text:
מער וועגן קוקסהאַוון
קוקסהאַוון איז געווען טייל פון האַמבורג; אין אַ ריאָרגאַנאַזיישאַן צוויי שטעטלעך נעבן האַמבורג אַז זענען טייל פון פּרוססיאַ האבן געגעבן צו האַמבורג אין וועקסל פֿאַר קוקסהאַוון. קוקסהאַוון איז ניט אַ זייער גרויס שטאָט. עס נאָך קענען באַרימערייַ בעערעך קסנומקס מיליאָן בוקט נעכט אַ יאָר, מאכן עס איינער פון די גרעסטן סיסייד ריזאָרץ אין דייטשלאנד. רובֿ מענטשן קומען צו קוקסהאַוון אָדער דורך באַן אָדער מאַשין. עטלעכע פּראָם באַדינונגען עקסיסטירן, אָבער זיי זענען קוילעלדיק נעגלאַדזשאַבאַל.
טוריזם איז איינער פון די בעקאַבאָלעדיק ביזנעסער פון קוקסהאַוון. די אנדערע צוויי זענען די פיש אינדוסטריע, און די פּאָרט. די שטאָט איז טריינג צו יקספּאַנד די יענער און האט ינוועסטאַד אַ פּלאַץ פון געלט אין די מאָדערניזירונג און יקספּאַנשאַן פון דער פּאָרט מעכירעס. נאָך, די עקאנאמישע לאגע איז ניט אַלע אויך גוט און טוריזם בלייבט די הויפּט אינדוסטריע פון דער שטאָט. פילע מענטשן האָבן לינקס קוקסהאַוון אין די פאַרגאַנגענהייַט דעקאַדעס צו פאַרענטפערן אנדערש. פילע פון יענע וואס בלייַבן ביסט ויסגעדינט, קאַנטריביוטינג צו די קליין, שטיל שטאָט אַמביאַנס.
קוקסהאַוון איז אַ שטיל אָרט. אויב איר 'רע איר זוכט פֿאַר קאַמף און פּאַרטיעס, עס ס מיסטאָמע נישט די רעכט דעסטיניישאַן. אויב איר ניטאָ קוקן פֿאַר אַ שטיל שטאָט דורך די ים, קוקסהאַוון ווערט אַ פיל מער טשיקאַווע ברירה.
צו זען און טאָן אין קוקסהאַוון
אנדערע Liebe (ישן ליבע) איז אַ געוועזענער קוואַי אויסגעדרייט וויוינג פּלאַטפאָרמע בייַ די אַרייַנגאַנג צו די קוקסהאַוון פּאָרט. גוט מיינונג פון פּאַסינג שיפּס. הילכערס מעלדן זייער נעמען און אָנהייב.
Schloss ריטזעבüטטעל קליין שלאָס-ווי בנין לעבן די נאָרדערסטעינסטראַססע שאַפּינג געגנט.
די קוגעלבאַקע מאַרקס די Geographic פונט ווו די עלבע טייַך ענדס. אָריגינאַללי בדעה ווי אַ נאַוויגאַציע הילף, עס איז איינער פון די מער נאָוטאַבאַל קאַנסטראַקשאַנז אין דער געגנט. עס איז געווען ינקאָרפּערייטיד אין די קוקסהאַוון רעקל פון געווער ווען די שטאָט איז געווען ינקאָרפּערייטיד און בלייבט איינער פון זייַן ערשטיק לאַנדמאַרקס.
סעמאַפאָר ליגן ווייַטער צו די אנדערע Liebe, די סעמפּאַהאָר איז אַ קאַנסטראַקשאַן פון די יאָר קסנומקס אַז איז געניצט צו יבערגעבן ווינט שטאַרקייַט און ריכטונג צו פּאַסינג שיפּס. עס איז נאָך שטעלן יעדער טאָג.
ווראַקקמוסעום (שיף בראָך מוזיי). Dorfstrasse קסנומקס, סטיקקענבüטטעל. + קסנומקס קסנומקס קסנומקס (fax: + קסנומקס קסנומקס קסנומקס). עפֿן מאַרץ קסנומקסטה נאוועמבער קסנומקסטה (אין קסנומקס, מייַ בייַטן יעדער יאָר), Mon פֿאַרמאַכט, Tue-Fri קסנומקסאַם - קסנומקספּם, אָפּרוטעג, + יום טוּב קסנומקסאַם - קסנומקספּם. בלויז מוזיי אין אייראָפּע וואָס האט שיף רעקס ווי זייַן טעמע. € קסנומקס פֿאַר אַדאַלץ, € קסנומקס פֿאַר טיניידזשערז.
בעאַטשעס דאס איז דער שטח פון דעם ים ווו די וואַסער רעסעדעס בעשאַס נידעריק יאַמ-פלייץ. עס ס איינער פון די הויפּט סיבות וואָס מען באַזוכן קוקסהאַוון. איר קענען נעמען גייט, קוק אין קראַבס, בויען קאַסאַלז פון די זאַמד און די בלאָטע, און אַזוי אויף. זייט געווארנט אַז די רייזינג וואַסער קענען זיין טריקי! איר האָבן צו באַצאָלן פֿאַר קומט די ברעג! אויב איר ווי באַצאָלן-פּאָטער ביטשיז איר האָבן צו אַרומפאָרן אַ ביסל מייל צו די צפֿון און פּרובירן די קאָוסטליין פון סטשלעסוויג-האָלסטעין.


c: text/html

text:
די ידיעות פֿון מאָסקווע, ווי אויך ייִדישע נײַעס פֿון אַנדערע לענדער איבער דער וועלט, קאָן מען הערן יעדן טאָג אין אונדזער ראַדיאָ-פּראָגראַם „דער פֿאָרווערטס-קול‟.
די ערשטע ידיעה אויף הײַנט קומט פֿון גרוזיע: דאָרטן גרייטן צו מאָסקווער לערערס, ייִדישע טוערס און געלערנטע, בשותּפֿות מיט זייערע ישׂראלדיקע קאָלעגעס, אַ זומער-לאַגער, געווידמעט די ייִדישע לימודים.
דער לאַגער הייסט „סמבתּיון‟ און ווערט דורכגעפֿירט שוין צום 11טן מאָל. אַזעלכע לאַגערן זענען שוין פֿאָרגעקומען אין פֿאַרשיידענע רעגיאָנען פֿון רוסלאַנד, אוקראַיִנע און באַלטישע לענדער. „סמבתּיון‟ האָט אַן אַקאַדעמישע פּראָגראַם: די באַטייליקטע — ייִדישע שול-תּלמידים און סטודענטן פֿון ערשטע קורסן — לערנען זיך אַ סך און קענען אַליין דורכפֿירן אַ קליינע פֿאָרשונג; למשל, אויספֿרעגן היגע אַלטערע ייִדן און זייערע עטנישע שכנים, אָדער לייענען און איבערזעצן ייִדישע מצבֿות אויף אַ היגן בית-עולם. הײַיאָר הייבט זיך די פּראָגראַם אָן אין קאָבולעטי, גרוזיע. פֿון דאָרטן וועלן זיך די באַטייליקטע צעפֿאָרן כּדי צו באַזוכן גרוזינישע שטעט, שטעטלעך און דערפֿער, וווּ עס זענען געווען אָדער זענען געבליבן ביז איצט ייִדישע קהילות. די רעזולטאַטן פֿון דער טעטיקייט פֿון „סמבתּיון‟ וועלן פֿאָרגעשטעלט ווערן אויף אַ פֿעסטיוואַל אין באַטומי דעם 28סטן אויגוסט און דערנאָכדעם אין מאָסקווע און אין ירושלים.
אין דעם נײַעם מאָסקווער ייִדישן מוזיי איז מען ממשיך די אויסשטעלונג פֿון רוסלענדישן אַוואַנגאַרד און זײַן השפּעה אויף דער רוסלענדישער און אייראָפּעיִשער מאָדע. (צווישן די אַוואַנגאַרדיסטן זענען מערערע קינסטלער געווען ייִדן). אין ראַמען פֿון דער אויסשטעלונג ווערן אָרגאַניזירט רעפֿעראַטן וועגן פֿאַרשיידענע ריכטונגען אין דער מאָדע.
דער מוזיי גרייט אויך אַ גרויסע פּראָגראַם אויף האַרבסט. די גרעסטע אויסשטעלונג וועט זײַן געווידמעט שלום-עליכמען, 100 יאָר פֿון זײַן טויט. זי וועט דערציילן וועגן דער שרײַבערישער ביאָגראַפֿיע שלום-עליכמס, וועגן זײַנע ווערק און דעם לעבן פֿון זײַנע ביכער און פּערסאָנאַזשן אין ליטעראַטור, טעאַטער און קינאָ. עס וועלן אויסגעשטעלט ווערן עקספּאָנאַטן פֿון מאָסקווער מוזייען און אַרכיוון — אויסגאַבעס פֿון שלום-עליכמס ביכער אויף ייִדיש און אין איבערזעצונגען אויף פֿאַרשיידענע שפּראַכן, אילוסטראַציעס צו זײַנע ווערק, דעקאָראַציעס, אַפֿישן און פֿאָטאָבילדער פֿון ספּעקטאַקלען, באַזירט אויף זײַנע ביכער, שלום-עליכמס כּתבֿ-ידן, בתוכם זײַנע בריוו צו די גרויסע רוסישע שרײַבער — טאָלסטוי און טשעכאָוו.
דער מוזיי האָט אויך צוגעגרייט אַ באַגעגעניש מיטן באַקאַנטן טוער פֿון ייִדישער רעליגיעזער בילדונג, דער רעדאַקטאָר פֿון אויסגאַבעס פֿון כּתבֿי-קודש אויף רוסיש — פּנחס פּאָלאָנסקי. דאָס מאָל וועט ער האַלטן אַ רעפֿעראַט פֿון ספֿר במדבר, וואָס ניט לאַנג צוריק האָט מען געענדיקט לייענען אין די שילן. די רייד וועט גיין וועגן די באַציִונגען פֿון ישׂראל מיט אַנדערע פֿעלקער, מלחמות, שלום, ברכות און קללות — ווי עס ווערט דערציילט פֿון זיי אינעם ספֿר — און וועגן דער קאָנצעפּציע פֿון דער געשיכטע אין דער תּורה.
צו די אַנדערע נײַעס: דער טעאַטער-מוזיי אויף באַכרושינס נאָמען האָט געעפֿנט אַן אויסשטעלונג, געווידמעט 120 יאָר פֿון דעם געבוירן-טאָג פֿון דער גרויסער ייִדישער אַקטריסע, הייס געליבט פֿונעם עולם, פֿאַינאַ ראַנעווסקאַיאַ (פֿעלדמאַן), געבוירן אין 1896 אין דרום-רוסלאַנד און געשטאָרבן אין 1984 אין מאָסקווע. פֿאַר דעם נאָמען פֿון דער אויסשטעלונג האָט מען אויסגעקליבן אַן אַפֿאָריזם פֿון ראַנעווסקאַיאַ גופֿא – „מיר האָט געקלעקט דער שׂכל צו לעבן אַזוי נאַריש‟. ראַנעווסקאַיאַ האָט ליב געהאַט זיך אַרויסצוברענגען מיט אַזעלכע אַפֿאָריסטישע פֿראַזעס.
די אויסשטעלונג ווײַזט די קאַריערע פֿון דער גרויסער אַקטריסע אין טעאַטער און קינאָ. עס ווערן אויסגעשטעלט אירע בילדער פֿון ספּעקטאַקלען אין טעאַטערס און פֿראַגמענטן פֿון פֿילמען, וווּ זי האָט געשפּילט. עס ווערן אויך אויסגעשטעלט פּאָרטרעטן פֿון אירע נאָענטע, בתוכם די באַרימטע פּאָעטן — אַנאַ אַכמאַטאָוואַ, באָריס פּאַסטערנאַק, מאַקס וואָלאָשין און באַרימטע אַקטיאָרן אָלגאַ קניפּער-טשעכאָוואַ, לובאָוו אָרלאָוואַ, אַרקאַדי רײַקין און אַנדערע. צו יעדן בילד ווערט צוגעגעבן ראַנעווסקאַיאַס קאָמענטאַר — די ווערטער וואָס זי האָט געזאָגט וועגן דעם מענטש. די אויסשטעלונג וועט זײַן אָפֿן ביזן 2טן אָקטאָבער.
און די לעצטע ידיעה אויף הײַנט: די אַמבאַסאַדע פֿון מדינת-ישׂראל אין רוסלאַנד גרייט צו אַ פֿעסטיוואַל פֿון ישׂראלדיקן קינאָ. די עפֿענונג-צערעמאָניע וועט פֿאָרקומען אין מאָסקווער קינאָ-טעאַטער „פּיאָנער‟ דעם 28סטן אויגוסט. עפֿענען די פּראָגראַם וועט אלעד קידנס פֿילם „אַראָפּגייענדיק אַרויף‟, מיט קאָמענטאַרן פֿונעם רעזשיסער.
The Yiddish Daily Forward welcomes reader comments in order to promote thoughtful discussion on issues of importance to the Jewish community. In the interest of maintaining a civil forum, The Yiddish Daily Forwardrequires that all commenters be appropriately respectful toward our writers, other commenters and the subjects of the articles. Vigorous debate and reasoned critique are welcome; name-calling and personal invective are not. While we generally do not seek to edit or actively moderate comments, our spam filter prevents most links and certain key words from being posted and The Yiddish Daily Forward reserves the right to remove comments for any reason.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ילקוט שמעוני
מדרש ילקוט שמעוני (אדער סתם ילקוט) האט געשריבן רבי שמעון הדרשן פון פראנקפורט. ער האט געשריבן זיין ספר אין שנת ה'ע
ילקוט שמעוני איז א צוזאמענשטעל פון פארשידענע ערליי מדרשים, אנגעהויבן פון ש"ס מדרשי הלכה ומדרשי אגדה, עס איז אויף גאנץ תורה נביאים כתובים, עס האט אין זיך זייער אסאך מדרשים וואס מען קען היינט נישט טרעפן ווי דער מדרש השכם און מדרש ויושע.
דער ילקוט איז צעטיילט אויף צוויי. דער טייל אויף חומש האט 963 סימנים; דער טייל אויף נ"ך האט 1085 סימנים.
מען קען אויך לערנען פון דארט פארשידענע גירסאות וואס ער ברענגט פון מדרשים וואס אין אונזערע ארגינאלע מדרשים איז עס אנדערש געשריבן. עס איז א גרויסע מקור פאר בעלי דרשנים און מוסר זאגער'ס, אגב: דער בעל ראשית חכמה האט נישט געהאט קיין אנדערע מדרשים נאר דער ילקוט שמעוני, און אפילו ער ברענגט אראפ פון ש"ס און מדרש רבה האט ער עס אויך גענומען לויט דער גירסא וואס עס שטייט אין ילקוט שמעוני.
עס האט אויך פארשידענע מפורשים ווי דער זית רענן פון רבי אברהם אבלי סג"ל, מחבר פון "מגן אברהם". אויך האט עס געדרוקט מוסד רב קוק, זיי האבן צוגעצייכנט אלע שינוי נוסחאות פון אנדערע מדרשים. אין אסאך דרוקן איז אריינגעדרוקט א גרויסער מבוא פון בצלאל לאנדא.
שלמה באבער צייגט אן אינעם מבוא פונעם ספר מדרש זוטא, אז דער ילקוט שמעוני האט נישט געהאט די מדרש רבה חמש מגילות, נאר די קליינע מדרשים, און יעדעס מאל ווען דער ילקוט שמעוני צייכנט אן מדרש שיר השירים אבער מדרש רות מיינט דאס איינע פון די מדרשים.
דרוקסאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מ'האט שוין ארויסגעגעבן דעם ילקוט שמעוני 12 מאל.
- וויניציאה שכ"ו
- ווילנא תרכ"ד
- ורנקבורט דמיין תמ"ז
- ליוורנו שנת היתה ע"פ ברית אברהם
- לובלין
- פולנאה תקס"ה
- ווארשא סיון תרל"ח דורך המדפיס יצחק גאלדמאן
- ירושלים תשל"ה
- קראקא
- שונצינו (שאלוניקי) רפ"א, רפ"ו רפ"ז


