text:
נהריה
נהריה איז א שטאט אין צפון דיסטריקט פון מדינת ישראל. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תרצ"ה. די שטאט געפונט זיך אויף די ברעגעס פונעם מיטלענדישן ים, אין מערב גליל. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009, האט נהריה 51,800 איינוווינער.
שאסיי 4 פארט אריבער דער שטאט, צו צפון ראש הנקרא, און צו דרום אין ריכטונג פון עכו, קריות, און חיפה. ביי די נהריה קרייץ, געפינט זיך שאסיי 89, וואס פירט קיין מעלות-תרשיחא און צפת.
אגד אויטאבוסן געזעלשאפט, און נתיב אויטאבוסן שטעלן צו טראנספארטאציע, פארן פובליקום. ישראל באנען אפערירט די נהריה באן סטאנציע, וועלכע געפונט זיך אין צענטער פון שטאט, און איז די מערסט צפונדיקסטע פאסאזשירן סטאנציע, פון ישראל באנען.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווילינג שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נהריה האט 12 שוועסטער שטעט:
- טעמפּעלהאָף, בערלין, דייטשלאנד
- פּאַדערבאָרן, דייטשלאנד
- דאַרמשטאַט, דייטשלאנד
- אָפפענבאַטש בין מאַין, דייטשלאנד
- עלסיע, דייטשלאנד
- ביעלעפעלד, דייטשלאנד
- יססיי איר-מאָלינאָ, פראנקרייך
- ליבערעק, טשעכיי
- קעקסקעמעט, אונגארן
- פּאַקאַדאַ, גריכנלאנד
- דעלרייַ ביטש, פֿלאָרידע, פאראייניגטע שטאטן
- מיאַמי ביטש, פאראייניגטע שטאטן


c: text/html

text:
דרוקער
אין קאמפיוטעריי איז א דרוקער א פעריפֿעריש מיטל צו שאפן א פאפירנער עקזעמפלאר פון אן עלעקטראנישן דאקומענט.
אינהאַלט
קאלירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעגולערער דרוק (שווארץ אויף ווייס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איז דאך זייער פשוט אזוי ווי מען שרייבט ווען אויף א פאפיר וואס קאפיעט דאס אריבער אויף דעם אונטערשטן קען מען טון מיט דעם דרוק מאשין
קאליר פרינט (דרוק) RGB[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי באקאנט איז דא דריי הויפט קאלירן רויט גרין בלוי, איז מען אוןיפגעקומען מיט א פאטענט צו מאכן דריי עקסטערע פלאטעס און יעדעס איינע זאל ארויפלייגן אזויפיל פון דעם ספעציפישן קאליר אז פון אלע דריי צוזאמען ווערט א פארטיג בילד א.ד.ג.
קאליר פרינט CMYK[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אבער אזוי ווי די קאלירטע טינט קאסט היבש טייער רעאליטיוו צו די שווארצע איז מען אויפגעקומען מיט נאך א פאטענט אז מען לייגט פיר פלאטעס און דעם מינימום פון די קאלירטע און צו מאכן ליכטיגער און טונקעלער לייגט מען צו אביסל פון די שווארצע און אזוי גלייכט זיך דאס אויס
אפסעט דרוק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינק דזשעט פרינטינג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפיס דזשעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איז א טעכנעלאגיע וואס איז זייער ענליך צו דעם אינק-דזשעט, אבער עס איז אויף גאר א ביליגן פארמאט, עס קומט אויס צו בערך א צוואנסיגסטל דער פרייז, עס איז לויט טייל שוין אפילו ביליגער פון לעיזער, הגם עס דויערט היבש אביסל שטאטער ווי די רעגולער אינק-דזשעט פרינטערס, אבער דער קוואליטי מיט די פרייז וועגן איבער
לעיזער פרינטינג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינט ווערט רוב דרוקעריי געמאכט דורך לעיזער, דאס טייטשט אז אנשטאט נעמען נאסע טינט און דאס אנשמירן אויפן פאפיר, נעמט מען שטויב טינט און מען ברענט דאס ארויף אויף די אנגעצייכנטע פלעצער, אבער עס איז א שטוינענדער פאקט אז די סארט לעיזער פרינטינג האט בכלל נישט דעם אויסקוק פון קיין ארגיניאלער שריפט, קעגן דעם אינק דזשעט, אדער אריגיאנלער פרינט

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
לאנדאנער בארא פון ענפילד
די לאנדאנער בארא פון ענפילד (ענגליש: London Borough of Enfield) איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין צפון לאנדאן. עס איז געשאפן געווארן אין 1965.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביזן אנהייב 20טער י"ה איז ענפילד געווען א קליין דערפעל מיט א ווייטקייט פון א טאג פארן אויף א פערדעל פון לאנדאן.
דאס דערפעל ענפילד איז אויפגעשטעלט געווארן אין די רוימישע צייט. מיט דאס מחבר זיין ענפילד טאון מיט די באן צו לאנדאן האט די אנגעהויבן גרעסער צו ווערן אלס א פאָרשטאַט פון דאס שטאט לאנדאן


text:
סעאל
סעאָל איז די הויפטשטאט פון דרום קארעע, און איז די פינפטע גרעסטע שטאט איבער דער וועלט. סעאל האט אויך די צווייטע גרעסטע באפעלקערונג אין זיין מעטראפאליטען שטח, נאך טאקיא. ביז 1945, איז סעאל געווען הויפטשטאט פארן גאנצן קארעער האלבאינדזל, דערנאך ווען קארעע איז צעטיילט געווארן, איז סעאל אריבער צום דרום. עס געפינט זיך גאר נאנט צו דער דעמיליטאריזירטער זאנע, צווישן די צוויי צעטיילטע לענדער. די שטאט געפונט זיך אויף די ברעגעס פון האַן טייך, און איז די פאליטישע, פינאנציעלע, און קולטורעלע הויפטשטאט פון לאנד.
די שטאט איז גרויס 605 קוואדראט קילאמעטער, און ריכטיק פאר 2009, א באפעלקערונג פון 9,660,532 איינוווינער אין די שטאט, אין דער מערטראפאליע וווינען 22,456,200 איינוווינער, ריכטיק פאר 2009.
טראנספארטאציע איז ווי פאלגנד, ניין אונטערגרונט באן ליניעס, וואס דעקן איבער 100 קילאמעטער. 200 אויטאבוס רוטעס אין שטאט. אין דרום קארעע איז פארהאן די שנעלסטע באן אין דער וועלט נאך יאפאן, וואס פארבינדעט סעאל מיט די אנדערע שטעט.
די שטאט האט צוויי פליפעלדער, איינס די אלטע גימפא פליפעלד, וואס באדינט מערסטנס אינלאנדישע לופט פארקער. די צווייטע "אינטשאון אינטערנאציאנאלע לופטפעלד", איז געבויט געווארן אין יאר 2001.


text:
ווארען באפעט
ווארען באפעט איז דער צווייט-רייכסטער מעטנש איבער דער וועלט. מיט א געשאצטע פארמעגן וואס ציילט זיך איבער 40 ביליאן דאלאר אויף דער פארבס ליסטע.
ווארען באפעט איז דער ערפינדער און אייגענטימער פון די בערקשייער העטעוועי סטאק און זיין ספעציאליטעט צייכענט זיך אויס מיט'ן אויסרעכענען פון פאראויס ווי די בערזע צילט אין די קומענדע מאנאטן און יארן, און לויט דעם אינוועסטירט ער זיינע ביליאנען.
די בערקשייער A סטאק איז די טייערסטע סטאק וואס איז פאראן אין דער בערזע. היינט צו טאג (דעם 10טן אפריל 2006) האלט עס ביי $88,590.00. אכט און אכציג טויזנט און 590 דאלאר, איין אקציע.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אריאל שרון
אַרִיאֵל שָׁרוֹן אָדער אַריק שאַראָן (26סטן פעברואר 1928 - י' שבט תשע"ד, 11טן יאנואר 2014) איז געוועזן דער עלפֿטער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישׂראל. ער האט געהערשט פון יאָר 2001 ביז יאַנואַר 2006. אויך איז ער געוועזן דער פירער פון ליכוד'ס-פּאַרטיי פון סעפטעמבער 1999 ביז נאָוועמבער 2005.
אין נאָוועמבער 2005 האָט ער אויפגעשטעלט א נייע פאליטישע פארטיי מיטן נאמען קדימה, אָבער באַלד אום 4 יאַנואַר 2006 האָט אים אַן אנפאל אָנגעכאַפט און ער איז אין שפיטאָל אריין.
אום 15 אָגוסט 2005 האָט ער איינגעפירט דעם ריקצוג פלאן (התנתקות) און עוואַקואירט אין משך 8 טעג 22 יישובים אין עזה פאס און נאך 4 יישובים אין צפֿון-שומרון און זיי איבערגעגעבן צו פאלאסטין.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אריאל איז געבוירן געוואָרן אום 1928 אין "כפר מאַלאַל", פאלעסטינע (ארץ-ישֹראל). און איז געוועזן אַ גענעראַל לײַטער ביי די ערשטע יאָרן פון די ישראל'ישע רעגירונג פון 1948. ביי די אומאפהענגיקייט מלחמה איז ער געווען א סאלדאט, ווי ער איז שווער פארווונדעט געווארן, און כמעט געשטארבן.
ער האט געגרינדעט די 101טע דיוויזיע, וואס איז שפעטער אריבער צום פאל-שירעם בריגאדע, ביי די סיני מלחמה, און ביי די זעקסטאגיקער מלחמה איז ער געווען פון די הויפט גענעראלן, איינצונעמען דעם סיני האלבאינדזל, און ביי די יום כיפור מלחמה איז ער אריבער די סועץ קאנאל מיט זיינע זעלנער.
ער איז געווארן זיכערהייטס מיניסטער, אין 1981. אבער נאכן סאברא און שאטילא מארד, האט ער רעזיגנירט, ער איז געווען פון די הויפט שטיצער פון די קריסטן, ביי די לבנון ברודער קריג, אינעם ישראל רעגירונג, אונטער מנחם בעגין. א טייל מענטשן האבן אים באשולדיקט, אז דער קריג פרידן פארן גליל, איז זיין קריג. און מיט דעם האט ער אונטערגעברענגט בעגין.


text:
סקול בארד
א סקול בארד באשטייט פון מיטגלידער וואס דארפן זיכער מאכן אז אלץ אין א סקול דיסטריקט איז דא לויט ווי די געזעץ פון דער מדינה/שטאט ווי דער סקול דיסטריקט געפינט זיך פארלאנגט.
די מיטגלידער ווערן עהרוועהלט יעדע פאר יאר.
די געזעצן גיווענליך פארלאנגען א גוטע און אומזיסטיגע חינוך פאר אלע קינדער אפגעזעהן ווי קליג, ווי ווייס, ווי שווארץ, ווי קאטויליש, ווי אידיש, דאס קינד אדער זיין פאמיליע איז. ווי אויך ערלויבט דאס געזעץ אז א סקול באורד קען מחליט זיין וואס עס פעלט אויס נאכצוקומן די פארלאנגען פון די געזעץ. ווי למשל קען די סקול באורד מחליט זיין אז מען גייט צושטעלן סקול באסעס פאר אלע קינדער.
איינע פון די געזעצן וואס די רעגירונג פארלאנגט איז אז וואס אימער די סקול באורד שטעלט צו אלס חינוך טאר בשום אין אופן נישט האבן קיין חלק מיט רעליגיע, דאס איז געווען די סיבה פארוואס די קרית יואל סקול דיסטריקט האט גידארפט אראפ נעמען די מזוזות.
זיי געבן אריין זייער אויסגאבעס צו די רעגירונג וואס זיי גיהערן, ווי למשל די קאונטי אדער טאון און זיי (קאונטי אדער טאון) מאכן זיכער אז זיי באקומען דאס געלט.
דאס געלט קומט גיווענליך פון דרייערטער:
1. די שטאט State
2. די קאונטי
3. די לאקאלע רעגירונג/מוניציפאל ווי למשל טאון אדער וויליזש.
די גרעסטע חלק קומט פון וואס די לאקאלע רעגירונג נעמט צינעזאם פון די אייגנטום שטייערן.


text:
מלכות יהודה
מלכות יהודה איז געווען די מלוכה פון די שבטים: יהודה, שמעון און האלב בנימין. עס האט געהייסן לויט שבט יהודה וויבאלד דאס איז געווען די גרעסערע שבט צווישן זיי.
מלכות יהודה איז געווען אין דרום זייט פון ארץ ישראל פון גבע ביז באר שבע, ווען איר הויפטשטאט איז געווען ירושלים. מלכות יהודה איז געשטאנען 389 יאר אויף א פלאך פון 8,900 קילא מעטער.
מלכות יהודה איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר ב'תתל"ב. 80 יאר ביז דאן זיינען אלע שבטים געווען אייניק אונטער איין מלוכה, אונטער בית דוד, אבער נאך וואס שלמה המלך איז געשטארבן, און זיין זון רחבעם איז געווארן קעניג וואס האט ארויפגעלייגט הויכע שטייער אויף די עשרת השבטים און נישט אויף זיין אייגן שבט יהודה, האבן די עשרת השבטים און בראשם ירבעם בן נבט באשטימט צו זיך אפטיילן פון דער שטאמבוים פון בית דוד און מאכן אן אייגענע מלוכה "מלכות ישראל".
אין ספר מלכים שטייט, אז א געוויסע קיסרים פון מלכות יהודה זיינען געווען וווֹיל און האבן געדינט גאט ווי עס דארף צו זיין, זיי האבן געדינט גאט אין בית המקדש אין ירושלים. אבער א זעלכע קיסרים זיינען געווען שלעכט, האבן געדינט עבודה זרה און צעשפרייט די מזבחות.
מלכות יהודה האט גולה געווען אום ג'קע"ד, נאכער האבן זיי זיך צוריק געקערט אין ארץ ישראל אונטער אשורס קאנטראל, און האבן געבויעט ווידער דער צווייטער בית המקדש.
מדינת ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ה'תש"ח (1,871 יאר נאכ'ן חורבן בית שני) האבן זיך א גרויסער טייל יידן וואס שטאמען פון שבט יהודה זיך אומגעקערט פון גלות קיין ארץ ישראל און אויפגעשטעלט אן אייגענע מדינה. דערווייל האבן זיי נאך נישט געבויעט דער דריטער בית המקדש.
די פרומע האלטן אז די גאולה דארף קומען פון א נביא און נישט דורך אן אייגן כח בפרט ווען די גרינדער זיינען סעקועלע.
היינט זיינען דא פארשידענע דעות צו מען דארף בויען דער דריטער בית המקדש און שטעלן סנהדרין אדער נישט.


text:
ראבינדראנאט טאגאר
ראַבינדראַנאַט טאַגאר (בענגאליש: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর) (7טן מיי 1861 – 7טן אויגוסט 1941) איז געווען א בענגאלישער דיכטער, פילאסאף, און אינדישער פאטריוט. ער איז געווארן באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1913 און איז דעמאלסט געווען דער ערשטער נישט-אייראפעישער צו געווינען א נאבעל פריז.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טאגאר איז געבוירן געווארן אין קאלקאטא אין 1861, דער יונגסטער פון פערצן קינדער, צו זיין פאטער דעבענדראנאטה טאגארע און זיין מוטער סאראדא דעווי. ווען ער איז געווען אלט אכט יאר האט ער געשריבן זיין ערשטע פאעמע.
אין 1878 איז ער געפארן קיין לאנדאן, ענגלאנד. ער האט געוואלט שטודירן ווערן אן אדוואקאט. אבער אין 1880 האט זיין פאטער גערופן אים צוריק פון לאנדאן כדי צו הייראטן א מיידל, מרינאליני דעווי.
ער האט געשריבן א פאעסיע פון א הונדערט שורות וועגן דער ארעמקייט אין קאלקאטא. שפעטער האט סאטיאדזשיט ריי באזירט איינער פון זיינע פילמען אויף אט דער פאעסיע.
אין זיינע שפעטערע יארן האט טאגאר קריטיקירט מאהענדאס גאנדי.
אין 1937 איז ער געווארן קראנק, ביז אין 1941 איז ער געשטארבן אין קאלקאטא, אין דעם זעלבן הויז וואו ער איז געבוירן.


text:
פרענק לויד רייט
פֿרענק לויד רייט (ענגליש: Frank Lloyd Wright; 8טן יוני 1867 - 9טן אפריל 1959) איז געווען אן אמעריקאנער ארכיטעקט. ער האט געפלאנעוועט פארשידענע געביידעס, איינשליסנדיק בענק, ביוראען, א שול, א בענזין-סטאנציע, א בירגארטן און א קונסט מוזיי. ער ווערט גערעכנט איינער פון די חשובסטע ארכיטעקטן פונעם 20סטן יארהונדערט.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פרענק לויד רייט איז געבוירן געווארן אין ריטשלאנד צענטער, וויסקאנסין, די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, דעם 8טן יוני 1867. אין 1885 האט ער אנגעהויבן שטודירן אינעם אוניווערסיטעט פון וויסקאנסין.
ער איז געשטארבן אין פיניקס, אריזאנע, דעם 9טן אפריל, 1959. ער האט איבערגעלאזט א זון אן ארכיטעקט, לויד רייט.


text:
וואַך
וואַך איז דער פארקערטער פון שלאָף, עס ווערט געמאסטן אז מען איז ביים וויסן - דהיינו אז דעמאלטס קען מען שוין אויסהערן, שרייבן, ליינען, רעדן, טראכטן, שפאצירן, גיין, ארבעטן און קאמיוניקירן. כאטשיג מען קען טוען די אלע זאכן אינמיטן שלאפן אויכט איז עס אבער נישט פון וויסן נאר פון געוואונהייט, און עס האט נישט די פרייע בחירה בעשת מען טוט דאס. דאס הייסט ענדערשט א חלום אדער לבנה קריכן.
דאס ווארט קען אויך מיינען אין פסיכאלאגיע אדער אין רעליגיע זיך צו אויפוועקן, איינזעהן און אנערעקענען א נייעם פאקט. ווי מיר טרעפן אין תנ"ך דעם באגריף: עורה כבודי ערוועק מיין כבוד. - כדי אנערקענען און איינצוזעהן גאט'ס עהרע אויף די באשעפענישען פון די וועלט.
אויפוועקן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צופרי נאך א לאנגער נאכט ספעציעל ווען אינדרויסען הערשט א פראסט גייט זייער שווער זיך אויפוועקן פון שלאָף. דוד המלך פלעגט האבן א פידל וואס האט געארבייט דורך א פאטענט זיך צו זינגען פון זיך אליינס אים צו ערוועקן.


