text:
פאראייניגטע קעניגרייך
דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון גרױסבריטאַניע און צפון אירלאנד (ענגליש: United Kingdom) איז א קאנסטיטוציאנאלע מאנארכיע אין צפון-מערב אייראפע.
גרויסבריטאניע איז דער גרעסטער אינזל פון דעם געזעמל פון אינזלען, אדער ארכיפעלאג, באקאנט אלס די בריטישע אינזלען. ענגלאנד איז די גרעסטע און מערסט באקאנטע אפטיילונג פון דעם אינזל פון גרויס בריטאניע, אויפנעמענדיג די דרום און מזרח. וויילס איז אויף מערב און סקאטלאנד אויף צפון. צפון אירלאנד געפינט זיך ביים צפון-מזרח ווינקל פון אירלאנד, די צווייט גרעסטע אינזל אין די בריטישע אינזלען. די הויפטשטאט פון די פאראייניגטע קעניגרייך איז לאנדאן וועלכע געפינט זיך מער צו דרום-מזרח פון ענגלאנד.
דאס פאראייניגטע קעניגרייך האט א גוטע עקאנאמיע, א סאפיסטיקירטע טעכנאלאגיע, און צום וויכטיקסטן איז עס א לאנד פון שלום און פרייהייט. בכלל ווערט עס פאררעכנט אלס הויך סטאנדארט לאנד צו וווינען.
א סך לענדער פון דער וועלט זענען אין די פארגאנגענהייט באאיינפלוסט געווארן פון דער בריטישער געשיכטע און קולטור. מיט יעדן פארבייגייענדיקן יאר ווערט ענגליש נענטער און נענטער צו ווערן דער וועלטס שפראך פאר געלערנטע מענטשן אזויווי לאטיין איז אמאל געווען. די סיבה דערפון איז די שטארקע פארשפרייטונג פון דער בריטישער אימפעריע אין די פארגאנגענע דריי דורות. אין אנהייב פון די 1900ער יארן (ווערט גערופן מיטן נאמען "דער 20סטער יארהונדערט") איז א דריטל פון דער וועלטס באפעלקערונג און א דריטל פון דער וועלטס לאנד אויבערפלאך געווען קאנטראלירט אין עפעס א וועג דורכן פאראייניקטן קעניגרייך. א סך לענדער האבן באקומען זעק מיט אימיגראנטן און זענען אנטוויקלט געווארן, ווי מען פלעגט עס דעמאלט רופן, אין טעכטער לענדער. די קאלאניעס (יישובים) האבן זיך עווענטועל פארמירט אייגענע רעגירונגן און זיך פארזעלבסשטענדיקט אלס דאמיניעס (ממשלות). למשל קאנאדע, אויסטראליע, און ניו זילאנד האבן פונקט אזא צושטאנד באקומען.
אינהאַלט
- 1 נאמען
- 2 היסטאריע
- 3 געשיכטע
- 4 גרייס
- 5 באפעלקערונג
- 6 געאגראפישע באשטאנדטיילן און גרענעצן
- 7 נאטורליכע ראיאנען און טאפאגראפיע
- 8 לאנד און אוצרות
- 9 מענשטן און געזעלשאפט
- 10 שפראכן און רעליגיע
- 11 לעבנ'ס סטיל
- 12 געזונט קעיר און וועלפעיר
- 13 מוזייען און ביבליאטעקן
- 14 וויסנשאפט און טעכנאלאגיע
- 15 עקאנאמיע
- 16 רעגירונג
- 17 פארטיידיגונג
- 18 אידן אינעם פאראייניגטן קעניגרייך (היסטאריע)
- 19 רעפערענצן
נאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען קען פארקירצן דעם נאמען פאראייניגטע קעניגרייך פון גרױסבריטאַניע און צפון אירלאנד צו פאראייניגטע קעניגרייך, אויף ענגליש אויך UK. אמאל זאגט מען אויך בריטאניע פארן לאנד, אבער מען דארף זיין פארזיכטיג ווייל מען זאגט אויך "בריטאניע" פארן אינזל "גרויסבריטאניע".
צו זאגן "ענגלאנד" אלס דער שם הכולל איז זיכער נישט ריכטיק, ווייל ענגלאנד איז פאקטיש נישט מער ווי א טייל פון גרויסבריטאניע. ס'איז ריכטיק צו רופן די איינוווינער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך "בריטישע". הגם מענטשן פון ענגלאנד קען מען אויך רופן ענגלישע, מענטשן פון סקאטלענד סקאטישע, און מענטשן פון וויילז וועלשישע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – היסטאריע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
זייט דעם 9טן יארהונדערט זענען געווען ענגלאנד און שאטלאנד צוויי באזונדערן נישט-אפהענגיג קעניגרייכן. די פרינציפאליטעט פון וויילז איז געווארן א טייל פון ענגלאנד אין 1284. אין 1707 זענען ענגלאנד און שאטלאנד, וואס האט אויף זיי געהערשט דער זעלבער קעניג, פאראייניגט געווארן אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך פון בריטאניע. אין 1801 איז אירלאנד אריין אין דער מדינה, וואס הייסט דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון בריטאניע און אירלאנד. אין 1922 איז רוב פון אירלאנד געווארן א באזונדערע מדינה, איבעלאזנדיג 6 פראווינצן פון אולסטער צוזאמען מיט בריטאניע. די שטאַט האט אויפגענומען איר היינטיגן נאמען אין 1927.
בריטאניע'ס וויכטיגסטע יארן איז געווען אינעם 18טן יארהונדערט. אין די הונדערט יאר איז בריטאניע'ס געווארן "בריטאניע". די עקענאמיע, די איינוואוינער, די רעגירונג, די אויטאריטי אפטיילונג, די ענווייראמענט זענען אלע אוועקגעשטעלט געווארן אויף די פיס אין יענע יארן.
די בריטישע זענען געווען ספעציאליסטן אין נאכשפורן פאר עפעס פריש. זיי זענען ארומגעפארן אין דער גאנצער וועלט צו טרעפן פרישע אינזלען וואס האבן עפעס ווערד אין זיך און די רעגירונג האט אויף דעם איבערגענומען קאנטראל. מען שאצט אז די זוכענישן זענען אנגעגאנגן בערך הונדערט יאר אין וועלכע מען האט געפינען: די מזרח טייל פון קאנאדע (נאווא סקאשע און ניופאונדלענד) מיט אוצרות פיש, ניו ענגלאנד מיט גוטע האלץ פאר די נעיווי'ס געברויך, די דרום אמעריקאנער דערפלעך מיט טאבאקא, און באהאלטענע טיילן נעבן אינדיע פון וואו מען האט גענומען צוקער, אזיע אינזלען מיט קאווע, טיי, געווירצן (ספייסעס), און רייך קאלירטע באוול (קאטאן), און פון מערב אפריקע האט מען גענומען שווארצע שקלאפן וועלכע מען האט געליפערט אין אמעריקע און די קאריביען אינזלען וואו מען האט זיי אפגעקויפט פאר גוט געלט.
אין יאר 1789 האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע אין פראנקרייך קעגן די מאנארכיע און אסאך לענדער זענען געווארן פארמישט אין דעם קאנפליקט צוליב זייער אפאזיציע צו א מאנארכיע קראפט. עטליכע בריטישע פיליזאפן האבן אסאך גורם געווען צו דעם רעוואלוציע און בכלל האט פראנקרייך זיך שוין לאנג געוואלט אויסגעבן איר 500 יעריגע כעס אויף בריטאניע און האט געמאלדן מלחמה קעגן בריטאניע. די בריטישע מיליטער האט זיך שטארק פארלייגט צו באשיצן אירע קאלאניעס אין אלע וואסערן און געשטעלט א שטארקע קעגנערשאפט מיט איר אויסגעצייכנטע נעיווי. די קריג האט לאנג געדויערט (ארום 5 יאר) און די בריטישע האבן געמאכט גרויס פארשריט. נישט נאר וואס בריטאניע האט באשיצט אירע קאלאניעס, זי האט איינגענומען כמעט אלע פראנצויזישע קאלאניעס אלס נקמה. אין יאר 1798 האט דער בריטישער פלאט געגעבן דעם לעצטן קלאפ פאר די פראנצויזישע ווען זיי האבן איינגענומען איינע פון פראנקרייך'ס גרעסטע קאלאניעס (טראלפאגער) און עטליכע גאר הויכע פראנצויזישע גענעראלן האבן זיך אונטערגעגעבן. די טראלפאגער זיג איז באצייכנט געווארן אין די ביכער אלס בריטאניע'ס גרעסטע ים-פלאט זיג.
די גוטע יארן אין בריטאניע איז שטארק פארמינערט געווארן ווען עס האט אויסגעבראכן איינע פון די שווערסטע מלחמות פאר בריטאניע – דער ערשטער וועלט קריג. די גלוסט פאר מאכט אין אייראפע האט צוטיילט אייראפע אין גרופעס אין וועלכע בריטאניע, פראנקרייך, און רוסלאנד האבן געעפענט א קאאליציע קעגן דייטשלאנד וועלכע האט זיך אנגעהויבן אויפבויען מיט די הילף פון עסטרייך-אונגארן און איטאליע. די קריג האט אויסגעבראכן זייער פלוצלינג ווען א סערבישער טעראריסט האט אומגעברענגט דעם יורש פון די עסטרייך-אונגארן טראן. סערביע האט דאס געטאן זיך צו באפרייען פון איר שווערן און מאכטפולן שכן עסטרייך-אונגארן און געוואונען זעלבסטשטענדיקייט.
בריטאניע האט אין די יארן פון די ערשטע וועלט קריג אויסגעפינען אסאך מיליטערישע געצייג זיך קעגנצושטעלן די דייטשע נארוואס פאבריצירטע "יו. באוטס" וועלכע זענען געווען פאקטישע סובמארינען וועלכע האבן געזינקן צענדליגער בריטישע שיפן. רוב בריטישע צווישן 18 און 40 יאר אלט האבן זיך באטייליגט אין די מיליטער און זייערע פרויען האבן איבערגענומען זייערע ביזנעסער. די ערשטע וועלט קריג האט געקאסט פאר בריטאניע דריי מיליאן נפשות.
בריטאניע איז אין די יארן פאר דעם צווייטן וועלט קריג נאך אלץ באצייכנט געווארן אלס איינע פון די שטערקסטע לענדער אין די וועלט און איז געווען א טייל אין די אזוי גערופענע "ליג אף נעישאנס" וועלכע איז געגרינדעט געווארן נאך די ערטשע וועלט קריג צו העלפן אויסגלייכן אינטערנאציאנאלע קאנפליקטן מיט פרידן.
די ערשטע יארן נאך דער צווייטער וועלט קריג איז געווען פון די ערגסטע יארן אין די בריטישע היסטאריע. די עקענאמיע איז געווען אין תהום, טויזנטער מענטשן האבן נישט געהאט קיין דאך איבער'ן קאפ צוליב די צענדליגער טויזנטער הייזער וואס זענען חרוב געווארן פון די באמבארדירונגען, ווער רעדט נאך פון ארבעט.
אין 1973 איז בריטאניע געווארן א מיטגליד אין דעם אייראפעישער פארבאנד.
אין 1996 איז טאני בלער געווארן דער יונגסטער פרעמיער מיניסטער אין דער בריטישער היסטאריע. בלער האט זיך באלד גענומען צו די טראדיציאנאלע לייבאר פאליסיס, ווי סאציאלע דינסטן און האנדל. ער האט אויך געשענקט מער מאכט פאר שאטלאנד און וויילס, געבנדיג זיי מער קאנטראל און פאליטישע זעלבשטענדיקייט. בלער איז פון אנהויב אוועקגעשטאנען פון די אייראפעאישע קאמיוניטי וואס האט שפעטער געפירט צו די איירא וואלוטע סיסטעם, באצייכנענדיג בריטאניע אלס א רייך לאנד וואס ברויך נישט די איירא. בלעיר האט אויך אין א ספעציעלן אקט עלעמינירט כמעט אלע 750 מיטגלידער (אחוץ 92) פון די הויז אף לארד, אלס א שריט צו מאדערניזירן די רעגירונג.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאר א לאנגער צייט איז אינדיע געווען די וויכטיקסטע קאלאניע אין דער בריטישער אימפעריע, אבער נאך א לאנגערע אנטיקאלאניעל געפעכט מיטן פאראייניקטן קעניגרייך איז איר געלונגען צו ווערן אן אומאפהענגיקע דעמאקראטיע. די בריטישע אימפעריע האט א מאל אריינגענומען גרויסע טיילן פון צפון, מערב, און מזרח אפריקע. וויכטיקע טיילן פון אזיע, ווי האנג קאנג, און א גרויסע צאל אינדזלען אינעם שאילן אקעאן. היינט צו טאג זענען ס'רוב פון די דערמאנטע ערטער אומאפהענגיק אבער א טייל דערפון האלטן נאך אן א סך בריטישע געזעצן, אינסטיטוציעס, און מינהגים.
אינטרעסאנט אז מערערע לענדער וואס זענען קיין מאל נישט געווען אונטער בריטישער הערשאפט האבן אויסגעקליבן איר פארלאמענטארישע רעגירונג סיסטעם, וואס טייטש אז דער נידעריקער טייל פונעם פארלימענט, וואס ווערט גערופן הויז אף קאמאנס, געבן די לעגיסלאטיווע קראפטן. די הויז אף קאמאנס דערוויילט א טשיף עקזעקיוטיוו, וועלכער איז דער פרעמיער-מיניסטער. דער פרעמיער-מיניסטער וויילט זיך אליין אויס ווער פונעם קאמאנס זאל אריינגענומען ווערן אין דעם קאבינעט און אזוי אויך דערוויילט ער זיך אליין זיינע יועצים. אין אנדערע ווערטער מיינט דאס אז די עקזעקיוטיוו איז נישט אפגעטיילט פון די לעגיסלאטור.
דאס פאראייניקטע קעניגרייך איז געווען איינער פון די גרעסטע פיאנערן אין עקאנאמישע ענינים. די ערשטע אינדוסטריעלע רעוואלוציע [די רעזולטאט פון א סך פונדאמענטאלע בייטונגען וואס האבן טראנספארמירט אגריקולטור עקענאמיעס אין אינדוסטריעלע. די ערשטע טויש איז געווען פראדוקציע. מערערע זאכן וואס זענען טראדיציאנעל פאבריצירט געווארן אין היימען און אין קליינע ווארשטאטן האבן אנגעהויבן פאבריצירט ווערן אין פאבריקן] איז פארגעקומען אינעם פאראייניקטן קעניגרייך אין די 18טן און 19טן יארהונדערטער און האט געפירט צו דער אנטוויקלונג פון דער וועלטס ערשטער געזעלשאפט דאמינירטע דורך א מיטל קלאס. בריטאניע איז געווען דאס ערשטע לאנד אין דער וועלט ווו מער פון א העלפט פון אירע איינוווינערס האבן געוווינט אין די שטעט. גיכע עקאנאמישע אנטוויקלונג און וועלטס האנדל האבן געמאכט בריטאניע דאס רייכסטע לאנד דורכאויס דער הערשאפט פון קעניגין וויקטאריע [קעניין וויקטאריע האט געוועלטיקט אויף דער בריטישער אימפעריע אין אירע בעסטע יארן פון 1837 ביז 1901. איר הערשפאט איז געווען די לענגסטע פון יעדע מאנארכיע אין דער בריטישער געשיכטע און איז באצייכנט געווארן אלס די וויקטאריען תקופה] פאר א לאנגע צייט פאר און נאך דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז לאנדאן געווען דער צענטער פון דער וועלטס קאפיטיליזם. נאך היינט איז ער איינער פון די וויכטיקסטע ביזנעס און פינאנציעלע צענטערס אין דער גארער וועלט.
גרייס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס פאראייניקטע קעניגרייך איז א קליין לאנד אין פיזיקאלע גרויסקייט. מיט 94,251 קוואדראט מייל (244,110 קוואדראט קילאמעטער) איז עס אזוי גרויס ווי דער שטאט קאלאראדא, אדער בעסער געזאגט, צוויי מאל אזוי גרויס ווי דער שטאט ניו יארק . דאס פאראייניקטע קעניגרייך געפינט זיך אזוי צו צפון פונעם גלאבוס ווי לאבראדאר (א פראווינץ אין קאנאדע) אין צפון אמעריקע, אבער אנדערש ווי אין לאבראדאר, ווו עס איז תמיד קאלט געפרוירן, איז עס און דער גאנצער צפון אייראפע, געוויינטלעך גאנץ מילד און פרעסטלדיק (טשילי) און א סך נאס. רעגן און פארוואלקנטער הימל קענען פארנעמען אזוי פיל ווי 300 טעג אין א יאר. דאס איז ווייל די ראיאן ווערט געווארעמט דורך דעם גאלף שטראם וואס קומט ארויס פונעם אטלאנטישן אקעאן.
באפעלקערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען נעמט א צענזוס פונעם גאנצן פאראייניגטן קעניגרייך יעדע צען יאר.[1] אין דעם 2011 צענזוס איז די סה"כ באפעלקערונג פונעם פאראיינגטן קעניגרייך געווען 63,181,775.[2] זי איז די דריטע גרעסטע אינעם אייראפעאישן פארבאנד, די פינפטע גרעסטע אין דער קאמאנוועלט און די 21סטע גרעסטע אין דער וועלט.[3] צווישן 2001 און 2011 האט די באפעלקערונג פארמערט מיט א דורכשנילעכער יערלעכער ראטע פון אומגעפער 0.7 פראצענט.[2] צום פארגלייך איז די ראטע געווען 0.3 פראצענט א יאר פון 1991 ביז 2001 און 0.2 פראצענט אינעם צענדליקער 1981 ביז 1991.[3] דער 2011 צענזוס האט באשטעטיקט אז די פראפארציע פון מענטשן עלטער פון 65 האט זיך געמער דרייפאך (פון 5 צו 16 פראצענט).[2]
ענגלאדס באפעלקערונג אין 2011 איז געווען 53 מיליאן.[4] עס איז איינע פון די מערסט געדעכסט באפעלקערטע לענדער אין דער וועלט, מיט 383 מענטשן אין איין קוואדראט ק"מ אין 2003,[5] מיט דער גרעסטע קאנצענטראציע אין לאנדאן און דעם דרום-מזרח.[6] דער 2011 צענזוס ווייזט סקאטלאנדס באפעלקערונג צו 5.3 מיליאן,[7] וויילס צו 3.06 מיליאן און צפון אירלאנד צו 1.81 מיליאן.[4] די באפעלקערונג פון ענגלאנד האט געוואקסן גיכער ווי אלע לענדער אינעם פאראייניגטן קעניגרייל אין דער תקופה פון 2001 ביז 2011, מיט א פארמערונג פון 7.9%.
געאגראפישע באשטאנדטיילן און גרענעצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס פאראייניקטע קעניגרייך גרענעצט זיך אויף דרום מיטן ענגלישער קאנאל (דער ענגלישער קאנאל טיילט אפ צווישן דעם פאראייניקטן קעניגרייך און פראנקרייך. עס איז א שמאלער און לאנגער ים), וועלכער טיילט איר אפ פונעם אייראפעישן קאנטינענט. אויף מזרח, גרענעצט עס זיך מיטן צפון ים (אן ארעם פונעם אטלאנטיק), און אויף מערב מיטן אירישן ים און דעם אטלאנטיק. דעם פאראייניקטן קעניגרייכס איינציקסטע לאנד גרענעץ מיט אן אנדערן לאנד איז צווישן צפון אירלאנד און אירלאנד.
