text:
סטאטוע פון ליבערטי
די סטאטוע פֿון ליבערטי (מאנומענט פון פרייהייט) איז א סטאטוע וועלכע זיצט אויפן ליבערטי אינזל אין ניו יארק און איז א סימבאל פון פרייהייט. די סטאטוע איז פראקלאמירט געווארן אין 1886 אין דער שטאט ניו יארק. דער מאנומענט באשטייט פון צוויי קליינע אינזלען, ליבערטי אינזל און עליס אינזל, וועלכע געפינען זיך אין די העכערע טייל פונעם ניו יארק בעי אינעם אטלאנטישן אקעאן צווישן ניו יארק און ניו דזשערסי. דער מאנומענט איז אויפגעשטעלט געווארן אויפ'ן ליבערטי אינזל און עליס איילענד איז שפעטער געווארן א טייל פון די מאנומענט.
די סטאטוע פון ליבערטי און איר פארעם איז איינגעקריצט אין די מוחות פון רוב מענטשן אין די וועלט וועלכע ווייסן צו זאגן פון אמעריקע. די סטאטוע איז א מאנומענטל סקולפטור וועלכע סימבאליזירט פרייהייט אין די וועלט. איר פארמאלן נאמען איז ליבערטי ענלייטענינג די ווארלד (פרייהייט וועלכע באלייכט די וועלט) און איז אזוי גערופן געווארן דורך די ארכיטעקטן וועלכע האבן דאס געבויט. די פארעם פון די סטאטוע איז א מענטשליכע פרוי געשטעל וועלכע ראטעוועט זיך ארויס פון די קייטן פון טיראניע וועלכע ליגט אויף אירע פיס. איר רעכטע האנט האלט אין דער הייעך א ברענענדיגע פאקל וועלכע רעפרעזענטירט פרייהייט און אין איר לינקן האנט האלט זי א טעוועלע וועלכע האט אין זיך אריינגעקריצט די דאטום יולי 4 776' (אין רוימישע נומערן), די טאג ווען די פאראייניגטע שטאטן האט דערקלערט איר זעלבשטענדיקייט.
די געשטעל איז געקליידעט אין אמאליגע לאנגע קליידער ביז דער ערד און פארמאגט א קרוין אויפ'ן קאפ מיט 7 שפיצן וועלכע רעפרעזענטירט די 7 אקעאנען און קאנטינענטן פון די וועלט (אקעאנען: ארקטיק, אנטארקטישער אקעאן, דרום און צפון אטלאנטיק, דרום און צפון פאציפיק, און אינדישער אקעאן. קאנטינענטן: צפון און דרום אמעריקע, אייראפע, אזיע, אפריקע, אנטארקטיקע און אויסטראליע). אינעם קרוין איז פאראן 25 פענסטער וועלכע רעפרעזענטירן די 25 נאטורליכע מינעראלן וואס די ערד פארמאגט.
די סטאטוע איז 151 פיס הויך (46 מעטער) און ליגט אויף א געבויטע פלאטפארמע וועלכע ברענגט איר הייך צו 305 פיס (93 מעטער). די געבוי באשטייט פון אייזערנע זיילן באדעקט מיט אויסגעהאקטע קופער. די אייזערנע פארעם איז געבויט געווארן דורך דער פראנצויזישער אינזשעניר אלעקסאנדרע-גוסטאוו אייפעל וועלכער האט אויך געבויט די וועלט בארימטע אייפעל טורעם אין פאריז. די פלאטפארמע אויף וועלכע די סטאטוע זיצט איז געבויט געווארן דורך אן אמעריקאנער אינזשעניר ריטשארד מאריס האנט. די פלאטפארמע באשטייט פון א טורעם געבוי וועלכע זיצט אויף א גרויסע געביידע אין פארעם פון א שטערן. די גאנצע פלאטפארמע איז געבויט מיט צעמענט און די שטערן געביידע פארמאגט שטיינער פון א היסטארישן מויער וועלכע איז געבויט געווארן אויף דעם אינזל צו פארטיידיגן ניו יארק אין דער 1812 קריג. די אינזל איז דעמאלט גערופן געווארן פארט וואוד.
אין 2011 האט מען פארמאכט די סטאטוע אויף א יאר ביזן 28סטן אקטאבער 2012, כדי צו פאררעכטן די טרעפן און איינשטעלן עטלעכע זיכערהייט זאכן. ליבערטי אינזל האט מען געלאזט אפן. אבער א טאג נאכהער האט מען פארמאכט ליבערטי אינזל צוליב הוראגאן סענדי, און ער בלייבט פארמאכט צום קהל ביזן 4טן יולי 2013.
סטאטוע פאקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סטאטוע פון ליבערטי איז אן אייזערנער געבויטער סקולפטור באדעקט מיט זייער א דינע שיכט פון קופער (דינער ווי די דיקקייט פון צוויי פעני מטבעות) וועלכע ליגט אויף א צעמענטענע טורעם וועלכע ליגט אויף א פלאטפארמע אין פארעם פון א שטערן. די סטאטוע שטייט הויך 305 פיס מיט 6 אינטשעס אויב מען רעכנט פון די ערד ביז איר פאקל. די סטאטוע זעלבסט איז נאר 111 פיס מיט 6 אינטשעס. דאס טייטש אז די פלאטפארמע איז 194 פיס הויך, כמעט מיט א דריטל העכער ווי די סטאטוע זעלבסט. די טעוועלע וועלכע זי האלט אויפ'ן האנט איז 23 פיס און 7 אינטשעס לאנג און 13 פיס און 7 אינטשעס ברייט. איר לינקע האנט איז לאנג 16 פיס מיט 3 אינטשעס און די רעכטע שטייט הויך 42 פיס מיט א דיקיקייט פון 12 פיס ביים אנהויב. איר טייטל פינגער איז לאנג 8 פיס און די נעגל איז 13 אינטשעס ביי 10 אינטשעס און וועגט 3.5 פונט. איר קאפ איז ברייט פון איין אויער צו די אנדערע מיט 10 פיס און לאנג 17 פיס, אירע אויגן זענען גרויס 2 פיס און 6 אינטשעס, די נאז 4 פיס און 6 אינטשעס, די מויל איז ברייט 3 פיס. די קערפער פון די סטאטוע איז דיק 35 פיס און עס וועגט א סך הכל פון 450,000 פונט, דאס איז בערך האלב פון א 747 דזשאמבאו פליגער.
די סך הכל מאטריאל וואס איז גענוצט געווארן צו בויען די סטאטוע איז 179,000 פונט קופער, און 250,000 פונט אייזן.
די סטאטוע איז געבויט אויף אזא מין וועג עס זאל זיך קענען בייגן ווען עס קומט שטארקע ווינטן. מיט יעדע ווינט וואס לויפט שנעלער ווי 50 מ.פ.ש. וועט זיך די גאנצע סטאטוע בייגן אהין און צוריק מיט 3 אינטשעס. איר האנט איז נאכמער בייגעוודיק און וועט זיך רירן מיט 5 אינטשעס. אינעם קרוין איז פאראן א גרויסע צימער וועלכע איז אויג פארכאפנד מיט אירע 25 פענסטער ארום און ארום פון וועלכע מען קען זען גאנץ ניו יארק און א טייל פון ניו דזשורסי.
די סטאטוע ליגט מיט'ן פנים צו מזרח קוקנדיג אויף אייראפע. אנאליסטן האבן אויפמערקזאם געמאכט אז די סטאטוע איז איבער 20 מאל די גרויס פון א דורכשניטליכער לעבעדיגער פרוי און וועגט ארום 3,215 מאל איר וואג. אין דער סטאטוע איז פאראן 85,000 קוביק פיס וואס איז בערך 10,600 מאל די קערפער פון א מענטש וועלכע פארמאגט ארום 8 קוביק פיס.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סטאטוע פון ליבערטי באצייכנט און אנדענקט די פריינטשאפט צווישן פראנקרייך און די פאראייניגטע שטאטן דורכאויס די אמעריקאנער רעוואלוציע פון 775' ביז 783'. די מאנומענט איז דעזיינט געווארן דורך א פראנצויזישער סקאלפטור מיט'ן נאמען פעדעריק אוגוסטע בארטהאלדי און איז פארטיג געווארן אין 884'. די פראנצויזישע באפעלקערונג האט געגעבן דאס געלט צו בויען די טייערע סטאטוע און די אמעריקאנער באפעלקערונג האט צעשטייער געגעבן צו בויען די טורעם אויף וועלכע די סטאטוע איז ארויפגעשטעלט געווארן. אין אמעריקע איז דאס געלט צוזאמענגענומען געווארן אין א מאסיוון קאמפיין וועלכע איז אונטערגענומען געווארן דורך דער לעגענדער צייטונג פאבלישער דזשאסעף פוליצער, אן אונגארישער אימיגראנט, וועלכע האט געווידמעט די עדיטאריעלס פון זיין "די וועלט" צייטונג צו קוראזשירן די באפעלקערונג מען זאל געבן געלטער צו קענען בויען די פלאטפארמע.
ווען די סקולפטור איז פארטיג געווארן האט מען דאס ערשט ארויסגעלייגט אויף פארשטעלונג אין פאריז און דאן האט מען דאס צענומען צו 350 שטיקער און איינגעפאקט אין 214 קאנטעינארס און אפגעשיקט קיין ניו יארק מיט א פראנצויזישן שיף וואו מען האט עס צוריק צוזאמענגעשטעלט אין 4 מאנאטן און ארויפגעשטעלט אויף די צעמענטענע פלאטפארמע אויפ'ן ליבערטי אינזל אין די וואסערן פון ניו יארק אין די אנוועזנהייט פון טויזענטער מענטשן.
די סטאטוע איז אפיציעל פארגעשטעלט געווארן צו די וועלט אין 886' ביי א ספעציעלע צערעמאניע מיט די באטייליגונג פון דעם דעמאלטדיגן פרעזידענט גראווער קליוולאנד. אין די פאלגענדע יארן איז די סטאטוע פון ליבערטי געווארן אן אינטערנאציאנאלע סימבאל פון פרייהייט ארום די וועלט. די סטאטוע האט אויפגענומען די מיליאנען אימיגראנטן וועלכע זענען אנגעקומען קיין אמעריקע צו עליס איילענד. אין 903' האט מען איינגעקריצט א פאעמע וועלכע איז געמאכט געווארן דורך א באוואוסטע אמעריקאנער פאעט עמא לאזארוס וועלכע שטעלט פאר די סטאטוע אלס די סימבאל פון פרייהייט און ברענגט ארויס די האפענונג וועלכע די וועלט לייגט אויף פרייהייט.
די סטאטוע פון ליבערטי איז פראקלאמירט געווארן אלס א נאציאנאלע מאנומענט ערשט אין 924' אינאיינעם מיט עליס איילנעד. נאך די קריג איז די סטאטוע באצייכענט געווארן דורך די יו-ען אלס א העריטעדזש ארט.
אין 986' האט מען צוגעגרייט דעם סטאטוע צו א הונדערט יאר פייערונג דורך איבעררייניגן די גאנצע קערפער און מען האט געטוישט די גלעזערנע און מעטאלענע פאקעל צו גאלד. די גאנצע ארבעט איז געמאכט געווארן דורך אינזשענירן פון פראנקרייך און אמעריקע און איז באצאלט געווארן דורך אמעריקאנער איינוואוינער נאכדעם וואס פרעזידענט רעיגן האט געעפענט א ספעציעלע פאנד דערפאר. א צייט שפעטער האט מען אריינגעבויט א ליפט וועלכע פירט ארויף ביזן דעק פון דעם פלאטפארמע טורעם וואו מען האט אויפגעשטעלט א מוזעאם פון איר היסטאריע וועלכע אנטהאלט די ארגינעלע גלעזערנע און מעטאלענע פאקל און נאך היסטארישע שטיקער פון די סטאטוע. טויזענטער מענטשן באזוכן ליבערטי איילענד יעדן טאג דורך א פערי רייד פון באטערי פארק אין מאנהעטן. די באזוכער האבן אמאל געהאט די געלעגנהייט ארויפצוגיין אויך אינעם טורעם זעלבסט ביז איר קרוין וואס איז א מהלך פון 354 שטיגן (אייניג צו א 22 שטאקיגער געביידע) וואו מען קען כאפן אן אויג-פארכאפענדע בליק איבער ניו יארק און אירע וואלקן קראצער געביידעס.
דורכאויס די יארן האט מען עטליכע מאל אפגעשפארט די סטאטוע פון באזוכער אויס מורא פאר איר שטארקייט. אום סעפטעמבער 11 2001 אינדערפרי האט מען דאס ווידער פארשפארט צוליב זיכערהייט סיבות. די פארק סערוויס האט דאן אונטערגענומען נאך אן אונטערזוכונג און פארשטערקערט די סטאטוע און דאס צוריק געעפענט פאר די פובליק אין 2005 אין די אנוועזנהייט פון הונדערטער מענטשן אין שפיץ פון מעיאר בלומבערג. נאך אלץ האט מען נאר געעפענט די פלאטפארמע וואו די מענטשן קענען ארויפגיין 150 פיס הויך און שטיין נעבן די פיס פון די סטאטוע אבער די סטאטוע זעלבסט איז געבליבן פארמאכט צוליב זיכערהייט סיבות. זינט דעמאלט איז אונטערגענומען געווארן א קאמפיין פון ארגאניזאציעס וועלכע לייגן דרוק אויף די שטאט און פארק סערוויס זיי זאלן ווידער עפענען די סטאטוע און רעפרעזענטירן די ריכטיגע פרייהייט. די ארגאניזאציעס האט געבעטן צענדליגער טויזענטער מענטשן זיי זאלן שיקן אי-מעיל און בריוון מיט א פארגעשריבענע פארלאנג מען זאל דאס צוריק עפענען אבער דערווייל איז דאס געבליבן פארשפארט.
עליס איילענד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער עליס איילענד (אינזל) האט געדינט אלס די אויפנאמ'ס אינזל ווי א געשאצטע 12 מיליאן אימיגראנטן זענען אנגעקומען צווישן די יארן פון 892' ביז 954', אריינגערעכנט אסאך מלחמה געליטענע איבערהויפט אידן.
די אינזל איז געווארן א טייל פון די סטאטוע פון ליבערטי נאציאנאלע מאנומענט אין 965'. אין 984' האט מען אנגעהויבן בויען א אימיגראנט מוזעאם אין די הויפט געביידע וועלכע איז פארטיג געווארן אין 990' און איז געעפענט געווארן פאר די פובליק אלס א טייל פון די באזוך אויפ'ן ליבערטי אינזל. די מוזעאם באשטייט פון 3 שטאקן און אנטהאלט א שטודיע לייברערי, און הונדערטער בילדער און ווידעאוס פון איר היסטאריע. די טור פעריס טראגן די טוריסטן צו ביידע אינזלן און די טוריסטן קענען דארט בלייבן ווילאנג זיי ווילן ווען יעדע 20 מינוט קומט אן א נייע פערי.
נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטיס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פאריז, פראנקרייך האבן אמעריקאנער איינוואוינערס אויפגעשטעלט א נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטי וועלכע איז אויפגעשטעלט געווארן אין 889' ארום 1.5 קילאמעטער ווייט פונעם אייפעל טורעם אויף א קליינע אינזל אינעם סיען טייך. די סטאטוע איז נאר 35 פיס הויך און ליגט אויף א צעמענטענע טורעם בערך 50 פיס הויך. די סטאטוע איז באצאלט געווארן דורך די אמעריקאנער איינוואוינער אין פראנקרייך און האבן דאס געגעבן אלס א צוריק באלוינונג.
עס איז נישט באקאנט ווער עס האט געמאכט די סטאטוע און טייל זאגן אז עס איז גאר געווען די מאדעל סטאטוע וועלכע אייפעל האט גענוצט צו בויען די עכטע סטאטוע פון ליבערטי.
אין 902' האט א פראנצויזישער אימיגראנט, וויליאם פלאטו, וועלכע האט פארמאגט א ווערהויז אין מאנהעטן, אויפגעשטעלט א נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטי וועלכע ער האט אליינס געבויט און דעזיינט און עס אויפגעשטעלט אויפ'ן דאך פון זיין 8 שטאקיגע געביידע אויף דער 64סטער גאס און בראדוועי און איז געשטאנען 40 פיס הויך. פלאטו איז געשטארבן אין 931' זייער יונג און האט מיטגענומען די היסטאריע פון דער סטאטוע מיט זיך.
די סטאטוע איז זייער פונקטליך נאכגעמאכט די עכטע און עס פארמאגט שטיגן מיט וועלכע מען קען ארויפגיין ביז'ן קרוין וואו עס איז פאראן עטליכע פענסטער. די סטאטוע איז אבער פארשלאסן געווארן שוין אין 912' נאכדעם וואס אינזשענירן האבן באשלאסן אז עס איז נישט גענוג פארזיכערט און שטארק.
נאך סעפטעמבער 11 2001 האבן די געביידע פארוואלטער באשלאסן אראפצונעמען די סטאטוע און איבערבויען די געביידע מיט מער שטאקן. די סטאטוע איז געגעבן געווארן במתנה צו דער ברוקלין מוזיי אלס אנדענק פון די העלדישע פייערלעשערס, פאליציי אפיצירן, און עמוירדזשענסי ארבייטער וועלכע זענען אומגעקומען אין די וואורלד טרעיד צענטער אטאקעס.
נאך א סטאטוע פון ליבערטי געפינט זיך אין בירמינגהאם, אלאבאמא וועלכע איז געבויט געווארן דורך א לעבנס פארזיכערונג פירמע וועלכע האט זיך גערופן ליבערטי נעשאנעל לייף אינשורענס. די סטאטוע איז אויך געבויט געווארן אין פראנקרייך און איז בערך א דריטל די גרויס פון די עכטע סטאטוע פון ליבערטי. די סטאטוע איז ארויפגעשטעלט געווארן אויף די לייף אינשורענס פירמע געביידע. שפעטער האט מען אראפגענומען די סטאטוע און עס געשטעלט אין א שטאטישע פארק וועלכע מען האט א נאמען געגעבן ליבערטי פארק. אלע מאטאריסטן וועלכע פארן אויפ'ן 459 אינטערסטעיט הייעוועי קענען קלאר זען דעם סטאטו בייטאג און ביינאכט דורך לעקטער וועלכע באלייכטן איר.
נאך א גרויסע נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטי געפינט זיך אין לאס וועגאס, נעוואדע, און איז א טייל פון די וואונדערליכע ניו יארק האטעל וועלכע פארמאגט אויך נאכגעמאכטע וואלקן קראצער געביידעס פון ניו יארק סיטי. די סטאטוע איז האלב די גרויס פון די עכטע.
עס זענען פאראן נאך עטליכע נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטיס אין קלענערע פארמאטן ארום דער וועלט. באקאנט איז די סטאטוע אין בארדוי, פראנקרייך, וועלכע איז נישט מער ווי 8 פיס הויך. די סטאטוע איז אראפגענומען געווארן דורך די דייטשן אין דער צווייטער וועלט מלחמה און איז צוריקגעשטעלט געווארן אין 02' אלס אנדענק פון די סעפטעמבער 11 אטאקעס אין אמעריקע. עטליכע וואכן דערויף האבן אומבאקאנטע יונגען וואנדיליזירט די סטאטוע און דאס פארברענט און צעבראכן.