text:
1862
1862 איז דאס 62סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1862 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן אפריל - לואי פאסטער און קלאד בערנארד קאנטשען די ערשטע פאסטעריזאציע פראבע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן יאנואר - דויד הילבערט, דייטשער מאטעמאטיקער (געש' 1943)
- 22סטן אויגוסט - קלאד דעביוסי, פראנצויזישער דיריגענט (געש' 1918)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן יאנואר - זשאן טיילער, דער צענטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1790)
- 24סטן יולי - מארטין וואן ביורען, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1782)


text:
אוגערקע
די אוגערקע (וויסנשאפטלעכער נאמען: Cucumis sativus) איז אן איין-יעריגער זומער געוויקס פון דער פאמיליע קוקורביטאצעאיי (Cucurbitaceae), די זעלבע פאמיליע ווי דער קירבעס און וואסערמעלאן. זיין גרינער, לענגלעכער גרינס, ווערט געגעסן רוי, מארינירט אין זאלץ אדער עסיג.
אינהאַלט
ברכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויף דעם אוגערקע מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.
בדיקת תולעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער אוגערקע איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון לעכער אדער פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.
מצוות התלויות בארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אוגערקע וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דער אוגערקע די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר, ביז חשוון פון אכטן יאר.
זויערע אוגערקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז איינע פון די אינטערעסאנטע עסן, וואס אזויווי מילעך, נאכן ווערן זויער ווערט דאס א געשמאקע מאכל לויט די אינגרידיענס פון די מבינים דערין, אזוי אויך איז דאס איגערקע, ווען עס ווערט זויער - אויכעט לויטן די כללים וויאזוי מען זויערט עס איין, ווערט דאס א מאכל העולה על שלחן מלכים, ווי איינע פון די געשמאקע אפעטיט געבער, ביים מאלצייט.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
לאנדאנער בארא פון לואישעם
די לאנדאנער בארא פון לואישעם (ענגליש: London Borough of Lewisham) איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין דרוםלאנדאן. זי איז באשאפן געווארן אין 1965.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בארא איז ארומגענומען מיט דער לאנדאנער בארא פון גריניטש צו מזרח, דער לאנדאנער בארא פון בראמלי צו דרום און דער לאנדאנער בארא פון סאדארק צו מערב. צו צפון איז דער טעמז דער גרענעץ מיט דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס.
אין לואישעם געפינט זיך דער אנאר אויק רעזערווואר, געבויט פון 1901 ביז 1908, דעמאלסט דער גרעסטער רעזערווואר אין דער וועלט, און נאך היינט דער גרעסטער אין אייראפע.


text:
שאן הענעטי
שאן העניטי איז א נאציאנאל-סינדיקירטער שמועס פראגראם גאסטגעבער פון ניו יארק וואס ווערט געהערט און הונדערטער ראדיא סאנציעס איבער די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז דער צווייטער גרעסטער פאפולערער שמועס פראגראם גאסטגעבער נאך ראש לימבאו.
ער איז אן אירישער אפשטאמיגער און א קאטאליק און האט אויך א נאציאנאלער טעלעוויזיע פראגראם ביינאכט אויף פאקס ניוז טשאנעל מיט זיין ליבעראלער קאנטערפארט דער אידישער פרייער עלען קאלמעס.
ער איז קאנסערוועטיוו און געשטימט אלס רעפובליקאנער אין פאליטיק און איז שטארק פרא ציוניסטיש געשטימט. ער וואונט אין לאנג איילענד, אין פארגלייך צו די אנדערע ראדיא פרעדיגער איז שאן נישט א זייער קלוגער מענטשהייט, און זיינע ארגומענטן איז אדער גאר שוואך אדער נאכקאפירט פון אנדערע פרעדיגער , פון דער צווייטער זייט איז זיין הויפט מעלה איז אז ער איז זייער א ווארעמער פערזענליכער מענטש אן די נצחוןדיגע בעל גאווהדיגע דעמעגאגיע פון ראש לימבאו און על פרענקן נאר מער טענהדיגע און וויינעדיגער סטיל פון רעדן און ער איז א מייסטער שמועס שפינער.
ער איז געווען א פשוטער סטאליער אין אלאבאמא וואס האט פאראכטן הויז זאכן פאר קליין געלט און אזוי איז ער געוואקסן אלס מענטשנס מענטש וואס פארשטייט די געברויכן פון די פשוטע פאמיליעס, און אנדערשט ווי ראש לימבאו ווערט ער באטראכט אלס פאמיליע מאן.
איינמאל א יאר מאכט ער א פרידאם קאנצערט ווי צענדליגע טויזנטער צוהערער חסידים פון דורכאויס גאנץ אמעריקע קומען זיך צוזאם צו פרייען מיט אים דער קעניג בראש.
בנימין נתניהו איז זיין אפטער גאסט.
לעצטענס איז ער געווארן דער ספאוסקמאן פאר זשענעראל מאטארס קאר פאבריקאנט.


text:
לע קארבוזיע
שארל-עדווארד זשאנערע, באוואוסט ווי לע קארבוזיע (פראנצויזיש: Le Corbusier; 6טן אקטאבער, 1887 – 27סטן אויגוסט, 1965), איז געווע אן ארכיטעקט, פלאנעווער און שרייבער. ער איז געווען בארימט אלס א פיאנער פון מאדערנעם ארכיטעקטור. ער איז געבוירן געווארן אין דער שווייץ, און איז געווארן א פראנצויזישער בירגער אין 1930. זיין קאריערע האט זיך געצויגן אריבער פינף יארצענדלינגער, און מען האט געבויט זיינע געביידעס דורכויס אייראפע, אינדיע און אמעריקע.
לע קארבוזיע האט געהאלטן אז ווען מען בויט א געביידע דארף מען אריינרעכענען ווי אזוי זי איז צוגעפאסט צו טראנספארטאציע, למשל אן אויטא. היינט פארשטייט דאס יעדער ארכיטעקט, אבער ער איז געווען דער ערשטער וואס האט געקלערט דערפון.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לע קארבוזיע איז געבוירן געווארן אין א קליין שטעטל אין צפון שווייץ. אין 1907, ביי די 19 יאר, האט ער זיך געצויגן קיין פאריז, פראנקרייך. ער איז ארומגעפארן איבער אייראפע.


text:
צווישן אַ סך אינטערעסאַנטע ליטעראַרישע און היסטאָרישע פּובליקאַציעס אין דער לעצטער רוסישער פּעריִאָדיק וואַרפֿן זיך אין די אויגן די אויטאָביאָגראַפֿישע נאָטיצן פֿון אַהרן שטיינבערגס פּריוואַטן אַרכיוו, וואָס געפֿינט זיך אינעם צענטראַלן אַרכיוו פֿונעם ייִדישן פֿאָלק אין ירושלים. די דאָזיקע פּובליקאַציעס ווערן צוגעגרייט צום דרוק דורך דער פֿאָרשערין פֿון דער רוסיש-ייִדישער קולטור נעלי פּאָרטנאָוואַ. זיי נעמען אַרײַן שטיינבערגס אינטימע קאָרעספּאָנדענץ, זכרונות, פֿראַגמענטן פֿון זײַנע טאָגביכער.
אַהרן שטיינבערג (1891-1975) איז אַ באַקאַנטער נאָמען אין דער געשיכטע פֿון דער מאָדערנער ייִדישער קולטור. געבוירן אין אַ פֿאַרמעגלעכער סוחרישער משפּחה אין דווינסק (איצט דאַוגאַוופּילס אין לעטלאַנד), האָט ער באַקומען אַ בילדונג אין פֿילאָסאָפֿיע בײַם הײַדלבערגער אוניווערסיטער אין דײַטשלאַנד, און האָט דערנאָך געווידמעט זײַן גאַנץ לעבן דער קולטורעלער און געזעלשאַפֿטלעכער טעטיקייט. ער איז געווען אַן אַקאַדעמישער סעקרעטאַר פֿון דער "פֿרײַער פֿילאָסאָפֿישער אַסאָציאַציע", וועלכע איז געווען די לעצטע אומאָפּהענגיקע עפֿנטלעכע אינטעלעקטועלע אָרגאַניזאַציע אין סאָוועטן-רוסלאַנד. נאָך דער עמיגראַציע קיין דײַטשלאַנד האָט זיך שטיינבערג גענומען איבערצוזעצן פֿון שמעון דובנאָווס היסטאָרישע ווערק פֿון רוסיש אויף דײַטש. ער האָט זיך אַקטיוו באַטייליקט אין פֿאַרשידענע קולטורעלע פּראָיעקטן, אַזעלכע ווי ייִוואָ און די "אַלגעמיינע ענציקלאָפּעדיע". נאָך היטלערס קומען צו דער מאַכט, אין 1933, האָט ער זיך אַריבערגעצויגן קיין לאָנדאָן. לאַנגע יאָרן האָט ער געדינט ווי דער פֿאַרוואַלטער פֿונעם קולטור-אָפּטייל בײַ דעם ייִדישן וועלט-קאָנגרעס.
אַהרן שטיינבערג איז געווען אַ פֿרוכטבאַרער פֿילאָסאָפֿישער און פּאָליטישער פּובליציסט און אַן אָריגינעלער ליטעראַטור-קריטיקער. לרובֿ האָט ער געשריבן אויף רוסיש, ייִדיש, דײַטש און ענגליש, אָבער חוץ דעם האָט ער פֿרײַ באַהערשט אויך העברעיִש און פֿראַנצויזיש. אויף דער עלטער האָט ער זיך אַ סך אָפּגעגעבן מיט זײַנע מעמואַרן. זײַן בוך זכרונות וועגן זײַן טעטיקייט אין דער רוסישער קולטור, דערשינען אויף רוסיש אין 1991, איז אַ וויכטיקער מקור פֿון דער רוסישער קולטור-געשיכטע. דער טיפֿער אינטערעס צו דער רוסישער קולטור האָט געפֿונען אַן אויסדרוק אויך אין שטיינבערגס עטלעכע אַרבעטן וועגן דאָסטאָיעווסקין.
דער פּריוואַטער אַרכיוו פֿון אַהרן שטיינבערג פֿאַרמאָגט אַ היפּשע צאָל דאָקומענטן, וועלכע דער מחבר האָט געשריבן פֿאַר זיך אַליין. דאָ מאַכט ער אַ דין-וחשבון מיט זײַן געוויסן, גיסט אויס זײַן נשמה אין די שווערע און ביטערע מאָמענטן, אָדער סתּם פֿאַרנאָטירט זײַנע געדאַנקען און אָבסערוואַציעס. דער דאָזיקער אינטימער צד פֿון שטיינבערגס פּערזענלעכקייט איז תּמיד געבליבן פֿאַרבאַהאַלטן פֿון דער וועלט. ערשט איצט, העכער ווי דרײַסיק יאָר נאָך זײַן טויט, טרעט שטיינבערגס קאָמפּליצירטע, דעליקאַטע און רײַכע פּערזענלעכקייט אַרויס פֿונעם שאָטן.
אַהרן שטיינבערג שטאַמט פֿון אַ משפּחה, וואָס האָט געגעבן דער וועלט עטלעכע אָריגינעלע פּערזענלעכקייטן. דאָס איז געווען אַ פֿאַרמעגלעכע ליטוואַקישע פֿאַמיליע, וואָס האָט קאָמבינירט מתנגדישע פֿרומקייט מיט מעסיקער השׂכּלה. אהרנס פֿעטער פֿון דער מאַמעס צד איז געווען דער באַרימטער ליטעראַטור-קריטיקער בעל-מחשבֿות, זײַן מומע אסתּר עליאַשעוו האָט באַקומען אַ דאָקטאָראַט אין פֿילאָסאָפֿיע אין דײַטשלאַנד און האָט געשריבן אויף ליטעראַרישע און פֿילאָסאָפֿישע טעמעס. אַהרנס ברודער, יצחק-נחמן שטיינבערג האָט פֿאַרנומען דעם פּאָסט פֿונעם פֿאָלקס-קאָמיסאַר פֿון יוסטיץ אין דער ערשטער סאָוועטישער רעגירונג; אָבער ער איז גיך אַנטוישט געוואָרן אין דער באָלשעוויסטישער דיקטאַטור און איז שפּעטער געוואָרן טעטיק אין דער טעריטאָריאַליסטישער באַוועגונג און אַנדערע פּאָליטישע און קולטורעלע אונטערנעמונגען. זייער שוועסטערקינד, שמואל אלישובֿ, איז געווען אַ חשובֿער ישׂראלדיקער דיפּלאָמאַט און האָט געדינט ווי דער אַמבאַסאַדאָר פֿון מדינת-ישׂראל אין סאָוועטן-פֿאַרבאַנד אין 1953-1955.
די משפּחה, בפֿרט די קרובֿים פֿונעם עליאַשעוו-צווײַג, האָבן פֿאַרנומען אַ וויכטיק אָרט אין שטיינבערגס געדאַנקען. זײַן באַגריף פֿון ייִדישן פֿאָלק ווערט באַשטימט דורך די משפּחה-באַציִונגען. אין זײַן טאָגבוך האָט ער פֿאַרשריבן: "די ייִדישע משפּחה איז געבויט אויפֿן איבער-פּערזענלעכן יסוד [...] ווי אַ משפּחה-מיטגליד, באַציט זיך דער ייִד צו זײַן אייגענער פֿאַמיליע מיטן געפֿיל פֿון יראת-הכּבֿוד." אין שטיינבערגס לעבנס-פֿילאָסאָפֿיע שפּילן אַזעלכע באַגריפֿן ווי "משפּחה" און "דור" די ראָלע פֿון פֿאַרבינדונגס-גלידער צווישן דעם יחיד און דעם געזעלשאַפֿטלעכן און היסטאָרישן כּלל. דורך זײַנע באַציִונגען מיט זײַן משפּחה אַנטפּלעקט שטיינבערג די פֿאַרבאַהאַלטענע טיפֿענישן פֿון זײַן אייגענער פּערזענלעכקייט.
צוויי מאַטעריאַלן, וועלכע זײַנען פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן אין דעם מאָסקווער זשורנאַל "נאָווי מיר" (די נײַע וועלט), זײַנען באַזונדערס רירעוודיק און אינטערעסאַנט: שטיינבערגס אַ לאַנגער בריוו צו זײַן פֿרוי, אָנגעשריבן גלײַך נאָך איר פּטירה אין מערץ 1966 ("נאָווי מיר", יאַנואַר 2006). דאָס איז אַ פּײַנלעכער ווידוי, אין וועלכן ער אַנאַליזירט זײַן האַלטונג לגבי זײַן אָקערשט געשטאָרבענער פֿרוי. אַהרן און סאָפֿיאַ שטיינבערג האָבן זיך באַקענט נאָך אין פּעטראָגראַד, און שפּעטער זיך געטראָפֿן כּמעט טעגלעך אין בערלין, וווּ זי האָט אים געהאָלפֿן מיט זײַן אַרבעט. אָבער זייער חתונה איז פֿאָרגעקומען ערשט אין 1935, און בלויז צוליב דעם, וואָס דאָס איז געווען דער איינציקער אופֿן צו ראַטעווען סאָפֿיאַ פֿון היטלערס דײַטשלאַנד.
ניט געקוקט אויף דעם, וואָס אַהרן שטיינבערג איז זײַן גאַנץ לעבן פֿאַרבליבן אַ פֿרומער ייִד, איז ער געווען טיף אײַנגעוואָרצלט אין דער רוסישער קולטור. זײַן פֿילאָסאָפֿישער וועלטבאַנעם איז אויסגעפֿורעמט געוואָרן דורך די השׂגות פֿונעם רוסישן מאָדערניזם און דעקאַדענץ. די דאָזיקע וועלט-אַנשויונג האָט באַווירקט אויך זײַן פֿאַרשטאַנד פֿון ליבע און זײַן קוק אויף די פֿרויען. אין דער ווײַבערישער געשטאַלט האָט ער געזען דאָס רוחניות און דאָס גשמיות, וואָס האָבן געהערט צו צוויי פֿאַרשידענע ספֿערעס. אַהרנס טיפֿסטע ראָמאַנטישע ליבע איז געווען זײַן מומע אסתּר עליאַשעוו (גורלאַנד), די פֿרוי, וועלכע האָט שטאַרק באַווירקט זײַן גײַסטלעכע אַנטוויקלונג. ער האָט בדעה געהאַט צו פֿאַרבלײַבן אַן אַלטער בחור און צו ווידמען זײַן גאַנץ לעבן דעם שליחות זײַנעם, וואָס איז געווען די אינטעלעקטועלע און קולטורעלע טעטיקייט לטובֿת דעם ייִדישן פֿאָלק. און דאָך, איז ער געווען זייער צוגעבונדן צו זײַן פֿרוי סאָפֿיאַ, מיט וועלכער ער האָט פֿאַרבראַכט צוזאַמען מער ווי דרײַסיק יאָר. איר טויט האָט אויף שטייבערגן געמאַכט זייער אַ שטאַרקן און ביטערן רושם.
אין די לעצטע יאָרן פֿון זײַן לעבן איז אַהרון שטיינבערג געווען זייער אַקטיוו. ער האָט זיך אָפֿט אומגעקערט אין זײַן זכּרון צו זײַנע קינדער-יאָרן, כּדי בעסער צו באַגרײַפֿן די קוואַלן פֿון זײַן פּסיכאָלאָגישן און גײַסטלעכן מהות. אין זײַן טאָגבוך האָט ער פּרטימדיק באַשריבן אַן עפּיזאָד פֿון זײַן קינדהייט, וועלכן ער האָט געהאַלטן פֿאַר זײַן ערשטן באַוווּסזיניקן חטא, וואָס האָט אויפֿגעוועקט זײַן מאָראַלישן געוויסן (פֿאַרעפֿנטלעכט אין "נאָווי מיר", מערץ 2007). די דאָזיקע דראַמאַטישע מעשׂה-שהיה מיט אַ "ריינער" קינדער-ליבע צו אַ קליין מיידל, אין וועלכער עס האָבן זיך צונויפֿגעמישט צאַרטקייט מיט ווילדקייט, וואָלט געווען פּאַסיק פֿאַר זכרונות פֿון אַ רוסישן דיכטער, אָנהייב 20סטן יאָרהונדערט, אין פּעטערבורג אָדער מאָסקווע. אָבער זי איז פֿאַרשריבן געוואָרן דורך אַן עלטערן פֿרומען ייִד אין לאָנדאָן אין 1968.
אַהרן שטיינבערג איז ביז די סאַמע לעצטע טעג זײַנע פֿאַרבליבן געטרײַ די אידעאַלן פֿון דער רוסיש-ייִדישער אינטעליגענץ פֿון דער "זילבערנער תּקופֿה", ערבֿ דער רעוואָלוציע-צײַט. נאָכן טויט פֿון זײַן עלטערן ברודער יצחק-נחמן האָט ער געלאָזט אין זײַן טאָגבוך אַזאַ באַמערקונג: "איך פֿיל זיך ווי אַ יורש פֿונעם ליידיק געוואָרענעם טראָן". ער האָט ממשיך געווען צו נוצן דעם אַלטן רוסישן אויסלייג, און רוסיש איז פֿאַרבליבן בײַ אים די שפּראַך פֿון סאַמע אינטימע איבערלעבונגען זײַנע: "מיר איז גרינגער זיך אויסצודריקן אויף רוסיש. אָבער ווען איך טראַכט וועגן דעם בײַ נאַכט, הער איך פֿאַרשידענע שפּראַכן, און באַזונדער אָפֿט דעם לשון-קודש". שטיינבערג האָט צומאָל באַטראַכט זײַן פֿילשפּראַכיקייט ווי אַ מניעה, וואָס האָט אים געשטערט אויסצודריקן זײַן נשמה קלאָר און פּשוט. דערפֿאַר האָט ער אַזוי הויך געשעצט דווקא די רוסישע שפּראַך, וואָס איז געווען די שפּראַך פֿון זײַנע שטאַרקסטע געפֿילן און טיפֿסטע מחשבֿות.


