text:
קערפער שפראך
קערפער שפראך (באדי לענגיוטש) איז א קאמיוניקאציע מיטל, ניצענדיג די קערפער מיט אדער אהן די מויל שפראך.
צולייגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קערפער-שפראך זענען אויסדריקען אויפ'ן גוף אדער אויפ'ן פנים ווי א שמייכעל, א בלינק מיט די אויגען, אדער א קוועטש מיט די נאז א דריי מיטען פינגער (שבכל הלילות). רוב באוועגונגען און אויסדריקען נעמען מענטשטען נישט אין אכט. ס'איז דא באמערקבארע און אומבאמערקבארע אויסדריקען אויסדריקען וואס מ'קען צוריקהאלטען אין וואס מ'קען נישט צוריקהאלטען.
- דאס איז די איינציגסטע שפראך גלייך פאר אלעמען, א שמייכעל איז א שמייכעל איבעראל, אין א גרימאס פנים איז אויך די זעלבע, באשעפענישען פארשטייען
- אפילו בלינדע וואס האבען קיינמאל נישט געזען קיין שמייכעל שמייכלען די זעלבע
קערפער-שפראך באניצער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די באוועגונגען פינעם קערפער געבען שטארק צו צו א שמועס עס צו מאכען אויס לאנגווייליג דאס ברענגט מענטשען זאלען זיך וועלן באקענען מיט דיר און דאס ברענגט זיך צו דערווייטערן ס'הארגעט אוועק פארבינדענישען פון לאנגע יאהרען
- דאס איז איינע פון די וועגען ווי אזוי מ'טרענירט חיות און ווי אזוי חיות פארשטייען זייערע בעלי בתים
- דאס געבט צו צום ריטאריק פין א רעדנער אז די עולם זאל נישט שנארכען אינמיטען זיין רעדע און אפילו פון מאהל צומאהל צוווארפען א שמייכעל און אנדערע ווערטער דער אויפטרעטער ניצט די אויסדריקען צו באאיינפלוסען דעם עולם אויף סיי וואספארא אופן ס'זאל צוגעבען צום טאהן אדער צום געשפאנטקייט און געשמאקייט פונעם סיטואציע.
- מ'לייגט ארויף אויפ'ן עדווערטייזמענט א בילד פון וואס מ'וויל אז ס'זאל אומבאמערקבאר אפעקטירען די אויג וואס זעיט דאס
- מ'מאכט נאך מענטשען מיט זייערע באוועגונגען
- קערפער-שפראך ביי בילדער מיינט מ'שטעלט זיך אין א פאזע, מיט: זאג - טשיז!!!
- סעילס לייט באניצען זיך אפט מיט די קערפער-שפראך צו אבזערווירען זייערע קונדען
- קורצע מעסעזשעס ווערן אזוי איבערגעגעבען
- פסיכאלאגען באבאכטען זייערע קונדען און דאס העלפט זיי דיאגניזירען
אויסדריקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ציטערן: די פיס שאקעלט (ציטערט).


c: text/html

text:
גריפע
גריפּע אדער אינפלועציע איז אן אינפעקציע וועלכע שטאמט פון די אר.ען.עי. ווירוס פאמיליע. די גריפע דרייט זיך צווישן פייגל און זויגערס און גייט אויך אריבער צו מענטשן און מיליאנען ווערן אנגעשטעקט ארום דער וועלט יעדעס יאר.
צווישן 5 און 20 פראצענט פון דעם אמעריקאנער פאלק ווערט אנגעשטעקט מיט דער גריפע יעדן ווינטער לויט די אפיציעלע שטודיעס פון די צענטער אוו דעזיז קאנטראל (סי-די-סי). די גריפע איז טאקע נישט אזוי ערנסט היינט אבער עס קען נערווירן דעם באטראפענעם צווישן עטליכע טעג און עטליכע וואכן. מען היסט, ניוכעט, ניסט, עס קראצט, און מען שפירט זיך ווי א נאכגעלאזטע זעקל ביינער אן קיין לעבנ'ס פרישקייט.
כאטש רוב מענטשן באטראכטן די גריפע אלס א מילדע דעזיז מיט וועלכע מען דארף מיטלעבן יעדן ווינטער, קען עס אבער זיין זייער שעדליך. די סי-די-סי שאצט אז ארום 200,000 אמעריקאנער ווערן האספיטאליזירט יעדן ווינטער פון די גריפע אדער ענליכע ווירוסן און ארום 30,000 שטארבן דערפון. ארום די וועלט טוט די גריפע אוועקלייגן ארום א האלב מיליאן מענטשן יעדעס יאר.
אינהאַלט
וואס איז די גריפע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גריפע איז א אטעם קראנקייט וועלכע ווערט געשאפן דורך די אינפלועציע ווירוס. די גריפע איז נישט די זעלבע ווי א קאלד כאטש זיי ברענגען ביידע די זעלבע סימפטאמען. א קאלד ווערט געשאפן דורך אן אנדער ווירוס און די סימפטאמען זענען מילדער און אויך נישט אזוי שעדליך ווי די גריפע וועלכע קען ברענגן ערנסטע קאמפליקאציעס.
די גריפע קומט אריין אינעם קערפער דורך אטעמען און זעצט זיך אין די אטעם רערן וועלכע ווערט אנגערופן די רעספירעטארי טרעקט. ווען די ווירוס איז שוין דארט פאר א שטיק צייט הייבט עס אן עפעקטירן די צעלן און צוביסלעך הרג'ט עס אפ טייל פון די צעלן. איינמאל די צעלן זענען טויט הייבן זיי אן ארומגיין די קערפער און עפעקטירן נאך צעלן. די סימפטאמען הייבן אן קומען נאכדעם וואס די עפעקטירטע צעלן מאכן אויפגעשוואלן די אטעם רערן און דער מענטשן הייבט אן הוסן. די סימפטאמען ווערן נאך מער פארשטערקערט ווען די ווירוס גרייכט די בלוט שטראם און עס געדויערט געווענליך עטליכע טעג ביז די אימון סיסטעם וועקט זיך אויף און הייבט אן אויסקעמפן די ווירוס און איר ארויסטרייבן פון דעם קערפער. די געשוואלנקייט געדויערט אביסל לענגער אויסצוהיילן און דער מענטש וועט בלייבן מיט טייל פון די סימפטאמען ביז עטליכע טעג דערנאך.
די סימפטאמען פון דער גריפע זענען אסאך אבער אין רוב פעלער וועט עס זיין: הוסן, ניסטן, פיבער, קערפער קראצעריי, לויפנדיגע נאז, און מידיקייט. די אלע סימפטאמען זענען קיינע נישט קיין שעדליכע און יעדער נארמאלער מענטש טראגט עס דורך. שוואכערע מענטשן קענען אבער עפעקטירט ווערן מיט מער סימפטאמען וויבאלד זייער אימון סיסטעם ווערט אפגעשוואכט פון די קאמף קעגן די גריפע און דער קערפער ווערט אויסגעשטעלט צו כאפן ערנסטע אינפעקציעס וועלכע וואלטן נארמאלערהייט נישט געקענט עפעקטירן. אין אזעלכע פעלער וועלן די באטרעפענדע קענען באקומען באקטעריע נעמאניע, דיהיידרעישן (אויסגעטרוקנטקייט) סיינוס פראבלעמען און אויער אינפעקציעס ביי קינדער, און די וואס ליידן פון דייבעטיס אדער אסטמא וועלן זען א שטארקע פארערגערונג אין זייער מצב.
"סטרעין אַ" אדער "סטרעין בע" זענען די אינדאנטיפיקאציעס צו די ווירוס שטאפל. ווען די גריפע ווירוס איז אינדענטיפיצירט געווארן צום ערשטן מאל אין די 930' יארן האט מען איר איינגעטיילט אין 3 קאטעגאריעס: סטרעין אַ איז די מערסט אויפגעכאפטע גריפע וועלכע איז אויך דאס מערסטע שעדליך. סטרעין בע איז אביסל מילדער און קען מאכן ווייניגער פראבלעמען. און סטרעין צע מאכט זיך נאר ביי איינצעלע מענטשן און גייט נישט אריבער פון איינעם צום צווייטן.
וויאזוי באקומט מען די גריפע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גריפע קומט אין די ווינטער סעזאן (אמעריקע) וועלכע איז געווענליך צווישן נאוועמבער און מערץ אבער עס קען זיך ארויסציען פון די גרעניצן אויך, געוואנדן לויט יאר צו יאר. די מערסטע אקטיווע וואכן זענען אין די מאנאטן פון יאנואר און פעברואר.
דורכאויס די גריפע סעזאן הייבן מענטשן אן באקומען די קראנקייט און פארשפרייטן דאס שנעל איינע צו די אנדערע. וויבאלד די גריפע איז א אטעם (רעספירעטארי) ווירוס גייט עס גאר שנעל איבער פון איינעם צום צווייטן גענוי ווי א קאלד. איין איינציגער מענטש וואס באקומט די ווירוס וועט עס צעשפרייטן צו זיינע פאמיליע מיטגלידער, מיטארבייטער, און פריינט מיט וועלכע ער פארברענגט. די גרעסטע גריפע פארשפרייטונג קומט פון די שולעס וואו די קינדער שפילן זיך איינע מיט די אנדערע און האבן די מערסטע קאנטאקט צווישן מענטשן. די קינדער ברענגן עס אהיים און פון דארט גייט עס ווייטער און ווייטער. די נאציאנאלע אינסטיטוט פאר אלערדזשיס און אינפעקציעס שאצט אז איינס פון יעדע דריי פאמיליעס וועלכע האבן קינדער אין די שולעס ווערן אנגעשטעקט מיט די ווירוס יעדעס יאר.
די פארשפרייטונג פון דער גריפע גייט גאר שנעל ספעציעל ווייל די אנגעשטעקטע הוסן אסאך און די מענטשן וועלכע נעמען נאכדעם אריין זייערע לופט ווערן אויך אנגעשטעקט דערמיט. דאקטוירים זאגן אז איינער וואס שטייט ביז 3 פוס ווייט פון אן אנגעשטעקטן וועט עס מעגליך איבערכאפן נאכדעם וואס יענער וועט נאר געבן איין הוס. די נייע אנגעשטעקטע געדויערט געווענליך פון 3 ביז 4 טעג ווילאנג די ווירוס הייבט אן ברענגן די סימפטאמען אבער אפילו בעפאר קענען זיי שוין אנשטעקן נאך מענטשן ווייל די קראנקייט ליגט שוין אין זייערע קערפער. נאך א וועג וויאזוי די גריפע פארשפרייט זיך איז דורך אנרירן אביעקטן וועלכע אן אנגעשטעקטער האט אנגערירט בעפאר. דער אנגעשטעקטער מאכט א הוס און באדעקט זיין מויל מיט זיין האנט פאר מענטשליכקייט. א מינוט דערויף עפענט ער א טיר דורך אנכאפן די הענטל מיט זיין האנט וועלכע איז פריער געלעגן אויף זיין מויל. די ווירוס גייט דאן ארויף אויפ'ן טיר הענטל און דער מענטש (אדער עטליכע) וואס כאפט אן דעם זעלבן הענטל דערנאך נעמט ארויף די ווירוס אויף זיין האנט און פון דארט געדויערט שוין נישט לאנג ביז ער רירט אן זיין מויל אדער נאז און די ווירוס גייט אריין אין זיין קערפער.
דאקטוירים זאגן אז איינמאל א מענטש איז אנגעשטעקט מיט די גריפע וועט ער דאס קענען איבערגעבן פאר אנדערע ביז 7 טעג נאכדעם וואס ער האט דאס באקומען. זיי ווארענען אז קינדער קענען דאס נאך איבערכאפן אפילו שפעטער. נארמאלערהייט צעשפרייט זיך די גריפע נאר אין די לאנד ווי עס האט זיך אנגעהויבן. אבער טיילמאל גייט עס אריבער פון איין לאנד צום צווייטן און מענטשן פון צענדליגער לענדער און אמאל די גאנצע וועלט ווערן אנגעשטעקט. אזא פאל ווערט אנגערופן א פענדעמיק. די ערגסטע אזא געשעעניש איז פארגעקומען אין 918' און האט אנגעהאלטן איין יאר. יענע פענדעמיק האט אומגעברענגט 20 מיליאן מענטשן ארום די וועלט, אריינגערעכנט א האלב מיליאן אין די פאראייניגטע שטאטן. די צאל קרבנות פון יענע פענדעמיק איז געווען פיל מער ווי אלע קרבנות פון אלע אנדערע פענדעמיקס אינאיינעם זינט דעמאלט.
אויסער די גריפע פון וועלכע מיר ווייסן איז פאראן די עוויאן גריפע פון וועלכע איר האט שוין מעגליך געהערט רעדן אין די מידיא. די עוויאן גריפע איז די זעלבע גריפע אבער ווערט איבערגעכאפט דורך אנגעשטעקטע פייגלעך. די פאל איז דערווייל נאר געהערט געווארן אין אזיע.
ווער איז אויסגעשטעלט דערפאר?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יעדער אן אויסנאם איז נישט אויסגעשלאסן פון איבערכאפן די גריפע. אבער עס זענען פאראן געוויסע מענטשן וועלכע וועלן דאס ענדערש איבערכאפן ווי אנדערע און זיי האבן מער שאנסן עס זאל זיי ברענגן ערנסטע פראבלעמען און אפילו טויט. דאס זענען:
• קינדער אונטער 2 יאר וועמענ'ס אימון סיסטעם איז נאך נישט געהעריג אנטוויקעלט.
• עלטערע מענטשן העכער 65 יאר אלט. רוב טויט פעלער פון די גריפע איז ביי מענטשן פון יענע עלטער. • מענטשן וואס ליידן פון קראניק פראבלעמען ווי אסטמא אדער דייעביטיס.
• העלט קעיר ארבייטער.
• נוירסינג האום רעזידענטן.
איין ברירה צו פארמיידן די גריפע איז צו נעמען א וואקסינאציע אנפאנג סעזאן. די סי-די-סי רעקאמענדירט דאס פאר די אלע אויבנדערמאנטע מענטשן וועלכע קענען זיך גרינג פארמיידן פראבלעמען. סתם מענטשן קענען אויך נעמען א וואקסינאציע אבער עס איז נישט אזוי וויכטיג ווייל עס זענען פאראן זייער ווייניג שאנסן אז עס זאל זיך מאכן ערנסטע פראבלעמען און נארמאלערהייט גייט עס אדורך ביז א וואך.
גריפע באהאנדלונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערווייל איז נאך נישט פאראן א מעדעצין וועלכע קען היילן די גריפע איינמאל מען איז שוין אנגעשטעקט דערמיט. אנטיביאטיקס העלפן נישט ווייל זיי קענען נאר אומברענגן באקטעריע אבער די גריפע איז א ווירוס. עס זענען אבער יא פאראן א רייע דראגס וועלכע קענען פארקערצערן די לעבן פון די גריפע. די מעדעצינען קענען נישט ארויסטרייבן די ווירוס אבער קענען יא צוריקהאלטן די אנגעשטעקטע צעלן זיי זאלן נישט קענען גיין ווייטער אנשטעקן אנדערע צעלן און דאס פארקירצערט די לעבן פון די גריפע איינמאל די אימון סיסטעם טרייבט איר ארויס.
די אלע מעדיצינען קענען נאר פארשריבן ווערן דורך א דאקטער וויבאלד אלע פון זיי ברענגען זייטיגע פראבלעמען באקאנט אלס "סייד עפעקטס". די נאטורליכע וועג פון היילן די ווירוס איז דורך איר אויסליגן און טרינקען אסאך פליסיקייט. אויב מען ליידט אויך פון פיבער אדער קראצונג איז כדאי צו נעמען אספירין.
וויאזוי צו פארמיידן די גריפע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עקספערטן זאגן אז די גרינגסטע וועג וויאזוי צו פארמיידן די גריפע איז דורך אנהאלטן א גוטע היגיענע דורכאויס די גריפע סעזאן. זיי האלטן אז עס איז וויכטיג זיך צו וואשן די הענט עטליכע מאל א טאג מיט ווארים וואסער און זייף און שטיין ווייט פון אן אנגעשטעקטן מענטש און אויב יענער הוסט זאל מען צודעקן די אייגענע מויל און נאז מיט די האנט און דערנאך אפוואשן די האנט בעפאר מען רירט נאכאמאל אן די מויל.
א מענטש וואס באקומט די גריפע קען אליין אויך גרינג פארמיידן דאס איבערצוגעבן צו אנדערע דורך בלייבן אינדערהיים און זיך נישט דרייען צווישן מענטשן. אויב מען מוז יא ארויסגיין איז וויכטיג צו האלטן אין טאש פאפיר און מיט דעם צודעקן די מויל ווען מען הוסט. אויב מען האט נישט קיין פאפיר איז וויכטיג אפצואוואשן די הענט באלד דערנאך בעפאר מען האט א שאנס אנצוכאפן עפעס וואס אנדערע וועלן באלד אויך אנכאפן.
די גריפע וואקסינאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך א וועג וויאזוי צו פארמיידן די גריפע איז צו נעמען א וואקסינאציע יעדע אנפאנג גריפע סעזאן (אקטאבער ביז נאוועמבער אין צפון אמעריקע) ווי פריער דערמאנט. עס איז בעסער דאס צו נעמען ווי פריער ווייל עס נעמט 2 וואכן ביז די וואקסינאציע הייבט אן צו באוואכן קעגן די גריפע אויף 100 פראצענט. קינדער אונטער 9 יאר אלט דארפן דאס נעמען נאך פריער ווייל זיי דארפן דאס נעמען צוויי מאל מיט איין מאנאט צעטיילט.
די וואקסינאציע, וועלכע באשטייט פון די גריפע ווירוס אליינס, טוט א וואונדערליכע ארבעט ווען זי מאכט די קערפער דערקענען די ווירוס און אזוי וועט די אימון סיסטעם דאס אומברענגן נאך בעפאר עס האט א שאנס זיך צו פארשפרייטן. מען מוז עס איבערנעמען יעדעס יאר ווייל עס וועפט אויס מיט דער צייט און אויך ווייל די גריפע קען זיין אנדערש פון יאר צו יאר און די דאקטוירים טוישן די אינהאלט פון די וואקסינאציע יעדע סעזאן.
די גריפע וואקסינאציע קען גענומען ווערן דורך א שטאך אדער דורך א נאז איינשפריצונג. ביידע טוען די זעלבע ארבעט אבער עס האט זיך מיט די יארן ארויסגעשטעלט אז דורך א שטאך ארבעט עס פיל בעסער. די סייענטיסטן שאצן אז די נאז איינשפריצונג באוואכט אויף 92 פראצענט אבער זיי רעקאמענדירן דאס נאר פאר קינדער.
דאקטוירים האלטן אז יעדע קינד פון 6 ביז 23 מאנאטן זאל באקומען א וואקסינאציע ווייל זיי זענען דאס מערסטע אויסגעשטעלט צו די גריפע און עס איז די שעדליכסטע צו זייער קערפער. א קינד וואס איז אונטער 6 מאנאטן קען נאך נישט נעמען די וואקסינאציע און דערפאר רעקאמענדירן זיי אז די גאנצע פאמיליע זאל נעמען די וואקסינאציע און אזוי וועט דאס קינד אויך זיין באוואכט.
אויך מענטשן העכער 65 יאר און אלע העלט קעיר ארבייטער און נוירסעס דארפן נעמען די וואקסינאציע יעדע סעזאן. א מענטש מיט קראניק פראבלעמען דארף דאס אויך זייער וויכטיג נעמען.
דאקטוירים ווארנען אז מענטשן וואס זענען אלערדזשיק צו אייער זאלן נישט נעמען די וואקסינאציע ווייל די וואקסנאציע וואקסט אויף אין אייער און קען ברענגן א שלעכטע רעאקציע. א מענטש וואס האט פיבער מעג דאס אויך נישט נעמען און דאס זעלבע איז מיט מענטשן וואס די וואקסינאציע האט זיי געברענגט פראבלעמען אין די פארגאנגנהייט.
די וואקסינאציע קען ברענגן זייטיגע פראבלעמען וועלכע זענען די זעלבע סימפטאמען ווי די גריפע זעלבסט (די וואקסינאציע איז די גריפע אליינס) אבער אין זייער א מילדע שטאפל און וועט נאר אנהאלטן א קורצע צייט.
אין יאר 2006 איז געווען א מאנגל אין די גריפע וואקסינאציעס אין אמעריקע וויבאלד אמעריקע נעמט איר גרעסטן טייל פון די וואקסינאציעס פון א בריטישע פירמע מיט'ן נאמען טשיראן, וועלכע האט יענע יאר נישט געקענט פראדוצירן גענוג וואקסינאציעס און אמעריקע איז איבערגעבליבן מיט האלב די וואקסינאציעס וואס זי האט אין א נארמאלן יאר. די סי-די-סי האט דערפאר געבעטן די העלט צענטערן אז זיי זאלן נאר געבן די וואקסינאציעס צו מענטשן וועלכע מוזן דאס וויכטיג האבן ווי אויבנדערמאנט.
אנדערע לענדער האבן נישט געהאט דעם פראבלעם ווייל זיי מאכן זייערע אייגענע וואקסינאציעס אבער די אמעריקאנער העלט צענטערן קענען נישט נעמען פון זיי ווייל זיי האבן נישט די זעלבע סטאנדארטן און עס וואלט געדויערט לענגער ווי א סעזאן צו קענען באשטעטיגן וואקסינאציעס פון נאך א פירמע. מען האט אין יענע מאנאטן געהערט באריכטן פון הונדערטער מענטשן וועלכע זענען אריבער די גרעניץ קיין קאנאדע צו נעמען די וואקסינאציע.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
משה סופר
רבי משה סופר זצ"ל (ז' תשרי ה'תקכ"ג - כ"ה תשרי ה'ת"ר) (1762 - 1839), רב אין פרעשבורג, באקאנט אלס דער חת"ם סופר. דער נאמען חת"ם סופר קומט פון די ראשי תיבות פון חדושי תורת משה סופר, און איז דער נאמען פון די ספרים וואס רבי משה סופר האט פארפאסט, און דער נאמען מיט וועלכען ער איז באקאנט היינט צוטאג אויף דער וועלט.
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי משה איז געבוירן אין פראנקפורט אם מיין, ערב שבת נאענט צו קבלת שבת, ז' תשרי ה'תקכ"ג, צו זיין פאטער הרב שמואל סופר א זון פון הרב משה סופר, אן אייניקל פון רבי שמעון פראנקפורטער, דער ילקוט שמעוני. און צו זיין מוטער מרת רייזל א טאכטער פון הרב אלחנן חזן.
ערב שבת ווען זיין מוטער האט געהאלטן ביים געבוירן האט זי זיך געזארגט אז איבער איר וועט מען דארפן מחלל שבת זיין, האט זי געשיקט א שליח צום רב, רבי אברהם אביש פראנקפורטער וועלכער איז געווען א באקאנטער גאון און מקובל, און געבעטן ער זאל אויסווארטן מיט קבלת שבת וויפעל ס'איז מעגליך. דער רב האט איר צוליב געטון, און געזאגט "ס'איז ווערט צו ווארטן, די וועלט ווארט שוין אויף אים, דאס קינד וואס ווערט געבוירן וועט באלייכטן די וועלט מיט זיין תורה און ער וועט העלפן יידישע קינדער מיט זיין תפלה.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען זיין רבי, רבי נתן אדלער, איז גערופן צום רבנות פון באסקוויץ, מעהרן, אין תקמ"ב האט רבי משה סופר אים נאכגעפאלגט. רבי נתן האט אים גע'עצה'ט זיך אריבערציען קיין פראסטיץ, מעהרן.
אין פראסטיץ האט רבי משה געהייראט אין תקמ"ה מרת שרה, טאכטער פונעם פראסטיצער רב, הרב משה יערוויץ (נפ' תקמ"ה). רבי משה איז געווארן א מיטגליד אין דער חברה קדישא[1], און שפעטער איז ער געווארן ראש ישיבה אין פראסטיץ.
אין תקנ"ד האט מען אים באשטימט מיטן רבנות פון דרעזניץ. אין תקנ"ז איז ער געווארן רב פון מאטערסדארף, עסטרייך, איינע פון די "שבע קהילות" פון בורגנלאנד. ער האט דארט אויפגעשטעלט א ישיבה, און אסאך תלמידים זענען געקומען לערנען ביי אים. זיין הויפט תלמיד אין מאטערסדארף איז געווען מאיר אַ"ש מהר"ם אש (תק"ם - תרי"ב), וואס איז שפעטער געווארן רבי אין אונגוואר.
מלחמת קודש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ענדע פונעם 18טן יארהונדערט האט זיך אין בערלין אנגעהויבן א באוועגונג צו מאדערניזירן און רעפארמירן דאס יידנטום, אויס פארשידענע מאטיוון:
יידישע אינטעליגענטן - וועלכע זייינען אויפגעצויגן געווארן אין אן אויפגעקלערטן און פרייען גייסט, וואס האבן זיך נישט גערעכנט מיט טראדיציעס און האבן געזוכט אלץ צו באנייען לויטן איינזען פונם אייגענעם פארשטאנד, און האבן די שטרעבונג אנגעווענדט אויך אויפן יידנטום, עס צו באנייען לויט זייערע פארשטענדלעכע באגריפן.
געבילדעטע און אויפגעקלערטע - וועלכע האבן זיך געפילט אין זיייער דערגרייכונג פון בילדונג און אויפקלערונג ווי דער בעסערער נישט-ייד, האבן מער נישט געקענט דולדן די דערנידערנדיקע באציאונג צו זיי פון אויס די רעגירונגען, סיי אין אנבאלאנג פון זייערע רעכט, סיי אין אנבאלאנג פון זייער געזעלשאפטלעכן אנזען. זיי האבן געשטרעבט צו גלייכהייט מיט די אנדערע אין אלע אונזוכטען, און די דאזיקע גלייכהייט האבן זיי געגלויבט צו דערגרייכן דורכדעם, וואס זיי אליין וועלן אויסזען גלייך ווי אנדערע אין שפראך, אין קליידונג און אין שול, און אינאיינעם מיט דער שול דארף מען אויך רעפארמירן דעם סידור, אין איבערהויפט, דארף מען זיך אליין אויך רעפארמירן. נישט בלויז פון סידור דארף מען ארויסווארפן יעדן דערמאנונג אויף א האפענונג אויסגעלייזט צו ווערן, יעדן וואונק אז מיר שטאמען פון ערגעץ אנדערש, און אז מיר ווילן לעבן אנדערש ווי די ארומיקע – נאר אויך פון הארצן דארפן מיר דאס ארויסווארפן. וואו מיר לעבן – צו דער דאזיקער באפעלקערונג געהערן מיר און מיט איר דארפן מיר פארשמאלצן ווערן.
הולטייעניקעס און לייכטזיניקע - איינפאכע שטרעבערס פאר מאדערניזירן דאס יידנטום, וועלכע האבן נישט אזוי טיף געטראכט, זיי האבן נישט געקלערט וועגן רעפארם אדער אמאנציפאציע, נאר זיינען געווען איינפאכע הולטייעניקעס און לייכטזיניקע וועלכע האבן געשריגן ס'איז שוין גענוג מיט דעם בארג פון געזעצן וואס מען האט זיי אנגעהאנגן, ס'איז שווער, און מען מיז שניידן. מיר ווילן די רבנים און מנהיגים זאלן גרינגער מאכן דאס לעבן.
איין געמיינדע נאך דער אנדערער איז אפגעווישט געווארן, ס'איז געווען וואס זיינען איבערנאכט אפגעווישט געווארן און אזעלכע וואס דער קאמף האט גענומען אביסל לענגער. ס'איז געווען אפהענגיק דערפון ווי שטארק אדער שוואך ס'איז געווען דער קראפט פון יענע וועלכע האבן זיך אנטקעגנגעשטעלט דער רעפארם באוועגונג.
די רעפארם-באוועגונג איז דורך געלאפן גאנץ וועסט אייראפע און טיילווייז אויך אסט אייראפע, פון דייטשלאנד קיין עסטרייך, איטאליע, בעמען, מערן, אפילו קיין גאליציע און אונגארן. אויף איין ארט האט די רעפארם זיך באנוגנט מיט אויבערפלעכלעכע מעסיקע ענדערונגען, ערגעץ אנדערש מיט א גרינדלעכער ענדערונג, אלץ איז אפגעהאנגען דערפון וואו שטארק דער קעגנער איז געווען.
און אז די רעפארם-באוועגונג האט זיך באוויזן אין אונגארן, האט זי זיך אנגעשלאגן אין אן אייזערנער וואנט. דאס איז געווען א קאמף וואס האט זיין גלייכן נישט אין דער געשיכטע פון יענער צייט, און ער האט דערגרייכט אומבאשרייבענדע רעזולטאטן.
פון דער רעפארם זייט האט געפירט דער קאמף מרדכי ווייס, אליעזר ליבערמאן, אהרן כארין, און נאך. פון דער ארטאדאקסישער זייט האט געפירט דעם קאמף דער בארימטער גאון און אויטאריטעט רבי משה סופר, ער האט געפירט א קאמף אין זיין לאנד אונגארן. ער האט אויך געפירט א קאמף אין אנדערע לענדער און אין א גרויסן זין דארט אויך געהאט ערפאלג.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאטש זיינע יסורים האט רבי משה נאך פאר געלערנט זיינע שיעורים פאר די תלמידים רעגעלמעסיג. דעם לעצטן זומער ה'תקצ"ט האט ער געלערנט מסכת ביצה ביז דער סוגיא פון "מתוך", נאכדעם וואס רבי משה איז נפטר געווארן כ"ה תשרי ה'ת"ר, האט מען געזאגט "אל יפטור אדם אלא מתוך דבר הלכה".
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – חתם סופר (דינאסטיע)
רבי משה האט געהייראט בזיווג ראשון מרת שרה א טאכטער פון הרב משה יערוויץ רב אין פראסניץ. זי איז נפטר געווארן אין יאר ה'תקע"ב זי האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
בזיווג שני האט רבי משה געהייראט מרת שרל א טאכטער פון הרב עקיבא גינז אייגער. רב אין פוזנא. זייערע קינדער:
- הרב אברהם שמואל בנימין סופר (ראש חודש אדר ה'תקע"ה - י"ט טבת ה'תרל"ב), ממלא מקום פון פאטער, רב אין פרעשבורג.
- הרב שמעון סופר (י"ג טבת ה'תקפ"א - י"ז אדר ה'תרמ"ג), רב אין מאטערסדארף און קראקע.
- הרב יוסף יוזפא סופר.
- מרת הינדל ( - א' אדר ה'תרל"ט), די ווייב פון הרב דוד צבי עהרענפעלד ( - כ"ז חשוון ה'תרכ"ב), פון פרעשבורג.
- מרת גיטל, בזיווג ראשון די ווייב פון הרב יוסף אליהו קארניצער, פון סאבאטיטש. בזיווג שני די ווייב פון הרב בנימין שלמה זלמן שפיצער (ה'תקפ"ו - כ"ו כסלו ה'תרנ"ד), רב אין וויען (שופשוהל)
- מרת שמחה (כ"ה כסלו ה'תקפ"ב - י"ג אלול ה'תרע"א), די ווייב פון הרב משה טוביה לעהמאן פון אמסטערדאם - פרעשבורג.
- מרת רעכלא (כ"א מנחם אב ה'תקפ"ט - ), די ווייב פון הרב צבי יהודה פרידמאן.
- רייזל, זי איז נפטר געווארן אלס קינד.
- יצחק לייב, ער איז נפטר געווארן אלס קינד.
- אסתר, געווען א כלה מיט הרב יונה צבי בערענפעלד אב"ד דעברעצין און איז אוועק פאר דער חתונה[2]
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אור זרוע לצדיק (הוצאת מכון חתם סופר, ירושלים תשמ"ה)
- חת"ם סופר - חידושי הש"ס
- חת"ם סופר - סוגיות
- חת"ם סופר - דרשות (צוויי בענדער)
- חת"ם סופר - מסכת אבות (הוצאת מכון דעת סופר, ירושלים תשנ"ח)
- חת"ם סופר - על התורה (צוויי בענדער)
- חת"ם סופר - שו"ת על ד' חלקי שו"ע (זיבן בענדער)
- ספר זיכרון - א טאג-בוך פון די צייט ווען פרעשבורג איז געווען באלאגערט דורך פראנקרייך
- צוואת משה - זיין צוואה
- שירת משה - פיוטים על דרך הקבלה
- תורת משה - על התורה