text:
אויטאנאמיע
אױטאָנאָמיע, פון גריכיש aὐtovouίa, באדייט זעלבסטהערשאפט, אדער באשטימען געזעצן אליינס פאר זיך. די באדייט איז א טעאריע אין עטיק, און אין פאליטיק. אין אלע טעאריעס איז דער באדייט א זעלבסטשטענדיקן וועג אין לעבן, ווי אי פריוואטלעך אי אין מערערע, ווערט אליינס געשאפן אייגענע געזעצן, און באשלוסן, אן דעם ארויפצווינגען פון אנדערע.
פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין פאליטיק, ווערט עס פארעכנט אויף א געגנט, אדער א גרופע מענטשן, וואס וואוינען אין א לאנד, און זיי ווערן געגעבן די מעגליכקייט, אליינס צו פירן זייער אינערן פאליטיק, אפילו זיי זענען אונטער דער הערשאפט פון אן אנדערן לאנד.
די פאקט פון עקזיסטירונג, ווייזט אויף א געוויסע שוואכקייט, פון געהעריקן רעגירונג, וויבאלד זיי געבן די ערלויבעניש פאר אזא סארט הערשאפט צו מאכן שבת פאר זיך.
אין רוב פעלער, ווערט די אויטאנאמיע באנוצט אלס שפרינגברעט, צו באקומען פולקאמע זעלבסטשטענדיגקייט.
קורדיסטאן, האנג קאנג, און גרינלאנד זענען לענדער אדער געגנטן, וואס האבן אויטאנאמיע. די פאלעסטינער, האבן אן אויטאנאמיע אין דעם מערב ברעג און אין עזה שטרייף, וואס ווערט קאנטראלירט דורך דער פאלעסטינער אויטאריטעט.
אין טייל ערטער ווערט פארלאנגט זעלבסטשטענדיגקייט, ווי עס איז די פאל מיט די באסקן, אין צפון שפאניע. טשעטשניע, פון רוסלאנד.
אין לעבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין עטיק, ווערט אויטאנאמיע פארעכנט, אלס דער מעגליכקייט וואס א מענטש האט, דורכצופירן זיינע אייגענע באשלוסן אין לעבן, ספעציעל אין מאראלישע אומשטענדן.


text:
װיקיפּעדיע:באט
א באט (פארקירצונג פון ראבאט) איז א פראגראם וואס ענדערט אינהאלט פון וויקיפעדיע אין אן אויטאמאטישן אופן.
רוב באטס אין וויקיפעדיע לייגן אינטערשפראך לינקס צו וויקיפעדיעס פון אלע וויקיפעדיע שפראכן.
אין דער ענגלישער וויקיפעדיע האבן זיי שוין פראגראמירט א באט וואס פירן דורך אויסלייג קאנטראלירן אבער דאס איז זייער קאמפליצירט צו פראגראמירן.
זיי דארפן האבן רשות פון א ביראקראט זיך צו אומגיין ווייל וויבאלד דאס איז אויטאמטיש קען דאס מאכן א חורבן וואס א נארמאלער באניצער קען נישט.
סדר פון שפראכן און אינטערשפראך לינקס[רעדאקטירן מקור]
דא אין דער אידישער וויקיפעדיע בעטן מיר די באטס זאלן זיי לייגן די שפראכן ענגליש העברעיש און דייטש פון אנפאנג. (אזוי טוט מען אין דער העברעישער וויקיפעדיע אויך ווי זיי בעטן לייגן ענגליש פון אנפאנג.)
הסכמה[רעדאקטירן מקור]
א באט מוז ווערן באשטעטיקט איידער ער הייבט אן צו אפערירן.
בקשות פאר הסכמה פאר א באט דארף מען מאכן אויפן בלאט װיקיפּעדיע:באטס/בקשות פאר הסכמה. די בקשה דארף זאגן דייטלעך וואס דער באט גייט טון. א באשלוס צו מען זאל באשטעטיקן א בקשה דארף נעמען אין חשבון די פאליסיס און אויך די דיסקוסיע וועגן דער בקשה.


text:
גאלד
גאלד (לאַטייַן: Aurum) איז א כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Au און אטאמישן נומער 79. עס איז פון די טייערסטע מעטאלן אויף דער וועלט, טייערער פון זילבער און קופער, צוליב איר ווינציגקייט אויף דער וועלט. [פֿעלט אַ מקור]
גאלד ווערט געניצט ווי געלט און פאר זיין ווערט. אויך האט גאלד פראקטישע באניצן אין ציינדאקטעריי, עלעקטראניק און אנדערע פעלדער.
ביי די נדבות המשכן איז גאלד אויסגערעכנט די ערשטע אין פסוק 'זהב וכסף ונחושת'.
אין בית המקדש איז פארנוצט געווארן פיל גאלד.
אין די צייטן פון שלמה המלך איז געווען פיל גאלד, אזש זילבער איז שוין געווען טייערער פון גאלד!.[פֿעלט אַ מקור]


text:
פרשת ויצא
ויצא (ארויזאגענדיג: וואַיֵיצֵיי) איז דער זיבעטער פרשת השבוע פון ספר בראשית פון דער תורה.
די פרשה הייבט זיך אן מיטן פסוק, וַיֵצֵא יַעקׁב מִבְּאֵר שָׁבַע וַיֵלֶך חָרָנָה , דער טייטש: "און יעקב איז ארויסגעגאנגען פון באר שבע און איז געגאנגען קיין חרן".
ווי עס קוקט אויס פון אט די פסוק, איז זייט יצחק איז אראפגעפארן קיין גרר פון חברון צוליב די הונגער, ווי געשילדערט אין פרשת תולדות, און באלד דערנאך, צוליב די קריגערייען מיט די פאסטעכער פון גרר, איז ער אריבער דערנעבן צו באר שבע, ווי דער פסוק זאגט, וַיַעַל מִשָם בְּאֵר שָׁבַע איז ער שוין דארט פארבליבן. און די געשיכטע פון יעקס'ס אויסכאפן די ברכות פון עשו האט פאסירט אין באר שבע.
גרר איז ביי דרום-מזרח ארץ ישראל לעבן פלישתים. פלישתים איז היינט בערך ווי עזה איז היינט און אראפציר אריין און די היינטיגע עגיפטן, ביים ים הגדול.
באר שבע איז אויך ביי דרום ארץ ישראל, נאר מער מערב צו.
פון חז"ל זעהט מען אז באר שבע איז דער דרום גרעניץ פון ארץ ישראל, ווי חז"ל דרוקט זיך אויס "מדן עד באר שבע". דן איז גאנץ אויוון ביי צפון, בערך ווי לבנון איז היינט, און באר שבע גאנץ הינטן.
חברון איז ארויפציר פון באר שבע, און די צייטן פון די תורה איז עס געווען א וועג פון דריי טאג פון באר שבע צו חברון.
חרן איז בערך און צפון סיריע, לעבן איראק, דאס איז זייער א ווייטער וועג פון חברון און אוודאי פון באר שבע אין פרקי דרבי אליעזר פרק טז (מהדורת זכרון אהרן עמ' קלד) שטייט אז דער וועג פון חברון ביז חרן איז זיבעצן טאג.
יעצט, ווען יעקב האט זיך ארויסגעלאזט פון באר שבע קיין חרן, איז עס געווען א וועג פון ניינצן טאג.
חז"ל זאגן אז אונטערוועגס קיין חרן איז יעקב פארבליבן פערצן יאר אין דעם ביהמ"ד פון שם ועבר לערנען תורה.
שם ועבר זענען געווען אין ירושלים, ווי דער פסוק זאגט ומלכי צדק מלך שלם , זאגן חז"ל אז ומלכי צדק איז שם און שלם איז ירושלים.
די פאלגנדע געשיכטעס ווערן געשילדערט אין דער פרשה:
- יעקב, אויפן וועג קיין חרן, לייגט זיך שלאפן אןיף דער ערד, ער נעמט ארום זיין קאפ מיט שטיינער, ער שלאפט איין און חלומ'עט ווי א לייטער ליגט אויף דער ערד און דער שפיץ גרייכט ביזן הימל און מלאכים גייען ארויף אין אראפ. יעקב דערוויסט זיך אז ער איז אויף אן הייליג ארט.
- יעקב קומט אן קיין חרן, באזעצט זיך ביי זיין מאמעס ברודער לבן. ער ארבעט פאר איהם מיט די בהמות.


text:
12/19/2012
שברי חיים - דער חיים היילפרין איז אזוי אומשולדיג ווי חעמיע וועבערמאן און י. מ. וויינגארטען
שברי חיים
דא האט איר ענטפערס אויף אלע פונקטען
וואס די רבנים פון סטעמפארד היללס האבען געשריבען אין זייער בריוו
פון יענקל
דאס קומט פון דעם וועבזייטל
ליינט דארט אלע קאמענטארען
אגב וויל איך איבערגעבען פאר'ן חשוב'ן ציבור,
אז איך האב גערעט מיט אידען אין לאנדאן
און דער תמצית הדברים איז
אז די אלע וואס נעמען זיך אן פאר דעם "חיים שאין בהם"
איז נישט מער ווי דברי רוח
והא ראי' אז פאר דעם נואף פון מאנטשעסטער
וואס האט מעבר געווען זיין אייגענע טאכטער
איז אויך דא אזעלכע וואס נעמען זיך אן
פונקט ווי דער אלטער מטורף "משה גרין" נעמט זיך אן פאר י. מ. וויינגארטען
Posted by Rabbi Nuchem Rosenberg at 12/19/2012
Labels: Chaim Halpern, Chune Halpern, Golders Green, Kedasiah, London, Rebuttal letter.
שברי חיים - דער חיים היילפרין איז אזוי אומשולדיג ווי חעמיע וועבערמאן און י. מ. וויינגארטען
2012-12-19T02:00:00-05:00
Rabbi Nuchem Rosenberg
Chaim Halpern|Chune Halpern|Golders Green|Kedasiah|London|Rebuttal letter.|
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text:
משכנות שאננים
משכנות שאננים איז פון די ערשטע געגנטן אין ירושלים געבויט צו ווערן אויסער דער אלטשטאט. דער שטח איז געקויפט געווארן אין יאר 1855, דורך משה מאנטיפיארי, און איז גרויס 180,000 קוואדראט מעטער. דער שטח געפונט זיך נאנט צו הר ציון, און די פרייז וואס מאנטיפיארי האט געצאלט צום פאשא אין ירושלים איז געווען 1,000 פונט. דאס האט געפאדערט א ספעציעלע געזעץ, וואס האט אים ערלויבט צו קויפן, ווייל לויטן טערקישן געזעץ זענען אויסלענדישע בירגער נישט געווען ערלויבט צו קויפן שטח.
אנהייב האט מאנטיפיארי געוואלט אויפשטעלן א יידיש שפיטאל, צום סוף נאכן אויפשטעלן א יידיש שפיטאל אין דער אלטשטאט, האט ער אפגעלייגט זיין פלאן, און ער האט באשלאסן אויף צו שטעלן א געגנט מיט הייזער, וואס וועט זיין ברייט, צו די דעמאלטדיקע באגריפן, קעגן דער ענגשאפט וואס האט דאן געהערשט אין אלטשטאט.
די געגנט באשטייט למעשה פון איין לאנגן הויז, מיט זעכצן דירות, וואס שפעטער זענען צוגעלייגט געווארן אין א זייטיקן הויז נאך פיר דירות. זיי זענען געווען באשטימט פאר תלמידי חכמים און ארימעלייט, וואס דארפן זיך טוישן יעדע דריי יאר. וואס איז קיינמאל נישט געשען, וויבאלד רוב מענטשן האבן מורא געהאט, זיך צו דרייען אינדרויסן פון די מויערן ביינאכט, וויבאלד רויבערס פלעגן זיך ארומדרייען אינדרויסן, און באראבעווען די מענטשן.
מאנטיפיארי האט אויך אויפגעשטעלט א ווינטמיל, וואס וועט צושטעלן א שטיקל פרנסה פאר יידן, וואס איז געבויט געווארן, נאך איידער די געגנט איז אויפגעשטעלט געווארן, וואס אנהייב האט עס געארבעט, אבער שפעטער ווען מילן האבן גענומען מאלן אויף קוילן, און די מיל האט זיך צובראכן, איז די מיל ארויס פון באנוץ.
היינט איז די געגנט אונטערן אויפזיכט פון ירושלים פאנד, וואס פירט דארט אן קולטורעלע אונטערנעמונגען, און שטיצן מוזיקאלישע פראיעקטן, פון יונגע ארטיסטן, ווי אויך א שלום צענטער פאר געשפרעכן און פלארעליזם.


text:
1968
1968 איז דאס 68סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1968 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
1968 איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן מאנטאג.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן אויגוסט - מיליטער פון די ווארשעווער בונד לענדער אינוואדירן טשעכאסלאוואקיי.
- 6טן סעפטעמבער - סוואזילאנד ווערט זעלבשטענדיק.
- 27סטן סעפטעמבער - מארסעלו קייטאנו ווערט פרעמיער מיניסטער פון פארטוגאל.
- 12טן אקטאבער - געעפנט די 1968 אלימפיאדע אין מעקסיקא שטאט.


text:
אברהם דאנציג
רבי אברהם דאנציג (ה'תק"ח - ד' תשרי ה'תקפ"א) איז געווען דער מחבר פון די ספרים חיי אדם און חכמת אדם.
לעבענסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן אין יאר תק"ח צו זיין פאטער הרב יחיאל מיכל אין דער שטאט דאנציג (היינט גדאנסק, פוילן). אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט ביי הרב יוסף ליבערמן. צו אכצן יאר איז ער אריבער צו לערנען ביי דעם נודע ביהודה. אין יענער תקופה האט ער אויך חתונה געהאט. נאך זיין חתונה האט ער געצויגן קיין ווילנא וואו ער האט פארדינט זיין פרנסה אלס א סוחר און ער איז געווען א נישט אפיציעלער רב. ט"ו כסלו תקס"ד איז ער שטארק פארוואונדיקט אין א פולווער אויפרייס; אזוי ווי ער איז ניצול געווארן מיט זיין לעבן האט ער אוועקגעשטעלט דעם טאג אלס א יו"ט פאר זיך און זיינע יוצא חלציו. פון יאר תק"ע איז ער געווארן אויפגענומען אפיציעל אלס א דיין און מורה הוראה אין ווילנא.
הרב אברהם דאנציג איז געווארן א מחותן מיט דער משפחה פונעם ווילנער גאון ווען זיין זון רבי יצחק האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי יהודה לייב (דעם גאון'ס א זון).
ער איז נפטר געווארן ד' תשרי תקפ"א ביי דער עלטער פון דריי און זיבעציג. ס'איז דא א רמז פון דעם נאמען פון זיין עיקרדיקער ספר "חיי אדם" וואס האט גימטריא דריי און זיבעציג.
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- חיי אדם - א קיצור פון דינים אין שו"ע אורח חיים
- נשמת אדם - טיפע קלערונגען אין דעם חיי אדם.
- חכמת אדם - א קיצור פון דינים אין שו"ע יורה דעה
- בינת אדם - טיפע קלערונגען אין דעם חכמת אדם.
- זכרו תורת משה - א קיצור פון הלכות שבת
- מצות משה - קיצור ספר חרדים
- שערי צדק - א קיצור פון מצוות התלויות בארץ
- תולדות אדם - א פירוש אויף דער הגדה של פסח
ער האט אויך געוואלט ארויסגעבן א קיצור פון דיני ממונות מיטן נאמען משפטי צדק און א קיצור פון דינים אין אבן העזר מיטן נאמען בית הנשים, אבער ער האט נישט געענדיקט די ספרים; וואס ער האט יא געשריבן פון די ספרים איז געדרוקט אין דעם חכמת אדם.
ער האט איבערגעלאזט כתבי ידות פון די חיבורים וואס ער האט געשריבן אויף איוב און משלי.
דרויסנדיקע פארבינדונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- חכם בחכמתו - הערות בספר חכמת אדם - הרב בנימין זאב כהן, מהדורת שטעטין תרכ"ג, אתר בז"ך לבונה


text:
2003
2003 איז דאס דריטע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 2003 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן אפריל - אונגארן שליסט זיך איין אינעם אייראפעישן פארבאנד.
- 21סטן מיי - מער ווי 2000 מענטשן געהרגעט אין אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 6.8 אין צפון אלזשיר.
- 27סטן אויגוסט - דער פלאנעט מאדים קומט צום נענטסן פונקט צו דער ערד, 34,646,416 ק"מ.
- 14טן סעפטעמבער - די איינוואוינער פון עסטלאנד באשטעטיקן אין א רעפערענדום אז זייער לאנד זאל זיך איינשליסן אינעם אייראפעישן פארבאנד
- 25סטן סעפטעמבער - אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 8.0 גרייפט אן האקיידא, יאפאן
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אקטאבער - דזשאן דאנלאפ, אמעריקאנער עקאנאמיסט (געב' 1914)


text:
ספינקס
ספינקס (שטאמט פון גריכיש וואס מיינט "דערשטיקן") איז א מיטאלאגישער מאנסטער צונויפגעשטעלט פון א לייב מיט א קאפ פון א מענטש (זעט די בילד).
ביי די גריכישע מיטאלאגיע איז ער געזעצן ביים טויער פון דער שטאט טעביי און האט געפרעגט יעדער דורכגייהער א רעטעניש: "וואס פאר א באשעפעניש גייט אויף פיר פיס אין דער פרי, צוויי פיס ביי טאג און דריי פיס אין אוונט?" אויב דער דורכגייער האט נישט געוווסט די ענטפער, האט אים דער מאנסטער פארשטיקט גערן.
ביי די געשיכטע פן עדיפוס, איז עדיפוס געווען דער ערשטער וואס האט געוווסט דעם ענטפער אויף דעם רעטעניש (אז דאס איז א קינד), און דער מאנסטער האט זיך דאן אראפגעווארפן פון דער מויער צום טויט. נאך דעם האבן די שטאט טעביי אים באקרוינט אלס זייער קעניג.


text:
בערזע-מעקלער
א בערזע-מעקלער (ענגליש: stockbroker), איז עמיצער וואס האנדלט אין דער בערזע, קויפט און פארקויפט אקציעס און סטאקס אין סיי וועלכע פון די גרויסע בערזעס וואס ווערן געהאנדעלט דורך דער פובליקום.
צו זיין א בערזע-מעקלער דארף מען האבן א ספעציעלן שיין (לייסענס), וואס איז אן ערלויבניש פון דער רעגירונג צו זיין קוואליפיצירט צו האנדלען אינעם סטאק מארקעט.פריוואטע מענטשן טארן נישט האנדלען אין דער בערזע, נאר דורך א בערזע-מעקלער.
דער אמעריקען סטאק עקסטשעינדזש די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש די נעסדעק קאמפאזיט.


text:
זשוק, עס איז יקערדיק פֿאַר איר צו דערקענען אַז די מיטאָ, אויף הקדמה, געקומען צוזאמען מיט רעגירונג ס סאַבסידי אויף רייץ פֿאַר די לאָואַסט אָפּשניט (סאָסיאָ-עקאַנאַמיקלי) פון קאָנסומערס, די רעסידענץ 1 (ר1) קאַטעגאָריע. ווי "סאַבסידי קיין גיין לעצט אויף אייביק", דעם וועט זיין אַוועקגענומען דורך מיטן 2014, בעת געגעבן גענוג פּלאַץ פֿאַר מענטשן ס אַדזשאַסטמאַנט צו וואָס פּריוואַט סעקטאָר געטריבן עלעקטרע מאַרק ברענגט.
די ניגעריאַן עלעקטרע רעגולאַטאָרי קאַמישאַן אָדער נערק איז סטראַדדלעד מיט די פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט פון דיטערמאַנינג וואָס איז פעליק ווי רעכענונג דורך עלעקטרע קאַסטאַמערז, ניט די אליין אַפּערייטאַד עלעקטריש מאַכט פאַרשפּרייטונג קאָמפּאַניעס אָדער פאַרשפּרייטונג נעץ אָפּעראַטאָרס (דנאָ). טעראַפס פון די מיטאָ זענען נישט די זעלבע פֿאַר אַלע דנאָס.
בירגער בובאַ, דערוואַרטן אַ אַרוף (כאָטש מאַרדזשאַנאַל) באַוועגונג פון עלעקטרע רייץ ווי צייַט גייט אויף. עס איז גאנץ יקספּליסאַט אין נערק ס טעראַפס, ארויס אין יוני 2012, אַז ביידע די ענערגיע אָפּצאָל און די אַקאַמפּאַניינג פאַרפעסטיקט כוידעשלעך דינען אָפּצאָל, פֿאַר די פאַרשידן קאַטעגאָריעס פון קאַסטאַמערז, זענען אַ ביסל געוואקסן אַניואַלי. אונטער ניגעריאַ ס צאָל סיסטעם, עלעקטרע פּרייסיז זענען ריוויוד יעדער פינף יאָרן, אין סדר צו מאַכן פֿאַר אַדזשאַסטמאַנץ און ענשור פּרייַז אָפּזוך פֿאַר די ינוועסטערז. איך בין גאנץ וואך פון נישט קאַמפּיטינג מיט אַ צעבראכן רעקאָרד (ניט זייַענדיק ריפּעטיטיוו) איבער פּוינטינג אויס עטלעכע גראָונדס פֿאַר רייץ ינקריסיז (אפילו אויב מאַרדזשאַנאַל) זייַענדיק פאָלאַוט פון די מאַכט סעקטאָר פּרייוואַטאַזיישאַן, זינט איך האב שוין גערעדט צוזאמען דעם שורה.
איך טאָן ניט זען רייץ פֿאַר עלעקטרע רייזינג צו ינקער ציבור פּראָטעסט, געגאנגען דורך נערק ס וויצע-ווי קאַפּ אויף פּרייסינג, און די רעגירונג ס באוווסטזיין פון קיין אַנפייוועראַבאַל ריפּאַל יפעקס, אפילו ווו די דיסראַפּטיוו שטאַט פון די ווייַטערדיק אָנהאַלטן:
גאַז צושטעלן (שאָרטפאָל אין די צושטעלן פון גאַז צו דור געוויקסן מאכט פֿאַר עפּאַלעפּטיק מאַכט רעזשים); נעבעך מאַסע אַלאַקיישאַן צוויי דנאָ (דעם איז באזירט אויף אַ פּראָצענט פון גאַנץ ענערגיע דור אין דער מדינה. ווי איך שרייַבן דעם, די פאַרשפּרייטונג קאָמפּאַניעס זענען אַפֿילו ריסיווינג ווייניקער פון די אַסיינד פּראָצענט); קויפן פון פאַרנעם עלעקטרע (עטלעכע דנאָס רעגולער 'וואַבאַלי' קאַפּאַציטעט צו קויפן פאַרנעם עלעקטרע פון די עלעקטרע מאַרק, צו פאַרקויפן בייַ לאַכאָדימ רייץ צו סוף וסערס); אויך עטלעכע דנאָס איצט ווייַזונג פרי וואונדער פון 'פינאַנציעל מידקייַט', דערפאר יקספּרעסינג ערנסט פּאָסטן-פּרייוואַטאַזיישאַן 'פינאַנציעל סטריינז' - א אָפּשפּיגלונג פון ינאַביליטי צו קאָפּע מיט אַפּערייטינג קאָס, ינדזשעקשאַן פון געלט פֿאַר ינפראַסטראַקטשעראַל וישאַלט און יקספּאַנשאַן.
איך אָנטרייַבן איר ניט צו פאַרפעלן וואָס ניגעריאַ איז קאָנפראָנטעד מיט אָט – אינסטאַלירן דזשענערייטינג קאַפּאַציטעט אַז כאַווערז אַרום 9000מוו; בנימצא נוציק קאַפּאַציטעט נישט יקסידינג 5,000מוו; און די מדינה ס פאָדערונג אָט זייַענדיק עסטימאַטעד בייַ וועגן 16,000מוו. דאס סיטואַציע איז ווייַט פון וואָס מיר זאָל גראָבער פינגער אונדזער טשעסץ וועגן. פונדעסטוועגן, געטינג צו ווו מיר אַלע פאַרלאַנג איז ניט אַן איבער-נאַכט זאַך, אָבער ינוואַלווז גורל פון פּראָצעס-באזירט אַקטיוויטעטן אַז וועט שורלי טראָגן positive רעזולטאַטן שפּעטער.
זשוק, סקעפּטיסיזאַם וועגן פּרייסינג זאָל ניט שטעלן איר אַוועק גאָר, אָדער איר וועט פאַרפירן אויס אויף וואָס אַנפאָולדינג אַקטיוויטעטן אין די סעקטאָר טראָגן אין רעכט קורס. מייַן ווייַטער, און דריט, טיטל אין דעם סעריע אויף עלעקטריש מאַכט פאַרשפּרייטונג פֿאַרקויף אין ניגעריאַ, "גאָלד אין די מאַכט סעקטאָר" העלפט באַזייַטיקן עטלעכע וואָג אַוועק דיין אויגן.
איך ניאַניע די געפיל אַז בובאַ נאָך אַווייץ (נאָך 'אַלע דעם לאַנג גראַמאַטיק') וואָס זאָל ווערן געטאן צו דאַוס די פּראַל פון געוואקסן עלעקטרע פּרייסינג אויף ראַטעפּייַערס.
האט עס פארגעקומען צו איר אַז די טיפּיש ניגעריאַן קאַנסומז עלעקטרע, ווען בנימצא, ניט זייַענדיק מיינדפאַל אַז אַ פּלאַץ איז געראטעוועט דורך רעדוקציע אין די קאַנסאַמשאַן? איך כאָשעד עס איז אַ פּראָסט סצענע אין דיין סוויווע צו האָבן עטלעכע עלעקטריש לייץ (אַזוי-גערופן זיכערהייַט לייץ אויף בנינים) זייַענדיק פּערפּעטשואַלי אויף, אפילו בייַ מיטן טאָג. די זעלבע האלט אמת פֿאַר אנדערע פארמען פון ניט באַטראַכט קאַנסאַמשאַן פון מאַכט. די וואס נאָכגעבן אין אַזאַ זענען אָפֿט די וואס געשריי לאָודעסט ווען עלעקטרע ביללס 'אָפּזאָגן' צו בלייַבן בייַ די מדרגה זיי פאַרלאַנג. די קאַמפּרייז די קאַטעגאָריע פון קאָנסומערס וואס זאָל זייַן געבילדעט אויף טריט זענען אַקשאַנז אַזאַ ווי טורנינג אַוועק אַפּלייאַנסיז, לייץ, אָדער די טעלעוויזיע ווען די ביסט נישט זייַענדיק געניצט; טשאַנגינג צו ניצן סאָליד פלאָרעססענט ליכט באַלבז; ניט וואַשינג קליידער אין די אָוונט, אאז"ו.
באלד נאָך די פאָרשטעלן ציבור געשריי פֿאַר מעטער האָבן שוין קייטערד פֿאַר דורך די דנאָס, איך אָנטרייַבן זיי צו 'שלאָגן די וועג' אויף דימאַנד-סייד-מאַנאַגעמענט (דסם) פּראָגראַם - דנאָס מוזן נישט צאַצקע מיט דעם אָדער וועט באַדויערן עס. ווי כינטיד אין אַ פריער טיטל, דסם איז דער חינוך פון קאָנסומערס דורך די יוטילאַטיז אויף ווי צו פירן זייער עלעקטרע פאָדערונג און מאַסע. אין קיצער, דסם גיט עצות און ינסייט צו קאַסטאַמערז אויף ווי צו שנייַדן אויף קאַנסאַמשאַן (צו ראַטעווען פּרייַז אויף ענערגיע, און לעסאָף ראַטעווען געלט).
איך האָבן אַן אויפקלערונג פּעקל (אַרייַנגערעכנט אַפֿילו אַ ציבור קאמפאניע סטראַטעגיע) אויף דעם, וואָס קלעראַפייז ווי ענערגיע שפּאָרן אַפּלייאַנסיז און ינסענטיווז צו קאָנסומערס (ע.ג. שפּיץ פּרייסינג) קענען סטימולירן אינטערעס צווישן ניגעריאַנס אויף ווי צו ראַטעווען מאַכט. זשוק, עס איז קיין מאַגיש וועגן עס. קוטטינג פון די קאַנסאַמשאַן פון 'נישט דארף עלעקטרע' איז דיין בעסטער געוועט אין דאָוסינג די פּראַל פון געוואקסן עלעקטרע פּרייסינג.
ווי מען טאָן ניט ענדערן ווי פעסט ווי זייער סוויווע, עס איז קיין געווינען געזאגט אַז מיט אינטענסיווע קאַנסומער בילדונג, ניגעריאַנס וועט אַוואַדע טוישן צוזאמען וואָס די נייַ סדר פּאָרטענדס. זאל אונדז טראַכטן דורכויס, און רעפרען פון זייַענדיק אַנדולי קריטיש – שטענדיק סמעלינג אַ שטשור בשעת קאַקראָוטשיז קענען זייַן געזען קראָלינג אַלע איבער דעם אָרט.
בשעת איך אַפּט צו בלייַבן אַ נוצלעך סאַלושאַנז שפּייַזער אין מיין פאַך ווי אַ קאָנסולטאַנט אין פֿאַרקויף, איך ווינטשן איר און אייער משפּחה געזונט, און רעקאָמענדירן אַז איר זאָל שטענדיק בלייַבן אַ גוט בירגער פון דעם גרויסן לאַנד.
דייַן בעעמעס,
מייַ אַנאָקורו


text:
MediaWiki:Anontalkpagetext/yi
דאָס איז א רעדן בלאַט פון א אַן אַנאנימען באַניצער וואָס האט נאך נישט געשאַפֿן קיין קאנטע, אדער באניצט זיך נישט דערמיט. דערוועגן, מוזן מיר זיך באניצן מיט זיין IP אדרעס כדי אים צו אידענטיפיצירן. עס קען זיין אז עטלעכע אנדערע ניצן אויך דעם IP אדרעס. אויב זענט איר אן אנאנימער באַניצער וואס שפירט אז איר האט באקומען מעלדונגען וואס זענען נישט שייך צו אייך, ביטע שאַפֿט א קאנטע אדער טוט זיך אריינלאגירן כדי צו פארמיידן דאס אין די עתיד זיך פארמישן מיט אנדערע אַנאנימע באַניצערס.


text:
שינדלערס ליסטע
שינדלערס ליסטע איז א היסטארישער האלאקאסט פילם, וועגן אסקאר שינדלער, א פאלקסדויטשער ביזנעסמאן פון טשעכיי, וואס האט געראטעוועט א טויזנט פוילישע יידן פון אויסמארד אין חורבן אייראפע, ווען ער האט זיי באשעפטיגט אין זיין פאבריק.
דער פילם איז געמאכט געווארן דורך סטיוון ספילבערג, עס שפיעלט אויס די היסטארישע געשיכטע. ווען די נאציס האבן אויפגעשטעלט די קראקעווער געטא, איז אסקאר שינדלער וואס איז דעמאלט געווען פאר'רעכענט אלץ נאצי מיטגליד, געקומען קיין קראקע צו פארדינען מיט א פאבריק. צוליב געוויסע סיבות, האט ער אונטערגעשמירט די נאצי אפיצירן אויפשטעלן זיין פאבריק און אנשטעלן יידן צו ארבעטן דארט.
ער האט אויסגעארבעט א רעטונגס פלאן, און ער ווערט היינט פאר'רעכענט אין די היסטאריע ביכער, אלס איינע פון די חסידי אומות העולם. ווען די נאציס האבן ליקווידירט די געטא אין פלאשעוו, האט שינדלער געשאפן א "ליסטע" פון יידישע ארבעטערס וואס ער האט געדארפט אריבערפירן אין טשעכיי, און מיט דעם האט ער זיי געראטעוועט.
דער פילם איז גאר א גאנגבארער פילם, און פון די בעסטע פון די פילמען וועגן חורבן אייראפע. עס האט געווינען דער אסקאר פרייז פון יאהר 1993.


text:
בראכטייל
אין חשבון, א בראָכטייל איז צוויי נאטירלעכע צאלן ווען איינע פון זיי טיילט אפ די צווייטע. א בראכטייל איז אויסגעפארמט אזוי , ווען דער n, m זיינען נאטירלעכע צאלן. מען קען לייגן פאר דער בראכטייל א מינוס און באקומען א נעגעטיווער בראכטייל, און דאן רופט מען דאס א ראציאנאלע צאל.
ביישפיל: די נומערן , זיינען ברוכטיילן.
דעצימאל בראך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען דער צעטיילער איז 10 אדער יעדער צאל אין די 10טע מדריגה (ווי 100, 1000 אא"וו) קען מען אים אויך שרייבן מיט א דעצימאל בראך. למשל דער טייל (וואס איז ווען מען טאפלט אים מיט פינף) קען מען אויך צייגן אויף אזא פארם 0.5
צוגאב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו פארבינדן צוויי ברוכטיילן, אויב די דענאמינאטארס זיינען גלייך, פארבינדן מיר נאר די ציילערס. צום ביישפיל: . און אויב די דענאמינאטארס זיינען אנדערש, זוכט מען דער קלענסטער געמיינזאמער טאפלונג פון די דענאמינאטארס, און מען טאפלט די צוויי ציילערס מיט א נומער וואס וועט צוברענגען די דענאמינאטארס צו דער קלענסטער געמיינזאמער טאפלונג, אזוי קען מען אפשאפן די דענאמינאטארס און פארבינדן ביידע ציילערס, און ביים באטרעף לייגן מיר דער קלענסטער געמיינזאמער טאפלונג ווי א דענאמינאטאר. (ליינט מער: קלענסטע געמיינזאמע טאפלונג)


text:
גרינוויטש וויליזש
גרינוויטש וויליזש - (דער קרי איז גרעניטש וויליזש). ווערט אויך גערופן די וויליזש. דאס איז א רעזידעשאל באוואונטער געגענט וואס אנהאלט אין זיך ניו יארק אוניווערסיטעט (NYU) און דאס האט איר פארוואנדעלט אלס אן אטראקציע פאר אינגע אדוואנטוריסטן פון די סטודענטן און פראפעסערן וואס האבן איר געמאכט אלס בוהמיען פונקט פון די גאנצע וועלט בעיקר אין די 60ער יארן. היינט האט זיך דער נאכט הולטייען און ארטיסטן לעבן אריבער פארשפרייט ארויס פון אירע גרעניצען מער אויף איסט וויליזש, און וועסט וויליזש, מעיט פעקינג דיסטריקט, טשעלסי און סאהא, לאוער איסט סייד ביז אריבער קיין וויליאמסבורג. אירע גרעניצען: טשעלסי ביי 14 - צפון. האוסטען - דרום. איסט וויליזש בייד דריטע עוועניו. - צפון.


text:
פעטער פאל רובענס
פעטער פאל רובענס (האלענדיש: Pieter Paul Rubens, [ˈpitər 'pʌul 'rybə(n)s] ;28סטן יוני 1577 - 30סטן מיי 1640) איז געווען א פלעמישער מאלער. ער האט געהאט א גרויסן סטודיא אין אנטווערפן. ער איז אויך געווען א דיפלאמאט.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רובענס איז געבוירן געווארן אין זיגן, דייטשלאנד צו זיין פאטער יאן רובענס און זיין מוטער מאריא פיפעלינקס. זיין פאטער איז געווען א קאלוויניסט, און די עלטערן זענען אנטלאפן פון אנטווערפן קיין קעלן אין 1568 נאך די רדיפות פון די פראטעסטאנטן ביי דער הערשאפט פונעם הערצאג פון אלבא איבער די שפאנישע נידערלאנדן. זיי האבן זיך געצויגן קיין זיגן אין 1570 און פעטער פאל איז געבוירן אין 1577. א יאר שפעטער אין 1578 זענען זיי זיך צוריקגעצויגן קיין קעלן. אין 1587 איז זיין פאטער געשטארבן, און אין 1589 איז זיין מוטער מיט אים צוריקגעצויגן קיין אנטווערפן.
אין 1629-1628 איז רובענס געווען אין מאדריד, וואו ער האט געמאלט עטלעכע בילדער, פאר פיליפ דער פערטער און אנדערע חשובע פאטראנען. אין מאדריד האט ער געחבר'ט מיטן הויף-מאלער דיעגא וועלאזקעז.


text:
צפון אירלאנד
צפון אירלאנד (איריש: Tuaisceart Éireann, אלסטער שאטיש: Norlin Airlann) איז דאס קלענסטע פון די פיר לינדער וואס שטעלן צוזאם דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד. צפון אירלנד געפינט זיך אין צפון מזרח פון דעם אינזל אירלאנד און האט א שטח פון 14,139 קוואדראט ק"צ. צו דרום און מערב האט עס א גרענעץ מיט דער רעפובליק פון אירלאנד. זיין הויפטשטאט איז בעלפאסט. די באפעלקערונג פונעם לאנד איז געווען בערך 1,750,000 [1] אין יוני 2006, אומגעפער 3% פון דער גאנצער באפעלקערונג פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
צפון אירלאנד איז געווארן אין יאר 1921, פון זעקס דיסטריקטן (פון ניין אינגאנצן) אין אלסטער, א טייל פון אירלאנד. די איבעריגע דיסטריקן פון אירלאנד זענען געווארן אן אומאפהענגיק לאנד, די רעפובליק פון אירלאנד.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צפון אירלאנד האט דריי פליפעלדער – בעלפאסט אינטערנאציאנאל לעבן אנטרים, דזשארדזש בעסט בעלפאסט סיטי אין מזרח בעלפאסט און סיטי פון דערי אין לאנדאנדערי גראפנשאפט.
די הויפט ים פארטן אין לארן און בעלפאסט פירן פאסאזשירן און פראכט צווישן גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד.
צפון אירלאנד באנען פירן פאסאזשירן באן דינסטן.


text:
פייטינג גאַמעס
מינערווערטיק סקאַפאַלז און ערנסט דיסאַססעמבלי פייץ אָן כּללים און סאַפיסטאַקייטיד מאַרשאַל קונסט, טריינינג אָדער פייטינג דער שלאַכט פֿאַר דעם טיטל - קאָמפּיוטער שפּילערייַ פאָרשלאָגן אַ גרויס פאַרשיידנקייַט פון אַלע מינים פון פייץ.עס איז ניט נייטיק צו ברעכן די פאַקטיש נאָז, ווייַל איר קענען בעל דער קונסט פון די ווירטואַל באַטאַלפילד און שטעלן קעגנערס אויף די בלייד דרינגלעך די קנעפּלעך אויף די קלאַוויאַטור.אין פייטינג גאַמעס איר קענען שפּילן קעגן פאַקטיש מענטשן, עריינדזשינג פאַרמעסט נעץ אָדער צו פֿאַרבעסערן זייער פייטינג סקילז אין שלאַכט קעגן די קאָמפּיוטער פּראָגראַם.עס זענען פילע גאַמעס אין וואָס ווייזט באָקסינג, קיקקבאָקסינג, אַיקידאָ און אנדערע מאַרשאַל קונסט.די קאָמפּיוטער פייץ זענען געהאלטן דורך די זעלבע כּללים ווי דער עמעס פייץ - אַזוי קאַנטראָולד די קייַלעכיק, דער אופֿן פון דיטערמאַנינג די געווינער, פאַראַנען אנפאלן און דיפענסיוו בלאַקס.אָפֿט פּלייינג באָקסערס, קאַראַטע, מאַרשאַל קונסט און קאַנג פו וואָריערז נוצן זייער סקילז צו צעשטערן די בייז שונאים.דאס וואַליאַנט העלד קענען גיין קעגן כּמעט סאָף טייַך פון באָקע רייוואַלז און בלויז קעסיידערדיק ווייווינג זייער פיסץ און פֿיס לאָזן אים צו סניק אין דעם שפּיל צווישן די לעוועלס און דערגרייכן, בייַ לעצט, צו די הויפּט באַלעבאָס.פייטינג גאַמעס פאָרשלאָגן זייער אַנדערש טעקניקס און סטראָקעס, וואָס זענען פאַראַנען צו די פּראָוטאַגאַנאַסט.דאס קען זייַן אַ פּשוט כוואַליע פון זייַן פויסט אָדער די נוצן פון סאַפיסטאַקייטיד אנפאלן, גענומען אַוועק רובֿ פון די קעגנער 'ס געזונט.אָפֿט אין די זעלבע שפּיל אָפפערס עטלעכע טייפּס פון מאַרשאַל קונסט טעקניקס.עטלעכע פון זיי זענען געהאלטן נאָרמאַל און זענען פאַראַנען אָן ריסטריקשאַן.אנדערע דאַרפן די נוצן פון עטלעכע רעסורסן, אַזאַ ווי ינערלעך ענערגיע.אַזאַ אנפאלן פיל שטארקער און קענען טייקעף טייטן עטלעכע מענטשן, אָבער צווישן זייער נוצן וועט נעמען עטלעכע מאָל.איר קענען שפּילן אין פייטינג מיט רפּג יסודות און סטראַטעגיע שפּיל.פֿאַר בייַשפּיל, דער העלד ווינס אין די קייַלעכיק, ערנד אַ פּלאַץ פון באָנוס פונקטן און קענען איצט פאַרברענגען אויף בייינג נאָך ייַזנוואַרג - קאַמבאַט גלאַווז, פייַערלעשער - העלם, פאנצער - אָדער ימפּרוווינג דער פאָרשטעלונג פון שוין שאַפֿן עקוויפּמענט.און קענען אַנטוויקלען ינערלעך קוואַליטעט - די פּראַל קראַפט, בשעת ריטיינינג פאַרשפּאַרן, דער אָפּזוך קורס נאָך ספּעציעל פייטינג טעקניקס.פייטינג גאַמעס פֿאַר פֿרייַ קענען קעמפן די געפערלעך זאַמביז, וואַנטאָן טאַגז, קרימאַנאַלז קאָסמיש, מיסטיש מאָנסטערס.אָפֿט, די שפּיל אָפפערס צו רעדן און די אנדערע שטעלע, צו קעמפן אויף די זייַט פון עטלעכע פאַרזעעניש און צעשטערן עס מיט די הילף פון ווירטואַל קראַודז פעלאָוז.שפּיל די גאַמעס איר קענען קאַמף אין דעם אָפּטיילונג פון דער פּלאַץ.מוטיק גיין צו אן אנדער קאָמפּיוטער שלאַכט, ווייַזן בריליאַנט בקיעס ווירטואַל פייטער און צולייגן אַ ביטינג אַלע קאָמפּעטיטאָרס.


text:
בין
א בין איז א סארט פליענדיגע אינסעקט, פארבינדן מיט וועספן און מוראשקעס, וואס פארשפרייט בלומען שטויב (פאלען) פון איין בלום צום צווייטן און טוט אזוי פערטיליזירן די בלומען פון פילע סארטן פרוכט ביימער און געוואוקסן. בינען געפינען זיך אין אלע קאנטינעטן אחוץ אנטארקטיקע.
בינען האבן אזא מין לאנגן צונג ווי א שטרוי צו זויגן דעם נעקטאר פון די בלומען.
עס איז פאראן איבער 20,000 זגאלן בינען.
אריינגערעכנט:
האניג בין, טעפער בין, און בלאט שניידער בין,
ווען מען שטערט אדער ווען מען באדראהט זייער בינען שטאק שטעכן זיי די שטערער אבער רוב סארטן שטארבן נאכן דערלאנגען דעם שטאך.
אסאך פון זיי פראדוצירן האניג פון די נעקטאר פון בלומען.


text:
St Peter פּאָרט, די אינזל ס קאַפּיטאַל, איז אַ באַסלינג פּאָרט שטאָט, אַ וואַנטגעוועב פון אַרקאַטעקטשעראַל סטיילז אַז דערציילן די געשיכטע פון דער געגנט ס טשאַנגינג פאָרטונעס. דאָ ביסטראָס, רעסטראַנץ און בוטיקס בוצקען פֿאַר דיין ופמערקזאַמקייַט, בשעת אין די פּאָרט Ferries זענען רעאַדיעד צו נעמען איר צו די שוועסטער אינזלען.
משפּחות האָבן שוין ציען צו גוערנסיי פֿאַר דורות, ענדזשויינג אַ יום טוּב דעסטיניישאַן ווו קידס קענען אַרומוואַנדערן פּאָטער בשעת עלטערן אָפּרוען מיט אַ בוך אויף די ברעג. דער גאַנג פון לעבן איז אַוואַדע מער רילאַקסט ווי יאַבאָשע בריטאַן, אַזוי נעמען דיין צייַט, וואַנדערן די קאָוסטליין, הנאה אַ קייַלעכיק פון גאָלף און שפּאַצירן די גאסן פון די אינזל ס שיין הויפּטשטאָט, St Peter פּאָרט.
לוש באָטאַניקאַל גאַרדענס, אַלורינג פאַרבאָרגן קאָוועס, און כבוד סאַנסעץ איבער דעם אַטלאַנטיק אקעאן געבן די טשאַנעל אינזל פון גוערנסיי אַ דיסטינגקטלי סובטראָפּיקאַל פילן. זיצן נאָר קסנומקסקם (קסנומקס מייל) פון France, דעם קליין ייל אויך האט אַ גאַלליק לופט, מיט פראנצויזיש גאַס נעמען, מעהודערדיק קולינאַריש Flare און די יז מיט וואָס פילע מענטשן רעדן ביידע ענגליש און פראנצויזיש געבן דעם אינזל אַ ראָמאַנטיש קוואַליטעט.
גוערנסיי געשיכטע
אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט, דער קאַנאַל אינזלען, פון וואָס גוערנסיי איז איינער, זענען טייל פון די דוטשי פון נאָרמאַנדי. ווען וויליאם, דוק פון נאָרמאַנדי, קאַנגקערד ענגלאנד, די טשאַננעל אינזלען זענען ינקאָרפּערייטיד אין די קאַמביינד מעלוכע פון ביידע ענגלאַנד און נאָרמאַנדי. מלך יוחנן פון ענגלאַנד פאַרפאַלן יאַבאָשע נאָרמאַנדי צו די פראנצויזיש קסנומקס יאָרן שפּעטער, אָבער די טשאַננעל אינזלען סטייד געטרייַ צו ענגלאַנד. די פראנצויזיש געמאכט פילע סאַבסאַקוואַנט אַטטעמפּץ (אַלע פון וואָס זענען ראַפּעלד), איבער די ענסוינג סענטשעריז צו כאַפּן די אינזלען. אבער איין באַרימט פראנצויזיש ייַנוווינער, דער מחבר וויקטאָר הוגאָ, סטייד פֿאַר קסנומקס יאָרן.
דער דייטשישער זענען מער מצליח ווי די פראנצויזיש איז אַקיאַפּייינג די אינזל. פאָרסעס לאַנדיד בעשאַס וועלט מלחמה וו. עטלעכע פון די אינזל ס באַפעלקערונג און פילע קינדער זענען יוואַקיאַווייטיד צו ענגלאַנד איידער דער דייטשישער אנגעקומען. לעצטנס די בוך די גוערנסיי ליטערארישע און פּאָטאַטאָ פּיל פּיראָג חברה, אַן אינטערנאַציאָנאַלער בעסצעלער, האט געצויגן אינטערעס אין די דייַטש פאַך פון דעם אינזל, און די האַרב באדינגונגען מענטשן געלעבט אונטער.
גוערנסיי האט לאַנג ינדזשויד אַ גרויס גראַד פון ינערלעך זעלבסט-רעגירונג, מיט זייַן אייגן לעגאַל און פּאָליטיש אינסטיטוציעס ווי אַ British Crown Dependency. עס איז אויך פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר די רעגירונג פון די קליין ארומיקע אינזלען פון Alderney, סאַרק און הערם. בשעת נישט אין די וק, זייַן געזעצן נאָך האָבן צו זיין געחתמעט-אַוועק דורך די וועסטמינסטער פּריווי קאָונסיל. די אינזל האט, אָבער, לעצטנס קומען אונטער דרוק פון ביידע די וועסטמינסטער רעגירונג און די אי.יו. צו רעפאָרם זייַן שטייַער רעגיאַליישאַנז אַז האָבן געהאָלפֿן עס פאַרלייגן זיך ווי אַ פינאַנציעל צענטער.


text:
1995
1995 איז דאס יאר ניינצן פינף און ניינציג וואס האט אנגעהויבן זונטאג.
1995 איז דאס 95סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1995 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - געגרינדעט די וועלט האנדל ארגאניזאציע
- 1טן יאנואר - עסטרייך, פינלאנד און שוועדן ווערן מיטגלידער פונעם אייראפעישן פארבאנד
- 17טן מיי - זשאק שיראק געוויילט פרעזידענט פון פראנקרייך
- 4טן נאוועמבער - ישראל פרעמיער מיניסטער יצחק רבין דערמארדעט
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - יוזשין וויגנער, יידישער פיזיקער פון אונגארן, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1902)
- 5טן מיי - מיכאיל באטוויניק, רוסישער יידישער שאכשפילער, עטלעכע מאל וועלטס שאכשפיל גרויסמייסטער (געב' 1911)
- 24סטן מיי - האראלד ווילסאן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1916)
- 5טן אקטאבער - אלעק דאגלעס-היום, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1903)


text:
איסר האטלקי האט געשריבן:
יוסף שרייבער האט געשריבן: מען זאגט אז קלויזנבארגער רב איז געווען די איינציגסטע (עכ"פ דא אין אמעריקא) וואס האט געהאלטען זמן ר"ת אפילו לקולא, ווייסט איינער מער איבער דעם?
בבית מרן הקדוש מבאבוב זצ"ל האט מען אויך גאר מקיל געווען ווען עס איז געקומען צום שקיעה ערש"ק.
אבער היינט אפילו אין באבוב טוט מען נישט מלאכות נאך די שקיעה.
די אלע וואס קומען אן מיט די מעשיות, דערמאנען מיר אין א געוויסן זין, ווען בערך א צוואנציג יאר צוריק האב איך מיטגעהאלטן א שמועס מיט עמיצער פון די היינטיגע זקני ת"ח שבדור, מ'האט גערעדט פון משנה ברורה וחזון איש, וכו' וואס ביי געוויסע גייט נאך דער פזמון איך האב נאך גע'פסק'נט בעפאר די ספר איז ארויסגעקומען, האט ער מיר געזאגט אז ער איז געווען א קינד אין ירושלים פאר די קריג האט ער געלערנט אין ראנד'ס שול האט ער זיך געקאכט אויף א ר' עקיבא איגר איז דארט געזעצן אן אלטער איד גאר א זקן, וואס האט מיט די סאך צייט אין טאג נישט געוואוסט וויאזוי זיך א עצה צו געבן, זאגט ער אים וואס עקיבא איגר, ווילסט איך זאל דיר פארציילן וואס מ'האט ביי אונז אין שטעטל גערעדט ... ר' עקיבא איגר לערנסטו מיר.. מאכט נישט זאגט ער, דער איז פשוט צוריק געבליבן מיט די יארן, ונסתובב השיחה אודות זקני חסידים בחצר סאדיגורא איך שדיברו מפני שכך שמעו, אז איינער זאגט דאס היינט אבער פירט ער אויס, ואסיים בטוב.
די תימנ'ע לאכן אויך פון די וואס שניידן שטיקער פלייש פון בהמה אין מיסט אריין נישט קענענדיג ניקור.
יא, אינדערהיים איז געווען מקומות ווי ס'איז געווען ר"ת לקולא, ווי א יאר שפעטער פאר די קריג האט מען מער און מער אנגעהויבן מחמיר צו זיין, פאר די קריג איז שוין כמעט נישט געווען מקילין בענין, און ס'איז אוודאי געווען דאן די אלטע וואס ווייסן דען די אינגווארג .. איך געדענק נאך וכו'. אבער אזוי גייט עס מיט די וועלט, און נישט נאר ביי שבת.
דאס איז געווען דעמאלט, נאכן קריג אבער איז נמנו וגמרו איבעראל אזוי, און ס'איז נישטא בימינו א מקום ווי נישט, חוץ געציילטע אויבער חכמים אין געוויסע קהלות וואס מיינען אז מיט דעם זענען זיי חסידים ראשונים [שווענץ בלע"ז], אבער מי לנו גדול מרבינו מסאטמאר וואס האט כל ימיו געשטורעמט אויף רבינו תם מוצאי שבת, און געפלאנט צו שרייבן א חיבור דערוועגן, און ער שרייבט אליין בהגה לדרך החיים אז וויבאלד שבת איז א איסור חמור מדאורייתא, דארף מען חייש זיין לחומרא צו צינדן פאר די שקיעה, ווער איז קלוגער פון אים? אדער ווער איז מער חסיד פון רבינו תם פון אים ?
און אזוי איז אפגעמאכט געווארן באסיפת הרבנים, דורך אונזערע רבנים, אונזערע מורי הוראות, און אזוי איז עס געבליבן און איינגעגלידערט געווארן, צווישן דיינים פון אלע קהלות, [אדרבה פרעג אן עני דיין היינט איבער טון מלאכות נאך די שקיעה היינט צוטאגס למעשה] און איינמאל ס'איז געווארן א תקנה און אפילו אויב נאר א מנהג קען מען עס נישט טוישן, ואסור לזלזל בזה, וכן לא זלזל בזה רביה"ק מסאטמאר, אף אחר זמן הדלקת הנרות שהוא טו מינוטין לפני השקיעה, וכידוע מה שאמר לכמה אנשים למה החמיר במילה אחר השקיעה, כיון שאצל יהודי אמעריקא כבר שבת קודש.
נאר וואס דען, ס'איז נאר אנגענומען לנהוג כן לחומרא, ובזה יש נפקותא להלכה. ס'איז ווייניגער ווי בין השמשות ווי געוויסע שבותין זענען מותר לצורך מצוה. [וגם לענין מנחה אינו כקבלת שבת].


text:
14טן פעברואר
דעם 14טן פעברואר איז דער 45סטער טאג פון יאר אין דער זיבעטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 320 טעג (321 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1349 - 2000 יידן פארברענט אין שטראסבורג, פראנקרייך.
- 1556 - אקבאר ווערט הערשער פון דער מוגהאל אימפעריע ביי דער עלטער פון 13.
- 1859 - ארעגאן שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע שטאטן
- 1904 - באלטימאר חרוב געווארן אין א שריפה
- 1912 - אריזאנע שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע שטאטן
- 1918 - דער סאוועטן פארבאנד אדאפטירט דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (ביז דעמאלסט האט ער געניצט דעם יוליאנישן קאלענדאר)
- 1961 - אנטפלעקט געווארן דער כעמישער עלעמענט לארענציום
- 1966 - דער אויסטראלישער דאלער ווערט די אפיציעלע וואלוטע אין אויסטראליע
- 2005 - דער לעבאנעזער פרעמיער מיניסטער ראפיק על כארירי דערמארדעט, מיט נאך מענטשן, אין אן אויפרייס פון אן אויטאבאמבע אין ביירוט
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1779 - דזשיימס קוק, ענגלישער אויספארשער (געב' 1728)
- 1943 - דויד הילבערט, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1862)
- 2005 - ראפיק על כארירי, פרעמיער מיניסטער פון לבנון


text:
Friday, November 28, 2014
הרב ר' חיים יהושע בן אדמו"ר הרב ר' בנציון הלברשטאם הי"ד איז אוועק פון דער וועלט ביי דער קאמעדיאנט שמעון דזשיגאן אויף די הענט
נישט וואס איך בין אזא בקי [ווי די סאטמורים זאגען אז רבי זאלי ט"ב איז] אין די קאסעטען פון שמעונ'ען, נאר אביסל האב איך געהערט. זאגט נישט אויס פאר מיינע חדר רבי'ס. אין צוויי שטיקלעך - וואס איך ווייס און געדענק - דערמאנט ער דוקא באבאווער רבי און חסידים. מיר איז עס געווען מאדנע: א שטייגער, וואס עפעס באבאוו? שמעון איז א לאדזשער במקור, אויב שוין עפעס זאל ער רעדן פון גער, צי פון אלעקסאנדער. איז, קען מען בדוחק אפשר פארענטפערען מיט א שטיקל ביכל וואס כ'האב געזעהן אין "nor the moon by night,"
וואו עס רעדט זיך פון די פטירה פון הק' רבי חיים יהושע הלברשטאם, זוהן פון אדמו"ר רב"צ הראשון מבאבאוו און פאטער פון ר' יעקב יוסעלע הלברשטאם, וועלכע איז פארשיקט געווארען דורך די רוסען אין לעמבערג קיין סיביר אין יאר 1941 און איז אוועק ביי זיי אין טורמע אין סוף 1944. ובהקדם: כידוע איז דער באבאווער רבי גלייך נאך די דייטשען זענען אריין אין פולין אנטלאפען פון באבאוו און האט אנגעהויבען וואנדערען. ער האט געוואוסט וואס זייער שלעכטע פלאן איז און האט געוואלט וואס ווייטער פון זיי. ער מיט די משפחה האבען מצליח געווען אנצוקומען קיין לעמבערג, וואס האט ביז צום 22טען יוני 1941 באלאנגט פאר די רוסען, וועלכע האבען זיך צוטיילט מיט די דייטשען: אסט פולין פאר די רוסען, און וועסט פולין פאר די דייטשען. אויב געדענק איך גוט איז די משפחה פון ר' חיים יהושע פארכאפט געווארען פון די רוסען ווען די רוסען האבען געזוכט צו זעהן וועלכע פליטים אהן פאפירען פון אנדערע שטעט געפינען זיך אין לעמבערג. סתם רשעות, זעהט אויס. די באבאווער רב אליין, און אזוי אויך רוב פון זיינע קינדער און זייערע משפחות, האט זיך באהאלטען און זענען נישט אנדעקט געווארען. ר' חיים יהושע האט מען יא געכאפט און אים מיט די פרוי און צוויי קינדערלעך האט מען געשיקט קיין סיביר. נאך צווי יאר אומגעפער האט מען באפרייט אלע פוילישע בירגער, און ער מיט די קינדער זענען געפארען קיין קאזאחסטאן, וואו א קבוצה פרומע אידן האבען געוואוינט. ס'איז געווען א שטיקל מנוחה. מ'האט נישט געוואוינט אין קיין געטאס און אוודאי נישט דעפארטירט.
בקש יעקב לישב בשלוה: נאך א קורצע צייט איז געקומען א נייע גזירה פון די קאמוניסטישע רעגירונג, מ'האט געפאדערט אז אלע פולישע בירגער זאלען אוועקווארפען די אנדערע פאספארטען און ווערן רוסישע בירגער, און י"ל אז דערנאך זאלען די וואס קענען קעמפן פאר די רוסען קעגן די דייטשען. ר' חיים יהושע האט בשום אופן נישט געוואלט. טראץ דעם וואס מ'האט געסטראשעט די וואס וועלן נישט פאלגען מיט צוויי יאר טורמע. ער האט געזאגט אז די רוסען זענען געפערליכע חברה און מ'טאר עס נישט טוהן. אנדערע יחידים מעגן אפשר, אבער וויבאלד ער איז באבאווער רב'ס זון וועלו מענטשען זיך אפלערנען פון אים און מיינען אז די געפאר אין וועלכע אידישקייט וועט אריינגיין ווען מ'ווערט א רוסישע בירגער איז אוועק צו מאכען, און אז מ'דארף זיך כאילו נישט מוסר נפש זיין פאר אידישקייט. אין ביכל ברענגען זיי אז א איד, א ליובאוויטשער חסיד מיט'ן נאמען ר' משה קאפלאן, האט אים פראבירט איבער צו רעדן מיט שרעקליכע מעשיות פון אידן אין די רוסישע טורמעס, אבער רח"י האט נישט געוואלט הערן, און האט נישט געפאלגט. באלד דערנאך האט מען אים ארעסטירט. אזוי איז אריבער באלד צוויי יאר פון שווערע צוואנגס ארבעט און מסירות נפש אויף אידישקייט, נישט עסן א.א.וו. די הייליגע טעג האט מען געדאווענט מיט א מנין על אפם ועל חמתם פון די רוסען. צוביסלאך האט זיך זיין האקעלע קערפער אונטערגעבראכען און ער איז געווארען שטערבליך קראנק.
ווי באוואוסט זענען די צוויי קאמידיאנטען שמעון דזשיגאן און ישראל שוכמאכער אויך אריבער צו די רוסישע זייט זיך צו ראטעווען פון די דייטשען. פריער זענען זיי ארומגעפארען און האבען געפראוועט ליצנות, אבער אויך זיי זענען פארשיקט געווארען קיין סיביר. זעהט אויס מ'האט אויף זיי געמסר'ט אז זיי זענען אנטלאפען פון די רויטע ארמיי. שמעון איז געווען אינעם זעלבן ארבעטס לאגער ווי ר' חיים יהושע. ( שוכמאכער קען זיין אויך, נאר ער ווערט נישט דערמאנט אינעם ביכל) אין ביכל ברענגען זיי אז ר' חיים יהושע איז אוועק ביי אים די הענט, און אז א דאנק אים האט די משפחה צוריק באקומען די תפלין וואס זיי האבען אים אהין געשיקט, און האבען געוואוסט צו זאגען פונקטלעך ווען די יארצייט איז. די ווייב און קינדער זענען דאך נישט געווען מיט אין אין טורמע. א חבר מיינער , גאר א געלייענטער מענטש, זאגט מיר אז שמעון ברענגט טאקע אין זיינע זכרונות וועגן דער צדיק'ל וואס איז אוועק ביי אים די הענט. זעהט אויס אהן א נאמען אבער. לע"ע האב איך נאך נישט געטארפען דאס ביכל פון זכרונות. לדעתי זענען די מו"לים פון דיעזען באבאווער ביכל מקיים דעם ענין פון הכרת הטוב דורך דעם וואס זיי ברענגען שמעוןנ'ס נאמען, אהן זאגען אז ער איז דער באקאנטער קאמעדיאנט, כאטש ער האט מסתמא נישט געלייגט קיין ר"ת'ס תפלין און נישט געגעסן פערפל אום שבת................ אבער הכרת הטוב דארף מען האבען. כ'בין זיכער אז ר' חיים יהושע'ס מסירת נפש האט געפועל'ט אויף אידן אין סיביר - און אפשר גאר אויף שמעון און ישראל אויך - און האט זיי געברענגט נענטער צום אייבערשטען. השם ינקום דמו ודם כל הקדושים. תנצב"ה.
5 comments:
-
-
Great story.
Random? Or is there a connection to some current event?
- Friday, November 28, 2014 10:37:00 AM
- Hirshel Tzig - הירשל ציג said...
-
the connection is that I read the book recently! ותו לא מידי
- Friday, November 28, 2014 10:45:00 AM
- Hirshel Tzig - הירשל ציג said...
-
today I went back and read it again and noticed that Tuesday 3 kislev was his 70th yohrtzeit
- Saturday, November 29, 2014 8:35:00 PM
-
-
RYYH tells about the intense עניות ודחקות
of living in Soviet Asia, even before his father went to jail.
His line is " We thought, when come back to Galicia, that we will have maysehs tzi der'tzei'len. Ad'er'vahl, iz nisht geblibben keiner tzi vehm tzi tzi der'tzei'len"
- Monday, December 01, 2014 10:58:00 AM
- chusid101 said...
-
There is an affidavit from Dzigan saying that Rcy died in his hands.
- Monday, December 01, 2014 11:53:00 PM


text:
מאגאזין (סקלאד)
דער מאגאזין אדער דער סקלאַד (אַזעלכע רופֿן עס "װאַרענלאַגער"[פֿעלט אַ מקור]) איז א גרויסער ליידיגער בנין וואס קאמערציאלע קאמפאניס פארנוצען צו האלטן און איינשפייכלערן זייער אינווענטאר סחורה וואס זיי האנדלען מיט.
עס איז געוונעליך אויסגעשטעלט מיט לאודינג דאקס. כדי די סחורה זאל קענען גרינג אראפגענומען ווערן און ארויפגעלייגט ווערן אויף טראקס.
עס איז געווענליך בלויז איין שטאק, כדי היילאויס און טראקס זאלן קענען צוקומען צו די סחורה.
עס איז אויכעט אין אינדוסטריאלע געגענטן, וואס זענען גרינג צוצוקומען מיט טראקס דורך דעם וואס די גאסן זענען ברייטער, אדער איז דאס לעבן די באנען און פארטן.
מאגאזינען דינען פארשידענע קאמערציעלע צוועקן, ווי פאבריקאנטן, אימפארטירער, עקספארטירער און הורטהענדלער. קאמערציעלע מאגאזינען געפינען זיך אין גרויסע געביידעס אין אינדוסטריע-געגנטן. זיי האבן פעראנען אנצולאדן לאסטמאשינען. אפטמאל האבן זיי הייבערס און הייבגאפלען וואס העלפן באוועגן די סחורה.


text:
אלקאהאליש געטראנק
אן אלקאהאליש געטראנק (א שארפֿע משקה) איז א געטראנק וואס אנטהאלט עטאנאל, איינער פון כעמישע אלקאהאלן. אנדערש ווי אנדערע אלקאהאלן, עטאנאל איז נישט קייו סם פארן קערפער פון מענטש, נאר ווען מען טרינקט צופיל.
טראגט זיך ארום א אידיעלע פארזארגט און פארדאגעט, פון ווי וועט מען דעקן די חובות, קומט אבער דאס גלעזעלע משקה און צושמייכלט דאס האַרץ, עס מאכט גרינג און לעבעדיג דעם מענטש צו דאנקן און לויבן דעם בורא כל העולמים פאר די גוט וואס מען האט אינגאנצן פארגעסן, מווערט גרינג און פלינק, יונג און פריש, דאס געזאנג און שמחה ערוועקט חיות און ענערגיע צו טאן דאס פליכט מיט פלייס און זיכערקייט.
אמאל זענען מענטשן אזוי שטארק גענייט צו טרינקען אלקאהאל אז עס איז ביי זיי א קראנקייט, וואס ווערט גערופן אלקאהאליזם.


text:
דריטע קאפיטל:
דער קו ההנהגה פונעם ערשטן אמשינאווער רבי - ר' יעקב דוד.
א קורצע איבערבליק אויפן ערשטן אמשינאווער רבי.
רבי יעקב דוד'ל איז געבוירן בשנת תקע"ה, איין יאר נאך די פטירה פון זיין טאטנ'ס צוויי רבי'ס [הנ"ל] - דער לעלובער און דער יוד הק'. און ער הייסט טאקע נאך זיי ביידן: 'יעקב' נאכן יוד הק' ר' יעקב יצחק מפרשיסכא [יצחק האט ער אים נישט געקענט געבן, ווייל דער וואורקער אליינס האט געהייסן יצחק], און 'דוד' נאך ר' דוד'ל לעלובער.
ער איז געווען א גרויסער מתמיד, און איז געווען מפורסם אלס גרויסער למדן, און אין פאקט איז ער געווען א רב אין אפאר שטעט בעפאר ער איז געווארן א רבי. ער האט זיך אליינס אויסגעדריקט אויף זיך אז ער קען לערנען פונקט ווי דער חידושי הרי"ם, און דער קאצקער האט אים אויך אויסגערימט אז אין הלכות שבת איז ער א בקי בדורו [און ס'איז כדאי אנצומערקן, אז דער קאצקער'ס איידעם - דער אבני נזר, האט געשריבן דעם מייסטער ווערק אויף הלכות שבת - "אגלי טל". און אעפ"כ האט דער קאצקער זיך אויסגעדריקט אזוי שטארק אויפן אמשינאווער].
דער אמשינובער רבי פון אמעריקע, ר' איציק'ל, האט דערציילט, אז ווען רוב חסידי ר' איציקל וואורקער זענען געגאנגען צום יונגערן זון ר' מענדלע, וואס איז נישט געווען בארימט אלס גאון [און בכלל איז ער געווען א שתקן, כדמבואר להלן], האבן מתנגדים חוזק געמאכט: קוקטס וואס חסידים זענען, א רבי האט איבערגעלאזט צוויי זון, א למדן און נישט א למדן, וועם האבן די חסידים אויסגעוועלט אלס רבי? דער נישט למדן!...
אויך אויסערליך האט ער געמאכט א מורא'דיגן רושם, זייענדיג א הויכער מיט א פאטריארכאלישן צורה. בנוסף צו דעם האט ער געהאט א שיינע שפראך וואס ער האט גוט אויסגענוצט פאר כלל ישראל [כבסמוך]. דער אויסערליך שיינע צורה, איז שוין פארבליבן א ירושה ביי די אנדערע אמשינאווע רבי'ס עד היום הזה, די לאנגע בארד און פיאות, די קלארע איידעלע אויגן, כולו אומר הוד והדר.
אזויווי דער טאטע איז ר' יעקב דוד'ל געווען א שר השתדלנות, און איז געווען פון די עיקר שתדלנים אפצושאפן די גזירה אויף אידישע מלבושים און פיאות און בארד. אסאך מעשיות גייען ארום וועגן דעם, ואכמ"ל. אזוי אויך איז ער געווען גאר בארימט מיט זיין ווייכקייט און איבערגעגעבנקייט צו זיינע חסידים, און בכלל צו יעדן איד.
צווישן אמשינוב און וואורקע.
ווען דער גרינדער פון וואורקער חסידות, ר' איציק'ל, איז אוועק, זענען די טויזענטער חסידים געגאנגען צום גרויסן תלמיד זיינעם - ר' שרגא פייוול פון גריצא, דער פאטער פון די אלכסנדר'ער גזע. אבער ער איז אוועק א האלבע יאר נאכן וואורקער. דאן האט זיך וואורקע צוטיילט: די גרעסערע עולם איז פאבליבן אין וואורקע תחת דגלו פונעם יונגערן ברודער - ר' מענדלע, און א קלענערע ציבור איז געפארן צום עלטערן ברודער - ר' יעקב דוד, וואס איז געווארן באוואוסט אלס 'אמשינאווער רבי'.
דער מיטעלער וואורקער רבי, ר' מענדעלע, איז געווען א שטארקער חסיד פון זיין טאטנ'ס חבר - דער קאצקער. שוין זייענדיג א רבי פאר טויזענטער חסידים, איז ער נאך געפארן צום קאצקער מיטשלעפנדיג א ריזן עולם מיט זיך. פארשטייט זיך אז די קאצקע מהלך האט געהאט א גרויסע השפעה אויף אים, און כאטש ער האט נישט געריסן שטיקער פונעם עולם, און די הנהגה איז נישט געווען מיט 'פארטרייבן' וכדו' ווי ביים קאצקער, האט ער געפירט זיין עדה מיט א שארפקייט. ער האט כמעט נישט געזאגט קיין תורה, און ווען יא - איז עס געווען א שארפע מימרא וואס האט דערמאנט אינעם קאצקער.
צווישן זיינע מימרות איבער מידת השתיקה, זענען באוואוסט: אז ווען די פסוק זאגט 'חרנה' מיינט עס 'לחרן', נו אויב אזוי פארוואס שטייט נישט לחרן? נאר אז מ'קען אפשטופן דאס רעדן נאך אביסעלע, איז אלס בעסער. אויך האט ער געזאגט אויף זיך, אז ווען ער ווערט מיד פון שווייגן רוהט ער זיך אפ אביסעלע, און שווייגט ווייטער... זיין בליק איז אלס געווען אז מען זאל אליינס זיך דערגרינטעווען צום אמת, און נישט רעדן - נאר טראכטן און טון למעשה. און אויף דעם האט ער געזאגט וואס ס'שטייט אין גמ' אז 'שמעון העמסוני הי' דורש כל אתין שבתורה, כיון שהגיע לאת ה' אלקיך תירא, פירש', האט ער געטייטשט אז נאכן צוקומען צום מידת היראה, האט ער געזען אז מ'דארף שוין נישט דרש'ענען.
אבער אנדערש פונעם קאצקער - איז דאס געגאנגען אן קיין שניידן שטיקער, און דערפאר האט ער געהאט אזא נאכפאלגערשטאפט. און די חסידים האבן אויף אים ממליץ געווען דעם פסוק: 'אין אומר ואין דברים בלי נשמע קולם', און אפילו הכי - 'בכל הארץ יצא קום'... ער האט באוויזן צו משלב זיין דער וואורקער אהבת חברים, מיטן קאצקער ברען. און אפילו ווען ער איז געווען אן אש להבה, איז אבער געווען א געוואלדיגע אהבה צווישן אים און די חסידים, און אזוי אויך צווישן די חסידים זעלבסט.
ער איז געווען דער יונגערער ברודער, אבער איז אוועק בשנת תרכ"ח - צען יאר פארן עלטערן ברודער, אינעם יונגען עלטער פון 49 יאר. איבערלאזנדיג צוויי זון וואס זענען שפעטער געווארן גרויסע רבי'ס [דער עלטערער, ר' שמחה בונם'ל אטוואצקער, איז געווען א שארפער, און דער יונגערער, ר' שמעון פון סקערנעוויץ, איז געווען דער איידעלער], און צוויי איידימער וואס איינער פון זיי איז אליינס געווארן א רבי מפורסם. אויב ס'וועט זיין א נאכפראגע, וועל איך אי"ה פארברייטערן די יריעה אויך איבער זיי, דערווייל ענדיגן מיר דא דעם שמועס איבער וואורקע, און מיר ציען זיך אריבער קיין אמשינוב.
אבער אויב תשעה קבין אהבת חברים ואהבת ישראל ירדה לעולם - איז אבער ברור אז 'תשעה נטלה אמשינוב'. היות ס'איז אבער נמשכה היריעה יותר מן הרגיל, וועט דאס פארדינען א קאפיטל פאר זיך.אין די קומענדיגע קאפיטל, וועלן מיר ארויסברענגען די יסודות און הויכפונקטן פון אמשינוב, וואס איז מער-ווייניגער געבליבן אומבארירט שוין איבער 165 יאר, מאז היווסדה פונעם אמשינאוון חסידות עד ימינו אלה.


text:
צען מכות
די צען מכות באצייכנט א סעריע פון קאטאסטראפעס וואס האט לויט די תורה (אין ספר שמות) פאסירט אין די 13טע י"ה פארן ציילן אויף די מצרים.
דם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דם אלע וואסערן זענען געווארן בלוט, אבער פאר די אידן איז געווען וואסער, די אידן זענען געווארן זייער רייך, ווייל אויב א גוי האט באצאלט געלט האט ער געקענט באקומען וואסער.
צפרדע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צפרדע ס'איז ארויסגעקומען א גרויסע פראש פון טייך נילוס, די מצריים האבן עס געשלאגן און ס'איז ארויס מער און מער פרעש.
כינים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כינים די 3'טע מכה איז געווען כינים - לייז, די לייז זענען געקראכן אויף די גאנצע קערפער, עס האט זייער שטארק געקראצט.
ערוב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ערוב עס זענען געקומען ווילדע חיות פון וואלד, און האבן אויפגעגעסן די מצריים, די אידישע קינדער האבן זיך געקענט שפילן מיט די חיות.
דבר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דבר די מצריים האבן געוויינט אז זייערע בהמות זענען אויסגעשטארבן, די בהמות זענען געווען די עבודה זרה פון די מצריים.
שחין[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שחין משה רבינו האט ארויפגעווארפן אש צום הימל און ס'איז אראפגעפאלן שחין-בלאטערן.
ברד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ברד ס'איז געפאלן האגעל אין מצרים, עס האט פארברענט די ביימער און אויך די מענטשן וואס זענען געווען אינדרויסן.
ארבה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארבה עס איז געקומען היישעריק איבער גאנץ לאנד מצרים, די היישעריקן האבן אויפגעגעסן אלע שפייז.
חושך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
חושך עס איז געווארן חושך אין גאנץ לאנד מצרים, אבער ביי די אידן איז געווען ליכטיג.
מכת בכורות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מכת בכורות דער אייבערשטער האט איבערגעהיפט די אידישע הייזער, אבער ביי די גוי'אישע הייזער האט דער אייבערשטער אויסגע'הרג'ט אלע בכורים.


text:
שפין
דער שפין איז א רויבערישער אַרטראפאד (באשעפעניש אן ארוקנביין). זיי זענען בעיקר באקאנט דורך די שפין געוועבאכץ וואס זיי מאכן. עס ווערן געשאצט אז עס איז דא 200,000 זגאלן פון שפינען. בלויז 40,000 זענען שוין דעפינירט און אידענטיפיצירט דורך װיסנשאַפטלער מיט נעמען און פונקטליכע וויסנשאפט וויאזוי זיי לעבן און זייערע פארשידנארטיקע תכונות, פון די זענען בערך 200 זגאלן שעדליך פארן מענטש אויב זיי בייסן.
שפּין איז ניט אַ זשוק.
אלע שפינען האבן פון זיך 2 דריזן וואס פראדוצירט דינע גאר שטארקע פראטעין פאדעם וואס איז זײד.זיי נוצן דאס צו פאנגען אנדערע בעלי חיים, און אויך צו קריכן דערמיט דרוך זיך הענגן פון איין פלאץ צום אנדערן, צו אויף גראדע ווענט אדער אויף גליטשיקע גראז. זיי נוצן אויך די זײד צו האלטן זייער זרע אדער אייער, און אויך פאר נאכדעם וואס דער בעל חיי איז שוין געפאנגן נעמען זיי אים ארום דערמיט פיל מאל ווי קײטן אױף די הענט מיט דעם זייער גאנצער קערפער ביז יענער ווערט דערשטיקט און טויט.
- ער האט אכט לאנגע דינע פיס מיט א קליינעם גוף אינדערמיט.
- ער איז איינגעטיילט אין צוויי חלקים, אן קיין פליגלעך.
- ער האט נישט קיין מויל צו עסן דורך קייען עס קען נאר זייגן זאפט.
ער לעבט פון פאנגען אלע מיני זשוקן, אינסעקטן, פליגן שטויב און שמוץ וואס ווערן פארכאפט אין זיין שפין געוועב, און ער לאזט דאס צומאלן ווערן דורך א געוויסער טעכניק ביז זיי ווערן פליסיגקייט דאן קען ער דאס אויסטרונקען.
ווען ער ענדיגט בויען זיין געוועב גייט דאס אוועק זיך אפרוען ערגעץ אנדערשט מיט א דינע שטריק פון זיין געוואכץ פארבינדן ביז צו אים וואס ווען דער שפין שאקלט זיך ווייסט ציעט עס אים דורך די בענדל צו אהין לויפן און דאס פאנגען, נאך איידער עס רייסט זיך אויס.