ענגלאנד איז די גרעסטע, מערסט באקאנטסטע, און רייכסטע אפטיילונג פון דעם פאראייניקטן קעניגרייך. עס נעמט אויף 50,352 קוואדראט מייל (130,410 קילאמעטער) פון דאס פאראייניקטע קעניגרייך'ס סך-הכל 94,251 קוואדראט מייל (244,110 קילאמעטער). די געגנט פון סקאטלענד איז 30,420 קוואדראט מייל (78,790 קילאמעטער), וויילז נעמט אויף 8,020 קוואדראט מייל(20,760 קילאמעטער), און צפון אירלאנד נעמט אויף 5,470 קוואדראט מייל (14,160 קילאמעטער). דאס מיינט אז ענגלאנד נעמט אויף 53.4 פראצענט פון דעם פאראייניקטן קעניגרייך, סקאטלענד 32.3 פראצענט, וויילז 8.5 פראצענט, און צפון אירלאנד 5.8 פראצענט.
דאס פאראייניקטע קעניגרייך אנטהאלט אין זיך א סך קליינע אינדזלען. צווישן זיי איז די איילענד אף ווייט, ענגליסעי, סילי, העברידעס, ארקני איילענד, און שעטלענד אייילענדס.
מיט א קורצן בליק: דער אינזל פון ווייט געפינט זיך אינעם ענגלישן קאנאל אויף דרום פון דעם מפאראייניקטן קעניגרייך. דאס אינדזל ציט צו א סך טוריסטן, ווייל דער וועטער איז געוויינטעך מילד און זוניק. דעם אינדזלס הויפט חיונה קומט פון עירקרעפט פאבריצירונג וועלכע גייט שוין אן דארט פון פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה. ענגלסי געפינט זיך אינעם אירישן ים, האט א סך געליטן פון אלע בריטישע מלחמות.
סילי, געפינט זיך אינעם אטלאנטישן אקעאן, איז באמת צענדליקער קליינע אינדזלען און גרויסע שטיינער אין א צוזאמענגענומענעם שטח. אינגאנצן פינף פון די אינדזלען זענען באוווינט מיט קנאפע 3,000 מענטשן. זיי פלאנצן בלומען און גרינסן וועלכע זיי שיקן צום מארק קיין לאנדאן.
די העברידעס אינדזלעך זענען ארום 500 אינדזלען יעדערער מיט אן אנדערן נאמען און ווערט אנגערופן מיטן שם הכולל די העברידעס אינדזלען. עס געפינט זיך אינעם אטלאנטישן אקעאן נעבן סקאטלענד. די איינוווינערס אויף די אידזלען מאכן א שוואכע פרנסה אויפן אלטמאדישן אופן פון פלאנצן געוויקסן.
די ארקני איילענדס זענען א גרופע פון 90 אינדזלען אויך נעבן סקאטלענד. די אינדזלען זענען נידעריק און ליידיק פון ביימער און געוויקסן. איינער פון די גרויסע אינדזלען פארמאגט נאך היינט א ים-באזע פון דעם בריטישן מיליטער וועלכע איז אויפגעשטעלט געווארן אין די יארן פון דער צווייטער וועלט-מלחמה. אחוץ דעם פראדוצירן זיי מערערע געוויינטלעכע ארטיקלען פון וועלכע זיי מאכן א שיינע לעבן.
שעטלענד אייילענדס, געפינט זיך אויך אינעם אטלאנטיק, איז געווען די ערשטע ציל פאר די דייטשן ימ"ש ווען זיי האבן זיך גענומען איבער די בריטישע אימפעריע. פון די אינזלען קומען ארויס די באוואוסטע ענגלישע וואל וועלכע ווערט פאבריצירט דורך אירע געשיקטע פרויען. רוב איינוואוינער האבן דארט פארמס מיט שאף.
ארום און ארום דאס פאראייניגטע קעניגרייך זענען דא נאך הונדערטער אינזלען וועלכע באלאנגן אין פאקט נישט צו דאס פאראייניגטע קעניגרייך אבער האבן א נאנטן שייכות און פריינטשאפט צו די געוועזענע בריטישע אימפעריע וועלכע האט זיי געגעבן די בעסטע צייטן דורכאויס די צייטן פון די צוויי וועלט קריגן. ווען אימער זיי זענען געווען אונטער בריטישע הערשאפט האבן זיי גענאסן פון אלע פריוועליגיעס גענוי ווי די אייוואוינער אין לאנדאן. די אינזלען זענען צוטיילט און צוויי קעטאגאריעס: דעפענדענד און אומדעפענדענט. די אומדעפענדענטע באלאנגן אין טייל פאר אנדערע הערשאפטן אבער האבן נאנטע שייכות ווי פריער דערמאנט. די דעפענדענטע באלאנגן נישט צו קיינעם און געניסן נאך היינט פון בריטענס פריוועליגיעס. דאס פאראייניגטע קעניגרייך איז מסכים און ווארטן זיי זאלן אמאל ווערן אייגענע לענדער און זיך מאכן שבת פאר זיך.
די אפהענגיקע אינזלען פירן אן מיט אייגענע רעגירונגן וועלכע ווערן אויסדערוועלט דורך די קעניגן פון בריטאניע. די קליינע רעגירונגן זענען פאראנטווארטליך פאר די געשעענישן אויף די אינזלען און אויף איר עקענאמיע. יעדע פון די טעריטאריעס פארמאגט א מיניסטער אין די בריטישע פארלימענט וועלכע פארטרעט איר. במשך די יארן זענען אסאך פון די אינזלען צוריקגעגאנגען צו זייערע ארגינעלע באלעבאטים. צום ביישפיל, האנג קאנג איז געווען צווישן די דעפענדענט אינזלען און האט זיך שפעטער צוריקגעקערט צו כינע אין 1997 נאכדעם וואס בריטאניעס ארענדע איז אויסגעלאפן.
נאטורליכע ראיאנען און טאפאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אינזלען פון גרויסבריטאניע קען צוטיילט ווערן אויף צוויי הויפט נאטורליכע ראיאנען – די הויכלאנד זאנע און די נידריגלאנד זאנע. די הויכלאנד זאנע איז פיל מיט הויכע בערג און מאונטענס אויף צפון און מערב. די נידריגלאנד זאנע באשטייט מיינסטענס פון פשוטע אויבערפלאך אן קיין שום באזונדערע דעקארירונג. די זאנעס לויפן אויף אן אויסגעטראכטע ליניע, לויפנדיג אריין אין ענגלאנד פון די וואסער ביים דרום-מערב ברעג ביז צום וואסער ביים צפון-מזרח ברעג. די נידריגלאנד זאנע האט א מילדערע קלימאט און בעסערע ערד פאר פארמינג. רוב מענטשן אין בריטאניע האבן שטענדיג געוואוינט אין די נידריגלאנד זאנע.
די הויכלאנד זאנע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי פריער דערמאנט איז דאס פאראייניגטע קעניגרייך איינגעטיילט אין צוויי חלקים וועלכע זענען די הויכלאנד זאנע און די נידריגלאנד זאנע. די הויכלאנד זאנע אנטהאלט וואס ווערט אפט אנגערופן רויע קאנטרי, וואס איז צוזאמענגעשטעלט פון א גרויסע מאס רויע בערג, מאונטענס, און אפגעשווענקטע שטחים מיט טאלן און ליידיגיקייט אינדערמיטן. די העכסטע עלעוואציע אין די אזוי גערופענע בריטישע אינזלען זענען אין די הויכלאנד זאנע. דער העכסטער פונקט איז בען נעוויס וועלכע איז 4,404 פיס (1,343 מעטער) הויך און געפינט זיך אין די הויכלאנד זאנע אין סקאטלענד. די הויכלאנד זאנע איז פארשטייט זיך אסאך קילער אבער עס איז אויך מער רעגנדיג און ווייניג זוניג. אין מערערע ערטער איז פארמינג אוממעגליך. אפילו אין די ערטער וואו מען קען שוין יא פארמען איז דאס א שווערער ארבעט מיט אסאך פראבלעמען. די ערד איז זייער אפט דין אין שטיינערדיג און אונטער דעם די הארטע שטיינערנע בערג. רעגן וואסער ווערט דארט אסאך מאל אנגעזאמעלט און לאזט גאנצע שטחים אנגעלייגט.
וויילז, סקאטלענד, און טיילן פון ענגלאנד זענען אין די הויכלאנד זאנע. די טיילן פון ענגלאנד אין די הויכלאנד זאנע נעמט אריין די פענין טשעין מאונטענס, וועלכע ציט זיך אריין ביז טיף אין צפון ענגלאנד און אין דרום-מערב פענינסולא. די פענין טשעין ווערט אסאך מאל באצייכענט אלס די רוקן-ביין פון ענגלאנד. עס שלעפט זיך אויף א שטח פון 160 מייל (260 קילאמעטער) פון צפון צו דרום, אנגעפאנגען פון די שעוואט הילס געגענט ביי די גרעניץ פון ענגלאנד און סקאטלענד אין ענדיגט זיך ביז אראפ אין מיטל לאנד פון צענטראל ענגלאנד. די פענין טשעין מאונטענס זענען זייער שיין האבנדיג אין זיך א געמיש פון ריזיגע פעלד שטחים און הערליך שיינע טייך טאלן וועלכע שלענגלען זיך אדורך די בערגלעך. צו מערב פון די פענין שטעין געפינט זיך די לייק דיסטריקט, די שענסטע ערטער אין בריטאניע. אסאך פון בריטענ'ס אינדוסטריעס ליגן אויף די פלאנקען פון די פענין טשעין צוליב די פילע קוילן פעלדער וועלכע זי פארמאגט. ביים אנהויב פון די פענין טשעין אין פעניסולא שטעקן זיך די בערג ארויס ביז טיף אריין אינעם אטלאנטיק אקעאן ווי מען זעט אויף די מאפעס.
סקאטלאנד איז אין אין די הויכלאנד זאנע מיט טויזנטער נישט גאר הויכע אבער רינדיגע בערג ארום אין ארום. די העכסטע פונקט דערגרייכט דארט 2,800 פיס (850 מעטער) הויך. די מענטשן וואס וואוינען אויף די בערג זענען פארנומען מיט שאף און רינדער ווייל דאס פלאנצען איז דארט אויפ'ן נידריגסטן שטאפעל. אין צענטער פון סקאטלענד, ווי א לאך אינמיטן פון די ארומיגע בערג, איז סקאטלענד'ס נידריגלאנד זאנע וועלכע איז באמת זייער הויך אבער איז אסאך נידריגער ווי די בערג. דארט געפינט זיך די אורבאן שטעט מיט אלע אינדוסטריס.
צפון אירלאנד באשטייט פון טאלן אויף הויכע בערג. רוב פון צפון אירלאנד איז א טאל וועלכע איז פארמירט געווארן דורך א לאווא פלאטא. אין צענטער פון צפון אירלאנד איז די לאו ניע, די גרעסטע אזערע אין די בריטישע אינזלען מיט 18 מייל אין דער לענג און 11 מייל אין דער ברייט. דער העכסטער ארט אין צפון אירלאנד איז מורן מאונטענס אויף דרום-מזרח, וועלכע דערכרייכט א מאקסימום הויכקייט פון 2,796 פיס (852 מעטער) העכער'ן ים פלאך. צפון אירלאנד איז אינגאנצען אפגעטיילט פון בריטאניע מיט'ן אייריש'ן ים. די נענטסטע וואס זיי קומען זיך צוזאם איז 13 מייל (21 קילאמעטער) ביי די ברעגעס פון טאר אויף צפון אירלאנד'ס זייט און מול אויף סקאטלאנד'ס זייט. וויילז באשטייט פון נאך העכערע מאונטענס דערגרייכענדיג ביז איבער 3,500 פיס (איבער טויזענט מעטער) הויך. אין ענדע דרום וויילז איז שוין די ערד יא נידריג און קען אסאך מאל גערופן ווערן א טייל פון די נידריגלאנד זאנע. די דרום טייל איז געבענטשט מיט קוילן פעלדער וועלכע איז דער הויפט אינדוסטרי פון וויילז.
די נידריגלאנד זאנע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין גענעראל באשטיייט די נידריגלאנד זאנע פון גוטע ערד וואס ווערט אנגערופן פלעינס (פשוט'ע ערד), כוואליע'דיגע פלאך און ברייטע שטחים פון כמעט אייניג מיט'ן ים פלאך. עס באקומט אסאך ווייניגער רעגן און מער זון ווי די הויכלאנד זאנע (נאך אלץ אסאך מער רעגן ווי אנדערע לענדער) און די זאמד איז פרוכטפערדיג. רוב שטח פון די נידריגלאנד זאנע איז נישט העכער ווי 500 פיס (150 מעטער) פונעם ים פלאך און אירע בערג דערגרייכן א מאקסימום פון 1,000 פיס (300 מעטער) הויך. די נידריגלאנד זאנע איז געדיכט באוואוינט נאך פון טויזנטער יארן צוריק. דאס גרעסטע טייל פון בריטענ'ס באפעלקערונג וואוינט צינופגעקוועטשט אין די נידריגלאנד זאנע וואס דעקט רוב ענגלאנד. די מעטראפאליס פון לאנדאן און אלע גרויסע באקאנטע ענגלישע שטעט געפינען זיך אין די נידריגלאנד זאנע.
לאנד און אוצרות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טייכן, אזערעס, און וועלדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויבאלד בריטאניע האט אסאך רעגן פארמאגט זי גאר אסאך טייכן און אזערעס איבערן גאנצן לאנד. די טייכן זענען רושיג א גאנץ יאר האבנדיג שטענדיג פריש וואסער פון רעגן אפילו אין די הייסע זומער טעג. די טייכן וואס פליסן צו מערב ביי די הויכלאנד זאנעס זענען רושיג און טייל מאל ווילד. די טייכן וואס פליסן צו מערב זענען מער שטאטליך און געלאסן און אסאך שענער.
אין אלע יארן האבן די טייכן און אזערעס געדינט דעם מענטשנ'ס אינטערעסן צי פאר קאמערץ צי אינוואזיע.
די צוויי גרעסטע טייכן זענען דער טעמז (215 מײַל, 346 ק"מ) און דער סעווערן (220 מײַל, 354 ק"מ). דער סעווערן פליסט דרום ארויס פון די בערג פון צענטראל וויילז ביז בריסטאל. דער טעמז פליסט אראפ פון די בערג ביז אריין קיין לאנדאן און ארויס אין דעם ענגלישן קאנאל. דער טעמז שטעלט צו וואסער פאר לאנדאן און פלעגט אמאל גענוצט ווערן פאר קאמערציאלע פראכט. דער לענגסטער טייך אין סקאטלאנד איז דער טיי טייך (117 מייל, 188 ק"מ), אין צפון אירלאנד דער באן טייך (76 מייל, 122 ק"מ) און אינגאנצן אין וויילז דער טאווי (75 מייל, 121 ק"מ).
רובא דרובא אזערעס און טייכן אין דעם פאראיינגטן קעניגרייך זענען אינעם העכערן טייל פון לאנד אין סקאטלאנד און אין צפון אירלאנד, הגם די גרעסטע צוויי טייכן געפינען זיך צו דרום. כמעט יעדער וואס וואוינט אויסער דער שטאט פארמאגט זיך א קליינע אזערע הינטער זיין הויז און קיין איינע פון זיי טריקענט נישט אויס ווייל זיי באקומען גענוג רעגן.
די גרעסטע אזערעס אין די לענדער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך זענען:
- צפון אירלאנד: לאך נעי (147.39 קוואדראט מייל, 381.74 ק"מ²)
- סקאטלאנד: לאך לאמאנד (27.46 קוואדראט מייל, 71.12 ק"מ²)
- ענגלאנד: ווינדערמיר (5.69 קוואדראט מייל, 14.74 ק"מ²)
- וויילז: באלא אזערע (1.87 קוואדראט מייל, 4.84 ק"מ²)
צוליב די פילע טייכן און אינזלען פארמאגט דאס פאראיינגטע קעניגרייך א שטארק געדרייטע ברעג ליניע וועלכע איז שווער אויסצומאלן. די ברעג ליניע גייט טיילמאל ווי א זיג-זאג פון מיילן. די ארטיגע בארטן גארד האט א שווערע ארבעט צו קאנטראלירן די ברעגעס ספעציעל וואו עס ענדיגט זיך מיט הונדערטער קליינע אינזלען.
ביימער וואקסן גוט און שנעל אין די שווערע זאמד פון ענגלאנד, און פאר א לאנגער צייט האבן די ארימע איינוואוינערס נישט געהאט די נויטיגע געצייג אראפצושניידן די שווערע און דיקע דעמב ביימער. מיט דער צייט האבן די באפעלקערונג געהאלטן אין איין שניידן נאך און נאך ביימער איבעלאזנדיג – היינט צו טאג – קארגע 10.7 פראצענט פון דעם פאראיינגטן קעניגרייך וואס איז נאך באוואקסן.
אין ענגלאנד איז פאראן דאס ווייניגסטע וועלדער מיט קוים 8 פראצענט. אין קאנטראסט צו אייראפע איז דאס גאר ווייניג ווען איייראפע באשטייט נאך היינט פון 25 פראצענט וועלדער. ענגלאנד פראדוצירט אינגאנצן 15 פראצענט פון איר האלץ געברויך. דאס איבריגע ווערט אימפארטירט פון אויסלאנד. די מאנגל אין האלץ און ביימער איז מיט די יארן געווארן וואס אמאל ערגער אז די רעגירונג האט געמוזט איינפירן שטרענגע געזעצן וועגן אפשניידן ביימער. אין גאנץ פאראייניגטע קעניגרייך ברויך מען היינט האבן א פערמיט צו שניידן א בוים אזויווי אין אמעריקע צו פאנגן חיות. ווען א בוים ווערט פארפוילט און פאלט איין טוט די רעגירונג דאס צוריק שטעלן און איז איינע פון אירע וויכטיגסטע ענוויראמענטל פריאריטעטן.
מינעראלן אוצרות און ענערגיע קוועלער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריטענ'ס מינעראלן אוצרות זענען געווען היסטאריש וויכטיג, אבער היינט זענען רוב פון די אוצרות אויסגענוצט אדער גאר מינימאל. היינט אימפארטירט בריטאניע אלע מינעראלן פאר היבש ביליגער ווי עס וואלט זיי געקאסט צו פראדוצירן. בעפאר און דורכאויס די צייטן ווען די רוימען האבן געהערשט אויף בריטאניע (באלד צוויי טויזענט יאר צוריק) איז בריטאניע געווען וועלט'ס באקאנט מיט איר רייכקייט אין צינען (געוויסע סארט אייזן) פון וועלכע מען פלעגט דעמאלט מאכן וואפן און צירונג. היינט צו טאג איז קיין איין צין מינעראל מער נישטא ווייל עס איז אויסגענוצט געווארן במשך די יארן.
בריטאניע איז אויך אמאל רייך געווען אין אייזן ארץ. דאס איז געווען קריטיש וויכטיג ביי די צייטן פון די אינדוסטריעל רעוואלוציע, ווייל די אייזן פלעגט געברענגט ווערן צו די קוילן פעלדער וואו מען האט דעוועלעפט צענדליגער ערליי אייזן פאר די טויזנטער נייע פאבריקן. פון די אלע אייזן האט מען דעמאלט אויפגעבויט הונדערטער מיילן פון באן ליניעס פון וועלכע טייל ווערן נאך היינט באנוצט. די שטעט וועלכע האבן געהאט דאס מערסטע אייזן אדער קוילן זענען געווען די רייכע ביזנעס שטעט אין יענע צייטן וואו ביזנעסלייט פון גאנץ אייראפע און אזיע פלעגן קומען צו פארן פאר ביזנעס אנגעלעגנהייטן. היינט צו טאג פראדוצירט בריטאניע קוים עפעס אייזן און ווי אלע אנדערע מינעראלן ווערט דאס אימפארטירט פון אנדערע לענדער.
