text:
חיים יוסף דוד אזולאי
חיד"א איז ראשי תיבות חיים יוסף דוד אזולאי (ה'תפ"ד 1724 - י"א אדר, ה'תקס"ו 1806) דאס איז דער באקאנטער ספרדישער גדול און אדם השלם וואס האט באלייכט דאס ספרדישע אידנטום מיט זיין תורה, קדושה, חכמה, פקחות.
דער חיד"א האט מחבר געווען צענדליגע ספרים אויף אלע מקצועות התורה, ער איז געווען א באקאנטער מענטש אין דער גארער וועלט.
ער איז געווען א שד"ר צוויי מאל פון ארץ ישראל קיין חוץ לארץ, וואס האט געזאמלט געלט פאר די ארימע אידן אין ארץ ישראל.
דאס לעצטע מאל ווען ער איז ארויסגעפארן אין איטאליע, איז ער שוין פארבליבן דארט, מייסטענס אין ליווארנא, און האט דארט מחבר געווען רוב פון זיינע ספרים. ער איז געווען אין אסאך מדינות צווישן זיי ארץ ישראל, מצרים, איטאליע, אמסטערדאם, פראנקרייך, און האט זיך געטראפן מיט אסאך אידן און גויים צוגלייך, מיט רבנים, צדיקים, לומדים, קעניגן, שרים, עשירים און נאך וויכטיגע לייט, ער האט נושא חן געווען וואו אהין ער איז געקומען. זיינע ספרים זענען א קוואל וואס יעדער שעפט דערפון, ספעציעל היסטאריקער פון אידישן פאלק האבן אנגענומען וואס ער שרייבט אלס די מערסטע קראנט.
זיינע נסיעות און וואס עס איז אריבער אויף אים האט ער זעלבסט געשריבן אין זיינע צוויי קונטרסים וואס הייסן "מעגל טוב" צוויי חלקים.
ער איז געבוירן שנת ה'תפ"ד.[1] און איז נפטר געווארן י"א אדר ה'תקס"ו.
דער חיד"א האט געצויגן צו זיך מאסן מענטשן, מען האט געהאט פאר אים א ספעציעלער הדרת כבוד, ער שרייבט אז זייענדיג אין טריאסטי זענען די אידן אזוי נתפעל געווארן פון אים אז מען האט איעהם געברענגט א ספעציעלן שטוהל ער זאל זיך זעצען און מענטשן האבן אים געטאראגן אין בית המדרש. (מעגל טוב ע' 78). ער שרייבט אז אין אמסטטערדאם האט ער געהערט ווי אין פארשידענע שטעט האבן אסאך פארציילט פון זיין גרויסקייט. אויך אסאך גוים און גרויסע הערן פלעגן אים קומען באזוכן און הערן פון אים קלוגשאפט, איינמאהל זייענדיג אין טורינו איז געקומען צו אים דער אמבעסאדער פון פראנקרייך מיט א דעלעגאציע אים באזוכן. אויך גרויסע עשירים סוחרים און באנקירין זענען אים געקועמן באזוכן מיט כבוד (מעגל טוב ע' 173). און נרבונה זענען געקומען אלע שרים און הערין פו שטאט באזוכן, מיט זייער ווייבער, אים צו זיין "זיי האבן מיט געגעבן גרויס כבוד" (מעגל טוב ע' 134).
אינהאַלט
- 1 זיינע גרויסע זיידעס און עלטערן
- 2 זיינע רביים
- 3 די יוגנט יארן
- 4 זיין פריוואטע הארעוואניע
- 5 זיין גאונות, בקיאות און ידיעות
- 6 זיין השפעה אויף שפעטער
- 7 די נסיעות פונעם חיד"א
- 8 זיינע חברים, עשירים, און זיינע נאנטע מענטשן
- 9 זיין משפחה
- 10 זיין הסתלקות
- 11 זיינע אויסערגעווענדליכע מדות
- 12 זיין הערליכן געשטאלט
- 13 זיינע תלמידים
- 14 זעט אויך
- 15 רעפערענצן
זיינע גרויסע זיידעס און עלטערן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער חיד"א האט געשטאמט פון זייער גרויס יחוס. עטליכע דורות זענען אלע געווען גרויסע רבנים און ראשי בית דין.
דער ראש פון דער משפחה און דער גולת הכותרת איז ר' אברהם אזולאי דער בעל מחבר פונעם וואונדערליכן ספר חסד לאברהם, א תלמיד פון ר' חיים וויטאל. דער חיד"א ברענגט פיל פון אים.
ר' אברהם האט געהאט א זון ר' יצחק אזולאי אויך א גרויסער גאון א ראש ישיבה. ר' יצחק האט געהאט א זון ר' ישעיהו אזולאי וואס איז געווען א בעל מקובל און א ראש בית דין אין ירושלים און אין חברון. זיין זון איז געווען א גאון פון ירושלים איינע פון די ראשי בית דין אין זיינער צייט, ר' יצחק זרחיה אזולאי דער טאטע פון דעם חיד"א.
זיינע רביים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער חיד"א האט געהאט עטליכע רביים, אבער דער עיקר וואס ער פארעכנט פאר זיין רבי מובהק איז ר' יונה נבון דעל בעל מחבר פון ספר נחפה בכסף, ער איז געווען זיין פעטער, זיין טאטעס שוואגער.
אויך האט ער געלערנט ביים אור החיים, רבי חיים בן עטר, ער איז ארויף אויף ארץ ישראל אין יאר ה'תק"ג און איז דארט געווען עלף חדשים, אין די עלף חדשים האט דער חיד"א געלענרט אין זיין בית המדרש פון נגלה (ער האט אויך געהאט א בית המדרש פון נסתר סודות התורה).
ווען דער חיד"א איז אריין אין זיין ישיבה איז ער אינגאנצן געווען אלט 18 יאר, און דאך האט ער זיך פארעכנט פאר די אויגעצייכנטע תלמידים אין די ישיבה. ער ברענגט פון זיין רבין דער ר' חיים בן עטר אסאך שיעור מאמרים און טייטשן און הלכות. זעה (מחזיק ברכה או"ח סי' תכ"ו או"ג, סי' תס"ז או"ט ככל לאדן דקכ"ה, ד'קי"ח, פתח עינים שבוועת דט"ו, כסא רחמים פכ"ו, חומת אנך ישעיה מא, רוח חיים דע"ח), און נאך.
דער דריטער גאון ביי וועם דער חיד"א האט געלערנט אלס בחור איז ר' אליעזר נחום אדריאנופאלי, און אויך ביים דעם גאון ר' ישראל מאיר מזרחי, ר' יצחק ב"ר יהודה הכהן רפאפורט, ר' גדליה חייון, ר' יצחק הכהן, ר' חיים ניסים משה מזרחי. און נאך.
אין קבלה און אין סודות התורה פארעכנט זיך דער חיד"א אלס תלמוד פון דער גרויסר בעל מקובל ר' שלום מזרחי דידיע שרעבי באקאנט מיטן נאמען דער רש"ש. עס איז אינטעעסאנט צו צוגעבן אז וואס עס שטייט אין מעטה תהלה (דקי"ט) אז דער רש"ש האט אים אמאל געזאגט אזוי: "איך ווייס אז דער עיקר וואס דיין ציל אויף די וועלט דארף זיין צו לערנען נגלה, אין דעם האסטו א שטארקע השגה, אבער צום סוף וועסטו פארשטיין צו לערנען די חכמת האמת".
די יוגנט יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיין טאטע שרייבט אויפן חיד"א ביי זעקס און זיבן יאר האט געקלאפט אין אים א גייסט פון ה', ער האט דערקענט השי"ת, און האט זיך נישט אפגעטוהן פונעם אוהל תורה, פון מיין שוואגער (הקדמה שער יוסף).
אויך זיין רבי ר' יונה נבון שרייבט אויף אים אין דער הסכמה זייער גרויס ווי ער האט עוסק געווען בלויז אין תורה, און ווי אונטער די ניין יאר איז ער שוין געווען א שם דבר אין גאנץ ירושלים אין יענע צייט ווען גאונים און תלמידי חכמים האבן זיך געווארפן אין אלע זייטן.
ביי די צוועלף יאר האט ער שוין אנגעהויבן צו שרייבן הגהות אויפן ספר האגור און אויף הלכות מליחה. זיין רבי האט אים געלענרט ער זאל שרייבן אסאך, אויך ווען זיין רבי איז ארויס געפארן קיין מצרים האט ער אים אנגעזאגט ער זאל שרייבן אים בריוו פון חידושי תורה כדי ער זאל מיטהאלטן וואס ער לערנט, און זיך לערנען שרייבן (חיים שאל ח"א סי' ס"א, וסי' ס"ג, ברכי יוסף יור"ד סי' ק"ע). זיין רבי האט אים געזאגט שרייב אויף פאפיר וואס די ביזט מחדש, קוק נישט צו עס איז גיט אדער נישט (נחפה בכסף ח"א חו"מ סי' ד').
ער האט זיך צוזאמען גענומען מיט עטליכע פון זיינע חברים אין די ישיבה בית יעקב און האבן געלערנט אין תורה פון זיינע חברים זענען באקאנט ר' יום טוב ב"ר יעקב אלגאזי, ר' שלמה חייא מזרחי דער זוהן פונעם גאון ר' ישראל מאיר מזרחי ().
דער חיד"א איז אויך אינטערגעשריבן אונטער דעם באקאנטען "שטר התקשרות" פון די תלמידים פון דער רש"ש. דער שטר ההתקשרות איז א אינטערעסאנטער דאקומענט וואס איז געבליבן און די חוקרים פון היינטיגע צייטן שרייבן אסאך דערוועגן, אינעם שטר שטייט אז עס האבן צוזאמען גענומען אסאך חשובע תלמידי חכמים צווישן זיי דער חיד"א און זיין חבר דער מהרי"ט אלגאזי, צו זיין געבונדען און חברים אויף דער וועלט און אויף יענער וואלט. דער שטר איז אונטערגעשריבן עטליכע מאל, אין פארשידענע יארן די צווייטער שטר וואס מיר האבן איז געשריבן אין יאר ה'תקי"ד, דערנאך אין יאר ה'תקי"ח, ה'תקי"ט.
דער שטר איז ענדליך וואס מען זעט ווי די חבורה פון ר' חיים וויטאל האט געשריבן אין זיינער צייט.
זיין פריוואטע הארעוואניע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ֿ עס איז געבליבן פון חיד"א אינטערעסאנטע התנהגות און הראוואניע וואס ער זעלבסט האט פארצייכנט אין זיינע מאמוערן מעגל טוב, ווי אז אין די עשרת ימי תשובה איז ער אייביג געזעסען אליין מיט התבודדות, ער האט אין זיי כעמט נישט גערעדט, און געפאסט די וואכן טעג פון זיי, און אפילו באנייכט האט ער געגעסן בלויז קאקוס, ער פלעגט פאסטן אסאך נישט טרינקען אפילו קיין וואסער, ער שרייבט איינמאהל האט ער געפאסט גאנצע פופציג שעה (מעגל טוב שנת תק"ל). אפילו אין יאר ה'תקמ"ז ווען ער איז געווען נישט געזונט האט ער אויך באוויזען צו פאסטן. אין די טעג האט ער אויסגעזאגט זעקס מאל גאנץ תהלים,
ער האט געפאסט יעדן ערב ראש חודש, אלע טעג פון שובבי"ם, און אסאך נעכט דערפון האט ער נישט געטרונקען אפילו וואסער.
שבת און ימים טובים האט ער גערעדט בלויז לשון הקודש,
ער פלעגט אסאך לערענן משניות און מוסר ספרים און ער שרייבט אז תלמידי חכמים זענען מחיוב צו לערנען תנ"ך, משניות, און מוסר ספרים דבש לפי אות ת'., אויף א פלאץ שרייבט ער: מען איז מחיוב צו לערענן יעדן טאג מוסר צפורן שמיר פ"ד אות נ"ג. מורה באצבע פ"א אות י"ז.
זיין גאונות, בקיאות און ידיעות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער חיד"א איז געווען א קענער און ווייסער פון אלעס און אלדונג, ער שרייבט: הקב"ה האט מיר געגעבן כח און א גוטן שכל מפלפל זיין מיט שטארקייט און חריפות, די מענטשן וואס הערן וואונדערן זיך דערויף, א גאנצע נאכט האב איך עוסק געווען אין טיעף פלפול ביז עלות השחר (מעגל טוב ע' 61) והיה לי פתחון פה להקשות ולתרץ מעניטן לענין, והענינים שהיו אומרים הם הייתי טוען עליהם והכל בקלות גדל בעזר משדי (שם ע' 64).
א אינטערעסאנטע זאך דערמאנט ער אין זיין טאג בוך אז אין יאר תקכ"ד ווען ער איז ארויס פון ירושלים, זענען אים באפאלן א באנדע אראבער וואס האבן אים געוואלט שלעכטס טון, ער שרייבט וויבאלד מיר האבן זיך געפונען אין א סכנה האב איך געמוזט דערמאנען דעם הייליגן נאמען פון שמירת הדרך, און זיי האבן נישט געהאט קיין שליטה אויף אונז. (מעגל טוב עמוד 47)
עס זענען פארבליבן אויך עטליכע קמיעות פונעם חיד"א, אויך אין זיינע בריוו דערמאנט ער עטליכע קמיעות וואס ער האט געגעבן פאר זיינע נאנטע (אגרות רוזנבערג סי' ז', לבנו תשרי תקמ"ט ועוד). אויך אין זיינע ספרים (יוסף בסדר, שומר ישראל, סנסן ליאיר, כף אחת) ווערט דערמאנט ספעציעלע שמירות און סגולות פאר פרויען וואס שוואנגערן, פאר האבן א זוהן, פאר רפואה, פאר פחד, פאר הצלחה, פאר חן פאר א קעניג, א שר א מושל. עס איז אינטערעסאנט וואס ער שרייבט אין כף אחת סי' ל"ב א אמת'ע סגולה פאר יעדן ענין, מען זאל זיין א אמת'ער עניו פון טיפעניש פון הארץ, געבן צדקה ווי ווייט מען קען, און לערנן תורה לשמה לשם שמים.
זיין השפעה אויף שפעטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון דעם חיד"א איז איבערגעבליבן אסאך פארן כלל ישראל, ווי למשל, די סאך תפלות און בקשות וואס דער חיד"א האט מתקן געווען, וואס כמעט גאנץ כלל ישראל זאגט עס, עס איז צושפרייט אין זיינע ספרים סנסן ליאיר שומר ישראל, יוסף בסדר, כף אחת, כרם חמר, בית מנוחה, משמרת הטהרה, חדשים לבקרים. ספעציעל איז באקאנט די סידור פון הקפות אויף שמחת תורה פון מורה באצבע צפורן שמיר, וואס שטאמט פון חיד"א. אויך דער לאנגער תפלה וואס אידן זאגן ביי תשליך ראש השנה שטאמט פון חיד"א, אויך איז גאר באקאנט דעם סדר פון חיד"א אינעם חק לישראל וואס ווערט גערופען יוסף לחק.
די הצלחה פון חיד"א איז אויך דערמיט וואס חוץ דעם וואס ער האט געשריבן ספרים און פסקי הלכה און אסאך חיבורים פאר כלל ישראל, האט ער אבער אויך אסאך צוגעלייגט אז דער המון עם און פשוט'ער איד זאל האבן נוצען, ווי זיינע סאך תפלות וואס ער האט געשריבן און מזכה געווען כלל ישראל, זיי חומש און הוספות פון ספר חק לישראל, און זיין פירוש אויפן זוהר ניצוצי אורות, און זיינע פירושים אויף עין יעקב ווי פתח עינים, מראות עין.
דער חיד"א איז געווארן אנגענומען אין גאנץ כלל ישראל, נישט בלויז ביין ספרדים, מען קען אפשר זאגן אז ער איז מער געשעצט און חשובער ביי אשכנזים ווי ספרדים, די ספרדים באציען זיך צו אים ווי נאך א גרויסע גדול פון ספרד, אבער ביי די אשכנזים איז ער גאר שטארק אנגענומען. אט זענען אויסצוגן פון גדולי ישראל אויף אים.
ער אליין פארציילט אז די גאונים ווי דער פני יהושע, און הגאון רבי שאול אב"ד אמסטארדאם, האבן אים גאר שטארק מכבד געווען.
דער בני יששכר שרייבט אויף אים: איך ווייס נישט וואו דער מראה מקום דערפון איז נישט אין סוגיות הש"ס, אבער וויבאלד דער חיד"א איז א רב מובהק אין זיין דור שרייבט אזוי בבית דין של מטה, פסק'נט מען אזוי אויך אין בית דין של מעלה.[2] אויך ברענגט דער בני יששכר זיינע ספרים ראש דוד, דבש לפי, און ער האט געשריבן דערויף הערות.
דער גאון רבי אלעזר פלעקלס שרייבט אויף אים אין זיין ספר מעשה בר' אליעזר איך האב געזעהן א גלייכע אנגענומען זאך אין דעם חבור שמחת הרגל צו דעם געטליכן מאן, דער הייליגער און קלוגער מאן, דער בעל מחבר פון ברכי יוסף.
די נסיעות פונעם חיד"א[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – נסיעות פונעם חיד"א
דער חיד"א איז ארויסגעפארן פון ארץ ישראל אויף צוויי לאנגע נסיעות אלס שד"ר צו זאמלען געלט פאר די ארעמעלייט אין ארץ ישראל. די ערשטע נסיעה איז געווען אין יאר תקי"ג, מיט זיין באדינער שמואל בן חיים, קיין מצרים און אייראפע. די צווייטע נסיעה איז ער געפארן אין יאר תקל"ג, מיט אברהם גבאי, קיין צפון אפריקע און אייראפע.
ביי איינע פון זיינע נסיעות האט דער חיד"א מחליט געווען אז ער פארבלייבט אין ליווארנא.
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – חיד"א, אין ליווארנא
איינע פון די גרויסע פראגעס וואס די וואס די יודישע היסטאריקערס פרעגן פארוואס האט דער חיד"א זיך באזעצט אין איטאליע און זיך נישט אומגעקערט קיין ארץ ישראל. אין זיינע ספרים וואס ער האט געשריבן אין ליוואורנא איז ער שעטענדיג מתפלל ער זאל נאך אנקומען קיין ארץ ישראל ווי ער שרייבט אין יאר ה'תקל"ו: הוא ברחמו יוסיף לי שנות חיים טובים ויעזרני על דבר כבדו שמו וייטיב אחרית על התרוה וכו' ולחזור להתישב ארץ ישראל בכבוד ועושר וישוב וזרע קודש (קונטרס מסעות דף 77). אין יאר ה'תקל"ט וער ער האט חתונה געהאט מיט זיין צווייטע ווייב שרייבט ער ונזכה לעלות לארץ ישקראל בישוב ובהשקט ובטח מרב כל (מעגל טוב עמדו 177). און זיין פנקס חשבונות דף 27 שרייבט ער תחל שנה וברכותיה וכו' ויוליכנו לשלום לעיר הקדוש ירושלים. און אזוי געפינט מען אין עטליכע פלעצער. פאקטיש האט ער פרויבירט עטליכע מאל ארויף גיין קיין ארץ ישראל, אמאל מיט זיין זוהן אברהם, אבער קיינמאל איז אים נישט געלונגען. עס האט מן הסתם אויך געהאלפען דעם פאקט אז אין חוץ לארץ האט ער דאן געקענט מסדר זיין און דרוקן רוב פון זיינע גרויסע חיבורים. און באקאנטע ספרים.
זיינע חברים, עשירים, און זיינע נאנטע מענטשן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די גוטע חברים און גוטער פריינד פונעם חיד"א איז געווען דער גרויסער רייכער מאן אין די שטאט ליווארנא, רבי מיכאל פירירא די ליאון, אויך האט דער חיד"א געהאט א גרויסער עושר א נאנטער צו אים מיטן נאמען רבי אליעזר חי שאלתיאל ריקאנאטי.
דער חיד"א האט זיך אויף באקענט מיטן דרך החסידות די תלמידים פון גרויסן מגיד פון מעזריטש, און האט געהאט א נאנטער צוזאמעם ארבייט מיט זיי. דער בעל שם טוב ווערט דערמאנט מיט גרויס כבוד אין זיינע ספרים זעה חומת אנ"ך שה"ש א, א,.
זיין משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס ערשטע ווייב פונעם חיד"א האט געהייסן רחל.
זיי האבן געהאט א טאכטער קלארא, זי איז אוועק יונגערהייט אין יאר ה'תקכ"ה אין חודש אלול ווען דער חיד"א איז געווען מיט זיין משפחה אין מצרים.
אין יאר ה'תקל"ה זיבן טאג אין חודש חשוון האט דער חיד"א חתונה געהאט מיט זיין צווייטן ווייב רחל בת משה לוי,
זייער זון איז געווען הרב ר' רפאל ישעיה אזולאי.ֿ
זיין הסתלקות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער חיד"א איז שוואך געווארן סוף פון זיינע טעג אין יאר ה'תקס"ה, ער האט מסדר געווען א צוואה, און געשריבן וויאזוי מען זאל זיך באגיין מיט זיין לויה, און אויך וואס מען זאל לערנען, ער שרייבט : יעדן טאג זאלן צען יודען לערענן אין זיין בית המדרש ח"י פרקים משנית. ער האט איברגעלאזט א סכום געלד פאר זיי. ווינטער אין יאר ה'תקס"ו איז ער קראנק געווארן, די קהילה אין ליווארנא האט באצהלט געלד פאר אידן מען זאל זאגן תהלים און מתפלל זיין פאר אים, פרייטיג צונאכטס פרשת זכור, עלף טאג אין חודש אדר איז ער נסתלק געווארן, נאך יענעם שבת האט מען געשטאלט משמרת צו זאגן תהלים און לערנען. מוצאי שבת האט מען אים מספיד געווען אין אים באערדיגט. מען האט אים געטועהן גרויס כבוד, און די חברה קדישא האט ארויס געגעבן א באפעל אז יענעם יאר פורים זאל מען נישט שפיעלן און נישט זיין ספעציעל פרייליך, זיי שרייבן אז ווער עס וועט עובר זיין אויף די באפעל "העבריינים יאסרו ויועמדו למשפט". דער נוסח המצבה: הן פה מדור/מופת הדור/איש חכם/גדול מנביא. עת כי נקרא/אור התורה/למרומי על/נשבר לבי. אוי כי נחבא/שר הצבא/אוי, כי כבה/נר מערבי. כבוד מלא/רב המופלא/בסנהדרין/הוא המצביא. רב הו"ד הוסף/חיים יוסף/דוד נקרא/לפאר וצבי. רב כנהוראי/הוא אזולאי/עלה מרום/שבה שבי ובסוד עירין/בו מזהירין/כל החכמות/שנה רבי. הן הוא נפטר/ובסוד נעטר/יום י"א אדר/נעדר טובי בשנת תיקו"ן/לפ"ק צקון/לחש ונהי/גדל עצבי. אך בספריו/הוד ספיריו/נראה סודות/בם משגבי. לפני עליון/תוך אפריון/תגל נפשו/עם הרשב"י. ישוב דודי/עם איש סודי/הוא אליהו/התשבי. מצבת קבורת איש אלקים קדוש הוא הרב המופלא מופת הדור והדרו המקובל האלקי מרביץ תורה בישראל החסיד והעניו ריש מאתיה וריב מתיבתיה הישיש כמוהר"ר חיים יוסף דוד אזולאי זצוק"ל זכותו יגן עלינו ועל כל הקהל קדוש יצ"ו נקרא אל השמים אור עינים יום שבת קדוש באחד עשר באדר שנת תקס"ו לפ"ק יש"י ועמה"ן [י'בא ש'לום י'נוחו ע'ל מ'שכבותם ה'ולך נ'כחו] תנצב"ה
עס געפינט זיך א הספד אויף אים אין די ספרים דרכי הים להרב יצחק מאייו. רבי יוסף חזן דער מחבר פון די וואנדערבארע ספרים חקרי לב אין מערכי לב ער שרייבט אויף אים "האדון שאנו עוסקין בהספדו היה ראש כל עדת בני שיראל, היה גדול הדור ומכפר על הדור". און נאך.
זיינע אויסערגעווענדליכע מדות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער חיד"א איז געווען א ריזין בעל מדות. דער גאון רב מנחם בכר יצחק שרייבט אויף אים ווען ער איז אלט געווען פופצין יאר חכם רב בכור אזולאי שלום בכל מדות טובות (המעלות לשלמה דק"ג) זיין טאטע ר' יצחק זרחיה אזולאי שרייבט אויף אים מדותיו מה עצמו ראשיהם (בהסכמה לספרו שער יוסף).
ער זעלבסט פארצייכנט אין זיינע ספרים ווי שטארק ער האט זיך געהיט פון פארשעמען מענטשן אפילו ווען זיי זענען נישט געווען גערעכט, ווי ער שרייבט אויף א גדול וואס האט געפרעגט קשיות אויף ראשונים: כל הקשויות אינם כלום, אך אין לדבר בדרוש ולהלבין פניו ח"ו (מעגל טוב ע' 63). איינמאהל שרייבט ער הייתי סובל הרבה מאד, ומהודא ומשבח אנחא שנתן בי כח לסבול ונתן לי שכל טוב להתנהג כהוגן וכשרוה והצילנו מידו (מעגל טוב ע' 29).
איינמאל איז ער געקומען קיין בורדו, דער רב ר' יעקב עטיאס האט געפסל'ט דעם שוחט פון שטאט, די קהילה לייט האבן געהאלטן אז דער שוחט איז יא גיט, ווען דער חיד"א איז געקומען האבן ביידע זייטן מסכים געווען דער חיד"א זאל ארויסזאגן זיין פסק. דער חיד"א האט מעיין געווען און איינגעזעהן אז דער רב איז נישט גערעכט, איז דער חיד"א געגאנגען צום רב און אים געבעטן ער זאל נאכגעבן פאר די פרנסים און ראשי קהילה ווייל ער איז נישט גערעכט, דער חיד"א האט אים געזאגט עין בעין ראית אשר חששתי לכבודך, ואולם עתה מוכרח אני להטפל, ער שרייבט צר לי על חילול ה' ודומי דמעה על המורה הזקן, ומכל מקום כל העם אשר בשער ידעו כי מעשי לשם שמים, וכו', באופן שטרחתי הרבה בהלכות דרך ארץ וסבלנות עד אשר העמדתי האמת, ולא באתי למחלוקת עם המורה אף אם מעשיו שלא כהוגן, הייתי מכבדו ומזכירו בכבוד גדול בשני דרושים וכו' (מעגל טוב ע' 36).
געווען אמאל וואס ער איז געווען אין פאריז האט זיך געוואנדען צו אים א גרויסער מיליאנער וואס האט געהייסן שמואל פיג'וטו, ער האט זיך געוואלט ג'טן פון זיין ווייב, אבער זי האט נישט געוואלט, האט דער מיליאנער צוגעזאגט פארן חיד"א טויזענטער פראנק אויב ער פירט דורך דעם גט פאר זיין ווייב, דער חיד"א שרייבט אז ער האט אים געענפטערט, קוק אויב ווילסטו איך זאל מאכן שלום צווישן אייך דאן מאך איך עס אומזיסט אהן קיין געלד, ווייל דיין פרוי איז א עהרליכע פיינע פרוי, אויב אבער א גט וועל איך בשום אופן נישט טועהן (מעגל טוב 121)
עס איז אינטערעסאנט צו שרייבן אז אין זיינע ספרים שרייבט ער איינמאהל ווען מען איז זיך מתוודה אז מען האט צופיל געשריגן אויפן פרוי "גערנו בנשינו ובנינו ומשרתינו שלא כדת ושלא כדין (כף אחת סי' י"ט). אויף עטליכע פלעצער שרייבט ער וועגען שלום בית "ביותר יהיה לו שלום עם אשתו ויזהר לכבדה" (מורה באצבע סי' ד' וסי' א' סעי' ח).
זיין הערליכן געשטאלט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צו דעם חיד"א האט צוגעגעבן זיין שיין געשטאלט, דער חיד"א איז געווען גאר א שיינע מענטש, מיט א הדרת פנים און באצירט מיט א אויסערגעווענליכן חן. ער דערמאנט אין זיין טאג בוך עטליכע מאל ווי למשל אין פראנקפורט האט מען אים געזאגט, חזותך מוכח כי יש נאמן אתה, זיינע קליידער זענען אלע געווען שיין און הערליך מיט א זעלטענעם סדר, ער פלעגט איבעראל מיט ברענגען זיינע קליידער, ער דערמאנט אין מעגל טוב ווי די בעלי עגלה האבן זיך גערעגט אויף אזוי פיל קליידער. אין יאר ה'תקי"ג אין מצרים שרייבט אויף אים דער דארטיגער רב ר' נסים שלמה אלגאזי ראו חזותו מוכחת עליו דומה הרב למלאך ה' צבאות " זיין געשטאלט זאגט עדות אויף אים ער איז גלייך ווי א מלאך" (הסכמה לספרו שער יוסף). דער גביר ר' גבריאל פרירא די ליאון פון ליווארנא שרייבט אויף אים והוא בא יפה תואר ויפה מראה נזר הקודש וכו', והיה כבואו אבי ואמי טף ונשים בקול ששון ובקל שמחה באהבה רבה יצאו לקראתו ויקדו וישתחו ויאמר לו בא יבא ברנה הננו עבדים לאדוני (ברכי יוסף ח"ב דקי"ב).
ער האט שטענדיג געצויגן צו זיך מאסן מענטשן, ווי ער איז געגאנגען האט זיך פארזאמלט אסאך מענטשען, יודען און גוים צוגלייך, און האט געקוקט אויף אים מיט ווינדער און ליבשאפט, אפילו פיינט פון אידן האט זיך געבויגן פאר אים. פון זיינע ספרים זעהט מען אויך ער האט געקענט עטליכע שפראכן ווי אראביש, ספרדיש, פורטעגעזיש, איטאלקיש, און אויך פראנצויזיש (זעה מעגל טוב עמוד 34, עמוד 126, 128, 169ת 145).
איינמאהל זייענדיג אין פראנקרייך האט אים א שר גענומען צו זיך אין זיין קאבינעט, דאס איז געועון אין פלאץ אין קעניג, דער פראנצוזישער קעניג האט אים געזעהן פון דערווייטענס, ער איז נתפעל געווארן פון זיין צורה, און געפרעגט: וועמענס אמבעסאדאר איז ער, צו וועלכער לאנד ? (מעגל טוב ע' 123).
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – חיד"א, זיינע ספרים
זיינע תלמידים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ר' יעקב נוניס, דערמאנט דורכן חיד"א "אהובינו יקירנו החכם והשלם והכולל" (אגרת רוזענבערג סי' י"ז). אויך אין די ספרים חדות יעקב ווערט ער דערמאנט אלץ זיין רבי.
הרב שמואל ב"ר משה הכהן דערמאנט דורך דעם חיד"א אין מחזיק ברכה או"ח תקי"א א. הקדמה לאגרת החיד"א. מדבר בערבה. הרב ר' אברהם מבראד דער מחבר פון ספר דבר המלך. ער דערמאנט אים אסאך מיט גרויס יראת הכבוד אין זיין ספר. רבי ישראל נחמן ב"ר יוסף דראביטשער פון סטאניסלאב אין זיין ספר פקודות המלך. רבי מתתיהו נסים טירני אין זיינע ספרים שפת אמת,