text:
טורקיז
- דער ארטיקל דיסקוטירט דעם איידלשטיין. אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט טורקיז (באדייטן).
טורקיז איז א מאַטער בלוי-גרינער מינעראל וואס איז א פארבינדונג פון קופער און אלומיניום, מיט דער כעמישער פֿארמל: CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O
הארטקייט אויפן 'מאהס וואג' 5-6.
דער טורקיז איז געווען פון די ערשטע איידלשטיינער באנוצט צו ווערן; שטיינער פון טויזנטער יאר צוריק זענען געפונען געווארן אין וואס איז היינט איראק.
די קאליר איז פון הימל-בלוי צו גרין, לויט די מאס פון אייזן און קופער וואס געפונט זיך אין יעדע שטיין,
דער נאמען טורקיז שטאמט פון דעם פראנצויזישן נאמען פאר טערקיי, ווייל דער שטיין איז ערשט אנגעקומען קיין אייראפע דורך טערקיי.


text:
טערקיש
טערקיש (Türkçe טערקטשע) איז א שפראך וואס מער ווי 77 מיליאן מענטשן רעדן אלס מוטער שפראך. מען רעדט טערקיש אין די לענדער טערקיי (אפיציעל), קיפראס (אפיציעל), איראק, בולגאריע, מאקעדאניע, גריכנלאנד און אלבאניע אחוץ פון טערקישע אויסלענדער געמיינדעס אין מערב אייראפע, ספעציעל אין דייטשלאנד.
מען פלעג שרייבן טערקיש מיטן אטאמאנישן שריפט, אבער זייט 1928 שרייבט מען מיט א וואריאנט פונעם לאטיינישן אלפאבעט; דאס איז געווען איינער פון די רעפארמען פון אטאטורק. טערקיש האט נישט קיין גראמאטישן מין. אויף טערקיש רעדט מען מיט דרך-ארץ צו א צווייטן אויף מערצאל (אזוי ווי אויף יידיש).
טערקיש אין איינע פון די טערקישע שפראכן וואס מען רעדט אין א ברייטן שטח פון אזיע.
דער נארמאלער סדר פון א זאץ איז סוביעקט, אביעקט, ווערב (אזוי ווי לאטיין).