c: text/html

text:
ווינטער
דער ווינטער איז אייַנע דער פֿיר יאַרעסציַיטען.
דער ווינטער גיבט עס שניי אָדער רעגן, און דער טעמפעראטור איז קאַלט.
אַסטראָנאָמיש בעגינט דער ווינטער, מיט דער ווינטער זאָנענווענדע (דער קורצטעסטע טאג אין יאר) - דער ציַיט פונקט, צו דעם די זון איז אובער דער אנדערע (דרומיש אָדער צפוניש) ווענדעקריַיס שטעט, און די טאַגע אַם קורצעשטען זינד:
- אויף דער צפוניש העמיספֿערע אַם 21 אָדער 22 דעצעמבער, און אויף דער דרומיש העמיספֿערע אַם 21 אָדער 22 יוני.
דאַ נאַך ווערדען די טאַגע וויַדער לאַנגער און די נאַכטע קורצער, און דער ווינטער ענדט מיט דער פֿרילינג צייט.
דאַ די אומלויפבאַן דער ערדע אום די זון אום 1.7% פֿון אַ אידעאַלען קריַיץ באַן אַבוויַיכט, זינד די פֿיר יאַרעסציַיטען ניכט גאַנץ גליַיך לאַנג. דערצו, זינד די צפוניש ווינטערן וועגען דער זון סביבה עטוואַס קורצער און מילדער אַלס די דרומיש ווינטערן.
אַ באַווסט ייִדישע חג אין דער ווינטער איז חנוכה, אין חודש כסליו, דעצעמבער.
אַ באַווסט חג צו די קריסטען איז בערומטעס (קריסמאַס, Christmas).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
7טן אויגוסט
דעם 7טן אויגוסט איז דער 219טער טאג פון יאר (220סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 146 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1960 - דער בארטן פון העלפאנדביין פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1948 - דן חלוץ, דער 18טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל
- 1949 - וואליד זשומבלאט, פירער פון די דרוזן אין לבנון
- 1966 - זשימי וויילס, גרינדער פון וויקיפעדיע
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1971 - יצחק מאיר לעווין, פירער פון אגודת ישראל
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בארטן פון העלפאנדביין - זעלבשטענדיקייט טאג


text:
בערזע-מעקלער
א בערזע-מעקלער (ענגליש: stockbroker), איז עמיצער וואס האנדלט אין דער בערזע, קויפט און פארקויפט אקציעס און סטאקס אין סיי וועלכע פון די גרויסע בערזעס וואס ווערן געהאנדעלט דורך דער פובליקום.
צו זיין א בערזע-מעקלער דארף מען האבן א ספעציעלן שיין (לייסענס), וואס איז אן ערלויבניש פון דער רעגירונג צו זיין קוואליפיצירט צו האנדלען אינעם סטאק מארקעט.פריוואטע מענטשן טארן נישט האנדלען אין דער בערזע, נאר דורך א בערזע-מעקלער.
דער אמעריקען סטאק עקסטשעינדזש די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש די נעסדעק קאמפאזיט.


