text:
חד גדיא
חד גדיא איז א ליד וואס רוב אשכנזישע יידן האבן א מנהג צו זינגען ביים סוף פונעם סדר פסח ביינאכט.
פירוש א' על חד גדיא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם ספר מעשה ניסים, פונ'ם הייליגען "חוות דעת, שטייט א פירוש אויף דעם שיר פון "חד גדיא" אז דאס גייט ארויף אויף די צייטען פונ'ם חורבן בית המקדש ביז ווען משיח וועט קומען.
דאס ציגעלע איז א רמז אויפ'ן בית המקדש וואס ווערט אנגערופן "גדי" אזוי ווי עס שטייט אין פסוק "בכרמי עין גדי", "אבא" מיינט מען דוד המלך, וואס ער הייסט דער פאטער פון חסידים, (חסיד-לפנים משורת הדין) :
ווען דוד המלך האט געקויפט דעם ארט אויף צו בויען דעם בית המקדש, האט ער איינגעמאנט פון יעדען א האלבען שקל וואס דאס איז ווערט צוויי זוזים.
דאס מיינט דער בעל הגדה, "חד גדיא" דער בית המקדש "דזבין אבא" וואס דוד המלך האט געקויפט "בתרי זוזי" מיט צוויי זוזים, וואס יעדער האט געגעבן.
"שונרא" מיינט מען נבוכדנצר דער קעניג פון בבל, וואס ער האט חרוב געמאכט דער ערשטען בית המקדש, ער ווערט אנגערופן "שונרא" ווייל ער איז געווען א "שונא רע" פאר די יודען:
"כלבא" מיינט מען, כורש דער קעניג פון פרס, דער טעם פארוואס ער ווערט אנגערופן "כלבא" איז ווייל ווען ער איז געווען א קינד, האט ער געטרונקען מילך פון א הונט, און א הונט הייסט א "כלב".
"כלבא נשך לשונרא" כורש איז געווען דער וואס האט געהארגעט בַּלשַאצַר, דער זון (אדער אייניקעל לויט טייל מפרשים) פון נבוכדנצר, און אזוי האט כורש איבערגענומען דעם קעניגרייך פון בלשאצר. (דריוש און כורש זענען געווען די צוויי טויער וועכטערס פון בלשאצר, און נאך די מעשה מיט די האנט וואס האט געשריבען אויפ'ן וואנט, האט כורש און דריוש געהארגעט בלשאצר, און קודם איז דריוש פון מדי געווארן קעניג, און נאכדעם האט כורש פון פרס איבערגענומען די מלוכה)
"חוטרא" מיינט דאס קעניגרייך פון "יון". דער טעם פארוואס די יוונים הייסן "חוטרא" איז ווייל זיי פלעגן שלאגן די יידן מיט שטעקנס.
"חוטרא הכה לכלבא" דאס קעניגרייך פון יון, האט אומגעווארפן דאס קעניגרייך פון פרס, (ווייל נאכדעם וואס כורש פון מדי האט האט געקעניגט, האט דאך דריוש פון פרס איבערגענומען זיין מלוכה, און פון אים האט עס שפעטער יון צוגענומען).
"נורא" מיינט מען די חשמונאים. דער טעם פארוואס די חשמונאים הייסן "נורא" איז ווייל די כהנים ווערן אנגערופן נורא, (מדרש) און זיי זענען דאך געווען כהנים:
"נורא שרף לחוטרא" די חשמונאים האבן מלחמה געהאלטען מיט די יונים, און זיי האבן אוועק גענומען דאס קעניגרייך פון די יונים.
"מיא" מיינט מען אדום און "רוים" איז געווען פון אדום. דער טעם פארוואס די "רוימים" הייסען "מיא" איז, ווייל אזוי ווי די גרויסע וואסערן גייען פון איין עק וועלט ביז'ן צווייטן, אזוי אויך די רומיים זענען געווען אזוי שטארק, אז זייער באפעל איז געגאנגען פון איין עק וועלט ביז'ן צווייטען.
"מיא כבה לנורא" די רומים האבען אוועק גענומען די מלוכה פון די חשמונאים, און שפעטער חרוב געמאכט דעם צווייטן בית המקדש.
"תורא" מיינט מען די ישמאלים, וואס זיי ווערען אנגערופן "תור - אקס" (מדרש).
"תורא שתה למיא" די ישמאלים האבען שפעטער אוועק גענומען דער מלוכה אין ארץ ישראל פון די רומיים.
"שוחט" מיינט מען משיח בן יוסף, איידער משיח בן דוד וועט קומען, וועט קודם משיח בן יוסף קומען מלחמה האלטען מיט די ישמעאלים:
משיח בן יוסף וועט אבער געהארגעט ווערען אין דער גרויסער מלחמה דורך דעם מלאך המות, און נאכדעם וועט משיח בן דוד אונז קומען אויסלייזן. דאס מיינט "ואתא מלאך המות ושחט לשוחט" די גמרא זאגט אז ווען משיח וועט קומען וועט דער אויבערשטער שחט'ן דעם יצר הרע, (מלאך המות) און נאכדעם וועט דער מלאך המות מער נישט קענען הארגענען:
פירוש ב' על חד גדיא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער הגדה של פסח פון מהר"ט באנדי ז"ל פון פראנקפורט, ווערט געברענגט א פירוש אויף דעם שיר פון "חד גדיא". אז דאס גייט ארויף אויף א וויכוח (שאלות און תשובות) וואס א איד האט געהאט מיט א מצרי.
דער איד שפעט אפ פון דער עבודה זרה פון די מצריים "די ציגן", און לאכט אפ ווי נאריש זיי זענען אז זיי בוקען זיך צו א פשוטע ציג.
די הגדה הייבט אהן: "חד גדיא חד גדיא דזבין אבא בתרי זוזי". דער טאטע האט געקויפט א ציג (די עבודה זרה פון די מצריים) פאר זייער א ביליגער פרייז, 2 גילדן. און צו אזא ביליגע און פראסטע זאך בוקן זיך די מצריים.
רופט זיך אהן דער איד מיט געלעכטער: "פארוואס דינט איר דעם "ציג" וואס קאסט אזוי ווייניג געלט, דינט בעסער די "קאץ" וואס איז שטערקער און קען אויפעסן די ציג". ענטפערט דער מצרי: "גוט, מיר וועלן דינען די קאץ וואס איז שטארקער"!
זאגט דער איד: "אויב אזוי, דינט בעסער דעם "הינט", וואס ער איז שטערקער פון די "קאץ" און ער קען איר צורייסן אויף שטיקער און מאכן א ענדע פון אייער עבודה זרה"! ענטפערט דער מצרי: "גוט, מיר הייבן אן צו דינען דעם שטארקן הונט"!
זאגט ווייטער דער איד: "אויב אזוי, איז שוין בעסער אז איר דינט דעם "שטעקן" וואס קען שלאגן און הרג'נען דעם הונט"... ענטפערט דער מצרי: "טאקע גוט, מיר וועלן דינען פאר דעם "שטעקן" וואס האט אין זיך א שטארקן כח, און מיר וועלן זאגן אז דער שטעקן איז אונזער גאט"!
זאגט צוריק דער איד שמייכעלדיג: "אויב אזוי, איז דען נישט שענער אויב איר דינט דעם "פייער" וואס פארברענט דעם שטעקן און מאכט פון אים אין איין רגע אַש"! זאגט דער מצרי: "נו גוט, מיר וועלן דינען דעם "פייער" וואס פארברענט דעם שטעקן".
שפעט פון אים דער איד: "וואס פאר א גאט איז "פייער", וואס "וואסער" קען אים פארלעשן? - "וואסער" איז דאך פוהל שטארקער פון פייער". ענטפערט צוריק דער מצרי: "זייער פיין, מיר הייבען אהן צו דינען די וואסער".
פרעגט אים דער איד: "אויב דאס וואסער וועט זיין אייער גאט - קען דאך קומען דער "אקס" און אים אויסטרינקען. איז דאך שוין בעסער אז איר דינט דעם אקס". זאגט אים דער מצרי: "גוט, מיר דינען דעם אקס".
לאכט דער איד אויף אים: "וואס פאר א כח האט דער "אקס", עס קומט דער "שוחט" און נעמט זיין מעסער אין האנט און שֶׁחְט אים אפ"... טראכט דער מצרי: "שוין, מיר הייבען אהן צו דינען דעם שטארקן "שוחט" וואס קען שחט'ן דעם אקס".
פרעגט אים ווייטער דער איד: "אויב דער "שוחט" איז אייער גאט ווייל ער קען שחט'ן דעם אקס, - אבער דער שוחט ליגט דאך אין די הענט פון דעם "מלאך המות". ווען דער "מלאך המות" וויל, הרג'ט ער דעם שוחט. איז דאך שוין בעסער צו דינען דעם "מלאך המות"! זאגט צוריק דער מצרי: "זייער גוט, פון היינט אהן וועלן מיר דינען דעם שטארקן "מלאך המות" און אים מאכן פאר אונזער גאט. ווייל ער איז דער שטערקסטער און קען יעדעם איינעם הרג'נען! מיר וועלן קיינעם נישט דינען נאר אים"!!
רופט זיך אהן דער איד מיט געלעכטער: "דו טיפש און נאַר וואס דו ביזט"!! - די אלע שטארקע כוחות און קרעפטיגע זאכן וואס געפונען זיך אויף דער וועלט, איז דאך גארנישט קעגען די שטארקע כח און געוואלדיגען קראפט פון דעם איין איינציגען באשעפער וואס האט באשאפן די הימל און ערד"!! - ער מאכט דאך אלע לעבן און העלפט יעדעם איינעם - עס איז נישט דא קיין אנדערע גאט אויסער אים".
צום סוף ווען משיח וועט קומען, וועלן אלע פעלקער אפלאזן זייערע עבודה זרה'ס, און איינזען אז עס איז טאקע נישט דא נאך א באשעפער אויף דער וועלט אויסער דער אייבערשטער, און זיי וועלן אנהייבן צו פארכטן פון אים, און אים דינען מיט'ן גאנצן הארץ, במהרה בימנו אמן!


c: text/html

text:
פלאטאן
פלאַטאן (גריכיש: Πλάtwv ברייט-ביינערדיג) איז געווען פון די דריי אויסגערופנסטע גריכישע פילאסאפן וועלכע האבן געלייגט דעם יסוד פאר פילאסאפיע ביזן היינטיגן טאג.
זיין ריכטיגער נאמען איז געווען אריסטאקלעס. ער איז געווען א תלמיד פון סאקראטעס, און דער רבי פון אריסטאטלעס (אריסטו).
ער איז געווען א בארימטער און נאבעלער שרייבער, דענקער, חקרן, מאטעמאטיקער, וועמענס ווערק ווערן נאך היינט שטודירט איבער דער גארער וועלט.
צו זיין קרעדיט איז אויך צוגעשריבן דאס גרינדן די ערשטע גריכישע אקאדעמיע, ווי ער האט געלייגט די יסודות פון די פאלגענדע לערעס:
- פיזיק
- לאגיק
- רעטאריק
- מאטעמאטיק

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ראיעל קענעדיען מאונטעד פאליציי
די קעניגלעכע קאנאדישע אויפזיצנדיקע פאליציי (ענגליש: Royal Canadian Mounted Police ראיעל קענעדיען מאונטעד פאליס), באקאנט אלס די אר-סי-עם-פי אדער מאונטיס, איז די נאציאנאלע געזעץ ענפארסמענט אגענטור פון קאנאדע, און אויך א שטארקע סימבאל פון דאס לאנד. די אגענטור איז געגרינדעט געווארן אין 1873 אלס די נארט-וועסט מאונטעד פאליציי צו קאנטראלירן דאס לאנד פון אינערליכע קאנפליקטן. די אגענטור פארמאגט היינט 16,000 אפיצירן. וויבאלד ווען די פאליציי קראפט איז געגרינדעט געווארן האבן זיי גענוצט פערד, איז די סימבאל פון די אגענטור געבליבן אן אפיציר רייטנדיג אויף א פערד.
ארגאניזאציע און אירע פליכטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אר-סי-עם-פי ווערט אנגעפירט ביי א קאמישענער אין די אגענטור'ס הויפטקווארטיר אין אטאווע. די אגענטור איז איינגעטיילט צו 700 טיילן, צושפרייט איבער'ן גאנצן לאנד. אויסער די אפיצירן האט זי 5000 ציווילע ארבייטער אין אירע אפיסעס איבער'ן לאנד. די אגענטור ברויך ארויפצווינגן די נאציאנאלע געזעצן אויף די איינוואוינער און די פראווינציאלע געזעצן אין יעדע פראווינץ. אין די דריי טעריטאריעס איז די אר-סי-עם-פי די איינציגסטע פאליצייאישע כח ווייל עס איז קיינמאל נישט איינגעשטעלט געווארן א לאקאלע פאליצייאישע קראפט וואו עס איז פאראן אין אלע שטעט אין קאנאדע. די מאונטיס געפינען זיך איבעראל: אויף פליגער, באנען, אויטאס, שיפן, שניימאבילן, און נאך כדי נאכצוגיין ארגאניזירטע פארברעכן, קאמערציאלע און עקענאמישע פארברעכן, געלט שווינדלערייען, און די נייע תקופה פון קאמפיוטער און טעלעקאמיוניקאציעס פארברעכן, און היינט צו טאג אויך טעראריזם. צו ווערן אן אר-סי-עם-פי אפיציר מוז מען זיין א קאנאדער בירגער, 19 יאר אלט, און געזונט און שטארק. זיי גייען דורך א 6 מאנאטן טרענירונג און מוזן דינען 5 יאר.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעפאר דער ערשטער וועלט מלחמה איז די אר-סי-עם-פי געווען א פאליצייאישע קראפט ווי געווענליכע פאליציי אגענטורן. נאך די קריג איז די אגענטור מאדרניזירט געווארן און אנגעהויבן טאן קאנטער-שפיאנאזש ארבעט. אין יענע יארן איז אויך געגרינדעט געווארן די עף-בי-איי אין די פאראייניגטע שטאטן. די אר-סי-עם-פי איז געווען שטארק אקטיוו אין די קאלטע קריג און האט געזאמעלט אסאך שפיאנאזש פון די קאמוניסטישע רוסלאנד ווען אין דער זעלבער צייט האט זי ווייטער געטאן אירע אינערליכע פליכטן אינלאנד. אין די 1960ער יארן איז די אגענטור געווארן שטארק אקטיוו אין קוויבעק ווי די סעפעטאריסטן האבן אנגעהויבן פארלאנגען זעלבשטענדיקייט. די סעפעטעריסטן האבן געהאט טעראריסטישע גרופעס וועלכע האבן אפגעטאן טעראריסטישע אקטן ווי קינדעפינגס און מערדערייען אויף ליבעראלע אפישעלס. די אר-סי-עם-פי איז געווארן זייער אקטיוו אין קוויבעק און האט גאר סוקסעספול אויסגעראטן די גרופעס. אבער די אגענטור איז קריטיקירט געווארן אלס באהאנדלן זאכן צו ווילד ווי זיך איינברעכן אין הייזער א.ד.ג. די קאנאדער רעגירונג האט נישט געוואלט באשמוצן איר סעקיוריטי אגענטור'ס נאמען און האט דערפאר צוריק ציוויליזירט די אר-סי-עם-פי און אנשטאט געגרינדעט אין 68' די סי-עס-איי-עס, אלס קאנאדע'ס אינטעליגענץ אגענטור. נאך אלס איז די אר-סי-עם-פי פארמישט אין אויספארשונגן פארברעכן אקטן פון שפיאנאזש און טעראריזם.


