמקרייז קען זיין איינזייטיק (מיט איין קופערנער שיכטע), צווייזייטיק (מיט צוויי קופערנע שיכטעס) אדער פילזייטיק. די פארשידענע שיכטעס ווערן פארבונדן דורך לעכער.


text:
דייטשיש
דײַטשיש אָדער דײַטש (אויף דײַטשיש: Deutsch - דויטש) איז אן אינדאָ-אײראפעאישע שפראך װאָס מען רעדט אין עטלעכע מדינות אין דער װעלט. דײַטשיש איז אײנע פון די פאפולערסטע שפראכן אין דער גארער װעלט. עס װערט גערעדט װי מאמע לשון פאר איבער הונדערט מיליאן מענטשן.
דײַטשיש איז די פרינציפיעלע און אפיציעלע שפראך פון דײַטשלאנד, עסטרײַך און ליכטנשטײן און אײנע פון די אפיציעלע שפראכן אין דער שװײץ און לוקסעמבורג. די שפּראַך איז זײער אַ כּלערלײיקע: ס'איז דאָ אַ סך דיאַלעקטן. פֿונדעסטװעגן, ס'איז אַ באַשטימטע נאָרמע, װאָס הײסט הױך-דײַטש, אָדער קאָרעקט זאָגן סטאַנדאַרט דײַטש. די נאָרמע װערט באַניצט אין שולעס, אוניװערסיטעטן, פֿאר אָפֿיציעלע דאָקומענטן, אין אַלע מלוכישע אינסטיטוציעס און אין מאסן מעדיע און ליטעראַטור. דעם הױך-דײַטש לערנען אױסלענדער אַלץ אַ פֿרעמדע שפּראַך בײַ שפּראַך קורסן. דער דײַטש-שפּראַכיקער לײַט רעדט הױך-דײַטש אָדער אַ דיאַלעקט אָדער בײדע. אין שטעט רעדן מענטשן בדרך-כּלל הױך-דײַטשיש, צו מאָל מיט קלײנע לאָקאַלע װאַריאַציעס. לדוגמא, די נאָרמעס אין דײַטשלאַנד, עסטרײַך און דער שװײץ צײכענען זיך אױס אין באַנוצונגען פֿון עטלעכע װערטער און אױסדריקן.
די כּלערלײקײט פֿון דײַטשיש שטאַמט פֿון לפֿי-ערך אַנומלטיקע פֿאָרמירונג פֿון דער נאָרמע. סטאַנדאַרט דײַטשיש קומט פֿון מיטל הױך דײַטשיש און עטלעכע װאַריאַנטן פֿון דאָזיקער מיטל-עלטערישער שפּראַך זענען געװען די מקורים אױך פֿאַרן גערמאַנישן קאָמפּאָנענט פֿון דער יידישער שפּראַך.
די דייטשע שפראך איז שטארק אויפגעכאפט און צעשפרייט אין גאנצן לאנד. אפילו די אימיגראנטן און עטנישע מינאָריטעטן רעדן א דייטש. נאך אלץ זענען פאראן אַ סך פון די גרופעס וועלכע רעדן זייערע אייגענע שפראכן. די איינוואוינער פון אויסערן לענדער רעדן אויך זייערע אייגענע שפראכן. אלע שטאטישע שולעס לערנען נאר די אפיציעלע דייטשע שפראך. עס ווערט געשאצט אז ארום 71 מיליאן דייטשע איינוואוינערס רעדן דייטש אלס זייער מאמע לשון, דאס איז איינע פון די גרעסטע ציפערן אין א מאדערניזירטן לאנד.
אין אנדערע לענדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די גרענעצן פון דייטשלאנד זענען פאראן ארום 10 מיליאן מענטשן װאָס רעדן דייטש איבער דער וועלט. עסטרייך האט ארום 7 מיליאן דייטש רעדנדיגע, שווייץ האט 3.5 מיליאן דייטשע רעדנדיגע און לוקסעמבורג ארום 300,000. אויך אין צפון איטאליע און אין די פראנצויזישע ראיאנען פון עלזאס און לאטארינגיע געפינט מיט געמיינדעס וואו מען רעדט דייטשיש.
עס איז פאראן נאך א געוואלד מיט דייטש רעדנדיגע איבער אייראפע וועלכע זענען אנטלאפן פון דייטשלאנד דורכאויס און נאך דעם צווייטן וועלט קריג.
אין אמעריקע איז פאראן א גרויסע גרופע פון דייטשע רעדנדיגע אין פענסילוועניע. די גרופע ווערט אנגערופן די פענסילוועניע דויטש. די גרופע האט אימיגרירט פון דייטשלאנד קיין אמעריקע אינעם 18טן יארהונדערט און זיך באזעצט אין דרום-מזרח פענסילוועניע. אין קאנאדע איז פאראן ארום 330,000 דייטש רעדנדיגע, אין בראזיל ארום א האלב מיליאן, און אין דער ארגענטינע ארום 250,000.
וויקיפעדיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די דייטשישע וויקיפעדיע איז די גרעסטע נאך דער ענגלישער, און פארמאגט היינט איבער איין מיליאן ארטיקלען.


text:
אקירא קוראסאווא
אַקיראַ קוראסאַוואַ (יאפאניש: 黒澤 明; 23סטן מערץ 1910 - 6טן סעפטעמבער 1998) איז געווען א יאפאנעזער רעזשיסאר, סצענאר שרייבער און פילם פראדוצירער.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קוראסאווא איז געבוירן געווארן אין 1910 אין דעם אמארי דיסטריקט פון טאקיא, דער אכטער און יונגסטער קינד אין דער פאמיליע. זיין פאטער איסאַמו איז געווען פון א סאמוריי משפחה, און זיין מוטער שימאַ איז געווען פון א סוחר'ס משפחה אין אסאקא.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין דער פילם אינדוסטריע אין 1936. נאך עטלעכע יאר אין פילמען האט ער ארויסגעגעבן זיין ערשטן פילם ווי רעזשיסאר אין 1943, סאַנשירא סוגאַטאַ.
אין 1945 האט ער געהייראט יאקא יאַגוטשי, אן אקטריסע אין זיין פילמען.
ער איז געשטארבן אין 1998 אין טאקיא.


text:
נאגער
נאָגערס זענען א טאלק פון וועגעטאריע זויגערס. זיי זענען די גרעסטע טאלק אין דער קלאס פון זויגערס, מיט 40 פאמיליעס, 350 מינים און מער ווי 2200 זגאלן.
נאגערס האבן באזונדערע ציינער. אינעם אויבערשטן קינבאק זענען צוויי לאנגע שניידציין. קעגנאיבער אינעם אונטרעשטן קינבאק וואקסן און אויפהער צוויי ציין. דער נאגער מוז כסדר בייסן און ניצן די ציין כדי זיי זאלן נישט וואקסן צו לאנג. מיט די אונטערשטע ציין קען דער נאגער אויך גראבן.
נאגערס האבן נישט קיין וואלפציין.
נאגערס געפינען זיך אין אלע קאנטינענטן אחוץ אנטארקטיקע.
ביישפילן פון נאגערס זענען מייז, שטשורן, וועווערקעס, האמסטערס און ביבערס.


text:
אומארגאנישע כעמיע
אומארגאַנישע כעמיע איז די שטודיע פון כעמישע פארבינדונגען וואס זענען נישט ארגאניש. דאס פעלד נעמט איין אלע פארבינדונגען וואס אנטהאלטן נישט קוילנשטאף און אויך אלע וואס ווערן נישט שטודירט אין ארגאנישער כעמיע.
די הויפט טעמעס פון אומארגאנישער כעמיע זענען די שטודיע פון קריסטאלן און געפלעכטן.
צענטראלע באגריפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אומארגאנישע פארבינדונגען זענען אפט יאנישע פארבינדונגען, וואס זענען צוזאמגעשטלעט פון קאטיאנען און אניאנען פארבונדן צוזאמען, צום ביישפיל, MgCl2, וואס באשטייט פון מאגנעזיום קאטיאנען Mg2+ און קלאריד אניאנען Cl−.


text:
מאלי פיקאן
מאלי פיקאן (28סטן פעברואר 1898 (ניו יארק) - 5טן אפריל 1992 (לענקסטער, פענסילוועניע).) געבוירן מיטן נאמען מלכה אפיקון (מארגארעט), איז געווען איינע פון די מערסט באוואוסטע אקטריסעס, אויפן יידישן האריזאנט, אין דעם לאוער איסט סייד ניו יארק.
זי איז געווען א טעאטער שפילער, און א פילם אקטיאר, ווי אויך איז זי געווען א קאמפאזיטארין, ווי אויך האט זי אסאך ערשיינט אויפן טעלעוויזיע, אין די פאראייניקטע שטאטן. אנהייב פון איר קאריערע, האט זי בעיקר זיך באנוצט מיט יידיש, איבער די יארן איז זי אריבער אויך צו ענגליש.
איר פאמיליע זענען געווען אימיגראנטן, איר מאמע פון קיעוו, אוקראינע. איר טאטע פון ווארשע פוילן. ווען זי איז אלט געווען דריי יאר, איז איר משפחה אריבער קיין פילאדעלפיע.
אין איר צענדליק יארן, האט זי שוין אנגעהויבן אויפטרעטן, און זי האט געטראפן איר וועג, צום יידישן טעאטער אויף סעקאנד עוועניו. אין טעאטער האט זי זיך באקענט מיט יעקב קאליטש, מיט וועם זי האט געהייראט.
פיקאן האט געשפילט אויף עטליכע שטומע פילמען, און אין יאר 1936, איז זי געווען אקטריסע אויף איר מערסטע פאפולערע פילם, יידל מיטן פידל, אין וועלכע זי גייט נאך געלט, אינאיינעם מיט איר טאטע, אבער מורא האבנדיק ארומצופארן אלס מיידל, פארשטעלט זי זיך ווו א יינגל. אין וועלכן זי שפילט אין א טרופע פון קלעזמער שנארערס, וואס וואנדערן איבער פוילן, צו פארדינען א שטיקל ברויט.
אום 5טן אפריל 1992 איז זי נפטר געווארן, זי האט געליטן פון אלצהיימערס קרענק, און זי איז באגראבן אין טעאטער טייל, פון מאונט חברון בית החיים.


text:
דוד לאו
הרב דוד ברוך לאַו (געב' כ"א טבת תשכ"ו) איז דער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל. ער איז געווען דער ערשטער רב פון שוהם און נאכהער דער הויפט רב פון מודיעין. ער איז א זון פון הרב ישראל מאיר לאו, א פריערדיקער הויפט רב פון ישראל און היינט הויפט רב פון תל אביב.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב דוד איז געבוירן געווארן אין תל אביב, כ"א טבת תשכ"ו, צו זיין פאטער הרב ישראל מאיר לאו און זיין מוטער מרת חיה יוטא, א טאכטער פון הרב יצחק ידידיה פרענקל. ער האט געלערנט אין יישוב החדש אין תל אביב און אין בית מתתיהו אין בני ברק.
ער האט געהייראט צפורה, די טאכטער פון הרב יצחק רלב"ג, א מיטגליד פונעם הויפט-ראבינאט ראט און אן אמאליגער פארזיצער פונעם ירושלימער רעליגיע-ראט, און זיין ווייב הדסה.
ער איז געווארן דער ערשטער רב פונעם יישוב שוהם. ווען מ'האט אויפגעשטעלט די שטאט מודיעין האט מען באשטימט הרב דוד דעם אשכנזישן הויפט רב.
ער האט רעדאקטירט די שו"ת "יחל ישראל" פון זיין פאטער, הרב ישראל מאיר לאו. אין תשס"ח האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר "משכיל לדוד".[1]
י"ז אב תשע"ג האט מען אים געוויילט דעם אשכנזשישן הויפט רב פון ישראל, ביי די 47 יאר, דער יונגסטער צו ווערן געוויילט צו דעם אמט. ער האט געהאט דעם שטיץ פונעם פרעמיער מיניסטער, בנימין נתניהו, און פון די ש"ס און יהדות התורה פארטייען.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ יחל ישראל, מודיעין, תשס"ח, ביי HebrewBooks


text:
טוקאן
די טוקאנען אדער פעפער-פרעסערס זענען א משפחה פון טראפישע פויגלען. די משפחה איז כולל פינף מינים און בערך פערציג זגאלן.
טוקאנען וואוינען אין טראפישע וועלדער אין צענטראל און דרום אמעריקע. זיי פליען נישט אין די קאלטע לענדער במשך די זומער חדשים.
א טוקאן האט א לאנגען שארפן שנאבל און קורצע פליגלען; ביי א טייל פון זיי איז דער שנאבל לענגער פונעם גוף.
זיי עסן בעיקר פירות אבער זיי עסן אויך אינסעקטן, קליינע יאשטשערקעס און אייער פון אנדערע פויגלען.
א טוקאן מאכט זיין נעסט אין א לאך וואס ער טרעפט אין דעם שטאם פון א בוים.די נקבה לייגט 2-4 ווייסע אייער אויף א מאל.
א טוקאן קען לעבן ביז 50 יאר (נישט אזוי לאנג אין געפענגעניש).


text:
טעאריע
טעאריע איז א טיפע לערע, א געדאנק אדער א מיינונג וואס איז נישט אויפגעוויזען געווארן שווארץ אויף ווייס אז אזוי איז עס במציאות, נאר עס איז א שטארקע מעגליכקייט אז ס'קען' זיין אזוי, באגלייט מיט א שטארקע הסבר פארוואס עס איז אזוי פארשטענדליך.
אין װיסנשאַפֿט, אַ טעאָריע איז אַ דערקלערונג װאָס איז געבױט אױף אַ קאָלעקציע פֿון פֿאַקטן. למשל דאַרװינס טעאָריע איז געבױט אױף אַ סך פֿאַקטן װעלכע זײַנען מסביר די טעאָריע פֿון עװאָלוציע אָן קײַן סתּירות. אָבער מען רופֿט עס נישט "אַ פֿאַקט" װײַל די טעאָריע אַלײן איז נישט דערװיזן געװאָרן.