בריטאניע האט די רייכסטע ענערגיע קוועלער אין דעם אייראפעאישן פאראיין, באקאנט אלס אי.יו., מיט א פלאס פון אויל און נאטורליכע גאז וועלכע זענען א וויכטיגער טייל פאר די בריטישע עקענאמיע. ביז די זיבעציגער יארן האט בריטאניע פראדוצירט ווייניג אויל וועלכע איז געווען ווייט פון גענוג פאר דאס לאנד. אין 969' האט מען געטראפן פילע אוצרות פון אויל אינעם צפון ים אויפ'ן מזרח ברעג פון בריטאניע. אין יאר 975' איז דער פראיעקט געענדיגט געווארן און מען האט אנגעהויבן ארויסגראבן מיליאנען פעסלעך אויל. היינט צו טאג איז בריטאניע די אכט גרעסטע פראדוצירער פון אויל און נאטורליכע גאז. אלע אויל עקספארטס גייען צו אייראפעאישע לענדער. בריטאניע פארמאגט אויך אסאך נוקלעארע ענערגיע איינארדענונגען וועלכע צווינגט איר נישט צו גראבן פאר אזויפיל אויל און קוילן ווי אין דער פארגאנגענהייט. אלעס צוזאמען טוט אירע ענערגיע קוועלער איר געבן 27 פראצענט פון דאס לאנד'ס ענערגיע געברויך. די איבריגע אימפארטירט זי פון אנדערע לענדער.
ענוויראמענטאלע פראגעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענוויראמעטאלע באשיצונג איז א וויכטיגע פראגע אין דעם פאראיינגטן קעניגרייך ווייל ווי שטערקער א לאנד וואקסט אין באפעלקערונג און טעכניש, וואו עס איז דער פאל מיט דאס פאראייניגטע קעניגרייך, ליידט די ענווייראמענט מער און מער. צוגלייכנדיג צו אנדערע אינדוסטריאליזירטע לענדער, האט בריטאניע א גאר גוטער רעקארד אין באשיצן די ענווייראמענט. די באשיצונג ווערט געטאן דורך די ארימערע לאקאלע איינוואוינער און ווערט אנגעפירט דורך די ענווייראמענטל דעפארטמענט. נישט נאר וואס בריטאניע באשיצט איר היים לאנד, טוט זי אויך ארויסהעלפן אנדערע לענדער פון ארום די וועלט מיט אירע אנגייענדיגע שטודיעס וועלכע ווערן געווענליך פארגעלייגט אין די יו-ען וועלכע טוט דאס פרעזענטירן ביי מיטינגען פון גלאבאלע באשיצונג.
נישט אומזיסט איז בריטאניע אזוי פארזיכטיג אין ענווייראמענטל באשיצונג, זייענדיג די ערשטע אינדוסטריאלע לאנד האט זיך איר געמאכט אסאך ענווייראמעטל פראבלעמען וועלכע מען האט קריטיש געמוזט פאררעכטן. איינע פון די ערגסטע ענווייראמענטל פראבלעמען וואס פלאגט נאך היינט בריטאניע איז די לופט פארפעסטיגונג. זעענדיג אז עס קען קומען צו א קאטאסטראפע האט בריטאניע דורכגעפירט אין 955' דער "ריינער לופט אקט" וועלכע האט שטארק געהאלפן רעדוצירן לופט פארפעסטיגונג. דער אקט האט פארלאנגט אלע ביזנעסער און אויטא אייגנטומער צו נוצן בעסערע גאזן און האט געשניטן די קוילן גראבונג מיט צוויי דריטל.
חיות און בהמות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס פאראיינגטע קעניגרייך האט דירעקט ווייניג חיות געשאצט אויף נישט מער ווי 30,000. דאס מערהייט פון זיי זענען קליינע חיות וואס זענען צושפרייט אין ענגלאנד. גרויסע חיות האט זי נאר הערשן, בערן, ווילדע קעץ, און וועלף. די גרויסע חיות דרייען זיך אויף די בערג אין סקאטלענד. איינע פון די סיבות פארוואס עס זענען דא דארט אזוי ווייניג חיות איז צוליב וואס 90 פראצענט פון בריטאניע איז אפגעגאלט פון וועלדער. פייגל און פיש זענען יא דא בשפע און ווערט עקספארטירט צו אנדערע לענדער. די בריטישע האבן ליב צו באטראכטן פייגלעך און זיך שפילן מיט זיי. אין אלע ערטער מאכט מען פייגל פארשטעלונגן פאר די פובליק.
מענשטן און געזעלשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריטאניע פארמאגט א כלערליי באפעלקערונג מיט מענטשן וואס האבן פארבינדונגן מיט אלע קאנטינענטן אין די וועלט. די עטניק אפשטאמיגע אין די באפעלקערונג זענען געווען קאמפליצירט ביי אימיגראציע, געמישטע חתונות, און די שטענדיגע ווידער-פלאצירטע איינוואוינער אין די הויך דעוועלאפטע אינדוסטריאלע און טעכנישע סאסייעטי. בריטאניע איז שטענדיג געווען אן ארט פאר אימיגראנטן פון גאנץ אייראפע. די אימיגראנטן האבן אסאך געהאלפן בויען די בריטישע אימפעריע אין אירע פריערדיגע יארן. עס איז באקאנט אז די ענגלישע שפראך, די צווייט מערסט גערעדטע שפראך אין די וועלט און די איינציגסטע אינטערנאציאנאלע ביזנעס שפראך, איז צוזאמענגעשטעלט געווארן דורך אימיגראנטן פון געוויסע ערטער אין דייטשלאנד וועלכע מען האט גערופן די אנגלעס, סעקסאנס, און דזשוטס. די ענגלישע שפראך איז נאמינירט געווארן אויף די אנגלעס אימיגראנטן. במשך די יארן האבן הונדערטער ערליי ריזיגע גרופעס פון מענטשן באזעצט געוויסע שטחים און זיי ממש איינגענומען. טייל פון די גרופעס זענען מיט דער צייט געווארן א טייל פון לאנד און אנדערע זענען יא צוריקגעגאנגען צו זייערע אפשטאמיגע לענדער, געוואנדן לויט די סיטואציע פון יענער צייט. נאך די ערשטע וועלט קריג האט זיך אנגעהויבן א מאסן אימיגראציע קיין בריטאניע. רוב פון די אימיגראנטן האבן זיך באזעצט אין די ביזנעס שטעט זוכנדיג ארבעט. די מערסט באזעצטע שטעט זענען געווען, און זענען נאך היינט, לאנדאן, בירמינגהעם, און ליד. עס איז געשאצט אז 60 פראצענט שווארצע וואוינען אין לאנדאן צוזאמען מיט 41 פראצענט פון די אינדיאנער. בריטאניע האט אין איר רעקארד געהאט אינערליכע גוטע יארן טראץ דעם וואס זי האט אזויפיל אימיגראנטן, וועלכע זענען די וואס מאכן געווענליך ראיאטן. מער ווייניגער זענען די יארן אדורך רואיג און פריינטליך. די עטליכע אינערליכע קאנפליקטן זענען געווען צווישן די ארימסטע פון פאלק און די ארימסטע עטניקס. שפעטער איז געווען א קריג צווישן די פאליציי קראפט און די ארימע עטניקס און צום לעצט א ברענערדיגער קריגעריי צווישן די מיטלקלאס ביזנעס לייט קעגן די אזיע'ן געשעפט פארוואלטער.
דעמאגראפישע שטראם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריטענ'ס וואוקס שטראם איז פארגעקומען צווישן דעם 18טן יאָרהונדערט ביז'ן 19טן יאָרהונדערט ווען די טויט ראטע איז שטארק געפאלן און די געבורט ראטע איז געבליבן הויך. דורכאויס דער צייט איז די באפעלקערונג געוואקסן פון בערך 6 מיליאן צו 26 מיליאן. אינעם 19טן יאָרהונדערט האט זיך די געבורט ראטע סטאביליזירט און די טויט ראטע איז געבליבן נידריג. ס'איז אינטרעסאנט אז, אנדערש ווי אין אנדערע לענדער, איז עד היום הזה די פראצענט ראטע פון עלטערע מענטשן פיל העכער ווי די פראצענט ראטע פון די יונגע. דאס איז ווייל אין די לעצטע הונדרעט יאר זענען די יונגע עלטער געווארן אבער עס איז שוין נישט געבוירן געווארן אזויפיל נייע קינדער ווי עס איז דער פאל אין רוב מאנדיניזירטע לענדער פון די וועלט. אויך האט די אימגראציע קאנטראל אסאך אויסגעמאכט אין דעם חשבון. איבער 20 פראצענט פון פאלק זענען העכער 60 יאר אלט. דאקעגן קנאפע 20 פראצענט זענען אונטער 15 יאר אלט. דאס דורכשניטליכע לעבן פון א מענשט אין בריטאניע איז 75 יאר פאר מענער און 80.8 יאר פאר פרויען. מען שאצט אז ביז 15-20 יאר וועט זיך די אויבנדערמאנטע פראצענט ראטעס אויסגלייכן און די באפעקערונג וועט פון דארט און ווייטער וואקסן לאנגזאם.
באפעלקערונג סטאטיסטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס פאראייניגטע קעניגרייך האט א באפעלקערונג סטאטיסטיק פון 59,778,002 איינוואוינער לויט א 002' סטאטיסטיק, מיט א דורכשניטליכער געדיכטקייט פון 634 איינוואוינער פער קוואדראט מייל (245 פער קוואדראט קילאמעטער). די באפעלקערונג געדיכטקייט אין דאס פאראייניגטע קעניגרייך איז איינע פון די העכסטע פון די וועלט, איבערשטייגנדיג רוב אזיע'ן און אייראפעאישע לענדער. ענגלאנד איז דאס מערסט אנגעפילטע טייל און אויך די געדיכסטע טייל פון דאס פאראייניגטע קעניגרייך מיט ארום 983 איינוואוינער פער קוואדראט מייל (380 פער קוואדראט קילאמעטער). סקאטלענד האט 5,119,200 איינוואוינער און א געדיכטקייט ראטע פון 168 איינוואוינער פער קוואדראט מייל (65 פער קוואדראט קילאמעטער). וויילז האט א באפעלקערונג פון 2,937,000 און א געדיכטקייט ראטע פון 366 איינוואוינער פער קוואדראט מייל (141 פער קוואדראט קילאמעטער). צפון אירלאנד האט א באפעלקערונג פון 1,691,800 און א געדיכטקייט ראטע פון 309 איינוואוינער פער קוואדראט מייל (119 פער קוואדראט קילאמעטער).
שפראכן און רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענגליש איז די אפיציעלע שפראך פון דאס פאראייניגטע קעניגרייך און איז די ערשטע שפראך (מאמע לשון) פון מער ווי רוב פון אירע סיטיזענס. דאס נוצן די שפראך איז איבער-וויכטיג פאר בריטענ'ס קלאס סטרוקטור. טייל געשולטע ענגלישע מענטשן, נישט קיין נפקא מינא אין זייער אפשטאם, שטרעבן זיך צו באפרייען פון גיאנאלע אדער לאקאלע אקצענט כדי אויסצוקוקן ווי געשולטע ענגליש רעדניגע מענטשן. טייל מענטשן געבן אכטונג צו נוצן גיאנאלע אקצענט און סלענג אלס סטאנדארט. פון די אנדערע זייט טוען אסאך לאקאלע פון מזרח לאנדאן און פון צפון ענגלאנד אכטונג געבן צו נוצן זייער אייגענע וועג פון רעדן, האלטנדיג אז עס איז מער א ווארימערע און פריינטליכע וועג פון רעדן ווי סטאנדארט ענגליש. די סקאטישע איינוואוינער האבן זיך אויך זייער וועג פון רעדן און זייער אקצענט איז גוט באקאנט דורך די בי.בי.סי. מידיא פירמע וועלכע פארמאגט נאר סקאטיש אקצענט רעפארטער. ווייטער די איירישע האבן זיך אויך אן אייגענע אקצענט מיט וועלכע זיי שטאלצירן. ארום 80,000 סקאטישע איינוואוינער רעדן נאך היינט קעלטיק סקאטיש (אן אייגענע שפראך). וויילז האט אן אייגענע שפראך אבער אויך דארט רעדט א גרויס חלק ענגליש. טייל סקולס געבן א ביילינגיול (צוויי-שפראכיג) עדזשיוקעישן. אין צפון אירלאנד רעדן רוב איינוואוינער ענגליש און א טייל אייריש. אין די וועלט הייסט עס אז די איירישע אקצענט איז די שענסטע ענגליש. די סלענג אקצענט איז צו לאנגווייליג און צו שארף. די אמעריקאנער ענגליש איז שוין צו פראסט. אייריש ענגליש איז אינדערצווישן, עס איז נישט אזוי סלענגיש און נישט אזוי פראסט. אויך די ניגון פון אייריש ענגליש איז אויסטערליש שיין ווייל עס אטאקירט נישט דעם צווייטן מיט די טענער אזויווי די אמעריקאנער ענגליש וועלכע'ס קשיא ניגון פארט אריין זייער טיף. די פאראייניגטע קעניגרייך גאראנטירט אירע סיטיזענס מיט א פרייהייט פון רעליגיע. דאס לאנד האט טאקע נאכגייער פון אלע רעליגיעס אין די וועלט. רוב בריטישע זענען נישט קיין פולשטענדיגע גלויביגע און האבן נישט קיין שום שייכות צו סיי וועלכע רעליגיע. די איינציגסטע ארט ווי די מענטשן האלטן זיך רעליגיעז איז צפון אירלאנד. מיינסטענס גלויביגע זענען קריסטליכע מיט פארשידענע ערליי נעמען. אראבער פעלט נישט אין בריטאניע. עס וואוינען היינט נאנט צו 2 מיליאן אראבער אין דאס פאראייניגטע קעניגרייך. די אידישע געמיינדע דערגרייכט היינט צו 258,000 מענטשן און איז די צווייט גרעסטע אידישע קאמיוניטי אין מערב אייראפע. (מער וועגן אידן אין דאס פאראייניגטע קעניגרייך אי"ה אין די קומענדיגע וואכן).
לעבנ'ס סטיל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בריטישע סאסייאיטי איז פארמערטע מיטל-קלאס מענטשן אין נומער און אין אויסקוק[פֿעלט אַ מקור], און דאס אנהאלטן א הויך סטאנדארטע לעבן איז די העכסטע פריאריטי[פֿעלט אַ מקור]. מאטריאלע פארמעגן, אזויווי פאמיליע היים, אויטאס, אפלייענסעס, און קליידונג איז וויכטיג, און מערערע פאמיליעס נעמען זיך וואקאציעס איבער'ן יאר. דאס וואויל-זיין פון די קינדער ווערט דארט שטארק אבאכטעט און מערערע עלטערן אינוועסטירן זייערע געלטער צו קענען געבן א גוטע עדזשיוקעישן פאר זייערע קינדער.
בריטישע הייזער זענען געבויט מיט ציגל אדער פאלשע קאנקרעט בילדינג מאטריאל ווייל די פייכטקייט פון די קלימאט קען ברענגען די העלצער צו פארפוילט ווערן. צענטראל-הייצונג איז היינט ברייט צושפרייט. אין די פריערדיגע יארן פלעגן רוב נוצן אינדיווידיועלע פייערן און הייצונג דיווייסעס. אין גענעראל זענען בריטישע מענטשן מער טאלעראנט צו פייכטקייט און פרעסטלדיגקייט און ווייניגער טאלעראנט צו היץ פון העכער 80 פארענהייט (26 צעלסיוס) דעגרי. די קליידונג שפיגלט אפ די קלימאט און וואלענע גוטס, ספעציעל טוויד (א דיקע מין וואל), זענען באקאנטע פראדוקטן. בריטישע מענטשן וועלן ענדערש קויפן ווייניגער[פֿעלט אַ מקור] אבער בעסערע קוואליטעט קליידער וואס האלטן לאנג, הגם דאס קען נישט געזאגט ווערן אויף די שנעלע טויש פון די מאדעס פון די יונגע קולטור.
אין עסן האט בריטאניע נישט געהאט קיין גוטע רעפוטאציע. די בריטישע האבן ליב איבער-געקאכטע גרינצייג[פֿעלט אַ מקור] און אומגעזונטע געפרעגלטע עסן[פֿעלט אַ מקור]. היינט איז עס שוין אסאך בעסער ווען מען ברענגט אריין מער אייראפעאישן און אזיאטישן סטיל עסן. די בריטישע זענען נישט קיין קאווע טרונקער נאר וועלן ליבערשט נעמען א טיי און אויסווארטן ווילאנג עס קילט זיך אויס[פֿעלט אַ מקור]. זיי האבן דאך אסאך צייט... די בריטישע מענטשן וועלן אייביג[פֿעלט אַ מקור] באלאנגן צו א געוויסע גרופע מיט וועלכע זיי טיילן זיך פרייד און טרויער. זיי האבן גוטע הערצער[פֿעלט אַ מקור] אבער וועלן ווייניג ארויסווייזן עמאציאנלע געפילן[פֿעלט אַ מקור]. מען[פֿעלט אַ מקור] זאגט אז היינט טוישט זיך דאס שוין.
ס'איז וועלט באקאנט אז די בריטישע זענען געלאסענע מענטשן. דער אמת איז[פֿעלט אַ מקור] אז פאר די אמעריקאנער באפעלקערונג, וועלכע האבן גאר נאנטע פריינטשאפט מיט די בריטישע, איז זייער געלאסנקייט די מערסטע אויפפאלנד ווייל אין אמעריקע איז פאראן א יאגנדיגע אטמאספערע וואס ווערט נישט געזען[פֿעלט אַ מקור] אין דער גאנצער וועלט. אן אויסלענדישער וועט דאס נישט אזוי שנעל באמערקן[פֿעלט אַ מקור] ווייל ווי אימער יענער וואוינט איז זיין לאנד מער רואיג און געלאסן[פֿעלט אַ מקור] ווי אין אמעריקע.
געזונט קעיר און וועלפעיר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בריטישע רעגירונג אדמיניסטירט א ברייטע העלט קעיר און וועלפעיר סיסטעם וועלכע די לעיבר מיניסטעריום האט איינגעשטעלט צווישן די יארן פון 945' און 951'. טראץ וואס די סאציאלע סערוויסעס און העלט קעיר מאכט דארט אויס ארום 49 פראצענט פון די רעגירונג'ס אויסגאבן, דערגרייכט עס נאר 5 פראצענט פונעם דזשי.די.פי. (גראוס דאמעסטיק פראדאקט), אדער אין אנדערע ווערטער, די סך הכל ווערד פון גוטס און סערוויסעס וואס ווערט פראדוצירט אין לאנד במשך א יאר. די העלט קעיר סיסטעם ווערט דארט אנגערופן די "נאציאנאלע העלט סערוויס", אנגעהויבן פון 948' האט עס געגעבן פרייע העלט סערוויס פאר יעדן אייניג, ארים צו רייך, פאר אלעם, אנגעהויבן פון שפיטעלער ביז דענטעל פראבלעמען. במשך די יארן האבן מער און מער מענטשן גענוצט די סערוויסעס און די קאסטן זענען טייערער געווארן ווייל עס זענען כסדר אויפגעקומען נייע קאסטבארע טעכנאלאגיעס און צופיל מענטשן זענען אלט געווארן און האבן געדארפט אנקומען צו מער הילף. זעענדיג אז די קאסטן ווערן צו טייער האט די רעגירונג צוביסלעך אנגעהויבן אראפנעמען עטליכע קלענערע העלט סערוויסעס ווי אויגן גלעזער, דענטיסטס און נאך. די בריטישע רעגירונג איז אויסטערליש איבערגעגעבן צו אירע בירגער און דערפאר האט זי פון די בעסטע וועלפעיר סיסטעמען אין די וועלט. וועלפעיר איז ווי א פארזיכערונגס מיטל צו יעדן בירגער פון זיין געבורט ביז זיי לעצטן טאג. די סיסטעם ווערט געשטיצט פון די שטייער צאלער און נאך א רייע פראגראמען. א דוגמה וואס טייטש איבערגעגעבנהייט איז געווען אין די מיטעלע 90'גער יארן ווען די רעגירונג האט געזען אז די קאסטן ווערן טייערער און מענטשן קענען זיך נישט שפארן גענוג געלטער צו קויפן הייזער. האט די רעגירונג אנגעהויבן בויען פאבליק הואזינג, ווערט אויך אנגערופן קאונסיל האוזינג, אין וועלכע די סטעיטס האבן אויסגעלייגט א טייל פון די רענט פון די ארימערע מענטשן. שפעטער האט די רעגירונג געגעבן ספעציעלע פראגראמען וויאזוי מען זאל קענען מיט די רענט וואס מען צאלט אפקויפן די הייזער. היינט צו טאג האבן נאנט צו 70 פראצענט בריטישע איינוואוינער זייערע אייגענע אפגעקויפטע הייזער אין פארגלייך צו קוים 50 פראצענט אין 970'. ווייניג מענטשן וואס רעדן זיך היינט אפ אויף די רעגירונג בנוגע האוזינג. דאס איז ווייל די רעגירונג איז זייער פונקטליך און מסודר פאר וועמען צו געבן מער בענעפיטן און פאר וועמען ווייניגער. ווער עס האט א קרוב ערגעץ וואו אין בריטאניע קען יענעם אנפרעגן און הערן זיין צופרידנהייט בנוגע דעם אישו.
