text:
טאנזאניע
די פאראייניגטע רעפובליק פון טאַנזאַניע (סוואהילי: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) איז א פאלק אין צענטראלער מזרח אפריקע וואס גרענעצט קעניע און אוגאנדע צו צפון, רוואנדע, בורונדי און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב, און זאמביע, מאלאווי און מאזאמביק צו דרום. די מזרח גרענעצן זענען אויפן אינדישן אקעאן.
די פאראייניגטע רעפובליק פון טאַנזאַניע האט 26 ראיאנען.[3] דער היינטיגער הויפט פון דער מדינה איז פרעזידענט זשאקאיא מרישא קיקוועטע, דערוויילט אין 2005. זייט 1996, איז דאדאמא די אפיציעלע הויפטשטאט פון טאנזאניע, און דארט געפינען זיך דער פארלאמענט און טייל רעגירונג ביוראען.[4]
פון זעלבשטענדיקייט ביז 1996 איז די בארטן שטאט דאר עס סאלאאם געווען די פאליטישע הויפטשטאט. היינט בלייבט דאר עס סאלאאם די פרינציפעלע קאמערציעלע שטאט פון טאנזאניע, און רוב רעגירונג אינסטיטוציעס זענען נאך דארטן.[3][5] זי איז דער הויפט ים-פארט פארן לאנד און זיינע לאנד איינגעשלאסענע שכנים.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עקאנאמיע איז באזירט אויף לאנדווירטשאפט, וואס נעמט איין העלפט פון דעם GDP, פארזארגאט 85 פראצענט פון עקספארט און באשעפטיקט אומגעפער 80 פראצענט פון דער ארבעטקראפט. נאר 4 פראצענט פון דעם ערד שטח איז קולטיווירט.
טאנזאניע האט צוויי לופטליניעס, וואס פליען אין לאנד און האבן אויך אינטערנאציאנאלע לופטרייזעס פון טאנזאניע קיין קיגאלי, נייראבי און מאמבאסע.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צענטער פונעם לאנד איז פלאך, מיט בערג אין צפון און אין דרום. דער העכסטער פונקט אין טאנזאניע איז אוהורו שפיץ, קילימאנדזשארא, הויך 5,893 מעטער, וואס איז אויך דער העכסטער פונקט אין אפריקע.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראנספארט אין טאנזאניע איז בעיקר דורך שאסייען, ווי אויך באנען.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ J. A. Masebo & N. Nyangwine: Nadharia ya lugha Kiswahili 1. S. 126, ISBN 9987-676-09-X
- ↑ מוסטער:Cite paper
- ↑ 3.0 3.1 Central Intelligence Agency (2009). Tanzania. The World Factbook. דערגרייכט דעם January 25, 2010.
- ↑ https://archive.is/20120529115134/www.tanzania.go.tz/profilef.html
- ↑ The Tanzania National Website: Country Profile
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


c: text/html

text:
אויסטראליע
אויסטראַליע איז אַ לאַנד אין דעם דרום האלבקוגל וואָס נעמט ארײַן די יבשה (פֿונעם קלענסטן קאָנטינענט), דעם אינדזל טאַזמאַניע, און נאָך אַ סך אינדזלען אין די אינדישע און פּאציפֿישע אָקעאַנען. איר הױפּטשטאָט איז קאַנבערע.
דער אײראָפעיִשער ייִשובֿ אין אויסטראַליע האָט זיך אָנגעהויבן ערשט אין דעם 18טן יאָרהונדערט.
זייט 1טן יאנואר 1901, איז אויסטראליע א פעדעראציע מיט זעקס שטאטן און צוויי טעריטאריעס. איר באפעלקערונג איז 22 מיליאן. מיט א שטח פון 7.6 מיליאן קוואדראט ק"מ, איז אויסטראליע דאס זעקסטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט.
אינהאַלט
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען אויסטראליע קומט פון לאטיין Australis, אויסטראליס וואס איז טייטש דרום.
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסטראליע איז צוזאמענגעשטעלט פון זעקס שטאטן און צוויי טעריטאריעס. די זעקס שטאטן זענען:
יעדער שטאַט און טעריטאריע האט זיין אייגענעם פארלאמענט וואס מאכט געזעצן. דער אויסטראלישער פארלאמענט זיצט אין קאנבערע, און מאכט געזעצן פארן גאנצן קאמאנוועלט פון אויסטראליע.
דער הויפט פון דער פעדעראלער רעגירונג איז דער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע. דער היינטיגער פרעמיער מיניסטער איז קעווין ראד, דער פירער פון דער אויסטראלישער לייבאר פארטיי, וואס האט אנגעהויבן זיין צווייטן קאדענץ דעם 27סטן יוני 2013. נאך זיין ערשטן קאדענץ איז זשוליא גילארד געווארן פרעמיער פאר דריי יאר. די אנדערע הויפט פארטיי איז די ליבעראלע פארטיי.
אויסטראליע האט א ראש מלוכה, די מלכה פון אויסטראליע (וואס איז אויך די מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך). זי ווערט רעפרעזענטירט דורכן גובערנאטאר-גענעראל, היינט קווענטין ברייס.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסטראליע האט א פריי מארק עקאנאמיע. די וואלוטע איז דער אויסטראלישער דאלאר. די אויסטראלישע בערזע איז 9טע גרעסטע אין דער וועלט. אויסטראליע האט די 13טע גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לענגאויס דעם מזרח בארטן פון אויסטראליע—לענגער ווי 2,000 ק"מ—געפינט זיך דער גרויסער באריער ריף, וואס איז דער גרעסטער המשך פון קאראל ריפן אין דער וועלט, און דער גרעסטער סטרוקטור אין דער וועלט צאמגעשטעלט פון לעבעדיקע ארגאנימען.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אקספארד ענגליש ווערטערבוך
דאס אקספֿארד ענגליש ווערטערבוך (ענגליש: Oxford English Dictionary, אין קורצן OED) איז א ווערטערבוך פון ענגליש וואס ווערט פארעפנטלעכט דורך דער אקספארד אוניווערסיטעט פרעסע. דאס ווערטערבוך ווערט פאררעכנט דאס מערסט באגלייבסטע פאר דער ענגלישער שפראך. אין 2005 האט דאס ווערטערבוך אנטהאלטעט 301,100 הויפט ווערטער. די לעצטע גאנצע געדרוקטע אויסגאבע איז געווען די צווייטע אויסגאבע, וואס האט ארויסגעשיינט אין 1989.
דער אפיציעלער צוועק פונעם ווערטערבוך איז דאקומענטירן אלע ניצן פון אלע ווערטער אויף ענגליש.


text:
דפוס ראם
די אלמנה און די ברידער ראם האבן געהאט א דרוקעריי און פארלאג אין ווילנע. אין די יארן פון ת"ר - תר"מ געווען פון די העכסטע טעכניק און די מערסטע פארגעשריטן סיי טעכנאלאגיש, און סיי און קוואליטעט פון צושטעלן ספרי קודש פארן כלל ישראל, אזוי ווייט אז זייער אפיציעלע דריטע ווערסיע פון דעם ווילנער ש"ס איז באנוצט געווארן כמעט אזוי ווי אן קיין קאנקורענט פאר העכער הונדערט יאר פון ווען עס איז פארטיג געווארן אין שנת תר"מ און איז געבליבן אלס די ענדגילטיגע צורת הדף פונעם תלמוד.
אויך האבן זיי געדרוקט דעם גאר פאפולערן משניות יכין ובועז און ווי אויך דער ספר התניא וואס מען קאפירט נאך היינט פון זייער דרוק.
אין יאר תרס"ה האט מען דארט געדרוקט דעם ספר שו"ת יריעות שלמה מיטן פירוש בני ישראל פארפאסט דורך די איינקלעך פונעם מחבר.


text:
42 (נומער)
42 איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 41 און פאר 43.
אין מאטעמאטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
42 איז גימטריא מ"ב צוויי און פערציג, עס איז דא א הייליג שם וואס ווערט דערמאנט און זוהר און אין ספרי קבלה, דאס איז די עליות העולמות, דערמיט ווערט נתעלה פון איין וועלט צום צווייטן, דאס הייסט עס איז דא פיר וועלטן אצילות, בריאה, יצירה עשיה, און מיטן שם מ"ב ווערט מען נתעלה, דעריבער זאגט מען ביים דאווענען אנ"א בכ"ח וואס איז מרומז אויפן שם מ"ב, ווייל דעמאלטס גייט מען איבער די פיהר וועלטן (אריז"ל).


text:
שווייץ
די שווייץ (דייטשיש: Schweiz}; פראנצויזיש: Suisse; איטאליעניש: Svizzera; רעטא-ראמאניש: Svizra) איז א קליין לאנד אין מערב אייראפע. זי גרענעצט דייטשלאנד צו צפון, פראנקרייך צו מערב, איטאליע צו דרום און עסטרייך און ליכטנשטיין צו מזרח.
די שווייץ איז א נייטראל לאנד וואס האט נישט באטייליגט אין קיין מלחמות זייט 1815.[1]
דער אפיציעלער נאמען פון דער שווייץ איז Confoederatio Helvetica (אויף לאטיין). די שווייץ האט פיר אפיציעלע שפראכן: איטאליעניש, דייטש, פראנצויזיש, און רומאנש.
איר הױפּטשטאָט איז בערן, און די גרעסטע שטאט איז ציריך.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שווייץ באדעקט א שטח פון 41,285 ק"מ².
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שווייצער קאנפֿעדעראציע איז א פֿעדעראלע רעגירונג, צעטיילט אויף 26 קאַנטאנען:
*די קאנטאנען, אזוי גערופן האלב-קאנטאנען, האבן נאר איין דעלעגאט (אנשטאט צוויי) אין דער שווייצער שטאטן ראט.
ספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פאפולערסטער ספארט אין דער שווייץ איז נארטלען. אויך שטארק פאפולער איז פוטבאל און אייז האקי.
אויטאספארט פלעג פארקומען אין דער שווייץ, אבער נאכן לע מאן קאטאסטראף אין 1955 האט מען דאס פארווערט.
יידן און יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט וואס ווערט באוויזן, זיינען שוין געוועזן יידן אין שווייץ אין יאר ד'תתקע"ג (1213). היינט איז דא אין שווייץ נאנט צו 15.000 יידן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Neutrality and isolationism - Switzerland - Information. swissworld.org. דערגרייכט דעם March 27, 2010.


text:
פלאסטיק
פלאסטיק איז אן אויסגעארבעטע מאטריאל וועלכע ווערט היינטיגע צייטן גענוצט צו א רייע פראדוקטן אנגעהויבן פון פלאסטיק בעגס און גייענדיג ביז אויטא טיילן און אפילו פליגער טיילן. דער באנוץ פון פלאסטיק איז זייער גרויס אין די מאדערנע וועלט וויבאלד עס איז ביליג, שטארק, און קען ווערן ריסייקעלט.
אינהאַלט
פראדוקציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פלאסטיק איז געמאכט פון גרויסע ארגאנישע מאלעקולן (די קלענסטע פיזיקאלע זאך וואס פארמאגט אין זיך מערערע אטאמען דורך די צוזאמענהאלט פון כעמיקאלן) וואס קען אויסגעפארמעט ווערן צו פארשידענע פראדוקטן. פלאסטיק איז געמאכט פון א מאלעקול וואס הייסט פאלימערס. צו מאכן פלאסטיק מוזן די פאלימערס ווערן צולאזט און רינעדיג.
מעלות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פלאסטיק איז א גאר גוטע פראדוקט צוליב דעם וואס עס קען ווערן הארט ווי א שטיין, שטארק ווי אייזן, לייכט ווי האלץ, דורכזיכטיג ווי גלאז, און בייגעוודיק ווי גומע. די וועלט היינט איז פיל מיט פלאסטיק ביי יעדע טריט און שריט.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פלאסטיק איז אין אמת'ן שוין גענוצט געווארן מיט טויזענטער יארן צוריק אבער אויף אנדערע צוועקן און עס איז אנדערש געמאכט געווארן און האט אנדערש אויסגעקוקט. אין די אנפאנג יארן פון 19' האט מען אנגעהויבן פראדעצורן אלע ערליי מעטאלענע פלאסטיק וואס איז געווארן איינע פון די מערסט גענוצטע מעטאלן פון די וועלט.
א געוויסער שטודירער מיט'ן נאמען הערמאן סטודינגער פון דייטשלאנד האט געווינען דער מעדאל אלס דער גרעסטער פלאסטיק דעוועלעפמענט קאפ אין די יארן פון 19'.
באנוץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שטעלט אייך אראפ אויף יעדע ארט און הייבט אן זיך אומקוקן וועט איר זען אז אלעס ארום אייך איז אין טייל געמאכט פון פלאסטיק. אייער בעט פארמאגט פלאסטיק אויף די מאטראץ, אייער מאנטל האט פלאסטיק קנעפלעך, אייערע ברילן האט פלאסטיק גלעזער, אייער אויטא איז דאך א שטיק פלאסטיק, אייער עסן איז געפאקט אין פלאסטיק און אויך די עסצייג האט אויף זיך פלאסטיק, א.א.וו.
פלאסטיק קען אייביג צוריק צולאזט ווערן און איבערגענוצט ווערן פאר נייע פראדוקציע (ריסייקלינג).


text:
נחום לאם
רבי דר. נחום (נארמאן) לאם (געבוירן דעצעמבער 19, 1927 אין ברוקלין, ניו יארק, פאראייניגט שטאטן) איז א שטארק אנערקענטער אמעריקאנער מאדערן ארטאדאקס רב, תלמיד חכם, מחבר ספרים, און קהילה פירער. ער איז יעצט דער קאַנצלער פו ישיבה אוניווערסיטעט.
ער האט א דאקטאראט טיטל אין יידישער פילאסאפיע און איז דער דריטער פרעזידענט פון ישיבה אוניווערסיטעט, דער ערשטער וואס איז געבוירן געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז א תלמיד פון רבי יוסף דוב סאלאווייטשיק (דער "פאטער" פון אמעריקאנער מאדערנער ארטאדאקסיע), וואס האט אים געגעבן סמיכה אין ישיבת רבינו יצחק אלחנן (ריאט"ס) אין 1951.
ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1971 האט לאם געשריבן "אמונה אין ספק: מחקרים אין טראדיציאנאלע אידישע מחשבה" (ענגליש). א צווייטע מהדורה איז ארויסגעקומען אין 1986 און א דריטע אין 2006.
אין די 1980ערס האט לאם ארויסגעגבן "תורה ומדע", א העפטיגע דעפענסיע פון די תורה ומדע השקפה.
אין 1999 האט לאם געשריבן "די רעליגיעזע מחשבה פון חסידים".
אין 2000 האט לאם געשריבן "ספירוטעאליזם און הלכה אין יידישקייט".


text:
מאלאריע
מאלאריע איז אן אנשטעקיקע קראנקייט, וואס ווערט פארשאפן פון פאראזיטן. מענטשן שטעקן זיך מיט מאלאריע ווען דער פאראזיט קומט אריין אינעם בלוט.
מאלאריע איז איינע פון די הויפט סיבות פון טויט אין דער וועלט: זי איז גורם א האלבן מיליארד קראנקען און צוויי מיליאן טויטן יאר יערלעך. רוב פון די וואס שטארבן זענען אין אפריקע דרום פון דער סאהארע.
דער פאראזיט וואס פארשאפט מאלאריע הייסט פלאַסמאדיום, אן ארגאניזם מיט אין צעל וואס איז נישט קיין באקטעריע.
ס'זענען דא פארשידענע זגאלן פון פלאַסמאדיום וואס פארשאפן מאלאריע אין מענטשן: פֿאַלקיפאַרום מאלאריע איז דער ערגסטער מין, און הרגעט די מערסטע מענטשן.
מענטשן ווערן קראנק פון מאלאריע דורך אנאפעלעס קאמארן.


text:
אוקראיניש
אוקראיניש איז אן אסט-סלאווישע שפראך וואס מ'רעדט אין אוקראינע. מער ווי 39 מיליאן מענטשן רעדן אוקראיניש.
די אוקראינישע שפראך איז ענליך צו איבעריגע סלאווישע שפראכן, ווי רוסיש, פויליש און סלאוואקיש. אבער די נענטסטע שפראך איז די רוסישע שפראך; איינער וואס קען רויסיש, קען געהערט האבן א שפראך מיט איינעם וואס רעדט אוקראיניש, אין פאקט איז א גרויסע חלק פון די אוקריינער רעדן בלויז די שפראך פון רוסלאנד.
די אוקראינישע שפראך זעלבסט אין צוטיילט אין צוויי סארטן שפראך, עס איז דא די צענטראלע אוקראינישע שפראך וואס איז מער מזרח אוקראינע געשטימט דאס רעדן די וואס זענען נאנט צו רוסלאנד ווי די גרויסע שטעט כארקאוו און כמיעלניציקי די שטעט וואס זענען נאנט צו רוסלאנד. דערנאך איז דא די גאליציאנער-אוקראינישע שפארך וואס ענדלט מער צו פויליש.


text:
1979
1979 איז דאס 79סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1979 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן פעברואר - פלוטאן פארט אריין אינעם אָרביט פון נעפטון
- 26סטן פעברואר - ליקוי חמה איבער צפון אמעריקע (גאנץ איבער קאנאדע)
- 11טן אפריל - די הערשאפט פון אידי אמין אין אוגאנדע ווערט אראפגעווארפן
- 4טן מיי - מארגארעט טאטשער באשטימט פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך


text:
מעסאפאטאמיע
מעסאפאטאמיע, (פון גריכיש: מעסאס uέσoς - "צווישן"; פאטאַמאס πotauός - "טייך") איז דער ראיאן וואס שפרייט זיך אויס צווישן די צוויי גרויסע טייכן דער פרת און דער חידקל. דער ראיאן איז דער מזרח טייל פון דער פרוכטבארער האלבער לבנה. פריער האט מען גערופן דער צפון טייל צווישן די טייכן מיטן נאמען מעסאפאטאמיע; אין תנ"ך ווערט דער ראיאן אנגערופן ארם נהריים. היינט ניצט מען דעם נאמען פארן גאנצן שטח צווישן די צוויי טייכן
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען מעסאפאטאמיע באדייט דעם ראיאן פון די בארגאראפן פון די זאגראס בערג און די בערג פון קורדיסטאן צו מזרח און צפון, און די מדבריות פון סיריע און דעם אראבישן האלבאינדזל אין מערב און דרום ביזן בארטן פונעם פערסישן איינגאס. היינט איז דער ראיאן מערסטנס אין איראק, און א טייל אין סיריע און איראן.
דער ראיאן צעטיילט זיך אויף צוויי: אין צפון א נידעריגער פלאטא הויך פון 200 ביז 400 מעטער. די טייכן זענען עטלעכע צענדליגע מעטער נידעריגע פונעם פלאטא. דער דרום טייל הייבט אן אין געגנט פון באגדאד איז א נידעריגער פלוין וואס נידערט זיך צום פערסישן איינגאס. די טייך-געלעגערן זענען גראד מיט דער הייך פונעם פלוין, אזוי טוען די טייכן פארפלייצן דעם ראיאן.
די צוויי הויפט טייכן אינעם ראיאן זענען דער פרת אין מערב —זיין מקור איז אין טערקיי און זיין לענג איז 2,781 ק"מ, און דער חידקל מזרח פונעם פרת—זיין מקור איז אין מזרח טערקיי און זיין לענג 1,740 ק"מ. די גרעסטע דיסטאנץ צווישן די צוויי טייכן איז 250 ק"מ, און די קלענסטע דיסטאנץ איז 10 ק"מ.
אין דרום איז פאראן א גרויסער מאנגל פון וואסער, ווייל די רעגן געבן נאר 70-300 מ"מ א יאר.
גילגאמעש עפאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – גילגאמעש עפאס
דער גילגאמעש עפאס איז אן אוראלטע געשיכטע וועגן גילגאמעש און זיין חבר עניקדו. עניקדו איז אזא ווילדער בריה, מיט וועמען גילגאמעש מאכט א רייזע צו די צעדער בערג.