text:
וואהלין
וואהלין (אוקראיניש: BoлиHb, פויליש: Wołyń, רוסיש: BoлыHb, ליטוויש: Volynė ) איז א היסטארישער פראווינץ אין היינטיקן מערב-אוקראינע צווישן דעם פריפעט טייך און דעם מערב בוג טייך, צו דער צפון זייט פון גאליציע און פאדאליע. אין דעם ראיאן איז פאראן פון די עלטסע סלאווישע יישובים אין אייראפע. טיילן פון דעם היסטארישן וואהלין שאפן די היינטיקן וואהלינער, ראוונער און אויך (טיילווייז) זשיטאמירער און טארנאפאלער גובערניעס, ווי אויך א חלק פון פוילן.
צווישן די חשובע שטעט אין וואהלין ווערן גערעכנט אויך לוצק, קאוואל, קרעמניץ און זווהיל. אסאך יידישע שטעטלעך זענען געווען אינעם פראווינץ.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Michael Jones (2000). The New Cambridge Medieval History. Cambridge University Press, 770. ISBN 0-521-36290-3.


text:
איטאליענער
איטאליענער (איטאליעניש: italiani) זענען אן עטנישע גרופע פון איטאליע, וואס האבן אן איטאליענישע קולטור און ייחוס, און רעדן איטאליעניש ווי מוטערשפראך. געזעצלעך אבער, זענען נאר בירגער פון דער איטאליענישער רעפובליק איטאליענער.
ריכטיק פאר 2010, וואוינען 56 מיליאן איטאליענער אין איטאליע, מיט נאך 500,000 אין דער שווייץ און אנדערע שכנותדיקע לענדער. נאך 50 מיליאן איטאליענער וואוינען אין בראזיל, ארגענטינע און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
בארימטע איטאליענער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אלעסאנדרא וואלטא, פיזיקער
- מיקעלאנדזשעלא, מאלער
- גאלילעא גאלילעי, פיזיקער
- דזשארדאנא ברונא, פילאסאף
- לעאנארדא דא ווינטשי, גרויסער געלערנטער
- גוליעלמא מארקאני, דערפינדער פון ראדיא


text:
סאנרעמא קאנפערענץ
סאַנרעמאָ קאָנפֿערענץ איז געווען אן אינטערנאציאנאלע קאנפערענץ אין איטאליע אינעם יאר ה'תר"פ (אפריל 1920) וואס האט דיסקוסירט איבער ווי אזוי צו צעטיילן די מאנדאטן אינעם מיטל מיזרח. אין די קאנפערענץ האבן זיך באטייליגט פרעמיער מיניסטארן פון פארשיידענע לענדער: בריטאניע, פראנקרייך, איטאליע, גריכלאנד און די פארטרעטער פון יאפאן און בעלגיע.
די אנטשיידונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון אירע אנטשיידונגען איז געווען, צי זאל דער בריטישער מאנדאט הערשן אויף ארץ ישראל, מיט א צוועק צו העלפן די יידן זאלן באקומען אין דער צוקונפט זעלבסטשטענדיקייט אין ארץ ישראל (אין באציונג צו דער באלפורס דעקלאראציע). וויא אויך ווער זאל הערשן איבער יארדאניע, און איראק.
און פראנקרייך וועט הערשן איבער סיריע, און לבנון, אלס פראנצויזישער מאנדאט.


text:
בעניטא מוסאליני
בעניטא אמילקארע אנדרעא מוסאליני (איטאליעניש: Benito Mussolini; 29סטן יולי 1883 - 28סטן אפריל 1945) האט איינגעפירט א דיקטאטור הערשאפט אין איטאליע, און ער האט געהערשט דארט פון 1922 ביז 1943. ער האט אפגעשאפן די דעמאקראטיע, און ער האט אויפגעשטעלט א רעגירונג באזירט אויף פאשיזם, וואס האט געהערשט מיט אן אייזערנעם פויסט, און האט טעראריזירט די באפעלקערונג.
זיין אפציעלע נאמען איז געווען דוטשע (Duce), וואס מיינט הערשער, אין איטאליעניש. גענומען פון דער היסטאריע פון איטאליע, ווען די אמאליגע קיסרים פלעגן אזוי גערופן צו ווערן.
עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן געזען אין מוסאליני, איינער וואס ברענגט צו א סטאבילע צושטאנד, ספעציעל נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, און שפעטער א שווערע רעסעסיע אין אייראפע, און די וועלט ווירטשאפט קריזיס, פון יאר 1929. אויך איז אנגענומען געווארן אלס איינער וואס וועט אפהאלטן איטאליע, פון אריינפאלן צו די הענט פון די קאמוניסטן.
מוסאליני האט אנגעפירט דאס לאנד אויף אן אגרעסיווע שטייגער, און אימפעריאליסטיש, ער איז געווען א גורם צו א בירגער קריג, און אקופאציע פון פרעמדע ארמייען. זיין הערשאפט האט ער פארזיכערט, דורך א מיליציע, גערופן שווארצע העמדער, וואס האבן אונטערדרוקט קעגנער, און סתם ציווילע בירגער, און מענטשען רעכט איז איגנארירט געווארן.
מוסאליני איז נישט געווען פארעכנט אלס אנטיסעמיט, און ביזן יאר 1938, זענען נישט איינגעפירט געווארן, ראסע געזעצן. שפעטער אבער נאכן ווערן אליאירט מיט נאצי דייטשלאנד, האט מוסאליני איינגעפירט געזעצן קעגן יידן, און שפעטער איבערגעגעבן יידן צו די נאציס, ווי זיי זענען שפעטער אומגעברענגט געווארן.
אין 1943, האט די פאשיסטישע העכסטע ראט, אפגעזאגט מוסאליני פון אמט, נאכן געוועלטיקן פאר 21 יאר. דאס איז געווען שוין נאכדעם וואס די אליאירטע קרעפטן האבן אינוואדירט, און באפרייט דרום איטאליע. דייטשלאנד, האט דעריבער איינגענומען צפון איטאליע, און געשטעלט מוסאליני אלס רעגירער, אונטער נאצי פראטעקטאראט, פאקטיש איז ער געווען א בלינדער האן פון דייטשלאנד. איטאליענע אויפשטענדלער האבן געפירט א קאמף קעגן זיין רעגירונג, וואס איז גערופן געווארן די סאלוי רעפובליק. ביי דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער פרובירט אנטלויפן קיין עסטרייך. פארטיזאנער האבן אים געכאפט, און ער איז אומגעברענגט געווארן דורך זיי, און שפעטער איז זיין קערפער געברענגט געווארן קיין מילאנא, וואו די מאסן האט באלעסטיקט זיין קערפער.


