text:
אלישע בן אבויה
אלישע בן אבויה איז געווען פון די תנאים און שפעטער אין זיין לעבן איז ער אוועק פון בית המדרש און געגאנגען צו די רומיים, זינט דאן ווערט ער אנגערופן אין תלמוד אחר. ער איז געווען דער רבי פון רבי מאיר. אינעם דור נאכן צווייטן חורבן בית המקדש.
אינהאַלט
זיין געבורט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין ירושלמי ווערט פארציילט אז זיין פאטער אבויה איז געווען א גרויסע רייכער מאן, אין די צייטן ווען די בית המקדש איז געשטאנען, ווען עס איז געווען דעם ברית פאר אלישע האט זיין טאטע געמאכט א גרויסע סעודה, ער האט געלאדענט אלע חשובע עשירים און חכמים, עס איז דארט אנוועזענד געווען די גרויסע עשירים נקדימון בן גוריון בן ציצית הכסת כלבא שבוע, אויך די חכמים ווי רבן יוחנן בן זכאי. נאך די סעודה האט ר' יוחנן בן זכאי מיט זיינע חברים גע'דרש'ט אין תורה און פון גרויס הייליגקייט האט א פייער ארום גענומען זייער שטוהלן, ווען אבויה האט געזעהן דעם כח פון תורה האט געמאכט א נדר אז זיין זוהן אלישע וועט אויך זיין אזא חכם (ירושלמי מס' חגיגה וקה"ר). אבער וויבאלד ער האט מקדיש זיין זוהן פאר תורה צוליב דעם גרויסן כבוד התורה נישט ווייל מען דארף לערנען לשם שמים ווייל השי"ת הייסט אזוי, איז אלישע ארויס לתרבות רעה. די מפורשים זאגן אז דעריבער האט מען נישט געשטעלט קיין מימרא פון אים אין ש"ס בלויז איין משנה אין מסכת אבות אלישע בן אבויה אומר הלומד ילד למה הוא דומה, ווייל דארט ווערט מבואר אז מען זאל לערנען תורה בטהרה לשם שמים און נישט לקנתור.
זיין כח אין תורה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אלישע איז געווען זייער גרויס אין תורה, זיין חכמה און פקחות איז געווען באוואוסט איבעראל, ער האט אמאל געזאגט פאר זיין תלמיד ר' מאיר איף האב געמאסטן די פיס פון מיין פערד, און איך זעה פונקטליך וויפיל טריט זי איז געגאנגען.
דער מדרש (רו"ר פ"ו) זאגט אז ווער ער פלעגט זאגן א דרשה אין לשכת הגזית אבער אין די שטאט טבריא זענען אלע חכמים שטיל געווארן יעדער האט געוואלט הערן וואס דער קלוגער תלמיד חכם אלישע זאגט. מה דאך אין טבריא און אין לשכת הגזית איז אזוי געווען כל שכן אין אנדערע פלעצער ווי עס זענען נישט געווען אזוינע חכמים. זענען זיי זיכער בטל געווארן פאר אלישע.
ער ווערט גערעכנט פון די פיר וואס זענען נכנסו לפרדס. אין טיפע סודות התורה און מעשה מרכבה (חגיגה יד.) די גמרא זאגט דארף אז דורך דעם וואס ער האט נישט משיג געווען די סודות וואו עס דארף צו זיין דעריבער איז ער געווארן א אפיקורוס.
אלישע איז געווען בשעת מען האט חרוב געמאכט דאס בית המקדש.
זיינע קשיות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די גמרא פארציילט (חגיגה טו.) אז אלישע איינמאל האט געזען ווי א טאטע הייסט פאר זיין קינד מקיים זיין די מצוה פון שילוח הקן, דאס קינד האט געפאלגט אבער אינמיטן מקיים זיין די מצוה איז ער גע'הרג'עט געווארן, האט אלישע געפרעגט די מצוה פון כיבוד אב איז דאך מסוגל מען זאל לאנג לעבן ווי עס שטייט כבד את אביך למען יאריכון ימיך, היכן אריכות ימיו של זה, ווי דער אריכות ימים פון דעם קינד ?.
אויך האט ער געזען ווי איינער איז מקיים זיין די מצוה פון שילוח הקן, ער האט גענומען א לייטער און איז ארויף געקראכן אויף א הויכן פלאץ און האט אוועקגעשיקט די מוטער און דאס קינד גענומען צו זיך, אבער ער האט זיך אויסגעגליטשט און איז גע'הרג'עט געווארן האט אלישע געפרעגט ביי די מצוה פון שילוח הקן שטייט דאך למען יאריכון ימיך ווי איז זיין אריכות ימים ? אויך האט געזעהן ווי איינער איז עובר אויף די מצוה, ער קריכט אויף א לייטער ער נעמט די קינדער פאר דעם וואס ער שיקט אוועק די מוטער, און עס האט אים גארנישט פאסירט, איז ער געווארן דערויף זייער אויפגעקאכט, און דעריבער איז ארויס לתרבות רעה.
זאגט ר' עקיבא ווען אלישע זאל וויסן די אמת'ע פשט פון למען יאריכון ימיך וואלט ער נישט ארויס צו שלעכטס, ווייל למען יאריכון ימיך מיינט מען זאל זוכה זיין צו רועהן אין לעכטיגן גן עדן, מען זאל האבן דארט לאנגע טעג, נהנה זיין פון זיו השכינה, נישט לעבן לאנג אויף די וועלט, די וועלט איז פיל מיט צרות עס איז נישט ווערט מען זאל לאנג לעבן.
ווען די רוימער האבן געהרג'ט די ערליכע צדיקים פון אידן, האט דאס אלישע זייער פארקלעמט דאס הארץ, עס האט אים וויי געטון פארוואס ארץ נתנה ביד רשעים, פארוואס קומט זיך דאס פאר ערליכע אידן זאלן ליידן אזויפיל, איינמאל האט ער געזען ווי די רוימער פייניגן דעם גרויסן צדיק ר' חוצפית המתורגמן, זיי האבן אים געווארפן פאר די הונט און די הינט האבן געריסן שטיקער, מיטאמאל האט ער געזען ווי א הונט האלט די צונג פון ר' חוצפית האט אלישע געזאגט פה המתגבר בתורה ילכך עפר, א מויל וואס האט זיך געשטארקט אין תורה זאל לעקן ערד (קידושין לט: וחולין בסוף).
זיין החלטה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מפורשים (זעה הכותב בע"י) זענען מסביר אז דאס איז געקומען וויבאלד אלישע איז געווען געוואוינט אז די כבוד און געלד איז ביי אידן, זיין טאטע איז געווען א גרויסע ריזיגער עושר, ער האט מכבד געווען די חכמי ישראל, ער איז געווארן אפגעשיידט צו תורה צוליב א פייער האט זיין טאטע האט געזעהן וואס די חכמי ישראל זענען, ער האט געזעהן ביידע וועלטן, סיי ווען דאס בית המקדש איז געשטאנען און דערנאך ווען עס איז געווען וידל ישראל מאד, כלל ישראל איז פארארימעט געווארן אין דאס שיינקייט פון אידן איז פארלוירן געווארן, דעריבער האט ער נישט פארשטאנען פארוואס האבן אידן פארלוירן דעם כבוד און דאס געלד אין רשעים ווי רוימער פייניגן די אידן מיט מיתות משונות, אבער דער אמת איז אז א איד דארף וויסן אז דערמיט וואס די רשעים פייניגן אים און ער דערהאלט זיך, דערמיט ווייזט ער ארויס זיין ליבשאפט צו גאט ברוך הוא, ווי מען זעהט אין די אידישע היסטאריע אז אלע שלעכטע לייט די שונאי ישראלים האבן סוף כל סוף פארלוירן, און די אידישע פאלק וואסט און בליעט, די אידן געוואונן און די רשעים ווערן פארלוירן, אבער אינגאצען וועט מען עס זעהן וועט משיח וועט קומען.
פאר אלישע האט וויי געטון די הצלחה פון די רוימער איז ער געפאלן פאר זיי, ער האט געקוקט אויף יעצט נישט טראכטנדיג פון די ריכטיגע הצלחה פון אידן, דערפאר האט ער זיך צוגכאפט צו די קולטער פון די רומער, די גמרא זאגט אז אינמיטן לערענן פלעגט ער זיך אינטערזינגן די ניגונים פון די גוים, אויך פלעגט ער אסאך קוקן אין די ביכער פון זיי.
זיינע מעשים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אלישע האט מחליט געוון ער גייט הנאה האבן פון דער וועלט, ער גייט זיך אפלאזן פון תורה און מצות. ער איז ארויס אויף דער גאס און געטראכפן א זונה ער האט איהר געבעטן צו זינדיגן מיט אים, די זונה האט זיך נישט געוואלט גלייבן וואס זי הערט, דער גרויסער תנא אלישע בן אבויה זאל וועלן מיט אים זינדיגן, האט זיך אים געפרעגט די ביזט נישט אלישע, האט אלישע אים אנהגעכאפט און צוזאמען מיט אים געגעסן חזיר פלייש, דעמאלטס האט זי געזעהן אז ער מיינט עס ערנטס. האט זי געזאגט אויב אזוי א"כ אחר הוא, איז ער א צווייטער ער איז נישט אלישע. פון דאן אהן האט מען אים שוין נישט גערופן אלישע נאר אחר.
