text:
פייסל דער ערשטער
פייסל דער ערשטער (20סטן מיי 1883 - 8טן סעפטעמבער 1933), קעניג פון סיריע פאר א קורצער וויילע, און אין איראק, ביז זיין טויט. ער איז געווען א האשעמיט.
פייסל איז געבוירן צו זיין טאטן כוסיין זון פון עלי, הערשער איבער מעקא, אין דער שטאט טייף אין סאודי אראביע. אין יאר 1913, איז פייסל ערוועלט געווארן צו דינען אין דעם פארלאמענט אין טערקיי פארטרעטנדיק די שטאט דזשעדא. אין 1916 האט פייסל אפגעשטאט א באזוך אין דמשק, וואו ער איז געווארן פארגלייבט אין אראבישער נאציאנאליזם. אין זעלבן יאר איז זיין טאטע געווארן קעניג איבער כידזשאז.
פייסל און זיין טאטע, און ברודער אבדאללא קעניג פון יארדאניע, האבן אנגעפירט דורכאויס דער ערשטער וועלט מלחמה דעם אראבישן רעוואלט קעגן דער אטאמאנישער אימפעריע, מיטן הילף פון לארענס פון אראביע, און צוזאמען האבן זיי געהאלפן איינעמען יארדאניע און סיריע.
פייסל איז געווען אנוועזנד, ביי דער שלום קאנפערענץ אין פאריז, אלס דעלעגאט פון די אראבישע פארשטייער.
דעם 3טן יאנואר 1919, האבן חיים ווייצמאן, פרעזידענט פון ציוניסטישע באוועגונג, און פייסל, אונטערגעשריבן אויף א פארשטענדעניש, ווי פייסל דערקלערט אז ער אנערקענט אין באלפורס דעקלאראציע, אז פאלעסטינע דארף גיין צו די יידן.
אום 7טן מערץ 1920, איז ער געקרוינט געווארן אלס קעניג איבער גרויס סיריע, דורכן סירישע נאציאנאלע קאנגרעס, אבער נאכן סאנרעמא קאנפערענץ, ווען פראנקרייך האט באקומען א מאנדאט איבער סיריע, איז ער פארטריבן געווארן, דורך דעם פראנצויזישן מאנדאט און ער איז געגאנגען וווינען אין ענגלאנד.
גרויסבריטאניע, האבנדיק דעם מאנדאט איבער איראק, האט געהאט פראבלעמען מיט דער באפעלקערונג, און דער בריטישער מאנדאטארישע רעגירונג האט באשלאסן צו שטעלן א קעניג, וואס ער וועט הערשן איבער איראק, און האלטן דאס לאנד סטאביל, פייסל האט איינגעשטימט, צו ווערן הערשער, און אין איראק איז געווען א רעפענדערום, און 96 פראצענט האבן געשטיצט פייסל אלס קעניג. די וואלן זענען געווען האלב פאלטש, אבער ווינסטאן טשערטשיל, דער קאלאניעס מיניסטער, האט באשטימט פייסל אלס ערשטן קעניג אין איראק.
ער איז געשטארבן אין בערן שווייץ, פון א הארץ אטאקע, אין יאר 1933. זיין זון גאזי האט אים איבערגענומען. זיין קערפער איז געברענגט געווארן צו חיפה, און פון דארט מיט אן עראפלאן קיין באגדאד.
פייסל איז געווען א טאלעראנטער מענטש, און א ליבעראל, די עטנישקייט אין איראק, פון שיאטן, סוניס, קורדן, מאכט דאס לאנד זייער קאמפליצירט, פייסל האט מיט זיין צוגעלאזנקייט, געווינען אלעמענס הערצער, און געהערשט מיט א ווייכקייט. די עטנישע מינאריטעטן האבן געהאט אן אפענע טיר צו אלע רעגירונג פאזיציעס, און קיין דיסקרימינאציעס, אריינרעכנדיק די יידן, די איראקע יידן האבן געדענקט זיין הערשאפט, אלס די בעסטע אין דעם 20סטן יארהונדערט.


c: text/html

text:
מאָזיללאַ טהונדערבירד צו אַוטלוק ימפּאָרט. מבאָקס צו פּסט, מבאָקס צו עמל קאַנווערטינג.
ווי צו אַרויספירן email אַרטיקלען פון מבאָקס פֿאָרמאַט פון מאָזיללאַ טהונדערבירד צו עמל טעקעס און אַרייַנפיר זיי אין מייקראָסאָפֿט אַוטלוק.
ופמערקזאַמקייַט! מיר האָבן טאָוטאַלי רידיזיינד דער פרייער מבאָקס עקסטראַקטאָר אַזוי עס איז רעקאַמענדיד צו נוצן אַ נייע ווערסיע אַנשטאָט פון דיסקרייבד אין אַז אַרטיקל. דריקט דאָ צו לייענען מער וועגן נייַ ווערסיע פון מבאָקס עקסטראַקטאָר באַשרייַבונג.
מאָזיללאַ טהונדערבירד סטאָרז ימיילז אין דעם. מבאָקס פֿאָרמאַט. מיקראָסאָפט אַוטלוק סטאָרז אַרטיקלען אין. פּסט דאַטן סטאָרידזש טעקעס. ביידע email סאָפטווער זענען ניט קאַמפּאַטאַבאַל, אָבער מיר קענען טאָן עפּעס. אַלע מיר האָבן צו טאָן, it’;s extract messages from .מבאָקס פֿאָרמאַט און גער זיי צו עמל און דעמאָלט, אַרייַנפיר עמל טעקעס אין אַוטלוק. אַלע פון די E-פּאָסט אַרטיקלען פֿאַר טהונדערבירד חשבון זענען סטאָרד אין אַ סובדירעקטאָרי געהייסן נאָך די פּאָסט סערווירער. לעמאָשל: אויב איר האָבן אַ יאַהאָאָ פּאָפּ3 חשבון עס וואָלט שאַפֿן אַ pop.yahoo.com סובדירעקטאָרי אין די מעיל טעקע. דיין אַרטיקלען וואָלט זיין סטאָרד אין ספּעציעל טעקעס מיט די פאָלדערס נאָמען און קיין טעקע פאַרלענגערונג גערופן מבאָקס טעקעס. לעמאָשל, the inbox folder would be called “;ינבאָקס.”; אָן עקסטענטיאָן. אויב איר האָבן מער ווי איין חשבון מיט דער זעלביקער פּאָסט סערווירער טהונדערבירד מוסיף אַ סאַפיקס. אזוי אייער רגע יאַכו וועבמאַיל חשבון זאל זיין סטאָרד אין pop.yahoo.com-1. דער זעלביקער זאַך אַקערז אויב איר האָבן קייפל אַקאַונץ מיט דער זעלביקער POP אָדער ימאַפּ סערווערס, כאָטש טהאַץ ווייניקער פּראָסט.
דאָ זענען די טרעפ איר האָבן צו נעמען:
דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד כולל די ספּעציעל פֿרייַ געצייַג צו עקסטראַקט עמל טעקעס פון מבאָקס פאָלדערס. די מבאָקס עמאַיל עקסטראַקטאָר אַרייַנגערעכנט צו די דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד ינסטאַלירן, אָבער איר קענען אָפּלאָדירן און נוצן עס סעפּעראַטלי.
1. גער מבאָקס סטאָרידזש פאָלדערס צו עמל טעקעס
עקסטראַקט ימיילז פון מבאָקס טעקע צו עמל טעקעס ניצן פֿרייַ מבאָקס צו עמל נוצן. You just need to click the “;מבאָקס צו עמל קאָנווערטער”; דורכוועג פון די אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד פּראָגראַם גרופּע צו קאַטער די קאַנווערטער דעמאָלט גיט צוגעבן קנעפּל און קלייַבן מבאָקס טעקע אָדער קייפל טעקעס פֿאַר יקסטראַקשאַן, דעריבער גיט פּראָצעס קנעפּל און סעלעקטירן דעם דעסטיניישאַן וועגווייַזער ווו איר ווינטשן צו ראַטעווען יקסטראַקטיד עמל טעקעס. די פּראָגראַם וועט פּראָצעס דער יקסטראַקשאַן. דער פּראָצעס קענען נעמען אַ בשעת.
איצט E-מיילז זענען יקספּאָרטאַד פון טהונדערבירד צו עמל טעקעס און קענען זיין ימפּאָרטיד אין אַוטלוק ניצן דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד וואָס איז דיזיינד צו בייַטן און אַרייַנפיר עמל טעקעס אין מיקראָסאָפט אַוטלוק.
2. אַריבערפירן עמל טעקעס אין אַוטלוק
לויפן די דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד נוצן און סעלעקטירן דעם פּסט טעקע אָדער פעליקייַט אַוטלוק סטאָרידזש ווי דעסטיניישאַן. אויב עס איז פּאַראָל פּראָטעקטעד, דעמאָלט איר האָבן צו ספּעציפיצירן די פּאַראָל אַדישנאַלי. און סעלעקטירן דעם מיין טעקע ווו עמל טעקעס זענען סטאָרד. ווען די עמל צו אַוטלוק פּסט קאַנווערטער פאַרענדיקן דעם וועגווייַזער יבערקוקן איר וועט קענען צו סעלעקטירן אָדער דעסעלעקט עמל טעקעס צו אַרייַנפיר. Press “;Start”; קנעפּל און דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד וועט אַרייַנפיר אויסגעקליבן עמל אַרטיקלען צו די מס אַוטלוק אָדער אויסגעקליבן פּסט טעקע.
איידער צו אָנהייב ימפּאָרטינג איר קען באשאפן די ביניען פון פאָלדערס און סאַב-פאָלדערס אין אייער טעקע סיסטעם און אָרגאַניזירן עמל טעקעס, דעמאָלט אַרייַנפיר די ביניען פון עמל טעקעס און פאָלדערס אין מס אַוטלוק. אַדדיטיאָנאַללי איר זאל זיין אינטערעסירט צו לייענען די אַרטיקל וועגן מייגרייטינג פון טאַנדערבערד צו מיקראָסאָפט אַוטלוק.
אויב איר האָבן יוניקס סיסטעם אָדער עפּל מעק פּק, איר קענען נוצן די ספּעציעל לייגן-אויף צו עקסטראַקט עמל טעקעס פון מבאָקס סטאָרידזש:
צו ינסטאַלירן די ימפּאָרט עקספּאָרט טהונדערבירד פאַרלענגערונג, נאָכגיין דעם פּראָצעדור:
- אָפּלאָדירן ספּעציעל קספּי טעקע, right clicking on the link and choosing “;Save target as”;
- לויפן די טהונדערבירד, select “;Tools”; then choose “;Addons”; (or “;Extensions”;) and click on “;Install”;
- פּיקן די קספּי טעקע איר דאַונלאָודיד און נאָכגיין די ינסטראַקשאַנז
- ריסטאַרט טהונדערבירד
- ניצן ווייַטערדיק אָפּציעס צו ראַטעווען ימיילז פון טאַנדערבערד צו עמל טעקעס:
Tools Menu > ImportExportTools or File menu > היט אויסגעקליבן אַרטיקלען
נאָך וואס איר וועט קענען צו נוצן אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד צו אַרייַנפיר עמל טעקעס אין אַוטלוק אויף ווינדאָוז סיסטעם.
טאָן: טהונדערבירד סטאָרז email דייטאַבייסיז אין די פּראָפיל טעקע:
%USERPROFILE%Application DataThunderbirdProfiles .דעפאַולטמאַיל
אָפּשיקן צו די סיסטעם טרינקגעלט פֿאַר אַ באַשרייַבונג פון% וסערפּראָפילע% זאַך;
If you wish to browse to this directory using the Windows Explorer you may also need to adjust Windows Explorer settings to show hidden files –; די אַפּפּליקאַטיאָן דאַטאַ טעקע איז פאַרבאָרגן פון מיינונג דורך פעליקייַט. Inside this profile folder you should find a sub-folder for each Thunderbird e-mail accounts and another one for “;Local Folders”;. יעדער פון די כּולל אַ בינטל פון טעקעס מיט די נעמען וואָס ריכטן אייער טהונדערבירד טעקע נעמען.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ברעכונג
ברעכונג אדער שטראלן-ברעכונג איז ווען א כוואליע ווערט געבויגן בשעת ווען זי גייט פון איין מיטל צו א צווייטן. מערסטנס באנוצט צו באטיטלן די צעברעכונג פון ליכט שטראלן. דאס ווערט געטאן דורך א טויש אין דירעקציע פון דער כוואליע דורך טוישן איר גיך. דאס ווערט דאס מערסטע געזען ווען א כוואליע טוישט זיך פון איין מיטל צו אן אנדערן. ברעכונג פון ליכט איז דאס מערסטע זעבארע ביישפיל. אבער יעדע סארט כוואליע ווערט געבויגן ווען זי קומט אין בארירונג מיט א מיטל, צום ביישפיל א קול טוישט זיך אויך ווען עס גייט דורך א מיטל.


text:
1916
1916 איז דאס 16טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1916 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן יאנואר - לואיס בראנדייס איז דער ערשטע ייד צו ווערן באשטימט א ריכטער אין דעם הויכגעריכט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 20סטן מערץ - אלבערט איינשטיין פארעפנטליכט די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט
- 16סטן מיי - דאס סייקס-פיקא פארשטענדעניש ווערט געחתמעט צווישן דעם פאראייניגטן קעניגרייך און פראנקרייך
- 31סטן מיי - ערשטער וועלט קריג: קאמף פון יוטלאנד
- 28סטן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף רומעניע, איטאליע פראקלאמירט מלחמה אויף דייטשלאנד
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן מערץ - האראלד ווילסאן, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געש' 1995)
- 2טן אפריל - מנחם פרוש, ישראלדיקער פאליטיקער פון דער יהדות התורה פארטיי (נפטר 2010)
- 16טן מיי - אפרים קציר, דער פערטער פרעזידענט פון ישראל (נפטר 2009)
- 9טן יוני - ראבערט מאקנאמארא, פארטיידיקונגס מיניסטער פון די פאראייניגטע שטאטן ביי דער וויעטנאם מלחמה, און פרעזידענט פונעם וועלט באנק
- 9טן יולי - עדווארד היטה, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 2005)
- 14טן סעפטעמבער - לואיס קארוואלאן, טשילעאנער פאליטיקער
- 23סטן סעפטעמבער - אלדא מארא, פרעמיער מיניסטער פון איטאליע (דערמארדעט 1978)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן פעברואר - רישארד דעדעקינד, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1831)
- 19טן פעברואר - ערנסט מאך, עסטרייכער-טשעכישער פיזיקער און פילאסאף (געב' 1838)
- 13טן מיי - שלום עליכם, אוקראינער יידישער שרייבער, וואס האט געשריבן אויף יידיש (געב' 1859)
- 23סטן יולי - סיר וויליאם רעמזי, כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע, 1904 (געב' 1852)
- 21סטן נאוועמבער - פראנץ יאזעף, קייסער פון עסטרייך און קעניג איבער אונגארן


text:
מגילת אסתר
מגילת אסתר איז איינע פון די ספרים פון תנ"ך.
די חז"ל האבן מתקן געווען מען זאל ליינען די מגילה בייטאג און ביינאכט פון פורים.
די מצווה איז איינע פון די 7 מצוות וואס חז"ל האבען מתקן געווען,
מגילה נעמט איבער אנדערע מצוות פון די תורה ד.מ. מגילה איז פאר אלעם
צו דעהם קומט צו צו מאכען א סעודה, משלוח מנות, און מתנות לאביונים.
פערזענלעכקייטן אין דער מגילה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חרבונה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חרבונה איז געווען א באדינער ביי אחשוורוש.
זרש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זרש איז געווען די ווייב פון המן הרשע.
בגתן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בגתן איז געווען א באדינער פון קעניג אחשוורוש.


text:
האנאלולו
האנאלולו (ענגליש: Honolulu) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון דעם שטאַט האוואי אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אויפן דרום-מזרח ברעג פונעם אינזל אאהו.
פיטער קארלייל איז דער 13טער בירגערמייסטער פון האנאלולו. ער דינט אין דעם אמט זייט 11טן אקטאבער 2010.
דער ערשטער אויסלענדער וואס האט באזוכט האנאלולו איז געווען קאפיטאן וויליאם ברוין פונעם ענגלישן שיף "באטערווערט" אין 1794. נאכהער פלעגן אנדערע רופן דעם ארט ברוינס האוון, אבער שפעטער האט עס באקומען דעם נאמען האנאלולו.
אין 1845 איז האנאלולו געווארן די הויפטשטאט פון די האוואישע אינזלען.


text:
סאשא בארון כהן
סאַשאַ באַראָן כּהן איז געבוירן אין יאר ה'תשל"א צו פרומע אידישע עלטערן[1] אין שטאט די לאנדאן אין ענגלאנד.
זײַן טאטע האט א קלייד געשעפט און זיין מאמע איז געבוירן אין ישראל פון ספרדישן אפשטאם.
ער איז באקאנט אלץ א פאפולערער אקטיאר און זיין לעצטע פילם באראט איז געווען זײן פאפולרסטע פילם.
ער עסט נאר כשר און ענטפערט נישט קיין טעלעפאן אום שבת[2] און שװער האט ער זיך ערלױבט צו גײן אױף סעטארדעי נייט לייו װאס ווערט פראדוצירט שבת. כאטש ער האט נישט קיין פראבלעם מיט נגיעה בנשים.
ער איז א חתן צו איינער פישער אן אקטריסע פון אויסטראליע וואס האט זיך מגייר געווען.
ער קומט יעצט ארויס מיט א נייע מאווי דער דיקטאטור.
פילמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מאדאגאסקאר
- באָראַט
- מאדאגאסקאר צוויי
- בראנא
- דער דיקטאטור
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Mount, Harry (2006-09-15). "Kazakhstan launches propaganda campaign against Borat", Telegraph. דערגרייכט דעם 2006-11-06.
- ↑ Strauss, Neil. "Sacha Baron Cohen - The Real Borat - Finally Speaks", Rolling Stone Magazine.


text:
שפילכל
א שפילכל איז א זאך וואס מען שפילט דערמיט, אדער פאר פארוויילונג אדער צו אנטוויקלען געוויסע טאלאנטן. אין אלגעמיין זענען שפילכלעך פאר קינדער, אבער אויך דערוואקסענע מענטשן שפילן מיט שפילכלעך.
אסאך שפילכלעך זענען פארקלענערטע מוסטערן פון זאכן אין דער וועלט ווי למשל ליאלקעס, קליינע אויטאס און באנען, געמאכטע בעלי חיים, זעלנער, מוזיק אינסטרומענטן, און נאך.
ביז 1970 האט מען געמאכט שפילכלעך פון האלץ און מעטאל. היינט ווערן כמעט אלע געמאכט פון פלאסטיק.
אין 2005 האט מען פארקויפט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע שפילכלעך מיט א ווערט פון $22.9 ביליאן.
רעטענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – רעטעניש
א רעטעניש איז א פראבלעם וואס פאדערט קינצלעכקייט.
שוין אין אוראלטע צייטן האט מען געהאט מעכאנישע רעטענישן. אפשר דאס מערסטע פארשפרייטע מעכאנישע רעטעניש היינט אין רוביקס קוב.