text:
טעכניאן
קאארדינאטן: 32°46′39″N 35°01′18″E / 32.7775, 35.02167
דער טעכניאן איז דער אוניווערסיטעט אינסטיטוט פאר טעכנאלאגיע אין חיפה, וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1912 מיטן נאמען טעכניקום, און געעפנט אירע טויערן 1924. פון אנהייב איז די שפראך פונעם אוניווערסיטעט געווען דייטש, אבער נאכן שפראכן קריג, איז עס אריבער צו העברעיש.
- אין די 1970ער יארן האבן אברהם לעמפל און יעקב זיוו אינעם טעכניאן אנטוויקלט דעם LZW אלגאריטם פאר קאמפרימירן דאטן.
באקאנטע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אריה ווארשל - נאבעל פריז פאר כעמיע 2013


text:
עפל (פירמע)
עפל קאמפיוטער איז א קאמפיוטער פירמע. זיי פאבריצירן מאקינטאש קאמפיוטערס, אייפאד מעדיע שפילערס, אייפעד טאבלעט קאמפיוטערס, און דעם אייפאן סעלפאן.
די פירמע עפל איז געווען פון די ערשטע צו ערצייגן אזא מאדעל און זי האט אנטוויקעלט א קליינע פערזענליכער קאמפיוטער און האט אויך צוגעשטעלט אן אפערירן סיסטעם דערצו מיט עטליכע פראגראמען. עס האט אויסגעקוקט אז עפל וועט זיין די זאך אבער שטילערהייט האט מייקראסאפט גע'גנב'ט אינפארמאציע פון עפל (ביל גייטס האט געארבעט אינאיינעם מיט עפל'ס גרינדער סטיוו דזשאבס און ער איז נאך עד היום א שותף אין עפל) און אנשטאט נוצן די צייט צו בויען קאמפיוטער הארטווארג, ווי עפל האט געטאן, האט ביל געיטס מיט זיין שותף זיך אריינגעלייגט אין ווייכווארג און האט אנטוויקעלט א געלוגענע אפערירן ווייכווארג.
אום 25סטן אויגוסט 2011 האט סטיוו זשאבס רעזיגנירט פון זיין הויפט אמט ביי עפל, און טים קוק האט דאס איבערגענומען. שפעטער דעם יאר, איז סטיוו געשטארבן.


text:
בית התפוצות
קאארדינאטן: 32°6′49.4″N 34°48′18.6″E / 32.113722, 34.805167
בית התפוצות, דער נחום גאָלדמאַן גלות מוזיי, געפינט זיך אין דעם תל אביב אוניווערסיטעט קאַמפּוס אין רמת אביב. אינעם צענטער פון דעם מוזיי, וואָס מ'האט געעפנט צום ציבור אין 1978, איז אַ שטענדיקע אויסשטעלונג וואס שפרייט זיך אויס אויף דרייַ שטאק און דערציילט די איינציקע און פארציענדע געשיכטע פונעם ייִדישן פאלק איבער די דורות ניצנדיק ניואנסירטע מוסטערונג מיטלען - מיוראַלז, דיאָראַמאַס, רעסטעריישאַנז דרייַ - דימענשאַנאַל, פילמס, דיספּלייז אָדער - קול און מאַניפּולאַטיוועס קאָמפּיוטער. די אַרויסווייַזן טראַסעס די רעטעניש פון עקזיסטענץ פון די צעשפרייט אַריבער די גלאָבוס און געראטן צו טייַנען זייַן לעגאַט, זייַן וועג פון לעבן און וואַלועס.
שטענדיק אויסשטעלונג קאַמפּלייז מיט שליסל ישוז: משפּחה, קהל, אמונה, שאַפונג, עקזיסטענץ און ינטעראַקשאַן מיט דעם ניט - ייִדיש און צוריקקומען צו ישראל. די וויזאַטערז אויך זענען לערנען רומז און דאַטאַבייסיז אויף אַ באַלעבאָס פון ישוז - פאָטאָס און קינאָ, גנאלוגיה, ייִדיש מוזיק, אינפֿאָרמאַציע אויף ייִדיש קהילות אַרום דער וועלט און דער טייַטש און אָנהייב פון ייִדיש משפּחה נעמען. ערד שטאָק פון דער מוזיי מחנות צייַטווייַליק עקסאַבישאַנז אויף פארשיידענע טעמעס: קהל, מענטשן, היסטאָרישע סוביעקטן און ווייזט פאָטאָגראַפיע און פייַן קונסט. בעט האַטעפוצאָטה קאַנדאַקץ בילדונגקרייז אַקטיוויטעטן דיזיינד פֿאַר אַ ברייט קייט פון אַדיאַנסאַז - סטודענטן, ימאַגראַנץ, זעלנער, סטודענטן, עדזשיוקייטערז, און מער. עס אויך כסדר געהאלטן קולטור געשעענישן - יוונינגז, קינאָ, קאַנסערץ און וויסנשאפטלעכע קאַנפראַנסאַז.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מוזיאון בית התפוצות
- בית התפוצות ב-ilMuseums.com
- יהודה שרוני, כך הפך בית התפוצות ממקום על סף סגירה לעסק כלכלי מצליח, באתר nrg, 27 בדצמבר 2010


text:
אשפעצין
אשפעצין (אוישוויץ) (פויליש: Oświęcim) איז א שטעטל וואס געפינט זיך אומגעפער פופציג קמ מערב זייט פון קראקע, נעבען דעם צוזאמען פלוס פון דעם סאל אין דעם ווייסיל. דאס שטעטל איז געווארן א טייל פון קליינפוילן פראווינץ, פוילן, אין דעם יאר 1998.
דאס שטעטל אשפעצין וועט פאראייביג בלייבין איינגעקריצט ביי יעדען ייד אין הארץ, וואס דארטן האבן די נאציס ימ"ש אויפגעשטעלט דעם אוישוויץ קאנצינטראציע לאגער און די גאז קאמערן און אומגעברענגט דארטן א גרויסן טייל פון די זעקס מיליאן קדושים הי"ד.
רבנים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אשפעצין האט פארמאגט באקאנטע רבנים, פון די רבנים:
- רבי נתן נטע לאנדא, דער כנף רננה.
- הרב שלום ראובן ראזענפעלד
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אפיציעלע וועבארט
- Oświęcim; Auschwitz Memorial Book--Translation of Sefer Oshpitsin יזכור בוך
- Database of pre-war Jews from Oświęcim ליסטע פון קדושים
קאארדינאטן: 50°03′00″N 19°14′00″E / 50.05, 19.233333


text:
לינדאן זשאנסאן
לינדאן בעיניס זשאנסאן (27טן אויגוסט, 1908 - 22סטן ינואר, 1973), דער 36'טער USA פרעזידענט, געדינט פון: נאוועמבער 22 1963 ביז: יאנואר 20 1969. אויך האט ער געדינט אין נאך עטלעכע שטעלעס ביים USA קאנגרעס ביז ער איז געווארן פרעזידענט.
זשאנסן איז געלויפן פאר פרעזידענט קעגן פרעזידנעט זשאן עף. קענעדי אין די דעמאקראטשישע פארטיי, ער האט איהם קריטיקירט אז ער איז צו ליבעראל ער קומט פון די ליבעראלי שטאט מאסוטושטעס, און אויך אז ער איז א קאטאליק, קענעדי איז געווען דער ערשטער אמאריקאנער פרעזידנעט וואס איז געווען א קאטאליק, שפעטער ווען קענעדי האט געוואנען די דעמאקראטישע נאמינאציע האט ער גענומען זשאנסן פאר זיין ווייס פרעזידענט זיין מיטלויפער, ווען מען האט געשאסן קענעדי האט זשאנסן איבערגענומען, ביז פרעזידנעט ניקסאן האט געווענען די וואהלן.
זיין פרוי האט זייער לאנג געלעבט זי איז געשטארבן ווען זי איז אלט געווען 91 יאר אין יאר ה'תשס"ז, סוף חודש תמוז.


text:
דער איד
דער איד איז אַ אידיש שפּראַכיקע סאַטמאַר-זאליס צייטונג, אָריגינעל געגרינדעט דורך ר' אַהרן ראָזמאַרין ז"ל.
סאַטמאַרער חסידים האָבן דאָס פֿון אים אפּגעקויפֿט אין תשט"ו. אין די אָנהייב-יאָרן איז זי דערשינען איינמאָל אין צוויי וואָכן. שפּעטער האָט ר' חיים משה שטויבער זי ארויפֿגעאַרבעט ווי א צײטונג מיט אַלערליי וועלט נײַעס, און אָנגעהויבן צו דעררשײַנען וועכנטליך.
דער ערשטער רעדאַקטאָר איז געווען דער דענקער און שריפֿטשטעלער ר' אוריאל ציממער, ארויסגעבער פון א השקפה-ביכל קעגן ציוניזם.
שפּעטער האָט דער סאַטמאַרער רבי, ר' יואל טייטלבוים געשטעלט ר' בערל פרידמאן, זון פֿון ר' ליפא פרידמאן, אַלס רעדאַקטאָר.
דער איד איז יאָרנלאַנג געוואָרן געדרוקט דורך דײַטש פּרינטינג, וואָס איז אָנגעפֿירט געוואָרן דורך ר' סענדער דייטש. ר' סענדער איז אויך געווען איר לאַנגיעריקער רעדאַקטאָר.
אין די אנהייב 80ער יאָרן האָט משה גבאי איבערגענומען דאָס גאַנצע ווירטשאַפֿט דערפֿון. ממילא דינט דאָס די אינטערעסן פֿון ר' זלמן לייב טייטלבוים אַנטקעגן ר' אהרן טייטלבוים, נאָכדעם וואָס דער איד האָט אים געבויט פֿאַר די פּאַרטיייִשע לייענער יאָרנלאִנג.
דער איד איז פֿאַר 40 יאָר געווען די איינציקע אידישע צײַטונג פֿאַר חרד'ישע איִדן אין אַמעריקע. אין 1986 האָט ר' אברהם פרידמאן, זון פון ליפא פרידמאן, איבערגעלאָזט דער איד און האָט זיך געעפֿנט אַן אייגענע צײַטונג מיטן נאָמען די צייטונג.
און יאָר תש"ס, עטוואָס נאָך דער סאטמאר מחלוקת האָט אויסגעבראָכן, האָבן די אַהרונים געעפֿנט אן אייגענע צײַטונג דער בלאַט, אויפֿן זעלבן סאַטמאַרער אַנטי-ציוניסטישן סטיל ווי דער איד.
איר היינטיגער רעדאקטאר איז ר' אהרן פרידמאן אבער די עדיטאריעל ווערט געשריבן דורך ר' משה לייב דייטש, ווי ער שרייבט די רעגלמעסיגע עדיטאריעלס צו ווי ער שפאסט און רייסט אראפ דעם סאטמארער רבי פון קרית יואל, ר' אהרן טייטלבוים, מיט זיינע חסידים.
פון אירע שרייבער איז ר' וואלף דייטש און זיין טאטע ר' שמואל אהרן דייטש וואס ער איז א זון פון איר לאנג יעריגער רעדאקטאר, ר' סענדער דייטש.
אויך לויפן וואכענטליך ארטיקלן פון דעם באקאנטן חרדישן שריפטשטעלער ר' הערשל פרידמאן וואס איז א ברודער פון איר רעדאקטאר ר' אהרן פריעדמאן, אונטערן פענע נאמען פ הירש און באבד און נאך נעמען.
דער איד אָפֿט האָט אַרטיקלען װאָס מאַכן װיצן פֿון אַלגעמײנע איִדן װאָס געהערן צו דער אגודה און ציוניסטישע קרייזן.