אלישע איז געווארן אויס שומר תורה ומצות, אזוי ווייט אז עס האט אים וויי געטועהן ווען ער האט געזעהן ווי אידן היטן די תורה, די ירושלמי (חגיגה פ"ב ה"א) פארציילט אז די רוימער האט געוואלט פייניגון די אידן, האבן זיי געהייסן אז די אידן מוזן מחלל שבת זיין, זיי מוזען טועהן מלאכות וואס מען טאר נישט טועהן אין שבת, די אידן האבן געוואלט ווייניגער מחלל שבת זיין, האבן זיי מכוון געווען אז זיי זאלן טועהן די מלאכות וואס איז אסור מן התורה פאר שבת, און די מלאכות וואס איז אסור מדרבנן אין שבת, דאס הייסט זיי האבן געוואלט זיך ארויסדרייען פון א איסור דאורייתא, וואס לכאורה די רוימער וואלטן קיינמאל נישט געוואוסט די כוונה פון די אידן, אבער אלישע וואס איז געווען א תלמיד חכם האט דאס דערציילט פאר די רוימער, און זייט דאן האבן די רוימער געצווינגען די אידן צו טועהן אין שבת א מלאכה וואס איז אסור מיט התורה.
אויך האט ער מיט גרויס רשעות גע'הרג'עט תלמידי חכמים וואס לערנען תורה.
אויך נאכדעם וואס ער איז ארויס לתרבות רעה, האבן זיך אסאך תנאים גע'חבר'ט מיט אים וויבאלד ער איז געווען גרויס אין תורה האבן זיי געוואלט פון אים לערנען, די גמרא זאגט ר' מאיר האט געטראפן א מילוגרוים די גוטע האט ער גענומען די שאלעכטץ האט ער אוועקגעווארפן דאס הייסט די גוטע חלקים פון אחר האט ער געלערנט אבער נישט די שלעכטע.
שובו בנים חוץ מאחר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל ווען ר' מאיר האט אים געזאגט רבי איר זענט אזוי גרויס אין חכמה דאן פארוואס טוט איר נישט תשובה, האט אים אלישע געזאגט איינמאל האט איך געריטן אויף א פערד אין יום הכיפורים וואס אויך געווען שבת, איך בין אריבער געגאנגען דעם מקום המקדש, און איך האב אליין געהערט א בת קול פון הימל, יעדער זאל תשובה טועהן חוץ אחר קען נישט תשובה טון וויבאלד ער ווייסט מיין כבוד און דאך זינדיגט ער.
עס איז מערקווירדיג וואס די ספרים זאגן אז אלישע וואלט געמוזט דווקא פון דא לערענן אז אפילו ער קען אויך תשובה טון, ווייל אויב הערט ער בלויז די ערשטע העלפט בת קול יעדער קען תשובה טועהן, וואלט ער נישט געהאט א נסיון און וואלט זיכער תשובה געטועהן, פון הימל האט מען אבער אים געוואלט געבן א בחירה ער זאל הערן אז עס נוצט פאר אים נישט קיין תשובה, און דאך וואלט ער זיך געמוזט שטופן און תשובה טון (שו"ת מהרי"ט ח"א או"ח סי' ח'), ממש די ווערטער זאגט ר' נחמן מברסלב אין שיחות הר"ן, און אויך ר' צבי אלימלך שפירא פון דינאוו אין זיין ספר אגרא דפרקא. אויך שטייט אזוי אין ספר של"ה. און אזוי שטייט אין ירושלמי אין לך דבר שעומד בפני התשובה.
ער איז אריין אין גן עדן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען אלישע איז געשטאבן האט אים ר' מאיר געזאגט רבי טו תשובה, האט ער געזאגט איך האב געהערט א בת קול אז איך קען נישט תשובה טועהן, האט אים ר' מאיר געזאגט תשב אנוש עד דכא מען קען תשובה טועהן אפילו מען האלט שוין ביים דכדוכא של נפש, ביים אויפגבעבן דעם נפש, האט זיך אלישע צוויינט און איז געשטארבן, האט ר' מאיר געזאגט איך מיין אז מיין רבי איז געשטארבן דורך תשובה (חגיגה טו).
ווען אלישע איז געשטארבן האט מען געזאגט אין הימל, מען וועט אים נישט דן זיין וויבאלד ער איז א תלמיד חכם, אבער מען וועט אים אויך נישט געבן גן עדן וויבאלד ער האט געזינדיגט, האט ר' מאיר געזאגט ניין עס איז ליבערשט מען זאל אים דן זיין אין גיהנם און דערנאך וועט ער גיין אין גן עדן. ר' מאיר האט זיך אנגערופן ווען וועל איך שוין שטארבן און ארויפגיין אויף יענער וועלט און דאן ווען ארויף קומען א רויך פון זיין קבר. ווייבל ווילאנג ער ברענט אין א פייער גייט נישט קיין רויך, אויב מען גיסט וואסער מען לעשט דאס פייער פון גיהנם דאן פארגייט א רויך (ספר היוחסין). אזוי איז טאקע געווען ווען ר' מאיר איז נפטר געווארן איז ארויף א רויך פון דעם קבר פון אלישע, האט ר' יוחנן געזאגט עס איז נישט קיין קונץ צו פארברענען די אייגענע רבי, איך זאג אייך ווען איך וועל שטארבן וועל איך אים גראד טראגן אין גן עדן. אזוי איז טאקע געווען ווער ר' יוחנן איז נפטר געווארן האט אויףגעהערט צו גיין דעם רויך און אלישע איז געקומען קין גן עדן. זיין זכות איז געווען וויבאלד אפילו נאכדעם וואס ער האט געזינדיגט האט ער געלערנט תורה מיט די חכמים און האט זיי אויסגעלענרט זיין חכמת התורה..
זיינע דורות שפעטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס ווערט פארציילט אז די טאכטער פון אחר האט אמאל געזאגט פאר רבי יהודה הנשיא רבי שפייזט מיך, איך האב נישט קיין ברויט, איך בין דער טאכטער פון דעם תנא אחר, האט רבי יהודה געזאגט מיט פארוואונדערונג: איז דען נאך דא פון אים קינדער ? האט זי געזאגט רבי איר זאלט געדענקען זיין גרויסקייט אין תורה נישט זיינע שלעכטע מעשים. זיין אייניקל איז געווען ר' יעקב א אייניקל פון אחר.


c: text/html

text:
רענדי ראודס
רענדי ראודס איז א ליבעראלער פרייער אידענע וואס איז א טאלק שוי האוסט אויף די לינקע ראדיאו סטאנציע עיר אמעריקע.
זי איז געבוירן אין ברוקלין צו אירע אידישע עלטערן זיך געטוישט די נאמען מען זאל זי איז א גויטע.
שטארק אני ארץ ישראל געשטימט און פרא פאליסטינער.
זי איז געווען אין די אמעריקאנער מיליטער אלס פיילעט, און געדרייווט א סעמי טרעילער פאר פרנסה זי איז א גרושה און האדעוועט א שטוף טאכטער פון איר פארשטארבן שוועסטער פון קענסער.
זי האט א אינטערסאנטער סענס אף הומער און איז זייער אפען צו סעקסואלע שמועסערייען.
זי איז פון 3 ביז 7 דירעקט צו קאנקערורען אנטקעגן די הויפט קאנסערוועטיוון זשאן הענעטי און ביל אוריילי. אבער לעצטענס האט זי גאר שטארקע קאנקורענץ פון אן אייגן ליבעראלער וואס וואקסט א דאנק די פינאנציעלע צרות פון עיר אמעריקע, עד שולץ וואס איז אמאל געווען א קאנסערוועטיוו און נוצט זייער שפראך און ער האט שוין איבערגעוואקסן רענדי אין רוב ראדאיו מארקעטס ווי זיי קאמפיטען.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
הירשל
עס איז שוין צוואנציג יאר פון ג' תמוז און אלע שרייבען. זיי שרייבען וויזוי חב"ד גייט ווייטער אהן, און איז אפשר נאך שטארקער ווי "בחיים חיותו!" נו!, איז מן הסתם מעג איך אויך שרייבען. איי, ווער בין איך? אויך א איד! מען האט אזויפיל געשריבען און עס איז נאך אלץ דא דער רבים המחפשים וואס איז דער חידוש פון דער ליובאוויטשער רבי? דער ענטפער איז א פשוט'ער און בכלל נישט קיין מחודש'דיקער, נאר עס ווילט זיך אויסרעדען א ביסל וועל איך אביסל מאריך זיין, ברשותכם
לדעתי איז די חידוש פון דער רבי אז ער האט געגלויבט, ער האט פשוט געגלויבט אין דער אויבערשטער, געגלויבט אין די תורה, און געגלויבט אין אחינו בני ישראל. ער האט געגלויבט אין דער אויבערשטער, געגלויבט אז ער איז א כל יכול, געגלויבט אז ער איז א גוטער. נו! טאמער איז ער א גוטער איז ווי קען זיין שלעכט? איז דאך אלעס גוט. אויפ'ן עבר מוז מען זאגען כל מאן דעביד רחמנא איז דאך לטב, און נאך מער גם זו לטובה אז דאס וואס זעט אויס צו זיין שלעכטס – אזוי וואלט ער זיך אויסגעדרוקט - איז דאך גוט, און אזא גוט וואס נאר א כל יכול קען געבען. זאל מען רעדען פון עתיד איז דאך זיכער אז דער אויבערשטער, א כל יכול, וועט געבען טוב הנראה והנגלה, ווייל ער איז דאך א כל יכול און א גוטער. איי, קען זיין עפעס א גוטס וואס דער מענטש מיינט איז שלעכט, א כל יכול קען געבען אויך יענער טוב בטוב הנראה והנגלה. און ער האט דאס אלעס געגלויבט מיט א פשטות, אן פשעטליך. סיי אין עניני הכלל און סיי אין עניני הפרט.