text:
טשילע
טשילע איז אַ לאַנד אין דער מערב זייט פון דרום אַמעריקע. איר הױפּטשטאָט איז סאַנטיאַגאָ. זי באדעקט א לאנגן שמאלן שטח צווישן די אנדן אין מזרח און דעם פאציפישן אקעאן אין מערב. זי גרענעצט פערו צו צפון, באליוויע צו צפון-מזרח און ארגענטינע אין מזרח. די פאציפישע בארטן-ליניע איז לאנג 6,435 ק"מ.
דער צענטער טייל פון טשילע האט צוויי גרויסע שטעט, סאנטיאגא און וואלפארייסא, און האט א מיטלענדישן קלימאט, מיט דורכשניט טעמפעראטורן פון 28 °C אין יאנואר און 11 °C אין יולי.
די באפעלקערונג פון טשילע איז 16.9 מיליאן (2009); פון זיי וואוינען 10 מיליאן אין צענטער טייל פון לאנד. א גרויסער טייל פון דער באפעלקערונג קומט פון איטאלינעשער און שפאנישער אפשטאמונג. 63% זענען קאטאליקן, 10% פראטעסטאנטן, און א קליינער טייל זענען יידן.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טשילע האט אן אומאפהענגיקע געריכטיקע מאכט כולל אן אפעליר-געריכט און דאס העכסטע געריכט פון טשילע.
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם צענזוס פון 2002 האט טשילע געהאט א באפעלקערונג פון 15.1 מיליאן מענטשן. פון זיי וואוינען 40% אין סאנטיאגא און די ארומיקע געגנטן.
טשילע האט א פילעטנישע געזעלשאפט. א מערהייט פון דער באפעלקערונג האבן אן אייראפעאישע אפשטאמונג, בעיקר שפאניער, ווי אויך דייטשע, איטאליענער, אירישע, בריטישע, שווייצער און קראאטן.
די דייטשע אימיגראנטן וואס זענען געקומען אין טשילע אין די 1850ער יארן האבן זיך באזעצט אין דרום טייל פון לאנד, בעיקר אין וואלדיוויא און לאס אנדזשעלעס.


text:
נעפאל
נעפאַל (נעפאליש: नेपाल), אפיציעל די פעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק פון נעפאל, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין די הימאלייע בערג אין דרום אזיע. נעפאל גרענעצט כינע צו צפון און אינדיע צו מזרח, דרום און מערב, און האט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"מ. מיט 30 מיליאן איינוואוניער איז עס דער 41סטע גרעסטע לאנד לויט באפעלקערונג. די הויפטשטאט איז קאטמאנדו.
אכט פון דער וועלט'ס צען העכסטע שפיצן זענען אין נעפאל, כולל דעם העכסטן בארג, עווערעסט.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נעפאל איז לאנג 800 ק"מ און ברייט 200 ק"מ, און באדעקט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"ט. דאס לאנד ליגט צווישן די גארטל ליניעס 26° און 31°N (צפון) און צווישן די מערידיאנען 80° און 89°E (מזרח).


text:
קאנסענסוס
זעט אויך וויקיפעדיע:קאנסענסוס.
קאנסענסוס האט צוויי הויפט באנוצטע מיינונגען.
איינע איז א כלליתדיגער אפמאך צווישן מיטגלידער פון א געוויסער גרופע וואס קומען צו א געמיינזאמער הסכמה איבער אן ענין, דורך די פראצעס וואס איטליכער טוט אויסאיבן זיין אייגענער אויסשלוסלעכער בעלות איבער די אנדערע בנוגע די באשלוסען און אויף איר נאפאלגענדע אקציע.
דאס ווארט קאנסענסוס קומט פונעם לאטייניש ווארט קאם מיינענדיג מיט אדער צוזאמן מיט, און דאס אנדערע האלב ווארט איז פון די שורש סענטייער מיינענדיג צו טראכטן אדער שפירן. קומט אויס אז דאס ווארט קאנסענסוס מיינט אין עטימאלאגיע צו טראכטן און שפירן צוזאמן.
די צווייטע מיינונג איז ווי א טעאריע און פראקטיק פון צאמנעמען און קומען טאקע צו איין ביינאזאמער הסכמה צווישן די גרופע אידיווידיאלן (פאר מער אינפארמאציע וויאזוי עס ארבייט די צווייטער מיינונג דערפון זעט קאנסענוס באשלוס-מאכן).
צו דערגרייכן קאנסענסוס פארלאנגט זיך אן ערענסטער אפהאנדלונג פון יעדן איינציגן מיינונג פון איטליכער מיטגליד פון דער גרופע.
איינמאל א באשלוס איז געמאכט געווארן איז וויכטיג צו זיך פארלאזן אויף ווייטערדיגע באשלוסן בנוגע איר נאכפאלגענדע אקציע.
אין די געאייגנטער פאל זענען די דאזיגע וואס ווילן עפעס טאן א נייער זאך אדער אנדערשט, הערן אויס די דאזיגע וואס זענען אין די אפאזיציע, ווייל זיי רעכענען אויף די פאקט אז די ארויסקומענדער דעבאטע וועט בארייכערן זייערע פארזענישן און אזוי ארום פארבעסערן די קאנסענסוס. אין טעאריע, אקציע אן א רעזעלאציע פון די באטראכטע אפאזיציע מיינונגן וועט זיין זייער זעלטן, און ווערן געטאן מיט די אויפמערקזאמקייט נישט צו באדראען די קשר מיטן די מיעוט.


text:
היסטאריע פון פוילן
די היסטאריע פון פוילן איז די געשיכטע פונעם קאמף צו דערגרייכן און האלטן די אומאפהענגיקייט פונעם פוילישן פאלק. די פוילישע, וואס געהערן צו דער גרופע פון סלאווישע פעלקער, האבן געגרינדעט איינעם פון די ערשטע פארלאמענטן אין דער וועלט—דער סיים, און האבן געגרינדעט א מדינה וואס איר באציאונג צו מינאריטעטן ווי יידן און דייטשן האט געברענגט א בליאונג פון דער פוילישער און יידישער קולטור אינאיינעם, וואס איז אנגעקומען צו א ביטערן סוף ביי דער חורבן אייראפע, וואס אן אנזיכטיקער טייל פון די אנשרעקונגען זענען פארגעקומען אין דער טעריטאריע פון פוילן.
זייט דעם אנהייב פון א פוילישע וועזנקייט אינעם 9טן יארהונדערט האט דער שטח פון פוילן געענדערט עטלעכע מאל. מער ווי איין מאל האבן אנדערע לענדער געטיילט צווישן זיך דעם שטח פון פוילן, אין געוויסע צייטן האט מען צוגעגעבן שטחים און צוגענומען שטחים.
אין דעם 16טן יארהונדערט איז פוילן געווען דאס צוויטע גרעסטע לאנד אין גאנץ אייראפע נאך דער רוסלענדישער אימפעריע, אבער במשך מער פון הונדערט האט בכלל נישט עקזיסטירט קיין אומאפהענגיקע פוילן.
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז פוילן געווארן ווידעראמאל זעלבשטענדיק אין 1918. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז פוילן געווארן אינוואדירט נאכאמאל. פון 1945 האט א קאמוניסטישע רעגירונג געהערשט אין פוילן אונטער די פיס פונעם ראטנפארבאנד. אין 1990 האט פוילן באקומען פולשטעניקע אפהענגיקייט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ניו עידזש
די ניו עידזש איז דער טערמין אין אלגעמיין באנוצט צו באצייכענען און אפטיילן די ברייטער פאפולערער מאדערנער תקופה און באוועגונג פון נאך דער מיטלאלטער תקופה בעיקר פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט ביז היינט צוטאגס אין אונזער היינט צייטיגער לעבנסשטייגער אינעם מערב וועלט.
אירע כאראקטעריסטיקס מיט וואס זי איז אייגענארטיק און רעוועלוציאנעריש פון אנדערע פריעדיגע צייטן איז; א דערהויבענע אינדיוואדיאלער צוגאנג אין פערזענליכער עקספלאוראציע פון און צו זיך אלייןס אויספארעמען און זיכן גייסטישקייט געמישט אביסל מיט טראדיציע אבער אן קיין אוניוועריסאלער אינסטעטוציענאלער רעליגיע דיקטאטורשאפט וואסערע מנהגים און אמונות מען מוז טאן.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' שלמה קאריבלאך ווערט באטראכט אלס אידישע פירער וואס האט אין זיך פאראייניגט ניו עידזש מהלך אין אידישקייט.
- זעט אויך: נייע צייט.


