c: text/html

text:
שלעזיע
שלעזיע (פויליש: Śląsk; דייטשיש: Schlesien; טשעכיש: Slezsko; שלעזיש: Ślůnsk; לאטייניש: Silesia) איז א היסטארישער ראיאן פון צענטראלן אייראפע וואס געפינט זיך היינט מערסטנס אין היינט-טאגיגן פוילן , מיט טיילן אין טשעכיי און דייטשלאנד.
שלעזיע איז רייך אין מינעראלע און נאטירלעכע רעסורסן, און שליסט איין עטלעכע חשובע אינדוסטריעלע שטחים. די גרעסטע שטעט אין שלעזיע זענען ווראצלאוו, איר היסטארישע הויפטשטאט, און קאטאוויץ אין פוילן, און אסטראווא אין טשעכיי. איר הויפט טייך איז דער אדער (פויליש, טשעכיש: Odra).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ישכר דוב רוקח (א)
הר"ר ישכר דוב רוקח (ה'תרי"ד - כ"ב מרחשון ה'תרפ"ז) איז געווען רב אין בעלז, מזרח גאליציע, און דער דריטער רבי פונעם בעלזער חסידות, פון ה'תרנ"ד ביז זיין פטירה.
ער איז געווען א זון פון הר"ר יהושע רוקח. נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער איבער גענומען דאס רבנות פון בעלז און די רביסטעווע. ער האט אויך געפירט די מחזיקי הדת באוועגונג וואס זיין פאטער האט אויפגעשטעלט.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ישכר דוב האט געהייראט מרת בתיה רוחמה, די טאכטער פונעם טשערנאבילער רבי'ן רבי זושא טווערסקי, דער זון פון רבי אהרן טווערסקי. זי איז נפטר געווארן יונגערהייט. זייערע קינדער זענען געווען:
- רבי אהרן רוקח, זיין בכור און ממלא מקום
- מרת חנה רחל, די ווייב פון רבי פינחס טווערסקי פון אוסטילע.
נאך דער פטירה פון מרת בתיה רוחמה האט ער געהייראט בזיווג שני חיה דבורה די טאכטער פון רבי אברהם שמואל פיטשניק פון בערעזנא, אן אייניקל (פון ביידע עלטערן) פון רבי יחיאל מיכל, דער זלאטשאווער מגיד. זיי האבן געהאט זיבן קינדער:
- רבי יהושע רוקח פון יעראסלאוו, איידעם ביי רבי יוסף מאיר טווערסקי פון מאכניווקא
- רבי מרדכי רוקח פון בילגוריי, דער פאטער פונעם היינטיקן בעלזער רבי'ן ישכר דוב רוקח
- רבי שלום רוקח פון אפטא, איידעם ביי רבי ישראל פון סטאלין
- די ווייב פון רבי יצחק מנחם נחום טווערסקי פון ראווע-רוסקע
- העניא, ווייב פון רבי ברוך האגער, סערעט-וויזשניצער רבי, און בזיווג שני ווייב פון רבי נפתלי פערלאוו, זון פון רבי נחמיה פון קוידאנאוו-באראנאוויטש
- די ווייב פון רבי יוחנן טוועררסקי אב בית דין הריבעשאוו, זון פון רבי משה מרדכי פון לובלין
- די ווייב פון רבי יוחנן טוועררסקי, זון פון הרב נחום משה פון קאוול (זון פון רבי וועלוול פון רחמיסטריווקא


text:
סלוצק
סלוצק (בעלארוסיש: Cлyцk; רוסיש: Cлyцk; פויליש: Słuck) איז א שטאט אין סלוצעקער ראיאן, מינסקער גובערניע, בעלארוס, אויפן סלוטש טייך, 105 ק"מ דרום פון מינסק אין 1995 איז זיין באפעלקערונג געווען 62,800.
ביזן צווייטן וועלט קריג און דער סלוצקער טביחה איז די שטאט געווען בעיקר יידיש, אבער היינט וואוינען דארט נישט קיין 100 יידן.
מענטשן פון סלוצק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יצחק דוב בערקאוויטש, שרייבער
- רבי ברוך בער לייבאוויץ, ראש ישיבה
צווילינג שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סלוצק האט די צווילינג שטעט:


text:
יהושע העשיל תאומים-פרענקל (ב)
רבי יהושע העשיל תאומים-פרענקל זצ"ל ( - ה'תרנ"ד), רב אין סאפקאוו.
אינהאַלט
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יהושע העשיל איז געבוירן צו זיין פאטער הרב פנחס תאומים-פרענקל רב אין ציעשינאוו, א זון פון הרב דוב בעריש תאומים-פרענקל, רב קניעניטש און ציעשינאוו, א זון פון הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל פון קאמארנא, א זון הרב ברוך תאומים-פרענקל דער ברוך טעם. און צו זיין מוטער מרת דרעזיל א טאכטער פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יהושע העשיל איז געווען רב אין סאפקאוו.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יהושע העשיל איז נפטר געווארן יונג אין ה'תרנ"ד (אומגעפער).
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יהושע העשיל האט געהייראט א טאכטער פון הרב שמואל חיים הורוויץ-שטערנפעלד פון חאנטשין. זייערע קינדער:
- הרב משה פנחס תאומים-פרענקל.
- די ווייב פון הרב אליהו האבערלאנד, פון ניו יארק.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר


text:
ניזשער
ניזשער, אפיציעל די רעפובליק פון ניזשער (פראנצויזיש: République du Niger), איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אפריקע, וואס נעמט זיין נאמען פונעם ניזשער טייך. ער גרענעצט ניגעריע און בענין אין דרום, בורקינע פאסא און מאלי אין מערב, אלזשיר און ליביע אין צפון, און טשאד אין מזרח. ער באדעקט א שטח פון קרוב צו 1,270,000 קוואדראט ק"מ, דאס גרעסטע לאנד אין מערב אפריקע; כמעט 80% פון לאנד איז אין דעם סאהארע. בערך 15 מיליאן מענטשן וואוינען אין ניזשער. די הויפטשטאט איז ניאמע אין דרום-מערב פון לאנד, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. ניזשער איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
זייט א מיליטערישן איבערקערעניש אין 2010 איז ניזשער א דעמאקראטישער שטאט.
קלימאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קלימאט אין ניזשער איז הייס און טרוקן. ביי די ברעגן פונעם ניזשער טייך באסיין איז דער קלימאט טראפיש. אין צפון פון לאנד זענען בערג.
ראיאנען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ניזשער האט אכט ראיאנען.
- אגאדעז ראיאן
- דיפֿא ראיאן
- דאסא ראיאן
- זינדער ראיאן
- טאהואיא ראיאן
- טילאבערי ראיאן
- מאראדי ראיאן
- ניאמע (הויפטשטאט דיסטריקט)
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עקאנאמיע פון ניזשער איז געבויט אויף פיך, און גרויסע רעזערוון פון אוראניום וואס שאפן 72% פון דעם עקספארט. א פארקלענערונג אין דער וועלטס נאכפרעג פון אוראניום האט געשטערט די עקאנאמיע. ניזשער האט א וואלוטע, דער מערב אפריקאנער פראנק, געטיילט מיט זיבן אנדערע לענדער פונעם מערב אפריקע געלטפאריין.
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מער ווי העלפט פון די איינוואוינער אין ניזשער געהערן צום האוזא פאלק. מער ווי 800,000 מענטשן זענען שקלאפן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור (2011). ניזשער. די וועלט פאקטבוך. דערגרייכט דעם 14טן מיי, 2012.


text:
יהואש (מלך יהודה)
יהואש בן אחזיהו איז געווען דער צענטער קעניג פון די מלכי יהודה.
דער פסוק זאגט: בן שבע שנים יהואש במלכו.
יהואש איז געווען אלט זיבן יאר ווען ער איז געווארן מלך. פערציק יאר האט ער געקעניגט אין ירושלים. זיין מאמע איז געווען צביה פון באר שבע.
ער האט זיך געפירט ערליך און געגאנגען אינעם גלייכן וועג. ער האט אויסגעראטן אלה עבודה זרהס פונעם לאנד יהודה און געבויגן יידישע הערצער צום באשעפער. איין עבירה האט ער אבער יא דורכגעלאזט, אז די יידן האבן נאך מקריב געווען קרבנות ביי זיך אינדערהיים אויף א במת יחיד.
איבערבויען דאס בית המקדש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יהואש האט געוואלט פאררעכטן דעם בית המקדש, אבער קיין געלט איז נישט געווען ווייל די מלכה עתליהו האט אויסגעניצט דאס געלט פון די אוצרות פאר צוועקן פון עבודה זרה. האט יהואש דערפאר אנגעזאגט די כהנים און די לוויים: פון היינט אן זענט איר אויפן געלט פון הקדש. יעדער איינער פון אייך האט די פליכט איינצומאנען געלט פאר הקדש פון אייערע קרובים און באקאנטע.


text:
שוועדן
דאס שװעדן (שוועדיש: Sverige; סוועריע), אפיציעל דאס קעניגרייך פון שוועדן, איז אַ לאַנד אין דעם סקאנדינאווישן האלבאינזל אין צפון-אײראָפּע. שוועדן האט לאנד גרענעצן מיט נארוועגיע צו מערב און פינלאנד צו צפון-מזרח, און ים גרענעצן מיט דייטשלאנד, דענמארק און פוילן צו דרום, און מיט ליטע, לעטלאנד, עסטלאנד און רוסלאנד צו מזרח. פון שוועדן קיין דענמארק איז דא א בריק-טונעל. זײַן הױפּטשטאָט איז שטאָקהאָלם, מיט א באפֿעלקערונג פֿון 800,000 אין דער שטאט און 2 מיליאן אינעם מעטראפאליטאנעם שטח.
שוועדן איז דאס דריטע גרעסטע לאנד אין דעם אייראפעאישן פארבאנד, מיט א שטח פון 450,295 קוואדראט ק"מ. די באפעלקערונג פון שוועדן איז 9.3 מיליאן.
שוועדן איז איינער פון די שטאַטן מיט די גרעסטע לעבן ערווארטונג.
די אפיציעלע שפראך איז שוועדיש, זייט דעם 1טן יולי 2009; פריער האט שוועדן נישט געהאט קיין אפיציעלע שפראך. שוועדן האט פינף אפיציעלע מינדערהייט שפראכן: פיניש, יידיש, סאמי, מעאנקיעלי און ראמאני.
שוועדן איז געווארן א מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד אום 1995. די וואלוטע איז די שוועדישע קראנע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוועדן געפינט זיך אין צפון אייראפע, מערב פונעם באלטישן ים מיט א לאנגן בארטן, זייענדיק דער מזרח טייל פונעם סקאנדינאווישן האלבאינזל. צו מערב זענען די בערג וואס שיידן שוועדן פון נארוועגיע. פינלאנד געפינט צו צפון-מזרח. אין ים זענען דא גרענעצן מיט דייטשלאנד, דענמארק, ליטע, לעטלאנד, עסטלאנד, פוילן און רוסלאנד, און א בריק-טונעל אין דרום-מערב פארבינדעט שוועדן מיט דענמארק.
שוועדן, מיט א שטח פון 449,964 קוואדראט ק"מ, איז דאס 55סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט,[3] דאס 4טע גרעסטע אין אייראפע (אויסשליסנדיק אייראפעאישן רוסלאנד) או דאס גרעסטע אין צפון אייראפע. דער העכסטער פונקט איז קעבנעלקייסע, הויך 2,111 מעטער איבערן ים פלאך.
15% פון שוועדן ליגט צפון פונעם ארקטישן קרייז. בערך 65% פון דעם גאנצן שטח איז באדעקט מיט וועלדער. די גרעסטע אינזלען זענען גאטלאנד און עלאנד. די גרעסטע אזערע איז ווענערן, די דריטע גרעסטע אזערע אין גאנץ אייראפע.
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרעסטע שטעט אין שוועדן זענגן שטאקהאלם (1,372,565 איינוואוינער), געטעבארג (549,839), מאלמא (280,415) און אופסאלא (140,454).
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוועדן איז א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע, און דער ראש מלוכה איז קארל גוסטאוו. דער פארלאמענט האט 348 מיטגלידער, און וואלן ווערן געהאלטן יעדע פיר יאר, דעם דריטן זונטאג אין סעפטעמבער.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרעסטער טייל פון שוועדנס עקאנאמיע איז אינזשעניריע, מיט 50%. אויך זענען טעלעקאמוניקאציע און די אויטאמאבילן אינדוסטריע גאנץ וויכטיג. די צווי גרעסטע פירמעס זענען וואלווא און עריקסאן.
דער שוועדישער רייקסבאנק, געגרינדעט אין 1668, איז דער עלצטער צענטראלער באנק אין דער וועלט.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוועדן א נאציאנאלע ביבליאטעק וואס געפינט זיך אין שטאקהאלם.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Befolkningsstatistik. Statistiska centralbyrån. דערגרייכט דעם 2010-05-18.
- ↑ Sweden. International Monetary Fund. דערגרייכט דעם 2010-04-21.
- ↑ Country Comparison: Area. Central Intelligence Agency. Cia.gov. דערגרייכט דעם 19 August 2010.


text:
צעהן מכות
די צען מכות באצייכנט א סעריע פון קאטאסטראפעס וואס האט לויט די תורה (אין ספר שמות) פאסירט אין די 13טע י"ה פארן ציילן אויף די מצרים.
דם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דם אלע וואסערן זענען געווארן בלוט, אבער פאר די אידן איז געווען וואסער, די אידן זענען געווארן זייער רייך, ווייל אויב א גוי האט באצאלט געלט האט ער געקענט באקומען וואסער.
צפרדע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צפרדע ס'איז ארויסגעקומען א גרויסע פראש פון טייך נילוס, די מצריים האבן עס געשלאגן און ס'איז ארויס מער און מער פרעש.
כינים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כינים די 3'טע מכה איז געווען כינים - לייז, די לייז זענען געקראכן אויף די גאנצע קערפער, עס האט זייער שטארק געקראצט.
ערוב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ערוב עס זענען געקומען ווילדע חיות פון וואלד, און האבן אויפגעגעסן די מצריים, די אידישע קינדער האבן זיך געקענט שפילן מיט די חיות.
דבר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דבר די מצריים האבן געוויינט אז זייערע בהמות זענען אויסגעשטארבן, די בהמות זענען געווען די עבודה זרה פון די מצריים.
שחין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שחין משה רבינו האט ארויפגעווארפן אש צום הימל און ס'איז אראפגעפאלן שחין-בלאטערן.
ברד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ברד ס'איז געפאלן האגעל אין מצרים, עס האט פארברענט די ביימער און אויך די מענטשן וואס זענען געווען אינדרויסן.
ארבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארבה עס איז געקומען היישעריק איבער גאנץ לאנד מצרים, די היישעריקן האבן אויפגעגעסן אלע שפייז.
חושך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חושך עס איז געווארן חושך אין גאנץ לאנד מצרים, אבער ביי די אידן איז געווען ליכטיג.
מכת בכורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מכת בכורות דער אייבערשטער האט איבערגעהיפט די אידישע הייזער, אבער ביי די גוי'אישע הייזער האט דער אייבערשטער אויסגע'הרג'ט אלע בכורים.


text:
2003
2003 איז דאס דריטע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 2003 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן אפריל - אונגארן שליסט זיך איין אינעם אייראפעישן פארבאנד.
- 21סטן מיי - מער ווי 2000 מענטשן געהרגעט אין אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 6.8 אין צפון אלזשיר.
- 27סטן אויגוסט - דער פלאנעט מאדים קומט צום נענטסן פונקט צו דער ערד, 34,646,416 ק"מ.
- 14טן סעפטעמבער - די איינוואוינער פון עסטלאנד באשטעטיקן אין א רעפערענדום אז זייער לאנד זאל זיך איינשליסן אינעם אייראפעישן פארבאנד
- 25סטן סעפטעמבער - אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 8.0 גרייפט אן האקיידא, יאפאן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אקטאבער - דזשאן דאנלאפ, אמעריקאנער עקאנאמיסט (געב' 1914)


text:
GNU פרייע דאקומענטאציע ליצענץ
GNU FDL איז ראשי תיבות פרייע דאקומענטאציע ליצענץ פון GNU רשות צו קאפירן.
דאס איז א לעגאלער אויסגערבעטער דאקומענט ליצענץ ספעציעל פאר פרייע און אפענע פראיעקטן וואס וואלענטירן בויען דעם תוכן.
און כללית טוט דער לייסענס פארזיכערן אז דער בעלות פון די באשאפערס האבן נישט קיין רעכט דערויף, ד.ה. עס איז נישט קאפירעכט, נאר בלויז קאפילינק אז דער באשאפער איז נאך אזוי ווייט איבערגעלאזט מיט אביסל בעלות אז מען זאל אים קענען געבן די קרעדיט אבער נישט קענען האלטן פאראנטווארטליך.
אלץ וואס מען שרייבט אויף וויקיפעדיע איז לויט די תנאים פון דעם GNU ערלויבניש.


text:
פאנאמא קאנאל
קאארדינאטן: 9°04′48″N 79°40′48″W / 9.08, -79.68
דער פאנאמא קאנאל (שפאניש: Canal de Panamá, ענגליש: Panama Canal) איז א חשובער נאוויגאציע קאנאל וואס גייט אריבער דעם איסטאמס אין פאנאמא, צענטראלע אמעריקע, און פארבינדט דעם אטלאנטישן אקעאן מיטן פאציפישן אקעאן. דער קאנאל איז לאנג 77 ק"מ. בויען דעם קאנאל איז געווען איינע פון די גרעסטע און שווערסטע ארויסרופן פון אינזשעניריע. א דאנק דעם קאנאל קענען שיפן פארן גלייך צווישן די צוויי אקעאנען אן צו דארפן ארומפארן דרום אמעריקע און דעם מאגעלאן דורכגאס, וואס פארקירצט די נסיעה מיט 13,000 קילאמעטער.
אדורכפארן די לענג פונעם קאנאל דויערט 8 ביז 10 שעה.
דער אריגינעלער געדאנק פון א קאנאל אין פאנאמא האט מען געקלערט שוין דעם 16טן יארהונדערט. אין 1880 האבן די פראנצויזן פרובירט אנהייבן גראבן א קאנאל, אנגעפירט דורך פערדינאנד דע לעסעפס, אבער אסאך מענטשן זענען געשטארבן ביי דער ארבעט, און זיי האבן אויפגעהערט אין 1889. די ארבעט האט אנגעהויבן נאכאמאל ווען פאנאמא איז געווארן זעלבשטענדיק, און צווישן 1904 און 1914 האבן די אמעריקאנער ארמיי אינזשענירן געבויט דעם פאנאמא קאנאל.
דער קאנאל איז אינגיכן געווארן א הויפט אינטערנאציאנאלע נאוויגאציע רוטע, וואס מער ווי 14,000 שיפן פארן אדורך יעדע יאר, טראגנדיק מער ווי צויי הונדערט מיליאן טאן סחורה.
דער קאנאל שאפט 80% פון פאנאמא'ס הכנסות.
אין 1977 האט מען אונטערגעשריבן אן אפמאך צווישן פאנאמא און די פאראייניגטע שטאטן אריבגערצוגעבן דעם קאנאל צו פאנאמא ביזן סוף פונעם יארהונדערט.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ CIA – The World Factbook. Cia.gov. דערגרייכט דעם 2010-12-23.