פון די יסודות זיינע איז געווען די אמונה אין השגחה פרטית, אבער זיין גלויבען אין השגחה פרטיות, נישט סתם, נאר ווי דער בעל שם טייטשט: אין יעדער פרט אין יעדער רגע. אשר על כן איז דאך יעדער זאך א וויכטיגער, עס זענען נישטא קיין דברים של מה בכך - דער אויבערשטער איז דאך מהוה און מחי' א יעדער קלייניקייט. און פון דעם גלויבען קומט אויס נאך א זאך, דאס הייסט אז יעדער זאך לערנט אונז עפעס, עס איז נישט דא א זאך, נישט דא א געשעעניש וואס זאל זיין סתם אזוי, און אויב איך האב זיך דערוואוסט דערפון מוז זיין עס האט מיט מיר אין מיין לעבן, אין מיין עבודת ה', דער אויבערשטער רעדט צו מיר. דאס האט ער גערעדט וואך איין וואך אויס די זעלבער נקודה, דער זעלבער געדאנק, ער האט עס געאטעמט, ער האט עס באמת'ן געגלויבט. ער האט געגלויבט אין די תורה, ער האט געגלויבט אין יעדעס ווארט, אויב עס שטייט זעקס טעג איז זעקס טעג, אויב עס שטייט אויף ארץ ישראל אז עיני ה' אלקיך בה איז דאך די מציאות אזוי, געגלויבט פראקטיש נישט אין דער הימל נאר דא אין ארץ הגשמי אזוי בפועל ממש. געגלויבט אז די תורה האט א כח אויף וועלט, צו טוישען די מציאות פון וועלט – וויפיל צעהנדליגער מאל האט ער איבער געחזר'ט דער ירושלמי אויפ'ן פסוק לא-ל גומר עלי – ביי אים איז דאס געווען די מציאות, די ריאליטעט. ער האט געגלויבט אין תורה שבכתב, אין תורה שבעל פה, אין כל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש, ער האט געגלויבט אין יעדער ווארט פון חז"ל, יעדער ווארט פון א ראשון וכו' הן בנגלה דתורה והן בנסתר דתורה און אזוי ווי ער וואלט געזאגט: עס איז דאך אלץ איינס און די זעלבע זאך.
אט די טיעפע אמונה האט אונז געגעבען א הערליכע שיינע מתנה, א ירושה וואס די וואס עס פאראינטרעסירט זיי קענען גוט גענוסין פון איר. איך רעד וועגען די מוראדיגע רש"י שיחות, זיי זענען אן אויסדרוק פון אט די אמונה, דאס גלויבען אז עס קען נישט זיין א אות אין רש"י אן א פארוואס, דאס גלויבען אז ווען רש"י זאגט לא באתי אלא, איך בין געקומען נאר אויף פשוטו של מקרא, מיינט ער פונקטלעך וואס ער זאגט. אז רש"י האט מעתיק געווען אט די ווארט, אז ער שטעלט זיך דא און נישט דארט, אז ער לייגט צו א וכו', אז ער לייגט צו דער נאמען פון בעל המימרא, אין די אלע פרטים האט ער געגלויבט, און אדאנק דעם האבען מיר באקומען א גאנצע נייע דרך, א פרישע וועג צו לערנען א פסוק חומש רש"י (און ער האט געגלויבט אז מיר וואלטען אויך געדארפט קענען לערנען רש"י אויף אזא אופן). ער האט געגלויבט אז ווען זיין שווער, דער פריערדיקער רבי, האט דערציילט א מעשה מיט פרטים און פרטי פרטים – א מעשה איז דאך מער אינטרעסאנט אזוי – איז יעדער פרט ופרט מיט א חשבון, עס ליגט אין דעם עפעס, ס'איז נישט סתם. און אז די מעשה איז דערציילט געווארען אין דער טאג אן נישט אין א אנדערע איז דאס אויך א חלק פון די תורה, און מען רעדט דא וועגען שיחת חולין! אבער ער האט געגלויבט אז אויב חז"ל זאגען שיחת חולין של ת"ח צריכין לימוד מיינט עס נישט סתם לימוד נאר טיעפע גאונ'ישע לימוד. און אז מען וועט רעדען וועגען פנימיות התורה – וואס איז ריינע אמונה – טאקע אין חב"ד אין שכל אבער אלץ נאר אמונה ריינע אמונה, די רייכע מאמרים ווי אין זיי ווערט אפגעטייטשט א מאמר חז"ל א ווארט פון איינע פון דער פריעדיקע רביים, און אלע מאל דער זעלבע נקודה דער אמונה אין אחדות הבורא ווי עס דריקט זיך אויס אין אחדות התורה, ערשט דער מדרש על פי פשוטו און טיפער אין איין אופן און אין גאר א צוויטע טיעפערע אופן א דריטער אופן וואס איז נאך טיפער אלץ מער מופשט – פארבינדינדיק די אלע פרטים און ביאורים אין איינעם – ביז צו דער ריינע אמונה אין עצמותו ומהותו ית'.
און ער האט געגלויבט אין כלל ישראל און אין בני ישראל, ער איז געווען א מנהיג ישראל א נשיא בישראל און דאס איז געווען דער עצם ענין זיינער. און געגלויבט האט ער אין דער כלל און אין דער פרט און אין יעדער איינעם, ער האט געגלויבט אז אידען האבען כחות וואס זיי אליין ווייסען נישט, ער האט געגלויבט באמת אז אנו רוצים נאר שאור שבעיסה איז מעכב. קען זיין ער האט נישט געגלויבט אזוי שטארק אין די שאור שבעיסה, עס איז דאך אין לך דבר העומד בפני הרצון - ביי יעדע יחידות, אין יעדער בריף, אין יעדער צעטעל דער זעלבער ענטפער: איך גלייב אין דיר, דו קענסט, דו וועסט, דו האסט די כחות אויף דעם ווייל. ער האט געגלויבט אז א איד האט א נשמה, א איד איז פארבונדען מיט א כל יכול - אויב אזוי קען מען אלץ טאן. ער האט געגלויבט אז מענטשען, אידען, חסידים פארשטיין וואס איז ריכטיג, וואס מען דארף טאן – און וועגען דעם האט ער נישט געקענט גלויבען אנדערש. נאך צענדליקער יארן איז עס נאך אלץ געווען ביי אים א חידוש, "איך פארשטיי נישט דער גאנצע שטעל דיינע," "ולפלא..." "תמיהני ..." ער האט נישט געקענט גלויבען אז מענטשען קענען נישט, ווייל ער האט געגלויבט אין אונז אלע, אין זיינע חסידים, אין כלל ישראל. ועל כולם האט ער געגלויבט אז ועמך כולם צדיקים, פשוטו כמשמעו. און וועגען דעם טאקע האט ער נישט געקענט פארשטיין פארוואס משיח – וואס איז דער פשוט'ער רעזולטאט פון די אלע אויבענדערמאנטע גלויבען – איז נאך אלץ נישט דא.
ויה"ר אז בקרוב וועט מען זוכה זיין צו הקיצו ורננו ... ... ... און מיר וועלען זוכה זיין זעהן זיך מיט'ן רבי'ן ,פשוטו כמשמעו.
זכותו יגן עלינו.


text:
פאנעם
א פֿאנעם איז א גרונטאיינס אין דער פאנאלאגיע פון א שפראך. עטלעכע פאנעמען ווערן צוזאמענגעשטעלט צו שאפן ווערטער אין דער שפראך. אזוי, די אונטערשייד צווישן די צוויי ווערטער אין יידיש גאַז און גאַל איז דער טויש פון /ז/ צו /ל/. צוויי אזעלכע ווערטער וואס די אונטערשייד איז איין פאנעם ווערן גערופן א "מינימאלער פאָר". ווען מען קען ארויסרעדן איין פאנעם אויף פארשידענע וועגן ווערן זיי גערופן אַלאפֿאנען (למשל /ב/, וואס מ'קען ארויסרעדן ב אדער פ, לפי העניין). אין רוב שפראכן זענען די פאנעמען קאנסאנאנטן אדער וואקאלן.
די לינגוויסטן שרייבן א פאנעם צווישן צוויי שטרייכלעך: /z/ אדער /l/.
פאנעמען אין יידיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בדרך כלל, די אותיות אין יידיש זענען באזונדערע פאנעמען. למשל פ און פֿ זענען באזונדערע פאנעמען, ווי אין די ווערטער פאַס און פֿאַס. אזוי אויך די צוויי סארטן חולם זענען צוויי פאנעמען, למשל טויב (איינער וואס הערט נישט) און טויב (א פויגל).