text:
קלאסישע מעכאניק
קלאסישע מעכאניק איז דער אפטייל פון מעכאניק (אין פיזיק) וואס באהאנדלט קערפערס וואס זענען נישט צו קליין און גייען נישט צו גיך. די שטודיע איז א גאר אלטע, און איז פון די גרעסטע סוביעקטן אין וויסנשאפט, אינזשעניריע און טעכנאלאגיע.
קלאסישע מעכאניק ווערט געניצט צו שילדערן די באוועגונג פון זאכן אויף דער ערד, ווי אויך פלאנעטן, שטערן און גאלאקסיעס.
דער יסוד פון קלאסישער מעכאניק איז די דריי געזעצן פון ניוטאן:
1 יעדער קערפער וועט אנגיין מיט זיין איצטיגן באוועגונגס צושטאנד (ד.ה. גיכקייט און ריכטונג) ווי לאנג עס ארבעטן נישט אויף אים קיין קראפטן. אין אנדערע ווערטער , אויב דער קערפער איז אין א צושטאנד פון רו וועט ער ווייטער רוען ווי לאנג עס וועלן אויף אים נישט ארבעטן קיין קראפטן. אויב איז ער אין או צושטאנד פון זיך באוועגן מיט א געוויסער שנעלקייט , וועט ער אנגיין מיט דער באוועגונג און זיך באוועגן מיט דער זעלבער שנעלקייט און אין דער זעלבער ריכטונג ווי לאנג עס וועט נישט ארבעטן אויף אים א קראפט דאס צו ענדערן.
2 דער קראפט וואס ארבעט אויף א קערפער איז פראפארציאנעל צו זיין פארגיכערונג און זיין מאסע. אין אנדערע ווערטער, א קראפט ברענגט צו אן ענדערונג אין דער שנעלקייט (ווי צום ביישפיל פון 1 קילאמעטער א שעה צו צוויי קילאמעטער א שעה) אדער דער ריכטונג (אדער ביידע), וואס איז פראפארציאנעל צו דער גרייס פון דער קראפט, ד.ה. דער שינוי איז גרעסער וואס גרעסער דער קראפט. מיט א געגעבענער קראפט וועט די ענדערונג זיין קלענער וואס גרעסער די מאסע.
3 אויב א קערפער שאפט א קראפט אויף אן אנדער קערפער וועט יענער קערפער צוריק שאפן א קראפט אויף אים וואס האט די זעלבע שטארקייט און איז אין דער פארקערטער ריכטונג.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
יעקב ליצמאן
יעקב ליצמאן (געב. כ"ח אב, ה'תש"ח) איז א גערער חסיד, געהאדעוועט אין ברוקלין, וואס פירט די פראקציע פון אגודת ישראל אין דעם כנסת (דער פארלאמענט פון מדינת ישראל).
לעבענסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעקב ליצמאן איז געבוירן אין יאר תש"ח אין א פארוואגלטער לאגער (די.פי. לאגער) אין דייטשלאנד. זיינע עלטערן זענען געווען פוילישע יידן וואס זענען ניצול געווארן פון חורבן אייראפע. אין יאר תש"י האט די משפחה זיך געצויגן קיין בארא פארק אין ברוקלין, וווּ ער האט געוווינט פופצן יאר. צו זיבעצן יאר איז ער געפארן אין ישיבה אין ארץ ישראל.
זיין ערשטע אמט איז געווען אלס מנהל פון דער חסידישער בית יעקב שולע אין ירושלים. שפעטער איז ער געווארן טעטיג אין פאליטיק אונטער דער אויפזיכט פון גערער רבי'ן, הרה"צ שמחה בונם אלטער.
ער וווינט אין ירושלים און ער האט פינף קינדער.
טעטיקייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פארלויף פון די יארן איז ער נעווארן דעם רבי'נס רעכטע האנט, ער האלט נאך די ראלע ביים היינטיקן רבי'ן הרה"צ יעקב אריה אלטער. אין יאר ה'תשנ"ט (1999) האט ער פארלאזט זיין אמעריקאנער בירגערשאפט לויטן פארלאנג פון רבי'ן בכדי אז ער זאל זיך קאנדידירן אויף דער רשימה פון אגודת ישראל ביי די כנסת וואלן וואס זענען פארגעקומען יענע יאר. זייט דעמאלסט פירט ער די אגודת ישראל כנסת פראקציע, אפשמוסן אלץ מיטן רבי'ן טאג טעגלעך.
פון תשנ"ט ביז תשס"א איז ער געווען א מיטגליד פון דער כנסת אינערוועניגע ענינים קאמיטעט[1] און אויך וויצע-פארזיצער פון דער כנסת ארבעט און סאציאלער פארזארג קאמיטעט.[2] אין יאר תשס"ב האט אגודת ישראל געהאט א קאליציע אפמאך מיט דער רעגירונג פון אריאל שרון און מ'האט באשטימט ליצמאן אלס פארזיצער פון דער חשובער פינאנץ קאמיטעט. דעם אמט האט ער געהאלטן ביז מען האט אים אפגעזאגט אין תשס"ז.
ליצמאן האט געארבעט שווער צו גרינדן די חרדישע מאיאנטקעס אין אשדוד, תל אביב, ערד און בית שמש.


text:
ווערגיל
פובליוס ווערגיליוס מאַרא (לאטייניש: Publius Vergilius Maro; 15טן אקטאבער 70- - 21סטן סעפטעמבער 19-), באקאנט ווי ווערגיל,[1] איז געווען א דיכטער אין אוראלט רוים. ער ווערט גערעכנט פון די גרעסטע רוימישע דיכטער. ער האט געשריבן דריי הויפט ליטערארישע ווערק, איינע פון זיי די עפישע פאעסיע וועגן איניעס אין צוועלף ביכער.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווערגיל האט שטודירט מעדיצין און אסטראנאמיע אין רוים, אבער ער האט זיי איבערגעלאזט פאר פילאסאפיע.
ווערגיל האט געהאט א השפעה אויף דעם איטאליענישן דיכטער פון דעם מיטל-אלטער, דאנטע אליגערי.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ניסן מינדל, שמועסן מיט קינדער און יוגנד 10, 203, ביי HebrewBooks. "דער רוימישער פאעט ווערגיל (געשטארבן אין יאר 19 פאר דער געוויינלעכער צייטרעקענונג, ד. ה, ארום 90 יאר פאר דעם חורבן בית-שני) איז געווען דער ערשטער רוימער וואס האט דערמאנט דעם פערסיק."
ֿ


text:
רעניום
רעניום (Rhenium) איז א כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאל Re און אַטאָם נומער 75. רעניום אין אן איבערגאנג מעטאל
באניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די הויפּט נוצן פון רעניום איז ווי אַ קאַטאַליסט ביים פראצעס פון באַזייַטיקן בליי פון ברענוואַרג און שאפן געשמעלצן פֿאַר דזשעט מאָטאָרן. אנדערע ניצט:
- רעניום ווערט געניצט צו פּראָדוצירן געשמעלצן פון וואלפראם און מאליבדען.
- רעניום איז אַ וויכטיק קאָמפּאָנענט אין דער בליץ לאמפן ("פלאַש") פאר קאַמערעס.
- פאבריקאציע פון אויבערדורכפירערס בייַ נידעריקע טעמפּעראַטורעס.


text:
שפאלע
שפּאָלע (אוקראיניש: Шпoлa) איז א שטאט אין טשערקאסער אבלאסט (גובערניע) אין צענטראלער אוקראינע. זי איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם שפאליאנסקי ראיאן. אום 2004 איז די געשאצטע באַפֿעלקערונג געווען 18,400.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אום 1847, איז שפאלע'ס יידישע באפעלקערונג געווען 1,156. ביז 1897, האט די צאל געוואקסן צו 5,388 אין אן אלגעמיינער באפעלקערונג פון 11,933, ד.ה. 45%. ס'האט זיך געהאלטן אויף דער ניוא ביז צו דער צווייטער וועלט מלחמה.
אין די 1800ער איז שפאלע געווען אינעם זוועניגאראדער דיסטריקט אינעם קיעוו ראיאן פון רוסלאנד. נאכן אראפווארפֿן פון דער צארישער רעגירונג איז שפאלע געווארן צו ערשט א טייל פון דער אוקראינישער סאוועטן סאציאליסטישער רעפובליק און דערנאך פון דעם סאוועטן פארבאנד.
אין דער צווייטער וועלט מלחמה, האט נאצי דייטשלאנד זיך אריינגעריסן אין אוקראינע, און די יידישע באפעלקערונג פון שפאלע איז פארטיליגט אום 1942. היינט זענען יידן בערך0.5% פון שפאלע'ס באפעלקערונג.
מענטשן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ר' אריה לייב פון שפאלע, "דער שפאלער זיידע" (ה'תפ"ה-ה'תקע"ב) - אדמו"ר
- איציק פעפער (1900-1952) - יידיש שפראך דיכטער


text:
אייזן
אייזן איז א כעמישער עלעמענט מיטן סימבאל Fe (לאטייניש: Ferrum) און אטאמישן נומער 26. עס איז אן איבערגאנג מעטאל. אייַזן איז די מערסטער באניצטער מעטאַל (95% פון גאר דעם מעטאַל געשאפן אין דער וועלט).
דערנערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אייזן איז וויכטיקער קאמפאנענט פון דערנערונג פארן קערפער. ווען איינער האט צו ווייניק אייזן טוט עס ברענגען צו אנעמיע (אייזן-דעפיציט) - אן אראפפאל אין דער קוואנטיטעט פון העמאגלאבין אין די רויטע בלוטצעלן, ווי אויך אן אראפפאל אין דער צאל פון רויטע בלוטצעלן. דאס ברענגט צו צו אן אראפפאל אין דער קוואנטיטעט פון זויערשטאף וואס דערגרייכט די געוועבן אינעם קערפער אזוי אז די געוועבן ארבעטן נישט ווי זיי דארפן. צופיל אייזן אינעם קערפער איז אויך א געפֿאר פארן געזונט.
דורכשניטלעך, די טעגלעכע קוואנטיטעט רעקאמענדירט פאר א געוואקסענעם מאנצביל איז 8.7 מיליגראם און פאר א פרוי אין דעם עלטער פון רעפראדוקציע 14.8 מיליגראם. פרויען אין דעם עלטער פון רעפראדוקציע דארפן א גרעסערע קוואנטיטעט פון אייזן ווי מענער, ווייל זיי פארלירן בלוט דורך מענסטרואציע.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ישכר דוב רוקח (א)
הר"ר ישכר דוב רוקח (ה'תרי"ד - כ"ב מרחשון ה'תרפ"ז) איז געווען רב אין בעלז, מזרח גאליציע, און דער דריטער רבי פונעם בעלזער חסידות, פון ה'תרנ"ד ביז זיין פטירה.
ער איז געווען א זון פון הר"ר יהושע רוקח. נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער איבער גענומען דאס רבנות פון בעלז און די רביסטעווע. ער האט אויך געפירט די מחזיקי הדת באוועגונג וואס זיין פאטער האט אויפגעשטעלט.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ישכר דוב האט געהייראט מרת בתיה רוחמה, די טאכטער פונעם טשערנאבילער רבי'ן רבי זושא טווערסקי, דער זון פון רבי אהרן טווערסקי. זי איז נפטר געווארן יונגערהייט. זייערע קינדער זענען געווען:
- רבי אהרן רוקח, זיין בכור און ממלא מקום
- מרת חנה רחל, די ווייב פון רבי פינחס טווערסקי פון אוסטילע.
נאך דער פטירה פון מרת בתיה רוחמה האט ער געהייראט בזיווג שני חיה דבורה די טאכטער פון רבי אברהם שמואל פיטשניק פון בערעזנא, אן אייניקל (פון ביידע עלטערן) פון רבי יחיאל מיכל, דער זלאטשאווער מגיד. זיי האבן געהאט זיבן קינדער:
- רבי יהושע רוקח פון יעראסלאוו, איידעם ביי רבי יוסף מאיר טווערסקי פון מאכניווקא
- רבי מרדכי רוקח פון בילגוריי, דער פאטער פונעם היינטיקן בעלזער רבי'ן ישכר דוב רוקח
- רבי שלום רוקח פון אפטא, איידעם ביי רבי ישראל פון סטאלין
- די ווייב פון רבי יצחק מנחם נחום טווערסקי פון ראווע-רוסקע
- העניא, ווייב פון רבי ברוך האגער, סערעט-וויזשניצער רבי, און בזיווג שני ווייב פון רבי נפתלי פערלאוו, זון פון רבי נחמיה פון קוידאנאוו-באראנאוויטש
- די ווייב פון רבי יוחנן טוועררסקי אב בית דין הריבעשאוו, זון פון רבי משה מרדכי פון לובלין
- די ווייב פון רבי יוחנן טוועררסקי, זון פון הרב נחום משה פון קאוול (זון פון רבי וועלוול פון רחמיסטריווקא


text:
קארנאטאקא
קאַרנאַטאַקאַ (ענגליש: Karnataka; קאנאדא: ಕರ್ನಾಟಕ) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין דרום-מערב אינדיע. די ארומיקע שטאטן זענען גאא אין צפון-מערב, מאהאראשטרא אין צפון, טעלאנגאנע אין צפון-מזרח, אנדרא פראדעש אין מזרח, טאמיל נאדו אין דרום-מזרח, און קעראלא אין צפון-מערב, מיט די לאקאדיווע ים און אראבישן ים צו מערב.
די הויפטשטאט איז באנגאלארע. די שפראך פון דעם שטאט איז קאנאדא.
קאַרנאַטאַקאַ באדעקט א שטח פון 191,976 ק"מ², 5.83% פון דעם גאנצן שטח פון אינדיע, און איז דער זיבעטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח. מיט א באפעלקערונג פון 61,130,704 מענטשן (אין 2011), איז קאַרנאַטאַקאַ איז דער אכטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
1864
1864 איז דאס 64סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1864 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 31סטן אויגוסט - אמעריקאנער בירגערקריג: קראפטן פון וויליאם שערמאן אטאקירן אטלאנטא
- 1טן סעפטעמבער - אמעריקאנער בירגערקריג: די איינוואוינער פון אטלאנטא, דזשארזשיע, ווערן עוואקואירט פון דער שטאט נאך א באלאגערונג פון פיר חדשים
- 31סטן אקטאבער - נעוואדא ווערט דער 36סטער שטאַט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן פעברואר - ישראל זאנגוויל, יידישער ענגלישער שרייבער (נפטר 1926)
- 16טן מיי - נתן בירנבוים,יידישער עסטרייכער פילאסאף און יידישיסט (נפטר 1937)
- 22סטן יוני - הערמאן מינקאווסקי, דייטשער מאטעמאטיקער און פיזיקער פון א יידישן אפשטאם (געש' 1909)


text:
אזארטשפיל
אזארטשפילן איז יעדער סארט וועטן זיך מיט געלט אדער אן אנדער ווערטפולער זאך אויף א ריזיקע, ווי צום ביישפיל שפילן קארטן.
עס איז פארבאטן לעגאל דאס צו טאן נאר אין געוויסע דעזעגנירטע פלעצער (למשל אין ישראל) ווי ס'איז אונטער א שטרענגער קאנטראלע נישט צו טאן גניבה.
אזארטשפיל קען מען געפינען אין קאסינאס, ווי אויך זענען דא שפילן ווי למשל קארטן שפיל און טריק-טראק.
די תורה פארבאט דאס אלס משחק בקוביא, עס קארופטירט דעם מענטש, ווייל דער ווילדער גלוסט צו געווינען געלט, מאכט גנב'נען און בארגן אן רשות, און רוב מאל פארלירט מען די הויזן, און מען בלייבט א בעל חוב.
פאר איינער וואס האט געווינען איינמאל גרויס געלט ווערט ער צוגעוואונט און עדיקטעט דאס צו טאן נאכאמאל און מען קען זיך אריינצוען אין שווערע מיליאנען חובות. רוב מאל איז טאקע סוף גנב לתליה און דאס לעבן פון דעם באטרעפענדען גייט לטמיון.
אויך קען נישט קיין נארמאלער דאקטער העלפן דעם באטרעפענדן. מען מוז אים שיקן צו א גרופע פון געוועזענע געמבלערס וואס קומען זיך צאם און רעדן זיך אויס דעם פראבלאם און וויאזוי דאס צו באקעמפען.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' אברהם טווערסקי קלערט אויף איבער דעם פראבלעם.ווידיאו


text:
ווינסטאן טשערטשיל
ווינסטאָן טשערטשיל - Winston Churchill (געבוירן כ"א כסליו ה'תרל"ה ; 30סטן נאוועמבער 1874 - געשטארבן כ"א שבט ה'תשכ"ה ; 24סטן יאנואר 1965) איז געווען א בריטישער פאליטיקער וואס האט געדינט אלס פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך במשך דעם צווייטן וועלט קריג און נאכאמאל פון 1951 ביז 1955. ער איז אויך געווען אן אפיציר אין דער בריטישער ארמיי, א שרייבער פון היסטאריע און א קינסטלער. פון 1900 ביז 1964 איז ער געווען א מיטגליד אינעם פארלאמענט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
ער ווערט פארעכענט פאר איינער וואס האט פארשטאנען די סכנה און די שלעכטס פון דעם נאצי רעזשים פון היטלער, נאך אסאך פריער איידער אסאך אנדערע האבן עס געזען. ער האט פון אנהייב געזאגט אז היטלער נאצי איז א סכנה פאר אייראפע, און פאר דער גאנצער וועלט, ער האט געווארנט די אמעריקאנער זיי זאלן זיך שלאגן קעגן היטלער, אבער די אמעריקאנער האבן נישט געוואלט זיך מישן, זיי האבן דאס ענדערש געזען ווי א פראבלעם פון אייראפע. ער האט אויך געווארנט די רוסן, אז היטלער איז א סכנה, אבער די רוסן האבן אים נישט געגלייבט נישט גאנץ ביים אנהייב פונעם קריג, דעמאלטס האבן זיי גאר נאך געמאכט דעם באקאנטען ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך מיט די דייטשן, און אפילו שפעטער האט ער זיי געווארנט אז די דייטשן וויל אנגערייפן רוסלאנד, אבער יאזעף סאטלין האט אים נישט געגלייבט. און האט גארנישט געטוהן דערצו און דערפאר האבן די דיישטן אזוי שנעל געגענט איינעמען רוסלאנד ביז זיי זענען געווען ביי די טויערן פון מאסקאווע.
ווען ער האט געזען אז היטלער וויל אויספירן זיין פלאן אין אייראפע, האט ער זייער פארפירט אינעם בריטישן פארלאמענט קעגן זיין קעגנער נעוויל טשעמבערליין, ביז ער האט איבערצייגט די בריטישער אין דער סכנה פון היטלער, זיי האבן איהם ארויף געזעצט אלס פרעמיער מיניסטער, ער האט אנגעפירט דעם קריג קעגן די דייטשן מיט שטארקייט, ביז ער האט זיי אונטערגעברענגט.
ער איז געווען זייער א שארפער שונא פון קאמוניזם, נאכן צווייטן וועלט קריג, האט ער געווארנט די אמעריקאנער אויף דער סכנה פון סטאלין, ער האט געוואלט מען זאל גלייך זיך נעמען שלאגן און אונטערברעגנען די רוסן, אבער די אמעריקאנער האבן עס נישט פארשטאנען. אבער נישט געהאט קיין כח זיך ווייטער שלאגן. ביז דער קאמוניסטישער געדאנק האט זיך פארשטארקט און האט איינגענומען גאנץ מזרח אייראפע.
ער האט פארמאגט א חוש פון הומאר, און עס ווערט פארציילט אסאך ווערטליך און קלוגנדיגע פראזן וואס ער האט געזאגט.
ציונות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין חודש אדר ה'תרפ"א (מערץ 1921) איז ער געקומען אויף א באזוך אין ארץ ישראל (וואס דאן איז דאס לאנד געווען אונטער א מאנדאט פון דער בריטישער רעגירונג) די אראבער האבן דאן געפאדערט פון אים מבטל צו זיין דעם געדאנק פון ציונות און אויפשטעלן א רעפרעזענטאטיווער רעגירונג פון די איינוווינער אין ארץ ישראל וואס וועט ווארשיינליך זיין אן אראבישע רעגירונג (ווייל דאן זיינען די אראבער געווען 80% איינוווינער קעגן 20% יידן), אויך האבן זיי געפאדערט צו פארמיידן די אימיגראציע גרופעס וואס זיינען געקומען קיין ארץ ישראל. אבער טשערטשיל האט אפגעשלאגט דיזע פארשלאג ווייל די בריטן האבן זיך מחייב געווען צו אויספירן באלפורס דעקלעראציע, און אלס דעם האבן די אראבער איניציאטירט דער שרעקליכער תרפ"א ראיאטן.
גלייך נאך דער אויפרוהר האט טשערטשיל אויספארמירט א נייע דיפלאמאטיע און געשריבן דאס ערשטע ווייסבוך וואס האט באשטימט נייע תקנות פאר דעם ציוניסטישן געדאנק.


text:
1831
1831 איז דאס 31סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1831 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן יולי - געקרוינט לעאפאלד, דער ערשטער מלך פון בעלגיע
- 1טן אויגוסט - געעפנט לאנדאן בריק
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 13טן יוני - דזשיימס קלארק מאקסוועל, שאטישער פיזיקער (געש' 1879)
- 8טן יולי - דזשאן פעמבערטאן, דערפינדער פונעם קאקא קאלע געטראנק (געש' 1888)
- 19טן נאוועמבער - זשיימס גארפילד, דער 20סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1881)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן יולי - זשיימס מאנרא, פינפטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1758)
- 14טן נאוועמבער - געארג ווילהעלם פרידריך העגל, דייטשער פילאסאף (געב' 1770)


text:
מיליטערישע פאליציי
דער אויפגאבע פון די מיליטערישע פאליציי איז פולארטיג, עס רעכנט אריין ארדענונג, אינפארסירן געזעץ, ביז גרענעץ וועכטער, אויספארשן קרימינאלע אקטיוויטעטן, און אזוי אויך אויפהאלטן טורמעס וואס זענען אונטער מיליטערישע קאנטראל.
ישראל מיליטערישע פאליציי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
און העברעיש משטרה צבאית, געגרינדעט אין 1948, ביים מלחמת השחרור. איר אויפגאבע איז געווען א מינימאלע. ביי די זעקס טאגיקער מלחמה, איז איר ראלע געווען, דיקטירן דעם טראפיק אינעם סיני האלב אינדזעל, און היטן אויף די עגיפטישע זעלנער, וואס זענען געפאלן אין געפענגשאפט.
היינט בעיקר פארנעמט זי זיך, מיט טיילן רעפארטן פאר ישראל זעלנער, וואס פירן זיך קעגן דעם מיליטערישן געזעץ. און אזוי אויך מצ"ח, וואס מיינט פאליציי מיליטערישע אויספרשונג, ביי קרימינאלע אקטיוויטעטן. די ארז איינהייט איז ווי גרענעץ וועכטער, ביי פארשידענע דורכגענג פונקטן צווישן פאלעסטינע אויטאנאמיע און ישראל.
איר בערעט איז א טונקעל בלויע, שווארצע שיך, זייער סימן איז רויט בלויע שטרייכן.


text:
שעפילד
שעפילד (ענגליש: Sheffield) איז א שטאט אין דרום יארקשיר, ענגלאנד. זי ליגט אויף דעם שיף טייך פון וואנעט זי נעמט איר נאמען. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז בערך 534,500 (געשאצט 2008).
די שטאט איז לאנג באקאנט פאר טיש באשטעק. אין די 19טן און 20סטן יארהונדערטער איז שעפילד געווען א וועלטס צענדער פאר שטאָל פראדוקציע. מען מאכט באשטעק אין שעפילד פון לאנגע יארן; שוין אין דער מיטל-אלטער ווערט דערמאנט א מעסער געמאכט אין שעפילד.
אין 1740 האט בענזשעמין האנטסמאן אנטדעקט דעם קרוציבל טעכניק פון מאכן שטאָל, אין 1856 האט הענרי בעסעמער דערפינדן דעם בעסעמער קאנווערטירער שטאל-מאכן אויוון; בעסעמער האט זיך געצויגן קיין שעפילד צו מאכן שטאל. דערנאך אין 1912 האט הערי ברירלי דערפינדן זשאווערפריי שטאל אין שעפילד.
קאארדינאטן: 53°23′01″N 1°28′01″W / 53.38361, -1.46694


text:
ייווא
ייִוואָ (ר"ת יידישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט. אויף ענגליש: YIVO היינט: YIVO Institute for Jewish Research) איז אַן אינסטיטוציע געווידמעט דער פֿאָרשונג און פֿאַרהיטונג פֿון דער קולטור, שפּראַך און געשיכטע פֿון אַשכּנזישן ייִדנטום. ער איז געגרינדט געוואָרן אין ווילנע אין 1925 (ה'תּרפּ“ה). באַזונדערס וויכטיק זענען זײַנע אויפֿטוען אינעם תּחום פֿון דעפֿינירן אַ נאָרמירט ייִדיש (כּלל–ייִדיש) און אַן איינהייטלעכן ייִדישן אויסלייג.
די ארכיוון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ייִווא איז הויפטקווארטירט אין ניו יארק און האט אויך א וויכטיגן צענטער אין ארגענטינע. דער אינסטיטוט פארמאגט איבער 360,000 ביכער און פובליקאציעס אין צוועלף שפראכן. דאס רעכנט אויך אריין די ספעציעלע ווילנע פארזאמלונג וואס אנטהאלט 40,000 חלקים און 25,000 בענדער פון חידושי תורה ווערק פון רבנים און גאונים אנגעהויבן פונעם 16טן יאר-הונדערט.
די ייוו"א ארכיוון אנטהאלטן איבער 23,000,000 דאקומענטן, ביכער, פילמס, קונסטווערק, רעקארדס, מוזיק, און נאך. דאס איז דער גרעסטער פארזאמלונג פון מאטעריאל וואס דאקומענטירט דאס אידישע לעבן אין אמאליגן אייראפע און דאס אימיגראנטישע דורכלעבונג אין אמעריקע. ייוו"א פארמאגט טויזנטער ערשט-האנטיגע באריכטן פון שואה פליטים; געמיינדע דאקומענטן פון די אידישע געטאס אין ווארשע, לאדז, און ווילנע; איבער 750 יזכור בוכער פון אידישע געמיינדעס אין פּוילן און די ארומיגע לענדער; אוטוביאגראפישע ווערק פון הונדערטער אמעריקאנער יידישע אימיגראנטן; און דער גרעסטער פארזאמלונג פון יידיש מוזיק און טעאטער שפילן אויף דער וועלט.
באזוכערס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע יאר קומען באזוכן אין די ייווא ארכיוון מער ווי פיר טויזנט פארשערס, לערערס, סטודענטן, קונסט ארבעטערס, שרייבערס, פילמער, היסטאריקערס, און סתם אינטערעסירטע יחידים.
ייווא געפינט זיך היינט אין דעם צענטער פאר ייִדישער היסטאריע, ביי Fifteen West 16th street אין ניו יארק.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ייווא איז געגרינדעט געווארן אין 1925 דורך אינטעלעקטואלע אידישע פיגורן, אריינגערעכנט אלבערט איינשטיין און זיגמונד פרויד. ער איז געווען הויפט-קווארטירט אין ווילנע ביז'ן צווייטן וועלט קריג און זיך דאן אריבערגעצויגן קיין ניו יארק. די ארגינעלע ארכיוון זענען פארכאפט געווארן דורך די דייטשן וועלכע האבן זיי געברענגט קיין בערלין, וואו זיי זענען פארהאלטן געווארן און נאכ'ן קריג געברענגט געווארן צו די ארכיוון אין ניו יארק.


text:
אנדריי סאכאראוו
אַנדריי דמיטריעוויטש סאַכאַראוו (רוסיש: AHдpéй ДMи́TpиeBич CáxapoB, 21סטן מיי 1921 – 14טן דעצעמבער 1989), איז געווען א סאוועטישער קערנפיזיקער. ער איז אויך געווען אן אקטיוויסט פאר מענטשן רעכט. סאכאראוו האט געקעמפט פאר רעפארם אינעם סאוועטן פארבאנד.
מען האט אים באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר שלום אין 1975.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאכאראוו איז געבוירן געווארן אין מאסקווע דעם 21סטן מיי 1921 צו זיין פאטער דמיטרי איוואנאוויטש סאכאראוו און זיין מוטער יעקאטערינא אלעקסעיעוונא סאפיאנאס.


text:
23סטן אויגוסט
דעם 23סטן אויגוסט איז דער 235סטער טאג פון יאר (236סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 130 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1328 - פיליפ דער זעקסטער געקריינט מלך פון פראנקרייך.
- 1616 - געגרינדעט דער אוניווערסיטער פון גראנינגען אין דער רעפובליק פון די פאראייניקטע פראווינצן.
- 1617 - די ערשטע איין-ריכטונגדיקע גאס אין דער וועלט אוועקגעשטעלט אין לאנדאן.
- 1833 - שקלאפעריי אפגעשאפן אין די בריטישע קאלאניעס.
- 1839 - בריטאניע געוועלטיקט איבער האנג קאנג.
- 1914 - ערשטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע פראקלאמירט מלחמה אויף דייטשלאנד.
- 1929 - אנגעהויבן די אראבער פאגראמען קעגן יידן אין חברון און צפת.
- 1939 - דער ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך ווערט אונטערגעשריבן צווישן נאצי דייטשלאנד און דעם סאוועטן פארבאנד.
- 1940 - די דייטשן הייבן אן באמבארדירן לאנדאן.
- 1942 - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון סטאלינגראד קאמף
- 1982 - באשיר זשומייעל געוויילט פרעזידענט פון לבנון.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1754 - לואי דער זעכצעטער, מלך פון פראנקרייך (הינגעריכטעט 1793)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1982 - סטאנפארד מור, אמעריקאנע ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' 1913)
פייערטעג און פאסירונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רומעניע - באפרייאונג טאג 1944


text:
זאכלא
זאכלא (אראביש: زحلة) איז א שטאט אין לבנון, די זיבעטע גרעסטע שטאט, מיט א באפעלקערונג פון בערך 150,000 מענטשן, רוב פון זיי מאראנען. די שטאט געפונט זיך אויף דעם לבנון בארג. די הויכקייט איז 2,000 פיס העכערן ים פלאך, איבער די ווינטער איז די געגנט באשנייט, אין די זומער טרוקן און הייס, די צענטער פון שטאט געפונט זיך, צווישן די צוויי זייטן פון די בארדאני טייך, וואס איז א פארפעסטעטע און שמוציגע טייך, די אלטשטאט געפונט זיך אויף די מערב זייט פון די טייך, אבער די געשעפטן אויף די מזרח זייט. די שטח פון די שטאט איז בערך 20 קאנט קילאמעטער.
דורכאויס די לבנון ברודער קריג, איז פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, צווישן די פאלאנגען, און די סירישע ארמיי. זייענדיק א שטאט וואס געפונט זיך, אויפן ביירוט דמשק שאסיי, באשיר זשומייעל האט געוואלט איינעמען זאכלא, צוליבן שטיצע וואס ער וואלט באקומען פון די קריסטן, איידער ער איז געלאפן פאר פרעזידענט. צום סוף האט ישראל דורכגעפירט איר אינוואזיע, ביים ערשטע לבנון מלחמה, און אזוי ארום איז באשיר ערוויילט געווארן, אבער געהרגט געווארן נאך איידער ער איז איינגעשוווירן געווארן.


text:
דאכוי
דאכוי (דייטשיש: Dachau) איז א שטאט אין בייערן, אין דרום דייטשלאנד, 20 ק"מ צפון-מערב פון מינכן. זי איז א קרייזשטאט פונעם אויבערבייערישן ראיאן. זי האט בערך 40,000 איינוואוינערס. די שטאט האט אן היסטארישן צענטער מיט א שלאס פונעם 18טן יארהונדערט.
דאכוי איז געווארן געגרינדעט אינעם 8טן יארהונדערט. אסאך קינסטלערס האבן געוואוינט דארטן אין סוף 19טן און אנהייב 20טן יארהונדערט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווייטע וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1933, האבן די נאציס אויפגעשטעלט דעם דאכוי קאצעט. ער איז געווארן דער פראטאטיפ פאר אלע אנדערע קאצעטן. ווערנט זיין אפעראציע, זענען געשטארבן אדער געהרגעט געווערן דארטן 190,591 ארעסטאנטן, א דריטל פון זיי יידן.
פון אנהייב איז עס געווען, פאר פאליטישע ארעסטאנטן, טעאדאר אייקע, איז געווען קאמאנדיר פון די לאגער, פון אנהייב זענען דארט געווען, ציגיינער, האמאסעקסואלן, און רעליגיעזע פירער פון דייטשלאנד, וואס האבן זיך קעגן געשטעלט צו די נאצי רעזשים, און ווי פארשטענדליך יידן.
נאך קריסטאלנאכט, איז די לאגער בעיקר באשטאנען בלויז פון יידן, אין 1942 זענען די יידן פארשיקט געווארן אויף פוילן, ווי זיי זענען פארגאזט געווארן, אין די פארניכטיגונגס לאגערן.
אין 1944 זענען געברענגט געווארן אפאר טויזנט יידן פון אונגארן, פאר צוואנגס ארבעט, אין די פאבריקן פאר אמוניציע, וואס איז געווען אין דאכוי, די מענטשן וואס זענען דארט געווען, האבן געארבעט צוואנגסארבעט פארן עס עס, אדער אין דערנעבנדיקע פריוואטע דייטשע פאבריקן.
פון די 206,000 מענטשן וואס זענען אריבער דאכוי, זענען אמווייניגסטענס 32,000 אומגעקומען, עס איז זיכער אז נאך טויזנטער זענען געשטארבן אין טויטמארטשן, אין טיפוס עפידעמיעס, אבער זענען נישט פארשריבן געווארן.
אפריל 1945, איז די אמעריקאנער ארמיי אריין אין דאכוי, און געטראפן דארט 60,000 געפאנגענע קראנקע, שוואכע, וואס האבן קוים געקענט שטיין אויף די פיס, א דריטל פון זיי יידן, פון די 40 עס עס וועכטער, זענען 36 פאראורטיילט געווארן, דורכן מיליטערישן געריכט, צום טויט,


text:
דיטער וויסליצעני
דיטער וויסליצעני (13טן יאנואר 1911, רעגולאווקן, מזרח פרייסן, היינט מאזשדזשאני, פוילן – 4טן מיי 1948, פרעשבורג) איז געווען דער הויפט פון אייכמאן איבער די דעפארטירונג פון די סלאוואקישע אידן.
וויסליצעני איז געווען א מיטגליד פון דעם נאצי עס עס, און דער הויפט פון אייכמאן איבער דער דעפארטירונג פון די סלאוואקישע אידן. ער האט ליקווידירט אסאך חשובע יידישע געמיינדעס אין גריכנלאנד, אונגארן און סלאוואקיי.
וויסליצעני'ס עדות ביים נירנבערג פראצעס איז געווען וויכטיג בשעת ווען מען האט פראקורירט אייכמאן פאר קריגס פארברעכן אין ישראל אין 1961. מ'האט אויסגעליווערט וויסליצעני קיין טשעכאסלאוואקיי, וואו מ'האט אים געמשפט'עט און געהאנגען פאר זיין פארברעכן אין 1948.