text:
מאדים
דער מאדים אָדער מאַרס (ענגליש: Mars) איז דער פערטער פלאנעט פון דער זון, וועלכע געפינט זיך א דורכשניט ווייט פון 130 מיליאן מייל ווייט פון דער זון וועלכע איז געשאצט צו בערך 80 מיליאן מייל פון דער ערד. מאדים איז די צווייטע קלענסטע פלאנעט אין דער זון סיסטעם, נאך מערקור. מאדים האט צוויי קליינע לבנות, פאבאס און דעמאס.
מאדים ווערט גערופן דער "רויטער פלאנעט"—צוליב דער אייזן אקסיד אויף זיין אייבערפלאך זעט ער אויס רויטלעך. מאדים איז אן ערדישער פלאנעט, צוינויפגעשטעלט בעיקר פון שטיינער און מעטאלן. ביז 1965 האט מען געמיינט אז אפשר האט מאדים פליסיק וואסער אויף זיין אייבערפלאך. מיט די סאטעליטן וואס מען האט געשיקט אריבער מאדים פארשטייט מען היינט אז עס געפינט זיך אייז אויף די פאלוסן פון מאדים.
די אטמאספער פון מאדים איז זייער דין, מיט א סך קוילן זייערס און ווייניק זויערשטאף. אזוי ווי מאדים איז ווייטער פון דער זון ווי די ערד, און האט נישט קיין סך לופט, זענען די טעמפעראטורן נידעריקער ווי אויף דער ערד.
די סקארע פונעם פלאנעט האט א דורכשניט די פון 50 ק"מ, און די גרעסטע געדיכטקייט איז 125 ק"מ.
אינהאַלט
אלגעמיינע אינפארמאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מאדים איז העלפט די גרייס פון דער ערד מיט 6,721 ק"מ (בערך 4,000 מייל) אין דיאמעטער ביים עקוואטאר קעגן דער ערד'ס איבער 8,000 מייל אין דיאמעטער. (די לבנה איז בערך א פערטל די גרייס פון דער וועלט מיט בערך 2,000 מייל אין דיאמעטער.) אויך איז ער ווייניגער געדיכט ווי די ערד, און דערפאר האט מאדים 15% פונעם פארנעם פון דער ערד אבער נאר 11% פון איר מאסע. מאדים דרייט זיך אויף זיין אקס איינמאל אין 24 שעה'ן מיט 37 מינוט, וואס איז די לענג פון א טאג אויפן פלאנעט. דער אקס פון מאדים איז אנגעבויגן, אזוי ווי דער אקס פון דער ערד, במילא האט ער אויך פיר צייטן פונעם יאר.
אזוי ווי אלע פלאנעטן (אבער אנדערש ווי די לבנה וועלכע רינגלט ארום דער ערד) טוט דער מאדים ארומרינגלען די זון, אויף א גרעסערן רינג (אָרביט) וועלכע געדויערט איר 686.98 טעג (בערך 1,8 ערד יאר) מיט א גיך פון 24.13 ק"מ א סעקונדע (איבער 50,000 מייל פער שטונדע). דער פלאנעט איז 1.52 מאל אזוי ווייט פון דער זון ווי די ערד, דערפאר באקומט ער נאר 43% אזויפיל ליכט פון דער זון.
דער רמב"ם שרייבט אז יעדער איינער פון די פלאנעטן נעבן דער זון זענען גלגלים פאר זיך און דאס האט מען זיך איבערגעצייגט מיט טעלעסקאפן ווען מען האט באמערקט אז דער מאדים האט צוויי לבנות, פאבאס און דעמאס, וועלכע רינגלען אים ארום גענוי ווי די לבנה רינגעלט ארום דער ערד. (מאכט נישט קיין טעות. די וועלט איז א (נאטירלעכער) סאטעליט פאר דער זון און די לבנה איז א סאטעליט פאר דער וועלט. דער מאדים איז א סאטעליט פאר דער זון און ער פארמאגט צוויי אייגענע סאטעליטן וועלכע רינגלען אים ארום. דער מאדים געפינט זיך נישט צווישן דער ערד און דער זון נאר געפינט זיך ווייטער ארויס פון דער ערד. דער מאדים איז א פלאנעט און די לבנה איז א לבנה.)
שיקן קאסמאס-שיפן קיין מאדים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען האט געלאנדעט אויף דער לבנה האט מען געטראפן א רונדיגע ערד קוגל בערך האלב די גרייס פון דער וועלט פיל מיט זאמד און שטיינער און גארנישט עפעס אנדערש דערויף. עס איז שוין יארן וואס מען איז נישט געווען אויף די לבנה און עס איז נישט פאראן קיין פלענער צו גיין דארט נאכאמאל אין דער נאנטער צוקונפט. אבער דער גלוסט צו גיין קיין מאדים איז פיל שטערקער ערשטנס וויבאלד מען איז נאך נישט געווען דארט און צווייטנס ווייל עס זענען פאראן אזעלכע וואס פרובירן זיך איינרעדן אז דארט איז אמאל געווען לעבן און זיי וויל טרעפן עפעס איבערבלייבענישן ווי וואסער אבער דערווייל אן ערפאלג. דער מאדים איז אויף דערווייל אויך א ליידיגע פלאנעט מיט רויטע זאמד און שטיינער און גארנישט מער וועלכע שווימט ארום אין קאסמאס און קיין שום מענטשליכער מוח קען נישט מסביר זיין פארוואס.
אסטראנאמען האבן ערשט באמערקט דעם מאדים אין דער ענדע פונעם 19טן יארהונדערט מיט די בעסטע טעלעסקאפן וואס מען האט דעמאלט פארמאגט. וואס זיי האבן געשריבן איז א געלעכטער היינט ווייל מיט סאטעליט בילדער זעט מען אז עס קוקט אויס גאר אנדערש ווי זיי האבן פארגעשריבן. ווען מען קוקט מיט א סאטעליט איז דער מאדים א רויטער פלאנעט מיט טונקעלע און ליכטיגע טיילן און עס קוקט אויס ווי עס פארמאגט אויך פארפרוירענע שפיצן וועלכע איז קאלירט ווייס.
פאר באלד הונדערט יאר האט די וועלט געגלייבט אז אויפן מאדים איז אמאל געווען לעבן וועלכע איז יא אדער נישט אויסגעשטארבן און אן א שיעור ביכער זענען ארויסגעקומען מיט פאנטאזיעס אז איין טאג וועלן די אויגעהונגערטע באשעפענישן פונעם מאדים אראפקומען אויף די וועלט און איר אינוואדירן. איין פאנטאזירער האט געשריבן אין נאמען פון א גרויסע אסטראנאמער אז אין די לעצטע יארן האבן די אויסגעהונגערטע באשעפענישן פונעם מאדים געגראבן קאנאלן פון די פארפרוירענע אייז און מיט דעם לעבן זיי נאך היינט דארט.
אין 1971, נאכדעם וואס נאס"א האט שוין געהאט געשיקט ראקעטן אין קאסמאס און אויך צו דער לבנה האט מען באשלאסן צו גיין ווייטער און באטראכטן דעם מאדים. נאס"א האט ארויפגעשיקט דעם מארינער 9 וועלכער האט צוריקגעשיקט בילדער און אנטוישט אלע פאנטאזירער ווען מען האט קלאר געזען אז אלעס איז תוהו ובוהו און עס באשטייט פון נישט מער ווי זאמד און שטיינער.
עטליכע יאר דערויף האט נאס"א ווידער ארויפגעשיקט א צווילינג ארביטער וועלכע זיי האבן גערופן וויקינג נומער איינס און צוויי. די ארביטער האבן אויך געלאנדעט אויפ'ן מאדים און ווידער צוריקגעשיקט בילדער פון א מדבר פון רויטליכע זאמד און שטיינער און גארנישט מער. זינט דאן האט מען געשיקט נאך עטליכע ארביטערס און אלע איינס ביי איינס האבן צוריקגעשיקט די זעלבע זאך און איז געווארן קלארער און קלארער. אום אוגוסט 12 2006, עטליכע טעג נאכדעם וואס דער שאטעל דיסקאווערי האט געלאנדעט, האט נאס"א ארויפגעשיקט א פרישע מאדים ארביטער וועלכע האט דעגרייכט דעם מאדים און מערץ 2007. דער לעצטער ארביטער רופן זיי די מארס רעקאנאסאנס וועלכע האט צוריקגעשיקט די בעסטע בילדער און אויך דריי-דעגרי בילדער.
וואסער אויף מאדים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זינט מען האט באמערקט אז עס איז פאראן ווייסע טיילן אויפ'ן מאדים איז דער פאנטאזיע אז עס איז פאראן וואסער דארט שטערקער געווארן און וויפיל מען האט דערווייל געשיקט קען מען נאך אלץ נישט דערגיין וואס דאס איז. פון די בילדער וועלכע די פילע ארביטערס האבן געשיקט קוקט אויס אז עס זענען פאראן דריי ראיאנען אויפ'ן מאדים. עס איז פאראן גלייכע אויבערפלאכן, בערגיקע אויבערפאלכן, און ווייסע בערגיקע ראיאנען וועלכע קוקן נישט אויס פיל אנדערש ווי די פאלאר ראיאנען ביי די צוויי שפיצן פון אונזער וועלט.
איר וועט אוודאי פרעגן: נו אויב מען זעט דאר אייז אפשר איז טאקע פאראן וואסער דארט? דער ענטפער איז אבער אז לויט וויפיל אונז פארשטייען מיר איז נישט מעגליך, בדרך הטבע, אזא זאך וויבאלד אין קאסמאס קען קיין וואסער אדער לופט נישט זיין. וואס יא איז דערווייל נישט קלאר אבער עס איז מעגליך אז עס איז טרוקענע אייז וועלכע איז געמאכט פון קארבאן דיאקסייד.
פון די טעסטן וואס די פארשידענע ארביטערס האבן גענומען האט מען אויסגערעכנט אז די אטמאספערע אויפ'ן מאדים איז אנדערש וואו אין קאסמאס וואו די סאטעליטן און שאטעלס פליען ארום. די אטמאספערע באשטייט פון 95 פראצענט קארבאן דיאקסייד (די וועלט פארמאגט ווייניגער ווי איין פראצענט) 2.7 אזאט (די וועלט האט 78 פראצענט) און קוים א פינפטל פון א פראצענט אקסיגען (די וועלט האט 21 פראצענט). דער טעמפרעאטור איז געוואנדן לויט דער זון. ווען די זון שיינט איז דארט צווישן 220 און 70º פארענהייט און ווען די זון שיינט נישט איז דארט צווישן מינוס 140 און מינוס 20º פארענהייט. אין עטליכע מינוטן קען זיך די טעמפעראטור זיך טוישן מיט 60º פארענהייט.
נאך אן אינטערעסאנטע זאך וואס מען איז געוואויר געווארן ווען מען האט באזוכט דעם מאדים איז די טונקעלע און ליכטיגע טיילן פון דעם פלאנעט. די פאנטאזיעס פלעגן גיין אז די טונקעלע ערטער מיינען קאנאלן און געוואוקסן אבער ווען די שטודיעס זענען געווען טיף אינעם פראצעס האט מען אנגעהויבן באמערקן אז עס זענען פאראן זאמד שטורעמעס אויף ריזיגע ראיאנען וועלכע קענען אנהאלטן לאנגע מאנאטן. סייענטיסטן זאגן יעצט אז צו יעדע צייט איז פאראן זאמד שטורעמעס און דאס איז וואס מיר זעען טונקעלע און ליכטיגע ראיאנען ווען מען קוקט מיט א טעלעסקאפ.
פון וואס די זאמד שטורעמעס קומען קען נאך נישט ערקלערט ווערן אבער מען שטעלט זיך פאר אז דאס פאסירט פון די שרעקליכע היץ פון די זון וועלכע'ס היץ די זאמד זאפט איין און הייבט אונטער די גרינגערע שטויבלעך און פארמירט א שטורעם.
וויסנשאפטלער גלייבן אז פארשידענע טאלן און בערג אויפ'ן מאדים זענען געשאפן געווארן מיט די יארן און טוישט זיך כסדר. זיי גלייבן אז געוויסע זאכן פונעם קאסמאס קלאפן אריין דערין און דאס שאפט גרויסע לעכער און ווי עס שטעלט זיך יעצט ארויס זענען פאראן וואולקאנען אויפ'ן מאדים וועלכע שאפן בערג. אגב, דאס זעלבע גלייבט מען וועגן די ערד. עס איז זיכער אז וואולקאנען האבן געשאפן בערג אבער זיי האלטן אז פאלנדיגע שטיקער פון קאסמאס האט געשאפן לעכער במשך די יארן. זיי ווייזן אן אויף א שטח אינעם מדבר פון קאליפארניע וואו עס איז פאראן א גרויסע און טיפע לאך פון עטליכע מייל און זיי קענען נישט זען עפעס אנדערש נאר אז א ריזיגע שטיק פון קאסמאס איז דארט געפאלן לויט זיי מיט עטליכע הונדערט יאר צוריק.
עס איז פארשטענדליך אז אויב עס וועט געלונגען פאר נאס"א עווענטועל ארויפצושיקן לעבעדיגע מענטשן קיין מאדים וועלן אלע פאנטאזיעס צונישט ווערן און מען וועט טרעפן א ליידיגן פלאנעט וועלכע דער מענטשליכער מוח וועט נישט פארשטיין פארוואס דאס איז באשאפן געווארן. מען וועט זיך טרעפן האבנדיג אויסגעגעבן הונדערטער ביליאנען דאלארן און צענדליגער יארן פון שטודיעס.
דער געיעג קיין מאדים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער געיעג קיין מאדים האט זיך שוין אנגעפאנגן אין די 60'גער יארן און זינט דאן האבן אמעריקע, רוסלאנד, אייראפע, און יאפאן צענדליגער מאל ארויפגעשיקט ארביטערס פון וועלכע טייל האבן נישט און טייל האבן יא געלאנדעט אויפן מאדים. דער געיעג האט שוין אפגעקאסט פיל מער ווי יעדע אנדערע קאסמאס מיסיע וויבאלד כמעט צוויי דריטל ראקעטס וועלכע מען האט אהינגעשיקט זענען דורכגעפאלן בעפאר מען האט געפארטיגט די מיסיע און טייל אפילו בעפאר מען האט אנגעהויבן. די קאסמאס אגענטורן ווייזן אן אז זייער אסאך זאכן קענען גיין אומריכטיג און דערפאר האט מען געהאט אזויפיל דורכפעלער אבער אין פאקט זענען אסאך פון די מיסיעס דורכגעפאלן מיט מער פשוט'ע זאכן ווי פארלירן קאמוניקאציע.
די ערשטע צו גיין קיין מאדים זענען געווען די רוסישע וועלכע האבן ארויפגעשיקט צוויי ארביטערס נאך אין 960' אבער ביידע זענען דורכגעפאלן. זיי האבן נאכגעשיקט נאך דריי צוויי יאר דערויף אבער אויך די דריי זענען דורכגעפאלן. צוויי זענען קיינמאל נישט ארויס פון די וועלט'ס ארביט און אן אנדערע וועלכע האט יא דעגרייכט זייער ווייט האט פארלוירן קאמיוניקאציע. צוויי יאר דערויף האט נאך איינס פארפעלט. טראץ רוסלאנד'ס דורכפעלער האט נאס"א באשלאסן אויך צו פרובירן און האט אנגעהויבן דעם מארינער פראגראם אין 964' און האט נאך יענעם יאר ארויפגעשיקט צוויי באזונדערע ארביטער מיט צוויי אנדערע ראקעטס פון וועלכע די ערשטע האט פארפעלט צו דעגרייכן דעם מאדים און די צווייטע האט סוקסעספול ארומגערינגעלט דעם רויטן פלאנעט. די ערשטע בילדער זענען געווען זייער אומקלאר און מען האט נאר אזויפיל געקענט זען אז דאס איז א רויטע פלאנעט מיט אסאך שטיינער.
נאך א מיסיע האט נאגעפאלגט אין 1969 ווען ביידע אמעריקע און רוסלאנד האבן ארויפגעשיקט צוויי ארביטערס יעדער איינע. אמעריקע האט געשיקט מארינער 8 און מארינער 9 און רוסלאנד האט געשיקט מארס 1 און מארס 2. דריי פון די ארביטער האבן דעגרייכט דעם מאדים 9 מאנאטן שפעטער און נאר דער מארינער 8 איז שטיין געבליבן ערגעץ. אבער צו די אנטוישונג איז פונקט געווען א שטארקע זאמד שטורעם אויפ'ן מאדים און די בילדער האבן גארנישט געקענט ווייזן. מען האט געווארט עטליכע וואכן און ערשט דערנאך האבן די ארביטער אנגעהויבן אראפשיקן קלארע בילדער און מען האט צום ערשטן מאל געקענט זען די ווייסע פארפרוירענע טיילן ביים שפיץ. אין די פריע 1970ער יארן האט רוסלאנד געשיקט באלד 10 ארביטער מיט א פלאן זיי צו לאנדן אבער נאר צוויי פון זיי האבן געלאנדעט און א דריטע האט אויך געלאנדעט אבער האט געלאנדעט צו שנעל און איז צעבראכן געווארן. די צוויי וועלכע האבן יא געלאנדעט האבן אויך נישט עקזיסטירט צו לאנג אבער אינאיינעם האבן זיי געשיקט 60 גאר קלארע בילדער פון וועלכע מען האט געקענט נאנט באטראכטן די זאמד און שטיינער און זייערע קאלירן. נאך מיסיעס האבן נאגעפאלגט און עס האט אנגעהויבן ווערן מער סוקסעספול און אין 976' האבן די צווילינג וויקינג ארביטער ביידע סוקסעספול געלאנדעט און צום ערשטן מאל געשיקט קאלירטע בילדער און אסאך נייע אינפארמאציע וועגן די אטמאספערע אין גיאגראפיע.
אין די קומענדיגע 20 יאר האבן סיי רוסלאנד און סיי אמעריקע געשיקט עטליכע ארביטערס פון וועלכע רוב זענען געווען סוקסעספול און האבן אנגעהויבן אויסשטעלן א מאפע פון דעם מאדים. אין 97' האט נאס"א געשיקט דעם פעטפיינדער טרעקל וועלכע איז געווען א געוואלדיגע סוקסעס פונען ערשטן מינוט אן און האט געשיקט איבער 16,000 בילדער און האט געטאן פארשידענע עקספרימענטן מיט די זאמד און שטיינער. ביי יענעם מיסיע האט די וועלט צום ערשטן מאל געטראפן אן אינטערעסע אין דעם מיסיע און יעדער האט געליינט און גערעדט דערוועגן.
זייענדיג באוואפענט מיט אזויפיל סוקסעס האט אמעריקע, רוסלאנד, און אויך יאפאן אנגעהויבן שיקן מיסיעס קיין מאדים אבער רוב זענען דורכגעפאלן יעדע צוליב אן אנדערע סיבה. אבער נאס"א האט נישט אויפגעגעבן און האט אין 01' סוקסעספול געלאנדעט דעם אדיסי וועלכע האט געטאן עקספרימענטן מיט די אטמעספערע און געשיקט טויזענטער בילדער פון די העכסטע ערטער אויפ'ן מאדים. נאכדעם זענען געקומען די אייראפעאישע און האבן ארויפגעשיקט דעם ביגעל וועלכע האט געברויכט לאנדן און אריינגראבן אין די ערד פון דעם מאדים און דאס עקספרימענטירן. די לאנדונג איז געווען א סוקסעס אבער מען האט פארלירן קאמיוניקאציע דערמיט.
דער לעצטער מיסיע זענען געווען די צוויי מארס ראווערס וועלכע זענען געשיקט געווארן אין 03' אין צוויי באזונדערע מיסיעס. ביידע זענען געווען סוקסעספול און זענען נאך היינט טעטיג אויפ'ן מאדים אבער ווי נאס"א זאגט עלטערן זיי זיך שוין און וועלן בקרוב שטארבן. נאס"א האט באשלאסן צו שיקן א צווייטע פאר ראווערס וועלכע זענען ארויסגעשיקט געווארן אום אוגוסט 2006. מיט יעדע מיסיע ווערן די בילדער קלארער און קלארער און נאס"א זאצט אז אויב אלע צוקונפדיגע מיסיעס וועלן זיין סוקסעספול וועט זי זיין גרייט צו שיקן א לעבעדיגע מענטש ביז 20 יאר.
פארוואס פרובירט מען נישט שיקן מענטשן?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט סיבה פארוואס מען טראכט נאך נישט פון שיקן לעבעדיגע מענטשן קיין מאדים איז צוליב דער פאקט אז צוויי פון יעדע דריי מיסיעס זענען דורכגעפאלן אויף דערווייל און דאס איז א גרויסע איינשטעל פאר מענטשן. צום אלעם ערשטן דארף מען זיך איבערצייגן אז מען קען שיקן ראבאטישע ראווערס איינע נאך די אנדערע פאר לאנגע יארן און אלע זאלן זיין סוקסעספול. צווייטנס איז דאס צו טייער. א מיסיע קיין מאדים קאסט דערווייל א מיליאן דאלאר פער יעדע פונט וואס מען שיקט אהין. א צווילינג ראווער קאסט איבער א ביליאן דאלאר צו מאכן און דערויף קומען צו די קאסטן פון לאנטשן און אפערירן וועלכע קאסטן הונדערטער מיליאנען דאלארן. אויב א גרופע מענטשן זאלן געשיקט ווערן וועט מען דארפן א פיל גרעסערע ראקעט און קאפסול וועלכע וועט קאסטן אסטראנאמישע סכומים און מיט אזא קליינע סוקסעס ראטע האט עס נישט קיין שום פשט.
דריטענס דארף מען שטודירן טויזנטער זאכן בעפאר מען קען שיקן א מענטש. די ראווערס דארפן נישט קיין עסן און שלאפן און טוען וואס מען הייסט זיי. זיי ווערן נישט געשאדט פון ראדיאציע און האבן נישט קיין פראבלעם מיט די עקסטרעמע וועטערס. א מענטש וועט די אלע זאכן דארפן האבן און דאס וועט נישט גרינג אנקומען וויבאלד די מיסיע געדויערט לאנגע מאנאטן און דער מענטש וואלט נארמאל דאס נישט געקענט איבערלעבן.
די ראווערס פארלאנגן נאר א האלבע מיסיע ווייל זיי דארפן נישט אהיימקומען. די בילדער און דאטא ווערט טראנסמיטירט צו די וועלט און ווען זיי האבן אפגעדינט לאזט מען זיי דארט איבער. כדי צו קענען טראגן א מענטש קיין מאדים דארף מען מאכן א פלאן וויאזוי זיי אהיימצוברענגן וואס דאס אליינס קען געדויערן יאר לאנג. מען דארף ערשט שיקן עטליכע מיסיעס און זיי באווייזן צוריק צו ברענגן און ערשט דערנאך וועט מען קענען אנהייבן טראכטן דערפון.


