text:
דער פייער
(נישט דער מוח)
דער שוואכער מענטש
לאמיר זיך נישט לאזן נארן! דער מענטש איז א שוואכער בעל-חי, צוקלאפטע צובראכענע ציין מיט גאר שוואכע נעגל. ווער רעדט נאך פון די מוסקלען... דאס איז סתם א לצנות. אין א געפעכט מיט אן אקס אדער א בער, וועט דער מענטש פארלירן מיט א נאק-אוט! אפילו מיט א מאלפע – אין וועמען דער מענטש ענדלט אזוי שטארק, וועט זיך דער מענטש נישט קענען פארמעסטן, איין קנאק פון דער מאלפע און דער מענטש איז דערנאך.
ריכטיג, עס זענען פארהאן בעלי-חיים וואס זענען פיל שוואכער פון מענטשן, אבער געווענליך איז דאס די רעדע פון קלענערע בעלי-חיים, וואס זענען נאטורליך אויך פיזיש שוואכער. בעלי-חיים וואס זענען אין דער זעלבער גרויס פון דער מענטש, אדער אפילו עטוואס קלענער, זענען געווענליך פיל שטערקער פון דער מענטש.
אין אנדערע ווערטער: אין פיזישע שטארקקייט געפינט זיך דער מענטש, אויפן בעסטן פאל ערגעץ אינצווישן די בעלי-חיים, און מעגליך צווישן די שוואכערע העלפט פון אלע בעלי-חיים.
די סיבה פארוואס דאס איז אזוי, איז וויבאלד דער גרויסער מוח פון דער מענטש, נעמט אויף פיל ענערגיע און שעפט פון אים אויס דעם גאנצן כח. דערפאר איז זי אזוי שוואך און אומבאהאלפן.
דער פארפירענער מלך
אצינד שטעלט זיך די פראגע:
ווי אזוי האט דאס פאסירט, אז דער מענטש – טראץ זיין שוואכקייט, האט באוויזן אויפצוהייבן איר קאפ און זיך ארויפדראפען צום שפיץ פון אלע בעלי-חיים, ווערנדיג דער קעניג פון דער בריאה, ער באווייזט צו פאנגען ריזיגע און שטארקע בעלי-חיים און דאן הערשן אויף זיי, זיי אריינלייגן אין טור-גארטנס און טון מיט זיי וואס ער וויל נאר.
ווי אזוי טוט דאס דער מענטש? – ער איז דאך נישט פון די שטארקע בעלי-חיים, ער וואלט דאך געדארפט ליגן אונטערן טיש און ציטערן פון די גרויסע און שטארקע חיות וואס געפינען זיך אויף דער וועלט? - ווי אזוי האט זיך דער מענטש ארויפגעדראפעט אויף די אויבערשטע פון שטייסל און איז געווארן דער באלעבאס איבער די וועלט, פלאנצנדיג וואו ער וויל און טון אין די וועלט וואס אימער אים געפעלט?
דער סברה וואלט געזאגט פונקט פארקערט, אז דער מעכטיגער לייב זאל הערשן אויף די בריאה, פאנגען אנדערע בעלי-חיים, ווי אויך מענטשן, און הערשן אויף אלעס און אלעמען. ווי אזוי האט דאס דווקא דער שוואכער מענטש באוויזן?
א נארמאלער רעכטדענקיגער מענטש וועט דערויף ענטפערן, אז דאס האבן מיר צו פארדאנקען אונזער גרויסער און קלוגער מוח וואס מיר מענטשעלעך פארמאגן. א דאנק אונזער מוח און אונזער קלוגשאפט, האבן מיר די שכל צו טראכטן און קלערן ווי אזוי זיך אן עצה צו געבן מיט די גרעסערע בעלי-חיים און מיט די גאנצע וועלט. דאס האט אונז ארויפגעדראפעט אויף דער מזרח פון דער וועלט, ביז מיר קענען רעאגירן און באלבאטעווען אויף די גאנצע וועלט און טון מיט די בריאה וואס אונז געפעלט.
אבער איז דאס טאקע ריכטיג? – איז דער גרויסער מוח און אונזערע טאלאנטן, דאס וואס האט אונז צוגעברענגט אויבן-אן? - נישט אזוי זיכער! – מיר האבן א גאנצע טוץ פון קושיות און סתירות, וואס פרעגט אפ דער טעאריע. מעגליך אז דאס איז נישט דער ריכטיגער ענטפער צו דער פראגע.
א קלוגער שוואכלונג
מיט לאנגע ווייטע יארן צוריק, האט געלעבט אויף די וועלט די 'הומו-אביליס' און 'הומו ארקאטאס' (אנדערע סארט מענטשן וואס האבן עקזיסטירט אין די ווייטע פארגאנגענהייט). זיי האבן פארמאגט א גרויסן מוח, נאך גרעסער פון דער היינטיגער מענטש – דער 'הומו סאפיינס'. שוין דעמאלס האבן זיי באוויזן צו פאבריצירן טעפ און אנדערע כלים, זיי האבן פארמאגט א גוטע קאמיוניקאציע צווישן זיך.
קלערט איר אז מיט זייער קלוגשאפט האבן זיי געהאקט א חיים טובים? – עה, לא מיניה ולא מקצתיה. זיי האבן שטענדיג געלעבט אין א פחד פון אנדערע בעלי-חיים, שוין אפגערעדט אז זיי האבן זיך נישט דערוואגט צו פאנגען פון די גרויסע און שטארקע בעלי-חיים. זיי פלעגן זיך שפייזן פון געוואוקסן, פאנגען קלענערע און שוואכערע חיות, אדער פלעגן זיי אויפעסן די שיריים פון די נבלות וואס די חיות האבן איבערגעלאזט.
די הומו-אביליס פלעגן נוצן זיינע קלוגע טאלאנטן, צו פראדוצירן העק פון שטיין. וואס פלעגן זיי טון מיט די העק? – זיי פלעגן אויסהאקן די מוח-ביינער פון אנדערע בעלי-חיים. אין אנדערע ווערטער: נאך וואס דער לייב האט אויפגעגעסן די נבלה און אנדערע בעלי-חיים האבן זיך דערקוויקט מיט די שיריים פון דעם לייב, הערשט דאן איז געקומען דער קליינער מענטשעלע, מיט זיין העקל וואס ער האט אויסגעטראפן מיט זיין קלוגן מוח, דערמיט האט ער אויסגעהאקט דער מוח-ביין און אויפגעגעסן די פלייש פון אינעווייניג.
א געוואונס פון קלוגשאפט!
נאכמער; אפילו אונזער מענטש – דער הומו סאפיינס, געפינט זיך שוין מיליאנען יארן אויפן כדור הארץ, אבער במשך לאנגע יארן נישט באוויזן זיך צו צעשפרייטן די הענט אזוי ווי היינט. נישט שטענדיג איז דער מענטש געשטאנען אין שפיץ פון אלע בעלי-חיים און געקענט פאנגען פון זיי וויפיל עס האט זיך זיי געגליסט.
ביז מיט פיר-הונדערט-טויזנט יאר צוריק, איז דער מענטש געווען א יצור וואס האט מורא געהאט ארויסצושטעקן דעם נעזל פון איר לעכל. ער האט פשוט געציטערט פון אנדערע בעלי-חיים.
הערשט מיט פיר-הונדערט-טויזנט יאר צוריק, געפינען מיר שוין אז דער מענטש האט זיך א ריק געגעבן און אנגעהויבן צו פאנגען גרעסערע חיות פון אים, אבער אפילו דעמאלס איז דאס צוגעגאנגען מיט פחד פחדים, ער איז נאך דעמאלס נישט געווען דער שטארקער מענטש וואס מיר קענען היינט. עס האט גענומען אסאך צייט ביז דער מענטש איז געווארן דער פולקאמער באלעבאס איבער די חיות און געהאט די מעגליכקייט צו פאנגען יעדע סארט בעל-חי.
דאס האט פאסירט הערשט מיט הונדערט-טויזנט יאר צוריק, ווען דער מענטש איז געווארן "דער מאכטפולסטער בעל-חי אויף דער וועלט". ביז דעמאלס איז ער גארנישט ווערד געווען.
אין אנדערע ווערטער: מיליאנען יארן האט דער מענטש געלעבט אויף דער וועלט, און טראץ זיין גרויסן מוח, האט ער שטענדיג געלעבט אין פחד און שרעק, און שטענדיג מורא געהאט פון גרעסערע און שטערקערע בעלי-חיים וואס פלעגן פון זיי פאנגען און עסן. דער גרויסער מוח פון דער מענטש האט אים גארנישט געהאלפן און עס האט אים גארנישט צוגעגעבן.
אלזא, נישט דער גרויסער מוח פון דער מענטש, האט אים געברענגט זיין גליק.
דעמאלס וואס יא? – וואס האט גורם געווען אז דער מענטש זאל אנגעקומען צו דער שפיץ פון די בעלי-חיים, צו קענען פאנגען און עסן פון זיי, וויפיל עס לאזט זיך נאר?
דער וועלט - פייערלאז
איין ענטפער איז פארהאן דערויף.
פייער!
אונטער מעכטיגע מאכטפולקייט איז צו פארדאנקען דעם פייער וואס דער אויבערשטער האט באשאפן. אן פייער וואלטן מיר געווען קאפוט, גארנישט.
מיר זענען אבער אזוי צוגעוואוינט צו דער פייער, אז מיר באגרייפן גארנישט ווי אזוי אונזער לעבן וואלט אויסגעקוקט אן פייער.
שטעלט אייך אפ א וויילע, פארלעשט אייער סעלפאן, פארמאכט אייערע אויגן אויף א צען מינוט און שטעלט אייך פאר ווי אזוי דער וועלט וואלט אויסגעקוקט אן קיין פייער. ווי אזוי וואלט אייער לעבן אויסגעקוקט?! – עס וואלט נישט געווען קיין הייצונג, ליכט, ווארעם-וואסער און געקעכץ... א מענטש וואלט נישט געקענט עקזיסטירן אין די נאכט-שעות און וואלט זיך געמוזט געפינען פארשפארט ביז די ליכטיגקייט שיינט אויף. די שיינע הייזער וואלטן נישט עקזיסטירט, מען וואלט געוואוינט אין היילן, אן קיין ליכטיגקייט, געגעסן רויע עסן, קיין געווער, מיר וואלטן זיך טאקע געפארכטן פון די בייזע חיות אינדרויסן.
אזוי איז טאקע געווען ביז דריי-הונדערט-טויזנט יאר צוריק, ווען דער מענטש האט רעאליזירט דער כח און וויכטיגקייט פון פייער.
באמת דארפן מיר דאנקען יעדן טאג דעם בורא-עולם אויף די הפלא'דיגע בריאה פון פייער. דאס גיבט אונז א פיל שטערקערע באקוועמליכקייט אויף די וועלט, און ווארשיינליך אונזער גאנצער כח העכער אנדערע בעלי-חיים און אונזער שליטה אויף די וועלט. די גאנצע היינטיגע טעכנעלאגיע איז בלויז צו פארדאנקען די פייער.
דער שר-האש
ביז לאנגע יארן צוריק, האבן מענטשן נישט באגריפן די וויכטיגקייט פון פייער און נישט געהאט די השגה ווי אזוי מען מאניפילירט פייער פאר זייער טובה. מענטשן האבן געלעבט אין די היילן, דארט האבן זיי זיך באשיצט פון די פראסטיגע קעלט וואס האט געהערשט ביינאכט, זיי האבן זיך נישט דערוואגט ארויסצוקומען אונטערן הימל, אויס מורא פון די טונקלקייט און די שעדליכע בעלי-חיים וואס דרייען זיך ארום אין די נעכט, דאס איז שוין אויסער די דרויסנדיגע קעלט וואס די מענטשן האבן נישט געקענט דערהייבן.
דער מענטש פלעגט דעריבער זיך באהאלטן אין די נעכט, און בלויז בייטאג פלעגט זי ארויסקומען פון די היילן, קלויבן פרוכט און גרינצייג, פאנגען קלענערע חיות און שפייזן דערמיט זיינע קינדער (רויערהייט). ווי נאר די נאכט האט זיך אונטערגעריקט, האבן זיך די מענטשן צוריקגעקערט צו זייערע היילן, ביז דער פרימארגן וועט אויפשיינען.
הערשט מיט צוויי/דריי-הונדערט-טויזנט יאר צוריק, האט דער מענטש אנגעהויבן באגרייפן, אז מיט פייער קען מען טון פארשידענע פונקציעס און דאס קען ארויסהעלפן פאר דאס מענטשליכע לעבן.
דער תועלת פון פייער איז פילפארביג:
1. מען קען זיך דערמיט אנווארעמען אפילו מען געפינט זיך אינדרויסן, אפילו בייטאג, אפילו אין די היילן און וואו אימער. ביז דעמאלס האט א מענטש נישט געוואוסט פון אזא סארט מציאות, אצינד האט דער מענטש אויסגעטראפן א מיטל ווי אזוי מען קען זיך דערווארעמען פון די ביטערע פרעסטן וואס הערשן אינדרויסן.
2. ליכטיגקייט: דער מענטש האט אנגעהויבן פארשטיין אז פייער קען ליכטיג מאכן דעם גאנצן ארום און ערמעגליכן דאס ארומגיין אין די טונקלקייט פון די נאכט. עס איז צוגעקומען א שטיק חיות אין דאס לעבן פון דער מענטש, ער קען עקזיסטירן און זיך ארומדרייען ביינאכט, טראץ דער טונקלקייט אינדרויסן.
3. פייער קען אויך גענוצט ווערן אלס וואפן קעגן אנדערע שרעקעדיגע בעלי-חיים וואס זענען א סכנה פאר די מענטשהייט. אצינד האט שוין דער מענטש פארמאגט א וואפן קעגן בעלי-חיים און ער האט שוין ווייניגער געדארפט מורא האבן פאר די שרעקעדיגע חיות, וואס דראען אים צו פארצוקן.
דער באנוץ פון פייער האט געטוישט דעם גאנצן אידענטיטעט פון דער מענטש. עס איז געווארן אן אנדערער מענטש, דאס איז שוין מער נישט געווען קיין טאג בעל-חי, וואס באהאלט זיך ביינאכט אין די היילן. דער מענטש האט אנגעהויבן צו קענען לעבן אינדרויסן אויך ביינאכט, זיך באנוצנדיג מיטן פייער זיך צו ווארעמען און צו ליכטיג מאכן. אפילו אין די היילן איז דער מצב געווארן לייכטער, ווארעמער און ליכטיגער. שוין אפגערעדט דערפון אז דער מענטש איז געווארן עטוואס פרייער פון די שרעקעדיגע חיות וואס פלעגן אים פארשקלאפן.
הפנים, מיט די פייער איז דער מענטש געווארן אסאך באקוועמער אויף גאט'ס וועלטל. אסאך באקוועמער האבן מיר געשריבן? – א נייער מציאות! – דער מענטש האט אויסגעטראפן דער גן-עדן.
ווען דער מענטש האט אנאליזירט און איינגעזען די טובה וואס די פייער ברענגט אים אויף די וועלט, האט ער אויפגעהויבן זיינע הענט צו הימל און געזאגט: "ברוך אתה ה' אלקנו מלך העולם, בורא מאורי האש".
פייער אין די תורה
קוקנדיג אביסל מיט א תורה'דיגער בליק, פארשטייען מיר די שמחה וואס אדם-הראשון האט געהאט, אויסטרעפנדיג דעם כח פון פייער. מען דארף נעמען אין באטראכט, אז פריער איז אדם-הראשון געווען אין גן-עדן, דארט וואו עס האט אים גארנישט געפעלט. ער איז געווען גרויס און שטארק, זיין גרויסקייט האט ארומגענומען די וועלט. ליכטיגקייט האט ער גענאסן פון דעם אור-הגנוז. ער האט אלעס פארמאגט.
פלוצלינג האט אים דער באשעפער פארטריבן פון גן-עדן, אוועקגענומען די ליכטיגקייט און אים געמאכט קליין און שוואך. אדם האט געציטערט, אצינד איז ער געווען אומבאהאלפן קעגן די אנדערע חיות, ווי אזוי וואלט ער געקענט אנגיין אן קיין ליכטיגקייט און אן פייער?
דאן האט אים דער באשעפער באוויזן דעם פייער, וואס דערמיט האט דאס אים געגעבן קראפט און שטארקקייט קעגן די אנדערע בעלי-חיים, דאס האט אים ליכטיג געמאכט דעם ארום און ער האט שוין געקענט אנגיין אין לעבן.
יעדן מוצאי שבת מאכן מיר די ברכה "בורא מאורי האש". מיר דארפן זיך מתבונן זיין, דאנקען דעם אויבערשטן אויף זיינע חסדים און באגרייפן די געוואלדיגע מתנה וואס דער בורא כל עולמים האט אונז געשאנקען.
פייער אויף א מאסנשטאבליכער פארנעם
מיינט איר אוודאי אז איר באגרייפט שוין דעם כח פון פייער, און וויפיל דאס גיבט צו פארן מענטש? – נישט זיכער. פייער איז פיל מער פון דעם וואס איר קלערט!
מיט בערך צוויי-הונדערט-טויזנט יאר צוריק, האט דער מענטש אנגעהויבן צו באגרייפן דעם פייער. אין אנהויב האט דער מענטש זיך באנוצט מיטן פייער אויף זיינע פריוואטע צוועקן, צו קענען אנגיין מיטן לעבן ביינאכט און זיך ווארעמען דערמיט.
במשך די צייט האבן מענטשן אנגעהויבן איינצוזען אז פייער איז פיל מער מאכטפולער פון דעם. צוביסלעך האט מען זיך אנגעהויבן צו באנוצן מיט פייער, אויף פיל גרעסערע און מאסנשטאבליכע פראיעקטן.
מענטשן האבן אנגעהויבן אפצוברענען גאנצע וועלדער, מיטן ציל צו כאפן די חיות וואס זענען פארכאפט געווארן אין די פייער און זיי נעמען פאר זיך. מען האט אפגעברענט גאנצע שטחים, מיטן ציל צו פארבינדן איין דארף מיטן אנדערן, פאר די באקוועמליכקייט פון דער מענטש, אזוי איז געשאפן געווארן דערפער, שטעט און לענדער.
אפילו אין פריוואטן באנוץ איז דער פייער מער צונוצגעקומען. מענטשן האבן זיך אנגעהויבן צו באנוצן מיט פייער, אויף צו קענען בעסער פראדוצירן זייערע כלים. דורך פייער האט מען פאבריצירט פיל שענערע און בעסערע כלים, וואס האבן ערליך געדינט דעם מענטש.
געקאכטע עסן
און ווי אזוי קען מען פארגעסן; קאכן... מענטשן האבן זיך גענומען קאכן מיט פייער. א גאנצע רייע פון נייע מאכלים זענען אפירגעקומען אויפן מארקעט, און מענטשן האבן זיך געקענט מחיה זיין דערמיט.
איר קענט זיך פארשטעלן ווי אזוי עס האט אויסגעקוקט פון פריער? – מענטשן האבן בלויז געקענט עסן רויע מאכלים, פרוכט און גרינצייג, אדער רויע פלייש... זאל נישט אויסגערעדט זיין. "געקאכטע עסן" איז געווען א חידוש אין די בריאה. מען טאר נישט פארגעסן אז עס זענען פארהאן פיל מאכלים וואס עס איז אוממעגליך צו עסן רויערהייט. איידער מען האט זיך באנוצט מיט פייער, האבן מענטשן נישט געקענט געניסן פון פילע סארט געוואוקסן, א שטייגער ווי ווייץ, רייז, קארן, קארטאפל און נאך.
און מיינט נישט אז דאס איז געווען א מינדערוויכטיגער חידוש. דאס האט געטוישט דער מענטש אויף שטענדיג. דער דיעטע פון דער מענטש האט זיך געטוישט, און דאס האט גורם געווען ערנסטע שינויים אין דאס פיזישע און גייסטישע געבוי פון דער מענטש, באאיינפליסנדיג מיט א שטארקקייט דאס געדאנקענגאנג פון דער מענטש.
עס דארף גענומען ווערן אין באטראכט, אז געקאכטע עסן פארדייעט זיך פיל גרינגער ווי רויע עסן. דער פאקט איז, אז א מענטש קייעט און פארדייעט זיין עסן שנעלער ווי אנדערע בעלי-חיים. די סיבה דערצו איז, אז קאכן פארגרינגערט דעם קייען און פארדייען. מען זאגט אז מאלפעס פארברענגען פינף שעה א טאג מיט קייען עסן, אנדערע בעלי-חיים זענען נישט אנדערש דערמיט. די פייער האט גורם געווען אז מען זאל קענען קאכן עסן און זיך איינשפארן פיל צייט פון קייען און די שוועריגקייטן פון פארדייען די עסן. קאכן איז אויך א געזונטע זאך, דערפאר וואס עס הרג'עט אוועק פיל שלעכטע באקטעריעס פון די רויע עסן.
די קאנצעקווענצן איז געווען זייער קלאר. ביז צוויי-הונדערט-טויזנט יאר צוריק, האבן מענטשן פארמאגט א גרעסערן מאגן, הערשט שפעטער האט דער מאגן פון דער מענטש זיך איינגעצוימט און געווארן קלענער. דאס איז געשען אין די זעלבע עפאכע וואס מען האט זיך אנגעהויבן צו באנוצן מיט פייער. דער שייכות צווישן די צוויי איז שטארק מערקבאר. געקאכטע עסן ברענגט אז דער מענטש זאל נישט מוזן עסן אזויפיל, ער זאל זיך באגיניגן מיט ווייניגער. דאס מאכט אז דער מאגן זאל ווערן מער איינגעצוימט, לאזנדיג מער ענערגיע פאר דער מוח.
אין אנדערע ווערטער מיינט דאס, אז דאס באנוץ פון פייער דורך מענטשן, האט פיל ארויסגעהאלפן פאר דער מוח פון דער מענטש צו ווערן בעסער אנטוויקלט און מעגליך אויך גרעסער. דארפן מיר דעריבער דאנקען דעם אויבערשטן אויפן פייער, וויבאלד דאס האט אונז אומדירעקט גורם געווען צו א געזונטערע מוח.
ברוך אתה ה'... בורא מאורי האש!
דער עלטער פון פייער
אין א זייטיגן נאטוץ, למען הפונקטליכקייט:
עס איז נישט קלאר פונקטליך ווען מענטשן האבן זיך אנגעהויבן צו באנוצן מיט פייער. לויט טייל מיינונגען זענען שוין פארהאן צייכענעס פון פייער דורך מענטשן מיט א מיליאן יאר צוריק, אנדערע עדות זענען פארהאן פאר אכט-הונדערט-טויזנט יאר צוריק, אבער דאס זענען נישט קיין קלארע פאקטן און אפילו אויב דאס זאל זיין ריכטיג, איז דאס נישט געווען קיין רעגלמעסיגע זאך אז מענטשן זאלן זיך באנוצן מיט פייער, ביז פאר צוויי-הונדערט-טויזנט יאר צוריק בערך.
מאניפילירן דעם פייער
עס מוז גענומען ווערן אין באטראכט, אז פיל בעלי-חיים באנוצן זיך מיט די כוחות און ריסארסעס וואס דער אויבערשטער האט באשאפן אויף די וועלט. עס זענען פארהאן וואס באנוצן זיך מיט די ווינט, כוואליעס, די זון און-אזוי-ווייטער. אבער קיין איין בעל-חי קען זיך נישט ארומשפילן דערמיט לויט זיין פארלאנג.
נעמט צום-ביישפיל דער אדלער, ער דערשמעקט וואו עס געפינט זיך הייסע לופט, דארט הויבט ער זיך אויף און ערלויבט אז די הייסע לופט זאל אים אויפהייבן און טראגן. דער אדלער קען אבער נישט פראדוצירן הייסע לופט וואו אימער ער גייט, ער קען בלויז בענעפיטירן פון די ערטער וואו עס איז פארהאן הייסע לופט.
ווידער דער מענטש באנוצט זיך מיט די פייער, נישט בלויז דארט וואו עס איז פארהאן פייער. דער מענטש קען איבעראל פראדוצירן פייער און זיך באנוצן דערמיט. דאס איז די חכמה וואס דער מענטש פארמאגט, און דורכדעם האט ער דערגרייכט דעם שטאפל פון הערשן און זיין העכער אלע בעלי-חיים פון די וועלט.
א דאנק דעם פייער, האט דער מענטש זיך ערווארבן דעם הויכן שטאפל פון זיין דער באלעבאס איבער די וועלט. דורך די פייער האט דער מענטש באקומען דעם כח צו באהערשן אלע סארט בעלי-חיים, אויספלאסטערן פרישע וועגן און שטעגן, בויען בנינים און אויפטון גדולות ונצורות.
מיר דארפן באדאנקען דעם באשעפער פאר די פייער, וואס דורכדעם זענען מיר אנגעקומען אויף דעם שטאפל וואו מיר שטייען אצינד.
דער פייערדיגער מוח
אנדערע חוקרים נעמען דאס א שטאפל ווייטער. לויט זיי האט דער מענטש זיך ערווארבן זיין גרויסן מוח נאר דורך דעם פייער. זיי ווייזן אן אז דער 'הומו סאפיינס' (דאס איז אונזער מענטש וואס עקזיסטירט היינטיגע טעג), האט אנגעהויבן צו אנטוויקלען זיין מוח, הערשט נאכדעם וואס ער האט זיך אנגעהויבן צו באנוצן מיטן פייער, און דאס איז ערמעגליכט געווארן א דאנק דעם פייער און עסן געקאכטע עסן. אין אנדערע ווערטער: די פייער האט גאר צוגעברענגט צום גרויסן מוח פון דער מענטש.
מיטן באנוץ פון דעם פייער, איז דער מענטש געווארן דער געוועלטיגער אויף דער וועלט, א דאנק דעם וואס ער קען זיך באנוצן מיטן פייער וואו אימער ער גייט און שטייט. דער מענטש דארף זיך שוין נישט שעמען מיט זיינע קליינע שוואכע נעגל און ציין, ער דארף זיך שוין נישט קליין האלטן מיט זיינע שוואכע מוסקלען. ער פארמאגט א וואפן וואס קיין בעל-חי פארמאגט נישט – דער פייער.
און דער פייער איז אזא מאכטפולער וואפן, וואס ווי מאכטפול זי איז, האט זיך דער מענטש קיינמאל נישט פארגעשטעלט איר אמת'ע מאכטפולקייט – נעמליך אז דאס איז דער ערשטער שטאפל פארן אטאם.
און ווער ווייסט וואס נאך?!


