text:
גוגל (זוכמאשין)
גוגל איז א זוכמאשין וואס איז פארשפרייט דורך דער גוגל פירמע. זי איז הײַנט די פאפולערסטע זוכמאשין אויף דער אינטערנעץ, וואס באהאנדלט יעדן טאג הונדערטע מיליאנען בקשות צו טרעפן אינהאלט אין וועב ערטער מיט אירע גארע באדינסטן.
אינהאַלט
בלאט ראנג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אויפטו פון דער גוגל זוכמאַשין איז געווען אין דער בלאַט ראַנג סיסטעם, אויף וועלכע די צוויי גרינדערס האָבן געשריבן אַ פּאַפּיר זייענדיג נאָך אין סטענפאָרד. דער בלאַט ראַנק סיסטעם האָט אויסגעאַרבעט אַ ווערט פאַר יעדן וועב בּלאַט, געבויט הויפטזעכליך אויף די צאָל לינקס צו דעם בלאַט און דער בלאַט ראַנק פון די וועב בלעטער וואס לינקן אהין.
זייער חשבון אז וועלכעס סייטס עס האט די מערסטע לינקס ברויך זיין פאפולער אויפן אינטערנעט. דערפאר טוט זי שטופן די דאזיגע סייטס פארן זוכער אין די נאז. גוגל איז דאך א ראבאטישער פראגראם און קען נישט וויסן וויפל טראפיק א וועב סייט האט באמת. ער קען נאר מאכן סייענטיפישע טעאריע'ס פארוואס א וועב סייט איז, אדער ברויך זיין, פאפולער. און לויטן אנפירונג פון דעם ביזנעס חשבון פון זייערע טעכניקער מאכט דאס א סייט וואס האט מער לינקס מער פאפולער, דורך דאס מער עקספאוזען פאר די מענטשהייט, און דאס באגראבט רעלאטיוו די חשיבות פון אנדערע סייטס.
אינטערסאנטע זאכן וואס מ'קען טאן מיט גוגל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אז איר לייגט אריין א טעלעפאן נומער וועט ארויף קומען דער נאמען און אדרעס פון איר בעל הבית.
Google Suggest[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי נאר איהר לייגט אריין א אות אין דעם "זוך" קעסטל, קומט תיכף ארויף א ליסט מיט ווערטער וועלכע פאנגען זיך אן מיט דעם אות. ווען איהר לייגט אריין נאך אן אות, וועט עס ווייזען ווערטער וואס פאנגען זיך אן מיט די צוויי אותיות, און אזוי ווייטער. ווען איהר קליקט אויף א ווארט פיהרט גוגל דורך א זיך-אקציע אויף דעם ווארט.
גוגל אויף יידיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז מעגליך צו זוכן נייעס און וועב בלעטער אויף יידיש.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גוגל זוך מכשיר • גוגל כלים פאס • זשימעיל • גוגל שמועס • גוגל קא אפ • גוגל נייעס • גוגל דעסקטאפ • גוגל דאקומענטן • גוגל לייענער • גוגל אלערטס • גוגל מאפע • גוגל ווידעא • גוגל אנאליטיקס • בלאגער • גוגל פינאנץ • לעבס • גוגל בילדער • גוגל ביכער • פרוגעל • גוגל ערד • גוגל בוקמארקס • יוטוב • גוגל גרופעס


c: text/html

text:
חרדים
חרדים אדער חרדישע יידן איז א שטרעמונג ביים יידישן פאלק וואס ענטהאלט סיי ליטווישע און סיי חסידים. רוב פון זיי גייען מיט שווארצע היט און רעקל. זיי גייען נישט אין קאלעזש, און זענען נאר אקטיוו רוב בדרך כלל אין ביזנעס וואס איז נישט קיין פראפעשנאל און מען דארף נישט האבן קיין גוי'שען חינוך. פארשטייט זיך אז עס דא אויסנאמען.
חרדים זיינען רעליגיעזע אידן וואס האבן די פאלגנדע כאראקטעריסטן:
- פירן זיך שטריינג לויט דער הלכה.
- שטעלן תורה אלס א הויפט ראלע אין זייער לעבן.
- הערן צו דעם פסק פון די רבנים.
- אפט גייען זיי אנגעטאן מיט א ווייסע בלוסקע א שווארצע רעקל מיט א היט.
- לייקענען אָפּ דער ציוניסטישע אידיאל.
אלע פרומע תורה ארטאדאקסישע אידן וואס גייען אנגעטאן מיט א קאפל ווערן גערופן פרומע אידן, אדער ארטאדאקסישע אידן. אין קאנטראסט צו די פרומע אידן וואס גייען נישט היט בארד און פיאות.
היראכיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א חרדי איז אויך מער אונטערגעווארפן זיין לעבנסשטייגער צו די באפעלן פון די רבנים, כאטשיג די אנדערע פרומע פאלגן אויך זייערע רבנים זענען אבער די חרדים שטרענגער אונטערגעוואפן צוליב וואס די תורה אויטאריטעט איז א זאך וואס דער פשוטער המון קען ביי זיי נישט אריינרעדן, און אויך ווייל זיי שטאמן פון די סארט פלעצער וואס די נישט תורה איז געווען אראפגעקוקט ווי ביי די ליטוואקעס און ביי די חסידים וואס זענען געווען די פארגלייבטע אין זייערע רעביס ווי קנעכט צו א הער.
אויסזען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי קוקן אויס אנדערשט ווי די גוים און און פרייע אידן האסן זיי ווייל זיי ווילן זיך נישט אויסמישן מיטן לאנד'ס קאלטור און ציוויליזאציע. נישט נאר ווי די מאדערן ארטאדאקסן וואס שטעלן זיך צו, און גייען יא אין טעאטער'ס און באל שפילן, זענען די חרדים אויסגעשלאסן און אפגעזונדערט מיטן לבוש, נאמען און פירונג.
שטרעמונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
קאלאמיי
קאלאמיי (אוקראיניש: KoлoMия, רוסיש: KoлoMыя, פויליש: Kołomyja) איז א שטאט אויפן פרוט טייך אין דער סטאניסלאווער גובערניע אין מערב אוקראינע, 51 קילאמעטער דרום פון סטאניסלאוו און 70 קילאמעטער מערב פון טשערנאוויץ.
נאכן שפאלטן פון פוילן ביזן ערשטן וועלט קריג איז דאס געווען אין מזרח גאליציע. אין 1900 איז די יודישע באפעלקערונג פון קאלאמיי געווען 16568.
קארל דער ערשטער פון עסטרייך האט געוויילט אין קאלאמיי אין יאר 1912 פונעם זיבעצטן אפריל ביז דעם דרייצנטן דעצעמבער, איידער ער איז געווארן קייסער.[1]
דער הערב פון קאלאמיי איז אן אדלער מיט א קרוין אויפן קאפ, וואס די שטאט האט באקומען פונעם קייסער וולאדיסלאוו יאניעללא אין יאר 1395 [2]


text:
גאט
גאט איז, דער איבערנאטורלעכער הערשער אויף דער וועלט. אין די לעצטע צוויי טויזנט יאר איז גאר פארשפרייט געווארן די געדאנק (בעיקר דורך די קריסטן און די מוסולמענער) אז עס איז נישט דא מער ווי איין גאט (מאנאטעיזם) וואס הערשט איבער אלעם (וואס האט זיך אנגעהויבן ביי די אידן).
אינהאַלט
דער אידישער גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אידישער גאט ווערט גערופן מיט פארשידענע נעמען. אין חומש ווערט ער אפט גערופן אלהים, אדוני, י-ה-ו-ה, י-ה-ו-ה אלהים, אל שדי. אין אידיש ווערט ער גערופן גאט, אייבערשטער, באשעפער, הקב"ה, רבש"ע, און אין ענגליש ווערט ער אפט גערופן דורך פרומע אידן השם. ע"פ קבלה איז דא אן אומצאליגע סומע פון צירופי שמות וואס זענען נעמען פון גאט.
אידן גלייבן אז ער האט באשאפן די וועלט און פירט עס.
פארצייטנס זענען געווען אזעלעכע וואס האבן געגלויבט אז גאט איז אן אביעקט וואס איז געמאכט פון סטאַטוען, אדער זענען געווען אזעלכע וואס האבן געדינט די זון לבנה און די שטערן אד"ג, אזעלעכע רעליגיעס רופן אידן עבודה זרה. אברהם אבינו האט אנטפלעקט א נייעם באגריף וואס ערקלערט אַז גאט איז א אומבעקאַנטן העכערע באגריף.
אידן זאגן נישט ארויס דעם נאמען "גאט" צוליב שעצונג און הייליגקייט. ווי אויך איז דא וואס שרייבן עס נישט אראפ נאר אויב דער פּאַפּיר אויף וואס מען שרייבט דאס ווערט אוועק געלייגט און אפגעהיטן. אנשטאט'ס דעם שרייבן זיי "ג-ט".
דער קריסטליכער גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קריסטליכע רעליגיע איז באזירט אויף דער אידישער, אבער מיט פארשידענע ענדערונגען. קאטאליקן גלייבן אז דער איין איינציגער גאט באשטייט פון דריי טיילן: דער פאטער, דער זון, און די הייליגער גייסט. זיי גלייבן אז גאט האט אראפגעשיקט א חלק פון זיך צו לעבן אויף דער וועלט ווי א בשר ודם און צו ליידן ייסורים וואס וועלן זיין א כפרה פאר אלע עבירות וואס מענטשן באגיין. זיי גלייבן אז ישו הנוצרי איז גע'הרג'עט געווארן אלס א קרבן, און ווער עס גלייבט אין אים איז פארזיכערט מחילה וסליחה און א חלק אין עולם הבא. זיי האלטן אז כאטש א גאט איז א גייסט און פירט מיט אלעס אהן, אבער דער צווייטער חלק פון גאט האט זיך נישט געוואלט העלפן און האט אנדערש געוואלט ליידן יסורים, מען זאל איהם פייניגען און אומבערעגען כדי צו זיין א כפרה פאר אלע מענטשן.
דער איסלאמישער גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער איסלאמישער גאט איז מער ענדליך צו די אידישע ווי די קריסטליכע. זיי גלייבן אז גאט איז נאר איין גאט, און אז ישו הנוצרי און מחמד זענען געווען נביאים. זיי האלטן אויף פון די אידישע נביאים און פון חלקים פון דער אידישער תורה, אבער זיי האלטן אז די תורה וואס אידן האבן היינט איז פארדרייט געווארן דורך די אידן.
אבער סיי די קריסטליכע גלויבן און ווי אויך די איסלאמישע גלויבן זענען ביידע באזירט אויף די אידישע גלויבן.
דער כנען'ישער גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די כנענים האבן געגלייבט אז די גאט "אל" איז די גאט פון אלע געטטער, און אז ער וואוינט אויף די שפיץ פון א בארג אין מדבר. זיין ווייב האט געהייסן אשרה, און זיי האבן געהאט א זוהן בעל וואס האט שפעטער מורד געווען אין זיין טאטע.
באציאונג מיט גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרונט פון אלע רעליגיעס און איבערהויפט פון דער תורה, איז צו קענען גאט, אויף אזוי שטארק און ווייט אז מ'זאל אים נאכאנאנד ליבן, און פארכטן.
פארוואס מענטשן גלייבן אין גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאגישע באווייזונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קאסלאמאגישע ארגומענט ערקלערט אז עס מוז זיין א ערשטע סיבה צו דער באשטאנד*.
אנדערע סיבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אמונה פשוטה: דאס מיינט גלייבן ווייל מען האט אמונה, און נישט ווייל מען האט באווייזן.
- נסים: ס'דא מענטשן וואס גלייבן אין גאט ווייל זיי האבן געזעהן נסים[1].
- טראדיציאן: די גלויב אין גאט ווערט איבערגעגעבן פון עלטערן צו קינדער, און די עלטערן האבן עס איבערגענומען פון זייערע עלטערן, און אזוי ווייטער.
פארוואס מענטשן גלייבן נישט אין גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- עס געשען גאר אסאך פאסירונגען אין נאטור ווי גלייך עס וואלט נישט געווען א גאט. ווי צום ביישפיל אומשולדיגע קינדער וואס ווערן גע'הרג'עט אדער געפייניגט דורך אנדערע מענטשן און דורך "חסרונות" אין טבע ווי למשל ערד ציטערנישן.
- אלטערנאטיווע טעאריעס: מען קען אויסלייגן די ביינער פון אלע חיות און מענטשן וואס האבן נאר אמאל עקזיסטירט און וואס עקזיסטירן היינט, און מערקן די ענדליכקייט פון איינס צו די אנדערע, און ווייזן אז זיי האבן געקענט געבארן ווערן איינע פון די אנדערע. (זעה אויך עוואלוציע) וועגן דעם גלייבן געוויסע מענטשן אז עס האט נישט אויסגעפעלט א באשעפער צו באשאפען די חיות אדער דעם מענטש.
- ס'דא מענטשן וואס גלייבן נישט אין גאט, צוליב זייער אויפברענגונג - מען האט זיי קיינמאל נישט אויסגעלערנט אז עס איז דא א באשעפער.
סארטן אמונות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נעמען פון גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הקב"ה: הייליגער געלויבט איז ער.
- באשעפער: באשאפן אלע באשעפענישן
- אייבערשטער: ער איז פון אויבן
- רבנו של עולם: הער פון די וועלט
- אלמעכטיגער: מאכט איבער ענערזשי
- מקום: ער געפינט זיך אויף יעדן ארט
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ווי עס שטייט ביי קריאת ים סוף: "ויאמינו בה'"


text:
הואנג קסיאנפאן
הואַנג קסיאַנפֿאַן (כינעזיש: 黄现璠) (13טן נאוועמבער, 1899 - 18טן יאנואר , 1982) איז געווען א כינעזישער היסטאריקער.
א כינעזער זשואַנג פּעאָפּלע אין מוצא, זיין פאטער איז געווען א פּויער. קסיאַנפאַן איז געבוירן אין פוסוי, א דארף פון גואַנגקסי, אין דער היינטיקער כינע, דארט האט ער געלערנט אין שולע, שפעטער האט ער שטודירט אין בייזשינג וואו ער האט באקומען אן אוניווערסיטעט דיפלאם אין היסטאריע. אום נאוועמבער 1935 האט ער זיך געצויגן קיין יאפאן ווו ער האט שטודירט ביים טאקיא אוניווערסיטעט.ער איז צוריקגעקומען קיין כינע אין 1937 און ער האט געוואוינט אין גואַנגקסי,ער האט געארבעט אלס פראפעסאר אין גואַנגקסי אוניווערסיטעט. אום 1941 האט ער עמיגרירט קיין גואַנגדאָנג, דערנאך ער האט געארבעט אלס פראפעסאר אין זשאָנגשאַן אוניווערסיטעט. שפעטער האט ער זיך געצויגן צוריק קיין גואַנגקסי, ווו ער האט זיך באזעצט ביים גואַנגקסי אינסטיטוט פון פּעדאַגאַדזשיקאַל. ער איז געשטארבן אין גוילין סיטי. ער איז געווען א חשובער כינעזער אַנטראָפּאָלאָג און היסטאריקער, אבער ער איז באקאנט אלס דער גרינדער פון דער זשואַנג פארשונגען וואס ער האט פֿארעפֿנטליכט אום 13טן יוני 1957.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אַנטראָפּאָלאָג (אויף כינעזיש)


text:
וויטאמין
וויטאמינען זיינען ארגאנישע כעמיקאלן וואס געפינען זיך אין עסנווארג און זיינען נויטיג פאר די בעלי חיים כדי צו לעבן.
עס זיינען דא אויך וויטאמינען וואס ווערן באשפן אין דער קערפער אליין. וויטאמין D ווערט באשאפן אויף די הויט דורך די זון, וויטאמין K ווערט באשאפן אין די קישקעס דורך באצילן אא"וו.
דאס ווארט וויטאמין שטאמט פון די ווערטער וויטאל אמין אין די רוימישע שפראך. אלע וויטאמינען זענען ארגאניש און פארמאגן קארבאן. א וויטאמין ברענגט אריין א כעמיקאלע רעאקציע אין דעם קערפער נוצנדיג ווייניגער ענערגיע און ווייניגער צייט. דער קערפער מוז האבן געוויסע וויטאמינען כדי צו קענען אפשלאגן וויירוסעס און אויב זיי פעלן וועט דער מענטשן גרינגער קענען איבערכאפן די וויירוסעס.
וויטאמינען ווערן פארלאנגט אינעם קערפער אין קליינע צאלן אסאך מאל נאר א הונדערטסטעל פון א גראם. נארמאל באקומט מען די נויטיגע וויטאמינען פון עסן, טרונקן, און פון די אייגענע קערפער וועלכע'ס באקטעריע פראדוצירט וויטאמין קעי, און די הויט וועלכע זאפט איין זון ראדיאציע און פראדוצירט וויטאמין די.
וויטאמינען זענען איינגעטיילט צו צוויי קאטעגאריעס: פעטנס וויטאמינען און וואסער וויטאמינען. די פעטנס וויטאמינען ווערן איינגעזאפט אין די פעטנס פון דעם מענטש און בלייבט דארט שטעקן ווילאנג עס גייט אויס און פרישע דארף אריינקומען. וואסער וויטאמינען ווערט איינגעזאפט אין דאס וואסער פונעם מענטש און גייט ארויס אינאיינעם מיט אלע וואסער אפפאל.
וויטאמין סארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויטאמין A: איז גוט פאר די הויט און פאר די האר. מענטשן מיט אלע סארט פימפלעס און הויט אויסשלאגעס ברויכן צוצונעמען מער פון דעם וויטאמין.
וויטאמין B: די וויטאמין איז א גרופע פון עטליכע וויטאמינען, אריינגערעכנט 1B, 2B, 6B, 12B, פאליק עסיד, ניאסין, און נאך. די אלע וויטאמינען דארף א מענטש האבן גענוג נאטורליך. אויב עס פעלט פון דעם וויטאמין וועט א דאקטאר דאס באמערקן אויף א בלוט-טעסט און וועט עס געבן.
אלע וויטאמינס אין די וויטאמין B גרופע ווערן אנגערופן סינערדזשיסטיק וויטאמינס פון וועלכע מען מעג נישט האבן צופיל ווייל עס קען זיין שעדליך.
וויטאמין C: העלפט די אימון סיסטעם. די וויטאמין פעלט פאר אסאך מענטשן און עס קען נישט שאטן אויב מען נעמט מער. אויב מען האט גענוג פון דעם וויטאמין איז פאראן קלענערע שאנסן איבערצוכאפן פארקילעכטס און אלע ערליי וויירוסעס און איז מעגליך א שטיקל רפואה פאר די ביטערע מחלה..
וויטאמין C דארף גענומען ווערן מיט אסאך פליסיקייט. עס איז וויכטיג צו טרינקן בעפאר און נאכדעם וואס מען נעמט עס איין.
וויטאמין D: די וויטאמין העלפט איינזאפן די קעלסיום אינעם קערפער. די וויטאמין קען מען באקומען נאטורליך פון זון שטראלן. אויב עס פעלט פון די וויטאמין קען מען זיך שטעלן אונטער די זון פאר א שטיק צייט יעדן טאג און דער פראבלעם וועט זיין געלעזט.
אויב מען נעמט עס אין טאבלעטן איז וויכטיג דאס צו נעמען נאכ'ן עסן ווייל די וויטאמין וועט נאר איינזאפן מיט פעטנס אדער אויל.
וויטאמין E: העלפט טראנספערירן אקסיגן אינעם קערפער. פארגעסט נישט אז אקסיגן איז וויכטיג פאר די מוח צו קענען פונקציאנירן.