text:
אייזבארג
אייזבארג איז א גרויסע בארג פון אייז וועלכע שווימט אין דעם אקעאן נאכדעם וואס עס ברעכט זיך אפ פון ריזיגע גלעטשערס ביי די צוויי שפיצן פון די וועלט.
דעטאלן און פאקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די וועלט באשטייט פון 7 קאנטינענטן, און 5 אקעאנען וועלכע פארנעמען אין סך הכל איבער 70 פראצענט פון די וועלט'ס אויבערפלאך. די וועלט'ס ערד איז איינגעטיילט אין דריי טיילן: אינדערמיטן איז צפון און דרום אמעריקע, אויף איר רעכטע זייט איז אייראפע און אפריקע, און אויף איר לינקע זייט איז אזיע (וועלכע באשטייט פון רוסלאנד, כינע, אינדיע) און אויסטראליע. צפון און דרום אמעריקע זענען גענצליך אפגעטיילט פון די אנדערע צוויי טיילן מיט די צוויי גרעסטע אקעאנען וועלכע זענען דער פאציפישער און אטלאנטישער אקעאנען. די אנדערע צוויי טיילן זענען אבער יא באהאפטן אויפ'ן העכערן טייל (צפון) און רוסלאנד האט טיילן אין אייראפע און אין אזיע. דער אקעאן וועלכע טיילט אפ די אונטערשטע (דרום) טיילן פון אזיע און אפריקע איז דער אינדיאנער אקעאן וועלכע איז דער דריטער גרעסטער אקעאן.
די צוויי פארבליבענע אקעאנען געפינען זיך ביי די שפיצן פון די וועלט. דער ארקטיק געפינט זיך ביים צפון שפיץ פון די וועלט און דער דרום אקעאן געפינט זיך ביים דרום טייל פון די וועלט וועלכע ווערט גערופן דער אנטארקטיק.
פון די 5 אקעאנען זענען די ארקטיק און דרום אקעאנען גענצליך פארפרוירן א גאנץ יאר, דער פאציפיק און אטלאנטיק ווערן נאר פארפרוירן אויף צפון, און דער אינדיען אקעאן ווערט קיינמאל נישט פארפרוירן.
כאטש דער דרום אקעאן איז גרעסער ווי דער ארקטיק איז אבער די צפון טייל פון די וועלט מער פארפרוירן אין דער ווינטער ווייל עס איז פשוט קעלטער און עס נעמט אריין 3 אקעאנען. די ווינטערס פון די צוויי שפיצן פון די וועלט פאסירן אין אנדערע צייטן. דער צפון ווינטער (וועלכער איז אונזער ווינטער) איז צווישן נאוועמבער און אפריל און דער דרום ווינטער איז פונקט פארקערט.
איבער דער ווינטער זענען די אקעאנען פארפרוירן צו איין שטיק אייז און איינמאל עס ווערט אביסל ווארימער הייבן זיך אן טיילן פון די אייז צוצוברעכן און שווימען ארויס צום אקעאן. די גרויסע שווימנדיגע שטיקער אייז ווערן גערופען אייזבערג ווייל זיי טאקע גרויסע בערג פון אייז וועלכע שווימען ארויף צום אויבערפלאך און פאלן אריין אין די ווארימערע טיילן פונעם אקעאן וואו זיי ווערן צעלאזט צוריק צו וואסער.
פארשטייט זיך אז ווען די אייזבערג הייבן אן אריינשווימען און צעלאזן זיך ווערן די וואסער שטאפלן געהעכערט און ווי מער אייזבערג אלס מער וואסער. אין די לעצטע יארן איז דער קלימאט פון די וועלט געווארן ווארימער און מער אייז ווערט צעלאזט ווי אמאל (רוב אייז ווערן קיינמאל נישט אויפגעלאזט אין די אקעאנען ווייל דער זומער איז זייער קורץ און די ווארימע וועטערס זענען אויך גענוג קאלט) און העכערט די וואסער שטאפלן וועלכע ברענגט צו פארפלייצונגן און אנדערע נארטורליכע קאטאסטראפעס. גלאבאלע אנווארימונג איז א פאקט און טייל סייענטיסטן זענען ביי דער מיינונג אז אין די קומענדיגע 100 יאר וועלן אלע אייז צעלאזט ווערן אין די וועלט וועט פארפלייצט ווערן.
די שווימנדיגע אייזבערג שטעקן זיך ארויס פון וואסער נאר א פינפטל און די אנדערע פיר פינפטלעך געפינען זיך אונטער'ן וואסער וואס מאכט די אייזבערג 4 מאל אזוי גרויס ווי מען זעט עס. בשעת אן אייזבארג שווימט מבול'ט אראפ דערפון וואסער און אייז וועלכע צעברעקלט זיך אין ים און מאכט אלס קלענער דעם אייזבארג.
אייזבערג זענען א גרויסע סכנה פאר שיפן און אפילו עס דעגרייכט נאר נאנט צו א שיף וועט די שיף צע'מזיק'ט ווערן פון די פאלנדיגע שטיקער אייז וועלכע פאלן מיט א שטארקן אימפאקט. עס איז פאראן ספעציעלע צענטערן וועלכע האלטן אן אויג אויף די אייזבערג און ווארענען שיפן צו שטיין ווייט דערפון און טיילמאל וועלן זיי באזייטיגן קלענערע אייזבערג וועלכע שטייען אין וועג דורך צובינדן צו שיפן. מיט דעם אלעם זענען שוין אסאך שיפן דערטראנקן געווארן פון אייזבערג ווען מען האט עס נישט באמערקט פון פאראויס אדער אויב דער קאפיטאן האט דאס נישט גענוג אויסגעמיטן.
איינע פון די וועלט'ס באקאנטע עקסידענטן פון א שיף און אן אייזבארג איז געווען דער גיגאנטישער טיטאניק שיף וועלכע איז צעריסן געווארן אין האלב פון אן אייזבארג אינמיטן די נאכט. (אגב, היסטאריע זאגט אז דער קאפיטאן פון די טיטאניק האט יא געוואוסט פון דעם אייזבארג אבער האט דאס נישט געוואלט אויסמיידן צוליב זיין שטאלץ מיט דעם גרויסן שיף וועלכע ער האט געהאלטן וועט נישט געזינקן ווערן פון אן אייזבארג).
סייענטיסטן פאלגן נאך אייזבערג שוין איבער הונדערט יאר און שטעלן טיילמאל אויף קליינע סטאנציעס אויף די גרעסערע אייזבערג און פארן מיט דערמיט ביז עס ווערט צו קליין און זיי טראגן אפ פון דארט. מיט צענדליגער יארן צוריק האבן געוויסע סייענטיסטן געארבעט אויף א פלאן צו שלעפן קלענערע אייזבערג דורך שיפן צו וואסערן און לעיקס וועלכע מאנגלן אין וואסער און עס וועט זיך דארט צעלאזן און העכערן די וואסער שטאפלן. די פלענער האט זיך אבער קיינמאל נישט אויסגעארבעט און נאך היינט האט דאס קיינער נישט באוויזן.
אייזבערג קומען אין אלע פארמאטן, גרויס און קליין. די ערשטע גרויסע אייזבארג איז רעקארדירט געווארן אין 956' און איז געווען 208 מייל לאנג און 60 מייל ברייט, בערך די גרויס פון בעלגיע. דעמאלט האט מען געמיינט אז דאס איז די ענדע פון די וועלט אבער אין 00' האט זיך אראפגעבראכן א שטיק אייז וועלכע האט זיך געמאסטן נאנט צו 7,000 סקווער מייל און איז צוגעגליכן געווארן צו די גרויס פון דזשעמעיקע.
די גאר גרויסע אייזבערג קומען פון דעם דרום אקעאן וואו עס ווערט ווארימער אין דער זומער ווי אין דעם ארקטיק און מער אייז ברעכט זיך אפ. די לענדער גרויס אייזבערג קענען אבער נישט שווימען צו ווייט ווייל ווען עס גרייכט שמעלערע דורכגענג ווערט עס פארהאלטן און צעלאזט זיך דארט. טייל אייזבערג ענדיגן זיך נישט צעלאזן ביז די ענדע זומער און ווערן צוריק פארפרוירן אין די ווינטער און דאס איז דער סיבה פארוואס די פארפרוירענע אקעאנען זענען בערגיק.
אפשטאמונג און פארשפרייטונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אייזבערג קומען פון אלע 4 אקעאנען וועלכע ווערן פארפרוירן און ברעכן זיך אפ ביסלעכווייז. רוב אייז בלייבן יא אויף זייערע פלעצער און צעלאזן זיך דארט, יעדער לויט זיין שטאפל. אבער אלע אייז וואס פרירן איין העכער ווי די ים שטאפל ווערן עווענטועל אייזבערג ווייל צוליב זייער הויכקייט זענען זיי שווערערע שטיקער און ברעכן זיך אפ פון די איבעריגע אייז. איינמאל עס ווערט אן אייזבארג הייבט עס אן מיטשווימען מיט די ים כוואליעס און קען אפוואנדערן טויזענטער מיילן אוועק פון זיין ארגינעלן געבורטס ארט.
ווי דערמאנט קומען רוב גרויסע אייזבערג פון דעם דרום אקעאן אין וועלכע די קלימאטן זענען ווארימער זומער ווי אין דעם ארקטיק. אבער עס איז פאראן נאך א סיבה דערצו און דאס איז צוליב די פילע אינזלן וואס דער דרום אקעאן פארמאגט וועלכע פארמירן דעם אנטארקטיק. די פילע אינזלן און יבשה מאכן די אייז איינפרירן אויף העכערע שטאפלן און זענען נישט מסודר. דערפאר ווען עס ווערט ווארימער ווערט אלעס צעבראכן אויף ברעקלעך און ווער עס קען מאכט דעם וועג ארויס.
אויף אונזער טייל פון די וועלט קומען רוב אייזבערג פון גרינלאנד וואו עס זענען אויך פאראן אסאך אינזלן און וואסער קאמפלעקסן וועלכע פרירן איין זייער הויך און גיבן שפעטער ארויס אייזבערג. דער אייזבארג וועלכער האט געזינקן די בריטישע טיטאניק שיף איז אויך געקומען פון דארט.
רוב גרויסע אייזבערג זענען עטליכע הונדערט פיס דיק און עס זענען פאראן אזעלכע וואס זענען געווען נאנט צו טויזענט פיס דיק. עס איז נישט צום אפשאצן וויפיל טאנען א גרויסע אייזבארג קען וועגן און וויפיל וואסער עס פארמאגט אין זיך.
די איינציגסטע פלעצער אין דער וועלט וואו מען קען זען אייזבערג איז אין אלאסקע און אין גרינלאנד. ביידע געפינען זיך אייניג הויך צו צפון פון ביידע זייטן פון קאנאדע. מענטשן פארן ספעציעל צו די ברעגעס ווען מען הערט אז עס דרייען זיך ארום אייזבערג. טייל אייזבערג ווערן פארבלאנדזשעט צו די וואסער ברעגעס און ווערן דארט פארהאנקעט און צעלאזן זיך דארט. אין אזא פאל ווארענט מען מענטשן פון קומען צו די ברעגעס ווייל די וואסער שטאפלן גייען ארויף זייער הויך.
גאר גרויסע אייזבערג קען געדויערן עטליכע יאר ביז זיי ווערן אינגאנצן צעלאזט אויב זיי קומען נישט צוריק אן צו די קאלטע ערטער אין די ווינטער. עס זענען געווען אייזבערג וואס מען האט נאכגעפאלגט ביז 8 יאר ווילאנג עס איז שוין געווען גענוג קליין מען זאל עס מער נישט דארפן באוואכן. דורכאויס די צייט וועט עס זיך טיילמאל ארומדרייען און אמאל אויך איבערדרייען פארקערט, געוואנדן לויט די וואג פון אלע זייטן.
אין 952' האבן וויסנשאפטלערס געפינען אן אייזבארג אין קאנאדע'ס הויכע ארקטיק וועלכע האט זיך געמאסטן 35 סקווער מייל און איז נאר געווען 160 פיס דיק. דער אייזבארג האט אוועקגעשווימען נענטער צו דרום און איז קיינמאל נישט צוריק פארפרוירן געווארן אין די ווינטער אבער איז אויך נישט אזוי שנעל צעלאזט געווארן ווייל עס האט נישט געשווימען צו ווייט וואו עס איז ווארימער. די סייענטיסטן האבן דארט אויפגעשטעלט א פארשונג צענטער און שפעטער האבן זיי אויך אויפגעשטעלט א ראנוועי פאר פליגער און די אמעריקאנער עיר פארס האט זיך באנוצט דערמיט צו לאנדן זייערע פליגער. דער אזויגערופענער טי-3 אייזבארג האט אנגעהאלטן ביז 978' ווען עס האט געשווימען צו די דרום ברעגעס פון גרינלאנד און האט זיך דארט שנעל צעלאזט.
רוב אייזבערג זעען אויס ווי אפגעבראכענע שטיקער בערג אבער מען קען טיילמאל זען אייזבערג מיט די מאדנע'סטע פארעמען. ספעציעל זענען די פארעמען אינטערעסאנט נאכדעם וואס אן אייזבארג דרייט זיך איבער און מען זעט די פארעם פון די כוואליעס בעפאר די אייזבארג איז געווארן איינגעפרוירן.
איבער דער וועלט זענען פאראן צענדליגער טויזנטער שווימנדיגע אייזבערג גרויס און קליין אבער רוב פון זיי קומען נישט אריין אין די אקעאנען וואו עס דרייען זיך שיפן און זענען בכלל נישט קיין סכנה. אין 965' האבן עטליכע גרופעס וויסנשאפטלערס אפגעציילט 30,000 אייזבערג אין א 1,700 סקווער מייל געגענט אינעם אנטארקטיק.
היינטיגע שטודיעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי דערמאנט האלטן די וויסנשאפטלערס א קאנטראל אויף די גרויסע אייזבערג כדי צו קענען ווארענען שיפן. אבער די אויספארשונגן גייען פיל ווייטער פון דעם און ווי מער זיי פארשן אלס מער ווערן זיי געוואויר. א גרופע סייענטיסטן פון נארוועגיע האבן נאכגעפאלגט אן אייזבארג פון 60 ביי 30 מייל פאר 10 יאר. דער אייזבארג האט זיך אפגעבראכן אינעם אנטארקטיק און איז דארט געשווימען 2 יאר און איז שטיין געבליבן פארהאנקערט ערגעץ פאר 5 יאר. נאכדעם האט זיך עס ארויסגעראטעוועט פון דארט און אפגעשווימען מער מערב וואו עס האט אריינגעקראכט אין פארפרוירענע וואסער און פון דעם צוזאמענשטויס האט זיך אפגעבראכן א פרישע אייזבארג וועלכע איז געווען 55 ביי 22 מייל גרויס. ביידע זענען דערנאך געשווימען פאר עטליכע יאר אינעם דרום אקעאן ווילאנג עס האט זיך צעלאזט אין ווארימערע וואסערן.
די סייענטיסטן באנוצן זיך מיט סעטעלייטס און ראדארן נאכצופאלגן די אייזבערג. די סעטעלייטס האלטן א חשבון אויף אלע פארפרוירענע וואסערן און ווען אייזבערג ברעכן זיך אפ כאפט עס אויף אז די פאפרוירענע ים איז געווארן קלענער און שיקט סיגנאלן צו די סייענטיסטן באזעס אז דארט און דארט האט זיך יעצט אפגעבראכן אן אייזבארג.


text:
בלינק
בּלינק איז דער וואונק מיטן אויג וואס דער אויגן לאד מאכט זיך צו און עפענט זיך צוריק, פון זיך אליינס אטאמאטיקלי אן קיין שום אנשטרענגונג.
דער דורכשניליכער צייט פון יעדן בלינק איז 0.3 פון א סעקונדע.
אלגעמיין טוט מען בלינקן 10 מאל יעדע מינוט, קומט אויס אז דורכן יאר טוט דער אלגעמיינער מענטש בלינקן בערך 6,205,000 מאל.
איר הויפט אויפגאבע איז צו ארום שמירן און ווישען און רייניגען מיט די טרערן אפציוואשן און פייכט מאכן דאס גאנצער אויג.
געוויסע מענטשן וואס האבן א קאמפלעקס ווי לעביאן פרויען בלינקן מער ווי אנדערע.


text:
אדיעקטיוו
אַדיעקטיװ איז אן אײגנשאַפֿטסװאָרט. עס איז דער נאמען פון א ווארט פון די טייל פון די שמועס וואס באשרייבט און טוט מאדיפיצירן דער מיינונג פון א סובסטאנטיוו אדער א פראנאם דורכ'ן אויסמשלן און באגרעניצן אדער קוואליפיצירן און ספעציפיצירן.
ווי צום ביישפיל גרויס, אלט מיעד זענען אדיעקטיווען פאר סובסטאנטיוון ווי מענטשן זאכן און פלעצער.
אן אדיעקטיוו שרײַבט מען אדער פֿאר'ן סובסטאנטיוו אדער נאך אים. למשל:
- א ווײַסער טיש
- דער טיש איז א ווײַסער
- דער טיש איז ווײַס
אין די ערשטע צוויי פֿעלער בייגט מען דעם אדיעקטיוו מיט א סופֿיקס. אין דעם ערשטן פֿאל, למשל, בלשון זכר לייגט מען צו ביי דער ענד פון דעם אדיעקטיוו: ער, און אויב דאס זאך-ווארט איז לשון נקבה אדער לשון סתם, קומט ביי דער ענד נאר ע. ווי צב"ש: דער גרעסטער מענטש, די גרעסטע פרוי, דאס גרעסטע קינד. אד"ג.
די פֿאלגענדע טאבעלע ווײַזט די כללים צו בייגן אדיעקטיוון.
ווען מ'ניצט א נומער אלס א סדר-אדיעקטיוו, ביז נומער 20 לייגט מען צו ביי דער ענד -טער, און פון 20 און ווייטער לייגט מען צו ביי דער ענד פון דעם ווארט א 'סמ"ך' אויך. ווי צב"ש 19טער סעפטעמבער, 20סטער סעפטעמבער. 19טער י"ה, 20סטער י"ה אד"ג.


text:
מנחם מענדל מארגנשטערן
רבי מנחם מענדל מארגנשטערן זצ"ל (ה'תקמ"ז - כ"ב שבט ה'תרי"ט) פון קאצק, באקאנט אלס "דער קאצקער רבי".
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי מנחם מענדל איז געבוירן אין גוריי אין יאר ה'תקמ"ז צו זיין פאטער הרב יהודה לייביש און זיין מוטער עטא (אדער עלקא אדער אסתר), א טאכטער פון ר' ישכר בער הלוי סג"ל פון גוריי.[1]
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין עלטער פון פופצען יאר איז רבי מנחם מענדל געגאנגען לערנען ביים חוזה פון לובלין, נאכהער איז ער געגאנגען לערנען ביים ייד הקדוש אין פרשיסחא, נאך זיין רבין'ס פטירה איז רבי מנחם מענדל געבליבן ביי זיין נאכפאלגער הרב שמחה בונם פון פרשיסחא.
אין יאר ה'תקפ"ז נאך דער פטירה פון רבי שמחה בונם פון פרשיסחא האט רבי מנחם מענדל אנגעהויבן פראווען זיין אייגענע רביסטעווע אין טאמאשאוו אין נאכהער איז ער אריבער קיין קאצק. רוב פון די חסידים פונעם רבי'ן ר' בונים האבן מקבל געווען רבי מנחם מענדל אלס רבי'ן.
מעגליכע אפיקורסות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מעשה האט, פאר פארשטענדליכע סיבות, פארשידענע גירסא'ס. לויט געוויסע מקורות, האט די רבי ביי די שבת טיש פרייטיג צונאכטס אויסגעלאשן די לעכט און אויסגערופען "לית דין ולית דיין!"[2]. לויט אנדערע מקורות האט ער נאר אנגערירט די לייכטער, און לויט געוויסער גירסא'ס האט ער נישט מער ווי געשריגן אויף זיינע חסידים[3], אדער אויפן באשעפער[4]. די משכילים האבן האבן פארשפרייט אז די קאצקער רבי איז געווארן א באהאלטענע אטעאיסט[5], און די חסידים האבן נישט געוואלט רעדן דערוועגן, נאר עס גערופן "שבת שחלה רבינו".
די רבי איז דערנאך געווען איינגעשפארט אין א שטוב פאר צוואנציג יאר[3] - ביז זיין פטירה, און ער האט נאר געהאט קאנטאקט מיט זיינע גאר נאנטע מקורבים און משפחה.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי מנחם מענדל איז נפטר געווארן כ"ב שבט ה'תרי"ט.
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון זיינע תלמידים:
- רבי חנוך העניך הכהן לעווין פון אלעקסאנדער
- רבי יצחק מאיר אלטער פון גער
- רבי מרדכי יוסף ליינער פון איזשביצא
- רבי יהודה לייב אייגער פון לובלין
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע קינדער:
פון זיווג ראשון מרת גליקל (א טאכטער פון ר' אייזיק ניי פון טאמאשאוו):
- הרב דוד מארגנשטערן פון קאצק.
פון זיווג שני, מרת חיה ליפשיץ ( א טאכטכער פון ר' משה "חלפן")
- מרת ברכה, די ווייב פון הרב בערל וואלף ראפאפארט פון קאצק.
- מרת שרה צינא, די ווייב פון הרב אברהם בארנשטיין פון סאכאטשאוו.
- יעקב שמחה מארגנשטערן, נפטר געווארן אלס קינד
- הרב בנימין מארגנשטערן
- הרב משה ירוחם מארגנשטערן
- פערל מארגנשטערן