text:
ז
ז (אַרויסגערעדט זייַין) איז דער זיבעטער אות אינעם אלף בית. לויט די יידן פון תימן איז גערופן סיגנאַל זאַן.
אין גימטריא ז = 7.
פארשטעלונג פון אות ז'[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אות ז' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פראנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
מארס קאד רעפרעזעטירט דעם אות ז' מיט דער נאכאנאנדיקייט (פון לינקס אויף רעכטס): ..-- (ליניע ליניע פונקט פונקט).
איז די פארשטעלונג פונעם אות ז' אין ברייל.
דער קאד 05D6 רעפרעזענטירט ז' אין יוניקאד.


text:
באריס זשאנסאן
אלעקסאנדער באריס דע פעפל זשאנסאן (באוואוסט אלס באריס זשאנסאן, געבוירן דעם 19טן יוני 1964, ניו יארק סיטי)[1] איז א בריטישער קאנסערוואטיוו פארטיי פאליטיקער און דער יעצטיגער בירגערמייסטער פון לאנדאן .ער איז אויך א זשורנאליסט און געוועזענער רעדאקטאר פון דער ספעקטאטאר.
ער איז א מיטגליד פון פארלאמענט פאר הענלי און איז געווען אמאל אן אפיציעלער פארשפרעכער אלס שאטן מיניסטער פאר העכערער בילדונג, ביז ער האט זיך געמאלדן צו קאנדידירן פאר בירגעמייסטער פון לאנדאן. זשאנסאן איז געווארן דער קאנסערוואטיוו פארטיי קאנדידאט דעם 27סטן סעפטעמבער 2007.
אום 1טן מיי 2008 איז ער געוויילט געווארן אלס בירגעמייסטער פון לאנדאן אויף א קאדענץ פון 4 יאר. ער האט געווינען די וואלן נאכן ציילן די צווייטע פרעפערענץ שטימען, מיט 1,168,738 קעגן די 1,028,966 שטימען פון זיין קעגנער, דער פריערדיגער בירגערמייסטער קען ליווינגסטאן.[2] באריס האט געמאלדן אז צוליב זיין זיג וועט ער רעזיגנירן אלס מיטגליד פון פארלאמענט.[3]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ "וועגן באריס", אפיציעלע וועב-ארט ביאגראפיע.
- ↑ וואלן 2008 - לאנדאנער בירגערמייסטער BBC נייעס דערגרייכט 3 מיי 2008
- ↑ Sky נייעס, 3 מיי, 2008


text:
השכלה
השכלה איז געווען א יידישע באוועגונג אין אייראפע סוף דעם 18טן יארהונדערט אין דער נייע עפאכע וואס האבן געהאלטן אז מען דארף זיך אויפקלערן מיט דער גוישער סביבה כדי צו קענען זייערע חכמות און איינעמען זייערע וועלטלעכע ידיעות און צו זיין אויסגעמישט מיט די גוים. די השכלה באוועגונג איז געווען פאראלעל צו דער אויפקלערונג אין דער אלגעמיינער אייראפעישער געזעלשאפט.
די משכילים האבן זיך בעיקר פארלייגט אויף די לערנונגען פון דקדוק און תנ"ך. און דערפאר הערשט א שטארקער אומוויסנדיגקייט אין די ענינים ביי די חסידישע יודן.
דער סאמער ערשטער משכיל ווערט גערעכנט משה מענדלסאן. וואס ער האט איבערגעטייטשט די תורה קעגן די דעת פון געוויסע גדולי ישראל. לויט טייל האבן זיינע קינדער און איינקלעך האבן זיך גע'שמד'ט פארן נישט פאלגן די גדולי ישראל שבימיו[1].
זיין איבערטייטש ווערט גערופן "ביאור". און ס'איז באקאנט אז דער חתם סופר האט געלאזט צוואה אז בספרי רמ"ד אל תשלחו יד, און ווי אנדערע צדיקים האבן שטארק מקפיד געווען דאס צו פארניכטן כאטש אויבנאויף איז דארט נישט געשטאנען קיין אפענע זאכן קעגן יודישקייט. אנדערע גדולים אבער, א שטייגער דער מהר"ם שי"ק האבן יא געלערנט פון דעם.
משה מענדלסאן (אדער משה דעסויער [אין קורצן רמ"ד] ווי מען האט אים גערופן) זעלבסט איז אפיציעל געווען א שומר תורה ומצוות, אבער זיינע נאכפאלגער די משכילים זענען געגאנגען א טריט ווייטער. זעהענדיג ווי דאס אידישער פאלק ליידט אסאך אין גלות ביי די גוים, האבן זיי געהאלטן אז אויב מען וועט זיך אויסמישן מיטן גוי און זיין אזוי ווי אים וועט זיי דער גוי נישט האסן, און עס וועט זיך אויפהערן דאס אנטיסעמיטיזים.
דאס האט זיך אבער ארויסגעוויזן אלס גאר גרויסער גרייז. ווען דוקא פון דייטשלאנד איז ארויסגעקומען דאס גרעסטע אנטיסעמיטיזים וואס איז נאר אמאל געווען. און זאגאר משומדים און האלבע גויים האט מען אויך נישט פארשוינט. ווייל הלכה היא בידוע שעשיו שונא ליעקב, און ווען מען פראבירט זיך צו דערנענטערן צו אים שטויסט ער נאך מער אפ.
אין שנת ה'תרו איז געווען א גרויסע אסיפה אין דייטשלאנד ווי די גערמאנישע משכילים האבן מתיר געווען אז מען מעג חתונה האבן מיט גוים, דאס האט שפעטער געפירט צו א שוידערליכע התבוללות, אט די משכילים זענען געווען דער וועג ווייזער פאר די רעפארמער און קאנסערוואטיווע. און דערפאר איז היינט אזוי גרויס די ראטע ביי די רעפאמער וואס זיי האבן חתונה מיט גוים.
א משכיל איז טייטש אן אויפגעקלערטער געלערנטער מענטש.
ווען די וועלט איז געווארן אויפגעקלערט האבן זיך אסאך יידן מיטגעכאפט און זענען אויך געווארט אויפגעקלערט, און אנגעהויבן טראכטן ווי אלע פעלקער'ס געדאנקען גאנג.
פון דעמאלטס אן רופט מען אן ביי די פרומע יודן, א מענטש וואס איז אויפגעקלערט און ער גייט נישט מיטן שפאן ווי די פרומע עהרליכע, ער איז א משכיל, אן אויפגעקלערטער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ (ר' עקיבא יוסף שלענזינגער אין זיין פי' אויפן צוואות החת"ס)