text:
עקאנאמיע פון קאנאדע
קאנאדע האט א פארגעשריטענע עקאנאמיע און רוב פון אירע בירגערס געניסן פון א גוט קוואליטעט לעבן לויט די וועלט'ס סטאנדארטן. רוב פון קאנאדע'ס רייכקייט קומט פון אירע נאטורליכע אוצרות ווי נאטירליכע גאז, פיש, אויל, געהילץ, מינעראלן, און פארם פראדוקציע. וויאזוי אימער, האט זי אבער שפעטער אנגעהויבן אסאך פאבריצירונג און איז מיט די צייט פאררעכנט געווארן אלס איינע פון די שטערקסטע עקענאמיעס אין דער וועלט. קאנאדע ווערט אויך שטארק אנגעזען אין די גלאבאלע עקענאמיע צוליב איר גרויסע האנדל וועלכע'ס עקספארט גרייכט ארום 33.6 פראצענט פון די דזשי.די.פי. (גראוס דאמעסטיק פראדאקט). נאך דער 1990 רעסעסיע האט זיך קאנאדע די שנעלסטע צוריקגעכאפט און דאס זעלבע איז אויך געווען נאך די סעפטעמבער 11 אטאקעס אין 2001. די סיבות דעצו זענען די נידעריגע אינפלאציע ראטעס, נידעריגע אינטערעסט ראטעס, און א שוואכע דאלאר וועלכע העלפט איר שטארק ארויס אין עקספארט און אין אינוועסמענטס. כאטש די עקספארט איז אזוי שנעל געוואקסן און האלט זיך ביי אזא שטארקייט האט עס דאך נישט געברענגט צופיל נייע דזשאבס ווייל די קאנאדער האבן אויסגענוצט די היינטיגע טעכנאלאגיע צו פראדוצירן מער אן דעם וואס מען זאל דארפן אויפנעמען נייע ארבייטער. אויך אינערהאלב די רעגירונג האבן די פארגעשריטענע טעכנאלאגיעס אויפגעזאגט טויזענטער דזשאבס און די אנעמפלאוימענט ראטע שטייט ביי איבער 7 פראצענט. צווישן די יארן פון 1986 ביז 1995 איז קאנאדע'ס עקענאמיע געשטיגן אן אומגלויבליכע 20.4 פראצענט, גרייכנדיג א דזשי.די.פי. פון 776.3 ביליאן דאלאר וואס קומט אויס 25,900 דאלאר פאר יעדן מענטש. ביז אין 1999 האט שוין די ראטע געהאלטן קרוב צו א טריליאן דאלאר. די שנעלסטע וואקסנדיגע אינדוסטריס זענען געווען אויל, קאמוניקאציעס, יוטיליטי, האנדל, און פינאנציעלע סערוויסעס.
אינהאַלט
ארבעט'ס קראפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קאנאדער ציווילע ארבעט'ס קראפט האט געציילט 15.7 מיליאן אין 999', פון וועלכע מענער זענען געווען 87 פראצענט ארבייטער און פרויען 56 פראצענט. די ראטע ביי מענער איז זינט דעמאלט געפאלן און ביי פרויען גאר געשטיגן. די סיבה דערצו איז ווייל די סערוויס סעקטאר איז זייער גרויס געווארן און פרויען זענען ענדערש גוט פאר די סארט ארבעט. רוב ארבייטער אין די מענופעקטשערינג אינדוסטריס זענען מענער און רוב אין די סערוויס סעקטארס זענען פרויען. אין גענעראל ארבעטן פרויען דארט ווייניגער שטונדן (פרויען פארנעמען 70 פראצענט פון פארט טיים דשאבס) ווי די מענער און באקומען באצאלט ווייניגער. א דורכשניטליכער קאנאדער מאן וועלכער ארבעט פול טיים פארדינט א יאר מער ווי 40,000 דאלאר. פרויען פארדינען אינגאנצן 28,400 דאלאר. עס איז שטענדיג געווען א שטורעם אז צו צאלן ווייניגער פאר פרויען ארבייטער איז ריכטיגע דיסקרימינאציע. אין 999' האט די קאנאדער רעגירונג און די פאבליק סערוויס אלייענס באשטעטיגט א נייע געזעץ פון אייניגע באצאלונג פאר מענער און פאר פרויען. די פעדעראלע רעגירונג האט אין די קומענדיגע צוויי יאר צוריקגעצאלט 3.6 ביליאן דאלאר פאר ארום 230,000 פרויען ארבייטער וועלכע האבן באקומען צו ווייניג באצאלט נאר ווייל זיי זענען געווען פרויען און האבן געטאן פרויען דאמינירטע דזשאבס ווי סעקרעטארס א.ד.ג. די אפמאך איז געווען די גרעסטע אזא אפמאך אין די היסטאריע פון נארט אמעריקע. די נומער פון סעלף עמפלאויט (ארבעט פאר זיך אליינס) איז געשטאנען לאנגע יארן ביי 7 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט אבער האט זיך פארמערט אין די לעצטע 5 יאר צו 13 פראצענט. יוניאנס זענען שוין געווען אין קאנאדע נאך מיט 200 יאר צוריק און האבן שוין געמאכט עטליכע מאל פראבלעמען מיט גרויסע סטרייקס. די גרעסטע אזא סטרייק איז געווען די וויניפעג גענעראלע סטרייק וועלכע האט גענצליך אפגעשאלטערט די שטאט פאר א צייט פון איבער 6 וואכן. די ענדע איז נישט געווען א גוטע ווען די פאליציי האט געשעדיגט פראטעסטירער מיט עכטע אמוניציע. ארום 35 פראצענט ארבייטער אין קאנאדע זענען אונטער א יוניאן. דאס איז צוויי מאל די ראטע ווי אין די פאראייניגטע שטאטן. די ווייניגסטע יוניאן ארבייטער זענען אין די ארגיקולטור סעקטאר (ארום 2 פראצענט) און די מערסטע זענען אין די פאבליק אדמיניסטראציע (ארום 79 פראצענט). די קאנאדער יוניאנס זענען ריזיגע און טייל פון זיי זענען פארבינדן מיט אינטערנאציאנאלע יוניאנס. מיט אסאך אוצרות און א שטארקע ארבעט'ס קראפט טוט קאנאדע פראדוצירן זייער אסאך פון וועלכע זי עקספארטירט 8.5 פראצענט פון איר דזשי.די.פי. ווייל די קאנאדער באפעלקערונג איז זייער קליין קעגן וויפיל סחורה זי גיט ארויס. דאס איז די גרעסטע עקספארט ראטע פון א לאנד. אמעריקע עקספארטירט 7.5 פראצענט, מעקסיקא 5.4 פראצענט, און יאפאן 0.5 פראצענט. קוויבעק און אנטעריא זענען די גרעסטע עקספארטירער ווייל זיי גרעניצן זיך מיט גרויסע אמעריקאנער שטעט ווי ניו יארק און דעטרויט. עס זענען פאראן ביזנעסער וועלכע עקספארטירן 90 פראצענט פון זייער פראדוקציע צו די פאראייניגטע שטאטן.
ארגיקולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארגיקולטור איז אמאל געווען קאנאדע'ס הויפט עקאנאמיע. היינט איז עס שוין נישט אזוי וויכטיג. אבער אפילו אזוי איז עס א גרויסע טייל אין קאנאדע'ס עקאנאמיע און ספעציעל אין עקספארט. עס זענען פאראן ארום 252,800 פארמס אין קאנאדע וועלכע נעמען צוזאמען אויף א שטח פון 611 אקער לאנד. ארום 430,000 מענטשן ארבעטן נאך היינט אין דעם סעקטאר וועלכע מאכט אויס 3.2 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די סעקטאר גיט ארויס 26.7 ביליאן דאלאר פער יאר וועלכע איז 2.1 פראצענט פון קאנאדע'ס דזשי.די.פי. די פארם אינדוסטרי איז טאקע גרויס אבער ווייניג ארבעטן דערמיט פול טיים. רוב פון די פאמיליעס וועלכע וואוינען אויף די פארמס האבן געזאגט אז 2 דריטלעך פון זייער אינקאם קומט נישט פון פארמינג נאר פון אנדערע ארבעט. די פארמינג איז היינט אסאך ווייניגער ווי אמאל ווען יעדער האט זיך געפלאנצן וואס ער האט געוואלט. היינט לייגט די רעגירונג גרויס דרוק מען זאל נאר פלאנצן די סארט זאכן וואס האלטן לענגער (ווערט אנגערופן אין די ביזנעס וועלט: לייווסטאק) און מען פארדינט דערפון מער פראפיט. קאנאדע פארמאגט זייער אסאך ווייץ און אנדערע תבואה וועלכע מאכט אויס האלב פון די סך הכל ארגיקולטור.
געהילץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געהילץ איז א גרויסע ביזנעס אין קאנאדע. כאטש נאר 370,000 מענטשן ארבעטן אין דעם סעקטאר זענען אבער פאראן נאך 510,000 מענטשן וואס ארבעטן אין ביזנעסער וואס זענען פארבינדן מיט געהילץ. אין סך הכל ארבעטן 1 פון 15 מענטשן מיט האלץ. דאס איז א גרויסע נומער וועלכע מאכט אויס מער ווי 2 פראצענט פון די דזשי.די.פי. און 14.6 פראצענט פון עקספארט. קאנאדע פארמאגט אסאך וועלדער וועלכע דעקן איבער 27 פראצענט פון לאנד און מאכן אויס 10 פראצענט פון די וועלט'ס סך הכל וועלדער. במשך די יארן וואס מען האט זיך אריינגעצויגן קיין קאנאדע האבן די באזעצער אויסגעהאקט טויזענטער אקער לאנד און נאך א גרויסע פראצענט איז פארניכטעט געווארן פון פייערן וועלכע ברענען אפ יעדן זומער צענדליגער אקער. די רעגירונג קאנטראלירט 79 פראצענט פון די גאנצע געהילץ סעקטאר און נאר 6 פראצענט ליגט אינגאנצן אין פריוואטע הענט. קאנאדע'ס האלץ איז באוואוסט צו זיין פון די בעסטע אין דער וועלט. איר האלץ איז שיין און האלט שטארק. איינע פון די הויפט זאכן וואס זי מאכט פון אזויפיל האלץ איז צייטונג פאפיר פון וועלכע קאנאדע פראדוצירט 27 פראצענט פון די וועלט'ס צייטונג פאפיר געברויך. ארום 85 פראצענט פון די צייטונג פאפיר פראדוקציע ווערט עקספארטירט. אמעריקע איז די צווייטע אין די רייע מיט מאכן צייטונג פאפיר. זי פראדוצירט 18 פראצענט פון די וועלט'ס צייטונג פאפיר אבער זי עקפארטירט זייער ווייניג ווייל אלעס ווערט גענוצט אינלאנד. בריטיש קאלאמביע, קוויבעק און אנטעריא פארמאגן רוב פון די געהילץ מארקעט און פראדוצירן א יאר אין די ווערט פון 35 ביליאן דאלאר. די דריי פראווינצן שניידן אפ איבער 8 ביליאן קוואדראט פיס וועלדער.
פיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאמערציאלע פישינג אין קאנאדע גייט צוריק נאך מיט 500 יאר צוריק. פישינג קומט פאר אין די אקעאנען ארום קאנאדע און אין אינלאנד טייכן און לעיקס. היינט צו טאג איז פישינג אסאך קלענער ווי אמאל ווייל עס איז פשוט פאראן ווייניגער פיש אין די וואסערן. די פישינג אינדוסטרי אין קאנאדע איז ריזיג אבער קעגן אלע אנדערע סעקטארס איז עס קליין. נאר 30,000 מענטשן ארבעטן אין דעם סעקטאר וואס מאכט נישט אויס מער ווי 0.1 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט און 0.2 פראצענט פונעם ברוטא אינלענדישער פראדוקט קאנאדער פיש כאפער נעצן ארויס 1.03 מיליאן מעטריק טאנען פיש פער יאר, פון וועלכע 80 פראצענט ווערט עקספארטירט צו 100 לענדער ארום די וועלט. דאס מערסטע גייט קיין אמעריקע (50 פראצענט) און יאפאן (29 פראצענט). כמעט אלע ערליי פיש זענען פאראן אין די וואסערן אין און ארום קאנאדע. די עיקר פיש כאפעריי קומט פאר אין די אטלאנטיק פראווינצן (נאווע סקאשע, ניו בראנסוויק, פרינץ עדוואורד איילענד, און לאבראדאר) וועו עס איז כמעט נישט פאראן א פאמיליע וואס איינער ארבעט נישט אין די פיש אינדוסטרי. די פיש אינדוסטרי גיט ארויס א יאר אין די ווערד פון קרוב צו א ביליאן דאלאר. די רעגירונג האט זייער שטרענגע קאנטראל אויף די וואסערן און גיט אכטונג עס זאל נישט ווערן א מאנגל אין א סארט פיש. ווי מיר ווייסן מערן זיך די פיש דאס מערסטע פון אלע באשעפענישן אבער מיט דעם אלעם איז שוין אין קאנאדע געווען א מאנגל פון עטליכע סארט פיש און די רעגירונג האט געמוזט פארבאטן זיי צו פאנגען פאר א שטיק צייט ביז זיי האבן זיך צוריק פארמערט. כאטש די וואסערן אין קאנאדע ווערן זייער קאלט און טיילמאל פארפרוירן בלייבן אבער אלע פיש אין זייערע ארגינעלע געגענטער צוליב די גוטע וואסער וואס קאנאדע פארמאגט. דער צוגאנג פון כאפן פיש איז היינט אנדערש ווי אמאל ווען מען האט גענוצט קליינע שיפלעך אויף מערערע ערטער מיט גרויסע מאשינערי פאר די נעצן. היינט נוצט מען ווייניג שיפן אבער יעדע פון זיי איז ריזיג גרויס מיט הונדערטער נעצן וועלכע ווערן אפערירט עלעקטאראניש דורך די אנווייזונגען פון פארגעשריטענע נעוויגאציע סיסטעמען וועלכע קוקן אריין אין די וואסערן און זעען וואו עס דרייען זיך פיש. פיש כאפעריי קומט היינט פאר פיל ווייניגער טעג אין יאר ווייל איין קאמערציאלע שיף קען כאפן אין עטליכע שטונדן אזויפיל פיש ווי עס האט גענומען פאר צענדליגער קליינע שיפן אין עטליכע טעג. אויסער די אטלאנטיק פיש אינדוסטרי איז פאראן נאך א פיש אינדוסטרי אין בריטיש קאלאמביע וועלכע פארקויפט אין די ווערד פון 415 מיליאן דאלאר. די וואסערן אין בריטיש קאלאמביע זענען רייך מיט סעלמאן פיש און פון דעם מאכן זיי ביזנעס. אחוץ דעם איז פאראן פיש אין אלע ווינקלן פון קאנאדע אין קלענערע פראצענטן. די אינדיגנוס איינוואוינער האבן זיך אן אייגענע פיש מארקעט אבער עקספארטירן גארנישט. די סעלמאן מארקעט אין דעם פאציפיק איז צוטיילט צווישן קאנאדע און אמעריקע. במשך די יארן איז געווען עטליכע קאנפליקטן צווישן די צוויי לענדער איבער טעריטאריעס פון כאפן פיש. די קאנאדער האבן געטענה'ט אז די אמעריקאנער פיש כאפער קומען אריין אין זייער טעריטאריע און האבן ארויפגעלייגט א שטייער אפצאל פאר'ן אריינטרעטן אין זייער טעריטאריע. דער קאנפליקט האט זיך שפעטער אויסגעגליכן און היינט גייט אלע בשלום.
פיטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פיטער (הויט פון חיות) אינדוסטרי האט געגרינדעט קאנאדע און איז געווען קאנאדע'ס הויפט חיונה אין די ערשטע יארן. די בריטישע און פראנצויזישע האבן זיך אין יענע יארן אסאך געקריגט אויף ווער עס זאל קאנטראלירן די פוטער אינדוסטרי. למעשה איז היינט נישטא די צענטל אזא פארלאנג פאר פוטער אין דער וועלט פון וועלכע קאנאדע איז די פערטע גרעסטע עקספארטירער. די פוטער אינדוסטרי גיט ארבעט פאר ווייניגער ווי 0.1 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די אינדוסטרי פארקויפט אין די ווערד פון 150 מיליאן דאלאר פער יאר. ארום 2.6 מיליאן בהמות ווערן גענוצט פאר די פוטער פראדוקציע פון וועלכע רוב דערפון ווערן אויך גענוצט פאר אנדערע פארמינג צוועקן. די פוטער אינדוסטרי געפינט זיך אין אנטעריא, בריטיש קאלאמביע, קוויבעק, און נאווע סקאשע. די בהמות און חיות ווערן געכאפט אין די צענטראלע פראווינצן.
מינעראלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע איז געבענטש מיט אסאך ערליי מינעראלן, אריינגערעכנט אויל און נאטורליכע גאז. דאס לאנד עקספארטירט מינעראלן אין די ווערד פון 25 ביליאן דאלאר, זייענדיג די וועלט'ס גרעסטע עקספארטירער פון אנדערע מינעראלן (נישט אויל). ארום 80 פראצענט פון קאנאדע'ס מינעראלן ווערן עקספארטירט צו די פאראייניגטע שטאטן, 11 פראצענט גיט קיין אייראפע און יאפאן, און די אבעריגע 9 פראצענט גייט צו נאך 90 לענדער איבער די וועלט. קאנאדע גראבט ארויס אסאך אויל און נאטורליכע גאז פון וועלכע זי עקספארטירט מער ווי האלב דערפון. אין די לעצטע יארן האט זי ארויסגעגעראבן 957 מיליאן פעסלעך אויל און 6.3 טריליאן קיוביק פיס פון נאטורליכע גאז. זי איז די וועלט'ס צענטע אין די רייע פאר אויל און די וועלט'ס גרעסטע עקספארטירער פון נאטורליכע גאז. קאנאדע האט נישט צופיל אויל און גאז אין רעזערוו. מען שאצט אירע רעזערווארן אויף 9.4 ביליאן פעסלעך אויל אבער אין פאקט האט קאנאדע שטחים וועלכע זי האלט פאר רעזערוו פון וואו זי קען ארויסגראבן ווייניגסטענס 300 ביליאן פעסלעך אויל און 255 טריליאן קיוביק פיס נאטורליכע גאז. רוב אויל און גאז קומט פון אלבערטא וועלכע ווערט טיילמאל אנגערופן די קליינע סאודיע אראביע. די אויל און גאז ווערן אויסגעארבעט אין אינדוסטריס צושפרייט אין גאנץ קאנאדע וואו אלע אויל קומט אן דורך פייפליינס.
ענערגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע האט א גרויסע עלעקטריק ענערגיע אינדוסטרי וועלכע גיט ארויס אין א יאר 567 ביליאן קילאוואט שטונדן פון וועלכע 60 פראצענט קומט פון היידרא עלעקטריק, 12 פראצענט פון נוקלעארע קראפט, און 26 פראצענט פון קאנוועציאנאלע ענערגיע (אויל). זייענדיג געבענטשט מיט אסאך פליסיגע טייכן האט קאנאדע באוויזן אויפצושטעלן די וועלט'ס גרעסטע היידרא עלעקטריק אינדוסטרי – די עלעקטריק ענערגיע וואס ווערט געטריבן דורך וואסער פאלן. 85 פראצענט היידרא עלעקטריק ווערט פראדוצירט אין קוויבעק, אנטעריא, נופאונדלענד און לאבראדאר, און בריטיש קאלאמביע. די גרעסטע פון זיי אלע געפינט זיך אין לא גרענד ריוויע, קוויבעק, נעבן דזשעימס בעי מיט 3 היידרא עלעקטריק סטאנציעס וועלכע באלאנגט און ווערט אפערירט דורך די פובליק יוטיליטי פירמע היידרא קוויבעק. די 3 סטאנציעס גיבן ארויס 10.5 מיליאן קילאוואטס פער יאר. אפגערעדט פון די געזונטהייט פון פראדוצירן ענעריגע דורך וואסער פאלן, איז עס פיל ביליגער און ענדלאז. די פירמע היידרא קוויבעק סערווירט עלעטריסיטי און גאנץ קוויבעק פאר א דריטל די פרייז וואס קאסט סיי וואו אין די פאראייניגטע שטאטן. די קאנאדער ענערגיע פירמעס פארקויפן אסאך ענערגיע קיין אמעריקע, ספעציעל פאר קאליפארניע וועלכע האט א מאנגל אין ענערגיע. קאנאדע פארמאגט 14 נוקלעארע רעאקטארס פאר ענערגיע באנוץ. קאנאדער פארשונג פאר נוקלעארע קראפט האט זיך אנגעהויבן אין 950' ווען די רעגירונג האט באשלאסן צו דעוועלאפן אירע נאטורליכע אוצרות פון אוראניום, א הויפט עלעמענט פאר נוקלעארע פראדוקציע. די ערשטע נוקלעארע פלענט איז פארטיג געווארן אין 962' און א צווייטע אין 970'. רוב נוקלעארע פלענטס געפינען זיך אין אנטעריא. 80 פראצענט פון קאנאדע'ס טערמאל קראפט (ענערגיע וואס ווערט פראדוצירט דורך פון היץ און ברענען) געפינט זיך אין אלבערטא וועלכע פארמאגט אסאך אוצרות פון קוילן, אויל, און נאטורליכע גאז. אנדערע 20 פראצענט געפינט זיך אין אנטעריא וועלכע נוצט קוילן וועלכע זי קויפט פון די פאראייניגטע שטאטן. די טערמאל ענערגיע אינדוסטרי ווערט וואס א יאר קלענער צוליב די דרוק פון די קאנאדער ענווייראמענטל דעפארטמענט וועלכע צווינגט די פירמעס צו מאכן ענערגיע אויף נייע וועגן וועלכע פארפעסטיגן נישט אזוי שטארק די לופט.
פֿאבריקאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פֿאבריקאציע איז גאנץ גרויס אין קאנאדע און פארנעמט 15.5 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט און 57.8 פון דאס לאנד'ס סך הכל עקספארט. די פֿאבריקאציע אינדוסטרי שטיצט אסאך אנדערע סעקטארס אין די עקענאמיע דורך זאכן וואס זיי קויפן און פארקויפן. אין די 990' רעסעסיע איז די פֿאבריקאציע סעקטאר פיל פארקלענערט געווארן און געמאכט פארלירן ארום 400,000 דזשאבס. זינט דעמאלט האט זיך עס שוין לאנג צוריקגעכאפט אבער פיל לאנגזאמער ווי עס פלעגט זיין. די סיבה דערצו איז די פארמערטע אימפארטן פון אלערליי פראדוקטן.
אין קאנאדע'ס ערשטע יארן האט זי פראדוצירט שיפן און פארם מאשינען. ווען די וועלט איז געווארן מער אינדוסטריאליזירט האט קאנאדע אויך אנגעהויבן מאסן פראדוקציע. די שטאט מאנטרעאל איז געווען די ערשטע מענופעקטשערינג ארט אין קאנאנדע וועלכע איז שפעטער איבערגענומען געווארן דורך טאראנטא. די מענופעקטשערינג אינדוסטרי איז געווארן גרויס צווישן די צוויי וועלט קריגן ווען אלע לענדער י האבן אנגעהויבן פראדוצירן מאשינערי.
קאנאדע'ס הויפט פֿאבריקאציע איז טראנפארטאציע עקוויפמענט, ספעציעל אויטאס און אויטא טיילן. די פירמעס דזשענעראל מאטארס, פארד, קרייסלער, טאיאטא, האנדא, און האנדעי האבן ריזיגע פליגלן אין קאנאדע, רוב פון זיי אין דרום אנטעריא און קוויבעק. די אויטא מענופעקטשערינג זעלבסט עקספארטירט אין די ווערד פון 57 ביליאן דאלאר יערליך. די אויטא מענופעקטשערינג אין קאנאדע האט זיך אנגעהויבן ווען די דריי גרעסטע אמעריקאנער אויטא פירמעס האבן געשלאסן אן אפמאך מיט די קאנאדער רעגירונג צו פראדוצירן ווייניגסטענס אזויפיל אויטאס וויפיל זי פארקויפט אינלאנד פער יאר. די קאנאדער אויטא אינדוסטרי פראדוצירט היינט געוויסע ערליי מאדעלן וועלכע ווערן געמאכט נאר אין קאנאדע, צום ביישפיל אלע מיניווענס פון די פירמע קרייסלער ווערן פראדוצירט אין קאנאדע.
נאך אויטאס קומט באן און פליגער עקוויפמענט וועלכע ווערט פראדוצירט אין מאנטרעאל דורך די וועלט באוואוסטע פירמע באמבארדיע. די פירמע גיט ארויס די צווייטע בעסטע באנען אין דער וועלט נאך דייטשלאנד. די נייע וואגאנען אינעם ניו יארק סיטי סובוועי און די שנעלצוג צווישן ניו יארק אין וואשינגטאן איז געבויט געוארן דורך באמבארדיע. אויך אין פליגער איז זי אויסגעצייכנט, ספעציעל מיט פריוואטע דזשעטס. די פירמע איז הויפטקווארטירט אין מאנטרעאל און האט אנדערע פליגלן אין גאנץ קאנאדע און איבער די וועלט. אנדערע פֿאבריקאציע אין קאנאדע זענען: עסן, פאפיר, כעמיקאלן, אייזן, עלעקטראניקס, און קליידונג.
אויסערן האנדל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע פארמאגט בלויז 0.5 פון די וועלט'ס סך הכל באפעלקערונג אבער איר עקספארט מאכט אויס 4 פראצענט. קאנאדע'ס עקספארט האט זיך ארויפגעארבעט נאך די צווייטע וועלט קריג. אין 945' האט איר עקספארט דערגרייכט די ווערד פון 2.3 ביליאן דאלאר. היינט איז עס געשאצט אויף 300 ביליאן. ווען מען רעכנט די פראצענט עקספארט קעגן די דזשי.די.פי. שטייט קאנאדע די העכסטע אין דער וועלט ביי 33.6 פראצענט. קאנאדע'ס אימפארט שטייט היינט נאנט צו 250 ביליאן דאלאר. איר מערסטע האנדל איז מיט די פאראייניגטע שטאטן מיט וועלכע זי האנדעלט א חשבון פון מער ווי 2 ביליאן דאלאר טעגליך. ארום 4 פינפטלעך פון קאנאדע'ס עקספארט גייט קיין אמעריקע און 3 פערטל פון איר אימפארט קומט פון אמעריקע. עס זענען פאראן הונדערטער פירמעס וועלכע האבן פליגלן אין ביידע לענדער וועלכע שאפט א ריזיגע האנדל. די גרויסע האנדל צווישן די צוויי רעגירונגען האט זיך אנגעהויבן נאכדעם וואס די צוויי רעגירונגען זענען איינגעגאנגען אויף אן אפמאך וועלכע האט געגרינדעט די ען-טי-עי וועלכע האט אראפגענומען אלע שטייערן און געעפנט א כמעט הונדערט פראצענטיגער פרייע האנדל וועלכע האט פילפאכיג פארמערט די האנדל יעדעס יאר. אין יאר 994' איז די ען-טי-עי פארשפרייט געווארן און געטוישט דעם נאמען אויף נאפט"א, ארייננעמענדיג אויך מעקסיקא אינעם פרייע האנדל זאנע. דאס אריינברענגען מעקסיקא האט באקומען גרויס קריטיק אין קאנאדע וועלכע האבן געטענה'ט אז עס שטערט קאנאדע'ס עקספארט. וויאזוי אימער האט זיך עס אויסגעגליכן מיט די יארן און האט אין פאקט נישט געשטערט קאנאדע. אויסער די פאראייניגטע שטאטן האט קאנאדע אסאך האנדל מיט יאפאן, בריטען, דייטשלאנד, צפון קארעא, האלאנד, און כינע.
וואלוטע און באנקירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פאראייניגטע וואלוטע אין קאנאדע איז די קאנאדער דאלאר וועלכע באשטייט פון 100 צענט (ארום 1.50 קאנאדער וואלוטע איז ווערד איין יו-עס דאלאר). די באנק אף קאנאדע, וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין 935' און באלאנגט פאר די פעדעראלע רעגירונג, האט די איינציגסטע רעכט צו פרינטען פאפירענע דאלארן פאר די צירקולאציע. די קאנאדער בענק האלטן געלט אין די ווערד פון 800 ביליאן דאלאר. דאס קומט אויס ארום 22,000 דאלאר פער מענטש. 90 פראצענט פון די געלט ליגט קאנצענטרירט און 6 גרויסע דאמעסטיק בענק וועלכע ווערן אפט אנגערופן די ביג סיקס (זעקס גרויסע). אויסער די 6 גרויסע בענק זענען פאראן נאך 3 דאמעסטיק בענק און ארום 50 אויסערן פארוואלטונג בענק וועלכע געבן ארבעט פאר 200,000 מענטשן וואס מאכט אויס 1.3 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די קלענערע בענק האבן זייערע אפיסעס און טאראנטא אדער מאנטרעאל. אבער די כלערליי פינאנציעלע סערוויס זענען צושפרייט אויך אין וויניפעג, קאלגערי, און ווענקואווער. די שטאט טאראנטא פארמאגט אויך א בערזע וועלכע איז די 6טע גרעסטע אין דער וועלט. ביי די 990' רעסעסיע האבן די קליינע בענק געהאט שוועריקייטן דורכצושוויצן די שווערע צייטן און אסאך זענען ארויס פון ביזנעס אדער אפגעקויפט געווארן פון גרעסערע פירמעס. אויך גרויסע אינסטיטוציעס און בענק זענען עפעקטירט געווארן און אין א שיינעם טאג אין 994' האט די פירמע קאפעדערעישן טראסט, קאנאדע'ס פערטע גרעסטע טראסט פירמע, זיך דערקלערט באנקראט און ארויס פון ביזנעס.
טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די טראנספארטאציע איז גרויס אין קאנאדע און איז העכסט וויכטיג צוליב איר גרויסקייט און מענטשן וואס וואוינען אין אלע עקן צושפרייט. ארום 5.6 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט ארבעטן אין די טראנספארטאציע סעקטאר. פון די הויפט טראנספארטאציע זענען וואסער וועגן פאר קאמערציאלע פראכט. די גרעסטע וואסער וועג איז די סעינט לארענט טייך וועלכע איז געעפענט געווארן פאר ביזנעס אין 959'. דער סעינט לארענט טייך איז פארבינדן מיט'ן אטלאנטיק אקעאן. די צווייטע גרעסטע וואסער וועג איז אויפ'ן פאסיפיק צו די ווענקואווער פארטן. ארום 60,000 קאמערציאלע שיפן לאדענען און אפלאדענען 300 מיליאן טאנען פראכט יערליך. רעילראוד'ס זענען פאראן גענוג אין די גרויסע קאנאדער טערעטאריע אבער ווייניג ווערן נאך היינט גענוצט. די צוויי הויפט באן פירמעס זענען סי-ען און סי-פי. אזוי ווי אין אנדערע אינדוסטריאליזירטע לענדער ווערן באנען ווייניג גענוצט אין קאנאדע און עס קאסט מער געלט דאס אויפהאלטן ווי די פראפיט. אין 977' האט די פעדעראלע רעגירונג געגרינדעט א פאראייניגטע דריטע רעיל פירמע מיט'ן נאמען וויא רעיל פאר פאסאזשירן און אריינגעלייגט אסאך געלט פאר אדווערטייזינג אויפצוארבעטן די רעיל פירמע.
קאנאדע פארמאגט איינע פון די בעסטע שאסייען סיסטעמען אין דער וועלט, גוטע שאסייען און גוט אויסגעלייגט פאר א לאנד מיט אזויפיל טעריטאריע. די רעגירונג און די קאנאדער איינוואוינערס האלטן עס פאר א וויכטיגע פריאריטעט און די רעגיורנג האט שטענדיג אוועקגעגעבן אסאך געלט פאר שאסייען און לאקאלע גאסן. אין די אנפאנג 90טע יארן האט די קאנסערוואטיווע רעגירונג אביסל נאכגעלאזט איר אויסגעבונג פאר ראודס און עס איז שפעטער געווארן א גאנצע אישו ביי די 93' פעדעראלע עלעקציעס ווען די ליבעראלע קאנדידאטור האט צוגעזאגט 6 ביליאן דאלאר איבערצומאכן און פארבעסערן אסאך ראודס. די ליבעראלע רעגירונג האט געהאלטן ווארט און געשענקט 2 ביליאן דאלאר. דאס איבעריגע געלט איז צוגעשטעלט געווארן דורך די פראווינציאלע רעגירונגען. קאנאדע האט ארום 160,000 מייל (253,000 קילאמעטער) פון הייוועיס. די לענגסטע הייוועי איז די טראנס קאנאדע הייוועי וועלכע ציעט זיך פון סעינט דזשאונס, נופאונדלענד ביז וויקטאריע, בריטיש קאלאמביע. אין 98' זענען געווען 459 רעגיסטרירטע אויטאמאבילן פאר יעדע 1,000 איינוואוינער. (יאפאן האט געהאט 395, בריטען 373, און 478 אין די פאראייניגטע שטאטן). די טראקינג אינדוסטרי מאכט אויס 37.7 פראצענט פון טראנספארטאציע. עירליין טראנספארטאציע איז ספעציעל וויכטיג פאר קאנאדע ווייל צו אסאך ראיאנען איז כמעט אוממעגליך אנצוקומען מיט אן אויטא ווייל עס איז נישטא קיין אויסגעפלאסטערטע ראודס צו פארשטופטע ערטער. מיט שיפן איז אויך נישט מעגליך נאר אין די קורצע זומער סעזאן ווייל ווינטער איז די וואסער פארפרוירן. לופט טראנספארטאציע איז פארנומען 90 פראצענט דורך די פירמע עיר קאנאדע וועלכע הלאט אן א ריזיגע נעטווארק פון דאמעסטיק און אינטערנאציאנאלע פלייטס. אין 00' האט עיר קאנאדע אפגעקויפט איר קאנקורענט קענעדיען עירליינס.
עס זענען פאראן 510 ערפארטס אין קאנאדע גרויסע און קליינע. די גרעסטע פון זיי זענען: פערסאן אינטערנאציאנאל אין טאראנטא, ווענקואווער אינטערנאציאנאל ערפארט, דארוואל און מיראבעל אין מאנטרעאל, און קאלגערי אינטערנאציאנאלע ערפארט. אלע ערפארטס זענען פריוואטיזירט זינט 95'. די רעגירונג האט אויך אינעם זעלבן יאר געעפענט דעם אפענע הימלן אגרימענט וועלכע האט אראפגענומען אלע געוועזענע רעגולאציעס צווישן עירליינס פון ביידע לענדער און ביידע האבן געקענט נוצן יענעמ'ס טעריטאריע. טייל פון די רעגולאציעס זענען איבערגעארבעט געווארן נאך די סעפטעמבער אטאקעס אין אמעריקע. אין סך הכל פארנעמט די לופט טראנספארטאציע ארום 12 פראצענט פון טראנספארטאציע. אויסער עיר קאנאדע זענען היינט פאראן א קליינע צאל קאנאדער עירליינס וועלכע זענען פעסט אין ביזנעס, און פרובירן איבערנעמען די עירליין מארקעט. עיר קאנאדע איז א סימבאל פון א פירמע וואס האט אן עכטע מאנאפאל. די קליינע פירמעס באקומען נישט די רעכטן צו אפערירן נאר אין געוויסע געגענטער ווי אויך דארט האט עיר קאנאדע ביליגע עירליינס מיט אנדערע נעמען. אינטערעסאנט איז אז די פירמע עיר קאנאדע איז געווען די איינציגסטע עירליין אין נארט אמעריקע וואס האט פארדינט געלט אין די געוועזענע יאר זינט סעפטעמבער עלעוון.
קאמוניקאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאמוניקאציע איז זייער גרויס און פארגעשריטן אין קאנאדע. ארום 1.8 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט ארבעטן אין די קאמוניקאציע סעקטאר און מאכט אויס 4.2 פראצענט אינעם דזשי.די.פי. קאמוניקאציעס רעכנט אריין ראדיא, טעלעוויזיע, טעלעקאמוניקאציעס, און פרינט מעדיע (צייטונגען). די קליינע קאנאדער באפעלקערונג פארמאגט 500 פריוואטע ראדיא סטאנציעס און 110 טעלעוויזיע סטאנציעס איבער'ן לאנד. מען שאצט אז 99 פראצענט קאנאדער היימען פארמאגן ביידע. די פאבליק קאנאדער בראודקעסטינג פירמע,סי-בי-סי, גיט ענגלישע און פראנצויזישע סערוויס איבער גאנץ קאנאדע און 99 פראצענט פון לאנד האט צוטריט צו זייער סערוויס. סי-בי-סי פארמאגט אונטער זיך 65 ראדיא און 30 טעלעוויזיע סטאנציעס און אין די לעצטע יארן אויך צוויי אינטערנעט וועב זייטלעך. די רעגירונג איז גענצליך פאראנטווארטליכט אויף די פירמע און גוט זיי צוטריט צו אלע ערטער אינעווייניג אין די רעגירונג'ס געביידעס. מער ווי 99 פראצענט פון קאנאדע'ס היימען פארמאגן כאטש איין טעלעפאן וועלכע באהעפט זיי צו א סאפיסטיקירטע טעלעקאמוניקאציע נעטווארק. רוב דאמעסטיק סערוויסעס ווערט געגעבן דורך סטענטאר עלייענץ, א פאראייניגונג פון 9 פראווינציאלע (7 פריוואטע און 2 פאבליק) טעלעפאן קארפאראציעס. קאנאדע האט עטליכע אייגענע סעטעלייטס וועלכע פירן אריבער צענדליגער טויזענטער קאמוניקאציע אפעראציעס יעדע מינוט אין טאג. בדרך כלל איז קאנאדע פון די מערסט פארגעשריטענע לענדער אין טעלעקאמוניקאציעס.
אין די לעצטע יארן זענען צעלולארע טעלעפאנען שטארק אריינגעכאפט געווארן ביי די קאנאדער מאסן וועלכע באקומען סערוויס פון 4 גרויסע טעלעפאן פירמעס, אריינגערעכנט עי-טי-ענד-טי וועלכע איז די צווייטע גרעסטע אין סעליולערס אין קאנאדע. אין כמעט אלע טעלעקאמוניקאציע זאכן זענען די קאנאדער געווען פון די ערשטע צו האבן. ארום 4 פראצענט היימען האבן א פעקס מאשין, 40 פראצענט א קאמפיוטער, און איבער 30 פראצענט האבן אינטערנעט וועלכע איז די צווייטע העכסטע ראטע אין דער וועלט נאך נארוועגן.
קאנאדע פארמאגט 107 טעגליכע צייטונגען וועלכע צירקולירן צו 4.7 מיליאן מענטשן. ארום 70 פראצענט פון די אלע נייעס פאפירן באלאנגען צו 5 גרויסע מידיא קארפאראציעס, 4 פון זיי אינטערנאציאנאלע פירמעס. די מערסט געליינטע צייטונגען זענען: די גלאוב ענד מעיל, טאראנטא סטאר, און טאראנטא סאן אין אנטעריא. לא דעוויא, די גאזעט, לא פרעס, לא דזשורנאל די מאנטרעאל אין קוויבעק. די גרעסטע פון זיי אלע איז די גלאוב ענד מעיל וועלכע איז די איינציגסטע צייטונג וואס צירקולירט אין גאנץ קאנאדע. קאלגערי העראלד און עדמאנטאן דזשורנאל אין אלבערטא, די פראווינץ און ווענקואווער סאן אין בריטיש קאלאמביע, וויניפעג פרי פרעס אין מאניטאבע, די קאנאדער צייטונגען זענען פון ליבעראלע ביז קאנסערוואטיווע. צום ביישפיל אין טאראנטא וואו עס ווערן פארקויפט די מערסטע צייטונגען, איז די טאראנטא סאן א קאנסערוואטיווע, די גלאוב ענד מעיל איז שטארק ליבעראל אין סאציאלע אישוס אבער איז קאנסערוואטיוו אין פינאנציעלע אישוס און די טאראנטא סטאר איז אינגאנצן ליבעראל. רוב בריוון ווערן געשיקט דורך קאנאדע פאסט וועלכע איז א פובליק קארפאראציע. עס זענען פאראן עטליכע פריוואטע פירמעס, אריינגערעכנט פורולעיטאר, יו-פי-עס, און פעדעקס.
טוריזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טוריזם אין קאנאדע פארנעמט ארום 4 פראצענט פון דזשאבס און גוטע 5 פראצענט אינעם דזשי.די.פי. קאנאדע'ס פארשידענהייט פון סעזאנען און אטראקציעס ברענגט אסאך טוריסטן יערליך. די פארנומענסטע צייטן פאר טוריסטן איז אין דער זומער ווען עס שפילן עטליכע אזויגערופענע פעסטיוועלס אין טייל פראווינצן. אויך אין ווינטער קומען אסאך טוריסטן צו זען די הויכע שנייען און פאר די צענדליגער אקטיוויטעטן וועס מען קען טאן און שפילן אין די שניי. צום מערסטן איז באקאנט די מאונט טראמבלאנט בערג וועלכע ברענגט מענטשן פון די גאנצע וועלט, אריינגערעכנט הויכע פערזענליכקייטן. ארום 60,000 קאנאדער ביזנעסער ארבעטן אין טייל פאר טוריזם. מער ווי צוויי דריטל פארדינטסן פון טוריזם קומען פון קאנאדער איינוואוינער זעלבסט. די מערסטע טוריסטן פון אנדערע לענדער קומען פון אמעריקע (80 פראצענט), בריטען (4.5 פראצענט), און יאפאנעזער (4.1 פראצענט).


