text:
אייר
אייר איז דער צווייטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן[1] (און דער אכטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי[2]).
אינהאַלט
קביעות - קאלענדאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז אייר שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.[3]
ראש חודש אייר איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון ניסן, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון אייר, וויבאלד ניסן איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש אייר קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ג ה ז) מאנטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, שבת.[4]
אין די צייטן ווען בית דין האט מקדש געווען דעם חודש האבן זיי געקענט - אויב בית דין האט עס געפינען נויטיג - אויסברייטערן דעם חודש (מעובר) אויף דרייסיג טעג. ס'איז פארהאן א מיינונג פון תנאים וואס האלטן אז דאס יאר ווען יידן זענען ארויס פון מצרים האט מען פארברייטערט דעם חודש אייר.[5]
אין דער משנה לערנט מען[6] אז אייר איז איינער פון די זעקס חדשים וואס בית דין האט געשיקט שלוחים צו די ווייטע ערטער פון ירושלים, באקאנט מאכן וועלכן טאג זיי האבן מקדש געווען ראש חודש אייר, וועגן דעם קומענדיגן טאג פון פסח שני.
דער נאמען פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פסוק ווערט דער חודש אייר אנגערופן חודש זיו (שיין), ווי ס'שטייט: ויהי בשמונים שנה וגו' בחודש זיו (אין פסוק שטייט אן א יו"ד) הוא החודש השני וגו' (מלכים א' ו א), אין חז"ל געפינט מען צוויי ערקלערונגן:
- וויבאלד אין דעם חודש אייר צייגט זיך די שיינקייט פון דער וועלט, די ביימער בליען און די געוויקסן שפראצן.[7]
- וויבאלד ווען דער חודש אייר האט זיך אנגעהויבן איז שוין געווען געבוירן די באשיינערס פון דער וועלט, די אבות (אברהם, יצחק, יעקב), וועלכע זענען געבוירן אין חודש ניסן.[8]
גענוי וויאזוי צושרייבן דאס ווארט אייר איז נישט פארהאן א קלארער מקור, אין שולחן ערוך ווערט אבער געפסקנט, אייר דארף מען שרייבן מיט צוויי יו"ד'ן,[9] אויב מען האט געשריבן אין א גט איר נאר מיט איין יו"ד, איז דער גט נישט גילטיג (פסול) ,[10] ס'איז אבער פארהאן אזעלכע וואס האלטן זיך צוריק פון שרייבן א גט אין אייר.[11] דער בית שמואל[12] ווייזט אָן א רמז צו שרייבן מיט צווי יו"ד'ן פון די קדמונים[13] וועלכע שרייבן א רמז אויף די ראשי תיבות פון אייר: אברהם יצחק יעקב רחל.
דער אינהאלט פון חודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צירוף פון חודש אייר גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) יתהלל המתהלל השכל וידוע[14] (ירמיה ט. כג.).
דער מזל פון אייר ווערט אנגערופן שור.[15]
ספעציעלע טעג פון חודש אין חז"ל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיר טעג פון חודש אייר האבן די חז"ל אויסגערופן אלס יו"ט און פארבאטן צו פאסטן אדער מספיד זיין אין די טעג, ז, יד, כג, כז, ווי ס'ווערט געשריבן אין מגילת תענית. די הלכה איז "בטלה מגילת תענית",[16] און די ימים טובים גייען היינט נישט מער אָן.
- י' אייר איז א מצוה צו פאסטן וויבאלד אין דעם טאג איז נפטר געווארן עלי הכהן און זיינע צוויי זון און דער ארון איז געפאנגן געווארן.[17] אזוי אויך כ"ח אייר אדער כ"ט אייר, דער טאג וואס שמואל הנביא איז נפטר געווארן.[18]
דער בני יששכר שרייבט,[19] חודש אייר איז מסוגל אויף רפואה, וויבאלד אין חודש אייר האט אנגעהויבן צו פאלן דער מן פאר יידישע קינדער אין מדבר, וועלכע ווערט אנגעריפן און פסוק "לחם אבירים" (תהלים עח כה), שפייז וואס איז דירעקט איינגעזאפט געווארן אין די גלידער,[20] איז דערפון געבליבן אין די נאטאר (טבע) פון דעם חודש א סגולה פאר רפואה.
הלכות אין מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חודש אייר איז אין די ספירה טעג, טעג וועלכע האבן זייערע ספעציפישע הלכות.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ד' אייר ביינאכט, דאס הייסט ה' אייר, איז ר' נחמן מברסלב אנגעקומען קיין אומאן שנת תק"ע, דארט האט ער אויסגעקליבן צו ליגן נאך זיין פטירה וואו זיינע חסידים און תלמידים זאלן אים קומען פוקד זיין.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ ר"ה ז' ע"א
- ↑ ר"ה ב' ע"א
- ↑ רמב"ם קידוש החודש פ"ח ה"ד ה"ה
- ↑ או"ח תכ"ח ב'
- ↑ שבת פ"ז ע"ב
- ↑ ר"ה י"ח ע"א
- ↑ ירושלמי ר"ה פ"א ה"ב
- ↑ ר"ה י"א א', רש"י און תוס'
- ↑ אבן העזר קכ"ו כ"ג
- ↑ רמ"א קכ"ו ז'
- ↑ רמ"א שם
- ↑ אבן העזר קכ"ו ס"ק כ'
- ↑ קרנים ז' דן ידין יב
- ↑ משנת חכמים אייר
- ↑ ספר יצירה פ"ה
- ↑ ר"ה י"ח ע"ב
- ↑ או"ח תק"ף
- ↑ שם
- ↑ חודש אייר מאמר א אות ג
- ↑ יומא ע"ה


c: text/html

text:
שלמה המלך
שלמה המלך (ב'תתקי"ב - ב'תתקס"ד) איז געווען א זון פון דוד המלך און איז געווען דער לעצטער יידישער קעניג אין פארלויף פון 40 יאר אויף אלע שבטים פון כלל ישראל נאך דוד (נאך שלמה המלך האט זיך די קעניגרייך צעטיילט אויף צווייען: מלכות ישראל און מלכות יהודה). שלמה האט קיינמאל נישט געפירט מלחמה מיט אנדערע פעלקער, ער האט געהאט גוטע פארבינדיגען מיט מצרים און אנדערע ארומיגע לענדער (אנדערש ווי זיין טאטן דוד). וַיֵּשֶׁב יְהוּדָה וְיִשְׂרָאֵל לָבֶטַח, אִישׁ תַּחַת גַּפְנוֹ וְתַחַת תְּאֵנָתוֹ, מִדָּן, וְעַד-בְּאֵר שָׁבַע--כֹּל, יְמֵי שְׁלֹמֹה ספר מלכים א' (פרק ה')
זיין רייכקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך איז ער געווען זייער רייך און האט געבויעט גרויסע טייערע פאלץ דער בית המקדש, א פאלאץ פאר אים, בית יער הלבנון.
שלמה איז געווארן קעניג אין יאר ב'???"? אין די צייט וואס זיין פאטער דוד דער פריעריגער קעניג האט נאך געלעבט. זעט אדוניהו פאר מער דעטאלס.
די חכמה פון שלמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שלמה המלך האט דעם טיטל "חכם מכל אדם", דאס מיינט דער קלוגסטער פון אלע מענטשען. עס ווערט דערציילט אין מלכים א' פרק ג': ווען שלמה המלך האט איבערגענומען די קעניגרייך פון דוד המלך, איז שלמה דאן געווען אומגעפעער 16 יאר אלט. און גאט האט זיך צו אים באוויזן אין חלום, און אים אנגעבאטן צו בעטן סיי וואס דאס הארץ זיינס באגערט. האט שלמה המלך געבעטן קלוגשאפט, צו קענען פסקנען פארן פאלק מיט גערעכטיקייט. גאט האט אים באלד חכמה געשענקט און דערצו אויך רייכקייט מיט כבוד. גאט האט אים צוגעזאגט אויך לאנגע לעבנסיארן אויב ער וועט גיין אין גאטס וועגן, אבער צום סוף אלץ זיינע זינד איז ער אוועק פון דער וועלט רעלאטיוו יונגערהייט.
איינע פון די באוווסטע מעשיות איבער זיין חכמה איז די מעשה וואס ווערט דערציילט אין אנפאנג "מלכים". צוויי פרויען האבן זיך ארומגעשלאגן וועגן א קינד צו וועמען עס געהערט. האט שלמה המלך מיט זיין חכמה באפוילן צו צעשניידן דעם קינד אין צווייען. האט די אמתע מאמע באלד אויפגעגעבן איר זכות און מסכים געווען מען זאל ליבערשט אוועקגעבן דאס קינד פאר דער צווייטער - אבי עס נישט צעשניידן. אזוי האט שלמה המלך זיך דערוווסט אז זי איז די ריכטיגע מאמע, און האט גע'פסק'נט אים איר צו געבן.
שלמה המלך האט מחבר געווען דער קהלת, און דער שיר השירים.
געבויעט דער בית המקדש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שלמה המלך האט געבויעט דער ערשטער בית המקדש אין ירושלים אין פארלויף פון 7 יארן.
נאך וואס שלמה המלך האט געבויעט דער בית המקדש, אין דער זיבעטער מאנאט חג הסוכות, (לויט די ציילונג אין די תורה,) האבן די כהנים געבריינגט פון עיר דוד די הייליגע כלים, דער ארון הקודש, אוהל המשכן אא"וו צום בית המקדש. און דאן איז געשען א נס, אז דער בית איז אנגעפילט געווארן מיט א וואלקן פון גאט והענן מלא את בית ה' מלכים א' פרק ח'.
אזוי ווי ס'איז געשען ווען משה רבינו האט געבויעט דער משכן וכבוד ה' מלא את המשכן שמות מ'
.
שלמהס זינד אין זיין עלטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
1) שלמה המלך האט געהאט 1,000 ווייבער. פון זיי האט ער מיט 700 חתונה געהאט, און 300 זיינען געווען זיינע פילגשים; און אין חומש דברים ווערט געבראכט אז עס איז פארבאטן פאר א מלך ישראל צו מערן פרויען.
2) ער האט חתונה געהאט מיט פרעמדע, נישט יידישע ווייבער.
3) ער האט געמערט פרויען, און זיי האבן אים צוגעבריינגט אין זיין עלטער צו זיך פארציען נאך דינען עבודה זרה, ער האט געבויעט מזבחות פאר די געטשעס, און האט ערלויבט זיינע פרויען דינען די געטשעס. דערפאר האט אים גאט געשטראפט, אז זיין קינד וועט הערשן נאר אויף איין שבט (וואס איז למעשה יהודה און בנימין). ווי עס שטייט אין מלכים א' (פרק א' ח').

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
זעלבסטמארד
זעלבסטמאָרד איז ווען איינער איז זייער ביטער אויף אזוי ווייט אז ער פארלירט דעם נארמאלן געוויסען און די כעמיקאלן אין זיין מוח פארלירן דעם ריכטיגן באלאנץ אזש אז יענער הרגעט זיך.
היינט צוטאגס קען מען דאס פשוט היילן דורך מעדיצינען און פּילען.
דאס אידישע געזעץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די תורה באנעמט זיך אבער זייער שטרענג מיט אזא איינעם, ווארשיינליך דאס אפצוהאלטן אין געזעלשאפט. לויט די הלכה דארף מען אים באגראבן קברות חמור, ביים ברעג בית החיים. עס שטייט אויך המאבד עצמו לדעת אין לו חלק לעולם הבא, ער פארלירט זיין עולם הבא[1]. אבער הלכה למעשה וועט דאס נישט אויסגעפירט היינטיגע צייטן ווייל מ'האלט אז ער איז נישט געווען מיטן נארמאלן דעת און אפילו ווען יא האט ער זיכער תשובה געטון איידער ער איז געשטארבן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מסכת דרך ארץ רבה


text:
יהואש (מלך יהודה)
יהואש בן אחזיהו איז געווען דער צענטער קעניג פון די מלכי יהודה.
דער פסוק זאגט: בן שבע שנים יהואש במלכו.
יהואש איז געווען אלט זיבן יאר ווען ער איז געווארן מלך. פערציק יאר האט ער געקעניגט אין ירושלים. זיין מאמע איז געווען צביה פון באר שבע.
ער האט זיך געפירט ערליך און געגאנגען אינעם גלייכן וועג. ער האט אויסגעראטן אלה עבודה זרהס פונעם לאנד יהודה און געבויגן יידישע הערצער צום באשעפער. איין עבירה האט ער אבער יא דורכגעלאזט, אז די יידן האבן נאך מקריב געווען קרבנות ביי זיך אינדערהיים אויף א במת יחיד.
איבערבויען דאס בית המקדש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יהואש האט געוואלט פאררעכטן דעם בית המקדש, אבער קיין געלט איז נישט געווען ווייל די מלכה עתליהו האט אויסגעניצט דאס געלט פון די אוצרות פאר צוועקן פון עבודה זרה. האט יהואש דערפאר אנגעזאגט די כהנים און די לוויים: פון היינט אן זענט איר אויפן געלט פון הקדש. יעדער איינער פון אייך האט די פליכט איינצומאנען געלט פאר הקדש פון אייערע קרובים און באקאנטע.


text:
זשאנאס ברידער
די זשאָנאַס ברידער (אױף ענגליש: Jonas Brothers) איז אן אמעריקאנער פאפ טרופע געגרינדעט דורך די דריי ברידער: קעווין, דזשאָ און ניק. היינט צוטאגס זײַנען זײ טעטיק אין לאס אנדזשעלעס. זיי האבן פובליקירט פיר אלבאמען: "It's About Time" אינעם יאר 2005, "Jonas brothers" אינעם יאר 2007, "A Little Bit Longer" אינעם יאר 2008 מיטן ערשטן סינגל Burnin' Up. אין יוני 2009 האבן זיי פובליקירט דעם אלבאם "Lines, Vines and Trying Times". אין מאי 2009 האבן זיי שוין געהאט פארקויפט איבער אכט מיליאן אלבאמס וועלטליך.
וועבלינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
14טן דעצעמבער
דער 14טער דעצעמבער איז דער 348סטער טאג פון יאר (349סטער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 17 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1819 - אלאבאמא ווערט איינער פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 1911 - דער נארוועגישער אויספארשער ראאלד אמונדסען איז דער ערשטער מענטש צו דערגרייכן דעם דרום פאלוס.
- 1955 - אירלאנד ווערט אנגענומען אלס מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1895 - זשארזש דער זעקסטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1952)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1799 - דזשארזש וואשינגטאן, דער ערשטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 1989 - אנדרע סאכאראוו, רוסישער פיזיקער


text:
דריווש דער ערשטער
דריווש דער ערשטער, (558 פאר די נוצרישע ציילונג - 486 פאר די נוצרישע ציילונג), האט איבער גענומען די פרסיש'ע אימפעריע נאך דעם וואס זיין זיידע כורש דער גרויסער איז געשטארבען. ער האט געקעניגט פון 521 ביז צו זיין טויט אין 486 פארן נוצרישען ציילונג, ער איז געווען א זון פון פון היסטספס, ער האט איבער גענומען די מלוכה אין א קורצע געפעכט נאכן טויט פון כנבוזי דער צווייטער.
נאכדעם וואס כנבוזי דער צווייטער האט איינגענומען מצרים האט דריווש געארבייט אונצוהאלטען און פארשטארקען די פאסיש'ע הערשאפט אויף יענע געגענט, און האט שיין מצליח געווען, ער האט אויך פארבירט אריינצודרינגען און איינעמען אייראפעאישע לענדער אזוי ווי יוון, אבער ער איז געווארען באזיגט דארט און איז געווען געצוואונגען אפצוטרעטען.
אזוי ווי זיינע פארסיש'ע פארגייער האט ער אויך געשטיצט פרייהייט פון רעליגיע און קולטער, און אינטער זיין הערשטאפט האבן די אידען אנגעהויבן דאס אויפבויען די צווייטע בית המקדש. וואס ער האט געטאן אויפן ראט פון חנניה, וועלכער איז געווען דער שר המשקים ביים קעניג.
עס האט נישט גענומען לאנג און די שמרונים האבן אנגערעדט שלעכטס אז די אידן אין ארץ ישראל זענען מורד אין אים, האט ער ארויסגעגעבן א באפעל אפצושטעלן דאס בויען.
נאך אים האט איבערגענומען חשיארש דער ערשטער, וועלעכע טייל פארשער באצייכענען אלס אחשורוש פון מגילת אסתר.
אויף זיין מציבה שטייט:
"איך בין א פרסי דער זון פון א פרסי א דערהויבענער הער צווישן די דערהויבענע הערן".