text:
יידישער לוח
דער אידישער לוח איז א יערליכער קאלענדאר וואס האט אין זיך די טעג, חדשים און יאר, ווי אויך די פרשת השבוע און יומ-טובים. עס קען אויך האבן אין זיך יארצייטן, דף היומי, חק, און אנדערע טעגליכע באזירטע שיעורים.
עס זענען געווען צוויי פארמען פון דעם אידישן לוח, דער ערשטער ווען דער בית המקדש איז געשטאנען און עס איז נאך געווען די סנהדרין און ירושלים דאן האט מען געמאכט די חדשים לויט ווען מען האט געזען די נייע לבנה. שפעטער ווען די סנהדרין איז בטל געווארן האט מען אנגעהויבן מאכן דעם לוח לויט דער רעכענונג פון דער דורכשניטליכער צייט פון איין נייער לבנה צו דער אנדערער.
דער היינטיקער לוח איז דער וואס מען "רעכענט" די באנייעונג פון דער לבנה, און איז צום ערשטן מאל באשריבן באריכות דורך דעם רמב"ם אין הלכות קידוש החודש.
דער אידישער קאלענדאר איז א קאלענדאר וואס גייט סיי לויט דער זון און סיי לויט דער לבנה, צוליב דעם וואס א יאר פון דער זון איז מער פון 12 לבנה מאנאטן מיט בערך 11 טעג, לייגט מען צו 7 חדשים אין א דורכגאנג פון 19 יאר. וואס דורך דעם גלייכט זיך דאס אויס.
וויבאלד דאס אלץ גייט לויט ירושלים איז די ווינטער אדער זומער לויט די צפונדיגער טייל פון דער וועלט.
אינהאַלט
- 1 היסטאריע
- 2 די יסודות פון דעם לוח
- 3 באשטימען א יאר
- 4 פעלענדיגע יארן אין די אידישע יאר ציילונג
- 5 וועבלינקען
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער לוח איז א מצווה אין דער תורה צו האלטן, אין פרשת בא זאגט די תורה החודש הזה לכם ראש חדשים און פון דאן אן האלטן יידן דעם לוח.
די יסודות פון דעם לוח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער טאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א טאג אין דעם לוח פאנגט זיך אן מיט די זון אונטערגאנג און ענדיגט זיך מיט דער זון אונטערגאנג, אנדערש ווי דער גרעגאריאנישער קאלענדאר וואס פאנגט זיך אן און ענדיגט זיך ביי מיטנאכט. אין די תורה זעהן מיר אז די תורה אין בראשית זאגט ויהי ערב ויהי בקר וואס ווייזט אז די טאג פאנגט זיך אן פון באנאכט. אויך ביי די פרשה פון יום כיפור זאגט די תורה בתשעה לחודש בערב, מערב עד ערב תשבתו שבתכם וואס ווייזט אויך אז די טאג פאנגט זיך אהן פון ביינאכט.
חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מאנאט אדער חודש פון דעם אידישן לוח איז געבויעט אויף דעם וועג פון דער לבנה, און די רעכענונג איז אז די דורכשניטליכע צייט פון איין נייע לבנה ביז די צווייטע נייע לבנה איז 29 טעג מיט 12 שעה'ן מיט 793 טיילן צו א שטונדע אויב מען צעטיילט א שטונדע אין 1080 טיילן, וואס קומט אויס צו 44 מינוט און איין טייל, יעדע טייל איז 3 מיט א דריטל סעקונדעס. א מולד ווערט אנגערופען די צייט פון דער לבנה באנייאונג. און פאר א לוח ווערט פארשריבן אזוי: א-ב-ג. א=דער טאג אין דער וואך, ב= די שטונדע (שעה) אין דעם טאג א טאג פאר דער מולד פאנגט זיך אן 6 ביינאכט און ענדיגט זיך 6 ביינאכט מאכט נישט אויס וועלכע צייט אין די יאר, ג=טיילען (חלקים) צו די שעה. די רעכענונג איז זייער נאנט און פינקטלעך צו וואס מען ווייסט היינט. וויבאלד א חודש דארף זיין גאנצע טעג איז א חודש אדער 29 אדער 30 טעג.
אין תנ"ך ווערט נאר דערמאנט נעמען פאר פיר חדשים, די איבריגע ווערן אלעמאל אנגערופען מיט א נומער ניסן זייענדיג די ערשטע. די פיר נעמען וואס ווערן דערמאנט אין תנ"ך:
- אביב - ניסן
- זיו - אייר
- איתנים - תשרי
- בול - חשוון
די איבריגע און היינטיגע נעמען זענען בבלישע נעמען וואס מען האט אנגעפאנגען ניצן אין גלות בבל.
יאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס יאר אין דעם אידישן לוח איז געבויעט אויף די פיר סעזאנען פון דעם יאר, אבער וויבאלד א יאר מוז זיין פון חדשים, זענען דא נאר 12 חדשים צו א יאר. אין דער תורה פרשת ראה שמור את חדש האביב וואס פון דעם זעהט מען אז ניסן מוז אלעמאל זיין פרילינג, אבער וויבאלד די זון יאר איז לענגער פון 12 אידישע מאנאטן מיט בערך 11 טעג קען זיך דאס רוקען, דארפאר יעדעס מאל וואס די 11 איבריגע טעג זאמלען זיך אהן צו א חודש לייגט מען צו נאך א חודש צו יענע יאר. א יאר וואס האט 13 חדשים הייסט א שנה מעוברת, אדער א שוואנגערדיגע יאר.
יאר ציילונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די היינטיגע יאר ציילונג אין דעם אידישן לוח איז וואס מען ציילט פון ווען די וועלט איז באשאפן געווארן, דאס באשטומען דאס יאר איז געבויעט אויף וואס ווערט אנגערופען מולד תוהו וואס מיינט די מולד פון ראש השנה די יאר פאר וועלט באשאפונג. דאס איז אלעס געבויעט אויף די ספר סדר עולם פון ר' יוסי בן חלפתא, ווי דארטן באשרייבט ער יעדע יאר פון וועלט באשאפונג ביז אנדריונס קיסר.
באשטימען א יאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צו שרייבן דאס יאר איז דא עטליכע געזעצן. ערשטנס, ראש השנה דארף זיין אין דעם טאג פונעם מולד (כאטש ווען די סנהדרין האבן געמאכט די חדשים לויט וואס מען האט געזען די לבנה איז ראש השנה אלעמאל אויסגעקומען אין דעם טאג נאכן מולד). ראש השנה קען נישט באשטימט ווערן אין די פאלגנדע טעג/צייטן:
- לא אד"ו, ראש השנה קען נישט באשטימט ווערן אויף א זונטאג, מיטוואך, אדער פרייטאג.
- מולד זקן, א מולד וואס קומט אויס נאך 12 מיטאג קען מען נישט באשטימען ראש השנה יענעם טאג.
- ג-ט-ר"ד, א מולד וואס קומט אויס דינסטאג נאך 3 אזייגער מיט 204 חלקים צופרי אין א געהעריגן יאר קען מען נישט באשטימען ראש השנה.
- ב-ט"ו-תקפ"ט, א מולד וואס קומט אויס מאנטאג נאך 9 אזייגער מיט 589 חלקים אין א געהעריגע יאר וואס איז נאך א מעוברתדיגע יאר, קען מען נישט באשטימער ראש השנה אין יענעם טאג.
אויב די מולד קומט אויס אין איינע פון די אויבערדערמאנטע טעג שטיפט מען דאס אף צו די קומענדיגע טאג, אויב איז די קומענדיגע טאג אד"ו דאן שטיפט מען דאס אף נאך א טאג. די צאל פון טעג אין א יאר ווייסט מען דורכדעם וואס מען רעכנט אויס וועלכער טאג אין דער וואך וועט ראש השנה פון די יאר און פון דער קומעדיגע יאר אויסקומען, לויט די חשבונות פון פריער קומט אויס אז די צאל פון טעג אין א יאר קען זיין איינע פון די זעקס:
- 353 פאר א געהעריגע יאר - דאס הייסט א פעלנדיג יאר (חסרים)
- 354 פאר א געהעריגע יאר - דאס הייסט א געהעריג יאר (כסדרן)
- 355 פאר א געהעריגע יאר - דאס הייסט א פול יאר (מלאים)
- 383 פאר א שנה מעוברת - דאס הייסט א פעלנדיג יאר (חסרים)
- 384 פאר א שנה מעוברת - דאס הייסט א געהעריג יאר (כסדרן)
- 385 פאר א שנה מעוברת - דאס הייסט א פול יאר (מלאים)
לויט דעם קומט אויס אז נישט אלע חדשים האבן די זעלבע צאל טעג אין זיך, און אז נישט אלע חדשים איז אלעמאל די זעלבע צאל טעג. דערפאר האט מען געמאכט אז 6 חדשים זאלן האבן 29 (חסר) טעג און די אנדערע 6 30 (מלא) טעג, און עס איז אויסגעשטעלט אנגעפאנגען פון ניסן אלס מלא איינס מלא און די קומעדיגע חסר. א יאר וואס איז חסרים האט חשוון מיט כסליו ביידע 29 טעג, א יאר וואס איז כסדרן האט חשוון 29 און כסלו 30 טעג, און א יאר וואס איז מלאים האבן חשוון מיט כסליו ביידע 30 טעג.
די חדשים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער חשבון פון אפשטופן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סבה פארוואס אויב די מולד איז אין איינע פון די פיר אויבערדערמאנטע צייטען שטיפט מען אפ ראש השנה איז ווי פאלגנד:
מולד זקן אויב די מולד איז געווען נאך די 18סטע שעה אין טאג (12 מיטאג) שטיפט מען דאס אף, ווייל ווען מען פלעגט נאך מאכן ראש חודש לויט ווען מען האט געזען די נייע לבנה, וואלט אזא חודש קיינמאל נישט געקענט אויסקומען, ווייל די נייע לבנה דערקענט זיך קיינמאל נישט פאר 6 שעה.
ב-ט"ו-תקפ"ט, און ג-ט-ר"ד ביידע האבן בערך די זעלבע סיבה, אויב וועט מען מאכן אין א געהעריג יאר ווען דער מולד איז דינסטאג נאך דער 9טער שעה מיט 204 חלקים, דאן וועט דאס קומענדיגע יאר אויסקומען דער מולד פאר ראש השנה און שבת נאך דער 18טער שעה, וואס וועט מאכן אז מען זאל דאס אפשטופן ביז מאנטאג (זונטאג קען ראש השנה נישט זיין וועגן לא אדו ראש), וואס דאן וועט אויסקומען אז דאס יאר איז לאנג 356 טעג, וואס איז נישט מעגליך מיט די כללים פון פריער, עס איז איין טאג צו לאנג, דערפאר מאכט מען דאס יאר איין טאג קירצער דורך אפשטופן ראש השנה מיט איין טאג.
ב-ט"ו-תקפ"ט נאך א שנה מעוברת האט כמעט די זעלבע סבה, ווייל אויב וועט מען יא מאכן ראש השנה יענע טאג אין א מאנטאג, וועט די יאר פריער האבן 382 טעג, וואס איז אויך קעגן די כללים דערפאר דארף מען דאס אפשטיפען נאך א טאג, אזוי אז דער יאר איז 383 טאג לאנג.
לא אד"ו ראש ראש השנה קען נישט באשטימט ווערן זינטאג, מיטוואך, אדער פרייטאג, די סיבות זענען ווי פאלגנד:
זינטאג, אויב וועט מען באשטימען ראש השנה זינטאג, דאן וועט אויסקומען אז הושענא רבה וועט זיין שבת און שבת טאר מען נישט קלאפן די הושענות, און וויבאלד די צדוקים האבן נישט געהאלטן פון די הושענות וועגען עס איז א הלכה למשה מסיני און שטייט נישט ארויס אין דער תורה, און עס וואלט זיך געקענט מאכן צוויי יאר איינס נאכן צווייטן וואס זאל אויסקומען אזוי און דאן וואלט געווען א מעגליכקייט אז מען זאל דאס פארגעסן, האבן די חכמים מתקן געווען אז מען זאל נישט באשטימען ראש השנה אויף א זונטאג. רמב"ם האט אן אנדער טעם (בעיקר ווייל עס זאל שטימען מיט דעם ריכטיגן מולד) אבער רוב ראשונים קריגן זיך מיט אים איבער דעם.
מיטוואך און פרייטאג מען באשטימט נישט ראש השנה מיטוואך אדער פרייטאג וועגן דעם ווייל דאן וואלט יום כיפור אויסגעקומען אדער פרייטאג אדער זונטאג, וואס ביידע מאל מיינט דאס אז מען קען נישט טאן קיין מלאכה פאר צוויי טעג איינס נאכן צווייטן, דערפאר האבן די חכמים מתקן געווען מען זאל דאס אפשטופן.
שנה מעוברת[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי שוין פריער דערמאנט פארלאנגט די תורה אז מען זאל זיכער מאכן אז ניסן זאל זיין פרילינג, וויבאלד עס שטימט נישט ווייל א יאר איז בערך 11 טעג לענגער ווי 12 חדשים פון די לבנה, לייגט מען צו יעדעס מאל, וואס עס איז דא א גאנצער חודש, נאך א חודש צום יאר, אזוי אז יענע יאר האט 13 חדשים.
די געזעצן פון מאכן א שנה מעוברת
ווען עס איז דא 30 טעג לייגט מען צו נאך א אדר, מען לייגט צו אדר ווייל דאס איז פאר ניסן, אזוי אז ניסן זאל אויסקומען אין פרילינג. לויט תקופת ר שמואל וואס איז די רעכענונג פון די לוח ווי לאנג א יאר פין 4 סעזענאן איז, קומט אויס אז א יאר פון די זון איז 365 טעג מיט 6 שעה. לויט דעם קומט אויס אז אין יעדע 19 זון יאר פעלט נאר 1 שעה מיט 485 חלקים (וואס די לבנה יאר איז אונטער די זון יאר) אויב מען לייגט צו 7 חדשים צו די 19 יאר אזוי אז עס זאל זיין 235 חדשים (19 מאל 12 איז 228 מיט 7 חדשים איז 235). די 19 יאר ווערט אנגערופען א מחזור, און אין יעדע מחזור מאכט מען 7 שנה מעוברת, אויף די פאלגנדע וועג: די 3טע, 6טע, 8טע, 11טע, 14סטע, 17סטע, און 19סטע יאר זענען שנה מעוברת. דאס הייסט אז ה'תשס"ו וואס איז 5766 איז נישט קיין שנה מעוברת ווייל עס איז: די 303טע מחזור (303 מאל 19 איז 5757), און פון 5757 ביז 5766 איז 9 יאר, אבער ה'תשס"ה איז יא א שנה מעוברת ווייל עס איז די 8טע יאר. עס זענען דא פארשידענע מנהגים וואס גייט אן אין אדר און אין א שנה מעוברת האלט מען דאס אין איינע פון די צוויי אדר'ס אבער נישט ביידע. פורים איז אלעמאל די צווייטע אדר, יארצייטן האלט מען די ערשטע אדר, געבורטס טאג האלט מען די צווייטע אדר. אויב עס איז געשען אין א שנה מעוברת (למשל איינער וואס איז געשטארבן אין א שנה מעוברת) דאן האלט מען די יארצייט אין די זעלבע אדר וואס ער איז גשעטארבן, און אין א געהעריגע יאר האלט מען דאס אין די איינע אדר וואס עס איז דא.
יום-טובֿים און די טעג פון די וואך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט די אויבענדערמאנטע חשבונות קומט אויס אז עס זענען דא געוויסע טעג וואס יומ-טובים קענען נישט אויסקומען. וויבאלד די לענג פון אדר ב' (אדער אדר אין א געהעריגע יאר) ביז ראש השנה איז אלעמאל די זעלבע, און לא אד"ו ראש קומט אויס אז יעדע יום טוב פון ראש חודש אדר ב' האט דריי טעג אין וואך וואס עס קען נישט אויסקומען. אבער די יומ-טובים פון ראש חודש חשוון ביז ראש חודש אדר ב', וויבאלד די לענג איז נישט אלעמאל די זעלבע - עס קען זיין 29/30 טעג אין חשוון/כסליו, און עס קען זיין א אדר א' - האבן די יומ-טובים נישט דריי טעג וואס זיי קענען נישט אויסקומען. פאלגנד איז א ליסטע פון די טעג אין די וואך וואס יומ-טובים קענען אויסקומען, אלע יומ-טובים פון ראש חודש אדר און ווייטער ווענדט זיך אין די קומענדיגע ראש השנה.
חנוכה, עשרה בטבת, און ט"ו בשבט זענען אלע א אויסנאם צו די 3 טעג וויבאלד זיי זענען צווישן ראש חודש חשוון און ראש חודש אדר. חנוכה קען אויסקומען אין אלע טעג חוץ פון דינסטאג, עשרה בטבת קען אויסקומען אלע טעג חוץ פון מאנטאג און שבת, און ט"ו בשבט קען אויסקומען אלע טעג חוץ פון זונטאג און פרייטאג.
עיגול דרבי נחשון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי נחשון גאון ברענגט אז נאך 13 מחזורים פון 19 יאר, ד"ה נאך 247 יאר, הייבט אן ווידער א מאל דער זעלבער סדר פון קביעות'ן פון יארן. דאס ווערט גערופן "עיגול דרבי נחשון" (רבי נחשונס קרייז). לויט דעם האט רבי יעקב בן אשר אויסגעלייגט א טאבעלע פון 247 יאר מיט זייערע קביעותן, וואס איז געדרוקט אין טור אורח חיים ביי הלכות ראש חודש. אין יאר תרס"ה האט מען אויסגעטראפן אז דער חשבון שטימט נישט אינגאנצן, און מ'האט געדארפט מאכן אן אנדער קביעות נישט וויאזוי עס שטייט אין טור; דאס איז צוליב דעם ווייל דער חשבון פון 247 יאר איז נישט אינגאנצן גענוי, נאר עס פעלט 50 מינוט פון די גאנצע וואכן.
די מחלוקה וועגן באשטימען ראש השנה אין די צייטן פון ר' סעדיה גאון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די צייטן פון ר' סעדיה גאון האט אויסגעבראכן א גרויס מחלוקת איבער באשטימען ראש השנה פון יאר ד'תרפ"ג. ר' סעדיה גאון איז דאן געווען דער גרעסטער ראש ישיבה אין בבל. אין דער צייט איז געווען אין ארץ ישראל א גאון ר' אהרן בן מאיר, ער איז געווען דער ראש ישיבה אין ארץ ישראל, לויט זיין דעה וואלט ראש השנה פון תרפ"ג נישט געדארפט ווערן אפגעשטופט און לויט ר' סעדיה גאון וואלט עס יא געדארפט ווערן אפגעשטופט, מען האט זיך ארום געשיקט בריוון דורך דעם גאנצן יאר תרפ"ב, און די מחלוקה האט נאר געברענט ווייטער און ווייטער, בן מאיר האט גע'טענה'ט אז וויבאלד קביעות החדש געהערט פאר ארץ ישראל, און דא איז דא א מחלוקה וועגן קביעות החדש דארף מען טאן לויט די ארץ ישראל'דיגע. ר' סעדיה האט אבער געהאלטן אז דאס איז נאר ווען מען איז מקדש לויט וואס מען זעהט, אבער ווען מען ניצט חשבון גילט נישט דער כלל, דערפאר דארף מען זיך נישט רעכענען מיט דעם וואס ער וואוינט אין ארץ ישראל. די מחלוקה האט אזוי אנגעהאלטן ביז תרפ"ה ווען רוב ארץ ישראל'דיגע האבן געטאן וואס בן מאיר האט געהאלטן און די חוץ-לארץ'דיגע האבן געטאן ווי ר' סעדיה גאון, אין תרפ"ה האט זיך די מחלוקה אפגעשטילט מיט דעם ר' אהרן איז נפטר געווארן פלוצלונג פאר פסח (מספר יוחסין הקדמון), און למעשה האבן די פוסקים הקדמונים והאחרונים אנגענומען ר' סעדיה גאון'ס שיטה.
פעלענדיגע יארן אין די אידישע יאר ציילונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא א לאך פון בערך 165 יאר צווישען די ציילונג וואס די אידישע לוח ציילט וואס איז געבויעט אויף סדר עולם פון ר' יוסי בן חלפתא, און די ציילונג וואס איז היינט באוואוסט פאר די וויסענטשאפטלער. די עיקר לאך איז ווען די ערשטע בית המקדש איז חרוב געווארן, לויט סדר עולם איז עס חרוב געווארן אין ג'של"ח (3338) וואס איז 421 פאר די אלגעמיינע ציילונג, אבער לויט די פארשער איז עס חרוב געווארן 586 פאר די אלגעמיינע ציילונג דאס איז 165 יאר לאך.
צוויי יאר וואס שטימען נישט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיר ציילן היינט אז די יאר פון מולד תוהו (וואס איז די יאר פאר אדם הראשון איז באשאפן געווארן) אלס יאר נומער 1, און די יאר וואס אדם הראשון איז באשאפן געווארן אלס יאר נומער 2, אבער אין סדר עולם אויף וואס אונזער ציילונג איז באזירט קוקט אויס ווי ער ציילט די יאר וואס אדם הראשון איז באשאפן געווארן אלס יאר 0. דאס לייגט צו נאך 2 יאר וואס לויט דעם וואלט אויסגעקומען אז וואס סדר עולם רופט אן 3338 איז באמת 3340 פאר אונז.
פארענטפערן די צווישנשייד פון 165 יאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען דא אזעלכע וואס זאגן אז עס איז א טעות, און די טעות נעמט זיך פון דעם וואס די נביאות פון דניאל קען זיין געטייטשט אז עס וועט זיין 490 יאר פון חורבן בית ראשון ביז חורבן בית שני, און רעכענונג צוריקוועגס קומט אויס די ערשטע בית המקדש איז חרוב געווארן אין 3338. אנדערע ווילען זאגן אז די פסוקים אין דניאל זענען טאקע די סבה פאר די פעלענדיגע יארן, אבער נישט בטעות נאר עס איז געטאן געווארן דווקא כדי מען זאל נישט קענען אויסרעכענען ווען משיח וועט קומען, וואס איז וואס די פסוקים אין דניאל רעדן פון. דאס איז אויך געווען אן אנטסעמיטישע סבה וואס די קריסטן האבן געזאגט אז די אידען האבן געטאן כדי צו פארדרייען די נביאות אין יענע פסוקים פון דניאל ווייל עס גייט ארויף אויף יוזל.
וועלכע יארן זענען די ריכטיגע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט מעגליך אז ביידע זאלן זיין ריכטיג דארפאר דארף מען זעהן וועלכע מען נעמט אהן. עס זענען דא אזעלכע וואס זאגן אז מען קען זיך נישט פארלאזן אויף די אידישער לוח, ווייל דאס איז אלעס געבויעט אויף סדר עולם אנע דרויסענדיגע מקורות אויף דעם, חוץ תנ"ך. דערפאר רעכענען פארשער די יארן לויט די ווערק פון אלטע גריכישע שרייבער און פארשער, אלטע ווערק פון בבלישע קעניגען, און פרס'ישע מקורות וואס ווייזט ווער עס איז געווען הערשער ווען. אסאך פארשער לייגן אהן די פעלענדיגע יארן אויף די פאקט אז דורך די פרסישע הערשאפט איז געווען ווייניג פארשריבען ביי די אידישע חכמים, און די אידישע חכמים האבן נאר א חשבון פון עטליכע 20 יאר פון פרסישע הערשאפט, אין דער צייט וואס פארשער האבן איבער 200 יאר פון פרסישע הערשאפט.
די וואס האלטן פון די אידישע לוח פרעגן אף די פארשער אז זייער זאכן זענען אויך געבויעט אויף גריכישע פארשער וואס האבן דאס נאר געוואוסט פון מויל צו מויל און נישט פון געהעריגע פארשריבענע מקורות וואס אויב אזוי איז דאס זיך פארלאזן נאר אויף זיי און נישט אויף די אידישע תנ"ך סתם א איינזאטיגע וועג פון קוקען דערויף. אויף איז דא א שטארקע פראגע אויף די גאנצע פארבלעם, ביי פארשער איז אנגענומען אז א יום טוב איז א גוטע מקור אויף א געשעהעניש און אויף די צייט פון די געשעהעניש, און וויבאלד עס איז געווען נס פורים גלייך פאר אויפבויען פון בית שני, און מען האט דאן שויל געהאלטן די יום טוב פורים דאן קומט אויס אז מען האט א יום טוב באזירט אויף די געשעהעניש וואס מיינט אויך אז עס באשטעטיגט די יארן. אויך איז געווען שפעטערדיגע פארשער ווי נויטאן וואס האבן שטארק אפגעפרעגט די גריכישע און אנדערע אלטע פארשער, בעיקר ווייל זייערע יארן זענען געבויעט אויף אסטראנאמיע און זיי האבן לויט די שפעטערע פארשער נישט געקענט אסטראנאמיע צו גוט.
די פאלגענדע איז א טיילוויזע ליסטע פון ווי די אידישער לוח נעמט איר יאר ציילונג:
- די יארן וואס זענען פארשריבען אין דער תורה.
- מסורה פון יומ-טובים וואס מען האלט יעדע יאר און די יומ-טובים זענען וועגן א געשעהעניש אין א גוויסע יאר.
- סדר עולם רבה, סדר עולם זוטא, סדר הדורות, און תולדות עם עולם.
- די גמרא און ראשונים.
- רמב"ם אין ספר היד ספר זמנים הל'
- טור הל' ראש חודש
- ספר יוסיפון.
- די גריכישע און בבלישע פארשער אבער פארטייטשט אין אזא וועג אז זיי שטימען מיט די אידישער ציילונג.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אידישע היסטארישע דאטעס
- אן אויטאמטישער דאטע אויסטוישער פון יידישן לוח צום גרעגאריאנישן קאלענדאר און פארקערט; דהיינו איר קלאפט אריין א דאטע פון איין לוח, קומט ארויס דעם צופאסנדן זעלבן טאג דאטע פון דעם אנדערן לוח. היברו טאג קאנווערטער


