text:
אבו מוסאב אל-זארקאווי
אבו מוסאב אל-זארקאווי (20סטן אקטאבער 1966 - 7טן יוני 2006) איז געווען א ירדנ'ער טעראריסט וועלכער האט אפערירט א מיליטאנטישע טרענירונגס קעמפ אין אפגאניסטאן אינאיינעם מיט אסאמע בין לאדען און איז באקאנט געווארן נאכדעם וואס אמעריקע האט אים באשולדיגט אין מערערע אטאקעס קעגן אמעריקאנער אינטערסן און טרופן.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין ריכטיגער נאמען איז געווען אכמעד פאדיל אל-נאזאל אל-קאהאלעלי וועלכער ער האט שפעטער געטוישט צו אבו מוסאב אל-זארקאווי וואס באדייט דער נאמען פון זיין טאט'ן און דער פלאץ פון וואו ער קומט וועלכע איז געווען זארקא. זארקאווי איז געווען א ירדן געבוירענער אין דעם שטאט זארקא וועלכע געפינט זיך בערך 15 מייל פון דער הויפטשטאט אמאן.
זארקאווי איז אויפגעוואקסן מיט ארימקייט און האט געמוזט אויפגעבן סקול ווייל ער האט נישט געהאט קיין געלט. ביי די 17 יאר איז ער צום ערשטן מאל ארעסטירט געווארן פאר דראגס און אנדערע פארברעכן און איז געזעסן קורץ אין א ירדן טורמע אין די 1980ער יארן. באלד נאך זיין ארעסט האט ער זיך אנגעשלאסן צו ווערן א מיליטאנט אין אפגאניסטאן מיט די אויפשטענדלער וועלכע האבן געקעמפט די סאוויעטן. למעשה איז זארקאווי ערשט געווען קאמפס גרייט ביי דער צייט די רוסן זענען שוין געווען אינדרויסן פון אפגאניסטאן. זארקאווי האט זיך דארט געטראפן מיט אסאמא בין-לאדען וועלכער איז געווען דער מייסטער פון די אויפשטאנד און האט אנגעקניפט גוטע באציאונגן מיט אים.
זעענדיג זיך אן קיין ארבעט איז זארקאווי געווארן א רעפארטער פאר א איסלאמישע צייטונג אין אפגאניסטאן און איז ארומגעפארן איבער אייראפע צוזאמענשטעלן רעפארטאזש. מען גלייבט אז אין יענער צייט האט ער געעפענט זיין טעראריסטישע ארגאניזאציע אל-טאוויד וועלכע האט געצילט אריינצושטעלן אן איסלאמישע רעזשים אין ירדן.
אבער ער איז דורכגעפאלן און ביי א באזוך אין ירדן אין 1992 האבן די ארטיגע אויטאריטעטן אים ארעסטירט פאר'ן פלאנירן אן אטאקע אונטערצואווארפן דאס קעניגרייך און אים אריינגעשליידערט אין טורמע וואו ער איז אפגעזעסן די קומענדיגע 7 יאר. אין טורמע איז זארקאווי געווארן ווי א פירער צו אלע ארעסטאנטן כאטש ער האט נישט געהאט קיין שום ספעציעלע קוואליפיקאציעס אדער פירערשאפט כשרונות. ער איז אויפגעוואקסן אן קיין נארמאלע ערציאונג און עס האט זיך שטארק דערקענט אויף אים.
אין 999' איז ער ארויס פון טורמע און זיך באלד צוריק געקערט צו טעראריזם און איז געווען א טייל פון א גרופע וועלכע האט פרובירט אויפרייסן די רעדיסאן האטעל אין אמאן וואו אסאך אמעריקאנער און איזראעלישע האבן כסדר גענעכטיגט. די אקציע איז דורכגעפאלן און מען האט ארעסטירט רוב פון די פלאנירער און זארקאווי איז אנטלאפן קיין פאקיסטאן וואו ער האט זיך באזעצט אין א שטעטל נאנט צו די גרעניץ מיט אפגאניסטאן. דארט האט ער אויפגעשטעלט א טעראריסטישע טרענירונג'ס קעמפ וועלכע האט זיך געפינען אריבער די גרעניץ אין אפגאניסטאן וועלכע האט זיך ספעציאליזירט מיט אויפרייס מאטריאל און סם.
אויסשפיר אגענטורן פון אייראפע און פון ירדן האבן אנגעוויזן אז זארקאווי האט דארט געגרינדעט א טעראריסטישע ארגאניזאציע מיט'ן נאמען דזשונד אל-שאם און האט באקומען בערך $200,000 דירעקט פון אסאמא בין לאדען. זארקאווי האט נישט באהאלטן די מאטיוון פון זיין ארגאניזאציע און האט שנעל געהאט 150 מיטגלידער וועלכע האבן זיך טרענירט אין זיין קעמפ. אבער צווישן זיינע מיטגלידער זענען געווען באהאלטענע אגענטן פון ירדן וועלכע האבן ארויסגעגעבן אינפארמאציע. ווען אמעריקע איז אריין קיין אפגאניסטאן האבן זיי גענוצט די אינפארמאציע און צושטערט זיין גרופע. דאס איינציגסטע מאל וואס מען האט שפעטער געהערט פון די גרופעס איז געווען ווען דער נאמען איז גענוצט געווארן צו נעמען פאראנטווארטליכקייט פאר אן אטאקע אין דאכא, קאטאר.
אין 01' איז זארקאווי נאכאמאל ארעסטירט געווארן אין ירדן אבער האט זיך ארויסגעדרייט און ווידער אנטלאפן. א קורצע צייט דערויף האט א ירדן געריכט אים באשולדיגט אין די פלאנירונג פון די אטאקע אויף די רעדיסאן האטעל און אים געגעבן א טויט שטראף אורטייל. זארקאווי איז שוין דעמאלט נישט געווען צום געפינען אבער דער פאקט אז א טויט שטראף אורטייל האט געהאנגן אויף זיין קאפ האט אסאך צוגעהאלפן פאר אמעריקע ווען מען האט געזאמעלט אינפארמאציע איבער אים. די ירדן אויטאריטעטן זענען געווען די הויפט קוואל פאר אינפארמאציע איבער זיין לעבן און נאר א דאנק זיי האט מען אים עווענטועל געכאפט.
וואו ער איז אנטלאפן נאך זיין לעצטע ארעסט איז נישט קלאר, אבער עווענטועל איז ער אנגעקומען קיין איראק וואו ער האט ווייטער געווירבעלט מיט טעראריזם. זיין נאמען איז צום ערטשן מאל אויפגעקומען אין אמעריקע ווען קאלין פאועל האט געגעבן זיין היסטארישע רעדע צו די פאראייניגטע פעלקער אין פעברואר 03' אין וועלכע ער האט באשולדיגט איראק צו האבן א פארבינדונג מיט אל-קאידא. פאועל האט גענוצט דעם נאמען זארקאווי אלס א ביישפיל פון א אל-קאידא פליגל ארגאניזאציע וועלכע האלט זיך אויף אין איראק און באקומט שטיצע פון די איראקער רעגירונג. אינעם רעדע האט פאועל געטייטעלט זארקאווי אלס א פאלעסטינער אבער דאס איז געווען א פשוט'ער טעות און די אינפארמאציע פון די בוש אדמיניסטראציע האט יא געוואוסט אז ער איז פון ירדן.
פאועל'ס רעדע איז שפעטער אפגעפרעגט געווארן און האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין געבויט אויף פאלשע אינפארמאציע וועלכע די בוש אדמיניסטראציע האט געקליבן אונטער די רוקן פון די סי-איי-עי. ביז'ן היינטיגן טאג איז נאך אלץ נישט פאראן קיין באווייז אז איראק האט טאקע געהאט א פארבינדונג מיט אל-קאידא. די סי-איי-עי האט שפעטער געזאגט אז זארקאווי איז שוין דעמאלט נישט געווען א טייל פון אל-קאידא. פארקעט גאר, ער איז געווען א קאנקורענט צו אסאמע בין-לאדען און די צוויי ארגאניזאציעס האבן קיינמאל נישט געטוישט אינפארמאציע. עס איז אויך קיינמאל נישט ארויפגעקומען באווייזן אז זארקאווי האט באקומען שטיצע פון סאדאם כוסעין'ס רעגירונג. קעניג אבדולא פון ירדן האט אבער אמאל געזאגט אין אן אינטערוויו אז ירדן אפיציעלן האבן געהאט אינפארמאציע וואו אין איראק זארקאווי וואוינט און האבן אים פרובירט פארכאפן אבער זיי האבן נישט געקענט איבערצייגן די איראקער רעגירונג מען זאל אים איבערגעבן.
וויאזוי אימער, האט זארקאווי אפיציעל געשוואוירן געטריישאפט און לאיאל צו בין לאדען אין 04' און געטוישט די נאמען פון זיין ארגאניזאציע צו אל-קאידא אין איראק.
אומבאשטעטיגטע באריכטן וועלכע זענען ארויפגעשווימען אין די וואך פון זיין טויט זאגן אז די פענטאגאן האט ווייניגסטענס דריי מאל געפלאנט אן אפעראציע צו באזייטיגן זארקאווי און זיין גרופע נאך בעפאר די איראקער אינוואזיע. אבער יעדעס מאל איז עס אפגעווארפן געווארן דורך די נאציאנאלע סעקיוריטי קאונסיל וועלכע האבן געהאלטן אז דאס וועט שאדן מאכן די אמביציעס פון אמעריקאנער אפיציעלן וועלכע האבן זיך דעמאלט ארומגעדרייט אין אייראפע פרובירנדיג איבערצייגן פראנקרייך און דייטשלאנד זיי זאלן מיטשטיין אין די קריג.
זארקאווי האט געהייראט צוויי מאל און זיין צווייטע פרוי, איזראא, איז געווען אינגאצן 13 יאר און האט געבוירן זיין ערשטע קינד ביי די 15. זיין פרוי און זיין קינד זענען ביידע אומגעקומען אין די באמבע אטאקע וועלכע האט אומגעברענגט זארקאווי. זיין פרוי איז אלט געווען 16 יאר און דאס קינד ארום 18 מאנאטן. עס איז אויך אומגעקומען דארט א קינד פון 5 יאר וועלכע איז נאך נישט אינדענטיפיצירט געווארן.
אטאקעס אין זיין פאראנטווארטליכקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אטאקע וועלכע איז דירעקט געווען פארבינדן מיט זארקאווי איז געווען די מארד פון דעם אמעריקאנער דיפלאמאט לורענס פאלעי וועלכע איז ערמארדעט געווארן אין זיין היים אין אמאן אום אקטאבער 03'. דריי פארדעכטיגטע האבן מודה געווען צו ירדן'נער אויטאריטעטן אז זיי זענען געשיקט געווארן דורך זארקאווי און זענען גוט באצאלט געווארן דערפאר. אמעריקאנער אפיציעלן האבן אויך באשולדיגט אל-קאידא און נאך אן עקסטרעמיסטישע גרופע פון אפגאניסטאן. עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז די מערדער זענען געצאלט געווארן בערך $27,858 אמעריקאנער דאלאר פון די ארגאניזאציע וועלכע האט זיי געשיקט. קורץ דערויף איז זארקאווי צום צווייטן מאל פאראורטיילט געווארן צום טויט אין ירדן.
די צווייטע אטאקע פון זארקאווי איז געווען די מארד פון ניקאלעס בערג וועלכער איז געמארדעט געווארן פארענט פון א ווידעא וועלכע איז געוויזן געווארן צו די וועלט. בערג איז געווען אן אמעריקאנער וועלכער האט געארבעט אין איראק און זיינע מערדער האבן אים גענוצט אלס א נקמה פאר די אבו גאריב טורמע סקאנדאל.
סי-איי-עי אנאליזירער האבן באשטעטיגט אז דער מערדער אויפ'ן ווידעא איז געווען זארקאווי. זיי האבן דאס באשטעטיגט נאר אויף זיין שטימע ווייל ער האט אנגעהאט א מאסק אויפ'ן קאפ צו פארדעקן זיין געזיכט. אנדערע עקספערטן פון די מידיא האבן דאס אוועקגעמאכט וויבאלד דער שטימע אויפ'ן טעיפ איז נישט געווען מיט קיין ירדן אקצענט וועלכע זארקאווי האט געהאט. די סי-איי-עי האט קיינמאל נישט געברענגט פרישע באווייזן און עס איז געבליבן א מעגליכקייט.
זארקאווי איז באשולדיגט געווארן אויף א באמבאדירונג פון א באגדאד האטעל. ער איז באשולדיגט געווארן פאר'ן פלאנירן אן אטאקע אין איסטאנבול, טערקיי, אויף נאט"א וועלכע האט קיינמאל נישט פאסירט. די קאנאל האטעל באמבאדירונג אין אוגוסט 03' וועלכע האט אומגעברענגט 22 אריינגערעכנט דער יו-ען ספעציעלע שליח סערדזשיא די מעלא. א בריוו וועלכע איז געשיקט געווארן צו אל קאידא איבער די אויפטוען אין איראק קעגן אמעריקע און איז פארכאפט געווארן דורך איראקער אפיציעלן איז געטייטעלט געווארן אויף זארקאווי. די מארד פון דער בריטישער קען ביגלעי אין 04' איז באשטעטיגט געווארן צו האבן געווען די ארבעט פון זארקאווי מיט זיינע אייגענע הענט. אן אטאקע אויף אמעריקאנער סאלדאטן אין סאמארא וועלכע האט אומגעברענגט 5 מארינען איז געווען זיין ארבעט. ער איז אנוועזנד געווען ביי די צווייטע שלאכט אין פאלודזשע און האט דארט אליינס געקעמפט אבער איז פארשוואונדן געווארן ווען אמעריקאנער סאלדאטן האבן איבערגענומען די שטאט.
אין מערץ 05' האט ער באקומען א פרישן אורטייל אין ירדן געריכט פאר'ן פלאנירן א לופט פאר'סמ'ונג אין אמאן. דער אורטייל איז געווען 15 מאנאטן טורמע איבער די צוויי טויט שטראפן. ער ווערט באשולדיגט פאר אלע האטעל אטאקעס אין אמאן אין 05' וועלכע האט אינאיינעם אומגעברענגט 70 מענטשן. און אויסער דעם איז ער באשולדיגט געווארן אויף אן א שיעור קליינע אטאקעס אויף אמעריקאנער סאלדאטן.
אין די לעצטע צוויי מאנאטן פון זיין לעבן איז זארקאווי צוויי מאל געוויזן געווארן פאר די וועלט אין ווידעא'ס וועלכע האט קלאר געצייגט זיין געזיכט. די ערשטע ווידעא איז געוויזן געווארן אין אפריל דורך די בי-בי-סי אין וועלכע מען זעט זארקאווי זיצן געבנדיג א רעדע צו א גרופע נאכפאלגער מיט פארדעקטע געזיכטן. זארקאווי באשולדיגט דארט אמעריקע און בוש פערזענליך און פרעגט פארוואס אמעריקע האט נישט אנגענומען די פייער שטילשטאנד וועלכע אסאמא בין לאדען האט פארגעשלאגן.
די צווייטע איז געוויזן געווארן דורך די ארמיי אין מאי וועלכע צייגט וויאזוי זארקאווי קען זיך נישט קיין עצה געבן מיט זיין אויטאמאטישע ביקס ווען עס איז פארהאנקעט געווארן. די מיליטער האט אפגעלאכט פון זארקאווי אז ער איז נישט גענוג טויגליך צו זיין א פירער זינט ער קען זיך נישט קיין עצה געבן מיט א פשוט'ע ביקס. אין ביידע ווידעאס האט זארקאווי שטארק געענדעלט אין פריערדיגע בילדער וועלכע איז געקומען פון ירדן און די סי-איי-עי האט דאס באשטעטיגט.
עטליכע טויט באריכטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זארקאווי איז מערערע מאל באריכטעט געווארן אלס טויט דורך פארשידענע קוועלער וועלכע האט זיך שטענדיג ארויסגעשטעלט צו זיין פאלש אדער א טעות. צוריק אין 02' האבן די נארדערן אלייענס געהאט באריכטעט אז זארקאווי איז אומגעקומען אין א מיסיל אטאקע אין אפגאניסטאן. אסאך נייעס באריכטן האבן דאס באריכטעט און דאס איז שפעטער געטוישט געווארן אלס א טעות, צוגעבנדיג אז ער האט איבערגעלעבט די אטאקע אבער איז שווער פארוואונדעט געווארן און איז געפארן קיין באגדאד א מאנאט דערויף וואו דאקטוירים האבן אים באזייטיגט איין פיס. אום אקטאבער דעם זיבעטן 02', איין טאג בעפאר קאנגרעס האט אויטאריזירט דעם פרעזידענט צו גיין אין קריג קעגן איראק, האט פרעזידענט בוש געגעבן א רעדע אין סיסיניטי, אהייא, אין וועלכע ער האט באשטעטיגט דעם באריכט אז זארקאווי איז פארוואונדעט געווארן און איז מער נישט פעאיג צו קעמפן. עס איז דעמאלט געווארן אנגענומען צווישן אמעריקאנער אז זארקאווי האט א פאלשע פיס.
ערשט אין 04' האט ניוזוויק באריכטעט פון קראנטע מקורות אז די מעשה מיט זיין פיס איז נישט ריכטיג און ער פארמאגט יא זיינע ביידע פיס און איז ווארשיינליך קיינמאל נישט געווען ביי די אטאקע אין אפגאניסטאן. ניוזוויק דזשורנאליסטן זענען דעמאלט געווען די ערשטע וואס האבן געשטעלט פראגעס אויב די גאנצע זארקאווי איז נישט מער ווי א פראפאגאנדע וועלכע אמעריקע נוצט צו פארגיטיגן איר רעכט מיטן אריינגיין אין קריג מיט איראק.
אין מאי 05' איז באריכטעט געווארן אויף אן איסלאמישע וועבסייט אז א דעפיוטי וועט איבערנעמען זארקאווי ווילאנג ער וועט זיך ערהוילן פון זיינע וואונדן. שפעטער יענע וואך האט די איראקער רעגירונג באשטעטיגט אז זארקאווי איז שווער פארוואונדעט געווארן אין אן אטאקע פון אמעריקאנער כוחות וועלכע האבן אפילו נישט געוואוסט אז זארקאווי איז איז זייערע הענט. עטליכע איסלאמישע וועבסייטס האבן גערופן צו בעטן פאר זיין געזונט און עס איז געווען א באריכט אז ער האט פארלאזט איראק מיט צוויי דאקטוירים. נאך א וואך איז דער באריכט צוריק געצויגן געווארן דורך די זעלבע וועבסייט וועלכע האט געזאגט אז דאס איז געווען א טעות און זארקאווי לעבט און איז געזונט.
אין סעפטעמבער 2005 איז געווען א באריכט אין די פראנצויזישע צייטונג לא מאנדע אין וועלכע א פראמינענטער מוסולמענער פירער האט געזאגט אז זארקאווי איז אומגעקומען אין די ערשטע מאנאטן פון די איראקער קריג דורך א באמבע. יענער האט אפילו געזאגט אז זיין פאמיליע אין ירדן האט אפגעהאלטן א פיונרעל צערעמאניע קורץ דערנאך.
אין נאוועמבער איז ווידער געווען א באריכט אז זארקאווי איז אומגעקומען אין אן אטאקע אין מאסול. די מיליטער האט געהאט באשטעטיגט אז 5 מענטשן זענען אומגעקומען פון די אטאקע און דריי אנדערע האבן זיך דארט אויפגעריסן זעלבסמארד. די מיליטער האט קיינמאל נישט אינדענטיפיצירט אלע קערפער און דער באריכט איז געבליבן א פראגע.
אין דעצעמבער איז געווען א באריכט אויף סי-ען-ען מיט שטארקע מקורות אז זארקאווי איז איינמאל פארכאפט געווארן דורך איראקער כוחות און איז שפעטער ארויסגעלאזט געווארן וויבאלד זיינער פארכאפער האבן נישט געוואוסט ווער ער איז. רעגירונג אפיציעלן האבן געזאגט אז דער באריכט איז א מעגליכקייט אבער האבן נישט געוואלט זאגן אויב זיי האבן דאס אמאל באשטעטיגט.
זיין טויט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זארקאווי איז אנגעבליך אומגעקומען יוני 7 2006 ווען צוויי לעיזער געפירטע באמבעס פון צוויי עף-16 קאמפס פליגער האבן פארניכטעט א הויז 50 קילאמעטער פון באגדאד אין וועלכע ער האט זיך געטראפן מיט אנדערע אל-קאידא מיטגלידער. די אטאקע איז פארגעקומען פארנאכטס אין וועלכע זיין יונגע פרוי אין קינד, אינאיינעם מיט נאך עטליכע ערוואקסענע זענען אומגעקומען.
שפעקולאציע איבער זיין עקסיזטענץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מערערע דזשורנאליסטן, פראמינענטע אינדיווידועלן, און אפילו רעגירונג אפיציעלן שפעקולירן אויב זארקאווי איז טאקע געווען דער זארקאווי ווי די מיליטער האט אים אויפגעשפילט. אסאך ווילן זאגן אז ער איז גענוצט געווארן אלס א צימבאל צו בארעכטיגן די קריג אין איראק און מען האט כסדר געלייגט באשולדיגונגן אויף זיין נאמען צו פארשטערקערן זיין טעראריסטישע פראפיל. עס זענען אויך פאראן אזעלכע וואס זאגן אז דער נאמען זארקאווי איז נישט מער ווי א פאבריצירטע פיגור וועלכער האט קיינמאל נישט געלעבט און איז קיינמאל נישט געשטארבן און עס זענען פאראן אזעלכע וואס זאגן אז עס איז יא פאראן אזא מענטש אבער זיין טויט איז נישט מער ווי א פאלשע פראפאגאנדע וועלכע איז גענוצט געווארן צו הייבן די מאראל פון די קריג. אויך זענען פאראן אזעלכע וואס זאגן אז זארקאווי האט גאר געארבעט פאר אמעריקע און מדינת ישראל און האבן א גאנצע בוך מיט סיבות פארוואס דאס שטימט דאס בעסטע.
א באריכט אין די דעילי טעלעגראף האט אמאל נאכגעזאגט פון א מיליטערישער אפיציעל (אן קיין נאמען) אז די פראפיל איבער זארקאווי איז ארגינעל געווען א טייל פון פאלשע שפיאנאזש וועלכע אמעריקע האט אנגעזאמעלט גייענדיג צום קריג און אפילו נאכדעם וואס מען האט געהאט שפעקולאציעס דערין האט מען באשלאסן דאס צו האלטן אלס א טייל פון די פראפאגאנדע.
אין פעברואר 2006 האט דער פאפולערע שיאט קלעריק מוקטאדא אל-סאדר אויפגעברענגט זיינע שפעקולאציעס איבער די אמעריקאנער פראפאגאנדע איבער זארקאווי. סאדר האט געזאגט אז דאס איז די זעלבע ליגנט ווי אסאך אנדערע ליגענטס וועלכע אמעריקע נוצט צו געווינען די שטיצע פון איראקער איינוואוינער און זייערע בירגער ביי זיך אינדערהיים.
אין וואשינגטאן פאוסט איז אויך געווען א לאנגע באריכט דערוועגן אין אפריל 2006 וועלכע האט גענוצט פארשידענע קוועלער אינערהאלב די מיליטער (מיט נעמען) אז זארקאווי'ס טעראר איז אן אויפגעבלאזענע זאך און אמעריקע האט מיט דעם געוואלט מאכן א ריס צווישן די אויפשטענדלער און זינט עס האט געברענגט די פארקערטע רעזולטאטן וועט אמעריקע פרובירן פטור צו ווערן פון אים ווי שנעלער.
באריכטן פון די ניו יארק טיימס און אנדערע שפעקולירן אז אל-קאידא האט גאר פארראטן זארקאווי צוליב זיין אנטי-שיא שטעלונג און זיינע אטאקעס אויף ציווילע איראקער.


