text:
אנטאניא וויוואלדי
אַנטאניא לוטשא וויוואַלדי (איטאליעניש: Antonio Vivaldi; 4טן מערץ 1678 - 28סטן יולי 1741) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר און א קאטוילישער גלח. ער איז געווען דער וויכטיקסטער קאמפאזיטאר אין איטאליע ביים סוף פון דער באראקער תקופה.
וויוואלדי איז געבוירן געווארן אין ווענעדיג דעם 4טן מערץ 1678. ער האט געשריבן מער ווי 400 קאנשערטאס פאר פארשיידענע כלי זמר, איבערהויפט פארן פידל.
ער איז געווען א לערער אין א שולע פאר יתומות. דארט האט וויוואלדי געשריבן אסאך פון זיין מוזיק פאר די מיידלעך צו שפילן.
וויוואלדי איז געשטארבן אין ווין דעם 28סטן יולי 1741.


c: text/html

text:
על שארפטאן
על שארפטאן איז איין אפריקענער-אמעריקענער גלח אין ניו יארק סיטי וואס פארטוטזיך מיט וויסטע ראסיסטישע און אנטיסעמיטישע רעדעס.
פון זיינע ווערטער קעגן אידן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1991 ביי די קרוין הייטס ראיאטן, ווי דער חסידישער בחור פון אויסטראליע יענקל ראזנבוים איז דערמארדעט געווארן דורך די שווארצע כוליגאנען בשעת זיי שרייען טויט צו די אידן, נאכדעם וואס אן עקסידענט פון א חסידיש דרייווער האט אומגעברענגט א קליין שווארץ אינגל, האט שארפטאן געגאסן אויל אויפן פייער, מארטשירענדיג מיט ציושטען המון, אנמאכענדיג א פאגראם, דורך שרייען, קעגן די דייאמאנדן סוחרים (שפאט ווארט פאר אידן) וואס זייערע הענט איז פארשמירט מיט בלוט פון שווארצע בעיביס.
- אין 1995 אין הארלעם ווען א לענדלארד האט געהאט א געפעכט מיט א טענעט האט ער ארגאניזירט פראטעסטן קעגן די ווייסע גנבים וואס אינוואדירן דעם געגענט, בשעת ווען די מוחים שרייען פארברענט די איד געשעפט וואס האט דערנאך טאקע אויפגעגאנגען אין פלאמען. אין די טעגליכע מארטשן וואס ער האט זיך באטייליגט האבן זיי אפט געשריגן, סטאפט די בלוט זויגענדיגע אידן און טויט צו די אידישע ממזרים.
ער איז שוין געלאפן פילע מאל פאר פאליטישע אמטן אין ניו יארק סיטי, ווי מעיאר, פרעזידענט, אבער האט נאך קיינמאל נישט געוואונען.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ציינבערשטל
א ציינבערשטל איז א שטעקעלע מיט א בערשטל אין שפיץ, וואס איז ספעציעל געאייגענט פארן פיצן די ציין. דאס העלפט רייניגן די ציין פון באקטעריעס.
מען שמירט ארויף ציין פיץ דערויף, און דאס העלפט רייניגן פוהל בעסער די ציינער און גוימען.
מען דארף וויסן, אז ווען די בערשטל ווערט צעשפרייט די האר, איז עס שוין אויסגענוצט, און דינט שוין נישט ריכטיג דעם צוועק פון רייניגען, ווייל עס ברויך צוקומען צו די שפאלטן פון צווישן די ציין, און ארויסרייניגן די אנגעזאמעלטע געבליבענע עסן, וואס ווערט דערפון איבערנאכט באקטעריעס.


text:
איראן
איראן איז אן איסלאמיש לאנד, אויף דער שיאיטישער שטרעמונג פון איסלאם, וואס געפינט זיך אין מיטל מזרח אויף מערב אזיע. זײַן הױפּטשטאָט איז טעהראן.
איראן גרעניצט זיך מיט קואווייט און איראק אין מערב, מיט טערקיי, ארמעניע, אזערביידזשאן און טורקמעניסטאן אין צפון, אפגאניסטאן און פאקיסטאן פון מזרח, און אין דרום מיטן פערסישן איינגאס,
איראן פארמאגט גאר אסאך נאטירלעכע אוצרות פון אויל קוואלן און ריזיגע זאפאסן פון נאטורליכן גאז, איראן פארמאגט אויך אסאך מינעראל מינעס,
דער מעסיגער פרעזידענט כאסאן ראכאני האט איבערגענומען פונעם היציגן און קאטרעווערסיאלן מאכמוד אכמעדיניזשאד אין 2013. איר רעליגיעזער פירער איז אַיאַטאלע אלי כאמענעי וואס האט איבערגענומען נאכן טויט פונעם ערשטן איאטאלא רוכאלא כומעיני.
אין די נייעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איראן איז אסאך אויף די ארענע פון נייעס וואס באדרעאט די וועלט. צוליב די באשולדיגונג און זארג אז זי איז אין א געיעג נאך נוקלעארע וואפן. מאנכע האלטן אז זי האלט גאר נאענט צו ערצייגן איר ערשטע אטאמישע וואפן, וואס פאר מדינת ישראל איז דאס גאר ביטערע נייעס.
זינט דער רעליגיעזער פירער אייאטאלע כומעני האט איבערגעווארפן דעם דעמאלטדיגן מאנארך דער שאך פון איראן אין 1979. איז איראן אויף די ליסטע פון די לענדער וועלכע ווערן באשולדיגט אין שטיצן טעראר,
איראן איז געווען אויף די ליסטע פון די אקסיס פון שלעכטס די שווארצע ליסטע וואס די אמעריקאנער פרעזידענט בוש האט דערקלערט נאך 9/11.
טעראר אקציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איראן האט זיך פון דער אנהייב פון דער איסלאמישער רעוואלוציע זיך אפגעגעבן מיט פארכאפן ציווילע, אדער דיפלאמאטן, פאר משכונות אויסטויש, פון דארט איז עס געווארן זייער פארשפרייט, און באנוצט אין די מוסלעמענישע וועלט.
איראן ווערט דירעקט באשולדיקט אין אקציעס, וואס כעזבאלא האט דורכגעפירט, איבער דער גארער וועלט, אין דייטשלאנד, ווי איראנע געהיימע אגענטן האבן אומגעברענגט קעגנער צו די איסלאמישע רעפובליק, און די דייטשע פאליציי האט זיי געכאפט, און זיי האבן מודה געווען אז זיי געהערן אן די רעוואלוציאנערע וועכטער, אין ארגענטינע ווי די יידישע געמיינדעס געביידע, אין בוענאס איירעס, איז אויפגעריסן געווארן אין א זעלבסטמארד אטאקע, האט איראן געהאט א דירעקטע האנט,
קעגנער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די ארגאניזאציעס וואס קעגנט זיך צו דער איראנישער רעגירונג איז די דזשונדאלא.


text:
בענזין אלטערנאטיוון
בענזין אלטערנאטיוון זענען עטליכע אלטערנאטיווע קוועלער פון ענערגיע וועלכע קען טרייבן אן אויטא אנשטאט בענזין וועלכע איז שמוציג און טייער.
הייבריד אויטאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הויפט ארטיקל: הייבריד אויטא
די ערשטע און הויפט אלטערנאטיוו איז הייבריד אויטאס. ווען מען האט ערשט אנגעהויבן טראכטן פון אויפטוישן בענזין צו אן אנדערע ענעריגע איז א באטערי געווען די ערשטע זאך אויף יעדנ'ס געדאנק. אבער באטעריס קענען דערווייל נישט אויפטוישן בענזין ווייל עס איז נאך נישט פאראן די טעכנאלאגיע עס זאל זיין גענוג קראפטיג און עס האט דעם פראבלעם פון רעטשארדזשן. און ווער וויל רעטשארדזשן אן אויטא?
א הייבריד אויטא טיילט די ענערגיע צווישן באטערי און בענזין. דער אויטא פארמאגט צוויי באזונדערע מאטארן ווייל דאס איז צוויי אנדערע טעכנאלאגיעס וועלכע וואלטן נישט געקענט ארבעטן אינאיינעם. ווען מען צינדט אן דעם אויטא וועט דער בענזין מאטאר טאן די ארבעט און וועט דערווייל רעטשארדזשן די באטערי. איינמאל דער אויטא פארט שוין א שטיק צייט וועט די באטערי מאטאר איבערנעמען ווי ווייט מעגליך און וועט שפארן בענזין.
ווען די באטערי גייט אויס גייט עס צוריק צו בענזין און אזוי גייט עס אהין און צוריק צווישן צוויי גאר אנדערע ענערגיע טעכנאלאגיעס.
כדי צו פארשטיין וויאזוי א הייבריד אויטא קען באווייזן ארויסצוגעבן די זעלבע קראפט און דאך נאר נוצן האלב אזויפיל בענזין פעלט זיך אויס א קורצע הקדמה:
ווי מיר ווייסן ווערט די קראפט פון אן אויטא געמאסטן לויט וויפיל פערד-קראפט עס גיט ארויס. למעשה ווערט אבער די גרויסע מאס פערד קראפט קוים גענוצט ווייל ווען א דורכשניטליכער אויטא פארט אויפ'ן הייעוועי נוצט עס נישט מער פון 20 פערד-קראפט. די גרויסע מאס פערד קראפט ווערט נאר גענוצט ווען דער אויטא שטרענגט זיך איבער זייער שטארק ווי אנהייבן פארן צו א שנעלע ספיד אדער ארויפשלעפן א שיפע בארג. ווי מער פערד-קראפט אלס בעסער ציט עס ארויף.
קומט אויס אז דער גרויסער קראפטיגער מאטאר איז נישט וויכטיג 90 פראצענט פון דער צייט און נוצט איבעריגע ענערגיע צוליב איר גרויסקייט און שטארקייט ווייל אין פאקט וואלט דער אויטא געקענט נוצן א פיל קלענערע מאטאר רוב פון די צייט.
די הייבריד אויטאס לעזן דעם פראבלעם. עס פארמאגט נאר א קליינע מאטאר ווייל רוב צייט פעלט זיך נישט אויס מער פון דעם און ווען עס דארף האבן מער ענערגיע באקומט עס פרישע קראפט פון דעם עלעקטריק מאטאר.
אבער דער קליינער מאטאר איז נישט די איינציגסטע חכמה וועלכע מאכט דעם הייבריד שפארן בענזין. ווי מיר האבן פריער דערמאנט באקומט די באטערי צוריק ענערגיע פון דעם עלעקטריק מאטאר. דאס פאסירט ווען דער אויטא פאר שנעל און מיטאיינמאל ברעיקט דער דרייווער אראפ. דער מאטאר האט דעמאלט איז זיך אסאך ענערגיע און שיקט דאס צוריק צו די באטערי וואס מיינט אז די באטערי שפארט זיך ענערגיע יעדעס מאל דער אויטא ברעיקט.
ווען אן ארגינעלער אויטא שטייט ביי א רויטע ליכט פאר א מינוט נוצט עס נאך אלץ אסאך ענערגיע ווייל דער גרויסער קראפטיגער מאטאר ארבעט ווייטער צו זיין גרייט ווען עס וועט ווייטער דארפן פארן. דער הייבריד אויטא שפארט זיך אין אזא פאל זייער אסאך בענזין ווייל עס לעשט אויס אויטאמאטיש די בענזין מאטאר און נאר דער עלעקטריק מאטאר בלייבט ארבעטן, נישט נוצנדיג אפילו א ברעקל בענזין. ווען דער אויטא דארף אנהייבן פארן ווייטער האט עס גענוג ענערגיע פאר די ערשטע סעקונדן ביז ווילאנג דער בענזין מאטאר צינדט זיך צוריק אן.
רעדער פון א הייבריד שפארט אויך בענזין ווייל דער געשטעל פון א הייבריד אויטא לאזט נוצן אן אנדערע סארט רעדל וועלכע איז הארטער און מער אויפגעבלאזן וואס מאכט איר האבן א בעסערע כאפ אויפ'ן ראוד וואס מיינט ווייניגער קראפט פון די מאטארן.
הייבריד אויטאס זענען דערווייל טייערער ווי ארגינעלע אויטאס אבער מיט אזעלכע הויכע אויל פרייזן איז עס שוין ווערט און דערצו קומען צו די מעלות אז מען דארף זיך ווייניגער אפשטעלן צו נעמען בענזין און עס איז פריינטליכער צו די ענווייראמענט, וועלכע איז א וויכטיגע דעגרייכונג פאר די רעגירונג.
רוב גרויסע אויטא פירמעס פארמאגן שוין הייבריד מאדעלן און אלע אנדערע זענען שוין נאנט דערצו וואס מיינט אז ביז עטליכע יאר וועט יעדע פאפולערע מאדעל קומען אין א הייבריד ווערסיע און די פרייזן וועלן פאלן צוליב די קאנקורענט אין דער הייבריד וועט ווערן א גרעסערע מציאה.
עטאנאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עטאנאל איז די צווייטע גרעסטע אלטערנאטיוו צו בענזין היינט צו טאג און מען ארבעט עס זאל ווערן מער פארשפרייט. אטאנאל איז געמאכט פון אלקהאל וועלכע ווערט ארויסגענומען פון אלע סארט קראכמל תבואה (סטארטש) ווי קארן, גערשטן, און ווייץ. עטאנאל קען אויך געמאכט ווערן פון גראז און פארשידענע געוואוקסן און מען זאגט אז עווענטועל וועט מען דאס קענען מאכן פון מיסט.
די איינציגסטע פלאץ אין די וועלט וואו מען באנוצט זיך מיט עטאנאל אין גרויסן איז אין בראזיל. דאס לאנד האט געמאנגעלט אין אויל און האט גרויסע אוצרות פון קארן פעלדער פון וועלכע מען האט אנגעהויבן פראדוצירן עטאנאל אויל. היינט צו טאג פארן 20 פראצענט אויטאס אין בראזיל מיט עטאנאל און צוויי דריטל אויטא מאדעלן וועלכע ווערן דארט פארוקויפט קענען ארייננעמען ביידע: עטאנאל און בענזין.
רוב אויטאס קענען באמת פארן אויף עטאנאל אבער עס קען מאכן פראבלעמען און דערפאר וועט מען דארפן ווארטן ווילאנג די אויטא פירמעס וועלן באשטעטיגן וועלכע מאדעלן זענען גרייט פאר עטאנאל. עס זענען פאראן אסאך מענטשן אין אמעריקע און איבער די וועלט וואס נוצן שוין היינט עטאנאל אבער זיי מישן דאס מיט בענזין עס זאל זיין מער עפעקטיוו. טייל פון זיי לייגן אינגאנצן 10 פראצענט עטאנאל און אנדערע מישן דאס האלב און האלב.
אין צפון אמעריקע ווערט עטאנאל געמישט מיט אלע ריטעיל בענזין און דעגרייכט ביז 10 פראצענט.
אין בראזיל איז דער פרייז פאר עטאנאל די האלב פון בענזין ווייל זיי האבן גרויסע אוצרות פון קארן פון וועלכע זיי מאכן דאס. אין אמעריקע איז עטאנאל נישט קיין סאך ביליגער פון בענזין אבער דער דיפערענץ ווערט מער און מער ווען בענזין גייט ארויף.
עטאנאל קען זיין גענוג קראפטיג פונקט ווי בענזין אבער עס האט דעם פראבלעם פון פרירן. אין בראזיל איז פאראן א ווארימע קלימאט און דאס איז נישט קיין פראבלעם אבער אין אמעריקע, קאנאדע, און אייראפע זענען פאראן קאלטע ראיאנען וואו מען קען נישט נוצן קיין עטאנאל דורכאויס דעם ווינטער.
עטאנאל איז ריינער פון בענזין וועלכע איז א שטארקע מעלה פאר די ענווייראמענט ווען מען קוקט אויף דעם צוקונפט. די פראדוקציע פון עטאנאל איז אבער נישט אזוי גרינג און עס נוצט אייניג אדער מער ענערגיע ווי די פראדוקציע פון בענזין. אבער נאך אלץ איז פאראן א גרויסע צוקונפט פאר עטאנאל זינט אסאך פירמעס האבן זיך גענומען דערצו און רוב אויטאמאביל פירמעס האבן געזאגט אז זיי וועלן צושטעלן זייערע אויטאס פאר עטאנאל.
נאך א הויפט מעלה פון עטאנאל איז אז די תבואה פון וועלכע די עטאנאל ווערט ארויסגעזויגן גייט נישט אינגאנצן לאיבוד נאר ווערט ווייטער פארקויפט פאר לייוו-סטאק (תבואה פאר בהמות צום עסן).
ביאדיזעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין א מער פשוט'ע נאמען איז דאס גרינצייג אויל. אין רעאליטעט איז דאס א סארט דיזעל אויל וועלכע ווערט געמאכט פון גרינצייג ווי קאנאלע אדער סאויביען אדער פעטנס פון בהמות. דאס ווערט געמישט מיט אלקהאל געמאכט פון עטאנאל אדער מעטאנאל און קען גענוצט ווערן אין אלע סארט דיזעל אויטאס אדער טראקס.
אן אויטא זאל פארן אויף וועיטשטעיבל אויל קלינגט זייער מאדנע אבער אין פאקט איז עס שוין גארנישט אזוי מאדנע. שטודירער זאגן אז דער ערפינדער פון דעם דיזעל מאטאר, רודאלף דיזעל, האט גענוצט אויל פון ניסלעך צו טרייבן זיין דיזעל אויטא צוריק אין 890'. ער האט שפעטער געטוישט צו דיזעל אויל וויבאלד אין יענע צייטן איז עס געווען פיל ביליגער ווי ניס אויל.
רוב דיזעל אויטאס קנען שוין היינט אריינעמען ביז 20 פראצענט ביאדיזעל געמישט מיט 80 פראצענט רעגולערע דיזעל אויל. אויב וועט מען דאס וועלן פארמערן וועט מען דארפן מאדיפיצירן די מאטארן און דאס איז א שטארקע מעגליכקייט אויב עטאנאל וועט ווערן א פראדוקט ביי ארגינעלע אויטאס. ביאדיזעל איז ריינער ווי דיזעל אויל אבער מאכט אביסל מער רויך ווי דיזעל.
א שטארקע מעלה מיט ביאדיזעל וועט זיין אז מען וועט קענען נוצן גענוצטע אויל וועלכע רעסטוראנטן האבן גענוצט צו קאכן און דאס אריינלייגן אין אויטאס. די פרייזן זענען ביליגער פון בענזין און וועט זיין גאר ביליג אויב וועט מען קענען נוצן גענוצטע קאכן אויל. די פראגע איז נאר אויב מען וועט קענען נאכקומען דעם פארלאנג. עס זענען פאראן וואס שאצן אז עס וועט נעמען אלע תבואה פעלדער פון גאנץ אמעריקע צו טרייבן אלע דיזעל אויטאס פאר איין יאר. אבער אנדערש ווי בענזין קען תבואה צוריק וואקסן און די סופליי ענדיגט זיך נישט קיינמאל כאטש עס וועט זיין לימיטירט.
היידראדזשען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היידראדזשען איז דער חלום פון די אלטערנאטיוו ענערגיע וועלט. היידראדזשען איז א טעכנאלאגיע וואס איז שוין פאראן און ווערט גענוצט אין נאס"א'ס ספעיס פראגראם אבער וועט נעמען ווייניגסטענס 15 יאר ביז מען וועט דאס קענען פולקאם ברענגן צו אויטאמאבילן. היידראדזשען איז קראפטיגער ווי בענזין, עס איז זייער ריין, און האט אן ענדלאזע סופליי זינט עס איז געמאכט פון לופט אין די אטמאספערע אדער וואסער.
נאס"א מאכט איר היידראדזשען פון צוויי סארט גאזן וועלכע ווערן גענומען פון די אטמאספערע. דער אפפאל פון היידראדזשען איז וואסער און אזוי האבן די אסטראנאטן אין דעם ספעיס שאטעל וואסער זיך צו וואשן. אין אויטאס ווייסט מען נאך נישט גענוי וואספארא סארט היידראדזשען עס וועט גענוצט ווערן און אסאך פירמעס שטודירן דערין.
אויב היידראדזשען וועט ארויסקומען צופרידנשטעליג פאר אויטאס איז פאראן מעגליכקייטן אז די גאנצע עקאנאמיע וועט אריבערטוישן צו היידראדזשען וואס מיינט אז עלעקטריציטעט וועט אויך ווערן געמאכט פון היידראדזשין. אויב דאס וועט צושטאנד קומען וועט דאס זיין די וועלט'ס גרעסטע עקאנאמישע טויש אין איבער 200 יאר (זייט די אינדוסטריאלע רעוואלוציע) און אויל וועט מער ווייניגער ווערן היסטאריע.
אויב אויטאס וועלן אנהייבן ארבעטן מיט היידראדזשען וועט דאס קומען אין א פליסיקייט פראדוקט כדי מען זאל דאס קענען גרינג אריינלייגן אין אויטאס און באהאנדלן. דאס מיינט אז אויטאס וועלן ווייטער דארפן גיין אויפנעמען ענעריגע, נאר אנשטאט צו א בענזין סטאנציע וועט דאס זיין א היידראדזשען סטאנציע. עס איז נישט קלאר דערווייל וויפיל היידראדזשען וועט קאסטן. אויף דערווייל איז דאס זייער א טייערע טעכנאלאגיע וועלכע נאר נאס"א קען זיך ערלויבן אבער מיט דער צייט וועט עס ווערן ביליגער איינמאל עס וועט פארשפרייט ווערן. אנדערש ווי בענזין וועט היידראדזשען קיינמאל נישט טייערער ווערן ווייל עס האט נישט קיין פראבלעם פון סופליי און אויב עס וועט זיך פארלאנגן מער וועט אויפקומען נאך פירמעס און דאס וועט גאר ביליגער ווערן.
די איינציגסטע פלאץ אין אמעריקע וואו מען קען שוין קויפן היידראדזשען איז אין קאליפארניע. עס זענען דארט פאראן עטליכע היידראדזשען סערוויס סטאנציעס וועלכע סערווירן אויטאס מיט אייגענע געמאכט היידראדזשען טעכנאלאגיעס. רוב פון די אויטאס פארמאגן אויך א בענזין ענדזשין ווייל מען קען זיך דערווייל נישט פארלאזן אויף היידראדזשען זעלבסט.
די פירער אין די טעכנאלאגיע איז די אויטא פירמע בי.עם.דאבעליו. אבער האנדא וועט זיין די ערשטע צו ערשיינען מיט א היידראדזשען מאדעל ערווארטעט ערגעץ אין 2008.
באטערי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באטערי איז אן אלטער טעכנאלאגיע וועלכע האט זיך נישט קיין סאך פארבעסערט די אלע יארן און ווייניג געבן האפענונג דערפאר אלס אן אלטערנאטיוו צו בענזין. עס זענען פאראן אסאך עלעקטריק אויטאס וועלכע ווערן געטריבן דורך באטעריס אבער קיין איינע פון זיי קענען נישט פארן צו שנעל און קענען נישט גיין ווייטע שטרעקעס ווייל די באטערי ברענט אויס און מען דארף עס רעטשארדזשן.
אויב מען וועט יא אמאל קענען מאכן א באטערי זייער קראפטיג וועט עס זיין די שכל'דיגסטע ענערגיע צו טרייבן אן אויטא ווייל א באטערי נעמט נישט אויף קיין פליסיקייט אדער לופט נאר פראדוצירט ענערגיע נאכאמאל און נאכאמאל. דער חסרון וועט אבער שטענדיג זיין דער פאקט אז מען וועט דאס דארפן רעטשארדזשן.
באטערי וועט אבער שפילן א גרויסע ראלע אין הייבריד אויטאס און אויב באטעריס וועלן בעסער ווערן מיינט דאס אז הייבריד אויטאס וועלן בעסער ווערן און דאס איז פון די נאנסטע אלטערנאטיוון פון וועלכע מען וועט קענען געניסן אין די קומענדיגע יארן.
עס זענען פאראן א רייע באטערי אויטאס און די פירמע דזשי.עם. פלאנט אויך עטליכע מאדעלן. אבער קיינע פון זיי פארן נישט גענוג שנעל און וועט זיך שווער פארקויפן אין א מארקעט מיט ביליגע גוטע אויטאס.