text:
ברייען ראסס
ברייען ראסס איז דער הויפט אינוועסטיגעטאר ביי "ABC NEWS" (עי בי סי נייעס) טעלעוויזיע קאנאל זינט 1994, פאר דעם האט ער געארבעט ביי NBC פון (1974-1994).
קאריערע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז איינער פון די רעספעקטפולע זשורנאליסטן אין אמעריקע, ער האט א אייגענע בלאטער ווי דארטן אינפארמירט ער איבער די אויספארשונגען און אויפדעקונגען, וואס קומען ארויף, זיינע עקסלוסיוו סקופ'ס
- אויפדעקן פרטים איבער זשעק אבראמאוו סקאנדאל.
- (15טן מאי 2006) די CIA הערט זיך צו צו זשורנאליסטען אין הויפטזעכליך צו ברייען ראססעס פאון קאל'ס.
- (סעפטעמבער 6 2006) פאקיסטאן וועט לאזן בין לאדען פריי און אים נישט ארויסגעבען ווילאנג ער וועט נישט שטערן דעם לאנדס אינטערעסן.
- (סעפטעמבער 29 2006) געבראכן די פאולי סקאנדאל און אויפגעדעקט וואס האט נאכגעפאלגט מיט די רעזיגנאציע פון פאולי.


text:
1998
1998 איז דאס 98סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1998 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 21סטן מיי - סוהארטא, הערשער פון אינדאנעזיע, רעזיגנירט נאך 32 יאר.
- 30סטן מיי - 4,700 געהרגעט אין אן ערדציטערניש אין אפגאניסטאן.
- 14טן אויגוסט - די לעצטע פאסאזשירן באן פארלאזט די ירושלים באן סטאנציע, און די סטאנציע ווערט פארמאכט.
- 27סטן סעפטעמבער - די גוגל זוכמאשין ווערט אויפגעשטעלט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן מיי - בארי גאלדוואטער, סענאטאר און קאנדידאט פאר פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן אין 1964 (געב' 1909)
- 22סטן יולי - וועלוול טערלעצקי, רוסישער-יידישער דיריגענט און קאמפאזיטאר (געב' 1931)
- 6טן אויגוסט - אנדרע ווייל, פראנצויזישער מאטעמאטיקער פון יידשן אפשטאם (געב' 1906)


text:
נאס
א נאָס, אדער ווי אנדערע רופן עס: נאָס, איז לופט שליים, שמוץ און וואסער, ארויסגעשאסן מיט אן עקספלוזשען פון א מויל און די נאז מיט אן אויסערגעווענליכע קראפט און קען גרייכן פון צען ביז צוואנציג פיס ווייט.
א נארמאלער נאָס שיקט ארויס פון זיך צווישן צוויי ביז פינף טויזנט באקטעריע אין דער לופט.
אפילו אז לויט טייל דאקטורים איז א נאָס פון א געזונטן מענטש נישט שעדליך און קען קיינעם נישט טאן קיין שאדן. אבער וויבאלד מ'קען דאך נישט וויסן ווער עס איז פארקילט, דארף מען זיך היטן און דאס נישט טאן נעבן אנדערע מענשטען, מען רעדט שוין נישט פון דעם וואס איז זייער נישט איידל, און עס איז זייער אומאנגענעם צו ווערן באשפּריצט פון א מבול פּיטשינקע נאסע שמוציגע שליימיגע טראָפּנס וואס קומען ארויס פון א פרעמדן מענטשנס מויל און נאָז, און דער גערוך און עקל וואס דאס ברענגט.
א מענטש וואס ליידט פון א פארקילונג, אדער פון א קלעפּיגער און אָנשטעקנדער קראנקייט, קען דורך אַן אומשולדיגן נאָס אָנשטעקן צענדליגע מענטשן מיט דער זעלבער קראנקייט פון וועלכע ער ליידט. אויב איינער ליידט פון א פארקילונג, הוסט און ניסט, דארף ער זוכן נישט צו קומען צווישן מענטשן און אנשטעקן אנדערע מיט זיין קראנקייט.
אפילו ווען עמיצער איז נישט קראנק און ליידט נישט פון א קאָלד אבער ער פילט פלוצלינג אז ער מוז טאן א הוסט אדער א נאָס, דארף ער זיך אוועקדרייען אין אַ זייט אדער זיך צוהאלטן די נאז און מויל מיט די הענט, מיט א טאשנטיכל אדער אָפּוויש-פּאַפּיר.
ווען איינער מאַכט אַ נאָס הערט זיך אַן אָפּקלאַנג: "האַ-טשו".
דער גורם צו דעם נאָס איז אז די הארעלעך פון נאז דערשפירן פרעמדע שטויבעלעך אדער שארפע גערוכן וואס זיי מיינען אז דאס אומגערופענע שמוץ וואס ווילן אינוואדירן דעם אינווייניגסטן קערפער, און די הארעלעך זענען אזוי ווי מינעס וואס עקספלאוידן, און ווערט אקטיוויזירט דורך דעם סענסער אלארם מיט אן אטאטמאטישער רעאקציע דאס ארויסצטרייבן מיט קראפט. דעריבער ווען א מענשט ניסט זאגט מען אים צום געזונט אדער אין ענגליש בלעסס יו, אדער אין העברעיש לבריאות, אים צו דערמאנען ווי גליקלעך ער איז אז זיין נאָס האלט אים לעבעדיג און ווארפט ארויס שעדליכע באצילן וואס ווילן אים קראנק מאכן און הרגענן.
ווען מען ניסט קען מען נישט האלטן אפן די אויגן ווייל די נאז און אויגן נערוון זענען שטארק פארבינדן.
אמאל פון אנפאנג פון די וועלט באשאף ביז די צייט פון יעקב אבינו פלעגן מענטשן שטארבן און אוועקגיין פון דער וועלט פלוצלינג, נאר דורך געבן א נאָס, און אזוי אויסהויכען די נשמה. דאס האט זיך אבער געטוישט ווען יעקב אבינו האט מתפלל געווען צום אויבערשטען אז מענטשען זאלען נישט אוועקגיין פלוצלינג, נאר זאלען זיין קראנק בעפאר, כדי מען זאל זיך קענעון געהעריג צוגרייטען צום טויט, און קענען געהעריג צוואה לאזען פאר די קינדער א.א.וו.
דער באשעפער האט צוגעהערט זיין געבעט, און אים געזאגט אז טאקע פון דיר וועט מען אנהויבען, און יעקב אבינו איז געווען די ערשטער מענטש זייט די בריאה צו זיין קראנק, ווי עס שטייט ארויס אין פסוק אין תורה אין פרשת ויחי "ויוגד ליוסף לאמר הנה אביך חולה", "און עס איז פארציילט געווארן פאר יוסף אזוי צו זאגן: אט איז דיין טאטע קראנק געווארן", און דעריבער ווען א מענטש ניסט וואונטשט מען אים "אסותא", דאס מיינט אויף א אראמיש א "רפואה", אין אויף אידיש "א היילונג", ווייל ביז דעמאלטס פלעגט מען אוועקגיין פון דער וועלט דורך געבן א נאָס.


text:
2011
2011 איז דאס 11טע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 2011 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - עסטלאנד ווערט א מיטגליד אין דער אייראזאנע
- 22סטן פעברואר - 65 מענטשן שטארבן אין אן ערדציטערניש אין ניי זילאנד
- 11טן מערץ - אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 9.0 און א צונאמי קלאפן האנשו אינזל, יאפאן, גורם זיין דעם טויט פון מער ווי 10,000 מענטשן.
- 28סטן יוני - אנטפלעקט געווארן די פערטע לבנה פון פלוטאן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן יולי - עמי וויינהאוס, יידישע-בריטישע זינגערין (געב' 1983)
- 5טן אקטאבער - סטיוו זשאבס, גרינדער פון עפל קאמפיוטערס (געב' 1955)
- 20סטן אקטאבער - מואמאר קאדאפי, דיקטאטאר פון ליביע (געב' 1942)
- 18טן דעצעמבער - וואצלאוו האוועל, פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי און טשעכיי (געב' 1936)


text:
אינפעקציע
אינפעקציע איז א פרעמדער שעדליכער קאליניזאציע פון א אנדער ארגאניזם פון א פרעמדער ספישיס וואס באזעצט זיך אין א גאסט געבער ארגאניזם, און עס נוצט אויס איר גאסט געבעריי צו זויגן כוח צו וואקסן און זיך פארמערן אויפן חשבון פון דעם גאסט געבער. דאס מאכט אן א חורבן פארן גאסט געבער און מאכט אים קראנק. אפט מאל טוט דאס אינגאנצען טויטען דעם גליד אוואו דער פרעמדער ארגאנסים האט זיך באזעצט. די קערפער פון גאסט געבער איז אפט מאל אין אנפאנג טוט רעאקציאנירן מיט א אנטצינדונג. די פאראזיטן קענען זיין, באקטעריע, פאראזיטען, פאנגי, און נאך.


text:
1839
1839 איז דאס 39סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1839 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן אויגוסט - בריטאניע געוועלטיקט איבער האנג קאנג
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן מערץ - גראווער קליוולאנד, דער 22סטער און 24סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1908)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 26סטן מערץ - רבי שלמה זלמן ליפשיץ, מחבר פון "חמדת שלמה", ערשטער הויפט-רב פון ווארשע (געב' 1765).
- 3טן אקטאבער - רבי משה סופר, דער "חתם סופר", אב"ד פרעשבורג און פון די גרעסטע פוסקים אין זיין דור (געב' 1762)


text:
אלכסנדר דער צווייטער
אלכסנדר דער צווייטער, איז געווען א פרינץ פון די חשמונאים, א זון פון יהודה אריסטובולוס דער צווייטער, און געווען פארהייראט צו אלכסנדרה החשמונאית, טאכטער פון יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און געהאט מיט איר צוויי קינדער, מרים החשמונאית ווייב פון הורדוס, און אריסטובולוס דער דריטער. זיין יונגערער ברודער איז געווען מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, וואס האט איבערגענומען דאס פרובירן ווערן קעניג איבער ארץ יהודה, פון אלכסנדר.
אין יאר 63 איידער די ציווילע ציילונג, האט זיך אפגעטון אין ארץ ישראל א בירגער קריג, צווישן הוקנוס דער צווייטער, און אריסטובולוס דער צווייטער. די צוויי האבן געברענגט זייערע טענות צו פאמפאיוס א רוימישע גענעראל, וואס האט גענויגט מער צו הורקנוס' זייט, אריסטובולוס איז דערפאר אנטלאפן קיין ירושלים, די רוימישע זעלנער זענען נאכגעקומען, באזיגט אריסטובולוס, און אים גענומען אין געפאנגשאפט קיין רוים, מיט זיין פאמיליע, אלכסנדר און זיינע קינדער, ווי אויך אנטיגונוס.
אלכסנדר האט באוויזן צו אנטלויפן פון רוים, ער איז צוריק קיין יהודה, און פרובירט אויפשטעלן אן ארמיי, לויט יוסיפון האט זיין ארמיי געהאט 10,000 פיסגייער, און 1,500 רייטער. זיי האבן אנגעהויבן אויפבויען די מויער פון ירושלים, וואס די רוימער האבן צעווארפן. די רוימישע גאווערנאר אין סיריע, איז דעריבער געקומען צופארן צוצעברעכן די אויפשטאנד, אין א שלאכט נעבן ירושלים, האט אלכסנדר פארלוירן, און דעריבער צוריק געצויגן צו אנדערע פעסטונגען, די רוימישע לעגיאנערן האבן באלאגערט די פעסטונגען, צום ענדע האט זיך אונטערגעגעבן, און איז אפגעפירט געווארן נאך רוים א געפאנגענער.
ער האט ווידעראמאל באוויזן צו אנטלויפן פון רוים, און ער איז אנגעקומען קיין יהודה, און נאכאמאל פרובירט אויפשטעלן א ווידערשטאנד צו רוים, די גאווערנאר פון סיריע האט זיך געפונען אין עגיפטן, דאס האט אים געגעבן די מעגליכקייט צו טון וואס ער וויל. נאנט צו הר תבור, איז פארגעקומען די קאמף, ווי אלכסנדר האט פארלוירן, און זיך אונטערגעגעבן, די גאווערנאר האט אים צוגעטיילט טויט שטראף, און האט אים אומגעברענגט.


text:
טראכטן
טראכטן אדער מחשבה איז די באוואוסטזיניקע טעטיקייט פונעם מוח. ניצן דעם מוח צו צאשטעלן זאכן און פרעגן און ענטפערן גייט אריין אין טראכטן. מען קען פשוט טראכטן וואס איז גוט און קען מאכן די ריכטיגע החלטות יעדע ליאדע סעקונדע אין טאג.
טראכטן ווערט שטודירט אין פסיכאלאגיע, ביאלאגיע, פיזיאלאגיע, פילאסאפיע און סאציאלאגיע.
לויטן פסיכאלאג זשאן פיאזשע איז טראכטן א פעולה פון צופאסן צווישן סכעמאס.
אנטוויקלונג פון טראכטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באנעמיקע אנטוויקלונג איז די פעאיקייט פון א מענטש צו פארבעסערן זיין טראכטן און לייזן פראבלעמען וואס עלטער ער ווערט.


text:
רעזערווואר
א רעזערווואַר (פון פראנצויזיש réservoir א "שפייכלער [1]) איש א געמאכטע אזערע וואו מען שפייכלט וואסער. מען מאכט רעזערוווארן אין א טייך טאל מיט בויען א דאמבע אדער מען קען אויסגראבן די ערד, אדער מען קען אים בויען מיט ציגלען אדער בעטאן.
ניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואסער פארזארג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפטמאל ניצט מען א רעזערווואר צו פארזארגן וואסער וואס מען דארף אויף טרינקוואסער.
הידרא-עלעקטריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א רעזערווואר וואס גענערירט הידרא-עלעקטריע האט וואסער טורבינעס באהאפטן צום וואסער מיט גראבע רערן.
דער רעזערווואר מיטן גרעסטן שטח איז די וואלטע אזערע אין גהאנע, וואס איז גרויס 8,482 קוואדראט ק"מ.[2]


text:
יונתן הוופסי
יונתן הוופסי, איז געווען די יונגסטע זון פון מתתיהו הכהן, גרינדער פון די חשמונאים, נאכדעם וואס יהודה המכבי איז אומגעקומען ביי א קאמף, האט יונתן איבערגענומען די אנפירערשאפט, פון די אויפשטאנד קעגן די יוונים, פאר אכצן יאר, און געווען כהן גדול, ווי אויך איז ער געווען גאווערנאר פון ארץ יהודה, פון די סלועקן הערשאפט.
נאך עטליכע זיגן אויפן פראנט פון די חשמונאים, זענען די חשמונאים דורכגעפאלן אין אלעשה, און יהודה איז געשטארבן אין יאר 161 איידער די ציווילע ציילונג, די סלועקן האבן צוריק איינגענומען ארץ יהודה, און באלאגערט ירושלים, יונתן מיט זיינע ברודער זענען אנטלאפן, צו די אנדערע זייט ירדן טייך, און פון דארט ווייטער אנגעפירט די אויפשטאנד.
יונתן מיט זיין ברודער שמעון התרסי, האבן אטאקירט די יוונים אין מדבר יהודה. צום סוף איז יונתן געקומען צום אפמאך מיטן גענעראל פון די סלועקן, באקכידאס. וואס צווישן אנדערע ווערט דארט דערקלערט, אז ירושלים איז נישט די הויפטשטאט פון די יידישע לאנד נאר מכמש, יונתן האט איינגעשטימט, און געדינט אלס פאקטישע הערשער איבער יהודה.
אין יאר 153- איז אנטיוכוס אפיפאנעס געשטארבן, און זיין זון האט וואס איז געווען א קינד האט איבערגענומען, אנטיוכוס האט געהאט א נעפע מיטן נאמען דימיטריוס, וואס האט געהרגט די קינד, און זיך געקרוינט אלס קעניג, אויבנאויף האט דימיטריוס געקעניגט מיט א שטארקע האנט, נאר דעמאלט איז אונטערגעקומען עמעצער מיטן נאמען אלעקסאנדער באלאס, וואס זיין אויסזען איז געווען פונקט ווי די קינד פון אנטיוכוס, וועמעם דימיטריוס האט אומגעברענגט, און אנדערע קעניגן האבן צוגעטעלט דעם באלאס א מיליטער, כדי זיך צו שלאגן מיט דימיטריוס.
יונתן האט אנהייב געשלאסן א בונד מיט דימיטריוס, שפעטער האט ער געטוישט זיין מיינונג, און געשלאסן א בונד מיט באלאס, וואס האט אין די ענדע באזיגט דימיטריוס, מיט די הילף פון די יידישע מיליטער.
אין אנדערע מלחמות וואס באלאס האט געהאט, איז יונתן אייביג געקומען צו הילף, צווישן די קעניג באלאס איז ער געווען פארעכנט אלס פריינט פון קעניג, און באלאס האט אים געשטעלט אלס כהן גדול, וואס דאס האט געגעבן די כח צו גרינדן די יידישע קעניגרייך.
דימיטריוס האט געהאט א זון, וואס ווערט גערופן דימיטריוס דער צווייטער, ער האט געוואלט נקמה נעמען אין באלאס, און א בירגער קריג האט אויסגעבראכן צווישן די סלועקן אין סיריע, יונתן האט אויסגענוצט די געלעגנהייט, און איינגענומען יפו, אשדוד, און עקרון. צום ענדע האט דימיטריוס דער צווייטער געזיגט, און ער האט אומגעברענגט באלאס. יונתן האט געשלאסן א בונד, מיט דימיטריוס דער צווייטער, וואס האט באפרייט די יידן פון אלע שטייערן. דימיטריוס האט אפגעגעבן נאך געגנטער צו די יידן אויפן חשבון פון שומרון, ווי לוד, און נאך אנדערע געגנטער.
באלאס האט געהאט א זון מיטן נאמען אנטיוכוס, וואס ער האט באשלאסן נקמה צו נעמען, זיין טאטנס פארגאסן בלוט. און ער האט באלאגערט דימיטריוס אין אנטיוכה אין לבנון, און יונתן האט געשיקט א מיליטער פון 3,000 קעמפער, ארויסצוהעלפן דימיטריוס. וואס אין אויסטויש וואלט ער געדארפט פארלאזן די פעסטונג אין ירושלים די כאקרא, וואס דימיטריוס האט קיינמאל נישט דורכגעפירט.
יונתן האט דעריבער געטוישט זיין שטיצע, פון דימיטריוס צו אנטיוכוס די זון פון באלאס, וואס איז געווען א קינד, נאר זיין גענעראל וואס האט געהייסן טריפון, האט עס ערלעדיקט, און שמעון איז געווארן הערשער איבערן בארטן פלאך, און צוזאמען האבן יונתן און שמעון, אטאקירט און אומגעברענגט שטיצער פון דימיטריוס, און זייערע שטעט.
טריפון האט פאר אן אומבאוויסטע סיבה, געוואלט פטור ווערן פון יונתן, דעריבער האט ער אים געלאדענט צו עכו, ווי ער האט אים אריינגעשליידערט אין טורמע, און שמעון האט געכאפט די מאכט ביי די יידן, און האט דערקלערט קריג קעגן טריפון, און טריפון האט געמוזט צוריקציען זיינע זעלנער, דערביי פרובירנדיק צו נוצן יונתן אלס אויסטויש פון געפאנגענע, צום סוף האט טריפון אומגעברענגט יונתן.
יונתן האט באקומען די פאלקס שטיצע, יהודה איז טאקע געווען א גיבור, יונתן האט אבער געברענגט די כבוד פון די יידן, צו א נייע הויכפונקט.