c: text/html

text:
מיר ווילן צו באַקענען איר צו די אָנליין שפּיל ראַפּונזעל פֿאַר פּאָטער, אַזוי איר קענען שפּילן מיט דעם שיין מיידל צו פֿאַרשטעלן זיך, מאַניקור, קוקינג, קאַלערינג ביכער און פּאַזאַלז און קוק פֿאַר חילוק און פּערד בילדער. א פּלאַץ פון שפּאַס פֿאַר די גערלז ווערן עפּעס יקסעפּשאַנאַל, ווען דער הויפּט כאַראַקטער איז אַזוי זיס און מין, ווי ראַפּונזעל. זי האט לאַנג, לאַגזשעריאַס בלאָנדע האָר, וואָס זי איז געווען אַזוי שטאָלץ, אָבער הינטער זיי דאַרפֿן זאָרגן. ווען זי וויסיץ דיין סאַלאָן, שטעלן זיי אין איר האָר און לייגן עטלעכע אַטראַקטיוו סטראָקעס אין די פאָרעם פון קיוט פּינס.
גאַמעס ראַפּונזעל דורך קאַטעגאָריע:
ווי פילע פּרינסעסיז, אַזוי פילע מעשיות, און גאַמעס פֿאַר גערלז ראַפּונזעל & נדאַש; איינער פון זיי. דאס מיידל האט ניט אנטרונען דעם גורל פון די שלעכט, און זי אויך האט איין מאָל צו שמאַכטן אין אַ הויך טורעם, ווו זי לאַקט די שלעכט מעכאַשייפע, אַבדוקטינג עלטערן. טאַלי יידאַלנאַס פעלץ פון די פאַרלאַנג צו שטיין אויס צווישן די רויאַל גירלפריענדס, אָבער צו וואַקסן זייַן האָר לאַנג צו באַקומען אויס איר הויך פֿענצטער צו דער ערד. אין דער צייַט, עס איז גרינגער פֿאַר די פּרינץ צו אַרבעטן, און ער נאָר גאַט אויף איר מיידל שפּייַען אין איר בעדטשאַמבער, אַז ליבע צו שפּילן. עס מיינט אַז די מיידל איז געווען זייער קראַנק ווען ער איז געווען כאַנגגינג אויף איר האָר, און ווייַל זיי זענען געזונט גרומד & נדאַש; גלאַט און סילקי עס, קליימינג אויף זיי, דער פּרינץ האט ריפּיטידלי סליפּט אַראָפּ, און האט צו איבערחזרן די מאַנוווער עטלעכע מאל. אבער אַזאַ איז די ווייַבלעך טיילן & נדאַש; אויב איר זענט נישט לעבן די ברענען כאַץ און די גאַלאַפּינג פערד רינדער אַז מוזן זיין סטאַפּט, מיר האָבן צו קומען אַרויף מיט זייער אייגן שוועריקייטן, וואָס איז געווען עפּעס צו באַקומען. טאָמער עס איז געווען נאָך דעם דערציילונג פון אַ פרוי און געקומען אַרויף מיט אַ שערן קורץ צו לערנען עס יעדער העלדיש פעללאָווס אויף זייערע קעפּ צו קריכן, אָבער דער שפּיל שפּיל ראַפּונזעל האָר סאַלאָן געווארן די געבוירער און לאַווגיווער פון די נייע שניט פֿאַר פּרינסעסיז.
געגאנגען צו אַ סאַלאָן, אָנהייבן טראכטן וועגן אַ נייַ כערסטייל. דו זאלסט נישט זיין דערשראָקן צו עקספּערימענט, שאַפֿן און חלום. קוקן אַרום און באַקומען באַקאַנט מיט די אַבדזשעקס אַז וועט העלפן איר אין די שעפעריש יעסורים:
זיי מאַכן אַרויף נאָר אַ באַשיידן טייל פון די קייט. אויב די רעזולטאַט איז אויך דרייסט און ניט בעפיטטינג פֿאַר די פּרינצעסין, דערהייַנטיקן די שפּיל און אָנהייבן אַלע איבער ווידער. דו זאלסט נישט זיין דערשראָקן פֿאַר די אָרנטלעכקייַט פון די קאָפּ פון האָר ראַפּונזעל & נדאַש; נאָך עס וויטסטאַנד די וואָג פון די פּרינס, זי האט גאָרנישט צו מורא.
ראַפּונזעל פֿאַרשטעלן זיך גאַמעס נאָך מאָדערן ונטערטעניק, און איצט איר האָבן צו באַצירן קראַונד העאַדס פֿאַר ספּעציעל מאל, אָדער פערד ריידינג דורך די פּאַרק אָרעם אין אָרעם מיט איר כאָסן. אַפֿילו אַנטלויפן פון דער טורעם, ווי עס טורנס אויס, ריקווייערז ספּעציעל קליידער און דאַרפֿן צו געפֿינען קליידונג, ווו ראַפּונזעל קיינער ווייסט. נו, אַז שורלי פאַרשטעלונג, ריזאָרט צו מאַכן-אַרויף. דאָ, אויך, עס זענען אָפּציעס & נדאַש; אויב די פּרינצעסין האט חתונה געהאט, מאַכן עס גרינג, ראָמאַנטיש בילד. און אויב איר דאַרפֿן צו אַנטלויפן די באַשטאַנד ניט מער זיין גערופֿן.
בעשאַס די שפּיל ראַפּונזעל אָנליין רפּג איר לעסאָף געגאנגען אין כיידינג מיט איר ליבהאָבער. אַ לאַנג וועג און איז סטרון מיט דיינדזשערז. אַז הונגער פּעלץ געגעבן, און אַרום, ליידער, ניט שמעקנדיק קוטלעץ אָדער קאַלבפלייש שינקע אויף אַ שפּייַען, אָדער זיס שטיקל מיט בעריז & נדאַש; פאָרעסטערס האָבן גענומען זאָרגן ניט יז דער וועג צו אונדזער רעוואַלושאַנעריז. נו, איך האָבן צו קייַען אויף עפּעס אַז וואקסט אויף בושעס. אָן כעזאַטיישאַן, די פּרינס און פּרינצעסין געגעסן עטלעכע בעריז סאַספּישאַס און צוגעגרייט פֿאַר די ערגסט. אבער, לא און זע, זיי אָפּענעד פּאַראַנאָרמאַל אַבילאַטיז! אבער מיר קענען יבערנעמען אַז בעריז ארויס מיט האַללוסינאָגענס און אונדזער העלדן נאָר געחלומט אַז זיי זענען מאַדזשישאַנז. בכלל עס איז בעסטער נישט צו עסן וואָס איר טאָן ניט וויסן, און אַפֿילו מער אַנוואַשט און גראָב הענט.
אַנדערער מערסט פּראָסט זשאַנראַז & נדאַש; פּאַזאַלז, קאַלערינג, זוכן חילוק, אַבדזשעקס און ענלעך בילדער. אָן זיי אַלע איז שווער צו ימאַדזשאַן לפּחות איין כאַראַקטער וואס לעבן אין אַ ווירטואַל אַלוועלט, וואָס האט ניט פאָרשלאָגן שפּיל דעוועלאָפּערס געניצט צו אַסעמבאַל פון ברעקלעך אָדער צוריקקומען עס קאָלירן. און איצט צו זיין ענלעך טעטיקייט, ווו עס איז שטענדיק אַ פּראָצעס וועריאַנץ. מאל די זוכן איז אויסגעדריקט אין אַ גאַנץ אָריגינעל פאָרעם, למשל, צו ווייַזן די חילוק, עס איז נייטיק צו ריין די אַפּאַראַט אָביעקטיוו אויף זיי, און צו פאַרריכטן אַ באַזונדער בלאָק.
,

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
נגינה
נגינה מיינט יידיש געזאנג. אַ ניגון האָט דאָס גרעסטע כּוח צו מעורר זײַן דעם מענטש.
נגינה גייט צוריק ביז דוד המלך וואס האט געזינגען די תהלים און אויך צוגעשפילט מוזיק.
די אַרבעט פֿון די לוויים אין בית המקדש איז געװען צו זינגען און צו שפילן כלי זמר.
אין שפעטערדיגע דורות איז איינגעפירט געווארן זינגען ביים דאווענען מיט א חזן און א קאפעלע (כאר). איינער פון די גרויסער קאמפאזיטארן פון שול מוזיק איז געווען לעוואנדאסקי.
הײַנטיקע צײַטן איז דאָס געװאָרן צוריק אן אינטעגראַלע טײל פֿון ייִדישקײט דורך דער עבודה פֿון חסידים װאָס איז געװאָרן געגרינדעט דורך'ן בעש"ט.