text:
שלום מאסקאוויטש
הרב שלום מאסקאוויטש באקאנט אלס שאצער רב. געוואוינט און איז געווען רב אין שאץ, רומעניע, שפעטער אין קעלן, דייטשלאנד, און נאכדעם אין לאנדאן, ענגלאנד, ווי ער איז געווען פון די גרינדער פון די חסידישע געמיינדע און פיל געלייסטעט צום אויפבוי פון אידישקייט אין לאנדאן. ער האט איבערגעלאזט פילע אייניקלעך אדמורי"ם איבער דער וועלט.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל שאץ, רומעניע, צו זיין פאטער הרב מרדכי יוסף משה מאסקאוויטש פון סוליץ. ער איז געווען אן אייניקל פון רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו און זיין פאמילע ציהט זיך ארויס פון דער פרימישלאנער גזע. מ'האט אים גערופן אויפן נאמען פונעם בעלזער רב, רבי שלום רוקח, פון וועם ער איז אויך געווען אן אייניקל.
איינער פון זיינע תלמידים אין שאץ איז געווען ר' מאיר שפירא, וועלכער האט שפעטער אויפגעשטעלט דעם בארימטן ישיבת חכמי לובלין, און האט פארשפרייט דעם לימוד דף היומי אין דער אידישער וועלט. מאנכע זאגן, אז דער דף היומי געדאנק האט ער געהערט פון זיין רבי'ן, דער שאצער רב, אין זיינע יונגע יארן, און שפעטער האט ער דאס אויסגעארבעט פראקטיש און למעשה אדוירכגעפירט.
אין יאר תר"ץ האט ער עמיגרירט קיין לאנדאן, ענגלאנד, וואו ער האט זיך באזעצט אין דעם סטעמפארד היל געגנט, דעמאלט בכלל נישט קיין צענטער פון חסידישע אידן. אין לאנדאן איז ער געווארן באקאנט אלס שאצער רב. זיין בית מדרש האט זיך געפונען אויפן 'קווין עליזאבעט' גאס און איז געווען פארבינדן מיט התאחדות קהלות החרדים פון לאנדאן.
ער האט אסאך געשריבן אין פארשידענע מקצועות התורה. די ספרים וואס מען האט שוין געדריקט און ארויסגעגעבן רעכנט אריין, צווישן אנדערע, 'אור גנוז' עה"ת ומועדים, 'דעת שלום' אויפן סדר פון פרק שירה, 'דעת שלום' אויפן רמב"ם און שלחן ערוך און אויף סוגיות הש"ס. אויך האט מען צוזאמגענומען און געדריקט פיל בריוון וואס ער האט געשריבן, מיטן נאמען 'אגרת שלום'.
ער איז נפטר געווארן כ"ב טבת ה'תשי"ח. ער ליגט אין לאנדאן אינעם בית החיים אין דער ענפילד געגנט פון דעם לאנדאנער עדת ישראל. מ'האט געשטעלט אן אהל איבער זיין קבר, וואו מענטשן פון איבער דער גארער וועלט קומען כסדר מתפלל זיין.
זיין צוואה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער האט איבערגעלאזט א גאר אינטרעסאנטע צוואה. ער שרייבט דארט, צווישן אנדערע, אז פונקט אזויווי ביי זיין לעבן האט ער שטענדיג געזוכט צו אפהאלטן אידן פון זינד און זיי ברענגען צו תשובה, אזוי וויל ער אז אויך נאך זיין פטירה זאלן אידן דורך אים נתעורר ווערן צו תשובה. ער שרייבט אז דערפאר, טאמער איינער וועט זיך נויטיגן אין א ישועה, זאל ער קומען צו זיין קבר, בעסער אויב מעגליך פרייטאג פאר חצות, און ער זאל צינדן דארט דריי ליכט, איינס פאר די נשמה וואס וועט אים קומען רופן און די אנדערע צוויי לעילוי נשמתו. דערנאך זאל ער מקבל זיין זיך צו פארבעסערן אין א ספעציפישער ענין אין אידישקייט, צום ביישפיל, זיך צו פארבעסערן אין שמירת שבת, אדער צולייגן א קביעת עתים לתורה, וכדומה אן ערנסטן טויש צום גוטן אין זיין געווענליכן לעבנס-שטייגער, דערביי זאל ער זאגן די בקשה אין וואס ער נויטיגט זיך, און ער וועט גיין מתפלל זיין אין הימל ביי זיינע גרויסע זיידעס צו פועלן פאר יענעם א ישועה. ער שרייבט אבער אז מען דארף זיין זייער געווארנט טאקע איינצוהאלטן אלעס וואס מען נעמט זיך אונטער און אים נישט אויסנארן, ווייל גענוג אז דא אויף דער וועלט האט מען אים ארומגענארט, אבער אויפן עולם האמת וועט ער גאר בייז ווערן דערפון און עס וועט נישט טויגן, דערפאר זאל מען זיך נאר אונטערנעמען עפעס וואס מען וועט טאקע קענען איינהאלטן. ווייטער שרייבט ער, אז מען זאל דאס אלעס איבערזעצן אויף אידיש און ענגליש און אוועקשטעלן ביי זיין קבר.
די אויבנדערמאנטע טייל פון זיין צוואה געפונט זיך טאקע אויף א גרויסן פלאקאט אין אהל ביי זיין קבר, אין לשון הקודש, אין אידיש און אין ענגליש.
אויך שרייבט ער אין זיין צוואה אז מען זאל נישט שרייבן אויף זיין מציבה קיין שום ליגנטס, ווייל אין עולם האמת פארטראגט מען נישט קיין ליגנט, און דער טיטל צדיק זאל מען בשום אופן נישט שרייבן אויפן מציבה.
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיינע קינדער זענען געווען:
- רבי יצחק, איידעם פון רבי לייבוש מרדכי פון שינאווא
- רבי יעקב, איידעם פון הרב יוסף דב סיגל. נפטר ווען זיין פאטער האט נאך געלעבט. זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "שארית יעקב".
- רבי יחיאל מיכל, איידעם פון רבי אלעזר הורוויץ פון מעליץ. נפטר ווען זיין פאטער האט נאך געלעבט. זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "שארית יעקב".
- זיין איידעם, שוואגער און נעפע, רבי יואל פון שאץ-מאנטרעאל
- זיין איידעם רבי יעקב האלבערשטאם, טשאקאווער רבי
- זיין איידעם רבי ישכר בער ראטנבערג פון וואוידיסלאוו
זיינע אייניקלעך אדמורי"ם רעכנט אריין: דער מעליצער רבי אין אשדוד, דער טשאקאווער רבי אין ירושלים, דער שאצער רבי אין אנטווערפן, דער שאצער רבי אין וויליאמסבורג און דער שאצער רבי אין מאנטריאל.


text:
סאלאדין
סאַלאַדין (אראביש: صلاح الدين يوسف بن ايوب; קורדיש: سهلاحهدین ئهیوبی) (1138 - 1193) איז געווען דער גרינדער פון דער אַיובישער דינאסטיע אין עגיפטן און סיריע. ער האט געפירט גרויסע מלחמות און האט צוריקגענומען פאלעסטינע אונטער איסלאמישער הערשאפט פון די קרייצפארער.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סאלאדין איז געבוירן אין טיקריט (היינט אין איראק) אויפן חידקל טייך אין א קורדישער משפחה. צען יאר האט ער שטודירט אין דמשק ביי נור אדין. אין 1169 האט מען אים באשטימט ממלא מקום פון זיין פעטער אלס וויזיר. אין דעם אמט האט ער געפירט דעם קאמף קעגן די פאטימידן וואס האבן געהערשט אין עגיפטן און קעגן אמאלריק דער ערשטער, דער קרייצפארער קעניג פון ירושלים.


text:
1986
1986 איז דאס 86סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1986 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
דאס יאר ניינצן זעקס און אכציג האט אנגעהויבן מיטוואך.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 24סטן יאנואר - די קאסמאס-שיף וואיאזשער 2 פליט פארביי דעם פלאנעט אוראנוס.
- 26סטן מיי - דער אייראפעישער פארבאנד אדאפטירט דעם פאן פון אייראפע.
- 21סטן אקטאבער - די מארשאל אינזלען באקומען זעלבשטענדיקייט.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן אויגוסט - גלעד שליט, געכאפטער ישראלדיקער זעלנער געהאלטן דורך חאמאס
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן מערץ - רבי משה פיינשטיין, וועלטס פוסק אין אמעריקע
- 9טן מיי - טענזינג נארגיי, בארג קלעטערער, פון די ערשטע צוויי מענטשן צו טרעטן אויפן שפיץ פון עווערעסט (געב' 1914)
- 24סטן יולי - פריץ אלבערט ליפמאן, אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין (געב' 1899)
- 8טן נאוועמבער - וויאטשעסלאוו מאלאטאוו, סאוועטישער פאליטיקער (געב' 1890)


text:
בני יואל
בני יואל זענען סאטמארער חסידים, וואס וואוינען בעיקר אין קרית יואל, וואס נאך דער פטירה פון ערשטן סאטמארער רבי'ן רבי יואל טייטלבוים, האבן זיי נישט געוואלט זיך אונטערווארפן זיין נאכפאלגער דער ברך משה זי"ע. היינט צוטאגס אנערקענען טייל פון זיי יא דעם ר' זלמן לייב טייטלבוים אלס סאטמארער רבי.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כאטש זיי זענען פון דעם ערשטן מינוט פון דער פטירה פון רבי יואל טייטלבוים נישט געווען קיין חסידים פון דעם נייעם ממלא מקום, האבן זיי זיך אייגענטליך נישט זיך געטיילט פון סאטמאר, אסאך פון די בני יואל זענען יא נאכגעגאנגען נאך דעם נייעם ממלא מקום, אבער זיי האבן נישט געהאלטן אז ער איז ראוי צו זיין ממלא מקום, נאר ווען זיי האבן געשפירט אז מען צווינגט זיי צו זיין חסידים פונעם ברך משה און פון זיין זון רבי אהרן טייטלבוים, דאן האבן זיי זיך געטיילט.