text:
הושענא רבא
הושענא רבא איז דער לעצטער טאג פון דעם יו"ט סוכות, עס מיינט "פילע הושענא'ס" צוליב די פילע געבעטען וואס מען זאגט ביים דאווענען אין דעם דאזיגן טאג, מיט דעם ווארט "הושענא".
אין צייטן פון בית המקדש האבן כהנים ארום שפאנצירט די מזבח מיט בינטלעך ערבות זינגענדיג געזאנגען. אלס א געדענקעניש צום ביהמ"ק שפאנצירט מען ארום דעם באלעמער מיטן לולב און אתרוג זיבן מאל זאגנדיג א באזונדערע "הושענא" געבעט יעדעס מאל באזונדער. אויפן באלעמער שטייט מען מיט זיבן ספרי תורות. אין צאנז בלאזט מען שופר צווישן יעדע רינג.
דער טאג ברענגט מיט זיך א פארכטיגע געמוט אזוי ווי ימים נוראים, עס איז אנגענומען אז דער טאג איז דער גמר דין פון די נייע יאר וואס הייבט זיך אן אום ראש השנה, דעריבער וואונטש מען זיך מיטן וואונטש "א גוט קוויטל" וואס ווייזט אויף די ענדגילטיגן וואונטש צום נייעם יאר.
דאס דאווענען איז אויפן ימים נוראים סטיל, דער בעל תפלה טוט אן א קיטל, די ניסוח איז די זעלבע ווי ימים נוראים, טייל האבן דעם מנהג צו זאגן שיר המעלות ממעמקים נאך ישתבח, איידער קריאת התורה זאגן טייל די שלש עשרה מדות און דעם זעלבן יהי רצון ווי די ימים נוראים.
געוויסע חסידישע רבי'ס האלטן עמאציאנאלע רעדעס צו ערוועקן אידן צו טאן תשובה .
מען נעמט א בינטל מיט 5 ערבות וואס רופט זין "הושענות", אין מ'קלאפט דאס אויף דער ערד.
פון דא נעמט זיך דאס שפריכווארט "ווערד ווי אויסגעקלאפטע הושענות" צוליב וואס מען ניצט נישט איבער די זעלבע הושענות נאכדעם וואס מ'האט שוין געקלאפט דערמיט.
תיקון ליל הושענא רבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הושענא רבה ביינאכט זענען דא פארשידענע מנהגים. מען ליינט גאנץ ספר דברים (אסאך ליינען בציבור פון א ספר תורה) און מען ענדיגט גאנץ תהלים (נאָך יעדן ספר זאגט מען א ספעציעלן יהי רצון). ס'איז אויך דא אזעלכע וואס קוקן אויפן שאטן ביים ליכט פון דער לבנה כדי צו דערגיין וואס וועט פאסירן אין קומענדיגן יאר.


text:
בורקינע פאסא
בורקינע פֿאַסא (פראנצויזיש: Burkina Faso) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט מאלי צו צפון, ניזשער צו מזרח, בענין צו דרום-מזרח, טאגא און גהאנע צו דרום, און בארטן פון העלפאנדביין צו דרום-מערב. זי באדעקט א שטח פון 274,200 קוואדראט ק"מ.
בורקינע פֿאַסא האט א באפעלקערונג פון 15.75 מיליאן מענטשן (געשאצט 2009). ביז 1984 האט דאס לאנד געהייסן די רעפובליק פון אויבער וואלטע. די הויפטשטאט איז וואגאדוגו, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בורקינע פאס איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די רעפובליק פון אויבער וואלטע (פראנצויזיש: République de Haute-Volta) איז געגרינדערט געווארן דעם 11טן דעצעמבער, 1958, ווי אן אויטאנאמישע קאלאניע אין דער פראנצויזישער געמיינדע. אום 5טן אויגוסט 1960 איז זי געווארן אינגאנצן אומאפהענגיק. דער ערשטער פרעזידענט איז געווען מאריס יאמעאגא, און ער האט מבטל געווען אלע אנדערע פאליטישע פארטייען. זיין רעגירונג האט געדויערט ביז 1966.
אין 1987 האט מען געהרגעט דעם פרעזידענט סאנקארא, און דער היינטיקער פרעזידענט, בלעז קאמפאארא, האט איבערגענומען די מלוכה.
ראיאנען און שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בורקינע פאסא ווערט צעטיילט אין 13 ראיאנען, און 45 פראווינצן.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בורקינע פאסא איז פון די סאמע ארימסטע לענדער אין דער וועלט, מיט א ברוטא אינלענדישער פראדוקט פער מענטש פון $1,200.[2] לאנדווירטשאפט שאפט 32% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט און באשעפטיקט 80% פון דער ארבעטס-קראפט. א גרויסער טייל פון דער עקאנאמיע אין לאנד איז געשטיצט דורך אינטענאציאנאלגער הילף.
בורקינע פאסא איז א מיטגליד אין דעם מערב אפריקע מאנעטארישן אין עקאנאמישן פארבאנד (UMEOA) און האט דערפאר אדאפטירט דעם CFA פראנק.
מען גראבט קופער, אייזן, מאנגאן און גאלד.


text:
קאלינינגראד אבלאסט
קאַלינינגראַד אבלאַסט (רוסיש: KaлиHиHrpáдckaя óблacTb, קאלינינגראַדסקאַיאַ אבלאַסט) איז א פעדעראלער סוביעקט פון רוסלאנד (אן אבלאסט) פלאצירט אויפן באלטישן בארטן. באפעלקערונג: 968,200 (געשאצט 2004).
דער אבלאסט איז דער מערב'סטער טייל פון דער רוסישער פעדעראציע, וואס האט אבער נישט קיין יבשה פארבינדונג מיט גאנץ רוסלאנד. זייטן איינפאל פונעם סאוועטן פארבאנד איז ער אן עקסקלאווע פון רוסלאנד ארומגענומען מיט ליטע, פוילן, און דעם באלטישן ים.
די גרעסטע שטאט פונעם אבלאסט, וואס איז אויך זיין אדמיניסטראטיוון צענטער איז קאלינינגראד (וואס האט פריער געהייסן קעניגסבערג). די שטאט איז היסטאריש געווען א חשובער שטאט אין פרייסן און אויך די הויפטשטאט פון דעם געוועזנעם דייטשן פראווינץ פון מזרח פרייסן, איינגעטיילט נאכן צווייטן וועלט קריג צווישן דעם סאוועטן פארבאנד און פוילן, און געגעבן א נייעם נאמען נאך מיכייל קאלינין.


text:
פסעוודאנים
א פסעוודאנים אזי אן אנדער נאמען וואס א מענטש ניצט אנשטאט זיין עכטן נאמען.
א שרייבער וועלכער שרייבט אין צייטונגען, מאגאזינען, און גיט ארויס ביכער, שרייבט עס געווענליך נישט מיט זיין עכטע נאמען נאר ער נוצט א ספעציעלן אויפגעטראכטן נאמען, וואס האט אפשר שייכות צו זיין עכטן נאמען דורך ראשי תיבות, גימטריא, אדער אפטייטש פון ווארט אויף אידיש לשה"ק, און צומאל באנוצט מען זיך מיטן טאטנ'ס נאמען, ווי צ.ב.ש. איינער וועלכער איז א זון פון איינעם מיטן נאמען 'הירש' וועט זיך רופן הירשנזאהן, אא"וו.
למשל שלום עליכם איז געווען דער פסעוודאנים פון שלום ראבינאוויטש, און מענדעלע מוכר ספרים איז געווען דער פסעוודאנים פון שלום יעקב אבראמאוויטש.
מחברים וואס שרייבן סיי בעלעטריסטיק סיי נישט-בעלעטריסטיק, אדער אין פארשידענע זשאנערס, קענען ניצן א פסעוודאנים כדי נישט פארמישן די ליינער; למשל דער מאטעמאטיקער טשארלס לאטווידזש דאדזשסאן וואס האט געשריבן ראמאנען אונטערן פסעוודאנים לואיס קאראל. אויך הרב יעקב יוסף ריינמאן, וואס שרייבט היסטארישע מעשה ביכער אונטערן פסעוודאנים "אבנר גאלד".


text:
הונט
א הונט איז א הויזליכע ליבלעכע חיה.
א סך מענטשן האדעווען הינט אין דער היים צוליב טיינער פון די מערערע סיבות: פון ליבשאפט, אדער ווי שומרים צו היטן זייער פארמעגן.
הינט זענען באשאנקען מיט א שארפן שמעק-חוש; דערפאר נוצט מען זיי אויך אין מלחמות - אדער פאליציי צו טרעפן דראגס און אנדערע פארבאטענע זאכן.
זיי האבן ליעב צו לעקן און קומען נאנט צו מענטשן.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין גמרא זעהט מען אז עס איז נישט גלייך צו האבן א "שלעכטער" הונט, ווי דער גמרא זאגט ארור מגדל כלב רע בתוך ביתו, מען זאל נישט אויפצועהן א שלעכטער הונט, ספעציעל איז שטייט אין דער גמרא אז עס שאדט פאר א פרוי וואס איז טראגעדיג, זי קען פארליכן אין מפיל זיין איהר קינד פון שרעק ווי דער גמרא פארציילט שיקלא טיבותא וכו'. אבער סתם אזוי צו האבן א הונט ביי זיך אין שטוב, מעג מען על פי הלכה. און כאטש דער רמב"ם שרייבט (הל' נזקי ממון פ"ה ה"ט) "ארור מגדל כלבים וחזירים מפני שהזיקן מרובה ומצוי, דאך האלט דער רמב"ם אז מען מעג האבן א הונט וואס איז געלערנט צו זיין זיין צווישען מענטשן, ווייל מען האט פון איהם א שטארקע תועלת. אויך דער גאון רבי יעקב עמדין שרייבט אז לויטן רמב"ם מעג מען האבן א הונט וואס איז צוגעבונדען ער זאל אכט געבן אויף די הויז. אין פאקט אבער האבן פרומע חרדיםא פאניק פון הונט ווייל זיי זענען נישט איינגעוואונט דערצו.
הונט אלס מעטאפאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען מען וויל באליידיגן איינעם וואס פירט זיך אום אוממענטשליך, רופט מען אים "הונט" און פאר א פרוי "כלַבתא".


text:
ברונא מארס
פיטער זשין הערנאנדעז (ענגליש: Peter Gene Hernandez; געבוירן 8טן אקטאבער 1985), מער באוואוסט מיט זיין סטודיא נאמען ברונא מארס (ענגליש: Bruno Mars) איז א אמעריקאנער זינגער, לידער שרייבער און פראדוצירער פון פאפ מוזיק, ראק, היפ האפ.
אין יאר 2009 האט ער אנגעפאנגן ארבעטן מיט אנדערע זינגערס אין שרייבן און זינגען מוזיק. ער האט זיך באטייליגט אלץ א גאסט זינגער אין די לידער "Nothin' on You" פון B.o.B, און -"Billionaire" פון Travie McCoy. די לידער וואס זענען געווען סוקסעספול אין די גאנצע וועלט האבן אים געגעבן א שטופ פאראויס אין זיין מוזיק קאריערע, און אין אוקטובר 2010 האט ער פובליקירט זיין ערשטן אלבאם "Doo-Wops & Hooligans", פון דעם איז פובליקירט געווארן די סינגלס "Just the Way You Are", און "Grenade".
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
אמסטערדאם
- דער ארטיקל דיסקוטירט די הויפטשטאט פון האלאנד. אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט אמסטערדאם (באדייטן).
אַמסטערדאַם (האלענדיש: Amsterdam) איז די הויפטשטאט און אויך די גרעסטע שטאט פון האלאנד. זי איז א שטאט אין דעם פראווינץ נארד האלאנד. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין די לעצטע יארן פון דעם 12טן יארהונדערט, ס'איז געווען דעמאלטס א קליין פֿישעריי דערפל. דער היסטארישער צענטרום איז באוווּסט פאר זיינע קאנצענטרישע קאנאלן, וואס זענען געבויט געווארן ווערנט דער האלענדישער גאלדענער עפאכע אינעם 17טן יארהונדערט.[1][2][3][4] מען פארגלייכט די שטאט מיט ווענעדיג. אחוץ די קאנאלן, אלע ביידע שטעט האבן א לאנגע היסטאריע פון האנדל מעבר לים.
אין יאר 2009 איז די באפעלקערונג פון אמסטערדאם געווען 762,057- די גרעסטע שטאט אין די נידערלאנד.
דער נאמען אמסטערדאם שטאמט פון "אמסטעלערדאם", ד"ה א דאמבע אינעם אמסטעל טייך.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמסטערדאם האט באקומען רעכטן ווי א שטאט אין 1300 אדער 1306. נאכן אויפשטאנד קעגן דער שפאנישע רעגירונג אין דעם 16טן יארהונדערט זענען די נידערלענדער געווארן א טאלעראנט לאנד און יידן וואס האבן אנטלאפן פון דער שפאנישער אינקוויזיציע האבן זיך באזעצט אין אמסטערדאם. אינעם 17טן יאר-הונדערט איז אמסטערדאם געווען די רייכסטע שטאט אין דער וועלט. שיפן פון אמסטערדאם זענען אפגעפארן אין דעם באלטישן ים, צפון אמעריקע, אפריקע, אינדאנעזיע, אינדיע און בראזיל. אין סוף פונעם 19טן יאר-הונדערט איז געקומען צו אמסטערדאם די אינדוסטריעלע רעוואלוציע, און מען האט געבויט נייע מוזייען און א באן סטאנציע.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמסטערדאם איז א פלאכע שטאט, און אסאך מענטשן פארן ארום אויף ראווערס. די גאסן האבן ספעציעלע ראווער-שטעגן.
דער פובליקער טראנספארט האט טראמען מיט זעכצן ליניעס און א מעטרא וואס האט פיר ליניעס.
האלענדישע באנען האט צען באן סטאנציעס אין אמסטערדאם. אמסטערדאם צענטראל דינט אויך ווי אן אינטערנאציאנאלע באן סטאנציע; פון דארט זענען באן דינסטן קיין אונגארן, בעלארוס, בעלגיע, דייטשלאנד, דענמארק, טשעכיי, עסטרייך, פוילן, פראנקרייך, רוסלאנד און דער שווייץ. צווישן די באנען איז די Thalys אמסטערדאם-בריסל-פאריז באן.
אמסטערדאם סכיפאל פליה-פארט איז 20 מינוט פונעם צענטער פון אמסטערדאם. ער איז דאס גרעסטע פליפעלד אין האלאנד, און דאס פינפטע גרעסטע אין אייראפע.
יודן און יודישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמסטערדאם האט א היסטארישער יודישער אנוועזנהייט. ספעציעל איז באקאנט ר' אלעזר דער מעשה רוקח, וואס די רעגירונג האט דאן ארויסגעגעבן א ספעציעלער מטבע מיט זיין בילד דערויף לכבוד זיין ערשיינען אין די שטאט.
דער היינטיגער רב אין אמסטערדאם איז הרב ארי' רלב"ג
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Amsterdamhotspots.nl. דערגרייכט דעם 2007-04-19.
- ↑ Amsterdam Tourist Information - Seven Bridges Festival. דערגרייכט דעם 2007-04-19.
- ↑ World Executive City Guides - Amsterdam. דערגרייכט דעם 2007-04-19.
- ↑ WorldMayor.com - Job Cohen, Mayor of Amsterdam 2006. דערגרייכט דעם 2007-04-19.
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 52°22′29″N 4°53′32″E / 52.37472, 4.89222


text:
גוגל אנאליטיקס
גוגל אנאליטיקס (Google Analytics) איז א פרייער באדינונג פון גוגל צו ווייזן סטאטיסטיק און טראפיק אנאליזן און פעטערן'ס פון וויזיטארס צו אייער וועב סייט.
עס איז אויסגעשטעלט מיט אנאליזן מאפעס פון די וועלט פון ווי אייערע ליינער זענען קאנצערטריט. און וועלכע ענין עס האט גורם געווען דאס מערסטע טראפיק צו דעם סייט. א.א.וו. אינטערסאנטע גראפס און נומערן צו ווייזן וואס איר זאלט זיך פארלייגן כדי צוציען נאך ליינער און אזוי ארום קענען מאכן געלט אויף עדס אין אייער סייט.
עס האט 80 מינע וועגן וויאזוי צו ווייזן רעפארטס איר זאלט אייך אינטימעטלי באקענען מיט אייערע ליינער וואס און ווער, ווי און וויאזוי, פארוואס און ווען, - זיי נוצען אייער סייט. אדער טאמער עס איז א ביזנעס סייט, צו זעהן וועלכע פראדוקטען פארקויפן זיך מער דורך כאפן דעם קאסטומער.
- וויפל בלעטער פון דיין וועבסייט א יעדע באזוכער ליינט.
- וועלכע זיי ליינען די מערסטע.
- וויפל צייט זיי פארברענגן אין דיין סייט.
- וויפל צייט זיי בלייבן אין איין-צוה אויפאמאל.
- א יעדע באנוצער וויפל מאל ער קומט צוריק באזוכן.
- עס געבט אייך א קאוד ארויפצולייגן אויף מארקעטינג אימעיל וואס לינקט צו אייער סייט. און דערנאך קענט איר זעהן פונקליך וויפל פון די אימעיל ליסטע און ווער עס איז אלס אריין אין אייער סייט.
- א מאפע פון דער וועלט, מיט פינטעלעך וואס צייגט אייך ווען איר פירט אריבער דעם מייז וויפל פראצענט עס קומען פון יענע געגנט. איינגעטיילט ביזן קלענסטען געגענט אין א שטאט, וו.צ.ב.ש. ביז ברוקלין אדער מאנהעטן.
עס איז אזוי פאפולער געווארען אז גוגל געבט דאס מער נישט אוועק בחינם נאר נאך אן אינטוויטאציע מיט א גורל.
גוגל זוך מכשיר • גוגל כלים פאס • זשימעיל • גוגל שמועס • גוגל קא אפ • גוגל נייעס • גוגל דעסקטאפ • גוגל דאקומענטן • גוגל לייענער • גוגל אלערטס • גוגל מאפע • גוגל ווידעא • גוגל אנאליטיקס • בלאגער • גוגל פינאנץ • לעבס • גוגל בילדער • גוגל ביכער • פרוגעל • גוגל ערד • גוגל בוקמארקס • יוטוב • גוגל גרופעס


text:
פאפקארן
פּאַפּקאָרן (יידיש: קאקאשעס) איז דער נאָמען פון אן עסנווארג פראדוצירט פון א מין קוקורוזע קערנדלעך, וואס ווערן געהייצט ביז זיי ווערן אויפגעבלאזן און עקספלאדירט.
דער נאמען "פאפקארן" איז א פארקירצונג פון די ענגלישע ווערטער Popped corn וואס איז טייטש צעשפאלטענע קוקורוזע. מען קען הייצן דעם פאפקארן אין א טאפ, אַ מיקראָכוואַלניק אָדער ניצן באזונדערע געצייג פאר קאָקאָשעס. פארן הייצן געט מען צו די קערנדלעך זאַלץ און בוימל אָדער פּוטער.
קאָקאָשעס (אָן בוימל און זאַלץ) האבן אַ הויכן פּראָצענט פון דערנערישן פיבער און האט נישט קיין נאַטריום, פעט און צוקער. אין דער מערב וועלט ווערט רעקאמענדירט נישט צו געבן קאָקאָשעס צו עופעלעך, פֿאַר מורא וועגן דערשטיקונג פון א קערנדל.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאָקאָשעס איז געווען אַ פאָלקס עסן צווישן די אינדיאנער פון צענטראַל-אַמעריקע, וואָס האבן זיי אויך אויך געניצט אין צירונג. די אייראפעישע קאלאניסטן האבן אויסגעלערנט פון די אינדיאַנער צו מאַכן די קאָקאָשעס. אינעם 19טן-יאָרהונדערט פלעג מען פארקויפן קאָקאָשעס אין די גאסן, פּאַרקס און יארידן. אין 1893, האט מען געשאפן א באוועגלעכע פאפקארן מאשין באשעפער, דורך אַ פירמע פון שיקאַגאָ. אין 1912 האט מען אנגעהויבן פארקויפן קאָקאָשעס אין פֿילם קינאָס און ענדלעך איז געווארן א פאַרבינדונג צווישן קאָקאָשעס און דער קינאָ. ביי דער גרויסער דעפּרעסיע, קאָקאָשעס איז געווען איינער פון די איינציגע פֿאַרבייַסן וואס מען האט זיך ערלויבט צו קויפן, און פון דעמאלסט האט די קאָקאָשעס געשעפט געבליט.