text:
צענטראל-אמעריקע
צענטראל-אמעריקע (שפאניש: América Central, ענגליש: Central America) איז א ראיאן אינעם קאנטינענט צפון אמעריקע וואס ציט פון גוואטעמאלע און בעליז אין צפון-מערב, צו פאנאמא אין דרום-מזרח. דער שטח געפינט זיך דרום-מזרח פון מעקסיקא און צפון-מערב פון קאלאמביע, צווישן דעם פאציפישן אקעאן און דעם קאריביאישן ים.
די לענדער פון צענטראל-אמעריקע, פון גרעסטן צום קלענסטן, זענען:
- ניקאראגוא (130,373 ק"מ2)
- האָנדוראַס (112,090 ק"מ2)
- גוואטעמאלע (108,890 ק"מ2)
- פאנאמא (78,200 ק"מ2)
- קאסטא ריקא (51,100 ק"מ2)
- בעליז (22,966 ק"מ2)
- על סאַלוואַדאָר (21,040 ק"מ2)
דאס לאנד מיט דער גרעסטער באפעלקערונג איז גוואטעמאלע, מיט מער ווי 14 מיליאן איינוואוינער.
אין אלע לענדער פון צענטראל-אמעריקע רעדט מען שפאניש; אחוץ בעליז וואו מען רעדט ענגליש. טייל מענטשן רעדן מאיא שפראכן.
סביבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קלימאט אין צענטראל-אמעריקע איז הייס און פייכט, אזוי ווי עס פאסט פאר טראפישע לענדער. צוקערראר, קאווע און באנאנען וואקסן אין דעם ראיאן.
דער ראיאן האט אסאך וואולקאנען.


text:
יעקב יהושע פאלק
הרב יעקב יהושע פֿאַלק (כ"ח כסלו ה'תמ"א – י"ד שבט ה'תקט"ז) איז געווען רב אין לעמבערג, בערלין און פראנקפורט. און פון די גרעסטע אחרונים. ער האט מחבר געווען דעם בארימטן ספר פני יהושע אויף גמרא, רש"י, תוספות וואס איז מפלפל אוועקצושטעלן פשט אין רש"י.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעקב יהושע פאלק איז געבוירן אין קראקע[1], פוילן, כ"ח כסלו, תמ"א (19טן דעצעמבער 1680), צו זיין פאטער דעם נגיד און מנהיג רבי צבי הירש, א דיין אין דעם שטאטישן בית דין, און צו זיין מוטער מרים, א טאכטער פון הרב אברהם הלוי, איידעם ביי רבי יהושע העשיל בעל "מגיני שלמה".
ער האט געלערנט ביי זיין פעטער, הר"ר משה, ראש בית דין אין קראקע.
נאך זיין חתונה מיט לאה, די טאכטער פון רבי שלמה סג"ל לאנדא פון לעמבערג, איז ער באשטימט געווארן משגיח איבער די מלמדים אין די חדרים. ער האט אויסגעהאלטן א ישיבה אין זיין הויז.
אום ג' כסלו ה'תס"ג (1702) האט אויסגעבראכן א שריפה, און עטליכע פעסער פון פולווער האבן זיך אויפגעריסן. אין דער שריפה זענען אומגעקומען זיין מאמע, ווייב און קליינע טאכטער. נאר ר' פאלק אליין איז געבליבן לעבן. אין דער הקדמה פון זיין ספר "פני יהושע" שרייבט ער אז ווען ער איז געליגן אונטער דער חורבה האט ער געמאכט א נדר אין זיין הארץ אז טאמער ער וועט ווערן געראטעוועט וועט ער דרוקן זיין חידושים.
ער האט חתונה געהאט בזיווג שני מיט מרת טויבע, טאכטער פונעם גביר ישכר פון לעמבערג, וואס האט אים אויסגעהאלטן. טויבע האט געליטן פון א אויסגעצויגענע מחלה.
נאך איר פטירה האט ר' פאלק חתונה געהאט נאכאמאל, צו גיטא אייגער. דער חיד"א שרייבט אז ווען ער איז געווען אין ווארמז איז ער איינגעשטאנען ביים פני יהושע, און ער דערציילט אז די רביצין איז געווען א גרויסע למדנ'טע, און זיי האבן גערעדט איינס אנאנד אין לערנען.[2]
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער שריפה אין לעמבערג איז ר' פאלק אויפגענומען אלס שטאטס רב אין לינסק. ווען ער איז געווען אלט פערציג יאר איז ער געווארן אב"ד פון לעמבערג. אין ת"ץ איז ער אויפגענומען אלס אב"ד בערלין, אין תצ"ד אין מעץ, און אין ת"ק אין פראנקפורט.[3]
פטירה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
י"ד שבט תקט"ז איז ער נפטר געווארן אין אפנבאך, און מ'האט אים געברענגט צו קבורה אין פראנקפורט.
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער באקאנטער ספר "פני יהושע" אויף תלמוד בבלי, נאך וועלכע ער ווערט גערופן.
- מנחת עני
- כלל גדול אויף עניני רובא און חזקה.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- טאכטער גיטל וועלכע איז נפטר געווארן ביים שריפה מיט איר מוטער.
- טאכטער מייטל
- זוהן רבי נתן וואס האט געדרוקט די ספרים
- זוהן רבי בער
- זוהן רבי אריה לייב רב און ראטערדאם און האנאווער, און מח"ס "פני אריה".
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
http://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=2240


text:
שלמה קארליבאך
שלמה קארליבאך (י"ח טבת ה'תרפ"ה - ט"ז חשוון ה'תשנ"ה) איז געווען א חזן און זינגער, און גאר א גרויסער ניגונים קאמפאזיטאר, בעיקר הארציגע נשמה ניגונים.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן אין בערלין צוזאמען מיט זיין צווילינג ברודער אליהו חיים.
ווען די נאצי פארטיי האט זיך אנגעהויבן שטארקן אין דייטשלאנד, האט זיך די משפחה אריבערגעצויגן קיין באדן, עסטרייך וואו זיין טאטע האט אנגענומען דעם רבנות פאסטן.
אין תרצ"ט האבן זיי אימיגרירט קיין אמעריקע וואו זיין פאטער האט געגרינדעט א ביהמ"ד אין מאנהעטן בית יעקב וועלכע איז היינט באוואוסט אלס קארליבאך שוהל.
ער האט געלערנט אין בית מדרש גבוה ביי הגאון רבי אהרן קאטלער, און פריער ביי הגאון רבי שלמה היימאן אין תורה ודעת; נאכער איז ער געווארן א חב"ד'סקער חסיד.
אין חב"ד האט ער אנגעהויבן מקרב זיין פרייע אידן צו זייער רעליגיע און טראדיציע דורך פארציילן מעשיות און זינגען פאר זיי, צוזאמען מיט זיי טאנצענדיג און אריינדרינגען אין זייער נשמה.
אזוי ווי ער איז נאך געווען א בחור און זיך געמישט מיט מיידלעך בשעתן זינגען, האט אים זיין רבי און פירער, דער לובאוויטשער רבי פארבאטן אז ער טאר מער נישט זינגען פאר קיין געמישטע אוידיענצן, ער האט אבער זיך נישט געקענט צוריק האלטן זאגנדיק אז ער טוט אויף דערמיט זייער אסאך האט ער זיך צושיידט פון חב"ד און געווארן א ראביי פאר זיך פירנדיג א קהילה פון איינגעזאמלטע היפיס אין סאן פראנציסקא קאליפארניע.
ער האט אויך געהאט א ביהמ"ד אין ברוקלין.
ער פלעגט ארומפארן איבער דער וועלט זינגען און מקרב זיין יודן צו יודישקייט, בפרט אין די געוועזענע קאמוניסטישע לענדער. היינט ווערן זיינע ניגונים געזינגען אין אלע יידישע פרומע חסידישע הייזער און שמחות.
געהאט צוויי טעכטער "אסתר נשמה טהורה", און "חנה נדרה נפשי" און געווען אפגעטיילט פון זיין ווייב "נעילה".
ער האט מקרב געווען טויזנטער רחוקים צו אידישקייט, און ווייל אין יענער צייט איז די היפי באוועגונג געווען זייער גרויס, איז ער אריין אין זייער טיפעניש, און זיי ארויף געשטיפט צו העכער'ס, און זיי זענען געווארן נאנט מיט אים צוליב זיין שיינע שטימע און הארציגע ניגונים. ער פלעגט קענען זיך קושן און האלזן מיט היימלאזע שמוציגע שטונקעדיגע מענטשן, ווארשיינליך צוליב זיין אומגלויבליכער ליבשאפט פאר אנדערע, און צוליב זיין עקסטרעמע ליבשאפט צו גאט'ס באשעפענישען, איז זיין דרך געווען זייער קאנטראווערסיעל, און איז נישט געווארן אנגענומען אין די אלגעמיינע חסידישע געמיינדעס, כאטש ער איז געווען זייער מקורב ביים אמשינאוועררבי'ן, וואס האט זיך אמאל אויס געדרוקט צו זיינע חסידים אויף אים "דער יוד וועט האבן מער עוה"ב, ווי וואס עץ מיינט אז איך וועל האבן".
זיינע ווערק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט רעקארדירט ביי זיין לעבן איבער טויזנט ניגונים, וואס טייל ווערן פון צייט צו צייט פריש אנטפלעקט.
ער האט געהאט זיין אייגנארטיגע נוסח התפלה, אויף וועלכע עס דאווענען היינט זיינע תלמידים (ווי למשל יהודה גרין), און פלעגט דערציילן מעשיות אויף: ענגליש, העברעאיש, דייטש און יודיש. אויך פלעגט ער זינגען אלטע יודישע לידער.
זינט זיין פטירה זענען שוין ארויסגעקומען צענדליגער ספרים, ביכער און אלבאמען פון זיינע מעשיות און ניגונים. אזוי אויך איז זיין לעבן א טעמע פאר פילמען און טעאטער שפילן.
העברעאישע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אורות שלמה
- גוט פורים
- דבורים עמוקים
- דיבורי הלב
- דברי שיר
- הנה ימים באים: על שמחה, ריפוי ותיקון
- יחד כולם קדושה
- למען אחי ורעי: תורות וסיפורים
- נעה אשת חיל: 48 סיפורים על נשים מפי ועל ר' שלמה קרליבך
- סיפורי נשמה, דריי בענדער
- פתחו שערי הלב: שיחות הרב שלמה קרליבך, צוויי בענדער
- קומו לרקוד
- שלום
ענגליש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- Lamed Vav - a collection of the favorite stories of Rabbi Shlomo Carlebach ztz"l, told and illustrated by Tzlotana Barbara Midlo
- Shlomo's Stories - selected tales by Sholomo Carlebach with Susan Yael Mesinai, Jason Aronso pub.
- The holy beggars' banquet - traditional jewish tales and teachings of the late great Reb Shlomo Carlebach and others, by Kalman Serketz, Jason Aronso pub.
- Kol Chevra - yearly magazine, edited by Emunah Witt
אלבאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פילמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טעאטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- נשמה דאקטאר אויף ענגליש אין בראדוועי
- קרליבך חי דורך יידישפיל אין תל אביב
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שלמה'לע לייוו ביי די עבודת הקודש אין הייליגן טאג הושענא רבה מיט די נענועים פון לולב און אתרוג
- גוגל ווידעא קליפ'ס פון שלמה'לע קארליבאך
- רבי שלמה זינגט א יידישן ניגון "געוואלדזשע ברודער"
- דער פארום רבי שלמה קארליבאך אויף בחדרי חרדים http://www.bhol.co.il/forums/forum.asp?cat_id=19&forum_id=18615