text:
אפרים מירוויס
הרב אפרים מירוויס (ענגליש: Ephraim Mirvis; געב' 1956) איז א בריטישער רב, וואס מ'האט געוויילט צו דינען ווי דער נעקסטער הויפט רב פון בריטאניע, אנהייבנדיק אין תשע"ד.
לעבנסגעשיכט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מירוויס איז געבוירן געווארן אין קאפשטאט, דרום אפריקע אין 1956. אין 1973 האט ער אימיגרירט אין ישראל, וואו ער האט געלערנט אין דער כרם ביבנה ישיבה (1973-1976) און אין הר עציון ישיבה (1976-1978). פון 1978 ביז 1980 האט ער געלערנט אין מכון אריאל, וואו ער האט באקומען היתר הוראה. ער האט אויך שטודירט פאר א דיפלאם אין בילדונג און תנ"כיש העברעיש פונעם אוניווערסיטעט פון דרום אפריקע. אויך האט ער קבלה ווי א שוחט און מוהל.
ער וואוינט מיט זיין משפחה אין פינטשלי, לאנדאנער בארא פון בארנעט.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1982 האט מען אים באשטימט רב אין איינער פון די קהילות אין דובלין, אירלאנד, און אין 1985 איז ער געווארן הויפט רב פון אירלאנד. צווישן די יארן 1985–1992 איז ער אויך געווען פרעזידענט פון דעם קאנסיליום פון קריסטן און יידן (Council of Christians and Jews) אין אירלאנד.
זייט 1992 איז ער דער ערשטער רב פון דער פינטשלי שול.
אין דעצעמבער 2012 האט די ק"ק כנסת ישראל אויסגערופן זיין באשטימונג צום אמט פון הויפט רב פון בריטאניע, אנהייבנדיק פון תשע"ד.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קובי נחשוני, הוד רבנותו: רב ראשי חדש לממלכה המאוחדת, ביי ynet, 18טן דעצעמבער 2012 (אויף העברעיש)


