text:
הייפיש
א הייפיש איז א פיש וועלכע איז גרויס אבער לייכט און איז פון די גרויסע פענגער אין ים.
דער הייפיש איז איינע פון די קלוגסטע און געלונגענסטע באשעפענישן אין ים צו וועלכע די אנדערע האבן גרויס רעספעקט.
וויסנשאפטלער האבן שוין געהאט אסאך נוצן פון הייפישן פאר פסיכאלאגישע אנטוויקלונגען. הייפיש פישן זענען באשאנקן מיט ספעציעלע כאראקטעריזם וואס מאכט זיי שטארק עפעקטיוו סיי צו פאנגן און אויך זיך אליינס צו ראטעווען.
הייפיש האבן שטענדיג אטאקירט מענטשן אין ים און ווייניג האבן זיך ארויסגעדרייעט פון זייערע שארפע ציינער. אין די לעצטע יארן האט מען געהערט פון זייער אסאך הייפיש אטאקעס ביי די ברעגעס פון פלארידע און די קאריביען. די הייפיש זענען געווענליך געקומען צום בארטן ווען עס איז געווען שטיל און זייערע קרבנות זענען געווען אליינס. כאטש נעבן די יבשה זענען זיי ווייניגער פעאיג ווי אינמיטן ים, האבן זיי אטאקירט און פארוואונדעט הונדערטער בלויז אין די לעצטע עטליכע יאר.
אינהאַלט
די הייפיש אנאטאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען מענטשן טראכטן פון הייפישן וועט זיך זיי געווענליך אויסמאלן דער גרויסער ווייסער הייפיש וועלכע זיי האבן געזען אין אקוואריומס אדער אויף בילדער און ווערט אנגערופן דער גרויסער ווייסער הייפיש. זיין קערפער געבוי איז אויג-פארכאפנד און זיין מויל מיט די פילע שארפע ציינער ווארפט א פחד. למעשה זענען אבער פאראן איבער 400 ערליי הייפישן וואס לעבן היינט אין די וואסערן און ווערן צוטיילט לויט זייער גרויס און ערטער וואו זיי געפינען זיך. איבער 50 פראצענט פון הייפישן זענען ווייניגער פון 3 פיס לאנג וואס איז די גרויס פון סיי וועלכע גרויסע פיש.
א הייפיש איז אנדערש פון אלע אנדערע פיש אין ים דורך זיין קערעפרליכן געבוי. רוב פיש און אנדערע קליינע באשעפענישן פארמאגן א געביין פון הארטע ביינער וועלכע פארנעמען דאס גרעסטע טייל פון דעם באשעפעניש'נס וואג. הייפיש פארמאגן א געביין פון קארטילעזש וועלכע איז די זעלבע סארט ביין וועלכע געפינט זיך און אונזערע נאז און אויערן. דאס מאכט דעם הייפיש זייער לייכט אין וואג וועלכע האלט אים גרינגער אויפ'ן וואסער און לאזט אים שנעלער באוועגן.
אויך זיין הויט איז פיל בעסער ווי אלע אנדערע פיש מיט דעם ווייל עס איז צוזאמענגעשטעלט פון גאר קליינע הויט באשטאנדטיילן אין פארעם פון מענטשליכע ציינער וועלכע לאזט אים זיין מער אקטיוו און דאך מער באשיצט.
א הייפיש אטעמט ווי אלע אנדערע פיש דורך שלינגען וואסער וועלכע וועפט אויס איר אקסיגען איינמאל עס גייט אריין אין זיין קאפ. דאס איז ווייל ארום דאס ארט וואו די וואסער האלט זיך איז פאראן א נידעריגערע אקסיגן דרוק וואס מאכט אז די געדיכטע אקגיסן אין דאס וואסער זאל אויסוועפן און דערנאך ווערט עס פארשפרייט צו די גאנצע קערפער און דאס איבעריגע וואסער רינט צוריק ארויס פון ספעציעלע לעכער וואס געפינען זיך ביי רוב פיש העכער זייער קאפ. דער הייפיש האט נישט קיין לעכער העכער'ן קאפ נאר אנשטאט האט ער א ווענטולאציע סיסטעם אויף ביידע זייטן פון זיין קערפער וועלכע מען קען גוט זען. אויב איר וועט באטראכטן דעם הייפיש וועט איר גרינג קענען באמערקן וויאזוי ער שלינגט אריין גאלאנען וואסער און סעקונדן שפעטער פליסט עס צוריק ארויס פון זיין ווענטולאציע סיסטעם און וויבאלד דאס וואסער איז שוין דעמאלט ווארימער וועט איר דאס גרינג קענען באמערקן.
רוב פיש און אויך רוב הייפיש פיש מוזן זיך באוועגן אין וואסער כדי צו קענען אפערירן זייער אטעם סיסטעם. ווען זיי שווימען עפענען זיי די מויל און דאס וואסער שטראמט אריין און מיט'ן זעלבן כוח צוריק ארויס. טייל הייפיש זענען מער וואונדערליך ווי דעם און זיי פארמאגן א ספעציעלע פאמפ, ענליך ווי דעם מענטש'נס לונגן, וועלכע פאמפ אריין און ארויס דאס וואסער אן דעם וואס ער זאל זיך דארפן באוועגן.
עס זענען פאראן הייפיש אין אלע סייזעס און פארעמעס. דער קלנעסטער הייפיש איז נישט מער ווי 6 אינטשעס לאנג ווען אינגאנצן אויפגעוואקסן. דער גרעסטער הייפיש, ווערט אנגערופן די וואל-הייפיש, קען זיך מעסטן 40 פיס לאנג. רוב הייפיש זענען ווי דער פארעם פון א טארפעידא (אן אונטערוואסער באמבע וועלכע ווערט ארויסגעשאסן פון סובמארינען) אבער עס זענען פאראן הייפיש וועלכע זענען אינגאנצן פלאך.
הייפיש ווערן אויך צעטיילט לויט זייערע געוואוינהייטן. מען קען זיי געפינען אין וואסער'ן איבער די גאנצע וועלט און שווימען אין אלע אקעאן טיפקייטן. די גרויסע אקטיווע הייפיש שווימען געווענליך ביי א מיטעלסטע טיפקייט און קומען אסאך ארויס צום אויבערפלאך און די קלענערע הייפיש דרייען זיך נאר ביים ים אפגרונד. געוויסע הייפיש שווימען לאנגע שטרעקעס יעדן טאג ווען אנדערע דרייען זיך נאר אין א קליינע געגענט ארום און ארום.
אונטער'ן וואסער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רוב פיש אין ים פארמאגן ספעציעלע שווים פענכער וועלכע העלפט זיי שווימען אונטער'ן וואסער. יעדעס מאל וואס דער פיש שלינגט איין וואסער גייט די גאזיגע טייל פון די וואסער אריין אין די שווים פענכער און דאס מאכט דעם פיש זיך באוועגן אויף ארויף. ווען ער וויל אראפשווימען וועט ער ארויסלאזן די גאזיגע וואסער און דאס וועט אים אויטאמאטיש מאכ'ן זינקן צוליב איר וואג. אלס א גוטער ביישפיל וועלן די וויסנשאפטלער דאס צוגלייכן צו א הייסע לופט באלון וועלכע הייבט זיך דורך ארייננעמען לופט און קומט אראפ דורך ארויסלאזן די לופט.
דער סיסטעם וויאזוי דער הייפיש שווימט ווערט צוגעגליכן צו א פליגער. ער פארמאגט נישט קיין שווים פענכער נאר נוצט זיין אונטערשטן טייל וועלכע די וויסנשאפטלער רופן זיין פראפעלער. עס איז באקאנט אז א פליגער האלט זיך אויף לופט. די מאטארן מאכן דעם פליגער גיין אויף פאראויס דורך אריינציען לופט און איינמאל עס גייט פאראויס אויף א שנעלן ספיד וועט זיך די לופט צעטיילן אונטער און העכער די פליגלן און די לופט אונטער די פליגן וועלן האלטן דעם פליגער. דער הייפיש רוקט זיך פארויס דורך באוועגן זיין פראפעלער און איינמאל ער באוועגט זיך שוין טוט די וואסער וועלכע שטראמט אונטער זיינע פלוספעדערן אים האלטן און אזוי גייט ער העכער און העכער ווען דאס וואסער אונטער אים האלט זיין וואג.
גענוי ווי דער פליגער, פארמאגט דער הייפיש צוויי פאר פלוספעדערן. די גרויסע פלוספעדערן זענען אויסגעשפרייט און די קליינע פון אונטן ליגן אויפ'ן האריזאנטעל פאזיציע. ווען ער וויל שווימען ארויף וועט ער בייגן זיינע פלוספעדערן אויף ארויף וואס דאס וועט ברענגן א גרעסערע שטראם פון אונטען און וועט אים ארויפשטופן העכער. דאס זעלבע וועט ער טאן ווען ער וויל שווימען אראפ, ער וועט בייגן די פלוספעדערן אויף אראפ און וויבאלד מער וואסער וועט שטראמען העכער זיינע פעדערן וועט עס אים אראפזינקן אונטערן וואסער. ווען ער וויל גיין רעכט אדער לינקס וועט ער נוצן זיין אונטערשטע פלוספעדערן (פראפעלער) און פאטשן די וואסער אויף די פארקערטע וועג וויאזוי ער וויל גיין. אויב איר פארשטייט וויאזוי א פליגער פליעט און דער לופטן איז דאס זייער ענליך.
פארשטייט זיך אז מיט דעם באוועגונג סיסטעם איז ער מער פארגעשריטן ווי אלע אנדערע באשעפענישן אין ים און דערפאר איז ער טאקע אן אויסגעצייכנטער פאנגער. רוב פיש באמערקן אפילו נישט דעם הייפיש קומען ווייל ער קען מאכן זייער שנעלע באוועגונגן און זיך אויך אפשטעלן אין א סעקונדע אויב ער וויל מען זאל אים נישט באמערקן.
זיינע חושים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט חוש וואס א הייפיש פארמאגט איז זיין אויסגעצייכנטער שמעק. ער האט א ריזיגע נאז מיט וועלכע ער דערשפירט זיין קרבן זייער שנעל און דארף נישט לאנג זוכן עסן. וויסנשאפטלער זאגן אז ער פארמאגט נאך אויסגעצייכנטע חושים צו דערשפירן זיינע קרבנות און שונאים אבער זיי ארבעטן אין א גרופע און אויב ער פארלירט איינע פון זיי דעמאלט טויג ער מער נישט אויפ'ן פעלד. א גרופע וויסנשאפטלער האבן זיך דאס איבערגעצייגט נאכדעם וואס זיי האבן פארקלעפט די נאז לעכער פון א הייפיש און ער האט זיך נישט געקענט קיין עצה געבן צו כאפן אנדערע פיש כאטש ער האט געקענט נוצן זיינע אנדערע חושים.
דער הייפיש'ס הויפט שפור איז בלוט. ער קען דערשפירן בלוט פון מיילן ווייט. ווען ער שווימט פליסט דאס וואסער צו די צוויי זייטן פון זיין לאנגע נאז וועלכע פארמאגט כמו סענסארס אונטער די הויט וועלכע שפירן אויף דאס וואסער אויב עס איז פאראן בלוט אינעם גאנצן ארום. וויסנשאפטלער האבן אמאל אריינגעלייגט א טראפן בלוט אין א אלימפיק סייז שווים באסיין און דער הייפיש האט דערשפירט דאס בלוט אין סעקונדן.
קיין איין באשעפעניש גיט נישט ארויס קיין בלוט אין וואסער סתם אזוי, אבער דער הייפיש דערשפירט בלוט דורך די שוויץ און אפפאל וואס קומט ארויס פון יעדע באשעפעניש. ווען דער באשעפעניש באוועגט זיך קומט ארויס קליינע טיילן שוויץ וועלכע גייט אריין אין דאס וואסער און דער הייפיש דערשפירט אויב דאס איז געקומען פון א לעבעדיגע באשעפעניש וויבאלד ער שמעקט דאס בלוט.
דאס איז אויך דער סיבה פארוואס זיי קומען צו די יבשה שטערן די מענטשן ווייל אויב ער קען דערשפירן די קאלטע בלוט פון פיש דאן קען ער זיכער דערשפירן די ווארימע בלוט פון א מענטש וועלכע באוועגט זיך אין וואסער.
די וועלט זאגט אז אויב מען באגעגענט א הייפיש זאל מען שטיין פארפרוירן און זיך נישט רירן. דאס וועט פארטרייבן דעם הייפיש ווייל ער וועט נישט דערשפירן די בלוט דורך די באוועגונגן אן ער וועט באלד אפטראגן. מיט'ן פחד אז איינער איז דא אים צו אטאקירן. אויסער דעם וואס ער דערשפירט בלוט וועט ער אויך שפירן פון וועלכע זייט עס קומט און ער וועט דאס גרינג נאכגיין.
הייפיש האבן אויך א גוטע חוש פון הערן. זיי קענען הערן שטילערע קולות ווי מענטשן און וועלן הערן א קליינע פיש זיך רירן הונדערטער פיס אוועק.
ווען א הייפיש כאפט זיין קרבן וועט ער ערשט געבן איין בייס דאס צו קאסטן און ער וועט דאס נישט ווייטער בארירן אויב דאס איז נישט אין זיין ארגינעלע דייעט. דאס איז דער סיבה פארוואס מען הערט זעלטן אז א הייפיש האט אומגעברענגט איינעם. אין רוב פעלער וועט דער הייפיש וואס אטאקירט א מענטש אים געבן א בייס און נאכ'ן שפירן דעם טעם וועט ער אפטראגן.
אויסער די אויבנדערמאנטע חושים פון שמעקן און הערן פארמאגט א הייפיש באזונדערע ספעציעלע חושים פון דערשפירן וועלכע אנדערע פיש פארמאגן נישט. וויבאלד די חושים געפינט זיך נישט ביי אנדערע באשעפענישן האבן די וויסנשאפטלער נאך נישט באוויזן צו דערגיין גענוי וויאזוי דאס ארבעט אבער וואס זיי ווייסן איז אז הייפיש פארמאגט ספעציעלע טובס אונטער זייער הויט וועלכע שפירן עלעקטראנישע שטראלן וועלכע ווערט ארויסגעגעבן דורך לעבעדיגע באשעפענישן. ווען דאס וואסער שטראמט אריין אין זייער קערפער וועלן זיי דאס באלד דערשפירן.
נאך א ספעציעלע חוש וועלכע א הייפיש פארמאגט איז א גרופע פון דינע האר אינדרויסן פון זיין קערפער וועלכע דערשפירן אנדערע בעלי חיים דורך די פארשטערקערטע וואסער שטראם. די ספעציעלע חוש ראטעוועט דעם הייפיש פון זיינע פיינט ווען ער שלאפט.
ווי געזאגט ארבעטן די אלע חושים אינאיינעם און דאס מאכט אים זייער סוקסעספול אין וואסער. מיט איינע פון די חושים אליינס טויג ער נישט צו די מלאכה און אפילו ווען נאר איינע פון די חושים ארבעטן נישט איז א האלב פארפאלענער.
זיינע ציינער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען איר קוקט אן א הייפיש זעט נישט אויס ווי ער קען בייסן. זיין מויל ליגט אים באהאלטן טיף אונטער זיין לאנגע נאז און ער וואלט געדארפט אויפהייבן זיין גאנצע קערפער צו קענען דעגרייכן עפעס מיט זיין איינציגסטע וואפן.
אין פאקט איז זיין גאנצע בארדביין זייער בייגעוודיג און זיינע מוסקעלן ציען אויס זיין גאנצע מויל ביז די עק פון זיין נאז און זיינע שווערדן שטייען די ערשטע ארויס פון זיין קערפער גרייט צו אטאקירן. דאס איז א ספעציעלע קונץ וועלכע קיין איין לעבעדיגע באשעפעניש קען נישט באווייזן. אלע באשעפעניש מיט ציין (אויך דער מענטש) קענען נאר באוועגן די אונטערשטע טייל פון די בארדביין אבער די אויבערשטע וועלכע איז באהאפטן צו די שארבן קען מען נישט רירן.
דער הייפיש פארמאגט די בעסטע וואפן אין וואסער וועלכע איז זיינע ציינער און בארדביין. זיינע ציינער זענען זייער שארף און זענען דירעקט אויסגעשטעלט צו עסן פלייש. טייל הייפיש האבן באזונדערע שטארקע ציין וועלכע קען אויך צעקראכן הארטע זאכן וועלכע געפינען זיך אונטער'ן וואסער אבער רוב אקטיווע הייפיש וועלן נישט קענען בייסן א הארטע זאך פשוט ווייל זייערע ציינע זענען נישט גענוג שטארק דערפאר.
די קלענערע הייפיש קענען נאר עסן קליינע פיש און פארמאגן א לאנגע רייע פון ציינער וועלכע זענען זייער שפיציג און געדרייעט אויף אריין. די הייפיש שווימען קעגן זייערע קרבנות און שלינגן אריין די פיש אין זייער מויל, געבן זיי איין ביס מיט וועלכע זיי הרגנ'ן זיי, און דערנאך שלינגן זיי דאס אראפ. די גרעסערע הייפיש האבן ברייטע שארפע ציינער וועלכע קען טאן די ארבעט פון א מעסער. די הייפיש פאנגן געווענליך גרעסערע פיש און דארפן זיי אטאקירן עטליכע מאל ווילאנג עס שטארבט און ערשט דערנאך וועלן זיי מאכן א סעודה. געוויסע הייפיש פארמאגן ביידע ערליי ציינער כדי צו קענען האלטן זייער קרבן ווילאנג זיי אטאקירן אים יענער זאל נישט קענען אנטלויפן.
א הייפיש'ס ציינער ווערן געטוישט יעדע שטיק צייט. ווען א ציין ווערט איבערגעארבעט אדער צעבראכן וועט עס ארויספאלן און א נייע וועט צוריקוואקסן. דאס מאכט זיי עפעקטיווע פאנגער וועלכע האבן א שארפן שווערד גרייט צו יעדע צייט.
זיין טאג-טעגליכער לעבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די לעצטע יארן האבן וויסנשאפטלער צוזאמענגעקליבן זייער אסאך אינפארמאציע פון א הייפיש'ס לעבן אבער זיי ווייסן נאך אלץ נישט וואס זיין סדר היום איז וויבאלד רוב הייפיש שווימען אליינס און שווימען צענדליגער מיילן זייער טיף אין די וואסער, אן ארט וועלכע איז זייער שווער פאר מענטשן אנצוקומען. פון צייט צו צייט מאכן זיי מיטינגן אינאיינעם אבער וויסנשאפטלער פארשטייען נישט וואס זיי שמועסן דארט אפ. קיינער פון זיי רעדט נישט און עסט נישט דורכאויס די גאנצע מיטינג.
די קלענערע הייפיש עסן עטליכע מאל א טאג דורך אריינשלינגן פיש אין זייער ריזיגע מויל אבער די גרויסע אקטיווע הייפיש עסן נאר פון צייט צו צייט ווייל זיי ארבעטן זייער שווער צו פאנגן א גרויסע ים באשעפעניש, ווי א ים לייב אדער ים הונט, און דאס מוטשעט זיי אפ זייער שטארק. דער גרויסע הייפיש אטאקירט ערשט און ווארטן ווילאנג דער קרבן שטארבט דורך זיין בלוט אויסגיסונג און דערנאך מאכט ער זיין סעודה.
הייפיש אטאקירן געווענליך אליינס אבער עס קען זיך מאכן אז עטליכע הייפיש וועלן אטאקירן א גרויסע באשעפעניש אינאיינעם. די הייפיש געדענקן זייער גוט וואו דאס בעסטע פלאץ צו זוכן עס איז. אויף טייל ערטער פון די וועלט זענען הייפיש זייער אקטיוו נעבן מענטשליכע פיש כאפער ווייל זיי ווייסן אז די פיש כאפער פארלירן זייער אסאך פון די געפאנגענע פיש און זיי שלינגן דאס איין.
הייפישן ווערן כמעט נישט אטאקירט אין וואסער און די גרעסטע סכנה צו זיי זענען מענטשן וועלכע פאנגן זיי צוליב זייער טייערקייט. הייפישן פארמאגן גוטע הויט, פלייש, און ביין וועלכע ווערן גענוצט פאר פארשידענע צוועקן, אריינגערעכנט עטליכע מעדעצינען.
הייפיש לעבן דורכשניטליך צווישן 25 און 30 יאר אבער קענען לעבן מער ווי 100 יאר. הייפיש געבארן ווייניג קינדער וואס מאכט זייער באפעלקערונג ווייניג אונטערן וואסער. קעגן אנדער פיש מערן זיי זיך זייער לאנגזאם און עס איז א גרויסע פארלוסט ווען איינער פון זיי ווערט פארלוירן.