text:
דעל.איס.אס
del.icio.us איז א קאָמפּיוטער פּראָגראַם אויף א וועב סייט ווי מען קען זייך סאָרטירן אלעס וואָס מען האט אינפאָרמאַציע אונטער א סיסטעם פון "לעיבאלס", "טעגס" אדער "תגים" וואס שטעלט אויס אלע טעמעס אין א מפתח און קלארע דירעקטארי אינדעקסירט לויט לעיבעלס פון איין ווארט, אזוי אז סאיז גרינגער צו שרייבן אוועקלייגן און שפעטער אפיר זוכן צו טרעפן אלטע פאוסטס לויט די אלף בית.
אויך איז דאָס אַ פּובליק סאָציאַלע טול ווי יעדער איינער פּאָוסט זיינע אינטערעסע און אויב איר טיילט זיך מיט זיין נייגער לויט די טעגס קענט איר דאס ליינען און אויך הנאה האבן.
"יאהו" האט דאס אָפּגעקויפט מחמת גרויס סוקסעס פון דעם איינפאַל.


text:
עקאלאגיע
עקאלאגיע (פון גריכיש: oἶkoς, "הויז"; -λoYίa, "שטודיע פון") איז די וויסנשאפט וואס שטודירט אלע לעבעדיקע ארגאניזמען אין זייער סביבה, מיט איר קלימאט, באדן, וואסער, ליכט, זויערשטאף און מינעראלן. עקאלאגן שטודירן די קאמפאזיציע, פארשפרייטונג, קוואנטיטעט, צאל און מצבים פון ארגאניזמען אין עקאלאגישע סיסטעמען. עקאלאגיע איז א צווישנדיסציפלינאריש פעלד וואס נעמט איין ביאלאגיע און ערד וויסנשאפט.
דער דייטשער וויסנשאפטלער ערנסט העקל (1834–1919) האט געשאפן דאס ווארט "עקאלאגיע" ("Ökologie") אין 1866. די אוראלטע פילאסאפן, ווי היפאקראטעס און אריסטו האבן אוועקגעשטעלט די יסודות פון עקאלאגיע אין זייער שטודיע פון נאטור.


text:
מצדה אויפן כרמל
פֿעסטונג אויפן כרמל איז געווען א פלאן, פון דער יידישער פירערשאפט אין פאלעסטינע, פון יאר 1942. דער פלאן רעכנט אריין חיפה, גליל און בערג ארום יזרעאל טאל, אלס באפעסטיגטע געגנטן, וואס אויב די ווערמאכט וועט איינעמען ארץ ישראל, וועלן די יידן געברענגט ווערן אהין, און פון דארט וועלן זיי דורכפירן גערילא אטאקעס קעגן דייטשן מיליטער.
דעם פלאן האבן אויסגעארבעט יצחק שדה און יוחנן רעטנער, וואס שפעטער זענען זיי געווען גענעראלן אין צה"ל. דער בריטישער מאנדאט האט געשטיצט דעם פלאן, וויבאלד ערווין ראמעל גענעראל פונעם דייטשן אפריקע קארפוס, האט זיך געפונען אין עגיפטן, און די בריטישע ארמיי האט עס אויפגעשטעלט אלס לעצטע דעפענסיווע ליניע, אויב ראמעל וועט אנקומען קיין פאלעסטינע.
בערנארד מאנטגאמערי, דער ענגלישער גענעראל, האט באזיגט צום סוף די קאמף אין על אלאמיין, איז דער פלאן אויסגערינען, און עס איז גארנישט פון דעם געווארן.
אין ישראל רופט מען עס אויך מיטן נאמען "200 טעג פון ציטער", אויפן נאמען פון א בוך, וואס מען האט געשריבן אויף דעם.
אין יאר 2006, האבן צוויי דייטשע היסטאריקער, געפונען דאקומענטן וואס צייכענען די דייטשע איינעמען, פון עגיפטן און ישראל, און זיי האבן אויפגעשטעלט עס.עס. איינזעץ גרופע עגיפטן, וואס איר ציל איז אומברענגען עגיפטישע און פאלעסטינע יידן, נאכן אריינקום פון די ארמיי, די גרופע האט זיך געוואלט באנוצן מיט לאקאלע איינוווינער, ווי זיי האבן געטון אין מערערע פלעצער אין אייראפע, און אין פאלעסטינע וואלט עס זיי גאנץ לייכט אנגעקומע, אויסצופירן מיט די אראבער. די עס עס גרופע איז געבליבן אין אטען, גריכנלאנד, וויבאלד די נאציס זענען קיינמאל נישט אנגעקומען.


text:
1803
1803 איז דאס דריטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1803 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן מערץ - אהייא ווערט אויפגענומען אלס דעם 17טן שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
- 18טן מיי - דאס פאראייניגטע קעניגרייך פראקלאמירט מלחמה קעגן פראנקרייך ווען עס זאגט אפ פון צוריקציען פון האלאנד.
- 20סטן אקטאבער - דער אמעריקאנער סענאט באשטעטיקט קויפן לואיזיאנא.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן דעצעמבער - העקטאר בערליאז, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געש' 1869)
- 29סטן נאוועמבער - קריסטיאן דאפלער, עסטרייכער פיזיקער און מאטעמאטיקער, אנטפלעקט דעם דאפלער עפעקט (געש' 1853)


text:
אדם סמיט
אדם סמיט (ענגליש: Adam Smith; 5טן יוני 1723 – 17טן יולי 1790) איז געווען א שאטישער פילאסאף און עקאנאמיסט. מ'האלט אים פאר דער גרינדער פון מאדערנער עקאנאמיק און קאפיטאליזם. זיין בוך "די רייכקייט פון פעלקער" פון 1776 אנטהאלט זיינע חשובסטע געדאנקען אין דעם געביט פון עקאנאמיק. ער איז געווען פון די פירנדיקע מענטשן פון אויפגעקלערטקייט אין שאטלאנד.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אדם סמיט איז געווען דער זון פון א שטייער באאמטער אין קערקאדי (Kirkcaldy), פייף, סקאטלאנד. גענוי ווען ער איז געבוירן ווייסט מען נישט, אבער בערך אין 1723. ביי די פיר יאר אלט האבן א באנדע ציגיינער אים געכאפט; זיין פעטער האט אים געראטעוועט אין צוריקגעברענט צו זיין מוטער. אין דעם פארט פון קערקאדי האט סמיט געזען דעם הלוך ילך פון האנדל.


text:
װיקיפּעדיע:מערקווערדיג
וויקיפעדיע מערקווערדיג איז דער וועגווייזער נישט צו באשרייבן סתם ענינים נאר בלויז זאכן מענטשן געשענישען אדער פלעצער וואס זענען מערווערדיג.
א גוטער מבחן וויאזוי צו זען צי אן ארטיקל איז גענוג מערקווערדיג איז די וויקיפעדיע:אינטערשפראך לינקס. אבער נישט אלעס וואס איז מערקווערדיג פאר די כינזער וויקיעפדיע דארף אטאמאטיק זיין מערקווערדיג אין די אידישע וויקיפעדיע.
דעריבער אויב האלט איר אז א געוויסער ארטיקל איז נישט גענוג מערקווערדיג אדער איז דאס נישט באקאנט דאן לייגט ארויף די מוסטער {{מערקווערדיג}} און דאס וועט זיך ווייזן אזוי:
דער טעמע, אין איר איצטיגער פארעם וויאזוי עס איז באשריבן, איז נישט גענוג מערקווערדיג אדער נישט גענוג א פאבליק פיגור. ביטע טוט דאס פארעכטן אדער פארברייטערן, אדער דאס דורכרעדן אין דעם שמועס זייט.
אויב ביז א וואך ארום איז נאך נישט פארהאן קיין קאנסענסוס איבער דעם קען דאס ווערן אויסגעמעקט לויט די אויסמעקן פאליסי.
סיבה: {{{1}}}
אזוי ארום וועט מען זיך אויסשמועסן צו איר זענט טאקע גערעכט צו נישט.
מען דערלאזט נישט קיין שום פריוואטע אינפארמאציע, מיר זענען קודם איבער אלעם אן ענציקלאפעדיע.
דער הויפט פאקטאר פון א באקאנטן מפורסמדיגן פערזענליכקייט אדער זאך אדער וועב סייט און אזוי ווייטער איז זיין ביישטייערונג פאר דער וועלט לטוב או לרע. אויב זיין נאמען איז געווען פארמישט אין עפעס א סקאנדאל, אויסטרעף אדער חידוש וואס האט געהאלפן טוישן די וועלט איז ער א מפורסם.
עס ווערט באשריבן אין אנדערע ענציקלאפעדיעס אדער אין די פרעסע. אן דעם וואס איז קלאר אז יענער האט דאס אלייןס געשריבן איבער זיך, און עס איז נישט הוילע ספעם אדער פרעס רעליס, דאן איז דאס גענוג מפורסם פאר וויקיפעדיע און מען קען דאס שוין פעסטשטעלן לויט די אנווייזונגען פון וויקיפעדיע:צייגט מקורות.
גוגל פראבע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א גוגל פראבע ווערט באנוצט אין אלע וויקיעפדיעס צו אנטשיידן ווען אימער עס איז דא א דעבאטע צו א טעמע איז גענוג מערקבאר.
דאס ארבייט אזוי אז אויב ווען מען טייפט אריין דער נאמען פון די זאך, געזעלשאפט, מענטש אדער באגריף קומט ארויף אין די רעזולטאטן פאפולערע וועבזייטן, אויף די ליסטע פון די גוגל לינקס. דייקא גוגל און נישט יאהו ווייל גוגל האט אזא אפמאך מיט וויקיפעדיע אז אלעס וואס מענשטן זיכן וועט קודם גיין צו וויקיפעדיע, און וויקיפעדיע זעהט אין דעם א סטאנדארט פון באגלייבטקייט או ישרות פון זייער טול. ווי אויך האט גוגל די בעסטע ספעציעלע טולס צו צענזורירן און פילטערן נארישע ספעם וועבסייטס, אזוי ארום אז איינער וויל ווערן פאפולער און איז נישט באמת פאפולער קען זיך נישט פארשפרייטן אלייןס זיין נאמען.


text:
כנבוזי דער צווייטער
כנבוזי דער צווייטער, אויך באקאנט מיטן יוונישער (גריכישער) נאמען קמביסס (געשטארבען 521 פארן נוצרישען ציילונג). ער איז געווען א זון פון כורש דער גרויסער און האט געקעניגט נאך זיין טאטען אלס פערסישער קעניג.
נאך אין לעבן פון זיין טאטען האט ער באקומען דעם נאמען "קעניג פון בבל" אבער די טיטעל איז געווען א סימבאלישער. נאך זיין טאטענס טויט אין 528 פאר די נוצרישע ציילונג איז ער געווארען דער פאקטישער הערשער אין פרס, אין זיין צייט האט זיך די פרסישע הערשאפט פארשפרייט און פארברייטער דורכן איינעמען פרישע לענדער, נאך דעם וואס ער האט איינגענומען מצרים אין 525 פאר די נוצרישע ציילונג,
לויט דעם יוונישער פארשער הוירוידאטויס האט ער זיך געפירט מיט א גרויס אכזריות אין מצרים און האט געלאזט טויטען דעם מצרישען פרעה פסמטאך דער דריטער דער זון פון יעחמס דער צווייטער, צוזאמען מיט נאך מצרישע אדעל לייט ער פלעגט פייניגען די פאליטישע ארעסטאנטען פון מצרים, און טויטען פרויען מיט קינדער, ער האט אויך בעראבעוועט די מצרישע הייליגע איינשטאלטען.
ער האט אויך פארבירט איינצונעמען לוב, (א אראבישע מדינה) אבער זיין מיליטער פון 50,000 סאלדאטען זענען געשטארבען אין א שטארקע מדברישע זאמט שטורעם, דערנאך האט ער זיך דערנעטער צו כוש (היינט סודאן) און צו נוביה, אבער זיין מיליטער האט ווייטער געליטען פון הינגער און מחלות און ער האט זיך ווייטער געמוזט צוריק צוען. לויט דעם יוונישער פארשער הוירוידאטויס, האט ער געכאפט א נערווען בראך אין מצרים אלס שטארף פארן טויטען אפיס (א קו וואס איז געווארען אפגעהיט דורך די מצרישע גלויביגע אלס הייליג קו וועלעכער האט געזאלט דינען אלס א קרבן צו זייערע אפגעטער).
אין די צייט וואס ער האט זיך געפינען אין מצרים האט זיך געמאכט א אויפשטאנד אין פרס דורך אן אמגוש (א גלויביגער גלח) מיטן נאמען גומתא, וועלעכער האט זיך אהערגעשטעלט אלס ברודער פון כנבוזי, ברזיא, און האט געוואלט איבער נעמען די מלוכה אין נאמען פון כנבוזי, ער האט אבער נישט געוואוסט אז כנבוזי האט געהרגעט זיין ברודער אמגוש נאך פאר ער איז ארויס צו מצרים. כנבוזי האט זיך אומגעקערט צו פרס צו הרגענען דעם גלח אבער איז געשטארבען אינטערוועגענס דורך זיין אייגענעם שווערד, טייל פארשער זאגן אז דאס איז געווען זעלבט מארד און טייל זאגען אז דאס איז געווען א טעות.


text:
עלען קאלמבס
עלן קאלמעס איז א אידישער ראדיא דיקטאר אויפן ליבעראלן שטייגער.
ער איז געווען דער איינציגסטער ערקלערטער ליבעראל אויפן קאנסערוועטיווען טעלעוויזיע פאקס ניוז ווי ער פירט אן אן אייגן ראדיא פראגראם און איז דער קאנטערפארט צום קאנסערוועטיווען טאלק שוי האויסט שאן הענעטי אויף א ספעציעלע שוי וואס זיי ביידע טענה'ען זיך יעדע נאכט איבער די אישוס צווישן 9 און 10 דאס איז דאס מערסטע געוואטשטע שוי אין אמעריקע פאר איר צייט אפשניט פון די שעה וואס עס לויפט יעדע שטאט אנדערשט.
אויך איז ער דער שטימע פון שפעט באנאכט ביי דעם ליבעראלן ראדיא נעטווארק עיר אמעריקע ראדיא איצט נאכן דאס אפקויפן פון די ביזנעס אינסוועסטמענט פון די גרין ברודער מארק און זיין רייכן אומבאוועגלעכע גיטער ברודער פינאנצירער.
ער איז זייער פארהאסט ביי די ליבעראלע ווייל ער געבט לויט זיי דער גושפונקא פאר פאקס ניוז צו הייסן אז זיי האבן אויך ליבעראלן אויף זייער פעיראל בשעת ווען לויט זיי איז ער גאר די שוואכערער דעבאטירער. אויך זאגן אז זשאן הענעטי איז דער שענערער מענטש און מען לייגט אים ספעציעל קעגן עלען וואס איז באקאנט אלס זייער נישט קיין שיינער כדי חוזק מאכן פון ליבעראלן.
אבער לויט ווי אומפארטייאישע זייטיגע אנאליטיקירער שאצן אפ איז דאס גאר אנדערשט, אז ער איז מטבעו פון זיין פאך אויס אלס א קאמעידיען און אנדערשט פון זשאן האט ער א הומעריסטישער רואיגער צוגאנג צו צולייגן זשאן, און אין קאנטראסט פון זשאן'ס קאנפראטעשנל שרייעדיגע און טענהדיגע שטייגער נעמט ער בעסער אויס ביי די צוהערער.
ער האט אויך געהאט אמאל א שוי אויף WABC ראדיא אבער זיי האבן אים געפייערט.
ער איז אויך געווען א נאכט שוי האויסט אויף WEVD דער אלטער פארווערטס ראדיא סטאנציע וואס איז שוין היינט אונטערגעגאנגען און פארקויפט געווארן צו א ספארט סטאנציע.