text:
נחמן מברסלב
רבי נחמן פון ברסלב אדער ר' נחמן בראַסלעװער זצ"ל (א' ניסן ה'תקל"ב - י"ח תשרי ה'תקע"א) א אייניקל פון בעש"ט, און דער גרינדער פון בראסלעווער חסידות . זיינע תורות און משָלים זענען טיפע, ער האט געצויגן צו זיך הונדערטער חסידים.[1] נאך זיין פטירה האבן זיינע חסידים נישט אויפגענומען קיין רבי כאטש וואס ר' נחמן האט מרמז געווען זאל זיין תלמיד ר' נתן ממשיך זיין פירן נאך אים, ווייל ר' נתן האט געהאט גרויס אמונה און רעספעקט פאר זיין רבי ר' נחמן, און האט זיך נישט געפילט אלס א צדיק הדור. פון דאן איז דאס חסידות געווארן באקאנט אלס די טויטע חסידים.
אינהאַלט
- 1 זיין יוגנט
- 2 בר מצוה און חתונה
- 3 זיין עבודת ה'
- 4 פון זיינע גרויסע מדריגות
- 5 ער ווערט רבי
- 6 מעדוועדיווקא
- 7 זיין נסיעה קיין ארץ ישראל
- 8 זלאטיפאלי
- 9 ברסלב
- 10 אומאן
- 11 זיין דרך
- 12 זיין הסתלקות
- 13 זיינע אינטרעסאנטע נסיעות
- 14 זיין הויזגעזינט
- 15 זיינע תלמידים
- 16 זיין געבונדענקייט מיט זיינע תלמידים
- 17 דאס געבונדענקייט פון די תלמידים צו אים
- 18 זיין נאנטקייט מיט צדיקים פון זיין דור
- 19 מחלוקת
- 20 ברסלב היינט
- 21 זיינע ספרים
- 22 וועבלינקען
- 23 רעפערענצן
זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי נחמן איז געבוירן אין מעזשביזש ראש חודש ניסן שבת קודש פרשת תזריע פרשת החודש אין יאר ה'תקל"ב. זיין מוטער פייגא איז געווען די טאכטער פון אדל, די טאכטער פון בעש"ט. זיין פאטער ר' שמחה איז געווען א זון פון ר' נחמן האראדענקער, א תלמיד פון בעש"ט, נאך וועמען ער האט געהייסן.
ווען דער בעל שם טוב איז נפטר געווארן איז זיין הויז אריבער צו זיין טאכטער אדל. זי האט עס געגעבן פאר איר טאכטער פייגא וואס האט דארט געוואוינט מיט איהר מאן, אין דעם הויז איז געבוירן איהר קינד ר' נחמן.
אין דעם הויז וואו דער בעל שם טוב האט געוואוינט פלעגן זיך צוזאמען קומען די תלמידים פונעם בעל שם טוב נאך זיין פטירה, ווייל אסאך פון זיי פלעגן זיך קומען משטתח זיין אין מעזשביזש אויפן קבר פון בעש"ט, פלעגן זיי איינשטיין אין דעם הויז פון פייגא און ר' שמחה, זיי פלעגן דארט איבערפארציילן וואונדערליכע עבודות ה' פון זייער רבי'ן דער בעש"ט, זיין ליבשאפט צו גאט און זיינע וועגן, דער קליינער נחמן וואס איז געווען גאר יונג האט זיך צוגעהערט צו זייערע רייד, און עס איז אים גוט אריין אין די ביינער, און האט אפגעמאכט ער גייט אים נאכמאכן, ר' נחמן האט שפעטער געזאגט (ליקו"מ ח"א סי' רמ"ח) אז זיין עיקר התעוררות צו עבודת ה' איז געקומען פון די שמועסן.
ביי די זעקס יאר האט ער מחליט געווען ער וועט זיך אפשיידן אינגאנצן פון דער וועלט, און האט אנגעהויבן זיין עבודה, ער פלעגט ארבעטן אויף תאוות אכילה, ער האט נישט געוואלט פילן דעם טעם פון עסן האט ער געשלינגען גאנצע שטיקער און נישט געלאזט צוקומען דעם טעם צו זיינע גומען, ביז זיין האלדז איז געשוואלן געווארן.
פון אנהייב אהן איז אים גוט אריין די זאך פון התבודדות, און האט דערין זייער אסאך עוסק געווען.
אין לערנען תורה איז ער געווען א זעלטנהייט, ער פלעגט פארציילן אז נאך אין זיינע יונגע יארן האט ער דורך געלערנט אלע חלקים פון דער תורה, עס איז כמעט נישט דא קיין ספר וואס ער האט דאן נישט געלערנט, ער האט אויסגערענט (שבחי הר"ן סי' ז') ש"ס, פוסקים, תנ"ך, עין יעקב, זוהר תיקונים, כתבי האר"י, ער האט געזאגט אז אז סארט מוסר ספרים האט ער דאן דורך געלענט, ספעציעל האט ער געלערנט דעם באקאנטן ספר ראשית חכמה.
אלס קינד פלעגט ער אסאך לויפן צו זיין זיידן'ס קבר דעם בעל שם טוב, ער פלעגט דארט מאכן אסאך התבודוות און געשריגן צו השי"ת ער זאל זוכה זיין דערנענטערט ווערן צו אים. ער פלעגט אויפשטיין אינמיטן נאכט לויפן אין מקוה האקן די אייז און זיך טובל'ן און פון דארט לויפן צו קבר פון בעל שם טוב, און זיך אויפגעהאלטן דארט שעה'ן ביז צופרי.
ער פלעגט אסאך וויינען צו השי"ת, יעדע זאך וואס ער האט געוואלט האט ער געבעטן פון השי"ת און געוויינט, אנהייב האט ער נישט פארשטאנען לערנען נישט משניות נישט גמרא, האט ער זייער געוויינט און געבעטן פון השי"ת ער זאל עס פארשטיין, האט אים השי"ת געהאלפן, אזוי איז געווען מיט טיעפע סודות קבלה ער האט אסאך געבעטן ביז השי"ת האט אים געהאלפן.
ר' נחמן האט געזאגט אמאל אז אין זיינע יוגנט יארן פאר די אכצן יאר האט ער דריי מאל געפארטיגט ד' חלקי שולחן ערוך, איינמאל האט עס געלערנט און געקענט אלע הלכות וואס עס שטייט דארט, דאס צווייטע מאל האט ער עס געלערנט מיט די מפורשים און ראשונים ביז צום מקור פון ש"ס. דאס דריטע מאל האט ער משיג די סודות פון די הלכות, דאס איז געווען בלויז אין דער יוגנט, ווייל שפעטער האט ער אסאך מאל מסיים געווען שולחן ערוך.
אויך האט געקענט אין דער יוגנט אויסענוויינג גאנץ עץ חיים, פרי עץ חיים, אלע כתבי אריז"ל, זוהר ותיקנים.
אין יענער צייט אין זיין יוגנט האט ער פארפאסט דעם ספר המדות.
מיט דעם אלץ איז ער געווען א שטארקער הצנע לכת, מען האט נישט געמערקט אויף אים זיינע עבודות, ער פלעגט זיך פארשטעלן מען זאל מיינען ער איז א ווילד קינד, ער מאכט אינטערעסאנטע זאכן.
בר מצוה און חתונה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' נחמן האט בר מצוה געהאט ר"ח ניסן ה'תקמ"ה שבת פרשת ויקרא, פרשת החודש, אויף דעם שבת איז געווען ביי אים זיין פעטער דער דגל מחנה אפרים און האט אים געזאגט מוסר און געמוטיגט אין עבודת ה', ער האט אים דערמאנט דעם פסוק ה' אמר אלי בני אתה אני היום ילדתיך, און נאכגעזאגט דעם זוה"ק אז דאס גייט ארויף ווען איינער ווערט בר מצוה. ר' נחמן האט זייער געליבט א גאנץ לעבן די טייערע רייד פון זיין פעטער.
גראד נאך זיין בר מצוה האט מען געשריבן תנאים, זיין שווער איז געווען א גרויסער עושר, א באקאנטער חסיד ר' אפרים פון הוסיאטין, הוסיאטין איז געווען איינע פון די דערפער וואס האט באלאנגט צו זיין שווער, אסאך צדיקים פלעגן איינשטיין ביי זיין שווער, אויך דאס ווייב פון ר' אפרים איז געווען זייער א חשובע, ביידע האבן געהאלפן ר' נחמן ער זאל דינען השי"ת אומגעשטערט. די חתונה איז פארגעקומען אין מעדווידעווקא, זיין טאטע און זיין מאמע פייגא זענען געקומען צו דער חתונה פון מעזשביזש. דערנאך האבן זיי זיך געצויגן צום הויז פון זיין שווער אין הוסיאטין. פון הוסיאטין ביז מעזעבוז איז דא לערך 100 קילאמעטער, דאך פלעגט ר' נחמן זיך שטענדיג אריבער חאפן קיין מעזשבוז צום קבר פון זיין גרויסן זיידן דער בעל שם טוב, אויך פלעגט ער דארט גיין באזוכן זיינע עלטערן.
נעבן דעם דארף אויסיאטין געפינט זיך סמילע, דארט ליגט דער צדיק ר' ישעיה מיאנוב א תלמיד פון בעל שם טוב, דער מחבר פון דעם וואנדערליכן ספר צוואות הריב"ש, ר' נחמן פלעגט אויך דאן פארן אויף זיין קבר און אים געמאכט א שליח צו זיין זיידעם דעם בעל טוב ער זאל אים פרעגן זאכן, אויך פלעגט ער אים מאכן א שליח צו זיין אנדערע זיידן פון ארץ ישראל ר' נחמן מוראדענקער.
אינעם טאג פון די חתונה פאר די חופה איז ר' נחמן ארויס אין שטעטל, און געזוכט א חבר וואס זאל מיט אים דינען השי"ת, ער האט אנהגעטראפן א יונגער בחור אזוי אלט ווי ער, ער האט געהייסן שמעון. דער ר' שמעון תלמיד ר' נחמן מברסלב, איז געווען זיין ערשטער תלמיד.
ר' נחמן האט באקומען פון זיין שווער דריי הונדערט גאלדענע רענדלעך, ער דערפון געלעבט עטליכע יאָר, ער האט זיך גארנישט געמוזט זארגן פאר פארנסה, זיין מוח איז געווען אריינגעטוהן אין עבודת ה'.
במשך די אלע יאָר פון דרייצען ביז אכצען יאָר האט ער נאך מער עוסק געווען אין זיינע עבודת, ספעציעל אין התבודדות וואס איז געווען ממש זיין לעבן, ער פלעגט ארויספארן אויסערן שטאט אינמיטן נאכט און פארברענגן דארט א גאנצע נאכט און געשריגן צו השי"ת. ער פלעגט נעמען א פערד פון זיין שווער און געריטן דערויף ביז אינמיטן וואלד, ער האט צוגעבינדען דעם פערד צו א בוים און עוסק געווען א גאנצע טאג און נאכט אין עבודת ה'. צומאל האט זיך געמאכט דער פערד האט זיך אפגעריסן פונעם בוים און איז אליין אהיימגעלאפן, מען האט געמיינט אז עס האט חלילה עפעס פאסירט מיט אים, אבער ער האט זיך נישט צוטוען געמאכט דערפון.
אבער אלץ איז געווען מיט א גרויסע הצנע לכת, אזוי אז ווייניג מענטשן האבן געוואוסט פון זיינע עבודת, און די וואס האבן יא געוואוסט האט ער זיי אנהגעזאגט מען זאל גארנישט פארציילן.
זיין עבודת ה'[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אפגעשיידט פון גלוסטיגקייט
ר' נחמן איז געווען א חידוש אינעם ענין פון נישט האבן קיין שייכות מיט גלוסטוגקייטן פון די וועלט, ער האט גוט פארשטאנען צו תאוות פון משגל דאס הייסט נאכגעבן די תאוות, און האט אסאך ארוםגערעדט וויאזוי זיך דעווייטערן דערפון. ער פלעגט דערמאנן דעם זוה"ק עיקרא דיצרא בישא על עריין, דער עיקר יצר הרע איז אויף עריות. ער האט זיך אזוי אויסגעאיידלט אין דעם ענין עז ער פלעגט זאגן אז אצינד איז עס ביי מיר בכלל נישט קיין נסיון, עס איז נישט קיין חילוק ביי מיר צווישן א זכר און נקבה צווישן א מאנס פארזשוין און א פרוי. אויך פלעגט ער זאגן ווער עס איז א אמת'ער חכם אין דאקטעריי און ווייסט וויאזוי דער סדר פון אלע אברים פון א מענטש איז צוזאמענגעשטעלט ביי אים איז די תאווה מיאוס און עקלדיג. מען קען נישט רעדן דערפון צו פשוטע מענטשן ווייל ווען מען הייבט אן פארשטייען זיי גארנישט וויאזוי עס קען זיין אזא זאך, אבער א אמת'ער קלוגער מענטש פארשטייט, אויך האט ער געזאגט עס מוז זיין א סוד פארוואס דאס איז א תאווה ווייל אין פשטות פארשטייט ער נישט פאר וואס דאס איז א תאוה.[2]
ר' נחמן האט געזאגט אז דער זיווג ביי אויסגעאיידלטע מענטשן פון גרויסע צדיקים איז גארנישט קיין גלוסטיקייט, נאר פארקערט זיי האבן דערפון גרויסע יסורים.
אבער ער האט צוגעלייגט אז אין די יונגע יארן האט ער זיך זייער געפלאגט אויסרייסן פון זיך תאוות, ער האט געזאגט אז דער יצר הרע האט אים געזאגט ער איז מסכים אים צו געבן אלע מדריגות אבי ער זאל זיך נישט אויסאיידלן די תאוה, אבער ר' נחמן האט געזאגט פארקערט ער גיט נאך דעם בעל דבר אלץ, דאס הייסט ער וועט זיך נישט אויסארבעטן אינגאנצן מיט גארנישט, אבער ער וויל זיך אויס ארבעטן מיט תאוות אינגאנצן.
ער האט געזאגט מען טרעפט אמאל אז גרויסע צדיקים האבן שוין גארנישט קיין גלוסטיקקייטן, אבער דאס איז ביי דער עלטער ווען דער כח פון גלוסטן ווערט שוואכער, געלונגט דאס, אבער גאר א יונגער מאן אין די אנהייב צוואנציגער יארן איז כמעט נישט דא, אבער איך בין אויסגעארבעט אינגאנצן, אלע מיינע תאוות זענען צובראכן.
צום סוף האט ער געזאגט ער דערצו האט ער זוכה געווען דורך התבודדות. און דורך תפלה צו גאט קען יעדער מענטש דערצו זוכה זיין.
- תאות אכילה ושינה
אויך אין עסן און טרינקן און שלאפן איז געווען א חידוש גדול, אנהייב האט ער זיך זייער געפלאגט מיט תאוות אכילה, עס האט זיך אים געדוכט אז ער וועט קענען ארויסקריכן פון אלע סארט תאוות אבער נישט פון עסן, ביז ער האט זיך געבראכן אינגאנצן, ער פלעגט ממש גארנישט עסן, דאס ביסל האט זיך געמוזט אריין שטופען ער זאל זיך דערהאלטן ביים לעבן. ער פלעגט זיך מוזן פלאגן צו עסן. שפעטער ווען ער שוין געבראכן די תאוה אינגאנצן האט ער געמוזט עסן ווייל זיין גוף האט עס פארלאנגט אבער זיין גוף איז שוין נישט געווען געוואנט צו עסן, און האט זיך געמוזט באגענוגן מיט גאר א ביסל.
אמאל האט ער געטראכט און געזען אז ער האט דאך א גלוסטקייט פון עסן, האט ער געטראכט אז ער קען זיך נישט אינגאנצן אויסארבייטן דערמיט, טא פאר וואס זאל ער זיך פלאגן אומזיסט ליבערשט זאל ער עסן געהעריג צו האבן כח דינען השי"ת, האט ער געבעטן ביי שלוש סעודות השי"ת זאל אים ווייזן א וואונדער ער וויל זען די דריי אבות אברהם יצחק יעקב האט מען אים געזאגט פון הימל ונתתי עשב בשדך לבהמתך, ווען דו וועסט זיך משדד זיין דיינע בהמיות די וועסט צוברעכן דיינע תאוות וועסטו זוכה זיין צו עש"ב די קדושה פון דריי אבות, פון דאן אהן האט ער זיך אינגאנצן צובראכן די תאוה.[3]
ביי די צוואנציג יאר האט ער געזאגט ער שפירט קיין שום טעם אין עסן, ווען עס קומט די צייט פון עסן ווערט אים שווער אויפן הארצן אוי מען גייט שוין עסן, ער דערמאנט זיך גראד וואס וועט ווערן פון עסן, ער מוז שוין אויפהערן טראכטן פון עסן, ווייל ער קען נישט עסן מער, אויב ער טראכט נישט פון עסן קען ער עפעס שנעל ארייכאפן צו עסן. ער האט געזאגט אויף זיך אין זיינע עלטערע יאָרן: איך בין א ריין פעלעכעל, דאס הייסט זיין גוף איז אזוי אויסגעארבייט אינגאנצן ריין, עס האט נישט קיין שום שמעק פון א בהמה און פון גשמיות.
- תורה
זיין תלמיד ר' נתן שרייבט: זיין גרויסע בקיאות אין דער תורה איז געווען אהנע שיעור, עס געפינט כמעט נישט אזעלכע סארט אין קיין ספרים, מען האט געזעהן אז ער האט די גאנצע תורה פאר זיך, ספעציעל תנ"ך, עין יעקב, זוהר וכתבי אר"י, עס האט זיך געדוכט ווי אלעס ליגט פאר אים אויפן טיש, און ער קען נעמען דערפון וואס ער וויל. אביסל קען מען דאס זעהן אין זיינע וואנדערליכע ספרים (שבחי הר"ן סי' יא).
ער פלעגט לערנען מיט א אויסערגעוונענליכע התמדה און מיט א שנעלקייט, אין א שעה האט ער געלענערט עטליכע דפים פון שולחן ערוך מיטן די מפורשים, בשעת מענטשן פלעגן זיך גרייטן צום דאוונען האט ער שוין געפארטיגט פיהר בלאט גמרא.
- תפלה
- התבודדות"
ר' נחמן האט זיך אסאך געפירט אויפן דעם דרך פון התבודדות.
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – התבודדות
- האראוועניע
ער פלעגט אסאך צו פאסטן, גאנצע וואכן פלעגט ער פאסטן, זיין סדר איז געווען א במשך פון א יאָר האט ער געפאסט אכצין מאל משבת לשבת, אהן קיין הפסקה, חוץ דעם וואס ער האט גפאסט א תענית דא און א תענית דארט. ער פלעגט זאגן אין עלטערע יאָרן "איך האב זייער פיהל געהארעווט, איך האב פיל געפאסט. קיינער האט נישט געוואוסט אז ער פאסט נאר זיין ווייב סאסשע, ער האט אים באשווארן זי זאל פאר קיינעם נישט דערציילן. עס האט זיך געמאכט ווען ער האט געפאסט א גאנצע וואך, און ערב שבת פארן אויספאסטן איז ער געגאנגען אין מקוה געבראכן די אייז און זי געהאלטן דארט פאר איבער צוויי שעה וואס אפילו א געזונטער מענטש וואס עסט געהערריג קען דאס נישט באוואזן.
עס פלעגט זיך קוילערן אין קאלטער שניי גלגול שלג.
ער האט זיך קיינמאל נישט געריבן און געקראצט זיין קערפער. אויך די מדה פון כעס איז ער געווען אינגאנצן אויסגעארבעט, ער איז געווען א גוטער מענטש און האט נישט געהאט קיין שום קפידה און כעס אויף קיינעם, אפילו איינער האט אים געטון אסאך שלעכטץ האט ער גארנישט געהאט אויף יענעם קיין טענות, ער האט געזאגט אז בשלימות האט ער זוכה געווען דערצו דורך די הייליגקייט פון ארץ ישראל (עיין ליקו"מ ח"א סי' קנ"ה).
ר' נחמן איז געווען א גרויסער בעל יסורים, ער האט אסאך געליטן אין פערזענליכן לעבן. עטליכע קינדער זענען אים אוועק, זיין ערשטע ווייב איז אוועק.
די לעצטע יארן פון זיין לעבן האט געהאט א לונגען קראנקייט און האט געשפיגן אסאך בלוט, ער איז געווען זייער אפגעשוואכט, ער האט אסאך געליטן יסורים אזוי ווייט אז פאר גרויס יסורים האט געקענט צובייסן א האלץ, אבער ווען ער האט געוואלט האט ער אוועקגעשיקט די יסורים, און פלוצלונג האט ער געקענט באווייזן אז ער איז געזונט און שטארק עס פעלט אים גארנישט, ווען ער האט געוואלט האט ער צו זיך גענומען די יסורים (שבחי הר"ן ח"א), אזא מדריגה געפונען מיר ביי די גרויסע תנאים ר' אלעזר ב"ר שמעון בן יוחאי אין מסכת ב"מ דפ"ד.
פון זיינע גרויסע מדריגות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פדיון נפש
ר' נחמן איז געווען זייער גרויס אינעם ענין פון פדיון נפש ער האט זיך בארימעט אז ער איז פון די איינציגע צדיקים וואס קענען מאכן א פדיון נפש, ער קען ממתיק זיין אלע סארט דינים פון א מענטש, ער שיקן שילוחים צו די הויכע וועלטן און פארדרייען אלעס ביז עס ווערט גוט, ער האט אמאל געזאגט ער קען מאכן אזא סארט פדיון נפש וואס דער כהן גדול האט געמאכט ביים שיקן דעם שעיר המשתלח. ווען מען קומט צו אים מען איז מזכיר א צרה, שפריט ער די צער און יסורים פונעם קראנקער פונקט ווי דער קראנקער זעלבסט, ער שפירט עס אפילו מער ווי דער קראנקער מענשט זעלבסט.
געווען אמאל וואס איינער האט אים געזאגט רבי פראגעסט נישט פון מיר, זאגט אים ר' נחמן: ווי קען איך פארגעסן פון אייך יעדער האט א ספציעלער פלאץ ביי מיר אין הארץ.
ער ווערט רבי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די ערשטע יאָרן איז ר' נחמן געווען זייער פארשעטלט אסאך האבן נישט געוואוסט פון זיין גרויסקייט, אפילו זיין שווער ר' אפרים מאוסיאטין האט נישט באגריפען ווער זיין איידעם איז, ביז צוביסלעך איז זיין שווער געוואר געווארן דורך פארשידענע מעשיות אז ר' נחמן איז א בריליאנט שטיין, א געהויבענער מענטש.
אין יענע צייטן האט שוין ר' נחמן געהאט אסאך תלמידים און חסידים וואס האבן שוין יא באגריפן עפעס פון אים צווישן זיי איז געווען דער טירהאוויצער מגיד ר' יקותיאל לאנדא מטירהאוויצא.
מעדוועדיווקא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' נחמן האט געוואוינט אין הוסיאטין ביי זיין שווער ביז זיין שווער האט חתונה געהאט צום צווייטן מאהל, אין יאָר ה'תקנ"א, האט זיך ר' נחמן געצויגן קיין נעבן מעדוועדיווקע א שטעטל נעבן הוסיאטין, צוביסלעך איז ער געווארן אלס מער און מער באקאנט, די מאסן מענטשן זענען זייער נתפעל געווארן פון זיין קלוגשאפט, ערהליכקייט, און ספעציעל פון זיין וועג וויאזוי ער האט געלערנט וויאזוי צו דינען השי"ת, עס האבן זיך אין ממעדוועדיווקא צוזאמען גענומען די דארפס לייט און מען אפגעמאכט אים צו געבן יעדע וואך א רענדעל ער זאל דארט זיך אויפמאכן זיין רבי'שע הויף און פראוועןן. אויך אין מעדוועדיווקא איז דערנענטערט געווארן צו אים אסאך גרויסע לייט פון זיינע חסידים, ווי ר' נחמן'ס ברודער יחיאל, אויך די ברעסלעבר חסידים וואס האבן געוואוינט אין דאשיעוו ר' חייקל חזן, ר' יודל ממעדווידעווקא, ר' שמואל אייזיק מדאשיב, ר' דוב מטשעהרין, אויך דער ברעסלבער רב ר' אהרן מברסלב, אויך דער ערשטער תורה שרייבער פון ר' נחמן איז דעמאלטס געווארן נאנט צו אים דער חסיד אברהם פעטערבורגער.
ר' נחמן איז באוואוסט געווארן אין מעדווידעבווקא אלס גרויסער פועל ישועות, און יודען פלעגט קומען בעטן פון אים ער זאל בעטן ביי אים פאר גאט, און זאל מאכן פדיון נפש פאר זיי. אבער פון די אנדערע זייט זענען אויך געווארן מתנגדים און קריגער'ס אויף ר' נחמן זיין נייער וועג אין דינען השי"ת, עס איז געווען אמאל וואס מען האט געזונגען ביין זיין טיש דעם מזמור לולי ה' שהיה לנו (תהלים קכד) אסאך מאל, דערנאך האט ר' נחמן געזאגט זיינע חסידים "איהר זענט נאך אלץ נישט מיינע חסידים, עס וועט קומען אמאל א צייט וואס דער גאנצע עולם וועט אויף שטיין אויף מיר און קריגן, דעמאלטס ווער עס וועט זיך שטארקן און בלייבן ביי מיר דער וועט ווערן פארעכנט ווי מיינט אמת'ע לייט", אבער אין פאקט האט ר' נחמן דארט געהאט אסאך חסידים און ידידים און זיינע אלע שונאים זענען זיך צופאלן אין גארניט געקענט טוהן.
אויך ווען ער האט געוואונט אין מעדווידעווקא און געווארן א רבי האט ער נישט נאכגעלאזט פון זיין וועג פון התבודדות, רוב טאג איז ער געווען פארשפארט, ער פלעגט ארויסגיין אין וואלד צופרי און פארברענגן אין פעלדער און וועלדער גאנצע טעג, מיט גלוסטינגען און זיך אויסגיסן דאס הארץ פארן באשעפער. ער איז געגאנעגען באזוכען אויף אלע בערג און וועלדער ארום די שטאט, ער האט אנגעטראפען א ריזיגער בארג, אויפן שפיץ פונעם בארג איז געווען א טאל אריין, אזוי אז קיינער האט נישט געקענט זעהן וואס עס טוט זיך ארום, דער בארג האט ר' נחמן זייער ליב געהאט, ער האט דארט פארברעגנט גאנצע טעג.
אויך דא האט ר' נחמן אסאך געפאסט און געהארעוועט, קיינער האט נישט געוואוסט דערפון אפילו זיין ווייב, נאר זיין שמש, און זיין נאנטער מענטש ר' חייקל חזן. ער פלעגט זיך פיהרן אז די עסן וואס זיין ווייב פלעגט שיקן צו אים דורך שמש, האט ער געהייסן דער שמש זאל עס אויפעסן.
ווען ר' נחמן איז געווען אין מעדווידעבקא איז ער פון דארט געפארן קיין ארץ ישראל, און איז צוריק געקומען האט ער זיך ווייטער באזעצט אין מעדווידעבוודקא. און האט דארט געוואנונט נאך א יאָר צייט נאך ארץ ישראל ביז אינמיטן זומער פון יאָר ה'תק"ס.
זיין נסיעה קיין ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' נחמן איז געפארן קיין ארץ ישראל אין יאָר ה'תקנ"ח, ער איז דאן געווען א יונגערמאן פון זעקס און צוואנציג יאָר, זיין נסיעה קיין ארץ ישראל איז א באזונדערע פרשה, עס איז געווען גאר אינטערעסאנט.
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – ר' נחמן'ס נסיעה קיין ארץ ישראל
זלאטיפאלי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען ר' נחמן איז צוריק געקומען פון חמעלניק, פון דער חתונה פון זיין טאכטער איז ער גלייך געפארן קיין זלאטיפאלי, דאס איז א שטעטל אין אוקריינא וואס איז זייער נאנט צו דעם שטעטל שפאליע, עס טיילט אפ צווישן זיי אכט און צוואנציג קילאמעטער, ער איז אנגעקומען פלוצלונג ער האט פאר קיינעם נישט געמאלדן אז ער וויל זיך דארט באזעצן, ער האט דארט געדוגנען א דירה, געווען איז דאס זומער אין יאָר תק"ס. אבער די שטאט מענטשן האבן אים אויפגענומען זייער בכבוד. אויף ראש השנה שנת ה'תקס"א זענען געקומען אסאך חסידים, ווייל ר' נחמן האט זייער געפרעדיגט אז מען זאל קומען צו אים אויף ראש השנה, די שטאט מענטשן האבן פארבעטן ר' נחמן ער זאל קומען דאווענען אין שטאטישע שוהל, ווייל דארט איז דא א ברייט פלאץ, זיי האבן אים איבערגעגעבן אלע כיבודים, אלע בעלי תפלות און בעלי תוקעים אלעס זאל ר' נחמן מיט זיינע חסידים פיהרן, ר' נחמן האט געזאגט אויף ראש השנה די תורה ויתן עוז למלכו וירים קרן משיחו (די הפטורה פון דעם ערשטן טאג ראש השנה), די תורה איז געדרוקט אין ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ע"ח.
אין דעם שטאט זלאטיפאלי האט זיך צופלאקערט א מחלוקה אויף ר' נחמן, נעבן די שטאט איז געווען די שטאט שפאליא, ווי דער שפאליער זיידע איז געווען, עס איז געווען עטליכע מעשיות צווישן די צוויי רבי'ס, קודם זענען זיי געווען נאנטע חברים, אבער אזוי ווי ר' נחמן מיטן שפאליער זיידע זענען נישט דורך געקומען מיט אסאך זאכן האט זיך צופלאקרט א מחלוקה, גראד נאך סוכות איז דער שפאליער זיידע ארום געפארן צו אסאך רבי'ס אין דעם געגענט און האט פארלאנגט זיי זאלן מיט שטיין מיט אים קעגן ר' נחמן, אבער קיין איינער פון די רבי'ס פון אוקריינא איז נישט מיטגעשטאנען מיט אים, עס ווערט דערמאנט אין חיי מוהר"ן (סי' קי"ד) אז די גרויסע רביים אין יענע צייט האבן זיך געשטעלט אויף די זייט פון ר' נחמן, זיי האבן נישט דערלאזט אז דער שפאליער זיידע זאל זיך קרוגן מיט אים, אזוי שטייט אויך אין אנדערע ספרים.
פון די רבי'ס וואס האבן זיך גאר שטארק געשטעלט אויף די זייט פון ר' נחמן איז געווען דער בעל התניא (אזוי שטייט אין בית רבי), דער בארדישטשובער רב ר' לוי יצחק מבארדיטשוב, ר' יעקב שמשון משיפטובקא דער איידעם פון דעם תולדות יעקב יוסף. אבער אסאך מענשטן אין דעם שטעטל זלאטיפאלי האבן זיך געשטעלט אויף די זייט פונעם שפאליער זיידע, ר' נחמן האט אין יענע צייט אויסגעארבייט א וועג פאר זיינע תלמידים וויאזוי זיי זאלן זיך דערהאלטן און זיך שטארקן אפילו מען קריגט אויף זיי. אין יענע צייט זענען דערנענטערט געווארן גרויסע תלמידים און ריזין לייבן צו ר' נחמן זיי זענען געווארן זיינע חסידים ווי די קינדער פון טירהוויצער מגיד, ר' יצחק דער איידם פון טיהרוויצער מגיד, ר' יצחק אייזיק דער תלמיד פון ר' נחמן מברסלב, און נאך.
עס זענען געקומען בריוו פון די גרויסע רביים אין אוקריינא אויף די זייט פון ר' נחמן פון ר' גדליה מליניץ, ר' ברוך ממזעבוז, ר' אברהם מקאליסק פון ארץ ישראל.
- מחלוקת אויף א מענטש איז אים א טובה
ר' נחמן האט דאן געשטארקט זיינע חסידים און האט צו זיין געזאגט, איך מוז זיצן דא אין זלאטיפאלי צו פארעכטן די עבירה פון ירבעם בן נבט, איך זאלט וויסן אז עס איז מיר א גוטע זאך ווען מען קריגט אויף מיר, ווייל עס שטייט אין גמרא אז קרוגעריי איז אזוי ווי וואסער (סנהדרין ז.), אזוי ווי וואסער הייבט אויף א זאך, אזוי מחלוקת הייבט מיך אויף, און אזוי ווי איך ווער דערהויבן יעדן מינוט ווייל איך גיי פון א מעלה צום צווייטן יעדע רגע, דעריבער וויל איך מחלוקת צו ווערן דערהויבן דערמיט, איך זאלט וויסן אז איך קען מאכן שלום מיט מיינע שונאים אין איין מינוט קיינער וועט נישט קרוגע אויף מיר, אבער איהר זאלט וויסן עס איז דא מדריגות און מעלות וואס קומט ארויס דוקוא דורך מחלוקת, ווען יענער קריגט איז עס א טובה פאר מיר, א מענטש איז ווי א ביימל ווי עס שטייט כי האדם עץ השדה, ווי מער וואסער מען גיסט אויפן ביימל אלס בעסער וואקסט עס, ווי מער מחלוקת מען קרוגיט אויף מיר אלס בעסער וואקס איך, עס זענען געווען צדיקים וואס האבן פרויבירט צו מאכן שלום צווישן זיי, אבער אייביג איז צוריק געווארן די מחלוקת.
ר' נחמן רעדט אסאך ארום אין זיינע ספרים וואס פאר א גוטע זאך עס קומט ארויס אויף א מענטש ווען מען קרוגט אויף אים, ספעציעל ווען מען פארשעמט אים און ער ענטפערט נישט צוריק, ער לאזט יענעם זיין גרעגעט און זיך קריגן, ער רופט עס אהן "שישמע בזיונו ידום וישתוק" (ח"א סי' ו') מען הערט ווי מען קרוגט אויף אים מען פארשעמט אים און ער שווייגט, אין א פלאץ זאגט ער מען זאל זיין ווי דער ערד, ונפשי כעפר לכל תהיה, אזוי ווי דער ערד מען טרעט אויף אים מען פארשעמט אים, דאך גוט זיך ארויס גוטע זיסע עסן פארן מענשט אזוי דארף יעדער נאכגעבן זיינע מתנגדים.
כאטש עס איז געווען א גרויסע פייער פון קריגעריי אויף ר' נחמן, האט ער זיך נישט דערפון דערשראקן, אויך זיינע צוגעבונדענע חסידים און תלמידים זענען געבליבן שטארק געבונדן צו אים, זיי פלעגן פארן צו אים קיין זלאטיפאלי אויף די באשטימטע צייטן אויף שבועות, ראש השנה, שבת חנוכה, און ר' נחמן האט געזאגט אינטרעסאנטע תורות דאן {געדרוקט אין זיין ספר ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ב', וסי' ד' וסי' ט"ו, סי' ל"ה, וסי' רמ"א, ח"ב סי' ס"ב, ושיחות הר"ן סי' צ"ו, ועוד).
אין זלאטיפאלי אין יאר תקס"א שבועות האט ר' נחמן געזאגט די וואונדערליכע תורה וואס איז געדרוקט אין זיין ספר ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ד', און האט אויך פארציילט א אינטערעסאנטע מעשה וואס האט א שייכות צום ענין פון זאגן ווידוי דברים פארן צדיק וואו עס שטייט און סוף פונעם ספר חיי מוהר"ן. פון דאן און ווייטער פלעגן אסאך ברסלעבער חסידים זאגן ווידוי און פארציילן זייערע עבירות פאר ר' נחמן, ר' נחמן האט זיי געגעבן תיקונים און זיי געזאגט פונקטליך וויאזוי יעדער עקסעטר זאל זיך פיהרן לויט זיינע עבירות און שלעכטע מעשים, די וועלט האט דאן אנגעהובין צו רופן די ברעסלע חסידים "די וויודי'ניקעס", און אין יענע צייט און דורך די הנהגה פון זאגן ווידוי פאר ר' נחמן איז דערנענטערעט געווארן צו אים נאך א תלמיד ר' יצחק דער איידעם פון טירהוויצער מגיד.
אין דער צייט וואס ר' נחמן איז געווען אין זלאטיפאלי האט ער געזאגט ראש השנה שנת ה'תקס"ב די תורה אין ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ל"ה, סוכות האט ער געזאגט ח"א סי' ל"ג, שבט האט ער געזאגט ח"א סי' ל"ח. נאך פסח האט ער מגלה געווען די וואונדערליכע מעשה פון דעם ברויט און פונעם פאנצער וואס דערין איז מרומז דעם ענין פון זיין תיקון הכללי, די מעשה פונעם פאנצער איז נישט געדרוקט וויבאלד ר' נחמן האט דאן געזאגט אז מען זאל עס נישט פארציילן, אינעם לעצטען דור איז עס געדרוקט געווארן אין שו"ת אשר בנחל.
סוף פון יאר ה'תקס"ב איז ר' נחמן ארויס פון זלאטיפאלי, ער האט דאן געזאגט אזוי: "דא אין שטאט זאלטיפולי האב איך געליטן צוויי מאל גיהנם, ווייל רשעים זענען אין גיהנם צוועלף חדשים (עדיות) און איך האב דא געליטן פיר און צוואנציג חדשים, ביז היינט איז געווען בדד ישב מחוץ למחנה מושבו, היינט קום איך אריין, אצינד הייבט אן השי"ת גוט טון מיט מיר".
אויפן וועג פון זלאטיפאלי קיין בראסלעוו איז ער דורך געפארן די שטאט אומאן. און האט דארט געזאגט זיין באגער אז ער וויל דארטן ליגן נאך זיין הסתלקות.
ברסלב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צדיק ר' ברוך ממזעבוז איז געווען א פעטער פון ר' נחמן, עס האט אים זייער וויי געטוהן פאר וואס מען רודפ'ט זיין שוועסער קינד ר' נחמן, האט ער געשריבן בריוו צו די רייכע לייט פון ברסלב, אברהם פייעס און משה חינקיס, און זיי פארגעשלאגן זיי זאלן רופען צו זיך אין זייער שטאט דעם צדיק ר' נחמן, זיי זענען ארובער געגאנגען צו ר' נחמן און אים פארבעטן צו קומען וואוינען קיין ברסלב, משה חינקיס האט צוגעזאגט צו געבן פאר ר' נחמן יעדער וואך א רענדל, אזוי איז טאקע געווען ר' נחמן האט זיך געצויגן פון זלאטיפאלי קיין ברסלב.
אין יאר ה'תקס"ב האט ער זיך געצויגן קיין בראסלעוו. דארט האט ער דערקלערט - היינט האבן מיר געפלאנצן דעם נאמען פון ברסלב'ער חסידים.
אומאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תק"ע האט אויסגעבראכן א פייער און חרוב געמאכט ר' נחמן'ס הויז. אידן אין אומאן האבן אים געלאדענט צו קומען דארט וואוינען, און נישט לאנג דערנאך איז ער דארט נסתלק געווארן זייענדיג שווער קראנק. מען האט אים באערדיגט אין אומאן.
זיין דרך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זיין וועג מיט זיינע חסידים
ר' נחמן איז געווען א אייגענארטיגע רבי, אנדערש ווי אנדערע רביים אין זיינער צייט, איינע פון די זאכן איז געווען אז ער פלעגט ארום רעדן זייער אסאך פון עבודת ה', וויאזוי צו דינען השי"ת, וויאזוי אנטלויפן פון דער וועלט, און אז עס איז נישט דא קיין אנדער תכלית נאר עבודת ה', חוץ דעם איז אלעס נארישקייטן, הבל הבלים, דערמיט האט ער ארייןגעצויגן אין זיינע חסידים א פייער און א גלוסטעניש צו השי"ת מען זאל אלעס אפלאזן נאר נאכלויפן דעם אייבערשטן.
ווען איינער פון זיינע תלמידים איז געקומען און געבעטן דעם רבי'ן זאל מתפלל זיין פאר אים אויף פרנסה, פלעגט ר' נחמן זאגן: איך ווייס נישט ווי איהר האט א הארץ מיט צו מישן מיט אזעלכע זאכן ווי פרנסה, איך בין פארנומען מיט זייער וויכטיגע זאכן, ווייל ביי אייך אין הארץ איז א מדבר שממה, עס איז דארט וויסט די שכינה און דער קדושה איז נישט דארט, איך פלאג זיך איך טרעפ וועגן וויאזוי צו גרייטן אייערע מוחות און אייערע הערצער עס זאל דארט ווערן א וואונג פאר די שכינה, וויפיל דארף איך זיך פלאגן דערצו, און איהר קומט מיך פארדרייען די קאפ מיט די זאכן ?.
ר' נחמן פלעגט אייביג רעדן בלויז פון עבודת ה', דער סדר ביי זיינע פארברעגנן איז געווען אז מען האט אים פארציילט אלע סארט נייעס וואס עס טיט זיך אויף דער וועלט, ר' נחמן פלעגט אייביג פרעגן: וואס איז עפעס נייעס, פארציילט מיר, די חסידים האבן פארציילט אלעס וואס זיי ווייסן, אפילו די פאליטיק צווישן גרויסע קעניגרייכען און מלחמות אויף דער ווועלט אלעס האט מען פארציילט פאר ר' נחמן, ר' נחמן האט דאס אויסגעהערט און דערפון געמאכט א שמועס פון עבודת ה', ביז אלע סארט שמועסן איז דערפון געווארן א וועג וויאזוי מען דארף דינען השי"ת.
- חומרות יתירות
ר' נחמן האט נישט געהאלטן פון חומרות יתירות דאס הייסט מחמיר זיין מער ווי די הלכה פארלאנגט, ער פלעגט חזר'ן דעם מאמר וחי בהם ולא שימות בהם, די תורה איז געגעבן מען זאל לעבן נישט מען זאל זיך פייניגען און שטארבן דערמיט, ער האט פארציילט אז אין זיינע יונגעט יאָרן פלעגט ער זייער מחמיר זיין, ספעציעל אויף פסח האט ער געהאט פארשידענע חומרות, איינמאהל האט ער געוואלט שעפן וואסער אויף א גאנץ פסח, ווייל ער האט חושש געווען אז מען ווארפט אריין ברויט אין די ברינעם און עס וועט אים אויסקומען צו עסן חמץ, אזוי ווייט אז ער האט געוואלט אוועק פארן ווי מען קען טרעפן א ריינעם קוואל און דארט זיין אויף פסח. אבער צום סוף האט ער זייער גע'חוזק'ט פון די וואס זענען מחמיר (ליקו"מ ח"ב סי' מ"ד, שיחות הר"ן סי' רל"ה. אויך וועט עס ברענט א פייער אין שבת, האט ר' נחמן געזאגט מען דארף זייער מקיל זיין, אויב מען טרעפט איין פוסק וואס די הלכה בלייבט ווי אים און איז מקיל, דארף מען מקיל זיין (חיי מוהר"ן). אויך האט ער נישט געהאלטן די וואס זענען מחמיר אין נקיות, זיי זיצען אין בית הכבוד ביז זיי האלטן זיי זענען אינגאנצען ריין, זיי קענען קומען צו סכנה רח"ל (שיחות הר"ן).
- ראש השנה ביים צדיק
ביי ר' נחמן פארנעמט זייער א גרויסע ארט צו זיין ביי אים אויף ראש השנה, אין זיינע ספרים ליקוטי מוהר"ן איז געדרוקט אהנע שיער מאהל תורות און מאמרים וואס ער האט ארום גערעדט צו זיין ביים צדיק אויף ראש השנה, (זעה ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ס"א, וסי' רי"א, וח"ב סי' ה' וסי' מ').
אין אין שיחות הר"ן און אין זיינע ספרים חיי מוהר"ן האט ער דערפון אסאך גערעדט, ער האט געזאגט צו קומען צו מיר אויף ראש השנה איז א גרויסע חידוש, דאס האב איך נישט מקובל פון מיינע גרויסע עלטערן (דער בעל שם טוב און ר' נחמן פון הארידענקא) נאר השי"ת האט דאס מיר געגעבן א מתנה, איך ווייס וואס ראש השנה איז, די גאנצע וועלט ווענדט זיך אין מיין ראש השנה.
דער סדר פון ראש השנה ביי ר' נחמן איז געווען אז די ערשטע נאכט ראש השנה פלעגט ער זייער לאנג דאווענען שמונה עשרה,
עס איז אנגענומען צווישן די ברסלבער חסידים, אז ר' נחמן האט משיג געווען דעם ענין פון קומען צו אים אויף ראש השנה, אין יאָר ה'תקנ"ח, ווען ער איז אנגעקומען אויף חיפה אין ארץ ישראל, געווען איז דאס פונקט ערב ראש השנה, אין די ערשטע מעריב אין ארץ ישראל האט ער געדאוונעט ראש השנה.
זיין הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע אינטרעסאנטע נסיעות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין הויזגעזינט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' נחמן האט חתונה געהאט ביי די דרייצן יאָר מיט זיין ווייב סאשיא,
שנת ה'תקמ"ז ניין יאָר נאך דער חתונה איז אים געבוירן געווארן זיין עלטסע טאכטער אדל, זי האט געהייסן אדל נאך איר באבע, די מאמע פון פייגא. אין יאָר ה'תק"ן איז געבוירן געווארן זיין צווייטע טאכטער שרה. אין יאָר ה'תקנ"א איז געבוירן געווארן זיין דריטע טאכטער מרים. עס איז וואס זאגן אז זי האט געהייסן מרים נאך איר באבע (איר מאמעס מאמע וואס האט געהייסן מרים).[4] נאכדעם איז געבוירן פייגא, אבער זי איז אוועק יונגערהייט. זיין יונגסטע טאכטער איז געווען חיה.
זיינע צוויי זין שלמה אפרים און יעקב זענען אוועק יונגערהייט.[5]
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דוב חיה'לעס, שמעון תלמיד ר' נחמן מברסלב, יקותיאל לאנדא מטירהאוויצא, ר' יודל ממעדווידעווקא, ר' שמואל אייזיק דאשיעווער, ר' נפתלי מנעמרוב, ר' יצחק מחארשיוואטע, ר' אהרן דער רב פון ברסלב, ר' צבי מטשעהרין א שוואגער פון ר נחמן, ר' יחיאל ב"ר שמחה א ברודער פון רבי נחמן, ר' גרשון איינקיל פון טירהאוויצער מגיד, ר' יצחק איידעם פון טירהרוויצער מגיד, ר' ליפא מנעמרוב, ר' נתנאל פון טעפליק, ר' דוב פון טשעהרין, ר' שמואל אייזיק ממדעווידעווקא, ר' יצחק אייזיק, ר' חייקיל חזן,
זיין געבונדענקייט מיט זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס געבונדענקייט פון די תלמידים צו אים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיין נאנטקייט מיט צדיקים פון זיין דור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ר' יעקב יוסף פון פולנאה, דער בעל התולדות
ווען ר' נחמן איז געווען א קינד פון פיר - פינף יאר, זענען געווען ביי אים אין שטוב עטליכע צדיקים תלמידים פון בעל שם טוב, פון דארט זענען זיי געפארן צום תולדות, ער האט געוואלט מיטפארן מיט זיי זען דעם תולדות, זיי האבן נישט געוואלט אים מיטנעמען וויבאלד ער איז געווען א קינד, זיי האבן געפרעגט ווער וועט האבן אויף אים א השגחה?, אבער דער ווילן פון דעם קליין קינד איז געווען שטארק ווי אייזן, ער האט נישט נאכגעלאזט און געמוטשעט מען זאל אים יא נעמען, זענדיג אז עס וועט נישט גיין מיט גוטן, האט דער קליינער נחמן ארייגעלייגט זיין פיסל אינעם ראד פונעם וואגן וואו די צדיקים זענען געזעסן און געזאגט ער וועט זיך נישט רירן פון דאנען ביז מען וועט אים מיטנעמען. צווישן די צדיקים איז געווען הצדיק ר' חיים קראסנער און האט געזען דאס עקשנות פונעם קינד, האט ער דאס זייער באוואונדערט, און האט געזאגט איך נעם זיך אונטער האלטן א אויג אויפן קליינעם, און האט אים מיטגענומען.
ר' נחמן האט שפעטער מחזיק טובה געווען פאר דעם צדיק ר' חיים, אז צוליב אים האט ער זוכה געווען צו זען דעם תולדות יעקב יוסף.
- רבי שניאור זלמן פון לאדי, דער בעל התניא
- רבי נחום און זיין זון רבי מרדכי טווערסקי פון טשערנאביל
- רבי מרדכי מנעסכיז
- רבי אברהם קאליסקער, זעה אויבן ביי זיין נסיעה קיין ארץ ישראל.
- רבי אברהם דוב בער אויערבאך (אויך זיין מחותן)
- רבי אריה לייב מוואלטשיסק (אויך זיין מחותן)
- רבי אהרן פון טיטיוב
- ר' גדליה מליניץ
- רבי זאב פון טשארני אוסטרא, זעט אויבן ביי זיין נסיעה קיין ארץ ישראל.
- רבי יעקב שמשון פון שעפעטיווקע
מחלוקת[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מחלוקת אויף ברסלב'ער חסידים איז געווען אלע דורות, ביי די ברסלבער זענען דא ספעציעלע תורות און מאמרים צוליב מחלוקת, עס איז ממש א חלק פון זייער חסידות, אז מען קריגט אויף זיי און זיי לעבן איבער, עס ווערט פארציילט אז בשעת די ברית פון ר' נחמן איז אנוועזנד געווען זיין פעטער ר' ברוך ממזעבוז, האט אים זיין שוועסטער פיגא די מאמע פון ר' נחמן געבעטן וואונטש אן מען זאל נישט קריגן אויף אים, האט ר' ברוך געזאגט פיגעלע דאס קען נישט זיין, עס איז פאר פאלן מען מוז רקיגן אויף אים.
דער שפאלער זיידע האט געפירט קעגן ר' נחמן א פייערליכער מערכה, און פראבירט צו פועל'ן ביי אנדערע צדיקים אז זיי זאלן אויף אים לייגן א חרם. דער בערדיטשאווער רב האט עס אבער נישט צוגעלאזט און שטענדיג זיך אנגענומען פאר ר' נחמן'ען.
זעה אובן באשריבן אין די שטאט זלאטיפאלי
ברסלב היינט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זעה ליקוטי מוהר"ן סיפורי מעשיות
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ זעט אין ספר "כוכבי אור" פון ר' אברהם ב"ר נחמן חלק שיחות וסיפורים אז אינעם לעצטן יאר פאר זיין הסתלקות זענען געקומען צו אים אויף ראש השנה טויזנט אידן
- ↑ זעט אויך ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ע"ב
- ↑ זעט אויך ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' נ"ז ע"י אכילה דקדושה מתנוצצים בו אורות האבות
- ↑ פעולות הצדיק אות קכ"ב
- ↑ יצחק אלפסי תורת החסידות (דף 44) מוסד הרב קוק, ירושלים, תשס"ז