c: text/html

text:
טשאַטראָולעטטע פֿרייַ קאַמס מיט גערלז, אויף אונדזער פּלאַץ איר קענען וואַך פֿרייַ אָנליין הייס גערלז בראָדקאַסט לעבן. טויזנטער פון גערלז אָנליין פון אַלע איבער די וועלט, יעדער טאָג באַזוכן אונדזער פּאָטער ווידעא שמועסן מיט בלויז איין ציל, צו געפינען טשיקאַווע מענטשן צו יבערגעבן אויף די וועבקאַם. אונדזער אחראים טשעק אַלע די אינפֿאָרמאַציע צוגעשטעלט, און מיר זענען 100% זיכער מיר קענען זאָגן אַז: וועראַפייד פּראָופיילז פון גערלז, און טעלעפאָנירן נומערן זענען פאַקטיש. טשאַטראָולעטטע מיט גערלז, דאָ איר קענען אָנהייבן אָנליין קאָמוניקאַציע מיט שיין גערלז פֿאַר פֿרייַ, אַלע איר דאַרפֿן איז צו דרוקן די אָנהייב קנעפּל, 14 סעקונדעס און דער מיידל אין פראָנט פון די וועבקאַם. זייער אָפט מען פרעגן: ווי צו מאַסטערבייט צו אַ מיידל אין שמועסן? דער ענטפער איז פּשוט: נוצן די פילטער אויף די פּלאַץ, שטעלן אַ טיקען צו יבערגעבן בלויז מיט סעקסי גערלז. אויב איר זענען קוקן פֿאַר געשלעכט מיטינגז און ווו איר קענען מיט אַלע די מיידל, איר געגאנגען צו די פּלאַץ איר דאַרפֿן, דעם איז אַ געשלעכט טויז ווו איר קענען ווייַזן אַלץ מיט עטלעכע גערלז פֿאַר פֿרייַ.
וועבקאַמס פֿרייַ הייס גערלז, לעבן סעקסי רוסיש גערלז זענען אין געשלעכט שמועסן אין וואָס איר קענען מאַכן נייַ אַקוויינטאַנסיז, שמועסן מיט וועבקאַם מיידל, פלירטעווען און טאָן וועלכער איר ווילן. קאָמוניקאַציע איז עפּעס אָן וואָס מיר קענען נישט עקסיסטירן, אַלע מענטשן אויף ערד ווילן צו יבערגעבן, זיי טענד צו מאַכן ווי פילע פריינט ווי מעגלעך. אין געזעלשאַפטלעך נעטוואָרקס, מענטשן ליבע ווען זייער אַרטיקלען און פאָטאָס ווי, שרייַבן באַמערקונגען, זענען צוגעגעבן צו אבאנענטן. לעבן דייטינג פֿאַר וועבקאַם געשלעכט, אין וואָס איר קענען טרעפן און שמועסן מיט פרויען אויף ווידעא אַפּאַראַט אָנליין, די פּלאַץ איז עפענען 24 שעה אַ טאָג. צו רעגיסטרירן אויף די פּלאַץ, איר קענען נוצן די email אַדרעס, ווי געזונט ווי קיין חשבון פון די געזעלשאַפטלעך נעץ, פֿאַר אָטערייזד ניצערס, אַלע פאַנגקשאַנז פון דעם פּלאַץ זענען פאַראַנען אָן ריסטריקשאַנז. פֿרייַ לעבן ווייַזן געשלעכט מיט גערלז, דעם איז די מערסט פאָלקס אָפּטיילונג פון די ווידעא דייטינג דינסט, איר קענען שמועסן מיט גערלז 18 יאר אַלט, ווי ווויל ווי מיט דערוואַקסן פרויען איבער 30 און די איבער 40 יאר. וידאו געשלעכט דייטינג 18 איז אַ אָרט ווו איר קענען טרעפן גערלז, קאַמס פֿרייַ גערלז אָן קאַמפּלעקסאַז פרילי יבערגעבן מיט גייז, דאָ איר קענען געפינען דיין נשמה פּאָר.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
כנור האט געשריבן:אין די שטרי ברורין שטייט "אפילו טעה בדבר משנה", דאס הייסט אז אפילו מען איז זיך טועה און מען פסקענט קעגען א אפענע הלכה (אין דיס קעיס חתנו כבנו).
אבער דא זעהט עס נישט אויס ווי א "טעה" נאר א במזיד ובזדון, דערפאר זעהט עס אויס רשעותדיג.
די טראכסט טאקע אז "דער תורה האט געזאגט אז אזוי איז דער הלכה"? אדער דער תורה האט געזאגט אז מען מוז עס אן נעמען?
אן צונעמען דער פסק דין, און צו דער פסק דין איז אויס געהאלטען הלכהדיג איז צוויי זאכען. קען זיין אז אפילו אויב עס איז רשעותדיג, און במזיד ובזדון, מוז 45 עס פארט אן נעמען. אבער מען דארך עס אן רופען ביים נאמען.
ווייט פיש האט געשריבן:פארוואס זענען אלע ניקס פון חסידי מהר''א פאר די הנהגה פון מהרב''צ? עס איז פארבינדען די צוויי חסידות'ן?
moshe613 האט געשריבן:יין, מענטשן וואס לאזן איבער מוסדות מיט פרנסות הכל בכל מכל כל נישט וויסינדיג וואס די מארגן וועט ברענגן העיקר נישט צו זיין אונטער איין דאך מיט רב"צ - איך פארשטיי אליינס וואס זיי האלטן, אז די פארשטייסט נישט טרעפ א צוויטן זאל דיר מסביר זיין .
קינד_אן_קייט האט געשריבן:פאר איינעם א גמר דין, פאר'ן אנדערן א גזר דין.
כ'בין איבערראשט אז קרוב צו ניינציג פראצענט פונעם פסק באציעט זיך מערסטענס בנוגע דעם נאמען, באבוב אראפ, באבוב ארויף, און גאנץ קנאפ איבער נכסים.
כ'האב טאקע נישט מיטגעהאלטן די פרטים פונעם געפעכט איבער די יארן פון א ריין הלכה'דיגן שטאנדפונקט, אבער משום מה האט זיך מיר געדאכט אז ס'האנדלט זיך מער איבער יסודות'דיגע חושן משפט (ירושה, וכו') שאלות כדת וכדין.
מעגליך אז ס'איז יא אזוי אבער עס פארנעמט דא נישט קיין לענג'ס אדער ברייט'ס אינעם פסק און דער כלליות'דיגער נימוק איז אויך גענצליך פארנעפלט.
חוץ מטעם מוחזק און "אוחז ביד", בין כ'שטארק נייגעריג צו וויסן אויף וואס דער פסק איז באזירט און וויאזוי צד 48 האט געווינען א געצליכער דין יורש.
איינגעמיירעט האט געשריבן:נוא איך וויל שוין גיין שלאפען.
קען איינער איבערגעבן נייעס פון די דרשה ?
ראשעקאל האט געשריבן:"המשכת מלכות באבוב" מיז נישט מיינען אז ער פלאנט צו פייפן אויף די פסק. ווייסטו וואס לאמיר זעהן די גרויסע מודעה , אפשר מיט א פיקטשער דערפון וועט מען קענען בעסער אפשאצן
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און 0 געסט


text:
קאנסערוואטיוו יידנטום
קאנסערוואטיוו-ייִדנטום (אדער טראדיציאנאל-ייִדנטום) איז א אידישע רעליגיעזע שטרעמונג וואס אנטהאלט איבער מיליאן מיטגלידער. דאס איז איינע דער דריטע גרעסטע אידישע שטרעמונגען פון דער גארער וועלט, נאך די ארטאדאקסן (בערך פיר מיליאן) און די רעפארמער (כמעט צוויי מיליאן). די מערהייט קאנסערוואטיווער זיינען פלאצירט אין די פאראייניקטע שטאטן.
קאנסערוואטיוויזם איז מער ליבעראל אין באציאונג פון ארטאדאקסישן אידנטום. זיי האלטן אז מען דארף איינבייגן די הלכה צו דער נייער צייט, אבער נאך אלס זיינען זיי נישט ווי די רעפארמער וואס זען די הלכה אלס נישט-פארבינדליך.
די שטרעמונג האט זיך אנטוויקלט אין די פאראייניגטע שטאטן אין דעם 19טן יארהונדערט.
לעצטנס האט זיך אנגעהויבן אנטוויקלען "אפענע ארטאדאקסיע" וואס איז ענגלעך צו קאנסערוואטיוו יידנטום.


text:
ריטשארד טרעוויטיק
ריטשאַרד טרעוויטיק (ענגליש: Richard Trevithick, 13טן אפריל 1771 - 22סטן אפריל 1833) איז געווען א קאָרנישער ערפינדער און אינזשעניר. ער איז מערסטנס באקאנט פאר בויען דעם ערשטן געראָטענעם דאַמף-לאָקאָמאָטיוו, וואס איז אבער אויסגעפֿורעמט געווען אלס א פארמיטל פאר וועגן, און נישט פאר אייזנבאנען.
טרעוויטיק איז געווען פון א גרויסער פֿאַרשנייַדונג אומגעגנט אין קארנוואל, ענגלאנד. זיינע עלטערן זענען געווען ריטשארד טרעוויטיק (1735-1797) און אַן טיג (געש' 1810). אין 1797 האט טרעוויטיק געהייראט דזשיין האַרווי. ער איז געשטארבן פון לונגען-אָנצינדונג אין 1833.