text:
אן-סטאר
אן-סטאר איז א טעלעמעטיק סערוויס אין דזשי.עם. אויטאס וועלכע קאסט א מאנאטליכע אפצאל.
די יסודות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דזשי-עם האט אנגעהויבן אריינשטעלן די אן-סטאר סערוויס אין 1996 אלס א זיכערהייט געצייג מיט וועלכע מען האט געקענט רופן פאר עמוירדזשענסי מיט א דרוק אויף א קנעפל אין א צייט ווען סעליולער זענען נאך נישט געווען אזוי אויפגעכאפט. ווען מען האט געדרוקט אויף דעם אן-סטאר קנעפל איז מען באהאפטן געווארן צו א לעבעדיגע מענטש וועלכער האט געגעבן עצות ווי אזוי זיך צו באגיין אין אן עקסידענט און האט גערופן עמוירדזשענסי. דער סערוויס מאן האט געקענט גענוי זען וואו דער אויטא געפינט זיך און מיט דעם האט ער געוואוסט צו אנגעבן די עמוירדזשענסי אגענטורן די גענויע פלאץ וואו דער באטרעפענדער געפינט זיך.
אן-סטאר איז נאך היינט אויך בעיקר אן עמוירדזשענסי סערוויס און רוב מענטשן נוצן עס נאר צו דעם. אבער מיט דעם קומט היינט א רייע אנדערע סערוויסעס וועלכע אן-סטאר האט פארצולייגן. אנגעפאנגן פון טרעפן א גוטע רעסטוראנט ביז א סטאק פרייז.
די סערוויס ווערט אנגערופן א טעלעמעטיק סערוויס וויבאלד עס פארבינדט עטליכע טעכנאלאגיעס אינאיינעם צו מאכן דעם סיסטעם עפעקטיוו. עס נוצט סעליולער טעכנאלאגיע צו קאמיוניקירן מיט די מויל, דזשי-פי-עס סערוויס צו דערגיין די גענויע פלאץ וואו דער אויטא געפינט זיך, און א רייע עלעקטראנישע דעווייסעס וועלכע זענען אנגעבינדן דערצו.
די מאדעלן וועלכע זענען אויסגעשטאט מיט אן-סטאר פארמאגן א קליינע עלעקטראנישע פאנעל וועלכע ליגט אויפ'ן צענטער שפיגל, אויפ'ן דעשבאורד, אדער העכער'ן קאפ, געוואנדן לויט'ן מאדעל. די פאנעל באשטייט פון דריי קנעפלעך. די בלויע קנעפל פארבינדט דעם דרייווער מיט א לעבעדיגע מענטש אדער קאמפיוטערייזד קול. די רויטע קנעפל איז געמאכט פאר עמוירדזשענסיס, און די ווייסע קנעפל איז א טעלעפאן סערוויס מיט וועלכע מען קען מאכן טעלעפאן קאלס גענוי ווי מיט א סעליולער.
אן-סטאר קען מען נישט אריינשטעלן אין יעדע אויטא און די איינציגסטע וועג דאס צו האבן איז צו קויפן א נייע דזשי-עם אויטא וועלכע קומט שוין מיט אן-סטאר. דזשי-עם גיט די סערוויס אין איבער 50 מאדעלן פון אירע מאדעלן אריינגערעכנט פון די בראנד נעמען שעווראלעט, פאנטיאק, דזשי-עם-סי, ביוק, סעטרון, און האמער. מיט די יארן האט די סערוויס אויך דעגרייכט אנדערע אויטא פירמעס ווי אודי, איסטוזו, און פאלקסוואגן. רוב מאדעלן קומען מיט אן-סטאר אלס סטאנדארט און טייל קען מען דאס צו באשטעלן אלס א זיכערהייט פונקציע. דזשי-עם פלאנט צו האבן אן-סטאר אין אלע אירע מאדעלן ביז ענדע 2007.
דזשי-עם האט באלד געהאט א גרויסע סוקסעס אין צפון אמעריקע און האט זיך פארשפרייט אויך אין אייראפע אבער זי איז שטארק דורכגעפאלן און האט געמאכט זייער ווייניג סעילס (פארקויפונג).
די קאמפיוטערייזד טעכנאלאגיעס אין דעם אן-סטאר סיסטעם איז שטודירט און אנטוויקעלט געווארן דורך איי-בי-עם אין די אנפאנג 1990ער יארן. גאנץ אנפאנג איז דאס באשטאנען פון א טרייבל גענוי ווי די קאר טעלעפאנען פון יענע צייטן אבער דזשי-עם האט דאס שנעל איבערגעטוישט צו די האנט פרייע סיסטעם.
די טעכנאלאגיע פון אן-סטאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו מאכן אן-סטאר ארבעטן דארף מען האבן די פאלגענדע טעכנאלאגיעס: סעליולער, וואויס רעקאגנישן,דזשי-פי-עס, און טעלעמעטרי.
די סעליולער סערוויס איז געווען די ערשטע האנט פרייע סעליולער וועלכע לאזט דעם דרייווער דרוקן א קנעפל און ער זאגט אריין די נומערן און עס קלינגט באלד צו יענעם. די נומערן קענען פון פריער אריינגעשטעלט ווערן אז מען זאל נאר דארפן אויסרופן א נאמען און עס וועט זיך אליינס רופן. די סעליולער איז גארנישט אנדערש ווי א טראדיציאנאלע סעליולער מיט'ן אויסנאם אז עס כאפט פיל בעסער זינט עס פארמאגט 6 מאל אזויפיל וואטס פאר די אנטענא. אן-סטאר ארבעט אין פלעצער וואו סעליולערס ארבעטן נישט אבער נאך אלץ ארבעט עס נישט איבעראל.
גענוי ווי א סעליולער קענען די אויטא אייגנטומער באשטעלן די סערוויס אין פעקעדזשעס פון מינוטן.
ווען מען דרוקט דעם צווייטן קנעפל פאר אינפארמאציע ווערט מען ערשט באהאפטן צו א קאמפיוטער סיסטעם מיט וועלכע מען קען אויפקוקן אלע סארט אינפארמאציע וועלכע איז פאראן אויף די אינטערנעט. צום ביישפיל אויב וועט דער דרייווער וועלן וויסן די וועטער וועט ער אויסרופן די ווערטער "וועטער" און עס וועט באלד אויפליינען די וועטער אינפארמאציע דארט ווי ער געפינט זיך זינט דער סיסטעם ווייסט שטענדיג גענוי ווי דער אויטא געפינט זיך.
צו טוישן גערעדטע ווערטער צו טעקסט און שפעטער פארקערט פון טעקסט צו ווערטער נוצט עס א טעכנאלאגיע וועלכע ווערט גערופן וואויס עקס-עם-על. דער קאמפיוטער וועט שטענדיג טוישן אלעס אויף טעקסט און ווען דער ענטפער קומט איז עס א פאלשע מענטש וואס רעדט איבערקייענדיג די טעקסט.
אן-סטאר קען מיטהאלטן שטענדיג וואו יעדע אויטא געפינט זיך און צו דעם נוצן זיי א פארגעשריטענע דזשי-פי-עס סיסטעם וועלכע נעמט אינפארמאציע פון די 4 דזשי-פי-עס סעטעלייטס וועלכע געפינען זיך אין ספעיס און שיקט דאס אריבער צו די צענטראלע קאמפיוטער סיסטעם פון וואו עס ווערט ווייטער געשיקט צום אויטא דורך די סעליולער סיגנאלן.
יעדע אן-סטאר עקוויפטעט אויטא פארמאגט א כמו שווארצע שאכטל וועלכע רעקארדירט די דאטא אינפארמאציע פון דעם אויטא'ס קאמפיוטער אין פאל עס פאסירט אן עקסידענט. פון די דאטא ווען אן-סטאר אליינס וויסן ווען עס האט פאסירט אן עקסידענט ווייל אויב עפעס מאדנע פאסירט וועט דאס אלאמירן די אן-סטאר קאל צענטער און אן אפערעיטאר וועט רופן צו דעם אויטא זען אויב יעדער איז אין ארדענונג.
סערוויסעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אן-סטאר האט דריי סובסקריפשן פלענער צווישן 17$ און 70$ פער מאנאט. רוב פון די סערוויסעס קענען גענוצט ווערן דורך די דריי קנעפלעך און אנדערע סערוויסעס זענען נאר צוגעשטעלט ווען מען רופט דירעקט פון א טעלעפאן. פלאן נומער איינס רופט זיך די זיכערהייט און וואויס פלאן און פארמאגט די פאלגענדע סערוויסעס:
1) אויטמאטישע מעלדונג אויב די עירבעג מאכט זיך אויף. אין אזא פאל וועט אן אפערעיטאר באלד רופן און אויב קיינער וועט נישט ענטפערן וועט ער באלד רופן עמוירדזשענסי. דאס זעלבע איז אויך ווען איינער אינעם אויטא ענפטערט אז יא, ער/זי דארף הילף.
2) דאס זעלבע איז אויב מען דרוקט די רויטע קנעפל און מען פארלאנגט עמוירדזשענסי הילף. דער אפערעיטאר ווייסט באלד וואו דער אויטא געפינט זיך און רופט הילף.
3) אויב דער אויטא ווערט גע'גנב'ט וועט דער אייגנטומער אנרופן אן-סטאר דורכ'ן טעלעפאן און ביז עטליכע סעקונדן וועט ער וויסן וואו זיין אויטא געפינט זיך.
4) אויב שפארט מען אויס די שליסלעך איז עס נישט קיין פראבלעם. מען רופט אן-סטאר און זיי שפארן אויף דעם אויטא. דאס ווערט געשיקט דורך א סעליולער סיגנאל וועלכע איז באהאפטן צום אויטא'ס קאמפיוטער פון וואו אלע פונקצעס ווערן געפירט.
5) דער אויטא ווערט אונטערגעזוכט איינמאל א מאנאט אויטאמאטיש. אן-סטאר איז באהאפטן צום אויטא'ס קאמפיוטער און באקומט באריכטן וואס איז דער מצב מיט אלע הויפט קאמפאנענטן. אויב עס איז פאראן א פראבלעם וועט אן-סטאר אויטאמאטיש שיקן א מעסעדזש צום דרייווער.
6) סעליולער סערוויס. עס זענען פאראן פארשידענע פלענער און מען קען אויך צושטעלן אן עקזיסטירנדע סעליולער פלאן מיט ווערייזן און אזוי ארום זיך טיילן מיט די מינוטן.
7) אויב מאכט זיך א פראבלעם קען מען רופן דעם אפערעיטאר און בעטן סיי וואספארא הילף. רופן א טאואינג טראק אדער א גאזאלין סטאנציע ווען מען גייט פלוצלינג אויס פון גאזאלין.
8) אויב האט מען אן עקסידענט רופט מען אן-סטאר און זיי גיבן די בעסטע עצות וואס צעטאן און וועמען צו רופן. זיי גייען איבער א ליסטע פון פראגעס און באהאנדלן די סיטואציע לויט דעם. דאס איז ספעציעל גוט ווען מען געפינט זיך אין דער פרעמד און מען ווייסט נישט וועמען צו רופן.
9) אויב האט מען פארגעסן וואו מען האט געפארקט דעם אויטא רופט מען אן-סטאר און זיי צינדן אן די אלארם און העדלייטס און דער אייגנטומער קען גרינג טרעפן זיין אויטא.
10) אינפארמאציע פון די בלויע קנעפל וועלכע אנטהאלט אי-מעיל סערוויס, אלע סארט נייעס, סטאק אינפארמאציע, און וועטער פאר יעדע שטאט איבער אמעריקע און קאנאדע.
די צווייטע פלאן רופט זיך די דירעקציעס און קאנעקשענס. עס פארמאגט אלעס וואס די ערשטע און די פאלגענדע:
1) דירעקצעס וועלכע מען באקומט פון א לעבעדיגע מענטש.
2) אויב מען קען נישט מער דרייוון, צי ווייל מען איז מיד אדער סיי וועלכע סיבה, וועט אן אן-סטאר אפערעיטאר רופן א טעקסי אין די געגענט.
3) אינפארמאציע וואו מען קען טרעפן א האטעל, רעסטוראנט, ביזנעס, אדער עי-טי-עם מאשין.
א דריטע פלאן רופט זיך די לוקסוס און פרייהייט. עס פארמאגט אלעס ביז אהער און אויך פערזענליכע סערוויס מיט וועלכע מען קען טאן סיי וואס. מען קען באשטעלן א פליגער טיקעט, באשטעלן א האטעל, רענטן אן אויטא, באצאלן א ביל א.א.וו.
צופיל אינפארמאציע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סערוויסעס זענען זייער באקוועם אבער אין דער זעלבער צייט רעקארדירט מען אלעס פון דעם אויטא און אזוי אויך וויאזוי דער דרייווער פירט זיך אויף. דער סיסטעם וועט וויסן ווי שנעל מען איז געפארן און אויב מען האט אנגעהאט סיט בעלטס אדער נישט. דזשי-עם אליינס זאגט אז זי נוצט די דאטא צו מאכן שטודיעס לויט די אויפפירונג פון דרייווער און דורך דעם וועט זי קענען פראדוצירן בעסערע אויטאס.
אבער דזשי-עם פארמאגט אן אייגענע אינשורענס פירמע און אויב איינער טוט אביסל ווילדע זאכן וועט זיין אינשורענס פירמע דאס וויסן ווייל עס איז די זעלבע פירמע. און אויב פאסירט אן עקסידענט קען מען נישט זאגן קיין ליגנט ווייל אן-סטאר ווייסט אלעס. עס ווייסט גענוי וואו דער אויטא געפינט זיך יעדע מינוט אין טאג און דאס אליינס איז א פראבלעם פאר טייל מענטשן.
יעדער וויל האבן אלע טעכנאלאגיעס אבער אין דער זעלבער צייט וויל מען זיין פריי. דאס ארבעט אבער נישט אינאיינעם. אז מען האט אן-סטאר קען מען נישט לעבן קיין אונטערערדישע לעבן און אויב וויל מען וויסן אז מען איז פריי פשוט פאר די רואיגקייט דערפון איז אן-סטאר זייער נישט קיין גוטע זאך.
קאנקורענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזא סערוויס ווי אן-סטאר קען מען נאר באקומען מיט דזשי-עם און דאס פארלאנגט צו קויפן א דזשי-עם אויטא. אנדערע אויטא פירמעס האבן ענליכע סיסטעמען מיט די זעלבע געדאנקן אבער קיין איינע פון זיי קומען נישט נאנט צו אן-סטאר. פארד רופט איר סיסטעם "רעסקיו", וואלווא האט א סערוויס מיט'ן נאמען "אן קאל", בי-עם-דאבעליו רופט איר סערוויס "עסיסט", און מערצעדעס רופט איר סערוויס "טעלע-עיד ענד קאמענד".
די יאפאנעזער אויטא פירמעס טאיאטע און האנדא האבן ביידע זיך איינגעשריבן ביי דזשי-עם פאר די לייסענס צו נוצן די אן-סטאר סערוויס אין זייערע אויטאס. אבער נאך עטליכע יאר האבן ביידע דאס אפגעווארפן און באשלאסן צו מאכן אייגענע סיסטעמען. דערווייל זענען זייערע סיסטעמען נאר פאראן אין יאפאן.


text:
13טן מיי
דעם 13טן מיי איז דער 133סטער טאג פון יאר (134סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 232 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1647 - ערדציטערניש אין סאנטיאגא מיט א שטארקייט פון 8.5
- 1912 - אויפגעשטעלט געווארן דער קעניגלעכער לופטמיליטער - דער לופטמיליטער פון בריטאניע
- 1939 - די פליטים שיף "סאנט לואיס" פארט ארויס פון האמבורג קיין קובא
- 1940
- צווייטער וועלט קריג: ווינסטאן טשערטשיל דרשנט זיין בארומטע רעדע "בלוט שווייס און טרערן" אין דעם בריטישן פארלאמענט
- ווילהעלמינא מלכה פון האלאנד אנטלויפט פון דער נאצי אינוואזיע אין דער בריטאניע; די פרינצעסין יוליאנא שמוגלט אירע קינדער אין קאנאדע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1717 - מאריא טערעזא, קייסערין פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע און מלכה פון בעהמען און אונגארן (געש' 1780)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1835 - דזשאן נאש, בריטישער ארכיטעקט (געב' 1752)
- 1916 - שלום עליכם, אוקראינער יידישער שרייבער, וואס האט געשריבן אויף יידיש (געב' 1859)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דענמארק - באפרייונג טאג (1945)
- האלאנד - באפרייונג טאג (1945)
- עטיאפיע - באפרייונג טאג (1941)


text:
שטיצבארע לעבן
שטיצבאַרע לעבן (שמירת האדמה) איז אַ לעבנסשטײגער װאָס פרוּװט צו רעדוצירן און פֿאַרקלענערן אַ יחיד'ס אָדער געזעלשאַפט'ס נוצן און אָנהענגעשאַפֿט פון דער ערד'ס נאַטירלעכע נוצן און זייַן / איר אייגן רעסורסן. פּראַקטיצירער פון סאַסטייניבאַלִע לעבן אָפֿט פּרוּװן צו פֿאַרקלענערן זייער קאַרבאן אָפּשפּור דורך ענדערן זײַערע מעטאָדען פון טראַנספּארטאַציִע, ענערגיע אַרײַנעמן און דיעטע אאַ“װ.
די חסידים פון שטיצבארן לעבן צילן צו פירן זייער לעבן אין זיך צושטעלן צו אַזאַ סאָרט לעבנסשטײגער וואָס איז אין אײַנהײט מיט אַן אױסהאַלטענדער נאַטירלעכער באַלאַנץ פון דאָס מענטשהייַטס שייכות מיט די ערדס נאַטירלעכער עקאָלאָגיִע און צירקל.