text:
פעברואר 2006
פֿון װיקיפּעדיע
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- נייער סידי פון מרדכי בן דוד, הערט סעמפלס פון ניגונים. (מאוסטלי מוזיק)
- ראביי טענדלער: קינדער מיט ספעשאל עדיוקעישאן איז פארבינדען מיט דעם וואס זיי האבען געהאט מציצה בפה (ג'וייש לעדזער)
- הונדערט טויזענט פראנצויזצן מארטשירן אין די גאסן קעגן אנטיסעמיטיזם, נאך בארבארישן מארד פון איד. (ידיעות)
- אידן פון ארץ ישראל פירן דורך אנטיסעמיטשע קאריקטורן קאנטעסט. (ווארלד פרעס)
- אימעיל אינבאקס פון חברים עקספלאוידירט מיט דעם ווידיאו קליפ: קליין קינד באווייזט וואונדער, מיט קונסט פון שפילן און זינגן אידישע מוזיק אויף קיבארד כזקן וכרגיל... (גוגל ווידיאו)
- ר' אהרן טענדלער, מיט זיין קהילה פארהאלטן פון ארויפגיין אויפן הר הבית, נישט האבענדיג קיין אידענטיפעקאציע קארטלן. (זערוסעלם פאוסט)
- רב ארויסגעלייגט אויפן גאס: רוב קולות פון ניו העפסטעד קהילה, זאגט אויף ר' מרדכי טענדלער פון זיין רבנות פאסטן, צוליב סעקס סקאנדאל. (ניו העפסטעד ניוז)
- כשרות פראבלעם: פייגל פלו אינוועקסיאנאציעס... מאכט טריפה די עופות! (יודל שיין)
- חילול ה': רב'ס זון האט חתונה מיט א צווייטער פרוי אן דעם וואס ער זאל גט'ן זיין ערשטע ווייב. (בחדרי חרדים)
- קטלא קניא קריטיקירט פעגווין פילם, צוזאמן מיט ליפא שמעלצער נייע טעיפ. (אלגעמיינער)
- מיאמי ביטש געווארענט איבער פיר אידישע חסידיש גנבים. (כל העולם כולו)
- היינט נאכט: מזוזה קלאפונג אין נייעם מאנסי ארונישן שול קעגן די זאליס און ר' חיים יושע האלבערשטאם. (כל העולם כולו)
- היינט נאכט: סאטמאר, בני יואל, קאשוי און נטורי קרתא, נעמען צו די גאסן אין בארא פארק אין א מאסן פראטעסט קעגן ר' אורי לופליאנסקי שליט"א, ליטווישער בירגערמייסטער פון ירושלים וואס באזוכט סאטמארע זאל ביי אויפטריט לטובת שובו דינער. (ישיבה וועלט)
- אשוואר רבי שליט"א מוחה קעגן ר' זלמן לייב טייטלבוים שליט"א. (כל העולם כולו)
- זאליס מאכן מלוה מלכה אין וויליאמסבורג פאר זייערע מוסדות אין קרית יואל. האקן אויף ארונים, און באטיטלון זיי גוים. (חדשות סאטמאר)
- חילול ה': חרדישער חסידישער אינגערמאן ערקלערט זיך שולדיג אין מיליאנען דאלארן מאני לאנדריאונג. (ניו זערסי לעדזער)
- ריעל עסטעיט: ר' ישעי' בוימלגרין, האקט אונטער די כוח פון די יוניאן אין ברוקלין מיט זיינע ריזיגע אינטערנעמונגען וואס זענען יוניאן פריי. (ברוקלין פעיפערס)
- וויליאמסבורג ריעל עסטעיט: מענדל בראך'ס פינגער בילידינג ליידט דורכפאל ווער ער איז געצווינגען טוישן פלענער מיט זעקס שטאק נידעריגער ווי געפלאנט. (דעילי ניוז)
- אידישע אלימפיק קונסטלערין, סאשא כהן, גייט אנגעטאן רויט בענדל אויף די האנט צו שיצן אנטקעגן עין הרע, (על פי מסורה וקבלה). (קשר-טאלק)
- רעפ: אינטערסאנטער ווידיאו קליפ פון חסיד קעגן לעסביען,


text:
פיטער דער גרויסער
פיטער דער גרויסער (9טן יוני 1672 - 8טן פעברואר 1725)[1] איז געווען אַ צאַר פון רוסלאַנד. ער האט פֿארוואנדלט רוסלאַנד פון אַן אפגעזונדערט מלכות אין אַ טראַנזקאָנטינענטאַלן איבערמאכט. ער האט אויך געבויט די שטאָט פעטערבורג וואָס איז געווארן די הויפּטשטאָט פון רוסלאַנד אין 1711. ער האט געביטן רוסלאַנדס געזעלשאַפט, מאכן זי מאָדערן ווי די אייראפעישע לענדער פון יענער צייַט.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ אין דעם יוליאנישן קאלענדאר, וואס רוסלאנד האט דעמאלסט געניצט, 30סטן מיי 1672 - 28סטן יאנואר 1725


text:
אַריבערפירן צו אַוטלוק
Moving from one place to another can be a troublesome endeavor in the real world –; און אַזוי קענען אַ גאַנץ מייגריישאַן פון איינער email קליענט צו אנדערן אין די קאָמפּיוטער אַלוועלט. דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד aims to solve this rather serious problem.
אין פאַקטיש לעבן, רילאָוקייטינג פון איינער וווינונג צו אנדערן יידילי נעמט אַ קאָלעקטיוו פון מאָווינג פּראָפעססיאָנאַלס, גוט קאָואָרדאַניישאַן און טיימינג. The same recipe works for email migrations –; אָנזאָג קאַנווערזשאַן זאָל זיין געטאן מיט אַ פאַרלאָזלעך געצייַג טויגעוודיק פון טראַנספערינג each and every of the user’;s ימיילז צו די דעסטיניישאַן סיסטעם געלאזן אַלץ בעשאָלעם און טוען עס ווי געשווינד ווי מעגלעך.
דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד איז אַ מולטיפונקטיאָנאַל קאַנווערזשאַן און אַרייַנפיר געצייַג פֿאַר אַלעמען קוקן פֿאַר אַ וועג צו אַריבערפירן צו אַוטלוק פון אנדערן email קליענט, אַזאַ ווי פֿענצטער מעיל, מאָזיללאַ טהונדערבירד, נעטסקייפ מעיל, די באַט אָדער מעק מעיל. די סאָפטווער טרימענדאַסלי פאַסילאַטייץ די אַרייַנפיר און אַריבערפירן פון עמל, טנעף (אַז) און מסג אָנזאָג טעקעס צו אַוטלוק דורך אָטאַמייטינג רובֿ פון די נייטיק אַפּעריישאַנז. דאַנק צו דער פּראָסט מאַזעק-באזירט צובינד, דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד קענען זיין געוויינט ממש דורך ווער עס יז, אפילו דורך ניצערס מיט יקערדיק קאָמפּיוטער סקילז.
עקספּעריענסעד ניצערס קענען נוץ פון נאָך דערוואַרטונג אַריבערפירן אָפּציעס און פילטערס. לעמאָשל, זיי קענען זיין געניצט פֿאַר נעראָוינג אַראָפּ דער רשימה פון אַרטיקלען צו זיין טראַנספערד אָדער פּרעפּראָסעססינג אַרטיקלען באשאפן אין ניט-ווינדאָוז אַפּערייטינג סיסטעמס פֿאַר עקסטרע קאַמפּאַטאַבילאַטי. די אַלגערידאַם אין די האַרץ פון אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד גאָר כּללים אויס די מעגלעכקייט פון דאַמידזשינג דאַטן בעשאַס קאַנווערזשאַן און איז גאָר געשווינד, so even large email archives won’;t take too long.
אַריבערברענגען קיין טעקע צו אַוטלוק
די לעצט ווערסיע פון די פּראָגראַם פֿעיִקייטן אַ נומער פון ימפּרווומאַנץ אַימעד בייַ מקריב ניצערס מער קאַנווערזשאַן סינעריאָוז און אָפּציעס. One of the greatest improvements over the previous versions is the introduction of the batch processing mode that enables the creation of multiple Outlook PST files from a set of folders containing messages and אַטאַטשמאַנץ. באַזונדער פון דעם, דער פּראָגראַם קענען איצט אַריבערפירן ווקאַרד (*.ווקף) טעקעס צו אַוטלוק, supports the טנעף פֿאָרמאַט and allows users to import any files to Outlook PST files, אַזוי טורנינג זיי אין אַ מין פון סטאָרידזש קאַנטיינער. דעם זאל זיין אַ גוט לייזונג פֿאַר ניצערס גרייט צו האָבן זייער רובֿ אָפט געניצט דאקומענטן ין זייער אַוטלוק פּסט טעקע פֿאַר קוויקער צוטריט אָדער פֿאַר פּאָרטאַביליטי צוועקן. לעסאָף, דעם לעצטן ווערסיע פון די פּראָגראַם פֿעיִקייטן אַ מאַלטילינגוואַל באַניצער צובינד איצט סופּפּאָרטינג ענגליש, דייַטש, פראנצויזיש, רוסיש, איטאַליעניש, Spanish, פּאָרטוגעזיש, האָלענדיש, שוועדיש, דאַניש און יאַפּאַניש.
דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד גאָר שטיצט אַלע ווערסיעס פון אַוטלוק, כולל 32- און 64-ביסל אויסגאבעס.