text:
chasid האט געשריבן:סאטמאר רבי האט זיי נישט געוואלט אננעמען כידוע, ווייל ער האט געהאלטן אז זיי וועלן מאכן פראבלעמען ביי אים אויך.
chasid האט געשריבן:סאטמאר רבי האט זיי נישט געוואלט אננעמען כידוע, ווייל ער האט געהאלטן אז זיי וועלן מאכן פראבלעמען ביי אים אויך.
קליינע רעבעלע האט געשריבן:chasid האט געשריבן:סאטמאר רבי האט זיי נישט געוואלט אננעמען כידוע, ווייל ער האט געהאלטן אז זיי וועלן מאכן פראבלעמען ביי אים אויך.
דעיס איז אויך פין דע זאכן וואס מען האט ארויף געקלעבט אויף זיי.
נאכדעים וואס מען האט ארויס געווארפען "אלע פרעמדע"(עס איז כדי ציוויסען אז דעמאלטס ווען עס האט זיך אנגעהויבן דע בונטעווען האט מען ארויס געווארפען אלע פין דע פרעמד)האבען זיי ווייטער געוואלט אנהאלטען זיך אלטץ וויזשניצע חסידים סיי מיטן ניסך אין סיי מיט דע מנהגים האבען זיי געמאכט א אייגענע שיל מיטן נאמען אהל ישרים אין מען האט אויף גענימען א ראש חבורה ר' משה בער בעק שליט"א
פארקערט במשך דערצייט ווען א טייל האבען יורד געווען איוף חוץ לארץ האבען זיך רוב איינגעלידערט אין סאטמאר אין א טייל אין וויזשניץ מאנסי דע זעלבע אין ארץ ישראל שיקען רוב דע קינדער (היינט דע אייניקלעך) אין סאטמאר
אגב וואלט געווען א שיינע זאך ווער עס קען מאכן א ליסטע פין דע חבורה וואס כמעט אלע זענען אמת'דיגע יראים ושלמים
אזוי אויך ווער עס ווייסט פרטים וואס איז געווען דע מערכה זאל מוחל זיין אין דערציילען
שרייבער האט געשריבן:וואס איז למעשה געווען די סיבה פון די מרידה?
דולה ומשקה האט געשריבן:אבער לגבי די אזוי גערופענע מורדים, אז זיי זענען 'געשטראפט' געווארען (או ע"י הקפדת צדיק או ע"י הקב"ה בכבודו ובעצמו) איז מיר שווער צו גלייבען, וואס ווייסען אונז טעמים און סיבות וואס אידען מאכען מיט שווערקייטען ויסורים זה בכה וזה בכה. כמה וכמה למאות וואס מאכען נעבעך מיט אין זיי האבען קיין פליג נישט געטשעפעט, קליינע קינדער יונקי שדים שלא טעמו טעם חטא.
פונקט דא ווייסען מיר צו זאגען מיט א קלארקייט סיבות הדברים? מי גילה רז זה לבני? קען מען דען ענפערען אז יעדער איינער וואס האט אנטייל גענומען אין דער מרידה זעט מען בחוש איז 'נענש' געווארען, מקען דאס נישט זאגען, וויפיל סתם אנשים נשים וטף וואס אינדרויסען בגלוי דערקענט זיך גארנישט אויף זיי, זיי זעהן אויס ווי דער צופרידענטסע מענטשען אבער באמת בסתר וואלגערען זיך זיי פאר יסורים.
כההוא וואס ווייסט פונקטליך אויף וועלכע עבירה דער הולאקוסט איז געקומען.
chasid האט געשריבן:סאטמאר רבי האט זיי נישט געוואלט אננעמען כידוע, ווייל ער האט געהאלטן אז זיי וועלן מאכן פראבלעמען ביי אים אויך.
קליינע רעבעלע האט געשריבן:chasid האט געשריבן:סאטמאר רבי האט זיי נישט געוואלט אננעמען כידוע, ווייל ער האט געהאלטן אז זיי וועלן מאכן פראבלעמען ביי אים אויך.
דעיס איז אויך פין דע זאכן וואס מען האט ארויף געקלעבט אויף זיי.
נאכדעים וואס מען האט ארויס געווארפען "אלע פרעמדע"(עס איז כדי ציוויסען אז דעמאלטס ווען עס האט זיך אנגעהויבן דע בונטעווען האט מען ארויס געווארפען אלע פין דע פרעמד)האבען זיי ווייטער געוואלט אנהאלטען זיך אלטץ וויזשניצע חסידים סיי מיטן ניסך אין סיי מיט דע מנהגים האבען זיי געמאכט א אייגענע שיל מיטן נאמען אהל ישרים אין מען האט אויף גענימען א ראש חבורה ר' משה בער בעק שליט"א
פארקערט במשך דערצייט ווען א טייל האבען יורד געווען איוף חוץ לארץ האבען זיך רוב איינגעלידערט אין סאטמאר אין א טייל אין וויזשניץ מאנסי דע זעלבע אין ארץ ישראל שיקען רוב דע קינדער (היינט דע אייניקלעך) אין סאטמאר
אגב וואלט געווען א שיינע זאך ווער עס קען מאכן א ליסטע פין דע חבורה וואס כמעט אלע זענען אמת'דיגע יראים ושלמים
אזוי אויך ווער עס ווייסט פרטים וואס איז געווען דע מערכה זאל מוחל זיין אין דערציילען
קופערניקוס האט געשריבן:א גרופע האט זיך איינגעגלידערט אין טאהש, א גרופע אין סאטמאר, א גרופע אין די ליטא און א גרופע ביי אכמעדינעזשאדן...
דוכט זיך אז וויזניץ וואלט געווען פאסיגער פאר אלע פון די עקסטרעמיסטן
שויתי'ניק האט געשריבן:הרב בעק פון אוסטראליע
הרב אהרן משה שווארץ - ירושלים
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און 0 געסט


text:
לאנגווייליגקייט
לאנגווייליגקייט איז א קאנדיציע כאראקטעריזירט ביי די פערסעפציע פון איינעם'ס ענווייערמענט ווי נישט אינטערסאנטליך, שווער אדער ליידיג און אז עס פעילט סטימולאציע.
דאס קען זיין אלס רעזולטאט פון לוקסוס און א חסרון פון עסטאטישע אינטערעסען.
ארבייטען פלאג, אדער אפילו קונסט זעלבסט קען זיין דער סאביעקט צו קריטיק אז עס אנטהאלט לאנגווייליגקייט.
עס איז פארהאן אן אומטיילבארע בירושה'דיגע נעגעטיווער געפיל פון דרוקעניש אין לאנגווייליגקייט; מענשטן וועלן טאן אסאך אפמיטשענישען דאס צו פארמיידען אדער דאס צו היילן, אבער אין פארשידענע סירקומסאטאנסעס איז דאס אקצעפטירט אלס יסורים וואס מען מוז דורכגיין.
אלגעמיינע פאסיווע וועגן וויאזוי פטור צו ווערן פון לאנגוואליגקייט איז פשוט זיך צו לייגן שלאפן, אדער צו טראכטן שאפעןדיגע מחשבות.
טיפישע אקטיווע עצות באשטייט פון אינטערנאציאנאלע אקטיוויטעטן פון עפעס א סארט, אפט עפעס ניי, צוליב דעם וואס באקאנטשאפט און נאכאנאנדיגקייט פון א זאך ברענגט צו ווערן לאנגווייליג דערפון.


text:
חיים ווייצמאן
חיים ווייצמאן, (27סטן נאוועמבער 1874 - 9טן נאוועמבער 1952), איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון ישראל. א כעמיקער פון פאך אויס, פון די גרויסע ציוניסטישע פאליטיקער, און פרעזידענט פון דער אלוועלטלעכער ציוניסטישער באוועגונג.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן אין מאטלע, בעלארוס, צו א רעליגיעזער היים, אלס יינגל האט ער געלערנט אין חדר, שפעטער איז ער געגאנגען לערנען אין פינסק, וואו ער האט זיך אויסגעצייכנט אין כעמיע און וויסנשאפט. דערנאך איז ער געגאנגען שטודירן אין דייטשלאנד, וואו ער האט זיך באטייליקט אין קלובן פאר יידן, ספעציעל ציוניסטן.
ביים ערשטן ציוניסטישן קאנגרעס, וואס איז פארגעקומען אין באזעל, שווייץ, איז ער נישט געווען. אבער דערנאך פון די צווייטע און ווייטער, האט ער זיך אלעמאל באטייליקט.
אין 1898 האט ער באקומען דעם דאקטער טיטל פאר כעמיע, ער האט באקומען אן ארבעטס פאזיציע אין גענף. אין 1904 האט ער געהייראט זיין פרוי, ווערא. אין 1904 האט ער באקומען ארבעט אין מאנטשעסטער, ענגלאנד. ער האט זיך אהינגעצויגן, און באקומען בירגערשאפט, אין 1910.
ציוניזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט זיך שטארק געגנגעשטעלט הערצלס פלאן, פון א יידיש לאנד אין אוגאנדע, ביים קאנגרעס אין 1903. שפעטער האט ער געבראכט ענגלישע פאליטיקער און זשורנאליסטן, צו דער אידעאלאגיע פון ציוניזם. ער האט געהאלטן אז נישט נאר מען דארף רעדן אויפצוטון, נאר אויך טון און אויפשטעלן פעלצער אין ארץ ישראל.
דורכאויס די ערשטע וועלט מלחמה, האט ער געראטעוועט דאס בריטישע ארמיי, ווען אלס כעמיקער האט ער געפונען א באשטאנדטייל צו ערזעצן אצעטאן פאר אויפרייס פולווער. דערמיט האט ער זיך באקענט מיט ארטור דזשיימס באלפור, און אים איבערצייגט אויסצופירן, דעם לאנג ערווארטעטן באלפורס דעקלאראציע, ווי גרויסבריטאניע אנערקענט אין די רעכטן פון יידישן פאלק, צו האבן א זעלבסטשטענדיק לאנד אין פאלעסטינע.
ווען ענגלאנד האט איינגענומען ארץ ישראל פון דער אטאמאנישער אימפעריע, איז ער מיטגעקומען, ווי ער האט שפעטער טיילגענומען אין אבן הפינה פארן העברעישן אוניווערסיטעט, אויך האט זיך געטראפן מיט פייסל דער ערשטער, ווי זיי האבן אונטערגעשריבן אויף א פארשטענדעניש, ווי אראבער אנערקענען אין רעכט פון יידן אין ארץ ישראל.
אין 1921 איז ווייצמאן געווארן פערטע פארזיצער פון דער אלוועלטליכער ציוניסטישער באוועגונג. און דערמיט ארבעטנדיק מיט דעם בריטישן מאנדאט. 1929 האט ער איבערגעגעבן דאס אנגעלעגנהייטן פון אינערהאלב ארץ ישראל, צו דער יידישער אגענטור. ער האט רעזיגנירט ווען די ווייסער בוך פון פאספילד, איז אדאפטירט געווארן דורף דער ענגלישער רעגירונג. אבער שפעטער האט ער צוריק געצויגן זיין רעזיגנירונג.
אין 1931 איז ער נישט ווידערווילט געווארן, אלס פארזיצער פון דער באוועגונג, ווערנדיק באשולדיקט אין זיין פרא בריטיש. אין 1935, איז ער ווידעראמאל אויסגעקליבן געווארן צו זיין פארזיצער. און ער האט פארלאנגט פון פיל קאמיסיע, אריינצולאזן אין לאנד, מיליאנען גערודפטע יידן פון אייראפע, וואס האבן געזוכט צו אנטלויפן פון די נאציס.
אין 1936, האט ער געגרינדעט אין רחובות, דעם זיו אינסטיטוט, וואס באשעפטיקט זיך אין כעמיע, שפעטער גערופן אויף זיין נאמען דער ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער ווידעראמאל געדינט פאר דער בריטישער ארמיי, זיין זון מיכאל האט געדינט אלס פילאט, פארן ארמיי און ער איז אומגעקומען אין יאר 1942.
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געווען פארעכנט אלס מעסיגער מאן, ער האט שטענדיק געהאלטן פון רעדן דיפלאמאטיש מיט ענגלאנד, און דערפאר האבן די איינגעשטעלטע אין יידישע אגענטור, אים נישט געגליכן, ספעציעל דוד בן גוריון.
נאכן מלחמה האט ער פארלאנגט פון גרויסבריטאניע, אריינצולאזן אלע יידן, וואס ווילן קומען זיך באזעצן אין פאלעסטינע, און אין די פאראייניגטע שטאטן, האט ער באקומען אסאך שטיצע. וואס האבן שפעטער געהאלפן באקומען די שטיצע פארן צעטיילונג פלאן אין ארץ ישראל.
אין 1946, ביים ציוניסטישן קאנגרעס אין באזעל, איז ער ווידעראמאל אפגעזאגט געווארן פון אמט, ער האט אבער נישט אויפגעגעבן זיין קאמפיין פון אויפטרייבן שטיצע פאר א יידיש לאנד. ער האט גלייך ביים זעלבסטשטענדיגקייט דערקלערונג פון ישראל, פארלאנגט פון הערי עס טרומאן א באלדיקע אנערקענונג.
אין 1949, איז ער איינגעשוווירן געווארן אלס ערשטער פרעזידענט, און שפעטער געלאפן פאר ווידערוויילונג, ווי ער האט נישט געהאט קיין אפאנענט. ער איז געווען אלט און קראנק, צוביסלעך איז ער בלינד געווארן. און אום 9טן נאוועמבער 1952, איז ער געשטארבן, ער איז באגראבן אין רחובות, נישט ווייט פון דעם אינסטיטוט וואס ער האט אויפגעשטעלט.
זיין נעפע עזר ווייצמאן איז געווען דער זיבעטער פרעזידענט אין ישראל.


text:
יעקב וויינראט
ר' יעקב וויינראט איז א פרומער אידישער אדוואקאט וואס איז דער גרעסטער אדוואקאט אין ארץ ישראל. ער פארטרעט אלעמען פון פאוער פונעם ראש הממשלה ביזן חברי הכנסת.
ער איז 59 יאר אלט, א טאטע פון 6 קינדער וואוינט אין רמת גן און זיין דאקטאראט האט געדינט אלס יסוד פאר א געזעץ צו באפרייען עגונות אין ארץ ישראל פון זייערע מענער וואס ווילן נישט געבן קיין גט.
ער איז אויך א פראפעסער פאר געזעץ און א פיליזאף, פסיכיאלאג, מאטעמאטיקער, און גרויסער תלמיד חכם.
ער איז געווען א תלמיד פון פאנאוועזשער ישיבה.
ער איז געווען א מיטגליד אין וועדת טל.


text:
לאנדאנער בארא פון ענפילד
די לאנדאנער בארא פון ענפילד (ענגליש: London Borough of Enfield) איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין צפון לאנדאן. עס איז געשאפן געווארן אין 1965.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביזן אנהייב 20טער י"ה איז ענפילד געווען א קליין דערפעל מיט א ווייטקייט פון א טאג פארן אויף א פערדעל פון לאנדאן.
דאס דערפעל ענפילד איז אויפגעשטעלט געווארן אין די רוימישע צייט. מיט דאס מחבר זיין ענפילד טאון מיט די באן צו לאנדאן האט די אנגעהויבן גרעסער צו ווערן אלס א פאָרשטאַט פון דאס שטאט לאנדאן


text:
ערשטע ווייסבוך
דאס ערשטע ווייסבוך אדער טשערטשילס ווייסבוך איז געווען א ווייסבוך וואס ווינסטאן טשערטשיל האט געשריבן נאך די תרפ"א ראיאטן. אין דעם בוך דערקלערן די בריטן נייע תקנות בנוגע צו ציונות.
- די רעכט פון די יידן צו אימיגרירן און זיין אין ארץ ישראל איז באגרעניצט נאר צו געוויסע טיילן אין לאנד, און נישט איבער דעם גאנצן לאנד (אזוי ווי עס שטייט אויך אין באלפור דעקלעראציע אז די יידן זאלן נישט טשעפן די אראבערס רעכט).
- נאר רייכע יידן מעגן אימיגרירן קיין ארץ ישראל ווייל די אראבער האבן גע'טענה'עט אז די אימיגראציע נעמט זיי צו ארבערטארעס און מאכט זיי שאדן אין פרנסה.
- באשטימט עבר הירדן צו א באזונדערע אראבישע רעגירונג (צו יארדן) און זאל דאס נישט זיין פאר די יידן ווי עס איז געשטאנען אין באלפורס דעקלאראציע.
דער נאמען ווייסבוך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען "ווייסבוך" שטאמט פון ענגליש "White Paper", וואס זאגט ארויס אז דאס בוך איז נישט געווען פארמאליש און האט נישט געהאט קיין שטארקע פעסטשטעלונג.