מוזייען און ביבליאטעקן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריטאניע איז וועלט באקאנט מיט אירע אנגעזעענע ביבליאטעקן און מוזייען וועלכע זענען צום מערסטן קווארטירט אין לאנדאן. ווי דערמאנט האט די בריטישע אימפעריע געוועלטיגט, אדער טייל געוועלטיגט, אויף רוב אייראפעאישע לענדער און אסאך אנדערע לענדער דורכאויס צענדליגער דורות. טאקע דערפאר פארמאגן די בריטישע מוזעאמס אזויפיל שטאף. די מערסט באקאנסטע מוזיי איז די בריטישע מוזיי וועלכע געפינט זיך אין הארץ פון לאנדאן. זי פארמאגט פון אנטיק שטיקער נאך פון מצרים ביז טויזנטער היסטארישע דאקומענטן וועלכע זענען ווערט גאר אסאך געלט. אנדערע מוזעאמס ווי די נעשאנעל געלארי און נעשאנעל פארטרעיט געלארי האבן פון די גרעסטע קאלעקציעס פון קונץ-ווערק. בכלל איז בריטאניע פיל מיט ווערטפולע קונץ-ווערק שטיקלעך וועלכע אבאלאנגען צו פריוואטע מענטשן. מען שאצט אז די האנדלונג פון קונץ-ווערק אין בריטאניע דורכאויס א יאר איז ווערד עטליכע ביליאן דאלאר. אויך מיט מעדיצינישע קאלעקציע און היסטאריע איז בריטאניע רייך. איבער א פערטעל מיליאן דאקטוירים און מעדיצינישע פארשער באזוכן דעם מוזיי דורכאויס א יאר. דאס רעכנט נישט אריין די הונדעטער טויזנטער ציווילע באזוכער. דערנאך קומט די נעשאנעל היסטאריע מוזיי וועלכע פארמאגט אינפארמאציע, בילדער, ווידעאס, דאקומענטן, ארטילערי שטיקער, און נאך פיל מער פון אלע בריטישע מלחמות. די היסטאריע מוזיי איז באמת נאר געאייגענט פאר די וואס האבן שוין געליינט און קענען די בריטישע מלחמות היסטאריע. אויב נישט איז עס גענצליך אומפארשטענדליך און צומישט. פאר טוריסטן איז שטארק באקאנט די מאדאם טוסעאדס וועקס מוזיי וועלכע אנטהאלט די וועלט'ס גרעסטע און בעסטע וועקס דאמיס פון צענדליגער טויטע און לעבעדיגע וועלט'ס אנגעזעענסטע פאליטישע פיגורן און סתם וועלט באוואוסטע מענטשן. בריטאניע האט אויך עטליכע מוזעאמס וועלכע זענען ספעציאליזירט אין געוויסע זאכן, ווי די נעשאנעל רעילוועי מוזיי וועלכע האט א גרויסע זאמלונג פון לאקאמאטיוון נאך פון בעפאר די 900' יארן.
וויסנשאפט און טעכנאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריטאניע איז געווען א וועלט פירער אין וויסנשאפט און טעכנאלאגיע, און זינט דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז דאס לאנד געווען א פיאנער אין דעם באנוץ פון מאשינעריע. די פראפסיע פון מאדערנער אינזשעניריע איז פאראייניגט געווארן פון דער ארבעט פון די כשרונות פילע מענטשן אין ענדע 1800ער און אנפאנג 1900ער יארן. בריטאניע האט געגעבן מוט און קוראזש פאר אלע לענדער פון דער וועלט בכלל און פאר ערפינדער און וויסנשאפטלער בפרט אנצוגיין מיט די שטודיעס וועלכע האט געברענגט די וועלט צו איר היינטיגע מאדעריניזם. מער ווי 70 בריטישע בירגער זענען באגריסט געווארן מיטן נאבעל פריז אין וויסנשאפט, וועלכע איז די צווייטע מערסטע אין דער וועלט נאך די פאראייניגטע שטאטן.
מאדערענע וויסנשאפט קומט אסאך צו פארדאנקען פאר דעם בריטישן פילאסאף פראנסיס בעקאן וועלכער האט מיט זיינע געדאנקען און בייפאלן געברענגט די גרינדונג פון דער וויסנשאפטלעכער מיטל, די היינטיגע סיסטעם פון וויסנשאפט פארשונג דורך שטודיעס און עקספרימענטן וואס ווערט גענוצט אין אלע פארגעשריטענע לענדער. אן אנדער בריטישער פילאסאף, סיר אייזאק נוטאן, אן אויסגעצייכנטער פיזיקער און מאטעמאטיקער, איז געווען דער פאקטישער מוח פון דער באנוצונג פון נוקלעאר ענערגיע נאר ער האט נישט מאריך ימים געווען און עס האט געדויערט מער ווי 50 יאר ביז דער קאפ-שטיק אלבערט איינשטיין האט שטודירט נוטאנ'ס דאקומענטן און צוזאמענגעשטעלט דעם פאזל.[פֿעלט אַ מקור] נאך א באקאנטער פיגור אין דער בריטישער וויסנשאפט איז געווען מייקל פאראדיי, וועלכער האט גאר אסאך אויפגעטאן אין דעם פעלד פון כעמיקאלן און אין עלעקטריע, ספעציעל אין עלעקטראמאגנעטישער אינדוקציע (די חכמה פון פראדוצירן עלעקטריע דורך עלעקטראמאגנאטישע כוחות) וואס האט שפעטער געפירט צו דער אויסטרעף פון עלעקטרישע גענעראטארן.
אויך אין דער מעדיצינישער וועלט האבן בריטישע וויסנשאפטלער געשפילט א גרויסע ראלע. באקאנט זענען דזשאסעף ליסטער, וועלכער האט אויסגעפינען די אנטיסעפטיק אפעראציע (א געוויסע שליסל אפעראציע צו פארמיידן עטליכע אינפעקציעס) וועלכע ווערט היינט גענוצט אויף טויזנטער פאציענטן. סור אלעקסאנדער פלעמינג, וועלכער האט אויסגעפינען פעניצילין, די ערשטע פון די אנטיביאטיק מעדיצינישע פאמיליע. דריי אנדערע פיזיקער, ערנעסט ראדערפארד, סור דזשאסעף דזשאן טאמסאן, און דזשאן דאלעס קאקראפט זענען פארצייכנט געווארן אלס איינע פון די 20 בעסטע שטודירער אין אטאמישע פארשונג.
די טעכנאלאגיע פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז נישט געווארן אנטוויקלט דורך וויסנשאפטלער, נאר דורך געלונגענע בעלי מלאכה ווי לאקסמיטס, סטאליער, קאוואלן, וועלכע האבן פיאנירט אינאוואציעס אויף די פריעסטע מאשינען. באקאנט אין דער קאטעגאריע איז געווען זשיימס וואט, וועלכער האט אנטוויקלט פארע קראפט וואס און דעם דאמפמאטאר, וואס איז אין יענע צייטן געווען איינע פון די הויפט קראפטן פאר פאבריק מאשינען. סעמיול קראמפטאן און ריטשארד ארקרייט, וועלכע האבן געברענגט צענדליגע שליסל אינווענטירונגן פאר סחורה מאשינען וועלכע ווערן נאך היינט גענוצט אין אלע סחורה פראדוצירונג פאבריקן. אין טייל טעקסטייל פאבריקן קען מען נאך היינט זען הענגען בילדער פון די צוויי ערפינדער.
בריטישע טעכנאלאגיע האט אויך אויסגעטראפן פילע ראדארן און קראפטיגע מאטארן, די.ען.עי. שפורן, קאלעסטראל, וויטאמין די, פיברע אפטיק קאבלען, און צענדליגער כעמיקאלן וועלכעס נעמען זענען נישט אינטערעסאנט אויסצורעכענען ווייל מיר ווייסן סייווי נישט וואס דאס איז.
טייל בריטישע ערפינדער זענען אויך באקאנט געווארן ווען זיי האבן אויסגעפינען לעזונגן צו זייערע אייגענע פראבלעמען. באוואוסט איז סטעפאן האקינג וועלכער האט אויסגעטראטן די וועג פאר אלע שפעטערע טעראפיסטן פאר טויבע און שטימע. זייענדיג א טויבער און שטימער האט האקינג איינגעלייגט וועלטן צו קענען קאמוניקירן מיט מענטשן און ער האט וואונדערליך מצליח געווען נאכ'ן אויפשטעלן און ספעציליזירן א שטאב מיט דאקטוירים פאר דעם צוועק.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – עקאנאמיע פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך
לאנדאן איז א הויפט צענטער פון אינטערנאציאנלן געשעפט און האנדל און איז דער פירער פון די דריי קאמאנדע צענטערס פון דער גלאבאלער עקאנאמיע (צוזאמען מיט ניו יארק און טאקיא).[8] שוין העכער פון פינף און צוואנציג יאר, האט די בריטישע עקאנאמיע זיך געפירט לויט די פרינציפן פון ליבעראליזאציע, דער פרייער מארק, און נידעריגע שטייערן און רעגולירן. גערעכנט לויט די קורסן האט דאס פאראייניגטע קעניגרייך די פינפטע גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט,[9] און די צווייטע גרעסטע אין אייראפע (נאך דייטשלאנד).
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין ענגלאנד, צוערשט אין די שווערע אינדוסטריען למשל בויען שיפן, גרעבן קוילן, פראדוקציע פון שטאל, און טעקסטיל. די בריטישע אימפעריע האט געשאפן אן אויסלענדישן מארק פאר בריטישע פראדוקטן, וועגן דעם האט דאס פאראייניגטע קעניגרייך באהערשט אינטערנאציאנאלן מסחר אין דעם 19טן יארהונדערט.
די וואלוטע איז דער פונט שטערלינג, וואס ווערט באצייכנט מיטן סימבאל £. דער באנק פון ענגלאנד איז דער צענטראלבאנק וואס גיט ארויס די וואלוטע. בענק אין שאטלאנד און צפון אירלאנד האבן די רעכט ארויסצוגעבן פאפיר געלט, ס'מוז אבער זיין געדעקט מיט פאפיר פונעם באנק פון ענגלאנד. דאס פאראייניגטע קעניגרייך איז נישט קיין מיטגליד פון דער איירא.
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס פאראייניגטע קעניגרייך איז א פארלימענטרי מאנארכיע. דאס טייטש, דער פירער פון שטאט איז א מאנארך (קעניג) מיט באגרעניצטע קראפטן. בריטענס דעמאקראטישע רעגירונג איז באזעצט אויף א קאנסטיטוציע וואס איז צוזאמענגעשטעלט געווארן פון פילע דאקומענטן און געזעצן וואס זענען אויפגעצויגן געווארן במשך די יארן. די פארלימענט, וועלכע איז די לעגיסלאטור, באשטייט פון די הויז אף לארדס (העכערע הויז אין די פארלימענט וועלכע ווערן נישט ערוועלט דורך סתם וויילער), און הויז אף קאמאנס (נידעריגערע טייל אין פארלימענט וועלכע איז צאזאמענגעשטעלט פון צענדליגער פארלימענט מעמבערס וועלכע האבן מער קראפט ווי די קאנגרעס לייט ביי אונז אין אמעריקע. די הויז אף קאמאנס איז די עצם רעגירונג אין דעם פארלימענטרי סיסטעם, דאס טייטש אז די עקזעקיוטיוו איז נישט אפגעטיילט פון די לעגיסלאטור. די עקזעקיוטיוון, אריינגערעכנט דער טשיף עקזעקיוטיוו (דער פרעמיער מיניסטער) זענען אלע מיטגלידער אין די הויז אף קאמאנס. יעדער עקזעקיוטיוו איז א מיניסטער פאר א געוויסע אפטיילונג ווי למשל געזונטהייט, עדזשיוקעישן, דעפענס, א.א.וו. די בריטישע קאנסטיטוציע איז בעיקר געבויט אויף צוויי געשריבענע קאנסטיטוציע דאקומענטן. די ערשטע דאקומענט איז פון יאר 215' וועלכע איז געשריבן געווארן דורך דעם דעמאלטסדיגן קעניג דזשאן. די צווייטע העלפט איז צוגעקומען אין יאר 628' און איז געווארן צוזאמענגעשטעלט דורך די פארלימענט. בריטענ'ס קאנסטיטוציע ערלויבט צו טוישן אדער צולייגן געזעצן אויב דאס ווערט באשטעטיגט מיט א מערהייט אין הויז אף קאמאנס און ווערט געזיגלט דורכ'ן קעניג אדער קעניגן. אזויווי אנדערע לענדער קומען כסדר צו נייע געזעצן און פארגרעסערן די קאנסטיטוציע.
די מאנארכיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בריטישע מאנארכיע שטייט אויף די אנגייענדיגקייט פון בריטיש היסטאריע, צוריקגייענדיג ביז די ענגלא-סעקסאן פון וועלכע מיר האבן שוין בארירט אין די פארגאנגענע וואכן. במשך די יארן איז זי געווארן א פיגור הויפט פון א לאנד. אין טעאריע האט די רעגירונג אסאך קראפט אבער אין רעאליטעט איז עס אסאך ווייניגער. די קראפט איז באגרעניצט און די קעניג אדער קעניגן מוז נאכגיין די פירערשאפט און עצות פון די פארלימענט מיניסטארן. די מאנארכיע איז א פאזיציע פאר א מיטגלידער פון די ראיעל פאמיליע אבער קען ערזעצט ווערן דורך די פארלימענט ווי עס האט שוין איינמאל פאסירט אין יאר 701' ווען קעניג סטוארד איז געשטארבן און עס איז נישט געווען ווער עס איבערנעמען דעם טראן. דער טראן ווערט, לויט'ן געזעץ, איבערגעגעבן צו דעם עלטסטן זון ווען זיין טאטע שטארבט. אויב עס איז נישט פאראן קיין זון דאן נעמט איבער די עלטסטע טאכטער, ווי עס איז געווען דער פאל מיט קעניגן עליזאבעט די צווייטע אין יאר 952' ווען איר טאטע (דזשארדזש דער זעקסטער) איז געשטארבן אן איבערלאזן א זון. אין אזא פאל האט איר מאן (פרינץ פיליפ) גארנישט קיין פריוויליגיעס נאר א טיטול. דער קומענדיגער אויף די רייע איבערצונעמען דעם טראן איז איר עלטסטע זון טשארלס. אלס די אפיציעלע "העד אף סטעיט" טוט די מאנארכיע אויסקלויבן די מיניסטארן פאר אלע אפטיילונגן. ספעציעל האט זי די מאכט אין די מיליטערישע ראנגן און יוסטיץ סיסטעם. אבער אין פאקט שטודירט די פארלימענט ווען מען זאל נוצן מיליטערישע קראפט און וויפיל און די מאנארכיע דארף עס נאר באשטעטיגן. די ריכטיגע ארבעט וואס ווערט געטאן דורך די מאנארכיע איז דאס אונטערשרייבן דאקומענטן, שטודירן די ביכער ווען זי וויל, און זיך אפגעבן מיט די אישוס וואס איז נוגע די לעבנס צופרידענהייט פון די בריטישע בירגער. וויבאלד בריטאניע איז א דעמאקראטיע קען די מאנארכיע אויפגעזאגט ווערן אויב די מערהייט פון פארלימענט באשליסט אזוי. למעשה רעספעקטירט יעדער די בריטישע מאנארכיע אפילו אויסערן לאנד. עס איז דא א קליינע גרופע אין סקאטלענד וואס זענען דערקעגן די מאנארכיע און ווילן ליבערשט א רעפאבליק רעגירונג (רוב רעגירונגן אין די היינטיגע וועלט זענען רעפאבליק רעגירונגן. מיר וועלן דאס אפטייטשן ביי א צווייטע געלעגנהייט) אבער מען גיט זיי דערווייל נישט קיין שאנסן.
די עקזעקיוטיוו, קאבינעט, און פארלאמענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער הויפט עקזעקיוטיוו פון דעם פארלאמענט איז דער פרעמיער מיניסטער. ער איז דער פירער פון דער פארטיי וועלכער האלט די מערסטע זיצן אין די הויז אף קאמאנס. די מאנארכיע איז אנוועזנד ווען מען שווערט איין א נייע פרעמיער מיניסטער וועלכער איז ערוועלט געווארן. דער פרמיער מיניסטער נעמט זיך דאן אליינס אויף א צאל קאבינעט מיניסטארן און שטעלט זיי צו געוויסע פאזיציעס וואס מאכט זיי א טייל פון די עקזעקיטיוו. די קאבינעט, וועלכע באשטייט פון 20 מיניסטארן, איז פאראנטווארטליכט פאר אלע געשעענישן און די טעגליכע פירערשאפט פון די רעגירונג. יעדער קאבינעט מיניסטאר האט איין פאזיציע וועלכע ער מוז פארטיידיגן אויב אנדערע פארלימענט מיטגלידער זענען דערקעגן און האבן פראגעס. די קאבינעט קען אויך אין אן עמוירדזשענסי פאל דורכפירן א געזעץ אדער ארויסגיין אין א קריג אן די צושטימונג פון די הויז אף קאמאנס. בריטאניע האט אין צוגאב א גרויסע קאונסיל וועלכע ווערט אנגערופן די פריווי קאונסיל וועלכע פארמאגט 450 מיטגלידער. די פריווי קאונסיל האט איבערגענומען די ראיעל קאונסיל וועלכע האט עקזיסטירט אין די מיטעלע יארן (16-17 יאָרהונדערט). די קאונסיל עצה'ט דעם מאנארך און באהאנדלט דאקומענטן. די פריווי קאונסיל האט אין זיך אסאך קליינע קאמיטעס וועלכע געבן זיך אפ, יעדע באזונדער, מיט א געוויסע אישו, ווי שטיצן די דעפענדענט אינזלען, ארויסהעלפן אוניווערסיטיס, און האלטן קאנטראל אויף דאס העכסטע געריכט.
די פארלימענט איז צוטיילט צו צוויי הייזער: די הויז אף קאמאנס און די הויז אף לארדס. די הויז פון קאמאנס האט די ריכטיגע מאכט דורכצופירן בילס, שניידן אדער הייבן שטייערן, און קאנטראלירט בריטענ'ס פאליטיק אין די וועלט. די מיטגלידער אין די הויז אף קאמאנס ווערן ערוויילט יעדע פינף יאר דורך דאס פאלק. עס זענען דא ארום 650 מיטגלידער אין די הויז פון קאמאנס און יעדער מיטגלידער רעפרעזענטירט א וויילערשאפט, וואס קען זיין א געוויסע שטאט אדער א שטח וואס נעמט איין אסאך דערפער. ווי גרעסער די שטאט איז אלס מער מיטגלידער האט זי אין הויז אף קאמאנס. דאס קומט אויס אז פאר יעדע 60,000 מענטשן איז דא א רעפרעזענטעטיוו אין הויז אף קאמאנס. יעדע 8 ביז 12 יאר בעארבעט מען איבער די הויז אף קאמאנס צו זען וואו עס איז זענען צוגעקומען מענטשן און מען לייגט צו נייע מיטגלידער. די הויז אף לארדס האט היינט נישט קיין שום מאכט נאר טוט בעיקר דעבאטירן און איבערשמועסן דאס וואס די הויז אף קאמאנס איז דעמאלט פארנומען. די הויז אף לארד קען פארלייגן א ביל אבער האט נישט קיין מאכט דאס אדורכצופירן. מיט פריער ווי הונדערט יאר צוריק האט אויך די הויז פון לארדן געהאט די זעלבע מאכט ווי די הויז אף קאמאנס. אבער עס האט נישט געטויגט ווייל עס איז זייער שווער אנגעקומען זיך אדורכצוקומען מיט יעדע קלייניקייט.