text:
אראמיש
אראמיש איז א סעמיטישע שפראך וואס ווערט שוין גערעדט טויזנטער יארן. עס איז געווען א ברייט באניצטע שפראך אין מיטל מזרח אין די פריערדיגע תקופות, בעיקר אין די לענדער: אשור, איראק, סיריע און ארץ ישראל.
רש"י ברענגט, אז אברהם אבינו האט גערעדט אראמיש, אלס זיין שפראך, און לשון קודש אויף צו דאווענען.[מקור פארלאנגט]
די עולי בבל ביים בויען דאס צווייטע בית המקדש האבן מיטגעבראכט מיט זיך די דאזיגע שפראך, וואס איז דאן געווען די אפיציעלע שפראך פון דער פערסישע אימפעריע. דיאלעקטן פון אראמיש זענען אויך באניצט געווארן אין אידישע ספרי קודש, ווי ספר עזרא און דניאל, תרגום אונקלוס, די תלמוד בבלי, תלמוד ירושלמי און זוהר.
עס איז א שפראך וואס די קריסטן אין לבנון און סיריע האבן גערעדט, ביז נישט לאנג צוריק, היינט אויף דער וועלט זענען פאראן ארום פופצן מיליאן וואס באהערשן די שפראך, אבער בלויז א האלבע מיליאן רעדן עס אלס מאמע לשון.
די שפראך וואס איז היינט באנוצט, איז נענטער צו די אראמישע דיאלעקט פון תלמוד ירושלמי.
היינט איז דא מענטשן וואס געבן זיך אפ מיט אויפפרישן די שפראך צווישן די קריסטן וואס זענען פון גרויס סיריע.


text:
שניי-מאביל
שניי מאביל איז א וויעקהל וועלכע איז דעזיינט צו פארן אין שניי. אין פארווייטערטע געגענטער וואו עס פאלט גאר אסאך שניי, איז א שניי-מאביל די איינציגסטע וועג פון לאקאלע טראנספארטאציע און איז טאקע אויסגעטראפן געווארן דורך אן אינווענטאר וואס האט געוואוינט אין אזא ארט. א שניי-מאביל ווערט ביי מאנכע גענוצט נאר פאר שוואויל טאג און אויף געוויסע שניי אטראקציע ערטער קען מען דאס דינגן פאר א קורצע צייט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געווען איז עס א מענטש מיט'ן נאמען דזשאסעף באמבארדיער וועלכער האט געוואוינט אין די קליין שטעטל וואלקאורט אין קוויבעק, קאנאדע, וועלכער איז אויפגעקומען מיט דעם געדאנק צו מאכן א שניי-מאביל פאר מענטשן צו פארן אין די שניי. אין זיין שטעטל האט מען נישט געקענט נוצן אן אויטא אין די ווינטער און זינט ער איז געווען אן אינדזשעניר האט ער זיך גענומען צו די מלאכה און פראדוצירט א שניי-מאביל מיט די אייגענע הענט אין 937'.
אבער באמבארדיער איז נישט געווען דער ערשטער מענטש צו מאכן א שניי-מאביל. צוריק אין 924' האט א מענטש מיט'ן נאמען קארל אליאסאן מאדיפיצירט א פארד מאדעל אויטא צו א שניי-מאביל אין וויסקאנסין. אליאסאן האט געמאכט א פאטענט אויף זיין ארבעט און ער האט אנגעהויבן צושטעלן מאדיפיצירטע אויטאס וועלכע'ס רעדער זענען אויפגעטוישט געווארן מיט אייזערנע טרעקס וועלכע האט געלאזט דעם אויטא פארן אויף שניי. אבער יענע אויטאס זענען נאר גוט געווען פאר די טרוקענע שניי אין וויסקאנסין און מינעסאוטע. די אייזערנע טרעקס האבן זיך נישט געקענט באוועגן אין די צפון מזרח שנייען אדער אלאסקא וועלכע זענען מער א נאסע שניי.
באמבארדיער האט גענומען זיין געדאנק פון מיליטערישע טאנקן וועלכע האבן קעטערפילער טרעקס וועלכע האלט זיך זייער גוט אויף סיי וואס. באמבארדיער'ס ערשטע מאדעלן זענען געווען פאר 7 אן 12 פאסאזשירן און איז מער ווייניגער געווען ווי א מיליטערישע טאנק אן מוניציע. אין 959' האט באמבארדיער דעזיינט די ערשטע קליינע אפענע שניי-מאביל וועלכע איז היינט באקאנט אלס די סקי-דו. צענדליגער פירמעס זענען נאכגעשפרינגן מיט די זעלבע זאך און ביז 5 יאר איז פארקויפט געווארן איבער 2 מיליאן אזעלכע מאדעלן אין צפון אמעריקע. אבער רוב פירמעס זענען געגאנגן באנקראט אין 973' ווען די אויל קריזיס האט אויסגעבראכן און 4 גרויסע פירמעס זענען עווענטועל פארבליבן די פראדוצירער פון שניי-מאבילן. זיי זענען: באמבארדיער, ארקטיק קעט, יאמאהא, און פאלאריס. באמבארדיער איז עד היום פארבליבן די גרעסטע אין שניי-מאבילן און איז שפעטער געווארן פון די וועלט'ס גרעסטע באנען און פליגער פראדוצירער. אין 2005 האט באמבארדיער פארקויפט איר סקי-דו אפטיילונג.
די מארקעט פאר שניי-מאבילן איז ארגינעל נאר געווען פאר די פלעצער וואו עס איז נישט געווען עפעס אנדערש וויאזוי צו פארן אין די ווינטער. אין אלע ארקטיק שטעטלעך און אין אלאסקא איז דאס געווען די איינציגסטע וויעהקל פאר די ווינטער. מיט די יארן האבן אויך דרום איינוואוינער אנגעהויבן קויפן שניי-מאבילן פאר די אינטרעסאנטקייט דערפון. א שניי-מאביל קען פארן אויף אלע סארט שניי און פארט ארויף בערג פיל גרינגער ווי אן אויטא. אין אלע שנייאיגע שטעט זענען פאראן ספעציעלע פלעצער וואו מענטשן קומען מיט די שניי-מאבילן און פארן ארום אין גרופעס אדער דינגן דאס פון רעזארט פירמעס און נעמען א רייד דערמיט. היינטיגע שניי-מאבילן נעמען ווייניג בענזין און קענען דעגרייכן א שנעלקייט פון 120 מייל פער שטונדע. פארשטייט זיך אז נאר אין די סטעיטס וואו עס שנייט איז פאראן א מארקעט.
ענווייראמענטאלע זארג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זינט אויטאס ווערן גענוצט אין אלע שטעט האט מען איינגעשטעלט א הייעוועי סיסטעם און ראודס אין אלע טעריטאריעס וועלכע זענען דעזיינט צו באהאנדלן די טראפיק פון אויטאס. אן אויטא מעג נישט פארן דארט וואו עס איז נישט פאראן קיין ראוד און אין רוב פעלער וועט עס נישט קענען פארן. שניי-מאבילן גייען אבער נישט אריין אין די קאטעגאריע פון אויטאס און איינער וואס האט א שניי-מאביל קען נעמען א רייד וואו אימער ער וויל אזוי לאנג ווי ער פארט נישט אויף א צווייטענ'ס טעריטאריע אדער שטערט אנדער מענטשן.
דאס איז אבער א פראבלעם פאר די ענווייראמענט ווייל עס זענען פאראן צענדליגער מיליאנען אקער לאנד וועלכע די רעגירונגן באשיצן אנגעהויבן פון פרוכט פעלדער ביז טעריטאריעס פון פארשידענע באשעפענישן פון וועלכע עס מאנגעלט. די שניי-מאבילער פארן ארום איבעראל און שעדיגן די שטחים דורך צוטרעטן די געוואוקסן אדער דורך ארויסלאזן שעדליכע אפאלן וועלכע זענען א סכנה פאר באשעפענישן וואס דרייען זיך דארט. אויסערדעם פלעגן די אלטע שניי-מאבילן מאכן א שטארקע גערודער וועלכע האט געשטערט מענטשן און האבן דערשראקן חיות וועלכע זענען אנטלאפן. היינט זענען שניי-מאבילן שטילער און דער פראבלעם איז שוין נישט רעלאטיוו.
די רעגירונגן פון אמעריקע און קאנאדע פרובירן רעגולירן די שניי-מאבילער צו ראיאנען וואו זיי זאלן יא אדער נישט קענען פארן. אבער זינט זיי פארן אין די וועלדער און פעלדער קען מען נישט האלטן קיין קאנטראל אויף זיי און די דרייווער טוען וואס זיי ווילן. מען שאצט אז אין די צפון שטעט איז פאראן ארום 4 מיליאן שניי-מאבילער און דער נומער איז נאך העכער אין קאנאדע.
זיכערהייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שניי-מאבילן זענען אסאך פארבעסערט געווארן במשך די יארן. עס איז געווארן לייכטער און האט באקומען שנעלערע ספידס צו די צופרידנהייט פון די דרייווער. אבער אין דער זעלבער צייט איז די זיכערהייט נאר געווארן ערגער ווייל שניי-מאבילער ווערן נישט געהעריג קאנטראלירט און זיי פארן אויף גאר שנעלע ספידס וועלכע טרייבט ארויף די נומער פון פאטאליטעטן יעדעס יאר. עס פאסירן עקסידענטן צווישן שניי-מאבילן און עקסידענטן אין וועלכע די שניי-מאבילער קראכן אין ביימער, הייזער, אויטאמאבילן, אדער פאלן אריין אין אייז.
א שניי-מאביל וועגט בערך 600 פונט און איינמאל עס פארט שנעל איז עס שווער אפצושטעלן ווייל עס פארט אויף שניי אדער אייז. אין אסאך עקסידענטן פארלירן די דרייווער קאנטראל און זיי פאלן אראפ פון די שניי-מאביל וועלכע איז טויטליך ווען מען פארט אזוי שנעל. די שניי-מאבילער פארן גאר שנעל אויף אפענע פעלדער און ווען זיי טרעפן אן א בוים קענען זיי דאס נישט שטענדיג אויסמיידן. טיילמאל פאלן זיי אראפ פון הויכע בערג אדער גלישטן זיך אריין אין טאלן פון וואו זיי קענען מער נישט ארויסקומען און א העליקאפטער דארף אריינגערופן ווערן זיי ארויסצונעמען. א פאפולערע שניי-מאביל רייד איז אויף פארפרוירענע לעיקס וואו עס מאכט זיך אסאך אז די אייז ברעכט זיך אונטער אין די שניי-מאביל פאלט אריין אין וואסער.
אין אלע שטעט און פראווינצן וואו שניי-מאבילן זענען פאפולער זענען פאראן שניי-מאביל וועגן (טרעילס) וועלכע זענען ספעציעל געמאכט פאר זיי און די ספיד און אנדערע פאקטארן ווערן קאנטראלירט. די ספעציעלע וועגן קען מען אפט מאל זען ביי די זייט פון הייעוועיס אין די שטעט וואו עס פאלט אסאך שניי. און ניו יארק לויפט אזא וועג ביי די זייט פון די אינטערסטעיט 87 צווישן אלבאני און לעיק דזשארדזש. אבער נישט יעדער גייט אויף די ספעציעלע וועגן און פארן ארום אויף לעיקס אדער אפענע פעלדער און בערגיקע ראיאנען אויף גאר שנעלע ספידס.
שניי-מאבילער דארפן זיך אנטאן מיט ספעציעלע קליידונג וועלכע זאל זיי באשיצן פון די ווינטן און גערודער און אזוי אויך די קעלט. די מאנטלן מיט וועלכע זיי קליידן זיך איז געמאכט פון וואסער-פרופ ניילאן וועלכע איז ווארים און לאזט נישט אדורך די קעלט ווען אין דער זעלבער צייט וועט די סחורה בטבע ארויס טראגן אינערליכע נאסקייט וועלכע דער מענטש אנטוויקעלט. לויט'ן געזעץ דארף יעדער שניי-מאבילער אנטאן א העלמעט וועלכע איז ענליך צו די העלמעט'ס וועלכע דרייווער פון מאטאר-ביציקלעך טראגן. די העלמעט דארף אויך האבן ווארימע מאטריאל און א ספעציעלע פילטער וועלכע מאכט די אריינקומענדיגע לופט אביסל ווארימער און טראגט ארויס די ווארימע אטעם עס זאל נישט דעגרייכן די גלאז און שטערן דאס זען.
די שניי-מאבילער האבן זיך במשך די יארן אנטוויקעלט א סיגנאל סיסטעם מיט וועלכע זיי קאמיוניקירן איינע פון די אנדערע צו פארמיידן עקסידענטן. די שניי-מאבילן זעלבסט האבן נישט געהעריג קיין סיגנאלן און אפילו אויב יא איז דאס נישט קיין סאך ווערט ווייל עס קען נישט געזען ווערן ווען מען פארט שנעל ווייל עס שפריצט שניי פון אונטער דעם.
די מאשין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א שניי-מאביל איז בעיקר צוזאמענגעשטעלט פון 4 טיילן: אן ענדזשין ענליך צו אן אויטא ענדזשין, א קלאטש סיסטעם, די טרעקס, און סקי אייזענעס. דער גאנצער וויעהקל איז אפען אבער עס האט א ווינדשילד ווי מאטאר ביציקלעך מיט א ווייפער צו שארן די שניי. עס פארמאגט אויך העדלייטס צו באלייכטן ווען עס איז טונקל און אלס א סיגנאל צו אנדערע שניי-מאבילן, אויטאמאבילן, און מענטשן, אז עפעס קומט צו פארן.
דער ענדזשין איז דירעקט באהאפטן צו א טרעק דרייוו וועלכע פארמאגט ציינדלעך וועלכע זענען אריינגעשטעקט אין די טרעקס און ווען די ענדזשין ארבעט דרייען זיך די טרעקס. עס זענען פאראן עטליכע גירס און א קלאטש סיסטעם ערמעגליכט זיי צו טוישן. אבער די קלאטש סיסטעם ארבעט אנדערש ווי ביי אן אויטא ווייל א שניי-מאביל דארף האבן מער קראפט (פערצענטועל) אנצוהייבן פארן ווי אן אויטא וועלכע פארט אויף אן אויסגעפלאסטערטע ראוד און דארף האבן ווייניגער קראפט צו פארשנעלערן די ספיד זינט עס פארט אויף שניי און גליטש פון זיך אליינס. א שניי-מאביל איז אויך געמאכט ארויפצוקלעטערן א הויכע בארג און דעמאלט דארף מען האבן א נידעריגע גיר אבער דאס מערסטע קראפט.
די טרעקס זענען געמאכט פון הארטע ראבער און נישט פון אייזן ווי מיליטערישע טאנקן וועלכע דארפן קענען פארן אויף סיי וואס און האלטן גאר שווערע וואג. דער שניי-מאביל איז א לייכטע וויעהקל און פארט בעיקר אויף שניי און ראבערנע טרעקס איז דאס בעסטע דערפאר. א טרעק פארשפרייט די וואג אז דער שניי-מאביל זאל נישט זינקן און וועט שטענדיג האבן טרעקשן ווייל די טרעקס זענען צוזאמענגעשטעלט פון אסאך באזונדערע שטיקער וועלכע לאזן זיך בייגן לויט וואס ליגט אונטער דעם.
פארענט זענען פאראן צוויי סקיס וועלכע זענען פלאכע אייזענס וועלכע פירן דעם וועג. ווען דער דרייווער דרייט דעם הענטל וועלן זיך די צוויי סקיס דרייען די זעלבע וועג און דער וויעהקל וועט זיך דרייען. עס זענען פאראן פארשידענע סארט סקיס געוואנדן לויט וואספארא סארט שניי אדער פלאץ וואו מען וועט פארן דערמיט. ברייטע סקיס זענען געמאכט פאר אפענע פלעצער און העלפט האלטן דעם שניי-מאביל אויף די ווייכע שניי און שמאלע סקיס זענען געמאכט פאר ערטער וואו מען דארף זיך אסאך דרייען וועלכע איז גרינגער אויב די סקיס זענען שמעלער ווייל עס גייט אריין אין די שניי און האלט א בעסערע טרעקשן.
דער שניי-מאביל פארמאגט פארגעשריטענע שאק איינזאפער ווייל דער וויעהקל ווערט גענוצט אין עקסטרעמע נסיעות איבער בערג און טאלן, וואסערן און טרוקעניש, און דאס באשיצט דעם דרייווער פון די אימפאקט פון די אלע אויפשאקלונגן.
א שניי-מאביל קען זיין א נוצבארע זאך אין פלעצער וואו מען קען נישט אנדערש פארן און קען אויך זיין א שפילצייג. אבער מען דארף וויסן אז עס קען זיין זייער געפארפול. צענדליגער מענטשן שטארבן יעדעס יאר פון עקסידענטן און גאר אסאך ווערן פארוואונדעט. צו קענען דרייוון א שניי-מאביל דארף מען האבן אסאך ערפארונג און אויב האט מען דאס נישט איז ראטזאם מען זאל זיך באנוצן דערמיט פאמעליך.