c: text/html

text:
װיקיפּעדיע:ביוראקראט
א ביוראקראט האט דעם כח:
- געבן ביוראקראט אדער סיסאפ רעכטן צו א באניצער (אבער נישט אוועקנעמען);
- שטעלן אדער אראפנעמען דעם באט פֿאן פון א קאנטע;
- ענדערן דעם נאמען פון א קאנטע.
ער איז העכער ווי א סיסאפ] מיט דעם אז ער קען טוישן נעמען אין פאל עס איז א באליידיגונג זעה למשל זאלי ער קען דאס טוישן עס זאל נישט זיין אזוי טשעפענדיג פאר א געוויסע קרייז, און אפהיטן די אלע באטיילונגען.
אבער לגבי מיינונגען און מעקן סתם אזוי האט ער די זעלבער כוח ווי א איינפאכער באנוצער. ער קען נאר העלפן האלטן ריין פון וואנדאלן און טעכנישע הילף צו פארבעסערן.
היינט זענען נישטא קיין ביוראקראטן פאר דער יידישער וויקיפעדיע (אויטאמאטישע ליסטע). טאמער מ'דארף א ביוראקראט מוז מען ווענדן צו די סטוארדן אויף מעטא-וויקי.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
דזשוסעפע ווערדי
,
דזשוסעפע פֿארטונינא פראנטשעסקא ווערדי (איטאליעניש: Giuseppe Verdi; 10טן אקטאבער 1813 - 27טן יאנואר 1901) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר, בעיקר פון אפערע. זיינע אפערעס ווערן געשפילט איבער דער גארער וועלט.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווערדי איז געבוירן אינעם דערפל לע ראנקאל צו זיין פאטער קארלא דזשוסעפע ווערדי און זיין מוטער לואידזשיא אוטיני דעם 10טן אקטאבער 1813. דאס דערפל איז דעמאלסט געווען א טייל פון דער פראנצויזישער אימפעריע.
דעם 4טן מיי 1836 האט ער געהייראט מארגעריטא בארעצי, און זיי האבן געהאט צוויי קינדער.
זיין ערשטע אפערע איז געווען אבערטא, וואס האט געשפילט צום ערשטן מאל אין דער מילאנער אפערע הויז, לא סקאלא, נאוועמבער 1839.
אסאך פון זיינע אפערעס, ספעציעל די פון נאך 1851, שפילט מען איבער כסדר. קיין שום אנדער קאמפאזיטאר פון איטאליענישער אפערע איז געווארן אזוי פאפולער ווי ווערדי, אחוץ אפשר דזיאקאמא פוטשיני.


text:
נעוויל טשעמבערליין
אַרטור נעוויל טשעמבערליין (דעם 18טן מערץ 1869 - דעם 9טן נאוועמבער 1940) איז געווען א בריטישער פאליטיקער, און פרעמיער מיניסטער,
ער איז געבוירן אין בירמינגהאם, ענגלאנד, צו אן אדעליגער ענגלישער פאמיליע. פון 1916 האט ער געדינט אין פארשידענע מיניסטערישע פאזיציעס, און ער איז געווארן דער פירער פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי. אין 1937 איז ער געווארן פרעמיער, און ער האט רעזיגנירט אין 1940, נאכדעם וואס דייטשלאנד האט אטאקירט פראנקרייך, האלאנד, און בעלגיע.
זיין פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט געהאלטן פון גיין מיט שלום, אזוי האט היטלער באקומען די צושטימונג פון די וועלטסמאכט, צו אנעקסירן סודעטנלאנד געביט פון טשעכאסלאוואקיי, ביים מינכען קאנפערענץ, נאכן קאנפערענץ האט ער דערקלערט "'מיר האבן פארמיטן נאך א וועלט מלחמה'", וואס האט זיך גאנץ שנעל ארויסגעוויזן אלס נישט ריכטיג.
דאס זעלבע מיטן ווייסן פאפיר, נאכן אראבישן אויפשטאנד פון 1939-1936, און בריטישע קאמיסיעס זענען געקומען זען, ווי צו שליסן די אומרוען אין פאלעסטינע, און די לעצטע קאמיסיעס רעזאלוציע, פון נישט ארויף לאזן יידן קיין ארץ ישראל, א באגרעניצטע עליה, יידן טארן נישט קויפן אראבישע שטח, און נאך פארשידענע באגרעניצונגען, און ווי אויך דאס צוריק ציען זיך פון דער באלפור דעקלאראציע, אלס מיטן שלום, זיך נישט איינצורייסן מיט אנדערע פעלקער.
דעם 10טן מיי 1940, האט ער רעזיגנירט פון אמט אלס פרעמיער מיניסטער, נאכן דורכפאל פון דער בריטישער ארמיי, אויפן קאנטער אטאקע קעגן דייטשלאנד, אין נארוועגיע, און די בריטישע זעלנער האבן געמאכט א ריקצוג.
ווינסטאן טשערטשיל האט אים איבערגענומען, אבער דאס ווייסע פאפיר איז געבליבן ווי עס איז געווען, איידער טשערטשיל איז ארויף אויפן בענקל.
אין יענעם יאר האט מען געפונען די ביטערע מחלה, און ער איז אפערירט געווארן, אבער ער האט זיך נישט אויסקורירט, און ער האט רעזיגנירט פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי פירערשאפט, און פון זיין אמט אין קאבינעט. אום דעם 9טן נאוועמבער 1940, איז ער געשטארבן פון זיין קראנקייט.
ער ווערט פאררעכנט אלס איינער פון די קאנטראווערסיעלע פאליטיקער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך.


text:
היסטאריע פון אייראפע
די היסטאריע פון אייראפע איז אן אלגעמיינער נאמען פאר דער באשרייבונג פון דער צייט זייט מענטשן האבן באזעצט די יבשה פון אייראפע ביז די היינטיקע צייטן. מען איז געוואוינט איינצוטיילן די היסטאריע פון אייראפע אין געוויסע תקופות. די תקופות האבן די פארשער אוועקגעשטעלט לויט פארשידענע דראמאטישע היסטארישע געשעענישן.
די פאלגנדע תקופות זענען אנערקענט:
- פאר-היסטארישע תקופה: פון דער ערשטער באזעצונג פון מענטשן ביז דער דערשיינונג פון שריפט אין אוראלט גריכנלאנד 700 יאר פאר דער ציווילער רעכענונג.
- אוראלטע צייטן: פון דער דערשיינונג פון שריפט אין אוראלט גריכנלאנד, 700 יאר פאר דער ציווילער רעכענונג, ביזן אומפאל פון דער מערב רוימישער אימפעריע אין 476.
- מיטל-אלטער: א תקופה פון מער ווי 1000 יאר, וואס ווערט צעטיילט אויף דריי:
- אנהייב מיטל-אלטער: פונעם אומפאל פון דער מערב רוימישער אימפעריע אין 476 ביז דער ענדע פון דער וואנדערונג פון די פעלקער אינעם 11טן יארהונדערט.
- שפיץ מיטל-אלטער: פונעם 11טן יארהונדערט ביזן 13טן יארהונדערט (1000 - 1300).
- סוף מיטל-אלטער: די 13טער און 14טער יארהונדערטער (1300 - 1499).
- אנהייב מאדערנער אייראפע: פונעם אנטפלעקן דאס "נייע וועלט", אין 1492, ביז דער פראנצויזישער רעוואלוציע, אין 1789.
- 1789 - 1914: פון דער פראנצויזישער רעוואלוציע, אין 1789, ביזן אנהייב פון דער ערשטער וועלט מלחמה, אין 1914.
- 1914 - 1991 פונעם אנהייב פון דער ערשטער וועלט מלחמה, אין 1914, ביזן צעפאל פונעם ראטן פארבאנד, אין 1991.
איבערבליק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מהלך פון לעבן אין אוראלט גריכנלאנד ווערט גערעכנט פון דעם גרעסטן איינפלוס אויף דער גאנצער היסטאריע פון אייראפע. אין -509 איז געגרינדעט געווארן די רוימישע רעפובליק, ערשט אין איטאליע און ארום דעם מיטלענדישן ים, און דערנאך האט זי געשפרייט איבער א היפשן טייל פון אייראפע אין 150.
נאך א תקופה פון ברודערקריגן, האט דער קייסער קאנסטאנטין דער ערשטער גערוקט די הויפטשטאט פון רוים צו דער גריכישער שטאט ביזאנטיום אין 313, וואס ער האט גערופן "די שטאט פון קאנסטאנטין". אין 395 האט זיך די אימפעריע צעשיידט גענצלעך אויף צוויי. די מערב רוימישע אימפעריע האט געליטן פון נאכאנדיקע אטאקעס, ביז אין 410 האבן די וויזיגאטן, א דייטשיש פאלק, חרוב געמאכט רוים. דער לעצטער מערב רוימישער קייסער האט פארלוירן זיין טראן אין 476; דרום-מזרח אייראפע און א טייל פון די מיטללענדישע לענדער זענען געבליבן אונטער דער הערשאפט פון דער ביזאנטישער אימפעריע ביזן 6טן יארהונדערט.
פונעם 7טן יארהונדערט, איז די ביזאנטישע אימפעריע געווארן שטארק אנגערירט פון דעם אנהייב פון איסלאם און די כאליפאטן. מוסולמענער אראבער האבן ערשט אינוואדירט רוימישע טעריטאריע אונטער אבו באקר, דער ערשטער כאליף פונעם ראשידון כאליפאט, וואס איז אריין אין סיריע און רוימישער מעסאפאטאמיע. אונטער אומאר, דער צווייטער כאליף, האבן די מוסולמענער באשטימענדיק איינגענועמן סיריע און מעסאפאטאמיע, ווי אויך רוימישע פאלעסטינע, רוימישע עגיפטן, און טיילן פון קליין אזיע און רוימישע צפון אפריקע. דאס האט ממשיך געווען אונטער די שפעטערדיקע ראשידון כאליפן און אונטערן אומאישן כאליפאט, וואס האט איינגענומען גאנץ מיטלענדישע צפון אפריקע און רוב פונעם איבערישן האלבאינזל.
אין שפעטערדיקע יארהונדערטער האבן די מוסולמענער אויך גענומען קיפראס, מאלטא, קרעט, סיציליע און טייל פון דרום איטאליע.
אינעם סוף פונעם מיטל-אלטער האט די אטאמאנישע אימפעריע באזיגט די ביזאנטישע אימפעריע, און די סוחרים פון אייראפע האבן געדארפט געפונען אנדערע האנדל-רוטעס וואס פארן נישט אדורך דעם מיטל מזרח. און טאקע אין 1492 האט קאלומבוס געטראפן דעם וועג אין די אמעריקעס, און אין 1498 איז וואשקו דא גאמא ארומגעפארן אפריקע און אנגעקומען אין אינדיע.
מיט דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע, וואס האט אנגעהויבן אין גרויסבריטאניע, האבן מענטשן געהאט צום ערשטן מאל די מעגלעכקייט צו האבן א מער רחבותדיק לעבן. די פראנצויזישע רעוואלוציע געשאפן אן איבערקערעניש אין דער גאנצער יבשה פון אייראפע ווען דער קייסער פון פראנקרייך, נאפאלעאן באנאפארטע, האט איינגענומען פיל לענדער און האט רעפארמירט זייער סאציאלן סטרוקטור. ענדלעך אין 1815 האט דאס פאראייניגטע קעניגרייך און פרייסן געזיגט און האבן געשיקט נאפאלעאן אין גלות אויפן אינזל עלבע.
אין פראנקרייך און בריטאניע האט מען געגעבן דאס רעכט צו שטימען צו אייגענטימער פון קליינע פארמעגן. אין 1848 האבן רעוואלוציעס אנגהויבן ארום אייראפע.


text:
1919
1919 איז דאס 19טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1919 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן יאנואר - אויפגעשטעלט דער אירישער פארלאמענט - דער דויל
- 15טן פעברואר - 1,200 יידן דערמארדעט אין א פאגראם אין פראסקוראוו (היינט אוקראינע)
- 19טן פעברואר - פוילן נעמט איין ביאליסטאק פון די ליטווינער
- 28סטן יוני - אונטערגעשריבן דער ווערסיי אפמאך
- 6טן אויגוסט - די רומענישע ארמיי אינוואדירט אונגארן
- 10טן סעפטעמבער - עסטרייך שרייבט אונטער און אנערקענט די זעלבשטענדיגקייט פון פוילן, יוגאסלאוויע, אונגארן און טשעכאסלאוואקיי
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן פעברואר - אנדרעאס פאפאנדרעו, פרעמיער מיניסטער פון גריכנלאנד (געש' 1996)
- 7טן מיי - עווא פעראן, ווייב פון דעם פרעזידענט פון ארגענטינע (געש' 1952)
- 19טן יולי - עעדמונד הילארי, ניי זילאנדער בארג קלעטערער, דער ערשטער ארויף אויפן שפיץ פון עווערעסט מיט טענזינג נארגיי (געש' 2008)
- 20סטן יולי - סיר עדמונד הילארי, בארג קלעטערער, דער ערשטער ארויף אויף עווערעסט (געש' 2008)
- 31סטן יולי - פרימא לעווי, יידישער-איטאליענישער שרייבער און כעמיקער (נפטר 1987)
- 18טן אקטאבער - פיער עליאט טרודא, פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געש' 2000)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן מיי - אהרן אהרונסון, אגראנאם (געב' 1876)
- 3טן דעצעמבער - פיער אגוסט רענואר, מאלער (געב' 1841)


text:
פרת
דער פרָת (טערקיש: Fırat, אראביש: الفرات) טייך, איז א גרויסער און וויכטיקער טייך אין מיטעלן מזרח, און דער גרעסטער אין נאנטע אזיע, דער טייך פליסט א דורך טערקיי, סיריע, און איראק. דער טייך איז דער דרום מזרח גרעניץ פון מעסאפאטאמיע.
די טייך הייבט זיך אן ביי די אררט בערג, און די ארזאראם בערג אין טערקיי, פון דארט גייט די טייך אריבער קיין מזרח סיריע, פון דארט גייט די טייך אריבער צו איראק, ווי עס טרעפט זיך צוזאם מיט די חידקל, און עס ווערט פארמירט די שאט על אראב טייך.
די טייך איז זייער א וויכטיקע וואסער קוואל פארן אויסגעטרוקנטן מיטל מזרח, ספעציעל אין די ראיאן ווי די טייך געפונט זיך. אין איראק זענען דא צענדליקע קליינע טייכן וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן מיט טויזנטע יאר צוריק, צוצושטעלן וואסער פאר פעלדער.
די טייך ווערט דערמאנט עטליכע מאל אין תנ"ך, אין בראשית איז דער טייך דערמאנט אלס איינער פון די פיר טייכן אין גן עדן, ווי אויך איז דער טייך דערמאנט אלס דער "גרויסער טייך", הנהר הגדול.
די טייך ציט זיך אויף א לענג פון 2,781 קילאמעטער, און זיין דרענאזש בעקן איז 765,831 קוואדראט קילאמעטער, און 818 מעטער קוב, גייט אריבער א סעקונדע.