c: text/html

text:
אדיקציע
אַדיקציע איז א סיטואציע פון פסיכאלאגישער אדער פיזישער אפהענגיקייט צו א סובסטאנץ אדער אן אקטיוויטעט. די אדיקציע ווײַזט זיך אויס מיט א צוואנג-אויפפיר צו באקומען וואס די אדיקציע פאדערט, אויך ווען דאס פירט צו נעגאטיווע קאנסעקווענצן, למשל נישט שלאפן אדער נישט באטייליקן אין דער געזעלשאפט.
באקאנטע אדיקציעס זענען רייכערן, אלקאהאל און נארקאטיק, וואס זענען פיזיש, ווי אויך אזארטשפיל און אינטערנעץ-באניץ.
ביי פיזישע אדיקציעס קען דער מענטש ווערן קראנק ווען ער באקומט נישט וואס דער קערפער פאדערט. דער סובסטאנץ גייט אריין אינעם בלוט-שטראם און ווערט געפירט צום מוח, וואו ער שאפט א געפיל פון הנאה. מיט טייל נארקאטיק, ווי קאקאין און חאשיש, הייבט אן די אדיקציע נאך איין אדער צוויי מאל, און דער מענטש ווערט פארשקלאפט צו דעם.
אדיקציע קען אויך ווערן א פראבלעם ווען א מענטש דארף נעמען מעדיקאמענטן צו קאנטראלירן שמערצן, און מען ווערט אדיקטירט צום מעדיקאמענט.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
פריינט (סעריע)
פריינט (אין ענגליש "פרענדס"), איז געווען א טעלעוויזיע סעריע, וואס איז געווען שטארק פאפולער אויף די אמעריקאנע עקראנען, טראנסמיטירט אויף ען בי סי, צווישן די יארן 1994-2004. עס איז איינע פון די מערסט באוואוסטע טעלעוויזיע סעריעס, און האט קאנדידירט פאר 63 "עמי אויסצייכענונגען".
די סעריע איז געווען באזירט אויף סיטואציע קאמעדיע, ווי זעקס פריינט וואס וואוינען אין מאנהעטן ניו יארק וואוינען צוזאמען, וואס יעדער האט זיין פעקל מיט צרות. די פראדוצירער פון די סעריע ווערנער ברודער, פלעגט עס אויפשפילן ביים פילמען די קאפיטלעך, פאר ביישויער וואס זענן געווען אנוועזנד אין זאל, אין קאליפארניע. אויפן טעלעוויזיע איז "פריינט" געווען טראנסמיטירט, יעדע דאנערשטיק נאכט.
"דזשעניפער עניסטאן", האט געשפילט די כאראקטער פון "ריטשל גרין", זי איז פארטון אין די מאדע, האט געארבעט אין פארשידענע ערטער און געבוירן א קינד אין די 10 פעריאדן פון די פילם.
"קארטני קוקס" שפילט די כאראקטער פון "מאניקע געלער", זי איז די "מאמע" פון די גרופע, וואס איז איר ארבעט איז דורכאויס די סעריע, א שעף (קעכערין} אין פארשידענע רעסטאָראַנטן.
"ליסע קאדרא" שפילט אין די סעריע, די כאראקטער פון "פיבי באפע", איר פאך איז איינע וואס מאכט מאסאזשן פאר מענטשן, און איז א מוזיקאלישע. איר אויפפירעכץ איז גאר א מאדנער, נעסטי און טאף, און זי שוועבט אין אנדערע ספערן.
"מאט לע בלענק" שפילט די כאראקטער פון "דזשואי טריביאני", אן אקטיאר, און איינער וואס ווערט משוגע פאר עסן. ער ווערט באוואוסט נאכן שפילן אין אפערע, ער לויפט נאך "קליידער", און ער האט עטליכע פריינדינס דורכאויס די פעריאדן, אין איינע פון זיי ווערט ער פארליבט אין "ריטשל".
"מעטהיו פעררי" שפילט אלס "טשענדלער מעיאריעל בינג", וואס זיין ארבעט איז א סטאטיסטיקער, און אינפארמאציע אפשאצונג. ער ציהט זיך קיין טאלסא, אקלעהאמא צוליב זיין ארבעט און דאן פארלאזט ער זיין ארבעט אין ניינטע פעריאד. ער האט געארבעט אלס א געדאנק אויפקומער (קאפירייטער) אין א רעקלאמע געשעפט, ער איז דער קאמיקער, וואס מאכט בייסיגע און סארקאסטישע וויצן אויף די אנדערע.
דעוויד שווימער, א ייד, שפילט אויף די כאראקטער פון "ראס געלער", איז א פארשער פון די שטיין עפאכע, און ארבעט אין א מוזיי, פאר פרע-היסטארישע היסטאריע, שפעטער אלס לעקטאר אין ניו יארק אוניווערסיטעט, פאר שטיין עפאכע. דורכאויס די סעריע, האט ער דריי מאל געהייראט פרויען, וואס האבן זיך אלעמאל געענדיגט שלעכט, און דעריבער ווערט ער צו שפאט ביי זיינע פריינט, און טיילמאל לאכט ער זיך אליינס אפ. ער האט אויך באציאונגען מיט ריטשל, וואס זי האט א קינד פון אים. ער איז אויך דער ברודער פון מאניקע אין די סעריע.


text:
דוד שלמה אייבעשיץ
רבי דוד שלמה אייבעשיץ (ה'תקט"ו - כ"ב מרחשון ה'תקע"ד) איז געווען דער שטאטס רב פון סאראקע. ער האט מחבר געווען "לבושי שרד" אויף שולחן ערוך אורח חיים און "ערבי נחל" אויף סדרות. ער איז געווען א וואונדערבארער דרשן.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי דוד שלמה איז געבוירן אין יאר תקט"ו צו זיין פאטער הרב ירחמיאל אייבעשיץ. ער האט געלערנט ביים דובנער רב, דער מחבר פון "ארבעה טורי אבן", און ביי רבי משה צבי העליר, מחבר פון "גאון צבי" אויף חושן משפט". אין חסידות איז ער געווען א תלמיד פון רבי זאב וואלף פון טשארני אסטראה און פון רבי משולם פייוויש פון זבאריזש.
אין תק"ם איז ער געווארן ראשי ישיבה אין נאדווארנע. נאכדעם האט מען אויפגענומען ווי דער ערשטער רב פון כאראסטקאוו, דערנאך אין בודזשאנאוו. אין תקס"ג איז ער געווארן דער ערשטער רב אין סאראקע, בעסאראביע, וואו ער איז געווען פון די ערשטע צו ברענגען חסידות אין רומעניע.
אין תקס"ט איז ער ארויף אין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין צפת. ער האט זיך אינגאנצן באהאלטן דארט און ער האט געהאט פרנסה ווי א מלמד פון קינדער.
ער איז נפטר געווארן כ"ב מרחשון תקע"ד און ער ליגט אין צפת לעבן רבי אריה לייב וואלטשיסקער און רבי אברהם דוב אויערבאך פון אוורוטש.
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אשד הנחלים
- בגדי שרד (אויף יורה דעה)
- כד הקמח (אויף מסכתות און שולחן ערוך)
- לבושי שרד (אויף אורח חיים)—געדרוקט ביים לעבן פונעם מחבר
- ערבי נחל (על התורה)
- מגילת סתרים
- שו"ת נאות דשא
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- שבת בשבתו, נומער 939, תשע"ג, רבי דוד שלמה אייבשיץ זצ"ל (פון "מקח טוב")


text:
ליטאני אקציע
די ליטאני אקציע האט זיך אנגעפאנגען נאך דעם, וואס טעראריסטן זענען געקומען מיט שיפעלעך, פון לבנון, זיי האבן פארכאפט אן אויטאבוס אויפן כביש החוף, דער שאסיי ביים ים, נישט ווייט פון קיסאריה און האבן אים געפירט אין דער ריכטונג פון תל אביב, און האבן געשאסן אויף פארביי פארענדע מאשינען.
זיכערהייטס קרעפטן האבן באוויזן אפצושטעלן דעם אויטאבוס אין הרצליה, אבער אין די שיסערייען האט די באס אויפגעריסן אין פלאמען, און 35 ציווילע זענען אומגעקאמען, די גרעסטע טעראר אטאקע וואס ישראל האט דורכגעלעבט.
אויף דעם האט מנחם בעגין געשיקט די מיליטער קיין לבנון. אויפן אפעראציע ווי די אינפרעסטראקטור פון די טעראר גרופעס קעגן ישראל האט זיך געפונען. די ציל איז געווען אנצוקומען צום ליטאני טייך, וואס געפונט זיך אין דרום לבנון אסאך געווער און זאפאסן, זענען פארניכטעט געווארן, און 21 זעלנער פון צה"ל זענען געהרגט געווארן.
פינעף טעג האט עס אנגעהאלטן פון 14, ביז דעם 19טן מערץ, ווען די ארמיי האט פארלאזט די דרום טייל פון לבנון, האט זי איבערגעגעבן קאנטראל פאר די פאלאנגען קריסטליכע מיליציע פון לבנון, כדי ארויס צו העלפן די קריסטליכע זייט ביים לבנון ברודער קריג.


