text:
טראָץ זייַן נאָמען, Bastia איז קאָרסיקאַ ס מערסט יטאַליאַניסעד שטאָט. ליגן אויף די מזרח זייַט פון די אינזל, דעם ענטשאַנטינג שטאָט אַקשלי פּנימער דער מדינה וואָס ינפלוענסעד עס און די געגנט פון טוסקאַני. רולד פֿאַר פילע סענטשעריז דורך פאַרשידן איטאַליעניש כוחות, קאָרסיקאַ הייַנט נאָך מיינטיינז אַ שטאַרק קשר מיט זייַן מעדיטערראַנעאַן שכנים און Bastia, אין באַזונדער, בלייבט ינפוסעד מיט דעם גייסט פון זייַן פאַרגאַנגענהייַט איטאַליעניש שרים. הייַנט Bastia האלט צו פאַרטראַכטנ זיך עטלעכע פון איטאליע ס 'רובֿ שיין רענעסאַנס שטעט לאַרגעלי דורך די קאָלירן און סטיל פון זייַן בעקאַבאָלעדיק קליידער, קוויזין און בנינים.
א בריליאַנט פון קונסט און קולטור, Bastia איז אַ העל און וויבראַנט שטאָט פול פון לעבן און געשיכטע. פאַרבאָרגן אין די כיינעוודיק גאסן און אַליז פון די שטאָט זענען יינציק אָבער סטרייקינג סימבאָלס פון די היגע אַרקאַטעקטשער כולל סט ניקאַלאַס קוואדראט, די קהילה פון סט מאַריע, דער גראַנד און זייער וויכטיק קהילה פון סט דזשין באַפּטיסט, דער שיין בעראָוק טשאַפּעל פון סט . קאָיקס, די אָראַטאָרי פון סט Roch און ענדלעך די גלענצנדיק ראָמאַנעסקווע קאַטהעדראַל, די קראַונינג כבוד פון די שטאָט.
דער צענטער פון Bastia, וויילסט סעראַונדאַד דורך אלטע אַרקאַטעקטשער און קהילות, האט אַ זייער מאָדערן און עלעגאַנט אַטמאָספער. די הויפּט גאַס, רו נאַפּאָלעאָן, איז שטענדיק לעבעדיק, טאָג אָדער נאַכט, באַזינג מיט לאָוקאַלז רילאַקסינג נאָך ווערק אין דער פילע באַרס און קאַפעס, פּיקטשעראַסק שאַפּס און מאָדערן רעסטראַנץ.
ווי פיל פון קארסיקע, Bastia איז געבענטשט מיט פילע ברעטטייקינג ביטשיז. א יום טוּב הייס אָרט, די ביטשיז זענען אָנ אַ סאָף סטרעטשיז פון פּריסטינע זאַמד און וואַרעם וואַסער. נאָענט צו אַ אָרניטהאָלאָגיקאַל רעזערוו, Bastia ס סיסייד אויך איז סעראַונדאַד דורך סיקלודיד בייז און קאָוועס און סטרייקינג דעקאָראַציע.
היסטאָריקאַללי, Bastia דאַטעס צוריק צו דער קסנומקסטה יאָרהונדערט און איז געווען ערשטער רולד דורך די רעפּובליק פון גענאָאַ. אין קסנומקס גענאָאַ געבויט אַ וואַך טורעם, וואָס אנגעהויבן די שאַפונג פון דער שטאָט ווי מיר וויסן עס הייַנט. Bastia געבליבן אונטער די יטאַליאַנס ביז די קסנומקסטה יאָרהונדערט ווען די פראנצויזיש גענומען איבער ווייַטערדיק די טריטי פון ווערסיי. טראָץ דעם, Bastia בלייבט ענג לינגקט די איטאַליעניש קולטור וואָס ינפלוענסעד עס פֿאַר אַזוי פילע סענטשעריז און די טראדיציעס און מינהגים עס לינקס הינטער.
Bastia ס אַלט פערטל איז טעראַ וועקטשיאַ, מיט כאַפּכאַזערד אַלט גאסן, בעראָוק קהילות און הויך שטיין טענעמענץ. אָרט סט ניקאַלאַס, אַ כיינעוודיק געגנט, עפענען צו דעם ים, ליינד מיט קאַפעס און ביימער, און דער הויפּט פאָקוס פון דער שטאָט. די צוויי הויפּט שאַפּינג געביטן זענען באָולעוואַרד Paoli און רו סיזער-קאַמפּינטשי.
נאָווועאַו פּאָרט אין קאַנטראַסט איז מאָדערן און העפלעך, כאָטש עס טוט האָבן באַרס און רעסטראַנץ, און אַ גרויס נומער פון פּיצעריאַז עווידענסינג אַ שטאַרק איטאַליעניש השפּעה.
רו נאַפּאָלעאָן איז אַ שמאָל גאַס מיט אלטע שאַפּס און די קסנומקסטה יאָרהונדערט, טשאַפּעלס פון אָראַטאָירע דע סט Roch און די אָראַטאָירע de l'ימאַקולעע באַנעם. די קהילה פון סט דזשין באַבטיסטע געבויט אין קסנומקס, דאַמאַנייץ די קוואַדראַט, און איז סעראַונדאַד דורך די אָולדאַסט טייל פון Bastia, אַ מייז פון אַליז, וואָלטאַד פּאַססאַגעווייַס און זיבן סטאָרי הייזער.
די לויפן אַראָפּ וויעוקס פּאָרט איז כיינעוודיק, מיט הויך הייזער לינינג צו די ים, אַ מאַרינאַ ענג מיט באָוץ און צו די דרום די שטיין סופּפּאָרטינג די סיטאַדעללע. די קוואַי דעס מאַרטירס האט וויבראַנט באַרס און קאַפעס, מיט לעבן מוזיק און ויסגעצייכנט רעסטראַנץ.
די האַרץ פון אַלט Bastia איז די אַפפלוענט טעראַ נאָוואַ, מיט אַפּאַרטמאַנץ און היסטארישן בנינים כולל די עגליסע סטע-מאַריע געבויט אין קסנומקס, האָוסינג אַ זילבער סטאַטוע פון די צעלקע וואָס איז געטראגן דורך די שטאָט בעשאַס דעם פֿעסטיוואַל פון די אַססומפּטיאָן.


c: text/html

text:
סטאטיסטיק
צו מיינט איר װיקיפּעדיע:סטאטיסטיק?
סטאַטיסטיק איז א װיסנשאַפֿט וואס נעמט צוזאם אינפארמאציע מיט מאָסן אין נומערן. סטאַטיסטיק איז געבױט אױף דער טעאָריע פֿון משמעותדיקײַט און פֿיל מאָל אױף פּראַקטישע השערות.
למשל אין רפֿואה, אױב מ'װיל בודק זײַן עפּעס אַ מעדיצין צו ס'האָט אַן עפֿעקט. נעמט מען למשל טױזנט קראַנקע, העלפט פֿון זײ באַקומען די מעדיצין און די צװײטע העלפֿט נישט. נאַכער זעט מען װיפֿל זײנען געװאָרן געזונט פֿון בײדע העלפֿטן, און לױט דעם װײסט מען בעסער צי די מעדיצין שטימט.
באַשרײַבנדיקע סטאַטיסטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – באשרייבנדיקע סטאטיסטיק
באַשרײַבנדיקע סטאַטיסטיק איז אַ צװײַג אין סטאַטיסטיק װעלכע באַשעפֿטיקט זיך מיט שאַפֿן און פֿאַרגלײַכן מאָסן. דער ציל איז צו באַשרײַבן דאַטן אױף אַ קורצן און לײַכטן אױפֿן, למשל אין טאַבעלעס, גראַפֿן אָדער מאָסן.
ארויסדרינגענדיקע סטאטיסטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארויסדרינגענדיקע סטאטיסטיק ניצט סטאטיסטיק פאראויסזאגן פארשידענע אויסקומען לויט זייער משמעותדיקייט.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- א העברעישע סטאַטיסטיק זײַט - דאס צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
שפיגל
א שפיגל איז אן אביעקט וועלכע וואס שפיגלט אפ ליכט אויף א שטייגער אז מען קען זען אינעם שפיגל א בילד פון דער אריגיענעלער זאך.
שפיגלען ווערן געמאכט מערסטנס פון גלאז באדעקט פון הינטן מיט א דינע שיכט מעטאל - געווענליך זילבער.
שפיגלען ווערן געניצט אין פארשיידענע אפאראטן ווי טעלעסקאפן און קאמערעס.
אן אויטאמאביל דארף האבן א שפיגל כדי זיין פירער זאל קענען זען וואס פאסירט הינטער אים.
שפיגלען ווערן אויך געניצט ווי מעבל צו מאכן שיין הייזער און אנדערע געביידעס.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער שפיגל איז א נאטורליכע געשעעניש און איז נישט אויסגעטראפן געווארן דורך מענטשן. זינט די וועלט שטייט האבן זיך פרויען באנוצט מיט שפיגלען. אין יעדן שטיק אייזן קען מען זיך אפשפיגלען און אויך אין יעדן טונקלן גלאז. אויב איר נעמט אליין א גלאז און לייגט אונטער א שווארצע סחורה וועט איר האבן א פארטיגן שפיגל.
לויט ווי מען ווייסט האט מען אמאליגע צייטן גענוצט מעש פאר א שפיגל. אין די יארן פון 1300 האט מען אנגעהויבן צו מאכן פראפעסיאנאלע שפיגלן פונקט אזוי ווי היינט.
פאבריקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די וועג וויאזוי מען מאכט א שפיגל איז דורך נוצן קוועקזילבער און צין (צוויי עלעמענטן) מיט א שטיקל גלאז. די צוויי עלעמענטן ווערן ארויפגעגאסן אויפן גלאז און דאן לאזט מען זיי ווארימען ביז עס טרוקנט זיך אויס. איינע פון די צוויי עלעמענטן איז א זילבערנע קאליר וואס מאכט דעם שפיגל זילבער.
דער פראצעדור פון מאכן א שפיגל מוז זיין זייער פונקטליך. אויב די גלאז איז נישט הונדערט פראצענט גלייך אדער אויב די עלעמענטן ווערן נישט געגאסן אייניק וועט דער שפיגל ווייזן קרום. מען קען טאקע אסאך מאל זען ביליגע שפיגלעך וואס ווייזן אלעס אביסל שיעף.
אין ליטעראטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די מעשה אדורכן שפיגל פון לואיס קאראל פאסירט אין א שפיגל.


text:
1959
1959 איז דאס 59סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1959 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 3טן יאנואר - אלאסקע ווערט דער 49סטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 16טן פעברואר - פידעל קאסטרא ווערט דער הערשער פון קובא
- 10טן מערץ - אויפשטאנד פראבע אין טיבעט קעגן דער כינעזישער אקופאציע דורכגעפאלן, טויזנטער געשחטן דורך דער כינעזישער ארמיי
- 21סטן אויגוסט - האוואי ווערט דער 50סטער שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן.
- 27סטן סעפטעמבער - קרוב צו 5,000 מענטשן אומגעקומען אין א טייפון שטורעם אין האנשו אינזל, יאפאן.
- 6טן אקטאבער - דאס כרמלית, די חיפה אונטערגרונט באן, הייבט אן ארבעטן.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 16טן מערץ - יענס סטאלטנבערג, פרעמיער מיניסטער פון נארוועגיע
- 22סטן מערץ - אברהם פריד, אמעריקאנער חסידישער זינגער
- 10טן יוני - עליאט שפיצער, 58סטער גובערנאטאר פון ניו יארק
- 19טן אקטאבער - ניר בארקאט, בירגערמייסטער פון ירושלים
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן אפריל - פרענק לויד רייט, אמעריקאנער ארכיטעקט (געב' 1867)
- 24סטן מיי - דזשאן פאסטער דאלעס, שטאט סעקרעטאר פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1888)
- 15טן יולי - ערנסט בלאך, יידישער-שווייצער קאמפאזיטאר, (געב' 1880)
נאבעל פריזן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- פיזיק - אווען טשעמבערליין


text:
פיטאגאראס
פיטאַגאָראַס פון סאמאס, 496-582, איז געווען אַ גריכישער מאַטעמאַטיקער און פֿילאָזאָף, און האט געפירט א מיסטעריעזע רעליגיעזע כת. ער ווערט גערופען "דער פאטער פון נומערן", און איז באקאנט פאר דער מאטעמאטישער באגריף "דער פיטאגאראס פרינציפ".
עס זענען נישט דא פון אים קיין דירעקטע פארפאסטע ווערק. פון פיטאַגאָראַס לעבן און שאפן ווערט גאר ווייניג דערמאנט און ערשט עטוואס 900 יאר שפעטער געשריבן. דאס איינציגסטע זיכערע דאטום אין זיין לעבן איז דאס יאר 531 אדער 532, אין דעם זאַמאָס (Samos) גריכנלאַנדער אינזעל.
זיין שולע איז געווען א מיסטעריעזע, מיט פילע מאדנע געפירעכצער און גלויבונגען. פיטאגאראס און זיינע תלמידים האבן געהאלטן אז אלעס אין די וועלט איז פארבינדן מיט מאטעמאטיק.


text:
יואליש האט געשריבן:טמיר האט געשריבן:כ'בין נייגעריג צו די מענטשן וואס קויפן מיט עזר למזון וכדו' קויפן אויך פאר זייערע קינדער טיקעטס פאר 40 דאלאר
Sent from my SPH-L900 using Tapatalk
שפירסט אסך בעסער ווען זייער קינדער זענען שטענדיג דערמאנט אז זיי ברויכן רשות פון די בעלי חסד צו אטעמען אייניג מיט יעדן? ווי ניי מעג זייער שיך זיין? ווי שיין מעג די גלעזער זיין? וויפיל פלייש מעגן זיי עסן און וועלכע שניט פון די בהמה?
ישראל גלויבער האט געשריבן:די ליסטע פון עקטערס וואס די אונטערן האט, נישט דאס איז וואס דער היימישע געמיינדע פארמאגט.
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און 2 געסט


text:
10952 האט געשריבן:זר זהב האט געשריבן:שרגא !!!!!!!
וגם אני בחלומי, שפתים יושק!
איך האב מיין ק"ש קאנטע געעפענט ערשט א טאג-צוויי צוריק, אלעס צוליב דעם אשכול וואס האט מיר אזוי אינטערעסירט. איך האב ניטאמאל געוואוסט אז דער געהענגל טרויבען וועט פעטער ווערן מיט אזא זאפטיגע ארטיקל דורך @שרגא.
מורינו הרב האט געשריבן:שלום דין האט געשריבן: (ווער רעדט נאך פון די באנגעלאו קאלאניס) טוט זיך אפ א שאקירנדע מאס ניאוף צווישן שטריימל-בעקיטשע אידן מיט פארשייטלטע און פארשפיצלטע נשים צדקניות, איז אויכעט, ווי דו רופסט עס אן, "כידוע".
שקר.
דאס אז אטלאנטיק-סיטי און מאנהעטטענער סטריפ-קלאבס און די ראקעוועי ביטשעס זענען אנגעפילט מיט חרד'ישע אידן (וועלכע רעדן זיך נאך איין ווי טיפשים אז מיט באהאלטן די פיאות אונטער די בעיס-באל קעפס דערקענט מען נישט דעם בארא-פארקער צו וו"ב-ער אפשטאם) איז א דבר ידוע פאר יעדן גוי אין דעם גאנצן טריי-סטעיט געגנד. דאס אז די זונות איבער דעם גאנצן געגנט גיבן אן אז זייערע קליענטן זענען פראפארציאנאל א ריזיגן חלק חרד'ישע אידן, איז אויכט א זאך וואס יעדער ווייסט. דאס אז אין בארא פארק, וויליאמסבורג, מאנסי, און קרית יואל (ווער רעדט נאך פון די באנגעלאו קאלאניס) טוט זיך אפ א שאקירנדע מאס ניאוף צווישן שטריימל-בעקיטשע אידן מיט פארשייטלטע און פארשפיצלטע נשים צדקניות, איז אויכעט, ווי דו רופסט עס אן, "כידוע". דאס אז יעדער איינציגע 'היפסטער' גוי'טע אויפ'ן גאס קען פארציילן פון אייגענע פאסירונגען ווי חסיד'ישע מענער האבן זיי פרובירט מפתה צו זיין, איז מעשים בכל יום אין יעדן באר און קלאב אין צפון וויליאמסבורג.
קאווע טרינקער האט געשריבן:@שרגא וואלט געדארפט צוטיילן זיין תגובה אויף צוויי.
אויף א גרויס חלק קומט זיך א לייק. אבער אויף די חלק אז דארט איז פונקט אזוי שווער צו זיין פרייליך, בין איך מטיל ספק.
שרגא האט געשריבן:קאווע טרינקער האט געשריבן:@שרגא וואלט געדארפט צוטיילן זיין תגובה אויף צוויי.
אויף א גרויס חלק קומט זיך א לייק. אבער אויף די חלק אז דארט איז פונקט אזוי שווער צו זיין פרייליך, בין איך מטיל ספק.
מען האט נישט די דאגות פון דא, סאו די זאכן וואס באדערן יעצט וועלן אוועקפאלן. אבער דארט אין יענעם סארט לעבן קומען צו פונקט אזוי א גאנצע רייע אנדערע פראכלעמען און עס פאלן אוועק אנדערע גוטע חלקים וואס אונזער לעבנסשטייגער שטעלט צו (ווי איך מיין כ'האב שוין אמאל אביסל ערגעץ אויסגעשמועסט דא אין שטיבל)
קאווע טרינקער האט געשריבן:10952 האט געשריבן:זר זהב האט געשריבן:שרגא !!!!!!!
וגם אני בחלומי, שפתים יושק!
איך האב מיין ק"ש קאנטע געעפענט ערשט א טאג-צוויי צוריק, אלעס צוליב דעם אשכול וואס האט מיר אזוי אינטערעסירט. איך האב ניטאמאל געוואוסט אז דער געהענגל טרויבען וועט פעטער ווערן מיט אזא זאפטיגע ארטיקל דורך @שרגא.
פארוואס דארפט איר, מר. 5953529221 א באזונדערע ניק פאר דעם אשכול?
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
מאַרי סקלאדאווסקאַ-קירי (Marie Skłodowska-Curie, 7טן נאוועמבער 1867 – 4טן יולי 1934) איז געווען א פיזיקער און כעמיקער באוואוסט פאר איר פיאנערישער פארשונג וועגן ראדיאאקטיוויטעט. זי איז געווען דער ערשטער מענטש צו ווערן באלוינט צוויי מאל מיט א נאבעל פריז[1]—אין פיזיק און אין כעמיע. זי איז געווען די ערשטע פרוי פראפעסאר אין דעם אוניווערסיטעט פון פאריז. זי האט אנטפלעקט צוויי עלעמענטן—פאלאניום און ראדיום.
קירי האט אנטוויקלט די טעאריע פון ראדיאאקטיוויטעט.
מארי קירי איז געבוירן דעם 7טן נאוועמבער 1867 אין ווארשע, קאנגרעס פוילן אין דער רוסלענדישער אימפעריע, מיטן נאמען מאריא סקלאדאווסקא (פויליש: Maria Skłodowska). אלס א פרוי און אויך וועגן די אנטי-פוילישע אקטיוויטעטן פון דער רוסישער רעגירונג נאך דעם יאנואר רעוואלוציע האט זי נישט געקענט שטודירן אין אוניווערסיטעט. דערפאר האט זי געארבעט עטלעכע יאר ווי א לערערין. אין 1891 ווען זי איז געווען אלט 24 האט זי זיך געצויגן, פאלגנדיק איר עלטערע שוועסטער, קיין פאריז, און דארט האט זי שטודירט כעמיע, פיזיק און מאטעמאטיק אינעם סארבאן. אין דעם סארבאן האט זי געטראפן דעם לעקטאר פיער קירי און זיי האבן חתונה געהאט. זיי האבן געהאט צוויי טעכטער.