text:
1945
1945 איז דאס 45סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1945 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 22סטן מערץ
- די אראבישע ליגע געגרינדעט אין קאירא. שליסט איין: עגיפטן, איראק, לבנון, סאודי אראביע, תימן סיריע און יארדאניע.
- צווייטע וועלט מלחמה - קראפטן פון פאטאן גייען אריבער דעם ריין צו פראנקפורט צו
- 4טן אפריל - צווייטע וועלט מלחמה: אונגארן באפרייט דורך דער רויטער ארמיי
- 11טן אפריל - ארמיי פון די פאראייניגטע שטאטן באפרייט בוכנוואלד קאצעט
- 12טן אפריל - הערי עס טרומאן ווערט איינגעשוואוירן דער 33סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 28סטן אפריל - הינריכטונג פון בעניטא מוסאליני
- 30סטן אפריל - אדאלף היטלער באגייט זעלבסטמארד אין בערלין
- 26סטן יוני - דער פאראייניגטע פעלקער טשארטער אונטערגעשריבן
- 15טן יולי - בוכנוואלד איבערלעבער דערגרייכן ארץ ישראל
- 17טן אויגוסט - סוקארנא פראקלאמירט די זעלבשטענדיקייט פון אינדאנעזיע.
- 30סטן אויגוסט - באפרייונג פון האנג קאנג
- 2טן סעפטעמבער
- אפיציעלע ענדע פון דעם צווייטן וועלט קריג
- וויעטנאם פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון פראנקרייך
- 15טן אקטאבער - פיער לאוואל, פרעמיער מיניסטער פון דער ווישי רעגירונג, הינריכטעט אין פראנקרייך פאר פארראט
- 16טן אקטאבער - געגרינדעט די עסן און לאנדווירטשאפט ארגאניזאציע פון די פאראייניגטע פעלקער
- 24סטן אקטאבער - געגרינדעט די פאראייניגטע פעלקער
- 2טן נאוועמבער - ליבעריע שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע פעלקער
- 20סטן נאוועמבער - דער נירנבערג פראצעס הייבט אן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 17טן יוני - קען ליווינגסטאן, בירגערמייסטער פון לאנדאן
- 31סטן אויגוסט - יצחק פערלמאן, ישראלדיקער פידלער
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן אפריל - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, 32סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1882)
- 1טן מיי - יאזעף געבעלס, פון די פירער פון נאצי דייטשלאנד, דערמארדעט זיינע קינדער און נאכער באגאנגען זעלבסטמארד (געב' 1897)
- 23סטן מיי - היינריך הימלער, הויפט פונעם עס עס (געב' 1900)
- 11טן יוני - אליהו גאלאמב, פירער פון דער הגנה (געב' 1893)
- 24סטן סעפטעמבער - האנס גייגער, דייטשער פיזיקער (געב' 1882)
- 26סטן סעפטעמבער - בעלא בארטאק, אונגערישער קאמפאזיטאר (געב' 1881)


text:
הורדוס פון כאלקיס
הורדוס בן אַריסטובוּלוס (15 פאַר דער נײַער צײַטרעכענוג – 48 פון דער נײַער צײַטרעכענונג) איז געווען אַ מלך פון כאַלקיס, אַ קליינע מלוכה אויפן דרום-מזרח פון איצטיקן לבנון.
הורדוס בן אריסטובוּלוס איז געבוירן געוואָרן אין יהודה. זײַן פאָטער אַריסטובוּלוס איז געווען אַ זון פון דעם מלך הורדוס דעם גרויסן און פון זײַן ווײַב מרים די חשמונישע. זײַן מוטער בערניקי איז געווען די טאָכטער פון הורדוס דעם גרויסנס שוועסטער שלומית און איר מאַן דעם גובערנאַטאָר פון אדום קוסטובר.
אינעם יאָר 7 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג האָט הודרוס פאַרלאָרן זײַן פאָטער אַריסטובוּלוס, וועלכער איז הינגערריכט געוואָרן לויט אַ באַפעל פונעם מלך הורדוס דעם גרויסן. אינעם יאָר 5 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג איז בריניקי מיט אירע זין אגריפּס און הורדוס אַריבערגעפאָרן קיין רוים. הורדוס איז אויסגעוואַקסן בײַם הויף פונעם רוימישן קיסר.
אין 41 האָט דער רוימישער קיסר קלאַודיוּס איבערגעגעבן אונטער דער מאַכט פון הורדוס בן אַריסטובוּלוס די קעניגרײַך פון כאַלקיס, וועלכע האָט געהאַט אַ געמישטע (גוייִשע און ייִדישע) באַפעלקערונג. צוזאַמען מיט זײַן ברודער אַגריפס דעם ערשטן, וועלכער איז געוואָרן דער מלך פון יהודה, האָט הורדוס בן אַריסטובוּלוס זיך דערשלאָגן פונעם אימפּעראַטאָר קלאַודויוּס אַרויסגעבן אַ געזעץ, וועלכער האָט גאַראַנטירט רעכט און ייִדן אויסער די גרענעצן פון ארץ-ישראל.
אין 44 איז געשטאָרן דער מלך אַגריפּס דער ערשטער און זײַן קעניגרײַך איז געוואָרן אַ פּראָווינץ פון דער רוימישער אימפּעריע. דאַן האָט הורדוס בן אַריסטובוּלוס באַקומען די אחריות פאַרן פירן דעם בית-המקדש אין ירושלים און פאַרן באַשטעטיקן כהנים-גדולים.
זײַן ערשטע ווײַב איז געווען זײַן שוועסטערקינד מרים, וועלכע האָט אים געבאָרן אַ זון מיטן נאָמען אַריסטובוּלוס. נאָך איר פטירה האָט ער גענומען פאַר אַ ווײַב זײַן פּלימעניצע בערניקי, וועלכע האָט געבאָרן צוויי זין – בערניקיוס און הורקנוס.
הורדוס בן אַריסטובולוס איז געשטאָרבן אין 48. די קעניגרײַך פון כאַלקיס האָט געירשנט זײַן פּלימעניק אַגריפּס דער צווייטער. אין 53 איז אַגריפּס דער צווייטער געוואָרן דער מלך פון יהודה און דער מלך פון כאַלקיס איז געוואָרן דער בכור פון הורדוסן אַריסטובולוס.