text:
אזארטשפיל
אזארטשפילן איז יעדער סארט וועטן זיך מיט געלט אדער אן אנדער ווערטפולער זאך אויף א ריזיקע, ווי צום ביישפיל שפילן קארטן.
עס איז פארבאטן לעגאל דאס צו טאן נאר אין געוויסע דעזעגנירטע פלעצער (למשל אין ישראל) ווי ס'איז אונטער א שטרענגער קאנטראלע נישט צו טאן גניבה.
אזארטשפיל קען מען געפינען אין קאסינאס, ווי אויך זענען דא שפילן ווי למשל קארטן שפיל און טריק-טראק.
די תורה פארבאט דאס אלס משחק בקוביא, עס קארופטירט דעם מענטש, ווייל דער ווילדער גלוסט צו געווינען געלט, מאכט גנב'נען און בארגן אן רשות, און רוב מאל פארלירט מען די הויזן, און מען בלייבט א בעל חוב.
פאר איינער וואס האט געווינען איינמאל גרויס געלט ווערט ער צוגעוואונט און עדיקטעט דאס צו טאן נאכאמאל און מען קען זיך אריינצוען אין שווערע מיליאנען חובות. רוב מאל איז טאקע סוף גנב לתליה און דאס לעבן פון דעם באטרעפענדען גייט לטמיון.
אויך קען נישט קיין נארמאלער דאקטער העלפן דעם באטרעפענדן. מען מוז אים שיקן צו א גרופע פון געוועזענע געמבלערס וואס קומען זיך צאם און רעדן זיך אויס דעם פראבלאם און וויאזוי דאס צו באקעמפען.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' אברהם טווערסקי קלערט אויף איבער דעם פראבלעם.ווידיאו


text:
משה קארדאווערא
רבי משה קארְדאווערא (רמ"ק) (ה'רפ"ב - כ"ג תמוז ה'ש"ל), פון די הויפט מקובלים אין צפת, און דער רבי פון אר"י הקדוש.
זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער רמ"ק איז געבוירן אין יאר רפ"ב. זיין געבארטס פלאץ וויייסט מען נישט, אבער זיין פאמיליע נאמען ווייזט אז דער אפשטאם פון די משפחה איז פון קארדאווע אין שפאניע. געוואקסן איז אין צפת, דארט האט ער געלערנט ביי רבי יוסף קארו אין רבי יעקב בירב האט מסמיך געווען צו דיינות.
ער האט חתונה געהאט מיט די שוועסטער פון רבי שלמה אלקבץ, און ביי צוואנציג יאר האט ער אן געהויבן לערנען קבלה ביי זיין שוואגער. נאך געציילטע יאר איז ער ער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה אין צפת. צווישן זיינע תלמידים ווערן גערעכנט רבי חיים ויטאל און רבי אליהו די וידאש (בעל ראשית חכמה).
דער רבי פון קבלה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען דער אר"י איז געקומען קיין צפת האט ער געלערנט ביים רמ"ק ביז זיין פטירה כ"ג תמוז ה'ש"ל. און דער אר"י איז געווארן דער הויפט יורש צו פירן דעם קבלה לערנען, על אף וואס דער וועג פון אר"י אין קבלה איז אנדערשט פון זיין רבי'ן.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פרדס רימונים - דע וועג אין קבלה לויט'ן רמ"ק.
- תומר דבורה - מוסר לויט די י"ג מידות און עשר ספירות.
- אור יקר - פירוש אויף ספר הזוהר.
- אילימה רבתי - ביאורים אין קבלה.
- שיעור קומה - ביאור אויף די "אידרות" פון זוהר.
- אור נערב - א קונטרס אויף די חשיבות פון לערנען קבלה.
- ספר הגירושין - חידושים פון זיין התבודדות צייט.
- תפילה למשה- פרוש התפילה.
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי אליהו די וידאש
- רבי מנחם עזריה פון פֿאַנא


text:
געהיימע דינסט פון די פאראייניגטע שטאטן
די געהיימע דינסט פון די פאראייניגטע שטאטן (ענגליש: United States Secret Service) איז געשטעלט צו באוואכען באשיצן די פרעזידענט און וויצע פרעזידענט און די פאמיליע זייערע. געגרינדעט דעם 5טן יולי, 1865, קעגן שווינדל, דאס איז געווען די איינציגסטע אגענטור וואס האט געהאט טויזנטער אגענטן אונטער זיך דעמאלטס, ממילא האט עס איבערגענומען אסאך ראלעס ווי אויספארשן באנק רויבערייען אומלעגאלע פארוועטן.. און נאך איז נאך די מארד פון פרעזידענט וויליאם מעקינלי און 1901 האט קאנגרעס בייאויפטראגט די סיקרעט סערוויס צו שיצן אויפן פרעזידענט.
5,000 אגענטן ארבעטן פאר די סיקרעט סערוויס,
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אפיציעלע וועבסייט
- ארטיקעל פון BBC איבער די שיץ פון די USSS גלאבאל [1]


text:
כעזבאלא
כעזבאָלאַ איז א שיאיטישע מוסלמענער ארגאניזאציע אין לבנון מיט פאליטישע און מיליטערישע צווייגן, וואס שטרעבט אויף צו באקעמפן מדינת ישראל. עס ווערט אנגעפירט דורך סאיעד כאסאן נאסראללא, און ווערט געשטיצט הויפטזעכליך דורך איראן און סוריע.
כעזבאָלאַ ווערט אנגעטיטלט דורך רוב לענדער אין דער מערב וועלט אלס א טעראריסטישע ארגאניזאציע. חיזבאלא און אירע שטיצער, אריינגערעכנט פילע פאליטישע פירער און סתם המון עם אין לבנון, האלטן אז זי איז א לעגיטימע מיליציע אויף צו היטן אויף לבנון קעגן ישראל'ישע אנגרייפן און אויף צו שטעלן ווידערשטאנד קעגן ישראל'ישע אקופאציע.
כעזבאָלאַ איז געגרינדעט געווארן אין די אנהויב 80'ער יארן אלס א קעגנשטאנד צו ישראל נאכן מלחמה מיט אראפאט'ס פ.ל.א. ארגאניזאציע און דער לבנון ברודער קריג, אין 1982-תשמ"ב. די ישראל'ישע אקופאציע פונעם זיכערהייט זאנע האט אנגעהאלטן פון 1982-תשמ"ב ביז דער ריקצוג אין מערץ 2000-תש"ס דורך דער ישראל'ישער פרעמיער מיניסטער אהוד ברק.
כעזבאָלאַ פארמאגט אן ארמיי פון עטליכע טויזנט קעמפפער, און פילע פארגעשריטענע וואפנס. זיי פארמאגן, לויט די אפשאצונג פון ישראל'ישע שפיאנאזש, איבער צען טויזנט קאטיושע ראקעטן, דאס מערסטע פון זיי אנטהאלטן פון איראן. אויך פארמאגן זיי פון איראן די ווייט שטרעקיגע מיסלס פאג'ר און זלזל.
במשך פון די יארן האט חיזבאלא געשיקט טויזנטער קאטיושע ראקעטן אויף די איינוואוינער אין צפון פון מדינת ישראל.
ישראל-כעזבאָלאַ קריזיס 2006[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יולי 2006-תשס"ו האט אויסגעבראכן די צווייטע לבנונישע מלחמה נאכדעם וואס כעזבאָלאַ האט פארכאפט צוויי ישראלישע סאלדאטן. די ישראלישע רעגירונג האט אלס ענטפער אונטערגענומען אן אקציע אויף אויסצוראטן חיזבאלא און פארניכטן זייערע כחות. דער אקציע האט זיך ארויסגעוויזן פיל שווערער ווי דער ישראלישע מיליטער האט זיך גערעכנט, און האט זיך אויסגעלאזט מיט א פייער-אפשטעל רעזאלוציע פון דער יו ען, אונטער וועלכע דער לעבאנעזער ארמיי וועט איבערנעמען דאס קאנטראל פון דרום לבנון אנשטאט כעזבאָלאַ, אבער די חיזבאלא כחות זענען נישט פארניכטעט געווארן.
אין די שטרייטונגען האט כעזבאָלאַ צום ערשטן מאל גענוצט די ווייט שטרעקיגע ראקעטן, און געשאסן מער פון 70 ק"מ אריין אין ישראלישן שטח, ביז חיפה, טבריה און חדרה.
קעגן אמעריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כעזבאָלאַ ווערט באשולדיגט אין צוויי גאר מערקבארע טעראריסטישע אקטן אנטקעגן אמעריקע.
דער ערשטער האט פאסירט אפריל 18 1983-תשמ"ג. א ווען אנגעפילט מיט 2000 פונט אויפרייס שטאף איז אריינגעפארן אין דעם אמעריקאנער אמבאסאדע אין ביירוט, דורכרייסנדיג די שטעך-דראט צוים, און אריינגעקראכנדיג אין דעם בנין, אויפרייסנדיג דערביי א מעכטיגע אויפפלאצונג. 63 פערזאן זענען אומגעקומען, 17 פון זיי אמעריקאנע.
דער צווייטער און פיל מערקבארער אינצידענט איז געווען דער זעלבער יאר אקטאבער 23. א טראָק אנגעפילט מיט 12,000 פונט אויפרייס שטאף איז אריינגעפארן אין א קאמפאונד פון אמעריקאנער מארינעס, וועלכע זענען געווען אין לאנד אלץ א טייל פון א מולטי-נאציאנאלע שלום-האלטן מיסיאן, און זענען געווען הויפטקווארטירט אין דעם ביירוט אינטערנאציאנאלע לופט-פעלד.
דער טראק האט דורכגעריסן דעם שטעך-דראט צוים, דער פירער האט געשמייכלט צו די צוויי אמעריקאנער וועכטער, און אריינגעפארן מיט גאר הויכע שנעלקייט אין דעם באראק ווי די מארינעס זענען געווען פלאצירט. דער אויפרייס האט אראפגעברענגט דעם גאנצן בנין, און אומגעברענגט 241 אמעריקאנער, 220 פון די מארינעס.
אין דעם טאג זענען אומגעברענגט געווארן די גרעסטע צאל אמאריקאנער מארינעס אין איין טאג זינט די שלאכטן אין איווא דזימא. דער אטאקע איז פארבליבן דער טויטליכסטער אנגרייף אויף אמעריקאנער אויף א פרעמד לאנד זינט דער צווייטער וועלט מלחמה.


text:
מנחה
מיינט איר קרבן מנחה?
מנחה איז די תפילה וואס אידן דאווענען פאר-נאכטס. די מיטאג תפילה ווערט אזוי אנגערופן, דאס האט מתקן געווען יצחק אבינו. דער זמן איז פון א האלבע שעה נאך חצות (דאס ווערט גערופן מנחה גדולה ביזן זמן פון דאווענען מעריב וואס דאס ווענט זיך אינעם לענג פונעם טאג (שעות זמניות) זומער איז עס שפעטער ווינטער איז עס פריער. עס ווערט געברענגט א דיעה צו דאווענען אין דעם זמן פון מנחה קטנה, וואס הייבט אן צוויי און א האלב שעה'ן פארנאכט.
די תפילה איז איינגעטיילט אזוי:
די מעלה פון מנחה
אין די הייליגע ספרים שטייט אז מנחה איז די גרעסטע תפילה פון טאג, אליהו הנביא ביים הר הכרמל איז נישט געענטפערט געווארן נאר ביז ווען עס איז געקומען דער זמן פון תפילת מנחה און ער האט דאן מתפלל געווען איז ער גענטפערט געווארן.


text:
1888
1888 איז דאס 88סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1888 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן סעפטעמבער - דזיארדזש איסטמאן באקומט א פאטענט פאן זיין קאמערע
- 29סטן אקטאבער - געחתמעט געווארן דער קושטא אפמאך, וואס גאראנטירט פריי דורכפורן דעם סועץ קאנאל
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן פעברואר - דזשאן פֿאסטער דאַלעס, אמעריקאנער פאליטיקער (געש' 1959)
- 10טן פעברואר - זעליג בראדעצקי, מאטעמאטיקער, און פרעזידענט פונעם העברעאישן אוניווערסיטעט (נפטר 1954)
- 10טן מיי - מאקס שטיינער, יידישער אמעריקאנער קאמפאזיטאר (נפטר 1971)
- 5טן יולי - הערבערט ספענסער גאסער, פיזיאלאג און געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע אין 1944 (געש' 1963)
- 3טן דעצעמבער - הרב יצחק אייזיק הלוי הערצאג, הויפט רב פון ישראל
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן מערץ - ווילהעלם דער ערשטער, מלך פון פרייסן און קייסער פון דער דייטשער אימפעריע (געב' 1797)
- 15טן יוני - פרידריך דער דריטער, קייסער פון דייטשלאנד און מלך פון פרייסן (געב' 1831)
- 16טן אויגוסט - דזשאן פעמבערטאן, ערפינדער פונעם קאקע קאלע געטראנק (געב' 1831)