text:
ביזאנטישע אימפעריע
די ביזאנטישע אימפעריע אדער מזרח רוימישע אימפעריע איז געווען דער המשך פון דער רוימישער אימפעריע אין דעם מיטל אלטער, מיט איר הויפטשטאט אין קושטא (היינא סטאמבול), און געהערשט דורך די ביזאנטישע קייסארים. די אימפעריע האט אויפגעהיטן רוימישע לעגאלע טראדיציעס, אבער א דאנק איר העלעניזאציע (ספעציעל אין די שפעטערע תקופות),[1] איז זי געווארן באקאנט צו טייל פון אירע בני-דור ווי די אימפעריע פון די גריכן.[2] אין דער איסלאמישער וועלט איז די אימפעריע געווען באוואוסט מיטן נאמען אראביש: روم (רום "רוים").[3] דער נאמען "ביזאנטישע אימפעריע" שטאמט פון נאך די טעג פון דער אימפעריע; די היסטאריקער אין די 16טער–19טער יארהונדערטער האבן פאפולעריזירט דעם נאמען.
די עוואלוציע פון דער מזרח-רוימישער אימפעריע פון דער אוראלטער רוימישער אימפעריע ווערט אפט גערעכנט פון ווען דער קייסער קאנסטאנטין דער גרויסער אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון ניקאמעדיע (אין אנאטאליע) צו ביזאנטיאן אויפן באספארוס, וואס איז געווארן קאנסטאנינאפל (אדער "ניי רוים"). ביזן 7טן יארהונדערט האט די אימפעריע אנגענומען א געוויסן כאראקטער און אונטער דעם קייסער העראקליוס האט מען רעפארמירט די ביזאנטישע ארמיי און מען האט אנערקענט גריכיש ווי די אמטשפראך.
במשך א טויזנט יאר איז די אימפעריע געבליבן איינער פון די מעכטיקסטע עקאנאמישע, קולטורעלע און מיליטערישע כוחות אין אייראפע, טראץ טעריטארישע פארלוסטן ווערנט די רוימישע-פערזישע אין די ביזאנטישע-אראבישע מלחמות. נאכן 12טן יארהונדערט, האט די אימפעריע געגליטשט אין א לאנגער אפשוואכונג, מיט די ביזאנטישע-אטאמאנישע מלחמות וואס האבן קולמינירט מיט דער איינפאלונג פון קושטא און די איבעריגע טעריטאריעס צו די מוסולמענישע אטאמאנישע טערקן אין דעם 15טן יארהונדערט.
אינהאַלט
נאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די נעמען "ביזאַנטישע אימפעריע" און "מזרח רוימישע אימפעריע" זענען נעמען וואס היסטאריקער האבן געגעבן צו דער אימפעריע נאך אירע צייטן. די בירגער פון דער אימפעריע פלעגן רופן זייער אימפעריע ווי די "רוימישע אימפעריע". (גריכיש: Baσιλeίa tῶv Ῥwuaίwv, באַסילעיאַ טאן רהאמאַיאן; לאטייניש: Imperium Romanum),[4] אדער ראמאַניאַ (Ῥwuavίa), און זיך אליין האבן זיי גערופֿן "רוימער".[5][6][7][8][9]
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אנהייב פון דער אימפעריע (יארן 330–476)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 324, האט דער רוימישער קייסער קאנסטאנטין דער גרויסער אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון דער רוימישער אימפעריע צו דער שטאָט ביזאַנטיאן, וואס ער האט געגעבן דעם נאמען קאנסטאנטינאפאליס (גריכיש: Kwvσtavtιvoύπoλις, לאטייניש: Constantinopolis "קאנסטאנטינ'ס שטאָט"). 150 יאר נאכהער, ווען די שטאט רוים איז ביסלעכווייז איבערגענומען געווארן איז די איינציגע איבערגעבלינע הויפטשטאט פון דער אימפעריע געווען קושטא (קאנסטאנטינאפאליס). די איבעריגע מזרח אימפעריע האט געהערשט איבער א קלענערע טעריטאריע ווי די אריגינעלע רוימישע אימפעריע.
במשך דער ממשלה פון יוסטיניאן דער ערשטער (צווישן די יארן 527 און 565), האט די אימפעריע פארשפרייט צו איר גרעסטער מאָס נאך ווידעראמאל אייננעמען א גרויסן טייל פונעם מערב בארטן פונעם מיטלענדישן ים, וואס איז פריער געווען אונטער רוימישער הערשאפט, איינשליסנדיק צפון אפריקע, איטאליע, און אויך רוים, וואס זי האט געהאלטן נאך צוויי יארהונדערטער.
קייסערשאפט פון יוסטיניאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 518, נאכן טויט פון מארקיאנוס, האט מען באשטימט קייסער יוסטין דער ערשטער, א פשוטער זעלנער וואס איז געשטיגן אין ראנג ביז מען האט אים באשטימט קאמענדאנט פון דער מיליטער אין קושטא. כאטש יוסטין האט געוואוסט גארנישט וועגן פאליטיק, און אפילו לייענען און שרייבן האט ער נישט געקענט, און ביי זיין באקרוינונג איז ער געווען אלט זיבעציג יאר, דאך האט ער געפירט די אימפעריע מיט מער ווי דערפאלג מיט דער הילף פון אן ארמיי פון געטרייע ראטגעבער. איינער פון די פריערדערמאנטע ראטגעבער איז געווען זיין נעפע, פלאוויוס פעטרוס סאבאטיוס יוסטיניאנוס אויגוסטוס, בעסער באקאנט ווי יוסטיניאן דער ערשטער, וואס טייל טענה'ען אז ווירקלעך האט ער אליין געפירט די אימפעריע ביי יוסטינ'ס הערשאפט. יוסטיניאן איז אפיציעל געווארן קייסער מיט יוסטינ'ס טויט אין 527,
יוסטיניאן האט געבויט דעם פראכטפולן קלויסטער (שפעטער געווארן א מעטשעט און היינט א מוזיי) האגיא סאפיא אין קושטא, און ער האט איניציאירט פאראייניגן דעם גאנצן רוימישן געזעץ אין איין בוך, דאס "ציווילע געזעץ-בוך" (Corpus Iuris Civilis). אין זיינע טעג האבן אויסגעבליט די ביזאנטישע קונסט און ארכיטעקטור דורכאויס דער גארער אימפעריע.
מלחמות אין דער אימפעריע (476-717)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ביזאנטישע אימפעריע האט פרובירט צוריקצונעמן רוים און איטאליע פון די גערמאנישע שבטים. צווישן די יארן 530–555, האבן די ביזאנטן געזיגט אין א סך קאמפן און האבן ווידערגענומען די שטאט רוים. דאס האט זיך נישט לאנג אויסגעהאלטן. מערע גערמאנען זענען געקומען און ענדלעך זענען רוים און איטאליע געווארן פארלוירן צו זיי. נאכהער זענען אוואר (א טערקיש פאלק) און סלאווישע פעלקער געקומען צום שטח וואס איז היינט בולגאריע און גריכנלאנד. נאך די 560ער יארן האבן זיי איינגענומען א גרויסן טייל פון די באלקאן לענדער.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ביזאנטישע עקאנאמיע איז געווען פון די שטערקסטע עקאנאמיעס אין דעם געגנט פונעם מיטלענדישן ים דורכאויס עטלעכע יארהונדערטער. קושטא איז געווען א הויפט קנופ אין א האנדל-נעצווערק וואס האט פארשפרייט איבער אייראפע, אזיע און צפון אפריקע. טייל היסטאריקער האלטן אז ביז די אראבער זענען געקומען אינעם 7טן יארהונדערט איז די ביזאנטישע עקאנאמיע געווען די גרעסטע אין דער וועלט. אבער די אראבישע נצחונות האבן געפועלט אן אומקער אין דעם מזל פון דער אימפעריע וואס האט אנגעהויבן צו גיין אראפ. אינעם 8טן יארהונדערט האט דער קייסער קאנסטאנטין דער פינפטער, וואס האט געהערשט פון 741 ביז 775, אייגעפירט רעפארעמס וואס האט געשאפן א ווידעראויפקום, וואס האט זיך געהאלטן ביז 1204. אבער ווען ס'האט אנגעהויבן דער פערטער קרייצצוג איז די עקאנאמיע אינגאנצן איינגעזונקען.
קולטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ביזאנטישע קולטור שטאמט פון דריי קאמפאנענטן: די ארמיי מיט דער רעגירונג און דער רוימישער טראדיציע; די גריכישע שפראך און קולטור; און די קריסטלעכע רעליגיע. די דריי קאמפאנענטן זענען געווען די הויפטזיילן אויף וועלכע די ביזאנטישע אימפעריע איז געשטאנען, און האבן ארויסגעזען ספעציעל אין איר קולטור. דורכאויס א לענגערער תקופה פלעגן היסטאריקער זען אין דער ביזאנטישער קולטור אן אראפגאנג פון די אוראלטע קולטורן פון די גריכן און די רוימער, אלס קוק אויף דער מיטל אלטער ווי די "פינסטערע תקופה", א שטאנדפונקט וואס איז היינט מער נישט פארשפרייט.
רעליגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ביזאנטישע אימפעריע איז געווען א קריסטלעכע טעאקראטיע.
יידן זענען געווען א חשובע מינדערהייט אין דער אימפעריע דורכאויס איר היסטאריע. לויטן רוימישן געזעץ זענען די יידן געווען אן אנערקענטע רעליגיעזע גרופע. אין די אנהייב יארן פון דער אימפעריע האט מען נישט געמוטשעט די יידן, אבער שפעטער האט אנגעהויבן א תקופה פון רדיפות קעגן די יידן. נאך די אראבישע נצחונות האבן די מערהייט פון וועלט יידנטום געוואוינט אינדרויסן פון דער אימפעריע. די וואס זענען געבליבן האבן געלעבט מער רוהיג פון דעם 10טן יארהונדערט.
יידן אין דער ביזאנטישער אימפעריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דורכאויס די אלע יארן פון דער ביזאנטישער הערשאפט האבן געוואוינט אין דער אימפעריע פיל יידן. די קירכע האט געוואלט פעדערן דאס קריסטלעכע גלויבן וואס איז געווען די אפיציעלע רעליגיע פון דער אימפעריע און האט זיך געפירט אומגעדולדיגט צו געצן דינער, קריסטן וואס זענען אראפ פונעם וועג און אויך צו יידן. די באציאונג צו די יידן האט זיך געטוישט פון צייט צו צייט און פון איין ארט צום צווייטן. עס האט זיך געמאכט פאגראמען קעגן די יידן פון צייט צו צייט, געשטיצט פון דער קירכע, אבער טייל פון די קייסארים האבן יא געפרואווט פירן זיך ארדנטלעך כלפי יידן. אין דער תקופה פון יוסטיניאן דער ערשטער האבן די יידן געליטן פון רדיפות און פון גזירות און דיסקרימינאציע וואס ער האט אריינגעשטעלט אין דעם געזעץ.
דערפאר איז נישט קיין גרויסער וואונדער אז, ווען די פערסער האבן איינגענומען ארץ ישראל אין דער תקופה פונעם קייסער פאקאס, האבן די יידן באגריסט די נייע באהערשער וואס זיי האבן לאנג דערווארטעט זיך צו באפרייען פונעם ביזאנטישן יאך. ווי אויך האט מען אויפגעשטעלט יידישע באטאליאנען וואס האבן געהאלפן די פערסער אין זייער קריג. שוין הונדערטער יארן פריער האט רבי שמעון בר יוחאי געזאגט: "אם ראית סוס פרסי קשור בארץ ישראל - צפה לרגליו של המשיח" (טאמער איר זעט א געבונדענעם פערסישן פערד אין ארץ ישראל – דערווארט די פיס פון משיח). אבער די יידן זענען געווארן שטארק אנטוישט, און ווען די פערסער האבן איינגענומען ירושלים האבן זיי צוריקבאצאלט די יידן מיט פארטרייבן זיי אין גלות אין פערסיע. נאך דעם פֿאַרראַט האבן די יידן איבערגעבעטן די ביזאנטן און געמאכט שלום מיט זיי, און דער קייסער העראקליוס האט זיי טאקע געגעבן אן אמנעסטיע. אבער נאך האבן זיך ווידער איבערגעדרייט די יוצרות און ווען העראקליוס האט איינגענומען ארץ ישראל פון די פערסער האט ער שוין פארגעסן זיינע צוזאגן צו די יידן און האט אנגעפירט קעגן די יידן שרעקלעכע פאגראמען נאך ערגער ווי די פריערדיקע. די ישועה פאר די יידן איז ערשט געקומען ווען די אראבער זענען געקומען און האבן איינגענומען טיילן פון דער שטח פון דער ביזאנטישער אימפעריע אין סיריע, ארץ ישראל און עגיפטן, וואו די קריסטן האבן שטארק גערודפ'ט די יידן.
אין דער תקופה פון דער "סירישער דינאסטיע" האט דער קייסער לעא דער דריטער, גרינדער פון דער דינאסטיע, וואס האט געהערשט פון 717 ביז 741, ארויפגלייגט אויף יידן נאך גזירות. אבער די שפעטערע קייסארים פון דער דינאסטיע זענען נישט געווען שטארק קעגן די יידן. ווייטער אין דער תקופה פון דער אַמארישער דינאסטיע, געגרינדעט פונעם קייסער מיכאל דער צווייטער, האט מען באפרייט די יידן פון שטייערן און זיי האבן באקומען דעם סטאטוס פון פרייע מענטשן. ווען באסיליוס דער ערשטער איז ארויף אויפן טראן האבן ווידעראמאל אנגעהויבן די רדיפות קעגן די יידן.
ווען די קרייצצוגן זענען אנגעהויבן אין די יארן פון דער הערשאפט פון אלעקסיוס קאמנענאס האט זיך א ביסל אנגעווארעמט די באציאונגען מיט די יידן, אזוי ווי די ביזאנטן האבן געהאסן די קרייצפארער. אין יענע טעג איז פארגעקומען אין ביזאנטיום א משיחיסטע באוועגונג וואס איז אויפגענומען מיט א ברען, אבער דאס האט זיך אויסגעלאשן ווען די קרייצפארער האבן אויסגעפירט א שחיטה פון די יידן פון דער שטאט אין יאר 1099. ביי דער לאטיינישער אימפעריע האבן די יידן ווייטער געליטן צרות. דאס האט געדויערט ביז די גריכן האבן איבערגענומען די הערשאפט פון דער אימפעריע, און פון דעמאלסט ביזן סוף פון דער אימפעריע האבן יידן געלעבט א מער געלאסענעם לעבן.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Ahrweiler & Laiou (1998), 3
* Davies (1996), 245
* Moravcsik (1970), 11–12
* Lapidge (1998), 79
* Winnifrith–Murray (1983), 113
* Gross (1999), 45
- ↑ "Imperium Graecorum," "Graecia," "Yunastan," etc. Other, more neutral Western designations were "the empire of Constantinople" (imperium Constantinopolitanum) and "the empire of Romania" (imperium Romaniae).
- ↑ Tarasov (2004), 121
- ↑ Kazhdan & Epstein 1985, p. 1.
- ↑ Millar 2006, pp. 2, 15.
- ↑ James 2010, p. 5.
- ↑ Freeman 1999, pp. 431, 435–437, 459-462.
- ↑ Baynes & Moss 1948, p. xx.
- ↑ Ostrogorsky 1969, p. 27.


text:
אַטראַקשאַנז אין קאַטאַניאַ
קאַטאַניאַ איז ליגן אין די פֿיס פון די ביגאַסט ווולקאַן אין אייראָפּע, בארג עטנאַ. די ווולקאַן איז נאָך אַקטיוו און אַטראַקץ טויזנטער פון טוריס יעדער חודש שאַרף צו וויטטנעסס איינער פון זייַן יראַפּשאַנז. עס זענען אָבער פילע אנדערע גוט אַטראַקשאַנז אין קאַטאַניאַ פֿאַר וויזאַטערז צו געניסן און די זענען: -
פּיאַזאַ דעל דואָמאָ
פּיאַזאַ דעל דואָמאָ איז די הויפּט פּלאַזאַ אין קאַטאַניאַ און דער צענטער פונט פֿאַר אַלע אַקטיוויטעטן. די פּלאַזאַ האט אַ ריז העלפאַנד סטאַטוע וואָס האט ווערן די סימבאָל פון די שטאָט אין די לעצטע ביסל דעקאַדעס. די פּלאַזאַ איז אַ גרויס אָרט צו נאָר זיצן און אָפּרוען און היטן די מענטשן פּאַסינג דורך. די פּלאַזאַ איז סעראַונדאַד דורך אַ פּלאַץ פון היסטארישן בנינים און וויכטיק מאַניומאַנץ.
וויאַ עטנעאַ
וויאַ עטנעאַ איז די הויפּט שאַפּינג דעסטיניישאַן אין קאַטאַניאַ און איז ליינד מיט שאַפּס סעלינג סך טייפּס פון היגע ווי ווויל ווי בראַנדיד סחורה. די גאַס אויך האט גורל פון קהילות ווי געזונט ווי ימפּאָוזינג בנינים, עטלעכע פון וואָס זענען אַרקאַטעקטשעראַל וואונדער. לאָקאַלס ווי צו שפּאַצירן אַרום דער גאַס אין אַ ליזערלי גאַנג אין די יוונינגז און אַזוי עס איז אַ גוט פּלאַץ פֿאַר מענטשן וואַטשינג.
טעאַטראָ מאַססימאָ
דאס איז אַ אָפּעראַ הויז געבויט אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט און איז ליגן אויף פּיאַזאַ טעאַטראָ. די פּיאַזאַ איז אַ באַליבט אָרט פֿאַר די יינגער קראַודז צו טרעפן און בלייבט לעבעדיק און באַסלינג ביז שפּעט שעה אין די נאַכט. די אָפּעראַ הויז זיך איז גאַנץ ימפּאָוזינג און האט שיין אַרקאַטעקטשער.
פּיאַזאַ סטעסיקאָראָ
פּיאַזאַ סטעסיקאָראָ איז אַ לעבעדיק קוואַדראַט וואָס האט די אלטע חורבות פון די רוימישע אַמפיטהעאַטער. די פּיאַזאַ איז אויך ווו די הויפּט מאַרק אין קאַטאַניאַ איז ליגן; די הויפּט מאַרק איז לעבעדיק און פאַרביק און איז דער אָרט ווו די לאָוקאַלז קראָם פֿאַר זייער וואָכעדיק דאַרף. די הויפּט ויטאָבוס צענטער פון קאַטאַניאַ איז אויך ליגן דאָ.
The Fish מאַרקעט
די באַרימט פיש און עסנוואַרג מאַרק איז ליגן נאָר אויבן די פּיאַזאַ דעל דואָמאָ און איז באקאנט צו זיין דער בעסטער פיש מאַרק אין סיסילי, דער מאַרק בלייבט פאַרנומען אין אַלע מאל פון די טאָג און סעלז עקזאָטיש ייטאַמז און פיש עסנוואַרג, אַ גרויס אָרט צו איבערלעבונג די היגע סטיל.
די בענעדיקטינע מאָנאַסטערי
דאס ימפּאָוזינג בנין געניצט צו הויז די ביגאַסט מאַנאַסטערי אין אייראָפּע בייַ איין מאָל. די מאַנאַסטערי איז ניט מער פונקטיאָנינג אָבער דער בנין איז איצט געניצט דורך די אוניווערסיטעט פון קאַטאַניאַ, וואָס איז די אָולדאַסט אוניווערסיטעט אין סיסילי.
וואָלקאַנאָ טרעק
בארג עטנאַ איז די ביגאַסט ווולקאַן אין אייראָפּע, און איז אַ מוזן באַזוכן. עס זענען עטלעכע גיידאַד און אָרגאַניזירט טאָורס אין קאַטאַניאַ אַז נעמען טוריס צו דעם ווולקאַן און די קוקן געפֿינט פון די שפּיץ פון די באַרג זענען ספּעקטאַקיאַלער.
מאַניומאַנץ
די מערסט בוילעט מאַניומאַנץ זענען די Chiesa di ש ניקאָלò און די אַננעקסעד האָמאָנימאָוס בענעדיקטינע מאָנאַסטערי (אַז הייַנט איז די וווינאָרט פון די פאַקאָלטà אין לעטטערע E פילאָסאָפיאַ- פיייקייַט פון בריוו און Philosophy), ביידע פון די קסוויי יאָרהונדערט, די Chiesa di ש גיוליאַנאָ ערעקטעד אין די ^ ךן יאָרהונדערט, סימבאָל פון קאַטאַניאַ ס בעראָוק, די Chiesa di ש מאַריאַ אין Gesù פון די קסוו יאָרהונדערט פּראַזערווינג אַ ווונדערלעך טיש דורך די טשיריקאָ (קסנומקס), די קאַטהעדראַל אַז גייט צוריק צו קסנומקס, אַז ייַנגעמאַכץ פאַרשידן קברים פון אַראַגאָנעסע מלכים, און די טשאַפּעל פון ש אַגאַטאַ, די שטאָט ס פּאַטראָן הייליקער.
אַרקיטעקטשעראַלי בוילעט זענען די קאַסטעלאָו ורסינאָ ערעקטעד אין קסנומקס, הייַנט באַלעבאָס פון די סיוויקאָ מוזיי און פון די בילד גאַלערי, די בעלליניאַנאָ מוזיי שטעלן אין די וווינאָרט פון ווינסענזאָ בעלליני, די רוימער אַמפיטהעאַטער פון די אַוגוסטאַן טקופע, און די היים ווו די שרייַבער דזשאַוואַני ווערגאַ איז געווען געבוירן, איצט אַוועקזעצן פון זיין פּערזענלעך מוזיי.
שאַפּינג אין קאַטאַניאַ
עס זענען שעפע פון לאָוקיישאַנז אין קאַטאַניאַ צו טאָן שאַפּינג. די באַרימט וויאַ עטנעאַ איז די הויפּט שאַפּינג דעסטיניישאַן אין די שטאָט; די גאַס איז ליינד מיט עטלעכע שאַפּס ווו וויזאַטערז קענען געפינען כּמעט עפּעס, היגע ווי ווויל ווי בראַנדיד זאכן.
באַזונדער פון וויאַ עטנעאַ די הויפּט מאַרק ליגן לעבן פּיאַזאַ סטעסיקאָראָ איז אויך ווערט אַ וויזיט. די הויפּט מאַרק איז אַ טיפּיש סיסיליאַן מאַרק מיט ענג וויינדינג גאסן און קליינטשיק שאַפּס סעלינג טרינגקאַץ און זאכן וואָס זענען געמאכט לאָוקאַלי. די פאַרביק מאַרק בלייבט וויבראַנט בייַ אַלע מאל און רובֿ פון די לאָוקאַלז טאָן זייער טעגלעך שאַפּינג פון דאָ.