אין בריטאניע איז נישט פאראן קיין קאנסטיטוציאנאלע אפטיילונג פון מאכט צווישן די צענטראלע און לאקאלע רעגירונג ווי אין די פאראייניגטע שטאטן (אין אמעריקע ברויך יעדע לאקאלע רעגירונג צושטעלן דאס געלט אויפצוהאלטן אלע שטאטישע דעפארטמענטס און האט די פולע מאכט אויף יעדע דעפארטמענט) . אין בריטאניע ווערן זיי אנגערופן קאונסילס אדער אויטאריטיס און זענען נאר פאראנטווארטליכט פאר די פייער און פאליציי דעפארטמענטס, שאסייען און פארקער, באהויזונג און בויען רעגולאציעס, ענווייראמענט און שולעס.
פאר וואלן צום הויז פון קאמאנס זענען יעצט 650 וויילערשאפטן. אין די 2010 אלגעמיינע וואלן האבן די קאנסערוואטיוון געווינען 306 מאנדאטן, לייבער 258 און די ליבעראלע דעמאקראטן 57. די אנדערע מאנדאטן האבן די קליינע פארטייען, אחוץ איינס וואו מ'האט נאך נישט געוויילט (מיי 2010).
יוסטיץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די יוסטיץ סיסטעם וואס מיר זעען היינט אין די דעמאקראטישע לענדער איז נאכגעמאכט בריטאניע וועלכע האט אראפגעשטעלט די יושר'דיגע יסודות פאר א דעמאקראטישע יוסטיץ סיסטעם וועלכע גיט די רעכט פאר א ריכטער צו פסק'נען, אדורכפירן א פרישע געזעץ, די פארטיידיגונג און פראקורירן (באקאנט אלס פראסיקיושן און דעפענס), און צום וויכטיגסטן די השערה אז יעדער מענטש איז אומשולדיג אזוי לאנג ביז ער ווערט נישט אויפגעוויזן שולדיג ("אינאסינט אנטיל פראווען גילטי"). די יוסטיץ סיסטעם אין בריטאניע וואס פראטיקירט געזעץ איז צוטיילט צו סאליסיטארן (די טשיף אפיציר פאר אלע לעגאלע מאטעריעס אין א שטאט, דערפל, אדער רעגיורנג אפטיילונג) און באריסטארן (אן אדוואקאט וועלכער רעפרעזענטירט א קליענט און די העכערע געריכטן). סאליסיטארן שטודירן און בעארבעטן געזעץ און די באריסטארן טראגן אריין די באשולדיגונגן אדער געזעצן פארשלאגעס אין געריכט. פארשטייט זיך אז די אויסשטעל פון דאס געריכט האט גענומען יארן און האט זיך געבויט אויף לעקציעס. יעדעס דורכפאל אדער פראבלעם האט געפירט צו א טויש אין די יוסטיץ סיסטעם. היינט איז די סיסטעם שוין סטאביל און ווערט מער נישט געטוישט.
פאליטישע פארטייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע צוויי קעגנזייטיגע פארטייען אין בריטאניע זענען געווען די "וויג" און די "טארי" וועלכע זענען ביידע געגרינדעט געווארן אין אנפאנג 17טן יאָרהונדערט. די וויגס זענען געווען שטארקע שטיצער פון די מאנארכיע און רעגירונג און די טאריס זענען געווען דערקעגן. די וויג פארטיי האט זיך שפעטער פאראייניגט מיט עטליכע אנדערע פארטייען און זיך אנגעהויבן רופן די ליבעראלע פארטיי. די טארי פארטיי האט זיך געטוישט איר נאמען צו דער קאנסערוואטיוו פארטיי. אין די לעצטע הונדערט יאר איז אריינגעקומען די לייבאר פארטיי וועלכע האט זיך ארויפגעארבעט צו ווערן די אפאזיציע פון דער קאנסערוואטיוו פארטיי. די ליבעראל פארטיי האט זיך דאן געטוישט איר נאמען צו ליבעראל דעמאקראט פארטיי און איז געווארן די דריטע גרעסטע פארטיי אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
די גוטע עקענאמיע אין בריטאניע קומט זיך צו פארדאנקען די לייבאר פארטיי וועלכע האט געשוויצט אין די ערשטע יארן נאך די צווייטע וועלט קריג ברענגענדיג צענדליגער פראגראמען פאר ביזנעסער און איינוואוינער מיט וועלכע בריטאניע איז שטאלץ.
אין 1997 האט די לייבאר פארטיי געווינען די וואלן מיט א לאנדסלייד, נעמענדיג 418 פון די 659 זיצן אין פארלאמענט. אין די לעצטע נאציאנאל וואלן (יוני 2001') האט די לייבאר פארטיי (מיט טאני בלער אלס פרעמיער מיניסטער) אנגעהאלטן איר שטארקייט מיט 413 זיצן.
אין בריטאניע ווערט א קאנדידאט ערוועלט אויב ער האט באקומען די מערסטע שטימען, אפילו אויב ער האט נישט באקומען 50 פראצענט פון די שטימען (ווי עס איז דער פאל אין טייל אנדערע לענדער).
לאקאלע רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פיר לענדער אינעם פאראייניגטן קעניגרייך האבן יעדע איינע זיין אייגענע סיסטעם פון לאקאלער רעגירונג.
אין ענגלאנד, טייל פון לאנד האט קאנט ראטן און דיסטריקט ראטן, אן אנדער טייל האט אוניטארישע ראטן, און לאנדאן האט די לאנדאנער פארזאמלונג צוזאמען מיט 32 לאנדאנער באראס און די סיטי פון לאנדאן.
אין סקאטלאנד זענען 32 ראט געגנט מיט א גרויסער וואריאציע אין שטח און באפעלקערונג. די שטעט עדינבורג, גלאזגא, אבערדין און דאנדי זענען באזונדער ראט געגנטן.
פארטיידיגונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיט הונדערט יאר צוריק האט בריטאניע געהאט די שטערקסטע מיליטערישע קראפט אין די וועלט, ספעציעל אויפ'ן וואסער. איר שטארקע מיליטער האט איר געהאלפן אכט געבן אויף איר פארברייטערע אימפעריע. היינט איז זי מער נישט קיין אויסערגעווענליכע מיליטער, ספעציעל זינט די ענדע פון די קאלטע קריג. פארט איז בריטאניע היינט איינע פון די געציילטע לענדער וואס פארמאגן אפיציעל נוקלעארע וואפן. איר ארמיי, נעיווי, און עיר-פארס זענען טאקע ווייניגער אין צאל ווי אמאל אבער זענען גאר גוט טרענירט. זיי זענען פארנטווארטלעך צו היטן בריטאניע מיט אירע ארומיגע טעריטאריעס. דער פרעמיער מיניסטער איז פאראנטווארטלעך אויף די פארטיידיגונג פאליסי און ארבעט צוזאמען מיט די פילע קאבינעט, סעקרעטערי אף סטעיט פאר פארטיידיגונג, און די קאבינעט'ס פארטיידיגונג און איבער-וואסער פאליסי קאמיטעס. בריטאניע טוט אויך באשטייערן טרופן צו די יונייטעד נעשאנס אפעראציעס און האט שוין צוגעשטעלט מיליטער מערערע מאל. ווי אין באסניע, קיפראס, קואוועיט, און אנגאלא. בריטישע מיליטערישע אינסטרוקטארס זענען אקטיוו אין די גאנצע וועלט און טויזנטער מיליטערישע סטודענטן קומען קיין בריטאניע פאר מיליטערישע לעקציעס. בריטאניע האט נאך היינט גאריזאנס (גרופעס פון טרופן פאר עמטליכע ארדענונג אין פרעמדע לענדער) און אסאך טרענירונג גרופעס וועלכע טרענירן זיך אין געוויסע לענדער. די בריטישע מיליטער האט אמאל גענוצט איר מאכט אין צפון אירלאנד ארויסצוהעלפן די ארטיגע פאליציי וועלכע רופט זיך די ראיעל אלסטער קאנסטאבולארי. בריטאניע האט אויך ברייט אנטייל גענומען אין די אליאירטע קריג און שפעטערדיגע סאנקציעס קעגן איראק אינעם פערסישן גאלף. אויך אין די איצטיגע קריג קעגן טעראריזם איז זי שטארק טעטיג צווייט נאך די פאראייניגטע שטאטן. בריטענ'ס פארטיידיגונגס בודזשעט האט די יאר באטראפן 23 ביליאן שטערלינג פונט. פון דעם געלט באקומט דער קעניגלעכער פלאט 1.8 ביליאן פונט, די ארמיי באקומט 5.6 ביליאן פונט, דער קעניגלעכער לופטפלאט 2.6 ביליאן פונט. דאס איבריגע גייט פאר פארשונג און פאר די פארטיידיקונגס מיניסטעריום.
דער קעניגלעכער פלאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קעניגלעכער פלאט האט געשפילט א וויכטיגע טייל אין דער בריטישער היסטאריע און איז שוין אין קראפט באלד 1,300 יאר פון ווען דער קעניג אלפרעד דער גוטער (אזוי האט מען אים גערופן) האט איר פארגעשטעלט צו באשיצן די בריטישע אימפעריע קעגן די דענער (מענטשן פון דענמארק). מיט 500 יאר צוריק האט זיך אנגעהויבן די ריכטיגע קעניגלעכער פלאט (Royal Navy) וועלכע איז געווארן דער שטערקסטער פלאט אין דער וועלט ביז אמעריקע האט איר איבערגעשטיגן נאך דער צווייטע וועלט קריג. דער דעמאלטסדיגער קעניג הענרי דער זיבעטער האט אינוועסטירט אסאך געלט און אויפגעבויט דעם ערשטן ים-פלאט וועלכע האט אנגעהויבן פאטראלירן די וואסערן ווייטער פון די ארומיגע בריטישע אינזלען.
דער קעניגלעכער פלאט איז היינט שטארק פארנומען צו היטן אירע ברעגעס און ארויסהעלפן נאטא'ס אפעראציעס אינעם ענגלישן קאנאל און אינעם פערסישן איינגאס. דער קעניגלעכער פלאט פארמאגט אויך עטליכע סובמארין פלאטעס, אריינגערעכנט נוקלעארע. אחוץ אלע שיפן און סובמארינען פארמאגט זי אן פוסגייער ארמיי, באקאנט אלס די קעניגלעכע מארינען.
די בריטישע ארמיי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אפיציעלע בריטישע ארמיי איז אויפגעשטעלט געווארן פאר בערך דריי הונדערט יאר צוריק מיט עטליכע צענדליג טויזנטער סאלדאטן. היינט באשטייט די ארמיי פון אלע ערליי טרופן ווי: אינפאנטרי (פוס גייענדיגע טרופן), קאוואלרי (אמאל געווען די טרופן וואס האבן געריטן אויף פערד. היינט זענען זיי אין טאנקן אדער אנדערע באשוצטע טראקס), און עיר קארפס (די וואס דרייוון די העליקאפטערס). בריטאניע פארמאגט אויך א שיינע צאל פון ספעציעלע כוחות וועלכע קומען גוט צוניץ אין אפגאניסטאן אין די אנגייענדיגע קריג קעגן טעראריזם. אין די ארמיי איז פאראן עטליכע קליינע שטיצע גרופעס וואס זענען א טייל פון די ארמיי אבער זענען פארט נישט קייין סאלדאטן. דאס רעכנט אריין די ראיעל ארטילערי, די ראיעל ענדזשינירס, די ראיעל סיגנעלס (זענען געשטעלט פאר קאמיוניקאציע), די ראיעל אינטעליגענץ קארפס, די טעריטאריעל ארמיי (אויך באקאנט אלס די מיליטע אדער וואלונטיר פארס. ענליך צו די נעשאנעל גארד אין אמעריקע.
דער קעניגלעכער לופטפלאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קעניגלעכער לופטפלאט (אר.עי.עף.) איז געגרינדעט געווארן אין 1912 און האט דעמאלט געהייסן די ראיעל פלייאינג קארפס. אין 1918 האט זי זיך געטוישט איר נאמען צו דער קעניגלעכער לופטפלאט נאכדעם וואס זי האט זיך פאראייניגט מיט די ראיעל נעוועל עיר סערוויס. אין אלגעמיין האט דער קעניגלעכער לופטפלאט נישט געהייסן די בעסטע אבער זי האט זיך באקאנט געמאכט נאכדעם וואס זי האט באזיגט די דייטשן ימ"ש אין די קריג פון בריטאניע (940'). א דאנק יענע געלונגענע אקציעס האט די בריטישע ארמיי געקענט צוריקהאלטן נאצי-דייטשלאנד פון איר אינוואדירן. שפעטער האט דער קעניגלעכער לופטפלאט אנטייל גענומען אין די אליאירטע קאאליציע קעגן דייטשלאנד, נוצנדיג רוב פון איר עיר פארס פלאטע.
דער קעניגלעכער לופטפלאט פארמאגט היינט 40 סקוואדראנס (א צונאמען פאר עיר פארס יוניטס. צוויי אדער מער יוניטס פון א געוויסע סארט פליגער ווערט אנגערופן א סקוואדראן). דער קעניגלעכער לופטפלאט האט גרייט 100 פליגער און 40 העליקאפטערס צו יעדע צייט פאר נאטא'ס אפעראציעס.
אידן אינעם פאראייניגטן קעניגרייך (היסטאריע)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בריטענ'ס ערשטע אידן זענען געקומען פון צפון פראנקרייך אזוי פרי ווי אין 006' נאכדעם וואס פראנקרייך האט אונטערגענומען עטליכע נייע האנדל פאליסיס און האט געשטופט אסאך רייכע ביזנעס לייט, צווישן דעם צענדליגער אידן, זיי זאלן זיך אריבערציען קיין ענגלאנד צו אויסברייטערן זייערע ביזנעסער און אזוי ארום פארברייטערן דאס האנדל צווישן ענגלאנד און פראנקרייך. די ביסל אידן האבן זיך נישט שטארק געמערט און האבן געהאט שוועריקייטן מיט זייערע שכנים וועלכע האבן זיי נישט געוואלט אנארקענען און האבן זיי אויסגעטיילט נישט ווייניג צרות. אין א משך פון צוויי הונדערט יאר איז די אידישע באפעלקערונג געוואקסן צו נישט מער ווי 4,000. מערערע אומפארצייכנטע בלוט בלבולים זענען ארויפגעלייגט געווארן אויף די אידישע איינוואוינער ביז אין 290' ווען דער דעמאלטדיגער קעניג עדווערד דער ערשטער האט זיך געלאזט איבעררעדן און פארטריבן די גאנצע אידישע באפעלקערונג. פאר א לאנגע צייט ווייסט מען נישט פון קיין שום איד וואס האט געוואוינט אין בריטאניע ביז פאר בערך דריי הונדערט יאר צוריק ווען מאסן אידישע פאמיליעס האבן זיך אריבערגעצויגן קיין בריטאניע פון פראנקרייך, שפאניע, און פארטוגאל. די אידן האבן אין אנפאנג געהאט היבש שווערע צייטן ביז די צייטן פון די אינערליכע געפעכטן צווישן די מאנארכיע און די פארלאמענט האט אויפגעפלאמט צו א קריג און די פארלאמענט האט איבערגענומען דאס פירערשאפט מיט אליוויר קראמוועל אלס פרעמיער מיניסטער. קראמוועל האט געגעבן די אידישע געמיינדע אפיציעלע אנארקענונג און אלע רעכטן. די ערשטע אידישע קהלות אין בריטאניע זענען געווען ספרדים וועלכע זענען געקומען פון האלאנד. אביסל אשכנזים זענען אויך געקומען פון דייטשלאנד אבער זענען געווען קלענערע גרופעס. אינעם 18טן יאָרהונדערט האבן אנגעהויבן שטראמען אשכנז'ישע אידן פון גאנץ אייראפע. די אשכנזים און ספרדים האבן אין יענע יארן צוזאמען אויפגעשטעלט אן אפיציעלע אידישע באורד אין די רעגירונג וועלכע האט זיך גערופן די "באורד אף דעפיוטיס אף בריטיש דזשאוס". דער ערשטער אידישער פאליטישן אין בריטאניע איז געווען ליאנעל די ראטשילד וועלכער האט געוואונען א זיץ אין די הויז אף קאמאנס נאכדעם וואס ער האט אסאך צוגעהאלפן צו די אינדוסטריעל דעוועלאפמענט. די גרעסטע אידישע אימיגראציע קיין בריטאניע איז געווען צווישן די יארן פון 881' און 914'. מען שאצט אז די אידישע באפעלקערונג איז געשטיגן אין די עטליכע יאר פון 65,000 צו 300,000. אלע אידישע אימיגראנטן האבן געפינען היימען אין די אינערליכע שטעט ווי גלעסגאו, ליעדס, ליווערפול, מאנטשעסטער, און לאנדאן. דאס גרינדונג פון ציוניזם האט אין די צייטן בעפאר די וועלט קריג געברענגט נאך טויזנטער אידן קיין בריטאניע פון ווי מען האט פלאנירט און עווענטועל זיך געלאזט צו די פאלעסטינער שטחים און אויפגעשטעלט די אזוי גערופענע אידישע מדינה (ליידער). עס וואוינען היינט צו טאג אין בריטאניע א געשאצטע 400,000 אידן פון דעם א שיינע צאל שותמ"צ. די אידן וואוינען אין כמעט אלע שטעט אין ענגלאנד און אויך אין סקאטלענד, וועילס, און צפון אירלאנד. עס זענען אויך פאראן אידן אויף די ארומיגע בריטישע אינזלען, רוב פון זיי אויף די טשאנעל אינזלען וועלכע זענען נאנט צו ענגלאנד.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Census Geography. Office for National Statistics (30 October 2007). ארכיווט פון דעם אריגינאל דעם 4 June 2011. דערגרייכט דעם 14טן אפריל 2012.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2011 Census: Population Estimates for the United Kingdom. Office for National Statistics (27סטן מערץ 2011). דערגרייכט דעם 18טן דעצעמבער 2012.
- ↑ 3.0 3.1 Annual Mid-year Population Estimates, 2010. Office for National Statistics (2011). דערגרייכט דעם 14 April 2012.
- ↑ 4.0 4.1 2011 UK censuses. Office for National Statistics. דערגרייכט דעם 18 December 2012.
- ↑ מוסטער:Cite press release
- ↑ Khan, Urmee (16 September 2008). "England is most crowded country in Europe". דערגרייכט דעם 5טן סעפטעמבער 2009. מוסטער:Subscription required
- ↑ Scotland's population at record high (17 December 2012). דערגרייכט דעם 18טן דעצעמבער 2012.
- ↑ Sassen, Saskia (2001). The Global City: New York, London, Tokyo, 2nd edition, Princeton University Press. ISBN 0-691-07063-6.
- ↑ Report for Selected Countries and Subjects. International Monetary Fund (2005). דערגרייכט דעם 2006-05-15.