text:
פוקס
דער פוקס איז א חיה וואס ווערט פארעכנט צווישן די פאמיליע פון די הינט. אבער עס ענדלט מער צום וואלף סיי מיטן אויסזעהן, און סיי מיט איהר נאטור, זי האט זייער שלעכטע רשעות'דיגע נאטורן, ווען זי כאפט זיך אריין אין א הינער שטייג וועט זי הרג'ענן אלע הינער אפילו זי דארף נישט מער ווי איינע. מיט דעם אלעם איז דער גרעסטער שונא פארן פוקס דער וואלף, ער פאנגט איהר און עסט איהר אויף.
זי וואוינט איז א גרוב אין דער ערד, איהר הייל איז געבויט קונטצוג, עס האט פיל טונעלן און צימערן, א הייל פון א פוקס קען האבן ביז צען עפענונגען, עס האט א פאדערשטע שטוב, אין אינעווייניקסטן שטוב ווי עס ליגט דארט איהר שפייז, און א גאנצער אינעווייניגסטער שטוב ווי זי שלאפט.
דער פוקס שפייזט זיך פון פאנגען ציגען, אייזלעך, מייז, עופות, שלענג, אויך קען זיך שווימען אויפן וואסער און פאנגט דארט קאטשקעס און גענז, און וויבאלד זי באוועגט זיך שנעל כאפט זי צומאל אויך פיש.
עס זענען דא עטליכע סארטן פוקסן צושפרייט אין דער וועלט, קודם איז דער דורכשניטליכער פוקס וואס איז רויט, ברוין, גרוי און געל. דערנאך קען מען טרעפען א בלויער פוקס. א זילבענער פוקס. א ווייסער פוקס.
די פוקס הייסט זייער א קלוגע חיה, און מען קען נתפעל ווערן ווי אזוי זי אנטדעקט מיט פארשטאנד וועגן אין קאמפליצירטע אומשטאנדן.
אין תלמוד ווערט דערמאנט עטליכע מאל ווי אזוי דער פוקס הייסט פיקח שבחיות[1], אויך זאגט די גמרא[2] אז עס זענען דריי הונדערט משלי שועלים אויף פוקסן.


text:
קאמפיוטער נעצווערק
א קאמפיוטער-נעצווערק איז א זאמלונג פון הארטווארג קאמפאנענטן און קאמפיוטערס צוזאמענגעבונדן דורך קאמוניקאציע קאנאלן, וואס דערמעגלעכט טיילן פון רעסורסן און אינפארמאציע.[1] דאס הייסט אז צוויי אדער מער קאמפיוטערס צוזאמענגעבונדן דורך א קאמוניקאציע מיטל צו שיקן אינפארמאציע איז א נעצווערק.
נעצווערקן ווערן קלאסיציפירט אדער לויטן מיטל וואס פירט די דאטן, אדער דער קאמוניקאציע פראטאקאל, אדער די טאפאלאגיע.
א קאמוניקאציע פראטאקאל טוט דעפינירן די געזעצן און דאטן פארמאטן פאר אויסבייטן אינפארמאציע אין א קאמפיוטער נעצווערק. צווישן די באוואוסטע פראטאקאלן איז עטערנעט, וואס איז ברייט געניצט אין לאקאלע נעצווערק.
קאמפיוטער נעצווערקן האט א שטארק שייכות מיט עלעקטרישער אינזשעניריע, טעלעקאמוניקאציע, קאמפיוטער וויסנשאפט און אינפארמאציע טעכנאלאגיע.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ קאמפיוטער נעצווערק דעפיניציע. דערגרייכט דעם 2011-11-12. (אויף ענגליש)


text:
מלחה
מלחה איז א געגנט אין דרום ירושלים געבויט געווארן אין די 50'ער יאהרען, אהנפאנג איז די געגענט געווען נאכגעלאזט באוואינט מיט אימיגראנטען פון אפריקע, מיט די צייט אומארגאניזירט האט די פלאץ געכאפט מענטשען צוליב די דארפיש רואיג לעבען,
אזוי אז אין די 90' יאהרען איז צוגעקומען נאך א חלק צום געגענט ווי טייערע הייזער זענען געווארען געבויט, און די ווינט האט געטוישט אלעס, אצטדיון (סטעדיום) 'טדי' איז געבויט געווארען דארט, פאר פוטבאל, און די איינקויפנס מאל - קניון ירושלים (באקאנט אלץ "קניון מלחה") איז געפענט געווארן דארט פון די גרעסטע און דערפאלגריכסטע אין מדינת ישראל, אין אזוי אויך איז די חיות גארטן "גן החיות התנ"כי" אריבערגעברענגט געווארן צו מלחה.
צוליב די 2005 אויפ-פרישען די באן-רוט פון תל אביב-ירושלים, איז מלחה געווארן די הויפט סטאנציע אין ירושלים.


text:
פרה אדומה
א פרה אדומה איז א רויטע קו, איז אן ענין אין יידישקייט. מען ניצט די אש פון דער קו געמישט מיט קוואל וואסער מטהר צו זײַן מענטשן און כלים וואס זענען געווארן טמא פון א מת. די פרה אדומה מוז זיין א ריין רויטע קו, מיט נאר רויטע האר, וואס האט קיינמאל נישט געטראג קיין יאך.
סדר הדברים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען א מענטש אדער א מעטאלע כלי רירט אן, אדער געפֿינט זיך אינעם זעלבן אוהל (שטוב) מיט א קערפער פון א א טויטן מענטש, ווערט דער מענטש אדער די כלי טמא מת. אזא מענטש טאר נישט עסן תרומה (אויב ער איז א כהן) אדער מעשר שני אדער קדשים, אזוי אויך טאר ער נישט ארײַנגיין אין דער עזרה פונעם בית המקדש. דער מענטש אדער דער כלי קען נאר ווערן טהור אז מען שפריצט אויף אים, דעם דריטן און דעם זיבעטן טאג, פונעם אש פון דער פרה אדומה. אזוי ווי עס שטייט אין פסוק אין פרשת חוקת: ("וְיִקְחוּ אֵלֶיךָ פָרָה אֲדֻמָּה תְּמִימָה אֲשֶׁר אֵין-בָּהּ מוּם, אֲשֶׁר לֹא-עָלָה עָלֶיהָ, עֹל" -ויקרא י"ט, ב'); ("הַנֹּגֵעַ בְּמֵת, לְכָל-נֶפֶשׁ אָדָם וְטָמֵא ... הוּא יִתְחַטָּא-בוֹ" - במדבר י"ט, י"א). דערנאך מוז מען זיך טובל'ן אין א מקוה.
א קו איז נאר כשר אויף דעם צוועק ווען:
- זי איז אינגאנצן רויט. טאמער זי האט צוויי שווארצע האר איז זי פסול.
- לא עלה עליה עול. ד.ה. אויב ס'איז אמאל ארויפֿגעגאנגען אויף איר א יאך, קען מען זי נישט ניצן פאר א פרה אדומה. אויף דעם איז דא געוויסע סימנים (הארן אויפן רוקן פון דער בהמה, וואס ווערן אײַנגעבויגן נאכדעם וואס זי האט געטראגן א יאך).
- גאנץ אן א פֿעלער.
וואו פֿארברענט מען די קו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קו דארף מען שעכטן און פֿארברענען אויף הר הזיתים אין אן ארט וואו מ'קען ארײַנקוקן אין בית המקדש.
מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די משניות אין מסכת פרה רעדן אדורך די אלע פרטים פון די דינים, ווי אויך הלכות פרה אדומה אין רמב"ם.
דמא בן נתינה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חז"ל ברענגען א מעשה וועגן דמא בן נתינה, א גוי וואס האט זיך אויסגעצייכנט אין בכיבוד אב, און האט נישט געוואלט פארקויפן פאר די חכמים א שטיין וואס האט אויסגעפעלט צום חושן (איינער פון די בגדי כהונה אינעם בית המקדש), ווייל ער וואלט געהאט געדארפט אויפוועקן זיין פאטער פון שלאף. א צייט שפעטער האט ער זוכה געווען אז ס'איז ביי אים געבוירן געווארן א פרה אדומה, וואס ער האט פארקויפט צו די חכמים פאר א פארמעגן געלט.


text:
אוניווערס
דער אוניװערס אדער די אַלוועלט איז דעפינירט אלס דער סך הכל פון אלע באשטאנדטיילן און ענערגיע וואס עקזעסטירט אין דער קאסמאס-צייט אין וואס אלע געשעענישן פאסירן.
באזירט אויף אבזערוואציעס אויף דער פארציע פון דעם אוניווערס וואס איז מערקלעכער, פיזיקער פרובירן צו דאס אויסמשלן און באשרייבן דאס גאנצקייט פון צייט-ספעיס, אריינגערעכנט אלע חומר און ענערגיע און געשעענישען וואס טרעפן זיך נאר, אלס א איין איינציגער סיסטעם וואס טוט קארעספאנדירען צו א מאטעמאטישער מאדעל.
די וויסנשאפטלעכע טעאריע וואס טוט אראפמאלן די אפשטאם און עוואלוציע פון דעם אוניווערס איז די ביג בענג קאסמאלאגיע, וואס טוט אראפמאלן די אויסברייטערונג פון ספעיס פון אן אן עקסטעמער הייסער און געדעכטער שטאנד פון אומבאוויסטע כאראקטעריסטיקס.
דער אוניווערס איז אריבערגעגאנגען א שנעלן פעריאד פון קאסמישע אינפלאציע וואס האט פלאך געמאכט כמעט אלע לכתחילה'דיגע אומסדר אין די ענערגיע געדעכטיגקייט; וואס דערנאך האט דער אוניווערס זיך אויסגעברייטערט און באקומען נאכאנאנדיגע קילערע טעמפאראטור און געווארן ווייניגער און ווייניגער געדעכט.
מינדעריגע וואריאציעס אין די דיסטריביטיאציע פון מאסע האט רעזולטירט אין היעראכיעשע סעגראגאציע פון די פיטשערס וואס געפינט זיך אין דעם איצטיגן אוניווערס; אזויווי קלוסטערן און סופערקלוסטערן פון גאלאקסיעס.
עס זענען פאראן מער ווי א הונדערט ביליאן גאלאקסיעס אין דעם אוניווערס.


text:
געווער
געווער אדער וואפֿן איז געצייג וואס ווערט באנוצט צווישן מענטש קעגן מענטש, אדער צו פאנגען חיות, און זיך באשיצן פון זיי, אמאל איז געווער בעיקר באשטאנען פון, שטיין. און אויך פון קופער, אייזן, און אנדערע מעטאלענע כלים. ביז ווען מען האט אויסגעפונען אויפרייס פולווער.
די כינעזער האבן דערפינדן שיספולווער אין די אוראלטע צייטן. מיט פולווער האט מען אנגעהויבן צו שאפן ביקסן און פיסטוילן צו כאפן בעלי חיים, אבער אויך צו שיסן אנדערע מענטשן. במשך די יארן האט מען דערפינדן נייע געווער. אין 1884 האט מען דערפינדן דעם מאשינביקס, וואס קען שיסן א סך קוילן גאר גיך.
געווער ווערט איינגעטיילט אין פארשידענע קאטעגאריעס.
- קאנווענציאנאלע געווער
- קאלט געווער ווי מעסערס, שפיזן, פייל און בויגן.
- הייס געווער: רעוואלווערן, ביקסן, לייכטע אויטאמאטישע ביקסן. שווערע געווער ווי מארטאר, ארטילעריע, שווערע אויטאמאטישע ביקסן. באמבעס, אויפרייס מאטעריאל, מינעס.
- מעכאניזירטע מאשינען וואס טראגן געווער, ווי קריגס עראפלאנען, טאנקען, געפאנצערטער סאלדאטן טראנספארט, שיפן ווי סובמארין, צושטער שיפן.
- נישט קאנווענציאנאלע וואפן: כעמישע וואפן, ביאלאגישע וואפן, יאדערישע וואפן.
געווער איז ווארשיינליך אלט ווי די מענטשהייט, מען טרעפט אין דער תורה, ווי קינדער פון למך האבן געמאכט געווער, און קין איז געהרגט געווארן דורך א פייל און בויגן.
פעציפסטן זען אין געווער, א נעגאטיווע און שלעכטע זאך, מיליטעריסטן האלטן זיך שטאלץ דערמיט, אין ישראל פלעגט די ארמיי מאכן מארשן, זיך צו ווייזן און אויפטון מיט זייער געווער, ביז מען האט עס אפגעשאפן.