די בני יואל טענה'ן אז געשען איז עס ווען עס איז געקומען צו א מצב אין קרית יואל אז ווער עס איז א סאטמארער חסיד מוז זיין א חסיד פונעם ברך משה, אדער האט ער א ברירה אוועק צו ציען פון קרית יואל, דאס הייסט כאטש עס זענען געווען קעגענערס אין סאטמארער קהילה אין אנדערע שטעט נישט בלויז אין קרית יואל, אבער איבעראל איז אזוי געווען אז ווער עס איז נישט געווען צופרידן האט געהאט א ברירה אוועק צו גיין פון דעם בית המדרש פון סאטמאר און ווערן א צווייטער חסיד, אבער אין קרית יואל, ספעציעל נאך דעם וואס דער ברך משה האט געמאכט זיין זיהן רבי אהרן רב אין שטאט, האט מען נישט געקענט גיין ערגץ אנדערש, די צענטראלע קהילת אין קרית יואל האט נישט געלאזט עפענען קיין בתי מדרשים, און נישט קיין תלמידי תורות, און נישט קיין ישיבות, יעדער איינוואונער פון קרית יואל האט געמזוט דאווענען אין א בית המדרדש וואס איז אונטער דאס חסידות פונעם ברך משה, ער האט געמוזט שיקן זיינע קינדער אין די צענטראלע תלמוד תורה וואו דער ברך משה מיט זיין זיין זיהן רבי אהרן זענען געווען פולשטענדיגע בעלי בתים, און מען האט דארט געלערנט אז דער ברך משה און זיין זיהן זענען די ריכטיגע פארטרעטערס פון רבי יואל טייטלבוים, אט דאס האבן אסאך איינוואונערס נישט געוואלט אננעמען, זיי האבן געוואלט דאווענען און שיקן די קינדער אין א פלאץ וואו נישט רבי אהרן טייֿטלבוים איז דער ווארט זאגער פאר די חינוך פון זייערע קינדער.
פון די אנדערע זייט טענה'ן די חסידים פון ברך משה אז למעשה איז די סאטמארער שטעטל געגרינדעט געווארן על דעת זה אז עס זאל געפירט ווערן פון איין קהלה און איין רב, און אלע איינוואוינער זאל זיין סרים למשמעותו, וואס דאס פונקטליך איז דאך געווען די ציל פונעם אלטן סאטמארער רבי, וואס ער איז פאקטיש געוועזן דער ערשטער מרא דאתרא, זיין ציל איז געווען זיך צו אוועק ציען פון א גרויסע שטאט וואו ס'איז דא א געמישעכטס פון כלערעליי קהלות שונות ומשונות, און איש כל הישר בעניו יעשה, נאר ענדערש האבן אן אייגן קאנטראלירטע שטעטל, אזא גאטונג ווי אלע ערליכע שטעטליך אונדערהיים אין אייראפע, ווי איין רב איז געווען דער מרא דאתרא פון די גאנצע שטאט, און אויך ווי מען זעהט די געציילטע חסידישע שטעטליך אין ניו יארק און קאנאדא, ווי למשל סקווירא, טאהש, קאשוי, וכדומה, איז דארט קיינעם בייגאפאלן צו טענה'ן הלמאי איך קען נישט עפענען א שפלינטער קהלה און טאהש, וכדומה, ווייל עס איז זעלבסטפארשטענדליך אז ווי נאר עס עפענט זיך א שפלינטער קהלה אין די שטעטל, איז דער גאנצער רעיון פון א שטעטל וואס דער אלטער רבי האט געשטרעבט איז אינגענצליך בטול, ווייל עס איז ווייטער איש כל הישר בענין יעשה, ומה הועילו חכמים בתקנתם. דעריבער האט די קהלה פירער פון קרית יואל געהאלטן אז די מרידה פון בני יואל איז געווען א בחינה פון הגם לכבוש את המלכה עמי בבית, און א דירעקטע הירוס קעגן איינע פון די וויכטיקסטע אויפטוען פון דער אלטער רבי וואס ער האט געגרינדעט דאס שטעטל בשארית כוחותיו.
די בני יואל זאגן אז עס איז נישט ריכטיג, נאר די שיטה פון סאטמאר איז אייביג געווען אויב ביסטו אפגעהיטן פון ציונות און גייסט אין גאנג פון וואס סאטמאר האט געלערנט און מברר געווען לויט די הלכה [כשרות, צניעות, מנהגים], דאן מעג יא זיין כלערעליי קהילות שונות ומשונות, א ראי' דערצו איז די שטאט סאטמאר אין אייראפע, ווי רבינו יואל איז זיכער געווען דער פולטשענדיגער בעל הבית, דאך איז דארט געווען בתי מדרשים פון אלע ערליי חסידים ווי ווישניץ, קיוויאשד, ר' חיים'על בן ר' שלום אליעזר און נאך. אזוי איז געווען אלע עהרליכע שטעטעליך אינדערהיים אין אייראפא ווי עס האט עקסזיסטירט אלע ערליי בתי מדרשים, אין די גרויסע שטעט, איז געווען אסאך ישיבות, יעדער תלמיד חכם און ראש ישיבה האט געקענט זיך אויפמאכן א ישיבה און תלמיד תורה, ווי עס ווערט אזוי גע'פסק'נט אין שולחן ערוך הל' תלמוד תורה (יור"ד סי' רמ"ה). דערמיט וואס עס איז דא נאך א תלמוד תורה און נאך א ישיבה אין קרית יואל ווערט דערמיט נאך נישט בטל דער גאנצער רעיון פון רבינ'ס שטעטל. און דעריבער האט טאקע נישט בני יואל געמאכט קיין "שפלינטער קהלה" אין דער שטעטעל, נאך געמאכט בתי מדרשים און ישיבות, ביז מען האט זיי צוגענומען זייערע חזקות אין די אלטע קהילה, און זיי גע'אסר'ט דריסות הרגל האבן זיי נישט געהאט קיין ברירה און זיך געמוזט מאכן א אייגענע קהילה.
דער חילוק צווישן קרית יואל אין סקווירא-טאהש-קאשוי, און אזוי אנדערע שטעטליך, איז ווייל אין קרית יואל קויפט יעדער אפ זיין שטיקל ערד און זיין הויז, עס געהער אויסדריקליך פארן קויפער, ליגאל און תורה'דיג איז עס זיינס, דעריבער האט ער רעכטן לויטן שולחן ערוך און לויט די דינא דמלכותא פון די לאקאלע גאווערמענט, בשעת ער קויפט אפ זיין הויז איז ער זיך גארנישט מחייב פאר די קהילה, קיינער פארלאנגט נישט ער זאל ווערן א חסיד פון ר' אהרן צו פון ר' זלמן לייב, וועגן דעם אויך דער דינא דמלכותא און דער דין אין שו"ע זאגט אז ער מעג אויפמאכן א ישיבה, מעג ער דערנאך מאכן א ישיבה, ווייל ער איז זיך מחייב נאר פארן שולחן ערוך, אנדערש ווי אין די אנדערע פלעצער בשעת מען קויפט א הויז, איז מען זיך מחייב פאר די קהילה זאכן וואס די קהילה פארלאנגט.
די חסידים פון ר' אהרן טענה'ען אז עס לגמרי נישט דומה לנידן דידן, איינס, ווייל דער שטאט סאטמאר אין אייראפע איז געווען אינגאנצן א אנדערער מציאות ווי דער שטעטל קרית יואל. סאטמאר איז פון אסאך יארן בעפאר געווען א אלטע היסטארישע גרויסער אידישער שטאט, מיט כל מיני סארט אידן, דער רבי איז נישט געווען דער מייסד פון די שטאט, עס האט קיינעם עולה על הדעת געווען אז דער רבי גייט דא ארויפצווינגען זיינע מנהגים ומסורות אויף אזא געמישטע שטאט, אפי' דער רבי זעלבסט האט געהאט א אייגן חסידיש ביהמ"ד בנוסף צו די מער אשכנזישע שטאטישע שול, דער מרא דאתרא פאזיציע איז געווען אזא סארט ווי למשל דער אנטווערפענער שטאטס רב אדער לאנדענער שטאטס רב. ווידער קרית יואל האט דאך דער רבי זעלבסט מייסד געווען די שטעטל בארץ לא זרועה ער האט אנגעהויבן א נייע אידישער ישוב ווי עס איז געווען גארנישט, על דעת דעם אז ער מיט זיין קהלה זאל ע"פ תורה זיין דער פולקאמער און אויסשליסליכער בעה"ב, ממילא איז קרית יואל מער דומה צו די קלענערע שטעטליך אינדערהיים ווי עס איז בלויז געווען איין קהלה איין רב איין דיין איין שוחט איין ת"ת, אזא גאטונג ווי ארשעווע אדער קראלי. צווייטענס, אפי' אין סאטמאר זענען די אנדערע קהלות נישט געווען קיין אפענע אפאזיציע פון דעם מרא דאתרא, זיי האבן זיך פארט משכנע געווען צים מרא דאתרא, זיי האבן נאר געוואלט האבן א בית המדרש צו ישיבה לויט זייער מסורה אין געשמאק, אזא גאטונג ווי ס'דא פארשידענע קהלות אין לאנדאן אדער אנטווערפן, משא"כ בני יואל איז נוסד על דעת זה זיך צו פורק עול זיין און שרייען איני מכיר אויף אזא מין רעיון ווי א מרא דאתרא אין קרית יואל, כדי נישט צו האבן קיין שום שעובד צום די קהלה און דער רב, ווי זיי האלטן עס אין איין זאגן, ממילא בכגון דא, איז דאך זיכער אז דאס איז בניגוד וואס דער מייסד דער רבי'ס מטרה איז געווען, ווייל אויב ס'הותרה הרצועה קען מען דאך שוין צוריקגיין קיין ברוקלין.