c: text/html

text:
טראפיק
דאס געדרענג אויפן שאסיי פון מערערע אויטאמאבילן, וועלכע האלטן אפ דאס פארקער.
א טראפיק פארקער קען פאסירט פון אן עקסידענט וואס האט זיך געמאכט אויפן שאסיי, אדער צוליב קאנסטרוקציע אויפן שאסיי, וואס רעדוצירט די גיכקייט וואס די אויטאמאבילן קענען פארן, און דורך דעם ווערט א טראפיק.
טראפיק ליכט זענען געשאפן געווארן צו רעגולירן דעם טראפיק. ווער עס יעצט דורכפארן אין אן קרייצפונקט.
עס זענען פאראן געוויסע טראפיק רעגולאציעס, וואס אויב עמיצער פארלעצט זיי, באקומט ער א הזמנה וואס איז געווענליך א געלט שטראף, אדער גאר פונקטן אויף זיינ ליצענץ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
די באוועגונג
די באוועגונג (העברעיִש: התנועה) איז א צענטער-לינקע פאליטישע פארטיי אין ישראל וואס האט זיך פארמאסטן אין די כנסת וואלן 2013. די פירערין פון דער פארטיי איז ציפי ליבני. די פארטיי האט באקומען 6 מאנדאטן.
דעם 27סטן נאוועמבער 2012 האט לבני געמאלדן די נייע פארטיי "די באוועגונג" וואס גייט זיך פארמעסטן אין די קומענדיקע כנסת וואלן. דעם 3טן דעצעמבער האט דער כנסת קאמיטעט באשטימט אז זיבן דעפוטאטן פון דער קדימה פראקציע זענען אריבער צו דער באוועגונג פראקציע. די זיבן דעפוטאטן זענען: רחל אדאטא, מאדזשאלי וואהאבי, אורית זוארעץ, יואל חסון, ראבערט טיוויאיעוו, שלמה מאלא ומאיר שיטרית.
אין די 2013 וואלן האט די פארטיי באקומען 6 מאנדאטן: ציפי לבני, עמרם מצנע, עמיר פרץ, אלעזר שטערן, מאיר שיטרית, דוד צור.


text:
דערציילונגען און ווערטלעך איבער בעקיטשעס ביי צדיקים
דער לבוש, און בפרט דער שבת'דיגער לבוש, האט שטענדיג פארנומען גאר א הויכן ארט אין תורת החסידות.
וואס באמת איז עס לאו דווקא א חסיד'ישער זאך - ביי מצרים שטייט דאך שוין "שלא שינו את לבושם." נאר אזויווי פיל אנדערע הייליגע ענינים זענען געבליבן מער אָנגענומען ביי די חסידים, שיינט ארויס צווישן זיי דער 'לבוש', ווען אין דער נישט-חסיד'ישער וועלט טוישט מען זיך לייכטער דער לבוש, איז מען ביי חסידים מקפיד אויף יעדן קלענסטן פרט ווען עס קומט צו לבוש, און חסידים שיינען טאקע ארויס מיט'ן הייליגן אייגנארטיגן טראדיציאנאלן חסידי'שן לבוש.
בעקיטשעס ע"פ האריז"ל
די בעקיטשע איז שוין געווען בעפאר דער התגלות פונעם בעש"ט הק' זי"ע. די מקובלים פלעגן גיין דערמיט שבת. אנדערש ווי מען גייט היינט, פלעגן זיי גיין נאר מיט ווייסע בעקיטשעס. דאס איז געווען ע"פ האריז"ל וועלכער שרייבט אז שבת איז דא אן ענין צו גיין מיט ווייסע בגדים. (קביעא וקיימא פי"ג)
ביים בעש"ט הק'
דער בעש"ט הק' זי"ע און זיינע הייליגע תלמידים האבן ממשיך געווען מיט'ן בעקיטשע לבוש, און טאקע בלויז ווייסע בעקיטשעס.
ס'איז באקאנט דאס ווארט פונעם הייליגן שינאווער רב זי"ע, אז ביים הייליגן 'חוזה' פון לובלין זי"ע זענען געווען דריי הונדערט צדיקים וועלכע זענען געגאנגען מיט ווייסע בעקיטשעס. אלע זענען זיי געווען בעלי רוח הקודש.
דער טויש צו שווארצע בעקיטשעס
ביז'ן חוזה פון לובלין און אזוי אלע עלטערע תלמידים פונעם חוזה, זענען אלע צדיקים געגאנגען נאר מיט ווייסע בעקיטשעס.
דער הייליגער שר שלום פון בעלזא זי"ע איז געווען דער וואס האט געטוישט פון דער ווייסער בעקיטשע צו א שווארצער.
ער איז געווען דער ערשטער חסיד'ישער רבי וואס האט אנגעטון א שווארצע בעקיטשע.
פארוואס האט ער מבטל געווען דער מנהג פון ווייסע בעקיטשעס? ווייל ס'איז געווארן א 'גאסן-לבוש', אסאך וועלכע זענען נישט געווען ראוי דערצו האבן זיך אנגעהויבן אנטון דערמיט, און דאס האט געברענגט א זלזול אין דעם חשוב'ן שבת'דיגן לבוש.
און אזוי איז טאקע געווען, אז אויסער די עלטערע תלמידים פונעם חוזה האבן אלע רבי'ס געטוישט די ווייסע בעקיטשע אויף א שווארצע. (סיפורי בעלזא)
זיידענע בעקיטשעס
שפעטער האבן די חסידים מקפיד געווען אז די בעקיטשע זאל זיין געמאכט פון זייד. דער הויפט טעם דערויף ווערט געברענגט אין די ספרים הק' אז 'זייד' האט נישט קיין חשש פון 'שעטנז'. דער הייליגער טריסקער מגיד זי"ע ברענגט אין זיין ספר הק' 'מגן אברהם' א לענגערן שמועס איבער'ן ענין פון גיין מיט 'זיידענע בעקיטשעס' אום שבת. ער ברענגט דארט אויך א טעם אויפ'ן גיין שבת מיט בגדי משי, אַז דאָס איז ווייל דער זייד קומט פון ווערים. צו דערמאנען דעם מענטש אז ער זאל נישט צוקומען צו התפארות און הנאה פון זיינע שיינע בגדים, נאר ער זאל געדענקען פון וואנעט ער קומט, פון עפר רימה ותולעה, ולאן אתה הולך...! (מבואו ועד צאתו פי"ב)
גלאטע און געבלומטע
ביים דאווענען האט מען מקפיד געווען צו גיין דווקא מיט א גלאטע, ווייטער ביים עסן איז געווען אזעלכע וואס האבן אנגעטון א געבלומטע. ס'איז אבער געווען אזעלכע וואס זענען געגאנגען מיט גלאטע אפילו ביים עסן - זיי האבן בכלל נישט געהאט קיין געבלומטע.
אין דער אלטער היים אין גאליציע, און אזוי ביי רוב הויפן היינט, איז מען געגאנגען מיט א געבלומטע בעקיטשע שבת נאכמיטאג ביי מנחה און מיט דעם איז מען שוין געגאנגען ביי 'שלש סעודות' וועלכע קומט פאר אין 'שטיבל' דארט וואו מען האט געדאווענט מנחה.
אין פּוילן איז מען אפילו ביי מנחה שבת-נאכמיטאג געגאנגען מיט גלאטע. למען האמת מוז מען דא צולייגן, אז עס הערשט היינט א צומישעניש אין דער נושא, און אסאך חסידים גייען שוין היינט ביים דאווענען מיט געבלומטע בעקיטשעס, אפילו אין אזעלכע מקומות וואס מ'האט מקפיד געווען אויף גלאטע. דאס ווענדט זיך שוין יעדער אין זיין קרייז.
רבי'שע בעקיטשעס
די געווענליכע בעקיטשע מיט וועלכער אלע חסידים גייען, איז די לענג דערפון ביז אביסל אונטער די קני. ווייטער די רבי'שע בעקיטשעס זענען געווען לענגער, ס'איז אנגעקומען כמעט ביז די שיך.
ביי די טישן זענען טייל רבי'ס געגאנגען מיט געבלומטע אדער קאלירטע בעקיטשעס. ביי א טייל צדיקים האט מען דאס אנגעטון ערשט נאך קידוש.
אין סיגוט-סאטמאר זענען די רבי'ס געגאנגען מיט געשטרייפטע ווייסע בעקיטשעס וועלכע האבן געהאט אויף זיך ווייסע בלומען. (תורות ועובדות מבית רבותינו – סיגוט, סאַטמאַר)
די אבות הק' אין בעקיטשעס!
ס'איז מקובל ביי חסידים אז ווען די אבות הק' פלעגן נתגלה ווערן ביים הייליגן ר"ר אלימלך זי"ע פון ליזענסק, זענען זיי געווען מלובש אין שטריימל בעקיטשע מיט סטראקעס, און ווייסע זאקן.
צדיקים האבן מסביר געווען, אז דאס איז נישט קיין ראי' אז די אבות הק' זענען בשעתם געגאנגען אזוי, נאר וויבאלד דאס איז געווארן דער לבוש פון צדיקים און ערליכע אידן, זענען זיי אראפגעקומען מלובש אין די לבושים. (מובא בשם הד"ח זי"ע)
צאנזער רב פארשמירט זיין בעקיטשע
דער סדר העולם איז, אז אויף א נייעם מלבוש גיט מען מער אכטונג אז ס'זאל נישט שמוציג ווערן. יעדן ברעקל קלאפט מען אפ. בקיצור דער קאפ איז פארנומען מיט חיצוניות'דיגע זאכן. משא"כ אן אלטן לבוש גיט מען שוין נישט אכטונג, 'ס'איז שוין ממילא אלט'.
דערציילט די וועלט אז ווען צאנזער רב זי"ע פלעגט קויפן א נייעם מלבוש, פלעגט ער דאס באלד אנגיסן מיט פעטיגע זאכן, אזוי אז ס'האט שוין נישט אויסגעפעלט מער צו אכטונג געבן דערויף...
תלמידי חכמים בבחינת שבת
ביי צדיקים איז איינגעפירט אז מען גייט א גאנצע וואך אין א בעקיטשע. עס זענען פארהאן פארשידענע בעקיטשעס וועלכע צדיקים זענען געגאנגען אינדערוואכן. כל צדיק כמנהגו נוהג. אבער אויף שבת האבן אלע צדיקים געהאט א באזונדערע בעקיטשע, אן אנדער סארט ווי דער וואכענדיגן.
דער הייליגער סקולענער רבי זצוק"ל פלעגט זיך פירן אז בשעת ער האט געזאגט די ווערטער פון די זמירות פון פרייטאג צו נאכטס 'והחלפתי שמלותי לכבוד יום השבת' האט ער אנגעכאפט די בעקיטשע. (און אזוי אויך בנו כ"ק אדמו"ר מסקולען שליט"א). (השבת נועם הנשמות - סקולען)
דער שטן קעגן בעקיטשעס
א מעשה נורא ווערט געברענגט אין די קאמארנער ספרים, וואס איז פארגעקומען ביים הייליגן רבי איציקל דראָביטשער זי"ע. הרה"ק רבי יצחק מדראהביטש זי"ע האט געוואלט מתקן זיין אז אלע אידן זאלן אנטון שבת ווייסע בגדים, "ווייסע דזיביצעס".
ווען ער האט אנגעהויבן ארום פארן אין די גרויסע שטעט, מעורר זיין אידן דערצו, האט דער שטן געזען אז דורך דעם וועט ער ברענגען די גאולה שלימה. האט דער שטן געזאגט צו רבי איציקל זי"ע: "אויב הערסטו נישט אויף, וועל איך מאכן די גאנצע וועלט פאר חסידים".
[ווי די ספרים ערקלערן דארט, אז ער האט געמיינט צו זאגן, אז ווען ער וועט יעדן מאכן פאר חסידים, וועלן זיין חסידים פון סטרא אחרא ח"ו] האט רבי איציקל געזאגט דעם ס"מ, אויב אזוי וועל איך נאר ארומפארן בלויז צו זאמלען געלט, אבער רבי איציקל זי"ע איז ווייטער געפארן מיט'ן דעת צו מתקן זיין וואס ער האט געוואלט אין דעם ענין פון מלבושים פון שבת, אבער לא איסתייא מילתא.
הרה"ק רבי יצחק אייזיק מקאמארנא זי"ע פירט אויס אין זיין ספר הק' "שולחן הטהור" בזה הלשון: "מ'זאל זיך משתדל זיין און זיך אנקליידן שבת מיט פיר ווייסע בגדים, און דאס פּאסט זיך פאר יעדן איינציגן איד, און ער זאל מקבל זיין די בושות און יסורים, און דער צער און מסירות נפש, און מען וועט געראטעוועט ווערן פון אלע עבירות, און פונעם יצר הרע און פונעם פייער פון גיהנום, און דאס וועט מקרב זיין די גאולה. און אויב וואלטן אלע אידן זיך אנגעטון ווייסע בגדים אום שבת, וואלט די גאולה שוין געווען מיט א בחינה פון "אחישנה". אזוי איז באקאנט פון דער פריער דערמאנטער מעשה פון הרה"ק רבי יצחק מדאהביטש זי"ע, וועגן דעם זאל מען עס נישט נעמען פאר גרינג, אין דעם ביטערן זמן איז נישט שייך ביי דעם קיין שום "יוהרא"." ער פירט אויס: "אשרי לו", עכלה"ק. (עבודת עבודה – טאהש)
חסיד'ישע בעקיטשעס...
הרה"ק רבי יודעלע דזיקוב'ער זצוק"ל שילדערט וויאזוי עס האבן אויסגעזען די בעקיטשעס פון די מארמארישער חסידים, ווען זיי זענען געקומען צו פארן אויף ראש השנה קיין 'גרויסווארדיין' צו וויילן במחיצת קדשו פונעם הייליגן 'אהבת ישראל' פון וויזניץ.
זיי זענען געפארן מיט'ן באן צונויף געקוועטשט הונדערטער חסידים אינאיינעם. ווען דער באן האט זיך אפגעשטעלט ביים הויפט באן-סטאנציע, זענען אלע געגאנגען צופיס פונעם באן-סטאנציע ביזן שטאט אריין, ס'איז א האלבע שעה וועג צו גיין, ס'איז זיי בכלל נישט איינגעפאלן צו דינגען א וואגן.
זיי האבן אזוי אינאיינעם אריין שפאצירט אין שטאט, ווען א זאק פון קליידער האט מען געשלעפט אויף די אקסלען, אין וועלכע די קליידער זענען נישט געווען אזוי מסודר... און אויך די פאטשיילע (טאש-טיכל) איז געווען אריינגעשטעקט אינעם בעקיטשע טאש, האלב אינדרויסן... די גאנצע שטאט איז געפארן אויף רעדער פון די 'מאדנע חסיד'ישע געסט'. פון אלע פענסטער'ס האבן מענטשן ארויסגעקוקט מיט וואונדער. 'גראסווארדיין' איז דאך געווען א ריכטיגער אשכנזי'שער שטאט. זיי זענען שוין איינמאל נישט געווען געוואוינט צו אזעלכע מאדנע ערשיינונגען ביי זיי אין שטאט... (זכרון יהודה)
מחילת עוונות
הרה"ק ר' משה הגדול מפשעווארסק זי"ע האט אמאל געזאגט אז ווען א מענטש טוט אן אויף שבת ווייסע בגדים איז מען אים מוחל זיינע עבירות. האט אים זיין זון געפרעגט: "כ'האב געזען דעם טאטן ערב שבת ביי מנחה, שוין מלובש אין די בגדי שבת, און דאך אזוי וויינען ביי 'סלח לנו'?..."
האט אים דער טאטע געענטפערט: "ווען כ'בין נאך אויף דעם עולם, ווערט מיר טאקע נמחל אלע עבירות. אבער ביים דאווענען ווען כ'בין ארויף צו די עולמות עליונים, דארט איז שוין פארצייכנט אויף מיר עטליכע עבירות!" (קביעא וקיימא פי"ג)
צאנזער רב מיט'ן ר"ר מענדלי'ס בעקיטשע
ווען הרה"ק ר"ר מענדלי רימאנובער זי"ע איז נסתלק געווארן, האט זיין זון הרה"ק רבי נתן לייב נישט געוואלט איבערנעמען דאס רבי'סטעווע. אזוי האט ער נישט געהאט קיין פרנסה, האט ער פארקויפט די הייליגע חפצים פון זיין פאטער, און דער געשטרייפטער קאפטן (אזוי ווי דער ירושלים'ער קאפטן) האט ער פארקויפט פאר'ן הייליגן דברי חיים זי"ע.
דער צאנזער רב זי"ע האט עס אבער נישט געקענט אנטון ווייל ס'איז געווען קליין און ענג, אבער יום הקדוש ווען צאנזער רב פלעגט זיך אביסל אפרוען פונעם עבודת היום, פלעגט ער זיך צודעקן מיט דעם הייליגן בעקיטשע. איידער די הסתלקות האט דער צאנזער רב געמאכט תנועות (ער האט דאן שוין נישט גערעדט) אז ער וויל זיך צודעקן מיט א געוויסע חפץ. די הייליגע זין האבן נישט פארשטאנען וואס ער מיינט - איינער האט געברענגט א קישן דער אנדערער א ליילעך און צאנזער רב זי"ע האט אלעס אראפגעווארפן פון זיין הייליגן גוף.
איז געווען דארט אן אייניקל הגה"ק רבי אשר מאיר מבאכניע זצ"ל, ער איז אריינגעלאפן אין שטוב און א כאפ געטאן ר"ר מענדעלי'ס קאפטן און האט דאס ארויף געווארפן אויפ'ן זיידן, און צאנזער רב האט געמאכט א תנועה ווי איינער אטעמט אפ.
נאך דער הסתלקות פונעם צאנזער רב זי"ע האבן אלע זון מסכים געווען אז וויבאלד דער אייניקל רבי אשר מאיר האט צוגעטראפן צום צאנזער רב'ס כוונה, זאל ער באקומען דעם קאפטן. ווען מען האט געמאכט די הקפות זענען אלע קנעפליך אראפגעפאלן, און אזוי איז די בעקיטשע געבליבן אן קנעפליך. (שיח זקנים ח"ב)
א ווייסער אויבן-אן...
הרה"ק ר' יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע האט געזאגט: "ביים זיידן הרה"ק רבי נחום (דער הייליגער מאור עיניים זי"ע) איז געווען אן אויבן-אן מיט ווייסע דזשיפיצעס!" געמיינט האָט ער אז אלע גרויסע תלמידים וועלכע זענען געזעסן אויבן ביי מזרח זענען געווען מלובש אין ווייסע בגדי שבת, אזויווי די גרויסע צדיקים אין די פריערדיגע דורות. (סיפורים ומאמרים יקרים עמ' כ')
הרהורי תשובה
ווען מען האט איבערגעדרוקט דעם סידור 'חמדת ישראל' (פון הגה"ק המקובל רבי שמואל וויטאל זי"ע בן הגה"ק המקובל רבי חיים וויטאל זי"ע, תלמיד מובהק פון מרן האר"י הקדוש זי"ע) האט מען עס געברענגט אין אן ערב שבת פאר'ן סקווערער רבי'ן זצוק"ל, האט ער עס גענומען און מעיין געווען דערין.
ווען ער איז אנגעקומען צו דף קכ"ד, וואו עס שטייט אז א מענטש דארף גיין יעדן שבת מיט פיר בגדי לבן וכו', האט זיך הרה"ק מסקווירא זצוק"ל אנגערופן: "דער טאטע ז"ל (הרה"ק רבי דוד'ל זצוק"ל) איז געגאַנגען מיט בגדי לבן." און ער האָט ממשיך געווען: "דער טאטע איז געגאנגען פרייטאג פארנאכט פאר'ן דאווענען אין וואסער (זיך צו טובל'ען), און פון דארטן איז ער תיכף נאכדעם געגאנגען אין ביהמ"ד. דאכט זיך, ס'איז נישט געווען קיין איינער וואס האט נישט מהרהר בתשובה געווען!"
(ליקוטי שמועות)
בעקיטשע - א גאנץ שבת!
הרה"ק רבי בערצי מנאדבורנא זי"ע האט פארציילט, אז הגה"ק רבי שבתי מראשקוב זי"ע איז נסתלק געווארן ערב שבת. פארנאכטס איז געקומען צו אים א שליח, און געזאגט אז ער זאל קומען מיט אים צום היכל וואו מען איז מקבל שבת אינעם עולם העליון. איז ער נאכגעגאנגען דעם שליח. ווען ער איז אנגעקומען צום טיר פונעם היכל, האט ער געזען דארט אן עלטערן איד, אן איש מכובד מאוד, שטייט אינדרויסן און גייט נישט אריין. האט אים רבי שבתי מראשקוב געפרעגט פארוואס ער גייט נישט אריין?
האט ער געענטפערט אז מ'לאזט אים נישט אריין ביז אינדערפרי (שבת צופרי), ווייל ער פלעגט נישט אנטון די שבת'דיגע ווייסע בגדים ביז אינדערפרי! (טעמי מנהגים דף קכ"ט)
**
בעקיטשע, קאפטין, דזיפיצע, גמיס, קופתאן, דזאלייה
דאס זענען אלע פארשידענע נעמען פון בעקיטשעס, עס ווענדט זיך לויט די מקומות ווי: ירושלים, פוילן, רוסלאנד, גאליציע, תימן.
זיי זענען פארשידנארטיג סיי אין קאליר, און סיי אין די סחורה. גאר ספעציעל איז דער ירושלים'ער קאפטן וועלכע - א טייל פון זיי - ווערן אויפגענייט לויט די שם הוי"ה, ווי אויך האבן זיי נישט קיין קנעפליך נאר שטריקלעך.
**
דער ירושלים'ער קאפטן
דער ירושלים'ער קאפטן שיינט ארויס מיט זיין אייגנארטיגן חן - 'א ירושלים'ער איד מיט א ירושלים'ער קאפטן'.
הרה"ק בעל ויואל משה מסאטמאר זי"ע האט דערציילט אז זיין זיידע, דער הייליגער ייטב לב זי"ע, איז אמאל געגאנגען אין גאס, אינמיטן איז דורכגעגאנגען אן אלטער אראבער וועלכער איז געווען געקליידעט מיט'ן מסורה'דיגן לבוש, א לאנג געשטרייפטע קלייד. דער 'ייטב לב' האט עס שטארק באטראכט, און געבעטן די מקורבים אז מ'זאל אים אויפנייען אזא קלייד. [דאס איז דער באקאנטער ירושלים'ער קאפטן].
שפעטער האט דער 'ייטב לב' מסביר געווען, אז די בני ישמעאל האבן נישט משנה געווען פון זייער לבוש שוין טויזנטער יארן, און אז זיי גייען מיטן זעלבן לבוש מיט וועלכע עס איז געגאנגען ישמעאל דער זון פון אברהם אבינו. אויב אזוי - האט דער ייטב לב זי"ע ממשיך געווען - ער האט דאך אנגעטון וואס אברהם אבינו האט אים אנגעקליידעט, קומט דאך אויס אז אברהם אבינו איז אזוי געגאנגען און אזוי ווייטער אלע אבות הקדושים, 'אויב אזוי וויל איך דאס אויך אנטון' האט דער הייליגער ייטב לב זי"ע אויסגעפירט.
פון ווען הרה"ק מסאטמאר זי"ע איז געוואָרן ירושלים'ער רב, פלעגט ער דאס אנטון ביי 'שלש סעודות'.
תלמידי הגר"א און די תלמידי בעש"ט וועלכע זענען ארויף געקומען קיין ארץ ישראל זענען אלע געגאנגען מיט'ן קאפטן. און אזוי אלע גדולי ירושלים אין יענע צייטן.
ווען הרה"ק רבי אהרן מבעלזא זי"ע איז ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל, האבן אים די ירושלים'ער אידן געבעטן דאס ער זאל אנטון דעם ירושלים'ען קאפטן, אבער בעלזער רב זי"ע האט נישט געוואלט משנה זיין ממנהג אבותיו הק', האט ער עס נישט אנגעטון. איין מאל א יאר האט בעלזער רב יא אנגעטון דער ירושלים'ער לבוש: ערב פסח ביים מצות-באקן נאך חצות היום.
אמאל איז דאס געווען דער לבוש פון יעדן ירושלים'ער איד, נישט קיין נפק"מ פון וועלכער קרייז ער איז געקומען.
אין די שפעטערע יארן האט די זאך אנגעהויבן כמעט אונטערצוגיין.
אבער כ"ק אדמו"ר מתולדות אהרן זצוק"ל האט אסאך פארפירט אז מ'זאל ווייטער גיין דערמיט. אזוי איז דער קאפטן געווארן ווי 'נכסי צאן ברזל' פון חסידות תולדות אהרן אין ירושלים עיר הקודש תובב"א.
עס איז אויך באוואוסט אז דער ירושלימ'ער רב, הרה"ק רמ"א פריינד זי"ע, האט מעורר געווען די חסידים זיי זאלן זיך אנטאן דעם ירושלימ'ער לבוש, און אסאך האבן ממלא געווען זיין רצון און האבן זיך עס אנגעטאן.