text:
דזשעפרי טשאסער
דזשעפרי טשאסער (ענגליש: Geoffrey Chaucer; 1343 - 25סטן אקטאבער 1400), באקאנט אלס דער פאטער פון ענגלישער ליטעראטור, און אסאך האלטן אים פארן גרעסטן ענגלישן דיכטער פונעם מיטל אלטער. ער איז געווארן בארימט אלס שרייבער, פילאסאף, אלכעמיקער און אסטראנאם. ער האט אויך געשריבן א חיבור וועגן דעם אסטראלאב פאר זיין צען-יעריקן זון לואיס. אחוץ דעם איז טשאסער געווען א ביוראקראט און דיפלאמאט אין דעם ציוויל-דינסט.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טשאסער איז געבוירן געווארן אין לאנדאן בערך 1343 צו זיין פאטער דזשאן טשאסער, א וויין סוחר, און זיין מוטער אגנעס קאפטאן, א יורשטע פון 24 קלייטן אין לאנדאן.
טשאסער האט געהייראט פיליפא ראעט, און זיי האבן געהאט דריי אדער פיר קינדער.


text:
5טן מיי
דעם 5טן מיי איז דער 125סטער טאג פון יאר (126סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 240 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1494 - קריסטאפער קאלאמבוס אנטפלעקט דזשאמייקע ביי זיין צווייטע רייזע קיין אמעריקע
- 1835 - די ערשטע באן ליניע אין דער יבשה פון אייראפע געעפנט אין בעלגיע, צווישן בריסל און מעכעלען
- 1936 - איטאליע קראפטן נעמען איין אדיס אבאבע, הויפטשטאט פון עטיאפיע
- 1941 - דער קייסער היילע סעלאסי קומט צוריק אין עטיאפיע
- 1949 - געגרינדעט דער קאנסיליום פון אייראפע
- 1955 - מערב דייטשלאנד איז זוכה אין פולן סואווערעניטעט
- 1961 - דער ערשטער אמעריקאנער אסטראנאט, אלען שעפערד, געשיקט אין קאסמאס
- 1983 - חיים הערצאג איינגעשוואוירן דעם זעקסטן פרעזידענט פון מדינת ישראל
- 2002 - זשאק שיראק געוויילט פרעזידענט פון פראנקרייך
- 2005 - טאני בלער געוויילט א דריט מאל פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1818 - קארל מארקס, דייטשער סאציאלאג און פילאסאף (געש' 1883)
- 1958 - ראן אראד, ישראלדיקער זעלנער, גענומען אין געפענגעניש אין לבנון
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1821 - נאפאלעאן באנאפארטע, קייסער פון פראנקרייך (געב' 1769)
- 1859 - יאהאן פעטער גוסטאוו דירישלע, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1805)
- 1995 - מיכאיל באטוויניק, רוסישער יידישער שאכשפילער, עטלעכע מאל וועלטס שאכשפיל גרויסמייסטער (געב' 1911)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דענמארק - באפרייונג טאג (1945)
- האלאנד - באפרייונג טאג (1945)
- עטיאפיע - באפרייונג טאג (1941)


text:
גער (הויף)
גערער חסידים שטאמען פון פּױלן, פֿאר'ן קריג איז גער געווען דאס גרעסטע חסידות. היינט איז גער דאס גרעסטע חסידות אין ארץ ישראל, און פֿון די גרעסטע אויף דער וועלט, מיט בערך 12 טויזנט משפחות.
דער היינטיגער רבי הייסט רבי יעקב אריה אלטער.
זיי זענען באקאנט אלס שארפזיניקע חברה לייט, און אָפּגעשיידטע פון זייערע פרויען איינגעפירט דורך איינע פון זייערע רביס, דער בית ישראל רבי ישראל אלטער, וואס האט געשטארקט זיינע חסידים נישט צו האבן קיין סעקסועלע אפיר מיט די ווייבער ווי ווייניגער, כדי צו זיין הייליג און כל כולו פארטאן מיט גאָט.
גערער חסידים אין ישראל וואוינען אין ירושלים, בני ברק, אשדוד, תל אביב, חיפה, ערד, חצור הגלילית און קריית גת, מיט קלענערע קהילות אן עמנואל, פתח תקוה און קרית אתא. אין חוץ לארץ זענען די הויפט קרייזן פון גערער חסידים אין בארא פארק, פלעטבוש, מאנסי, לייקוווד, טאראנטא, סטאמפארד היל און גאלדערס גרין אין לאנדאן, מאנטשעסטער, אנטווערפן, מאנטרעאל, ציריך און מעלבארן.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס גערער חסידות האט זיך אויסגעוואקסן פונעם קאצקער חסידות פון דעם פרשיסחער חדר. רבי יעקב יצחק פון פרשיסחא, דער "ייד הקדוש" איז געווען א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין; נאך אין זיין רבי'נס צייט האט ער געפירט א חברה פון די חשובע חסידים פונעם חוזה. נאך דער פטירה פונעם ייד הקדוש, האט מען אויפגענומען זיין תלמידו רבי בונים פון פרשיסחא צו פירן די רעביסטעווע. נאך דער פטירה פונעם רבין רבי בונים האט דאס חסידות זיך צעשפאלטן. טייל האבן באקריינט דעם זון רבי בונים, רבי אברהם משה פאר זייער רבין, און דער צווייטער טייל, אונטער רבי יצחק מאיר אלטער, האט באקריינט רבי מנחם מענדל פון טאמאשאוו פאר זייער רבין. רבי מנחם מענדל, באקאנט ווי דער קאצקער רבי, האט געפירט שארף אין חסידות, און האט געפאדערט פון די חסידים מען זאל זיך אינגאנצן אפרייסן פון עולם הזה, און זיך דערווייטן פון כבוד און אפשטויסן פון שקר. נאך זיין פטירה אין תרי"ט (1859), האבן די חסידים באקריינט רבי יצחק מאיר אלטער פאר זייער רבין. רבי יצחק מאיר האט אריבערגפירט דעם הויף קיין גער; דעם קאצקער הויף האט ער איבערגעלאזט צום זום פונעם אלטן קאצקער רבין, רבי דוד.
די תקנות אין גער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- נישט גיין שפאצירן מיט דער אייגענער פרוי אין גאס.
- אזוי ווי ביי אלע חסידים, א בחור זאל זיך נישט טרעפן מיט זיין פארלויבטע נאכ'ן ווארט.
- נישט מאכן גרויסע חתונות
גערער ישיבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א בחור ווערט אריינגענומען אין א גערער ישיבה לויט דעם באשלוס פון א קאמיטעט פונעם "איחוד מוסדות גור", נאכן באראטן מיט די ראשי ישיבות פון דער ישיבה קטנה וואו דער בחור לערנט, און מיטן בארעכענען מיטן בחור'ס פרעפערענצן. די ישיבות זענען כמעט אלע אויפן זעלבן ראנג. די ישיבות הגדולות זענען:
- שפת אמת אין ירושלים. דאס איז געווען די ערשטע גערער ישיבה, און די צווייטע חסידישע ישיבה אין ארץ ישראל (נאך חיי עולם). די ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין תרפ"ו דורך רבי מנחם מענדל כשר בשליחות פונעם "אמרי אמת".
- חידושי הרי"ם אין דעם רמת החייל געגנט אין תל אביב. געגרינדעט אין תרצ"ו ווי א "צווייג" פון ישיבת שפת אמת, אזוי ווי אסאך גערער חסידים זענען געקומען פון פוילן און האבן זיך באזעצט אין תל אביב. אין אנהייב איז די ישיבה געווען אין רחוב פרץ אין דרום תל אביב. דער נשיא פון דער ישיבה, רבי שמחה בונם אלטער האט פארזארגט א שטח אין רמת החייל און אין תשכ"ג האט מען געשטעלט דעם ווינקלשטיין. דער חנוכת הבית איז פארגעקומען סיוון תשכ"ט, און אין אדר תשל"א איז די ישיבה אריבער אין דער נייער געביידע. דער ראש ישיבה איז געווען הרב גדליה הערץ און דער משגיח איז געווען הרב גד אייזנער. דער היינטיקער ראש ישיבה איז הרב יוסף הורוויץ.
- "לב שמחה" אין ערד. די ישיבה האט געעפנט אין תשמ"א מיט א גרופע בחורים פון חידושי הרי"ם ישיבה. נאכן אויפשטעלן די ישיבה האט אנגעהויבן א גרויסע זידלונג פון גערער חסידים אין ערד.
- "תפארת משה בצלאל" אין רמות, ירושלים. (פריער געווען אין עמנואל און דערנאך אין בני ברק. )
- "שפתי צדיק" אין חצור הגלילית, אונטער הרב אשר נייהויז.
די רבי'ס פֿון גער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער ערשטער רבי - הרה"צ ר' יצחק מאיר אלטער (תקנ"ט - כ"ג אדר תרכ"ו) „חידושי הרי"ם".געבוירן אין מאגנישאוו, א חסיד פֿונ'ם רבי ר' בונם און פֿונ'ם קאצקער רבי'ן, איינער פֿון די גדולי התורה אין פוילין.
- דער צווייטער רבי - הרה"צ רבי חנוך העניך הכהן שאטאן פֿון אלעקסאנדער (תקנ"ח - י"ח אדר תר"ל) „חשבה לטובה"
- דער דריטער רבי - הרה"צ ר' יהודה אריה לייב אלטער (כ"ט ניסן תר"ז - ה' שבט תרס"ה) „שפת אמת" אן אייניקל פֿון „חידושי הרי"ם". זיינע חידושים אויף ש"ס, ווי אויך זיינע ספרים על התורה, זענען אנגענומען אין אלע קרייזן.
- דער פֿערדער רבי - הרה"צ ר' אברהם מרדכי אלטער (ז' טבת תרכ"ו - שבועות תש"ח) „אמרי אמת" דער עלצטער זון פֿון „שפת אמת"
- דער פֿינפֿטער רבי - הרה"צ ר' ישראל אלטער (כ"ד תשרי תרנ"ה - ב' אדר תשל"ז) „בית ישראל" א זון פֿון „אמרי אמת"
- דער זעקסטער רבי - הרה"צ ר' שמחה בונם אלטער (כ"ג ניסן תרנ"ח - ז' תמוז תשנ"ב) „לב שמחה" א זון פֿון „אמרי אמת"
- דער זיבעטער רבי - הרה"צ ר' פינחס מנחם אלטער ( כ"א תמוז תרפ"ו - ט"ז אדר תשנ"ו) „פני מנחם" א זון פֿון „אמרי אמת"
- דער אכטער רבי - הרה"צ ר' יעקב אריה אלטער שליט"א (געב' תרצ"ט) דער זון פֿון „לב שמחה"
בארימטע חסידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב מנחם זעמבא - פון די גרעסטע רבנים אין פוילן פארן חורבן
- הרב מאיר דן פלאצקי
- הרב מנחם מנדל כשר - ראש ישיבה פון שפת אמת
- יעקב לייב מינצבערג - אגודת ישראל פירער אין פוילן, דעפוטאט אין פוילישן סיים, און לאדזשער ראש הקהל
- יצחק מאיר לעווין - אגודת ישראל פירער און מיניסטער אין ישראל רעגירונג
- יהודה אריה לייב לעווין - גרינדער און רעדאקטאר פון המודיע אין ישראל
- הרב מרדכי ראטנבערג - רב פון די אגודת הקהילות אין פאריז
- יהודה מאיר אבראמאוויטש - כנסת דעפוטאט אין וויצע-בירגערמייסטער פון תל אביב
- בנימין מינץ - מיניסטער פון פאסט, פון פועלי אגודת ישראל פארטיי
- הרב בנימין מענדלסאן, קוממיותער רב
- יעקב ליצמאן - וויצע-מיניסטער פון געזונט
- יעקב תלמוד - הויף קאמאפאזיטאר
- דוד ווערדיגער - חסידישער חזן און זינגער


text:
The new Bolia 2015 זאַמלונג
The new Bolia 2015 collection is the most vibrant and creative ever. It has its roots in the new Scandinavian design, but this year with more daring and surprising details. The style is Nordic, but some designs are with a splash of daring colors, some stained in different grey tones, some with golden and metallic […]
בלאָג היים רייַזע ראַכוועסדיק קאַנטריסייד היים
בלאָג היים רייַזע ראַכוועסדיק קאַנטריסייד היים אַרויס העלסינקי. The home belongs to Ulla Koskinen and it’s her family dream home in the middle of the countryside! Cement, wood and glass comprise this simple yet stylish Finnish home. I love the simple and basic feel of it and the fireplace where the family enjoys their evenings […]
מווטאָ ספּרינג קאַטאַלאָג 2014
מווטאָ ספּרינג קאַטאַלאָג 2014 איז איצט בנימצא אויף muuto.com. די קאָמבינאַציע פון די פּאַסטעל טאָנעס, שטויביק פארבן, האָלץ, ווייַס און גורל פון לייץ אַרבעט טאַקע געזונט. דעם איז איינער פון די אַמייזינג פאָטאָגראַף פּעטראַ בינדעל ס פראיעקטן. מווטאָ ינטראַדוסיז נייַ פארבן צו די פאָלקס ווודאַן אַרום טישן, וואָס גיט איר אפילו מער פֿרייַהייט צו […]
ייטטאַלאַ ניטל היים ינלענדיש סטילינג
די גרויס בלאָגגערס מינאַ דזשאָנעס, סוזאַנאַ ווענטאָ און רילאַ טערוואָנען זענען פארבעטן צו טאָן עטלעכע ייטטאַלאַ ניטל היים ינלענדיש סטילינג. די טעמע איז געווען ניטל היים און יעדער בלאָגגער באשאפן פיר ניטל סעטטינגס. די קאָליר און סטילינג אין די בילדער זענען אַזוי שיין. גורל פון האָלץ, נייטראַל און אַ קליין רויט, ליבע עס! פֿיניש […]
טאַבלאָ טיש – א שפּיל צווישן פונקציאָנירן און עסטעטיק
נאָרמאַנן קאָפּענהאַגען גיט די קוואַדראַט טאַבלאָ טיש. דער פאָלקס טאַבלאָ קייט, דיזיינד דורך דאַניש דיזיינער ניטשאָלאַי ווייג האַנסען, האט שוין יקספּאַנדיד מיט אַ קוואַדראַט און רעקטאַנגגיאַלער ווערסיע. די עסאַנס פון די טאַבלאָ טיש איז די ינטעראַקשאַן צווישן צוויי מאַטעריאַלס מיט זייער פאַרשידענע אויסדרוקן, וואָס קאַמביינד פאָרעם אַ מינימאַליסטיק און מאָדערן פּלאַן. די ראַפינירט שאַרף ברעג […]
גלאז האלץ דורך אַלעקסאַ ליקספעלד פּלאַן סטודיאָ
אַלעקסאַ ליקספעלד פּלאַן סטודיאָ באזירט אין האַמבורג, דייַטשלאַנד האט אַ פּאָרטפעל וואָס ריינדזשאַז איבער אַ גרויס פאַרשיידנקייַט פון פראיעקטן, פון טייבאַלווער און קאַזשמיר פּראָדוקטן צו קינדער דאַלז און אַ גערוך. אַלעקסאַ ליקספעלד פּלאַן סטודיאָ יקספּעראַמאַנץ מיט טעקסטשערז און פארבן און אין דעם סעריע די גלאז און האָלץ קאַמפּלאַמענטינג יעדער אנדערע. ניצן די אַלט מאָולדז אין […]
פּאַשטעס דורך ליניע ה. קליין
ליבע דער פּאַשטעס אין די סטאַנינג פאָטאָס דורך ליניע ה. קליין. זי איז אַ קאָפּענהאַגען-באזירט אַקליימד לייט פאָטאָגראַף, ספּעשאַלייזד אין עסנוואַרג, לייפסטייל און בילדער – איר נוסח גרייזינג אַ לאַנג רשימה פון בעסצעלינג ביכער און פאָלקס מאַגאַזינז. געוועב און ליכט איז איר זאַך, און לינעס כסימע עסטעטיק לאָזן יעדער קליענט מיט אַ מאַמאָשעסדיק, כושיק נעמען […]
גרין געוויקס גאַנג
גרין געוויקסן זענען פּאַפּינג אַרויף אַלע איבער לעצטנס אין סדר צו ברענגען נאַטור אין די ינלענדיש סוויווע. ווי מיר ווערן מער ערבאַנייזד און דרויסנדיק פּלאַץ מער טייַער, באַלקאָן און גרין דרינענדיק פּלאַנטינג ווערט מער ינווענטיוו. טישן און שעלווינג וניץ מאַכן פּלאַץ פֿאַר פּאַטיד געוויקסן, אָדער אַנדערש זיי הענגען פון דער סטעליע אָדער זענען געפלאנצט אין […]
בלאָג היים רייַזע – היים אין מעלבורן
בלאָג היים רייַזע - היים ליגן אין מעלבערן. איך איז געווען טאַקע דערשטוינט דורך דעם וווינונג ס גרויס סטילינג מיט זייַן סימפּליסטיק שליימעס און די רויק קלאָר פילן. די גאנצע פּלאַץ איז אַ ווייך אנדער ברירה צו שטרענג מאַדערניזאַם. דאס איז וואָס איך ליבע וועגן דעם הויז, די דייווערס מישן פון נאַטור עלעמענטן און ווייך פארבן וואָס מאכט […]
ינספּייערד דורך האַרבסט
אַלע צייטן האָבן זייער כיין אָבער דער האַרבסט מיט אַלע די סטאַנינג אַרויסווייַזן פון פארבן איז מיין באַליבט! איך ליבע די בלעטער טשאַנגינג פארבן, דער וואַרעם זון אויף קולער טעג, קרוכלע וועטער, פּאַמקאַנז, ווילד מאַשרומז און אַלע די שיין נאַטירלעך פארבן ינספּייערד דורך האַרבסט, ווי בערנט מאַראַנץ, רויט, מאָססי גרינז, יעלאָוז, גרייַס און ברוין. האַרבסט איז אויך אַ […]


