text:
מייַן טאַטע’ס משפּחה
מייַן טאַטע’ס משפּחה
ביי
בענגט שאַלין
איבערזעצונג פֿון דאַניש דורך קופּיק אינטערנאַציאָנאַלע
די מחבר פון דעם בוך, בענגט סיאַלין
דער ספר איז וועגן צוויי אידישע פאַמיליעס וואָס ליווד אין פוילן, סזאָלימקזיק און יטזקאָוויטז, און זייערע קינדסקינדער.
סזאָלימקזיק משפּחה – ווען עס יז רעקאָרדעד ווי סזעלענקזעק – ליווד אין לאָמזאַ פּראָווינץ פון פוילן ס נאָרטיסט ווינקל. מיר גייט עס פֿון קאַלקאַ סזאָלימקזיק (זון פון עליאַסז) וואָס איז געבוירן אין 1798. די אַריבערפירן און / אָדער כאַסענע, “די משפּחה איז געווען צעוואָרפן איבער עטלעכע ווילידזשיז אין לאָמזאַ-פּראָוויס. אַרום 1880 מוווד צו אַ צווייג פון דער משפּחה פון פּראַג פון ווארשע, און עטלעכע יאָר שפּעטער מוווד אַ רגע צווייג, איצט רופט שאָלינסקי, די פאראייניגטע שטאַטן.
די דיסקרייבד יטזקאָוויטז משפּחה איז געווען פאַונדיד אין די שפּעט 1870ס, ווען משה יטזקאָוויטז – וואָס מיסטאָמע געקומען פֿון מאָסקווע, רוסלאַנד – כאַסענע געהאַט מיט איין טאָכטער, בלימאַ, וואַרסזאַווסקי פון די משפּחה וואָס ליווד וועסט פון לאָדז אין צופֿעליקער פוילן. בלימאַ איז געבוירן אין זדונסקאַ וואָלאַ. דער יטזקאָוויטז משפּחה אויך מוווד צו פּראַג פון ווארשע און פאַמיליעס סזאָלימקזיק און יטזקאָוויטז אין 1904 איז געווען פארבינדן דורך כאַסענע אָלטער קאַלקאַ הערסזק סזאָלימקזיק און פּעססאַ ראַסזקע (פּאַולאַ) יטזקאָוויטז. בלויז נאָך דעם כאַסענע די פּאָר טראַוואַלד צו קאָפּענהאַגען, דענמאַרק. עטלעכע מענטשן פֿון ביידע פאַמיליעס באַלד פאַלאָוד. עטלעכע יטזקאָוויטז-סיבלינגז טראַוואַלד פֿון דענמאַרק איבער דער ווייטער 10-20 יאָר, ספּעציעל צו די USA. און טייל פון דעם לעבן דור סטשאַלימטזעק – ווי זיי איצט רופט זיך – מוווד אין די 1960ס און 1970ס אין ענגלאַנד צוליב פון כאַסענע. מאַני פון זיי זענען, אָבער, שפּעטער ווי פאַמיליעס מוווד צו ישראל. רובֿ פון די אָריגינעל דאַניש סטשאַלימטזעק’ער האָבן אויך געזעצט אין ישראל.
הייַנט, “מערסט לעבעדיק קינדסקינדער פון דער פּויליש סזאָלימקזיק און / אָדער יטזקאָוויטז אָוועס אין די יו. עס. און ישראל. די אנדערע לייווז אין ענגלאַנד, דענמאַרק, שוועדן, בעלגיע, שווייץ, קאַנאַדע און פֿראַנקרייַך.
קלאַוויש נעמען אין משפּחה טריז סזאָלימקזיק און יטזקאָוויטז, ינדאַקייטינג די קאַנטריז (און סיטיז) אין וועלכע פּערסאָנס לעבן אָדער האָבן ליווד
האַגדאָמע
די לעצטע דעקאַדעס האָט געוויזן אַ שאַרפּלי ינקריסט ינטערעס אין ייחוס איבער די וועלט. דער דייגע פֿאַר דער פּראָסט מענטשן אין ריסערטשינג איר משפּחה געשיכטע און אַזוי לערנען צו וויסן זיין רוץ, איז געווען מיסטאָמע גורם דורך די אמעריקאנער שרייבער אַלעקס האַליי ס ספר “ראָאָץ” און נישט קלענסטער פון די טעלעוויזיע סעריע פון דער זעלביקער נאָמען וואָס איז געוויזן אין די סוף פון 1970 ‘עס
אין די לעצטע יאָרן, ינטערעס אין ייחוס גלאָובאַלי אַקסעלערייטיד זיין מיט אינפֿאָרמאַציע טעכנאָלאָגיע אַנטוויקלונג מיט די אינטערנעט ווי אַ זוכן געצייג און גענעאַלאָ-יקאַל קאָמפּיוטער מגילה פֿאַר אַדמיניסטראַציע און פּרעזענטירונג פון די דאַטן קאַלעקטאַד.
די גענעאַלאָגיקאַל פאָרשונג – ניט מינדסטער די ייִדיש – נוץ זייער פֿון די יראָן קערטאַן אין 1989. דער מענט אַז די מזרח אייראפעישער אַרקייווז ביסלעכווייז אָופּאַנד זיך און אַקסעסאַבאַל. דער גאַנג איצט איז אַז די גענעאַלאָגיקאַל מאַטעריאַל – אַלגעמיין, ווי גוט ווי ייִדיש – וועט זיין דידזשאַטייזד און קאַלעקטאַד אין דייטאַבייסיז וואָס זענען בארעכטיגט צו אַלע.
מייַן אייגענע ינטערעס אין ייחוס ביגאַן אין די מיד-1990ס, אָבער איך דאַרף האָבן ביי אַ לייטאַנט ינטערעס פיל פריער. אין אונדזער געזעגענונג פּאַרטיי אין אונדזער אַליידזשאַ אין 1982 איך נאָוטיד, צווישן אנדערע טינגז, די דערווייל משפּחה מיטגלידער בערטדייז פֿאַר שפּעטער נוצן.
אין יאנואר 1997 איך האָב באַקומען אַ בליצפּאָסט פֿון פיליסס שאָלינסקי אין וואשינגטאן דק שטח. זי ביי סין אויף דער אינטערנעץ אַז איך איז געווען איר זוכט פֿאַר מענטשן וואָס אָדער וואָר אָדער איז ריסערטשינג דעם נאָמען סטשאָלימצטשיק, און זי האָט געזאָגט אויב מיר – אויף די יקער פון די אַטאַטשט עקסערפּץ פֿון איר משפּחה בוים – איך פרעגן קען זיין משפּחה פֿארבונדן. איך ניו נישט איינער פון יענע, וואָס דעמאלסט ביי די משפּחה בוים, איך באַקומען. אָבער, צווישן אנדערע טינגז, באַשטימט די סיסטעמאַטיש נאָמען געשעעניש קאַלקאַ / בעזאַלעל, איך געשיקט איר מיין טעאָריע פֿאַר די מעגלעך משפּחה ריליישאַנשיפּ. פיליסס קען גלייך באַשטעטיקן די טעאָריע, און ווי דערווייז זי געשיקט מיר איר עקסטענדעד משפּחה בוים, וווּ מענטשן בילאָנגינג צו מיין סטשאָלימצטשיק צווייג האט שוין אַקערד. אין אַ מאָמענט אַזוי איך קען פאַרקניפּן אַן אמעריקאנער משפּחה צווייג, פּלוס אַ אַדישנאַל דזשענעריישאַנז אין פוילן צו מיין יגזיסטינג פאמיליע בוים. לויט קאַנטראַסט, פיליסס פיטאַד מיט מיין דאַניש / אייראפעישער / ישראל משפּחה אַמט. מיר ביי זיי ביידע בעערעך דער זעלביקער צייט געווארן אין די פאראייניגטע שטאַטן און ישראל און דיזיינד יעדער פון אונדזער משפּחה בוים, וואָס וואָלט באַווייזן צו זיין פּאַרץ פון אַ גרעסערע, געוויינטלעך בוים.
פיליסס ‘ינטערעס אין ייחוס ביי עפּעס ביז אַהער געפֿירט צו קאָנטאַקט מיט אַ כידערטו אומבאַקאַנט קוזינע אין קאַליפאָרניאַ, ראָסלין שאָלין. ראָסלין ביי ריסערטשט זיין סזאָלימקזיק אָוועס אין פוילן, און עס איז זי מאַנאַגעד צו שפּור זיי צו די קליין שטאָט פּיאַטניקאַ. ראָסלין פיינדינגז פאָרמד די יקער פֿאַר פיליסס ‘ווייטער פאָרשונג. פיליסס איבערזעצונג צווישן אנדערע משפּחה ס ‘פּויליש סערטיפיקאַץ געווען בארעכטיגט דאַנק צו די מאָרמאָן קירך ס גיגאַנט פּרויעקט צו פאָטאָגראַפיע דאָקומענטן אין מזרח אייראפעישער אַרקייווז.
איך וואָלט ווי צו ווידער דאַנקען פיליסס און ראָסלין פֿאַר זייער אַרבעט, וואָס האט געפֿירט צו אַזאַ וויכטיק בייַשטייַערונגען צו דער משפּחה ייחוס, און זייער צושטימען צו זייער ינפאָר-מאַטיאַן אַרייַנגערעכנט אין דעם ספר.
געוויס די אַפאָרמענשאַנד טענדענץ צו נעמען אַן ינטערעס אין ייחוס, עס קען פילייכט נישט כידעשדיק אַז שוין אַן עטלעכע יאָר פריער ווי דער אַפאָרמענשאַנד ווירטועל סזאָלימקזיק’סקע משפּחה, איז געווען דער דאַניש סטשאַלימטזעק / יטזקאָוויטז-משפּחה קאָנטאַקטעד דורך סטאַנליי סטאַר פֿון ניו יארק סיטי . סטאַנליי ביי טאַקע נייע אַן אַקטיוו מי צו באַקומען אין קאָנטאַקט מיט זיין דאַניש יטזקאָוויטז משפּחה. אין 1995 האט ער מעט זיך מיט די דאַניש יו.ען. דעלאַגאַץ אין ניו יארק פֿעיִקייטן אַן אַרטיקל אויף זיין געבורטסטאג – און מיין – גרויס-באָבע בלימאַ יטזקאָוויטז. דער אַרטיקל איז אין די דאַניש-ייִדיש קעסטקינד מינימיס בלאַט “ייִדיש קאַמיוניטיז” אין 1950. סטאַנליי ביי דעם אַרטיקל איבערזעצונג אין ענגליש, און ער קאָנטאַקטעד הילדור סאַמסאָן, לויט צו דעם אַרטיקל צו האַלטן דער אָפּטראָג שטח און איז געווען גראַנדסאַן פון פøדסעלאַרען. עס ביגאַן אַ מיטשטימונג צווישן סטאַנליי סטאַר און מיין פעטער שמעון סטשאַלימטזעק, אָבער עס איז געווען געשווינד סערענדערד צו מיר. עס טערנד זיך צו סטאַנליי, מיט זיין קוזינע, ראָבערטאַ עלען, ביי קאַנסטראַקטיד אַ משפּחה בוים פון אמעריקאנער יטזקאָוויטז / קיץ צווייג און אויך אין דעם פאַל וועגן דער זעלביקער צייט וואָס איך ביי דיזיינד מיין אייגענע. איך ניו וועגן די יו. עס. פאַמיליעגרענס קיעם – אָבער ניט פילע פּרטים. סטאַנליי און זיין משפּחה האָט אָבער כּמעט שאַקט אַז זיי זענען פּריזענטאַד מיט אונדזער געוויינטלעך משפּחה בוים און קען זען אַז זיי זענען טייל פון אַ גרויס און דזשיאַגראַפיקלי דיספּערסט פאַמיליעס. א פרוכטיק מיטאַרבעט דעוועלאָפּעד צווישן מיר סטאַנליי, ראָבערטאַ, און נאָך אַ שוועסטערקינד, סטואַרט קיץ. איך דאַנקען זיי אַלע אין די כאַרטיאַסט פון זייער ייכעס, משפּחה געשיכטע און פּיקטאָריאַל אינפֿאָרמאַציע, זיי וואַנטעד צו טיילן מיט מיר.
קאַרל סי גאַגע, מיטל גראָווע, ני, האט ביידע ינקריסט און גענוי אינפֿאָרמאַציע וועגן זיין פרוי ‘ס שוועדיש יצקאָוויטז צווייג. מיט קאַרל ס עקספּערטיז אין גענעאַלאָגיקאַל דייטאַבייסיז, ער קען נישט העלפֿן אָבער אויך צו טרעפן אנדערע יטזקאָוויטז-בראַנטשיז. ס משפּחה און דעם ספר בענאַפיטיד פֿון און איך וואָלט ווי צו דאַנקען קאַרל פֿאַר.
מייַן מערסט ווערטפול מקור פון משפּחה געשיכטע איז אַנדאַוטידלי מיין פעטער מאַרקוס סטשאַלימטזעק. די פילע שעה פון שמועסן מיר ביי אין זיין היים און עריקאַ אין טעלז-סטאָון אַרויס ירושלים, גאַווע מיר אַ רייכקייט פון אינפֿאָרמאַציע וועגן די משפּחה ס ‘ערשטע מאָל אין דענמאַרק און אינפֿאָרמאַציע פֿון לעבן אין פוילן, וואָס ער ביי געווארן טאָלד. איך בין צופרידן אַז איך איז געווען ערלויבט צו ווייַזן מאַרקוס מיין גראַטאַטוד און דאַנק פֿאַר אַלע די. איך האָט ביי די מאַרקוס ’90 געבורטסטאג מערץ 2000, צו פאָרשטעלן אים דער ערשטער פּרווו ווערסיע פון דעם בוך. מייַן פעטער מאַרקוס סטשאַלימטזעק פּאַסט אַוועק ביי די עק פון דאָס יאָר. עריקאַ אויך דאַרף דאַנקען דיר פֿאַר בעינג מיין געטריי שליח פון די פריידיק אַרטיקל וואָס נעמען אָרט אין דער משפּחה – אין באַזונדער בערטס.
ווען מיין גענעאַלאָגיקאַל ערשטער אָנצינדן איז ליט, איז געווען מיין קינדשאַפט פריינד פֿון סטאָקכאָלם – איצט ירושלים – סעט דזשייקאַבסאַן מיין ערשטער ינספּיראַציע צוריק אין 1995. האט נייע מיר מיט ופמערקזאַמקייט צו די קיעם פון “ישראל גענעאַלאָגיקאַל סאָסיעטי, וועמענס מיטגלידערשאַפֿט איך האָבן ענדזשויד זינט. צוזאַמען מיט נאָך גוטע געוויינטלעך פריינד פֿון קאָפּענהאַגען, אַרנאָ נאַטשמאַנן, ירושלים, סעט איז דעוועלאָפּעד דער בלויז יגזיסטינג פאַכמאַן ייִדיש ייחוס קאָמפּיוטער פּראָגראַם דאָראָטרעע. סעט און אַרנאָ דאַרפן אַוועקשטעלן זייער דערפאַרונג ביידע אין ייחוס און קאָמפּיוטער שטח בארעכטיגט צו מיר דורך די יאָרן, און איך בין דאָ צו עקספּרעסס מיין כאַרטיאַסט דאַנק.
ווי הויפּט פון אַ גרויס שטאָטיש ביבליאָטעק אין ישראל, עס איז קלאָר ווי דער טאָג צו פרעגן מיין קוזינע, קאַרין עדער, נעטאַניאַ, ישראל פֿאַר איר עפנטלעך מיינונג וועגן דעם מאַנוסקריפּט פֿאַר דעם בוך. איר באַמערקונגען, וואָס איך לאַרגעלי האָבן ינפאָרמד מיר נאָך איך זאָגן דאַנקען דיר פֿאַר.
עס איז קיין צופאַל וואָס איך האָב געבעטן מיין קוזינע, בענט סטשאַלימטזעק, ראַ’אַנאַנאַ, ישראל אויף לייענען דורך דעם ספר. זיין דערפאַרונג מיט וואָרט פּראַסעסינג, איך ביי צו העלפן זיך פון. בענט זאָל האָבן פילע דאַנק פֿאַר די וועג ער האט פּערפאָרמד די אַרבעט אויף. זיין זייער גרונטיק אַרבעט אויף די ספר איז ריזאַלטיד אין נומעראַס באַמערקונגען, וואָס איך האָב געוויינט ווי די יקער פֿאַר אַדזשאַסטמאַנץ אין דעם ספר.
טאָרבען סאַמסאָן, עפראַט, ישראל דאַרף האָבן אַ סאַך פון דאַנק פֿאַר לייענען דעם בוך און פֿאַר זיין באַמערקונגען הויפּט אויף די כיסטאָריקאַל אָפּטיילונג.
נאַטטי עדער, תּל מאָנד, ישראל, האט אַדווייזד מיר ביידע מיט די ספר ס ‘ינלענדיש און יקסטיריער פּלאַן. בלויז אין די לעצטע לבֿנה פון דעם בוך ס אָנהייב נאַטטי, האָב איך געזאָגט פֿאַר ייצע, און ער דרו ליבעראַלי פֿון זיין פאַכמאַן וויסן. ווען ער איז אין קיין וועג “פאַראַנטוואָרטלעך” פֿאַר די ספר ס ‘קוילעלדיק פּלאַן, ער זאָל נאָר האָבן קרעדיט פֿאַר די ספר ס’ קיין positive עלאַמאַנץ אין דעם שטח . איך האָב שוין דילייטיד וועגן אונדזער קאַמביינד קורץ אָבער פרוכטיק צייט פון קאָואַפּעריישאַן, און וואָלט ווי צו זאָגן אַ כאַרטפעלט דאַנקען איר צו נאַטטי פֿאַר זיין אָנגענעם און ערנסט היסכייוועס אין די “פּרויעקט”.
א גרויס דאַנק צו אַלע די משפּחה מיטגלידער דורך די יאָרן האָבן קאַנטריביוטיד צו די אינפֿאָרמאַציע דורך זיך צו אָנעסן פאַמילי גרופע שיץ, אָדער אַנדערש האָבן די ענטפֿער צו “אַנויינג” פֿראגן אין צייט, הויפּט פריי.עס איז זייער גאַנץ אינפֿאָרמאַציע וואָס קאַנסטאַטוץ אַן אויף ייִדיש טייל פון משפּחה טריז.
ווען דער אָנלייגן איז איצט סאַונדאַד פֿאַר אַלע די עקספּערץ וואָס האָבן לייענען דעם שריפט פֿאַר זייערע ספּעציעלע סערקאַמסטאַנסאַז, איך וואָלט לעסאָף ווי צו דאַנקען מיין פרוי נאָאָמי. זי האט מיט איר שאַרף פּאָווערס פון אָבסערוואַציע און זיין סאַפיסטיקייטאַד “קאַמאַנסענס” לייענען די מאַטעריע און קאָט עטלעכע קאַמפּריכענשאַן ערראָרס און סאַגדזשעסטאַד פילע קאַנסטראַקטיוו ענדערונגען. עס איז אויך נאָאָמי, זיין מיט מיין אנדערע, באַלדיק משפּחה דורך די יאָרן איז אָפט ביי צו מאַכן אָן מיין באַלדיק בייזיין. אויף ווייַזן, זיי שטענדיק נו וואו מען קען געפֿינען מיר, ניימלי, אין פירמע מיט מיין פּיסי. דאַנקען דיר פֿאַר אַלע די יאָרן פון כּמעט-אַנדערסטאַנדינג פון דער סומע פון באַשעפטיקונג מיט דער ייחוס אין אַלגעמיין און די וויכטיקייט פון מיין אַרבעט מיט דעם ספר אין באַזונדער. די פּראָבלעם איז אַז איך וועל נישט צוזאָגן היפּש ענדערונגען אין דער צוקונפֿט ווען עס זענען נייַ טאַסקס וואָס דאַרפן ענלעך באַהאַנדלונג.
לעסאָף, איך האָב וואָלט ווי צו דאַנקען יי און פּי סטשאַלימטזעקס משפּחה פאָנד צו דעקן העצאָע אויף פּרינטינג פון דעם ספר.
ינטראָדוקטיאָן
דער ספר איז געשריבן צו די משפּחה – דער נאָענט, ווי גוט ווי די ווייט – און פירן זיך אויף די דזשענעראַ סזאָלימקזיק / שאָלינסקי / סטשאַלימטזעק און יטזקאָוויטז / קיץ. פּערסאָנס נישט בילאָנגינג צו די פאַמיליעס, זענען כירביי וואָרנד וואָס אַ בליק אין, לאָזן אַליין לייענען דעם בוך, קען אָנמאַכן ניט צו גלייבן באָרדאַם. עס איז מיסטאָמע ספּעציעל די גרויס אַמאַונץ פון דאַטן און פּרטים וואָס פאַרשאַפן דעם באָרדאַם. אָבער דאָס איז מיין האָפענונג אַז דאָס איז בעדיעק די דאַטע, און אַזאַ פּרטים ווי די משפּחה – מיט זייער פֿאַרשפּרייט הינטערגרונט און ינטריסץ – וועט דאַנקבאַר. זיי וועלן ראַרעלי זיין פון ינטערעס צו אַן אַוציידער וואָס “קוקן” ין מיט אַ משפּחה, ניט זיין. אָבער פונדעסטוועגן, אַלע פון דאָך באַגריסן ין.