text:
ס'האָט דאָס וואָרט מיין באָבע מאָינע
:הער, דער שטורעם דערציילט
,פאַראַנען מצוות וואָס זינדיקן אַפילו אין גן-עדן
;דורך זיי די שיינקייט, ווי אַף קוליעס גייט
,פאַראַן עבירות וואָס זינדיקן ניט אַפילו אין גיהנום
.דורך זיי, דער גיהנום — איז די וויינענדיקסטע פלייט
,ווי ס'גלוסט דעם הונגער צו דער זעט
.גלוסט די זעט צו דעם הונגער
,צום דורשט פון מדבר ציט דעם ים
.ווי ס'ציט דעם מדבר צום אָנגעטרונקענעם ים
.דער רעגן וועט דעם שטויב קיינמאָל ניט פאַריאָגן
.דער שאָטן וועט פון ליכט זיך קיינמאָל ניט שיידן
,אין מערב מוז זיין נאַכט און נאַכט און נאַכט
.איידער אין מזרח הייבט אָן טאָגן
:הער, דער שטורעם דערציילט
,דעם דונער איז באַשערט
,דערפאַר איז דאָ אַזויפל שטומקייט אין דעם דונער
.וויי צום שטאַמלער וואָס וויל ווי דער דונער שרייען
;אין ווייט הילכט ווי שטאָל, דאָס ווינטיקע קלאָגן
,דורך די אימפּעטדיקע שויבן
;איז יעדע פּלאַציקייט — אַ פליענדיקע רייף
— ,פעלדער הייבן סטאַדעס בעק אין שווינדלדיקן לויף
,אַף אַ יאָגנדיקן באַן, זיינע אַלע בעק באַנען
.נאָר וויי צום באָק וואָס וויל ווי דער באַן זיך יאָגן
:הער, דער שטורעם דערציילט
די רציחה פון ניט פאַרקיטעוועטע שויבן
,און די בייזע לאָדנס אין געשלעג מיטן ווינט
.קענען אַ ווינטערדיקע שטוב צום פרילינג ניט הייבן
,וועל איך די שענסטע באָבע-מעשה דיר דערציילן
,פון אַ שנייאיקן פעטער
.מיט אַ קאָפּ — צען בערג, מיט פיס — טויזנט היילן
,דערווייל, אַ מעשהלע אַ פּראָסטע וועסטו הערן
— ווי עס טרומייטעוועט אַ שטרוי
;איך וועל דעם פייער אין ווינט פאַרצאַמען
,ווי עס ציגעט אַ ציגעלע — איך בין עלטער פון מיין מאַמען
.ווי עס כאָרכלט אַ בלאָטקעלע — איך בין דער ים
* * *
דער שעכטער פון וועלטישער בוינע
,אין נאָבעלן צילינדער, אין נעטן פראַק
.איז ער דער שעכטער פון וועלטישער בוינע
מיינע תכריכים, שוין אַזויפל דורות רייסט ער
,און מיט די ריסן פון דעם הייליקן געוואַנט
.די זון פון מיין פאָלק אַלץ בלינדער פאַרהענגט ער
— אַ ליכטיקייט פון דעם בליאַסק פון גילאָטינעס ברענגט ער
!אָי, המנס ליכטיקייט
,און ס'לויכט די האַק
— ,ניט נאָר איבער די מאַרטירער-אייניקלעך מיינע
,ס'לויכט אויך די האַק
.איבער די שוין לעצטע גלידער פון דיין טויטער באָבע מאָינע


text:
ייד
איד אדער ייד און יוד (ביי א פרוי אידענע אדער יידענע און יודענע) איז דער מענטש וואס געהערט צו דעם יידישן פאָלק.
אינהאַלט
אידישע פאלקס גרינדונג אין היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אידישע פאלק הייסט אין תנ"ך ישראל אדער יעקב, און דער נאמען איד שטאמט פון ווארט יהודה. וויבאלד נאר שבט יהודה האט זיך אומגעקערט פון גלות בבל קיין ארץ ישראל, וואס דערפאר האט כלל ישראל באקומען דער נאמען איד, דאס ערשטע מאל ווערן זיי אזוי אנגערופן אין די מגילה ביי מרדכי "היהודי".
סדר הדורות ביז שלמה המלך:
- דער אידישער גאט איז אנטפלעקט געווארן דורך אברהם אבינו, און די קינדער פון זיין אייניקל יעקב האבן זיך צונויפגעשטעלט אלץ א פאלק אין מצרים צווישן די יארן א'תתק"ס צו ב'תק"ס.
- אין יאר ב'תק"ס נעמען די אידן איין כנען און ארץ ישראל ווערט א אידיש לאנד צעטיילט אין שבטים, אבער דערווייל איז נאך נישט דא א פארמאלע רעגירונג.
- אין יאר ב'תש"ג האט מען באקרוינט דער ערשטער קעניג שאול המלך אויף אלע שבטים פון ישראל. ער האט געקעניגט 20 יאר.
- אין יאר ב'תשנ"ו איז דוד המלך געווארן קעניג אויף שבט יהודה אין פארלויף פון 7 יאר, נאכער האט ער געקעניגט אויך אויף די עשרת השבטים אין חברון און באשטימט שטאט ירושלים אלץ די הויפטשטאט פון ישראל'ס קעניגרייך און פירט אריבער דער ארון הברית אין ירושלים.
- נאך דוד איז ארויף זיין זון שלמה המלך. די ווייטערע געשיכטע ליינט אין מלכות יהודה און מלכות ישראל.
אידישע פאלק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז מענטשן - ארויס פון פילע אומצאליגע ענדלאזע טריליאנען וועלטן, מיליאנען באשעפענישן, ביליאנען גוים - וואָס ווערן אַריין געבוירן אין דעם קליינעם אבער גאר וויכטיגן אידישן פאָלק, אָדער זענען זיך מגייר, אָנצונמען דעם אידישן גלויבן, און זענען אויטאַמאַטיש קנעכט וואָס זענען אויסדערוועלט ביים באַשעפער פון דער וועלט אלס זיין הייליג פאלק אידן, און זענען פאַרפליכטעט מיט תורה און אירע תרי"ג מצוות.
איבער 165 מאל ווערט אין דער תורה דערמאנט אז גאט איז דער גאט פון אידן - אין צוגאב צו פילע מאל וואס ער ווערט דערמאנט אלס דער גאט פון יעקב, אדער די גאט פון דיינע עלעטערן.
הֵן לַיהוָה אֱלֹהֶיךָ, הַשָּׁמַיִם וּשְׁמֵי הַשָּׁמָיִם, הָאָרֶץ, וְכָל-אֲשֶׁר-בָּהּ. רַק בַּאֲבֹתֶיךָ חָשַׁק יְהוָה, לְאַהֲבָה אוֹתָם; וַיִּבְחַר בְּזַרְעָם אַחֲרֵיהֶם, בָּכֶם מִכָּל-הָעַמִּים--כַּיּוֹם הַזֶּה ספר דברים (פרק י')
לויט די פסוקים ערקלערט גאט, אז פון צווישן אלע גרויסע אנטוויקולינגן פון באשעפעניש, זענען אונזער עלטערן דאס מערסטע באליבט, און זייערע קינדער נאך זיי פאר שטענדיק.
לויטען רמב"ם איז דער ענד-ציל פין אייבירשטען אז אלע מענשטען זאלען גלייבן אין וויסען פין עם, אין האט אויסגעוועלט די אידישע פאלק פאר דעם ציל.
איינע פון די צילן, סיבות, און מיסיעס פון דעם איד: איז צו לויבן גאט, און מען זאגט א פשעט'ל אז דערפאר הייסט ער "איד" פון לשון אודה און הודיה, זיי לויבן און דאנקן גאט מיט זייער מויל, פירונג, און טואונגען. ווי דער נביא ערקלערט: עַם-זוּ יָצַרְתִּי לִי, תְּהִלָּתִי יְסַפֵּרוּ ישעיהו מ"ג
אידישע אמונה אין רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די יודישע רעליגיע האט זיך אנגעפאנגען דורך משה רבינו נאכדעם וואס די אידען זענען ארויס פין מצרים.
עס שטייט אין די תורה - וואס איז איבערגעגעבן געווארן פין טאטע צי זין, אין פין זיידן צים אייניקעל - אז 2 חדשים נאכדעם וואס די יודען זענען ארויס פין מצרים, זענען 600.000 יודען (נישט אריינגערעכנט פרויען אין קינדער) געשטאנען ביים בארג סיני, אין משה איז געשטאנען אויפען בארג צווישען פייער, אין האבען געהערט אין געזעהן א זייער א הויכע קול פין באשעפער וואס האט זיי געזאגט די ווערטער פין אנכי ה' אלקיך ולא יהיה לך אלקים אחרים, נאכדעם האט משה פין צווישען די פייער איבערגעזאגט נאך 8 באפעלען וואס ער האט געהערט פין באשעפער.
יארען שפעטער האבען אנדערע פעלקער אויך אנגעפאנגען צי גלייבען אז דער אייבישטער האט זיך באוויזען אויפן בארג סיני, (ווי למשל די רומים אין די פעלקער פין אייראפא, וואס ריפען זיך קריסטונטום. אויך די ישמעאלים אין פעלקער פין די מיטל מזרח, א חלק פין אזיע אין א חלק פין אפריקא). היינט צי-טאג גלייבען בערך 3 אין א האלב ביליאן מענטשען (60-55% פין וועלט באפעלקערונג) אז דער אייבישטער האט זיך באוויזען ביים בארג סיני, אין אז משה איז געווען א נביא פין גאט.
אויבערנאטירליכע קראפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די תנ"ך און אין גמרא ווי אויך אין זוהר זעט מען פארשידענע זאכן וואס האט פאראויסגעזאגט גרויסע זאכן וואס וועלן געשען, אין דעם ווייזט אויף די אויבערנאטירליך קראפט פון די מענטשן וואס טוען אזוי עס שטייט אין די תורה.
שפעטער האט מען אויך געזען - לויט אסאך עדות - אויבערנאטירלעכע זאכן ביי צדיקים.
אויך די פאקט אז אסאך סאך מענטשן - פון אנדערע פעלקער - גלייבן אין מתן תורה, איז א אומגעווענליכע זאך.
אין משך פון די יארן זענען אידן געטאנצן אין פייערן און וואסער על קידוש ה', נישט אויפצוגעבן זייער גלויבן און תורה. מען האט עס געזען אפילו ביי אידן וואס האבן נישט אפגעהיטען די תורה, אבער ווען מען האט זיי געצווינגען צי לייקענען אין די תורה האבען זיי זיך געלאזט הארגענען. אין ספרים ווערט ארויסגעברעגט אז דאס איז נאך א ראיה אז א איד האט אין זיך א חלק פין באשעפער ("נשמה") וואס לויטן נאטור לאזט עס עם נישט לייקענען אין גאט.
אויך ערקעלערט מען מיט דעם, אז דאס איז די סיבה אז דאס יידישע פאלק האט זיך געהאלטן אין גלות אזוי לאנג, אפילו זיי האבן נישט געהאט קיין לאנד אדער וואפען, אין זענען געווען צעשפרייט אין דער גאנצער וועלט.
אפילו ביי יודן וואס היטן נישט די תורה זעט מען אז זיי האבן עפעס אין זיך וואס ציט זיי צי גרויסקייט. ווי למשל אז 25% פין די וועלט ערפינדנגען איז דורך יודן; אין אויך אז זיי זענען אין הויכע פאזיציעס ביי רעגירונגען. טייל זאגען דאס איז ווייל ער האט אין זיך א קראפט פין גרויסע זאכען, נאר ווי-באלד ער איז נישט פרום ניצט ער עס אויס אויף ערדישע זאכען.
נאמען איד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אידן ווערן אנגערופן מיט אסאך נעמען, סיי אין די תורה און סיי היסטאריש. די פאלגענדע איז א טיילווייזע ליסטע.
איד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דאס שטאמט פון דאס נאמען יהודה פון וואס עס איז געווארן יהודי אין לשון הקדוש, וואס מען רופט היינט איד אין אידיש, און Jew אין ענגליש (זעט אויבן).
עברי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דאס שטאמט פון דאס וואס אברהם אבינו איז געקומען פון די אנדערע זייט טייך, און די כנעניים האבן אים גערופען עברי, עס ווערט דערמאנט אין די תורה. דאס איז די זעלבע וואס מען רופט אין ענגליש Hebrew.
ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דאס ווערט דערמאנט אין די תורה און קומט פון דעם וואס אידן זענען אייניקלעך פון יעקב אבינו וואס ווערט אויך אנגערופען ישראל. דאס איז די זעלבע וואס אין ענגליש רופט מען Israelite.
באפעלקערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די יידן היינט זיינען צעשפרייט אין די גארער וועלט, ווען א דריטל פון זיי זיינען אין מדינת ישראל, א דריטל אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, און א דריטל צעשפרייט אין אייראפע. זעט א פונקטליכע טאוועלע אין אידישע באפעלקערונג.
שטרעמונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנסערוואטיוון, ליטוואקעס, מאדערנע ארטאדאקסן, ציונים, קנאים, השכלה, אידישיסטן, פרייע, אפגעפארענע שומרוינער
יידישע שפראכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
װיקיפּעדיע:בילדער
שטעלן א בילד אין אן ארטיקל איז זייער גרינג. וויקיפעדיע האט אן א צאל בילדער און מען קען אויך ארויפֿלאדן נאך בילדער. די בילדער ווערן געשפייכלט אינעם טעקע נאמענטייל. ווי אויך קען מען ניצן אלע בילדער פון קאמאנס.
אינהאַלט
ניצן בילדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ווי צו שטעלן דאס בילד
[[טעקע:PictureFileName.png|קליין|קעפל טעקסט]]
אנשטאט PictureFileName.png דארפט איר שרייבן דעם נאמען פון דער טעקע וואס האלט דאס בילד (דער נאמען לאזט אויס .png אדער .jpg), און אנשטאט "קעפל טעקסט" שרייבט איר דאס קעפל וואס זאל שיינען. דאס בילד ווערט געשטעלט אויטאמאטיש אויף דער לינקער זייט פונעם בלאט. אויב ס'איז נייטיג צו שטעלן א בילד רעכטס אדער צענטער דארף מען צולייגן דאס אלס פאראמעטער, למשל:
[[טעקע:PictureFileName.png|קליין|רעכטס|קעפל טעקסט]]
- צום ביישפיל:
[[טעקע:Latkes.jpg|קליין|צענטער|פאנשקעס]]
מען קען דאס מאכן אויך דורך דרוקן דאס זעקסטע קנעפל אין דעם געצייגפאס העכער דער שרייבנשויב. (עס האט א בילד פון א בילד)
ווי גרויס באווייזט דאס בילד?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרונט גרייס פון אזא בילד איז 180px. איינגעשריבענע באניצער קענען טוישן די גרונטגגרייס אין זייערע פרעפערענצן (טעקע טאב).
אין אלגעמיין פארלאזט מען זיך אויפן גרונטגרייס. ווען מען דארף אלס אויסנאם בדווקא באשטימען די גרייס פונעם בילד, קען מען אריינשרייבן א נומער נאכדעם px. למשל:
[[טעקע:PictureFileName.png|קליין|300px|קעפל טעקסט]]
אזוי באשטימט איר די גרייס פונעם בילד. אויב צום ביישפיל ווילט איר זאל מען זעהן די בילד קליין שרייבט ארום 100px א.א.וו.
- צום ביישפיל:
[[טעקע:Latkes.jpg|קליין|רעכטס|120px|פאנשקעס]]
ארויפלאדן בילדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינלאגירטע באניצער מיט אויטאבאשטימטע קאנטעס (ד"ה לכל-הפחות פיר טעג אלט און מיט כאטש צען רעדאקטירונגען) קענען ארויפלאדן מעדיע צו וויקיפעדיע.
כדי אריינלייגן א בילד אין וויקיפעדיע, דארפט איר קוועטשן אויפן לינק 'אַרויפֿלאָדן בילדער/טעקעס וואס געפינט זיך אין דעם געצייג קאסטן אויף דער רעכטער זייט.
וועט זיך אייך אנטפלעקן א בלאט וואו איר קענט ארויפלאדן א טעקע. איר דארפט אריינשרייבן אפאר ווערטער אינעם ליידיגן קעסטל, און אויסקלויבן א דערלויבניש פון אן אראפלאזן מעניו, לויט פון וואנעט מען האט גענומען דאס בילד. און די ליידיג קעסטל איז פאר אן אנגעבונג אז מ'האט רשות פון דארטן.
דאס בילד וואס איר ווילט ארויפלאדן מוז זיך געפינען אויף אייער קאמפיוטער. איר דארפט אויסקלויבן דאס בילד מיטן קנעפל Choose File.
טאמער איר ווילט קאפירן א בילד פון אן אנדער וויקיפעדיע, דארפט איר פריער אראפלאדן דאס בילד אויף אייער קאפיוטער.
א בילד וואס געפינט זיך אין קאמאנס שטעלט מען נישט אין דער וויקיפעדיע דא, ווייל מען קען ניצן דא אין ארטיקלען אלע בילדער פון קאמאנס.
וואסערע בילדער מעג מען דא לייגן?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארזיכטיג: די בילדער פאליסי לויטעט, אז מען טאר נישט ארויפלייגן א בילד אן אנצייכענען בשעת מעשה פון ווי און וואסארא רשות מען האט דאס. אז נישט פליקט מען דאס אראפ. ביטע זייט געווארענט אין דעם כדי אייער ארבייט זאל נישט זיין לטמיון. אפילו מען ווייסט זיכער אז יענער האט עס געגנבעט טאר מען דאס נישט גנבענען צוריק פון אים, ווייל מיר זענען מפקיר די בילדער מיטן דאס ארויפלייגן אויף א וויקיפעדיע. אבער א חרדישע צייטונג איז דאס נישט מפקיר.
בקיצור א בילד וואס האט נישט קיין קלארע באווייז אז דאס איז באפרייט טאר מען נישט נוצן.
בעשע מען טוט ארויפלאדירן א בילד דארף מען אנמערקן אז דער בילד קומט פון אנדערע וויקיפעדיעס אדער אז דאס איז באפרייט דורך איר בעל הבית פאר יעדן צו באנוצען גלייך, נאר אזוי איז זי ערלויבט צו בלייבן אויפן וויקיפעדיע.
לגבי אויסמעקן:פאליסי האט דאס די זעלבע די דין ווי סתם ארטיקלן אויב איז דאס גניבה קומט דאס אראפ נאך א באווייז, און אין אלגעמיין גייט דאס דורך א פראדעצור וואס מען געבט א געלגענהייט פארן ארויפלאדירער זיך צו פארענטפערן געהעריג.
טוט ארויפלאדן אויף קאמאנס - א ריזן געשמאקער בילדער זאמלונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאיז א בחינה פון זה נהנה וזה לא חסר, אז טאמער לאדענט איר דאס דטארן אוריף האבן אלע וויקיפעדיע שפראכן עקסעס דערצו.
כדי ארויף צו לייגן בילדער מוזט איר דאס נעמען פון אן אנדער וויקיפידיע שפראך. אדער פון וויקימידיע קאמאנס (שותפות) וואס דאס דינט ספעציעל ארופצולאדענען פיקטשער סאונד און ווידיאו פיילס. אדער בילדער וואס איר זייט ערלויבט זיי דערשיינען.
אויך קענט איר זיך באנוצן מיטן מוסטער קאמאנסקאט
בילד לעבט אויף ארטיקל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען איר לייגט א בילד, און דאס איז זייער וויכטיג ווייל עס לעבט אויף דעם ארטיקל, געדענקט צו שרייבן נעבן דעם בילד'ס נאמען, thumb left און סעפערטירט די ווערטער מיט אזא סימבאל | און אויך פארגעסט נישט צו שרייבן אין אידיש דעם טיטול פאסענד אונטערן בילד.


