text:
לבנון ברודער קריג
דער לבנון ברודער קריג האט זיך אנגעהויבן אין 1975, צווישן קריסטליכע מאראנען, און דער פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע. ער האט אנגעהאלטן פאר פופצן יאר, און עטליכע הונדערט טויזנט מענטשן זענען אומגעקומען, און אלע עטנישע גרופעס וואס געפונען זיך אין לבנון האבן טייל גענומען. סיריע און ישראל, האבן געהאט זייערע אינטערעסן אינעם קריג, ווי זיי האבן טייל גענומען אינעם קריג, פינאנציעל, און פיזיש מיט זעלנער.
אינהאַלט
- 1 איידער דער מלחמה
- 2 דער לעבאנעזער פאליטישער וועזן
- 3 דער ישראל זעלבסטשטענדיגקייט קריג
- 4 דער אורזאך צום אויסבראך פונעם קריג
- 5 דער קריג
- 6 דער ישראל אפענסיווע
- 7 דער אמעריקאנער דורכפאל
- 8 דער פערטער שטאפל פונעם קריג
- 9 די טייף רעפובליק
איידער דער מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פאליטיק אין לבנון, איז איינעגעטיילט צווישן די פילע מינאריטעטן: דער פרעזידענט פון לבנון, איז שטענדיג א קריסט, דער פרעמיער מיניסטער, וועט אייביג זיין א סוני מוסולמאן, און זייט דער שלום איז צוריק געקומען צום ראיאן, איז א שיאט דער פארזיצער אינעם פארלאמענט.
ביז 1989 איז אינעם פארלאמענט געווען 99 זיצן, איינגעטיילט סעקטאריאליש, צווישן קריסטן און מוסולמענער, די קריסטן האבן שטענדיג געהאט לויטן זעלבסטשטענדיגקייט פארשטענדעניש, אן אויבערהאנט פון 55 פראצענט, אינעם פארלאמענט, פון דער גרינדונג פון לבנון אין 1943. דאס האט געברענגט צו א אומצופרידנהייט צווישן די מוסולמענער באפעלקערונג אין לאנד, איבערהויפט ווען אלע פרעזידענטן, האבן פרובירט צו אונטערהאקן די פליגל פונעם פרעמיער, פרובירנדיג צו זיין מער מאכטפול.
די מוסולמענער זענען איינגעטיילט געווארן, צווישן סוניס 22 פראצענט, שיאטן 18 פראצענט, דרוזן 15 פראצענט, אלאוויס. און וויבאלד די סוניס זענען געווען די מערסט מאכטפול, אין אלע שטאנדפונקטן, זענען זיי געווען די אלטימאטיווע רעגירער, פון דער אראבישער באפעלקערונג אינעם לעוואנט, וואס דאס האט געברענגט צו א פארביטערונג, אין די קלענערע מינאריטעט גרופעס קעגן די סוניס.
די קריסטן זענען איינגעטיילט, א מאיאריטעט מאראנען, 10 פראצענט גריכישע ארטאדאקסן, 6 פראצענט גריכישע קאטאליקן, און ארמענער.
דער לעבאנעזער פאליטישער וועזן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין לבנון אנדערש ווי אין רוב דעמאקראטישע לענדער אין די וועלט, איז דער פאליטיק בעיקר צווישן פאמיליעס, דאס מיינט אז די מאכטפולע פאמיליעס הערשן איבער די שוואכערע, מיט אן אייזערנעם פויסט, און יעדע משפחה האט א פארטיי נאמען, צום ביישפיל ביי די דרוזן איז עס א געוויסער זשאמבלאט פאמיליע, וואס ביזן אנהייב פונעם ברודער קריג, איז כאמיל געווען דער אנפירער פועם פאמיליע, ער איז אומגעברענגט געווארן אין אן אטענטאט, און זיין זון וואליד, האט אים איבערגענומען, דער נאמען פון זייער פארטיי איז דער סאציאליסטישער פראגרעסיווער פארטיי, הגם דער פארטיי פארטרעט בלויז דרוזן, און עס האט גארנישט מיט סאציאליזם, אזוי ארבעט פאליטיק אין לבנון, אויפן דרוזישן זייט געפונט זיך נאך א פאמיליע, וואס זיי זענען אויף מעסער שטעך מיט זשאמבלאט, דאס איז דער ארסלאן פאמיליע, זייער קריגעריי גייט שוין אן פוןנעם 16טן יאר הונדערט.
צווישן די קריסטן, זענען די גרויסע פאמיליעס בעיקר געווען זשומייעל, שאמון, פראנזשיע, וואס טייל פון זיי האבן געפירט לבנון ביזן קריג, און דורכאויס דעם קריג.
צווישן די סוניס ווערן גערעכנט, דער צאלך פאמיליע, סאלאם, ביהום, יאפי, פון ביירוט, און קראמע, זשיסער, אכדאב, און מוקדעם, פאמיליעס אין טריפאלי (לבנון).
צווישן די שיאטן, איז עס איינגעטיילט כמאדע, און כיידער פאמיליעס אינעם לבנון טאל, אסאד, אסיראן, און זיין מאכטפולע פאמיליעס אינעם דרום טייל.
די פאמיליעס פירן דעם פאליטיק און יעדע פאמיליע שלאגט זיך מיטן אנדערע פאמיליע פונעם זעלבן געמיינדע, אויפן פירערשאפט פונעם לאנד.
פאליטישע פארטייען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פאמיליעס אין לבנון האבן יעדער פאר זיך אויפגעשטעלט פארטייען, די פאלאנגען פארטיי, אויפגעשטעלט דורך פיער זשומייעל, אין 1936 . דער נאציאנאלע ליבעראלן באוועגונג, געגרינדעט דורך קאמיל שאמון, אין די 1960גע יארן. ביי די סוניס, די ליגע פארן נאציאנאלע וועזן, דורכן צאלך פאמיליע.
פארטייען וואס זענען געווען בלויז אויפן אידעאלאגישן שיטה, איז זייער כח שטענדיג געווען א מינימאלע, ווי קאמוניסטן, באאט, אדער סירישע.
שטרייטן אינעם לאנד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער לעצטער נאציאנאלע ציילונג, איז פארגעקומען אין 1932, זייט דעמאלט האט מען נישט געציילט אין לבנון, צוליבן קעגנערשאפט פון די קריסטן, ביים ציילונג זענען 54 פראצענט געווען קריסטן, די מוסולמענער טענהן ביז היינט, אז דער נידעריגער געבורט ראטע צווישן קריסטן, און דער הויכער געבורט ראטע ביי מוסולמענער, האט געברענגט די קריסטן צו ווערן א מינאריטעט.
לויט דער לעבאנעזער קאנסטיטוציע, קען א פרעזידענט בלויז דינען 6 יאר, איין קאדענציע, די ערשטע צוויי פרעזידענטן האבן פרובירט טוישן דעם געזעץ, קעגן דער ווילן פון זייערע אייגענע שטיצער, דאס אלעס כדי צו שטערן דעם פרעמיער, און נעמען ווי מער כח צו זייער זייט.
אין 1958, איז פארגעקומען א קליינע ברודער קריג, אבער עס האט זיך גאר שנעל געענדיגט ווען דווייט דעיוויד אייזנהאוער, דער פרעזידענט פון אמעריקע, האט אריינגעשיקט מארינען,
די שיאטן האבן זיך שטענדיג געפילט אויסגעשפילט פונעם לעבאנעזער געזעלשאפט זייענדיג ארעם נישט געבילדעט, און פארנעמענדיג זיך מערסטנס מיט אגריקולטור, ווען לבנון איז געווארן א פארגעשריטן, זענען זיי געבליבן אין די זייט,
די מיינונגס פארשידנהייטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קריסטן האבן זיך גערעכנט פארן סטאטוס קווא, ווילנדיג אז דער וועג ווי אזוי לבנון האט זיך געפירט ביז 1975, זאל ווייטער אנגיין, די מוסולמענער פון זייער זייט, האבן געוואלט אז וויבאלד די קריסטן זענען מער נישט קיין מערהייט, זאל זיך די שיטה טוישן.
דער ישראל זעלבסטשטענדיגקייט קריג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1948 איז ישראל געווארן זעלבסטשטענדיג, וואס ווילנדיג אדער אומווילנדיג, זענען הונדערטער טויזענטער פאלעסטינער, אנטלאפן פון זייערע היימען, אסאך פון די אראבער פון חיפה, און די גליל, זענען אנגעקומען קיין לבנון, ווי זיי זענען אריבער צו פליטים לאגערן, אנדערש ווי יארדאניע אדער סיריע, ווי די פאלעסטינער האבן באקומען בירגערשאפט, און גלייכבארעכטיגונג, זענען די פאלעסטינער אין לבנון געבליבן אן גארנישט, זיי האבן נישט באקומען בירגערשאפט, די לאנד האט באגרעניצט זייער ארבעט צו בלויז 70 סארט ארבעט, וואס איז בעיקר געווען געשטעלט צו באגרעניצן זייער כח, נישט קענענדיג לערנען אין אוניווערסיטעטן, זענען זיי געבליבן אויסגעשפילט פון אלע זייטן.
אין 1969 ווען יארדאניע האט ארויסגעווארפן די פי על או פון איר טעריטאריע מיט יאסיר אראפאט אין שפיץ, זענען זיי געקומען קיין לבנון. לבנון האט איינגעשטימט, אז זיי קענען קומען, אבער מיט דער באדינג אז זיי בלייבן אין די לאגערן, זייענדיג שטערקער פונעם מיליטער, האבן זיי זיך נישט צוטון געמאכט, און האבן געטון וואס זיי האבן געוואלט. און דער זיכערהייט אין די לאגערן, און אינעם דרום טייל פונעם לבנון, איז אריבער צו זיי, פירנדיג זייער קאמף קעגן ישראל.
דער אורזאך צום אויסבראך פונעם קריג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צוויי זאכן האבן פאסירט, וואס דאס ווערט פארעכנט אלס דער אויל וואס האט אנגעצינדן דעם פייער, אין צידון האט אויסגעבראכן א פראטעסט פון פישערס, קעגן דעם רעגירונג, אויפן 27טן פעברואר 1975, פארן געבן א 99 יאר ליעס פאר קאמיל שאמון, צו קאנטראלירן די פיש מארקעט אינעם שטאט, די פראטעסטן זענען צושפרייט געווארן דורכן זיכערהייט אגענטור, און מארוף סאאד, א סוני פערזענליכקייט און בירגערמייסטער איו צידון, איז געשעדיקט געווארן אין זיין קאפ, ער איז שפעטער געשטארבן אין שפיטאל פון זיינע ווונדן, דאס האט אויפגעברויזט די סוניס קעגן די רעגירונג.
די צווייטע פאסירונג, איז דער אטענטאט פארזוך אויף פייר זשומייעל, ביי א צערעמאניע אין ביירוט אויפן 13טן אפריל 1975. א פארבייפארענדע אויטא, האט געשאסן אין זיין ריכטונג, און די קריסטן האבן באשולדיקט די פאלעסטינער אין זיין פארמישט אין דעם. און אלס נקמה, האבן קריסטליכע באוואפנטע קרעפטן אטאקירט אן אויטאבאס פון פאלעסטינער, וואס איז געפארן צו א דערנעבנדיקע פליטים לאגער, די קריסטן האבן געטענהט, אז די פאלסטינער זענען געווען באוואפנט, די פאלעסטינער האבן געטענהט אז די מענטשן זענען געווען ציווילע, מיט פרויען און קינדער, בערך 20 זענען אומגעקומען אינעם אטאקע אויפן אויטאבאס.
דער קריג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קאמפליצירטע נאטור פון דער עטנישקייט אינעם לאנד, מאכט זייער שווער די דעפיניציע פונעם קריג, אין אלגעמיין ווערט דער קריג איינגעטיילט אין פיר פֿאזעס: דער אנהייב; דער אריינקום פון דער סירישער ארמיי; די ישראל אטאקע פרידן פארן גליל; און דער קריג פון יעדן קעגן אנדערן.
דער אנהייב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אנהייב פונעם געשלעג, וואס האט זיך געצויגן פון 1975, ביז אינמיטן יאר 1976. דאס איז געווען א פארלאג צו וואס איז געשען אין די קומענדיגע יארן, די שלאכטן זענען געווען מינימאל, בעיקר אין ביירוט א שטאט וואס אירע איינוווינער איז געמישט, אדער אין ערטער וואס איז בעיקר מינאריטעט גרופעס וואס דער מערהייט פונעם געגנט זענען פונעם קריגערישע פארטיי, אויפן דרום טייל פונעם לבנון בארג, ווי די מאיאריטעט זענען דרוזן, אבער מערערע קריסטן האבן דארט געוווינט, אד"ג.
די קריסטן וואס זענען געווען פרא סטאטוס קווא, זענען באצייכענט געווארן אינעם וועלט אלס די רעכטע. די פי על א, און די דרוזן אלס די לינקע. די שלאכטן זענען בעיקר געפירט געווארן אין קלענערע געגנטער, און די באפעלקערונג האט עס נאכנישט געשפירט. די צוויי זייטן האבן אנהייב פרובירט נאר צו פארבעסערן זייערע פאזיציעס, מיטן מיינונג אז אט אט זעצט מען זיך צום טיש, און מען וועט אויסארבעטן א שלום.
פאר די קריסטליכע פלאנגן גרופעס אדער לבנון קרעפטן, איז די פליטים לאגערן שטענדיג געווען א דארן אין אויג, און אלע לאגערן וואס האבן זיך געפונען אין קריסטליכע געגנטער, זענען אטאקירט געווארן, און איינגענומען געווארן, טויזענטע פאלעסטינע פליטים זענען אומגעקומען, 6 יאר איידער סאברא און שאטילא מארד איז געשען.
פונעם אנדערן זייט איז די פי על או, און די דרוזן, נישט געווען אונטערשטעליג, ווען זיי האבן איינגענומען דאמור, א שטעטל אינעם לבנון טאל, האבן זיי אומגעברענגט אלע איינוווינער אינעם שטעטל, די לינקע האבן באוויזן אויך איינצונעמען די ביירוט פארט, מיט די האטעלן וואס געפונען זיך אויפן פלאזשע.
די ארמיי פונקציאנירט נישט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ארמיי אין לבנון איז לכתחילה געווען אויפגעשטעלט, ווי דער פאליציי קראפט פונעם לאנד, היטנדיג דעם געזעץ, פארשפרייטן ראיאטן אד"ג. ווען די לינקע, האבן אטאקירט דעם אויבן דערמאנטן שטעטל דאמור, האט דער פרעזידענט פון לבנון פראנזשיע, אריינגעשיקט דאס מיליטער צו באשיצן די קריסטן, האט א געוויסער אפיציר, א סוני מיטן נאמען אכמאד על כאטיב, אויפגעשטעלט דעם "לעבאנעזער אראבישער ארמיי".
דאס איז געווען דער אנהייב פונעם ענדע פונעם ארמיי, אלע זעלנער האבן זיך אנגעקערט צו זייערע רעליגיעס און גרופעס, געקעמפט אונטער זיי, דאס האט געוויזן דער אונטערגאנג פונעם לבנונישן רעפובליק.
דער סירישער אריינקום[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די רעכטע אין לבנון, האבן געהאט דורכפעלער איינער נאכן צווייטן, האבן זיי זיך געוואנדן צו כאפעז על אסאד, דער סירישער פרעזידענט, און געבעטן זיין הילף, די וועלט איז געווען ערשטוינט, אז ער איז געקומען צו זייער הילף, איינס אלס אן אראבער, צווייטנס אלס זיין באאט סאציאליסטישע פארטיי. אויפן 1טן יוני 1976, זענען די ערשטע סירישע זעלנער אריבער דעם גרענעץ קיין לבנון, זיי האבן פארגעזעצט זייער אטאקע ביזן 9טן יוני ווען זיי זענען געקומען צו א פלוצלינגדיגע פייער אפשטעל. אויפן 27טן אקטאבער האבן זיי פארגעזעצט, אין צוויי ריכטונגען ביירוט און צידון.
די אראבישע וועלט האט זיך אויפגעוועקט פון שלאף, און כדי צוריק צו האלטן סיריע פון די פארשריט, זענען זיך די לענדער צוזאמגעקומען אין ריאד, אין אקטאבער 1976. עס איז באשלאסן געווארן אז עגיפטן, ליביע, סאודי אראביע, סודאן, און די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, וועלן שיקן טרופן צו מאכן א פייער אפשטעל, און צו האלטן דעם שלום, די לענדער האבן גאר שנעל ארויסגעצויגן זייערע שלום טרופן, און געלאזט סיריע אליין, זינקען אינעם לעבאנעזע בלאטע.
ישראלס לאנגע האנט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ישראל האט געשטיצט די רעכטע אין איר קריג, פון אנהייב מיט לייכטע געווער, און אמוניציע. שפעטער מיט געפאנצערטע מאשינען, אפיצירן לוגיסטיק אא"וו. די פלאנגן האבן פון שטענדיג אן, געוואלט אנקניפן פארבינדונגען מיט ישראל פאר זייערע אינטערעסן, אין 1977 איז עס געלונגען. אין מערץ יענע יאר, האבן טעראריסטן דורכגעפירט א שוידערליכע טעראר אטאקע, אויפן כביש החוף, דער פל"א איז געווען פאראנטווארטליך, און מנחם בעגין איז ארויס מיטן ליטאני אקציע, נאכן אטאקע ווען ישראל האט זיך צוריק געצויגן, און אויפגעשטעלט דעם זיכערהייט צעשיידונג, זענען די קריסטליכע מיליציעס געקומען באוואכן דעם גרעניץ, איבערנעמענדיג דעם דרום פונעם אזוי גערופענעם פאטאכלאנד.
ביזן בעגין אויפשטייג איז דער פאליסי געווען, ישראל העלפט די קריסטן, אז זיי זאלן זיך העלפן. איינמאל בעגין איז געווארן פרעמיער, איז דער הילף געקומען אינגרויסן. באשיר זשומייעל, איז דעמאלט גרויס געווארן, א דאנק זיין פאטערס יוגענט באוועגונג, די פלאנגן. אין סעפטעמבער 1976. האט ער אויפגעשטעלט די לבנון קרעפטן, וואס האט פארבינדעט אלע מיליציעס אונטער איין דאך, די טענענבוים היטער, דער טאנזים פון די קריסטן, די טיגערס, די מערדא. זשומייעל איז געווארן הויפט פון די קרעפטן, און אלע אנדערע ווילנדיג צו נישט, האבן זיך אונטערגעבויגן צו אים, זיינע קעגנערס האט ער אומגעברענגט.