text:
בדיקת חמץ
בדיקת חמץ איז די מצווה פון זוכן חמץ פאר פסח כדי אויסצורוימען עס פונעם שטוב, אזוי ווי די משנה זאגט: אור לארבעה עשר בודקים את החמץ לאור הנר. (מסכת פסחים, פרק א', א')
אין הלכה ווערט געברענגט דריי זאכן וואס מען טוט צו פארזיכערן אז מ'האט נישט קיין חמץ אין שטוב פסח: בדיקה, ביטול און ביעור.[1] נאך דער בדיקה איז מען מבטל (מען אנולירט דאס חמץ; ד"ה, מען זאגט אז דאס חמץ וואס איז אפשר נאך דא אבער מ'האט נישט געטראפן ביים זוכן זאל ווערן כ'עפרא דארעא' (שטויב פון דער ערד). צומארגן, ערב פסח, טוט מען מבער זיין דאס חמץ וואס מ'האט געטראפן ביים בודק זיין. (נארמאל טוט מען פארברענען דאס חמץ.)
בדיקת חמץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מ'מוז פריער גוט אויסרייניגן דאס הויז פון יעדן ברעקל חמץ, נאכן אויסרייניגן איז מען בודק חמץ, דאס מיינט, אז מ'דארף אונטערזוכן דאס הויז צום שיין פון א ליכט.
די נאכט פון י"ד ניסן, וואס איז פאר פסח ביינאכט, גילט דער חיוב בודק צו זיין דאס חמץ מיט א ליכטל, וואו אימער עס איז מעגלעך געקומען חמץ איבערן יאר אין זיין רשות. איידער מען הייבט אן די בדיקה מאכט מען די ברכה: ברוך אתה ד' אלוקינו מלך העולם, אשר קדשנו במצוותיו וציוונו על ביעור חמץ. כאטש די ברכה באציט זיך אויף ביעור חמץ – וואס ווערט געמאכט ערשט צומארגנס – און נישט אויף דער בדיקה, אבער מען מאכט די ברכה ווען מען הייבט אן די מצוה, ווען מען איז בודק. בייטאג מאכט מען נישט קיין ברכה (נאר ס'איז דא פוסקים וואס האלטן אז טאמער מ'האט פארגעסן מאכן די ברכה פארן בודק זיין, זאל מען מאכן די ברכה פארן פארברענען דאס חמץ.[2]
מ'דארף בודק חמץ זיין יעדע ארט:
- אין יעדן ווינקל אין שטוב
- אין קעלער
- אין בוידעם
- אין אויטאמאביל
- אין ביזנעס
ווען ערב פסח געפאלט שבת, קען מען נישט בודק זיין מיט א ליכטל פרייטאג צונאכט, נאר מען איז בודק א נאכט פריער, דאנערשטאג ביינאכט.
איינער וואס פארט אוועק אויף פסח און איז נישט אין די נאכט וואס מ'דארף בודק חמץ זיין, דארף ער בודק חמץ זיין אין שטוב די לעצטע נאכט איידער ער פארט אוועק, אבער קיין ברכה מאכט ער נישט.
כל חמירא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך דארף מען מבטל זיין דאס חמץ דאס מיינט מען איז מפקיר דאס חמץ, די לשון חז"ל איז "ביטול מטעם הפקר", כדי מ'זאל נישט עובר זיין אויף בל יראה אויף די חמץ וואס מ'האט נישט געטראפן בשעת'ן בודק זיין און עס איז געבליבן אומוועלנדיג אונטער די אייגענטומערשאפט.
מ'קען נישט מבטל זיין חמץ וואס מ'ווייסט ווי ס'ליגט און מ'פלאנט עס צו פארקויפן צו א גוי און ניצן נאך פסח, ווייל עס מוז זיין א ערענסטע הפקר מיטן גאנצן הארץ.
כל חמירא איז די ניסוח וואס מ'זאגט ווען מען איז מפקיר די חמץ, עס איז אויף אראמיש ווייל דאס איז אמאל געווען די לשון בני אדם, ווייל ווען מ'איז מ'איז מפקיר די חמץ מוז מען פארשטיין וואס מ'זאגט, ווייל עס איז פון הארץ, דעריבער היינט אויב איינער פארשטייט נישט די ווערטער פון כל חמירא מוז ער עס זאגן אויף אידיש אדער די שפראך וואס ער פארשטייט. די אנדערע שפראכן זענען געווענליך געדרוקט אין די סידורים.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אזהרה: מען פסק'נט נישט קיין הלכה פון וויקיפעדיע.


text:
אפריקע
אַפֿריקע איז דער צווייטער גרעסטער קאָנטינענט און האט די צווייטע גרעסטע באפעלקערונג נאך אזיע פונעם ערד פלאנעט. איר גרויסקייט איז 30,244,050 קוואדראט קילאמעטער (אנשליסנדיג אירע אינזלען) וואס דעקט אפ 20.3% פון דער ערד פלאנעט פלאך. איר באפעלקערונג אנטהאלט 1,032 מיליאן איינוווינער (אין 2011), 15% פון דער באפעלקערונג פון דער גארער וועלט.
דער קאנטינענט איז ארומגענומען מיטן מיטלענדישן ים אין צפון, דעם סועץ קאנאל און דעם ים סוף אין צפון-מזרח, דעם אינדישן אקעאן אין דרום-מזרח און דעם אטלאנטישן אקעאן אין מערב. דער עקוואטאר גייט אדורך אפריקע.
אפריקע האט 54 לענדער, כולל דעם אינזל-לאנד מאדאגאסקאר. דאס גרעסטע לאנד לויט שטח איז אלזשיר, און דאס גרעסטע לויט באפעלקערונג איז ניגעריע.
אינהאַלט
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט יוסיפון איז דער נאמען "אפריקע" פון אפר, אייניקל פון אברהם אבינו, וועמנס קינדער האבן אינוואדירט ליביע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיל פארשער גלויבן אז דער מענטש האט זיך צום ערשטנס אנטוויקלט אין אפריקע.
די אוראלטע היסטאריע פונעם צפונדיקן טייל פון אפריקע איז פארבונדן מיט די אנטוויקלונגען וואס האבן פאסירט אין אזיע און אייראפע. אין דעם געגנט האבן אויפגעבליט עטלעכע קעניגרייכן, ווי אוראלט עגיפטן. די אוראלטע גריכן זענען געווען די ערשטע אייראפעישע וואס האבן אויסגעפארשט אפריקע. אין דעם דרומדיקן טייל פון קאנטינענ, איבער דעם סאהארא, איז די היסטאריע געווען אינגאנצן אפגעריסן פון אנדערע ראיאנען פון דער וועלט. די געזעלשאפט איז געווען צעטיילט אויף שבטים, ווי למשל די באנטו און די בושמאנען.
אין יאר 332 פאר דער ציווילער רעכענונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער באזיגט די פערסישע הערשאפט אין עגיפטן. ער האט געגרינדעט די שטאט אלעקסאנדריע, וואס איז געווארן, נאך זיין טויט, די הויפטשטאט פון דער מלוכה פון דער תלמי-דינאסטיע.
אין דעם אנהייב פונעם 7טן יארהונדערט האט דער אראבישער כאליפאט זיך פארשפרייט אין עגיפטן און אין צפון אפריקע. דער טייל פון אפריקע וואס איז דרום פונעם סאהארא האט זיך אנטוויקלט אפגעזונדערט פון אנדערע לענדער אין דער וועלט.
אין די 16טן און 17טן יארהונדערטער איז צפון אפריקע געווארן איין פאליטישער וועזן אונטער דער הערשאפט פון דער אטאמאנישער אימפעריע. אין דער זעלבער צייט האבן די אייראפעישע אימפעריעס אנגעהויבן זוכן גליקן אין אפריקע דרום פונעם סאהארא. דאס ערשטע לאנד וואס האט אויפגעשטעלט קאלאניעס אין אפריקע איז געווען פארטוגאל, נאכדעם פראנקרייך, ענגלאנד און האלאנד. שפעטער זענען געקומען די דייטשן, איטאליענער, בעלגער און שפאניער. ביזן סוף פונעם 19טן יארהונדערט, איז דער גאנצער קאנטינענט, אחוץ עטיאפיע און ליבעריע, געווען אין פרעמדע הענט, פון די אטאמאנישע און אייראפעישע אימפעריעס. די פרעמדע רעגירונגען האבן אויסגעניצט די רעסורטן פון אפריקע פאר זייערע צוועקן.
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוב פון די שטאטס פארוואלטונג מעטאד אין אפריקע איז רעפובליק, געפירט דורכן פרעזידענט.
אין די סוף 1900ער יארן זענען א סך לענדער אין אפריקע געווען דיקטאטורן מיטן שטיץ פונעם ראטן פארבאנד. פון די אנהייב 1960ער יארן ביזן סוף 1980ער יארן זענען פארגעקומען אין אפריקע מער ווי 70 רעוואלוציעס. א סך פון די פירער פון די לענדער האבן נישט געהאט קיין בילדונג, אויך נישט קיין דערפארונג אין פירן א מדינה.
זייט דעם אנהייב 2000ער יארן האבן עטלעכע לענדער אנגעהויבן צו רעפארמירן זייער מארק מער אויף דער סיסטעם פון קאפיטאליזם. למשל, אין אנגאלא האט געקאנטשעט די בירגער קריג אין 2002 נאך 30 יאר, און היינט אנטוויקלט די עקאנאמיע דארט גאנץ גיך. אטייל איז דאס צוליב די נייע טעכנאלאגיעס ווי דער צעלפאן. דאך זענען ווייניק לענדער דעמאקראטיעס. די מערסטע דעמאקראטישע לענדער זענען דרום אפריקע, קעניע, מאלי, גהאנע און סענעגאל.
אפריקאנער פארבאנד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – אפריקאנער פארבאנד
דער אפריקאנער פארבאנד איז א פעדעראציע מיט 53 מיטגלידער—אלע לענדער אין אפריקע אויסער מאראקא. דער פארבאנד איז געגרינדעט געווארן דעם 9טן יולי 2002, הויפטקווארטירט אין אדיס אבאבא, עטיאפיע.
ווירטשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפריקע איז דער ארימסטער קאָנטינענט פון דער גארער וועלט. די עקאנאמיע איז באזירט בעיקר אויף לאנדווירטשאפט, און אויך א ביסל אויף אינדוסטריע, מינעריי, פאבריקאציע, אינוועסטירונג, באנקעריי, קאמוניקאציע און אינפארמאציע טעכנאלאגיע. די לעצטע יארן האבן געזען א גיכע אנטוויקלונג פון דער עקאנאמיע אין דרום אפריקע און אין דעם איינגאס פון גינע.
אונטערן דרוק פון אינטערנאציאנאלע עקאנאמישע ארגאניזאציעס ווי דער אינטערנאציאנאלער געלטפאנד, האבן פילע לענדער אין אפריקע באוויזן צו ענדערן זייער עקאנאמיע, און אצינד ווייזן זיי אויסזען פון פאזיטיוון וואוקס נאך דורות פון נעגאטיוון אדער נישטיקן וואוקס. דאך, האבן פארשיידענע ארגאניזאציעס קריטיקירט די טעטיקייטן פון די אינדוסטריאליזירטע לענדער אין אפריקע, מיט דער טענה אז זיי טוען פאראייביקן די ארימקייט אינעם קאנטינענט דורך שאפן מאסיווע פראצענט-טראגעדיקע חובות, וואס די לענדער קענען נישט אויסהאלטן.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפריקע איז דער גרעסטער קאנטינענט אין דעם דרום האלבקיילעך פון דער ערד. ביזן 19טן יארהונדערט איז אפריקע געווען באהאפטן צו אזיע אין צפון-מזרח, אבער זייט מ'האט געבויט דעם סועץ קאנאל איז אפריקע נישט באהאפטן צו קיין שום אנדערן קאנטינענט. פון צפון קיין דרום באציט אפריקע 8,000 ק"מ. פון די קאפווערדישע אינזלען אין מערב ביז סאמאליע אין מזרח איז א ווייט פון 7,400 ק"מ. דער בארטן פון אפריקע איז לאנג 26,000 ק"מ.
דאס גרעסטע לאנד אין אפריקע איז אלזשיר, און דאס קלענסטע לאנד איז סיישעל, אן ארכיפעלאג לעבן דעם מזרח בארטן פון אפריקע.
קלימאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאנטינענט אפריקע האט פארשיידענע קלימאטן, פון טראפיש צו סובארקטיש. אפריקע איז דער ווארעמסטער קאנטינענט אין דער וועלט, און 60% פון זיין שטח איז מדבר.
עקאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפריקע פארלירט אירע וועלדער גאר גיך, מער ווי פיר מיליאן העקטארן א יאר.
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די באפעלקערונג פון אפריקע איז געוואקסן פון 221 מיליאן אין 1950 ביז 1 ביליאן אין 2009. אין עטלעכע לענדער זענען מער ווי 50% פון די איינוואוינער יונגער פון 25.
רעדער פון באנטו שפראכן זענען א מערהייט אין דרומדיקער, צענטראלער און דרום-מזרח אפריקע, אויך אין גאבאן און עקוואטארישער גינע.
די אריגינעל פעלקער אין צפון אפריקע זענען געווען די בערבערן אין צפון-מערב, די עגיפטישע אין צפון-מזרח און נילא-סאהארישע אין מזרח.
אייראפעאישע קאלאניזאציע האט געברענגט גרויסע גרופע פון אזיאנער, מערסטנס פונעם אינדישן סוב-קאנטינענט, צו בריטישע קאלאניעס. אין דרום אפריקע געפינען זיך גרויסע אינדישע געמיינדעס, מיט קלענערע אינדישע געמיינדעס אין טאנזאניע און קעניע.
שפראכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אפריקע ווערן גערעדט היינט מער ווי טויזנט שפראכן. אפריקע איז דער מערסטער פילשפראכיק קאנטינענט אין דער וועלט. עכטע אפריקאנישע שפראכן ווערן צעטיילט אויף פיר פאמיליעס:
- די 240 אפרא-אזיאטישע שפראכן וואס 285 מיליאן מענטשן רעדן, אין די הארן פון אפריקע, צפון אפריקע, סאהעל און דרום-מערב אזיע.
- מער ווי 100 נילא-סאהארישע שפראכן וואס 30 מיליאן מענטשן רעדן, אין אוגאנדע, דרום סודאן, טשאד, ניגעריע, סודאן, עטיאפיע, צפון טאנזאניע און קעניע.
- די ניזשער-קאנגא שפראכן
- אומגעפער 50 כאי-סאן שפראכן וואס 120,000 מענטשן רעדן אין דרומדיקער אפריקע.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טויזנטער יאר איז דער גרויסער פיראמיד פון גיזא געווען די העכסטע סטרוקטור אין דער וועלט, ביז 1300 ווען מ'האט געענדיקט בויען לינקאן קאטעדראל. אויך מערקווירדיק איז די חרובע שטעט גרויסע זימבאבווע.
די מוזיק פון אפריקע איז גאנץ פארשפרייט, יעדער ראיאן האט זיין מוזיקאלישע טראדיציע. די מוזיק פון צפון אפריקע האט גאר אן אנדער היסטאריע ווי די מוזיק פון אפריקע דרום פון דעם סאהארא.
ספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דריי און פופציק אפריקאנישע לענדער האבן פוטבאל גרופעס. עגיפטן האט די בעסטע פוטבאל גרופע אין אפריקע; זיי האבן געווינען די אפריקע מייסטערשאפט זיבן מאל.
קריקעט איז שטארק פאפולער אין דרום אפריקע און זימבאבווע, און אויך אין קעניע. אויך אין נאמיביע און מאראקא שפילט מען קריקעט.
רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט רעליגיעס אין אפריקע זענען קריסטנטום (45%), איסלאם (40%) און טראדיציאנעלע אפריקאנישע רעליגיעס (10%). דער עלטסטער מעטשעט אין אפריקע איז דער גרויסער מעטשעט פון קיירואן, געגרינדעט אין 670.
לענדער אין אפריקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – ליסטע פון לענדער אין אפריקע