text:
הילף:מוסטער
א מוסטער (Template) אין א וויקי איז א בלאט וואס איז געמאכט אריבערשליסן אין אנדערע ארטיקלען דורך לייגן נאר דאס מוסטער קעפל אלס אן אפקירצונג. א מוסטער ווערט געמאכט אזוי ווי א געווענליכער ארטיקל נאר מיטן צוגאב "מוסטער:" פארן נאמען. געוויינטלעך נוצט מען א מוסטער כדי צו שפּאָרן איבערשרייבן די זעלבע אינהאלט אין פילע ארטיקלען.
ביישפיל: אויף גרינג אריינצולייגן די ווערטער "דעם ארטיקל דארף מען פאררעכטן", מאכט מען א מוסטער "מוסטער:פאררעכטן" און מען לייגט דערין די דערמאנטע זאץ. דערנאך שטעלט מען אריין דעם טעקסט "{{פארעכטן}}" אין וועלכן ארטיקל מען ברויך און די דערמאנטע זאץ וועט אין עם ערשיינען אויטאמאטיש.
כדי צו מאכן א מוסטער, שרייבסטו ביים זוכן קעסטל: מוסטער:XXX. נאכער שטעלסטו אויס דער מוסטער. אויב דו ווייסט נישט ווי אזוי צו אויסשטעלן, קענסטו זיך נוצן מיט אנדערע מוסטערן. וו.צ.ב. גיי אריין אין מוסטער איבערשרייבן, און קאפיר די טאבעלע, און טויש נאר די ווערטער. אויך איז כדאי צו טוישן קאלירן, וואס דאס מאכט מען מיטן בייטן די נומערן #FFFFF.
- זעט אלע מוסטערן קאטעגאריע:וויקיפעדיע מוסטערן
- פארזיכטיג: כדי צו שרייבן עפעס אין א מוסטער, וואס זאל זיך נישט ווייזן אין יעדן ארטיקל וואו מ'וועט שטעלן דעם מוסטער, ווי למשל ביי אן אינטערוויקי לינק, וואס זאל זיך נישט איבערחזרן אין יעדן ארטיקל וואס וועט לינקען צו דעם מוסטער אנשטאט די ארטיקל,
שרייבט אריין א "נישט איינשליסן" צייכן ווי דאס:
שטעלט דא אריין אלע זאכן וואס זאלן זיך נישט מיטראגן מיטן מוסטער.
- הילף אויף אלע מוסטערן
- אלע מוסטערן


text:
נעאן
נעאָן (ענגליש: Neon) איז דער נישט-מעטאלישער כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל Ne און אטאמישן נומער 10. נעאָן איז אַן איידעלער גאַז. נעאָן קען שאַפֿן אַ פארבינדוננג מיט פלואָר אין דער לאַבאָראַטאָריע. ניט זיכער אַז נעאָן שאפט פארבינדונגען אין נאַטור, אָבער עטלעכע זאָגן סאַגדזשעס אַז דאָס קען זייַן אמת. נעאָן איז יוזשאַוואַלי אין דער פאָרעם פון גאַז אַטאָמאַרי. נעאָן רער ערד ס אַטמאָספער און איז איינער פּאַרטאַקאַל פון 65,000. נעאָן ציבעלע איז פול מיט אַן ינערט גאַז רערנ - ליניע, וואָס ענדס אין צוויי ילעקטראָודז. ווען די ינדוסט וואָולטידזש צווישן צוויי ילעקטראָודז איז הויך גענוג, די גאַז הייבט צו שייַנען אַ קוואַליטעט קאָלירן. די ערשט שפּאַנונג פארלאנגט איז לעפיערעך הויך, אָבער ווען עס אַרבעט, נעאָן ציבעלע קאַנסומז ווייניקער ענערגיע, ינקאַנדעססענט לעפיערעך נאָרמאַל. רעד פֿאַרב - נעאָן מאַראַנץ נעאָן באַלבז עמיץ - לאַנג געניצט אין פּריפּערינג די אַדווערטייזמאַנט צייכנס. דער נאָמען "נעאן" איז א מאל געניצט צו באַשרייַבן די דזשאַנעריק פאָרעם פלאָרעסאַנט באַלבז ווען אין פאַקט, פילע אנדערע גאַסיז געניצט אין מאַנופאַקטורינג די באַלבז אַרויסלאָזן ליכט פון פאַרשידענע פארבן.


text:
אליהו גאלאמב
אליהו גאלאמב (2טן מערץ 1893, ה'תרנ"ג - 11טן יוני 1945, ה'תש"ה) איז געווען דער אומבאקרוינטער קאמאנדאנט פון דער הגנה ארגאניזאציע. כאטש וואס ער איז ניט געווען דער פארמאלער קאמאנדאט איז ער געווען דער עיקר פירער און ערשטער אקטיוויסט צו קעמפן מיט אן ארגאניזירטער מיליטער. ער איז געווען דער ערשטער וואס איז ארויס אין חוץ לארץ צו קויפן געווער פאר דער הגנה.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אליהו גאלאמב איז געבוירן אין תרנ"ג אין וואלקאוויסק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס).


text:
גאט
גאט איז בײַ די מאמינים, דער איבערנאטורלעכער הערשער אויף דער וועלט. אין די לעצטע צוויי טויזנט יאר איז גאר פארשפרייט געווארן די געדאנק (בעיקר דורך די קריסטן און די מוסולמענער) אז עס איז נישט דא מער ווי איין גאט (מאנאטעיזם) וואס הערשט איבער אלעם (וואס האט זיך אנגעהויבן ביי די אידן).
אינהאַלט
דער אידישער גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אידישער גאט ווערט גערופן מיט פארשידענע נעמען. אין חומש ווערט ער אפט גערופן אלהים, אדוני, י-ה-ו-ה, י-ה-ו-ה אלהים, אל שדי. אין אידיש ווערט ער גערופן גאט, אייבערשטער, באשעפער, הקב"ה, רבש"ע, און אין ענגליש ווערט ער אפט גערופן דורך פרומע אידן השם. ע"פ קבלה איז דא אן אומצאליגע סומע פון צירופי שמות וואס זענען נעמען פון גאט.
אידן גלייבן אז ער האט באשאפן די וועלט און פירט זי.
פארצייטנס געווען אזעלעכע וואס האבן געגלויבט אז גאט איז אן אביעקט וואס איז געמאכט פון סטאַטוען, אדער וואס האבן געדינט די זון און די שטערן, אזעלעכע רעליגיעס רופן אידן עבודה זרה. אברהם אבינו האט אנטפלעקט א נייעם באגריף וואס ערקלערט אַז גאט איז א אומבעקאַנטן העכערע באגריף.
געוויסע אידן זאגן נישט ארויס דעם נאמען "גאט" צוליב שעצונג און הייליגקייט. ווי אויך איז דא וואס שרייבן עס נישט אראפ נאר אויב דער פּאַפּיר אויף וואס מען שרייבט דאס ווערט אוועק געלייגט און אפגעהיטן. אנשטאטס דעם שרייבן זיי "ג-ט".
דער קריסטליכער גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קריסטליכע רעליגיע איז באזירט אויף דער אידישער, אבער מיט פארשידענע ענדערונגען. קאטאליקן גלייבן אז דער איין איינציגער גאט באשטייט פון דריי טיילן: דער פאטער, דער זון, און די הייליגער גייסט. זיי גלייבן אז גאט האט אראפגעשיקט א חלק פון זיך צו לעבן אויף דער וועלט ווי א בשר ודם און צו ליידן ייסורים וואס וועלן זיין א כפרה פאר אלע עבירות וואס מענטשן באגיין. זיי גלייבן אז ישו הנוצרי איז גע'הרג'עט געווארן אלס א קרבן, און ווער עס גלייבט אין אים איז פארזיכערט מחילה וסליחה און א חלק אין עולם הבא. זיי האלטן אז כאטש א גאט איז א גייסט און פירט מיט אלעס אהן, אבער דער צווייטער חלק פון גאט האט זיך נישט געוואלט העלפן און האט אנדערש געוואלט ליידן יסורים, מען זאל איהם פייניגען און אומבערעגען כדי צו זיין א כפרה פאר אלע מענטשן.
דער איסלאמישער גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער איסלאמישער גאט איז מער ענדליך צו די אידישע ווי די קריסטליכע. זיי גלייבן אז גאט איז נאר איין גאט, און אז ישו הנוצרי און מחמד זענען געווען נביאים. זיי האלטן אויף פון די אידישע נביאים און פון חלקים פון דער אידישער תורה, אבער זיי האלטן אז די תורה וואס אידן האבן היינט איז פארדרייט געווארן דורך די אידן.
דער כנען'ישער גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די כנענים האבן געגלייבט אז די גאט "אל" איז די גאט פון אלע געטטער, און אז ער וואוינט אויף די שפיץ פון א בארג אין מדבר. זיין ווייב האט געהייסן אשרה, און זיי האבן געהאט א זוהן בעל וואס האט שפעטער מורד געווען אין זיין טאטע.
באציאונג מיט גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרונט פון אלע רעליגיעס און איבערהויפט פון דער תורה, איז צו קענען גאט, אויף אזוי שטארק און ווייט אז מ'זאל אים נאכאנאנד ליבן, און פארכטן.
פארוואס מענטשן גלייבן אין גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאגישע באווייזונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קאסלאמאגישע ארגומענט ערקלערט אז עס מוז זיין א ערשטע סיבה צו דער באשטאנד*.
אנדערע סיבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אמונה פשוטה: דאס מיינט גלייבן ווייל מען האט אמונה, און נישט ווייל מען האט באווייזן.
- נסים: ס'דא מענטשן וואס גלייבן אין גאט ווייל זיי האבן געזעהן נסים[1].
- טראדיציאן: די גלויב אין גאט ווערט איבערגעגעבן פון עלטערן צו קינדער, און די עלטערן האבן עס איבערגענומען פון זייערע עלטערן, און אזוי ווייטער.
פארוואס מענטשן גלייבן נישט אין גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאגישע באווייזונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אויב דער באשעפער מוז נישט האבן א באשעפער, דאן מוז די באשטאנד אויך נישט האבן א באשעפער.
אנדערע סיבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- עס געשען גאר אסאך פאסירונגען אין נאטור ווי גלייך עס וואלט נישט געווען א גאט. ווי צום ביישפיל אומשולדיגע קינדער וואס ווערן גע'הרג'עט אדער געפייניגט דורך אנדערע מענטשן און דורך "חסרונות" אין טבע ווי למשל ערד ציטערנישן.
- אלטערנאטיווע טעאריעס: מען קען אויסלייגן די ביינער פון אלע חיות און מענטשן וואס האבן נאר אמאל עקזיסטירט און וואס עקזיסטירן היינט, און מערקן די ענדליכקייט פון איינס צו די אנדערע, און ווייזן אז זיי האבן געקענט געבארן ווערן איינע פון די אנדערע. (זעה אויך עוואלוציע) וועגן דעם גלייבן געוויסע מענטשן אז עס האט נישט אויסגעפעלט א באשעפער צו באשאפען די חיות אדער דעם מענטש.
- ס'דא מענטשן וואס גלייבן נישט אין גאט, צוליב זייער אויפברענגונג - מען האט זיי קיינמאל נישט אויסגעלערנט אז עס איז דא א גאט.
- עס זענען דא מערערע מיינוגען איבער ווער עס איז גאט, און א יעדע מיינונג האלט אז די אנדערע געטער עקזיסטירן נישט.
סארטן אמונות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נעמען פון גאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הקב"ה: הייליגער געלויבט איז ער.
- באשעפער: באשאפן אלע באשעפענישן
- אייבערשטער: ער איז פון אויבן
- רבנו של עולם: הער פון די וועלט
- אלמעכטיגער: מאכט איבער ענערזשי
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ווי עס שטייט ביי קריאת ים סוף: "ויאמינו בה'"


text:
Windows Meeting Space
Windows Meeting Space איז דער נאָמען פון אַ צוזאַמענאַרבעט קאמפיוטער פראגראם אין Windows Vista װאָס שטיצט א קאלעג צו קאלעג לאָקאַלער נעצװערק ביז 10 באַנוצער.
מיט דער Windows Meeting Space קען מען באַשטימען אד האק צוזאַמענטרעפֿן, טראַנספֿערירן טעקעס צװישן די באַנוצער, זיך מיטטײלן אפּליקאַציעס, אָדער פּשוט שמועסן אין דעם נעצװערק אין דעם פֿײַער-מױער שטח.
Windows Meeting Space פֿאַרבײַט די אלטע Windows NetMeeting אַפּליקאַציע װאָס איז דערשינען אין די פֿריעדיקע Windows װערסיעס. אָבער די מעגלעכקײַט פֿון זיך באַנוצן מיט אַ מיקראָפֿאָן און אײַנשטעלן אױדיאָ אדער װידעאָ קאָנפֿערענצן זײַנען אָפּגעראַמט געװאָרן פֿון Windows Meeting Space.


text:
הענרי פארד
הענרי פארד (30סטן יולי, 1863 - 7טן אפריל 1947) איז געווען דער גרינדער פון פארד מאטאר געזעלשאפטט, און ער איז דער טאטע פון די מאדערנע אסעמבלי ליניעס וואס ווערט געניצט און מאסן פראדוקציע.
ער איז בכלל געווען א ראסיסט, ער האט פיינט געהאט יידן און אפריקאנער אמעריקאנער. ער האט געהאלפן פארשפרייטן די פראטאקאלן פון זקני-ציון, און ער אליין האט געגלייבט אין אינטערנאציאנאלער ייד, און אז די יידן האבן א קאנספיראציע, וואס זיי ווילן אונטער ברענגען די וועלט. ער האט פארשפרייט א בוך, מיטן נאמען דער אינטערנאציאנאלע ייד, וואס זענען ארויס אין פיר בענדער. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט פארד אויפגעשטעלט פאבריקן אין נאצי דייטשלאנד, צו פראדוצירן אויטאס, און יידן האבן דארט געארבעט צוואנגס ארבעט.


text:
1974
1974 איז דאס 74סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1974 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
1974 איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן דינסטיק.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן מיי
- וואלערי זשיסקאר דעסטען באשטימט פרעזידענט פון דער פינפטער רעפובליק פון פראנקרייך
- זשאק שיראק באשטימט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך צום ערשטן מאל
- 20סטן יולי - טערקישע קראפטן אינוואדירן קיפראס
- 9טן אויגוסט - דזשעראלד פארד איינגעשוואוירן דער 38סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 13טן דעצעמבער - מאלטא ווערט א רעפובליק
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אפריל - זשארזש פאמפידו, פרעזידענט פון פראנקרייך (געב' 1911)
- 24סטן מיי - דיוק עלינגטען, אמעריקאנער דזשעז מוזיקער (געב' 1899)
- 5טן אקטאבער - זלמן שזר, דער דריטער פרעזידענט פון ישראל (געב' 1889)
- 9טן אקטאבער - אסקאר שינדלער, פאבריקאנט, חסיד אומות העולם (געב' 1908)
- 24סטן אקטאבער - דוד אויסטראך, יידישער-רוסישער פידלער (געב' 1908)
נאבעל פריזן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
הציץ ונפגע האט געשריבן:צען טויזנט
זאגן 'וועלכע שוטה ווייסט דען נישט פון די יעלאוסטאון סופּער-וואָלקענא' איז אזוי פיל מער נודנע ווי אייגענטליך פארציילן איינעם איבער דעם יעלאוסטאון סופּער-וואָלקענא.
יאיר האט געשריבן:באמערקונג: עס איז ריכטיגער צו שרייבן ביי די לעצטע שורה "פארוואס דארפסטו דעם וואלף?".
קאווע טרינקער האט געשריבן:כ'האב פאר א מינוט געמיינט. אז דאס זענען אנטי KDC
וואס ווערט אדווערטייזט אין שאפראן-ראטה אין וויליפעסט
יידל האט געשריבן:איך געדענק אז ווען ס'האט זיך געטון איבער די נוטרינא פארטיקל וואס איז אנגעבליך געלאפן שנעלער ווי די ספיד אף לייט האט ער געהאט א זיסע קאמיק.
יאיר האט געשריבן::like
איך כאפ נאר נישט ווי אזוי לייבניץ קומט דא אריין.
יאיר האט געשריבן::like
איך כאפ נאר נישט ווי אזוי לייבניץ קומט דא אריין.
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און איין גאסט


text:
אנאנימיטעט
אנאנים באדייט אומבאקאנט, אָן א נאמען. דאס ווארט "אַנאָנים" שטאמט פון גריכיש.
ווען מען וויל באצייכענען אז עמעצער וואס מען ווייסט נישט זיין אידענטיטעט האט עפעס געטוען זאגט מען אן אנאנימער פארשוין.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי חרדישע אידן שרייבט מען זייער אסאך אנאנים סיי אין די צייטונגן וואס די שרייבער האבן אלע אנאנמיע פען נעמען און סיי ווען זיי שרייבן אויף אינטערנעט ווילען זייער שטארק פארבלייבן אנאנים, נישט וועלנדיג ליידען די קאנסעקווענצן פון זייערע ווערטער צוליב די נישט אפענע געזעלשאפט.