text:
שבתי צבי
שבתי צבי ( ט' אב ה'שפ"ו, 1טן אויגוסט 1626 - י' תשרי ה'תל"ז, 17טן סעפטעמבער 1676) , אדער ווי מען רופט אים ביי אידן "ש"ץ", איז געווען א איד פון איזמיר, טערקיי, וואס האט געהאלטן אז ער איז משיח, ער וועט אויסלייזן דאס אידישע פאלק פון זייערע צרות, און וועט זיי ברענגען קיין ארץ ישראל.
אסאך אידישע חכמים האבן אויך אזוי געהלאטן אין זיינער צייט, אבער דער עס זענען געווען אסאך וואס האבן געזאגט מען טאר זיך נישט לאזן איינרעדען פון אים, ער איז א מענטש פון בלוט און פלייש, און ער רעדט זיך איין ער איז משיח, אבער אין אמת איז ער נישט. צווישן די וואס האבן אים אפגעלאכט און זיך געקריקט מיט אים זענען געווען דער חכם צבי און זיין זון דער יעב"ץ, אויך דער גאון רבי יעקב סאספורט איז געווען זייער קעגן אים, און האט ארויס געגעבן ספרים קעגן אים ווי דער ספר ציצת נובל צבי.
אזוי ווי שבתי צבי האט זיך אסאך אויפגעהאלטן צווישן ספרדים, זענען אסאך גדולים פון ספרד געוווען דערין פארמישט.
שבת צבי האט זיך שטענדיג געגרויסט אז ער וועט גיין צום טערקישער סולטאן און איבערנעמען פון אים דאס אידישע פאלק, און ער וועט זיי ארויפטראגן קיין ארץ ישראל, צום סוף ווען ער איז געקומען פארן סולטאן האט ער נישט נושא חן געווען ביי אים, דער סולטאן האט אים געגעבן אן אויסוועג, אדער וועט מען אים הרג'ענען ווייל ער האט אים באטראכט ווי איינער וואס גראבט אונטער זיין קעניגרייך, אדער נעמט ער אן איסלאם. שבתי צבי האט געוואלט אויסמיידן דעם טויט, האט ער ענדערש אנגענומען דעם גלויבן פון מוחמד (ציצית נובל צבי, מאורעות צבי, משיחי שקר ומתנגדיהם).
די מיינונג פונעם חיד"א[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אסאך איז געשריבן געווארן וואס איז געווען די מיינוג פונעם חיד"א אויף ש"צ, אבער אויב מען קוקט גוט אין זיינע כתבים און ספרים זעט מען ווי ער האלט אז זיי זענען נישט גערעכנט, ער רופט זיי אן "די פארשאלטענע כת", ער שרייבט אויף זיי כת הארורה שעוברים על כריתות ומיתות בית דין דתלו עצמם בלשונות הזוהר בדברי שוא ושקר, לכן הראה פנים לקעקע ביצתם (שם הגדולים ערך ספר הזוהר). אויך אין כתבי ידות וואס מען האט געטראפען שרייבט דער חיד"א מידי עוברי עולם חשך לראות גדולי ישראל נאחזו בסבך ונתפתו, וגם כי ידעו מה מאי דהוה לא שמו לבם. מה אענה ומה אומר, ה' הטוב יכפר בעד.[1] דאס הייסט: איך האב געזען א פינסטערע וועלט ווי גדולי ישראל זענען פארכאפט געווארן, השי"ת זאל זיי פארצייען. אויך דעם גאון רבי אברהם רוויגו שרייבט ער "רב מאמין אשר היה נפתה בעוה"ר בהבלים ושאל שלא כהוגן (מעגל טוב ע' 9), אויך שרייבט ער: מי האיש ירא ה' ירחיק עצמו מהכל.
פון דער אנדערער זייט זעט מען אויך אז גדולי ישראל וואס אין זייער צייט ווען זיי האבן געשריבן זייער חיבור האבן זיי יא געהאלטן פון ש"ץ דאך ברענגט דער חיד"א פון זיי, אבער עס טוט אים וויי פארוואס זיי האלטן פון ש"ץ. ווי מיר זען ער ברענגט אסאך דעם ספר חמדת ימים, און האט דערין אסאך עוסק געווען און איבערגעשריבן פון זיי תפלות, ווי אויך דעם ספר לקט שמואל פון רבי משולם פייביש כ"ץ (שם הגדולים, ערך לקט שמואל, וערך קצור תקפו כהן). אויך דעם גאון מהר"ש פרימו ברענגט ער גאר אסאך אין זיינע ספרים, כאטש עס איז וואויל באקאנט ער איז אנהייב זייער נאנט געווען מיט ש"ץ זעלבסט.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ י. תשבי מכת"י בריטישע מוזיי
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
סדום
סדום מיט נאך פיר שטעט, עמורה, אדמה, צבויים און צוער זענען פינף היסטארישע שטעט וואס ווערט געברענגט פארשידענע געשיכטעס אין די תורה.
דער שטאט סדום איז לויט די היסטאריע פון די תורה געווען א שטאט ווי די איינוואוינער זענען געווען שלעכט, אומפארגינעריש און אומרעכטפארטיג איינעם צום אנדערן, לויט חז"ל האט מען דארט באשטראפט איינער וואס האט געטאן א געפעליקייט פאר א צווייטן.
ביזן היינטיגן טאג, טוט דער ווארט סדום סימבאליזירן אן אקט אדער אייגעפיראכט פון אומ'יושר אדער אומ'ציווילירט. ווי עס ווערט אנגערפן "חוקי סדום" און אויף ענגליש רופט זיך עס "sodomy". אויך די משנה און מסכת אבות כאראקטיזירט אן אומפארגינער אלס "מדות סדום", ווי די משנה זאגט: שֶלִי שֶלִי וְשֶלָך שֶלָך זוּ מֶדַת סְדוֹם, טייטש: מיינס איז מיינס און דיינס איז דיינס דאס איז א מדה פון סדום.
די געשיכטע אין דער תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער שטאט סדום ווערט געברענגט אין פרשת וירא איז געווען זייער א שלעכטע און א זינדיגע שטאט.
גאט האט באשלאסן איר צו פארטיליגן.
גאט לאזט וויסן פאר אברהם אבינו זיין פלאן צו איבערדרייען סדום. אברהם פרובירט צו מלמד זכות זיין און אפרופן די גזירה. אבער וויבאלד עס געפונען זיך נישט קיין צען צדיקים אין סדום ווערט די גזירה פארזיגלט.
באותו זמן האט געוואוינט דארט לוט, דער ברודער פון שרה, מיט זיין ווייב און זיינע צוויי טעכטער. גאט האט געשיקט צו אים די צוויי מלאכים וואס זענען געווען באזוכן ביי אברהם, זאלן אים ראטעווען און אים נעמען, זיך צו אויסבאהאלטן צו א דערביי נעבענדיגער שטאט מיטן נאמען צוער, וואס די שטאט איז אפגעשוינט געווארן נאר כדי צו ראטעווען לוט.
די איינוואוינער פון סדום דערוויסן זיך פון די צוויי באזוכער ביי לוט. די גאנצע שטאט זאמעלט זיך אן ארום לוט'ס הויז און ווילן טשעפן די צוויי מלאכים. לוט בעהט זיך ביי די שטאט מענטשן נישט צו טשעפען די געסט, ער אפפערט זיי זיינע צוויי אומ-פארהייראטע טעכטער פאר אן אויסטויש אנשטאט די מלאכים. די מענטשן עקשנ'ען זיך און ווילן זיך איינברעכן און לוט'ס הויז. עס געשעט א נס און אלע אנגריפער ווערן בלינד און קענען נישט גרייכן די טיר פון הויז.
לוט פאקט פעק צו אנטלויפן פון סדום. ער פרובירט אויך צו ראטעווען זיינע צוויי איידעמער, און בעט זיי זאלן מיטקומען מיט אים. די איידימער זענען געווען פארהייראט צו אנדערע צוויי טעכטער פון לוט, אויסער די וואס האבן זיך שפעטער געראטוועט צוזאמען מיט לוט. די איידימער לאכן זיך אויס און בלייבן אין סדום.
ווי נאר לוט קומט אן קיין צוער האט גאט געלאזט אראפרעגענען שוועבל מיט פייער אויף סדום מיט נאך דריי דערנעבענדיגע שטעט, עמורה, אדמה און צבויים, וואס האט פארברענט און פארניכטעט די מענטשן.
אויך די ערד זעלבסט איז אויף א פערמאנאט אופן קאליע געגאנגען, אזוי אז מ'קען דארט קיינמאל אנזייען געוואוקסן. ווי די פסוק זאגט אין פרשת נצבים גָּפְרִית וָמֶלַח שְׂרֵפָה כָל-אַרְצָהּ לֹא תִזָּרַע וְלֹא תַצְמִחַ וְלֹא-יַעֲלֶה בָהּ כָּל-עֵשֶׂב כְּמַהְפֵּכַת סְדֹם וַעֲמֹרָה אַדְמָה וּצְבֹיִים אֲשֶׁר הָפַךְ יְהוָה בְּאַפּוֹ וּבַחֲמָתוֹ .
איידער די איבערקערניש איז סדום געווען פון די פעטסטע און פרוכטבארע פעלדער אין ארץ ישראל. ווי מ'געפינען מיר אז ווען לוט האט זיך אפגעטיילט פון אברם, איז ער געגאנגען דרום-וועגס צו סדום, כדי צו אנפיטערן זיינע רינדער און פי. ווי די פסוק זאגט אין בראשית י"ג וַיִּשָּׂא לוֹט אֶת עֵינָיו וַיַּרְא אֶת-כָּל כִּכַּר הַיַּרְדֵּן כִּי כֻלָּהּ מַשְׁקֶה לִפְנֵי שַׁחֵת יְהוָה אֶת-סְדֹם וְאֶת-עֲמֹרָה כְּגַן יְהוָה כְּאֶרֶץ מִצְרַיִם בֹּאֲכָה צֹעַר .
אויך איז די שטאט פיזיש איבערגעדרייט געווארן, קאפ אראפ פיס ארויף, די אלע פיר שטעט זענען געזעצן אויף איין גרויסע שטיין און גאט האט גענומען די שטיין און עס גענצליך איבערגעדרייט.
לוט'ס ווייב וואס איז אויך געווען א זינדיגער, ווערט טראנספארמירט צו א שטיק זאלץ.
סדום היינט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט קלאר פונקטלעך ווי סדום איז היינט, די אנגענומענע מיינונג אין די וועלט אז עס איז ווי דער ים המלח איז און די אומגעגנט, אין דרום ארץ ישראל. וואס איז היינט אונטער דער הערשאפט פון מדינת ישראל און עס איז א שיינער רעזארט ארט מיט האטעלן און בעדער, ווי מענטשן פארן אהין אויף אוירלויב.
אין דער תורה זעט מען אז עס איז א חלק פון ארץ ישראל ווי דער פסוק זאגט אין פרשת נח וַיְהִי גְּבוּל הַכְּנַעֲנִי מִצִּידֹן בֹּאֲכָה גְרָרָה, עַד-עַזָּה בֹּאֲכָה סְדֹמָה וַעֲמֹרָה וְאַדְמָה וּצְבֹיִם עַד לָשַׁע
אויך דער רמב"ן אין פרשת נצבים זאגט אז די אורזאך פון די איבערקערניש פון סדום איז נאר ווייל עס איז א חלק פון ארץ ישראל.


text:
מסכת מגילה
מסכת מגילה איז די צענטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).
נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 'מגילה נקראת' - דער פרק רעדט בעיקר וועגן די זמנים פון ליינען מגילת אסתר. דאס צווייטע העלפט איז א זאמלונג פון משניות וואס הייבן אן מיט די ווערטער 'אין בין...'.
- 'הקורא למפרע' - דער פרק רעדט אויס הלכות אין דעם עניין פון ליינען די מגילה.
- 'הקורא עומד' - דער פרק רעדט וועגן די הלכות פון א שול און קריאת התורה.
- 'בני העיר' - דער פרק רעדט וועגן די הלכות פון א שליח ציבור.