text:
12טן אויגוסט
דעם 12טן אויגוסט איז דער 224סטער טאג פון יאר (225סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 141 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1851 - אייזיק סינגער באקומעט א פאטענט פאר זיין ניימאשין.
- 1877 - דער אסטראנאם אסף האל אנטפלעקט דימוס, איינע פון די צוויי לבנות פון מאדים.
- 1914 - ערשטע וועלט מלחמה: בריטאניע דערקלערט מלחמה קעגן עסטרייך-אונגארן.
- 1952 - הרוגי מלכות פונעם ראטנפארבאנד: דרייצן פראמינענטע יידן אומגעברענגט דורך סטאלין אין מאסקווע, רוסלאנד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1887 - ערווין שרעדינגער, עסטרייכער פיזיקער, פון די גרינדער פון קוואנטן-מעכאניק און געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1933 (געש' 1961)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1848 – דזארדזש סטיוונסאן, בריטישער אינזשעניר, פלאנירער פונעם פארע לאקאמאטיוו (געב' 1781)
- 1952 - איציק פעפער, שרייבער


text:
11טן אקטאבער
דעם 11טן אקטאבער איז דער 284סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (285סטער אין אן עיבור-יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 81 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1582 - צוליב דעם אריבערטריט צום גרעגאריאנישן קאלענדאר, געפינט זיך נישט דער טאג אין איטאליע, פוילן, פארטוגאל און שפאניע.
- 1774 - דזשיימס קוק אנטפלעקט נארפאק אינזל.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1896 - אנטאן ברוקנער, עסטרייכר דיריגענט (געב' 1824)
- 1940 – וויטא וואלטערא, איטאלינישער מאטעמאטיקער און פיזיקער (געב' 1860)


text:
1888
1888 איז דאס 88סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1888 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 4טן סעפטעמבער - דזיארדזש איסטמאן באקומט א פאטענט פאן זיין קאמערע
- 29סטן אקטאבער - געחתמעט געווארן דער קושטא אפמאך, וואס גאראנטירט פריי דורכפורן דעם סועץ קאנאל
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן פעברואר - דזשאן פֿאסטער דאַלעס, אמעריקאנער פאליטיקער (געש' 1959)
- 10טן פעברואר - זעליג בראדעצקי, מאטעמאטיקער, און פרעזידענט פונעם העברעאישן אוניווערסיטעט (נפטר 1954)
- 10טן מיי - מאקס שטיינער, יידישער אמעריקאנער קאמפאזיטאר (נפטר 1971)
- 5טן יולי - הערבערט ספענסער גאסער, פיזיאלאג און געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע אין 1944 (געש' 1963)
- 3טן דעצעמבער - הרב יצחק אייזיק הלוי הערצאג, הויפט רב פון ישראל
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן מערץ - ווילהעלם דער ערשטער, מלך פון פרייסן און קייסער פון דער דייטשער אימפעריע (געב' 1797)
- 15טן יוני - פרידריך דער דריטער, קייסער פון דייטשלאנד און מלך פון פרייסן (געב' 1831)
- 16טן אויגוסט - דזשאן פעמבערטאן, ערפינדער פונעם קאקע קאלע געטראנק (געב' 1831)


text:
מערידא, ווענעזועלע
מערידאַ, אפיציעל סאַנטיאַגא דע לאס קאַבאַלעראס דע מערידאַ (שפאניש: Santiago de los Caballeros de Mérida), איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט מערידא, ווענעזועלע, און איז איינע פון די הויפט שטעט פון די ווענעזועלער אנדן.די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1558, און האט געשפילט א ראלע אין דער ווענעזועלער אומאפהענגיקייט מלחמה.
מערידא האט מער ווי 200,000 איינוואוינער. עס איז דער הויפט צענטער פאר בילדונג און טוריזם אין מערב ווענעזועלע, און דער אוניווערסיטעט פון די אנדן געפינט זיך אין דער שטאט. אויך האט מערידא די העכסטע לופטבאן אין דער וועלט.
מערידא געפינט זי ביי א הייך פון אומגעפער 1,600 מעטער. די שטאט זיצט אויף א פלוין אין דעם טאל פונעם טשאמא טייך.


text:
תיקון חצות
תיקון חצות ווערט אהנגערופען די מזמורים וואס מען זאגט ווען מען שטייט אויף האלבער נאכט, און מען שרייט צו השי"ת אויף גלות השכינה, און אויף צרות ישראל.
עס ווערט דערמאנט אין זוהר הקדוש אז דעמאלטס איז א גרויסע עת רצון, השי"ת גייט דעמאלטס אריין אין גן עדן, און טרעפט זיך מיט די נשמות פון די אמאליגע צדיקים און לערנט מיט זיי תורה.
עס איז צוטיילט אין צוויי טיילן תיקון רחל און תיקון לאה.
דער אר"י האט מתקן געווען צען קאפיטלעך תהלים וואס דאס איז דער ארגינאלער תיקון וואס מען זאגט און דאס הייסט תיקון לאה, דאס זאגט מען אפילו אין די טעג וואס מען זאגט נישט קיין תחנון.
תיקון רחל איז עטליכע מזמורי תהלים, און פארשידענע קינות פון גרויסע חכמים ביי אידן, ווי דער אלשי"ך, ר' חיים צובה, וואס האבן צוגעלייגט פארשידענע תפלות און גלוסטענישן פאר השי"ת.
ביי די ערשטע חסידים איז דאס געווען א זאך וואס איז זייער איינגעפירט, אמאל האט מען געוואוסט א עהרליכער איד שטייט אויף צו תיקון חצות, אזוי שטייט אויך מיט א לאנגע אריכות אין די מוסר ספרים ראשית חכמה, של"ה, און נאך.
אין ספר כף החיים פון ר' חיים פלאג'י איז דא א גאנצע שער וואס ברענגט הונדערטער מאמרים פון זוהר און פון מוסר ספרים וואס רעדט דערפון, אויך איז נתחבר געווארן א ספר קומי רוני פון אסאך ספרים און א פי' עפ"י קבלה דורך ר' אשר זעליג מרגליות.
ווען איז חצות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חצות היינטיגע צייטן
כאטש חסידים האבן זיך אמאל אזוי געפירט, איז דאס נישט זייער איינגעפריט ביי היינטיגע חסידים, דאס איז מן הסתם צוליב דעם וואס רוב זענען פארנומען זיך לייגן פרי און אויפשטיין פרי, אן אויסנאם איז ביי ברעסלעבר חסידים וואס מען טרעפט אסאך ביי זיי אפילו היינטיגע צייטן וואס רעכטן אפ חצות.
אין ליקוטי מוהר"ן (ח"ב סי' ס"ז וח"ב סי' ק"א) שטייט אז דער ענין פון חצות איז נישט בעיקר ווייל דאס בית המקדש איז געווארן חרוב פאר צוויי טויזענט יאהר, ווייל מה שעבר אין, עס איז שוין נישט דא, דער עיקר ווייטאג איז אז ווען דער בית המקדש איז געשטאנען האבן אלע אידן געהאט שכל און דעת וויאזוי צו דינען השי"ת, ער האט געלאכטען פאר זיי דער זיו השכינה, ווי דער גמרא זאגט כל מי שיש בו דעת כאילו בית המקדש נבנה בימיו, דעריבער דארף יעדער זאגן חצות, און וויינען אז זיין אייגענע שכל זאל זיין פול מיט נארמאלער קלוגשאפט, ער זאל שפירן דעת און שכל, און דינען השי"ת טאג און נאכט.
אויך שטייט דארט (ליקו"מ ח"א סי קמ"ט) אז אויפשטיין חצות איז אזוי מען מאכט א פדיון נפש.


text:
טאני בלער
טאני בלער (מיי 06, 1953) 52סטער פרעמיער מיניסטער פון גרויס בריטאניע. געווען פירער פון די ליבעראלע פארטיי פון גרויס בריטאניע, ער האט געפירט זיי פארטיי צו א זיג און איז ערוויילט געווארן אלס פרעמיער מיניסטער איבער גרויס בריטאניע. היינט צו טאג איז ער א שליח פארן מיטל מיזרח.
ער איז דריי מאל ערוויילט געווארן, ער האט רעזיגנירט אין 2007 און גארדן ברוין האט איהם איבערנעמען.
כאטש ער איז נישט אזוי פאפולער, ספעצילע איז נישט פאפולער זיין שטיצע פאר די איראק מלחמה, דאך האט ער באוויזן א קונץ און איז שטענדיג געווארן ערוויילט,
ער איז געווען זייער נאנט צו דעם אמריקאנער פרעזידענט קלינטאן, און שפעטער איז ער געווארן זייער נאנט צום אמעריקאנער פרעזידנט בוש.


text:
סימפאניע
א סימפֿאניע איז א שטיק מוזיק געשריבן פאר אן ארקעסטער צו שפילן. געווענלעך ווערט א סימפאניע צעטיילט אין דריי אדער פיר באוועגונגען.
די ערשטע באוועגונג קען זיין א גיך שטיקל. די צווייטע באוועגונג איז א פאמעלעך שטיקל. די דריטע באוועגונג איז א מינועט אדער א סקערצא מיט א טריא. די לעצטע באוועגונג ווערט גערופן די פֿינאלע (איטאליעניש: finale). די סטיל פון סימפאניע האט איינגעפירט יאזעף היידן, דער "פאטער פון סימפאניעס".
בארימטע קאמפאזיטארן פון סימפאניעס שליסן איין יאזעף היידן, וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאוון, פראנץ שובערט, גוסטאוו מאהלער און דמיטרי שאסטאקאוויטש.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט סימפֿאניע קומט פון גריכיש σuuφwvίa.