text:
ערשטע וועלט מלחמה
די ערשטע וועלט-מלחמה, אדער דער ערשטער וועלט קריג, איז געווען א גלאבאלע מלחמה וואס האט אויסגעפלאצט אין אייראפע אין חודש אב ה'תרע"ד ביז ה' כסלו ה'תרע"ט ; 28סטן יולי 1914 - 11טן נאוועמבער 1918. די מלחמה האט זיך אנטוויקלט צו א וועלט קריג וואס האבן זיך מיטגעטייליגט 135 פעלקער פון האלבן גלאבוס פון פינף קאנטינענטן.
דער קריג האט פארענדערט די גרענעצן אין אייראפע. און האט צוגעבריינגט צו מער ווי 16 מיליאן געהרג'עטע, 40% פון זיי ציווילע בירגער, און 20 מיליאן פארווונדעטע. די ערשטע סיבה פאר'ן קריג איז געווען דער מארד פון ארכהערצאג פראנץ פערדינאנד אין סאראייע דורך א סערבישער בירגער.
דער נאמען ערשטער וועלט קריג (ענגליש: The First World War 1914-1918) איז שוין געווארן גערופן נאך פאר דעם צווייטן וועלט קריג.
די מלחמה האט פאסירט אין עטליכע שלאכט-ערטער, די הויפט שלאכטן זיינען געוועזן:
- מערב פראנט: פראנקרייך
- מזרח פראנט: רוסלענדישע אימפעריע
- באלקאנישע פראנט
- דרום פראנט: ארץ ישראל און מיטל מזרח
- איטאליענישער פראנט
די צוויי קעמפער זייטן:
- פאראייניגטע קעניגרייך, פראנקרייך, פארייניקטע שטאטן פון אמעריקע, רוסלאנד, איטאליע.
- דייטשלאנד, טערקיי, עסטרייך אונגארישע אימפעריע, בולגאריע.
אויך זענען געווען שלאכטן אין כינע און אין אפריקע. מ'האט זיך געשלאגן אויך אין ים און אין דער לופט.
די ערשטע וועלט מלחמה איז געווען די ערשטע מלחמה וואו מ'האט געניצט גאנץ ברייט טאנקען, עראפלאנען און סובמארינען.
ביים סוף פון דער מלחמה, פיר הויפט אימפערישע מאכטן—די דייטשע, רוסלענדישע, אטאמאנישע און עסטרייך-אונגארישע אימפעריעס—האבן אינגאנצן אויפגעהערט. פון די ערשטע צוויי זענען געבליבן לענדער מיט קלענערע טעריטאריעס, און די אנדערע צוויי האט מען אינגאנצן צעבראכן. עטלעכע אפמאכן האבן געצייכנט די ענדע פון דער מלחמה, דער הויפט פון זיי דער אפמאך פון ווערסיי. די מאפע פון צענטראל-אייראפע האט מען געמאלט מיט עטלעכע נייע מדינות.
מיט דער האפנונג פון פארמיידן נאך אזא קאנפליקט האט מען אויפגעשטעלט די פעלקער ליגע.
אינהאַלט
גורמים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינעם 19טן יארהונדערט, האבן די הויפט אייראפעישע מאכטן געהאט געשטרעבט צו האלטן א קראפט גלייכוואג דורכאויס אייראפע, פון וואס איז ארויסגעקומען א קאמפלעקסע נעצווערק פון פאליטישע און מיליטערישע אליאנצן דורכאויס דעם קאנטינענט ביז 1900. די אליאנצן האבן אנגעהויבן אין 1815, מיט דער הייליגער אליאנץ צווישן פרייסן, רוסלאנד און עסטרייך. אין אקטאבער 1873, האט דער דייטשער קאנצלער אטא פאן ביסמארק פארהאנדלט דעם דרייקייסערבונד צווישן די מאנארכן פון עסטרייך-אונגארן, רוסלאנד און דייטשלאנד. דער דאזיקער אפמאך איז אבער אדורכגעפאלן ווייל עסטרייך-אונגארן מיט רוסלאנד האבן נישט געקענט מסכים זיין וועגן די באלקאנען, ביז אין 1879 האבן דייטשלאנד און עסטרייך-אונגארן געשאפן די צווייאיקע אליאנץ. זיי האבן אין דעם געזען א וועג צו ווירקן אקעגן רוסישע איינפלוס אין די באלקאנען ווען די אטאמאנישע אימפעריע האט ממשיך געווען זיך אפשוואכן. אין 1882, האט די אליאנץ זיך פארברייטערט אריינצונעמען איטאליע אין וואס איז געווארן די דרייאיקע אליאנץ.
דער מערבדיקער פראנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פלאן פון דייטשלאנד זיך קעגנשטעלן קעגן דעם פראנצויזיש-רוסישן בונד האט איינגעשלאסן דערלאנגען א קנאקעדיקן קלאפ אויף פראנקרייך און דערנאך זיך אומקערן זיך קעגנשטעלן קעגן דער פארהעלטענישווייז פאמעלעכער ארמיי פון די רוסן. אנשטאט אטאקירן פראנקרייך דירעקט, האבן זיי געהאלטן בעסער צו אטאקירן פון דער צפון זייט. אבער דאס האט געפאדערט אדורכגיין בעלגיע. דייטשלאנד האט געבעטן א פרייע דורכגאנג דורך בעלגישער טעריטאריע, און האט צוגעזאגט אז מיט דעם וועט בעלגיע געניסן פון א בונד מיט דייטשלאנד. בעלגיע האט אבער אפגעזאגט, און אום 2טן אויגוסט האט דייטשלאנד אנגעהויבן אינוואדירן פראנקרייך דורף בעלגיע און לוקסעמבורג. די דייטשן האבן זיך אנגעשטויסן מיט א שטארקן קעגנשטעל לעבן די פעסטונגען פון דער בעלגישער שטאט ליעזש. אינצווישנצייט האט דאס פאראייניגטע קעניגרייך געשיקט אן ארמיי אין פראנקרייך וואס האט פראגרעסירט אין בעלגיע אריין.
אבער ס'איז נישט געגאנגען אזוי גראד פאר די דייטשן, צוליב דעם קעגנשטעל פון בעלגיע, צוזאמען מיט בריטישע און פראנצויזישע קראפטן, און די גיכע באוועגונג פון די רוסן, וואס האבן אטאקירט מזרח פרייסן, וואס האט באשעפטיקט דייטשע קראפטן וואס האבן געדארפט קעמפן אויפן מערבדיקן פראנט. נאך א שטיק צייט האט דייטשלאנד געזיגט די רוסן, אין א סעריע פון קאמפן וואס ווערט גערופן דער "טאנענבערג קאמף". אינצווישנצייט האבן די בריטישע און פראנצויזישע קראפטן אפגעהאלטן דעם דייטשן פראגרעס קיין פאריז אין דעם ערשטן קאמף אויפן מארן וואס איז פארגעקומען סעפטעמבער 1941 צפון-מזרח פון פאריז. די צענטראלע מאכטן (די דייטשע און עסטרייך-אונגארישע אימפעריעס) זענען געווען געצוואונגען צו קעמפן אויף צוויי פראנטן.
דעם 20סטן אויגוסט האבן די דייטשע קראפטן איינגענומען בריסל, און אום דעם 9טן אקטאבער האט געענדיקט די באלאגערונג אויף אנטווערפן; די שטאט איז געפאלן אין די הענט פון די דייטשן און כמעט גאנץ בעלגיע איז געווארן איינגענומען.
די ערשטע אינוואזיע אויף באדן פון די פיינד וואס די אליאירטע מאכטן האבן אדורכגעפירט איז נישט געווען אין אייראפע נאר אין אפריקע: קראפטן פון דרום אפריקע האבן אטאקירט און איינגענומען די דייטשע קאלאניע אין דרומדיקער אפריקע (היינט נאמיביע).
דער מזרחדיקער פראנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דייטשלאנד האט אטאקירט רוסלאנד טראכטנדיק אז די גרויסע רוסישע מיליטער וועט נישט קענען מאביליזירן ביז זעקס וואכן. למעשה האבן די רוסן זיך מאביליזירט אין צען טעג. די רוסן האבן אטאקירט גאליציע אין דער עסטרייך אונגארישע אימפעריע און מזרח פרייסן אין דייטשלאנד. גאליציע האבן זיי גיך אינוואדירט, אבער אין מזרח זענען זיי געווארן אפגעשטעלט ביים קאמף פון טאנענבערג. אין מיי 1915 האבן די צענטראלע מאכטן אדורכגעבראכן די דרום גרענעצן פון פוילן, און אום 5טן אויגוסט האבן זיי איינגענומען ווארשע, און די רוסן האבן זיך געדארפט צוריקציען פון פוילן. אין זימבערגן האבן דייטשע קראפטן געהאלפן די עסטרייכער קראפטן ביז אום 6טן דעצעמבער איז בוקארעשט געפאלן צו די צענטראלע מאכטן.
איז רוסלאנד האבן די באפעלקערונג דערקעגנט דאס באהאנדלען פון דער מלחמה. נאך דעמאנסטראציעס אין דער הויפטשטאט פעטראגראד האט דער צאר ניקאליי אבדיקירט אין מערץ 1917.
דרומדיקע פראנטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיטל-מזרח פראנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מיטלענדישער-ים פֿראנט, אויך באוואוסט ווי דער דרומדיקער פֿראנט, איז געווען צווישן די בריטישע און רוסלענדישע אימפעריעס פון די אליאירטע מאכטן און די אטאמאנישע אימפעריע (טערקיי) און א מיליטערישע מיסיע פון דייטשלאנד פון די צענטראלע מאכטן. צוזאמען מיט די אליאירטע מאכטן האבן געארבעט די אראבישע קראפטן אין ראם פונעם אראבישן רעוואלט אין דער קריגפירונג אינעם סיני האלבאינזל און אין ארץ ישראל. נאך דער אקטאבער רעוואלוציע אין רוסלאנד האט אויך די ארמענישע רעפובליק מיטגעטיילט אין דער מלחמה. די קריגפירונג אינעם מיטלענדישער-ים פֿראנט האט אנגעהויבן דעם 2טן אקטאבער 1914, די מלחמה-אקציעס האבן געקאנטשעט דעם 30סטן אקטאבער 1918, און די ארויסקומען פון דער מלחמה זענען געווארן פעסטגעשטעלט ביים סעוורע אפמאך דעם 10טן אויגוסט 1920. די קריגפירונג אויפן דרום פראנט איז געווען אין ברייטערע שטחים ווי אין די אנדערע פראנטן און האבן אריינגענומען די פאלגנדע ראיאנען: סיני האלבאינזל און ארץ ישראל, געגנט פון מעסאפאטאמיע, קאווקאז געגנט און דער געגנט פון גליפולי אינעם דארדאנעלן איינגאס.
די אטאמאנישע אימפעריע וואס האט מיטגעטיילט מיט די צענטראלע מאכטן האט געסטראשעט דעם רוסישן קאווקאז, אויפן בריטישן פארבינדונג מיט אינדיע - דער "בריליאנט אינעם קרוין" - און דעם מזרח דורכן סועץ קאנאל, און אויף די נאפט פעלדער פון מאסול אין היינטיקן איראק.[1] די אטאמאנישע אימפעריע האט אויך פארצאמט דעם שווארצן ים צו רוסישן האנדל, אחוץ וואס דייטשלאנד האט פארצאמט דעם באלטישן ים. אזוי אז דער אויסלענדישער רוסישער האנדל איז געליגן אונטער אן עקאנאמישן באלאגערונג וואס האט אים באגרענעצט מיט 95%. די איינציקע פארטן דורך וואס מ'האט געקענט שיקן הילף צו פריינדלעכע לענדער איז געווען דורך די פארטן פון ארכאנגעלסק (א פארט וואס איז פארפרוירן זעקס מאנאטן אין ווינטער) און וולאדיוואסטאק, וואס זענען ווייט 13,000 ק"מ פון די פראנט ליניעס.
די ים-ארענע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט ים-פלאטן וואס זענען געווען טעטיק אין דער ים-ארענע זענען געווען פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און פון דייטשלאנד. יעדע איינע פון די גרויסמאכטן האט פרובירט איבערצואוועגן די מלחמה אין אלגעמיין דורך שטעלן א ים-בלאקאדע אויפן צווייטן, וואס די בלאקאדע וועט פארמיידן אריינברענגען פראוויאנט צום באלאגערטן לאנד. אבער ס'איז געווען ווייניקע אנטרעפן צווישן די צוויי פלאטן.
דעם 8טן דעצעמבער 1914 איז אנגעגאנגען דער פאלקלאנד אינזלען קאמף, וואו דער בריטישער פלאט האט פארזונקען די עסקאדרע אדמיראל שפע. דער בריטישער פלאט האט געשטעלט א ים-בלאקאדע אויף די "צענטראלע קראפטן", וואס האט פארזיכערט פירן מיליטער און פראוויאנט צום פאראייניגטן קעניגרייך. א דייטשע פראבע אדורכצוברעכן די בלאקאדע האט געפירט צום גרעסטן אנגרייף אין דער מלחמה צווישן די פלאטן - דער קאמף פון יוטלאנד (1916). אין דעם קאמף האבן די דייטשן געהאט דערפאלג אין פארזינקען 14 ענגלישע שיפן פאר א פארלוסט פון 11 דייטשע שיפן, אבער די ציל - אדורכברעכן די ים-בלאקאדע אויף דייטשלאנד האבן זיי נישט דערגרייכט. עס האבן פאסירן עטלעכע אנגרייפן אינעם אטלאנטישן אקעאן צוויישן שיפן, אבער דאס איז פארגעקומען זעלטן.
יידן אין ארץ ישראל בשעת דעם וועלט קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בשעת דער ערשטער וועלט קריג האבן די יידן אין ארץ ישראל געליטן פון שווערע ארימקייט, ווייל די גרעניצן פון ארץ ישראל זיינען געווען פארשפארט, און דער עיקר האנדל פון די יידן איז געווען עקספארטירן פרוכט צו אייראפע. אויך די פרומע (אנשי יישוב הישן) וואס האבן דאן זיך אויסגעהאלטן פון די "כספי החלוקה וואס האבן באקומען פון פארמעגלעכע יידן פון איבער דער גארער וועלט, האבן אויפגעהערט באקומען זייער פארדינסט.
די פאראייניגטע שטאטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביים אנהייב פון דער מלחמה זענען די פאראייניגטע שטאטן געווען נייטראל, און זיי האכן זיך נישט אריינגעמישט. אבער שפעטער האט דאס זיך געענדערט צוליב צוויי סיבות.
ערשטנס, די דייטשע סובמארינען (אונטער-ום שיפן) האבן אטאקירט פאסאזשירן שיפן אין די אקעאנען. איינע פון זיי איז געווען די לוסיטאניע; פארנדיק קיין בריטאניע זענען געהרגעט געווארן א סך אמעריקאנער און בריטישע ציווילע בירגער.
צווייטנס, האבן די דייטשן געשיקט א געהיימען טעלעגראם (דער צימערמאן טעלעגראם, געשריבן דרוך ארטור צימערמאן) קיין מעקסיקא., מיטן פארשלאג אז די צוויי לענדער זאלן קעמפן צוזאם קעגן די פאראייניגטע שטאטן. דייטשלאנד האט צוגעזאגט מעקסיקא דעם דרום-מערבדיקן טייל פון די פאראייניגטע שטאטן, וואס די אמעריקאנער האבן פריער צוגענומען פון מעקסיקא. שפיאנען פונעם פאראייניגטן קעניגרייך האבן אנטפלעקט דעם קאד פונעם טעלעגראם, און האבן גע'מסר'ט די דייטשן פאר די אמעריקאנער.
צוליב דעם האט אמעריקע באשלאסן צו העלפן די אליאירטע קראפטן. דעם 6טן אפריל 1917 האבן זיי פראקלאמירט מלחמה קעגן דייטשלאנד.
נאך דער מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מלחמה האט אויפגעהערט דעם 11טן נאוועמבער 1918, ווען די צענטראלע מאכטן האבן נאכגעגעבן. אזוי ווי בריטאניע און אמעריקע האבן געזיגט דייטשלאנד, האט דייטשלאנד און עסטרייך געמוזט אונטערשרייבן דעם ווערסיי אפמאך. זיי האבן געדארפט נעמען אחריות פאר דער מלחמה, און מ'האט צעשפאלטן די גרויסער עסטרייך אונגארישע אימפעריע. דייטשלאנד האט געמוזט באצאלן $66.7 מיליאן ווידערגוטמאכונג, וואס זיי האבן געענדיגט צאלן דעם 4טן אקטאבער 2010.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ די נאפט רעזערוון אין איראן און סאודי אראביע האט מען ערשט שפעטער אנטפלעקט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
קאמפיילער
קאָמפּײַלער (אויך קאָמפּילאַטאָר) איז א קאמפיוטער פראגראם וואס זעצט איבער א געשריבענע פראגראם שפראך צו מאשינס שפראך. למשל א טעקע וואס איז געשריבן געווארן מיט דער שפראך C טוט דער קאמפיילער זי איבערזעצן אויף דער מאשינס שפראך און לינקט צוזאם אלע טעקעס מיט פארשיידענע פונקציעס צו א דורכפירדיקע טעקע (exe).
אין דער 'יוניקס' און 'לינוקס' אפערירן סיסטעם איז דער קאמפיילער שוין איינגעבויעט און מען ברויכט אים ניט אינסטאלירן.
דיבאגינג (אויסגעפינען באגן)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויב איז דא אין דער טעקע גרייזן, וועט דער קאמפיילער אויפמערקן גענוי ווו די גרייזן זיינען, אבער דאס אליין איז נישט גענוג, און פראגראמיסטן ניצן זיך מיט נאך פארשיידענע ווערקצייגן וואס מען רופט דיבאגינג אויסצוגעפינען פעלערס און באגן אינעם פראגראם.
קאמפיילער פירמעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינט צוטאגס פארקויפן די גרויסע פירמעס פארטיקע פאקעטן וואס אנטהאלטן אלע וועגן צו פראגראמירן (א שרייב פראגראם, קאמפיילער, לינקער, דיבאגער). ווי למשל מייקראסאפט מיט איר Visual Studio פאקעט, בארלאנד מיט איר Turbo C++ פאקעט און GNU מיט איר Emacs פאקעט פאר א יוניקס אפערירן סיסטעם.