text:
לשון הרע
פארלוימדונג און לשון הרע מיינט ווען איינער רעדט שלעכט אויף א צווייטן אפילו די שלעכטס איז אמת, אבער עס טוט שעדיגן יענעם. אויב עס איז אויך נישט אמת, הייסט דאס הוצאת שם רע. און ווען צ.ב. ראובן דערציילט שמעון אז לוי האט אים געזאגט אז דו שמעון האסט געטאן א געוויסע שלעכטס, דאס הייסט רכילות [1].
חז"ל זאגן: "לשון הרע שקול כנגד עבודה זרה, גילוי עריות ושפיכות דמים".
דער חפץ חיים האט זיך זייער אפגעגעבן און געשריבן ספרים וואס לערנט אויס אלע געזעצן פון הלכות לשון הרע.
אויב איינער איז א באקאנטער פובליק פיגור, און זיינע מעשים ווערן דעבאטירט און דורכגעהאנדעלט דורך די מאסן איז נישט דאס קיין עבירה ווייל עס איז נוגע פאר יעדן יחיד וואס ווערט אפעקטירט פון די מעשים.


text:
אטלאנטיק סיטי
אטלאנטיק סיטי - (Atlantic City) - איז א שטעטעל אין ניו זשערסי וואס גרעניצט זיך מיטן אטלאנטיק אושען וואס איז ברייט באקאנט אלץ די לאס וועגאס פון די איסטערן ראיאן מיט איהרע קאסינא'ס, און רעזארט האטעלן פאר וואקציע.
Overatlantic.jpg
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אטלאנטיק סיטי - און 2000 האט די פאפולאציע געהאלטען ביי 40,517.
די מעיאר איז באב לעווי
אזוי ווי די שטאט האט זיך געפלאגט מיט אסאך ארימקייט און קרימינאלן האבען די וואוטערס אין א פריוו אפצושטעלן דאס, (1976) געשטימט צו בארעכטיגען דאס אויפבוי פון קאסינא'ס
און אין (1978) האט זיך די ערשטע קאסינא געפענט (רעזטייפּט דא אריין די ווארט וואס וועט זיין א לינק צו וויקיפידיע ארטיקל אין דעם נושאארטס אינטערנעשאנעל) און ביז היינט איז דא דארט 11 קאסינא'ס וואס דאס האט פאר די דארטיגע איינוואוינער צוגעשטעלט אסאך ארבעט, נארמאל איז אטלאנטיק סיטי די אונטער-פיהרער נאך לאס וועגאס אבער און די 1970 - 1980 יאהרען ווען לאס וועגאס איז פוהל געווען מיט קרימינאלע אקטיוויטעטן פון מאפיא גענגס און נאך, איז אטלאנטיק סיטי געווען די קעפיטאל פאר געמבלינג, און 2003 האט אטלאנטיק צובאקומען א נייע געשמאקייט ווען בארגאטא איז געפענט געווארען וואס ציהלט צו כאפען די יונגווארג,
די אטלאנטיק סיטי אינטערנעשינעל עירפארט איז פלאצירט 9 מייל פון אטלאנטיק סיטי
11 קאסינאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1} באליס אטלאנטיק סיטי: 1,748 צימערן: 80,000 סקווער פיס: געפענט -- דעצעמבער 30, 1979 [1]
- 2} בארגאטא: 2,002 צימערן: 125,000 סקווער פיס: געפענט -- יולי 2, 2003 [2]
- 3} סיזערס אטלאנטיק סיטי: 1,400 צימערן: 124,720 סקווער פיס: געפענט -- מאי 1979 [3]
- 4} האראס אטלאנטיק סיטי: 1,628 צימערן: 112,000 סקווער פיס: געפענט -- פעברואר 1980 [4]
- 5} אטלאנטיק סיטי הילטאן: 805 צימערן: 60,000 סקווער פיס: געפענט -- 1980 [5]
- 6} רעזארטס אטלאנטיק סיטי: 644 צימערן: 100,000 סקווער פיס: געפענט -- מאי 26, 1978 [6]


text:
1820
1820 איז דאס 20סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1820 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן מערץ - דער שטאַט מעין שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע שטאטן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן מיי - פלארענס נייטינגייל, פיאנערין פון מאדערנעם שוועסטעריי (געש' 1910)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן יאנואר - דזשארדזש דער דריטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1738)
- 2טן נאוועמבער - פסח לאנגזאם, אייניקל פון רבי שמשון אסטראפאלער און פאטער פון דעם בני יששכר פון דינאוו (געב' 1748)


text:
ברוסט
א פרוי ס ברוסט.
די ברוסט איז אַ דריז פון א מענטש, וואס ביי פרויען נאכן געבערן גיט זי מילך צו זייגן דאס קינד.
אומגעפער ביי די עלף יאר, הייבט זיך אן צו ווייזן ביי א פרוי סימני בוגרות. איינע פון די סימנים איז: אז די בריסט הייבן אן ארויסצושטארן, און ווען א מאן זעט דאס, באקומט ער א תאווה צו איר.
דער תפקיד פון די בריסט איז צו זייגן דאס קינד. אמאליגע צייטן פלעגט מען געבן צו זייגן ביז צוויי יאר, אבער היינט רוב פרויען זייגן נישט אזוי לאנג.
דאס ווערט גערופן אין לשה"ק "דדים" אדער "שדים" ברענגט ארויס די אהבה צו א פרוי, ווי עס שטייט אין שיר השירים.
שוועסטערייַ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיסיאָלאָגיקאַל פֿונקציע פון בריסט איז ברעסטפידינג קליינע קינדער. זענען בריסט פּראָדוצירן מילך אין די סוף פון די שוואַנגערשאַפט און נאָך געבורט, אַדזשאַסטיד פֿאַר אָפּטימאַל פידינג אַ בייבי. דער פּראָצעס פון מילך פּראָדוקציע אין מילכיק האָרמאָנע קריטיקער, פּראָולאַקטאַן, סאַקריטאַד דורך די פּאַטואַטערי דריז.
לאַקטאַטיאָן יוזשאַלי סיסיז ין איין יאָר, און עטלעכע אַבק פרויען אויך בעסער צו ויסמייַדן ברעסטפידינג בעסאַכאַקל. אין מיינונג פון דעם עקזיסטענץ פון בייבי עסנוואַרג קאַמפּאַונדז (פאָרמולע), צוגעפאסט צו קאָרמען בייביז און אַרייַננעמען דעם קאַמפּאָונאַנץ פון ברוסט מילך ווי ביטנייַ פֿאַר אינדוסטריעלע פּראָדוצירן. די פאָרמולע מאַכן בייבי לאגלען געמאכט פון גלאז אָדער פּלאַסטיק מיט אַ גומע אָדער סילאַקאָון אָפּל היטל. געבויט אין אַ פלאַש אָפּל אַז סימיאַלייץ דער ברוסט אָפּל.
ברוסט ווי אַ חפץ פון געשלעכט - סטימיאַלציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסזען פון די ברוסט איז עטלעכע פון די סיבות אַז העלפן געשלעכט-עראַוזאַל אין מענטשלעך מאַלעס, כוועראַז אין אנדערע מאַמאַלז (אַזאַ ווי הינט, קאַץ פערד, אאז"וו), ניט צו ברענגען דעם אָרגאַן פון דעם זכר געשלעכט-עראַוזאַל. איין מיינונג הייַנט איז אַז אנדערע מאַמאַלז עוואלוריט אַ מעכאַניזאַם פון געשלעכט-עראַוזאַל אין אנדערע וועגן (אַזאַ ווי די ויסשיידונג פון פעראַמאָונז, יידענטאַפייינג סמעללס פון צאָע ווייַבלעך, אאז"וו) בשעת אין מענטש האט יוואַלווד אין טייל דעם מעקאַניזאַם פארבונדן מיט יידענטאַפייינג פונדרויסנדיק וואונדער ווייַבלעך (ווי בריסט, די גשמיות און ווייַבלעך אָפּפירונג, אאז"וו). אנדערע מאַמאַלז קלענערער בריסט אין באַציונג צו גוף פאָרמאַט און ילאָנגגייטאַד פאָרעם, און זיי וואַקסן נאָר בעשאַס שוואַנגערשאַפט און פֿאַר ברעסטפידינג.
בריסט אין מאַלעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אויך אַ ברוסט געוועב אין מענטשן-מערסטנס דיפּליטיד געוועב. דערשיינונג פון ברוסט ינלאַרדזשמאַנט אין מענטשן איז גערופן גינעקאָמאַסטיאַ (Gynecomastia)-יוזשאַלי פֿאַר עטלעכע אומבאַקאַנט סיבה, אָבער אויך רעכט צו פאַרשידן כאָרמאָונאַל דיסאָרדערס, אָדער ווי אַ זייַט ווירקונג פון זיכער דרוגס. 1% צאָרעס פון ברוסט ראַק זענען מענטשן, פאַטאַל לויף פון דעם קרענק פיל מער אין מענטשן ווי אין ווייבער.


text:
טישטיך
א טישטעך איז א איבערצי אויפן טיש. מען ניצט עס אדער צו באשיצן דעם טיש אדער ווייל עס זעט אויס שיין.
אמאל איז עס געווען בלויז פון לייוונט, און מ'האט עס געוואשן יעדע צייט, היינט איז דא אסאך סארטן פונעם 'דיספאזעבל' איינמאל באנוץ, פון עטליכע סארט מאטריאל, און אפילו גאנץ שיינע וואס זענען פאסיג ביי די שענסטע מאלצייטן.
ביי יידן איז דער מנהג אז שבת און יו"ט (אויך חול המועד) באדעקט מען דעם טיש מיט א טישטעך א גאנצן טאג, נישט נאר ביי די מאלצייטן. אויך אין בתי מדרשים און שטיבלעך באדעקט מען די טישן מיט טישטעכער.