דעקעגן ענטפערן די חברי בני יואל אז די אלע זאכן זענען נישט ריכטיג ווייל אויב מען קוקט אריין אין די בריוו און די טענות וואס די חברי בני יואל האבן געשרבין בשעתו בשעת זיין האבן זיך געגרינדט, זיי האבן געשריבן בראשורן, בריוו צו די דיינים [ר' ישראל חיים מנשה, ר' געציל, און ר' משה מנחם טירנויער און נאך] וועסטו זעהן. לגבי דעם וואס מען טענה'ט אז עס איז קיינעם עולה געווען על הדעת אז דער רבי גייט זיין דער אוסשליסליכער בעה"ב אין סאטמאר איז נישט ריכטיג, ווייל דער רבי איז טאקע יא געווען דער אויסשליסליכער בית הבית אין שטאט סאטאמר, נאר עס האט איהם נישט געבאדערט אז עס עסקזיסטירט נאך א אנדערע קהילה אין סאטמאר. און דערפאר טאקע האט ער געהאט א אייגן חסידיש ביהמ"ד וואס איז געווען אנדערש ווי די גאנצע שטאט. דעס איז נישט קיין טענה אז, "קרית יואל מער דומה צו די קלענערע שטעטליך אינדערהיים ווי עס איז בלויז געווען איין קהלה איין רב איין דיין איין שוחט, אזא גאטונג ווי ארשעווע אדער קראלי" דאס איז נישט ריכטיג דאס קען מען טועהן אין א קהילה וואו עס איז דא פופציג הונדערט, צוויי אדער דריי הונדערט משפחות, אבער נישט קרית יואל ווי עס איז דא דריי אבער פיהר "טויזענט" משפחות, די קענסט נישט צווינגען טויזענטער משפחות זאלן זיין "חסידים" פון א רבי, נאר אויב זיין ""ווילן", דעריבער איז קרית יואל יא דומה צו סאטמאר, פעסט, מונקאטס, ווארשא, און נאך גרויסע שטעט אין דער אלטע היים, אויף די טענה אז בני יואל איז נוסד על דעת זה זיך צו פורק עול זיין פון די מרא דאתרא, נישט צו האבן קיין שום שעובד צו איהם, ווי זיי האלטן עס אין איין זאגן" זאגן די בני יואל אז עס איז נישט אמת, ווייל בני יואל האט געהאט ביים אנפאנג בלויז צוויי צילן": 1) נישט צו דאווענען אין דער גרויסער שול, וואו רבי אהרן איז רב [אזוי ווי אין אסאך אידישע קהילות איז דא עטליכע בתי מדרשים נישט נאר "איין גרויסע" שוהל וואו אלץ ווערט קאנטראלירט], 2) נישט שיקן זייערע קינדער אונטער די ת"ת פון רבי אהרן [נישט ווייל מען האט געוואלט זיין מחוצפים צו ר' אהרן, נאר ווייל מען האט נישט געוואלט אז ר' אהרן מיט זיינע חסידים זאלן מאכן פון זייער קינדער "סאטמארער חסידים פונעם ברך משה" זיי ווילן נישט זיין קיין חסידים פונעם ברך משה און פון ר' אהרן], נישט מער.
זייער כוונה איז נישט געווען צו זיין קיין מחוצפים און פורק עול זיין פונעם מרא דאתרא, פארקערט גאר זיי זענען גרייט געווען אלעס צו פאלגן, נאר מען זאל זיין לאזן דאווענען ווי זיי ווילן, און מען זאל זיי לאזן שיקרן די קינדער אין זייער חדר, זיין האבן געשריבן קלאהרע בריוו פאר יעדן, מיט וועלן פאלגן אלעס, נאר מיר ווילן נישט זיין קיין "חסידים" פון ר' אהרן ט"ב, וואס דאס איז מותר עפ"י תורה און עס איז א נארמאלע זאך אז אז מענטש איז זיך נישט מחויב צו לאזן צווינגען א חסיד זיין פון א רבי וואס ער גלייכט נישט, אבער וויבאלד דער ברך משה און זיין קינד האבן נישט מסכים געווען נאר געפייניגט די חברי בני יואל, איז ארויס געקומען א די גאנצע שטעטעל האט זיך צוטיילט אויף צוויי אדער אויף דריי.
אייגענע מוסדות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
למעשה אום ט"ו בשבט ה'תשמ"ט האבן זיי געעפנט אייגענע מוסדות אין קרית יואל מיטן נאמען "בני יואל" וואס האט ארויסגרופן א גרויס שטורעם אין דער סאטמארער וועלט, און א קייט פון נאכאנאנדיגע שלעגערייען און דראמאטישע קאנפליקטן, וואס איז באריכטעט געווארן איבער דער סאטמארער וועלט, און אין די לאקאלע פרעסע נאכאנאנד איבער די געשלעגן וואס זענען געווען אין געריכטס און אויף נאציאנאלער טעלעוויזיע.[פֿעלט אַ מקור]
תלמוד תורה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
"בני יואל" האט זיך אויפגעמאכט מיט א חדר פון זעקס קינדער, פילע האבן שפעקולירט אז דאס גייט נישט האבן קיין קיום און עס וועט זיך שפארן, ווארשיינליך צוליב די שטארק געוואגטע אימביציע זיך צו ארויסשטעלן קעגן די גאנצע מאשין פון די עטעבילירטע סאטמארער קהילה, אבער למעשה איז דאך נישט יד ישראל תקופה, און די פירער האט מיט עקשנות, און לעגאלע מאנעווערס דורכגעשוויצט אלע שטרויכלונגען מצד די צענטראלע קהלה, און די מוסדות בני יואל האט היינט איבער צוויי טויזענט קינדער, א שטאב פון 150 איינגעשטעלטע מחנכים און מחכנות.
אלס א רעזולטאט, געפינען זיך היינט צו טאג בתי מדרשים אין קרית יואל וואס טוען נישט אנערקענען אין דער הנהגה פון דער צענטראלער קהילה און איר שטאטס רב. א גרויסער טייל פון די בתי מדרשים, זענען בעצם אלע בני יואל שולן ווייל היות בני יואל האט נישט קיין אייגענע בתי מדרשים מיטן נאמען "בית המדרש קהל בני יואל", האבן זיי ענדערש קליינע בתי מדרשים ציזייט אין קרית יואל אונטער פארשידענע נעמען, צום ביישפיל, בית אלטא פייגא, חרדים, בית קויפמאן, שארמאש, טשאטה, באדאישל, דאס זענען אלע סיי די מתפללים און סיי די רבנים מיטגלידער און מנהיגים פון בני יואל. [1]
אין די צייטונגען וואס געהערן פאר רבי אהרן ווי "דער בלאט", "דער בולעטין" און "דער זשורנאל", ווערט נישט דערמאנט קיין איינע פון די אויבענדערמאנטע קהילות, און אויך נישט די נייעס וואס דארט קומט פאר, עס קען זיך דוכטן אז עס עקזיסטירט נישט אין קרית יואל נאר די פארטיי פון רבי אהרן, ווען אין אמת'ן איז דארט דא נאך צוויי טויזנט משפחות, ביי די וואלן וואס עס קומט פאר אין קרית יואל זענען די שטימל צוטיילט אויף צוויי. העלפט וויילט פאר ר' אהרן און זיין פארטיי, די צווייטע העלפן פאר דעם צד שכנגד.
די קהילה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די חברה בני יואל האבן היינט צו טאג אין קרית יואל א פולשטענדיגע קהילה וואס עקזיסטירט אויסער די ראמען פון ר' אהרן'ס קהילה, דאס הייסט זיי האבן אלע סארט צוגעהערן וואס א קהילה דארף האבן. זיי האבן א בית החיים, בתי מדרשים אין אלע ווינקלעך פון שטאט, א יאטקע, א מצה בעקעריי, א יינגל חדר, א מיידעל שולע, א ישיבה קטנה, א ישיבה גדולה, א מקוה טהרה, התאחדות אברכים. זיי האבן רבנים און דיינים, מו"צ וואס פסק'ענען שאלות פאר זיי, און זאַלן פאר שמחות.