text:
ישעיהו לעבאוויטש
פראפעסאר ישעיהו לעבאוויטש (1903, ריגע - 1994) אדער אין זיין ארץ ישראל'דיגן ארגינעלען נאמען ישעיהו ליבוביץ איז געווען א פרומער[פֿעלט אַ מקור] יידישער פראפעסאר וואס האט געהאט אן אייגענארטיגער גאנג אין אידישקייט ער האט געהאלטן אז תורה און מצוות האבן נישט קיין טעם, מיר טוען דאס בלויז ווי א קנעכט ווייל אונזער באשעפער באפעלט אונז. און עס איז נישט מעגליך צו פארשטיין די ווילן פון גאט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ישעיהו לעבאוויטש, מאמריו, כתביו, שיחותיו, ושיטתו אויפן אינטערנעט
- א שארפן בריוו פון לעבאוויטש קעגן ליובאוויטש חבדסקער רבי שרייבט אז די תורה איז א אינפארמאציע ספר, אבער לויט לייבאוויטש איז דאס לימוד התורה א באפעל וואס מיר מוזן דאס לערנען נישט צו געוואר ווערן אינפארמאציע נאר דערמיט בלויז צו דינען אונזער פליכט דערמיט, און עס האט גארנישט מיט אינפארמאציע.
- ישעיהו לייבאוויטש, בארימטער געלערנטער, געשטארבן אין ישראל


text:
װיקיפּעדיע:ווייטערפירונג
א ווייטערפירונג אדער ווידעריכטונג בלאט (ענגליש: REDIRECT; העברעיִש: הפניה) איז א בלאט אן קיין אייגענעם אינהאלט, וואס פירט דעם לייענער צו א צווייטן בלאט, געוויינלעך אן ארטיקל אדער אן אפטייל פון אן ארטיקל.
אינהאַלט
צוועק פון ווייטערפירונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען שאפט א ווייטערפירונג ווען אן ארטיקל קען האבן צוויי נעמען, אדער צוויי גאר ענלעכע באגריפן, אדער ווען א ווארט האט מער ווי איין אויסלייג.
עס געפינט זיך אויף די עדיט טולס, עס איז גוט אז איר זאלט דאס ניצן ספעציעל ביי אונז אין דער אידישע וויקיפידיע, אנדערשט פון אלע שפראכן, וואס האט נישט קיין כללים וואס זענען אפגעהיטן דאס זעלבע ביי יעדן איד, דער ליטווישער און דער פוילישער רעדן גאר אנדערשט און שרייבן א ביסל אנדערשט, מיר גייען נישט אריין ווער עס איז מער אויסגעהאלטן און בעסער, אבער דער פאקט איז אז קיינער שרייבט נישט דעם זעלב.
ביישפיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צום ביישפיל פאר "פוס", - ווי חסידים שרייבן. און "פֿוס" - ווי אידישיסטן שרייבן, האט איינער אריינגעלייגט די הויפט טעמע אונטער דעם קעפל "פֿוס", אבער ער האט געהאט א געפיל פון אחריות פארן כלל יידיש שפראך באנוצער און זיי אויך אינזין געהאט מיט וויטערפירן, אונטער דעם קעפל "פוס" האט ער דאס אריינגעלייגט:
#ווייטערפירן [[פֿוס]]
ארום גענומען מיט די צוויי קאנטיקע קלאמערן וואס מאכן א לינק [[ ]]. און זינט דעמאלטס, ווען איינער קלאפט אריין צו זוכן פוס, פירט דאס אויטאמאטיש צו דעם ארטיקל פֿוס.
מטרה דערפון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איר הויפט ציל איז צו פארגרינגערן פאר די זוכער וואס וועט זוכן א ארטיקל. עס מאכט אויך אז מען זאל נישט שרייבן קיין געדאפלטע ארטיקלן.
עס מאכט שלום צווישן צוויי סארטן אידיש, ווי היימיש אידיש און יוו"א אידיש אז דער קעפל זאל זיין וויזוי דער ערשטער וויל און דער אנדערע באנוצער זאל בלויז מאכן א ווײַטערפֿירונג. אזוי ארום קען יעדער איינער גרינג טרעפן די ארטיקל.
ווען דאס יא צו נוצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- צוויי דיאלעקטן - עס איז ראטזאם צו האבן פארשטענדעניש און איינזעניש מיט אנדערע, און בשעת מען עפענט אויף א ארטיקל זאל מען מאכן א ווײַטערפֿירונג צו די הויפט ספעלינגס פון אנדערע דיאלעקטן, ווי צום ביישפיל אז טאמער א חסידישער וויליאמסבורג איד האט געפענט אן ארטיקל אויף קאר זאל ער טראכטן אז אן ארץ ישראל'דיגער רופט דאס אויטא און ער וועט דאס אזוי זוכן זאל ער קענען דאס טרעפן כאטשיג איר האט דאס געשריבן אין א ארץ ישראלדיגען אידיש אינעם זוכן קעסטל.
- צו א גאר קליינער טעמע. - ווי למשל אין שבת קען זיך צעטיילן אסאך פארשידענע טעמעס וואס נישט יעדע טעמע איז גענוג חשוב און גענוג גרויס צו איר מאכן א באזונדער ארטיקל דאן איז געאייגענט צו מאכן איר א ווײַטערפֿירונג פון עונג שבת צו שבת#עונג שבת וואס וועט פירן דעם זוכער פונעם טעמע דירעקט צום אפטיילונג פון ארטיקל.
ווען נישט צומאכן א ווײַטערפירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כללו של דבר: מיר זענען בלויז דא פאר איין ציל, צו בויען אן ענציקלאפעדיע. די ווײַטערפירונגען איז נישט א טייל פון דער ענציקלאפעדיע ארבעט, עס איז בלויז א געצייג צו מאכן מען זאל טרעפן דעם ארטיקל, יעדעס ווארט וואס דער זוכער וועט איר נישט זוכן אויף דעם אויסלייג זאל מען נישט מאכן קיין ווײַטערפֿירונג. ווייל אפילו עס ציילט זיך נישט ווי קיין ארטיקל, פארשווערט דאס אבער אויף דער סיסטעם.
- אנדערע שפראכן - מיר זענען א אידישע וויקיפעדיע מיט איין ציל אן ענציקלאפעדיע. מען מאכט נישט קיין ווײַטערפֿירונג פון אנדערע שפראכן אדער אנדערע נישט אידישע פאנטס ווי אידיש. אחוץ דער ווארט ווערט גערופן בלויז מיט לאטיינישע פאנטס. ווי צום ביישפיל CNN. ווער עס ווייסט נישט וויאזוי א טעמע הייסט אין אידיש איז נישט אונזער ציל אים אויסצולערנען אידיש. אויף דעם איז דא אנדערע וועב סייטס.
- טעותים - נישט אויף יעדער טייפן טעות דערלאזט מען צו מאכן דערפון א ווייטערפיראכץ. נאר אזוינס וואס איז איינגעגסן ביים אידיש שפראך רעדער און באנוצער. דאס הייסט עס מאכט זיך צוליב א סיבה וואס ביים זוכן קען איינער דאס אזוי אריינטייפן מיט אט דעם טעות. עס דארף אנגעמערקט ווערן אז טייפא טעותים מאכן זיך טאקע אסאך ביי שרייבער אבער נישט ביי ליינער דעריבער זאל יעדע טייפא טעות געמעקט ווערן אחוץ אויב עס איז דא גענוג סיבה צו טראכטן אז אויך א ליינער וועט מאכן דעם טעות ביים זוכן.
- צוגאב-ווערטער - פון אנדערע אויסדרוקן פון ווארט וואס איז נישט איר נאון, ווי צום ביישפיל: לשון רבים צו א לשון יחיד. שם פועל אדער שייכות אדער מין. - אחוץ דער ארטיקל גופא באהאנדעלט אט די אלע פארעמעס אויכט זוכט דאך דאס דער זוכער.
- נישט די פולע נאמען - אויף האלבעטע נעמען, ראשי תיבות אדער סתם וויאזוי מען רופט דאס אין אנדערע שפראכן נישט אין אידיש. בלויז אויב געוויסע רופען דאס אויך אויף איר האלבער נאמען אדער אנדערש שפראך אויסדרוק אדער ראשי תיבות, און וועלן דאס דעירבער אזוי אויפזיכן מעג מען מאכט א ווײַטערפֿירונג.
- געדופלטער ווײַטערפֿירונג - נישט מאכן קיין געדופעלטער ווײַטערפֿירונג, נאר דירעקט צום הויפט ארטיקל נישט דורך אן אנדער ווײַטערפֿירונג, ווייל עס פארשווערט אויפן ליינער און ביי מוסטערן ארבעט עס נישט צו ווייזן אויף דעם הויפט בלאט ווי מ'לייגט דעם מוסטער.
- ליידיגע ווײַטערפֿירונגען - נישט מאכן קיין צובראכענער ווײַטערפֿירונג. ד.ה. צו א געווינטשען ארטיקל וואס איז נאך נישט באשאפן. ווייל אויב איז נאך נישטא קיין ארטיקל דערצו איז דער ווײַטערפֿירונג איבעריג און פארשווערט אויף דעם סיסטעם.
צייטווייליג ווייטערפירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא מוסטער וואס ברויך געשטעלט ווערן אין רעדן בלאט פון די ווײַטערפֿירונג אויב האלט איינער אז עס פארדינט זיך אן עקסטער ארטיקל דערוועגן. זעה אלע צייטווייליגע ווײַטערפֿירונגן.
נישט ווי אריבערפירן בלויז דאס קעפל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך א וועג ווי אריבערצופירן פון א געוויסן קעפל-נאמען צו אן אנדער קעפל-נאמען, איז צו נוצן דאס באוועגן קנעפל (וואס ליגט אין דעם מעניו). אבער ווען מען נוצט דעם וועג דארף מען זיין זייער פארזיכטיג!, ווייל אויב מען פירט אריבער א געוויסן ארטיקל צו אן אנדער קעפל וואס איז שוין פאראן דארט אינהאלט, וועט די אינהאלט פון יענע ארטיקל ווערן אויסגעמעגט. דעריבער, אויב ווען מען פירט אריבער אן ארטיקל, און עס קומט ארויס אן ענטפער אז דער ארטיקל עקזיסטירט שוין, זאל מען ווייטערפירן אויטאמאטיש, נאר מען זאל שרייבן מיט דער האנט דאס קאד [[#ווייטערפירן]].)
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באוועגן - אריבערפירן דאס גאנצער ארטיקל נישט נאר די קעפל.
- צובראכענע ווייטערפירונגען - אויב א ווײַטערפֿירונג ווערט לכתחילה געמאכט צו א ליידיג קעפל וואס האט נאך נישט קיין ארטיקל. אדער איז עס שוין נישט קיים היינט, דאס הייסט ווען מען האט געמאכט די ווײַטערפֿירונג איז נאך געווען אזא ארטיקל צו פירן דערצו, אבער עס איז שוין געווארן אויסגעמעקט און עקזעטירט שוין נישט.
- דאָפּעלע ווייטערפירונגען - פשוט כמשמעו נאר די ווײַטערפֿירונג ריכט נישט צום הויפט ארטיקל דירעקט, נאר דורך א צווייטער ווײַטערפֿירונג וואס יענץ טוט פירן צום הויפט ארטיקל.


text:
טעקסאס
צו מיינט איר שטייער?
טעקסאַס (ענגליש: Texas) איז איינער פון די פופציג שטאטן פון די פאראייניגטע שטאטן, אין דרום-מערב, וואס ווערט אנגערופן וועסט-סאוט-סענטראל. זיין הויפטשטאט איז אסטין.
די גרעסטע שטעט אין טעקסאס זענען היוסטן, סאן אנטאניא און דאלאס.
דער פריערדיגער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן דזשארזש וואלקער בוש איז דארט געווען גובערנאטאר, ער האט צוויי מאל געוואונען די וואלן דארט.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טעקסאס קולטור איז א צונויפמישונג פון צפון-אמעריקאנישע קולטור, שפאנישע קולטור און מעקסיקאנישע קולטור.
דער פאפולערסטער ספארט איז פוסבאל. אויך שטארק פאפולער זענען אויטאספארט און פערד געיעג.


text:
זאלץ
זאלץ איז א קריסטאלישער מינעראל וואס באשטייט בעיקר פון נאטריום קלאריד (NaCl). וואס איז נויטבאר פאר מענטשן און בעלי חיים צו לעבן, אבער צופיל זאלץ קען שעדיקן. מען לייגט זאלץ אריין אין עסן ס'זאל שמעקן גוט און אויפלעבן די אפעטיט. זאלץ איז פון די עלטסטע ווירצונגען. אויך ניצט מען זאלץ כדי עסן זאל זיך האלטן פאר א לענגערע צייט.
מ'קען אויסגראבן זאלץ פון דער ערד אדער אויסטרוקענען פון ים וואסער.
אין יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען מאכט המוציא איבער ברויט אדער חלה טונקט מען עס אין זאלץ לויט דער יידישער טראדיציע.


text:
1986
1986 איז דאס 86סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1986 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
דאס יאר ניינצן זעקס און אכציג האט אנגעהויבן מיטוואך.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 24סטן יאנואר - די קאסמאס-שיף וואיאזשער 2 פליט פארביי דעם פלאנעט אוראנוס.
- 26סטן מיי - דער אייראפעישער פארבאנד אדאפטירט דעם פאן פון אייראפע.
- 21סטן אקטאבער - די מארשאל אינזלען באקומען זעלבשטענדיקייט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן אויגוסט - גלעד שליט, געכאפטער ישראלדיקער זעלנער געהאלטן דורך חאמאס
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן מערץ - רבי משה פיינשטיין, וועלטס פוסק אין אמעריקע
- 9טן מיי - טענזינג נארגיי, בארג קלעטערער, פון די ערשטע צוויי מענטשן צו טרעטן אויפן שפיץ פון עווערעסט (געב' 1914)
- 24סטן יולי - פריץ אלבערט ליפמאן, אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין (געב' 1899)
- 8טן נאוועמבער - וויאטשעסלאוו מאלאטאוו, סאוועטישער פאליטיקער (געב' 1890)


text:
כשרות
כשרות איז תורה'דיגע געזעצן וואס איז פארהאן אין אידישקייט, אויף די סארטן עסנווארג, וואס מען מעג און וואס מען טאר נישט.
אן עסנווארג וואס איז אויסגעהאלטן צו עסן לויט די תורה'דיקע פארשריפטן איז כשר.
אין די פארשידענע סטעיטס אין אמעריקע געפונט זיך אזא זאך ווי "כשרות געזעצן", דאס הייסט אז די שטאט טיט פארזיכערען אז די אלע געשעפטן וואס געבן זיך אן אלץ כשר זאלן טאקע היטן כשרות לויט די סטאנדארטן פון די וועד הכשרות וואס דער געשעפט אדער פארבריק האט, און עס זענען ספעציעל גשטעלט אינספעקטארן אויף דעם, אויב די רעגירונג כאפט א קאמפאני וואס איז עובר אויף איהרע כשרות געזעצן, קען די קאמפאני ווערן באשטראפט אדער גענצליך פארשלאסן.
עס זענען אויך דא אסאך נישט אידן וואס זוכן דערעקט כשר'ע עסן, וויבאלד די עסן וואס ווערט גמאכט דורך א הכשר איז ריינער און האט א איבערזוכט פון א רבני'שע קעפערשאפט.
פיל מוסלמענער אין אמעריקא עסן בלויז כשרע פלייש, און קויפן עס אין א כשר'ע שלאכט הויז, וויבאלד זיי מעגן נאר עסן פלייש וואס איז גע'שחט'ן.
אז מען ניצט געשיר אויף טריפה'ן עסן, אדער מען ניצט מילכיגע געשיר אויף פליישיגס אדער פארקערט, ווערט עס טרעף, און מען טאר עס נישט ניצן ווייטער. אין געוויסע אופנים קען מען כשרען די געשיר.
הכשרים...
עס זענען דא אסאך ערליי הכשרים
אין אמעריקא איז די באקאנטסטע הכשר די "יוניאן פון ארטאדאקס דזשושאיש קאנג." באקאנט מיט אירע בוכשטאבן OU. אדער די OK וואס אינטער די אויפזיכט פון ר' דן יואל ליווי.
צווישן די חסידישע קרייזן איז פון די באקאנטע הכשרים, התאחדות הרבנים דער וואלאווער רב, זיין ברידער דער נירבאטור רב די טארטיקובער בית דין, ר' מנחם מאיר ווייסמאנדל, און טארטיקובער רב.
אין ארץ ישראל איז פון די באקאנטסטע הכשרים, דער רבנות הראשית, דער הכשר פון עדה החרדית אין ירושלים, רב משה יהודה ליב לאנדא אין בני ברק און הרב רובין.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אינדעקס כשרות וואס איז אינהאלטסרייך מיט פיהל כשרות איבער דער גארער וועלט.
- כשרות אלערטס


text:
אנאנאס
צו מיינט איר אפשר א רעקלאמע?
אַנאַנאַס (Ananas comosus) איז דער נאמען פון אן עסבארן טראפישן פלאנץ און אויך זיין פרוכט[1] ער שטאַמט פון דרום בראזיל, און פאראגוויי.[2] דאס איז א פיליאריקער פלאנץ וואס וואַקסט הויך 1.0 ביז 1.5 מעטער מיט 30 אדער מער שפיציגע בלעטער לאנג 30 ביז 100 צ"מ, ארום א דיקן שטאַם.
אויף דעם אַנאַנאַס מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה. (כאטש די אנאנאס פלאנצונג האלט אן עטליכע יאר, אבער יעדן ווינטער שטארבט ער ביזן ערד, און יעדן זומער גיט ער ארויס א פרישן שטאם פון די ווארצלען).
אינהאַלט
בדיקת תולעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געווענליך געפינט זיך נישט קיין ווערעם (תולעים) אדער אינסעקטן (שרצים) אין דעם אַנאַנאַס, אויב אבער מען זעט אנצייגינגן אז ס'איז ווערמיג דארף מען עס גרונטליך קאנטארלירן און אפרייניגן פאר דעם ניצן. אין ווינטער תשע"ד איז נתעורר געווארן א פראבלעם אין אמעריקע מיט קליינע אינסעקטן אויף די שאל פון אנאנאס.
מצוות התלויות בארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אַנאַנאַס איז פון די פרוכט וואס מערסטנס טייל ברענגט מען זיין פון חוץ לארץ, דאך איז פאראן פון דער ראסע קאיען (Cayenne) וועלכע וואקסן אין ארץ ישראל, דערפאר דארף מען נאך פארשן פון וואנען זיי קומען, צי מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.
שמיטה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם אַנאַנאַס די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון ראש השנה פון דעם זיבעטן יאר, וויבאלד דער אַנאַנאַס האט א דין ווי גרינצייגן (ירקות).
קאנזערווען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די פאבריקן ווערט פראדוצירט קאנזערווען קאמפאט פון אַנאַנאַס, די פראדוקציע באשטייט אין אלגעמיין פון אויס סארטירן, רייניגן, שיילן און שניידן אויף קלענערע שטיקלעך דעם אַנאַנאַס, צו דעם פרוכט ווערט געווענלעך נאר צוגעגעבן וואסער און צוקער און ווערט פארפאקט אין בלעכענע פושקעס. פון דעסט אונטוועגן איז ראטזאם (ווי ס'איז מעגליך) זיי צו עסן נאר מיט א פארלעסלעכן הכשר, צו וויסן אז ס'איז קאנטראלירט געווארן די אלע האלטבארע ארטיקלען מיט וואס דאס ווערט פארארבייט, ספעציעל אין ארץ ישראל וואו ס'איז פארהאן דער פראבלעם פון מצוות התלויות בארץ.
געטריקנטע פרוכט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזויווי אלע אנדערע געטריקנטע פרוכט דארפן זיי קאנטראלירט ווערן פון אינסעקטן, און אויך מיט וואס זיי זענען איינגעשמירט געווארן.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
DNS
Domain Name System (באַקאַנט מיט איר קיצורדיקער נאָמען DNS) טײַטש: תּחום-נאָמען-סיסטעם איז אַ נעצװערק-פּראָטאָקאָל װעלכע טוט פֿארבײַטן קאָמפּיוטער נעמען וואס מענטשן קענען גרינג געדענקען, מיט IP אדרעסן מיט װעלכע קאָמפּיוטערס קאָמוניקירן. למשל װען מען טײַפּט אַרײַן אין אַ בלעטערער אַן אינטערנעט-אַדרעס, שיקט מען צו דער DNS אַ בקשה צו אױסלײזן דעם נאָמען צו זײַן פּאַסיקן IP-אַדרעס. אויך האַלט א DNS-דינער אנדערע נעמען, ווי למשל די MX רעקארד װעלכע איז באַשטימט צו אױסלײזן בליצפּאָסט אַדרעסן.
אַ DNS-דינער איז דאס אדרעס-בוך פון דער אינטערנעט. די אינטערנעט פארמאגט 13 שורש-DNS-דינערס און דארט ווערן געהאלטן די תּחום-נעמען פאר אלע אינטערנעט תּחומים (Domains). יעדער נאָמען האָט כאטשיג צוויי DNS-דינערס וואס האבן אינפארמאציע צו וועלכע איי פי אדרעס דער תּחום געהערט.