text:
היסטאריע פון וויסנשאפט
וויסנשאפט איז א קערפער פון קענטענישן, סיי עמפיריש (פון פראקטישער דערפארונג) סיי טעארעטיש, אויסגעארבעט דורך א גלאבאלער קהילה פון פארשער, ניצנדיג געוויסע טעכניקעס פון אבזערוואציע און דערקלערונג. די קונסט ווערט גערופן דער וויסנשאפליכער מעטאד. די היסטאריע פון וויסנשאפט ניצט די מעטאדן פון אלגעמיינער היסטאריע.
וויסנשאפט האט זיך אנטוויקלט פון פראקטישע נויט און אויך פון פילאזאפישע פארשונגען. די וויסנשאפטליכע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין אייראפע דעם 13טן יארהונדערט און דערגרייכט איר שפיץ אין דעם 16טן יארהונדערט.


text:
עדגער בראנפמאן
עדגער בראנפמאן איז א באקאנטע אידישע ביליאנער פון קאנאדע, זייער רייכטום איז פון ברויפען, אבער די אייניקל האט דאס שטארק פארמינערט דורך פארקויפן זייער ברויפען סיגרעם און אינוועסטירט אין אומגעלונגען ביזנעס צו פראדוצירן האליוואד פילמן.
עס באשטייט פון צוויי ברודער עדגער און טשארלס, און דער זון פון עדגער, מיטן נאמען עדגער זשאניאר.
זייער געלט ווערט גענוצט צו פינאנצירן בוירט רייט פראגראם ווי יעדעס איד באקומט אויסגעצאלט זיין ערשטע נסיעה קיין ארץ ישראל און נאך פארשידענע סעקולארע הומאניטארישע פונדאציעס.


text:
מגן דוד
דער מגן דוד איז א סימבאל צוזאמען געשטעלט פון 2 דרייענגעליך איינער פארקערט ווי דער צווייטער. עס האט זעקס שפיצען.
די ציוניסטישער באוועגונג האט גענומען דעם מגן דוד פאר זייער סימבאל, זיי האבן דאס אריינגעזעצט אין זייער פאן. זייט דעמאלטס זענען דא פרומע אידן וואס ווילן נישט האבן קיין שייכות מיטן מגן דוד, און היינט צוטאג זעהט זייער זעלטן אין חסידישע בתי מדרשים א מגן דוד. א אויסנאם איז די סקווירא חסידים זיי האבן יא א מגן דוד אין זייער בית המדרש.
די ישראלישע פאן איז אויך אויסגעפארמעט פון א בלויע מגן דוד.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מגן דוד ווערט דערמאנט אין ספר רזיאל המלאך, און קבלה ספרים זאגן פירושים פאר וואס עס האט פונקט זעקס עקן.
במשך פון אלע דורות האט דער מגן דוד געדינט ווי א סימן פאר יודישקייט, ווי מען האט געזעהן א מגן דוד האט מען געוואוסט אז דא איז דא עפעס א זכר פון אידן. עס איז געווען אין אלע בתי מדרשים אין דער וועלט אלץ א אידישער סימן.
ביי דער צווייטער וועלט קריג האבן די דייטשן איינגעפירט אז אלע יודען מוזען גיין מיט די געלא לאטא, וואס איז געווען א געלע מגן דוד, א סימן אז ער איז א איד.
מען טרעפט אין די היסטאריע אז אויך גוים האבן זיך דערמיט באנוצט און לאו דוקא פאר אידישע סימנים, ביים באפרייאונגס קריג פון די פאראייניגטע שטאטן, זענען אויף די פענער טיילמאל געווען די מגן דוד, אנשטאט די שטערן וואס איז היינט באנוצט,


text:
נצרת עילית
נצרת עלית איז א שטאט אין אונטער גליל, און דינט אלס הויפטשטאט פון צפון דיסטריקט. אנערקענט געווארן אלס שטאט אין יאר 1974.
די שטאט געפונט זיך אויפן מזרח זייט, און הויכע טייל פון נצרת בערג, און די שטאט קוקט איבער די שטאט נצרת, וואס געפונט אין דער טאל. די שטאט געפונט זיך אויף א הויכקייט, פון ארום 500 מעטער העכערן ים פלאך.
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, שטייט די באפעלקערונג, ביי אומגעפער 42,400 איינוווינער, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1956, וואס האט אריינגערעכנט א פלאן, צו פאריידישן דעם גליל, עס איז געבויט געווארן אויף באדענס, אנקעסירט פון די אראבישע שטעט אין די געגנט, וואס האט געברענגט צו רייבערייען מיט די שכנים. די שטאט איז באצייכענט געווארן אלס אנטוויקלונג שטאט, א באצייכענונג באנוצט אויף שטעט, וואס זענען געבויט געווארן ווייט פון די גרויסע שטעט, און די איינוווינער זענען ביז היינט באצייכענט אלס ארעמערע ווי געווענליכע אין די גרעסערע שטעט.
די שטאט איז אנערקענט געווארן אין 1974, און אין די 1990גע יארן ווען קיין ישראל, איז געקומען א גרויסע עליה, פון די ראטן פארבאנד לענדער, האט די באפעלקערונג אין שטאט זיך געדאפלט.
די שטאט איז אויפגעשטעלט געווארן מיטן געדאנק, פון דינען אלס געגנטליכע הויפטשטאט פארן גליל, דעריבער געפונען זיך אין נצרת עלית, אסאך רעגירונג געביידעס און אגענטורן. ווי אויך געריכטן פארן צפון דיסטריקט, וועלכע געפונען זיך אין קרית הממשלה, אויפן נאמען פון יצחק רבין.


text:
אפיקומן
דער אפיקומן איז דאס לעצטע שטיקל מצה וואס מען עסט ביים סדר פסח ביינאכט, ביים סימן "צָפוּן". מען פירט זיך צו טיילן די מיטעלע מצה אויף צוויי ביים אנהייב פונעם סדר, און די גרעסערע העלפט לייגט מען אוועק פארן אפיקומן.
דער מנהג שטאמט פון דער מצוה פון עסן דעם קרבן פסח ביים סדר אין די צייטן פון דעם בית המקדש, וואס דער דין איז אז נאכן עסן דעם קרבן פסח טאר מען מער נישט עסן קיין שום זאך, אזוי ווי עס שטייט אין דע רמשנה (פסחים י, ח): "אין מפטירין אחר הפסח אפיקומן".
גאנבענען די אפיקומן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'דא א אלטע מנהג אינעם באלעבאטישע שטובער, אז די קינדער כאפן ארויס דעם אפיקומן פון אונטערן היסב בעט קושעלע, און געבן עס נאר צוריק, מיט א הבטחה פון א מתנה פונעם ראש המשפחה.
שיעור וויפיל מען דארף עסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט די ראשונים, דארף מען עסן א כזית פונעם אפיקומן, אזוי ווי יעדע מצווה פון עסן. דער מהרי"ל שרייבט אז לכתחילה זאל מען עסן צוויי כזיתים, אז מען זאל ווערן זאט דערפון. אזוי איז איין כזית קעגן דעם קרבן פסח און דער צווייטער כזית קעגן דעם קרבן חגיגה וואס מען פלעג עסן פסח ביינאכט כדי ווען מען עסט דעם קרבן פסח זאל מען זיין זאט.


text:
סאציאל דעמאקראטיע
סאציאל דעמאקראטיע איז א רעגירונג-מעטאד וואס איר געדאנק איז צו גלייכרעכטן אלע בירגער אין דער מדינה סאציאלאגיש מיט דעם וואס די רעגירונג צווינגט יעדן בירגער צו צאלן שטייער פון וואס ער פארדינט, און מיט די געלט טוט די רעגירונג העלפן די שוואכערע בירגער. די מדינה העלפט זיי זיך אנטוויקלען און זיי געבן א פאטענציאל צו וואקסן עקאנאמיש.
אנדערש איז דער ליבעראלישע צוגאנג, וואס האלט אז דער עיקר גלייכרעכטיקייט דארף זיין בעגרעניצן נאר צו פאליטישע פֿירערשאַפֿט, ווצ"ב לאזן יעדן-גלייך שטימען ביי די וואלן, און רעכנען יעדע שטימע גלייך אָן דיסקרימיניטרן צווישן פארשיידענע סארטן מענטשן, און די רעגירונג דארף נישט גלייכרעכטן די בירגער עקאנאמיש און סאציאלאגיש.
- זעט אויך דעמאקראטיע


text:
צענטראלע ליניע
די צענטעראלע ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז רויט. די ליניע איז די מערסטע פארנומענע אין דער אונטערגרונט סיסטעם נאך דער נארדערן, מיט ארום 183,512,000 פארערס א-יאר. די ליניע שניידט אדורך לאנדאן פון מזרח צום מערב, און געפינט זיך מערסט אונטער דער ערד. פון 49 סטאנציעס, זענען 20 אונטער דער ערד.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ליניע אנפאנג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראץ דעם אז די צענטעראלע ליניע איז שוין געווען אויף די בוי פלענער שוין אין יאר 1891 אלץ א ליניע פון שעפרעדס בוש סטאנציע ביז באנק סטאנציע (מיט א פארלענגערונג צו ליווערפול סטריט סטאנציע: א פארשלאג וואס איז באשטעטיגט געווארן אין יאר 1892, טראץ דעם איז דעם בויען אפגעשטופט געווארן צוויי מאל (1894, 1899), און נאר אין 27סטן יוני 1900 האט זיך געעפנט אפיציעל, איין מאנאט בעפאר די פאבליק באנוץ, יענע יאר יולי. אין אנפאנג האט די באן גע'ארבעט מיט עלעקטערישע לאקאמאטיוון וואס האבן געשלעפט די וואגאנען.
די ליניע האט א רייכע היסטאריע. טראץ דעם אז מ'האט איינגעגראבן די טונעלן אין א דיאמעטער פון 3.56 מעטער (11 פיס און ¾8 אינטש, זענען זיי נישט געהעריג געשטעלט און דעריבער, טראץ דעם אז די באנען זענען געווען קלענער פון די טונעל דיאמעטער, האבן נישט געקענט אריבערגיין. א באקאנטע שמועה זאגט אז די אינזשענירן האבן פארגעסן צו רעכענען די הויכקייט פון די שינעס. אויך די לאקאמאטיוון אליין געווען א שווערע פראבלעם צוליב זייער שווערע וואג, פון כמעט 50 טאן וואס האט געשאפט טרייסלען און גערודער.
אין די שפעטערע דרייסיגער יארן פון דעם 20סטן יארהונדערט זענען די טונעלן פארלענגערט און צוגעלייגט נאך סטאנציעס. אין די פערציגער יארן איז צוגעלייגט נייע שינעס קעגן עלעקטרישע שאק (א סטאנדארט וואס איז געבליבן ביז היינטיגן טאג), און עס איז נאך געווען אסאך אנדערע טעכנישע פראבלעמען, למשל די הויך פון די טונעלן וואס איז נישט געווען אייניג, און האט פארשאפט פראבלעמען ביים פארברייטערן ארבעט.
די ליניע וואס פארט אונטער דער סיטי איז נישט געבויט אין א גראדער ליניע, נאר אונטער די גאסן, צוליב די געזעץ וואס האט געגעבן רעכט צו אויסנוצן די פובליקע ערד. די רעזולטאט איז אז צווישן די סטאנציעס טשאנסערי ליין, באנק און ליווערפול סטריט איז פארהאן זייער א סאך שארפע אויסדרייען, וואס לאזן די ספעציפישע געגנט פון דער ליניע, א מסוכנ'דיגע געגנט מיט א מעגלעכקייט צו דעראילמען. אין "באנק" סטאנציע איז די פלאטפארמע געווען אזוי אויסגעדרייט אז מ'האט נישט געקענט זעהן די עק. פון דארט האט זיך פארשאפט די באקאנטע אויסדרוק אין די אונטערשטע באנען "Mind The Gap".
א פאר יאר נאכ'ן עפענען די ליניע איז אנגענומען די פרייז פאר איין טיקעט פון צוויי פעני, וואס האט געברענגט די פאפולארע נאמען (אין יענע צייטן): "Twopenny Tube" (צוויי-פעני באן). אין יולי 1907 איז די פרייז טייערער געווארן מיט דריי פעני און אין 1909 - מיט נאך איין פעני.
צוגעלייגטע פארלענגערונגען צו די ליניע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1908
- די ליניע איז פארלענגערט אויף מערב זייט, מיט אופבויען די וואוד ליין סטאנציע אין די ראמען פון די בריטישע - פראנצויזישע אויסשטעלונג
- 1912
- נאך א פארלענגערונג אויף מזרח, אופבויען די ליווערפול סטריט סטאנציע
פאקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די צענטראלע ליניע איז לאנג 74 קילאמעטער (46 מייל), די לענגסטע ליניע אין דער אונטערגרונט. די ליניע האט 49 סטאנציעס און אין די מערסטע באשעפטיקסטע צייטן ווערט באדינט פון 72 באנען. יעדע באן האט 8 וואגאנען; רוב זענען פאבריצירט געווארן אין 1992.
די לענגסטע רייזע אין דער לאנדאנער אונטערגרונט אין איין באן איז אויף דער צענטראלער ליניע צווישן עפינג און מערב רייזליפ, א נסיעה פון 54.9 ק"מ, וואס דויערט א שעה מיט 28 מינוט.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ London Underground Key Facts. Transport for London. דערגרייכט דעם 2008-05-21.


text:
אינדאנעזיע
אינדאָנעזיע איז אַ לאַנד אין דרום-מזרח אַזיע. זי איז א טייל פונעם מאליי ארכיפעלאג. זי האט 17,508 אינזלען פון זיי בערך 6,000 זענען באפעלקערט. די הויפט אינזלען זענען דזשאווא, באלי, בארנעא, סולאוועסי און סומאטרא. די הױפּטשטאָט איז דזשאַקאַרטאַ, וואס געפינט זיך אויף דזשאווא. דאס לאנד ווערט צעטיילט אין 33 פראווינצן.
אינדאנעזיע איז דאס פערטע מערסטע באפעלקערטע לאנד אויף דער וועלט, מיט מער ווי 238,000,000 איינוואוינער. די אפיציעלע שפראך איז באהאסא אינדאנעזיע.
אינדאנעזיע גרענעצט פאפוע ניי גינע, מאלייזיע און מזרח טימאר.


text:
הילף:קורץ ווארט
קורץ ווארט איז א שרייב-קעסטל ביים "ענדערן" בלאט וואס איז באשטימט צו שרייבן א קורץ ווארט וואס וועט זיך צייגן אין די "לעצטע ענדערונגען" בלאט, כדי זאלן די באנוצערס וויסן אין קורצן מיט וואס האט איר פאראכטן די ארטיקל. דאס העלפט אויך צו נאכפאלגן די "געשיכטע" און פארשטיין ווען האט מען געטון וואס.
כדי צו פארגרינגערן די באניצערס באשטימען מיר קורצע קאדן וואס וועט באצייכענען וואס האט מען געטון אין די ארטיקל.
- פ - פאראכטן (אויב מען פאריכט ספעל, גראמאטיק אדער מען מאכט נאר סדר)
- נ - נייע טעקסט (אויב מען לייגט צו נייע טעקסט און אינפארמאציע)
- וו - וואנדאליזם (אויב מען דרייט צוריק וואנדאליזם)
- ט - טעכניש (אויב איר מאכט א טעכנישע ארבייט)
- א - אינטערוויקי (פ"א - אויב איר לייגט דער מוסטער פעלט אינטערוויקי)
- ל - לינקס (אויב איר לייגט צו וויקילינקס אדער דרויסנדיקע לינקס)
- מ - מוסטער (אויב איר לייגט צו א מוסטער)
- עס איז זעלבסטפארשטענדליך אימער בעסער צו ארויסשרייבן קלאר וואס מען האט געטון.
- ווען מען שרייבט א נייעם ארטיקל, אדער ווען מען באוועגט אן ארטיקל מיטן טול-באר, דארף מען נישט שרייבן א קורץ-ווארט, ווייל דאס ווערט אויטאמאטיש געשריבן.
אויפמעקזאם! אויב נעמט איר אראפ טעקסט צוליב וועלכע סיבה (אויסער ביי אפענע וואנדאליזם וואס איר קענט שרייבן נאר וו כדי צו נישט געבן אויפמערקזאמקייט פאר דער וואנדאל) מוסט איר שרייבן אן ערקלערונג פארוואס האט איר דאס געטון. אויב אייער ערקלערונג איז לאנג, דארפט איר דאס ערקלערן אין די ארטיקלס רעדן-בלאט
אויב אייער פאריכטונג איז קליין, צייכנט אָן א "ווי" נעבן "איך האב נאר געענדערט אַ קלייניקייט".
כללו של דבר: איבערהויפט טאר מען קיינמאל נישט צוריקדרייען צו א פריערדיגע ווערסיע אן אן אויפקלערונג אין דעם קעסטל, ווייל דער פריערדיגער באנוצער וועט ווערן באליידיגט אז איר האלט אפילו נישט פאר וויכטיג דאס אויפצוקלערן זיין טעות. אבער אויב דרייט מען צוריק ארבעט פון אַן אויסגערופענער טראל (ביי די קהילה) דארף מען נישט אויסקלערן פארוואס און פארווען.


text:
אפענער פראקסי
אפענער פראקסי איז א געבארגטער אדער געגאנבעטער איי.פי. אדרעסע.
וויאזוי ווייסט מען דאס?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען קען דאס אליין פרובירן, אין TOOLS אדער פרעפערענצן (געוואנדן אויב דו ניצט IE אדער MOZILLA) און אונטער PROXY לייג אריין די IP און PORT לייג אריין 3128. דאן גיי צו WWW.MYIPADDRESS.COM וועסטו זעהן די IP ADDRESS פון די PROXY.
דער חילוק צווישן סתם פראקסי און אפען פראקסי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א פראקסי מיינט אז מען נוצט אן אנדער IP אדרעס (די פראקסיס), AOL נוצט פרקאסיס, אבער די AOL פראקסיס זענען נישט OPEN PROXY, א OPEN PROXY איז א פראקסי וואס לאזט יעדעם טאן וואס ער וויל, געווענליך איז דאס געהעקטע קומפיוטערס, דערפאר איז דאס נארמאל צו בלאקן, איך יעצט נישט קיין צייט אבער איך בין זיכער אז די ענגלישע האט א גוטע ארטיקל אויף דעם.