text:
כעמישע סובסטאנץ
א כעמישע סובסטאנץ איז א סובסטאנץ מיט א קלארער דעפינירטער כעמישער קאמפאזיציע.
דאס איז א קאנצעפט וועלכע איז געווארן פעסט אנטוויקלט אין דעם שפעטן 17טן יארהונדערט נאך ארבעט דורך דעם כעמיקער זשאסעף פרוסט אויף דער קאמפאזיציע פון אפאר לויטערע כעמישע פארבינדונגען אזוי ווי בעסיק קופער קארבאנעיט.[1]
ער איז געקומען צו דער מסקנא: "אז אלע דוגמות פון א פארבינדונג האבן די זעלביגע קאמפאזיציעס; דאס הייסט, אלע דוגמאות האבן די זעלבע פראפארציעס, אין מאסע, פון די עלעמענטן וואס זענען אנוועזענד אין דער פֿארבינדונג". דאס איז שפעטער געווארן באקאנט אלס די געזעץ פון נאכאנאנדיג קאמפאזיציע.[2]
שפעטער מיט דער פארגעשריטענקייט פון מעטאדען פאר כעמישער סינטעז ספעציל אין דעם פעלד פון ארגאנישע כעמיע; די ערפינדונג פון אסאך מער כעמיקאלע עלעמענטן און נייע טעכניקן אין דעם פעלד פון אנאליטישע כעמיע גענוצט פאר איזאלירונג און אויסלויטערונג פון עלעמענטן און קאפאונדס פון כעמיקאלן וואס האט געפירט צו די מאדערנע כעמיע.
דאס זענען די בעסיק און אונטערשטע סובסטאנצן וועלכע מאכן אלעס וואס מיר זעען אלס אביעקטן (פליסיג אדער הארט) און קענען נישט געטוישט ווערן צו אנדערע סובסטאנצן דורך מעכאנישע מעטאדן.
א לויטערע כעמישע סובסטאנץ קען נישט ווערן צעטיילט אין צו צוויי אנדערע סובסטאנצן דורך א פראצעס וואס טוט נישט אריינעמען א עפעס א כעמישע רעאקציע און עס געפינט זיך זייער נישט אפט אין נאטור.
טייל טיפישע כעמישע סובסטאנצן קענען זיין בריליאנט, גאלד, זאלץ, נאטריום און צוקער.
אין אלגעמיין טוען די כעמישע סובסטאנצן עקזיסטירן אין פארעם פון הארט, פליסיג און גאז און קען זיך טוישן צווישן די פאזעס דורך טעמפעראטור אדער דרוק.
די מערסטע גענוצטע ביישפיל פון א כעמישער סובסטאנץ איז לויטער פליסיג וואסער. וואסער איז צוזאמענגעשטעלט פון צוויי כעמיקאלן וועלכע רופן זיך הידראגען און אקסיגען. די צוזאמענשטעל פון צוויי טראפנס הידראגען און איין טראפן אקסיגען איז דער רעזוטאלט פון וואסער. נישט קיין חילוק צו דאס איז איזאלירט פון א ים צו אין א לאבאראטאריע האט דאס די זעלבער צוזאמשטעל פון אייגנשאפטן און דאס זעלבע פארהעלטעניש פון די הידראגען צום אקסיגען.
נישט די הידראגען און נישט די אקסיגען קענען מעכאניש געטוישט ווערן צו סיי וועלכע אנדערע כעמיקאל אבער אויב מען וועט זיי מישן אנדערש וועלן זיי פארמירן עפעס אנדערש וועלכע איז נישט וואסער.
אין אנדערע ווערטער איז טייטש, אז מען קען נעמען וואסער און דאס מאכן אויס וואסער ווייל וואסער זעלבסט איז נישט קיין כעמיקאל. אבער מען קען נישט טוישן די סובטאנצן זעלבסט צו עפעס אנדערש ווייל זיי זענען ריינע כעמיקאלן.
כעמיקאלן זעלבסט זענען צוזאמענגעשטעלט פון מיליאנען פיצעלע אטאמען וועלכע זענען ווייטער צוזאמענגעשטעלט פון דריי עלעמענטן: עלעקטראנען, פראטאנען, און נייטראנען.
אינהאַלט
דעפינירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מען איז געוואוינט צו רופן א זאך א כעמישע סובסטאנץ ווען זי האט א באשטימטע כעמישע קאמפאזיציע.
עלעמענטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – כעמישער עלעמענט
א כעמישער עלעמענט איז א כעמישע סובסטאנץ וואס איז צאמעגשטעלט און געמאכט פון א געוויסער מין פון די אטאם און דעריבער קען דאס נישט ווערן מער צעטיילט אויף קלענערע באשטאנדטיילן אדער טראנספארמירט דורך א כעמישער רעאקציע אין צו א אנדערער עלעמענט, כאטשיג דאס קען יא ווערן טראנסמיוטירט אין צו אן אנדער עלעמענט דורך א יאדערישער רעאקציע. דאס איז דערפאר ווייל אלע פון די אטאמען אין א מוסטער פון אן עלעמענט האבן די זעלבע צאל און נומער פון פראטאנען, כאטשיג זיי קענען זיין אנדערע איזאטאפן, מיט אנדערע נומערן פון נייטראנען.
דורכאויס די יארן האבן וויסנשאפטלערס און פיזיקערס אויסגעשטעלט א ליסטע פון 120 באקאנטע עלמענטן, בערך 80 וואס זענען סטאביל. ד.ה. רוב פון זיי זענען סטאביל וואס טייטש אז זיי קענען קיינמאל נישט בארירט ווערן זאל זיין וואס זאל זיין אפילו נישט דורך ראדיאאקטיוון צעפאל אין צו אן אנדער עלעמענט. געוויסע כעמיקאלן זענען נישט סטאביל און קענען אויסוועפן וואס אין דעם פראצעס וועט זיך דאס ענדיגן אלס א צווייטן כעמיקאל וועלכע איז באמת די זעלבע צוזאמענשטעל נאר וויבאלד עפעס פעלט איז עס מער נישט די זעלבע זאך און באקומט א נייע נאמען אין דעם זענען אריינגערעכט אקסיגען מיט אזאן.
די אומסטאבילע כעמיקאלן זענען די קאמפאנענטן פון אלע סארט אויפרייס שטאף. רוב פון די אומסטאבילע כעמיקאלן וועפן אויס דורך די היץ פון פייער אדער דורך זיך מישן מיט אנדערע כעמיקאלן. איינמאל אזא זאך פאסירט וועקן זיך אויף די עלעקטראנען (די איינציגסטע טייל פון יעדע אטאם וועלכע פארמאגט אין זיך ענערגיע) און מאכן דעם טויש זייער שנעל און דערפאר פאסירט אן אויפרייס.
רוב עלעמענטס זענען קלאסיפיצירט ווי מעטאלן, דאס זענען די דאזיגע וואס האבן די כארעקטעריסטיק פון לאסטער, אזעלכע עלמענטן ווי אייזן, קופער, און גאלד. מעטאלן טוען טיפיש אריבערפירן עלעקטריציטעט און הייצן אויף זאכן זייער גוט און שנעל.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Hill, J. W.; Petrucci, R. H.; McCreary, T. W.; Perry, S. S. General Chemistry, 4th ed., p37, Pearson Prentice Hall, Upper Saddle River, ניו זשערסי, 2005.
- ↑ http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/AtomicStructure/LawofDefiniteProportion.html


text:
Cyclades Ferry ליניע - פּאַססענגער און מאַשין פּראָם טיקיץ Cyclades Ferry ליניע Offers ביליק מאַשין און פּאַסאַזשיר פּראָם בילעט רעסערוואַטיאָנס מיט פאַקטיש צייַט פּראָם בילעט פּרייַז פאַרגלייַך. איר שטענדיק באַקומען די טשיפּאַסט פאַראַנען קאָרסיקאַ Ferries פּראָם בילעט פּרייַז ווען בוקינג אָנליין בייַ פערריטאָ - און אַז ס אַ גאַראַנטירן.
קסנומקס שטערן - באזירט אויף קסנומקס באריכטן www.ferryto.com
Cyclades Ferry ליניע פּראָם טיקיץ - ביליק פּראָם טיקיץ און פּרעכטיק סערוויס
- דורך
לוקאַס האָאָקער
אפריל קסנומקס
5
/
5
שטערן
נאָך די פאַנטאַסטיש סייווינגז און קונה דינסט איך באקומען ווען בוקינג מיין Cyclades Ferry ליניע פּראָם טיקיץ פון פערריטאָ איך נאָר געהאט צו לאָזן איר וויסן וואָס אַ פאַרגעניגן עס איז געווען טאן ביזנעס מיט איר. פערריטאָ איז דער ערשטער און בלויז אָנליין פּראָם בילעט בוקינג דינסט איך האָבן געניצט וואס טאָן שטעלן זייער געלט ווו זייער מויל איז מיט ביידע דינסט און פּרייַז. איך געראטעוועט קימאַט יוראַ קסנומקס דורך בוקינג מיין פּראָם טיקיץ מיט פערריטאָ, איז געווען זייער צופרידן מיט אַ גלאַט מאַסע און דיין פּרעכטיק קונה דינסט - דאַנקען איר זייער פיל טאַקע!
www.ferryto.com Cyclades שנעל Ferries
Cyclades שנעל Ferries מאַשין און פּאַסאַזשיר פּראָם טיקיץ
Cyclades שנעל Ferries בילעט רעסערוואַטיאָנס, פּראָם טיימטייבאַלז און פּאַסאַזשיר אינפֿאָרמאַציע פֿאַר Cyclades שנעל Ferries סיילינג צו און פון די פּאָרט פון ראַפינאַ אין אַטטיקאַ צו די אינזלען פון Andros, טינאָס און מיקאָנאָס.
בוקינג Cyclades שנעל Ferries טיקיץ האט קיינמאָל געווען גרינגער, מיר פאַרגלייַכן אַלע Cyclades שנעל Ferries פּרייסיז אין פאַקטיש צייַט פּראַוויידינג שנעל ציטירט אַזוי איר קענען קויפן די טשיפּאַסט פאַראַנען Cyclades שנעל Ferries טיקיץ צו און פון די פּאָרט פון ראַפינאַ אין אַטטיקאַ צו די אינזלען פון Andros, טינאָס און מיקאָנאָס אָנליין מיט רעגע באַשטעטיקונג.
אַזוי צי איר זענט קוקן פֿאַר אַ טאָג ס שאַפּינג פּראָם יאַזדע אויסלאנד אָדער אַ יום טוּב ברעכן טראַוואַלינג דורך Cyclades שנעל Ferries איז אַ שנעל, גרינג און דרוק פּאָטער וועג צו באַקומען דאָרט און צוריק ווידער. בוך איר Cyclades שנעל Ferries מאַשין אָדער פּאַסאַזשיר Ferries טיקיץ מיט אונדז און הנאה מער ברירה און בייגיקייַט.
מיט די לעצט Cyclades שנעל Ferries אַריבער אינפֿאָרמאַציע און טיימטייבאַלז פֿאַר אַלע Ferries סיילינג צו און פון די פּאָרט פון ראַפינאַ אין אַטטיקאַ צו די אינזלען פון Andros, טינאָס און מיקאָנאָס כולל אינפֿאָרמאַציע אויף די פּראָם פּאָרץ און נוצלעך טוריסט אינפֿאָרמאַציע וועגן די דעסטאַניישאַנז אונדזער דיטיילד מאַרשרוט און שטאָט מאַפּס וועט העלפן איר פּלאַנעווען דיין Cyclades שנעל Ferries פּראָם נסיעה.
אויב זענט טראַוואַלינג דורך מאַשין, מיט אייער משפּחה אָדער ווי אַ סאָלאָ פֿיס פּאַסאַזשיר בוך אַ פּראָם אַריבער מיט Cyclades שנעל Ferries און אָנקומען בייַ דיין דעסטיניישאַן דערקוויקט, רילאַקסט און צופרידן.
Cyclades שנעל Ferries Offers פאַנטאַסטיש Fares צו און פון די פּאָרט פון ראַפינאַ אין אַטטיקאַ צו די אינזלען פון Andros, טינאָס און מיקאָנאָס Ferries פּאָרץ.
היים |
פּראָם קאָמפּאַניעס |
ראָוטעס |
פּאָרץ |
טיימטייבאַלז |
גרופּעס |
Freight |
יום טוּב |
האָטעל |
ק & א
Select Language / Country ...
Albania / Shqipëri
Austria / Österreich
China / 中國的
Croatia / Hrvatska
Czech / Česká Republika
Denmark / Danmark
Estonia / Eesti
Finland / Suomi
France / Française
Germany / Deutschland
Greece / Eλλάδa
Iceland / Ísland
Ireland / Éire
Italy / Italia
Japan / 日本
Korea / 대한민국
Latvia / Latvija
Lithuania / Lietuva
Morocco / مغربي
Netherlands / Nederland
New Zealand
Norway / Norge
Poland / Polska
Portugal / Português
Russia / Poccия
Slovenia / Slovenija
Spain / España
Sweden / Sverige
Switzerland / Suisse
Turkey / Türkiye
United Kingdom
International
Cyclades שנעל Ferries
פּראָם בילעט פּריסעס & רעסערוואַטיאָנס
צו און פון די פּאָרט פון ראַפינאַ אין אַטטיקאַ צו די אינזלען פון Andros, טינאָס און מיקאָנאָס אָנליין אין שטייַגן אין Ferryto.com און איר וועט שטענדיק הנאה אונדזער טשיפּאַסט פאַראַנען פּראָם בילעט פּרייַז.
בוך Cyclades שנעל Ferries טיקאַץ
די פּרייַז איר זען איז די פּרייַז איר באַצאָלן. עס זענען ניט פאַרבאָרגן עקסטראַז אָדער סאַפּרייזיז אַזאַ ווי צוגעגעבן ברענוואַרג סערטשאַרדזשיז אָדער בוקינג פעעס און מיר טאָן ניט באַשולדיקן איר עפּעס עקסטרע פֿאַר פּייינג מיט אַ וויזאַ עלעקטראָן קאָרט. די פּרייַז מיר ציטירן איר פֿאַר אייער אויסגעקליבן Cyclades שנעל Ferries מאַרשרוט, אַנבאָרד אַקקאָממאָדאַטיאָן און פאָרמיטל טיפּ איז אַלע איר וועט באַצאָלן, און אַז ס אַ צוזאָג.
צו קריגן אַ Cyclades שנעל Ferries בילעט פּרייַז און בוך דיין פּראָם בילעט סיקיורלי אָנליין ביטע נוצן די פאַקטיש צייַט Ferries בוקינג פאָרעם אויף די לינקס.
וועגן Cyclades שנעל Ferries
Cyclades שנעל Ferries סטאַרטעד אַפּערייטינג פּראָם רוץ אין גריכנלאנד אין קסנומקס. Cyclades שנעל Ferries באדינט די פּאָרט פון ראַפינאַ אין אַטטיקאַ צו די אינזלען פון Andros, טינאָס און מיקאָנאָס. ראַפינאַ איז די רגע ביגאַסט פּאָרט פון אַטטיקאַ און Ferries אַרויסגיין טעגלעך.
די פּראָם "טהעאָלאָגאָס פּי" איז געווען געבויט אין קסנומקס אין יאַפּאַן. אַמאָל עס איז אנגעקומען אין גריכנלאנד, די שיף אַנדערווענט עקסטענדעד אָלטעריישאַנז צו דערגרייכן די טרייסט און זיכערקייַט שוין באקאנט אין די שורה אויף וואָס עס האט שוין שטעלן.
"טהעאָלאָגאָס פּי" קענען אַקאַמאַדייט קסנומקס פּאַסאַנדזשערז אין זייַן לאַגזשעריאַס און באַקוועם לאַונדזשיז, כוועראַז קסנומקס קאַרס אָדער קסנומקס לאָריז קענען אַרומפאָרן אין זייַן געראַזשיז.
די שיף ס אָפּפירונג אין ים איז דער הויפּט סאַטיספיינג דאַנק צו זייַן מאָדערן פּלאַן. אזוי, "טהעאָלאָגאָס פּי" קענען צושטעלן אַ זיכער, באַקוועם יאַזדע, אַפֿילו אין אַדווערס וועטער טנאָים.
רייזע דורך פּראָם, זיי זענען זיכער, אָנטימע און ביליק. די ביגאַסט פּראָם כאַב ין די Cyclades איז אין Paros וואָס האט לינקס צו פילע אינזלען.
אַנבאָרד איר וועט געפֿינען גוט עסנוואַרג, אַ באַר און באַקוועם סיטינג. סיז זענען קאַמער בייַ נאַכט, אַזוי די שפּעט אָוונט און פרי מאָרגן Ferries זענען די רובֿ מסתּמא צו אַרבעטן.
הנאה די דינסט אויף ברעט: אַ לאַ קאַרט רעסטאָראַן, קאַפעטעריע, פּיצעריאַ / מאַקאַראָנען, בופפעט. האָבן אַ רילאַקסינג טרינקען אָדער קאַקטיילז אין די טרייסטן פון די מאָדערן לאַונדזש.
וסואַללי עס זענען צוויי טייפּס פון Ferries, דער פּראָסט אָנעס און די ספּעעדבאָאַץ. אויך די Ferries מייַ זייַן קאַנסאַלד רעכט צו ים און וועטער טנאָים אַזוי טאָן ניט לאָזן אויף די לעצטע פּראָם איידער דיין פלי, ספּעציעל אויב עס איז ווינטיק.
בעסטער Cyclades שנעל Ferries טיקקעט פּרייס גואַראַנטעע
בעסטער פּרייס גואַראַנטעע - מיר שטענדיק פאָרשלאָגן איר אונדזער לאָואַסט פאַראַנען Cyclades שנעל Ferries בילעט פּרייַז און עס זענען ניט פאַרבאָרגן עקסטראַז אָדער סאַפּרייזיז אַזאַ ווי צוגעגעבן ברענוואַרג סערטשאַרדזשיז אָדער בוקינג פעעס און מיר אויך מיר טאָן ניט באַשולדיקן איר עפּעס עקסטרע פֿאַר פּייינג פֿאַר דיין פּראָם בילעט מיט אַ וויזאַ עלעקטראָן קאָרט . די פּרייַז מיר ציטירן פֿאַר דיין אויסגעקליבן Cyclades שנעל Ferries מאַשין אָדער פּאַסאַזשיר פּראָם בילעט, אַנבאָרד אַקקאָממאָדאַטיאָן און פאָרמיטל טיפּ איז אַלע איר וועט באַצאָלן פֿאַר דיין פּראָם בילעט, און אַז ס אַ צוזאָג!
אין די אַנלייקלי געשעעניש איר געפֿינען די זעלבע אַלע ינקלוסיוו Cyclades שנעל Ferries בילעט טשיפּער אין דער בראשור פון קיין אנדערע רייַזע אָפּעראַטאָר מיר צוזאָג אַז מיר וועלן טאָן אונדזער בעסטער צו שלאָגן אַז פּרייַז אָדער פאָרשלאָגן איר די ברירה פון ריקוועסטינג אַ צוריקצאָל. צו בוך Cyclades שנעל Ferries טיקיץ ביטע
. דריק דא
גרופּע, שולע & סאציאל קלוב Cyclades שנעל Ferries טיקקעט רעסערוואַטיאָנס
דיסקאָונטעד גרופּע רייזע מיט Cyclades שנעל Ferries - Ferryto.com פאָרשלאָגן אַ דעדאַקייטאַד פּערזענלעך און אַפפאָרדאַבלע Cyclades שנעל Ferries גרופּע און קאָוטש פּאַרטיי פּראָם פּאַסאַזשיר רעזערוואַציע דינסט קרבן איר די לאָואַסט פאַראַנען פּראָם רייץ.
אונדזער מומכע Cyclades שנעל Ferries גרופּע אַרומפאָרן קאָלעקטיוו וועלן זיכער דער בעסטער האַנדלען פֿאַר איר און אייער פּאַסאַנדזשערז. דער בלויז פאָדערונג צו באַגרענעצן פֿאַר דיסקאָונטעד גרופּע אַרומפאָרן פּראָם רייץ איז אַז דיין פּאַרטיי זאָל זייַן בייַ מינדסטער צען מענטשן און אַרומפאָרן אין די זעלבע צייַט. פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע וועגן גרופּע אַרומפאָרן אויף Cyclades שנעל Ferries ביטע
. דריק דא
Cyclades שנעל Ferries Commercial וועהיקלעס & Freight
פּראָם לאָגיסטיקס פאָרשלאָגן אַ פּערזענלעך און אַפפאָרדאַבלע Cyclades שנעל Ferries FREIGHT און לאַסט Ferries רעזערוואַציע דינסט צו און פון די פּאָרט פון ראַפינאַ אין אַטטיקאַ צו די אינזלען פון Andros, טינאָס און מיקאָנאָס.
אין דערצו צו קרבן פּרעפערענטיאַל רייץ צו געשעפט אָפּערייטערז און כאָלערז Ferry לאָגיסטיקס איז איצט אויך קענען צו פאָרשלאָגן דיסקאָונטעד פּראָם FREIGHT רייץ צו פּריוואַט קאַסטאַמערז אַזאַ ווי יענע וואַנינג צו נעמען דורכפאָר וואַנס אויף קיין פון די Cyclades שנעל Ferries רוץ סערוויסט. פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע און אַ רעגע אָנליין ציטירן פֿאַר דיין געשעפט פאָרמיטל פּראָם אַריבער ביטע
. דריק דא
קונה קער, טעלעסאַלעס & קאָנטאַקט אונדז
אין ferryto.com איר זענען ביכולת צו קריגן לעבן Cyclades שנעל Ferries בילעט פּרייסיז, טשעק אַוויילאַבילאַטי, קוק Ferries טיימטייבאַלז און בוך Cyclades שנעל Ferries מאַשין און פּאַסאַזשיר פּראָם טיקיץ אין אונדזער לאָואַסט פאַראַנען בילעט פּרייַז.
Ferryto.com איז טייל פון די וועלט 'ס גרעסטער אָנליין פּראָם בילעט פאַרשפּרייטונג נעץ פּראַוויידינג די פיייקייַט צו בוך איבער קסנומקס הויפּט European פּראָם אָפּערייטערז כולל מיט Cyclades שנעל Ferries צו איבער קסנומקס פּראָם רוץ איבער די וק, France, ספּאַין, ירעלאַנד, האָלאַנד, מזרח אייראָפּע, די מעדיטערראַנעאַן, די באַלטיק און צפֿון Africa.
פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע, ענטפֿערס צו אָפט געשטעלטע פֿראגן אָדער צו קאָנטאַקט אונדז גלייַך ביטע
. דריק דא
קלייַבן Cyclades שנעל Ferries Ferries פֿאַר די טשיפּאַסט פּראָם בילעט פּרייסיז צו און פון די פּאָרט פון ראַפינאַ אין אַטטיקאַ צו די אינזלען פון Andros, טינאָס און מיקאָנאָס. מיר אויך האָבן פּראָם Offers צו מער ווייַט פּראָם דעסטאַניישאַנז און מיני אַרומפאָרן דעסטאַניישאַנז ווי ירעלאַנד, האָלאַנד, איטאליע, ספּאַין, דענמאַרק און די גריכיש אינזלען.