text:
דורך שרגא » מוצ"ש מערץ 03, 2012 11:36 pm
WOW WOW WOW אזא איסור איז אנבעליוועבל. עס לאזט זיך נישט גלייבן אז די עסקנים האבן זיי אזוי אין טאש אז און קענען מאנעוורירן די רבנים גענוי ווי עס גלוסט זיך זיי.
ווי קען מען דאס מסביר זיין פאר א נארמאל קינד אז די רבנים, די גרויסע הייליגע תלמידי חכמים און פוסקים, האבן "גע'אסר'ט" נישט מער און נישט ווייניגער ווי "דער שטערן", אן אויסגאבע וואס ער ליינט שוין די לעצטע צען יאר אין זיין הויז, און יעצט האבן די רבנים מחליט געווען אז עס איז "אסור". יא, אסור. עס נישט נאר סתם געווארן פלוצלינג אסור נאך צען יאר ערשיינען אן קיין שום הסבר וואס איז יעצט אנדערש געווארן, נאר טאקע "בבל יראה ובל ימצא עד קצה האחרון". איז דאס נישט חוזק געמאכט פון זיך אליין?!
יא, איך טאטי האב די לעצטע צען יאר געליינט די "גויאישע" זאכן וואס איז בבל יראה ובל ימצא. דער היינטיגער בחור'ל וועט אזוינס קענען פארשטיין? קודם כל וועט ער פרעגן, פארוואס טאר איך נישט ליינען איבער די ראזענבערג שפיאנען אדער אז א מאנקי האט געטרייט צו רעדן? ווי קען אים דאס מסביר זיין אז אין די צייטונג מעג ער עס ליינען אבער אין א הארטע מאגאזין איז עס ממש "אסור בבל יראה"? און אויב איז עס די שפיאן אדער טעראריסט ארטיקלעך, וועט ער דאך דאס זעלבע סארט מאטעריאל אויך ווייטער ליינען אין דער בלאט און דער איד און דער צייטונג.
און בכלל, גויאי'שע נייעס און פאליטיק איז דען יא מותר? ס'הייסט אז די נייעס און פאליטיק דאס איז יא געאייגנט פאר א בחור'ל? פערזענליך מיין איך אז גויאישע פאליטיק איז צען מאל מער א גויאישע זאך און אויך ערגער פאר א בחור זיך אריינצולייגן, ווי א פשוטע אינטערעסאנטע געשיכטע ארטיקל ווי דער שטערן טוט. די גויאישע פאליטיק אין וואס א בחור'ל קאכט זיך מיט קול מבשר, איז דען איין פיצל ווייניגער פארגויאישט? און דאס איז איין נארישע מאל א חודש וואס נאכ'ן ערשטן שבת נאכמיטאג איז עס געענדיגט, ווידער די וועכנטליכע צייטונגען און די 24-שעה-קול-מבשר-ליניע זענען ממש ווי א גויאישע קאנסטענט מידיא פאר די יונגע נשמות. צי ווייל דארט ווערן די רבנים שיין געדעקט, האלט מען זיך שטיל? איז א קול קורא תורה אדער פאליטיק?
דערנאך וועט דער בחור אויך פרעגן: אז דער שטערן איז אסור, איז טאקע רובאשקין אויך א שייגעץ? עס גייט דאך כמעט סינאנים... אקעי, דזשאסט קידינג. אבער אמת'דיג, אויב די רבנים זענען מחליט אז מען טאר נישט ליינען ש.ר. ארטיקלעך, טאר מען דאך אים אויך נישט הערן רעדן... זיי האבן דאך געשריבן "בל יראה ובל ימצא"... סאו ווי גייט מען מסביר זיין אז הערן מעג מען יא און ליינען טאר מען נישט.
נאך א וויכטיגע פוינט: ווען דער שטערן האט באקומען די השגחה פון דריי רבנים, האב איך דאך זיך מחיה געווען צו ווייזן פאר מיין בחורל אז ער זאל נישט פילן ווי מיר האבן אין שטוב עפעס א "גויאישע זאך" ווי די פאשקעווילן פלעגן האמערן און שרייען, נאר עפעס וואס די רבנים געבן זייער צושטימונג. עס האט מיך געמאכט מער שפירן ווי א טאטע א בעל אחריות. אבער וואס זאל איך אים יעצט זאגן? קויפן גייט ער דאך ממילא מיך ווייטער צווינגען.
ער וועט אויך וועלן פארשטיין: טאטי, מה נשתנה היום הזה מכל הימים? לנעכטן האבן דריי רבנים געשריבן אז עס איז א גוטע זאך און יעצט אויף די זעלבע זאך קומען אנדערע צען רבנים שרייען אז עס איז "אסור בבל יראה ובל ימצא"? עס קאן דאך אזוינס נישט זיין. קודם קוקט עס אויס ווי א חוצפה, און בכלל, רבנים טוישן אזוי זייער מיינונג פון מאנטאג אויף דאנערשטאג? מ'געט ארויס אן איסור פונקט טאקע אויף דעם זעלבן אויסגאבע וואס עס האט געהאט א רבנישן שטעמפל דערויף פון דריי רבנים מיט זייערע חתימות? עס מאכט דאך ללעג ולקלס די גאנצע זאך פון א רבנישע אונטערשריפט. דאס ווייזט דאך קלאר פאר יעדן מענטש אז אלעס האט מיט פאליטיק. נעכטן האט איינער ערלעדיגט אזוי און מארגן קען א צווייטער ערלעדיגן פונקט דאס פארקערטע. עס גייט לויט די זייטיגע חשבונות וואס די עסקנים פירן? די היינטיגע בחורים און יונגעלייט קען מען נישט סתם אוועקמאכן מיט א מאך מיט דער האנט. עס דארף שטימען, עס דארף מאכן סענס.
איך האב נאך א טענה, אויב האלטן די רבנים טאקע אז עס איז בעסער פאר א בחור נישט צו ליינען, וואלטן זיי געקענט ארויסקומען מיט א "כתב הסברה", שרייבן א "רבי'שע רעקאמאנדאציע", אבער צו ארויסקומען מיט אן "אסור בתכלית האיסור" דארף מען דאך ריזערוון אזעלכע קול קורא'ס פאר די "ערגסטע זאכן" און די "גרעסטע דור פראבלעמען". די לשונות וואס זיי ניצן דא, איז דאך די זעלבע ווי ביי טעלעוויזיע. ווילן זיי דאס מאכן אייניג הארב, אמתמהה? צו שרייבן מיט אזעלכע משוגענע לשונות, ווי "ויתרחקו מהם אנשים נשים טף וזקן עד קצה האחרון" איז דאך א געלעכטער שאין כמוהו, זיי מאכן חוזק פון זיך אליין. און עס באדערט מיך באמת.
קיין "איסור" אויף דעם גרעסטן טומאה בדורינו , דעם אינטערנעט מיט די אלע סמארט-פאונס, אויף דעם אויף האב איך נישט געזען קיין רבנים אונטערשרייבן, ווי קען דאס זיין? איך בין געווען פאריגע וואך ביי א חתונה זע איך א בחור, וואס זיין טאטע איז געזיצן צוויי טישן אוועק, שפילט זיך מיט זיין "איי-פאון", אבער ואין פוצה פה ומצפצף? ווי קען זיין אז עס זענען נישטא ריזיגע פלאקאטן אז "קיין יונגערמאן זאל זיך נישט דערוואגן צו האבן אן איי-פאון!" אדער כאטש עכ"פ נאר מיט א רשות פון זיין רב אדער כאטש מיט דזשעי-נעט, אדער סיי וויאזוי די רבנים זענען מחליט. דער סמארט-פאון איז דאך באמת די זאך וואס דאס קען ממש אונטערברענגען דעם אידישן דור, און זיכער די סארט תמימות און ערליכקייט פון אונזערע עלטערן. אבער מיט דעם זענען די עסקנים נישט ביזי, די רבנים זארגן נישט אויף דעם פייער וואס ברענט אין פארנט פון זייערע אויגן, נאר מיט וואס יא? וואס איז זייער פייערדיגע מערכה מיט די הארבסטע לשונות של איסור קונם ושמתא, אה יא, קעגן דעם שטערן! און אויך אנדערע שטותים, ווי דעם עירוב אדער ליפא שמעלצער, נאר דאס איז מוראדיג וויכטיג פאר דער עקזיסטענץ פון כלל ישראל. איר קענט דאס גלייבן? קענען זיי מיט אזעלכע קול קורא'ס איינרעדן אז זיי מיינען עס ערנסט? צי ווייל זיי האבן גארנישט קעגן סטיוו דזשאבס פערזענליך, קומען זיי נישט ארויס קעגן דעם איי-פאון? נאר ווייל א היציגער עסקן האט אפגעמאכט אז ער גייט יעצט פירן א געוויסע מערכה, דארפן אלע רבנים מיטשפילן מיט יענעמ'ס געימס?
טייערע רבנים, איר ווייסט אז איר זענט די וואס האבן די אחריות צו ראטעווען דעם דור, אבער בשעת עס פאלן קרבנות און איר דארפט פרובירן מינימיזירן און אפשטעלן די מגיפה, זענט איר פארנומען צו גיסן א טעפל וואסער אויף א פלאם וואס ברענט אין די שכינות, און עס איז אפשר ניטאמאל א פלאם נאר א גאז רענטש... איר זענט אנשטאט פארנומען מיט פראבלעמען וואס זענען האלב-עקזיסטירנד, און זיכער נישט אויפ'ן אויבנאן פון "היינטיגע געפארן". איר זענט ביזי מיט זייטיגע חשבונות און אונטער דרוק פון היציגע נטורי-קרתא -סטייל עסקנים? ווייל אנדערש מאכט עס נישט קיין סענס. עס זענען דא ערנסטע פראבלעמען אויף די וועלט, זייט מוחל און הייבט אן טון צו דער זאך איידער עס איז צו שפעט. היציגע עסקנים: לאזט אפ אונזערע רבנים און לאזט זיי פירן מיט זייער אייגענעם דעת תורה, שטופט זיי נישט מיט ענקער איבערגעפלאמטע קליינקעפיגקייט!
איך ווייס נישט צי עס האט מיט דעם וואס די קהילות האבן זייערע פריוואטע צייטונגען, מאגאזינען, בילדער אלבומס און אוצרות, אדער אנדערע סיבות, אבער עס איז קיין שום ספק אז דער "איסור" האט נישט מיט דעם עצם ענין, ווייל קיין איין רב וואלט זיך נישט יעצט נאך צען יאר פלוצלינג אויפגעוועקט און מחליט געווען אז דער שטערן פירט אראפ דעם היימישן דור פון וועג. מסתמא האט דבורה פעלדמאן אנגעהויבן מיט'ן ליינען דעם שטערן, ניין?... אייגנטליך פאלט מיר יעצט איין אז דאס איז טאקע איינע פון די וויכטיגע טעמים וואס מען דארף יא האבן אזא זאך ווי דער שטערן, ווייל מרת פעלדמאן שרייבט אז זי פלעגט בגניבה זוכן צו ליינען גויאישע ערציילונגס ביכער, איז אפשר אין דעם שולדיג די אפגעריסענע לאו-קוואליטי ליין מאטעריאל וואס איז דא אין אידיש. איר טאטע איז נישט קיין סאטמארער וואס האט זיך געקאכט אין פאליטיק און דעריבער איז איר לגמרי נישט אינטערעסאנט געווען דער בלאט און דער איד. עס איז דא א מעגליכקייט אז אויב וואלט זי געהאט דעם שטערן, וכדומה, עפעס מער אינטערעסאנטע חומר צו ליינען, וואלט זי אפשר געבליבן ביי דעם און נישט געגאנגען זוכן חמצדיגע גויאישע ביכער, וואס האבן איר עווענטועל געעפנט דעם אויגן און אוועקגעפירט. דאס איז דאך אויך געווען די סיבה אין די פריערדיגע יארן פארוואס גרויסע רבי'ס האבן געשטיצט צו צושטעלן אייגענע אידישע "אינטערעסאנטע" לייען-מאטעריאל. ליידער זעט אויס ווי טייל פון די רבנים היינט פארשטייען דאס נישט און גייען מיט'ן קאפ אין וואנט. און אנשטאט די ארומיגע עסקנים וואס זאלן זיי געבן די ריכטיגע אינפארמאציע וואס עס טוט זיך רעאליסטיש אין די היימישע וועלט, גייען נאר די עקסטרעמע היץ-קעפ מיט זייערע בייסיגע ווערטער אויפשטורעמען און אנהיצן די רבנים צו טאן ווי זיי געפעלט און מאכן נאר זיכער אהערצושטעלן "קאושער דידזשיטעל קעמרעס" און אן איסור אויף דעם שטערן. רבונו של עולם, האב רחמנות און לייז אונז אויס פון גלות.
און אנאנים דערמאנט מיך א מוראדיגע פוינט וואס כ'נישט געכאפט (דאס איז אפילו אויב עס איז נישט פונקטליך די מעשה ווי ער לייגט עס אראפ): וואו איז דער בליץ אינעם איסור? מיט וואס איז דער בליץ א האר אנדערש? איך אליין האב נאך צוויי חדשים נישט געוואוסט אז עס איז בכלל אן אנדערער ארויסגעבער (ביז כ'האב עס אנגעהויבן ליינען...) , עס האט די זעלבע סארט ארטיקלעך, סאו ווי קען טאקע זיין אז די רבנים האבן אים ארויסגעלאזט? דאס קען איך פאר די וועלטס געלט נישט פארשטיין. איך וועל מסתמא אליין פרובירן אנרופן איינעם פון די חותמים, וואס איך קען אים אביסל, און אים פרעגן די ברענענדיגע שאלה. מיין געס איז, אז זיי ווייסן ניטאמאל דערפון, ווייל די פאשקעווילן די לעצטע פינף יאר האבן נאר דערמאנט דעם שטערן און די צייטשריפט... אדער מוז זיין אז די עסקנים האבן טאקע עפעס פערזענליך אויפ'ן שטערן, אבער נישט קעגן דער בליץ. אבער פון דעם בליק פון א פשוט'ן בעל הבית, וואס גייט יעצט זאגן פאר זיין בחורל אז "חלילה, בשום אופן נישט קויפן דעם שטערן ווייל עס איז אסור בתכלית האיסור און בבל יראה ובל ימצא", אבער דער בליץ, דאס איז גאר עפעס אנדערש, יענץ איז דיר ווייטער געראטן צו קויפן. וויאזוי קען מען דאס פארשטיין געבן? עס מאכט דאך נישט קיין טראפ סענס.
די אלע רבנים האבן נאך אלץ נישט מיט וואס צו זיין פארנומען אין דעם יעצטיגן דור נאר מיט ליפא שמעלצער און דער שטערן? אן "איסור", אויף היימישע ליין מאטעריאל? סאו די היימישע צייטונגען מיט זייערע אפענע פאליטיק, עקלדיגע מחלוקת און לשון הרע ווי קיינמאל בעפאר אין היימישן אמעריקע, מיט אפילו אנטי-דיינישע חוזקדיגע ארטיקלעך און אפענע עדיטאריעלס קעגן א רבי פון טויזנטער חסידים, נאר פון פארקערטן צד, דאס אלעס איז געווען כשר וישר, ניטאמאל א מחאה האט מען געהערט במשך די אלע יארן. הייסט דאס געפירט מיט ישרות און אמת? אויב נישט קיין איסור, כאטש א מחאה, כאטש ברמז, אבער ניין, גארנישט, יענץ שאדט נישט אונזערע טייערע קינדערלעך. (און כ'דערמאן זיך אז עס שוין ליידער געווען א פאל ווען נישט קיין אנדערער ווי א רבי פון טויזנטער חסידים, דער ברך משה, האט "גע'אסר'ט" א צייטונג, דער בלאט, און געדענקט וואספארא בזיון התורה דאס איז געווען) און אפילו סתם אלס די אנדערע ארטיקלעך, האבן די צייטונגען פונקט אזוי שוין געהאט יעדן סארט ארטיקל אויפ'ן זעלבן נוסח ווי דער שטערן האט, אבער זיי זאגט מען נישט קיין ווארט? אלעס ווייל זיי זענען א פארטיי און דא רעדט זיך פון אינדיווידועלע מענטשן. און דאס טראץ וואס זיי שרייען אז "מיר זענען זיך גרייט צוצושטעלן" און טראץ וואס זיי האבן א רב בישראל וואס האט געגעבן זיין גושפנקא. לשון הרע, מחלוקת און רכילות, נאו פראבלעם פאר אונזערע קינדער, אבער "וויאזוי קענעדי איז געשאסן געווארן" דאס איז די געפערליכע סם ? נאר דאס איז ממש אסור בבל יראה ובל ימצה עד קצה האחרון עד אין סוף ממש? איז דא אייינער וואס פארשטייט די תורה'דיגקייט פון אזא מהלך? קען איינער טרעפן וויאזוי צו מסביר זיין פאר זיין קינד.
איך האב מורא אזא איסור קען בעקפייערן, אזוי ווי פריערדיגע ענליכע "קול קורא'ס" האבן געטון און פונקט ווי די גאנצע פאליטיק הרג'עט יעדע ברעקל ערנסקייט פון דעם היינטיגן דור, ווייל עס הייבט אן אויסקוקן ווי זיי האבן חשבונות מיט יעדע זאך און עס מיינט נישט ערנסט, דאס זעלבע קען יעצט געשען. לאמיר זיך נישט פאפן, אויב די גראסעריס פארקויפן עס ווייטער, וועט עס נישט פאלן מיט קיין צוואנציג שטיק. און אויב גראסעריס גייען עס נישט פארקויפן, וועלן דאך אלע וואס זענען שוין צען יאר הייסע חסידים פונעם שטערן זיך זיכער נישט אזוי שנעל אפשאקלען דערפון נאר וועלן גלייך מאכן א סובסקריפשאן און באקומען אויף פאסט, וועט דאס נאר ווייטער אונטערהאקן די גאנצע זאך פון א קול קורא. עס וועט אויפטון וויפיל די מערכה קעגן דידשיטעל קעמערס. און דאס טוט מיר באמת וויי. אנשטאט אנהייבן א מעכטיגן קאמפיין קעגן איי-פאונס, וואס קען באמת אויפטון אויב מען ווייל און עס איז א מערכה וואס איז ווערט צו פרובירן מיט אלע כוחות אפילו אויב מען איז נאר 50 פראצענט סוקסעספול, אנשטאט איז מען ביזי מיט אזעלכע בעיבישע קאמפיינען ווי דעם שטערן און נאך טאקע מיט'ן גאנצן ערנסקייט און מיט די הארבסטע לשונות, וואס מאכט ליידער א פורים פון די רבנים און ווייזט פאר די בעלי בתים ווי די עסקנים פירן זיי ביי די נאז און ווי שטארק מ'קען זיך פארלאזן אויף די רבנים צו וויסן וויאזוי צו פירן דעם היינטיגן שווערן דור און מען זעט די וויכטיגע פריאריטעטן וואס ליגט די ערשטע אויף זייער אגענדע. א שאד, א שאד.
רעדאגירט געווארן צום לעצט דורך שרגא
אום זונטאג מערץ 04, 2012 2:17 am, רעדאגירט געווארן 2 מאל בסך הכל.
(We need mercy, kindness, not judgment. (Describe, Matisyahu


text:
טשארלס דיקנס
טשאַרלס דזשאן האַפֿאם דיקנס (ענגליש: Charles John Huffam Dickens [ˈtʃɑrlz ˈdɪkɪnz]; 7טן פעברואר 1812 – 9טן יוני 1870) איז געווען אן ענגלישער שרייבער בארעכנט דער גרעסטער ראמאניסט פונעם וויקטאריאנער פעריאד. מען ליינט נאך זיינע ראמאנען און קורצע מעשה'ס ביזן היינטיקן טאג.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דיקנס איז געבוירן געווארן אין פארטסמוטה, ענגלאנד, צו זיין פאטער דזשאן דיקנס און זיין מוטער עליזאבעט (באַרא). ווען ער איז געווען אלט פינף יאר האט זיך די משפחה געצויגן קיין טשאטאם. ביי די צען יאר האבן זיי זיך געצויגן קיין קאמדן, לאנדאן. דיקנס האט פארלאזט די שולע כדי צו ארבעטן אין א פאבריק ווען מ'האט געווארפן זיין פאטער אין טורמע ווייל ער האט נישט געקענט אפצאלן זיינע חובות.
שפעטער האט דיקנסט געארבעט אינעם ביורא פון אן אדוואקאט אבער די ארבעט האט אים נישט געפאלן. ער איז געווארן א זשורנאליסט וואס האט געשריבן וועגן דער רעגירונג.
זיינע ביכער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון 1836 האט ער ארויסגעגעבן א ניי בוך כמעט יעדע יאר. אין 1838 האט ער פארעפנטלעכט אליווער טוויסט, אין 1841 בארנאבי ראדזש, אין 1849 דייוויד קאפערפילד, אין 1859 א מעשה פון צוויי שטעט און נאך אסאך אנדערע.


text:
פעטראס באסיליקע
די פטראס באסיליקע (לאטיין: Basilica Sancti Petri), איז די צענטראלע געבוי פונעם וואטיקאן. די באסיליקע איז דער גרעסטער קלויסטער אין דער וועלט, און קען האלטן 60,000 מענטשן. זי ווערט גערעכנט איינער פון די הייליקסטע ערטער פון קריסטנטום. אין דער קאטוילישער מסורה איז זי דער קבורה ארט פון סאנקט-פעטראס, וואס איז געווען איינער פון די צוועלף תלמידים פון אותו האיש. אויך האלטן זיי אז ער איז געווען דער ערשטער ביסקופ פון רוים און במילא דער ערשטער פויבסט. לויט זייער מסורה ליגט פעטראס ממש אונטער דעם מזבח פונעם קלויסטער.
די פעטראס באסיליקע איז א באוואוסטער פילגרים ארט פאר קאטאליקן. איינער פון די ארכיטעקטן פון דער באסיליקע איז געווען מיקעלאנדזשעלא.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוין פון דעם 4טן יארהונדערט איז געווען א קלויסטער אויף דעם ארט. דער קלויסטער איז געבויט געווארן אויף זומפיגער ערד לעבן דעם טיבער, און אין דער לויף פון די יארן האט ער אנגעהויבן ווערן איינגעבויגן.
אין 1505 האט דער פויבסט יוליוס דער צווייטער באשלאסן צו בויען אויף דער ארט א גרויסע נייע באסיליקע. מ'האט אנגעהויבן בויען דעם 18טן אפריל 1506, און געענדיקט דעם 18טן נאוועמבער 1626.