text:
וולאדימיר וויסאצקי
וולאַדימיר וויסאָצקי (רוסיש: BлaдиMиp CeMëHoBич Bыcoцkий; 25סטן יאנואר 1938 - 25סטן יולי 1980) איז געווען אַ סאָוועטישער זינגער, פּאָעט און אַקטיאָר וועמענס קאַריערע האט אַ שטארקע ווירקונג אויף דער רוסישער קולטור.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן אין מאסקווע. ווען עראיז קליין געווען האבן זיך זיינע עלטערן צושיידט, און ער איז איז געווארן אויפגעצויגן ביי זיין מוטער. און שפעטער איז ער צורק געגאנגען צו זיין פאטער און שטיף מוטער.
איבערזעצונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
דרייסיג יעריגער קריג
דער דרייסיג יעריגער קריג איז געווען א קריג וואס האט געדויערט פון 1618 ביז 1648. די קאמפן זענען געווען בעיקר אין דער הייליגער רוימישער אימפעריע (וואס איז היינט דייטשלאנד). דער קריג האט אנגעהויבן צווישן די פראטעסטאנטישע לענדער און די קאטוילישע לענדער, אבער די האפסבורג דינאסטיע האט אויסגעניצט די מלחמה צו פארגרעסערן איר קראפט. פראנקרייך, כאטש עס איז געווען א קאטויליש לאנד, האבן דערגעגנט די האפסבורגן און געקעמפט מיט די פראטעסטאנטישע לענדער.
דער דרייסיק יעריקער קריג האט גורם געווען הונגער און קראנקייט, און די פראבלעמען האבן געצויגן יארן נאכן סוף פונעם קריג.
צום סוף האט מען געמאכט שלום ביים וועסטפאליע אפמאך.


text:
מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער
מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, איז געווען דער לעצטער קעניג, פון די חשמונאים דינאסטיע, און כהן גדול, ער האט געקעניגט צווישן די יארן 40 ביזן יאר 37 איידער די ציווילע ציילונג.
אנטיגונוס איז געווען דער יונגסטער זון פון יהודה אריסטובולוס דער צווייטער, און אייניקל פון ינאי המלך. זיין טאטע און זיין ברודער אלכסנדר דער צווייטער, זענען געווען פארנומען דורך זייער לעבן, צו אונטערגראבן די קעניג יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און זיך אליין קעניגן איבער ארץ יהודה. איינע פון די הויפט צילן פון זייערע אויפשטאנדן איז געווען, אפרייסן די יידישע אנהענגיקייט, פון די רוימישע אימפעריע.
אין יאר 49 איידער דער ציווילער ציילונג, האט אויסגעבראכן א בירגער קריג צווישן יוליוס קייסער, און פאמפאיוס א רוימישע גענעראל, יוליוס האט געשיקט אריסטובולוס, צו העלפן אים באזיגן פאמפאיוס, אבער אריסטובולוס איז פארסמט געווארן, און אלכסנדר דער צווייטער איז אומגעברענגט געווארן, דורך אראפהאקן זיין קאפ, אויפן באפעל פון פאמפאיוס. אנטיגונוס איז צו יענע צייט געווען ווי אן אויסטויש אין טורמע, אין רוים.
נאכן זיג פון יוליוס קייסער, האבן יוחנן הורקנוס, און אנטיפטרוס, געשטיצט יוליוס קייסער און באקומען זיין שטיצע. אנטיגונוס האט דא פארלוירן זיין געלעגנהייט.
נאכן אטענטאט אויף יוליוס קייסער, און געברענגט אויף רוים נאך א בירגער קריג, אין ארץ ישראל האט ויך אויסגעראכן א קריג, אין ירושלים קעגן פצאל זון פון אנטיפטרוס, און אין גליל קעגן הורדוס. ווען מארקוס אנטיניוס האט געווינען אין רוים, זענען יין געגאנגען בעטן פון אים, ער זאל אראפנעמען די פאמיליע פון אנטיפטרוס פון די מאכט, אבער אן דערפאלג.
צו יענער צייט האבן די פרתים, אויסגעניצט די אומקלארע צושטאנד אין רוים, און איינגענומען ריזיגע געגנטער אין סיריע. אנטיגונוס האט אויסגעניצט די געלעגנהייט, און זיך געוואנדן צו די קעניג נאך הילף. אנטיגונוס האט באקומען אן ארמיי, און געקומען קיין ירושלים, ער האט איבערצייגט פצאל די ברודער פון הורדוס ארויסקומען זיך אונטער געבן, פצאל איז באגאנגען זעלבסטמארד. און זיין פעטער הורקנוס, האט ער אפגעשניטן די אויערן, און אים געפסלט פון די כהונה.
פאר הורדוס איז געלונגען צו אנטלויפן קיין אדום.
אנטיגונוס איז געווארן קעניג, נישט אויף צו לאנג, פאר בלויז דריי יאר, ער האט געלאזט גיסן מטבעות, וואס דאס איז די איינציקסטע זאך געבליבן פון זיין הערשאפט, וויבאלד צופיל איז נישט באוויסט איבער אים. אויף זיינע מטבעות האט ער געשריבן פריינט פון די יידן, נישט קעניג. ווארשיינליך איז ער געווען באליבט ביי אלע פארטייען.
אין יאר 40-, איז הורדוס געקרוינט געווארן אין רוים, אלס קעניג איבער יהודה, און זיך געלאזט אין וועג אריין. נאך א יאר איז ער אנגעקומען אויף עכו, און ער האט אנגעהויבן זיין קאמף קעגן אנטיגונוס, וואס איז אים אנגעקומען גאנץ שווער, ווען ער האט נישט געוואלט צוקומען צו קיין הילף, פון פרעמדע קרעפטן.
דאס פאלק איז מיטגעשטאנען און געשטיצט אנטיגונוס, ווי אויך האט אנטיגונוס געגעבן שוחד פאר רוימישע גענעראלן, נישט צו קומען צו הילף פאר הורדוס.
אנטיגונוס האט אויסגעניצט די קריגס צושטאנד אין רוים, און איינגענומען אדום פארניכטעט מורשה, און באלאגערט מצדה, ווי די קעניגס סוויטע האט זיך געפונען, הורדוס' טאטע אריינגערעכנט.
הורדוס האט איינגענומען די שומרון, און דארט געמאכט זיין הויפט באזע. און דערנאך האט ער באקומען הילף פון מארקוס אנטוניניוס.
אין די צייט וואס הורדוס האט איינגענומען די גליל, איז אנטיגונוס געזעצן אין ירושלים רויג, און גארנישט פרובירט צו טון.
ווען אנטיגונוס איז ארויס אין א קאמף קעגן הורדוס, האט ער געווינען אין עטליכע שלאכטן, אבער ווען די רוימישע סאלדאטן זענען אנגעקומען, האט ער ביטער פארלוירן. אין איינע פון די קאמפן, וואס איז פארגעקומען אין יריחו, האט אנטיגונוס צעטיילט זיין ארמיי, און איין טייל געשיקט קיין שומרון, אפצוהאקן, די סופלייען פון הורדוס' ארמיי, הורדוס האט צעמאלן אנטיגונוס' ארמיי. אנטיגונוס איז אנטלאפן קיין ירושלים, ווי הורדוס האט זיך גענומען באלאגערן די שטאט, נאך 55 טעג האט די שטאט זיך אונטערגעגעבן.
אויפן באפעל פון מארקוס אנטיניונס, איז אנטיגונוס וועלכע איז געווען געפאנגען, אומגעברענגט געווארן.
זיין אומקום צייכענט אן, די ענדע פון די חשמונאים, און די אנהייב פון הורדוס קעניגרייך.


text:
נאמיביע
נאַמיביע, אפיציעל די רעפובליק פון נאַמיביע (ענגליש: Republic of Namibia) איז א לאנד אין דרום אפריקע, וואס גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב. נאמיביע גרענעצט אנגאלא און זאמביע צו צפון, באצוואנע צו מזרח און דרום אפריקע צו מזרח און דרום. דער שטח פונעם לאנד איז 820,000 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז ווינדהוק. נאמיביע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, דעם אפריקאנער פארבאנד און דער קאמאנוועלט.
די באפעלקערונג איז געשאצט צו 2,100,000.
די עקאנאמיע פון לאנד פארלאזט זיך אויף לאנדווירטשאפט, טוריזם און מינעריי פון בריליאנטן, אוראניום, גאלד און זילבער.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
1939
1939 איז דאס 39סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1939 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - נאצי דייטשלאנד אסרט פאר יידן צו ארבעטן מיט דייטשן
- 7טן מערץ - צווייטער וועלט קריג: איטאליע נעמט איין אלבאניע
- 14טן מערץ - סלאוואקיע שיידט זיך פון טשעכאסלאוואקיי און ווערט א פראטעקטאראט פון נאצי דייטשלאנד.
- 15טן מערץ - נאצי דייטשלאנד קאמפלעטירט אייננעמען טשעכאסלאוואקיי.
- 22סטן מערץ - נאצי דייטשלאנד אנעקסירט מעמל.
- 7טן אפריל - פאשיסטישע איטאליע אינוואדירט אלבאניע.
- 13טן מיי - די פליטים שיף "סאנט לואיס" פארט ארויס פון האמבורג קיין קובא.
- 19טן מיי - פוילן און פראנקרייך שרייבן אונטער א מיליטערישן אפמאך.
- 23סטן אויגוסט - דער ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך ווערט אונטערגעשריבן צווישן נאצי דייטשלאנד און דעם סאוועטן פארבאנד.
- 1טן סעפטעמבער - צווייטע וועלט מלחמה: אויסברוך פון דער מלחמה, ווען נאצי דייטשלאנד אינוואדירט פוילן.
- 3טן סעפטעמבער - צווייטער וועלט קריג: פראנקרייך, אויסטראליע און דאס פאראייניגטע קעניגרייך פראקלאמירן מלחמה אויף דייטשלאנד.
- 6טן סעפטעמבער - דרום אפריקע פראקלאמירט מלחמה קעגן דייטשלאנד.
- 28סטן סעפטעמבער - ווארשע פאלט אין די הענט פון דער ווערמאכט.
- 29סטן סעפטעמבער - פוילן צעטיילט צווישן נאצי דייטשלאנד און דעם סאוועטן פארבאנד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן פעברואר - שמואל האלפערט, כנסת דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי (יהדות התורה)
- 13טן פעברואר - בעאטא קלארספעלד, דייטשער-פראנצויזישער זשורנאליסט וואס האט געקעמפט אויפדעקן נאצישע קריגס פארברעכער
- 26סטן יולי - דזשאן האווארד, פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע
- 9טן אויגוסט - ראמאנא פראדי, פרעמיער מיניסטער פון איטאליע
- 1טן סעפטעמבער - טאני פראנדזשיע, לעבאנעזער פאליטיקער און מיליציע פירער אין די לעצטע יארן פונעם לבנון ברודער קריג (געש' 1978)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן סעפטעמבער - זיגמונד פרויד, גרינדער פון פסיכאאנאליז (געב' 1856)


text:
קענען אַוטלוק רעקאָווערי וויזערד צוריקקריגן אָסט טעקעס?
דעם אַרטיקל באשרייבט די מעגלעכקייט פון ריקאַווערינג אָסט טעקעס מיט דערוואַרטונג רעקאָווערי וויזערד דורך טראַנספאָרמינג אָסט צו פּסט טעקעס . קאָנווערטינג אָסט טעקעס צו די פּסט פֿאָרמאַט איז אַקטשאַוואַלי דער בלויז לייזונג צו דער פּראָבלעם פון ריקאַווערינג פארדארבן אָסט טעקעס.
פארוואס צוריקקריגן אַן אָסט טעקע?
די אָסט פֿאָרמאַט איז דער פֿאָרמאַט פון מיקראָסאָפט אַוטלוק טעקעס, וואָס זענען אויך באקאנט ווי מס אַוטלוק אָפפלינע פאָלדערס. אָפפלינע טעקע טעקעס קראָם ינקריפּטיד דאַטן פון מס עקסטשאַנגע סערווירער, אַלאַוינג ניצערס צו ווערק אָפפלינע און סינגקראַנייז דאַטע מיט די סערווירער ווען אַקטיוולי פארבונדן. אָסט טעקעס זענען יוזשאַוואַלי גערופן פֿאַר אין אַ סביבה מיט אַ באגרענעצט אָדער אַנרילייאַבאַל אינטערנעץ קשר. רעמאָווינג (טשאַנגינג) דער באַריכט אונטער וועלכע די אָסט טעקע איז געווען באשאפן אָדער עקסטשאַנגע סערווירער דורכפאַל קעראַפּץ די אָסט טעקע. אפילו אויב דער באַריכט איז ריקריייטיד, די אָסט טעקע can’;t be reused, אַזוי דער ימיילז, הערות, טאַסקס, און קאָנטאַקטן געהאלפן עס וועט זייַן לאָסט. דער פּראָבלעם פון ריקאַווערינג אָסט טעקעס קענען זייַן סאַלווד ניצן דערוואַרטונג רעקאָווערי וויזערד, וואָס אַלאַוז איר צו גער אָסט צו פּסט טעקעס, אַזוי ריסטאָרינג זייער אינהאַלט.
ניצן אַוטלוק רעקאָווערי וויזערד ווי אַן אָסט / פּסט קאַנווערטער פֿאַר די אָפּזוך פון אָסט טעקעס
ווי האט שוין געווען דערמאנט, דערוואַרטונג רעקאָווערי וויזערד קענען ניט בלויז פאַרריכטן פּסט טעקעס אָבער אויך קענען צוריקקריגן אָסט טעקעס דורך קאַנווערטינג זיי פון אָסט צו פּסט פֿאָרמאַט. אַז איז וואָס רעקאָווערי וויזערד קענען רייטלי ווערן גערופן אַ אָסט / פּסט קאַנווערטער.
אָסט טעקעס קענען זיין ריקאַווערד ווי לייכט ווי פּסט טעקעס קענען זיין ריפּערד, ווייַל דערוואַרטונג רעקאָווערי וויזערד איז זייער גרינג צו נוצן און ריקווייערז קיין ספּעציעל טריינינג. כל דער באַניצער האט צו טאָן איז צו ספּעציפיצירן די פארדארבן אָסט טעקע אין דער מקור פעלד מיט די הילף פון אַ מעניו סעלעקטאָר (די בלעטער קנעפּל). דער באַניצער זאָל אויך ספּעציפיצירן אַ פּלאַץ פֿאַר די פּסט טעקע, דער רעזולטאַט פון די אָפּזוך, אין די טאַרגעט פעלד, ווי ווויל ווי זייַן פֿאָרמאַט (די נייַ 2003 אוניקאָד פֿאָרמאַט אָדער דער אַלט 97-2002 ניט-אוניקאָד פֿאָרמאַט). די פּסט פאַרריכטן נוצן דעמאָלט סקאַנז אַ קאָפּיע פון דעם אָסט טעקע אַז איז סטאָרד אויף דיין פּיסי, און דיספּלייז די אינהאַלט פון די פארדארבן אָסט טעקע אין אַ ספּעציעל צוקוקער (אין דער דעמאָ ווערסיע דער צייַט פון ווייַזנדיק דער אינהאַלט איז באגרענעצט). נאָך די קאַנווערזשאַן פון אָסט צו פּסט, דער רעזולטאַט וועט זיין אַ פאַנגקשאַנאַל פּסט טעקע מיט דאַטן פון דער קאָנווערטעד אָסט טעקע. ווייל קאָנווערטעד דעם אָסט צו אַ פּסט טעקע, איר קענען פאַרבינדן דעם פּערזענלעך טעקע טעקע צו מס אַוטלוק און ציען אַלע די נייטיק אינפֿאָרמאַציע אויס פון עס.
ווארענונג! איידער איר צוריקקריגן אַן אָסט טעקע, don’;t forget to make a backup copy.
דעם אַרטיקל באשרייבט די מעגלעכקייט פון ריקאַווערינג אָסט טעקעס מיט אַוטלוק רעקאָווערי וויזערד דורך טראַנספאָרמינג אָסט צו פּסט טעקעס . קאַנווערטינג אָסט טעקעס צו די פּסט פֿאָרמאַט איז פאקטיש דער בלויז לייזונג צו דער פּראָבלעם פון ריקאַווערינג פארדארבן אָסט טעקעס.


text:
טאמאס מאסאריק
טאמאס גאריג מאסאריק (7טן מערץ 1850 - 14טן סעפטעמבער 1935) איז געווען א פילאסאף, זשורנאליסט און טשעכישער פאליטיקער. ער האט אנגעפירט די זעלבסטשטענדיגקייט באוועגונג, פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע. און ער איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי.
געבוירן אין מעהרן, זיין פאטער איז געווען א בעל עגלה. ער איז געווארן א פראפעסאר פון פילאסאפיע, אין וויען. אין 1882 איז ער אריבער צו דעם טשעכישן אוניווערסיטעט, אין פראג. ער האט געשריבן פאר צייטונגען, פון 1891 האט ער אנגעפירט די יונגע טשעכן פארטיי, און ער איז ערוויילט געווארן אלס דעפוטאט, אין פארלאמענט, אין וויען עסטרייך. אבער האט רעזיגנירט אין 1893, אין 1900 האט ער געגרינדעט די פאלקס פארטיי, וואס האט פארלאנגט באלדיגע זעלבסטשטענדיגקייט פאר טשעכיי, אין 1907 איז ער צוריק אין פארלאמענט, ווי ער באשולדיקט געווארן אלס ווידערשפעניקער, קעגנשטעלענדיק זיך די עסטרייכע פאליטיק אין די באלקאן לענדער.
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, איז ער אנטלאפן קיין אויסלאנד, ער האט געארבעט אינאיינעם מיט די אליאירטע, און אין 1917 האט ער אויפגעשטעלט די טשעכישע באטאליאן, אין רוסלאנד.
אין 1918. האט ער אונטערגעשריבן אן אפמאך מיט דער נאציאנאלער סלאוואקישער באוועגונג, און ער איז געווארן ערשטער פרעזידענט פון דעם נייעם לאנד, אויפגעשטעלט אויף שטחים פון דער אלטער עסטרייך אונגארישע אימפעריע.
ער איז ווידערוויילט געווארן ביי די וואלן, און ער האט אנגעהאלטן זיין פאזיציע ביז 1935, ווען ער האט רעזיגנירט.
זיין זון יאן איז אויך געווען א פאליטיקער.
זיין נאכגייער איז געווען עדווארד בענעש, וואס האט געפירט טשעכאסלאוואקיי, ביז 1938. ווען עס אונטערגעשריבן געווארן די מינכן אפמאך, ווי טשעכאסלאוואקיי געט אפ די סודעטן געביט פאר דייטשלאנד.
טשעכאסלאוואקיי אונטער מאסאריק, און שפעטער אונטער בענעש, זענען געווען פון די איינציקסטע לענדער, אין די צווישן מלחמות עפאכע, מיט א נארמאלער דעמאקראטיע. מאסאריק איז געווען א סאציאליסט, און ער האט געהאלטן פון גלייכבארעכטיגונג.
מאסאריק איז געווען פארעכנט אלס זעלטענער יידן פריינט, ער האט פארדאמט שארף אנטיסעמיטיזם פון יעדן סארט, און יידן האבן געהאט פולע רעכט אין טשעכאסלאוואקיי.
ער איז געקומען באזוכן ארץ ישראל אין 1927.