text:
ריטשארד ניקסאן
ריטשארד מילהאוס ניקסאן (9טן יאנואר, 1913 - 22סטן אפריל, 1994) איז געווען דער 37סטער USA פרעזידענט, געדינט פון: 20סטן יאנואר 1969 ביז: 9טן אויגוסט 1974. דער איינציקסטער אין US וואס האט זיך באפרייט פון זיין פרעזידענט שטעלע. זיין ערשטער וויצע פרעזידנעט איז געווען ספירא עגנו ער האט רעזינגנירט, און עס האט אים איבערגענומען דער צווייטער וויצע פרעזידנעט דזשעראלד פארד, ניקסאן זעלבסט האט רעזינגנירט געצוואונגנערהייט, ווען ער האט איינגעזעהן איז דאס אמעריקאנער קאנגרעס וועט איהם אימפיטשען. זיין וויצע פרעזידענט פארד האט אים איבערגענומען.
ער איז געווען וויצע פרעזידענט פון אייזנהאוער, דערנאך איז ער געלאפן קעגן פרעזידענט קענעדי און פארלוירן, ווען מען האט געשאסן קענעדי האט אים זיין וויצע פרעזידענט איבערגענומען דזשאנסן, נאך דזשאנסן איז ניקסאן ווייטער געלאפן און געוואונען.
ניקסאן איז געווען א קאנסערוואטיוור עקסטרעמער פרעזידענט, אין דער היסטאריע ביז היינט באטראכט אים פאר גאר א שטרענגער מענטש, וואס האט נישט געקענט דולדן קיין קריטיק, און האט זיך געוואלט אפרעכענען מיט אלע זיינע שונאים דאס האט געפירט צו די באקאנטע ווייסוואטער אויספארשונג קעגן אים.
צו זיין קרעדיט ווערט צוגעשריבן אז ער האט מיט זיין פאליטישן חוש געשפירט אז כינע גייט זיין א גרויסע וועלט מאכט, האט ער פארכאפט דעם וועג פון רוסלאנד און האט געעפנט די אמריקאנער טירן פאר כינע און אנגעשלאסן מיט אים פאליטישע פארבינדוגנען.
ער איז געווען א געשוואוירענער פריינד פון ישראל ער האט געשטיצט די מדינה מיט וואס ער האט געקענט.


text:
פיקאדילי ליניע
די פיקאדילי ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז טונקל בלוי. די ליניע איז די פינפטע פארנומענע אין דער אונטערגרונט סיסטעם, מיט ארום 183,512,000 פארערס א-יאר. די ליניע גייט פון צפון לאנדאן צו מערב לאנדאן, און געפינט זיך אונטער דער ערד אויסער דעם מערבדיקן טייל. פון 53 סטאנציעס, זענען 25 אונטער דער ערד.
די ליניע איז די צווייטע לענגסטע אין דער אונטערגרונט סיסטעם, נאך דער צענטראלער ליניע.
קארטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ London Underground Key Facts. Transport for London. דערגרייכט דעם 2008-05-21.


text:
בלום
בלום (אדער בלומען) איז (אדער זענען) דער רעפראדוקציע גליד און סטרוקטור פון די ביימער און געוויקסן וואס זענען אויסגעשטעלט אז זייערע פרוכט אדער אנדערע זאכן וואס זיי האבן אין זיך קערנדלעך צו ווידער רעפראדוצירן.
נאך די פערטילאזאציע טוען זיך פארציעס פון די בלום אנטוויקלען אין פרוכט אנטהאלטענדיג די קערנדליך אין זיך.
די אויפגאבע פון די בלומען איז צו באשאפען קערענדליך וואס ווערן אנגענומען דורך סעקסואלע רעפראדוקציע - דורך דער פאלינאציע.
ביי אויבערשטע געוויקסן, איז דער קערנדל דער קומענדיגער דור פון די געוויקס, און דער עיקר מיטל צו פארשפרייטן איר מין אויף דער וועלט.
דער בלום ציעט צו זיך בעלי חיים פאר פאלינאציע דורך נעקטאר צורה, פארב אדער שמעק.
דער שמעק פון די בלומען איז בדרך כלל זייער געשמאק און ציעדיג, אבער עס איז אויך דא גאר שרעקליכע שטונקס וואס זייער גערוך פארטרייבט דעם מענשט אבער ציעט צו זיך געוויסע פליגן אדער ענדליכע אינסעקטן.
אחוץ זייער רעפראדוקציע פליכט און אויפגאבע איז בלומען באנוצט און באטראכט פון מענשטן אלס א שיינקייט סימבאל וואס מען לייגט אראפ צו באצירן און באשיינען חתונות לוויות און אזוי ווייטער אנדערע צערמאניאלע כבוד און ליבע ארויסווייזונגען.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
באלפורס דעקלאראציע
באַלפֿור דעקלאַראַציע איז געווען די ערשטע דעקלאראציע וואס די בריטן האבן איינערקערט אין דעם זכות פון די יידישע ציונים זאלן זיך באזעצן אין ארץ ישראל און אויפבויען א יידישע מדינה. דאס איז אונטערגעשריבן געווארן אין מיטן דער ערשטער וועלט קריג י"ז חשוון ה'תרע"ט ; 2טן נאוועמבער 1917.
די דאזיקע דעקלאראציע האט פארגעלייגט ד"ר חיים ווייצמאן.
אין יאר ה'תר"פ האבן די בריטן באקומען א באשטעטיקייט צו הערשן אויף פאלעסטינע אין ארץ ישראל (וואס הייסט: דער בריטישער מאנדאט) כדי אױסצופֿירן זייער צוזאג. צום ענדע, אין יאר ה'תש"ח איז געגרינדעט געווארן מדינת ישראל.
די אינהאלט פון די דעקלאראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די רעגירונג פון זיין מאיעסטעט באטראכט צום גוטנס די אויפשטעלונג פון א נאציאנאלער היים פארן יידישן פאלק אין פאלעשטינע, און וועט טון דאס בעסטע השתדלות צו דערמעגליכן די מטרה, מיטן פארשטאנד אז גארנישט וועט נישט ווערן געטון וואס זאל פאראורטלען די ציווילע און רעליגיעזע רעכטן פון די עקזיסטירנדע נישט-יידישע געמיינדעס אין פאלעשטינע, אדער די רעכטן און פאליטישן סטאטוס וואס יידן געניסן אין וואסארא אנדער לאנד.
די אינטערעסן פון די בריטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די בריטן האבן געוואלט הערשן אויף ארץ ישראל כדי צו קענען דורך איר אדורך גיי צו די לענדער אין מערב זייט ווי אינדיע און עגיפטן.
- די בריטן האבן זיך געחנפעט צו די יידן, כדי די אמעריקאנער יידן זאלן משפיע זיין אויף אמעריקע צו העלפן בריטאניע ביי דער ערשטער וועלט קריג.


text:
אעראפלאנען שיף
א פליגער טרעגער איז א שיף, וואס איז גאר גרויס און ברייט צו קענען אקאמאדירן עראפלאנען, און א לאנדונגס ליניע פאר די עראפלאנען, וואס פליען ארויף צו אראפ.
די לענג פון אזא מאסיווע שיף איז ווייניגסטנס הונדערט מעטער, (300 פיס), די גרעסערע דערגרייכן 300 מעטער (איבער 900 פיס). רוב עראפלאנען אויף די שיפן, זענען קאמפס עראפלאנען, און אטאקיר עראפלאנען. אין רוב שיפן וועט אויך זיין פלאץ פאר העליקאפטערן. אויף אזא שיף דינען טויזנטער מאטראזן, און פארמאגט אלצדינג, וואס רעכנט אריין, אויפצוהאלטן א קליינע שטאט, ווי ראדיא, טעלעוויזיע, און ערטער צו דאווענען, פאר רעליגיעזע מענטשן.
וויבאלד די שיף איז גאר גרויס, און איר זעלבסטשוץ איז א שוואכע, האט יעדע פליגער טרעגער, א גאנצע פלאט פון קריגס שיפן, קליינע און גרויסע, וואס באשיצן די שיף פון אטאקעס. ביי דער צווייטער וועלט קריג און נאכדעם, איז די שיף געווארן א גאר וויכטיקע געצייג פאר א מיליטער, וואס האט אזא שיף, און א ים פלאט וואס באנוצט זיך מיט דעם.
אין יאר 2009, זענען 9 לענדער גערעכנט געווארן, וואס פארמאגן אזא שיף. די פאראייניקטע שטאטן עלף. בריטאניע און איטאליע, האבן צוויי יעדער פאר זיך. רוסלאנד, אינדיע, בראזיל, טיילאנד, פראנקרייך, און שפאניע, איינס יעדער פון זיי.
דער אמעריקאנער ארמיי, וועלכע האט 11 אזעלכע שיפן, האט 10 פון די נימיץ פליגער טרעגער סעריע. די פאראייניגטע שטאטן, האט ארום טויזנט פליגערס אויף די שיפן. בריטאניעס שיפן האבן פלאץ, פאר 50 עראפלאנען, איטליכער פון זיי.


text:
טאבאק
טאבאק איז א פראדוקט געמאכט פון די בלעטער פון א פלאנץ וואס וואקסט אין אמעריקע שוין טויזנטער יאר. ער האט עטליכע קאטעגאריעס:
אין אלע געבילדעטע לענדער איז דא א ספעציעלע טאבאקא שטייער, און דאס ברענגט צו אומ-לעגאלע האנדעלס.
נוי יארק האט היינט די טייערסטע שטייערן אויף טאבאק.
די אומערסטנס באקאנטע פאפיראסן פאבריצירער זענען 'פיליפ מאוריס', זיי פאברוצירן צווישן אנדערע "מארלבארוי" און "פארלאמענט", וואס די זענען די מערסע אויפגעכאפטע ברענדס.
דערנאך איז דא ציגארען, וואס דאס איז גאר א אנדערע סוגיא פאר זיך, אסאך דערפון מאכט מען מיט די הענט און די וואס קומען פון קובא קען קאסטן ביז עטליכע הונדערט דאלער א שטיק.
דער גרעסטער דיסריבוטער אין אמעריקע פון אלע ערליי ציגארן פון די גאנצע וועלט פאר ביליגע פרייזן איז די ריזיגע פירמע j r cigars
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
עפל
דער עפל איז א פרוכט וואס וואקסט אויף אן עפלבוים, פון די מאלוס דאמעסטיקא (Malus domestica) זגאל אין דער ראזאצעאיי (Rosaceae) פאמיליע.
עס איז איינער פון די ווילדסטע קולטיווירטע בוים פרוכט.
ער איז א קליינער געוויקסענער בוים, גרייכנדיג בלויז 5 צו 12 מ' הויך, מיט א ברייטער, אפט געדעכטער פארדרייעטער קרוין.
די בלעטער און צווייגן זענען ארגאנעזירט אריין איינער אין אנאנד נישט גראד, די בלעטער זענען רינדעכיג מיט א קליינער שפיץ 5 ביז 12 צ"מ לאנג און 3 ביז צ"מ ברייט.
עס שפראצן בליעכץ אין דעם פרילינג צוזאמען מיט די בלעטער, קאלירט ווייס און באשפריצט מיט ראזע פינטעלך און פלעקן 2.5 ביז 3.5 צ"מ אין דיאמעטער, מיט 5 קרוינבלעטלעך.
די פרוכט צייטיגט זיך אין הארבסט, און איז טיפיש גרויס א 5 ביז 9 צ"מ אין דיאמעטער.
דער צענטער פונעם פרוכט אנטהאלט פינף הארטע שיכטן פון געצעלט וואס הייסט קארפעלס און איז אויסגעפארעמט ווי שטערנענעס אנטהאלטנדיג דערין איינס ביז דריי קערענדליך.
אינהאַלט
באקאנטע ראסען אין ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנא Anna
- גראנד Grand
- יונתן Jonathan
- דעלישעס Delicious
- גאלדן דעלישעס Golden Delicious
- ארלעאנס Orleans
בדיקת תולעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם עפל איז געווענליך נישט פארהאן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער ס'איז פארהאן אנווייזונגען צו קלערן אז יא, צ.ב.ש. לעכער אדער פלעקען, מוז מען עס קאנטראלירן פאר מען עסט אים.
מצוות התלויות בארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער עפל איז פון די פרוכט וואס וואקסן אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.
שמיטה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם עפל די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אייר פון דעם זיבעטן יאר ביז חודש תמוז פון דעם אכטן יאר. דער ראסע אנא געפינט זיך שוין אויף דעם מארק פון אייר, דער ראסע יונאטאן, גרענד און דעלישעס קומען אויף דעם מארק אין חודש תמוז, און דער ראסע גאלדען דעלישעס אין חודש אב
ערלה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער עפל קען זיך אמאל געפינן שוין אויף דעם מארק נאך אין זיינע ערשטע דריי יאר, דערפאר דארף מען קאנטראלירן און אויף פאסן פאר מען באנוצט זיך מיט זיי וועגן דעם פראבלעם פון ערלה.
גלאנץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז פארהאן פיל ערטער ווי דער עפל ווערט איינגעשמירט מיט א גלאנץ, וואס איז פעטן פון א לעבעדיגע באשעפעניש וואס איז נישט כשר.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
יארצייט
יארצייט איז דער טאג וואס לויפט אפ דעם יאר וואס א נפטר איז געשטארבן יענעם טאג. על פי הלכה ברויכט מען פאסטן און זאגן קדיש, אבער עס איז דער מנהג צו צינדן ליכט ווייל די נשמה האט א עלי' און צו געבן בראנפן צו טרינקן לחיים, ביי א תיקון נאכן דאווענען, און זיך וואונטשן אז די נשמה זאל ארויפגיין גרעסערע מעלות אין גן עדן.
מען פירט זיך אויך ארויפגיין צום קבר און לייגן א שטיין און זאגן קאפיטלעך תהילים און לערנען משניות.
א יארצייט פון א צדיק איז א "הילולא" ארויסצוברענגען זיינע תולדות און לערנען זיין תורה און זיך פרייען און לערנען זיין לעבן.
שבת פאר דער יארצייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מנהג איז אז איינער וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך איז א חיוב פאר אן עליה שבת. ביי א סאך חסידים איז אויך דער מנהג מכבד זיין איינעם וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך מיט בענטשן ביי שלש סעודות.
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יארצייטן פון אלע צדיקים. נהורא


text:
שטרוי אנקעטע
שטרוי אנקעטע איז א סארט וואל פארמעסט, וואס די רעזולטאטן מאכן נישט אויס, עס איז געמאכט צו מעסטן די שטארקייט פון אישו'ס/קאנדידאטן.
דאס ווארט שטרוי אנקעטע נעמט זיך פון דעם זשורנאליסט דזשאן סעלדאן, ער האט געזאגט, נעמט א שטרוי און ווארפט דאם ארויף אין די לופטן, וועט איר זען אין וועלכן ריכטונג די ווינט בלאזט, שטארקערע זאכן שטעלן נישט בעסער פאר מער קאמפליצירטע זאכן.
און אייאווע איז איינגעפירט צו מאכן אזא שטרוי אנקעטע א פאר חדשים פאר די פרעזידענטליכע קאקוס, צו מעסטן די שטארקייט פון די קאנדידאטן.


text:
2טן אפריל
דעם 2טן אפריל איז דער 92סטער טאג פון יאר (93סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 273 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1453 - אנהייב פון דער בלאקאדע אויף קאנסטאנטינאפל (היינטיגער סטאמבול) דורך די אטאמאנען
- 1801 - נאפאלעאנישע מלחמות - דער בריטישער פלאט אונטער אדמיראל נעלסאן באזיגט דעם דענישן פלאט אין דעם קאפנהאגענער קאמף
- 1930 - היילע סילאסי אויסגערופן קייסער פון עטיאפיע
- 1982 - ארגענטינער קראפטן אינוואדירן די פאקלאנד אינזלען, און הייבן אן דעם פאקלאנד קריג
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1840 - עמיל זאלא, פראנצויזישער שרייבער, שרייבט דעם "איך באשולדיג" אין די שפורן פון דער דרייפוס פרשה (געש' 1902)
- 1875 - וואלטער קרייזלער, אמעריקאנער פאבריקאנט (געש' 1940)
- 1916 - מנחם פרוש, ישראלדיקער פאליטיקער פון דער יהדות התורה פארטיי (נפטר 2010)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1872 - סאמועל מארס, ערפינדער פון מארס קאד (געב' 1791)
- 1937 - נתן בירנבוים, יידישער עסטרייכער דענקער, און יידישיסט, שפעטער געווארן אגודיסט (געב' 1864)
- 1974 - זשארזש פאמפידו, פרעזידענט פון פראנקרייך (געב' 1911)