text:
אונגארן
אונגאַרן (אױך: אונגערן[1], אונגאַריש: Magyarország מאָדיאָראָרסאַג) איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראל אייראפע וואס גרענעצט זיך מיט עסטרייך, סלאוואקיי, אוקראינע, רומעניע, סערביע, קראאטיע און סלאוועניע. זײַן הױפּטשטאָט איז בודאַפּעשט. אונגארן איז א מיטגליד אין דעם אייראפעישן פארבאנד, נאט"א, ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג און איז א שענגען לאנד. די אפיציעלע שפראך איז אונגאריש.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס אונגארישע קעניגרייך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי אונגארן איז געווען א טייל פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע, וואס האט נאכגעגעבן ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה, האט עס פארלוירן א גרויסן שטח פונעם לאנד. רומעניע האט איבערגענומען זימבערגן און אנדערע טיילן פון מזרח אונגארן, דאס נייע לאנד טשעכאסלאוואקיי האט איבערגענומען די צפונדיקע טעריטאריעס (כולל א גרויסן טייל פון אויבערלאנד) און בשותפותדיקע סערבישע און פראנצויזישע ארמיי האט איבערגענומען א שטח אין דרום.
קאמוניסטישע רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1946 האבן זיך די קאמוניסטן געשטארקט, און צוביסלעך געקומען צו די מאכט, אונגארן איז געווארן א קאמוניסיש לאנד, און טויזנטער יידן זענען איינגעשפארט געווארן, אין די גרעניצן פונעם לאנד, אלעס אונטערן איינפלוס פון דעם סאוועטן פאריין,
אונגארן האט זיך אנגעשלאסן צו דעם ווארשע פאקט, מיט אלע אנדערע קאמוניסטישע לענדער אינעם ראיאן,
אין 1956 האט אויסגעבראכן די אונגארישע רעוואלוציע, קעגן דער קאמוניסטישער פירערשאפט, די רוסן האבן אריינגעברעגט די מיליטער, און האבן אונטערדריקט די רעוואלוציע, מיט גרויס ברוטאלקייט, טויזנטער יידן האבן אויסגענוצט די געלעגנהייט, און אנטרינען קיין עסטרייך, און פון דארט צו אנדערע לענדער ארום דער וועלט, ווי ישראל, פאראייניגטע שטאטן, ענגלאנד און קאנאדע
די סיטואציע אין דעם לאנד פון די מאזשיארן, האט זיך נישט צופיל געבעסערט, פארקערט גאר די מצב איז געווארן מער אנגעצויגן מיט רוסלאנד, און די עקאנאמישע לאגע איז געווען אין א כאאס צושטאנד,
אונגארן האט באקומען זעלבסטשטענדיגקייט, ווען דער סאוועטן פאריין איז געקומען צו אן ענדע.
די דריטע אונגארישע רעפובליק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויסנשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך פיר צענדליקער פון קאמוניסטישער הערשאפט, האט אונגארן פארוואנדלט א צענטראליזירטע עקאנאמיע אין א מארק עקאנאמיע. אויסלענדישער אייגנשאפט און אינוועסטירונג אין אונגארישע פירמעס זענען גוט פארשפרייט. אונגארן וויל אריינגיין אין דער אייראזאנע אין די יארן 2012–2013; כדי דאס אויספירן מוז עס מינערן די רעגירונג הוצאות און רעפארמירן די עקאנאמיע.
אלס איינער פון די נייעסטע מיטגלידער פונעם אייראפעישן פארבאנד (זײַט 2004) האט אונגארן געוויזן עקאנאמישן וואוקס. דער פריוואטער סעקטאר פארנעמט מער ווי פון 80% GDP. דער העכסטער שטאפל פון איינקונפט-שטייער איז גאנץ הויך, אבער קארפאראטיווע שטייערן זענען נידעריג. אינפלאציע היינט איז נידעריג.
היינט איז אונגארן א פולער מיטגליד אין דער ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג (זײַט 2006) און די וועלט האנדל ארגאניזאציע.
געאגראפֿיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אונגאַרן איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראל אייראפע מיט א שטח פון 93,030 קוואדראט ק"מ. דאס לאנד ווערט צעטיילט דורך דעם דוניי טייך. דער מזרח טייל איז מערסטנס פלאך, מיט בערג אין צפון לעבן דעם גרענעץ מיט סלאוואקיי, און דער גרויסער אונגארישער פליין אין דרום-מערב. אויך אינעם מזרח טייל איז דער טיסא טייך. דער מערב טייל איז מער בערגיק, און האט די באלאטאן אזערע, די גרעסטע אזערע אין צענטראלער אייראפע.
בילדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אונגארן איז בארימט פאר זיין אויסגעצייכנטע מאטעמאטיק בילדונג. צווישן די וועלט באקאנטע אונגארישע מאטעמאטיקער זענען דזשאן וואן נוימאן און פאל ערדאש.
אונגארישע דערפינדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- טיוואדאר פושקאש האט דערפינדן די טעלעפאן צענטראלע
- דעניס גאבאר האט דערפינדן האלאגראפיע
- ערנא רוביק האט דערפינדן רוביקס קוב
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אליעזר שלמה שיק
ר' אליעזר שלמה שיק (באַקאַנט װי מוהרא"ש) (געבױרן דעם 29סטן אפריל 1940; כ"א ניסן ה'ת"ש) איז א פירער פון א ברסלבער אפטיילונג וואס רופט זיך "היכל הקודש" און איז משפיע פון דער ישוב יבנאל וואס ווערט גערופן ביי אים ברסלב.
ער וואוינט אין בארא פארק אבער זיינע אנהענגער וואס שווערן זיך ביי אים איז אין די צענדליגע טויזנטער איבער דער גארער וועלט אז ער איז אן ערליכער איד מיט העכערע כוחות.
ער איז געווארן אויפגעצויגן ביי די היימישע קרייזן, אבער זיינע ידיעות און בריוון און זיינע צוגעלאזענע שמועסן ציעט אפילו פרייע איבערהויפט ספרדים וואס טוען זיך אן זיינע קמיעות מיט א בילד פון אים. זיי גלייבן אז דער דאזיקער קייטל אריינגעקריצט א בילד פון זיין הייליקן געזיכט, שיצט זיי פון אלע שלעכט ברוחניות ובגשמיות.
שייכות צו ברסלב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי די 16 איז ער געווארן נאנט צום ברסלבער וועג דורך זיך אנקלאפן אין דעם ספר "השתפכות הנפש" און דאס האט אים געברענגט צו פרייליכקייט תיקון חצות און התבודדות, און אזוי איז ער געווארן א ברסלבער,
ער איז א בקי אין יעדן ספר וואס האט נאר שייכות צו ברסלב און איינזעהנדיג אז ס'פעהלט ספרים האט ער אנגעהויבן ארויסגעבן ספרים אנהויבענדיג איבערצודרוקן אלטע און נאכדעם דרוקן נייע ספרים פון זיינע שיעורים בריוון אין סתם התחזקות,
זיייענדיג אין ירושלים אין שול אין ברסלב האט ער אנגעהויבן צו באקומען אסאך מתנגדים זעענדיג אים אלס איינער וואס האט צו א שטארקע קאריזמע און געשמאקייט און ער וועט באדראהען זי זקני אנ"ש און אלעס איבערנעמן, מ'האט איהם גערודפט עד חרמה אזוי אז ער איז טאקע אוועק פון דארט אבער בויענדיג אן אייגן געזעלשאפט מיט באשוואוירענע חסידים.
א שטעטל אין יבניאל מיט 400 משפחות בעיקר בעלי תשובות אדער ספרדישע, הונדערטער טויזנטער קונטרסים און הונדערטער ספרים אלץ ווערט אפגעשריבן און אפגעטעיפט יעדע שיעור, און אזוי ווייטער געבענדיג זיינע בתי מדרשים א נייע נאמען "היכל הקודש"
זיינע אויפטוען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער סדר הלימוד פון זאגן אסאך אהן פארשטיין האט מוהרא"ש אריינגעברענגט צווישן זיין עולם זאגן און זאגן 18 פרקים משניות וכדומה. זאגנדיג אז דאס איז דער ברסלבער דרך (עיין שיחות הר"ן ע"ו)
- ווייסע בגדים אום שבת. אין יבנאל גייט דאס גאנצע שטעטל ווייס אנגעטוען שבת, ווייל לויטן זוהר דארף מען אזוי גיין.
- מ'האט חתונה זייער יונג אזוי יונג ווי 14 יאהר ווייל אזוי - זאגט מוהרא"ש - קען מעו האלטן די בחורים ריין פון שמוץ ביז דעמאלטס, און זיי דארפן זיך נישט פארפאטשקענען
- רוב פון זיינע שמועסן זענען בעיקר פון יסודות'דיגע ברסלבער ענינים זייער אראפגעלאזט ווי התבודדות, תיקון חצות, תמימות, שמחה, וכדומה. אנדערש ווי אנדערע משפיעים וואס רעדן מער פון העכערע ענינים.
סאטמאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ארונישע צייטונג "דער בלאט" דעקט אים שטארק פאזיטיוו. און צוליב זיינע פארברענטע חסידים וואס לויפן ארום שלעפן מענטשן האט דאס צוגעברענגט אז פילע סאטמאר בעלי שיטה האבן אנגעהויבן צו קומען צו זיינע שיעורים ווי ער פארגעסט נישט נאכצוברענגען פון סאטמאר רב, און אפאר קנאת'דיגע פראזען.
וויליאמסבורג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין וויליאמסבורג האבן זיי לעצטענס אפגעקויפט א נייע בילדינג אויף סקילמאן סטריט וואו עס איז פלאצירט געווארן דער שול, די ישיבה תפארת התורה (ר' יואל ראטה) ,אין די נארוואס געגרינדעטע ת"ת היכל הקודש ברסלב
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מוסדות היכל הקודש װעבזײַטל
- הרב שיקס וועבסייט
- קעגן יבנאל (הארץ)


text:
אויפקלערונג
אויפֿקלערונג מיינט אין טאָג-טעגלעכער שפּראַך דער פאַרלאַנג צו עלימינירן צעמישונג מיט אנשאפן פון נייַע וויסן צו ענטפֿערן שאלות. די תקופה פון אויפקלערונ איז געווען א קולטורעלע באוועגונג אין אייראפע אינעם 18טן יארהונדערט. די באוועגונג האט אנגעהויבן אין פראנקרייך דורך די פילאסאפן דעקארט און דעניס דידערא. די שיטה פון אויפקלערונג איז געווען אז יעדער איינער קען אלץ אויסטראכטן פאר זיך, דעריבער דארף ער נישט גלייבן וואס די רעגירונג זאגט אדער וואס רעליגיע לערנט אויס מענטשן. אין אנדערע לענדער זענען געווען אימאנועל קאנט אין דייטשלאנד, דייוויד היום און אדם סמיט אין סקאטלאנד, און טאמעס זשעפערסאן אין אמעריקע.
אלס רעזולטאט פון דער אויפקלערונג איז געקומען די פראנצויזישע רעוואלוציע אין 1789. אין אנדערע לענדער, למשל רוסלאנד, פרייסן און שוועדן האבן די מלכים אויסגעניצט די אויפקלערונג צו האלטן די מלוכה ביי זיך. די באגריפן פון קאפיטאליזם און סאציאליזם זענען ארויסגעקומען פון דער אויפקלערונג.
די נאכפאלג באוועגונג איז געווען ראמאנטיציזם אינעם 19טן יארהונדערט, דורך וויקטאר הוגא און טשארלס דארווין.


text:
News Releases
Main Content
07/05/2013
ניו יארק- די פעדעראלע עמערזשענסי מענעדשמענט אגענטור, אויפ'ן פארלאנג פון די סטעיט פון ניו יארק, האט באשטעטיגט א 17-טאגעדיגע פארלענגערונג פאר די אריבערגייענדע שעלטערינג הילף (TSA) פראגראם, וועלכע...
New York
04/26/2013
ניו יארק - אין די 6 מאנאטן זינט האריקעין סענדי האט אנגעפאלן אום אקטאבער 29 2012, איז געמאכט געווארן ערנסטע פארשריט אין די ניו יארקער ערהוילונג. כמעט אלע אפפאל איז שוין אוועקגענומען געווארן. מערערע...
New York
04/26/2013
ניו יארק - האריקעין סענדי איבערלעבער אין ניו יארק האבן צייט ביז אפריל 30 צו גיין צו פיר חורבן ערהוילונג צענטערן אין ניו יארק סיטי.ספעציעליסטן פון די פעדעראלע עמערדזשענסי מענעדזשמענט אגענטור און די...
New York
04/26/2013
די צענטערן פאַר צוּריקקערן זיך פוּן אוּמגליק ווערן פאַרוואַנדלעט אריין צוּ צענטערן פאַר נטית-יד בּנוֹגע צוּ הלוואָוֹת, אין די פּאָוויאַטן פוּן נאַססאָ אוּן סאָפפאָלק.
ניוּ יארק -- פיהר צענטערן פאַר צוּריקקערן זיך פוּן אוּמגליק, אין די פּאָוויאַטן פוּן נאַססאָ אוּן סאָפפאָלק, ווערן פאַרוואַנדלעט אריין צוּ צענטערן פאַר נטית-יד בּנוֹגע צוּ הלוואָוֹת אָנהייבּנדיק 9...
New York
04/24/2013
ניו יארק – די פעדעראלע עמערדזשענסי מענעדזשמענט אגענטור האט באשטעטיגט, אויפן פארלאנג פון ניו יארק סטעיט, א 14 טאג'יגע פארלענגערונג צו די צייטווייליגע שעלטער הילף פראגראם (TSA), וואס ערלויבט...
New York
11/16/2012
י יארק סיטי – די פעדעראלע עמערדזשענסי מענעדזשמענט אגענטור האט היינט געמאלדן אז פיר נייע חורבן ערהוילונג צענטערן וועלן זיך עפענען צו העלפן האריקעין סענדי געליטענע. זייט וויסן אז די אומשטענדן ביי יעדע...
New York


text:
מרדכי הערשמאן
מרדכי הערשמאן (ה'תרמ"ח - ב' שבט ה'תש"א) איז געווען פון די גרויסע חזנים אין דער צייט פונעם מלך החזנים יאסעלע ראזענבלאט, און ער האט קאנקוריט אויפן קרוין אבער יאסעלע האט עס געווינען צוליב זיינע פילע אייגנארטיגע מעלות.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הערשמאן איז געבוירן אין יאר תרמ"ח, אין דער שטאט טשערניכאוו (וואהלין). אלס קינד האט ער שוין געזונגען אין דעם כאר פון די בארימטע חזנים ר' זיידל ראוונער, שמאי מרגליות, ניסי בעלזער און מאיר פיסאק.
ביי די אכצן יאר האט ער געמוזט איינרוקן אין מיליטער, און זייענדיג אין שטאט קרעמענטשאג, האט דער באוואוסטער קרעמענטשאגער חזן דוד רויטמאן דערהערט ווי שיין ער זינגט האט ער ערלעדיגט אז מ'זאל אים באפרייען, און ער איז דארט געבליבן זינגען אין דעם כאר פון חזן שלמה ראוויץ.
ער איז נפטר געווארן ב' שבט תש"א אין בלויזן עלטער פון דריי און פופציג יאר אלט.
חזנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תרע"ג איז הערשמאן ערוויילט געווארן אלס חזן פון ווילנא, אין א פארמעסט פון פינף און צוואנציג בארימטע חזנים.
ער איז געווען דארט חזן זיבן יאר, ביז אין יאר תר"פ איז ער געקומען קיין אמעריקע. און ער האט פארנומען די שטעלע אינעם טעמפל בית קל אין בארא פארק, ניו יארק.
די באציאונגען צווישן אים און די אנדערע חזנים זענען נישט געווען אזוי אמבעסטן, בפרט מיטן בארימטן חזן ר' יאסעלע ראזענבלאט. אבער ווען ר' יאסעלע איז טראגיש אומגעקומען אין ארץ ישראל אין יאר תרצ"ג, האט ער געזאגט דעם קל מלא רחמים אויפן קבר צוזאמען מיטן חזן זבולון קווארטין.
חזן הערשמאן האט איבערגעלאזט א אוצר מיט שטיקלעך, ווי אויך איז ער בארימט מיט זיין געשמאקן אראפזינגען שיינע אלטע אידישע לידער.