text:
Immediate Family
-
wife
-
-
דוד משהson
-
אברהם יעקבson
-
Shalom Yosefson
-
-
mother
-
brother
-
brother
-
Nechamasister
About Yitzhak Mordehai Shapira (Gvodzitz)
רבי יצחק מרדכי שפירא זצ"ל (מנחם אב ה'תרכ"ז - ג' תמוז ה'תר"ץ), מגוואדזשיץ.
רבי יצחק מרדכי איז געבוירן אין סאדיגורא אין חודש מנחם אב ה'תרכ"ז, צו זיין פאטער הרב אבי עזרא זעליג שפירא פון מאגלניצא, א זון פון הרב חיים מאיר יחיאל שפירא, פון מאגלניצא, באקאנט אלס "דער שרף", א זון פון הרב אבי עזרא זעליג שפירא, פון גרעניץ, אן איידעם פון קאזשניצער מגיד. און צו זיין מוטער מרת הדסה פייגא ( - י"א תשרי ה'תרצ"ב), א טאכטער פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון דעם הייליגן רוזשינער. נאך דער פטירה פון זיין פאטער י"ט מנחם אב ה'תרמ"ז האבן די חסידים פון גאליציע געבעטען רבי יצחק מרדכי און זיין ברודער רבי חיים מוניא זאלן קומען קיין גאליציע און דארט גרינדן זייער הויף, זיין ברודער האט זיך באזעצט אין דראהביטש און רבי יצחק מרדכי האט זיך באזעצט אין גוואדזשיץ. ביי דער ערשטע וועלט קריג איז רבי יצחק מרדכי אנטלאפן קיין וויען, און איז דארט פארבליבן ביז זיין הסתלקות. בי יצחק מרדכי איז נפטר געווארן ג' תמוז ה'תר"ץ, און ער ליגט אין וויען. זיין רביצין מרת צפורה פייגא איז נפטר געווארן כ' חשוון ה'תש"ג. און זי ליגט אין הר הזיתים.
(וויקיפעדיע)


text:
ניינטי סעקאנד סטריט וויי
אזא סאָציאַלער, פריי-אידישער קולטור צענטער פּלאצירט אין א ריזיגער געביידע אויף דער 92טער גאס ראג לעקסינטאן עוועניו, אין דער וועסט סייד פון מאנהעטן, ניו יארק סיטי.
דער צענטער ווערט פינאנצירט דורך רייכע אידישע עשירים, מיטן ציל צו צוזאמהאלטן די פרייע אידן זיי זאלן זיך נישט אסימילירן צווישן די גוים אין אמעריקע; זיי זאלן פארברענגען סאציאל אינאיינעם מיט ספארטס און איבונגען און שיינע פראגראמען. אין דעם צענטער ווערן אויך אפגעהאלטן דרשות פון פּאפולערע אידן.
זייער'ס א בלאג אנטטהאלט א לוח מיט בילדער פון די געשעענישן און אויפטריטן אין זייער צענטער. [1]


text:
זרע
די זרע איז א ווייסע פליסיקייט וואס קומט ארויס פון דעם איבר פון א זכר. זי אנטהאלט די ספערמע, די צעלן וואס קענען רעפראדוצירן. די רעפראדוקטיווער מעכאניזם, צום שאפן נאך א ביאלאגישער דור, מיט די סאמע גענעטישע שטריכן פונעם פראדוצירער (מזריע). א מענטש נעמט ארויס אין יעדן מעשה ארום 500 מליאן זרע קאמערן.
זומען (אידיש) דער קלענסטער צעל איז אין דער זרע פון א מאן.
זרע איז דא ביי פרוכט און גרינצייג צולייגך ווי ביי מענטשן און אנדערע באשעפענישן. די זומען איז דער סאמע פונדמענט פונעם רעפראדוקציע סיסטעם, אן די זומען קען קיין רעפראדוקציע נישט צושטאנד קומען.
איז זרע לעבן?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויטן זוהר הקדוש איז דאס א לעבעדיגע זאך, אין מען איז א רוצח[פֿעלט אַ מקור] אויך לויט די קריסטן[פֿעלט אַ מקור].


text:
װיקיפּעדיע:וויקידאטן
וויקידאטן איז א נייער פראיעקט פון דער וויקימעדיע פונדאציע פאר א צענטראלער שפייכלערונג פון דאטן וואס געפינען זיך עטלעכע מאל אין פראיעקטן אין פארשידענע שפראכן.
די ערשטע פאזע פון דעם פראיעקט, וואס מען האט אויסגעפירט אין וויקיפעדיעס אין אלע שפראכן אנהייב מערץ 2013, טוט צענטראליזירן די אינטערשפראך לינקען צווישן וויקיפעדיע בלעטער. דער געוויינלעכער וועג פון שטעלן אינטערשפראך לינקען ביים סוף פון יעדן בלאט, וואס דארף ווערן איבערגעחזר'ט אין יעדער שפראך. כדי צו דערהיינטיקן די ליסטע ווען א ווערסיע פונעם ארטיקל ווערט געשריבן אין א נייער שפראך, דארף מען דערהיינטיקן דעם ארטיקל אין אלע שפראכן. מערסטנס ווערט דאס אדורכגעפירט דורכן א באט. אפטמאל מאכט זיך א קאנפליקט, ווען צוויי (אדער מער) בלעטער אין איין וויקיפעדיע זענען געלינקט צום זעלבן בלאט אין אן אנדער שפראך וויקיפעדיע. אצינד, מיטן וויקידאטן פראיעקט, ווערט די ליסטע פון פארבונדענע ארטיקלען געשפייכלערט אין איין פלאץ, און אלע וויקיפעדיעס נעמען די ליסטע פון דארטן.


text:
טייף אפמאך
די טאַאיף אפמאך, ווערט אויך גערופן נאציאנאלע פארשטענדעניש אפמאך. איז א פאליטישער אפמאך, אונטערגעשריבן אין טאאיף, סאודי אראביע. דעם 22טן אקטאבער 1989. אונטערגעשריבן דורך אלע לעבנס פארבליבענע פארלאמענט מיטגלידער, אין לבנון פון די 1972 וואלן (דאס איז געווען דאס לעצטע מאל, וואס לעבאנעזע בירגער האבן ערוויילט א רעגירונג, ביזן ענדע פונעם בירגערקריג), ביים סוף פון לבנון ברודער קריג.
די אפמאך באצייכענט צווישן אנדערע, דאס ספעציעלע צוזאמענארבעט צווישן סיריע און לבנון, און באטאנט אז סיריע וועט פארבלייבן אין לבנון, פאר צוויי יאר, ביז עס וועט הערשן א פולשטענדיקע שלום, צווישן די פארשידענע פארטייען.
די אפמאך האט אינגאנצן געטוישט די פאליטישע קאכלעפל וואס איז געווען אנגענומען אין לבנון, נאכן נאציאנאלע פארשטענדעניש, פון 1943, פון ניין און ניינציג פארלאמענט דעפוטאטן, צוטיילט צו פינף און פופציג קריסטן, דאס איבריגע מוסלמענער. יעצט האט לבנון באקומען 128 דעפוטאטן, צוטיילט אייניג האלב אויף האלב, צווישן די צוויי זייטן. דער סוני פרעמיער מיניסטער, איז ביז דאן ערוויילט געווארן דורכן מאראנישער פרעזידענט, נאכן אפמאך איז ער ערוועלט געווארן דורכן פארלאמענט. די מיניסטארן אין די רעגירונג זענען אויך צעטיילט געווארן האלב אויף האלב.
דעם 4טן נאוועמבער 1989, איז דער אפמאך אדאפטירט געווארן דורך די דעפוטאטן. אויפצומארגנס האבן זיי אויפגענומען רענא מאוועד אלס פרעזידענט. 409 טעג נאכדעם וואס אמין זשומייעל האט איבערגעגעבן דאס פרעזידענטשאפט פאר מישעל אאון.
17 טעג נאכן ערוויילט ווערן, נאך איידער מאוועד איז אריין אין באאבדע, איז ער אומגעקומען אין אן אויטא באמבע, עליאס האראווי האט אים איבערגענומען.
סיריע אין דעם אפמאך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער אפמאך ווערט געשריבן.
"וויבאלד די ציל פון לבנון איז, צו געוועלטיקן אויף איר אויבערשאפט, פון דאס גאנצע טעריטאריע וואס געהערט צו לבנון. דורך אירע קרעפטן, ספעציעל אינערליכע זיכערהייט. וויבאלד די פריינטליכע באציונגען וואס פארבינדט סיריע מיט לבנון, איז א שטארקע. וועט סיריע העלפן די געזעצלעכע לעבאנעזע רעגירונג, צו געוועלטיקן איבערן לאנד מיט סירישע קרעפטן, פאר א צייט פעריאד פון נישט מער פון צוויי יאר. אנגעפאנגען פון די באשטעטיקונג פון די נאציאנאלע פארשטענדעניש, דאס אויסקלויבן א פרעזידענט, אויפשטעלן א פאראייניקטע רעגירונג, און רעפארמען צו די קאנסטיטוציע."
סיריע וואס איז אריין אין לבנון 1976, האט נישט אפגעטרעטן ווי אפגעמאכט. אויף די 11טן מיי 2004, האט דזשארדזש וו. בוש פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, ארויפגעלייגט סאנקציעס אויף סיריע, פארן נישט אויספאלגן ווי זיי האבן זיך פארפליכטעט.
די פאראייניקטע פעלקער, האט אין א זיצונג פון די זיכערהייטס ראט, אנגענומען רעזאלוציע 1559, וואס פארלאנגט א ריקצוג פון סיריעס אנוועזנהייט אין לבנון.
די אינטערנאציאנאלע דרוק, האט זיך געשטארקט נאכן אטענטאט אויף ראפיק על כארירי, מאסן דעמאנסטראציעס אין לבנון, זענען דורכגעפירט געווארן איבער גאנץ לבנון קעגן סיריע, וואס איז באשולדיקט געווארן פארן מארד. שפעטער זענען זיי באצייכענט געווארן אלס די טענענביימער איבערקערעניש. דעמאלט ערשט האט באשער על אסאד, פרעזידענט פון סיריע, דערקלערט זיין גרייטקייט ארויסצוציען זיך פון לבנון.
דעם 26טן אפריל 2005, האבן די לעצטע סירישע זעלנער פארלאזט לבנון, נאך ניין און צוואנציק יאר אנוועזנהייט.


text:
טשארלס דיקנס
טשאַרלס דזשאן האַפֿאם דיקנס (ענגליש: Charles John Huffam Dickens [ˈtʃɑrlz ˈdɪkɪnz]; 7טן פעברואר 1812 – 9טן יוני 1870) איז געווען אן ענגלישער שרייבער בארעכנט דער גרעסטער ראמאניסט פונעם וויקטאריאנער פעריאד. מען ליינט נאך זיינע ראמאנען און קורצע מעשה'ס ביזן היינטיקן טאג.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דיקנס איז געבוירן געווארן אין פארטסמוטה, ענגלאנד, צו זיין פאטער דזשאן דיקנס און זיין מוטער עליזאבעט (באַרא). ווען ער איז געווען אלט פינף יאר האט זיך די משפחה געצויגן קיין טשאטאם. ביי די צען יאר האבן זיי זיך געצויגן קיין קאמדן, לאנדאן. דיקנס האט פארלאזט די שולע כדי צו ארבעטן אין א פאבריק ווען מ'האט געווארפן זיין פאטער אין טורמע ווייל ער האט נישט געקענט אפצאלן זיינע חובות.
שפעטער האט דיקנסט געארבעט אינעם ביורא פון אן אדוואקאט אבער די ארבעט האט אים נישט געפאלן. ער איז געווארן א זשורנאליסט וואס האט געשריבן וועגן דער רעגירונג.
זיינע ביכער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון 1836 האט ער ארויסגעגעבן א ניי בוך כמעט יעדע יאר. אין 1838 האט ער פארעפנטלעכט אליווער טוויסט, אין 1841 בארנאבי ראדזש, אין 1849 דייוויד קאפערפילד, אין 1859 א מעשה פון צוויי שטעט און נאך אסאך אנדערע.


text:
באדעוויין פון בעלגיע
באָדעוויין פון בעלגיע (פולער נאמען: באדעוויין אלבערט קארעל לעאפאלד אקסעל מארי גוסטאף פון בעלגיע; פלעמיש: Boudewijn Albert Karel Leopold Axel Marie Gustaaf van België); 7טן סעפטעמבער 1930 - 31סטן יולי 1993) איז געווען דער פינפטער קעניג פון די בעלגיער, וואס האט געקעניגט פונם 17טן יולי 1951 און ביזן שטארבן. ער איז געווען דאס צווייטע קינד אין דער ערשטןער זון פון לעאפאלד דער דריטער און די קעניגן אסטריד, און א ברודער פון אלבערט דער צווייטער.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי די פינף יאר איז באדעוויין געווארן א יתום, ווען זיין מוטער איז געהרגעט געווארן אין א צוזאמענשטויס.


text:
זשאק שיראק
זשאק שיראק (געב' דעם 29טן נאוועמבער, 1932) איז געווען פרעזידענט און פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך, און בירגערמייסטער פון פאריז.
זיינע יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זשאק שיראק איז געבוירן געווארן דעם 29 נאוועמבער, 1932. ער האט געלערנט אין פאלקסשולע, און דערנאך אין פאליטישער שולע, וואו ער האט גענומען אן אקטיווע טייל, אנהייב איז ער געווען א קאמוניסט, ווען ער האט געענדיגט שטודירן, האט ער זיך אנגעשלאסן אין דער ארמיי, און געווען א זעלנער, אין אלזשיר, ביי דעם פרייהייטס קריג, און ער איז פארווונדעט געווארן.
נאכן קריג האט ער געלערנט אין דער נאציאנאלע שולע פאר פירערשאפט, וואס דאס דינט פאר א שפרינג בעטל פאר פאליטיקער.
אלס פרעמיער מיניסטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1974, איז ער אויסגעקליבן געווארן אלס פרעמיער מיניסטער, אין דער רעגירונג פון דאסטאן. צוויי יאר דערנאך, האט ער רעזיגנירט, און ער איז געלאפן פאר בירגערמייסטער אין פאריז, ער האט דערפאלגרייך געווינען, און זיין נייע פארטיי וואס ער האט געגרינדעט, האט זיך זייער געשטארקט, שפעטער איז ער ווידער אמאל געווען פרעמיער, אונטערן סאציאליסט פראנסוא מיטראן, אין 1988, איז שיראק געלאפן אלס פרעזידענט קאנדידאט, פון די רעכטע פארטייען, קעגן מיטראןאבער פארלוירן.
אלס פרעזידענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1995, נאכן לויפן דאס דריטע מאל, איז ער ערוויילט געווארן אלס פרעזידענט, און קורץ דערנאך האט ער אנגעהויבן מיט סייענטיפישע יאדערישע פרובירונגען, וואס דער וועלט האט פארדאמט, אין זיין ערשטע קאדענץ איז ער געצווינגען געווען, אויפצושטעלן א פאראייניגטע רעגירונג, מיט די לינקע פארטייען, און דאס האט אים אפגעהאלטן פון טון דראסטישע ענדערונגען, וואס ער האט פארשפראכן צו טון, פאר די וואלן.
ווען שיראק איז געלאפן פאר ווידערוויילונג, איז לע פאן, א באוואוסטער רעכטער ראדיקאל, אריינגעקומען צווייט, און זיי האבן געהאט א ראנאף, ווי די לינקע האבן זיך געאייניגט מיט זיין פארטיי, אלע האבן געקליבן פאר שיראק.
אין יאר 2002, האט א רעכטער ראדיקאל, פרובירט דורכפירן אן אטענטאט אויף שיראק, וואס איז דורכגעפאלן, און דער שיסער איז געכאפט געווארן, און פאראורטיילט געווארן צו 10 יאר טורמע.
שיראק האט זיך שטארק קעגנגעשטעלט דעם קריג אין איראק, וואס זשארזש בוש האט אנגעפירט, דאס האט אים צוגעגעבן אסאך פיינט אין די פאראייניגטע שטאטן, פאראייניגטע קעניגרייך, און אנדערע לענדער, און אייראפע איז ער אבער געווארן א העלד.
אין 2007, האט ער געמאלדן, אז ער טרעט ארויס פון פאליטיק, און ער האט פון אנהייב, געשטיצט זיין פרעמיער מיניסטער, ווילפאן, אלס נאכפאלגער, אבער שפעטער ווען עס איז קלאר געווארן אז ניקאלעס סארקאזי גייט געווינען, האט ער אים געשטיצט.
זיין פאליטיק קעגן יידן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין פאליטיק בנוגע ישראל, איז געווען פרא-פאלעסטינער,נעמענדיק א קלארע שטעלונג קעגן ישראל, אריק שרון, איז אויפגענומען געווארן אין פראנקרייך גאר קאלט, און נאכן רעדע פון שרון, ווי ער ווענדט זיך צו די פראנצויזישע יידן, אז זיי זאלן מאכן עליה, נאכן אנטיסעמיטישן אויפשטייג אין פראנקרייך, איז ער געווארן ווי איגנארירט.
יאסיר אראפאט איז אריינגענומען געוארן אין א מיליטערישע שפיטאל, איידער ער איז געשטארבן, און נאכדעם האט ער געהאט א קעניגליכע לוויה.
דאס ריקצוג פון שרון, פונעם עזה שטרייף האט געברענגט אן ענדערונג, אין זיין פאליטיק בנוגע ישראל, און שרון איז אויפגענומען געווארן מיט כבוד מלכים, אויף א באזוך אין פאריז, נאך צוויי יאר וואס שיראק האט זיך נישט געוואלט טרעפן מיט אים.
שיראק האט אנערקענט אין די פארברעכנס וואס דער ווישי רעגירונג איז באגאנגען קעגן יידן, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, עס האט געברענגט צו א שטורעם אין פראנקרייך, נאך די אלע יארן, וואס דער שולד איז געגאנגען צו די נאציס.