text:
רעפובליק פון טעקסעס
די רעפובליק פון טעקסעס איז געווען א לאנד אין צפון אמעריקע, צווישן די פאראייניגטע שטאטן אין מעקסיקא, אין די יארן פון 1836 ביז 1845.
די רעפובליק איז אויפגעשטעלט געווארן נאך דער טעקסעסער רעוואלוציע ווען דאס לאנד האט זיך אפגעריסן פון מעקסיקא. די רעפובליק האט כולל געווען דעם שטח פון דעם היינטיגן שטאַט פון טעקסעס און טיילן פון ניו מעקסיקא, אקלעהאמע, קענזעס, קאלאראדא און ווייאמינג.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איידער דער אויסברוך פון דער מעקסיקאנער אומאפהענגיקייט מלחמה אין 1810, איז טעקסעט געווען א טייל פון נייער שפאניע.
נאכדעם וואס די פאראייניגטע שטאטן האט געקויפט לואיזיענע פון פראנקרייך, האבן אמעריקאנער קאלאניסטן אנגעהויבן צו וואנדערן קיין מערב אריין אין מעקסיקא.
אין 1835 האט טעקסעס אויסגערופן זיין אומאפהענגיקייט פון מעקסיקא, און געווארן געזעצלעך אום 2טן מערץ 1836.
הויפטשטאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען טעקסעס איז געווארן זעלבשטענדיק האט עס געדארפט אויסקלויבן א הויפטשטאט. אין 1836 האבן פינף שטעט געדינט אלס הויפטשטאט.
אין 1837 האט דער פרעזידענט סאם יוסטאן באשלאסן אז דער מצב קען נישט אנגיין אזוי, און מען האט פעסטגעשטעלט אז די הויפטשטאט וועט זיין יוסטאן. טראץ דעם, אין 1839 האט מען ענדלעך געטוישט די הויפטשטאט צו אסטין. אסטין איז געבליבן די הויפטשטאט פון דער רעפובליק, און איז היינט די הויפטשטא פון דעם שטאט פון טעקסעס.
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די רעפובליק איז אנערקענט געווארן דורך די פאראייניקטע שטאטן, פראנקרייך, בריטאניע און האלאנד.
פרעזידענטן פון דער רעפובליק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1836 : דויד בערנעט
- 1836 - 1838 : סאם יוסטאן
- 1838 - 1841 : מיראבוי ב. לאמאר
- 1841 - 1844 : סאם יוסטאן
- 1844 - 1845 : אנסאן דזשאנס


text:
װיקיפּעדיע:טעכנישע פראגעס
אינהאַלט
- 1 ווי אזוי פאנגט מען אָן אן ארטיקל?
- 2 לאנגע יו.אר.על. פיל מיט אומפארשטענטליכע זשיבעריש
- 3 בילדער
- 4 איך קען נישט ענדערען קאטעאגאריע בלאט
- 5 קאטעגאריע פראבלעמן מיט נקודות
- 6 סטאטיסטיקס פון ליינער?
- 7 פראבלעם ביי בילדער נאכן אפלאדענען
- 8 וויאזוי טוישט מען פון רעכטס אויף לינקס
- 9 וויאזוי מאכט מען סוב-צווייטע קעפעלעך איינצוטיילן ארטיקל
- 10 איך האב דיר נאר געוולט ווייזן די אפטיילונגן
- 11 איך וויל מאכן אימעיל אדרעסן, וויאזוי?
- 12 ווי לייג איך דעם אויפקלערונג פארן מעקן
- 13 לינקן צו א פרעמדע ארטיקל אפטיילונג
- 14 סקראול באר איז אויף די לינקע זייט
- 15 Email Confirmation Bug
- 16 באנוצער לינקט אבער נישט באניצער
- 17 לייגן א לינק צי אנדערע שפראך
- 18 דער סיסטעם זאל אנערקענען די כ מיט ך אדער נ און ן אלס איינס
- 19 וויקיפעדיע מאכט מיר פראבלעמן שוין די לעצטע פאר טאג.
- 20 וויאזוי מאכט מען ריפרעש פארן וויקיפעדיע סיסטעם
- 21 טוישן נאמען אדער גראמאטיק פון קעפל פון ארטיקל
- 22 אנפאנגען א נייעם ארטיקל
- 23 ווי אזוי קען איך ארבטען פאר וויקי
- 24 ווי אזוי קען איך עפענען הייד פארק אויף מיין מאביל?
ווי אזוי פאנגט מען אָן אן ארטיקל?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויב מען וויל באשאפן א נייעם ארטיקל, ווי אזוי מאכט מען דאס אָפֿיציעל? איך גיי אימער אריין אין א פרעמדן ארטיקל און איך שרייב אזוי [[שלום]], עס איז מיר אינטערעסאנט ווי אזוי מאכט איר דאס? (רוני 18:55, 16 יאַנואַר 2006 (UTC))
שוין אויסגעארבייט קוק אין ערשטע בלאט--יודל 17:16, 17 יאַנואַר 2006 (UTC)
לאנגע יו.אר.על. פיל מיט אומפארשטענטליכע זשיבעריש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איך ניץ פייער פאקס בראוזער און ביים אדרעס באקס אויבן פון דעם בלאטל אין וויקיפידיע איז זיער לאנגע דער אדרעס פיל מיט נומערן און פארצענט % סימבאלן פארוואס איז דאס?, סמאכט דאך זייער אומבאטעמט ווען מען וויל איינעם אפשיקן א ארטיקל אין מעיל .--71.247.183.100 18:34, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
- דאס האט נישט מיטן פייערפאקס צו טאן, אלע WWW פראגראמען ווייסן נישט ליינען העברעישע אותיות Jiddisch 18:39, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
ווען וועלן די חכמים איינזעהן דאס צו פארעכטן? דערווייל נוץ איך דעם טייני.יו.אר.על. טול. --71.247.183.100 18:41, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
- א שיין וועב-פראגראם, יישר כוח Jiddisch 18:43, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
יעצט באמערק איך אז וויקיפידיע בלאקירט אטאטמאטיק צו אפהיטן יעדע טייני.יו.אר.על. זייט לינק, ווייל זיי מיינען אז עס איז ספעם, קען איינער הלעפן כלפי דעם?--יודל 15:35, 22 פֿעברואַר 2006 (UTC)
- וואס טוט מען מיט לאנגע לינקס זיי פארברייטערן פונעם בלאט אינעם "ענדערן" זייט.--רעדאקטאר 17:09, 23 אַפּריל 2006 (UTC)
בילדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איך האב מיך פארהאנקעט מיט עפעס א מנהל אין די קאמאנס פיקטשער אפלאודינק וויק, וויאזוי ארבטסטטי אן דעם וואס זאלסט זיי אויפרעגן יעדע פיקטשער פארלאנגן זיי א לייסענס. ווי איז דאס מעגליך אז איך זאל אנפרעגן יעדן בעל הבית פון דעם פיקטשער צו ער געט מיר רשות?--יודל 19:40, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
- אויב די בילדער זיינען פריי קען מען זיי לייגן, איך נעם בילדער פון אנדערע וויקיפעדיען, אבער איך גלויב אז בילדער וואס ווערן דערשיינט אין די פארומען (ווי הייד-פארק) מעג מען זיי לייגן. Jiddisch 19:45, 13 יאַנואַר 2006 (UTC)
ווי אזוי מאך מען קלענער א בילד און ווי אזוי ריקט מען עס אין די זייט?--שמערל 02:04, 29 יוני 2006 (UTC)
-
- ביטע פאר דו פרעגסט נעכטן וועגן לינקס היינט וועגן בילדער גיי אריין אין הילף בלאט. און אויב דו טרעפסט נישט דיין באגער דארטן דאן פרעג ס'איז שווער איבערזאגן יעדעס מאל עקסטער פאר יעדן נייעם באנוצער.
נישט אלעס קען מען וויסן פון הילף. מיין חבר האט אבער מיך אנגערופען און אנגעוויזען אלע שוועריקייטן.--שמערל 17:53, 29 יוני 2006 (UTC)
- איך קען דיר געבן אן עצה, גיי אריין אין א "ענדערן" פון אן ארטיקל ווו עס איז דא דארט א בילד, און זעה ווי אזוי מען האט דאס געמאכט. אדער גיי אריין דא צו לערנען ווי דאס צו טאן. ביי דערווייל, נאך אן עצה, ווען דו ווילסט דא פרעגן עטוואס, לייג דיין שאלה גאנץ אונטן, כדי מען זאל וויסן אויף וואס צו ענטפערן. מיט פארגעניגן. ►רוני◄ 18:35, 29 יוני 2006 (UTC)
איך קען נישט ענדערען קאטעאגאריע בלאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איך וויל דארטן צולייגן קרענק און עסקני און אזוי ווייטער. וויאזוי?
- קאַטעגאָריע בלעטער זיינען אטאמאטישע בלעטער, מען קען זיי נישט באארבעטן. כדי צו צולייגן דארט ווערטן, דארפסטו צולייגן ביים ווערט א דירעגירונג צום קאטעגאריע רוני 00:07, 15 יאַנואַר 2006 (UTC)
וויאזוי מאכט מען א דירעגירונג? איך גיי אריין [קאַטעגאָריע:עסקנים] וואס ערשיינט נישט אין איך זעה גארנישט אנדערשט פון [קאַטעגאָריע:אידישע גבירים] וואס ערשטיינט יא אין די קאטעגאריע בלאט ליסטע?--[באַניצער:יודל|יודל]] 04:05, 15 יאַנואַר 2006 (UTC)
- ביסט גערעכט! איך ווייס נישט פונקט פארוואס, אבער צומאלן דארף מען בלויז ווארטן ביז עס ווערט אקטואלעזירט רוני 11:39, 15 יאַנואַר 2006 (UTC)
קאטעגאריע פראבלעמן מיט נקודות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איך בין געווען ביי אן אנדער קאמפיוטער דארטן האב איך נישט קיין נקודות, אפשר איז כדי צו טוישן קאטעגאריע אן נקודות אזוי ווי מען האט באשטימט ביי הויפט טיטלען? אויך וועט דאס אפשר לעיזן דעם פראבלעם אז נישט אלע קאטעגאריעס ווערן אויסגערעכנט אין די קאטעגאריע בלאט.--יודל 13:51, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
- איך ווייס נישט וו דאס צו מאכן רוני 15:12, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
ייש"כ פארן דאס ערלעדיגן ווען איך וועל האבן צייט צו בדק הבית וועל איך צולייגן א פלייצע--יודל 15:11, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
- דערווייל האב איך נאך גארנישט אליידיקט רוני 15:12, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
אבער ביים נעגל בלאט ארבייט דאס געוואלדיג, ווער האט דעס דארטן ערליידיגט?--יודל 15:14, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
- חחחח איך האב דזשאסט געפינטלט דעם קאטעגאריע רוני 15:18, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
יא איך האב געטשעקט ביים ענדערען, דאן פרעגט זיך די שאלה פארוואס זעהט זיך די קאטעגאריע ווארט נישט אן ביים גוף הארטיקל?--יודל 15:21, 22 יאַנואַר 2006 (UTC)
סטאטיסטיקס פון ליינער?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איז דא א וועג צו וויסן וויפל ליינער וויקיפעדיע יידיש האט?--יודל 17:16, 17 יאַנואַר 2006 (UTC)
- איך ווייס נישט ווי, פרעג Gangleri. אבער אין יאנואר אליין איז צוגעקומען 7 נייע פארשריבינע באנוצערס. (פראביר זוכן עפעס אין דעם בלאט) --רוני 20:48, 17 יאַנואַר 2006 (UTC)
איך האב נאך נישט גיהאט קיין צייט צי באטראכטן און/אדער אינוועסטיגעיטן ווי אזוי די וויקיפידיע סערווערס ארבייטן. אבער אלץ א טייל פון מיין זשאב דארף איך האלטן סטאטיסטיקס פון וועב זייטליך וואס אונז האבען. אויב די וועב סערווער איז איינס וואס איינער פון ענק האט צוטריט צו די רויע לאגס, דעמאלט קען איך מנדב זיין מיין צייט דאס אויפצישטעלן. --שמאלץ 17:38, 29 מאַרץ 2006 (UTC)
פראבלעם ביי בילדער נאכן אפלאדענען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען פונעם בילד, .זשי.פי.גי. האקט זיך עפעס אריין אין א סימבאל איך קען דאס נישט קאפיען און פעיסטען. איז דאס ביי נאך איינעם? --יודל 14:04, 23 יאַנואַר 2006 (UTC)
איינער האט מיך אנגעפרעגט א וויכטיגע שאלה לגבי מיין נאמען, (דאס קען זיין שטארק נוגע לגבי אויסרופען צום ליינען) וויאזוי ענטפער איך עם צוריק? און איך וויל עם פרעגן אנדערע זאכן, איז דא א וועג עם צו שיקן א אי-מעיל?
- ווער און וווּ האט ער דיר געפרעגט? 192.117.156.64
וויאזוי טוישט מען פון רעכטס אויף לינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי מען רעדט צו די מנהלים אין ענגליש, און סתם אזוי שרייבט מען אין אידיש, וויל איך וויסן וויאזוי קען מען מאכן אז עס זאל זיך אויסשטעלן פון רעכטס אויף לינקס ווי אין אידיש, און נאכדעם צוריק פון לינקס אויף רעכטס אויף ענגליש.?--יודל 15:33, 22 פֿעברואַר 2006 (UTC)
וויאזוי מאכט מען סוב-צווייטע קעפעלעך איינצוטיילן ארטיקל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרויסער A (פיפטער טעב פון די 11) מאכט א קעפל אינערהאלב דער ארטיקל, וויאזוי מאך אבער א נייער קעפל אינערהאלב דעם קעפל. אזא סוב-קעפל אינציטיילן דעם אפטיילונג פון ארטיקל און נאך פארשידענע טיילן.?--Issak 14:04, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
- איך האב נישט פארשטאנען דיין פראגע, קענסו איר מער ערקלערן? ►רוני◄ 14:17, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
- איך האב יא פארשטאנן ער וויל איינטיילן אן ארטיקל אין צוויי אפטיילונגן (מיט קעפלעך) און דערנאך וויל ער די אפטיילונגן, אויך ווייטער צוטיילן מיט אירע אייגענע קעפעלך. וויאזוי?
מען מוז מאכן אנשטאט ארום גענומען מיט צוויי אזעלעכע סימבאלן == פון ביידע זייטן, פשוט מאכן דריי, צולייגן נאך איינס פון ביידע זייטן פון אייער קעפל, וועט דאס ווערן א סוב-קאטעגאריע אפטיילונג פון אפגעטיילטער ארטיקל. מען דארף דאס טאקע ארויפלייגן אלס איינע פון די טעבס כדי מען זאל זיך קענען גרינג באנוצן דערמיט, רוני נעם דיך צו די ארבייט דאס צוצילייגן ביטע!--יואל 14:21, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
-
-
- גוט, איך האפ בקרוב דאס צו מאכן ►רוני◄
-
איך האב דיר נאר געוולט ווייזן די אפטיילונגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איך מיין סארבייט. איא?--יואל 14:24, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
איצט גיי אריין אין ענדערן און פארעכטן מאוד וועסטו זעהן וויאזוי איך האב עס געמאכט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוני בין איך גערעכט צו דו האסט א גרינגערע וועג?--יואל 14:24, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
- יא, מען קען שרייבן 4 ==== כדי צו ווייטער ארונטערגיין ►רוני◄ 14:29, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
- אָה יעצט כאַפּ איך פארוואס מען האט דאס נישט אריינגעלייגט אין די 11 טול-טעבס ביים פארעכטן ארטיקלן וייל עס איז דאך אין לדבר סוף.--יואל 14:31, 9 מאַרץ 2006 (UTC)
איך וויל מאכן אימעיל אדרעסן, וויאזוי?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איך האב מיך דא ארום געשפילט אבער נאר פארשמירט און פארהארגעט. ביטע העלפן.--קרעכמער 00:09, 27 מאַרץ 2006 (UTC)
- פאראכטן באנוצער:jiddisch
ווי לייג איך דעם אויפקלערונג פארן מעקן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איך האב גענדערט אן ארטיקל, צוליב וואס איך האב געוואוסט אז פאקטן וואס זענען דארט ערשינען זענען נישט געשטויגן און געפלויגן, אבער ווען איך האב געפענט וויקיפידיע שפעטער, האב איך באקומען א שארפן מעסעדזש פארן מעקן אן א אויפקלערונג, איז מיין פראגע, ווי ברויך איך דאס אויפקלערן? אויפן זעלבן בלאט?
- יא
קענסט דאס אויפמערקן אין דעם רעדן בלאט פון דעם נושא.--יודל 22:37, 29 מאַרץ 2006 (UTC)
אין יעדע ענדערן זייט, וועסטו קוקען אונטען וועסטו זעהן א קעסטל וואס שטייט פאר דעם קורץ וואָרט, שטעל דארטן אריין א קורצער אויפקלערונג.--הייד פארק 16:13, 23 אַפּריל 2006 (UTC)
לינקן צו א פרעמדע ארטיקל אפטיילונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הילף רעדן:לינק וויאזוי?--הייד פארק 16:12, 23 אַפּריל 2006 (UTC)
סקראול באר איז אויף די לינקע זייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געווענליך דארף דער סקראול באַר זיין אויף די לינקע זייט, אבער דא איז דאס פארקערט פארוואס, ביי אינטערנעט עקספלאורער.--Hebrew 23:38, 11 יוני 2006 (UTC)
- ביי מיר איז דאס אויף די לינקע זייט. ווען דו דריקסט אויף די רעכטע קנעפל פונעם מייז קענסטו לייכט טוישן די זייטן ביים קוועטשן אויף "קידוד" (איך ווייס נישט ווי אזוי איז דאס ביי די ענגלישע ווערסיע). ►רוני◄ 23:40, 11 יוני 2006 (UTC)
Email Confirmation Bug[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
There appears to be a problem with the email confirmation. When the the confirmation email is received, the link in the email goes to an error page. Is there anyone around with the technical expertise to fix this? Gangleri, are you still around?
עס זעט אויס צו זיין א פראבלעם מיט'ן לינק אין דעם קאנפירמעישען אימעיל. דער בלאט ווייזט ווי פאלגענד:
Ö·××× ×ער:Confirmemail/c47acf0b9912c6bb3f919280ccd372d6 There is currently no text in this page. If you have created this page recently click here
ווער עס קען זאל ביטע פארעכטן.
--קאצקער 15:16, 20 יוני 2006 (UTC)
- What type of confirmation are you talking about? when siging up? --שמאלץ 15:42, 20 יוני 2006 (UTC)
-
- Confirming email address in Preferences. See Confirm Email page or Preferences page. --קאצקער 15:44, 20 יוני 2006 (UTC)
- this is an IE problem, try Mozilla and you will see it works. The problem is how IE creates the link for you. There was a change in wikimedia commons yesterday that created this problem, if you view the email from withing Mozilla you shouldn't have a problem follwoing the link and confirming --שמאלץ 15:59, 20 יוני 2006 (UTC)
- should be fixed soon.--שמאלץ 16:10, 20 יוני 2006 (UTC)
- for now you can use the following workaround.
Instead of clicking on the link, right click on it, and select Copy Shortcut, then open a new window in IE and paste it into the address bar. this should work. --שמאלץ 16:16, 20 יוני 2006 (UTC)
Worked fine in Mozilla. Thanks for the help, Shmaltz. --קאצקער 16:22, 20 יוני 2006 (UTC)
What was the change in wikimedia commons, btw? As far as I could tell the links were the same in IE and FF. How did you figure this out? --קאצקער 16:26, 20 יוני 2006 (UTC)
- I figured this out on IRC together with other wikipedians, there was a change in one of the tools that created this problem.
--שמאלץ 18:01, 20 יוני 2006 (UTC)
I see. Good work. Thanks. --קאצקער 18:20, 20 יוני 2006 (UTC)
באנוצער לינקט אבער נישט באניצער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איך ווייס נישט וויאזוי איך מאך א רידיירעקט אויף א באנוצער בלאט. למשל אויב איך שרייב באנוצער:העולם לינקט עס אבער באניצער:העולם נישט ווער קען דאס פארעכטן. יישכ למפרע.--Zali 18:07, 20 יוני 2006 (UTC)
- כ'ארבייט יעצט אויף דעם אז באניצער זאל אויך ארבייטן, דאס ווערט געטאן אינדרויסן פון דא, חוץ אויב סאיז דא א Workaround וואס איך ווייס נישט, אבער gangleri האט מיר געזאגט אז דאס איז די איינציגסטע וועג. --שמאלץ 20:09, 20 יוני 2006 (UTC)
-
- איך קען נישט דער ענטפער, אבער איך וואלט נאכגעקוקט צוויי מהלכים:
- 1) צו מען קען מאכן א רידיירעקט אויף א נעימספעיס, אדער
- 2) צו מען קען נוצן א קאלאן (:) אפצוטיילן א parameter אנשטאט א פייפ (|). אזוי קען מען נוצן דעם נאמען אלץ א variable.
- מיין אינסטינקט זאגט אבער אז קיין איינס וועט נישט ארבעטן.
-
- --קאצקער 20:26, 20 יוני 2006 (UTC)
דא איז די פארלאנג.--שמאלץ 22:15, 20 יוני 2006 (UTC)
- באַניצער מיט א פת"ח ארבייט יא 89.0.46.249 08:04, 21 יוני 2006 (UTC) JIDDISCH
לייגן א לינק צי אנדערע שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי אזוי קען מען לייגען א באשרייבונג אז עס זאל ערשיינען א לינק צו א אנדערע שפראך? שמערל
- ענטפער:
- למשל צו די ענגלישע שפראך שרייב אזוי [[:EN:לינק נאמען]], צו די העברעישע אזוי: [[:HE:לינק נאמען]] אא"וו.
- צב"ש: "יידיש" אין די ענגלישע ענציקלאפעדיע ►רוני◄
ווי דארף איך עס אריינלייגן איך פרוביר עס צו מאכן עס ארבעט נישט. יישר כוח --שמערל 18:09, 28 יוני 2006 (UTC)
- גיי אריין אין דעם "ענדערן" פון די בלאט, און זעה ווי אזוי האב איך דאס געמאכט. ►רוני◄ 20:10, 28 יוני 2006 (UTC)
איך האב עס שוין געמאכט. מען דארף עס לייגן גאנץ אונטען.--שמערל 21:17, 28 יוני 2006 (UTC)
- זעט אויס אז דו האסט גערעדט פון עפעס אנדערש. ►רוני◄ 21:23, 28 יוני 2006 (UTC)
דער סיסטעם זאל אנערקענען די כ מיט ך אדער נ און ן אלס איינס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווייל זייער אסאך מאל פעלט זיך אויס אין א לינק צו שרייבן מיט א כ אבער דאס ווארט פון הויפט ארטיקל איז מיט א ך, ווי למשל זוך און דער לינק איז נאר זוכמאשין. אדער שפראך און שפראכן? קען מען דאס אויסשטעלן? אפשר קען דאס איינער אפשרייבן אן ענגלישן אדער היברו אנטווארט צו אונזערע פראגערעמער ווי באנוצער:rotemliss אדער צו באנוצער:גאנגלערי זיי זאלן קער נעמען פון דעם?--יחזקאל 12:32, 3 אקטאבער 2006 (UTC)
וויקיפעדיע מאכט מיר פראבלעמן שוין די לעצטע פאר טאג.[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אט דא איז דער מעסעזש, ווער קען אנטשיידן?
ERROR The requested URL could not be retrieved
While trying to retrieve the URL: [1]
The following error was encountered:
* Zero Sized Reply
Squid did not receive any data for this request.
Your cache administrator is nobody. Generated Wed, 04 Oct 2006 14:29:50 GMT by sq20.wikimedia.org (squid/2.6.STABLE4)
א גרויסן דאנק. איך האב שוין פרובירט די ריפרעשן די סיסטעם און אויסגעמעקט מיינע קוקיס מיט קעשעי. איך געב אויף .--אליקום 14:29, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
-
-
- איצט זעה איך אז דער פראבלעם איז דוקא אויב איך שטעל אריין אפאר לינקס.--אליקום 14:33, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
-
נישט אויף דעם אייגן קאמפיוטער נאר אז דער סיסטעם פון וויקיפעדיע זאל אויך פארגעסן און דערלאזן נייע סעטינקס.?--אליקום 13:41, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- דו מיינסט צו קלעירין די באנוצער פרעפערענצן?--שמאלץ רעדן / בליץבריוו 14:00, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- ניין איך האב געמאכט ריפרעש אויף מיין בראוזער אבער עפעס זעה איך אז דער סיסטעם פארלייגט זיך נאכאלטס מיך געבן עראר מעסעזש ווען איך לייג צופיל לינקס און טעקסט. איז מסתמה שטעל איך מיך פאר אז מען דארף נאך עפעס ריפרעשן לגבי וויקיפעדיע. בין איך אין עפעס א ריכטונג?--אליקום 14:12, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- איך האב געטרייט דאס Ctrl+F5 או Shift+F5. .--אליקום 14:19, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- קוק איין מעלדונג אובען העכער דעם פראבלעם. איך האב נאר געמאכט א צווייטן העדער מיינינדיג אז די אישו איז ריפרעש. איך נעם דאס איצט אראפ.--אליקום 14:38, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
- ניין איך האב געמאכט ריפרעש אויף מיין בראוזער אבער עפעס זעה איך אז דער סיסטעם פארלייגט זיך נאכאלטס מיך געבן עראר מעסעזש ווען איך לייג צופיל לינקס און טעקסט. איז מסתמה שטעל איך מיך פאר אז מען דארף נאך עפעס ריפרעשן לגבי וויקיפעדיע. בין איך אין עפעס א ריכטונג?--אליקום 14:12, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
וויאזוי מאכט מען ריפרעש פארן וויקיפעדיע סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
-
-
- איך האב געטרייט דאס Ctrl+F5 או Shift+F5. .--אליקום 14:19, 5 אקטאבער 2006 (UTC)
-
טוישן נאמען אדער גראמאטיק פון קעפל פון ארטיקל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איז דא א מעגליכקייט צו רעדאגירן און/אדער טוישן א קעפל פון אן ארטיקל צ.ב.ש. צולייגן א אות וואס פעלט? -- די באמערקונג איז געשריבן פון באניצער Wwii study וואס האט פארגעסן אונטערשרייבן.
- מען טוט "באוועגן" דעם ארטיקל צום נייעם קעפל. --פוילישער 06:22, 5 מײַ 2010 (UTC)
- וויאזוי "באוועגט" מען? פשוט קאָפּי און paste?--Yeedle (שיחה) 23:06, 16 אַפריל 2012 (UTC)
- בשום אופן נישט! (ווייל דאס באהאלט די היסטאריע פונעם ארטיקל). אינדערהייך לעבן דאס זוכקעסטל איז אזא פייל וואס ווייזט אראפ. ווען מ'גייט איבערן פייל זאל זיך ווייזן דאס ווארט "באַוועגן", און מ'קליקט אויף דעם ווארט צו עפענען דעם באוועגן בלאט. --פוילישער 13:55, 17 אַפריל 2012 (UTC)
- וויאזוי "באוועגט" מען? פשוט קאָפּי און paste?--Yeedle (שיחה) 23:06, 16 אַפריל 2012 (UTC)
אנפאנגען א נייעם ארטיקל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויאזוי פאנגט מען אן א נייע ענין? -- די באמערקונג איז געשריבן פון באניצער Zichron1 וואס האט פארגעסן אונטערשרייבן.
- טאמער ס'איז שוין דא א רויטער לינק צו דעם ארטיקל, קליקט אויף יענעם רויטן לינק. דאס וועט עפענען א רעדאקטירן קעסטל. טאמער נישט, קלאפט אריין און זוכקעסטל (אויבן, לינקס) דעם טיטל פונעם נייעם ארטיקל. דאס וועט שאפן א רויטן לינק צום ארטיקל. ס'איז כדאי אדורכצוליינען "אנהייבן א נייעם בלאט". --פוילישער 21:24, 24 אויגוסט 2010 (UTC)
ווי אזוי קען איך ארבטען פאר וויקי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
--108.14.84.241 20:38, 17 יולי 2012 (UTC)
- ערשטנס קענט איר זיך וויקיפעדיע:איינשרייבן. אפשר ווילט איר אנהייבן א נייעם בלאט? אדער ווילט איר פארבעסערן עקזיסטירנדע ארטיקלען? --פוילישער 22:35, 17 יולי 2012 (UTC)