text:
אולאן באטאר
אולאַן באַטאר, (מאנגאליש: yлaaHбaaTap אולאַנבאַטאַר), איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון מאנגאליי. די שטאט איז אן אומאפהענגיקער מוניציפאליטעט וואס געהערט נישט צו קיין פראווינץ, און איר באפעלקערונג אין 2008 איז געווען א ביסל מער ווי 1 מיליאן.[1]
פלאצירט אין דעם צפון צענטראלן טייל פונעם לאנד, די שטאט ליגט אין דער הייך פון 2110 מעטער אין א טאָל לעבן דעם טול טייך. זי איז די קולטורעלע, אינדוסטריעלע און פינאציעלע הארץ פונעם לאנד. זי איז אויך דער צענטער פון מאנגאליי'ס שאסייען נעצווערק, און באהאפטן מיט א באן צו דער טראנס-סיבערישער באן און דעם כינעזישן באן נעצווערק.[2]
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1639 אלס א נאמאדישער בודהיסטישער צענטער. זײַט 1778 איז זי פלאצירט אינעם טול טייך טאל. אינעם 20סטן יארהונדערט, האט אולאן באטאר אויסגעוואקסן א הויפט פאבריצירן צענטער.[2]


text:
די מעשה פון גענזשי
די מעשה פון גענזשי (源氏物語, Genji Monogatari) איז א קלאסישע ווערק פון יאפאנישער ליטעראטור.
דעם ראמאן האט געשריבן מוראסאקי שיקיבא, אן אדלפרוי וואס האט געלעבט אין דער העיאנער תקופה. דאס בוך האט זי געשריבן אין די יארן 1000 - 1008, און עס איז איינער פון די ערשטע ראמאנען געשריבן, און דער ערשטער ראמאן אין יאפאן. עס איז געשריבן געווארן אין דער ווייבערישער היראגאנא שריפט. עס שילדערט דאס לעבן פון דעם אדלשטאנד אין דער העיאַנער תקופה.
דער ראמאן דערציילט וועגן גענזשי, דער זון פונעם יאפאנעזער קייסער פון א קעפסווייב.


text:
חולה טאל
דער חולה טאל (העברעיש: עמק החולה) איז א טאל אין "פינגער פון גליל", אין צפון ארץ ישראל, פאקטיש איז עס א המשך צום עמק הירדן, וואס געפונט זיך מער צו דרום. צפון פון טאל געפינט זיך דער איון טאל אין לבנון, און דער לבנון טאל.
דער טאל האט אסאך וואסער, און אמאל האט זיך געפונען אין דרומדיקן טייל פון טאל, די חולה אזערע, וואס ישראל האט אויסגעטריקנט אין די 1950ער יארן. היינט האט מען צוריק פארפלייצט עטליכע ערטער, נאכן זען אז דאס אויסטריקענען האט געברענגט צו עקאלאגישע ענדערונגען.
אין דעם טאל געפינט זיך היינט איין שטאט קרית שמונה, א קאלאניע יסוד המעלה, און נאך דערפער און קיבוצים, וואס ווערן איינגעטיילט צו צוויי געגנטלעכע ראטן, גליל העליון און מבואות החרמון.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער חולה טאל געפינט זיך צווישן די אויבער גליל נפתלי בערג פון מערב, און די גולן בערג פון מזרח.
דער קלימאט איז עטוואס א שווערער, די דיפרענציאל אין וועטער איז הויך, וויבאלד עס איז ווייט פון ים, און איז א פארמאכטער טאל ארום גענומען ביי די זייטן מיט בערג, וואס ברענגט דערצו אז אויף די בערג קען גיין אסאך רעגן, די וואלקענעס טראסקענען אראפ צום טאל, און הייבן זיך ווידער צום גולן, וואס מאכט אז ביי די זייטן פון חולה רעגנט, אבער אין טאל נישט.
דרום פון חולה טאל געפינט זיך דער כינרת טאל, דער טאל וואס נעמט ארום דעם כנרת. ישראל באנען האט א פלאן צוגעגרייט אויפצושטעלן גערעלסן פאר א צוקונפטיקער באן, וואס וועט פארן אין טאל ביז קרית שמונה.


text:
שלמה אבן גבירול
רבי הער שלמה אבן גבירול (איבּן גאַבּיראָל) (1021 - 1058), איז געווען א יידישער שפאנישער דיכטער און א פילאזאף אין דער מיטלאלטער.
ער איז געווען פון די סאמע גרעסטע ספרד'ישע פאעטן וואס כלל ישראל האט פארמאגט. ער איז ספעציעל באוואוסט מיט דעם שיר כתר מלכות וואס ער האט אזוי קונצליך קאמפאזירט וואס עס איז איבערגעזעצט געווארן אויף פיל שפראכן.
גלייכצייטיג איז ער געווען א בארימטער פיליזאף, ער איז באוואוסט מיט דעם פיליזאפישן חקירה ווערק זיינע אין אמונות ודעות.
די וועלט פארציילט אז א גוי א רוצח האט אים אומגעברענגט. און אויף יענעם ארט איז געוואקסן א בוים וואס האט ארויסגעגעבן גאר גוטע פירות. ווען דער קיסר האט זיך נאכגעפרעגט אויף דעם באזונדערן גוטן טעם פון די פירות, איז ער דערגאנגען אז דארט ליגט באגראבן דער קערפער פון דעם אידישן געלערנטן, און האט דעם רוצח באשטראפט. [פֿעלט אַ מקור]


text:
צווישן אַ סך אינטערעסאַנטע ליטעראַרישע און היסטאָרישע פּובליקאַציעס אין דער לעצטער רוסישער פּעריִאָדיק וואַרפֿן זיך אין די אויגן די אויטאָביאָגראַפֿישע נאָטיצן פֿון אַהרן שטיינבערגס פּריוואַטן אַרכיוו, וואָס געפֿינט זיך אינעם צענטראַלן אַרכיוו פֿונעם ייִדישן פֿאָלק אין ירושלים. די דאָזיקע פּובליקאַציעס ווערן צוגעגרייט צום דרוק דורך דער פֿאָרשערין פֿון דער רוסיש-ייִדישער קולטור נעלי פּאָרטנאָוואַ. זיי נעמען אַרײַן שטיינבערגס אינטימע קאָרעספּאָנדענץ, זכרונות, פֿראַגמענטן פֿון זײַנע טאָגביכער.
אַהרן שטיינבערג (1891-1975) איז אַ באַקאַנטער נאָמען אין דער געשיכטע פֿון דער מאָדערנער ייִדישער קולטור. געבוירן אין אַ פֿאַרמעגלעכער סוחרישער משפּחה אין דווינסק (איצט דאַוגאַוופּילס אין לעטלאַנד), האָט ער באַקומען אַ בילדונג אין פֿילאָסאָפֿיע בײַם הײַדלבערגער אוניווערסיטער אין דײַטשלאַנד, און האָט דערנאָך געווידמעט זײַן גאַנץ לעבן דער קולטורעלער און געזעלשאַפֿטלעכער טעטיקייט. ער איז געווען אַן אַקאַדעמישער סעקרעטאַר פֿון דער "פֿרײַער פֿילאָסאָפֿישער אַסאָציאַציע", וועלכע איז געווען די לעצטע אומאָפּהענגיקע עפֿנטלעכע אינטעלעקטועלע אָרגאַניזאַציע אין סאָוועטן-רוסלאַנד. נאָך דער עמיגראַציע קיין דײַטשלאַנד האָט זיך שטיינבערג גענומען איבערצוזעצן פֿון שמעון דובנאָווס היסטאָרישע ווערק פֿון רוסיש אויף דײַטש. ער האָט זיך אַקטיוו באַטייליקט אין פֿאַרשידענע קולטורעלע פּראָיעקטן, אַזעלכע ווי ייִוואָ און די "אַלגעמיינע ענציקלאָפּעדיע". נאָך היטלערס קומען צו דער מאַכט, אין 1933, האָט ער זיך אַריבערגעצויגן קיין לאָנדאָן. לאַנגע יאָרן האָט ער געדינט ווי דער פֿאַרוואַלטער פֿונעם קולטור-אָפּטייל בײַ דעם ייִדישן וועלט-קאָנגרעס.
אַהרן שטיינבערג איז געווען אַ פֿרוכטבאַרער פֿילאָסאָפֿישער און פּאָליטישער פּובליציסט און אַן אָריגינעלער ליטעראַטור-קריטיקער. לרובֿ האָט ער געשריבן אויף רוסיש, ייִדיש, דײַטש און ענגליש, אָבער חוץ דעם האָט ער פֿרײַ באַהערשט אויך העברעיִש און פֿראַנצויזיש. אויף דער עלטער האָט ער זיך אַ סך אָפּגעגעבן מיט זײַנע מעמואַרן. זײַן בוך זכרונות וועגן זײַן טעטיקייט אין דער רוסישער קולטור, דערשינען אויף רוסיש אין 1991, איז אַ וויכטיקער מקור פֿון דער רוסישער קולטור-געשיכטע. דער טיפֿער אינטערעס צו דער רוסישער קולטור האָט געפֿונען אַן אויסדרוק אויך אין שטיינבערגס עטלעכע אַרבעטן וועגן דאָסטאָיעווסקין.
דער פּריוואַטער אַרכיוו פֿון אַהרן שטיינבערג פֿאַרמאָגט אַ היפּשע צאָל דאָקומענטן, וועלכע דער מחבר האָט געשריבן פֿאַר זיך אַליין. דאָ מאַכט ער אַ דין-וחשבון מיט זײַן געוויסן, גיסט אויס זײַן נשמה אין די שווערע און ביטערע מאָמענטן, אָדער סתּם פֿאַרנאָטירט זײַנע געדאַנקען און אָבסערוואַציעס. דער דאָזיקער אינטימער צד פֿון שטיינבערגס פּערזענלעכקייט איז תּמיד געבליבן פֿאַרבאַהאַלטן פֿון דער וועלט. ערשט איצט, העכער ווי דרײַסיק יאָר נאָך זײַן טויט, טרעט שטיינבערגס קאָמפּליצירטע, דעליקאַטע און רײַכע פּערזענלעכקייט אַרויס פֿונעם שאָטן.
אַהרן שטיינבערג שטאַמט פֿון אַ משפּחה, וואָס האָט געגעבן דער וועלט עטלעכע אָריגינעלע פּערזענלעכקייטן. דאָס איז געווען אַ פֿאַרמעגלעכע ליטוואַקישע פֿאַמיליע, וואָס האָט קאָמבינירט מתנגדישע פֿרומקייט מיט מעסיקער השׂכּלה. אהרנס פֿעטער פֿון דער מאַמעס צד איז געווען דער באַרימטער ליטעראַטור-קריטיקער בעל-מחשבֿות, זײַן מומע אסתּר עליאַשעוו האָט באַקומען אַ דאָקטאָראַט אין פֿילאָסאָפֿיע אין דײַטשלאַנד און האָט געשריבן אויף ליטעראַרישע און פֿילאָסאָפֿישע טעמעס. אַהרנס ברודער, יצחק-נחמן שטיינבערג האָט פֿאַרנומען דעם פּאָסט פֿונעם פֿאָלקס-קאָמיסאַר פֿון יוסטיץ אין דער ערשטער סאָוועטישער רעגירונג; אָבער ער איז גיך אַנטוישט געוואָרן אין דער באָלשעוויסטישער דיקטאַטור און איז שפּעטער געוואָרן טעטיק אין דער טעריטאָריאַליסטישער באַוועגונג און אַנדערע פּאָליטישע און קולטורעלע אונטערנעמונגען. זייער שוועסטערקינד, שמואל אלישובֿ, איז געווען אַ חשובֿער ישׂראלדיקער דיפּלאָמאַט און האָט געדינט ווי דער אַמבאַסאַדאָר פֿון מדינת-ישׂראל אין סאָוועטן-פֿאַרבאַנד אין 1953-1955.
די משפּחה, בפֿרט די קרובֿים פֿונעם עליאַשעוו-צווײַג, האָבן פֿאַרנומען אַ וויכטיק אָרט אין שטיינבערגס געדאַנקען. זײַן באַגריף פֿון ייִדישן פֿאָלק ווערט באַשטימט דורך די משפּחה-באַציִונגען. אין זײַן טאָגבוך האָט ער פֿאַרשריבן: "די ייִדישע משפּחה איז געבויט אויפֿן איבער-פּערזענלעכן יסוד [...] ווי אַ משפּחה-מיטגליד, באַציט זיך דער ייִד צו זײַן אייגענער פֿאַמיליע מיטן געפֿיל פֿון יראת-הכּבֿוד." אין שטיינבערגס לעבנס-פֿילאָסאָפֿיע שפּילן אַזעלכע באַגריפֿן ווי "משפּחה" און "דור" די ראָלע פֿון פֿאַרבינדונגס-גלידער צווישן דעם יחיד און דעם געזעלשאַפֿטלעכן און היסטאָרישן כּלל. דורך זײַנע באַציִונגען מיט זײַן משפּחה אַנטפּלעקט שטיינבערג די פֿאַרבאַהאַלטענע טיפֿענישן פֿון זײַן אייגענער פּערזענלעכקייט.
צוויי מאַטעריאַלן, וועלכע זײַנען פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן אין דעם מאָסקווער זשורנאַל "נאָווי מיר" (די נײַע וועלט), זײַנען באַזונדערס רירעוודיק און אינטערעסאַנט: שטיינבערגס אַ לאַנגער בריוו צו זײַן פֿרוי, אָנגעשריבן גלײַך נאָך איר פּטירה אין מערץ 1966 ("נאָווי מיר", יאַנואַר 2006). דאָס איז אַ פּײַנלעכער ווידוי, אין וועלכן ער אַנאַליזירט זײַן האַלטונג לגבי זײַן אָקערשט געשטאָרבענער פֿרוי. אַהרן און סאָפֿיאַ שטיינבערג האָבן זיך באַקענט נאָך אין פּעטראָגראַד, און שפּעטער זיך געטראָפֿן כּמעט טעגלעך אין בערלין, וווּ זי האָט אים געהאָלפֿן מיט זײַן אַרבעט. אָבער זייער חתונה איז פֿאָרגעקומען ערשט אין 1935, און בלויז צוליב דעם, וואָס דאָס איז געווען דער איינציקער אופֿן צו ראַטעווען סאָפֿיאַ פֿון היטלערס דײַטשלאַנד.
ניט געקוקט אויף דעם, וואָס אַהרן שטיינבערג איז זײַן גאַנץ לעבן פֿאַרבליבן אַ פֿרומער ייִד, איז ער געווען טיף אײַנגעוואָרצלט אין דער רוסישער קולטור. זײַן פֿילאָסאָפֿישער וועלטבאַנעם איז אויסגעפֿורעמט געוואָרן דורך די השׂגות פֿונעם רוסישן מאָדערניזם און דעקאַדענץ. די דאָזיקע וועלט-אַנשויונג האָט באַווירקט אויך זײַן פֿאַרשטאַנד פֿון ליבע און זײַן קוק אויף די פֿרויען. אין דער ווײַבערישער געשטאַלט האָט ער געזען דאָס רוחניות און דאָס גשמיות, וואָס האָבן געהערט צו צוויי פֿאַרשידענע ספֿערעס. אַהרנס טיפֿסטע ראָמאַנטישע ליבע איז געווען זײַן מומע אסתּר עליאַשעוו (גורלאַנד), די פֿרוי, וועלכע האָט שטאַרק באַווירקט זײַן גײַסטלעכע אַנטוויקלונג. ער האָט בדעה געהאַט צו פֿאַרבלײַבן אַן אַלטער בחור און צו ווידמען זײַן גאַנץ לעבן דעם שליחות זײַנעם, וואָס איז געווען די אינטעלעקטועלע און קולטורעלע טעטיקייט לטובֿת דעם ייִדישן פֿאָלק. און דאָך, איז ער געווען זייער צוגעבונדן צו זײַן פֿרוי סאָפֿיאַ, מיט וועלכער ער האָט פֿאַרבראַכט צוזאַמען מער ווי דרײַסיק יאָר. איר טויט האָט אויף שטייבערגן געמאַכט זייער אַ שטאַרקן און ביטערן רושם.
אין די לעצטע יאָרן פֿון זײַן לעבן איז אַהרון שטיינבערג געווען זייער אַקטיוו. ער האָט זיך אָפֿט אומגעקערט אין זײַן זכּרון צו זײַנע קינדער-יאָרן, כּדי בעסער צו באַגרײַפֿן די קוואַלן פֿון זײַן פּסיכאָלאָגישן און גײַסטלעכן מהות. אין זײַן טאָגבוך האָט ער פּרטימדיק באַשריבן אַן עפּיזאָד פֿון זײַן קינדהייט, וועלכן ער האָט געהאַלטן פֿאַר זײַן ערשטן באַוווּסזיניקן חטא, וואָס האָט אויפֿגעוועקט זײַן מאָראַלישן געוויסן (פֿאַרעפֿנטלעכט אין "נאָווי מיר", מערץ 2007). די דאָזיקע דראַמאַטישע מעשׂה-שהיה מיט אַ "ריינער" קינדער-ליבע צו אַ קליין מיידל, אין וועלכער עס האָבן זיך צונויפֿגעמישט צאַרטקייט מיט ווילדקייט, וואָלט געווען פּאַסיק פֿאַר זכרונות פֿון אַ רוסישן דיכטער, אָנהייב 20סטן יאָרהונדערט, אין פּעטערבורג אָדער מאָסקווע. אָבער זי איז פֿאַרשריבן געוואָרן דורך אַן עלטערן פֿרומען ייִד אין לאָנדאָן אין 1968.
אַהרן שטיינבערג איז ביז די סאַמע לעצטע טעג זײַנע פֿאַרבליבן געטרײַ די אידעאַלן פֿון דער רוסיש-ייִדישער אינטעליגענץ פֿון דער "זילבערנער תּקופֿה", ערבֿ דער רעוואָלוציע-צײַט. נאָכן טויט פֿון זײַן עלטערן ברודער יצחק-נחמן האָט ער געלאָזט אין זײַן טאָגבוך אַזאַ באַמערקונג: "איך פֿיל זיך ווי אַ יורש פֿונעם ליידיק געוואָרענעם טראָן". ער האָט ממשיך געווען צו נוצן דעם אַלטן רוסישן אויסלייג, און רוסיש איז פֿאַרבליבן בײַ אים די שפּראַך פֿון סאַמע אינטימע איבערלעבונגען זײַנע: "מיר איז גרינגער זיך אויסצודריקן אויף רוסיש. אָבער ווען איך טראַכט וועגן דעם בײַ נאַכט, הער איך פֿאַרשידענע שפּראַכן, און באַזונדער אָפֿט דעם לשון-קודש". שטיינבערג האָט צומאָל באַטראַכט זײַן פֿילשפּראַכיקייט ווי אַ מניעה, וואָס האָט אים געשטערט אויסצודריקן זײַן נשמה קלאָר און פּשוט. דערפֿאַר האָט ער אַזוי הויך געשעצט דווקא די רוסישע שפּראַך, וואָס איז געווען די שפּראַך פֿון זײַנע שטאַרקסטע געפֿילן און טיפֿסטע מחשבֿות.