text:
20/20 זעהקראפט
דער אויסדרוק 20/20 זעהקראפט איז פארמירט געווארן דורך א גרופע דאקטוירים וועלכע האבן נאכ'ן אונטערזוכן צענדליגער טויזנטער פאציענטן זיך פארגליכן אויף א געוויסע גרייס בוכשטאבן וועלכע א נארמאלער מענטש דארף קענען זען קלאר שטייענדיג 20 פיס אוועק פון דעם.
מעסטונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויב איינער האט א 20/40 זעהקראפט באדייט דאס אז ער זעט אן אביעקט 20 פיס ווייט אזוי קלאר ווי א נארמאלער מענטש וואלט געזען פון 40 פיס ווייט. אויב איינער האט א 20/100 זעהקראפט איז א צייכן אז ער האט גאר שוואכע אויגן און קען זען אן אביעקט וועלכע שטייט 20 פיס ווייט אזויווי א נארמאלער מענשט וואלט געזען ווען ער שטייט 100 פיס ווייט. א 20/200 זעהקראפט איז לעגאל בלינד אין די פאראיייגטע שטאטן.
א 20/20 זעהקראפט איז דורכשניטלעך. עס איז מעגליך צו האבן א בעסערע זעהקראפט פון דעם אויך. איינער וואס האט א 20/10 זעהקראפט קען זען אן אביעקט 20 פיס ווייט אזויווי א נארמאלער מענטש וואלט געזען פון 10 פיס ווייט.
אסאך מענטשן האבן אנדערע זעהקראפט אויף ביידע אויגן און האבן אנדערע נומערן ברילן אויף ביידע זייטן.


text:
ערווין שרעדינגער
ערווין רודאלף יאזעף אלעקסאנדער שרעדינגער (דייטשיש: Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger; 12טן אויגוסט 1887 – 4טן יאנואר 1961) איז געווען אן עסטרייכער פיזיקער וואס האט אנטוויקלט א צאל יסודותדיקע רעזולטאטן אינעם פעלד פון קוואנטן-טעאריע, וואס זענען געווארן דער יסוד פון כוואליע-מעכאניק: ער האט פארמולירט די כוואליע-גלייכונג (שרעדינגער גלייכונג) און האט אנטפלעקט אז זיין אנטוויקלונג פונעם פארמאליזם איז אינגאנצן צוגעפאסט צו מאטריקס-מעכאניק.
אויך האט ער געשריבן אין פארשידענע פעלדער פון פיזיק: סטאטיסטישע מעכאניק, טערמאדינאמיק, קאליר טעאריע, עלעקטראדינאמיק, אלגעמיינע רעלאטיוויטעט, און קאסמאלאגיע.
אין 1933 איז ער באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק צוזאמען מיט פאל דיראק.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שרעדינגער איז געבוירן געווארן אין ערדבערג, ווין, דעם 12טן אויגוסט 1887. ער האט שטודירט מאטעמאטיק און פיזיק אין ווין. אין דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער געווען א זעלנער. נאכדעם איז ער געווען א פראפעסאר אין יענא, ברעסלוי און שטוטגארט.
ער האט געהייראט זיין ווייב אן-מארי אין 1920.
אין 1921, איז ער אריבער צום ציריכער אוניווערסיטעט. אין 1927, איז ער געווארן דער נאכפאלגער פון מאקס פלאנק ביים פרידריך ווילהעלם אוניווערסיטעט אין בערלין. אבער אין 1934 האט שרעדינגער באשלאסן איבערלאזן דייטשלאנד, ווייל ער האט נישט געקענט פארטראגן דעם אנטיסעמיטיזם פון די נאציס.


text:
די כיינעוודיק סיסייד דאָרף פון היישאַם, אין די לאַנקאַסטער דיסטריקט, אויף דעם ברעג פון Morecambe Bay איז נאָר אַ ביסל מייל פון ביידע לאַנקאַסטער און Morecambe. עס ס פול פון אַטראַקטיוו קסנומקסטה יאָרהונדערט קאַטידזשיז און זייַן פאַרביק Floral דיספּלייז האָבן צוויי מאָל וואַן עס בריטאַן אין בליען ס גאָלד קליין דאָרף!
בריטיש לאַנדשאַפט מאָלער דזשמוו טורנער מוזן האָבן אויך געדאַנק עס איז גאַנץ אַ אַגריאַבאַל אָרט, ער פּייניד היישאַם מיט אַ ספּעקטאַקיאַלער לאַקעלאַנד באַקדראַפּ ווען ער איז געווען טורינג Lancashire צוריק אין די קסנומקסס. עס האט שוין עטלעכע מין פון ויסגלייַך אין היישאַם זינט די שטיין אַגע, און דעריבער די גאנצע געגנט איז דאַטיד מיט אלטע זייטלעך, כולל איינער פון די פינעסט אַנגלאָ-וויקינג זייטלעך אין די צפֿון מערב. הנאה די ריין ים לופט אויף אַ שפּאַציר אַרום דעם באַרראָווס, אַ געגנט פון Cliffs ווו פילע מכשירים און טעפּערייַ אַרטעפאַקץ האָבן שוין געפֿונען, סאַגדזשעסטינג עס איז געווען אַמאָל אַ אלטע קווורע ערד. ין אַ לעפיערעך קליין געגנט איר וועט געפֿינען ווודלאַנד, עפענען גראַסלאַנד, זאַמדיק ביטשיז און טיף שטיין פּאָאָלס.
אַנטדעקן מער וועגן היישאַם ס געשיכטע אין די היישאַם העריטאַגע צענטער, כאַוזד אין אַ שיין קסנומקסטה יאָרהונדערט Farmhouse. עס ס אַ וואַפּינג קסנומקס מייל פון היישאַם צו די ייל פון מענטש, אַז ס אַרום דרייַ מאָל ווייטער ווי ענגלאַנד ס קלאָוסאַסט פונט צו France. אבער איר קענען נעמען אַ פּראָם דאָרט פֿון היישאַם האַרבאָור - עס וועט נעמען איר וועגן קסנומקס שעה.
ווען די זון קומט אויס, וויסק די משפּחה אַראָפּ צו האַלב לעוואָנע Bay, אַ בידזשאָו אויסשטרעקן פון זאַמד וואָס איז גאנץ פֿאַר אַ זומער מאַכנ אַ פּיקניק. אָדער קאָפּ צו די קליינטשיק קירך פון St Peter ס אין היישאַם, וואָס פּערטשעס דראַמאַטיקלי אויף די Cliffside. דאס מיינונג-איך ליסטעד בנין דאַטעס פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט אָבער ין איר וועט געפֿינען אַ האָגבאַקק שטיין דייטינג צוריק צו וויקינג מאל. שכייניש סט פּאַטריק ס טשאַפּעל איז אויך כדאי צו אַ באַזוכן, ווו שטיין גרייווז געדאַנק צו דאַטע צוריק צו קסנומקסטה יאָרהונדערט זענען דאַטיד אַרום די היסטארישן חורבות.
נאַטור ליבהאבערס זאָל קאָפּ צו היישאַם נאַטורע רעסערווע, ווו אַ פאַרשיידנקייַט פון כאַבאַטאַץ באַשיצן סך מינים פון פלאַטערל, מאָטס, דראַגאָנפלי און נאַווענאַדניק בירדס. נאָך איר'ווע יקספּלאָרד היישאַם ס סייץ איר וועט מיסטאָמע האָבן געארבעט אַרויף גאַנץ אַ אַפּעטיט - צומ גליק דאָרט ס אַ ברירה פון ערטער צו עסן! די רויאַל האטעל איז אַ אַטמאָספעריק שענק ווו קלאָץ Fires קראַקאַל ינוויטינגלי און עס ס אַ גרויס ברירה פון האַרציק קיילים און פעסעלע-קאַנדישאַנד בירז. אָדער וואָס נישט געשמאַק די געגנט ס מערסט באַרימט אַרויספירן, Morecambe Bay שרימפּס בייַ די קוריאָסיטי קאָרנער קאַפע אין די האַרץ פון דעם היסטארישן דאָרף פון היישאַם.


text:
8טן אויגוסט
דעם 8טן אויגוסט איז דער 220סטער טאג פון יאר (221סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 145 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1900 - דויד הילבערט שטעלט פאר זיינע 23 פראבלעמען ביים אינטערנאציאנאלן מאטעמאטיק קאנגרעס
- 1938 - אנהייב פון אויפשטעלן דעם מאוטהאוזן קאצעט
- 1949 - בהוטאן ווערט זעלבשטענדיק פון בריטאניע
- 1967 - געגרינגעט דער פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער
- 2008 - געעפנט די ביידזשינג אלימפיאדע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1901 - ערנסט לארענס, פיזיקער, דערפינדער פונעם ציקלאטראן און געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1939 (געש' 1958)
- 1902 - פאל דיראק, פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1933 (געש' 1984)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פייערטעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- טייוואן - פאטערס טאג


text:
פון פּיראַעוס דאָרט זענען סקעדזשולד Ferries צו Sikinos איבער די יאָר. דער יאַזדע לאַסץ וועגן קסנומקס שעה און קסנומקס מינוט. בעת די זומער Sikinos איז לינגקט דורך Ferries און גיכקייַט-באָוץ צו רובֿ פון די אַעגעאַן אינזלען אָבער מיט בלויז קסנומקס שטענדיק באוווינער דאָנט דערוואַרטן Sikinos צו זיין אַ פאַרנומען, טוריסט אָריענטאַטעד אינזל. .
דאס מייַ געזונט זייַן רעכט צו דער לעפיערעך נעבעך פּראָם קאַנעקשאַנז פון די אנדערע אינזלען. עטלעכע Ferries זעגל דורך פון ארומיקע פאָלéגאַנדראָס און יאָס אָן סטאָפּפּינג אין להכעיס פון די פאַקט אַז די פּאָרט - אַלאָפּרóניאַ - האט אַ גוט שטאָט ברעג מיט טאַמעריסקס און ריין זאַמד און עס זענען אַ גרויס נומער פון רומז פֿאַר טוריס צו דינגען.
סיקינאָס האט אַ טרוקן, רייַבן לאַנדשאַפט, זייער ענלעך צו פאָלéגאַנדראָס אָבער ניט ווי האַרב און אַ באמערקט אָומישאַן. עס זענען קיין קהילות דאַטינג די כילסייד אַזוי פּראָסט אויף אנדערע אינזלען. קלער זענען אָבער, אָפֿט געזען טשאַטינג צו פּאַרישאָנערס אין טאַווערנאַס, טאָמער ווי אַ רעזולטאַט. די גרין און קרעם ויטאָבוס ראַנז אָפט צווישן די פּאָרט און די בלויז אנדערע ויסגלייַך אויף די אינזל - קאַסטראָ-שעה וואָס סאַדאַלז די באַרג אויף די צפֿון ברעג.
שעה צו די לינקס איז לעגאַמרע רעזידענטשאַל מיט אַ פּלאַץ פון שייַעך-פורבישמענט גענומען אָרט. וויילסט קאַסטראָ אויף די רעכט איז די מער געשעפט זייַט. א אָנגענעם קוואַדראַט מיט אַ קירך סעראַונדאַד דורך פּאַלמס און אַ דענקמאָל קענען זיין געפֿונען דורך די נאַשאַנאַל באַנק. ווייַטער עקספּלעריישאַן פון די וויינדינג אַליז ריווילז אַ נומער פון מיני-מאַרקעץ, זייער טראדיציאנעלן קאַפעניאָ און די בלויז פּראָם בילעט אָפיס. אויב איר האַווענ`ט באגעגנט אַ גראַמפּי גריכיש נאָך איר באַלד וועט אויב איר דאָד נישט בוך דיין פּראָם טיקיץ אין שטייַגן!
פֿאַר טרינקען די פּלאַטíאַ באַר איז נייסלי יקוויפּט אויס און סאַטעליטע טעלעוויזיע ברענגט איר פירמלי צוריק אין די קסנומקססט יאָרהונדערט אָבער איז לאָזן אַראָפּ דורך די פּרייסיז. קראַונינג די בערגל איז די ויסגעצייכנט קאַסטראָ מיט עטלעכע טשיקאַווע חורבות און אַ שיין ביסל קאַפּל פאַרענדיקן מיט גלאָק טורעם.
די בלויז אנדערע פאַקטיש שפּאַציר אויף Sikinos איז די רוימער מאָסאַליאַם קומען קירך בייַ עפּיסקאָפּí, קסנומקסקם צו די מערב פון קאַסטראָ-שעה.
פאָרמאַללי גערופֿן דעם יראָöן דעם מאָדנע בנין איז ריטשט דורך פּראָסט וועג (אַ גאַנץ וויסט פון געלט ווייַל אַ לייַטיש דרך וואָלט האָבן סופפיסעד) וואָס איז סערוויסט דורך די ויטאָבוס אַמאָל אַ טאָג.
אויב איר אויסן אויף באזוכן מאַכן זיכער איר דערציילן דער ויטאָבוס שאָפער ווייַל ער וועט נאָר מאַכן די יאַזדע אויב עס זענען גענוג נומערן. עס איז ווערט די גיין כאָטש נאָר צו זען די מאָדנע אַרקאַטעקטשער און עס איז ניט אַדווייזד צו שטיין אויף די שטיינער מיד אין פראָנט פון דעם בנין וואָס פאָרעם די דאַך פון אַ סאַבמערדזשד צימער.
סיקינאָס איז אַ כיינעוודיק אינזל מיט העכסט מכניס רעזידאַנץ. אויב איר זענט אַ יינציק טראַוולער וואס איז צופרידן מיט אייער אייגן פירמע אָדער אַ ווי-מיינדאַד פּאָר צופרידן צו בשעת אַוועק שעה טאן גאָרנישט דעמאָלט Sikinos קען זיין פּונקט דעם בילעט. אבער עס מייַ זיין אויך שטיל פֿאַר עטלעכע.