text:
טיילאנד
טײַלאַנד, אפיציעל דאס קעניגרייך פון טיילאנד, איז אַ לאַנד אין דרום-מזרח אַזיע. ער גרענעצט בורמע צו צפון, לאאס צו צפון-מזרח, קאמבאדיע צו מזרח, דעם איינגאס פון טיילאנד און מאלייזיע צו דרום, און דעם אנדאמאן ים און דרום בורמע צו מערב. דאס לאנד איז א קאנצטיטוציאנעל מלוכה. דער היינטיקער מלך איז ראמא דער ניינטער, וואס קיניגט זייט 1946, דער לענגסט-קיניגדיקער מאנארך היינט אין דער וועלט, און דער לענגסט-קיניגדיקער מאנארך אין דער היסטאריע פון טיילאנד.
טיילאנד איז דאס 51טע גרעסטע לאנד אין שטח אין דער וועלט (קלענער פון תימן און גרעסער פון דער שפאניע) מיט א שטח פון בערך 513,000 ק"מ2, און דער 19טער מערסטע באפעלקערטע לאנד, מיט 64 מיליאן מענטשן.
די הױפּטשטאָט איז באַנגקאָק, די גרעסטע שטאט אין לאנד, און דער פאליטישער, קאמערציעלער, אינדוסטריעלער און קולטורעלער צענטער פון לאנד. 75% פון דער באפעלקערונג זענען עטניש טהיי.
נאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס לאנד האט געהייסן סאַיאֵם ביז 23סטן יוני 1939, ווען מען האט עס געגעבן דעם נאמען טיילאנד. פון 1945 ביזן 11טן מיי 1949 האט עס געהייסן נאכאמל סאיאם, און זייט דעמאלסט טיילאנד.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1782 איז באנגקאק געווארן די הויפטשטאט פון טיילאנד, אונטער דעם מלך ראמא דער גרויסער, דער ערשטער מלך פון דער היינטיגער דינאסטיע. טיילאנד איז דאס איינציקע פאלק אין דרום-מזרח אזיע וואס די אייראפעישע האבן נישט געזדאנזשעט קאלאניזירן.
אין 2006 איז געווען אין טיילאנד א מיליטערישער איבערקערעניש. אין 2008 האט מען נאכאמאל געהאלט וואלן אין טיילאנד.
פראווינצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טיילאנד האט 75 פראווינצן, צעטיילט צווישן פינף ראיאנען


text:
קאנטרי
קאנטרי איז דער אפרו וואקאציע פלאץ אין די קעטסקילס ווי מען ציעט זיך אריבער במשך דעם זומער 2 מאנטען.
ווערד אלע געלטער. צייט פאר חשבון הנפש ווי שטארק מ'געבט זיך אפ מיט די קינדער, צייט צוריק אויפרישען אונזער קשר פון פאמיליע לעבן. זיי רוען זיך אפ, און ענזשויען זיך אינעם שווימבאד (סווימינג פול) מיט די פרויען פארברענגערייען.
א מחי' די אידן וואס זענען דארטן זענען זיך מתענג אויך די אידן וואס בלייבן אין שטאט קענען נישט גענוג זיך מחי' זיין פון די ליידייגע גאסן און פרייהייט וואס הערשט אין שטאט.
עס איז דא א ניגון פון דעם באקאנטער זינגער יום טוב עהרליך אויף טעיפ לוקסוס 2 ווי ער פארציילט און לייגט אראפ די קאנטרי, איהרע מעלות און חסרונות.


text:
העסע
העסע (דייטשיש: Hessen) אין מערב-צענטראלן דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. איר שטח איז 21,100 קוואדראט ק"מ (דאס זיבעטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז זי דאס פינפטע גרעסטע מיט 6,067,021 איינוואוינער.
די הויפטשטאט איז וויסבאדן און די גרעסטע שטאט אין העסע איז פראנקפורט. די עלטסטע און צווייטע גרעסטע שטאט איז מיינץ.
העסע גרענעצט זייגערווייז פון צפון-מערב זי די לענדער אונטער סאקסאניע, טורינגיע, בייערן, באדן-ווירטמבורג, ריינלאנד-פאלץ און נארד ריין-וועסטפאליע. העסע איז בערגיש.


text:
גאט פון אברהם
גאט פון אברהם איז אַ תפילה אין ייִדיש, געזאגט דורך די פרויען אין פילע אידישע קהילות גלייך נאך שבת. אין עטלעכע חסידישע קהילות ווערט זי אויך געזאגט דורך די מענער פאר הבדלה. מען ברענגט די תפילה אין נאמען פון רבי לוי יצחק בערדיטשעווער, אבער זי ווערט געפונען אין סידורים נאך פריערפון זייַן צייַט.
איין ווערסיע גייט[1]:
גאט פון אברהם און פון יצחק און פון יעקב באהיט דיין פאלק ישראל פון אלע בייזן אין דיינעם לויב אז דער ליבער שבת קודש גייט אוועק
און די וואך זאל אונדז קומען צו אמונה שלימה, צו אמונת חכמים צו אהבת ודיבוק חברים טובים צו דביקות הבורא ברוך הוא
מאמין צו זיין בשלושה עשר עיקרים שלך ובגאולה שלימה וקרובה במהירה בימינו ובתחיית המתים ובנבואת משה רבינו, עליו השלום
רבונו של עולם דו ביסט דאך הנותן ליעף כוח גיב דיינע יידישע קינדערלעך אויך כוח דיך צו לויבן און דיך צו דינען און ווייטער קיינעם נישט
און די וואך זאל אונדז קומען צו חסד און צו מזל און צו ברכה און צו הצלחה און צו געזונט און צו עושר וכבוד און צו בני חיי ומזוני לנו ולכל ישראל, אמן


text:
אין און נאָך דעם שלושים-פּעריאָד זינט שפֿרה לערערס פּטירה האָבן זיך אָנגעקליבן בײַ מיר עטלעכע דערמאָנונגען פֿון מײַנע פּערזענלעכע קאָנטאַקטן וואָס איך וויל טיילן מיט די לייענערס. שפֿרה לערער איז געווען אַ שטערן אין ייִדישן טעאַטער. זי האָט געשפּילט מיט דעם גרויסן רעזשיסאָר און אַקטיאָר מאָריס שוואַרץ, דעם גרינדער און אָנפֿירער פֿון דעם באַרימטן ייִדישן קונסט-טעאַטער. איך האָב זי געזען שפּילן אין דעם עדען-טעאַטער אונטער דוד אָפּאַטאָשוס רעזשי. איך האָב געהערט ווי זי האָט דעקלאַמירט די ראָלע פֿון כאַשע די יתומה, ווען זי איז אויפֿגעטראָטן אין די אַמאַלגאַמייטעד הײַזער אין די בראָנקס. דעמאָלט האָט זי געמאַכט אַ רושם אויף מיר מיט איר עלאָקווענטער אינטערפּרעטאַציע און דיקציע. פֿאַר אונדז, אײַנוווינער, געדענק איך, איז די געלעגנהייט געווען אַ יום-טובֿ צו האָבן אַזאַ שטערן ווי שפֿרה לערער קומען און דערקוויקן אונדז אַזש אין די מרחקים פֿון דער בראָנקס. זי האָט איבערגעגעבן דעמאָלט די שיינקייט און פֿליסיקייט פֿון דעם גערעדטן ייִדישן וואָרט און דער עולם איז געווען זייער דאַנקבאַר.
איך געדענק ווען שפֿרה איז געוואָרן דער קאָאָרדינאַטאָר פֿון די ראַדיאָ-אינטערוויוען פֿון דעם ייִדישן קולטור-קאָנגרעס אין די 1950ער יאָרן. מיר פֿלעגן זיך צוהערן צו אירע וועכנטלעכע אוידיציעס מיט שפּאַנונג. זי האָט צוגעגרייט אינטערעסאַנטע און טשיקאַווע ידיעות וועגן יעדן גאַסט און איר אופֿן פֿון פּרעזענטירן די פּראָגראַמען איז געווען מיט געשמאַק און העכסט אינטערעסאַנט. אין 1954 האָט זי פֿאַרבעטן בינה ווײַנרײַך און מיך אויף איר אוידיציע. מיר האָבן דעמאָלט געהאַט אַרויסגעגעבן דעם ערשטן נומער פֿון דעם ייִוואָ-זשורנאַל "ייִדישער פֿאָלקלאָר" און זי האָט געוואָלט וויסן מער פּרטים וועגן אונדז און דעם כּהן-פֿאָלקלאָר-קלוב וואָס האָט דעם זשורנאַל אַרויסגעגעבן. מיר ביידע זײַנען געווען מיט-רעדאַקטאָרן, צוזאַמען מיט אוריאל ווײַנרײַך און וואָלף יונין. שפֿרה האָט דעמאָלט פֿאַרשטאַנען, אַז מיר זײַנען נערוועז און האָט אונדז גלײַך געמאַכט פֿילן גוט און באַקוועם. זי האָט געפֿרעגט די ריכטיקע פֿראַגעס און די האַלבע-שעה אויף דער ראַדיאָ איז דורכגעפֿלויגן גיך און אָן אַ שטער. בינה און איך האָבן דעמאָלט באַוווּנדערט איר שיינקייט און איר עפֿעקטיווקייט אין פֿירן דעם שמועס. עס איז געווען אַ געהויבענער מאָמענט פֿאַר אונדז.
אין זומער 1966 איז יאָסל מלאָטעק געוואָרן פֿאַרבעטן קיין דרום-אַמעריקע אויף לעקציעס אין ריִאָ דע זשאַנייראָ, מאָנטעווידעאָ און בוענאָס-אײַרעס. איין מאָל, ווען מיר זײַנען געגאַנגען אויף אַ שפּאַציר אין בוענאָס-אײַרעס, האָבן מיר באַגעגנט שפֿרהן מיט איר צוקונפֿטיקן מאַן מיכל מיכאַלעוויטש. זי איז דעמאָלט געווען אַ ברונעטקע, און זיי ביידע האָבן אויסגעזען אַזוי גליקלעך צוזאַמען. איך געדענק נאָך זייערע לאַכנדיקע פּנימער ווען זיי האָבן געשפּאַנט געאָרעמטע צוזאַמען. ס’איז געווען גוט צו טיילן זייער פֿרייד.
נאָך דעם פֿלעג איך זען שפֿרהן אַרויסטרעטנדיק מיט איר מאַן אין די טרופּעס פֿון בען באָנוס און מינאַ בערן אין שפּילן וואָס זיי האָבן אויפֿגעפֿירט איבערן לאַנד. יאָסל מלאָטעק פֿלעגט אָרגאַניזירן אַזעלכע יערלעכע טורן צו וועלכע די ייִדן אין די פֿאַרוואָרפֿענע ווינקלען פֿון לאַנד האָבן זיך געקלאַמערט. די לידער און טענץ וואָס זיי האָבן געשטעלט האָבן אַנטציקט דעם עולם. איך געדענק אויך די פֿאָרשטעלונג וועגן שלום-עליכם אין אַמעריקע מיט שפֿרהן, קאַרל לאַטאָוויטש און רייזל באָזשיק. שפֿרה האָט דעמאָלט געשפּילט די ראָלע פֿון ברכהן, מאָטל-פּייסיס שוועגערין. מײַן שוועסטער מלכּה גאָטליב איז געווען די אַקאָמפּאַניסטקע. איך האָב געזען די פֿאָרשטעלונג מער ווי איין מאָל. מלכּה פֿלעגט קײַכן פֿון געלעכטער הערנדיק די קאָמישע אינטערליודן צווישן שפֿרה און רייזל. מיך און דעם עולם איז די פֿאָרשטעלונג זייער געפֿעלן. אַ שאָד וואָס עס איז ניט געגאַנגען לענגער.
איך פֿלעג זען און הנאה האָבן פֿון שפֿרהס אויפֿטריטן פֿאַר דער "פֿאָלקסבינע". זי פֿלעגט זיך באַטייליקן אין די געלייענטע פּיעסעס וואָס די "פֿאָלקסבינע" האָט אײַנגעפֿירט. אויף די "פֿאָלקסבינע"-"גאַלאַס" פֿלעגט זי מיט מינאַ בערן, שוין אַ באַיאָרנטע, אָבער נאָך אַלץ "גלאַמאָרוס", מיט גלאַנץ זינגען און אויסשפּילן קאָמישע דועטן. זי האָט געשײַנט ווען אַ זינגערין פֿון אַרגענטינע, לויקע טשאַצקעס, איז אויפֿגעטראָטן אין אַ פּראָגראַם פֿון אַרגענטינער ייִדישע טאַנגאָ-לידער. שפֿרה, אַן אַרגענטינער-געבוירענע, האָט געזונגען די לידער מיט פּאַטריאָטישן ברען און דער עולם האָט געקוואָלן פֿון איר האַרציקן אַרויסטריט.
איך בין בײַגעווען ווען אויף אַ "גאַלאַ" פֿון דער "פֿאָלקסבינע" האָט דער דעמאָלטיקער גאָווערנאָר פּאַטאַקי דערלאַנגט שפֿרהן אַן אויסצייכענונג פֿאַר איר לעבנס-לאַנגן בײַטראָג צו דער ייִדישער טעאַטערקונסט. אויף דעם אָוונט האָט ער אויך אויסגעטיילט אויסצייכענונגען צו מינאַ בערן, דוד ראָגאָוו און צפּורה שפּײַזמאַן — אַלע ע"ה.
שפֿרה לערער וועט פֿאַרבלײַבן אין דער געשיכטע פֿון ייִדישן טעאַטער אין אַמעריקע ווי איינע פֿון די פֿעיִקסטע אַקטריסעס צו באַשײַנען די ייִדישע בינע; און ניט נאָר די ייִדישע — מע דאַרף ניט פֿאַרגעסן אירע געלונגענע אויפֿטריטן אין די אַמעריקאַנער פֿילמען.
עס איז גוט וואָס דער "פֿאָרווערטס" האָט געמאַכט דרײַ פֿילמען פֿאַר איר טויט מיט אינטערוויוען געפֿירט פֿון איציק גאָטעסמאַן. מע קען שעפּן פֿאַרגעניגן פֿון איר שפּרודלדיקער פּערזענלעכקייט און הומאָר.
איך וויל צום סוף דערמאָנען און אויסדריקן מײַן דאַנק און באַוווּנדערונג צו פֿיר מענטשן וואָס זײַנען געווען איר שוץ און געהילף אין די לעצטע טרויעריקע טעג פֿון איר לעבן. מע קען ניט גענוג לויבן די אויסערגעוויינטלעכע פֿרײַנדשאַפֿט און איבערגעגעבנקייט פֿון שושנה וואָלקאָוויטש, וואָס איז געווען בײַ איר זײַט יעדן טאָג, ווי אויך די איבערגעגעבענע נינאַ ראָגאָוו, גדליה (קאָרי) ברײַער און חיים וואָלף. זיי זײַנען ווערט אונדזער פֿאָלקס-דאַנק און ברכה.
כּבֿוד דעם אָנדענק פֿון דער ליבער שפֿרה לערער ע"ה.


text:
סיביר
סיביר (רוסיש: Cиби́pb), איז דער טייל פון רוסלאנד וואס געפינט זיך אין אזיע. עס באדעקט ברייטע לאנדשאפטן, און ציט פון די אוראל בערג ביזן פאציפישן אקעאן.עס גייט פונעם ארקטישן אקעאן אין צפון ביזן גרענעץ מיט כינע און מאנגאליי אין דרום. סיביר באדעקט אומגעפער 77% פון דער גארער רוסישער טעריטאריע. עס איז פון די קעלטסטע ערטער אויף דער ערד.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרויסע טייכן פון סיביר זענען דער אב, דער יעניסיי און דער לענא.
בערך 70,000 יידן וואוינען אין סיביר.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
נאטינג היל גייט אונטערגרונט סטאנציע
נאטינג היל גייט איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראלער, דיסטריקט און קרייז ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אין דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, אויף דער גאס נאטינג היל גייט.
די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קרייז און דיסטריקט ליניעס פעראנען האבן געעפנט אויף דער מעטראפאליטאנע באן אום 1טן אקטאבער 1868. די פעראנען אויף דער צענטראלער ליניע האבן געעפנט דעם 30סטן יולי 1900 דורך דער צענטראלער לאנדאנער באן. צומערשט זענען געווען צוויי באזונדערע סטאנציעס אויף די צוויי זייטן פון דער גאס.
דעם 1טן מערץ 1959 האט מען געעפנט די פאראייניקטע סטאנציע מיט איין קארטע-זאל.
די צוויי צענטראלער ליניע פעראנען זענען איינס אויף אנאנד.


text:
דאמיניקאנישע רעפובליק
די דאמיניקאנישע רעפובליק איז א לאנד ווו מען רעד שפאניש, וואס געפינט זיך אין דער מזרח טייל פון דעם אינדזל היספאניאלא אין די גרויסע אנטילן צווישן די מערב אינדישע אינזלן. זי האלט אומגעפער צוויי דריטל פון דעם אינזל'ס שטח (אין דער מערב טייל איז הייטי). רוב פונעם לאנד איז בערגער, וואס דערגרייכן א הייך פון מער ווי 3,000 מעטער, די בערג זענען באדעקט מיט געדעכטע וועלדער. די באפעלקערונג וואוינט גאנץ ענק אין די טאלן. דער קלימאט איז טראפיש און א היץ הערשט א גאנץ יאר.
זי איז געווען די איינציגע פון 32 לענדער וואס האבן אטייל גענומען אין דער עוויאן קאנפערענץ וואס האט מסכים געווען אריינצונעמען בערך 100 טויזנט יידישע פליטים פון דייטשלאנד. ביז צום היינטיגן טאג האלט זי א פרא-ישראל פאליטיק.