ווי אויך פארמאגן זיי א פארכטפולער נייער חתונה זאל, וואס מיט דעם איז שוין די קהלה יעצט גענצליך אומאפהענגיג פון סיי וועמען, און זיי האבן שוין פון געבוירן ביזן שטארבן אלעס אליינס, אזוי אז די קהלה האט זיך אנגעהויבן אויך אויסצושפרייטן אין אנדערע אידישע געגנטער, צ.ב.ש. אין וויליאמבורג האט זיך געפענט א כולל בוקר פאר איגעלייט וואס זענען תלמידים פון די מוסדות וואס זייער גורל איז אויסגעפאלן צו וואוינען אין וויליאמסבורג.
אזוי אויך אין זייערע פוסטריט עפענען די קאנטער קהל ייטב לב, וואס האבן זיך ביז היינט גערופן קהל ויואל משה, אויך אויף א חתונה זאל און זייער תלמוד תורה בנין וואס געפונט זיך אויף לארקין דר. נאנט צו קרית יואל.
די מיטגלידער פון דער קהילה ציילן זיך צו פינף הונדערט ראשי משפחות.
עס פלעגט צו זיין אין מאנרא אז געוויסע רביס און גוטע אידן וואס האבן געוואלט פראווען זעלבסטשטענדיגע שבתים אין קרית יואל, האבן זיך צוריקגעהאלטן פון אינגאנצן קומען, ווייל זיי האבן נישט געוואלט זיך איינרייסן מיט דער שטאטישער קהילה, אבער זייט די בני יואל עקזיסטירט, קומען אסאך רביים און גוטע אידן קיין קרית יואל, און מען קען זיך וועלן וואו צו גיין.
חתונה זאל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי די בני יואל אידן האבן קיינמאל נישט געהאט קיין זאל אין קרית יואל וואו צו מאכן חתונה אן צו מוזן נעמען רבי אהרן טייטלבוים פאר מסדר קידושין, האבן זיי זיך געבויעט א אייגן חתונה זאל, הארט אינדרויסן פון די שטעטל. דאס האט ארויסגעברענגט א גרויסע מהומה אין קרית יואל, ווייל די צענטראלע קהילה האט געהאלטן אז דאס איז קעגן די אנגענומענע אלטע תקנה אז א פרעמדע רב טאר נישט מסדר קידושין אין א פרעמדער שטאט אן רשות פונעם מרא דאתרא. נאטורליך האבן כמעט אלע רבנים וואס געהערן צו רבי אהרן'ס קאנקורענץ - רבי זלמן לייב - מתיר געווען חתונה מאכן דארט, ווי למשל רבי אברהם לייטנער, פון די ערשטע אפענע שטיצער פון בני יואל, און רבי ישראל חיים מנשה פרידמאן דער ראב"ד פון סאטמאר מהרז"ל - וויליאמסבורג, און דער גאנצער וויליאמסבורג-סאטמארער מהרז"ל בית דין רבי שלמה לייב וויינבערגער פאיע'ער רב, רבי זלמן לייב פילאפ. ווי אויך די אויסגעשפראכענע בני יואל רבנים, רבי יואל מארגענשטערן שארמאשער רב, רבי מאיר יהודא טענענבוים טשאטעהר רב, רבי מנשה פילאפ חבר בית הוראה פון וויליאמסבורג.
אויך האבן שוין דארט מסדר קידושין געווען פילע רבנים וואס זענען היסטאריש סימפאטיק פאר בני יואל, ווי למשל, דער קאשויער רב, רבי אליעזר חיים בלום און זיין ברודער רבי שמחה ישראל בלום, שאפראנער רב, און הרב משה דוב קויפמאן, ראה"כ פון דרך החיים.
פון רבי אהרן'ס רבנים האט קיינער זיך געקימערט צו עמטליך נעמען א שטעלונג נאר איבערגעלאזט אלץ פארן ארגינעלן קרית יואל'ן דיין רבי געציל בערקאוויטש, וואס שטעלט זיך שטענדיג צו צו רבי אהרן'ס קהילה, ער האט ברבים און בכתב גע'אסר'ט דאס סידור קידושין.
פאר א שיינע שטיק צייט פלעגן די בני יואל יודן דארטן חתונה מאכן , היינט צוטאגס, מאכן שוין די בני יואל אידן און זייערע סימפאטיקער דארט פיל ווייניגער חתונות, וואס די אלגעמיינע מסדרי קידושין זענען שארמאשער רב, טשאטה'ער רב, און רבי זלמן לייב טייטלבוים, סאטמארער רבי, און געוויסע פעלער האבן מסדר קידושין געווען מעסיגע רבנים נאכן אפנעמען רשות פון רבי אהרן.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הערות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ עס זענען אבער דא אויך בתי מדרשים וואס האבן נישט דוקא א שייכות מיט בני יואל צום ביישפיל ספינקא, טאהש, תולדות אהרן, ברסלב, בית המדרש גבעת שאול, בית המדרש בית פריינד, בית המדרש ישרש יעקב - נעבעליץ, ביהמ"ד מנחת אהרן דיפו, נועם אלימלך ליזענסק, עטרת יהושע דנאסויד, ביהמ"ד קומץ המנחה, ביהמ"ד שארית ליהודה, ביהמ"ד שערי תפלה, ביהמ"ד שלום על ישראל, תפארת יחזקאל מערץ, תפארת עוזיאל ריטשוואל, און נאך אסאך, אבער דער צד השוה פון זיי אלע איז אז זיי אנערקענען נישט אין דער הנהגה פון ר' אהרן, אנדערש ווי און אנדערע אידישע שטעט, וואס עס קענען זיין קהלות שונות וואס האבן קיין שום פורצוג אין פרעמדע פאליטיק, איז אבער אין קרית יואל "הלנו אתה עם לצרינו" איינער וואס געהערט צו א פרעמדע קהלה, האט נישט קיין שום בענעפיט, און טאר נישט הנאה האבן פון די צענטראלע קהילה, אויסער דעם וואס די ר' אהרן'ס קהלה גייען לשיטתם אז די אלע קהלות זענען נגד הלכה, האבן די אלע מיטגלידער פון די אנדערע קהלות דייקא א נעגאטיווער מיינונג לגבי ר' אהרן.


text:
ין די דאָרעמדיק יאָניאַנס, Lefkada, קעפאַללאָניאַ און יטהאַקי זענען געזונט קאָננעקטעד דורך פּראָם, און דאָרט ס אַ צוויי מאָל-טעגלעך דינסט צווישן דאָרעמדיק קעפאַללאָניאַ און צאָפנדיק Zakynthos (אַ אנדער ברירה איז צו זעגל פון אַרגאָסטאָלי צו קילליני אין די פּעלאָפּאָננעסע, און פֿון דאָרט צו Zakynthos טאַון) .
Corfu האט רעגולער פּראָם קאַנעקשאַנז מיט דרייַ פּאָרץ אין איטאליע (ברינדיסי, באַרי און וועניס), אַפּערייטאַד דורך אַ האַנדפול פון פּראָם קאָמפּאַניעס סיילינג צווישן איטאליע און יגאָומעניצאַ און / אָדער Patra. Travellers קענען אויך זעגל צווישן אַנקאָנאַ און יגאָומעניצאַ, דעמאָלט אַריבערפירן צו אַ היגע פּראָם. פּראָם קראָסינגז זענען רובֿ אָפט אין יולי און אויגוסט, אָבער עס זענען יאָר-קייַלעכיק באַדינונגען לפּחות וויקלי צווישן Corfu און ברינדיסי, באַרי און וועניס. פֿון Corfu עס איז אויך מעגלעך צו קרייַז צו אַלבאַניאַ, אָדער צו באַזוכן אויף אַ טאָג יאַזדע.
Corfu איז דער צווייט גרעסטער אינזל אין דער גרופּע פון יאָניאַן אינזלען, נאָך Kefalonia און איז געווען דער ערשטער צו עפענען זיך אַרויף צו טוריזם מיט שעפע צו פאָרשלאָגן זייַן וויזאַטערז. עס אַטראַקץ גאַסט פון אַלע איבער די וועלט און איז איינער פון יענע זעלטן דעסטאַניישאַנז אַז קאַטערס פֿאַר אַלע צייטן און טייסץ.
Corfu איז באקאנט ווי קערקיראַ אין גריכיש און נעמט זייַן נאָמען פון אַ ווערייישאַן פון די נימף קאָרקיראַ, טאָכטער פון די גריכיש טייַך גאָט אַעסאָפּאָס אין מאַטאַלאַדזשי. לעגענדע זאגט אַז די גאָט פון ים, פּאָסעידאָן אַראָפאַקן אין ליבע מיט די נימף קאָרקיראַ, קידנאַפּט איר און דעמאָלט געבראכט איר צו דעם אינזל, דעריבער די נאָמען קערקיראַ.
Corfu איז פול פון פאַרשיידנקייַט פון זייַן בעקאַבאָלעדיק פישערייַ וויללאַגעס צו זייַן גרויס מאָדערן ריזאָרץ, קאַפּאַלד מיט זייַן אַמייזינג וויילדלייף, איבער זעקס הונדערט טייפּס פון ווילד בלומען און סך עקזאָטיש בירדס כולל פּעליקאַנס, בין יטערז, האָאָפּאָעס און גאָלדען אָריאָלעס; דעם אינזל האט עפּעס פֿאַר אַלעמען!
זאַנטע איז די מערסט סאָוטהערלי פון די יאָניאַן אינזלען האט אַ וועריד לאַנדשאַפט, די מערב איז קעראַקטערייזד דורך סטרייקינג באַרג דעקאָראַציע און איז לאַרגעלי אַנינכאַבאַטיד און דער מזרח איז פּאַקט מיט פרוכטבאַר פּליינז, פּיקטשעראַסק בייז און לאַנג זאַמדיק ביטשיז.