text:
אויסטראליע
אויסטראַליע איז אַ לאַנד אין דעם דרום האלבקוגל וואָס נעמט ארײַן די יבשה (פֿונעם קלענסטן קאָנטינענט), דעם אינדזל טאַזמאַניע, און נאָך אַ סך אינדזלען אין די אינדישע און פּאציפֿישע אָקעאַנען. איר הױפּטשטאָט איז קאַנבערע. די ארומיגע לענדער זענען אינדאנעזיע, מזרח טימאר און פאפוא ניי גינע צו צפון, די סאלאמאן אינזלען און וואנואטו צו צפון-מזרח און ניו זילאנד צו דרום-מזרח.
דער אײראָפעיִשער ייִשובֿ אין אויסטראַליע האָט זיך אָנגעהויבן ערשט אין דעם 18טן יאָרהונדערט.
זייט 1טן יאנואר 1901, איז אויסטראליע א פעדעראציע מיט זעקס שטאטן און צוויי טעריטאריעס. איר באפעלקערונג איז 22 מיליאן. מיט א שטח פון 7.6 מיליאן קוואדראט ק"מ, איז אויסטראליע דאס זעקסטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט.
די היינטיגע באפעלקערונג אין אויסטראליע שליסט איין מערסטנס ווייסע מענטשן פון א בריטישער אפשטאמונג. די אריגינעלע איינוואוינער פון אויסטראליע און זייערע אפשטאמלינגען זענען טונקל, גערופן אבאריגינערן, וואס זענען היינט 2% פון דער באפעלקערונג. אויך האט אויסטראליע א מינדערהייט פון מער ווי 100,000 יידן וואס וואוינערן מערסטנס אין מעלבארן און סידני.
אויסטראליע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, גרופע פון 20, קאמאנוועלט, ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג, אנזוס, וועלט האנדל ארגאניזאציע, אזיע-פאציפיק עקאנאמישע קאאפעראציע און דעם פאציפישן אינזלען פארום.
אינהאַלט
עטימאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען אויסטראליע קומט פון לאטיין Australis, אויסטראליס וואס איז טייטש דרום.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע איינוואוינער פון אויסטראליע זענען געווען די אבאריגענער. דער ערשטער ענגלענדער וואס איז אנגעקומען אין אויסטראליע איז געווען וויליאם דאמפיער אין 1688. אין יאר 1770 איז אנגעקומען אין אויסטראליע דער אויספארשער דזשיימס קוק, וואס האט געמאנט צוויי דריטל פונעם לאנד. אזוי ווי ער האט באריכטעט אז קיינער וואוינט נישט אין אויסטראליע, האט מען אוועקגעשטעלט דאס לאנד פאר ארעסטאנטן.
דעם 8טן פעברואר 1788 איז נייער דרום וויילס געווארן א בריטישער קאלאניע. פון דער ערשטער זידלונג איז געווארן די שטאט סידני. די קאלאניע דרום אויסטראליע איז געגרינדעט געווארן אין 1836 ווי א "פרייע קאלאניע, ד"ה נישט פאר ארעסטאנטן.
אין די 1850ער יארן האט אנגעהויבן אין אויסטראליע א גאלד געיעג.
דעם 1טן יאנואר 1900 האט מען פאראייניגט די קאלאניעס פון אויסטראליע אין א פעדעראציע, די "קאמאנוועלט פון אויסטראליע", וואס איז געווארן א "דאמיניאן" פון דער בריטישער אימפעריע.
אויסטראליע האט באטייליגט אין ביידע וועלט מלחמות אונטערן בריטישן קרוין.
אין 1999 האט מען געהאלטן א רעפערענדום וואו 55% פון אלע וויילער האבן אפגעווארפן א פארשלאג לויט וואס אויסטראליע זאל ווערן א רעפובליק.
הויפטשטאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די צווי גרעסטע שטעט, סידני און מעלבארן, האבן ביידע געהאלטן אז זיי דארפן ווערן אויסגערופן ווי די הויפטשטאט פון אויסטראליע. נאך אן אויסגעצויגענעם געראנגעל האט די אלגעמיינע זאמלונג פון אויסטראליע באשלאסן דעם 2טן פעברואר 1899 א פשרה צו בויען א נייע שטאט קאנבערא ווי די הויפטשטאט.
אין 1911 האט מען צעטיילט די אויסטראלישע הויפטשטאט טעריטאריע פון ניי דרום וויילס, און מען האט אויסגערופן די שטאט קאנבערא געבויט אין דער טעריטאריע ווי די הויפטשטאט פון אויסטראליע.
פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויסטראליע איז א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע מיט א פעדעראלער סיסטעם.
אויסטראליע איז צוזאמענגעשטעלט פון זעקס שטאטן און צוויי טעריטאריעס. די זעקס שטאטן זענען:
די צוויי טעריטאריעס זענען:
- צפונדיגע טעריטאריע (NT)
- אויסטראליע-הויפטשטאט טעריטאריע (ACT)
יעדער שטאַט און טעריטאריע האט זיין אייגענעם פארלאמענט וואס מאכט געזעצן. יעדער שטאַט ווערט געפירט דורך א פרעמיער און יעדע טעריטאריע דורך א הויפט מיניסטער. דער אויסטראלישער פארלאמענט זיצט אין קאנבערע, און מאכט געזעצן פארן גאנצן קאמאנוועלט פון אויסטראליע.
דער הויפט פון דער פעדעראלער רעגירונג איז דער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע. דער היינטיגער פרעמיער מיניסטער איז מאלקאלם טערנבול פון דער אויסטראלישער ליבעראלער פארטיי, וואס האט אנגעהויבן זיין קאדענץ דעם 15טן סעפטעמבער 2015. ער האט איבערגענומען פון טאני אבאט, דער פריערדיגער פירער פון דער אויסטראלישער ליבעראלער פארטיי, וואס האט אנגעהויבן זיין קאדענץ דעם 18טן סעפטעמבער 2015.
אויסטראליע האט א ראש מלוכה, די מלכה פון אויסטראליע (וואס איז אויך די מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך). זי ווערט רעפרעזענטירט אין דער קאמאנוועלט פון אויסטראליע דורכן גובערנאטאר-גענעראל, היינט קווענטין ברייס, און אין די שטאטן דורך א גובערנאטאר.
אין 1901 האט מען אויפגענומען א פאן פאר דער פעדעראציע פון אויסטראליע באזונדער פון די פענער פון די זעקס שטאטן. דער פעדעראלער פאן סימבאליזירט דעם דרום שטערן און די מאפע פון די שטערן וואס מען קען זען אינעם דרום האלבקיילעך, מיטן ציל פאן אויסדרוקן אז אויסטראליע איז דער איינציקער קאנטינענט וואס געפינט זיך אינגאנצן דרום פונעם עקוואטאר. אויך זעט מען אויפן פאן דעם יוניאן פאן וואס ווייזט דאס שייכות פון אויסטראליע צום בריטישן קרוין.
אין 1999 האט מען געהאלטן א רעפערענדום צי אויסטראליע זאל ווערן א רעפובליק; מען האט באשלאסן אז אויסטראליע בלייבט א מאנארכיע מיטן בריטישן מאנארך אלס ראש מלוכה.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויסטראליע איז א רייך לאנד וואס גענערירט איר איינקומפט פון פארשידענע מקורות איינשליסנדיג מינעריי עקספארט, טעלעקאמוניקאציע, באנקירן און פאבריקאציע. זי האט א פריי מארק עקאנאמיע מיט ווייניג ארעמקייט.
די וואלוטע פון אויסטראליע און נארפאלק אינדזל איז דער אויסטראלישער דאלאר, וואס דינט אויך ווי די וואלוטע פון די אומאפהענגיקע פאציפישע אינדזל-לענדער קיריבאטי, נאורו און טואוואלו. די אויסטראלישע בערזע איז די 9טע גרעסטע אין דער וועלט. אויסטראליע האט די 12טע גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט.
אין 2010 איז די אויסטראלישע רעגירונג געווען שולדיג א חוב פון $190 ביליאן, 20% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט.
די לעצטע 15 יאר האט אויסטראליע געוואקסן מיט א דורכשניט יערלעכער ראטע פון 3.6%, קעגן דער ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג דורכשניט יערלעכער ראטע פון 2.5%.
אין מיי 2012 האבן 11,537.900 מענטשן געהאט ארבעט, מיט אן ארבעטסלאז ראטע פון 5.1%.
אויסטראליע איז דער וועלט'ס פערט-גרעסטער עקספארטירער פון וויין; די וויין אינדוסטריע ברענגט אריין $5.5 ביליאן צום לאנד'ס עקאנאמיע.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויסטראליע באדעקט א שטח פון 7,617,930 קוואדראט קילאמעטער. זי איז ארומגענומען מיט די אינדישן און פאציצפישן אקעאנען, און איז צעשייד פון אזיע אריבער די אראפורא און טימאר ימען; דער קאראל-ים ליגט ביים בארטן פון קווינסלאנד און דער טאסמאן-ים ליגט צווישן אויסטראליע און ניי זילאנד. אויסטראליע איז דאס זעקסט גרעסטע לאנד אין דער וועלט לויט שטח, און האט 34,218 קילאמעטער פון בארטן. אויסטראליע ליגט צווישן די גארטל ליניעס 9º און 44º דרום און צווישן די מערידיאנען 112º און 154º מזרח.
לענגאויס דעם מזרח בארטן פון אויסטראליע—לענגער ווי 2,000 ק"מ—געפינט זיך דער גרויסער באריער ריף, וואס איז דער גרעסטער המשך פון קאראל ריפן אין דער וועלט, און דער גרעסטער סטרוקטור אין דער וועלט צאמגעשטעלט פון לעבעדיקע ארגאניזמען. דער העכסטער בארג אויף דער יבשה פון אויסטראליע איז קאשיושקא בארג, הויך 2,228 מעטער.
אזוי ווי אויסטראליע איז זייער גרויס האט זי פארשידענע לאנדשאפטן, מיט טראפישע רעגנוועלדער אין דעם צפון-מזרח. בארג קייטן אין דרום-מזרח, דרום-מערב און מזרח, און א טרוקענער מדבר אין דעם צענטער פון לאנד. דער קאנטינענט איז גאר טרוקן, און דער דורכשניט יערלעכער רעגן איז ווינציגער פון 500 מ"מ. די באפעלקערונג ענגקייט איז פון די נידריגסטע אין דער וועלט, מיט 2.8 באוואוינער א קוואדראט ק"מ.
דער קלימאט פון אויסטראליע איז שטארק באאיינפלוסט פון אקעאן-שטראמען.
סביבה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער מערסט פארשפרייט בוים אין די אויסטראלישע וועלדער איז דער אייקאליפט. די באקאנטע אויסטראלישע בעלי חיים זענען די פלאטיפוס, קענגורו, קאאלא און וואמבאט. גאר א סך סגאלן פון אויסטראלישע לעבן מער נישט, זייט די אייראפעער זענען אנגעקומען.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווערנט צוויי יארהונדערטער זענען די מערהייט פון באזעצער געקומען פון די בריטישע אינזלען, און היינט זענען די אויסטראליער בעיקר פון בריטישע און אירישע אפשטאמונג. עס ווערט געשאצט אז 12% פון אויסטראליער שטאמען פון אזיע.
זייט דעם סוף פון דער צווייטער וועלט-מלחמה האט די באפעלקערונג פון אויסטראליע פארמערט פיר מאל. דאך איז די באפעלקערונג ענגקייט פון די ווייניגסטע אין דער וועלט, און די הייזער זענען דורכשניטלעך צוויי מאל אזוי גרויס ווי אין מערב אייראפע.
די אימיגראציע קיין אויסטראליע איז גאנץ הויך—צוויי אויסטראליער פון יעדן זיבן זענען געבוירן געווארן אין א פרעמד לאנד.
שפראך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויסטראליע האט נישט קיין אפיציעלע שפראך, אבער פראקטיש איז ענגליש די נאציאנאלע שפראך. אויסטראלישע ענגליש איז א ביסל אנדערש ווי אנדערע דיאלעקטן פון ענגליש, סיי אין גראמאטיק סיי אין אויסלייג. לויטן צענזוס פון 2011, אין בערך 80% פון שטיבער איז ענגליש די איינציקסטע שפראך וואס מ'רעדט.
יידישקייט אין אויסטראליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יידן זענען געקומען קיין אויסטראליע שוין אינעם 18טן יארהונדערט, ווען מען האט אויפגעשטעלט די ארעסטאנטן זידלונג אין 1788. אין 1844 האט מען געגרינדעט די ערשטע שול, אין סידני, אבער די קהילה איז געבליבן קליין ביז די כוואליעס פון אייראפעאישע יידישע אימיגראנטן צווישן די צוויי וועלט מלחמות און נאך 1945.
די יידן אין אויסטראליע זענען קאנצענטרירט מערסטנס אין די שטעט סידני און מעלבארן, וואס יעדע האט אומגעפער 45,000 יידן. דערצו וואוינען עטלעכע 7,000 יידן אין פערט און נאך 1,000 אין בריסביין, ניוקאסל און אדעלייד. די מעלבארנער קהילה איז צאמגעשטעלט מערסטנס פון פוילישע חורבן איבערלעבער, און די סידני קהילה נעמט איין יידן פון ענגלאנד, אונגארן און לעצטנס פון דרום אפריקע. די פערט קהילה האט געוואקסן א סך זייט דער ענדע פון אפארטהייד אין דרום אפריקע ווען א סך יידן האבן אימיגרירט אין מערב אויסטראליע. גאנץ א הויכער פראצענט פון יידישע קינדער באקומען א יידישן חינוך, אומגעפער 60%.
יידן זענען 0.5% פון דער באפעלקערונג פון אויסטראליע.


text:
אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט
די אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט איז א דעקלאראציע פון די פאראייניגטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג וואס רעדט וועגן גרונטלעכע מענטשן רעכט -- רעכט וואס אלע מענטשן האבן ווייל זיי זענען מענטשיש. זי איז געווארן אנגענומען דורך דער פאראייניקטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג דעם 10טן דעצעמבער, 1948.
די דעקלאראציע איז פארטייטשט אויף מער ווי 300 שפראכן.
וויכטיגע באגריפן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די דעקלאראציע אנטהאלט 30 ארקטילען. די הויפט נקודות זענען:
- יעדער האט א רעכט צו לעבן, פרייהייט, און זיכערקייט.
- יעדער האט א רעכט צו בילדונג.
- יעדער האט א רעכט צו באקומען א שטעלע.
- יעדער האט א רעכט צו באטייליקן אין קולטור--אויסקלויבן א דרך אין לעבן.
- קיינער טאר נישט ווערן געפייניקט, אדער באהאנדלט אין א גרויזאמען אדער הארבן אופן.
- יעדער האט א רעכט צו זיין מיינונג, , צו באשליסן וואס איז רעכט און וואס איז אומרעכט, און צו קלויבן א רעליגיע.
- יעדער האט א רעכט צו רעדן אדער שרײַבן פריי און נישט געצאמט.


text:
אברהם גרשון פון קיטוב
הרב אברהם גרשון קיטאווער (נפ' כ"ה אדר ראשון תקכ"א), באקאנט אויך אלס הרב גרשון פון בראד, איז געבוירן מסתמא אין (אדער נישט ווייט פון) קיטוב אין פוילן (היינט אוקראינע) בערך אין יאר ה'תס"א, און נפטר געווארן אין ירושלים אין ה'תקכ"א. ער איז געווען א שוואגער פון בעל שם טוב.
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אברהם גרשון איז געווען אן אייניקל פונעם ש"ך. אזוי ווי זיין פאטער הר"ר אפרים פון קיטוב, איז אברהם גרשון געווען א דיין אין איינעם פון די פיר בתי דינים פון בראד. טאקע דארט האבן זיי באגעגנט דעם בעל שם טוב. לויטן ספר „שבחי הבעש"ט" האט זיין פאטער מסכים געווען אלס שכיב מרע אז דער בעל שם טוב זאל חתונה האבן מיט זיין (אפרים'ס) טאכטער חנה. אברהם גרשון האט דאס אבער נישט געוווסט ביז דער בעל שם טוב האט אים געוויזן די תנאים.
אברהם גרשון איז געווארן זייער חשוב אין דער בראדער קהילה. א שטיק צייט איז ער געווען דער חזן. ער האט נישט געהאלטן פון זיין שוואגער וואס ער האט געהאלטן פאר אן עם הארץ. ס'איז גאנץ מעגלעך אז ער איז געווען דער גורם פארוואס מ'האט פארטריבן דעם בעל שם טוב פון בראד ביז ער האט זיך באזעצט אין מעזשביזש. נאך דעם התגלות פונעם בעל שם טוב איז אברהם גרשון געווארן פון זיין שוואגער'ס גרעסטע חסידים.
זיין זון ר' יקיר איז נפטר ו' כסלו ה'תקל"ט (און זיין אייניקל אברהם גרשון, נפטר י"ב אדר ה'תק"ע) און ליגט לעבן אים אויף הר הזיתים. נאך א זון, ר' חיים אהרן, איז נפטר כ"ג ניסן ה'תקל"ג און ליגט אין טבריה. זיינע אנדערע זין, קינדער פון זיין זיווג ראשון - משה, יצחק, אפרים פישל און יהודה לייב דער מגיד פון לאדיזין - זענען געבליבן אין חו"ל.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין תק"ה האט הר"ר אברהם גרשון ארויסגעגעבן א פסק וועגן א שנור פון א גרויסן גביר אין שטאט וואס האט מזנה געווען. דער גביר איז געווען גוט מיטן פריץ און הר"ר אברהם גרשון איז געווען געדרוקט צו אנטלויפן פון בראד ווו מ'האט אים געסטראשעט מין א גרויסן שטראף. ער האט געמאכט פליטה קיין מעזשביזש, דארטן האט דער בעל שם טוב אים איבערגעגעבן זיין איינציגן זון הירשל (צבי) מחנך צו זיין.
אין ה'תק"ז האט ער געוואנדעט קיין ירושלים. ער איז געווען פון די ערשטע חסידים וואס האט געוואוינט אין ארץ ישראל. ער איז געווארן שטארק מקורב צו די ספרדים בכלל און צו די מקובלים בפרט. זעקס יאר האט ער געוואוינט אין חברון. אין ה'תקי"ג האט ער זיך געצויגן קיין ירושלים, דארט האט ער געלערנט אין דער ישיבת בית אל פון די מקובלים.
פטירה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין כ"ה אדר א' ה'תקכ"א איז ער נפטר געווארן, און מ'האט אים קובר געווען אין הר הזיתים. נאך דער זעקט טעג מלחמה אין ה'תשכ"ז האט מען אנפלעקט זיין קבר, ווי אויך דעם קבר פון זיין זיווג שני, בלומא.


text:
נבוכדנאצר דער צווייטער
נבוכדנצר איז געווען דער קעניג פון בבל.
אין עשרה בטבת ג'קע"ג ווען צדקיהו איז געווען קעניג אויף מלכות יהודה, האט זיין ארמיי באלאגערט די שטאט ירושלים. 3 יאר ארום אין שבעה עשר בתמוז האט ער חרוב געמאכט דעם ערשטן בית המקדש (נאך וואס ער איז געשטאנען 410 יאר) און האט איינגענומען מלכות יהודה. אין תשעה באב איז די שטאט מיט דער בית המקדש געווארן אינגאנצן פארברענט.
אין ספר דניאל ווערט דערציילט ווי נבוכדנצר האט אויפגשטעלט א געטשקע אין דעם טאל פון דורא, און געהייסן אלע צו בוקן צו דער געטשקע. חנניה, מישאל און עזריה האבן בשום אופן נישט מסכים געווען דערצו, און נבוכדנצר האט זיי אריינגעווארפן אין פייער, אבער דער אייבערשטער האט זיי געראטעוועט.