text:
טעלעפאן שווינדל
לאנד דיסטענס שווינדלערייען איז אן אפטע פארברעכן פון קלענערע לאנג דיסטענס קעריער וועלכע זענען נישט געהעריג רעגולירט ווי די גרויסע טעלעפאן פירמעס.
אינהאַלט
לאנג דיסטענס טעלעפאן ביל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א לאנג דיסטענס טעלעפאן ביל קוקט אויס זייער פשוט אויפ'ן ערשטן בליק. עס זענען אויסגערעכנט אלע טעלעפאן קאלס, ווילאנג יעדע פון זיי האט געדויערט, און וויפיל דאס האט געקאסט לויט'ן באשטימטן פרייז. אבער אין גאר אסאך פעלער אויב מען וועט אנהייבן באטראכטן שורה פער שורה און דאס אויסרעכענען וועט מען שנעל באמערקן אז טייל טעלעפאן קאלס האבן טאקע געקאסט 0.04 צענט אבער אנדערע קומט אויס צו 0.08 צענט אדער מער. אויסער דעם זענען פאראן אסאך פירמעס וועלכע רעכנען צו אנדערע מאנאטליכע טשארדזשעס.
די ערשטע פאפעריי פון אסאך פירמעס איז דורך אפטיילן סטעיט צו סטעיט ווי צו אייער אייגענע סטעיט. די פירמעס אדווערטייזן אז זיי געבן סטעיט צו סטעיט פאר א ביליגע פרייז ווען אין פאקט איז די לאנג דיסטענס אין אייער אייגענע סטעיט אסאך טייערער און מען ווייסט ניטאמאל דערפון.
טייל פירמעס פארלאנגן א מאנאטליכע אפצאל פון בערך 5 דאלאר און געבן אייך א גוטע פרייז פאר אלע לאנג דיסטענס. דאס איז א געזונטע שווינדל פאר א גרויסע טייל קאסטומערס ווייל שטודיעס ווייזן אז א דורכשניטליכע הויז נוצט בערך 150 מינוט לאנג דיסטענס פער מאנאט. לאמיר נעמען אלס א ביישפיל אזא פאמיליע וועלכע באקומט א פרייז פון בלויז 0.04 צענט פער מינוט איבער גאנץ אמעריקע און קאנאדע 24 שטונדן פער טאג, 7 טאג א וואך. אויב איר וועט אבער צוזאמענרעכנען די 5 דאלאר מיט'ן סך הכל און דאס צוריק צעטיילן צו די 150 מינוט וועט דאס אויסקומען 0.07 פער מינוט.
אנדערע פירמעס האבן שטילערהייט רעגולאציעס איבער מינימום מינוטן און נאר דעמאלט באקומט מען די אדווערטייזטע פרייז. צום ביישפיל קען אמאל שטיין אויפ'ן קאנטראקט אז דער פרייז וועלכע איר באקומט איז נאר אויב די טעלעפאן קאל איז גענוג לאנג אז עס וועט קאסטן א מינימום פון 50 צענט. אויב נישט קאסט דאס פיל טייערער און מען באמערקט דאס נישט ווייל עס לויפט צווישן די שורות און קיינער רעכנט נישט אויס די מינוטן און די טשארדזשעס מיט א קאלקולעיטאר.
ווייטער איז פאראן אלע ערליי מינוטן. איין פירמע רעכנט פער סעקונדע און א צווייטע רעכנט יעדע נייע סעקונדע פאר א נייע מינוט וועלכע איז פיל טייערער אין די ענדע, ספעציעל אויב מען נוצט דאס אסאך. רוב פירמעס רעכנען היינט פער יעדע האלבע מינוט, וואס טייטש אז אויב איר רעדט 61 סעקונדן ווערט עס גערעכנט ווי איין און א האלב מינוט. אנדערע פירמעס רעכנען א גאנצע מינוט און די זעלבע 61 סעקונדן טעלעפאן קאל ווערט פאררעכענט פאר צוויי מינוט. דאס בעסטע איז צו טרעפן א פירמע וואס רעכנט די פרייזן פער סעקונדע. וואס טייטש אז אויב מען רעדט 121 סעקונדן ווערט דאס פאררעכנט אלס צוויי מינוט און איין סעקונדע און קאסט נאר ווי צוויי מינוט מיט איין סעקונדע.
אנדערע אפצאלן און שטייערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן צוויי ערליי אפצאלן וועלכע די טעלעפאן פירמעס קענען פארלאנגן לויט'ן געזעץ אבער עס איז נישט פאראן קיין באשטימטן פרייז דערפאר און מען דארף נאכקוקן וואס אייער פירמע בעט פון אייך. די ערטשע איז די פי-איי-סי-סי וועלכע איז אן אפצאל וועלכע די לאנג דיסטענס פירמע צאלט פאר די הויפט לאקאלע טעלעפאן פירמע צו נוצן זייערע סערוויסעס. טייל פירמעס בעטן גארנישט, רוב בעטן בערך א דאלאר, און טייל בעטן נאכמער. די צווייטע אפצאל ווערט אנגערופן יו-עס-עף וועלכע טייל פירמעס בעטן יא און טייל נישט. די געלט מוז יעדע טעלעפאן פירמע צאלן פאר די רעגירוג אז די רעגירונג זאל קענען צושטעלן טעלעפאן סערוויס צו די פארשטופטע געגענטער פון לאנד.
באקאנטע שווינדלערייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אמת'ן זענען די אלע שווינדלערייען נישט קיין עכטע שווינדלערייען ווייל די אלע אינפארמאציע איז געווענליך געשריבן ערגעץ אינעם קאנטראקט אויף וועלכע מען שרייבט אונטער בלינדערהייט. די קונץ פון די פירמעס זענען וויאזוי צו באהאלטן דעם אמת אז איר זאלט דאס נישט באמערקן און אין פאל איר וועט יא באמערקן זאלט איר זיי נישט קענען קלאגן ווייל זיי וועלן באלד איבערצייגן אז אלעס איז געווען אויסגענומען פון פאראויס.
געוויסע פירמעס נוצן א טעכניק דורך אדווערטייזן ביליגע לאנג דיסטענס ראטעס און דערנאך שיקן זיי ארויס עכטע טשעקן מיט געוויסע סכומים צו מענטשן און אויב מען קעשט דעם טשעק אין באנק ווערט מען אויטאמאטיש א קאסטומער צו די פירמע. דער שווינדל דערפון איז אבער אז אינעם קאנטראקט שטייט גארנישט אז מען באקומט ביליגע ראטעס און דער מענטש קעשט איין דעם טשעק בלינדערהייט ווייל ביי אים אין קאפ ליגט איינגעקריצט אז די פירמע האט ביליגע ראטעס. למעשה באקומט ער אבער נישט די ראטעס און ווען ער כאפט זיך איז שוין צו שפעט ווייל דעמאלט מוז ער שוין באצאלן די בילס.
זייער אסאך פירמעס אדווערטייזן זייערע סערוויס דורך ווייזן אז זייערע ראטעס זענען ביליגער ווי אנדערע פירמעס. אין פאקט איז אבער אן אפטע ערשיינונג אז די פרייזן פן די אנדערע פירמעס זענען שוין אויסגעלאפן און זיי מוזן געזעצליך נאך נישט טוישן זייערע אדווערטייזמענט. אזוי כאפן זיי אריין עטליכע טויזענט קאסטומערס.
עס זענען פאראן אסאך קאלינג קארדס אויף וועלכע עס שטייט געשריבן אין קליינע ווערטער אז אויב מען נוצט דאס ווערט מען אויטאמאטיש אריבערגעטוישט לאנד דיסטענס צו די פירמע.
עס איז א טעגליכע זאך אז פירמעס אדווערטייזן גאר ביליגע ראטעס אבער אין קליינע ווערטער שטייט געשריבן אז דאס לויפט אויס נאך עטליכע מאנאטן. אנדערע פירמעס שרייבן אז זיי בעטן נישט קיין מאנאטליכע אפצאל אבער אין קליינע בוכשטאבן שטייט אז עס איז נאר פאר די ערשטע עטליכע מאנאטן.
פיל פלענער זענען זייער ביליג און עס כאפט אן אויג און מען פארגעסט צו באמערקן אז עס שטייט גארנישט געשריבן וועגן 24 שטונדן א טאג, 7 טעג א וואך. טייל פירמעס מאכן זיך אייגענע צייטן ווען די ראטעס טוישן זיך. אמאל קען דאס אפילו זיין נאר עטליכע שטונדן אינמיטן טאג און דארט מאכן זיי זייער געלט. מענטשן באמערקן דאס נישט ווייל עס שטייט געשריבן אין קליינע שורות און אפילו ווען די בילס קומען אן באמערקט מען דאס נאך אלץ נישט ווייל די הויכע פרייזן קענען זיין נאר אויף עטליכע טעלעפאן קאלס און עס מאכט נישט קיין סאך אויס פאר דעם אינדיווידועל אבער פאר די פירמע איז עס זייער גאנצע פארדינסט.
נעמען א לאנג דיסטענס פלאן וועלכע פארלאנגט צו רופן א דריטע פארטיי פירמע און אריינלייגן א קאוד איז אויך אן אונטערגעציפטע וועג פון מאכן געלט ווייל דער פאקט ווייזט אז מענטשן פארגעסן פן צייט צו צייט און דארט מאכט די פירמע זייער געלט.
די לאקאלע פירמעס ווייסן אויך וויאזוי ארויסצובאקומען א פאר דאלאר און זיי טוען דאס דורך פארשלאגן צו רופן פאר אייך דעם נומער וועלכע איר האט נארוואס געזוכט מיט די הילף פון דירעקטארי אסיסטענס. אויב איר האט צום ביישפיל געבעטן א נומער ערגעץ אין אזיע און איר קאנעקט זיך מיט זיי וועט איר רואיג צאלן צענדליגער דאלארן פער מינוט אן א וויץ און איר קענט גארנישט טאן דערוועגן.
פשוט'ע גניבות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די טעלעפאן אינדוסטרי ווערט דאס אנגערופן "סלעמינג". דאס איז א פשוט'ע גניבה ווען א לאנג דיסטענס פירמע טוישט אריבער מענטשן צו זיך אן פרעגן קיין פראגעס מיט'ן חשבון אז טייל מענטשן וועלן נישט אויפפאסן (זיי מאכן ענליכע נעמען מיט ענליכע בילס) און אזוי וועלן זיי באקומען קאסטומערס.
טייל פירמעס זענען קלוגער פון דעם און זיי טוען דאס דורך שיקן פארשידענע קאנטעסטן אדער פרייע מתנות און ווען מען שרייבט אונטער דערפאר שטייט דארט געשריבן אז איר גיט די רעכט פאר די פירמע איבערצונעמען אייער לאנג דיסטענס. לויט'ן געזעץ איז דאס שוין אביסל מער קאמפליצירט אבער אין גענעראל גייט דאס נאך אלץ אריין אין די קאטעגאריע פון סלעמינג ווייל עס איז גענצליך אן אייער וויסן און איז אינגאנצן אנדערש ווי ווען איר שרייבט אייך איין ביי א פירמע און איר שרייבט אונטער אויף באהאלטענע טשארדזשעס.
די איינציגסטע עצה זיך צו באשיצן פון סלעמינג איז דורך אנרופן די לאקאלע טעלעפאן פירמע און זיי בעטן זיי זאלן פרירן אייער לאנג דיסטענס אז קיין איין פירמע זאל דאס נישט קענען איבערנעמען נאר אויב איר פערזענליך רופט אריין צו געבן די ערלויבעניש.
אויב מען איז שוין געפאלן א קרבן צו סלעמינג זאל מען ערשט אנרופן די לאקאלע פירמע און זיי איינמעלדן וועגן די סלעמינג. זיי וועלן אייך צוריק טוישן גערן און זיי וועלן טאן די נויטיגע שריט וויאזוי צו קלאגן יענע פירמע.
אויב איר האט געהאט א גוטע פלאן מיט א פירמע און איר זענט אריבערגעטוישט געווארן צו א צווייטע פירמע דורך סלעמינג וועט אייער ארגינעלע פירמע אייך מוזן געזעצליך צוריקנעמען פאר דעם זעלבן פלאן ווי איר האט געהאט בעפאר.
לויט'ן געזעץ וועט די פירמע וואס האט געטאן די סלעמינג אייך דארפן אויסמעקן די טשארדזשעס פון די לעצטע 30 טעג. אויב איר האט שפעט באמערקט איז פארפאלן. אין אזא פאל וועט איר דארפן באצאלן פאר אייער לאקאלע פירמע אלע געלטער וואס איר וואלט ווען געדארפט באצאלן פאר די נייע פירמע וועלכע האט אייך בארויבט.
אויב איר באמערקט די סלעמינג נאכ'ן באצאלן די ביל רופט אן אייער לאקאלע פירמע וועלכע וועט באשטראפן די רויבער פירמע מיט 150 פראצענט וואס זי האט אייך געבעטן. אין טייל פעלער וועט אייך אייער לאקאלע פירמע צוריקגעבן 50 פראצענט פון די פארלוירענע געלטער וואס איר האט דערלייגט דורך צאלן א טייערע פרייז.
אגב, אין יעדע צייט אויב איר ווילט וויסן וועלכע פירמע עס באהאנדלט אייער לאנג דיסטענס דאן רופט פון אייער טעלעפאן די פאלגענדע נומער: 1700-555-4141. א רעקארדינג וועט באלד מעלדן מיט וועמען איר האט לאנג דיסטענס. מען קען די זעלבע זאך טאן אויך צו וויסן ווער עס איר אייער לאקאלע טעלעפאן פירמע דורך רופן די נומער: 1 אייער עריע קאוד און דאן 700-4141.
אן אנדערע סארט גניבה ווערט אנגערופן קרעמינג און דאס איז ווען א פירמע לייגט ארויף טשארדזשעס אויף אייער טעלעפאן ביל פאר גארנישט און פאר נישט מיט'ן האפענונג אז א טייל מענטשן וועלן נישט באמערקן און זיי וועלן אזוי מאכן געלט. עס זענען פאראן עטליכע וועגן וויאזוי די פירמעס באגייען דעם שריט אט זענען עטליכע פון זיי:
טייל פירמעס מאכן פארמעסטן פון צייט צו צייט און אויב איר ווילט געווינען דארף מען ענטפערן די פראגעס און אונטערשרייבן די נאמען אז מען גיט רשות פאר די פירמע אייך אריינצולייגן אין דעם פארמעסט און די פירמע וועט אייל טעלעפאנירן אויב איר זענט דער געווינער. למעשה ווען מען שרייבט אונטער שטייט געשריבן אין קליינע בוכשטאבן אז איר וועט דארפן באצאלן א קליינע אפצאל פאר די סערוויס.
טייל פאלשע און אפילו עכטע סוויפססטעיקס זענען פארבינדן מיט טעלעפאן פירמעס און אויב מען רופט אריין צו זען אויב מען געווינט איז אויסגענומען פון פאראויס אז מען וועט געבילט ווערן פאר דעם אויף די טעלעפאן ביל. 800 נומערן זענען אויך טיילמאל א שווינדל ווען די פראגראם וועלכע מען רופט פרעגט אויב איר ווילט ווייטער גיין מיטן פראגראם איז אייך אריבער פירן צו א 900 נומערן וועלכע קאסט געלט יעדע מינוט. מענטשן כאפן נישט און מען זאגט יא און נאכדעם איז ביטער.
אויסער דעם זענען פאראן פירמעס וואס לייגן סתם אזוי ארויף טשארדזשעס פון עטליכע דאלאר אויף טייל קאסטומערס יעדע מאנאט און וויבאלד רוב מענטשן באמערקן דאס נישט מאכן זיי א פרנסה דערפון.
זיך צו באשיצן פון קרעמינג איז פאראן עטליכע עצות. די ערשטע עצה איז אנצורופן אייער לאקאלע פירמע און בעטן צו בלאקירן 900 נומערן פון אייער אקאונט. נאכדעם ברויך מען געדענקן קיינמאל נישט צו ענטפערן יא ווען מען פרעגט אייך אויפ'ן טעלעפאן אויב איר ווילט די סערוויס. טעלעפאן פירמעס ווארענען כסדר מען זאל קיינמאל נישט אריינלייגן קיין קאודס דורכ'ן טעלאפן נאר אויב מען ווייסט פארוואס מען לייגט דאס און מען איז זיכער אז דאס איז א פירמע וועלכע מען קען געטרויען. און דער לעצטער עצה איז א כלל פאר'ן גאנצן לעבן: מען זאל שטענדיג אדורכליינען אלע דעטאלן פון א קאנטראקט אפילו אויב עס דאכט זיך אז עס איז אומוויכטיגע דעטאלן.
אויב פאלט מען א קרבן צו א שווינדל אדער אנדערע גניבה זאל מען שטענדיג ערשט איינמעלדן די לאקאלע פירמע וועגן דעם און אויב עס רעדט זיך פון גרעסערע געלטער זאל מען אויך אנרופן די עף-סי-סי אדער די לאקאלע אטוירני דזשענעראל אפיס.
גניבות דורך 10 10 נומערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די טעלעפאנישע וועלט רופט מען דאס דייל-אראונד סערוויס. דאס זעט מען געווענליך אדווערטייזט אויף פארשידענע פלעצער אז מען קען דיילן די נומערן 10 10 און נאך דריי אנדערע נומערן און אזוי אויסקרויזן די לאקאלע טעלעפאן פירמע און באקומען בעסערע ראטעס פאר לאנג דיסטענס. טייל דערפון זענען טאקע אזוי אבער טייל זענען שווינדלערייען און מען וויסן וויאזוי זיך צו היטן פון אזעלכע פירמעס. אט זענען עטליכע סימנים:
טייל 10 10 סערוויסעס געבן נאר זייערע ביליגע פרייזן אויב מען רעדט א געוויסע צאל מינוטן, געווענליך 10 אדער 20 מינוט. אויב מאכט מען א טעלעפאן קאל פאר עטליכע מינוט צאלט מען אסאך מער. אנדערע אזעלכע סערוויסעס אדווערטייזן אז זיי געבן 50 פראצענט הנחה פון די באשטימטע לאנג דיסטענס ראטעס. וואס עס מיינט באשטימטע ראטעס קען מיינען אסאך זאכן און מען דארף שטיין ווייט דערפון. אנדערע אדווערטייזן אז א 20 מינוטיגע טעלעפאן קאל קאסט נאר 99 צענט און זיי זאגן אייך נישט אז א טעלעפאן קאל אונטער 20 מינוט קאסט אויך אזויפיל וואס קומט אויס אז אפילו א טעלעפאן קאל פון צוויי מינוט קאסט 99 צענט. אנדערע אדוערטייזן לאמיר זאגן 4 צענט פער מינוט אבער אין די קליינע שורות שטייט געשריבן אז יעדע טעלעפאן קאל האט א ספעציעלע אפצאל פון 2 צענט. טאקע נישט געפערליך אבער ווען מען מאכט אן איין מינוטיגע טעלעפאן קאל איז דאס דאפעלט די פרייז. וכהנה כהנה זענען פאראן אסאך אזעלכע באהאלטענע טשארדזשעס וועלכע מען כאפט זיך נישט ווען מען נוצט דאס ביז ווילאנג מען זעט די ביל און דעמאלט איז שוין צו שפעט ווייל לעגאל מוז מען דאס באצאלן.
ווי דערמאנט באדערט נישט די שווינדלער פירמעס ווען די קאסטומערס כאפן זיך וואס דא גייט פאר ווייל זייער גאנצע קונץ איז צו באקומען ווי מער נייע קונדן און פון אזויפיל קונדן מאכן זיי גענוג געלט, ספעציעל ווען טייל פארנומענע אדער עלטערע מענטשן כאפן זיך נישט ביז א לענגערע צייט.
דער כלל איז שטענדיג מען זאל איבערפרעגן די פירמע בעפאר מען שרייבט עפעס אונטער אדער מען הויבט זיי אן נוצן. די וויכטיגסטע זאכן וואס מען דארף זיכער מאכן זענען: אויב עס איז פאראן א מאנאטליכע אפצאל, עס זאל נישט זיין קיין מינימום מינוטן אין יעדע טעלעפאן קאל, קיין שום אנדערע אפצאלן, און פארשידנארטיגע ראטעס געוואנדן לויט'ן צייט פון טאג.
אגב, איז אינטערעסאנט צו וויסן אז די 10 10 נומערן אינדוסטרי איז פילפאכיג געשטיגן אין די לעצטע יארן און איז היינט א אינדוסטרי מיט 3 ביליאן דאלאר אין סעילס. פאר 10 יאר צוריק איז די אינדוסטרי באשטאנען פון קוים 100 מיליאן דאלאר. זעט אויס אז די פירמעס טויגן און די מאסן זענען בלינד צו וואס מען טוט מיט זיי.