text:
מנחם נחום טווערסקי
רבי מנחם נחום טשערנאבלער (ה'ת"ץ - י"א חשוון ה'תקנ"ח), באקאנט אלס דער מאור עינים, איז געווען דער גרינדער פון טשערנאבילער חסידות.
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי נחום איז געבוירן געווארן אין דער שטאט גאַרינסק, וואהלין גובערניע, אין יאר ה'ת"ץ, צו זיין פאטער הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם.
- זיין זיידע רבי נחום גאון האט געהאט אויסער רבי צבי נאך צוויי זין:
- הרב אריה לייב אסטערזעצער, ער האט געלערנט מיט דעם בעל שם טוב די כתבים וואס זיין פאטער האט אים געהייסן איבערגעגעבן פאר דעם בעש"ט.
- הרב נחום שאסטאק, ער איז געבוירן נאך זיין פאטער'ס פטירה.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען רבי נחום איז געווען א יונגערמאן האט דער בעל שם טוב אים צוגעצויגן צו חסידות און איז געווארן זיינס א תלמיד מובהק, נאך די פטירה פון בעש"ט איז רבי נחום געווארן פון די גרויסע תלמידים פון מעזריטשער מגיד.
נאך ביים לעבען פון זיין רבי'ן האט שוין רבי נחום אנגעהויבן ארום צופארן אין די שטעטלך אין וואהלין, צו דערנענטערן יידישע הערצער צום אייברשטען. נאך זיין רבי'נס פטירה האט רבי נחום אנגעהויבן פירן זיין אייגענעם הויף, פון אנפאנג איז ער געווען אין פראהאביטש, און שפעטער אין טשערנאביל. אסאך פון די צדיקים פון זיין צייט פלעגען פארן זיך פראווען ביי אים, זיין אייניקל הרב יעקב ישראל טווערסקי פון טשערקאס שרייבט, "ביים זיידן רבי נחום איז געווען איין אויבן-אן מיט ווייסע זשיפעצעס".
ביי חסידים פלעגט מען דערציילן, אז דער מאור עינים האט ערקלערט, אז ווען ער האט געזאגט דברי תורה איז עס געווען אין א שטייגער (בחינה) פון "שכינה מדברת מתוך גרונו". דער ספר מאור עינים, אינאיינעם מיט די ספרים תולדות יעקב יוסף פון רבי יעקב יוסף פון פולנאה און ספר התניא פון רבי שניאור זלמן מלאדי, זענען געווען ספעציעל באליבט ביי חסידים אלץ א "כלי ראשון" פון תורת החסידות, זייענדיג פון די ערשטע געדריקטע ספרים פון די תלמידי בעש"ט.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי נחום איז נפטר געווארן י"א חשוון ה'תקנ"ח, און ליגט אין טשערנאביל.
זיין פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי נחום האט געהייראט מרת שרה אן אייניקל פון הרב יצחק שפירא, רב אין לובלין, א זון פון הרב נתן נטע שפירא, רב אין האראדנע "דער מבוא השערים". זייערע קינדער:
- הרב מרדכי טווערסקי (ה'תק"ל - כ' אייר ה'תקצ"ז), באקאנט אלס רבי מאטעלע טשערנאבילער.
- הרב משה טווערסקי
- מרת מלכה, די ווייב פון הרב אברהם, מגיד פון קאריסטשאוו. זייערע קינדער:
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מאור עינים
- ישמח לב
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מאורי אור
- אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר
- ספר היחס מטשרנוביל, אהרן דוד טווערסקי


text:
טאנג דינאסטיע
די טאַנג דינאַסטיע (כינעזיש: 唐朝; [tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ]) (18טן יוני, 618 – 1טן יוני, 907) איז געווען אן אימפערישע דינאסטיע פון כינע, נאך דער סואי דינאסטיע און פאר דעם פינף דינאסטיעס פעריאד. די טאנג דינאסטיע איז געגרינדער געווארן דורך דער לי (李) משפחה, וואס האבן געכאפט די שליטה ביים אונטערגיין פון דער סואי אימפעריע. במשך פופצן יאר איז די דינאסטיע געווארן אפגעהאקט דורך דער צווייטער זשו דינאסטיע (8טן אקטאבער, 690 – 3טן מערץ, 705) ווען די קייסערינע וואו זעטיאן האט געכאפט די טראן; זי איז געווען די ערשטע און איינציגע קייסערינע וואס האט געהערשט אין כינע.
די הויפטשטאט פון דער טאנג דינאסטיע איז געווען טשאנגאן (היינט קסיאן), דעמאלסט די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין דער וועלט.
ביי דער טאנג דינאסטיע איז בודהיזם געווארן א הויפט איינפלוס אויף כינעזישער קולטור.
צוויי פון כינעס מערסטע בארימטע דיכטער האבן געלעבט אין דעם פעריאד, לי ביי און דו פו.


text:
גוגל אנאליטיקס
גוגל אנאליטיקס (Google Analytics) איז א פרייער באדינונג פון גוגל צו ווייזן סטאטיסטיק און טראפיק אנאליזן און פעטערן'ס פון וויזיטארס צו אייער וועב סייט.
עס איז אויסגעשטעלט מיט אנאליזן מאפעס פון די וועלט פון ווי אייערע ליינער זענען קאנצערטריט. און וועלכע ענין עס האט גורם געווען דאס מערסטע טראפיק צו דעם סייט. א.א.וו. אינטערסאנטע גראפס און נומערן צו ווייזן וואס איר זאלט זיך פארלייגן כדי צוציען נאך ליינער און אזוי ארום קענען מאכן געלט אויף עדס אין אייער סייט.
עס האט 80 מינע וועגן וויאזוי צו ווייזן רעפארטס איר זאלט אייך אינטימעטלי באקענען מיט אייערע ליינער וואס און ווער, ווי און וויאזוי, פארוואס און ווען, - זיי נוצען אייער סייט. אדער טאמער עס איז א ביזנעס סייט, צו זעהן וועלכע פראדוקטען פארקויפן זיך מער דורך כאפן דעם קאסטומער.
- וויפל בלעטער פון דיין וועבסייט א יעדע באזוכער ליינט.
- וועלכע זיי ליינען די מערסטע.
- וויפל צייט זיי פארברענגן אין דיין סייט.
- וויפל צייט זיי בלייבן אין איין-צוה אויפאמאל.
- א יעדע באנוצער וויפל מאל ער קומט צוריק באזוכן.
- עס געבט אייך א קאוד ארויפצולייגן אויף מארקעטינג אימעיל וואס לינקט צו אייער סייט. און דערנאך קענט איר זעהן פונקליך וויפל פון די אימעיל ליסטע און ווער עס איז אלס אריין אין אייער סייט.
- א מאפע פון דער וועלט, מיט פינטעלעך וואס צייגט אייך ווען איר פירט אריבער דעם מייז וויפל פראצענט עס קומען פון יענע געגנט. איינגעטיילט ביזן קלענסטען געגענט אין א שטאט, וו.צ.ב.ש. ביז ברוקלין אדער מאנהעטן.
עס איז אזוי פאפולער געווארען אז גוגל געבט דאס מער נישט אוועק בחינם נאר נאך אן אינטוויטאציע מיט א גורל.
גוגל זוך מכשיר • גוגל כלים פאס • זשימעיל • גוגל שמועס • גוגל קא אפ • גוגל נייעס • גוגל דעסקטאפ • גוגל דאקומענטן • גוגל לייענער • גוגל אלערטס • גוגל מאפע • גוגל ווידעא • גוגל אנאליטיקס • בלאגער • גוגל פינאנץ • לעבס • גוגל בילדער • גוגל ביכער • פרוגעל • גוגל ערד • גוגל בוקמארקס • יוטוב • גוגל גרופעס


text:
28סטן מיי
דעם 28סטן מיי איז דער 148סטער טאג פון יאר (149סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 217 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1918 - ארמעניע און אזערביידזשאן פראקלאמירן זייער זעלבשטענדיקייט.
- 1940 - צווייטע וועלט מלחמה: בעלגיע קאפיטולירט צו נאצי דייטשלאנד.
- 1948 - אומאפהענגיקייט מלחמה: די איינוואוינער פונעם יידישן פערטל אין ירושלים קאפיטולירן צו דער יארדאנישער ארמיי.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1660 - דזשארדזש דער ערשטער, מלך פון בריטאניע (געש' 1727)
- 1884 - עדווארד בענעש, פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי (געש' 1948)
- 1944 - רודאלף זשוליאני, בירגערמייסטער פון ניו יארק
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אזערביידזשאן - נאציאנאלער טאג
- ארמעניע - נאציאנאלער טאג
- עטיאפיע - נאציאנאלער טאג