text:
מאיר שילער
ר' מאיר שילער איז א חסיד'ישער איד פון מאנסי, און א באוואוסטער שרייבער, דענקער, רעדנער, און בעל מחנך.
אינהאַלט
התקרבות צו אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאיר שילער איז אויפגעוואקסן ביי נישט-פרומע עלטערן, און האט שטודירט אין פובליקע שולעס אין זיין יוגנט. אלס יונגער בחור האט ער באגעגנט א סקווערער חסיד, הר"ר משה אייזנבאך, וועלכער האט אים איינגעלאדנט אויף שבת קיין סקווער און מיט אים ליבליך פארברענגט. דאס האט אים געברענגט צו ווערן גענצליך פרום, און איז שפעטער געגאנגען לערנען אין דער ברויער ישיבה אין וואשינגטאן הייטס. ער האט זיך מדבק געווען אין דעם אלטן סקווערער רבי, וועלכע האט געמאכט אויף אים א טיפן איינדרוק. אויך האט ער פארברענגט לאנגע שעות מיט דעם היינטיגן סקווערער רבי, מיט וועמען ער איז געווארן נאנט בידידות. דאס האט אים צוגעברענגט גענצליך איבערצולאזן זיין מאדערענם יוגנט און געווארן א סקווערער חסיד אין פולן זין, און איז געגאנגען לערנען אין דער סקווירא ישיבה, און דערנאך אלס יונגערמאן אין סקווירא כולל.
אויך איז ער פון לאנגע יארן געווען גאר נאנט מיט הרב נארמאן (נחום) לאמם, דער לאנגיעריגער פרעזידענט פון ישיבה אוניווערסיטעט און ראש ישיבה פון ישיבת רבנו יצחק אלחנן, און האלט זיך טיילווייז אלס זיינס א תלמיד.
היינט צוטאגס דינט ער אלס מרביץ תורה אין דער הויך שולע פון ישיבה אוניווערסיטעט, וואו ער ברענגט אריין ווארימקייט צו אידישקייט און איז שטארק משפיע אויף קינדער פון מאדערנע שטיבער.
זיינע אייניקלעך אין מאנסי לערנען אין דער עקסטרעמער פרומער תלמוד תורה תשב"ר מאנסי וועלכע האט בכלל נישט קיין ענגלישע לימודים, און נעמט נישט קיין שום רעגירונגס שטיצע.
אקטיוויטעטן און השקפות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאיר שילער איז אויך באקאנט אלס א טאלאנטפולער רעדנער, דענקער, און שרייבער אויף אידישקייט און אויף אלגעמיינע פאליטישע און סאציעלע אנגעלעגנהייטן.
זיינע פאליטישע מיינונגען זענען מערסטנס רעכט און קאנסערוואטיוו, זייענדיג א שטארקער שטיצער פון רעליגיעזע מאראלן. אויך איז ער באקאנט פאר עקסטרעמע רעכטע מיינונגען בנוגע ראסע אפטיילונג, האלטנדיג אז דער אנגענומענער רוח פון מולטי-קולטוראליזם ברעכט אונטער דעם גרופע אידענטיטעט פון דער ווייסער ראסע און דער ווייס/אייראפעאישן קולטור. זיין מיינונג איז אז צוליב גענעטישע און קולטורעלע דיפערענצן צווישן ראסעס איז ראטזאם פאר ראסעס זיך צו האלטן אפגעטיילט.
זיינע מיינונגען איבער ראסע האבן אים געברענגט אין נאנטע פארבינדונג מיט עטליכע פירער פון ווייס-סופרעמאסיסט גרופעס ווי דזארעד טעילאר, מייקל לעווין, און דער אמעריקאנער רענעסאנס ארגאניזאציע [1]. אין תשנ"ח, ביי דער יערליכער קאנפערענץ פון אמעריקאנער רענעסאנס, איז ער געווען דער איבעראשנדער הויפט רעדנער.
אויך באשולדיגט ער די מאכטפולע איינפלוס פון אידן איבער דער וועלט אלס שולדיג אין טייל פאר דער סכנה פאר דער ווייסער/אייראפעאישער קולטור, און צוליב דעם צייגט ער סימפאטיע פאר עקסטרעמע רעכטע און ראסיסטישע גרופעס, כאטש זיי זענען טייל מאל אויך אנטיסעמיטיש.
צוליב זיינע מיינונגען איבער ראסע אנגעלעגנהייטן איז ער ביי פיל גאר קאנטערווערסיאל, אזוי ווייט אז ער האט געמוזט צוזאגן פאר דער אדימינסטראציע אין ישיבה אוניווערסיטעט, אז ער וועט נישט רעדן צו זיינע שטודענטן איבער זיינע מיינונגען בנוגע ראסיסטישע פראגעס.
אויך טוט ער קריטיקירן די טראדיציאנאלע אידישע שטעלונג לגבי די אומות העולם, און שטיצט די "תורה ומדע" השקפה, וועלכע נעמט אן אז וויסנשאפט און אלגעמיין-וועלטליכע קולטור האט אויך א ווערד פאר דעם איד אין זיין גאט-דינסט. אויך אין רעליגיעזע ענינים איז זיין מיינונג אז דאס גאנצע מענטשהייט, נישט נאר אידן, פארמאגט אן אמת'ע רעליגיעזע טראדיציע, איבערהויפט קריסטן און מוסלמענער, וועלכע, ווי אידן, גלייבן אין איין גאט.
בנוגע עקאנאמישע און הומאניסטישע אנגעלגענהייטן זענען זיינע מיינונגען אפט לינק און ליבעראל, און ער גיבט זיך אן אלס א שטיצער פון אמת און יושר. צוליב זיין סימפאטיע פאר דעם פאלעסטינער פאלק און זייערע ליידן סימפאטיזירט ער מיט נטורי קרתא, און איז א נאנטער פריינד פאר הרב משה בער בעק, רב און רוחניות'דיגער משפיע פון קהל בית יהודי, און ער טרעט כסדר אויף מיט רעדעס, און ער שרייבט ארטיקלען פאר זיי, און אנדערע נטורי קרתא פירער. ער פארמאגט אויך "נייע רעכטע" סימפאטיע לגבי די מלחמה פון גוים אין צפון אירענלאנד פאר זעלבסטשטענדיקייט, און טוט גאר פארצוגן א נייע פלאן וועלכער זאל ערמעגלעכן ביידע פראקציעס אין צפון אירעלאנד צו לעבן צוזאם בשלום.
דאס אלץ, אינאיינעם מיט זיין אידענטיטעט ווי א סקווירא חסיד און זיינע טעטיגקייטן ביי די מאדערן ארטאדאקסישע קרייזן, מאכט אים גאר אייגענארטיג.
ספארט פאנאטיקער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך איז ער א געבויטער אטלעטיק און ספארטלער, און איז א פייערדיגער ליבהאבער פון פארשידענע ספארט שפילעריי. ער האט געדינט אלס האקי איינלערנער פאר די תלמידים אין ישיבה אוניווערסיטעט הויך שולע ביז 1995. נאך פירן זיין גרופע זעקס מאל אין א צי צו געוואונען דער טשאמפיאנשאפט פון דער ישיבה האקי ליגע, האט ער אפגעטרעטן פון זיין אמט אלס קאוטש.
קשר צו סקווירא און רחמיסטריווקא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט געוואוינט אין סקווירא שטעטל אבער ער האט זיך אוועקגעצויגן קיין מאנסי צוליב דעם וואס ער האט געהאט פארשידענע פראגעס איבער דער היינטיגער סקווערער הנהגה, וועלכע איז גאר אנדערש ווי ביים אלטן סקווערער רבי'ן, צו וועמען ר' מאיר איז געווען שטארק אדוק בלב ונפש. ער איז אבער ווייטער שטארק פארבונדן מיטן סקווערער רבי'ן, אבער מער אלס פריינט ווי חסיד. אויך איז ער איז שטארק באפריינדעט מיט דער סקווערער הנהלה, און סקווערער חסידים, און ער שטייט זיי אפט צו הילף מיט זיינע פראפעסיאנאלע טאלאנטן לשם מצוה בלי שום תשלום גמול.
זיין אנגייענדע געטריישאפט צום סקווערער רבי'ן, האט זיך גאר שטארק איבערצייגט אין צייט פון דעם פעדעראל סקאנדאל אינערהאלב דער סקיוורא אדמיניסטראציע. דער עפיזאד האט ר' מאיר'ן גאר שטארק אנגעווייטאגט, אבער זיין געטריישאפט און ידידות צו סקווירא האט אים געטריבן זיי ווייטער ארויסצוהעלפן, און ער האט געדינט אלס אפיציעלער פירשפרעכער פאר סקווירא כלפי דער גוי'שער פרעסע.
אין ה'תשס"ו) איז ער געווען פון די בעלי בתים החשובים וואס האבן זיך באטייליגט אין דעם התייסדות פונעם רחמיסטריווקער ביהמ"ד אין מאנסי, און ער איז פון די פני הקהילה אין דעם ווארימען חסידישן שטיבל. ער איז אויך פון די וועלכע זענען א רוח החיים פון איר עקזיסטענץ, און ער האט מקבל מרות געווען פונעם רחמיסטריווקער רבי פון בארא פארק, און רחמיסטריווקער חסידים ווייזן עם ארויס גרויס קירבות.
געהילף פאר'ן חרד'ישן ציבור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך איז ער תל תלפיות פאר אלע קרייזן, ער איז א זעלטנהייט פון א פיגור וואס נהנין ממנו עצה ותושיה, נישט נאר אין די מאדערנע קרייזן נאר אויך און סאטמאר און נטורי קרתא קרייזן, ווצב"ש די פארוואלטונג פון התאחדות הרבנים דארה"ב וקאנאדא האט זיך כמ"פ געוואנדען צו עם בנוגע ענגליש-וועלטלעכע אנגעלעגנהייטן, און ער האט געהאט קירבות ביי ר' נתן יוסף מייזעלס, וועלכער איז געווען יד ימינו פון פריערדיגן סאטמארער רב.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב שילער שרייבט איבער זיינע באציאונגען מיט ישיבה אוניווערסיטעט
- אן ערקלערונג פון רב שילער איבער זיינע מיינונגען
- אן אינטערוויו מיט רב שילער איבער נטורי קרתא און ציוניזם
- א שמועס מיט רב שילער - געדאנקען איבער קאנסערוואטיזם, רעליגיע, און ליבעראליזם
- באריכט פון דעם 1998 אמעריקען רענעיסאנס קאנפערענץ וואו רב שילער איז געווען דער מיסטעריזער סורפרייז רעדנער
- אַ חסיד'ישער ספּאוקספּערזאָן אינדאָרסירט מאָדערנקײַט - און ראַסע פאַרטײַלונג


text:
איציק מאנגער
איציק מאַנגער(1901–1969) איז געווען אַ וויכטיקער שרײַבער און פאָעט (דיכטער). כאָטש ער האָט געזאָגט אַז ער איז געבוירן געוואָרן אין בערלין, איז ער באמת געבױרן געװאָרן אין טשערנאָװיץ. ער איז געווען א זון פון א שנײַדער. ער האָט געשריבן עטלעכע לידער–ביכער וואָס זענען פֿול מיט מעטאפערען (אָפט צו דער תורה, אָבער אויך צו דײַטשישע לידער, און ענגלישע לידער) און פאנטאזיע. ער איז באקאנט צים מערסטן פאר זיינע באַלאַדעס.
ער האָט געוווינט אין ווארשע, יאס, פאריז, ליווערפול, און לאנדאן. סוף–כל–סוף איז ער אנגעקומען אין ארץ ישראל. כאָטש ער האט געשריבן אויף יידיש, איז ער געווען זייער פאפולער און באליבט אין ישראל.
הײַנט איז דאָ א איציק מאנגער פריז פאר יידישער ליטעראטור.
ייִדיש: איציק מאַנגער, טונקל-גאָלד, לידער, ייִדיש און דײַטש, צונויפֿגעשטעלט, איבערגעזעצט און מיט אַ נאָכװאָרט פֿאַרצאָרגט פֿון אפֿרת גל-עד, מיט טראַנסקריפּציע, מיט בילדער און מיט צעדע, ייִדישער פֿאַרלאַג אינעמ זורקאַמפּ פֿאַרלאַג


text:
בראסלעוו
- דער ארטיקל דיסקוטירט דאס שטעטל אין אוקראינע. אויב איר זוכט דאס חסידות, זעט ברסלב.
בראַסלעװ (אוקראַיִניש: БpaцлaB בראַצלאַוו) איז אַ שטעטל אין אוקראַיִנע. צוויי און א האלב שעה פארן מיט א קאר פון קיעוו קיין בראסלעוו. עס איז א קליין שטעטל. איר באַפֿעלקערונג אינעם יאָר 1988 איז געװען 6,100.
אין בראַסלעװ האָט ר' נחמן בראַסלעװער געװױנט צווישן די יארן 1802 - 1810 (ה'תקס"ב - ה'תק"ע) און געפֿירט זײַן הױף. ווען רבי נחמן איז געקומען אהין האט ער מיט געברענגט א רב פאר דער שטאט וואס זאל פסק'נען שאלות ר' אהרן בראסלעווער. ער איז פארבליבן דארט רב, דערנאך האט אים איבערגענעומען זיין זון רבי צבי אריה בראסלעווער, דערנאך האט איהם איבערגענומען זיין זון רבי חיים בראסלעווער.
ביים נאצי חורבן איז פארטיליגט געווארן דער גאנצער בית החיים, היינט צו טאג איז גארנישט דא צו דערקענען נאר דעם אוהל און א מצבה וואו עס ליגט רבי נתן מברסלב, דאס האבן אלטע אידן וואס האבן געוואוינט אין בראסלעוו פארן וועלט קריג, דערקענט דאס פלאץ, און האבן צו געוויזן פאר דעם עסקן ישראל מאיר גבאי און ער האט עס אויפגעבויעט.


text:
הילף:באהעפטן
אזוי ווי וויקיפעדיע איז א צוזאמשמעלץ פון פארשידענארטיקע מענטשן וואס שרייבן אידיש אנדערשט, קען זיך מאכן אז צומאלן ווערט געשריבן א געוויסער ארטיקל דורך צוויי מענטשן אויף איין ענין, נאר יעדער איינער האט געשריבן אן אנדער קעפל צום ארטיקל.
עס איז טאקע כדי דערוועגן צו מאכן א ווייטערפירונג פון אן אנדער דיאלעקט ווען איר באשאפט אן ארטיקל, אבער פארט קען מען נישט אייביג זיך באווארענען.
דעריבער ביי אזא פאל שטעלן מיר צוזאמען ביידע ווערסיעס אין איין ארטיקל אונטער א פאסיגע קעפל, און מיר שטעלן זיי צוזאם אדער בעטן מיר אנדערע זיי צוזאמען שטעלן.
פארשטייט זיך דער זכות קדימה פונעם קעפל ווער עס ווערט א הויפט איז דער וואס האט די מערסטע און בעסטע אינפארמאציע, אויב זענען זיי ביידע אייניג איז דא זכות קדימה פארן ערשטן געשריבענעם ארטיקל, אחוץ רוב האלטן אז יענע קעפל איז נישט אזוי גוט ווי דאס צווייטע קעפל.
כדי צו אויפמערקן דעם ארטיקל אז מען דארף אים צוזאמען שטעלן, שטעלטס אין אנפאנג פון דעם ארטיקל דעם מוסטער {{באהעפטן}} און איר וועט זען די טאוועלע:
דער ארטיקל איז געשטעלט צו פאראייניקן מיט אן אנדערן ארטיקל.
איר ווערט געבעטן אים פאַררעכטן.
צו פאראייניקן זעלבע ארטיקלען דריקט דא


text:
ישיבת בית יוסף (גייטסהעד)
די ישיבת בית יוסף אין גייטסהעד, באקאנט ווי די גייטסהעדער ישיבה איז א ישיבה גדולה אין דער שטאט גייטסהעד, ענגלאנד. זי איז די גרעסטע ישיבה אין אייראפע וואס האט גרויסן פרעסטיזש ביים עולם.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ישיבה האט מען אויפגעשטעלט אין תרפ"ט. אין די ערשטע יארן האט די ישיבה געלערנט אין דער שול פון דער קהילה (די בלעכערנע שול).[1]. אין די יארן פון חורבן אייראפע האט די ישיבה געדינט ווי א שוצארט פאר הונדערטער בחורים פון דייטשלאנד און אנדערע לענדער וואס האבן באקומען אויטאריזאציע צו קומען וואוינען אין בריטאניע צוליב די פאדערונגען פון דער ישיבה.
דער גייטסהעדער שוחט, ר' דוד דרייאן, האט שטארק געוואלט אויפשטעלן א ישיבה אין דער שטאט. צוליב דעם האט ער געבעטן פונעם "החפץ חיים" אז ער זאל שיקן פון זיינע למידים צו פירן די ישיבה. דער חפץ חיים האט טאקע געשיקט צוויי פון זיינע בחורים, רבי נחמן לאנדינסקי, וואס איז געווארן דער ערשטער ראש ישיבה, און רבי אליעזר קאהאן, וואס איז געווארן דער ערשטער מנהל רוחני. זיי ביידע זענען געווען נאווהארדאקער בחורים, און זיי האבן אויפגעשטעלט די ישיבה אויפן נאווהארדאקער שטייגער, מיטן נאמען "ישיבת בית יוסף" אזוי ווי אלע נאווהארדאקער ישיבות.
נאכדעם וואס רבי לאנדינסקי איז אריבער אין די פאראייניגטע שטאטן, האט מען אויפגענומען די צוויי שוואגערס רבי לייב גורוויץ און רבי לייב לאפיאן צו פירן די ישיבה.
אין תש"ז (1947) האט מען באשטימט רבי משה שוואב צו ווערן משגיח רוחני פון דער ישיבה, ווען ער איז געווען אלט 30 יאר. שפעטער האט מען אויפגענומען רבי מתתיהו סאלאמאן, צו ווערן צווייטער משגיח. נאך רבי משה'ס פטירה איז ער געווארן משגיח. דער היינטיקער משגיח איז רבי מרדכי יוסף קארנאווסקי, און דער צווייטער משגיח איז רבי גרשון מילער.
אין תשע"א האבן געלערנט אין דער ישיבה עטלעכע 350 תלמידים, דער גרעסטער טייל פון זיי זענען פון ענגלאנד, די אנדערע פון אייראפע, די פאראייניגטע שטאטן און ישראל, אויך לערנען אין דער ישיבה תלמידים פון דרום אפריקע, דרום אמעריקע און אויסטראליע.
הנהלה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די היינטיקע הנהלה איז:
- רבי אברהם גורוויץ, ראש ישיבה (האט געלערנט אין גייטסהעד און אין בריסק)
- רבי עזריאל ראזנבוים, מגיד שיעור
- רבי יוסף אהרן אפנהיימער, מגיד שיעור (האט געלערנט אין גייטסהעד)
- רבי חיים עוזר גורוויץ
- רבי מרדכי יוסף קארנאווסקי, הויפט משגיח
- רבי גרשון מילער, צווייטער משגיח
- רבי אליהו גורוויץ, זון פון רבי אברהם און איידעם ביי רבי בערל פאווארסקי ראש ישיבה אין פאנאוועזש
אויך זענען ר"מים:
- רבי ש ר ליבערמען
- רבי יעקב יצחק ראזנבוים
- רבי שמעון נתן גרון
געוועזענע הנהלה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פריערדיקע ראש ישיבות זענען:
- רבי נחמן דוד לאנדינסקי
- רבי לייב גורוויץ, מחבר פון "ראשי שערים"
- רבי לייב לאפיאן (נפ' ז' אלול תשל"ט), מחבר פון "נאות אריה"
די פריערדיקע משגיחים זענען:
- רבי משה שוואב (האט געלערנט אין מיר)
- רבי מתתיהו סאלאמאן (היינט משגיח אין לייקוווד)
געוועזענע מנהלים:
- רבי חזקיהו אליעזר קאהאן, מחבר פון "נחלת אליעזר"
- רבי זאב כהן
נאך רבי אליעזר'ס פטירה, האט מען באשטימט זיין איידעם רבי זאב כהן, א ר"מ אין דער ישיבה, צו ווערן מנהל-רוחני אין זיין ארט.
תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דיין חנוך ערנטרוי, ראש בית דין פון לאנדאנער בית דין
- רבי יעקב משה הלל, ראש ישיבה פון אהבת שלום
- דיין כתריאל דוד קאפלין, לאנדאנער בית דין און ישיבת תורת חכם
- משה רייכמאן, קאנאדישער אנטוויקלער פון אומבאוועגלעכע גוטער אין טאראנטא
- רבי דניאל לאפין
- פראפעסאר זאב לעוו, גרינדער פון ירושלים קאלעדזש פון טעכנאלאגיע
- רבי פסח אליהו פאלק, פוסק, מחבר פון "עוז והדר לבושה"
- הרב אברהם יונה שווארץ, רב אין ווין
- רבי יונתן ריעטי
- דיין גרשון לאפיאן, רב אין עדזשווער, לאנדאן
- הרב משה אריה באמבערגער פון מעץ
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ משה פראגער, גייטסהד, מבצר התורה באירופה שלאחר השואה, בית יעקב


text:
הר חרמון
הר חרמון אויף די שפיצן קען מען זעהן שניי רוב יאר, אפילו עס געפונט זיך און א געגנט פון ווארימע לענדער.
ער געפינט זיך אויף די גרענעצן פון לבנון, סיריע און ישראל. די שפיץ דערגרייכט צו אומגעפער 6,708 טויזנט פוס העכערן ים פלאך, ער איז דער העכסטער בארג אויף די גולן הויכן, וואס איז אויפן ישראל זייט פון גרעניץ, און איז א דירעקטע המשך פון די קעגן לבנון בערג.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער זעקסטאגיקער מלחמה האט ישראל איינגענומען דעם בארג פון די סיריער. און אין די ערשטע טעג פון דער יום כיפור מלחמה האבן די סיריער צוריק איינגענומען דעם בארג אבער אין אפאר טעג נאכדעם האט צה"ל אים ווידער איינגענומען, אין א ביטערן קאמף, וואו צענדליגע זעלנער האבן פארלוירן זייער לעבן.