text:
זידיטשוב
דער ארטיקל איז געשטעלט צו פאראייניקן מיט זידיטשוב (הויף).
איר ווערט געבעטן אים פאַררעכטן.
זידיטשויב איז א שטאט אין גאליציע, הונדערט יאהר צוריק איז עס געווען א וועלטס חסידות.
אינהאַלט
אדמור"י זידיטשויב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער רבי איז געווען הגה"ק ר' צבי זי"ע בעהמח"ס עטרת צבי, נלב"ע י"א תמוז תקצ"א
דער הייליגער דברי חיים פון צאנז, איז געווען א תלמיד פון דעם עטרת צבי
צווייטער: דער ברודער הגה"ק ר' בעריש זי"ע (אבי המהרי"א), נלב"ע סיון תקצ"ב
דרוטער: דער ברודער הגה"ק ר' משה מסאמבור זי"ע (אבי ר' יודא צבי) בעהמח"ס תפלה למשה, נלב"ע תר"א
פערדער: הגה"ק ר' יודא צבי מראזלא זי"ע חתן העטרת צבי, נלב"ע תר"ט
פיפטער: הגה"ק ר' יצחק אייזיק מזידיטשוב זי"ע בעהמח"ס ליקוטי מהרי"א (זייט הסתלקות העטרת צבי י"א תמוז שנת תקצ"א, ביז כ"ז אלול תרט"ו האט זיך קיינער נישט געזעצט אויפן בענקל פֿון דעם עטרת צבי, יענעם טאג האט זיך דער מהרי"א געזעצט אופן בענקל, זאגנדיג אז מן השמים האט מען אים געזאגט מיט א סימן, יענעם טאג איז נסתלק געווארן אין צווייטן עק גאליציע דער שר שלום פון בעלזא.
פון יענעם טאג האט זיך אנגעהויבן א געפֿארעכץ קיין זידיטשוב, פֿון אלע מדינות, גאליציע, רומעניע, אונגארן.
דער הייליגער דברי חיים פון צאנז האט דעמאלט געזאגט: עס וועלן נאך פֿארן וועלגלעך קיין זידיטשוב, אזוי ווי עס פֿלעגן פֿארן וועגנער צום רבי'ן קיין לובלין.
דער ייטב לב, אויך דער קדושת יו"ט זענען געפֿארן צום מהרי"א
ט' סיון תרל"ג איז נסתלק געווארן דער מהרי"א
זיינע פֿינף קינדער זענען אלע געווען צדיקים קדושים א) הגה"ק ר' סענדער ליפא אבד"ק זידיטשוב, - ב) הגה"ק ר' אלי' מזידיטשוב, - ג) הגה"ק ר' בעריש מדאלינא, - ד) , ה) הגה"ק ר' מענדל מזידיטשוב.
זכותם יגן עלינו
עטלעכע סיפורי צדיקים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז מקובל אן אלטער ניגון ביי חסידים:
אין זידיטשוב ברענט א פייער, קיינער קען עס נישט פֿארלעשן, יענקל יענקל טו דיר אן דעם גארטל, און לאמיר גיין צום רבי'ן קיין זידיטשוב, און לאמיר הערן דעם רבי'ן זאגן, הכל יודוך והכל ישבחוך.
לית אתר פנוי מיני', ער נעמט ארום אלע וועלטן, וכו' וכו'
אין זידיטשוב, זענען געזיצן ביים הייליגן טיש, 70 ווײַסע בעקישעס.
א קאסאווער חסיד איז פֿארוואגלט געווארן קיין זידיטשוב, ער איז פֿארוואונדערט געווארן, זעענדיג די גדולי התלמידים מיט ווײַסע בעקישעס, וויסנדיג אז אין קאסוב, טוט נאר דער רבי אן א ווײַסע בעקישע, דער עטרת צבי האט מרגיש געווען זיין מחשבה, און גלייך געזאגט (מיטן זידיטשובער נוסח הידוע), קאסוב איז בבחינת מלכות, און ביי מלכות שטייט ובלעדו לא ירים איש את ידו ואת רגלו, ביי אונז איז בבחינת נבואה, און ביי דעם שטייט, ומי יתן כל עם ה' נביאים.
מ'פֿלעגט זאגן, דריי אלטע זאכן טויגן נישט, אן אלטער פערד, (ער דינט מער נישט), אן אלטער בעזעם (עס דינט מער נישט), אן אלטער זידיטשויבער חסיד (ווייל אלע גדולי התלמידים זענען געווארן רבי'ס, עס איז נישט געבליבן קיין לײַטישע חסידים)
דער הייליגער דברי חיים, האט גערופֿן דעם עטרת צבי : דער רבי, און זיין רבי'ן דעם ראפשיצער האט ער גערופֿן : דער רב.
דער מלבי"ם (געב' תקס"ט) שרייבט אין זיין ספר ארצות החיים, אז ער איז א תלמיד פֿון עטרת צבי מזידיטשוב.
י"א תמוז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
י"א תמוז, איז די יארצייט פֿון הייליגן עטרת צבי, דער הייליגער שינאווער רב בעל דברי יחזקאל זי"ע האט געזאגט, ווער עס קען נישט פֿארן קיין מירון ל"ג בעומר, זאל פֿארן י"א תמוז קיין זידיטשוב, והרמז ע"ז, גדלו לה' את"י, גדלו לה' איז ר"ת ל"ג (בעומר), את"י איז ר"ת י"א תמוז.
לאנגע פיאות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין הקדמה פון ספר .. מהגה"ק ר' ישראל יעקב ישורון רובין פון סוליצע, שטייט, ער איז געווען בן אחר בן, פון רבי אשר פון ראפשיץ, זיין מאמע איז געווען א טאכטער פון רבי מענדעלע מזידיטשוב, דער יונגסטער זון פֿון מהרי"א - זיין מאמע האט מקבל געווען ביי איר טאטע אין שטוב, דעם זידיטשובער מנהג, נישט צו שערן די פיאות קיינמאל, - איינמאל אלס קינד פון פינף יאר, איז ער געווען מיט זיין זיידן ביים הייליגן שינאווער רב זי"ע, האט דער שינאווער רב געפרעגט פארוואס ער האט אזוינע לאנגע פיאות, האט ער נישט געענטפערט. - אינדערהיים האט אים געכאפט א שינאווער חסיד אינמיטן גאס, און אפגעשניטן איין פיאה ביז אונטערן מויל, ער האט זיך ארויס געריסן און אנטלאפן, - ער איז כל ימיו געגאנגען מיט איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה, - וויבאלד ער האט עס נישט געשניטן, איז עס מער נישט געוואקסען, - אויף די בילדער זעהט מען, איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה.
השתלשלות זידיטשוב אין היינטיגע צייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינט איז נאך דא כמה קהילות וואס פֿירן זיך מנהגי זידיטשוב, אויך משפחות וואס שטאמען פון די קהילות חסידי זידיטשוב, איך האב באגעגנט פֿארשידענע משפחות אין פֿארשידענע קהילות, וואס האבן בירושה מנהגים פון זידיטשוב.
- ובפרט טאהש, ספינקא, קאסאן, ניקלשבורג, בורשטין, קאמארנא, קאלוב זענען נשתלשל פון נכדי ותלמידי זידיטשוב, און מ'דאווענט מיט זידטשובער נוסח.
ווידעראויפֿבלו פון זידיטשויווער הויף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער גרויזאמער מלחמה, איז זידיטשוב חסידות איבערגעפלאנצט געווארן אויף די אמעריקאנער באדן דורכ'ן אייניקל פונ'ם עטרת צבי, כ"ק מרן אדמו"ר רבי נפתלי צבי לאבין וואס האט אויפגעשטעלט מוסדות התורה לשם ולתפארת אין אמעריקע. די צענטער פון זידיטשוב'ער חסידות געפינט זיך היינט צוטאגס אין וויליאמסבורג, ברוקלין. אין ארץ ישראל, האט כ"ק אדמו"ר הרה"צ רבי אלטער כהנא מזידיטשוב - ספינקא, זצ"ל (נסתלק ח"י שבט תשס"ט) ווידער אויפגעבויט דעם זידיטשוב'ער חדר אין ארץ ישראל, ווי ער האט געהייסן אויסקריצן אויף זיין מציבה בזה"ל: עמל להעמיד מנהגי זידישטוב על מכונם. כהיום זענען מכהן באדמו"רות, בבית מדרשו אין ירושלים, בנו כ"ק אדמו"ר רבי הערשל כהנא שליט"א (הייסט נאכ'ן זיידען דער עטרת צבי זיע"א), אין בית שמש, זענען מכהן ב' בניו, רבי ברוך שליט"א וואס האט שוין געהאט א ביהמ"ד בחיי אביו, און רבי ? שליט"א
הגה"צ אב"ד זידיטשוב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער רבי שליט"א האט אויפֿגענומען זיין זון הגה"צ רבי ישעי' לאבין שליט"א אב"ד זידיטשוב צו משמש זיין ברבנות אין דעם קהל עטרת צבי זידיטשוב.
ער האט אויפגעשטעלט דעם ישיבה עטרת צבי דזידיטשוב וואו עס האבן זיך אנגעקלעבט אין אים אסאך תלמידים אין חסידים.
ווי אויך דינט ער אלס חבר הביד"צ און דעם בי"ד פון התאחדות הרבנים דארצות הברית וקאנאדע. ווי דער רב שליט"א איז פארנומען צו פסק'ענען שאלות צוזאמען מיט די אנדערע חברי הרבנים שליט"א.