text:
קריג'ס געזעצן
קריג'ס געזעצן זענען א רייע אינטערנאציאנאלע אפמאכן וויאזוי א קריג זאל ווערן געפירט בנוגע די געפאנגענע און פארוואונדעטע סאלדאטן און ציווילע מענטשן.
רוב אינטערנאציאנאלע קריג'ס געזעצן וועלכע ווערן איינגעהאלטן צווישן רוב לענדער פון די וועלט איז אפגעמאכט געווארן אין עטליכע דזשעניווע קאנווענשאנס און די האג קאנפערענצן. די אפמאכן אדרעסירן אלע ארמייען איבער די באטייליגונג פון מלחמה, די קרבנות פון א מלחמה, אקופאציע פון פרעמדע כוחות, און די סטאטוס פון קולטוראלע שטחים.
אין די צווייטע וועלט מלחמה האבן די נאציס אפגעטאן די גרעסטע מלחמה פארברעכנס אין די נאנטע היסטאריע. זיי האבן פארלעצט כמעט אלע דזשעניווע אינטערנאציאנאלע געזעצן, ספעציעל מיט'ן אומברענגן ציווילע מענטשן און נוצן זייערע קערפער פאר מעדעצינישע עקספרימענטן. ווען אמעריקע איז אריין אין מלחמה מיט איראק אין 2003 האבן טייל איראקער געפאכעט מיט ווייסע פענער, א צייכן אז זיי געבן זיך אונטער. אבער ווען די אמעריקאנער סאלדאטן האבן זיך דערנענטערט צו זיי האבן זיי אנגעהויבן שיסן, א קלארע פארברעכן לויט די האג פארשריפטן. שפעטער אין די קריג האט די וועלט אנגעהויבן באשולדיגן אויך אמעריקע אין פארלעצן די אינטערנאציאנאלע קריג'ס געזעצן ווען אין עטליכע פעלער האבן אמעריקאנער סאלדאטן נישט ריכטיג באהאנדלט אירע ארעסטאנטן אין די טורמעס פון אבו גאריב אין איראק און גואנטאנאמע בעי, קובא, וואו הונדערטער אל קאידא ארעסטאנטן ווערן געהאלטן.
אינהאַלט
איבערבליק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעפאר דעם 19'טן יאר-הונדערט האט יעדע לאנד געהאט אירע אייגענע געזעצן פאר די ארמיי וויאזוי זיי זאלן פירן מלחמות און וואס די סאלדאטן מעגן יא טאן און וואס נישט. יעדע לאנד האט זיך אבער געהאט אנדערע געזעצן און ווען עס האט אויסגעבראכן א מלחמה צווישן צוויי לענדער זענען אלע געזעצן צעפאלן ווייל אויב דער פיינט האט געטאן עפעס וואס איז באטראכט געווארן אלס אומגעזעצליך דורך די אנדערע לאנד האבן זיי פארלעצט דאס אייגענע געזעץ און זיך נוקם געווען מיט די זעלבע מיטלן.
אין טייל פעלער, ספעציעל אין לאנג פארצויגענע מלחמות, האבן די לענדער וועלכע האבן זיך געשלאגן צווישן זיך ארויסגעשיקט דימפלאמאטן צו א נוטראלע ארט וואו די צוויי זייטן האבן אויסגעשמועסט און זיך אליינס געמאכט געזעצן וואס ביידע וועלן פאלגן כדי צו פארמינערן די פאטאליטעטן. אין רוב פעלער האט דאס פיין געארבעט אבער איינמאל די קריג איז געווען פארטיג זענען אלע געזעצן געווארן אויס און דאס נעקסטע מאל מען איז געגאנגן אין קריג האט מען זיי מער נישט געהאט.
די דזשעניווע קאנווענשאנס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאנצפעט צו מאכן אינטערנאציאנאלע קריג'ס געזעצן איז אויפגעברענגט געווארן צום ערשטן מאל אין יאר 864' אין דזשעניווע, שווייץ. טויזענטער דימפלאמאטן פון צענדליגער לענדער זענען אהין געקומען אויסצושמועסן די פלענער וועלכע האט געדויערט יארן לאנג צו ברענגן צום טיש.
אלעס האט זיך אנגעהויבן פון אן איינצעלענם מענטש מיט'ן נאמען הענרי דונאנט, אן איטאליענער, וועלכער האט מיטגעהאלטן איינע פון איטאליע'ס מלחמות אין יאר 859' און ווען ער האט געזען פארוואונדעטע סאלדאטן ליגן אויף די פעלדער און שטארבן אויס האט ער צוזאמענגענומען א גרופע פון ציווילע מענטשן און זיי געבעטן צו וואלונטירן און געבן מעדיצינישע באהאנדלונג פאר די פארוואונדעטע סאלדאטן, נישט קיין חילוק צו וועלכע זייט זיי באלאנגען. זיין ארגאניזאציע איז מיט דער צייט געווארן גרעסער און ער האט דאס א נאמען געגעבן די אינטערנאציאנאלע קאמיטע פאר די הילף פון די פארוואונדעטע. די ארגאניזאציע איז מיט די יארן פארשפרייט געווארן איבער מערערע לענדער און געווארן די וועלט'ס באקאנטע אינטערנאציאנאלע קאמיטע אוו די רעד קראוס.
דונאנט האט שווער געארבעט צוזאמענצוברענגן די פירער פון די גרויסע לענדער אין יענע צייטן קיין דזשעניווע וואו די פלענער פאר אינטערנאציאנאלע קריג'ס געזעצן האבן זיך אנגעהויבן פארמירן. וויבאלד עס איז אין יענע צייטן נישט געווען קיין פליגערס האט געדויערט זייער לאנג ביז ווילאנג מען איז געקומען און געגאנגן און אלעס האט זיך גערירט זייער לאנגזאם. אינדערצווישן איז אנגעקומען די ערשטע וועלט מלחמה און באלד דערנאך די צווייטע וועלט מלחמה און נאר נאכדעם האבן די פירער זיך גענומען ערנסט צו מאכן די קאנווענשאנס.
די ערשטע ארבעט איז פארטיג געווארן אין יאר 949' און איז באשטאנען פון די געזעצן וואס די לענדער האבן אפגעמאכט אין 4 באזונדערע קאנווענשאנס. זיי זענען געווען:
1 וויאזוי צו באהאנדלן און העלפן די פארוואונדעטע און קראנקע סאלדאטן אויף די שלאכטפעלדער.
2 וויאזוי צו באהאנדלן די פארוואנדעטע און קראנקע סאלדאטן אויף די וואסערן.
3 וויאזוי צו באהאנדלן די קריג'ס געפאנגענע, באקאנט אלס די פריזענארס אוו וואר (פי-או-דאבעליו).
4 וויאזוי צו באשיצן די ציווילע מענטשן אין א צייט פון מלחמה.
די האג קאנווענשאנס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די דזשעניווע קאנווענשאנס זענען פארגעקומען באזונדערע קאנווענשאנס אין די האג, די נעדערלענדס (האלאנד), אין די יארן 899', 907', און 954'. די דריי קאנווענשאנס זענען שפעטער באקאנט געווארן אלס די אינטערנאציאנאלע שלום קאנפערענצן. די אפמאכן פון יענע קאנווענשאנס אפעלירן וועגן וואפן, פראפערטי רעכטן, און די פליכטן פון די נוטראלע לענדער.
אין די ערשטע צוויי קאנפערענצן אין די האג האט מען ארומגערעדט וועגן דער באנוץ פון וואפן וואס מען מעג יא און נישט נוצן. זינט די ערשטע צוויי קאנפערענצן האבן נישט געברענגט קיין רעזלוטאטן האט מען פאררופן א דריטע קאנפערענץ אין יאר 939' אבער יענער קאנפערענץ איז אפגערופן געווארן צוליב די אויסברעך פון די צווייטע וועלט מלחמה.
דורכאויס די צוויי וועלט מלחמות זענען פארניכטעט געווארן גאר אסאך קולטוראלע לענדמארקס מיט וועלע לענדער האבן זיך אינדענטיפיצירט. נאך די צווייטע וועלט קריג זענען זייער אסאך לענדער געווען צוקלאפט און זענען געווען מער ווי וויליג צו קומען נאכאמאל קיין די האג פאר א פרישע קאנווענשאן. ביי יענע קאנווענשאן האבן איבער 100 לענדער אונטערגעשריבן איבער די באשיצונג פון קולטוראלע פראפערטיס אין דער צייט פון א מלחמה. אין יענע קאנוועשאן איז אויך אפגעמאכט געווארן פארשידענע געזעצן וויאזוי מען זאל באשיצן א לאנד'ס אינדענטיטעט דורכאויס א קריג.
גיין אין קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די האג קאנפערענצן זענען באשטימט געווארן א רייע פראצעדורן וואס א לאנד דארף טאן צו פארמיידן א מלחמה. עס ווערט דארט אויסגעשמועסט אלע פרטים וויאזוי די דימפלאמאטישע צוגאנג זאל זיין און וויאזוי אנדערע לענדער וועלכע זענען נוטראל צו דעם קאנפליקט זאלן העלפן. איינע פון די הויפט געזעצן פארלאנגט אז אפילו ווען מען איז שוין אפגעמאכט צו גיין אין קריג זאל מען געבן א 30 טאגיקער שטילקייט ווייל אפשר וועלן איינע פון די זייטן זיך אנדערש בארעכנען. נאר ווען די אלע זאכן זענען שוין אויסגעפירט געווארן און עס האט נאך אלץ נישט געהאלפן ערשט עדעמאלט מעג א לאנד פארמאל דעקלערן מלחמה.
דער גאנצער געדאנק פון דעקלערן מלחמה פארמאל איז צום ערשטן מאל אפגעמאכט געווארן צווישן לענדער נאך די ערשטע די האג קאנפערענצן. בעפאר דעם האבן לענדער שטענדיג אנגעגריפן אין א סורפרייז און ווער עס האט געטויגט בעסער אין סורפרייזעס האט געווענליך געהאט אן אויבערהאנט. אין די האג אינטערנאציאנאלע געזעצן איז פארבאטן פון א לאנד אנצוהייבן א קריג אין א סורפרייז. מען מוז דעקלערן מלחמה אז די אנדערע לאנד זאל זיין גרייט דערפאר אדער געבן אן אולטימאטום.
ווען מדינת ישראל איז ארויס אין די 6 טעג מלחמה אין 967' איז זי געשטאנען און געווארט צו קענען אנגרייפן די אראבישע לענדער אבער נאך א שטיק צייט האבן זיי סורפרייזט די אראבער איבערנאכט און אפגעהאלטן נצחונות. די וועלט איז געווען ברוגז אויף מדינת ישראל צוליב דעם סורפרייז אבער מדינת ישראל האט דאס אפגעווארפן און גע'טענה'ט אז די אראבער האבן ערשט אנגעפאנגן אין א סורפרייז.
קאמפן און וואפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די האג קאנפערענצן גיבן די הויפט געזעצן וויאזוי לענדער זאלן זיך אויפפירן אין א קריג. עס פארלאנגט פון די אונטערגעבער אויפצוהייבן א ווייסע פאן און ווארענט די אינוואדירער צו שעדיגן אדער אומברענגן אזא איינעם. עס פארבאט צו אטאקירן א מענטש, אפילו א סאלדאט, וואס קען זיך נישט פארטיידיגן און דאס זעלבע מיט א פלאץ וואו עס ווערט נישט פארטיידיגט מעג מען נישט אטאקירן. שפיטעלער און געביידעס וואס ווערן גענוצט פאר שפיטעלער מעג מען בכל אופן נישט אטאקירן אפילו אויב מען ווייסט אז עס באהאלטן זיך אויס דארט די פיינט.
די נאציאנאלע און קולטוראלע סימבאלן מעגן נישט גענוצט ווערן, וואס מיינט אז מען מעג נישט נוצן יענעמ'ס פאן, יוניפארעם פאר סיי וועלכע סיבה. דאס זעלבע מעג מען נישט נוצן די יוניפארמען פון נוטראלע ארגאניזאציעס וועלכע קומען העלפן די פארוואונדעטע אין די קריג ווי די רעד קראוס. דעם פיינטס פראפערטי מעג נישט גענומען אדער פארניכטעט ווערן נאר אויב עס איז וויכטיג פאר די מיליטערישע אפעראציע און דאס זעלבע איז מיט אלע געביידעס אין וועלכע עס ווערן שטודירט ארט און סייענס אדער קולטוראלע שטודיעס.
וואפן מעג מען נאר נוצן קאנווענציאנאלע און נישט קיין כעמישע אדער ביאלאגישע וואפן. דאס געזעץ פארבאט אויך צו נוצן יעדע סארט וואפן וואס טוט שעדיגן מער וויפיל עס פעלט אויס. צום ביישפיל א קויל וואס רייסט אויף א צווייטע מאל איינמאל עס איז שוין אינעם קערפער אדער וואפן וועלכע פארמאגן א גיפט.
אויך די דזשעניווע קאנווענשאנס פארבאטן דער באנוץ פון כעמישע אדער ביאלאגישע וואפן און אין יאר 972' האט א פרישע געזעץ פארלאנגט אז א לאנד מעג דאס אפילו נישט האבן אין באזיץ און ווער עס האט דאס שוין מוז דאס פארניכטן.
פארוואונדעטע אדער קראנקע טרופן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעפאר דעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט זענען געשטארבן פיל מער סאלדאטן אין מלחמות וויבאלד די פיינטליכע לענדער האבן נישט אנגעקוקט די פארוואונדעטע סאלדאטן וועלכע זענען אויסגעשטארבן פון די וואונדן. דאס האט זיך דראסטיש געטוישט נאך מיט די ערשטע דזשעניווע קאנווענשאנס וועלכע האט פארלאנגט פון אלע ארמייען אז זיי מוזן באהאנדלן פארוואונדעטע סאלדאטן פון די פיינט גענוי ווי די אייגענע. די לענדער מוזן אליינס געבן די מעדיצינישע באהאנדלונג אדער צולאזן די רעד קראוס, אדער סיי וועלכע נוטראלע ארגאניזאציע.
דאס געזעץ פארלאנגט נישט פון די מעדיקל ארבייטער צו זיין אומבאוואפנט אבער זאגט קלאר אז אויב וויל א לאנד פארזיכערן אירע מעדיקל ארבייטער זאלן זיי זיין אומבאוואפענט. אויב אן ארמיי פארמאגט נישט גענוג מעדיקל ארבייטער צו העלפן די פארוואונדעטע מעג זי פאנגן מעדיקל ארבייטער פון דעם פיינט צו העלפן אבער וועט זיי מוזן באפרייען איינמאל דער קריזיס איז פאראיבער אפילו אויב זיי זענען קעמפער.
טויטע סאלדאטן מוזן ווערן צוזאמענגענומען און דורכגעזוכט צו פארזיכערן אז זיי זענען טויט און זיי אינדענטיפיצירן ווי ווייט מעגליך און איבער געבן פאר די פיינט די נעמען פון די קרבנות. אלע קרבנות מוזן ווערן באגראבן נארמאל און אויב מעגליך לויט זייערע רעליגיעזע באגרעבעניש סדרים. נאך א קריג מוזן ביידע צדדים איבערגעבן אלע פלעצער ווי די פיינט זענען באגראבן כדי די אנדערע צדדים זאלן זיי קענען קומען אפנעמען אדער אויפשטעלן געדענקענישן.
געפאנגענע סאלדאטן (פי-או-דאבעליוס)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלע געפאנגענע דארפן פאררעכנט ווערן ווי געפאנגענע פון די אייגענע לאנד און נישט פון איין גרופע אדער קאמאנדע. יעדער געפאנגענער מוז באקומען פי-או-דאבעליו סטאטוס נישט קיין חילוק וואס ער האט אפגעטאן בעפאר ער איז געכאפט געווארן. ווען אמעריקע האט פארכאפט טאליבאנער אין די מלחמה מיט אפגאניסטאן האט זי נישט געוואלט זיי געבן פי-או-דאבעליו סטאטוס מיט'ן טענה אז זיי זענען טעראריסטן און באלאנגן נישט צו א קאנווענציאנאלע ארמיי. דאס האט אויסגערופן א שטורעם אין די וועלט אלס א פארלעצונג אין די דזשעניווע קאנווענשאנס.
די פי-או-דאבעליו'ס מוזן אויפגעהאלטן ווערן אין ספעציעלע קעמפס און מוזן געגעבן ווערן עסן און שעלטער. מען מוז זיי אויסהיילן פון אלע וואונדן און מען דארף זיי אונטערזוכן איינמאל פער מאנאט זיכער צו מאכן אז זיי זענען געזונט. א לאנד האט די רעכט צו נוצן די פי-או-דאבעליו'ס פאר ארבעט אבער מען מוז זיי באצאלן. אפיצירן וועלכע ווערן פארכאפט דארפן באקומען בעסערע באהאנדלונגן ווי די אנדערע געפאנגענע און זיי מעגן נישט געגעבן ווערן ארבעט.
די געפאנגענע מעגן אויסגעפרעגט ווערן אבער אויב זיי האלטן נישט ביים ענטפערן מעג מען זיי נישט פייניגן אדער סטראשן און אנטאן אלע טאקטיקן זיי זאלן רעדן. מען מעג זיי אבער יא צוזאגן געוויסע זאכן וואס זיי וועלן באקומען אין אויסטויש פאר זייער אינפארמאציע.
וויבאלד די טאליבאנער און אל קאידא טעראריסטן וועלכע זענען געפאנגן געווארן דורך אמעריקע האבן נישט באקומען קיין פי-או-דאבעליו סטאטוסן האט אמעריקע זיך אליינס בארעכטיגט זיי אויסצופארשן מיט פיינונגן וועלכע האט געברענגט אסאך קריטיק.
די ארמיי וועלכע האלט געפאנגענע מוז איבערגעבן פאר דעם פיינט אלע נעמען און וואו זיי ווערן אויפגעהאלטן כדי זייערע פאמיליעס זאלן זיי קענען שיקן בריוון. די מיליטער דארף אויך זיכער מאכן אז די געפאנגענע זענען גענוג פארזיכערט קעגן אטאקעס פון ציווילע איינוואוינער וועלן ווילן נקמה נעמען אין זיי. קיין איין געפאנגענער מעג נישט פובליצירט ווערן אין די מידיא כאטש די מענטשן זענען זייער אינטערעסירט דערין און ווילן זען די נצחון. אויך די בילדער פון פארוואונדעטע אדער טויטע סאלדאטן מעג נישט פובליצירט ווערן.
די פי-או-דאבעליוס מוזן איינהאלטן אלע געזעצן פון די ארמיי אין וועלכע זיי ווערן געהאלטן און אויב נישט מעגן זיי באשטראפט ווערן מיט די זעלבע קנסות ווי די ארמיי מיטגלידער. דאס רעכנט אריין אויב איינער אנטלויפט און מען כאפט אים. אבער אויב ער גרייכט זיין טעריטאריע און ווערט שפעטער ווידער פארכאפט מען ער מער נישט באשטראפט ווערן פאר'ן אנטלויפן. דאס זעלבע איז מיט א שפיאן וועלכער אנטלויפט פון זיינע פארכאפער מעג באשטראפט ווערן פאר'ן אנטלויפן. אבער אויב ער גרייכט זיין לאנד און ווערט שפעטער נאכאמאל פארכאפט מעג ער נישט באשטראפט ווערן פאר'ן אנטלויפן.
ציווילע און אקופאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין גענעראל זענען ציווילע מענטשן אין א קריג באשיצט מיט די זעלבע מענטשליכע פרינציפאלן ווי די פי-או-דאבעליו'ס. ביידע, די דזשעניווע קאנוואנשאנס און די האג קאנפערענצן, פארבאטן יעדע סארט שעדיגונג צו ציווילע מענטשן און עס איז נישט ערלויבט זיי צו נוצן אלס א מענטשליכע פאנצער זיך צו פארזיכערן פון אן אטאקע.
די פערטע דזשעניווע קאנווענשאן איז געווידמעט איבער די באהאנדלונג פון ציווילע. עס פארלאנגט פון יעדע ארמיי צו באשיצן די ציווילע דורך מאכן נוטראלע זאנעס וואו קעמפן איז פארבאטן און פארלאנגט צו באשיצן שפיטעלער און אנדערע ספעציעלע זאנעס וועלכע ווערן באשטימט פאר קינדער אונטער 15 יאר און עלטערע מענטשן. עס איז פארלאנגט ארויפצושטעלן א רויטע קרייץ סימבאל אויף קעמפס און געביידעס וועלכע אנטהאלטן ציווילע זיי צו באשיצן. קינדער דארפן באקומען אינדענטיטעט באנדן און אויך שפיטאל באאמטע דארפן באקומען ספעציעלע אינדענטיטעט באנדן מען זאל וויסן וואו זיי באלאנגן.
ארמיי כוחות זענען פארבאטן איינצונעמען פריוואטע פראפערטי אויסער אויב די פראפערטי ווערט גענוצט דורך די פיינט צו קעמפן קעגן זיי. אין אזא פאל דארף די ארמיי צוריקגעבן די פראפערטי פאר די אייגנטומער ווען די קריג איז פארטיג אדער געבן קאמפענסאציע אנשטאט דעם. די איינציגסטע אויסנאם אין דעם געזעץ איז מידיא געביידעס וועלכע מעג יא איינגענומען ווערן אבער אויך די פראפערטיס דארפן צוריקגעגעבן ווערן שפעטער און אויב עס איז אוממעגליך דארף מען געבן קאמפענסאציע. יעדע געביידע וועלכע ווערט גענוצט פאר רעליגיע, ערציאונג, וואוילטעטיגע צוועקן, סייענס, אדער ארט גייט אריין אין די כלל פון פריוואטע פראפערטי אפילו אויב עס באלאנגט פאר די רעגירונג.
די האג געזעצן לויטעט אז יעדע פראפערטי וואס ווערט איינגענומען דורך אן ארמיי גייט אריין אונטער זייער פאראנטווארטליכקייט וואס מיינט אז זיי דארפן זיכער מאכן אז די גאנצע געגענט איז אונטער קאנטראל און אלעס ווערט ווייטער געפירט ווי בעפאר. די איינוואוינער דארפן באשיצט ווערן און אלע ציווילע ארדענונג געזעצן דאפרן בלייבן אין פלאץ און מען דארף באוואכן די געגענט פון גנבים. אויב די ארמיי קען נישט געבן די באדערפענישן פאר די מענטשן וואס וואוינען אין די אקופירטע געגענט מוז זי געזעצליך פארלאזן די טעריטאריע און דאס איבערגעבן פאר די פיינט.
איינמאל אן ארמיי נעמט איבער די קאנטראל פון א טעריטאריע מעג זי באשטראפן די וואס פארלעצן די געזעצן אדער שטערן ארדענונג. אבער זיי מעגן נישט באשטראפן קיינעם פאר אן אקט וועלכע יענער האט געטאן בעפאר זיי האבן איינגענומען די טעריטאריע. דאס געזעץ פארלאנגט אויך אז אלע ציווילע האבן רעכט צו קאמיוניקירן מיט זייערע פאמיליעס און די אקופאציע כוחות דארפן זיי דאס צושטעלן אדער ערלויבן אפילו אויב זיי זענען פון צוויי אנדערע געגענטער. וויבאלד אמאל קען קאמיוניקאציע גענוצט ווערן צו געבן מעסעדזשעס פאר די קריג האט די אקופאציע כוחות די רעכט צו פארלאנגן פאמיליע און פריינט שמועסן אונטער אויפזיכט אז זיי זאלן פארשטיין יעדעס ווארט. דאס געזעץ גיט נאר 25 פרייע ווערטער וועלכע די ציווילע קענען אויסטוישן צווישן זיך וועלכע זיי קענען רעדן אין סיי וועלכע שפראך.
א מיליטער מעג אריבערפירן די ציווילע איינוואוינער פון איין געגענט צו א צווייטע און אפילו צו אן אנדערע לאנד אויב דאס איז פאר זייער אייגענע זיכערהייט אפילו זיי זענען נישט איינשטימיג דערמיט. דאס מעג אבער נאר געטאן ווערן ווען די ארמיי האט נישט קיין אנדערע וועג וויאזוי זיי צו באשיצן. די אריבערליפערונג מעג נאר זיין צייטוויליג און איינמאל עס איז מער נישט קיין געפאר דארפן זיי אלע צוריקגעברענגט ווערן. די אקופירנדיגע כוחות מעג נישט אריינברענגן אירע אייגענע ציווילע מענטשן אין א אקופירטע טעריטאריע. אויב זיי ווערן פארשיקט צו אן אנדערע לאנד מעג דאס נאר זיין צו א לאנד וועלכע האלט זיך אונטער די דזשעניווע קאנווענשאנס. דורכאויס די גאנצע צייט וואס די ציווילע געפינען זיך אויף א צווייטע פלאץ דארף די ארמיי וויסן וואו זיי זענען און וואס זייער מצב איז. די ארמיי דארף אנווענדן אלעס וואס מעגליך צו פארזיכערן אז פאמיליעס ווערן געהאלטן אינאיינעם.
די אקופירנדיגע ארמיי האט די רעכט צו צווינגן די ציווילע איינוואוינער צו ארבעטן אבער נאר פאר די וואוילזיין פון זייערע אייגענע סיטיזענס. אין קיין שום פאל מעגן זיי נישט גענוצט ווערן צו ארבעטן פאר די אקופירנדיגע ארמיי און יעדער מוז געצאלט ווערן פאר זיין ארבעט. אויב ציווילע ווערן גענוצט אלס פאליציי פאר די אנדערע ציווילע אז זיי זאלן ארבעטן באקומען זיי נישט די רעכט צו באשטראפן פיזיש די וואס האלטן נישט ביים ארבעטן. אויב אבער זיי ווערן גענוצט אלס רעגולערע פאליציי מעגן זיי יא באשטראפן די קרימינאלן.
אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס ווי די רויטע קרייץ דארפן אריינגעלאזט ווערן אין אלע טעריטאריעס וואו עס וואוינען ציווילע און אויך אין זייערע ארבעט'ס פלעצער. די ארמיי האט א רעכט צו פארלאנגן פון אלע ציווילע צו טראגן אינדענטיפיקאציע אבער זיי מעגן דאס נישט אריינקריצן אין זייער פלייש (טאטו) אפילו אויב דאס ווערט געטאן אן ווייטאג.
קולטוראלע פראפערטי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גענוי ווי ציווילע מענטשן דארפן ווערן באשיצט אין א קריג דארף אויך באשיצט ווערן אלע קולטוראלע פראפערטיס ווייל גענוי ווי א מענטש וועלכע קען נישט צוריק אויפלעבן קען קולטוראלע פראפערטי מער נישט איינגעטוישט ווערן. א פאראגראף אין די האג קאנפערענצן וועגן קולטוראלע פראפערטי ליינט זיך: "שאדן צו קולטוראלע פראפערטי וועלכע באלאנגט צו סיי וועמען פאר סיי וועלכע סארט קולטור מיינט שאדן צו די קולטוראלע ירושה פון די מענטשהייט, זינט יעדע מענטש שטעלט צו זיין טייל צו די וועלטליכע קולטור".
די באשיצונג פון פריוואטע פראפערטי ווערט דערמאנט עטליכע מאל אין די דזשעניווע קאנווענשאנס און אויך אין די האג קאנפערענצן און אויך איז די באשיצונג פון קולטוראלע פראפערטי באזונדער באשטימט געווארן אין דאקומענטן אין יאר 954' כאטש עס איז שוין דערמאנט געווארן עטליכע מאל בעפאר, ווייל די קולטוראלע פארניכטונג אין די צווייטע וועלט קריג איז געווען א שאדן פאר די גאנצע וועלט און אלע לענדער זענען געווען גרייט זיך צו פאראייניגן איבער פרישע אפמאכונגן וויאזוי צו באשיצן קולטוראלע פראפערטיס אפילו אין אזעלכע גרויסע מלחמות ווי די צווייטע וועלט קריג.
היסטארישע און ארכיטעקטור מאנומענטן, ארבעט פון סייענס אדער ארט, ארכאלאגישע שטחים, ביכער, און מאנוסקריפטן, און יעדע געביידע וועלכע אנטהאלט איינע פון די זאכן גייט אריין אין די קאטעגאריע פון קולטוראלע פראפערטי. די באשיצונג פון די סארט פראפערטיס איז נישט נאר א פארלאנג פון יעדע ארמיי נאר איז אויך די אבליגאציע פון יעדע רעגירונג אין פאל עס ברעכן אויס אומרוען אדער סיי וועלכע קאנפליקט אין וועלכע די פלעצער קענען געשעדיגט ווערן. די האג דאקומענט פארלאנג פון יעדע רעגירונג אונטערצונעמען מאסנאמען צו העלפן באשיצן די פלעצער. אפגערעדט איז די פארלאנג פון אן אקופירנדיגע ארמיי וועלכע מעג נישט נוצן קין איינע פון די פלעצער פאר סיי וועלכע סיבה און מעגן אפילו נישט נוצן די טעריטאריע ארום דעם אויב די קולטוראלע ארט וועט מעגליך געשעדיגט ווערן אין די קאנפליקט. גענוי ווי ביי ציווילע דארפן די אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס צוגעלזאט ווערן צו באזוכן יעדע ארט אדער געביידע וועלכע ווערט באשטעטיגט ביי זיי אלס א קולטוראלע ארט.
צענדליגער לענדער האבן אונטערגעשריבן אויף דעם דאקומענט ווי נאר עס איז פארגעשלאגן געווארן. איבער די יארן האבן נאך און נאך לענדער זיך צוגעשטעלט דערצו און היינט פארמאגט דער דאקומענט די אונטערשריפט פון 103 לענדער ארום די וועלט.
קאנסקעווענצן פאר פארלעצונגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די האג און די דזשעניווע קאנווענשאנס שרייבן אז אלע לענדער וואס האבן ראטיפיצירט די אלע קאנווענשאנס זענען אויסגעשטעלט צו קאנסקעווענצן אויב זיי פארלעצן די געזעצן. די געזעצן אפעלירט צו די ארמייען אדער יעדע מיליצע גרופע וועלכע האט א פערזאן אין קאמאנד, א סימבאל וועלכע קען דערקענט ווערן פון דערווייטענס, טראגן זייערע וואפן אפענערהייט, און קעמפט ווי אן ארמיי. אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז נאר די ארמייען אדער מיליצע קעמפער וועלכע פאלגן נאך די קאנווענשאנס נאר זיי ווערן באשטראפט פאר'ן פארלעצן.
אין די ערשטע קאנווענשאנס ווערט דערמאנט אזעלכע שטראפן ווי געלט אדער טורמע פאר די אינדיווידועלן וועלכע פארלעצן די געזעצן, זאל דאס זיין א סאלדאט באזונדער אדער אן אפיציר וועלכע גיט ארויס אזעלכע באפעלן פאר זיינע סאלדאטן. נאך די צווייטע וועלט קריג האט די יונייטעד נעישאנס זיך אונטערגענומען זיכער צו מאכן אז אלע וואס פארלעצן די געזעצן זאלן באשטראפט ווערן.
אין די האג איז נאך די צווייטע וועלט קריג אויפגעשטעלט געווארן א אינטערנאציאנאלע קארט אוו יוסטיץ וועלכע איז באקאנט געווארן אלס די וועלט'ס געריכט. די געריכט ווערט באטראכט אלס א קערפערשאפט וועלכע גלייכט אויס קאנפליקטן צווישן לענדער. צום ביישפיל אין 999' האט יוגאסלאוויע אריינגעגעבן א קלאגע קעגן נאט"א פאר'ן באמבארדירן איר לאנד וועלכע זיי האבן אנגערופן אומלעגאל און א דזשענאסייד (א סיסטעמאטישע פארניכטונג פון א עטניק). דאס געריכט האט אונטערגענומען אן אויספארשונג און האט אפגעווארפן אלע באשולדיגונגן קעגן נאט"א נאכדעם וואס עס איז פעסגעשטעלט געווארן אז נאט"א האט געפאלגט אלע אינטערנאציאנאלע געזעצן.
נאך די צווייטע וועלט קריג איז אויפגעשטעלט געווארן אן אינטערנאציאנאלע מיליטערישע טריבונאל פאר די נאצישע קרימינאלן אין נורעמבערג. אמעריקע, פראנקרייך, רוסלאנד, אין בריטען זענען געווען די אנקלעגער לענדער קעגן 22 באשולדיגטע, די העכסטע אין ראנג אין די נאצישע רעגירונג, וועלכע זענען באשולדיגט געווארן פאר'ן פארלעצן די געזעצן און פאר'ן אויספירן פארברעכנ'ס קעגן די מענטשהייט. דריי פון זיי זענען באפרייט געוארן, 8 זענען באשטראפט געווארן מיט טורמע, און 11 זענען באשטראפט געווארן מיט טויט.
אין 91' האט די יו-ען אויפגעשטעלט אן אינטערנאציאנאלע מיליטערישע טריבונאל ספעציעל פאר יוגאסלאוויע וועלכע'ס רעגירונג איז באגאנגן שרעקליכע פארברעכנ'ס קעגן די קאסאווע איינוואוינער. אלעס אינאיינעם זענען מער ווי 100 מענטשן דארט פאר'משפט געווארן פאר זייערע פארברעכנ'ס קעגן די מענטשהייט. איבער 50 זענען איינגעזעצט אין טורמע פאר טערמינען צווישן 5 יאר און 50 יאר. צענדליגער פון די באשולדיגטע זענען קיינמאל נישט געכאפט געווארן און אנדערע זענען נאך נישט פארטיג מיט זייער משפט.
אין 95' האט די יו-ען ווידער אויפגעשעטעלט א אינטערנאציאנאלע געריכט וואו עס זענען פאר'משפט געווארן צענדליגער אנפירער פון די שחיטות אין ריוואנדא, אפריקע, א יאר בעפאר.
די אינטערנאציאנאלע קרימינאלע געריכט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך די יוגאסלאוויע געריכט אורטיילן האבן אסאך לענדער אנגעהויבן פארלאנגען מען זאל אויפשטעלן א פערמענאנטע אינטערנאציאנאלע קרימינאלע געריכט אין צוגאב צו דער אינטערנאציאנאלער געריכט פון יוסטיץ וועלכע גיט זיך אויך אפ מיט אינדיווידועלע קאנפליקטן. די פאראייניגטע פעלקער האט זיך דאס אונטערגענומען און האט אפיציעל איינגעשטעלט דאס געריכט אום דעם ערשטן יולי 2002 און באשטימט אלע ריכטער.
דאס געריכט, ווי עס וועט מעגליך אנגערופן ווערן, איז געבויט לויט די פארשריפטן פון א רוימישע סטאטו און איז באשטעטיגט געווארן דורך 120 יו-ען מיטגלידער לענדער. די סטאטו רעכנט אויס וואספארא סארט פארברעכנ'ס וועלן גע'משפט ווערן אין די געריכט וועלכע האט זינט איר גרינדונג נאך נישט געהאט קיין איין קעיס. ארום 250 מענטשן פון 60 לענדער ארבעטן פאר די געריכט.
דאס געריכט געפינט זיך אין די האג, נעדערלענדס, וואו עס זיצט דערווייל אין אן ארויסגעדינגענע געביידע. די נייע געריכט געבידע וועלכע ווערט געבויט וועט ערשט זיין גרייט ערגעץ צווישן 07' און 09'. די סטאטו זאגט אז אין נארמאלע אומשטענדן דארפ'ן אלע משפטים פארקומען אין די געריכט געביידע אבער אויב עס פעלט זיך אויס קען מען טראגן די געריכט צו א באשטימטע פלאץ. אויב די לאנד אין וועלכע די פארברעכנ'ס זענען פארגעקומען נעמט אליינס אונטער א משפט דעמאלט קען די געריכט נישט איבערנעמען די קעיס.