text:
טעטריס
טעטריס (ענגליש: Tetris) איז א ווידעא שפיל, ערפינדן אין 1985 דורך אלעקסיי פעזשיטנאוו אין מאסקווע רוסלאנד. נאך בלויז א יאר צייט האט די שפיל געשלאגן ווארצלן אלוועלטלעך.
די שפיל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער שפילער דארף צילעווען די שטיקלעך וועלכע פאלן אראפ פון דעם אויבערשטן חלק פון דעם עקראן, מיטן מאטיוו דאס צו סארטירן אונטן ווי א פאזל, אן קיין איבריגע פלאץ צווישן די שטיקלעך. ווען עס ווערט געשאפן א גאנצע ליניע אן קיין איבריגע פלאץ, ווערט יענע ליניע פארשוואונדן, און די שורה העכער דעם פאלט אראפ איין "שטאק". ווען די אלע אומפארענדיגטע ליניעס גרייכן ביזן מאקסימום הייעך פונעם סקרין, האט דער שפילער פארלוירן דעם שפיל.
עס איז במשך די צייט ערפינדן געווארן פארשידענע ווערסיעס פונעם שפיל, פאר טעלעוויזיעס, סעליולער טעלעפאנען, דיגיטאלע זייגערס, קאמפיוטערס, און נאך.
די הויפט מעגליכקייטן וועלכע ווערן געשעצט דורך קונדן איז צו קענען זען א פאראויסדיגע אויסקוק פונעם שטיקל וואס פאלט אראפ אונטן פונעם עקראן, אז מען זאל וויסן פון פאראויס וואו דאס צו צילעווען. און אויך צו קענען טוישן א שטיקל אינמיטן פאלן אויב מען זעט אז עס פאסט זיך נישט אריין אונטן.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען טעטריס שטאמט ארגינעל פונעם גריכישן ווארט "טעטרא" וואס עס מיינט דעם נומער 4, צוליב די שטיקלעך אינעם שפיל וועלכע זענען צוזאמענגשטעלט פון פיר קעסטעלעך.
דאס פארשפרייטן די שפיל איז נישט פאראיבער אזוי גלאטיג, און פילע פירמעס האבן גענומען פאר זיך די עקסלוסיווע רעכטן אויף דער שפיל. וויבעלד פעזשיטנאוו האט בעת'ן ערפינדן די שפיל געארבעט פארן סאוויעטער רעגירונג, האט ער קיינמאל נישט זוכה געווען צו די מיליאנען וואס די שפיל האט מרוויח געווען אין לויף פון די יארן. אין 1991 איז פעזשיטנאוו אריבער קיין אמעריקא און אויפגעשטעלט א פירמע מיטן נאמען פון דער שפיל. פון 1996 ביז 2005 האט ער געארבעט אין מייקראסאפט.
לינקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- באשרייבונג אין Ynet (עברית) וועגן די סוקסעס פון דער שפיל [1].


text:
ערשטע קאפיטל:
במקום הקדמה – 'טאגבוך' פון א פאציענט'ס זון.
אין אן אימעיל, א פשוט'ער אימעיל: "לכבוד מר. גרין (נאמען פיקטיוו), זייט וויסן איר האט קענסער". א גוטן מועד.
עס איז נישט צו באגרייפן וואס א מענטש איז, וואס מען ברויך דאנקבאר זיין אז א טאג גייט און קומט אן קיין באזונדער'ס, אבער ליידער אזוי ווי עס פאסירט ביי פילע, מען הערט דער האט, יענער האט, דער מאכט עס, דער מאכט עס קוים, און יענער ליידער נישט. ווען מען באקומט אזא אימעיל איז פשוט שווער צוזאמצונעמען די מחשבות און טראכטן נארמאל, פילע זאכן קומען אריין, מחשבות זרות, אלע ערליי מחשבות, ממש ביז אפיקורסות, עס איז שווער נישט צי טראכטן פאר איינעם וואס די קאפ ארבעט, און כאפט אזא פסק, א דיאגנאז שיש בו כח להמית, און אויפן בעסטן אופן איז עס גאר שווער, מען ברויך זיך גרייטן, עס איז נישט יושר, זאל מען אויסזאגן, זאל מען מאכן א סוד, יעדער וועט זאגן בשל מי, עס איז זייער שווער צי גלייבן בפשטות האמונה הפשוטה ווען מען ווערט געשטראפט פונעם טאטן וואס מקל'ט דיך אן, בשעת כעסו. אפילו מען גלייבט אז ער האט דיך ליב, דאך האט מען בשעת כעס נישט די כוחות לומר: הך, הך.
אנגעהויבן האט זיך עס איין שבת ביי קידוש, פונקט צוויי וואכן איידער דער אימעיל איז געקומען, שבת קודש פרשת אחרי קדושים, בין איך ארויף לקדש את השבת ביים טאטן. ער האט נישט אויסגעזען גוט. איך האב גע'טענה'ט מיט אים אז מען ברויך זען א דאקטאר, און מען וועט תיכף נאך שבת זען וואס מען קען טון. ער איז געווען בלאס, איך בין נישט געווען באקוועם, זיין דאקטאר זאגט דאך קלאר אז עס איז גארנישט באזונדער, נאר ער האט אן אינפעקשאן ווייל ער האט א שטיינדעלע ביי די בלעדער, ממילא האט ער פיבער שוין באלד אכט וואכן. עס האט זיך נישט געלייגט על הדעת, אבער די דאקטער שרייט דאך קלאר אזוי, איין אנטיביאטיק, נאך איינס, און נאך איינס, אבער די היץ גייט נישט פארביי. ביז יענעם שבת קודש.
איך האלט אינמיטן די סעודה, און מיין מאמע רופט מיך אויפן טעלעפאן איך זאל שוין אריבער קומען. עס איז מיר גלייך געווארן ביטער, זי האט ניטאמאל געקענט קומען צום ווארט, איך רייס אריבער, איך טרעפ מיין פאטער אין גאר א שווערע מצב, ער ווארפט זיך עפעס שרעקליך, אטעמט ווי א בער, ער איז ממש בלוי, זיין קאליר פחדים, איך רוף הצלה, זיי קומען אונטער עטליכע סקונדעס, מען נעמט אים אין שפיטאל, מען הייבט אן מאכן טעסט'ס, זיי מאכן א פשוטע לונגען עקסרעי, אפשר א נומאניע. די דאקטער זאגט מען ברויך תיכף מאכן א קעט סקען, די לונג איז קלאר.
די סקען ווייזט עפעס אויפן קישקע, מען ברויך נאך איינס. דאס אנדערע - גענומען ערשט זונטאג נאכט - צייגט עפעס שרעקליך אויפן קישקע און די לעבער. מען ברויך מאכן א קאלאנאסקאפי טעסט. מען מאכט די פראצעדור דעם אנדערן ציפרי, זיי קומען גלייך צוריק אז מען ברויך קלערן שטארק וועגן א ביטערע מחלה, מען ברויך ווארטן ביז דער פאטאלדזשי קומט צוריק. איין טאג, נאך א טאג, דערווייל קומען די בלוט רעזולטאטן צוריק אז עס איז דא גאר א שטארקע אינפעקשאן, א מערסע-סטעף אינפעקשאן, מען ברויך שטארקע אנטיביאטיק, מיר ווערן באפרייט פארן זמן, א גאנצע וואך פחדים.
די קומענדיגע וואך ווערט נישט בעסער, הגם דער טאטע שפירט בעסער - ברויך מען געבן טעגליך די מעדעצין דורך אינטערווינעס. די נקבים פארמאכט זיך ליידער, אי אפשר להתקיים אפילו שעה אחת, מען ברויך אריינלייגן א שלויך, גאר אן אומב'טעמ'טער עסק ביש, אבער בעסער ווי נישט קענען ארויס. מען זוכט דאקטוירים, מען נישטערט, יעדער עסקן איז פארמישט, יעדער זאגט פארקערט פונעם צווייטן, זה בכה וזה בכה, און יעדער איז עפעס געפערליך הייקל, מיר די באטראפענע ווערן צוריסן פונעם פאליטיק.
צו מזל איז אלעס אויסגעגליכן, מען גייט צום ריכטיגן דאקטאר, מען האפט אזוי שטארק. די גאנצע משפחה וויל וויסן יעדע מוניט וואס גייט פאר, אלע באקאנטע נודנען מיט די 'וואס טיצעך' שאלה, די נערוון זענען אויף שפילקעס, אבער מען מוז זיך האלטן אין די ראמען, קיינעם נישט אויפרעגן, מען ברויך אנגיין מיט דאס טעגליכע, מען ברויך ווייטער ארבעטן כאילו אלעס איז מסודר, אבער אלעס איז דאך כאדאראם, מען מאכט פונקט אינדערמיט א שמחה, יעדער פרייט זיך, יעדער וואונטשט. מיין קאפ פיבערט וואס וועט דא זיין, מען האט אן אוידיענץ מיט אליהו הנביא פערזענליך, אלע סגולות זענען שוין אין שוואנג, די מזוזות גייט מען שוין בודק זיין, שליחים מיוחדים צו ר' שמעון בן יוחאי, קוויטלעך ביי אלע מקומות הקדושים.
אזויפיל האפענונג איז דאך דא, אלעס קען זיך דאך אויסדרייען לטוב, אבער אז עס איז נישט באשערט - העלפט נישט גארנישט. מיט ציטער ליין איך דעם אימעיל, מיינע הענט ווארפן זיך, א שרעק נעמט מיך ארום ווען איך זע דאס ווארט 'קאלאן קענסער'. אלעס פאלט מיר ארויס פון די הענט, א שוואכקייט באפאלט מיר, איך שפיר אומבאהאלפן צום ביטערן מצב, די קומענדיגע חדשים אדער יארן לויפן מיר פאר פון אלע ערליי וועגן, גארנישט שטעלט נישט אפ די פלייץ פון מחשבות, איך קען זיך פשוט נישט צוזאם קלויבן. וויאזוי איז מיר באשערט געווען אז איך ווייס פאר יעדן, איך בין באאויפטראגט צו זיין דער 'מוציא דיבה הוא כסיל', איך האב נישט די ווערטער וואס צו זאגן, איך קען זיך עס נישט אונטערנעמען.
מיין טאטע איז א פראקטישער איד, א גרויסער תלמיד חכם, א שטארקער מאמין בה', זייער ווייט פון א נער, ער כאפט פון וואס מען רעדט, ער ווייסט קלאר און וואס די דאקטורים זענען דן, איך וועל אים פאר צו לאנג נישט קענען נארן, ער איז דאך געווען ביי אלע דאקטורים פונקט ווי איך, ער זעט נאר נישט מיינע אימעיל'ס. אבער איך וועל אים נישט ארום חוש'ן, איך וועל זיין זייער אפן מיט אים. דאס זעלבע גייט פאר מיין מאמע, זי איז גאר א פיפיגע פרוי, א שטארקע קפדנית, פארשווייגט נישט גארנישט, אויפן לונג אויפן צונג, אבער דאך איז זי גאר א רעאליסטישע פרוי, זי נעמט אויף וועלכע ציגל עס קומט איר וועג, נעבעך אויף איר. דער באשעפער זאל איר געבן כוחות צו זיין א פעסטע 'עזר', נישט קיין 'כנגדו'.
מיין מח שטעלט זיך אביסל אריין אין מיין טאטע'ס קאפ, איך פרוביר זיך פארשטעלן וואס אין זיין קאפ שפילט זיך אפ, ווען א דאקטאר זאגט אז עס קען ח"ו זיין א ביטערע מחלה וואס טראכט ער, עס איז לא ימלט אז עס הייבן זיך נישט אן ווירבלן שעדליכע מחשבות, וויאזוי קען מען זיך געבן אן עצה מען זאל נישט חלילה נתפס ווערן בשעת צערו. די פראבלעם האב איך אויך, ווען א טאטע איז נישט געזונט לאזט דאס איבער טיפע וואונדן ביי אלע ארומיגע נאנטע משפחה, מיר אלע קינדער האבן דאך מוחות בקדקודינו. אוודאי האט דער חולה א גרעסערע נסיון, עס איז זייער שווער צו זען ווי דער טאטע זז"ג ווענדט זיך צום תהילים'ל, ווי עס ליגן אויף זיין טיש אלערליי ספרי בטחון, ער וויל זיין זייער שטארק, בשום אופן זיך נישט מתרעם זיין אויפן גרויסער ג-ט בשעת ער גיסט אויס זיין צארן, אבער אז איך טראכט אריין ברויך זיין אזא זאך עפעס ווי א 'לשם יחוד, הריני מקבל עלי מעתה עד למחר בעת הזאת', עפעס אזא מין זאך וואס איז מבטל אלע שלעכטע מחשבות, אלע שלעכטע דיבורים, אלע קללות זאלן בטל ומבוטל ווערן, און נישט גערעכנט ווערן.
משל למה הדבר דומה, ווען איינער גייט צו א דענטיסט, ער ברויך אים אריין דרילן אינעם ציין אריין, עס טוט זייער וויי, וואס טוט מען, מען שרייט מען פארפירט, מען שעלט, מען מאכט קולות. שטייט דארטן א נאר און פרעגט: "איך פארשטיי נישט, פארוואס שרייסטו, פארוואס שעלטסטו דעם דענטיסט, ער האט דיך נישט דא איינגעלאדענט, דו ביזט אהערגעקומען מרצונך הטוב, האסט דאך געווארט אויפן אפוינטמענט, אפילו באצאלט שיין, דאן פארוואס שעלטסטו אים". זאגט אים דער חכם: "איך שריי נישט ווייל איך וויל נישט זיין דא, איך שריי ווייל אין מיר איז דא א בעיבי, די בעיבי וויינט ווען עס טוט אים וויי, אבער אין מיר איז אויך דא א חלק חכם וואס ווייסט אז איך ברויך זיין דא, דעריבער האב איך זיך געלאזט קאסטן אויף דא צו זיין". עס איז נישט קיין סתירה, יעדער איינער ווייסט אז ווען עס ווייטאגט שרייט מען און מען שעלט, אבער תוך תוכיות איז קלאר אז מען איז מקבל די יסורים באהבה, מען איז זיך נישט מתרעם אפילו ווען די מויל לאזט פאלן ווערטער, און עס זעט אויס ווי מען שעלט, דאך ברויך מען וויסן אז מען איז נישט פאראנטווארטליך און מען איז מגלה מעיקרא אז איך בין דא אונטער די קעיר פון קודשא בריך הוא אן קיין ספיקות.
ווען איך קוק צוריק, זע איך די געוואלדיגע חסד ה'. איינער קומט אין שפיטאל, עס איז עק וועלט, מען ווייסט נישט וואס עס האט פאסירט, מען איז צוזאמען געפאלן, מען דארף אנטיביאטיק פאר אן אינפעקשאן, טאקע א ריזיגער פראבלעם. אבער ווען דער אינפעקשאן וואס האט געווירבלט האט דיך געברענט אין שפיטאל, און מען איז דערגאנגען אז דער בורא רפואות האט דיר במתנה געגעבן אן אינפעקשאן כדי צו ראטעווען דיין לעבן, דאן איז שוין גאר א אנדערע מעשה, מען זאגט דאן: 'יישר כח באשעפער פארן מיר געבן די אינפעקשאן, ווייל אזוי וועל איך קענען בלייבן לעבן', און מען איז גאר פרייליך ווען די אנטיביאטיק רינט אריין, און עס דערמאנט אז דאס איז געווען א קלארע אפענע יד השם, דער אייבערשטער האט דיר געטון א חסד, דיר געצייגט אביסל פון זיינע חסדים. דאס איז גענוג פאר אונז צו וויסן אז די חסדים ענדיגן זיך נישט דא. אלעס וואס ער טוט איז חסדים, און אפילו עס איז נישט בבחינת 'הראנו ה' חסדיך', דאך גלייבן מיר אז אלעס איז לטובה אפילו מיר פארשטייען נישט אלעס גלייך, אפילו עס איז נאכנישט דא די תירוצים, און אפילו עס וועט קיינמאל נישט פארענטפערט ווערן.
נעמען א געזונטע מאן מיט א פולן חסיד'ישן טראכט, א מאן וואס איז פיזיש געזונט און שטארק, איינער וואס חוץ א שרעקעדיגע דיאגנאז פעלט אים כמעט גארנישט, נעמען אזא איינעם צו א שייטל מאכער, לאזט איבער גאר טיפע וואונדן ביי אלע ארומיגע, פאר מיין משפחה און פאר מיין מאמע. קען אבער איינער פארשטיין וואס אין מיין טאטע'ס קאפ דרייט זיך בשעת מען שפאצירט אזוי ארויס פון קאר אריינצוגיין צום שייטל מאכער?! איך בין זיכער אז די צער און אפקומעניש וואס ער גייט אדורך בלויז פון די שפאציר קען לעכערן הימלען, צורייסן אלע שלעכטע גזירות. ווי קען די וועלט זיין אזוי פיינטליך צו אים, ווי קען עס איינעם זיין באשערט אזא דורכגאנג?! מען מעסט, מען כאפט בילדער, מען מעטשט קאלירן. אוי שפריצט די הארץ בלוט, ווען די שייטל מאכער זאגט אז עס גייט אויסקיקן הערליך שיין, הלוואי אויף אלע שונאי ישראל אזא ברכה, ווען ער קוקט זיך אין שפיגל באטראכט זיין בארד און פיאות, אלעס גייט גיין פייפן ר"ל, גבול אילו רקיע קני כל חורשתא, וואלט איך נישט געקענט אראפלייגן בכתב די צובראכענקייט וואס מען שפירט בשעת אזא וויזיט, און מען האלט נאך נעבעך ביים הקדמה ל"ע.
היינט יום ג' במדבר גייט מען אריינלייגן די פּאָרט, דארט גייט פליסן די רפואות, און די זעלבע צייט גייט פון דארטן אריינפליסן א שרעקליכע חורבן. ווי קען דאס א מענטש איבערטראגן? זיך נאך אריין שרייבן דארט, זאגן יישר כוח פאר אלע וואס העלפען צו, מען דארף נאך דאנקבאר זיין אלעמען. עס איז גאר א שווערע ניסיון אנצוגיין אין אזא זמן מיט די ריכטיגע אמונה, טראכטן ווי א איד, נישט חלילה האבן קיין שלעכטע מחשבות, טראכטן כסדר אז 'כל מה דעביד רחמנא - לטב עביד', אפילו מען זעט דערווייל גארנישט לטב, איז דאך קלאר אז מאתו לא תצא הרעות, יעדע פינטעלע יסורים איז קלאר אפגעשריבן, אלעס איז כפרת עוונות, מען דארף עס מקבל זיין באהבה.
איצט ווען מען האלט דא, ממש איידער מען הייבט אן די טריטמענטס, איז לא ימלט אז עס זאלן נישט אדורך לויפן מחשבות, וואס גייט דא פאסירן מעתה עד עולם. איך ווייס נישט אויב עס איז שיין צו מאכן די חשבונות, איך ווייס נישט צו מען מעג מאכן, אבער א בן אדם קען זיך דאך נישט אלעמאל העלפן, דעריבער וואס קען זיין איז איינס פון דריי מהלכים: איינס - אז עס וועט זיין גרינג, אלעס וועט אדורכגיין אן קיין באזונדערע יסורים. צוויי - אז עס קומען גאר ביטערע שווערע יסורים ח"ו, דער טאטע גייט זיך שרעקליך מוטשענען, אבער סוף כל סוף וועט ער עס איבערקומען, ער וועט זיין א סערווייווער, וועט אי"ה זיין אן אלטער איד וואס וועט אויסלעבן זיינע יארן און זען נחת, און זיך נאך פרייען ביי די אור-אייניקלעך'ס חתונות. און פון די דריטע אפציע וויל איך נישט טראכטן.
'צדיק באמונתו יחיה' איז פשט, אז מען גלייבט אז מען איז געפירט דורך די השגחה עליונה, וואלטן מיר דאך גארנישט געברויכט צו טון, ווייל אלעס איז דאך רצון ה'. אבער ביי רפואה ווייסט מען אז מען לערנט ארויס פון פסוק "ורפא ירפא" – 'מכאן שניתן רשות לרופא לרפאות', מען מעג גיין צו א רופא, און מען ברויך גיין, אזוי איז דער רצון השם. מען ברויך אבער וויסן אז דער אייבערשטער איז דער וואס איז מסיר די מחלה מקרבך, נישט קיין דאקטאר. מען ברויך טאקע משתדל זיין, אבער מען ברויך וויסן אז מען איז אין זיין האנט – "גם כי אלך בגיא צלמות... אתה עמדי". דער באשעפער איז דער 'גוזר ומקיים', טייטשן גוטע אידן אז ער איז 'גוזר' און גיבט די כוחות 'לקיים'.
צוריק צום ענין. מען ברויך זיין גרייט לקבל אלע סארטן וועגן וואס דער אייבערשטער וועהלט אונז אויס, מען ברויך טאקע מתפלל זיין עס זאל זיין די גרינגסטע שייך, דער באשעפער הערט אויס תפילות, עס גייט נישט פארפאלן, דער באשעפער וויל אז מיר זאלן מתפלל זיין. כ'האב אמאל געזען - דאכצעך פון הגאון רבי שלמה קלוגער זצ"ל, אז ביי רחל אמנו שטייט אז 'הקב"ה מתאוה לתפילתן של צדיקים', האט זי געטענה'ט: אקעי, דו ווילסט מיין תפילה, לאמיר מאכן א געשעפט, גיב אהער א קינד, און איך זאג צו אז איך וועל ווייטער מתפלל זיין. דער באשעפער איז מסכים, און גיבט איר יוסף, זאגט גלייך דער פסוק: "ויקרא שמו יוסף לאמור, יוסף השם לי בן אחר", זי בעט גלייך אויף נאך איינס.
אבער טאטי זאגט דאך אלץ תהילים, אלעמאל זעט מען אים מיט א תהילים. איך קען אויך פשוט בעטן דעם באשעפער ווי א קינד בעט זיך: שיק אים א רפואה שלימה, ער איז דאך אזוי גאט'ס פארכטיג, לאז אים נישט פאלן, ער דיזערווט דאך אזוי שטארק דיין ישועה, ביטע זאלן נישט אבות יומתו על בנים, חלילה לך להמית צדיק בשבילנו, זוך דיר נישט אזא שיינע קרבן, נעם ביטע א רשע א גוי, ער וועט דאך אויסנוצן זיינע טעג נאר דיך צו דינען, ביטע לייג אים נישט צוגרונד.
עס איז עק וועלט מיט די סודות, איך ווייס נישט צו עס איז גוט צו האלטן בסוד, עס איז ממילא א סוד פאר בראד, עס דריקט שרעקליך, ממש נישט אויסצוהאלטן. וואס זאג איך פאר מיינע קינדער, זיי זעען אז איך בין אויפן עק פון מיינע בענדלעך, עס איז דאך נישט גוט אזוי, אפשר זאל מען אויסשרייען אז יעדער זאל זאגן תהילים. אוי איז דאס שווער יעדעס מאל ביי רפאנו ווען איך זאג ארויס מיין טאטנ'ס נאמען, גאר שווער איינצוהאלטן א פלייץ פון טרערן, אבער אינערליך רייסט עס, עד כדי כך אז האב שוין כמעט נישט ליב יענע ברכה, איך שפיר דארט אומהיימליך, אבער דאך בעט איך זיך ווי א נגזל.
פונקט דא פארט אלעס אזוי גלאטיג, אלעס איז שוין גרייט, מען גייט שוין מארגן אנהייבן גיסן רפואות מיט ישועות, אלעס פארט ממש ווי געפלאנט. גארנישט ביז אהער איז נישט אזוי גלאטיג געפארן, אבער דא ארבעט זיך אלעס אויס ווי א זייגער פון שווייץ, איך האף דאס איז יד ה', ער פארלייכטערט שוין די געמיטער. אבער מיין הארץ ציטערט, א גוטע זאך קומט דאך געווענדליך אן שווער, ווען מען פארט שנעל באקומט מען נאר א טיקעט. אבער אז מען טראכט גוט איז אלעס גוט אדער יא.
עס קראכט מיר אין מח די שאלה: וואס וועט זיין מיט קענסער, פארוואס איז נאך היינט דא אזא נאאיווקייט צום מחלה? למשל, מיין טאטע האט נישט קיין שום פראבלעם צו זאגן, אז עס האט אים געכאפט א שטארקע סטעף אינפעקשאן, אבער חלילה אויסזאגן אז עס האט אים געכאפט יענע מעשה, מיר אידן האבן עפעס אזא פארדאכט צום מחלה, כאילו מען נעמט דאס זעלבסט, מען איז זוכה דערצו ווען מען טוט א חטא. צו ווייסן נישט היינט אידן אז קענסער הרג'עט רוב רובם פונעם מענטשהייט, עד כדי כך אז איינס פון צוויי מענער וועלן על פי דרך הטבע ווערן דיאגנאזירט מיט קענסער ל"ע דורכאויס זייער לעבן. וואס איז די באהעלטעניש דא? פארוואס קענען מיר עס אפילו נישט ארויסזאגן? מיר זענען ערגעץ געבליבן סטאק.
איך רעד שוין נישט, אז מיר אידן טוען גארנישט צו פארמיידן די מחלה. וואס, ביזט משוגע? ניין, איך בין נישט. וויפיל האט איר געהערט אז מען טאר נישט האבן קיין טריפה'נע כלי? כאטשיג צען מאל א יאר, אבער וויפיל מאל האט איר שוין געהערט אז מען טאר נישט רייכערן ווייל עס ברענגט חלילה קענסער? שששש... קיינער רעדט נישט, יעדער איז פלוצלינג שטיל. מען כאפט א בחור רייכערן, אז מען ווארפט אים ארויס איז עס נישט ווייל ער איז עובר אויף 'ונשמרתם', נאר ווייל ער מוז זיין א צולאזטע בחור, א באם, מיר דארפן נישט אזעלכע, אבער נישט ווייל מען טאר נישט רייכערן.
ווען מען נעמט קימא-טעראפי, איז דא א פראבלעם. די וואס נעמען דעם קימא גייען אדורך געוויסע פראבלעמען וואס מען זעט אן, ווי למשל די האר וואס פאלט ארויס. אבער עס זענען דא פראבלעמען וואס מען זעט נישט אן אינדרויסן, ווי למשל די האלז קראצענישן, די אפעטיט וואס ווערט נעלם, מען ווערט גאר שטארק נאָושעֶס, דייעריע, מען שפירט נישט קיין שום טעם אין עסן חוץ ערד.
ממילא מאכט עס אזא רוגזא צווישן מיין מאמע און מיין טאטע, זי מאכט אים פיש, אבער ער קען אויף קיין פיש נישט קוקן, זי מאכט א חלה וואס טאנצט, אבער ער קען נישט עסן א ערדענע חלה, זי שניידט אויף א גאנצע וואסער-מעלאנע מיט טשערי'ס, אבער ער שטופט אוועק דעם טעלער. זי נעמט דאס גאר פערזענליך, זי זאגט: 'אויב דו עסט נישט, עס איך אויך נישט', זי טענה'ט: 'שטופ דיך צו עסן מער, דו ביזט אפילו נישט טועם, דו קומסט ניטאמאל צום טיש'. עס ווערט א געפעכט אין א צייט וואס די פראבלעם איז אז זי פארשטייט נישט די פראבלעמען מיט וואס ער מוטשעט זיך. איך פרוביר מסביר צו זיין, איינ'טענה'ן מיט איר אז זי ברויך אים פארשטיין, זי ברויך מחדש זיין אלעמאל נייע זאכן, אבער ער שטופט אלעס אוועק. אה, ער קען עסן בארשט, הודו לה' עס איז שוין דא וואס צו עסן, מאכט זי א טאפ בארשט, אבער ביים ערשטען טעלער גיבט ער כמעט א ברעך אויס אלסדינג, און זי ווערט ווי פארשעמט, אבער ליידער דאס איז נאך די נארישקייטן פונעם פראבלעם.
די שוואכקייט וואס מען שפירט, איז אויך נישט צו פארטראגן. ער פלעגט קיינמאל נישט שלאפן אסאך, אבער איצט איז ער מיד, און די האר ווערט דינער אין דינער, עס איז אזוי הארצווייטאגליך, ממש נישט אויסצוהאלטן, דאס מעסטן די בלוט, דאס אריין און ארויס פון שפיטאל. אז ווען מען האט זיך שוין א טראפעלע צוזאמען געקליבן און געשעפט עפעס א שטיקל כח, איז נאכאמאל א קימא טריטמענט, ממש א שרעק.
אוי די סוד, דאס איז די ערגסטע אדורכצוגיין. ווער האט אים געזאגט, יענעם געזאגט, איך בין אים נישט מוחל. עס איז עק וועלט.
איצט איז שוין רינדע פיר, די סיסטעם פארט שוין אבער עס איז מיט גרויס פחד און שרעק, ווייל רינדע דריי איז געגאנגען מיטן פיטום אראפ, שוין ביים אהיימגיין האבן מיר גיזען אז עפעס טויג נישט. 'עס איז גארנישט', 'עס איז נארמאל', 'מאך נישט קיין טומל', אבער למעשה איז שוין גארנישט אזוי גארנישט, עס איז געגאנגען פון שלעכט צו גאר שלעכט כמעט ביז יציאת הנשמה, די דייעריע איז געווען שרעקליך, די איבל איז געווען למעלה מהשגתינו, געווארן שוואכער יעדע טאג, נישט געקענט נעמען אין מויל אריין גארנישט, און אז מען עסט נישט און טרינקט נישט איז נאר א פראגע פון צייט ביז מען הויכט אויס, און מיר האבן זיך געפונען אין שפיטאל. מיר זענען דארט פארבליבן פאר פיר וואכן, ביז די כוחות האבן זיך צוריקגעקערט, און תיכף ומיד ווי נאר עפעס כוחות האבן זיך פארזאמלט, ברויך מען שוין אנהייבן רינדע פיר. ב"ה עס איז דערווייל מסודר, ווייל מען האט אראפגענומען איין פראבלעמאטישע קימא טעראפי.
רינדע פיר אריין, רינדע פינף אריין, איצט גייט זיך אנהייבן פאזע צוויי פון די טריטמענט'ס, מען גייט אנהויבן קימא רינדע זעקס, אבער מען גייט שוין שמועסן וועגן די חלק ה'אפעראציע, עם.אר.איי., קאנסאלטאציע מיטן שניידער, זען וואס צו ערווארטן. די קישקעס הייבן זיך שוין ארום צו דרייען, דא זענען די ימים נוראים ארום די קארנער, דא א משפחה חתונה תיכף ומיד נאך די הייליגע טעיג, זומער איז שוין פארביי, צייט אהיימצוגיין פון סיגעיט ווי מען האט פארברענגט גאנץ זומער, זיך באקענען מיט די וועלט כמו שהוא, זיך באגריסן מיט אלע באקאנטע, צוריק צו א געהעריגע סדר היום. גארנישט אזוי געשמאק ווען מען ברויך גיין אין א שול ווי יעדער קען דיך, און ערשיינען בשינוי צורה. עס איז זיכער כפרת עוונות פאר די אויסגעלייטערטע נשמה, אבער ב"ה פאר דעם, מען ברויך דאך דאנקן דעם באשעפער אז די נשמה איז נאך דא, עס האט נישט געפעלט קיין סאך צו זיין בעלמא דקשוט.
היינט איז ערב שבת בראשית תשע"ו. איך האב ווי פארגעסן צו שרייבן ווייטער, ווייל עס איז פשוט נישט געווען קיין צייט זיך צו עפענען און דא אריינלייגן מיינע געפילן, אבער פיל איז אריבער אויף אונז, גוטע צייטן ווי שלעכטע. מיר האלטן אבער איצט ערב די אפעראציע, נעקסטע וואך מאנטאג גייט זיין דער טאג וואס מען גייט אונטערן מעסער, לאמיר האפן און ווייטער מתפלל זיין אויף די בעסטע.
דער טאטע איז גאר נערוועז פון וואס עס גייט פאסירן, די לופט ווערט געשניטן מיט א מעסער'ל, די ימים טובים זענען אויך נישט אדורך אזוי איי איי איי, עס איז געווען שרעקעדיגע בליסטער'ס מיט איין פימפל וואס איז געווארן די סייז פונעם מילגרוים וואס מיר עסן להרבות זכיותינו, גאר שרעקליך איז געווען זיין אויסזען חול המועד, ער איז אריין אין שפיטאל הושענה רבה, ב"ה אנטיביאטיק האט עס אוועקגענומען, עס איז שיריים פון קימא נומער זעקס, הלוואי ווען די טומער גייט אוועק אזוי שנעל, ה' יעזור.
היינט מאנטאג פרשת נח. ב"ה די אפעראציע איז געלונגען, סך הכל זיבן שעה. דער דאקטאר איז שטארק צופרידן פונעם אויסגאנג, אזוי זאגט ער. וואס דען זאל ער זאגן? 'האלאו כ'האב אנגעמייכנט'? לאמיר טאקע האפן אז עס איז טאקע אזוי.
ב"ה מען האלט שוין פאר פורים. די ווינטער איז אדורך געלאפן, פארברענגט עטליכע וואכן אין די פלארידע היצן, די כוחות זענען צוביסלעך צוריק, פערטיג מיט די טעראפיען, מען גייט בקרוב גיין פאר טעסטינג, זען אויב מען איז מסודר. ביי מיר פלאטערן די אינערליכע פוטער-פליגן, נישט ווייל איך האב מורא, נאר אזוי איז עס, עס ציטערן די גלידער. טראץ איך טראכט גוט, ווייס איך אז רחמי שמים איז וויכטיג, און גאר נויטיג. איך בין זיכער אז דער באשעפער וועט זאגן פאר אונזערע צרות די די, און מיר ווילן לעבן 'העפעלי עווער עפטער', עד ביאת הגואל.
ביז אהער פונעם טאגבוך.
דער שרייבער פון די שורות האט זיך אריינגעלייגט אדורכצואקערן די נושא פון די ביטערע מחלה 'קענסער' רח"ל, איר היסטאריע, די סארטן קראנקהייטן, די רפואות און טעראפיען, א.א.וו.
אין די קומענדיגע זשורנאלן פון "דער וועקער", וועט מען צוביסלעך אדורכאקערן די נושא פון 'יענע מחלה', אין א לענגערע סעריע פון ארטיקלן, וחפץ ה' בידינו יצליח.