text:
אמאן (יארדן)
אַמאַן (אַראַביש: عمان), איז די הויפטשטאט פֿון יארדאניע. ריכטיג צו 2008 איז דא אין אַמאַן 1,135,733 איינוווינער.
געאגראפיע און קלימאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאָט איז פלאצירט אין צפֿון-מערב פון דער יארדאניע, הויך 773 מעטער איבערן ים-שפיגל. די שטאָט איז געווען לכתחילה אויף זיבן בערגלעך, אָבער הייַנט באדעקט זי 19 בערגלעך.
די שטאט היינט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאָט געפינט זיך אינמיטן דעם וועג נעץ אין יארדאניע. דער אינטערנאַציאָנאַלער פליפּאָרט הייסט נאָך מלכּה אַליאַ (مطار الملكة علياء الدولي) איז די הויפּט לופט טויער פון דעם מלכות.
אין דער שטאט זענען אַ נומער פון אוניווערסיטעטן, וואָס זענען וויכטיק, "אוניווערסיטעט פון יארדאניע", "אוניווערסיטעט פון אַלזייטאָנאַ דזשאָרדאַניאַן" (جامعة الزيتونة الأردنية), "דער דייַטש אוניווערסיטעט פון יארדאניע" (الجامعة الألمانية الأردنية), "אַמאַן אַלאַהאַלייאַ אוניווערסיטעט און די יארדאניע אוניווערסיטעט פון וויסנשאַפֿט און טעכנאָלאָגיע" (جامعة العلوم والتكنولوجيا الأردنية أو جامعة التكنو).


text:
דיפערענציאל-גלייכונג
א דיפֿערענציאַל-גלייכונג איז א מאטעמאטישע גלייכונג וואס פארבינדט א פונקציע פון איינע אדער מער וואריאבלן מיט זײַנע דעריוואטיוון. דיפֿערענציאַל-גלייכונגען קומען פון סיסטעמען וואס די פארהעלטעניש צווישן קוואנטיטעטן וואס ענדערן זיך כסדר (מאדעלירט דורך פונקציעס) און זייערע ענדערונגקייטן אין רוים אדער צײַט (אויסגעדריקט ווי דעריוואטיוון) איז באוואוסט אדער פארגעשלאגן. אזוי ווי אזעלכע פארהעלטענישן קומעם פאר גאר געוויינטלעך, שפילן דיפֿערענציאַל-גלייכונגען א פראמינענטע ראלע אין פארשידענע דיסציפלינען איינשליסנדיק אינזשעניריע, פיזיק, עקאנאמיק און ביאלאגיע.
מען שטודירט דיפֿערענציאַל-גלייכונגען מאטעמאטיש פון עטלעכע אנדערע פערספעקטיוון, בעיקר בנוגע זייערע לייזונגען—דער סכום פון פונקציעס וואס פאלגן די גלייכונג. נאר די פשוט'סטע דיפֿערענציאַל-גלייכונגען האבן לייזונגען מיט בפירושדיקע פארמלען. דאך, טייל אייגנשאפטן פון לייזונגען פון א געוויסער דיפֿערענציאַל-גלייכונג קען דערגיין אן צו האבן א גענויעם פארמל.
א ביישפיל פון א דיפֿערענציאַל-גלייכונג איז וואס איר באשייד איז יעדע פונקציע מיט דער פארעם וואו איז א באשטימטע צאל.


text:
מאדזשענטא
מאַדזשענטאַ (#FF00FF)
מאַדזשענטאַ (ענגליש: Magenta) איז דער ראָזע-וויאלעט קאָליר וואס מען באקומט פון מישן גלייַכע קוואנטיטעטן פון בלויען ליכט און רויטן ליכט, און איז דער קאָליר וואס דערגאנציקט גרין. דעריבער, פּיגמענט מיט א מאַדזשענטאַ פארב אַבזאָרבירט גרינע ליכט.
מאַדזשענטאַ איז איינער פון די מערסטע פארשפרייטע פֿאַרבן פון קאלירטן טינט פאר דרוקן אין געשעפט און אין שטוב, צוזאמען מיט געל און ציאַן. אין דעם RGB קאליר מאדעל, האט מאדזשענטא די קאארדינאטן (Red 255, Green 0, Blue 255) דאס איז די מאַקסימום קוואנטיטעט פון רויט און בלוי ליכט אן קיין גרינעם ליכט.
דער נאָמען פון דעם קאליר שטאמט פון דער שטאט מאַדזשענטאַ אין צפון איטאַליע.


text:
צידון
צידון איז די דריטע גרעסטע שטאט אין לבנון. עס געפונט זיך 40 קילאמעטער צפון פון צור, און 48 קילאמעטער דרום פון ביירוט. אויף די ברעגעס פון דעם מיטלענדישן ים. מיט א באפעלקערונג פון איבער 300,000 איינוווינער, א מערהייט זענען שיאטן מוסולמענער, און די אנדערע סוניס, קריסטן, און פאלעסטינער, נאך דער אומאפהענגיקייט מלחמה פון ישראל.
די שטאט איז א וויכטיגע אינדוסטריעלע שטאט, מיט וויכטיקע איינריכטונגען אינעם לאנד, ווי נעפט רעפיינעריס, ווי אויך א נאפט רער פון אראבישער האלבאינדזל, צום מיטלענדישן ים קיין אייראפע.
צידון ווערט שוין דערמאנט אין דער תורה, אויף שבט זבולון וירכתו על צידון, לויט די טראדיציע זענען די שבטים יששכר און זבולן באגראבן אין צידון.
אין די היסטאריע, איז די שטאט געווען א וויכטיקע שטאט ביי די פיניקער, אבער שפעטער איז צור, געווארן הויפטשטאט פון די פראווינץ, אסאך אימפעריעס האבן געוועלטיקט איבער די שטאט, אנגעהויבן מיט די רוימישע אימפעריע, די מוסולמענער, די קרייצצוג, און די אטאמאנישער אימפעריע. אויך שפעטער ביי די לבנון ברודער קריג, און ביי די ערשטע לבנון מלחמה, האט די שטאט געהאט געטוישט אסאך הענט.


text:
שש משזר האט געשריבן:@ראובן טייערע, מתוך כבוד והערכה מוז איך דיר זאגן, אז איך דינג זיך מיט כמעט יעדעס ווארט דיינע.
אנגעהויבן פון דעם, אז לפי דבריך דארפן מיר זיין זיכער אז דער אראבישער זעלבסטמערדער גייט מעגליך באקומען זיינע גוט פארדינטע 70 בתולות [כאטש דו גייסט מחלק זיין, אז אמונה פשוטה מיינט אז מ'קען נישט מקיים זיין דעם מורידין ואין מעלין, כתשובתך על דברי @ריכטיג וואס זענען גראדע א ריכטיג"ע טענה אויף דיר, וכדלקמן. איז די תשובה, אז יענער גלייבט מיט אמונה פשוטה איין שטאפל ווייטער ווי דיר, איז ווען מאכסטו דעם צוים און פארוואס דארף יעדער נאכטאנצן דיין 'רעד ליין'].
@שש משזר,
מיין "רעד ליין" איז שכל און ענווה. דער אראבישער זעלבסטמערדער - פונקט ווי, להבדיל, דער חרדישער קנאי - וועט באקומען זיין שטראף פאר זיינע מעשים וויבאלד ער איז געווען אנגעפילט מיט אראגאנץ און האט פרובירט צו מאכן מסקנות פאר יענעם.
שש משזר האט געשריבן:אריבערציענדיג צו דעם, אז אויב לפי דבריך שטימט נישט דער מורידין ואין מעלין, שטימט דאך נישט דער אמונה פשוטה בחוקי התורה מיט דעם. פון שיקן דעם רוצח בשוגג אין גלות, ביז הרג'ענען א מחלל שבת. פון הרג'ענען עמלקים, ביז וכו'. און אפילו ס'איז נישט נוגע בזמנינו, האסטו זיך ארויסגעדרייט אבער נישט אפגעענטפערט די נקודה. חוץ מזה, וואס מורידין ולא מעלין איז טעארעטיש שייך בזמנינו [עכ"פ פארן קריג], און אויב דו ביזט נישט מסכים מיט דעם פרט אין תושבע"פ, צופאלט דיין גאנצע בנין.
אונזער שמועס איז דא וועגן א מענטש וועלכער איז אינטעליגענט גענוג צו קומען צו א באשלוס אז ווען ער קומט צו זיינע רעליגיעזע החלטות האט קען דאס נישט האבן קיין שייכות מיט אמפירישן אמת און שקר. אזא מענטש קומט צו צו אמונה פשוטה מתוך אהבת ה' ואהבת התורה, און און פארשטייט די באגרעניצונגען פון אמונה פשוטה. נישט יעדער פרט אין אידישקייט מוז שטימען, און מ'מוז נישט דורכלויפן היסטאריע צו פארענטפערן יעדן פראבלעם וואס האט נאר אמאל עקזיסטירט. עס מעג אפילו דורכלויפן א געדאנק אז אפשר זענען אמאל יא געווען אמפירישע באווייזן, האט מען דעמאלט יא געקענט לעבן מיט אבסאלוטן. אבער וויאזוי עס זאל נאר זיין ווייסן מיר אז היינט קען חקירה נישט ברענגען צו ווייזן אז אידישקייט איז אמת, בלייבט אונז נאר איבער אמונה פשוטה צוזאמען מיט אירע באגרעניצונגען.
שש משזר האט געשריבן:ווייטער דיין נקודה אז דאס איז פשוט א באקוועמערע לעבן. דאס איז ריכטיג. גענוג הארץ עסענישן, גענוג הארץ צאפלנישן, און גענוג ספיקות נודזשן דורך חקירה. אבער בעסער די גיהנום פונעם אמת ווי דער גן עדן פון שקר אדער אפילו טיפשות. ווי האט יענער געזאגט? 'אין גן עדן געפונען זיך טיפשים, און גיהנום געפונען זיך חכמים, בעסער א גיהנום מיט חכמים ווי א גן עדן מיט טיפשים'. והנמשל עמוק. חוץ מזה, אפשר איז דא אנדערע פארמען פאר א געשמאקע לעבן?
איך פארשטיי דיין טענה, אבער דא קריכן מיט אריין אין פערזענליכע פרעפערענצן. נאך מער, לויט ווי מיר רעדן אז חקירה איז באמת א פארלוירענע האפנונג נענטער צו ברענגען צום אמת, וואספארא נוצן האבן מיר פון טאנצן דעם חקירה-טאנץ זיך איינרעדנדיג אז מיר זענען קונה עפעס א גיהנום פון אמת?
שש משזר האט געשריבן:לעומת דיין טענה אז היות קיינער איז ממילא נאך נישט צוגעקומען צום אבסעלוטן אמת. כלומר, דער קריסטליכער חוקר בלייבט נאכאלס עפ"ר א קריסט. א"כ נמצא אז מיר בלייבן אין א שקר באבל שוין נאכן חקירה, און וואס'זשע פעלט עס אויס אויב מיר זענען ממילא נשפע פון הנחות קודמות [גוט, האסט עס אליינס נישט אזוי גוט מסביר געווען...], און פון די אנדערע זייט אמונה פשוטה פארשטייט גאט אז מ'קען נישט פאדערן מער וכו'. לדעתי לדעתי האט דער רבי געזאגט... לדעתי איז די פאקט פונקט קאפויער: ווען איינער איז חוקר כפי מה שידו מגעת, איז אפילו ער בלייבט דעם זעלבן יצמח פורקניה צוליב זיינע הנחות קודמות, דאן קומט אריין דיין נקודה אז דער באשעפער פארשטייט אז דאס איז דער מענטשליכער וועזן, ובבחינת אין הקב"ה בא בטרוניא עם בריותיו, משא"כ ווען ער זאגט מלכתחילה מה לי ולצרה הזאת איך גלייב אזויווי מיינע זיידעס האבן געגלייבט, דאן איז שטארק יתכן א טענה אויף אים האם יגעת ומצאת? אויב ס'איז 'יגעת ומצאת', דאן 'תאמין' - דאן איז די אמונה א ריכטיגע אמונה, נאך א יגיעה אנצוקומען צום אמת [מיין פשט, יעצט איינגעפאלן...], אבער סתם צו גלייבן ווייל מיין טאטע האט געגלייבט? אזוי ווייניג אוועקצוגעבן צו 'פרובירן' אנצוקומען צום אמת?
דא זאגסטו פיין, אבער הארך אויס. מ'דארף שטארק אין אכט נעמען דעם דריטן פראבלעם וואס איך האב אנגעצייכנט פאר חקירה. אויב זאלן מיר אננעמען אז חקירה איז בסך הכל א פרואוו צוצוקומען צום אמת, אפילו מ'ווייסט אז מ'איז א בשר ודם מיט נגיעות, דארף מען דאס שטארק געדענקען אפילו ביים סוף, ווען מ'רעדט זיך איין אז מ'איז צוגעקומען צו א מסקנא, נישט אנצונעמען די מסקנות אויף אן אבסאלוטן אופן.