text:
URL
URL, וואס איז די ראשי תיבות פון Uniform Resource Locator (אויף ענגליש), איז א נאכאנדיקייט פון סימבאלן מיט א געוויסן סינטאקס וואס דינט צו לאקירן א וועב בלאט אדער אן אנדער רעסורס אויף דער אינטערנעץ. אין פאפולערער שפראך איז אן URL דער "וועבזייטל אדרעס" אדער "בלאט אדרעס". למעשה, איז א URL א געוויסער אופן פון א URI, אבער פראקטיש טוט מען ניצן די עלטערע פארעם URL.
א URL האט עטלעכע טיילן:
- א פראטאקאל. אפטמאל היפערטעקסט טראנספער פראטאקאל (HTTP).
- דעם אפטייל סימבאל: ://
- דעם נאמען אדער אדרעס פון דעם געזוכטן קאמפיוטער'. זייער אפט הייבט אן דער קאמפיוטער נאמען מיט www. (ראשי תיבות פון World Wide Web), אבער דער אדמיניסטראטאר פונעם קאמפיוטער קען אויסקלויבן נאר וועלכן נאמען.
אין געוויסער פעלער אנטהאלט דער URL אויך:
- דעם וועגל צו א דאקומענט, סקריפט אא"וו.
- אין פאל פון א סקריפט, פאראמעטערס נאך א פראגע צייכן (?)
- באניצער נאמען און פאסווארט צו דערגרייכן א געוויסן בלאט
- טעקסט נאכן # סימבאל, וואס באצייכנט א געוויסן פאראגראף אין א בלאט.


text:
װיקיפּעדיע:קראנטשאפט
דער בלאט טוט באהאנדלען צוויי הויפט און עיקר'דיגע וויקיפעדיע פאליסיס: וויקיפעדיע:פעסטשטעלן און װיקיפּעדיע:קיין אריגינעלע פארשונג
וויקיפעדיע איז אן ענציקלאפעדיע וואס איר אינהאלט מוז קענען ווערן פעסטגעשטעלט. דא דערלאזט מען נישט קיין ערשט האנטיגע אינפארמאציע וואס איר האט אליין מיטגעלעבט פון עקספיריענס, אפילו גוטע עצות און ארגומענטן אויב האט דאס נישט קיין ריכטיגע פראפעסיאנאלע מקור דארף דאס ווערן אויסגעמעקט.
די הויפט טענה פון דער אלגעמיינער וועלט איבערהויפט די שריפט שטעלער איז אז מיר זענען אפאר נארישע מענטשן אן קיין דזשאב וואס ווילן האבן א מיינונג און קיינער הערט זיי נישט אויס קומען זיי ארויף אויסנוצען וויקיפעדיע זיך צו אויסגעבן. דאס איז אבסאלוט פאלטש. מיר מעקן תיכף אזעלכע סארט געשרייבאכצער אפילו עס איז הונדערט פראצענט אמת טאמער קען דאס איינער טשעלענדזשן דארף דאס קודם ווערן אראפגעשריבן ערגענץ אנדערשט און ערשט דערנאך קען דאס דא ווערן דאקומענטירט דא אין דעם אוצר און איינזאמעלונג פון דאקומעטירטע דעת.
אינהאַלט
וויקיפעדיע פראצעס לויטערט אויס אינפארמציע ווי א דיאמאנד שטיין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנדערשט ווי א נארמאלע ענציקלאפידיע וואס דארטן קען מען אפשר פארשטיין אז מ'זאל אוועקשטיין פון מחלוקת און נעגאטיווע אינפארמאציע וואס האבן שלעכטע מאטיוויציעס. אבער וויקיפעדיע איז דאך דער ציל דאס אוועקטאן און איבערשטייגן דעם שטרויכעלונג, ווייל וויבאלד מיר זענען פריי פאר יעדן איינעם צו פארעכטן, גייט אונז דערפאר נישט אן וואסארא מאטיוויציעס דער שרייבער האט געהאט בשעתן שרייבן, ווייל עווענטואל קומט אן אנדער שרייבער און פארעכט די האס און ווילדן טאן, ממילא ווערט דאס אויס נעגעטיוו, קומט דאך אויס אז רוב מאל די קולות און טענות פון די צענזור חסידים איז פשוט פון פוילקייט, אז זיי זענען פויל צו פארעכטן דעם אינפארמאציע פון נעגעטיוו צו פאזיטיוו. - עס איז נישט פארהאן קיין זאך אין די וועלט וואס מ'זאל נישט קענען מצדיק זיין און דן זיין לכף זכות ווי דער חיוב.
דינאמישקייט און קראנטשאפט פון אינפארמאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דינאמישקייט:
אנדערשט ווי סתם אן ענציקלאפעדיע אדער סיי וואסארא אינפארמאציע ווערט דאס אוועקגעלייגט אויפן זכרון און פארגעסן מיט די צייט, אבער וויקיפעדיע איז א געצייג וואס איז ביי יעדן אינטערנעט פארטאל און בלעטערער אריינגעבויט דאס צו אויפפרישן יעדע צייט אויף ענדלאזע דורות; זיך צו דערוויסן און לערנען די אינפארמאציע און דאס טוישן לויט זייער פארשטאנד.
אנדערשט ווי א איינפאכע ענציקלאפעדיע, וואס די רעדאקטארן ענדיגן זייער איבערקוקונג און פארעכטונג צו אן ארטיקל פאר עס גייט צום דרוק, איז דער רעדאקטירונג פאזע פון א וויקיפעדיע ארטיקל קיינמאל פארטיק. וויקיפעדיע איז אויסגעשטעלט אז אן ארטיקל וועט מען קענען פארכעטן מיליאנען יארן ארום, ווען מען וועט געוואור ווערן פרישע מיינוגען איבער פאקטן וואס קוקן היינט אויס אנדערשט.
- קראנטשאפט:
1) מען דארף נעמען אין באטראכט אז אלעס וואס ווערט געזאגט פון א מענטש אויף דער וועלט, איז מיט נגיעות און חשבונות, קיינער וועט נישט רעדן אדער שרייבן אמת אויב האט ער נישט עפעס דערפון, רוב מאל איז דאס פשוט כבוד, נאכדעם איז דא געלט דערין, ווי ביי א נארמאלער ענציקלאפעדיע, אבער וויקיפעדיע איז די קראנטסטע און מערסטע טראסטבארע אינפארמאציע, ווייל דא שרייבט מען מיט איין אינטערעסע, נישט געלט און נישט כבוד נאר בלויז זיך צו דערויסן און לערנען דורך איינטוישן וואס איך ווייס כדי דו זאלסט צוריק טוישן וואס דו ווייסט. און איך וויל דיך נישט זאלסט מיר פארציילן שקר, איז וואטשט איך מוראדיג שטארק נישט דיר צו פארציילן שקר, ווידעראום ביי געלט קען איך דיר יא זאגן שקר אויב מאך איך פשוט מער געלט פון שקר. אדער ביי כבוד קען איך דיר יא פארציילן שקר אויב דאס וועט מיך פשוט ברענגן מער כבוד. אבער סאיז נישט פארהאן אזא באגריף צו פארקויפן שקר כדי צו באקומען אמת. ממילא אין די לאנגער משך פון א שטיק תקופה (נאכן מבטל זיין שטותים און ליגענט פון צייטווייליגע היציגע פאליטיקער און ביזנעס עדווערטייזער דורך דער אויסשטעל פראדעצור פון וויקיפידיע סיסטעם) איז די אינפארמאציע אין וויקיפידיע מער קראנט, באלערנד און אמת ווי יעדע ענציקלאפעדיע אדער חינוך וועב סייט.
2)
3) אנדערשט ווי סתם אן ענציקלאפעדיע, וואס ווערט איבערגעקוקט פון דריי צו פיר מענטשן, ווערט יעדער ארטיקל פון וויקיפעדיע איבערגעקוקט און פאראכטן פון מיליאנען מענטשן.
אפילו מיר האבן מנהלים מיט 3 גרעסערע טעכנישע כוחות קען ער נישט ארויפצווינגן זיין דעת אויף וויקיפעדיע אינפארמאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאמיר צולייגן וואס איז מער א סיסאפ פון א פשוטער באנוצער: מיט גארנישט ער קען בלויז טאן טעכנישע אקטען וואס אפעקטירן נישט במישרין אדער בעיקופין די אינפארמאציע, אויב זעהט איר אז איינער א סיסאפ האט אין אייערע אויגן געמאכט א טריק צו צווינגן זיין דעת ריפארט דאס פאר די העכערע פון אים קודם דער סטוארט און ביז סעקונדעס ווערט יענער אויס סיסאפ! דא אין אידישען וויקיפעדיע זענען קוים דא באנוצער אבער 2 סיסאפן זענען שוין געפלויגן פון זייערע האקעלע פאזיציעס פארן דאס אביוזן. ענדערשטער זאל נישט זיין קיין סיסאפ און זאל זיין דא טויט ווי איידער סיסאפ אביוז ווייל אז עס איז טויט מיינט נישט אז מארגן וועט דא אויך זיין טויט, אבער סיסאפ אביוזער פארזיכערן דא אז די טויט זאל זיין פאר שטענדיק אן קיין תחיית המתים.
איצט וואס זענען זיינע טעכנישע כוחות?
- אויסמעקן בלעטער. זאגט אייך נישט קוקט דא: װיקיפּעדיע:אויסמעקן פאליסי.
אפילו ער וועט זיך מאכן מליאנע סאקפאפעט נעמען אין מאכן וואוטס דאס אראפנען קען ער נישט ברעכן דעם פאליסי.
לכוארה וועט איר דאך פרעגן א גוטער קשיא: אויב איין מנהל וויל זיין צד זאל זיגן איבער אן ענין קען ער דאך פארשפארן די בלאט פאר יעדן איינער צו טוישן אין זיין מיינונג געווינט?
ניין! קוקט אריין אין פארשפארן בלאט פאליסי. און זעהט ווי שטארק דאס רורט אן אייער פראבלעם. ער קען נישט פארשפארן א בלאט וואס ער האט שוין אויסגעדרוקט א מייוננוגס פארשידענהייט ווייל ער איז א נוגע בדבר. און אין אלע וויקיפעדיעס איז דאס א שרעקליכער אביוז וואס ער ווערט אויס מנהל פאר דעם. און אפילו ער וועט מאכן אן אנדער נאמען און זיך נאר בלויז טענה'נען מיט יענעם נאמען אבר דערנאך פארשפארן מיט זיין סיסאפ נאמען דאס איז אויך נישט ערלויבט קוקט אריין אין סאקפאפעט פאליסי וויאזוי מיר געבן זיך אן עצה מיט אט דעם פראבלעם.
אדער וועט איר פרעגן א סיסאפ קען דאך ארויסבלאקירן עני יעדע באנוצער וואס שרייבט אנדערשט ווי ער וויל דורך אים באטיטולן וואנדאל. אויף דעם איז דער תירוץ, עס איז נישט קיין הפקר וועלט, דער ווארט וואנדאל האט א [[מיינונג]: אין דעם איז דא 12 סעיפים זייער קלאר וואס יענעם'ס עבירה איז און מען קען נישט סתם אזוי שרייען וואנדאל. און טאמער מאכט מען זיך סאקפאפעט נעמען וואס שרייען אויך וואנדאל איז דאס פונקט ווי איינער שרייט וואנדאל עס האט נישט קיין שום האפט. וואס יא מען קען יענעם לעיבעלן אלס טראל אזא סארט נערווען קריכער און אויף דעם איז אויך דא אנווייזונגען פונטקליך וויאזוי מען באהאנדעטל דאס עס זאל נישט אפעקטירן די דעמאקראטיע פון אינפארמאציע זעה וויקיפעדיע:טראל.
איינער מיט אסאך צייט קען דא געווינען די פאקטן?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די וואס האבן איבעריג צייט און נוצען דאס צו צווינגען זייערע מיינונגען און משוגעתן אויף די וועלט הייסן נערווען קריכער. דא האט איר פאליסי וויאזוי מען פייט זיי טריט און שריט; װיקיפּעדיע:טראל
זעהט קודם די פאליסיס און אנווייזונגען וויאזוי דאס צו פארמיידען; הילף:צוריקדרייען; הילף:קורץ ווארט; נישט צוריקדרייען אן אויפקלערונג; און נישט צוריק דרייען מער ווי 3 מאל אין מעת לעת
מען ווערט אויסגעשפארט פארן טשעפענען פרעמדע באנוצער שלא לענין. זעה פאליסי: נישט טשפענען אנדערע באנוצער. אין 2 סיסאפן זענען שוין געווארן אויס סיסאפ אבער נישט אויסגעשפארט ווייל זייער טענהריי איז געווארן סוקסעספול אויסגעטייטשט ווי טשעפנען אבער נישט אינגאנצען טשעפנען אן קיין סיבה דעריבער זענען זיי נאך נישט אויסבלאקירט אינגאנצען. זעה אויסבלאקירן פאליסיס


text:
1914
1914 איז דאס 14טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1914 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן יוני - די ערשטע שיף פארט אדורך דעם פאנאמא קאנאל
- 28סטן יוני - פראנץ פערדינאנד, דער קרוינפרינץ פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע, און זיין ווייב סאפיע דערמארדעט אין סאראיעווא. דאס איז דער פינק וואס האט אנגעצונדן די ערשטע וועלט מלחמה
- 28סטן יולי - די ערשטע וועלט מלחמה הייבט אן: די עסטרייך-אונגארישע אימפעריע פראקלאמירט מלחמה קעגן סערביע
- 1טן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף דער רוסלענדישער אימפעריע.
- 12טן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: בריטאניע דערקלערט מלחמה קעגן עסטרייך-אונגארן.
- 15טן אויגוסט - געעפנט דער פאנאמא קאנאל
- 20סטן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד נעמט איין בריסל.
- 23סטן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע פראקלאמירט מלחמה אויף דייטשלאנד
- 2טן נאוועמבער - רוסלאנד דערקלערט מלחמה אויף דער אטאמאנישער אימפעריע
- 5טן נאוועמבער - בריטאניע אנעקסירט קיפראס, און דערקלערט מלחמה, צוזאמען מיט פראנקרייך, אויף דער אטאמאנישער אימפעריע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן מערץ - שניאור ליפסאן, ישראלדיקער פיזיקער, פון די גרינדער פון דעם אפענעם אוניווערסיטעט אין ישראל (נפטר 2001)
- 24סטן אפריל - יאן קראסקי, קעמפער אין דער פוילישער אונטערגרונט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, חסיד אומות העולם (געש' 2000)
- 15טן יוני - יורי אנדראפאוו, גענעראל סעקרעטאר פון דער קאמוניסטישער פארטיי פונעם סאוועטן פארבאנד (געש' 1984)
- טאר הייערדאל, נארוועגישער ביאלאג, פירער פון דער "קאן טיקי" רייזע (געש' 2002)
- 28סטן אקטאבער - יונה סאלק, ערפינדער פון אימוניזירונג קעגן פאליא (געש' 1995)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן יוני - דער קרוינפרינץ פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע (דערמארדעט) (געב' 1863)
- 3טן יולי - דזשאזעף טשעמבערליין, בריטישער פאליטיקער (געב' 1836)
נאבעל פריזן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פיזיק - מאקס פאן לויע


text:
סלאבאדקער ישיבה
סלאבאדקער ישיבה איז דער נאמען וואס מען רופט די באקאנטע ישיבה כנסת ישראל פון אמאל אין דער ליטע וואס האט אוועקגעשטעלט א מהלך אין תנועת המוסר פון אנקוקן דעם מענטש אלס אזא איינער ווי די באפעל פון גאט אנפאנג תורה. צלם אלוקים. און איז געוועזן פאר'ן חורבן אייראפע אין רוסלאנד אונטער די פירערשאפט פונעם אלטער פון סלאבאדקע.
הר"ר אביגדור מילער איז געווען דארטן א תלמיד און אריבערגעפלאנצט די תורה נאך דער צווייטער וועלט מלחמה קיין אמעריקע וואס ער האט זיך געראטעוועט פונעם חורבן אייראפע דורך זייענדיג א אמעריקאנער פאספארט האלטער און אנטלאפן.
זיי האבן זיך ארגינעל אריבערגעפלאנצט קודם קיין חברון וואס רוב תלמידים זענען דערמארדעט געווארן אין פרעות תרפ"ט.
עס איז היינט אויך א עליטישער ישיבה וואס געפינט זיך אין בני ברק, אבער דארטן לערנט מען שוין נישט קיין מוסר צוליב דעם באפעל פון חזון איש קעגן די מוסר'ניקס.