text:
Myspace
מיי ספייס (יידיש: מיין פלאץ), איז א סאציאלער חברים נעצווארק וועבזייטל, וואו מען מאכט זיך נייע חברים און מען האלט אן קאנטאקט] מיט זיי. עס איז אויסגעשטעלט צו אקאמאדירן די פריינטשאפט קאמיוניקאציע מיט געצייג און אייגענע ?סוירטש? מאשין מיט בילדער, טשעט אימייל, מוזיק ווידעא בלאגס פערזענליכע פראפילן און נאך פארשיידענע אויסשטעלונגן צווישן אירע באנוצער.
עס איז געווארן אפגעקויפט דורך רופערט מורדאק מעדיע אימפעריע.
אלע רופערט מורדאקס ניוזקארפס געזעלשאפט און וועבזייטס
ניו יארק פאסט • My Space • Fox News • די סאן • Sky News • ניו יארק טיימס


text:
לאא צי
לאַא צי (כינעזיש: 老子) איז געווען א כינעזישער פילאסאף. ער ווערט גערעכנט דער גרינדער פון טאאיזם, איינע פון די דריי גרעסטע רעליגיעס אין היינטיקער כינע. ער האט געלעבט אין דעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
ער איז געעווען פון מערבי באקאנטע כינעזישע פילאסאפן. מ'ווייסט אבער גאר ווייניק וועגן זיין לעבן. ער האט געשריבן דאנס בוך טאא טע טשינג (דער וועג פון לעבן), וואס ,אנטהאלט 81 מאראלישע מעשות אדער משלים.
מ'האט געטראפן א טעקסט פונעם טאא טע טשינג וואס איז געשריבן געווארן אינעם 4טן יארהונדערט יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.


text:
זכרון יעקב
קאארדינאטן: 32°34′15″N 34°57′06″E / 32.57083, 34.95167
זכרון יעקב און איז א מועצה מקומית (ארטיגער ראט) אין דער חיפה געגנט אין ישראל. זיין יורידיקציע איז איבער א שטח פון 32,000 דונאם. ער איז איז אמאל געווען א דארף אזא וואס הייסט א מושבה. אין יאר 1950 איז ער געווארן א מועצה מקומית. ער געפינט זיך 35 ק"מ דרום פון חיפה, און צען מינוט צו פארן אין דער בנימינה באן סטאנציע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דארף זכרון יעקב איז געגרינדעט געווארן כ"ה כסלו ה'תרמ"ג דורך יידן פון דער חובבי ציון באוועגונג וואס האבן עמיגרירט פון רומעניע. די ערשטע קאלאניסטן זענען אנגעקומען פון רומעניע אין דער שיף "טאטיס" וואס האט געברענגט 228 יידן.
דער דארף איז געגרינדעט געווארן אין א געגנט וואס הייסט "זאמארין" אויף אראביש. די ערשטע איינוואוינער האבן געהאט אסאך שוועריגקייטן ביז באראן ראטשילד האט זיי גענומען אונטער זיין פליגל, און ער האט א נאמען געגעבן דעם דארף "זכרון יעקב" לזכר זיין פאטער.
באראן ראטשילד האט אויפגעבויט דעם דארף און האט געהאלפן די פארמערס איינפלאנצן וויינגארטנס. ער האט אויך אויפגעשטעלט א גרויסן קעלטער. די ערשטע וויינגארטנס האבן געליטן פון פילאקסערא און דער באראן האט דערפאר אריינגעברענגט נייע מינים פון וויינשטאקן פון אמעריקע.
איינער פון די באוואוסטע איינוואוינערס איז געווען דאקטער הלל יפה וואס האט געפירט א קאמף קעגן דער מאלאריע.


text:
פאראזיט
א פאראזיט (parasite) איז אן ארגאניזם וואס לעבט אין אדער אויף אן אנדער ארגאניזם, וואס מ'רופט דעם גאסטגעבער (host), פון וועמען ער שעפט שפייז אדער אנדערע לעבענס-נייטיקע מיטלן וואס ער דארף צו קענען בלייבן און פארמערן. מען קען פארגלייכן א פאראזיט צו א בלינדן פאסאזשיר אויף א שיף, וואס באהאלט זיך אינעם שיף, און גנב'עט עסן און וואסער, און ווען ער וויל כאפט ער זיך ארויף אויף א צווייטן שיף.
רוב ביאלאגן האלטן אז א "פאראזיט" איז פשט דער גאסטגעבער ווערט געשעדיגט. לויט דעם, אין אן אופן ווען דער גאסטגעבער פארדינט פונעם "גאסט" וואס לעבט אויף (אדער אין) אים הייסט דאס נישט קיין פאראזיט נאר א סימביאז. למשל: א לישיי (אויף א בוים) איז א קאאפעראציע צוווישן אן אלגא מיט א שוואם, און קיינער פון זיי קען נישט בלייבן אן דעם צווייטן.
עס מאכט זיך אמאל אז דער פאראזיט טוט אויסהרגענען זיין גאסטגעבער, אבער סוף כל סוף וועט דער פאראזיט אליין ליידן דערפון, וועגן דעם ע"פ רוב טוט דער פאראזיט פארמינערן דעם היזק צום גאסטגעבער אדער ער זוכט א שטערקן.


text:
2טן יאנואר
דעם 2טן יאנואר איז דער צווייטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 363 טעג (364 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1757 - די בריטישע אימפעריע נעמט איין קאלקאטא.
- 1788 - דזשארדזיע ווערט דער פערטער שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן.
- 1942 - צווייטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע נעמט איין מאנילא.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2007 - טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים (געב' 1911)


text:
וויין
וויין איז אן אלקאהליש געטראנק אויפגעארבייט פון טרויבן זאפט.
עס זענען פאראן פארשידענע סארטן וויין; ווייסע און רויטע, טרוקענע און זיסע, לייכטע און שטארקע.
עס איז אויך פאראן א ראזשינקע וויין גערופן אויף לשה"ק "יין צמוקים", וואס יודן האבן גענוצט אין די פלעצער וואס מען האט נישט געהאט קיין פרישע טרויבן.
וויין ביי יודן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי יודן פארנעמט וויין א גאר חשוב'ער ארט: מען מאכט דערויף א באזונדערע ברכה און עס ווערט נישט גע'פטר'ט מיט א המוציא, מען מאכט דערויף קידוש, הבדלה, ד' כוסות און ברכת המזון.
פורים איז א מצוה מדרבנן צו טרינקען וויין עד דלא ידע.


text:
וואכאקא
וואַכאַקאַ (שפאניש: Estado de Oaxaca) איז איינער פון די 31 שטאַטן וואס, צוזאמען מיטן פעדעראלען דיסטריקט, נעמען אריין די 32 שטאַטן פון מעקסיקא.
ער געפינט זיך אין דרום-מערב מעקסיקא, אין דעם דרום-מערב ווינקל פונעם איסטמאס פון טעהואַנטעפּעק. ער גרענעצט דעם שטאַט פון גערעראָ צו מערב, פּועבלאַ צו צפון-מערב, וועראַקרוז צו צפון און טשיאַפּאַס צו מזרח. צו דרום האט ער כּמעט 600 קילאמעטער פון ברעג אויפן פאציפישן אקעאן. ער האט אַ רייַך מולטיקולטורעלן זאַץ ווו מער ווי 16 עטנישע גרופּע. ווי אנדערע לענדער פון דער פעדעראציע, האט אָאַקסאַקאַ אַ קאָנסטיטוציע, אַ יידל קאָד, שטראפֿקאָד און פאַרשטעלן זיך.


text:
דרום אקעאן
דער דרום אקעאן איז דער פערט-גרעסטער ים אויף דער וועלט. דעם נאמען דרום אָקעאַן האט מען געגעבן אפיציעל נאר אין 2000, אבער מען ניצט דעם נאמען שוין 200 יאר. דער דרום אקעאן איז דער אקעאן ארום אנטארקטיקע וואו קאלט וואסער פליסט צפונדיק צו מישן זיך מיט ווארעמער וואסער פון די פאציפישן, אטלאנטישן און אינדישן אקעאנען.
מען נעמט אן אז דער דרום אקעאן ציט זיך פון דער 60ºS גארטל ליניע צו דרום.
נישט אלע זענען מסכים צו דער דעפיניציע. אינעם פאראייניגטן קעניגרייך מעסט מען דעם דרום אקעאן פון דער 55ºS גארטל ליניע. אין אויסטראלישע מאפעס ווייזט מען דער דרום אקעאן ביז דעם דרום בארטן פון אויסטראליע. אנדערע האלטן אז דער גרענעץ פונעם דרום אקעאן איז דער ארום-אנטארקטישער שטראם, וואס ענדערט זיך ווערנט דעם יאר.
דער אקעאן איז טיף פון 4000 ביז 5000 מעטער. דער טעמפעראטור פונעם אקעאן איז פון 2- ביז 10 ºC.


text:
מוח
מוח איז אן ארגאן אינעם קערפער אינעם קאפ וואס דינט אלס דער הויפט קאנטראל צענטער פארן לעבן. דער מוח דינט דעם מענטש אויף די פאלגענדע פליכטן:
• עס קאנטראלירט די טעמפרעאטור פונעם קערפער, בלוט דרוק, הארץ קלאפעניש ראטע, און אטעמען.
• עס נעמט איין און טוט מאטיריאליזירן אלעס וואס גייט פאר ארום איר דורך פארשידענע חושים ווי זען, הערן, שמעקן, קאסטן, שפירן, א.א.וו.
• עס טוט קאנטראלירן פיזיקאלע באוועגונג פונעם קערפער ווען מען גייט, שטייט, רעדט, זיצט, און יעדעס מאל סיי וועלכע קערפער טייל מאכט א באוועגונג.
• עס גיט די מעגליכקייט צו טראכטן, נוצן שכל , און שפירן הרגשים.
די אלע פליכטן זענען קאארדינירט, קאנטראלירט, און רעגולאטירט בי אן ארגאן וועלכע איז די גרויס ווי א בינטל קאליפיאר (בלומען קרויט). דער מוח.
אינהאַלט
צוזאמענשטעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מוח פארמאגט בערך 100 ביליאן נערוו צעלן וואס ווערט גערופן נויראָנס. א נערוו צעל איז א באשטאנדטייל וועלכע האט די כוח פון איינזאמלן און אריבערפירן עלעקטרא-כעמיקאלע סיגנאלן פון איין ניוראן צום צווייטן גייענדיג א שטרעקע פון עטליכע מעטער אין חלקים פון רגעים.
ניוראנס זענען נישט אנדערש אין אויסזען אדער צוזאמענשטעל ווי אנדערע צעלן נאר האבן א באזונדערע כוח צו קענען טראנספערירן סיגנאלן.
א צעל באשטייט פון דריי טיילן:
1) די צעל קערפער איז די עצם מאסע פון די צעל און איז זעלבסט צוזאמענגעשטעלט פון דריי כעמיקאלן וועלכע פארמירן א צעל, ניוקלעס, וועלכע אנטהאלט די די-ען-עי (וועט מעגליך בעסער אוסגעשמועסט ווערן אין א באזונדערע ארטיקל), ענדאפלאזמיקרעטיקולום וועלכע בויט פראטעינס, און מיטאקאנדריא וועלכע פראדוצירט ענערגיע.
2) אַקסאָן. דאס איז די פאדעם טייל פון א נערוו צעל אויף וועלכע די עלעקטרא-כעמיקאלישע מעסעדזש ווערט טראנספערירט. די אקסאנס זענען ארומגענומען מיט א קליינע שיכט פעטנס גענוי ווי א ווייער איז ארומגענומען מיט פלאסטיק דאס צו באשיצן און פארמיידן קאנטאקט מיט אנדערע ווייער.
3) דענדרייטס. דאס זענען די נערוו ענדען וועלכע זענען ווי צווייגעלעך וואס צעשפרייטן זיך און מאכן קאנטאקט מיט אנדערע צעלן צו טראנספערירן אינפארמאציע און איינזאפן איר אייגענע ענווייראמענט. נערוו צעלן קומען אין אלע סייזעס און פארעמעס. איין איינציגע נערוו צעל ביים שפיץ פינגער קען אויסגעצויגן ווערן צו די לענג פון די הענט. רוב נערוו צעלן אינעם מוח זענען קורצע און מעסטן זיך עטליכע מילימעטער.
הויפט חלקים פונעם מוח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע מוח, פון דעם מענטש ביז דעם קלענסטן פייגל, איז צוזאמענגעשטעלט פון די פאלגנדע חלקים:
• ברעין סטעם - דער חלק איז אויך נאך א טייל פון די חוט השדרה און קאנטראלירט אלע אויטאמאטישע פונקציעס פונעם קערפער ווי די הארץ ראטע, בלוט דרוק, די באוועגונגן פון די הענט און פיס, און דעם גאנצן "אשר יצר" סיסטעם (פארדייען און ארויסגיין).
• סערעבעלום – דאס טוט אינטעגרירן אינפארמאציע פון די אויטאמאטישע סיסטעמען און שיקן מעסעדזשעס צו אנדערע חלקים אינעם מוח צו באריכטן אויב אלעס גייט כשורה און אויב נישט וואס דער קערפער זאל טאן דאס צו פאררעכטן.
• הייפאטעלעמוס און פיטואיטערי גלאנד – דאס קאנטראלירט די טעמפרעאטור פונעם מענטש, זיינע געברויכן, ווי עסן, טרונקן, און אויך טייל געפילן ווי ליבע, אגרעסיע, און הנאה.
• סערעברום – דער חלק איז באקאנט אלס די קארטעקס און איז געמאכט פון פייבער און אנדערע סטרוקטורן. דער חלק פון מוח טוט רעקארדירן אלע חושים, שיקט ארויס מעסעדזשעס פאר אלע סארט מאטאר פונקציעס, קאנטראלירט געפילן, איז מסדר זכרון, און לאזט דעם מוח טראכטן און רעאגירן צו ארומיגע געשעענישן.
די קארטעקס איז וואס מאכט א מוח "א מוח". ביי א פיש איז דער טייל גאר קליין און ווערט גרעסער לויט די פונקציעס פון דעם באשעפעניש. ביי א מענטש'נס מוח איז די קארטעקס דער גרעסטער טייל. דער מענטש איז נאר א מענטש וויבאלד ער קען גרייכן מיט זיין מוח וואס א בהמה קען נישט. די קארטעקס קאנטראלירט די מעגליכקייט פון לערנען וואס מיינט די פראצעסירונג פון אינפארמאציע, רעדן, און מבין דבר מתוך דבר.
בהמות, חיות, און עופות, זענען נישט קיין טראכטערס און זייער מוח טוט נאר ארבעטן זיי צו העלפן געבן זייערע באדערפענישן און זיך פארטיידיגן פון אטאקעס פון אנדערע באשעפענישן.
צענטראלע סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאמפיוטער קען היינטיגע צייטן גענוצט ווערן פאר א גוטע ביישפיל צו באגרייפן וואס א מוח דארף אלץ טאן צו זיין דער צענטראלער קאנטראל סיסטעם פונעם קערפער. דער קאמפיוטער איז אבער א פראגראמירטער גולם וועלכע קען נאר טאן דאס וואס מען האט אים אויסגעלערנט צו טאן. עס איז אמת אז פארגעשריטענע קאמפיוטערס קענען טראכטן, אבער זייער טראכטן איז אויך באגרעניצט מיט די אינפארמאציע וואס זיי האבן פון פאראויס.
דער מוח איז אויך א פראגראמירטער קאמפיוטער וועלכע קומט מיט יעדע באשעפעניש, אבער זיינע פונקציעס זענען אזוי קאמפלעקס אז נאך איבער 50 יאר פון שטודירן און פראדוצירן ראבאטן האט מען נישט באוויזן צו מאכן אפילו א ברעקל פון א מוח פון א באשעפעניש.
דער מוח קאנטראלירט אפילו די זאכן וואס מיר טראכטן נישט אז עס דארף א קאנטראל. נאר פאר דעם מענטש צו שטיין גלייך פארלאנגט זיך א מוח דאס צו קאנטראלירן און אנדערש וואלט דער מענטש אראפגעפאלן. יעדעס מאל מען שטרעקט אויס די האנט צו נעמען עפעס אדער שפירן עפעס גייט פאר א מעסעדזשינג סיסטעם פון הונדערטער מעסעדזשעס צווישן די מוסקלן און דער מוח וואס ווערט טראנספערירט דורך די נערוון.
דער מוח טוט הונדערטער אויטאמאטישע פונקציעס אויפאיינמאל ווען אין דער זעלבער צייט טוט עס פאטאגראפירן אלעס ארום זיך דורך די אויגן און אוועק לייגן אין זכרון די אינפארמאציע פאר שפעטערדיגע באנוץ. דער מענטש זעט, הערט, און שפירט מיליאנען שטיקער אינפארמאציע יעדן טאג וועלכער דער מוח טוט אוועקלייגן מיט א סדר און קען דאס צוריק ברענגן צענדליגער יארן שפעטער.
באשיצונג פונעם מוח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מוח איז אריינגעשטעלט אינעם צענטער פונעם שארבן איר צו באשיצן פון דרויסנדיגע אימפאקטן. אויסער דעם פארמאגט עס אן אינערליכע באשיצונג סיסטעם וועלכע איז א פליסיקייט וועלכע געפינט זיך נישט אינעם גאנצן קערפער. די פליסיקייט האלט דעם מוח שווימענדיג צו קענען פארנעמען דעם קערפער'ס באוועגונגן.
די פליסיקייט איז אויך א טייל פון די עצם מאסע פון דעם מוח און טוט אזוי פארמיידן די צעלן און באשטאנדטיילן זיך צו רייבן און שעדיגן איינע די אנדערע. די זעלבע פליסיקייט באשציט אויך די חוט השדרה וועלכע איז ממש ווי א טייל פונעם מוח און איינע קען נישט ארבעטן אן די צווייטע.
די פליסיקייט זעלבסט איז פארשטייט זיך אויך קאנטראלירט דורך דעם מוח וועלכע האלט איר אפגעטיילט פונעם בלוט סיסטעם פאר איר אייגענע צוועקן.
פאקטן וועגן דעם מוח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א דורכשניטליכער מענטש קען סטאריזשען און פראצעסן איין טעראבייט פון דאטן.
מענער האבן א גרעסערער מח מיט 4 פראצענט ווי פרויען.
עס וועגט ארום אנדערטהאלבן קילא.
מענטשן און פרימאטן האבן א גרעסערן מוח (לויט זייער געוויכט) ווי אנדערע בעלי חיים.