text:
דויערהאפטיקייט
אויסדויער אדער דויערהאפטיגקייט איז א נאכנאנדיגער עקשנות און סבלנות ביי פיזישע איבונגען וואס די נערוון סיסטעם און דאס הארץ און אטעמען האלטן אן טראץ די שווערע ארבעט פון די מוסקלען וואס פארברענען אקסיזשען און גלוקאז און מ'דארף אויך פטור ווערן פון די אפפאל.
דאס אנטוויקלט מען בעיקר דורך לייכטע איבונגען פאר לאנגע צייט שטרעקעס, גיין שטאקן פון טרעפ, שפאצירן שנעל, לויפן, שווימען, פארן אויף א ביציקל. א.א.וו.
דאס איז איינער פון די פינף הויפט פאקטארן וואס מ'ארבעט זיך אויס ביים מאכן איבונגען און עס איז זייער געזונט דאס צו פארבעסערן און פארשטערקערן.
דאס לערנט אויס פארן מענטשנס קערפער אריינצונעמען מער אקסיזשען אין מינימאלער צייט, און שנעלערע בלוט צירקולאציע פון אקסיזשען פאר אלע צעלן. דאס מאכט די פאלגנדע מעלות פארן געזונט:
- נידעריגער בלוט דרוק.
- פארברענט קאלעריעס.
- פארשטערקערטע מוסקלען.
- פארשטערקערטע הארץ.
- פארשטערקערטע בלוט שטראם.
- ברענגט ארויף גוטע קאלעסטאראל.
- פארקלענערט הארץ קלאפערייען.


text:
כ''ק אדמו''ר מ'סאטמאר (מהר''א) שליט''א וועט אי''ה וויילן די וואך אין
ווילאמסבורג די תפלות ועריכת השולחנות וועלן פארקומען אין גרויסן סאטמאר'ן
ביהמ''ד אין ווילאמסבורג אויף 14 הופפער סטריט, שבת נאכמיטאג וועט די רבי
פארלערנען פרק אום 6:30 אין גרויסן ביהמ''ד, א שיירא וועט ארויסוואקן פון
ב''פ אי''ה אום 4:30 פון גרויסן ביהמ''ד אויף 53סטע סטריט און אום 4:40
פון פארד העמילטאן ביי 45סטע סטריט צום רבי'ןס פרק פארלערנען
כ''ק אדמו''ר מ'ראחמיסטריווקא (א''י) וועט וויילן די שבת אין ווילאמסבורג
די תפלות ועריכת השולחנות וועלן פארקומען אין זאל פון קאנטינענטאל אויף 75
ראדלידזש סטריט , די אכסניא וועט זיין בבית ר' אליעזר קעסטענבוים אויף 36
ראסס סטריט


text:
כעמישער סימבאל
דער כעמישער סימבאל פון א עלעמענט איז א קאד פון איינס אדער צוויי גלחישע אותיות וואס זענען א פארקירצערונג פונעם נאמען פונעם עלעמענט. מען ניצט דעם קאד אין דער פעריאדישער טאבעלע און אי כעמישע פארמלען. דער נאמען פונעם עלעמענט נעמט זיך פון לאטיין אדער גריכיש, און טיילמאל פון דעם נאמען פון א וויסנשאפטלער וואס מאן האט אים באערט,
למשל: דער סימבאל O פאר זויערשטאף (אקסיגען) נעמט זיך פון לאטיין Oxygenium; דער סימבאל Hg פאר קוועקזילבער נעמט זיך פון גריכיש ύδpάpYupoς (Hydrargyrum אויף גלחיש).
ווען מען וויל ספעציפיצירן א געוויסן איזאטאפ פון אן אטאם, לייגט מען צו א נומער לינקס אין דער הייך וואס באדייט די צאל נוקלעאנען, למשל 14N.
די צאל אטאמען אין א מאלעקול ווערט באצייכנט מיט א נומער רעכטס, למשל: N2 אדער Fe2O3
מ'קען זען די כעמישע סימבאלן פון אלע עלעמענטן אין דער פעריאדישער טאבעלע.


text:
דזשייקאב דזשאוויץ סענטער
דער דזשייקאב דזשאוויץ קאנווענץ צענטער איז א ריזיגער קאמפלעקס פון בנינים אין מערב מאנהעטן וואס איז געבויט געווארן אין די 70'ער יארן אויפן נאמען פונעם געוועזענעם סענאטאר פארן שטאט ניו יארק, דזשייקאב דזשאוויץ, וואס איז ספעציעל געאייגנט פאר מארקן און גרעסערע צוזאמענקונפטן. עס ווערט געשאצט אז עס איז דער פלאץ ווי די מערסטע מענטשן גייען דורך אין איין יאר.
ער איז פלאצירט ביי דער מערב זייט פון מאנהעטן ענדע, תיכף נעבן דעם לינקאלן טונעל וואס פארבינדעט, נוי יארק מיט ניו דזשערסי, אזוי אויך איז דאס הארט נעבן דעם מערב פארט פון מאנהעטן, ווי אויך איז דאס נעבן דער פען צענטראלע באן סטאנציע, און אזוי אויך נעבן דעם פארט אויטאריטי צענטראלער באס טערמינאל אזוי אז עס זאל זיין גרינג צוצוקומען אהין, און ברענגען אהין סחורה אויף סיי וועלכן טראנספארטאציע מיטל.


text:
שיוואס ריגעל
שיוואס ריגל (Chivas Regal) איז א נאמען פון א סקאטש וויסקי.
איר היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שיוואס איז פאבריצירט געווארן אין יאר 1801 אין סקאטלאנד. אנגעהויבן האט זיך דאס אלס א געטראנקען ברענעריי געבויט דורך די ברידער דשעמס און דשאן שיבאס. איינער פון די הויפט פאקטוירען וועלעכע האבן ארויף געברענגט דעם נאמען צו ווערן א אויפגעכאפטע נאמען איז געקומען אין יאר 1843 און וועלעכער מען האט זיך דערוויסט אז דאס איז איינע פון די משקאות וועלעכע באדינען די בריטישע מלכות פאלאץ, דאס איז געווען גענוג אז דער פראדוקט זאל ווערן שנעל אויפגעכאפט. אין יאר 1909 האט די משקה אונגעהויבן פארשפרייט ווערן אין אמעריקע.
היינט ווערט זי פארבערצירט דורך א פאבריק מיט נאמן Pernod Ricard.


text:
גאלאקסיע
א גאַלאַקסיע איז א גרופע פון אסאך שטערן, צוזאמען גאז, שטויב, און טונקעלע מאטעריע. גראוויטאציע האלט א גאלאקסיע צוזאמען. אלץ אין א גאלאקסיע באוועגט זיך אום א צענטער. דאס ווארט גאלאקסיע שטאמט פון גריכיש word Galaxia וואס איז טייטש מילכיג, וואס באדייט אונזער גאלאקסיע, דעם מילכיגן וועג.
עס זענען פאראן דריי טיפן גאלאקסיעס: עליפטישע, ספיראלישע און אומרעגולערע. אלע גאלאקסיעס זענען אינעם אוניווערס. מען שאצט אפ אז ס'זענען דא 100 ביליאן גאלאקסיעס אין דער ווייטקייט וואו מ'קען זען, דעם מערקלעכן אוניווערס. יעדע גאלאקסיע אנטהאלט עטלעכע 100,000 ביז 1 טריליאן שטערן. לויט דעם איז די צאל שטערן אינעם אוניווערס מער ווי וויפל זעמדלעך ס'איז דא אין אלע פלאזשעס אויף דער ערד.
מען קען שילדערן גאלאקסיעס לויט דער צאל שטערן אין זיי.די גאלאקסיע דער קליינער מאגעלאנישער וואלקן האט בערך 1 ביליאן שטערן. דאס איז א קליינע גאלאקסיע פארהעלטנמעסיק מיט רוב אנדערע, אבער זי איז נישט די קלענסטע: לעא I און לעא II האבן אומגעפער 1 מיליאן שטערן, און די דראקא סיסטעם האט "נאר" א פאר הונדערט טויזנט שטערן. אסטראנאמען רופן די גאלאקסיעס "קארליק גאלאקסיעס."
אין אלגעמיין, מען רופט די קלענערע גרופעס "שטערן הענגלעך," נישט גאלאקסיעס א "הענגל" איז א גרופע פון פרוכט א.ד.ג., ווי א הענגל טרויבן.


text:
מייקל טשערטאף
מייקל טשערטאף (געבוירן 28סטן נאוועמבער, 1953) איז דער איצטיגער פאראייניגטע שטאטן סעקרעטאר פון היימלאנד זיכערהייט.
ער איז געווען באפאר דעם א ריכטער אין די פאראיינטיגער שטאטן אפעליר געריכט. אויך אלס א פעדעראלער פראסעקיוטער, און אן אססטענט אטוירני גענעראל.
ער איז נאמינירט געווארן נאכפאלגן טאם רידזש, דער ערשטער און פריערדיגער היימלאנד סעקרעטאר, דורך פרעזידענט בוש אום 11טן יאנואר, 2005. דערנאך געווארן גוט געהייסן פון סענאט דורך אן פילשטענדיגער שטימע אן קיין איין קעגנער.
ער איז פון א אידישן אפשטאם און וואוינט אין ניו זשערסי מיט א ווייב און צוויי קינדער. זיין טאטע איז געווען א רב.
יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טשערטאף איז געבוירן אין עליזאבעט, ניו דזשערסי, צו זיין פאטער, הרב גרשון ברוך טשערטאף (1996-1915), רב פון קהילת "בני ישראל" אין עליזאבעט, און צו זיין מוטער ליוויא אייזן, אן אל על עראפלאן-סארווערין.