text:
כותל
קאארדינאטן: 31°46′36″N 35°14′3″E / 31.77667, 35.23417
כותל המערבי (אפט גערופן די הײליקע װאַנט) איז די לעצטע איבערגעבליבענע וואנט פון דער מויער (חומה) פונם הר הבית. שטענדיג געפינען זיך יידן ביים כותל דאווענען אדער זאגן תהלים.
אינהאַלט
הייליגקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט דער גמרא הערשט דארטן א הייליגקייט און אידן גייען אהין בעטן און דאווענען. ווייל די שכינה וואס האט גערוט שטענדיק אין בית המקדש האט זיך נישט אוועקגערירט פון יענער וואנט. טייל האלטן אז די גמרא רעדט פון די כותל המערבי פון די בית המקדש אליינס.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די צייטן פון דעם בריטישן מאנדאט האבן די יידן נישט געטארט דארט אוועקשטעלן בענק און מאכן א מחיצה צווישן מענער און פרויען. אבער יום כיפור ה'תרפ"ט האבן די יידן אויסגעבראכן דעם פארבאט און האבן דארט יא אוועקגעשטעלט בענק און האבן יא געמאכט א מחיצה,די גאנצע רודער איז געווען אנגעפירט דורך הרב קוק.. דאס איז איינע פון די סיבות וואס די אראבער האבן דאן אויפגערודערט מיט טעראר ביי די תרפ"ט ראיאטן.
ביי די מלחמת השחרור אין יאר ה'תש"ח האבן די אראבער איבערגענימען ירושלים און די יידן האבן מער נישט געהאט קיין צוטריט צום כותל.
ביי די זעקסטאגיקע מלחמה אין יאר ה'תשכ"ז האבן די ציונים צוריק איינגענימען ירושלים מיט דעם כותל המערבי, און האבן דאן פיל פארברייטערט דעם כותל און אויך ציגעגראבן זייער טיף, און פון דאן האט זיך אנגעהויבן צוריק די תפילות ביי כותל.
סאטמאר איסור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון סאטמארער רב ר' יואל טייטלבוים האט נאך דער זעקסטאגיגער מלחמה גע'אסרט צו גיין צום כותל ווייל עס געבט חיזוק פאר די ציונים.
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הכותל - אתר הכותל, מצלמות שונות מהכותל ומידע על אירועים שנערכים בו בזמנים שונים.
- סיור וירטואלי אינטראקטיבי ב 360 מעלות בכותל המערבי - צולם ב 2007
- סיור וירטואלי בכותל - צולם בדצמבר 2007
- מיכאל יעקובסון: תיאור תכנון רחבת הכותל המערבי 2011-1967, 9.8.11, Xnet.
- מצלמת הכותל באתר אש התורה
- פורטל תמונות של ירושלים הכותל המערבי
- אתר לא רשמי המרכז מידע תיירותי אודות הכותל
- שיחרור הכותל והעיר העתיקה - הקלטה של שידור רדיו היסטורי
- ירושלים הקדומה מתגלית בחפירות הסמוכות לכותל מתוך אתר "לדעת".
- ההיסטוריה של תוכניות ארכיטקטוניות לעיצוב מחדש של רחבת הכותל, Xnet
- Women at the Western Wall 100 Years Ago, from the Library of Congress collection
- נדב שרגאי, סודות הכותל נחשפים, ישראל היום, 24 בנובמבר 2011


text:
חיים שמואלעוויטש
רבי חיים לייב שמואלעוויטש (ב' תשרי תרס"ג - ג' טבת, תשל"ט, ירושלים), איז געווען א מגיד שיעור און א מיטגליד פון דער הנהלה פון דער מירער ישיבה העכער פון 40 יאר, אין פוילן, שאנכיי און ירושלים. ער האט געדינט אלס ראש ישיבה אין די יארן וואס די ישיבה איז געווען אין שאנכיי פון תש"א ביז תש"ז, און נאכאמאל אין דער מירער ישיבה אין ירושלים פון תשכ"ה ביז תשל"ט. ער האט משפיע געווען אויף טויזנטער תלמידים דורכאויס זיין לעבן, סיי בדיבור סיי במעשה, מיט זיין בארימטער התמדה און אנשטרענגעניש אין לערנען תורה.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי חיים שמואל איז געבוירן ראש השנה, ה'תרס"ג אין סטוטשין צו זיין פאטער הרב רפאל אלטער שמואלעוויטש און זיין מוטער עטל.
זיינע קינדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זיין זון רבי רפאל שמואלעוויטש, פון די היינטיקע ראשי ישיבות אין מיר
- זיין טאכטער עטיל (תרצ"א - ח' אב תשע"ב), ווייב פון רבי נחום פרצאוויטש, זיין נאכפאלגער אלס ראש ישיבה
- רבי צבי, ראש ישיבה פון ישיבת מיר אין בראכפעלד
- רבי רפאל
- די ווייב פון רבי חיים מענדל בראדסקי, ראש ישיבה פון טאראנטא ישיבה גדולה
- די ווייב פון רבי אשר אריאלי, ר"מ אין דער מירער ישיבה, ירושלים
- די ווייב פון רבי יצחק העלמאן, ר"מ אין דער מירער ישיבה, ירושלים


text:
אפמאך
אן אָפמאַך איז א הסכם לויטן פעלקעררעכט צווישן סואווערענע שטאטן אדער אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס. אן אפמאך קען האבן אדער צוויי אדער עטלעכע פארטייען.
אן אפמאך וואס איז געבויט אויף א פריעריקן אפמאך ווערט גערופן א פראטאקאל.
מען ווערט נאך נישט פארפליכט לויטן אפמאך מיטן אונטערשרייבן ביז מען האט אים ראטיפיצירט.
בארימטע אפמאכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1494 - טארדעסילאס אפמאך
- 1814 - ווינער קאנגרעס
- 1919 - ווערסיי אפמאך
- 1938 - מינכער הסכם
- 1944 - ברעטאן וואודס הסכם
- 1945 - פאראייניגטע פעלקער טשארטער
- 1947 - אלגעמיינער הסכם וועגן צאלן און האנדל
- 1949 - צפון אטלאנטיק אפמאך
- 1955 - ווארשאווער פאקט
- 1957 - רוימער אפמאך
- 1992 - מאאסטריכט אפמאך


text:
אנע פראנק
אַנעליס מאַרי ("אַנע") פֿראַנק ( 12טן יוני 1929 – 31סטן מערץ 1945) איז געווען א יידיש מיידל פון דייטשלאנד וואס האט געשריבן א טאגבוך וועגן דעם מצב אין וואס זי און איר פאמיליע האבן זיך געפונען ווען זיי האבן זיך באהאלטן פון די נאציס אין א בוידעם פון א פארבריק אין אמסטערדאם.
פארן סוף פונעם קריג איז די פאמיליע פאר'מסר'ט און געכאפט געווארן און זי מיט איר פאמיליע זענען פארשיקט געווארן אין אוישוויץ און בערגן-בעלזן, וואו זי און רוב פון איר פאמיליע זענען געשטארבן פון הונגער און מגיפות.
איר פאטער האט איבערגעלעבט די מלחמה און האט זיך צוריק געקערט צו אמסטערדאם וואו ער האט געפונען אנא'ס טאגבוך, און האט געדרוקט און פארשפרייט איר טאגבוך אין בוך פארמאט, ביז היינט צוטאגס איז די טאגבוך פון אנא פראנק און אירע איבערזעצונגען אין הונדערטער שפראכן איינע פון די מערסט פארשפרייטע ביכער אין די געשיכטע פון די וועלט.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנע פראנק איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד, דעם 12טן יוני 1929, די צווייטע טאכטער פון איר פאטער אטא היינריך פראנק און איר מוטער עדיט האלענדער.
נאָך דעם וואס די נאַציס האָבן איבערגענומען די מאַכט אין דײַטשלאַנד און האָבן געװינען די מוניציפּאַלע װאַלן אין פֿראַנקפֿורט אין מערץ 1933, איז עדיט מיט די קינדער איבערגעפֿאָרן קײַן אָכן צו איר מוטער. אָטאָ פֿראַנק האָט קורץ שפּעטער באַקומען אַן אָנמוט צו שאַפֿן אַ האָלענדישע צװײַג פֿון דער פֿירמע "Opekta" אין אַמסטערדאַם, װאָס ער האָט אָנגענומען. זײַן משפּחה האָט אים נאָכגעפֿאָלגט אַ יאָר שפעטער.
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין 1939, האט האלאנד פראקלאמירט נייטראלקייט. פונדעסוועגן האט נאצי דייטשלאנד אינוואדירט האלאנד און בעלגיע דעם 10טן מיי 1940. האלאנד איז איינגענומען געווארן אין פינף טעג און האט נאכגעגעבן דעם 15טן מיי. גלייך נאך דער דייטשער אינוואזיע האבן זיך אנגעהויבן די גזירות קעגן דעם האלענדישן יידנטום, וואס האט דעמאלסט געציילט 140,000 מענטשן (מיט נאך 30,000 דייטשע פליטים, צווישן זיי די משפחה פון אנא פראנק). ביים סוף פון דער מלחמה זענען געבליבן לעבן נאר 40,000 יידן, וואס די מערהייט פון זיי האבן איבערגעלעבט ווייל זיי זענען באהאלטן געווארן און מ'האט זיי נישט געכאפט. די אנדערע האט מען געשיקט אין קאצעטן אין האלאנד (דער גרעסטער פון זיי איז געווען [וועסטערבארק), פון וואס די מערהייט האט מען געשיקט אין באנען צו די טויט לאגערן אין פוילן, וואו זיי זענען אומגעקומען.
נעץ פארבינדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
האקנקרייץ
האקנקרייץ (ענגליש: swastika) איז א קרייץ (צלם) וואס אנשטאט איר שפיצן זאל זיך ענדיגן ווי געווענליך, דרייט זיך עס איין צו רעכטס אדער צו לינקס. די ארגינעלע האקנקרייץ איז גלייך, אבער עס איז באקאנט דאס וואס עס איז אויסגעדרייט 45 גראד. דער אינדיאנישער האקענקרייץ פארמאגט אויך א פינטל ביי יעדע ליידיגע באקס.
די היסטאריע פון דעם האקנקרייץ גייט צוריק נאך צו די פריערדיגע יארן ווען מען האט זיך באזעצט אין אייראפע. דער האקנקרייץ איז א הייליגע סימבאל ביי בודהיזם און הינדואיזם. ביי בודהיזם האט דער צלם געדינט אלץ א סימבאל פון די פיר גייסטישע יסודות (אש מים רוח עפר). אין אנפאנג פונעם צוואנציגסטן יאר הונדערט האט דער האקנקרייץ געדינט פילע אלץ א סימבאל פון פרייליכקייט און הצלחה.
ווען דער נאצישע פארטיי איז ארויף אין מאכט אין דייטשלאנד האבן זיי גענומען דעם האקנקרייץ אלץ דער סימבאל פון נאציזם, אויפרעגעניש, און די וועלט מלחמות. און איז נאך היינט דער סימבאל פון נעא נאציזם. צוליב דעם איז אין רוב ציוויליזירטע לענדער דאס באנוץ מיטן סימבאל א געזעץ פארלעצונג, אין א גרויסן טייל פון זיי אלס אנטיסעמיטיזם. פארט ווערט נאך דער סימבאל שטארק באנוצט אין די גלויביגע אומציוויליזירטע קולטורן.
דאס ווארט האקנקרייץ שטאמט פון דייטש. מעגליך צוליב איר אויסקוק ווי א האק פון אלע זייטן.
אין ארכעאלגישע גראבונגען אין ישראל האט מען אויסגעפונען אז אידן האבן זיך נאך באנוצט מיט דעם סימבאל אין די צייטן פונעם בית המקדש, אלץ סימן פאר מזל און ברכה.[פֿעלט אַ מקור]