text:
שאנק
א שאנק (אדער א שאפע אדער אן אלמער) איז אזא קאסטן פון האלץ, א שטיק מעבל, אמאל שטייט ער אליין, אמאל ווערט ער אריינגעבויט אין א וואנט. מען נוצט א שאנק איינצושפייכלערן פארשידענע זאכן, למשל עסן, קליידער, געשיר, ספרים אדער ביכער.
געוויינטלעך האט א שאנק א טיר (אדער עטליכע טיר), אפשר מיט א שלאס. ס'קען אויך האבן שיפלאדן.
ווען איינער האט א סאך ספרים קען ער האלטן זיי אין א ספרים-שאנק. קליידער האלט מען אין א קליידערשאנק.
גראמאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער שאנק (מ"צ שענק)
- די שאפע (מ"צ שאפעס)
- דער אלמער (מ"צ אלמערס)


text:
קאליגראפיע
קאַליגראַפֿיע (פון אוראלט גריכיש: kάλλoς קאַלאס "שיינקייט" און Ypaφή גראַפֿע "שרײַבן") איז א וויזועלער קונסט וואס האט שייכות מיט שרייבן. זי איז דאס פלאנעווען און דורכפירן פון שאפן אותיות מיט אן אינסטרומענט מיט א ברייטן שפיץ אדער א פענדזל מיט איין שטראך (אנדערש ווי מאלן אותיות מיט עטלעכע שטראכן).
היינט ניצט מען קאליגראפיע אין איינלאדונג קארטעס, למשל פאר חתונות, און אויך פארשידענע דאקומענטן.
אין כינע איז קאליגראפיע געווען א "הויכער קונסט" נאך פאר די צייטן פון דער טאנג דינאסטיע.
קאליגראפיע אין יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דאס סת"ם שריפט וואס די סופרים ניצן צו שרייבן ספרי תורות, תפילין און מזוזות איז א סארט קאליגראפיע.
- עס זענען פאראן א סך שיינע הגדות מיט די ווערטער געשריבן אין קאליגראפיע. שטארק באקאנט איז די סארייע הגדה.


text:
ציצית
ציצית איז א הייליגע קלייד, וואס איז פיר'עקיג און האט ביי די עקן הענגנדיגע שטריקלעך, געקניפט אויף א ספעציעלע שטייגער.
דער אייבירשטער האט אונז געגעבן די מצווה פון גיין אנגעטון ציצית, ווייל דאס דערמאנט אונז שטענדיג ווער מיר זענען אויף די וועלט, און זיך אויפוועקן אין יעדן נסיון אז מיר זענען הייליגע אידן.
חסידים גייען אין וואלענעם ציצית קלייד, העכער די העמד, געוויסע חסידים גייען באהאלטן, טייל שיטות האלטן פון געוויסע סארט קניפן, וואס זענען אנדערש ווי די אלגעמיינע מנהג, אויך זענען פארהאנען פארשידענע מנהגים ווי גענוי אריינצושטעקן די ציצית פעדימער, און אויך וויפיל אויסשניט עס זאל זיין ביים האלדז פונעם ציצית קלייד, צו רינדעכיג צו א שניט אין פארנט אויך.
א גאנצע מסכתא פאר זיך איז דאס צולייגן א בלויע געפארבטן פאדעם, וואס איז ארגינעל געווען אינעם מצוה מן התורה, נאר מיט די גענעראציעס, איז עס פארלוירן געגאנגען די ספעציעל חלזון פיש, וואס פארמאגט בלויע בלוט, וואס דערמיט האט מען דווקא געפארבט יענעם שטריקל, און ס'דא וואס האלטן היינט, אז זיי האבן יא אפגעפונען עפעס אזא סארט, און זיי גייען היינט אויך דערמיט.
דאס צד השווה פון אלמען, אז די הייליגע שטריקלעך וואס הענגן פון בגד, איז דער סימבאל פון הייליגקייט און שטאלץ וואס א טראדאיצינאלער איד טראגט צו אויסרופן און דערמאנען זיין גאנצען תכלית און ציל פון לעבן.


text:
קא גע בע
די קאַ-גע-בע (רוסיש: KoMиTeT rocyдapcTBeHHoй бeзoпacHocTи קאמיטעט גאסודארסטווענוי בעזאפאסנאסטי—"שטאַט פֿארזיכערונג קאמיטעט") איז געווען א רעגירונגס אגענטור זייענדיג די פאליטישע פאליציי אויף די סאוועטישע פארבאנד צווישן די יארן פון 1954 ביז די סאוויעטישע צוזאמענפאל אין 1991. דורכאויס אירע יארן אין אפעראציע איז איר הויפט אויפגאבע געווען צו באוואכן די יו.עס.עס.אר. פון אינערליכע און אויסערליכע סטראשונגן. די אגענטור האט פארמאגט א שטארקע פאליצייאישע קראפט און א געלערנטע און פארגעשריטענע שפיאנאזש איינהייט.
אינהאַלט
פונקציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סאוויעטישע פירערשאפט האט געברויכט האבן א גוטע סעקיוריטי (זיכערהייט) און איטעליגענץ סיסטעם צו פארזיכערן פאליטישע לאיאליטי ביי יעדן אינדערהיים און פאר'ן ציל צו ווערן מער קראפטיג. די אגענטור האט געטאן פארשידענע ערליי ארבעט ווי נאכקוקן מענטשן אינדערהיים און איבער'ן לאנד, פאטראלירן די גרעניצן, געבן סעקיוריטי פאר אלע פאליטישאנס, און ארויפצווינגען סעקיוריטי אינערהאלב דאס מיליטער. די קא-גע-בע האט אויסגעפירט איר ארבעט מיט א ריזיגע נעטווארק פון טויזענטער שטילע אינפארמאנטן און א רייע פארגעשריטענע טעכנאלאגישע געצייג. די אגענטור האט געהאט די פולע רעכט נאכצוגיין יעדן מענטש וואס איז פארדעכטיגט געווארן מיט אן אנטי סאוויעט אויפפירונג. ווער עס איז געפונען געווארן שולדיג איז פארשיקט געווארן צו די באוואוסטע קא-גע-בע ארבעט לאגערן.
אין אויסערן שפיאנאזש האט די אגענטור גענוצט די מערסט פארגעשריטענטע געצייג וועלכע האבן קאנקורירט מיט די סי.אי..עי.'ס שפיאנאזש נעטווארק. איר אויסערן אויפגאבע איז געווען צו זאמלן פאליטישע און מיליטערישע סודות'דיגע אינפארמאציע און עס איבערגעבן פאר די סאוויעטישע פירערשאפט. די אגענטור האט אויך אנגעפירט א גרויסע פראפאגאנדע אין די אייראפעאישע לענדער קעגן די מערב לענדער.
סטרוקטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלס א א שטאַט'ס קאמיטעט איז די קא-גע-בע געווען אונטער דעם קאנטראל פון דער ראט פון מיניסטארן . די אגענטור איז געווען א שטארקע צענטראליזירטע ארגאניזאציע וועלכע האט געהאט א פארזיצער און עטלעכע דעפוטאטן וועלכע זענען געווען די באשלוס מאכער אין די אגענטור. די קא-גע-בע'ס הויפט קווארטיר איז געווען אין מאסקווע און איז געווען צוטיילט אין עטליכע דעפארטמענטס, יעדע מיט אנדערע פונקציעס.
די קא-גע-בע האט פארמאגט באזונדערע אפטיילונגן נאכגעמאכט אויף דעם זעלבן אויפן ווי אין מאסקעווע אין יעדע פון די 14 נישט רוסישע רעפאבליקס אין די יו.עס.עס.אר. די אגענטור האט פארמאגט אפיסעס אין יעדע דיסטריק, ראיאן, און שטאט און האט געהאט ספעציעלע אפטיילונגן אין יעדע איינציגע רעגירונג אפיס און אין יעדע איינציגע ביזנעס. קיינער האט זיך נישט געקענט באהאלטן פון די גרויסע אויערן פון די טויזענטער אגענטן וועלכע האבן זיך געדרייט אונטער די פיס 24 שטונדן א טאג. די אקטיוויטעטן, סיסטעם פון אפעראציע, און די צאל פון אגענטן איז פארבליבן אין געהיימניס. די מערב לענדער שאצן אז די אגענטור האט פארמאגט צווישן 400,000 און 700,000 אגענטן אין די 70'גער און 80'גער יארן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קא-גע-בע'ס אפשטאם איז דאטירט צו דעצעמבער 1917 ווען די ערשטע סאוויעט פאליציי קראפט איז געגרינדעט געווארן אונטער די פירערשאפט פון דער דעמאלטדיגער פרעזידענט פעליק דערעהינזקי. די אגענטור האט דעמאלט געהייסן די וועטשעקא. אין 1923 האט זיך דער נאמען געטוישט צו די דזשי.פי.יו. און באלד דערויף צו אוי.דזשי.פי.יו. אין 934' האט די סאוויעט פירערשאפט רעפארמירט די אגענטור און איר א נאמען געגעבן די ען.קעי.ווי.די. פון דארט און ווייטער האבן זיך נעמען געטוישט יעדע עטליכע יאר ביז עס איז אפיציעל געבליבן פאר א לענגערע צייט מיט'ן נאמען עם.די.ווי. אונטער די פירערשאפט פון זשאזעף סטאלין. ווען סטאלין איז געשטארבן אין 1954 האט די סאוויעט פירערשאפט נאכאמאל איבערגעטוישט אסאך טיילן פון די רעגירונג און די קא-גע-בע איז געגרינדעט געווארן, באקומענדיג מער מאכט און רעכטן און אויך דאפעלט אגענטורן. די קא-גע-בע'ס הויפט פונקט איז געווען צו טעריראזירן יעדן מענטש אויף וועמען מען האט געשמעקט אז ער איז נישט 100 פראצענט לאיאל צו די קאמוניסטישע פארטיי. די קא-גע-בע האט געהאט שרעקליכע טורמעס און האט באהאנדלט זייערע ארעסטאנטן מיט א שרעקליכע אכזריות (הונדערטער אידן זענען נעבעך געפייניגט געווארן דורך די קא-גע-בע בלויז פאר'ן האלטן אידישקייט, וועלכע איז געווען פארבאטן אין די סאוויעט פארבאנד. הי"ד). מענטשן אין רוסלאנד האבן נישט געקענט זאגן קיין מיינונגען און אפילו קרומען מיט די נאז אויף פאליסיס וואס זייער קאמוניסטישע רעגירונג האט אנגעהאלטן. ווער עס האט פרובירט עפענען א מויל איז באלד ארעסטירט געווארן דורך די קא-גע-בע וועלכע האבן אים אויסגעפייניגט ביז'ן טויט ער זאל ארויסגעבן ווער נאך עס האלט אזוי ווי אים. טייל מענטשן האבן אנגעוויזן אויף אומשולדיגע מענטשן, וועלנדיג זיך ארויסדרייען פון די שווערע פיינונגען. די עקלהאפטיגע אויפירונג פון די קא-גע-בע האט אזוי אנגעהאלטן ביז אין די 80'גער יארן ווען דער דעמאלטדיגער פירער מיכאיל גורבאטשאוו האט איינגעשטעלט נייע רעפארמען און באפוילן די קא-גע-בע נאכצוזאלן פון אירע פאליסיס און אקטיוויטעטן. ווען די יו.עס.עס.אר. איז צוזאמענגעפאלן האבן רוב רוסן פארלאנגט אויפצולעזן די קא-גע-בע און אויפשטעלן א נייע אגענטור ענליך ווי אין די פרייע לענדער. פרעזידענט יעלצין האט טאקע אזוי געטאן און אויפגעשטעלט פינף נייע אגענטורן אנשטאט די קא-גע-בע.


text:
פאציפישער אקעאן
דער פּאַציפֿישער אָקעאַן אדער דער פאציפֿיק (אדער דער שטילער ים) איז דער וועלט'ס גרעסטער אקעאן וואס טיילט אפ אזיע מיט די אמעריקע'ס און דעגרייכט די דרום און צפון זייטן פון דער וועלט. דער פאציפיק פארנעמט א דריטל שטח פון דער וועלט און מעסט זיך 165.2 מיליאן קוואדראט קילאמעטער (111.6 מיליאן קוואדראט מייל) וואס איז מער פון די סך הכל יבשה וואס די וועלט פארמאגט.
דער פאציפיק אנטהאלט 32 פראצענט פון אלע וואסערן איבער דער וועלט.
ער איז דער גרעסטער און דער טיפסטער אקעאן פון אלע אקעאנען. דאס טיפסטע ארט אינעם פאציפיק איז איבער 31 טויזנט פיס. וואס איז עפעס מער פון 6 מייל טיף.
דער פאציפישער אקעאן איז פארבונדן מיטן אטלאנטישן אקעאן דורכן פאנאמא קאנאל.
עס געפונען זיך 25,000 אינזלען אינעם פאציפישן אקעאן, מער ווי אלע אנדערע אקעאנען צוזאמען. רוב פון זיי זענען דרום פונעם עקוואטאר.
אזוי ווי דער פאציפישער אקעאן גייט אריבער דעם 180º מערידיאן, איז דער מזרח פאציפיק אינעם מזרח האלבקיילעך און דער מערב פאציפיק אינעם מערב האלבקיילעך.
צו דער לענג פונעם אקעאן צו מערב געפינען זיך עטלעכע ראנד-ימען. די גרעסטע פון זיי זענען: צעלעבעס ים, קאראל ים, מזרח כינע ים, יאפאנישער ים, סולו ים, טאסמאן ים, בערינג ים און דער געלער ים.
קלימאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די וועטער סיסטמען אין די צפונדיקן און דרומדיקן האלבקיילעכך זענען גאנץ ענלעך. די האנדלווינטן אין די דרום און מזרח פונעם פאציפישן אקעאן זענען גאנץ פעסט, אבער אינעם צפון טייל טוישט זיך מיט למשל קאלטע ווינטער טעמפעראטורן אויפן מזרח בארטן פון רוסלאנד און דערקעגן צארטער וועטער לעבן בריטישער קאלומביע אין די ווינטער חדשים.
[1] [[ציקלאן|ציקלאנען זענען עלול צו פארמירן זיך דרום פון מעקסיקא, צווישן יוני און אקטאבער אין צענטראל-אמעריקע, ווי אויך אין דרום-מזרח אזיע פון מיי ביז דעצעמבער. אין דעם עקוואטארישן פאציפיק טוט על ניניא, א באנד פון ווארעמע אקעאן טעמפעראטורן, באאיינפלוסן דעם וועטער אינעם מערב פאציפיק. גאנץ צפון טרעפט מען אייז פון אקטאבער ביז מיי, וואס קען זיין א סכנה פאר שיפעריי, און א נעפל וואס דויערט פון יוני ביז דעצעמבער.[2]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ "פאציפישער אקעאן: אינזלען", Encyclopædia Britannica. דערגרייכט דעם 13טן יוני 2013.
- ↑ "Pacific Ocean", וועלט פאקטבוך, CIA. דערגרייכט דעם 13טן יוני 2013.


text:
רייכערן
רייכערן איז דער אקט פון פארברענען אויסגעטרוקענטע און צעמאלענע טאביק פלאנצונגען און אריינאטעמען דעם רויך דערפון.
רייכערן איז נישט קיין נייע זאך. עס גייט שוין אן טויזענטער יאר זינט מענטשן האבן ערפינדן אז מען קען רייכערן די שטויב פון טאביק פלאנצונגן. אבער נישט יעדער האט גערייכערט די פלאנצונגן נאר האבן דאס צעמאלן און אריינגעאטעמט אדער געביסן צו שפירן דעם טעם דערפון. אבער נאך מיט איבער טויזענט יאר צוריק האט מען שוין שפעקולירט אז דאס קען שאטן צום געזונט און טייל דאקטוירים האבן דאס באשולדיגט אלס א רעזולטאט צו אסאך קרענק. אבער די וועלט מאסן האט קיינמאל נישט געגלייבט אדער נישט געוואלט גלייבן און מען האט גערייכערט א ציגראט נאך א פאפיראס ווען עס האט אוועקגעלייגט מיליאנען מענטשן יעדעס יאר.
טאביק באשטייט פון צענדליגער כעמיקאלן אין צוגאב וואס די טאביק פירמעס לייגן אליינס צו. דער הויפט אינהאלט איז ניקאטין וועלכע מאכט דעם גוטן טעם אין א פאפיראס און פאדערט דעם מענטש פאר נאך און נאך.
ניקאטין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – ניקאטין
ניקאטין איז א נאטורליכע ארגאנישע כעמיקאליע וועלכע געפינט זיך אין טאבאק פלאנצונגען. א ביישפיל פאר די וואס רויכערן נישט איז קאפעין וועלכע איז די נאנטסטע סארט אייננעמונג צו ניקאטין און גיט די זעלבע סארט סטימולאציע אין א קלענערן פארנעם.
ניקאטין באטרעפט אינגאנצן 5 פראצענט פון די טאבאק פלאנצונגן און דאס ווערט ארויסגענומען און קאנצעטרירט בעפאר מען לייגט דאס אריין אין פאפיראסן. היינטיגע פאפיראסן פארמאגן צווישן 8 און 20 מיליגראם ניקאטין פער פאפיראס, געוואנדן לויט די סארטן. ווען מען רויכערט נעמט דער קערפער נישט אריין מער ווי איין מיליגראם ניקאטין ווייל די איבעריגע גייט אוועק מיטן פייער און רויך אבער דאס ביסל וואס גייט יא אריין ברענגט א ספעציעלע סטימולאציע אינעם קערפער צו וועלכע מען געוואוינט זיך צו און מען לעכצט פאר נאך און נאך.
ניקאטין אינעם קערפער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען ניקאטין קומט אריין אינעם קערפער ווערט דאס פארשפרייט צו די הויט, לונגען, און צו די אינערליכע הויט פון די נאז און מויל. אין די פלעצער זיצט עס פאר א שטיק צייט ווי לאנג עס זאפט אריין אין די בלוט צעלן און צירקולירט ווייטער צו די אנדערע טיילן פון דעם קערפער. אבער עפאר עס גייט ווייטער לויפט עס ערשט דורך אין דעם מוח וואו איר עפעקט ווערט צום מערסטן דערשפירט און ערשט דערנאך גייט עס ווייטער.
עס זענען פאראן פארשידענע וועגן ווי אזוי ניקאטין קען אנקומען אינעם קערפער, און די גרינגסטע וועג פון זיי איז דורך אטעמען די לופט וועלכע פארמאגט ניקאטין. רויכערן טוט גענוי דאס ווייל מען אטעמט אריין די רויך וועלכע טראגט איז זיך די ניקאטין ווען עס ברענט אויס און וועפט אריין אין די רויך. אבער נישט נאר דער וואס רויכערט באקומט ניקאטין, נאר יעדער וואס שטייט ארום און אטעמט אריין די רויך פון דעם ציגראט. נישט אומזיסט ווארענט מען פאר צווייטע האנט רויכערן וועלכע איז טייטש אז מען שטייט און פארברענגט נעבן מענטשן וואס רויכערן און מען באקומט די ניקאטין געצוווינגענערהייט צי מען פארשטייט יא דערצו צו נישט.
יעדע מענטש ארבעט אויס די ניקאטין אנדערש און ביי איינעם בלייבט די עפעקט לענגער און ביי א צווייטן קורצער. געווענליך האט עס צעטאן וואספארא סארט לעיבער מען פארמאגט. געזונטע לעיבער וועט שנעל אויסארבעטן די ניקאטין און דער מענטש וועט באלד לעכצן פאר נאך. רוב מענטשן וואס רויכערן טוען דאס עטליכע מאל אין טאג כדי צו האלטן א באלאנסירטע מאס ניקאטין אינעם קערפער צו יעדע צייט. ווען דאס הייבט אן ווערן ווייניגער שפירן זיי דאס שנעל און דאס ציט צו רויכערן נאך א ציגראט.
עס איז אבער פאראן א שיעור וויפיל מער רייכערט א טאג. עס זענען טאקע פאראן מענטשן וואס רויכערן גאר אסאך אבער דאס זענען געווענליך יונגע מענטשן וועלכע'ס לעיבער איז געזונט אין שטארק. אויב מען רויכערט צענדליגער יארן נאכאנאנד וועט די לעיבער שוין נישט אזוי שנעל בעארבעטן די ניקאטין און עס וועט געדויערן לענגער וואס מיינט אז דער מענטש וועט האבן די ניקאטין פאר א לענגערע צייט אין זיין קערפער און ער וועט מער נישט דארפן רויכערן אזויפיל צו האבן פרישע ניקאטין אין זיין קערפער.
מיט דעם קען מען גרינג פארשטיין פארוואס רייכערן נעמט אוועק די אפעטיט פון עסן. דער קערפער פארברענט די צוקער וועלכע ליגט אין די בלוט אלס א טייל פון דער פראדעצור פון פארברענען קאלעריס און ווען אסאך פון דאס צוקער איז שוין נישטא שפירט דאס דער מוח און עס הייבט אן פארלאנגן פאר מער עסן. ניקאטין קען אפהאלטן די צוקער פארברענעריי און וויבאלד עס פארבלייבט מער צוקער אינעם קערפער שפירט מען נישט אזוי שנעל הונגער כאטש אין פאקט דארף שוין דער קערפער יא האבן עסן.
אבער מיינט נישט אז רויכערן איז א גוטע רעצעפט פאר א דייעט. פארקערט, רייכערן פארדרייעט דעם גאנצן סיסטעם פון עסן וועלכע האט טאקע נישט קיין עפעקט אויף א מענטש וואס עסט נארמאל, אבער אויב מען גייט אויף א דייעט מאכט עס אסאך פראבלעמען און כאטש דער מענטש קען פארלירן וואג וועט ער אבער ליידן דערפון און ער וועט שנעלער צוריקנעמען וואג אויב ער לאזט נאך פון א דייעט.
אבער די מעלות פאלן אוועק צענדליגער מאל קעגן די חסרונות. רויכערן פארמערט די שאנסן צו קענסער, הארץ פראבלעמען, סטראוק, אלצהיימער דעזיז, און נאך פארשידענע קראנקהייטן. די וועלט האט אלע יארן געוואוסט אז רויכערן טויג נישט אבער מענטשן האבן נישט געוואלט הערן און פארשטיין. נאך די צווייטע וועלט קריג האט מען מער אנגעפאנגן צו רעדן דערוועגן אין די עפענטליכקייט און יארן שפעטער האבן א רייע שטודיעס אויפגעטרייסעלט די וועלט ווען דאקטוירים האבן זיך פאראייניגט און געווארענט די מענטשהייט אז רויכערן איז סם פאר'ן מענטש און איז דער הויפט אורזאך פאר א רייע קרענק.
עווענטועל האבן מענטשן אנגעהויבן קלאגן די טאביק פירמעס פאר'ן ברענגן די קראנקהייטן אבער די רייכע גרויסע פירמעס האבן געקעמפט מיט די בעסטע אדוואקאטן און האבן געווינען יעדעס מאל. אין די מיטעלע 90'ער יארן האט א אינערליכע וויסנשאפטלער, וועלכער איז אויפגעזאגט געווארן פון זיין שטעלע, נקמה גענומען פון די טאבאקא פירמעס מיט זיין מעלדונג אז די טאבאקא פירמעס לייגן גאר אריין נאך כעמיקאלן וועלכע העלפן דעם מענטש ווערן צוגעבינדן דערצו. די טאבאקא פירמעס האבן פרובירט צו דערשטיקן דעם קלאגע און האבן געווארענט צו קלאגן די סי בי עס נייעס אגענטור וועלכע האט געפלאנט צו ברענגן דעם סייענטיסט אויף איר פאפולערע "60 מינוט" פארשטעלונג. א געניטער דזשורנאליסט פון די 60 מינוט פראגראם האט אבער אנגעדרייט אלעס עס זאל נישט פאסירן און ערשט נאכדעם וואס אנדערע צייטונגן זענען דערגאנגן דערוועגן האט סי-בי-עס זיך געבראכן.
דער פארשטעלונג האט געברענגט די געוואונטשענע רעזולטאטן פאר מיליאנען געליטענע ווען די טאבאקא פירמעס האבן אין די ענדע געשליכטעט דעם קלאגע פאר די פאנטאסטישע סומע פון נאנט צו 300 ביליאן דאלאר.
איינגעוויינען און אפגעוויינען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינער וואס האט קיינמאל בעפאר נישט גערויכערט ציט נישט צו דעם קיינמאל אפילו אויב ער אטעמט אריין די רויך ווען אנדערע רויכערן. כדי צו באקומען א תאווה צו רויכערן דארף מען ערשט רויכערן און דאס פאסירט געווענליך ווען מען איז יונג און מען זעט אנדערע רויכערן. איינמאל מען הייבט אן רויכערן נעמט נישט לאנג ביז מען הייבט אן שפירן דעם טעם און מען אנטוויקלט שנעל א צוגעבינדנקייט דערצו וועלכע בלייבט אויפן גאנצן לעבן. דאקטוירים זאגן אז די וואס רויכערן זענען צוגעבינדן דערצו פיזיש און גייסטיש. זיי קומען צוריק צו דעם ציגארעטל צוליב א פיזישע טעם וועלכע זיי שפירן דערין און וועלן נישט אויפגעבן דעם ציגראטל אפילו ווען זייער געזונט טויג נישט וועלכע ווייזט אז דאס איז אויך א פסיכאלאגישע צוגעבינדנקייט וועלכע קען שווער אויסגעריסן ווערן.
איינמאל מען רייכערט איז שווער אויפצוהערן איין אינדערפרי ווייל מיט דער צייט אדאפטירט דער מוח ווי אזוי צו קאמפענסירן די עפעקט פון ניקאטין און ווערט צוגעוואוינט צו אפערירן דעם וועג. אזעלכע זאגן אז די וועג איז צו גיין צעביסלעך און זיך אפגעוויינען דערפון דורך אויסלערנען דעם מוח ווי אזוי זיך צו באגיין מיט ווייניגער ניקאטין ביז מען קומט אן צו גארנישט. עס זענען פאראן א רייע פראגראמען וועלכע העלפן איבערקומען דעם געוואוינהייט און זיך אפלאזן פון רויכערן. אין די לעצטע יאר האבן צענדליגער מיליאנען מענטשן אין אמעריקע אפגעלאזט רויכערן און דאס ווייניגסטע, פראצענטווייז, הייבן היינט בכלל אן צו רויכערן. די רעגירונג גיט אויס אסאך געלטער צו ווארענען קעגן רויכערן און אפילו די טאבאקא פירמעס זעלבסט זענען געצווינגן צו טאן געוויסע זאכן וועלכע זאל צו וויסן טאן דער וואס קויפט דאס אז עס קען האבן עפעקטן אויף געזונטהייט.


text:
בורידאן'ס אייזל
בורידאנ'ס אייזל איז אן אילוסטראציע פון א פאראדאקס אין פילאסאפיע, לגבי דער הבנה אין בחירה.
די פאראדאקס איז א משל. אינעם משל, ווערט אן אייזל אוועקגעשטעלט פונקט אינצווישן א זאק היי און א קאנע וואסער. דער אייזל איז פנוקט אזוי הונגעריג ווי דורשטיג. אזוי ווי דער אייזל האט נישט קיין בחירה, וועט דער אייזל שטארבן פון הונגער און דורשט, ווייל ער וועט נישט קענען מאכן קיין ראציאנאלעם החלטה וועלכע פון די צוויי ברירות אויסצוקלויבן ערשט. די פאראדאקס איז פארפאסט געווארן דורך דעם פראנצויזישן פילאסאף זשאן בורידאן.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ֿ
- בורידאנ'ס אייזל, שבת בלעטל זייט 4, תשע"א
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
התאחדות הרבנים
דאס התאחדות הרבנים איז דער רבנים פאריין פון סאטמאר און אנדערע חרדישע געמיינדעס אין אמעריקע.
גרינדונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
התאחדות הרבנים איז געגרינדעט געווארן דורך רבי יואל טייטלבוים ז"ל דער סאטמארער רבי צו באקעמפן אלע פירצות און שטעלן דאס אידישקייט אין אמעריקע צוריק ווי סאיז געווען אין דער אלטער היים, ער איז געווען דער נשיא פון דער גרינדונג ביז זיין פטירה כ"ו אב תשל"ט.
צווישן די רבנים וואס זענען געווען חברים אין התאחדות הרבנים זענען געווען:
- ר' יונתן שטייף וויענער רב
- ר' יהושע חיים טייטלבוים טשענסטקאוויצער רב
- ר' רפאל בלום קאשויער רב
- ר' ישכר בער ראטנבערג וואוידיסלאווער רב
- ר' הלל ליכטנשטיין קראסנער רב
- ר' יוסף גרינוואלד פאפא רב
- ר' משה טייטלבוים סאטמארער רב - וואס האט געדינט אלס נשיא פון תש"ם ביז זיין פטירה כ"ו ניסן תשס"ו
- ר' שמעון ישראל פאזען, שאפראנער רב
- ר' שלום קרויז, אודוואריער רב
- און נאך קרוב צו צוויי הונדערט רבנים.
אפטיילונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
התאחדות הרבנים איז צאמגעשטעלט געווארן פון א וועד הפועל, וועד חיזוק הדת, וועד המרכזי. מיט דער צייט האט מען געגרינדעט א וועד הכשרות, און א בית דין אויף דיני תורות.
חברים היינט צו טאגס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' יחיאל יצחק גליק איז דער מנהל און ספרא דדיינא. ער האט איבער גענומען פון ר' יודל גרובער, און פאר ר' יודל איז געווען ר' שבתי מרדכי בערקאוויטש.
הרב מענדל זילבער איז דער אב"ד, ער פירט אן דעם בית דין און די דיני תורות.
דער וועד הכשרות באשטייט פון
- ר' הלל וויינבערגער סערדאהעלער רב, וואוינט אין מאונט קיסקא,
- ר' אברהם יושע העשיל ביק מעזשעביזשער רב פון בארא פארק,
און
- ר' יצחק אייזיק אייכנשטיין דער גאלאנטער רב.


text:
אנדרעי באוקלעיר
אנדרעי בואקלער (מוסטער:שפראך- כר; געבוירן אין מאנטרעאל 14טן אפריל 1966) איז געווען דער פירער פון די פי-קיו פארטיי אין קוויבעק.
באוקלער האט געדינט אלס א מיניסטאר אין די פי-קיו רעגירונג אונטער פרעמיער לוסיען בושארד און האט געווינען די פירערשאפט אין 2005 נאכדעם וואס בערנארד לאנדרעי האט רעזיגנירט אלס פארטיי פירער. באוקלעיר איז ערוועלט געווארן אלס א יונגער פירער וועלכע האט געזאלט אויפפרישן די פארטיי וועלכע איז באטראכט אלס א ווייסע פראנצויזישע בעיבי בומער פארטיי און אריינברענגן פרישע יונגע שטיצע. באוקלעיר האט אבער דערווייל פארפעלט דאס צו טאן ווען זיין פארטיי האט פארלוירן די 2007 וואלן און איז געפאלן צו דריט אונטער די ליבעראלן און די עי-די-קיו.
באוקלעיר איז דער איינציגסטער פאליטישער פארטיי פירער אין צפון אמעריקע וועלכער איז אן אפענער געי.


text:
װיקיפּעדיע:איי אר סי טשענעלס
אין וויקיפעדיע פעלט זיך אויס טשעט צוליב די צוזאמן ארבייט פון די קהילה דעריבער איז די איי.אר.סי. טשענעל געאייגענט פאר זיך דורכשמועסן וועגן די אידישען וויקיפעדיע.
עס איז בעסער אז איר נוצט דעם זעלבן באניצער נאמען פון די וויקיפעדיע.
די גרינגסטע וועג איז צו קליקן די לינק און אריינלייגען אייער באנוצער נאמען, און ביי Channel נעמט wikipedia-yi פון די ליסטע, מיט די לינק ארבייט גוט אידיש.
אויב איר האט נישט קיין איי. אר. סי. קליענט דאן קענט איר אראפלאדירן פון דא, אויב איר נוצט פייערפאקס קענט איר דאנלאדען די Chat Zila add-on, און דאן קליקן אויף דער פריעדיגער לינק.
אדער קענט איר ניצן די זשאווא קליענט http://java.freenode.net דערנאך לייגט אריין אייער באנוצער נאמען אין די Nickname באקס (אבער עס דארף זיין און ענגליש) און wikipedia-yi אין Channel באקס און דרוקט Connect.
פאר רעדן אידיש איז די בעסטע די Chat Zila קליענט, מיט אנדערע קליענט'ס דארפט איר אנשטעלן Hebrew אלעס דער Default שפראך פאר נישט Unicode פראגראם'ס און Regional and Language Options.
איינע פון די תועלתן פונעם טשעט איז צו קענען באשטעטיקן צי הערשן ביי אונדז זאקן פאפעטן.


text:
קוואנטן-מעכאניק
קוואַנטן-מעכאַניק, אויך באקאנט ווי קוואנטן-פיזיק אדער קוואנטן-טעאריע, איז א צווייג פון פיזיק וואס שילדערט מאטעמאטיש די כוואליע-טיילכל דואליזם פון מאטריאל און ענערגיע. די טעאריע האט ווערנער הייזנבערג אנטוויקלט אין 1925. קוואנטן-מעכאניק שילדערט די עוואלוציע פון א פיזישער סיסטעם דורך א מאטעמאטישן סטרוקטור וואס הייסט א כוואליע פונקציע. מען ניצט קוואנטן-מעכאניק פאר אטאמען און עלעמענטארע טיילעכלעך.
שוין פאר 1900 איז מען געווארן געוואר אז קלאסישע מעכאניק האט פראבלעמען ביי געוויסע פענאמענען. ביז מען איז געקומען צו קוואנטן-מעכאניק, וואס האט געשאפן א רעוואלוציע אין דעם פארשטאנד פון פיזיק.
קוואנטן-מעכאניק איז גאנץ אנדערש פון קלאסישער מעכאניק אויך אין דעם אז זי זאגט נישט גענוי וואס וועט פאסירן, נאר די מעגלעכקייט פון א פאסירונג.