text:
1820
1820 איז דאס 20סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1820 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן מערץ - דער שטאַט מעין שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע שטאטן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן מיי - פלארענס נייטינגייל, פיאנערין פון מאדערנעם שוועסטעריי (געש' 1910)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן יאנואר - דזשארדזש דער דריטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1738)
- 2טן נאוועמבער - פסח לאנגזאם, אייניקל פון רבי שמשון אסטראפאלער און פאטער פון דעם בני יששכר פון דינאוו (געב' 1748)


text:
פיער דע פערמא
פיער דע פֿערמאַ (פראנצויזיש: Pierre de Fermat; 17טן אויגוסט 1601 – 12טן יאנואר 1665), א פראנצויזישער אדלמאן, איז געווען פון די גרעסטע מאטעמאטיקער פונעם 17טן יארהונדערט. פערמא איז געווען א יוריסט, און האט געארבעט אין מאטעמאטיק ווי א האבי, דעריבער האט מען אים גערופן "פרינץ פון די אמאטארן".
פערמא האט שטודירט אינעם אוניווערסיטעט פון טולוז, און נאכהער איז ער אריבער קיין בארדא, וואו ער האט אנגעהויבן זיינע ערשטע ערנסטע פארשונגען אין מאטעמאטיק. פון בארדא איז פערמא אריבער קיין ארליאן פאר אקאדעמישע שטודיעס. ער האט באקומען א דיפלאם אין ציווילן געזעץ און האט געדונגען א ביורא אינעם פארלאמענט אין טולוז. ביז 1631 האט ער געארבעט ווי אן אדוואקאט אין טולוז. אין 1652 האט מען אים פראמאווירט צום העכסטן אמט אינעם קרימינעלן געריכט.
פערמא איז געוואוסט ווי דער פאטער פון נומערן טעאריע. זיינע דערגרייכן, זיינע השערות און זיינע פראבלעמען וואס ער האט ארויפגעברענגט אין נומערן טעאריע האבן צוגעברענגט צו א שטארקער אנטוויקלונג פון דער טעאריע אין שפעטערדיקע דורות. פערמא'ס ביישטייערונג צו דער אנטוויקלונג פון מאטעמאטיק האבן אים מזכה געווען מיטן טיטל "דער גרעסטער פראנצויז אינעם 17טן יארהונדערט".


text:
רעפובליקאנער פארטיי
צו מיינט איר רעפובליק?
רעפובליקאנער פארטיי איז א פאליטישער פארטיי וואס אין אמעריקע איז זי מער לטובת די רעכטע. זיי זענען אין אלגעמיין די קאנקורענט פון די דעמאקראטן דאס זענען די 2 גרויסע פארטייען אין אמעריקע.
- רעליגיע איבערהויפט די קריסטליכער רעליגיע.
- זיי זענען אלגעמיין קעגן אבורטאציע און קעגן עוועלאציע לימודים.
- אויך האט זיך אויסגעשטלט אז זיי זענען מער פרא מדינת ישראל צוליב דעם וואס די קריסטליכער טעזע לויטעט אז ארץ ישראל באלאנגט פאר אידן. דעריבער זענען אסאך פרומע אידן לטובת זיי אחוץ אין די לאקאלע פאליטיק וואס דארטן זענען די פרומע מער אנגעוויזן אויף די פארשידענע געלט שטיצע וואס די דעמאקראטן געבן מער פאר ארימע.
- זיי זענען מער פאר ביזנעס און נישט פאר די ארבייטער יוניען'ס און ארימע באפעלקערונג.
- זיי זענען בכלל קעגן שטייער. און טוען דאס יעדע שטיק צייט שניידן און מינימיזירן.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוב אידן זענען קעגן רעפובליקאנער צוליב דעם וואס זיי זענען זייער אפאוזד צו צדקה פאנדס פון רעגירונגס קאסע. און נעמען זיך נישט אן פאר די באקריוועדעטע מיניראטעטן אזוי שטארק ווי די ליבעראלן.
אבער וויבאלד זיי זענען מער קאנסערוועטיוו און טראדיציאנאל געשטימט איז דא צווישן די פרומע אידן וואס שפירן זיך מער באקוועם אין דער רעפובליקאנער פארטיי, צוליב דעם וואס זייער פלאטפארמע פארלאנגט קעגן אבורטאציע, די פארטיי איז פאר שטרענגערע געזעצען קעגן מערדער, זיי זענען קעגן אומאראלישע געזעצען און קעגן חוקי תועבה פון משכב זכר און ציווילע אנגעהערשאפטאן. פרומע אידן זענען בדרך כלל מער פאר אנגעהערקייט פאר די פאמיליע לעבן ווי איידער לעבען א פריי לעבן אהן קיין פאמיליע.
אזעלכע רבנים ווי למשל ר' אביגדור מילער איז געווען זייער שארף פאר די וויזיע פון פרעזידענט רעיגן, ביי זיינע דרשות האט אסאך פארלאנגט אז אלע רעליגיעזע אידן זאלן שטימן בלויז פאר די רעפובליקאנער פארטיי, ער פלעגט זאגן אז לויט די געזעצען פון די תורה איז אסור צו זיין א דעמאקראט אדער א ליבעראלער.
אויך זענען דא צווישן פרומע אידן וואס זענען מער באקוועם מיט דער רעפובליקאנער פארטיי וויבאלד די דעמאקראטן און ליבעראלע זענען קעגן אלע סארט רעליגיעס, און זענען מער אפֿן צו געדאנקען פון אפיקורסות.
אלע פאליטישע פארטייען וואס עקזיסטירן אין די פאראייניגטע שטאטן
דעמאקראט • רעפובליקאנער • ליבעראן • קאנסערוואטיוו


text:
שיכון סקווירא
שיכון סקווירא, אדער ניו סקווער, (ענגליש: New Square) איז באקאנט אלס דאס ערשטע חסידישע שטעטל אין אמעריקע. עס איז געגרינדעט געווארן אין ווינטער תשי"ז, דורך רבי יעקב יוסף טווערסקי פון סקווער זצ"ל. דאס שטעטל באשטייט פון סקווערער חסידים, און געפינט זיך אין דער שטאט ראמאפא, ראקלענד קאונטי, ניו יארק. היינט צו טאגס ווערט דאס געפירט דורך זיין זון, אדמו"ר רבי דוד מסקווירא שליט"א און איז באקאנט הויפטזעכליך מיט איר אטמאספערע פון עהרליכקייט און חסידישן חן.
ניו סקווער איז א ניו יארק דארף פלאצירט צפון פון הילקרעסט, מזרח פון וויאלע, דרום פון ניי העמפסטעד און מערב פון ניישטאט. ביים 2010 צענזוס האט ניו סקווער געהאט א באפעלקערונג פון 6,944.[1]
דער דומ"ץ פון שטעטל איז רבי יוסף ישראל אייזנבערגער. און די חברי בד"ץ - הגאון ר' שלום פאללאק, הגאון ר' זאב נחום גאלדמינצער. אונטער זיי זענען דא נאך מורי צדק אין כשרות און ממונות אפטיילונג א.ד.ג.
דער היינטיגער מעיאר פון ניו סקווער, איז ישראל משה שפיטצער.
א צוויי דריטל פון תושבי שיכון סקווירא, זענען בני תורה, א שיינעם חלק האבן 'הוראה', און פון די איבער צען כוללים פון סקווערער שטעטל, זענען שוין ארויסגעוואקסן גאר חשובע תלמידים, וואס זענען היינט פון די גדולי עולם.
אינהאַלט
די גאסן פונעם שטעטל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די נעמען פון די ערשטע גאסן, זענען גערופן געווארן אויף די נעמען פון אמעריקאנער פרעזידענטן, לשלומה של מלכות. די הויפט גאס פונעם שטעטל איז וואשינגטאן עוועניו, און פון דעם קען מען זיך דרייען צו זשעקסאן עוועניו, וואס פון דארט קומט מען אן קיין טאפט לעין, און ווייטער ווידער קיין וואשינגטאן, וואו מ'קען פארן קיין אייזנהאוער, אדער טרומאן און דזשעפערסאן עוועניו, וואס איז דער צענטער פונעם סקווערן הויף, שול, און חצר פונעם רבי'ן, און אנדערע ציבורישע בנינים, און ביי דער ענדער גאס געפונט זיך דער שאפינג צענטער. פון וואשינגטאן ווייטער קען מען אריינגיין צו לינקאלן עוועניו, וואס פירט אויך קיין רוזעוועלט [וואס ביים ענדע גאס איז די בית החיים] און פון דארט קיין אדאמס לעין, אדער דורך לינקאלן קיין מאנראו לעין. - דאס זענען די גאנץ עלצטע גאסן, ביים גרינדונג פונעם שטעטל.
שפעטער, אין די תש"מ יארן, איז צוגעבויעט געווארן נייע גאסן, ווי ווילסאן אונטער אייזנהאוער, קליוולאנד און העריסאן און ביוקענען, דורך דזשעקסאן עוועניו, וואס זענען שטאטיש-געבויעטע קליינע פאמיליע הייזער. מיט צען יאר דערויף, אין די תש"נ יארן, האט די ווילעדש אליינס געבויט א גאנץ נייע געגנט פון גאסן, ארום די אלטע גאסן, און אונטער וואשינגטאן און לינקאלן - אדאמס, איז אויפגעבויעט געווארן, בוש, קלינטאן, רעגן, און סוף די גאסן טרומאן און אייזנהאוער, איז געבויעט געווארן גארפילד עוועניו.
צען יארן דערויף, אין די תש"ס יארן, האט מען אנגעהויבן פריש בויען א רייהע מיט גאנץ נייע גאסן נעבן די פריערדיגע נייע גאסן, אבער זיי זענען שוין מיט יודיש-הייליגע נעמען. צווישן אדאמס און רעגן, איז אליק, וואס דארט איז אויך די מיידל שולע, און חתונה זאל. נעבן קלינטאן און בוש, איז קאריץ און שטערן(אין אנדענק פון א גרויסער נדבן - ר' חיים און זיין זון אברהם שטערן ז"ל), ווי דארט געפונט זיך די קאמפלעקס פונעם חדר. און ווידער צווישן רוזעוועלט און גארפילד, האט מען צוגעבויעט אוסטראה, זיטאמיר, בארדיטשוב, אוסטילע.
אין די תש"ע יארן, האט מען צוגעלייגט נאך פיר נייע גאסן, וואס הייסן, אניפאלי, מעזריטש, פולנאה, טיטיעוו.
וועלטלעכע געשטאלטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סקווערער מוסדות החינוך, ישיבה און וועלט בארימטע צען כוללים, האבן אין איר היסטאריע גאר חשובע תלמידים, וואס זענען היינט פון די גאר חשובע פערזענליכקייטן אינעם היינטיגן דור.
- דער היינטיגער מאכניווקער רבי - ר' יושע'לע רוקח איז א תלמיד פון דער סקווערער ישיבה.
- רבי יוחנן וואזנער איז דער ראב"ד פון סקווערער חסידות און דומ"ץ פון דער סקווערער קהילה אין מאנטריאל.
- ר' מיכל שטיינמעץ פון די גרעסטע פוסקים אין בארא פארק, ספעציעל רב פון דער 'בוני עולם' ארגאניזאציע, איז א תלמיד וותיק פון סקווער.
- דער סקאליער רבי - ר' רפאל גאלדשטיין, איז א תלמיד ישיבה פון סקווירא.
- ר' מענדל האגער - וויזניצער רבי פון 'מרכז וויזניץ' אין ב"ב, איז א תלמיד פון סקווערער ישיבה.
- ר' אברהם חיים שפיטצער - רב 'אור חיים' ב"פ, איז פון די ערשטע כולל יונגעלייט.
- ר' דוד קוויאט - בעל 'ברכת דוד', פון די ערשטע תושבים אין שטעטל.
- ר' הערשל דיאמאנט - ראש מתיבתא אין לאנדאן.
- ר' יעקב יצחק גארדאן, מחבר ספרי פרדס יצחק, מהר"ם שיף המבואר, איז א תלמיד פון דער סקווערער ישיבה און כולל.
- רבי געציל פריעד, משפיע און מנהל פון טעלזער ישיבה אין 'אהאיא קליוולאנד' איז א תלמיד פון דער סקווערער כולל.
- הגאון ר' מנחם און זיין ברודער ר' אברהם סעקולע, 'סאדאוונע' רבנים אין בארא פארק.
- ר' יודל ניישלאס - מו"ץ בעדה החרדית ירושלים, מיט זיין ברודער ר' ירמי', סערדאהעלי רב אין ב"ב.
- ר' יושע לייפער - הרב מטעמשוואר, און נשיא מכון 'עוז והדר' העולמי.
געוועזענע כלי קודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער רב אין שיכון סקווירא, איז געווען הרב משה ניישלאס - סערדאהעלער רב. נאך אים, הרב שמואל זלמן אפרים אונגאר.
די געוועזענע ראשי ישיבה פון דער סקווערער ישיבה ומתיבתא זענען: ר' משה גרין, ר' אברהם חיים ברים און ר' דוב מאיר קרויזער.
דער היינטיגער חרדישער לאנדאנער רב, הרב אפרים פאדווא, איז געווען דער דיין און ראש הכולל פונעם סקווערער שטיבל אין אייראפע, און פון די נאנטע חסידים.
באַקאַנטע פיגורן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באַקאַנטע פיגורן, ארױס צוקוּמען פֿון דעם שטעטל זענען:
- דער חסידישער קאמעדיאַנט מנשה לוסטיג
- דער זינגער ליפּא שמעלצער
וועלטליכע אנשטאלטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די באקאנטע ארגאניזאציע, חסד 24\7, אזוי אויך ביקור חולים דראקלענד קאנטי זענען פראדוקטן וואס זענען געגרינדעט געווארן אין סקווערן שטעטל.
- די הויפט פאזיציע פון די וועלט באקאנטע פירמעס, נר מצוה און אסטרייכערס קוקיס, אזוי אויך מאנסי טרעילס, זענען באזיצט אינעם באשיידענעם שטעטל.
תורה אנשטאלטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינעם שיכון, געפונט זיך די הויפט באזע פון א נעץ פעולות פון פארשידענע תורה וצדקה אנטשטאלטן איבער דער גארער וועלט.
ווי צום ביישפיל:
- שארית לפנחס העולמי - תמיכה למסיימי חלקי שו"ע וסוגיות הש"ס.
- קופת מאמר מרדכי - תמיכה וביגוד לעניי ארץ ישראל.
- מכון משכנות יעקב - לחקר תולדות החסידות ומורשת טשערנאביל, והצלת קברי קדושים ברוסיא ופולין.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data (DP-1): New Square village, New York. U.S. Census Bureau, American Factfinder. דערגרייכט דעם 3טן פעברואר 2012.
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- חנוך טעלער, סקווער (אויף ענגליש)
קאארדינאטן: 41°8′23″N 74°1′42″W / 41.13972, -74.02833
אלע פרומע אידישע געגנטן וואו עס זענען צעשפרייט די היינטיגע אידישע באפעלקערונג איבער דער גארער וועלט
אלעד • אנטווערפן • אפער וועסט סייד • אשדוד • באלטימאר • באקא ראטאן • באסטאן • בארא פארק • בודאפעסט • בית ישראל • בית שמש • ביתר עילית • בלומענבורג * בני ברק • בעיסוואטער • גאלדערס גרין • גיבערס * גייטסהעד • גרעיט נעק • דיל • דעטרויט • וואודמיר • ווארשע • וויליאמסבורג • וויען • זשיטאמיר • חברון • חיפה • טאהש • טאראנטא • טבריה • טינעק • יאהאניסבורג • ירושלים • לאוער איסט סייד • לוגאנא • לעיקוואד • לאס אנזשעלעס • מאדריד • מאנטרעאל • מאנטשעסטער • מאנסי • מאסקווע • מאונט קיסקא •מארסיי • מודיעין עילית • מיאמי • מילאן • מעלבארן • נווה יעקב • ניי סקווער • סארסעל • סטאמפארד היל • סידני • סידערהערסט • סיאטל • סי געיט • סקאוקי • עדזשווער • פאסעיק • פאר ראקעוועי • פארעסט הילס • פאריז • פלעטבוש • פייוו טאונס • פראג • פוירט • ציריך • צפת • קאשוי • קווינס • קיעוו • קליוולאנד • קרוין הייטס • קרית יואל • רוים • ריווערדייל • שטראסבורג • שיקאגא


text:
טעאריע פון משמעותדיקייט
טעאָריע פֿון משמעותדיקײַט איז אַ צװײַג פֿון מאַטעמאַטיק, װאָס אַנאַלאַזירט, אױף אַ מאַטעמאַטישן אױפֿן, סײַ װאָסערע נישט זיכערדיקע פֿענאָמען. למשל, װאָס איז די משמעותדיקײַט פֿון װאַרפֿן אַ װערפֿל (die) און זאָל אַרױסקומען זעקס-זעקס.
די טעאָריע װערט אַ סך גענוצט אין סטאַטיסטיק און אין עקאָנאָמיק.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז אנגענומען אז די טעאריע פון משמעותדיקייט האט זיך אנגעהויבן אין 1654. אין יענעם יאר האט זיך אנגעפירט א קארעספאנדענץ צווישן פיער דע פערמא און בלייז פאסקאל, ארום די וועגן צו רעכענען די משמעותדיקייט אין געוויסע מזל-שפילן. די נאכפאלגנדיקע טריט האט געמאכט כריסטיאן הויגנס,


text:
גט
גט איז א תורהדיגע פונאנדערשיידונג שטר צווישן דעם מאן און דעם פרוי וועלכע ווילן זיך שיידן. דער שטר פארמאגט צוועלף שורות און ווערט צוריסן גלייך נאכדעם וואס די מאן געבט דאס איבער אין די ווייבס האנט, וואס דאן זענען זיי שוין עפ"י תורה געשיידט.
נאכן גט איז די פרוי אין א מצב פון א גרושה און דער מאן הייסט א גרוש.
אנדערשט ווי ביי די קאטאליקן איז ביי אידן יא לעגיטים דאס צו טאן.
מען פסקנט אז מען קען זיך גטן פאר סיי וואס. היינט איז דא אסאך ווייבער וואס פארלאנגן א גט נאכדעם וואס זיי ווערן געוואויר אז זייער מאן קריכט אראפ פון אידישן וועג. אדער פאר אנדערע סיבות, און די רבנים ווייסן זיך נישט קיין עצה צו געבן.
דער גט מוז איבערגעגעבן ווערן פארנט פון א בית דין און עדים
דער וואס פירט אן דעם בית דין ווערט אנגערופען "מסדר הגט".
עס איז פארהאן ספעציעלע ספרים מיט דעם סדר הגט אז סיי די רבנים און סיי די מאן, פרוי, און אלע באטייליגטע זאלן קענען מיטהאלטן דעם גט.
מען דארף זייער מדקדק זיין וויאזוי מען שרייבט די נעמען אין א גט
מסדרי גיטין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ספרים פון סדר הגט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ספרים אויף שמות גיטין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פונעם דברי חיים


text:
גערשט
גערשט, א געוואוקס פון דער גראז פאמיליע, איז א וויכטיקער מין פון תבואה. גערשטן ווערן ברייט געניצט ווי געפיטער פאר בהמות, צו מאכן אלקאהאלישע געטראנקען ווי ביר, וויסקי און דזשין, צו קאכן אין פארשידענע עסנווארג, און אין טייל ערטער מאכט מען דערפון ברויט. נאך פון אוראלטע צייטן מאכט מען מאלץ פון גערשטן.
אין יאר 2007 איז גערשט געווען די פערטע מערסטע פארשפרייטע תבואה אין דער וועלט, סיי אין כמות פראדוצירט (136 מיליאן טאן) סיי אין שטח איינגעזייט (566,000 ק"מ2).
אין יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גערשט איז איינער פון די שבעת המינים דערמאנט אין דער תורה (פרשת עקב). ס'איז א גאנץ פארשפרייטער מנהג צו געבן גערשטן אריין אין דעם טשאלנט וואס מען עסט שבת בייטאג.