text:
בערדיטשעוו
קאארדינאטן: 49°54′0″N 28°34′0″E / 49.9, 28.56667
בערדיטשעוו (אוקראיניש: БepдичiB; רוסיש: БepдичeB; פויליש: Berdyczów) איז א גרויסע שטאט אין זשיטאמירער אבלאסט (גובערניע) אין אוקראיִנע. לאקירט ארום-40 ק"מ צפון זייט פון זשיטאמיר. זי איז געגרינדט געווארן אין 1455, און ביי איר זיינען דא ארום 86,200 איינוואוינערס. ריכטיק צו-2003.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון דעם 16טן יארהונדערט ביז סוף דעם 18טן יארהונדערט, בערדיטשעוו איז געווען אונטער פוילישער הערשאפט.
אין 1732, נאך א באשטעטיקונג פון דער פרוי דומיין טרזה, א פרוי וואס די שטאט איז געווען אין איר פאמיליע אייגנטום, האט מען געלאזט די יידן זיצן דארטן.
נאך דעם האט זיך אנגעהויבן אן אנטוויקלונג אין די יידישע איינוואוינערס, און אזוי אין לויף פון דער צייט די שטאט איז געווארן דער גרויסער צענטער אין דער געגנט. (ספעציעל פון דעם איינוואוינערס שטאנדפונקט).
אין יאר 1765 די צאל יידן אין שטאט געווען 1,220 פון 1,541 איינוואוינערס, און אין-1789 די צאל יידן האט זיך פארגרעסערט צו-1951.
אין 1861 ה'תרכ"א די צאל יידן איז געווען 46,683 איינוואוינערס, די צווייטע גרעסטע קהילה אין רוסלאנד. אין 1926 ה'תרפ"ו די צאל יידן געווען 30,812 איינוואוינערס, וואס 28,584 פון זיי האבן דערקלערט אז יידיש איז זייער מאמע לשון.
פון דעם 17טן יארהונדערט ביז די דייטשע אייננעמונג איז בערדיטשעוו געווען א שטאט צענטער פאר די יידן.
מיט דער דייטשע אייננעמונג תמוז ה'תש"א האט מען אנגעהויבן ליקווידירן די יידן אין בערדיטשעוו. אין תש"ב האט מען ליקווידירט די אלע יידן אינגאנצן.
ביז דעם סאוועטן פארבאנד אויפשטעל, איז געווען אין בערדיטשעוו זיבעציק שולן.
די רבנים און רביים אין בערדיטשטוו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי ליבער הגדול (דער גרויסער רבי ליבער)
- רבי יוסף חריף (דער שארפער רבי יוסף) א חסידישער אדמו"ר
- רבי לוי יצחק בערדיטשעווער.
מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לבית ישראל פון הרב הלפרין
- יידישע היסטאריע פון בערדיטשעוו, 1טער טייל און 2טער טייל ביי Jewishgen.org (אויף ענגליש)
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- BerdichevLand
- "Berdichev business" raзeTa "ДiлoBий БepдичiB"
- Berdichev at Simon Wiesenthal Center
- Berdychiv lands from the earliest times to the beginning of the 20th century (1999, in Ukrainian language: БepдичiBcbka зeMля з HaйдaBHiшшиx чaciB дo пoчaTky XX cT.)
- PBS Independent Lens: Berdichev


text:
נומערן טעאריע
נומערן טעאריע א צווייג פון מאטעמאטיק וואס שטודירט די נאטירלעכע צאלן.
אפטמאל אין נומערן טעאריע איז גאנץ גרינג צו פארשטיין דעם פראבלעם אבער גאר שווער צו לייזן. למשל, פערמאס לעצטער טעארעם, די גאלדבאך השערה (אז יעדע גראדע צאל גרעסער פון 2 איז דער סכום פון צוויי פרימצאלן) און נאך אזעלכע השערות.
וויכטיקע טעמעס אין נומערן טעאריע זענען:
צווישן די טעארעמען אין נומערן טעאריע זענען:
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נומערן טעאריע האט אנגעהויבן בליען אין אוראלט גריכנלאנד, ספעציעל די ארבעט פון פיטאגאראס, אוקלידוס און דיאפאנטוס. אויסגעצייכנטע ביישטייערער פון דער מאדערנער תקופה זענען פערמא, אוילער און גאוס.
אנווענדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גוט באקאנטע אנווענדונגען פון נומערן טעאריע זענען פארשלעסלונג פון דאטן מעלדונגען און דאטן קאמפרימירונג.


text:
1946
1946 איז דאס 46סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1946 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן מיי - יארדאניע באקומט זעלבשטענדיקייט פון בריטאניע
- 31סטן מיי - היטרוי לופטפעלד אין לאנדאן ווערט געעפנט פאר ציווילער אוויאציע
- 16טן אקטאבער - די באשולדיקטע אינעם נירנבערג פראצעס וואס זענען געריכטעט צום טויט ווערן געהאנגען
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן יולי - דזשארדזש וו. בוש, דער 34סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 19טן אויגוסט - ביל קלינטאן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 10טן אקטאבער - נאאטא קאן, פרעמיער מיניסטער פון יאפאן
- 18טן דעצעמבער - סטיווען ספילבערג, יידישער רעזשיסאר
- 20סטן דעצעמבער - אורי געלער, א ישראלישער קונצען פערפארמער.
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן אפריל - דזשאן מיינארד קינס, בריטישער עקאנאמיסט (געב' 1883)
- 16טן אקטאבער
- אלפרעד יאדל, גענעראל פאלקאווניק אין דער ווערמאכט, פאראורטיילט צום טויט ביים נירנבערג פראצעס (געב' 1890)
- אלפרעד ראזנבערג, נאצי אידעאלאג און קריגס פארברעכער, פאראורטיילט צום טויט ביים נירנבערג פראצעס (געב' 1893)
- יוליוס שטרייכער, פון די הויפטן פון דער רעגירונג אין נאצי דייטשלאנד, פאראורטיילט צום טויט ביים נירנבערג פראצעס (געב' 1885)
- יאאכים פאן ריבענטראפ, אויסערן מיניסטער פון נאצי דייטשלאנד, געהאנגען אלס קריגס פארברעכער (געב' 1893)
- ד"ר יצחק ברויער, יוריסט, שרייבער, דענקער, און אגודיסט (געב' 1883)


text:
גלידער איבערפלאנצונג
גלידער איבערפלאנצונג איז אריינלייגן אנדערןס אברים אין א מענטש וואס האט פארלוירן זיין איבר אין אן עקסידענט אדער צו נאטורליכע קרענק, געוויינליך קומט דאס פון א טויטער מענטש, אבער געוויסע גלידער ווי א ניר און נאך קען קומן פון א לעבעדיגן.
הלכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען קען טרעפן א היתר.
די דאקטער דארף געבן זיין דיאגנאזיע ווען דער מענטש איז טויט, און מען דארף זעהן צו דאן איז ער אויך טויט לויט די הלכה.
אויך איז דא א דיון אוואו די נשמה רוהט. אין יעדע גליד עקסטער אדער איז דאס הויפט קווארטירט אין מוח צו אין הארץ.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אבער מען פירט זיך נישט אזוי. צוליב די הייליגע באגריפן און אמונות פון קדושת ישראל; תחיית המתים און טומאת מת און נאך פארשידענע השקפות וואס רורען אן די יסודות פון אונזער אמונה.


text:
אנטאניא וויוואלדי
אַנטאניא לוטשא וויוואַלדי (איטאליעניש: Antonio Vivaldi; 4טן מערץ 1678 - 28סטן יולי 1741) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר און א קאטוילישער גלח. ער איז געווען דער וויכטיקסטער קאמפאזיטאר אין איטאליע ביים סוף פון דער באראקער תקופה.
וויוואלדי איז געבוירן געווארן אין ווענעדיג דעם 4טן מערץ 1678. ער האט געשריבן מער ווי 400 קאנשערטאס פאר פארשיידענע כלי זמר, איבערהויפט פארן פידל.
ער איז געווען א לערער אין א שולע פאר יתומות. דארט האט וויוואלדי געשריבן אסאך פון זיין מוזיק פאר די מיידלעך צו שפילן.
וויוואלדי איז געשטארבן אין ווין דעם 28סטן יולי 1741.


text:
מינג דינאסטיע
די מינג דינאסטיע (כינעזיש: 明朝 מינג טשאַו) איז געווען א דינאסטיע פון קיסרים וואס האט געהערשט איבער כינע פון 1368 ביז 1644. אין יענע צייטן האט דאס לאנד געהייסן די אימפעריע פון דעם גרויסן מינג (大明國 דע מינג גואוו). די מינג דינאסטיע איז געווען די לעצטע דינאסטיע פון עטנישע האן כינעזער. די מינג דינאַסטיע האט איבערגענומען די הערשאפט פון דער יואן דינאסטיע. נאך דער מינג דינאסטיע האט געהערשט די טשינג דינאסטיע פון מאנטשוריע. אין דרום האט די דינאסטיע געהערשט איבער די שטחים וואס זענען היינט וויעטנאם און בורמע.
אונטערן מינג האט מען אויפגעשטעלט אן ארמיי פון א מיליאן זעלנער, און א פלאט מיט הונדערטער שיפן, וואס איז געווען אין יענער צייט דער גרעסטער פלאט אין דער וועלט. די רעליגיע פון דער אימפעריע איז געווארן ווידעראמאל קאנפוציאניזם.
אין 1525 האט די מינג דינאסטיע געאסר'ט שיפן ארויספארן אין ים פון דעם פארט שאנכיי.
ביים אנהייב פון דער מינג דינאסטיע האבן געוואוינט אין כינע ווינציקער ווי 60 מיליאן מענטשן; ביזן 17טן יארהונדערט האבן שוין געוואוינט דארט מער ווי 130 מיליאן מענטשן.


text:
ענגליש
ענגליש איז אַ מערב-גערמאנישע שפּראַך וואס שטאמט פון גרויסבריטאניע װאָס װערט היינט גערעדט אלס א מוטער שפראך דורך אַרום 380 מיליאָן פּערזאָנען.
די שטאַטן ווו ענגליש איז אן אפיציעלע שפראך זיינען: גרויסבריטאניע, אירלאנד, קאנאדע, ניו זילאנד, אינדיע, פאקיסטאן, מאלטא, די פיליפינען און סינגאפור, און געציילטע שטאטן אין אפריקע. די פאראייניקטע שטאטן און אויסטראליע האבן נישט קיין אפיציעלע שפראך, אבער פראקטיש ניצט מען ענגליש.
היינטצוטאג איז ענגליש די איינציגסטע וועלט שפראך. ענגליש האט אסאך ווערטער; דאס אקספארד ענגליש ווערטערבוך ברענגט מער ווי 250,000 ווערטער.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענגליש איז א מערב-גערמאניש שפראך, וואס איז געקומען צו בריטאניע דורך דייטשישע קאלאניסטן פון צפון-מערב דייטשלאנד, דענמארק און די נידערלאנדן.
ווערטער-אוצר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענגליש האט א גאר גרויסן ווערטער-אוצר, מיט אומגעפער 250,000 ווערטער. א דריטל פון די ווערטער שטאמען פון דייטשישע שפראכן, א דריטל פון לאטיין און א דריטל פון פראנצויזיש.


text:
קאנפוציוס
קאנפוציוס (כינעזיש: 孔夫子) (551- ביז 478-) איז געווען א חשובער כינעזער פילאסאף. זיין ארגינעלער נאמען איז געווען קאנג קיו (כיענזיש: 孔丘) אדער זשאנג ני (כינעזיש: 仲尼). ער איז געבוירן אין לו שטאַט (魯), כינע, טאג 27 פונעם אכטן מאנאט אינעם כינעזישן לבנה קאלענדאר אין 551 פֿאר דער ציווילער יאר-רעכענונג. זיין פאטער איז געווען שו ליאַנג הע (叔梁纥), און זיין מוטער איז געווען יאַן זשענג זאַי (顏徵在). ווען ער איז געווען אלט דריי יאר איז זיין פאטער געשטארבן.
אלס קינד, האט ער געהאט שטארק חשק צו לערנען וועגן אלדינג. שפעטער האט ער געארבעט אלס שטאַט באאמטער אין ענינים פון פארמען און בהמות. דערנאך איז ער געווארן א לערער.


text:
אלצהיימערס קרענק
אַלצהיימער'ס קרענק (ענגליש: Alzheimer, העברעיש: אלצהיימר) איז דער שורש פון א פארצווייגטע כראנישע מח-קרענק, וואס אפעקטירט דעם לימביק סיסטעם אינעם מח שטאם, און פירט פון א טיילווייזער זכרון-פארלוסט, ביז צו א טאטאלע פארניכטונג פונעם קאגניטיווער נעץ וועלכעס איז דער אינטעלעקטועלער בילדונג פונעם מענטש, אין וועלכן עס דערקייקעלט זיך אז דער ליידענדער קען מער נישט פאסן קיינע באשלוסן, ווייסט מער גארנישט פון זיין לעבן.
אינהאַלט
אלצהיימער ריזיקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אלצהיימער קרענק באטראפט מערסנטס מענטשן אין דער עלטער פון בערך 65 און העכער. די וואס ליידן דערפון, צו ערשט, ווייסן זיי אפילו נישט אז זיי ליידן דערפון. די ארומיגע באמערקען דאס צו ערשט, און ווען א דער פאציענט זעלבסט, איבערצייגט זיך אין זיין ביטערן שיקזאל, פירט דאס פיל מאל צו אנדערע ניוראלאיגשע קרענק, ווי נערווען ברוכן, דעפרעסיע, און אנדערע מענטאל דיסארדערס.
אלצהיימער היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביז פאר הונדערט יאר צוריק. האט די וועלט בכלל נישט געוואוסט אז דאס פארגעסן פארשידענע זאכן, האט עפעס צו טאן מיטן מח, און אז דאס איז עפעס א סארט קראנקייט. די וועלט האט דאס אנגעקוקט ווי מ'זאל היינט אנקוקן אן עלטערן מענטשן וואס קען מער נישט לויפן. וואס איז נישט קיין קראנקייט, נאר איז א רעזולטאט פון זיין עלטער, פארגעסט ער צומאל געשעענישן פון היינט אדער נעכטן.
צוערשט האט עמיל קראפעלין אין יאר 1906, צונויפגעבינדן אז דאס פארגעסן איז נישט קיין פערצואל, נאר א שורש פון א קרענק. זאפארט דערנאך האט א דייטשער פסיכאטאר אלויס אלצהיימער, צונויפגעשטעלט אז דאס איז א רעזולטאט פון א כראנישער ניוראלאגישער קרענק אין די אינערליכע מח צעלן, וועלכע ווערן שטאפל-ווייז איבערגעריסן פונעם לימביק סיסטעם צו א גענצליכער איבערריס פונעם קארטעקס.
ווי נאר דער ערפינדער קראפעלין, איז געוואויר געווארן פון די פארש ארבעט וואס דער דייטשער אלויס אלצהיימער האט געמאכט, און זיין דערגרייכונג צו קאנעקטן די דאטס צו דעם ניוראלאגישן נעץ, האט קראפעלין אלס דזשעסט אנגעטראגן אז מ'זאל רופן די מחלה אויף אלצהיימער'ס נאמען. ויקרא שמו בישראל: אלצהיימערס דיזיס.
סימפטאמען פון אלצהיימער'ס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען א מענטש פארגעסט וואס ער האט היינט געגעסן אויף פרישטאג, איז ער נאך נישט קיין אלצהיימערס פאציענט. אויך נישט ווען ער פרעגט צומאל איבער, ווען מ'פארציילט אים פארשידענע דעטאלן פון א געשיכטע, דאס זענען נישט קיינע סימפטאמען פון אלצהיימערס.
ערשט ווען עס שאפן זיך אייגענארטיגע סימנים פון א כסדר'דיגן זכרון-פארלוסט, ווערט פעסטגעשטעלט אז דער פאציענט ליידט פון א מילדע סינייל אדער דימענישע, וועלכע קען זיך ציען פאר לאנגע יארן, ביז עס דערגרייכט די גאר ערנסטע שטופעס פון א טאטאלער פארניטונג פונעם קארטעקס סיסטעם, וואס אין איר רעזולטאט, קען דער מענטש מער נישט אראפגיין פון בעט, קען מער נישט עסן אדער טרינקען, און מוז געפיטערט ווערן דורך א פידינג טיוב, ווייל די כעמיקאלן וועלכע פירן פונעם לימביק סיסטעם צום ספיינעל קאורד הערן אויף צו פונקציאנירן.
אלצהיימער שטאפלען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ערשטער שטאפל: פארגעסן
צוערשט הייבט זיך עס אן מיט כסדר'דיגע קליינליכע פארגעסן זאכן ווי מ'האט געשטעלט. וואס מ'האט אים נאר יעצט געזאגט. ווי ער איז פריער געווען, צי ער האט שוין געדאווענט שחרית אדער נישט, אדער צי ער איז שוין געווען אין בית הכסא.
- צווייטער שטאפל: דיסאריענטאציע
ער ווייסט נישט וואס ער דארף יעצט טאן. ער האלט ביי מה טובו און בלייבט דארט שטיין, ער גייט נישט ווייטער. אויב מ'זאגט אים נישט ער זאל זיך אויפשטעלן ביי די ברכות וועט ער בלייבן זיצן. אזא מענטש מוז שוין האבן א מענטש מיט זיך, וואס זאל אים כסדר באגלייטן, און אויב די פאמיליע גיט שטארק אכטונג אויף אים, קען ער שיין אנציען, אן דעם וואס יעדער זאל זיך דערוויסן.
- דריטער שטאפל: וועדזשיטעישאן
דער אלצהיימער פאציענט ווערט ל"ע א צומח. אטעמט. הארץ פונקציניארט, אבער ווייסט מער גארנישט צו זאגן. קען מער נישט גיין, רעגירן, רעדן, ווינקען אדער קאמיוניקירן.
אלצהיימער ריזיקע ביי עלטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס ווערט געשאצט אז מענטשן פון די 65 ביז די 80, זענען די מערסטע אויסגעשטעלט צו ווערן דיאגנאזירט מיט אלצהיימערס, אדער דימענשיע. פון די 85 יאר און העכער, ווערט די צאל פון אלצהיימער פאציענט וואס ווינציגער. און אלצהיימער ליידענדע פון 100 און העכער איז א זעלטענהייט. ווייל אלצהיימער ליידענדע ציען געווענליך נישט אן מער ביז 10 יאר. אין זעלטענע פאלן קען מען ציען דערמיט ביז 17 יאר.
א רפואה פאר אלצהיימער'ס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דערווייל קיין שום רפואה מיטל נישט פאראן. כאטש וואס געוויסע פארטייבונגס דראגס און כעמישע רפואות צו פארשטייטערן די קרענק, איז אבער קיין רפואה צו דעם דערווייל נישט ערפינדן געווארן.
אין 2009 האט מען געמאלדן א שטודיע אז די וואס טרינקען 3-5 טעפלעך קאווע אדער טיי יעדן טאג אין די מיטלע יארן האבן א קלענערע ריזיקע פון ליידן פון אלצהיימער קרענק.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
צוגאב
צוגאב אדער חיבור איז די מאטעמאטישע פעולה פון צוגעבן א צאל נומערן צו א רעאלער צאל כדי צו ערייכען אן איינפאכן סך הכל פון אלע נומערן צוזאמען. איר סימבאל איז: +. צום ביישפיל: און .
צוגאב איז קאמוטאטיוו, דאס הייסט, דער סדר פון די עלעמענטן איז נישט משפיע אויפן באטרעף. דעריבער: (אנדערש ווי אראפנעם און צעטיילן וואס דער סדר דארט איז יא משפיע אויפן באטרעף).
אויך איז צוגאב אסאציאטיוו, דאס הייסט, אויב מיר האבן דריי נומערן, קענען מיר איינזאמלען סיי וואסערע צוויי נומערן צוזאמען און צולייגן דעם דריטן נומער, און דער באטרעף וועט שטענדיק זיין די זעלבע: ד.ה. .
דער פשוטער וועג צו רעכנען צוגאב איז מיט א צוגאב טאבעלע. אויב מען וויל למשל צוגעבן 5 צו 8, זוכן מיר אין די טאבעלע וווּ דער פינף מיטן אכט באטרעפן זיך צוזאמען, און אין דעם קעסטל וועלן מיר טרעפן דעם באטרעף.