text:
איבער סאלאר עלעקטעריק סיסטעם?
די אחראים: זייער נייגעריג, אחראי, thefact
איבער סאלאר עלעקטעריק סיסטעם?
נאכן אדורכגיין אלע פרטים שטעלט זיך ארויס אזא בילד.
איך האב אנגערופן א חבר מיינער וואס טוט און מארטגעדזשעס זאל מיר אויסרעכענען וויפיל דארף מען באצאלן א חודש אויף אן הלוואה פון $8000 מיט 3% פראצענט אויף 15 יאר, די חשבון איז $55.25 א ס"ה אויפן יאר $663 און ס"ה באצאלט מען ריבית $1945
נאכן מאכן א חשבון וויפיל עס האט מיר געקאסט מיין לעקטער די לעצטע יאר איז עס א ס"ה פון $2212.88
אצינד צי די חשבונות, מ'קען זיך שפארן האלב פון די ביל דאס מיינט $1106.44
עס קאסט א יאר $663
איז די ס"ה סעווינגס אויפן יאר $443.44
ס"ה א חודש $36.95
איז יעצט די שאלה לוינט זיך די גאנצע מעשה פאר אזא קליינע סעווינגס???
- שמעלקא טויב
- שר חמשת אלפים
- תגובות: 5347
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג מאי 04, 2010 2:41 pm
- לאקאציע: אויפ'ן באשעפער'ס וועלט'ל!
נו"נ להחסיד המפורסם רבי שלום טויב ע"ה
shmelketaub@gmail.com
- קנאפער ידען
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11099
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג ינואר 06, 2013 10:06 pm
- לאקאציע: וואו ג-ט וויל
- פארבינד זיך:
שמעלקא טויב האט געשריבן:וואסי די שאלה? פרוטה פרוטה מצטרפת, און אויך מיט די צייט סיי גייט ארויף די קאסטן פון עלעקטעריק און נאכדערצו גייט אראפגיין דאס צאלן פעימענטס, עס ענדיגט זיך אמאל
אבער פארגעס נישט אז איינמאל מען מאכט עס קען מען עס שוין נישט מאכן זינט עס איז שוין געמאכט... און עס איז זיכער אז עס גייט ווערן אין די גאר נאנטע יארן אסאך בעסער און אסאך ביליגער.
-----------
זה נהנה וזה לא חסר, קויפט איר אמאל אויף עמעזאן גייט צו עמעזאן דורך דעם לינק: www.amazon.com
-
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3022
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג דעצמבער 29, 2011 10:41 pm
הגאון האט געשריבן:נאכן מאכן א חשבון וויפיל עס האט מיר געקאסט מיין לעקטער די לעצטע יאר איז עס א ס"ה פון $2212.88
אצינד צי די חשבונות, מ'קען זיך שפארן האלב פון די ביל דאס מיינט $1106.44
עס קאסט א יאר $663
איז די ס"ה סעווינגס אויפן יאר $443.44
ס"ה א חודש $36.95
איז יעצט די שאלה לוינט זיך די גאנצע מעשה פאר אזא קליינע סעווינגס???
וואו אזוי ביזטו זיכער אז די סאלער פענעלס וועלן דעקן דיין גאנצע לעקטער ביל. איך בין כמעט זיכער אז דיין יוסעזש איז מער וויפיל די סיסטעם גייט פראדעצירן.
נאך דארצו וואו איך פארשטיי וואוינסטו אין א קאנדא, קומט אויס אז דו, אין דיינע שכינים וועלן שערן דעם דאך אדער בעסער געזאגט די ריווח פונעם סיסטעם
-
- שר מאה
- תגובות: 136
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג נובעמבער 09, 2014 6:23 pm
- לכתחילה אריבער
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 19985
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מאי 09, 2010 7:20 pm
- לאקאציע: למטה מעשרה
ערשטענס גיט דאס אז מען קען האבן גענוג לעקטער אויך פאר ביינאכט, פלאס וואס עס איז א דזשענערעטאר אין פאל פון א בלעק אויט וואס איז היפש א אפטע זאך אין ק"י.
- לכתחילה אריבער
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 19985
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מאי 09, 2010 7:20 pm
- לאקאציע: למטה מעשרה
לכתחילה אריבער האט געשריבן:וויכטיג צו נעמען אין באטראכט די נייע סיסטעם פון אלען מאסק\טעסלע וואס קאמבאנירט די סאולאר מיט א דזשענערעטאר\בעטערי.
ערשטענס גיט דאס אז מען קען האבן גענוג לעקטער אויך פאר ביינאכט, פלאס וואס עס איז א דזשענערעטאר אין פאל פון א בלעק אויט וואס איז היפש א אפטע זאך אין ק"י.
די סיסטעם הייסט "Powerwall".
פומפדותא האט געשריבן:הגאון האט געשריבן:נאכן מאכן א חשבון וויפיל עס האט מיר געקאסט מיין לעקטער די לעצטע יאר איז עס א ס"ה פון $2212.88
אצינד צי די חשבונות, מ'קען זיך שפארן האלב פון די ביל דאס מיינט $1106.44
עס קאסט א יאר $663
איז די ס"ה סעווינגס אויפן יאר $443.44
ס"ה א חודש $36.95
איז יעצט די שאלה לוינט זיך די גאנצע מעשה פאר אזא קליינע סעווינגס???
וואו אזוי ביזטו זיכער אז די סאלער פענעלס וועלן דעקן דיין גאנצע לעקטער ביל. איך בין כמעט זיכער אז דיין יוסעזש איז מער וויפיל די סיסטעם גייט פראדעצירן.
נאך דארצו וואו איך פארשטיי וואוינסטו אין א קאנדא, קומט אויס אז דו, אין דיינע שכינים וועלן שערן דעם דאך אדער בעסער געזאגט די ריווח פונעם סיסטעם
איך בין טאקע זיכער אז נישט, לויט ווי איך האב געשריבן איז עס מאקסומים האלב פון די ביל.
Greeneryid האט געשריבן:קודם מאך זיכער אז די סעיווינגס זענען עכט און נישט קיין חלומות.
איך זעה נישטאמאל קיין חלומות ווי איך האב געשריבן איז עס מערסטענס קליין געלט פער יאר
- פאטאקי08
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11436
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג אוגוסט 09, 2007 1:30 pm
- לאקאציע: בקרוב אין וואשינגטאן
קנאפער ידען האט געשריבן:שמעלקא טויב האט געשריבן:וואסי די שאלה? פרוטה פרוטה מצטרפת, און אויך מיט די צייט סיי גייט ארויף די קאסטן פון עלעקטעריק און נאכדערצו גייט אראפגיין דאס צאלן פעימענטס, עס ענדיגט זיך אמאל
אבער פארגעס נישט אז איינמאל מען מאכט עס קען מען עס שוין נישט מאכן זינט עס איז שוין געמאכט... און עס איז זיכער אז עס גייט ווערן אין די גאר נאנטע יארן אסאך בעסער און אסאך ביליגער.
סוועט נישט ווערן ביליגער נאר טייערער ווייל מער מענטשן גייען עס באשטעלן
ווי אויך יעצט איז די גאווערמענט גרייט צו באצאלן אגרעסיווע ריבעיטס וואס וועט שפעטער נישט זיין אזוי
נאך אזאך יעצט איז די געזעץ אז אויב פראדוצירט די סאלאר פענעלס מער לעקטער וויפיל דו ניצט (למשל ווען דו ביסט נישט אינדערהיים איבערן טאג און די זון שיינט שטארק) דארף די קאמפעני דיר צוריק געבן געלט וויפיל לעקטער עס גייט צוריק צו די יוטיליטי גריד
דאס מיינט אז די מיטער גייט אויף צוריק
און די געזעץ וועט מן הסתם נישט בלייבן פאר אייביג
פאטאקי08 האט געשריבן:1. סוועט נישט ווערן ביליגער נאר טייערער ווייל מער מענטשן גייען עס באשטעלן
2.ווי אויך יעצט איז די גאווערמענט גרייט צו באצאלן אגרעסיווע ריבעיטס וואס וועט שפעטער נישט זיין אזוי
3.נאך אזאך יעצט איז די געזעץ אז אויב פראדוצירט די סאלאר פענעלס מער לעקטער וויפיל דו ניצט (למשל ווען דו ביסט נישט אינדערהיים איבערן טאג און די זון שיינט שטארק) דארף די קאמפעני דיר צוריק געבן געלט וויפיל לעקטער עס גייט צוריק צו די יוטיליטי גריד
דאס מיינט אז די מיטער גייט אויף צוריק
און די געזעץ וועט מן הסתם נישט בלייבן פאר אייביג
1. נאר אזאך וואס די סופליי איז לימיטעד גייט די פרייז ארויף ווען ס'איז דא א דעמענד, אבער זאכן וואס מ'קען פראדיצירן אנלימיטעד גייט נישט די פרייז ארויף ווען ס'איז דא דעמענד. נאר פונקט פארקערט די פרייז גייט אראפ.
א גוטע משל איז עלעקטראניקס ווען ס'קומט ארויס איז עס טייער און שפעטער גייט די פרייז אראפ. די סיבה איז ווייל מ'פראדעצירט עס אין באלק, און די קאסטן פון אויפטרעפן די אייטעם און די מאלדס זענען שוין אויסגעצאלט.
2. יא, די ריבעיטס זענען טאקע געמאכט פארדעם צו מאכן אז מענטשען זאלן נישט ווארטן ביז ס'ווערט ביליגער, איינמאל ס'ווערט ביליגער זענען די ריבעיטס מער נישטא
3. דאס גייט מן הסתם יא בלייבן פארמענאנט. ס'איז פשוט יושר אזוי, און אויך אויב אסאך מענטשען גייען האבן פענעלס גייט דאס ווערן א חלק פון די סופליי אויף די מארקעט און זיי גייען עס מוזן נעמען.
ועשה הרבה, און קוק מער וואס ער טוהט.
- פאטאקי08
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 11436
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג אוגוסט 09, 2007 1:30 pm
- לאקאציע: בקרוב אין וואשינגטאן
יושר איז עס נישט צוריקצוגעבן די זעלבע פרייז ממש
-
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 469
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יולי 23, 2015 1:07 pm
-
- שר האלף
- תגובות: 1023
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 29, 2015 1:02 am
- לאקאציע: BETWEEN
- פארבינד זיך:
-
- שר האלף
- תגובות: 1023
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 29, 2015 1:02 am
- לאקאציע: BETWEEN
- פארבינד זיך:
- פעטער שמואל
- שר חמש מאות
- תגובות: 948
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג אפריל 29, 2018 1:56 pm
איך וויל הערן פון איינער וואס האט דאס שוין, צו עס לוינט זיך?
שפארט מען טאקע א היפשע סומע אויפן עלעקטריק בילל?
מאכט עס שאדן די דאך?
קען מען טאקע צוריק באקומען פון O&R פאר איבעריגע לעקטער?
וואס דארף מען אבאכט געבן ווען מען האנדלט מיט די סארט קאמפאניס? זיי קומען אריין גאנץ אגרעסיוו
אז די קאמפעני אינוועסט און זיי מאכן צוריק רוב געלט
אדער די אינוועסט קאסט עס געלט פאר דיר אפ-פראנט
ביי ביידע ווענדט זיך וויפיל זיניגע טעג די האסט א יאר (קענסט עס גןגלן)
און וויפיל שאטען ביימער אדער הייזער וואס פארשטעלן אדער מאכען ווייניגער שעות זון פער טאג
דארפסט אויכט נעמען אין חשבון זאכן וואס קענען עס צוברעכן, און בכלל עס ווערט אפגעדינט נאך 20 יאר
נ. ב. עס איז דא יודישע קאמפעניס, דארפסט נישט גיין צו ווער עס לויפט דיר נאך
Home Depot - Staples - eBay - Amazon - Target -BestBuy - Lowe's - Walmart
-
- שר האלף
- תגובות: 1668
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג ינואר 05, 2015 9:34 pm
- לאקאציע: אין שפיץ פונעם קרעמל
פארשטייציך די פענעלס ווערן בעסער און בעסער, א יעדעס יאר גייען אלע קאמפעניס ווי LG און Panasonic ארויף מיט די עלעקטריק וויפעל די פענעלס קענען פראדעצירן, און ס'האלט אין איין ווערן ביליגער און בעסער. ע"כ איז נישט אפגעפרעגט אז ס'ווערט ווערן זייער שטארק אפגעכאפט מיט די יארן. און ס'איז אויך נישט אפגעפרעגט יעצט צו קויפן אזא סיסטעם, אבער נאכאמאל די נאמבערס מיז מען אבער גוט איבער גיין און גוט פארשטיין צי די נאמבערס, אום עס גוט קענען אויסרעכענען צו זעהן צו ס'לוינט זיך.. און איך וואלט געזאגט אז ביי רוב מענשטען שטימען נישט די נאמבערס... צו ווייל די דאך איז צו קליין צו ווייל די דאך איז נישט אויסגעשטעלט צו ווי די זוהן קומט פון... צו ווייל נאך אלעס איז עס נאכאלטס נישט ביליגער ווי די עלעקטריק קאמפעני... מ'דארף גוט קענען ליינען א Proposal און אפגערעדט אז די estimates שטעלט זיך שפעטער ארויס גאר אנדערש נאך וואס די engineer קומט אראפ...
- צוקער וואסער
- שר חמש מאות
- תגובות: 736
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך אוגוסט 01, 2018 10:23 pm
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 17 געסט


text:
פֿאַרבונדענע ענדערונגען
גיט אריין א בלאטנאמען צו זען ענדערונגען צו בלעטער פארבונדן צו אדער פון יענעם בלאט. (צו זען מיטגליד בלעטער פון א קאטעגאריע גיט אריין "קאַטעגאָריע:נאמען פון קאטעגאריע"). ענדערונגען צו בלעטער אויף אייער אויפפאסונג ליסטע זענען געוויזן דיק.
- נ
- די רעדאַקטירונג האט באשאפֿן א נײַעם בלאַט (זעט אויך די רשימה פון נייע בלעטער)
- מ
- דאָס איז אַ מינערדיקע רעדאַקטירונג
- ב
- די רעדאַקטירונג האט אויסגעפירט א באט
- ד
- וויקידאטן-רעדאקטירונג
- (±123)
- בלאט גרייס געענדערט מיט דער צאל בייטן
28 מײַ 2020
- דיך 17:12 +36 Shad Veyosiv שמועס בײַשטײַערונגען טאַג: וויזועלער רעדאקטירונג
- באַוועגונג לאָג-בוך 17:11 Shad Veyosiv שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט בלאט פולקע צו דיך (אַ פּולקע עסט מען)


text:
געדענקען ווען איך געהאסט באַקינג? אויב איר האָבן שוין ווייַטערדיק מיר פֿאַר קיין לענג פון צייַט, איר מיסטאָמע געדענקען. איך טאָן ניט ווי צו מעסטן ווען איך קאָכן און איך האָבן באגרענעצט געדולד אָבער איך האַלטן אין עס ווייַל איך בין פאַרביסן. און אמת זיין דערציילט, די מער איך באַקן, די ווייניקער איך האַס עס. איך בין געטינג […]
פאַרבינדן ארכיוון | cake
עפּל קוכן
I love when it’s apple-picking season. עס ס די צייַט פון די יאָר איך מערסט ווילן צו באַקן דיזערץ. אבער איך ווי דיזערץ וואָס זענען ניט אַז זיס. מיין באַליבט דיזערץ האָבן פירות און וועדזשטאַבאַלז אין זיי אַזאַ ווי מער, קאַבאַק, צוקיני, bananas און apples מיט וואַרעם בשמים ווי צימערינג, מושקאַט און ינגבער. דעם עפּל שטיקל […]
גלוטען-פֿרייַ קאַראַט שטיקל מיט וואַלנוץ און קרעם קעז פראָסטינג
קאַראַט שטיקל האט שטענדיק געווען מיין באַליבט שטיקל. איך קען לעבן די מנוחה פון מיין לעבן און קיינמאָל האָבן אן אנדער זאַך פֿאַר פאַרבייַסן אַזוי לאַנג ווי איך קענען האָבן מער שטיקל. אבער עס האט צו זיין גוט. איך האָבן אַ זייער הויך נאָרמאַל. מער שטיקל האט אַ פּלאַץ אין פילע פון מיין מעמעריז. […]


text:
זכרונות: ר' יוסף צבי [יאססי] ב"ר אהרן הכהן פאללאק ע"ה
די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד
-
- שר ארבעת האלפים
- תגובות: 4072
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 20, 2011 5:39 pm
- לאקאציע: דארט
בקיצור, מען האט זיי געוואלט אוועקטרייבן פון דארט וויבאלד זיי זענען געשטאנען אין די הארץ פון וויליאמסבורג .
פאר אונזער געטרייען ר' יוסי איז בייגעפאלן גאר א גיטע איינפאל, ער איז געקומען צו פארן מיט זיין באס און זיך אפגעשטעלט נעבן זיי שרייענדיג: "טען דאלאר פער האער" ,עס האט נישט גענומען א מינוט און זיין גאנצע באס איז איבערגעפילט געווארן פון די אמיגא לעדיס..
צוגעמאכט דעם טיהר און ער איז אראפגעפארן מיט זיי ביז פלאשינג (וואס בימים ההם איז עס געווען אינדרויסן פון געגענט) ווי ער האט אויסגעשריגען אויף זיין מייק אין די באס: "סיקס דאלאר פער האער".
"נאו נאו מיסטער" האט זיך ארויסגעשריגען פון אלעמס מיילער. אין אן אויגענבליק איז די באס געווארן אויסגעליידיגט....
און טאקע שפעטער האט ער א געוואלד אויפגעטאן אין דעם אינזיכט וואס בזכותו האבן זיי זיך קובע געווען נעבן די ברוקלין פאבליק לייבערי ווי זיי שטייען נאך עד היום הזה.
זאל אים טאקע די זכותים מגין זיין בעולם העליון.
- מונאוויטש
- שר האלפיים
- תגובות: 2262
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג נובעמבער 22, 2015 6:08 pm
- פארבינד זיך:
- מונאוויטש
- שר האלפיים
- תגובות: 2262
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג נובעמבער 22, 2015 6:08 pm
- פארבינד זיך:
- מונאוויטש
- שר האלפיים
- תגובות: 2262
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג נובעמבער 22, 2015 6:08 pm
- פארבינד זיך:
מונאוויטש האט געשריבן:חול המועד אויף א שיף.
עס זעהט מיר אויס אז דאס איז אויפן סטעטן-איילענד פערי, די חדר (UTA) פלעגט דארט טראגן צומאל די קינדער פונעם חוה"מ חדר (ויואל משה בנין/אהל ברכה סימא די עלטערע), אינאיינעם מיט יאסי ע"ה, זעהט אויס הרה"ח ר' יחיאל חיימאוויטש ע"ה רעכטס און להבחל"ח ר' שמואל זאנוויל בלוזענשטיין הי"ו וועלכער איז דעמאלס געווען דער באסעס-אדמיניסטראטאר.
ווער זענען די לעכטיגע בא'חנטע אינגלעך?
מורשת חכמי אמעריקא
-
- שר ארבעת האלפים
- תגובות: 4072
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 20, 2011 5:39 pm
- לאקאציע: דארט
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 15 געסט


text:
תגובהדורך פעיק נוז » פרייטאג ינואר 24, 2020 1:00 pm
די כינעזער רעגירונג האט אונטערגענומען דראסטישע שריט, אין א פארזוך אפצושטעלן די פארשפרייטונג פון די "קראנא ווירוס" וועלכע האט שוין אפעקטירט הונדערטער מענטשן אין עטליכע לענדער און געברענגט זיבעצן פאטאליטעטן.
די ארטיגע רעגירונג האט געזאגט אז זיי וועלן אפשפארן די שטעט פון הואן, הואנגאנג און עזשאו, אז עס וועט נישט זיין דארטן קיין שום פובליק טראנספארטאציע און אויך וועלן קיין שום פליגערס און קארס נישט ארויסגעלאזט ווערן פון די שטעט. דאס באדייט א לאקדאון אויף נאענט צו 20 מיליאן מענטשן.
דעילי איד
א 'קאנספיראציע טעאריקער' ווערט אין לשה"ק אנגערופן: מבין דבר מתוך דבר - און דארט איז עס גאר א מעלה.