text:
איסר זלמן מעלצער
הרב איסר זלמן מעלצער, (ה' אדר ה'תר"ל - י' כסלו ה'תשי"ד; 1870 – 1954) איז געווען א רב, דער ראש ישיבה אין סלאבאדקע, סלוצק, קלעצק און אין דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים, און א פוסק. ער האט געשריבן דאס ספר "אבן האזל" אויף דער משנה תורה פונעם רמב"ם.
ער ווערט פאררעכנט איינער פון די גדולי הדור פון די סוך ת"ר יארן.
אינהאַלט
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב איסר זלמן מעלצער איז געבוירן ה' אדר תר"ל (1870) אין דער מיר (היינט אין בעלארוס), צו זיין פאטער הרב ברוך פרץ (דעם אכטן דור פונעם פנים מאירות) און זיין מוטער מורקא רייזל (א טאכטער פון הרב דוד הוטנער).[1] מען פלעג רופן אים "זונדל". צו צען יאר האט ער אנגעהויבן לערנען ביים שטאטישן רב פון דער מיר, הרב יום טוב ליפמאן, מחבר ספר "מלבושי יום-טוב". ביי די עלף יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער מירער ישיבה.
לערנען אין ישיבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער בר מצוה, אום ה'תרמ"ד, האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה, אונטער דעם ראש ישיבה דעם נצי"ב און זיין איידעם הרב חיים סאלאווייטשיק וואו ער איז געבליבן זיבן יאר. זיין נאענטער חבר אין וואלאזשין איז געווען זעליג ראובן בענגיס. איסר זלמן איז געווען איינער פון די בחורים אין דער חבורה פון ר' חיים (סאלאווייטשיק) מיט וועמען ער פלעג צוגרייטן דעם שיעור.[1]
בשעת זיינע יארן אין דער ישיבה איז ער געווען טעטיג אין דער ארגאניזאציע "נס ציונה" מיט דער ציל פון גיין וואוינען אין ארץ ישראל (דאס איז געווען א געהיימע ארגאניזאציע-ווען די רוסישע רעגירונג האט זי אנפלעקט, האט זי פארמאכט די ארגאניזאציע). אין שפעטער יארן האט רבי איסר זלמן מיט זיין שוואגער רבי משה מרדכי עפשטיין אנטייל גענומען אין דער גרינדונג פו דער שטאט חדרה, וואו ער האט געקויפט א פארצעל, און האט געפֿלאנצט דארטן א סאָד פון אתרוגים.
אום תר"ן האט ער אנגעהויבן לערנען אין דעם חפץ חיים'ס ישיבה אין ראדין, דארטן האט מען גערופן אים "זוניא מירער". ער האט געאהאט א קביעות אין לערנען מיט ר' אברהם דער זון פונעם חפץ חיים.
זיין חתונה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען שרגא פייוול פראנק - דער גביר פון דעם שטעטל אַלעקסאט אריבער דעם נעמאן טייך פון קאוונע (היינט א פארשטאט פון קאוונע) - איז נפטר געווארן, האט זיין אלמנה גאלדא געוואלט מקיים זיין זיין צוואה חתונה מאכן זייער טעכטער צו אויסגעצייכנטע תלמידי חכמים. זי איז געפֿארן צו דער וואלאזשינער ישיבה בכדי צו טרעפֿן א שידוך פֿאר איר עלצטער טאכטער. דער ראש ישיבה - הרב נפתלי צבי יהודה בערלין האט זיך געקווענקלט צווישן רב משה מרדכי עפשטיין און רב איסר זלמן מלצר. טא האט זי געבעטן איר שוואגער - איר שוועסטער'ס מאן - צו פֿארהערן זיי ביידע, אבער האט שווער געקענט מכריע זיין. ווען זיי זענען געפארן, זי און איר שוואגער מיט די צוויי תלמידים צום קאוונער רב, הרב יצחק אלחנן ספעקטאר, אויך ער האט שווער געקענט קלויבן צווישן זיי. צום סוף האט ער געפרעגט צי זי האט אין שטוב נאך א טאכטער חתונה צו מאכן, און טאקע אום תרנ"ב האט איר טאכטער חיה מנוחה חתונה געהאט מיט הרב משה מרדכי עפשטיין, און איר טאכטער ביילא הינדא האט חתונה געהאט מיט הרב איסר זלמן מעלצער.
ווען איסר זלמן איז געווארן א חתן איז ער שוין געווען א יתום, ווייל זיין פאטער איז נפטר געווארן פריער. ער איז צוריקגעגאנגען אלס חתן צו זיין מאמענס שטוב. דארט האט ער געכאפט א לונגען אנטצינדונג. די משפחה איז געווען זייער ארעם און האט נישט געהאט א געלט צו באצאלן א דאקטער. אינצווישנצייט האט אויסגעבראכן אין מיר א שריפה, במילא איז די משפחה אנטלאפֿן פון מיר. וואו זיי זענען אנגעקומען האבן די ארטיגע יידן געדונגען פאר זיי א שטוב און האבן באזארגט דעם חולה א טעפל מילך יעדן טאג. מ'האט מודיע געווען די משפחה פון דער כלה אז דער חתן איז קראנק. זי האט געפרעגט די דאקטוירים, און זיי האבן געזאגט אז ער וועט נאך לעבן א יאר. די כלה איז געווען צופרידן מיט דעם, אבער איר משפחה האט געוואלט פרעגן ביים חפץ חיים. ער האט געענטפֿערט גאנץ קורץ: זענען דא מענטשן וואס זענען געזונט, און ס'זענען דא מענטשן וואס לעבן לאנג. זיי האבן חתונה געהאט און געלעבט צוזאם העכער פון זעכציג יאר.[1]
נאך דער חתונה האט ר' איסר זלמן זיך געצויגן אין קאוונע, וואו ער האט געלערנט אונטער דעם קאוונער רב.
די סלאבאדקער ישיבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אום תרנ"ד האט דער אלטער פון סלאבאדקע געזוכט א מגיד שיעור פאר זיין ישיבה "כנסת ישראל" (במקום ר' איצעלע פאנאוועזשער). ער האט געקליבן די צוויי שוואגערס, ר' איסר זלמן מיט ר' משה מרדכי עפשטיין צו ווערן מגידי שיעור. ר' איסר זלמן איז דעמאלסט געווען אלט 24. ער איז געקומען אונטער דער השפעה פון דער מוסר באוועגונג, וואס דער אלטער איז געווען איינער פון איר פירערס. ער איז געבליבן אין סלאבאדקע דריי יאר.
סלוצקער ישיבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אום תרנ"ז (1894) האט דער סלוצקער רב, רבי יעקב דוד ווילאווסקי (דער רידב"ז), געבעטן דעם אלטער פון סלאבאדקע צו העלפֿן אים גרינדן א ישיבה אויפן דרך פון מוסר. דער אלטער האט געשיקט רבי איסר זלמן קיין סלוצק פאר דעם צוועק מיט א חבורה פון 14 תלמידים. נאכדעם וואס דער רידב"ז האט זיך געצויגן אין אמעריקע (און דערנאך אין ארץ ישראל), האט מען באשטימט רבי איסר זלמן דער סלוצקער רב אין תרס"ג; ער האט געדינט אין דעם רבנות צוואנציג יאר, ביז תרפ"ג.
אין תר"ף האט הרב מעלצער באקומען א בריוו פון הרב הערש פסח פראנק פון ירושלים מיט א בקשה אז ער זאל אריבערפירן זיין ישיבה דארטן. אבער דעמאלסט איז נישט געווען קיין שעת הכושר.
די סאוועטן רעגירונג האט אים גערודפט צוליב זיין ארבעט פאר תורה און יידישקייט, ביז אין תרפ"א איז די ישיבה אנטלאפן פון סלוצק אינמיטן דער נאכט אונטער זיין איידעם רבי אהרן קאטלער ביז זיי זענען געקומען קיין קלעצק, וואס איז דעמאלסט געווען אין פוילן. חודש אדר תרפ"א האט מען באפרייט הרב מעלצער און ער איז אריבער צוריק צו דער ישיבה.
אלול תרפ"ג האט הרב מעלצער געטראפן די גדולי ישראל ביי דער כנסיה גדולה אין ווין, און זיי האבן אים געזאגט אז ער זאל זיך באזעצן אין ירושלים. ווינטער תרפ"ד האט רבי אהרן קאטלער איבערגענומען ווי ראש ישיבה און הרב מעלצער איז געפארן קיין ירושלים.
אין ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען הרב מעלצער איז אנגעקומען אין ארץ ישראל סוף חודש טבת תרפ"ה 1925 האט מען אים באשטימט ראש ישיבה פון דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים, אן אמט וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג. אין ירושלים האט ער געשריבן די זיבן בענדער פון זיין ספר "אבן האזל", באזירט אויף זיינע שיעורים אין עץ חיים.
ער איז געווען נאענט מיט הרב אברהם יצחק הכהן קוק, מיט וועמען ער האט א סך פארברענגט.
הרב מעלצער איז נפטר געווארן י' כסלו ה'תשי"ד, און מען האט אים באערדיקט אין הר המנוחות.
זיין ארבעט פארן ציבור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט זיך באטייליקט אין אגודת ישראל גלייך ווען זי איז געגרינדעט געווארן. ער איז געווען אין אלע דריי כנסיות גדולות און אין זיינע שפעטערע יארן איז ער געווארן פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה. אויך האט ער געגרינדעט די "וועד הישיבות" אין ווילנע, צוזאמען מיטן "חפץ חיים" און רבי חיים עוזר גראדזענסקי.
זיינע חיבורים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עבודותיו הרוחניות היו פירושו אבן האזל (בשבעה כרכים) על הרמב"ם והגהות חידושי הרמב"ן על התלמוד הבבלי.
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זיין זון, הרב צבי יהודה מעלצער רב פון רחובות פון תש"ז ביז תשי"א און דער גרינדער פון "ישיבת הדרום", שווער פון הרב יהודה עמיטל, והוגה הרעיון של "ישיבה צבאית".
- זיין זון, פראפ' פייוול מעלצער, מנהל פֿון דער "רוחמה" שולע, מרצה השיעור היומי בתנ"ך ב"קול ירושלים" ומחבר פרוש למספר ספרים בסדרת דעת מקרא.
- הרב שך, ראש ישיבה אין פאנאוועזש און פֿירער פון די ליטווישע אין ארץ ישראל.
- הרב שלמה זלמן אויערבאך, ראש ישיבת קול תורה.
- זיין איידעם, הרב אהרן קאטלער ראש ישיבת ישיבת קלעצק-לייקווד ארצות הברית.
- זיין איידעם, הרב יצחק בן מנחם (פצ'ינר), אב"ד פתח תקוה, ודיין בבית הדין הגדול.
- הרב יוסף אליהו הענקין, מנהיג רוחני של יהדות ארצות הברית, וראש ארגון הצדקה "עזרת תורה".
- הרב שלמה גורן, הויפט רב אין ארץ ישראל.
- הרב יהודה עמיטל, ראש ישיבת הר עציון (האט געהייראט זיין אייניקל).
- הרב אברהם יעקב זאלאזניק, ראש ישיבת עץ חיים.
- הרב שמעון זאלאזניק (ברודער פון הרב אברהם יעקב), ר"מ אין ישיבת שעלבים.
ליינען ווייטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בדרך עץ החיים, הרב ידעאל מעלצער, ירושלים, תשמ"ו
- אז נדברו יראי ה', על קשרי הידידות בין הגרא"ז מעלצער מיט רב אברהם יצחק הכהן קוק (הראי"ה) יו"ל על ידי ארגון אור האורות, תשס"ח.


text:
װיקיפּעדיע:זוכן
ווי אזוי טרעפט מען ארטיקלען?
- דער ערשטער וועג צו טרעפן ארטיקלען איז אריינקלאפן אינעם זוכן קעסטל (וואס געפינט זיך אויבן רעכטס אין יעדער וויקיפעדיע פֿענסטער) דעם ווערט וואס איר ווילט טרעפן.
- זיך נוצן מיט די קאַטעגאָריעס וואס מען קען זיי טרעפן אימער אויפן שער בלאט.
- זיך נוצן מיטן נאוויגאציע וואס געפינט זיך אויפן צענטרום פונעם שער-בלאט.
עצות צו געפינען ארטיקלען אדער טעמעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אויב איר ווילט זוכן עפּעס א ווערט, און איר ווייסט נישט גענוי ווי אזוי דאס צו שרייבן, קענט זיך העלפן מיט די קאטעגאריען, אדער מיט געראטענע ווערטן. אויב צ.ב. ווילט איר זוכן דעם ווערט נעשונאל זשיאגראפיק, אבער איר ווייסט נישט גענוי ווי אזוי עס צו שרייבן, קענט איר זוכן צום ביישפיל אין קאַטעגאָריע "טי ווי קאנאלן" אדער אין קאַטעגאָריע נאטור".
- איר קענט אימער פראבירן זוכן אויך אויף ענגליש אדער העברעיש. צום ביישפיל שרייבט "LOST" כדי צו זוכן דעם טעלעוויזיע-סעריע "פארלארינע", אדער שרייבט "בית כנסת" אדער "ביכנ"ס" כדי צו געפינען דאס ווערט "שול".
- זיך נוצן מיטן אלפאבעת וואס געפינט זיך אויבן ביים שער-בלאט. צ.ב.ש. אויב איר זוכט אן ארטיקל אויף "קריסטנטום", אבער איר ווייסט נישט גענוי ווי צו דאס שרייבן, גייט אריין אין אות ק', און דריקט נאכער ביים רעזאלטאט-בלאט די אותיות "קר" און איר וועט טרעפן אלע ארטיקלען וואס פאנגען זיך האן מיט די אותיות "קנ".


text:
24סטן יולי
דעם 24סטן יולי איז דער 205טער טאג פון יאר (206טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 160 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1866 - טענעסי איז דער ערשטער שטאַט וואס קערט צוריק צו די פאראייניגטע שטאטן נאכן אמעריקאנער בירגערקריג
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1783 - סימאן באליוואר, באפרייער פון דרום אמעריקע (געש' 1830)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1862 - מארטין וואן ביורען, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1782)
- 1986 - פריץ אלבערט ליפמאן, אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין (געב' 1899)
- 1991 - יצחק באשעוויס זינגער, פון די גרעסטע שרייבער אין יידיש, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1978 (געב' 1902)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- וואנואטו - קינדער טאג
- ווענעזועלע - געבורטסטאג פונעם "ליבערטאדאר"
- עקוואדאר - סימאן באליוואר טאג


text:
בודאפעשט
בודאַפעשט איז די הויפטשטאט פון אונגארן, אין אלע הינזיכטן, עקאנאמיש, אינדוסטריעל, טראנספארט, און סאציאל. בודאפעשט איז געגרינדעט געווארן אין 1873 מיט דער פאראייניקונג פון די דריי שטעט בודא, אלטאויבן און פעשט. בודאפעשט האט א באפעלקערונג, פון א 1,700,000 איינוווינער, וואס מאכט אויס ארום צוואנציק פראצענט פון די אונגארישע פאפולאציע, די באפעלקערונג איז היבש קלענער געווארן, און אין די 1980ער יארן האט די באפעלקערונג דערגרייכט, צו איבער צוויי מיליאן איינוווינער.
די דוניי טייך לויפט אינמיטן שטאט, און צוטיילט צווישן מזרחדיקן פעשט, וואס איז דער צענטער פון שטאט, און איז א פלאכע שטח. און די מערבדיקע בודא, וואס איז בערגיק און ווייניקער באוווינט, און עטליכע טייערע געגנטער.
די שטאט באשטייט פון דריי און צוואנציק איינגעטיילטע קווארטלען.
די דוניי טייך וואס צוטיילט די שטאט, איז די לענגסטע טייך אין צענטראל אייראפע, דעריבער איז די טייך געווען א וויכטיקע טראנספארטאציע מיטל, אין אייראפע. בודאפעשט איז דערפאר געווארן א טרעפונגס פונקט פון טראנספארט, נישט נאר אין אונגארן. די שטאט געפונט זיך אין צפון פון לאנד, נאנט צו די גרעניץ מיט סלאוואקיי.
פעשט האט עטליכע שאסיי רינגן, וואס נעמט ארום די שטאט. בודאפעשט האט עטליכע באוויסטע בריקן וואס פארן אריבער די טייך, קיין בודא. די דריטע געגנט פון שטאט, איז אלטאויבן, און געפונט זיך צפון פון פעשט.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט איז אויפגעשטעלט געווארן דורכן רוימישע אימפעריע, אבער ארכעאלאגישע גראבונגען, צייגן אויף א באוווינטע ארט, פון יארן איידער די רוימער זענען אנגעקומען. ווען די מאזשיארן, האבן איינגענומען אונגארן, זענען סיי בודא, און סיי פעשט, שוין געווען אויפגעשטעלט. אין די מיטל אלטער, האט בודא דער דעמאלטדיקע הויפטשטאט דערגרייכט איר הויכפונקט, אונטער דער מאזשיארישע קעניג, מאטיאש האניאדי. דערנאך איז די שטאט געפאלן צו די אטאמאנישע אימפעריע, וועלכע האט פארוויסטעט די צוויי שטעט, פעשט איז געפאלן אין יאר 1526, און בודא מיט פופצן יאר שפעטער.
ווען עסטרייך האט איינגענומען אונגארן פון די טערקן, אין יאר 1686, זענען ביידע שטעט געווען פארלאזט. אין די אנהייב 18טער י"ה, זענען די שטעט ווייטער געווען פארלאזט, צוליב די אויפטאנדן וואס די מאזשיארן האבן אנגעפירט קעגן עסטרייך. מאריא טערעזא, קעניגן פון עסטרייך, האט אסאך ארויס געהאלפן אין דאס ווידעראויפבוי פון שטאט, און אין יאר 1800 האט די שטאט געהאט 54,000 איינוווינער. אין יאר 1838, איז פעשט פארפלייצט געווארן, און אסאך געביידעס זענען פארניכטעט געווארן.
עסטרייך אונגארישע אימפעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 1848, האט אין בודאפעשט געווירבעלט מיט רעוואלוציענערן, און פון די אונגארישע נאציאנאלע באוועגונג, אין זייער אויפשטאנד קעגן די האבסבורג דינאסטיע, זענען זיי געווען די ערשטע צו פאראייניקן פעשט מיט בודא צו איין שטאט. די אויפשטאנד האט זיך געענדיקט מיט א ביטערע דורכפאל, און מיט דעם איז די שטאט אראפ פון איר גלאנץ.
אין יאר 1867, זענען די עסטרייכער געקומען מיט די אויסגלייך, אויפצושטעלן די עסטרייך אונגארישע אימפעריע, אין די יארן איידער די אויסגלייך, האט די שטאט זיך גענומען בליען מיט א שנעלע אימפעט, וואס האט פארגעזעצט אויך נאכדעם. צווישן די יארן 1840-1900, האט די באפעלקערונג אין בודאפעשט געוואקסן מיט זיבן מאל, און דערגרייכט 730,000 איינוווינער. די שטאט האט געמאכט גרויס פארשריט, און גראנדיעזע פראיעקטן, און מאסיווע אונטערנעמונגען, זענען דורכגעפירט געווארן אין שטאט. ווי אויפבויען ברייטע שטראזן, די אפערע געביידע. די גרעסטע און וויכטיקסטע פראיעקט, איז געווען דאס אויבויען אן אונטערערדישע באן אין יאר 1896, און דער פייערליכער עפענונג, אין שפיץ פון קייסער פראנץ יאזעף.
צוואנציקסטע יארהונדערט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע וועלט מלחמה, האט נישט געברענגט צופיל ענדערונגען אויפן שטאט זעלבסט, אונגארן האט פארלוירן אסאך טעריטאריעס צו די נייע לענדער, וואס זענען אויפגעקומען אין איר שכנות. אבער אין 1930 האבן א מיליאן איינוווינער געוווינט אין שטאט, און נאך 400,000 אין די פארשטאט געגנטער. אין די נייע זעלבסטשטענידקע הויפטשטאט, האבן זיך געפונען דאס רוב אנטוויקעלסטע אינדוסטריעלע פאבריקן פון גאנץ אונגארן, און אין קליינפעשט און אין די פארשטאטן, איז געווען דער עיקר בליען פון די יארהונדערט.
מיטן נאצי אריינקום, האט בודאפעשט געכאפט א טויט קלאפ, און ריזיקע געגנטער זענען פלאך געווארן מיט די ערד, דורכאויס דער צווייטער וועלט קריג. טויזענטע איינוווינער זענען אומגעקומען אין די באמבאדירונגען פון די רוסן, און ארום הונדערט טויזענט יידישע איינוווינער, פון די 280,000 יידן פון שטאט, זענען אומגעקומען, אסאך אין אוישוויץ, און אנדערע אין די דוניי טייך, דורך די פאשיסטישע פייל קרייץ, די נאציס האבן אויפגעשטעלט א געטא, ווי אסאך יידן זענען געצווינגען געווען, זיך אריינצושטופן דארט.
קאמוניזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 1948 זענען די קאמוניסטן געקומען צו די מאכט, און זיי האבן פאראייניקט די פארשטאטן מיט בודאפעשט, די באפעלקערונג איז געשטיגן, און דערגרייכט 1.6 מיליאן.
אין יאר 1956 האט אויסגעבראכן די אונגארישע רעוואלוציע, וואס איז אונטערגעברענגט געווארן מיט אן אייזערנעם פויסט דורך די סאוועטן פארבאנד. נאכן אונטערגיין פון קאמוניזם, איז בודאפעשטס באפעלקערונג געפאלן, נאך שווערע עקאנאמישע רעסעסיעס, און די באפעלקערונג איז קלענער געווארן.
יידישע באפעלקערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין צוועלפטן יארהונדערט, האבן יידן שוין געוווינט אין שטאט. אין יאר 1744, האט מאריא טערעזא ארויסגעטריבן די יידן, און נאך דריי יאר האבן זיי זיך אומגעקערט.
אין די יארן דערנאך, איז בודאפעשט געווארן א גרויסע יידישע שטאט, מיט א גאר ארגאנאזירטע קהילה, און דערגרייכט איר הויכפונקט מיטן נאצישן אריינמארש, און געהאט נאנט צו 300,000 יידן, מאכנדיק בודאפעשט פאר א גרויסע יידישע שטאט איבער די וועלט. אין די ניינצטע יארהונדערט איז אויפגעבויט געווארן די גרויסע שול, וואס איז די צווייטע גרעסטע אין די וועלט, און געהערט צו די נעאלאגישע קהילה, און ווערט גערופן די דוהאני שול, וואס איז אפן ביז היינט
די סטאטוס קווא, האט אויך געהאט א שול מיטן נאמען רומבאך שול, וואס היינט איז עס פארמאכט, און די קהילה עקזיסטירט שוין נישט.
די ארטאדאקסן האבן אויך א גרויסע בית המדרש, וואס ווערט גערופן די קאזינצי שול, וואס געפונט זיך אין יידישע קווארטאל, און האט אלע צוגעהערן פון א יידישע קהילה, ווי א שחיטה, א מקווה, א רעסטאראן מיטן נאמען חנהס רעסטאראן, וואס האט א גוטע הכשר. חב"ד פירט אויך אן יידישע אקטיוויטעטן, און זונטאג שולע, און אין די קאמפוס פון די אוניווערסיטעט.
עס װױנען דאָרט בערך הונדערט טױזנט אידן; ס'רובֿ זײַנען גאָר פריי.