כדי צו אנקומען צום שטאפל פון געוועלטיגן איבער אלע אנדערע, האט ער באקומען דאס הילף פון ישראל. סיריע, וואס איז געקומען העלפן די קריסטן, האבן באהערשט לבנון. און בעגין האט געהערט דאס וויי געשריי פון זשומייעל, אז קריסטן ווערן אומגעברענגט סיסטעמאטיש, און בעגין האט געענטפערט, אז ווי א ייד וואס האט איבערגעלעבט דעם חורבן אייראפע, קען ער נישט צולאזן אזא זאך אינעם געגנט פון ישראל.
ישראל האט מערערע מאל באמבאדירט פאזיציעס פון די לינקע אין לבנון. אין אפריל 1981, האט אויסגעבראכן א געפעכט צווישן די פלאנגן, און די סירישע ארמיי, זשומייעל האט געוואלט הערשן איבערן זאכלא געגנט וואס געפונט זיך מזרח פון ביירוט, אויפן ביירוט-דמשק שאסיי. די סירישע האבן באלאגערט די קריסטן, זשומייעל האט זיך געוואנדען צו בעגין, כדי ער זאל קומען צו זייער הילף. דער קאבינעט אין ישראל האט באשלאסן, צו קומען צו הילף די קריסטן. ישראל האט אראפגעשאסן צוויי סירישע העליקאפטערן, סיריע האט אריינגעברענגט אינעם לבנון טאל ראקעטן קעגן עראפלאנען, עס האט שיעור נישט אויסגעבראכן א קריג צווישן די צוויי לענדער, מיט אמעריקאנער אונטערווענץ איז שטיל געווארן.
אין יולי 1981, איז אונטער געשריבן געווארן א פייער אפשטעל, נאכדעם וואס די פל"א פלעגט באמבאדירן אין צפון ישראל, וואס האט אנגעהאלטן ביזן פרידן פארן גליל קריג.
דער ישראל אפענסיווע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אריק שרון, איז געווארן זיכערהייטס מיניסטער, יולי 1981. ער האט אויסגעארבעט א פלאן צו אינוואדירן לבנון, אויף א ברייטע מאסשטאב, דער פלאן האט געצילט אויף פיר פונקטן, ערשטנס פאלעסטינער טעראר גרופעס זאלן אויפהערן צו עקזיסטירן. צווייטנס צווינגען סיריע ארויסצוציען זיך פונעם לבנון טאל, און פונעם געגנט צווישן ביירוט און זאכלא. דריטנס אויפשטעלן א ליבעראלע רעגירונג אין לבנון, וואס וועט אונטער שרייבן א שלום אפמאך מיט ישראל, אדער אמווייניגסטנס לעבן בשלום. פערטנס אפשטעלן די באמבאדירן אויף ישראל שטעט אינעם צפון.
ישראל האט בלויז געדארפט א סיבה, ארויסצוגיין אין א פולע אטאקע קעגן לבנון, אויפן 3טע יוני 1982, איז עס געקומען, שלמה ארגוב, דער ישראל אמבאסאדאר אין ענגלאנד, איז ערנסט פארווונדעט געווארן , אין א בריוו באמבע, וואס האט אים איבערגעלאזט פארלאזירט פאר א גאנץ לעבן. דער "אראבישער פרייהייט פראנט", האט עס געשיקט, די טעראר גרופע האט געארבעט אונטער סאדאם כוסיין, און גארנישט געהאט מיט יאסיר אראפאטס טעראר גרופע, ישראל האט אבער באשולדיקט די פי על או. און צו מארגנס די 4טע יוני, האבן ישראל קאמפס עראפלאנען אטאקירט פי על או צילן אין ביירוט, די פאלעסטינער טעראר גרופעס האבן געענטפערט, מיט א מאסיווע באמבאדירונג, אויף די צפון שטעט פון ישראל, דערפאר האט דער ישראל רעגירונג באפוילן צה"ל צו אטאקירן לבנון,און מיט דעם האט אויסגעבראכן די פרידן פארן גליל מלחמה.
פרידן פארן גליל אפעראציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער מיליטער האט באקומען פארארדענונגען, נישט צו אטאקירן סירישע זעלנער, נאר אויב זיי אטאקירן. און די רעגירונג האט צוגעלייגט, ישראל גלייבט אין א גאנצע לבנון, און איר ציל איז אונטערשרייבן א שלום אפמאך. ישראלס ערשטע פלאן, פון אנקומען 40 קילאמעטער פונעם גרענעץ, דאס איז די ווייטסטע ראקעטע וואס איז געווען אינעם באזיס פון די טעראריסטן. אבער ישראל קרעפטן האבן אטאקירט סירישע פאזיציעס אויפן לבנון בארג. דער ארמיי האט געמאכט פארשריט, אויפן לבנון בארג, און געהאלטן ביים איינעמען דעם ביירוט-דמשק שאסיי, די אלע זאכן האבן געברענגט די צוויי קריגערישע לענדער, צו א קריג אויפן לעבאנעזער באדן, ישראל האט שפעטער יענע יאר, פארניכטעט די איינריכטונגען פון ראקעטעס קעגן עראפלאנען, אינעם לבנון טאל.
אויפן 11טן יוני יענע יאר, איז דערקלערט געווארן א פייער אפשטעל, צווישן ישראל, סיריע, און די פי על או, דער פייער אפשטעל האט געכאפט די ישראלער, ווייט פוונעם ביירוט-דמשק שאסיי, וואס איז געווען אן אסטראטעגישע ציל. דער ישראל מיליטער האט דערפאר באשלאסן, צו איגנארירן דעם פייער אפשטעל, און פארגעזעצט זייער אטאקע, זיי האבן דערגרייכט דעם שאסיי אויפן 20סטן יוני. אויפן בארטן שאסיי, האבן ישראלדיקע קרעפטן, זיך אנגעשלאסן צו די קריסטליכע מיליציע גרופעס אין ביירוט, און באלאגערט די סירישע, און פאלעסטינע פאזיציעס אינעם שטאט. די פי על או, האט זיך אפגעטראגן פון לבנון, אקטאבער 1982, נאך גרויס דרוק פון די סוני באפעלקערונג.
באשיר זשומייעל, איז ערוועלט געווארן אויפן 23סטע אוגוסט, אלס פרעזידענט אין לבנון, אינעם פארלאמענט, האבן 57 געוועלט פאר אים, און 3 קעגן אים, דאס רוב זענען אהינגעברענגט געווארן דורך ישראל זעלנער.
זשומייעל אומגעקומען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עטליכע טעג נאכן ערוועלט ווערן, איז זשומייעל געהרגט געווארן ביי א באמבע אויפרייס, אינעם הויפטקווארטיר פון די פלאנגן, די באמבע איז אונטערגעלייגט געווארן, דורך א גריכיש ארטאדאקסער קריסט, וואס האט געהערט צום סירישע פארטיי, דעם 14טן סעפטעמבער 1982. באשיר זשומייעלס ברודער האט אים איבערגענומען, אמין זשומייעל איז עטליכע טעג שפעטער געווארן פרעזידענט. אבער אמין איז נישט געווען אזוי פרא-ישראל ווי זיין ברודער.
נאכן אומקום, האבן ישראל קרעפטן איבערגענומען קאנטראל, אין מערב ביירוט, די פליטים לאגער וואס האבן זיך געפונעם ביים עק שטאט, האט די ארמיי איבערגעגעבן צו די פלאנגן, און אויף די 16טע און 17טע סעפטעמבער האבן זיי דורכגעפירט די סאברא און שאטילא מארד. ישראל האט דערפאר געמוזט זיך צוריקציען, פון אלע דערגרייכונגען וואס זיי האבן געהאט. אמין זשומייעל האט אונטערגעשריבן א שלום אפמאך מיט ישראל, עס איז אבער נישט ווערט געווען דאס פאפיר, אויף וואס עס איז געשריבן געווארן, און אין 1984, האט די רעגירונג פון אמין עס מבטל געווען.
דער ריקצוג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ישראל קרעפטן, האבן זיך צוריק געצויגן פונעם דרום טייל פונעם לבנון בארג, ווי רוב איינוווינער זענען דרוזן, און א מינאריטעט קריסטן, און א קריג האט אויסגעבראכן צווישן די באפעלקערונג, אום סעפטעמבער 1983.
יולי 1984, האט צה"ל זיך ארויסגעצויגן פון רוב לבנון, און א יאר דערויף 1985, האט שמעון פערעס, אינעם פאראייניגטן רעגירונג, באשלאסן א גענצליכן ריקצוג, אויסער דער זיכערהייט זאנע, וואס איז א שטח פון 10 קילאמעטער, אויפן לעבאנעזער זייט פונעם גרעניץ. ישראל האט אויפגעשטעלט צד"ל, צו העלפן באשיצן די גרעניץ פון טעראר אטאקעס.
דער אמעריקאנער דורכפאל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאכן סאברא און שאטילא מאסן מארד, האט ראנאלד רעיגען, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, באשלאסן צו שיקן אן אינטערנאציאנאלע כח, וואס וועט העלפן צוריק ברענגן שלום צום ראיאן. רעיגען האט דערפאר געשיקט מארינען פונעם אמעריקאנער ארמיי. פראנקרייך האט נאכגעפאלגט, און אויך געשיקט זעלנער, צו לבנון.
כעזבאלא, אן אומבאוויסטע ראדיקאלע שיאט טעראר גרופע, האבן אויפגעריסן דעם אמעריקאנער אמבאסאדארס געביידע אין ביירוט, דורך א זעלבסטמערדער, דעם 18טן אפריל 1983, 61 מענטשן זענען אומגעקומען, און איבער הונדערט זענען פארווונדעט געווארן.
אויפן 23טן אקטאבער יענע יאר, האבן זעלבסטמערדער זיך אויפגעריסן ביים מארינס קאמאנד צענטער, אומברענגענדיג 241 מארינען, 58 פראנצויזישע סאלדאטן זענען אומגעקומען, ווען אינעם זעלבן טאג, האט א זעלבסטמערדער זיך אויפגעריסן, ביי זייער קאמאנד צענטער.
צוויי אמעריקאנער קאמפס פליגערס, וואס האבן טייל גענומען אין די שלאכטן, אויפן לבנון בארג, זענען אראפ געווארפן געווארן דורך סיריע, די פילאטן זענען גענומען געווארן אין געפענגשאפט. עטליכע וואכן שפעטער, זענען זיי באפרייט געווארן, ווען זשעקי זשעקסאן, אן אפרא-אמעריקאנער פירער, איז געקומען קיין דמשק.
אמעריקע, און די אנדערע לענדער וואס האבן געשיקט זעלנער, האבן אנגעפאנגען ארויסצוציען זייערע קרעפטן, אין פעברואר 1984 האט רעיגען באשלאסן אהיים צו ברענגן די אמעריקאנע קרעפטן. און סיריע איז געבליבן די איינציקע לאנד, וואס איז געווען פארמישט אינעם לעבאנעזע קריג.
דער גענף קאנפערענץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מיט אמעריקאנער און סאאודישער אינטערווענץ, איז פארגעקומען א קאנפרענץ אין גענף שווייץ, דעם 31טן אקטאבער 1983. אלע קריגערישע פארטייען זענען דארט געווען, אריינגערעכנט אמין זשומייעל. דער סירישער אויסערן מיניסטער, האט זיך באטייליגט אין די קאנפרענץ. סאאודי אראביע, האט אהינגעשיקט א רעפרעזענטאט, מיטן נאמען ראפיק על כארירי, דעמאלט נאך אומבאוויסט, שפעטער איינער פון די מערסט פאפולערער, און קאנטראווערסיעלע פרעמיער מיניסטארן, פון לבנון. פונעם קאנפרענץ איז גארנישט געווארן. פון א צווייטע קאנפרענץ אין לאזען שווייץ, דעם 12טן מערץ 1984 איז אויך גארנישט געווארן, און די קריג האט זיך אנגעהויבן פונדאסניי, דאס איז געווען דעם ערגסטן שטאפל פונעם קריג.
דער פערטער שטאפל פונעם קריג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער קריג פון יעדן קעגן אלעמען, וועגן דער קריג אויפן לבנון בארג האבן מיר שוין געשריבן, ווען אלע פרעמדע כוחות זענען ארויס, האט יעדע גרופע פרובירט צו כאפן טעריטאריע, וואס פאר זיי איז עס געווען נויט באדערפטיג. אין ביירוט האבן די לינקע באמבאדירט מזרח ביירוט, וואס איז א קריסטליכע געגנט. די שיאטן האבן ארויסגעטרעטן פונעם ארמיי, און זיי האבן זיך אנגעשלאסן צו די דרוזן. און אין פעברואר 1984, האבן שיאטן פון אמאל, מיט די דרוזן, איינגענומען מערב ביירוט, עטליכע מאנאטן שפעטער האבן זיי געמוזט צוריק ציען, און די איבערגעבליבענע פי על או קרעפטן, האבן זיך ארומגעשלאגן מיט סוני מיליציעס, אויפן קאנטראל איבערן שטאט.
די שיאטישע אמאל און כעזבאלא, האבן נאכן אינטערנאציאנאלן ריקצוג זיך ארומגעשלאגן אסאך מיט דער פאלעסטינע באפרייונג ארגאניזאציע. די פי על א, האט פארלוירן איר אלטע כח וואס זי האט געהאט אין לבנון, און יעצט האבן די איבערגעבליבענע וואס זענען נישט אנטלאפן, האבן געוואלט צוריק ברענגן, וואס זיי האבן פארלוירן, די שיאטן האבן שטארק געזיגט, און די פאלעסטינער טעראר גרופעס זענען באגרעניצט געווארן, בעיקר און זייערע פליטים לאגערן.
אינעם צידון געגנט האבן געוווינט א גרויסע קריסטליכע באפעלקערונג, און זיי זענען אטאקירט געווארן דורך זשאמבלאטס קעמפער, און זיי זענען אנטלאפן צו קריסטליכע געגנטער.
דער אינערליכע קריג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען די שיאטן האבן געענדיקט זייער קריג מיט די פאלעסטינער, האבן זיי זיך גענומען שלאגן איבערן פירערשאפט, פון דער שיאטישער געמיינדע. אמאל איז געווען א גרופע, וואס איז געווען סעקולאר אין איר וועזן, בעת כעזבאללא איז א ראדיקאלע רעליגיעזע גרופע, וואס זעט אינעם רעליגיע איר הויפט אגענדע, אין 1988 האט אויסגעבראכן די ברודער קריג צווישן די שיאטן. אין 1990 האט זיך עס געענדיקט מיט דער אויבערהאנט פון כעזבאללא, אבער מיט א פייער אפשטעל פון סיריע.
דער קריג וואס איז פארגעגאנגען אין מערב ביירוט, האט זיך געענדיקט מיטן סירישן צוריקקום, די סוניס האבן געבעטן סיריע צו שיקן אירע זעלנער באשיצן די שטאט, און נאכדעם וואס עס האט שיעור אויסגעבראכן א קריג צווישן סיריע און כעזבאללא, איז שטיל געווארן אין ביירוט.
סיריע איז געווארן דער לאנד, וואס האט געהאט א שליסל, צום אינערליכן פאליטיק און קריג, אין לבנון.
די פרעזידענט וואלן 1988[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סיריע האט געוואלט אז פראנזשיע זאל ווערן פרעזידענט, ער איז געווען איינמאל צווישן 1982-1976, אדער איינער פון זיינע מענטשן, די פראבלעם וואס סיריע האט געהאט, רוב פארלאמענט מאנדאטן וואס האבן נאך געלעבט, האבן געוווינט אין מזרח ביירוט, און זיי האבן נישט געהאט קיין צוטריט צו די געגנט, און דערפאר ווען אמין זשומייעל האט געענדיקט זיין פרעזידענטשאפט, איז זיין כח אריבער צו מישעל אוען, א מארונישע גענעראל.
אמין האט פארלאזט לבנון, און געוואנדערט קיין פאריז. ער האט איבערגעלאזט צוויי רעגירונגען, די ציווילע רעגירונג אין מערב ביירוט, אונטערן פירערשאפט פון סאלים על כוץ, א מיליטערישע רעגירונג אין מזרח ביירוט, אונטער מישעל אוען. כוץ דער פרעמיער מיניסטער האט נישט אנערקענט אינעם פירערשאפט פון אוען. אין זיין קורצע פירערשאפט איז אוען געווען זייער פאפולער, דער פאקט אז ער איז אויפגעוואקסן מיט שיאטן, האט אים געהאלפן שלום מאכן מיט זיי, רוב קריסטן האבן אים געשטיצט, אויסער די לבנון קרעפטן, מיט דער הויפט סאמיר דזשאדזשא.
אוען האט אונטערגענומען די באפרייאונגס קריג קעגן יעדן איינעם כמעט, קריסטן וואס זענען קעגן אים דרוזן שיאטן, ער האט דערקלערט קריג קעגן אומלעגאלע פארטן צום ים, און זיי באלאגערט באמבאדירט, דאס האט געברענגט צו נאך א גאנג פון געשלעגן, ער האט זיך געשלאגן קעגן סיריע.
די סירישע פארענדיגן דעם קריגס צושטאנד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סיריע איז געבליבן די איינציגע לאנד, וואס האט געהאט די מעגליכקייט צו ברענגן שלום. און ווען די אראבישע לענדער האבן פרובירט נאכאמאל מאכן שלום, איז סיריע געווען א הויפט אינעם דיפלאמאטישן שפיל, ווען סיריע האט איינגעשטימט איז מען געקומען צום טייף אפמאך, שפעטער איז רענא מאוואד געווארן פרעזידענט, עטליכע וואכן שפעטער איז ער אומגעקומען אין אן אויטא באמבע, עס אומבאוויסט ווער האט אים אומגעברענגט און פארוואס. אסאך האבן באשולדיקט כעזבאללא, ווייל זיי האבן נישט אנערקענט אינעם טייף אפמאך.
צוויי טעג שפעטער איז עליאס על היראווי ערוועלט געווארן פאר פרעזידענט, ער איז געשטאנען צוזאמען מיט על כוץ, דער סונישער פרעמיער.
אוען פון זיין זייט האט געוועלטיגט איבער זיין אטאנאמיע, נישט אנערקענענדיג אין סיריע, אדער אינעם נייעם רעגירונג. סיריע האט זיך צוריק געהאלטן פון טון עפעס, ביז 1990, ווען די גאלף קריזיס האט אויסגעבראכן. אום 9טן אקטאבער האט די לעבאנעזער רעגירונג געבעטן סיריע, איינצונעמען די אטאנאמיע פון אוען. אויפן 13טע אקטאבער האט סיריע אטאקירט, און איינגענומען דעם פרעזידענטליכן פאלאץ אין באאבדע, מזרח ביירוט און די טייל פונעם לבנון בארג, אונטער אוענס הערשאפט. און מיט דעם האט זיך געענדיקט דער פופצען יעריקע ברודער קריג.
די טייף רעפובליק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די טייף רעגירונג האט זיך אנגעהויבן דעם 22טע אקטאבער 1989, אבער דער קריג האט זיך געענדיקט, ערשט מיט א יאר שפעטער, דעם 13טע אקטאבער 1990. און דער צווייטער רעפובליק האט זיך אנגעפאנגען אויפבויען, זענען געווען מענטשן, וואס האבן נישט געקענט גלייבן, אז עס וועט נאך אמאל געשען.


c: text/html

text:
טשוזינג די ריכטיק פאַרבייַט פֿאַר אַ אַלט דאַך – אָדער ידענטיפיינג דער בעסטער ברירה פֿאַר אַ נייַ בנין – איז ניט גרינג אַרבעט. די גאנץ ראָאָפינג לייזונג פֿאַר איין בנין מייַ זייַן די ערגסטע אָפּציע פֿאַר אן אנדער נאָר אַראָפּ די גאַס. אַז ס ווייַל קיין צוויי בנינים זענען דווקא ענלעך, אַפֿילו אויב זיי ענג ריזעמבאַל יעדער אנדערע. אזוי ווי טאָן איר קלייַבן אַ נייַ דאַך, געגעבן אַלע די ברירות אין די מאַרק? איר קענען אָנהייבן דורך אַסקינג אַ סעריע פון שאלות, איידער איר קלייַבן די דאַך, די ראָאָפינג קאַנטראַקטער אָדער די פאַבריקאַנט.
1. וואָס איז דאָס בנין ס מיסיע סטאַטעמענט?
איידער קאַללס זענען געמאכט צו דעטרויט ראָאָפינג סערוויס, דער ערשטער פּאָזיציע צו אַדרעס איז די געסט ס מיסיע סטאַטעמענט ווי עס דערציילט צו די בנין.
איר דאַרפֿן צו וויסן ווי פיל וועגן דער בנין און זייַן צוקונפֿט ווי מעגלעך.
טוט די ראָאָפינג פירמע פּלאַן צו האַלטן דעם בנין ווי אַ טייל פון זייַן גרונטייגנס אַסעץ פֿאַר די ווייַטער 10 צו 20 יאָרן? זענען דאָרט קיין פּלאַנז צו יקספּאַנד עס אין דעם לעבן צוקונפֿט, אָדער צו טוישן זייַן נוצן? וואָס זענען זייַן קראַנט און צוקונפֿט אַקיאַפּאַנסי, ינסאַליישאַן רעקווירעמענץ, עסטעטיש פּרייאָראַטיז און אַפֿילו די וישאַלט סקעדזשולז פֿאַר rooftop ויסריכט?
אָנהייב דיין שאלות מיט וואָס איז דער בנין געגאנגען צו זיין געניצט פֿאַר.
לעמאָשל, ווי מער קאָמפּאַניעס באַוועגן צו אָפּערייטינג 24 שעה טעגלעך, זיבן טעג אַ וואָך צו באַפרידיקן גלאבאלע קאַסטאַמערז, די דאַטן צענטער מוזן קיינמאָל פרילינג אַ rooftop רינען. וואַסער אויף קאָמפּיוטער סיסטעמס בכלל ספּעלז ומגליק.
א ספּעציעל באַשטימט פון קאַנסערנז אויפֿשטיין פֿאַר קאָאָלינג-דאַמאַנייטאַד קליימיץ. טוט די דאַך ביישטייערן צו לופטקילונג סייווינגז און אַדרעס אנדערע שליסל ישוז? איז עס אַ טייל פון אַ גאַנץ ענערגיע פּראָגראַם? עס איז אַ גראָוינג דייַגע וועגן שטאָטיש היץ אינזלען. רעפלעקטיווע, ווייַס ראָאָפס האָבן ווערן פון אינטערעס אין די געביטן פֿאַר אַ ביסל סיבות. זיי האַלטן די בנין קולער, רעדוצירן לופטקילונג קאָס און אויך מינאַמייז די היץ-לאָודינג פון די אַרומיק סוויווע.
2. וואָס גשמיות און אנדערע עלעמענטן השפּעה די ראָאָפינג סיסטעם סעלעקציע?
You need to examine building codes, weather trends, topography – even the direction the building faces.
ווען עס קומט צו דאַך פאַרבייַט, איר דאַרפֿן צו רשימה די אַטראַביוץ פון די דאַך געגנט זיך. עס ס בעסטער צו דעטאַל די דאַך ס נומער, פאָרעם, שיפּוע, דעק קאַנסטראַקשאַן, ברעג דיטיילינג, פּראָטרוסיאָנס, rooftop צוטריט און יגזיסטינג ראָאָפינג סיסטעם. צוזאמען מיט דעם יקערדיק אינפֿאָרמאַציע, איר דאַרפֿן צו געפֿינען אויס וואָס דער אָריגינעל דאַך איז ניט מער טויגן.
3. וואָס Flexible-מעמבראַנע ראָאָפינג אָפּציעס זענען פאַראַנען?
The most common is EPDM, often referred to as “rubber roofing.”
היפּאַלאָן טערמאַפּלאַסטיק הייבט ווי אַ טערמאַפּלאַסטיק, אָבער קיורז איבער צייַט צו ווערן אַ טהערמאָסעט.
Modified בייטומאַן מעמבריינז ינקאָרפּערייט די פאָרמולאַטיאָן און פּרעפאַבריקאַטיאָן אַדוואַנטאַגעס פון Flexible-מעמבראַנע ראָאָפינג מיט עטלעכע פון די בעקאַבאָלעדיק ינסטאַלירונג טעקניקס געניצט אין געבויט-אַרויף ראָאָפינג. Modified בייטומאַן שיץ זענען פאַבריק-פאַבריקאַטעד, קאַמפּאָוזד פון Asphalt וואָס איז modified מיט אַ גומע אָדער פּלאַסטיק פּאָלימער פֿאַר געוואקסן בייגיקייַט, און קאַמביינד מיט אַ רעינפאָרסעמענט פֿאַר צוגעגעבן שטאַרקייַט און פעסטקייַט.
4. וואָס טיפּ פון מעמבראַנע און אַטאַטשמאַנט סיסטעם זענען בעסטער פֿאַר די בנין?
פילע סיבות באַשטימען די בעסטער סיסטעם פֿאַר אַ באַזונדער בנין. פֿאַר רובֿ בנינים, עס זענען אַ נומער פון אָפּציעס און אַדוואַנידזשיז אַז דאַרפֿן צו זיין ווייד קעגן די מעכירעס ס מיסיע סטאַטעמענט. דער באַשלוס זאָל נישט זיין געמאכט בלויז אויף דער באזע פון פּרייַז. אנדערע וויכטיק קאַנסידעריישאַנז פֿאַר מעמבריינז זענען בנין הייך, ווינט ויסשטעלן, אַנטיסאַפּייטאַד דאַך פאַרקער און עסטעטיק.
Another alternative is the fully adhered system, in which the membrane is attached to the prepared substrate using a specified adhesive.
פֿאַר יענע זארגן מיט בנין עסטעטיק, בונט מעמבריינז קענען מאַכן אַ אַטראַקטיוו צושטייַער צו דער בנין ס אויסזען.
5. טוט אַלע ראָאָפינג מאַטעריאַל איבערגעגעבן צו די אַרבעט פּלאַץ בער די אַל פירמע?
If not, specify that it must. This is the only way you can guarantee that the roofing materials installed on your roof are the same materials tested by Underwriter’s Laboratories.
מאַכן זיכער אַז די פּראָדוקט איר זענען געטינג איז די פאַקטיש פּראָדוקט וואָס איז געווען טעסטעד. איר טאָן ניט ווילן עפּעס וואָס איז ענלעך אָבער נישט גלייַך. קוקן פֿאַר די פירמע אין די אַרבעט פּלאַץ און מאַכן זיכער אַלע קאַמפּאָונאַנץ פון די סיסטעם זענען טעסטעד צוזאַמען. איר ווילן די מעמבראַנע טעסטעד מיט די ינסאַליישאַן אַז איר זענען ניצן אויף אייער בנין.
6. טוט די סיסטעם דאַרפן אַ ווינט ופּליפט שאַצונג?
ווינט ופּליפט שעדיקן קענען זיין ברייט און טייַער. אנגענומען ווי אַ אינדוסטריע נאָרמאַל, אמעריקאנער חברה פון סיוויל ענגינעערס נאָרמאַל 7-95, “מינימום פּלאַן לאָודז פֿאַר בנינים און אנדערע סטראַקטשערז,” קענען ווערן געניצט צו באַשליסן די ווינט זאָנע פון די בנין. ווינט ופּליפט טעסטינג, אַזאַ ווי אַז געטאן בייַ פֿאַבריק מוטואַל אָדער ונדערווריטערס לאַבאָראַטאָריעס, קענען ווערן געניצט צו באַשליסן אַז די אויסגעקליבן דאַך סיסטעם מיץ אָדער יקסידז די היגע ווינט ופּליפט רעקווירעמענץ.
7. ווי פיל טוט די געענדיקט סיסטעם לייגן צו די טויט מאַסע וואָג פון די דאַך ביניען?
אין טשוזינג קיין רעראָאָפינג אָפּציע, די מעכירעס יגזעקיאַטיוו זאָל זיין אַווער פון די מאַסע-שייַכעס קאַפּאַציטעט פון די דאַך דעק צו מאַכן זיכער די רעכט Flexible-מעמבראַנע אָפּציע איז אויסדערוויילט. אין ניו קאַנסטראַקשאַן, סייווינגז אין סטראַקטשעראַל שטאָל קענען אָפֿט זייַן אַטשיווד דורך ינסטאָלינג איינער פון די לייטער Flexible-מעמבראַנע סיסטעמס.
A ballasted roof may be the best choice for a given facility.
8. וואָס זענען די עקספּערטיז און פינאַנציעל סטרענגקטס פון די ראָאָפינג קאַנטראַקטער איר זענען קאַנסידערינג?
ראָאָפינג קאָנטראַקטאָרס דאַרפֿן צו זיין אויסדערוויילט מיט גרויס זאָרג. די הקדמה פון נייַ ראָאָפינג מאַטעריאַלס און אַפּלאַקיישאַן טעקניקס ין דער פאַרגאַנגענהייַט 10 יאר האט געפֿירט צו פילע ענדערונגען. א פאַכמאַן ראָאָפינג קאַנטראַקטער זאָל זייַן באַקאַנט מיט פאַרשידענע טייפּס פון ראָאָפינג סיסטעמס, צו העלפֿן איר מאַכן די בעסטער באַשלוס פֿאַר דיין מעכירעס, באזירט אויף אייער בודזשעט.
Insist the contractor supply you with copies of insurance certificates that verify workers’ compensation and general liability coverages.
די ינסטאַלירונג פון פאַרשידענע ראָאָפינג סיסטעמס וועריז באטייטיק. בילדונג און טריינינג זענען די מערסט וויכטיק יסודות אין די ייַנמאָנטירונג פון ראָאָפינג סיסטעמס. מאַכן זיכער די ראָאָפינג קאַנטראַקטער איר קלייַבן האט געהאט דיטיילד און אָנגאָינג טריינינג אויף די סיסטעם ווייל אינסטאַלירן.
The quality of workmanship is crucial to good roof performance.
9. וואָס איז וואָראַנטיד און דורך וועמען?
עס זענען צוויי יקערדיק קאַטעגאָריעס פון ראָאָפינג וואָראַנטיז. דער קאַנטראַקטער ס וואָראַנטי טיפּיקלי קאָווערס ווערקמאַנשיפּ. די פאַבריקאַנט ס וואָראַנטי קאָווערס לפּחות די מאַטעריאַלס, כאָטש פילע דעקן נאָך זאכן. אַפֿילו אויב דער פאַבריקאַנט ס וואָראַנטי איז ברייט, עס וועט נישט גאָר באַשיצן איר אויב די דאַך איז ימפּראַפּערלי אינסטאַלירן.
Carefully לייענען און פֿאַרשטיין קיין ראָאָפינג וואָראַנטי געפֿינט און היטן פֿאַר פּראַוויזשאַנז וואָס וואָלט פּאָסל עס. לעמאָשל, עס ס קימאַט אוממעגלעך צו ויסמייַדן אַלע פּאָנדעד וואַסער. פּאָנדעד וואַסער קענען ווערן געפֿירט דורך אַ קלאָגד דאַך פליסן אָדער דעפלעקטיאָן פון די דאַך דעק אין צווישן די שטיצן Columns. געהעריק דאַך וישאַלט קענען העלפן פאַרזיכערן אַז די וואָראַנטי בלייבט גילטיק. זייט אַווער פון וואָראַנטי שפּראַך אַז וווידז די גאַראַנטירן.
א טיפּיש וישאַלט פּראָגראַם באשטייט פון אַ דיטיילד וויסואַל דורכקוק פון די דאַך סיסטעם, פלאַשינג, ינסאַליישאַן און פֿאַרבונדענע קאַמפּאָונאַנץ צו ידענטיפיצירן קיין פּאָטענציעל צרה געביטן.
10. נאָך די דאַך איז אינסטאַלירן, וואָס נאָך דינען און בילדונגקרייז מגילה זענען פאַראַנען פֿאַר די פאַסיליטיעס פאַרוואַלטונג מאַנשאַפֿט?
ספּעציפיש קאָרסאַז זענען פאַראַנען צו העלפן בנין אָונערז און פאַסיליטיעס מאַנאַדזשערז לערנען מער וועגן פאַרשידן ראָאָפינג סיסטעמס, מאַטעריאַלס און קאַמפּאָונאַנץ; ינסאַליישאַן און אַקסעסערי פּראָדוקטן; עלעמענטן פון דאַך פּלאַן; קאַנטראַקטער סעלעקציע; וואָראַנטיז און וישאַלט קאַנסידעריישאַנז.
אַרטיקל מקור: הטטפּ://EzineArticles.com/expert/Julian_Arhire/94516
אַרטיקל מקור: הטטפּ://EzineArticles.com/6336340

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
5טן אפריל
דעם 5טן אפריל איז דער 95סטער טאג פון יאר (96סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 270 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1955 - ווינסטאן טשערטשיל זאגט אפ זיין אמט פון פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך ביי די 81 יאר.
- 1976 - האראלד ווילסאן רעזיגנירט אלס מתפקידו פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 1992 - באסניע און הערצעגאווינע ווערט זעלבשטענדיק
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1908 - הערבערט פאן קאראיאן, עסטרייכער דיריגענט (געש' 1989)
- 1937 - קאלין פאוול, שטאטס סעקרעטאר פון די פאראייניקטע שטאטן
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1697 - קארל דער עלפטער, מלך פון שוועדן (געב' 1655)
- 1992 - מאלי פיקאן, יידישע טעאטער שפילערין (געב' 1898)


text:
תלמוד בבלי
דער תלמוד, באקאנט צווישן ארטאדאקסישע אידן אלס גְמָרא, איז א זאמלונג פֿון ערקלערונגען אויף דער משנה פֿון די רבנים און תלמידי חכמים וואס זענען באקאנט אלס אַמורָאים. עס איז דא צוויי תלמודים, דער תלמוד בבלי און דער תלמוד ירושלמי. לויט דער טראדיציע האבען רבינא און רב אשי רעדאקטירט דעם תלמוד בבלי. זיי האבן געלעבט אין דעם פֿינפֿטן יאָרהונדערט אין פערסיע. דער תלמוד ירושלמי איז צוזאמענגעשטלט געווארן דורך רבי יוחנן און זיינע קאלעגען, וואס האבן געלעבט אים פֿירט'ן יאָרהונדערט אין ארץ ישראל.
צייטליך פֿאנגט די פעריאדע פֿון דעם תלמוד אָן מיט דעם שרייבען פֿון דער משנה, אומגעפֿער אין יאר 200 למנינם. פֿון דאן אָן הייסן די גרעסטע רעליגיעזע לערער נישט מער תנאים נאר אמוראים.
חאטשע די תלמודים זענען גיווארען רעדאקטירט דורך רבינא און רב אשי איינערזייטס, און רבי יוחנן מיט זיינע קאלעגען אנדערזייטס, האט דער תלמוד דאן נאך נישט געהאט די היינטיגע פֿארם. בעזאנדערס דער באבילאָנישער תלמוד איז געווארן ווייטער פֿארארבעטעט דורך די רבנן סבוראי, די אנאָנימע אנפֿירער פֿון דעם זעקסטן יאָהרהונדערט.
(אַרױסגערעדט: געמאָראַ) דאָס װאָרט „גמרא“ שטאַמט פֿון אַראַמיִש, דער טײַטש איז „לערנען“, און דערמיט װערט אױך באַצײכנט דער פירוש און צוגאַב צו דער משנה װאָס איז באַקאַנט אַלס „גמרא“. װעגן דעם צוזאַמענשטעל פֿון גמרא, צײַט פֿון דער רעדאַקציע און איר אינהאַלט געבן מיר בײַם זוכװאָרט "תּלמוד".
איבעיא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז די אפטייטש פון א "שאלה" אין אראמיש. מיר געפונען זייער אסאך אין גמרא "איבעיא להו" וואס דער רבי אין חדר פלעגט טייטשן "האבן די בני ישיבות א בעיא געפרעגט.
ווען בן יהודה האט ערפינדען דער שפראך עברית האט ער אויף דעם יסוד איבערגעטייטשט דאס ווארט פראבלעם אויף "בעיה". ווייל א שאלה מיט א פראבלעם זענען אינעם זעלבן גאנג.
די מפרשים זאגן אז ווען עס שטייט אין גמרא "תיקו" נאך אן איבעיא איז דאס די ראשי תיבות פון תשבי יתרץ קושיות ואבעיות. לאמיר האפן אז גאר בקרוב וועט דאס פאסירן.


text:
אנדרע בואקלער
אנדרע בואקלער (פראַנצויזיש: André Boisclair; געבוירן אין מאנטרעאל 14טן אפריל 1966) איז געווען דער פירער פון די פי-קיו פארטיי אין קוויבעק.
בואקלער האט געדינט אלס א מיניסטאר אין דער פי-קיו רעגירונג אונטער פרעמיער לוסיען בושארד און האט געווינען די פירערשאפט אין 2005 נאכדעם וואס בערנארד לאנדרע האט רעזיגנירט אלס פארטיי פירער. בואקלער איז ערוועלט געווארן אלס א יונגער פירער וועלכע האט געזאלט אויפפרישן די פארטיי וועלכע איז באטראכט אלס א ווייסע פראנצויזישע בעיבי בומער פארטיי און אריינברענגען פרישע יונגע שטיצע. בואקלער האט אבער דערווייל פארפעלט דאס צו טאן ווען זיין פארטיי האט פארלוירן די 2007 וואלן און איז געפאלן צו דריט אונטער די ליבעראלן און די עי-די-קיו.
בואקלער איז דער איינציגסטער פאליטישער פארטיי פירער אין צפון אמעריקע וועלכער איז אן אפענער געי.


text:
כנבוזי דער צווייטער
כנבוזי דער צווייטער, אויך באקאנט מיטן יוונישער (גריכישער) נאמען קמביסס (געשטארבען 521 פארן נוצרישען ציילונג). ער איז געווען א זון פון כורש דער גרויסער און האט געקעניגט נאך זיין טאטען אלס פערסישער קעניג.
נאך אין לעבן פון זיין טאטען האט ער באקומען דעם נאמען "קעניג פון בבל" אבער די טיטעל איז געווען א סימבאלישער. נאך זיין טאטענס טויט אין 528 פאר די נוצרישע ציילונג איז ער געווארען דער פאקטישער הערשער אין פרס, אין זיין צייט האט זיך די פרסישע הערשאפט פארשפרייט און פארברייטער דורכן איינעמען פרישע לענדער, נאך דעם וואס ער האט איינגענומען מצרים אין 525 פאר די נוצרישע ציילונג,
לויט דעם יוונישער פארשער הוירוידאטויס האט ער זיך געפירט מיט א גרויס אכזריות אין מצרים און האט געלאזט טויטען דעם מצרישען פרעה פסמטאך דער דריטער דער זון פון יעחמס דער צווייטער, צוזאמען מיט נאך מצרישע אדעל לייט ער פלעגט פייניגען די פאליטישע ארעסטאנטען פון מצרים, און טויטען פרויען מיט קינדער, ער האט אויך בעראבעוועט די מצרישע הייליגע איינשטאלטען.
ער האט אויך פארבירט איינצונעמען לוב, (א אראבישע מדינה) אבער זיין מיליטער פון 50,000 סאלדאטען זענען געשטארבען אין א שטארקע מדברישע זאמט שטורעם, דערנאך האט ער זיך דערנעטער צו כוש (היינט סודאן) און צו נוביה, אבער זיין מיליטער האט ווייטער געליטען פון הינגער און מחלות און ער האט זיך ווייטער געמוזט צוריק צוען. לויט דעם יוונישער פארשער הוירוידאטויס, האט ער געכאפט א נערווען בראך אין מצרים אלס שטארף פארן טויטען אפיס (א קו וואס איז געווארען אפגעהיט דורך די מצרישע גלויביגע אלס הייליג קו וועלעכער האט געזאלט דינען אלס א קרבן צו זייערע אפגעטער).
אין די צייט וואס ער האט זיך געפינען אין מצרים האט זיך געמאכט א אויפשטאנד אין פרס דורך אן אמגוש (א גלויביגער גלח) מיטן נאמען גומתא, וועלעכער האט זיך אהערגעשטעלט אלס ברודער פון כנבוזי, ברזיא, און האט געוואלט איבער נעמען די מלוכה אין נאמען פון כנבוזי, ער האט אבער נישט געוואוסט אז כנבוזי האט געהרגעט זיין ברודער אמגוש נאך פאר ער איז ארויס צו מצרים. כנבוזי האט זיך אומגעקערט צו פרס צו הרגענען דעם גלח אבער איז געשטארבען אינטערוועגענס דורך זיין אייגענעם שווערד, טייל פארשער זאגן אז דאס איז געווען זעלבט מארד און טייל זאגען אז דאס איז געווען א טעות.


text:
רוסלענדישער-יידישער קאנגרעס
דער רוסלענדישער-יידישער קאנגרעס (רוסיש: Poccийckий eBpeйckий koHrpecc, PEK) איז די גרעסטע יידישע ארגאניזאציע אין דער רוסלענדישער פעדעראציע. די ארגאניזאציע האט מען אויפגעשטעלט אין 1996, און זי שליסט איין אלע חשובע רוסישע יידן: ביזנעסלייט, פאליטיקער און קינסטלער.
פארוואלטונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פארוואלטונג קערפער זענען דער פרעזידיום (די פרעזידענטור פונעם קאנגרעס), מועצת המנהלים והמועצה הציבורית. בהנהלת הארגון מעורבים וולאדימיר רעסין (וויצע-בירגערמייסטער פון מאסקווע), מיכאיל פרידמאן, אלעקסאנדער בראד, יעווגעני אלבאץ, יולי גוסמאן, אנדרע קוזיראוו (געוועזענער אויסערן מיניסטער), הרב בערל לאזאר (הויפט-רב פון רוסלאנד), הרב פנחס גאלדשמידט, הענרי רעזניק, וולאדימיר סאלאוויאוו, גענאדי חזנאוו, מיכאיל בערגער, מאטווי גענאפאלסקי, מיכאיל זשוואנעצקי און נאך.


text:
דער אַטאַק פֿון 9/11 און די מלחמה אין איראַק האָבן גורם געווען אַ סך ענדערונגען אין אונדזער וועלטבאַנעם. זיי האָבן אויך אויפֿגעוועקט אַ פֿרישן אינטערעס אין דער געשיכטע און קולטור פֿון דער אַראַבישער וועלט. צווישן די טעמעס, וועלכע ציִען צו דעם אויפֿמערק פֿון זשורנאַליסטן, מעדיאַ און פֿאַרלעגער, איז די געשיכטע פֿון דער ייִדישער קהילה אין איראַק. ביז 1950 איז עס געווען איינע פֿון די עלטסטע און וויכטיקסטע ייִדישע קהילות אין דער וועלט. אירע היסטאָרישע וואָרצלען ליגן אין דער תּקופֿה פֿון גלות-בבֿל. אין משך פֿון העכער צוויי טויזנט יאָר האָבן די ייִדן פֿון באַגדאַד געשפּילט אַ וויכטיקע קולטורעלע און עקאָנאָמישע ראָלע אין דעם גאַנצן מיטל-מיזרחדיקן ראַיאָן. להיפּוך צו די אַשכּנזישע און ספֿרדישע עדות, זײַנען די באַגדאַדער ייִדן תּמיד געלעבט אויף איין אָרט. ביז 1950 זײַנען זיי געווען די עלטסטע, רײַכסטע און וויכטיקסטע רעליגיעזע עדה אין דער שטאָט.
דער 20סטער יאָרהונדערט איז געווען סײַ די בעסטע, סײַ די ערגסטע צײַט פֿאַר די באַגדאַדער ייִדן. נאָך דעם, ווי ענגלאַנד האָט אָקופּירט די דרום-מיזרחדיקע אַראַבישע פּראָווינצן פֿון דער אָטאָמאַנער אימפּעריע אין 1917-1918 און געשאַפֿן דאָרט האַלב-אומאָפּהענגיקע מלוכות אונטער דער בריטישער פּראָטעקציע, האָבן די ייִדן פֿאַרנומען וויכטיקע פּאָזיציעס אין דער אַדמיניסטראַציע, פֿינאַנצן, אינדוסטריע און מיסחר פֿון דעם נײַעם איראַקישן קעניגרײַך. ייִדן זײַנען געוואָרן די טרעגער פֿון מאָדערניזאַציע אין די טראַדיציאָנעלע איסלאַמישע געזעלשאַפֿטן. די ייִדן אין באַגדאַד זײַנען געווען מער ווי אַ דריטל פֿון דער גאַנצער באַפֿעלקערונג, אַזוי ווי אין וואַרשע. שבת זײַנען כּמעט אַלע קראָמען און מערק אין דער שטאָט געווען פֿאַרמאַכט. די 1920ער און די 1930ער יאָרן איז געווען די בלי-תּקופֿה פֿון די באַגדאַדער ייִדן. פֿאַרמעגלעכע משפּחות האָבן פֿאַרלאָזט די שמאָלע געסלעך פֿון דער אַלטער שטאָט און זײַנען אַריבער אין די רחבֿותדיקע קוואַרטאַלן פֿון ווילאַס אין די נײַע לופֿטיקע פֿאָרשטעט.
ייִדן און אַ היפּשע צאָל אַראַבער האָבן דעמאָלט געהאָפֿט, אַז פּראָגרעס, ציוויליזאַציע און די אייראָפּעיִשע קולטור וועלן זיך, סוף-כּל-סוף, אײַנבירגערן אינעם אוראַלטן לאַנד פֿון בבֿל. אָבער די געשיכטע איז געגאַנגען קאַפּויר. די בריטישע אימפּעריע האָט גיך פֿאַרלוירן איר השפּעה, און די נײַע פּאַן-אַראַבישע נאַציאָנאַל-סאָציאַליסטישע אידעאָלאָגיע האָט ניט געהאַט קיין טאָלעראַנץ פֿאַר די ניט-אַראַבישע מינאָריטעטן — הגם דווקא די ייִדן אין באַגדאַד זײַנען געווען צווישן די סאַמע אַקטיווע שטיצער פֿון דער נײַער אַראַבישער קולטור און דער מאָדערנער איראַקער מלוכישקייט. כּמעט נײַנציק פּראָצענט פֿון די איראַקער ייִדן זײַנען געוואָרן "דענאַציאָנאַליזירט" אין 1950 און פֿאַרלאָזט דאָס לאַנד. ציוניסטישע אידעען זײַנען קיין מאָל ניט געווען פּאָפּולער אין באַגדאַד, און פֿאַר דער מערהייט פֿון די איראַקער ייִדן איז די פּלוצעמדיקע עליה געקומען ווי אַ שווערער שאָק. אין די אײַזערנע באַראַקן פֿון די לאַגערן אין דער ישׂראלדיקער וויסטעניש האָט מען נאָך לאַנג געחלומט וועגן דעם וווילן לעבן אין באַגדאַד. נאָר געציילטע יחידים האָבן געהאַט אַ געלעגנהייט צו דערזען די שטאָט, וווּ זייערע אָבֿות האָבן געלעבט זינט די צײַטן פֿון בבֿל. איינע פֿון זיי איז געווען די ענגלישע זשורנאַליסטקע מאַרינאַ בנימין.
דער באַזוך אין באַגדאַד אין 2004 איז געוואָרן דאָס שטאַרקסטע איבערלעבעניש אין איר לעבן, זאָגט מאַרינאַ בנימין אין אַלע אינטערוויוען. איר בוך "די לעצטע טעג אין בבֿל" איז אָקערשט אַרויס אין ניו-יאָרק און לאָנדאָן. דאָס בוך דערציילט די לעבנסגעשיכטע פֿון מאַרינאַס באָבע רעגינאַ, וועלכע איז געבוירן געוואָרן אין באַגדאַד אין 1905 און געשטאָרבן אין לאָנאָדן אין 1992. רעגינאַס לעבן איז טיפּיש פֿאַר אַ פֿרוי פֿון אַ פֿאַרמעגלעכער באַגדאַדער ייִדישער משפּחה: אויסגעוואַקסן אין אַ טראַדיציאָנעלער אַטמאָספֿער, האָט זי באַקומען אַן אייראָפּעיִשע בילדונג אין דער באַרימטער לאַוראַ-קעדורי-שול פֿאַר מיידלעך, וואָס האָט געהאַט אַרום 1600 תּלמידות און האָט פֿאַרנומען איינע פֿון די פּרעכטיקסטע געבײַדעס אין דער שטאָט.
אָבער די אייראָפּעיִשע בילדונג האָט ניט געפֿירט צו אַן אייראָפּעיִשן לעבנס-שטייגער. רעגינאַ האָט חתונה געהאַט דורך אַ שידוך מיט אַ מאַן, וועלכער איז געווען כּמעט מיט דרײַסיק יאָר עלטער פֿון איר. איר מאַן האָט געפֿירט געשעפֿטן מיט ענגלאַנד, אינדיע און איראַן, אָבער מיטן אויסבראָך פֿון דער צווייטער וועלט-מלחמה האָט ער פֿאַרלוירן זײַן פֿאַרמעגן און איז אין גיכן געשטאָרבן. ווען די שווערע צײַטן זײַנען געקומען פֿאַר די באַגדאַדער ייִדן, איז רעגינאַ לוי געבליבן אַליין מיט דרײַ קינדער. ווי אַן אַלמנה, האָט זי ניט געהאַט קיין רעכט אַפֿילו צו "דענאַציאָנאַליזירן" אירע אייגענע קינדער און נעמען זיי מיט זיך קיין אויסלאַנד. נאָך עטלעכע יאָר נע-ונד האָט זי זיך דערקליבן קיין ענגלאַנד דורך אינדיע און זיך באַזעצט אין לאָנדאָן. איר אייניקל מאַרינאַ איז שוין געבוירן געוואָרן אין לאָנדאָן און האָט קיין מאָל ניט געהאַט קיין באַזונדערן אינטערעס צום באַגדאַדער עבֿר. איר באַציִונג האָט זיך געביטן נאָך דער טעראָריסטישער אַטאַקע פֿון 9/11, ווען זי האָט זיך פּלוצעם דערפֿילט אָפּגעפֿרעמד פֿון דער מערבֿדיקער וועלט.
"די לעצטע טעג אין בבֿל" איז איינער פֿון די בעסטע מוסטערן פֿונעם היסטאָריש-ביאָגראַפֿישן זשאַנער, וואָס איז לעצטנס געוואָרן באַזונדער פּאָפּולער אין דער ייִדישער זשורנאַליסטיק. דאָס אומקערן זיך צו אייגענע וואָרצלען שאַפֿט פֿאַר אַ טאַלאַנטירטן שרײַבער אַ גוטע געלעגנהייט צו שילדערן אַ ברייטן היסטאָרישן לײַוונט און דערבײַ אָפּצוהיטן אַן אינטימען טאָן. אַזאַ סטיל איז נאָך מער צוציִענדיק, ווען די געשיכטע ווערט דערציילט דורך די שטימען פֿון פֿרויען: באָבעס, מאַמעס, טעכטער. אַזעלכע מאָדערנע "באָבע-מעשׂיות" אַנטפּלעקן נײַע, ווײַניק באַקאַנטע זײַטן פֿון לעבן. אַנשטאָט פּאָליטישע און מיליטערישע טוערס באַקומט די געשיכטע אַ נײַעם מין העלד: די משפּחה. די קומעדיקע היסטאָריקער וועלן געוויס אָפּשאַצן די דאָזיקע מאַטעריאַלן ווי וויכטיקע מקורים, וועלכע העלפֿן צו פֿאַרשטיין, וואָס זשע איז "באמת" פֿאָרגעקומען אין איראַק אָדער כינע, רוסלאַנד אָדער דײַטשלאַנד אין די שווערע יאָרן פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט.


text:
געשיכטע
די געגנט פון דער שטאָט האט שוין פּאַפּיאַלייטאַד זינט פּרעהיסטאָרי, און די ערליאַסט בלייבט געהערן צו נעאַנדערטהאַל פּאַפּיאַליישאַנז פון די פּאַלעאָליטהיק.
רעכט צו זייַן סטראַטידזשיק שטעלע עס איז געווען אַ וויכטיק פּאָרט אונטער די פאָעניסיאַנס, און איז געווען די פּלאַץ פון די באַטייַטיק רוימער פּאָרט פון פּאָרטוס ווייסע, מיט צוויי לעבן שטעט גערופֿן קאַעטאַריאַ און יוליאַ טראַנסדוקטאַ, געגרינדעט דורך די רוימער זיך.
נאָך ווייל חרובֿ דורך די גערמאַניק באַרבאַריאַנס און זייער וואַנדאַל אַלייז, די שטאָט איז געגרינדעט ווידער אין קסנומקס דורך די ינוויידינג מאָאָרס, ווי דער ערשטער שטאָט Created דורך די אַראַבס אויף די פאַרנומען שפּאַניש באָדן. עס ינדזשויד אַ קורץ פּעריאָד פון זעלבסטשטענדיקייַט ווי אַ טאַיפאַ שטאַט פון קסנומקס-קסנומקס. עס איז געווען געהייסן על-דזשאַזיראַה על-כאַדראַ 'נאָך די OFFSHORE ילאַ ווערדע; די מאָדערן נאָמען איז דערייווד פון דעם אָריגינעל אַראַביש נאָמען.
נאָך פילע סענטשעריז פון מוסלים הערשן, די טייד פון די רעקאָנקוויסטאַ אנגעקומען אין Algeciras. אין יולי קסנומקס Ferdinand יוו פון Castile געלייגט סידזש צו Algeciras ווי ווויל ווי גיבראַלטאַר. די יענער אַראָפאַקן אין קריסטלעך הענט, אָבער מוסלים Algeciras געהאלטן אויף פֿאַר די ווייַטערדיק דרייַ דעקאַדעס, ביז אַלפאָנסאָ שי פון Castile ריזומד זייַן סידזש.
וואַן נונעז דע לאַראַ, וואַן מאַנועל, פּעדראָ Fernandez דע קאסטרא, וואַן אַלפאָנסאָ דע לאַ סערדאַ, האר פון גיבראַלעóן אַלע אנטייל אין די סידזש, ווי האט קניגהץ פון France, ענגלאנד און דייטשלאנד, און אַפֿילו מלך Philip ווו פון Navarre, מלך קאָנסאָרט פון נאַוואַרראַ , וואס זענען געקומען באגלייט דורך קסנומקס רייטער און קסנומקס ינפאַנטרי.
אין מאַרץ קסנומקס, נאָך עטלעכע יאָרן פון סידזש, Algeciras סערענדערד. די שטאָט איז געווען, אָבער, רעטאַקען דורך די מאָאָרס אין קסנומקס - אָבער איז חרובֿ אויף די אָרדערס פון מוהאַממעד וו פון גראַנאַדאַ. דער פּלאַץ איז געווען דערנאָך פֿאַרלאָזן. Algeciras איז רעפאָונדעד אין קסנומקס דורך פּליטים פֿון גיבראַלטאַר ווייַטערדיק די טעריטאָריע ס כאַפּן דורך אַנגלאָ-האָלענדיש פאָרסעס אין די מלחמה פון די Spanish סאַקסעשאַן. עס איז געווען ריבילט אויף זייַן פאָרשטעלן רעקטאַנגגיאַלער פּלאַן דורך טשאַרלעס ווו פון ספּאַין אין קסנומקס.
אין יולי קסנומקס, די פראנצויזיש און Spanish נאַוויעס געהאַלטן די בריטיש רויאַל נאַווי OFFSHORE אין די שלאַכט פון Algeciras, וואָס געענדיקט אין אַ בריטיש נצחון. די שטאָט כאָוסטיד דער Algeciras זיצונג אין קסנומקס, אַן אינטערנאַציאָנאַלער פאָרום צו דיסקוטירן די צוקונפֿט פון מאָראָקקאָ וואָס איז געהאלטן אין די קאַסאַ קאָנסיסטאָריאַל (שטאָט זאַל).
אין יולי קסנומקס איטאַליעניש פראָגמען שטעלן אַרויף אין אַ סוד באַזע אין דער איטאַליעניש טאַנקער אָלטערראַ, וואָס איז געווען ינטערנעד אין Algeciras, אין סדר צו באַפאַלן שיפּינג אין גיבראַלטאַר.
אַלגעסיראַ טאַון
פּאָרט פון Algeciras אין פריש יאָרן עס האט ווערן אַ באַטייַטיק טוריסט דעסטיניישאַן, מיט פאָלקס טאָג טריפּס צו Tarifa צו זען פויגל מייגריישאַנז, צו גיבראַלטאַר צו זען די טעריטאָריע ס סייץ און קולטור, און צו די בוכטע פון גיבראלטאר אויף וואַלפיש וואַטשינג יקסקערזשאַנז.
Algeciras איז בפֿרט און ונאַשאַמעדלי אַ פּאָרט און אינדוסטריעלע צענטער, ספּראָלינג קייַלעכיק די ווייַט זייַט פון די בוכטע צו גיבראַלטאַר. ווען Franco פֿאַרמאַכט די גרענעץ מיט "די ראַק" בייַ די נירביי שורה, עס איז געווען Algeciras אַז ער באַשלאָסן צו אַנטוויקלען צו אַרייַנציען די Spanish טוערס, וואס געניצט צו זיין אנגעשטעלט אין די בריטיש נייוואַל דאָקקיאַרדס און אין סדר צו ברעכן די געגנט ס אָפענגיקייַט אויף גיבראַלטאַר.
עס איז אַן אינדוסטריעלע שטאָט אַז שטיצט די גרויס טיף וואַסער קאַנטיינער פּאָרט און נירביי ייל רעפינערי. אין די פּאָרט געגנט עס זענען פילע מאָראָקקאַנס אין דורכפאָר, דער הויפּט בעשאַס יולי און אויגוסט ווען נאַווענאַדניק טוערס קריק היים פֿאַר זייער יום טוּב פון זייער אַרבעט אין France, האָלאַנד און בעלגיע.
ווי אַ קאַנסאַקוואַנס, עס איז אַ שטאַרק אַראַבער השפּעה דאָ מיט פילע פון די וואונדער אין אַראַביש ווי געזונט ווי שפּאַניש בשעת, אין די באַקקסטרעעץ, איר קענען געפֿינען עטלעכע בעקאַבאָלעדיק טיי שאַפּס וואָס ספּעשאַלייז אין די בעקאַבאָלעדיק מאָראָקקאַן מינץ טיי. Algeciras מייַ ניט זיין אַ שיין שטאָט אָבער עס טוט האָבן אַ גריטי ינדיווידזשואַליטי וועגן אים און, ניט ענלעך עטלעכע פון די קאָסטאַ ריזאָרץ, איז אַ זייער עכט פּלאַץ מיט אַ פאַקטיש פּאָרט אַטמאָספער.
עס זענען גורל פון ריזאַנאַבלי פּרייסט רעסטראַנץ צו פּרובירן - עטלעכע מיט גוואַלדיק קוקן פון די נירביי ראַק פון גיבראלטאר. יענע וואס געפֿינען די צייַט צו וואַנדערן וועט פייַן שטיל פּאַרקס און בוים ליינד פּלאַזאַז כּמעט פאַרבאָרגן אַוועק פון די ראַשינג טראַוואַלערז.


text:
בוענאס איירעס
בוענאָס-אײַרעס איז די גרעסטע שטאט און הויפטשטאט פון ארגענטינע, מיט 2.7 מיליאָן אײַנוווינער.
די שטאט איז געגרינדעט ה'רצ"ו (1536). אין די 1920ער האבן פיל אייראפייער אהין אימיגרירט (פון זיי: איטאליאנער, דייטשן, יידן, אזיענער און אראבער), דאס איז די אורזאך פון די פארשידנקייט אין דער היינטיקער באפעלקערונג.
היינט וווינען דארט ארום 250,000 יידן.
בילדונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אוניווערסיטעט פון בוענאס איירעס, איינער פון די שפיץ לערנען אנשטאלטן אין דרום אמעריקע, האט פראדוציער פינף נאבעל פריז געווינער.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ידיעות פֿון בוענאָס-אײַרעס, פארווערטס, יולי 2015


text:
פיבער
דאס פיבער (פון לאטייניש: febris) איז א סימפטאם אז דער טעמפעראטור פונעם מענטש האט זיך געהויבן צו שטאפלן מער פון נארמאל, און דאס מיינט אז דער קערפער איז אויסגעטרונקענט אדער איז באטראפן פון אן אנדער מחלה ווי אינפעקציעס און וויירוסס וואס די קערפער ארבייט איבער די מעגליכקייט דאס צו באקעמפן.
דער פראטעין גייען דורך א שווערע קריזיס און שרינקן איין, און דאס איז גורם דעם קריטישען צושטאנד אז די ענזימען, וואס איז כל כולו פראטין, הערט פשוט אויף צו ארבייטען און טאן זייער אויפגאבע; צוליב די טויש אין זייער געבוי; און די ענזימען זענען פאראנטווארטליך אויף אלע ביאלאגישע פירונגען און אן זיי איז לעבן נישט מעגליך.
דערפאר איז קריטיש וויכטיג דאס צו באקעמפן דורך:
- טרינקען גאר אסאך.
- ניצן אייז צו לייגן אויפן קאפ.
- אנצינדן דעם ווענטילאטאר אדער לופטקילער.


text: קוועסט איז דערווייַל איינער פון די מערסט יקסייטינג שפּיל זשאַנראַז.פֿאַר דעם סיבה, אין פילע גאַמעס איז אַ אַנדערש טיפּ דיזיינערז אָפֿט ניצן יסודות קוואַליטעט פון די קוועסץ.דאס איז אַ פּראַקטיש וועג צו מאַכן אַ וניווערסאַל פּלאַנעווען פון די שפּיל מער שפּאַס, צו ענשור זייַן אַנטוויקלונג, לעוועלינג און נאָר אַ גוט צייַט פֿאַר אַ שפּיל.אבער דאָס טוט נישט מיינען אַז דער קלאַסיש זוכן איז נישט אין מאָנען.אויף די פאַרקערט - זיי דערשייַנען מער און מער.עטלעכע פון זיי געוועט אויף אַ פאַסאַנייטינג און ומגעוויינטלעך קייט פון געשעענישן וואָס וועט אַנראַוואַל די שפּילער.אין עטלעכע שפּיל קריייטערז האָפֿן צו צוציען אַ וילעם און צו זייַן אויף די קאַם פון פּאָפּולאַריטעט, רעכט צו טשיקאַווע וויסואַל פּלאַן, מאַטיקיאַלאַס רענדערינג פון לאָוקיישאַנז, אותיות, שיין ווידעא ינסערץ, וואָס זענען מאל נאָר ווי גוט דער בעסטער ביישפילן פון וועלט אַנאַמיישאַן.אבער דער רובֿ וויכטיק צושטאַנד פֿאַר אַ מצליח זוכן - עס האט צו זייַן אָריגינעל.די מער באַנאַל פּלאַנעווען באוועגט און שפּיל טאַסקס געניצט אין עס, די מער מסתּמא אַז די זוכן צו רעקאָרדירן אַ צווייטיק אָפּזאָגן.די קוועסץ זענען הויך - אַ יינציק געשיכטע.אַז קיין איינער וועט וועלן צו איבערחזרן.נאָך אַלע, עס מאכט קיין זינען - שרייבן און אַטמאָספער פון יעדער פון די קלאַסיש זוכן זשאַנראַ ליבהאבערס וויסן דורך האַרץ.און גרינג יזאָבליטשאַט פראַנק פּלאַגיאַט נעגלידזשאַנט דעוועלאָפּערס.האט זייַן פאַנס און ליכט צווייגן פון די זשאַנראַ.וואָס איז, יענע וואס בעסער אַ לייטער בערדאַנסאַם בליץ שפּיל קוועסץ.עס איז ניט דאַרפֿן צו אָפּלאָדירן צו דיין קאָמפּיוטער אַ ריזיק ינסטאַלירונג טעקעס און קלאַטער אַרויף דיין שווער פאָר מיט נייַ שפּילערייַ.זיי קענען לייכט שפּילן אויף דער נעץ.שטריך פון די קוועסץ, ווי אַ הערשן, איז אַז זיי קענען און זאָל זייַן געהאלטן זיך פֿאַר עטלעכע שעה.אבער ניט שטענדיק.זייער דעוועלאָפּערס, פארווארפן פּיינסטייקינג וויסואַל פּלאַן, מאל לעגאַמרע פאָקוס אויף די קאַמפּלעקסיטי און ערידזשאַנאַליטי פון דזשאָבס.און די פּשוט זוכן פֿאַר נעענטער דורכקוק וועט ניט זייַן ווי גרינג צו האָבן.איר וועט דאַרפֿן צו אַרבעטן שווער צו מאַכן די נייטיק לאַדזשיקאַל קייט וואָס נעמט איר צו די קלימאַקס פון די פּלאַנעווען.כּללים פון די שפּיל קוועסץ אָנליין דעם טיפּ טאָן ניט קאָמפּליצירן.עס אַלע די זעלבע.נאָר טייל מאָל ציען זייער סטשעמאַטיקאַללי.אַז אינטעלעקטואַל טאַסקס פון די שפילער, עס איז נישט גרינג.עס איז די קוועסץ אָנליין מיר פאָרשלאָגן אויף אונדזער וועב פּלאַץ, וואָס איר איצט זען איידער דיין אויגן.האַלטן אין גייַסט - צו די שפּיל קענען באַקומען אנגעהויבן רעכט איצט.קיין רעגיסטראַציע אָדער אָפּלאָדירן.כל שנעל, גרינג און פֿרייַ!פֿאַר אַלע פאַנס פון פּאַסירונג גאַמעס מיר פאָרשלאָגן קוועסץ.ויסגעצייכנט סעלעקציע פון פֿרייַ אָנליין גאַמעס פֿאַר יינגלעך און גערלז - אויף אונדזער וועבזייַטל.מיר האָבן אַ זוכן גאַמעס פֿאַר יעדער געשמאַק.


text:
אונגארן
אונגאַרן (אױך: אונגערן[1], אונגאַריש: Magyarország מאָדיאָראָרסאַג) איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראל אייראפע וואס גרענעצט זיך מיט עסטרייך, סלאוואקיי, אוקראינע, רומעניע, סערביע, קראאטיע און סלאוועניע. זײַן הױפּטשטאָט איז בודאַפּעשט. אונגארן איז א מיטגליד אין דעם אייראפעישן פארבאנד, נאט"א, ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג און איז א שענגען לאנד. די אפיציעלע שפראך איז אונגאריש.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס אונגארישע קעניגרייך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי אונגארן איז געווען א טייל פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע, וואס האט נאכגעגעבן ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה, האט עס פארלוירן א גרויסן שטח פונעם לאנד. רומעניע האט איבערגענומען זימבערגן און אנדערע טיילן פון מזרח אונגארן, דאס נייע לאנד טשעכאסלאוואקיי האט איבערגענומען די צפונדיקע טעריטאריעס (כולל א גרויסן טייל פון אויבערלאנד) און בשותפותדיקע סערבישע און פראנצויזישע ארמיי האט איבערגענומען א שטח אין דרום.
קאמוניסטישע רעגירונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1946 האבן זיך די קאמוניסטן געשטארקט, און צוביסלעך געקומען צו די מאכט, אונגארן איז געווארן א קאמוניסיש לאנד, און טויזנטער יידן זענען איינגעשפארט געווארן, אין די גרעניצן פונעם לאנד, אלעס אונטערן איינפלוס פון דעם סאוועטן פאריין,
אונגארן האט זיך אנגעשלאסן צו דעם ווארשע פאקט, מיט אלע אנדערע קאמוניסטישע לענדער אינעם ראיאן,
אין 1956 האט אויסגעבראכן די אונגארישע רעוואלוציע, קעגן דער קאמוניסטישער פירערשאפט, די רוסן האבן אריינגעברעגט די מיליטער, און האבן אונטערדריקט די רעוואלוציע, מיט גרויס ברוטאלקייט, טויזנטער יידן האבן אויסגענוצט די געלעגנהייט, און אנטרינען קיין עסטרייך, און פון דארט צו אנדערע לענדער ארום דער וועלט, ווי ישראל, פאראייניגטע שטאטן, ענגלאנד און קאנאדע
די סיטואציע אין דעם לאנד פון די מאזשיארן, האט זיך נישט צופיל געבעסערט, פארקערט גאר די מצב איז געווארן מער אנגעצויגן מיט רוסלאנד, און די עקאנאמישע לאגע איז געווען אין א כאאס צושטאנד,
אונגארן האט באקומען זעלבסטשטענדיגקייט, ווען דער סאוועטן פאריין איז געקומען צו אן ענדע.
די דריטע אונגארישע רעפובליק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וויסנשאפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאך פיר צענדליקער פון קאמוניסטישער הערשאפט, האט אונגארן פארוואנדלט א צענטראליזירטע עקאנאמיע אין א מארק עקאנאמיע. אויסלענדישער אייגנשאפט און אינוועסטירונג אין אונגארישע פירמעס זענען גוט פארשפרייט. אונגארן וויל אריינגיין אין דער אייראזאנע אין די יארן 2012–2013; כדי דאס אויספירן מוז עס מינערן די רעגירונג הוצאות און רעפארמירן די עקאנאמיע.
אלס איינער פון די נייעסטע מיטגלידער פונעם אייראפעישן פארבאנד (זײַט 2004) האט אונגארן געוויזן עקאנאמישן וואוקס. דער פריוואטער סעקטאר פארנעמט מער ווי פון 80% GDP. דער העכסטער שטאפל פון איינקונפט-שטייער איז גאנץ הויך, אבער קארפאראטיווע שטייערן זענען נידעריג. אינפלאציע היינט איז נידעריג.
היינט איז אונגארן א פולער מיטגליד אין דער ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג (זײַט 2006) און די וועלט האנדל ארגאניזאציע.
געאגראפֿיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אונגאַרן איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראל אייראפע מיט א שטח פון 93,030 קוואדראט ק"מ. דאס לאנד ווערט צעטיילט דורך דעם דוניי טייך. דער מזרח טייל איז מערסטנס פלאך, מיט בערג אין צפון לעבן דעם גרענעץ מיט סלאוואקיי, און דער גרויסער אונגארישער פליין אין דרום-מערב. אויך אינעם מזרח טייל איז דער טיסא טייך. דער מערב טייל איז מער בערגיק, און האט די באלאטאן אזערע, די גרעסטע אזערע אין צענטראלער אייראפע.
בילדונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אונגארן איז בארימט פאר זיין אויסגעצייכנטע מאטעמאטיק בילדונג. צווישן די וועלט באקאנטע אונגארישע מאטעמאטיקער זענען דזשאן וואן נוימאן און פאל ערדאש.
אונגארישע דערפינדונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- טיוואדאר פושקאש האט דערפינדן די טעלעפאן צענטראלע
- דעניס גאבאר האט דערפינדן האלאגראפיע
- ערנא רוביק האט דערפינדן רוביקס קוב


text:
לופט פראכט
לופֿט פֿראַכט איז די ביזנעס פון קאמערציאלע פראכט שיפינג וועלכע ווערט טראנספארטירט מיט פליגער ארום דער וועלט.
פאסאזשיר עירליין פראכט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויף כמעט יעדע פאסאזשיר פליגער פארט מיט א געוויסע צאל פראכט וועלכע ליגן צוזאמען מיט די פעקלעך. פאר א ביישפיל קען מען ניצן די יו-עס פאסט דינסט וועלכע דינגט ארויס אביסל פלאף אויף 15,000 פון די 25,000 פליען וואס הייבן זיך אין די פאראייניגטע שטאטן יעדן טאג. אזוי זענען פאראן נאך הונדערטער פירמעס וועלכע שיקן קלענערע פראכט משאות מיט די קאמערציאלע עירליינס. עס איז געשאצט אז צווישן 5 און 10 פראצענט פון פראכט פארן מיט קאמערציאלע עירליינס.
ווען א פעקל ווערט געשיקט מיט אייער פלי גייט עס אויף דער זעלבער סיסטעם ווי אלע פאסאזשיר פעקלעך און ווערט איינגעפאקט אין ספעציעלע שאכטלעך וועלכע דארפן שטימען מיט די פליגער גרויסקייט. א דורכשניטליכער פליגער נעמט אריין 10 מאל אזויפיל פראכט ווי א קאוטש באס און געוויסע פליגער האבן נאך מער פלאץ. א 747 דזשאמבאו פליגער, וועלכע נעמט ארויף 416 פאסאזשירן, קען האלטן ארום 5,330 קוביק פיס פון פראכט וועלכע איז אזויפיל ווי צוויי טרעילארס. עס זענען פאראן אסאך דזשאמבאו פליגער וועלכע זענען צעטיילט צווישן פאסאזשירן און פראכט. אין אזא פאל קען דער פליגער ארויפנעמען 266 פאסאזשירן און האט פלאץ פאר 10,000 קוביק פיס פראכט.
די לופטליניעס פרובירן צו מאכן ווי מער געלט און שטופן אריין ווי מער פראכט צו מאכן די פאר דאלאר. יעדער פליגער האט זיך זיין מאס וויפיל פראכט און פאסאזשירן און סך הכל וואג ער מעג טראגן. אויב דער פליגער טראגט מער ווי ערלויבט דעמאלט קען עס ברענגן צו שטארקע אויפשאקלונגן און אומסטאבילקייט ווי עס איז געווען דער פאל פון א בריטישע קארגא פליגער וועלכע האט געקראכט אין העליפאקס, קאנאדע, באלד נאכ'ן אויפהייבן און אויספארשער האבן באלד שפעקולירט אז דער פליגער האט געטראגן מער וואג ווי ערלויבט.
די וואג פון א פליגער ווערט אויך געמאסטן לויט די וועטער און יעדער פליגער האט זיך זיינע אינסטרוקציעס לויט די וועטער קאטעגאריעס פון יעדע פלייט. די וואג פון קארגא קען מאכן א גרויסע חילוק אויף קלענערע פליגער און אמאל מוז מען טוישן די פאסאזשירן צו די פאדערשטע זיצן אויב די קארגא איז פיל און וועגט אויפ'ן אונטערשטן טייל פון דעם פליגער.
קארגא פליגער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גרויסע שיפינג פירמעס ווי פעדעקס אדער יו-פי-עס פארמאגן זייערע אייגענע קארגא פליגער וועלכע קענען זיין גרויסע און קליינע. ביידע פירמעס פארמאגן 747 דזשאמבאו פליגער וועלכע זענען ספעציעל געמאכט פאר קארגא און קען טראגן 26,000 קוביק פיס פון פעקלעך, וואס איז אזויפיל ווי 5 טרעילארס קענען ארייננעמען.
מען רעכנט מען שיפינג פלאץ לויט די צאל פאלעטס. א נארמאלע טרעילאר קען ארייננעמען איבער 20 פאלעטס און עס זענען פאראן וועגן וויאזוי אריינצושטופן אפילו מער. דער 747 קארגא פליגער קען ארייננעמען 30 פאלעטס פון קארגא אויפ'ן הויפט שטאק אבער אירע פאלעטס זענען גרעסער און רעכענען זיך 96 ביי 125 אינטשעס און הויך 120 אינטשעס. די פאלעטס ווערן געפאקט מיט א ספעציעלע שאכטל וועלכע מען רופט עירסטעיבעלס וועלכע האלט צוזאמען אלע פאלעטס און איז געווענליך אויסגעמאסטן לויט די גרויס פון דעם פליגער. אויסער די 30 פאלעטס קען דער פליגער ארויפנעמען נאך 14 פאלעטס אויפ'ן נידעריגערן שטאק און נאך 14 ספעציעלע קארגא שאטלעך וועלכע מעסטן זיך ביז 64 אינטשעס הויך. די אלע משאות ווערן אנגעלאדענט דורך ספעציעלע עפענונגן מיט וועלכע די פליגער קומען גרייט און ווערן אנגערופן העטשעס. אויסער די ספעציעלע העטשעס קען מען אויפהייבן דעם פליגער'ס נאז אויב מען דארף אריינברענגן א אויסערגעווענליכע משא. די קארגא פליגער קומען אויסגעשטאט מיט ספעציעלע ראלער בלעכן וועלכע דרייען זיך און פירן די פאלעטס אריין און ארויס. איינמאל די פאלעטס ליגן אינעווייניג פארט עס אויטאמאטיש און רוקט זיך צו צו די נעקסטע פאלעט. עס איז אינטערעסאנט צו זען ווי שנעל מען לאדענט אפ א קארגא פליגער. עס קומען אן צוויי היילא טראקטארן און נעמען אפ איין פאלעט נאך די צווייטע ווען זיי קומען פון זיך אליינס צו פארן צום עק וואו מען נעמט זיי אפ.
סופער טראנספארטערס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סופער טראנספארטערס זענען פליגער וועלכע זענען געבויט און דעזיינט געווארן נאר צו טראגן ריזיגע חפיצים וועלכע קענען אפילו נישט אריינגיין אין א 747 פליגער. מען טראנספערירט היינט גרויסע טראקס און אויך פליגערס אויף קארגא פליגער. פאר אזא משא פארלאנגט זיך א ספעציעלע טראנספארטער. די סופער טראנספארטערס ווערן געבויט מיט א נידעריגע פילאט קאבינעט און א ריזיגע עפענונג העכער איר וועלכע עפענט זיך די ברייט פון דעם גאנצן פליגער. דאס מיינט אז יעדע משא וואס דער פליגער קען טראגן קען גרינג אריינגיין דורך די עפענונג. די הויפט מעלה פון די סארט פליגער, איז אז די גאנצע קארגא ארט איז איין גרויסע און לאנגע קארידאר וואו עס קען אריינפארן לאנגע טרעילארס און ריזיגע טאנקן פון פליסיגע סחורה. אלעס אינאיינעם קען דער סופער טראנספארטער אויפנעמען 47 טאן פון קארגא וועלכע איז זייער אסאך אבער עס זענען פאראן פעלער ווען מען דארף נאך גרעסערע פליגער, צום ביישפיל די מיליטער וועלכע פירט עטליכע טאנקן אין איין פליגער מוז האבן בעסערע פליגער פון דעם סופער טראנספארטער ווייל א טאנק קען וועגן 65 טאן וועלכע איז פיל מער ווי דער סופער טראנספארטער קען פארטראגן. דער גרעסטער טראנספארטער פליגער אין די וועלט איז די אנטאנאוו 225 וועלכע קען ארויפנעמען ביז 250 טאן קארגא און קען ארייננעמען 4 גרויסע מיליטערישע טאנקן. די אנטאנאוו איז א רוסישער געבויטער פליגער וועלכע איז ארגינעל געבויט געווארן צו טראנספערירן זייער ספעיס שאטעל אין די אנפאנג 90'ער יארן. די פלענער האבן זיך קיינמאל נישט אויסגעארבעט ווייל דער פליגער איז נישט גרייט געווארן צו פליען. מען האט נישט געהערט פון די גרויסע פליגער ביז אין 01' ווען די אינדזשענירן האבן געמאכט איר ערשטן טעסט פלייט און איז דורך זייער סוקסעספול. דער אנאטאוו 225 איז א גיגאנטישע מאשין און אירע פליגלן שטרעקן זיך אויס די לאנג פון א סיטי בלאק און איר קערפער קען אנטהאלטן 80 אויטאס.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען אוויאציע איז געווארן אויפגעכאפט אין די וועלט האט מען געזוכט וועגן וויאזוי מען קען מאכן א נוצן דערפון און איינע פון זיי איז געווען צו נוצן פליגער פאר פראכט. די ערשטע קארגא פלייט איז רעקארדירט געווארן אין 910' ווען א גרויסע דעפארטמענט קייט געשעפט האט געשיקט א משא פון זיידן פון דעיטאן צו קאלומבוס, אהייא. די געשעעניש איז ברייט פובליצירט געווארן אין די אהייא צייטונגן וועלכע האבן געצייגט אז די שיפמענט האט איבערגעיאגט די עקספרעס באן וועלכע פארט צווישן די צוויי סיטיס. אין 919' האט אמעריקן רעילוועי עקספרעס געפירט 1,100 פונט סחורה פון וואשינטאן די-סי קיין שיקאגא אין א איבערגעמאכטע מיליטערישער באמבארדיר פליגער. די פירמע האט פרובירט צו ברעכן א רעקארד אבער זי איז דורכגעפאלן ווען דער פליגער האט געמאכט פראבלעמען אינמיטן וועג און איז געווען געצווינגן צו לאנדן אין אהייא. אמעריקע האט אנגעהויבן ערנסט נוצן פליגער פאר פראכט אין די 920' יארן און די גרויסע פירמעס האבן בענעפעטירט דערפון ווען זיי האבן געקענט באקומען סחורה פון די אנדערע עק וועלט זייער שנעל און אויך האבן זיי מיט דעם געשפארט אסאך געלט ווען זיי האבן געהאט צייט צו קויפן סופלייס שפעטער און האבן געשאפן א קלענערע אינווענטארי אויפהאלטונג ווען די סופלייס זענען ערשט אנגעקומען ווען מען האט זיי טאקע שוין געדארפט. שטודיעס ווייזן אז לופט פראכט האט זייער שנעל געוואקסן אין קאנטראסט צו פאסאזשיר פלייטס וועלכע האט גענומען לענגער איינצופעדעמען. די שטודיעס ווייזן אז אין 927' האבן אמעריקאנער פירמעס געשיקט ארום 49 טויזענט פונט פראכט דורך פליגער און צוויי יאר שפעטער האט די ציפער געהאלטן ביי 260 טויזענט פונט. אמעריקען רעילוועי איז געווען די ערשטע און איינציגסטע עירליין פירמע וועלכע האט געגעבן לופט פראכט סערוויס. די צווייטע פירמע איז געווען הענרי פארד וועלכע האט איבערגעיאגט אמעריקן רעילוועי עקספרעס און האט ביז עטליכע יאר געפירט איבער 3 מיליאן פונט. פארד'ס גרעסטע קאסטומער איז געווען די יו-עס פאסטעל סערוויס וועלכע האט אנגעהויבן שיקן מיט פליגער אין 929'. אסאך אינוועסטירער האבן אומסקוסעספול פרובירט צו גרינדן קאמערציאלע עירליין פירמעס נאר פאר קארגא אבער אמעריקע איז נאך נישט געווען גרייט דערצו ביז נאך די צווייטע וועלט קריג ווען לופט פראכט איז געווארן זייער פאפולער און די נאציאנאלע עיר טרענספארטעישן עירליין האט זיך געגרינדעט נאר פאר קארגא. עס זענען געקומען און געגאנגען צענדליגער קארגא עירליין פירמעס אבער קיינער האט נישט מצליח געווען וויל עס איז נאך אין יענע צייטן נישט געווען אזא שטארקע פארלאנג דערפאר. נאך די קריג האבן די 4 גרעסטע עירליינס, יונייטעד, אמעריקן, טי-דאבעליו-עי, און איסטערן געגרינדעט די גרויסע עיר קארגא פירמע וועלכע האט אין אנפאנג אויסגעקוקט פאזיטיוו ווען זיי האבן באקומען גוטע קאנטראקטן מיט פירמעס און די יו-עס פאסטעל סערוויס צו טראגן פראכט פון ניו יארק קיין שיקאגא און צוריק. אבער אין די ענדע איז עס אויך דורכגעפאלן און די עירליין האט זיך פארשלאסן נאך 6 מאנאטן אין אפעראציע. עטליכע יאר שפעטער האבן די אלע פירמעס געגרינדעט זייער אייגענע קארגא ליניעס. אין די 10 יאר נאך די קריג האבן מערערע פירמעס ווידער פרובירט אריינצוקומען אין די קארגא מארקעט אבער אויך נאך דעמאלט האבן זיי זיך אנגעשטויסן אין פראבלעמען ווייל די גרויסע פאסאזשיר עירליינס האבן אונטערגעשטעלט א פוס אויס מורא אז דאס וועט ברענגן אומסטאביליזאציע אויך אין די פאסאזשיר סעקטאר. די גרויסע עירליינס האבן אפעלירט אין געריכט ברענגנדיג א לאנגע קאמף וועלכע האט אין די ענדע נאר ערלויבט 4 פירמעס ווייטער אנצוגיין מיט זייערע אפעראציעס. זיי זענען געווען: סליק, פלייאינג טייגער, יו-עס עירליינס, און עירנוס. פון די 4 האבן נאר סליק און פלייאינג טייגער איבערגעלעבט. יו-עס עירליינס האט געליטן פון א רייע עקסידענטן און האט שפעטער באנקראטירט און עירנוס האט קיינמאל נישט מצליח געווען און האט זיך אויך עווענטועל פארשלאסן אביערלאזנדיג די קארגא מארקעט פאר סליק עירליינס און פלייאינג טייגער.
די צוויי לופטליניעס האבן געמאכט געלט אבער די שטארקע קאנקורענט פון די גרויסע פאסאזשיר עירליינס האבן געסטראשעט זייער עקזיסטענץ. ביי א געוויסן נידעריגן פונקט האבן די צוויי פירמעס באשלאסן זיך צו פאראייניגן זיך צו קענען שטעלן קעגן די גרויסע עירליינס. די פאראייניגונג האט זיך אבער נישט אויסגעארבעט צוליב ארבייטער פראבלעמען און די פירמעס האבן זיך צוריק צעטיילט. סליק איז געווען געצווינגן אפצושטעלן אירע אפעראציעס פאר צייטווייליג צוליב פינאנציעלע פראבלעמען. ווען זי איז צוריקגעקומען אין די מארקעט האט זי אבער שוין נישט געהאט קיין פלאץ און אויך די פירמע האט זיך פארמאכט. אמעריקע איז דאן איבערגעבליבן מיט איין פלייאינג טייגער וועלכע איז געבליבן די איינציגסטע לופט פראכט עירליין מיט גוטע קאנטראקטן פון די רעגירונג און מיליטער. מיט אלע האפענונגן און וואקסנדיגע אינדוסטריס אין לאנד האט אבער די לופט פראכט פירמעס נישט גענוג מצליח געווען און מען האט נישט געמאכט צופיל געלט דערפון. די פרייזן זענען געווען אומסטאביל און די פירמעס האבן געלעבט אין א געוויסע צעמישעניש. די ערשטע קאמערציאלע פירמע וואס האט ערנסט אנגעהויבן נאן-סטאפ פראכט סערוויס איז געווען יונייטעד עירליינס ערשט אין די מיטעלע 60'ער יארן. אין די מיטעלע 70'ער יארן האט זיך די גאנצע לופט פראכט אינדוסטרי געטוישט ווען א יונגער ביזנעסמאן מיט'ן נאמען פרעד סמיט האט באשלאסן אז די פאראייניגטע פאסאזשירן און פראכט עירליינס איז נישט די ריכטיגע צוקונפט פאר די לופט פראכט אינדוסטרי ווייל די דעסטינאציעס און צילן פון די צוויי אינדוסטריס זענען זייער אנדערש און דאס פארלאנגזאמט די פראכט דעליווערי. סמיט האט גענומען אסאך פינאנציעלע הילף און געגרינדעט די פעדערעל עקספרעס פירמע אין טענעסי מיט'ן ציל צו טראגן פראכט און זיי דעליווערן אין צייט. פעדערעל עקספרעס איז באקאנט געווארן מיט זייערע גאראנטירטע סערוויס און האבן געעפענט א "נעקסט דעי" גאראנטירטע סערוויס וועלכע האט שטארק געפאלן די אמעריקאנער פירמעס. פעדערעל עקספרעס אפעראציעס האט זיך שוין אנגעהויבן אין 973' און אין 976' האט שוין די פירמע געוויזן א פראפיט. די פעדערעל עקספרעס סוקסעס איז געווארן דער געשפרעך פון טאג און יעדער האט באוואונדערט די פונקטליכקייט פון זייערע סערוויסעס. אין 982' האט זי פארמאגט 76 אייגענע פליגער און האט פארדינט איבער א ביליאן דאלאר, אן אומדערהערטע זאך פאר א פירמע וואס איז נאר 10 יאר אין ביזנעס.
אין 89' האט פעדעקס זיך פאראייניגט מיט פלייאינג טייגער און האט געטוישט איר נאמען צו פעדעקס וועלכע איז א קערצערע נאמען פאר פעדערעל עקספרעס. מיט די פאראייניגונג איז די פירמע געווארן די גרעסטע קארגא פירמע אין די וועלט וועלכע באהאנדל'ט 5.5 מיליאן פעקלעך פער טאג. די פירמע פארמאגט היינט 650 פליגער און 71,000 טראקס און פארדינט 26 ביליאן דאלאר א יאר. אן ענליכע פירמע וועלכע איז מיט די יארן געווארן א שטארקע קאנקורענט צו פעדעקס איז יו-פי-עס וועלכע איז נאך געגרינדעט געווארן מיט איבער 100 יאר צוריק אלס א ביציקל דעליווערי פירמע. ווען לופט פראכט איז געווארן אויפגעכאפט האט יו-פי-עס אנגעהויבן נוצן פליגער פאר זייערע דעליוועריס וועלכע האט זיך שוין דעמאלט געהאט פארשפרייט איבער'ן גאנצן לאנד. אין 988' האט יו-פי-עס געגרינדעט איר אייגענעם לופט אפעראציע און איז באלד געווארן פון די גרעסטע עיליין פירמעס אין די וועלט טראגנדיג ארום 2 מיליאן פעקלעך פער טאג נאר אין זייערע עקספרעס סערוויס אליינס. היינט צו טאג איז די לופט פראכט אינדוסטרי צעטיילט צווישן די ריזיגע פעדעקס, יו-פי-עס, א רייע קלענערע קארגא פירמעס, און עטליכע פאסאזשיר ערליינס אין שפיץ פון יונייטעד ערליינס.


text:
פערזענלעכער קאמפיוטער
א פערזענלעכער קאמפיוטער איז א קאמפיוטער וואס האט נארמאלעווייזע נאר איין באניצער, און איז פאסיג דערצו סיי צוליב זיין פרייז סיי צוליב זיין גרייס. א פערזענלעכער קאמפיוטער קען זיין א טיש קאמפיוטער, א שויס קאמפיוטער, א טאָװל-קאָמפּיוטער אדער א האַנטפֿלאַך-קאָמפּיוטער. רוב פערזענלעכער קאמפיוטערס האבן דעם אפערירן סיסטעם ווינדאס אדער מאק אס אדער לינוקס. די מייסטנס געפונען מיקראפראצעסארן אין פערזענלעכע קאמפיוטערס זענען אדער x86 אדער PowerPC.
ווייכווארג צו באקומען פאר פערזענלעכע קאמפיוטערס איז כולל ווארט פראצעסן, ספרעדשיטס, שפילן און נאך פארשידנס אויף אלע צוועקן. על פי רוב האט דער קאמפיוטער אן אינטערנעץ פארבינדונג.


text:
אופסאלא
אופסאַלאַ (שוועדיש: Uppsala) איז די פערטע גרעסטע שטאט אין שוועדן, מיט א באפעלקערונג פון 144,839. אופסאלא אוניווערסיטעט איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין סקאנדינאוויע.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אופסאלא אוניווערסיטעט איז געווידמעט געווארן אין 1477, און איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט היינט אין סקאנדינאוויע. דער אוניווערסיטעט האלט א ספעציעלן ארט אין די וויסנשאפט און קונסט לעבן אין שוועדן. צווישן די אויסגעצייכענטע וויסנשאפטלער דארט ווערן גערעכנט דער אסטראנאם און פיזיקער אנדערס צעלזיוס, אויף וועמענס נאמען ווערט גערופן די סיסטעם פון צעלזיוס גראד וואס ער האט פארגעשטעלט, קארל פאן לינע, גרינדער פון טאקסאנאמיע, און דער פיזיקער אנדערס יאנאס אנגסטרעם גרינדער פון ספעקטראסקאפיע. נאבעל פריז געווינער שליסן איין נתן סודערבלום געווינער פונעם נאבעל שלום פריז פאר 1930 און סוואנטע אויגוסט ארהעניוס, געווינער פונעם נאבעל פריז פאר כעמיע אין 1903.


text:
יהושע
- דער ארטיקל דיסקוטירט יהושע בן נון. אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט יהושע (באדייטן).
יהושע בן נון איז געווען דער פירער פון כלל ישראל און דער ממלא מקום פון משה רבינו נאך זיין פטירה. ער האט אריינגעפירט די יידן קיין כנען, באַזיגט די דארטיגע פעלקער, און צוטיילט ארץ ישראל פאר די צוועלף שבטים.
יהושע בן נון איז ווארשיינליך געבוירן געווארן אין מצרים, און איז אלט געווען 42 יאר בשעת יציאת מצרים.
ער איז געווען דער משרת פון משה און זיין געטרייסטער תלמיד, און כאטש וואס ער האט נישט באלאנגט צו די משפחה פון משה רבינו, האט אים גאט באשטימט אלס דער איינציגער פאסיגער איבערצונעמען די פירערשאפט פון כלל ישראל.
ער האט קודם געהייסן הושע און ווען משה רבינו האט אים געשיקט צו זיין פון די מרגלים, האט ער אים צוגעלייגט אן אות צו זיין נאמען יהושע אלס א ברכה אז גאט זאל זיין צו זיין הילף (דער טייטש פון י-ה הושע).


text:
מוקצה
מוקצה איז אן איסור מדרבנן צו רוקן געוויסע חפצים פון איין פלאץ צום צווייטן אום שבת אדער אום יום טוב.
טעמים פון מוקצה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויטן רמב"ם [1] איז דער טעם פון מוקצה וועגן:
- פונקט ווי מען לערנט ארויס פון פסוק "אם תשיב משבת רגלך וגו'" אז מען טאר נישט גיין שבת אזוי ווי אינדערוואכן, איז א קל וחומר אז שבת טאר מען נישט מטלטל זיין אזוי ווי אינדערוואכן.
- אז מען זאל נישט זיין פארנומען אוועקצולייגן די מוקצה זאכן, ווען נישט האבן קיין צייט רוען.
- אויב מען וועט מטלטל זיין א כלי שמלאכתו לאיסור, האב איך מורא אז ער וועט זיך פארגעסן און נכשל ווערן צו טאן אן ארבעט וואס מען טאר נישט.
- די מענטשן וואס ארבעטן נישט א גאנצע וואך, דארפן אויך דערקענען אז ס'איז שבת, מיט דעם וואס מען איז נישט מטלטל מוקצה איז דא א חילוק צווישן שבת אין וואכן.
דער ראב"ד האלט דעם טעם מען זאל נישט ארויסטראגן פון רשות היחיד צו א רשות הרבים.
סארטן מוקצה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מוקצה מחמת גופו - איז א זאך וואס האט נישט קיין נוצן פאר גארנישט, (למשל א שטיין).
- בסיס לדבר האסור - איז א מותר'דיגע זאך וואס אן איסור ליגט אויף דעם.
- כלי שמלאכתו לאיסור - איז א כלי וואס מען נוצט פאר זאכן וואס איז אסור צו טאן שבת, (למשל א האמער, מען טאר נישט אריינהאקן א נאגל).
- מוקצה מחמת חסרון כיס - א טייערע כלי וואס מען היט דאס נישט צו נוצן נאר פאר די זאך וואס מען דארף עס (למשל א פאספארט.
- מוקצה לצורך מצווה - א זאך וואס איז באשטימט פאר א מצוה (למשל א אתרוג אום סוכות).
- מוקצה מחמת מיאוס - א זאך וואס מענטשן עקלען זיך דערפון.
- מקצה מדעתו - א זאך וואס דער מענטש נוצט נישט, נאר האט עס געקויפט פאר אינוועסמענט למשל א ציג אויף צו מעלקן. [2]
- נולד - א זאך וואס איז געווארן באשאפן אום שבת, (למשל א פרי וואס איז אראפגעפאלן פון בוים, אדער א איי וואס איז געבוירן געווארן, אדער דער באנוץ דערפון האט זיך געטוישט אום שבת, (למשל א כלי האט זיך צובראכן און מען קען עס יעצט נאר נוצן צו הייצן).


text:
וועלט
די וועלט איז דער ערד פלאנעט פונעם מענטשלעכן אויסקוק.
לענדער און פעלקער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לענדער פלעגן אמאל באשטיין פון א פאלק מיט איין רעליגיע און איין שפראך. היינט זענען דא לענדער וואס אבלאנגן נישט צו קיין שום רעליגיע און פארטרעטן נישט קיין שום פאלק ווי: שווייץ און די פאראייניגטע שטאטן. שווייץ איז געווען די ערשטע אזא לאנד וועלכע האט זיך געגרינדעט ווען טויזענטער מענטשן פון די דערנעבענדיגע דייטשלאנד, פראנקרייך, און איטאליע האבן זיך באזעצט אויף די הויכע שיינע בערג און צוביסלעך איז געווארן דערפון א לאנד. אמעריקע איז היינט גענוי אזוי טראץ וואס רוב זענען געקומען פון בריטען. אמעריקע האט זיך קונה געווען דער ביישפיל פון דעמאקראטיע און האט אזוי אריינגעשריבן אין איר קאנסטיטוציע אלס דער נומער איינס פליכט.
מדינת ישראל איז געווען די ערשטע לאנד וואס איז צושטאנד געקומען פון איין רעליגיע אבער האט געגרינדעט א ריין דעמאקראטישע לאנד גרייט אנצונעמען יעדן איינעם פון סיי וועלכן גלויבן. מדינת ישראל פארמאגט אין פאקט ניטאמאל א זעקסטל פון כלל ישראל. רוב אידן וואוינען נאך היינט צושפרייט איבער צענדליגער לענדער אין די וועלט.
לענדער זענען שטענדיג געגאנגען און געקומען און די מאכטפולע זענען גרעסער און קלענער געווארן. אלעס איז געווען געוואנדן לויט די שטארקייט וואס מען האט פארמאגט. די וועלט'ס היסטאריע איז פיל מיט בלוט, טויזענטער, אויב נישט מיליאנען, מלחמות זענען פארגעקומען און אלע צייטן און אין אלע לענדער. עס זענען געווען לענדער וואס האבן געפירט די וועלט ביי די נאז און זענען דערנאך צושפליטערט געווארן אויף קליינע שטיקלעך.
עס זענען שטענדיג געווען עטליכע גרויסע לענדער וואס האבן פארנומען דעם "אויבנאן" און זענען געווען די רעדנער פון די וועלט. די נענסטע תקופה צו אונז איז געווען בעפאר די צווייטע וועלט קריג ווען בריטען, פראנקרייך, עסטרייך, רוסלאנד, און פרייסן זענען געווען די פירער פון די וועלט. ווען עס האט זיך געהאנדעלט פון קריג אדער שלום האבן די לענדער ווי פאליציי לייט איינגעטיילט וואס יא און וואס נישט. נאך די צווייטע וועלט קריג, אדער ווי מען רופט עס היינט דעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט, האט זיך די בילד געטוישט און מיט די כוח פון די נארוואס געגרינדעטע "יונייטעד נעשאנס" זענען די פאראייניגטע שטאטן, בריטען, פראנקרייך, די סאוויטן, און כינע געווארן די וועלט פירערס.
טייל פון די לענדער מאכן זיך נישט קיין סאך צו טאן מיט די וועלט'ס געשעענישן נאר שיקן אפאר אויסגעקארגטע טרופן ווען עפעס פאסירט. אמעריקע מיט בריטען זענען די פאקטישע פאליציי אויף די וועלט'ס געשעענישן. עס האט שוין אפגעקאסט טריליאנען דאלארן פאר שטייער צאלער דאס אז די רעגירונגן שטעקן זיך אריין די נאז ווי אימער זיי קענען נאר.
עס זענען פאראן היינט ארום 200 איינארקענטע לענדער אין די וועלט. פון דעם זענען דא אזעלכע גרויסע ווי רוסלאנד און אזעלכע קליינע ווי מאנאקא, צפון אפריקע. עס ווערט געשאצט אז עס זענען היינט דא ארום 6 ביליאן מענטשן אויף די וועלט און עס וואקסט מיט באלד 100 מיליאן א יאר. די פראצענט פון די וועלט'ס וואוקס ווערט קלענער פון יאר צו יאר. ביז 20 יאר צוריק פלעגט די וועלט'ס מענטשהייט וואקסן מיט צוויי פראצענט א יאר. היינט וואקסט עס נישט מער ווי 1.2 פראצענט פער יאר. עס ווערן היינט געבוירן ארום 50 נייע קינדער פער יעדע טויזענט מענטשן. אבער עס שטארבן פיל ווייניגער פון דעם.
ווען מען צוטיילט די וועלט'ס באפעלקערונג ביי די ראיאנען האט אזיע איבער האלב פון די וועלט'ס באפעלקערונג, כינע מיט ארום 1.3 ביליאן און אינדיע מיט עפעס איבער א ביליאן. אייראפע האט ארום 14 פראצענט פון די וועלט'ס באפעלקערונג, דרום און צפון אמעריקע אויך 14 פראצענט, אפריקע 13 פראצענט, און די פאסיפיק אינזלן ארום 1 פראצענט. אינטרעסאנט איז אז די יונייטעד נעשאנס שאצט אז אזיע גייט פארלירן איר פראצענט און אפריקע גייט זיך צום ווייניגסטן דאפלען.
אינגאנצן 1.2 ביליאן מענטשן וואוינען אין די העכסט מאנדיניזירטע לענדער. די איבריגע 4.9 ביליאן מענטשן וואוינען אין די איבריגע לענדער. 9 פון יעדע 10 מענטשן וואס ווערן היינט געבוירן וואוינען אין די אוממאנדיניזירטע לענדער. זיי שאצן אז ביז'ן יאר 2050 וועט די וועלט האבן איבער 9 ביליאן מענטשן.
די זיבן קאנטינענטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט קאנטינענט באדייט די ערד'ס גרעסטע כסדר'דיגע באהעפטיגונג פון לאנדמאסע.
א קאנטינענט איז אנגעזען פון אן אינזל אדער האלבאינזל נישט בלויז אויף איר גרויסקייט אין סייז נאר אויך אויף איר געאלאגישע סטרוקטור און אנטוויקלונג. די זיבן קאנטינענטן אין די רייע לויט איר גרויסקייט אין סייז זענען: אייראזיע (קאנווענציאנעל באטראכט אלס די צוויי קאנטינענטן פון אייראפע, אינדיווידועל די צווייטע קלענסטע, און אזיע), אפריקע, נארט אמעריקע, סאוט אמעריקע, אנטארקטיק, און אויסטראליע.
די קאנטינענטעל שטח – אלע לאנד וואס הייבן זיך העכער די ים פלאך – קומט אן צו 29 פראצענט פון די וועלט'ס סך הכל אין שטח. מער ווי צוויי דריטל פון די קאנטינענטעל'ס שטח ליגט צפון פונעם עקוואטאר. (דער עקוואטאר איז אן אויסגעטראכטער ליניע ארום די ערד וועלכער איז די זעלבע ווייטקייט פון די נארט און סאוט פאל און צוטיילט די ערד צו צפון און דרום האלבקיילעך.)
אין צוגאב, די קאנטינענטעל מאסעס נעמט אריין די איינגעטונקענע קאנטינענטעל אפלייג, וועלכע גייט בארג אראפ פון די אקעאן'ס ברעגעס פונעם קאנטינענט צו טיפקייט פון ארום 600 פיס (138 מעטער). ביילאפיג ביי דעם פונקט הייבט זיך אן די מער שארפע (מיטאמאליגע) שפרונג צו די אקעאניק פארטיפונג באקאנט אלס "די קאנטינענטעל סלאופ".
אויב די קאנטינענטעל אפלייגן ווערן אריינגערעכנט אין חשבון וועט די סך הכל קאנטינענטעל שטח פארמערט ווערן צו 35 פראצענט פון די ערד'ס אויבערפלאך. אינזלן וואס שטייען אויף א קאנטינענטעל פאליציע פון אן אנגעגעבענע קאנטינענט ווערן געווענליך פאררעכענט אלס א טייל פון דעם קאנטינענט. א פראמינענטער ביישפיל איז גרויס בריטאנען און אירלאנד אין אייראפע.
אין געאלאגיע, ווי געזאגט, ווערן די קאנטינענטן געמאסטן אויף גאר אן אנדערן חשבון אויף וועלכע געאפיזיקיסטן האבן יארן לאנג געארבעט צו פארשן. זייער חשבון לויפט אויפ'ן סטרוקטור פון די ערד אונטער דעם קאנטינענט לויט איר שאק כוואליע און היץ. מיר וועלן זיך נישט אריינלאזן אין דעם פשעטל ווייל עס איז נישט דאס פלאץ פאר דעם און עס פארלאנגט זיך אויך א היבש ביסל שטערן איינקנייטשונג.
למעשה ווערט די סדר פון די קאנטינענטן אויסגערעכענט לויט די געאלאגישע חשבון ווי פאלגנד: אפריקע, אנטארקטיקע, אזיע, אויסטראליע, אייראפע, צפון אמעריקע און דרום אמעריקע.
די מאפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון ווען די וועלט שטייט האבן מענטשן געשטרעבט צו מאכן מאפעס פון לענדער אדער שטעט. פארשטייט זיך אז די אלע מאפעס זענען קיינמאל נישט געווען ריכטיג ווייל עס איז געמאסטן געווארן לויט'ן חשבון וויפיל מייל מען האט גערעכנט אין די ברייט און אין די לענג פון איטליכער שטאט באזונדער. מען קען נאך היינט טרעפן אלטע מאפעס וואס זענען זייער גרייזיג.
יעדעס לאנד פלעגט זיך צייכנען א אייגענע מאפע און מען פלעגט עס מערערע מאל צוזאמענשטעלן און מאכן א וועלט מאפע. ביז פאר 500 יאר צוריק האט די גאנצע וועלט נישט געהאט קיין אנונג אז עס עקזעסטירט א יבשה אריבער דעם אנטלאנטיק אקעאן. איר קענט זיך שוין פארשטעלן וויאזוי אזא מאפע האט אויסגעקוקט...
ווען מען האט דאס ערשטע מאל ארויפגעשיקט די מאפע אין ספעיס איז די אינטרעסאנטסטע זאך דערפון געווען די בילדער וואס די ראקעט האט גענומען פון די וועלט. מענטשן זענען באגייסטערט געווארן צו זען די וועלט אין א באל.
מאפעס ווערן איבערגעמאכט פון צייט צו צייט מיט נייערע מעטאדן. מען נוצט היינט גאר סאפיסטיקירטע ראדארן און מייקראסקאפס אויסצוצייכנען א פונקטליכע מאפע וואס מיר זעען היינט.


text:
װיקיפּעדיע:מוסטערן
א ליסטע פון אלע יידישע מוסטערן אזעלכע פורעמען, טעמפלעטס, פון גרייטע קעסטלאך כדי צו צייכענען וויכטיגע באַמערקונגען. זעהט הילף:מוסטערן וויאזוי דאס ארבייט.
אינהאַלט
געשטעלטע צו מעקן[רעדאקטירן מקור]
- געשטעלטע צו מעקן איז א פורעם וואס איר קענט לייגן ביי ארטיקלען וואס צוליב א געוויסע סיבה קלערט איר אז זיי זיינען נישט פּאַסיג צו זיַין אינעם וויקיפּעדיע.
ווען איר שרייבט אזא פורעם, ווערט איר געבעטן אויך שרייבן די סיבה דערפון אינעם רעדן בלאט. (אויב איר קלערט אז מען דארף נאר פאַרבעסערן דעם ארטיקל, נוצט זיך מיטן פארעם {{איבערשרייבן}}).
כדי צו צולייגן דעם פורעם, שרייבט אזוי:
און איר וועט זען דעם פורעם:
איבערשרייבן[רעדאקטירן מקור]
- איבערשרייבן איז א פורעם וואס איר קענט לייגן ביי ארטיקלען וואס זיינען בעשריבן אומבאטאמט.
כדי צו צולייגן דעם פורעם, שרייבט אזוי:
און איר וועט זען דעם פורעם:
מחלוקת[רעדאקטירן מקור]
- מחלוקת איז א פורעם וואס איר קענט לייגן ביי דעליקאטע ארטיקלען וואס איז געמישט מיט פיל מיינונגען.
כדי צו צולייגן דעם פורעם, שרייבט אזוי:
און איר וועט זען דעם פורעם:
באדייטן[רעדאקטירן מקור]
- באדייטן איז א פורעם צו לייגן ביי א ווערט וואס האט עטליכע באדייטן.
כדי צו צולייגן דעם פורעם, שרייבט אזוי:
און איר וועט זען דעם פורעם:
דאָס װאָרט קען זיך װײַטער צעטײלן צו עטלעכע באַדײַטן:
XXX
זעהט צו ביישפיל דא: שולע
שלום עליכם[רעדאקטירן מקור]
- שלום עליכם איז א פורעם צו באגריסן נייע באַניצער.
כדי צו צולייגן דעם פארעם, שרייבט אזוי:
וועט איר זען דעם פֿארעם:
טײַערער הױך-געשעצטער פרײַנט, ברוך בואך צו דער ייִדישער װיקיפּעדיע! די פֿרײַע און אָפֿענע ענציקלאָפּעדיע פֿאַר יעדן אײניק צו לײענען און שרײַבן.װיקיפּעדיע:וויאזוי צו רעדאקטירן א בלאט) און פאררעכט וויאזוי איר פארשטייט. בעפאר איר היט אויף אייער ענדערונג איז גוט צו דרוקן "פֿאראויסדיקער אויסקוק" אונטן, דערמיט צו פארזיכערן אז אייער ענדערונג שטייט גוט אינעם בלאט. ביטע ערקלערן די אייגנארטיגקייט פון דער ענדערונג אינעם "קורץ ווארט" קעסטל, אדער צולייגן איינצלהייטן אינעם "שמועס" בלאט.
שמועס בלאט פונעם בלאט. דארט קען מען ארומרעדן מיט אנדערע וועגן דעם אינהאלט פונעם ארטיקל. צום שמועס בלאט קען מען צולייגן א פרישע נושא דורכן דרוקן אויפן "צושטעלן טעמע" צינגל וואס געפינט זיך העכערן בלאט.
מען שרייבט זיך יא אונטער נאך יעדער הערה אין דעם שמועס בלאט. כדי דאס צו טון זאל מען צולייגן פיר ~ שטרעכלעך צום סוף פונעם טעקסט וואס מען שרייבט, (אזוי: ~~~~), דאס וועט אויטאמאטיש איבערגעדרייט ווערן בײַם אויפֿהיטן אלס אן אונטערשריפט װעלכע אַנטהאַלט אײַער נאמען, און א לינק צו אײַער באניצער בלאט, און די פונטקלעכע צײַט און דאַטע.
באַניצער בלאט וואס מען קען דערצו אנקומען דורכן דרוקן אויף דעם נאמען פונעם באניצער, באדינט בדרך כלל דעם באניצער כדי ארויסצושטעלן זיינע אייגענע איינצהייטן. אין דעם רעדן בלאט קען מען אים איבערלאזן מעלדונגען. דער באניצער וועט זען ווען ער האט א נייע מעלדונג וואס ער האט נאכנישט געליינט.
קאפירעכט באשיצט. סיי ארטיקלען און סיי בילדער- מען טאר נישט ארויפלייגן בילדער וואס מען טרעפט אויפן אינטערנעט, בלויז אויב מען האט בפירושע רשות דאס אהער צוברענגען.
הילף אַרטיקלען וואס ערקלערן די כללים פונעם שרייבן. פאר פראבעס זיך אויסצולערנען ווי אזוי צו שרייבן און ווי אזוי צו ענדערן פרובירט זיך שפילן אין זאמדקאסטן.
מיר קוקן ארויס אויף אייערע בײַשטײַערונגען, און ווינטשן אײַך הצלחה, מיט פיל דאנק פארן זיך אנשליסן אין אונדזער בשותפותדיקן פראיעקט.
מיט דאנק
פון אלע וויקיפעדיע באניצער, לייענער, און שרייבער
קאָפּיע[רעדאקטירן מקור]
- קאָפּיע איז א פורעם צו שיקן באנוצערס וואס האבן קאפירט אינהאלט פון אומערלויבטע פלעצער.
כדי צו צולייגן דעם פורעם, שרייבט אזוי:
און איר וועט זען דעם פורעם:
שלום עליכם!
מיר דאנקען דיר זייען פאר'ן שרייבן ארטיקלען אינעם וויקיפּעדיע.
אָבער דער אַרטיקל וואס האסט דא געשריבן צעברעכט ערשאַפֿער רעכטן.
לויטן וויקיפּעדיעס טאַקט טאר מען נישט קאָפירן אַרטיקלען פון אנדערע ערשאפערס. אויב דו ביסט ערלויבט (צוליב וואס) צו איר קאָפּירן, ביטע שרייב דאס אינעם רעדן-פלאץ, אדער צו איינע פון די אקטיווישע דירעקטאָרס.
וואָרענונג[רעדאקטירן מקור]
- וואָרענונג איז א פורעם צו אנווארן שרייבערס וואס האבן משחית געווען ארטיקלען ביודעים ובלא יודעים.
כדי צו צולייגן דעם פורעם, שרייבט אזוי:
און איר וועט זען דעם פורעם:
- ווען איר ווילט מאכן א רעדאקטירונג פראבע, קענט איר מאכן דאס אין דעם זאמדקאסטן.
- אויב איר האט געזוכט אן ארטיקל און נישט געטראפן, מ'קען איבערלאזן א בקשה אז עמעצער זאל אים שרייבן אין װיקיפּעדיע:בעטן ארטיקלען.
- אויב פילט איר אז אייערע ענדערונגען זענען נישט אין כלל פון וואנדאליזם, ביטע ערקלערט אייער מיינונג אויף דעם שמועס בלאט פונעם ארטיקל.
אויסגעמעקט[רעדאקטירן מקור]
- אויסגעמעקט איז א פורעם וואס לאסט וויסן דעם שרייבער אז זיין ארטיקל האט געמוסט אויסגעמעקט ווערן פונעם וויקיפעדיע. געווײנטלעך באקומט דער שרייבער אויך א פערזענליכע מעלדונג מיט אן ערקלערונג פארוואס האט מען געמוסט אויסמעקן זיין ארטיקל.
כדי צו צולייגן דעם פורעם, שרייבט אזוי:
און איר וועט זען דעם פורעם:
שלום עליכם!
מיר דאנקען אײַך זייער פארן שרייבן ארטיקלען און פארן אויף בויען דער יידישער װיקיפּעדיע'ס ענציקלאָפּעדיע.
אָבער ליידער האבן מיר געמוזט אויסמעקן אײַער ארטיקל, פון וועגן אומערלויבטן אינהאַלט, אדער אן ארטיקל וואס איז צו קורץ צו האבן א פלאץ אין אן ענציקלאפעדיע. אויב איר האלט אז דאך זאל דער ארטיקל בלייבן ווייל איר האלט ביי פארברייטערן אים, דארפט איר ווענדן צו סיסאפן מיט א בקשה מבטל זיין דאס אויסמעקן און צוריקשטעלן דעם בלאט.
איר זענט אײַגעלאַדן צו ליינען דעם האנטבוך כדי צו פארשטיין בעסער די סטאנדארטן וואס וויקיפעדיע פֿאדערט.
פאראייניקן[רעדאקטירן מקור]
צומאלן ווערט געשריבן א געוויסע ארטיקל דורך צוויי מענטשן אויף איין ענין, נאר יעדער איינער האט געשריבן אן אנדער קעפל צום ארטיקל. ביי אזא פאל שטעלן מיר צוזאמען ביידע ווערסיעס אין איין ארטיקל אונטער א פאסיגע קעפל, און מיר שטעלן זיי צוזאם אדער בעטן מיר אנדערע זיי צוזאמען שטעלן. כדי צו אויפמערקן דעם ארטיקל אז מען דארף איר צוזאמען שטעלן, שטעלט אין אנפאנג פון דער ארטיקל דער מוסטער {{פאראייניקן|צווייטן-ארטיקל}} און איר וועט זען די טאוועלע:
דער ארטיקל איז געשטעלט צו פאראייניקן מיט צווייטן-ארטיקל.
איר ווערט געבעטן אים פאַררעכטן.
נישט פארטיק בעט הילף פון אנדערע[רעדאקטירן מקור]
אויב איר פאנגט אן שרייבן אן ארטיקל, און איהר ווילט נאר שרייבן איין איינצעלהייט פון דעם ארטיקעל. אדער פלאנט איהר א קומענדיג מאהל צוענדיגען, און איהר ווילט אז אנדערע זאלען אויך צולייגען א האנט ביזדערווייל, לייגט איהר אריין די מוסטער {{נישט פארטיק}} כדי צו בייצייכענען אז אנדערע קענען אדער זאלן העלפן, די מוסטער לייגט מען ביים סוף פון ארטיקעל, ס'שטערט פון אנפאנג.
כדי צו צולייגן די פארעם, שרייבט אזוי:
און איהר וועט דאס זען:


text:
קלעמענט אטלי
קלעמענט ריטשארד אטלי (ענגליש: Clement Richard Attlee) (3טן יאנואר 1883 – 8טן אקטאבער 1967) איז געווען א בריטישער לייבאר פאליטיקער וואס איז געווען פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1945 ביז 1951, און פירער פון דער לייבאר פארטיי פון 1935 ביז 1955.
זיין רעגירונג האט אדורכגעפירט א פאליטיק לויט דער שיטה פון קינז, געבויט אויף פולן באארבעטן און ברייטע סאציאלע דינסטן. זיי האבן אויך נאציאנאליזירט די הויפט אינדוסטריעס און אויפגעשטעלט די נאציאנאלע געזונטהייט דינסט.
אין אויסערן פאליטיק האט זיין רעגירונג געענדיגט די קאלאניזאציע פון א גרויסן טייל פון דער בריטישער אימפעריע מיט דער זעלבשטענדיקייט פון אינדיע, פאקיסטאן, בורמע, סילאן און יארדאניע. אויך האט געענדיגט דער בריטישער מאנדאט אין פאלעסטינע מיט דעם שאפן פון דאס לאנד ישראל.
יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אטלי איז געבוירן אין פאטני, לאנדאן, דער זיבעטער פון אכט קינדער, צו זיין פאטער הענרי אטלי, אן אדוואקאט, און זיין מוטער עלן ברעווערי וואטסאן.


text:
די הויפּט פּראָם מאַרשרוט צו יסלייַ בלעטער די יאַבאָשע פון קעננאַקראַיג אויף מערב לאַק טאַרבערט, אַ ביסל מייל דרום פון טאַרבערט אויף די קינטירע פּענינסולאַ. אין זומער די נאָרמאַל טימעטאַבלעד אָפטקייַט פון אַרום פיר סאַילינגס פּער טאָג פון קעננאַקראַיג צו יסלייַ איז סאַפּלאַמענטאַד דורך אַד האָק סאַילינגס בייַ פאַרנומען מאל און דורך א וואכנבלאט סיילינג פֿון Oban, וואָס אויך גיט אַ לינק צווישן יסלייַ און קאָלאָנסייַ. יסלייַ איז אַ יאָר-קייַלעכיק דעסטיניישאַן און די ווינטער דינסט איז כּמעט ווי גוט ווי אין זומער. אין דער יסלייַ סוף, באַדינונגען נאָרמאַלי צעטיילן גלייַך צווישן ערייווינג אין פּאָרט אַסקאַיג און פּאָרט עללען.
פון קסנומקס צו קסנומקס די דינסט איז געווען צוגעשטעלט דורך צוויי שיפּס אַפּערייטינג אין טאַנדאַם, די מוו העברידעאַן יסלעס און די מוו ייל פון אַרראַן. די ערשטע איז געווען געבויט אין קסנומקס אין קאָטשראַנעס אין סעלבי אין יאָרקשירע און קענען פירן קסנומקס קאַרס. די יענער איז געווען געבויט דורך Ferguson אַילסאַ אין Port Glasgow אין קסנומקס און קענען פירן קסנומקס קאַרס. איידער די הקדמה פון די מוו העברידעאַן יסלעס אַנטו דער מאַרשרוט, די מוו ייל פון אַרראַן האט שוין בעכעסקעם די דינסט געגאנגען לאַרגעלי אויף זייַן אייגן זינט קסנומקס.
פון די פּאַסאַזשיר ס פונט פון מיינונג, די מוו פינלאַגגאַן איז אַ פייַן שיף מיט אַלע די קאַנוויניאַנסיז און פאַסיליטיעס איר וואָלט דערוואַרטן פון אַ מאָדערן פּראָם. עס איז גענוגיק פּאַסאַזשיר לאַונדזש אָרט אַריבער צוויי Floors, פּלוס די ראַכוועסדיק "מאַרינערס" קאַפעטעריע. פֿענצטער זענען גרויס און שעפעדיק, און סיטינג איז געזונט דיזיינד און באַקוועם. עס איז אויך שעפע פון פונדרויסנדיק דעק פּלאַץ, אין די דערציען און, אין גוט וועטער, די פראָנט פון דעק קסנומקס, און אין די דערציען העלפט דער אויבערשטער דעק. עס זענען פּאַסאַזשיר ליפץ צו אַלע Floors טויגעוודיק פון אַקאַמאַדייטינג ווילטשערז, און רעקלינער לאַונדזשיז, אַ טעלעוויזיע לאַונדזש, און ליבלינג געביטן.
די מאַשין דעק איז אַ פאָר דורך פּלאַץ מיט אַ עפענען דערציען חלק. אַקקאָממאָדאַטיאָן פֿאַר קאַרס איז געוואקסן דורך די ינסערשאַן פון אַ מעזאַנין דעק וואָס לאָווערס פֿאַר לאָודינג און אַנלאָודינג. צי די פאַרגרעסערן אין פאָרמיטל אַקאַמאַדיישאַן פון די ייל פון אַרראַן עס Effectively ריפּלייסיז איז גענוג צו טרעפן די גראָוט אין פאָדערונג בלייבט צו ווערן געזען, אָבער עס איז קיין צווייפל אַז אין יעדער אנדערע וועג די מוו פינלאַגגאַן ברענגט אַ שריט ענדערונג אין פיייקייַט. דאס איז קלאָר ווי דער טאָג אויף די העכסט אָטאַמייטיד בריק, וואָס קומט פאַרענדיקן מיט ווינגס אַז פּרויעקט ווייַטער פון די זייטן פון די שיף. די גלאז פּאַנאַלז אין די שטאָק פון די פֿליגלען פּראַוויידינג קוקן אַראָפּ די זייַט פון די שיף זענען אַ יבערראַשן אויב איר נאָר באַמערקן זיי בשעת שטייענדיק אויף איין.
ען מאַרשרוט צו יסלייַ די מוו פינלאַגגאַן ערשטער סיילז אַראָפּ מערב לאַק טאַרבערט. ווי עס ימערדזשיז פון די לאַק די פּאַפּס פון דזשוראַ פרילינג אין מיינונג, און זיי דעמאָלט באַפֿעלן דעם האָריזאָנט, ווי זיי וועלן איבער דיין בלייַבן אויף יסלייַ. ווי איר אַרייַן עפענען וואַסער, סטרייקינג קוקן אויך עפענען אַרויף צו די מזרח אַריבער די נידעריק-ליגנעריש אינזל פון גיגהאַ צו די קינטירע פּענינסולאַ, און אַריבער ביידע גיגהאַ און קינטירע צו די נאָך מער ווייַט בערג פון אַרראַן. עס נעמט שאַרפּער אויגן צו דערטאַפּן די Newer דערצו צו די קינטירע הימל-ליניע, די גרויס ווינדפאַרמס אַראָפּ דעם רוקנביין פון די פּענינסולאַ.
דיין אָנקומען אין יסלייַ זאל נעמען איר פאַרגאַנגענהייַט די ווייַס פּייניד קאָוסטאַל דיסטיללעריעס פון אַרדבעג, לאַגאַווולין און לאַפראָאַיג ען מאַרשרוט זיך פּאָרט עללען, מיט זייַן גלייַך נייסלי פּייניד, אָבער ניט מער אַפּעריישאַנאַל, דיסטילערי. אָדער איר זאל זייַן גענומען אין די סאָונד פון יסלייַ מיט נאָענט-אַרויף קוקן פון די דאָרעמדיק סוף פון דזשוראַ ען מאַרשרוט צו יסלייַ ס רגע פּראָם וואָקזאַל אין דעם דאָרף פון פּאָרט אַסקאַיג.
דאס איז אַ דינסט מיט אַ לאַנג ייכעס. דער ערשטער פּאַרע סאַילינגס צו יסלייַ דאַטע צוריק צו קסנומקס, און דורך קסנומקס די פּס יסלייַ איז געווען ווייל אַפּערייטאַד צוויי מאָל וויקלי פֿון גלאַסקאָו אַרום די שפּיץ פון קינטירע צו יסלייַ דורך אַ אַנסעסטער פירמע פון הייַנט ס קאַלמאַק.
אַ טימעטאַבלע פון קסנומקס ווייזט אַן אנדער ברירה פֿאַר יענע אין אַ ייַלן צו דערגרייכן דעם אינזל. די פּס קאָלומבאַ לינקס גלאַסקאָו בייַ קסנומקסאַם, און נאָך קאַללס בייַ גרעענאָקק, דונאָאָן און ראָטהעסייַ (אַמאַנגסט אנדערע ערטער) ריטשט טאַרבערט בייַ קסנומקסאַם.
א פערד ציען קאַרעטע דעמאָלט גענומען פּאַסאַנדזשערז אַריבער די שמאָל האַלדז פון לאַנד צו אַ דאָק אויף מערב לאַק טאַרבערט, ניט ווייַט פֿון הייַנט ס פּראָם טערמינוס. פון דאָ זיי קען כאַפּן די קסנומקספּם "ביסטרע סטעאַמער" וואָס, נאָך אַ רוף בייַ גיגהאַ, אנגעקומען אין פּאָרט עללען בייַ קסנומקספּם אָדער, אויף Mondays, פּאָרט אַסקאַיג בייַ קסנומקספּם.
אויב איר האט די זעלבע נסיעה הייַנט איר'ד בלויז קענען צו ראַטעווען אַ פּאָר פון שעה אויף אַז גאַנץ נסיעה צייַט. און אין די טעג איידער מאָדערן ראָודז און זעמל-אויף זעמל-אַוועק Ferries עס זענען מיסטאָמע פּיריאַדז ווען די קסנומקס פאָרפּלאַן געווען אַ שיין גוט האַנדלען.
דורך די קסנומקסס, השתדלות צו צושטעלן בעסער און Faster לינקס צו יסלייַ Produced אַ פאָרשלאָג פֿאַר אַ פּראָם לינק אַריבער די פיל קירצער ים אַריבער פון קעיללמאָרע אויף די מערב זייַט פון Argyll צו לייג אויף דזשוראַ. אַ ימפּרוווד וועג וואָלט דעמאָלט זיין געבויט אַראָפּ די מזרח זייַט פון דזשוראַ, קאַנעקטינג מיט אַ פּראָם לינק אַריבער די שמאָל סאָונד פון יסלייַ צו פּאָרט אַסקאַיג. צומ גליק פֿאַר די קאַנטיניוינג זאַכטקייַט פון דזשוראַ, די קעננאַקראַיג לייזונג איז געווען יווענטשאַוואַלי אויסדערוויילט אַנשטאָט. מער פריש מאל האָבן געזען די פאָרשלאָג שייַעך-אַרויסקומען אויף אַ קלענערער וואָג, אָבער דריקן מעלדעט פֿאָרשלאָגן אַז דאָס איז געווען ניט געקענט צו געווינען די נייטיק שטיצן צו גיינ ווייַטער.


text:
פאיע
פאיע (אונגאריש: Ópályi) איז א שטעטל (א דארף) אין דער סאַבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע פון אונגארן, אין די גלילות פון טשאטה, נעבן וויטקא און נאך אנדערע שטעטלעך, 45 ק"מ מזרח פון נירעדהאז.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פאיע באדעקט א שטח פון 26.72 קוואדראט ק"מ און האט א באפעלקערונג פון 3030 מענטשן (2001).
יידישע קהילה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין פאיע 197 יידן.[1] אין די לעצטע יארן בעפאר דער נאצי שלאנג איז דארטן אריין געקומען האבן געוואוינט דארטן א קארגע צען משפחות(?), אבער אין דער ישיבה האבן געלערנט (ביז עס האס זיך פארמאכט אין יאר תרצ"ח למס' 38) ארום 150-250 בחורים און עס זענען ארויסגעקומען פון דארטן תלמידי חכמים מופלגים.
דער רב און ראש ישיבה איז געווען הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער, פאטער פון לעצטן פאיער רב, הרב משה דוב (בער) וויינבערגער ז"ל, וואס ער האט באקומען דאס רבנות אלס נדן פון זיין שווער/שוואגער דער וויטקער רב (וואס פאיע איז געווען איינס פון די גלילות פון באגאד וואס דער וויטקער רב הי"ד האט באקומען פון זיין שווער (און טאטע פון זיין איידעם) הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער הי"ד אלס דרשה געשאנק צו זיין חתונה, און איינס דערפון איז געוועזן פאיע וואס דאס האט ער אוועק געגעבן אלס נדן פאר זיין איידעם/שוואגער.
עס זענען נאך היינט פארהאן עטליכע תלמידים פון דער פאיער ישיבה און ווען זענען זיך משדך צווישן זיך הערשט ביי זיי א גרויסע שמחה ווייל אונטער דער אנפירערשאפט פון דעם רב/ראש ישיבה האט געהערשט דארטן א מורא'דיגע געמיינזאמקייט וואס איז פארבליבן אויף לאנגע יארן שפעטער.
פון דעם רב זענען אלע קינדער דעפארטירט געווארן קיין אוישוויץ הי"ד, עס איז נאר פארבליבן דער עלטצטער זון וואס האט געוואוינט אין וויליאמסבורג.
קאארדינאטן: 48°00′N 22°19′E / 48, 22.317


text:
ווען דיEU- באַשטימט
די אייראָפּעישע קאָמיסיע צווישן מַנהיגים פון די EU- לענדער
די אייראָפעישע קאָמיסיע צייכנט אָן שטריכן פאַר דער קאָאָפּעראַציע פון דער EU אויף אַ לאַנגע צייַט, נאָר זי באַשטימט ניט די באַשלוסן וועגן די רעגלאַמענטן פון .EU.
די קאָנגרעסן קומען פאָר פיר מאָל אַ יאָר. אויב עס איז נויטיק, איז מעגלעך צוגעבן נאָך טרעפונגען.
די אייראָפּעישע קאָמיסיע באַשטייט פון אַ פאָרזיצער, פּרעמיערס מיניסטאָרן און פּרעזידענטן פון די EU לענדער, ווי אויך דער פאָרזיצער פון די גובערנאַטאָרן פון דער אייראָפּעישער קאָמיסיע. די אייראָפּעישע קאָמיסיע ווייַלט אויס איר פאָרזיצער אויף אַ צייַט פון צוויי מיט אַ האלב יאָר.
ווי אַזוי באַשטימט די EU די באַשלוסן?
שוועדן און די אַנדערע מיטגלידער לענדער באַשטימען צוזאַמען רעגלאַמענטן פון דער –EU, דאָס הייסט אַז שוועדן קען ווירקן אויך אויף די באַשלוסן פון דער EU, נאָר אין געוויסע פאַלן מוז שוועדן אויך נאָכפאָלגן די באַשלוסן פון דער EU אין וועלכע זי איז ניט פאַראינטערעסירט אין זיי.
אַזוי אַרום באשטימט די מדינֶה און די אַנדערע מיטגלידער לענדער נייַע רעגלאַמענטן פון דער –EU.
1. די גובערנאַטאָרן פון דער EU לייגן פאָר אַ נייַעם געזעץ
די ראָל פון די גובערנאַטאָרן איז פאָרלייגן נייַע געזעצן.
אַלע מיטגלידער לענדער האָבן אַ פאָרשטייער צווישן די גובערנאַטאָרן.
די גובערנאַטאָרן מוזן זאָרגן פאַר דער - EU און זיי זענען ניט פאָרשטייערס פון זייערע לענדער.
2. די רעגירונג און דער פּאַרלאמענט נעמען אָן אַ פּאָזיציע
די גובערנאַטאָרן פון דער -EU שיקן זייערע פאָרשלאַגן צו אַלע מיטגלידער לענדער. אין שוועדן ווערן זיי איבערגעגעבן צו דער רעגירונג און צום פאַרלאַמענט. די רעגירונג מעלדעט דעם פּאַרלאַמענט וועגן איר פּאָזיציע אין שייַכֶות מיט די פאָרשלאַגן און באַקומט צוריק די פּאָזיציע פונעם פּאַרלאַמענט. די רעגירונג איז דער רעדנער פון שוועדן.
3. דער אייראָפּעישער פּאַרלאַמענט באַשטימט
דער אייראָפּעישער פּאַרלאַמענט איז געווען אַ שוּתֶף צו דער באַשטעטיקונג פון די נייַע געזעצן פון דער -EU. די פאָרשטייערס זענען אויסגעווייַלט געוואָרן אין אַלגעמיינע וואַלן און און 20 פון זיי זענען אויסגעווייַלט געוואָרן אין שוועדן.
דער אייראָפּעישער פּאַרלאַמענט באַשליסט צוזאַמען מיט דער מיניסטאָרן קאָמיסיע וועגן די מערסטע טייל טעמעס. עס זענען פאַראַן טעמעס וואָס זענען ניט באַשטימט דורכן אייראָפּעישן פּאַרלאַמענט. עס האַנדלט זיך, צום בייַשפּיל, אין אויסערן און זיכערהייַט פּאָליטיק פון דער -EU.
4. די מיניסטאָרן קאָמיסיע באַשטימט
די שוועדישע רעגירונג און אַלע אַנדערע רעגירונגען אין די לענדער פון דער -EU שיקן אַ מיניסטער צו דער מיניסטאָרן קאָמיסיע פון דער EU. די מיניסטאָרן קאָמיסיע באַשטימט נייַע געזעצן פון דער -EU.
פאַר דעם באשלוס, באַטראַכט די שוועדישע רעגירונג די פאָרשלאַגן מיטן פּאַרלאַמענט.
5. שוועדן פירט דורך דעם געזעץ
ווען די מיניסטאָרן קאָמיסיע האָט באַשטעטיקט אַ נייַער געזעץ, מוזן שוועדן און די אַנדערע מיטגלידער לענדער דורכפירן דעם געזעץ. אַמאָל איז נויטיק אַז דער פּאַרלאַמענט זאָל בייַטן די שוועדישע געזעצן כּדֵי זיי זאָלן זיך צופּאַסן צו די נייַע געזעצן פון דער - EU . אין אַנדערע פאַלן, הייבן אָן באַלד די געזעצן פון דער -EU צו זייַן גילטיק.
דער פּאַרלאַמענט קאָנטראָלירט
אַ חוּץ קאָנטראָלירן און באַמערקן דער רעגירונג, האָט דער פּאַרלאַמענט, גלייַך ווי אַנדערע פּאַרלאַמענטן אין EU לענדער, אויך אַן אַנדערע ראָלע. ווען די - EU שלאָגט פאָר נייַע געזעצן אין געוויסע געביטן, מוזן די פּאַרלאַמענטן אין די מיטגלידער לענדער קאָנטראָלירן אויב די דאָזיקע געזעצן זענען נויטיק אין די ראַמען פון דער EU אָדער צי איז בעסער אַז יעדעס לאַנד באַזונדער זאָל באַשטימען געזעצן פאַר זיך. דער קאָנטראָל קען פירן צו דעם אַז די גובערנאַטאָרן זאָלן מוזן באַטראַכטן אויף ס'נייַ זייער פאָרשלאַג.
וואָס געשעט אויב שוועדן פאָלגט ניט נאָך די רעגלאַמענטן פון דער - EU ?
די גובערנאַטאָרן פון דער EU קאָנטראָלירן אַז די לענדער זאָלן אויספירן די געזעצן וואָָס זענען באַשטימט געוואָרן דורך דער EU. אין פאַל אַז די גובערנאַטאָרן מיינען אַז שוועדן פירט ניט דורך די געזעצן, קענען זיי אָנגעבן אַ תבִיעֶה קעגן שוועדן אינעם EU געריכט .
.אין דעם פאַל, איז די ראָלע פונעם געריכט פון דער -EU צו באַשטימען אויב שוועדן האָט ניט מקַייֶם געווען די רעגלאַמענטן פון דער - EU. שוועדישע געריכטן קענען אויך זיך ווענדן צום געריכט פון דער - EU מיט פראַגעס צו אַ קלאָרער פאַרשטאַנד פון די - EU רעגלאַמענטן .
אויב איר גלויבט אַז שוועדן אָדער אַן אַנדער מיטגליד לאַנד אַפּליקירט ניט די רעגלאַמענטן פון דער EU, קען מען מעלדן וועגן דעם צום גובערנאַטאָר פון דער -EU.
Senast uppdaterad: 2014-01-31
När du svarar på frågan ovan samtycker du också till att cookies används. Inga personuppgifter lagras. Mer om cookies.