text:
אנאנאס
צו מיינט איר אפשר א רעקלאמע?
אַנאַנאַס (Ananas comosus) איז דער נאמען פון אן עסבארן טראפישן פלאנץ און אויך זיין פרוכט[1] ער שטאַמט פון דרום בראזיל, און פאראגוויי.[2] דאס איז א פיליאריקער פלאנץ וואס וואַקסט הויך 1.0 ביז 1.5 מעטער מיט 30 אדער מער שפיציגע בלעטער לאנג 30 ביז 100 צ"מ, ארום א דיקן שטאַם.
אויף דעם אַנאַנאַס מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה. (כאטש די אנאנאס פלאנצונג האלט אן עטליכע יאר, אבער יעדן ווינטער שטארבט ער ביזן ערד, און יעדן זומער גיט ער ארויס א פרישן שטאם פון די ווארצלען).
אינהאַלט
בדיקת תולעים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געווענליך געפינט זיך נישט קיין ווערעם (תולעים) אדער אינסעקטן (שרצים) אין דעם אַנאַנאַס, אויב אבער מען זעט אנצייגינגן אז ס'איז ווערמיג דארף מען עס גרונטליך קאנטארלירן און אפרייניגן פאר דעם ניצן. אין ווינטער תשע"ד איז נתעורר געווארן א פראבלעם אין אמעריקע מיט קליינע אינסעקטן אויף די שאל פון אנאנאס.
מצוות התלויות בארץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אַנאַנאַס איז פון די פרוכט וואס מערסטנס טייל ברענגט מען זיין פון חוץ לארץ, דאך איז פאראן פון דער ראסע קאיען (Cayenne) וועלכע וואקסן אין ארץ ישראל, דערפאר דארף מען נאך פארשן פון וואנען זיי קומען, צי מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.
שמיטה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם אַנאַנאַס די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון ראש השנה פון דעם זיבעטן יאר, וויבאלד דער אַנאַנאַס האט א דין ווי גרינצייגן (ירקות).
קאנזערווען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די פאבריקן ווערט פראדוצירט קאנזערווען קאמפאט פון אַנאַנאַס, די פראדוקציע באשטייט אין אלגעמיין פון אויס סארטירן, רייניגן, שיילן און שניידן אויף קלענערע שטיקלעך דעם אַנאַנאַס, צו דעם פרוכט ווערט געווענלעך נאר צוגעגעבן וואסער און צוקער און ווערט פארפאקט אין בלעכענע פושקעס. פון דעסט אונטוועגן איז ראטזאם (ווי ס'איז מעגליך) זיי צו עסן נאר מיט א פארלעסלעכן הכשר, צו וויסן אז ס'איז קאנטראלירט געווארן די אלע האלטבארע ארטיקלען מיט וואס דאס ווערט פארארבייט, ספעציעל אין ארץ ישראל וואו ס'איז פארהאן דער פראבלעם פון מצוות התלויות בארץ.
געטריקנטע פרוכט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אזויווי אלע אנדערע געטריקנטע פרוכט דארפן זיי קאנטראלירט ווערן פון אינסעקטן, און אויך מיט וואס זיי זענען איינגעשמירט געווארן.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
יולי 2006
אינהאַלט
- 1 געשעענישן
- 2 זונטאג ה' אב
- 3 שבת ד' אב
- 4 פרייטאג ג' אב (28 יולי)
- 5 דאנערשטאג, ב' אב (27 יולי)
- 6 מיטוואך, ר"ח מנחם אב
- 7 דינסטאג, כ"ח תמוז
- 8 מאנטיג, כ"ז תמוז
- 9 זונטאג, כ"ו תמוז
- 10 פרייטאג, כ"ד תמוז
- 11 דאנערשטאג, כ"ג תמוז
- 12 מיטוואך, כ"ב תמוז
- 13 דינסטאג, כ"א תמוז
- 14 מאנטאג, כ"א תמוז
- 15 זונטיג, כ' תמוז
- 16 שבת, י"ט תמוז
- 17 פרייטאג, יולי 14
- 18 דאנערשטאג, יולי 13
- 19 מיטוואך, יולי 12
- 20 דינסטאג, יולי 9
- 21 מאנטאג, יולי 10
- 22 זונטאג, יולי 8
- 23 פרייטאג, יולי 6
- 24 דאנערשטאג, יולי 5
- 25 יולי 4
- 26 יולי 3
- 27 יולי 2
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זונטאג ה' אב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- נאצי וויקיפידיע באנוצער ווערן באקעמפט. [1]
- זונטאג: איבער 100 ראקעטן פאלן אויף צפון ארץ ישראל [2]
- פאפולערע וואדקע באקומט השגחה [3]
- חבד בחורים טוען תפילין זשוס פאר זשיסעס אידישע מיסיאנערן [4]
- 2 זעלבסט מערדער געכאפט און אומשעדליך געמאכט נעבן שכם [5]
- ברוקלין: נטורי קרתא מוחה אין שבת קעגן ציונים [6]
- הויפט רב אין רומעניע וואס האט אפגעראטעוועט אידן פון נאציס געשטארבן. [7]
- פרויפייל פון מערדער וואס האט געשאסן 6 אידן אין סיאטעל. [8]
- מעל גיבסאן ארעסטירט פארן דרייווען שיכור שעלט אידן אויף טעיפ, מיט קללות וואס האט גענומען 12 בלעטער פאר פאליציי צו אראפשרייבן. [9]
- בארא פארק: אסעמבלימאן דוב הייקינד פליט אפ קיין ארץ ישראל ארויסווייזן סאלארידיטעט מיט שווערן מצב. [10]
שבת ד' אב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- א ווידיא קליפ וועגן די צוקונפט פון יִידיש. [11]
פרייטאג ג' אב (28 יולי)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעכציג יאר נאכן אצ"ל באמבע אין קינג דעיוויד האטעל, וואס האט אומגעברענגט די מערסטע קרבנות אין א טעראר אטאקע אין מיטל מזרח קאנפליקט'ס היסטאריע, קומען זיך צוזאם די אידישע טעראריסטן און זענען מסביר פארוואס זיי זענען נישט שולדיג אין די בלוט פארגיסונג. פון 91 טויטע. [12]
- לאנדאן: דיין יעקב ליכטענשטיין ריינגעוואשן פון קלאגעס וואס אידישער ביליאנער האט אים באשולדיגט אין לשון הרע. [13]
- נייער אינטערנעט טול רופט יעדן איד צו פייטן אין די ארץ ישראל לבנון מלחמה. [14]
- מאנסי: לאקאלע פייער לעשער פארן קיין ארץ ישראל ארויסהעלפן שטילן פייערן פון חיזבאלא ראקעטן. [15]
- זשאו ליבערמאן ווערט געהאלפן אין די פאול'ס אדאנק ארץ ישראל מלחמה צושטאנד. [16]
- ליבעראלע ראדיא טאלק שוי רופט אן ארץ ישראל אטאקעס אויף לבנון זשענעסייד (סיסטעמאטישער ציווילער אויסראטונג) [17]
- צה"ל סאלדאטן שטאטן אפ באזוך ביים סקווירא רבי אויפן וועג צום שלאכט פאר א ברכה [18]
- לייוו ווידיאו קליפ, ר' ישראל דוד ווייס אויף פאקס טעלעוויזשען איבער די התנגדות פון פרומע אידן צו ציונות און אז איראן וועט נישט טשעפענן קיין אידן. [19]
- מתנחל דאקטער אין די שטחים געקידנעפט און פארברענט אויפן וועג צו פיקסן זיין קאר אין אראבישע געגענט. [20]
- צה"ל רופט נאך 54,000 רעזערוו טרופן צום דינסט. [21]
- חיזבאלא נוצט יו.ען. אבזערווירער אלס שוץ. [22]
- חיזבאלא נוצט ציווילע פאלק אלס שוץ. [23]
דאנערשטאג, ב' אב (27 יולי)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- וויליאמסבורג ר' נפתלי שלעזינגער, באקומט מינימאלע תפיסה אורטייל, 15 יאר, פארן פארברענען זיין פאבריק און ארויסשווינדעלן אינשורענס געלטער, שארפע עמאציאנאלער ווערטער אויסטויש צווישן אים און פראסעקיוטער נעכטן ביים אורטייל אין געריכט הויז. [24]
- וויליאמסבורג: דראמאטישער פאליציי געיעג פון איסט סייד קיין וויליאמסבורג ענדיג זיך מיט משפחה פארוואונדעט און דרייווער ארעסטירט. [25]
- בני ברק: לעצט פארבליבן פרייען געגענט ווערט פרום, פרדס כ"ץ מאפיאנערן גייען ארויס און אינגע פאר פעלקער נעמען איבער. [26]
- ארץ ישראל: בלוטיגסטער טאג פון שלאכטן אין לבנון קלעימט לעבענעס פון 9 צהל סאלדאטן ה"י. [27]
- בארא פארק: בילדער פון קאר עקסידענט. [28]
- קעטסקילס: זומער קאנטרי אידן ווערן פארהאסט פון לאקאלע אנטיסעמיטען [29]
מיטוואך, ר"ח מנחם אב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- נומבער פון אידישע פרויען וואס וועלן זיך טויפן צו איסלאם די יאר געדאפעלט. [30]
- לעיקוואד: חרדישער איד פייט צוריק און קלאגט אן פאליציי פאר אנטי-רעליגיע האס, פארן אים ארעסטירן נאכן אפהאלטן שווארצען גוי אויף זיין פריוואטער שטח, און אויסטאן די קאפל ביים ארעסט. [31]
- הונדערט פופציג חיזבאלא טעראריסטען טויט. [32]
- וויליאמסבורג: פאליציי שיסט באוופענטן אנטלויפער אין מארסי פראזעקטס [33]
- וויליאמסבורג: שכינות'דיגער טורמע וועט ווערן לאו אינקאם האוזינג. [34]
- עיטש. פי. קויפט ארץ ישראל טעכנעלאגיע קאמפאני פאר פיר ביליאן דולער. [35]
- ארכיאלאגיע: אור אלטער תהלים אנטדעקט אין אירענלאנד [36]
- שווערע נאכט אויפן שלאכט קלעימט 52 פארוואנדעטע צהל זעלנער. ( טויטע איז דא צענזור וואס לאזט נישט מעלדן) [37]
- בילדער פון מלחמה: די וואפן פון איראן נעבן די טויטע חיזבאלא קעמפער. [38]
- ליבעראלער קאלומניסט ריטשארד קאהן ציעט צוריק אביסל: כאטשיג מדינת ישראל'ס עקזיסטענץ איז א היסטארישער קאטאסטראפאלער טעות, איז זי בארעכטיגט צו קעמפן מיט אלע כוחות פאר איר איבערלעבונג. [39]
דינסטאג, כ"ח תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ברוך דיין האמת: ספינקא רעביצען (פרוי פון ר' בעריש ספינקער) געשטארבן, נאכן ווערן אראפגעקלאפט פון קאר אין וואודריזש נעבן ספינקא קעמפ צוזאמן מיט ספינקא רבי ר' בעריש הורוויץ - וואס איז קריטיש. [40]
- ר' אייזעק וויינבערגער קאמפלעינט אויף אטוירני זשענעראל קאנדידאט, ענדרו קאומא פארן 2טן מאל טשעפענען סאטמאר, נישט אפגעבן ניחום אבלים וויזיט. [42]
- 4 חבד חסידים בלאנזשענען אריין אין לבנון אינמיטן זייער ארבייט פון אויפלעבן די סאלדאטן מיט מצוות תפילין [43]
- אינג אידיש מיידל אין וועסט סייד באגייט זעלבסט מארד [45]
- חיים רמון ווערט אויסגעפארשט פאר סעקסואעל באלעסטיגען מיידל [47]
- מאנסי סאטמאר רב, ר' חיים יושע האלבערשטאם ניצול פון שווערע קאר עקסידענט, ווען דרייווער שלאפט איין נעבן סארעטאוגע פון לאנגן וועג צוריק פון מאנטריאל וויזיט. [48]
- ליבעראלע בלאגספערע נויטונג צו חיזבאלא קעגן ארץ ישראל שאפט שווערע פראבלעם פאר דעמאקראטישע פארטיי [49]
- בילדער פון מלחמה:
מאנטיג, כ"ז תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- וויליאמסבורג: פאליציי כאפט נערווען בראך, און שיסט אויס זיינע קוילן אין 10'נטן שטאק פון שעיפער דירות. [55]
- צהל אפאטשי העליקאפטער קראכט העכער צפת. [56]
- נועם טשאמסקי און אנדערע לינקע ליבעראלע פראפעסארן באשולדיגן גאר מדינת ישראל אין ערשטער קידנעפונג... [61]
זונטאג, כ"ו תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זון פון סידני רב אפגעפארן, ערקלערט זיך געי און ארטיסט, דאקומענטירט זיין לעבן מיט פילם פון מקוה אלס ערשטער סעקסואלער עקספיריענס פון חרדישע בחורים, אונטער ארעסט דורך משמרת הצניעות וואס האט צוגערעדט בחורים עדות זאגן קעגן אים אז ער האט זיי באלעסטיגט. [63]
- אמעריקע פארשנעלערט באמבע שיפמענט פאר מדינת ישראל [64]
- מיידל פון ניו סקווירא עקסידענט נאך אלס קריטיש [65]
- קרוין הייטס: אידישע געמיינדע אטעמט אפ, ווען 2 אנטיסעמיטישע פאליצאנטן אראפגענומען פון די גאסן. [67]
- פראנקרייך: ארטיגע אידן פארזיצער פון בענק זענען פארמישט אין מאני לאנדריריאונג סקאנדל מיט ארץ ישראל בענק. [70]
- ר' משה אריה פרידמאן מוחה קעגן ציונים צוזאמן מיט אראבישע פרויען [71]
- נייער בוך דאקומענטירט, פוילן האט געפלאקערט מיט אנטיסעמיטיזם אפילו נאך אוישוויץ [72]
- מעריב: באקענט זיך מיט ר' יוליש קרויס: דער קעניג פון פאשקעווילן אין מאה שערים [76]
פרייטאג, כ"ד תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- וועד הרבנים נוצט אוישוויץ אין זייער עדווערטייזונג קאמפיין אפצושרעקן פרומע אידן זאלן נאר קויפן זייער כשר סעלפאן'ס. [77]
- ווארטערבערי מקוה ליידט דורכפאל אין קארט [79]
- ניו יארק פאסט געווינט קעגן דעילי ניוז ר' יואל וויטריאל יא אויפגענומען אין די פאליציי אקעדעמיע. טראץ סאטמאר חינוך. [80]
- אנגעקלאגט מערדער פון זשעי.די.על. קעמפער אין תפיסה. [81]
דאנערשטאג, כ"ג תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- הרב משה שטערנבוך: חיזבאלא אטאקירט ארץ ישראל צוליב געי שטאלץ פאראדע אין ירשלים [82]
- מאנסי: פרייע איינוואונער שטורמען אויפן באשטימונג פון נייעם חרדישער איד אלס טרעזשואר פון פובליק סקול סיסטעם. [83]
- זשאו ליבערמאן טראסקעט אין די פאולס. [85]
- לייוו ווידיאו קליפ פון צהל כוחות שטורמען אריין אין לבנון, נאך תפילת הדרך מאכן גראד חיזבאלא פאזיציעס. [87]
מיטוואך, כ"ב תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- נטורי קרתא האלט אפ פראטעסט צוזאמן מיט אראבער אין די גאסן פון מאנהעטען קעגן ציונים. (בילדער - בחדרי חרדים)
- וויליאמסבורג: וואסער טעקסי סיגנאלט טויש פון ארטיסטן געגענט צו רייכע וואל סטריט געגענט. (נ.י. סאן)
- גליל איז פוסט, וואוסט און פארלאזט אונטער רעגן פון נאכאנאנדיגע מיסילס. (בילדער טור פון בחדרי חרדים)
- צענטער פון ארץ ישראל אונטער טעראר אלערט, אלע הויפט וועגן בלאקירט, זיכענדיג אויפרייס טעראריסט אויף די פריי. (זשעי. פאסט)
- לייוו ווידיאו קליפ: פאקס טעלעוויזשען רעפורטער קומט אונטער צהל קוילן אינמיטן באריכט. (פאקס נייעס)
- וועב סייט ערלויבט אידן פון איבער די גארער וועלט צו הייסע פיצא פאר סאלדאטן אויפן פראנט. (פיצא איי.די.עף.)
- לייוו ווידאו קליפ פון חיפה לויפענדיג אין שעלטער אונטער טויב-מאכענדע קולות פון די סירינעס וואס ווארענען פון די פליענדע ראקעטען אויף זייערע קעפ. (יו.טוב.)
דינסטאג, כ"א תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- קורצע שנעל טוישענדע מיטעל מזרח קריג אפדעיטס. (שינוי כיוון):
- פרוי צהל סאלדאטקע, געשטאכן פארוואונדעט נאך איבערפאל, איר ביקס אוועקגעכאפט, אנגרייפער געכאפט. (זשעי. פאסט)
- געוועזענער סאטמאר ראש ישיבה און יועץ פון ר' יואל טייטלבוים, ר' נתן יוסף מייזעלס נפטר געווארן. (חדשות סאטמאר)
- טויזענטע נעמען צו די גאסן אין ניו יארק סיטי צו שטיצן ארץ ישראל. (בילדער און ווידיאו קליפס)
- פאשקעווילן רעגנט אין לבנון קעגן חיזבאלא. (רויטערס)
- שידוך ביי סאטמאר-ארונים עלטסטע זון פון ר' מענדעלע טייטלבוים א חתן געווארן מיט טאכטער פון מאשלוי רבי. (כל העולם כולו)
מאנטאג, כ"א תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- קורצע שנעל טוישענדע מיטעל מזרח קריג אפדעיטס. (שינוי כיוון):
אין אנדערע נייעס:
- באבי יאר אנדעק וואנדאלעזירט (זשעי פאסט).
- ישראלישע פאליציי ארעסטירט הויפט פון ירושלים אל זשאזירא (דראזש ריפארט.)
- בוש דריקט זיך אויס מיט א מיאוס ווארט קעגן די חיזבאלא (יאהו נויז).
- באמבע אויפרייס פארמיטן, איגענטליכער פארכאפט אין ירושלים אויפן וועג זיך אויפרייסן. (זשערוסאלעם פאסט)
- 2 פייער באמבעס געשאסן אויף שול אין רמת שלמה שועפט געגענט אין ירושלים. (זשערוסאלעם פאסט)
- 1,000 לינקע ליבעראלע אידן פראטעסטירן אין די גאסן פון תל אביב פארלאנגן מען זאל פארהאנדעלן מיט חיזבאלא און כאמאס. (וויינעט)
- פאליסטינער ווארפן באמבע אויף צהל פאטראל אין שכם אומברענגענדיג 1 און פארוואונדעט 6 (זשערוסאלעם פאסט)
- פראפעסאר דוד בערגער באשרייבט אין יתד נאמן אז אפילו די אנטי-משיחסטען אין חבד גלייבן אז דער רבי איז משיח און ער וועט אויפשטיין תחיית המתים אונז אויסצולייזן פון גלות. די חילוקי דעות איז נאר צו ער איז צייטווייליג געשטארבען צו נישט. (יתד נאמן)
- מחלוקת פאנאוויטש: געריכט פסקענט לטובת ר' אליעזר כהאנעמאן קעגן זיין שוואגער ר' שמואל מארקאוויטש. (בחדרי חרדים)
- הארץ באשרייבט אין לענגערען ארטיקל די דראמא פון מאה שערים, וויאזוי ישראל אהרן קלעצקין האט זיך פאראמפערט מיט די קנאים זיינע בעסטע קאסטומערס פון אלע יארן וואס האבן ביי אים געדרוקט אלע פאשקעווילן (הארץ)