text:
צענטראל-אפריקע
- דער ארטיקל דיסקוטירט א געאגראפישן געגנט אין צענטער פון קאנטינענט פון אפריקע. אויב איר זוכט לאנד אין אפריקע, זעט צענטראל-אפריקאנישע רעפובליק.
צענטראל-אפריקע איז א לאנדטייל אין צענטער פון קאנטינענט פון אפריקע וואס איז כולל די פאלגנדע זעקס לענדער:
די פאראייניגטע פעלקער באשטימט א לאנדטייל פון אפריקע מיטן נאמען "מיטל אפריקע", וואס איז דער שטח דרום פון דעם סאהארא מדבר, מזרח פון מערב אפריקע, און מערב פונעם סיריש-אפריקאנישן שפאלט. טאפאגראפיש איז דער שטח דער דרענאזש בעקן פונעם קאנגא טייך, וואס איז דער צווייטער גרעסטע דרענאזש בעקן אין דער וועלט נאכן אמאזאנאס בעקן. לויטן פאראייניגטע פעלקער איז מיטל אפריקע כולל די פאלגנדע ניין לענדער:
- אנגאלא
- גאבאן
- דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא
- טשאד
- סאא טאמע און פרינסיפע
- עקוואטארישע גינע
- צענטראל-אפריקאנישע רעפובליק
- קאמערון
- רעפובליק פון קאנגא
די אלע עלף לענדער פון צענטראלער אפריקע און מיטל אפריקע שטעלן צונויף די "עקאנאמישע געמיינדע פון צענטראל-אפריקאנישע לענדער" (ECCAS).[1]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Economic Community of Central African States. Africa-Union.org (2007).


text:
אילינג קאמאן אונטערגרונט סטאנציע
אילינג קאמאן (ענגליש: Ealing Common) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער פיקאדילי ליניע און דעם אילינג בראדוויי צווייג פון דער דיסטריקט ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער אקסברידזש ראד, אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט צוויי פעראנען.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יולי 1879 אויפן מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
גאלעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
-
-
-
דרומדיקע פיקאדילי ליניע באן פארט ארויס (סעפטעמבער 2006)
-


text:
ישראל סאלאנטער
רבי ישראל ליפקין, באקאנט אלס רבי ישראל סאַלאַנטער (ו' חשוון ה'תק"ע, 3טן נאוועמבער 1810, זשאגער, ליטע - כ"ה שבט ה'תרמ"ג, 2טן פעברואר 1883, קעניגסבערג, דייטשלאנד) איז געווען דער גרינדער פון דער מוסר באוועגונג און א באקאנטער ראש ישיבה און תלמיד חכם. מען האט אים גערופן "סאלאנטער" ווייל רוב פון זיין ערציאונג איז געווען אין סאלאנט, ליטע, וואו ער האט געלערנט ביי זיין רבי'ן, רבי יוסף זונדל פון סאלאנט.
ביאגרעפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ישראל איז געבוירן ו' חשוון ה'תק"ע, 1810, אינעם שטעטל זשאגער, צפון ליטע, צו לאה און זאב וואלף ליפקין. זיין טאטע איז געווען רב פון דעם שטעטל, אזוי אויך רב אין גאלדינגען און טעלז, און האט פארפאסט דאס ספר "הגהות בן אריה" אויף תלמוד און טור. נאך פון א יונגען עלטער איז ישראל געווארן באקאנט מיט זיין שארף קעפל און שנעלע תפיסה. ווען ער איז געווארן 12 יאר, איז ער געגאנגען לערנען קיין סאלאנט ביי רבי צבי ברוידא. אין יאר 1823, ביי די 14 יאר האט ער חתונה געהאט מיט אסתר פייגא אייזנשטיין (געשטארבען אין אוגוסט 1871 אין ווילנא), די טאכטער פון רבי יעקב הלוי אייזנשטיין פון סאלאנט.
נאך זיין חתונה האט ער ממשיך געווען צו לערנען אין דער ישיבה אין סאלאנט, דארט האט ער זיך אנגעטראפן מיט רבי יוסף זונדל פון סאלאנט, א תלמיד פון ר' חיים וואלאזשינער. ר' יוסף זונדל האטגעלאזט אויף אים א טיפען רושם. ר' יוסף זונדל האט שטארק מדגיש געווען די חשיבות פון לימוד מוסר, און די לערנונג פון ר' יוסף זונדל האט ר' ישראל שפעטער אויסגעארבייט און פאפולעזירט אין א פולן מעטאד און סיסטעם.
ווילנא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 1842 איז ר' ישראל אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה אין ישיבת תומכי תורה אין ווילנא. א קורצע צייט דערנאך איז געווארן א שטיקל סאמעטוכע ארום זיין התמנות, און ר' ישראל, ווילנדיג אוועקשטיין פון מחלוקת, האט פרייוויליג פארלאזט זיין פאזיציע אלס ראש ישיבה. פון ווילנא איז ר' ישראל אריבער אויף זרחיה, א פארשטאט פון ווילנא, ווי ער האט אויפגעשטעלט אליינס א ישיבה. אין זרחיה האט ר' ישראל געוויילט פאר 3 יאר.
אין יאר 1848 האט די צאריסטישע רעגירונג אויפגעשטעלט א בית המדרש לרבנים אין ווילנא און האט געוואלט אויפנעמען ר' ישראל אלס ראש ישיבה. ר' ישראל האט אבער מורא געהאט אז די ישיבה וועט דינען ארויסצוגעבן "רבנים מטעם" פון די רעגירונג, האט ער דעריבער אפגעזאגט די פאזיציע. נישט ווילנדיג זיך פארהאנקערן מיט די רעגירונג האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין קאוונא, ליטע ווי ער האט אויפגעשטעלט נאך א ישיבה.
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' ישראל האט געהאט פיר זון און צוויי טעכטער זיין זון, יום טוב ליפמן (1875-1846), האט גענומען אקאדעמישע טרענירונג אין קעניגסבורג און אין בערלין, נאך וואס ער האט פארלאזט זיין טאטעס הויז ביי די 15 יאר.ער האט פארענדיגט זיין דאקטאראט אין די אוניווערסיטעט אין וויען, און איז געווען בארימט מיט זיינע ערפינדונגען אין מעכאניק. ער איז געשטארבן נאך אין לעבן פון זיין פאטער. זיין זון, רבי יצחק ליפקין, האט געדינט אלס רב אין יאנוב, קרוז און פארשניץ און איז אין זיינע לעצטע יארן ארויף אויף ארץ ישראל און זיך באזעצט אין ירושלים. געשטארבן אין תרס"ג. אין דעם קונטרס "חוט המשולש" וואס איז געדרוקט געווארן אין ירושלים אין תרס"ד ווערט געברענגט פון זיינע חידושי תורה, און אזוי אויך פון זיין טאטנס און זיידענס חידושים. אין יאר תשמ"ח (1988) איז גערוקט געווארן א ספר "לוחות אבנים" מיט זיינע דרשות און מאמרים. נאך א זון, רבי אריה לייב ליפקין-הורוויץ (כ"א אדר תרנ"ו, 1896), איז געווען א רב אין אפאר שטעטלעך און שפעטער אין בערזין. פארפאסער פון ספר "חיי אריה". זיין טאכטער, מלכה הינדא, האט חתונה געהאט צו רבי אליהו אליעזר גרודזינסקי, די שווער פון רבי חיים עוזר גרודזינסקי.
תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי ישראל מסלנט העמיד תלמידים רבים, ומתורת המוסר שלו יצאו שיטות מוסר שונות, ובהן שיטות המוסר של התלמוד תורה בקלם, ישיבת נובהרדוק (אשר הדגישה את שפלות האדם) וישיבת סלבודקה (אשר טענה שיש להדגיש את כוחו של רוח האדם, ולרוממה). שלושת תלמידיו העיקריים הם: הרב יצחק בלאזר - רבה של פטרבורג ומחבר הספר "אור ישראל" אודות רבו ושיטתו המוסרית רבי נפתלי אמסטרדם רבי שמחה זיסל זיו, "הסבא מקלם".


text:
ים פון אזאוו
דער ים פון אזאוו (רוסיש: AзóBckoe Mópe - אַזאווסקאיע מארע; אוקראיניש: AзóBcbke Mópe - אַזאווס'קע מארע) איז דער וועלט'ס פלאטשיקסטער ים, באהאפֿטן דורכן קערטשער דורכגאס צום שווארצן ים צו דרום. זיינע גרענעצן זענען אוקראינע צו צפון, רוסלאנד צו מזרח און דער קרימער האלבאינזל צו מערב. דער דן טייך פליסט אין ים אריין.
רוב פֿארשערס האלטן אז דער נאמען שטאמט פון דער שטאט אַזאוו אדער אַזאַק, וואס איז טייטש 'נידעריג' אויף טערקיש.
געאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ים איז לאנג 340 ק"מ און ברייט 135 ק"מ מיט א שטח פון 37555 קוואדראט ק"מ. די עיקר טייכן וואס פֿליסן אין ים אריין זענען דער דן און דער קובאַן; זיי גאראנטירן אז דאס וואסער אין ים ווערט נישט שטארק פארזאלצן, און אין א טייל ערטער זענען כמעט פריש וואסער.


text:
אמ"ן
אַמַ"ן (העברעיש "אגף מודיעין") איז די אויסשפיר אפטיילונג, פונעם מיליטער אין ישראל. דינענדיג ווי אלע אנדערע אויסשפיר אגנטורן אין ישראל. און צוזאמען ארבעט, מיט די מוסד (אגענטור), שב"כ, און די פאליצייאישע אויסשפיר אפטיילונג.
געגרינדעט געווארן אינעם יעצטיגן פארמאט, אין 1953, אלס א טייל פונעם גענעראל שטאב פון צה"ל, מיטן אויפגאבע פון צוזאמנעמען אלע נויטיקע ארטיקלען, ווי בילדער, פונעם פיינט, היינט רעכנט עס אריין סאטעליטן, און גאר פארגעשריטענעוועגן פון צוזאמנעמען אינפארמאציע. וואס האט דעמאלט אריינגערעכנט עגיפטן, יארדאניע, און סיריע בעיקר, אבער שוין פון דער אנהייב האבן זיי געהאט עטליכע דורכפעלער, ווי נישט מעלדן איבערן עגיפטישן פראיעקט אויף ווייטשטרעקיגע מיסילס.
ביי דער יום כיפור מלחמה, איז דער גענעראל פון דער אפטיילונג געווען אלי זעירא, וואס האט נישט איבערגעגעבן א ווארענונג, אז עגיפטן און סיריע גרייטן זיך צו אטאקירן ישראל, וואס האט געברענגט צו א טיילווייזע דורכפאל אינעם קריג.
נאך דער יום כיפור מלחמה, האט דער מיליטער באשלאסן, אפצוטיילן צווישן דער אויסשפיר אפטיילונג, און דער מיליטער פון שפיאנאזש, פאר צוויי אנדערע אפטיילונגען.
דער היינטיגער גענעראל פון אמ"ן איז עמוס ידלין.


text:
עזה פאס
עזה פאס אדער עזה-שטרײַף איז א ברעג ים לאנגער שמאלער באדן לעגאויס דעם מיטלענדישן ים, גרעניצענדיג זיך מיט עגיפטן אויף איר דרום-מערב און ארץ ישראל צו איר צפון-מזרח.
עס איז בערך 25 מייל לאנג און 4 ביז 7 און א האלב מייל דאס ברייט. וואס צוזאמן איז דאס דער טאטאלער שטח פון 360 קוואדראט ק"מ (139 קוואדראט מייל).
אינעם עזה פאס וואוינען אומגעפער 1.8 מיליאן פאלעסטינער.
די טאריטאריע נעמט איר נאמען פון דער שטאט עזה וואס איז איר הויפטשטאט.
עס האט א 1.4 מיליאן איינוואוינער, וואס אלע זענען זיי פאלעסטינער.
די פאס פאר זיך און די פאפולאציע דערין זענען געפירט דורך די פאליסטינער נאציאנאלער אויטאריטעט, כאטשיג איצט נאכן קריזיס דארטן ווי די כאמאס מיליטאנטען האבן אומגעווארפן די קאנטראל פון פאטאך אום יוני 2007.
ישראל טוט נאכאלץ קאנטראלירן די לופט העכער עזה פאס און אויך די ים פארקער פון שיפן וואס קומען און גייען.
עס איז איצט נישט אנערקענט דורך קיינעם אז עס געהערט פאר עפעס א זעלבסטשטענדיג לאנד.
דעם 27סטן דעצעמבער 2008, נאך א פארלענגערטער תקופה ווען מ'האט געשאסן ראקעטן פונעם עזה פאס אין איר טעריטאריע, האט מדינת ישראל אנגעהאיבן די געגאסענע בליי אפעראציע קעגן דער חאמאס הערשאפט מיטן ציל פון ברענגען א יסודותדיקע ענדערונג אין דעם זיכערהייט מצב אין ישראל. דורכאויס דער קריגפירונג האבן גערעגנט ראקעטן אויף יישובים אין ישראל פונעם עזה פאס.
דעם 14טן נאוועמבער 2012, האט צה"ל אנגעפאנגען די עמוד ענן אפעראציע אינעם עזה פאס, נאך א פארצויגענער תקופה פון שיסן אין די יישובים אין דרום ישראל אין די פריערדיקע וואכן.


text:
מה פתאום האט געשריבן:
שואלכענין האט געשריבן:שלום עליכם, איך בין ניי דא, עס זעט אויס אן אינטערעסאנטע אינפארמאטיווע סייט, איך הייב אן מיט א פראבע
עס איז א דבר ידוע אז דער מגן אברהם איז געווען אן אייניקל פונעם מהרש"א
אבער וויאזוי דער קשר גענוי איז, האב איך נאכנישט געטראפן
ווער קען ארויסהעלפן אין דעם נושא?
איך מיין אז איר מאכט א טעות:
עס איז א "דבר ידוע" אז אסאך אייניקלעך פונעם מגן אברהם (ובמיוחד משפחת "איידליס") זענען "אויך" אייניקלעך פונעם מהרש"א. טא, דער מגן אברהם איז געווען א "מחותן" מיט די משפחה פונעם מהרש"א, און אפילו איבער דעם איז דא ספיקות גענוי וויאזוי דער סדר היחוס גייט.
איך דארף האבן ערגעצוואו פארשריבן עפעס דערוועגן, כ'על אי"ה נאכקוקן, און זען צי איך קען קלארער מאכן דעם ענין.
ווי געשריבן פריער:
דער מגן אברהם איז נישט געווען קיין אייניקל פונעם מהרש"א. אבער אסאך אייניקלעך פונעם מג"א, די אייניקלעך פון די ברודער ר' וואלף וועקער און ר' מיכל סאמאטערער, [ווי דערמאנט אינעם אנדערן אשכול וואס שואלכענין האט געעפנט, (וואס אגב, מיין איך אז איר זאלט צוזאמשטעלן די צוויי אשכולות)] זענען זיך אויך מתייחס נאכ'ן מהרש"א, אבער דאס איז אויך נישט קלאר גענוי וויאזוי.
איך האב אנגעפאנגען איבערקוקן את אשר אתי בכתובים פון יארן צוריק, און עס דערמאנט מיר בלויז די צעמישעניש אין וואס איך האב זיך דעמאלט אנגעשטאלפערט. עס דרייען זיך ארום עטליכע נוסחאות ביי די אייניקלעך, וואס די נוסחאות זענען געבויעט אויף מגילת יוחסין פון משפ' פריעדמאן נכדי הגה"צ ר' אברהם שלום ירוחם פרידמאן מזשעמנא ב"ר יעקב חסיד מאוהעל ב"ר' וואלף וועקער הנ"ל. ענליכע ווערסיע איז דא אין מגילת יוחסין וואס איז געדרוקט אין ס' וידבר משה פון הגה"צ ר' משה ארי' לעוו מטעמעשוואר. אויך איז דא א מגילת יוחסין פון אייניקלעך פון ר' פנחס סאמאטערער חתן ר' מיכל סאמאטערער הנ"ל, וואו עס ווערט צעלייגט די ספיקות און פרובירט מאכן א שטיקל סדר דערינען, און לכאורה פעלן די נעמען פון איינס אדער צוויי דורות ביז'ן מגן אברהם. (דער מג"א איז נפטר געווארן בשנת תמ"ג, ור' וואלף נפטר בשנת ת"ר, אחיו ר' מיכל נפטר בשנת תק"ץ, וואס דאס איז א מרחק פון 147-157 יאר, און לויט דעם סדר היחוס פעלן עט ליעסט צוויי דורות)
דאס איז קלאר אז די משפחה זענען אייניקלעך פונעם מגן אברהם, און מפי השמועה האבעך געהערט בשם זקנים וואס זאגן אז די מציבה פון ר' מיכל איז נאך געשטאנען בעפאר די מלחמה און דארט איז געווען אויפגעקריצט אז ער איז געווען אן אייניקל פון מגן אברהם, אינטערסאנט אבער אז יענער האט נישט געדענקט אז עס זאל אויך שטיין נכד המהרש"א, (קען זיין ווייל פונעם מגן אברהם איז ער געווען א נאנטערער אייניקל), אבער ביי די אייניקלעך פון זיין ברודער ר' וואלף איז קלאר אנגענומען אז דערפאר האט ער זיך אויסגעקליבן דעם נאמען איידליש, אויפן נאמען פונעם זיידן דער מהרש"א. (דער ברודער ר' מיכל האט זיך גערופן אויפן לעצטן נאמען: קארלענדער)
[אינטערסאנט אבער אנצומערקן אז ר' וואלף'ס באבע (טאטנס מאמע) האט געהייסן "אדל" און אויכעט לויט ווי ס'איז אנגענומען איז די משפחה זיך מתייחס נאכ'ן מג"א דורך זיין טאכטער "אדל", דערפאר איז געווען וואס האבן שפעקולירט אז איר נאמען "אדל" איז דער מקור צום נאמען איידליש, אבער די אייניקלעך זאגן קלאר אז ביי זיי אין די משפחה איז אנגענומען אז זיין נאמען איז געווען איידליש [מיט א ש' ביים סוף] ממש ווי מ'האט גערופן דעם מהרש"א, און טאקע אויפן מהרש"א'ס נאמען. (אויסערדעם איז די באבע'ס נאמען אדל, נישט איידל)]
און יעצט צוריק צום ענין, אט איז דערוווייל וואס איך קען ענטפערן אויף דיין אריגנעלע שאלה\ות:
- עס איז לכאורה נישטא קיין מקור צו דעם וואס דו זאגסט אז דער מג"א איז געווען אן אייניקל פונעם מהרש"א.
- דער "סדר היחוס" פון ר' וואלף און ר' מיכל הנ"ל ביז'ן מגן אברהם איז נישט הונדערט פראצענט קלאר, עס איז אבער אנגענומען אויף זיכער אז זיי זענען אייניקלעך פונעם מגן אברהם.
- ביי די איינקלעך פון ר' וואלף איז אויך קלאר אנגענומען דורי דורות אז ר' וואלף איז אן אייניקל פונעם מהרש"א, דער 'סדר היחוס' איז אבער אויך נישט קלאר.
אדרבה, איך בין זיך מצרף צו דיין בקשה אז ווער ס'קען העלפן קלארער מאכן אין דעם ענין, זאל שרייבן.
===========
אזויפיל יא, דער מגן אברהם איז טאקע נישט קיין אייניקל פונעם מהרש"א, אבער מעגליך אז פונעם מהרש"ל יא...
די מוטער פונעם מג"א (מרת רבקה) איז געווען פון משפ' לוריא, און לויט איין גירסא (ס' משפחת לוריא)
איז זי געווען אן אייניקל פון ר' אברהם בן המהרש"ל, אבער רוב האבן אנגענומען די גירסא פון ס' מעלות היוחסין
אז זי איז געווען אן אייניקל פון ר'' אברהם אחי המהרש"ל.