text:
קארלין סטאלין
דער קארלין סטאלין חסידישער הױף איז געגרינדעט געװארען דורך דעם גרויסן רבי'ן הר"ר אהרן פון קארלין א תלמיד פון דעם מעזריטשער מגיד. קארלינער חסידים שטאמען פון קארלין לעבן פינסק אין װייס-רוסלאנד.
דער צווייטער רבי איז געווען זיין זון הר"ר אשר פון סטאלין. נאך אים איז געווען רבי זיין זון ר' אהרן פערלאוו, מחבר פון „בית אהרן".
נאך אים איז געווארן רבי זיין זון דער יונגער רבי הר"ר אשר.
ער איז אוועק יונגערהייט איבערלאזנדיג זיין זון ישראל אלס קינד. די חסידים האבן אים אויפגענומען אלס קינד, דעריבער הייסט ער דער ינוקא.
- דער יונגער רבי הר"ר אשר האט אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע נאך זיין פאטער'ס פטירת אין תרל"ב. ער האט נישט מאריך ימים געווען און ער איז נפטר געווארן נאך א יאר, חמשה עשר באב ה'תרל"ג (1873), אין דראהביטש ביי א מגפה וואס האט געווילדעוועט אין דער שטאט. זיין ערשטע ווייב איז געווען מרת חיה, א טאכטער פון רבי מנחם נחום טווערסקי פון מאקאראוו; זי איז געשטארבן תרל"ג ביים געבורט פון איר טאכטער חנה. זיין צווייטע ווייב איז געווען מרת שרה דבורה, טאכטער פון רבי אלימלך שפירא פון גראדזשיסק און די אלמנה פון רבי יחיאל יעקב האפשטיין פון קאזשניץ.
- רבי ישראל דער סטאלינער "ינוקא": נאך דער פטירה פונעם יונגן רבי'ן הר"ר אשר, איז זיין זון ישראל געווען אלט נאר פיר און א האלב יאר. טראץ דעם האבן די חסידים געזען אין אים זייער מנהיג, אזוי ווי זיין זיידער רבי אהרן האט שוין געזאגט אויף אים. ביי זיין בר מצוה, י' כסלו ה'תרמ"ב (1881) האבן די זקני החסידים, צווישן זיין רבי דוד צבי שלמה בידערמאן פון לעלאוו, אים געגעבן א כתב נשיאות. צוליב זיינע יונגע יארן האט מען אים גערופן 'ינוקא'[1]. דער סטאלינער ינוקא האט געפירט זיין רעביסטעווע 50 יאר. ער האט געהאט צענדליקע טויזנטער חסידים. רבי ישראל איז נפטר געווארן ראש השנה ה'תרפ"ב (1921), ווען ער איז געווען אין פראנקפורט, דייטשלאנד, פאר א רפואה.
- רבי ישראל האט איבערגעלאזט זעקס זין, טייל פון זיי האבן געפירט באדמו"רות:
- דער בכור רבי אשר אין סטאלין (האט נישט געפירט).
- רבי אהרן אין ווארשע, פוילן, (האט נישט געפירט, אבער ער איז געווען דער מנהיג פון די קארלינער חסידים אין פוילן).
- רבי יעקב חיים האט געפירט א הויף אין וויליאמסבורג, ברוקלין אין די פאראייניגטע שטאטן; ער איז נפטר געווארן ו' אייר תש"ו אין דעטרויט וואו ער איז געגאנגען צו זיינע חסידים דארט, און ער ליגט אין דעטרויט. ער האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
- רבי משה האט געפירט זיין הויף אין סטאלין.
- רבי אברהם אלימלך האט געפירט אין קארלין.
- רבי יוחנן האט געפירט אין לוצק.
ביי דער חורבן אייראפע זענען אומגעקומען פיר פון די ברידער: רבי אשר מיט רבי משה זענען אומגעקומען ביי דער רציחה פון די סטאלינער יידן ערב ראש השנה; רבי אברהם אלימלך איז דערמארדעט געווארן, אזוי איז אנגענומען ביי די חסידים, י"ד חשוון תש"ג (1942); רבי אהרן האט מען דערמארדעט אין ווארשע אין חודש אב.
-
-
רבי יעקב חיים פון דעטרויט
-
-
די קארלינער חסידים זענען באקאנט אלס עובדים וואס שרייען שאקעלן און זינגען ביים דאווענען.
דאס חסידות היינט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער פטירה פון ר' יוחנן האט זיך דאס חסידות צוטיילט. אונטערן נאמען קארלין-סטאלין װערט עס געפירט דורך דער רבי ר' ברוך מאיר יעקב שוחט, אן אייניקל פון דעם קארלין-לוצקער רבי'ן רבי יוחנן. ער וואוינט אין גבעת זאב, נישט ווייט פון ירושלים. די אנדערע טיילן זענען קהל חסידי ירושלים און פינסק קארלין.
קארלין-סטאלין האט קרוב צו צוויי טויזנט משפחות אין ארץ ישראל און ארום דער וועלט. אין ארץ ישראל געפינען די חסידים בעיקר אין ירושלים, בני ברק, ביתר עלית, מודיעין עילית, טבריה און דעם יישוב גבעת זאב וואו דער רבי וואוינט.
דער הויפט בית מדרש פונעם חסידות, "היכל רבנו יוחנן", איז אין דעם בוכארים געגנט אין ירושלים. אין ירושלים זענען אויך שטיבלעך אין בית ישראל, עזרת תורה, סנהדריה און רמות. דאס חסידות האלט אויס די אור החיים שול אין דער אלטשטאט. אין ביתר זענען פיר שטיבלעך (שכונת הדקל, שכונת התמר און צוויי אין שכונת הגפן), אין מודיעין עילית צוויי שטיבלעך (אין קרית ספר און אין אחוזת בראכפעלד), אין בני ברק צוויי שטיבלעך, אין צפת דער אלטער בית מדרש און אין טבריה צוויי שטיבלעך (אין טיילת און אין 200 פלוס געגנט).
דאס חסידות האט ישיבות קטנות אין ירושלים, רמות, ביתר עילית און מודיעין עילית, און א ישיבה גדולה אין רמות.
אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע זענען דא שטיבלעך אין בארא פארק (מיט א ישיבה קטנה און א ישיבה גדולה), מאנסי און לייקוואוד. אויך איז דא א שטיבל אין סטאמפארד היל, לאנדאן, ענגלאנד.
די קארלינער רביס האבן זיך שטענדיג דערקעגנט צו ציוניזם און דער מזרחי, און האבן אויך נישט געשטיצט פאזיטיוו דעם אגודת ישראל. היינט איז דאס חסידות נישט אריינגעמישט אין פאליטיק, לויט דער הוראה פונעם פריערדיקן רבי'ן רבי יוחנן.


text:
מארלין דיטריך
מאַרלין דיטריך (געבוירן אין בערלין ה'תרס"ב - געשטארבן פון קענסער ה'תשנ"ב 1901 - 1992) איז געוועזן א דייטשישע אקטריסע, זינגערין אונד א קאמיקערין. זי איז געוועזן באקלערט ווי די ערשטע דייטשישע אקטריסע וועלכע האט מצליח געוועזן אין האליוווד.
בעת ווען דער נאציזם האט געהערשט אין דייטשלאנד האבן די הויפט נאציס באארבעט מעשים צו איר ברענגען פון האליוווד קיין דייטשלאנד צו העלפן דער נאצישער פּראָפּאַגאַנדע, אבער זי איז געווען אנטקעגן נאציזם און זיי אפגעזאגט. זי האט באקומען אמעריקאנער בירגערשאפט.


text:
אייזיק ניוטאן
סער אײַזיק ניוטאָן (ענגליש: Isaac Newton; 25סטן דעצעמבער 1642 - 20סטן מערץ 1727)[1] איז געווען אן ענגלישער וויסנשאפטלער, פיזיקער, מאטעמאטיקער, אסטראנאם, אלכעמיסט און פילאסאף, וואס טייל האלטן אים פאר דעם גרעסטן וויסנשאפטלער וואס האט געלעבט.
זיינע אויפטוען אין פיזיק און אין מאטעמאטיק זענען נאך די יסודות צו די ענינים ביז היינטיגע טעג. זיין חיבור "די מאטעמאטישע חשבונות פון דער פילאסאפישער נאטור" לייגט דעם אינהאלט צו קלאסישע מעכאניק און אפטיק, מיט דער ערשטער אויסקלערונג פון גראוויטאציע און די דריי געזעצן פון מעכאניק, וואס זענען געווען דער באזיס פון דעם וויסנשאפטלעכן בליק אויפן פיזישן אוניווערס דורכאויס די נעקסטע דריי יארהונדערטער. ניוטאן האט געוויזן אז די באוועגונג פון אביעקטן אויף דער ערד און הימלישע קערפער פאלגן די זעלבע נאטירלעכע געזעצן.
אזוי אויך האט ער ערפינדן א ניי מאטעמאטיק רעכנער (אין דער זעלבער צייט איז געווען אויך גאטפריד לייבניץ.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אייזיק ניוטאן איז געבוירן געווארן דעם 25סטן דעצעמבער 1642 (וואס איז דעם 4טן יאנואר 1643 אויפן גרעגאריאנישן קאלענדאר), אין וואולסטארפ מאיאנטעק, לינקאנשיר.
ער איז שטארק באוואוסט פאר דערפינדן דעם קאלקולוס. אויך האט ער אנטוויקלט דעם ניוטאן-ראפסאן מעטאד פאר אויסרעכענען נומעריש די ווארצלען פון פונקציעס.
געזעצן פון באוועגונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ניוטאן האט געוויזן אז די טעאריע פון אריסטו וועגן באוועגונג איז נישט אויסגעהאלטן. ער האט אוועקגעשטעלט דריי געזעצן, וואס הייסן היינט אויף זיין נאמען:
ערשער געזעץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א קערפער וועט בלייבן רוען, אדער וועט גיין ווייטער אין א גראדער ליניע מיט דער זעלבער גיכקייט, ווען קיין קראפט ווירקט נישט אויף אים.
צווייטער געזעץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קראפט וואס ענדערט די גיכקייט פון א קערפער איז פראפארציאנעל צו זיין מאסע און זיין פארגיכערונג.
דריטער געזעץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איין קערפער שטופט א צווייטן, טוט יעדער איינער ווירקן מיטן זעלבן קראפט אבער אין דער פארקערטער ריכטונג.
אין דער SI סיסטעם ווערט דער איינס פון קראפט גערופן א ניוטאן (N) צו דער ערע פון אייזיק ניוטאן. איין ניוטאן איז די קראפט וואס מען דארף אנווענדן אויף א קערפער מיט א מאסע פון איין קילאגראם צו געבן אים א פארגיכערונג פון איין מעטער א סעקונדע א סעקונדע.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אייזיק ניוטאן איז געבוירן אין וואולסטארפ, לינקאנשיר, ענגלאנד. זיין פאטער איז געשטארבן דריי מאנאטן פאר זיין געבורט. ער האט שטודירט אין דעם אוניווערסיטעט פון קיימברידזש.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ לויטן יוליאנישן קאלענדאר וואס מ'האט דעמאלסט גענוצט אין ענגלאנד


text:
דזשייקאב דזשאוויץ סענטער
דער דזשייקאב דזשאוויץ קאנווענץ צענטער איז א ריזיגער קאמפלעקס פון בנינים אין מערב מאנהעטן וואס איז געבויט געווארן אין די 70'ער יארן אויפן נאמען פונעם געוועזענעם סענאטאר פארן שטאט ניו יארק, דזשייקאב דזשאוויץ, וואס איז ספעציעל געאייגנט פאר מארקן און גרעסערע צוזאמענקונפטן. עס ווערט געשאצט אז עס איז דער פלאץ ווי די מערסטע מענטשן גייען דורך אין איין יאר.
ער איז פלאצירט ביי דער מערב זייט פון מאנהעטן ענדע, תיכף נעבן דעם לינקאלן טונעל וואס פארבינדעט, נוי יארק מיט ניו דזשערסי, אזוי אויך איז דאס הארט נעבן דעם מערב פארט פון מאנהעטן, ווי אויך איז דאס נעבן דער פען צענטראלע באן סטאנציע, און אזוי אויך נעבן דעם פארט אויטאריטי צענטראלער באס טערמינאל אזוי אז עס זאל זיין גרינג צוצוקומען אהין, און ברענגען אהין סחורה אויף סיי וועלכן טראנספארטאציע מיטל.


text:
אדאלף היטלער
אַדאָלף היטלער (דייטשיש: Adolf Hitler; 1889 - 1945), געבוירן אין בראַונאַו, עסטרייך, איז געווען דער פרעמיער מיניסטער (דער קאנצלער) און נאכר א דיקטאטארישער פירער פון די נאציס אין דייטשלאנד צווישן די יארן ה'תרצ"ג ביז זיין שטארבן ה'תש"ה. ער איז געווען דער הויפט פאראנטווארטלעכער פאר דער צווייטער וועלט קריג.
ער איז דער טרויריג בארימטער מאסן מערדער און אידן פארטיליגער וואס האט אנגעמאכט דעם האלאקאסט. געהרגעט 6 מיליאן יידן און צווישן 9 צו 20 מיליאן מענטשן פון אנדערע פעלקער. זיין אידיאלאגיע איז געווען אז די אריער ראסע דארף געוועלטיקן אין אייראפע.
אינהאַלט
זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט נישט געענדיקט די מיטלשול. ער איז געווען דא א מאלער יונג, ער האט פרובירט זיך צו לערנען מאלעריי.
דער ערשטער וועלט קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היטלערס מיליטערישע אױפטוען בעת דער ערשטער װעלט-מלחמה זענען געװען אַזױנע אַז ער איז אױסגעצײכנט געװאָרן מיטן אײזערן צלם, אַ מעדאַל פאַר העלדישקײט. ס'יז כּדאי צו דערמאָנען אַז פונדעסטװעגן האָבן זײַנע אָפיצירן געהאַלטן אַז ער איז נישט קײן גוטער אָנפירער און מע קען אים נישט דערהײבן פאַר אַן אָפיציר. איז ער פאַרבליבן אַ פּשוטער זעלנער בעת דער גאָרער מלחמה.
היטלער איז ביי דער ערשטער וועלט מלחמה שטארק פארוואונדאט געווארן.
אנפאנג יארן פון דער נאצי פארטיי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די נאצי פארטיי איז געגרינדעט געווארן דורך אנדערע, און נישט דורך היטלער זעלבסט. אנטאן דרעקסלער, האט זי געגרינדעט אין יאר 1919 אין מינכען. בעיקר ארבעטסלאזע מענטשן און ליידיגגייער זענען געווען די ערשטע מיטגלידער. ווען היטלער איז אנגעקומען האט מען אנדעקט אין אים א שטארקע כח אין רעדן, און ער איז געווארן דער רעדנער פאר דער פארטיי. זיינע קעגנער האבן אים באצייכנט שטענדיק אלס דעמאגאג.
מיין קאמף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – מיין קאמף
זיין אויפשטייג צו מאכט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאָס דריטע רייך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער האלאקאוסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די צווייטע וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארשפּילט די קריג און טויט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היטלער האט געהאט די אייגענשאפטן פון א דיקטאטור, ער האט נישט געקענט דערליידן ווען מען האט איהם קריטיקירט, ער פלעגט אייביג ווארפן דעם שולד אויף א צווייטן און נישט אויף זיך, דאס האט געפירט דערצו אז צום סוף ווען מען האט איהם געזאגט אז ער פירט נישט גוט דעם קריג, האט ער אראפגעזעצט זיינע בעסטע גענעראלן, און דאס האט צוגעהאלפן איהם פארשפילן דעם קריג.
זיין רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין געזונטהייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היטלער האט געהאט א פערזענדליכן דאקטער, אזוי ווי אלע גרויסע לייט און פירער פון מדינות, דאס איז זיכער אז ער פלעגט איהם טריטן אויף ספעציעלע קראנקייט, ער פלעגט איהם געבן יעדן אינדערפרי איינשפריצונגען דורך א נידל, עס זענען דא היסטאריקער וואס זאגן אז ער האט געליטן אויף פארקיסאנן, זיי באזירן זייערע רייד אויף דעם וואס אויף אסאך בילדער זעהט מען ווי ער איז נישט בלאנסירט.
זיין פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין טויט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היטלער איז געווען איינגעשפארט אין זיין בונקער אין בערלין, אין זאך פור ווינרשטאט אין זאס טאקו דיודן ווען ער האט געזעהט אז די רויסישע ארמיי דענענטערט זיך צו זיין פלאץ, איז ער ארויס מיט זיין ווייב וואס איז געווען מיט איהם, אויפן הויף פון דער אריינגאנג פון זיין בונקער, ער האט איר און זיך געהרגעט מיט א שיסער {{אין אידיש איז עס באשריבן באריכות אינעם דריטן חלק פון "דער צווייטער וועלט מלחמה" פרק "דייטשלאנד קאפיטולורט" דאס איז דער ווערק פון דעם אידישן שרייבער אלכסנדר סנדר דייטש}}, ער האט אנגעזאגט פאר זיינע געטרייע נאצי באדינער מען זאל איהם פארברענען כדי מען זאל איהם נישט כאפן און הענגן, אזוי ווי מען האט געהאנגען דער איטאליענישער פירעהר מיסאלעני, זיינע באדינער האבן אזוי געטועהן און ער איז פארברענט געווארן, ווען די רוסישע ארמיי איז אהנגעקומען האבן זיי שוין גארנישט געטראפען קיין זכר פון איהם, נאר א זכר פון זיינע נאנטע מענטשן וואס האבן אויך איהם נאכגעטוהן.
אינטערעסאנטע פאקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היטלער פלעגט זיך אסאך אפרעדן צו זיין לייב דאקטער - ווי ער באשרייבט עס אין זיין בוך - אז א מלאך שטייט איבער מיר, און דער מלאך לאזט מיך נישט אפ, ער פייניגט, און פייניגט טאמער טו איך נישט וואס ער וויל.