text:
טשאלנט
טשאָלנט איז אן עסנווארג-געמיש פון פארשידענע באנדלעך, קארטאפל גערשטן און פלייש.
אזוי ווי ס'שטייט אין די תורה אז מ'טאר נישט קאכן שבת, ווייל דאס איז א מלאכה פון בישול, איז די איינציגע מעגליכקייט פון עסן ווארעמס שבת בייטאג צו האלטן ווארעם א מאכל. טשאָלנט איז אזא מין מאכל וואס מ'קען האלטן ווארעם פאר א לענגערע צייט. דער מנהג פון עסן טשאָלנט שבת איז פארשפרייט אין אלע אשכנזישע לענדער.
דער מנהג פון עסן ווארעמס איז דירעקט געווארן איינגעפירט להוציא מלבן פון די קראים וואס האלטן אז מע טאר בכלל נישט עסן קיין ווארעמס שבת.
אין רוסלאנד איז עס באשטאנען פון קאשע און אין די אראבישע לענדער איז עס אויך אנדערש.
ס'דא וואס לייגן אויך אריין די אייער פאר די אייער-צוויבל אין דעם טשאלנט.
דער מנהג אין די אמאליגע שטעטלעך אין ארייראפע פלעגט זיין אז יעדער פלעגט טראגן ערב שבת דעם טאפ טשאלנט צום בעקער, וועלכער האט געהאט א גרויסן אויוון, וואו עס האט זיך געהאלטן ווארעם ביז שבת אינדערפריה אינמיטן די סעודה ווען מען האט עס אָפּגענומען.
דער הויך פונקט פון אלע שבתדיגע געשמאקע עסן איז דער טשאָלנט, ביי אסאך קען שוין קוים אויסווארטן ביז שבת צופרי צו טועם זיין דעם טשאָלנט, און מען איז טועם פרייטאג אויך.
איינע פון די נאכווייען פון דעם געשמאקן שבת מאכל איז אז עס איז גורם צו אסאך גאז. דאס געשעהט צוליב דעם וואס די פייבער פון די באנדלעך זענען שווער צו פארדייען און עס לאזט בלעזלעך, אויף דעם איז דא אן עצה אז מ'לאזט די באנדלעך ווייקן דאנערשטאג א גאנצען נאכט פאר מ'קאכט דאס אפ. אזוי ארום נעמט דאס אוועק אביסל פון די הארטנעקיגער שטארקע פייבער און די ארבעט פון די געדערעם איז גרינגער צו לאזן ווייניגער באבעלס.
טשאלנט קוגל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אויך איז פארהאן א מנהג אריינצולייגן קישקע (ווערט אויך גערופן מעל קוגל) אין דעם טשאלנט.
עטימאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
טייל מענטשן מיינען אז דאס ווארט „טשאָלנט" שטאמט פון אַלט פראַנצויזיש chaud-lent וואס מיינט עס ווארעמט זיך פאמעלאך, אבער די מבינים האלטן אז דאס איז א טעות, און דאס ווארט שטאמט פון לאטייניש: calentem (קאלענטעם) ד.ה. וואס ווערט געקאכט.


text:
תורה ומדע האט געשריבן:בין כך ובין כך. די מציאות הדברים אינעם היינטיגען עקאנאמישער מצב איז אז מען מוז האבען א היי סקול דיפלאמע צו קענען גיין לערנען אן אומנות אין קאללעדש. אן אומנות מפרנס צו זיין א שטוב איז דאס דרך המלך עפ"י חז"ל. מען קען ניט אסרן מניעת הריון, רעכענין הויכע שכר לימוד, און ניט פראווידען אן אויסגעטראטענעם וועג פאר דעם דארכשניטליכער פארפאלק זיך מפרנס זיין בכבוד ובהיתר. יעדער אינגערמאן וועלכער איז א בינוני ולמעלה קען זיך לערנען דאקטאריי, לעגאלע סטודיעס - אדוואקאט, ביזנס אקקאוטינג, ארכיטעקטור, טעראפיע, וכו'. סאיז א שאנדע און א חילול השם אז א אינגערמאן א בעל כשרון קומט ארויס נאך דריי יאהר אין כולל און איז ניט מער ווערט ווי 30 דאללער א שעה.
יעקב מענטש האט געשריבן:תורה ומדע האט געשריבן:בין כך ובין כך. די מציאות הדברים אינעם היינטיגען עקאנאמישער מצב איז אז מען מוז האבען א היי סקול דיפלאמע צו קענען גיין לערנען אן אומנות אין קאללעדש. אן אומנות מפרנס צו זיין א שטוב איז דאס דרך המלך עפ"י חז"ל. מען קען ניט אסרן מניעת הריון, רעכענין הויכע שכר לימוד, און ניט פראווידען אן אויסגעטראטענעם וועג פאר דעם דארכשניטליכער פארפאלק זיך מפרנס זיין בכבוד ובהיתר. יעדער אינגערמאן וועלכער איז א בינוני ולמעלה קען זיך לערנען דאקטאריי, לעגאלע סטודיעס - אדוואקאט, ביזנס אקקאוטינג, ארכיטעקטור, טעראפיע, וכו'. סאיז א שאנדע און א חילול השם אז א אינגערמאן א בעל כשרון קומט ארויס נאך דריי יאהר אין כולל און איז ניט מער ווערט ווי 30 דאללער א שעה.
אן נאכאמאל איבערקייען די פאנטאזיעס אז זיך לערנען דאקטאריי (10-12 יאר קאלעדזש מיט אסטראנאמישע חובות) איז עקאנאמיש אויסגעהאלטן.
וואונדערט מיר פון ווי די נעמסט דיין הנחה אז לערנען אין כולל דארף צו מאכן רייכער? רובא דרובא סוקסעספולע לומדים אין אונזער היסטאריע, ראשי ישיבות, רבנים, און תלמידי חכמים בכל דור ודור האבן קוים געהאט דעם טאג איבערצוקומען!
אויך א שאנדע?
ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:מיין חינוך איז אלס געווען אז לימודי חול זענען א טפל, עפעס א זייטיגע זאך, פונקט ווי ווישען די נאז און פוצען די ציין.און כדי מצליח צו זיין אין לערנען, וואס דאס מיינט צוצוקומען צום שפיץ פון פסקנ'ן א הלכה פון די סוגיא, מוז מען דערין ליגען בכל נימי הנפש, עס קען נישט זיין צוזאמען מיט אנדערע שטרעבונגן.
יעקב מענטש האט געשריבן:אן נאכאמאל איבערקייען די פאנטאזיעס אז זיך לערנען דאקטאריי (10-12 יאר קאלעדזש מיט אסטראנאמישע חובות) איז עקאנאמיש אויסגעהאלטן.
רביה''ק זי''ע האט געשריבן:יעקב מענטש האט געשריבן:אן נאכאמאל איבערקייען די פאנטאזיעס אז זיך לערנען דאקטאריי (10-12 יאר קאלעדזש מיט אסטראנאמישע חובות) איז עקאנאמיש אויסגעהאלטן.
כ'האב נישט געוואוסט אז אלע דאקטורים זענען אזעלכע נארנים.
ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:גדליה, האסט אריין געברענגט נייע מושגים אין דער שמועס. איך האב נישט דערמאנט דאס נישט גיין ארבעטן. אוודאי דארף מען גיין ארבעטן. נישט אויף דעם רעד איך, און נישט אויף דעם האט הרב אהרן קוטלר גערעדט.
Sent from my LG-K373 using Tapatalk
ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:גאר א קליינע פערצענט פון כלל ישראל גייט אין ישיבות, אפילו היינט.
Sent from my LG-K373 using Tapatalk
בענדזשאמין פרענקלין האט געשריבן:און די חרדישע פרעסע ווערט כסדר פארענטפערט די טענה פון די פרייע אז חרדים ארבעטן נישט און נעמען נישט קיין פאראנווארטלעכקייט, מיט כל מיני לעכערליכע תירוצים, הצד השוה שבהן ס'איז סך הכל פּעפּער ספרעי תירוצים, אזאנס וואס פארבלענד די אויגן פאר א פאר מינוט, ביז מען כאפט ווי דער ספין איז.
כ'וועל אנכאפן דא צוויי וואס איך געדענק יעצט אויפן מינוט, איינס איז פון הרב זמיר כהן בעל מחבר, המהפך און פון די גרויסע בעלי משפיעים און די תשובה מאוומענט, אויך פון די ראשי המדברים אויפן ערוץ הידברות, די צווייטע איז פון הרב משה גרעליק עדיטאר פון משפחה מאגאזין און פון די גרויסע הוגי דעות אין ארץ ישראל.
הרב כהן זאגט אז אכטציג פראצענט חרדים ארבעטן יא זיי זענען מנהלים, משגיחים, מלמדים, מגידי שיעורים, רבנים, דיינים, שוחטים, בודקים, בעלי מכשירים, שמשים, מקווה אידן, בעלי דרשנים, וכו'.
די אפּפרעג אויף זיין ענטפער איז ווי פאלגענד: דאס אלעס איז גוטע סערוויס אבער קיין פראדוקציע איז עס נישט, בכלל איז א סערוויס עקאנעמיע זייער א שוואכע עקאנעמיע, אבער א סערוויס געמיינדע וואס סערווירט נישט פאר א פראדוקציע געמיינדע נאר פאר די אייגענע קהילה איז קיין סערוויס עקאנעמיע אויך נישט, און איין ווארט ס'איז נישט קיין בחינה פון 'אין הקומץ משביע את הארי' ס'בכלל נישטא קיין קומץ. [פאר מער הסברים עיין במשפט הבא].
אויך הרב גרעליק טענה'ט ענדליך, ער לייגט אבער צו א ספין ער טענה'ט אז די חרדים און לומדי תורה זענען נישט ערגער ווי די צייטונגס שרייבער און די מידיע פערזענליכקייטן, זיי די צייטונגס שרייבער געבן אויך גאר נישט צו צו די ישראלישע עקאנאמיע, זיי פראדוצירן גארנישט אויסער ארטיקלן, נאר וואדען יעדע ציוויליזירטע מדינה ברויך צייטונגס שרייבער, הוא הדין, זאגט משה גירעליק. ברויך א אידישע מדינה האבן אויך לומדי תורה ס'איז נאך אזא סערוויס ווי שרייבן צייטונג ארטיקלען.
ווער עס האט געליינט מיין פריערדיגע הודעה ווייסט אליין וואספארא שטותים און הבלים ער רעדט, מיין איינציגע לימוד זכות אויף אים איז אז ער אליין גלייבט נישט וואס ער זאגט, און עפעס אנדערש... מעג ער נישט זאגן.
ואפרש את שיחתי, ס'איז בכלל נישט קיין פארגלייך ? משום שתי סיבות;
קודם כל דא רעדט מען פון א גאנצע פאלק וואס האלט שוין כמעט ביי א מיליאן מענטשן און גייט זיך דאפלען און טריפלען בקרוב ממש, און אזויווי יעדער פארשטייט אז מען קען נישט האבן א מיליאן צו צוויי מיליאן צייטונגס שרייבער, קען מען נישט האבן א מיליאן אדער צוויי מיליאן לומדי תורה, אז מען ציהט אויף א גאנצער פאלק וואס קען נישט גארנישט אויסער מאכן אביסל סערוויס דורך השגחה און לוויית איז מען גוט אויף צרות, בפרט אז דער דאזיגער חלק פאלק גייט בקרוב זיין די רוב אין דער מדינה.
צווייטנס, [און דאס איז אן ענטפער אויף הרב כהן'ס מהלך אויך] די צייטונגס שרייבער שטעלן צו סערוויס פאר פראדוצירער, זיי שטעלן צו סערוויס פאר ארבעטער וואס ארבעטן אין אגרי קולטור און פראדוצירן פירות און ירקות, זיי שטעלן צו סערוויס פאר ערפינדער וואס ארבעטן אין 'אינטעל' און ערפינדן די לעצטע היי ספּיד פּראסעסערס, זיי שטעלן צו סערוויס פאר סייענטיסטן וואס מאכן די לעצטע דורכברוכן אינעם פעלד פון מעדעצין וכו', וואס און אויסטויש פאר זייער פראדוקציע קויפן זיי א צייטונג, און ווי יעדער פארשטייט אז אין יעדע עקאנאמיע מוז זיין א געוויסע פראצענט סערווירערס פראוויידערס, אבער פארשטייט זיך וואס ווייניגער פון דעם אלץ בעסער פארן עקאנאמיע. משא"כ א מיליאן חרדים שטעלן כמעט גארנישט צו פארן פראדוקציע געמיינדע זיי סערווירן סך הכל אנדערע סערווירער.
בענדזשאמין פרענקלין האט געשריבן:קודם א הקדמה קטנה: ליינט נישט דעם ארטיקל בין גברא לגברא, און אויך נישט בחפזון, ליינט עס במתינות מתחלתו ועד סופו, אפילו אנפאנג זעט דער ארטיקל אויס קאמיש איז עס אבער טויט ערנסט, ס'איז 'דברים גדולים נשנו כאן'.
און יעצט צום ענין:
איך וויל אדרעסירן א פרישע הצעה וואס איז ערווענט געווארן אין איינע פון די אידישע אויסגאבעס, א נייע געדאנק ווי אזוי זיך צו ספראווען מיט די גזירות גיוס, הגם די הצעה איז אזוי אבסורד, אז עס פארדינט אפילו נישט קיין אנאליז און אפּ-ענטפער, וויל איך עס יא אדרעסירן, וועגן צוויי סיבות איינס: ווייל סוף כל סוף זענען דא מענטשן וואס קענען דאס נאכזאגן מיט א פשטות אן א בלינק מיט א אויג, צווייטענס, וזה העיקר: דאס וועט זיין א שטיקל הקדמה צום קומענדיגן ארטיקל 'דער אלטערנאטיוו'.
די פרישע הצעה איז נתחדש און געדריקט געווארו אש שחורה על גבי אש לבנה אינעם איינציגן אומאפהענגיגע אידישע ארגאן 'דער איד', אין דעם רעספעקטירטע אפטיילונג 'פון דא און דארט', יענער, א גרויסער חכם, וואס שרייבט מער פון דארט ווי פון דא, רעדט איבער די מעגליכקייטן וואס די חרדישע אידנטום האבן אין באזיס זיך צו ספראווען מיט די גזירת גיוס, צווישן אנדערע דערמאנט ער דארט א פלאן אז חרדישע אידן זאלן פארלאנגען פון מדינת ישראל אויטאנאמיע. און פטור אן עסק.
איר הערט ברידער טייערע, אויטאנאמיע, נישט מער און נישט ווייניגער אויטאנאמיע!!
לאמיר דאס אביסל צו לייגן אויף קליין געלט וואס דאס מיינט אויטאנאמיע, און וואס אזא פארלאנג באדייט, און פארוואס אזא געדאנק איז אזוי לעכערליך און טפשות'דיג אזש עס פאסט ניטאמאל פארן פורים אפטיילונג פון דער איד 'פון דא און דארט' .
אויטאנאמיע מיינט אין אנדערע ווערטער, אז חרדים זאלן האבן אן אייגענע ווירטשאפט, אזא סעמי אייגענע לאנד, אלע הוצאות אלע הכנסות אלע שטייערן גייען צום נייעם געשאפענעם אויטאנאמיע לאנד, און מען זאגט צו מדינת ישראל שלום ולא להתראות.
און דעמאלטס וועט זיין א עולם התיקון!!
אדער אפשר א מדבר שממה.
כדי מ'זאל פארשטיין וואספארא עולם התיקון ס'וועט דעמאלטס זיין, וועלן מיר פרובירן עס מסביר זיין אויף קליין געלט.
שטעלט'ס ענק פאר מדינת ישראל נעמט אן דעם פארשלאג, זיי געבן אהין פאר די חרדים א שטיקל לאנד, אבער נישט אין מדינת ישראל נאר אין א צווייטן קאנטינענט, א שיינעם פרוכטבארן שטח, ערגעץ אינעם אפריקאנעם דזשאנגל, מען צאלט אלע חרדים 'א איין וועג טיקעט' און מ'זאגט זיי 'יוא-אר-אהן-יואר-אוין'. כ'מיין אז א פעדער איז צו ארעם צו באשרייבן ווי אזוי עס וועט דארט אויסזעהן נאך א צוויי דריי יאר.
אין איין ווארט: מיר וועלן נישט אויסזעהן קיין סאך אנדערש ווי די צוריקגעבליבענע אפריקאנע שבטים וואס דרייען זיך דארט, איך רעד פון די שבטים וואס גייען נאך מיט די אור-אלטע צירונג פונעם שטיין עפאכע, דריי רינגלעך אריינגעבויערט אינעם אויבערשטן ליפּ, און צוויי גרויסע עלעפאנט ציינער קינסטלעך אריינגעשטעקט אינעם אויער לאך אלץ אן ערזאץ פון די היינטיגע אויערינגלעך, א אפגעהויבלטע בּאַמבּאָ דורכגעלעכערט פון איין באק צום צווייטן, די מקומות המכוסים זענען באדעקט מיט קליידער געמאכט פון פייגן בלעטער און צווייגעלעך אזוי ווי אדם הראשון הארט נאכן זינדיגען.
קיין הייזער וועלן מיר, חרדים, נישט קענען בויען פשוט ווייל מיר האבן נישט קיין אינזשענירן, און אפילו עס וועט זיך מאכן א בעל תשובה דארט וואס האט אין זיינע עבירות יארן געלערנט אביסל פון די חכמה היוונית, האלטן מיר נאך אויך נאך נישט אין ערגעץ ווייל מיר האבן נישט די מינדעסטע ידיעה ווי אזוי צו פארקנעטן ליים, ווי אזוי אויסהאקן א ציגל, ווי אזוי אויסשעפן אייזן פון דער ערד, צולאזן אייזן, גליען און פארמירן אייזן און שטאנגען, א קיצור מ'קען אויסרעכענען בערך הונדערט פאכן וואס מען דארף אלץ קענען צו קענען פראדוצירן כלים און סחורה אויף צו בויען א פשוטע הויז.
אלזא וועלן מיר גיין וואוינען אין די היילן, מען וועט טרעפן הויכע בערג, אויסזוכן א נקרת צור, זיך באזעצן דארט און לעבן אזוי ווי מען האט געלעבט פאר פיר טויזענט יאר צוריק.
פאנגט זיך אן די שאלה וכי תאמרו מה נאכל?
איז אזוי, פון ירוקת און פירות קען מען פארגעסן ווייל אויף דעם דארף מען אויך קענען מער ווי פופצן מלאכות, ווייל נישט נאר גרינע דאלערס וואקסן נישט אויפן בוים נאר פירות און ירקות וואקסט אויך נישט - אז מען ווייסט נישט ווי אזוי צו פלאנצן, אז מען ווייסט נישט ווי אזוי צו זייען און אקערן וואקסט נישט קיין שושנים נאר חוחים. און אז די עסקנים וועלן ארלעדיגן אן אקער אייזן און א אפאר אקסן איז מען נאך אלץ נישט קיין געהאלפענער ווייל אפילו עס וואקסט שוין, דארף מען וויסן ווי אזוי זיך צו באגיין דערמיט בשעת'ן וואקסן, וועלכע כעמיקאלן צו שפריצן אקעגן ווערים, וועלעכע שלעכטע גראזן אויסצורייסן, און ווי אזוי אוועק צולייגן פון ווינטער אויפן זומער, און די אלע זאכן גייען אריין אין ללמדו אומנות וואס מיר האבן שוין פון לאנג פארלוירן די מסורה אויף דעם צוזאמען מיטן תכלת.
העט מען גיין אויף א פלייש דיעטע, מ'וועט זיך מוזן ארויסלאזן אויפן יאגד און גיין פאנגען חיות, הערשן און זשיראפן, איי פון ווי וועט מען האבן א פייל אין בויגן, א גוטע קשיא, אפשר וועט מען מאכן נעצן פון שטריק, ווי אזוי מאכט מען שטריק? שוין הער אויף משוגע מאכן, אפשר וועט מען כאפן דעם הערש מיט די בלויזע הענט, מוועט עס שעכטן מיטן שוחט אדער מילה מעסער, דאס האבן מיר לרחצה [איינמאל דאס מילה מעסערל וועט אנפאנגען ראסטן ווייס איך נישט וואס מ'וועט דעמאלטס טוען, אפשר וועט מען מהלען מיט א א שארפע שטיין אזוי ווי ציפורה ווען די שלאנג האט איר געוואלט איינשלינגען.
ווי אזוי קאכט מען אפ דעם הערש? קיין כירות קען מען נישט בויען און א תנור אוודאי נישט, ניטאמאל א כופח, ווייל די פני שבת בילדער משניות קומט נישט מיט קיין אינסטראקשענס, בלית ברירה וועט מען עסן בישרא דגמרי, דאס הייסט קוילן-פלייש, אבער דער עולם וועט שוין זיין אזוי הונגעריג אז מען וועט עס אראפשלינגען נאך פאר עס האט צייט צו ווערן כמאכל בן דרוסאי.
מ'קען אינדעם דעם מאריך זיין אזוי לאנג עד שיעלה עמוד השחר, נאר פארוואס מאכן מער קאלעמוטנע אויפן הארץ ווי מען דארף, דער קלוגער כאפט שוין אזוי, און דער נאר... ליינט דאס ממילא נישט.
די נקודה איז אז די שאנסן איבערצולעבן אזא מצב מער ווי פינף יאר איז נענטער צו נול, מענטשן וועלן שטארבן און די מאסן פון הונגער און מחלות און וועם די הונגער און מחלות וועט איבערלאזן וועט די ווינטער-פרעסט און די זומער-היץ צו ענדיגן, ממש אזוי ווי די תוכחה ח"ו היל"ת.
מיט אזא וואוינוג און נערונג, וועט בערך איינס פון פינף קינדער איבערלעבן די מחלות און קרענק וואס בוזשעוועט דארט ווי די ארבה אין מצרים. און די שארית הפליטה וועלן אויך נישט לעקן קיין האניג, ביי די זעקס אין דרייסיג וועט מען שוין נישט האבן קיין איין ציין, אזוי אז פון קייען מצה ביי כורך וועט מען קענען פארגעסן, איינער וואס וועט דערלעבן די פערציג וועט הייסן א זקן ובא בשנים.
אויפן בעסטן אופן וועל די מער פעסט געבויטע, די מיט אן איבערפלוס פון געזונטע גענעס זיך אדאפטירן צום זשאנגעל לעבן, זיי וועלן אויסקוקן ווי נאך איינע פון די צענדליגע שבטים דארט ענליך צו די רויטע בני משה אדער די שווארצע בני גד.
יא יא, אזוי זעהט אויס א קולטור וואס האט ארויס גערופן א מלחמה קעגן וויסענשאפט, א מלחמה קעגן טעכנעלאגיע, א מלחמה קעגן עקאנאמיע, א מלחמה קעגן יעדע זאך וואס מאכט אונזער לאנד, אונזער געזונט, אונזער לעבנס שטייגער אנדערש ווי די אפריקאנע זשאנגעלס.
דאס אז מיר לעבן אויסגעמישט צווישן ציוויליזירטע מענטשן, און א פארגעשריטענע סאסייעטי ברענגט אונז אריין אין א אילוזיע, אז מען קען באמת האבן פון ביידע, מען קען בלייבן מיט אביסל סייענס פון פינף טויזענט יאר צוריק, און מען קען הנאה האבן פון א לעבנס שטייגער פון שנת אלפיים ושלש עשרה. אבער די מציאות קראכט אין פנים, ס'גייט נישט צוזאמען.
די איינציגסטע סיבה פארוואס היינט צוטאגס זעהען מיר אויס אנדערש ווי די אפריקאנע שבטים איז ווייל מיר לעבן צווישן ציוויליזירטע מענטשן, און יא! מיר לעבן מער ווייניגער אויף זייער חשבון.
רבותי, מיר זענען אפריקאנע שבטים וואס דרייען זיך צווישן ציוויליזירטע מענטשן, מיר זענען אומוויסענדע עטיאפיאנער וואס לעבן אויף די גענאדע פון געלערנטע, און אז דאס האט געקענט אנגיין פאר פופציג יאר אדער פאר הונדעטט יאר מיינט נישט אז עס איז א דבר של קיימא, רבותי די צייט וואס מלאכתינו נעשית ע"י אחרים האלט זיך ביים ענדיגן און יפה שעה אחת קודם.
ס'איז דא א פשוטע עקאנאמיע קאנצפעט וואס כמעט יעדע בר בי רב און היי סקול סטודענט פארשטייט דאס, און ביי אונז קען זיין קלוגע אידן מיט לאנגע ווייסע בערד (צו אן בערד) וואס די דאזיגע דבר פשוט גייט זיי נישט אריין אין קאפּ, איך רעד פון קלוגע אידן, ראשי קהילה, עסקנים, קהילה פארטרעטער, עדיטאריעל שרייבער, צייטונג שרייבער וכו',
די קאנצעפט איז וואס טייטש "געלט", געלט טייטש נישט שטרות, געלט טייטש ארבעט, געלט טייטש פראדוקציע, די 'בענזשאמין פרענקלין שטרות' איז סך הכל א שטר מוסכם, א וואלוטע וואס געמיינדעס, לענדער און אינדיווידואלן פארטוישן זייער פראדוקציע, און יעדנ'ס וואלוטע ווענדט זיך און לויט דעם קראפט פון זייער עקאנאמיע.
אמאליגע צייטן האט יעדע געמיינדע, יעדע לאנד, געמוזט פראדוצירן אלעס אליין, פון אלף ביז תיו, אשל מלא, פון זאקן אנצוטאן ביז פרוכט צו עסן, מיט די יארן איז די וועלט געווארן מער פארגעשריטן האט מען אנגעפאנגען אימפארטירן און עקספארטירן פון איין לאנד צום צווייטן איז די גאנצע וועלט געווארן ווי איין גרויסע אינטערנאציאנאלע געמיינדע, ממילא דארף נישט יעדע לאנד פראדוצירן אלעס אליינס, אבער יעדע לאנד דארף פראדוצירן גענוג סחורה וואס זאל ווערד זיין די שוויות פון אלע זייערע הצטרכות פון אלף ביז תיו, אז נישט זענען זיי אין א דעפעציט!!.
היינט איז שוין אזוי אז יעדע לאנד האט זיך זיין עקספערטיז וואס ער פראדוצירט, אזוי דארף די וועלט געמיינדע אנקומען צו אים, למשל יאפאן פראדוצירט טעכנאלאגיע קאמפיוטערס און קארס, ווידעראום רוסלאנד פראדוצירט וואפן און אויל, די אראבישע גאלף לענדער וואס האבן נישט אסאך צו פארקויפן האבן זיי ברכת ישמעאל וכו', מדינת ישראל איז שטארק אין טעכנעלאגיע אגרי-קולטור וכו' די אונטערשטע שורה איז אבער ווי אויבן דערמאנט אז יעדע לאנד דארף פראדוצירן גענוג סחורה וואס זאל ווערט זיין די שוויות פון אלע זייערע הצטרכות'ן פון אלף ביז תיו, אז נישט זענען זיי אין א דעפעציט.
ולכן דייטשלאנד וואס איז א העכסט געבילדעטע לאנד שטעלט צו פון בי עם דאבעליואס און באש מיקסערס, ביז טעלעפאנס און מערצעדיס, זענען איינס פון די גרעסטע עקאנאמיע וועלטס מאכטן, האיטי מאידך גיסא וואס פארמאגט גארנישט אויסער א מאסע אומגעבילדעטע מענטשן א באנדע אנאלפאבעטן און פארקויפן נישט גארנישט אויסער מאסע ארבעטער וואס זענען גרייט צו קלויבן קאקאו באנדלעך איז זייער עקאנאמיע גוט אין דער ערד, ולכן זענען דא דארט מגיפות לרוב, און מיליאנען קינדער וואלטן שוין לאנג געשטארבן פאר הונגער ווען נישט אמעריקע און די יו ען מישט זיך אריין און דערהאלט זיי ביים לעבן מיט א טעלער רייז און גלזעל וואסער.
יעצט לאמיר צוריק גיין צו אונז חרדים: וואס איז אונזער פראדוקציע אויסער קינדער?
וואס פראדוצירן מיר אויסער קניפן ציצית, וועבן גארטלעך און פלעכטן הבדלה לעכט, גארנישט, און נאכאמאל גארנישט. אין איין ווארט, אונזער פראדוקציע דעקט נישט אונזערע הוצאות. אונזערע הוצאות איז אזוי ווי יעדע ציוויליזירטע פאלק (און אפשר נאך מער) און אונזער פראדוקציע איז עשרת מונים מתחתיו.
די תירוץ מיט וואס די חרדישע ישראלישע פרעסע פארטעמפט די מוחות פון די מאסן, איז אז מיר צאלן די מערסטע מע"מ (שטייער) ווייל מיר קויפן די מערסטע עסן, פאר אונזערע קינדער געבענטשע פאמיליעס, און ווען מען קויפט עסן צאלט מען צען פראצענט מע"מ, ממילא ביישטייערן מיר די מערסטע פאר די מדינה.
רבותי דאס איז א פאלנע קאפ פארדריי. ווייל אויב איז עס אמת הא גופא קשיא, פון ווי נעמען מיר די געלט צו קויפן עסן, נאכאמאל פאר ווער ס'האט נישט פארשטאנען ביז איצט, געלט קען נישט קומען און קומט נישט נאר דורך פראדוקציע וואס עס ווערט איינגעטוישט פאר וואלוטע (געלט) פון וועמענס פראדוקציע קומט אונזער געלט? נישט פון אונזערס ווייל מיר פראדוצירן זילטש.
ווי אזוי באצאלן מיר פאר עסן?
ווי אזוי באצאלן מיר פאר דאקטוירים?
ווי אזוי באצאלן מיר פאר פאליציי און פייער לעשער?
ווי אזוי באצאלן מיר פאר לעקטער און געז?
ווי אזוי באצלן מיר פאר אלע סערוויס פונעם לאנד פאר די ראודס, סייד וואוקס, אינפאסטראקטור באסעס, לופט פעלדער, וכו' וכו', איך רעד שוין נישט פון מיליטער משמר הגבול מוסד און שב"כ.
מיט וועמענס פראדוקציע? נישט מיט אונזערס ווייל מיר פראדוצירן גארנישט.
אויב איר האט נאך קווענקעלנישן און צאנקענישן איבער דאס וואס איר האט נארוואס געלייענט, ליינט דעם קומענדיגן הודעה.
יתרו האט געשריבן:ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:גאר א קליינע פערצענט פון כלל ישראל גייט אין ישיבות, אפילו היינט.
פאסט נישט פאר דיר ליטוואק צו נוצען די אלטע אויסגעדראשענע טענה אז מיר זענען א קליינע פראצענט פון כלל ישראל. מיר האבן נישט קיין שייכות מיט דעס וואס איינשטיין איז א איד און דאס אז און מאדרען ארטדאקס לערנט מען אין קאלעטזש. די פאקט איז אז הונדערט פראצענט פון אונז חרדים לערנט מען א פייג (עכ"פ הונדערט פראצענט חסידים) און מען קען נישט אויסשטעלן א קולטור מיט א סיסטעם ווי הונדערט פראצענט פון זיי גייען זיצען אין לערנען און האבן נישט קיין אנדערע אפציעס.
אין אנדערע ווערטער, ווען ער זאגט אז רוב כלל ישראל גייט נישט אין ישיבות מיינט ער נישט די מאדערנע, ער מיינט טאקע די דאזיגע אידן וואס גייען מיט ווייסע אונטערוועש און שווארצע אויבערוועש. ליטוואק האט נישט קיין שום פראבלעם, אז אנשטאט ציילן די שעות ביז זיי ווערן באפרייט פון די אנשטאלטן, אדער זוכן א פלאץ וואו צו רייכערן (אויפ'ן בעסטן פאל) וואו דער משגיח זאל זיי נישט טרעפן, זאלן אונזערע קינדער לערנען אביסל גראמאטיק. ער וויל נאר איין זאך, לאז ארויס די ישיבות פון די גאנצע זאך. א ישיבה איז געמאכט צו לערנען תורה, נישט סייענס.ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:מ'האט געגנב'ט די נאמען ישיבה און געלייגט אויף יעדען אנטשטאלט וואס האלט אין זיך ווארמע קערפערס אין די יונגע יארגאנג, זכרים נקבות און אלס אינצווישען.
די גאנצע טעאריע דא שטימט אינגאנצן נישט, רובא דרובא מענטשן אין אמעריקע קענען נישט קיין אינזשענירונג און נישט קיין פעלד ארבעט, יעדער קען זיך זיין פאך פונקט ווי הונדערטער אידן קענען שניידעריי און שוסטעריי , קאנסטראקשן און פלאמבינג.יתרו האט געשריבן:יעצט זעה איך אז כדי צו פארשטיין די תגובה ברויך מען ליינען קודם זיין ערשטע תגובה אשר על כן וועל איך דאס מעתיק זייך לתועלת העיוןבענדזשאמין פרענקלין האט געשריבן:קודם א הקדמה קטנה: ליינט נישט דעם ארטיקל בין גברא לגברא, און אויך נישט בחפזון, ליינט עס במתינות מתחלתו ועד סופו, אפילו אנפאנג זעט דער ארטיקל אויס קאמיש איז עס אבער טויט ערנסט, ס'איז 'דברים גדולים נשנו כאן'.
און יעצט צום ענין:
איך וויל אדרעסירן א פרישע הצעה וואס איז ערווענט געווארן אין איינע פון די אידישע אויסגאבעס, א נייע געדאנק ווי אזוי זיך צו ספראווען מיט די גזירות גיוס, הגם די הצעה איז אזוי אבסורד, אז עס פארדינט אפילו נישט קיין אנאליז און אפּ-ענטפער, וויל איך עס יא אדרעסירן, וועגן צוויי סיבות איינס: ווייל סוף כל סוף זענען דא מענטשן וואס קענען דאס נאכזאגן מיט א פשטות אן א בלינק מיט א אויג, צווייטענס, וזה העיקר: דאס וועט זיין א שטיקל הקדמה צום קומענדיגן ארטיקל 'דער אלטערנאטיוו'.
די פרישע הצעה איז נתחדש און געדריקט געווארו אש שחורה על גבי אש לבנה אינעם איינציגן אומאפהענגיגע אידישע ארגאן 'דער איד', אין דעם רעספעקטירטע אפטיילונג 'פון דא און דארט', יענער, א גרויסער חכם, וואס שרייבט מער פון דארט ווי פון דא, רעדט איבער די מעגליכקייטן וואס די חרדישע אידנטום האבן אין באזיס זיך צו ספראווען מיט די גזירת גיוס, צווישן אנדערע דערמאנט ער דארט א פלאן אז חרדישע אידן זאלן פארלאנגען פון מדינת ישראל אויטאנאמיע. און פטור אן עסק.
איר הערט ברידער טייערע, אויטאנאמיע, נישט מער און נישט ווייניגער אויטאנאמיע!!
לאמיר דאס אביסל צו לייגן אויף קליין געלט וואס דאס מיינט אויטאנאמיע, און וואס אזא פארלאנג באדייט, און פארוואס אזא געדאנק איז אזוי לעכערליך און טפשות'דיג אזש עס פאסט ניטאמאל פארן פורים אפטיילונג פון דער איד 'פון דא און דארט' .
אויטאנאמיע מיינט אין אנדערע ווערטער, אז חרדים זאלן האבן אן אייגענע ווירטשאפט, אזא סעמי אייגענע לאנד, אלע הוצאות אלע הכנסות אלע שטייערן גייען צום נייעם געשאפענעם אויטאנאמיע לאנד, און מען זאגט צו מדינת ישראל שלום ולא להתראות.
און דעמאלטס וועט זיין א עולם התיקון!!
אדער אפשר א מדבר שממה.
כדי מ'זאל פארשטיין וואספארא עולם התיקון ס'וועט דעמאלטס זיין, וועלן מיר פרובירן עס מסביר זיין אויף קליין געלט.
שטעלט'ס ענק פאר מדינת ישראל נעמט אן דעם פארשלאג, זיי געבן אהין פאר די חרדים א שטיקל לאנד, אבער נישט אין מדינת ישראל נאר אין א צווייטן קאנטינענט, א שיינעם פרוכטבארן שטח, ערגעץ אינעם אפריקאנעם דזשאנגל, מען צאלט אלע חרדים 'א איין וועג טיקעט' און מ'זאגט זיי 'יוא-אר-אהן-יואר-אוין'. כ'מיין אז א פעדער איז צו ארעם צו באשרייבן ווי אזוי עס וועט דארט אויסזעהן נאך א צוויי דריי יאר.
אין איין ווארט: מיר וועלן נישט אויסזעהן קיין סאך אנדערש ווי די צוריקגעבליבענע אפריקאנע שבטים וואס דרייען זיך דארט, איך רעד פון די שבטים וואס גייען נאך מיט די אור-אלטע צירונג פונעם שטיין עפאכע, דריי רינגלעך אריינגעבויערט אינעם אויבערשטן ליפּ, און צוויי גרויסע עלעפאנט ציינער קינסטלעך אריינגעשטעקט אינעם אויער לאך אלץ אן ערזאץ פון די היינטיגע אויערינגלעך, א אפגעהויבלטע בּאַמבּאָ דורכגעלעכערט פון איין באק צום צווייטן, די מקומות המכוסים זענען באדעקט מיט קליידער געמאכט פון פייגן בלעטער און צווייגעלעך אזוי ווי אדם הראשון הארט נאכן זינדיגען.
קיין הייזער וועלן מיר, חרדים, נישט קענען בויען פשוט ווייל מיר האבן נישט קיין אינזשענירן, און אפילו עס וועט זיך מאכן א בעל תשובה דארט וואס האט אין זיינע עבירות יארן געלערנט אביסל פון די חכמה היוונית, האלטן מיר נאך אויך נאך נישט אין ערגעץ ווייל מיר האבן נישט די מינדעסטע ידיעה ווי אזוי צו פארקנעטן ליים, ווי אזוי אויסהאקן א ציגל, ווי אזוי אויסשעפן אייזן פון דער ערד, צולאזן אייזן, גליען און פארמירן אייזן און שטאנגען, א קיצור מ'קען אויסרעכענען בערך הונדערט פאכן וואס מען דארף אלץ קענען צו קענען פראדוצירן כלים און סחורה אויף צו בויען א פשוטע הויז.
אלזא וועלן מיר גיין וואוינען אין די היילן, מען וועט טרעפן הויכע בערג, אויסזוכן א נקרת צור, זיך באזעצן דארט און לעבן אזוי ווי מען האט געלעבט פאר פיר טויזענט יאר צוריק.
פאנגט זיך אן די שאלה וכי תאמרו מה נאכל?
איז אזוי, פון ירוקת און פירות קען מען פארגעסן ווייל אויף דעם דארף מען אויך קענען מער ווי פופצן מלאכות, ווייל נישט נאר גרינע דאלערס וואקסן נישט אויפן בוים נאר פירות און ירקות וואקסט אויך נישט - אז מען ווייסט נישט ווי אזוי צו פלאנצן, אז מען ווייסט נישט ווי אזוי צו זייען און אקערן וואקסט נישט קיין שושנים נאר חוחים. און אז די עסקנים וועלן ארלעדיגן אן אקער אייזן און א אפאר אקסן איז מען נאך אלץ נישט קיין געהאלפענער ווייל אפילו עס וואקסט שוין, דארף מען וויסן ווי אזוי זיך צו באגיין דערמיט בשעת'ן וואקסן, וועלכע כעמיקאלן צו שפריצן אקעגן ווערים, וועלעכע שלעכטע גראזן אויסצורייסן, און ווי אזוי אוועק צולייגן פון ווינטער אויפן זומער, און די אלע זאכן גייען אריין אין ללמדו אומנות וואס מיר האבן שוין פון לאנג פארלוירן די מסורה אויף דעם צוזאמען מיטן תכלת.
העט מען גיין אויף א פלייש דיעטע, מ'וועט זיך מוזן ארויסלאזן אויפן יאגד און גיין פאנגען חיות, הערשן און זשיראפן, איי פון ווי וועט מען האבן א פייל אין בויגן, א גוטע קשיא, אפשר וועט מען מאכן נעצן פון שטריק, ווי אזוי מאכט מען שטריק? שוין הער אויף משוגע מאכן, אפשר וועט מען כאפן דעם הערש מיט די בלויזע הענט, מוועט עס שעכטן מיטן שוחט אדער מילה מעסער, דאס האבן מיר לרחצה [איינמאל דאס מילה מעסערל וועט אנפאנגען ראסטן ווייס איך נישט וואס מ'וועט דעמאלטס טוען, אפשר וועט מען מהלען מיט א א שארפע שטיין אזוי ווי ציפורה ווען די שלאנג האט איר געוואלט איינשלינגען.
ווי אזוי קאכט מען אפ דעם הערש? קיין כירות קען מען נישט בויען און א תנור אוודאי נישט, ניטאמאל א כופח, ווייל די פני שבת בילדער משניות קומט נישט מיט קיין אינסטראקשענס, בלית ברירה וועט מען עסן בישרא דגמרי, דאס הייסט קוילן-פלייש, אבער דער עולם וועט שוין זיין אזוי הונגעריג אז מען וועט עס אראפשלינגען נאך פאר עס האט צייט צו ווערן כמאכל בן דרוסאי.
מ'קען אינדעם דעם מאריך זיין אזוי לאנג עד שיעלה עמוד השחר, נאר פארוואס מאכן מער קאלעמוטנע אויפן הארץ ווי מען דארף, דער קלוגער כאפט שוין אזוי, און דער נאר... ליינט דאס ממילא נישט.
די נקודה איז אז די שאנסן איבערצולעבן אזא מצב מער ווי פינף יאר איז נענטער צו נול, מענטשן וועלן שטארבן און די מאסן פון הונגער און מחלות און וועם די הונגער און מחלות וועט איבערלאזן וועט די ווינטער-פרעסט און די זומער-היץ צו ענדיגן, ממש אזוי ווי די תוכחה ח"ו היל"ת.
מיט אזא וואוינוג און נערונג, וועט בערך איינס פון פינף קינדער איבערלעבן די מחלות און קרענק וואס בוזשעוועט דארט ווי די ארבה אין מצרים. און די שארית הפליטה וועלן אויך נישט לעקן קיין האניג, ביי די זעקס אין דרייסיג וועט מען שוין נישט האבן קיין איין ציין, אזוי אז פון קייען מצה ביי כורך וועט מען קענען פארגעסן, איינער וואס וועט דערלעבן די פערציג וועט הייסן א זקן ובא בשנים.
אויפן בעסטן אופן וועל די מער פעסט געבויטע, די מיט אן איבערפלוס פון געזונטע גענעס זיך אדאפטירן צום זשאנגעל לעבן, זיי וועלן אויסקוקן ווי נאך איינע פון די צענדליגע שבטים דארט ענליך צו די רויטע בני משה אדער די שווארצע בני גד.
יא יא, אזוי זעהט אויס א קולטור וואס האט ארויס גערופן א מלחמה קעגן וויסענשאפט, א מלחמה קעגן טעכנעלאגיע, א מלחמה קעגן עקאנאמיע, א מלחמה קעגן יעדע זאך וואס מאכט אונזער לאנד, אונזער געזונט, אונזער לעבנס שטייגער אנדערש ווי די אפריקאנע זשאנגעלס.
דאס אז מיר לעבן אויסגעמישט צווישן ציוויליזירטע מענטשן, און א פארגעשריטענע סאסייעטי ברענגט אונז אריין אין א אילוזיע, אז מען קען באמת האבן פון ביידע, מען קען בלייבן מיט אביסל סייענס פון פינף טויזענט יאר צוריק, און מען קען הנאה האבן פון א לעבנס שטייגער פון שנת אלפיים ושלש עשרה. אבער די מציאות קראכט אין פנים, ס'גייט נישט צוזאמען.
די איינציגסטע סיבה פארוואס היינט צוטאגס זעהען מיר אויס אנדערש ווי די אפריקאנע שבטים איז ווייל מיר לעבן צווישן ציוויליזירטע מענטשן, און יא! מיר לעבן מער ווייניגער אויף זייער חשבון.
רבותי, מיר זענען אפריקאנע שבטים וואס דרייען זיך צווישן ציוויליזירטע מענטשן, מיר זענען אומוויסענדע עטיאפיאנער וואס לעבן אויף די גענאדע פון געלערנטע, און אז דאס האט געקענט אנגיין פאר פופציג יאר אדער פאר הונדעטט יאר מיינט נישט אז עס איז א דבר של קיימא, רבותי די צייט וואס מלאכתינו נעשית ע"י אחרים האלט זיך ביים ענדיגן און יפה שעה אחת קודם.
ס'איז דא א פשוטע עקאנאמיע קאנצפעט וואס כמעט יעדע בר בי רב און היי סקול סטודענט פארשטייט דאס, און ביי אונז קען זיין קלוגע אידן מיט לאנגע ווייסע בערד (צו אן בערד) וואס די דאזיגע דבר פשוט גייט זיי נישט אריין אין קאפּ, איך רעד פון קלוגע אידן, ראשי קהילה, עסקנים, קהילה פארטרעטער, עדיטאריעל שרייבער, צייטונג שרייבער וכו',
די קאנצעפט איז וואס טייטש "געלט", געלט טייטש נישט שטרות, געלט טייטש ארבעט, געלט טייטש פראדוקציע, די 'בענזשאמין פרענקלין שטרות' איז סך הכל א שטר מוסכם, א וואלוטע וואס געמיינדעס, לענדער און אינדיווידואלן פארטוישן זייער פראדוקציע, און יעדנ'ס וואלוטע ווענדט זיך און לויט דעם קראפט פון זייער עקאנאמיע.
אמאליגע צייטן האט יעדע געמיינדע, יעדע לאנד, געמוזט פראדוצירן אלעס אליין, פון אלף ביז תיו, אשל מלא, פון זאקן אנצוטאן ביז פרוכט צו עסן, מיט די יארן איז די וועלט געווארן מער פארגעשריטן האט מען אנגעפאנגען אימפארטירן און עקספארטירן פון איין לאנד צום צווייטן איז די גאנצע וועלט געווארן ווי איין גרויסע אינטערנאציאנאלע געמיינדע, ממילא דארף נישט יעדע לאנד פראדוצירן אלעס אליינס, אבער יעדע לאנד דארף פראדוצירן גענוג סחורה וואס זאל ווערד זיין די שוויות פון אלע זייערע הצטרכות פון אלף ביז תיו, אז נישט זענען זיי אין א דעפעציט!!.
היינט איז שוין אזוי אז יעדע לאנד האט זיך זיין עקספערטיז וואס ער פראדוצירט, אזוי דארף די וועלט געמיינדע אנקומען צו אים, למשל יאפאן פראדוצירט טעכנאלאגיע קאמפיוטערס און קארס, ווידעראום רוסלאנד פראדוצירט וואפן און אויל, די אראבישע גאלף לענדער וואס האבן נישט אסאך צו פארקויפן האבן זיי ברכת ישמעאל וכו', מדינת ישראל איז שטארק אין טעכנעלאגיע אגרי-קולטור וכו' די אונטערשטע שורה איז אבער ווי אויבן דערמאנט אז יעדע לאנד דארף פראדוצירן גענוג סחורה וואס זאל ווערט זיין די שוויות פון אלע זייערע הצטרכות'ן פון אלף ביז תיו, אז נישט זענען זיי אין א דעפעציט.
ולכן דייטשלאנד וואס איז א העכסט געבילדעטע לאנד שטעלט צו פון בי עם דאבעליואס און באש מיקסערס, ביז טעלעפאנס און מערצעדיס, זענען איינס פון די גרעסטע עקאנאמיע וועלטס מאכטן, האיטי מאידך גיסא וואס פארמאגט גארנישט אויסער א מאסע אומגעבילדעטע מענטשן א באנדע אנאלפאבעטן און פארקויפן נישט גארנישט אויסער מאסע ארבעטער וואס זענען גרייט צו קלויבן קאקאו באנדלעך איז זייער עקאנאמיע גוט אין דער ערד, ולכן זענען דא דארט מגיפות לרוב, און מיליאנען קינדער וואלטן שוין לאנג געשטארבן פאר הונגער ווען נישט אמעריקע און די יו ען מישט זיך אריין און דערהאלט זיי ביים לעבן מיט א טעלער רייז און גלזעל וואסער.
יעצט לאמיר צוריק גיין צו אונז חרדים: וואס איז אונזער פראדוקציע אויסער קינדער?
וואס פראדוצירן מיר אויסער קניפן ציצית, וועבן גארטלעך און פלעכטן הבדלה לעכט, גארנישט, און נאכאמאל גארנישט. אין איין ווארט, אונזער פראדוקציע דעקט נישט אונזערע הוצאות. אונזערע הוצאות איז אזוי ווי יעדע ציוויליזירטע פאלק (און אפשר נאך מער) און אונזער פראדוקציע איז עשרת מונים מתחתיו.
די תירוץ מיט וואס די חרדישע ישראלישע פרעסע פארטעמפט די מוחות פון די מאסן, איז אז מיר צאלן די מערסטע מע"מ (שטייער) ווייל מיר קויפן די מערסטע עסן, פאר אונזערע קינדער געבענטשע פאמיליעס, און ווען מען קויפט עסן צאלט מען צען פראצענט מע"מ, ממילא ביישטייערן מיר די מערסטע פאר די מדינה.
רבותי דאס איז א פאלנע קאפ פארדריי. ווייל אויב איז עס אמת הא גופא קשיא, פון ווי נעמען מיר די געלט צו קויפן עסן, נאכאמאל פאר ווער ס'האט נישט פארשטאנען ביז איצט, געלט קען נישט קומען און קומט נישט נאר דורך פראדוקציע וואס עס ווערט איינגעטוישט פאר וואלוטע (געלט) פון וועמענס פראדוקציע קומט אונזער געלט? נישט פון אונזערס ווייל מיר פראדוצירן זילטש.
ווי אזוי באצאלן מיר פאר עסן?
ווי אזוי באצאלן מיר פאר דאקטוירים?
ווי אזוי באצאלן מיר פאר פאליציי און פייער לעשער?
ווי אזוי באצאלן מיר פאר לעקטער און געז?
ווי אזוי באצלן מיר פאר אלע סערוויס פונעם לאנד פאר די ראודס, סייד וואוקס, אינפאסטראקטור באסעס, לופט פעלדער, וכו' וכו', איך רעד שוין נישט פון מיליטער משמר הגבול מוסד און שב"כ.
מיט וועמענס פראדוקציע? נישט מיט אונזערס ווייל מיר פראדוצירן גארנישט.
אויב איר האט נאך קווענקעלנישן און צאנקענישן איבער דאס וואס איר האט נארוואס געלייענט, ליינט דעם קומענדיגן הודעה.
רביה''ק זי''ע האט געשריבן:יתרו האט געשריבן:ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:גאר א קליינע פערצענט פון כלל ישראל גייט אין ישיבות, אפילו היינט.
פאסט נישט פאר דיר ליטוואק צו נוצען די אלטע אויסגעדראשענע טענה אז מיר זענען א קליינע פראצענט פון כלל ישראל. מיר האבן נישט קיין שייכות מיט דעס וואס איינשטיין איז א איד און דאס אז און מאדרען ארטדאקס לערנט מען אין קאלעטזש. די פאקט איז אז הונדערט פראצענט פון אונז חרדים לערנט מען א פייג (עכ"פ הונדערט פראצענט חסידים) און מען קען נישט אויסשטעלן א קולטור מיט א סיסטעם ווי הונדערט פראצענט פון זיי גייען זיצען אין לערנען און האבן נישט קיין אנדערע אפציעס.
איך זע אז דו האסט נישט ריכטיג פארשטאנען ליטוואק'ס ווערטער, וועל איך דיר געבן צו פארשטיין. ליטוואק טענה'ט אזוי:אין אנדערע ווערטער, ווען ער זאגט אז רוב כלל ישראל גייט נישט אין ישיבות מיינט ער נישט די מאדערנע, ער מיינט טאקע די דאזיגע אידן וואס גייען מיט ווייסע אונטערוועש און שווארצע אויבערוועש. ליטוואק האט נישט קיין שום פראבלעם, אז אנשטאט ציילן די שעות ביז זיי ווערן באפרייט פון די אנשטאלטן, אדער זוכן א פלאץ וואו צו רייכערן (אויפ'ן בעסטן פאל) וואו דער משגיח זאל זיי נישט טרעפן, זאלן אונזערע קינדער לערנען אביסל גראמאטיק. ער וויל נאר איין זאך, לאז ארויס די ישיבות פון די גאנצע זאך. א ישיבה איז געמאכט צו לערנען תורה, נישט סייענס.ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:מ'האט געגנב'ט די נאמען ישיבה און געלייגט אויף יעדען אנטשטאלט וואס האלט אין זיך ווארמע קערפערס אין די יונגע יארגאנג, זכרים נקבות און אלס אינצווישען.
ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:איך באצי זיך בעיקר צו איין נקודה, די היסטארישע. היסטאריש האט מען נישט געלערנט צו געשעצט לימודי חול, באופן כללי.
רביה''ק זי''ע האט געשריבן:ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:איך באצי זיך בעיקר צו איין נקודה, די היסטארישע. היסטאריש האט מען נישט געלערנט צו געשעצט לימודי חול, באופן כללי.
כ'האב נישט געואוסט אז דער בלאט קומט אן קיין בודאפעסט אויך...
ערנסט גערעדט איז נישט מעגליך צו מאכן א כלל אין דעם, ס'געווען וואס האבן יא געשעצט וויסנשאפט, און ס'געווען וואס האבן נישט. לבקשתך וועל איך נישט דערמאנען די פאקט אז א גרויסע טייל ראשונים האבן קלאר יא געשעצט וויסנשאפט, ווייל אונז האבן אנדערע גדולים און לאו מפיהם אנו חיים. אבער אפילו אין די לעצטע הונדערט-און-פופציג יאר, זענען אויך געווען איבערגעונג גדולים וואס האבן געטון אין דעם. מ'האט שוין דערמאנט דא דעם גר"א, די גרויסע תלמידים פונעם וואלאז'ינע ישיבה, ואטו כרוכלא...
קאך_לעפל האט געשריבן:הפלא ופלא... אויב עמיצער האלט אדער ווייסט אנדערש פון די צוויי אנגעבליכע ווילן-זיין-משכילים / בדחנים מר' ראבהאק און מר' גדלה, ווערט באלד באשולדיגט מיט בלאט אנגעלייענטקייט...
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און 3 געסט


text:
איסר האטלקי האט געשריבן:סקווירא רבי האט קיינמאל נישט געוואלט רעדן אויפן פאון, אזוי איז זיך נוהג דער היינטיגער רבי פון ניו סקווער.
דאס זעלבע גייט טון ר' אהרן מענדל נאכן ווערן רבי, ער גייט אויפהערן רעדן אויף א טעלעפאון.
אויף סאטמאר האב איך עס קיינמאל נישט געהערט. מאדערנטי רעדט ויקיפידיה אפשר פון ווידיאו וואס ליובאוויטש האט יא מתיר געווען. סאטמאר איז נישט געווען באוואוסט מיט OCD.
סקווירער רבי האט אויך געליטן פון OCD!
OCD איז א דיסארדער וואס שטאמט פון אבסעסיעס צו א געוויסע זאך, אזש אז ס'שטערט די מענטש'ס סדר היום למשל א מענטש וואס איז אבסעסט מיט Germs וועט זיך איבערוואשן די הענט טויזנט מאל. אדער א מענטש וועט צושפארן די טיר הונדערט מאל ביינאכט ווייל ער איז אבסעסט אז איינער וועט אייברעכן אין זיין הויז.
א פשוטע טעלעפאון (נישט קיין סמארטפאון) האט נישט אין זיך קיין שום איסור אדער מנהג אז סאיז עפעס א שלעכטע זאך. נישט מן התורה נישט מדרבנן נישט לויט קיינער פון די גאונים, ראשונים, אחרונים. צענדליגער טויזנטער רבנים און ערליכע אידן האבן גערעדט יעדען טאג אויפן טעלעפאן. פארקערט די טעלעפאן איז א גוטע זאך וואס העלפט די מענשטען קאמיונקעיטן איינער מיטן צווייטן.
אלזא ווען א מענטש איז אזוי אבסעסט ווי סאטמארער רב מיט מאדערנעטי און טעכנאלאגיע איז עס א געוויסע form פון OCD...
סאיז זייער וויכטיג דאס ווייל ער האט איינגעפירט אסאך נייע מנהגים אין אונזער היינטיגע חרדישע סאסייעטי. און אז ער האט געליטן פון די דיסארדער איז פאר מיר אסאך זאכן פארענטפערט געווארן.
למעשה האלט איך אז ער איז געוועהן זייער א געשמאקע ברייטע אפענע מענטש וואס האט געמיינט די גוטס פון די כלל. און אויסגעלערנט זיינע מענטשען צוטוהן חסד אויף א פארנעם ווי קיינמאל ביפאר. ער איז לכאורה נישט גערעכט געוועהן מיט רוב פון זיינע זאכן. אבער א אמתע מענטש איז ער געוועהן, א ערליכע מענטש. ער איז נאר געוועהן עקסטרעים מיט זיינע משוגעתן און עס איינגעפירט ביי זיין עולם.
די זעלבע איז מיט וויזניץ זיי זענען אויך געווארן אינגאנצן superficial. ווי למשל הרה"צ ר' ישראל מוויזניץ ב"ב בעט זיינע בחורים זאלן זיך אנטוהן שווארצע זאקן. און ווען א יונגערמאן וואס שניידט די בארד קומט אריין צו אים פרעגט ער אים די ערשטע זאך וואו איז די בארד???
וואו איז דאס געהערט געווארן אין וויזניץ אינדערהיים?
רוב וויזניצער חסידים אינדערהיים האבן קיין בארד נישט געהאט אפגערעדט זאקן???
דאס איז נישט וויזניץ! וויזניץ האט קיינמאל נישט געקוקט אויף די זאכן!!! סאיז געוועהן colorful, אלע מיני מענטשען, אלע היטן, געשוירנע בערד, לאנגע בערד, וכו'
אידן תלמידי חכמים גאונים ווי ר' מרדכי חנא, טערניווער רב, רבי אהרלע ראטה און פון די אנדערע זייט אידן פויערן וואס האבן נישט באקומען קיין שום חינוך און קוים געקענט אלף בית- דאס איז געוועהן די שיינקייט פון וויזניץ אינדערהיים! די אהבת ישראל האט יעדעם אריינגענומען, יעדעם געקושט- נישט געמאכט קיין שום חשבונות וויאזוי יענער גייט אנגעטוהן. גארנישט!
מיט דעם אלעמען גלייך איך נאכאלץ ר' ישראל און איך האלט פון אים אבער איך האלט אז ער איז זיך טועה מיט די זאך.


text:
איך גלויבן איין זאַך וואָס יעדער Shopify קראָם באַזיצער קאַנסערנז וועגן איז די שיפּינג צייט. אויב דיין קאַסטאַמערז קענען באַקומען זייער פּאַקאַדזשאַז פריער, איך בין גאַנץ זיכער אַז דאָס וועט העלפֿן אַ פּלאַץ פֿאַרבעסערן קונה דערפאַרונג. און מיט בעסער קונה דערפאַרונג, דאָך, מער און מער מענטשן וועלן קומען צו דיין קראָם.
זינט רובֿ Shopify קראָם אָונערז טאָן קאַפּ שיפּינג, הייַנט איך וועל רעדן וועגן ווי צו רעדוצירן שיפּינג צייט פֿאַר Shopify dropshipping.
איידער איך אָנהייבן, איך וואָלט ווי צו באַקענען אַ נייַע טערמין מיט אַ קאַפּ סערפינג. פאקטיש, עס איז נישט אַ נייַע זאַך, אָבער מענטשן נוצן דעם טערמין לעצטנס, אַזוי עס איז מין פון נייַע.
קאַפּ סערפינג איז אַ באַגריף פון געפֿינען מער סאַפּלייערז אַמאָל איר האָבן אַ ווינינג פּראָדוקט. אין אנדערע ווערטער, קאַפּ סערפינג איז די פיר פון בייסיקלי האָבן קייפל סאַפּלייערז ליינד אַרויף פֿאַר יעדער פּראָדוקט, אַזוי ווען איר פאַרקויפן אַ נומער דורך קאַפּ שיפּינג, איר קענען קלייַבן און קלייַבן די טשיפּאַסט סאַפּלייער צו שיקן די פּראָדוקט פֿאַר איר. (ביטע גיט דאָ פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע)
אַזוי, דאָך אויב איר קענען מאַכן אַ גוטע סערפינג, שורלי דיין Shopify דראָפּשיפּפּינג צייט וועט זיין שטארק רידוסט, און דאָ זענען מיין עצות פֿאַר איר.
1. די פּראַסעסט צייט און שיפּינג צייט אַדווערטייזד זענען אויף דורכשניטלעך. אין די שיפּינג צייט, עס קען זיין אַ פאַרהאַלטן פֿאַר עטלעכע פּאַקידזשיז, ספּעציעל אין דער שפּיץ צייַט. אויב די פּראָדוקט איז גרייט אין אונדזער ווערכאַוס פֿאַר די פּראַסעסינג צייט, זיי קענען פּראָצעס די זעלבע טאָג אָדער דער ווייַטער טאָג נאָך דיין סדר. אויב מיר האָבן צו סדר פון די סאַפּלייער, די פּראַסעסינג צייט איז אַרום 1-3 טעג אַרייַנגערעכנט די צייט וואָס מיר דאַרפֿן צו באַקומען די פּראָדוקט אין אונדזער וואַרעהאָוסע. טאָמער די סאַפּלייער קען נישט האָבן אַ לאַגער, מיר וועלן מיטטיילן איר וועגן די פאַרהאַלטן. אויב איר האָט סטאַביל אָרדערס, מיר נאָרמאַלי רעקאָמענדירן אונדזער קונה צו קויפן די פּריוואַט ינוואַנטאָרי אין אונדזער וואַרעהאָוסע צו פאַרגיכערן די פּראַסעסינג צייט. מיר האָבן אונדזער אייגענע ווערכאַוזיז אין ייווו, שענזשען, USA (מזרח און מערב) פֿאַר בעסער האַנדלינג פון די טראַנספּאָרט.
2. מאַכט זיכער אַז דיין סאַפּלייערז שטענדיק האָבן וואָס איר פאַרקויפן אין לאַגער. אויב דיין סאַפּלייערז טאָן ניט האָבן גענוג ינוואַנטאָרי, אפֿשר עס וועט נעמען דיין סאַפּלייערז אַ מער צייט צו פּראָצעס דיין אָרדערס זינט זיי דאַרפֿן צו קויפן דיין פּראָדוקטן.
3. אויב איר איצט פאַרקויפן די מערסט פאָלקס און טרענדינג פּראָדוקטן, איך פֿאָרשלאָגן איר האָבן קייפל סאַפּלייערז פֿאַר דיין פּראָדוקט. ווייַל דיין זאכן זענען אַזוי פאָלקס אַז איר קען באַקומען די ריזיקירן אַז דיין סאַפּלייערז קען פאַרקויפן דיין זאכן.
4. מיר רעקאָמענדירן איר צו סדר עטלעכע ינוואַנטאָרי אין פאַל פון ימערדזשאַנסיז. יוזשאַוואַלי, דיין סאַפּלייערז קענען נישט גאַראַנטירן אַז זיי שטענדיק האָבן דיין זאכן אין לאַגער. אַזוי, בייינג עטלעכע ינוואַנטאָרי איז שטענדיק אַ גוט ברירה.
5. אויב איר זענט סעלינג צו אַמעריקע און אייראָפּע, איך בין גאַנץ זיכער אַז דיין שיפּינג צייט וועט זיין שטארק רידוסט אויב דיין סאַפּלייערז האָבן ווערכאַוזיז אין אַמעריקע און אייראָפּע. נאָר ימאַדזשאַן ווי צופרידן דיין קאַסטאַמערז וועלן זיין ווען זיי שטעלן אַ סדר הייַנט און באַקומען זייער פּאַקאַדזשאַז 1 אָדער 3 טעג שפּעטער.
אַסומינג אַז איר שיקן פּראָדוקטן איבער די מדינה, עס איז וויכטיק צו האָבן ווערכאַוזיז אין קייפל לאָוקיישאַנז אין דער מדינה. צו האָבן ווערכאַוזיז אין כּמעט יעדער אָרט איבער די מדינה, איר וועט שורלי דאַרפֿן צו שפּאַנונג דיין פיינאַנסיז. דאָס איז ומנייטיק ספּעציעל אויב איר זענט אַ קליין אָדער מיטן-סייזד eCommerce זיצער. אַנשטאָט, ידענטיפיצירן ווערכאַוזיז אין סטראַטידזשיק לאָוקיישאַנז וואָס קענען צושטעלן עטלעכע קייפל לאָוקיישאַנז אַרויף צו אַ זיכער ווייַטקייט. CJ דראָפּשיפּפּינג האט איצט 2 ווערכאַוזיז אין די USA און פּלאַנירונג צו שטעלן איין אין אייראָפּע.
6. א גוטע לאָגיסטיקס דינסט איז וויטאַל אין רידוסינג די דראָפּשיפּפּינג צייט. אויב איר זענט דראָפּשיפּפּינג פון טשיינאַ, איך גלויבן אַז איר זענט באַקאַנט מיט ePacket, ביליק און געשווינד. אָבער איך וואָלט ווי צו רעקאָמענדירן אַ בעסער אופֿן, CJPacket, וואָס איז פיל פאַסטער און טשיפּער ווי ePacket. CJ פּאַקאַט איז די אייגענע לאַדזשיסטיקס פון CJ און פּרוווד צו זיין פאַרלאָזלעך, שנעל און געראָטן.
7. ניצן ינטעליגענט אַנאַליטיקס צו פאָרויסזאָגן פּראָדוקט פאָדערונג.
אין עטלעכע געביטן אָדער רעגיאָנס, די טענד צו פאָדערונג פֿאַר זיכער פּראָדוקט קאַטעגאָריעס. פֿאַר בייַשפּיל, מקומות וואָס זענען גאָר הייס און פייַכט בעשאַס אַ יאָר אין דעם יאָר, עס קען זיין פיל לופט קאַנדישאַנערז אָדער קולערז. כּדי צו פאָרויסזאָגן פאָדערונג פֿאַר זיכער פּראָדוקטן אין זיכער מקומות, איר דאַרפֿן אַנאַליטיקס אָדער נומערן. אַקקאָרדינגלי, איר קענען פּרימיטיוולי האָבן גענוג סטאַקס אין ווערכאַוסיז אין יענע מקומות, אַזוי אַז איר טאָן ניט פעלן פון פולפילינג אַ קונה בעטן.
8. ויסמיידן קאַמיטינג צו אַ אַמביציעס עקספּרעס טיימליין צו דער קונה.
איר טאָן נישט וועלן צו יבערגעבן אַ אַנריליסטיק אָדער אַנסאַסטיינאַבאַל עקספּרעס טיימליין און אָנמאַכן קונה צארן. דאָ, איר דאַרפֿן צו האַלטן אַ פייַן וואָג דאָ - איר קען שטעלן אַן אָוווערגרעסיוו טיימליין און קענען נישט ונטערהאַלטן עס אָדער האָבן אַ אויך רילאַקסט טיימליין און זען קאַסטאַמערז פאַרלאָזן שאַפּינג קאַראַץ. אין די יענער פאַל, דיין אָנווער קען זיין די נוץ פון דיין קאָמפּעטיטאָרס. איר טאָן נישט וועלן צו צושטעלן נאָך דיין קאָמפּעטיטאָרס. דיין עקספּרעס צייַט וועט אָפענגען אויף דיין צושטעלן קייט עפעקטיווקייַט און איר זאָל קעסיידער שטרעבן צו פֿאַרבעסערן עפעקטיווקייַט. דעפּענדינג אויף די עפעקטיווקייַט פון דיין צושטעלן קייט, שטעלן אַ עקספּרעס טיימליין אויף די אָנליין סטאָרפראַנט אַזוי אַז עס איז קענטיק פֿאַר דער קונה.


text:
אריה לייבוש האלבערשטאם (צאנז)
רבי אריה לייבוש האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרי"ב - כ"א אדר א' ה'תרצ"ג), רב אין גריבאוו און צאנז.
אפשטאםרעדאַקטירן
רבי לייבוש איז געבוירן אין יאר ה'תרי"ב צו זיין פאטער הרב אהרן האלבערשטאם, דער קרייזער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים, און צו זיין מוטער מרת חנה עלקא א טאכטער פון הנגיד הרב יעקב וויינבערגער פון דוקלא.
זיינע רבי'סרעדאַקטירן
רבי לייבוש האט געלערנט ביים זיין זיידן דער דברי חיים, ער האט געזאגט אויף רבי לייביש אז ער האט א מח ווי דער ישועות יעקב.
רבנותרעדאַקטירן
אין יאר ה'תרמ"ו (אדער ה'תרמ"א) האט מען אויפגענומען רבי לייביש אלס רב אין גריבאוו. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרס"ד, איז ער געווארן רב אין צאנז.
הסתלקותרעדאַקטירן
רבי לייבוש איז נפטר געווארן כ"א אדר א' ה'תרצ"ה, אין ליגט אין צאנז אין דעם צאנזער אוהל.
פאמיליערעדאַקטירן
בזיווג ראשון האט רבי לייבוש געהייראט מרת מלכה א טאכטער פון הרב משה הורוויץ רב אין ראזוואדאוו. בזיווג שני האט רבי לייבוש געהייראט א טאכטער פון הרב יצחק קאנער. זיינע קינדער:
- הרב מרדכי זאב האלבערשטאם (אומגעקומען כ"ו סיון תש"ב), ממלא מקום פון פאטער, רב אין גריבאוו און צאנז
- הרב משה האלבערשטאם, ער האט געהייראט מרת נחמה א טאכטער פון הרב שמואל הורוויץ רב אין דעמביץ, זיי זענען אומגעקומען צוזאמען מיט זייערע פינף קינדער אויף קידוש השם, הי"ד.
- הרב אפרים האלבערשטאם ער האט געהייראט מרת חיה א טאכטער פון הרב משה האלבערשטאם רב אין בארדיאוו
- הרב צבי הירש האלבערשטאם ער האט געהייראט א טאכטער פון הרב דוד צבי זעהמאן רב אין דוקלא
- הרב פנחס שמעיה האלבערשטאם ער האט געהייראט מרת צפורה א טאכטער הרב נפתלי הורוויץ רב אין מעליץ
- די ווייב פון הרב אברהם חיים טייטלבוים פון קרעניץ
- די ווייב פון הרב אביגדור צבי האלבערשטאם (ה'תרמ"ד - ה'תש"ב), פון אלט צאנז און בארדיאוו
- מרת חיה (חייטשע), די ווייב פון הרב ישראל אונגאר, א זון פון הרב שלום דוד אונגאר רב אין זשאבנא
רעפערענצןרעדאַקטירן
- י"ג אורות - סיפורים דערציילט דורך רבי יענקלי לייזער דער פשעווארסקער רבי - ארויס געגעבן דורך זיין אייניקל הרב יוסף נפתלי וואגשאהל, ה'תשנ"ד
- אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר


text:
דער קולטור-געזעלשאַפֿטלעכער פֿאַרבאַנד פֿון די ייִדן אין פּוילן און דער ייִדישער טעאַטער אויפֿן נאָמען פֿון אסתּר-רחל און אידאַ קאַמינסקאַ זענען אײַנגעהילט אין טיפֿן טרויער, צוליב דער גרויסער אַבֿדה, וואָס מיר האָבן אַלע געליטן מיטן טויט פֿון שמעון שורמיעי.
שמעון שורמיעי איז געווען אַ וואָלינער. דער וואָלינער דיאַלעקט איז אָנערקענט ווי די בינע-שפּראַך פֿון ייִדישן טעאַטער אין דער וועלט. אַנדערע מוזן אים לערנען, אָבער שמעון שורמיעי האָט אים געבראַכט פֿון דער היים. סײַ די אָנהייב-שול, סײַ די גימנאַזיע האָט ער דורכגעמאַכט אין ייִדיש אין וואָלין. ווען עס איז אין יאָר 1941 אויסגעבראָכן די מלחמה קעגן ראַטן-פֿאַרבאַנד, האָט ער זיך עוואַקויִרט קיין אַלמאַ-אַטאַ (קאַזאַכסטאַן) און דאָרט פֿאַרענדיקט די טעאַטער-סטודיע.
קומענדיק מיט דער רעפּּאַטריאַציע אין 1946 האָט שורמיעי זיך באַזעצט אין ווראָצלאַוו, און ווי אַ רעזשיסאָר, געשטעלט אינעם אָרטיקן פּוילישן טעאַטער אַ גאַנצע ריי פּיעסן פֿון דער פּוילישער און וועלט-דראַמאַטורגיע.
אין 1969 נעמט ער איבער די דירעקציע פֿונעם ייִדישן מלוכה-טעאַטער. שמעון שורמיעי האָט זיך אויסגעצייכנט ווי אַן ערשטקלאַסיקער אַקטיאָר און רעזשיסאָר. ער האָט פֿאַרנומען פֿאַרשיידענע פֿאַראַנטוואָרטלעכע אַמטן; און געווען במשך פֿון לאַנגע יאָרן דער פֿאָרזיצער פֿונעם קולטור-געזעלשאַפֿטלעכן פֿאַרבאַנד פֿון די ייִדן אין פּוילן.
שמעון שורמיעי איז געווען אַ פֿײַנער האַרציקער מענטש, אַ חבֿר און אַ פֿרײַנד, אַ לערער און דערציִער.
אין אָשוויענטשים האָט זיך נאָר וואָס פֿאַרענדיקט די זומער-פּראָגראַם פֿונעם אוישוויץ-מוזיי. סטודענטן זענען געקומען פֿון שוועדן, נאָרוועגיע, רומעניע, אַמעריקע און קאַנאַדע. די פּראָגראַם איז צעטיילט געווען אויף דרײַ טיילן. דער ערשטער טייל איז געווען געווידמעט דער ייִדישער געשיכטע און דער ייִדישער קולטור אין דעם פֿאַרמלחמהדיקן פּוילן.
דער צווייטער טייל האָט זיך פֿאַרנומען מיטן חורבן בכלל, און מיט דער אויסראָטונג פֿון די ייִדן אין אוישוויץ בפֿרט. אינעם דריטן טייל פֿון דער פּראָגראַם האָט מען דעבאַטירט די מעטאָדאָלאָגיע פֿון חורבן-דערציִונג.
די זומער פּראָגראַם איז אַן איניציִאַטיוו פֿונעם אַזוי-גערופֿענעם INTERNATIONAL CENTER FOR EDUCATION ABOUT AUSCHWITZ
רבי בונעם פֿון פּשיסכע, וואָס איז געשטאָרבן אין 1827 אין עלטער פֿון 62 יאָר, איז געווען מסתּמא דער גרעסטער צדיק פֿון זײַן דור. פּרנסה האָט ער געשעפּט נישט פֿון זײַנע חסידים, נאָר פֿון זײַן פֿאַך. אין דער יוגנט האָט ער זיך געלערנט אויך וועלטלעכע לימודים אין דאַנציג, און איז געוואָרן אַן אַפּטייקער, טאַקע אין פּשיסכע. ווי רש”י פֿאַר אים, האָט ער נישט געוואָלט האָבן פּרנסה פֿון דער תּורה. בכלל, איז ערלעכקייט געווען אַ צענטראַלער געדאַנק אין זײַן שיטה. זײַן פּשיסכער שיטה לערנט אונדז, אַז אַ מענטש דאַרף העכערן זײַן אייגן רוחניות, איידער ער קען זיך דערהייבן צו גאָט. אַ ריי ביכער און עסייען זענען געשריבן געוואָרן וועגן דער באַרימט-געוואָרענער פּשיסכער שיטה, צווישן זיי QUEST FOR AUTHENTICITY – THE THOUGHT OF REB SIMHAH BUNIM פֿון מיכאל רוזן (ראָזען), און GRANDEUR AND HUMILITY IN THE WRITING OF .SIMHAH BUNIM OF PRZYSUCHA
די טעג ווערט די גרויסע שיינע שיל אין פּשיסכע רענאָווירט. לאָמיר נאָר האָפֿן, אַז זי וועט דינען ווי אַ צענטער פֿון ייִדישע לימודים, למשל, געווידמעט דער פּשיסכער שיטה, דער געשיכטע פֿון דער פּשיסכער קהילה וכדומה. שילן אין פּוילן דינען, צום באַדויערן, כּל-המינים צוועקן, וואָס האָבן אָפֿטמאָל גאָר נישט צו טאָן מיט אונדזער ייִדישער ירושה.
די ידיעות פֿון וואַרשע ווי אויך ייִדישע נײַעס פֿון אַנדערע לענדער איבער דער וועלט, קאָן מען הערן יעדן טאָג אין אונדזער ראַדיאָ-פּראָגראַם „דער פֿאָרווערטס-קול‟.
The Yiddish Daily Forward welcomes reader comments in order to promote thoughtful discussion on issues of importance to the Jewish community. In the interest of maintaining a civil forum, The Yiddish Daily Forwardrequires that all commenters be appropriately respectful toward our writers, other commenters and the subjects of the articles. Vigorous debate and reasoned critique are welcome; name-calling and personal invective are not. While we generally do not seek to edit or actively moderate comments, our spam filter prevents most links and certain key words from being posted and The Yiddish Daily Forward reserves the right to remove comments for any reason.


text:
ר' איד האט געשריבן:זעירא האט געשריבן:גולם פון וואשינגטאן האט געשריבן:קיינער האט נישט געהייסן עפענען?
די געפערליכע היץ האט געהייסן עפענען...
נישט סתם,
די חוצפה גייט נאך ווייטער,
נעכטן האט די נייע שר הבריאות אדלשטיין, אל'ס ערשטער החלטה און אפיס, מבטל געווען גיין מיט מאסקעס פאר די קומנדיגע דריי טאג, צוליב די שווערע וועטער, און מענטשען האלטן פשוט עס נישט אויס.
אבער שטיין און דאווענען אינדערויסען שחרית און פארטרינקט ווערען דאס איז עים נישט איינגעפאלן אז סקען זיין א סכנה, און מען דארף עס מבטל זיין לפחות אויף דריי טעיג.
בעצם יעצט טרייכט איך אז ער איז גערעכט, מען דארף טאקע נישט הייסען עפענען אויס ס'שוין מילא אפען......
רוב בתי מדרשים איז שוין במילא האפן מ'ווארט נישט אז די סטרא אחרא זאל דאס עפענען כדי זיי זאלן נישט האבן א חלק אין די תורה ותפילות


text:
קובא
דאס קובאַ, אפיציעל די רעפובליק פון קובא (שפּאַניש: República de Cuba) איז א קליין אינזל לאנד, וואס פארשטעלט זיך פון דעם הויפט אינדזל קובא, דער איסלא דע לא כאוווענטוד און א פאר קליינע ארכיפעלאגן. קובא איז פלאצירט אין די צפון קאראאיבן וואו דער קאראיבישער ים, דער איינגאס פון מעקסיקע און דער אטלאנטישער אקעאן קומען צוזאמען. עס איז דרום פון סיי דעם אמעריקאנישן שטאַט פלארידע און סיי די באהאמאס, מערב פון האיטי און צפון פון דזשאמייקע.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז האוואנע; אנדערע וויכטיגע שטעט זענען סאנטיאגא דע קובא און קאמאגע. קובא איז דאס גרעסטע אינזל אין די קאראאיבן, מיט א שטח פון 109,884 קוואדראט קילאמעטער, און דאס צווייט-מערסט באפעלקערטע נאך היספאניאלא, מיט מער ווי 11 מיליאן באוואוינער.
מען קען צוקומען פון מיאמי א וועג פון ניינציג מייל דורכן ים, אויף געוויסע ערטער.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אום 28סטן אקטאבער 1492 האט קריסטאפער קאלאמבוס געלאנדעט דריי שיפן אויף דעם צפון-מזרח בארטן פון קובא. ער האט גערופן דעם אינזל "איזלא חובאנא". דער שפאנישער קאנקוויסטאדאר דיעגא וועלאסקעז האט געגרינדעט די ערשטע שפאנישע זידלונג אויפן אינזל, באראקאא, אין 1511.
קאמוניסטישע רעגירונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ביז 2008 איז פידעל קאסטרא געווען דער פירער פון קובא. ער ווערט באטראכט ווי א טאטע און קעניג, אמאל געווען א העלדישער סאלדאט, אנפאנג איז ער געווען א רעוואלטירער ער האט געוואלט איינעמען דעם אינזל, אמעריקא האט אים זייער געשטיצט, ווען ער האט איבערגענומען דעם אינזל האט ער אויסגעדרייט דעם דאשיק און געווארן א הייסער קאמוניסט.
קובא איז פון די לענדער אין לאטיין אמעריקע וואס איז נאך קאמוניסטיש געשטימט.
דער פרעזידענט פון קובא זײַט פעברואר 2008 איז זיין ברודער ראול קאסטרא.
עס איז דא אן אמעריקאנער מיליטערישע באזע וואס דינט איצט אויך אלס א תפיסה פאר טעראריסטן וואס הייסט גוואטאנאמא בעי ביים עק פון דעם קובא עס געהערט פאר די פאראייניגטע שטאטן.
אין דעצעמבער 2014, נאך דיפלאמאטישע באציאונגען צווישן קובאנישע פונקציאנארן און אמעריקאנער פונקציאנארן איינשליסנדיק דעם פרעזידענט באראק אבאמא, האט מען אויסגעפירט א בייט צווישן עלען גראס, צווי און פופציג פאליטישע ארעסטאנטן און איין אגענט פון די פאראייניגטע שטאטן קעגן באפרייען דריי קובאנישע אגענטן וואס זענען געווען אין תפיסה אין אמעריקע. אויך, כאטש דער עמבארגא צווישן די לענדער בלייבט נאך, האט מען געמאכט גרינגער צו דערלויבן א געוויסע מאס פון אימפארט און עקספארט צווישן די לענדער.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
רעסורסן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
קובא'ס נאטירלעכע רעסורסן שליסן איין צוקער, טאבאק, פיש, ציטרוס פרוכטן, קאווע, באנדלעך, רייז, קארטאפל און פֿיך.[1] אין 2013 איז די פראדוקציע פון די ניקל מינעס אין קובא געווען 71,000 טאן, נאענט צו 4% פון דער וועלט פראדוקציע.[2] אין יענעם יאר האט מען געשאצט די רעזערוון ביי 5.5 מיליאן טאן, מער ווי 7% פון דער גארער וועלט.[2] שעריט אינטערנאציאנאל פון קאנאדע אפערירט א גרויסע ניקל מינעריי אין מאע.
אויך איז קובא א גרויסער פראדוצירער פון ראפינירטן קאבאלט, א צופעליקער פראדוקט פון ניקל-מינעריי.[3] אויל אויספארשונג אין 2005 האט אנטפלעקט אז דער צפון-קובא באסיין קען פראדוצירן 4.6 ביליאן פעסער (730,000,000 מ3) ביז 9.3 ביליאן פעסער (109×1.48 מ3)
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
קובא איז אן ארכיפעלאג פון אינזלען פלאצירט אינעם צפונדיקן קאראאיבישן ים ביים צוזאמענפלוס פונעם איינגאס פון מעקסיקע און דעם אטלאנטישן אקעאן. ער ליגט צווישן די גארטל-ליניעס 19° און 24°N, און מערידיאן-ליניעס 74° און 85°W. די פאראייניגטע שטאטן ליגן 150 קילאמעטער (93 מייל) אריבער דעם דורכגאס פון פלארידע צו צפון און צפון-מערב (צום נענטסטן שפיץ פון קי וועסט, פלארידע), און די באהאמעס 21 קילאמעטער (13 מייל) צו צפון. מעקסיקע ליגט 210 קילאמעטער (130 מייל) אריבער דעם יוקאטאן קאנאל צו מערב.
האיטי געפינט זיך 77 ק"מ מזרח פון קובא און דזשאמייקע (140 ק"מ) און די קיימאן אינזלען זענען דרום פון קובא.
די הויפט אינזל פונעם ארכיפעלאג הייסט קובא און איז ארומגענומען מיט פיר קלענערע גרופעס אינזלען. דער אינזל קובא איז לאנג 1,250 ק"מ און באשטייט פון דעם מערסטן טייל פון דעם יבשה-שטח פונעם לאנד (104,556 ק"מ2) און איז דער גרעסטער אינזל אין די קאראאיבן, און דער 17טן גרעסטער אינזל אין דער וועלט לויטן שטח. דער הויפט אינזל באשטייט מערסטנס פון פלאכע פלוינען, אחוץ פון די סיערע מייסטרא בערג אין דרום-מזרח, וואס זייער העכסטער פונקט איז פיקא טורקינא (1,974 מעטער).
קלימאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אזוי ווי דער אינזל געפינט זיך אינגאנצן דרום פונעם ראק-קרייז, איז דער לאקאלער קלימאט טראפיש, פארמילדערט דורך צפון-מזרחדיקע ווינטן וואס בלאזן א גאנץ יאר. די טעמפעראטור ווערט אויך געענדערט דורכן קאראאיבישן שטראם, וואס ברענגט אריין ווארעם וואסער פונעם עקוואטאר. דערפאר איז דער קלימאט פון קובא ווארעמער ווי האנג קאנג, וואס איז ביי דער זעלבער גארטל ליניע ווי קובא אבער האט א סובטראפישן קלימאט ענדערשט ווי א טראפישן. אין אלגעמיין איז פאראן א טרוקענער סעזאן פון נאוועמבער ביז אפריל, און א רעגנדיקער סעזאן פון מיי ביז אקטאבער. May to October. די דורכשניטלעכע טעמפעראטור איז C° 21 אין יאנואר און C° 27 אין יולי. די ווארעמע טעמפעראטורן פונעם קאראאיבישן ים צוזאמען מיטן פֿאקט אז קובא ליגט אריבער דעם אריינגאנג צום איינגאס פון מעקסיקע שאפן צוזאמען אז דאס לאנד ליידט פון אפֿטע הוראגאנען. די דאזיגע קומען מערסטנס אין סעפטעמבער און אקטאבער.
אום 8טן סעפטעמבער 2017 האט הוראגאן אירמא געשלאגן דעם אינזל, מיט ווינטן גיך 260 קילאמעטער א שעה,[4] ביים קאמאגוע ארכיפעלאג; דער שטורעם האט דערגרייכט ציעגא דע אווילא פראווינץ ביי האלבער נאכט און האט ווייטער געהאקט קובא דעם נעקסטן טאג.[5] די גרעסטע שאדן זענען געווען אין די אינזלען צפון פונעם הויפט אינזל. שפיטעלער, מאגאזינען און פאבריקן זענען געווארן געשעדיקט; א גרויסער טייל פונעם צפון בארטן איז געבליבן אן עלעקטריע. קרוב צו א מיליאן מענטשן, כולל טוריסטן, האט מען געדארפט עוואקואירן.[6] שפעטערדיקע באריכטן האבן געוויזן אז 10 מענטשן זענען אומגעקומען בשעת דעם שטורעם, פון זיי זיבן אין דער הויפטשטאט האוואנע, בעיקר פון געביידעס וואס זענען איינגעפאלן. טייל פון דער הויפטשטאט זענען געווארן פארפלייצט. [7]
דעמאגראפיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
לויטן אפיציעלן צענזוס פון 2010 האט קובא א באפעלקערונג פון 11,241,161, וואס באשטייט פון 5,628,996 מענער און 5,612,165 ווייבער.[8] זיין געבורט ראטע איז (9.88 געבורטן א טויזנט מענטשן אין 2006)[9] איינע פון די נידעריגסטע אין דעם מערב האלבקיילעך.
שפראכן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די אפיציעלע שפראך פון קובא איז שפאניש און רובא דרובא קובאנער רעדן זי. דער דיאלעקט פון שפאניש וואס מ'רעדט אין קובא איז באקאנט ווי קובאנישע שפאניש. אויך ווערט גענציט לוקומי, א דיאלעקט פון דער מערב-אפריקאנישער שפראך יארובא ווערט געניצט ווי א רעליגיעזע שפראך פאר בעטן דורך אנהענגער פון סאנטעריע,[10] במילא נאר ווי א צווייטע שפראך .[11] האיטישער קרעאל איז די צווייטע מערסט גערעדטע שפראך אין קובא, וואס ווערט גערעדט דורך אימיגראנטן פון האיטי און זייערע אייניקלעך.[12] אנדערע שפראכן וואס אימיגראנטן רעדן זענען גאליסיש און קארסיש.[13]
רעליגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
קובא איז אפיציעל א סעקולארע מדינה. פרייהייט אין רעליגיע איז געווארן פארגרעסערט אין די 1980ער יארן,[14] און די רעגירונג האט געענדערט די קאנסטיטוציע אין 1992 אז די מדינה איז מער נישט אפיציעל אטעאיסטיש.[15]
קאטאליציזםאיז די גרעסטע רעליגיע, דאס שטאמט פון דער שפאנישער קאלאניזאציע. אין די 1990ער יארן האט זיך א סך געוואקסן פענטעקאסטאליזם, און טייל גרופעס זאגן אז זיי האבן 100,000 מיטגלידער.
קובא האט אויך קליינע געמיינדעס פון יידן (500 אין 2012), מוסולמענער, און מיטגלידער פון דער באהאי גלויבונג.[16]
בילדונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער אוניווערסיטעט פון האוואנע איז געגרינדעט געווארן אין 1728, אויך זענען פאראן עטלעכע אנדערע קאלעגיעס און אוניווערסיטעטן . אין 1957, קורץ פאר קאסטרא האט איבערגענומען די הערשאפט, איז די שריפטקייט ראטע געווען פערט אין דעם געגנט, כמעט 80% לויט די פאראייניגטע פעלקער, העכער ווי אין שפאניע.[17][18] קאסטרא האט געשאפן א סיסטעם גענצלעך אפעריט נאר דורך דער מדינה און האט גע'אסר'ט פריוואטע אנשטאלטן. גייען אין דער שולע איז אבליגאטאריש פון דער עלטער פון זעקס ביז דער ענדע פון גרונטלעכער סעקונדערער בילדונג (נארמאל ביי דער עלטער פון 15). אלע סטודענטן טראגן אן איינציגע אוניפארעם. עלעמענטארע בילדונג דויערט זעקס יאר.[19] קובא'ס שריפטקייט ראטע פון 99.8 פראצענט[20][21] איז דער צענט העכסטע אין דער גארער וועלט.[22]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- ↑ World Competitiveness Map. International Trade Centre. ארכיווט פון דעם אריגינאל דעם 9טן נאוועמבער, 2013. דערגרייכט דעם 9טן נאוועמבער, 2013.
- ↑ a b Nickel. United States Geological Survey. דערגרייכט דעם 9טן נאוועמבער, 2013.
- ↑ Ivette E. Torres (1997). The Mineral Industry of Cuba. U.S. Geological Survey. דערגרייכט דעם 6טן סעפטעמבער, 2009.
- ↑ http://www.aljazeera.com/news/2017/09/hurricane-irma-landfall-cuba-category-5-170909040746649.html
- ↑ https://beta.theglobeandmail.com/news/world/hurricane-irma-rips-through-cuba-on-its-way-to-florida/article36221350/
- ↑ https://www.nytimes.com/2017/09/09/us/hurricane-irma-florida.html
- ↑ http://www.cnn.com/2017/09/11/americas/irma-cuba/index.html
- ↑ ANUARIO DEMOGRAFICO DE CUBA 2010. Oficina Nacional de Estadisticas.
- ↑ Population, birth rate falling in Cuba: Official. The Peninsula On-line. ארכיווט פון דעם אריגינאל דעם 26טן סעפטעמבער 2007. דערגרייכט דעם 19טן יולי, 2013.
- ↑ George Brandon (1טן מערץ, 1997). Santeria from Africa to the New World. Indiana University Press, 56. ISBN 978-0-253-21114-9.
- ↑ Lucumi: A Language of Cuba (Ethnologue). דערגרייכט דעם 10טן מערץ, 2010.
- ↑ "Cuban Creole choir brings solace to Haiti's children", BBC News. דערגרייכט דעם 10טן מערץ, 2010.
- ↑ Languages of Cuba. דערגרייכט דעם 31סטן אקטאבער, 2010.
- ↑ Smith 1996, p. 105: "The expansion of religious liberty began more than a decade ago, for example, and Cuban citizens, by and large, are free to practice their faiths without fear of persecution."
- ↑ Domínguez 2003, p. 4.
- ↑ Government officials visit Baha'i center. Baha'iWorldNewsService.com (June 13, 2005).
- ↑ Smith & Llorens 1998.
- ↑ Still Stuck on Castro – How the press handled a tyrant's farewell.מוסטער:Unreliable source?
- ↑ The Cuban Education System: Lessons and Dilemmas. Human Development Network Education. World Bank (PDF). דערגרייכט דעם 7טן נאוועמבער, 2010.
- ↑ Cuba. The World Factbook. CIA. דערגרייכט דעם 6טן אפריל, 2009.
- ↑ unstats | Millennium Indicators. Mdgs.un.org (June 23, 2010). דערגרייכט דעם November 7, 2010.
- ↑ "Latin lessons: What can we Learn from the World's most Ambitious Literacy Campaign?", The Independent (7טן נאוועמבער, 2010). דערגרייכט דעם 19טן יולי, 2013.


text:
פארטיידיקונגס-מיניסטעריום (ישראל)
32°4′30.97″N 34°47′24.55″E / 32.0752694°N 34.7901528°E
דער ישראל פֿארטיידינקונס-מיניסטעריום (העברעיִש: משרד הביטחון) איז דער רעגירונגס אפטייל וואס האט די פאראנטווארטליכקייט צו פארטיידיקן די מדינה ישראל פון אינערן און דרויסנדיקן מיליטערישע סטראשונגען. ער ווערט געפירט דורכן פארטיידיקנוס-מיניסטער. זיין ביורא געפינט זיך אין דער "קריה" אין תל-אביב.
מערערע מאל איז אויסגעקומען אז דער פרעמיער מיניסטער זעלבסט האט געדינט אויך אלס זיכערהייטס מיניסטער, ווי דוד בן-גוריון, לוי אשכול, מנחם בעגין, יצחק רבין, אהוד ברק.
אין ישראל געווענליך איז דער זיכערהייטס מיניסטער, איינער וואס איז געווען אין מיליטער, מיט אסאך ערפארונג, אבער נישט אלע זענען אזוי, צום ביישפיל עמיר פרץ.
װעבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]