- אידישע פרוי קלאגט אן חברה קדישא אז זיי לאזן צו מציבות קעגן די הלכה אין קווינס בית החיים (ניו יארק טיימס)
- זון פון קרית יואל מעיאר געשטארבן נאך לענגערע מחלה (וואס איז נייעס)
זונטיג, כ' תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מיטעל מזרח קריג אפדעיט (שינוי כיוון):
- חיזבאלא הויפט נאסראלאה: דאס איז נאר די אנפאענג. (רויטערס).
- תל אביב אונטער ראקעט אטאקע ווארענונג (וויינעט).
- איראנער פירער אחמאדינעזשאד: מדינת ישראל פירט זיך אויף ווי היטלער (זשעי פאסט).
- איראן האט זיך באטייליגט אין די שיף אטאקע (ניו יארק פאסט).
שבת, י"ט תמוז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פרייטאג, יולי 14[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- פירער פון עקסטרעם אידישע גרופע וואס האט געזאגט אז זיי האבן פארכאפט 2 פאלעסטינע אלס נקמה אקט, איז ארעסטירט אין ירושלים שטעלט זיך ארויס אלס הוילע בלאף. (וויינעט).
- גאנצער שפיטאל אין נהריה אראפ אין שעלטער (וויינעט).
- ראקעטן פאלן אויף חיפה צפת און גליל, 2 טויט, 100 פארוואונדעט, און איבער 2 מיליאן אידן אין סכנה. (ווינעט).
- פערל אבראהאם רעדט וועגן איר משפחה, גאט, און פרייליכקייט. (לוי פארד אינטערוויאו)
- וויליאמסבורג: שיף וועט טראגן און ברענגן איינוואונער קיין וואל סטריט טעגליך פון שעיפער בילדינג (וואס איז נייעס)
- הויפט אידישער פאנד רעיזער צו טאני בלעיר ארעסטירט צוליב כאבאר קארופציע. (ניו יארק טיימס)
- ר' אהרן טענדלער זאגט אז ער איז מער נישט קיין רב. (קענאניסט)
- ר' מרדכי טענדלער ציעט צוריק קלאגע אויפצודעקן אידעטיטעטס פון בלאגער'ס וואס האבן אים באשמוצט. (ניו העמפסטעט ניוז)
דאנערשטאג, יולי 13[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- עקסטרעם אידישע גרופע זאגט אז זיי האבן פארכאפט 2 פאלעסטינע אלס נקמה אקט (וויינעט).
- חיזבאלא וויל אריבערפירען די פארכאפטע ישראלישע סאלדאטן קיין איראן (זשעי פאסט).
- ראקעטן פאלן אויף חיפה (ווינעט).
- לעיקוואד בית מדרש גבוה שיקט א כולל קיין סידני אוסטראליע אויפצובויען אידישקייט. (לאקאל סידני פרעסע)
- ליבעראלע אטאקעס קעגן זשאו ליבערמאן פארטרייבט פרומע אידן פון דעמעקראט פארטיי דורכאויס גאנץ אמעריקע. (פארווארד)
- רעפובליקאנער סענאטור פון פענסלוועניע אויף גרויסע צרות קומט צו אידן און ציונים פאר הילף. (פארווארד)
מיטוואך, יולי 12[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זאלונים האלטן אפ היסטארישען זיג, פארבלייבן ביי די מאכט אין סאטמאר וויליאמסבורג, ארונים פארלירן אויך זייער טייל פון בית החיים אין קרית יואל. אפעלאט ריכטער באשטעטיגן פסק פון ריכטער באראש אז דאס סעקולערע געריכט קען זיך נישט אריינמישן אין די אינערליכע קריג פון קהל יטב לב בעלות, ווייל עס רורט אטאמאטיק אן דעם רעליגיעזע פאנדעמענטאלע פראגע, וויפל דער רבי האט א כוח אפצוזאגן מעמבערס פון א חסידישע קהילה ווי סאטמאר. (ניו יארק טיימס)
- חיזבאלא פארכאפט 2 צהל סאלדאטן. (יאהו נייעס)
- קירוב רחוקים און בעלי תשובה באוועגונג צווינגט חרדישע רבנים צו רעדן אפען דעת תורה קעגן געיז, א זאך וואס וואלט קיינמאל פריער נישט פאסירט צוליב די צניעות פראבלעם. (זשערוסאלעם פאסט)
- עף.בי.איי. און איי.אר.עס. פירן דורך אבאלאווע אויף דיעל ישיבה. (עי.פי.פי.)
- נייער פילם פון ר' יוליש קרויס, דער פאשקעווילן קאלעקטאר, און ר' ישראל אהרן קלעצקין דער פאשקעווילן שרייבער. (ירושלים פילם פעסטיוואל)
- ר' אמנון יצחק פובליצירט נייער ניגון פאר זיין ענווה מארטש, קעגן די געיז שטאלץ מארטש. (שופר ניוז)
- שרעקעדיגער ווידיאו קליפ פון סאטמאר וויליאמסבורג ספרדי בעל תשובה נטורי קרתא קנאי געווארענער מוסולמענער ר' יוסף כהן ערקלערט אז איסלאם וועט איינעמען די וועלט צו דורך גאט און אז נישט מיטן שווערד. (גוגל ווידיאו)
- מדינת ישראל פרעזידענט ר' משה קצב ווערט באשולדיגט דורך 2 פרויען אז ער האט זיי סעקסואל באלעסטיגט. (עי. פי.)
- פראטעסט אפגעהאלטן קעגן ניו יארק טיימס. (ניו יארק סאן)
דינסטאג, יולי 9[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- איסט סייד דאקטער וואס האט עקספלאודירט זיך אין זיין בנין, האט געטשעפעט אידישען ווייב מיט האקן קרייץן ווען זי האט געליטן פון קענסער (ניו יארק פאסט)
- סייענטיסטן: ברית מילה היט אפ פון כאפן עידס וויירוס. (רויטערס)
- זקא אונטער נייע פירערשאפט פון ר' דודי זילבערשלאג הייבט אן נעמען געלט פון מדינת ישראל (ערוץ 7)
- חרדישער טאטע ארעסטירט נאכן אוועקכאפן קינד פון חדר. (בחדרי חרדים)
- סאודי אראביע: משמרת הצניעות ארעסטירט 70 יאריגע שוואכע פרוי צוליב יחוד. (לאקאלע צייטונג)
- איד געשאסן אין חבד שול נפטר געווארן. (סאן סעטעניאל)
- דעילי ניוז קעגן ניו יארק פאסט: ערשטער חרדישער פאליציי נישט אנגענומען (דעילי ניוז)
- פאשקעוויל אין ירושלים רופט חרדים צו מערדערן געיז. און קול קורא'ס פון עדה החרדית רופט יעדן איד צו טאן אלע מיטלען זיי אפצושטעלן. (וויינעט)
- געהיימע שריפטן פון אלבערט איינשטיין אויפגעדעקט: ער האט פארלוירן זיין גאנצן רייכטום צום סטאק מארקעט און האט געהאט ליבע אנהאנדעלונגען מיט 10 פרויען און 2 ווייבער. (ניו יארק פאסט)
- עם. טי. עי. צווינגט מיסיאנערישע גרופע זשוס פאר זשיסעס צו טוישן זייערע לאגאס נאכדעם וואס זיי קאפירן די 2 טרעין ליניעס וואס פירן חרדישע אידן פון בארא פארק און וויליאמסבורג, J and F ליניעס. (ניו יארק פאסט)
מאנטאג, יולי 10[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ניו יארק סיטי פאליציי נעמט אויף ערשטע חסידישער אינגערמאן אין אירע ראנגן. ר' יואל וויטריאל איז געבוירען אין וויליאמסבורג און געלערנט אין קרית יואל ישיבה, דינט מיט פולער בארד און געקרייזעלטע פיאות. (ניו יארק פאסט)
- בריטישער אינגער אידישער פירער דערמארדעט אין די גאסן פון וואשינגטאן די.סי. (סאמטינג זשואיש)
- קנאים שלאגן ירושלים צעטליך קלעבער ר' ישראל אהרן קלעצקין נאך זיין דף היומי שיעור אין זכרון משה שטיבלעך. (ען. עפ. סי.)
- לעיקוואד: אידישער ריעל עסטעיט פירמע אנגעקלאגט אין ראיסיסטישע דיסקרימינאציע קעגן נישט אידן. (זשעי.טי.עי.)
- בארא פארק קאנסולמאן ר' שמחה פעלדער ערלעידיגט א מיליאן דולער ווערט פון נייע סקול באסעס פאר חרדישע מוסדות צו ווערן אויסגעטיילט דורך אגודת ישראל. (ניו יארק סאן)
- נייער חרדישער ליטווישער ישוב אין וואטערבערי קאנעטיקעט קויפט בנין פאר נייער מקווה. (לאקאל צייטונג)
זונטאג, יולי 8[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- יודא משי זהב אין א אינטערוויאו מיט שרי מקובר, איבער זיין שטורמישען לעבן פון הויפט ירושלים קנאי ביז הויפט חרדישער פריינט צו פרייע אידן איבער די וועלט. (בחדרי חרדים)
- יודא משי זהב געזעגענט זיך פון זקא. (ערוץ 7)
- טעכנאלאגיע לערנען צענטער געפענט אין חרדישע שטאט ביתר אויסצולערנען פרויען צו ברענגן פרנסה (וויינעט)
- ר' מרדכי טענדלער קלאגט אין גוגל זאל ארויסגעבן אידענטיטעט פון יידישע בלאגערס וואס האבן געשריבן אויף אים לשון הרע. (פרעס רעליס)
- 4 חרדים ארעסטירט אין ירושלים ביים ווארפן שטיינער אויף פארענדע קארס אין שבת ביי בר אילן גאס. (זשערוסאלם פאסט)
- מדינת ישראל העכסטער געריכט שטעלט אפ דאס גאנצער געבוי און אנטוויקולינג פון נייעם שטאט מודיעין עלית צוליב שטח וואס געהער צו אראבער. (זשערוסאלם פאסט)
פרייטאג, יולי 6[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מזל טוב: טאהשער רבי א חתן געווארן. (מיט מרת הויער, וואס איר מאן איז פארלוירן געווארן אין וואלד און געשטארבן, זי איז א האס מיידל.) (כל העולם כולו)
- טינעק ניו זערסי ערוויילט ערשטען פרומע אידישער מעיאר. (לאקאל פעיפער)
- בטל געווארן געפלאנטע שיעור פון ר' מרדכי טענדלער צוליב שמוציגע סקאנדאל. (הארץ)
- מעיאר מייק בלומבערג אינדורסירט זשאו ליבערמאן אלס פאליסי פאר פארטיי. (ניו יארק פאסט)
- פאול ווייזט אז רוב אידן אין קאנטיקעט וועלן שטימען קעגן זשאוי ליבערמאן. (זשעי.טי.עי.)
- אויסגעקומען נייער חרדישער בילדער מאגאזין; העולם החרדי קעגן כל העולם כולו. (בחדרי חרדים)
- ארוינשער מאגאזין: דער פלאם קריטיקירט מציצה בפה סטעיט אפמאך. און דרוקט אפען ארטיקל פון געאסורטע אינטערנעט הייד פארק טשעט רום. (חדשות סאטמאר)
- געריכט אין מדינת ישראל באפעלט חרדי צוריק צאלן פאר הארץ צייטונג, פארלוימדונג געלטער, ווייל פובליצירן א בילד פון אים אין אומאיידעלע גאס, איז ער אליינס שולדיג פארן זיך דרייען דארטן. (ערוץ 7)
- א פרייליכן זומער; קעמפ רעים קאונסלערס מאכן לעבעדיגע מוזיק ווידיאו. (גוגל ווידיאו)
- משפט וואלעס אפדעיט: חרדישע טאטע וואס האט זיך לויט די פאליציי מלכתחילה האבן מודה געווען אין מארד פון קינד, ווערט שוין נאר באשולדיגט אין שאקעלן דאס קינד. (וויינעט)
דאנערשטאג, יולי 5[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- בני ברק רבנים אנערקענען ערשטער היסטארישער סעקס טערעפי פראפעשנאל ארגענעזאציע וואס נעמט קער פון חרדישע בחורים וואס מאכן קאליע אנדערע בחורים דורך סעקסואל זיי באלעסטיגן, זעהנדיג אין דעם א פשרה שליכטונג, פון נישט מסירה אבער אויך נישט משמרת הצניעות. (הארץ)
- ירושלים שטאטראט וועט צושטעלן פובליק און פרייע עקסערסייז פלעצער צו הייבן געזונטהייט לעבנסשטייגער פון די איינוואונער. (וויינעט)
- חבד שלוחים האלטן אפ זיצונגען מיט ווייסען הויז באאמאטע (קרוינהייטס אינפא)
- ר' חיים קאניעבסקי אסרט צו ארבייטן במקום סכנה אונטער אראבישע טעראר אטאקעס. (אלעגעמיינער)
- האלאקאוסט לויער אונטער קריטיק נאכן פארלאנגן אסטראנאמישן סכום פון 4 מיליאן דולער. (אלגעמיינער)
- 11 יאריג קינד קריטיש נאך מודעה וואס פאלט אויף זיין קאפ אין שומרי החומות שול. (בחדרי חרדים)
- חרדישע פרעסע; דער ליטווישער יתד נאמן און דער חסידישער המודיע איגנארירען מערכה קעגן געי שטלאץ מארטש צוליב צניעות. (הארץ)
יולי 4[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ביתר: הצלה אינגערמאן אומגעקומען אין טראגישער עקסידענט. (בחדרי חרדים)
- סאטמאר מחלוקת אפדעיט: געריכט קלוירק שרייבט שארפן בריוו ווי ער טוט צוניש מאכן די אלע קלאגעס פון די זאליס אז די אלע הייד פארק רומערס זענען גרונדלאז און ווערדלאז, און מ'זאל תיכף אויפהערן צו אריינדרינגען אינעם געהיים פון די ריכטערס באהאנדלונגען, אויך פארן ארוני לויער, שרייבט ער אז עס איז נישט בכבודיג פארן געריכט צו אטאקירן זייער קאלעגע זאלי לויער, און ספאסט נישט פארן געריכט כאטשיג ער דאס טוט צופרידצושטעלן זיינע קליענטן. (כל העולם כולו)
- המודיע צענזוררירט קאטעלאג פון פעלדהיים פובלישינג דערמיט ווייזענדיג א שטארקער קאנטראסט צווישן ארץ ישראלדיגע פרומע קעגן די מער ליבעראלע פרומע פון אמעריקע. (זשערוסאלם פאסט)
- איזראעלי דראג דילער וואס האט זיך באנוצט מיט חרדישע בחורים און אינגעלייט צו שווערצן זיינע סחורה געשאסן אין קאנאדעשער לוקסוסדיגע האטעל, אינמיטן האנדל וואס האט אנגעזעצט. (נאשינעל פאסט)
- זשוס פאר זשיסעס מיסיאנערן פארפלייצען ניו יארק גאסן, הויפט צילן; רוסישע חסידישע און איזאעלי אידן (ניו יארק טיימס)
- אומרוען אין מאה שערים: פאליציי אטאקירט פון חרדים בשעתן ארעסטירן אראבער אומלעגאלער ארבייטער אין געשעפט. (וויינעט)
- הילערי קלינטאן וועט שטיצן קעגנער פון אידישען סענאטור זשאו ליבערמאן אויב פארלירט ער דעמאקרטישער טיקעט. (ניו יארק פאסט)
- 59 יעריגע אידישע פרוי געבורט צווילינג (טייםס אנליין).
- אידישע פרומע סענאטאר זשאו ליבערמאן וואס שטייט אויס צו פארלירן פריימעריס פאר ווידערווילונג, זאגט ער וועט לויפן אלס אומפארטייאישער קאנדידאט אויב ער פארלירט פריימעריס (עי פי).
- ר' יהודה לעווין'ס ארבייט אויף א צוזאמען ארבייט צווישען די קריסטן, אראבער, און פרומע קעגן די געפלאנטע געי שטאלץ פאראדע אין ירושלים געקרוינט מיט סוקסעס, זיי ארבייטן אלע צוזאמען קעגן די פאראדע. יהודה לעווין זאגט צו א בלוט באד פאר חדשים נאכדעם (זשעי פאסט).
- קאטראווערסיאלער רב און תלמוד חכם פון ענגלאנד וואס איז געווארן ארויסגווארפן פון ארטאדאקסישע אידענטום צוליבזיין ערקלערונג אז די תורה איז געשריבן דורך מענטשן געשטארבן. (טיימס אונלייין)
- ארץ ישראל: סייענטיסטן ערפינדן נייער טעכניק צו אפשטעלן קענסער צען פון זיך פארשפרייטן. (יאהו נייעס)
- ווי פארזיכערט איז אייער קינד אין די זומער קעמפס? ליינט א באריכט פון אלע זיכערהייט און געזונטהייט פארלעצונגן דורכאויס די לעצטע יארן. (רעקארד)
- א מגיד שיעור אונטער ארעסט פון א ירושלים ישיבה קטנה נאך דעם וואס 1 תלמיד זאגט אז ער האט אים סעקסואל באלעסטיגט. פאליציי פארשט נאך תלמידים נאכדעם וואס ער איז מודה אין פארברעך. (וויינעט)
- סופרים קארט שטעלט אפ צייטווייליג, פסק פון נידעריגער געריכט קעגן רעליגיע סימבאל אין שטאטישע שטח. (יועס עי טודעי.)
יולי 3[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מלחמה אין עזה פארשטערקערט אולמערט ווארענט מיטן ערגסטן ביז מען גיבט נישט צוריק פארלוירענעם סאלדאט, צה"ל ברעכט זיך איין אין אפיס פון די טעראריסטישע כאמאס.(פאקס)
- קרית יואל ספענד די מערסטע געלט פאר לאביאונג מער פון אלע שטעעט און קאונטיס פון גאנץ ניו יארק סטעיט. (ניו יארק טיימס)
- כשר פלייש שעכט הייזער אונטער פעדעראלער אויספארשונג צו זיי שרויפן נישט ארויף טייערע פרייזן. (וויינעט)
- קרוין הייטס בית דין רבנים מחלוקת אפדעיט: ר' אהרן יעקב שוויי שרייבט בריוו אנלייגענדיג די שולד פון משה רובאשקין ארעסט אויף ר' אברהם אזדאבא. (קאפי פון בריוו)
- סטעיט דאפארטמענט טעראר וועב סייט, רעכנט נישט אויס פאליסטינער טעראריסטן. (זשערוסאלם פאסט)
יולי 2[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- הרב אלישב רופט עסקנים זיך צו באהעפטן מיט קריסטן אפצוהאלטין שטאלץ פאראדע אין ירושלים. (בחדרי חרדים)
- חסיד אומות העולם, גוי וואס האט געראטעוועט איבער 400 אידן פון נאציס געשטארבן אין קעטסקילס ניו יארק (זערוסאלם פאסט)
- רובאשקין פלייש ערעפענט נייער פלענט אין נעברעסקע (לאקאל צייטונג)
- 11 יאריג מיידל וויזיט מאנסי פון ריווערדעיל אויף שבת, אומגעקומען אין עקסידענט פון שיכור'ן דרייווער אויף 306 אין פארענט פון בית רחל מיידל שולע. (זשורנאל ניוז)
- וויסענשאפטליכע פארשריט און העלפן געבוירן קינדער פאר עלעטערן, פארשאפט נייע הלכה קאפ וויי צו קינדער זענען אידן אדער אויב יא צו זיי מעגן חתונה האבן מיט אידן. (ניו יארק טיימס)
- מדינת ישראל פרעזידענט משה קצב ברעכט זיך און איז מסכים אנצוריפן רעפארם פירער ראביי אבער נישט רב אדער הרב און רבי (זשערוסאלם פואסט)
- רייכער איזראעלי יורד און דעמאקראט, חיים סאבאן קויפט אמעריקעס גרעסטע טעלעוויזיע נעץ. (וויינעט)