text:
נחלת שבעה
נחלת שבעה איז די דריטע געגנט אין ירושלים געבויט אינדרויסן פון די מויערן פון אלטשטאט. אויפגעבויט 1869, אלס א נייע געגנט, אן א ספעציעלע פונקט אויף ארכיטעקטור, דעריבער איז דער געגנט געבויט, אויף גאר שמאלע געסלעך, און ביז אנהייב 1950ער יארן, איז נישט געווען קיין נארמאלע אפלויף סיסטעם. היינט איז די געגנט באוואוסט אלס איינס פיל מיט שענק, טרינק הייזער, קלובן, און אנדערע פארוויילונגען.
אנדערש ווי די ערשטע צוויי געגנטן, משכנות שאננים און מחנה ישראל, וואס זענען געבויט געווארן מיט א פלאן ביז צום לעצטן דעטאל, איז נחלת שבעה געבויט געווארן לויט די געברויכן פון אירע בעלי בתים. מורא האבנדיק פון די שכנים, האבן זיי געבויט די געגנט נאנט צו יפו גאס, די הויפט שאסיי פון יענער צייט. דער שטח איז געקויפט געווארן מיט דער טענה אז די יידן דארפן ווייץ אויף פסח. וויבאלד די טערקן האבן נישט ערלויבט עמעצן, וואס האט נישט קיין טערקישע בירגערשאפט, צו קענען קויפן שטח, האט אונטער געשריבן די ווייב פון לייב האראוויטץ, איינע פון די זיבן מענטשן וואס זענען געווען פון די גרינדער פון דער נייער געגנט.


text:
באלקאן לענדער
די באלקאן לענדער זענען א גרופע פון לענדער, אין דרום מזרח אייראפע. די שטח איז גרויס 550,000 קוואדראט קילאמעטער, און האט א באפעלקערונג פון 53 מיליאן מענטשן.
די לענדער רעכענן צווישן זיך. אלבאניע, באסניע און הערצעגאווינע, בולגאריע, גריכנלאנד, קראאטיע, מאקעדאניע, סערביע, קאסאווא, מאנטאנעגרא, סלאוועניע, די אייראפעישע טייל פון טערקיי, און דרום פון רומעניע. נישט אייביק ווערן רומעניע, און סלאוועניע גערעכנט. די געגנט ווערט גערופן אויף די בערג, וואס געפונען זיך אין בולגאריע, און סערביע.
די גרעניץ פון צפון, די דוניי טייך, און די קופע און די סעבע טייכן, צפון פון די באלקאן, געפונען זיך די קארפאטן בערג. עס ווערט אויך גערופן האלבאינדזל, וויבאלד עס איז ארומגענומען פון דרום, מיט עטליכע ימים. דער אדריאטישער ים, דער שווארצער ים, דער אגאישער ים, דער יאנישער ים, און דער ים פון מארמארא.


text:
קעזמארק
קאארדינאטן: 49°08′N 20°26′E / 49.133, 20.433
קעזמאַרק (סלאוואקיש: Kežmarok, דייטשיש: Käsmark קעזמארק, אונגאריש: Késmárk קעשמארק, פויליש: Kieżmark, לאטייניש: Kesmarkium קעסמארקיאום) איז א שטעטל אין דעם ספיש ראיאן פון מזרח סלאוואקיי, אויפן פאפראד טייך. דאס שטעטל געפינט זיך 60 ק"מ מערב פון פרעשאוו און 50 ק"מ דרום פון צאנז. קעזמארק האט א באפעלקערונג פון 17,000.
אין 1269 איז עס געווארן אפיציעל א שטעטל מיט א רעכט צו האלטן דארט א קעז מארק, דעריבער הייסט דאס שטעטל "קעזמארק".
עס איז געווען דארטן א אידישע געמיינדע דורכאויס די יארן. אין 1890 האבן געוואוינט דארטן 659 אידן, און אין 1919 1,145. אינעם צווייטן וועלט קריג האבן די סלאוואקן דעפארטירט 3,000 אידן צו טויט לאגערן.[1]


text:
שיצפאס
א שיצפּאַס איז א זיכערהייט גארטל (אויף ענגליש: Seat Belt) איז דער פאסיק וואס לויפט פון אויבן אראפ העכער די זיצן אין א קאר, דאס איז נוציג פאר אן עקסידענט אדער נאר אפילו א שארט סטאפ צו זיין צוגעבינדען אזוי ארום נישט ארויספליען פון די אימפעקט. און שטארבן פון דעם קלאפ.
לויט די אפיציעלע סטאטיסטיק (פון דער נאציאנאלע הייעוועי טראפיק ענד סעיפטי אדמיניסטראציע) [פֿעלט אַ מקור] ראטעוועט דאס 13,000 לעבנס אין אמעריקע אליין און זיי שאצן אז נאך 7,000 לעבנס וואלטן געקענט געראטעוועט ווערן אויב די מענטשן וואלטן געווען צוגעבינדן מיט שיצפאסן.
כאטש סיט בעלטס קענען אמאל ערגער מאכן אין פאל פון אן עקסידענט וואס מען דארף אנטלויפן פון די קאר, זענען אבער אלע עקספערטן איינשטימיג אז די שאנסן צו בלייבן לעבן מיט סיט בעלטס איז 50 פראצענט מער ווי אן סיטבעלטס.
דער קאנצעפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט קאנצעפט פון סיט בעלטס איז זייער פשוט, עס בינדט צו דעם פאסאזשיר צו זיין זיץ און האלט אים צוריק פון פליען אויף פאראויס אין פאל עס פאסירט אן עקסידענט.
צו פארשטיין די אימפאקט פון אן עקסידענט וועלן מיר מוזן מאכן אן הקדמה און פארשטיין אביסל פיזיקס. ווען א קאר פארט אויף די הייעוועי איז נישט נאר דער אויטא וואס פארט 60 מייל פער שטונדע, עס איז אויך די מענטשן און אלעס אנדערש אינעווייניג וואס פארט די זעלבע שנעל. כאטש דער מענטש שפירט נישט אז ער פארט איז עס אבער א פאקט אז זיין קערפער רוקט זיך פון איין פלאץ צום צווייטן 60 מייל פער שטונדע. יעצט אויב דער אויטא זאל ח"ו אריינקראכן אין א וואנט וועט עס אין איין רגע קומען צו א פולשטענדיגן אפשטעל. אבער וויבאלד די מענטשן אינעווייניג פארן אויך 60 מייל פער שטונדע וועט זייער קערפער ווייטער פארן מיט די זעלבע מאס שנעלקייט און וועט קומען צו אן אפשטעל נאכדעם וואס עס וועט אריינקראכן אין די אביעקטן וועלכע געפינען זיך פארענט פון זיי.
די טבע ווערט אנגערופן אינערטיע. אין אונזער ביישפיל אויב די פאסאזשירן וועלן נישט זיין צוגעבינדן מיט סיט בעלטס וועלן זיי געווענליך שטארבן פון דעם אימפאקט. אין דער סעקונדע ווען דער מענטש קלאפט זיך אן אין סיי וואס פארענט פון אים וועט זיין קערפער פאלן מיט א כוח פון בערך 120 מאל די וואג פון זיין קערפער.
אפילו אין אן עקסידענט אויף א נארמאלע גאס ווען מען פארט 30 מ.פ.ש. און מען קראכט אריין וועט דער מענטש פאלן מיט א כוח בערך 60 מאל די וואג פון זיין קערפער וועלכע איז גענוג שטארק אים אומצוברענגן.
אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז די אינערטיע פון יעדע זאך וואס רירט זיך אינאיינעם איז באמת א זעלבסשטענדיגע אינערטיע. ווען דער אויטא פארט 60 מ.פ.ש. פארט אויך דער מענטש 60 מ.פ.ש. אבער ווען דער אויטא קומט צו א פלוצלינגן אפשטעל וועט דעם מענטש'נס אינערטיע זיך נישט אפשטעלן און ער וועט ווייטער פליען ביז ווילאנג אויך ער וועט אנטרעפן אין עפעס און אפגעשטעלט ווערן.
אויב איינער זאל זיצן אויפ'ן דאך פון אן אויטא ווען עס פארט אויפ'ן הייעוועי און דאן וועט דער אויטא אריינקראכן אין א נידעריגע אביעקט וועלכע וועט נישט גרייכן דעם מענטש אויפ'ן דאך וועט דער מענטש ווייטער פליען הונדערטער פיס וויבאלד זיין אינערטיע וועט אים ווייטער שטופן אויף פאראויס ביז עס וועט אויסוועפן און ער וועט אראפפאלן. דאס איז טאקע דער סיבה פארוואס ביי אן עקסידענט טרעפט מען טייל מאל זאכן וואס זענען געלעגן אין דעם אויטא הונדערטער פיס ווייט ווייל די זאכן פליען ארויס פון די פענסטער מיט זייער אייגענע אינערטיע.
עס זענען פאראן טויזענטער וועגן וויאזוי א עקסידענט קען אויסגעשטעלט ווערן און יעדעס מאל פאסירט עס אנדערש. אויב דער מענט קלאפט אריין אין דעם פאדערשטן פענסטער וועט ער ערנסט געשעדיגט ווערן אבער אויב ער קלאפט אריין אין א ווייכע זיץ פארענט פון אים וועט ער זיך נישט אזוי שטארק צוקלאפן. דאס זעלבע ווענדט זיך דאס וואו מען צוקלאפט זיך. דער קערפער מוז אפגעשטעלט ווערן, אמאל ווערט עס אפגעשטעלט דורך די אקסלן וועלכע איז א שטארקע טייל פון קערפער און מען גייט ארויס אומגעשעדיגט און אמאל ווערט מען אפגעשטעלט דורך די קאפ און דעמאלט קען עס זיין פאטאל.
די סיט בעלטס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א סיט בעלט האלט צוגעבינדן דעם מענטש צו זיין זיץ און ווען אן עקסידענט פאסירט וועט דער איינער פאסיק זיין דער וואס שטעלט אפ די אינערטיע פון דעם מענטש וועלכע איז א סעקונדע פריער געפארן 60 מ.פ.ש.
אבער דא ליגט אויך א צווייטע חכמה און דאס איז די פארשפרייטונג פון דעם אפשטעל קראפט. אויב איינער זאל ווארפן אויף אייך 10 קליינע שטיינער וועט גארנישט פאסירן אבער אויב ער וועט נאכדעם ווארפן איין שטיין וועלכע וועגט אינאיינעם ווי די 10 קליינע שטיינער וועט איר זיך שטארק צוקלאפן. א סיט בעלט איז אויסגעלייגט פון די אקסלן ביז די בעקן (פעלוויס) און ווען עס פאסירט אן עקסידענט שטעלט עס אפ דעם מענטש ריר נאך ריר, געוואנדן לויט וויאזוי דער מענטש פאלט, און אזוי ווערט די אימפאקט פון דעם אפשטעלן צעטיילט.
א סיט בעלט בינדט איין א מענטש אויף צוויי פלעצער: די אקסלן און די בעקן. די צוויי פלעצער זענען די שטערקסטע טיילן פון דעם קערפער און דערפאר האט מען אזוי דעזיינט די סיט בעלט אז די קראפט זאל גיין אויף די צוויי פלעצער און די אימפאקט זאל האבן א קלענערע עפעקט. אויסערדעם איז די סיט בעלט געמאכט פון א ווייכע אבער שטארקע סחורה וועלכע ציט זיך אויס א קליין ביסל ווען עס באקומט דרוק. דאס העלפט אויך דעם מענטש ביי אן עקסידענט ווייל איינמאל זיין קערפער קען זיך רירן אויף פאראויס א קליין ביסל וועט די אימפאקט זיין שוואכער פונקט ווי ער זאל ווען פאלן אויף א ווייכע מאטריאל. פארשטייט זיך אז דאס מעג זיך נישט אויסציען מען ווי א קליין ביסל ווייל אויב יא איז דער מענטש ווידער אין א סכנה אז ער וועט אנקלאפן עפעס א טייל פון דעם אויטא.
עס איז איראניש, אבער א פאקט אז מיט די היינטיגע שוואכע פלאסטיק אויטאס פאסירן ווייניגער פאטאליטעטן ביי אן עקסידענט ווי די אלטע אייזערנע אויטאס. דאס איז ווייל עס זענען היינט אריינגעבויט ספעציעלע חכמות אין די סוספענשן פון דעם אויטא וועלכע זאפט איין א טייל פון אן אימפאקט און פארלאנגזאמט דעם אויטא ביי א קראך מיט א קליין ביסל וועלכע מאכט אויס אסאך. יעצט אויב דער מענטש איז צוגעבינדן מיט סיט בעלטס צו דעם אויטא וועט ער געניסן פון דעם פארלאנגזאמונג און די אימפאקט וועט אים זיין לייכטער. אויב ער איז נישט צוגעבינדן וועט זין אינערטיע בלייבן מיט די זעלבע קראפט ווייל זיין אינערטיע קראפט איז אפגעטיילט פון דעם אויטא און כאטש דער אויטא וועט פארלאנגזאמט ווערן מיט א משהו וועט ער ווייטער פליען מיט די זעלבע קראפט נאך שנעלער און שטערקער ווי דער אויטא.
די מעכאניזם פון א סיט בעלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איר זיצט אין קאר און איר ווילט אייך בייגן אויף פאראויס וועט די סיט בעלט אייך לאזן דאס טאן זייער גערן. אבער ווען עס וועט פאסירן אן עקסידענט וועט די זעלבע סיט בעלט אייך אפהאלטן. וויאזוי קען דאס זיין? יעדע סיט בעלט איז באהאפטן צו א רינדיגע רעדל וועלכע איז באהאפטן צו דעם אויטא מיט א ספרינג וועלכע איז אויסגעלייגט אויף אריינצושלעפן די סיט בעלט. ווען מען זעצט זיך אריין אין קאר שלעפט מען די סיט בעלט קעגן די כוח פון די ספרינג און דערפאר האלט עס דעם מענטש שטייף. ווען דער מענטש גייט ארויס פון קאר ציט די ספרינג צוריק אריין די סיט בעלט.
די רעדל פארמאגט א שלאס וועלכע קען איר אפהאלטן פון זיך דרייען ווען עס פאסירט אן עקסידענט. די רעדל פארמאגט ציינדלעך וועלכע שטעקן זיך ארויס די פארקערטע וועג פון די כוח פון די ספרינג גענוי ווי א רעדל פון א ביציקל אדער בעיבי קערידזש וועלכע קען געשלאסן ווערן ווען מען דרוקט אראפ די ברעיק און עס שטעקט אריין א שטיק אייזן אין די שפיצן און קען זיך נישט ווייטער דרייען. אין אן אויטא דארף דאס פאסירן אויטאמאטיש ווען אן עקסידענט פאסירט. אין דעם איז פאראן צוויי וועגן וויאזוי דאס ארבעט:
די ערטשע וועג ארבעט מיט אינערטיע. עס איז פאראן א שטיק אייזן וועלכע דינט אלס די שלאס און איז באהאפטן צו א צווייטע טייל וועלכע הענגט אונטער דעם. די אונטערשטע טייל איז א שווערע שטיקל אייזן וועלכע ווארפט זיך פונקט ווי א מענטש ווען עס פאסירט אן עקסידענט. איינמאל עס ווארפט זיך אויף פאראויס צוליב דעם אימפאקט בייגט עס אויטאמאטיש ארויף דעם קליינעם שלאס אייזן און האלט אפ דאס רעדל פון זיך דרייען.
די צווייטע וועג איז מער פשוט. דארט איז נישט פאראן קיין ציינדלעך אויפ'ן רעדל נאר די ציינדלעך ליגן אונטער דעם רעדל. אויפ'ן רעדל ליגט א שלאס (א שטיק אייזן) וועלכע האלט זיך אין פלאץ מיט א ספרינג. ווען מען שלעפט די סיט בעלט נארמאל האלט זיך די שלאס אין פלאץ און מען קען שלעפן וויפיל מען וויל. אבער ווען מען שלעפט עס ווילדערהייט וועט די שלעסל איבערוועגן די ספרינג פון די קראפט פון שלעפן און די שלעסל וועט ארויסגיין פון פלאץ און זיך פארהאנקן אין די ציינער אונטער דאס רעדל.
ווען דער אויטא מאכט אן עקסידענט און קומט צו א פלוצלינגן אפשטעל וועט דער מענטש וואס פאלט אויף פאראויס שלעפן די סיט בעלט גאר שנעל און דאס וועט אויטאמאטיש אראפלאזן דעם שלעסל און פארהאנקענען די רעדל. דאס וועט אויך פאסירן יעדעס מאל איר שלעפט די סיט בעלט זייער שנעל מיט די האנט.
די פריטענשענער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מעכאניזם אליינס וואלט נאך נישט געווען גענוג ווייל דער מענטש זיצט נישט אנגעלענט 100 פראצענט וואס מיינט אז רוב פון דער צייט איז די סיט בעלט אויסגעצויגן צופיל און אויב עס וועט פאסירן אן עקסידענט וועט עס נישט זיין גענוג שטייף.
צו דעם איז פאראן נאך א מעכאניזם וועלכע ארבעט שוין אינאיינעם מיט דעם אויטאס קאמפיוטער סיסטעם וועלכע שלעפט גאר צוריק די סיט בעלט ווען עס פאסירט אן עקסידענט. די ערשטע פראגע איז וויאזוי ווייסט דער אויטא אז עס האט פאסירט אן עקסידענט?
יעדעס אויטא קומט היינט מיט א קליינע קאמפיוטער סיסטעם און צענדליגער סענסארס וועלכע העלפן סטאביליזירן דעם אויטא. די סענסארס דערשפירן די אימפאקט פון א עקסידענט און מעלדן דעם קאמפיוטער סיסטעם אז עס האט פאסירט אן עקסידענט. די קאמפיוטער שיקט אריבער דעם מעסעדזש צו די פריטענשענער און דערנאך צו די עירבעג וועלכע בלאזט זיך אויף.
דאס רעדל אויף וועלכע די סיט בעלט דרייט זיך ארויף און אראפ ליגט נאנט צו א שמאלע הויכע שאכטל וועלכע האט לעכער וואו די שפיצן פון די ציינדלעך פון די רעדלעך גייען דורך. אינעווייניג אינעם שאכטל איז פאראן צוויי שטעקענעס מיט ציינדלעך דערויף. די שטעקענעס ליגן אויפ'ן אונטערשטן טייל פון די שאכטלעך און רירט נישט צו די ציינדלעך פון די סיט בעלט רעדל.
ווען מען צינדט אן דעם אויטא גייט אריין אביסל גאזאלין אין דעם שאכטל דורך א ספעציעלע רער און בלייבט דארט די גאנצע צייט ווייל עס האט נישט פון וואו ארויסצוגיין. ווען די קאר לעשט זיך אויס פליסט צוריק אריין די גאזאלין אין די רערן.
אונטער די שאכטל איז פאראן קליינע לעכל וואו עס ליגט אן עלעקטראנישע צינדער.
ווען עס פאסירט אן עקסידענט באקומט דער קאמפיוטער א מעסעדזש פון די סענסארס אז עס האט פאסירט אן עקסידענט. דער קאמפיוטער שיקט דאן ארויס אן עלעקטראנישע שטראל צו דעם צינדער אונטערן שאכטל וועלכע גיט ארויס א פונק. די רעאקציע איז, ווי פארשטייט זיך, א קליינע אויפרייס וויבאלד די שאכטל איז פיל מיט גאזאלין (ברענשטאף). דאס שטופט אויטאמאטיש ארויף די שטעקענעס מיט די ציינדלעך און ווען עס גרייכט די ציינדלעך פון די סיט בעלט רעדל דרייט עס די רעדל מיט קראפט און די סיט בעלט ציט זיך איין.
פארגעסט נישט אז די אלע זאכן דארפן פאסירן שנעלער ווי די עקסידענט פאסירט וואס מיינט אז עס נעמט הונדערטסלעך פון א סעקונדע.
אמאל ווען עס איז נאך נישט געווען קיין קאמפיוטערס איז נאך נישט געווען אזא זאך און געוויסע טייערע אויטאס האבן געהאט פריטענשענערס וועלכע האבן געארבעט מיט מעכאנישע חכמות וועלכע איז געווען זייער טייער. די היינטיגע סיסטעם איז ביליג און געפינט זיך אין רוב אויטאס.
די לימיט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אלע זאכן ארבעטן פיין ווילאנג דער עקסידענט פאסירט ווען מען פארט אויף נארמאלע ספיד לימיטס. אויב מען פארט גאר שנעל און עס פאסירט אן עקסידענט וועט די שטארקע קראפט איבערוועגן אלע מעכאניזם'ס פון די סיט בעלט און די גאנצע זאך וועט זיך צוברעכן און די סיט בעלט וועט מער נישט ארבעטן וואס מיינט א זיכערע טויט פאר די פאסאזשירן וואס זיצן אין דעם אויטא.
אין געוויסע אויטאס איז פאראן א וואג לימיט וועלכע פארמינערט די שאנסן אז די מעכאניזם זאל זיך צוברעכן מיט א פשוט'ע עצה. די סיט בעלט איז אויף א געוויסע ארט איינגעבויגן אביסל און צוגענייט מיט שטארקע פאדעם.
ווען עס פאסירט א שטארקער עקצידענט וואס מיינט אז זייער אסאך קראפט שלעפט די סיט בעלט וואס וואלט צעבראכן די גאנצע זאך, רייסן זיך די פעדעמער אויף און די איינגעבויגענע טייל לאזט ארויס די סיט בעלט א קליין ביסל צו מאכן די אימפאקט שוואכער.
עס איז פאראן נאך א מעכאניזם וועלכע געוויסע אויטאס פארמאגן. דארט איז דאס רעדל וואס האלט אן די סיט בעלט אפגעטיילט פון די טייל וואס האלט אן די ציינדלעך אבער עס האלט זיך אינאיינעם מיט שלעסער. ווען עס פאסירט א שטארקע עקסידענט צוברעכן זיך די שלעסער ערשט און די רעדל לאזט זיך דרייען נאך אביסל וואס מיינט אז מער פון די סיט בלעט לאזט זיך אויסציען און די אימפאקט ווערט א משהו שוואכער.
אינעם צוקונפט וועט מען ווארשיינליך אויסטרעפן נאך חכמות וויאזוי צו מאכן די סיט בעלטס מער זיכער אבער די איינציגסטע פראבלעם וואס וועט שטענדיג פארבלייבן איז צו מאכן די פאסאזשירן דאס נוצן.