text:
קאכן די ביכער
קאכן די ביכער אין א טערמין מיט וועלכע באצייכנט די אומלעגאלע אקטיוויטעט דורך פירמעס וועלכע מאכן פאלשע פינאנציעלע באריכטן אין וועלכע זיי בלאזן אויף די פארדינסטן כדי צו ציען אינוועסטירער אויפ'ן סטאק מארקעט.
אינהאַלט
פארוואס קאכן די ביכער?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גרויסע פירמעס וועלכע פארקויפן סטאק שעירס האנדלן אין די עפענטליכקייט און ווען ביזנעס גייט נישט גוט זעט יעדער וואס גייט פאר וויבאלד זייערע סטאקס וועלן באלד פאלן און אינוועסטארס וועלן פארקויפן זייערע שעירס און די פירמע וועט פארלירן אינוועסטארס געלט וואס וועט זיי מאכן נאך שווערער ווי עס איז. פארקערט ווען ביזנעס גייט יא גוט זעט אויך יעדער און מען אינוועסטירט געלט אין גרויסן און די פירמע נוצט דאס געלט צו מאכן ווייטערדיגע אינוועסטמענטס פון וועלכע זיי מאכן נאכמער געלט. קאכן די ביכער קען מיינען צוויי זאכן: עס קען מיינען אז עס איז נישט געגאנגן די פירמע ווי געראכטן און זיי מעלדן פאלשע באריכטן אז זיי האבן געמאכט מער געלט ווי זיי האבן טאקע געמאכט און אזוי באקומען זיי אריין פרישע געלט פון אינוועסטארס מיט'ן האפענונג צו מאכן בעסערע אינוועסטמענטס דאסמאל. אין א צווייטע פאל קען עס מיינען אז באמת גייט די פירמע יא זייער גוט און לכבוד דעם מעדלן זיי נאך בעסערע פראפיטן און האבן אין פלאן צו נוצן אינוועסטארס געלט צו מאכן נאכמער מיט'ן חזקה אז עס גייט זיי גוט. נאך א שטארקע סיבה פארוואס פירמעס האבן געזוכט צו קאכן די ביכער איז געווען די עקזעקיוטיוון אין די ביזנעס אליינס וועלכע האבן געוואלט ווייזן אז זיי זענען טויגליך און האבן באקומען פעטע באנוסעס דערפאר. פאר טייל פירמעס האט דער שפיל פיין געארבעט און זיי האבן דאס איבערגעטאן נאכאמאל און נאכאמאל אבער נישט שטענדיג און נישט פאר יעדן איז עס געגאנגן אזוי גוט און זיי זענען געבליבן שטיין מיט די הויכע סטאק פרייזן אבער אן קיין פרישע פראפיטן. זיי זענען געבליבן אזוי שטיין ווילאנג זיי האבן נאך געקענט ביז עס האט געפלאצט און די סטאק מארקעט איז געפאלן און די אינוועסטארס האבן פארלוירן זייער געלט. א ביישפיל צו נוצן קען זיין ווי פאלגענד: א קינד האט זיך געשטעלט פארקויפן צו טרינקן אויף די גאס אבער ער האט נישט געמאכט אזויפיל געלט. וויבאלד ער איז געשטאנען אונטער די הייסע זון האט ער געטראכן פון בויען א דעכל העכער זיין קאפ אבער ער האט נישט געהאט דאס געלט. זיינס א חבר האט יא געהאט געלט און דאס קינד האט געטראכט צו בארגן פון אים. דאס קינד האט געוואוסט אז זיין חבר וועט אים נישט בארגן קיין געלט נאר אויב ער ווייסט אז ער וועט קענען פארדינען דערפון. דאס קינד טראכט אבער אז אויב ער וועט האבן א דעכל וועט ער זיכער קענען פארקויפן מער טרינקן וויבאלד זיינע קאסטומערס וועלן הנאה האבן צו קומען כאפן א טרינק אין א הייסע זומער טאג אונטער זיין שאטן. ער רופט אן זיין חבר און זאגט אים אז ער פארדינט שיין און וועט פארדינען נאכמער אויב ער וועט האבן א דעכל און אויב ער איז גרייט צו אינוועסטירן וועט ער אים געבן 25 פראצענט פון די ריווח אלס קאמפענסאציע. אזוי איז טאקע געווען אבער פאר סיי וואספארא סיבה האט ער נישט מצליח געווען און דער חבר איז געווען בייז ווען ער האט זיך דערוואוסט אז ער האט אים פארקויפט ליגענט. עס איז געווען אנפאנג זומער 01' ווען איינע נאך די אנדערע האבן סטאקס פון גרויסע פירמעס אנגעהויבן דראסטיש צו פאלן טייל אזוי נידעריג אז אינוועסטארס האבן פארלוירן זייער גאנצע געלט. דעם עצם פאקט אז די מארקעט האט אנגעהויבן פאלן האט געמאכט אז אויך אנדערע פירמעס זענען געפאלן ווייל איינס שלעפט די אנדערע וויבאלד אינוועסטארס ווערן באזארגט און פארקויפן זייערע שעירס. יעדע גרויסע פובליק פירמע גיט ארויס א פינאנציעלע סטעיטמענט ביי די ענדע פון יעדע קווארטאל פון יאר און ענדע יאר. די סטעיטמענטס זענען די וויכטיגקסטע אינפארמאציע וועלכע וואל סטריט דארף האבן. אין דעם סטעיטמענט ווערט געצייכענט די פירמעס אקטיוויטעטן צעטיילט צו דריי הויפט פאקטארן: דער באלאנס באריכט, די קעש פלוס סטעיטמענט, און די פראפיט און פארלוס סטעיטמענט. דער באלאנס סטעיטמענט איז א סך הכל בליק אויף די פירמע אין א געוויסע טאג וואס די פינאנציעלע סיטואציע איז, די פירמעס געלטער אין באנק, און וויפיל די ביזנעס איז ווערט יענע מינוט. די געלט פלוס סטעיטמענט צייגט וויפיל געלט די ביזנעס ברענגט אריין און וויפיל עס גייט ארויס איבער א געוויסע צייט אפשניט. די פראפיט און פארלוסט ווייזט פשוט אויב די פירמע האט פארלוירן אדער פארדינט אין דעם קווארטאל פון יאר. די סטעיטמענטס ווערן גענוצט דורך די בענק צו וויסן אויב זיי זאלן בארגן געלט פאר די פירמע, דורך וואל סטריט פאר די אינוועסטארס צו וויסן אויב זיי זאלן אינוועסטירן, און די פירמע זעלבסט נוצט דאס צו פלאנירן דעם צוקונפט. פארשטייט זיך אז ער איז וויכטיג אז אלע אינפארמאציע זאלן זיין 100 פראצענט ריכטיג. וויבאלד די פירמעס זענען פובליק פירמעס ווערן די סטעיטמענטס אויך איבערגעקוקט דורך אקאונטינג פירמעס וועלכע דארפן זיכער מאכן אז די סטעיטמענטס פאלגן נאך די גענעראלע אקאונטינג פרינציפאלן.
דער רעצעפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעגולאציעס זענען אמאל געווען גרינגער ווי היינט ווען די פירמעס האבו געמאכט זייערע סטעיטמענטס און געוויסע אינפארמאציע האט מען נישט געדארפט ארויפלייגן. דאס האט גרינגער געמאכט די פירמעס צו מאכן פאלשע השערות און דאס ארויסלייגן צו די פובליק. אין די ביזנעס וועלט האט מען דאס גערופן "אף באלאנס שיעט אקאונטינג". די סארט סטעיטמענטס האבן נישט געמוזט האבן אזויפיל אינפארמאציע און דאס האט גרינגער געמאכט פאר די פירמעס צו באקומען געלט פון בענק פאר פרישע אינוועסטמענטס. די סארט סטעיטמענטס זענען לויט טייל אנאליסטן בעסער ווי די היינטיגע באלאנס סטעיטמענטס אבער וויבאלד אויף יענע וועג האבן די פירמעס געקענט שרייבן פאלשע זאכן האט מען דאס שפעטער פארבאטן. א צווייטע זאך וואס די פירמעס האבן געטאן איז געווען אן אינערליכע ארבעט פון די מענעדזשערס וועלכע האבן שוין געהאט דעגרייכט זייער ציל פאר'ן יאר און האבן גענוצט געלטער וואס איז געווען באשטימט פאר די קומענדיגע יאר צו קויפן נייע סופלייס אדער אינוועסטירן וועלכע האט געמאכט די פארדינסטן אביסל קלענער אבער האט געגעבן א גוטע בליק אויף די פירמע פאר אויסערן אינוועסטירער. געוויסע פירמעס האבן אויך געטוישט די פאקטן פון אויסגאבעס און האבן געלייגט רעגולערע אויסגאבן אלס קאפיטאל אויסגאבן וועלכע מאכט די פירמע אויסזען מער פארשפרייט. טייל פירמעס האבן געמאלדן פארדינסטן אויף לאנגע טערמין קאנטראקטן וועלכע האט זיי געקאסט אסאך געלט און די אויסגאבן וואלטן געברויכט צעטיילט ווערן לויט די אויסגאבן. די פירמעס האבן אבער געוואלט מאכן אויסזען די זאך בעסער האבן זיי דאס ארויפגעלייגט אלס פארדינסטן און האבן נישט אראפגערעכנט די אויסגאבן. אויסער גרויסע ליגענטס האבן די פירמעס גענוצט פאלשע פארדינסטן אויף זאכן וואס זיי האבן פארקויפט און איז צוריקגעשיקט געווארן, זאכן וואס זענען נאך נישט געווען באצאלט, גרעסערע פארדינסט פראצענטן בעפאר זיי זענען באשטעטיגט געווארן, זאכן וואס זענען פארקויפט געווארן פאר דיסקאונט פרייזן, און פראדוקטן וועלכע האט נאך פארלאנגט סערוויס נאכ'ן שיקן און איז נישט אראפגערעכנט געווארן פון די ארגינעלע פרייזן. א טאקטיק וועלכע גאר אסאך פירמעס האבן גענוצט איז געווען אז זיי האבן צוגעלייגט פארזיכערטע פארדינסטן פונעם קומענדיגן קווארטאל אין די סטעיטמענטס פונעם יעצטיגן קווארטאל. אסאך פירמעס האבן אויך גענוצט אוועקגעלייגטע פארדינסטן געלטער (באשטימט פאר אויסגאבן) אלס פארדינסטן. נאך א זאך וואס פירמעס האבן געטאן איז געווען א שווינדל אויף זייער אייגענע שווינדל. גרויסע פירמעס געבן פענסיע פאר זייערע ארבייטער און דאס געזעץ פארלאנגט אז די געלטער דארפן זיין אפגעזונדערט פון די ביזנעס געלטער אין פאל די פירמע גייט ארויס פון ביזנעס זאלן אלע ארבייטער באקומען זייערע פענסיע. רוב פירמעס נעמען די פענסיע געלטער און אינוועסטירן דאס אין די סטאק מארקעט און די פירמע געניסט פון די פארדינסטן. לעגאל מעגן זיי ארויפלייגן די פארדינסטן אויך זייערע סטעימענטס אבער דאס איז נאר געלטער וואס מען האט פארדינט אינעם פארגאנגנהייט. די פירמעס פלעגן ארויפלייגן פארדינסטן וואס די געלטער וועלן מאכן אויך און וויבאלד זיי אליינס האבן געפיטערט די סטאק מארקעט מיט פאלשע אינפארמאציע האבן זיי זיך אליינס גענארט אז די פענסיע געלטער וועלן וואקסן אזויפיל. ווען די מארקעט האט געקראכט האבן זיי פארלוירן די געלטער און די פארדינסטן זענען געווארן א טייל פון די פאלשע אינפארמאציע.
די סארבאנעס אקסלי אקט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 02' האט פרעזידענט בוש אונטערגעשריבן די סארבאנעס אקסלי אקט אין געזעץ וועלכע האט געזאלט צוריק איינשטלען אינוועסטארס געטרוי צו די ביזנעסער אויף די סטאק מארקעט דורך אונטערנעמען נייע מעטאדן צו פארמיידן נאכאמאל אזא קאטאסטראפע. דאס געזעץ פארלאנגט אז אלע פובליק פירמעס זאלן מוזן אריינשיקן זייערע סטעיטמענטס צו די סעקיוריטיס ענד עקסטשעינדזש קאמיסיע וואו ער ווערט איבערגעקוקט דורך פעדעראלע אגענטן זיכער צו מאכן אז אלעס קלאפט. עס פארלאנגט אויך אז די פירמעס אויסערן אודיטערס זאלן איבערקוקן און באשטעטיגן די אינפארמאציע און די צוויי גרעסטע אין אמט (דער טשיף עקזעקיוטיוו אפיציר און דער טשיף פינאנציעלע אפיציר) זאלן פערזענליך נעמען פאראנטווארטליכקייט אז וואס זיי שרייבן אונטער איז ריכטיג. מיט די נייע געזעצן און נאך עטליכע רעגולאציעס וואס וואל סטריט אליינס האט געמאכט איז כמעט אוממעגליך א פירמע זאל נאך היינט קענען טאן אזא זאך. די רעגולאציעס פארלאנגן אז די פירמע זאל שטענדיג ארויסגעבן געוויסע אינפארמאציע וועלכע די אינוועסטארס דארפן האבן צו וויסן אויב עס לוינט זיך צו אינוועסטירן. אלעס ווערט איבערגעקוקט דורך ספעציעלע קאמיסיעס און אויף דערווייל איז טאקע נישט געווען קיין פרישע פראבלעמען.
ביישפיל נומער איינס: ענראן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענראן איז געווען אמעריקעס זיבעטע גרעסטע פירמע וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין 985' ווען צוויי ענערגיע פירמעס האבן זיך פאראייניגט. די פירמע איז געגאנגן ווייטער ווי ענערגיע און געגעבן אסאך סערוויסעס פון וועלכע זי האט געמאכט אוצרות מיט געלט. צווישן די יארן 96' און 01' איז זי באצייכענט געווארן אלס אמעריקעס געלונגענסטע פירמעס 6 יאר נאכאנאנד. אין די אויספארשונג איז מען דערגאנגן אז ענראן האט שוין אנגעהויבן אירע שווינדלערייען אין 92' דורך אריינשטעלן אירע צוקונפטיגע פארדינסטן געבויט אויף לאנגע טערמינען קאנטראקטן וועלכע די פירמע האט געמאכט מיט קלענערע פירמעס. מיט דעם חשבון האט ענראן פארדינט אסאך געלט אויף די סטאק מארקעט אבער האט געצאלט ווייניג שטייערן ווייל אירע פארדינסטן זענען געווען פיל ווייניגער וויפיל זי האט געזאגט זי האט געמאכט. די ענראן חברה האבן באהאלטן זייערע חובות אפילו ווען זיי זענען שוין געווען אויף צרות און האבן געגרינדעט א ספעציעלע אפטיילונג וועלכע זאל זיך אפגעבן מיט שווינדל. ווען זיי האבן פארלוירן אין איין פעלד האבן זיי דאס באהאלטן און נאר אויפגעדעקט וואס זיי האבן פארדינט אין אן אנדערע פעלד. אזוי איז עס געגאנגן אהין און צוריק ביז עס האט געקראכט. ווען מען האט אנגעהויבן די אויספארשונג האבן די פעדעראלע אגענטן נישט געוואוסט וואס איז לעגאל און וואס איז אומלעגאל. די שווינדלערייען זענען געווען אויסגערעכנט געוואלדיג און עס האט זייער לאנג גענומען ביז מען האט געקענט באקומען א בילד וואס די פירמע האט געטאן. די ערשטע סיגנאלן וועגן א פראבלעם איז געקומען נאך אין אוגוסט 01' ווען ענראנ'ס פרעזידענט, דזשעף סקילינג, האט פלוצלינג רעזיגנירט. ענראן האט אויפגענומען א נייעם פרעזידענט, קען לעי, וועלכער האט באלד באקומען אינערליכע אינפארמאציע אז סקילינג האט רעזיגנירט וועגן אקאונטינג שווינדלערייען. נאך אינעם זעלבן מאנאט האט א פיפיגער בראוקער געשיקט אן מעסעדזש צו זיינע קליענטן זיי זאלן פארקויפן ענראן סטאקס ווייל ער ווייסט אז עס זענען פאראן פראבלעמען. עס האט נישט גענומען לאנג און ענראן'ס סטאק פרייז איז געפאלן פון 86$ צו 30 צענט. ענדע יאר האט מען אנגעהויבן די אויספארשונג און ענראן האט באנקראטירט א קורצע צייט דערויף. דער ערשטער אנגעקלאגט צו ווערן איז געווען דער טשיף פינאנציעלער אפיציר, ענדרו פעסטאו, וועלכער איז געווען דער מייסטער שווינדלער. ער האט באקומען 10 יאר טורמע און האט געדארפט צאלן 23.8 מיליאן דאלאר שטראף. ביידע פרעזידענטס, סקילינג און לעי, זענען באשולדיגט געווארן דעם פארגאנגענעם יאר אבער זייער אורטייל וועט ערשט קומען קומענדיגן יאנואר. נאך אסאך אנדערע ווארט טורמע שטראפן און אויך אסאך אנדערע פירמעס און בענק האבן געמוזט באצאלן געלטליכע שטראפן פאר'ן מיטשפילן מיט ענראן.
ביישפיל נומער צוויי: ווארלדקאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווארלדקאם איז געגרינדעט געווארן דורך ערני עבערס אין די פריע 90'גער יארן ווען עבערס האט אפגעקויפט עטליכע לאנג דיסטענס פירמעס. צווישן די יארן 95' און 00' האט ווארלדקאם אפגעקויפט 60 לאנג דיסטענס פירמעס, אריינגערעכנט עם-סי-איי פאר די סומע פון 37 ביליאן דאלאר. ווארלדקאם האט איבערגענומען דאס לאנדס אינטערנעט טראפיק און האלב פון אלע אי-מעילס ארום די וועלט זענען אדורכגעגאנגן ווארלדקאם'ס סערוויסעס. די פירמע איז פאר עטליכע יאר געווען אמעריקע'ס צווייטע גרעסטע לאנג דיסטענס פירמע. אין 99' האט ווארלדקאם געהאט א שוואכע יאר (קעגן אנדערע גוטע יארן) און האט מורא געהאט אז אינוועסטארס וועלן פארקויפן זייערע שעירס. די פירמע האט גענומען רעזערוו געלטער (לייביליטיס און אנדערע געלטער) און דאס געלייגט אלס פארדינסטן. דער שווינדל איז געווען 2.8 ביליאן דאלאר מער וויפיל זי האט טאקע פארדינט. עבערס איז אבער נאך אלץ נישט געווען צופרידן און א יאר דערויף האט ער געלייגט אלע אפעראציע אויסגאבן אלס לאנגע טערמין אויסגאבעס מיט פארזיכערטע פארדינסטן וואס האט געגעבן זיין פירמע נאך 3.8 ביליאן דאלאר פארדינסטן. די פירמע האט אויך געהאט געמאלדן אז זי האט אינוועסטירט 500 מיליאן דאלאר פאר קאמפיוטערס אבער די דאקומענטן צו בארעכטיגן די קלאגע איז קיינמאל נישט געפינען געווארן. אין דער זעלבער צייט וואס ווארלדקאם האט אנגעבליך פארדינט ביליאנען דאלארן האט עי-טי-ענד-טי געהאט שוואכע צייטן און דאס האט אלאמירט די סעקיוריטי עקסטשעינדזש קאמיסיע וועלכע האט באלד אונטערגענומען אן אויספארשונג. עס איז געגאנגן שנעל און די אקאונטענטס האבן באלד מודה געווען וואס זיי האבן געטאן און ביז עטליכע וואכן איז אלעס געווען פאראיבער און ווארלדקאם האט פארמאכט אירע טירן. ווארלקאם איז דערנאך צוריק געווארן עם-סי-איי און עבערס און זיין טשיף פינאנציעלער אפיציר, סקאט סוליווען, זענען אנגעקלאגט געווארן אין געריכט. עבערס האט באקומען 25 יאר טורמע און סוליווען האט זיך ארויסגעדרייעט מיט 5 יאר טורמע נאכ'ן ארויסגעבן ווערטפולע אינפארמאציע קעגן עבערס.
ביישפיל נומער דריי: טייקא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טייקא איז געווען א ריזיגע עלעקטריק סופליי פירמע וועלכע האט געטאן ביזנעס אין 100 לענדער ארום די וועלט. די פירמע האט אפגעקויפט 40 אנדערע פירמעס און איז געווארן די וועלט'ס גרעסטע פראדוצירער פון עלעקטראנישע קאמפאנענטן, טעלעקאמיוניקאציע סיסטעמען, פייער באשיצונג סיסטעמען, עלעקטראנישע וואלווס, און איינע פון די גרעסטע אין מעדיקל סופלייס. ווי עס האט זיך ארויסגעשטעלט האט טייקא נישט געטאן קיין סיסטעמאטישע שווינדלערייען אזויווי אנדערע פירמעס וועלכע זענען אונטערגעגאנגן אין יענע צייט. מען האט געפינען אסאך אקאונטינג טעותים אבער נאך אלץ האט מען נישט פארדעכטיגט אז איינער האט דאס געטאן במזיד. עס האט זיך אבער ארויסגעשטעלט אז די עקזעקיוטיווע אייגעשטעלטע האבן געמאכט א לעבן מיט די געלט פון די פירמע און האבן געבארגט און גענומען געלטער אן פרעגן. זיי האבן אויך פארקויפט סטאקס אן מעלדן פון פאראויס פאר קיינעם וועלכע איז אומלעגאל. די סעקיוריטי עקסטשעינדזש קאמיסיע האט אונטערגענומען אן אויספארשונג נאך אין אנפאנג 99' ווען זי האט אנטדעקט אז חשבונות שטימען נישט. צעביסלעך האט מען אויפגעדעקט אלעס וואס די עקזעקיוטיוון האבן געטאן מיט די פירמע'ס געלט אויפ'ן חשבון פון די אינוועסטארס. דריי עקזעקיוטיוון זענען אנגעקלאגט געווארן: דער פרעזידענט, דעניס קאסלאוסקי, דער טשיף פינאנציעלער אפיציר, מארק שוואורטס, און דער גענעראלע קאונסיל, מארק בעלניק. זייערע אורטיילן זענען ערווארטעט אין די קומענדיגע מאנאטן. טייקא האט איבערגעלעבט איר סטאק מארקעט טראסק און האט אויפגענומען נייע עקזעקיוטיוון און די פירמע איז געבליבן שטארק ביז'ן היינטיגן טאג.


text:
דעניס פרעגער
דעניס פרעגער איז א אידישער ראדיאו טאלק שוי האוסט פון קאליפארניע וואס ווערט געהערט אין הונדערטע לאקאלע ראדיו סטאנציעס דורכאויס אמעריקע.
ער איז רעכט קאנסערוועטיוו געשטימט.
אויך געהער ער זיך אן צום קאנסערוועטיווער שטרעמונג פון אידישקייט.
ער איז נאנט צו חב"ד אקטיוויטעטן און נעמט אקטיוו אנטייל אין זייער פאנדרעיזינג.
ער איז געווארן אויפגעצויגן אלס קינד און בחור אלס פרומער און דערנאך געווארן מער פריי.
ער גלייבט אז די תורה איז פון הימל, און געשריבן דורך א העכערע גאטליכע האנט נישט דורך א מענטש.
ער האלט זיך אבער רוב מאל מיט די רעפובליקאנער קעגן די דעמאקראטישע פארטיי פאליטיק.
ער האט אנגעהויבן זיין פובליק רעדן קאריערע אלס אקטיוויסט צו באפרייען די אידן פון קאמונסיטישער רוסלאנד.
ער האט יארן לאנג אנגעפירט א רעליגיע פראגראם פון א גלח, רב און אימאם.
ער רעדט בעיקר פון מאראלן.
ער האט זיך געגט פון זיין אייגן ווייב און חתונה געהאט מיט זיין גויטע סעקראטאר.
דערויסענדע לינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ארכיוון פון אלע זיינע ארטיקלען ערשינען אין דעם וועב סייט זשאואיש ווארדל רעוויאו. [1]


text:
מוסקל
מוסקל (פון לאטייניש קליינער מויז), זיינען די פראטעין בענדער וואס פארעמט געוועב און און ציט זיך צוזאַם און צעשפרייט זיך פון זיך אַליינס.
עס זענען קלאסיציפירט, און סקעלטען, קארדיעק, אדער סמאט מוסקל.
זיין הויפט אויפגאבע איז צו נעמען ענערגיע און דאס מאכן פאר באוועגונג.
די מוסקלען זענען אחראי אויף אלע קערפערליכע באווענונגגען פון שטויסן א באל, שרייבן א בריוו, אויסקוועטשן פארדייטע עסענווארג דורך די געדערעם, ביז מאכן דאס הארץ קלאפן.
- ער האַלט צוזאַם פעסט דעם מענטש, אין איר געבוי.
- ער פראדוצירט כוח
- באוועגן דעם מענטש פון אינדרויסן; צו איז דאָס שפאַצירן זיצן אָדער רורען, גאָרנישט איז פון זיך אַליינס,
- באוועגן דעם מענטש פון אינעווייניג דורך דאָס האַרץ דער הויפט איבר וואָס האַלט דעם מענטש ביים לעבן פּאָמפּט פון זיך אַליינס דורך מוסקלען, און טרייבט דאס בלוט צירקולאציע. אדער די עסן פארדייאונג סיסטעם וואס ארבעט אויך דורך מוסקלען, אדער רעדן, שרייבן, טאנצן, לויפן א.א.וו.
- ער מאכט ווארעם דעם מענטש.
רוב מוסקלען ארבעטן אויטאמאטיש אן קיין במכוונדיגע אנשטרענגונג.
דער גרעסטער מוסקל געפינט זיך אונטערן חוט השדרה וואס דאס טרייבט די קריכן, לויפן און שלענגעלן באווענגונג.
דער קלענסטער מוסקל געפינט זיך אין אויער וואס קוקט אויס ווי א דינע פאדעם, זיין ארבייט איז צו רעדוצירן די קול פון הערן אויב דאס איז צו הויך.
מוסקל איז די איינציגסטע געוועב וואס ארבעט דורך זיך צאמציען און צושפרייטן, אלע אנדער מיני געוועב ווי הויט, האר, ביין, קארטילעזש, פארבלייבן די זעלבע גרייס אחוץ אויב זיי וואקסן.
צום ביישפיל: אויפצוהייבן אייער האנט, די בייסעפס אין די פארענט פון אייער אויבערשטער ארעם ציט זיך צוזאמם און ציט ארויף די ביין פון אייער אונטערארעם.
צו אראפנידערן אייער האנט, די טרייסעפס פון אונטער אייער אויבער-ארעם ציעט זיך צוזאם און גראד אויס אייער עלנבויגן, צוגעהאלפן דורך גראוויטאציע.
דאס צוזאמצו טוישט די מאסע פונעם מוסקל, נאר ענדשטער א רעזולטאט פון טוישן אינעווייניג פונעם מוסקל פייבער. וואס איז קלענער פון א האר, און קען זיין ביז איין פוס לאנג אין א גרויסן מוסקל.
אנאטאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדער מוסקל פיברע אדער צעל, איז געמאכט פון א קאלעקציע פון קלענערע דינערע פיברעס אדער צעלן אנגערופן מייאופייברילס. דאס באשטייט פון סארקאמערעס אין לאנגע שלענגעלעך, וואס אנהאלט צוויי סארטן פראטעינען, אקטין און מיאסין.
פסיכאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען דאס באזונדער פאר זיך וואלט קיין איינע פון די צוויי פראטעינען זיך צוזאמגעצויגן, אבער צוזאמען פארעמען זיי אן אקטאמיאסין קאמפלעקס וואס אין די אנוועזנהייט פון עי.טי.פי. וועלן זיך צוזאמציען.
ווען דער מוסקל ווערט סטימולירט (פון עלעקטאראנישע סיגנאלען פון די מוח דורך דער נערוון סיסטעם) די אקטין ציט זיך לענגאויס די מיאסין ווי א שורה פון מענטשן ציען זיך אויף א שטריק.
דאס מאכט די מייאפאבריל קערצער, און איז גורם די מוסקל פיברע צו זיך צאמצוען און דער גאנצער מוסקל ווערט קערצער, ביז צו דריי-פיפטלעך פון איר נארמאלער לענג.
ענערגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכן באקומען דעם עלעקאטאראנישן סיגנאל אדער אימפולס פון דער נערוון סיסטעם זיך צו רורן, ברויכט זיך דער מוסקל אין ענערגיע דורכפירן די כעמיקאלן רעאקציע פון די צוזאמצו פון דעם עקטין מיטן מיאסין. פון ערגעץ דארף דאך קומען די ענערגיע!
דא קומט אריין די וואונדערליכע כעמיקאליע וואס שטופט די אלע מוסקלען פון די הויז פליגן ביזן מענטשליכער בייסעפ, דאס הייסט אין קורצן עי.טי.פי.. א קליינער סומע פון עי.טי.פי. ליגט אוועקגלייגט אין יעדן מוסקל. די מוסקל צעלן פראדוצירן דאס שטענדיג.
ווען דאס קומט אין בארירונג מיט וואסער, ווערט דאס צוטיילט אין צוויי טיילן, עי.די.פי. און פאספאט. א קליינער שטראם פון ענערגיע ווערט דורך דעם ארויסגעלאזט, און די ענערגיע איז גענוצט אין קאנצערט מיט דער רעאקציע פון די פראטעינען, עקטין און מיאסין, וואס ציט צוזאמן דעם מוסקל.