text:
מאכמוד אכמעדיניזשאד
מאכמוד אכמעדיניזשאד (محمود احمدی نژاد) איז דער איראנער פרעזידענט, און איז בארוהעמט מיט זיין אפענע אטאקעס קעגען מדינת ישראל.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאכמוד אכמעדיניזשאד {אקטאבער 28, 1956} איז דער 6'טער פרעזידענט פון איראן איינגעשוואוירען אין אוגוסט 6, 2005. ער איז געבוירען אין א שטעטל נעבען טעהראן אין אריין אין פובליק אפיס צום ערשטען מאהל אלץ מעיאר פון טעהראן אין מאי 3, 2003.
ער האט חתונה געהאט און האט 3 קינדער.
זיין גראדיעישאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז דורך אין 1976 א פארהער צו קענען אריינגיין אין אוניווערסיטעט פאר טעכנאלאגיע און וויסענשאפט פון 400,000 איז ער גאשטאנען 134'סטע, צוליב דעהם איז ער גאווארען אנגענימען אלץ סטודענט אין אינזשענירינג, און 1984 נאכפאלגענדיג די הצלחה איז ער געווארען אנגענימען איו צווייטען שטאפעל פון אינזשענירינג צו באקומען א שיין און אין 1997 האט ער באקומען א PhD פאר "טראפיק & טראנספארטאציע אינזשענירינג" און אלעס אויסגעצאהלט דורך די סיקרעט סערוויס פון איראן וואס ריפט זיך די רעוואלוציאנע וועכטער - משמרות המהפכה - וואס ער איז געווען א מעמבער,
נאכען גראדיעישאן איז ער געווארען אן פראפעסאר אין די אינזשענירינג דעפארטמענט
קאריער און פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
1979 איז אכמעדיניזשאד געווען די קאנדידאט פון די אוניווערסיטעט זיך צו טרעפען מיט אנדערע סטודענטן ביי כומעיני צוצוהעלפען די איבערקערעניש אין איראן, נאכדעהם איז ער געווארען די גענעראל פון די "רעוואלוציאנע וועכטער" אין די מערב ברעג פון איראן, 1986 צוריק צום אוניווערסיטעט צו צוענדיגען, נאך די איראן-איראק קריג איז ער געווארען די בירגערמייסטער פון געגענטער אין איראן אנפאנג און מאקו כאווי און נאכדעהם און אדראוויל ער האט זיך דעמאלטס אנגעקערט צו די פאליטישע גרופע אנסער-חיזבאללא, ביזען ווערן בירגערמייסטער פון די קעפיטאל פון איראן טעהראן און 03' ווען פון אן אומבאקאנטער אכמעדיניזשאד איז געווארען די פאפולערע מעיאר צי איינפיהרען דראסטישע ענדערונגען ווי אפטיילען מענער און פרויען אין ארבייט פלעצער און באערדיגען די געפאלענע פון די איראן-איראק קריג און צענטער פון שטאהט און אריינברענגען שטרענגע רעגליעזע געפירעכצער און צו דער זייט טיילען אומזיסט זופ פאר די ארימע.
ווערענדיג פרעזידענט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
משה אריה פריעדמאן קושט זיך מיט אים
אטאקעס קעגען ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
8טן אפריל
דעם 8טן אפריל איז דער 98סטער טאג פון יאר (99 אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 267 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1730 - שארית ישראל, די ערשטע שול אין ניו יארק סיטי, איז געווידמעט
- אין דעם 20סטן און 21סטן יארהונדערטער איז דאס דער טאג ווען מען זאגט ברכת החמה, איין מאל צו 28 יאר
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1875 - אלבערט דער ערשטער פון בעלגיע (געש' 1934)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1973 - פאבלא פיקאסא, שפאנישער מאלער און סקולפטאר (געב' 1881)
- 2013 - מארגארעט טאטשער, ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1925)


text:
וושט
דער וושט איז דער עסנווארג רער וואס ליגט ביי יעדע ווערטעברעיט מין פון באשעפעניש צו פארבינדן צווישן די האלז און געדערעם. דאס איז א טייל פון דער פארדייאונג סיסטעם.
דאס עסן נידערט נישט דארטן אראפ מכוח גראוויטי נאר צוליב די מוסקלען וואס פארארבעטן דאס אראפשיקן, און אפילו מען שטייט אויפן קאפ ארבעט דאס פערפעקט.
דאס איז נעבן די ווינט רער און א ספעציעלער אויטאמטישער דעקל פארשטאפט די ווינט רער עס זאל נישט אהין גיין די עסן נאר בלויז צום וושט.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין משיחין בשעת הסעודה שמא יקדים קנה לושט


text:
שוואם
דער שוואם אדער דאס שוועמל (ענגליש: fungus) איז א מין ארגאניזם פון די משפחה וואס הייסט אייקאריאטן.
בלשון רבים הייסט פאנגוס פאנגי.
עס ציעט איר ערנערונג פון אנדערע ארגאניזמען. עס טוט עסן איר עסנווארג פון דרויסן, איינזאפנדיג ניוטריענט מאלעקיולן אין צו זייערע צעלן.
הייוון, מאלד און שוועמלעך זענען א ביישפיל פון מיני פאנגי.
אמאל האט מען געמיינט אז דאס איז א געוויקס.
עס זענען פאראן אן אפגעשאצטע 5.1 מיליאן זגאלן פון פאנגי מיט בלויז זיבעציג טויזנט דעפענירט דערווייל.
עסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טייל שוואמען זענען עסבאר. מען קען זיי עסן רוי אדער מען קאכט די שוואמען אין זופ און אנדערע עסנווארג.


text:
אליגאטאר
דער אַליגאַטאָר אָדער קאַמיאַן איז א וואונדערליכע שרץ און ווארשיינליך די גרעסטע באשעפעניש וואס גייט אונטער די שרץ קאטעגאריע. שטודיעס ווייזן אז אליגאטארן זענען פאראן אויף די וועלט זינט די וועלט'ס באשאפונג און האבן זיך נישט געטוישט אין טבע די אלע יארן. כאטש אסאך זאכן וואס די סייענטיסטן זאגן קענען נישט באשטעטיגט ווערן איז אבער דא פאראן עטליכע פאקטארן וואס מאכט שטערקער זייער אפשאצונג.
ער לעבט אין דרום און צפֿון אַמעריקע. זײַן קאָפּ דערמאָנט דעם קאָפּ פֿון אַ העכט.
אן אליגאטאר קען דורכלעבן פון צוויי ביז דריי יאר אן קיין שום עסן.
דאס איז פון די איינציגסטע באשעפענישן וואס געבן זיך אפ מיט זייערע קינדער ווי מענטשן.
זיי האבן נאטורליכע סענסארס אין זייערע קערפער וועלכע כאפט אויף יעדע ריר אין וואסער פיל בעסער ווי סיי וועלכע פיש און קענען זיך שטענדיג ראטעוון אין צייט ווען איינער לאקערט אויף זיי.
אבער שכל האבן זיי ווייניג און פארשטייען נישט די חילוק פון איין זאך צו די צווייטע און דערפאר זענען זיי זייער סכנה'דיג ווען זיי זענען הונגעריג ווייל זיי וועלן עסן וואס קומט אונטער, זאל דאס זיין א גוט שטיקל פיש אדער א לעבעדיגער מענטש וואס דרייט זיך פונקט נעבן זיי.
אליגאטארן זענען פון די קראקידיל פאמיליע וועלכע ציילן 23 ערליי שרצים. זייערע קערפער זענען אלע אויסגעשטעלט אייניג מיט א גרויסע קאפ, א לאנגע קערפער, 4 קורצע פיס, און לאנגע וויידלן.
אליגאטארן מעסטן זיך אנדערש זכרים און נקבות. די זכרים זענען אין דורכשניטליך ארום 11 פיס לאנג און וועגן 600 פונט און די נקבות זענען געווענליך 8 פיס לאנג און וועגן נאר האלב פון די זכרים. עס מאכט זיך אפט אז זכרים ווערן גאר גרויס און שווער, אמאל 15 פיס לאנג און איבער 1,000 פונט. אין א אליגאטאר פארק אין נארט קאראליינע איז פאראן אן אליגאטאר וואס מעסט זיך 20 פיס לאנג און וועגט בערך 2,000 פונט. דאס איז די גרעסטע אליגאטאר פון וואס מען ווייסט. א נארמאלע אליגאטאר לעבט בערך 40 יאר אבער עס זענען שוין געווען אזעלכע וואס האבן געלעבט איבער 100 יאר אין פארקס.
אליגאטארן דרייען זיך נאר וואו עס איז פאראן פריש וואסער און דאס קען זיין סיי וועלכע גרייס אזערע, קאנאל, טייכן, און אמאל אפילו זומפן אדער גאר קליינע אנגעזאמלטע וואסערן. זיי פארמאגן קאלט בלוט און דערפאר געפינען זיי זיך נאר אין די ווארעמערע ראיאנען. אין אמעריקע קען מען זיי געפינען אין דרום-מזרח, אנגעהויבן פון טעקסאס ביז צפון קאראליינע.
ספעציעלע שטריכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אליגאטארן האבן זייער א שטארקע קערפער מיט הונדערטער שפיצן אין וועלכע יעדער פון זיי געפינט זיך א גרויסע ביין וועלכע באשיצט זיי פון אטאקעס. מיט'ן לויפן זענען זיי אזויווי מענטשן וואס ווערן אויסגעמאטערט נאך א קורצע צייט. אבער ווען זיי לויפן יא קענען זיי לויפן אמאל ביז 30 מייל פער שטונדע וואס איז פיל שנעלער ווי א מענטש קען לויפן (די שנעלסטע וואס א מענטש קען לויפן איז 15 מייל פער שטונדע). דאס גיט זיי די אויבערהאנט צו אנטלויפן פון מענטשן וואס זוכן זיי צו כאפן און טאנצן אריין אין וואסער און שווימען אוועק.
נארמאל לעבן זיי אין וואסער און וועלן זיך נאר דרייען אויף יבשה וואס איז נעבן וואסער כדי זיי זאלן קענען אנטלויפן. זייער קערפער אויסשטעל איז ספעציעל דעזיינט צו קענען לעבן אין וואסער מיט שטאפער פאר זייערע אויערן, נאז, און מויל אז וואסער זאל נישט אריינפליסן אין זייערע קערפער. אויך זייערע אויגן האט א ספעציעלע באשיצונג וועלכע איז ווי א גאגעל (וואסער גלעזער) וואס באשיצט דאס אבער לאזט קלאר זען אלעס ארום.
יעדעס מאל זיי גייען אין וואסער וויילן זיי צווישן 10 און 20 מינוט און אויב עס פעלט אויס קענען זיי דארט זיין עטליכע שטונדן. אויב דאס וואסער איז קאלט קענען זיי פארבלייבן דארט 8 שטונדן. זייערע לונגן זענען גאר קליין אבער דאך קענען זיי גיין אין וואסער אזוי לאנג וויבאלד זיי דארפן נישט קיין אקסיגן ווי מענטשן נאר סיי וואסערע לופט וועלכע האלט לענגער איז קערפער ווי אקסיגן.
ווען מען וויל פאנגן אן אליגאטאר איז די עצה אים נאכלויפן פאר א שטיק צייט ווייל זיי ווערן זייער שנעל אויסגעמאטערט און פאלן אנידער אין חלשות. יעדעס מאל זיי לויפן אוועק פון א סכנה וועלן זיי דארפן האבן עטליכע שטונדן זיך אפצורוען און אויב זיי האבן דאס נישט קענען זיי שטארבן.
ווען עס קומט צו עסן וועט דער אליגאטאר זיך שטעלן אין א זייט און ווארטן אויף א קרבן און דערנאך איר אטאקירן מיט זיין גרויסע מויל און שארפע ציין. דער אליגאטאר וועט נוצן זיין לאנגע וויידל זיך אויפצושטעלן עטליכע פיס הויך צו קענען כאפן א פייגל אדער אנדערע באשפענישן וועלכע קריכן אויף נידעריגע ביימעלעך נעבן וואסער.
ווארטנדיג אויף זיין קרבן וועט דער אליגאטאר זיך שטעלן אויף א פלאץ און זיך נישט רירן פאר לאנגע שטונדן מיט נאר די אויגן און שפיץ קאפ אינדרויסן פון וואסער. וויבאלד זיין קאליר איז טונקל און ער געפינט זיך אין וואסער אן באוועגונגן איז כמעט אוממעגליך אים צו באמערקן אפילו פון זייער נאנט. אויסער די אויגן נוצט ער זיינע נאטורליכע סענסארס וועלכע ליגן אויסגעשפרייט איבער זיין קערפער צו דערשמעקן ווען עפעס רירט זיך נעבן אים.
איינמאל ער האט א קרבן וועט ער דאס אריינשלעפן אין וואסער צו דערטרונקן און ערשט דערנאך וועט ער צוריק ארויפקומען מאכן זיין סעודה. אין וואסער קען ער נישט עסן ווייל עס וועט אריינגיין וואסער אין זיינע לונגן. די קראפט פון זיין מויל איז גאר שטארק און וועט צוברעכן ביינער און דורכרייסן סיי וואס. דער אליגאטאר עסט אלעס און אפילו ביינער פארדייעט ער גוט ווי עס וואלט געווען א פאסטראמי סענדוויטש.
נארמאל וועט דער אליגאטאר עסן נאר איינמאל א וואך. זיין עסן ווערט געלייגט אין רעזערוו אין זיין לאנגע וויידל און ער קען אזוי אנגיין זייער לאנג אמאל אפילו ביז צוויי יאר. דאס לאזט אליגאטארן דורכלעבן שווערע אומשטענדן און דערפאר לעבן זיי אזוי לאנג.
איבער די ווינטער קומט דאס גוט צוניץ ווען זיי הייבערנעיטן ווי די בערן און ווארטן פאר די ווארימע וועטערס. די גאנצע צייט עסן זיי גארנישט און רירן זיך נישט פון פלאץ. ווען עס קומט ווינטער ווארטן זיי אין די אייז קאלטע וואסער ביז עס ווערט שוין ממש פארפרוירן און ערשט דעמאלט טאנצן זיי ארויס אויף די יבשה און טרעפן זיך ווינקלן אדער גראבן אויס לעכער זיך צו קענען באהאלטן.
פאמיליע ביזנעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אליגאטארן זענען פאמיליע באשעפענישן וועלכע געבן אכט אויף זייערע קינדער ווי מענטשן. די מאמע לייגט אייער אין דער זומער און באוואכט דאס די גאנצע צייט פון קליינע חיות. ווען די בעיבי אליגאטאר ווערט געבוירן וועט די מאמע זיין מיט אים ביז ער איז אן ערוואקסענער וועלכע פאסירט אין קוים עטליכע מאנאטן. די גאנצע צייט וועט די בעיבי אליגאטאר זיין אין א ספעציעלע נעסט וואס די מאמע בויט פאר אים נאך בעפאר'ן געבוירן ווערן און יעדעס מאל ער וויינט קומט די מאמע אים העלפן. דאס איז א טבע וועלכע קיין איין אנדערע שרץ האט נישט און דאס לאזט אים בויען דורות.
אין די 50'גער און 60'גער יארן האבן פאנגער כמעט ליקווידירט די אמעריקאנער אליגאטארן און די סטעטיטס האבן דאן פארבאטן זיי צו פאנגן. די שרצים זענען זייער שנעל צוריק געווארן א גרויסע באפעלקערונג צוליב זייער איבערגעגעבנהייט צו זייערע קינדער און ציילן היינט אין די מיליאנען.