text:
פסח
פסח איז א יידישער יום טוב וואס שטאמט פון דער תורה, דער יום טוב ווערט געפייערט י"ד ניסן במשך זיבן אדער אכט טעג צו דערמאנען און זיך אויפרישען די נסים און נפלאות וואס די יידישע פאלק האט איבערגעלעבט ביי יציאת מצרים.
פסח ווערט באצייכנט מיט דריי עיקר מצוות:
מען רופט דעם יום-טוב "פסח" אין אנדעק פון דעם קרבן פסח וואס מען האט מקריב געווען י"ד ניסן ווען כלל ישראל האט עולה רגל געווען אין די מאסן אויף מארגן קיין ירושלים צו בראטן דעם קרבן פסח ווען דער בית המקדש איז נאך געשטאנען.
פסח שטאמט פון די לשון "איבערגעהיפט" דאנקענדיג די באשפער אז ער האט נאר געהארגעט די בכורים פון די מצרים און נישט די יידישע בכורים.
דער נאמען פון דעם יו"ט, פסח טוט סימבאליזירן די וויכטיגקייט און גרויסקייט פון די צייט, וואס ווערט פארנוצט פון עלטערן אלס א יו"ט פון חינוך, צו פארציילן און מחנך זיין זייערע קינדער, פארוואס און פארווען פונקטליך האט דער באשעפער איבערגעהיפט אלעס און אלעמען כדי זיך צו באשעפטיגען מיט זיינע געליבטע קינדער דעם עם ישראל.
אפילו די קלוגסטע לייט פון דאס יידישע פאלק קאכן זיך אין די מאמענטן צו דערפרישן די יסודות פון זייער אמונה און רעליגיע וואס איז באזירט אויף זכר ליציאת מצרים, וואס יענעם גורלדיגען מינוט זענען זיי געווארן אויסדערוועלט. דער באשעפער האט זיי ארויסגענומען פון פארשקלאפטקייט פון צווישן אנדערע גוים, און געשטעלט אין גאנג צו ווערן געפירט צו זייער אייגן לאנד און נאציאן מיט א מיסיע און לעבן העכער און הייליגער פון אלע פעלקער פון די וועלט.
אינהאַלט
גרונדענע מצוות און מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חמץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען עסט נישט קיין חמץ, און מען ארבעט שווער אויסצורוימען דאס הויז פון חמץ כדי עס זאל זיך נישט געפינען, אויך איז מען דאס מבטל פון זיך כדי אז אויב מען טרעפט איז דאס נישט פארעכענט ווי מיינס.
מצה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען עסט נאר מצה, אלץ זכר פון ארויסלויפן פון גלות מצרים געאלטערהייט נישט האבענדיג קיין צייט פארן טייג צו יערן און ווערן זויער חמץ אין געהערגיע ברויט.
ליל הסדר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז א מצווה עסן מצה, מרור, און פסח, ביים ליל הסדר. און דערצו טאן פארשידענע מנהגים און מצוות כדי די קליינע קינדער זאלן ווערן נייגעריג און גוט אויסהערן די דערציילונגען פון יציאת מצרים.
הגדה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – הגדה של פסח
זאגן די הגדה, באזירט אויפן פסוק "והגדת לבנך", כדי צו פארציילן די כראניקאלן פון יציאת מצרים, עס פירן זיך אידן צו פארציילן אפילו די מופתים און ניסים וואס זיי האבן מיטגעלעבט היינט צו טאגס, ווי למשל חורבן אייראפע איבערלעבער פארציין מיט טרערן אין די אויגן ווי גליקליך זיי זענען געווען צו ווערן געראטעוועט איינס פון זייער גאנצע משפחה. ווייל די מצרים מיינט נישט דוקא איינמאל אין היסטאריע נאר שבכול דור ודור חזר'ט זיך דאס איבער.
די הגדה הייבט אן מיט קידוש, דער ערשטעט פון די פיר כוסות. נאכדעם פרעגט א קינד (אדער אלע קינדער) די מה נשתנה און דער פאטער (אדער ווער עס פירט דעם סדר) זאגט איבער מגיד. מען טרינקט דעם צווייטן כוס, מעט עסט די כזית מצה, און מרור. דערנאך עסט מען די סעודה און מען בענטשט אויפן דריטן כוס. דערנאך איז מען ממשיך די הגדה מיטן צווייטן טייל פון הלל און נשמת און מען טרינקט דעם פערטן כוס. ס'איז א מנהג צו זינגען פארשיידענע פיוטים און געזאנגען ביים סוף פונעם סדר.
עליה לרגל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון די דריי ימים טובים אין וועלכע די יודן זענען געווען באפוילען ארויף צו קומען קיין ירושלים און מקריב זיין זייערע נדרים און נדבות אין דעם בית המקדש, - איז געווען דאס מערסטע אינטערעסאנט, דער יום טוב פסח. אין דעם יום טוב האבן די יודן געשטראמט אין מאסען קיין ירושלים, מקיים צו זיין די מצוה וואס אלע יודן זענען געווען באפוילען, מקריב צו זיין דעם קרבן פסח.
הונדערטער טויזנטער יודן האבן "עולה רגל" געווען פון אלע שטעט און געגענטער פון ארץ ישראל. און אויך יודן וואס האבן געוואוינט אין אנדערע לענדער, האבן זיך אנגעשטרענגט "עולה רגל" צו זיין אויף פסח.
פארשטייט זיך אליין, אז מ'האט געמוזט זארגן פאר פסח אז די יודן זאלן נישט האבן קיין צוריק - האלט אויף די וועגן. די משנה דערציילט אין מסכת שקלים, אז שוין פון ראש חודש אדר אן, האט מען אנגעהויבן צו פארעכטן די אלע וועגן וואס זענען קאליע געווארן אין ווינטער פון די רעגענס און שנייען. אויך האט מען געגראבן ברונערס וואסער אויף די הויפט וועגן, אז די יודן זאלן האבן וואס צו טרינקען אינמיטען וועג. אויך האט מען איינגעפיהרט א תקנה, אז די יודן וואס האבן הייזער אין ירושלים, זאלן נישט נעמען קיין געלט פון די געסט וואס שטייען איין ביי זיי. ווייל ירושלים געהערט פאר אלע יודן צוזאמען, און עס איז נישט איינגעטיילט געווארן פאר די שבטים. די אלע זאכן האבן צוגעברענגט, אז די יודן האבן "עולה רגל" געווען מיט שמחה אהן קיין שום זארג.
קרבן פסח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תוספתא פון מסכת פסחים ווערט דערצעהלט, אז איינמאהל האט אגריפס המלך (וועלכע האט געלעבט אין די צייטן פון דעם צווייטן בית המקדש) געוואלט וויסען וויפיעל יודן זענען געקומען "עולה רגל" זיין, האט ער געבעטן פון די כהנים אז זיי זאלן אָפְּשֵׁיידֶען איין ניר פון יעדן קרבן איידער מען וועט דאס מקריב זיין. די צאהל איז אויסגעקומען 600 טויזענט. און ווי באקאנט, איז אויף יעדן קרבן פסח געווארן צוזאמען געציילט מער פון צעהן מענטשן. קענען מיר זיך שוין פארשטעלן וויפוהל מיליאנען יודן האבן עולה רגל געווען!!!
אויך ווערט דערצעהלט, אז דריי יאהר פאר דעם חורבן פון דעם צווייטן בית המקדש, - ווען עס איז שוין געווען זייער שווער עולה רגל צו זיין, צוליב די צרות וואס די רומישע הערשער האבן אנגעטוהן, - האט דער רוימישער גענעראל געשטעלט פאליציי אפצוציילען די אלע "פסחים", און די צאהל איז אויסגעקומען 256,500 (צוויי הונדערט זעקס און פופציג טויזענט און פינף הונדערט) און כאטש אזוי פיל יודן האבן "עולה רגל" געווען אויף איינמאהל, - דאך האט קיין איין יוד נישט געהאט א טענה אז עס איז מיר נישט באקוועם דאס פלאץ ווי איך וועל נעכטיגן אין ירושלים (אזוי דערצעהלט די משנה אין מסכת אבות).
די שמחה און דערהויבענקייט וואס האט געהערשט ביי יעדן איינציגן יוד בשעת ער האט זיך געפונען אין ירושלים, איז אוממעגליך זיך פארצושטעלן. און דער הויפט מאמענט פון די גאנצע שמחה איז געווען ביים מקריב זיין דעם קרבן פסח.
א גרויסע משפחה וואס האט געקענט אליין אויפעסן א קרבן פסח, האבן געקויפט א לעמעלע פאר זיך אליין. א קלענערע משפחה האט זיך צוזאמען גֶעפָּאהרְט מיט א צווייטע קליינע משפחה, און צוזאמען זענען זיי געווארן א "חבורה". און אזוי ווי פריער דערצעהלט, האט מען געמוזט די אלע הונדערטער טויזענטער "פסחים" מקריב זיין אין זייער א קורצע צייט פון נאך חצות פון ערב פסח ביז ביינאכט!!!!
דער ריזיגער "עולם" האט מען צוטיילט אין דריי כיתות. און זיי האבן מקריב געווען איינער נאכן אנדערן. באלד ווען דער חצר פון בית המקדש האט זיך אנגעפילט מיט די ערשטע כיתה האט מען פארשלאסען די גרויסע שווערע טויערן. מ'האט געבלאזען שופר: תקיעה, שברים, תקיעה, און מ'האט אנגעהויבן צו שחט'ן די פסחים. לאנגע רייעס פון כהנים זענען געשטאנען אין דעם הויף, און זיי האבן געהאלטן אין זייערע הענט שיסלעך פון זילבער און פון גאלד, אויף אריין צו נעמען אין דעם די בלוט. די כהנים מיט די גאלדענע שיסלעך זענען געשטאנען עקסטערע און זיך נישט אויסגעמישט מיט די כהנים פון די זילבערנע שיסלעך.
דער ערשער כהן וואס איז געשטאנען לעבן ווי מ'האט געשחט'ן, האט אנגענומען די בלוט מיט זיין שיסעל, און ער האט דאס שנעל איבערגעגעבן פאר דעם צווייטן כהן, און דער צווייטער צו דעם דריטן, מיט איין האנט געגעבען די פולע שיסעל אין מיט די אנדערע האנט צוריק געגעבען די ליידיגע שיסל, און אזוי ווייטער און ווייטער. ביז עס איז אנגעקומען צו דער לעצטער כהן וואס איז געשטאנען נעבן דעם מזבח, און ער האט דאס געשפריצט.
דאס אלעס איז געטוהן געווארען אזוי פלינק און מיט א שנעלקייט, אז איינער וואס איז געשטאנען פון דערווייטענס און ער האט דאס צוגעקוקט, האבן אויסגעזעהן פאר איהם די אלע גלאנצעדיגע שיסלעך, אזוי ווי פייער בליצען וואס פליען.
פון אונטען זענען די שיסלעך נישט געווען פלאך (אזוי ווי געוועהנליכע שיסלעך), נאר שפוציג. כדי מ'זאל זיי נישט קענען אראפ לייגען אויף'ן גרונד אז די בלוט זאל פארגליווערט ווערן. (בלוט וואס ליגט אביסל צייט אהן באשעפטיגונג ווערט פארטריקענט). נאך די בלוט שפריצען, האט מען מקטיר געווען די אלע אימורים אויף דעם מזבח. במשך די גאנצע צייט פון די עבודה האט די גאנצע כיתה געזאגט הלל צוזאמען. און אויב די כהנים זענען נאך נישט פארטיג געווארן מיט די עבודה, האט מען איבערגעזאגט הלל צום צווייטן מאהל און צום דריטן מאהל. אבער די גמרא דערצעהלט, אז וויבאלד די כהנים זענען געווען אזוי פלינק, האט קיינמאהל נישט פאסירט אז מ'זאל מוזען איבער זאגן הלל צום דריטן מאהל.
ווען די ערשטע כיתה איז ארויס געגאנגען, איז אריין געגאנגען די צווייטע כיתה, און געטוהן דאס זעלבע ווי ביי די ערשטע. און אזוי אויך ביי די דריטע.
נאך דעם איז יעדע "חבורה" געגאנגען בראטען זיין קרבן פסח. מ'האט געבראטען די גאנצע קרבן אויף איינמאהל: די קאפ, די קערפער די קניען, אויף א שטייענדיגע שפיז.
ביינאכט האבן זיך איינגעזאמעלט יעדע "חבורה", און מ'האט אפגעראכטען א פסח סדר אזוי ווי מיר טוהן היינט. אבער אנשטאט לייגען אויף די קערה "זרוע" - וואס דאס איז נאר א זכר אויף דעם קרבן פסח - האבן זיי געברענגט דעם קרבן פסח אליין און דאס געגעסן מיט געוואלדיגע פרייד און לוסטיגקייט.
דער גאנצער ענין פון מקריב זיין דעם קרבן פסח, איז געווארן שטארק באקאנט פאר נאהנט און פאר ווייט, אז אפילו די גוים זענען פון גרויס אינטערעס געקומען קיין ירושלים צוצוקוקען דעם געוואלדיג-הייליגן בילד. דאס האט צוגעברענגט, אז פוהל גוים האבן זיך אנגעהויבן צו דערנעהנטערן צום יודישן פאלק, און זיי האבן זיך מגייר געווען. מיט די צייט איז געווארן א באוועגונג פון הונדערטער גרים. און מיט די אלע הלכה פראבלעמען וואס די גרים האבן צוגעברענגט, האבן זיך באשעפטיגט די צוויי גרויסע תנאים, שמאי און הלל, - וואס האבן געלעבט אין די לעצטע צייט פון דעם צווייטן בית המקדש.
און היינט, ווען מיר זעצן זיך אוועק צום סדר, און מיר טראכטן אריין אין יענע גליקליכע און ליכטיגע טעג, וואס יעדער יוד איז געזעצן אין זיין וויינגארטען מיט זיין פְּרַאכְטִיגֶן הויז, און דער הויז פון באשעפער איז געשטאנען אויף זיין ארט מיט זיין פוהלן גלאנץ און הערליכקייט, רופען מיר אויס פוהל מיט בטחון און האפענונג:
לשנה הבאה בירושלים הבנויה!!
פסחדיקע מאכלים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען ערב פסח געפאלט שבת[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אז ערב פסח געפאלט אום שבת, דארף מען ענדערן פארשיידענע הנהגות:
- תענית בכורים איז דאנערשטאג י"ב ניסן ווייל מען פאסט נישט שבת. (די ספרדים זענען מבטל תענית בכורים אינגאנצן אין אזא יאר.)
- מען איז בודק חמץ דאנערשטאג ביינאכט, אור לשלשה עשר (מיט א ברכה).
- מען פארברענט דאס איבעריגע חמץ פרייטאג פארמיטאג (אחוץ וואס מען גייט עסן אויף די שבת'דיגע סעודות). מען זאגט נישט כל חמירא ווייל מען וועט נאך עסן חמץ.
- מען קאכט נישט קיין חמצדיגע מאכלים אויף שבת הגדול, ווייל מען וועט נישט קענען רייניגן דעם טאפ.
- די ערשטע צוויי סעודות פון שבת מוז מען וואשן אויף חמץ אזוי ווי א גאנץ יאר (ווייל ערב פסח טאר מען נישט עסן קיין מצה). ביי די סעודות איז כדאי צו ניצן איינמאליגע געשיר און בעשטעק צו פארמיידן פראבלעמען מיט די מאכלים וואס זענען געקאכט אין יומטובדיגע כלים.
- מען דאווענט שחרית שבת הגדול גאנץ פרי אז מ'זאל האבן צייט צו קאנטשן די צווייטע סעודה פאר א דריטל פונעם טאג.
- מען ווארפט אוועק די איבערגעבליבענע קרישקעלעך פון חמץ אין דעם בית הכסא; וואו מען האט אן עירוב צו טראגן אינדרויסן קען מען אוועקווארפן דאס איבערגעבליבענע חמץ אין א מיסטקאסטן אויף דער גאס.
- נאכ'ן סוף זמן אכילת חמץ זאגט מען כל חמירא מבטל זיין דאס חמץ.


text:
ענערגיע
ענערגיע אין אלגעמיין איז דאס דער קאנצעפט פון "א פאטענצאל צו מאכן טויש"
אין פיזיק איז דאס די מעסטונג ווילאנג מען קען אנהאלטן די ארויסגעבונג פון פאוער. אדער ווילאנג מען קען אנהאלטן מעכאנישע ארבעט. פאוער איז די ראטע ווי שנעל עס נעמט מעכאנישע ארבעט אבער ענערגיע איז די מעגליכקייט דאס צו טאן.
עס זענען דא עטלעכע סארטן ענערגיע:
ענערגיע קען ווערן פארוואנדלט פון איין פארעם אין אן אנדער פארעם, אבער לויטן פרינציפ פון קאנסערווירונג פון ענערגיע דער גאנצער סכום פון ענערגיע אין א סיסטעם ענדערט זיך נישט. די פארבינדונג צווישן היץ און מעכאנישער ענערגיע האט דזשיימס פרעסקאט דזשול אנטדעקט אין 1845 . פון דעם איז ארויסגעקומען די טעאריע פון קאנסערווירונג פון ענערגיע, און די אנטוויקלונג פון דעם ערשטן געזעץ פון טערמאדינאמיק.
לויט דער ספעציעלער טעאריע פון רעלאטיוויטעט קען מאסע ווערן פארוואנדלט אין ענערגיע לויט דער גלייכונג E=mc².
די גארע ענערגיע פון א סיסטעם ווערט גערופן דער האַמילטאניאַן, נאך וויליאם ראאן האמילטאן. מען קען שרייבן די קלאסישע גלייכונגען פון באוועגונג ניצנדיק דעם האמילטאניאן, אויך פאר גאר קאמפלקסע אדער אבסטראקטע סיסטעמען.


text:
נפתלי הירץ וויזעל
נפתלי הירץ וויזעל (ה' טבת ה'תפ"ו – אור לא' אדר ב' ה'תקס"ה), באקאנט מיט זיינע ראשי תיבות נה"ו, איז געווען פון די גרויסע משכילים.
אסאך פון די ערשטע משכילים זענען זיינע תלמידים, צווישן זיינע תלמידים זענען חייקיל הורוויץ און זיינע צוויי איידעמער הירש בער הורוויץ און משה לאנדא. דער משה לאנדא איז געווען א זון פון ר' שמואל לאנדא, אן אייניקל פון ר' יחזקאל לאנדא דער "נודע ביהודה". ער האט געמאכט א ספר יין לבנון אויף מסכת אבות, עס האט א הסכמה פונעם נודע ביהודה.
אזוי ווי אלע גרויסע משכילים אין זיינער צייט האבן זיי זייער גע'רודפ'ט און גע'חוזק'ט פון חסידים, זיי האבן געוואוינט אין אומאן, און ווען ר' לוי יצחק בערדיטשעווער האט אמאל געוואלט ווערן רב אין דער שטאט, האבן זיי אים נישט געלאזט.
ווייזעל האט געוואלט אריינברענגען זיינע רעיונות און זיינע שטעלונגען ביי אידן, אבער וויסנדיג אז עס וועט זיין קאנטערוועסעיל, האט ער מחליט געווען ער וועט שרייבן א ספר וואס וועט הייסן יין לבנון, ער וועט בעטן דערויף א הסכמה פון א גדול הדור, אינעם ספר וועט ער שרייבן זאכן וואס יעדער איז מסכים דערצו, שפעטער וועט ער עס דרוקן מיט אן אנדער ספר וואס וועט הייסן יין הלבנון, און דארט וועט ער שרייבן אלעס וואס ער וויל, און די וועלט וועט אהנענמען אז דער גדול הדור האט דערויף אויך מסכים געווען. אזוי האט ער געשריבן דעם ספר יין לבנון אויף אבות, ער האט עס געטראגן פארן נודע ביהודה, און ער האט איהם געשריבן א הסכמה, שפעטער ווען דער נודע ביהודה איז געוואויר געווארן אז ער איז א משכיל, האט ער צוריק געבעטן זיין הסכמה, אבער נפתלי הירץ האט איהם נישט געוואלט צוריק געבען. למעשה האט מען געדרוקט דעם ספר יין לבנון אויף אבות מיט א הסכמה פונעם נודע ביהודה, אהנעם ספר יין הלבנון.
דער ספר יין הלבנון איז נישט דא, ביי די ברסלבער חסידים ווערט פארציילט אז ר' נחמן מברסלב האט באקריגן דעם ספר ווען עס איז געווען אין כתב יד פון זיינע תלמידים, און האט עס פארברענט.


text:
וויאמינג
וויאמינג איז איינער פון די פופציג שטאטן אין די פאראייניגטע שטאטן, ער איז א חלק פון די ראקי בערג, זי איו א בערגיגע געגנט, די קלענסטע באפעלקערונג, ער איז דער 44סטער שטאט פון די 50 שטעט, זײַן הויפטשטאט איז שאַיען.
אין וויאמינג געפינט זיך דער גרעסטער פארק פון די פאראייניגטע שטאטן, דער יעלאסטאן פארק. עס איז באקאנט די אקסן וואס דרייען זיך ארום אין איהר פראנק און פריי אין די טויזענטער.
אויך זעט מען אסאך אין דעם פארק די אלד פעטפואל, דאס זענען הייסע פארע און וואסער שטראמונגען וואס שפראצן ארויס פון די ערד טיפענישן, עס איז זייער אינטערעסאנט דאס צוזעהן, עס גייט צו אז פונקטליך יעדע זעכציג מינוט שפריצט ארויס א מעכיטיגע שפריץ פון דער ערד, עס דערהויבט צו איבער פינף מעטער, עס שפריצט אזוי פינף מינוט אין א צו.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאנדווירטשאפט איז שטענדיק געווען א וויכטיקער טייל פון דער עקאנאמיע פון וויאמינג. די עיקר זאכן וואס וואקסן אין וויאמינג זענען פלייש, היי, צוקער, תבואה (ווייץ און גערשט) און וואל.