text:
ספר בראשית
בְּרֵאשִׁית (אַרויסגערעדט: בירײשיס) (אין אָנהײב), דאָס ערשטע ספֿר פֿון חומש, הײבט איך אָן מיטן וואָרט „בראשית“. אין די אײראָפעאישע שפראַכע איז עס באַקאַנט מיטן נאָמען „גענעזיס“ (גריכיש וואָרט, דער טײַטש „אַנטשטײאונג“, די אַנטשטײאונג פֿון וועלט), נאָמען פֿון ספֿר בראשית אין דער אַלטער גריכישער תנ"ך–איבערזעצונג „סעפטואַגינטא“. דאָס ספֿר האָט 12 סדרות. עס אַנטהאַלט דעם סיפור ווי אַזוי די וועלט איז באַשאַפֿן געוואָרן, דערנאָך דעם סיפור פֿון אדם מיט חוה, קין און הבל, נח און דעם מבול, נמרוד, אברהם אבינו, יצחק אבינו, יעקב אבינו, יוסף און די ברידער, ביז יעקב און זײַנע קינדער זענען געקומען קײן מצרים און דעם טויט פֿון יעקב און די שבטים.
דער ערשטער שבת אָנהײב ווינטער ווען מען הײבט אָן לײעגען דעם דאָזיקן ספֿר, ווערט אָנגערופֿן „שבת בראשית“, ווײַלֹ אויך די סדרה פֿון דער וואָך הײסט „בראשית“. עס איז אַן אַלטער מנהג אויך אום שמחת תורה צו לײענען די ערשטער פרשה פֿון בראשית און דער וואָס קריגט די דאָזיקע עליה הײסט „חתן בראשית“, און לכּבֿוד אים ווערן געזונגען פיוטים.
זעט: תורה, חומש, און מעשה בראשית
אינהאלט פון ספר בראשית[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ספר בראשית פארנעמט זיך מיט 3 הויפט טעמעס:
1. מעשה בראשית - וואס עס האט פאסירט ביים אנפאנג פון די וועלט-באשאפעניש. דאס קומט פארענטפערן די פאלגנדיגע פראגעס:
- מעשה בראשית - ווי אזוי איז די וועלט באשאפן געווארן.
- אדם הראשון מיט חווה - מיט וואס און פארוואס איז דער מענטש אנדערש פון אלע חיות, פארוואס איז דער מענטש אנגעטאן מיט קליידער, פארוואס שטארבט מען און פארוואס א שלאנג איז די פיינט פון דער מענטש.
- קין מיט הבל - פארוואס מענטשן וואנדערן זיך איבער די גארער וועלט, און פארוואס די איינקום גיט נישט צומאלן ווייץ.
- די מבול וואסער מיט נח - איז מסביר די באוווסטע לענגדע אדער געשיכטע פון א גרויסע שטרומוואסער וואס האט פארפלייצט די וועלט, און פארוואס האבן די יידן אין צוקונפט איינגענומען כנען.
- דור הפלגה - איז מסביר די מלוכה און די געזעצן.
2. די געשיכטעס פון די אבות - ווי אזוי האט זיך אנגעהויבן כלל ישראל און ווער איז אירע עלטערן.
3. די געשיכטע פון יוסף אין כנען און אין מצרים - ווי אזוי האבן די יידן אראפגענידערט קיין מצרים.
דער סדר פון פרשיות אין ספר בראשית[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ספר בראשית איז דא 12 פרשיות:


text:
בין
א בין איז א סארט פליענדיגע אינסעקט, פארבינדן מיט וועספן און מוראשקעס, וואס פארשפרייט בלומען שטויב (פאלען) פון איין בלום צום צווייטן און טוט אזוי פערטיליזירן די בלומען פון פילע סארטן פרוכט ביימער און געוואוקסן. בינען געפינען זיך אין אלע קאנטינעטן אחוץ אנטארקטיקע.
בינען האבן אזא מין לאנגן צונג ווי א שטרוי צו זויגן דעם נעקטאר פון די בלומען.
עס איז פאראן איבער 20,000 זגאלן בינען.
אריינגערעכנט:
האניג בין, טעפפער בין, און בלאט שניידער בין,
ווען מען שטערט אדער ווען מען באדראהט זייער בינען שטאק שטעכן זיי די שטערער אבער רוב סארטן שטארבן נאכן דערלאנגן דעם שטאך.
אסאך פון זיי פראדוצירן האניג פון די נעקטאר פון בלומען.


text:
נעפטון
דער נעפטון (ענגליש: Neptune) איז דער אכטער פלאנעט פֿון דער זון און דער פערטער גרעסטער און דריטער מאסיווסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם. נעפטון איז 17 מאל גרעסער ווי דער ערד-פלאנעט, א ביסל גרעסער פון זיין "צווילינג" אוראנוס. נעפטון ארביטירט די זון 30 מאל אזוי ווייט ווי די ערד.
מ'האט אנטדעקט נעפטון דעם 23סטן סעפטעמבער, 1846, נאך דעם וואס מען האט גערעכנט לויטן ארביט פון אנדערע פלאנעטן אז ס'איז דא נאך א פלאנעט.
מ'האט פארגעשטעלט פארשידענע נעמען פארן פלאנעט. אין פראנקרייך האט פארגעשטעלט פראנסוא אראגא דעם נאמען לעוועריע.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
סי געיט
סי געיט איז א געגנט אין ברוקלין, ניו יארק, עס וואוינען דארט 5000 מענטשען און עס איז פארהאן 2000 דירות, עס געפונט זיך ביים מעריב-דרום ווינקל פון ברוקלין און עס טוט זיך גרעניצן מיט קאני איילענד צו מזרח.
סי געיט איז געבויט געווארן אויפן ארט וועלכעס איז אין די מיטעלע 1800 אנגערופען געווארען Norton's Point אדער West Brighton ווי די מאכטפולע פאליטישע קרופטירטע ארגאניזאציע Tammany Hall האבן אויפגעשטעלט בתי זונות און דארט האט זיך אויסבאהלטען זייער פירער דער געוועזענער קנגרעסמאן William Marcy Tweed וועלכער איז אנטלאפען פון א מאנהעטן תפיסה, פון דארט האט ער געכאפט א שיף קיין קובא. אין 1892 האט מען פארקויפט דאס פלאץ און אויפגעשטעלט א Yacht Club - וועלכער איז פארברענט געווארן אין די 30' יארן - און א פארוויילונגס ארט פאר רייכע אריסטעקראטען, דאמאלטס איז געבויט געווארען גרויסע פאלאצען און האטעלען דעזיינט דורוך בארימטע ארכיטעקן, אין 1899 האבן די פולע נייע היים איינגעטומערס זיך צונויפגענומען און באשטימט אן אסאציאציע (Association) וועלכע זאל זיי פארטרעטן און איר א נאמען געגעבען "די סי געיט אסאציאציע". במשך די 30' יארן ווען עס האט געהערשט די דעפרעסיע אין אמעריקע האט סי געיט פארלוירען איר חן די רייכע לייט זענען פארשווינדען געווארען און די אלע גרויסע פאלאצען זענען צוטיילט געווארען פאר מערערע דירות ווי די מיטל קלאס מענטשן האבן זיך באזעצט. אין די 40' יארן ווען עס האט געהערשט דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען זיך אין אמעריקע געשראקען פון א פלוצלינגער באמבאדירונג מצד די דייטשע לופט כוחעס, האט מען דאמאלט אויפגעבויט אנטי-ערקרעפט anti aircraft באזעס אויפן ים בארטען פון סי געיט. די איבערבלייבענישען פון די אנטי-ערקרעפט איינריכטען איז געווען מערגבאר ביז אינמיטן די 90' יארן ווען די us army corps of engineers האט באשאטן דער ים בארטען מיט טויזנטער טאנען פון זאמד און באגראבן אלזדינג צוליב א גרויסער פארפלייצונג וועלכער האט אומגעווארפען א הויז און געטון שאדן צו מערערע אנדערע הייזער.
סי געיט טוט ביז היינט פונקצואנירען ווי א זעלבשטענדיגע פריוואטע שטאט מיט אן אייגענעם פאליציי דעפארטמענט וועלכע איז דער עלצטער פאליציי דעפארטמענט אין ברוקלין, סי געיט איז באשיצט מיט א הויעכער צוים פון מזרח זייט - וועלכער האט 2 טוירען ווי די פארקער פון מענטשען און אטומאבילען קומען אריין - און מיט'ן ים פון דריי, די גאסען און פארקס זענען די אייגענטום פון די סי געיט אסאציאציע וועלכע זענען די פארשטייערס פון די 820 היים איינגעטומער. די אסאציאציע באשטייט פון 21 ערוועלטע איינוואוינער, וואלען קומט פאָר א יעדערס יאר אויף 7 פון די 21 בענקלעך, צו וועלען אדער צו ווערן געוועלט מיז מען זיין אן היים איינגעטומער, דער אסאציאציע באשטימט אויך א פרעזידענט און א ווייס פרעזידענט פון ציווישען אירע מיטגלידער.
אידן אין סי געיט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
און די בראשית יארן פון סי געיט האט מען קיין איד נישט אריין געלאזט אבער מיט דער צייט האט זיך דאס געטוישט אז מיט א 10יאר צוריק האט די ניו יארק טיימס געשריבען אין אן ארטיקעל איבער סי געיט אז אירע איינוואוינערס זענען 70% אידן איינגעטיילט אין דרי גרופעס, אלט געזעצענע אמעריקאנער אידן, ארטאדאקסישע אידן און רוסישע אידן.
פון די ערשטע פאפעלערע אידישע איינוואוינערס איז באקאנט דער באוויסטער שרייבער יצחק באשעוויס זינגער וועלכער איז אנגעקומען קיין אמעריקע אין 25' (לויט אנדערע ערשט אין 35') צו זיין ברודער וועלכער האט געוואוינט אין סי געיט און קורץ דעראויף האט ער זיך זעלבסט געדונגען א דירה פאר $4 א וואך, און שפעטער אין זיינע שרייבונגען האט ער געשריבען איבער סי געיט מיט קורצע זאצן.
די ערשטער שול וועלכער איז געבויט געווארן אין סי געיט האט און זיינער צייט געהאט אויס צו שטיין פון די אנטעסעמיטישע איינוואוינער וועלכע האבן געמאכט מערערע פראבלעמען מיטן בויען אבער די שול כנסת ישראל שטייט נאך ביז היינט, במשך די 70' יארן איז דארט געווען רב הרב געלבמאן, דער היינטיגער רב איז הרב בריקמאן פון חב"ד וועלכער האט א שטארקער השפעה אויף די רוסישע אידן.
אין די 50'-60' יארן האבן זיך א טייל מתפללים אפגעטיילט און געגרינדעט א נייער שול ווי הרב קראוויץ און שפעטער הרב אריעלי האבן געדינט אלץ רב, דערנאך אין די 80ער יארן איז די שול איבער גענומען געווארן דורוך הרב רובין זין פון סוליצער רבין פון פאר ראקאוועי וועלכער פירט דעם שול ביזען היינטאגען טאג.
חרדישע יידן קומען קיין סי געיט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביז די מיטעלע 70' יארן האבן קיין סאך היימישע אידן נישט געוואוינט אין סי געיט און די איינצעלע וועלכע האבן יא געוואוינט האבן זיך שווער געפונען דאס פלאץ. עס איז דארט געווען צוויי כשרע האטעלן Sea Gate Manor און דער Ocean Breeze Hotel וואו טייל פלעגן קומען אמאל אויף א שבת און וואו אויך זענען געווען אזאלכע וואס פלעגן דינגען א דירה אויפ'ן זומער.
דער סי גייט מאנאר האטעל האט פֿונקציאנירט ביז די אנהייב 80' יארן ווען ער איז געווארן אן אנשטאלט פאר גייסטישע צוריקגעשטאנענע פערזאנען, בערך מיט א פינף יאר שפעטער איז ער אפגעקויפט געווארן און אדורך א גענצליכע רענאוואציע און איז פון דאמאלט באקאנט אלס די "סי געיט קימפעטארן היים".
אין די מיטעלע 70' יארן איז הרב מייזעלס אויף געקומען מיט א פלאן אז היימישע אידן זאלן זיך באזעצן אין סי געיט, ווי די הייזער זענען פיל ביליגער געווען און צוביסלעך האט זיך אן עולם פון בארא פארק און וויליאמסבורג זיך באזעצט אין סי געיט. הרב מייזעלס האט באלד געלאזט בויען א גרויסע שול מיט א מקוה וועלכע האט אויך געדינט אלס מקוה טהרה אין די ערשטע יארן, די שול איז דער צענטער פון אידישקייט אין סי געיט.
דער רבי פון ריבניץ האט אויך געוואוינט אין סי געיט עטליכע יאר, מען האט געקויפט א גרויס הויז וואו דער רבי האט געוואוינט און א שול און אויך געבויט א מקוה, היינט ווערט די שול אנגעפירט דורך ר' דוד מייזעלס דער עלצטער זון פון הרב מייזעלס און די מקוה איז גענצליך איבערגעבויט געווארן און ווערט באניצט אלס די מקוה טהרה פון סי געיט.
אין די אנהייב 80' יארן האט זיך געצויגן קיין סי געיט הרב שמאול קרויס און געעפענט א שול, הרב קרויס וועלכער קען אויך באצייכענט ווערן אלס א חסידישער רבי מיט זיין פירן טיש, י"ב חלות, טיילן שיריים. מיט די צייט האבן זיינע מענטשן און מתפללים געבויט א נייע שול און א מקוה אבער דערנאך האט מען זיך צוטיילט און הרב קרויס איז צוריק צו זיין שול און די בעלי בתים זענען געבליבן אין דער נייער שול. הרב קרויס האט נאך עטליכע יאר זיך געצויגן קיין קרית יואל. ווידער די בעלי בתים שול איז אנגעגאנגען אָן א אפיציעלן רב און אויף די הייליגע טעג און שיינע שבתים פלעגט צו זיי קומען פראווערען ר' ברוך מרדכי לעבעוויטש מקמארנא, בערך אין 90' האט ר' אלימלך אשכנזי וועלכער איז פריער געווען רב אין מעלבארן אויסטראליע איבערגענומען די שול.
אלע פרומע אידישע געגנטן וואו עס זענען צעשפרייט די היינטיגע אידישע באפעלקערונג איבער דער גארער וועלט
אלעד • אנטווערפן • אפער וועסט סייד • אשדוד • באלטימאר • באקא ראטאן • באסטאן • בארא פארק • בודאפעסט • בית ישראל • בית שמש • ביתר עילית • בלומענבורג * בני ברק • בעיסוואטער • גאלדערס גרין • גיבערס * גייטסהעד • גרעיט נעק • דיל • דעטרויט • וואודמיר • ווארשע • וויליאמסבורג • וויען • זשיטאמיר • חברון • חיפה • טאהש • טאראנטא • טבריה • טינעק • יאהאניסבורג • ירושלים • לאוער איסט סייד • לוגאנא • לעיקוואד • לאס אנזשעלעס • מאדריד • מאנטרעאל • מאנטשעסטער • מאנסי • מאסקווע • מאונט קיסקא •מארסיי • מודיעין עילית • מיאמי • מילאן • מעלבארן • נווה יעקב • ניי סקווער • סארסעל • סטאמפארד היל • סידני • סידערהערסט • סיאטל • סי געיט • סקאוקי • עדזשווער • פאסעיק • פאר ראקעוועי • פארעסט הילס • פאריז • פלעטבוש • פייוו טאונס • פראג • פוירט • ציריך • צפת • קאשוי • קווינס • קיעוו • קליוולאנד • קרוין הייטס • קרית יואל • רוים • ריווערדייל • שטראסבורג • שיקאגא


text:
יואליש האט געשריבן:
אבער מיר ווייסן פון היסטאריע אז די לב-טהור-אייוועלט איז באמת הורתו ולידתו בפארנגראפיע. אייוועלט איז די גלגול פון דאס פאפולערסטע חסידישע פאראנאגרעפיע זייטל על טהרת הקודש. ווען די שרייבער זענען געווען אנאנאמים איז ארויסגעקימען די אונטערדריקטע טעמעס און חמדה וועלכע עקזיסטירט ביי טייל חסידים ווי אין יעדע געזעלשאפט. ווען די שרייבער זענען געווארן אויס אנאנאמים, האט זיך אנגעהויבן א כשר'ע חזיר פיסל עפאכע, אן ערשיינונג וועלכע שפיגלט אפ דאס עכטע לעבן.
ממילא אל תהיה בז לפאליש ווייל ס'קען נאך אויסוואקסן די נעקסטע אייוועלט.
זיידעטשקע האט געשריבן:דא איז א סקרין שאט פון "היימישע שטותים" וואס פונקט ווי "פאליש" איז אויך געוועהן אפן פאר יעדעם
שפתים ישק האט געשריבן:[...]
אליבא דאמת האט געשריבן:איך רייב מיך די אויגן און איך גלייב נישט וואס איך זעה. איך וואלט דאס אין ווילדסטען חלום נישט געקענט אויסטראכטן
פוןדעסטוועגןדאך האט געשריבן:אויך וואלט איך געראטען אז אנשטאט שרייען מיטן קול נהי מציון, ווי אלע קולות הקוראים במדבר, נעם דיין מייסטערהאפטע פענע אין זיי מסביר וואס די חורבן פון פארן איז. אויב איז דא, ברענג סטאטיסטיקס וואס צייגן די כלומרשטע חורבנות וואס פארן האט אנגעזייט אויף דער וועלט.
אינטערסאנט אז די רבנים פארשטייען היינט שוין גאר גוט אז די ספקנים ובלאגיהם זענען אסאך שעדליכער ווי פארן. עס איז מיר א חידוש אז דו אלס מגיד מישרים דק"ק קאוועשטיבל, ביסטו נישט מעודכן.
זיידעטשקע האט געשריבן:איך האלט אין איין באקומען מעסעדזשעס אין אישי אז מ'וויל באקומען פון מיר די גאנצע סקרין שאט פון ווי אזוי "אייוועלט" האט זיך אנגעפאנגען, היות א מנהל האט אראפגעשניטן רוב דערפון. איך שטעל עס דא נאכאמאל ארויף, אויסמעקענדיג עטליכע ווערטער פון ניבול פה, און איך האף אז יעצט איז עס שוין אקעי דא צו זיין
טאמבל סאס האט געשריבן:קען זיין זיי מאכן יעצט תשובת המשקל דערויף. כ'ווייס נאר נישט פארוואס זיי זענען כאטש נישט געבליבן מיט'ן זעלבן קעפל.
טאמבל סאס האט געשריבן:ר' בערל, וואס זענען די אלע סמייליס וואס לויפן דיך אייביג נאך?
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און 0 געסט


text:
1983
1983 איז דאס 83סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1983 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן מיי - חיים הערצאג איינגעשוואוירן דעם זעקסטן פרעזידענט פון מדינת ישראל.
- 13טן יוני - די קאסמאס-שיף פיאניר 10 ווערט דער ערשטער מענטשן געמאכטער אביעקט איבערצולאזן די זון סיסטעם.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן סעפטעמבער - לעאפאלד דער דריטער, מלך פון בעלגיע (געב' 1901)


text:
מאראנצן זאפט
מאראנצן זאפט איז א פרוכט זאפט (דזשוס) וואס ווערט ערהאלטן דורך אויסקוועטשן, צודרוקן אדער דורך צומאלן די אינעווייניגסטע טייל פונעם מאראנץ. עס ווערט געטרונקען דורך מענטשן ארום דער וועלט אלס א געשמאקן געטראנק.
דער גרעסטער עקספארטירער פון די מאראנצן זאפט איז בראזיל נאכגעפאלגט דורך די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, (בעיקר דורך פלארידע וואו עס איז דער אפיציעלער שטאטישער געטראנק).
איין מאראנץ געבט געווענליך ארויס 90 גראם אויף זאפט. א חוץ וואסער און צוקער, איז עס אן אויסגעצייכנטער קוואל פאר וויטאמין C און פאטאסיום, אויך איז עס א גוטער נאטירליכער קוואל פון פאליק עסיד (וויטאמין 9B) וואס איז רעקאמענדירט פאר פרויען בשעת ווען זיי שוואנגערן אדער קענען שוואנגערן.