text:
בית מדרש גבוה
בית מדרש גבוה איז א בארימטע ישיבה אין לייקוואד, ניו דזשערסי, געגרינדער אין ה'תש"ג דורך הרב אהרן קאטלער.
די ישיבה איז די גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן, און אפשר אפילו אין דער וועלט. די ישיבה שטעלט צו א דארמעטארי מיט עסן, און אלץ מיט אן אויסערגעווענליכן סדר. די אדמיניסטראציע האט א פונקטליכן (ביז 98% פונקטליך) חשבון אויף יעדן בחור וואו ער שלאפט, און אויף וועלכן פון איבער 4000 זיצן אין איבער 8 בתי מדרשים ער זיצט.
דער קאמפוס איז כולל פיר געביידעס מיט אכט בתי מדרשים און פיל וואוינזאלן.
אינהאַלט
- 1 איר גרינדער
- 2 פארוואלטונג, השגחה, און רעגיסטראציע
- 3 לימודים, חבורות, און סדרים
- 4 געביידעס
- 5 זמנים
- 6 טומעלט טאג
- 7 די "פריזער"
- 8 וועבלינק
איר גרינדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרינדער פון דער ישיבה איז געווען רבי אהרן קאטלער. ער האט דאס געגרינדעט אין יאר תש"ד.
זינט איר גרינדונג זענען געווען עטליכע ראשי ישיבות.
- איר גרינדער ר' אהרן זצ"ל.
- זיין זון ר' שניאור קאטלער זצ"ל.
די פיר ראש ישיבות פון היינט זענען:
- רבי מלכיאל קאטלער שליט"א. ער איז א זון פון ר' שניאור זצ"ל.
- רבי דוד שוסטאל שליט"א. ער איז אן איידעם פון ר' שניאור זצ"ל.
- רבי ירוחם אלשין שליט"א. ער איז אן איידעם פון הרב שווארצקאפ וואס איז געווען אן איידעם פון ר' אהרן זצ"ל.
- רבי ישראל ניומן שליט"א. ער איז אויך אן איידעם פון הרב שווארצקאפ.
די פיר ראשי ישיבה טיילן זיך איין אין די פאלגענדע וועגן
- די סעודה שבת פרייטאג צונאכטס ווערט געפירט יעדע וואך דורך אן אנדער ראש ישיבה, אזוי אז יעדע פערטע וואך איז עס דער זעלבער ראש ישיבה.
- אין יעדן בית המדרש זיצט אן אנדער ראש ישיבה, אזוי אז עס זיצן נישט קיינמאל די זעלבע ראש ישיבה אין דעם זעלבן בית המדרש, דאס איז איינגעטיילט יעדן זמן אן אנדער ראש ישיבה אין אן אנדער בית המדרש.
- יעדע וואך זאגט אן אנדער ראש ישיבה א שיעור אויף לימוד הישיבה אין אן אנדער בית המדרש.
פארוואלטונג, השגחה, און רעגיסטראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ישיבה ווערט געפירט דורך ר' שרגא קאטלער און בעיקר דורך אהרן קאטלער, ביידע ברידער פון ר' מלכיאל.
- ר' יוסף בורסטין איז דער וואס פירט די ביורא פון דער ישיבה, סיי לעגאל און סיי למעשה.
- ר' יעקב פאלאק איז דער וואס איז געשטעלט אויף אנצונעמען נייע בחורים אין ישיבה, ער איז דער וואס קוקט איבער די אפליקאציע. ער איז אויך א משגיח.
- אבי פאלאק איז געשטעלט אויף די טעגליכע ציגעהערן פון אלע געביידעס פון די ישיבה, ווי די ריינקייט, אויפהאלטן, פאררעכטן און נאך, ער האט אונטער זיך א שטאב פון צענדליגע פוילישע גוים, אזוי אז מען זאגט אז אבי איז דער ראש ישיבה פון די פאלאקן.
השגחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז נישט דא קיין ספעציעלע השגחה אויף די בחורים אין ישיבה, אבער אזוי ווי אין אלע ליטווישע ישיבות איז דא איינער א געלונגענע בעל מוסר מיט געוואלדיגע טעלאנט וואס ער איז דער משגיח, זיין עיקר אויפגאבע איז צו געבן ווארימע דרשות, ערלעדיגן פראבלעמען ווי שלום בית, און העלפן די בחורים און אינגעלייט שטייגען אין תורה. אויך איז דא דריי קלענערע משגיחים וואס זיי טוען די ארבעט פון האלטן א אויג אויף די בחורים.
דער משגיח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער משגיח ביז יאר תשנ"ח איז געווען ר' נתן וואכטפויגל זצ"ל. היינט איז דער משגיח רבי מתיתיהו סאלאמאן שליט"א, וואס איז באוואוסט מיט זיינע פייערדיגע דרשות.
קלענערע משגיחים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען אויך דא דריי אונטער-משגיחים
- ר' יעקב פאללאק
- ר' יהודה זשייקאבס
- ר' אליעזר סטעפאנסקי
ווערן אנגענומען אין בית מדרש גבוה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו ווערן אנגענומען אין בית מדרש גבוה, דארף מען אויספילן אן אפליקאציע וואס קאסט $100 די אפליקאציע קען מען אריינשיקן ביז ז' אלול פאר דעם ווינטער זמן, און ז' אדר פאר דעם זומער זמן (אלול זמן נעמט מען נישט אן קיין נייע בחורים). דערנאך ווערט די אפליקאציע אדורך געקוקט דורך ר' יעקב פאללאק און ער גיבט דעם ערשטן יא אויף צו גיין צו פארהער.
די פארהער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען דא א פאר טיילן צו די פארהער
- ר' יעקב פאללאק מיט איינע פון די אנדערע צוויי קליינע משגיחים זיצן אין אפיס און רעדן מיטן אפליקאנט סתם צו זען וואס פארא בחור מען האט צו טאן מיט.
- איינע פון די פארהערערס פארהרען דעם אפליקאנט, געווענליך וואס מען האט געלערנט די לעצטע זמן. די פארהערערס זענען
ר' ישראל טעפלין
-
- עס זענען מעגליך דא נאך איך ווייס נאר נישט ווער
- איינע פון די ראשי ישיבה רעדן מיט דעם אפליקאנט אין לערנען, געווענליך גרייט מען זיך אן א שיין שטיקל תורה פאר דעם חלק.
- דערנאך קומט עס צוריק צו ר' יעקב פאללאק אויף די ענד באשלוס.
די רעגיסטראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערנאך דארף מען א דורך גיין די רעגיסטראציע פרעצעדור, וואס דאס מיינט איז אויסארבייטן א פרייז פאר שכר לימוד, אונטער שרייבן די תקנות, און נאך אזעלכע מינדערוויכטיגע פאפיר ארבייט.
באקומען א בעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכדעם וואס מען איז שוין אלעס אריבער פאנגט זיך אן דאס מסדר זיין דאס עצם זיין אין ישיבה, ווען מען קומט אן איז גלייך די ערשטע טאג טומעל טאג, דאן איז מען זיך מסדר א חברותא, אויך זיצן אין די אפיס 2 אינגעלייט וואס זענען געשטעלט אויף מסדר צי זיין די בעטן אין די שלאף צימערן. זיי האבן א 100% פונקטליכע ליסטע פון ווער עס שלאפט אין וועלכע צימער און וויפול בעטן עס איז דא אין צימער. די ליסטע ווערט איבערגעארבייט יעדע ענדע זמן, די איינגעשטעלטע גייען ארום צו אלע צימערן מיט א ליסטע פון אנפאנג זמן, און א ליסטע פון אלע חתנים, זיי פרעגן אדער ווערן זיי געוואיר יעדען חתן ווען ער האט חתונה, און דורך דעם ענטפער ווייסען זיי אויב זיין בעט איז פארנומען דעם קומענדיגען זמן אדער נישט. אויך מאכן זיי זיכער אויב איינער האט געטוישט צימערן אינמיטען זמן. אפיציעל ווען/אויב מען טוישט צימערן מוז מען לאזן וויסען אין אפיס.
לימודים, חבורות, און סדרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען דא לימודים אין יעדע מקצוע באזונדער, אבער אלעס איז איינגעטיילט אלס אדער א טייל פון סדר הישיבה, אדער אלס טייל פון די חבורות.
- סדר הישיבה איז די מסכת וואס די רוחניותדיגע פארוואלטונג (הנהלה) פון די ישיבה מאכט אףּ אז מען לערנט די זמן.
- די בתי מדרשים זענען איינגעטיילט אויף דעם צו מען לערנט דארט די סדר הישיבה אדער נישט. למשל אין בית אליהו לערנט מען נישט סדר הישיבה, אבער אין בית מדרש הישן לערנט מען יא סדר הישיבה.
- אלע לימודים (סיי די סדר הישיבה און סיי נישט) זענען איינגעטיילט צווישן חבורות, אזוי אז יעדע 20-30 (עס זענען דא חבורות וואס זענען צומאל איבער 100 מענטשן) מענטשן גיהערען צו א חבורה. דאס איז אויך די וועג ווי אזוי מען באקומט א זיץ אין א בית מדרש.
שיעורים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדע וואך גיבט אן אנדער ראש ישיבה א שיעור כללי אויף סדר הישיבה אין אן אנדער בית מדרש. אויך דארף יעדע ראש חבורה זען דערצו אז עס איז דא א שיעור (מען רופט דאס חבורה) כאטש איין מאל א וואך.
חבורה מיט זיצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו באקומען א זיץ אין א בית מדרש דארף מען געהערן צו א חבורה.
- די חבורה
א חבורה איז א צאל בחורים מיט/אדער אינגעלייט וואס נעמען זיך צוזאם אין א גרופע. זיי נעמען אויף א ראש חבורה וואס ער מאכט זיכער אז אלעס זאל קלאפן. אויך לערנען זיי אלע די זעלבע זאך אויף דעם זעלבען דרך הלימוד.
- יעדע אנפאנג זמן הענגט א צעטאל אין יעדע בית מדרש מיט די ראשי חבורות און די לימודים וואס זיי לערנען און וועלכע סדר זיי לערנען דאס.
דורך טומעלט טאג זוכט יעדער אויף אויפן צעטל אין וועלכע חבורה ער וויל זיין און שרייבט זיך איין מיט זיין חברותא ביים ראש חבורה. דער ראש חבורה גיבט דאס נאכדעם אריין פאר דער וואס איז איינגעשטעלט אויף דעם און זיי מאכן זיכער אז לויט וויפול נעמען די ראש חבורה האט געגעבן אזויפיל זיצען באקומט דער חבורה.
- דורך די סיסטעם קומט אויס אז מען קען טרעפן כמעט אויף יעדע מקצוע/ענין/סוגיא אין ש"ס, הלכה, אדער פוסקים א חבורה.
- ספעציעלע חבורות
עס זענען דא א ספעציעלע פלעצער וואס רופט זיך בודדים, וואס מיינט אז מען לערנעט דארט אן א חבורה.
די זיצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בערך די דריטע טאג אין נייעם זמן, הענגט די וואס זענען גישטעלט דערויף אויף א צעטל אין יעדע בית מדרש וואס האט א מאפע פון אלע זיצן אין בית מדרש מיט קאלירטע זיצן, יעדע קאליר פאר אן אנדער חבורה.
- זיצן ליסטע
בערך די צווייטע וואך איז זמן (מיטן אויסנאם פון אלול זמן), ערווארט יעדע זיץ א קארטל וואס מען דארף אויספילן איינס פאר יעדע סדר. די קארטלעך האבן שוין אויף זיך פון פריער ארויפגעדרוקט די נומער פון די זיץ. מען דארף אויספילן
- דעם נאמען
- דעם נאמען פון דער חברותא
- וואס מען לערנט
- וועלכן סדר
- סאציאל סעקיורעטי נומער
בערך צוויי וואכן נאכדעם ווערט אויפגעהאנגען א ליסטע אין יעדע בית מדרש וואס גייט אין סדר פון אלף בית וואס נאך דעם נאמען איז דא א 6 ציפער קאד וואס ווייזט ווי מען זיצט, די ערשטע צווי ציפערן ווייזן די געביידע, די צווייטע צוויי די רייע, און די לעצטע צוויי די זיץ.
סדרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די טאג אין ישיבה איז איינגעטיילט אין א פאר סדרים אלעס מיט א זייגער
7:30 אינדערפרי איז שחרית.
נאך שחרית איז דא 15 מינוט הלכה
פרישטאג איז דא פון נאך שחרית ביז 9:30.
- סדר א'
אדער ערשטע סדר, פון 9:30 אינדערפרי ביז 1:45 נאכמיטאג.
מנחה דאווענט מען 1:45.
עס איז דא מיטאג צו עסן אין די עס זאל פון 2:00 ביז בערך 3:00.
- סדר ב'
אדער צווייטע סדר. איז פון 3:45 ביז 7:15.
- מוסר סדר
איז פון 7:15 ביז 7:45.
- סדר ג'
אדער נאכט סדר איז פון 9:00 ביז 10:30
מעריב איז אנדערש ווינטער אדער זומער.
געביידעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ישיבה פארמאגט פילע געביידעס אין לעיקוואד.
- ליג'אן געביידע
דאס איז אן אלטע געביידע אויף 617 6TH STREET דארט זענען אלע אפיסעס פון די ישיבה.
- די אלטע בית מדרש
דאס איז די אלטע בית מדרש ווי ר' אהרן זצ"ל האט נאך געלערנט, דאס איז אויף 7TH STREET פון אונטען פון די דארמעטארי געביידע. ביי די אלטע ישיבה לייט הייסט דאס די חשובסטע בית מדרש. אין דעם בית מדרש לערנט מען סדר הישיבה. אויך איז דא אין די געביידע
- די אוצר הספרים וואס מען האלט אינמיטען איבערבויען
- די עזרת נשים בית מדרש, דאס איז די עזרת נשים אבער א גאנצע וואך ניצט מען דאס פאר א בית מדרש
- די בולעטין באורד, ווי די געלע צעטלעך מיינען השבת אבידה, די בלויע אז מען זוכט א רייד, און די פינקע אז מען האט א קאר און איז גרייט מיטצונעמן אנדערע.
- די אפיסעס פאר די ראשי ישיבה.
- די עס זאל
די עס זאל (אדער ווי עס ווערט אנגערופן אין ישיבה די דייניג רום) איז אויף 6TH STREET צו מערב פון די דארמעטארי געביידע. דאס איז א הערליך נייע געביידע וואס מען האט געלייגט די גרינד שטיין אין יאר תשנ"ט און איז פארטיג געווארן אין יאר תשס"ב. עס האט אין זיך
- א הערליכע עס זאל וואס א האלב ניצט מען פאר א בית מדרש ווי מען לערנט נישט סדר הישיבה. אלס חלק פון די עס זאל
- סינקס וואס האבן נישט קיין הענטלעך וואס מען דרייט צו עפענען די וואסער, נאר מען שטופט אזא הענטל מיט טעפל ווייל ווען מען וואשט זיך פאר ברויט איז נישט אויסגעהאלטן אנצירורען די הענטלעך.
- סינקס פאר הייס וואסער פאר קאווע און טיי.
- א הערליכע מאדערנע קאך.
- א עס זאל פאר די ראשי ישיבה, מיט א באזונדערע בית הכסא פאר זיי.
- חבורה צימערן וואו ראשי חבורות קענען געבן א חבורה.
די געביידע איז באהאפטן צו די אלטע בית מדרש. סיי אויפן ערשטן שטאק און סיי אויפן צווייטן שטאק. די געביידע האט אויך אויפן ערשטן שטאק צוויי גרויסע בתי מדרשים, אין איינס לערנט מען סדר הישיבה און אין די צווייטע נישט.
- מערב בית מדרש
דאס איז א בית מדרש אויף די מערב האלב פון ערשטן שטאק פון עס זאל געביידע.
- מזרח בית מדרש
דאס איז א בית מדרש אויף די מזרח האלב פון די עס זאל געביידע.
- בית אליהו
די געביידע איז געבויט פון קאראוואנען, אויף 7TH STREET א קעגען איבער די אלטע בית מדרש, דאס איז דער גרעסטער בית מדרש ווי מען לערנט נישט סדר הישיבה. עס האט אויך א קליין בית מדרש פון אונטען.
- בית שלום
דאס איז א הערליך ניי איבער געבויט בנין וואס איז אויך באוואוסט אלס שמחה רום, דאס איז אויף 9TH STREET צווישען MADISON AVE און CLIFTON AVE. אין די בית מדרש לערנט מען נאר סדר הישיבה.
- די דארמעטארי געביידע
דאס איז די עלסטע דארמעטארי געביידע, עס איז אויך אויף 6TH STREET אביסעל צו מערב פון די ליג'יאן געביידע, עס האט 3 שטאק מיט בערך 15 צימערן צו א שטאק, מיט בערך 5 בעטן צו א צימער, די בית הכסא מיט וואש צימער זענען אינמיטן פון יעדע שטאק.
- די ערווינגטן
דאס איז אמאל געווען א האטעל וואס האט געהייסען אזוי, עס איז אויך אויף 9TH STREET צו מזרח פון בית שלום, דאס איז היינט א דארמעטארי, עס האט 3 שטאק מיט א קעלער, אויף יעדע שטאק איז דא בערך 25 צימערן, יעדע צימער האט בערך 4-5 בעטן, יעדע צימער אויף די 3 שטאק האט אויך א בית הכסא מיט א שויער. אין די קעלער איז דא נאך צימערן אבער די בית הכסא איז אינדרויסן, אויך האט די קעלער א וואש צימער צו וואשן וועש.
- די משוגעים הויז
דאס האט אמאל גיהערט צו א משוגעים אנשטאלט דערפאר רופט מען דאס אזוי, דאס איז אויך א דארמעטארי געביידע אויף 8TH STREET און CLIFTON AVE.
זמנים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען דא 3 זמנים אין ישיבה:
- ווינטער זמן פון ראש חדש חשון ביז ז' ניסן
- זוממער זמן פון ראש חדש אייר ביז י' אב
- אלול זמן פון ראש חדש אלול ביז י"א תשרי
טומעלט טאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קיין איין באשרייבונג וועגן בית מדרש גבוה איז קיין באשרייבונג אויב עס האט נישט אין זיך טומעלט טאג. דאס איז די ערשטע טאג אין די זמן, די זיבעטע גאס ווערט פארוואנדעלט אין א מארק ווי מען האנדעלט זיך איין א חברותא מיט/אדער א חבורה. עס טומעלט זיך אין גרויסען עס פון די אינטערעסאנטסטע זאכן צו זען פאר איינער וואס האט דאס נאך נישט געזען. יעדער וואס זוכט א חברותא קען באקומען איינס ביי טומעל טאג.
די "פריזער"[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז דא א תקנה אין ישיבה אז ווען א בחור ווערט אנגענומען טאר ער נישט טאן א שידוך ביז פיר מאנאטן אין זמן, צו זיין מער פונקטליך ביז ט"ו בשבט פאר די ווינטער זמן, און ר"ח תמוז פאר דעם זומער זמן. אין די פיר חדשים ווערט דאס אנגערופען אז מען איז נאך אין די פריזער ווייל מען איז פארפרוירן ווען עס קומט צו שידוכים. די אויסנאם איז אז ווען מען ווערט אנגענומען אין ישיבה גיט מען אריין דעם נאמען פון וועמען מען האנדלט שוין אינמיטן א שידוך, אין אזא פאל אויב ווערט מען א חתן צו א מיידל מיט דעם נאמען, הייסט דאס אז מען האט נישט עובר געווען אויף דער תקנה.


text:
משה מענדלסאן
משה מענדלסאן אויך באקאנט אלס משה דעסויער, אדער מענדלזאן, איז געווען דער הויפט פון די משכילים.
פאר געוויסע אידן איז ער געווען דער דריטער משה נאך משה רבינו און דעם רמב"ם.
אבער פאר די ארטאדאקסישע יידן איז ער נאך זיין שטארבן געווארן א סימבאל פון אפיקורסות פאר דער אסימילאציע פון כלל ישראל. דער חת"ם סופר שרייבט אין זיין באקאנטע צוואה: בספרי רמ"ד, אל תשלחו יד.
ר' עקיבא יוסף שלעזינגער שרייבט אין זיין ספר א פירוש אויף די צוואה פונעם חת"ם סופר אז וויבאלד ער האט אריינגעברענגט אסימילאציע ביי יידן, דעריבער האבן זיך זיינע קינדער געשמדט און זענען געווארן פאלנע גוים.
ספר נתיבות השלום איז א חומש מיט דייטשע תרגום און א פירוש דורך משה מענדלסאהן. די גאנצע ספר קען מען היינט געפונען אויף גוגל: נתיבות השלום אויף בראשית


text:
קאנטי דארהאם
קאנטי דארהאם (ענגליש: County Durham) איז א גראפנשאפט אין די צפון-מזרח ענגלאנד. קאנטי דארהאם גרענעצט צפון יארקשיר צו דרום, קאמבריע צו מערב, און נארטהאמבערלאנד און טיין און וויר צו צפון. קאנטי דארהאם באדעקט א שטח פון 2,676 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז דארהאם. קאנטי דארהאם האט א באפעלקערונג פון 510,800 (געשאצט 2010).
דער שטח פון דער צערעמאנישער גראפנשאפט פון קאנטי דארהאם נעמט איין די שטאט דארלינגטאן, אן אוניטארישע אויטאריטעט, און די נישט-שטאטישע גראפנשאפט, וואס האט א היסטאריע פון גראבן און לאנדווירטשאפט, ווי אויך שווערע באן אינדוסטריע אין דעם דרום-מערב טייל.