text:
עדינבורג
עדינבורג (שאטישע גאליק: Dùn Èideann) איז די הויפטשטאט און די צווייטע גרעסטע שטאט אין שאטלאנד. עדינבורג ליגט אויפן מזרח בארטן, וואו דער פארט טייך פליסט אריין אין צפון ים.
דער צענטראלער טייל איז עדינבורג שלאס, אויפן שפיץ פון א שיפן בארג.
טראנספארט צו עדינבורג איז צו עדינבורג פלוגפארט, און היימארקעט און ווייווערלי באן סטאנציעס.
באקאנטע איינוואוינער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דזשיימס קלארק מאקסוועל, גרינדער פון דער טעאריע פון עלעקטראמאגנעטיזם, געבוירן אין עדינבורג, האט שטודירט אין אוניווערסיטעט פון עדינבורג
- אלעקסאנדער גרעהעם בעל, אינזשעניר און פיאנער פונעם טעלעפאן, געבוירן אין עדינבורג, האט שטודירט אין אוניווערסיטעט פון עדינבורג
- מאקס בארן, פיזיקער און נאבעל פריז געווינער
- טשארלס דארווין, ביאלאג
- דייוויד היום, פילאסאף, עקאנאמיסט און היסטאריקער
- דניאל ראדעפארד, מאטעמאטיקער וואס האט אנטוויקלט די מאקלארין סעריע
- י. ק. ראלינג, פארפאסער פון הארי פאטער
- אדם סמיט, עקאנאמיסט, געבוירן אין קערקאדי
צווילינג שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עדינבורג האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
- מינכן, דייטשלאנד (1954)
- ניס, פראנקרייך (1958)
- פירענצע, איטאליע (1964)
- דאנידין, ניו זילאנד (1974)
- וואנקואווער, קאנאדע (1977)
- סאן דיעגא, פאראייניגטע שטאטן (1977)
- קסיאן, כינע (1985)
- קיעוו, אוקראינע (1989)
- אאלבארג, דענמארק (1991)
- קיאטא פרעפעקטור, יאפאן (1994)
- קראקע, פוילן (1995)
- סאנטא קרוז, באליוויע (1996)


text:
דעמאגראפיע
דעמאגראפיע איז די וויסנשאפט וואס באהאנדלט די באפעלקערונג פון דעם ערד פלאנעט אדער פון געוויסע פעלקער, איר וואוקס אין היסטאריע און אין איר צוקונפט. זי איז כולל די שטודיע פון ענדערונגען אין דער באפעלקערונע דורך געבורט. טויט, עלטערן און וואנדערן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביים ענדע פון דעם 19טן י"ה ווען די טעכנאלאגיע האט זיך זייער אנטוויקלט האבן זיך די מענטשן געמערט זייער דראסטיש. צ.ב.ש. אין יאר 1800 האבן געלעבט אין אייראפע ארום 180 מיליאן מענטשן, און אין יאר 1900 האט די צאל געשטיגן צו 400 מיליאן. די סיבה דערוועגן איז אלס די אנטוויקלונג פון דער טעכנאלאגיע וואס האט באזארגט מער עסנווארג פאר די מענטשן אלס די לייכטע טראנספארט, און אויך האט זיך די מעדיצין זייער אנטוויקלט, און עס איז פארמיידנט געווארן פילע שווערע קראנקייטן.
אויך האבן זיך פילע מענטשן אריבער געצויגן פון די דערפער צו די גרויסע שטעט, אלס דעם וואס דער עיקר ארבייט איז אריבער פון די פארמערס צו גרויסע פאבריקן אין די שטעט.
אלץ די גרויסע איינגעניש וואס איז געווארן אין אייראפע, האבן זיך מאסן מענטשן אריבערגעצויגן צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, ארגענטינע, קאנאדע בראזיל און נאך, מיטן צוועק צו טרעפן ארבעט אין די אנגעקומענע לענדער. אויך די יידן איבערהויפט די ארימעלייט האבן זיך אריבערגעצויגן צו די דערמאנטע לענדער און א קליין טייל אויך צו ארץ ישראל (זעט אויך די ערשטע אימיגראציע).


text:
קלאסיק
קלאסיק באדייט די שטודיע פון דער גייסט וויסנשאפט פון גריכנלאנד און רוים אין די אוראלטע צייטן, צווישן די יארן 600- ביז 600.
מיינט אז עס איז אריין אין דער גאס אלס אנגענומענער און מערסטענס אויפגעכאפטער זאך אין א געוויסע צייט.
קלאסישע מוזיק פעריאדעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קלאסישע מוזיק וואריאציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קלאסישע מוזיק קאמפאזיטארער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- לודוויג וואן בעטהאווען
- וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט
- יאהאן זעבאסטיאן באך
- פראנץ שובערט
- שומאן
- פעטער איליטש טשייקאווסקי
- ראכמאנינאוו


text:
אבא מארי
ר' אבא מארי ב"ר משה מלוניל איז דער מחבר פון דעם ספר מנחת קנאות א ספר קעגן חקירה און קעגן לערענן מורה נבוכים.
ער האט געלעבנט אין די צייטן פון ר' שלמה ב"ר אדרת דער רשב"א.
זיין לעצט נאמען איז געווען אשטרוק אדער ווי מען רופט איהם אן אשטרוק, ער האט געוואוינט אין מונשפלייער, אין זיינע צייט האבן אסאך מענטשן אויפגעהערט צו לערנען תורה, מען האט זיך פארטיפט אין חקירה, און אין די לערנען פון אריסטו מיט זיינע ביכער, מען האט זיך אזוי ווייט דערין אריין געלייגט ביז מען האט געהאט פארשידענע קשיות אויף גאט, מען האט כופר געווען אין די תורה, אין חידוש העולם.
דעריבער האט איהם דער רשב"א געבעטן ער זאל מעורר זיין זיין מדינה, און אויפן אינצטיוו פונעם רשב"א האט ער מחבר געווען דעם אינטערעסאנטן ספר קעגן דעם מורה נבוכים, מנחת קנאות, עס איז געווארן געדרוקט אין פרעסבורג שנת ה'תקצ"ח עס האט א הסכמה פונעם חת"ם סופר.


text:
דאו זשאונס
דאו זשאונס & קאמפאני איז א אמעריקאנער פובלישונג און פינאנציעלער אינפארמאציע פירמע.
די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 1882 דורך דריי רעפארטערס: טשארלס דאו, עדווארד זשאונס, און טשארלס בערגסטרעסער.
זיי פארמאגן און פארעפנטלעכן צווישן אנדערע די פרעסטיזשפולע טעגליכע ביזנעס צייטונג וואל סטריט זשורנאל, די וואכענטליכע בעראנס מאגאזינע און נאך עלעקטאראנישע פינאנציעלע אינפארמאציע סערוויסעס.
ווי די ניו יארק טיימס און וואשינגטאן פאסט זענען די אקציעס פון דער קאמפאני פובליקלי געהאנדלט אבער עס איז אנגעפירט און אונטער דעם בעלות פון זעכציג פראצענט שעיר האלדערס וואס פלעגט יארן לאנג באלאנגן צו די בענקרפעט פאמיליע. היינט צוטאגס זינט 2007 איז דאס פארקויפט געווארן פאר רופערט מארדאקס ניוז קארפ פאר 5 ביליאן דאלער.


text:
דווייט דעיוויד אייזנהאוער
דווייט דעיוויד אייזנהאוער (ענגליש: Dwight David Eisenhower; 14טן אקטאבער, 1890 - 28סטן מערץ, 1969), באקאנט מיטן ניק אייק, איז געווען דער 34סטער אמעריקאנער פרעזידענט, פון 20סטן יאנואר 1953 ביזן 20סטן יאנואר 1961. ער איז געווען א פינף-שטערן גענעראל ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, און איז געווען דער הויפט-קאמאנדאנט ביי דער אינוואזיע אקציע אין צפון אפריקע (1942-43) און דער אינוואזיע אין נארמאנדי אין 1944-45 פונעם מערבדיקן פראנט. אין 1951 האט מען באשטימט אייזנהאוער דער ערשטער הויפט-קאמאנדאנט פון נאט"א[1].
א גרויסע שטטאסמאן, ער איז געווען א גלעצענדער הויפט גענעראל אין דער צווייטער וועלט מלחמה, אסאך ווערט צוגעשריבן צו זיין קרעדיט אויף דער אויסגאנג פונעם קריג, ער האט אויספלאנירט און אויסגעפירט דער אנטשיידענער קריג די דעי, זיין דרשה וואס ער האט געהלאטן אנהייב טאג דעמאלטס ווערט אסאך געדענקט.
ביים ענדע פון קריג איז געווען אסאך חילוקי דעות און מחלוקת צווישן די אמעריקאנער און ענגלישע גענערעלער, ווי אויך מיטן פראנצוזישן גענאראל שארל דע גאל, ער האט מיט זיין געניטן כח דאס אויסגעגליכן.
נאכן קריג האט ער מחליט געווען ער וועט זיין א גוטער פרעזידנעט. ער איז געווען א רעפובליקאנער.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ "Former SACEURs". Aco.nato.int. Retrieved January 26, 2012.


text:
שלמה לוריא
רבי שלמה לוריא (ה'רע"א לערך - י"ב כסלו ה'של"ד), באקאנט אלס מהרש"ל אדער רש"ל, איז געווען פון די גרויסע רבנים אין פוילן אינעם זעכצנטן יאר הונדערט.
ער האט מחבר געווען עטליכע ספרים, צווישן אנדערן דעם באוואוסטן ספר ים של שלמה. אין רוב ש"סן ווערן געדרוקט זיינע הגהות אויף תלמוד בבלי.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מהרש"ל איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יחיאל בערך אין יאר ה'רע"א אין דעם בריסקער געגנט.
אין די יוגנט האט ער געלערנט אין פוזנא און זייענדיג אלט פינף און צוואנציג איז ער צוריק צו זיין געבורטס שטאט בריסק וואו ער איז א חתן געווארן צו ליפקא, די טאכטער פון הרב קלונימוס האבערקאסטן וואס איז געווען ראש ישיבה אין בריסק.
נאך זיין חתונה האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה אין בריסק וואו ער איז געווען דער ראש הישיבה ביז ער איז אלט געווארן פערציג יאר וואס דאן איז אריבער קיין אסטראה. און שפעטער איז ער אריבער ווערן ראשי ישיבה אין לובלין.
דער מהרש"ל איז נסתלק געווארן אין לובלין אין עלטער פון דריי און זעכציג יאר אום י"ב כסלו אין יאר ה'של"ד.
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי יהושע פאלק, מחבר פון דרישה, פרישה און סמ"ע
- רבי שלמה אפרים פון לונטשיץ, מחבר פון כלי יקר און עוללות אפרים


text:
1 אין אפריל
1 אין אפריל איז א באקאנטער שפאַס-טאג וואס מענטשן ערלויבן זיך אין איר רעדן ליגנט און מאכן שפּאַס אָן מען זאל זיי אנרופן "ליגינערס". אסאך מאהל פארגעסען מענטשן דער טאג, און זיי פאלן אריין אין א שפאס וואס מעלייגט זיי אונטער. דער טאג איז באקאנט אין אסאך לענדער.
דער קרבן פון דעם טאג רופט זיך אויף ענגליש April Fool (אפרילער נאַר).
אזוי ווי אויכעט גרויסע מוסדות און באוואוסטע צייטונגען שפילן מיט, גישעט האז נייעס וואס ווערן פארשריבן אין דעם טאג זיינען נישט באגלייבט. דער Gmail, למשל, האט זיך אויס גיקוקט א ליגן אויף א פאר טעג, ווייל זיין ארויפקומען אויפן אינטערנעט איז באוווסט געווארן אין 1 אין אפריל.