text:
In memory of the
Ribnitz’er Rabbee Zt’zl
Ribnitz.org
Stories
The Ribnitz ( Rimnitz )Rebbe, who in his old age slipped and fell. The gabbaim attempted to help him stand up, but he was laying there, frozen in place.
"Is the Rebbe alright?" they asked.
"Yes," he answered, I`m just searching my soul and trying to understand why Hashem made me fall."
In vain did the gabbaim try to convince the Ribnitz Tzaddik that it is not uncommon for people in their senior years to slip and fall. "Nothing happens by accident," the Rebbe told them, and he did not rest until he had consulted with a fellow sage to determine what might have caused his fall and how he might rectify the problem.
This way of thinking may be alien to many of us, nevertheless, it is intrinsic to our faith. Our sages teach that we don`t so so much as prick a finger without it being orchestrated from above, yet we have difficulty accepting this. We prefer to believe that things "just happen". It is easier to absolve ourselves from responsibility that way and continue to do as we wish. When confronted by problems and even tragedy, we throw up our hands and glibly rationalize "That`s life", and with that, we go back to business as usual.
Posted By H.K
The Ribnitz Rebbe zt'l, Rabbi Chaim Zanvil Abramowitz was a great tzadik and miracle worker. He lived till around 104 and passed away Isru Chag Succos 1995 in Monsey where he is buried. He lived in Soviet Russia under Stalin yet lived a full religious life. He served as mohel and shochet, and did mila and shechita with tremendous mesirus nefesh. The Rebbe said about him, "The Rimnitz Rabbee had mesirus nefesh mamosh for Yiddishkeit in Russia."
The Rabbee fasted a great deal, and toiveled 310 times in water that was accessed only by chopping away thick ice (that trucks could ride over). HThe Rabee's Tikkun Chatzos, in sackcloth and ashes, regularly lasted 6-7 hours, sometimes 12. He cried so much that when he was done, the tears and ashes mingled so that he was sitting in mud.
The Russian gentiles feared and revered him. The KGB brought their wives and children for blessings and experienced miracles.
The Ribnitz Rabbe left Russia in 1970 (or so) for Eretz Yisrael where he lived for a few years before moving to N.Y.
The Lubavitch Rebbe called the Rimnitz Rabbe, "meilitz tov shel Am Yisrael - a zechus that will stand by him in all his inyanim."
Posted By F.J
The Ribnitz Rabbee was very close with R' Mendel Futerfas, once at a bris where r' mendel was the sandek and he was the mohel the baby didn't stop bleeding and was in great danger he put his talis over the baby said some tefilos for a few minutes and the baby stopped bleeding. R Mendel told him Ribnitzer Rebbe next time dont use me as a sandek for your miracles!
Posted By D.P
איך קען גוט איינער וואס איז געווען א הויז בחור ביים ריבניץ רבי'ן זי"ע, און איך האב פיל געהערט פון אים דערציילען איבער די גדלות און קדושה, עס איז נורא נוראות זיין באשרייבונג
עס איז באקאנט זיין געוואלדיג עבודה אין תיקון חצות וואס ער פלעגט אפרעכטן צווישען פינף און אכט שעה! ביז אינדערפרי, ער פלעגט זיך איינשפארען אליינס און קיין איינעם נישט אריינגעלאזט, ניטאמאל פון די משמשים אדער גבאים. איינמאל האט די הויז בחור עספיעט אריינצובליקען דורכ'ן שליסל לאך, און ער האט אנטדעקט א מחזה הוד: די ריבניץ רבי איז געזעצן אויף די ערד, ארומגערינגעלט מיט שווארצע ליכט ארום און ארום, א היץ איז געקומען פון אלע זייטען. ער האט זיך אנגעטוען אן אלטען רוסישען היטל, זיך אנגעטוהען א זאק אויפן קערפער, און זיך אנגעגאסען מיט אש אויפן קאפ, ביז עס איז אראפגערונען פון אלע זייטען, און אזוי אפגעראכטען תיקון חצות מיט בכיות נוראות, בקול דממה דקה. ווען ער האט געפארטיגט פלעגט ער אלעס אוועקלייגען, זיך אפוואשען די פנים, כאילו לא היה. מה נורא היה המחזה.
ווי באקאנט פלעגט די ריבניץ רבי פאסטען כמעט טאג טעגליך, און אפילו נאך חצות הלילה ווען ער פלעגט שוין טועם זיין די מאגערע סעודה, איז עס געווען באגלייט מיט א לימוד פון צעטיל קטן און הנהגות האדם, מיט בכיות און התעוררות.
מופתים האבן זיך געוואלגערט אונטערן טיש, ממש ווי ביי אמאליגע צדיקים. מען קען אנפולען גאנצעטע בלעטער פון וואונדערליכע פאסירונגען און געשענישען וואס האבען פאסירט אזוי מיר נישט דיר נישט, טאג איין טאג אויס.
Posted by Yaakov
אלץ א קרוב מיט א גבאי פונעם ריבניצער רבי האב איך געהערט גאר אסאך מעשות פון אים, וועל מיר זען וויפול די צייט און געדולד וועט ערלויבן.
ווי מען האט שוין אויבן גערעדט איבער זיין עבודת הקודש מיטן מקוה גיין, נאך אין רוסלאנד ווי ער פלעגט אויפהאקן די אייז אונעם ביטערן פרעסט, דערציילן די אידן וואס געדענקן אז ער פלעגט שפאצירן מיטן הוילן פיס אויף די אייז און עס האט געריסן שטיקער פון אים, עס האט זיך ממש געגאסן בלוט.
ווי אויך פלעגט ער אסאך מאל ביים טובל'ן מיטנעמען זיין שטריימל אין מקוה אריין עס צו טובל'ן.
ווער עס איז נישט געווען אין מקוה האט אים נישט געטארט געבן די האנט, מער ווי איינמאל איז געווען געוויסע וואס האבן פראבירט אריין צושטופן די האנט צווישן דעם עולם אן דעם וואס ער זאל זיי זעהן, אבער ער האט עס אייביג געשפירט, און דאן פלעגט ער שנעל נאכאמאל לויפן אין מקוה.
און רוסלאנד איינמאל אויפן וועג צום תפיסה, האבן די פאליציי באמערקט אז די ריבניץ רבי איז נישט דא, געטראפן האט מען אים דערנעבן אין א טייך זיך טובל'ן, האבן זיי אים פריי געלאזט זאגענדיג דערביי - אויב ער איז אזא משוגענער אז ער קען אנטלויפן און אנשטאט שטייט ער דא אין טייך, דאן קען מען אים פריי לאזן.
די אפענקייט וואס מען האט געזען ביי די ריבניץ רבי, דאכט זיך מיר האט מען נישט געזען ביי קיינע פון די צדיקים בימינו, איינמאל זענען צוויי אידן געקומען צו אים זיך מזכיר זיין, זיי האבן געהאט א לאנגע וועג צו גיין ביז אים, די וועג איז געווען אביסל סכנה'דיג, אבער קומענדיג צו אים איז נישט געווען קיין נפש חי אויפן גאס(די חלק בין איך נישט זיכער איך דארף איבער פרעגן, אז ער איז שוין פארדעם געווען פארנומען אז צוויי אידן דארפן קומען צו אים), ארויסגייענדיג פון צימער זאגט איינער פארן צווייטן, לאמיר גיין כאפן א שפאציר עס איז דאך געווען א פיינער וועג, רופט זיך אן די ריבניצע רבי בזה"ל צו מיינט איר אז איך וועל אייך נאכאמאל אויסרייניגן דעם וועג?
די ריבניץ רבי'ס חביבות המצוה איז געווען עד להפליא, האט פאסירט אמאל אז איינער האט איבער געלאזט ביי אים א פעדער אויפן טיש, שפעטער האט ער עס באמערקט, האט ער עס מיט איין שמחה גענומען אין די האנט מ'גייט מקיים זיין השבת אבידה, די גבאים האבן עס געוואלט נעמען פון אים אבער ער האט עס נישט געוואלט ארויס לאזן פון די האנט, ער האט געהייסן רופן יענעם ער זאל קומען אפנעמען די פעדער, און ביז יענער איז צוריק געקומען [אפאר שעה] האט ער געהאלטן דעם פעדער אין די האנט, און ארום געלאפן מיט איין שמחה אז מ'גייט מקיים זיין השבת אבידה.
די עבודה וואס די ריבניץ רבי האט געהאט מיטן פאסטן איז געווען למעלה מדרך הטבע, אבער ווי מ'דערציילט האט זיך עס אנגעהויבן און די שפעטערדיגע יארן, פריער פלעגט ער זיצן א גאנצע נאכט און לערנען, אבער שפעטער האט ער געזאגט אז ער זעט אז מיט דעם שלאגט ער אפ גזירות.
איך געדענק נישט נאך וועלכן טענית, אבער איינמאל איז די עסן נישט גרייט געווען נאכדעם, האט די ריבניץ רבי זיך געזעצט לערנען, אינמיטן איז מען אריין געקומען מיט עסן (דאכט זיך מיר טרינקן, נישט זיכער) און געבעטן ער זאל עפעס טועם זיין, גחלי רתמים! האט די ריבניץ רבי זיך צושריגן, און ווייטער געלערנט אפאר שעה אן גארנישט טועם זיין
זכותן הגדול יגן עלינו ועל כל ישראל.
Posted By M.B
געהערט פון א איד וואס האט געווארט אונעם שטוב פון הרה"ק מריבניץ זצ"ל שטייענדיג הינטער אים האט ער באמערקט ווי די רבי האט גרויסע האר, האט ער געטראכט ביי זיך אז עס איז אים אינטערעסאנט ווייל כידוע איז גרויסע האר קליפות און וואו פאסט דאס פאר אזא קדוש וטהור (נישט מהרהר געווען, נאר געווען אינטערעסאנט)? דרייט זיך אויס די רבי צינעם (געווען נאך מענטשען דארט, אבער זיך אויסגעדרייט און גערט צי אום) איך האב א ענין פארוואס איך מיך לעצטענס נישט געשוירען
Posted by J.S
אסרו חג געפאלט אויס די יארצייט פון כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש, דער ריבניצ'ער רבי זי"ע, אמן, דער אמת איז אז עס איז זייער שווער צו באשרייבען דאס לעבן'ס געשיכטע, פון דער מסירות נפש איד וואס האט נאך געלעבט אין אונזער דור, כ"ק האדמו"ר הקדוש רבי חיים זאנוויל אבראמעוויטש מריבניצא זי"ע.
פאר דעם וועלט קריג, איז ער געווען א תלמיד מובהק פון כ"ק האדמו"ר הק' רבי אברהם מתתי'הו פון שטיפינעשט זי"ע, און געוואקסען ביי אים ממש ווי א אייגען קינד.
דער רבניצ'ער רבי זצ"ל האט אליינס פארציילט אויף זיך אז ביי די אכצען יאר איז נישט געווען קיין איין רש"י און ש"ס וואס ער האט נישט געוויסט פון אויסעווייניג. אין זיינע יונגע יארן האט ער זיך געלערנט שחיטה און מילה, און ער האט עוסק געווען און די הייליגע מצוות צו דער גרויסער פלא, ווייל ער האט אין דעם געמוזט עוסק זיין רוב פון זיינע יארן, אין דאס איז געווען דער מזל פון די אידן וואס האבן דארט געוואוינט, ווייל דער ריבניצער רבי איז געווען דער יחיד וואס האט גע'שחטן און גע'מל'ט דארט די אידישע קינדער מיט גרויס מסירות נפש, ער איז ארום געפארן טעג און נעכט, נאר אז אידישע קינדער זאלן קענען עסן כשר, און נישט זיין ערלים ח"ו, גאר אסאך ווינדערליכע סיפורים פון מסירות נפש ווערן פארציילט פון יענע יאר'ן.
עס האט פארציילט איינער פון די אידן וואס זענען געווען מיט'ן הייליגן ריבניצ'ער רבי'ן זי"ע און די שווערע טעג און רוסלאנד, ווי באוואוסט האט פאר'ן רבי'ן גארנישט אינטרעסירט, נאר איין זאך דעם הייליגן באשעפער, איינמאהל איז געווען א תקופה אין שווערע יארן ווען ער איז געווען אונטער'ן אייזערנעם פארהאנג, אונטער די רוסישע קאמעניסטישע מאכט וואס די ק.ג.ב. איז ווי געקומען אין באשלוס צו דערגיין פונקטליך די וואס פארשפרייטען אידישקייט, און איינמאהל פאר אלעמאהל פון זיי פטור צו ווערן, פארשטייט זיך אז דער רבי איז געווען דער ערשטער אויף די שווארצע רשימה, אויפ'ן רבי'ן האבן זיי געהאט גאנצע ליסטעס מיט עבירות וואס ער איז עובר, אבער זיי האבן אים פונקט נישט געכאפט יעצט ביי די מעשה.
זיי האבן געטראפען א עצה זיי האבען אונטערגעשיקט איינעם פון זייערע חברה, ער זאל שפילן דעם מצב ווי א צובראכענער איד וואס שמאכטעט אונטער די קאמעניסטען, אזוי האט ער טאקע געטון ער איז געקומען צום רבי'ן און אנגעפאנגען צו וויינען אז ער האט גארנישט, און ער בעט פון רבי'ן צדקה, דער רבי קלערט נישט אסאך און געט א ליידיג אויס זיין קעשענע די אלע פרוטות וואס ער האט געהאט אין זיין טאש (וואס ער האט שוין געהאט) און דאס געגעבן פאר יענעם.
עס גייט נישט אדורך עטליכע טעג, און די ק.ג.ב. לאזט זיך אראפ צום רבינ'ס שטוב און מ'פירט אים צו ווערן ארעסטירט, מען פירט אים אריין און געריכט הויז און מען פאנגט אן אויסצוליינען פאר אים א לאנגע מגילה פון עבירות ובפרט פון די שרעקליכע עבירה וואס מען האט אים געכאפט געבן צדקה, וואס דאס איז קעגן די קאמעניסטישע געזעצן.
דער רבי שטייט און רופט זיך גארנישט אן, ער קוקט גוט אן דעם שופט, און נאך עטליכע מינוט קוקן אויף אים, הויבט ער אויף זיינע הייליגע אויגן ברעמען, און גוט א זאג צום שופט: פאר די נעמסט דיך אויף מיר געב א קוק וואס עס טוהט זיך ביי דיר אינדערהיים, און דער רבי זאגט ווייטער: דיין ווייב ליגט אין בעט און האלט פאר'ן שטארבן. עס האט אנגעכאפט א ציטערניש פאר דעם שופט, ער האט בכלל נישט פארשטאנען וואס דער רבי וויל פון אים, ער האט אבער געזעהן אז דער רבי זאגט עס מיט אזא שטארקע ערענסקייט, געט ער זיך א רוף אן: אויב איר זעהט אז זי איז קראנק קענט איר דאך זעהן אז זי זאל געהיילט ווערן, דער רבי האט צוגעזאגט אז זי וועט זיין געזונט, אבער אויף איין תנאי, אז ער וועט אים לאזן גיין פריי, טאמער נישט... פארשטייט זיך אז דער רבי איז באפרייט געווארן.
דער באוואוסטער משפיע פון לויבאוויטש החסיד הוותיק רבי מענדל פוטערפאס זצ"ל, וואס ער האט געארבעט אינאיינעם אין רוסלאנד מיט'ן ריבנציער רבי'ן זצ"ל אויפצוטוען פאר אידישקייט, האט דערציילט: אז איינמאהל איז ער געפארן מיט'ן רבי'ן אינאיינעם צו א ברית ערגעץ פארווארפן און די קאלטע רוסלאנד, אויפ'ן וועג זענען זיי אפגעשטעלט געווארן דורך איינער פון די ק.ג.ב. חברה, יענער האט זיי געזאגט, אז מיר ווייסען אז ענק צוויי זענען שוין פארפאלן און איר וועט זיך שוין און אייער לעבן נישט איבערקערן פאר קיין קאמעניסטען, אבער איך ווארן אייך אז טאמער וועט איר אנדערע אויך נישט לאזן, וועלן מיר זיך נעמען איבער אייערע ביינער, עד כדי כך אז איר וועט אפילו נישט קומען צו קבר ישראל אייער גוף וועלן מיר ווארפן פאר די הינט ר"ל…
איך האב זיך נישט דערשראקען אבער עס האט מיר אנגעכאפט א גאות דקדושה אין איך האב אים גענטפערט אז מיר וועלן יא ממשיך זיין און פארשפרייטען אידיקשייט, דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע איז געווען אזוי פארטיפט און זיין לערנען, אז ער האט אפילו נישט באמערקט די גאנצע מעשה.
זייענדיג אין ריבניץ, האט ער פארשטייט זיך נישט געהאט א ווארימע מקוה, איז ער שטענדיג געגאנגען ברעכען די אייז און ים, דערציילט דער משפיע רבי מענדל פוטערפאס זצ"ל, אז איינמאהל האבן זיי געדארפט ארויס גיין אויף א ברית, דער רבי האט אבער געזאגט אז ער מוז גיין קודם און מקוה, דער וועטער איז געווען דרייסיג אונטערן זערא, די טייך איז געווען גוט פארפרוירען, און קיין ווארימע מקוה איז דאך נישטא, וואס טהוט מען? דער רבי ווייזט פאר ר' מענדל אז ער גייט און טייך און ער זאגט "פון א מצוה ווערט מען נישט געשעדיגט" מיר גייען אראפ צום טייך, און מיר טוען זיך אויס איך לייג אריין איין פוס און וואסער, און איך זעה אז איך בין נישט מסוגל צו גיין ווייטער, אבער דער רבי שרייט אז איך זאל זיך נישט לאזן ברעכען און איך זאל גיין ווייטער, כל עוד נשמתי בי האב איך זיך שנעל אנגעטוען אז איך זאל נישט פארפרוירען ווערן.
אבער דער רבי גייט אריין שטייטעליך עס קוקט אויס ווי ער גייט און א ווארימע מקוה, ער טובל'ט זיך איינמאהל צוויי מאהל דריי מאהל, איך קוק אן דעם רבי'ן איך שטעל זיך פאר אז ער איז אינגאנצען פארפרוירען, אבער ווי ערשטוינט ווער איך, ווען איך זעה אז עס גייט א פארע פון רבינ'ס הייליגע גוף. אינטרעסאנטער פון די גאנצע מעשה איז, דער רבי האט זיך שוין געהאלטען אינמיטען אנטוען איז אדורך א גוי, אין דער רבי האט געגעבן א בליק אויף אים, האט זיך דער רבי צוריק אויסגעטוען און נאכאמאהל אנגעפאנגען די גאנצע מעשה.
דער ריבניצער רבי ז"ל האט אמאהל אליין פארציילט, אז אמאהל זייענדיג אינמיטען ווינטער און דעם טייך וואס איז געווען אינגאנצען פארפרוירען, און עס איז אים קוים געלונגען אויפצוברעכן א שטיקל פלאץ אריין צו גיין, איז געקומען א גוי א רשע און אריינגעשטיפט דעם שטיקעל אייז צוריק אינעם לאך, אין פארשטאפט די עפענונג, דער רבי זאל חלילה וחס דארט בלייבען, רח"ל, און ווען דער רבי האט געוואלט ארויפקומען, האט ער נישט געפינען דאס לאך, ער האט שוין געהאלטען ביים אויסגיין, האט ער געבעטן א תפילה ביים רבונו של עולם, און ער האט געאגט רבונו של עולם אזא מיתה ווילסטו איך זאל שטארבען? באלד האט זיך די אייז געריקט פון פלאץ, דער רבי האט דאס אבער אוועק געמאכט, זאגענדיג אז דער סדר פון אייז איז אז עס ריקט זיך נאך אפאר מינוט פון פלאץ.
דער ריבניצער רבי זצ"ל איז אויך שטענדיג געווען אין א תענית, ער האט אייביג געהאט א תירוץ פארוואס צו פאסטן.
איינער פון די רבי'ס גרעסטע עבודות איז געווען צו קלאגן אויפ'ן חרבן, בפרט תשעה באב ווען ער איז געגאנגען אנגעטוען מיט א זאק אנגעפילט מיט זאמד, זיצענדיג און קלאגענדיג אגאנצען טאג אויפ'ן חרבן בית המקדש, ער פלעגט זיצען אויף דער ערד און זיך משתטח זיין פאר'ן הייליגן בורא ווי א קינד לעבן זיין טאטע.
נאך עטליכע שעה איז ער ארויס געקומען מיט אויפגעבלאזענע אויגען, עס האט דערציילט א יונגערמאן אן עד ראיה, וואס האט געזעהן דעם רבי'ן ערב שבת חזון, נאכדעם ווי דער ריבניצער רבי האט זיך משתטח געווען אויפ'ן הייליגען ציון פון אר"י הקדוש זי"ע, נאכדעם איז ער אריין און בית המדרש פון אר"י הקדוש, דארט איז ער געזעסן און א שיסעל פיל מיט זאמד, און זיינע תפילות איז געווען מיט מעכטיגע קולות אז יעדער איינער וואס איז אדורך אויף דער גאס האט זיך דערשראקען פון די שטארק וויינעדיגע קולות, ממש פאר שבת איז ער אנגעקומען קיין מירון, און עטליכע מענטשען האבן געבעטן דעם רבי'ן אז ער זאל איינשטיין ביי זיי, ער האט נאך אריינגעכאפט מעביר סדרה צו זיין מיט טלית און תפילין כדרכו בקודש.
אויך איז דארט געווען אפאר ארחי פרחי וואס האבן נישט נוהג כבוד געווען און אים, און אים געטשעפט, אבער צומארגענס ווען ער האט עולה געווען מפטיר און געזאגט די הפטורה, האט ער דאס געזאגט מיט א הערליכע ניגון עס איז געווען א געוואלדיגע התעוררות, אז דער גאנצער עולם וואס איז געווען דארט האט אויסגעפלאצט מיט א געוויין.
אלע גדולי ישראל האבן אים שטארק מעריץ געווען בפרט זיין ידיד נאמן פון זיין יוגענט כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט רבי אליעזר זוסיע פון סקולן זי"ע, וואס ער האט אויך צוזאמען מיט'ן ריבניצער רבי אויפגעטוען פאר אידישקייט אונטער'ן אייזערנעם פארהאנג, און צוזאמען האבן זיי זיך געדרייט ביים הייליגען שטיפינעשטער רבי זצוק"ל, אויך האט ער געהאט שטארקע קשרים מיט כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט מסאטמאר זי"ע עס איז באוויסט דאס בילד ווי ער ליגט אויסגעשפרייט בפישוט ידים ורגליים און וויינט בבכיות אויפ'ן ציון הק' פונעם הייליגען סאטמאר'ער רבי'ן זי"ע אינמיטען די שבעה טעג, אויך איז ער געווען גאר נאנט מיט כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט מ'סקווירא זי"ע ווי זיי האבן זיך נאך געקענט פון די יוגענט, אויך איז ער געווען בידידות מיט כ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט מ'קלויזנבורג זי"ע, אין לעלוב. זכרונה צדיקים לברכה.
און די לעצטע יאר'ן איז ער שטארק פארשלאפט געווארן, און ער האט זיך באזעצט בעיר מאנסי, ווי ער האט אויסגעלעבט זיינע לעצטע יארן, זיין גוף איז געווארן שוואכער און שוואכער, ביז עס איז געקומען דער יום המר אסרו חג סוכות, ווען דער הייליגער צדיק האט אויסגעהויכט זיין הייליגע נשמה און צוריק געגעבן ליוצרה, ווי באקאנט האבן זיך צדיקים אויסגעדריקט מורא'דיגע לשונות אויף אים, איינע פון די צדיקים האבן געזאגט אויף אים, אז ווען ער וואלט געווען אין די צייטען פונעם קודש הקדשים דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע, וואלט ער אויך געווען א חידוש.
דער זכות פון דעם הייליגן ריבניצ'ער רבי זצוק"ל זאל מגין זיין אויף אלע אידן, פונקט ווי ער איז געווען אויף דעם עולם א גרויסע פועל ישועות, אזוי זאל ער איינרייסען ביים כסא הכבוד, אז אלע אידן זאלן געהאלפען ווערן יעדער איינער מיט וואס ער דארף ברוחניות ובגשמיות, מען זאל האבן א גמר חתימה טובה, און מ'זאל שוין זוכה זיין צו די גאולה שלימה, בב"א.
Posted by S.F
דעם יו"ט העעל"ט האב איך געלייענט א מוראדיגע זאך וואס דער צדיק זי"ע האט אויף זיך מעיד געווען
דאס איז געווען ווען מען האט גירעדט אז די נאמען לוי יצחק בן שרה סאשה איז מסוגל צו אלע ישועות
האט ער זיך אנגערופן אז מען וועט זאגן חיים זאנוויל בן יוטא צפורא וועט עס פונקט אזוי העלפן
זאל זיין זכות אונז אלע מגין זיין
אמן
קרעדיט
(דער בלאט בשם משה צבי בערקאוויטש גבאי
Posted By J.K
צוויי אידן וואס האבן ליידער נישט זוכה געווען צו קיין זש"ק, זענען געגאנגען צוזאמען זיך מזכיר זיין ביים הייליגן ריבניצער זצ"ל.
דער רבי האט געפרעגט צו זיי זענען מסכים אוועק צו געבן פון זייערע לעבנ'ס יאהרן פאר קינדער. איינער האט באלד געזאגט אז יא, און דער צווייטער האט געקווענקעלט.
דער וואס האט מסכים געווען האט זוכה געווען ביז א יאהר צום געבורט פון זיין טאכטער, און דער אנדערער איז ליידער נישט געהאלפן געווארען.
דער איד וואס האט אוועק געגעבן פון זיינע יאהרן, האט זוכה געווען צו פיהרן זיין טאכטער אונטערן חופה, און איז ליידער באלד דערנאך נסתלק געווארען.
זכותו יגן עלינו
Posted By J.K