text:
עדווארד גריג
עדװאַרד האַגערופּ גריג (נארוועגיש: Edvard Hagerup Grieg; 15טן יוני 1843 - 4טן סעפטעמבער 1907) איז געווען א נארוועגישער קאמפאזיטאר פונעם ראמאנטישן פעריאד און א פיאניסט. גריג איז בארימט פאר זיין ווערק "פער גינט".
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גריג איז געבוירן געווארן אין בערגען, נארוועגיע, דעם 15טן יוני 1843, צו אלעקסאנדער גריג, א סוחר, און יהודית האגערופ. גריג האט אנגעהויבן צו לערנען מוזיק אינעם עלטער פון 6 יאר. ווען גריג איז געווען 15, איז ער אנגעקומען אין דער לייפציגער קאנסערוואטאריע. גריג האט זייער ליב געהאט צו לערנען מוזיק. אין 1863, איז גריג אריבערגעפארן קיין קאפנהאגן. דארטן האט ער זיך דערקענט מיט ריקאַרד נאָרדראַאַקן. נאכן פריצייטיקן טויט פון זיין פריינד האט גריג אויסקאמפאנירט זיין בארימטן "לוויהדיקן מארש".
אין 1867 האט גריג חתונה געהאט מיט נינא האגערופן, זיין קוזינע. א יאר שפעטער, איז זייער איינציקע קינד געבוירן געווארן, אלעקסאנדרא, וואס איז אבער אומגעקומען צוויי יאר שפעטער.
אין 1874-1876 האט גריג קאמפאנירט "פער גינט", זיין בארימטסטע מוזיק יצירה.
עדווארד גריג איז געשטארבן אין 1907.
בארימטע מוזיקאלישע שאפונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גריג איז בארימט פאר "פער גינט" און דעם "לוויהדיקן מארש", אבער ער האט אויך קאמפאנירט א פידל סאנאטע.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
Queen
Queen (קווין) איז דער נאמען פון א פאפולערע בריטישע ראק טרופע אין לאנדאן זינט די 1970ער יארן.
איידער דזשוינינג קווין, ברייאַן מייַ און ראַדזשער טיילער האט שוין פּלייינג צוזאַמען אין אַ באַנדע געהייסן שמייכל מיט בייסיסט טים סטאַפפעלל. פרעדי מערקורי (דעמאָלט באקאנט דורך זיין געבורט נאָמען פון פאַרראָך 'פרעדי' בולסאַראַ) איז אַ פאָכער פון שמייכל, און ינקעראַדזשד זיי צו עקספּערימענט מיט מער פּראָטים בינע און רעקאָרדינג טעקניקס נאָך סטאַפפעלל ס אָפּפאָר אין 1970. מערקורי זיך איינגעשריבן דער באַנד באַלד דערנאָכדעם, געביטן דעם נאָמען פון די באַנדע צו 'קווין', און אנגענומען זיין באַקאַנט בינע נאָמען.יוחנן דיקאַן איז רעקרויטעד פריערדיק צו רעקאָרדינג זייער עפּאָנימאָוס דעבוט אלבאם אין 1973. קווין ינדזשויד הצלחה אין די וק מיט זייער דעבוט און זייַן נאָכפאָלגן-אַרויף, 'קווין וו' אין 1974, אָבער עס איז געווען די מעלדונג פון 'לויטער האַרץ באַפאַלן' שפּעטער אין 1974 און 'אַ נאַכט אין די אָפּעראַ' אין 1975 אַז פארדינט דער באַנד אינטערנאַציאָנאַלע הצלחה.די יענער פיטשערד 'באָהעמיאַן ראַפּסאַדי', וואָס סטייד אין נומער איין אין די וק סינגגאַלז טשאַרט פֿאַר נייַן וואָכן; עס טשאַרטיד אין נומער איינער אין עטלעכע אנדערע טעראַטאָריז, און האט דער באַנד זייער ערשטער שפּיץ צען קלאַפּ אויף די יו. עס. בילבאָרד הייס 100.זייער 1977 אלבאם, נייַעס פון די וועלט, קאַנטיינד צוויי פון שטיין ס מערסט רעקאַגנייזאַבאַל אַנטהעמס, 'מיר וועט שטיין איר' און 'מיר זענען די טשאַמפּיאָנס'. דורך דער פרי 1980 ס, קווין זענען איינער פון די ביגאַסט סטאַדיאָן שטיין באַנדס אין דער וועלט, און זייער פאָרשטעלונג אין 1985 ס לעבן הילף איז געקוקט ווי איינער פון די גרעסטע אין שטיין געשיכטע.
אין 1991, מערקורי געשטארבן פון בראָנטשאָפּנעומאָניאַ, אַ קאַמפּלאַקיישאַן פון AIDS, און דיקאַן ויסגעדינט אין 1997. זינט דעמאָלט, מייַ און טיילער האָבן זעלטן געטאן צוזאַמען, אַרייַנגערעכנט אַ מיטאַרבעט מיט פאולוס ראָדגערס אונטער דעם נאָמען קווין פאולוס ראָדגערס וואָס געענדיקט מאי 2009. אין 2013 און 2014, מייַ און טיילער וועט רייַזע מיט אד'ם לאַמבערט אונטער די נאָמען פון קווין אד'ם לאַמבערט.
דער באַנד האָבן באפרייט אַ גאַנץ פון 18 נומער איין אַלבומס, 18 נומער איין סינגגאַלז, און 10 נומער איין דוודס. עסטאַמאַץ פון זייער רעקאָרד פארקויפונג בכלל קייט 150,000,000-300,000,000 רעקאָרדס, מאכן זיי איינער פון די וועלט 'ס בעסטער-סעלינג מוזיק קינסטלער.זיי באקומען די בוילעט זיי באקומען די בוילעט בייַשטייַער צו בריטיש מוזיק אַוואַרד פון די בריטיש פאָנאָגראַפיק אינדוסטריע אין 1990, און זענען ינדוקטעד אין דעם שטיין און ראָלל זאַל פון רום אין 2001. קווין וועט זיין ריליסינג אַ נייַ אלבאם טייטאַלד 'קווין פאָרעווער' אין שפּעט 2014.
דיסקאָגראַפֿיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- Queen - 1973
- Queen II - 1974
- Sheer Heart Attack - 1974
- A Night at the Opera - 1975
- A Day at the Races - 1976
- News of the World - 1977
- Jazz - 1978
- The Game - 1980
- Flash Gordon - 1980
- Hot Space - 1982
- The Works - 1984
- A Kind of Magic - 1986
- The Miracle - 1989
- Innuendo - 1991
- Made in Heaven - 1995


text:
יום העצמאות
יום העצמאות איז דער יארטאג פון ישראלס אומאפהענגיקייט. דער טאג איז א פייערטאג וואס ווערט געפייערט יערליך ה' אייר צום אנדענק פון דעם זעלבסטשטענדיגקייט פונעם לאנד אין יאהר ה'תש"ח.
שטעלונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- - ביי חסידים איז דער טאג א טרויריגער טאג, ביי טייל חסידים זאגט מען אין דעם טאג תחנון אפילו ווען ס'איז דא א ברית מילה אדער א חתן.
- - טייל נטורי קרתא פאסטן אין דעם טאג.
- - רעליגיעזע ציונים זאגן הלל.
- מזרחי איז דאס הייליקער און פריילאכער טאג. אַזעלכע זאָגן אין דעם טאָג הלל און זאָגן די תפילה לשלום הגאולה.
- אגודה איז דאס א פשוטער טאג.
- קנאים איז דאס א טרויעריגער טאג. אַזעלכע פֿאַסטן און לײענען די הפטרה פון אַ תענית.
סאטמאר רב שרייבט אין זיין ספר ויואל משה אז עס איז זיכער אויב די מדינה וואלט געווען אין די צייטן פון די צדיקים פון אמאל וואלט מען באשטימט דעם טאג פאר א תענית ציבור.


text:
אביי
אביי דער אמורא איז געווען ראש ישיבה אין פומבדיתא. ער איז געווען א תלמיד פון רבה בר נחמני. ער ווערט דערמאנט אסאך מאל אין ש"ס, און ער איז דער בר פלוגתא פון רבא. געבוירן אין שנת ד"א ל"ט און איז נפטר געווארן ד"א צ"ו — צ"ט, (סדר הדורות).
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אביי'ס פאטער האט געהייסן כייליל (זבחים קיח: רש"י ד"ה חד ברא). די גמרא פארציילט אז ווען ער איז געווען קליין האט שוין רבה געמערקט אויף איהם אז ער וועט אויסוואקסן א גרויסער מענטש ער האט אויף איהם געזאגט דעם שפריך ווארט בוצין בוצין מקטפי ידוע (ברכות מח.).
ער איז געווען א כהן , אבער זיין סדר איז געווען ער האט נישט גענומען די מתנות פון כהונה נאר איינמאל א יאהר ערב יום כיפורים כדי מען זאל וויסן ער איז א כהן (שבת קלג.). אפילו ווען מען געדוכנט איז ער נישט ארויף אויף די בימה מיט אנדערע כהנים ווייל ער פלעגט זיין זייער פארטועהן אין לערנען מיט זיינע תלמידים (שם).
ער איז געווען א קיילעכדיגער יתום אהן א טאטע און אהן א מאמע, זיין טאטע איז געשטארבן פאר ער איז געבוירן, און ווען ער איז געבוירן איז זיין מאמע געשטארבן. ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי א פרוי, ער פלעגט אסאך נאכזאגן זאכן פון איהרט וועגן ווי דער גמרא זאגט אז אביי פלעגט זאגן אמרה לי אם מיין מאמע האט מיר געזאגט (שבת סו: קלד. עירבוין כט: סה. יומא עח: מו"ק יב. יח.) דאס מיינט דער וואס האט איהם אויפגעצויגן (קידושין לא:). די וועלט זאגט אז אביי איז די ראשי תיבות פון דעם פסוק א'שר ב'ך י'רוחם י'תום (הושע יד, ב).
זיין עכטער נאמען איז געווען נחמני, (שבת לג. עד. מעילה כ:). ער האט געהייסן אזוי נאך זיין זיידע און אזוי ווי ער איז געווען א תלמיד פון זיין פעטער רבה בר נחמני און רבה האט איהם נישט געוואלט זאגן דעם נאמען פון זיין טאטע האט ער איהם גערופען אביי פון דעם לשון טאטע, און דערפון איז געווארן דער נאמען אביי. (ערוך, ורש"י פ' המקבל).
אין א צווייט פלאץ זאגט רש"י (גיטין לד:) פארקערט זיין עכטער נאמען איז געווען אביי, נאר זיין פעטער רבה האט איהם זייער ליב געהאט און איהם גערופען אויפן נאמען פון זיין טאטע נחמני.
עס איז דא א הלכה אז אויב א פרוי האט צוויי מאל אדער דריי מאל חתונה און יעדעס מאל שטארבט דאס מאן, דארף מען חייש זיין מער נישט חתונה האבן מיט איהר ווייל אפשר איז זי א קטלנית, דאס הייסט איהרע מענער האלטן זיך נישט ביי איר, פארציילט די גמרא (כתובות סה.) אז אביי האט נישט געהאלטן ווי רבי אז ביי צוויי מאל הייסט א חזקה און ער האט חתונה מיט א שיינע פרוי א יפת תואר וואס האט שוין געהאט צוויי מענער פאר איהם, ביידע מענער זענען געווען גרויסע תלמידי חכמים איינער רחבה פון פומפדיתא דער צווייטער רבי יצחק דער אייניקל פון רבה בר בר חנה, אבער אביי האט נאך זיין חתונה נישט מאריך ימים געווען.
ער איז געווען פון די משפחה פון בית עלי (וואס ווערט דערמאנט אין שמואל א'). און כאטש אלע כהנים פון בית עלי זענען געשטארבן יונגערהייט צוליב דעם עונש וואס שטייט דארט אין פסוק אבער אביי האט געלעבנט ביז די זעכציג יאר ווייל ער האט געלענרט תורה און אויך געטוהן אסאך טובות פאר אידן (ראש השנה יח. יבמות קה.).
פון זיינע מנהגים און גוטע זיטען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אביי פלעגט גיבן די הענט פאר אלטע לייט און זיי געהאלפן זיך באוועגן (קידושין לג. ושאילתות דרב אחא).
ער האט באוויזן א קונץ שטיק, ער האט געווארפן אכט אייער און זיי אלע געכאפט איינס נאך אנאנד (סוכה נג.).
ער האט זיך שטארק געפרייעט ווען א תלמיד חכם האט מסיים געווען א מסכתא, ער פעלגט דאן מאכן א סעודה א סיום מסכתא פאר אלעמען ( שבת קיח:).
די הלכה בלייבט ווי ער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גמרא זאגט (גיטין לד:) והלכתא כנחמני, די הלכה בלייבט ווי אביי וואס הייסט נחמני.
עס איז דא א כלל אז די הלכה בלייבט ווי אביי ביי די הלכות פון יע"ל קג"ם [דאס איז ראשי תיבות י'אוש שלא מדעת (ב"מ כב), ע'ד זומם (סנהדרין כז), ל'חי העומד מאליו (עירובין טו.), קידושין שלא נמסרו לביאה (קידושין נא), ג'ילוי דעת בגיטין (גיטין לד), מ'ומר (סנהדרין כז), עס שטייט אין מלחמות ה' (מסכת ב"ק י.) אז אויב עס איז א פשוט'ע זאך פאר אביי און פאר זיין חבר רבא איז עס א ספק, דאן בלייבט די הלכה ווי אביי.
זיין גרויסקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין הימל האט מען אויסגערופען זיי געווארט אין דעם צדיק נחמני, און דערפאר האט ער געקענט פארטרייבן די קליפה פון אגרת בת מחלת (פסחים קיב:).
די גמרא זאגט אין תענית אז מען פלעגט אים שיקן א גריס א שלום עליכם פון הימל יעדן ערב שבת.
די גמרא פארציילט (גיטין מה.) עס איז אים אמאל פארלוירן געווארן אן אייזל צווישן גוים, און ער האט געגעבן א סימן אויף אן אייזל אז עס איז זיינס, האט מען אים געזאגט "אלמלא נחמני את" ווען דו ביסט ווען נישט אזא צדיק וואלט מיר דיר עס נישט צוריקגעגעבן, אבער מיר ווייסן אז דו זאגסט נישט קיין ליגנט.
אלס ראש ישיבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אביי איז געווען דער ראש ישיבה אין פומבדיתא נאך רב יוסף, נאך אביי איז רבא געווארן דער ראש ישיבה (גיטין סו"פ הנזיקין, ברכות פרק הרואה), ער איז געווארן ראש ישיבה אין יאהר ד"א שנת פ"ה, (סדר הדורות ערך ד"א צ"ט בחלק א'. ער איז געווען דרייצען אבער פערצין יאהר ראש ישיבה (ספר יוחסין).
די גמרא פארציילט ווען מען געוואט שטעלן א ראש ישיבה איז דארט געווען ר' זירא, און רבה בר מתנה, און רבא, יעדען האט מען אפגעפרעגט נאר נישט אביי, דעריבער האט איהם רבא געזאגט פתח נחמני הייב אהן נחמני
זיינע חברים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רב יוסף איז געווען זיין חבר און אויך זיין רבי (שבת מה: קידושין לג. ערכין ספ"ד) זעה אין (מנחות לה:) אביי איז געזעסן פאר רב יוסף.


text:
מוטער
א מוטער איז די סאציאלע אדער ביאלאגישע נקבה עלטערן פון א קינד אדער געבוירןס און דער בעיבי זייגט פון איר מילך.
- ווען מען רעדט פון מענטשן דאן מיינט דאס דער וואס האט געמאכט די איי, און אין וועמען די איי האט זיך איינגעזייעט דורך א זכר, און זי האט געטראגן די קינד אין זיך פאר ניין מאנאטן, דערנאך האט זי געבוירן דאס קינד, דורך אדרוך גיין שווערע ליידן.
- ווען מען רעדט פון אנדערע זאכן וואס האט נישט מיט ביאלאגיע מיינט דאס די עלטערן פון וואס מען רעדט. ווי למשל די מוטער-לאנד מיינט פון וועלכע לאנד א מענטש קומט.
- ווען מען רעדט וועגן סאציאלע זאכן מיינט דאס דער וואס ערציעט דאס קינד אויף א פיזישע וועג. ווי געבן עסן, טרינקן, און אנטאן קליידער. דערפאר קען דאס ווארט מוטער מיינען איינער וואס איז נישט די ביאלאגישע מוטער, ווי עס קען זיין מיט אדאפטירטע קינדער. אדער מיט א שטיף מוטער.


text:
וואטיקאן
וואטיקאן איז א שטאטס שטאַט, דאס איז דער געגענט וואו דער פויבסט וואונט. עס איז א קווארטאל אין רוים מיט אן אייגן פאליציי און רעגירונג. פון דארטן ווערט געפירט די גאנצע מלוכה פון קאטוילישען קריסטישען גלויבן איבער דער וועלט.
וואטיקאן געפינט זיך אינמיטן רוים, און ווערט פארעכנט ווי אן אייגענע מדינה אין אן אנדער מדינה. עס איז פאקטיש די קלענסטע מדינה (פונעם שטח שטאנדפונק) איבער דער וועלט.
דער וואטיקען בראש מיטן פויפסט האט אמאל געשפילט א ריזיגע ראלע, אין דער מיטל אלטער זענען זיי געווען א ממליך מלכים, יעדער קעניג פון אייראפע האט זיך געמוזט בוקען פארן פובסט, ווי מער דער קעניג אדער קעניגען זענען געווען געטריי פארן פובסט אלץ מער איז געווען א טשאנס אז זיי זאלן ווערן מלך, די מאסן פון יעדע מדינה האט ענדרשט געפאלגט דעם פויבסט ווי דער קעניגרייך, אויף באפעל פונעם פובסט האט מען גע'הרג'ט טויזנטער און צענליגער טויזנטער מענטשן, ווען די מאדערנע וועלט איז אנטאנען האט מען אראפ געווארפן די יאך פונעם פויבסט, און יעדער מדינה האט זיך זיינע געזעצען און זיין וועג וויאזוי צו ערוועלהן א פירער.
עס דערמאנט דעם ווערטל וואס סטאלין האט געזאגט ביים צווייטן וועלט קריג, עס איז דאן אויסגעקומען פאר די רוסן לויט זייערע מלחמה פלענער זיי זאלן אינוואדירן דעם וואטיקאן, ווען זיינע גענעראלער האבן איהם געזאגט אז עס פאסט נישט מען זאל איינעמען דעם וואטיקאן האט ער געפרעגט מיט א צינישן שמייכל וויפיל באטאליענען מיליטער האט דער וואטיקאן ???
אין גמרא און אין מדרש שטייט אז אין רוים איז דא כלים פון בית המקדש, ר' יוסי האט געזעהן דעם פרוכת פון קדשי הקדשים און געזעהן ווי עס איז דערויף דא סימנים פון בלוט וואס מען האט דערויף געשפריצט, דעריבער איז דא וואס זאגן אז היינט צו טאג זענען זיי באהאלטן אין די קעלערן פון דעם וואטיקאן, די כלים זענען אהין געברענג דורך די רוימער וואס האבן חרוב געמאכט דאס הייליג לאנד און דעם בית המקדש ווי עס שטייט 'ואת כלי בית ה' וכו' ().