א אַרבעט פון דער נאַטור זייַנען קיינמאָל טאַקע פאַרטיק. וואָס משפּחה פון טריז, ראַרעלי פאַרשטיין ווי ווייט צוריק אין צייט, ווי מיר מייט ווינטשן. און וועגן משפּחה געשיכטע און גשמיות באַשרייבונג, ווי וועט די מאָס און דעלטאַלדזשערינגסגראַדען אויך זיין ינקריסט. ניין דזשענעריישאַנז, און אַ קייט פון איבער 200 יאָר פֿון די ערשטע באַקאַנטע אַנסעסטער ס געבורט צו היינט, די פּרילימאַנערי רעזולטאַטן. איך טראַכטן דעם קען גוט באַרעכטיקן די ויסגאַבע פון מיין פאָרשונג דאָ אין אַ הונדערט יאָר – גוט איבער – פֿאַר מיין פאָטער ‘ס געבורט און אַ ביסל מער יאָרן פון זיין אָנקומען אין קאָפּענהאַגען פון די משפּחה צווייג וואָס טשאָוז דענמאַרק.
פאַמיליעס סזאָלימקזיק און יטזקאָוויטז קען נישט האָבן פאַסטערד וועלט-באַרימט – נאָך – אָבער זיי האָבן אַ שטריך וואָס קיין אנדערע פאַמיליעס: זיי זענען מיינער. דאָס איז אויך געווארן אַ מאָוטאַוויישאַן צו באַקומען סטאַרטעד מיט די אַרבעט פון דיסקרייבינג די צוויי פאַמיליעס גענעאַלאָגיקאַל. נאָך מאָטיוו איז די פאַרלאַנגן צו ופהיטן דעם זכּרון פון – און פאַמיליעראַטי מיט משפּחה מיטגלידער וואָס האָבן ניטאָ פֿאַר. עס איז אַ דערגייונג אַז די מויל צושטעל פון ינאַדיקוואַסי, וואָס איז געווארן די דרייווינג קראַפט: די פאַקס – און אַ באַשרייבונג פון דער משפּחה זאָל זיין ענשריינד אין אַ ספר – דעם ספר – און ניט אין “אַבליוויאַן”.
די ספר איז דיווידעד זיך צוויי הויפּט סעקשאַנז. דער ערשטער קאַנסיס פון דער משפּחה ‘ס געשיכטע אין פוילן, USA, דענמאַרק און ישראל, די רגע כּולל די משפּחה טריז סזאָלימקזיק און יטזקאָוויטז.
אין די אָנהייב פון די בוך (זייַט 23) איז אַ טשאַרט פֿאַר מיין טאַטע, דוד סדזשאַלין, וואָס פון דאָך איז דער זעלביקער פֿאַר זיין זיבן סטשאַלימטזעק-סיבלינגז. דער בוים שאָוז די אָוועס מיר האָבן אינפֿאָרמאַציע וועגן.א ביסל שפּעטער אין די ביכער – אין די סעקשאַנז אויף משפּחה געשיכטע אין פוילן – איז לאָוקייטאַד צוויי קיצער טריז – איין פֿאַר משפּחה סזאָלימקזיק און אַ משפּחה יטזקאָוויטז. דאָס, פון וואָס עס זאָל זיין קיין צווייפל וועגן “וואָס מיר זייַנען טאַלקינג אויף “אין דעם טעקסט. דאַן אַטעמפּטאַד אַ באַשרייבונג פון משפּחה לעבן אין פוילן, זיין עמאַגריישאַן צו די פאראייניגטע שטאַטן, דענמאַרק און שפּעטער צו ישראל, לייווז עס אַזוי גוט ווי משפּחה דזשיאַגראַפיקאַל פאַרשפּרייטן. צו שטעלן די משפּחה ‘ס היסטאריע אין יענע קאַנטריז אין פּערספּעקטיוו , ינפּוץ אויך עטלעכע פון די סעקשאַנז מיט אַן ולטראַשאָרט בכלל און אידישע געשיכטע.
די דאַניש משפּחה געשיכטע ינקלודז אַ פּערסאָנאַליאַ אָפּטיילונג מיט אַ קורץ באַשרייבונג פון יעדער פון די אַכט סטשאַלימטזעק-סיבלינגז וואָס, צוזאַמען מיט זייערע עלטערן – מיין גראַמפּעראַנץ, עלטערן און פּאַולאַ אלטער סטשאַלימטזעק – פאָרמע די האַרץ פון מיין פאָטער ‘ס משפּחה.
דער סעלעקציע פון ימידזשרי האט שוין עפּעס פון אַ באַלאַנסינג פירן. עס איז געווארן טרייד, אַרויס פון די בילדער האָבן שוין בארעכטיגט צו אַזוי פילע משפּחה אַקטיוויטעטן ווי מעגלעך געווען רעפּריזעניד מיט אַ בילד אין דעם ספר. די “וואָס, וואו, ווען?” דעסקריבעס אי גראַפיקאַל און טאַבולאַר יעדער פאַמיליעגרענס אַנטוויקלונג איבער צייט און דזשיאַגראַפיקאַל דיספּערזשאַן.
די רגע הויפּט סעקציע – משפּחה טריז – קאַנסיס פון דעמאַגראַפיק דאַטן אויף יעדער משפּחה און זייערע פּלייסמאַנט אין די משפּחה בוים. פאַמילי טריז זענען דיפיינד ווי מיין פאָטער ‘ס אָוועס און זייערע קינדסקינדער. זייט עס איז יוזשאַוואַלי נישט מאַנאַגעד צו שפּור אנדערע קינדסקינדער פון אַלע מיין פאָטער’ ס אָוועס – ספּעציעל אויף וואָמען ס ‘זייַט – עס איז לאַרגעלי משפּחה בראַנטשיז סזאָלימקזיק און יטזקאָוויטז, וואָס איז בעינג טרעאַטעד. די צוויי משפּחה טריז זענען פּריזענטאַד אין אַ זייט, גערופֿן אַוטליין פֿאָרמאַט. כאָטש עס איז גאַנץ אַ קלאָר דזשענעריישאַנאַל שפּאַלטן, ריקאָלז דעם פֿאָרמאַט קען נישט זיין אַזוי פיל וועגן טריז, אָבער עס איז דער מיילע אַז עס קענען האַלטן פיל אינפֿאָרמאַציע.
דער ספר איז אַ קלאָר פאָרורטייל אין טערמינען פון משפּחה געשיכטע און באַשרייבונג פון פּערסאָנס. דאָס איז מיין דור לאַנג בלייבן אין דענמאַרק, וואָס האט נייע דערמאָנען פון מיין האַווינג-טוישעוו גראַמפּעראַנץ און זייערע קינדער ‘ס לייווז צו די פולאַסט. אַלגעמיין, דאָס קענען שורלי ווערן געזאָגט אַז דער ווייטער אַוועק מענטשן און events זייַנען אין צייט און ווייַטקייט פֿון דעם שרייבער און זיין לעבן, די ווייניקער מסתּמא דאָס איז וואָס זיי זייַנען בעינג דיסקרייבד. אַטטעמפּץ, פֿאַר ביישפּיל ינוואַלווינג די אמעריקאנער משפּחה דורך אַסקינג About ליטעראַטור בייַשטייַערונגען האָבן דעפאַנאַטלי באַצאָלט אַוועק, אָבער עס נאָך האט נישט רעקטאַפייד די ימבאַלאַנס.
קלייבן אינפֿאָרמאַציע פֿאַר ביניען משפּחה טריז איז געווארן אַ לאַנג און דימאַנדינג “אָבער יקסייטינג אַרבעט און איך האַלטן די צו זיין די מיינסטיי פון דעם ספר. ווען דער רעזולטאַט פון משפּחה פאָרשונג, לייענען, איר נאָר טאָן ניט זען אַז דער זאַמלונג פון אינפֿאָרמאַציע איינער איז טאַקען אַ מאָמענט און רופן פֿאַר אַ סעקונדע איז שוין פֿאַר יאָרן.
פערזענלעכע קאָנטאַקט מיט באַקאַנט אַזוי גוט ווי ביז אַהער אומבאַקאַנט משפּחה מיטגליד איז געווארן זייער ריוואָרדינג. סימילאַרלי, אַ positive רעזולטאַט פון אַ זוכן פֿאַר ספּעציפיש דאַטן איז געווען אַ גרויס צופֿרידנקייט. אַזוי איך ווייס זייער גוט וואָס שוועדיש שרייבער און ליטעראַטור היסטאָריאַן, אָסקאַר לעווערטין טראַכטן ווען ער זאָגט: “ער האט וואָס קען נישט וויסן וואָס טריומף עס איז צו ידענטיפיצירן אַן אומבאַקאַנט גראָסער פֿון די 1700ס צו געפֿינען זיין אומבאַקאַנט געבורט און טויט, ער האט נישט טייסטיד געשיכטע ס ‘ינער פאַרגעניגן. “
מענטשן האָבן פאַרשידענע ינטריסץ און כאַביז. קיינער אין די משפּחה זאָל זיין בליימד פֿאַר פיילינג צו קלערן אַז מיין פערדל – ייחוס – איז טאַקע אַזוי שיין און אינטערעסאַנט. דאָס געזאָגט, דאָס איז מיין האָפענונג אַז אַלע משפּחה מיטגלידער פילן אַז די ויסגאַבע פון די רעזולטאַטן פון דער פאָרשונג איז אַ ווערדי וועג פון קאַמעמערייטינג די פּריסידינג דזשענעראַ, ביי.
בשעת דער בוך איז אַ מינדעבאָג, איז סטראַקטשערד אַזוי ווי אַ פּראַקטיש משפּחה האַנטבוך. אָף קורס, ניצן משפּחה טריז אַזוי ווי מעגלעך צו יבערצייגן, פֿאַר ביישפּיל, וועמען איין גרויס קוזינע איז כאַסענע געהאַט צו, און טיימינג פון קיין מאַך צו אַנדערער מדינה יוזשאַוואַלי ינדאַקייטאַד. דער אַלאַוז משפּחה מיטגליד פון קלאַפּ ( “מייגריישאַן”) פאַלאָוד.
פיייקייט צו באַערן פאַרשטאָרבן משפּחה מיטגלידער האָבן בענאַפיטיד פֿון וואָס אין משפּחה טריז, וווּ די אינפֿאָרמאַציע איז מעגלעך צו באַקומען, זענען ליסטעד אי דזשאַהרזעיט און גרייווסייט. אין אַדישאַן – ביי די פאַרבעטונג פון מיין קוזינע, געניאַ זאַהאַוואַה העקקסטשער, לאנדאן, ענגלאַנד – געפֿונען אין דער ספר ס ‘אַפּפּענדיקס 2, אַ פּלאַן פון מאָסאַיק וועסטרע סעמעטערי אין קאָפּענהאַגען. אין דער הייך זענען ספעציפישער משפּחה מיטגלידער ערנסט – צו אַרוישעלפן וויזיטערז אין די “אַלטע מדינה”.
דערקלערונג פון ווערטער און קאַנסעפּס וואָס זענען געשריבן אין ייטאַליקס זענען געפֿונען אין אַ גלאָסאַר ביי די רוקן פון די בוך. א מענטש אינדעקס, וואָס איז לאָוקייטאַד דאַונסטרים פֿון משפּחה טריז צו פאַסילאַטייט פערזענלעכע זוכן, מיט די אינדעקס רעפערס צו דעם בלאַט נומער אויף וועלכע דער מענטש אַפּפּעאַרס אין משפּחה טריז. דאָס זאָל זיין נאָוטיד אַז כאַסענע געהאַט וואָמען זענען אונטער זייער מיידל נאָמען.
דאָס איז ניט אָן עטלעכע פאַרגעניגן געמישט מיט רעספּעקט צו דעם ענין אַז דאָס בוך וועגן פאַמיליעס סזאָלימקזיק און יטזקאָוויטז איז קאַמפּיילד און פֿאַרעפֿנטלעכט אין ירושלים – אין ישראל, אין דעם לאַנד וואו אַזוי פילע פאַמיליעס ‘קינדסקינדער זענען ריזיידינג. עס וואָלט שורלי האָבן צופרידן אונדזער אָוועס.
אָוווערטורע
עס איז געווען צו שפּעט. סטעוואַרדעסס קלאָוזד מיט אַ קליין ערקראַפט ס ‘פראָנט טיר סלאַם. באַלד מיר וועלן קייקלען זיך צו די סטאַרטפּאַס, ער געדאַנק, די סטוערדאַס וועט פּונקט די ביסל אַוועקזעצן אַראָפּ און זיצן מיט זיין געזיכט טאַוואָרדז אונדז און בלעכע פּאַס. פיו מינוט צו: אַזוי וועט זשאן עף קעננעדי ערפּאָרט און לאנג אינזל לייץ ווערן און מיר וועלן שוין זיין זיך איבער דעם אַטלאַנטיק אקעאן.
ער האט ביי זיך אין דער פאַרגאַנגענהייט עטלעכע וואָכן עטלעכע מאָל געווארן אויף דער גרענעץ פון קאַנסאַלינג דער יאַזדע. איצט האט ער איז טאַקע צופרידן מיט דאָס ביסל קנאַקן פּריוועניד אים פֿון מייקינג די לעצטע פאַרצווייפלט ינסטינקט – ניימלי, ין דער שטיל סליפּינג זיך די טיר, דאָרט איז געווען בלויז אַ ביסל מעטער פאָרויס. צופרידן ווייַל ער נו אַז אויב ער ביי דורכגעקאָכט אַזוי, וואָלט די זיכערהייט פּראָצעדור, ער און אנדערע פּאַסאַנדזשערז ביי פּונקט קראָלד צו זיין גאָרנישט צו ציילן קעגן דער באַהאַנדלונג ער וואָלט איצט זיין יקספּאָוזד. דערצו, ער וואָלט נישט האָבן שוין ריפאַנדיד די ערפער. “פאַראָ” האט ער געזאָגט צו זיך. איצט מיר באַקומען די בעסטער זיך פון אים. איך פרעגן אויב מיר וועלן באַלד האָבן עפּעס צו עסן?
שפּעטער, ווען ער וואָקט אַרום אין די גרויס ערקראַפט, ער נאָוטאַסט אַז דאָ און דאָרט געווען מענטשן וואָס רימיינדיד אים פון עמעץ ער נו. ער איז געווען ניט טאַקע זייער סאַפּרייזד ווען ער שפּעטער קאַנפערמד אין זיין האַשאָרע. ער קען קלירלי דערקענען די קנייטש, די פּאָר פון פאָרנט רודערן, אויף די אנדערע זייַט פון די קאָרידאָר, סאַט און פאָט אויף, און וווּ די טיטל איז געווען געשריבן “סזאָלימקזיק – יטזקאָוויטז קודם פאַמילי רעוניאָן” און די ווייטער שורה “פאַראָ, פּאָרטוגאַל.”
ווען, נאָך עטלעכע שעה פון פליענדיק וואָלט אָנשפּאַנען מיין לעגס און ווענט יקספּלאָרינג, עס דעמאלסט אַז די פלאַך איז געווען אָנגעפילט מיט משפּחה, וואָס ער אָדער ביי נישט מעט זינט ער איז געווען אַ קינד, אָדער ניט באַוווסט. עס איז נישט די בלויז משפּחה פֿון ניו יארק סיטי, דער שטאַטן פון ניו יארק און ניו זשערסי, אָבער עס האָט פאַמיליעס וואָס ביי פלאָון פֿון וואשינגטאן דק, פלאָרידאַ, אַריזאָנאַ און אפילו פֿון קאַליפאָרניאַ און דאַן סוויטשט צו דעם גאָרן אין ניו יארק. נאָך פֿון די לאס אנדזשעלעס שטח טאָן קומען מיט ווייזן פלייץ צו אייראָפּע. ווי ביליערד באַללס, שכייניש ראָמען און טיש עדזשאַז ביי פאַרשידענע אַנגלעס, אַזוי איצט דריפטיד באַמערקונגען צווישן די משפּחה אַרום דעם פלאַך. משפּחה בילדער האָט שטודירט “און עס איז געווען אנגעצייכנט פילע סענטענסעס אַז ביגאַן מיט” צי איר געדענקען …”. משפּחה גאַדערינגז געווען שוין אין פול סווינג.
ער האט פּעלץ עס ווי עפּעס פון אַ רעליעף ווען ער לעסאָף אומגעקערט צו זיין אַוועקזעצן, און ער רופט זיך צופרידן ווען ער זעג די פור אַפּראָוטשינג.
“שיוואַס רעגאַל, אַ דאַנק,” האט ער געזאָגט, אַדינג אַ ביסל שפּעטער, “טאָפּל.”
קומענדיקע מאָל ער לוקט צו די פּאָר גענייגט צו – זיין “קאַזאַנז” – זיי ביידע דאָוזד. עס טינטעד אַ ביסל נאַריש שמייכל אויף זיין פּנים און ער קען נישט פֿאַרשטיין ווי ער טאָמיד גאַט דער געדאַנק צו פאַרלאָזן די ערקראַפט.
נישט בלויז העאַטהראָוו, אָבער אַלע פון לאנדאנער ס דריי אנדערע ערפּאָרץ האָבן גלייך פלייץ צו פאַראָ אין די אַלגאַרווע. אַזוי פֿאַר יענע פון די ענגליש צווייג פון משפּחה וואָס ביי אַנאַונסט זייער באַטייליקונג אין דער טאַקינג, עס איז געווען פּונקט אַ שטאָף פון טשוזינג די אַעראָפּאָרט, עס געווען כּמעט בּלאַט. לוטאָן אַעראָפּאָרט איז גאָר דאַמאַנייטאַד דורך low-פּרייז ערליין עאַסידזשעט ס הויפּטקוואַרטיר. ווייט אין דער ריי אין קאָנטראָל, אין איז געווען צוגעוווינט צו וועקסל קערטאַסיז מיט דער פאמיליע, אַוואַדע נישט אַזוי אַלע טאָג, אָבער אויך צו לערנען עלעקטראָנטאַוולענס דעסטאַניישאַנז. עאַסידזשעט גאַנג איז געווען קענטיק. מערסט טעמטיישאַנז פֿאַר זון-סטאַרווד צאָפנדיק עוראָפּעאַנס, אָבער נישט יקסקלוסיוולי. מערסט צווייטיק ערפּאָרץ מיט לעפיערעך נידעריק אַעראָפּאָרט טאַקסאַז, אָבער נישט לעגאַמרע.
אפילו אין מאַי, דער כילעק איז גרויס. זיי ביי סין עס אַזוי פילע מאָל פריער, און נאָך דאָס איז געווען אַ יבערראַשן דעמאָלט, אין בלויז 40 מינוט פאָרן פֿון ירושלים אָופּאַנד די מאַשין טיר ביי בן גוריאָן ערפּאָרט. די לופט איז עפּעס וואָרמער אָבער פיל וועטער אין דער תּל אָבֿיבֿ געגנט. פאַקטאָרס אַזאַ ווי 800 מעטער הייך כילעק צווישן ירושלים און לאָולאַנדז ווי גוט ווי דיפעראַנסיז אין ווייַטקייט צו דער אקעאן ביכייוו ווי זיי זאָל לויט צו די קליימאַטיק לאָז און גיווז די נאַטירלעך רעזולטאַט.
בן גוריאָן אין 2000 איז גערופֿן די פּרויעקט פֿון די מיד-1990ס וואָס וואָלט מאַכן ישראל ‘ס הויפּט אינטערנאַציאָנאַלע אַעראָפּאָרט אפילו ביגער און מאַדערנייזד צו בעסער דינען דעם גראָוינג נומער פון פלייץ און פּאַסאַנדזשערז, וואָס איז דאַן פּרעדיקטעד. נישט גאַנץ ייטיפּיקאַל פֿאַר אַ ישראל פּרויעקט איז בן גוריאָן אין 2000, ערשט אָופּאַנד אין נאוועמבער 2004. אָבער די עלטער און גלענצנדיק איז די נייַע וואָקזאַל 3 איז געווען, צו די פאַרגעניגן פון די טוריס ערייווינג, און ספּעציעל פֿאַר די גראָוינג נומער פון טראַוולערז יסראַעליס, וועמענס פריקוואַנסיז אַניואַלי אקאונט פֿאַר האַלב פון זיין באַפעלקערונג.
עס איז געווען פילע ישראל פאַמיליעס קוועועד ביי על אַלס טשעק צו באַרסעלאָנאַ, פֿון וואָס עס איז געווען רעספּעקט זיך צו פאַראָ. זיי ביי קומען פֿון פילע פּאַרץ פון דער מדינה, און ספּעציעל פֿון די צענטראלע ראָלע.אַלעמען ניו אַלעמען און די אַטמאָספער רימיינדיד כּמעט אויף די פּריוויילינג ביי דער משפּחה ‘ס היימיש “לייט איין אָוונט, אָבער דאָ דאָרט געווען מער מענטשן דערווייל.
די משפּחה איז געווען פערלי פולשטענדיק אין די פלאַך, וואָס נייע וואָס קען רעדן אַריבער די ראָוז. עס איז געווען אין דאַניש. אָבער ווען זיי טייל מאָל געקומען צו זינען, אַז פילע פון דער אַדמיניסטראַציע און דער יינגל מען האָט נישט פֿאַרשטיין וואָס איז געזאָגט, זיי ווענט גלייך צו די העברעיִש אָדער ענגליש. נאָך אַ וויילע, און ווען זיי זענען לאָעט, מען האָט נישט גלייך באַמערקן אַז זיי זענען ווידער מוווד צו די “דאַניש”. אָבער וואָס דאַניש! א דאַניש געמישט מיט אַזוי פילע העברעיִש ווערטער וואָס אַ פּראָסט דאַניש ספּיקינג מער מיסטאָמע וואָלט האָבן אַסומד עס צו זיין גיבעריש ווי איין שפּראַך, וואָס ער זאָל זיי קענען צו פֿאַרשטיין. די אַניוזשואַלי סימפּאַטעטיק און טאָלעראַנט אַדמיניסטראַציע, ביי לאַנג אַקוויעסט אין דעם שפּראַך סיטואַציע.
עפּעס וואָס אַפּעראַנטלי ביי פּרעסט אויף מיט אַ טייל פון דער משפּחה מיטגליד איז געווען די קשיא פון וואָס זיי זענען באַונד פֿאַר אַ משפּחה נעמען-טאַגעדערז מיט מענטשן זיי האָט ניט וויסן.
“עס איז בעדיעק די דעפֿיניציע פון אַ משפּחה נעמען-טאַגעדערז אַז איר ביידע טרעפן די משפּחה, איר אָפט זען, און משפּחה איר ראַרעלי אָדער קיינמאָל מעט פֿאַר,” געזאָגט איין.
“וועלכע איז דער עמעס ציל פון באַגעגעניש מיט מענטשן איר טאָן ניט וויסן אָדער אפֿשר ניט ביי אַלע ינטעריסטיד אין לערנען צו וויסן, נאָר ווייַל דאָס איז די משפּחה” האָט געזאָגט נאָך.
איצט עס איז געווען אַ גרויס צייט אין די דעבאַטע, און פילע פּאַרטיסאַפּייטיד.
“מיר האָבן דער זעלביקער הינטערגרונט, אָדער גלייך אָדער ווייטער צוריק אין דזשענעריישאַנז,” עס איז געווען איינער וואָס האָט געזאָגט.
“איז וואָס? מיר’רע אַלע צוזאַמען קומט פֿון אַדאַם און עווע. “
“אַבסאַלוטלי רעכט. עס איז טאַקע אַ שטאָף פון שטאַפּל כילעק. עס איז נישט זיכער אַז איר טאַפּן דעם שטאַרק משפּחה טייז צו דיין “דריט קוזינע צוויי מאָל אראפגענומען”. “
“וואָס?”
“וועל, איך טאָן ניט גלייך וויסן וואָס עס איז גערופֿן אין אנדערע שפראַכן, אָבער אין ייחוס האָבן סאָט צו קאָודאַפיי און דערקלערן דאָס, מיר פאָרן אַרום און זאָגן אין וואָכעדיק רעדע. זאָל אונדז אָנהייבן ביי נאָטינג אַז די קאַזאַנז זענען קינדער פון סיבלינגז, און דעריבער זיי האָבן געוויינטלעך גראַמפּעראַנץ. אין ענגליש, דער “ערשטער קאַזאַנז” אָדער נאָר “קאַזאַנז”. די קינדער פון די קאַזאַנז איז צווישן רגע קאַזאַנז, “און זיי האָבן געוויינטלעך גרויס-גראַמפּעראַנץ. אַזוי איר קענט רעכענען זיך אַז “דריט קאַזאַנז” זענען קינדער פון רגע קאַזאַנז, “און דעריבער זיי האָבן געוויינטלעך גרויס-גראַמפּעראַנץ עצה -” גרייט גרייט גראַנדפּאַרענץ. “
“איז ימפּלייד. אָבער … “רעמאָוועד”? “
“מיר האָבן אַזוי ווייט ספּאָוקאַן פון” קאַזאַנז “וואָס זיך זענען אין דער זעלביקער דור פֿון זייער פֿאַרשפּרייט אָוועס. ווייל אין פירונג איז נישט אַלעמאָל אַזוי פּשוט ריליישאַנשיפּס צווישן צוויי פּערסאָנס אין די משפּחה, איר האָט צו דערקלערן צוויי פֿארבונדן משפּחה מיטגלידער ינטראָודוסט דער באַגריף פון “אראפגענומען”. עס ינדיקייץ פּונקט ווי פילע דזשענעריישאַנז עס זייַנען צווישן די “קאַזאַנז”. מייַן “דריט קוזינע צוויי מאָל אראפגענומען” איז אַזוי אַ ייניקל פון מיין “דריט קוזינע”. ביסט איר מיט מיר? “
“איז, בעערעך.”
די דיסקוסיע קאַנטיניוד אַ ביסל לאָנגער און דעריבער עבאַד זיך.
“517” האט ער געזאָגט.
“393” זי געזאָגט.
“517”
“393”
“517 יאָר.”
“יאָר? מיר זענען נישט טאַלקינג וועגן אַנטלויפן נומער?”
“ס 517 יאָר צוריק, דעם שפּאַניש אידן געווען יקספּעלד פֿון זייער כאָומלאַנד. אין 1492 2. אויגוסט. טישאַ באב! “
“ווי אויב עס איז שוין גענוג דיזאַסטערז פֿאַר דער ייִדיש מענטשן אויף די זייער טאָג.”
“יא, דאָס איז געזאָגט אַז ווען קאָלומבוס, אָדער ווי ער ערידזשנאַלי גערופֿן, קאָלאָן, ווענט זיך צו אַנטדעקן ינדיאַ – אָבער געפֿונען אַמעריקע אַנשטאָט – עס איז געווען בעדיעק אויף דעם טאָג. אידן אין פּאָרטוגאַל – מיט יענע וואָס ביי פלעד פֿון ספּאַין – ביי נאָך פיר אָדער פינף יאָר, רעספּיט, און איז ערשט געוויזן אין די 1496 “
“פאַראָ” זי סייד. “טו שלעכט מיר קען נישט נעמען האַלטן אין ישראל.”
“יא, אָבער איר וויסן ווי גוט ווי איך וואָס די יו עס דעפּאַרטמענט פון אָפּטיילן האט וואָרנד זיין נאַשאַנאַלז קעגן רייזע צו ישראל, צווישן אנדערע טינגז. דערנאָך איר מוזן אָננעמען אַז זיי בלייבן ביי אים. אַזאַ איז געווען די סיטואַציע ווען מיר געווען פּלאַנירונג משפּחה נעמען-טאַגעדערז. און איר קענט נישט טוישן די וועניו פֿאַר טאַקינג אין די לעצטע מינוט. כאָטש די סיטואַציע איצט איז אַנדערש. “
“אָקייַ, אָבער עס איז נישט ישראל ‘ס אַרבעט צו נעדמונטרע די קומענדיק אמעריקאנער טוריס צו דער מדינה. און וואָס וועגן אַלע יענע אמעריקאנער וואָס נאָך באַזוכן ישראל בעשאַס אָפּטיילן ווען זיי זענען וואָרנד? “
“וועל, זיי זענען סימפּלי דיסאַבידיאַנט.”
“און דער פראנצויזיש און בריטיש, און דייטשישער. זיי מייט קומען. “
“צו עטוואָס גראַד, יאָ. אמעריקאנער זייַנען שפּירעוודיק אויף דעם פונט. אין אַדישאַן, טוריזם צו ישראל פֿון דער שטאַט שאַפונג איז געווארן לאַרגעלי אַ פונקציע פון די אַרטיקל וואָס האָט פּלאַץ אין – און אַרום דעם מדינה, ביידע positive און נעגאַטיוו. מלחמה און טערעריזאַם, די ויסבייג אַראָפּ. שלום סילעק און שלום, ויסבייג זיך. “
“פאַראָ” זי סייד ווידער. “אויב קאָלומבוס ביי דיסקאַווערד אַמעריקע, אַזוי די אמעריקאנער משפּחה וואָלט נישט האָבן שוין אמעריקאנער, און זיי ביי גרויס מוט צו טרעפן אין ישראל.”
“איך פרעגן אויב עס וואָלט האָט שוין נאָך אַ יאַט וואָס סונער אָדער שפּעטער וואָלט האָט געפּלאָנטערט אויף עס – אַמעריקע, וואָס איז. אין אַדישאַן, צפון אַמעריקע דיסקאַווערד דורך אַ דאַניש עקספּאַדישאַן 20 יאָר פֿאַר קאָלומבוס, וואָס דיסקאַווערד די באַהאַמאַס און קובאַ און פון דאָך געדאַנק ער ביי קומען צו ינדיאַ. “
זי פישט די זשורנאַל אַרויס פון זיין טאַש אין די זיצפּלאַץ צוריק, שלאָגן זיך אויף דער מאַפּע און יקסקליימד: “קוקן, מיר פליען זיין די מעדיטערראַנעאַן ים פֿון זיין מזרח ברעג צו זיין וועסט.”
“רעכט, און אמעריקאנער און קאַנאַדיאַנס דאַרף פליען אַריבער דעם אַטלאַנטיק. אפילו בעלגיע, שווייץ און די פראנצויזיש האָבן זינט אויך עטלעכע וועג. עס איז געווען מערהייט שטיצן פֿאַר די נעמען וואָלט זיין קעפּט אַ נייטראַל אָרט, און עס איז דערפֿאַר אין אייראָפּע ס סאַוטוועסטערן ווינקל, פּאָרטוגאַל. פאַראָ. “
טראָץ פּערסיסטענט רומאָרס וועגן ערליין סטערלינג ס פינאַנציעל דיפאַקאַלטיז, זיי ביי ניט טשיינדזשד די טיקיץ. זיי זענען נאָך מיט סטערלינג נב 475 אַרויסגאַנג אין 9 זיי זענען אין גוטן צייט אַזוי אַז די שטאָט איז געווען נאָר סלאָולי וואַקינג זיך ווי זיי ווענט פֿון פרעדעריקסבערג. דער שאָפער דראָווע זיין הק אַנדערסענס באָולעוואַרד, ניימד נאָך די וועלט באַרימט דאַניש באָבע מייסע שרייבער. טראַכטן אַז עס איז שוין פיר יאָר צוריק צו 200 יאָר פֿאַר זיין געבורט איז געווען אנגעצייכנט טרואַוט די פּלעצער. אין סיטי האַלל נוו ווינקל סאַט דער פּאָעט זיך און פּירד איבער צו טיוואָלי. ווי זיי דראָווע פאַרגאַנגענהייט זיין סטאַטוע, איז געווען מער פון משפּחה מיטגלידער סענטימענטאַל. עס סטראַק זיי ווי דעם מענטש און כייע ריליישאַנשיפּס, ווי דיסקרייבד אין אַנדערסען ס טייער באָבע מייסע איז פּונקט ווי פאַקטיש הייַנט, ווי דעמאָלט, “זיי זענען געשריבן. עס איז געווען א געזעלשאַפט וואָס ביי טשיינדזשד – מער דעמאָקראַטיש? מער טאָלעראַנט? איצט עס הערט זיך אַלע אַזוי איינער פון דער נייַער מיעט קאַמיוניטיז וואָס האַלטן אַז דאָס איז די גרויס דאַניש מערהייט צו זיין “נøפלעס” ווייַל עס אַלאַוז זיך צו זיין אַנדערש – ווי זיי. און דאָס איז אמת.
עס זיי כערד קיין פייף פֿון דער אַטראַקשאַנז אין דעם גאָרטן ווען זיי פּאַסט טיוואָלי, כאָטש ניט פֿון די “שעד”. נאָר שפּעטער אין דעם טאָג, עס וואָלט אַוואַדע זיין פילע מענטשן וואָס וואָלט ניצן די גוטע וועטער פֿאַר די סעזאָן ס ערשטער טאָורס פון אַטראַקשאַנז.
דער שאָפער סוואַנג אַראָפּ ניו קאָנגענסגאַדע פּאַסט נומער 6 – די פילע-יאָר-אַלט צענטער פֿאַר דער ייִדיש קאַווע אין דענמאַרק – טשריסטיאַנסבאָרג און דעמאָלט רעכט פאַרביי די גלענצנדיק לאַגער וועקסל ביניען. זינט די מאַשין איז אין דעם מיטל פון די בריק, זיי פּערפאָרמד די מאַנדאַטאָרי קאָפּ טורנינג צו האַלטן די אָפּערע הויז, לאָוקייטאַד און זענען ריפלעקטיד אין די וואַסער. “טאָוסטער” – לויט קøבענהאַוונערווידדעט – איז געווען ינאָגערייטיד אין פרי 2005. עס איז געווען כּמעט קיין פאַרקער, און זיי ריטשט זיך געשווינד צו די קאָפּענהאַגען אַעראָפּאָרט אין קאַסטרופּ, וווּ זיי זענען שטעלן אַוועק אין דער “פליגל” פון דעם נייַעם טערמינאַל 3 איז גערופֿן. זיי ראָולד די באַגאַזש אַרייַן די וואָקזאַל און נו ווי צו אָפּשאַצן די פונקטיאָנאַליסט אַרקאַטעקטשער פון די ילאָנגגייטאַד ייסאָסאַליז דרייַעק פון אַ ביניען. דאַניש דיזיין – ביי זיין בעסטער. אין דורכפאָר זאַל זיי טאָקט וועגן אַז עס זענען נישט פילע ערפּאָרץ וווּ ביידע ינבאַונד און ודרעדזש-פֿאָרווערטס וועט ווערן געפֿירט דורך דער זעלביקער זאַל און דערפֿאַר האָבן די געלעגנהייט צו טרעפן יעדער אַנדערער.
עס איז געווען אַ סיטואַציע טיפּיש פּעקל יום טוּב. שיטער אָרט פֿאַר לעגס און דעם יום טוּב שטימונג פֿון די אָנהייב. זיי בילט סמåפאָרדאָממע געקומען פֿאָרווערטס און געזאָגט מיט אַ איין שטימע “איצט קוק גוט צו דיין כאַווער פּאַסאַנדזשערז, איר וועט מיסטאָמע נישט זען זיי ניכטער זיך די לעבן וואָך”. פּאָרטוגאַל ס אַלגאַרווע, דרום-פייסינג ברעג איז אַ קלאַסיש טשאַרטערמåל פֿאַר דאַנעס און אנדערע צאָפנדיק עוראָפּעאַנס, און דער רייזע יוזשאַוואַלי האָבן צוויי פּערפּאַסיז. דער ערשטער – “זון, סאַנד, ים” און די רגע – “בוז”. אָדער וויצע ווערסאַ. צו זיין שיין, אַ סאַך גאָוינג אויף טריפּס צו די “קאַלטשעראַל” אַטראַקשאַנז אין דער געגנט, פילייכט צו מאַכן זיך אַ ביסל אויף מיין געוויסן. כאָטש די דאַניש משפּחה ‘ס ציל איז געווען גאָר אַנדערש, דאָס איז אַוואַדע קיין יום טוּב שטימונג איז פעלנדיק.
ווי דער ערקראַפט האָט אויסגעלאשן, פּאַסאַנדזשערז קען זיין אין איין בלאַט פּונקט דערזען די øרעסונד בריק. דער 16 קילאמעטער לאַנג בריק און טונעל פֿאַרבינדונג צווישן דענמאַרק און שוועדן סטוד גרייט ביי די ינטערסעקשאַן צווישן די פֿריִער און דעם מאַלעניאַם און איז אַ דענקמאָל צו קאָואַפּעריישאַן און אינזשעניריע. ניט כידעשדיק אַז דאַניש אינזשעניריע קאָמפּאַניעס זענען רעפּריזעניד אין פּראַדזשעקס ין דער פרעמד אין אַ דיפּלאָם ווייט יקסידינג וואָס זיין גרייס דזשאַסטאַפייז זיי.
שוועדן ס רגע לאַרדזשאַסט שטאָט, גאָטהענבורג, איז ביוטאַפלי לאָוקייטאַד און קעראַקטערייזד דורך זיין גרויס פּאָרט. די שטאָט ‘ס באַפעלקערונג זענען באַקאַנטע צו זיין ינטעריסטיד ספּאָרט, און מיט די שטאָט’ ס ינוועסמאַנט אין גוטע ספּאָרטינג פאַסיליטיז, עס איז אויך געווארן ריוואָרדאַד מיט אַזוי פילע אינטערנאַציאָנאַלע ספּאָרט קאַמפּאַטישאַנז האָט טאַקען אָרט לעצטנס אין גאָטהענבורג. אויף דער יאַזדע זיך צו לאַנדוועטטער אַעראָפּאָרט, קראָסט די וללעווי סטאַדיום, וווּ די וועלט אַטלעטיקס טשאַמפּיאָנשיפּס האָט פּלאַץ אין 1995 און וווּ די קאָראַספּאַנדינג אייראפעישער טשאַמפּיאַנשיפּ איז געווען א העלד אין 2006. ווען זיי ריטשט די שטאָט מיטן, זיי ניו פּונקט ווען צו דורכפירן די אַבליגאַטאָרי קאָפּ טורנינג צו האַלטן די אָפּערע הויז, לאָוקייטאַד און זענען ריפלעקטיד אין די וואַסער. די שטוב איז געווען ינאָגערייטיד צען יאָר פריער, און עס איז סיינד דורך יאַן יזיקאָוויטז. יזיקאָוויטז – ניט משפּחה, פֿארבונדן – איז אויך דער אַרכיטעקט פון די שטאָט ‘ס היגהלי אַקליימד ייִדיש עלטער האָוסינג.
פאַרקער איז געווען נאָענט, אָבער עס פלאָוד סמודלי מיט הויפּט פרעמד מאַנופאַק-ראַן בראַנדז. אינטערעסאַנט אַז אַזוי פילע סוועדעס אַפּט זייער הדזשעממעפאַברי-דייסעקטאַד וואָלוואָס און סאַאַב’ער. זענען פרעמד מאַן מער טשיקאַווע און האָבן מער פּרעסטיזש? בעסער איך מעשאַער עס איז נישט?
און דאַן עפּעס מאָדנע. אין אַ צאָל פון ערקראַפט בילאָנגינג צו, ריספּעקטיוולי, צפון אמעריקאנער, אייראפעישער און ישראל ערליינז ביגאַן קליין און גרויס גרופּעס פון פּאַסאַנדזשערז כּמעט סיימאַלטייניאַסלי, ווי אין אַ גרויס וואָג בראָט קאַנספּיראַסי ין דער שטיל אָבער רעזאַלוטלי צו זוכן זייערע כאַטע. נידער פלי קאָמאַנדע אָדער מעדפּאַססאַגערערע נאָוטאַסט עפּעס ומגעוויינטלעך. ווי אויב עס געווען ומזעיק בונד צווישן זיי – משפּחה טייז – זיי יעדער פּולד אַוועק אַ בוך אַרויס פון האַנט באַגאַזש. דערנאָך פאַמבאַלד די פאלגענדע קנעפּל, געפֿונען דאָס, פּרעסט און פּושט די זיצפּלאַץ צוריק אַזוי איין טרעפּל צוריק – נישט מער, זיי וואָלט דאָך בעסער נישט פאַלן שלאָפנדיק. אַזוי זיי יגערלי שטודירט די גריייש ספר דעקן, קאַנווינסט ווי זיי געווען וועגן צו געפֿינען אַ סימבאָל פון דער מדינה זיי ביי פּונקט שטעלן הינטער אים. אָבער, נישט. “פאַראָ,” געדאַנק די מערסט און סנאָרטיד, בשעת די בלייד פון דעם ספר ‘ס ערשטער בלעטער גריייש דורך.דערנאָך זיי לינד נו צוריק אין די זיצפּלאַץ, טערנד צו בלאַט 23 און ביגאַן צו לייענען:


c: text/html

text:
באריס זשאנסאן
אלעקסאנדער באריס דע פעפל זשאנסאן (באוואוסט אלס באריס זשאנסאן, געבוירן דעם 19טן יוני 1964, ניו יארק סיטי)[1] איז א בריטישער קאנסערוואטיוו פארטיי פאליטיקער און דער יעצטיגער שטאַטס-סעקרעטאר פאר אויסערן און קאמאנוועלט באציאונגען (אויסערן מיניסטער) זייט 2016, און אויך קאמאנס דעפוטאט פאר אקסברידזש און דרום רייזסליפ זייט 2015. ער איז געווען בירגערמייסטער פון לאנדאן פון 2008 ביז 2016. ער איז אויך א זשורנאליסט און געוועזענער רעדאקטאר פון דער ספעקטאטאר.
ער איז פריער געווען קאמאנס דעפוטאט פאר הענלי פון 2002-2008, און איז געווען אמאל אן אפיציעלער פארשפרעכער אלס שאטן מיניסטער פאר העכערער בילדונג, ביז ער האט זיך געמאלדן צו קאנדידירן פאר בירגערמייסטער פון לאנדאן. זשאנסאן איז געווארן דער קאנסערוואטיוו פארטיי קאנדידאט דעם 27סטן סעפטעמבער 2007.
אום 1טן מיי 2008 איז ער געוויילט געווארן אלס בירגעמייסטער פון לאנדאן אויף א קאדענץ פון 4 יאר. ער האט געווינען די וואלן נאכן ציילן די צווייטע פרעפערענץ שטימען, מיט 1,168,738 קעגן די 1,028,966 שטימען פון זיין קעגנער, דער פריערדיגער בירגערמייסטער קען ליווינגסטאן.[2] באריס האט געמאלדן אז צוליב זיין זיג וועט ער רעזיגנירן אלס מיטגליד פון פארלאמענט.[3] אין 2015 האט מען אים געוויילט א קאמאנס דעפוטאט און ער האט געמאלדן אז ביי די נעקסטע וואלן אין 2016 וועט ער זיך נישט קאנדידירן ווי בירגערמייסטער פון לאנדאן.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
שפיזגלאז
שפיזגלאָז (ענגליש: Antimony, לאטייניש: Stibium) איז א כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Sb און אטאם נומער 51. ער איז א ווייכער האלבמעטאל וואס זעט אויס זילבער-גרא.
ניצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מען ניצט שפיזגלאז אין האלב-דורכפירערס, ווייַל עס איז נייטיק אין שאפן דיאדן, אינפראַרעד אפשפירערס און אנדערע פּראָדוקטן. אנדערע ניצן:
- שפיזגלאז פארבינדונגען (אקסידן, סולפידן) ראָלע אין שאפן פייַער-באַוואָרנטע מאַטעריאַלן פאר קינדערס שפילכלען.
- אין מעדיצין, דער שפיזגלאז פארבינדונג KSbC4H4O7·0.5H2O.
באווארענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שפיזגלאז האט אַ גרויסע צאל פון גיפטיקע פארבינדונגען, ענלעך אין גיפטיקייט צו אַרסעניק.


text:
קענגורו
דער קענגורו איז א חיה וואס וואוינט בעיקר אין אויסטראליע.
ער איז זייער נאציאנלער סימבאל.
זיינע פאדערשטע פיס זענען קלענער ווי די אונטערשטע דעריבער קען זי שפרינגן גאר הויכע צוימען.
כאטשיג ער איז אפט מאל 9 ביז 12 פיס הויך, אבער ווען ער ווערט געבוירן איז ער אזוי גרויס ווי א פליג און עס קלעבט זיך אן צו זייגן אויף אכט חדשים ביז זי ווערט ערוואקסן.
אנדערשט ווי אלע בעלי חיים איז דער מוטער קענגערו אנגעוואקסן מיט ספעציעלע מוסקלען אז דאס זאל פון זיך אליינס ארויספאמפען מילך פאר די פיצקעלע וואס האט נישט די כוח צו זייגן.
טיפן קענגערוען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז פאראן פיר זגאלן קענגורוען:
- דער רויטער קענגורו (מאַקראפוס רופֿוס) איז די גרעסטע בייטל-חיה אין דער גארער וועלט. דער רויטער קענגורו וואוינט אין דעם פארטריקנטן און האלב-פארטריקנטן צענטער פון אויסטראליע. א גרויסער זכר קען זיין הויך צוויי מעטער מיט א געוויכט פון 90 ק"ג.
- דער מזרח גראער קענגורו (Macropus giganteus) איז נישט אזוי באקאנט ווי דער רויטער, אבער מ'זעט אים מער, וויילע ער וואוינט אין דעם באפעלקערטן מזרח טייל פונעם קאנטינענט.
- דער מערב גראער קענגורו (Macropus fuliginosus) איז קלענער, מיט א געוויכט פון 54 ק"ג פאר א גרויסן זכר. מען געפינט אים אין דרום טייל פון מערב אויסטראליע, דרום אויסטראליע לעבן דעם בארטן, און אינעם דארלינג טייך בעקן.
- דער אנטילאפינער קענגורו (Macropus antilopinus) איז ענדלעך צו די מזרח און מערב גראע. ער וואוינט אין גראזיקע פלוינען און וועלדער. זיי וואוינען און גרויסע גרופעס.


text: גוואַלד - טייל פון דער עסאַנס פון די מענטש מינים.עס איז געבויט אין דער זייער טיפענישן פון מענטש נאַטור, אַזוי אָן גוואַלד אונדזער מינים פילז זייער שלעכט.צו סובלימאַטע עס קאַנטראַדיקץ ציוויליזאַציע דערשיינונג ין די קאָמפּיוטער וועלט עס איז אַן גלייבן סומע פון גאַמעס דעם ריכטונג.און קיין ענין וואָס די מאָראַליסץ און געזאגט רעטראָגראַדעס, און פייטינג גאַמעס מאַכן יינציק און ינימאַטאַבאַל.זיי העלפן מיליאַנז פון מענטשן צו פאַרלירן די אַקיומיאַלייטיד אָנפאַל אויף ווירטואַל אותיות, אַזוי געטינג באַפרייַען פון דער דאָרשט צו טייטן די מענטשן.איר זאָל נישט בייגן פאָרויס פון דער פראַזע.פּסיטשאָלאָגיסץ האָבן פּראָווען אַז אַלע יומאַנז זענען געדאַנק פון מאָרד זייער פיינט און פאָוז.דערצו, פאָרשונג סיינטיס ויסנעמען אַז.אַז חלומות פון סאַדיסטיק רציחה - די קלאַל.עס ריסעץ די אַגרעסיוו ענערגיע וואָס האט אַקיומיאַלייטיד אין דעם פּראָצעס פון ינטעראַקשאַן מיט אנדערע מענטשן.מאָדערן פייטינג גאַמעס אָנליין און אַזוי גוט, אַז זיי זענען צוטריטלעך פון קיין קאָמפּיוטער מיט אינטערנעט צוטריט.דער שפּילער איז ניט נייטיק, אראפקאפיע קאַמבערסאַם פאַרשפּרייטונג, ינסטאַלירן די שפּיל, מאַכן זיכער אַז זייַן ריקוועס זענען נישט ווייַטער פון די קייפּאַבילאַטיז פון די קאָמפּיוטער.פלאַש גאַמעס, פייטינג קענען זייַן לויפן אויף קיין קאָמפּיוטער.דערצו, די טעכנאָלאָגיע איז קאַמפּאַטאַבאַל מיט אַלע מאָדערן פּלאַטפאָרמס.וואָס איז ניט וויכטיק, פֿענצטער איר אָדער לינוקס, אָדער מאַסינטאָש - עס טוט נישט ענין, זינט די בליץ גאַמעס קענען לויפן גלייַך פון די אינטערנעט, און די שפּילער צו לויפן די גאַמעס פּאַסיק פֿאַר אַלע אַפּערייטינג סיסטעמס.אַזוי לאָזן כּעס אין זייַן באַלעבאָס און איר קענען אַרבעטן מיט דיין קאָמפּיוטער, עס ס 'נישט דער זעלביקער קאָמפּיוטער הייַנט קענען נישט טאָן אָן די בליץ טעכנאָלאָגיע.דאס איז טייל פון זייטלעך און אָן אינטערנעט וואָלט זייַן גאַנץ.עס איז אַ מיסקאַנסעפּשאַן אַז גאַמעס זענען פייטינג פֿאַר די יינגלעך.אין פאַקט, אין די ווירטואַל אָרט ווו די פאַקטיש גשמיות קראַפט טוט נישט אָפענגען אויף דער מיידל, און די גערלז גערן לאָזן אַוועק פּאַרע אין די נעץ אויף די ווירטואַל מאָדעל.אויף די אנדערע האַנט עס זענען ספּעציעל גאַמעס פֿאַר יינגלעך פייץ וואָס זענען געטרייַ אויסשליסלעך צו די בוייש טעמעס.גירלס זענען יוזשאַוואַלי נישט אינטערעסירט אין דעם שפּיל צו באַטראַכטן אַדווענטשערז פון העלדן פון דער מענטש 'ס וועלט, אָבער נאָך, די גאַמעס זענען פאָלקס מיט ביידע סעקסאַז.וואָס צו שפּילן - די ברירה פון אַלעמען.אבער צו לייקענען זיך די מעלדונג פון אַקיומיאַלייטיד כּעס איז נישט ווערט וועלכער פּרינציפּן איר גלייבן.נאָך קראַשט דורך קאַס - די ערגסט איז דיין פייַנט.עס איז טויגעוודיק פון דיסטרויינג נישט בלויז עפּעס מאַטעריאַל, אָבער אויך שעדיקן די גייַסטיק קויל.אַזוי גיין פאָרויס - צו די שפּיל אויף דעם בלאַט פון אונדזער וועבזייַטל.זי איז געווען נאָר געטרייַ צו דעם טעמע.פֿרייַ!ווילן צו וואַרעם אַרויף בעשאַס אַ לאָנטש ברעכן?- דערנאך איר האָבן צו שפּילן קאַמף.דער בעסטער אָנליין גאַמעס פֿאַר יינגלעך אין אַ סעריע פון גאַמעס פלעשעוווי פייץ.אויף אונדזער וועבזייַטל - גרויס קייט פון פֿרייַ אָנליין שפּילערייַ.


text:
נעוויל טשעמבערליין
אַרטור נעוויל טשעמבערליין (דעם 18טן מערץ 1869 - דעם 9טן נאוועמבער 1940) איז געווען א בריטישער פאליטיקער, און פרעמיער מיניסטער,
ער איז געבוירן אין בירמינגהאם, ענגלאנד, צו אן אדעליגער ענגלישער פאמיליע. פון 1916 האט ער געדינט אין פארשידענע מיניסטערישע פאזיציעס, און ער איז געווארן דער פירער פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי. אין 1937 איז ער געווארן פרעמיער, און ער האט רעזיגנירט אין 1940, נאכדעם וואס דייטשלאנד האט אטאקירט פראנקרייך, האלאנד, און בעלגיע.
זיין פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער האט געהאלטן פון גיין מיט שלום, אזוי האט היטלער באקומען די צושטימונג פון די וועלטסמאכט, צו אנעקסירן סודעטנלאנד געביט פון טשעכאסלאוואקיי, ביים מינכען קאנפערענץ, נאכן קאנפערענץ האט ער דערקלערט "'מיר האבן פארמיטן נאך א וועלט מלחמה'", וואס האט זיך גאנץ שנעל ארויסגעוויזן אלס נישט ריכטיג.
דאס זעלבע מיטן ווייסן פאפיר, נאכן אראבישן אויפשטאנד פון 1939-1936, און בריטישע קאמיסיעס זענען געקומען זען, ווי צו שליסן די אומרוען אין פאלעסטינע, און די לעצטע קאמיסיעס רעזאלוציע, פון נישט ארויף לאזן יידן קיין ארץ ישראל, א באגרעניצטע עליה, יידן טארן נישט קויפן אראבישע שטח, און נאך פארשידענע באגרעניצונגען, און ווי אויך דאס צוריק ציען זיך פון דער באלפור דעקלאראציע, אלס מיטן שלום, זיך נישט איינצורייסן מיט אנדערע פעלקער.
דעם 10טן מיי 1940, האט ער רעזיגנירט פון אמט אלס פרעמיער מיניסטער, נאכן דורכפאל פון דער בריטישער ארמיי, אויפן קאנטער אטאקע קעגן דייטשלאנד, אין נארוועגיע, און די בריטישע זעלנער האבן געמאכט א ריקצוג.
ווינסטאן טשערטשיל האט אים איבערגענומען, אבער דאס ווייסע פאפיר איז געבליבן ווי עס איז געווען, איידער טשערטשיל איז ארויף אויפן בענקל.
אין יענעם יאר האט מען געפונען די ביטערע מחלה, און ער איז אפערירט געווארן, אבער ער האט זיך נישט אויסקורירט, און ער האט רעזיגנירט פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי פירערשאפט, און פון זיין אמט אין קאבינעט. אום דעם 9טן נאוועמבער 1940, איז ער געשטארבן פון זיין קראנקייט.
ער ווערט פאררעכנט אלס איינער פון די קאנטראווערסיעלע פאליטיקער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך.


text:
װיקיפּעדיע:וועגן
די ײִדישע װיקיפּעדיע איז די וויקיפעדיע אויף דער יידישער שפראך ווערסיע.
זי איז אזא סארט עלעקטראניש ענציקלאפעדיע וועבזייטל וואס אלע יידיש רעדערס פון דער גארער וועלט, זענען ערמעגליכט, באויפטראגט און געלאדענט, דאס פרייערהייט און אפנערהייט, צוגלייך פאר יעדן אייניג, שרייבן און רעדאגירן אויפן אינטערנעץ, - אלס וואלונטירן אן באצאלט קיין געלט אדער אנדערע טובת הנאה.
זי איז געגרינדעט געווארן כ' אדר ה'תשס"ד (13טן מערץ 2004),[1] היינט צוטאג אנטהאלט זי 13,658 ארטיקלען.
וויקימעדיע פונדאציע
אלע שפראכן וויקיפעדיעס, איבער 260 אין צאל, זענען איין גרויסער פילשפראכיגער פרייער ענציקלאפעדיע פראיעקט אונטער דעם בעלות פון די נישט-פאר-פראפיט וויקימעדיע פונדאציע הויפטקווארטירט אין פלארידע, געגרינדעט דורך זשימי וועילס.
די וויקימעדיע פונדאציע איז אזא סארט וואולטעטיגע ארגאניזאציע וואס האט אויף זיך געלייגט דעם ציל צו ברענגען דעת און וויסנשאפט צו יעדן מענטש אויף דער וועלט פריי אן אפצאל, דורך דעם וואס זיי שענקען צו יעדן אייניק די בעלות צו זאגן וואס איז אמת.
דאס ווערט דורכגעפירט דורך אויסנוצן דעם מאדערנעם וויקי ווייכווארג פאלטפארמע; וואס לאזט יעדן איינעם ענדערן אייניק און מיט קאנצענזוס צוזאמען אויף אמאל יעדען ענין. אזוי ארום האט די פאנדוציע אוועקגעשטעלט אן ענציקלאפעדיע אין כמעט יעדער שפראך אויף דער וועלט, אין פארעם פון וויקיפעדיעס.
נישט בלויז ענציקלאפעדיעס נאר אויך פרייע ווערטערביכער, אין יעדער שפראך, אין פארעם פון וויקיווערטערבוך. און אזוי ווייטער בילדער און ביכער זאמעלונגען און נאך פילע פראיעקטן וואס באפרייט דער מענטשליכער וויסנשאפט פארן יעדן מענטש אייניק.
די פונדאציע גיט זיך בעיקר אפ אין די טעכנישע אינציאטיוו און גרינדונג פון די פראיעקטן, אבער נישט אין איר ווערטשאפט, ווי צום ביישפיל טוט זי בלויז אויפהאלטן אירע סערווערס, דורך פאנדרעיזינג, וואס קאסט אפ שווערע מיליאנען א יאר. אבער זיי קענען אבסאלוט גארנישט אריין רעדן בנוגע די אינהאלט פון די דאזיגע פראיעקטן, נאר לאזן די וואלענטורן שאפן קאנצענזוס איבער יעדעס ענין וויאזוי און וואס פונקטליך עס זאל דאקומענטירט ווערן און וויאזוי עס זאל ווערן אויסגעשטעלט דאס ווייכווארג און די דעזיין דערפאר.
עס איז אזוי אויסגעשטעלט אז אלץ וואס מען שרייבט ווערט אויטאמאטיש באפרייט פאר יעדן צו קאפירן און זיך באנוצן אן רשות פארן אייגענעם געברויך פון דער גאנצער וועלט, דעריבער קען מען נישט דארטן קאפירן גארנישט וואס האט עפעס קאפירעכטן.
וויקיפעדיע
די יידישע וויקיפעדיע איז אויסגעשטעלט אויפן האר, און פירט זיך גענוי, ווי א יעדע אנדערע וויקיפעדיע.[2]
דאס ווארט וויקיפעדיע איז א צוזאמשמלעץ פון צוויי ווערטער, וויקי נאכן ווייכווארג אויף וואס דער וועבארט לויפט, אין לשון פון שנעל אויף האוואישער שפראך, און פעדיע (פון ענציקלא-פעדיע) וואס מיינט אין לאטייניש, ארומענעמדיג אלעס.[3]
עס איז אויסגעשטלעט אין א היאראכיע פון מענטשען וואס קיינער קען נישט געוועלטיגען איבער דעם אנדערןס דעה נאר אלעס ווערט געטאן דורך קאנסענסוס.[4]
עס זענען פארהאן סיסאפן (א פארקירצונג פון צוויי ווערטער סיסטעם אפערירער) וואס ווערן ערוויילט דורך דער קהילה[5] צו אינפארסירן די קאנסענסוס שאפונג דורך צייטווייליג אפשפארן יעדע ענין וואס איז אין מחלוקת און א שטער פארן כלליתדיגן בוי פון וויקיפעדיע[6].
גארנישט און קיינער ווערט צענזורירט,[7] נאר בלויז אויף די צייט ביזווילאנג קאנסענסוס ווערט געשאפן, קען דאס ווערן צענזורירט נישט קיין סעקונדע שפעטער וואס מען שליכט דאס.[8]
אויך זענען פארהאן באנוצער אויף העכערע שטאפל פון כוח, ווי די ביראקראט וואס מאכט די סיסאפן[9], און די סטוארטס, וואס איז נאך העכער, ער פאסט אויף אז די באנוצער זאלן זיך טאקע באגיין לויטן סיסטעם[10].
ביישטייערן צו דער וויקיפעדיע
יעדער איינער קען ביישטייערן צו וויקיפעדיע מיט א קליק אויפן רעדאַקטירן טאַב אין אן ארטיקל. איידער איר הייבט אן בייצושטייערן איז כדאי איבערצוקוקן עטלעכע האנטיקע געצייג ווי די לעקציע אן די פאליסיס און אנווייזונגען, ווי אויך דעם ברוך-הבא בלאט.
אסאך ארטיקלען הייבן אן אלס שטומף ארטיקלען, אבער, נאך פילע ביישטייערונגען, קענען זיי ווערן אפילו רעקאמענדירטע ארטיקלען.
טאמער איר ווערט געוואויר אז וויקיפעדיע האט נישט קיין ארטיקל אויף א טעמע וואס אינטערעסירט אייך, מעגט איר בעטן מ'זאל שרייבן דעם ארטיקל (אדער איר קענט פארשן די טעמע און שרייבן דעם ארטיקל אליין).


text:
1882
1882 איז דאס 82סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1882 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן סעפטעמבער - די ערשטע הידרא-עלעקטרישע קראפט סטאנציע אין דער וועלט הייבט אן צו ארבעטן אין וויסקאנסין, פאראייניגטע שטאטן
- 12טן דעצעמבער - געגרינדעט ראש פינה
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן יאנואר - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1945)
- 14טן מערץ - וואצלאוו סירפינסקי, פוילישער מאטעמאטיקער (געש' 1969)
- 9טן מיי - יאסעלע ראזנבלאט, וועלט בארימטער חזן (נפ' 1933)
- 15טן יוני - יאן אנטאנעסקו, הערשער פון רומעניע בעת דער צווייטער וועלט מלחמה (הינגעריכטעט 1946)
- 17טן יוני - איגאר סטראווינסקי, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1971)
- 30סטן סעפטעמבער - האנס גייגער, דייטשער פיזיקער (געש' 1945)
- 14טן אקטאבער - עמאן דע וואלערא, אירישער פאליטיקער (געש' 1975)
- 11טן דעצעמבער - מאקס בארן, יידישער פיזיקער
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 19טן אפריל - טשארלס דארווין, ענגלישער ביאלאג, האט אויסגעטראכט די טעאריע פון עוואלוציע (געב' 1809)
- 2טן יוני - דזשוסעפי גאריבאלדי, פירער פון דער באוועגונג צו פאראייניקן איטאליע (געב' 1807)


text:
אינטערנאציאנאלער געלטפאנד
דער אינטערנאציאנאלער געלטפֿאנד (ענגליש: International Monetary Fund ר"ת IMF) איז אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע געשאפן דעם 22סטן יוני 1944 ביי דער בראטאן וואודס קאנפערענץ, און האט אנגעהויבן צו ווערן דעם 27סטן דעצעמבער 1945 ווען 29 לענדער האבן אונטערגעשריבן דעם הסכם. די ציל פון דער ארגאניזאציע איז געווען צו סטאביליזירן די קורסן.
יעדע מיטגליד לאנד דארף ביישטייערן א סומע געלט אין א קאסע. ווען א לאנד האט פראבלעמען מיט צאלן קען עס בארגן פון דער קאסע פראוויזאריש. פראנקרייך איז געווען דאס ערשטן לאנד וואס האט גענומען א הלוואה פונעם פאנד, אין 1947.
אין 2012 האט דער פאנד 188 מיטגליד לענדער.
דער פאנד ווערט געפירט מיט א דירעקטאריום פון 24 עקסעקיוטיוו דירעקטארן. אכט לענדער האבן אן אייגענעם דירעקטאר: די פאראייניגטע שטאטן, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, יאפאן, דייטשלאנד, פראנקרייך, כינע, רוסלאנד און סאודי אראביע. די אנדערע לענדער ווערן צעטיילט אין 16 גרופעס, און יעדע איינע פון זיי וויילט א דירעקטאר. די היינטיגע פארזיצערין פונעם דירעקטאריום איז קריסטין לאגארד פון פראנקרייך.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביים ברעטאן וואודס קאנפערענץ וואס האט געשאפן דעם געלטפאנד זענען געוון חילוקי דעות וועגן זיין ראלע. דער בריטישער עקאנאמיסט דזשאן מיינארד קינס האט געוואלט דער פאנד זאל ארבעטן קאאפעראטיוו, פון וואס יעדע מיטגליד לאנד קען נעמען געלט ווען נייטיק צו פארמיידן עקאנאמישע קריזיסן. דער אמעריקאנער דעלעגאט, הארי דעקסטער ווייט האט פארשטאנד אז דער פאנד זאל פועלן ווי א באנק, כדי צו העלפן לענדער אפצאלן זייערע חובות. ענדלעך האט מען אויפגענומען בעיקר די שיטה פון ווייט.
שטאב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צווישן די יארן 1993 - 2001 איז דער אונטער-אלגעמיינער-פארוואלטער פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד געווען סטענלי פישער, וואס איז שפעטער געווארן אנפירער פון דער באנק פון ישראל.


text:
קארלאס סלים
קארלאס סלים איז א מעקסיקאנער ביזנעסמאן און דער רייכסטער מענטש אין דער וועלט, געשאצט אויף $67.8 US ביליאן.
ער איז א זון פון לעבאנעזער אימיגראנטן ער האט אנגעפאנגען זיי קאריערע אין ריעל עסטעיט און ער האט דערנאך איינגעקויפט שותפות אין א סטאק בראקערעדזש פירמע. דורכאויס דעם לאטיין אמעריקאנער עקאנאמישן קריזיס אין די אנפאנג 80'ער יארן האט סלים אפגקויפט און ערהוילט מערערע פראבלעמאטישע ביזנעסער, וועלכע ער האט איינגעגלידערט אין זיין "קארסא גרופע".
זיין רייכקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סלים'ס רייכקייט שטאמט פון דעם וואס ער איז דער עיקר שותף און 222 ביזנעסער, רוב פון דעם אין מעקסיקא ווי ער קאנטראלירט שטארק די מארקעט מיט זיינע פראדוקטן. ער צייכענט זיך אויס מיט איבערנעמען פראבלעמאטישע ביזנעס'סער און זיי אין ארדענונג ברענגען. אין מעקסיקא קאסטן רוב זאכן טייערער ווי אין אמעריקע, איינע פון די סיבות ווייל די מארקעט דארט איז מער ווייניגער קאנטראלירט פון אזעלכע גרויסע עשירים ווי סלים.
זיין עיקר רייכקייט קומעט פון די סטאק אמעריקע מאוויל וואס איז לאטיין אמעריקע'ס גרעסטע סעליולער טעלעפאן פירמע, וואס ווערט קאנטראלירט דורך סלים. ער האט עס איבערגענומען אין 1990 פון די רעגירונג און ער האט עס שטארק פארברייטערט, היינט צוטאגס איז עס דער הויכפונקט פונעם מעקסיקאנער סטאק עקסטשעינדזש.
מען שאצט אז סלים און זיין פאמיליע פארמאגן א פארמעגן וואס איז ווי 8 פראצענט פון מעקסיקא'ס נאציאנאלע פראדוקציע.


text:
דרום וויעטנאם
דרום וויעטנאַם, אפיציעל די רעפובליק פון וויעטנאַם (וויעטנאמעזיש: Việt Nam Cộng Hòa, וויעטנאַם רעפובליקאנער) איז געווען א מדינה וואס האט געהערשט דרום וויעטנאם ביז 1975.
אין 1949 איז די מדינה געווארן אנערקענט אינטערנאציאנאל מיטן נאמען "שטאַט פון וויעטנאם" (1949-55), און שפעטער ווי די "רעפובליק פון וויעטנאם" (1955-75). די הויפּטשטאָט פון דרום וויעטנאַם איז געווען סייגאן.
אין 1954 האט דער גענף קאנפערענץ צעטיילט וויעטנאם אויף קאמוניסטישע און נישט-קאמוניסטישע טיילן; פון דעמאלסט אן פלעג מען רופן דאס לאנד "דרום וויעטנאם".


text:
ישוס ריכטיגע קירכע
ישוס ריכטיקע קירכע איז אַ קריסטלעכע שטרעמונג, געגרינדט געװאָרן אין כינע 1917, זי פֿאַרמאָגט 1.5 מיליאָן גלײַבערס איבער דער גאַנצער װעלט. אײנע פֿון זײערע מיצװת איז צו היטן שבת.
די עיקרדיקע אמונות פון דער קירכע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1. ה' אויסגעזויגט אונזערע ירושה פון דאס מלכות פון הימל ווען מען קריגט דעם רוח הקודש
- 2. שבת, דער זיבט טאג פון דער וואך, איז א א הייליגער טאג, ברוך דורך ג-ט. מען מהדר שבת אונטער דעם חסד פון ג-ט פאר באצייכענען דעם אנדענק פון דעם יצירה און ישועה פון ג-ט און מיט אויסקוק פון אייביק א ה-העולם הבא.


text:
מלבי"ם
רבי מאיר לייבוש בן יחיאל מיכל ווייזער (י"ט אדר ה'תקס"ט - א' תשרי ה'תר"ם) (דער מלבי"ם) אויך באוווּסט אלס קעמפנער מגיד. איז געווען א מפרש פון תנ"ך און איינע פון די פוסקים אחרונים.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי מאיר לייבוש איז געבוירן אין דער שטאט וואלאטשיסק אין וואהלין. ווען ער איז געווען אלט זעקס איז ער געווארן פאר'יתומט פון זיין פאטער.[1] און שוין פון יונגערהייט באוווּסט אלס דער וואהלינער עילוי. אום ה'תקפ"ג האט ער חתונה געהאט צום ערשטן מאל אבער זיין ווייב איז נפטר געווארן נאך א קורצער צייט און מאיר לייבוש האט זיך געצויען קיין ווארשע וואו ער האט אנגעהויבן לערנען דעם חכמת הנסתר.
אין יאר ה'תקצ"ט איז ער געווארן רב אין וורעשן, פאזן. נאך זיבן יאר אין ה'תר"ו איז ער געווארן רב פון קעמפן, פרויסן (היינט קעמפנא אין מערב פוילן). אין ה'תרי"ח איז ער געווארן דער הויפט רב אין בוקארעשט (רומעניע). דארטן אין רומעניע האט ער געפירט א שטארקן קאמף קעגן דעם רעפארם. צוליב דעם קאמף האט ער געדארפט פארלאזן רומעניע אין ה'תרכ"ד, דערנאך איז ער געווען רב אין עטליכע רוסישע קהילות. פון יאר ה'תרל"ה איז ער געווען רב פון קעניגזבערג, ביז זין פטירה א' תשרי ה'תר"ם.
איינער פון זיינע אייניקלעך (א זון פון זיין טאכטער פֿריידא) איז געווען מיכאל היילפרין, פון די ערשטע וואס האבן זיך געצויגן אין ארץ ישראל.
זיין שיטה אין פירוש התנ"ך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ארצות החיים - חידושים אויף שו"ע אורח חיים
- ארץ חמדה - דרשות על התורה
- ארצות השלום - פארשידענע דרשות
- התורה והמצוה - פירוש על התורה
- מקראי קדש - פירוש אויף תנ"ך
- הכרמל - ספר אויף דער שפראך לשון הקודש
- יאיר אור - דערקלערונג פון סינאנימען [1]
- משל ומליצה
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ בית יוסף להבה, גליון פא, "רבי מאיר לייביש מלבי"ם"
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- פירושי מלבי"ם
- ספר יאיר אור וועגן סינאנימען
- מלבים מאיר


text:
לינדאן זשאנסאן
לינדאן בעיניס זשאנסאן (27טן אויגוסט, 1908 - 22סטן ינואר, 1973), דער 36'טער USA פרעזידענט, געדינט פון: נאוועמבער 22 1963 ביז: יאנואר 20 1969. אויך האט ער געדינט אין נאך עטלעכע שטעלעס ביים USA קאנגרעס ביז ער איז געווארן פרעזידענט.
זשאנסן איז געלויפן פאר פרעזידענט קעגן פרעזידנעט זשאן עף. קענעדי אין די דעמאקראטשישע פארטיי, ער האט איהם קריטיקירט אז ער איז צו ליבעראל ער קומט פון די ליבעראלי שטאט מאסוטושטעס, און אויך אז ער איז א קאטאליק, קענעדי איז געווען דער ערשטער אמאריקאנער פרעזידנעט וואס איז געווען א קאטאליק, שפעטער ווען קענעדי האט געוואנען די דעמאקראטישע נאמינאציע האט ער גענומען זשאנסן פאר זיין ווייס פרעזידענט זיין מיטלויפער, ווען מען האט געשאסן קענעדי האט זשאנסן איבערגענומען, ביז פרעזידנעט ניקסאן האט געווענען די וואהלן.
זיין פרוי האט זייער לאנג געלעבט זי איז געשטארבן ווען זי איז אלט געווען 91 יאר אין יאר ה'תשס"ז, סוף חודש תמוז.


text:
11טן נאוועמבער
11 נאוועמבער איז דער 315טער טאג פון יאר (316טער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 50 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1572 - דער אסטראנאם טיכא בראהע אנטפלעקט א סופערנאווע אין דער קאסיאפעיע קאנסטעלאציע.
- 1675 - גאטפריד לייבניץ ווייזט צום ערשטן מאל די אינטעגראל רעכנונג צו דערגיין דעם שטח אונטער דעם גראף פון דער פונקציע (y = f(x.
- 1889 - וואשינגטאן ווערט דער צוויי און פערציגסטער שטאַט זיך אנצושליסן אין די פאראייניגטע שטאטן.
- 1918 - די ערשטע וועלט מלחמה ענדיגט זיך; פוילן ווערט זעלבשטענדיגקייט.
- 1942 - נאצי דייטשלאנד ענדיגט אייננעמען פראנקרייך.
- 1975 - אנגאלא רופט אויס זעלבשטענדיגקייט זיך אפצוטיילן פון פארטוגאל.
- 2008 - ניר בארקאט ווערט ערוועהלט אלס בירגערמייסטער פון ירושלים.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1821 - פיאדאר מיכאילאוויטש דאסטאיעווסקי, פון די חשוב'סטע רוסישע שרייבער (געש' 1881)
- 1974 - ליאנארדא דיקאפריא, אמעריקאנער פילם אקטיאר
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
חגאות און פייערונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- פוילן פייערט זעלבשטענדיגקייט
- אנגאלא פייערט זעלבשטענדיגקייט
- אין די פאראייניגטע שטאטן ווערט אפגעהאלטן וועטעראן'ס טאג, אלס עהרע פאר די וואס האבן געדינט פארן לאנד
- אין פראנקרייך און אין בעלגיע ווערט אפגעצייכנט די ענדע פון די ערשטע וועלט מלחמה
- קינדער טאג אין קראאטיע


text:
ארטיקל (גראמאטיק)
ווען מ'ווייסט פון וועלכן אביעקט מען רעדט, ניצט מען א געוויסיקן ארטיקל (דער, די, דאס, דעם); אנדערש ניצט מען אן אומגעוויסיקן ארטיקל (אַ, אַן), אבער נאר אין איינצאל—אין מערצאל האט יידיש נישט קיין אומגעוויסיקן ארטיקל.
אינהאַלט
דערקלער-טאַבעלע - אַרטיקלען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אין מערצאל (לשון רבים) זאגט מען אלעמאל די, סיי אויב דער סובסטאנטיוו האט דאס מענלעכער מין, ווייבלעכער מין אדער נייטראלער מין. אבער אין לשון יחיד ווענדט זיך עס אין וועלכע טייל געפינט זיך דאס זאכווארט.
און אין איינצאל (לשון יחיד) ווי פאלגנדיק:
- נארמאל אויב דאס זאכווארט געפינט זיך אין דער אנהייב פון דעם זאַץ, קומט דער פארן מענלעכן מין, די פארן ווייבלעכן מין און דאס פאר'ן נייטראלן מין. (דער מאן, די פרוי, דאס קינד), און דאס הייסט "נאָמינאַטיוו".
- אויב קומט דאס ווארט באשרייבן "וועמען", דאן קומט דעם אין א מענלעכע פארם (איך נעם דעם מאן), די אין א ווייבלעכער פארם (איך נעם די פרוי) דאס אין א נייטראלער פארם (איך נעם דאס קינד). און דאס הייסט "אַקוזאַטיוו".
- אויב קומט דאס זאכווארט מיט א שייכות צו א פריעריקן ווארט, ווי צום ביישפיל: מיט, צו, אונטער אד"ג, קומט דעם אין מענלעכן מין, דער אין א ווייבלעכן מין און דעם אין נייטראלן מין. (איך גיי מיט דעם (אדער אין קורצן "מיטן") מאן, איך גיי צו דער מאמע, איך בין אונטער דעם (אונטערן) קינד).
- נאָמינאַטיוו (ווער אדער וואס): איז דער סוביעקטיוו (זאכטייל) פונעם זאץ. דאס קומט אין אלגעמיין ביים אנפאנג פון דעם זאץ.
- דאַטיוו (וועמען): איז דער דירעקטער אביעקט און דאס קומט אין אַלגעמיין מיט א פארבינדונג-ווארט. (צומאָלן באַהאלטן).
- אַקוזאַטיוו (ווען...): איז דער אומדירעקטער אביעקט און דאס קומט קיינמאל נישט מיט א פארבידונג-ווארט (מיט, צו, אונטער, אויף אדג"ל). אַקוזאַטיוו איז אין גלייכן צו העברעיש "את ה": הוא לקח את הפטיש.
בײַשפּילן:
- דער מאַן איז דער גבאי פֿון אונדזער שול (ביידע נאָמינאַטיװ)
- דאָס קינד (נאָמינאַטיוו) זאָגט צו דער (דאַטיוו) מאַמע.
- איך גיב דער פרוי א בוך.
- מיר װעלן זען דעם זײדן.
- דעם גאַנצן (אַקוזאַטיװ) זומער האָבן מיר פֿאַרבראַכט אין צפֿון פֿון לאַנד
- איך האָב געזען משהן (אַקוזאַטיװ) אין גאַס.
- די (נאָמינאַטיוו) ײדישע װיקיפעדיע איז זײער רײַך, קום ביטע באַזוכן די (אקוזאטיוו) יידישע װיקיפּעדיע?
- די מאַמע טוט אָן דעם קינד דאָס מאַנטעלע. (ערשטער: דאטיוו. צווייטער: אקוזאטיוו)
- ער שיקט (צו) דער (דאַטיװ) כלה אַ בוקעט בלומען.
אויפמערק! נאָך אַ נו"ן קומט קיינמאל נישט אַ צווייטער נו"ן נאָר אַ מי"ם. צב"ש: אַ שיינעם/פיינעם דאַנק" און נישט "אַ שיינען/פיינען דאַנק".
די פאלגענע ליסטע זיינען א טייל פון פארבינדונג-ווערטער וואס קומט אימער מיט דאַטיוו:
- באַקומען - (דאָס עסן באַקומט דער קראַנקער פֿרױ)
- אײַנגעבן זיך
- באַשערט זײַן
- בײַשטײן
- גלײבן
- געהערן
- געלינגען
- געפֿעלן
- געראָטן
- דאַנקען
- דינען
- העלפֿן
איבערבליק פון פעלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאָמינאַטיווער (ערשטער) פֿאַל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער נאָמינאַטיווער פֿאַל אָדער נאָמינאַטיוו איז דער פֿאַל פֿונעם סוביעקט פֿונעם זאַץ (דאָס הייסט פֿון דעם "טוער"), צום בײַשפּיל: דער מענטש איז געגאַנגען, די טיר איז אָפֿן, דאָס קינד האָט געוויינט. אאַז"וו.
אַקוזאַטיווער (צווייטער) פֿאַל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אַקוזאַטיווער פֿאַל אָדער אַקוזאַטיוו איז ווען מען באַניצט זיך מיט א הויפטווארט דירעקט נאך א צייטווארט. צ.ב.ש. דער מענטש האט אויפגעהויבן דעם טיש, די מאַמע האט געעפֿנט די טיר. דער רבי האט געגלעט דאָס קינד. א.א.וו.
דאַטיווער (דריטער) פֿאַל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דאַטיווער פֿאַל אָדער דאַטיוו איז ווען דאָס הויפטווארט ווערט באנוצט אלץ א זאך וואס באקומט עפעס. צ.ב.ש. דער טאַטע האט געגעבן פאר דעם אינגל א צוקערל. די באלעבאסטע האט דערלאנגט דער דינסט דעם בעזים. די מאַמע האט אנגעטון דעם קינד די שיך.
כללים פון ארטיקלען אין דער יידישער שפראך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יוצאים מן הכלל וואס באקומען ניט ארטיקלען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- נעמען פון פערזאנען קומען אָן ארטיקלען, משה און ניט דער משה, סיידן מען ניצט אן אדיעקיוו ווי דער רויטער משה.
- נעמען פון שטעט קומען אָן ארטיקלען, ירושלים און ניט דער ירושלים, סיידן מען ניצט אן אדיעקיוו ווי דער שיינער ירושלים. אבער נעמען פון בערג און טייכן קומט יא מיט אן ארטיקל: דער חרמון, דער ירדן פליסט.
- נעמען פון לענדער קומען אפטמאל אן דעם ארטיקל. למשל, אין ענגלאנד, אין ישראל. אבער א לאנד וואס געהערט צום ווייבלעכן מין מוז האבן דעם ארטיקל נאך "אין", למשל: אין דער שווייץ, אין דער ליטע.
- גאט, משיח, יידן אדג"ל קומען א סך מאל אן ארטיקלען. סיידן מען ניצט אן אדיעקיוו ווי דער אלמעכטיקער גאט.
- ראשי תיבותן פאר נעמען פון פערזאנען אדג"ל קומען א מאל מיט און א מאל אן אן ארטיקל: דער רמב"ם, דער של"ה, רש"י, ייווא, תנ"ך, שולן אאז"וו.
- ווערטער וואס דער רעדער נעמט אן אז דער לייענער ווייס פון וואס מען רעדט, קומט צומאלן אן אן ארטיקל: אין שול, אין וואלד, אין גאס, אין מארק. אבער ווען עס קען זיין יעדער ארט קומט עס מיט אן ארטיקל: אין א שול, אין א וואלד אאז"וו.
לשון קודש ווערטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רוב לשון-קודש װערטער, געהערן צום מענלעכן מין. דוגמאות: דער שבת, דער טעות, דער יום-טובֿ, דער פּורים, דער חודש, דער סך-הכּל, דער נס, דער פּרוכת, דער טלית, דער ביקור-חולים. י
העברעישע ווערטער וואס ענדיקן זיך מיט א „ה" געהערן צו לשון נקבה. ווי צב"ש די עליה , די מלחמה , די חכמה, די חיה, די נבואה, אדג"ל.
לשון קודש ווערטער וועלכע באציען זיך צו א ווייבערישן מין, ווי פרויען און חיות, זיינען אין אלגעמיין לשון נקבה. ווי צב"ש: די צדיקת.
רוב לשון-קודש ווערטער וואס לאזן אויס „-ות" זענען לשון סתם: דאָס אַחדות, דאָס אחריות, דאס גלות, דאס חיות, דאס חסידות.
בײַשפילן פֿון סובסטאנטיוון[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – סובסטאנטיוו
דער איד, דער ארטיקל, דער טיש, דער שליסל, די בעט, די האנט, די וויקיפעדיע, די טיר, די קאטעגאריע, די ראזשינקע, די שטאט, די שפראך, דאס בוך, דאס ברויט, דאס הויז, דאס ווארט, דאס לאנד, דאס עסן.


text:
גאנצל האט געשריבן:און די תירוץ אויף די שאלה צו ר' אהרן קען שלום מאכן מיט זיין ברודער יא ער קען און די גאנצע תגובה פון שם טוב קומט נישט דא אריין, די נושא דארף נישט קאליע מאכן זייער פריוואטע שלום כנ"ל
וואס מיינסטו די פארמעגליך האט זיך פלוצלונג אפגעשטעלט? האלסט ער איז אויסגעלאפן פון סחורה??
גאנצל האט געשריבן:נישט נאר דאס ער האט נאר אפען געזאגט אז ער געט צוריק ראדני פאר זיין ברודער און אזוי אויך די ירושה ער האט געהייסען זיינע מענטשן אין קר"י זאלן אויפהערן זיך צו שלאגן מיט די ווילעזש וכו' וכו'
דעס אז די מחלוקת האלט היינט נאר ביי די שטאפל אז שמחות איז די עיקר מחלוקה איז דאס וואס דארף געטון ווערן
יעצט לגבי די קאפלס פון בני יואל דארף מען מאכן שלום מיט די בני יואל בני יואל זאל אויפהערן גיין אקעגן די מרות פון שטעיטל און די טעראר וועט זיך אויפהערן
איר האט א שטארקע חשק אוועק צו דרייען די שמועס איבער ווער ס'האט געמאכט די מחלוקה אין סאטמאר סניף ברך משה לויפט איר צו בני יואל און דארט זענט איר אויך נישט גערעכט נעבעךוואס מיינסטו די פארמעגליך האט זיך פלוצלונג אפגעשטעלט? האלסט ער איז אויסגעלאפן פון סחורה??
האהא מאכסטו מיר לאכן דער איז דאך ליגנער פון קאפ ביז פוס ניין ער איז נישט אויסגעלאפן פון סחורה ער קען פאבריצירן נאך און וויפיל ער וויל
עמעזאן האט געשריבן:גאנצל האט געשריבן:און די תירוץ אויף די שאלה צו ר' אהרן קען שלום מאכן מיט זיין ברודער יא ער קען און די גאנצע תגובה פון שם טוב קומט נישט דא אריין, די נושא דארף נישט קאליע מאכן זייער פריוואטע שלום כנ"ל
דו ביסט פיינע נייעס... אפשר זאגסטו מיר וועם עס גייט אן אז די ברודערס גייען נישט צו משפחה שמחות? יא א שיינע זאך אז נאכדעם וואס 99.99 % פון אלע סכסוכים זענען שוין געזעצט מער ווייניגער און עס איז שוין נישטא וואס צו געווינען מיטן זיך שלאגן, און די בארד ווערט ווייסער אה ממאכט שלום.
גיב מיר א ברעך. יא יעצט זאל ער אויפהערן צו טערארזירן משפחות 3 אזייגער ביינאכט, ער איז דאך שטאטס רב ניין? זאל ער קער נעמען פון זיינע מטורפום, ער קען נישט קעיר נעמען? סנישט בידו? זאל ער אפטרעטן פון די רבנות.
אה ווייל מען איז מסדר קידושין שלא ברשותו האלט ער ממעג טערארזירן? אה פיין איז ער דאך יא א טעראריסט.
אגב מען רעדט שוין, זיין קליינע אומגעלונגענע ברודער וואס האט נישט קיין חסידים... האט שוין מיט א 10 יאר צוריק אפגעשטעלט זינלאזע טעראר, צו די האט ליין און די היידפארק גרופס, ווען ער האט געקענט געוואר ווערן ווער עס שטייט אונטער דעם, פרעג ח. ב. מ. אדער ס. ט. וואסערע פסקים זיי האבן אריינגעכאפט פון עם, וואס מיינסטו די פארמעגליך האט זיך פלוצלונג אפגעשטעלט? האלסט ער איז אויסגעלאפן פון סחורה??
@גאנצלע דו און דיינע חבירים שפרינגען לעצטענס געפערליך אונטער ווען מען רעדט פון די נושא, איך פארשטיי פארוואס...
signout האט געשריבן:גאנצל האט געשריבן:נישט נאר דאס ער האט נאר אפען געזאגט אז ער געט צוריק ראדני פאר זיין ברודער און אזוי אויך די ירושה ער האט געהייסען זיינע מענטשן אין קר"י זאלן אויפהערן זיך צו שלאגן מיט די ווילעזש וכו' וכו'
דעס אז די מחלוקת האלט היינט נאר ביי די שטאפל אז שמחות איז די עיקר מחלוקה איז דאס וואס דארף געטון ווערן
יעצט לגבי די קאפלס פון בני יואל דארף מען מאכן שלום מיט די בני יואל בני יואל זאל אויפהערן גיין אקעגן די מרות פון שטעיטל און די טעראר וועט זיך אויפהערן
איר האט א שטארקע חשק אוועק צו דרייען די שמועס איבער ווער ס'האט געמאכט די מחלוקה אין סאטמאר סניף ברך משה לויפט איר צו בני יואל און דארט זענט איר אויך נישט גערעכט נעבעךוואס מיינסטו די פארמעגליך האט זיך פלוצלונג אפגעשטעלט? האלסט ער איז אויסגעלאפן פון סחורה??
האהא מאכסטו מיר לאכן דער איז דאך ליגנער פון קאפ ביז פוס ניין ער איז נישט אויסגעלאפן פון סחורה ער קען פאבריצירן נאך און וויפיל ער וויל
איך בארעכטיג נישט די מערכה וואס איז מעגליך די ארבעט פין אפאר היצקעפ, אין האט זיכער נישט מיט קיין קערפערשאפט, אבער דאס עפענען א זאל מיט א דירעקטע ציהל צוברעכן די רחניות'דיגע הנהגה פין שטאט נאכדערצו ווען לויטן דיין פין שטאט שפילט מיט הארבע חמורות, מיט דעם זעהן זיי נישט קיין פראבלעם,
mevakesh האט געשריבן:אלס א זייטיגע צוקוקער קוקט מיר אויס אז פון רבי אהרןס זייט קען די זאך ווערן מסודר איין צוויי ער מישט אריבער דאס בלעטל און אלע זיינע חסידים מישן מיט און גאר זיין שטאלץ פון זייער רבי דער וועלט בארימטע רודף שלום
ווידער ביי רבי זלמן לייב איז דער עסק קאמפליצירט א גרויסע עולם האט גאר א שטארקע פערזענליכע שנאה צו רבי אהרן אפגעזען וואס זייער רבי(?) האלט און נאכדעם איז נאך דא אסאך וואס זענען איבערצייגט אז די שנאה זייערע איז לויטער פארן באשעפער ממילא זעה איך נישט וויאזוי פון זיין זייט זאל די מחלוקת ווערן א פארגאנגענהייט
שמעקעדיג האט געשריבן:פון ווען האלטסטו אזוי? איך מיין אז זייט טראמפ האט געמאכט שלום מיט מרת קלינטאן און געזאגט אז ער וועט איר נישט איינזעצן...
שמעון וואלף האט געשריבן:כדי צו קענען מאכן שלום איז די ערשטע סטעפ אז מ'זאל וויסן איבער וואס מ'שלאגט זיך. נאך אזויפיל יאר און ברעין געוואשעכץ פון ביידע צדדים איז מען אינגאנצן פארפארן כדוגמת נשתכחה תורת בעה"ש.
ס'איז א פאקט: 50% ווילן ר"א און 50% ווילן רז"ל, נישט קיין נפק"מ די סיבות וואס האבן געפירט דערצי. ס'איז אויך א פאקט אז נכסי סאטמאר האט די מסבב כל הסיבות צוגעפירט אז ס'איז צוטיילט געווארן 50/50 צווישן די צוויי פראקציעס. טאמער וויל מען באמת שלום דארף מען גארנישט טון, בלויז נישט נאכקוקן וואס דער צווייטער טוט. אויב ס'איז א צורך השעה אז מ'דארף א כח הרבים, זאלן זיך די צוויי סאטמארס צאמשטעלן, אדערווייז זאל זיך יעדער גיין זיין וועג. ר"א זאל זיך וואטשן דאס מויל און ווען ער וויל פראקלאמירן א הידור אין מצות זאל ער עס נישט טון אויף אן אופן וואס קלאפט די אנדערע צד, און רז"ל זאל קאנטראלירן זיינע שרייבערלעך און נישט פירן א מערכה קעגן די ברידער'ס מבצעים. דעטס איט וואס פעלט אויס פאר שלום. טאמער ווילן זיך די ברודער איבערבעטן קענען זיי עס טון אבער ס'איז קיינעמס ביזנעס.
עמעזאן האט געשריבן:אפיציעל ליגט די ירושה אוועקגעלייגט ביז ר' אהרן לייגט צוריק די הויז פון די ברך משה וואס ער האט בא'גנב'עט.
זייט ווען נעמט מען צו פריוואטע ירושה ווייל מען האט א טענה אויף א הויז?
די הויז אין קר"י האט צד מהר"א געענטפערט די הזמנה און געגאנגען צו ד"ת, צד רז"ל האט זיך ארויסגעצויגן נישט וועלנדיג נאכקומען די תנאים פון צד השני, וואס ב"ד האט מסכים געווען
די ארונים פארשטייען נישט אז יעדע זאך האט קאנסקווענצן. אז דו רופסט אין קארט אין ווילימסבורג מען האט גערופן אין קארט? נישט פאר מ' האט מסרב געווען לד"ת וועט מען פראבירן צו מאכן צרות אין קרית יואל. פארכאפסט די ברך משה'ס הויז וועט מען מעקב זיין די ירושה. וכן הלאה.
און ווער האט פארכאפט די הויז אין וומסב"ג?
וואלטן זיי ווען איינגעריט לכתחילה וואלט מען זיי נישט געמאכט קיין פראבלעמען.
וועלכער מענטש וואלט ווען איינגערוט ווען מ'בא'גנב'עט אים (לשיטתו) און מ'וויל נישט קומען צו ד"ת?
זיי זענען נאר געשטאנען צו מקיים זיין די רצון פון די רבי זכרונו לברכה דער ברך משה בפה ובכתב אז רז"ל זאל ירש'נען די אדמורות אין וויליאמסבורג, אז דו פארפירסט וועט מען דיר שטערן אין דיין פראפערטי.
נישט דא ווער זאל לאכן
ליפא האט געשריבן:איך האלט אז ר' ישראל וועט נאך שלום מאכן מיטן אינגערן ברודער
קאסטנער האט געשריבן:ליפא האט געשריבן:איך האלט אז ר' ישראל וועט נאך שלום מאכן מיטן אינגערן ברודער
די וויזניצע ברודער רעדן יא,
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און 3 געסט


text:
פאוועל פרענקעל
פאוול פרענקיל (תר"ף - תש"ג) איז געווען דער אנפירער פון בית"ר, אין א געוויסן געגנט אין פוילן, און ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער זיך געפונען אין ווארשע, ווען די נאציס האבן אויפגעשטעלט די געטא, איז ער אריבער וווינען אין דער געטא.
ביים אריבער גיין אין געטא, האבן עטליכע צענדליקע בית"ר מיטגלידער באשלאסן צו קעמפן קעגן די נאציס, און זיי האבן אים אויסגעקליבן אלס דער קאמאנדיר, פון די יידישע מיליטערישע פאראייניקונג ווען די לינקע אין דער געטא, האבן אויפגעשטעלט די יידישע קאמף ארגאניזאציע, איז איינע פון די תנאים וואס די רעכטע האבן פארלאנגט איז געווען, אז א מענטש וואס האט מיליטערישע ערפארונג זאל זיך פארנעמען אלס קאמאנדיר, דאס האט געמיינט פרענקל, און די לינקע האבן נישט געוואלט הערן דערפון, מרדכי אניעלעוויטש איז געווען קאמאנדיר פון די יק"א.
צופיל איינצלהייטן איז נישט באוואוסט אויף דעם מענטש, און קיין בילד פון אים איז אויך נישטא, עס איז דא פון אים א בילד וואס מענטשן האבן געמאלן ווי זיי געדענקן אים.
עס איז נישט באוואוסט ווען גענוי ער אומגעקומען, אבער ווארשיינליך איז ער ערמארדעט געווארן נאכן אויפשטאנד, ווען ער האט פרובירט צו אנטלויפן צו דער ארישער זייט.


text:
14טן סעפטעמבער
דעם 14טן סעפטעמבער איז דער 257סטער טאג פון יאר (258סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 108 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1999 - קיריבאטי, נאורו און טאנגא ווערן מיטגלידער אין די פאראייניגטע פעלקער
- 2003 - די איינוואוינער פון עסטלאנד באשטעטיקן אין א רעפערענדום אז זייער לאנד זאל זיך איינשליסן אינעם אייראפעישן פארבאנד
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1769 - אלעקסאנדער פאן האמבאלט, דייטשער באטאניקער און אויספארשער (געש' 1859)
- 1849 - איוואן פאוולאוו, רוסישער פיזיאלאג
- 1886 – יאן מאסאריק, טשעכישער אויסערן מיניסטער און דיפלאמאט (געש' 1948)
- 1916 - לואיס קארוואלאן, טשילעאנער פאליטיקער
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1321 - דאנטע אליגיערי, איטאליענישער דיכטער (געב' 1265)
- 1901 - וויליאם מעקינלי, דער 25סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1843)
- 1935 - טאמאס מאסאריק, ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי (געב' 1850)


text:
Windows Live
Windows Live (װינדאָס-לײַװ) איז דער קאלעקטיװער מארקע-נאמען פאר עטלעכע באדינונגען און קאמפיוטער פראגראמען פראדוקטן פון מײקראָסאָפֿט. די מערהײט פון די באדינונגען זײנען װעב-אפליקאציעס (צוטריטלעך פון א בלעטערער), אבער עס זײנען דא אױך אפליקאציעס װעלכע מען דארפ אינסטאלירן. עס זײַנען פֿאַראַן דרײַ װעגן מיט װי אזױ Windows Liveס באַדינונגען זײנען אָנגעבאָטן: אַלגעמײנע װינדאָס-לײװ אַפליקאציעס, װעב באַדינונגען און מאביל באדינונגען.
װינדאָס-לײַװ איז צום ערשטן באַפֿרײט געװאָרן אין נאוועמבער 1, 2005. בײ איר ערשטן באַפרײונג האָט װינדאס-לײװ ארײנגערעכנט א טײל אײגנשאַפֿטן פֿון דער MSN, אבער פֿונדעסטװעגן איז MSN געבליבן זײענדיק צו דער זײט פון װינדאס-לײװ.
די װינדאָס-לײַװ װערט נענטער און נענטער צו דער Windows אפערירן סיסטעם, למשל אין Windows Vista איז אײַנגעבױט א לינק אראפצולאדירן דעם Windows Live Messenger און אין Windows 7 װעלן די װינדאָס-לײװ אַפליקאציעס פֿאַרבײטן די Windows Mail, Windows Movie Maker און די Windows Photo Gallery.
א טײל פֿון די װינדאָס-לײַװ באַדינונגען זײַנען: Live Search, Windows Live Messenger, Windows Live Hotmail, Windows Live OneCare, און די Windows Live Spaces.


text:
עס ס צייַט צו פּרובירן דיין פיייקייַט צו לויפן זאכן אַוועק. אויב איר זענען גענומען ספּאָרטזאַל קלאַס קלאַל פֿאַר טראָוז פּראַדזשעקטיילז און באַקומען עסטאַמאַץ פֿאַר די רעזולטאַט, די אָנליין גאַמעס לויפן אויף די קייט געפֿינט צו שפּילן פֿאַר פּאָטער, ווי געזונט ווי די ויסריכט וועט דורכפירן טראָוינג גאַנז, באָווס, קאַטאַפּאַלץ. אבער אויב איר דעריבער לייגן די אַסעסמאַנט וועט ניט, איר זיך וועט זיין אינטערעסירט צו ווייַזן די בעסטער רעזולטאַטן, ווייַל פֿאַר אים באַקומען ווייזט. דורך קאַנטראָולינג די מויז, האַלטן די שליסל ביז די מאַכט באַר ריטשאַז די מאַקסימום, אָבער די ראַדיוס פון די פלי איז אויך ניט פאַרגעסן.
גאַמעס עסנַאטסיד גניטרַאטס דורך קאַטעגאָריע:
אָנליין שפּיל גאַמעס לויפן אין אַ דיסטאַנסע קוקן גרינג, און עס איז קיין שוועריקייט אין דעם לערנען פון די כּללים און אַ קאָנטראָל אופֿן. עס ס איינער פון די פייַן קאַמפּאָונאַנץ Gameplay, ווייַל מאל איר וועט פֿאַרשטיין ביז די באדינגונגען האָבן פּערעהאָטשעציאַ שפּילן. דאָ איר קענען לויפן קיין שפּאַס און מיד גענומען פֿאַר Performing טאַסקס.
גאַמעס פון דעם געגנט קענען זיין אַטריביאַטאַד צו די לאַדזשיקאַל אַטענטיוונאַס, אָפּרוף גיכקייַט, אַקיעראַסי, און אַפֿילו שוטער צו עטלעכע מאָס. כל איר דאַרפֿן צו מאַכן & נדאַש; שיקן אַ כייפעץ אָדער אַ לעבעדיק ווייל אין די ציל, אָבער צוזאמען די וועג צו דורכפירן די אַקאַמפּאַניינג דזשאָבס, למשל, קלייַבן אַרטיפאַקץ געהאנגען אין די לופט, ברענגען אַראָפּ די כייפעץ צו לויפן אַ מעקאַניזאַם צו באַקומען צו דעם ווייַטער מדרגה.
רובֿ קענטיק וואָג, ווייַזונג די Floating מדרגה פון קראַפט אָדער די ווינקל פון פלי. פאָקוסינג אויף עס, כאַפּן די רעכט מאָמענט, און דריקן דעם קנעפּל. און איר דאַרפֿן בקיעס און אַ גוט אָפּרוף צו דערגרייכן דעם געוואלט רעזולטאַט.
איר וועט נוצן
יעדער מעקאַניזאַם און פּלאַן זענען פּלייַעד אין פאַרשידענע טעמעס בליץ גאַמעס לויפן אויף די קייט. העלדן דעפטלי געניצט זיין פּראָפּאָסעד מאַשין צו שיקן אַרויף אָדער ווייַט כייפעץ.
ספּעציעל ווי צו טאָן יעטי, וואָס האט דעוועלאָפּעד זייַן אייגן סיסטעם פון טריינינג ספּאָרט דיסאַפּלאַנז. זייַן הויפּט כייפעץ איז צו קאַטער די פּענגגוואַנז & נדאַש; זיי ער היץ די פלעדערמויז, טאָסיז פון אַ מאַך אָדער נאָר טראָוז זיין הענט אויף אַ ריזיק ייַזבאַרג, און דעמאָלט דאַטערמאַנז די טריט קייט.
באַרט סימפּסאָן איז ניט שעמעוודיק צו ווייַזן זייער רעספּעקט צו זייער עלטערן, און גיט די טאָכעס האָמער פליסנדיק סדר אין אַ פּאָטער באָכער. אַ סטרייקינג בייַשפּיל פון די קאַטער אויף קייט שפּיל איז בייז בירדס, וואָס נוצן יעדער אנדערער ווי אַ פּראַדזשעקטאַל צו צעשטערן די פייַנט ס הייזער & נדאַש; פּיגס. יעדער האט זיכער טשאַראַקטעריסטיקס, אַלאַוינג צו קאָפּע מיט די מערסט געזונט סטראַקטשערז.
גאַמעס סנאָובאָלז אויך געהערן צו דער קאַטעגאָריע אויף די קייט. צוויי טימז גענומען אָפּדאַך פֿאַר די ירעקשאַן פון ווענט און מעטאַ זייער פּראַדזשעקטאַלז צו די פייַנט לאַגער. ציל Carefully און סעלעקטירן דעם ריכטונג אַז די שניי האט ריטשט זייַן ציל.
בעשאַס די שלאַכט פֿאַר דעם שלאָס פון דיין קיילע וועט זיין טראָוינג קאַטאַפּאַלט און קאַנאָן. די באָמבס וועט העלפן צו ברעכן דורך די פּראַטעקטיוו שטארקן און געווינען. פּעלטעד די פייַנט מיט ברענען עמבערס, קאָרעס און פּאַסקודנע טאַמייטאָוז.
הער בין סיקיורד אויף די צוריק פון אַ ראַקעט, און אַזוי באַשלאָסן צו פליען. דעם איז רעמאַניסאַנט פון אנדערן העלד & נדאַש; קאַטשקע דאַפפי קאַטשקע, וואָס האט ריפּיטידלי ריזאָרטיד צו דעם מין פון יקספּעראַמאַנץ און אַ ברענען קאָריק אויף די צוריק. עס איז אויך אָפֿט ניצט זייַן כיטרע קויאָטע ווילי, און ער איז נישט דערשראָקן פון אָפט דורכפאַל.
ראַן אין קייט, אַזוי וועט לאָזן איר צו קאַנגקער פּלאַץ, כאָטש, איר טאָן ניט פליען אַוועק צו הויך. כאָטש, ווער ווייסט ... נעמען דיזיינינג מיסאַלז, צונויפקום עס אין דעטאַל. פאָרעם יסודות קענען זיין קיין, אַפֿילו קאָמיש & נדאַש; בויגן פון דער שיף אָנשטאָט דעם נאָרמאַל קענען זיין אין די פאָרעם אָדער פאָרעם פון די שנאָבל פון די מענטשלעך נאָז. לאָקאַטאָר ווערן די אויערן, און עטלעכע בייז קענען אַקאַמאַדייט רינדער פון חיות. באַמערקונג אַז מיט אַזאַ וואָג און שאַפּעס דיין קינד וועט נישט לאָזן אַפֿילו די ערד ס אַטמאָספער. צי איר ווילן צו גיין העכער? דעמאָלט טוישן די קאַמפּאָונאַנץ פון די מיסאַל ביז איר באַקומען ויסגעצייכנט אַעראָדינאַמיקס גוף.
איר האָבן פילע אַפּערטונאַטיז צו לויפן אויף אַ קייט פון חיות און אַבדזשעקס. דעם פּראָטעין, סווינגינג אויף די צווייגן, טראָוינג קאָקאָשעס, גאַמבלינג ייליאַנז און עטלעכע ספּאָרט, אַזאַ ווי בייסבאָל, פוסבאָל, נעצבאָל.


text:
וויקיפעדיע
װיקיפּעדיע איז אַ פֿילשפּראַכיקער פּראָיעקט (לעת עתה:288 שפּראַכן) צו שאַפֿן אַ גענױע און פֿולשטענדיקע ענציקלאָפּעדיע. איר נאָמען איז אַ צוזאַמען שטעלונג פֿון צװײ װערטער: וויקי און "פּעדיע".
עס קומט אין אָפֿענעם פֿרײַען פֿאָרמאַט, געבױט אױף אַ ספּעציעלער פּראָגראַם מיטן נאָמען וויקי (מײנענדיק שנעל און געשװינד אױף האַװײַיִש), װאָס מאַכט די ענציקלאָפּעדיע װי אַ רשות הרבים װאָס יעדער אײנער קען זיך באַטײליקן, ענדערן, רעדאַקטירן, רעאַגירן, מעקן, און אַלײנס אָפּשרײַבן כל מיני אַרטיקלען.
די וויקיפעדיע פראיעקט האט אנגעהויבן מיט דער ענגלישער וויקיפעדיע דעם 15טן יאנואר 2001. נאכהער זענען געקומען די וויקיפעדיעס אויף אסאך אנדערע שפראכן.
אום 12טן יולי 2007 זענען געווען אין דער ענציקלאפעדיע 7.83 מיליאן ארטיקלען אין אלע שפראכן געשאפֿן דורך 8.04 מיליאן באניצערס[1] כולל בערך צוויי מיליאן ארטיקלען אין ענגליש.[2] צוזאמען אנטהאלטן די וויקיפעדיעס 1.40 מיליאן פֿרייע בילדער.
אינהאַלט
- 1 גרינדער און פירער פון וויקיפעדיע
- 2 היסטאריע: פון ביזנעס צו נאן-פּראַפיט ארגאניזאציע
- 3 װער זענען מיר?
- 4 זייער פאפולער
- 5 פרייהייט איז דער גרונט און סטרוקטור
- 6 פאַרוואָס זאָל מען שרייבן אויב יעדער וואַנדאַל קען דאָס באַלד אויסמעקן?
- 7 דער כוח פון וויקי; עס פאראייניגט פארשידנארטיגע און קעגן זייטיגע מיינונגען
- 8 בעסטער סיסטעם
- 9 זעט אויך
- 10 וועבלינקען
- 11 רעפערענצן
גרינדער און פירער פון וויקיפעדיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער גרינדער און פרעזידענט איז איינער אין סאן פראנסיסקא זשימי וועילס, דאס איז קודם צושטאנד געקומען דורך א קאמפאני וואס איז געווען אן ענציקלאפידיע, אבער נאכן איינזעהן אז דער אידיאל איז א פאטענציאל פון אומגעהוירע סוקסעס, האבן זיי דאס געמוזט אויפגעבן און מאכן פאר א נחלת הכלל א רשות הרבים וואס יעדער איינער איז אייניג בעל הבית, און עס באלאנגט נישט פאר קיינעם. די ענגלישע אפטיילונג איז געווען די ערשטע וויקיפעדיע שפראך, עס האט זיך געפענט יאנואר 2001
היסטאריע: פון ביזנעס צו נאן-פּראַפיט ארגאניזאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היינט צוטאג איז דאס פובליק און איז נישט קיין רכוש פרטי, עס האט אינגאנצן דריי באצאלטע ארבעטערס. דעריבער טראגט דאס א דאמיין אדרעסע, וויקיפידיע דאט. ארג —אנשטאט דאט. קאם — ווייל עס איז א ארגאניזאציע און נישט קיין ביזנעס. דאס אז סאיז נישט קיין ביזנעס פארענטפערט פארוואס וויקיפעדיע אטראקט אזויפיל באנוצער, ווייל דער נדבן פון אינפארמאציע ווייסט אז קיינער ווערט נישט רייך אויף זיין חשבון.
די גרינדער ווילן נישט אויסשליסן אז זיי גייען קיינמאל נישט אנעמען קיין רעקלאמעס, ווייל אויסהאלטן אזויפיל סערווערס קאסט הון תועפות, דערווייל מאכן זיי די פארלאנגטע פאר הונדערט טויזנט דאלער פון נדבות, און זיי ווייסן אז דער רגע וואס זייי וועלן דאס אנהייבן מאכן א ביזנעס ווי גוגל, וועלן די מיליאנען באנוצער פארלאנגען זייער אייניגער טייל און וועלן נישט ווייטער ארבעטן אויב איינער וועט מאכן געלט אויף זייער רוקן.
דאס באזארגט אבער נישט די מיליאנען וואלונטירן וואס שרייבן אין דער וויקיפעדיע ווייל דער רגע וואס "זשימי" מאכט דאס פאר א ביזנעס קען מען געבן א קאפי די גאנצע דאטעבאזע צו אנדערער דאמיין, ווייל בשעתן שרייבן ערקלערט מען אז די אינפארמאציע איז מופקר פאר יעדן און קיינער קען נישט פֿאדערן בעלות אויף גארנישט פון וויקיפעדיע.
װער זענען מיר? [רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פֿאַרשידענע סארטן און טיפן מענטשן נעמען אָנטײל אין בױען דעם װיקיפּעדיע, שרײַבער, בעלי מחלוקת, טײַפּיסטן, מנובלים, אינטערנעט שװימער, לײדיקגײער, אַרבעטסלאָזע, פֿרומע קנאָיִם, משוגעים, אָפֿיקורסים, אײנזײַטיקע פֿאַנאַטיקער, אױפֿגעקלערטע פֿילאָזאָפֿן, פּאָליטיקאָנטן, ביזנעסלײַט, אינטערדרוקטע, חסידים, קולטיסטן, צעבראָכענע, אידיִאָלאָגיסטן, לערער, נײגעריגע, און אַזױ װײַטער. אַלעס איז דאָ פֿאַראײניקט.
אַלע האָבן לכתחילה אַרײַן געבלאָנדזשעט אַהער נישט צו בױען אַ "ענציקלאָפּעדיע", - קײנער איז דאָך נישט משוגע צו אױסװײלן אַזאַ שװערן באָרינג זשאָב פֿאַר בחנם, - נאָר מיר האָבן פּשוט געװאָלט מיטטײלן מיט אַנדערע איבער זאַכן װאָס מיר שפּירן זיך נאַנט און ענטוזיאַסטיש, דערנאָך האָבן מיר געלײענט װאָס אַנדערע שרײַבן און מיר האָבן דאָס פּאַראַכטן - און איצט זען מיר זיך דאָ פֿאַראײניקט אין אַן אחריותדיקע מיסיע, געפֿיל און אױפֿגאַבע, װאָס מיר טײלן זיך מיטן כלל צו לערנען און פֿאָרצײלן מיט אַנדערע װאָס מיר װײסן און גלײבן און אָבסעסירן.
דאס איז ווי א בשותפות'דיגע ראלע אין טרייב קראפט, די פרומע טראכטן דערביי לאמיך לערנען מיט אנדער אידן תורה ביז ומלאה הארץ דעה את ה', און די פרייע טראכטן לאמיך לערנען מיט אנדערע דעם אמת: יעדער איינער מיינט טאקע זיין גאט, און פארקויפט זיין אייגענארטיגער וועג אין עבדות ה', אבער אויפן וועג ליינט מען וועגן אייער גאט אויכט און דער זעלבסט-אבסעסיע קראנקייט, וואס האט אונז אהער געטריבן איבער פארציילן און זיך קאכן נאר אין אייין טרעק שמאלע אגענדע ריכטונג, ווערט אויסגעהיילט, און אונזער אינטערעסע האט זיך פארברייטערט און פארגרעסערט, מער און מער וואקסט דער וויקיפעדיע באזע, מיט א פאטענציאל אומבאגרייפבאר.
זייער פאפולער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער גרעסטער אינטערנעט זוך מאשין גוגל לייגט רוב מאל די רעזולטאטן פון ווערטער קודם די ווייקיפעדיע ארטיקלן פון דעם ווארט, ווייל דער וועג וואיזוי גוגול ארבייט, זיי לינקן לויט דעם סדר פון בלאט ראנק ווער ס'האט די מערסטע לינקס צו אים איז אויבן אן. און וויבאלד וויקיפעדיע לינקט דאס מערסטע צו זייערע בלעטער ווערט עס אנערקענט אלס זייער פאפולער און גוגל לייגט דאס פון די ערשטע ליינס. [פֿעלט אַ מקור]
דורכשניטלעך האט זי אין אן אלגעמיינער טאג ציילן אירע באזוכער ארום 912,000.
אויך איז דאס ציענד, ווייל עס געט יעדן א געלגענהייט צו זיין א שפילער אין די אינפארמאציע אנדערשט ווי א נארמאלער אנציקלאפידיע וואס איז נאר א איין וועג קאמיוניקאציע פון ליינען, איז דאס די געלעגנהייט פארן ליינער צו אויסבעסערן און מעקן און עדיטן וואס ער האלט אז עס איז נישט גוט אדער קען זיין בעסער.
פרייהייט איז דער גרונט און סטרוקטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער יסוד פון וויקיפעידע, איז אז מיר זענען א פרייע פלאץ, קיינער קען נישט מעקן אן אנדערן אן קיין צופרידענשטעלנדער אויפקלער און הסבר, און דאס וואס איינער איז א דירעקטאר, אנטוויקילער אדער העכער, מיינט נאר צו האלטן די סיסטעם טעכניש אין סדר, און נישט אז זיין מיינוג האט מער האפט און ווערט לגבי די טעמעס.
אויב איינער האלט אז דער אנדערער האט געשריבן צו עקסטרעמיסטיש בעסערט מען דאס אויס, און דער אנדערע קען נאכעדעם צוריקומען און צוריק פארבעסערן לויט זיין שכל, קיינער קען נישט זאגן אז יענער איז עקסטרעם, - און מעקן אן קיין ספעציפישער הסבר ווי און וואס ער איז נישט גערעכט, אין רעדן בלאט פון ארטיקל אדער באנוצער. דאס איז דער גאנצער געדאנק פון וויקיפעדיע אין קאנטראסט פון ענציקלאפעדיע.
דאס דער איינציגסטער און הויפט מעלה וואס וויקיפידיע האט איז אז זי איז פריי, אויב איז דא דיקטאטארשאפט איז דאס אן אנציקליפידיע, און אויב מ'באמערקט דיקטאטורשאפט פון א באנוצער אדער דירעקטאר, דארף מען קענען ענגליש און בארכיטען די פארברעך צו העכערע אנפירערס אין וויקיפידיע, זיי וועלן יענעם אומשעדליך מאכן, און העלפן בויען און אטראקטן נאך שרייבער און ליינער וואס וועלן איינזעהן אז סאיז זייער א זאך און זיי זענען פולע און גלייכע שותפים צו דעם פראיעקט און זייער מוה פלאג הארוואניע און צייט גייט נישט לטמיון.
מיר מאכן וואלן אויף יעדן איינציגן חילוקי דעות וואס ווערט געבוירן.
וויאזוי מיר היטן אויף די נייטראלקייט פון יעדן ארטיקל? זעהט: נייטראלקייט
איז וויקיפעדיע באגלייבט? זעט: באגלייבטקייט און קראנטשאפט פון וויקיפעדיע
וויאזוי ווערט מען א סיסאפ? זעה: אדמיניסטראציע
פאַרוואָס זאָל מען שרייבן אויב יעדער וואַנדאַל קען דאָס באַלד אויסמעקן?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מ'קען דאס זייער גרינג צוריק שטעלן. יעדער איינער קען מיט איין קוועטש דאס צוריקדרייען
- דער וואנדאל ווערט בלאקירט דורך די מנהלים אין איין סעקונדע.
- אלע געמעקטע ווערסיעס ווערן אפגעהיט אין דער היסטאריע זייט. ממילא איז קיינעמ'ס ארבעט קיינמאל נישט געגאנגען לטמיון.
- מ'קען נישט מעקן אן א צופרידנשטעלנדע אויפקלערונג. אויב איינער מעקט אן קיין אויפקלערונג איז ער אטאמאטיק א וואנדאל, און נאכן ווארענען צוויי דריי מאל ווערט ער בלאקירט אויף שטענדיק.
- די אויסמעקן איז אבער דער הויפט מעלה פון וויקיפעדיע. ווייל אויב איך וואַרף מיינע דעות פאַרן המון קען דאָס נישט ווערן ערגער נאָר בעסער, ווייל איך איינער אַליינס בין מער איינזייטיג און אומוויסענד ווי דער רוב פון הונדערטע מענטשען ביינאַזאַם וואָס רעדן זיך דורך. מען דאַרף זיין זייער אַ גרויסע בעל גאווה זיך צו פאַפּן און זאָגן אַז מען פאַרשטייט בעסער פון א מערהייט.
דער אמת איז, אַז ס'וועט אייביג זיין יחידים מיט שמאָלע אַגענדעס וואָס וועלן מעקן גוטע זאַכן און שרייבן פאַלשע אינפאָרמאַציע. אָבער דאָס מערהייט מענטשען וואָס קומען זיך צוזאַמען אויף איין פּלאַץ זיך דורכרעדן, ווערן זייערע פּערזענליכע דיפערענצן פאַרמינערט און פאַרלוירן, קעגן דעם מעכטיגען רוב פון זייערע שותפות'דיגע גוטע אמת'ע דעות און אינפאָרמאַציע. קומט אויס אַז סוף טאָג וועט דער אמת און יושר זיגן.
דער כוח פון וויקי; עס פאראייניגט פארשידנארטיגע און קעגן זייטיגע מיינונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וויקי איז אַ קאָמפּיוטער פּראָגראַם געווידמעט ספּעציעל צו ערייכען דעם ציל, עס געבט די כוח פון רוב דעות אויסצומעקן און פארעכטן די טעות'דיגע פאלטשע פּערזענליכע איינזייטיגע אינפאָרמאַציע וואָס פארדרייען דעם אמת. ווייל דער בעסטער מיטל צו וויסן וואס איז פאלטש איז דער כוח הרבים וואס זענען דן נאכאמאל און נאכאמאל ביז מען איז מלבן די סוגיא.
אַלע תיקונים און רעאַקציעס פון יעדער ענין קען יעדער איינער ליינען און אָפּמאכן אויב עס איז באַרעכטיגט, אויב באַשליס איך אָדער אַוֹ אנדערער ליינער אַז דאס איז בטעות געטוישט געווארן קען מען דאס צוריק פארעכטן. אויב דאס ווערט א לאנגער קאמף אַהין און צוריק איז דא ספּעציעלע פּאָליציי מיט מער כוח פון דעם המון, אויב האט איר טענות אז דער פּאליציי מאן האט געמעקט שלא ביושר איז דא מיליאנען ראנגען העכער אים וואס קענען אים אוועקנעמען זיין כוח, געווענליך ווי לענגער מ'שרייבט ווערט מען א גרעסערער ראנג אינעם היראַכיע, וואס מאכן אַפּ וואַס איז יושר.
די וויקי פּראָגרעם ווערט היינט צוטאָגס זייער אויפגעכאַפּט, מער און מער, אסיפות מיטונגען פון ביזנעס און פאליטיק און אנדערע צילן ענדיגן זיך מיט א "וויקי" פרעזענטאציע אויף א גרויסן סקרין וואס אלע לעפּטאַפּס פון די באטייליגטע זענען צוגעבינדען און דער עולם ארבייט אויף די זיץ פלעצער זעהנדיג יעדן'ס עדיטס, מ'מעקט, פארעכט, און מ'רעדט, ביז עס ווערן אויסגעפארעמט פאראייניגטע רעזולוציעס, אגענדעס און שלוסן פון די מיטונגען.
כח הרבים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
"וויקיפּידיע" האט מיליאַנען וואַלענטורען פון די גאָרער וועלט וואָס געבן זיך אַפּ צו טענה'נען און מלבן זיין מיליאנען סוגיות טעגליך. דערווייל ארבייט עס מורה'ידיג, ווייל סאיז מענטשען פון אלע מינע געזעלשאפטן און מדינות, יעדער איינער ווויסט עפּעעס אנדערשט וואס דער אנדערע ווייסט נישט. מיר זענען אלע מיד און קראנק פון אויסהערן אַפּאר יחידים וואס זאגן אונז וואס מיר מעגן גלייבן און וואס נישט, פון היינט מאל אן זענען מיר די וואס האבן א מיינונג און מיר העלפן אנדערע צו קענען גלייבן און אנעמען וואס מיר האבן צו פארקויפן דורך געבן זיי א כוח צו פארעכטן אונזער מיינונג, און מיר האבן א כוח זיי צו פארעכטן.
בעסטער סיסטעם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איז דאס פּראָבלעמען ריין? אַבסאַלוט נישט! אָבער אזוי ווי "דעמאָקראַטיע": דאָס איז דערווייל די בעסטע סיסטעם פאַר אינפאָרמאַציע ביז אהער זינט די באַשעפעניש פון היסטאַריע.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פראיעקטן פון וויקימעדיע פונדאציע
וויקיביכער • וויקיקאמאנס • וויקיווערטערבוך • וויקינייעס • וויקיפעדיע • מעדיעוויקי • וויקיביבליאטעק


text:
נאציזם
נאציזם איז א פאליטישע באוועגונג זינט די 1920ער. נאציזם איז א פארעם פון פאשיזם. פיל פון זייערע געדאנקען זיינען אוועק געשטעלט אויף א ראסישע אידיאלאגיע וואס איז אנטפלעקט געווארן דורך דער נאציאנאלער סאציאליסטישער פארטיי אין דייטשלאנד אין די 1920ער און 1930ער דורך איר הויפט-פיהרער אדולף היטלער וואס באשרייבט די אידאלאגיע אין זיין ספר מיין קאמפף. לויטן אידיאלאגיע איז די אריער ראסע דערהויבענער פון אלע אנדערע ראסן און האבן די פייקייט צו איבערקומען. לויט זייער ראסישע אידיאלאגיע, זיינען די סלאַבֿן, ציגאנער און איבערהויפט די יידן מינערווערטיקע מענטשן. די נאציס האבן געשיקט מיליאנען יידן אונד ציגאנער צו קאנצענטראציע לאגערן ווו זיי האבן צום סוף דערמארדעט געוואָרן. דעם מארד רופט מען היינט "די שואה".
ג' שבט ה'תרצ"ג האט דער דייטשער-פרעזידענט פאול פון הינדנבורג באשטימט אז אדולף היטלער, דער פירער פון די נאציזם פארטיי (דאן איז זי געווען די גרעסטע פארטיי), זאל ווערן קאנצלער אויף דייטשלאנד. באלד נאך זיין ארויפגאנג, האט היטלער אנגעהויבן צו אויספירן זיין אידיאלאגיע, און דורך דעם האט אויסגעפלאצט דער צווייטער וועלט קריג.
די נאציס אונטער זייער פירער אדולף היטלער האבן געוואלט פארלענדן דעם יידישן פאלק ביי דער צווייטער וועלט מלחמה. זיי האבן באשטימט צו הרגענען דער וואס ס'איז א 3טער דור צו א יידישן אפשטאם פון דער מאמע אדער טאטע זייט צוגעבונדן צו די נירנבערג געזעצן.


text:
אגרת ירמיהו
אגרת ירמיהו איז איינע פון די ספרים חיצונים אויף נביאים און ווערט פאלש נתייחס צום נביא ירמיהו.
די חוקרים זענען מחולק צי עס איז ארגינעל געשריבן געווארן אויף לשה"ק אדער גריכיש.
אין דעם גריכישן תנ"ך געפינט עס זיך נאך מגילת איכה און אין דעם רוימישן נאך ספר ברוך.
עס אנהאלט צווי-און-זיבעציג פסוקים וואו עס ווערט ארויסגעברענגט אז די פאלשקייט פון די ע"ז און אז מען זאל זי נישט דינען.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- איבערזעצונג פון גריכיש אויף לשון הקודש פון יצחק זעקיל פרענקיל, אין דעת וועבזייטל


text:
די AIRCRAFT טרעגער "אַדמיראַל קוזנעצאָוו" אין די זומער פון דעם יאָר פּלאַננעד צו שיקן צו די מעדיטערראַנעאַן, ווו עס וועט זיין כעדאַד דורך אַ שטענדיק גרופּינג פון די רוסישע נאַווי אין דעם געגנט. דעם שבת, קסנומקס מאַרץ, לויט צו טאַס, סיטינג אַ עלטער מקור אין די הויפּט באַפֿעל פון די נאַווי.
איצט, לויט צו די מקור, די AIRCRAFT טרעגער איז אויף קסנומקס-שיפּיאַרד אין מורמאַנסק, ווו די טעכניש גרייטקייַט פון אָפּזוך פֿאַר אַ לאַנג נעסיע. "אין באַזונדער, די אָנהייב פון זומער די טרעגער וועט ווערן צו פאַרהייַנטיקן די קעלער אונטער די נייַ טייפּס פון AIRCRAFT מיונישאַנז," - זאגט די אַגענטור.
וואָס טאַסקס וועט זיין שטעלן איידער די AIRCRAFT טרעגער ווי די פלאַגשיפּ פון די רוסישע נאַווי מעדיטערראַנעאַן גרופּינג, טאַסס ינטערלאַקיאַטער האט נישט ספּעציפיצירן.
דער מקור אויך געזאגט אַז נאָך געגאנגען צו די מעדיטערראַנעאַן ים, "אַדמיראַל קוזנעצאָוו" וועט שטיין אין פֿאַר פאַרריכטן בייַ קסנומקס-קסנומקס יאָרן. שיפּס, אין באַזונדער, וועט דערהייַנטיקן די לופט גרופּע. הויפּט שיף פון די רוסישע נאַווי וולאדימיר קאָנטראָל שמאַטע-פּיקקערס האט ביז אַהער סטייטיד אַז אין די לויף פון מאָדערניזירונג, "קוזנעצאָוו" וועט באַקומען די "נייַ פליגל און נייַ אַפּערטונאַטיז." לויט צו אים, די AIRCRAFT טרעגער וועט זייַן ביכולת צו נוצן די נייַ MIG-קסנומקסק.
פאָרמירונג פון אַ שטענדיק אַרבעט קראַפט פון די רוסישע נאַווי אין די מעדיטערראַנעאַן ים אנגעהויבן אין קסנומקס יאָר. טיפּיקאַללי, מער ווי אַ טוץ שיפּס זענען אויף אַ ראָוטייטינג יקער אין דער געגנט. ביז אַהער, די גרעסטן שיפּס פון די רוסישע Fleet, געפֿירט דורך גרופּע אין די מעדיטערראַנעאַן, זענען שווער יאָדער מיסאַל קרוזער "Peter די גרויס" און די מיסאַל קרוזער "מאָסקווע" און "וואַריאַג" (די יענער, דער פלאַגשיפּ פון די Pacific Fleet, איז ליגן אין די מעדיטערראַנעאַן ים איז איצט).
שיפֿן און אַגזיליערי כלים פון די רוסישע נאַווי זענען ינוואַלווד אין אַפּעריישאַנז קעגן יסלאַמיסץ אין סיריע, וואָס איז געטראגן אויס בייַ די בקשה פון דעם פּרעזידענט פון די אַראַבער רעפּובליק באַשאַר על-אַסאַד זינט לעצט האַרבסט. פֿעיִקייטן "אַדמיראַל קוזנעצאָוו" לאָזן איר צו נוצן עס ווי אַ שיף ס קשר פאַרוואַלטונג, דיפּלויד אין די מזרח מעדיטערראַנעאַן, און זייַן לופט גרופּע קענען זיין אַקטיווייטיד צו דעקן די שלאָגן AIRCRAFT אַפּערייטינג אין די צפֿון פון סיריע.


text:
סאס-פע
סאַס-פֿע (דייטשיש: Saas-Fee) איז א נארטל-דארף און דאס גרעסטע דארף אין דעם סאַס טאָל (Saastal), אין וויספּ (Visp) באצירק פון וואַליס קאַנטאָן, וואס איז אין דרום זייט פון דער שווייץ. דאס שטעטל ליגט ביי דער הייך פון 1,800 מ' און האט 1,600 איינוואוינער.
פון דרום זייט צו סאס-פע געפינט זיך דער אַלאַלינהאָרן בארג (Allalinhorn) וואס איז הויך 4,027 מ', און דער פֿע גלעטשער (Feegletscher) אויף אים זענען דא סקי שפורן וואס זענען אקטיוו דאס גאנצע יאר, און פארשלאגן זומער נארטלען. דער גלעטשער איז א טייל פון סאַס-פע'ס סקי פלאץ, וואס אין אים זענען דא שפורן לאנג 100 קילאמעטער מיט נאך 45 קילאמעטער לענג אין אנדערע פלעצער אינעם טאל. פון מערב זייט צו אים, אין דער מאַטער-טאָל (Mattertal), ליגט דאס סקי שטעטל צערמאַט (Zermatt), ער פארמאגט אויך אן גלעטשער פאר זומער סקי אנטקעגן דעם מאַטערהאָרן בארג (Matterhorn).
פאראן א ציינער אינטער-באן מיטן נאמען מעטראָ אַלפּן (Metro-alpine), ארבעט שוין פון יאר 1984, און טראגט ארויף די סקי גליטשערס און די רייזנדע צו מיטל-אַלאַלין (Mittelallalin) אין 3,500 מ' הייך, וואס דאס איז דאס העכסטע פונקט אין דער סקי פלאץ. אין מיטל-אַלאַלין איז אויך דא א גרויסע אייזן-הייל און א רעסטאראן וועלכע דרייט זיך אויף איר איקסוס, און איז דער גרעסטער פון זיין סארט אויף דער וועלט.
אין זומער פארשלאגט די געגנט פיל גייען מארשרוטן, בערג קריכן, קעלדז קריכן, בערג גליטשער, בערג ביציקלעך, קארקינעטן, שטריקן פארקן, פאראשוטן און נאך.
צו סאס-פֿע קענמען אנקומען מיט אן אויטאבוס פון די וויספּ אדער בריג באן סטאנציעס. אין דער שטעטל געגנט איז נישט ערלויבט אנצוקומען מיט א מאטארן אויטא, אחוץ עלעקטרישע אויטאס.