text:
תרפ"א ראיאטן
תרפ"א אויפרוהר איז געווען א טעראריסטישער אויפרוהר וואס די אראבער האבן געמאכט קעגן די יידן אין יפו ארץ ישראל אין יאר כ"ג ניסן ה'תרפ"א (1טן מײַ 1921) במשך פֿון 5 טעג. אין דער געשעעניש זיינען געמרדעט געווארן 43 יידן און 140 פארוווּנדעט געווארן.
דער אויפרוהר האבן זיי געמאכט נאך וואס דער בריטישער קאלאניען מיניסטער "ווינסטאן טשערטשיל" איז געקומען אויף א באזוך אין ארץ ישראל, און האט אפגעזאגט די אראבער פון זייער פארשלאג צו פארמיידן די ציונות און אויפשטעלן אן אראבישע רעגירונג אין ארץ ישראל.
דער ציל פון דער אויפרוהר איז געווען צו ווייזן פאר די וועלט אז די אראבישע נאציאנאליסטישע באוועגונג איז זייער שטארק, כדי צו באקומען א זכות צו אויפשטעלן אן אראבישע רעגירונג. און טאקע נאך דער אויפרוהר האבן די בריטן באשטימט צו אפשטעלן אויף א וויילע די עליות קיין ארץ ישראל.
נאך דער אויפרוהר האבן די יידן באשטימט צו שאפן א באזונדער ארגאניזאציע מיטן נאמען הגנה (וואס פון איר איז נאכער ארויס געוואקסן צה"ל) זאל שיצן די יידן פון אראבישע טעראר.
נאך דער אויפרוהר האבן פיל יידן אריבער וווינען פון יפו קיין תל אביב.


text:
פלארעסענט באלב
א פֿלואָרעסצירנדיק לעמפל איז א סארט עלעקטריש לעמפל וואס שאפט ליכט מיט הייסן גאז. עס ווערט גענוצט צו באלייכטן הייזער און געביידעס. דאס לעמפל איז אנדערש ווי א קאנווענציאנאל לעמפל וויבאלד עס נוצט כמעט דאס גאנצע ענערגיע וואס עס נעמט וועלכע איז א צענטל די ענערגיע מאס וואס א געווענליך לעמפל נוצט.
מיט די אנגייענדיגע דעבאטע איבער גלאבאלע אנווארימונג האבן מיליאנען מענטשן איינגעטוישט טייל פון זייערע באלבס צו פלארעסענט באלבס צו שפארן ענערגיע און טאן עפעס ממשות צו ראטעווען די ענווייראמענט.
א פֿלואָרעסצירנדיק לעמפל האט אין זיך א כעמיקאל וואס הייסט "פאספאר" און איז צוזאמענגעשטעלט פון קוועקזילבער וועפארס. די פאספאר שטויבלעך וועלכע ליגן אינעם גלאזערנעם האלטער זענען באגלייט מיט א געוויסע גאז וואס מאכט די שטויבלעך זאלן זיך פארשפרייטן איבעראל.
די פאספאר שטויבלעך לייכטן שטארק אויף ווען זיי קומען אין געגנווארט מיט ראדיאציע, ווי אנטראווליאט לייט, וועלכע פראדוצירט עלעקטראמאגנאטיק ראדיאציע, אדער עלעקטראן ביעמס. די כעמיקאלן ווערן אבער נישט הייס ווייל עס איז נישט דא וואס זאל זיי מאכן הייס.
די פלארעסענט לאמפ איז שוין אויסגעטראפן געווארן איבער 400 יאר צוריק גענוי אויפ'ן זעלבן אויפ'ן ווי היינט. מען האט דאס אבער נישט געזען אין ערגעץ ווייל ווייניג מענטשן האבן זיך אין יענע צייטן געהאט עלעקטרישע פארבינדונגן. ערשט אין די יארן פון 1900 האט מען צוריק אנטוויקעלט די פלארעסענט לאמפ וועלכע געפינט זיך היינט אין אלע הייזער און אפיסעס.
פלארעסענט באלבס האבן אסאך מעלות: ערשט נוצט עס פיל ווייניגער ענערגיע, עס איז נישט הייס, ברענט זיך נישט אזוי שנעל אויס, און גיט ארויס די ריכטיגע סארט ליכטיגקייט ענליך ווי די זון.


text:
היפאטענוז
א היפאטענוז איז די לענגסטע זײַט פון א גראָד-ווינקל דרייעק, די זײַט אנטקעגן דעם גראד ווינקל. די לענג פונעם היפאטענוז קען מען רעכענען מיטן פיטאגאראס פרינציפ, לויט וואס דער קוואדראט פון דער לענג פונעם היפאטענוז איז גלײַך צום באטרעף פון די קוואדראטן פון די צוויי אנדערע זײַטן.
צום ביישפיל, ווען איינע פון די אנדערע זײַטן איז לאַנג 3 מעטער (מיט קוואדראט , 9 מ²) און די צווייטע איז לאנג 4 מ (מיט קוואדראט , 16 מ²). די סומע פון די צוויי קוואדראטן איז 25 מ². די לענג פונעם היפאטענוז איז דער קוואדראט ווארצל דערפון, ד"ה 5 מ.
דאס ווארט היפאטענוז שטאַמט, לויט טייל מקורות, פון גריכיש ὑπoteίvouσa (היפאטיינוזא), א צוזאמענשטעל פון היפא- ("אונטער") און טייניין ("ציען").[1]
רעכענען דעם היפאטענוז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געוויינטלעך רעכענט מען דעם היפאטענוז מיט דער קוואדראט ווארצל פונקציע. אז מען שטעלט x = c1 און y = c2 צו אויסמײַדן נידעריגשריפטן:
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Schwartzman, Steven The Words of Mathematics, An Etymological Dictionary of Mathematical Terms used in English, Published by the Mathematical Association of America.


text:
װיקיפּעדיע:מקורות
וויקיפעדיע מקורות איז דער פאליסי אז אלעס וואס ווערט געשריבן אין וויקיפעדיע מוז האבן א מקור. אז נישט קען דאס יעדער מעקן, און מיט רעכט ווייל וויקיפעדיע איז נישט קיין צייטונג.
דאס דארף דינען ווי אין א ספר מראה מקומות אדער א ביבליאגראפיע.
ווען איינער ליינט עפעס וואס קוקט אויס וויכטיג א מקור שטעלט דאס אריין נאכן סטעימענט. {{מקור}}
דעריבער איז וויכטיג אויב איר זענט פויל צו לייגן מקורות, דאן לייגט א אינטערשפראך לינק כדי דאס זאל דינען פאר א מקור דערווייל פאר אונזער אידישער וויקיפעדיע און טראלס זאלן דאס נישט קענען מעקן סתם ווייל זיי ווילן לייקענען.
פאר מקורות וואס זענען פון הייד פארק אדער נאך אזאלכע אומפראפיסיאנאלע מקורות, דארף מען דאס לייגן פון אונטען, ביי די דערויסענדע לינקס אפטיילונגען. נישט צו פארשמיצן וויקיפעדיע, און מאכן א רעפערענץ, (איר וועט טרעפן דעם רעפערענס טול איינס פאר די לעצטער באטאן פון די טעבס פון די לינקע זייט.) צו די מראה מקום פון תוכן ארטיקל צו די נומער אין די דערויסענדע לינקס אפטיילונג.
- זעט: וויקיפעדיע:פעסטשטעלן
אויב אן ארטיקל פעלט עפעס מקורות און קוקט אויס לויט אייך נישט צו זיין ריכטיג פארעכט דאס אדער שטעלט אריין דעם מוסטער {{פעלט מקורות}} אז אנדערע זאלן דאס פארעכטן ביטע נישט מאכן קיין איבעריגע מחלוקת מיט וואלן תיכף פאר מען האט נאך געהאט א געלעגענהייט דא דורכטאן.
הייד פארק בלאגס און טאבלוידס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי זענען נישט אויסגעהאלטענע מקורות, ווייל זיי זענען דאך באהאלטן, און אפילו זיי זענען אפען זענען זיי נישט רעספעקטירט זייער ווארט אלס ווערד פון דעת.
פוס נאטיצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פֿוס נאטיצן קנעפלעך פון אויבן רעדאקטירן געצייג זענען צום סוף פון דעם פאס ווי אלע געצייג זיצן אין רעדאקטירונג פאזע ווידאו. איינס פארן לעצטן קנעפל איז די רינגעלעך אין וואס דו זאלסט אריינשרייבן די מראה מקום ווי מ'קען נאכקוקן, און דערנאך זאלט איר נישט פארגעסן צו דרוקן דאס לעצטע קנעפל וואס איז כדי פשוט צו מאכן א קעפל און עקסטער אפטיילונג פאר אלע רעפערנעצן זאלן זיך אנזען אין פוס פון ארטיקל.


text:
והיה כי ישאלך בנך מחר לאמר…
עס זענען דאָך דאָ נאָך אַפּאָר מינוט ווען די אשת חיל טיילט אויס דער זיפּ און שפּעטער ווען מען נוגט אויס דער גערגל. און מען מעג דאָך שמועסן אַפּאָר ווערטער אויך. אַז נישט ביים סעודה איז אויפן וועג אַהיים נאָך די קינדער האָבן געזען ווי דער טאַטע פלאַקערט אין שיל אָבער אַזוי ווי זיי רעדן צו אים איז ער קאַלט און ווייסט אויף גאָרנישט אַ תשובה. על כּל פנים די קינדער הערן און זיי פרעגן, ‘טאַטע וואָס גייט דאָ פאָר?’ עס איז אמת? וויאַזוי קען עס זיין? מה זאת?
איך קען אונזערע יידן. מיר האָבן נישט ליב דאָס דורכצושמועסן מיט די קינדער. איז לייקענט מען. ‘ע, חס ושלום. סתם, מע רעדט זיך איין.’ ווייל מען וויל נישט קאָנפיוזן די קינדער און מתוך חבתם האַקט מען זיי אין בוידעם. אַז דאָס גייט נישט ווערט מען אַ מדקדק אויף לשון הרע. מען טאָר פון דעם נישט רעדן און מען דאַרף זיך דערווייטערן פון מחלוקת בשעת ווען גאַנץ לכו נרננה האָט מען איבערגעקייט וואָס חיים יענקל האָט געענטפערט פאַר משה ברוך. אַנדערע וועלן פאַרדרייען דער שמועס און כאַפּן אַ זמירות און לאָמיר זינגן מה ידידות. אָדער מוישי, האָסט עפּעס אַ וואָרט אויפן סדרה?
בלית ברירה אַז מען מיז רעדן וועט מען זאָגן, חלילה, דער רבי איז אַן ערליכער נאָר פון די חסידים זענען דאָ פאַרדאָרבענע. אָבער אויף אַ רבי טאָר מען נישט רעדן. און מען וועט צולייגן אַ וואָרט. פאַרוואָס שטיין אייביק בית שמאי און בית הלל און נישט שמאי און הלל? ווייל דער מחלוקת איז געווען נאָר צווישן די חסידים בית שמאי און בית הלל אָבער די פירערס, שמאי און הלל אַליין, זיי האָבן זיך געלעבט ווי ברידער ווייל תלמידי חכמים מרבים שלום בעולם. און ווי ביי אונז יידן קען מען נעמען יעדער שטות און אַזוי ווי מען געפונט דערצו אַ טייטש אין אַ פּסוק הייבט עס אָן מיטאַמאָל צו באַקומען אַ דערהער און צו שטימען.
ואני הקטן, קען נישט וואַרטן אַראָפּצושלינגן דער חלה און איידער זיי פרעגן נאָך, ווי דער שאינו יודע לשאול, את פתח לו. איך וועל דערציילן פאַר די גרויסע און קליינע, ייִנגלעך און מיידלעך אַז נבלה נעשתה בישראל. יידן וואָס זען אויס ווי אונז האָבן געוואָלט הרגענען אַ גאַנצע משפּחה. און אַז די עלטערע וועלן מלמד זכות זיין אַז דער רבי האָט נישט געוווּסט וועל איך זיי אַריינהאַקן אַז צי ער האָט געוווּסט צי נישט פון דעם איז ער דער שולד. חכמים הזהרו בדבריכם און אַז ער שווייגט שוין חודשים לאַנג איז ער שולדיק. און דער גאַנצער מושג פון נישט לאָזן נאָך אַ מנין און דיקטאַטירן וויאַזוי אַ גאַנצער דאָרף דאַרף לעבן איז אַזוי אויסטערליש און אַזוי כוליגאַניש אז ער איז שולדיק פשוט פאַרדעם ווייל ער איז דערפון דער הויפּט. און ווייל נאָך מען פאַרבענט עמעצן איז עס פאַר אים סך הכּל ‘עגמת נפש’.
זיי וועלן אפשר פרעגן ווי קען אַ רבי אַזוינס טון. ער איז דאָך א רבי. וועל איך זיי זאָגן אַז אַ רבי איז פּונקט ווי זיי און אַז ער באַנעמט זיך נישט ווי אַ רבי מעג ער זיין יעדער וואָך אין דער המודיע און כּל העולם כּולו מיט נאָך אַ פאַרב בעקיטשע און ער איז פאַרדעם נישט קיין קלענערע שקץ. וועלן זיי וועלן וויסן ווער איז דער אמתע רבי. און איך וועל זיי זאָגן אַז זיי זאָלן נישט ערשט קוקן אויפן צדיק און באַשליסן אַז וואָס ער טוט איז גערעכט, נאָר זיי זאָלן וויסן וואָס איז גערעכט און אַז אַ רבי פירט זיך נישט אַזוי איז ער ווערד אַ רעטעך.
און אַז זיי וועלן זאָגן אַז אַלע רביס זענען דער זעלבע און קומט אויס אַז זיי זענען אַלע אייניק ווערד וועל איך זיי זאָגן אַז זיי זאָלן נישט זוכן גדלות אין די בלעטער פון די צייטונגן און ביים אויבן אָן נאָר אין תלמידי חכמים, איידעלע מענטשן, פּשוטע יידן וואָס אַרבעטן שווער און קומען אין שיל דאַווענען און האָבן אַ שיעור. איי די גדולים? מימות יהושע בן נון ואילך זענען זיי על פּי רוב אָדער טיפּשים אָדער פאַרברעכער און אָפט ביידע. אַז מיר האָבן איבערגעלעבט אַ ביטערער גלות איז עס טראָץ זיי און נישט צוליב זיי.
פון דאָ קען מען שוין אַריבער גיין צו רעכט און אומרעכט, גניבה און גזילה, רציחה און שפיכת דמים. ומאידך, חסד און העפטלעכקייט און אָרנטלעכקייט. און עס איז נישט אַ חילוק צי אַ חסיד צי אַ מאָדערנער, אַ פרומע צי אַ פרייע, אַ ייד צי אַ גוי, שוואַרץ צי ווייס אַלע זענען גלייך אַז זיי פירן זיך אויף ווי מענטשן. איך וועל זיי דערציילן וואָס האָט פּאַסירט ווען בוש און אַל גאָר האָבן זיך נישט געקענט פאַרגלייכן איבער פלאָרידע. מען האָט נישט געהויבן הענט, פאַרברענט הייזער אָדער מבזה געווען טויטע. מען איז געגאַנגן צום געריכט און מקבל געווען וואָס עס האָט געפּסקנט. דער וועלט איז נישט אונטער געגאַנגן כאָטש ביידע האָבן שטאַרק געוואָלט זיגן. איך וועל זיי זאָגן אַז דאָס איז נענטער צו דער תורה פון צדק צדק תרדוף מער ווי אַלע ווייסע זשופּיצעס און דיקע גאַרטלעך.
ואם תאמר פאַרוואָס ברענט עס מיר אַזוי? איז פּשוט. ווייל אונזערע חורבן איז כאָטש רוב זענען אנשים יראי אלקים האָבן מיר אָבער גענומען דער ברכה פון ושמתי זרעך כחול הים און באַגראָבן דער קאָפּ דערין. אַז מיר וועלן נישט מודה זיין אין אונזערע פּראָבלעמען און עפּעס דעריבער טון וועט זיך עס ממשיך זיין אָדער אונזערע קינדער וועלן זיך פון אונז פאַרעקלען ווי פיל טון שוין. אָבער אַז מען איז מודה און מען זאָגט פאַר די קינדער, די צדיקים זענען נישט אונזערע מוסטער און די גדולים זענען נישט אונזערע וועג ווייזער נאָר דאָס וואָס עס שטייט אין דער תורה און חז”ל מיט אַ היפּש ביסל פון דער פינפטער חלק שולחן ערוך און מענטשליכקייט דעמאָלסט איז אפשר דאָ אַ האָפענוג.
האָט מיר אַ גוטן שבת.
מיר האָבן צוויי מכּות אשר לא כּתובים וואָס זענען שטאַרק פאַרבינדן: איינס אַז יעדער משוגעת ווערט באַלד אַ יהרג ואל יעבור און אַ דריטער חורבן בית המקדש. איבער אַפּאָר נאַרקאָטיק שמוגלער געט מען אויס מיליאָנען כּאילו כּלל ישראל וועט אונטערגיין אָן זיי בשעת ווען קינדער לערנען אין האַלב צאַמגעוואָפענע געביידעס און עלטערן ווייסן נישט וווּ זיך אַהינצוטון מיט אַזויפיל קינדער. און צווייטנס האָבן מיר זיך ערגעץ איינגעבאַקן אַז לית דין ולית דיין און אונז מיינט מען נישט. פון צופיל געוויכט אויף אַ פליגער ביז גנבנען פון ציבורישע קאַסעס ביז פאַרברענען מענטשן, אין אַלעס זענען מיר אַן אויסנאַם. אַ הלכה בפני עצמם, אַ לאָ אָנטו אָוירסעלווס. מיר וועלן דן זיין עד כּלות הנפש צי אויפמאַכן אַ פּעקל צוקער אויף שבת הייסט מאַכן אַ כּלי און צי אַ כּזית איז דער גרייס פון אַ מילגראָם אָדער אַ מעלאָן אָבער אַז מען דאַרף זיך צוגאַרטלען ווען מען זעצט זיך אַריין אין אַ קאַר איז צו שווער אַריינצוגיין אין אונזערע קאַרפּן קעפּ.
דאָס איז נאָר ביי פּשוטי עם. ווען עס קומט צו רביס איז אַ גאַנץ באַזונדערע מסכת. לפני מלכים יתיצב. מאן מלכי רבנן. מלך פורץ גדר. וויבאַלד זיי וואַרטן נישט אין אַ רייע ביי די פּאַספּאָרטן, גייען נישט אין מקוה מיטן עולם און קענען זיך אָנרוקן צי אַ דינער מיט אַ מנין הינטער זייערע בענקל שכן דרך בני מלכים לעמוד איז אַריין אַ דמיון אין קאָפּ אַז זיי זענען אָנטאָטשעבעלס. אפילו פון די חוקים פון גראַוויטי זענען זיי פטור ווייל די בייכלעך זייערע האָבן זיי אויך געירשנט. די שיסטערס און שניידערס פאַר זיי איז געמאַכט אַ דין תורה אָבער די צדיקים זייערע כּוח איז ביד חזקה ובזרוע נטויה.
מיר זענען רעלאַטיוו ווייניק און על פי רוב איז דער וועלט נישט צופיל אינטערסירט ממילא רעדן מיר זיך איין אַז אונזער גמרא קאָפּ איז דער והיא שעמדה. ווי דער גולם וואָס איז אַרומגעלאָפן אין שטאָט מיט אַ במדבר חומש און געזאָגט עס איז בראשית און זיך געפרייט אַז ער האָט אויסגענאַרט דער גאַנצער שטאָט. קומט אָבער פאָר עפּעס אַ מעשה צי מען פּראָטעסטירט פאַר געוואַלדיקערס, צי מען מאַכט זיך משוגע איבער אַ בילד פון אַ פרוי, צי מען וויל פאַרברענען אַ גאַנצע משפּחה און עס שטעלט זיך אויס ואת ערום ועריה. נישט נאָר מיר האָבן נישט וואָס צו פאַרקויפן נאָר מיר קענען זיך קוים אויפעפענען דאָס מויל אָן צו זיין ללעג ולקלס. און אַלץ ווייל דער וועלט וויל אונז נישט פאַרשטיין. נאָר וואָס דען, זאָל דער וועלט מוחל זיין אַראָפּקומען קיין ברוקלין אָדער ניו סקווער און צוקוקן ביים מלמד דרדקי ווי ער לערנט שנים אוחזין בטלית וועלן זיי שוין אַלע איינזען אַז מי כּעמך ישראל.
נאָך איין נקודה און איבער דעם זאָלן זיי מיר באַשטיינערן: עס איז נישט אַ גרויסע חילוק צווישן דער טיפוש וואָס האָט זיך געשטעלט פאַר די פאָטאָגראַפירער און אויסגערופן אַז ער וווינט נישט אין אַמעריקע נאָר אין דזולאַנד און צווישן דער אַנדערע תנא קמא וואָס האָט זיך אויפגעשטעלט פאַר דער וועלט אַז אונזערע היסטאָריע פון פיר טויזענט יאָר געבט אונז רעכטן איבער אַנדערע און ווייל אברהם האָט שרהן באַהאַלטן אין אַ קאַסטן קענען מיר ווייזן אַ פייג פאַרן וועלט. היינו טעמא דשופר והיינו טעמא דמגלה. די נפקא מינה איז גאַנץ קליין צווישן דער מבין אויפן אַראַבער אַז מיט זיי העלפט נאָר כּוח און מיין מלמד וואָס האָט געזאָגט אויף די שוואַכערע קינדער אַז נאָר צו אַ שטעקן פאַרשטיין זיי. און דער וואָס וויל מיר באַשולדיקן מיט זעלבסט האַס זאָל מיר מוחל זיין ווייזן אין די צייטונגן וואָס פליסן איבער מיט אהבת ישראל אויף וועלכן זייט נומער ווערט באַריכטעט דער פּריוו אומצוברענגן אַ גאַנצע משפּחה פון היימישע יידן.
מיר זענען נעבעך די גרעסטע קרבנות פון אונזערע אייגענע היסטאָריע. דער גוי איז אַ פערד און מיר זענען די חכמים מחוכמים. בשעת ווען זייערע זיידעס האָבן זיך געוואַרעמט אַרום אַ פייער אין אַ הייל זענען שוין אונזערע עלטע באַבעס געגאַנגן רבינו תם תפילין. נאָר מיר ווייסן פון יושר און בלויז אונזערע געזעצן זענען ומשפטים בל ידעום מה שאין כּן טעות עכּו”ם מותר. דער וועלט האָט אונז פיינט און אַז שוין דען שוין. אונז טאָר מען נישט אָנרירן כּמלא נימה אָבער פאַר אַנדערע איז לנכרי תשיך. מיר האָבן אַ מדינה ומי יאמר לו מה יעשה. ובכן מיר האָבן אויך אַ שטעטל און אַז דו ווילסט מאַכן אַ מנין ביסטו חייב מיתה ווייל אַז עס געפעלט דיר נישט פּאַק דיר די געפּעק און ווער נעלם.
אַ דאַנק אַזאַ סאָרט גערעדעריי וווינען מיר מער נישט אין דער שאָטן פון די קאַרפּאַטישע בערג נאָר אין מערב לענדער וווּ מען לאָזט אונז זיין נאָך מער יידיש ווי עס האָט זיך אפילו געחלומט אויף באַרג סיני. דער אָ עודף איז אָבער אונזער גרעסטער דעפיציט. נחזיק טובה להפעדס אַז עס איז נאָך דאָ עמעצער פון וועם די כוליגאַנעס האָבן מורא. אין דער זעלבסטשטענדיקער ישראל איז דאָס נעבעך אויך נישט דאָ און טאַקע פאַרדעם איז זייערע עקסיסטענציעלע פּראָבלעם נישט די אַראַבער און פּאַליסטינענדער נאָר דבר ה’ ותורתו.
לאָמיר מסיים זיין מיט אַ חז”ל. על מה אבדה הארץ? על שלא ברכו בתורה תחלה וסוף. ווייל אַז מען ווייסט נישט וווּ די תורה הייבט זיך אָן און ווען זי ענדיקט זיך קען דער לאַנד נישט האָבן אַ קיום.