text:
וויאטשעסלאוו מאלאטאוו
וויאַטשעסלאַוו מאלאטאוו (רוסיש: BячecлáB MиxáйлoBич MóлoToB; דעם 9טן מערץ 1890 - דעם 8טן נאוועמבער 1986) האט געדינט אלס אויסערן מיניסטער, פונעם סאוועטן פארבאנד, דורכאויס דער צווייטער וועלט מלחמה, און ער האט אונטערגעשריבן אויף דעם ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. דער נאמען מאלאטאוו קאקטייל, איז אויף זיין נאמען.
ער איז געבוירן אין קוקארקע, אינעם צארישן רוסלאנד, מיטן נאמען וויאטשעסלאוו מיכייעלעוויטש סקראביען, אין 1906 האט ער זיך אנגעשלאסן, אינעם סאציאל דעמאקראטיש, רוסלאנד ארבעטער פארטיי, ער איז ארעסטירט געווארן עטליכע מאל, געווען אין סיביר, פאר זיינע פאליטישע אקטיוויטעטן, ביזן אקטאבער רעוואלוציע, דעמאלט איז ער ערוויילט געווארן, צום צענטראלן קאמיטעט פונעם קאמוניסטישן פארטיי, און ער האט זיך געטוישט די נאמען צו מאלאטאוו.
ביז 1922, ווען ער האט אנגעפאנגען ארבעטן אונטער סטאלין, און ווען לענין איז געשטארבן, האט מאלאטאוו געשטיצט סטאלין קעגן טראצקי, און די אנדערע.
אין 1930 האט סטאלין אים געשטעלט אלס פרעמיער מיניסטער, און ער האט אונטער געשריבן
אויף אלע פארלאנגען פון סטאלין, אויף די ברוטאלע אויסרייניגונג, פון די פארטיי און סטאלינס פיינט.
אין 1939, איז ער געווארן אויסערן מיניסטער, און אין יענע יאר האט ער אונטער געשריבן, דעם נישט-אגרעסיע-אקט מיט דייטשלאנד, וואס איז באוויסט אויפן נאמען ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך.
אין 1940, איז דער נאמען פון שטאט פרעם געטוישט געווארן צו מאלאטאוו, לכבוד זיין פופציגסטע געבורטסטאג.
ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז ער געווען זייער אקטיוו, פירנדיג געשפרעכן מיט די פאראייניגטע שטאטן, און מיט גרויס בריטאניע, נאכן קריג האט ער ווייטער אנגעפירט מיט דיפלאמאטישע אקטיוויטעטן, און ער איז געווען א פייערליכע שטיצער פון מדינת ישראל, אין 1949 איז ער אויפגעזאגט געווארן פון אמט, זיין ווייב פאולינע מאלאטאוו, א יידישע פרוי, איז ארעסטירט געווארן, און ער איז מעגליך אויך געווען אויף צרות.
ווען סטאלין איז געשטארבן, האט ער געשטיצט כרוסטשאוו, און ער איז צוריק געווארן אויסערן מיניסטער, ער האט געהאלפן אראפווארפן כרוסטשאוו, אין 1957.
אין 1963 איז ער ארויס אויף פענסיע, און ביז 1984, איז ער צוריק געברענגט געווארן צום פארטיי דורך טשערניענקו, ער איז געשטארבן אין 1986, אין מאסקווע, אלט זייענדיק 96 יאר.


text:
געטינג צו און פון Cairnryan
דורך רעלס
Cairnryan איז ניט גלייַך צוטריטלעך דורך באַן. די ניראַסט סטאַנציע איז אַ ביסל מייל אַראָפּ לאַק ריאַן בייַ סטראַנראַער.
דורך ויטאָבוס
עס זענען ויטאָבוס באַדינונגען פון Cairnryan צו גלאַסקאָו, Ayr און סטראַנראַער.
דורך מאַשין
Cairnryan איז נאָענט צו סטראַנראַער בייַ דער שפּיץ פון Dumfries און Galloway. נעמען די אַקסנומקס צאָפן צו Ayr און גלאַסקאָו, אָדער די אַקסנומקס מזרח צו Dumfries, קאַרלייל און די מקסנומקס און מקסנומקס מאָטאָרווייַס. עס איז אַ פּאָטער לאַנג טערמין מאַשין פּאַרק אין די שטאָט פון Cairnryan.
דורך פּראָם
זעקס סקעדזשולד טעגלעך צוריקקומען קראָסינגז פאַרבינדן די פּאָרט פון Belfast מיט Cairnryan הערט Lough ריאַן פּאָרט אַז Opened נאוועמבער קסנומקס. און די פריש קאַטער פון די סטענאַלינע סופּערפאַסט וולל און סופּערפאַסט ווללל Ferries - דער גרעסטער כלים אלץ צו זעגל צווישן סקאָטלאַנד און נאָרטהען ירעלאַנד - מאַכן דעם קסנומקסהר קסנומקסמינס נסיעה אַ מאָדערן און סימלאַס ייסעק. יעדער פון די סטענאַלינע Ferries קענען אַקאַמאַדייט אַרויף צו קסנומקס פּאַסאַנדזשערז און קסנומקס קאַרס, און סטענאַ פּלוס קאַסטאַמערז קענען נאָכגעבן אין דער ריין נאָרדיק ספּאַ מיט סאָנאַ און דזשאַקוזי.
Free WiFi און די מולטי-סענסערי פּאַד לאָונגע מיט גאַמעס, אינטערנעט און מוזיק האַלטן איר קאָננעקטעד און ענטערטיינד. און איר קענען אָפּרוען אָדער כאַפּן אַרויף אויף די לעצט נייַעס אין די לעבעדיק צימער טעלעוויזיע און זשורנאַל פּלאַץ איידער די עפענען וועג בעקאַנז אַמאָל ווידער. די אויף-ברעט עסנוואַרג און טרינקען אָפּציעס, שאַפּינג, סינעמאַ און קידס 'געגנט ענשור דיין נסיעה מיט סטענאַלינע פּראָם איז געזונט קייטערד פֿאַר.
היסטאָריש Cairnryan
קאַירנריאַן איז אַ לינעאַר ויסגלייַך קוקן אַריבער די הויפּט אַקסנומקס וועג צו לאַק ריאַן. עס איז געגרינדעט ווי לאָטשריאַן דורך קסנומקס ווען לאָטשריאַן הויז איז געווען געבויט אין די צאָפנדיק סוף פון הייַנט ס דאָרף. די הויז איז געווען רימאַדאַלד אין די קסנומקסס און די ימפּאָוזינג ביניען נאָר קענטיק פון די הויפּט וועג הייַנט איז דער רעזולטאַט.
ביז דעם קסנומקסס Cairnryan איז געווען אַ וויכטיק סטאַגינג פּאָסטן אויף די קאָוטש מאַרשרוט צו Ayr, מיט האַלב אַ טוץ ינז צוזאמען דעם קורץ אויסשטרעקן פון ברעג. עס אויך אַטשיווד אַ ווייניקער דיזייראַבאַל שעם ווי אַ כאָנט פון היגהווייַמען פּרייינג אויף אַז זעלביקער פּאַסינג פאַרקער.
הייַנט עס אויס צו אַפּראָוטשינג פּראָם פּאַסאַנדזשערז ווי אַ לאַנג נידעריק שורה פון דער הויפּט ווייַס-האַרלעד קאַטידזשיז און הייזער, שטעלן קעגן אַ שיין גרין כילסייד. מיט די מערטשאַנט ס הויז רעסטאָראַן און קאַווע קראָם (עפענען פון מערץ-נאוועמבער) און די יאָר-קייַלעכיק האָמעסטעאַד שאָפּ & טאַקעאַווייַ, פּלוס אַ נומער פון אַקאַמאַדיישאַן פּראַוויידערז, Cairnryan ריטיינז אַ קייט פון באַדינונגען פֿאַר רעזידאַנץ און פּאַסינג פּראָם פּאַסאַנדזשערז.
אין די קסנומקסס די באַן געקומען צו דרום מערב סקאָטלאַנד און קימאַט טערמאַנייטיד בייַ Cairnryan, וואָס וואָלט האָבן אויסגעדרייט עס אין די הויפּט פּאָרט פֿאַר פּאַסאַזשיר באַדינונגען צו נאָרדערן ירעלאַנד. אבער די באַן געגאנגען אַנשטאָט צו סטראַנראַער, סוויפטלי נאכגעגאנגען דורך די פּראָם פאַרקער געוואלט צו פאַרבינדן מיט אים.
אין די קסנומקסס Cairnryan איז געווען אויסגעדרייט אין אַ מיליטעריש פּאָרט דורך די אמעריקאנער, און עס נאָך האט דער קסנומקסם לאַנג דזשעטי געבויט אין די צייַט. זייַן הויפּט ראָלע איז צו לאָזן די קאַנסטראַקשאַן פון די מולבעררי האַרבאָורס, די Floating פּאָרץ אויף וואָס די אַלייז דעפּענדעד נאָך די-טאָג. און פֿאַר אַ קורץ צייַט Cairnryan איז אויך געדינט דורך אַ באַן, אָלבייט קסנומקס יאָרן שפּעט.
אין די קסנומקסס די מיליטעריש באַן איז דיסמאַנטאַלד, אָבער די וווויי פּאָרט ערלויבט די גראָוט פון אַ נייַ אינדוסטריע, שיפּברעאַקינג. דאס קאַלמאַנייטיד מיט די דיסמאַנאַלינג דאָ פון די AIRCRAFT טרעגער המס אַרק רויאַל אין די שפּעט קסנומקסס.
ווייל באטייטיק נעענטער דורך ים צו נאָרדערן ירעלאַנד ווי סטראַנראַער, די אַטראַקשאַנז פון Cairnryan ווי אַ פּראָם פּאָרט געפֿירט צו די בנין דורך פּ & אָ פון אַ זעמל-אויף זעמל-אַוועק טערמינוס דאָ אין די קסנומקסס, מקריב אַ קירצער אַריבער צו Larne. אין שפּעט קסנומקס די אנדערע הויפּט פּראָם אָפּעראַטאָר, סטענאַ, אויב באווויגן זייַן באַדינונגען פון סטראַנראַער צו Cairnryan.


text:
מאָדנע גאַמעס
אָפּטיילונג טיטל זאגט עס אַלע.דאס אָפּטיילונג כּולל די מערסט כילעריאַס און שפּאַס גאַמעס פֿאַר גערלז און יינגלעך, ווי געזונט ווי זייער עלטערן און שכנים מיט ווייַט קרובים.אויב איר פילן אַז ינאַפּראָופּרייט סיטואַטיאָנס טאָן נישט פּאַסירן פֿאַר אַ וויץ, אין דעם אָפּטיילונג פון אונדזער פּלאַץ איר וועט שורלי זייַן טשיקאַווע און שפּאַס.פֿאַר בייַשפּיל, די גאַמעס פארבונדן מיט דער קאָמיסיע פון געוויסע אקטן אויף דעם אָפּרוף.אזוי, בעשאַס די קאָמפּלעקס קאָנטראָל אַרבעט זאָל זייַן געשריבן אַוועק פון אַ פרייַנד פּרובירן.אבער דאָס איז נישט זייער גרינג, ווייַל נאָך איר קערפאַלי און שטרענג לערער.דעריבער, עס זאָל דורך אַלע מיטל צו דיסטראַקט.צו טאָן דאָס, האַלטן פארשידענע קליין טריקס, אַנויינג קלאַסמייץ און אַזוי אויף.אין עטלעכע גאַמעס עס איז נייטיק, פֿאַר בייַשפּיל, צו מאַכן אַ מענטש פאַלן.דאס וועט האָבן צו ינטעראַקט מיט אַלע די זאכן וואָס זענען אויף דער שפּיל פאַרשטעלן.און מאל עס זענען קאָמפּלעקס קאַמבאַניישאַנז, וואָס זענען נישט גרינג צו טרעפן די ערשטער מאָל.אויך טשיקאַווע שפּיל, דילינג מיט פארשידענע טריקס.אזוי, אין איינער פון זיי איך האָבן צו מאַניואַלי מאַכן די מערסט פאָלקס טריקס.צו טאָן דאָס אין סיקוואַנס צו דורכפירן אַקשאַנז אַז מאַכן אַ נס פּאַסירן.כאָטש, עס קענען קוים ווערן גערופן אַ נס, ווייַל מיר ווייַזן די גאנצער פּראָצעס פון סאַפיסטאַקייטיד גיימזמאַנשיפּ.אבער, פאַרבאָרגן פון די אויגן פון די וילעם, טאָן טריקס אַפֿילו מער ספּעקטאַקיאַלער.כאָטש, פֿאַר די רובֿ טייל די שפּיל שפּאַס זענען גערופן, ווייַל זיי האָבן צו נאַר אַרום און מאַכן שפּאַס פון זיי.פֿאַר בייַשפּיל, ווו אַנדערש קענען איר זען ווי זיי זינגען מאָדנע פערד ווי פּיקטשערד מענטש פרוווט צו שטעלן אַ רעקאָרד אין די פלי קייט פון פאַרשידענע סאַבדזשעקץ, און ענלעך סקאַנדאַל?פון קורס, נאָר פּלייינג שפּאַס אָנליין שפּילערייַ.באַזונדער טייל פון די שפּיל איז געטרייַ צו אַ טשיקאַווע מאָמענט אין דער לעבן פון מענטש.פֿאַר בייַשפּיל, וואָס זיי זענען טאן איז ניט בלויז נאַריש מענטשן זענען ינטאַקסאַקייטאַד.און שפּאַס גאַמעס אָנליין פֿאַר פֿרייַ מאַכן עס קלאָר וואָס אָנעס.פֿאַר בייַשפּיל, אין איינער פון יענע גאַמעס איר ווילן צו פירן שיכור מענטש וואס איז דעספּעראַטלי טריינג צו באַקומען היים.אבער, עס שייקס אַזוי פיל ווי אַ שיף אין אַ שטורעם.אַזוי איר דאַרפֿן צו זייער קערפאַלי און אין אַ בייַצייַטיק שטייגער צו וואָג זייַן לאַנג-צאָרעס גוף.אין אנדערע גאַמעס, אויף די פאַרקערט, ווייזט אַ געזונט לייפסטייל.אמת, וואַטשינג ווי די וועלט באַרימט פּאַלאַטישאַנז טאָן מאָרגן עקסערסייזיז, טשירד דורך די מוזיק אָן אַ שמייכל איז אוממעגלעך.אַז נאָר איז עראָוביק מיט בוש אָדער טאני בלער?אין קיין פאַל, שפּילן שפּאַס גאַמעס זענען זייער שפּאַס און טשיקאַווע.און עטלעכע פון זיי זענען ממש געצווונגען צו וויינען מיט געלעכטער, געבן ריזיק פּאָרשאַנז פון positive ימאָושאַנז.אַזוי טאָן ניט פאַרפירן די געלעגנהייַט צו שפּילן שפּאַס גאַמעס אין דעם אָפּטיילונג פון אונדזער וועבזייַטל, ווייַל געלעכטער פּראַלאָנגז לעבן.


text:
דוד טווערסקי
רבי דוד טווערסקי (געב' כ"ו תשרי ה'תש"א) איז דער מנהיג פון די סקווערער חסידים און פון סקווערער שטעטל אין ניו יארק.
זיינע חסידים זענען פארגלייבט פאר יעדעס ווארט וואס ער זאגט נאר, ווייל ער איז באקאנט אלץ א וואונדערליכע פועל ישועות ווי אסאך זענען געווארן אויפגעראכטן פון זיינע ברכות.
ספעציעל איז ער באקאנט אלס א גרויסער מומחה אויף דאקטוירים און רפואה. עס קומען טאג טעגליך ביי אים זיך פראווען, מענער און פרויען אפילו פון די שוואכסטע שטאפל, פון אלע קרייזן און סארטן, און ער הייסט היינט דער גרעסטע פראווערער, זייענדיג אפען פארן ציבור יעדן טאג אכט שעה.
טראץ זיין עלטער, פארפאסט ער נישט פון צו פירן דריי טישן יעדן שבת, אן קיין תירוצים.
דער סקווערער רבי איז באוואוסט אויף דעם וואס ער רירט זיך נישט אוועק פון דאס וואס "דער טאטע" האט געטוהן. און האלט אן טראץ זיין שוואכקייט און הויכע עלטער קע"ה, אלע מנהגים, תעניתים, וסגופים פון דער סקווערער רבי ז"ל.
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי דוד איז געבוירן כ"ו תשרי תש"א צו זיין פאטער רבי יעקב יוסף טווערסקי און זיין מוטער טראני טווערסקי, א טאכטער פון רבי פינחס טווערסקי פון אוסטילע), אין יאס, רומעניע. אין תש"ה האט די משפחה זיך געצויגן קיין בוקארעשט, און ער איז געקומען קיין אמעריקע אין יאר תש"ח אינאיינעם מיט די עלטערן און משפחה. ער איז דער בן יחיד פונעם אלטן סקווערער רבי'ן, אדמו"ר ר' יעקב יוסף טווערסקי מסקווירא זצ"ל, פון וועם ער האט איבערגענומען די רביסטעווע אין תשכ"ח זייעדיג אלט 28 יאר.
ער איז דער נענטסטע אייניקל צום הייליגן בעל שם טוב, זייענדיג דער זיבעטער דור. דער ייחוס איז: רבי ישראל בעש"ט
- רבי צבי הערש, זון פונעם בעל שם טוב
- רבי אהרן טיטיעווער, זון פון רבי צבי הערש
- רבי ר' נפתלי צבי פון סקווירא (ר' הערשעלע סקווערער)
- רבי יצחק טווערסקי פון סקווירא (איידעם פון רבי הערשל)
- רבי דוד הראשון מסקווירא
- רבי יעקב יוסף מסקווירא
- רבי דוד טווערסקי
ער האָט חתונה געהאַט אין תשי"ט אין בני ברק, מיט הרבנית חיה חנה האגער, די עלצטע טאָכטער פון אדמו"ר רבי משה יהושע האגער פֿון וויזשניץ-בני ברק אין ישראל.
דער סקווערער רבי האט פיר זין און דריי טעכטער. זיי זענען:[1]
- דער בכור רבי אהרן מנחם מענדל, אן איידעם פון וויזשניצער רבי פון מאנסי
- ר' יעקב יוסף, איידעם ביי זיין פעטער הרב יצחק טווערסקי, זון פון סקווערער רבי'ן איידעם פון האדמו"ר מווזיניץ בני ברק.
- זיין איידעם ר' ארי' לייבוש טייטלבוים, זון פון הרב חנני' יו"ט ליפא פון וויליאמסבורג, איידעם פון האדמו"ר מקיוויאשד זצ"ל.
- ר' חיים מאיר, איידעם פון הרב ארי' לייבוש רובין אבד"ק גלאגאוו בארא פארק
- ר' יצחק, איידעם ביי זיין פעטער האדמו"ר מביקסאד וויליאמסבורג, איידעם פון האדמו"ר מווישניץ מאנסי
- ר' ישראל, איידעם פון ר' יצחק אייזיק שנעעבאלג רב פון מאכניווקע אין ווילאמסבורג (זון פון ר' מענדל פון מאנטשעסטער און איידעם פון ר' נפתלי אריה פון קאלוב)
- ר' יוחנן פינחס, איידעם פון ר' חיים מאיר ערנסטער, וויזשניצער רב אין מאנטשעסטר, זון פון ר' מנחם ר"י וויזניץ.
- זיין איידעם ר' יוחנן זון פון ר' אברהם יושע העשיל זון פון רחמיסטריווקא רבי איידעם פון סקווירא רבי.
- ר' יצחק, אן איידעם פון הרב ישראל האגער רב פון וויזניץ ב"ב
- איידעם ר' יעקב יוסף טווערסקי זון פון זיין ברודער ר' אהרן מענדיל
- איידעם ר' יעקב יוסף טווערסקי זון פון זיין שוואגער ר' אברהם יושע העשיל טווערסקי
- איידעם ר' איתמר כ"ץ זון פון ר' יושע כ"ץ מאגרובע רב
- ר' יעקב יוסף אן איידעם פון קיוויאשדער רביס זון, רבי צבי אלימלך האלברשטאם, וואס ער איז א איידעם ביים רחמיסטריווקער רבי פון בארא פארק.
- משולם זוסיא (איידעם פון ר' משה מייזליש אב"ד ווארדאן לאנדאן)
- ר' מרדכי פינחס איידעם פון ר' ברוך בנציון טווערסקי אבד"ק בית אהרן פארשעי
- איידעם ר' יחזקאל שרגא זון פון זיין שוואגער ר' אליעזר גאלדמאן
- מרת הינדא, ווייב פון רבי אברהם יהושע העשיל טווערסקי, זון פון רחמיסטריווקער רבי אין אמעריקע
- ר' יעקב יוסף, איידעם פון זיין פעטער ר' יצחק טווערסקי
- ר' מרדכי,
- מרת צפורה, ווייב פון רבי אליעזר גאלדמאן, זון פון רבי יעקב לייב זצ"ל, זוועהילער רבי פון בני ברק
- ר' יעקב לייב איידעם פון הרב גראס האלמינע רב אין ביתר
- ר' פינחס אהרן איידעם פון ר' משה וואלף מייזליש אוהעלע רב אין מאנסי
- ר' מרדכי איידעם פון ר' אברהם יעקב פלינטשטיין זון פון קאפיטשניצער רבי און איידעם פון דער אלכסאנדער רבי
- ר' שלום איידעם פון די קוזמירער רבי
- ר' שלמה איידעם פון ר' יוסף פאנעט זון פון דעעשער רבי פון בני ברק
- ר' יחזקאל שרגא, איידעם פון זיין פעטער ר' יצחק טווערסקי
- יעקב יוסף, האט געהייראט חנה יענטא, טאכטער פון רבי ישעיה טווערסקי, טשערנאבלער רבי אין אמעריקע
- משולם זוסיא
- מרת מירל, ווייב פון רבי יעקב יוסף האגער, אן אייניקל פונעם וויזשניצער רבי פון מאנסי, א זון צו זיין זון הרב ישראל האגער אב"ד שיכון וויזשניץ מאנסי
- חיים מאיר, אן איידעם פון קיוויאשדער רביס זון, רבי צבי אלימלך האלברשטאם, וואס ער איז א איידעם ביים רחמיסטריווקער רבי פון בארא פארק.
משמשים בקודש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער און העכסטער גבאי: הרה"ח ר' ישעי' יואל אונגאר ע"ה, א זון פונעם קאפאווארער רב הי"ד, און ברודער פונעם סקווערער דיין - הגאון ר' זלמן אונגאר זצ"ל.
הרה"ח ר' יושע פרידמאן ע"ה, מזקני חסידי מהר"א מבעלזא, וואס האט אים געשיקט אלס באהעלפער און הויז גבאי צום אלטן סקווערער רבין זצוק"ל.
הרה"ח ר' דוד בערגער, א זון פונעם לעגאנדארן עסקן און פייערדיגע חסיד - ר' חיים בערגער ע"ה, און איידים פונעם גבאי ר' יושע פרידמאן ע"ה.
הרה"ח ר' אהרן פרידמאן, דעם רבינס הויז גבאי היינט צוטאגס, אויף ארט פון זיין פאטער, דער אלטער גבאי ר' יושע ע"ה.
הרה"ח ר' אברהם ביינוש אייזנבערג, א זון פונעם באקאנטן מחנך ר' ברוך אייזנבערג ע"ה, און איידעם פון ר' שלום בער פישל - דער העכסטער הויפ'ס מיניסטער.
תקנות ומנהגים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין זיינע צייטן, ארבעט ער צו אוועקגעשטעלן פארשידענע מנהגים און תקנות פונעם שטעטל.
- א פרוי אין שטעטל פירט נישט קיין אויטא. [אויסער דעם וואס עס איז בדיעבד אז א פרוי זאל זיצן אינעם פאדערשטן זיץ אין יעדע אויטא]
- אלע פרויען וואס האבן חתונה געהאט אומגעפער זינט דאס יאר תשנ"ה, זענען נישט ערלויבט צוגיין אויפגעדעקטע שייטל, נאר עס מוז זיין פארדעקט כאטש רוב קאפ, מיט כאטשיג וואס.
- אלע חסידים זאלן געהערן צו א 'חבורה', ווי מ'קומט זיך צוזאמען פון צייט צייט אויף התחזקות אין תורה וחסידות. [די חבורות זענען אומגעפער צווישן צען ביז דרייסיג חברים, צומאל ווערט עס געפירט דורך א ראש החבורה, צומאל בלויז דורך א גבאי החבורה, און עס ציילט זיך היינט שוין אן א צאל חבורות אינעם שטעטל און אין די סקווערע שטיבלעך איבער די וועלט]
- ספרי חסידות יומי איז א לימוד וואס אלע סקווירא חסידים לערנען חסידישע ספרים טעגליך, פאר בערך צען מינוט.
די ספרים וואס מ'האט שוין געלערנט אין די מסגרת פון ספרי חסידות יומי
- בת עין
- מגן דוד
- רב ייבי
- אורח לחיים
- מבשר צדק
- תורי זהב
- מאור עינים
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ משפחה 823 (תשס"ח) עמ' 34


text:
װיקיפּעדיע:אויטאביאגראפיע
נישט שרייבן איבער זיך. איז נישט צו זיך רימען און נישט צו זיך באשמוצן, ווייל אדם קרוב אצל עצמו און מ'קען נישט זיין אביעקטיוו אויב איז מען א טייל פונעם ארטיקל. אפילו איר האלט זיך נייטראל כלפי אייך איז נישט ערלויבט איר זאלט שרייבן קיין שום פרטים פון אייער אויטאביאגראפיע נאר בלויז דאס שרייבן אין דעם רעדן בלאט.
דאס איז אפילו אויף א מינדערקליינטשיגער עדיט טאר מען דא נישט טאן נאר בעטן אנדערע אין דעם רעדן בלאט.
אויך איז דאס שייך אויב איר זענט א טייל פון אן ארגאניזאציע, ווי למשל אן ארבעטער אין "דעם בלאַט" אפילו ער ארבעט בלויז פון דער היים זיינער טאר נישט צו רירן דעם ארטיקל איבער דעם בלאַט נאר שרייבן אין זײַן רעדן בלאט די דעטאלן וואס ער וויל טוישן אדער צולייגן אדער מעקן. און א מער אביעקטיווער שרייבער וועט דאס גערן טאן פאר אים.
[[de:Wikipedia:Interessenkonflikt#Eigendarstellung


text:
ה'כולל-אברכים' באספקלריית רביה"ק מסאטמאר זצ"ל
די אחראים: אחראי, איך_הער, גבאי ביהמד
ה'כולל-אברכים' באספקלריית רביה"ק מסאטמאר זצ"ל
איך בעט זייער דורכצולייענען דעם גאנצען ארטיקעל איידער מען קאמענטירט, איך וועל פרובירען צו ענפערן אויף קאמענטארען עד כדי שידי מגעת, אבער איך באשיין אז די נושא זאל ווער אויסגעשמועסט אביעקטיוו, קודם די היסטאריע, דערנאך די פאקטן בהווה און ממילא די סיכום אויב עס איז נישט אין איינקלאנג מיט מיין סך-הכל.
-
אוחילה לקל אחלה פניו, אשאלה ממנו מענה לשון. לאדם מערכי לב ומה' מענה לשון, יהיו לרצון אמרי פי שלא אבוש במעשי ולא אכשל בדרכי ואל יאמר פי דבר שלא כרצוניך.
בנוגע דעם רבינ'ס בליק איבער גיין ארבעטן און נישט גיין אין כולל, איז איינע פון די זאכען אויף וועלכע איך בין שטארק מסופק וויפיל פון זיינע תלמידים האבן באמת משיג געווען זיין מהלך, און דורכ'ן נישט יורד זיין לסוף דעתו הקדושה אנגעזייעט א חורבן מיטן שיקען די פארקערטע מעסעזש צום ציבור החדש אשר לא ידע את יוסף, און איך וועל דייקא מרחיב זיין הדיבור, ווייל עס איז מיר קרוב ללבי, וזה החלי בס"ד.
אין די ערשטע יארען האט דער רבי כידוע נישט מייסד געווען קיין אייגענע כולל אברכים, און געפאדערט פון אינגעלייט עוסק צו זיין על המחי' ועל הכלכלה און ווי ידיד נפשי אב הרחמן הרבד"צ האט שוין מעיר געווען אז אפי' בנש"ק'ליך האבן באקומען דעם מעסעזש אז לא עת האסף המקנה לכו רעו, גייטס ארויס און ברענגט פרנסה, צווישן די באקאנטע אידן אין יענעם עפאכע וואס האבן אויסגעפאלגט דעם רבינ'ס מהלך און זיך נישט אנגעלייגט אויפן ציבור, זענען באקאנט האחים החשובים שליט"א בני הרה"ג מווייצען זצ"ל, ר' אלחנן ט"ב ז"ל, דער דיין הגריח"מ פרי"מ שליט"א, און נאך אזעלכע.
מצד השני, די אינגעלייט וואס דער רבי האט געזעהן אז זיי קענען אויפטאן בתחום החינוך ותרבות האט דער רבי אויך אויפגעפאדערט אלס גאר אינגע אינגעלייט נישט צו הארעווען אויף די אייגענע השלמה, נאר טאן לטובת הציבור, באקאנט אין די קאטעגאריע זענען די חשובע רמ"י ישיבות סאטמאר; ר' אלימלך (הצעיר) לאנדא שליט"א וועם דער רבי האט ממנה געווען אלס מלמד אלס גאר אינגערמאן, ר' ישעי' יעקב שטויבער ר"מ ישיבת שערי תורה ויראה און נאך עטליכע.
דאס איז געווען ביז ווען דער נייער דור נאך די קריג איז אונטערגעוואקסן, דער ציבור איז געוואקסען, עס איז שוין געווען נאך די אונגארישע רעוועלוציע, די סטאביליטעט אין וומ"ס האט זיך שטארק פארבעסערט, מענטשן האבן זיך צוביסליך אויסגעלערנט די שפראך, אנגעהויבן מסחר און אפי' מצליח געווען בתחום הפרנסה און היצט האבן די 'בעיבי-בומערס' אנגעהויבען חתונה האבן, שוין אויפן טאטענס חשבון צומאל, מיט ביידע עלטערן, קיינע רחמנות'ער, געצערטעלט פון זייערע מלחמה-געליטענע עלטערן אא"וו.
דאן האבן טייל אינגעלייט יוצאי ישיבת סאנז סט. נישט פארמאגנדיג קיין אייגענע 'כולל' אנגעהויבען פאשען אין פרעמדע פעלדער, ביהמ"ד עליון, לעיקוואוד, און אנדערע מקומות תורה וועלכע האבן יא פארגעשטעלט לימוד התורה נאך די חתונה אויף די 'ישיבה סטיל', דאס האט כמובן שוין נישט געקענט ארבעטן אז מ'זאל פארבאטן צו גיין ערגעץ אנדערש ווען דער ציבור איז גרויס, און לעומת זה נישט צושטעלן קיין אלטערנאטיווען, האט מען בהתיעצות קדשו ובפקדותו געגרינדעט דעם כולל תחת פיקוחו של הרה"ג דער סעדרעהעלער רב שליט"א [ואחריו] והרה"ג ר' שלום ווייס ז"ל.
דא איז אבער געשאפן געווארן דער קריזיס, דער רבי איז נישט געזונט געווארן, דער כולל איז שוין אפען אבער אין מי שיגדור גדר ויעמוד בפרץ, נישט דא דער איינער שינעוץ חרב בביהמ"ד לאמר הנכנס יכנס והיוצא אל יוצא, עס האט אנגעהויבען הערשן א עירוב פרשיות, אינגעלייט וואס האבן געזאלט גיין שאפען פרנסה האבן זיך אנגעטאן שיעפע טאשען און אריינגעזעצט אויפן ציבור'ס קעסט, ווידער אזאנע וואס וואלטן געקאנט זיין די צוקונפט פונעם יהדות החרדית און מיט אביסל 'סופארט' וואלטן זיי געבליבען און געהארעוועט און היינט געווען די אמת'ע שיינע אידן מיט א ריח של תורה.
עס האט אנגעהויבען קומען בשם דעם רבי'ן אזאנע אומפארשטענדליכע זאצן ווי 'דער רבי זאגט אז ער וויל האבן ערליכע טרעילער דרייווערס' און נישט קיין מגידי שיעור ומרביצי תורה ומעמידי חינוך הטהור, לעומת זה, ווער זיין עלטער זיידע איז געווען א רב אין א פארשטופטען דערפל און אויך נאר ווייל ער איז קודם געווען דארט שו"ב, האט פארשטאנען ברוחב בינתו אז ער איז אן אויסנאם, די טרעילאר-דרייווערס וואס מיטשען זיך אויף פרנסה און זענען 'קובע' עתים לתורה מל' וקבע את קובעיהם נפש, ברויכען זיי אויסהאלטען בעת וואס זיי זעלבסט דינען דעם אייבירשטען אפי' בדברים גשמיים ווי עסן און שלאפן, זייערע טאטעס האבן יא געוואוסט אז אויף 47 סט. נעמט מען גערן אן בנש"ק אויך, אבות אכלו בוסר ושיני בנים תקהינה, און אזוי איז געווארן כאאס.
נאך מיין חתונה, נישט היצט געדאכט, איז מיר אויסגעקומען צו לערנען אין א סאטמארער כולל בחברותא מיט א איד וועלכער איז געווען פון די ערשטע תלמידים פון רבי'ן נאך אין בעדפארד עוו. אין נעפ-מענשאן, האט ער מיר אין א געלעגנהייט געזאגט אז דאס וואס מ'מאכט היינט אזוי אז די ערשטע יאר צו-וויפיל צאלט מען נישט פאר כולל אינגעלייט, אבער אין שיעור למעלה איינמאל איינער איז אויפן פעיראל דער בלייבט דארט עד שיבוא אליהו, איז דער גרעסטער סילוף פון תורת רבינו, פונקט פארקערט, היינט אז א אינגערמאן האט חתונה ביי די קוים אכצן יאר איז ער נאך נישט געונג רייף צו גיין ארויס אליינס זוכען פרנסה מיט די נסיונות וואס הערשן אינדרויסען, נאר די ערשטע 1-2 יאר ברויך ער ממלא זיין כריסו בש"ס ופוסקים (מ'רעדט ווען ער איז א בר הכי, נישט סתם צו טרינקען קאוועס) צו שטעלן א יסוד פאר זיך און זיין צוקונפט.
ווידער אז איינער האלט 5-6 יאר נאך די חתונה ועדיין לא השתלם אז ער זאל קענען זיין טופח ע"מ להטפיח, איז גאר א שטארקער שאלה צו דער ציבור הרחב מוז אזא איינעם אויסהאלטן, אויסער אלס שותפות יששכר וזבולון איז אבער דא א התחייבות פון די בעה"ב צו זעהן אז דער דור העתיד גייט האבן דיינים, רמי"ם ומרביצי תורה, אז יענער איז א פארמעגליך קינד און זיינע שוויגער-עלטערן האלטן אים אויס, מה טוב ומה נעים, אבער סתם צו טראגען א כאלאטל און עסן פעניץ ביי די 28-35 יאר איז נישט אינגאנצן גערעכט.
דאס זעלביגע אנבאלאנגט פאר אזאנע וועם זייער תכונת הנפש זאגט נישט פאר שלגדולת נוצר, ער איז באמת נישט קיין קאליווער וואס גייט דינען דעם ציבור בעתיד, אבער זיין גורל איז אז זיין פאטער האט זוכה געווען צו ווערן א דיין אין א חשוב'ע קהילה נאך יארען הארעוואניע, איז אויסער וואס ער איז גליקליך צו זיין דער זוהן פון האצעפלאצער דיין שליט"א, אויסער דעם וואס לעמפלעך ביי זיינע קינדערס חתונות איז לכאורה א וודאי געוואנדען אין די תקנות בימים ההם, איז ער פטור פון די קללה פון 'בזיעת אפיך תאכל לחם' נאר ער צוטיילט עס אין צווייען 'בזיעת אפיך' דו שוויץ 'תאכל לחם' און איך וועל עסן, וקוה אל ה' חזק, מען איז ממלא דעם כרס בקאוועס ערב ובוקר, און מ'פילט אן די מקוואות נאך זייגער 9 ווען רוב אידען טראגען שוין בלויע העמעדליך נאך א שיעור גמ' רש"י און תפלה בציבור, הערט ער נאך אויס אלע פארשידענע נייעסליך און שמייכלט פון די אנטוויקלונגען אין די אבאמא אדמיניסטראציע וואס וועט ערמעגליכען 200 טאלער פאר פ"ס געניסער פער קינד, אבער פון קיין ושרת עם אחיו וויל ער נישט וויסען.
מה יאמרו הבריות? ווער דארף די כוללים, דאס האט דער רבי געהאלטן, פארדעם האט דער רבי נישט געוואלט קיין כולל, אא"וו, די כולל-אינגעלייט באקומען די קלינגעדיגע טיטלען ווי 'באנק קוועטשערס' און 'קאווע טרינקערס' ווען באמת רעדט מען פון רוב רובם גאר טייערע און איידעלע אינגעלייט וועלכע זענען זיך מייגע אויף תוה"ק און זענען זיך משתלם אין פארשידענע קאמפליצירטע מקצועות, זיי שטעלן פאר די צוקונפטיגע דיינים, דער קיום העתיד שלא תשתכח תורה מישראל.
און נישט דייקא אלע קומען פון אזעלכע שטובער, טייל אידען וואס זיי אליינס האבן נהנה געווען מיגיע כפם זענען אבער זוכה אז זייערע קינדער זענען פון די סאמע שענסטע אינגעלייט מסלתה ומשומנה, אבער ווייל זייערע אזויגערופענע קאלעגעס די טאג שטופערס זענען די וואס דרייען זיך אין די גאסען און כאפן ציגערעטלאך פאר הכנות און קעמען די 'יואליש פיאות' אום פופצענע, קריגט דער גאנצער כולל אזא אויסזעהן.
וויאזוי האט יענער צדיק געזאגט כלפי מעלה, רבוש"ע די הבלי עוה"ז האסטו ארויסגעשטעלט אין די גאסען, און יסורי הגיהנם און קאנסקווענצן האסטו אריינגעשריבען אין ראשית חכמה, פרוביר פארקערט וועסטו זעהן אז מיר וועלן נישט זינדיגען. די נמשל איז מובן מאליו, די שוואכע סחורה דרייען זיך אינדרויסען בעת וואס די טשאטשקעליך זיצען איבערגעבויגען איבער די גמרא און פרוביערן צו לייזען דא א דאלער דורך צולערנען מיט בחור'ליך און דא דורכן לערנען מיט א בעה"ב.
וואס איז די רעזולטאטן, אז א מענטש וואס האט געקריגען אזא קוק אויף די כולל-אינגעלייט זאגט לא יהא חלקי במעל הזה, מיינע זוהן און איידימער צו איך קען זיי אויסהאלטן צו נישט, צו זענען בעלי כשרון אדער פארקערט, נישט אין כולל, דאס האט דער רבי נישט געוואלט, דאס וויל איך נישט, פינטל, זאלען די יעניגע טרינקען קאווע אבער מיינע עליטע קינדער זאלן גיין ארבעטן ווי נארמאלע מענטשן און האב א שיעור צופרי-און-ביינאכט.
און אזוי ווערן ארויסגעשניטען צענדליגער אינגעלייט אן קיין שאנס אפי' צו קענען קריכען דעם תורה-לייטער, זייערע עזר-כנגדנ'ס האבן שוין אויך אפי' דעם רבינ'ס שיטה ארויס, און צוויי ווערטער 'קיין כולל, דרייוון טרעילארס' גיי זיי מסביר אז דער רבי איז געווען אסאך קלוגער פון דעם, ווערסטו אן אויבער-חכם ווייל דער אדער יענער זעלבסט-דערקלערטער מפרסם שיטת רבינו אויף 'קול ענות' האט דאך אליינס געזאגט אנדערש, און ווייל יענער טראגט ר"ת-העמעדער און ער שטעלט אן דעם ברייטען-ביבער הוט ווי דער רבי ביי סידור-קידושין איז ער דאך אוטאמאטיש דעם רבינס יורש עצר וממלא מקומו, ער קען פארקויפען פאר די יואלישליך ווען דער רבי האט זיך געבייזערט און ווען ער האט זיך שטארק צושמייכלט, ער ווייסט אפי' אז ביים רבי'ן איז דאס געווען דאס ארגסטע און אויף דעם האט ער נישט מוחל געווען בזה ובבא, טא ווי קום איך קליינע טוטער צו זאגען וואס דער רבי האט יא אדער נישט געהאלטן.
ועל דא וודאי קא-בכינא, יעדער איז תולה בוקי סרוקי אז דער רבי האט נישט געוואלט איז אידען זאלען לערנען, איי עס איז נישט מסתבר, זיי נישט קיין כופר אדער אויפגעקלערטער די אויך, באלד וועסטו נאך זאגען אז דער רבי האט נישט געהאלטן אז דער אדער יענער גדול הדור איז א שיגץ ווי די היינטיגע אויבער-חכמים...
וויפיל הרב אב"ד האט מאריך געווען, קען מען מאריך זיין בנושא הכאובה והארוכה עוד יותר ויותר
ווער עס האט צוריק צישמייסען זאל קומען שמייסען......
סאיז דא א שארפע מימירה פונעם רבין וואס ער האט געזאגט דעם בעסערמינער רב ז"ל אז ענדערש זאלען אוועק פאלען 10 וואס וואלטען ווען יא געקענט אויסשטייגען ווי איידער מאכן א כולל אין איינער וואס באלאנגט נישט דארט ווייל גיין ליידיג ברענגט צי צי דאס ערגסטען,
אבער אין די שפעטער יו"ד יארן ווען די אינגעלייטלעך האבן אנגעהויבן פאשען אין די פרעמדע פלעצער מיט פרעמדע השקפות האט ער יא געזען דאס נחיצות צי עפענען דעם כולל דאכט זיך אים שנת תשכ"ב.
אגב זעט מען פון דעם אז דער רבי האט לויט די נתיבות הזמן געקענט טוישן זיין מיינונג ווען סהאט זיך אויסגעפעלט, כאטש אז מזעט ווי שארף ער האט זיך אויסגעדריקט פארן בעסערמינער רב.
היינט צי טאג האלט איך אז סאיז דא נאך א טעם וואס א אינגערמאן דארף אפשר צי בלייבען אין כולל עכ"פ אפאר יאר וויל נישט ווי אמאל ווען מאיז ארויסארבעטען האט דאס געמיינט א נייען מאשין אדער ערגעאנדערשווי אין א פעקטארי איז ליידער היינט דער מצב אז דאס מיינט קאמפיוטער מיט די היינטיגע נאכוויען וואס דאס ברענגט, אז כבין שוין גארנישט זיכער וואס איז ערגער צי גיין ליידיג אין כולל אדער ארויסגיין אין די גאס דאיז ליידער א מצב וואס איבעראל איז ביטער.
אז אין אנהויב האט רבי ז"ל נישט געוואלט מאכן קיין כולל כידוע, אבער ווען מ'איז אים געקומען פארציילן וויאזוי די גאס זעהט אויס און עס איז בעסער אז די יונגעלייט זאלן ווי שפעטער ארויסגיין אין גאס, האט ער מסכים געווען מייסד צו זיין א כולל. אבער היינט צו טאג ווען א יונגערמאן זיצט אין כולל מיט א סעלפאון, און טעקסט זיך ארום אגאנצן טאג, און ווער רעדט נאך אויב עס איז מחובר צום אינטערנעט, וואלט דער רבי זי"ע זיכער פארשפארט דעם כולל, אנשטאט ארויסגיין אין גאס ברענגט מען אריין דעם גאס אין כולל...
ודפח"ח.
אגב. הרב מיללער כ'האלט אז די דארפסט אביסל קלאר שטעלן דיינע ווערטער. עס זעהט אויס ווי די מאכסט ליצנות פון אלע כולל יונגעלייט, ווען אין פאקט זענען דא אסאך חשוב'ער יונגעלייט, וואס פלאגן זיך באמת אויף די תוה"ק און לעבן חיי צער אלעס צוליב תורה, און די וועלט שטייט אויף זיי, דעריבער שטעל עס קלאר נישט מזאל חלילה מיינען אז תורה לערנען איז גארנישט, ודי בזה.
אתתה סותר עצמך מרישא לסיפא ומסיפא לרישא, התקוששו קשוט עצמך ואח"כ קשוט את מיללער
-
- שר ששת אלפים
- תגובות: 6074
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 28, 2009 8:23 pm
- לאקאציע: וואו דער מח איז
מכוח מיין באשעפטוגונג איז די נושא שטענדיג עולה על שולחני, דערפאר האב איך פיל געפילעוועט דערינען, און פארשטייט זיך, צוזאמענגענומען היבש חומר אויף די נושא.
און להוי ידוע, כבר דשו בה רבים, פיל גדולי ישראל האבן שוין אוועקגעשטעלט פארשידענע יסודת אויף דעם, און קלארגעשטעלט ווער עס באדארף יא זיין תורתו אומנתו און ווער נישט.
פון מיינע בירורים מיר איז אויסגעקומען דאס פאלגענדע:
1)דער עוורידזש יונגערמאן, וואס פארשטייט אפילו גוט א שטיקל גמרא, דארף מקיים זיין בפשטות דעם רמב"ם און הלכות תלמוד תורה: "טוב תורה עם דרך ארץ, שיגיעת שניהם משתכחת עוון", און דאס איזז אפגעזען צו ער האט פרנסה צו נישט, ואפילו לעשות תורתו ארעי ומלאכתו קבע.
2) ווער עס איז מצליח בלמודו, מיט די תנאים וואס דער שו"ע הרב שטעלט אוועק און הלכות ת"ת פרק ג' ה"ד, דארף בלייבן ביים לערנען, בד"א, ווילאנג ער האט פרנסה, ווען נישט, איז ער מחויב צון גיין ארבעטן, ולעשות מלאכתו ארעי ותורתו קבע.
3) ווער עס איז מוכשר אריינצוגיין און מלאכת שמים ווי חינוך וכדומה, איז מסתבר אז ער מעג בלייבן און כולל, אפילו ער איז נישט מצליח בלימודו כנ"ל, ווי לאנג ער נוצט אויס די צייט כמובן, כדי זיך משלים צו זיין בתורה ויראת שמים, צו זיין ראוי צו טון עבודת הקודש.
איך בין גרייט צו געבן דעקונג אויף יעדן ווארט מיינעם, אז ס'וועט זיין צייט דערצו, וועל איך אי"ה מאריך זיין, כיד ה' הטובה עלי.
אגב. און דעם אשכול איבער דעם לעווערטאווער רבי'ן וואס איך האב נארוואס געעפענט, האב איך אין פלאן צו פארברייטערן איבער די נושא, וויאזוי ער שטעלט דאס אוועק בספריו הק'.
רב מיללער, ביסטו מסכים צו מיינע באהויפטונגען?
- farshlufen
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 16492
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
- לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק
איך קען וואוילע יונגעלייט וואס זיצן אין כולל פראם ניין טו סעווען אין האקן אריין, און ארבעטן 5-4 שעה טעגליך.....
- farshlufen
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 16492
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
- לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק
וויזוי זאגט נאר יארמער רב? איך בין א האלבער כולל יונגערמאן און א האלבער באלעבאס, איין האלבע טאג לערן איך נישט, און איין האלבע טאג ארבעטיך נישט..........
א גרויסער תלמיד חכם, א מחבר פון פיר בענדער שו"ת ספרים,
א יונגערמאן וואס כו"ע מודי אז ער באלאנגט צו זיין אין כולל,
און ער איז טאקע געווען פון די איינצעלע וואס די רבי האט איהם געלאזט בלייבן אין כולל,
פון דעסוועגן דאך, האב איך געהערט בשמו, אז ער האט כסדר געדארפט זיין א סובסטוט אין ת"ת, ווייל אזוי האט מען פון איהם פארלאנגט.
(איך ווייס נאר נישט צו די רבי אליין, האט עס פארלאנגט פון איהם,
מ'קען איהם איבערפרעגען)
- שאץ מאץ
- שר האלפיים
- תגובות: 2829
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג מאי 15, 2008 5:01 pm
- לאקאציע: איבעראל
- פארבינד זיך:
זייער קלאר און אויפריכטיג, און נארמאל.
למען האמת איז די כולל גרינדונג געוועהן ווען מיינס א נאנטע משפחה מיטגליד זייענדחג א נייטרא תלמוד איז געגאנגען לערנען אין כולל חפץ חיים אונטער ר' מענדל זאקס,
ווען זיין שווואגער האט חתונה געהאט יענער איז שוין געוועהן א סאטמארע תלמוד האט ער געוואלט גיין לערנען צוזאמען מיט זיין שווואגער אין "חפץ חיים"
דאס האט שוין דעם רבי'ן נישט געשמעקט און האט געהייסן מ'זאל גרינדן א אייגענע כולל,
אבער באופן כללי איז טאקע זייער שווער צו געבן א הוראה כללית פאר יעדן יונגערמאן צוגלייך ווואס ער זאל טון נאך די חתונה,
מי יתן והי' ווען עס קען זיין א ועד הכולל וואס זאל מחליט זיין וועלכע יונגערמאן דארף בלייבן ביין לערנען, און ווער נישט, און ווער ער איז שוין רייף ארויס צו גיין פון כולל, (פארשטייט זיך ס'איז פיינע חלומות)
.
אלף בית האט געשריבן:אגב. הרב מיללער כ'האלט אז די דארפסט אביסל קלאר שטעלן דיינע ווערטער. עס זעהט אויס ווי די מאכסט ליצנות פון אלע כולל יונגעלייט, ווען אין פאקט זענען דא אסאך חשוב'ער יונגעלייט, וואס פלאגן זיך באמת אויף די תוה"ק און לעבן חיי צער אלעס צוליב תורה, און די וועלט שטייט אויף זיי, דעריבער שטעל עס קלאר נישט מזאל חלילה מיינען אז תורה לערנען איז גארנישט, ודי בזה.
מיינע ווערטער זענען גענוג קלאר, ולסיכום, יש ויש, עס איז דא אין כולל אינגעלייט וואס ברויכען גיין ארבעטן, און עס דרייען זיך אין ארבעטס-פלעצער אינגעלייט וואס באלאנגען אין כולל, שולדיג אויף ביידע פאקטן איז די צומושעניש וואס מען האט געמאכט בשיטת רבהי"ק זי"ע איבער זיין מיינונג וועגן א כולל.
איך וועל נאך צוריקומען צו די אנדערע קאמענטארען בל"נ.
-
- שר ששת אלפים
- תגובות: 6074
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 28, 2009 8:23 pm
- לאקאציע: וואו דער מח איז
-
- שר ארבעת האלפים
- תגובות: 4030
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מאי 25, 2008 7:00 pm
- לאקאציע: נעבן סאטמאר
וועלכע מען קאן און מען באדארף צו צו נעמען פון איטליכע צדדי צדדים,
וואו עס איז אייך מן הסתם שוין היינט באקאנט שרייב יאך נישט קיין לענגערע ארטיקלן אדער באמערקונגען,
יעך וועל אייך דא ברענגען פון דעם מייסטער שריפט פון מו"ה יודל מענדלזאהן,
און מיין קורצע הערה דערויף וואו אויף פון ידידינו ר' שוועמל [בתוספת ביאור] וועלכע זענען היינט ערשינען אין קרעטשמע,
יודל מענדלזאהן האט געשריבן:לכבוד געלעגער, אלע מגיבים, און אלע קרעטשמע מיטגלידער הי"ו.
אלס אידישע קינדער, אויפגעצויגן ע"פ תורה, ברויכן מיר קוקן וואס די תורה הקדושה לערנט אונז ביי די נושא, פונקט ווי אין אלע לעבנס געביטן.
מיר וועלן אנהויבן מיט א באקאנטע פסוק אין תהילים: "אשרי כל ירא ה' ההולך בדרכיו, יגיע כפיך כי תאכל אשריך וטוב לך" (תהלים קכח: א,ב), און אלע ווייסן דאך וואס חז"ל זאגן דערויף: "ואמר רבי חייא בר אמי משמיה דעולא גדול הנהנה מיגיעו יותר מירא שמים דאילו גבי ירא שמים כתיב אשרי איש ירא את ה' ואילו גבי נהנה מיגיעו כתיב יגיע כפיך כי תאכל אשריך וטוב לך. אשריך בעולם הזה וטוב לך לעולם הבא. ולגבי ירא שמים וטוב לך לא כתיב ביה" (ברכות דף ח עמוד א).
איר הערט ווערטער? גדול הנהנה מיגיעו יותר מירא שמים! ווען מען פרעגט זיך נאך למשל פאר שידוך, לויט חז"ל, וואלט מען געדארפט פרעגן אט אזוי: דער טאטע פונעם מדובר\ת (אדער גאר דער בחור אליין?!...) איז א נהנה מיגיע כפו? אנשטאט צו פרעגן: ס'איז א שיינע משפחה? שיינע אידן? אזעלכע וואס ליידן אויף די פּעפּערטעהאוזען סינדראום? אזוי? דער טאטע איז גאר א מגיד שיעור? פשי'הא!
ניין! חז"ל זאגן אונז, אז וואויל איז דעם טראק-באס דרייווער, פלאמבער, בוק-קיפער, ביזנעס מאן וכדו'. נישט דער וואס איז מצפה לשולחנם של אחרים.
מסכת פאה האט איר געלערנט? די גאנצע מסכת בא'ארבעט די מצוה פון איבערלאזן פאה פאר ארימעלייט. אבער ענדע מסכת לאזן חז"ל איבער א שארפע ווארנונג פאר אלע וואס נעמען "ווייל מען גיבט, און ווייל אלע נעמען": מי שיש לו חמשים זוז והוא נושא ונותן בהם, הרי זה לא יטול. וכל מי שאינו צריך לטול ונוטל, אינו נפטר מן העולם עד שיצטרך לבריות.
און דער וואס דארף יא, אבער עקשנ'ט זיך צו גיין גראד, און זיך צו האלטן אויף די אייגענע פיס, אויף אים זאגט דער משנה: וכל מי שצריך לטול ואינו נוטל, אינו מת מן הזקנה עד שיפרנס אחרים משלו, ועליו הכתוב אומר (ירמיה יז) ברוך הגבר אשר יבטח בה' והיה ה' מבטחו.
וכל מי שאינו לא חגר, ולא סומא, ולא פסח, ועושה עצמו כאחד מהם, אינו מת מן הזקנה עד שיהיה כאחד מהם, שנאמר (משלי יא) ודרש רעה תבואנו, ונאמר (דברים טז) צדק צדק תרדף.
פארשטייט איר שוין? יא! עס לוינט זיך צו זיין פון די וואס נעמען נישט. קיין פראגע נישט!
ר' עובדי' מברטנורא איז מסביר ווען מעג מען יא נעמען? אבל אם אין מעשה ידיו מספיקין לו ומסגף עצמו בחיי צער קרובין למיתה על זה אמרו (ירושלמי פאה) כל הצריך ליטול ואינו נוטל הרי זה שופך דמים ואסור לרחם עליו. נאר ווען מען לעבט אזוי נעבעכ'דיג, ממש חיי צער קרובין למיתה, נאר דער מעג נעמען. פארשטייט זיך אז ביי געוויסע לייט, נישט קענען ערלויבן צו ליעסן די לעצטע מאדעל יוקאן, איז אויך בגדר חיי צער קרובין למיתה...
אויך דער רמב"ם פסקנט אזוי להלכה סוף הלכות מתנות עניים פרק י':
טז [יח] לעולם ידחוק אדם עצמו, ויתגלגל בצער, ואל יצטרך לברייות, ואל ישליך אדם עצמו על הציבור; וכן ציוו חכמים ואמרו, עשה שבתך כחול, ואל תצטרך לברייות. ואפילו היה חכם ומכובד, והעני--יעסוק באומנות, ואפילו באומנות מנוולת; ולא יצטרך לברייות: מוטב לפשט עורות הנבילות בשוק, ולא יאמר לעם, חכם אני וגדול אני וכוהן אני, פרנסוני; ובכך ציוו חכמים.
יז גדולי החכמים--היו מהם חוטבי עצים, ונושאי הקורות, ושואבי המים לגינות, ועושין הברזל והפחמים; ולא שאלו מן הציבור, ולא קיבלו מהם כשנתנו להם.
יח [יט] כל מי שאינו צריך ליטול, ומרמה את העם ונוטל--אינו מת מן הזקנה עד שיצטרך לברייות, והרי הוא בכלל "ארור הגבר אשר יבטח באדם" (ירמיהו יז,ה). וכל מי שצריך ליטול, ואינו יכול לחיות אלא אם כן נוטל, כגון זקן או חולה או בעל ייסורין, ומגיס דעתו ואינו נוטל--הרי זה שופך דמים, ומתחייב בנפשו; ואין לו בצערו, אלא עוונות וחטאות.
יט וכל מי שצרך ליטול, וציער עצמו ודחק את השעה, וחיה חיי צער, כדי שלא יטריח על הציבור--אינו מת מן הזקנה עד שיפרנס אחרים משלו, ועליו ועל כיוצא בו נאמר "ברוך הגבר, אשר יבטח בה'" (ירמיהו יז,ז).
וואס? איר ווארט אויף א פירוש? עס איז נאך דא וואס צוצולייגן? די פראגראמען זענען דען נישט בגדר "יטריח על הציבור"? ולא יאמר לעם, חכם אני וגדול אני וכוהן אני, פרנסוני. א קלייניגקייט? איך בין דאך עפעס א שיינער איד, א בנש"ק'ל, אן אייניקל פון רבי'ן ר' ..., גיב געלט!
און לאמיר זעהן וואס רש"י הק' זאגט אויף די ווערטער פונעם תנא ר' יוסי בן יוחנן: "יהי ביתך פתוח לרווחה ויהיו עניים בני ביתך" (מסכת אבות, פרק א, משנה ה). "כלומר אל תרבה עבדים ושפחות לשרתך אלא הבא עניים במקומם וישרתוך ותקבל עליהם שכר". רש"י פארשטייט מיט א פשטות, אז דער ארימאן דארף גרייט זיין צו ארבעטן אלס פראסטער באדינער ביים רייכן, נאר כדי צו פארדינען אפאר דאלער...
דער רמב"ם שרייבט גאר שארף קעגן די וואס לעבן א כולל סטייל לעבן, אויפ'ן חשבון פונעם רייכן פעטער: "כל המשים על לבו שיעסוק בתורה ולא יעשה מלאכה ויתפרנס מן הצדקה הרי זה חלל את השם ובזה את התורה וכבה מאור הדת וגרם רעה לעצמו ונטל חייו מן העולם הבא. לפי שאסור ליהנות מדברי תורה בעולם הזה. אמרו חכמים כל הנהנה מדברי תורה נטל חייו מן העולם. ועוד צוו ואמרו אל תעשם עטרה להתגדל בהן ולא קרדום לחפור בהן. ועוד צוו ואמרו אהב את המלאכה ושנא את הרבנות וכל תורה שאין עמה מלאכה סופה בטילה וגוררת עוון. וסוף אדם זה שיהא מלסטם את הבריות" (משנה תורה, הלכות תלמוד תורה, פרק ג, הלכה י).
און ווי מיר ווייסן, איז דער הייליגער רמב"ם טאקע געווען א נאה דורש און א נאה מקיים.
דער בית יוסף איז אביסל מיקל, אין פאל פון רבנים און מרביצי תורה וועלכע האבן א פאסטן אין וועלכע זיי געבן זיך אפ מיט'ן ציבור, נישט נאר א טיטל, און אויך נאר ווען די תלמידי חכמים האבן נישט קיין אנדערע מקור פרנסה: "ואלמלא כן חס ושלום היינו כאובדים בעניינו ואין לך צורך צבור גדול ממה שצריכין להעמיד ביניהם מורה צדק...הכלל העולה שכל שאין לו ממה להתפרנס מותר ליטול שכרו ללמד בין מהתלמידים עצמן בין מן הצבור. וכן מותר לו ליטול שכר מהצבור לדון או מהבעלי דינין" (פירוש ה"כסף משנה", שם).
אפילו דער ארימאן וואס נעמט בלית ברירה, איז אויך מחויב זיך אנצושטרענגען "מיט אלע כוחות" לויט דעם כלי יקר אויפ'ן פסוק "כי תראה חמור שונאך רובץ תחת משאו וחדלת מעזוב לו עזוב תעזוב עמו" (שמות כג: ה):
"לומר לך דווקא שרוצה להיות עמך במלאכתו ורוצה להקים עמך אז אתה מחויב לסייע לו אבל אם יושב לו ואומר הואיל ועליך מוטל הדבר חייב אתה להקים לבד על כן אמר וחדלת מעזוב לו כי מלת לו אין במשמעותו עמו כי מותר לך לחדול מעזוב לו כשאין רוצה להיות עמך במלאכתו. ומכאן תשובה על מקצת עניים בני עמינו המטילים את עצמם על הציבור ואינן רוצים לעשות בשום מלאכה אף אם בידם לעשות באיזו מלאכה או איזה דבר אחר אשר בו יכולין להביא שבר רעבון ביתם וקוראים תיגר אם אין נותנים להם די מחסורם כי דבר זה לא צוה ה' כי אם עזוב תעזוב עמו הקם תקים עמו. כי העני יעשה כל אשר ימצא בכוחו לעשות ואם בכל זאת לא תשיג ידו אז חייב כל איש מישראל לסעדו ולחזקו וליתן לו די מחסורו אשר יחסר לו ועזוב תעזוב אפילו עד מאה פעמים" (כלי יקר, שמות, שם).
פארשטייט זיך אז דאס דארף נישט דינען א תירוץ נישט צו געבן פאר'ן ארימאן, ווייל "זאל ער גיין ארבעטן", אזוי ווי חז"ל זאגן (ירושלמי מסכת פאה פרק ח') ...אמרו הואיל ולא זכינין ביה בחייו ניטפל ביה במיתותיה כי מיטפלון ביה אשכחון כיס דינרי' תלוי ביה אמרו הדא דא"ר אבהו א"ר אלעזר צריכין אנו להחזיק טובה לרמאי שבהן שאילולי הרמאין שבהן היה אחד תובע צדקה מן האדם ולא נותן לו מיד נענש.
היוצא לנו מזה: מיר דארפן טאקע געבן צדקה אן קיין אונטערשייד. אבער נעמען? דאס שוין נישט!
שוועמל האט געשריבן:ישר כוח ר' יודל פארן שיינעם קובץ...
מיר האבן די אלע מימרות שוין געלערענט (ווער געדענקט נישט די תמחוי?), חזרה שאדט נישט.
לא יפחות מן התמחוי, קינון ותמחוי אין מס' שבת, עני שאין לא מה לאכול חייב בקידוש
ביקסאד האט געשריבן:איז דען דער יפה תלמוד תורה עם דרך ארץ שיגיעת שניהם משכחת עון נאר א שיינע פאר שלאג ?יודל מענדלזאהן האט געשריבן:דער רמב"ם שרייבט גאר שארף קעגן די וואס לעבן א כולל סטייל לעבן, אויפ'ן חשבון פונעם רייכן פעטער: "כל המשים על לבו שיעסוק בתורה ולא יעשה מלאכה ויתפרנס מן הצדקה הרי זה חלל את השם ובזה את התורה וכבה מאור הדת וגרם רעה לעצמו ונטל חייו מן העולם הבא. לפי שאסור ליהנות מדברי תורה בעולם הזה. אמרו חכמים כל הנהנה מדברי תורה נטל חייו מן העולם. ועוד צוו ואמרו אל תעשם עטרה להתגדל בהן ולא קרדום לחפור בהן. ועוד צוו ואמרו אהב את המלאכה ושנא את הרבנות וכל תורה שאין עמה מלאכה סופה בטילה וגוררת עוון. וסוף אדם זה שיהא מלסטם את הבריות" (משנה תורה, הלכות תלמוד תורה, פרק ג, הלכה י).
און ווי מיר ווייסן, איז דער הייליגער רמב"ם טאקע געווען א נאה דורש און א נאה מקיים.
איז אהוב את המלאכה ושנא את הרבנות דען א סתירה מיט כל מי שהגיע להוראה ואינו מורה ?
נאר וואו אסאך פון די רבנים אין די קרייזן פון ארצות המזרח, וואס האבן מקיים כירא שמים היוצא ידי שניהם.
ווייל וועמען דען האט מען אן געווארענט הרבה עשו כרבי שמעון ולא עלתה בידם ?
לדעתי איז אבער די שמועס נישט נאך א קוק ווינקל און המשך צו דעם געהענגעל,
נאר די גאנצע דערהער וואס ר' יודל מענדלזאהן האט דא ארויף געברענגט איז א גאנצע פרישע נושא און נייע ענין,
דעריבער געהער עס נישט דא, נאר ענדערש באדארף מען עפענען א נייע געהענגעל דער פאר אין ידיעות התורה.
פלוני האט געשריבן:אונטערשטע שורה: קיינמאל אין די היסטאריע פונעם אידישן פאלק איז נישט געווען אזא מושג, פון טויזענטער אידן וואס זיצן און לערנען אויפ'ן חשבון פון אנדערע. אויב יא, איז עס געווען געציילטע פון יעדע עדה, אבער נישט קיין גאנצע עדות פון אזוי פיל מענטשען. קיין איין סאסייעטי איז נישט אויסהאלט-באר אויף אזא אופן. און מיר ווייסן דאך וואס דער רבי זי"ע מיינונג איז געווען אויף דעם. און א חכם איז ער געווען, נישט ווי די וואס האבן איינגעפירט די באנק קוועטשעריי.....
וואו אויך וועל יאך דא צו צייכענען צו איטליכע ארטיקלן וואס זענען א דירעקטע פועל יוצא פון דעם היינטיגן סיסטעם,ביקסאד האט געשריבן:א סאסייעטי . . . איין שבט לוי אין מצרים
וועלכע זענען לעצטענס געווארן פאר עפנטליכט, יאך בעהט מען זאל אויך לעזען די צענדליגע תגובות והערות.
עד מתי נעבוד ובני זוגנו יישבו וילמדו בכולל ?
חתן מה אתה מסתיר מהכלה ? אפשר לוותר על המסת או על השטר?
נשים דעתן קלה ? ה"בינה יתירה" בפג תוקף ?
אויף דעם איז מן הסתם געזאגט געווארן דער תירוץ מאכט נאך שווערער די קשיא.
את באמת אשת אברך או פרובוקטורית ?
מיר וועלן שוין נישט בארירן דעם נושא אז דער זכר דארף זיין דער משפיע, ועוד,
אדער דער חילוק פון היינט און וואו אזוי עס האט אויס געזעהן דער מצב אפילו אין ארץ ישראל, און דער פועל יוצא דער פון, וואס איז בארירט געווארן אין דעם געהענגעל פון "געלעגער" וואס יאך האב דאס ערשטע צו געצייכענט, ווייל עס איז איין גרויסע ראד וואס בארירט דעם דרך החיים [?] ביי דעם גאנצן היימישן ציבור, אולי עוד נחזור להרחיב את הדיבור ונפרט ביותר.
די גאנצע באשרייבונג האט נישט מיט דעם געהענגעל פון "ה'כולל-אברכים' באספקלריית רביה"ק מסאטמאר זצ"ל" דייקא,
אם תמצאו לנכון, אתם יכולים להפרידו.
- ווארד2007
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 478
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג אפריל 30, 2009 2:25 pm
- לאקאציע: אין אייגן זעקל
-
- שר ששת אלפים
- תגובות: 6074
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 28, 2009 8:23 pm
- לאקאציע: וואו דער מח איז
איך קריג נישט מיט אייך אינעם למעשה, אבער זייט וויסן אז:
דער רמב"ם אין הלכות שמיטה ויובל פרק יג, הלכה יא' שרייבט דעם באקאנטן "ולא שבט לוי בלבד, אלא כל איש ואיש מכל באי העולם אשר נדבה רוחו אותו והבינו מדעו להיבדל לעמוד לפני ה' לשרתו ולעובדו לדעה את ה', והלך ישר כמו שעשהו האלוהים, ופרק מעל צווארו עול החשבונות הרבים אשר ביקשו בני האדם--הרי זה נתקדש קודש קודשים, ויהיה ה' חלקו ונחלתו לעולם ולעולמי עולמים; ויזכה לו בעולם הזה דבר המספיק לו, כמו שזיכה לכוהנים וללויים. הרי דויד אומר "ה', מנת חלקי וכוסי--אתה, תומיך גורלי" (תהילים טז,ה)", ותוכן דבריו שם, אז יעדער איד וואס וויל זיך אוועקגעבן פאר די תורה מעג דאס אוודאי טון, און אויף פרנסה זאל ער נישט זארגן, ועוד דברים נפלאים עיי"ש.
ועיין יו"ד סי' רמ"ו סעיף כא, וואו פונעם רמ"T איז משמע אז מען מעג יא נעמען געלט פונעם ציבור, דער שך אויף'ן פלאץ ברענגט פון מהרש"ל, אז אזוי ווי מ'זעהט אז חכמי ישראל האבן זיך יא געפירט צו נעמען א תמיכה, קען מען דאס נישט אסר'ן. און כ'מיין סאיז דא א פרישה דארט וואס שרייבט, אז ווען נישט תלמידי חכמים וואלטן זיך מתפרנס געווען מן הציבור וואלט שוין געווען שחכת התורה.
הכלל, מראה מקומות איז דא אויף אלע צדדים, און מכריע זיין דארף מען מיט א מהלך, און פסק'נען דארף א מורה הוראה.
הקיצור, איך זאג נישט אז דער כולל סיסטעם איז גוט כמו שהוא, נאר אזוי ווי כמה מחברינו שיחיו האבן שוין געשריבן אז ס'ווענדט זיך אין די מציאות הדברים, ולא ראי זה כראי זה.
נאטורליך האט געשריבן:עס איז כדאי אריין צו קוקען וואס דער הייליגער רמב"ם שרייבט אויף די משנה אין אבות אויף אל תעשה עטרה להתגדל בה, ולא קרדום לחפור בה. זייער זייער שארף.
קוקט זייט מוחל דעם יעב"ץ אויפן ארט (אין די פרקי אבות אין די ווילנא גמ'), וכבר הלכו בה נמושות
- שוועמל
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 14107
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 19, 2006 8:40 pm
- לאקאציע: גידולו בכל מקום
בעפאר איך ליין דיין תגובה, האב איך אלץ געהאט צוויי קושיות וואס איז מיר נאך אלץ נישט קלאר עד היום.
אמאליגע דורות איז אויך געווען אזא זאך ווי 'ישיבה' דארט וואו בחורים און אברכים האבן געלערענט. טא וואס איז דער עצם המצאה פונעם "כולל"?
איך בין נישט קיין רב און איך ליין נישט קיינע כתובות, אבער אין מיין כתובה שטייט קלאר ואנא אפלח ואיזין יתיכי אויף וואס איך האב מקבל קנין געווען בשני עדים. טא וויאזוי ברעכט מען דעם צוזאג?
דאס אז מ'דארף האבן א כולל איז טויזענט פראצענט זיכער, עט-ליסט ביי מיר. אינגעלייט האבן חתונה און מ'קען גרינג אריינפאלן אינעם שמעלץ-טאפ וואס קען ברענגן צום ערגסטן. אני לכשעצמי האב נישט אריינגעטרעטן אין עולל קיין איין טאג נישט און די חרטה געפילן איז עד אין לשער. כ'האב מער תירוצים ווי איר מיינט, און אפשר גוטע אויכ'ט, אבער דער פאקט אז נאך די חתונה האמיר נישט געגעבן צייט אפאר חדשים צו קומען צו זיך און געלאפען ארבייטן איז זייער ווייטאגליך.
אפאר יאר נאך מיין חתונה האב איך גערעדט צו א אינגערמאן וואס כ'קען מעיד זיין אויף אים אז ער האט נישט געלערנט אין כולל... דערציילט ער אז פאר זיין חתונה ווען ער איז אריין זיך געזעגענען ביים רבין ז"ל דער ברך משה, ס'איז געווען אינמיטן די נ' יארן, האט דער רבי אים געזאגט: דארפסט נישט לערנען א גאנץ יאר, אבער פאר א דריי חדשים זיי אין כולל. דאן האב איך זיך געכאפט ביים קאפ אז ס'וואלט נישט געשאדט.
עניוועי, היינט זאג איך פאר יעדן אינגערמאן, טריי עס אויס, אוב ס'איז נישט פאר דיר, געב עס אפאר חדשים און זיך דיר א נארמאלער דזשאב, נישט ארבייטן עבודת הפרך און נישט האבן קיין רויאיגע מינוט, וועסט אי"ה ארבייטן פאר די קומענדיגע 45 יאר ביזן ריטייערמענט (ווי ס'קוקט איצטערט אויס וועט נישט זיין מיט וואס צו ריטייערן, סאשעל סעקיוריטי ווערט נישט בעסער, במילא קען מען לענגער ארבייטן) און יעצט איז די צייט פאר לעבן רויאג. קיינער ווייס נישט וואס ס'ערווארט אים אין לעבן, און ס'איז אלץ געשמאק צוריקצוקוקן אויף גוטע רואיגע כולל צייטן.
און שוועמעל האט געשריבן
אמאליגע דורות איז אויך געווען אזא זאך ווי 'ישיבה' דארט וואו בחורים און אברכים האבן געלערענט. טא וואס איז דער עצם המצאה פונעם "כולל"?
כ'אטאטשיר א שטיקעל פון שו"ת דברי חיים יו"ד ח"ב סימן מ"ז ווי ער שרייבט ווי ס'האט אמאל אויסגעקוקט. אמאך איז נישט געווען קיין ישיבת, מ'איז געזיצען אין קלייזעל און געהארעוועט. ס'איז א אנדערע וועלט און מ'דארף ארבייטן אביסל מער ווי אמאל אז מ'זאל נישט פארפאלן ווערן.
נאר וואזשע דען? כולל דארף א תיקון! ס'דארף זיין רעגולעיטעט. אזוי ווי איר פארשטייט אז די בענק סיסטעם טויג נישט, ס'דארף אבער נישט ווערן אויפגעלעזט, ס'מוז אנגיין. אזוי להבדיל איז מיט די כוללים, ס'דארף האבן א תיקון אער ס'איז נאך אלץ בעסער ווי גארנישט.
כל זה כתבתי לענ"ד. יעדער מעג מחולק זיין.
- צוגעלייגטע
-
- Pages from Divrei Chiam - 1-2.pdf
- (88.01 KiB) דאונלאודעד 57 מאל
מיושבי הקרעטשמע יצ"וו
קומט אריין און כאפט א טרונק (ד')
כידוע פאר סאטמארער תלמידים איז אין סאטמאר קיינמאל נישט פארגעקומען קיין 'חלוקת פרסים', קיין מעמד 'כבוד התורה', וכו', זעלטן [אדער קיינמאל ]זענען געדרוקט געווארן קובצים מיט חידושים, וכו'.
איך וועל נישט זיין ראדיקאל און זאגן אז דער רבי זיך מתנגד געווען, אדער ארויסגעגעבן א הוראה דערקעגן, אבער עס האט אים קלאר נישט געשמעקט.
פארוואס טאקע? די פשוטע סברא איז ווייל יודע צדיק נפש בהמתו, ער האט גוט געקענט זיין עולם, און פארשטאנען אז טאמער זאל איינער זיך פילן מער און ברייטער פונעם אלגעמיינעם ציבור, וועט דאס אים טרייבן צו צווייפלען אינעם רבי'נס מהלך און שיטה, וכמעשה שהי' שפעטער אין די יארן.
לענינינו, דער רבי האט נישט געוואלט אוועקשטעלן א פלאץ וואס קען זיין א פאטענשאל פראבלעם פאר אים, און אפי' ווען יא כולל, זאל עס זיין מינימאל, ד"ה, נישט צו לאנג זיצן דארט.
נישט אז דער רבי האט נישט געוואלט דער עולם זאל לערנען, בהחלט נישט, לערן טאקע יא, אזוי וואו ער האט געזאגט פאר א אינגערמאן וואס איז געקומען פרעגן צו ער זאל גיין ארבעטן אדער בלייבן אין כולל, האט אים דער רבי געפרעגט וויפיל שעה א טאג ער לערנט, זאגט דער אינגערמאן, 6 שעה, זאגט אים דער רבי, שוין גיי ארבעט, אלס ארבייטער קענסטו אויכעט לערנען זעקס שעה.
איך אנערקען אז די נושא איז דעליקאט, כ'האב פרובירט צו זיין אויפריכטיג, אין ווארט צו הערן אייער מיינונג.
-
- שר ששת אלפים
- תגובות: 6074
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 28, 2009 8:23 pm
- לאקאציע: וואו דער מח איז
("ויהי ה' את יוסף ויהי יוסף איש מצליח", (בראשית לט, ב,) איז אייער ניק געבויעט אויף דיזער מליצה?)
יוסלמאן האט געשריבען: אפאר יאר נאך מיין חתונה האב איך גערעדט צו א אינגערמאן וואס כ'קען מעיד זיין אויף אים אז ער האט נישט געלערנט אין כולל... דערציילט ער אז פאר זיין חתונה ווען ער איז אריין זיך געזעגענען ביים רבין ז"ל דער ברך משה, ס'איז געווען אינמיטן די נ' יארן, האט דער רבי אים געזאגט: דארפסט נישט לערנען א גאנץ יאר, אבער פאר א דריי חדשים זיי אין כולל. דאן האב איך זיך געכאפט ביים קאפ אז ס'וואלט נישט געשאדט.
ואס איר זאגט איז, אז כולל איז ווי סענטראל בוקינג, ביז מען טרעפט א לאנג טערמיניגע מקום, לייען - ארבעט, האלט מען זיך אויף דארטן.
פארשטיי איך ריכטיג?
לויט דעם קומט אויס אז ס'האט נישט מיט יששכר צו מיט זבולין, ממית עצמם באהלו של תורה, ות"ת כנגד כולם, וכהנה רבות.
און אנדערע ווערטער, איר זענט מצדד ווי שיטת דע חברים היקרים, וואס האלטן אז כולל, אויף צום לערנען, איז גענצליך אומוויכטיג.
פראטאקאלירט.
שטארק זיך האט געשריבן:לויט דעם קומט אויס אז ס'האט נישט מיט יששכר צו מיט זבולין, ממית עצמם באהלו של תורה, ות"ת כנגד כולם, וכהנה רבות.
פראטאקאלירט.
דאס דארף נאך א עקסטרע אפהאנדלונג, צי די היינטיגע כולל סיסטעם האט מיט 'יששכר און זבולון' אין דער צייט ווען כולל געלט קלעקט ניטאמאל אויף צען פראצענט וויפיל ס'פעלט אויס צום לעבן.
(מען טאר דאס נישט זאגן הויך, ווייל דאן קענען זיך אלע כוללים ח"ו שוין שפארן.......)
שטארק זיך האט געשריבן:לויט דעם קומט אויס אז ס'האט נישט מיט יששכר צו מיט זבולין, ממית עצמם באהלו של תורה, ות"ת כנגד כולם, וכהנה רבות.
פראטאקאלירט.
די ווארט 'פראטאקילירט' קומט נישט דא אהער, דא איז נישט קיין [קהל'ס...] מיטינג, דא טראכט מען נאר הויך......
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 5 געסט


text:
שטיצבארע לעבן
שטיצבאַרע לעבן (שמירת האדמה) איז אַ לעבנסשטײגער װאָס פרוּװט צו רעדוצירן און פֿאַרקלענערן אַ יחיד'ס אָדער געזעלשאַפט'ס נוצן און אָנהענגעשאַפֿט פון דער ערד'ס נאַטירלעכע נוצן און זייַן / איר אייגן רעסורסן. פּראַקטיצירער פון סאַסטייניבאַלִע לעבן אָפֿט פּרוּװן צו פֿאַרקלענערן זייער קאַרבאן אָפּשפּור דורך ענדערן זײַערע מעטאָדען פון טראַנספּארטאַציִע, ענערגיע אַרײַנעמן און דיעטע אאַ“װ.
די חסידים פון שטיצבארן לעבן צילן צו פירן זייער לעבן אין זיך צושטעלן צו אַזאַ סאָרט לעבנסשטײגער וואָס איז אין אײַנהײט מיט אַן אױסהאַלטענדער נאַטירלעכער באַלאַנץ פון דאָס מענטשהייַטס שייכות מיט די ערדס נאַטירלעכער עקאָלאָגיִע און צירקל.


text:
יידישע קאלאניזאציע אסאציאסיע
יידישע קאלאניזאציע אסאציאסיע אדער אין קורצן יק"א, איז געווען א יידישע ארגאניזאציע, געגרינדעט אין יאר 1891, דורך דער פילאנטראפ מאריס הירש, ארויסצוהעלפן יידן אנטלאפענע פון די פאגראמען, אין די רוסלענדישער אימפעריע, וואס זענען אנגעקומען צו די פאראייניקטע שטאטן און ארגענטינע, איינע פון די הויפט פראיעקטן זייערע איז געווען, אויפשטעלן אגריקולטור שולעס אין גאליציע.
חובבי ציון, אין שפיץ פון בנימין זאב הערצל, האבן פרובירט איבערצייגן הירש, צו שטיצן יידישע אימיגראציע קיין פאלעסטינע, אנהייב האט ער נישט איינגעגעבן, נאכדעם וואס ער איז אוועק, האט די ארגאניזאציע אנגעפאנגען שטיצן יידישע קאלאניעס אין ארץ ישראל, ווי נס ציונה, און חדרה.
אין יאר 1899, האט עדמונד זשיימס דע ראטשילד, איבערצייגט יק"א ארויסצוהעלפן, און ווערן מער אקטיוו און בייהילפיק, אין ארץ ישראל, צוזאמען איז געגרינדעט געווארן די "ארץ ישראל ראט", וואס האט איבערגענומען די אפוטרופס אנפירערשאפט פון ראטשילד, אין 1923, איז די נאמען געטוישט געווארן צו פיק"א, פאלעסטינע יידישע קאלאניזאציע אסאסיאציע.


text:
מילכיגער וועג
דער מילכיעגער וועג איז די גאלאקסיע וואס אנטהאלט אונזער זון סיסטעם. זי איז איינע פון מיליארדן גאלאקסיעס אינעם אוניווערס.
דער דיאמעטער פונעם מילכיגן וועג איז 100,000 ליכט יארן, זיין דיק איז בערך 1,000 ליכט יארן און ער אנטהאלט עטלעכע 200 מיליארד שטערן וואס זענען אזוי ווי אונזער זון וואס דרייען ארום דעם צענטער פון דער גאלאקסיע מיט א גיך פון קרוב צו 220 קילאמעטער א סעקונדע.
דער מילכיגער וועג אנטהאלט א דיסק פון שטערן און א דיקערער דיסק פון גאז, אסטראנאמען מיינען אז אינעם צענטער פונען מילכיגן וועג געפינט זיך א שווארצע לאך.


text:
בית החיים
בית החיים אדער בית הקברות אדער בית עולם אדער בית עלמין, איז אן ארט וואו מען באגראבט טויטע יידן. מען רופט דאס בית החיים ווײַל די טויטע וועלן לעבן נאכאמאל ביי תחיית המתים.
אין יידישקייט איז דער חיוב קובר זײַן מענטשן געבונדן מיט דער גלויבונג אין תחיית המתים און דעם צלם אלוקים פֿון א מענטשן. דער קערפער פון א מענטשן איז דער רו-ארט פֿאר דער נשמה דעריבער איז מען אים "גונז" אין ווײַסע תכריכים , אזוי ווי תשמישי קדושה. דער שטח פון א בית החיים ווערט גערעכנט אלס אן ארט וואו מ'דארף זיך פֿירן בכבוד'דיג, און ס'איז פאראן געוויסע הלכות אין דעם ענין.


text:
בעלגיע
בעלגיע אדער דאס קעניגרייך פון בעלגיע (אין פלעמיש: België; פראנצויזיש: Belgique; דייטש: Belgien) איז אַ לאַנד אין צפון-מערב אײראָפּע, דאס לאנד האט א פעדעראלע צאמ-שטעלונג פון דריי געגענטער: פלאנדערן, וואלאניע, בריסעל. דער לאנד הויפט איז דער קעניג אלבערט דער צווייטער. די אפיציעלע שפראכן זענען פלעמיש, פראנצויזיש און דייטש. דאס לאנד גרענעצט זיך מיט האלאנד פון צפון, דייטשלאנד און לוקסעמבורג ביי מזרח און פראנקרייך ביי דרום, און ליגט ביי דעם צפון ים אויף מערב. בעלגיע האט א שטח פון 30,528 קוואדראט ק"מ (11,787 קוואדראט מייל). די הױפּטשטאָט איז בריסעל.
בעלגיע האט א באפעלקערונג פון בערך 10.4 מיליאן (יולי 2010).
בעלגיע איז געווען א גרונטמיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד און איז דער גאסטגעבער פון זיין הויפטקווארטיר.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די געגנט פון היינטיגער בעלגיע, האבן פאר צוויי טויזנט יאר צוריק געוואוינט שבטים וואו די קעלטן און די גאלן. און יאר 57 פאר דער ציילונג, האט יוליוס קייזער אויסגעברייטערט דאס איינ-נעמען פון די רוימישע אימפעריע, און האט גרעסער געמאכט דאס פלאץ ביז גאליא בעלגיקא, די געגנט וואס נעמט אריין די היינטיגע בעלגיע און האלאנד, אבער אין דעם 5טן יארהונדערט האט יוליאנוס איבער געגעבן גאליא בעלגיקא פאר די פראנקען. אין דעם 8טן יארהונדערט האבן זיי געטוישט די רעליגיע צו קריסטנטום. אין 843 האט דער אפמאך פון ווערדון צעטיילט די פראנקישע אימפעריע, און די נידערלאנדן זענען געווארן געטיילט צווישן מיטל און מערב פראנקיע.
במשך די מיטעלע יארן האט בעלגיע געוועלטיגט מיט נאך נידערלאנדער דורך נאנטע קעניגרייכן.
אין דעם 14טן יארהונדערט איז אנגעקומען צו פארשידענע געגענטער אין בעלגיע די גאלדענע עפאכע, אונטער דאס הערשאפט פונם פראנצויזישן בארגאניע פירשטן. אין די צייט איז געוואקסן די עקאנאמיע, אינדוסטריע און קונסט. די פלעמישע שטעט איפער, ברוגע און גענט זענען געוואקסען אויף טעקסטיל און קליידער פראדוקציע. און מיט די צייט איז אנטווערפן געווארן א וויכטיגע ים-פארט וואס האט ערמעגליכט אריבער צופירן ווארע צו אייראפעישע און בריטישע אונזלען און אויך צו זיי. אינמיטן דעם 16טן יארהונדערט האט אנגעהויבן גיין די בארג אראפ, די נידערלאַנדן זענען אריבער צו די הענט פון די שפאנישע האפסבורגן, איינוואוינער האבן אנגעהויבן א לאנגע קאמף אקעגען דער הערשאפט פון די שפאנישע קאטאליקן.
אין יאר 1568 האט אויסגעבראכן דאס קריג פאר זעלבשטענדיגקייט פון די נידערלאַנדן, "די רעוואלוציע פון די נידערלאַנדן". דער קריג האט געדויערט אכציג יאר, צום סוף האט האלאנד מיט אירע פארבינדעטע פארטריבן שפאניע פון זייערע טעריטאריע, אבער בעלגיע און לוקסעמבורג זענען געבליבען אונטער די הערשאפט פון די שפאנישע קאטוילן און זענען געווען באקאנט אלס די דרום נידערלאַנדן אדער שפאנישע נידערלאַנדן. אונטער די קאנטראקט פון אוטרעכט (1713), וואס האט געענדיגט די ירושה'דיגע מלחמה, איז אריבער די שפאנישע נידערלאַנדן צו דער הערשאפט פון די האפסבורגן אין עסטרייך. נאך דער פראנצויזישער רעוואלוציע האבן די פראנצויזן אריינגעדרינגען אין דעם געגנט. די פראנצויזישע אינוואזיע האט צוגעאיילט דאס אויפשטעלן פון דער פלעמישער נאציאנאלער באוועגונג, וואס האט זיך קעגן געשטעלט צו א פראנצויזישער הערשאפט. דאס אמאליגע נידערלאַנדן איז געווארן א פאל-שטענדיג חלק פון פראנקרייך, וואס האט ווידער צוטיילט צו ניין שטיקלעך.
ביי דער קאנגרעס פון ווין, נאך דער נידערלאגע פון נאפאלעאן אין יאר 1815, איז דער געגנט איבערגעגעבן געווארן צו דעם פאראייניגטע קעניגרייך פון די נידערלאַנדן. אבער נאך פופצן יאר, אין יאר 1830, האבן ווידערגעשפעניגט די קאטוילישע דרום פראווינצן פון די נידערלאַנדן אין די האלענדישע פראטעסטאנטישע הערשאפט. זיי האבן געוואונען זעלבסשטענדיגקייט, און זיי האבן אויפגעשטעלט צום ערשטן מאל אן אייגן קעניגרייך מיטן אדאפטירן דאס רוימישע נאמען פונעם געגנט בעלגיקא/בעלגיע. די בעלגישע האבען געשטרעבט אויף א זעלבסשטענדיגן קעניגרייך און האבן זיך געוואנדן צום פראנצויזישען קעניג צו אויפנעמען זיין זון אלס קעניג פון בעלגיע. ווען ער האט נישט געוואלט, האט מען אנגעבאטן דאס קעניגרייך פארן דייטשן פרינץ לעאפאלד וואס האט געהערט צו דער זאקסען-קאבורג-גוטהא משפחה (די מומע פון דער בריטישער קעניגין וויקטאריע). אום 21סטן יולי 1831, דאס בעלגישע זעלבסשטענדיגקייט טאג, איז געקרוינט געווארן פרינץ לעאפאלד אלס לעאפאלד דער ערשטער, דער קעניג פון בעלגיע, און אזוי האט זיך אנגעהויבן די דינאסטיע פונם בעלגישע קעניגרייך. פאר פינף און אכציג יאר האט בעלגיע געבליהט אלץ א קליינע אבער פעסטגעשטעלטע קעניגרייך. בעלגיע האט מורא געהאט איינגעשלינגן צו ווערן דורך איינע פון די שכנים צוזאמען מיט די גרויסע שלאכטן פאר מאכט ביי די גרעניצן - דייטשלאנד, פראנקרייך און האלאנד, וועגען דעם האט זי זיך געהאלטן צו א נייטראלע אויסערן פאליטיק. טראץ די נייטראלע פאליטיק, און דאס אנערקענונג פון די פרוזען, האבן די דייטשן אינוואדירט אום יאר 1914. דאס אינוואדירן באגלייט מיט קריגס-פארברעכן איז געווען דאס אורזאך פון די זאפארטע צושטעלונג פון ענגלאנד צו די מלחמה. אייניגע פון די שווערסטע בליטיגסטע שלאכטען בשעת די ערשטע וועלט מלחמה איז געווען אויפן בעלגישן גרונד, וועלכער ווערט אויסגעדריקט און דאס ליד אין די פעלדער פון פלאנדערן.
ביי די צווייטער וועלט קריג איז גאנץ בעלגיע איינגענומען געווארן אין דריי וואכן אום לויף פון א איבעראשונג אנגריף דורך דייטשע אין מיי 1940. בעלגיע האט נאכן צווייטער וועלט קריג גענאסן פון אן עקאנאמישן אויפשוואונג. בעלגיע איז אויסגערופן געווארן אלץ די הויפטקווארטירן פון די אייראפעישן פארבאנד און פון נאט"א (צפון אטלאנטישע פאקט ארגאניזאציע), און דאס האט געהעכערט די פארבינדונגן מיט אויסלענדישע ביזנעסער און האט פארבעסערט אירע עקאנאמיע. אויך געפינט זיך אין בעלגיע די אייראפעאישע קאמיסיע.
היינט איז בעלגיע צוטיילט אין צוויי עטנישע חלקים, די פלעמערס און די וואלאנישע, עס שיינט אז ווען נישט די הויפטשטאט בריסעל און די מאנארכיע, וואלט בעלגיע געווען צוטיילט און צוויי לענדער. דער יעצטיגער קעניג איז אלבערט דער צווייטער וואס האט איבערגענומען און יאר 1993 זיין ברידער באדעוויין וועלכער האט נישט געהאט קיין קינדער. דער יעצטיגער פרעמיער מיניסטער איז איוו לעטרעם וועלכער האט אויפגעטוישט הערמאן וואן ראמפוי נאכדעם וואס ער איז געווארן אויפגענומען פאר די ערשטע שטענדיגע פרעזידענט פון די אייראפעישער ראט.
פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בעלגיע איז א געזעצליכע מאנארכיע מיט א פארלאמענטארע דעמאקראטיע. דורך די 19טער י"ה איז דאס בעלגישע קעניגרייך אדורך פארשידענע טוישונגען אין דאס בוי פון די הערשאפט און אין דאס בוי פון די יעצטיגע פעדעראציע, וואס מאכט ארדענונג און שטעלט פריש צוזאם וויאזוי די פעדעראלע פארלאמענט זאל ארבעטן, באשטעטיגט אין יאר 1993. די נייע אויסשטעל טוט רעגולירן די באטייליגונג פון פארטרעטערס פון דריי ניוואס אין די הערשאפט: די צענטראלע רעגירונג, די פראווינצן און די שפראכן געמיינדעס (צוזאמגעשטעלט דורך די געגענטער).
דער פארלאמענט באשטייט פון צוויי הייזער: דער סענאט און דאס פארלאמענט. דער סענאט באשטייט פון פארטרעטערס פון דריי ניוואס אין די הערשאפט, וואס ווערן געוועהלט דורך פארשידענע מעטאדעס, און טוט אויך איינשליסען סימבאלישע פארטרעטער, אן קיין שטומרעכט - די קינדער פונם קעניג. דער פארלאמענט איז צאמגעשטעלט פון פארטרעטער פון 11 פראווינצן, וואס פארטרעטען פארהאלטנמעסיג. די יעצטיגע שטראם אין בעלגיע איז דאס איבערפירן מאכט פון די צענטראלע רעגירונג צו די פראווינצן רעגירונג.
די דריי ניוואס אין די הערשאפט, וואס יעדער האט א אנדערע מאכט, זענען:
1. די צענטראלע רעגירונג - מעג באהאנדעלען געביטן וואס די בעלגישע גלייכפארמיגקייט איז וויכטיג צו האלטן א גלייכשטעלונג און א אחדות צב"ש דער בודזשעט, דאס דורכפירן געזעצן, יוסטיץ, זיכערהייט, וואלוטע פאליטיק, שטייער, קאנקארענץ און סאציאלע זיכערהייט.
2. דריי געגענטער (פעדעראלע איינהייטן):
- פלאנדערן, אין צפון בעלגיע, די וואס רעדן פלעמיש.
- וואלאניע, דרום בעלגיע, די וואס רעדן פראנצויזיש. די אלטע וואלאנישע שפראך, וואס איז ענליך צו פראנצויזיש, ווערט אויך גערעדט, אבער עס ווערט ווייניגער. אין וואלאניע איז אויך דא א קליינע מינדערהייט וואס רעדט דייטש.
- בריסעל וואס דארטן רעדן 80% פראנצויזיש, און 10% רעדן פלעמיש, און די רעשט רעדן אנדערע שפראכן. די דאטא איז נאר בערך, וויבאלד די בעלגישע פאליטיק איז צו פארמיידן רעפערענדן איבער שפראכן.
3. דריי שפראכן געמיינשאפן:
- די פלעמישע געמיינדע צאמגעשטעלט פון איינוואוינערס און פלאנדערן און אויך 10% פון די געגנט אין בריסעל וואו מען רעדט פלעמיש - צוזאמען מאכט אויס דאס פלעמישע געמיינדע 55% פון די בעלגישע איינוואוינערס.
- די פראנצויזישע געמיינדע צאמגעשטעלט פון איינוואוינערס און וואלאניע און אויך 80% פון די געגנט אין בריסעל וואו מען רעדט פראנצויזיש - צוזאמען מאכט אויס דאס פראנצויזישע געמיינדע 33% פון די בעלגישע איינוואוינערס.
- די דייטש געמיינדע איז רעלאטיוו קלענער (ווייניגער פון הונדערט טויזענט מענטשען אין מזרח וואלאניע, אבער האט גלייכע רעכטען וואו די אנדערע צוויי געמיינדעס, און האט זיינע אייגענע געזעצ-געבער קערפערשאפן, די געמיינדע זענען פאראנטווארטליך פאר קולטור און בילדונג, וואו אויך אין געביטען וואס האט צוטוהן מיט שפראך.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די בעלגישע עקאנאמיע איז זייער ענטוויקלט און איז באזירט אויף אינטערנאציאנאלן האנדל. מער פון 70% פון בעלגיע'ס ברוטא אינלענדישן פראדוקט קומט פון אימפארט און עקספארט. בעלגיע ברענגט אריין רוי-שטאף פאר פילע פראדוקטן און עקספארטירט זיי נאכן איבערארבעטן וואס הייבט דאס פראדוקט-ווערט. מער פון 50% פון פראדוקציע איז באשטימט פאר עקספארט, און אין געוויסע געביטן וואו צב"ש טעקסטיל און גלאז גייט עס ארויף ביז 80%. וויבאלד דאס פאזיציע פונם לאנד און די ענטוויקעלטע טראנספארטאציע פון אינפרא-סטראקטור דינט בעלגיע אלץ א צענטראלע קאמערצואלע אנשלוס-פונקט אין די אייראפעישער מארקט.
בעלגיע איז א צענטראלע געמיינשאף אין די אייראפעישע פאראיין, א געמיינשאף אין די יורא, און בריסעל דינט אלץ די הויפטשטאט פון די אייראפעישע פאראיין. דאס עקאנאמישען מארקעט אין בעלגיע איז זעהר ענטוויקלט, די ארבעטס-פראדוקטיוויטעט איז הויך און דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט פער מענטש איז פון די העכסטע אין די אינדוסטריעלע לענדער. די דינסטן סעקטאר איז דאמינאנט און איז 75% פון דעם בעלגישן ברוטא אינלענדישן פראדוקט. די אינדוסטריע פאבריצירט א 24% פון דעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט, און די אגריקולטור נאר א 1.3%. בעלגיע איז א קליינע אפענע מארק מיט אויסלענדישע האנדל באציאונגען צום ברוטא אינלענדישן פראדוקט פון א 84% פאר אימפארט און א 79% פאר עקספארט.
בעלגיע אימפארטירט בעיקר עסן, מאשינעריי איינריכטונגען, רויע דיאמאנטען, נאפט, שטאף און נאך. די הויפט אימפארט איז אויטאמאבילן, באארבעטע עסן, באארבעטע מעטאלן, באארבעטע דיאמאנטען.
בעלגיע ליידט פון אפאר עקאנאמישע פראבלעמען וואס באגלייט בעלגיע שוין פילע דורות, און איבערהויפט איז דאס טרעפען נייע ארבעטס-פלעצער. און געוויסע געגענטער איז דאס ארבעטסלאזיקײט הויך אין טוישט זיך שוין נישט פאר צענדליגע יארן. די שטייערן זענען הויך, און דאס שטייפע ארבעטס-מארקט ווערט קאנטראלירט דורך באוועגלאזע ארבעטס-געזעצן. דאס באצאלען ארבעטערס איז פון די העכסטע אין אייראפע.
בעלגיע האט א גרויסע רעגירונגס-חוב, און צוגאב צודעם שטייט זי פאר א פראבלעם פון א עלטערע באפעלקערונג וואס וועט גורם זיין צו א באדייטענעם העכערונג אין טראנספער לייסטונגען.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בעלגיע ליגט אין צפון מערב אייראפע און גרעניצט זיך מיט האלאנד פון צפון, מיט פראנקרייך ביי דרום, מיט דייטשלאנד און לוקסעמבורג ביי מזרח, און ליגט ביי דעם צפון ים אויף מערב. בעלגיע האט א שטח פון 30,528 קוואדראט ק"מ (11,787 קוואדראט מייל). די געביטן זענען איינגעטיילט אין צוויי: פלאך גרונד אין צפון; די ארדענען אויף דרום. די גרעסטע טייך אין בעלגיע איז די סכעלדע.
דיסטריקטען, פראווינצען אין געמיינדעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בעלגיע איז צוטיילט אין דריי הויפט געמיינדעס: די פלעמישע געמיינדע, די וואלאנישע געמיינדע, און די געמיינדע וואס רעדן דייטשיש. אקעגען דעם איז בעלגיע צוטיילט אין דריי פעדעראלע געגענטער:
1. בריסעל די שטאט, 80% איינוואוינערס רעדן פראנצויזיש אין די באצירק איז אויך דא וואס רעדן פלעמיש. אפיציעל איז בריסעל א צוויי שפראכיג באצירק. באפעלקערונג: 980,000 איינוואוינערס.
2. פלאנדערן (הויפטשטאט: בריסעל), דאס מערסטע איינוואוינערס רעדן פלעמיש. באפעלקערונג: 6,000,000 איינוואוינערס. צאמגעשטעלט פון פינף פראווינצן:
- אנטווערפן, הויפטשטאט: אנטווערפן
- לימבארג, הויפטשטאט: האסעלט
- מזרח פלאנדערן, הויפטשטאט: גענט
- מערב פלאנדערן, הויפטשטאט: בריגע
- די פלעמיש בראבאנט, הויפטשטאט: לעווען
3. וואלאניע (הויפטשטאט: נאמור), דאס מערסטע איינוואוינערס רעדן פראנצויזיש אין א קליינע מינדערהייט וואס רעדן דייטשיש. באפעלקערונג: 3,360,000 איינוואוינערס. אויך צאמגעשטעלט פון פינף פראווינצן:
- די וואלאניש בראבאנט, הויפטשטאט: וואווער
- נאמור, הויפטשטאט: נאמור
- ליעזש, הויפטשטאט: ליעזש
- הענעגוי, הויפטשטאט: מאנס
- לוקסעמבורג, הויפטשטאט: ארלען
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בעלגיע האט א באפעלקערונג[1] פון 10,414,336 איינוואוינערס. רעליגיעס אין בעלגיע ווערט צוטיילט 75% קאטוילן, 4% מוסלמענער, 1% פראטעסטאנטן און ווייניגער פון 1% יידן. שפראכן [2]ווערט צוטיילט פלעמיש 60%, פראנצויזיש 40% און דייטש ווייניגער פון 1%.
יידן אין בעלגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע יידן זענען אנגעקומען קיין בעלגיע אין די מיטלאלטער, אין די 13טער י"ה, אבער די קהילות זענען געווארן חרוב במשך יענע יארהונדערט און די 14טער י"ה דורך די שווארצע מגפה אין די רייאטן וואס איז געווארן מיטבאגלייט. אין דער 16טער י"ה זענען אנגעקומען אנוסים פון שפאניע און פארטוגאל, און אין דער 16טער י"ה זענען אנגעקומען יידן פון דייטשלאנד צו די געניצן פונם לאנד. ווען בעלגיע האט אויסגערופן זעלבסטשטענדיגקייט און יאר 1830 האבן געלעבט נאר א 1,000 יידן. די גרויסע איינוואנדערונג איז אנגעקומען אין ענדע 19טער י"ה מייסטענס פון מזרח אייראפע.
נאכדעם וואס בעלגיע איז איינגענומען געווארן דורך דאס נאצישן דייטשלאנד ביי די צווייטער וועלט קריג איז נישט שלעכט געווארן פאר די יידן אויף איינמאל נאר צוביסלעך, און א העלפט יידן זענען געשיקט געווארן צו ארבעטס-לאגערן און טויט-לאגערן בשעת די מלחמה. פון זיי זענען געהרגט געווארן א 28,900 מענטשען, וואס האבן אויסגעמאכט א 44% פון דער יידישער געמיינדע. אסאך בעלגישע האבן געראטעוועט יידן דורך זיי באהאלטן אדער דורך העלפן אנטלויפן פון לאנד.
נאך די מלחמה זענען אויפגעשטעלט געווארן פרישע אידישע קהילות אין בריסעל און אנטווערפן און היינט צוטאגס איז דא אין בעלגיע א 51,800 יידן.


text:
דו זאלסט נישט פאַרפירן
Free קלאַססיפיעדס - אָנליין באַזאַר
גאַנצע סערווער מיקסנומקסו - אָנליין באַזאַר מיט גאַנצע פּאָטער די בילכער אופֿן פון בייינג און סעלינג אָנליין פֿאַר פּאָטער קלאַססיפיעדס אין די באַטייַטיק קאַטעגאָריע אין צושטעלן אָדער פאָדערונג פֿאַר פּריוואַט און פֿירמע אַדס סלוžעב און סכוירע !
גאַנצע טנאָים
-
פּאָדזשמי
- אַדווערטייזער - דער מענטש ינטראָודוסינג אַד
- אָפּעראַטאָר - די באַזיצער פון אַ גאַנצע סיסטעם
-
איז פּראָוכיבאַטאַד
- ינסערטינג אַדס אַז אָנרירן די געזעצן פון דער מדינה. דער אָפּעראַטאָר וועט געבנ צו וויסן אָדער צושטעלן דעטאַילס פון די אַדווערטייזער, אויב אַז רעזולטאַט פון די געזעץ פון די טשעכיי און די אי.יו. אויף דער באזע פון אַ דזשודישאַל, אַדמיניסטראַטיווע אָדער פּאָליצייַ באַשלוס, סדר אָדער ענלעך אינסטיטוט אין דער צייַט געגרינדעט דורך דעם געזעץ.
- ינסערטינג אַדס אַז ביסט פאַרקערט צו מאָראַל אָדער די פּלייסינג באַצאָלט טעלעפאָן נומערן.אַלסאָ איז פּראָוכיבאַטאַד פּלייסינג אין דעם טיטל און באַשרייַבונג אַדווערטיסמענט פירמע נאָמען, טעלעפאָנירן נומער, בליצפּאָסט אַדרעס אָדער URLדאס קאָנטאַקט אינפֿאָרמאַציע איז געניצט אַדווערטייזער.
- אַלע אינפֿאָרמאַציע וועגן די אַדווערטייזמאַנט מוזן זיין פאַראַנען גלייַך פון די טעקסט פון די אַדווערטייזמאַנטאיז זאַקáזáנאָ ספּעציפיצירן דער טיפּ פון אַדס "פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע ביטע בליצפּאָסט".
- ינסערטינג דופּליקאַט אַדס - פֿריִערדיקע ערשטער ויסמעקן און דעמאָלט אַרייַנלייגן אַ נייע איינער. אויב איר ווילן דיין אַדווערט צו די אויגן, נוצן דעם שטריך צו הויכפּונקט.
- ינסערטינג אַדס אין אנדערע קאַטעגאָריעסווי ווו עס געהערט, די אַדס זענען לובראַקייטיד (פּאָססיבלי באווויגן דורך דער אַדמיניסטראַטאָר).
- מעלדן ינסערטינג פליערס אין ענוואַלאָופּס, קאָפּיע דיסקס, אותיות און ענלעך פראַודולענט סקימז "אַרבעט אין שטוב".
- מעלדן ומקלאָר אַרבעט דרוקן "email מיר און איך וועט דערציילן איר ווי צו מאַכן קסקסקסקסקס קזק פּער וואָך"
-
אַרייַנלייגן געשעפט גאַנצע (העכערונג קאָמפּאַניעס, טריידערז, אאז"ו ו), דער בלויז ויסנעם איז ערלויבט פֿאַר גאַנצע, ווו גאַנצע יעדער מעניו נומער - למשל, קאַרס מייַ מעלדן אַ איין פאָרמיטל ווי די אַדס, אָבער קענען ניט געבן אַ איין אַד אַ "ברייט סעלעקציע פון וויכיקאַלז, באַזוכן די קסיז אַוטאָ '. דער זעלביקער אַפּלייז אין די פאַל פון רעאַלטאָרס ווי. קאַמערשאַל אַדס קענען זיין ווייַטער ינסערטאַד אין די קאַטעגאָריע באַדינונגס - Crafts. ינזערנí סערווירער My4u.cz געניצט בפֿרט צו פאַסיליטאַטע די פאַרקויף פון נייַ און געניצט זאכן צו פּריוואַט מענטשן, ניט ווי אַ מיטל צו העכערן דיין געשעפט פֿאַר פּאָטער. אויב איר ווילן צו נוצן אונדזער פּלאַץ צו העכערן זייער געשעפט אַקטיוויטעטן, קאָנטאַקט אונדז צו פאַרהאַנדלען די ווערטער פון קוואַפּעריישאַןמיר וועלן פאָרשלאָגן איר אָפּציעס וואָס אַלאַוז אונדז צו ווייַזן דעם סיסטעם (למשל, די פאַרלייגן פון פּערזענלעך אָדער אנדערע קאַטעגאָריע).
דעם הערשן האט אַ ויסנעם, עטלעכע געשעפט ענטיטיז אַז פאַרקויפן רגע-האַנט סכוירע - מאַשין, גרונטייגנס בראָקערס, אַנטיקוואַריאַן, מאָטאָבאַזאַר, אאז"ו ו, די אַדס האָבן די נוץ פון וויזאַטערז.
- פּאַפּ טעקסט אַדווערטייזמאַנט קאָנטאַקט דאַטן, די דאַטן זענען פילטערעד.
-
אַדדענדום
- אָפּעראַטאָר ריזערווז די רעכט צו אויסמעקן אַדווערטייזמאַנץ, וואָס לויט צו אים ינעלידזשאַבאַל גאַנצע. די אַדווערטייזער איז ניט ענטייטאַלד צו קיין פאַרגיטיקונג פֿאַר אַזאַ אויסגעמעקט די אַד.
- אָפּעראַטאָר ריזערווז די רעכט צו יבערבייַטן אַדס אָן ינפאָרמינג די אַדווערטייזער (מאָווינג אין די רעכט קאַטעגאָריע, רעדאַגירן דעם טיטל פון די אַדווערטייזמאַנט, אַליאַסינג, אאז"ו ו).
- דער אָפּעראַטאָר אַנדערטייקס צו קריגן פּערזענלעך דאַטן פון ניצערס פאַרקויפן, דינגען אָדער אַנדערש צו קיין דריט פּאַרטיעס. פּערזענלעך דאַטן מייַ זיין געניצט דורך די אָפּערייטערז צו פֿאַרבעסערן באַדינונגען סערווער.
- די אַדווערט איז ארויס אויף די סערווער פֿאַר די אויסגעקליבן אַדווערטייזער. נאָך דעם פּעריאָד איז אויטאָמאַטיש דיאַקטיווייטיד אָבער נישט אויסגעמעקט. איידער עקספּיירי (נאָך עקספּעריישאַן) דאַטע פון ויסגאַבע פון דעם אַדווערטייזמאַנט, אַ אַדווערטייזער קענען ויסמעקן זיך דורך דערמאָנען, ספּעסיפיעד ווען סאַבמיטינג די אַדווערטייזמאַנט.
- דער מאָמענט אַדווערטייזער אָפּעראַטאָר ביינדינג סדר פון קיין באַצאָלט דינסט, עס איז זייַן פליכט צו באַצאָלן פֿאַר דעם דינסט. צאָלונג פון די סומע פֿאַר די דינסט סערווירער דורך קיין קאָשער צאָלונג גייטוויי ינקאָרפּערייטיד אין די סיסטעם אָדער אַ שטייַער קאַבאָלע-ינווויס לאָסעס אַדווערטייזער איז ענטייטאַלד צו אַ צוריקצאָל פון די סומע באַצאָלט (למשל. אין די פאַל פון סאַבסאַקוואַנט ווידדראָאַל אַדמינאַסטערד אַד-דילישאַן).
- אָפּעראַטאָר איז נישט פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר די אַקשאַנז פון אַדווערטייזערז אדער פֿאַר די וועג די סערווירער דינסט געניצט. אַכרייַעס פון דער אָפּעראַטאָר פֿאַר זידלען פון סערווירער באַדינונגען אַדווערטייזערז אָדער דריט פּאַרטיי איז פּרעקלודעד.
- אָפּעראַטאָר ס פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט פֿאַר דאַמידזשיז אַז אַדווערטייזערז אָדער דריט פּאַרטיעס גלייַך, מינאַצאַד אָדער אגב ינקערד אין קשר מיט די אָפּעראַציע אָדער נוצן פון סערווירער באַדינונגען, איז יקסקלודיד.
-
דער אינהאלט פון די גענעראַל טנאָים באַשטימט דורך די אָפּעראַטאָר וואס איז ענטייטאַלד צו די ונילאַטעראַללי ויסבעסערן אָדער אַנדערש מאָדיפיצירן. אַמענדמענט פון די טערמינען און באדינגונגען וועט זיין גילטיק און עפעקטיוו אויף ויסגאַבע אויף דעם פּלאַץ.
קראַנט טנאָים און פול טעקסט איז ארויס אויף דעם סערווער, און די זענען צוטריטלעך צו אַלע ניצערס אָן ריסטריקשאַן. די אַדווערטייזער אַגריז אַז די באדינגונגען וועט קאַנטיניואַסלי מאָניטאָר און לערנען וועגן שטענדיק די קראַנט ווערסיע יעדער צייַט איר צוטריט די דינסט סערווער.
ווען געניצט אַדווערטייזער סערווירער האלט, עס איז געהאלטן אַז די צופרידן פון די באדינגונגען איז שטענדיק באגעגנט, און אַז זיי מיטנ גאַנצנ האַרצן שטימען. עס איז וויידלי געגלויבט אַז שטימען צו די תּנאָים אויסגעדריקט שטענדיק באַשטעטיקן די דערלויבעניש איידער סאַבמיטינג קיין סדר פאָרעם (Forms) ליגן אויף דעם סערווער.
- די באדינגונגען שטענדיק קומען אין ווירקונג בייַ די צייַט פון ויסגאַבע.
באַניצער לאָגין - קלאַססיפיעדס אַדווערטייזמאַנט מיקסנומקסו
ווי צו לאָגין »
ינפאָבאָקס
טיילן דעם בלאַט
מיטוואך / Středa
קסנומקס קסנומקס: קסנומקס
הייַנט ס קורס קזק
קלאַססיפיעדס באַזאַר מיקסנומקסו
פֿאַר פּריוואַט און פּאָטער קלאַססיפיעד אַדס אָן נויט רעגיסטראַציע אין אַלע קאַטעגאָריעס !
דער בלויז אויסנעמען זענען Filed אַדס בייַ אַ פּרעמיע.


text:
This past 14 Shevat, HaRav Hagaon Shmuel HaLevi Wosner shlita in his regular Thursday night shiur on hilchos Shabbos mentioned eruvin in Brooklyn. Following this, the anti-eruv cabal disseminated a transcription of the shiur which seemed to indicate that Rav Wosner did not subscribe to an eruv in Brooklyn. However, as we will hear, Rav Wosner declared to his son and grandson that he did not, in fact, issue a p’sak regarding the eruv. Rav Wosner added that many times he had been involved in an issue, albeit l’halachah, only to realize that 70 percent of the times the petitioner had not fully articulated the facts on the ground. Consequentially, Rav Wosner expressed regret for his involvement in such matters. [Note that this only concerns Rav Wosner issuing a public p’sak. I know countless talmidim who asked Rav Wosner privately if they could make use of the Boro Park eruv and he answered in the affirmative.]
The following is a recording of Rav Benzion Y. Wosner shlita and his son Reb Mordechai Yoseph together with their respective father and grandfather, Rav Shmuel Wosner. A transcription follows.
הר"ר מרדכי יוסף וואזנער הי"ו, נכד מרן בעל שבט הלוי שליט"א: דאס וואס מ'האט פריער גערעדט דא וועגען די פאשקעווילן, מיט זיידי, מ'האט יעצט אין אמעריקע אויך ארויסגעגעבין עפיס מיט זיידי'ס נאמען דארטן, מיט די עירוב, געמאכט א גאנצע...
מרן בעל שבט הלוי שליט"א: מיט'ן עירוב איז א מעשה שטות פון די מענטשן. אין מיט'ן שיעור האב איך ממשיל געוועזן א רשות הרבים אין דער ברייט, כדי דער עולם זאלן פארשטיין, עס זיצ'ן דא אסאך אמעריקאנער, פון איסטערן פארקוועיי...
הר"ר מרדכי יוסף: אוישן פארקוועיי.
מרן בעל שבט הלוי: [יא] אוישן פארקוועיי. די הכרעה יא עירוב, אדער נישט עירוב, האבן מיר נישט גערעדט. נאר וואס דען, די מענטשן ווילן דאך עפיס הערן, חאטש זיי הערן נישט.
הר"ר מרדכי יוסף: זיידי האט עס מיר כמה פעמים געזאגט אז זיידי מישט זיך נישט אין אמעריקע אין הלכות.
מרן בעל שבט הלוי: איך האב אין לעבן אסאך מאל חרטה געהאט, כ'האב מיך געמישט, איך מיין כ'האב מיך געמישט כהלכה, אבער 70% איז נתגלה געווארן אז דער שואל האט נישט איבערגעגעבן די גאנצע מציאות. און אז מ'געט נישט איבער די גאנצע מציאות קען ארויסקומען א טעות אויך.
הר"ר מרדכי יוסף: זיידי האט אמאל געהאט א הכרעה וועגן די עירובין אין אמעריקא?
מרן בעל שבט הלוי: איך האב נישט מכריע געווען לכאן או לכאן. איך האב זיי געזאגט, זיי האבן זיך אלע געווענדעט אן מיר, בארא פארק, און דער און דער האט זיך געווענדעט. הערצו רבותי, ב"ה אין דעם האב איך מצליח געווען, אויך דאהי. איז א ויכוח אין די הלכה, איז אויטענטיש. ס'קען זיין א ויכוח אין די הלכה. אז עס שטעלט זיך אויס כיתות כיתות, קען אויכעט זיין, אויף דעם, וואס מאכט מען על פי תורה, מ'רופט ביידע כיתות צוזאמען, זיי דארפן מתווכח זיין אזויווי א בית דין. אבער אין פאשקעווילן לאז איך מיך נישט אריין. אויב פון א ויכוח ווערט א מחלוקה איז ידי מסולקת.
וואס אין אמעריקע איז געשען איז פון א ויכוח געווארן א מחלוקה, ממילא מיש איך נישט.
הר"ר מרדכי יוסף: מיין טאטע האט געהאט די מעשה ווען ס'איז געווען די פלעטבוש עירוב, האט זיך אפגעטוען מיט די ליטווישע, זיי האבן געשריגן ר' משה, מיין טאטע האט געזאגט פאר יעדן איינעם, ווילסט קומען מיט מיר רעדן הלכה, כ'בין גרייט. ווילסט קומען רעדן פאליטיק, נישט מיט מיר. זאל מען זיך אוועקזעצן צוזאמען לערנען די הלכה, האט ער געזאגט.
הגאון הרב בן ציון יעקב הלוי וואזנר שליט"א: די טאטע האט מיך געשיקט אויף שיקאגו מאכן דעם עירוב,
מרן בעל שבט הלוי: יא.
הגאון הרב בן ציון יעקב: און איך האב מצליח געווען דארט מאכן בהידור רב, רובו מחיצות
מרן בעל שבט הלוי: דער עירוב אין שיקאגו, דאס איז פאר מיר אויך לייכטער געוועזן, כ'האב דאך געשריבן וועגן דעם. דער עירוב אין שיקאגו איז מחיצות ממש.
הגאון הרב בן ציון יעקב: די זעלבע זאך, טאטי, איז אין בארא פארק.
מרן בעל שבט הלוי: דער ים דארט.
הגאון הרב בן ציון יעקב: ביים ים, און רובו מחיצות, אזויווי שיקאגו, רובו עומד. איך זאג עס אזוי פאר טאטי צו הערן א פארגעניגן. רוב גמור, רוב גמור איז דא מחיצות גמורות.
מרן בעל שבט הלוי: ווי איז דארט די מחיצות?
הגאון הרב בן ציון יעקב: פונעם ים אינעווייניג, אין בארא פארק, די אלע מחיצות וואס די שטאט האט געבויט, ארום די בית הקברות, און נאכדעם צו די הייזער מיט אלעס איז דא 80%, רובו עומד. אזוי ווייט. די רבנים האבן געזאגט, אין בארא פארק, האבן זיי געבויט אויף די תשובה וואס כ'האב געהאט א זכיה, טאטי האט עס אריינגעשריבן אין שבט הלוי. אז ס'איז רובו עומד זאגט דער חזון איש אז דאס איז א רשות היחיד גמור.
הר"ר מרדכי יוסף: זיי האבן עס געוואלט מפרסם זיין (דברי מרן בשיעורו על אוישן פארקוועיי), און אויפשטעלן א טייפ ווי זיידי רעדט, מיט א צעטיל [אנגעדרוקט זיידי'ס ווערטער], איך הער זיידי האט מוחה געווען אויף דעם.
מרן בעל שבט הלוי: אויף דעם האב איך מוחה געווען, אבער נישט מיט [א מחאה מיט] צעטלעך. כ'האב מודיע געווען כמה פעמים ברבים, קיינע האט נישט קיין רשות נאכצוזאגן וואס מיר האבן נישט געזאגט.
Note in this recording the discussion regarding mechitzos and city eruvin. Rav Benzion Wosner was the original Baal Machsher of the Chicago (West Rogers Park) eruv and was instrumental in obtaining his father’s approval of the said eruv. As the elder Rav Wosner states in this recording, he readily consented to the Chicago eruv because [as relayed to him by his son] it consisted of mechitzos. In this recording Rav Benzion expressed to his father his confidence regarding the mechitzos encompassing the Boro Park eruv, as well.


text:
באל-פאוינט פעדער
א באל-פאוינט פעדער איז די מאדערנע שרייבן אינסטרומענט זינט איר אויסטרעף אין 1938. די פעדער פארמאגט א באל וועלכע זיצט אין א סאקעט צו בלאקירן די טינט פון ארויסרינען אין דרייט זיך ווען מען שרייבט און דורכדעם קומט שטענדיג ארויס פרישע טינט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די באל-פאוינט פעדער איז אויסגעטראפן געווארן דורך אן אונגארישער שרייבער לאסלו ביראו, א דזשורנאליסט וועלכער האט געשריבן א גאנצן טאג. ביראו האט געליטן פון אויסגעטרוקענטע פעדערס און האט אפטמאל געהאט פעלער ווען זיין טינט האט אויסגערינען און זיין ארבעט איז געגאנגן א גאנג.
אין א געוויסן טאג האט ביראו באזוכט א דרוקעריי אין בודאפעסט און באוואונדערט וויאזוי די פאפירן וואס ווערן געדרוקט קענען באלד גענוצט ווערן וויבאלד די טינט דערפון טרוקנט זיך אויס גאר שנעל. אזויפיל האט ער געוואוסט אז מען קען אזא טינט נישט נוצן אין א פעדער וויבאלד אלע טינט וועט אויסטרוקענען. אבער ער האט באשלאסן אז וועט דאס דורכברעכן און האט אנגעהויבן אריינלייגן זיין קאפ וויאזוי ער קען יא נוצן די סארט טינט אין א פעדער און עס זאל דאך נישט אויסטרוקענען אדער ארויסרינען.
ער האט זיך געפלאגט עטליכע וואכן און איז אויפגעקומען מיט דעם געלונגענעם באל-פאוינט געדאנק. די באלפאוינט האט געברענגט צוויי לעזונגן אויפאיינמאל: עס האט בלאקירט די טינט עס זאל נישט קענען ארויסרינען און האט קאנטראלירט די ארויסרינונג פון טינט דורכ'ן שרייבן.
ביראו האט געוואוסט אז ער האט אויסגעטראפן עפעס א קנאק אבער האט דאס ערשט גענוצט פאר זיך אליינס און דאס געוויזן צו זיין ברודער דזשארדזש א כעמיסט.
אינמיטן די ברען פון די צווייטע וועלט קריג, אין 943', האבן זיך די צוויי ברודער געוואנדן צו די אייראפעאישע פאטענט אפיס און געוויזן דעם אויסטרעף און באקומען א פאטענט רעכט ביז געציילטע שטונדן. זיי האבן זיך באלד גענומען צו די ארבעט און אנגעהויבן פראדוצירן א צאל פון די פעדערס, וועלכע זיי האבן גערופן ביראו פעדערס, און דאס ארומגעטראגן ווייזן ווי אימער זיי האבן געקענט צו מאכן געלט. דער געווינטשענער טאג איז אנגעקומען און די בריטישע רעגירונג האט זיך דערוואוסט דערפון און געשיקט א דעלעגאציע קיין אונגארן, אלעס אינמיטן די קריג, מיט א פארלאנג אפצוקויפן די פאטענט רעכט פון די צוויי ברודער. זיי זענען איינגעגאנגן אויף א געשעפט און די בריטישע האבן באלד אנגעהויבן פראדוצירן די ביראו פעדערס און דאס פארשפרייט אין די ראיעל נעיווי וועלכע זענען געווען די ערשטע דאס אויסצופרובירן.
די מלחמה האט געברענט און דער פארמעסט פאר נייע טעכנאלאגיעס האט אויך געברענט און עס האט נישט געדויערט לאנג ביז אויך די אמעריקאנער האבן זיך דערוואוסט פון דעם ספעציעלן באלפאוינט פעדער און אין 945' האט א כעמיסט מיט'ן נאמען מילטאן רינאולדס אנטוויקעלט א מער פארגעשריטענער טינט און פארקויפט 10,000 פון זיינע פעדערס אין עטליכע וואכן פאר $10 יעדע איינע (דאס איז געווען א גרויסע סכום געלט פאר א פעדער אין יענע צייטן).
די נייע פעדערס האבן נאך געהאט קליינע פראבלעמען און דאס איז געלעזט געווארן דורך א פראנצויזישער כעמיסט מיט'ן נאמען מארסעל ביטש, וועלכער האט ערצייגט א באלפאוינט פעדער וועלכע האט נאר געקאסט עטליכע פראנק. ער האט גערופן זיינע פעדערס "BIC" אלס א קורצער דערמאנונג פון זיין נאמען. די ביק פעדערס זענען פארקויפט געווארן אין די מיליאנען איבער גאנץ אייראפע באלד נאך די קריג און 10 יאר דערויף האט מען דאס אנגעהויבן פארקויפן אין די פאראייניגטע שטאטן.
אין אמעריקע האט ביק געהאט אסאך קאנקורענט ווען צענדליגער פירמעס האבן פראדוצירט פארשידענע סארט באלפאוינט פעדערס. ביק האט גענוצט די טעלעוויזיע צו אדווערטייזן אירע פעדערס פאר 29 צענט א שטיקל און האט צעביסלעך אריינגעשניטן אין די מארקעט ווערנדיג די גרעסטע פעדער פארקויפער אין די וועלט. ביי די ענדע פון די קאמפיין האט שוין א ביק פעדער נאר געקאסט 10 צענט פער שטיקל.
די איבעריגע איז היסטאריע. ביק איז פארבליבן די גרעסטע פעדער פראדוצירער אין די וועלט פראדוצירנדיג ביליאנען פעדערס פער יאר.
דער באלפאוינט דעזיין[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער שליסל צו א באלפאוינט דעזיין איז פארשטייט זיך די באל וועלכע איז דער איינציגער פארמיטלער צווישן די טינט אינעם פעדער און די פאפיר. די באל דרייט זיך פריי און ברענגט ארויס די טינט ווערנדיג נאכאנאנד געפיטערט פון די טינט רעזערוואר וועלכע איז געווענליך א שמאלע פלאסטיק רער וועלכע לויפט אין די הייך פון דעם פעדער.
די באל ווערט געהאלטן אין פלאץ ביים שפיץ דורך א סאקעט און טראץ וואס עס ליגט שטייף האט עס גענוג פלאץ זיך צו דרייען ווען מען שרייבט דערמיט. ווען מען הייבט אן שרייבן אויף א פאפיר טוט די פאפיר דרייען די באל וועלכע ברענגט ארויס מיט יעדן דריי די טינט וועלכע ווערט אראפגעפירט מיט די כוח פון גראוויטי. אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז די באל טוט צוויי זאכן: עס ברענגט ארויס די טינט פון אינעווייניג און אין דער זעלבער צייט האלט עס אפ די לופט פון אריינגיין אין דעם פעדער וואס וואלט אויסגעטרוקענט די טינט.
עס זענען פאראן פארשידענע סייזעס פעדערס וואס מיינט אז די באל אינעם פעדער איז קלענער אדער גרעסער. ווי גרעסער די באל איז אלס א ברייטערע ליניע שרייבט עס. די סייזעס הייבט זיך אן פון פאוינט איין מילימעטער און ענדיגט זיך ביי פאוינט זיבן מילימעטער. צום ביישפיל א פאוינט פינף מילימעטער מיינט אז עס שרייבט א ליניע פון 0.5 מילימעטער ברייט.
אנדערע סארט באלפאוינט פעדערס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווי דערמאנט ווערט די טינט אין א פעדער אראפגעשיקט דורך די כוח פון גראוויטי און אזוי ווערט די באל שטענדיג געפיטערט מיט טינט ביז דאס לעצטע ביסל קומט ארויס. אבער אויב מען זאל נעמען א פעדער און עס ארויפטראגן אין ספעיס וועט עס נישט ארבעטן ווייל אין ספעיס איז נישט פאראן קיין גראוויטי און די טינט וואלט נישט ארויסגערינען. האט מען ערצייגט א ספעיס פעדער אין וועלכע די טינט ליגט אין א קליינע לופט דרוק טאנק און אזוי יאגט עס ארויס די טינט.
וויבאלד עס ווערט ארויסגעשיקט מיט לופט דרוק קען עס זיין בעסער פארמאכט וואס מיינט אז די טינט קען זיך לענגער האלטן. א נארמאלע פעדער האלט 2 יאר ביז די טינט אינעווייניג טרוקנט אויס. מען שאצט אז א ספעיס פעדער קען האלטן 100 יאר אבער עס איז נאך נישט דא ווער עס זאל עס איבערצייגן ווייל דער פעדער עקזיסטירט נישט מער ווי 20 יאר.
אין די 980' יארן האבן כעמיסטער ערצייגט א באל-פאוינט פעדער וועלכע'ס טינט קען אויסגעמעקט ווערן. דאס איז געווען די ערטשע אזא ערפינדונג. ביז אהין האט מען אלע יארן געוואוסט אז וואס עס ווערט געשריבן קען נישט אויסגעמעקט ווערן. דער פעדער איז די זעלבע נאר די טינט אינעווייניג איז פון אן אנדערע סארט. אנשטאט טינט פון אויל איז עס געמאכט פון ראבער צעמענט וועלכע איז נישט קיין פערמענאנטע טינט נאר לאזט איבער א צייכן וועלכע קען גרינג באזייטיגט ווערן וויבאלד עס קלעבט נישט און איז מער פליסיג. אבער אויך די סארט טינט האט א שיעור און נאך 10 שטונדן טרוקענט עס אויס און מען קען עס מער נישט אויסמעקן.


text:
כאליף
כאַליף (אראביש: خليفة) איז דער נאמען אדער טיטל פון דעם איסלאמישן פירער פון דער "אומא" (أمة), ד"ה דאס איסלאמישע פאלק. דאס ווארט "כאליף" איז טייטש אויף אראביש "מחליף" אדער "יורש", ד"ה דער ממלא-מקום פונעם נביא מוחמד. אפטמאל ווערט דער כאליף גערופן "עמיר אל-מומנין" (أمير المؤمنين), אדער "הערשער פון די גלייביקער".
זייט דעם צעפאל פון דער אטאמאנישער אימפעריע אין 1924, איז בטל געווארן דער טיטל, און היינט ווערט קיינער נישט גערופן כאליף.
באקאנטע כאליפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אבו באקר – דער ערשטער כאליף פון די סוניס.
- אומאר איבן אל-כאטאב – דער צווייטער כאליף. אין דער תקופה פון זיין רעזשים האט זיך די איסלאמישע אימפעריע פארברייטערט אריינצושליסן עגיפטן, ירושלים און די סאסאנידע אימפעריע.
- אוטמאן איבן עפאן – דער דריטער כאליף. אין זיינע צייטן האט מען רעדאקטירט דעם קוראן.
- עלי איבן אבי טאליב - דער פערטער כאליף, און דער ערשטער אימאם פון די שיאיטן.
- מועאויה איבן סופיאן – דער ערשטער אומאאישער כאליף. ער האט געגרינדעט די אומאיאדישע דינאסטיע.
- הארון אל-ראשיד – אבאסישער כאליף. ביי זיין רעזשים איז באגדאד געווארן דער גרעסטער האנדל צענטער אין דער וועלט.
- סוליימאן דער פראכטפולער – אטאמאנישער סולטאן, אין זיין תקופה האט די אטאמאנישע אימפעריע דערגרייכט איר שפיץ. ער האט געבויט די מויערן פון ירושלים


text:
אופקים
אופקים איז א שטאָט אין דעם דרום דיסטריקט פון ישראל, 24 ק"מ מערב פון באר-שבע. דער שטח איז גרויס 10,273 דונאם. ס'האט באקומען דעם נאמען שטאָט אין 1995. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר יוני 2010, איז דא אין אופקים 24,100 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.6 פראצענט. רוב זענען אידן.
געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פרי יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אופקים איז געגרינדעט אום 19 אפריל 1955, און די ערשטע איינוואוינער זענען געווען אימיגראַנטן פון מאַראָקאָ און טוניסיע.
זינט דעמאָלט, זענען צוגעקומען 170 משפחות אימיגראנטן פון איראן און אנדערע אימיגראנטן פון אינדיע און רומעניע. אין 1958 האט דער יישוב באקומען דעם סטאַטוס פון א לאקאלער ראַט. אין 1959 די שטאָט האט אַ באַפעלקערונג פון 5,000 מענטשן, מיט 60% צפון אפריקאנער (מערסטנס מאראקאנער), 15% פון מצרים, פון 15% און 10% אַוואַרד פון ינדיאַ, אייראָפּע און די בירגערס פון לאַנג שטייענדיק.
60ער צו 80ער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אינדוסטריעלע פאַרזעצן בויען אין אופקים דימענט פּאַלישינג פאַבריק איז געווען געבויט אין די שפּעט 50ער יארן און אנגעשטעלט וועגן 60 טוערס.
פון די 90ער יארן און ווייטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער טעקסטיל אינדוסטריע קריזיס האט געפירט צו פארמאכן די הויפּט אינדוסטריעלע פאבריקן אין דער שטאָט, און אויף די גרויס כוואליעס געשלאגן די שטאָט אין די 90ער.
וועבלינק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 31°18′50.4″N 34°37′33.24″E / 31.314, 34.6259


text:
דיפלאמאטיע
דיפלאמאַטיע איז די קונסט און פראקטיק פון פארהאנדלונגען צווישן באפֿולמאכטיקטע רעפרעזאנטן פון פארשידענע גרופעס אדער דיפלאמאטן פון לענדער. בעיקר באציט זיך דער באגריף אויף אינטערנאציאנאלער דיפלאמאטיע. די פארהאנדלונגען קענען זיין וועגן האנדל און מסחר, אדער וועגן מלחמה און שלום.
מען ניצט אויך דעם באגריף אין א פארברייטערטן זינען אויף פארהאנדלונגען צווישן נארוועלכע צוויי אדער מערערע גרופעס.
די וועלטווייטע שפראכן פון דיפלאמאטיע זענען ענגליש און פראנצויזיש.[1]
איידער מען קומט צום טריט פון די פירער פון לענדער אונטערשרייבן אינטערנאציאנאלע אפמאכן, דארף פריער די דיפלאמאטן פארהאנדלען דעם ענין.
אן אמבאסאדאר איז א דיפלאמאט וואס וואוינט אין א פרעמד לאנד צו רעפרעזענטירן זיין היימלאנד. געוויינלעך פירט ער אן אמבאסאדע מיט עטלעכע דיפלאמאטן.
דיפלאמאטישע פארהאנדלונגען צווישן אסאך לענדער ווערן געפירט דורך קאנפערענצן, ווי למשל דער קאנגרעס פון ווין, וואס האט געמאכט א נייע מאפע פון אייראפע נאך דער מפלה פון נאפאלעאן.