text:
אפאסטיל
אן אפאסטיל (פראַנצויזיש: Apostille באשטעטיגונג) איז די לעגאליזאציע פון וואסארא דאקומענט דורך א רעגירונג בכדי דער דאקומענט זאל ווערן אנערקענט אין פרעמדע לענדער. דאס איז גילטיג אין אלע לענדער וואס האבן מסכים געווען צו דער דען האג קאנווענץ 1961. פאר 1961 איז געווען נייטיג צו ברענגען די דאקומענטן צו דער קאנסולאט פונעם לאנד וואו מ'וויל ניצן דעם דאקומענט. (אין די לענדער וואס האבן נישט אונטערגעשריבן דעם קאנווענץ דארף מען אויך היינט האבן א באשטעטיגונג פון דער קאנסולאט.
דער אפאסטיל ווערט געניצט למשל צו באשטעטיגן די חתימה אויף א מעטריקע ווי אויך אויף א דאקומענט פון א נאטאר.


text:
קענט
קענט (ענגליש: Kent) איז א גראפנשאפט אין דרום-מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט עסעקס צו צפון אריבער דעם טעמז, גרויסלאנדאן צו צפון-מערב, סארי צו מערב און מזרח סאסעקס צו דרום-מערב. קענט באדעקט א שטח פון 3,736 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז מיידסטאן. קענט גרענעצט פראנקרייך דורכן קאנאל טונעל.
דאווער איז איינער פון די הויפט פארטן אין קענט.
קולטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די רעליגיעזע ראלע פון קאנטערבורי האט אינספירירט טשאסערס קאנטערבורי מעשה'ס, וואס האט אנגעהויבן די אנטוויקלונג פון ענגלישער ליטעראטור.


text:
1841
1841 איז דאס 41סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1841 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 26סטן יאנואר - דאס פאראייניגטע קעניגרייך אנעקסירט האנג קאנג.
- 4טן אפריל - פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן וויליאם הענרי העריסאן שטארבט פון א לונגען אנטצינדונג, נאך נאר איין חודש אין אמט.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן יאנואר - הענרי מארטאן סטאנלי, זשורנאליסט און אויספארשער (געש' 1904)
- 25סטן פעברואר - פיער אגוסט רענואר, פראנצויזישער מאלער (געש' 1919)
- 8טן סעפטעמבער - אנטאנין דווארזשאק, טשעכישער קאמפאזיטאר (געש' 1904)
- 28סטן סעפטעמבער - זשארזש קלעמענסא, פראנצויזישער פאליטיקער (געש' 1929)
- 9טן נאוועמבער - עדווארד דער זיבעטער, מלך פון בריטאניע (געש' 1910)


text:
הייליגקייט
הייליגקייט איז א העכערער געטליכער באגריף, וואס איר מיינונוג איז א מיסטישער געפיל געמישט מיט א רעליגיעזן גרונט פון טראדיציע, וואס מענטשן דורכאויס היסטאריע האבן אייביג געשטרעבט דאס צו לעבן, און דערמיט שפירן אז מען איז נאנטער צו גאט, און דערמיט ערליך.
שלימות - גאנצקייט, תיקון המידות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די איינפאכער טייטש איז גאנץ, אז אזוי ווי ג-ט איז א מושלם א פולער אויסגעארבייטער כביכול'דיגער פערזאן, - "כי קדוש אני" - אן קיין שום פעלער און שוואכקייט, אזוי איז די ארבייט פון יעדע מענטש אויף די וועלט זיך אויסצוארבייטן די שלעכטע מדות און שוואכקייטן, צו זיין הייליג, און רש"י זאגט א עצה וויאזוי צוציקומען צו די הויכע מדרגה.
דערפאר הייסט אן ערליכער מאן, א הייליגער מאן, ווייל ער איז אויסגעארבייט און קען נישט טאן זינד, פונקט ווי גאט.
הייליגקייט אין יידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – קדושה
די תורה באפעלט: "קדושים תהי' כי קדוש אני". לויט רש"י מיינט דאס לעבן מיט פרישות - זיך אפזונדערן און נישט נאכגיין געשמאקע גלוסטיגע ציאונגען בעיקר סעקס. (אבער לויט אנדערע ראשונים מיינט דאס אויך אייז קרים, פיצא, וויין א.א.וו.) אזוי ווי די תורה באפעלט ערגעץ אנדערשט "ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם". אפילו זאכן וואס מ'מעג טאן זאל מען זיך צוריק האלטן, ווייל צום סוף וועט מען דורכפאלן מיט זינד, - און דערמיט וועט מען זיין אינגאנצן איבערגעגבן פאר גאט און זיין ווילן.


text:
מה נשתנה
מה נשתנה זענען די ערשטע צוויי ווערטע פון די פיר קשיות וואס יידישע קינדער פרעגן זייערע טאטעס פסח ביינאכט ביים סדר.
אינהאַלט
דער מנהג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פרעגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דער מנהג איז אן אלטער מנהג וואס ווערט געברענגט אין משניות מסכת פסחים אין פרק ערבי פסחים.
- עס איז געבויט אויף דעם וואס עס ווערט געשריבן אין דער תורה 'כי ישאלך בנך מחר' וואס פון דעם זעט מען אז דער קינד זאל פרעגן.
- עס איז אויך דא אסאך אנדערע מנהגים דורך אויס דעם סדר וואס דרייט זיך ארום דאס ענין אז די קינדער זאלן פרעגן, און אויך אז זיי זאלן בלייבן אויף דאס גאנצע סדר כדי צו הערן די נסים פון יציאת מצרים.
אנדערע מה נשתנה מנהגים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אויך דא וואס פירן זיך די פאלגנדע מנהגים:
- מען צינדט אן גרעסער און לענגערע וואקסענע ליכט ("מה נשתנה ליכט") פון דאס וואס מען צינדט איין אנדער יום טוב אדער שבת.
- אויך איז דא א מנהג אז מען ווארפט ניסלעך פאר די קינדער פאר מה נשתנה, דאס איז פארדעם אז די קינדער זאלן ווערן לעבעדיג און נישט איינשלאפן.
דער נוסח פון מה נשתנה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מקור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער נוסח ווערט געברענגט אין דער משנה.
דער נוסח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טאטע לעבן: איך וויל דיך פיר קשיות פרעגן.
מה נשתנה - פארוואס איז פארענדערט געווארן
הלילה הזה - די נאכט פון פסח
מכל הלילות - פון אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר?
די ערשטע קשיא איז:
שבכל הלילות - אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר
אנו אוכלים - עסן מיר
חמץ ומצה - אויב מיר ווילן עסן מיר חמץ, און אויב מיר ווילן עסן מיר מצה
אבער הלילה הזה -די נאכט פון פסח
מצה - עסן מיר אלע נאר מצה.
די צוויטע קשיא איז:
שבכל הלילות - אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר
אנו אוכלים - עסן מיר
שאר ירקות - פארשידענע גרינצייגן
אבער הלילה הזה - די נאכט פון פסח
מרור - איז א מצוה צו עסן מרור.
די דריטע קשיא איז:
שבכל הלילות - אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר
אין אנו מטבילים - טינקען מיר נישט איין
אפילו פעם אחת - אפילו איינמאל אויך נישט
אבער הלילה הזה - די נאכט פון פסח
שתי פעמים - טינקען מיר איין צוויי מאל, איינמאל כרפס אין זאלץ וואסער און איינמאל מרור אין חרוסת.
די פערטע קשיא איז:
שבכל הלילות - אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר
אנו אוכלים - עסן מיר
בין יושבים - סיי זיצנדיג
ובין מסובים - און סיי אנגלאנט (אנגעשפארט)
אבער הלילה הזה - די נאכט פון פסח
כלנו מסובים - עסן מיר אלע אנגעלאנט.
טאטע לעבן: כ'האב דיך געפרעגט פיר קשיות, זיי מוחל ענטפער מיר א תירוץ.
דער תירוץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דער תירוץ ענטפערט דער טאטע מיטן זאגן עבדים היינו. וואס אין דעם דערציילט מען צו וואס אלץ איז א אנדענקעניש.
פיר קינדער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא פיר קינדער קעגן וועם די תורה האט געזאגט פיר אנדערע מאל אז מען זאל זיי דערציילן די ווינדער פון יציאת מצרים.
חכם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער איז דער וואס פארשטייט אן עסק און פרובירט צו דערגיין די זאך.
דער חכם פרעגט: פארוואס דארף מען מקיים זיין די געזעצן פון די תורה?מָה הָעֵדֹת, וְהַחֻקִּים וְהַמִּשְׁפָּטִים, אֲשֶׁר צִוָּה יְהוָה אֱלֹהֵינוּ, אֶתְכֶם. דברים ו'
דער טאטע ענטפערט אים, פון וועגן צוויי סיבות:
- גאט האט אונדז באפרייט פון עבדות צו חירות. עֲבָדִים הָיִינוּ לְפַרְעֹה בְּמִצְרָיִם; וַיֹּצִיאֵנוּ יְהוָה מִמִּצְרַיִם, בְּיָד חֲזָקָה... שם
- גאט האט אונדז געשענקט די לאנד כנען. לְמַעַן, הָבִיא אֹתָנוּ, לָתֶת לָנוּ אֶת-הָאָרֶץ, אֲשֶׁר נִשְׁבַּע לַאֲבֹתֵינוּ שם
רשע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער רשע איז דער וואס אינטערעסירט אים נישט צופיל, און גלייכט חוזק צו מאכן.
תם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער תם איז דער וואס פארשטייט נישט וואס מען וויל פון אים.
שאינו יודע לשאול[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער איז דער וואס ווייסט ניטאמאל אז מען דארף פרעגן.


text:
איסר האטלקי האט געשריבן:ליפא האט געשריבן:געהערט פון איינעם in the know אז טריביון פארקויפט נאנט צו 20 טויזענט שטיק וועכענטלעך. אויב אמת איז עס טאקע די מערסט פארשפרייטסטע זאך
אפילו זאל ער ווען פארקויפן צען טויזנט איז ער נאכאלס די מערסט פארשפרייטסטע אויסגאבע. קינדליין איז די מערסטע פאפולארע אויסגאבע און ער רוקט קרוב צו צען טויזנט א וואך.
איך האב געזען די פונקלטליכע נומערן.
טריביון פארקויפט דאך גאר אסאך קאפיס וועכנטליך, היבש מער פון אלע אנדערע היימישע אויסגאבעס.
בן ישי האט געשריבן:אינטערסאנט דער טריביון האט אנגעפאנגען בחינם אבער וויבאלד עס איז צו שנעל אויסגעלאפן פין געשעפט איז ער געווען "געצווינגען" צו נעמען א דאלער אבער ער האט געשריבן אז וויבאלד די סיבה איז נישט די געלט וועט עס זיין צובאקימען בחינם אין אפאר פלעצער, דורך אפאר וואכן אין עס איז נאר געווען צובאקימען פאר א דאללער (חוץ אנליין) גייט דורך נאך אפאר וואכן אין די פרייז איז ארויף צו 1.50 וואס האט פאסירט? גייט עס נאכאלץ אויס צו שנעל? קימט פסח אין נישט מיר נישט דיר ער האלט שוין ביי 2.50! גיי פארשטיי.
באניצער וואס לייענען דעם פארום: שלום שטיסל און 2 געסט