text:
נתן סליפקין
זיין איגענט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נתן סליפקין איז א חרדשיער ישיבה מאן, וואס קומט ארגינעל פון מאנטשעסטער ענגלאנד, און האט זיך באזעצט אין מדינת ישראל, ער איז פון קינדווייז אן געווען אנטציקט ביי די לעבן פון בעלי חיים צו זעהן דערין גאט'ס ווינדער.
זיין שרייבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיינע ספרים אלס טאלאנטפולער זאאלאגיסט, איז געווען אנגענומען ביי חרדישע יידן און געווען פארעכענט אלס קינדער ביכער צו ליינען איבער גאט'ס וואונדער.
קאנטראווערסיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין תשס"ה זענען פרומע רבנים אין אמעריקע און מדינת ישראל - צווישן זיי רבי דוד פיינשטיין, רבי אהרן יודא לייב שטיינעמאן, רבי יוסף שלום אלישיב, רבי חיים פנחס שיינבערג און רבי שמואל אויערבאך - ארויסגעקומען מיט אן איסור קעגן זיינע ביכער. צוליב דעם וואס אנגעבליך נעמט דער מחבר ר' נתן אן די קאנווינציאנאלע מיינונג פון אלע פארשער אז די וועלט איז שוין מיליאנען יארן אלט. דאס האט ארויסגעברענגט א שארפער רעאקציע פון אלע ליטווישע רבנים צו מחרים זיין זיינע ספרים.
ער ווידערארום האט זיך נישט געלאזט און געטענה'ט אז ער איז א פרומער איד וואס גלייבט אין די תורה און אין גאט, און אז דאס אז די וועלט איז עלטער פון די חרדישע גלויבן איז נישט קיין סתירה צו דער תורה.
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיינע ביכער זענען געווארן מער באקאנט דורך דעם.


text:
װיקיפּעדיע:מערקווערדיג
וויקיפעדיע מערקווערדיג איז דער וועגווייזער נישט צו באשרייבן סתם ענינים נאר בלויז זאכן מענטשן געשענישען אדער פלעצער וואס זענען מערווערדיג.
א גוטער מבחן וויאזוי צו זען צי אן ארטיקל איז גענוג מערקווערדיג איז די וויקיפעדיע:אינטערשפראך לינקס. אבער נישט אלעס וואס איז מערקווערדיג פאר די כינזער וויקיעפדיע דארף אטאמאטיק זיין מערקווערדיג אין די אידישע וויקיפעדיע.
דעריבער אויב האלט איר אז א געוויסער ארטיקל איז נישט גענוג מערקווערדיג אדער איז דאס נישט באקאנט דאן לייגט ארויף די מוסטער {{מערקווערדיג}} און דאס וועט זיך ווייזן אזוי:
דער טעמע, אין איר איצטיגער פארעם וויאזוי עס איז באשריבן, איז נישט גענוג מערקווערדיג אדער נישט גענוג א פאבליק פיגור. ביטע טוט דאס פארעכטן אדער פארברייטערן, אדער דאס דורכרעדן אין דעם שמועס זייט.
אויב ביז א וואך ארום איז נאך נישט פארהאן קיין קאנסענסוס איבער דעם קען דאס ווערן אויסגעמעקט לויט די אויסמעקן פאליסי.
סיבה: {{{1}}}
אזוי ארום וועט מען זיך אויסשמועסן צו איר זענט טאקע גערעכט צו נישט.
מען דערלאזט נישט קיין שום פריוואטע אינפארמאציע, מיר זענען קודם איבער אלעם אן ענציקלאפעדיע.
דער הויפט פאקטאר פון א באקאנטן מפורסמדיגן פערזענליכקייט אדער זאך אדער וועב סייט און אזוי ווייטער איז זיין ביישטייערונג פאר דער וועלט לטוב או לרע. אויב זיין נאמען איז געווען פארמישט אין עפעס א סקאנדאל, אויסטרעף אדער חידוש וואס האט געהאלפן טוישן די וועלט איז ער א מפורסם.
עס ווערט באשריבן אין אנדערע ענציקלאפעדיעס אדער אין די פרעסע. אן דעם וואס איז קלאר אז יענער האט דאס אלייןס געשריבן איבער זיך, און עס איז נישט הוילע ספעם אדער פרעס רעליס, דאן איז דאס גענוג מפורסם פאר וויקיפעדיע און מען קען דאס שוין פעסטשטעלן לויט די אנווייזונגען פון וויקיפעדיע:צייגט מקורות.
גוגל פראבע[רעדאקטירן מקור]
א גוגל פראבע ווערט באנוצט אין אלע וויקיעפדיעס צו אנטשיידן ווען אימער עס איז דא א דעבאטע צו א טעמע איז גענוג מערקבאר.
דאס ארבייט אזוי אז אויב ווען מען טייפט אריין דער נאמען פון די זאך, געזעלשאפט, מענטש אדער באגריף קומט ארויף אין די רעזולטאטן פאפולערע וועבזייטן, אויף די ליסטע פון די גוגל לינקס. דייקא גוגל און נישט יאהו ווייל גוגל האט אזא אפמאך מיט וויקיפעדיע אז אלעס וואס מענשטן זיכן וועט קודם גיין צו וויקיפעדיע, און וויקיפעדיע זעהט אין דעם א סטאנדארט פון באגלייבטקייט או ישרות פון זייער טול. ווי אויך האט גוגל די בעסטע ספעציעלע טולס צו צענזורירן און פילטערן נארישע ספעם וועבסייטס, אזוי ארום אז איינער וויל ווערן פאפולער און איז נישט באמת פאפולער קען זיך נישט פארשפרייטן אלייןס זיין נאמען.