text:
דזשארזש פאטאקי
דזשארזש פאַטאַקי (געבוירן 24סטן יוני 1945) איז געווען דער 57סטער גאווערנאר פון ניו יארק, פאר 12 יאר, פון יאנואר 1995 ביז יאנואר 2007.
ער איז א רעפובליקאנער.
פאטאקי איז געווען א שטאַט סענעטאר אין א קליין שטעטל אין אפסטעיט ניו יארק פיקעסקיל, עס איז דאן געווען גאווערנער מאריא קאמא א דעמאקראט, ער איז פארעכנט פאר א ריז אין פאליטיק ספעציעל אין ניו יארקער פאליטיק, א קלוגער געריבענער מאן, א געשליפן צונגל, מיט לאנג יאריגע עקספערטיז, אבער נאך 12 יאר זיין גאווערנער זענען די איינוואוינער פון ניו יארק געווען מיד פון אים, דאס האט דערשפירט דער דעמאלטסדיגער איטאליענער ניו יארקער סענאטאר על דיאמאטא, און האט איינגעלאדענט פאטאקי ער זאל לויפן קעגן דעם געווארנער, דער געוועזענער בירגערמייסטער רודי זשוליאני האט זיך דעמאלטס איינגעקויפט אסאך שונאים, ווען צוליב זיין פלאן צו לויפן פאר סענאטאר האט ער זיך צעקריגט מיט על דימאטא און אזויווי דימאטא האט איז געווען דער וואס האט אינפילטרירט פאטאקי צו לויפן האט זשוליאני געשטיצט זיין קעגענער ענדרו קוואמא און אסאך רעפובליקאנער האבן אים דאס נאך נישט מוחל געווען ביז היינט, און עס איז גאר דא וואס טענה'ן אז צוליב דעם און ענליכע עגאיסטישע שריט פון דעם מאיאר האט ער פארלוירן צעביסלעך נאך און נאך שטיצע און ווען ער איז געלאפן פאר פרעזידענט האט ער למעשה כמעט גארנישט אנגעצויגן, כאטש ער איז געשטאנען זייער הויך אין די אנקעטעס, און עס איז דא נאך פארשידענע אורזאכן, אבער מען הענגט דאס נאך אלס עטוואס אן אין דעם פארראט, און וואונדער איבער וואונדער ער האט געוואנען שטארק?, מיט 4 פראצענט 52-48, א זאך וואס וויינג האבן געגלייבט, זינט דעמאלטס האט מען זיך איבערצייגט פאטאקי איז נישט אזא נאר ווי מען האט אים אראפגעמאלן, ער האט זיך גיט איינגעגלידערט אין זיין גאווארנער שטול, ער האט אויך געווינען דריי מאל די גאווערנער שאפט אין ניו יארק. אזוי ווייט אז מענטשן האבן געהאלטן ער זאל לויפן פאר פרעזידענט, אבער זינט ער איז געווארן אויס גאווארנער אין ניו יארק הערט מען שוין נישט קיין סאך פון אים.
פאקטיש קען מען נישט צושרייבן צופיל קרעדיט פאר אים מיט וואס ער צייכט זיך ספעציעל אויס, אבער וויבאלד ער האט געקעניגט ביי 9ֿ/11 און האט עס איבערגעלעבט, אויך האט זיך אין זיין צייט געהויבן די ניו יארקער עקאנאמיע, האט ער גוטע רעמארקס ביים המון עם.


text:
גאז קאמער
גאז קאמער איז א צימער וואס ווערט הערמעטיש פארשלאסן און מען ציט ארויס די לופט פון דארטן, און אנשטאט דעם פילט מען דאס אן מיט אנדערע סארט גאזן, צ.ב.ש. קארבאן מאנאקסייד, א.ד.ג. וואס עס איז אזא סארט לופט וואס קיין לעבעדיגע באשעפעניש און קיין מענטשן קענען דאס נישט איבערלעבן, די דייטשן האבן זיך דערמיט באנוצט אלס איינע פון די וועגן פאר דעם ענדגילטיגער לעזונג
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אוישוויץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
און אוישוויץ זענען די גאז קאמערן געווארן אנעפילט מיט ציקלאן-בי גאז, וואס דאס איז איינע פון די גאזן וואס א באשעפעניש קען דאס נישט איבערלעבן
טרעבלינקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין טרעבלינקע אין און נאך לאגערן האבן זיי דאס געטוען אריילייגנדיג די אידן אין לאסט אויטאס, באנען א.ג.ד. און אריינגעשטעקט דעם רער פון דעם מאפלער פון ווי עס קומט ארויס די אויסגעברענטע לופט וואס ווערט טראנספארמירט אין קוילן זייערס וואס דאס איז אויך איינע פון די כעמישע גאזן וואס באשעפענישן קענען נישט דורכמאכן און אזוי ארום זיי געמארדעט


text:
פראנץ שובערט
פראנץ שובערט ( דעם 31סטן יאנואר, 1797 - דעם 19טן נאוועמבער 1828) איז אן עסטרייכישער קאמפאזיטאר פון קלאסישע מוזיק, פון דער ראמאנטישער פעריאדע.
שובערט האט פארפאסט אריבער 600 לידער, די אממערסטן באקאנטע זענען זיינע זיבן פולקאמע סימפאניעס און די אכטע וועלכע איז געבליבן אומפארטערטיגט, און טראגט טאקע דעם זעלטענעם נאמען, "די אומגעפארטיגטע סימפאניע", וועלכע איז א שם דבר אין די קלאסישע מוזיק, מיט אירע רייכע הארציגע מעלאדיעס און סטרונעס.
פון אלץ גאר יונג קינד האט שובערט אנגעהויבן שפילן אויף די וויאלע. יעדן זונטאג פלעגט ער שפילן אינאיינעם מיט זיינע ברידער מיט זייער פאטער. ער איז אויך צוגעצויגן געווארן צו אנטאניע סעליערי, וועלכער איז געווען פון די ריזן קאמפאזירער אין זיינער צייט.
ס'זענען פאראן אזעלכע וועלכע זעען אין שובערט ווערק, אז ער האט נאכגעפאלגט די שטריכן פון מייסטער בעטהאווען, וועלכער איז געווען עטוואס פאר אים. אין 1822 האט זיך שובערט געטראפן מיט בעטהאווען און קארל מאריע פאן וועבער, און ס'איז פאראן א נאטע אין וועלכן בעטהאווען שרייבט איבער דעם געניאל און וואונדערקינד וואס באזיצט שובערט.
אין 1888, האט מען אריבערגעפירט די קברים פון שובערט און בעטהאווען צום צענטראלפרידהויף, וואו זיי ליגן אצינד לעבן די קברים פון יאהאן שטראוס דער זון און יאהאנעס בראהמס.


text:
הערמאן גערינג
הערמאן גערינג (דעם 12טן יאנואר 1893 - ), פון די הויפטן פון דעם נאצישן רעזשים, אין דייטשלאנד.
געבוירן אין 1893, און ער איז באגאנגען זעלבסטמארד, איידער ער איז אומגעקומען דורכן געריכט.
אין 1922, איז ער געווארן א מיטגליד אין די נאצי פארטיי, און געווארן קאמאנדיר פון די עס ע, ביי די נאצי פוטש 1923, האט ער טייל גענומען, און ווען עס איז דורכגעפאלן, איז ער אנטלאפן פון דייטשלאנד.
אין 1932, ווען די נאציס זענען געקומען צו דער מאכט, איז ער ערוויילט געווארן אלס פרעזידענט פונעם רייכסטאג, א יאר נאכדעם איז ער געווארן פרעמיער מיניסטער פון פרייסן, און מיניסטער פאר פלי-געצייג אין דייטשלאנד.
צווייטע וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז ער געווען הויפט פון די לופטוואפע, און געווען צווייטער נאך היטלער, גערינג איז געווען פאראנטווארטליך, פארן באראבעווען די יידן, פון דייטשלאנד. און פארן פארטרייבן די יידן, וואס איז געווען אייכמאןס פלאן.
אין יולי 1941, האט איבערגעגעבן די ענדגילטיגע לייזונג, פאר ריינהארד היידריך.
נאך דער מלחמה, איז ער פאראורטיילט געווארן צום טויט, ביים נירנבערג פראצעס, און א טאג איידער ער האט געדארפט אומקומען דורך תליה, האט ער זיך גענומען דאס לעבן.


text:
דארבישיר
דארבישיר (ענגליש: Derbyshire) איז א גראפנשאפט אין די מזרח מידלאנדס פון ענגלאנד, דארבישיר גרענעצט גרויס-מאנטשעסטער צו צפון-מערב, מערב יארקשיר צו צפון, דרום יארקשיר צו צפון-מזרח, נאטינגהאמשיר צו מזרח, לעסטערשיר צו דרום-מזרח, און סטאפארדשיר און טשעשיר צו מערב. דארבישיר באדעקט א שטח פון 2,625 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז מאטלאק. דארבישיר האט א באפעלקערונג פון 1,010,600 (געשאצט 2010).
דער שטח פון דעם צערעמאנישער גראפנשאפט פון דארבישיר נעמט איין די שטאט דארבי, אן אוניטארישע אויטאריטעט, און די נישט-שטאטישע גראפנשאפט, וואס אנטהאלט 30 שטעטלעך מיט א באפעלקערונג צווישן 10,000 און 100,000 איינוואוינער.


text:
סינדי שעהין
סינדי שעהין (געבוירן זשוליי 10, 1957) איז אן אמעריקאנער אנטי-מלחמה אקטיוויסטקע וואס איר זוהן, קעסי איז געשטארבן אינדערמיט פון זיין דינסט אין די איראק מלחמה אין אפריל 4, 2004, זייענדיג אין די עלטער פון בלויז 24 יאר.
זי דאן געטס זי נישט אויף צו פראטעסטירן בושס מלחמה בייטאג און ביינאכט, איבערהויפט האט זי זיך אויפגעהאלטן חדשים לאנג געוואונט געגעסן און געשלאפן אינדערויסן פון בושס אפרוה הויז אין קראפארד טעקסעס ווי עס זאמלן זיך אן דארטן אירע סימפאטיקער און אויכט פראטעסטירער. זי האט א נאמען געגעבן אויף דעם פלאץ קעסי קעמפ נאך איר זוהן.
זי האט שוין אפיציעל זיך אפגעזאגט פון די שלום באוועגונג אין אמעריקע זאגענדיג אז די לינקע האבן איר אריינגעשטאכן פונקט אזויפיל מעסערס אין רוקן ווי די רעכטע.
אין זשוליי 8 האט זי געשטעלט אן אולטימאטום צום הויפט דעמאקראטישער קאנגרעס פרוי ספיקער נענסי פעלאוסי אז אויב זי וועט נישט אריינטראגן אפיצעלע פאפירן צו אימפיטשען פרעזידענט בוש פאר זיינע פארברעכן אין אירע אויגן פון אויספאפן אמעריקע אריינצוגיין אין מלחמה מיט איראק דאן וועט זי לויפן פון סאן פראנסיסקא קעגן פעלאוסי איר אומציווארפן פון אמט.


text:
תקליטר התורני
תקליטור התורני איז איינע פון די מערסט פאפולערע ספרים ביבליאטעקן וואס מען קען בלעטערן אויפן קאמפיוטער.
אינהאַלט
זייער אייגענער סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואס עס כאפט אזוי שטארק דעם אויג פון די מוציאי לאור, באשטייט בעיקר פון צוויי טיילן, כאטש עס האט נישט אזויפיל ספרים איז עס אבער
- אויסשליסליך טעקסט און נישט קין בילד (PDF) מיט או. סי. אר. טעכנאלאגיע
- זיי האבן אן אויסערגעווענליכן סיסטעם וויאזוי גרינג אנצוקומען איבעראל צו וואס מען זוכט
קאנקורענטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייערע קאנקורענטן זענען
בר-אילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואס באשטייט פון אסאך מער טעקסט און בעיקר געצילט אויף שו"ת ספרים אבער דער חסרון איז אז עס איז מורא'דיג קאמפליצירט צו זוכן אינפארמאציע פאר דעם פשוט'ן מענטשן
אוצר החכמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איז אבער אין גרעסטן טייל בלויז PDF פארמאט, און דער OCR איז נאכנישט גענוג שטארק


text:
1962
1962 איז דאס 62סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1962 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - מערב סאמאא ווערט זעלבשטענדיג פון ניי זילאנד
- 1טן יוני - אדאלף אייכמאן געהאנגען אין ישראל
- 5טן יולי - אלזשיר ווערט זעלבשטענדיק פון פראנקרייך
- 6טן אויגוסט - דזשאמייקע באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 31סטן אויגוסט - טרינידאד און טאבעגא באקומט זעלבשטענדיקייט
- 9טן אקטאבער - אוגאנדע ווערט א רעפובליק
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן נאוועמבער - ניעלס באהר, יידישער פיזיקער