text:
חנוכה געלט
חנוכה געלט איז א מנהג, וואס מען טיילט געלט צו די קינדער חנוכה.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מנהג שטאמט פון דעם וואס אין די ה'ת' יארן פלעג מען חנוכה שיקן געלט מיט די קינדער פאר די מלמדים. במשך די יארן ווייזט אויס אז די קינדער האבן געבעטן געלט פאר זיך אויך.
מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס חנוכה געלט געבן עלטערן אדער קרובים. טייל ניצן דאס חנוכה געלט צו שפילן דריידל. ס'איז אויך דא א מנהג אז די קינדער געבן צדקה פונעם חנוכה געלט.
אין געוויסע חסידישע קרייזן טיילט דער רבי חנוכה געלט צו די קינדער, און מען היט דאס געלט פאר א סגולה.
ס'איז אן אלטער מנהג אז מען טיילט חנוכה געלט די פינפטע נאכט חנוכה.[1]
אין אן אויספארש געמאכט אין 2006, האבן 74 פראצענט פון עלטערן אין ישראל געטיילט חנוכה געלט צו זייערע קינדער.[2]
שאקאלאד געלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די 1920ער יארן האט אן אמעריקאנער פירמע געמאכט לכבוד חנוכה שאקאלאד מטבעות איינגעוויקלט אין גאלד און זילבער פאפיר. היינט איז דאס געווארן א גרויסער מסחר חנוכה צייט.
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב שמעון אפיסדורף, באדייט פון חנוכה געלט אש התורה וועבארט(אויף העברעיש)


text:
הערנאן קארטעס
הערנאַן קארטעס (שפאניש: Hernán Cortés; 1485 - 2טן דעצעמבער 1547) איז געווען א שפאנישער אויספארשער און קאנקיסטאדאר וואס האט איינגענומען מעקסיקא.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קארטעס איז געבוירן געווארן אין מעדעלין, קעניגרייך פון קאסטיל, שפאניע. ער האט שטודירט געזעצן אין דעם אוניווערסיטעט פון סאלאמאנקע, אבער נאך צוויי יאר האט ער אויפגעהערט שטודירן.
אין 1506 איז ער ארויסגעפארן אין דער נייער וועלט. ער האט באטייליקט אין דעם שפאנישן אייננעם פון היספאניאלא און קובא אין 1511.
צווישן 1519 און 1521 האט ער איינגענומען די אזטעק אימפעריע פון קייסער מאקטעזומא וואס איז היינט מעקסיקא.
קארטעס איז געווארן גובערנאטאר פון נייער שפאניע. שפעטער איז ער צוריקגעפארן אין אייראפע מיט א סאך אוצרות.
ער איז געשטארבן אין סעוויל, שפאניע, דעם 2טן דעצעמבער 1547.


text:
אמסטערדאם
אַמסטערדאַם (האלענדיש: Amsterdam) איז די הויפטשטאט און אויך די גרעסטע שטאט פון האלאנד. זי איז א שטאט אין דעם פראווינץ נארד האלאנד. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין די לעצטע יארן פון דעם 12טן יארהונדערט, ס'איז געווען דעמאלטס א קליין פֿישעריי דערפל. דער היסטארישער צענטרום איז באוווּסט פאר זיינע קאנצענטרישע קאנאלן, וואס זענען געבויט געווארן ווערנט דער האלענדישער גאלדענער עפאכע אינעם 17טן יארהונדערט.[1][2][3][4] מען פארגלייכט די שטאט מיט ווענעדיג. אחוץ די קאנאלן, אלע ביידע שטעט האבן א לאנגע היסטאריע פון האנדל מעבר לים.
אין יאר 2009 איז די באפעלקערונג פון אמסטערדאם געווען 762,057- די גרעסטע שטאט אין די נידערלאנד.
דער נאמען אמסטערדאם שטאמט פון "אמסטעלערדאם", ד"ה א דאמבע אינעם אמסטעל טייך.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמסטערדאם האט באקומען רעכטן ווי א שטאט אין 1300 אדער 1306. נאכן אויפשטאנד קעגן דער שפאנישע רעגירונג אין דעם 16טן יארהונדערט זענען די נידערלענדער געווארן א טאלעראנט לאנד און יידן וואס האבן אנטלאפן פון דער שפאנישער אינקוויזיציע האבן זיך באזעצט אין אמסטערדאם. אינעם 17טן יאר-הונדערט איז אמסטערדאם געווען די רייכסטע שטאט אין דער וועלט. שיפן פון אמסטערדאם זענען אפגעפארן אין דעם באלטישן ים, צפון אמעריקע, אפריקע, אינדאנעזיע, אינדיע און בראזיל. אין סוף פונעם 19טן יאר-הונדערט איז געקומען צו אמסטערדאם די אינדוסטריעלע רעוואלוציע, און מען האט געבויט נייע מוזייען און א באן סטאנציע.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמסטערדאם איז א פלאכע שטאט, און אסאך מענטשן פארן ארום אויף ראווערס. די גאסן האבן ספעציעלע ראווער-שטעגן.
דער פובליקער טראנספארט האט טראמען מיט זעכצן ליניעס און א מעטרא וואס האט פיר ליניעס.
האלענדישע באנען האט צען באן סטאנציעס אין אמסטערדאם. אמסטערדאם צענטראל דינט אויך ווי אן אינטערנאציאנאלע באן סטאנציע; פון דארט זענען באן דינסטן קיין אונגארן, בעלארוס, בעלגיע, דייטשלאנד, דענמארק, טשעכיי, עסטרייך, פוילן, פראנקרייך, רוסלאנד און דער שווייץ. צווישן די באנען איז די Thalys אמסטערדאם-בריסל-פאריז באן.
אמסטערדאם סכיפאל פליה-פארט איז 20 מינוט פונעם צענטער פון אמסטערדאם. ער איז דאס גרעסטע פליפעלד אין האלאנד, און דאס פינפטע גרעסטע אין אייראפע.
יודן און יודישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמסטערדאם האט א היסטארישער יודישער אנוועזנהייט. ספעציעל איז באקאנט ר' אלעזר דער מעשה רוקח, וואס די רעגירונג האט דאן ארויסגעגעבן א ספעציעלער מטבע מיט זיין בילד דערויף לכבוד זיין ערשיינען אין די שטאט.
דער היינטיגער רב אין אמסטערדאם איז הרב ארי' רלב"ג
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Amsterdamhotspots.nl. דערגרייכט דעם 2007-04-19.
- ↑ Amsterdam Tourist Information - Seven Bridges Festival. דערגרייכט דעם 2007-04-19.
- ↑ World Executive City Guides - Amsterdam. דערגרייכט דעם 2007-04-19.
- ↑ WorldMayor.com - Job Cohen, Mayor of Amsterdam 2006. דערגרייכט דעם 2007-04-19.
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 52°22′29″N 4°53′32″E / 52.37472, 4.89222


text:
בולגאריע
בולגאַריע איז א לאַַנד אין דרום-מזרח אייראפּע. די הױפּטשטאָט איז סאָפיע. זי גרענעצט פינף לענדער: רומעניע צו צפון (בעיקר דורכן דוניי), סערביע און די רעפובליק פון מאקעדאניע צו מערב, און גריכנלאנד און טערקיי צו דרום; און דעם שווארצן ים צו מזרח.
די גרעסטע שטעט נאך סאפיע זענען פלאוודיוו (באפעלקערונג 338,153) און ווארנא (באפעלקערונג 334,870).[1]
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם סוף פונעם 6טן יאר-הונדערט איז אויפגעשטעלט געווארן די ערשטע בולגארישע אימפעריע. אין 1018 איז די אימפעריע געווארן א טייל פון דער ביזאנטישער אימפעריע.
ביי די צווייטע וועלט קריג איז בולגאריע געווען די איינציגסטע לאנד וואו די בירגער האבן פראטעסטירט אין די מאסן אז מען זאל נישט שיקן די יודן צו די פארניכטונג לאגערן. און די רעגירונג איז דאן טאקע געווען געצווינגען צו אפשטעלן די מאסן-דעפארטאציעס, כדי צו פארמיידן א בירגער-קריג.
וויסנשאפט און טעכנאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט פעלדער פון פארשונג און אנטוויקלונג זענען ענערגיע, נאנאטעכנאלאגיע, ארכעאלאגיע און מעדיצין.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 2011 צענזוס


text:
כאפעז על אסאד
כאַפֿעז אַל-אַסאַד ( 6טן אקטאבער 1930 - 10טן יוני 2000) איז געווען פרעזידענט אין סיריע, פון 1970, ביז ער איז געשטארבן.
אינהאַלט
זיין יונג לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אסאד איז געבוירן אין קארדאכא, ווי אן אלאווי, ער האט געלערנט אין שולע, אבער זיין פאמיליע האט נישט געקענט באצאלן פאר זיין לערנען, איז ער געגאנגען לערנען אין מיליטערישער שולע. ווען ער האט פארענדיקט לערנען, האט ער זיך אנגעשלאסן אינעם סירישן לופטפלאט, און ער איז געווארן א פילאט, אין 1955, איז ער שוין געווען אן אפיציר. ער האט געהייראט אין 1958, מיט זיין פרוי אניטע. שוין דעמאלט האט ער אנגעהערט די באאט פארטיי.
ווען די פאראייניגטע אראבישע רעפובליק, איז אויפגעשטעלט געווארן דורך גאמאל אבדול נאסער, הערשער פון עגיפטן. אין 1959 איז ער געווען אין רוסלאנד אויף מישטירונגען. און נאכדעם האט ער זיך געפונען אין קאירא, ביז די פאראייניגטע אראבישע רעפובליק, איז צעפאלן דורך סירישע אפיצירן. דעמאלט האט אסאד געשמאכטעט אין טורמע, פאר א חודש. ווען ער איז צוריק קיין דמשק, זענען פארגעקומען פוטשן איינער נאכן צווייטן, אסאד איז געצווינגען געווען צו אנטלויפן קיין לבנון, ווי ער איז געווארן ארעסטירט, און מען האט אים אויסגעליפערט קיין סיריע.
אום 8טן מערץ 1963, האט די באאט פארטיי פארכאפט די מאכט, אסאד איז געווען פאראנטווארטליך, צו איבערנעמען א מיליטעריש לופטפעלד, נישט ווייט פון דמשק. נאכן פוטש איז אסאד געווארן קאמאנדיר פון די לופטפלאט.
זיכערהייטס מיניסטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1966, איז פארגעקומען נאך א פוטש, ווי אמין על חאפעז, א סוני. איז אראפגעווארפן געווארן פון מאכט, סאלאך זשאדיד, אויך אן אלאווי, איז געווארן פרעזידענט. אסאד איז געווארן זיכערהייטס מיניסטער, ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, ווען ישראל האט איינגענומען די גולן, צעשמעטערט די סירישע לופטפלאט, און די ארמיי איזגעווען הילפסלאז. נאכן מלחמה, האבן אסאדאון זשאדיד אסאך זיך ארומגעשלאגן, יעדער מיט באשולדיקונגען קעגן צווייטן, אז וועגן אים האט סיריע געליטן אזא דורכפאל.
אין 1969, איז געווען דער שווארצער סעפטעמבער, ווי כוסיין קעניג פון יארדאניע, האט געגעבן א פארארדענונג, אומצוברענגן טויזענטער פאלעסטינער, וואס האבן אנגעהערט צו די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע. זשאדיד האט באפוילן די ארמיי צו אינוואדירן יארדאניע, מיטן ציל צו ארויסהעלפן די פאלעסטינער. אסאד האט זיך קעגן געשטעלט, און האט נישט צוגעשטעלט די לופטפלאט, צו באשיצן די פוסגייער זעלנער, די יארדאנישע ארמיי האט באזיגט די סירישע.
אין נאוועמבער יענע יאר, האט די סירישע נאציאנאלע קאנגרעס, געשטימט אנידערצוזעצן אסאד. אסאד האט גענומען די ארמיי וואס איז געווען לאיאל צו אים, און האט דורכגעפירט א פוטש, וואס איז נישט געווען קיין ווילדע, מיטן אויסרייד צו פארעכטן טעותים פון זיינע פארגייער.
אלס הערשער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דעם 13טן נאוועמבער 1970, האט ער זיך דערקלערט פרעזידענט פון סיריע. די פאלקסראט, וואס ער האט געשטעלט, האבן אלע געשטימט פאר אים, אין א רעפענדערום האט די פאלק געשטימט פאר זיין קאנסטיטוציע. (אינטערסאנט איז אין די קאנסטיטוציע, האט ער געשריבן אז דער פרעזידענט מוז זיין א מוסלמענער, ווען די אלאוויס זענען נישט אנערקענט דורך רוב אלס מוסלעמענער). רוב פון זיין רעגירונג זענען געווען אלאוויס, וואס מאכן אויס אין די באפעלקערונג ארום 12 פראצענט. ער האט געהערשט מיט אן אייזערנעם פויסט, אונטערברנגנדיק יעדע סארט ווידערשאנד קעגן אים.
ביי די יום כיפור מלחמה, האט ער אטאקירט ישראל, די ארמיי האט באוויזן איינצונעמען די חרמון, מיט א טייל פון די גולן, שפעטער ביי די קאנטעראטאקע, האט ישראל איינענומען געגנטער אין סיריע, כמעט אנקומענדיק קיין דמשק. נאכן מלחמה האט ישראל איינגעשטימט אפצוגעבן די געביטן, וואס זי האט פארנומען ביים קריג, צוזאמען מיט קוניטערא, און שלום טרופן פון די פאראייניגטע פעלקער, זיצן דארט ביז היינט, אפצוטיילן פון די צוויי קריגערישע זייטן.
דער לבנון ברודער קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1976, האט אסאד געשיקט די מיליטער, טיילצונעמען אין דעם לבנון ברודער קריג, שלאגנדיק זיך צוזאמען מיט די קריסטן, קעגן די דרוזן, און פאלעסטינער. עס האט געברענגט צו דעם, אז עגיפטן האט איבערגעריסן די דיפלאמאטישע באציונגען, צווישן די צוויי לענדער. וואס האט זיך פארשטערקערט, נאכן שלום אפמאך צווישן ישראל עגיפטן. אנוואר סאדאט, האט אנגעטראגן אסאדן, מיטצופליען מיט אים קיין ירושלים, ווי זיי וועלן זיך באגעגענען מיט מנחם בעגין, און עס וועט זיין שלום, אסאד האט אפגעזאגט.
אין 1980, האבן מיטגלידער אין די סירישע מוסלעם ברידערשאפט, דורכגעפירט אן אטענטאט פרווו, ווי זיין לייבוועכטער, איז אומגעקומען, דערנאך איז פארגעקומען א בלוטבאד אין כאמאט, וואס לויט סיריע זענען 3,000 אומגעקומען, און לויט אפאזיציע פירער, 20,000. פון דעמאלט ביז ער איז געשטארבן איז גארנישט מער פארגעקומען קעגן אים.
ישראל אין לבנון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אפריל 1982, האבן ישראל עראפלאנען אראפגעשאסן צוויי סירישע העליקאפטערן, וואס האבן אטאקירט קריסטליכע צילן. א האר האט געפעלט, עס זאל אויסברעכן א קריג צווישן די צוויי לענדער, אויף לעבאנעזער באד. 14טן דעצעמבער 1981 האט ישראל אנאקסירט דעם גולן הויכן, ווי א טייל פון ישראל טעריטאריע.
דעם 5טן יוני 1982, האט אויסגעבראכן די ערשטע לבנון מלחמה, און ישראל קרעפטן האבן אטאקירט לבנון. אנהייב האט מנחם בעגין, פרעמיער מיניסטער פון ישראל געמאלדן, אז ישראל האט נישט קיין אינטערעס זיך צו שלאגן מיט סיריע. אבער ווי לענגער די קריג האט אנגעהאלטן האבן זיך די צוויי זייטן מער און מער ארומגעשלאגן, מיטן אויבערהאנט פון צה"ל. שפעטער איז געווארן א פייער אפשטעל, צווישן די צוויי לענדער, מיט אמעריקאנע אינטערווענץ.
אסאד האט געמוזט צו זען ווי די סירישע ארמיי ציט זיך ארויס פון ביירוט, און צה"ל נעמט זיי איבער. א נקמה האט ער געהאט, ווען באשיר זשומייעל איז אומגעקומען, און זיין ברודער אמין זשומייעל, וואס איז געווען ווייניגער פרא ישראל, האט גענויגט מער צו סיריעס זייט.
שלום פראצעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי דער מאדריד קאנפערענץ, איז גארנישט געווארן. סיריע האט אנגענומען א ראדיקאלע שטעלונג, און יצחק שמיר האט סתם נישט געהאט קיין אינטערעס, אין קיין שלום אפמאך, מיט סיי ועלכע אראבישע מדינה.
ווען יצחק רבין, איז געווארן פרעמיער, אין 1992. האבן זיך אנגעפאנגען א ריי געשפרעכן צווישן סיריע און ישראל. שפעטער האט רבין אפגעלאזט סיריע, און זיך גענומען איבער די פי על או, און יאסער אראפאט.
שפעטערדיקע פרעמיער מיניסטארן, האבן נישט געוואלט זיך אונטערנעמען, די זאכן וואס רבין האט מסכים געווען צו טון, ווי צוריקציען זיך פון גולן. הגם בנימין נתניהו, האט געהאט שטילע געשפרעכן מיט סיריע, איז אסאד שוין געווען שוואך און קראנק, ער איז געווען פארנומען איבערצוגעבן די הערשאפט פאר זיין צווייטע זון באשער על אסאד, נאכדעם וואס זיין ערשטע זון באסל, איז געשטארבן אין אן עקסידענט.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אסאד האט געהאט פינעף קינדער, בושארא די עלסטע טאכטער. באסל וואס איז געווען דער צוקונפטיגער נאכפאלגער, אבער איז געשטארבן אין אן אויטא עקסידענט. באשר דער היינטיקער פרעזידענט. מאהער וועלכע איז אויך דערמאנט געווארן אלס נאכפאלגער, ווארשיינליך זייענדיג א היציגער מענטש, און א ווילדער, האבן געברענגט באשר צום מאכט. מאזשעד די יונגסטע זון.
אסאד האט באוויזן דאס אוממעגליכע, צו זיין פירער פון סיריע 30 יאר. אבער ער האט דאס דערגרייכט ווי א דיקטאטור. ווי א מענטש וואס האט אוועקגענומען דאס פרייהייט פון פאלק, און געפירט א קארופטירטע רעגירונג.
דעם 10טן יוני 2000, זייענדיג אויפן טעלעפאן, מיטן לעבאנעזער פרעמיער מיניסטער, איז ער געשטארבן.