text:
סכומען טעאריע
סכומען-טעאָריע (ענגליש: set theory) איז די טעאריע פון אָפּטיילן אין מאטעמאטיק איינגעזאמלטע צאלן פון פארשיידענע אביעקטן אין באזונדערע סכומען.
דער 'סכומען טעאריע' שרייבט מען מיט באשטימטע סימנים, ווי צום ביישפיל:
- ווען גרופע A אנטאהלט די נומערן 1,2,3,4, שרייבט מען עס אזוי: .
- ווען גרופע A אנטהאלט גענוי אדער ווייניקער ווי גרופע B, שרייבט מען עס אזוי: .
- ווען x געהערט צום סכום A: .
- ווען x געהערט נישט צום סכום A: .
איינער פון די הויפט דערפינדער פון דער טעאריע איז געווען בערטראנד ראסל.
די טעאריע איז א וויכטיגטער יסוד פון מאטעמאטיק. אלע אביעקטן אין מאטעמאטיק ווערן אויסגעמאלט מיט סכומ'ן.


text:
װיקיפּעדיע:וואס וויקיפעדיע איז נישט
אינהאַלט
- 1 וואס וויקיפעדיע איז נישט
- 1.1 וויקיפעדיע איז נישט קיין צוזאם ווארפעניש פון אלערליי אינפארמאציע
- 1.2 וויקיפעדיע איז נישט קיין ווערטערבוך אדער א זשארגאן ערקלערונגס בוך
- 1.3 וויקיפעדיע איז נישט קיין פלאץ צו דריקן ארגינעלע חקירות און באמערקונגען
- 1.4 וויקיפעדיע איז נישט קיין מקוה
- 1.5 וויקיפעדיע איז נישט קיין אדרעסן-בוך אדער טעלעפאן-בוך
- 1.6 וויקיפעדיע איז נישט קיין סאציעלע צוזאמקום
- 1.7 וויקיפעדיע איז נישט צענזורירט
- 2 וואס דער וויקיפעדיע געמיינדע איז נישט
- 3 וואס דער באנוצער בלאט איז נישט
וואס וויקיפעדיע איז נישט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויקיפעדיע איז נישט קיין צוזאם ווארפעניש פון אלערליי אינפארמאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דאס אז א זאך איז 100% אמת מיינט נישט אז דאס באלאנגט אין אן ענציקלאפעדיע. בדרך כלל זאל דאס זיין א זאך וואס איז נישט אינטואיטיוו (ד.ה. א זאך וואס מענטשן ווייסן נישט פון זיך אליין).
- צ.ב.ש. אן ארטיקל אויף "טיש" וואס זאגט אז "דאס איז א הארטע פלאכע זאך עטליכע פיס אין דער הויך אויף וואס מען קען לייגן פארשידענע זאכן," און איז דערנאך מסביר א ליסטע פון זאכן וואס מען קען לייגן ("ברויט, טשאלנט, טעלעפאן, שפילגעצייג") איז נישט קיין פאסיגע ענציקלאפעדישע ארטיקל, כאטש די זאכן זענען אמת.
וויקיפעדיע איז נישט קיין ווערטערבוך אדער א זשארגאן ערקלערונגס בוך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ביטע מאכט נישט קיין ארטיקלען וואס טוען נאר ערקלערן א טערמין אדער אן אויסדרוק. אן ארטיקל זאל זיך געווענליך אנהייבן מיט א קורצע און ריכטיגע ערקלערונג פון דעם קעפל'ס טערמין, אבער עס ברויך האבן מער פון דעם צו באלאנגען אין אן ענציקלאפעדיע.
- אויב טרעפט איר אזא ארטיקל, זעהט אויב איר קענט דאס פארבעסערן דורך צולייגן פרטים ווי עס פאסט פאר אן ענציקלאפעדיע. אויב קיין פרטים זענען נישט פאסיג אויף דעם, שטעלט אן {{אויסמעקן}} מוסטער.
וויקיפעדיע איז נישט קיין פלאץ צו דריקן ארגינעלע חקירות און באמערקונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- וויקיפעדיע איז נישט דאס פלאץ צו שרייבן רעזולטאטן פון אייער אייגענע פארשונגען.
- אויך איז דאס נישט קיין פלאץ צו מאכן באמערקונגען אויף ענינים וואס זענען נישט פריער געדריקט געווארן ערגעץ אנדערש וואו.
- רעצענזיעס אויף קונסטווערק און ליטעראטור זאלן נאר געשריבן ווערן אויב זיי זענען שוין געדרוקטע פון פריער.
- ביטע נישט שרייבן אייער אייגענע פאליטישע מיינונגעןל, אריינגערעכנט וואס איר האלט אויף דעם אדער יענעם פאליטישן אדער רעליגיעזן פיגור.
- ביטע נישט האלטן קיין דיסקוציעס אין די ארטיקלען גופא. דורכשמועסן אויף ענציקלאפעדישע נושאים זאל מען נאר אין די רעדן בלעטער.
וויקיפעדיע איז נישט קיין מקוה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ביטע נישט שרייבן סתם נייעס, געשעענישן, אדער שמועות אן קיין מקור. וויקיפעדיע איז געמאכט אויף אויסצוארבעטן ארטיקלען אויף ענציקלאפעדישע נושאים. נייעס און געשעענישן וואס האבן יא א מקור קענען געלייגט ווערן אין ארטיקלען אויב זיי זענען וויכטיג צום כללות'דיגן נושא אין וועלכן זיי ווערן געלייגט. סתם נייעס זאל געהאלטן ווערן צו וויקינייעס.
וויקיפעדיע איז נישט קיין אדרעסן-בוך אדער טעלעפאן-בוך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אן ענציקלאפעדיע איז נישט קיין ארט צו פארעפנטלעכן אדרעסן און טעלעפאן נומערן פון מענטשן אדער ארגאניזאציעס.
וויקיפעדיע איז נישט קיין סאציעלע צוזאמקום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- כאטש מיר ארבעטן אויף צו האבן א נעימות'דיגן מיטארבעטונג צווישן די פילע באנוצער, איז אבער וויקיפעדיע נישט געמאכט פאר מענטשן זיך צוזאם צו קומען און פירן שמועסן און/אדער דעבאטעס. די עיקר ציל פון באטייליגער זאל זיין אויף צו ליינען און פארבעסערן אינפארמאציע ארטיקלען.
וויקיפעדיע איז נישט צענזורירט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- עס קען זיין ארטיקלען וואס זענען פאר געוויסע מענטשן אומאיינגענעם אדער באליידיגענד, אויב זענען די פאקטן אמת'ע און זענען פאראויס געדריקט געווארן דורך א פארלעסליכן מיטל. וויקיפעדיע קוקט נישט איבער קיין ארטיקלען זיכער צו מאכן אז דער תוכן שטימט מיט מאראלישע צו רעליגיעזע פרינציפן, און וויקיפעדיע באנוצער ווערן געבעטן נישט צו לאזן מאראלישע און רעליגיעזע פרינציפן פארמישן זייערע ענדערונגען. וואס איז פאר איינעם אומאנגענעם קען פאר א צווייטן זיין אינטערעסאנט און מערקבאר.
וואס דער וויקיפעדיע געמיינדע איז נישט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויקיפעדיע איז נישט קיין קריגס פעלד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יעדער באנוצער ווערט געבעטן זיך אויפצופירן העפליך, רוהיג, און העלפן ברענגען א געמיינזאמע אטמאספערע.
- נישט באליידיגן, סטראשענען, אדער בעלאסטיגן די מיט וועם איר האט חילוקי דעות. טרעט צו צו דער ענין מיט שכל און פרובירט צו לייזן אייערע דיפערענצן אויף א רוהיגן, ציווילן אופן.
- אויב פירט זיך אויף א צווייטער צו אייך מיט באליידיגונגען, אומרוהיג, אן ציוויליטעט, אדער מיט אן אומאנגענעמען טאן, גיבט דאס נישט קיין אויסרייד פאר אייך צו טאן דאס זעלבע. איגנארירט די באליידיגענדע פונקטן און באציט זיך צו די פאקטן און אקטועלע תוכן, אדער איגנארירט דעם קאמענטאר.
- אויב קענט איר נישט לייזן אייער סכסוך, פרובירט זיך צו באנוצן מיט די אנווייזונגען אין מחלוקת פארלייזונג.
וויקיפעדיע איז נישט קיין דעמאקראטיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- וויקיפעדיע איז נישט קיין פרואוו אין דעמאקראטיע אדער סיי וועלכע פאליטישע סיסטעם. דער הויפט מיטל פאר געמיינזאמע מיטארבעטונג איז דורך דיסקוציעס און נישט מיט שטימען. אין שווערע פעלער קען מען זיך באנוצען מיט וואלן, אבער דאס איז נאר אויף צו פארגריגערן צו הערן אלע מיינונגען, און דאס איז נישט בינדענט. דער הויפט פארלאנג איז אז מיטטיילער זאלן קענען לאזן הערן זייער מיינונג, אין סיי וועלכן אופן זיי פילן זיך באקוועם.
וויקיפעדיע איז נישט קיין פרואוו אין בויען געזעצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- געזעצן קענען מאכן גרינגער אויף צו אפמאכן א געמיינזאמען גאנג, אבער מען זאל נישט ווערן אריינגעכאפט אין מאכן אזויפיל געזעצן אז מען קאנצענטרירט אויף דעם צופיל. מען זאל נאכפאלגן די גייסט פון די געזעצן, אבער עס איז נישטא קיין ענין פון זיין אפגעהיטן בקלה כבחמורה. דער הויפט מיטל צו לייזן דיפערענצן זאל זיי דורך זיך דורכרעדן.
וואס דער באנוצער בלאט איז נישט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אלעס וואס איז דא געזאגט געווארן גייט אויך ארויף אויפ'ן באנוצער בלאט.
- אייער באנוצער בלאט איז נישט א פערזענליכע היים בלעטל, אדער א בלאג. נאכמער, דער באנוצער בלעטל איז נישט אייערס. עס איז א חלק פון וויקיפעדיע, און איז געמאכט אויף צו פארגריגערן דאס צוזאמענארבעטונג.


text:
כפרות
שלאגן כפרות באצייכנט א מנהג ישראל וואס מען רעכט אפ צווישן ראש השנה און יום כיפור אלץ א סגולה מכפר צו זיין אויף די עבירות פון א גאנץ יאר. טייל זענען מקפיד צו פראקטיצירן דעם מנהג "כפרות" ערב יום כיפור דוקא.
דער מנהג איז ארומצודרייען א האן -פאר א מאנספערזאן- אדער א הין -פאר א פרויספערזאן- (אדער בדיעבד געלט) איבערן קאפ און זאגן: "זאת כפרתי, זאת חליפתי, זאת תמורתי. זה התרנגול ילך למיתה (און ביי געלט: זה הכסף ילך לצדקה) ואני אלך לחיים טובים ארוכים ולשלום". וואס דאס פירט אריבער אלע אונזערע עבירות צו דער האן. ביי טייל פירט מען זיך צו נעמען איין האן פאר אלע זכרים און איין הין פאר אלע נקבות. אנדערע פירן זיך צו נעמען איין האן אדער הין פאר יעדן משפחה מיטגליד באזונדער.
אזעלכע רבנים בעטן צו מאכן כפרות אויף געלט פון וועגן צער בעלי חיים וואס ווערט געטון ווען מען טראגט די הינער אהין און צוריק.
אינהאַלט
מקור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט קלאר פון וואו דער מנהג שטאמט גענוי, אבער עס ווייזט אויס צו זיין גאר אן אלטער, און עס ווערט שוין געברענגט אין די שריפטן פון די גאונים פון בבל. ביי די ראשונים טרעפט מען עס אבער נאר ביי די חכמי אשכנז, און נישט ביי די חכמי ספרד ווי דער רי"ף און רמב"ם.
פון די ערשטע מקורות אויף דעם טרעפט מען אין "מרדכי", אנהייב מסכת יומא, וואו דער מנהג ווערט אויסגעלויבט און דער סדר פון עס אפרעכטן ווערט ערקלערט. ווי עס ווייזט זיך אויס פון דארט איז דער מנהג שוין געווען דעמאלס ברייט איינגעפירט.
נאך א מקור איז אין דער שו"ת הגאונים "שערי תשובה", וואו רב ששנא גאון רעדט ארום דער נושא פארוואס דוקא א האן און נישט קיין בהמה וכדו'.
אן אינטערעסאנטע מנהג, גאר ענליך צו דער מנהג כפרות, ווערט געברענגט אין רש"י אויף מסכת שבת (דף פ"א ע"ב, ד"ה האי פרפיסא), וואו ער דערציילט פון זייער מנהג צו פלעכטן אזעלכע זעקלעך פון טייטלבוים בלעטער א פאר וואכן פאר ראש השנה פאר יעדן משפחה מיטגליד, אין וועלכע מען האט אנגעפילט מיט ערד און מיסט פון א בהמה, און איינגעפלאנצן בונדלעך. ביז אפאר טעג האבן די בונדלעך ארויסגעוואקסן, און ערב ראש השנה האט יעדער גענומען זייניגע און דאס געדרייט איבער'ן קאפ און אויסגערופן: זה תחת זה, זה חליפתי, זה תמורתי (דער זעלבער נוסח וואס די ראשונים ברענגען צו זאגן מיט א האן), און דאס אריינגעווארפן אין טייך.
טעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער טעם קוקט אויס צו זיין בפשטות אלץ צדקה, צוליב דעם וואס מען האט געדרייט מיט'ן האן אדער הין און דאס דערנאך פארטיילט פאר ארימעלייט. דאס ווייזט זיך אויך אן מיט דעם וואס אנדערע האבן טאקע גענוצט א בהמה, ווי א קאלב אדער א ציג, א.ד.ג. און דאס האט מען געהאלטן פאר נאך חשוב'ער, וויבאלד דער צדקה איז גרעסער. אנדערע, ווי דער אויבנדערמאנטער "שערי תשובה", האלטן אז עס דארף יא זיין דוקא א האן אדער א הין, און מוטשען זיך אבער צו טרעפן א טעם אויף דעם.
אין מחזור ויטרי ווערט דערמאנט דער מנהג, און דארט ווערט עס אנגעבינדן צו דער כפרה פון דער שעיר המשתלח: "...און מען זאל דאס ארומשיקן צו די ארימע לייט פון שטאט און עס וועט אויף אים פארגעבן אזוי ווי דער שעיר המשתלח."
ביי די מקובלים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מקובלים, ווי דער של"ה און דער אריז"ל האבן געהאלטן אז דער מנהג כפרות איז א סגולה אויף ממתיק צו זיין די דינים. רבי חיים וויטאל ברענגט אין נאמען פון אריז"ל:
"דער מנהג פון כפרה וואס ווערט דערמאנט אין די ספרי הגאונים פלעגט מיין רבי (דער אריז"ל] זיין זייער געווארנט דאס מקיים צו זיין... דער צייט פון זיין שחט'ן איז אין נאכט פון ערב יום כיפור פארטאגס פאר דער עלות השחר נאך סליחות. דער סוד פון דעם איז צו באצוואונגען די דינים... וואס דורך די שחיטה ווערן זיי אונטערגעבראכן און די גבורות ווערן פארזיסט... און אנטקעגן דעם איז דער שעיר המשתלח פון יום כיפור... די דינים ווערן אבער נאר אונטערגעבראכן אין די פארטאגס שעה'ן וואס דעמאלס שטארקט זיך דער צייט פון רצון און רחמים."
ענליכע ווערטער שטייט פון של"ה אין סידור שער השמים.
קעגנערס און שטיצערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דרכי האמורי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראץ דאס וואס דער מנהג איז שוין פון אלטע צייטן געווען פארשפרייט, איז דאך געווען אויף דעם פילע קעגנערס, ספעציעל צווישן די ראשונים אין ספרד. אין ספר "אורחות חיים" ווערט געברענגט אין נאמען פון רמב"ן צו אסר'ן דעם מנהג אלס "דרכי האמורי".
דעררשב"א שרייבט אז כאטש אין אשכנז פירן זיך אלע רבנים אין דעם מנהג, און אויך רב האי גאון שרייבט אז דאס איז אן אנגענומענער מנהג, דאך פרייט אים אז ער האט באוויזן צו פארטרייבן פון זיין שטאט די מנהגים פון כפרות, וועלכע ער רופט אן "הבלים הרבה... כדרכי האמורי". אויך ברענגט ער אז עטליכע ווילן זאגן אז דער שחיטה פון די כפרות איז גאר פסול.
מנהג שטות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מחבר אין שולחן ערוך נעמט אן דער מיינונג פון דעם רמב"ן און דער רשב"א, און שרייבט אויף דעם "...ויש למנוע המנהג" אין אלטע דריקן איז געשטאנען אין שלחון ערוך "מנהג שטות היא ויש למנוע המנהג", אבער מען האט דאס שפעטער ארויסגענומען. אויך דער פרי חדש שרייבט: "עס איז נישט קיין ספק אז מען דארף מבטל זיין דעם מנהג אלץ דרכי האמורי."
פון דער אנדערער זייט ברענגט דער רמ"א אין זיינען הגהות אויפ'ן מחבר דארט אויפ'ן פלאץ אז מען זאל נישט אפלאזן דעם מנהג, ווייל עס איז א "מנהג ותיקין", און ער הענגט זיך אן אין די ראשונים וואס האבן געשטיצט און באשטעטיגט דעם מנהג. אויך דער ב"ח שרייבט: "מיר זענען נישט חושש אויף די זאכן אויף מבטל צו זיין א מנהג פון די גאונים".
חשש נבלות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך פון די וואס האבן אנגענומען דעם מנהג זענען געוען אזעלכע וואס האבן געזארגט אז דער מנהג קען צוברענגען צו עסן נבלות, צוליב דעם וואס א גרויסער עולם פארזאמלט זיך אין איין נאכט און מען שטופט זיך ארום איינס אדער צוויי שוחטים, וועלכע זענען מיד פון אויף זיין א גאנצע נאכט און קענען נישט געהעריג אכטונג געבן אז עס זאל זיין כשר.
דער "חיי אדם" שרייבט: "עס איז איינגעווארצלט ביים המון עם אז דער גאנצער כפרה פון יום כפור איז אנגעוויזן אין דעם מנהג, און זיי מיינען באלד אז דער מנהג כפרות איז אזוי וויכטיג ווי עסן מצה, און צומאל קומט מען דורך דעם צו עסן נבלות, צוליב דאס וואס מען שטופט זיך איינער דעם אנדערן און די שוחטים זענען אנגעשטרענגט און פילן נישט געהעריג דעם מעסער צו עס איז שארף. אויב ווילן זיי מיר נישט אויסהערן און מבטל זיין דעם מנהג, זאלן זיי זיך כאטשיג באגנוגן מיט דרייען געלט ארום דעם קאפ און געבן די געלד פאר צדקה, און מען זאל נישט קומען צו קיין איסור נבלה."
אויך ר' יונתן אייבשיץ האט געפייערט אנטקעגן דעם קלקול וואס קומט ארויס פון די אנגעשטרענגטקייט וואס דער מנהג כפרות טוט אנמאכן, און זאגט אז "בזמן הזה איז עס א מצוה און א חוב צו שוואך מאכן דעם מנהג, און מען זאל נישט אריין גיין אין דעם הייליגן טאג מיט א חשש שחיטה."
סדר פון כפרות שלאגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט קיין צווישענשייד מיט וואס מען שלאגט (בעל חי, אדער געלט), איז עס אלעמאל די זעבלע.
- מען נעמט די זאך אין האנט אין מען זאגט בני אדם 3 מאהל.
- דערנאך דרייט מען די זאך ארום די קאף און מען זאגט זה חלפתי.
- עס איז דא וואס פירן זיך צו ארויפטרעטן אויף די בעל חי (אויב עס איז א בעל חי) נאכן זאגן זה חלפתי.
- אויך איז דא וואס פירן זיך צו טאן אלע ארבע מיתות בית דין מיט די בעל חי, ווי אראפווארפן פאר סקילה.
וואס טוט מען מיט די כפרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די פארדינסט וואס מען לייזט איין גיבט מען פאר צדקה (כאטש א חלק דערפון), אנדערע געבן די כפרה אליין (ווי למשל די פיש אדער עוף) פאר צדקה.
- עס איז דא אזעלכע וואס מאכן זיכער אז די געלט גייט פאר צדקה, אבער די עוף עסן זיי אליין.
- אויב שלאגט מען מיט געלט דאן גייט דאס געלט פאר צדקה.
- ביי אן עוף פירט מען זיך אז מען עסט נישט דאס אינווייניגסטע פון די עוף, ווי די לעבער און/אדער די געדערים.
מיט וואס שלאגט מען כפרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הינער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא וואס שלאגן כפרות מיט א האן, א מענליכער פאר א מאן און א הין א ווייבליכער פאר א פרוי, און מען דרייט זי ארום העכער דעם קאפ דריי מאל זאגענדיג א געבעט וואס הויבט זיך אן מיט די ווערטער: "זה חליפתי, זה כפרתי" (בעדייט: דאס איז מיין אויסטויש, דאס איז מיין פערצייאונג).
די דאזיגער מנהג, ווערט פראקטיצירט אפילו דורך נישט שטרענג רעליגיעזע אידן און אפילו זאגאר דורך גאנץ פרייע אידן וועלכע האפן אז מיט דעם וועט זיי באשערט ווערן א גליקליך ניי יאהר.
די בעדייט פון דעם מנהג איז, אז מען האפט אז אלע זינד וואס מען האט פראקטיצירט דורכאויס דעם פערגאנגענעם יאהר זאל אריבער גיין צום האן, וועלכער מען פירט זיך צו שחטן און געבן פאר ארימעלייט.
אינטערעסאנט אז דער בית יוסף אין שלחן ערוך פסק'נט אז מען זאל דאס נישט טון ווייל דאס גייט אריין אין דעם איסור פון "חוקות עכו"ם". דאס אשכנזישער אידנטום האט אבער יא אנגענומען דעם מנהג, אננעמענדיג דעם מיינונג פון רמ"א אז מען זאל עס נישט אפלאזן.
פיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז דא אויך אזעלכע וואס שלאגן כפרות מיט א פיש.
געלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פאלקלאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען וויל זאגן אז איינער טויג נישט זאגט מען "די טויגסט אויף כפרות".