text:
אינדוסטריעלע רעוואלוציע
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז דער נאמען פון דער צייט אין היסטאריע ווען גרויסע אין גיכע ענדערונגען האבן פאסירט אין דעם אופן ווי זאכן ווערן געמאכט. אנשטאט מאכן אלץ ביי האנט אין קליינע ווארשטאטן, האט מען זיי פאבריצירט מיט מאשינען אסאך ביליגער אין גרויסע קוואנטיטעטן אין פאבריקן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין גרויסבריטאניע אין דעם 18טן יארהונדערט, און האט זיך פארשפרייט צו אייראפע און אמעריקע ביזן אנהייב 19טן יארהונדערט.
נייע ערפינדונגען זענען אויך געווארן אויפגענומען אין מינעריי, מעטאל ארבעט און טראנספארט פון גוטער. אויך אין לאנדווירטשאפט האט מען איינגעפירט נייע מעטאדן וואס האט איבערגעלאזט פארם ארבעטער אן ארבעט. האבן זיי זיך געצויגן אין די שטעט צו ארבעטן אין די פאבריקן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז געווען א וויכטיקע פאזע אין דער היסטאריע פון טעכנאלאגיע.
דער דאמפמאטאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די חשובסטע נייע ערפינדונג פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז געווען דער דאמפמאטאר. אין 1776 האט דזשיימס וואט ערפינדן דעם דאמפמאטאר צו שאפן קראפט פאר די פאבריקן און אויספאמפען די טיפערע מינעס. מ'האט אויך געניצט דעם דאמפמאטאר אין באן מאטארן. דער עיקר מקור פון קראפט איז געווארן היץ פון פארברענען קוילן.
רעזולטאטן פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער דאמפמאטאר האט פארנומען דאס ארט פון מענטשלעכער ארבעט און פערד.
- אייזן און שטאל זענען געווארן ביליג, און מ'האט אנגעהויבן ניצן שטאל אנשטאט האלץ אין קאנסטרוקציע.
- מ'האט אויפגעשטעלט באנען איבעראל אין ענגלאנד, און סיי מענטשן סיי פראכט האבן ארומגעפארן גאנץ גיך.
- מיט דער קראפט וועבשטול האט מען געקענט מאסן-פראדוצירן שטאף און קליידער.


text:
ריגע
ריגע איז די הויפטשטאט פון לעטלאנד.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה איז דערשינען אין ריגע די יידישע צייטונג היינט צוויי מאל יעדן טאג. איר רעדאקטאר איז געווען אלחנן ליף.
איידערן קריג האבן געוווינט אין ריגע 43,000 יידן, אין די צוויי וואכן, פון ווען די נאציס זענען אריין אין לעטלאנד, האבן לעטישע קאלאבארירער אומגעברענגט טויזנטער יידן, אין פאגראמען, רויבערייען און פארגוואלדיקן, איז געווארן א נארמאלע ערשיינונג,
דער הויפט מערדער איז באקאנט מיטן נאמען דער בוטשער פון ריגע, וואס מען האט איהם נאך די מלחמה פארכאפט און גע'הרג'ט, די מענטשן וואס זיי האבן דאס געטוען האבן דאס געטוען אויפן אייגענען איניציאטיוו
נאר הונדערט יידן פון ריגע בערך זענען געראטעוועט געווארן, און האבן איבערגעלעבט די מלחמה.


text:
שערי צדק מעדיצין-צענטער
דער שערי צדק מעדיצין-צענטער איז דער גרעסטער שפיטאל אין ירושלים. דער שפיטאל איז געווידמעט געווארן י"ט שבט תרס"ב (דעם 27סטן יאנואר 1902). זיין גרינדער און ערשטער דירעקטאר במשך 45 יאר (1902 - 1947), איז געווען ד"ר משה וואלאך. אין 1980 איז דער שפיטאל אריבער געגאנגען צו זיין נייער געביידע אינעם בית וגן קווארטל פון ירושלים. אין דעצעמבער 2012 איז געווארן אנגעשלאסן צו אים דער ביקור חולים שפיטאל.
היסטאריע פונעם שפיטאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט זענען שוין געווען אין ירושלים דריי יידישע שפיטעלער: מאיר רואטשילד שפיטאל, משגב לדך, און ביקור חולים שפיטאל. די הויפט אורזאך וואס האט געברענגט אויפשטעלן נאך א שפיטאל איז געווען צוליב א קאנפראנטאנציע וואו יידן מיט אן אפשטאמונג פון דייטשלאנד און האלאנד זענען געווען דערווייטערט פון דער פארוואלטונג פון ביקור חולים שפיטאל.
די געביידע פון שערי צדק שפיטאל האט מען אויפגעשטעלט אויף דער דרום זייט פון יפו גאס, צפון פון דעם שערי צדק פערטל, פון וואס דער שפיטאל האט באקומען זיין נאמען. די געביידע איז אויפגעשטעלט געווארן דורך דער יידישער אונטערנעמער פאמיליע פרידלאנד, וואס האט געפועלט א סך אין אויפבויען ירושלים ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט און ביים אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט.
קאארדינאטן: 31°46′23.81″N 35°11′6.2″E / 31.7732806, 35.185056


text:
ספערויד
א ספֿערויד (אויך ספֿעראאיד), אדער ראטאַציע עליפסויד, איז אן אייבערפלאך וואס מען באקומט פון ארומדרייען אן עליפס ארום איינעם פון זיינע הויפט אַקסן, ד"ה אן עליפסויד וואס האט צוויי האלב-דיאמעטערס גלייך.
אינעם פאל וואס מען דרייט דעם עליפס ארום זיין גרעסערן אקס, באקומט מען א ספערויד אזוי ווי א ראַגבי באל; אינעם פאל וואס מען דריים אים ארום זיין קלענערן אקס, באקומט מען א פלאכן ספערויד אזוי א לינז. טאמער דער עליפס איז א קרייז, ווערט געשאפן א קיילעך.
צוליב גראוויטאציע און די ראטאציע פון דער ערד, האט זי די פארעם פון א קיילעך וואס איז א ביסל פלאך אויף איר אַקס, דערפאר ווערט זי גערעכנט ווי א פלאכער ספערויד.
גלייכונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גלייכונג פון א ספערויד וואס האט דעם סימעטריע-אַקס Oz איז:
דער האלב-אקס a איז דער עקוואטארישער ראדיוס פונעם ספערויד, און c איז די ווײַט פון צענטער צום פאלוס אויפן סימעטריע-אקס. עס זענען פאראן צוויי פעלער:
-
-
-
- c < a : אבלאַט ספערויד (פלאך)
- c > a : פראלאט ספערויד (שפיציק)
-
-
דער פאל a=c קומט אויס א קיילעך.


text:
אלעזר מנחם מן שך
הרב אלעזר[1] מנחם מן שך זצ"ל (י"ט טבת ה'תרנ"ח - ט"ז חשוון ה'תשס"ב) איז געווען דער מנהיג פון דער ליטווישער תורה וועלט, זייענדיג דער ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק האט ער געגרינדעט די פּאליטישע תורה פארטיי "דגל התורה"
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ליטא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב שך איז געבוירן אינעם שטעטל וואבוילניק אין צפון ליטא, זיינע עלטערן זענען געווען פשוטע יידן און סוחרים. שוין יונגערהייט איז ער באוואוסט געווארן אלס עילוי און צו זיבן יאר אלט האט זיין מוטער אים געשיקט קיין פאנאוויזש. ווען ער איז געווען אלט 13 איז ער אריבער צו סלאַבאדקע אונטער הרב נתן צבי פינקל, באקאנט ווי דער "אלטער פון סלאַבאדקע". ער איז געווארן שטארק מושפע פון רבי ישראל מאיר קאגאן פון ראדין, דער חפץ חיים.
שפעטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געווען א "תלמיד חבר" פון דעם בריסקער רב. משפחה מיט רבי איסר זלמן מעלצער. געווען ראש ישיבה אין קלעצק און קארלין אין אייראפע פאר דער מלחמה.
ווען הרב יוסף שלמה כהנעמאן האט געעפנט די פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק אין תש"ד, האבן די תלמידים פון דער לאמזשער ישיבה אין פתח תקווה, דעמאלסט די פירנדיקע ליטווישע ישיבה אין ארץ ישראל, מורא געהאט פונעם נייעם קאנקורענץ. האבן זיי פארגעשטעלט צום ראש ישיבה, רבי ראובן כ"ץ, צו ברענגען צו דער ישיבה הרב שך, און ער האט אים טאקע גערופן צו ווערן א ר"מ אין דער ישיבה. ער איז אריבער אליין צו וואוינען אין פתח תקווה, און יעדן שבת פלעג ער צוריקפארן צו זיין משפחה אין ירושלים.
שפעטער איז ער געווארן א מגיד שיעור און ראש ישיבה אין דער פאנאוועזשער ישיבה לאנגע יארן.
זיינע חשובע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי יחיאל מיכל פיינשטיין
- רבי אלעזר שמחה וואסערמאן
- רבי אפרים גרינבלאט
- רבי אברהם מנחם דאנציגער
- רבי חיים קאניעווסקי
- רבי מאיר צבי בערגמאן
- רבי משה שמואל שפירא
- רבי יששכר מאיר
- רבי יהודה עדס
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קינדער פון רבי אלעזר מן שך זענען:
- מרים רייזל
- דבורה, ווייב פון רבי מאיר צבי בערגמאן
- ד"ר אפרים עזריל שך
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ די מקורות וואס שרייבן אליעזר זענען גרייזיג


text:
לוי יצחק בענדער
ר' לוי יצחק בענדער (ה'תרנ"ז - כ"ב תמוז תשמ"ט) איז געווען פון די חשובי חסידות ברסלב, און א לאנגע צייט געווען דער פירער פון די בראסלאווער חסידים אין ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט גראדזשיסק, פוילן, אין יאר ה'תרנ"ז צו ר' נח מיט שרה בענדער. זיין נאמען איז נאך ר' לוי יצחק בערדיטשעווער.
פערצן יאר האט ער געלערנט אין גראדזיסק, און ביי 15 יאר האבן זיינע עלטערן באשלאסן צו אים שיקן לערנען אין מאקאוו.
אין די שפעטערע יארן נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין אומאן, דארט האט ער זיך אנגעהאלטן צו ר' שמשון בארסקי און נאכער צו ר' אברהם בן נחמן. זיין לעבן געשיכטע איז באשריבן געווארן דורך ר' בצלאל פריעדמאן אין ספר "איש חסידך". אלע זיינע שמועס'ן און שיחות וואס ער האט איבער געגעבן פון וואס ער האט געהערט אין אומאן זענען באשריבן געווארן אין ספרי "שיח שרפי קודש-ברסלב".
ער ליגט אין הר הזיתים אין דער חלקה פון די בראסלאווער חסידים.


text:
ALS
ALS (ר"ת פון Amyotrophic Lateral Sclerosis אַמיאטראף לאטעראל-סקלעראז) איז א מחלה פון ווי די ניוראןס (ד"ה די נערוו צעלן) שטארבן אפ און די מוסקלן פון דעם קערפער קען זיך נישט רירן מער. דאס איז אויך באקאנט ווי לו געריגס מחלה אויפן נאמען פון א באקאנטן בייסבאל שפילער.
אן ערך פון 30.000 מענטשן א יאר ווערן קראנק מיט עי.על.עס. אין אמעריקע.
איצט גייט אן א סאציאל מעדיע קאמפיין מיטן נאמען, אייז-עמער ארויסרוף (Ice Bucket Challenge), צו שאפן פירסום און אויפטרייבן געלט, דערמיט צו שטיצן די פארש ארבייט, כדי צו טרעפן א רפואה פאר דעם קרענק.


text:
רויטער קרייץ
דער רויטער קרייץ (Red Cross) איז אן אינטערנאציאנאלע נייטראלע ארגאניזאציע וועלכע איז געווידמעט צו העלפֿן פארוווּנדעטע אין א קריג און ארויסהעלפן די ציווילע מיט עסן און מעדיצין ווען עס פעלט זיך אויס. די הויפט ביוראס זיינען פלאצירט אין גענף- אין דער שווייץ.
די רויטע קרייץ איז היינט א פארנומענע ארגאניזאציע מיט טויזנטער וואלונטירן ארום די וועלט וועלכע העלפן ארויס די ארימע לענדער מיט עסן אין מעדיצין ווען עס פאסירן קאטאסטראפעס ווי פארפלייצונגן, ערדציטערנישן, עפידימיקס, און אנדערע פראבלעמען.
די רויטע קרייץ איז הויפטקווארטירט אין דזשעניווע, שווייץ, און פארמאגט אפטיילונגן אין 160 לענדער ארום די וועלט, אריינגערעכנט די אמעריקאנער רויטע קרייץ וועלכע איז באוואוסט אלס די מערסט אקטיווע אפטיילונג.
אינטערעסאנטע פאקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די רויטע קרייץ באזוכט א יאר ארום א האלב מיליאן ארעסטאנטן אין 1,900 טורמעס אין 80 לענדער ארום די וועלט זיכער צו מאכן אז זיי ווערן געהאלטן מיט יושר. די ארגאניזאציע טראגט און ברענגט ארום 1.3 מיליאן מעסעדזשעס פער יאר צווישן די ארעסטאנטן און זייערע פאמיליעס אדער אנדערע נאנטע. די ארגאניזאציע אראנזשירט ארום 55,000 באזוכונגן צו ארעסטאנטן דורך פאמיליע.
א דאנק די רויטע קרייץ טרעפן זיך ארום 2,500 מענטשן מיט זייערע פאמיליע מיטגלידער וועלכע זיי האבן שוין נישט געזען פאר יארן אדער קיינמאל. פון צענדליגער טויזנטער פארלוירענע וועלכע ווערן איינגעגעבן דורך זייערע פאמיליעס, טרעפט די רויטע קרייץ ארום 1,600 פון זיי פער יאר. ארום 6,000 מענטשן באקומען רייזע דאקומענטן מיט די הילף פון די רויטע קרייץ צו קענען אנקומען אהיים צו זייערע פאמיליעס.
די ארגאניזאציע שטעלט צו הילף פאר 67 שפיטעלער אין 18 ארימע לענדער ארום די וועלט. די ארגאניזאציע האט אפילו אייגענע דאקטוירים וועלכע בא'הנדל'ן ארום 30,000 פאציענטן פער יאר.
יעדעס יאר ברענגן זיי הילף צו טויזנטער פארוואונדעטע אין אלע קאנפליקטן ארום די וועלט. אין דעם פארגאנענעם יאר אליינס האט די ארגאניזאציע געגעבן הילף פאר נאנט צו 100,000 פארוואנדעטע אין 55 באזונדערע פראיעקטן אין 21 לענדער ארום די וועלט.
א דאנק די הילף פון די רויטע קרייץ געניסן איבער 100 מיליאן מענטשן ארום די וועלט פון פרישע וואסער און סאניטאציע סיסטעמען.
די ארגאניזאציע טיילט אויס א יאר א געשאצטע 132,000 טאנען עסן פעקלעך, 745,000 טאנען פון מעדיצין, 895,000 צודעקן (דאכענעס), 132,750 עסצייג סעטס, און שטעלן אויף 6,360 טענטס אין צענדליגער לענדער.
אלעס אינאיינעם פארמאגט די ארגאניזאציע נאנט צו 12,000 ארבייטער פון וועלכע ארום 10,000 געפנען זיך אויף מיסיעס ארום די וועלט. אין די הויפטקווארטירן ארבעטן 826 מענטשן.
די גאנצע אפעראציע קאסט אפ נאנט צו א ביליאן שווייצער פראנק (בערך 785 מיליאן יו-עס דאלאר).
אין ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ארגאניזאציע מגן דוד אדום אין ישראל איז מיטגליד אין דער רויטער-קרייץ, און באדינט אלס א לאקאלע ישראלישע קראנקהויז.