text:
שווארצע שאכטל
שווארצע שאכטל אדער בלעק-באקס איז א צווילינג פון סאפיסטיקירטע שטימע און דאטא רעקארדירער וועלכע זענען א טייל פון יעדע קאמערציאלע פליגער פילאט קאבינע וועלכע איז געבויט דורך שטארקע מאטריאל עס זאל קענען איבערלעבן אן עקסידענט כדי פארשער זאלן קענען אנאליזירן.
אינהאַלט
דאס רעקארדירן און איר טעכנאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היסטאריקערס זאגן אז די רייט ברידער האבן שוין פיאנירט פלייט דאטן רעקארדער אין זייערע ערשטע פליגער מאדעלן וועלכע האט רעקארדירט די פארשטעלונג פון די צוויי פראפעלערס אויף וועלכע יענע פליגער האבן אפערירט. וויאזוי אימער, האט מען ערשט אנגעהויבן נוצן שטימע רעקארדירער נאך דעם צווייטן וועלט קריג און אין 1960 איז ערשינען די אזויגערופענע "שווארצע שאכטלעך" וועלכע האבן אנגעהויבן אינסטאלירט ווערן אין אלע פליגער פון די וועלט און עטליכע פירמעס האבן דאס פראדוצירט און פארקויפט.
עס זענען פאראן צוויי ערליי שטימע רעקארדירער. די ארגינעלע שטימע רעקארדירער פון 960' איז גארנישט אנדערש ווי א טעיפ-רעקארדער וועלכע דרוקט איין די שטימעס אויף מאגנאטישע בענדלעך. אבער אין די אנפאנג 1990ער יארן איז ערשינען די "סאליד סטעיט מעמארי באורדס" וועלכע נוצן א פארגעשריטענע טעכנאלאגיע וועלכע מיר וועלן באטראכטן אינעם נעקסטן פאראגראף. היינט צו טאג פארמאגן שוין רוב פליגער די נייע סארט שטימע און דאטא רעקארדירער אבער פונדעסטוועגן זענען נאך פאראן אסאך אלטע פליגער, ספעציעל אין נאכגעלאזענע לענדער, וועלכע האבן נאך אינסטאלירט די אלטע ארגינעלע רעקארדירער.
די נייע סאליד סטעיט רעקארדירער איז א קאמפיוטערייזד שאכטל וועלכע פארמאגט קליינע מעמארי טשיפס און נאך אנדערע קאמפיוטערייזד קאמפאנענטן. דער הויפט מעלה דערפון איז אז קיינע פון די קאמפאנענטן זענען נישט רירנדיג וואס גיט בעסערע שאנסן אז עס זאל איבערלעבן א עקסידענט און פארלאנגט אויך כמעט נישט קיין באהאנדלונג וועלכע איז געווען א וויכטיגע זאך ביי די ארגינעלע רעקארדירער. דער רעקארדירער באשטייט פון א שטארקע שאכטל און א צאל מעמארי באורדס וועלכע זענען גרויס 1.75 אינטשעס ביי איין אינטש. די שאכטלעך קענען רעקארדירן א מאקסימום פון 2 שטונדן אויף די שטימע רעקארדירער און 25 שטונדן אויף די דאטן רעקארדירער.
פלי דאטן רעקארדירער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע פליגער איז עקוויפטעט מיט טויזענטער סענסארס וועלכע רעקארדירן אלע סארט אינפארמאציע וועלכע דער פילאט נויטיגט זיך צו וויסן ווי ספיד, די פליגלן פאזיציעס, ספיד ארויפציען, טעמפרעאטורן פון אינעווייניג און פון אינדרויסן, לופט דרוק, די מאטארן פארשטעלונג, און נאך צענדליגער וויכטיגע זאכן. די אלע סארט אינפארמאציע ווערט כסדר רעקארדירט אויפ'ן פלייט דאטא רעקארדירער און ווען עס ווערט איבערגעפילט מעקט זיך אויס די אלטע און די פרישע ווערט רעקארדירט אזוי אז שטענדיג זאל דער פליגער האבן אלע אינפארמאציע אויף טעיפ פון די לעצטע צאל שטונדן. די ארגינעלע רעקארדירער האבן נאר געקענט רעקארדירן 100 פאראמיטערס ( א וועג פון רעכנען דאטא) פון אינפארמאציע ווען די נייע סאליד סטעיט רעקארדירער קענען רעקארדירן מער ווי 700 פאראמיטערס. די אלע אינפארמאציע פון איבער דעם גאנצ'ן פליגער ווערן געשיקט צו א ספעציעלע דיווייס וואס ליגט אונטער'ן פילאט'ס קאבינע און ווערט אנגערופן די פלייט דאטא עקוואזישן. די עקוואזישן שיקט ווייטער אלע אינפארמאציע וואו עס דארף גיין און שיקט זיי אויך צו די דאטא רעקארדירער וועלכע ליגט אינעם אונטערשט'ן טייל פונעם פליגער אונטער'ן וויידל. (אגב, ביידע רעקארדירער ליגן אונטער'ן וויידל ווייל יענער טייל פון דעם פליגער האט בעסערע שאנסן ארויסצוקומען ווייניגער געשעדיגט ווי דער פילאט'ס קאבינע).
פלייט שטימע רעקארדירער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטימע רעקארדירער רעקארדירט אלע געשפרעכן פון די גאנצע פלייט שטאב דורך עטליכע מיקראפאנען וועלכע זענען אינסטאלירט אינעם פילאט'ס קאבינע. די מיקראפאנען זענען זייער שארפע און וועלן קלאר אויפכאפן יעדע ריר און ווארט וואס עס הערט כדי מען זאל אויך קענען הערן וואספארא פיזישע באוועגונגן דער פילאט האט געטאן אין פאל פון אן עקסידענט. אין מערערע פעלער האבן די עקסידענט אויספארשער געזאגט אז זיי האבן קלאר געקענט הערן וויאזוי דער פילאט רוקט סוויטשעס זייער שנעל, פרובירנדיג צו טאן וואס ער קען אין די לעצטע מאמענטן. רוב פליגער פארמאגן 4 מיקראפאנען פון וועלכע 3 פון זיי ליגן אין די רעדע און הער מאשינען (העדסעט) וועלכע די פילאטן נוצן דורכאויס די פלייט (אין א קלענערע פליגער איז געווענליך נאר פאראן 2 שטאב מיטגלידער) און איינס אינעם צענטער פון די קאבינע. די היינטיגע שטימע רעקארדירער קענען רעקארדירן 2 שטונדן פון געשפרעכן און וועט כסדר אויסמעקן די אלטע און אזוי נאכאמאל און נאכאמאל און עס וועט שטענדיג בלייבן די לעצטע 2 שטונדן. די אלטע טעיפס האבן אויך ווידער רעקארדירט אבער האט נאר געקענט האלטן 30 מינוט פון געשפרעכן און איז שטענדיג געווארן אומקלארער און מיט דער צייט האט מען געדארפט טוישן די בענדלעך. ביידע שווארצע שאכטלעך באקומען זייער עלעקטריק קראפט פון איינע פון די צוויי קראפט קוועלער וועלכע יעדע פליגער נעמט פון די מאטארן. אין פאל די מאטארן מאכן פראבלעמען אדער לעשן זיך אויס וועלן זיך די רעקארדירער אויך פארלעשן און מען וועט נישט קענען הערן פון דארט און ווייטער אפילו אויב עס וואלט נאך געדויערט עטליכע מינוטן ביז ווילאנג דער פליגער קראכט.
אן אמת'ע שטימע רעקארדירער טראנסקריפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אום יאנואר 00' האט אן אלאסקא עירליינס פלייט ,261 וועלכע האט זיך אויפגעהויבן פון מעקסיקא און האט געברויכט מאכן א קורצע אפשטעל אין סאן פראנציסקא, געקראכט אינעם פאציפיק אקעאן ביי די ברעגעס פון קאליפארניע א שעה און 45 מינוט אין איר פלייט, אומברענגנדיגע אלע 88 פאסאזשירן און שטאב מיטגלידער. נאך עטליכע טעג פון זוכענישן אין וואסער האט מען געפינען דעם שווארצן שאכטל וועלכע האט אנטהאלטן די שטימע רעקארדירער אין וועלכע די אויספארשער האבן אויסגעהערט די געשפרעכן צווישן דעם פילאט טעד טאמפסאן און דער ערשטער אפיציר (אדער קא-פילאט, וויאזוי איר ווילט עס רופן) וויליאם טענסקי און דער לאס אנדזשעלעס טראפיק קאנטראלירער. אט איז די טראנסקריפט פון די געשפרעכן: 4:09:55 טאמפסאן: צענטער, אלאסקא טו סיקסטי וואן. אונז זעמער, אוי, אין א דייוו דא, און איך האב פארלוירן קאנטראל. 4:10:33 טאמפסאן: יע! אונז האמיר אים צוריק אין קאנטראל דא. 4:11:43 טענסקי: וואס אימער אונז האמיר געטאן איז נישט גוט, טו דאס נישט נאכאמאל. 4:11:44 טאמפסאן: יע, נאו, עס איז אראפגעגאנגן, איך בין געגאנגן מיט'ן נאז אראפ. 4:11:48 טענסקי: אוי, ס'איז פיל ערגער ווי ס'איז געווען. 4:11:50 טאמפסאן: יע, מיר זענען אין א פיל ערגערן מצב יעצט. 4:14:12 דער פילאט רופט אויס אויף די מיקראפאן צו די פאסאזשירן: חברה, מיר האבן געהאט א קאנטראל פראבלעם מיר ארבעטן אויף דעם. 4:15:19 פילאט צום קאנטראל צענטער: אלאסקא 261 מיר זענען מיט אייך, מיר זענען 22,500 פיס הויך און מיר האבן פראבלעמען מיט דעם סטאביליזירער און מיר ארבעטן דערויף זייער שווער. 4:15:36 קאנטראל צענטער: אלאסקא 261 על. עי. צענטער ראדזשער א... איר האט קלאר געמאכט צום על.עי. צענטער לויט אייער יעצטיגע פאזיציע. 4:17:09 פלייט אטענדענט: אקעי מיר האבן געהאט א שטארקע שאקל אונטן. 4:17:15 טאמפסאן: איך מיין אז די סטאביליזירער ברום איז צעבראכן. 4:19:36 מען הערט א גאר הויכע גערודער. 4:19:43 טענסקי: מעידעי. 4:19:54 טאמפסאן: אקעי מיר זענען פארקרומט און יעצט דארפן מיר אים באקומען. 4:20:04 טאמפסאן שרייט: שטופ שטופ שטופ... שטופ די בלויע זייט ארויף. שטופ... 4:20:14 טענסקי: איך שטופ. 4:20:16 טאמספאן: אקעי, יעצט לאמיר שטויסן ראדער. לינקע ראדער, לינקע ראדער. 4:20:18 טענסקי: איך קען עס נישט דעגרייכן. 4:20:20 טאמפסאן שרייט: אקעי, רעכטע ראדער, רעכטע ראדער. 4:20:25 טאמפסאן: פליען מיר? מיר פליען! מיר פליען! זאג זיי וואס מיר טוען. 4:20:33 טענסקי: אוי, יע. לאמיך נעמען... 4:20:38 טאמפסאן: מיר דארפן עס דורכמאכן נאכאמאל. מיר פליען פארקערט. 4:20:54 טאמפסאן: ספידברעיקס. 4:20:55 טענסקי: איך האב עס. 4:20:56 טאמפסאן: עי, דא גייען מיר. 4:20:57 די רעקארדירונג ענדיגט זיך.
די שאכטלעך זעלבסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין זייער אסאך פליגער עקסידענטן זענען די שווארצע שאכטלעך געווען די איינציגסטע טייל פון דעם פליגער וועלכע איז ארויסגעקומען אומבאשעדיגט צוליב איר ספעציעלע געבוי וועלכע קען אויסהאלטן שווערע היץ, ווילדע קראכן, און זייער אסאך דרוק. די שאכטלעך זענען ווי א מויער צו די מעמארי קאמפאנענטן אינעווייניג וועלכע אנטהאלטן די אינפארמאציע וועלכע עס האט רעקארדירט. די ספעציעלע שאכטל איז צוזאמענגעשטעלט פון 3 מאטריאלן וועלכע זענען צוזאמען זייער שטארק גרייט צו באשיצן די אינערליכע אינפארמאציע. די ערשטע מאטריאל איז אלומינם וועלכע דעקט איבער די מעמארי טיילן מיט א דינע שיכט. די צווייטע מאטריאל איבער דעם איז א ספעציעלע אינסולעישן פון איין אינטש דיק וועלכע קען אויסהאלטן גאר הייסע טעמפרעאטורן צו באשיצן די מעמארי אין פאל עס ברעכט אויס א פייער נאך די קראך. די דריטע מאטריאל וועלכע ווערט געזען פון אינדרויסן איז געמאכט פון סטעינליס סטיל און קען אויך אנטהאלטן טיטאניום. יעדע שווארצע שאכטל וועלכע ווערט פראדוצירט פאר באנוץ ווערט ערשט אויספרובירט מיט די פאלגענדיגע מיטלן זיכער צו מאכן אז עס ארבעט טאקע. צום ערשט ווארפן זיי דאס אראפ לויט א געוויסע הויכקייט וועלכע איז שוין אזוי שטארק אז די ערד'ס צי קראפט מאכט דאס 3,400 מאל איר וואג. דערנאך לאזט מען אראפ א 500 פונטיגע שטיק אייזן פון 10 פיס הויך און דערנאך שטעלט מען ארויף דערויף 5,000 פונט וואג. אויב אלעס גייט כשורה שטעלט מען דאס אריין אין א ספעציעלע פייער פון איבער 2,000 דעגריס און מען לאזט דאס קאכן פאר מער ווי א שטונדע. דערנאך שטעלט מען דאס אריין אין א לופט געדרוקטע טאנק וועלכע פארמאגט געזאלצענע וואסער פאר 24 שטונדן, און צום לעצט גיסט מען ארויף דערויף אלע סארט כעמיקאלן וועלכע א פליגער קען אנטהאלטן.
אין פאל פון אן אקצידענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטש די רעקארדירער ווערן גערופן "שווארצע שאכטלעך", זענען זיי אין פאקט גאר א שרייענדע אראנדזש קאליר וועלכע מאכט זיי גרינגער צו געפינען צווישן די ברוכווארג פון א געקראכטע פליגער. דער נאמען שווארצע שאכטל שטאמט פון אמאל ווען די שאכטלעך זענען טאקע געווען שווארץ. די אראנדזשע קאליר איז ספעציעל גאר מערקבאר אין וואסער וועלכע איז א וויכטיגע זאך ווייל רוב עקסידענטן פאסירן העכער'ן וואסער. (דער סיבה דערצו איז ווייל פליגער מוזן געזעצליך פארן ווי ווייט מעגליך העכער'ן וואסער כדי צו מינימיזירן די צאל טויטע אין פאל פון אן עקסידענט אויף די יבשה). אין צוגאב צו די שרייענדע קאליר פארמאגט יעדע שווארצע שאכטל א ספעציעלע טייל וועלכע אנטהאלט איך זיך א סיגנאליזירער וועלכע ווערט גערופן דער ביקאן. ווען די שאכטל ווערט אפגעטיילט פון די עלעקטריק קראפט וועט די ביקאן אנהייבן ארויסגעבן א אולטרעסאניק גערודער וועלכע איז ווי א סיגנאליזירער פאר די ספעציעלע ראדאר עקוויפמענט וועלע די רעסקיו ארבייטער נוצן דאס אפירצוזוכן. די ביקאן ארבעט אויף א באטערי וועלכע קען האלטן ביז 6 יאר. אין אסאך פעלער איז די באטערי געשעדיגט געוארן פון די אימפאקט און מען האט געמוזט אויפזוכן די שאכטלעך אן קיין ראדארן. אין די פאראיייגטע שטאטן ווערט יעדע אפירגעקומענע שאכטל געשיקט צו די נאציאנאלע טראנספארטאציע זיכערהייט באורד וואו עקספערטן באהאנדלן און פארשן אויס די אינהאלט פון די אינפארמאציע. די עקספערטן וועלן געווענליך צושטעלן די זעלבע טעמפרעאטור אין וועלכע עס איז געפינען געווארן פאר דאס פלאץ וואו די שאכטל וועט געשטעלט ווערן ווייל א שטארקע טויש אין טעמפרעאטור קען שעדיגן די מעמארי קאמפאנענטן. די פירמעס וועלכע פראדוצירן די רעקארדירער דעוועלאפן אויך א צווייטע טייל דערצו וועלכע איז געמאכט אויסצוהערן די דאטא דערפון. אין פאל פון אן עקסידענט שיקט די פירמע די מאשין צו די זיכערהייט באורד וועלכע טראנספערירן די דאטא צו א קאמפיוטער וואו עס ווערט שפעטער אנאליזירט, א פראדעצור וועלכע קען נעמען פון עטליכע טעג ביז עטליכע מאנאטן.
דער צוקונפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די דעוועלאפערס פלאנען אויפצוקומען מיט א שטימע רעקארדירער וועלכע זאל אויך רעקארדירן ווידעא דאטא פונעם גאנצן פליגער פון די לעצטע 30 מינוט. די טעכנאלאגיע איז שוין פאראן און עס איז גאנץ מעגליך אז עס וועט צושטאנד קומען מיט דער צייט, ספעציעל זינט די סעפט. דעם עלעפטן היידזשעקינגס האט געעפענט א וועלט פון מעגליכקייטן פאר נייע טעכנאלאגיע איבער די זיכערהייט פון פליגער. אגב, שווארצע שאכטלעך זענען שוין היינט נישט נאר פאר פליגער. טייל אויטא פירמעס האבן דאס שוין אריינגעשטעלט אין זייערע אויטאס, אריינגערעכנט די וועלט'ס גרעסטע אויטא מאכער דזשי-עם וועלכע פארמגט עס שוין היינט אין טויזענטער פון אירע אויטאס. אויך אין אן אויטא קומט די אינפארמאציע גוט צוניץ פאר די פאליציי און אויספארשער וועלכע ווילן וויסן ווי שנעל דער אויטא איז געפארן בעפאר די עקסידענט און וואס עס האט זיך געטאן מעכאניש אין די לעצטע מאמענטן.