text:
סאול בעלאו
סאול (שאול) בעללאו (1915-2005) איז געווען אן אידיש-אמעריקאנער שרייבער וואס האט זיך אויסגעצייכנט מיט זיין אויסטערליש טאלאנטפולע שפראך, און האט פארפאסט עטליכע ווערק וואס ווערן פארעכנט אלץ גאר מייסטערפול.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעלאו איז געבוירן געווארן אין קוויבעק, קאנאדע צו אידיש-רוסישע עלטערן, און אין זיין יוגענד האט זיך זיין פאמילע געצויגן אויף שיקאגא, אילינאוי.
זיין מאמע האט געהאפט אויף אים אז ער וועט זיין א תלמיד חכם, א תלמוד לערער, אבער ער האט אלץ געצויגן צו שרייבן. אין אוניווערסיטעט האט ער אבער שטודירט אנטראפאלאגיע, און מאנכע זאגן אז עס האט זיך אנדערקענט זיין אנטראפאלגישע אינטערעסן אין פיל פון זיינע ווערק.
זיין קאריערע האט ער אנגעהויבן דורך שרייבן בוך רעצענזיעס פאר צען דאללער א שטיק. ער איז געווען באקאנט אלץ א זעלטענער ליבהאבער פון יידיש און האט אליין גערעדט יידיש בא'טעם'ט און זאפטיג.
שפעטער האט ער געדינט אלץ לערער אויף ענגליש ליטעראטור אין דער אוניווערסיטעט אוו שיקאגא, ניו יארק אוניווערסיטעט, פרינצטאן, בארד קאלעדז, און באסטאן אוניווערסיטעט.
אין זיינע לעצטע יארן האט ער געוואויט אין ברוקליין, מאסאטשוסיטס, ווי ער איז געשטארבן אפריל 5, 2005 אין עלטער פון 89.
זיין קאריערע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז אפטמאל געווען אנגערופן אלץ דער מייסטער פון ענגליש שרייבן נאך וועמען אלע אנדערע שרייבער ווערן פארמאסטן. דער מייסטערפולער אידיש-אמעריקאנער שרייבער פיליפ ראטה, א געוועזענער תלמיד זיינער, האט אים אנגערופן "דער רוקן-ביין פון אמעריקאנער ליטעראטור אין דעם צוואנציג'סטן יאר-הונדערט".
ער איז באלוינט געווארן מיט דעם פוליצער פרייז, דער נאבעל פרייז פאר ליטעראטור, און דריי מאל דער נעשענעל בוק אווארד.
זיינע ווערק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מערסט באקאנטע ווערק זיינע זענען הערצוג, סיז דע דעי, און די אדווענטשורס אוו אוגי מארצ. אויסער דעם האט ער געשריבן צענדליגע בוכער, פיקציע און עסייען.
זיינע פיקטישע ווערק האבן באהאנדלט די טעמעס פון אידישע אימיגראנטן אין אמעריקע, געזעלשאפט קלאסן, און מאראליטעט. קריטיקירער זיינע האבן געהאלטן אז ער שרייבט אויף אן אלט-מאדישן אופן, א שטייגער ווי טשארלס דיקענס.


text:
שלונגן
ביים עסן און טרינקען אפילו איך וועל שטיין אויפן קאפ וועט זיך דאס אראפגליטשען זיך די פייפ אריין אין מאגען דורך סאפיסטיקירטע מוסקעלן ווייברעשאנס פון זיך אליינס אן קיין צער און גארנישט פילן
אינעם האלז איז דא צוויי רערן איינס לעבן אנדערן, פאר די לופט צו אטעמען און פאר די עסן אראפצושלונגן, דער לופט רער איז שטענדיק אפען צו קענען אטעמען אלזא פארוואס גייט נישט אריין קיין עסן און טרינקען אין די ראנג פייפ אראפצו די לינגען? נאר סאיז דא א ספעשל וואלוו אזא קאווער וואס ווען מען שלונגט אראפ ביים מויל עפעס פארמאכט זיך דאס אויפן לופט פייפ פון זיך אליינס דורך מוסקלען וואס רוקן זיך אין האלז פון די שלונג, ווי אזוי ווייס איך נישט אבער ס'איז נישט קיין חילוק וויפל איך עסט דער דעקל מאכט זיך אייביג צו ער ווערט קיינמאל נישט מיעד.


text:
פֿעיִקייטן אין דער אפדעיטעד ווערסיע פון מבאָקס עמאַיל עקסטראַקטאָר. וואָס הערט זיך?
מבאָקס עמאַיל עקסטראַקטאָר איז אַ גרינג-צו-נוצן, לעגאַמרע פֿרייַ מבאָקס קאַנווערטער. די נוצן אַלאַוז ניצערס צו יפישאַנטלי עקסטראַקט E-פּאָסט אַרטיקלען פון .מבאָקס און. מבקס טעקעס צו דורכפירן מבאָקס-עמל קאַנווערזשאַן, שפּאָרן זיי ווי באַזונדער. עמל טעקעס. קאַמביינד מיט דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד, די פּראָגראַם איז אַ שטאַרק געצייַג פֿאַר מבאָקס אַרויספירן פון אַרטיקלען פון די מאָזיללאַ טהונדערבירד, עודאָראַ, אָפּערע מעיל, קמאַיל, טורנפּיקע און מאַילקאָפּאַ פּאָסט קלייאַנץ פֿאַר סאַבסאַקוואַנט פּסט אַרייַנפיר אין מס אַוטלוק. Noting the utility’;s popularity among our users, מיר באַשלאָסן צו גאנץ מבאָקס עמאַיל עקסטראַקטאָר און פאָרשלאָגן איר אַ גאָר אפדעיטעד ווערסיע פון די פּראָגראַם.
די הויפּט ענדערונג קאַנסערנז טעקע פּעקל פּראַסעסינג. מער ניט קיין וועט איר זיין געצווונגען צו דורכפירן די זעלביקער אָפּעראַציע עטלעכע מאל ווייַל פון נידינג צו גער מבאָקס טעקעס סעפּראַטלי: דער נייַ פֿעיִקייטן לאָזן סאַלעקטינג (ניצן די שיפט שליסל) עטלעכע מקור. מבאָקס טעקעס, which are usually located in the mail client’;s profiles folder, סיימאַלטייניאַסלי. נאָך דעם, די פּראָגראַם וועט פרעגן צו ספּעציפיצירן די ליידיק וועגווייַזער אויף דיסק ווו די באַזונדער סובפאָלדערס פֿאַר יעדער. מבאָקס טעקע וועט זיין באשאפן: די אַרטיקלען יקסטראַקטיד פון מבאָקס צו עמל וועט געשטעלט אין זיי. ווען דעם איז גאַנץ, איר באַקומען אַ גרייט וועגווייַזער ביניען מיט. עמל טעקעס, וואָס זענען ידעאַל פֿאַר עמל צו פּסט אַרייַנפיר פֿאַר מס אַוטלוק ניצן אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד, וואָס מאכט דעם עמל אַרייַנפיר מעגלעך. בעקיצער, מבאָקס עמאַיל עקסטראַקטאָר איז אַ אַגזיליערי געצייַג פֿאַר מבאָקס-פּסט טעקע קאַנווערזשאַן. The program’;s interface has been changed to fit the new features, און נייַ פאַרוואַלטונג עלעמענטן האָבן שוין צוגעלייגט צו די פּראָגראַם ווי געזונט.
ווען מאַדערנייזינג די קאַנווערטער, ספּעציעל אכטונג איז באַצאָלט צו אָטאַמאַטיק ינקאַמינג מבאָקס טעקע טיפּ דיטעקשאַן. דעם שטריך איז מערסט דארף ווען פּערפאָרמינג אַ email אַרויספירן פון יוניקס סיסטעמס (קמאַיל) און מעק אַס (מאָזיללאַ טהונדערבירד פֿאַר מעק אַס). איצט ווען איר גער מבאָקס טעקעס, מבאָקס עמאַיל עקסטראַקטאָר אויטאָמאַטיש דיטעקץ די סיסטעם פון דער טעקע עס איז קאַנווערטינג און, ווען נייטיק, שינויים עס אַזוי ווי צו ראַטעווען דעם דזשענערייטאַד. עמל טעקעס אין אַ ווינדאָוז-קאַמפּאַטאַבאַל פֿאָרמאַט נאָך מבאָקס צו עמל קאַנווערזשאַן. Thanks to the program’;s updated algorithm, די פּראַסעסינג צייַט פֿאַר טעקעס האט געווארן ספּעד אַרויף דורך עטלעכע טוץ מאל! Don’;t believe it? טשעק אויס די פֿעיִקייטן פון דעם דערהייַנטיקט מבאָקס קאַנווערטער רעכט איצט!
ווי פריער, מבאָקס עמאַיל עקסטראַקטאָר איז פונאנדערגעטיילט לעגאַמרע פֿרייַ. די נוצן טוט ניט דאַרפן ייַנמאָנטירונג און קענען זיין געוויינט ווי אַ אַליינ - קאַנטיינד אַפּלאַקיישאַן פֿאַר עמל-מבאָקס יקסטראַקשאַן פון פּאָסט אַרטיקלען. אַדדיטיאָנאַללי, מבאָקס עמאַיל עקסטראַקטאָר איז טייל פון דער ייַנמאָנטירונג פּעקל פֿאַר אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד.