text:
פארשונג
פאָרשונג איז די מענטשליכע אקטיוויטעט באזירט אויף דער אינטעלעקטועלער אינוועסטיגאציע. צו אויסטרעפן פארטייטשען און איבערארבעטן מענטשליכע דעת אויף פארשידענע אספעקטן פון דער וועלט.
וויסנשאפטלעכע פארשונג באשטייט פון דער אפליקאציע פון וויסנשאפטלעכע מעטאדן באזירט אויף וויסנשאפט, די פארשונג שטעלט דערנאך צו וויסנשאפטלעכער אינפארמאציע און טעאריעס פאר דער הסברה פון נאטור און אייגענטום פון מענטשן פון דעם גאנצן אוניווערס.
עס ווערט געפאנדעט פון פובליק אדער וואולטעטיגע צדקה קרנות, אריינגערעכענט אסאך קאמפאניס.
דער טערמין פאָרשונג איז אויך באניצט אויסצומאלן א קאלעקציע פון אינפארמאציע איבער איין קאלעקטיוון סוביעקט.


text:
קארל לוץ
קארל לוץ (30סטן מערץ 1895 - בערן, 12טן פעברואר 1975) איז געווען א שווייצער דיפלאמאט אין אונגארן, און ער איז אויך געווען א רעפרעזאנטיוו, פאר אמעריקע, ענגלאנד.
נאכן דייטשלאנדס אריינקום אין אונגארן, האט ער געלאדענט משה קרויס, א פארשטייער פונעם יידיש אגענטור, אים ארויסהעלפן ראטעווען יידן פון זיין ביורא, אינעם שווייצער אמבאסאדאר געביידע. לוץ האט ארויסגעגעבן פאפירן, פאר 21,000 יידן אין דער בודאפעשטער געטא, ווי די יידן זענען באצייכענט געווארן אלס שווייצער בירגער, ער האט געוויזן פאר ראול וואלענבערג, זיך צו באנוצן מיט די פאפירן, און ראטעווען ווי מער יידן.
ביים טויט מארש פון בודאפעשטער יידן צום עסטרייכישן גרעניץ, האט ער באוויזן צו ראטעווען אסאך יידן. די יידן וואס לוץ האט געראטעוועט, ווערן געשאצט צו אומגעפער 60,000 יידן.
ער איז באצייכענט געווארן דורך יד ושם אלס א חסיד אומות העולם, אין יאר 1965, זייענדיק פון די ערשטע אנערקענטע חסידי אומות העולם.


text:
ישראלדיקער ספארטלער אומקום ביי דער מינכן אלימפיאדע
דער ישראלדיקער ספארטלער אומקום ביי דער מינכן אלימפיאדע איז פארגעקומען אין יאר 1972, אין מינכן, דייטשלאנד. די שווארצע סעפטעמבער טעראר גרופע, וואס האט אנגעהערט צו דער פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע, איז געווען פאראנטווארטליך, פארן אומקום פון עלף ישראלדיקע אטלעטן, און א דייטשן פאליציאנט.
יאר 1972[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 1972, האבן עטליכע פאלעסטינער טעראר גרופעס, דורכגעפירט טעראר אטאקעס קעגן ישראל, און ישראלדיקע צילן איבער די וועלט. אויפן 8טן מיי 1972, האבן טעראריסטן פארכאפט אן עראפלאן, פון די סאבענא לופטליניע, וואס איז געווען אויפן וועג פון בריסל, בעלגיע. קיין בן גוריון פליפעלד, אויף צו מארגנס האט סיירת מטכל געשטורעמעט דעם פליגער, און באפרייט די משכונות. דריי וואכן דערנאך, האבן טעראריסטן פון יאפאן, וואס האבן אנגעהערט צו די רויטע ארמיי דארט, דורכגעפירט א בלוטיקע אטאקע אין אויפנאמס זאל, אין טערמינאל אין פליפעלד, פיר און צוואנציק זענען אומגעקומען, די יאפאנעזער האבן געארבעט אין שליחות פון די פאלקס פראנט פארן באפרייונג פון פאלעסטינע.
טעראר אטאקע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די טעראר אטאקע איז דורכעפירט געווארן דורך אכט פאלעסטינער, אלע פון זיי האבן געקענט דייטשיש, און זענען געווען גוט טרענירט מיליטעריש. מאכאמעד מוסאלכא איז געווען קאמאנדיר פון די גרופע.
די נאכט פון 4טן סעפטעמבער, זענען זיי אנגעקומען אין מינכן באן סטאנציע, וואו זייערע וואפן זענען געהאלטן געווארן אין געהיטענע שאפעס, זיך אנגעטון קליידער ווי ספארטלער, און מיט טאקסיס אפגעפארן צו די אלימפישע שטאט, און אריין צו די צימער ווי די ישראלדיקע זענען געווען, און זיי פארכאפט, צוויי אטלעטן זענען דעמאלט אומגעקומען, ביים פארכאפונג, און ניין זענען גענומען געווארן אלס משכונות.
די טעראריסטן האבן פארלאנגט אן אויסטויש, די באלדיקע באפרייונג פון 232 פאלעסטינער טעראריסטן, וואס זענען געווען אין ישראלדיקע טורמעס. אין נאך צוויי טעראריסטן פון דייטשע טורמע. אויב נישט וועלן זיי אומברענגען די משכונות. ישראל האט נישט געוואלט פארהאנדלען מיט זיי, דייטשלאנד אבער האט איינגעשטימט, ווילנדיק אז די פארמעסטן אין די אלימפיאדע זאל ווייטער אנגיין, אז די פארכאפערס און די פארכאפטע וועלן פליען קיין טוניסיע, אזוי האלטן די פאסירונגען ווייט פון ווי די אלימפיאדע. די דייטשע פלאן איז געווען, דורכפירן אן אקציע ווען די טעראריסטן קומען אן אין לופטפעלד, אומברענגן די טעראריסטן, און באפרייען די פארכאפטע.
פריווונג צו באפרייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די טעראריסטן זענען אנגעקומען צום לופטפעלד, און דייטשע פאליציאנטן האבן געעפנט פייער, פינעף טעראריסטן זענען אומגעקומען אין די פייער אויסטויש, די טעראריסטן האבן באוויזן צו הרגנען אלע משכונות, וואס זענען געווען געבינדען אין העליקאפטערס, מיט האנט גראנאטן. דריי פאלעסטינער זענען געכאפט געווארן לעבעדיקערהייט. אין קורצן די אקציע האט זיך געענדיקט מיט א מיאוסע דורכפאל, פאר דייטשלאנד. איין פאליציאנט איז אומגעקומען.
אין אויספארשונגען נאכדעם, האט זיך ארויסגעשטעלט, אז מערערע טעותים זענען פארגעקומען, געהעריקע פאליציאנטן זענען געווען פאראנטווארטליך פאר די אקציע, נישט געלערנטע ציל שיסער, און מענטשן וואס האבן פארלאזט זייערע פאזיציעס, מורא האבנדיק פון די קוילן וואס זענען געשאסן געווארן אין אלע ריכטונען.
די שפילן זענען אפגעשטעלט געווארן פאר פיר און צוואנציק שעה, און ווען די נייעס, אז אלע זענען אומגעקומען איז פארשפרייט געווארן, איז אפגעהאלטן געווארן אן אנדענקס צערעמאניע, און דערנאך זענען די פארמעסטן ווייטער פארגעזעצט געווארן. די ישראלדיקע פארבליבענע ספארטלער זענען צוריק אהיים, מיט די קערפערס פון די אומגעקומענע. א קליינע צאל ספארטלער פון אנדערע לענדער, האבן אויך אפגעטרעטן, און זיך מער נישט פארמאסטן אין די אלימפיאדע.
צוויי מאנאטן נאכן געשעעניש, זענען די דריי טעראריסטן, וואס זענען געווען אין א דייטשע טורמע, באפרייט געווארן נאכן פארכאפן אן עראפלאן פון שווארצע סעפטעמבער טעראריסטן, פון לופטהאנזא לופטליניע.
די נקמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ישראל האט רעאגירט אין עטליכע וועגן, די ערשטע זאך. א מאסיווע אטאקע אויף טעראר באזעס, אין סיריע און לבנון, אין ווי צענדליקע זענען אומגעקומען. גאלדע מאיר, האט באשלאסן דורכצופירן אן אפעראציע, מיטן נאמען "גאטס צארן". דער מוסד, פאראנטווארטליך מערהייט טעראריסטן וואס האבן געהאט א טייל אין די טעראר אקט, זענען אומגעקומען, אלעס אינדרויסן פון ישראל. בעיקר אין אייראפע, טוניסיע, און אין ביירוט.


text:
רעב טעלער איז דער מיטן שווארצן בארד און פאלטשיקער היט נישט דער וואס קרייצט זיך די נאז נאר צווייט פון לינקס
ר' שמואל שלמה טעלער פון סאטמאר קרית יואל איז דער טאן-געבער פון זייער פרומקייט ער שרייבט דער הויפט השקפה ארטיקל אין דעם געאסרטן 'דער (שונד) בלאט' זייערער, הערט ווי ער פארדאמט היינט אין א רעדע איבער חכמת היוונית וכת ההשכלה דעם נייער סידי פון שמעלצער ער באשמוצט מיאוס זייער רבי'ןס ר' אהרן'ס אייגענער שוואגער ר' דוד'ל טווערסקי דער סקווירא רבי שליט"א אז זיין חינוך איז נישט גוט ווייל קוקט ער האט אזא פרי ווי ליפא וואס איז ארגינעל געווען א סקווירא חסיד.... כאילו ביי די סאטמארע ארונים ספעציעל די מאנרוי ישיבה איז דא ווייניג מחללי שבתות בועלי נידות און סתם פתח תקוה משוגעים...
דער ארוינישער קול סאטמאר האט דאס ארויפגעשטעלט פאר די קינדער זיך צו קארמען מיט שינאה און אויף 212.444.9899
דרוקט
250


text:
עזרא
עזרא איז געווען א מנהיג פונעם יידישן פאלק וואס איז צוריקגעקומען פון גלות בבל אין ארץ ישראל אויפצובויען דעם צווייטן בית המקדש, בערך אין יאר ג'ש. ער איז געווען א מיוחס'דיגער כהן א זוהן פון שריה הכהן פון בית צדוק.
דער פערסישער מלך ארתחשסתא האט געגעבן עזרא רשות צו פירן די יידן צוריק קיין ארץ ישראל, אבער ווייניג יידן זענען געקומען מיט אים. פון די לוויים איז כמעט קיינער נישט געקומען. ווען עזרא איז אנגעקומען איז ער געוואויר געווארן אז די יידן אין ארץ ישראל זענען געווארן אסימילירט צווישן די גויים, און אסאך פון זיי האבן חתונה געהאט מיט גוי'אישע ווייבער. ער האט זיי געמאכט אלע שווערן אז זיי וועלן זיך אפטיילן פון די פרעמדע ווייבער.
עזרא האט איינגעפירט:
- אז מען זאל שרייבן א ספר תורה אין כתב אשורי.
- אז מען זאל רופן די חדשים מיט די בבלישע נעמען ניסן, אייר, א.א.וו. אנשטאט די אלטע נעמען (אביב, זיו, ירח איתנים, בול).
עזרא הסופר איז געשטארבן ט' טבת אין יאר .
יוסיפון שרייבט אין קדמוניות היהודים אז עזרא ליגט באגראבן אין ירושלים. אבער ס'איז פארהאן א מסורה אז עזרא ליגט אין באסרא איו בבל (היינט איז דאס איראק). במשך הונדערטע יארן פלעגן יידן גיין אויף זיין ציון.
תקנות עזרא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גמרא (ברכות כ"ב:; ובבא קמא פ"ב.) ברענגט צען תקנות וואס עזרא האט מתקן געווען:
- מ'זאל ליינען די תורה יעדן מאנטאג און דאנערשטאג (בכדי ס'זאל נישט זיין דריי טעג איינס נאך אנאנד אן תורה, ווי אויך שבת צו מנחה (פאר די וואס האבן פארפעלט דאס תורה ליינען אינמיטן דער וואך.
- מ'זאל ליינען די תוכחה פאר שבועות (פרשת בחקתי) און פאר ראש השנה (פרשת כי תבא) ווייל „תכלה שנה וקללותיה" (מגילה לא:).
- די בתי דינים זאלן זיצן יעדן מאנטאג און דאנערשטאג (די זענען געווען די מארק טעג).
- מ'זאל וואשן די קליידער דאנערשטאג (כדי צו האבן צייט פרייטאג פאר די אנדערע הכנות אויף שבת).
- עסן קנאבל פרייטאג צונאכט.
- די ווייבער זאלן פריש ברויט יעדן אינדערפרי.
- די ווייבער זאלן גיין אנגעטון אונטערקליידער (וועגן צניעות).
- א ווייב זאל זיך גוט קעמן די האר מיט א קאם איידער זי טובל'ט זיך אין דער מקוה.
- פעדלערס זאלן ארומדריין די שטעט פארקויפן צירינג.
- א בעל קרי טאר נישט לערנען תורה ביז ער טובל'ט זיך (טבילת עזרא).


text:
אז
אָז (ענגליש: Oz) איז אן אמריקאנישע טעלעוויזיע סעריע, געשאפן פון טאם פאנטאנה, וואס האט אויך די סצענאר געשריבן, און פראדוצירט דורך עיטש.בי.או (HBO). די פראגראם איז אורשפרינגליך אויסגעשטראלט געווען פון ז' תמוז ה'תשנ"ז ביז כ"א אדר א' ה'תשס"ג, אין זעקס שטאפלען מיט 56 פאלגן אינסגעזאמט. "אז" האט געווינען עלף פרייזן און איז געווען פארגעשלאגט פאר נאך 29, דאפון צוויי הויפטאנשאלטצייט-עמי'ז (Primetime Emmy). די סעריע האט באקומען הויכע איינשאלטקווטען (רעייטינגז): ארום תשס"א, צום ביישפיל, האט יעדע פאלגע דורכשניטליך זיבען מיליאן צושויער. א סך קריטיקער האבן געלויבט די רעאליסטישע סטיל פון די פראגראם.[1]
די געשיכטע האנדעלט פון די "אזוואלד הויך-זיכערהייט טורמע", אומגאנגשפראכליך בעקנאט אלס "אז". געצייגט זינד די לעבען פון די איינגעשפארטע אסירים, וואס זינד געקענצייכנעט מיט שווערע געוואלט, מיטגלידערשאפט אין טורמע-באנדען, דראג האנדעל, האמאסעקסואלע פארגעוואלדיגונג – און פארדארבונג דער אויפזעהר. אין "אז" ס'דו א סך באנדען, און די הויפטע זינד די נאצי ארישע ברידערשאפט, די שווארצע מוסלמענער, די איטאליענישע מאפיא, די שווארצע "חברים" (home boys) און די לאטינער. די פארשידענע באנדען און אסירים קעמפפען פאר מאכט, השפעה, כבוד און געלט. די הויפט-כאראקטערן זינד:
- טביאס ביטשער (געשפילט פון לי טערדזשען), איין איינשטענדיגע אדוואקאט וואס האט געהארגעט א קליינע מיידעלע ווען ער האט געפאהרט שיכור. דער שוואכער ביטשער איז פארגעוואלדיגט פון וערנאן שילינגער און ווערט זיין קנעכט. שפעטער געווינט ער די כבוד פון די אנדערע העפטלינגע.
- וערנאן שילינגער (דזשונאטאן קימבעל סימאנס), דער פירער פון די ארישע ברידערשאפט, א ראסיסט און אכזר וואס פארגעוואלדיגט אנדערע אסירים רעגעלמעסיק.
- קארים סאיד (אימאן וואלקער), דער פירער פון די מוסלמענער און א קעמפפער פאר די רעכטע דער אפריקאנע-אמעריקאנער. איין געאכטעטער מענטש וואס זוכט העלפען די אנדערע און פרעדיגען מוסר און גוטע מידות אינס טורמע.
- סימאן אדעביסי (אדעוואלע אקינויע-אגבאדזשע), פירער פון די "חברים". אכזר און פארדארבט פונקטליך ווי שילינגער, און קעניג פון דעם דראג האנדעל.
- ראייען אריילי (דין וינטערס), א קליגער מאן, וואס אויספאפט און מאניפולירט אלע אנדערע פאר זיינע צילען.
- אגוסטוס היל, א שווארצער פארקריפעלטער ארעסטאנט וואס דינט אויך אלס דערציילער.
- מיגעל אלווארעז (קירק אטשעוועדא), א לאטינער וואס איז א גוטער מענטש, אבער איז אויך אן אכזר'דיקע פארברעכער.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 'Oz' Soundtrack Fights Legal Injustice. לאס אנדזשעלעס טיימז, י"ד טבת ה'תשס"א.