text:
טשעסטער נימיץ
טשעסטער וויליאם נימיץ (24סטן פעברואר 1885 - 20סטן פעברואר 1966) איז געווען דער הויפט גענעראל פון דער אמעריקאנער ארמיי, און קאמאנדיר פון די אליאירטע קרעפטן אויפן פאציפישן אקעאן דורכאויס דעם צווייטן וועלט קריג.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן אין פרעדריקסבורג, טעקסאס, און ער האט געלערנט אין אקעדעמיע פון דעם ים פלאט, און אין 1905 האט ער פארענדיקט זיין שטודירן מיט אויסצייכענונג, ער איז גאר שנעל ארויף אין ראנג, און ער האט קאמאנדירט אויף א פלאט פון סובמארינען אין אטלאנטישער אקעאן.
צווייטער וועלט קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין שטארקייט האט זיך שטארק אנגעזען נאכן איינטריט פון די פאראייניקטע שטאטן, אין דער צווייטער וועלט קריג, נאכן אנגרייף פון יאפאן, אויף פערל הארבער. צען טעג נאך דער אטאקע, 17טן דעצעמבער 1941, איז ער געווארן קאמאנדיר פון פאציפישן פראנט, אין ראנג פון אדמיראל, מיטן שווערן קלאפ וואס די ים פלאט האט געהאט אין די אטאקע, האט ער אפגעשטעלט די מארש פון די יאפאנער, און געפירט זיין ארמיי צו עטליכע קריטישע זיגן אין די פאסיפיק, פון זיי די געלונגענע אטאקע אויף די קאראל אינדזלען, אין אויסטראליע. סאלאמאן אינדזלען שלאכטן, און די קאמף פון מידוויי אינדזלען, וועלכע האט באצייכענט א ווענדפונקט אין די קריג, און יאפאן האט פארלוירן אלע זייערע פליגער טרעגער, מיט נאך אנדערע שיפן, וואס האבן געהערט צו דעם יאפאנישן קייסערליכן פלאט.
אין שפעטערע פאזעס אין די קריג, ווען אמעריקע איז אריבער פון דעפענסיוו, צו אפענסיוו. האט ער אנגעפירט מערערע שלאכטן, מיט גרויס דערפאלג, אויף פיליפינען און אויף גוואם, די קאמף פון איווא דזשימא, און אקינאווע קאמף.
ווען יאפאן האט זיך אונטערגעגעבן צו די אליאירטע, האט ערשט דאגלעס מעקארטור אונטערגעשריבן, און דערנאך נימיץ.
נאכן קריג איז ער אריבער אין ציווילן לעבן, ווי ער האט געארבעט פארן ים פלאט, און ווי אויך זיך פארנומען, מיט פארבעסערן די באציונגען, צווישן די פאראייניגטע שטאטן מיט יאפאן.
אויף זיין אנדענק, זענען דא א סעריע פון פליגער טרעגער, אין די אמעריקאנע ים פלאט. שאסייען וואס טראגן זיין נאמען. ווי אויך די צענטראלע ביבליאטעק פון די ים פלאט. אויך אן אייזבארג אין אנטארקטיקע, איז גערופן אין זיין אנדענק.
,


text:
קינסטלעכע אינטעליגענץ
קינסטלעכע אינטעליגענץ איז א צווייג פון קאמפיוטער וויסנשאפט וואס שטודירט די מעגלעכקייטן פון קאמפיוטערס צו ארבעטן כלומרשט מיט אינטעליגענץ אזוי ווי א מענטש.
פון דער שטודיע פון לאגיק האט מען ערפינדן דעם פראגראמירבארן דיגיטאלישן עלעקטראנישן קאמפיוטער, באזירט אויף דער פארשונג פון דעם מאטעמאטיקער אלאן טורינג און אנדערע. טורינג'ס טעאריע פון קאמפוטאציע האט פארגעלייגט אז א מאשין וואס קען באוועגן די סימבאלן "0" און "1", האט די מעגלעכקייט צו סימולירן יעדע פארעם פון מאטעמאטישער דעדוקציע.


text:
פראנץ קאפקא
פֿראַנץ קאַפֿקאַ (דייטש: Franz Kafka; 3טן יולי 1883 – 3טן יוני 1924) איז געווען א יידישער ראמאניסט וואס האט געשריבן אויף דער דייטשישער שפראך. מען האט אים געהאלטן פון די גרעסטע שרייבער אין דעם 20סטן יארהונדערט.
קאַפֿקאַ איז געבוירן געווארן אנשל קאַפֿקאַ צו זיין פאטער הערמאן (העניך) קאַפֿקאַ און זיין מוטער יטל, מיטלקלאסישע דייטשיש-רעדער יידישע עלטערן אין פראג, בעהמען, דעמאלסט א טייל פון עסטרייך-אונגארן. זיין זיידער איז געווען יעקב קאפקא, שוחט אין אסעק (היינט אין טשעכיי).
נעץ פארבינדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פראנץ קאפקא'ס "דער פראצעס" אויף יידיש


text:
ריימאנד קארווער
רײמאָנד קאַרװער (25סטן מיי, 1938 - 2טן אויגוסט, 1988) אן אמעריקאנער שרייבער פון קורצע דערציילונגען און א דיכטער.
לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ריימאנד איז געווען אין די מערהייט פון זיין לעבן פארקויפט צו אלקאהאל וואס האט אים צעשטערט צו פעסטשטעלן זיין משפחה לעבן און געברענגט עקאנאמישע פראבלעמען, אבער אין יאר 1977 האט ער זיך אפגעוווֹינט און אויפגעהערט צו טרינקען אלקאהאלישע געטראנקען.
זיין ווערק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ריימאנד איז גערעכנט ווי א קונצלער פון שרייבן קורצע דערציילונגען, און מיט קענען דערוועקן געפילן דורך קורצע ווערטער און אפטיילונגען. ער איז גערעכנט אלס א מינימאליסט-קינצלער. זיין ווערק איז זייער באווירקט פון דער שרייבער אנטאן פאוולאוויטש טשעכאוו.
אין זיינע ביכער און דיכטונגען באשרייבט ער דער טאג טעגליכער לעבן פון אמעריקאנישע פשוטע ארבעטער. די דערציילונגען זיינען געשריבן מיט אן היימישן געפיל, אזוי ווי ער וואלט גערעדט צו א נאנטער פריינד.


text:
קאלומביע אוניווערסיטעט
קאלומביע אוניווערסיטעט איז א פריוואטע אוניווערסיטעט אין די פאראייניגטע שטאטן וואס געהערט צו דער פליושטש ליגע. דער הויפט קאמפוס געפֿינט זיך אין מאנהעטן, ניו יארק סיטי. די אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אלס קינגס קאלעגיע אין 1754. קאלומביע'ס שולע פון זשורנאליסטיק איז געגרינדעט דורך זשאסעף פוליצער, און באלוינט דעם פוליצער פריז.
87 געווינערס פונעם נאבעל פריז האבן געהאט א שייכות מיט קאלומביע, מער ווי נארוואס אן אנדער אינסטיטוציע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאמפוס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
ביאליסטאק
ביאליסטאק איז א גרויסע שטאט אין פוילן, וואו עס האבן געוווינט טויזנטער יידן.
ווען די דייטש האט אריינמארשירט קיין פוילן, איז ביאליסטאק געווען אונטער רוסלאנד, לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, אבער אין יוני 1941 האט דייטשלאנד אונטער גענומען אפעראציע בארבאראסע, און אטאקירט די סאוועטן פארבאנד, ביים אריינקומען אין ביאליסטאק, האבן געוווינט דארט, איבער פופציג טויזנט יידן, גלייך ביים אנקומען האבן די נאציס אנגעפאנגען מיט זייערע מערדערישע אקטן, און האבן פארברענט צוויי טויזנט יידן לעבעדיגערהייט, איבער די קומענדיקע פאר וואכן, האבן זיי אומגעברענגט, נאך אפאר טויזנט יידן.
אין אויגוסט 1941, איז אויפגעשטעלט געווארן א געטא, ווי אין אלע אנדערע געטאס, געווארן א ציל צו רויבערייען, פון דאס יידישע האב און גוטס, די געטא איז געווען אנגעפירט דורך א יודנראט, און אלס עלטעסטער, איז געווען אפרים באראש.
א יידישע אונטערגרונט איז געווען טעטיג אין דער געטא, אבער איז געווען פארטייאיש, אבער אין יולי 1943, איז אויפגעשטעלט געווארן א פאראייניקטע יידישע קאמפס ארגאניזאציע, מיטן אנפירערשאפט פון מרדכי טענעבוים-טאמאראוו, אויך איז אויפגעשטעלט געווארן אן ארכיוו, וואס האט באשריבן דאס לעבן אינעם געטא.
אין פעברואר 1943, זענען צען טויזנט יידן פארשיקט געווארן קיין טרעבלינקע, אום אויגוסט איז געווען א באפעל, צו פארשיקן נאך דרייסיג טויזנט יידן, אבער עס האט אויסגעבראכן אן אויפשטאנד, וואס האט אנגעהאלטן פון 16טן אוגוסט ביזן 20סטן אוגוסט, און די קעמפער זענען אומגעקומען, דערנאך איז געבליבן א קליינע געטא, מיט א פאר טויזנט איינוווינער, וואס אין ענדע יאר 1943 זענען זיי אויך אומגעקומען.
הונדערט פופציג יידישע אונטערגרונט מיטגלידער, האבן זיך אנגעשלאסן מיט פארטיזאנער, און א טייל פון זיי האבן איבערגעלעבט די קריג, נאך דריי הונדערט יידן זענען אהיים געקומען קיין ביאליסטאק, ווען די מלחמה האט זיך גענדיקט.
קאארדינאטן: 53°08′N 23°09′E / 53.133, 23.15


text:
אופקים
אופקים איז א שטאָט אין דעם דרום דיסטריקט פון ישראל, 24 ק"מ מערב פון באר-שבע. דער שטח איז גרויס 10,273 דונאם. ס'האט באקומען דעם נאמען שטאָט אין 1995. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר יוני 2010, איז דא אין אופקים 24,100 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.6 פראצענט. רוב זענען אידן.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פרי יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אופקים איז געגרינדעט אום 19 אפריל 1955, און די ערשטע איינוואוינער זענען געווען אימיגראַנטן פון מאַראָקאָ און טוניסיע.
זינט דעמאָלט, זענען צוגעקומען 170 משפחות אימיגראנטן פון איראן און אנדערע אימיגראנטן פון אינדיע און רומעניע. אין 1958 האט דער יישוב באקומען דעם סטאַטוס פון א לאקאלער ראַט. אין 1959 די שטאָט האט אַ באַפעלקערונג פון 5,000 מענטשן, מיט 60% צפון אפריקאנער (מערסטנס מאראקאנער), 15% פון מצרים, פון 15% און 10% אַוואַרד פון ינדיאַ, אייראָפּע און די בירגערס פון לאַנג שטייענדיק.
60ער צו 80ער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אינדוסטריעלע פאַרזעצן בויען אין אופקים דימענט פּאַלישינג פאַבריק איז געווען געבויט אין די שפּעט 50ער יארן און אנגעשטעלט וועגן 60 טוערס.
פון די 90ער יארן און ווייטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער טעקסטיל אינדוסטריע קריזיס האט געפירט צו פארמאכן די הויפּט אינדוסטריעלע פאבריקן אין דער שטאָט, און אויף די גרויס כוואליעס געשלאגן די שטאָט אין די 90ער.
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 31°18′50.4″N 34°37′33.24″E / 31.314, 34.6259