text:
ייִדיש
שכר לימוד
דען שטיצט איינצושטעלן פראגראמען וואס וועלן לאזן עלטערן נוצן ‘שולע שטייער קרעדיטס‘ צו מאכן וויכטיגע באשלוסן וועגן זייערע קינדער‘ס חינוך – אנשטאט וואס איצט ווערן די באשלוסן געמאכט דורך פאליטיקאנטן און ביוראקראטן. זייער אסאך שטודיעס האבן דאקומענטירט אז געבן אן אויסוואל ארבעט זייער גוט צו פארבעסערן די ערציאונג סיסטעם, און דען וועט קיינמאל נישט לאזן אז פאליטיק זאל שטיין אין וועג פון עלטערן וועלכע ווילן צושטעלן דעם בעסטן מעגליכן חינוך פאר קומענדיגן דור מיט די מעגליכע צוגרייטונגען פאר די וועלט וואס קומט.
ליין מער איבער ווי אזוי די סקול אויסוואל האט געארבעט אין אנדערע שטעט:
http://www.edchoice.org/CMSModules/EdChoice/FileLibrary/301/National_0608_final.pdf
מיליטער
די אמעריקאנער פעדעראלע רעגירונג איז פארמישט און צופיל אונטערנעמונגען אין אויסלאנד און גיט זיך נישט גענוג אפ מיט די אומצאליגע פראבלעמען וואס זענען דא אין אונזער לאנד. דען א‘קאנאר וועט שטימען אהיימצוברענגן די טרופן פון אויסלאנד כדי צוריקצודרייען די טריליאנען דאלארן וואס ווערן פארפאטשקעט אין אויסלאנד. אונזער לאנד האלט ביים באנקראטירן און קען זיך מער נישט ערלויבן אנצוהאלטן די איבערגעשטרענגטע אקציעס און אנדערע לענדער.
מלחמות זאלן זיין צו פארטיידיגן, נישט אנצוגרייפן
מיר דארפן אויספאלגן דעם קאנסטיטוציאנעלן פראטאקאל ווען מען גייט צו מלחמה. עס איז דא פאר א סיבה. אויב מיר ווערן געהעריג אטאקירט, איז די ארבעט פון קאנגרעס צו דערקלערן קריג. דערנאך קעמפן מיר די מלחמה, מיר זיגן און מיר קומען אהיים. קריגן זאלן זיין גוט און אפעקטיוו דורכגעפירט, אנטשלאסן און זעלטן. אבער ווען קאנגרעס ציעט זיך צוריק פון אירע פליכטן און גיט פאר די פרעזידענטליכע אדמיניסטראציע וואס זיי ווילן נאר, אן קיין עכטע איבערזיכט אדער באדייטנפולע ויכוח, זענען די מלחמות ענד-לאז, פארשווענדעריש און פאליטיש. אונזערע כלומר‘שטע מלחמות זענען געווארן א שטענדיגע אראפשלעפער אויף אונזער עקאנאמיע.
די קאנסטיטוציע גיט דעם מאכט פון גיין אין קריג פאר די קערפערשאפט וואס דארף דורכטאן זאכן וואס איז די נענטסטע צו די מענטשן – דער קאנגרעס. באשלוסן צו גיין אין קריג דארפן ווערן געשטיצט דורך די מענטשן. מלחמות זאלן נישט זיין באהאלטענערהייט אדער דורכגעפירט לייכטערהייט. מיר זאלן אבסאלוט נישט אונטערקויפן קיין פירער פון א לאנד אין די צייט וואס מען הרג‘עט זייערע ציווילע מענטשן, אן ערווארטן צו שאפן אסאך נייע פראבלעמען. דאס איז נישט וואס אמעריקע דארף צו זיין.
מיר דארפן אויפהערן זיך אריינצומישן אין די אנגעלעגנהייטן פון אלע אנדערע לענדער איבער די וועלט. מיר זענען ווייניגער זיכער צוליב דעם און זענען נענטער צו באנקראט.
קליינע ביזנעס
דען אקאנאר איז א שטייפער פארטיידיגער פון קליינע ביזנעסער.
ניו יארק איז א שטאט באזירט אויף קליינע ביזנעסער, אזוי ווי גאנץ אמעריקע איז אמאל געווען. טראץ וואס ריזיגע פירמעס האבן צוביסלעך איבערגענומען ריזיגע טיילן פון די מארקעט דורכאויס דאס לאנד, איז ניו יארק נאך געבליבן דאמינירט פון קליינע ביזנעסער. אלס ניו יארקער, מוזן מיר קעמפן אנצוהאלטן די אייגענארטיגע אספעקטן פון אונזער געוואלדיגע שטאט. טראץ וואס אסאך פירמעס האבן אנגעהויבן אריינצושניידן אינעם לאקאלן מארקעט טייל אין די לעצטע יארן, דארף עס נישט אזוי זיין.
אין די צייט וואס ער האט קאמפיינט דורכאויס דעם דיסטריקט פון יולי 2011, האט דען קענען געלערנט און פארשטאנען די ריכטיגע זארגן פון קליינע ביזנעס אייגענטימער און די שוועריקייטן וואס זיי שטייען אויס. אסאך ביזנעס אייגענטימער רעדן זיך אפ אז די אטמאספערע איז געווארן זייער אומפריינטליך פאר קליינע ביזנעסער. פארקינג אומשטענדן זענען ערגער געווארן, וואס פארטרייבט די גרעסערע צאל קאסטומערס פון אמאל. די סיטי ביוראען, ווי די העלט דעפארטמענט, לייגן ארויס סטאנדארטן וואס זענען צי שטרענג, און זיי קאסטן זייער אסאך געלט און צייט. די שטראפן אויף קליינע ביזנעסער קענען באטרעפן צווישן 50,000$ און 5$ מיליאן דאלאר א יאר. און צו דעם, איז אוממעגליך אפצואווענדן די רעגירונג געפינסן, וואס איז אן אפנויג פון די “פארשריפטן פון געזעץ.”
די פארשריפט פונעם געזעץ מיז צוריקגעשטעלט ווערן, כדי קליינע ביזנעסער זאלן ווייניגסטענס קענען אפפרעגן ווען די רעגירונג גייט גאר ווייט מיט איר מאכט. אין געוויסע פעלער איז די סיטי געווארן ‘ווילד, ווילד הפקר‘, און רעכנט זיך גענצליך נישט מיט די געזעץ פארשריפטן.
אין אפריל 2012 איז אפגעהאלטן געווארן א פרעסע קאנפערענץ ביי סיטי האל אדרעסירנדיג די זייער וויכטיגע באס אינדוסטריע פון טשיינעטאון. לאקאלע באאמטע האבן גע‘טענה‘ט אז די באסעס זענען “זייער געפארפול” און “פארניכטן די לאקאלע טראנספארטאציע אומשטענדן.”
דען איז געווען די איינציגסטע שטימע אינעם צימער צו פארטיידיגן די טשיינעטאון באסעס אלס א וויכטיגער טייל פון די געמיינדע. נישט בלויז וואס די באס פירמעס ציען צו 300,000 קאסטומערס צו די געגנט יעדן חודש, נאר די באשולדיגונגען אז די באסעס זענען אומזיכער זענען באזירט אויף ליגענטס. אסאך נייעס קוועלער האבן באריכטעט אז 15 מענטשן זענען געשטארבן אין א טשיינעטאון באס פאראיאר, אבער דאס איז נישט אמת – דער באס צוזאמענקראך איז נישט געווען מיט קיין טשיינעטאון באס, נאר מיט א באסעס וואס האט צופעליג געברענגט פאסאזשירן צו טשיינעטאון.
http://abclocal.go.com/wabc/video?id=8632372
דען א‘קאנאר פארכט זיך נישט ארויסצורעדן און זיך צו פארהערן מיט מיטגלידער פון די פאליטישע עליטע ווען ער איז אומאיינשטימיג מיט זיי, אזוי ווי אין דעם פאל פון די טשיינעטאון באס פירמעס. דען אנערקענט אנערקענט די וויכטיקייט פון קליינע ביזנעסער אין ניו יארק און אז די רעגירונג זאל האלטן די ‘פארשריפט פון געזעץ‘ און זאל העלפן צושטעלן א געזונטע אטמאספערע פאר קליינע ביזנעסער צו בליען דערין.
אפשייד צווישן קירכע און רעגירונג
די פעדעראלע רעגירונג האט נישט קיין שום געשעפט אדער לעגאלע אויטאריטעט צו זאגן מענטשן ווי אזוי צו פירן זייערע לעבנס אדער וועלכע טראדיציע זיי זאלן פראקטיצירן. די רעגירונג פרובירט זיך אריינצומישן אין צי פיל פון מענטשן‘ס פערזענליכע אנגעלעגנהייטן און פארלעצט זייערע רעליגיעזע ווירדען. דאס איז א פארלעצונג פון מענטשן‘ס ציווילע רעכטן און טאר נישט פאסירן, לויט איינע פון אמעריקע‘ס גרונד-פרינציפן – אפטיילן “קירכע פון רעגירונג.”


text:
כואן קארלאס דער ערשטער
כואַן קאַרלאס דער ערשטער (שפאניש: Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias; געב' דעם 5טן יאנואר 1938) איז דער היינטיקער מלך פון שפאניע.
כואן קארלאס איז געווארן מלך דעם 22טן נאוועמבער 1975, צוויי טעג נאכן טויט פון פראנסיסקא פראנקא, מער ווי דרייסיק יאר נאכן פריערדיקן מלך פון שפאניע. ער האט געפועלט אז שפאניע זאל ווערן א קאנסטיטוצאנעלע מאנארכיע.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כואן קארלאס איז געבוירן געווארן אין רוים, איטאליע, דער זון פון דאן כואן דע בורבאן, גראף פון בארצעלאנע, און אן אייניקל פון אלפאנסא דער דרייצנטער.
אין 1962 האט ער געהייראט די פרינצעסין סאפיא פון גריכנלאנד.


text:
פלאנדערן
פלאנדערן (פלעמיש: Vlaanderen, פראנצויזיש: Flandre, דייטשיש: Flandern). איז איינע פון דריי פעדעראלישע איינהייטן וואס שטעלט צאם בעלגיע. אין פלאנדערן, וואס געפינט זיך אין דעם צפון חלק פון לאנד, וואוינען בעיקר די פלעמערס, די וואס רעדן פלעמיש. די הויפטשטאט פארן פלאץ איז בריסעל, די הויפטשטאט פון בעלגיע, וואס דינט אויך אלס א באזונדערע פעדעראלישע איינהייט. בריסעל אליינס איז אין פלאנדערן. דער בעלגישע פארלאמענט און אלע רעגירונג אינסיטיטוציעס געפונען זיך אין בריסעל.
לויט דעם שטח (13,522 קק"מ) באזיצט פלאנדערן 44% פון בעלגישען ערד-פלאך.


text:
1981
1981 איז דאס 81סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1981 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דעם 1טן יאנואר - גריכנלאנד ווערט א מיטגליד אין דער אייראפעאישער געמיינדע (היינט דער אייראפעישער פארבאנד)
- 27סטן אפריל - זיראקס פארק לאבאריאטארעס ווייזן דעם קאמפיוטער מויז
- 10טן מיי - פראנסוא מיטעראן דערוויילט דער ערשטער סאציאליסטישער פרעזידענט פון פראנקרייך
- 15טן סעפטעמבער - וואנואטו ווערט א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער
- 14טן אקטאבער - כאסני מובאראק געוויילט פרעזידענט פון עגיפטן


text:
חתונה
דער ארטיקל איז בלויז צערעמאניע און פראצעדור פון חתונה האבן, אויב זוכט איר מער אינפארמאציע פארן לעבן נאך דעם גייט אין אישית.
חתונה אין אידיש הייראט איז די נאכט און מאמענט ווען מאן און ווייב גייען אריין אין זייער בשותפותדיגען לעבן טאנצט מען און עס איז א גרויסע זאך צו אויפלעבן דעם חתן מיט די כלה זיי זאלן זיין פרייליך פארן גאנצן לעבן.
הייראטען דאס איז דער באדייט פון חתונה האבן.
עס קומט פון לשון הקודש, ווי עס איז איינגעפירט ביי אידען צו מקדש זיין א פרוי ווען דער חתן גיט דער כלה אונטער דער חופה א גאלדענעם רינגל און זאגט "הרי את מקודשת לי בטבעת זו כדת משה וישראל" איז די ערשטע צוויי ווערטער איז "הרי את" און פין דעם קומט דער ווארט "הייראטען" וואס דאס איז געווארען מיט די צייט א אידיש - דייטש ווארט אויף "חתונה"
מצוות און מנהגים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אשכנזים זענען נוהג צו מאכן די חופה פון א זיווג ראשון תחת כיפת השמים (אונטער דער הימל) פאר א סימן ברכה, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: "והרבה ארבה את זרעך ככוכבי השמים" (בראשית כב, יז). א סך האבן דעם מנהג (לויט שולחן ערוך יורה דעה) אז די חופה זאל זיין "במילוי הלבנה" ווען די לבנה ווערט פול, ד"ה די ערשטע דריי וואכן פונעם חודש אין דעם יידישן קאלענדאר.
- חופה -
- דער חתן צוברעכט א גלאז ביי דער חופה צו געדענקען דער חורבן בית המקדש. מען לערנט דאס ארויס פון דער פסוק אִם-לֹא אַעֲלֶה, אֶת-יְרוּשָׁלִַם--עַל, רֹאשׁ שִׂמְחָתִי תהילים קל"ז
- - איך וועל געדיינקען חורבן ירושלים אין יעדער שמחה.


text:
זידיטשוב
דער ארטיקל איז געשטעלט צו פאראייניקן מיט זידיטשוב (הויף).
איר ווערט געבעטן אים פאַררעכטן.
זידיטשויב איז א שטאט אין גאליציע, הונדערט יאהר צוריק איז עס געווען א וועלטס חסידות.
אינהאַלט
אדמור"י זידיטשויב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער רבי איז געווען הגה"ק ר' צבי זי"ע בעהמח"ס עטרת צבי, נלב"ע י"א תמוז תקצ"א
דער הייליגער דברי חיים פון צאנז, איז געווען א תלמיד פון דעם עטרת צבי
צווייטער: דער ברודער הגה"ק ר' בעריש זי"ע (אבי המהרי"א), נלב"ע סיון תקצ"ב
דרוטער: דער ברודער הגה"ק ר' משה מסאמבור זי"ע (אבי ר' יודא צבי) בעהמח"ס תפלה למשה, נלב"ע תר"א
פערדער: הגה"ק ר' יודא צבי מראזלא זי"ע חתן העטרת צבי, נלב"ע תר"ט
פיפטער: הגה"ק ר' יצחק אייזיק מזידיטשוב זי"ע בעהמח"ס ליקוטי מהרי"א (זייט הסתלקות העטרת צבי י"א תמוז שנת תקצ"א, ביז כ"ז אלול תרט"ו האט זיך קיינער נישט געזעצט אויפן בענקל פֿון דעם עטרת צבי, יענעם טאג האט זיך דער מהרי"א געזעצט אופן בענקל, זאגנדיג אז מן השמים האט מען אים געזאגט מיט א סימן, יענעם טאג איז נסתלק געווארן אין צווייטן עק גאליציע דער שר שלום פון בעלזא.
פון יענעם טאג האט זיך אנגעהויבן א געפֿארעכץ קיין זידיטשוב, פֿון אלע מדינות, גאליציע, רומעניע, אונגארן.
דער הייליגער דברי חיים פון צאנז האט דעמאלט געזאגט: עס וועלן נאך פֿארן וועלגלעך קיין זידיטשוב, אזוי ווי עס פֿלעגן פֿארן וועגנער צום רבי'ן קיין לובלין.
דער ייטב לב, אויך דער קדושת יו"ט זענען געפֿארן צום מהרי"א
ט' סיון תרל"ג איז נסתלק געווארן דער מהרי"א
זיינע פֿינף קינדער זענען אלע געווען צדיקים קדושים א) הגה"ק ר' סענדער ליפא אבד"ק זידיטשוב, - ב) הגה"ק ר' אלי' מזידיטשוב, - ג) הגה"ק ר' בעריש מדאלינא, - ד) , ה) הגה"ק ר' מענדל מזידיטשוב.
זכותם יגן עלינו
עטלעכע סיפורי צדיקים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז מקובל אן אלטער ניגון ביי חסידים:
אין זידיטשוב ברענט א פייער, קיינער קען עס נישט פֿארלעשן, יענקל יענקל טו דיר אן דעם גארטל, און לאמיר גיין צום רבי'ן קיין זידיטשוב, און לאמיר הערן דעם רבי'ן זאגן, הכל יודוך והכל ישבחוך.
לית אתר פנוי מיני', ער נעמט ארום אלע וועלטן, וכו' וכו'
אין זידיטשוב, זענען געזיצן ביים הייליגן טיש, 70 ווײַסע בעקישעס.
א קאסאווער חסיד איז פֿארוואגלט געווארן קיין זידיטשוב, ער איז פֿארוואונדערט געווארן, זעענדיג די גדולי התלמידים מיט ווײַסע בעקישעס, וויסנדיג אז אין קאסוב, טוט נאר דער רבי אן א ווײַסע בעקישע, דער עטרת צבי האט מרגיש געווען זיין מחשבה, און גלייך געזאגט (מיטן זידיטשובער נוסח הידוע), קאסוב איז בבחינת מלכות, און ביי מלכות שטייט ובלעדו לא ירים איש את ידו ואת רגלו, ביי אונז איז בבחינת נבואה, און ביי דעם שטייט, ומי יתן כל עם ה' נביאים.
מ'פֿלעגט זאגן, דריי אלטע זאכן טויגן נישט, אן אלטער פערד, (ער דינט מער נישט), אן אלטער בעזעם (עס דינט מער נישט), אן אלטער זידיטשויבער חסיד (ווייל אלע גדולי התלמידים זענען געווארן רבי'ס, עס איז נישט געבליבן קיין לײַטישע חסידים)
דער הייליגער דברי חיים, האט גערופֿן דעם עטרת צבי : דער רבי, און זיין רבי'ן דעם ראפשיצער האט ער גערופֿן : דער רב.
דער מלבי"ם (געב' תקס"ט) שרייבט אין זיין ספר ארצות החיים, אז ער איז א תלמיד פֿון עטרת צבי מזידיטשוב.
י"א תמוז[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
י"א תמוז, איז די יארצייט פֿון הייליגן עטרת צבי, דער הייליגער שינאווער רב בעל דברי יחזקאל זי"ע האט געזאגט, ווער עס קען נישט פֿארן קיין מירון ל"ג בעומר, זאל פֿארן י"א תמוז קיין זידיטשוב, והרמז ע"ז, גדלו לה' את"י, גדלו לה' איז ר"ת ל"ג (בעומר), את"י איז ר"ת י"א תמוז.
לאנגע פיאות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין הקדמה פון ספר .. מהגה"ק ר' ישראל יעקב ישורון רובין פון סוליצע, שטייט, ער איז געווען בן אחר בן, פון רבי אשר פון ראפשיץ, זיין מאמע איז געווען א טאכטער פון רבי מענדעלע מזידיטשוב, דער יונגסטער זון פֿון מהרי"א - זיין מאמע האט מקבל געווען ביי איר טאטע אין שטוב, דעם זידיטשובער מנהג, נישט צו שערן די פיאות קיינמאל, - איינמאל אלס קינד פון פינף יאר, איז ער געווען מיט זיין זיידן ביים הייליגן שינאווער רב זי"ע, האט דער שינאווער רב געפרעגט פארוואס ער האט אזוינע לאנגע פיאות, האט ער נישט געענטפערט. - אינדערהיים האט אים געכאפט א שינאווער חסיד אינמיטן גאס, און אפגעשניטן איין פיאה ביז אונטערן מויל, ער האט זיך ארויס געריסן און אנטלאפן, - ער איז כל ימיו געגאנגען מיט איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה, - וויבאלד ער האט עס נישט געשניטן, איז עס מער נישט געוואקסען, - אויף די בילדער זעהט מען, איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה.
השתלשלות זידיטשוב אין היינטיגע צייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
היינט איז נאך דא כמה קהילות וואס פֿירן זיך מנהגי זידיטשוב, אויך משפחות וואס שטאמען פון די קהילות חסידי זידיטשוב, איך האב באגעגנט פֿארשידענע משפחות אין פֿארשידענע קהילות, וואס האבן בירושה מנהגים פון זידיטשוב.
- ובפרט טאהש, ספינקא, קאסאן, ניקלשבורג, בורשטין, קאמארנא, קאלוב זענען נשתלשל פון נכדי ותלמידי זידיטשוב, און מ'דאווענט מיט זידטשובער נוסח.
ווידעראויפֿבלו פון זידיטשויווער הויף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער גרויזאמער מלחמה, איז זידיטשוב חסידות איבערגעפלאנצט געווארן אויף די אמעריקאנער באדן דורכ'ן אייניקל פונ'ם עטרת צבי, כ"ק מרן אדמו"ר רבי נפתלי צבי לאבין וואס האט אויפגעשטעלט מוסדות התורה לשם ולתפארת אין אמעריקע. די צענטער פון זידיטשוב'ער חסידות געפינט זיך היינט צוטאגס אין וויליאמסבורג, ברוקלין. אין ארץ ישראל, האט כ"ק אדמו"ר הרה"צ רבי אלטער כהנא מזידיטשוב - ספינקא, זצ"ל (נסתלק ח"י שבט תשס"ט) ווידער אויפגעבויט דעם זידיטשוב'ער חדר אין ארץ ישראל, ווי ער האט געהייסן אויסקריצן אויף זיין מציבה בזה"ל: עמל להעמיד מנהגי זידישטוב על מכונם. כהיום זענען מכהן באדמו"רות, בבית מדרשו אין ירושלים, בנו כ"ק אדמו"ר רבי הערשל כהנא שליט"א (הייסט נאכ'ן זיידען דער עטרת צבי זיע"א), אין בית שמש, זענען מכהן ב' בניו, רבי ברוך שליט"א וואס האט שוין געהאט א ביהמ"ד בחיי אביו, און רבי ? שליט"א
הגה"צ אב"ד זידיטשוב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער רבי שליט"א האט אויפֿגענומען זיין זון הגה"צ רבי ישעי' לאבין שליט"א אב"ד זידיטשוב צו משמש זיין ברבנות אין דעם קהל עטרת צבי זידיטשוב.
ער האט אויפגעשטעלט דעם ישיבה עטרת צבי דזידיטשוב וואו עס האבן זיך אנגעקלעבט אין אים אסאך תלמידים אין חסידים.
ווי אויך דינט ער אלס חבר הביד"צ און דעם בי"ד פון התאחדות הרבנים דארצות הברית וקאנאדע. ווי דער רב שליט"א איז פארנומען צו פסק'ענען שאלות צוזאמען מיט די אנדערע חברי הרבנים שליט"א.