text:
ערד'ס אטמאספער
דער ערד'ס אַטמאספֿער איז א דעק פון גאז, ארום דעם ערד פלאנעט וואס ווערט געהאלטן דארט צוליב גראוויטאציע. די אטמאספער דערמעגלעכט לעבן אויף דער ערד דורך איר איינזאפן מערסטן טייל פון דער אולטרא וויאלעט שטראלונג וואס דערגרייכט פון דער זון און פארמיידט גרויסע דיפערענצן אין טעמפעראטור צווישן טאג און נאכט. 75% פון די גאזן אין דער אטמאספער געפינען זיך ביז א הייך פון 11 ק"מ איבערן ים-שפיגל. ענדערונגען אין דער אטמאספער שאפן קלימאט און וועטער.
צוזאמענשטעל פון דער אטמאספער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צוזאמענשטעל פון דער ערד'ס אטמאספער טוישט זיך כסדר. די אטמאספער פארלירט וואסערשטאף. פלאנצן אויף דער ערד געבן ארויס זויערשטאף אין דער אטמאספער דורך פאטאסינטעזיע. היינט, פונעם אוועקשניידן די וועלדער און ברענען ברענשטאף, איז די קוואנטיטעט זויערשטאף אראפ און די קוואנטיטעט קוילן-זייערס ארויף.
די אטמאספער איז צוזאמענגעשטעלט פון די פאלגנדע גאזן:
- 78.084% שטיקשטאף
- 20.948% זויערשטאף
- 0.934% אַרגאָן
- 0.0314% קוילן-זייערס
- א ווינציגערע קוואנטיטעט פון די פאלגנדע גאזן:
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- NASA אטמאספער מאדעלן
- NASA's Earth Fact Sheet
- American Geophysical Union: Atmospheric Sciences
- Stuff in the Air Find out what the atmosphere contains.
- Layers of the Atmosphere
- Answers to several questions of curious kids related to Air and Atmosphere
- The AMS Glossary of Meteorology
- Paul Crutzen Interview Free video of Paul Crutzen Nobel Laureate for his work on decomposition of ozone talking to Harry Kroto Nobel Laureate by the Vega Science Trust.
- Slides describing the Earth's modern atmosphere
- Air Property


text:
סוואהילי
סוואַהילי[1] (Kiswahili קיסוואַהילי) איז א באַנטו שפראך וואס פארשידענע עטנישע גרופעס רעדן וואס וואוינען ביים בארטן פונעם מאזאמביקער קאנאל פון צפון קעניע ביז צפון מאזאמביק, כולל די קאמאראס אינזלען.[2] אויך אין סאמאליע זענען פאראן עטנישע גרופעס וואס רעדן סוואהילי. כאטש נאר פינף מיליאן מענטשן רעדן סוואהילי ווי מוטער שפראך,[3] אבער כמעט אין גאנץ מזרח אפריקע איז זי די טאג-טעגלעכע שפראך, מיט מער ווי 60 מיליאן רעדער.[4] סוואהילי איז די אמטשפראך פון פינף לענדער: טאנזאניע, קעניע, אוגאנדע, די קאמאראס און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Oxford English Dictionary
- ↑ Prins 1961
- ↑ Peek, Philip M.; Kwesi Yankah (2004). African folklore: an encyclopedia. Taylor & Francis, 699. ISBN 041593933X.
- ↑ Irele 2010


text:
סינדי שעהין
סינדי שעהין (געבוירן זשוליי 10, 1957) איז אן אמעריקאנער אנטי-מלחמה אקטיוויסטקע וואס איר זוהן, קעסי איז געשטארבן אינדערמיט פון זיין דינסט אין די איראק מלחמה אין אפריל 4, 2004, זייענדיג אין די עלטער פון בלויז 24 יאר.
זי דאן געטס זי נישט אויף צו פראטעסטירן בושס מלחמה בייטאג און ביינאכט, איבערהויפט האט זי זיך אויפגעהאלטן חדשים לאנג געוואונט געגעסן און געשלאפן אינדערויסן פון בושס אפרוה הויז אין קראפארד טעקסעס ווי עס זאמלן זיך אן דארטן אירע סימפאטיקער און אויכט פראטעסטירער. זי האט א נאמען געגעבן אויף דעם פלאץ קעסי קעמפ נאך איר זוהן.
זי האט שוין אפיציעל זיך אפגעזאגט פון די שלום באוועגונג אין אמעריקע זאגענדיג אז די לינקע האבן איר אריינגעשטאכן פונקט אזויפיל מעסערס אין רוקן ווי די רעכטע.
אין זשוליי 8 האט זי געשטעלט אן אולטימאטום צום הויפט דעמאקראטישער קאנגרעס פרוי ספיקער נענסי פעלאוסי אז אויב זי וועט נישט אריינטראגן אפיצעלע פאפירן צו אימפיטשען פרעזידענט בוש פאר זיינע פארברעכן אין אירע אויגן פון אויספאפן אמעריקע אריינצוגיין אין מלחמה מיט איראק דאן וועט זי לויפן פון סאן פראנסיסקא קעגן פעלאוסי איר אומציווארפן פון אמט.


text:
רעגירונגס מאכט אבטייל
אויטאריטעט צעטיילונג (אפשר רעגירונגס-מאכט אבטייל) איז די רעגירונגס-מאכט צעטיילונג, וואס מען האט איר צעטיילט מיטן ציל צו באגרענעצן די מאכט פון די רעגירונג כדי זאל זי זיך דעמאקראטיש פירן צו איינבייגן די רעגירונג צו די געזעצן פון דער געריכט גלייך ווי יעדער בירגער.
די דריי אויטאריטעטן זיינען:
- געזעצנגעבער אויטאריטעט - וואס דאס באשטימען די פארלאמענט'ס מיטגלידער (אין ישראל: די חברי כנסת)
- אויספירער אויטאריטעט - דער פרעזידענט אין א רעפובליק אדער פרעמיער מיניסטער אין א פארלאמענט.
- ריכטער אויטאריטעט - דאס געריכט.
אין מדינת ישראל איז די ערשטע צוויי אויטאריטעטן אינעם זעלבן מאכט, אינעם כנסת. אבער אין אמעריקע, דער קאנגרעס איז דער אויספירער אויטאריטעט.


text:
סאברא און שאטילא
סאברא און שאטילא זענען צוויי פאלעסטינער פליטים לאגערן אין לבנון, וואס ביי דער ישראלדיקער מיליטערישער ערשטער לבנון מלחמה, האבן קריסטליכע מיליציעס אומגעברענגט הונדערטע פאלעסטינער, אין יאר 1982, צווישן דעם 16טן און 18טן סעפטעמבער.
די וועלט האט באשולדיקט ישראל אין די מאסן מערדערייען, וויבאלד די ארמיי האט געוויסט פון דעם, און האט נישט אפגעשטעלט די קריסטן.
די קריסטן האבן געטענהט, אז זיי טוען דאס אלס נקמה פארן אטענטאט קעגן דער פירער פון די פאלאנגען באשיר זשומייעל, וואס פאלעסטינער טעראריסטן האבן דורכגעפירט, ביים לבנון ברודער קריג.
מנחם בעגין דער פרעמיער מיניסטער, האט געשטעלט א קאמיסיע אויסצופארשן דעם עניין, מיטן ריכטער שמגר, דער קאמיסיע האט באשולדיקט אריק שרון, אלס פאראנטווארטליך אינעם מארד, און שרון האט רעזיגנירט פון פארטיידיגונגס מיניסטעריום.
אין ישראל איז ארויסגעקומען א פילם, מיטן נאמען וואלס מיט באשיר, אום יאר 2008, וואס רעדט איבער די מלחמה, און די מאסן מארד קעגן די פאלעסטינער.


text:
צפון קארעע
די דעמאקראטישע מענטשנ'ס רעפובליק פון קארעע אדער מער פאפולער מיטן נאמען צפון קארעע, איז א מזרח אזיע לאנד פלאצירט אויפן צפון האלב פון דעם קארעעישן האלבאינזל.
איר צפון גרעניץ איז איינגעטיילט מערסטענס מיט כינע, כאטשיג א גוטע 11 מייל איז איינגעטיילט מיט רוסלאנד לענגאויס דעם טומאן טייך, און די ווייטער צפון-מזרח ווינקל פון דאס לאנד.
צו איר דרום זייט, טוט זיך דאס גרענעצן מיט דרום קארעע, מיט וואס עס איז אמאל געווען פאראייניקט אין א קארעעישער אימפעריע ביז דער טיילונג נאך דער צווייטער וועלט מלחמה.
גרינדונג פון צפון קארעע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען יאפאן האט קאפיטאלירט, איז דער קארעער האלב אינדזל צעטיילט געווארן, צפון צו סאוועט רוסלאנד, און דרום צו די אנדערע אליאירטע קרעפטן. דורכאויס 1948, און אין 1949, האבן די ארמייען פון די לענדער ארויסגעטרעטן פון קארעע, די גרענעץ צווישן די סאוועטיש קאנטראלירטע צפון, און די דעמאקראטישע דרום, איז געווען לענג אויס די גארטל ליניע (געאגראפיע) 38°. די רוסן האבן אויפגעשטעלט א לאנד פון קאמוניסטישן מאדעל, אנגעפירט דורך אן ארבעטער ראט, דער פארזיצער איז געווען קים איל סאנג. ער האט שנעל נאציאנאליזירט אלע פריוואטע געשעפטן און אייגנטומס, און צעטיילט די לאנדווירטשאפט גלייך צו אלע ערד ארבעטער.
קארעע קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1950, האט אויסגעבראכן די קארעע קריג, קים איל סאנג האט געוואלט הערשן, אויף א פאראייניקטע קארעע, מיט א גוט אויסמושטירטע ארמיי, און אסאך וואפן פון רוסלאנד, און פון כינע. סטאלין האט נישט געוואלט שטיצן א קריג אין ווייטן אזיע פון אנהייב, שפעטער האט ער איינגעגעבן, נאכן אנטוויקלען פון יאדערישע וואפן, און רוסלאנד איז געווארן א נוקלעארער גרויסמאכט.
דרום קארעע, פון די אנדערע זייט, האט געהאט א שוואך אויפגעשטעלטע ארמיי, און אומערפארן, און האט נישט געהאט דעמאלט די שטיצע פון אנדערע לענדער. אויפן 25סטן יוני 1950, האט דער צפון אנגעהויבן זייער אינוואזיע, און שנעל פאראויס מארשירט, מיט קנאפע ווידערשטאנד, און האבן איינגענומען סעאל.
אום אקטאבער האט די פאראייניקטע פעלקער, וואס האט אריינגעשיקט אן ארמיי אפצושלאגן די קאמוניסטישע אנגריף, האט אין די קאנטער-אטאקע, איינגענומען פיאנגיאנג, די קאמוניסטישע הויפטשטאט, די רעגירונג איז אנטלאפן קיין כינע.
אין נאוועמבער, האבן א האלב מיליאן כינישע זעלנער, זיך אנגעשלאסן צו די צפון קארעעישע ארמיי, און האבן צוריק איינגענומען די קאמוניסטישע הויפטשטאט אין דעצעמבער 1951, און סעאל אין יאנואר 1952.
מערץ 1952, האבן די טרופן פון די פאראייניקטע פעלקער, ווידעראמאל אטאקירט און צוריק איינגענומען סעאל, און מארשירט פאראויס קיין צפון. אין 1953, איז אונטערגעשריבן געווארן א פייער שטילשטאנד אפמאך, צווישן די צפון מיט כינע, מיט די דרום און די פאראייניקטע פעלקער קרעפטן. די גרענעץ איז צוריק געשטעלט געווארן, ווי עס איז געווען איידער די קריג האט אויסגעבראכן.


text:
צוגאב
צוגאב אדער חיבור איז די מאטעמאטישע פעולה פון צוגעבן א צאל נומערן צו א רעאלער צאל כדי צו ערייכען אן איינפאכן סך הכל פון אלע נומערן צוזאמען. איר סימבאל איז: +. צום ביישפיל: און .
צוגאב איז קאמוטאטיוו, דאס הייסט, דער סדר פון די עלעמענטן איז נישט משפיע אויפן באטרעף. דעריבער: (אנדערש ווי אראפנעם און צעטיילן וואס דער סדר דארט איז יא משפיע אויפן באטרעף).
אויך איז צוגאב אסאציאטיוו, דאס הייסט, אויב מיר האבן דריי נומערן, קענען מיר איינזאמלען סיי וואסערע צוויי נומערן צוזאמען און צולייגן דעם דריטן נומער, און דער באטרעף וועט שטענדיק זיין די זעלבע: ד.ה. .
דער פשוטער וועג צו רעכנען צוגאב איז מיט א צוגאב טאבעלע. אויב מען וויל למשל צוגעבן 5 צו 8, זוכן מיר אין די טאבעלע וווּ דער פינף מיטן אכט באטרעפן זיך צוזאמען, און אין דעם קעסטל וועלן מיר טרעפן דעם באטרעף.


text:
קלוגשאפט
קלוגשאפט אדער חכמה איז א גוטע זאך. מען נוצט דעם מוח צו פאשטיין אלעס פארן לעבן. די פארקערטע פון נאריש. גיווענליך מיינט דאס איינער וואס האט א קאפ אויף די פלייצעס און ווייסט ווי אזוי דאס צי אויסנוצען.
תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מים עמוקים עצה בלב איש [משלי כ. ה.]. אמאליגע צייטן האט מען געמיינט אז חכמה איז אין די הארץ. היינט זאגן זיי דאס איז אין מוח.
אין בראשית שטייט ויפח באפיו נשמת חיים, זאגן די ראשונים, כל דנפיח מדלי נפיח, אז פון דא זעהן מיר אז א מענטש קען משיג זיין טיפע רעיונות ווייל ער האט א רוח פון גאט.


text:
טשיטאגאנג
טשיטאַגאָנג (טשיטטאַגאָניש, בענגאַליש: চট্টগ্রাম) איז דער הויפּט ים-פּאָרט און די צווייטע גרעסטע שטאָט פון באַנגלאַדעש. עס ליגט אויף די ברעגן פון דעם קאַרנאַפולי טייך.
שוין א האנדלס ארט זינט דעם טן9 יאָרהונדערט, האט טשיטאַגאָנג אַ מולטיקולטורעלע ירושה פון איסלאַמישע, הינדו און בודהישע טראדיציעס. די מאָדערנע שטאָט האט זיך אנטוויקלט בשעת ווען די בריטישע האבן געהערשט ווי אַ באַן, בוימל און טיי האנדל מיטלפונקט. די שטאָט איז אויך געווארן אַ פאָקאַלן פונקט פֿאַר רעוואלוציאנערע אַקטיוויטעטן קעגן די בריטישע. עס איז אויך אַ וויכטיקע מיליטערישע באַזע און צושטעלן פונקט פֿאַר אליאירטע קראפטן ביים די בורמע קאַמפּיין אין דער צווייטער וועלט מלחמה. נאָך דער צעטיילונג פון אינדיע אין 1947, איז טשיטטאַגאָנג געווארן א טייל פון מזרח פּאַקיסטאַן. אין 1971, ווען מזרח פּאַקיסטאַן איז אויפגעשטאנען קעגן מערב פּאַקיסטאַנס אָפּזאָג צו אָננעמען רעזולטאַטן פון דעמאָקראַטישע וואלן, די דערקלערונג פון באַנגלאַדעשנס זעלבטשטענדיקייַט איז מודיע אין טשיטטאַגאָנג.
הייַנט, טשיטאַגאָנג איז איינע פון די גיכסטע וואקסנדיקע שטעט אין דער וועלט. א הויפּט געשעפט און אינדוסטריעלע צענטער. די פּאָרט שטאָט ווערט געזען ווי קריטיש צו דער עקאָנאָמישע אַנטוויקלונג פון לאַנד-איינגעשלאסן דרום אזיע, אַרייַנגערעכנט צפון-מזרח אינדיע, בהוטאַן, נעפּאַל און טיילן פון דרום כינע.


text:
זשיראף
זשיראף ווערט פארעכענט ווי דער העכסטער חיה, ער שטייט געוויינליך פון זיבעצען ביז ניינצען פוס הויך, טייל מאל אפילו ביז צוואנציג פוס אין די הייך איר קאפ.
אירע נקיבות זענען אביסל נידעריקער.
א מענטש קען זיך אריינשטעלן צווישן אירע פוס.
ווען עס ווערט געבוירן קען די בעיבי שוין שטיין נאך א האלבער שעה.
און נאך צוויי שעה פון געבורט קען ער שוין שפאצירן.
עס איז מעלה גרה.
איר הויט איז קאלירט ווי אין קאמפלאדזש אז מען זאל איר נישט באמערקען פון דער ווייטענס זינט זי שטייט ארויס מיט איר הויכקייט פאר לייבן זאלן איר נישט באמערקן און פארצוקן.
קיין איין דעזיין פון די הויט פון זשיראף איז נישט גענוי די זעלבע ווי אן אנדערע זשיראף.
עס קען שטויסן אייניג מיט אירע פוס פון אלע פיר זייטן, דאס הייסט אירע זשוינטס זענען אנדערשט אויסגעשטעלט ווי ביים מענטש וואס האט בלויז די עיקר כוח צו שטויסן אויף פארויס.
ווען עס טרינקט קומט אן די קאפ ביז 7 פוס אונטערן הארץ און ווען עס שטייט אויסגעשטרעקט קומט דאס אן אסאך העכער ווי דאס הארץ, אבער זיי האבן אריינגעבויט א סעפצעלן ווענטיל צו האלטן די בלוט דרוק פונקט וויפל עס ברויך זיך אין קאפ.
אין 1414, האט מען אריבערגעפירט א זשיראף פון מאלינדי קיין בענגאל. נאכהער האט דער אויספארשער זשענג הע גענומען אים אין כינע וואו מען האט אים געלייגט אין א זאא פון דער מינג דינאסטיע. די כינעזער האבן זיך שטארק אינטרעסירט אין דער מאדנער חיה. אין 1486 האט מען געגעבן לארענזא דע מעדיטשי א זשיראף, דער ערשטער לעבעדיקער זשיראף אין איטאליע זייט די אוראלטע צייטן.


text:
ארגאניזאציע
א ארגאניזאציע איז די סאציאלער ארגאניזרונג וואס דארף נאכקומען קאלעקטיווע צילן, וואס קאנטראלירט איר אייגענע פארשריט און אויפגאבעס, און וואס האט א גרעניץ וואס טיילט איר אפ פון איר סביבה.
די ווארט פאר זיך קומט פון א גריכיש ווארט וואס מיינט א געצייג.
די טערמין איז גענוצט סיי אין סייענטיפישער שפראך און סיי אין נארמאלער טאג טעגליכן לעבן אויף פארשידענע וועגן.
און די סאציאלע וויסשאפטן, זענען ארגאניזאציעס שטודירט דורך פארשער פון פארשידענע דיסציפלין'ען. מערסטענס אין סאציאלאגיע, עקאנאמיק, פאליטישע וויסנשאפט, פסיכיאלאגיע, פארוואלטונג, און ארגענצעזאציע קאמיניקאציע. דאס זענען די ברייטע פעלד פון וואס מ'רעדט געוויינליך ביים דערמאנען און דאס אנרופען אלס ארגאניזאציע שטודיעס, ארגאניזאציע אויפירונג אדער ארגאניזאציע אנאליז. דעריבער, איז פארהאן פארשידענארטיקע טעאריעס און פערספעקטיווס איבער דעם מהלך, טייל זענען אייניג אויסגעשטעלט און טייל זענען קעגנארטיק.
- ארגאניזאציע - בנוגע א פראצעס: א זאך וואס ווערט ארגענאזירט (ארגאניזאציע אלס אויפגאבע אדער אקט).
- ארגאניזאציע - פונקציעאל: ארגאניזאציע אלס א פונקציע וויאזוי זאכן ווי ביזנעסער אדער רעגירונגער אטויריטעטן זענען פארנוצט און ארבייטען (ארגאניזאציע אלס א פערמענאטער סטרוקטאר).
- ארגאניזאציע - אינסטיטוציע: א זאך איז אן ארגאניזאציע (ארגאניזאציע אלס אן אקטועלער ציל סטרוקטאר אינערהאלב א געזעלשאפטליכער קאנטעקסט).