text:
מוסר באוועגונג
די מוסר באוועגונג איז א באוועגונג וואס איז געגרינדעט געווארן אין מיטן פון די 19טע יאר הונדערט דורך הרב ישראל סאלאנטער אין מזרח אייראפע. די ציל פון דעם באוועגונג איז געווען צו אויפטון אויף א גרויסן פארנעם אין דעם ענין פון זיך אויסארבייטען די מידות. הרב סאלאנטער האט פארשפרייט די לערע פון מוסר צווישן די המון-עם. זיינע תלמידים האבן בעיקר פארשפרייט מוסר אין די ליטווישע ישיבות, און האבן אפילו אויפגעשטעלט אייגענע מוסר ישיבות. די "בעלי המוסר" דינען היינט צו טאגס אלס משגיחים אין די ליטווישע ישיבות, ווי צום ביישפיל הרב דן סגל אדער הרב מתתיהו סאלאמאן.
אינהאַלט
יסודות און עיקרים פון דער באוועגונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מוסר באַוועגונג איז אנטשטאנען צוליב דעם וואָס זי האט געזען אז דער אריגאנאלער יידישקייט ווערט פארקלענערט און מען נויגט אפ דערפון. דער מוסר באַוועגונג זעט אין יידישקייט א לערע וועלכע ארבייט אויס דעם מענטש אין אלע אספעקטן פון לעבן: אין די יידישע גלויבן און אין דעם דערקענונג פון גאָט, וועלט-קוק און טראַכט, כאראקטערן און מידות, און דאס געשטעל פון געזעץ און יושר. פאקטיש אָבער, איז די המון-עם'ס פאַרהעלטעניש צו יידישקייַט געווען ווי אַ ריטואלע רעליגיע, וואס שטייט אויף א באשטימטער צאל מצוות און עבירות. לויט די לערע פון דעם באוועגונג זענען שטיקער תורה וועלכע אנבאלאנגט דעם מענטשענ'ס זיך אויסאיידעלען און דאס באנעמונג פון א מענטש צו זיין פריינט פארגעסן געווארן.
די מוסר באוועגונג איז נאך א באוועגונג אין כלל ישראל, וועלכער קומט נאך אסאך באוועגונגען וועלכע האבן געוואלט אריינברענגען א פנימיות אין יידישקייט, ווי די קבלה באוועגונג, וועלכער איז געגרינדעט געווארן דורך רבי יצחק סגי נהור, דער רמב"ן, און שפעטער דער אר"י און דער רמ"ק, אדער די חסידות באוועגונג וועלכער איז געגרינדעט געווארן דורך דער בעל שם טוב, דער מעזריטשער מגיד און ר' שניאור זלמן פון לאדי.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די הונטערגרונד פון דעם באוועגונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרינדער פון דעם באוועגונג ר' ישראל סאלאנטער, האט אנגעהאנגען זיין מהלך אין מוסר אין זיין רבי'ן ר' יוסף זונדל פון סאלאנט וועלכער איז געווען א תלמיד פון ר' חיים פון וואלאזשין. עס זענען דא וואס טענה'ן אבער אז דעם באוועגונג האט סאלאנטער געגרינדעט אלץ א אפענטפער צו השכלה און חסידות.
דער ערשטער דור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' ישראל סאלאנטער, האט אין קאוונע צוזאם גענומען ארום זיך תלמידים און האט מיט זיי געלערנט מוסר. ער האט געלערנט מיט זיי פון מוסר ספרים, אבער ער האט אויך גע'טענה'ט אז כדי צו קענען מקיים זיין ווי עס באדארף צו זיין די מצוות וועלכע מענטשן זענען מזלזל דערין, ווי מצוות שבין אדם לחבירו, מוז א מענטש זיך פארטיפן אין זיינע "טינקעלע כוחות" (א טערמין וועלכער איז ווי עס זעט אויס גענומען געווארן פון אימאנועל קאנט). די וועג וויאזוי דאס צו טון איז לויט סאלאנטער, לערנען מוסר מיט אן איבערראשונג, א "התפעלות". נאך א פראקטיק וועלכער ר' ישראל האט איינגעפירט איז געווען די "מוסר הייזער" וועלכע זענען געווען אוועקגעשטעלט אויף די מטרה פון לערנען מוסר מיט א התפעלות.
דער צווייטער דור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם צווייטען דור זענן אויפגעשטעלט געווארן אפאר שטרוימען אין דעם מוסר באוועגונג דורך ר' ישראל'ס תלמידים:
- דער שטרוים פון "דער אלטער פון קעלם", ר' שמחה זיסל זיו, האט זיך אויסגעצייכנט מיט א שטרענגען חינוך, א פארלאנג פאר ארדער, ריינקייט און שטרענגער זעלבסט-דיסציפלין.
- דער שטרוים פון "דער אלטער פון סלאבאדקע", ר' נתן צבי פינקל, וועלכע האט געלייגט א דגוש אויף אפעלירן צום שכל און צום באוואוסטזיין. אין ראם פון דעם האט דער אלטער ארויסגעברענגט דעם וויכטיקייט פון "דאס גרוויסקייט פון א מענטש" (גדלות האדם) - - אז דער מענטש איז אפילו גרעסער ווי מלאכים, און ער דארף זיך דעריבער פירן ווי עס פאסט. אין סלאבאדקע האט מען דעריבער געמאכט זיכער זיך צו קליידן מיט א אייראפעאישער מאדערנער קליידונג.
- דער שטרוים פון "דער אלטער פון נאווארדאק", ר' יוסף יוזל האראוויץ, וואס האט געהאלטן פונקט פארקערט ווי די קעלמער און סלאבאדקער שטרוים, און האט געהאלטן אז א מענטש דארף וויסן דאס אייגענע נידריקייט (שפלות האדם). אין זיין ספר "מדרגת האדם" צייגט דער אלטער ווי נידריג דער מענטש איז און וויאזוי ער איז פיל מיט "נגיעות", דאס הייסט פריוואטע אינטערעסן וועלכער האלטן אים צוריק פון צוקומען צו דער אמת. דערפאר האט די שטרוים דלייגט א גדוש אויף צוברעכן די מידות און דערנידערן דעם מענטש, אריינגערעכנט דורך עקסטרעמע און מאדנע אקטן.
קעגנשאפט צו די באוועגונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס אריינברענגן אנדערע לערעס אין ישיבה אחוץ גמרא, האט זיך אנגעשטויסן אין א שארפע קעגנערשאפט. די מחלוקת ארום די מוסר באוועגונג האט זיך געצויגן יארן לאנג, און האט צוטיילט די ליטווישע רבנישע וועלט אין צוויי.
ר' דב כץ, פון די תלמידים פון דער אלטער פון סלאבאדקע, (ר' נתן צבי פינקל) האט ארויסגעגבן א ספר ווי ער ערקלערט די מוסר קאנטראווערסיע. די קאנטראווערסיע האט געהאט צוויי שטאפלען. דער ערשטער שטאפל, וואס איז פארגעקומען אין די ענדע פון די 18טע יארהונדערט, איז געעוען פון א פאליטישען שטייגער - א שארפער געשלעג איבער דאס אריינברענגען די מוסר לערע אין די ישיבות. די צווייטע שטאפל איז געקומען שפעטער און איז געווען אויף א אינטעלעקטואלע שטייגער - דאס קעגנערשאפט צו מוסר דורך אזעלכע חשוב'ע רבנים ווי דער חזון איש און בריסקער רב.
היינט איז שוין נישט דא קיין געפעכט. אין כמעט אלע ליטווישע ישיבות איז דא א מוסר סדר (חוץ אין די בריסקע ישיבות).אבער די ריכטיגע אנהענגערס פון די מוסר באוועגונג וואלטן זיך נישט באגנוגט מיט דעם, און וואלטן פארלאנגט אן ערנסטערע באשעפטונגונג מיט מוסר.
גרונט טערמינען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- טאפענדע אמונה/אמונה חושית - האבן אזא שטארקע אמונה אזש מען שפירט דאס ממש מיט די חושים.
- מדרגה - א הויעכע שטאפל אין רוחניות.
- בעל מדרגה - א מענטש וועלכער געםינט זיך אויף א הויעכע שטאפל אין רוחניות.
- תיקון המידות - אויסארבייטן די כאראקטער.
- הרגש - א געפיל אויפכאפנדיג א געדאנק וועלכער ליגט באהאלטן אין א פסוק אדער א מאמר חז"ל.
- התפעלות - ווערן איבערראשט פון דאס לערנען מוסר.
- שטייגען/עלייה - גיין פאראויס אין רוחניות.
- ירידה - גיין אויף צוריק אין רוחניות.
- כוחות בהירים - באוואוסטזיין
- כוחות כהים - פון אונטערן באוואוסטזיין.
- מבהיל - דערציטערט די מחשבה און די געפיל אזש עס קען ברענגן צו א טויש אין כאראקטער.
- מחייב - עפעס וואס פארלאנגט פון דעם מענטש צו גיין פאראויס אין רוחניות.
- מידה - א קוואליטעט פון דעם כאראקטער..
- נגיעה - אן אינטערעסע אדער א תאווה וואס איז גורם נישט צו זיין אביעקטיוו.
- ציור - זיך אויס'משל'ן א מצב אדער א געשעעניש.
- קבלה - זיך אינטערנעמען עפעס אויסצופירן אדער זיך צוריקצוהאלטן.
- קניין - א איינגעהאנגעלטע קוואליטעט.
- תביעה - דאס פאדערן צו גיין פאראויס אין רוחניות.
- מוסר סדר - א באשטימטע צייט וועלכער איז געווידמעט צו לערנען מוסר.
- שמועס/שיחה - א רעדע ווי מען רעדט ארום אויף א מוסר געדאנק.
- משגיח - דער וואס איז געשטעלט אויף מוסר אין א ישיבה.
- אלול - דער לעצטער חודש פון יאר, וועלכער ווערט געווידמעט זיך אנצוגרייטן צו די ימים נוראים.
צענטראלע פיגורען אין די מוסר באוועגונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די גרינדער
- ר' יוסף זונדל סאלאנטער, ר' ישראל סאלאנטער'ס רבי
- ר' ישראל סאלאנטער, דער גרינדער
- צווייטע דור
- ר' שמחה זיסל זיו, "דער אלטער פון קעלם"
- ר' אברהם שענקער
- ר' יצחק בלאזער
- ר' נפתלי אמסטערדאם
- ר' אליעזר גארדאן פון טעלז
- ר' נתן צבי פינקל, "דער אלטער פון סלאבאדקע"
- ר' יוסף יוזל האראוויץ, "דער אלטער פון נאווארדהאק"
- דריטער דור
- ר' אברהם אליהו קאפלאן
- ר' ירוחם לייבאוויץ פון מיר
- ר' נפתלי טראפ
- ר' יוסף יהודה לייב בלאך
- ר' אליהו לאפיאן


text:
פייער-געווער
דאס פֿײַער-געווער איז א קעמפֿן מיטל וואס ארבעט דורך שיסן קוילן אדער געשטויסט מיט אויפרייס-מאטעריאל (ווי למשל פולווער) אדער דורך א מעכאנישן מיטל (ווי לופט-דרוק). די ערשטע פייער-געווער האט מען דערפינדן אין כינע אינעם 13סטן יארהונדערט.
קליינע פייער-געווער וואס איין מענטש טראגט אליין רופט מען "קליינע געווער", ספעציעל אין דער מיליטער וואס ניצט אויך שווערע געווער. ווי מארטערן און קאנאנען.
פונדעראנדער זייט, זענען ראקעטן און מיסלן וואס זענען נישט פייער-געווער ווייל זיי האבן אייגענע באוועגונג-קראפט און ווערן נישט געשאסן.


text:
הארטער דיסק
אַ האַרטער דיסק איז א קאמפיוטער באשטאנדטייל וואס איז באשטימט צו היטן אין איר דאטן (ווי פראגראמען און פארשיידענע אנדערע איינצלאיטן). א הארטער דיסק קען אנטהאלטן גרויסע טיילן פון דאטן אין פארגלייך מיט אנדערע זיכרונות, אבער פון דער צווייטער זייט ארבעט ער למשל 10,000 מאל פאמעלעכער ווי דער RAM זיכרון.
דער הארטער דיסק איז א ניט-אויסוועפיקע מעכאנישע זיכרון מיטל וואס דערלאזט איינשפרייכלען די דאטן בקביעותדיק (אנדערש איז למשל דער RAM זיכרון וואס איז יא אויסוועפיק, און ער פארלירט די דאטן גלייך ווען מען האקט אים אפ פון דער עלעקטריע).
די מאסן פון זיין געהאלט רעכנט זיך אין ביטן לויטן ביינערי צאל.


text:
העברעאיש
העברעיִש (עברית) איז אַ סעמיטישע שפּראַך. דאָס מאָדערנע העברעיִש (עברית ישראלית) איז באַזירט הױפּטזעכלעך אױף לשון קודש און פֿאַרצײַטישן אראמיש, מיט אַנטלײַונגען פֿון נישט-סעמיטישע שפּראַכן און עטלעכע ענדערונגען אין גראַמאַטיק. דאָס העברעיִש איז נײַ-געשאַפֿן געװאָרן װי אַ רײדשפּראַך אינעם סוף פֿון 19טן יאָרהונדערט ביז אָנהײב פֿונעם 20טן יאָרהונדערט דורך אליעזר בן יהודה. די אָפֿיציעלע הברה איז באַזירט אױף דער ספרדישער טראַדיציע.
תקופות פון דער שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די העברעישע שפראך באשטייט פון 4 גרונד-תקופות:
- עברית מקראית (אויף יידיש: לשון קודש) - די ערשטע העברעישע דיאלעקט וואס מיר קענען, איז לשון התנ"ך. גערעדט אין ארץ ישראל פון ב'תק"ס ביז ג'ק"ס.
- לשון חז"ל - דער דיאלעקט האט מען גענוצט צווישן דער ערשטער יארהונדערט צום פינפטן יארהונדערט (לויט די קריסטלעכע צייט-רעכנונג). דער אונטערשייד צווישן זיי, ווערט שוין געבריינגט פון די חז"ל: "לשון תורה לעצמה, לשון חכמים לעצמה" (עבודה זרה נ"ח:). לשון חז"ל איז געווירקט געווארן פון אנדערע שפראכן, איבער הויפט פון אראמיש.
- מיטל עלטער - אין די תקופה האט מען נישט גערעדט העברעיש אלס מאמע לשון, אבער מען האט איר גענוצט צו שרייבן דיכטונגען און ליטעראטור. ווי אלעזר הקליר, ר' סעדיה גאון, רש"י, אבן עזרא א.א.וו. גענוצט פון יאר ג'שס"ו ביז ה'ס"ו.
- 4. העברית החדשה - די אויפלעבונג פון דער העברעישער שפראך נאך וואס מען האט זי נישט גערעדט זינט דעם צווייטן יארהונדערט האט געגרינדעט אליעזר בן יהודה אין יאר תר"ם. די נייע העברעיש איז געמישט פון אלערליי תקופות פון דער העברעישער שפראך. און היינט ווערט זי אויך געווירקט פון דער ענגלישער שפראך. לויט א געזעץ אין ישראל איז די אקאדעמיע פאר דער העברעישער שפראך פאראנטווארטלעך אויפן אויסלייג פון ווערטער אין העברעיש און שאפט נייע ווערטער.
א דיכטונג פון אלעזר הקאליר פֿון דעם מיטל-אַלטער אויף פורים:
- אָץ קוֹצֵץ בֶּן קוֹצֵץ / קְצוּצַי לְקַצֵּץ
- בְּדִבּוּר מְפוֹצֵץ / רְצוּצַי לְרַצֵּץ
- לֵץ בְּבוֹא לְלוֹצֵץ / פֻּלַּץ וְנִתְלוֹצֵץ
- כְּעָץ מְחַצְּצִים לְחַצֵּץ / כְּנֵץ עַל צִפּוֹר לְנַצֵּץ
שטאפלען אין דער שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זיינען דא פיר סארטן שטאפלען אין דער שפראך:
- מליצית - דאס איז גאר א הויכע העברעיש וואס שטאמט פון די גאר אלטע העברעיש פון תנ"ך'ס צייטן. מען נוצט איר נאר ביים שרייבן ליטעראטור און דיכטונגען.
- תקנית - דאס איז אן הויכע אקאדעמישע העברעיש וואס נאר די בערימטע אדער בעסערע מענטשן רעדן איר, אויך ביי די ישראלישע נייעס רעדט מען מיט דיזעס אויסדרוק.
- מדוברת - דאס איז די אלגעמיינע העברעישע שפראך, וואס עס איז נישט אימער געהיטן לויט די העברעישע געזעצן.
- סלענג (אדער שפת רחוב) - דאס איז א פראסטע שפראך וואס ווערט גערעדט דורך פראסטע מענטשן, אדער אין פראסטע פלעצער און צייטן.
קנאים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי די קנאים און אנטי ציוניסטישע קרייזן (ווי סאטמאר, נטורי קרתא, תולדות אהרן אא"וו) איז דא א איסור צו רעדן העברעיש.


text:
סטיווען ספילבערג
סטיווען ספילבערג (געב' 18טן דעצעמבער 1946) איז א אידישער רעזשיסאר, פילם פראדוצירער און א ביליאנער.
ער ווערט פארעכענט אלס דער פאפולערסטער פראדוצירער.[1]
זיין יידישע נאמען איז שמואל שפילבערג, ער איז געבוירן צו יידישע עלטערן, שנת תש"ז, אין סינסינעטי, אהאיא.
איינע פון די בעסטע פילמען, פונעם האלאקאסט, איז א פראדוקציע פון סטיוון, מיטן נאמען שינדלערס ליסטע, אויף ענגליש.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ The cinema of Steven Spielberg: Empire of light. Nigel Morris. Wallflower Press. 2007


text:
בירגערמייסטער
בירגערמײַסטער אדער מעיאָר (ענגליש: mayor, העברעיִש: ראש העיר) איז דער וואס שטייט אין שפיץ פון דער מוניציפאליטעט וואס איז פאראנטווארטלעך אויף אלע שטאטישע אגענטורן - פאליציי, פייערלעשער, סאבוויי אא"וו.
אין מדינת ישראל ווערט יעדע 5 יאר איינגעארדנט וואלן אין יעדער שטאט ווער זאל זיין דער קומענדיקער בירגערמייסטער.
(אין ניו יארק סיטי פלעגט דאס זיין דער אידישער ביליאנער מייקל בלומבערג. יעצט איז ביל די בלאזיא דער בירגערמייסטער.)
אין אסאך שטעט אין ענגלאנד איז דער בירגערמייסטער נישט קיין פירער פון דער מוניציפאליטער נאר דאס איז א צערעמאנישער טיטל.


text:
שווארצע לאך
אַ שווארצע לאך איז אַן אביעקט אין דער קאסמאס, וואס האט גאר א שטארקן כח המשיכה, און ציט צו זיך אלעס. אפילו ליכט ווערט צו איר געצויגן אויף א פאל וואס די ליכט קען נישט אנטלויפן פון דעם שווארצן לאך. ווייל די שנעלקייט פונעם לאך איז מער געשווינדער ווי די ליכט.
דער ערשטער וואס האט ארויפגענומען אין זיין געדאנק, אז עס קען זיין אין דער קאסמאס אזא שווערער מאסיווישער קערפער, איז געווען דער ענגלישער געאלאג, 'דזשאן מיטשעל', אינעם יאר 1783. אויך האט דאס דער מאטעמאטיקער פיער סימאן לאפלאס אנטפלעקט, אינעם יאר 1796, נישט וויסנדיק אז דזשאן מיטשעל האט דאס שוין געהאט געדעקט.
ביזן 20סטן י"ה איז דער געדאנק נישט געווען גאר אנגענומען, צוליב דעם וואס דאן האט מען געקלערט אז ליכט האט נישט קיין מאסע און קען נישט ווערן דערצויגן דורך א כח משיכה. אבער נאך וואס אלבערט איינשטיין האט ערפינדן די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט אינעם יאר 1915, וואס ערקלערט אז די ליכט ווערט יא באיינפלוסט פון דער כח המשיכה, און איר שנעלקייט פארענדערט זיך לויט דער כח המשיכה, ד"ה אז די ליכט איז יא צוזאמגענומען פון טיילעכלעך און עס איז יא א מאסע, האט א דייטשער פיזיקער 'קארל שווארצשילד' אנטפלעקט, אז עס קען יא עקזיסטירן א שווארצע לאך פונעם פיזישן פונקט.
כאטש אינוועניג איז עס נישט זעבאר, קען מען דאך ארויסדרינגען דאס עקזיסטענץ פון א שווארצער לאך דורך איר אינטעראקציע מיט אנדער מאטעריע און מיט ליכט און אנדער עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג.


text:
מיידזשי רעסטאראציע
די מיידזשי רעסטאַראציע (יאפאניש: 明治維新) איז געווען א סעריע פון געשעענישן און פראצעסן אין דער היסטאריע פון יאפאן, וואס האבן פאסירט אין און נאך 1868, וואס זייער ציל איז געווען צוריקצוקערן די הערשאפט איבערן לאנד צום יאפאנישן קייסער. די רעסטאראציע האט גורם געווען ברייטע ענדערונגען אין דעם פאליטיק פון יאפאן און אין דער סאציאלער סטרוקטור פונעם לאנד, וואס האט אנגעוויזן דעם סוף פון דער עדא תקופה און דעם אנהייב פון דער מיידזשי תקופה.
היסטארישער הינטערגרונט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייט דעם אנהייב פונעם 17טן יארהונדערט האט יאפאן אנגענומען א פאליטיק פון איזאלאציע פון דער וועלט, וואס האט באקומען דעם נאמען "סאַקאקו" (לאנד אין קייטן). פרעמדע בירגער זענען נישט געווען דערלויבט אריינקומען אין יאפאן, אחוץ האלענדישע סוחרים, וואס זענען באגרענעצט גאווארן צום קינסטלעכן אינזל דעזשימא לעבן נאגאסאקי. דאך, אינעם 19טן יארהונדערט האבן אנגעהויבן די מערבדיקע גרויסמאכטן צו אינטרעסירן זיך מער און מער אין יאפאן, און שיפן פון די רוסלענדישע, אמעריקאנישע און בריטישע אימפעריעס האבן אנגעהויבן באזוכן די יאפאנישע פארטן.
ווירקונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מיידזשי רעסטאראציע האט פארגיכערט די אינדוסטריאליזאציע פון יאפאן, ביז אין 1905 איז יאפאן געווארן א מיליטערישע מאכט.