text:
ליובאוויטש
ליובאוויטשער חסידות שטאמט פון דעם שטעטל ליובאוויטש אין ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס), עס איז א צווייג פון חב"ד, וואס איז ראשי תיבות ח'כמה ב'ינה ד'עת, א טערמין פון קבלה.
אינהאַלט
חסידות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חב"ד חסידות איז געגרינדעט געווארן אין רוסלאַנד. דאס חב"ד חסידות איז געגרינדעט געווארן דורך ר' שניאור זלמן מליאדי, דער פערפאסער פון ספר התניא, אנגערופן ביי די חב"ד חסידים "דער אלטער רבי". זיי לערנען תורת חסידות חב"ד וואס איז געשריבן און געזאגט געווארן דורכן בעל התניא און זיינע נאכפאלגער די אדמו"רים פון ליובאוויטש, קאפוסט א.ד.ג. זיי האבן שטארקע אמונה אין דער אויבערשטער און אין א רבי. און קאכן זיך אין לערנען און מאכען וואס מער שיעורי תורה איבער דער גאנצער וועלט סיי שיעורים אין דעם טייל פון תורה וואס רופט זיך אן "נגלה דתורה" (דאס הייסט, תנ"ך און ש"ס, און דאס גלייך), און סיי שיעורים אין דעם אנדערן טייל - "נסתר דתורה" (דאס הייסט, קבלה און חסידות), ספעציעל ווי עס ווערט ערקלערט אין דעם ספר תניא און אנדערע ספרים פון זייערע אדמו"רים.
חבד שליח[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א שליח איז א ליובאוויטשער חסיד וואס פארט ארויס צו וואוינען אין א פרעמדער שטאט, צו פארשפרייטן אידישקייט צווישן די איינוואוינערס. די שלוחים זענען געשיקט געווארן דורך דער ליובאוויטשער רבי. היינט צוטאגס איז פאראן ארום 4000 שלוחים אין די גאנצע וועלט, אין יעדער פארשטיפטע ווינקעל אין דער וועלט ווי עס געפונען זיך אידן.
צווישן די לענדער, זיינען די שלוחים אין רוסלאנד און די אמאליקע קאמונסיטישע לענדער זייער מפורסם, און אויך די שלוחים אין פראנקרייך, און ארץ-ישראל.
די שלוחים זיינען מוסר נפש אויף זייער ארבעט, און אין א סאך ערטער זיי האבן נישט קיין חלב ישראל פאר זייערע קינדער. איין מאל א יאר, שבת-מברכים ר"ח כסליו, קלייבן זיך צוזאמען אלע שלוחים פאר א "כינוס השלוחים", און ארום כ"ב שבט (די יאָרצייט פון די ליובאוויטשער רבי רעבעצין) - קלייבן זיך צוזאמען אלע שלוחות.
- אלע שלוחים אין דער וועלט
- בילדער פון אלע שלוחים. שלוחים אלבוים
770 בית חיינו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
770 איסטערן פארקוועי אין קרוין הייטס איז געווען ר' מנחם מענדל שניאורסאהןס שול. זיי רופן דעם אדרעס בית חיינו, ווייל פון דארטן זענען זיי יונק, און די מאדעלן ווערן געבויט איבעראל אין זייער צענטערן.
חב"ד הייזער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א "חב"ד הויז" מיינט א פלאץ וואו עס וואוינט דארט א חב"ד שליח וועלכע פירט אהן מיט א מנין, תורה שיעורים, הכנסת אורחים, מבצעים א.ד.ג. א חב"ד הויז איז די אדרעס פאר יעדער אידישער געברויך, בפרט ווען מ'געפינט זיך ווייט פונדערהיים.
שוין דא ארום די גאנצע וועלט איבער דריי טויזענט חבד הייזער היינט צוטאגס, וואס דאס הייסט אז עס רעדט זיך וועגן קארגע צען טויזנט פאמיליעס וואס האבן אוועקגעגבן זייער גאנצע לעבן, אויף האנדלען מיט פירן אידישע קהילות און אלגעמיינע טעטיקייטן פון הילף צו אידן אין יעדער זאך אין אידישקייט וואס זיי נויטיקן זיך, דאס זעלבע זיי טוען פארשידענע טועכצן אויף צו צוציען וואס מער אידן צו אידישקייט, און ספעציעל ארויסראטעווען זיי פון סעמילאציע.
א וויכטיקע טייל פון זייערע וועגן ווי זיי פירן זיך אין דעם "חב"ד הויז", צו האנדלען אויך מיט פרייע אידן און זיי ארויסהעלפן (וואס אינדעם זיינען זיי אנדערש פון די מערסטע פרומע קרייזן, וואס האלטן אז מען טאר נישט האבן צו טאן מיט פרייע אידן) - איז געגרינדעט אויף די געדאנקען וואס ווערן ערעקלערט אין זייערע ספרי חסידות, וואס דארטן רעדט זיך ארום א סאך אויף די הייליקייט און די נשמה פון יעדן אידן, ווי אויך די גרויסע מעלה פון "אהבת ישראל" (האבן ליב יעדן אידן), זיי נעמען א ביישפיל פון דער בעל שם טוב וואס האט אויך זייער ליב געהאט פשוט'ע אידן.
די חסידים וואס טוען אין דעם רופן זיך "שלוחים" (געשיקטע)- דאס הייסט, אז דער רבי האט זיי געשיקט צו דעם פלאץ וואו זיי קומען, אויף צו האנדלען אין די אויבענגעזאגטע טעטיקייטן.
לעצטן רבין'ס שיטות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער לעצטער ליובאוויטשער רבי ר' מנחם מענדל שניאורסאהן , האט שטענדיק זיך געמישט אין רעגירונג פאליסי ער פלעגט שרייבן און רעדן צו און פון פאליטיק. ער פלעגט שטורמען בשעת מלחמות אז מען זאל נישט פארהאנדעלן מיט אראבער און אז זיי פארשטייען בלויז דעם מיליטערישען פויסט. באזירט אויף דעם שולחן ערוך חלק אורח חיים סימן שכט האט ער געהאלטען אז צוריק געבען שטחים פון ארץ ישראל איז א סכנה פאר די מיליאנען אידן וואס לעבען דארט. זיין מיינונג האט נישט צו טאן געהאט מיט ציונות, נאר מיט פיקוח נפש. עס איז באקאנט זיין לאזונג פון אף שעל וואס האט שטענדיק געטריבן זיינע חסידים קעגן אלע אזוי גערופענע שלום פאליסיס ביזן היינטיגן טאג. זיינע חסידים זענען געווען די אקטיווע קאמפיינער פאר ביבי נתניהו'ס געווינס דאס ערשטע מאל.
די אפיציעלע פאליסי זייערער איז אייביג געווען נישט זיך צו מישן אין פאליטיק אבער זייער רעכטער נויגונג האט זיי געטריבן דאס צו ברעכן און עס האט טאקע פיל געשטערט זייערע וואולטעטיגע קירוב ארבייט פון ופרצת.
דער לעצטער ליובאוויטשער רבי, כ"ק אדמו"ר ר' מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל, פלעגט שטענדיק צו יעדער געלעגנהייט מאנען און פאדערן פון זיינע חסידים צו טאן פעולות צו ברענגן משיח, און מחזק זיין די אמונה און ציפיה צו ביאת המשיח. ער פלעגט אפט מאל מאנען אז מען זאל טאקע מיינען אין הארצן און זיך אזוי פירן אין דער ווירקליכקייט לויט די ברכה פון שמונה עשרה "את צמח דוד עבדך מהרה תצמיח...כי לישועתך קיווינו כל היום". אויך האט ער איינגעפירט מען זאל לערנען אין רמב"ם די הלכות פון גאולה און ימות המשיח, און פיל פון זיינע שיחות זענען געווען איבער דעם טעמע.
שוין פון די ערשטע יארן פון זיין אדמו"רות פלעגט דער ליובאוויטשער רבי זאגן אז דער דור איז דער לעצטער דור פון גלות. אין יאר ה'תשנ"א האט דער ליובאוויטשער רבי אויסגערופן אז מען דארף לאזן וויסן אלע אידן אז זיין שווער (דער פריער'דיקער ליובאוויטשער רבי, רבי יוסף יצחק שניאורסאן) האט שוין געזאגט אלס א נביא: "ענווים, הגיע זמן גאולתכם"
צוליב דעם און צוליב זיין אָפטע רייד וועגן משיח האבן רוב פון זיינע חסידים אנגענומען אין זיין לעבן אז ער איז געווען דער פאסיקסטער פון דעם גאנצן דור צו זיין דער משיח. זיי פלעגן אנווייזן אז ער שטימט צו זיין משיח לויט די כללים פון רמב"ם, ספעציעל לויט'ן כלל אז משיח וועט מחזיר בתשובה זיין פיל אידן צום דרך התורה. אויך פלעגן זיי אנווייזן אויף דאס וואס ער האט גערופן זיין שווער "נשיא דורנו" כאטש ער האט שוין נישט געלעבט. די חסידים האבן דאס אויסגעטייטשט, אז כאטש ער אליין רעדט טאקע אויף זיין שווער, אבער די זאכן וואס ער זאגט שטימען און ווערן צו אים אליין.
נאך זיין הסתלקות האבן א טייל פון זיינע חסידים אויפגעהערט צו זאגן אז ער איז משיח, און האבן אויסגעטייטשט אז כאטש ער האט וואלט געקענט זיין משיח לויט די כללים פון רמב"ם און איז געווען אין דער ריכטיגע מדריגה, איז אבער דער דור נישט ראוי געווען דערצו (סיידן אויב עס וועט זיין צו אים "תחיית המתים" נאך פאר משיח'ס קומען (ווי עס שטייט אין גמרא וועגן געוויסע צדיקים), וועט ער קענען ווערן צוריק דער "משיח").
אבער א טייל חסידים גלויבן נאך ווייטער אז ער וויט זיין דער משיח, באזירט אויף די גמרא וועלעכע זאגט אז משיח קען זיין אויך פון די פארשטארבענע. די דאזיגע ווערן אנגערופן "משיחיסטן".
די הויפט חב"ד ארגאניזאציעס, ווי אויך דאס רוב "חב"ד שלוחים", רבנים און ראשי ישיבות האלטן אין איין מלחמה האלטן מיט די וואס מיינען אז ס'איז ריכטיג וועגן דעם צו פובלעצירען, זייער מיינונג איז אז דער ליובאוויטשער רבי האט נישט געוואלט מזאל רעדן וועגן ווער איז משיח נאר וועגן זיך צוגרייטן און מתפלל זיין אויף דעם קומען פון משיח.
ארטאדאקסישע זענען שטארק אנטקעגן דעם געדאנק פון גלייבן אין א געשטארבענעם אלס משיח. און זאגן אז ס'איז פארבאטן לויט דער תורה (דוד בערגער, 2001). אנדערע האלטן אבער אז עס איז נישט בניגוד צו די יסודות פון דעם אידישן דת (הרב אהרן סולבייצ'יק, חיים דלפין, 2002). פראפעסער אביעזר ראוויצקי, הויפט פון דער אפטיילונג פון אידישע פילאסאפיע אין העברעאישע אוניווערסיטעט און אן ארטאדאקסישער איד, האט געזאגט, "דער תורה פארבאט נישט צו זיין נאריש."
קירוב: ופרצת און מבצעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנדערשט ווי די ליטווישע ארגאניזאציעס ווי אש התורה און אור שמח וואס געבן זיך אפ מיט טוישן די לעבנסשטייגער פון משפחות, האלטן זיי נישט פון דער סיסטעם, נאר זיי ליבען יעדן פרייען איד, און זיי שמייכלן, און טראגן אים שטענדיג אן צו טאן מצוות, ווייל א איד איז א איד נישט קיין חילוק אין וועלכער מצב, און די חיוב פון ערבות פאלט קיינמאל נישט אוועק פון פרומען איד קעגן סיי וואספארא איד.
רוב פון זיי ווערן אליינס רבנים דורך זיך באטייליגן אין זייער ארמיי פון חבד שליחים. אבער יעדער קינד ביז בר מצווה און מיידל ביז בת מצווה דארף זיך באטייליגן אין די ארמיי צבאות ה' וואס מען איז מחזק די קינדער האבען מלחמה אנטקעגען דעם יצר הרע.
די דאזיגע אקציעס שטאמט פון זייער געבורין ארט אין רוסלאנד ווי זיי האבן געקעמפט קעגן אפיקורסות און קאמוניזם וואס האבן אין יענע יארן אוועק געריסן גאנצענע פרומע משפחות. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה וואס די חסידות האט זיך איבערגעפלאנצט אין א פרייע נייע מאדערנע וועלט, האבן זיי גענומען דעם זעלבן פיבער און דאס אויסגעשפרייט איבער די גארער וועלט.
די פראבלעמען קומען אבער אויך מיט, אז זייערע פרומע קינדער וואס וואלטן ווען נישט די קירוב אויסגעקוקט ווי פיינע חסידישע איזולירטע פארמאכטע אנדערע חסידישע קרייזן, זענען זיי מער אויפגעקלערט און קענען זיך מער אויס מיט די פרייע וועלט,[פֿעלט אַ מקור] אבער זיי לייקענען אז זיי האבן עפעס מער אפגעפארענערס ווי סתם ליטווישע קרייזן וואס רעדן אויך די ענגלישע אדער סיי וואסארא גויאישער שפראך פון זייערע מדינות.[פֿעלט אַ מקור]
אידיש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי פרובירן צו פרעזערווירן די אידישע שפראך. אז יעדע קינד מוז מיטהאלטן די שיחות פון רבין און דאס איז דאך אלץ אויף אידיש דעריבער אפילו זיי זענען רוב בעלי תשובות לערנען זיך זייערע קינדער אידיש אלס אידישע שפראך. אויך זאגן זיי אז דער רבי האט זייער שטארק געהאלטן אז מ'זאל רעדן בלויז אידיש.[1]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אתר הבית של חב"ד העולמית (אויף העברעיש)
- אתר הבית של חב"ד העולמית (אויף ענגליש)
- חב"דפדיה (אויף העברעיש) פון משיחיסטן
- ניגוני חב"ד
- זייער הויפט וועבזייטל אין ישראל
- וידאו מהרבי השביעי לחב"ד, הרב מנחם שניאורסאהן
- א סאך פון די ליובאוויטשער ספרים וואס מ'קען זען אויפן אינטערנעט
מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דוד בערגער, The Rebbe, the Messiah, and the Scandal of Orthodox Indifference, ליטמאן ביבליאטעק אויף אידישע ציוויליזאציע, 2001
- חיים דלפין, Attack on Lubavitch: A Response, דזואיש ענריטשמענט פרעסס, פעברואר 2002


text:
װיקיפּעדיע:שטומף
או ארטיקל וואס איז גאנץ קורץ און רעדט נישט גענוג וועגן זײַן טעמע רופֿט מען א שטומף, אדער וואו עס פֿעלט גרונטלעכע אינפֿארמאציע. אן ארטיקל וואס אנטהאלט נאר די דעפֿיניציע פֿון א ווארט געהערט נישט דא אין וויקיפעדיע נאר אין וויקיווערטערבוך.
א לענגערער ארטיקל כאטש מען דארף אים נאך רעדאקטירן אדער וויקיזירן הייסט מער נישט קיין שטומף.
אז איר האט אנגעהויבן אזא שטומף ארטיקל, אדער ווען איר טרעפֿט אזא ארטיקל וואס א צווייטער האט געשריבן, שטעלט צו איינעם פון די שטומף מוסטערן.
געדענקט נאר אויב עס פעלט גרונדענע אינפארמאציע זאל מען לייגן דעם מוסטער. אויב עס איז פשוט צו קליין, מיינט נאך נישט אז אלע הינזיכטן פון דער טעמע זענען נישט דורכגעשמועסט.
אויב איר האלט ביים פאררעכטן און פארברייטערן דעם ארטיקל אליין במשך א פאר טעג קענט איר צולייגן דעם מוסטער {{אונטער קאנסטראקציע}}.
פאר גאר קורצע טעמעס וואס פארלאנגט זיך נישט קיין ארטיקל פאר זיך לויט אייך ווייל די טעמע איז צו קליין איז דא אן אנדער מוסטער {{קורץ}}.
ווען אָנצײכענען אַן אַרטיקל אַלס זינגאזונט שטומף קענט איר שרײַבן דאָס אין אנפאנג פון די ארטיקל: {{פארקורצט}} אדער {{שטומף}}
און עס װעט אױטאָמאַטיש געזען װערן אַזױ: