text:
מיכאל בער ווייסמאנדל
רבי מיכאל בער ווייסמאנדל (1903 - ו' כסלו ה'תשי"ח 1957) איז באקאנט מיט זיינע הצלה אקטיוויטעטן צו ראטעווען אידן פון דעם חורבן אייראפע.
יוגנט יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מיכאל בער איז געבוירן אין דעברעצין, אונגארן ד' מרחשון תרס"ד צו יוסף ווייסמאנדל, א שוחט. א פאר יאר שפעטער האט זיין משפחה געצויגן קיין טירנוי (היינט סלאוואקיי). אין תרצ"א איז ער געגאנגען לערנען אין נייטרא אין דער ישיבה פון הרב שמואל דוד אונגאר.
חתונה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיג א טירנויער, וואס ווי באקאנט איז דער נייטרא'ער רב אויך געקומען פון דער שטאט, איז בייגעפאלן פאר איינעם אנצוטראגן דעם שידוך צווישן מיכאל בער מיט ברכה רחל אונגאר. זיי האבן חתונה געהאט אין תרצ"ז.
נאך זיין חתונה איז ער געפארן פארברענגען אין דער באדליען ביבליאטעק אין אקספארד, ענגלאנד, וואו ער האט מעתיק געווען תורת הראשונים, וואס ליידער א גרויסער טייל פון זיי איז נעבעך נישט איבערגעליבן נאכן גרויסן חורבן.
ער האט געהאט א שטוב מיט פינף קינדער, וועלכע זענען ליידער צוזאמען מיט זייער מאמע אומגעקומען אין אוישוויץ, און ער איז אויפן וועג ארויסגעשפרונגען פון דער באן, באשליסנדיג דעם גורל'דיגן באשלוס אז עס איז וויכטיגער עוסק צו זיין אין הצלת נפשות ווי צו זיין מיט זיינע באליבטע אין די לעצטע מינוטן.
דורכאויס די קריג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאכן קריג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאכן קריג איז ער נעבעך געוועזן זייער צובראכן, און ער האט נישט צופיל געהאט געטראכט פון נאכאמאל חתונה האבן און אויפשטעלן א פרישע שטוב, אבער איינמאל פארוויילנדיג אין וויליאמסבורג אין שטוב פון דעם עסקן וואס האט זיך איבערגעגעבן פאר איהם בלב ונפש, ר' מנחם משה פעלזנבורג, איז געוועזן דארטן זיין געוועזענער שוואגערס, הגה"צ אבד"ק נייטרא ז"ל'ס, שוועגערן, מרת לאה טייטלבוים, טאכטער פון ר' יעקב מרדכי, און צוזעענדיג זיין צובראכענעם געמיט האט זי זיך אויסגעדרוקט פאר ר' מנחם משה אז זי איז גרייט חתונה צו האבן מיט איהם כדי איהם צו דערפרייען אביסל און איהם ארויסהעלפן און אים צו באדינען. ר' מיכאל בער האט קודם נישט געוואלט גלייבן אבער צום סוף האט ר' מנחם מרדכי אויסגעפירט דעם שידוך, און זיי האבן אויפגעשטעלט א הערליך דור פון זעקס קינדער:
- ר' יוסף עמרם ז"ל
- ר' מנחם מאיר רב דקהל תורת חמ"ד נייטרא
- ר' שמואל דוד
- ר' אלי' יצחק
- ר' יעקב ישראל
- דאס ווייב פון ר' משה מנחם פישער
נייטרא ישיבה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער האט געגרינדעט די נייטרא ישיבה און נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא, ניו יארק.
זיין פטירה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געשטארבן יונג פון א הארץ אטאקע.


c: text/html

text:
עליאט שפיצער
עליאט שפיטצער (געבוירן דעם 10טן יוני 1959) איז אן אמעריקאנער אדוואקאט, פאליטיקאנט און דער 58סטער גובערנאטאר פון ניו יארק, ער איז געווארן גאווערנאר אין יוני 2007 און ער האט רעזיגנירט מיט שאנדע אין מערץ 17. פאר דעם איז ער געווען דער ניו יארקער אטוירני דזשענעראל.
אינהאַלט
קאמפיין צו ווערן אדוואקאט גענעראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1994 איז ער דאס ערשטע מאל געלאפן אין דער דעמאקראטישער פריימערי פאר אדוואקאט גענעראל אין ניו יארק, זייענדיג ניי צו פאליטיק האט ער פארשפילט און אריינגעקומען דער פערטער, כאטשיג ער האט געהאט אסאך געלט פון זיין טאטן. פיר יאר שפעטער אין 1998 האט ער געווינען די פריימערי און שמאל געווינען די אלגעמיינע וואלן נאך זעקס וואכן איבערציילן.
אדוואקאט גענעראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אלס אדוואקאט גענעראל האט שפיטצער זיך אפגעגעבן מיט אויספארשן גרויסע פירמע'ס אין וואל סטריט, דאס איז געווען נאך דעם אינטערנעט סטאק בלעזל, האט ער זיך אפגעגעבן מיט אויספארשן די פירמעס וואס האבן רעקאמאנדירט אקציעס אפילו זיי האבן געוואוסט אז עס איז פראבלעמאטיש, דאס האט אים געמאכט זייער שטארק פאפולער. שפעטער אין זיין צווייטן קאדענץ האט ער שטרענג אויסגעפארשט פירער פון גרויסע פירמעס, און ווען זיי האבן זיך נישט געוואלט אונטערווארפן און דערקעלרן שולדיג האט ער זיי שטארק באשמיצט און געלאזט ארויסרינען קלאנגען און די מעדיע אנקעגען זיי, כאטשיג אסאך מאל האט ער נישט געקענט ברענגען קלאגעס אנקעגען זיי, דאס האט אים פארשאפט אסאך שונאים.
קאמפיין פאר גובערנאטאר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אום דעצעמבער 2004 האט ער דערקלערט אז ער וועט לויפן פאר גובערנאטאר פון ניו יארק באלד צוויי יאר פאר די וואלן, ווארשיינליך צו פארלויפן דעם וועג פון סענאטאר טשארלס שומער וואס האט אויך געפלאנט צו לויפן פאר גובערנאטאר, צום סוף איז שומער טאקע נישט געלאפן.
אום נאוועמבער 2006 האט שפיצער געווינען די אלגעמיינע וואלן מיט א היסטארישער מערהייט פון 69% אנטקעגן דעם רעפובליקאנער קעגנער דזשאן פאסא.
גובערנאטאר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סקאנדאל און רעזיגנאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין צענטן מערץ 2008 האט די ניו יארק טיימס געבראכן די נייעס איבער א היסטארישע סקאנדאל איבער עליאט ספיצער, וואס האט געפירט צו זיין רעזיגנאציע אלס גאווערנער און ענדע צו זיין פאליטישע קאריער.
עס איז אנטדעקט געווארן אז ספיצער איז פאר א צייט פון מער ווי צוויי יאר געווען פארמישט אין זנות אקטיוויטעטן, ווי ער האט באצאלט אסאך געלט פאר געשלעכט מיט די זינגערין אשלי אלעקסאנדרע אופרע, וואס האט געבעטן די סומע פון טויזענט דאלער א שטונדע, און מיט נאך מיידלעך זונות.
סך הכל האט ער געצאלט אכציג טויזענט דאלער פאר געשלעכט, וואס דאס איז אומלעגאל אין אמעריקע, אויסער וואס עס פאסט נישט פאר א שטאטסמאן.
אין ליכט פון דעם, און וויסנדיג אז קיינער וועט זיך נישט אננעמען פאר אים ווייל ער האט פארמאגט אסאך שונאים, און מען וועט אים ממילא אימפיטשן, האט ער רעזיגנירט אין זיבעצן אין מערץ.
אים איבערגענומען האט דייוויד פעטערסאן דער שווארצער וויצע גאווארנער.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
לאטעריע
א לאטעריע (אדער לאטא) איז א פאפולערע פאָרעם פון אזארטשפיל וועלכע ווערט געווענליך אדמיניסטרירט דורך א רעגירונג מיט שטרענגע רעגולאציעס.
לאטעריעס זענען היינט פארשפרייט אין רוב גרויסע שטעט און מאסן מענטשן קויפן דאס מיט'ן בלויזן האפענונג אז זיי וועלן אפשר אויך געווינען איין טאג. אבער אנדערש ווי געמבל האבן די לאקאלע רעגירונגען אויפגעצויגן די לאטעריע שפילן אלס די איינציגסטע נישט געמבל געלט שפיל וועלכע איז הונדערט פראצענט לעגאל אויף סיי וועלכע וועג איר ווילט דאס שפּילן.
אין די פאראייניגטע שטאטן זענען פאראן לאטעריעס אין 38 שטעט און אויך אין די דיסטריקט אוו קאלאמביע. רוב פון די שטעט האבן עטליכע ערליי לאטעריע שפילן, אריינגערעכנט אזעלכע וועלכע מען קען געווינען אויפ'ן פלאץ, טעגליכע שפילן, וועכנטליכע שפילן, און ספעציעלע שפילן. אין יעדע פון די שפילן דארף דער שפילער אויסוועלן א געוויסע צאל נומערן וועלכע קענען זיין צווישן דריי ביז זיבן נומערן. די אלע לאטא שפילן ווערן אנדערש געשפילט און טייל דערפון ארבעטן עלעקטראניש. דער גרעסטער לאטא איז שטענדיג די וועלכע רופט זיך אונטער די נאמען לאטא און באשטייט פון זעקס נומערן וועלכע ווערט אויסגעקליבן דורך א ספעציעלע מאשין וועלכע אנטהאלט קליינע באליס (טאבעס) מיט אלע נומערן, געווענליך צווישן איינס און פופציג.
אין אמעריקע איז איינגעפירט אז א לאטעריע געווינער צאלט אראפ די גרעסטע צאל שטייערן וואס א מענטש קען נאר צאלן און עס איז שטארק געוואנדן לויט וויפיל דער געווינער נעמט אויף איינמאל. אויף רוב לאטעריעס וועט געווענליך שטיין אויפגעשריבן וויפיל די אזויגערופענע "לאמפ סום קעש" וועט באטרעפן אויב איר ווילט נעמען די גאנצע אויפאיינמאל. אין די קומענדיגע שורות וועלן מיר באטראכטן וואו דאס געלט גייט און פארוואס א לאטעריע געווינער באצאלט אזעלכע נומערן. מיר וועלן אויך באטראכטן די לאטעריע מאשינען וועלכע געבן ארויס די געווינער נומערן, און וויפיל געלט איר קענט זיך רעכענען אהיימצונעמען אויב איר זענט דער גליקליכער געווינער.
לאטעריע געווינסן קענען זיין אין די גאר הויכע מיליאנען ספעציעל אין די מעגא שפילן אין וועלכע עטליכע שטעט שפילן אינאיינעם. עס זענען שוין געווען עטליכע רעקארד געווינסן און דער גרעסטער געווינס איז געווען אין דעצעמבער 02' ווען א 56 יעריגער מאן פון וועסט ווירדזשיניע האט געוואונען 314.9$ מיליאן דאלאר אין די פאוערבאל לאטעריע. פארגאנגענע וואך האט א 49 יעריגער אימיגראנט פון קאלאמביע געווינען ניו יארק'ס רעקארד געווינס פון 149$ מיליאן דאלאר.
אינהאַלט
וואס זענען די שאנסן?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע פראגע וואס יעדער פרעגט זיך שטענדיג אליינס איז וואס זענען די שאנסן צו געווינען? רוב לאטעריעס באשטייען פון פופציג נומערן פון וועלכע מען דארף אויסוועלן 6 נומערן. אויב אייערע זעקס נומערן שטימען מיט די זעקס נומערן וועלכע פאלן ארויס פון די לאטעריע מאשין, נישט קיין אונטערשייד אויף וועלכע סדר, זענט איר דער גליקליכער געווינער.
וויבאלד די לאטעריע באשטייט פון זעקס נומערן איז די שאנסן צו געווינען זייער קליין לויט'ן פאלגנדיגן חשבון:
ווען אלע 6 נומערן זענען נאך נישט אויסגעצויגן געווארן דארף מען צוטרעפן נאר איינע פון פופציג נומערן צו קענען געווינען איין נומער, וואס מיינט אז די שאנסן זענען 8.33. יעצט איינמאל די ערשטע נומער איז שוין צוגעטראפן בלייבט נאר איבער 49 נומערן צו ערוועלן פאר די צווייטע נומער, אבער די שאנסן ווערן קלענער ווייל יעצט האט איר נאר פינעף נומערן פאר א שאנס צו טרעפן די איין נומער. אזוי גייט עס ווייטער און ווייטער מיט יעדע נומער און ביים לעצטן נומער בלייבט איבער 45 נומערן און מען דארף צוטרעפן מיט איינס וואס מאכט די שאנסן גאר קליין. ווען מען רעכנט אלעס צוזאמען קומט אויס אז די שאנס צו געווינען א לאטעריע פון 6 נומערן איז איינס פון 15,890,700.
געוויסע שטעט האבן געטוישט די שאנסן צו געווינען און דאס געמאכט שווערער ווייל אויב איינער האט געווינען יעדע שפיל איז קיינמאל נישט געווען קיין שאנסן אז די לאטעריע פרייז זאל ארויפגיין און די שפיל איז שוין נמאס געווארן און ווייניגער מענטשן האבן דאס געקויפט. דער פאקט האט געוויזן אז גרעסערע געווינס פרייזן ציען מער קונדן כאטש די שאנסן צו געווינען ווערט נאר קלענער ווי מער מענטשן עס קויפן דאס, ווייל אפילו איר טרעפט יא צו אלע זעקס נומערן איז פארהאן זייער גרויסע שאנסן אז נאך מענטשן זאלן אויך האבן די זעלבע נומערן און איר וועט זיך מוזן טיילן מיטן געווינס.
טייל שטעט האבן געהויבן די פרייז פון א טיקעט און מיט דעם געהויבן די געווינער פרייז וואס דאס האט אויטאמאטיש געברענגט מער קונדן ווייל די געווינס איז גרעסער. אנדערע שטעט האבן צוגעשטעלט נאך א נומער צו 51 נומערן און אזוי פארמינערט די שאנסן צו געווינען מיט נאך דריי מיליאן וואס דאס האט אנגעהויבן געבן מער שאנסן אז די געווינס זאל ארויפגיין נאכדעם וואס קיינער האט נישט געווינען. אין געוויסע לאטעריעס דארף מען צוטרעפן זיבן נומערן צו קענען געווינען. יענע לאטעריע שפילן גייען כסדר ארויף מיט גרויסע נומערן ווייל עס איז פארהאן זייער ווייניג שאנסן אז אינער זאל געווינען. ווען די געווינס גייט ארויף וועלן דאס מער מענטשן קויפן און דעמאלט איז שוין יא פארהאן שאנסן אז איינער וועט געווינען.
עס איז וויכטיג צו פארשטיין אז יעדע לאטעריע האט א געוויסע צאל וועגן ווי אזוי מען קען אויסשטעלן די 50 נומערן און ווי מער מענטשן עס קויפן דאס אלס מער שאנסן איז פארהאן אז איינער וועט געווינען. רוב מענטשן לאזן די קאמפיוטער אויסוועלן די נומערן און א גרויסע טייל קלויבן זיך אליינס אויס די נומערן לויט זייער געשמאק. טייל מענטשן זענען איינגערעדט אז געוויסע נומערן געווינען מער ווי די אנדערע, און זיי קלויבן אויס יענע נומערן. אנדערע מענטשן האבן זיך זייערע נומערן וועלכע זיי נוצן שטענדיג וועלכע איז באקאנט געווארן אלס גליקליכע נומערן. זייער אסאך מאל הערט מען אז מער ווי איינער האט געווינען די לאטעריע, ספעציעל ביי גרויסע לאטעריע שפילן ווען מער מענטשן קויפן די לאטעריע און וויבאלד מער מענטשן קויפן עס וויפיל וועגן די זעקס נומערן קענען אויסגעשטעלט ווערן קומט זייער אסאך מאל אויס אז דער קאמפיוטער וועלט אויס מער ווי איינמאל די זעלבע נומער.
אין די לעצטע יארן האבן עטליכע שטעט אינאיינעם געגרינדעט די פאוערבאל לאטעריע שפיל צו געבן א געלעגנהייט פאר מענטשן צו געווינען גרויסע סכומים. די פאוערבאל שפיל ווערט געקויפט דורך א רעקארד צאל מענטשן אבער פונדעסטוועגן איז פאראן ווייניג שאנסן דאס צו געווינען און עס גייט כסדר ארויף נאך העכער דעגרייכנדיג איבער הונדערט מיליאן דאלאר.
דער גרינדער פונעם שפיל האבן אויסגעארבעט דעם שפיל עס זאל האבן די ווייניגסטע שאנסן צו געווינען ווי אלע אנדערע לאטעריעס. זיי האבן געמאכט דעם סיסטעם אז דער מענטש זאל אויסקלויבן נאר פינעף נומערן אבער אויסער דעם דארף ער אויסקלויבן די פאוערבאל נומער (איינס פון 36) וועלכע מוז דוקא זיין די נומער וואס געווינט, אנדערש ווי אלע אנדערע לאטעריעס אין וועלכע די באנוס נומער קען זיין איינע פון די זעקס נומערן אינעם שפיל.
מיט דעם געדאנק זענען די שאנסן צו געווינען א פאוערבאל לאטעריע נאר איינס פון 76,275,360. די שטעט מאכן גרויס געלט פון די לאטעריע שפילן און זיי נוצן דאס געלט אלס א טייל פון די בודזשעט. צום ביישפיל אין ניו יארק איז די פארגאנגענעם יאר פארקויפט געווארן לאטעריעס פאר די ווערד פון 5.4 ביליאן דאלאר פון וועלכע 57 פראצענט פון די געלט איז געגאנגען צו געווינער און ארום 33 פראצענט איז גענוצט געווארן פאר די ערציאונג'ס אפטיילונג אין די רעגירונג. דאס איבעריגע גייט פאר די קאסטן צו אפערירן די לאטעריע שפיל.
וואס באקומט מען?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינער וואס געווינט א צען מיליאן דאלאר'דיגן לאטעריע וועט איר באקומען נישט מער ווי 2.5 מיליאן. ניו יארק סטעיט איז באקאנט אלס די קאמפליצירסטע לאטעריע שפיל מיט די אינטערעסאנטסטע אויסצאלונג. ווען איר קויפט א לאטעריע טיקעט אין ניו יארק דארפט איר אויסוועלן אויב איר ווילט דאס געלט צעטיילט אויף א צירקע פון יארן אדער דאס גאנצע אויפאיינמאל. איינמאל די לאטעריע איז אין מאשין קענט איר מער נישט צוריקציען אייער מיינונג.
וואו די געלט גייט: אויב איר וועלט אויס צו באקומען דאס געלט צעטיילט צו א צאל יארן וועט איר באקומען דאס געלט צעטיילט אין 26 יאר וועלכע וועט צוזאמען אויסקומען די סומע וויפיל איר האט ריכטיג געווינען. דער ערשטער טשעק קומט אן צוויי וואכן נאכ'ן געווינען און וועט באטרעפן 2.5 פראצענט פון די סך הכל. דעם קומענדיגן יאר וועט אנקומען דעם צווייטן טשעק וועלכע וועט זיין 2.7 פראצענט פון די סך הכל און אזוי גייט עס מער און מער מיט א צענטל פון א פראצענט יעדעס יאר ביז דעם לעצטן טשעק קומט אן און באטרעפט פינעף פראצענט פון די סך הכל.
די לאטעריע פירמע גיבט אבער נישט אויס דאס גאנצע געלט נאר לייגט אריין א געוויסע סומע פון דאס געלט אין באנדס און דארט וואקסט עס גענוג צו באצאלן אלע געלטער ביז'ן ענדע. יעדעס מאל איינער געווינט דאס געלט צעטיילט וועט די ניו יארק לאטא נעמען אפשאצונגען פון עטליכע אינוועסטירער פירמעס און וועט אויסוועלן דער וואס גיט דער ביליגסטער פרייז. רוב פון אזעלכע געווינסן האט אפגעקאסט די לאטעריע פירמע נאר האלב פון די סך הכל וויפיל עס האט אויסגעצאלט אין די 26 יאר.
ווען איינער וועלט אויס צו געווינען די גאנצע אויפאיינמאל וועט ער באקומען די זעלבע סכום געלט וויפיל עס וואלט געקאסט פאר די לאטא פירמע צו קויפן די באנדס פאר די סך הכל. פאר די ניו יארק לאטא איז נישט קיין אונטערשייד וואס מען וועלט זיך אויס, ווייל אין יעדע פאל וועלן זיי צאלן די זעלבע סכום געלט וועלכע איז בערך האלב פון וויפיל די געווינס איז באמת.
ארום אכציג פראצענט מענטשן וואס קויפן לאטעריעס וועלן אויס די לאמפ סום קעש געווינס וויבאלד דער שכל זאגט אז מען קען פארדינען אינעם מארקעט מער ווי די פינעף פראצענט וויפיל די באנדס פארזיכערן. אין פאקט וועט א מענטש פארדינען דורכשניטלעך צווישן זיבן און 10 פראצענט ווען ער לייגט אריין דאס געלט אין פארזיכערטע מיוטשעל פאנדס. טייל לאטעריע געווינער האבן פארדינט צענדליגער מאל זייער געווינס ווען זיי האבן אריינגעשטעלט טייל פון דאס געלט אין די סטאק מארקעט, אבער דארט איז שוין פארהאן א גרעסערע איינשטעל וועלכע רוב מענטשן וואלטן נישט אויסגעקליבן אלס די ריכטיגע פלאץ צו אינוועסטירן.
דאס געזעץ זאגט אז איינער וואס געווינט א לאטעריע מוז צאלן 28 פראצענט שטייערן און אויב ער געווינט גרעסערע געלטער מוז ער צאלן 39.6 פראצענט וועלכע איז די גרעסטע שטייער וואס א מענטש קען נאר צאלן. אויף די שטייערן נעמען די לאקאלע און פעדעראלע רעגירונג אראפ זייערע געהעריגע שטייערן און דער געווינער בלייבט איבער מיט ווייניגער ווי האלב פון זיין פארדינסט. אין אונזער ביישפיל אז איינער האט געווינען צען מיליאן דאלאר וועט ער נאר באקומען פינעף מיליאן פון די לאטא און נאך אלע שטייערן וועט ער בלייבן מיט בלויז 2.5 מיליאן.
דער גרעסטער געווינער, ענדרו ווייטטעקער, פון וועסט ווירדזשיניע וועלכע האט געווינען 314.9$ מיליאן דאלאר האט נאר באקומען 113$ מיליאן וועלכע איז פיל ווייניגער ווי האלב פון די נומער. אנדערע לענדער האבן נישט די געזעצן און ווען איינער געווינט אפילו הונדערט מיליאן דאלאר וועט ער נישט צאלן קיין איין דאלאר אין שטייער. נאכמער זיין פארדינסט וועט אפילו נישט אריינגערעכנט ווערן אין זיין יערליכע טעקס ריטורן און ער וועט ווייטער באקומען זיינע בענעפיטן ווי בעפאר. אבער פארדעם אליינס לוינט זיך נאכנישט צו וואוינען אריבער די גרעניץ ווייל שטייערן אין אמעריקע זענען די ביליגסטע פון די גאנצע וועלט און פאר א מעגליכע לאטעריע געווינס זענען די אנדערע נאך נישט בעסער. וואס איר קענט יא טאן איז קויפן לאטעריעס פון אנדערע לענדער. אויב איר געווינט וועט איר באקומען דאס גאנצע געלט אבער איר וועט נאך אלץ דארפן לעגאל צאלן אלע שטייערן וואס א לאטעריע געווינער באצאלט.
די געווינער וואס באקומען דאס געלט צעטיילט צו 26 יאר צאלן פיל ווייניגער שטייערן ווייל זיי באקומען נישט אזויפיל געלט אויפאיינמאל און די שטייערן ווערן אראפגענומען פון יעדע טשעק באזונדער. אבער ווי געזאגט לוינט זיך נאך אלץ נישט צו נעמען דאס געלט צעטיילט ווייל איר קענט פארדינען פיל מער אויב איר אינוועסטירט דאס געלט אויף די ריכטיגע פלעצער.
די לאטעריע מאשינען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן צוויי ערליי לאטעריע מאשינען וואס געבן ארויס די באליס וועלכע אנטהאלטן די געווינער נומערן. די ערשטע איז נישט אנדערש ווי א מיקסער וועלכע דרייט אלע באליס און פון די כוח פון גראוויטי פאלן זיי ארויס צו א דינע רער. די אנדערע איז א מאשין אין וועלכע מען לייגט אריין באליס וועלכע זענען ליידיג פון אינעווייניג. ווען מען צינדט עס אן, בלאזט אריין לופט און עס קוקט אויס ווי א פאפקארן מאשין. אויבן אויפ'ן מאשין איז פאראן א רער אין וועלכע די באליס וועלכע דעגרייכן דארט פליען אריין און עס שליסט זיך איינמאל די באשטימטע צאל נומערן זענען שוין ארויסגעקומען. רוב לאטעריע פירמעס נוצן די לופט מאשין וועלכע האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין בעסער און אויך מער פארזיכערט. ביידע מאשינען זענען דורכזיכטיג פון אלע זייטן און אפילו די רערן זענען דורכזיכטיג כדי די מענטשן זאלן קענען מיטהאלטן יעדע טריט פון דעם פראצעדור. יעדע לאטעריע אויסציאונג ווערט אויפגעשפילט אויף טעלעוויזיע וועלכע טויזענטער מענטשן באטראכטן און איבערצייגן זיך די פשוטע פראצעדור.
טייל לאטעריע פירמעס האבן מערערע זיכערהייטן קעגן שווינדלערייען וועלכע זענען שוין פארגעקומען אין די פארגאנגענהייט. אין ניו יארק פארלאנגט דאס געזעץ אז עס זאל זיין עטליכע זעק מיט אלע באליס און הארט בעפאר מען ברענגט ארויס די באליס וועלט מען אויס איינע פון זיי דורך א גורל. אויך וועגט מען אפ די באליס בעפאר און נאך די אויסציאונג צו מאכן זיכער אז קיינער האט נישט אריינגעלייגט אנדערע באליס וועלכע זענען גרינגער און וואלטן שנעלער ארויסגעפלויגן (אזא שווינדל איז פארגעקומען אין פענסילוועניע אין 980' ווען די לאטעריע מיטארבייטער האבן אריינגעגאסן עפעס א פליסיקייט אין אלע באליס אויסער די דריי געווינער נומער וועלכע זיי האבן פון פאראויס געקויפט. ווען די מאשין האט אנגעהויבן צו בלאזן זענען אלע אנדערע באליס געווען צו שווער צו קענען דעגרייכן די אויבערשטע רער און נאר די אומבארירטע באליס זענען ארויסגעפלויגן און זיי האבן געוואונען 1.8 מיליאן דאלאר). אלע לאטעריע פירמעס האלטן פארשפארט די מאשינען אין אייזערנע סעיפס און עפענען דאס מינוטן בעפאר די אויסציאונג. און אין געוויסע שטעט ווערט די גאנצע אויסציאונג אבזערווירט דורך א פאליציי אפיציר וועלכע טוישט זיך יעדעס מאל אויף א צומישטן סדר.
וועלכע לאטעריעס זענען די בעסטע?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פאקט ווייזט אז די מערסטע געווינסן זענען געווען ביי שטאטישע וועכענטליכע (אדער צוויי מאל א וואך) לאטעריעס וועלכע ווערן געשפילט אין איבער הונדערט לענדער ארום די וועלט און בעיקר אין נארט אמעריקע וואו 38 שטעט אין אמעריקע האבן זייערע אייגענע לאטעריעס, יעדע פראווינץ אין קאנאדע, מעקסיקא, קאלאמביע, פארטע ריקא, און די יו-עס ווירדזשין אינזלען. די סארט לאטעריע סיסטעם איז אויסגעשטעלט צו געווינען און ביי יעדע אויסציאונג געווינען עטליכע מענטשן שיינע סומעס געלטער און דורכשניטליך געווינט איינער אדער עטליכע די הויפט געווינס אכציג מאל פון הונדערט.
די אינסטענט לאטעריעס וועלכע מען קען געווינען אויפ'ן פלאץ גיט ארויס דאס ווייניגסטע געווינערס ווייל די קלענסטע צאל מענטשן שפילן דאס און די לאטעריע פירמעס מאכן זיכער אז זיי זאלן מאכן גענוג געלט. דער כלל איז אז קאמפיוטערייזד לאטעריע שפילן זענען די ערגסטע ווייל דארט האט די לאטעריע פירמע די פולע קאנטראל אויף די געווינערס און זוכט ארויסצונעמען ווי מער געלט. דער קאמפיוטער מאכט זיכער אז מענטשן זאלן כסדר געווינען קליינע סומעס געלט וואס דאס ציט דעם שפילער צו קויפן מער און מער מיט'ן האפענונג אז ער וועט אמאל געווינען. נעמט א ביישפיל די "קוויק דראו" לאטעריע שפיל אין ניו יארק וועלכע איז א פולע קאמפיוטערייזד לאטעריע סיסטעם וועלכע גיבט ארויס געווינער נומערן יעדע עטליכע מינוט. מאסן מענטשן געווינען טאקע אבער נאר מיט קליינע סכומים. א גרויסע געווינס איז דארט א זעלטענע זאך וואס מען הערט נאר אמאל אמאל.
די הויפט ארגינעלע לאטעריע שפיל פארמישט נישט קיין קאמפיוטער און די נומערן ווערן אויסגעצויגן ביושר דורך א לאטעריע מאשין פון וועלכע מיר האבן אויבן געשריבן. די אויסציאונג איז אן אויסציאונג אויך פאר די לאטעריע פירמע וועלכע קען שטארק באשטיין אז קיינער זאל נישט געווינען און די געווינס זאל ארויפגיין העכער וואס ברענגט זיי פיל מער געלט.
די בעסטע נומערן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון אזויפיל שפילן האט זיך ארויסגעשטעלט אז געוויסע נומערן האבן מער מאל געווינען און געוויסע האבן ווייניגער געווינען. דער פאקט איז באקאנט געווארן אלס די קאלטע און הייסע נומערן. עס זענען היינט אפילו פארהאן קאמפיוטער סאפטוועיר וועלכע רעכנען אויס וואספארא נומערן עס זענען די בעסטע צו שפילן לויט די סטאטיסטיקס פון די פריערדיגע געווינער נומערן.
די פאקטן זענען אמת אבער עס איז נאריש זיך צו גיין רעכנען דערמיט. יעדע לאטעריע אויסציאונג איז א קאמבינאציע פון עטליכע נומען און עס וועט קיינמאל נישט אויסקומען אז אלע נומערן וועלן זיין די הייסטע נומערן און דערפאר מאכט עס דעם גאנצן געדאנק אומגילטיג.
וויבאלד עס קאסט נישט קיין געלט און עס איז נאך אלץ אינטערעסטאנט אראפצוברענגן האבן מיר באשלאסן יא צו ווייזן נאר די זעקס הייסטע און קעלסטע נומערן וויבאלד רוב לאטעריעס באשטייען פון 6 נומערן. די 6 בעסטע נומערן זענען 26, 35, 42, 5, 19, און 6. די 6 שוואכסטע נומערן זענען 51, 52 ,50, 21, 23, און 11.
ווער קויפט לאטעריעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רוב מענטשן רעדן זיך איין אז די ארימע קויפן דאס מערסטע לאטעריעס און טייל מענטשן שעמען זיך פון דעם פאקט אז זיי האבן געקויפט לאטעריעס. דאס איז אבער אלעס נישט ריכטיג. סטאטיסטיקס ווייזן אז ווי רייכער מענטשן זענען אלס מער לאטעריעס קויפן זיי.
א גאלאפ אנקעטע וועלכע איז גענומען געווארן מיט עטליכע יאר צוריק האט געוויזן אז 57 פראצענט אמעריקאנער קויפן לאטעריעס כאטש איינמאל א יאר. פון דעם האבן די וואס פארדינען צווישן 45,000$ און 75,000$ אויסגעמאכט 65 פראצענט און די וואס פארדינען אונטער 25,000$ האבן נאר אויסגעמאכט 53 פראצענט. די שטודיע האט אויך געוויזן אז די וואס פארדינען איבער 75,000$ קויפן דריי מאל אזויפיל ווי די ארימע וועלכע פארדינען אונטער 25,000$.
וויפיל לאטעריעס זאל מען קויפן?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פאקט איז פאקט אז ווי מער מען קויפט אלס מער שאנסן האט מען צו געווינען. אבער דער שכל זאגט אנדערש און רוב מענטשן קויפן נישט מער ווי איינס אדער צוויי טיקעטס, ווייל א שפיל איז א שפיל און דער מענטש וויל האבן א טייל אינעם שפיל און באגעניגט זיך מיט איין שאנס. די לאטעריע פירמעס ווייזן אן אז רוב מענטשן קויפן נאר איין טיקעט און די קלענערע פראצענט וואס קויפן מער ווי איינס וועגן איבער די גרעסערע פראצנעט. אינטערעסאנט איז אבער נאך אלץ, אז רוב געווינערס האבן נאר געקויפט איין טיקעט. און דאס איז א סוד וועלכע די לאטעריע פירמעס ווילן נישט מען זאל וויסן...
מיט די יארן איז איינגעפירט געווארן א גוטער געדאנק אז גרופעס מענטשן קויפן אינאיינעם מערערע לאטעריעס וועלכע פארמערט די שאנסן פילפאכיג דורכדעם וואס יעדער האט א שאנס אין יעדעמס שאנסן. מען הערט זייער אפט אז א גרופע ארבייטער אדער פאמיליע מיטגלידער האבן געוואונען אינאיינעם א לאטעריע און עס ווערט היינט מער און מער אויפגעכאפט.
אויב איר ווילט זיך באטייליגן אין א אזא גרופע איז וויכטיג מען זאל אויפשרייבן די נעמען פון אלע באטייליגטע אויף די אנדערע זייט פונעם טיקעט. נאך בעסער איז צו מאכן א געשריבענע קאנטראקט צווישן אלע באטייליגטע וועלכע זאל קלאר שטעלן אלע איינצעלהייטן אין פאל די טיקעט געווינט כדי צו פארמיידן שפעטערדיגע פראבלעמען.
א גרינגע וועג ווי אזוי צו נעמען א טייל אין א לאטעריע שפיל איז צו קויפן דעם שפיל פון פאראויס אויף א גאנץ יאר. רוב לאטעריע פירמעס געבן אזא געלעגנהייט אין וועלכע מען צאלט אויס דאס גאנצע געלט אנהויב יאר און דער קאמפיוטער שפילט פאר אייך יעדן שפיל אויטאמאטיש.
לאטעריע סעילס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אינעם פארגאנגענעם יאר האט זיך פארקויפט לאטעריעס איבער'ן לאנד פאר די ווערט פון 44.9 ביליאן דאלאר. אויב מען צעטיילט דאס וועט אויסקומען אז א דורכשניטליכער מענטש האט אויסגעגעבן 123 דאלאר איבער'ן יאר פאר לאטעריעס. דאס איז אבער נישט דאס מערסטע. אריבער די גרעניץ אין קאנאדע האט זיך פארקויפט פארגאנגענעם יאר לאטעריעס אין די ווערט פון 9 ביליאן דאלאר וואס קומט אויס 252 דאלאר פאר יעדן איינוואוינער. איבער די וועלט איז דאס לעצטע מאל געשאצט געווארן אין 98' און האט געוויזן לאטעריע סעילס פון איבער 126 ביליאן דאלאר.
צווישן די אמעריקאנער שטעט פארקויפט ניו יארק דאס מערסטע מיט ארום 5.6 ביליאן און מאסעטשוסעטס די צווייטע מיט ארום 4.2 ביליאן. אין קאנאדע האט קוויבעק פארקויפט אין די ווערט פון 3.3 ביליאן און אנטעריא 2.2 ביליאן דאלאר. אויב מען גייט לויט די שטעט זעלבסט קומט אויס אז אין ראוד איילענד געבן די מענטשן אויס דאס מערסטע פאר לאטעריעס, וועלכע איז געשאצט צו 1,115$ פער יאר און אין קאנאדע זענען די גרעסטע לאטעריע אויסגעבער עטליכע אטלאנטיק שטעט (ניו בראנסוויק, נופאונדלענד, נאווע סקאשע, און פי-אי-איי) וועלכע שפילן אינאיינעם די אטלאנטיק לאטעריע און געבן אויס אין דורכשניטליך ארום 419$ פער יאר.
איבער די וועלט זענען די גרעסטע לאטעריע אויסגעבער די יאפאנעזער וועלכע קויפן איין לאטעריעס פאר די ווערט פון 7.9 ביליאן דאלאר. נאך יאפאן קומט ענגלאנד, שפאניע, איטאליע, און פראנקרייך. עס ווערט געשאצט אז זינט מאדערנע לאטעריעס ווערן געשפילט (964') האט די רעגירונג שוין פארדינט איבער 200 ביליאן דאלאר דערפון. אין א נארמאלע יאר פארדינט די רעגירונג ארום דרייצן ביליאן דאלאר נאר פון לאטעריעס.
די פארקויפער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאטעריעס ווערן פארקויפט אין 240,000 געשעפטן איבער דרום אמעריקע. די לאטעריע ארגאניזאציע רעכנט אויס די געאגראפישע חשבונות וויפיל געשעפטן זאלן קענען פארקויפן לאטעריעס אין יעדע געגענט און שטעלן די סטאנדארטן. יעדע געשעפט קען לעגאל פארקויפן לאטעריעס אויב עס איז נאך פארהאן פלאץ אין די געגענט.
די געשעפטן וועלכע פארקויפן לאטעריעס דארפן צאלן פאר א לייסענס אבער זיי פארדינען אסאך געלט אויב זיי קענען פארקויפן אסאך טיקעטס. די פארדינסטן איז געוואנדן פון שטאט צו שטאט אבער אין דורכשניטליך באקומען זיי צווישן פינעף און אכט פראצענט פאר יעדע טיקעט וואס זיי פארקויפן. אויסערדעם באקומען זיי גרויסע קאמישענס אויב זיי פארקויפן זייער אסאך טיקעטס און אין זייער אסאך שטעט וועלן די געשעפטן באקומען א פראצענט פון די געווינס אויב זיי האבן פארקויפט די געווינער טיקעט.
אויב איר האט א געשעפט און איר טראכט פון פארקויפן לאטעריעס דארפט איר באשליסן צו עס לוינט זיך טאקע ווייל דאס געזעץ לאזט נישט די לאטעריע פארקויפער קויפן לאטעריעס פאר זיך אליינס. טייל שטעט לאזן אפילו נישט די נאענטע פאמיליע ארום דעם פארקויפער שפילן די לאטעריע. כאטש די פארקויפער קענען היינט נישט שווינדלן אפילו זיי ווילן, איז דאס געזעץ נאך אלץ אין קראפט. ווייל אויב פארקויפער וואלטן געווינען וואלטן מענטשן פארלוירן די קאנפידענץ צו קויפן לאטעריעס.
אויב איר געווינט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויב איר געווינט וועט איר דארפן ערשיינען צו די לאטעריע הויפטקווארטיר אין אייער שטאט וואו די זיכערהייט פערסענאל וועלן ערשט איבערקוקן דעם טיקעט מיט סאפיסטיקירטע טעכנאלאגיעס זיכער צו מאכן אז עס איז נישט נאכגעמאכט. די לאטעריע פירמעס וועלן אייך געבן עצות וויאזוי צו באהאנדלען אייער געווינס און ווי אזוי צו שטיין ווייט פון פובליסיטי און ווי אזוי צו באקומען אן אומגעליסטעטע טעלעפאן נומער אז קיינער זאל אייך נישט באדערן שפעטער. ווי אזוי אימער, וועלן רוב שטעט פארלאנגען איר זאלט אויפטרעטן אין א פרעסע קאנפערענץ איינמאל וואו די מידיא וועט האבן איר געלעגנהייט צו פרעגן די מיליאנען פראגעס וואס די וועלט וויל וויסן ווי: וואס פלאנט איר צו טאן מיט דאס געלט? ווען זענט איר געוואויר געווארן און וויאזוי האט איר רעאגירט? א.א.וו.
אין די פארגאנגענהייט זענען עטליכע לאטעריע געווינער אטאקירט אדער בארויבט געווארן שפעטער ווען רויבער האבן אנדעקט ווער זיי זענען. עס איז אבער נישט פארהאן קיין ברירה און אויב איר וועט נישט וועלן אויפטרעטן ביי די נייעס קאנפערענץ און נעמען א בילד קענט איר לעגאל נישט באקומען דאס געלט. די לאטעריע פירמע מוז קענען אויפווייזן אירע קונדן אז עס איז פארהאן א ריכטיגער געווינער.
אויב א געווינער נעמט דאס געלט צעטיילט צו 26 יאר און ער שטארבט אינדערצווישן וועט דאס געלט גיין צו זיינע לעגאלע יורשים אויסער די סארט לאטעריע וועלכע רופט זיך "ווין פאר לייף" אין וועלכע פאל די רעגירונג וועט פארדינען דאס געלט.
א געווינער האט געווענליך צווישן זעקס און צוועלף מאנאטן צו בעטן זיין געווינס, געוואנדן אין וועלכע שטאט ער וואוינט. אויב קיינער קומט נישט אן מיט'ן געווינס ביז יענע צייט וועלן געוויסע לאטעריע פירמעס נוצן דאס געלט אין א קומענדיגע שפיל און מאכן א גרעסערע געווינס. אנדערע שטעט פארלאנגען געזעצליך אז דאס געלט זאל בלייבן ביי די רעגירונג.
די נייע מיליאנערן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאטעריעס ברענגען הונדערטער נייע מיליאנערן יעדעס יאר. עס ווערט געשאצט אז איבער 25,000 מענטשן ווערן מיליאנערן אין יעדע דור נאר פון לאטעריעס. די לאטעריע געווינער זענען בטבע מער געבעדיג און שטודיעס ווייזן אז רוב גרויסע געווינער האבן פשוט אוועקגעגעבן א ערנסטע טייל פון זייער געווינס פאר פאמיליע מיטגלידער און גוטע פריינט. לאטעריע פירמעס זענען נישט מער ווי גערעכט ווען זיי נוצן די פאלגענדע סלאגאן: "איר זאלט שטענדיג זיין פריינטליך צו די וואס שפילן אונזער לאטא".
די נישט גוטע טייל פון לאטעריע געווינער איז דער פאקט אז די רעגירונג פארדינט נישט קיין סאך פון זיי נאר די גרויסע שטייערן וועלכע זיי צאלן ווען זיי באקומען די געווינסן. גאר א קליינע צאל לאטעריע געווינער נוצן זייערע געלטער צו אינוועסטירן אין ביזנעסער. פארקערט גאר, גרויסע ביזנעסלייט וועלכע געווינען לאטעריעס לאזן אלעס איבער און גייען צום שוואוילטאג לעבן.
עס איז אן אנגענומענער זאך אין די וועלט אז לאטעריע געווינער זענען אומצופרידענע מענטשן אבער דער פאקט ווייזט אנדערש. שטודיעס וועלכע האבן אויסגעפרעגט געווינער האבן קלאר געוויזן אז 99 פראצענט פון די געווינער זענען פרייליכער פון פרייליך אז זיי האבן געווינען. זעט אויס אז די וועלט פארגינט זיי נישט.
נאך אן אינטערעסאנטע זאך וואס די שטודיע ווייזט, איז אז דאס רוב פון געווינער זענען געווארן מער צופרידענע מענטשן נאכדעם וואס זיי האבן געווינען און 35 פראצענט פון זיי זענען געווען דאס זעלבע צופרידן בעפאר זיי האבן געווינען ווי נאכדעם.
נאך א זאך וואס איז נישט גוט פון געווינער ליידט גאר די לאטעריע פירמע זעלבסט. די אויסגעפרעגטע אין די שטודיעס האבן אין רוב געזאגט אז זינט זיי האבן געווינען האבן זיי מער קיינמאל נישט געקויפט קיין לאטעריע...
האט א איד שוין געווינען א לאטעריע?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארוואס ווייסט קיינער נישט, אבער רוב אידן רעדן זיך איין אז קיין איין איד האט נאך נישט געווינען קיין לאטעריע. ערשטנס וואס יעדער דארף וויסן איז אז עס איז יא דא אידן וואס האבן געוואונען און נישט נאר 100,000 דאלאר נאר אפילו מיליאנען. א לאטעריע איז א דרך הטבע פונקט ווי אלע אנדערע געשעענישן פון דער וועלט.
פארגעסט נישט אז די שאנס צו געוואונען א לאטעריע פון 6 נומערן איז נאר איינס פון 15 מיליאן און פון יעדע 15 מיליאן מענטשן אין אמעריקע זענען נאר פארהאן עטליכע טויזנט אידן וואס קומט אויס ווייניגער פון איין פראצענט.
וויבאלד אידן זענען א צוריקגעצויגן און באשיידן פאלק האט נאך קיין איין אידישע לאטעריע געווינער נישט פרובירט צו מאכן א וועזן פון זיין געווינען נאר האבן פרובירט דאס פארקערטע. אידישע קינדער לעבן אין א נאנטע באפעלקערונג און וועלן בטבע נישט וועלן אויפרייצן א צווייטן.


text:
29סטן דעצעמבער
דער 29סטן דעצעמבער איז דער 363סטער טאג (364סטער אין אן עיבור-יאר), אין דער 52סטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 2 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1845 - טעקסאס ווערט אנגענומען ווי דער 28סטן שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 1989 - וואצלאוו האוול געוויילט פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1809 - וויליאם גלאדסטאן, פיר מאל פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1891 - לעאפאלד קראנעקער, דייטשער מאטעמאטיקער


text:
ליכוד
ליכוד איז א פאליטישע פארטיי אין ישראל, וואס איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1974, און איז געווען א פאראייניגונג פון עטליכע רעכטע פארטייען אין ישראל, איר ערשטע פירער איז געווען מנחם בעגין, און איז געלאפן יענע יאר פאר די וואלן.
אין יאר 1977, האבן זיי געזיגט און דאס איז געווען דאס ערשטע מאל, וואס די רעכטע זענען געקומען צום מאכט אין ישראל.
נאך בעגין, איז דער פירער פון ליכוד געווען יצחק שמיר וואס איז געווען פרעמיער מיניסטער נאך בעגין.
בנימין נתניהו איז נאכדעם געווען פירער פון ליכוד און ווען ער האט פארלוירן די וואלן צו אהוד ברק אין יאר 1999 האט ער רעזיגנירט און אריק שרון האט אים איבערגענומען און דערנאך ווען אריק שרון האט געגרינדעט דאס קדימה פארטיי איז נתניהו צוריק געווארן דער אנפירער פון ליכוד.
זייער אגענדע איז א קאפיטאליסטישע, א פרייע מארק, און א נאציאנאליסטישע, וואס מיינט קעגן אפגעבן טעריטאריעס פאר די פאלעסטינער, און קעגן די היינטיקע געריכט אין ישראל וואס נעמט א שטעלונג, און א מיינונג אין יעדע אנגעלעגנהייט.
ביי די כנסת וואלן 2015 האט ליכוד באקומען די מערסטע שטימען און האט געוואונען 29 מאנדאטן אין כנסת.
פירער פון ליכוד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מנחם בעגין, 1973 - 1983
- יצחק שמיר, 1983 - 1993
- בנימין נתניהו, 1993 - 1999
- אריק שרון, 1999 - 2005
- בנימין נתניהו, זייט 2005


text:
רבי מנחם עזריה
רבי מנחם עזריה פון פאנא (ה'ש"ח - ד' אב ה'ש"ף), באקאנט ווי דער רמ"ע מפאנו, איז געווען א בארימטער גאון און בעל מקובל אין איטאליע.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן אין דער שטאט באלאניע, איטאליע צו זיין פאטער רבי יצחק ברכיה פון די חשובים אין שטאט.
ער האט געהייראט רחל, די טאכטער פון ר' יצחק פואה פון מאנטאווע - פון די גדולי איטאליע אין יענער צייט.
ער האט געלערנט קבלה ביי זיינע רבי'ס: רבי עזרא מפאנו, רבי משה קורדאווירו און רבי ישראל סרוק פון צפת.
אין זיינע דרייסיגער יארן האט ער אנגעהויבן מפורסם צו ווערן. און אין יאר של"ד האט אים דער בית יוסף געגעבן זיין ספר "כסף משנה" אכטונג צו געבן אויפן דרוקן.
ער האט געהאט א גרויסע השפעה אויף די יודן אין זיין צייט. דער מנהג פון זאגן סליחות פארטאגס אום חודש אלול, איז מען מייחס צו אים.
ער האט געהאט א גרויסע ישיבה אין מאנטאווע און איז דארט נפטר געווארן.
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער האט געשריבן ארום דרייסיג ספרים אין הלכה און אין קבלה וועלכע זענען זייער נתקבל געווארן בכל תפוצות ישראל.
- שו"ת הרמ"ע מפאנו
- עשרה מאמרות
- גלגולי נשמות


text:
2טן אפריל
דעם 2טן אפריל איז דער 92סטער טאג פון יאר (93סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 273 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1453 - אנהייב פון דער בלאקאדע אויף קאנסטאנטינאפל (היינטיגער סטאמבול) דורך די אטאמאנען
- 1801 - נאפאלעאנישע מלחמות - דער בריטישער פלאט אונטער אדמיראל נעלסאן באזיגט דעם דענישן פלאט אין דעם קאפנהאגענער קאמף
- 1930 - היילע סילאסי אויסגערופן קייסער פון עטיאפיע
- 1982 - ארגענטינער קראפטן אינוואדירן די פאקלאנד אינזלען, און הייבן אן דעם פאקלאנד קריג
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1840 - עמיל זאלא, פראנצויזישער שרייבער, שרייבט דעם "איך באשולדיג" אין די שפורן פון דער דרייפוס פרשה (געש' 1902)
- 1875 - וואלטער קרייזלער, אמעריקאנער פאבריקאנט (געש' 1940)
- 1916 - מנחם פרוש, ישראלדיקער פאליטיקער פון דער יהדות התורה פארטיי (נפטר 2010)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1872 - סאמועל מארס, ערפינדער פון מארס קאד (געב' 1791)
- 1937 - נתן בירנבוים, יידישער עסטרייכער דענקער, און יידישיסט, שפעטער געווארן אגודיסט (געב' 1864)
- 1974 - זשארזש פאמפידו, פרעזידענט פון פראנקרייך (געב' 1911)


text:
דניעפער
דער דניעפער (רוסיש: ДHeпp ; בעלארוסיש: ДHяпpo ; אוקראיניש: ДHiпpo ;פויליש: Dniepr) איז א גרויסער טייך, לאנג 2,285 ק"מ, וואס פליסט פון רוסלאנד דורך בעלארוס און אוקראינע אינעם שווארצן ים. 485 ק"מ ליגן אין רוסלאנד, 595 ק"מ אין בעלארוס און 1,095 ק"מ אין אוקראינע. א טייל פונעם טייך איז דער נאטירלעכער גרענעץ צווישן בעלארוס און אוקראינע. דער דניעפער איז דער פערטער לענגסטער טייך אין אייראפע.
די פאלגנדע חשובע שטעט ליגן אויפן דניעפער: סמאלענסק (רוסלאנד), מאהליוו (בעלארוס), קיעוו (אוקראינע), ניקאפאל (אוקראינע) און כערסאן (אוקראינע).
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער טייך איז לאנג אינגאנצן 2,145 ק"מ, פון וואס געפינט 485 ק"מ אין רוסלאנד, 700 ק"מ אין בעלארוס און 1,095 ק"מ אין אוקראינע.
בייטייכן פונעם דניעפער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דניעפער האט א סך בייטייכן (ביז 32,000) פון וואס 89 זענען טייכן לענגער פון 100 ק"מ.[1] די הויפט פון זיי, גערעכנט פון קוואל אראפ, זענען
.
די וואסער רעסורסן פונעם דניעפער בעקן באשטייען בכרך 80% פון גאנץ אוקראינע.[1]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 Splendid Dnieper. There is no straighter river. Ukrinform. 4 July 2015


text:
אינפארמאציע טעכנאלאגיע
אינפארמאציע טעכנאלאגיע (ענגליש: Information Technology, ראשי תיבות: IT) באהאנדלט די טעכנאלאגיע וואס באגייט זיך מיט אינפארמאציע.
אינפארמאציע טעכנאלאגיע פארנעמט זיך מיט הארטווארג, קאמפיוטער ווייכווארג און קאָמפּיוטער-נעצװערק פאר אנפירן אינפארמאציע. דאס איז כולל איינשפייכלערונג, באארבעטונג, שיצונג און איבערפיר פון אינפארמאציע. קאמפיוטער פראפעסיאנאלן ווערן צוליב דעם אפט גערופן אינפארמאציע טעכנאלאגיע פאכמענטשן. פון די מאדערנע פעלדער פון אינפארמאציע טעכנאלאגיע זענען וועב טעכנאלאגיעס, ביאאינפארמאטיק, וואלקן קאמפיוטעריי און גלאבאלע אינפארמאציע סיסטעמען.


text:
שמואל קאמינעצקי
הרב שמואל קאַמינעצקי (געב' ה'תרפ"ה) איז ראש ישיבה פון דער פילאדעלפיער ישיבה, פון וואס ער איז איינער פון די גרינדער. ער איז איינער פון די מערסטע באוואוסטע ליטווישע גדולים אין חוץ לארץ, און איז א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אמעריקע. הרב שמואל איז א זון פון דעם אמעריקאנער גדול הרב יעקב קאמינעצקי (תרנ"א - תשמ"ו).
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הרב קאמינעצקי האט געלערנט אין דער נר ישראל ישיבה אין באלטימאר אונטער הרב יעקב יצחק רודערמאן, זיין פאטערס א קוזין. נאכהער איז ער געווארן א תלמיד מובהק פון רבי אהרן קאטלער אין לייקוואוד.


text:
נופת צופים האט געשריבן:מען דערגענצט( אויב ס'איז א ווארט) גארנישט. ער ווייזט דארט אז דער שטראם גייט פון זיך אליין, אמאל יא און אמאל נישט( ספק א') און דו נעמסט אוועק א בלאקעדש אז ס'זאל קענען ווייטער גיין און נתקבל ווערן אויף די צווייטע צד, וואס איז אויך א ספק אויב ס'וועט נתקבל ווערן( ספק ב')
כפתור האט געשריבן:כ'האב קיינמאל נישט פארשטאנען ווי קומט אריין בונה און א עלעקטריק סירקוט. ווען מ'צינדט און א לייט אדער מ'שטעקט אריין און א פלאג, די איינציגסטע זאך וואס מ'טוט איז אז מ'מאכט די עלעקראנס זאלן דורך פארן די לאמפ, אדער מאשין, און פון די כח פון אזויפיל עלעקראנס (אדער עלעקטריק פיעלד און א מאטאר) מאכט עס די ארבעט (פארשטייצעך דאס איז בקיצור). פארוואס ווען מ'מאכט אויף די קראן איז עס נישט בונה? אולי פארשטיי איך נישט וואס מיינט בונה
ביבער האט געשריבן:קיין גאנצע ישועה איז עס נאכנישט ווייל מדארף נאכאלס געדענקן אנצוצינדן דעם שבת מאוד פאר שבת.
כפתור האט געשריבן:כ'האב קיינמאל נישט פארשטאנען ווי קומט אריין בונה און א עלעקטריק סירקוט. ווען מ'צינדט און א לייט אדער מ'שטעקט אריין און א פלאג, די איינציגסטע זאך וואס מ'טוט איז אז מ'מאכט די עלעקראנס זאלן דורך פארן די לאמפ, אדער מאשין, און פון די כח פון אזויפיל עלעקראנס (אדער עלעקטריק פיעלד און א מאטאר) מאכט עס די ארבעט (פארשטייצעך דאס איז בקיצור). פארוואס ווען מ'מאכט אויף די קראן איז עס נישט בונה? אולי פארשטיי איך נישט וואס מיינט בונה
נופת צופים האט געשריבן:ווען מ'צונדט אן די לייט אדער מ'שטעקט אריין א פלאג, מאכסטו קאמפלעט (אדער ווי בערעלע זאגט "ערגענצט דו" ) א צערקוט. אין אנדערע ווערטער דו האסט "געבויט" א צערקוט.
שושן פורים האט געשריבן:כפתור האט געשריבן:כ'האב קיינמאל נישט פארשטאנען ווי קומט אריין בונה און א עלעקטריק סירקוט. ווען מ'צינדט און א לייט אדער מ'שטעקט אריין און א פלאג, די איינציגסטע זאך וואס מ'טוט איז אז מ'מאכט די עלעקראנס זאלן דורך פארן די לאמפ, אדער מאשין, און פון די כח פון אזויפיל עלעקראנס (אדער עלעקטריק פיעלד און א מאטאר) מאכט עס די ארבעט (פארשטייצעך דאס איז בקיצור). פארוואס ווען מ'מאכט אויף די קראן איז עס נישט בונה? אולי פארשטיי איך נישט וואס מיינט בונה
ווען פלארעסענט באלבס איז ארויסגעקומען איז בעצם נישט געוועהן קיין שום צד איסור, נאר די רבנימ'ס פילינגס האט עפעס נישט געוואלט מתיר זיין , ס'טייטשט אנצונדען א לייט שבת??!!, האבן זיי ערפינדן א פראבלעם פון בונה וואס בעצם לייגט זיך נישט אויפן שכל אבער דאך כדי נישט צו האבן גילטי קאנטשעס פארן אסרן אין די וועלט אריין האט מען זיך ארויפגעכאפט אויף בונה און יאללה! ! שישו מעי! !!
וויזויגייטעס?! אנצונדען א פלארעסענט לייט דארף מען זוכן אן איסור, גיין אין א הייסע מקווה בצפרא דשבתא דארף מען זוכן א היתר, וראו מי נדחה בפני מי.
עד כאן דברי התלמיד הפחות שבפחותים, והוא רחום יכפר עוון.
כפתור האט געשריבן:נופת צופים האט געשריבן:ווען מ'צונדט אן די לייט אדער מ'שטעקט אריין א פלאג, מאכסטו קאמפלעט (אדער ווי בערעלע זאגט "ערגענצט דו" ) א צערקוט. אין אנדערע ווערטער דו האסט "געבויט" א צערקוט.
איך מאך גארנישט. די עלקראנס קומען און גייען שוין פון און צו די עלעקטריק קאמפאני ( AC) די איינציגסטע זאך וואס איך טו ווען איך פלאג אריין, איז אז איך מאך די עלעקראנס זאלן מאכן א אומוועג און דורכגיין מיין מאשין "אויך". מיין שאלה איז פארוואס מ'רופט עס בונה. רוף עס עני אנדערע פון די ל"ט מלכות
כפתור האט געשריבן:כ'האב קיינמאל נישט פארשטאנען ווי קומט אריין בונה און א עלעקטריק סירקוט. ווען מ'צינדט און א לייט אדער מ'שטעקט אריין און א פלאג, די איינציגסטע זאך וואס מ'טוט איז אז מ'מאכט די עלעקראנס זאלן דורך פארן די לאמפ, אדער מאשין, און פון די כח פון אזויפיל עלעקראנס (אדער עלעקטריק פיעלד און א מאטאר) מאכט עס די ארבעט (פארשטייצעך דאס איז בקיצור). פארוואס ווען מ'מאכט אויף די קראן איז עס נישט בונה? אולי פארשטיי איך נישט וואס מיינט בונה
לעיקוואד האט געשריבן:איך פארשטיי אבער נישט פונקט די פסק אז חולה שאיב"ס איז עס מותר און נישט פאר יעדער. הייסט עס דאס איז אן איסור דרבנן בשינוי? און וואס פעלט אויס דער גרמא אויב אזוי? אויב לעקטער איז בכלל א דרבנן כהסכמת רוב הפוסקים דארף מען דאך נישט דער גאנצער פאטענט.
נופת צופים האט געשריבן:כפתור האט געשריבן:נופת צופים האט געשריבן:ווען מ'צונדט אן די לייט אדער מ'שטעקט אריין א פלאג, מאכסטו קאמפלעט (אדער ווי בערעלע זאגט "ערגענצט דו" ) א צערקוט. אין אנדערע ווערטער דו האסט "געבויט" א צערקוט.
איך מאך גארנישט. די עלקראנס קומען און גייען שוין פון און צו די עלעקטריק קאמפאני ( AC) די איינציגסטע זאך וואס איך טו ווען איך פלאג אריין, איז אז איך מאך די עלעקראנס זאלן מאכן א אומוועג און דורכגיין מיין מאשין "אויך". מיין שאלה איז פארוואס מ'רופט עס בונה. רוף עס עני אנדערע פון די ל"ט מלכות
@כפתור סלאו דאון א סעקונדע. איך רעד נישט קיין איין ווארט וועגן די עלעקטראנס וכו'. ווען דו שטעקסט אריין די פלאג "בויסטו" א פיזישע צערקוט פון אייזן, פון ווייערס, נישט עלעקטראנס.
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
ערשטע ווייסבוך
דאס ערשטע ווייסבוך אדער טשערטשילס ווייסבוך איז געווען א ווייסבוך וואס ווינסטאן טשערטשיל האט געשריבן נאך די תרפ"א ראיאטן. אין דעם בוך דערקלערן די בריטן נייע תקנות בנוגע צו ציונות.
- די רעכט פון די יידן צו אימיגרירן און זיין אין ארץ ישראל איז באגרעניצט נאר צו געוויסע טיילן אין לאנד, און נישט איבער דעם גאנצן לאנד (אזוי ווי עס שטייט אויך אין באלפור דעקלעראציע אז די יידן זאלן נישט טשעפן די אראבערס רעכט).
- נאר רייכע יידן מעגן אימיגרירן קיין ארץ ישראל ווייל די אראבער האבן גע'טענה'עט אז די אימיגראציע נעמט זיי צו ארבערטארעס און מאכט זיי שאדן אין פרנסה.
- באשטימט עבר הירדן צו א באזונדערע אראבישע רעגירונג (צו יארדן) און זאל דאס נישט זיין פאר די יידן ווי עס איז געשטאנען אין באלפורס דעקלאראציע.
דער נאמען ווייסבוך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען "ווייסבוך" שטאמט פון ענגליש "White Paper", וואס זאגט ארויס אז דאס בוך איז נישט געווען פארמאליש און האט נישט געהאט קיין שטארקע פעסטשטעלונג.


text:
טעאריע:סעפטעמבער 11
לויט א אנקעטע גענומען אינמיטן יאהר 2006 פונעם אוהייא אינסטיטוט, באשטעטיגט: האלטן א דריטל אמעריקאנער אז די רעגירונג האט געהאט א האנט אין די אטאקעס אינעם אומפארגעסליכען טאג 2001 911
. אין לויט די סי ען ען אנקעטע שטייט מען זייער שיין מיט א מערהייט פון 90 פראצענט וואס האלטן אז די רעגירונג האט געהאט אין דעם א האנט, 51 פראצענט ניו יארקער האלטן די זעלבע, 65 פראצענט קענעדישע אין אזוי ווייטער.
אינהאַלט
וואס איז די טעאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם אליינס איז דא חילוקי דעות, עס ווערט צוטיילט און עטליכע קאטעגאריעס יעדער לויט זיין נאכפארשונג. רוב פון די וואס ווערן דא אויסגערעכענט זענען אנגענומען ביי רוב טעאריע וועבער'ס.
- 1 ס'איז דא וואס האלטן אז מיליטערטשע פליגער'ס האבען אריינגעקראכט אין די געביידע און זיי שטיצען עס אונטער מיט די ווידיא'ס ווי מ'זעהט א לעכטיקייט בליץ ארויסקומען פון פארענט פון פליגער נאך פאר ס'רירט אהן די בילדינג, און אויך זעהט מען אויפן בויך פון פליגער א צוגעבויטער חלק וואס איז נאר דא ביי מיליטערישע פליגער'ס.
- 2 (סווה"א) די בילדינג איז צוזאמגעפאלן דורך איינגעפלאנצטע באמבעס (דעמאלישען סטייל) געבויט אויף: 1) א בילדינג פון אייזען איז נאך קיינמאל נישט איינגעפאלען פון א פייער אין וועלט'ס היסטאריע. אזוי שיין און שנעל - סיי ווי שנעל ס'האט גענומען ווילאנג ס'האט אנגעהויבן איינפאלן און סיי ווי שנעל די פלאך ווערן האט גענומען - איינגעפאלן אוממעגליך נאטורליך. אבער רוב אינזשענירן פון די געביידעס שטיצן ניט אונטער דער טעאריע פון די קאנטראלירטע באמבעס.
- 3 (סווה"א) די פענטאגאן איז נאך ביז היינט נישט געקומען אין בארירונג מיט א פליגער. וואס דען האט אריינגעקראכט? א מיסיל געבויט אויף: 1) ווי איז די שטיקלעך פינעם פליגער? אזא קליינע לאך פאר אזא סייז פליגער? ווי קען א פליגער אזוי נידעריג פארן? און וויסען פונקטליך ווי אריינצוקראכן? ס'איז כמעט די שווערסטע זאך וואס אפילו א מיליטערישע פילאט קען קוים טוהען
- 4 (סווה"א) פענסילוועניא: ווי איז עפעס סימנים פון א פליגער? נאר א לאך דאס איז וואס בלייבט איבער?
אלע שפעקולאציעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די זיכערהייט'ס קאמפאני אויפ'ן טווין טאיער'ס איז געווען בוש'ס ברודער
- ס'איז אויף רעקארד א טראנזאקציע פון 100 מיליון דולער פון סי איי עי צו מאכאמאד אטא
- רוב פון די 19 הייזזשעקער'ס האט מען אינדענטעפיצירט אין אנדערע לענדער אז זיי לעבן אין לאכן
- יענע טאג האט מען פארשיקט אלע עף 16 עראפלאנען פון צו פאטראלירן צו מאכן איבונגען
- מ'האט אוועקגענימען די שמעק הונט פון די טווין טאיערס דריי טאג פארדעם
- לערי סילווערסטין שרייבט אונטער א וואך פארדעם א אינשורענ'ס קאנטראקט און צייכענט ספעציעל אהן אז ס'זאל אויך זיין גילטיג קעגן טעראר אטאקעס
- אסאך פון די מענעדזשער'ס פינעם בילדינג האבען זיך אפגערעדט: אז ס'איז דא זייער אסאך פייער אלארמ'ס, און אז מ'ארבעט עפעס צו סאך אויפן 34'סטן שטאק אין די 94'סטן שטאק, און צוסאך אוהם אינדיפענצירטע מענטשען דרייען זיך ארוהם.
ווער נאך שטימט מיט מיט די טעאריע?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- פראפעסער: דר. דעוויד רעי גריווין
- רעדיו האסט: אלעקס דזשאינס
- סטראקטור אינזשעניר: ראמאן גילסאנדז
- פראפאסער: סטיוו א. דזשאינס
- געוועזענע פאליס LAPD און סי איי עי אפיסער: מייקל ראפערט
זעה אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גוגל ווידעאו איז פיל מיט די אלע ווידעאס, די ערשטע פאפולערע ווידעא "Loose Change" איז נאר דארט פובליצירט געווארן, [1]


text:
סאודי אראביע
סאודי אראביע אדער סאודיע (אפיציעל קעניגרייך פון סאודי אראביע) איז אן אזיאטיש לאנד און דאס גרעסטע לאנד אינעם מיטל מזרח. זי האט גרענעצן מיט יארדאניע און איראק צו צפון און צפון-מזרח, קוווייט, קאטאר, באכריין און די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן צו מזרח, אמאן צו דרום-מזרח, און תימן צו דרום. דער פערסישער איינגאס ליגט צפון-מזרח און דער ים סוף צו מערב. זי האט א באפעלקערונג געשאצט צו 28 מיליאן, און זי באדעקט א שטח פון 2,149,690 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז ריאד.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1995 האט דער מלך פאהד געליטן א בלוטשטורץ, און דער קרוין פרינץ, אבדאללא האט איבערגענומען פראקטיש ווי רעגענט.
אין 2005 האט מען געהאלטן צום ערשטן מאל מוניציפאלע וואלן איבערן גאנצן לאנד; פרויען האבן נישט געהאט קיין רעכט צו שטימען
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט ארבעט מיט וואס סאודי אראביע באשעפטיקט זיך איז נאפט, און איז איינע פון די רייכסטע לענדער אין מיטל מזרח, און איז פון די גרעסטע נאפט פראדוצירער איבער די וועלט, סאודי אראביע איז א מיטגליד אין אפעק.


text:
אנפאל
אַן אָנפֿאַל (אויף ענגליש: stroke, אויף העבערעיש: שבץ מוחי) איז ווען דאס בלוט קומט נישט צו געהעריג צום מוח, און דערפֿאר ארבעט נישט דער מוח געהעריג. אן אנפֿאל איז א מעדיצינישער עמערגענץ, דערפֿאר מוז א דאקטער מברר זיין אינגיכן.
דאס פאסירט ווען די ארטעריע וואס פירט בלוט צום מוח ווערט צו ענק אדער פארשטאפט, אדער ווען זי ווערט צעריסן און בלוט גיסו ארויס פון איר.
סימפטאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קלינישע צייכענען פון אן אנפאל הייבן אן פלוצלונג, בדרך כלל אין סעקונדעס אדער מינוטן און אין מערסטע פעלער אנטוויקלונג זיך נישט. די סימפטאמען זענען אנהענגער אין וועלכן טייל פונעם מוח האט געכאפט דעם אנפאל. וואס גרעסער איז דער טייל פונעם מוח וואס מערע פונקציעס פונעם מענטש ווערן מעגלעך געשעדיגט. אין אלגעמיין ביי אן אנפאל שפירט מען ניש קיין קאפוויי.


text:
נאציאנאליזם
נאציאנאליזם מיינט א גרופע מענטשן וואס האבן צווישן זיך אן אייגענעם שניט ווילנדיגערהייט אידיאלאגיש אדער פאליטיש און זייער ציל איז צו האבן א אויבערשאפטע מדינה.
אנדערש איז א פאלק (אדער עדה) וואס האבן אויך ענדלעכע כאראקטעריסטיקייטן אבער זייער ענדליכקייט אין נישט ווילנדיק נאר מען ווערט מיט זיי געבוירן (צ.ב.ש זיי האבן אן אייגענעם שפראך, קולטור, שטאם, רעליגיע, היסטאריע אדג"ל) אבער זיי שטרעבן נישט צו האבן אן אייגענע מדינה. (ווי צ.ב.ש. די דרוזן זיינען א קראנגעגאציע אבער נישט קיין נאציע).
עס זיינען דא מדינות וואס זיינען געשטעלט מער קאנגרעגאציש (צ.ב.ש. מדינת ישראל וואס זייער אידיאלאגיע שטאמט פון קאנגרעגאצישע סיבות און דערפאר פירט זי זיך אפטמאל לויט די קאנגרעגאציע (זעט מער אין "יידישע מדינה") און עס זיינען דא מדינות וואס זיינען געשטעלט מער פאליטיש (צ.ב.ש. אמעריקע וואס איז געגרינדעט געוורן בלויז פון א פאליטישע אידיאלאגיע. און דערפאר פירט זי זיך גלייכרעכטיק מיט אלע בירגער און פארמאגט נישט קאנגרעגאצישע געזעצן).
סארטן מדינות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
1. א מדינה מיט נאר איין פאלק. (צ.ב.ש. יאפאן, פּאָרטוגאַל)
2. א מדינה מיט איין גרויסע פאלק און מיט איינע אדער עטליכע קליינע פעלקער. (צ.ב.ש. מדינת ישראל וואס דער עיקר זיינען די יידן אבער ס'איז דא דארט אויך אנדערע פעלקער אראבער, און דרוזן.)
3. א מדינה מיט צוויי פעלקער. (צ.ב.ש. בעלגיען.)
4. א מדינה וואס געהערט צו אפּאָר פעלקער (צ.ב.ש. שווייץ.)
דער אונטערשייד צווישן א קאנגרעגאצישע מדינה צו א פאליטישע מדינה איז, אין א קאנגרעגאצישע מדינה געהערט נישט יעדער בירגער צום נאציאנאל (צ.ב.ש. אן אראבער אין מדינת ישראל ווערט נישט אויטאמאטיש א ייד) אבער אין א פאליטישע מדינה, געהערט יעדער בירגער אויך צום נאציאנאל פון די מדינה.


text:
מיט שמאָל גאסן צו ויספאָרשן, אָנגענעם שאָטנדיק סקווערז מיט וועלקאַמינג פאַרוועג קאַפעס און שאַפּינג אַז ריינדזשאַז פון די צוויי מאָל וויקלי מאַרק צו די טייַער דיזיינער בוטיקס. מאַו איז אַ מוזן אויף יעדער באַזוכן צו מענאָרקאַ.
עס זענען פילע היסטארישע בנינים, די אָולדאַסט ווייל די אַרטש דע סאַן Roque די נאָר בלייבט פון וואָס איז געווען אַמאָל די וואַנט אַז ינסערקאַלד די שטאָט, די אַלט וועג צו אַלאַיאָר דורכגעגאנגען דורך דעם גייטוויי. סיטשוייטיד אַ ביסל וועג אַראָפּ דעם וועג איז די טאַון האַלל, אַ טיפּיקלי מענאָרקאַן בנין. געבויט אין קסנומקס און געזונט אַרום די קסנומקס ס, עס נאָך האט דער זייגער געגעבן צו די מענאָרקאַן ס דורך די ענגליש גובערנאטאר, ריטשארד קיין. ין עס איז אַ גאַלעריע featuring פּיינינגז פון באַרימט מענאָרקאַן ס.
אויך אין דעם קוואַדראַט איז די קהילה פון סאַנטאַ מאַריאַ וואָס איז געווען ריבילט צווישן קסנומקס און קסנומקס און איז שטוב צו אַ גרויס אָרגאַן מיט איבער קסנומקס פּייפּס. הינטער דעם איז די פּלאַזאַ דע לאַ קאָנקוועסטאַ, אין דעם צענטער אַ דענקמאָל האט שוין ערעקטעד צו די זיקאָרן פון מלך אַלפאָנסאָ ווו ווער קאַנגקערד מענאָרקאַ פון די מאָסלעמס אין קסנומקס. אויך פון טאָן אין דעם קוואַדראַט איז די פֿאָלקס-ביבליאָטעק כאַוזד אין אַ קסנומקסטה יאָרהונדערט מאַנשאַן באקאנט ווי די קאַסאַ דע קולטור.
Mahon האט דרייַ יערלעך פיעסטאַס. עס איז געזונט ווערט געגאנגען צו איינער ווי די שפּאַניש טאַקע ווי צו פּאַרטיי און זענען זייער וועלקאַמינג צו טוריס וואס ווילן צו פאַרבינדן אין. דער ערשטער איז אין מאַרץ און אפריל בעשאַס הייליק וואָך עס זענען פייַערלעך פּראָוסעשאַנז אין דער שטאָט און אנדערע וויללאַגעס. די רגע איז אין פעברואר ווו עס זענען אַ שטריקל פון קאַרניוואַלס אין עטלעכע שטעטלעך איבער מענאָרקאַ בעשאַס די וואָך פריערדיק צו לענט. די דריט איז פֿון קסנומקסטה צו קסנומקסטה סעפטעמבער דעם איז דער Fiesta דע לאַ גרויס גאָט דע גראַסיאַ.
די פּונטאַ פּרימאַ ברעג איז זייער נאָענט צו Mahon און האט פייַן ווייַס זאַמד צו איין זייַט און ראַקס צו די אנדערע. פאַסיליטיעס אַרייַננעמען פּעדאַלאָעס, ווינדסורפינג, און סיילינג ויסריכט בנימצא צו דינגען, און פּאַרקינג. די קונסט Grau ברעג איז אויך נאָענט צו Mahon. איך Grau איז אַ זאַמדיק ברעג סעראַונדאַד דורך זאַמד דונעס און סאָסנע ביימער מיט אַ פריש וואַסער אָזערע. סיטואַטעד אויף די נאציאנאלע פּאַרק נעבן אַ אַלטפרענקיש שפּאַניש פישערייַ דאָרף. היגע פאַסיליטיעס אַרייַננעמען רעסטראַנץ, באַרס, און שאַפּס.
דער מאַרינאַ אין Mahon איז דער גרעסטער אויף די אינזל עס איז גערופֿן דעם Ribera del פּאָרטאַ. עס האט קסנומקס בערדז און פאַסיליטיעס אַזאַ ווי טרינקט וואַסער, עלעקטרע, קסנומקסטם אַרומפאָרן הייבן, קסנומקסטם קראַנע, וישאַלט און ריפּערז, קסנומקסהר זיכערהייַט, וועטער דינסט, שיפּינג קאַנאַל, טשאַנגינג רומז, באַר, רעסטאָראַן, סופּערמאַרק, וועש דינסט, און אַ באַנק נירביי.
די קלוב דע גאָלף זון פּאַרק גאָלף קורס איז סיטשוייטיד אין Mahon. עס איז דיזיינד דורך דייוו טאמעס, און איז סיטשוייטיד נאָענט צו די ים, סעראַונדאַד דורך שמאַכטן ביימער, און שטוב צו פילע פּיקאַקס. עס איז אַ מאַדעראַטלי קורץ און אַפֿילו קורס, טריקיער אויף די גרינז, אָבער די ווינט קענען לייגן טשאַלאַנדזשיז אויף יעדער לאָך.


text:
מענטשלעכע אנאטאמיע
מענטשלעכע אנאטאמיע איז דער אנאטאמיע פון מענטשן וואס שטודירט די סטרוקטור און סיסטעם פון אונזער קערפער. איבערלאזענדיג די שטודיע פון טישו צו היסאלאגיע, און די שטודיע פון צעלן פאר סיטאלאגיע.
דאס מענטשלעכע קערפער ווי די קערפער פון אלע חיות איז צוזאמגעשטעלט פון סיסטעמען וואס איז צאמגעשטעלט פון גלידער וואס איז צאמגעשטעלט פון טישו וואס איז צאמגעשטעלט פון צעלן.
סיסטעמען פון די מענטשליכע קערפער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- בלוט צירקולאציע סיסטעם - וואס פאפמפט בלוט ארום דעם גאנצען סיסטעם, אריינגערעכטן לימפאטיק סיסטעם וואס פירט לימפ צווישן טישוס און די בלוט.
- פארדייאונג סיסטעם - וואס פראצעסירט די עסענווארג מיט די מויל, קישקע און מאגן. אריינגערעכנט דאס ארויסגיין.
- ארויסגיין סיסטעם - אריינגערעכנט די נירן און אלע ארומיגע גלידער וואס זענען פארטאן אין די צואה מיט יורין פראדוקציע.
- ענדאקרין סיסטעם - קאמוניקאציע אין די קערפער דורך הארמאנען.
- אימיון סיסטעם - באקעמפענדיג קרענק אגענטען.
- צודעק סיסטעם - אלע זאכן וואס באדעקט דעם מענטש, הויט, האר און נעגל, און דריזן וואס פראדוצירן געראך שוויצן א.א.וו.
- מוסקלען סיסטעם - באוועגן דעם קערפער.
- נערוון סיסטעם - זאמלען, אריבערפירן און פראצעסירן אינפארמאציע מיט די מוח און נערווען.
- רעפראדוקציע סיסטעם - די געשלעכט גלידער
- אטעם-סיסטעם - די גלידער צו אטעמען דורך די לונגען.
- סקעלעט-סיסטעם - אברים ווי ביינער באנוצט צו מאכן דעם געבוי פון סקעלעט.


text:
1942
1942 איז דאס 42סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1942 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן יאנואר - צווייטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע נעמט איין מאנילא.
- 14טן יאנואר - די נאציס הייבן אן קאנצענטרירן די האלענדישע יידן אין אמסטערדאם
- 8טן פעברואר - דער ערשטער אפשיק פון יידן פון סאלאניקי קיין אוישוויץ
- 15טן פעברואר - צווייטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע נעמט איין סינגאפור פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 19טן פעברואר - צווייטע וועלט מלחמה: דער יאפאנישער מיליטער אטאקירט דארווין אין אויסטראליע
- 1טן מערץ - אנהייב פון אויפשטעלן דעם סאביבאר טויטלאגער
- 10טן מיי - חורבן אייראפע: רוב יידן פון וואלאזשין דערמארדעט דורך די נאציס.
- 4טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: אנגעהויבן דער קאמף פון מידוויי.
- 9טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: די אמעריקאנער ארמיי אין די פיליפינען קאפיטולירט צו יאפאן
- 10טן יוני - די נאציס מערדן אויס די איינוואוינער פונעם טשעכישן דארף לידיצע און פארניכטן עס, אלס נקמה פארן אטענטאט פון ריינהארד היידריך
- 14טן יוני - אנא פראנק הייבט אן שרייבן איר טאגבוך
- 21סטן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: טאברוק פאלט אריין אין די הענט פון דייטשלאנד
- 22סטן יוני - אין טירת צבי, ישראל, ווערט פארשריבן די העכסטע טעמפעראטור געמאסטן נאר ווען אין דער יבשה פון אזיע (53.9 גראד צעלזיוס)
- 22סטן יולי - אנהייב פון דעפארטאציע פון די יידן אין דער ווארשעווער געטא צו טרעבלינקע פארניכטונגס לאגער
- 23סטן יולי - צווייטע וועלט מלחמה: די דייטשן נעמען איין די שטאט ראסטאוו אין דרום סאוועטן פארבאנד
- 28סטן יולי - באשלאסן אין דער ווארשעווער געטא אויפצושטעלן די יידישע קאמף ארגאניזאציע אונטער מרדכי אניעלעוויטש
- 23סטן אויגוסט - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון סטאלינגראד קאמף
- 21סטן סעפטעמבער - יום כיפור: די נאציס שיקן מער ווי 1000 יידן אין פאדהייץ צו בעלזיץ פארניכטונגס לאגער.
- 23סטן אקטאבער - אויסגעבראכן דער על-אלאמיין קאמף אין עגיפטן
- 8טן נאוועמבער - חורבן אייראפע: טביחה פון די יידן אין סטאשאוו
- 11טן נאוועמבער - נאצי דייטשלאנד ענדיגט אייננעמען פראנקרייך.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן פעברואר - אהוד ברק, שעף פון גענעראל שטאב, פארטיידיקונגס מיניסטער און פרעמיער מיניסטער פון ישראל
- 5טן מערץ - פעליפע גאנזאלעס, פרעמיער מיניסטער פון שפאניע
- 18טן יוני - טהאבא מבעקי, 11טער פרעזידענט פון דרום אפריקע
- 15טן נאוועמבער - דניאל בארנבוים, פיאניסט און דיריגענט
- 20סטן נאוועמבער - דזשאו ביידען, אמעריקאנער סענאטאר און וויצע-פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 26סטן יאנואר - פעליקס הויסדארף, יידישער-דייטשער מאטעמאטיקער, א גרינדער פון טאפאלאגיע (געב' 1868)
- 8טן מערץ - האסע ראול קאפאבלאנקא, וועלט שאכשפיל גרויסמייסטער (געב' 1888)
- 10טן מערץ - וויליאם הענרי ברעג, ענגלישער פיזיקער (געב' 1862)
- 5טן אויגוסט - יאנוש קורטשאק, פירער פון דעם יתומים אנשטאלט אין ווארשע, דערמארדעט אין טרעבלינקע מיט זיינע שילערן (געב' 1878)
- 11טן סעפטעמבער - הלל צייטלין, יידישער שרייבער, דיכטער און זשורנאליסט אין ווארשע (געב' 1871)


text:
וואלווערהאמפטאן
וואלווערהאמפטאן (ענגליש: Wolverhampton) איז א שטאט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן, ענגלאנד. זי ליגט אויף דעם מזרח-מערב וואסערשייד פון ענגלאנד. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז בערך 239,100 (געשאצט 2004).
די שטאט איז געגרינדעט אין 985. זי איז לאנג געווען א מארק שטאט וואו מ'האט געהאנדלט וואל. ביי דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז די שטאט געווארן א צענטער פון מינירן (קוילן, קאלכשטיין און אייזן ארץ) און אויטא פראדוקציע. היינט איז אינזשעניריע א חשובע אינדוסטריע אין דער שטאט.
קאארדינאטן: 52°35′N 2°08′W / 52.583, -2.133
[[קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד]


text:
שריפט
א שריפֿט איז א סיסטעם פון סימבאלן וואס מען שרייבט צו רעפרעזענטירן א שפראך. די סימבאלן קענען זיין בילדער אדער אותיות. עס זענען פאראן פארשידענע שריפט סיסטעמען. אויך זענען פאראן שריפטן פאר געוויסע צוועקן, ווי למשל ברייל פאר בלינדע מענטשן.
נישט יעדע שפראך האט א באזונדערן שריפט. למשל, העברעיש און יידיש ביידע ווערן געשריבן מיט אלף בית. ענגליש, דייטש, שפאניש און נאך א סך שפראכן שרייבט מען מיטן לאטיינישן אלפאבעט.
אוראלט עגיפטיש פלעג מען שרייבן מיט היעראגליפן, וואס זענען בילדער. היינט ניצט מען דאס מער נישט.
אין אן אלפאבעטישער שריפט באדײַט יעדער אות א פאנעם, אדער א קאנסאנאנט אדער א וואקאל. טייל שריפטן, ווי העברעיש און אראביש, האבן נישט קיין אותיות פאר וואקאלן.
די מעטאד און סינטאקס פון צאמשטעלן די סימבאלן צו שאפן ווערטער רופט מען ארטאגראפיע.
דער ערשטער אלפאבעט פון קאנסאנאנטן איז דער אלף בית פון כתב עברי צו שרייבן לשון קודש.


text:
קאסמאס
דער קאסמאס איז דער ראיאן פון דעם אוניווערס אינדרויסען פון דער אטמאספערע.
דאס ווארט קומט ארגינעל פון א גריכישן טערמין וואס מיינט פשוט סדר, אז עפעס איז אויסגעשטעלט אין א סיסטעמאטישער אראנזשירונג. עס איז פשוט דער פארקערטער קעגנארטיקער טערמין פון כאאס. דאס ווארט קאסמעטיק וואס מען נוצט צו מאכן שיין דאס געזיכט קומט אויך פון דעם שורש ווארט.
פיטאגאראס איז מקובל צו האבן געווען דער ערשטער פילאסאף צו נוצן דעם טערמין פארן אוניווערס, ווארשיינליך צוליב זיין סדר וואס דאס איז געווען אין זיינע אויגן עפעס געטליך און העכער מסודר אלץ לויט עפעס א סודותדיגן פלאן פון גאט.
קאסמאלאגיע איז די שטודיע און חכמה פון דעם קאסמאס אין פארשידענע פון די אויבענדערמאנטע מיינונגען, ווענדענדיג זיך אויף דעם קאנטעקסט.
טייל פילאסאפן ניצן אבער דעם טערמין צו רעדן פון אלע מאניפעסטאציעס פון עקזיסטענץ, אריינגערעכענט פארשידענע שיכטן פון באוויסטזיין.


text:
פייער לעשער
א פייערלעשער איז א סערוויס מאן וועלכער ארבעט פאר די פייער דעפארטמענט.
פייערלעשער זענען טרענירט וויאזוי צו באקעמפן פייער און וויאזוי צו ראטעוון מענטשן וועלכע זענען געשטראנדעט אין א פייער. דאס פארלאנג דעם סערוויס מאן צו קענען ערשטע הילף (פוירסט עיד) און אויך די ארבעט פון אויפשניידן אויטאס אין פאל פון א שווערע עקסידענט.
רוב פייערלעשער זענען אויך טרענירט צו העלפן אין פאל פון א נאטורליכע קאטאסטראפע אינאיינעם מיט די פאליציי און אמאל אויך די נעשאנעל גארד.
פייערלעשער זענען געווענליך איינגעשטעלטע דורך די לאקאלע רעגירונגן אלס א טייל פון די עמוירדזשענסי רעספאנד סיסטעם וואס יעדע שטאט ברויך האבן. אין קלענערע שטעטלעך זענען רוב פייערלעשער וואלונטירן און קומען צו דער פייער סטאנציע ווען מען רופט זיי.


text:
אליעזר יהודה וואלדנבערג
הרב אליעזר יהודה וואלדנבערג (ג' טבת ה'תרע"ו, 10טן דעצעמבער 1915 - ל' חשוון ה'תשס"ז, 21סטן נאוועמבער 2006) איז געווען פון די חשובע פוסקים אין די ת"ש יארן,
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רב וואלדנבערג איז געבוירן אין ירושלים אין תרע"ו (1915) צו זיין פאטער רבי יעקב גדליה און זיין מוטער רחל. קורץ נאך זיין געבורט, אין דער ערשטער וועלט מלחמה האבן זיי געדארפט איבערלאזן ארץ ישראל, און זיי האבן זיך באזעצט אין חאלאב, סיריע. ווען זיי זענען צוריקגעקומען אין ירושלים, האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער עץ חיים ישיבה.
ער האט ארויסגעגבן 22 בענדער שאלות ותשבות אונטערן נאמען ציץ אליעזר.
ער איז געווען א דיין אין דעם בית דין הגדול אין ירושלים און רב פון דעם שערי צדק שפיטאל. די ירושלימער קנאים האבן אים געהאסט ווייל ער האט זיך צוגעשטעלט צו הרב צבי פסח פראנק און אנגענומען אן אפיציעלע רבנות שטעלע.
זיין זון ר' שמחה בונם וואלדנבערג איז אויך געווען א גרויסער פוסק וואס האט זיך אויפגעפירט ווי א ירושלים קנאי און האט לוחם געווען קעגן קרית יואל סקול דיסטריקט ביז ער האט ל"ע געכאפט א פאטאלן אנפאל; זינט דעמאלטס הערט מען נישט פון אים.
פון זיינע פסקים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ער האט מתיר געווען געוויסע פארעמען פון אבארטאציע וואס ר' משה פיינשטיין האט קלאר געאסערט.
- ער האט מתיר געווען השתלת אברים אויף כמעט אלע אופנים.
- ער האט געאסערט אינוויטרא פערטיליזאציע.


text:
רעפובליקאנער פארטיי
צו מיינט איר רעפובליק?
רעפובליקאנער פארטיי איז א פאליטישער פארטיי וואס אין אמעריקע איז זי מער לטובת די רעכטע. זיי זענען אין אלגעמיין די קאנקורענט פון די דעמאקראטן דאס זענען די 2 גרויסע פארטייען אין אמעריקע.
- רעליגיע איבערהויפט די קריסטליכער רעליגיע.
- זיי זענען אלגעמיין קעגן אבורטאציע און קעגן עוועלאציע לימודים.
- אויך האט זיך אויסגעשטלט אז זיי זענען מער פרא מדינת ישראל צוליב דעם וואס די קריסטליכער טעזע לויטעט אז ארץ ישראל באלאנגט פאר אידן. דעריבער זענען אסאך פרומע אידן לטובת זיי אחוץ אין די לאקאלע פאליטיק וואס דארטן זענען די פרומע מער אנגעוויזן אויף די פארשידענע געלט שטיצע וואס די דעמאקראטן געבן מער פאר ארימע.
- זיי זענען מער פאר ביזנעס און נישט פאר די ארבייטער יוניען'ס און ארימע באפעלקערונג.
- זיי זענען בכלל קעגן שטייער. און טוען דאס יעדע שטיק צייט שניידן און מינימיזירן.
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רוב אידן זענען קעגן רעפובליקאנער צוליב דעם וואס זיי זענען זייער אפאוזד צו צדקה פאנדס פון רעגירונגס קאסע. און נעמען זיך נישט אן פאר די באקריוועדעטע מיניראטעטן אזוי שטארק ווי די ליבעראלן.
אבער וויבאלד זיי זענען מער קאנסערוועטיוו און טראדיציאנאל געשטימט איז דא צווישן די פרומע אידן וואס שפירן זיך מער באקוועם אין דער רעפובליקאנער פארטיי, צוליב דעם וואס זייער פלאטפארמע פארלאנגט קעגן אבורטאציע, די פארטיי איז פאר שטרענגערע געזעצען קעגן מערדער, זיי זענען קעגן אומאראלישע געזעצען און קעגן חוקי תועבה פון משכב זכר און ציווילע אנגעהערשאפטאן. פרומע אידן זענען בדרך כלל מער פאר אנגעהערקייט פאר די פאמיליע לעבן ווי איידער לעבען א פריי לעבן אהן קיין פאמיליע.
אזעלכע רבנים ווי למשל ר' אביגדור מילער איז געווען זייער שארף פאר די וויזיע פון פרעזידענט רעיגן, ביי זיינע דרשות האט אסאך פארלאנגט אז אלע רעליגיעזע אידן זאלן שטימן בלויז פאר די רעפובליקאנער פארטיי, ער פלעגט זאגן אז לויט די געזעצען פון די תורה איז אסור צו זיין א דעמאקראט אדער א ליבעראלער.
אויך זענען דא צווישן פרומע אידן וואס זענען מער באקוועם מיט דער רעפובליקאנער פארטיי וויבאלד די דעמאקראטן און ליבעראלע זענען קעגן אלע סארט רעליגיעס, און זענען מער אפֿן צו געדאנקען פון אפיקורסות.
בארימטע רעפובליקאנער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אלע פאליטישע פארטייען וואס עקזיסטירן אין די פאראייניגטע שטאטן
דעמאקראט • רעפובליקאנער • ליבעראן • קאנסערוואטיוו


text:
תולדות און ביאגראפיע, פראפילן און אנאליזן פון אידישע און אלגעמיינע פערזענליכקייטן, אמאל און היינט
דורך אוסטרופולר » דינסטאג נאוועמבער 29, 2016 9:46 pm
די יאהרצייט זיינע קומט יעצט ג' כסלו
ווער קען עפעס בייטראגן איבער איהם?
ער איז באגראבן ווארן אין מעראן אין די היינטיגע איטליה.
קיין קינדער פין איהם זענען ליידער נישט דא
א דאנק פאר יעדע אינפומציה
-
אוסטרופולר
- א גאסט אין שטיבל
-
- הודעות: 3
- זיך רעגיסטרירט: דינסטאג נאוועמבער 22, 2016 3:28 pm
- האט שוין געלייקט: 0 מאל
- האט שוין באקומען לייקס: 1 מאל
גיי צוריק אנשי שם
ווער איז יעצט דא?
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און 2 געסט


text:
שמעקעדיג האט געשריבן:זעהסטו חזקיהו, איך האלט נישט אזוי. איך וועל איבערשרייבן וואס כ'האב געשריבן - קרוב צו אנדערטהאלבן יאר צוריק - אינעם ערשטן בלאט פון דעם אשכול:שמעקעדיג האט געשריבן:מיין שיטה איז פונקט פארקערט - ענדערש זאלן די שולדיגע אפקומען מיט גארנישט (און לאזן דעם בעל הכרם טון דאס זייניגע ויכלה את קוציו) ווי איידער איין אומשולדיגער זאל ליידן פאר גארנישט!!!
אונז קענען נישט מתקן זיין די וועלט. אויב קען מען נישט טון די ארבעט אן סייד עפעקטס, זאל מען ליבערשט נישט טון. גענוי ווי דער איד וואס איז געלאפן פארטאגס צו סליחות און לויפענדיג האט ער אומגעווארפן עטליכע אלטע אידן אויפן וועג... און הרה"צ ר' ישראל סאלאנטער האט געזאגט אז זיין סליחות איז גארנישט ווערד.
איחוד פעלד האט געשריבן:שוין אמאהל געוועהן דא א שמועס ווי איך האב געטענה'ט אז נחום האט נאך קיין איין אומשולדיגער נישט בארעדט. קיין איינס!!!!!
און די געוועהנליכע אהננעמערס האבען געקריצט מיט די ציין, וואס הייסט!! מען קען דיר ברענגען גאנצער ליסטעס םין "אומשולדיגע" וואס ער בארעדט אויף זיין האטליין.
די נקודה איז, די אלע וואס ער רופט מאלעסטערערס און שקצים, אויב זענען זיי נישט אליין, פארטיידיקען זיי אנדערע, און עס איז לא עלינו די זעלבע זאך, מעלה עליו הכתוב כאילו עשאו.
איין נאמען האט מען יא געטראפען דארט וואס מען קען זאגען אז ער האט נישט קייו שום שייכות, ר' יונה פיליפ. און פאר איין נאמען ווערט נאך נחום נישט קיין רשע מרושע צודרייטע גיהנם גייער.
שליח האט געשריבן:ולזכות אלף חוטאים יותר טוב ונכסף מהרוג זכאי אחד יום אחד (ספר המצוות להרמב"ם, ל"ת רצ).
רויטע וואנצעס האט געשריבן:זעליג האט מורא צו פארמאכן נחום'ס דריטע קנעפל, ער האט מורא נחום וועט זאגן אויפן האטליין ער איז א חזיר.
איש צדיק תמים האט געשריבן:איחוד נחום נוצט זיין האטליין אלס א פריוואטע עקסטארשען טאלל צו ערייכן סיי וואס ער וויל (נישט דווקא עפעס וואס האט צו טאן מיטן אונטער הויזן) סיי ווער עס נוצט אים נישט פאר א מקווה ווערט א חזר סיי ווער עס האט אים אמאל נישט גענוג מקרב געווען ווערט א חזר, דער בהמה כאפט נישט אז נישט יעדער וואס קערט זיך אוועק פון אים איז עס וועגן די חרם פון די רבנים, רוב עולם טוט דאס פשוט ווייל ער זעהט אויס ווי א חזר וואס טובל'ט זיך און אשפה אנגעטאהן מיט זיין ראציגע חאלאטל און מיט זיין זושקא אויפן קאפ, לויט זיין קליידונג גייט ער לכאורה נישט און שויער מיובל ליובל און ער שטיננננקקקטכט עס האט מיט קיין חרם גארנישט.
און ביי דעי וועי ער האט געטשעפעט מיידעלעך און א מוסד און אוקריינא ווי ער האט געבויעט א מקווה נישט אומזיסט פארט ער שוין נישט אויף אוקריינא קיינמאל.
עס איז דא א מעסיוו פראבלעם מיט אביוז און אונזער קאמיונעטי ליידער אבער דער חזר איז נישט די מענטש דאס צו פארעכטן.
שמעקעדיג האט געשריבן:יעצט דארף מען נאר ה.הכטקופף זאל אים אפמאלן מיט די שווארצ'טע פארבן כראוי און מחניים איז גרייט עס ארויסצוגעבן..
באניצער וואס לייענען דעם פארום: Yahoo [Bot] און 0 געסט


text:
8/15/2012
And Still More Lies
איינער האט מיר דאס געשיקט אין אימעיל
איך האב מברר געווען אז כל דבריו שקר וכזב
בפרט אז מיטוואך האט גאר ח.ד.ב.'ס זוהן
געלייגט תפילין ביים באבעווער רב
From: nechemia Braunstein
Sent: 08/14/12 06:48 PM
To: nuchem@activist.com
Subject: comment for you website article
מיין זוהן איז אין יענע כתה אין ער האט מיר גערופען בערך אכט אזייגער צופרי סיטי טיים פארציילן אז עמיצער האט געקיצלט בחורים אינמיטן די נאכט אין אז ר' ח.ד.ב. האט געזאגט אז אויב פארציילט מען די מעשה פאר די עלטערן זאל מען זיי זאגען אז די קעמפ האט א ווידיא אין אז אויב וועט מען זעהן אויף די ווידיא קלאר אז יענער מענטש האט טאקע געקיצלט בחורים דעמאלטס וועט מען איבערגעבן די ווידיא פאר די פאליציי.
די נעקסטע אינדערפרי האט עפעס א אינגל פין אויסלאנד וואס איז געקומען צו קעמפ שלוה פאר די זומער געדארפט אויף שטיין פרי תפילין צו לייגן ביי די רב שליט"א אין זיין טאטע האט נישט געקענט אריין אין די בילדינג עם אויף צו וועקן וויל עס איז געווען פארשפארט אלע טירן. זיי זענען טאקע אנגעקומען שפעט צום דאווענען.
איך, אלס א טאטע פין א קינד אין דעם בילדינג האב איך גערופען מיין זוהן'ס רבי ר' ג. אין עם געפרעגט וואס די מעשה איז, האט ער מיר געזאגט אז פין די ווידיא זעהט מען קלאר אז יענע מענטש האט נישט צוגערירט צו קיין פריוואטע פלעצער אויף קיין שום בחור, אבער פין דעסטוועגן האט די הנהלה באשלאסן נאכן זיך דורך שמועסן מיט יענעם'ס ברידער אז די בעסטע וועג צו צווינגען יענער דרייווער צו גיין אויף טערעפי איז אויב מ'מישט אריין די פאליציי. נאכ'ן איבערקוקן די ווידיא האט די פאליציי איינגעזעהן אז קרימינאל קענען זיי עם נישט אנקלאגן ווייל ער האט טאקע נישט צוגערירט צו די פריוואטע חלקים אבער זיי האבן באשלאסן מיט צו ארבייטן מיט די הנהלה אין מיט די משפחה פין יענער דרייווער עם צו צווינגען צו גיין נעמען טעראפי.
די קעמפ האט לדעתי געהאנדעלט זייער אחריות'דיג מיטן אנזאגן די קינדער נישט צו מאכן א פאניק ביי די עלטערן אבער אויך נישט צו פארהוילן די מעשה פין זיי. אויך האבן זיי קלוג געהאנדעלט מיטן אפירקראצן די ברידער פין די דרייווער אין אזוי זיך צו באקענען מיט די מעדיקל אין קרימינאל פייל צו וויסן וואס וועט זיין די בעסטע וועג עם אראפ צו נעמען פםין די שטאטישע גאסן. אויך האבן זיי זיכער געמאכט אז די בעה"ב פין די קאמפאני זאל וויסן וואס איז פארגעגאנגען.
דער אינגעל וואס האט זיך געהאט אויף געוועקט פילנדיג וויא ער ווערט געקצלט אונטער די פיס איז געווארן גוט טויסגעפרעגט דורך א היימישן פראפעסיאנעלן דאקטער איו זיין מעשה האט זיך ארויסגעשטעלט צו שטימען מיט די ווידיא.
יענע גאנצע פארמיטאג אין נאכמיטאג איז די מנהל געזעצן אויף מיטינגס מיט לויערס אין פסייקייעטריסט צו זעהן וואס די מערסטע פארזיכערסטע אין פראפעסיאנעלן וועג צו האנדלען מיט די פרשה.
ביטע נישט מפרסם זיין מיין נאמען אלס מקור צו די אלע פרטים.
נחמיה
Posted by Rabbi Nuchem Rosenberg at 8/15/2012
And Still More Lies
2012-08-15T06:26:00-04:00
Rabbi Nuchem Rosenberg
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text:
ברעזנא
קאארדינאטן: 48°49′N 19°39′E / 48.817, 19.65
ברעזנא אדער ברעזנע (סלאוואקיש: Brezno; אונגאריש: Breznóbánya; דייטשיש: Bries) איז א שטאט אין צענטראלער סלאוואקיי מיט א באפעלקערונג פון 22,279 (2005). פאר דער ערשטער וועלט מלחמה איז דאס געווען אין אונגארן און נאכדעם ביז צווישן די צוויי וועלט מלחמות איז דאס געוועזן אין טשעכאסלאוואקיי, און זייט 1993 איז דאס אין סלאוואקיי.
עס איז שוין פאר יארן באקאנט אלס אן אידישע ארט וואס ווערט שוין געברענגט אין עלטערע ספרים, ווי אויך איז דארטן געוועזן א דרוקעריי, וואס האט העכסט ווארשיינליך היבש צוגעגעבן צו דעם אידישן לעבן דארטן.
אין 1902 האבן געוואוינט אין ברעזנא 170 אידן, און אין 1940, 200 אידן.


text:
אַ אָוונט זעקל איז א טאַש וואָס איז דיזיינד צו ווערן געניצט בעשאַס די אָוונט בייַ פאָרמאַל געשעענישן און פּאַרטיעס. די דיסטינגגווישינג שטריך פון דעם טיפּ פון זעקל איז זייַן גרייס: רובֿ זענען טויגעוודיק פון האלטן בלויז אַ ביסל זאכן. רובֿ אָפּטיילונג סטאָרז פאַרקויפן אַ פאַרשיידנקייַט פון אָוונט באַגס, כולל קרייישאַנז דורך באַרימט דיזיינערז, און עס איז אויך מעגלעך צו סדר די באַגס דורך קאָמפּאַניעס וואָס ספּעשאַלייז אין אָוונט און פאָרמאַל טראָגן.
פילע אָוונט באַגס זענען דיזיינד ווי קלאַטשיז, טייַטש אַז זיי האָבן קיין סטראַפּס און זיי זענען מענט צו זיין געהאלטן אין דער האַנט. דעפּענדינג אויף די דיזיינער, אַ זעקל קענען זייַן פּשוט און אַנדערסטייטיד, אָדער אַוטריידזשאַס, מיט פּראָטים בעאַדינג, האַפט, אָדער טעקסטילעס. פילע דיזיינערז אויך שאַפֿן באַגס אין אַ קייט פון פֿאַרבן, ינשורינג אַז קלייאַנץ קענען געפינען אַ איינער וואָס וועט אַקסעסערייז אַפּראָופּרייטלי מיט מלבושים.
אין דערצו צו נייַ אָוונט באַגס, איינער קענען אויך געפֿינען ווינטידזש און אַנטיק אָנעס. מיט די רעכט קליידער, אַזאַ באַגס קענען מאַכן גאַנץ אַ שפּריצן, ספּעציעל זינט די נוצן פון אַ ווינטידזש זעקל ינשורז אַז קיין איינער אַנדערש וועט האָבן די זעלבע זעקל. אויב איר טאָן נוצן אַ ווינטידזש אָוונט זעקל, מאַכן זיכער אַז עס איז אין גוט צושטאַנד, ווי איר טאָן ניט ווילן די זעקל צו רייַסן עפענען אין מיטן די אָוונט.
פּיקינג אויס אַ גוט אָוונט זעקל טוט דאַרפן עטלעכע זאָרגן און באַטראַכטונג. דער ציל איז צו געפינען איינער וואָס קאָואָרדאַנאַץ געזונט מיט די מלבושים איין ווערז, אָן דיסטראַקטינג פון זיי. אָבער, אויב די טאַש איז צו העפלעך אָדער אויך פּשוט ווען קאַנטראַסטאַד מיט די קלייד ווייל וואָרן, דעם קענען זיין דזשאַרינג. דעריבער, עס איז אַ גוט געדאַנק צו נעמען די קלייד צוזאמען צו די קראָם ווו די טאַש איז פּערטשאַסט, צו זען ווי די צוויי קוק צוזאַמען. סאַלעס שטעקן מייַ אויך פאָרשלאָגן רעקאַמאַנדיישאַנז צו קלייאַנץ וואס פרעגן פֿאַר זיי.
ווען סאַלעקטינג אַ אָוונט זעקלאיר מייַ אויך ווילן צו טראַכטן וועגן וואָס גייט אין עס. ווי אַ גענעראַל הערשן, עס זאָל קענען האַלטן עטלעכע יקערדיק באַשטאַנד וואָס קענען ווערן געניצט צו פרעשען אַרויף, ווי ליפּנשטיפט און ייליינער. אין דערצו, די זעקל זאָל אַקאַמאַדייט הויז אָדער מאַשין קיז, אַ קליין סומע פון געלט און לעגיטימאַציע, און אַ רירעוודיק טעלעפאָנירן, וואָס זאָל פון לויף ווערן באַשטימט צו שטיל אָדער ציטערן. אַ אָוונט זעקל זאָל קיינמאָל באַלדזש מיט זאכן, אַזוי אויב איר געפֿינען זיך וועדגינג זאכן אין איין פֿאַר אַ נאַכט אויס אויף דער שטאָט, איר זאָל אָדער געפינען אַ ביגער זעקל, אָדער רעדוצירן די נומער פון "נייטיק" זאכן ווייל פּאַקט.
Post time: Apr-23-2016


text:
משה שיק
הרב משה שיק (כ"א אדר א' ה'תקס"ו – א' שבט ה'תרל"ט) איז געווען פון די גרעסטע רבנים און ראש ישיבות אין אונגארן אין די אנהייב ת"ר יארן. ער איז געווען רב פון יערגין 24 יאר און רב פון חוסט 18 יאר. ער איז באקאנט ווי דער מהר"ם שיק.
אינהאַלט
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הרב שיק איז געבוירן אין ברעזאווע, אונגארן (היינט סלאוואקיי) כ"א אדר תקס"ו צו זיין פאטער ר' יוסף שיק, אן אייניקל פונעם תוספות יו"ט. ווען ער איז געווען אלט זעקס יאר איז ער פאר'יתומט געווארן פון זיין פאטער. ביי די צען יאר איז ער שוין געווען בקי אין תנ"ך און ששה סדרי משנה. אין תקע"ז איז געגאנגען לערנען ביי זיין פעטער רבי יצחק פרענקל, ביי וועמען ער האט געלערנט דריי יאר. אין תקפ"א, ביי דער עלטער פון 14 יאר, האט ער אנגעהויבן לערנען ביים חתם סופר אין פרעשבורג. דארט איז ער געבליבן זעקס יאר ביז זיין חתונה.
אין תקצ"ח איז ער באשטימט געווארן רב פון יערגין, וואו ער האט געהאלטן די שטעלע 24 יאר. אין תרכ"א איז ער אריבער צו ווערן שטאטס רב אין חוסט, און ער האט מיטגענומען זיין ישיבה פון הונדערטער בחורים.
ער האט שטארק געקעמפט קעגן די נעאלאגן און פאר א באזונדערער יידישער קהילה פאר חרדים.
ער איז נפטר געווארן אין חוסט ר"ח שבט תרל"ט.
ער האט איבערגעלאזט מער ווי טויזנט שו"ת אויף פיר חלקים פון שולחן ערוך, ווי אויך חידושים אויף ש"ס.
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה שיק האט געהאט אן איידעם רבי יעקב פראגער, מחבר פון שו"ת שאילת יעקב.
זיינע תלמידים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- שבת בשבתו, נומער 891, כ"ה טבת תשע"ב


text:
מעליללאַ (מריč אין בערבער) איז אַ שפּאַניש אַוטאָנאָמאָוס שטאָט ליגן אין צאָפנדיק Africa, אין די מזרח טייל פון די Rif באַרג קייט. עס איז סיטשוייטיד אויף דעם ברעג פון דער מעדיטערראַנעאַן ים אין פראָנט פון די קאָוס פון די יבעריאַן פּענינסולאַ, פון Almeria, גרענאַדאַ און מאַלאַגאַ. עס האט אַ זייער וויכטיק פּאָרט און ברעג, אין די דריי פאָרקאַס קאַפּע, נאָענט צו די גורוגú בארג און די אָראָ טייַך מויל. די דאָרף איז קסנומקס מעטער אויבן דער ים. די ייבערפלאַך געגנט איז בעערעך קסנומקס קוואַדראַט מייל (קסנומקס קוואַדראַט קילאמעטער). דער אָריגינעל שטאָט צענטער איז געווען אַ פעסטונג געבויט אויף אַ בערגל פון עטלעכע קסנומקס ב הויך פון ווו די טעריטאָריע איז געווען דאַמאַנייטאַד אין וואָס איצט די מאָדערן שטאָט איז ליגן.
קלימאַט
דער קלימאַט איז טיפּיקלי מעדיטערראַנעאַן, מילד און פייַכט, מיט מזרח און מערב ווינטן און טייל מאָל ווינטן פֿון סאַהאַראַ. דורכשניטלעך טעמפּעראַטורעס אין מעליללאַ דערגרייכן קסנומקסºק אין ווינטער און קסנומקסºק אין זומער.
ווען צו גיין
רעכט צו דער טוריזם וויכטיקייט אין מעליללאַ, עס Offers פרייַע צייַט אַקטיוויטעטן אין ביידע זייַן קולטור און נאַטירלעך ינווייראַנמאַנץ, אַ גרויס נומער פעסטיוויטיעס אַז געבן ברייטנאַס צו דער שטאָט. ווי זייַן וועטער איז איינער פון די מילדעסט אין די מעדיטערראַנעאַן, דעם שטאָט איז אַ דעסטיניישאַן צו געניסן איבער די יאָר.
ווי צו גיין
די פּראָם פירמע טראַסמעדיטעררáנעאַ Offers זעקס סאַילינגס אַ וואָך צו די פּאָרץ פון מאַלאַגאַ און Almeria, אַזוי פּראַוויידינג אַ נומער פון לינקס צווישן מעליללאַ און יאַבאָשע שפּאַניש פּאָרץ, כולל די פעסט פּראָם (פליסנדיק פון יוני-סעפטעמבער) מיט קאַבינס, און אַ 'קאַנגוראָ' שיף , וואָס פאָרשלאָגן ביידע קאַבינס און ריקליינינג סיץ פֿאַר אַרויף צו קסנומקס פּאַסאַנדזשערז. די שיפל קענען אויך פירן קסנומקס קאַרס און קסנומקס מעטער לענג פון לאַסט.
גאַסטראָנאָמי
די קולינאַריש מאַניפעסטאַטיאָן פון מעליללאַ ס קולטור עשירות איז אַ פּאַזראָניש מעלאַנגע פון טייסץ און עראָומאַז קרבן אַ ריזיק פאַרשיידנקייַט פון ברירות צו די גורמיי. ווי אַ מעדיטערראַנעאַן שטאָט, מעליללאַ מיינטיינז און פּראַמאָוץ די טיפּיקלי שפּאַניש מסורה פון 'טאַפּאַס' און טידביץ באגלייט מיט אַ פייַן ווייַן אָדער דאָרשט-קווענטשינג ביר.
יעדער באַר האט זייַן אייגן 'טאַפּאַס' ספּעציאַליטעט, און עס זענען דרייַ געביטן וואָס זענען דער הויפּט באקאנט פֿאַר זיי: די צענטער, די געגנט אַרום די פּראָמענאַדע און דער עמעס דיסטריקט. די שטאָט 'טאַפּאַס קרייַז' איז אַ מוזן. די מעדיטערראַנעאַן קוויזין איז ציען פּרינסיפּלי פֿון די ים: פיש ספּעשאַלטיז אַרייַננעמען ווהיטעבאַיט, פריש אַנטשאָווויז, טינטפיש, סאַרדינז, און אַנטשאָווויז אין ראָסל; אַ עשירות פון שעללפיש כולל האָמאַר, ראַק, פּראָנז און די מעהודערדיק מלך פּראָנז, ווי ווויל ווי מאַסאַלז און קלאַמז געפּרעגלט אַרויף אין געשמאַק געשמאַק מיקסטשערז.
די קולטורעלע מעלטינג-פאַן פון מעליללאַ איז אויך קענטיק אין די אַראַבער צוגרייטונג פון פילע ינגרידיאַנץ און אין די באָקע נוצן פון הערבס און בשמים. אן אנדער מוזן איז די טיפּיש 'פּינטשאָ מעליללענסע', באגלייט דורך אַ מינץ טיי אַז קענען בלויז זיין געפֿונען אין דעם שטאָט, אָדער אַ שיסל פון געשמאַק קאָוסקאָוס, פול פון מעדיטערראַנעאַן טאַם.
געשיכטע
דער אָנהייב פון די שטאָט פון מעליללאַ קומט פֿון פאָעניסיאַן קאָלאָניזאַציע פון די מערב מעדיטערראַנעאַן. זינט די קסנומקסטה יאָרהונדערט בק עס האט שוין אין פּוניק הענט, און שפּעטער אריבערגעגאנגען צו זיין טייל פון די רוימער מלוכה. אין דעם יאָר קסנומקס, נאָך פּאַסינג דורך ספּאַין, די וואַנדאַלס ווענטשערד צו די צפֿון פון Africa, דעוואַסטייטינג די מאַוריטאַניאַן מדינות, אויף זייער וועג צו קאַרטהאַגע. מיט די מוסלים יקספּאַנשאַן, די געגנט ווו מעליללאַ איז סיטשוייטיד איז קאַנגקערד אין די סוף פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט.
אין קסנומקס, מיט די וויקינג ינקורסיאָנס אין די מעדיטערראַנעאַן, מעליללאַ איז לוטיד און געברענט אַראָפּ. אין קסנומקס, אַבד-AR ראַמאַן ווו ינקאָרפּערייטיד עס אין די קאָרדאָוואַן עמיראַטע, וואָס וואָלט שפּעטער ווערן די קאָרדאָוואַן קאַליפאַטע. די לינק מיט על-אַנדאַלוס האט אַ קורץ געדויער, און מעליללאַ געווארן אַ ווייטיקדיק פונט צווישן די סולטאַנס פון Fes און Tlemcen, צו די פונט פון ווייל חרובֿ און כּמעט דעפּאָפּולאַטעד.
די קסנומקסטה יאָרהונדערט וויטנאַסט די אָנהייב פון פּאָרטוגאַל ס יקספּאַנשאַן אין די מלכות פון Fes, און די קאַטהאָליק מאָנאַרטשס וואס דזשוינד די יקספּאַנשאַן. אין קסנומקס, די קאָנקוועסט פון די שטאָט דורך קאַסטיליאַן טרופּס גענומען אָרט. אין קסנומקס, די העסקעם פון Sintra שייַעך-געגרינדעט די געמארקן פון די צפֿון אפריקאנער השפּעה צווישן פּאָרטוגאַל און Castile, גרינדן אַז פּאָרטוגאַל וואָלט באַהערשן די אַטלאַנטיק ברעג פון סעוטאַ, געלאזן די מעדיטערראַנעאַן פֿאַר Castile. פון דעמאָלט אויף, די שטאָט איז געווארן כּסדר אונטערטעניק צו כאַסטילאַטיז דורך דער "ריפעñאָס" (היגע סאַב-סאַהאַראַן שבטים).
אין קסנומקס, די טריטי פון וואַד-ראַס מיט די סולטאַן פון מאראקא איז געווען געחתמעט. דורך דעם טריטי, די געמארקן צווישן די מאָראָקקאַן טעריטאָריע און די Spanish שטאָט זענען געגרינדעט. די מאָראָקקאַן מלחמה, וואָס געצויגן ינטערמיטאַנטלי אין דער געגנט בעשאַס די אָנהייב פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט, איז געווען דער הויפּט קריטיש צו מעליללאַ. די מיליטעריש אויפֿשטאַנד, וואָס ינקעראַדזשד די Spanish סיוויל מלחמה אנגעהויבן אויף קסנומקס יולי קסנומקס אין מעליללאַ. פֿאַר אַז סיבה, די פּראָ-Franco פּראָפּאַגאַנדע רעפעררעד צו דעם שטאָט ווי "לאַ אַדעלאַנטאַדאַ" ( "די פאָרערוננער"). זינט דעם סוף פון די שפּאַניש און פראנצויזיש פּראָטעקטאָראַטעס איבער מאָראָקקאָ, אין קסנומקס, דעם לאַנד קליימז דער שטאָט ווי אַ טייל פון זייַן טעריטאָריע. אויף די אנדערע האַנט, די Spanish רעגירונג האט קיינמאָל מיינטיינד קיין טיפּ פון פאַרהאַנדלונג אויף דעם ענין.
טראדיציעס
מיט אַזאַ אַ מעלאַנגע פון קאַלטשערז, עס זענען אַנדערש סעלאַבריישאַנז אין מעליללאַ בייַ קימאַט אַלע מאל פון די יאָר. ווייַטערדיק די זונ לוח, קריסטלעך רעליגיעז פעסטיוויטיעס אַרייַננעמען ניט בלויז יסטער, ניטל און די עפּיפאַני, אָבער אויך די פייַערונג פון אונדזער לאַדי פון לאַ וויקטאָריאַ און סט Francis פון אַססיסי (פּאַטראָן הייליקע פון די שטאָט).
די הויפּט יסלאַמיק פעסטיוויטיעס נאָכפאָלגן די לונער לוח: ראַמאַדאַן, יד על-פיטר (מאַרקינג דער סוף פון ראַמאַדאַם), אַיד על קעביר (דער סעודה פון דעם קרבן), מולוט (קאַמעמעריישאַן געבורט פון די נביא), אַטשראַ ( "על דיעזמאָ") , און די מוסלים ניו יאר (מוהאַרראַם).
די אידישע קהל אויך גייט די לונער לוח, און זייער הויפּט פעסטיוויטיעס זענען פּורים (די קאַרנאַוואַל), פּעסאַדזש (יסטער), שאַווואָט (שבועות), ראָס-השנה (ניו יאָר) און יום קיפּפּור (די אַבסאָלוטיאָן פייַערונג).
די הינדו קהל, די רובֿ פריש סעטאַלערז אין מעליללאַ, פייַערן דיוואַלי וואָס איז די הינדו ניו יאר סימכע.


text:
זיכערהייט זאנע
די זיכערהייט זאנע איז א שטיק לאנד אין לבנון לעבן דעם גרעניץ מיט ישראל וואס איז באשטימט געווארן אין 1977, צו באשיצן ישראל, פון טעראר אטאקעס דורכגעפירט פון לבנון גרענעץ, מייסטנס דורך דער פאלעסטין באפרייאונג ארגאניזאציע, און האט אנגעהאלטן ביז יאר 2000.
זי איז אויפגעשטעלט ביי דער ליטאני אקציע דורך צה"ל, און דערנאך איז דער גרענעץ באוואכט געווארן דורך קריסטליכע מיליציעס, און שפעטער צד"ל.
די קריסטליכע מיליציע גרופעס האבן קאלאבארירט מיט ישראל, און געזעצן ביים גרענעץ, ביזן פולשטענדיקן ריקצוג פון צה"ל אין יאר 2000.
דער שטח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז געווען א באדן טיף 10 קילאמעטער אין לבנון, לענגאויס דעם גאנצן ישראל-לעבאנעזן גרעניץ, עס קומט אן צו בערך 130 קילאמעטער, הונדערטער ישראל זעלנער האבן דארט פארלוירן זייער לעבן פון כעזבאלא אנגריפן.


text:
שיף
צו מיינט איר שיעף אנשטאט גראד?
א שיף איז א מיטל צו פארן און זיך וואנדערן איבער די וואסער.
אמאליקע שיפן זיינען געפֿאָרן דורך ריזיקע פארהאנגען וואס מען האט זיי פארדרייט בשעת'ן פֿאָרן אויף דער זייט פֿונעם ווינט, און אזוי האט דער ווינט געשטופט די שיף צו דער ריכטיקע ריכטונג. ביים ענדע פון די 19טע י"ה נאך וואס עס האָט דערשיינט דער דאמף מאטאר האבן די שיפן אנגעהויבן פארן דורך מאטארן (זעט דאמפשיף), וואס האט שטארק רעוואלוטירט אין די וועלטלעכע טראנספארמאציע.
עס איז דא פארשיידענע צוועקן אויף וואס די שיפן באניצן: מען נוצט זיי צו דורכגיין לענדער, טראגן סחורות, די מארין מיליטער האבן געפאנצערטע שיפן אויף צו אפהיטן זייער לאנד טערעטאריע. די פארשער ניצן זיי צו פארשן און באטראכטן אין די ים-טיפענישן. די פישער כאפן מיט זיי פיש, און אויך נוצט מען די יאכטע-שיפן אויף פארוויילונג.
סארטן שיפן:


text:
סאַמדיי איר וועט וואַקסן אַרויף און קויפן די מאַשין, וואָס איז בלויז אַ חלום. אבער איצט איר קענען פּאָטער צו שפּילן אָנליין גאַמעס פּאַרקינג און געווינען דערפאַרונג אין די מערסט שווער טייל פון דרייווינג. אויף דורכקוק עס איז צייַט פּאַרקינג ז שוועריקייט פון צוקונפֿט דריווערס. פילע אַ לאַנג צייַט קענען ניט בעל דעם בקיעס וואָס קומט מיט דערפאַרונג. און אויב אין אַ שטראַף וועטער איר קענען נאָך יז פירן, אין ייַז, נעפּל אָדער שווער רעגן נוקאַמערז פּאַניק און קענען אַפֿילו מאַכן אַ נויטפאַל סיטואַציע. אבער אויב איר אָנהייבן צו לערנען פּאַרקינג אין שטייַגן, דעמאָלט עס וועט זיין גרינגער צו לערנען.
& נבספּ;
ווירטואָסי ניט געבוירן פון קיין געשעפט & נדאַש; זיי ווערן. ווייניק וויסן ווי צו פאָר אַ מאַשין און לערנען אַלע די וואונדער, מיר מוזן אויך סקיללפוללי פּאַרק. אין אַ גרויס שטאָט מיט פּאַרקינג איז שטענדיק אַ פּראָבלעם, און דער אָרט גייט צו דער איינער וואס וועט קענען צו געשווינד נעמען עס. צו פיר דעם בקיעס, נוציק פּאָטער אָנליין גאַמעס פּאַרקינג, אין וואָס איר קענען שפּילן מיט אַ פאַרשיידנקייַט פון אויף אונדזער טויער. קלייַבן אַ פּאַסאַזשיר מאַשין, טראָק, טראַקטאָר אָדער אנדערע ויסריכט, און דעמאָלט אָרט עס אויף אַ ליידיק פּלאַץ. מאל איר האָבן צו טאָן עס בייַ פול גיכקייַט.
גאַמעס פּאַרקינג דורך קאַטעגאָריע:
אין אַמעריקע, איר קענען באַקומען אַ פירליצענס ביי זעכצן, מיר & נדאַש; ביי אַכצן, און בייינג אַלקאָהאָליקער בעוורידזשיז בלויז צו דערגרייכן 21 יאר.
די פיייקייַט צו פּאַרק & נדאַש; עס איז פיל מער קאָמפּליצירט ווי נאָר אַ פאָר, און אָנליין גאַמעס פּאַרקינג וועט פּרובירן צו ווייַזן איר דעם אין פיר. אויב איר זענען שוין אַדעפּט אין די ראַסע, עס טוט נישט מיינען אַז איר נאָר וועט סמאַרטלי פּאַרק. צו באַקומען אנגעהויבן, קלייַבן אידיש אַז איר טאָן ניט דאַרפֿן די גיכקייַט און אַקיעראַסי פון די הויפּט קאַמף.
האַנדינג אַ ביסל צוריק און אַרויס, פּרובירן צו פּאַסיק אין אַ פּאָטער צייַט אין די פּאַרקינג פּלאַץ אַזוי ווי ניט צו שאַטן אנדערע מענטשן ס מאשינען. יבערכאַזערונג & נדאַש; די מוטער פון וויסן. בלויז נאָך דעם לעקציע קייפל מאל אָן טעות, איר קענען ווענדן אויף צו עפּעס מער ערנסט. אַזוי לאָזן ס זאָגן איר האָבן גאַינעד דערפאַרונג. דעמאָלט איר קענען זיין:
דער קאַמף וועט זייַן צאָרנדיק & נדאַש; אין מלחמה ווי אין מלחמה! זאָל איר באַמערקן אַ ציען פּלאַץ און שיקן עס צו אייער ווילז, לומז אויף דעם האָריזאָנט ווי די אנדערע קאַנטענדערז. און עס קוקט ווי זיי זענען ערנסט ווייַל די קאַמיש צו אים, אָן רידוסינג גיכקייַט. אַזעס, פון קורס, איר זענט דער ערשטער צו באַמערקן עפּעס ליידיק פּאַרקינג פּלאַץ, אָבער אַז ס די געזעץ פון די דזשאַנגגאַל שטאָט & נדאַש; ווער איז געווען דער ערשטער, ער איז געשען. אבער אָוקיי, אויב איר ניטאָ איינער אין דער סאַלאָן & נדאַש; איר קענען וואַרטן אנדערן באַקוועם וועג צו זוכן די פּאַרקינג פּלאַץ אָדער אנדערש. און אויב איר האָבן אַ צוריק אַוועקזעצן פּאַסאַזשיר וואס איז שפּעט אויף אַ פלאַך און אין אַ פּאַניק שאַוטינג: & לאַקוואָ, צוויי קאָונטערס, שעף, צוויי קאָונטערס! & ראַקוואָ. דאס איז דער טיפּ: & לאַקוואָ, ליב שאָפער, אויב איר קענען נעמען מיר צו דעם אָרט פון אָנקומען צייַט, אַזוי איך בין ניט שפּעט פֿאַר מיין פלי, איך דאַנקען איר לייַטיש שפּיץ & ראַקוואָ.
אנדערע אָנליין גאַמעס פּאַרקינג סיטואַציע ווען איר דאַרפֿן צו קומען דיין פור אין אַ איין פּלאַץ אין נאַכט אויף די ייַזיק וועג אין דעם נעפּל, און נאַס שניי און רעגן. דעם געבייַדע, און אין גוט וועטער איז שווער צו קאָנטראָלירן, ניט צו דערמאָנען די פּאַרקינג פּלאַץ, און ווען אַלע די כוחות פון נאַטור ריבעלד קעגן איר, וואָס דעמאָלט? דו זאלסט נישט האַלטן ביז דעם סוף פון גאַזאָלין? אָדער אפֿשר נאָך פּרובירן צו פּאַרק? אין דער זעלביקער צייַט, און אַ סנאַקק אין די קאַפעס וואָס ציט אַזוי פרייַנדלעך וואַרעם ליכט אין די פֿענצטער. די פיייקייַט צו פּאַרק די מאַשין קומט מיט דערפאַרונג, כאָטש עס איז נאָך געלערנט אין דרייווינג שולע און עס ס ינקלודעד אין די קאַמפּאַלסערי פּראָגראַם פון די יגזאַמז.
פּאַרקינג אין דער מאָדערן וועלט האט ווערן אַזוי פיל אַ טייל פון דרייווינג סקילז, ווי געזונט ווי פאַרוואַלטונג פון אַ מאָווינג מאַשין. זיין טריינד אין דעם קונסט דורך ספּעציפיש גאַמעס פּאַרקינג. אין זיי איר זען די מאַשין אויף אַ שטאָט גאַס אָדער אַ פּאַרקינג פּלאַץ, ווי געזונט ווי ספּעשאַלי אַלאַקייטיד אָרט ווו עס איז נייטיק צו פּאַרק. אקט דאָ זייער Carefully, ווייַל קיין אומרעכט באַוועגן קענען רעזולטאַט אין אַ צופאַל, נאָך וואָס די שפּיל קייַלעכיק וועט האָבן צו אָנהייבן ווידער. אויף די וועג די מאַשין וועט זיין אַ פּלאַץ פון מניעות & נדאַש; מענטשן טייל מאָל קרייַז די וועג, אנדערע קאַרס זענען פּאַרקט אַזוי אַז צווישן זיי בלייבט נאָר אַ שמאָל דורכפאָר, בלום בעדז באַצירן די פּאַרקינג פּלאַץ און זיי דאַרפֿן צו זיין אָפּגעהיט צו ויסמייַדן. פּאַרקינג גאַמעס טאָן ניט שטענדיק מאַכן עס מעגלעך צו ביסלעכווייַז קלייַבן זיך גיכקייַט אָדער פאָר בייַ אַ רידוסט טראַנסמיסיע & נדאַש; מאַשין איז ממש בערסטינג מיט ערטער פון קיין דרינגלעך די & לאַקוואָ, גאַז & ראַקוואָ. די ספּעציעל פֿעיִקייטן פון דעם אַדמיניסטראַציע האט צו באַקומען געניצט צו און טאָן ניט זאָרג אויב בעשאַס די טריינינג איר וועט ענגשאַפט די אנדערע זייַט פון מאַשין.
פּאַרקינג אין קאָמפּיוטער גאַמעס פאָרשלאָגן אַ זייער דייווערס אַריבערפירן. דעם קען זיין:
אלץ נעמט אָרט אין פאַרשידענע ערטער:
מאל דער שפּיל קענען זיין געוויזן אין אַ פאַקטיש פּלאַץ. לעמאָשל, די ינדיאַן שטאָט פון מומבאַי & נדאַש; איינער פון די גרעסטן אין דער וועלט. דאָ איר דאַרפֿן צו זייַן אַ היגע טאַקסי שאָפער און פּרובירן צו קאָפּע מיט די ריזיק פאַרקער לויפן אויף די גאסן, כאַאָטיש מאשינען געשטעלט דורך די ראָודסייד פּאַרקינג געביטן, מען בלאָק די וועג צו די פּאַרקינג פּלאַץ, די הינט ליגנעריש אויף דעם וועג. מאל פּאַסינג שפּיל ראָונדס רעכט צו דער פאָרשטעלונג פון ספּעציפיש טאַסקס. עס קענען קלייַבן און דיסעמבאַרקאַטיאָן פון פּאַסאַנדזשערז אין פאַרשידענע ערטער, אָפֿט & נדאַש; טאַקסי. אָדער אַריבערפירן פון סכוירע דורך טראָק & נדאַש; שפּילער צו אָנהייב איז צו צוטשעפּען צו זיין ימפּרעסיוו טריילער טאָוינג פאָרמיטל, דעמאָלט נעמען אים צו די לאָודינג, אַריבערפירן צו די דעסטיניישאַן, אַנלאָוד און גיין פֿאַר אַ נייַ מאַסע. עטלעכע פּאַרקינג ספּייסיז קען זיין זייער נאָענט צו די ערשט שטעלע פון די מאַשין. אבער עס זענען דזשאָבס אין וואָס עס איז נייטיק צו מאַך צו די ווייַט ברעג פון דער שטאָט, גיידיד דורך די מייז פון גאסן ניצן אַ ספּעציעל מיני קאָרט. רובֿ פּאַרקינג שפּיל איז צעטיילט אין לעוועלס, יעדער פון וואָס איז required צו דורכפירן אַ נייַ אַרבעט. צייט צו פּאַרק עס איז אָפֿט לימיטעד, אַזוי איר דאַרפֿן צו שפּילן ניט בלויז אַקיעראַטלי, אָבער אויך געשווינד. מיט די נוצן פון דרייַ-דימענשאַנאַל graphics עקסיסטירן שפּיל פּאַרקינג 3 ד. דעם אָפּציע גיט איר מער אַפּערטונאַטיז צו ויספאָרשן און פּאַרקינג פּלאַץ פֿאַר אָפּגעהיט דרייווינג.


text:
ענגליש
ענגליש איז אַ מערב-גערמאנישע שפּראַך וואס שטאמט פון גרויסבריטאניע װאָס װערט היינט גערעדט אלס א מוטער שפראך דורך אַרום 380 מיליאָן פּערזאָנען.
די שטאַטן ווו ענגליש איז אן אפיציעלע שפראך זיינען: גרויסבריטאניע, אירלאנד, קאנאדע, ניו זילאנד, אינדיע, פאקיסטאן, מאלטא, די פיליפינען און סינגאפור, און געציילטע שטאטן אין אפריקע. די פאראייניקטע שטאטן און אויסטראליע האבן נישט קיין אפיציעלע שפראך, אבער פראקטיש ניצט מען ענגליש.
היינטצוטאג איז ענגליש די איינציגסטע וועלט שפראך. ענגליש האט אסאך ווערטער; דאס אקספארד ענגליש ווערטערבוך ברענגט מער ווי 250,000 ווערטער.
ענגליש איז אפיציעל אנערקענט מיט דריי באזונדערע דיאלעקטן, דער אמעריקאנישער, דער בריטישער און דער קאנאדישער.
כאטש ענגליש איז א גערמאנישע שפראך, קומט 60% פון זיין וואקאבולאר פון לאטיין.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ענגליש איז א מערב-גערמאניש שפראך, וואס האט אַנטוויקלט אין ענגלאנד. דייטשע קאלאניסטן (זאַקסן, אַנגלען און דזשוטן) זענען געקומען צו בריטאניע פון צפון-מערב דייטשלאנד, דענמארק און די נידערלאנדן, אָנהייבנדיק אין יאָר 449. זיי האבן זיך באַזעצט. אין די דרום און מזרח פונעם אינזל בריטאַניע, און האבן אַוועקגעשטופט די קעלטישע בריטן וואָס האבן געוואױנט דארט פֿריער, ביז יענע האבן גערעדט זייער שפראַך אַנשטאָט די אלטע קעלטישע שפראַכן. טייל רעדן נאך קעלטישע שפראַכן—וועלשיש אין וויילס און קארניש אין קארנוואל.
סקאטס איז אַ דיאַלעקט פֿון ענגליש וואָס מ'רעדט אין סקאטלאנד.
די נענטסטע שפראך צו ענגליש צווישן די שפראכן וואס מ'רעדט נאך היינט איז פֿריזיש, א שפראך וואס עטלעכע 500,000 מענטשן רעדן אין האלאנד, דייטשלאנד און דענמארק. דאך קענען ענגליש רעדער און פריזיש רעדער נישט פארשטיין איינער אנאנד. אנדער שפראכן וואס געהערן צו דער מערב-גערמאנישער פאמיליע אזוי ווי ענגליש זענען האלענדיש (וואס מ'רעדט אין האלאנד און בעלגיע) און דייטש (וואס מ'רעדט אין דייטשלאנד, עסטרייך און שווייץ).
א סך אנדערע פעלקער זענען געקומען וואוינען אין ענגלאנד במשך די יארן, וואס האבן גערעדט אנדערע שפראכן, און די דאזיקע שפראכן האבן צוגעלייגט ווערטער וואס האבן געענדערט די ענגלישע שפראך ביז זי איז געווארן מאדערן ענגליש. צום ביישפיל, אומגעפער יאר 800 זענען געקומען די וויקינגען, ים-גזלנים פון דענמארק און נארוועגיע. זיי האבן גערעדט צפון-גערמאנישע שפראכן און טייל פון זייערע ווערטער זענען אריין אין ענגליש.
ווערנט די יארן האט ענגליש אריינגענומען נייע ווערטער פון א סך אנדערע שפראכן, בעיקר פון פראנצויזיש-אומגעפער 30% צו 40% פון אירע ווערטער-אבער אויך פון כינעזיש, הינדי און אורדו, יאפאנעזיש, שפאניש און פארטוגעזיש. וויסנשאפטלער פון פארשידענע לענדער דארפן קענען רעדן איינער מיט אנאנד זענען די נעמען פאר וויסנשאפטלעכע זאכן גענומען פון די שפראכן גריכיש און לאטייניש. די ווערטער זענען אריין אין ענגליש; למשל, photography פֿאטאגראפֿיע ("-photo" איז טייטש "ליכט" "און "graph-" איז טייטש "בילד" אדער "שרייבן", אויף גריכיש.[1] א פאטאגראפיע איז א בילד געמאכט ניצן ליכט), אדער telephone טעלעפֿאן.
אזוי שטאמט ענגליש פון אלט-ענגליש, דעניש, נארס און פראנצויזיש, אריינגעמישט מיט לאטיין, גריכיש, א ביסל כינעזיש, הינדי, יאפאנעזיש, שפאניש און אויך ווערטער פון אנדערע שפראכן. ענגליש האט גענומען ווערטער אויך פון יידיש, ספעציעל אמעריקאנישע ענגליש, מיט אזעלכע ווערטער ווי maven מבין און bagel בייגל.
ווערטער-אוצר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ענגליש האט א גאר גרויסן ווערטער-אוצר, מיט אומגעפער 600,000 ווערטער. א דריטל פון די ווערטער שטאמען פון דייטשע שפראכן, א דריטל פון לאטיין און א דריטל פון פראנצויזיש.
אין טאג-טעגלעך לעבן ניצט מען נישט מער ווי 5000 ווערטער, און אין שרייבן ניצן דורכשניטלעכע מענשטן נאך 15,000 ווערטער.
נומערן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גרונטצאל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סדר-צאָל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שריפט סיסטעם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זייט דעם 9טן יארהונדערט שרייבט מען ענגליש אין א לאטיינישן אלפאבעט (אויך גערופן רוימישער אלפאבעט). דער מאדערנער ענגלישער אלפאבעט האט 26 בוכשטאבן פון דער לאטיינישער שריפט: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z (וואס האבן אויך די גרויסהאנטיקע פארעמען: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z).
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ די ווערטער קומען מערסטנס פון גריכיש אבער מען שרייבט זיי אין לאטיינישער אותיות, וואס מען ניצט אויף ענגליש .


text:
אושפיזין (פילם)
אושפיזין איז א פילם וואס מאלט אראפ דעם לעבנסשטייגער פון א ברסלבער חרדישער בעל תשובה קינדערלאזער איד אין ארץ ישראל, און וואס ער האט מיטגעמאכט במשך פון איין יום טוב סוכות.
דער נאמען פונעם פילם, אושפיזין, איז געגעבן נאך די אומגעבעטענע און אומגעוואונטשענע געסט וואס קומען אן אויף יום טוב ביים הויפט כאראקטער אין די סוכה. די געסט, נידעריגע עלעמענטן אנטלאפענע פון א ישראל'ישע טורמע, דרייען אים איבער דעם יום טוב און מאכן א טומל אינ'ם חרד'יש, חסיד'ישן געגנד. און דאס איז זיין נסיון, זיך נישט אויפצורעהגן אויף זיי און האבן סבלנות.
מערקווירדיגקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פילם איז א היסטארישער דערפאר וואס עס האט גענוצט עכט חרד'ישע אידן צו שפילן אין פיל סצענעס. דער פילם פרואווט צו ערצייגן אויף א הומאניסטישער אופן דאס לעבן פון א רעליגיזע איד און זיינע ראנגלענישן מיט גאט, זיינע דאגות פון פרנסה, און זיין אינספירירנדע אמונה פשוטה.
דער דירעקטאר פון דעם פילם, גידי דאר, איז א ישראל'ישער פרייער איד. זיין הויפט פראדוצירער און שפילער איז שולי ראנד, א פרומער בעל תשובה וואס איז אמאל געווען א פרייער גרויסער אקטיאר. די צוויי זענען געווען אלטע פריינט און קאלעגן און האבן צוזאמען אויסגעארבעט דעם געדאנק פונעם פילם. דער דירעקטאר האט ארויסגעוויזן גאר שטארקע סענסיטיווקייט צום לעבנסשטייגער פון חרד'ישע אידן, און האט זיכער געמאכט אז דער פילם זאל נישט האבן קיין שמץ פון די אויסגעלאסנקייט וואס געפינט זיך אין אנדערע פילמען. צ.ב.ש. די צוויי הויפט שפילער, שולי ראנד מיט זיין ווייב -- וואס זענען מאן און ווייב אויך אין עכטן לעבן -- זעט מען קיינמאל זיך אפילו נישט צורירן.
צייגונג אין אמעריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פילם איז געוויזן געווארן אין אמעריקע צום ערשט ביים טרייבעקא פילם פעסטיוואל אין ניו יארק. דער דירעקטאר, גידי דאר, האט מסדר געווען אז עס זאלן זיין ספעציעלע ערטער אין דעם אודיטאריום וואס וועט נישט זיין געמישט מענער און פרויען אין פאל אז חרד'ישע אדער חסיד'ישע אידן וועלן זיך וועלן באטייליגן. ביי דער ענדע פון דער ערשטער צייגונג אין ניו יארק איז געווען א "פראגן און ענטפערס" סעסיע ביי וועלכער גידי דאר, דער דירעקטאר, און שולי ראנד מיט זיין ווייב, די הויפט שפילער, האבן זיך באטייליגט.


text:
ווייץ
ווייץ איז א מין גראז וואס איז קולטיווירט איבער דער גאנצער וועלט, עס איז די מערסטער וויכטיגער מענטשליכער עסענווארג קערנדל, און דאס צווייטער מערסטע פלאנצונג פון תבואה אגריקולטור נאך קוקוריזע. איינס מער פון רייז וואס איז די דריטע.
מען מאכט דערפון ברויט חלה קוכן קיכעלעך, מצה און פיטא, אויך נוצט מען דאס צו מאכן אלקאהאל און וואדקע. אויך נוצט מען די אויסגעטרוקנטע שטענגלעך דערפון–שטרוי– צו מאכן דעכער.
ווען ווייץ וואקסט דארף מען אכט געבן קעגן פארשידענע פלאטערלעך און מאלן וואס זייערע לארוועס עסן די ווייץ. אויך פייגעלעך און מייז עסן ווייץ.


text:
יעקב קאמינעצקי
הרב יעקב קאמינעצקי (כ' אדר א' ה'תרנ"א, 1891 - כ"ט אדר א' ה'תשמ"ו, 1986) איז געווען פון די גדולי התורה אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, אינעם צווייטן העלפט פון דעם צוואנציגסטן יארהונדערט. הרב קאמינעצקי איז געווען דער ראש ישיבה פון ישיבת תורה ודעת אין ניו יארק און א מיטגליד אין די אמעריקאנער מועצת גדולי התורה.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאמינעצקי איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל קאלאשקאווע אין ליטא, היינט אין בעלאַרוס, אום שבת, כ' אדר א' ה'תרנ"א (28סטן פעברואר 1891), צו זיין טאטען ר' בנימין. און זיין יוגנט האט ער געלערנט אין לאקאלען תלמוד תורה און האט זיך ארויסגעוויזן מיט זיינע טאלאנטן. ביי די עלף איז ער געשיקט געווארן לערנען ביי די מינסקער למדנים און ער האט דארט געהארעוועט אויף זיין לערנען פאר אפאר יאר.
ביי די פופצן איז ער אריבער צו לערנען אין ישיבת כנסת ישראל אין סלאבאדקע, א פארשטאט פון קאוונע. דארט איז ער נאנט געווארן מיט הרב נתן צבי פינקל - "דער אלטער פון סלאבאדקע". אין סלאבאדקע האט ער אויך געהערט שיעורים פון הרב ברוך בער לעבאוויץ, וועלכע זענען געגבן געווארן אין ישיבת כנסת בית יצחק וועלכער האט זיך אויך געפינען דאן אין סלאבאדקע. אזוי אויך האט ער געהערט שיעורים פון הרב איסר זלמן מעלצער, הרב זלמן סענדער כהנא שפירא אין קריניק, און הרב דוד טעביל דייאנאווסקי אין מאלטש.
ביים אנהייב פון דער ערשטער וועלט קריג איז קאמינעצקי אנטלאפן קיין מינסק, פון דארט צו קריניק, צו ביאליסטאק, און צו טיקטין. דערנאך איז ער אריבער קיין לאמזשע, ווי ער איז אנגענומען געווארן אלץ תלמיד אין די ישיבה פון הרב יחיאל מיכל גארדאן.
ווען דער קריג האט זיך געענדיגט, איז קאמינעצקי אריבער אויף קרעמענטשוג, ווי ער האט אין כ"ב סיון ה'תרע"ט חתונה געהאט מיט איטא עטיל, די טאכטער פונעם משגיח אין סלאבאדקע - הרב דב הירש העללער. (הרב העללער'ס עלטסטער איידעם איז געווען הרב אברהם גראדזינסקי). אין קרעמענטשוג האט ער געהאט זיין דריי עלטסטע קינדער.
נאך זיין חתונה איז ער צוריק לערנען אין סלאבאדקע, און שפעטער איז ער געגאנגען קיין קעלם. ווען דער כולל אין סלאבאדקע האט זיך געעפענט דורך הרב אייזיק שארר, איז ר' יעקב אריבער צו דעם כולל ווי ער האט געלערנט פאר פינף יאר.
אין יאר ה'תרפ"ו (1926) איז ר' יעקב אויפגענומען געווארן אלץ רב אין דעם ליטווישען שטעטל ציטוויאן. ער האט געדינט אלס רב פאר עלף יאר. דארט האט ער געהאט נאך דריי קינדער.
אין די ענדע פון יאר ה'תרצ"ז (1937) האט זיך ר' יעקב אירבערגעצויגן צו די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקא. אנפאנג האט ער געדינט אלץ רב אין סיאטעל, וואשינגטאן, פאר אפאר חדשים. דערנאך איז ער אויפגענומען געווארן אלץ רב אין טאראנטא, קאנאדע, ווי ער האט געדינט פאר זיבן יאר, פון ה'תרצ"ח (1938) ביז ה'תש"ה (1945).
אין ה'תש"ה, אויפן געבעט פון הרב שרגא פייוול מענדלאוויטש, האט ער פארלאזט זיין רבנות פאסטאן אין טאראנטא, אין האט אנגעהויבן דינען אלץ מגיד שיעור איו ישיבת "מתיבתא תורה ודעת" אין ניו יארק, אין פלאץ פון דעם פארשטארבענעם מגיד שיעור - הרב שלמה היימאן. אין יאר ה'תש"ח (1948) איז ער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה. אין דעם פאסטן האט ער געדינט ביז ה'תשכ"ז (1967).
נאכדעם וואס ער האט אויפגעגעבן זיין פאסטן אלץ ראש ישיבה איז ער אריבער קיין מאנסי, ניו יארק. אין דער תקופה האט ער זיך אריינגעווארפן אין דאס ארויסגעבן זיינע ספרים אין זיינע לעצטע יארן פלעגט ער ווינטער-צייט וויילן אין מיאמי, פלארידא.
און יאר ה'תשמ"ד (1984) האט הרב קאמינעצקי געליטן א סטראוק, און איז דעמאלט אריבער וואוינען ביי זיין טאכטער אין באלטימאר. ער איז געשטארבען אין כ"ט אדר א' ה'תשמ"ו (מארץ 10 1986) אין איז באגראבען געווארן אין ברוקלין, ניו יארק.
טאלאנטען און דרך הלימוד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפילו העכער די ניינציג פלעגט ער אויך עוסק זיין אין לערנען תורה מיט א קאך. ער האט געהאלטן אז ווען מען לערנט דארף מען קודם זיך פארטיפן אין די רייד פון די תלמוד און די ראשונים און הערשט נאכדעם אין די רייד פון די אחרונים. אזוי אויך האט ער געהאלטן אז מען דארף זיך קודם איינהאנדלען א ברייטע באקאנטשאפט אין תורה פאר מען קען עוסק זיין אין מאכן פשטלעך. ער האט שטארק ארויסגעשטארצט מיט זיין פענאמאנאלע זכרון. ער האט אמאל נאכציטירט א לאנגער שטיקל פון דעם ספר פרי מגדים.
ער האט געהאט א באקאנטשאפט אין אלע אפטיילונגען פון די תורה, אריינגערעכנט טעמעס אין אזעלכע וועלכ נישט צופיל פארנעמען זיך מיט, ווי צום ביישפיל דעם רמב"ם'ס שיטה אין אויסרעכענען די געבורט פון די לבנה. א חוץ לערנען די מסכתות פון תלמוד בבלי וואס מען לערנט אין ישיבות האט ער זיך אויף פארנומען מיט פסק'נען איסור והיתר, פארלערנען שיעורים אין מסכת חולין, אינעם ראם פון א פראגראם אויף באקומען הוראה. ער האט אויך געהאט ברייטע וויסנשאפט אין לשון הקודש גראמאטיק, און אין אידישער היסטאריע.
קינדער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- הרב שמואל קאמינעצקי - זיין עלטסטער זון. היינט ראש ישיבה אין פילאדעלפיע, און א מעמבער אין די אמעריקאנער מועצת גדולי התורה.
- הרב נתן קאמינעצקי - פארפאסער פון אפאר ספרים, צווישען זיי דעם ספר "דאס שאפן פון א גדול" (ענגליש) וועלכער איז געשטאנען אין צענטער פון א שטורמדיגער קאנטראווערסיע.
- הרב בנימין קאמינעצקי
- הרב אברהם קאמינעצקי (נפ' אלול תשע"ג)
- מלכא שורין, ווייב פון הרב ישראל שורין
- רבקה דיסקין
ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
"עיונים במקרא" - אויף פרשיות התורה - ביאורים און פירושים וועלכע זענען צוזאמגענומען געווארן פון זיינע כתבים, ניו יארק, תשמ"ד (1984).
"אמת ליעקב" - קלערונגען אין מקרא - ביאורים און פירושים וועלכע זענען צוזאמגענומען געווארן פון זיינע כתבים, ניו יארק, תשמ"ו (1986).
"אמת ליעקב" - אויף תלמוד בבלי.