text:
שאנדע
שאנדע איז די געוויסן וואס פלאגט דעם מענטש, איבער זיין באוויסטזיין אדער אנערקענונג פון נישט האבן קיין כבוד - אז אנדערע מענשטן קוקען אויף אים אראפ און נעגעטיוו צוליב עפעס א אקט אדער זאך.
שאנדע ווערט באטראכט אלס דער צוזאמהאלטונג פון געזעלשאפט, ווייל אז מען וויל נישט זיך וויי טאן פון די ווייטאג ווא לאזט נישט זיך שטעכן, וואס האלט צוריק יענעם'ס ווייטאג פון אן אנדערן וואס שפירט דאך דאס נישט. נאר די בושה איז די ווייטאג נישט צו רורען יענעם.
טאבוס אדער עבירות בין אדם למקום טוט מען אויך נישט צוליב דעם, ווייל אפילו עס גלוסט זייער שטארק האלט מען זיך איין וויבאלד מען שעמט זיך פון אנדערע.
טערעפאיסטן וואס באהאנדלן פאציענטן מיטן גייסטישן פראבלעם, אז זיי שעמען זיך מער פון אלגעמיינע מענטשן, זאגן אלס טערעפי דאס אנצוקוקן פאזיטיוו און אזוי ארום דאס באהאנדעלן און פארעכטן עס זאל זיין רעגלמעסיג, אז: שאנדע איז א געפיל וואס לאזט אונז וויסן אז מיר זענען נישט אלמעכטיג און מיר זענען נישט פאר אייביג
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיר אידן ווערן באטראכט אלס מער שעמעדיג ווי די גוי. רחמנים ביישנים גמלנים.
אבער אפילו דאס איז א מעלה איז דאס אין עבודת ה' נישט קיין ארטיקל נאר דארטן דארף מען יא גיין מיט גאווה דקדושה.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
גבעת המבתר
קאארדינאטן: 31°48′11″N 35°13′53″E / 31.80306, 35.23139
גבעת המִבְתָּר איז א יידישער געגנט אין צפון-מזרח ירושלים, צווישן רמת אשכול און דעם מזרח טויער איבערבייט און דעם פראנצויזישן בערגל. מען האט אויפגעשטעלט דעם געגנט אויף א בערגל וואס איז געווען א קאמפפלאץ ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה. דער געגנט איז איינער פונעם קייט פון ריגל געגנטן[1] אויפגעשטעלט נאכן פאראייניקן ירושלים, מיטן צוועק צו באהעפטן מערב ירושלים מיט הר הצופים. רוב הייזער אינעם געגנט האט מען געבויט לכתחילה ווי נידעריקע צווי-משפחה הייזער, און במשך די יארן האט מען צוגעבויט העכערע שטאקן. די באפעלקערונג פון דעם געגנט ווערן גערעכט פארמעגלעך.
אין דעם געגנט האט מען געטראפן חשובע יידישע קברים פון די צייטן פונעם בית המקדש.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ די אנדערע ריגל געגנטן זענען מעלות דפנה, רמת אשכול, גבעת שפירא און די נייע געביידעס געבויט אויף הר הצופים זייט 1967.


text:
וואגינע
װאַגינע איז דער איבר מין פון פרויען אנשטאט ביי די זכרים די שמאק, דאס איז א לאך. די וואגינע האט אפאר פונקציעס. די רעפרודוקיציע פונקציעס זענען געשלעכטליכע באציאונגען, ווי אויך דינט דאס אלס קאנאל דורך וואו דער קינד קומט ארויס פון די מוטער'ס טראכט. די וואגינא דינט אויך אלס אן אויספלוס פאר די מענסטרואלע בלוט און טישו.
בעת די פרוי ווערט געשלעכטליך אויפגערייצט, ווערט די וואגינע נאס און גליטשיג, אזוי אז דער זכר'ס געשלעכט גליד זאל זיך קענען גרינג אריינגליטשן. בעת די פרוי געבוירט, ווערן די מוסקעלן פון די וואגינע אויסדעצויגן, אדורכצולאזן דעם קינד. דאקטוירים זאגן אן פאר פרויען צו מאכן קיגעל עקסערסייז, דאס הייסט זיך צוזאם ציען די פעלוויק מוסקעלן אין דעם וואגינע, אזוי אז די וואגינע זאל קענען דורכטראגן דאס אויסצוען ביין געבורט.


text:
אמעריקאנער ארמיי
US ארמיי איז די גרעסטע פון די 5 אפטיילונגען און די אמעריקאנער מיליטער אויף 2004 האט עס געהאט 494,295 טרוהפען אקטיוו, און 342,918 אין (ARNG) די נאעצינאלע גארדס, און 204,134 (USAR) און די ארמיי רעזערוו.
די ארמיי האט אונטער זיך די ערד טרוהפען און אלע איהרע אפעראציעס זי ווערט אהנגעפירט דורך די דעפארטמענט אף ארמי מיט א ארמיי גענעראל (מיניסטער) און שפיץ, די דעפארטמענט איז אונטער די דעפענס דעפארטמענט. ס'ווערט אהנגעריפען ביי אסאך די סאלדאטען
אפערירט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .
פוס - אינפאנטרי געפאנצערטע - ארמארד
- 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
- 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
- 1'טע פוס דיוויזיע
- 2'טע פוס דיוויזיע
- 3'טע פוס דיוויזיע
- 4'טע פוס דיוויזיע
- 10'טע מאונטען דיוויזיע
- 25'טע פוס דיוויזיע
- 82'טע עירבארן דיוויזיע
- 101'טע עירבארן דיוויזיע
- 173'טע עירבארן בריגאדע
- 2'טע קאווערלי רעגימענט
- 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
- 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
רעספיראטאר (מעדיצין)
א רעספיראַטאר (ווערט אויך גערופן מעכאנישער ווענטילאטאר) איז א מעדיצינישע מאשין וועלכער בלאזט אריין אקסיגען אין א מענטש וואס קען נישט אליין אטעמען. כדי א מענטש זאל קענען לעבן מוז דאס בלוט וואס שטראמט אין זיינע אדערן זיין אקסיגען-רייכע בלוט. אויב דער מענטש קען נישט אטעמען, ווערט דאס בלוט נישט בארייכערט מיט אקסיגען און קען דעריבער שטארבן. דער רעספיראטאר דינט במקום די לונגען צו צושטעלן אקסיגען פאר דעם בלוט.
צוליב איר לעבנס וויכטיגע באנוץ, קומען די היינטיגע רעספיראטארן אויסגעשטאטע מיט באטאריעס און אנדערע מעכעניזם, אז אין פאל פון א קורץ שלוס זאל דער מאשין ווייטער געבן אקסיגען. מאדערנע רעספיראטארן זענען אויך אויסגעשטאטעט מיט דיגיטאלע סקרינס וועלכע מעסטן די לופט-מאס, פרעשור, לופט-פלוס, און נאך פיל איינצעלהייטן. אויב דער פאציענט פארלירט גענצליך דעם כוח פון אריינעמען אקסיגען, וועט דער מאשין פייפן א ווארענונגס סיגנאל.


text:
באסניע און הערצעגאווינע
באסניע און הערצעגאווינע (באסניש, קראאטיש, סערביש גלחיש: Bosna i Hercegovina; באסניש און סערביש קיריליש: БocHa и XepцeroBиHa) איז א לאנד אין דרום-מזרח אייראפע. זי גרענעצט קראאטיע צו צפון, מערב און דרום, סערביע צו מזרח, און מאנטענעגרא צו דרום-מזרח. , באסניע און הערצעגאווינע האט נאר א קליינעם בארטן פון 26 ק"מ ביים אַדריאַטישן ים, ארום דער שטאט נעום.[1][2] דאס לאנד האט א סאך בערג, אבער ס'איז פלאך אין צפון-מזרח. רוב פון לאנד האט ווארעמע זומערן און קאלטע, שנייעדיגע ווינטערן, אבער דער דרומדיקער שפיץ האט א מיטלענדישן קלימאט.
דער שטח פון באסניע און הערצעגאווינע איז 51,000 קוואדראט ק"מ, און זיין באפעלקערונג איז 4,600,000. די באפעלקערונג באשטייט פון סערבישע (מערסטנס פראוואסלאוונער), באסניאקן (מוסולמענער) און קראאטן (קאטאליקן). די הויפשטאט איז סאראיעווא.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז באסניע און הערצעגאווינע געווען א פראווינץ אין דער אטאמאנישער אימפעריע. נאכהער איז זי געווארן א טייל פונעם נייעם לאנד יוגאסלאוויע. ווען יוגאסלאוויע האט זיך צעשפאלטן אין די אנהייב 1990ער יארן, איז דאס לאנד געווארן זעלבשטענדיג.
יידן אין באסניע און הערצעגאווינע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יידישע סוחרים האבן זיך באזעצט אין סאראיעווא אין 1541. די טערקן האבן אוועקגעשטעלט א יידישן פערטל אין סאראיעווא, און די יידן זענען געווען שטארק באגרענעצט, אזוי ווי אין אלע מוסולמענישע לענדער. ווען באסניע און הערצעגאווינע איז אריבער צו דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע האבן די יידן באקומען עמאנציפאציע.
ביים צווייטן וועלט קריג זענען כמעט אלע יידן אין לאנד געשיקט געווארן צו די טויט לאגערן. היינט וואוינען אין לאנד אומגעפער 1,000 יידן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Field Listing – Coastline, The World Factbook, 2006-08-22
- ↑ Bosnia and Herzegovina: I: Introduction, Encarta, 2006. Archived 2009-10-31.


text:
רודאלף זשוליאני
ראדאלף וויליאם "רודי" דזשוליאני (געב' 28סטן מיי 1944) איז א געוועזענער מעיאר פון ניו יארק סיטי.
ער איז אין יאר 2009 געלאפן פאר פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן אויף דער טיקעט פון דער רעפובליקאנער פארטיי. ביז נאך די פריימעריס אין פלארידא, דארט האט ער שטארק פארלוירן, האט ער דענסמאמל אריינגעפירט דזשאן מעקעין.
ער איז געווען שטארק מפורסם און באליבט ביי טיילן פון אמעריקאנער פאלק צוליב זיין העלדישער ראלע בשעתן סעפטעמבער 11 אטאקע וואס ער זעלבסט איז שיער נישט באגראבן געווארן טויט אין איין געביידע בשעתן צוזאמפאלן וואס ער האט זיך געפינען אינעווייניג ארגאנזירן די רעטונגס ארבעט.
ער איז אויך באקאנט אלס גאר א שטרענגער מאן וואס האט געמאכט סדר און אויסגעראטן פארברעכן אין ניו יארק סיטי, איבערהויפט איבערנעמעדיג די געזעצלאזע ווירטשאפט פון זיין פארגייער דייוויד דינקינס וואס האט געלאזט די שווארצע דורכפירן ראיאטן אין קרוין הייטס, ארויסצולאזן זייער כעס...
ניו יארק איז יארן לאנג באטראכט געווארן, סיי אין אמעריקע זעלבסט, און אויך אין דער גארער וועלט, אלס א נישט נארמאלע שטאט, כאטש עס איז דער הויפט שטאט פון אלעס, מאנהעטן ווערט גערופן די הויפטשטאט פון דער וועלט, איז עס אבער געווען זייער געזונקען אין גניבה, רציחה, נידריגע עלמענטען, זנות אין אלע גאסן, דאס איז נאך געווען א ירושה פון מעיאר קאטש און איז א סאך שטארקער געזונקען אונטער דעם פריערדיגן מעיאר דינקיס. ווען רודי איז אריין געקומען אלס מעיאר האט נישט לאנג גענומען און ער האט געמאכט ארדענוג, ער האט אויסגעמענטשלט אפילו ניו יארק !, און האט דערמיט באוויזן א קונץ, גראד ביים אנפאנג ער האט אוועק גענומען די סקווידשי מען פון די גאסן, די זונות האט ער פארטריבן פון די גאסן און זיי אריין געזעצט אין זייערע הייזער, קריים און מאפיע האט ער אויסגעראטן, די עקאנאמיע האט זיך געהויבן ביז דער דאך. ער איז א איטאליעענר און קען גיט די שפראך פון די מאפיע ער האט גערעדט צו זיין זייער שפראך. די מאסן פון אמעריקע געדענקען דאס, און דערפאר ווען האט אנגעהויבן צו קאנדידירן פאר פרעזידענט איז זיין נאמען זייער באקאנט און ער האט שעצונג איבאראל.
און אויך פאר דעם וואס ער איז געוועזן א מפורסמדיגער פראסעקיוטער וואס האט אריינגעשליידערט אין טורמע מאפיע און אויסגעראטן שווינדל און קארופציע פון די גרעסטע מאכטפולסטע ארגאניזאציעס.
זיין שטרענגקייט האט אים טאקע אראפגעפירט אין די אויספרעגן בעפאר די סעפטעמבער 11 אטאקעס צוליב די מערערע אינצידיענטן פון פאליציי ברוטאליטעט און זיין קאלטקייט לגבי די ליידן פון די באגריוועטע קרימינאלן.
ער איז שוין געגט צוויי מאל, און ווערט באטראכט אלס ליבעראלער פאליטיקער ווען עס קומט צו סאציאלע מאראלן ווי משפחה אבארט געיז א.א.וו.
די אידן אין ניו יארק האבן צו אים א ספעציעלע נאנטקייט, ער איז געווארן בירגערמייסטער נאך דייוויד דינקינס , און אזוי ווי אסאך אידן האבן געשפירט ווי דינקינס אלס שווארצער נעמט זיך מער אן פאר די רעכטן פון די שווארצע, אויפן חשבון פון די אידן פון ניו יארק, דעריבער האט ער געפונען חן ביי די אידן פון ניו יארק, אויך ביי די חרדישיע אידן ווי אין בארא פארק און אין וויליאמסברורג איז ער באליבט, אין וויליאמסבורג איז דא א גאס וואס הייסט זשוליאני פלעס פאר זיין כבוד וועגן.


text:
אנטאנין דווארזשאק
אַנטאנין לעאפאלד דווארזשאַק (טשעכיש: Antonín Leopold Dvořák; 8טן סעפטעמבער 1841 - 1טן מיי 1904) איז געווען א טשעכישער קאמפאזיטאר. דווארזשאק איז איינער פון די דריי בארימטע טשעכישע קאמפאזיטארן וואס האבן געשריבן טשעכישע נאציאנאליסטישע מוזיק (די אנדער צוויי זענען בעדריך סמעטענע און לעאש יאנאטשעק. ער האט געשריבן ניין סימפאניעס. די לעצטע ווערט גערופן די "נייע וועלט סימפאניע" ווייל ער האט געשריבן זי אין אמעריקע.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דווארזשאק איז געבוירן געווארן אינעם דארף נעלאהאזעוועס, לעבן פראג, עסטרייכער אימפעריע (היינט טשעכיי), דער עלצטער זון פון פראנטישעק דווארזשאק און זיין ווייב אנא זענדקאווא. אין 1847 האט ער אנגעהויבן לערנען שפילן דעם פידל.
ער האט שטודירט מוזיק אין אן ארגל שולע.
אין 1873 האט ער געהייראט אנא טשערמאקאווא. זיי האבן געהאט ניין קינדער.
פון 1901 ביז זיין טויט אין 1904 איז ער געווען דער דירעקטאר פון דער קאנסערוואטאריע אין פראג.


text:
דוד אשכנזי
דוד אשכנזי (רוסיש: AшkeHaзи ДaBид BлaдиMиpoBич) (25סטן דעצעמבער 1915 - 19טן פעברואר 1997) איז געווען א רוסישער-יידישער פיאניסט און קאנצערטמייסטער.
אשכנזי איז געבוירן געווארן דעם 25סטן דעצעמבער פון יאר 1915 אין ניזשני נאווגאראד, אמאליקע רוסלענדישע אימפעריע.
ער האט זיך געלערנט אין דער ארטיקער מוזיק-שולע,דערנאך אין דער מאסקווער קאנסערוואטאריע. ער איז באווווסט געווארן איבער זיין מייסטערשאפט פון פיאנע-אקאמפאנירן אזוינע סאוועטישע זינגער ווי ראשיד בייבוטאוו,איזע-בעלע יוריעווע,קלאוודיא שולזשענקא,ליודמילא זיקינא,יוסף קאבזאן און אנדערע. ער האט רעקארדירט פיל יידישע לידער מיט מארינע גארדאן און מארינע בוכינע. זיין זון וולאדימיר אשכנזי איז א וועלט-בארימטער קלאסישער פיאניסט און דיריגענט, א געוועזענער סאוועטישער פאליטישער פליט. שוין נאך דער פאליטישער איבערבויונג און רעוואלוציע אין ראטנפארבאנד אין 1991,האט דוד אשכנזי געקראגן אין 1996 דעם ערן-טיטל פון א פאלקס-ארטיסט פון רוסלאנד.
אשכנזי איז געשטארבן דעם 19טן פעברואר פון 1997 אין מאסקווע,רוסלאנד.


text:
שטעלונג
שטעלונג איז דער כללית'דיגער פסיכילאגישער הייפאטעטישער אויפבוי, וואס רעפענזיטירט א מענטשס אלע מידות און געפילן וויאזוי ער האט זיין צוגאנג צו יעדע זאך, צו ער האט דאס יא ליב אדער נישט ליב א.א.וו.
עטיטודס זענען פאזיטיוו, נעגעטיוו אדער נייטראל וויזיעס אויף דעם "עטיטוד אביעקט": וו.צ.ב.ש. א מענטש, אויפפירונג אדער געשעעניש. מענטשן קענען אויך האבן סיי א פאזיטיווער און סיי א נעגעטיווער בייעס כלפי עפעס אן עטיטוד אין אפהאנדעלונג, - דאן הייסט דאס אמבליוויאנט.
עטיטודס קומען פון אפסטעמפלען זאכן דורך משפטן אין מוח פאר זיך מיט אן אייגען מיינונג אויף וואס מ'זעהט.
עס ווערט אנטוויקעלט אינעם מענטש דורך אן עי.בי.סי. מאדעל, (אין ענגליש א'פעקט, ב'יהעווירעל (אויפירונג) טויש, און קאגנישען). דער אפעקטרינדער רעזולטאט, איז א פיסיכיאלאגישער ענטפער, וואס טוט אויסדרוקן דעם באטרעפענדערס פרעפערענץ פאר א זאך. די אויפירנדער כוונה איז די רעדן אינדיקאציע פון די כוונה פון דעם אינדיווידואל. דער קאגנאטיווער רעספאנס איז א קאגנאטיווער איוואליואציע פון די זאך צו אויספארמען א שטעלונג.
רוב שטעלונגען פון אן אינדיווידואל ווערן אויסגעפארעמט אלס רעזולטאט פון אבזערווירענדע לערנען פון זייער סביבה.


text:
קאמין
א קאמין איז אן ארט ווו מען מאכט א פייער צו הייצן א הויז אין דעם ווינטער.
דער אלטמאדישער קאמין איז נאך היינט די אפיציעלע הייצונג אין אסאך הייזער אין די ארימע וועלט אבער אויך דאס איז שוין געווען אן אויסטרעף און בעפאר דעם קאמין האט יעדער געטאן וויאזוי עס האט פארשטאנען.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאמין איז איינגעשטעלט געווארן אין רוב הייזער בערך 800 יאר צוריק לויט די אפשאצונגן פון היסטאריקער. דער געדאנק פון א קאמין איז געווען אז עס האט ארויסגעטראגן די רויך און פייער אפפאל צו א קוימען (טשימעני) וועלכע איז ארויפגעבויט געווארן הויך ארויף העכער'ן דאך.
די ערשטע קאמינען זענען געווען ווי דריי זייטיגע שאכטלעך וועלכע זענען געשטאנען אויף פיר פיסלעך און זענען געווען געמאכט פון שטיין אדער אייזן. עס האט פארמאגט א ספעציעלע ארומגענומענע טאץ אין וועלכע די ברענשטאף איז אריינגעשטעלט געווארן און די היץ איז ארויסגעקומען פון די פערטע זייט און פון לעכער ארום און ארום. שפעטער האט מען דאס אנגעהויבן אריינבויען אין די ווענט פון די הייזער אזויווי אונז זעען מיר היינט אין טייל הייזער. אויסער וואס עס איז שענער און באקוועמער האט עס אויך ארויסגעגעבן מער היץ צו די הויז ווייל די דריי שטיינערנע ווענט האבן אויסגעשפיגן די היץ און ווייניגער היץ איז ארויס פון די קוימען.
מער סאפיסטיקירטע הייזער האבן איינגעשטעלט מערערע רערן (דאקטס) ארום דעם הויז וועלכע זענען געקומען דירעקט פון דעם קאמין און האבן פארמאגט לעכער פון וועלכע עס איז ארויסגעקומען היץ. דאס האט געשפארט די ארבעט צו מאכן מער פייער וויבאלד נאך ווייניגער פייער איז ארויף צו די קוימען און מער צימערן האבן געקענט געהייצט ווערן אויפאיינמאל.
אלע קאמינען האבן געפאדערט מען זאל רייניגן די קוימען יעדע שטיק צייט פון די אנגעזאמעלטע סאזשע (שווארצער פייער אפפאל) וואס האט זיך דארט אנגעזאמעלט. דאס איז געווען א שמוציגע ארבעט אבער איז געווען קריטיש וויכטיג ווייל אויב מען האט דאס נישט גערייניגט האט זיך מיט דער צייט אנגעזאמעלט אסאך שמוץ און האט בלאקירט די עפענונג און די גאנצע הויז איז געווארן פאררייכערט פון די פייער.


text:
יעקב ליצמאן
יעקב ליצמאן (געב. כ"ח אב, ה'תש"ח) איז א גערער חסיד, געהאדעוועט אין ברוקלין, וואס פירט די פראקציע פון אגודת ישראל אין דעם כנסת (דער פארלאמענט פון מדינת ישראל).
לעבענסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעקב ליצמאן איז געבוירן אין יאר תש"ח אין א פארוואגלטער לאגער (די.פי. לאגער) אין דייטשלאנד. זיינע עלטערן זענען געווען פוילישע יידן וואס זענען ניצול געווארן פון חורבן אייראפע. אין יאר תש"י האט די משפחה זיך געצויגן קיין בארא פארק אין ברוקלין, וווּ ער האט געוווינט פופצן יאר. צו זיבעצן יאר איז ער געפארן אין ישיבה אין ארץ ישראל.
זיין ערשטע אמט איז געווען אלס מנהל פון דער חסידישער בית יעקב שולע אין ירושלים. שפעטער איז ער געווארן טעטיג אין פאליטיק אונטער דער אויפזיכט פון גערער רבי'ן, הרה"צ שמחה בונם אלטער.
ער וווינט אין ירושלים און ער האט פינף קינדער.
טעטיקייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פארלויף פון די יארן איז ער נעווארן דעם רבי'נס רעכטע האנט, ער האלט נאך די ראלע ביים היינטיקן רבי'ן הרה"צ יעקב אריה אלטער. אין יאר ה'תשנ"ט (1999) האט ער פארלאזט זיין אמעריקאנער בירגערשאפט לויטן פארלאנג פון רבי'ן בכדי אז ער זאל זיך קאנדידירן אויף דער רשימה פון אגודת ישראל ביי די כנסת וואלן וואס זענען פארגעקומען יענע יאר. זייט דעמאלסט פירט ער די אגודת ישראל כנסת פראקציע, אפשמוסן אלץ מיטן רבי'ן טאג טעגלעך.
פון תשנ"ט ביז תשס"א איז ער געווען א מיטגליד פון דער כנסת אינערוועניגע ענינים קאמיטעט[1] און אויך וויצע-פארזיצער פון דער כנסת ארבעט און סאציאלער פארזארג קאמיטעט.[2] אין יאר תשס"ב האט אגודת ישראל געהאט א קאליציע אפמאך מיט דער רעגירונג פון אריאל שרון און מ'האט באשטימט ליצמאן אלס פארזיצער פון דער חשובער פינאנץ קאמיטעט. דעם אמט האט ער געהאלטן ביז מען האט אים אפגעזאגט אין תשס"ז.
ליצמאן האט געארבעט שווער צו גרינדן די חרדישע מאיאנטקעס אין אשדוד, תל אביב, ערד און בית שמש.


text:
NSA
נאעצינאלע זיכערהייט ארגעניזאציע געשטעלט אויף אויפכאפען סיגנאלען און קאמיוניקאציע קאנאלען פארדעכטיגט צו דינען אנטקעגען די אמעריקאנער אינטערעסן אין דעם איז אריינגערעכענט אינטערנעט {זיפ} פילטערונג טעלעפאון באגס און יעדע קאמיוניקציע מיטעל דאס איז א געהיימע ארגעניזאציע גלייך צו די CIA נישט וויסענדיג די בוזשעט און אגענטן די צאהל. ס'איז אהנגענימען אלץ די וועלט'ס גרעסטע שפיאנאזש אגענטור. די אגענטור איז אינטער די דעפענס דעפארטמענט.
ס'גייט ארום אזא ווערטל אז די ראשי תיבות פון די אגענטור איז N'o S'uch A'gency פרייע אפטייטש: נישטא אזא אגענטור, אדער N'ever S'ay A'nything פרייע אפטייטש: קיינמאהל זאג גארנישט, צוליב די גהיימניספולקייט וואס נעמט ארום די אגענטור אסאך יאהרען איז די אגענטור געווען אינטער א שלייער אז אפילו איהר עקזיסטענץ איז נישט באשטעטיגט געווארן ביי די רעגירונג. וואס דאס ברענגט די רייץ אז אפילו היינט וואס מ'ווייסט פון איהר עקזיסטענץ שטעלט מען אויס בילדער און מ'ציילט קאר'ס פון די פארקינג לאט מ'קוקט ביל'ס און נאך כדי געוואר צו ווערן עפעס מער איינצעלהייטן איבער די אגענטור און די וואס גייען צו ווייט אפילו צייטונג ען קענען צומאהל הערן פון פרעזידענט: ביז דא עד כאן אזוי ווי ס'האט שוין פאסירט עטליכע מאהל, ווי בוש ביי די USA TODAYS ארטיקעל.
פארשטייט זיך אז פון די אקטיוויטעטן וואס מ'ווייסט שוין יא ציעט עס אסאך קריטיק דאס אז אלע טעלעפאון ליניעס ווערן געבאגט האט געדרייט א קאפ פאר פרעזידענט בוש און אזוי ווייטער.
ביי די צווייטע וועלט קריג זענען אסאך קאוד'ס געבראען געווארען דורך די אגענטור


text:
פאדאליע
פאדאליע (אוקראיניש: Пoдiлля, פאדיליאַ; רוסיש: Пoдóлbe, פאדאליע; פויליש: Podole, פאדאלע; רומעניש: Podolia, פאדאליאַ; ליטוויש: Podolė, טערקיש: Podolya) איז א היסטארישער ראיאן אין מזרח אייראפע, וואס געפינט זיך אין מערב-צענטראל או דרום-מערב פון היינטיקער אוקראינע און אין צפון-מערב מאלדאווע (ד"ה צפון טראנסניסטריע). פאדאליע האט א שטח פון אומגעפער 40,000 ק"מ2, און ציט זיך 320 ק"מ פון צפון-מערב צו דרום-מזרח אויפן לינקן ברעג פונעם נעסטער טייך.
פאדאליע גרענעצט וואהלין צו צפון-מערב, און ליגט מזרח פון מזרח גאליציע. די היסטארישע הויפטשטאט איז קאמעניץ.
יידן אין פאדאליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יידן האבן באזעצט פאדאליע פארן 16טן יארהונדערט. זיי האבן שטארק געליטן פון די גזירות ת"ח ות"ט און שפעטער אין די ת"ק יארן פון דעם היידאמאקן אויפשטאנד.
דער בעל שם טוב האט אנגעהויבן די באוועגונג פון חסידות אין פאדאליע.


text:
קרית גת
קריַת גת, איז א שטאט אין דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 17,102 דונאם. די שטאט איז געגרינדעט אין 1954, באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1972, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק פאר סעפטעמבער 2013, איז דא אין קריית גת 52,709 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.5 פראצענט. רוב זענען אידן.
דער בירגערמייסטער פון שטאט איז אבירם דהרי.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט איז געבויט געווארן אלס אן איבערגאנגס לאגער (מעברה), וואס פון דעם איז שפעטער געווארן די שטאט. דער נאמען נעמט זיך אויפן נאמען פון דער שטאט "גת" פון די פלשתים, וואס ארכעאלאגן טענהן עס איז א טעות.
דער ערשטער רב פון דער שטאט, וואס האט געדינט אסאך יארן, איז געווען הגה"ק רבי שלום דערמער זיע"א, פריער רב פון טירגוי ניאמץ. ער האט לוחם געווין במסירות נפש אויף שמירת שבת.
טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נעבן שטאט געפונט זיך שאסיי 40, וואס פארט קיין באר שבע, רחובות און צום צענטער. שאסיי 35 קיין אשדוד, אשקלון, בית שמש. אויך כביש שש, פארט אריבער נעבן שטאט, און האט פארבינדונגס שאסייען מיט קרית גת.
ישראל באנען, האט א באן סטאנציע אין שטאט, וואס געפונט זיך אויף דער באר שבע-תל אביב רוטע.


text:
1882
1882 איז דאס 82סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1882 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן סעפטעמבער - די ערשטע הידרא-עלעקטרישע קראפט סטאנציע אין דער וועלט הייבט אן צו ארבעטן אין וויסקאנסין, פאראייניגטע שטאטן
- 12טן דעצעמבער - געגרינדעט ראש פינה
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן יאנואר - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1945)
- 14טן מערץ - וואצלאוו סירפינסקי, פוילישער מאטעמאטיקער (געש' 1969)
- 9טן מיי - יאסעלע ראזנבלאט, וועלט בארימטער חזן (נפ' 1933)
- 15טן יוני - יאן אנטאנעסקו, הערשער פון רומעניע בעת דער צווייטער וועלט מלחמה (הינגעריכטעט 1946)
- 17טן יוני - איגאר סטראווינסקי, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1971)
- 30סטן סעפטעמבער - האנס גייגער, דייטשער פיזיקער (געש' 1945)
- 14טן אקטאבער - עמאן דע וואלערא, אירישער פאליטיקער (געש' 1975)
- 11טן דעצעמבער - מאקס בארן, יידישער פיזיקער
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 19טן אפריל - טשארלס דארווין, ענגלישער ביאלאג, האט אויסגעטראכט די טעאריע פון עוואלוציע (געב' 1809)
- 2טן יוני - דזשוסעפי גאריבאלדי, פירער פון דער באוועגונג צו פאראייניקן איטאליע (געב' 1807)


text:
קאפווערדישע אינזלען
די קאַפווערדישע אינזלען, אפיציעל די רעפובליק פון קאבא ווערד (פארטוגעזיש: República de Cabo Verde) איז אן אינזל לאנד וואס באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון צען וואלקאנישע אינזלען אינעם אטלאנטישן אקעאן. 570 ק"מ פונעם בארטן פון מערב אפריקע.
פארטוגעזישע אויספארשער האבן אנטפלעקט און קאלאניזירט די אינזלען אינעם 15טן יארהונדערט.
בעיקר עסט מען קוקורוזע; אויך עסט מען רייז, באנדלעך, פיש, קארטאפל און מאניאק.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ קאפווערדישע אינזלען. אינטערנאציאנאלע געלטפאנד. דערגרייכט דעם 2013-04-17.


text:
מאדערן ארטאדאקס
מאדערנע ארטאדאקסיע איז דער מער מאדערענער טייל פון די ארטאדאקסן. די אידילאגע איז געבויעט אויף תורה ומדע, וואס נעמט צוזאם שמירות תורה ומצות מיט סעקולארע אידאלן.
זיי ווערן דערקענט דורך דעם קליינעם קאפל אנעם שווארצן היט און שווארצן רעקל וואס טון אנקליידן דעם חרדישען איד.
אין ארץ ישראל האבן די "מזרחי" אן ענליכער אידעלאגיע.
אינהאַלט
תורה עם דרך ארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז זייער מאטיוויציע און הויפט דעפעניציע, זיי האלטן פון גיין אין קאלעדזש און זיך לערנען א פראפעסיע פון דאקטעריי אדער אדוואקאט. דאס איז באזירט אויף ר' שמשון רפאל הירש.
געגנטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אמעריקע זענען די מאדערנע ארטאדאקסיע א רוב פון פרומע יידן אין אלע אנדערע שטאטן אחוץ ניו יארק ווייל זיי האבן ניט געדאנק יודקא אויף אלע אינפארמאציע. אין מאנהעטן וואוינען זיי אין די אפער וועסט סייד, און אפער איסטסייד, און טינעק, ניו זשערסי, און פלעטבוש און קווינס.
רבנים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק, אן אייניקל פון רבי חיים בריסקער, ווערט פארעכנט אלץ איינער פון די חשוב'סטע דענקער און שרייבער אויף דער אידעאלאגיע פון תורה ומדע, און איז געווען פון די גרעסטע פוסקים און הלכה'שע וועגווייזער פאר מאדערן-ארטאדאקסישן אידנטום. רוב היינטיגע רבנים פון די מאדערן ארטאדאקסישע קרייזן, איבערהויפט אין אמעריקע, פארופן זיך אלס תלמידים פון הרב סאלאווייטשיק.
אנדערע חשובע רבנים פאר די מאדערן ארטאדאקסישע קרייזן:
- הרב אהרן ליכטנשטיין, ר"ם בישיבת רבינו יצחק אלחנן (ריאט"ס)
- הרב הערשל שעכטער, ר"ם בישיבת רבינו יצחק אלחנן (ריאט"ס)
- הרב שלמה ריסקין, רב פון אפרת אין ארץ ישראל
- הרב דר. משה דוד טענדלער, ר"ם בישיבת ריאט"ס און רב פון קהלה אין מאנסי. איידעם פון ר' משה פיינשטיין.
- הרב שאול בערמאן, אנפירער פון עדה ארגאניזאציע
- הרב דר. נחום לאם, לאנג-יעריגער ראש ישיבה פון ריאט"ס און פרעזידענט פון ישיבה אוניווערסיטעט
- הרב יוסף טעלושקין, פאפולערער רעדנער און שרייבער פאר'ן אלגעמיינעם אמעריקאנער וועלט
- הרב מיכאל מלכיור, אנפירער פון מימד פארטיי אין אר"י, לינק-רעליגיעז
- הרב אבי ווייס, אנפירער פון ישיבת חובבי תורה און דער דרישה אינסטיטוט.
- הרב יונתן זאַקס, הויפט רב פון ענגלאנד
- הרב עמנועל ראקמאן, קאנצעלאר פון בר אילן אוניווערסיטעט און פריערדיגע הויפט פון ראביניקעל קאונסעל אוו אמעריקע, דער שירעם ארגאניזאציע פאר מאדערן ארטאדאקסישע רבנים.
מוסדות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ישיבה אוניווערסיטעט איז זייער גרעסטע ישיבה.
ישיבת חובבי תורה איז א גאר מאדערנער ישיבה.


text:
ווינטער
דער ווינטער איז אייַנע דער פֿיר יאַרעסציַיטען.
דער ווינטער גיבט עס שניי אָדער רעגן, און דער טעמפעראטור איז קאַלט.
אַסטראָנאָמיש בעגינט דער ווינטער, מיט דער ווינטער זאָנענווענדע (דער קורצטעסטע טאג אין יאר) - דער ציַיט פונקט, צו דעם די זון איז אובער דער אנדערע (דרומיש אָדער צפוניש) ווענדעקריַיס שטעט, און די טאַגע אַם קורצעשטען זינד:
- אויף דער צפוניש העמיספֿערע אַם 21 אָדער 22 דעצעמבער, און אויף דער דרומיש העמיספֿערע אַם 21 אָדער 22 יוני.
דאַ נאַך ווערדען די טאַגע וויַדער לאַנגער און די נאַכטע קורצער, און דער ווינטער ענדט מיט דער פֿרילינג צייט.
דאַ די אומלויפבאַן דער ערדע אום די זון אום 1.7% פֿון אַ אידעאַלען קריַיץ באַן אַבוויַיכט, זינד די פֿיר יאַרעסציַיטען ניכט גאַנץ גליַיך לאַנג. דערצו, זינד די צפוניש ווינטערן וועגען דער זון סביבה עטוואַס קורצער און מילדער אַלס די דרומיש ווינטערן.
אַ באַווסט ייִדישע חג אין דער ווינטער איז חנוכה, אין חודש כסליו, דעצעמבער.
אַ באַווסט חג צו די קריסטען איז בערומטעס (קריסמאַס, Christmas).


text:
ליניארע אלגעברע
ליניארע אלגעברע איז אן אפצווייג פון אלגעברע וואס באהאנדלט וועקטארן, וועקטאר ערטער, ליניארע מאפן, מאטריצן און גלייכונגען סיסטעמען. וועקטאר ערטער זענען א צענטראלע טעמע אין מאטעמאטיק, למשל שפילט ליניארע אלגעברע א גרויסע ראלע אין אבסטראקט מאטעמאטיק און אויך אין פונקציאנאלן אנאליז. זי האט אויך ברייטע אפווענדונגען סיי אין נאטירליכער וויסנשאפט סיי אין סאציאלער וויסנשאפט
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די געשיכטע פון מאדערנער ליניארער אלגעברע הייבט אן אין די יארן 1843 און 1844. אין 1843 האט וויליאם ראוואן האמילטאן (וואס האט באשטימט דאס ווארט וועקטאר) פארגעשטעלט די אלגעברע פון „קוואטערניאנען".
ליניארע אלגעברע שטודירט די אייגנקייטן פון וועקטאר-רוימען. א וועקטאר-רוים איז א גרופע, איבער א פעלד מיט א בינארישער אפעראציע '+'. צווישן צוויי ליניארע אלגעברע זענען פאראן ליניארע טראנספארמאציעס.