text:
קאווע
קאַווע איז א אלגעמיינער נאמען פאר הייסע און צומאלן קאלטע געטראנקען וואס מען מאכט פון אראמאטישע אויל. עס פארמאגט אין זיך קאפעין וואס לעבט אויף דעם מענטש.
קאווע אראביקא (Coffea arabica), דער מערסטער פארשפרייטער זגאל פון דעם קאווע פלאנץ, איז אן אלעמאל-גרין פלאנץ וואס שטאמט פון עטיאפיע. אנדערע זגאלן, קאווע ליבעריקא (Coffea liberica) און קאווע ראבוסטא (Coffea robusta), זענען געפונען אין פארשידענע געגנטן פון אפריקע.
אינהאַלט
די אפשטאם פון קאווע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די וועלט זאגט אז קאווע שטאמט פון א פראסטער פאסטוך וועלכער האט באמערקט אז איינע פון זיינע ציגן זענען געווארן גוט אויפגעלייגט און אביסל ווילד נאכ'ן עסן א געוויסע באנדל וועלכע האט זיך געפינען אין זיין פעלד. די באנדלעך זענען געווען קאווע און דער פאסטוך האט עס פארזוכט און דאס איבעריגע איז היסטאריע...
ארגינעל איז קאווע געווען אן עסן וועלכע איז געווען ארומגעשמירט מיט פעטן פון א בהמה צו געבן א טעם און די פארקויפער האבן דאס גערופן אן ענערגיע באל. דער געדאנק פון מאכן קאווע דורך אויפלאזן מיט הייסע וואסער שטאמט פון די אראבער וועלכע זענען געווען די ערשטע קאווע טרונקער נאך טויזענטער יארן צוריק. די אראבער האבן געהאלטן פאר א סוד זייער ענערגיע טרונק און האבן באוואכט די קאווע פעלדער. די איינציגסטע פלאץ ווי עס האט געוואקסן קאווע אויסער ביי די אראבער איז געווען אין אפריקע וועלכע האבן נאך דעמאלט געגעסן די קאווע באנדלעך הארטערהייט וועלכע ווערט גערופן קאווע טשעריס.
אויך דא איז פאראן א וועלט'ס מעשה וועלכע זאגט אז אן אינדיאנער גנב האט גענומען קאווע פון די אראבער און דאס געלייגט אין א זאק צוגעבינדן צו זיין קערפער. ווען ער איז אנגעקומען קיין אינדיע האט ער דאס איינגעפלאנצט און אויך דארט האט עס אנגעהויבן וואקסן. די אייראפעער האבן נאכגעפאלגט די אינדיאנער און אויך זיי האבן אנגעהויבן אנפלאנצן קאווע צום ערשט אויף אן אינזל וועלכע איז היינט א טייל פון אינדאנעזיע.
קאווע האט אריבער געשפרייזט דעם אטלאנטיק אין יאר 727' ווען א בראזיל'ער שפיאנאזש אגענט האט אהיימגעברענגט קאווע אלס א מתנה פאר'ן קעניג. אויך זיי האבן עס איינגעפלאנצן און היינט צו טאג איז בראזיל די וועלט'ס גרעסטע קאווע פראדוצירער. אין אמעריקע וואקסט קאווע נאר אויף דעם האוואי אינזל און וויבאלד עס וואקסט נישט קיין סאך איז פאראן א חשיבות צו די קאווע און קאסט אסאך געלט. ספעציעל איז באקאנט די קאונא קאווע וועלכע וואקס אויף איינע פון די האוואי וואולקאן אינזלן און האט עפעס א ספעציעלע טעם צו וועלכע די קאווע פארשטייער לעכצן.
וואס עס מאכט אזוי ליב האבן קאווע איז נישט באהאלטן פון קיינעם. קאווע פארמאגט קאפעין וועלכע איז א דראג פונקט וואו אלע דראגס און האט די זעלבע עפעקט נאר איז היבש מילדער. א גלעזל קאווע פון 6 אנסעס פארמאגט ארום 100 מילי-גראם קאפעין וועלכע איז די מערסטע קאפעין אין סיי וועלכע טרונק. נאך קאווע קומט קאלא סאדע וואו א קען סאדא פון 12 אנסעס פארמאגט נאר 50 מילי-גראם פון קאפעין.
קאווע וואקסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א קאווע בוים אי זייער א הילצערנע בוים מיט שטארק גרינע בלעטער וועלכע וואקסן אין פארן אבער זענען צעטיילט צו אנדערע דירעקציעס. די ביימער קענען וואקסן ביז 30 פיס הויך אבער די פארמער נעמען אראפ די קאווע פריציטיג כדי זיי זאלן נישט דארפן קריכן הויך צו קלויבן די באנדלעך.
די קאווע ביימער געבן ערשט ארויס קליינע ווייסע געוואוקסן און נאך א יאר הייבט עס אן ווערן קאווע באנדלעך, ווערט אויך גערופן קאווע טשעריס). די קאווע ביימער וואקסן נאכאנאנד. ווען מען נעמט אראפ די געצייטיגטע באנדלעך קומען נייע און עס קענען זיין ביידע אויף איין בוים אין דער זעלבער צייט. יעדע קאווע בוים קען פראדוצירן בערך אנדערהאלבן פונט געמאלענע קאווע יעדע סעזאן.
צו פלאנצן קאווע דארף מען האבן גוטע ערד און מילדע וועטערס מיט אסאך רעגן און זון שאטן. דערפאר וואקס נאר קאווע אין די מיטעלסטע טיילן פון די וועלט פון דרום צו צפון וועלכע ווערט אנגערופן די באנדל ליניע.
קאווע סארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן צוויי הויפט קאווע סארטן וועלכע ווערן אנגערופן: אראביקע און ראבוסטא. אראביקע איז די ארגינעלע קאווע וועלכע האט געוואקסן אויף די קאווע ביימער אין די אראבישע לענדער. אלע קאווע וועלכע זענען געמאכט פון די סארט באנדלעך זענען מילד און גוט אין טעם. ארום 70 פראצענט פון די וועלט'ס קאווע איז פון די סארט.
די סארט קאווע וואקסט אויף הויכע אויבערפלאכן צווישן 2,000 און 6,000 פיס העכער'ן ים אויבערפלאך, מיט מילדע טעמפרעאטורן צווישן 60 און 75 פארענהייט (16 ביז 24 צעלסיוס), און ארום 60 אינטשעס פון רעגן פער יאר. אויב די וועטערס ווערן קאלט גייען אלע קאווע צוגרינד זייער שנעל.
ראבוסטא קאווע ביימער זענען די פארבליבענע 30 פראצענט פון די וועלט'ס קאווע און געפינען זיך אין אזיע און אין בראזיל. די סארט באנדלעך זענען קלענער און רינדיגער ווי די אראביקע קאווע באנדלעך. די ראבוסטא קאווע ביימער זענען שטערקערע ביימער וועלכע קענען פארנעמען מער היץ און קענען ליגן מער נידעריג אויפ'ן ים אויבערפלאך. די קאווע איז ביטער און פארמאגט 50 פראצענט מער קאפעין ווי די אראביקע קאווע.
ווייטער זענען די קאווע סארטן צעטיילט לויט די לענדער צו קלענערע קאטעגאריעס. גרויסע קאווע טרונקער פארשטייען גוט דערצו און ווייסן אפצוטיילן איינע פון די אנדערע. עס זענען פאראן קאוועס וועלכע זענען געמאכט פון עטליכע סארט באנדלעך וועלכע גיט א געמישטע טעם.
פון א טשערי צום גלעזל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיר רופן עס א קאווע באנדל אבער ווען מען זעט דאס קוקט עס נישט אויס אנדערש ווי א טשערי וועלכע ווערט רויט ווען עס ווערט רייף. מיט'ן ערטשן בליק אויף א קאווע בוים זעט מען נישט קיין באנדלעך ווייל זיי ליגן באהאלטן צווישן די בלעטער און צווייגן און עס איז א שטיקל עבודה זיי צו קלויבן.
די אויסערן טייל פון א קאווע באנדל איז ביטער און די אינערליכע טייל איז זיס. ערשט נאך די צוויי טיילן ליגט באהאלטן די קאווע קערל וועלכע איז א הארטע גרינע באנדל. עס איז נאר פאראן איין סעזאן פאר קאווע און דאס ווענדט זיך לויט די גיאגראפישע ערטער וואו עס וואקסט. צפון פון דעם עקוואטאר ווערן אלע קאווע באנדלעך געצייטיגט ערגעץ צווישן סעפטעמבער און מערץ און דרום פונעם עקוואטאר ווערן זיי געצייטיגט אין אפריל אדער מאי. די באנדלעך ווערן געקליבן מיט די הענט און מען קען קלויבן אויפ'ן בוים אדער אראפנעמען אלע באנדלעך און דערנאך קלויבן. די ארבעטער אין די קאווע פעלדער קלויבן צווישן 100 און 200 פונט פון באנדלעך (יעדער איינער) און נאר ארום 20 פראצענט פון די וואג וועט בלייבן אקטועלע קאווע.
איינמאל די באנדלעך זענען געקליבן דארף מען באלד זיך נעמען צו די ארבעט ווייל די באנדלעך ווערן אומפריש זייער שנעל. עס זענען פאראן צוויי וועגן וויאזוי מען ארבעט דאס אויס די ערשטע איז א טרוקענע וועג און די צווייטע איז א נאסע וועג: די טרוקענע וועג איז דורך אויסשפרייטן אלע באנדלעך אין א גרויסע שאכטל און מען לאזט עס טרוקנען אויף די זון פאר 10 טאג ווען יעדן טאג מישט מען דאס אויף אז די זון זאל קענען צוקומען איבעראל. נאך 10 טאג ווערן די באנדלעך ברוין און פארלירן 11 פראצענט פון זייער פייכקייט. די נאסע וועג איז נישט קיין סאך אנדערש נאר אז מען נעמט פון פאראויס אראפ די אויבערשטע טיילן פון דעם באנדל און מען לאזט טרוקנען נאר די גרינע באנדל וועלכע אנטהאלט די קאווע. דער צווייטער פראדעצור איז טייערער און טייל קאווע פראדעצורער נוצן אפילו מעכאנישע ליכטיקייט צו טרוקענען די באנדלעך וועלכע איז פיל שנעלער.
איינמאל די באנדלעך זענען טרוקן נעמט מען אראפ נאך עטליכע שיכטן און מען צעטיילט זיי לויט די גרויס. דאס קען געטאן ווערן מיט די הענט אדער דורך א ספעציעלע בלאז מאשין וועלכע בלאזט אוועק די וואס וועגן ווייניגער. עד כאן איז די ארבעט אין די פעלדער. די פארמער פאקן עס אין זעק און שיקן זיי צו די קאווע פירמעס . ארום 7 מיליאן טאנען גרינע באנדלעך קאווע ווערן געשיקט איבער די וועלט אין איין יאר.
דערנאך ווערן די גרינע באנדלעך געבראטן אין גרויסע טעפ וועלכע דרייען ארום די באנדלעך זיי זאלן נישט פארברענט ווערן. דא ארבעט עס ווי פאפ-קארן און נאך א שטיק צייט פאפט עס אויף צו דאפעלט אזוי גרויס און הייבט אן געבן א גערוך. מען לאזט עס דארט בראטן נאך עטליכע מינוט ווילאנג עס פאפט נאכאמאל און דעמאלט נעמט עס ארויס פון די מאשינען. עס זענען פאראן פארשידענע וועגן וויאזוי מען בראט די באנדלעך און דאס זענען די סודות פון די קאווע פירמעס. אזעלכע קאווע פון נעסקאפעי און טעסטערס טשאויס ווערן נישט געבראטן מער ווי 7 מינוט און טייערע קאווע קען ווערן געבראטן ארום 14 מינוט ווען די צוקער אין די באנדל ברענט אויס און גיט ארויס א ספעציעלע גערוך וועלכע די גרויסע קאווע טרונקער גלייכן.
נאכ'ן בראטן לאזט מען ליגן די באנדלעך פאר א שטיק צייט בעפאר מען צעמאלט עס. וויבאלד די טעם פון קאווע וועפט שנעל אויס איינמאל מען צעמאלט עס טוט מען די צעמאלן די לעצטע זאך בארט בעפאר מען פאקט עס. אין אלע קאווע מאשינען לייגט מען אריין גאנצע באנדלעך און די מאשין צעמאלט עס אליינס וואס מאכט די קאווע פרישער.
צו האלטן פריש קאווע אין די שאפע דארף מען דאס האלטן גוט פארמאכט און אין א טונקעלע פלאץ ווייל אקסיגן און ליכטיקייט מאכן די קאווע שנעלער אויסוועפן.
א גוט גלעזל קאווע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א קאווע איז א געמיש פון קאווע, וואסער, און מילך און דאס דארף קלאפן עס זאל האבן א גוטן טעם. אויב ווייסט מען נישט וויפיל צו לייגן פון וואס, טרונקט מען יעדן טאג אן אנדערע קאווע. א גוטע קאווע לויט די עקספערטן דארף זיין ווי פאלגענד:
צוויי לעפלעך (טעיבלספונס) קאווע פאר יעדע 6 אנסעס וואסער און שטארקע מילך לויט די אייגענע פארשטאנד. דאס וואסער דארף זיין ריינע וואסער און דארף קאכן ביי א מינימום טעמפרעאטור פון 200 דעגרי פארנהייט. פארגעסט נישט אז דאס וואסער איז דער הויפט טייל אין א קאווע און ווי פרישער און ריינער אלס בעסער וועט די קאווע זיין. אויב האט מען א קאווע מאשין מיט קאווע באנדלעך קען מען האבן פיל בעסערע קאווע ווייל די נארוואס צעמאלענע באנדלעך גיבן ארויס פרישע קאווע. מען דארף זיכער מאכן אז די קאווע מאשין איז גוט גערייניגט ווייל די שליסל צו גוטע קאווע איז ריינע וואסער.
אויב איינער קען נישט פארנעמען די רעקאמענדירטע קאווע ווייל עס איז צו שטארק זאל ער פרובירן אנדערהאלבן לעפל און אויב איז עס נאך אלץ צו שטארק זאל ער פרובירן איין לעפל. ווייניגער פון דעם איז נישט קיין קאווע. איינמאל מען איז צופרידן מיט'ן קאווע זאל מען געדענקן די מאס קאווע, וואסער און מילך, וואס מען האט אריינגעלייגט און אזוי איבערמאכן יעדן טאג כדי צו האבן א גוט גלעזל יעדן אינדערפרי און נישט דורכפאלן מיט א צו קאלטע אדער צו ליכטיגע קאווע.
דיקעפענעיטעד קאווע האט אן ענליכע טעם אבער און איז געמאכט פאר די וואס גלייכן די טעם פון קאווע אבער דארפן נישט די קאווע עפעקטן. עס זענען פאראן צוויי ערליי וועגן וויאזוי מען נעמט ארויס די קאפעין פון די קאווע. איין וועג איז דורך כעמיקאלן און א צווייטע וועג איז דורך וואסער. די כעמיקאלן מאכן דעם דזשאב שנעלער און ווען עס איז פארטיג ווערן די באנדלעך איבערגעשווענקט מיט וואסער כדי אוועקצונעמען די פארבליבענע כעמיקאלן. די וואסער פראדעצור געדויערט פיל לענגער אבער איז געזונטער. דאקטוירים זענען ביי דער מיינונג אז עס איז בעסער צו טרינקן ארגינעלע קאווע ווי דיקאפענעיטעד קאווע ווייל 90 פראצענט דיקאפענעיטעד קאווע זענען בעארבעט געווארן מיט כעמיקאלן און די פארבליבענע כעמיקאלן זענען ערגער ווי די קאפעין אין קאווע.
אגב, איז אינטערעסאנט צו וויסן אז עס איז היינט פאראן נאטורליכע דיקאפענעיטעד קאווע וועלכע ווערן געפלאנצט אנדערש. וויבאלד עס איז פאראן ווייניג דערפון איז עס אומבאקאנט און איז טייער.
עס איז גוט צו מאכן א קאווע אין א גרויסע גלעזל ווייל די וועלט זאגט א ווערטל אז די צווייטע גלעזל האט קיינמאל נישט די זעלבע טעם...
קאווע ארום דער וועלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נישט יעדער גלייכט קאווע און פון די לענדער וואס גלייכן יא קאווע טרונקט נישט יעדער די זעלבע קאווע וואס מיר טרונקן אין אמעריקע. לאמיר זען:
אמעריקע = אמעריקאנער זענען נישט די גרעסטע קאווע טרונקער און רוב איינוואוינער גלייכן לייכטע קאווע אבער מיט די יארן ווערט דאס שטערקער און שטערקער. רוב מענטשן לייגן אריין צוקער און גלייכן קאווע וואס האט א גוטע גערוך. דערפאר זענען קאווע מיט פלעיווארס זייער פאפולער.
פראנקרייך = די פראנצויזישע גלייכן שטארקע קאווע וועלכע איז דורכגעבראטן און איז באקאנט אלס "פרענטש ראוסט". פראנצויזישע גלייכן אויך א קאווע וועלכע רופט זיך די מילכיגע קאווע און באשטייט פון האלב קאווע האלב אויפגעקאכטע מילך.
עסטרייך = וועניס קאווע איז ממש די איינציגסטע קאווע וועלכע ווערט געטרונקן אין אייראפע. עס איז א געמיש פון שטארק געבראטענע און לייכט געבראטענע באנדלעך.
איטאליע = די איטאליענער פארשטייען די בעסטע צו קאווע און טרונקן די שטערקסטע קאוועס. זייערע באנדלעך ווערן געבראטן מיט סטים און איז פיל טונקעלער ווי אנדערע קאווע באנדלעך. די סארט קאווע ווערט אנגערופן "עספרעסאו" און מען קען עס באקומען אין די גאנצע וועלט.
טערקיי = די טערקישע נוצן אן ענליכע קאווע ווי די איטאליענער אבער עס איז נישט אזוי טונקל. די טערקישע לייגן אריין נישט זיסע פלעיווארס אין אלע זייערע קאווע.
קובא = זייער קאווע איז אויך זייער שטארק און איז די ביטערסטע פון אלע. מען קען באקומען קובאנער קאווע אין אמעריקאנער רעסטוראנטן אבער מענטשן טרונקן דאס איז ברוינפן גלעזלעך.
טיילאנד = דארטן טרונקט מען קאווע קאלטערהייט געמישט מיט אייז און זיסע מילך. אין אמעריקע מאכט מען דאס נאך און מען רופט דאס אייס-קאפי.
די איבעריגע וועלט טרונקט ווייניג קאווע און טיי איז מער אויפגעכאפט דארט. צום ביישפיל אין ענגלאנד קען מען שווער טרעפן איינעם טרונקן קאווע. זיי גלייכן טיי און אזוי איז אין רוב אייראפע.
קאַווע און געזונט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די וועלט געזונט ארגאניזאציע רעקאמעדירט אַז שוואַנגערע פרויען זאלן באגרענעצן זייער טרינקען קאווע נישט מער ווי דריי אדער פיר גלעזעך א טאג, ווייל קאפעין טוט פארמיידן דאס איינזאפן פון אייזן אין דעם קערפער.[1]
קאַפעין איז אויך פּראָבלעמאַטיש פאר די וואס ליידן אין דעם גאלזעקל אדער פעלן עס.
אין האמעאפאטישן מעדיצין איז אנגענומען אז קאווע טוט שעדיגן די געזונט. זיי זאגן אז קאווע מאכט מענטשן מער וואכעדיג ווייל דער קערפער ארבעט ארויסצושטופן דעם קאפעין.
קאווע אין אידישן קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארטאדאקסישע אידן האבן א ספעציעלע פארבינדונג מיט קאווע וויבאלד דאס איז די איינציגסטע געטראנק וואס מעג אריינגענומען ווערן אין מויל פאר'ן דאווענען שחרית (על פי שולחן ערוך). טייל אידן טרונקן מערערע קאוועס און נוצן דאס אלס א וואפן צו מאכן סוקסעספולע הכנות. קאווע פארמאגט קאפעין און טוט בטבע סטימולירן די בלוט און די נעכטיגע עסן הייבט אן גיין אויפ'ן וועג ארויס.
ביי חסידים האט מען אפילו געזאגט א רמז אז קאווע איז פונקט ווי א מקוה, ווייל מילך איז אויף לשון הקודש חל"ב, און דאס איז די גימטריא פון מ' און צוזאמען מיט קַוֶה (קאווע) איז דאס מקוה
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ געזונטע דערנערונג ווערנט שוואנגערשאפט און אנזייגן, פון וועלט געזונט ארגאניזאציע וועבארט


text:
נאגער
נאָגערס זענען א טאלק פון וועגעטאריע זויגערס. זיי זענען די גרעסטע טאלק אין דער קלאס פון זויגערס, מיט 40 פאמיליעס, 350 מינים און מער ווי 2200 זגאלן.
נאגערס האבן באזונדערע ציינער. אינעם אויבערשטן קינבאק זענען צוויי לאנגע שניידציין. קעגנאיבער אינעם אונטרעשטן קינבאק וואקסן און אויפהער צוויי ציין. דער נאגער מוז כסדר בייסן און ניצן די ציין כדי זיי זאלן נישט וואקסן צו לאנג. מיט די אונטערשטע ציין קען דער נאגער אויך גראבן.
נאגערס האבן נישט קיין וואלפציין.
נאגערס געפינען זיך אין אלע קאנטינענטן אחוץ אנטארקטיקע.
ביישפילן פון נאגערס זענען מייז, שטשורן, וועווערקעס, האמסטערס און ביבערס.


text:
אבערדין
אַבערדין (ענגליש: Aberdeen; סקאטס: Aiberdeen; שאטישע גאליק: Obar Dheathain) איז די דריטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין סקאטלאנד, מיט א געשאצטער באפעלקערונג פון 220,420. די שטאט געפינט זיך אין צפון-מזרח סקאטלאנד ביים צוזאמענפלוס ווי די די און דאן טייכן פליסן אריין אין צפון ים. די שטאט האט א לאנגע זאמדיקע בארטן-ליניע.
די שטאט האט צוויי אוניווערסיטעטן, דער אוניווערסיטעט פון אבערדין, געגרינדעט אין 1495, און ראבערט גארדאן אוניווערסיטעט, וואס האט באקומען אוניווערסיטעט סטאטוס אין 1992. די טראדיציאנעלע אינדוסטריעס זענען פישעריי, שיפבויעריי און טעקסטיל, אבער היינט זענען די הויפט אינדוסטריעס נאפט און דער ים-פארט.
רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען האט געעפנט די שול אין 1945.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון אבערדין פליפעלד (ABZ) אין צפון פון דער שטאט פליט מען קיין פראנקרייך, האלאנד, דייטשלאנד, שפאניע, עסטרייך און אירלאנד.
אבערדין באן סטאנציע האט אפטע באנען קיין עדינבורג, גלאזגא און לאנדאן. די לענגסטע באן רייזע אינעם פאראייניגטן קעניגרייך פארט פון אבערדין קיין פענזאנס 08:20 און דויערט 13 שעה מיט 23 מינוט.
צווילינג שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אבערדין האט עטלעכע צווילינג שטעט.[1]
- רעגנסבורג, דייטשלאנד (זייט 1955)
- קלערמאנט-פערארד, פראנקרייך (1983)
- בולאוואיא, זימבאבווע (1986)
- סטאוואנדזשער, נארוועגיע (1990)
- האמעל, בעלארוס (1990)
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Twinning Aberdeen. Aberdeen City Council. דערגרייכט דעם 9טן מיי 2013.


text:
2טן יוני
דעם 2טן יוני איז דער 153סטער טאג פון יאר (154סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 212 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1739 - די קעניגלעכע שוועדישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן געגרינדעט אין שטאקהאלם
- 1861 - ווילהעלם דער ערשטער ווערט מלך פון פרייסן
- 1896 - גוליעלמא מארקאני שרייבט איין א פאטענט אויף ראדיא
- 1946 - אין א רעפערענדום אין איטאליע באשליסן די איטאליענער צו טוישן דאס לאנד פון א מאנארכיע צו א רעפובליק.
- 1953 - עליזאבעט די צווייטע באקרוינט מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
- 1992 - דענמארק ווארפט אפ די מאאסטריכט אפמאך אין א רעפערענדום.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1857 - עדווארד עלגאר, בריטישער קאמפאזיטאר (געש' 1934)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1882 - דזשוסעפי גאריבאלדי, פירער פון דער באוועגונג צו פאראייניקן איטאליע (געב' 1807)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- טאג פון דער רעפובליק, איטאליע


text:
סיון
סיון איז דער דריטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן[1] (און דער ניינטער חודש צו דער ציילונג פון יארן וועלכע ווערט געציילט פון תשרי[2]).
קביעות - קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז סיון שטענדיג א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג.[3]
ראש חודש סיון איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון סיון, וויבאלד אייר איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש סיון קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (א ג ד ו) זונטיק, דינסטיק, מיטוואך, פרייטיק.[4]
ו' סיון איז געגעבן געווארן די תורה, אויפן בארג סיני (לויט די חכמים, אדער ז' סיון לויט ר' יוסי).[5]
דער אינהאלט פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צירוף פון חודש סיון גייט ארויס פון דער אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) ידותיו ולצלע המשכן השנית[6] (שמות כו. יט. כ.).
דער מזל פון סיון ווערט אנגערופן תאומים.[7]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ר"ה ז' ע"א
- ↑ ר"ה ב' ע"א
- ↑ רמב"ם קידוש החודש פ"ה ה"ד ה"ה
- ↑ או"ח תכ"ח ב'
- ↑ שבת ע"ט ע"א
- ↑ משנת חכמים אייר סיון פ"ב א
- ↑ ספר יצירה פ"ה