text:
גא
גא (יאפאניש: 囲碁 איגא, (כינעזיש: 圍棋 וועיקי, (קארעאיש: 바둑 באַדוק), טייטש: ארומרינגלען שפיל) איז אן אוראלטער טאוול שפיל פאר צוויי שפילער וואס שטאמט פון כינע מער ווי צוויי טויזנט יאר צוריק. די כללים פונעם שפיל זענען גאנץ איינפאך, אבער דער שפיל איז רייך אין סטראטעגיע.
צוויי שפילער שפילן איינס נאכאנאנד שטעלנדיק שווארצע און ווייסע "שטיינער" אויף די ליידיקע ראגן (די "פונקטן") אין א נעץ פון 19 x 19 ליניעס אויסגעמאלט אויף א טאוול. דער ציל איז ארומצונעמען מיט זיינע שטיינער א גרעסרן טייל פונעם טאוול ווי זיין קעגנער. מען באוועגט נישט קיין שטיין וואס ליגט שוין אויפן טאוול, סיידן ווען ער איז ארומגענומען מיט דעם קעגנערס שטיינער ווען מען נעמט די ארומגענומענע שטיינער אראפ פונעם טאוול.
היינט שפילן גא מער ווי 40 מיליאן מענטשן ארום דער וועלט.


text:
תפילין
תפילין איז א אידישע רעליגיעזע אביעקט וואס איז א מצוה פאר מענער צו אנקניפן יעדן אינדערפרי ווען מען דאווענט שחרית. עס איז צוויי שווארצע קליינע קעסטעלעך געמאכט פון לעדער וואס ליגט אין איר פארשטעקט פיר פרשיות (פאראגראפן) פון די תורה געשריבן אויף פארמעט מיט אשירות. די תפילין קניפט מען אן מיט לעדערענע סטראַפּס, איינס אויף דעם ארעם קעגן דאס הארץ, און איינס אויף די קאפ העכער די מוח.
די פיר פרשיות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מצוה פון תפילין ווערט דערמאנט אין די תורה פיר מאל, אין פיר באזונדערע פרשיות. אט די פיר פרשיות שרייבט מען אויף די תפילין.
של ראש און של יד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די תפילין איז א פאר פון צוויי קעסטלעך, די קעסטלעך רופן זיך "בתים", איינס קניפט מען אן אפען ארעם דאס רופט "של יד", דער צווייטע טוט מען אן אויפ קאפ, דאס רופט זיך "של ראש".
די סטראפס וואס בינדן אן די קעסטעלעך רופן זיך "רצועות".
די בתים דארפן זיין פונקטליך 4 עקנדיג, די ברייט די זעלבע ווי די לענג.
די של ראש און של יד זענען אנדערעש סיי אין די פרשיות סיי אין די בתים און סיי און די רצועות.
די של ראש האט אינווייניג אין די קעסטעל דריי מחיצות וואס ווערט דערפון פיר דינע שמאלע בתים און אינצווישן די מחיצות לייגט מען אריין א באזונדער פארמעט מיט א באזונדערע פרשה, יעדע פרשה ווערט עקסטער אפגעשריבן אויף א באזונדער שטיקל פארמעט.
אנדערש איז דער של יד, וואס מען שרייבט די פרשיות אויף איין לאנגע פארמעט און דאס קעסטל איז איין גרויס קעסטל.
צו פאבריצירן בתים איז א פאך וואס רופט זיך א "בתים מאכער".
די של ראש איז סאך שווערער און קונצליכער צו מאכן ווי דער של יד, צוליב די קאמפליצירטקייט פון די מחיצות, און מ'מוז עס מאכן מיט איין שטיק לעדער.
צו מאכן דער של ראש, נעמט מען א שטיקל האלץ אויסגעשניטן פיר עקנדיג בערך אביסל קלענער ווי די בתים, דערנאך שנייט מען אריין דריי טיפע שניטן דורך אויס די לענג פון די האלץ, דערנאך נעמט מען הויט ווען עס איז נאך ווייעך אין פייכט און מדעקט עס איבער די האלץ און משטיפט אריין די הויט אין די דריי לעכער, דערנאך טוט מען אויגלעטן די הויט זאל זיין שיין עקענדיג, ווען די הויט איז שוין הארט און טריקן שלעפט מען ארויס די האלץ פון די הויט אזוי אטאמאטיש ווערט אונעם קעסטל פיר צימערן.
רש"י און ר"ת[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז פאראן א מחלוקת רש"י און רבינו תם אין וועלכן סדר מ'זאל לייגן די פרשיות פונעם של ראש. לויט רש"י: קדש, והיה כי יביאך, שמע, והיה אם שמע. לויט ר"ת: קדש, והיה כי יביאך, והיה אם שמע, שמע. אויך ביי די תפלין של יד איז דא די זעלבע אונטערשייד, און לויט ר"ת די געענדיגטער קלף פונעם של יד איז אין דעם אויבנדערמאנטן סדר, כאטש דער סופר מוז זיי שרייבן אין דעם סדר ווי זיי זענען אין דער תורה, נאר א לאזט א ריווח פארן שרייבן שמע און דארט שרייבט ער שפעטער „והיה אם שמע".
דער שימושא רבא, לויט רבי מנחם עזריה, האלט אז די פרשיות דארף מען לייגן אין די תפילין פארקערט ווי רש"י.
אנטוהן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קעסטלעך טוען סימבאליזירן אז די מוח און הארץ זענען פארבינדען מיט געטריישאפט און שטאלץ פאר א אייביגע פעסטע קנעכטשאפט צו גאט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- וויאזוי מען לייגט תפילין (אויף ענגליש)
אזהרה: מען פסק'נט נישט קיין הלכה פון וויקיפעדיע.


text:
משה אריה פריעדמאן
ר' משה אריה פרידמאן איז א קאנטעראווערסיאלער עסקן און זעלבסט געקרוינטער רב און נטורי קרתא אקטיוויסט אין וויען, עסטרייך. ער האט זיך געעפנט אן אייגן שול ווייל מען האט אים ארויסגעווארפן פעזון אלע אידישע שולן.
פון זיינע טריקס וויאזוי צו כאפן די אנטעשאן פון די מעדיע טרעפט ער זיך מיט פאלעסטינער רוצחים און סתם ווייסע אנטיסעמיטן כדי מ'זאל אים אויסהערן.
פרידמאנ'ס ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
משה אריה פרידמאן איז געבוירן אין ה'תשל"ב. זיינע עלטערן האבן זיך געצויגן קיין קרית יואל אין ה'תשל"ד. משה אריה איז טאקע אויפגעצויגן געווארן אין קרית יואל, אלס א סאטמארער יונגל, אבער ער איז קיינמאל קיין עקסטרעמער נישט געווען. ער פארמאגט א פיין קעפל.
אלס בחור האט ער אביסל ארומגעוואנדערט צוליב שטוב פראבלעמען. ער האט געלערענט אין די מתיבתא אין קרית יואל, און שפעטער איז ער אנגעקומען אין תורת חסד ישיבה.
ער האט חתונה געהאט אין אנטווערפן, און האט זיך צוגעטשעפעט צו די עקסטרימיסטן אסאך יארן נאך זיין חתונה, ביז ער האט זיך צוביסליך ארויפגעדראפעט צו ווערן פון די סאמע עליטע פירער פון די פאנאטישע נטורי קרתא באוועגונג.
ער איז דער נעפיו פון ר' משה גבאי, זיין טאטע איז געווען גע'גט און געהאט א שווערן חינוך אין די אינגע יארן.
דער משוגענע פארט ארום די וועלט צו מאכן צרות און וויען און אנטפערפן, קיינער ווייסט נישט וואס וועט זיין זיין סוף, מ'האפט אז ער זאל האבן א מיס ביטערע סוף, אמן.
א שטעטישער פראבלעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז א באשראבונג פון די בארימטע אנטווערפענע צייטונג למען תדע פרייטאג ט"ו טבת תשע"ג.
ווי געזאגט איז די פרשה פון דעם "אויסלענדער" ארויס פון די האנד פון די חינוך מוסדות און איז פארוואנדעלט געווארען אין א שטעטישע פרשה. די גאנצע שטאט פאלגט מיט די אנטוויקלונגען אויף דעם פראנט, ווייל עס איז טאקע געווארען א פראנט, א פראנט צווישען דעם גאנצען כלל ישראל קעגען א'ן "אויסלענדער" וועלכער האט זיך צוקושט מיט המן אין פערסיע און וועלכער מען האט ארויסגעווארפען פון די גאנצע יידישע געמיינשאפט.
דאס ארויס ווארפען איהם איז נישט אומזיסט. מען וואלט געדארפט האבען א'ן היסטאריקער וועלכער זאל זיך נעמען און אפשרייבען אללע זיינע "מעשים טובים". די פרשה מיט היידער דער עסטרייכישען פרא-נאצי , מיט די יידישע שוהלע אין וויען, מיט די פארשיעדענע מאניפעסטאציעס און האס-קאמפאניעס קעגען כלל ישראל, מיט די דרשות אין א מיקראפאן אין סאמע שבת, מיט די קלעפ וואס ער האט געכאפט פון אנפירער פון זק"א אין אוישוויץ, מיט'ן פארכאפען פון צוויי ספרי תורה אין וויען, מיט'ן אפארטעמענט פון גלאנץ )כתב סירוב(, מיט דעם צוקריגען זיך מיט זיינע עלטערען, מיט די צרות און די קלעפ וואס די פרוי האט געכאפט, מיט די באטייליקונג ביי די איראנישע קאנגרעסען פון די נעגאציאניסטען, מיט די קלאגע פון די פאליציי אין אמעריקע וועגען א טשעק פון א געוויסען פריעדמאן, מיט דאס פארכאפען א דירה )פון זיין שוויגער( אין אנטווערפען, מיט דעם דירה געלט פון חדאד, מיט טשעקען אין ישיבת מיר, און נאך א גאנצע שורה אנדערע פרשיות.
יעצט פריווט ער דא אויך צו צוברעכען די יידישע מוסדות און אללע מיטלען זענען צו דעם גוט. ער לעבט מיט א קאמפלעקס און ווי מעהר מען רעדט פון איהם, מעהר פיהלט ער זיך וויכטיק. .
אין וויען האט די שוהלע אויך קודם פארלוירען און זיי האבען איהם געמוזט באצאהלען א שטראף פון איבער 3 מיליאן איירא. צום סוף איז ער פון דארט אנטלאפען מיט די נאז אראפ און נישט באקומען קיין איין איירא.
די רעדאקציע פון "למען תדע" ווערט כסדר פארפלייצט מיט פראגען: וואס הערט מען נייעס ? וואס טוהט מען יעצט ? וויאזוי דארף מען רעאגירען קעגען די מעשה נבלה פון דעם אויסלענדער ? די פרשה מיט די "בנות ירושלים" גייט יעצט ווייטער. עס איז שוין נישט מעהר קיין "בעלזער זאך". דאס איז יעצט געווארען א שטאט-אנגעלעגענהייט און דאס איז נאך נישט געענדיגט. די גאנצע שטאט פאלגט מיט די אנטוויקלונגען אויף דעם פראנט, ווייל עס איז טאקע געווארען א פראנט, א פראנט ווי עס פאדערט זיך געדולד.
עס שיינט אז די בעלזער מוסדות נעמען אויף דעם פראבלעם זעהר ערנסט און האבען שוין איינגערייכט א רעקורס ביים הויכען געריכט. זיי ווייסען אז זיי זענען נישט אלליין, אז די גאנצע שטאט איז מיט זיי און אז אפילו דער כלל ישראל האט אמאהל פארלוירען איין קאמפף, האט דער כלל ישראל נאך נישט פארלוירען דעם גאנצען קריג. . וויכטיקער אויפרוף


text:
קאנטי דארהאם
קאנטי דארהאם (ענגליש: County Durham) איז א גראפנשאפט אין די צפון-מזרח ענגלאנד. קאנטי דארהאם גרענעצט צפון יארקשיר צו דרום, קאמבריע צו מערב, און נארטהאמבערלאנד און טיין און וויר צו צפון. קאנטי דארהאם באדעקט א שטח פון 2,676 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז דארהאם. קאנטי דארהאם האט א באפעלקערונג פון 510,800 (געשאצט 2010).
דער שטח פון דער צערעמאנישער גראפנשאפט פון קאנטי דארהאם נעמט איין די שטאט דארלינגטאן, אן אוניטארישע אויטאריטעט, און די נישט-שטאטישע גראפנשאפט, וואס האט א היסטאריע פון גראבן און לאנדווירטשאפט, ווי אויך שווערע באן אינדוסטריע אין דעם דרום-מערב טייל.


text:
סטארעט סיטי
סטארעט סיטי (ענגליש: Starrett City) איז א געגנט פאר ארימע שווארצע אייינוואונער ביים ברעג ברוקלין וואס גרעניצט זיך מיט איסט ניו יארק און קאנארסי.
דאס איז געווען יארן לאנג נאכגעלאזט סוואמפס, שטיקער ערד וואס קיין ריעל עסטעיט אונטערנעמער האט זיך נישט געלוינט צו אנטוויקעלן צוליב די פילע קאסטן פון בויען און די וואסעריגע ערד.
ביז די שטאט האט זיך געלאזט קאסטן און אויפגעבויט קאמפלעקס פון איבער 5 טויזענט דירות פאר ארימע מענטשן, מיט קלויסטערס און שאפינג סענטערס.
זיי האבן אויך עלאויקירט א ריזן אידישן מוסד פאר ארימע רוסישע אידישע אימיגראנטען. און א שול פאר די רוסישע אידן דארטן.
מיט יארן צוריק האבן וויליאמסבורג עסקנים דארטן געוואלט מאכן א חסידישן געגענט אבער עס איז צו ווייט פון מאנהעטן דעריבער האט זיך דא נישט איינגעגעבן ווייל די לאנגע נסיעה צו דער ארבייט וואלט פארשווערט די מקור הפרנסה פון די אידן.
דאס איז געווארן איצט אפגעקויפט דורך ר' דוד ביסטריצער בשותפות מיט ר' מענדל שווימער פון קרית יואל וואס וועלן ווארשיינליך דאס איינקעשן אלס א לוקסוס געגנט צו דעוועלאופן נייע וואלקן קראצערס אויף די פילע ליידיג שטחים וואס איז נאך פארבליבן.


text:
24סטן פעברואר
דעם 24סטן פעברואר איז דער 55סטער טאג פון יאר אין דער אכטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 310 טעג (311 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1799 - נאפאלעאן נעמט איין עזה.
- 1918 - עסטלאנד דערקלערט איר זעלבסשטענדיקייט, איין טאג איידער דייטשלאנד אינוואדירט.
- 1943 - אויפגעשטעלט די געטא אין סאלאניקי.
- 1948 - אנהייב פון דער קאמוניסטישער הערשאפט אין טשעכאסלאוואקיי
- 1980 - דער שקל בייט איבער די ישראלדיקע לירה.
- 2004 - 564 געהרגעטע אין אן ערדציטערניש אין צפון מאראקא. אומגעפער 30,000 מענטשן פארלירן זייערע הייזער.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1885 - טשעסטער נימיץ, קאמענדאנט פונעם אמעריקאנער פלאט אינעם פאציפישן אקעאן ביים צווייטן וועלט קריג (געש' 1966)
- 1955 - סטיוו זשאבס, גרינדער פון עפל קאמפיוטער פירמע
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1810 - הענרי קאוונדיש, בריטישער כעמיקער (געב' 1731)
- 1856 - ניקאליי איוואנאוויטש לאבאטשעווסקי, רוסישער מאטעמאטיקער (געב' 1792)