זאַנטע איז אַ שיין אינזל, מיט פילע ווערייאַטיז פון שיין פאַרביק בלומען אַז ויסקומען צו קווייט אַלע יאָר ארום. די באַרימט דיכטער עדגאַר עלען פּאָו, אין קסנומקס, געשריבן אַ ליד ענטייטאַלד "סאָננעט צו זאַנטע" די לעצטע שורה שטאַטן "Isola d'צייט! Fior אין Levante!" וואָס מיטל "אינזל פון גאָלד, בלום פון די מזרח".
קיין גאַסט איז זיכער צו זיין ענראַפּטורעד דורך די אינזלען טשאַרמז און צו שטימען מיט פּאָו אַז עס איז טאַקע אַ אינזל פון גאָלד און זיכער אַ ידעאַל יום טוּב דעסטיניישאַן. זאַנטע האט פיל צו פאָרשלאָגן קיין גאַסט, פון גלענצנדיק זאַמדיק ביטשיז, די יינציק געלעגנהייַט צו זען ענדיינדזשערד וויילדלייף אין די פאָרעם פון קאַרעטטאַ קאַרעטטאַ טערטאַלז און מאָנק סתימות, ימפּרעסיוו מאַנאַסטעריז און קהילות מיט פייַן פרעסקאָס און ייקאַנז, ווי געזונט ווי די באַרימט בלו קאַוועס און די בעסטער באַוווסט דערזען אויף זאַנטע, שיפּרעק ברעג וואָס איז איינער פון די מערסט פאָטאָגראַפעד ערטער אין די וועלט.
יטהאַקאַ איז די רגע קלענסטער פון די ינכאַבאַטאַד יאָניאַן אינזלען. עס איז קסנומקס קילאמעטער אין לענג און קסנומקס קילאמעטער ברייט און האט אַ ברעג שורה פון קסנומקס קילאמעטער. עס באשטייט פון קסנומקס פּענינסולאַס וואָס זענען כּמעט גלייַך אין גרייס און זיי זענען זיך איינגעשריבן דורך די יסמאַס פון אַעטאָס (אָדער יגאַל בוכטע). די אינזל איז לאַנג און שמאָל און איז כּמעט צעטיילט אין האַלב דורך די ופראַמען בוכטע פון מאָלאָס.
יטהאַקאַ Offers יענע וואס ווי גיין עטלעכע ויסגעצייכנט גיין אַפּערטונאַטיז, אין די Fabulous דעקאָראַציע. עס זענען פילע טייפּס פון ווילד בלומען און וויילדלייף צו זען. מיט פּיקטשעראַסק שטעט אַזאַ ווי קיאָני און פריסקעס, Ithaca איז אַ שיינע ביסל אינזל צו ויספאָרשן. Ithaca איז אַן אינזל ונספּאָילט דורך טוריזם, עס איז רויק און שיין און גאנץ פֿאַר אַ רילאַקסינג יום טוּב. עס האט זייער קלאָר וואסערן אַזוי איז ויסגעצייכנט פֿאַר סנאָרקעללינג און עס זענען פילע פאַרשידענע מינים און פֿאַרבן פון פיש צו זען. די אינזל איז פאָלקס מיט סאַלעבריטיז און טשאַרלעס, די פּרינס פון וואַלעס און די שפּעט ארטעמיס, פּרינצעסין פון וואַלעס, אויסגעגעבן טייל פון זייער האָניימאָאָן דאָ. נאָך אַ באַזוכן דאָ איר וועט זען וואָס אָדיססעוס אויסגעגעבן קסנומקס יאָרן סטראַגאַלינג צו באַקומען צוריק היים, צו דעם ווונדערלעך אינזל.
קעפאַלאָניאַ איז דער גרעסטער פון די זיבן יאָניאַן אינזלען (קסנומקס סק קמקסנומקס וועגן). עס ס העכסטן שפּיץ איז אלטע בארג אַענאָס, קסנומקס עם (קסנומקספעעט) אין גריכנלאנד ס מערב ברעג, Cephalonia האט בלויז קסנומקס טוישעוו יילאַנדערז. מיט לעפקאַס צו די צפֿון און Zakynthos צו די דרום די אינזל איז פירמלי אויף אַ טוריסט שטעג און וואקסט יעדער יאָר ווי מער אַקאַמאַדיישאַן ווערט בנימצא און גרויס רייַזע אָפּערייטערז באַוועגן אין. טראָץ דעם יערלעך ינפלוקס פון וויזאַטערז, דער הויפּט יטאַליאַנס, די אינזל איז אַזוי גרויס עס איז נאָך מעגלעך צו באַקומען אַוועק צו ערטער ווו איר זענט אַנלייקלי צו טרעפן אַ נשמה פֿאַר טעג. וואַסט טראַקץ פון וואַלד מאַנטל די גראָב ליימסטאָון לאַנדשאַפט, מיט צען פּיקס טאַפּינג קסנומקס פֿיס.
קעפאַלאָניאַ איז אַן אינזל ווי אַטראַקטיוו צו וואָקערז ווי עס איז צו סונבאַטהערס. פֿאַר די וואָקער עס זענען ייקערז פון ינלענדיש וואַלד באדעקט בערג צו ויספאָרשן. פֿאַר זון באַטהערס עס זענען שעפע אויף ביטשיז (פילע פון זיי צווישן די מערסט שיין אין די מעדיטערראַנעאַן. איז איינער פון גריכנלאנד ס בעסטער סיקריץ און אַמאָל וואָוטאַד קסנומקסטה אין אַ וועלט סיניק שיינקייט ליגע, אַזוי עס דעמאַנדס און דיזערווז עקספּלעריישאַן.
פּאַקסאָס איז דער קלענסטער פון די יאָניאַן אינזלען, ליגנעריש נאָר קסנומקס קילאמעטער פון די סאַדערנמאָוסט שפּיץ פון Corfu. פילע וויזאַטערז צוריקקומען יאָר נאָך יאָר צו פּאַקסאָס צו דערפאַרונג די ינטאַמאַסי פון דעם פרידלעך האַווען, די עכט פרייַנדלעכקייַט פון די לאָוקאַלז, און די קאַפּטיווייטינג דעקאָראַציע.
פּאַקסאָס איז באדעקט אין פילע מאַסלינע גראָוווז מיט אלטע גנאַרלעד און טוויסטיד מאַסלינע ביימער, עטלעכע פון זיי הונדערטער פון יאר אַלט, וואָס באַשיצן סך מינים פון ווילד בלומען און קליין וויניערדז. דאס קלאָר און אַנספּוילד לאַנדשאַפט איז וואָס מאכט אַ יום טוּב צו דעם אינזל פון פּאַקסאָס באמת מעמעראַבאַל.
לעפקאַס, אָדער Lefkada ווי די גריכן רופן עס, איז אַ זייער פאָלקס זומער Resort, ווו עס איז עפּעס פֿאַר אַלעמען. יונג גאַסט 'ס פּאַרטיי אַלע נאַכט, ווינדסורפערס האָבן עטלעכע ויסגעצייכנט ספּאַץ, עס זענען שטיל ערטער פֿאַר די וואס נאָר ווילן צו אָפּרוען, און עס איז אַ פּלאַץ צו זען.
די מענטשן אויף דעם אינזל זענען באקאנט פֿאַר זייער האָספּיטאַליטי, און פילע פון זיי פירן צו לעבן אַוועק די טוריזם אין די זומער. אנדערע זענען ינוואַלווד מיט ברידינג, פישערייַ און סטאָקקברעעדינג. די אינזל 'ס נאָמען מיטל ווייַס, און רעפערס צו די ווייַס Cliffs אין די דרום טייל וואָס זענען כאַראַקטעריסטיש פֿאַר לעפקאַס. עס איז אַ גרין, מאַונטאַנאַס אינזל, און עס איז קאָננעקטעד צו די יאַבאָשע דורך אַ בריק.
קיטהיראַ אָדער ציריגאָ איז די נאָמען פון די אינזל קאַנגקערד דורך די ווענעטיאַנס און איז איינער פון די יאָניאַן אינזלען, אָבער רעכט צו זייַן געאָגראַפֿיש שטעלע עס Officially געהערט צו אטיקע. זייַן אָרט איז צווישן די פּעלאָפּאָננעסע און קרעטע, אין ספּאַרטאַן בוכטע.
קיטהיראַ איז באקאנט ווי די אינזל פון אַפראָדיטע, זינט לויט צו די לעגענדע פון יסיאָדאָס עס איז ווו די מערסט שיין געטין פון אָלימפּוס איז געווען געבוירן.
די אינזל האט סטאַנינג לאַנדסקייפּס פון נאַטירלעך שיינקייט, ביטשיז, און פאַרשידענע וויללאַגעס, יעדער מיט יינציק שיינקייט. די אינזל ס אַמביאַנס איז אַז פון ראָמאַנס, געשאַפֿן פֿון דער טראדיציאנעלער נוסח פון רובֿ בנינים אויף די אינזל, ביזאַנטין קהילות און ווענעטיאַן שלאָס. יעדער זומער עטלעכע פעסטיוואַלס זענען עריינדזשד מיט היגע פּראָדוקטן סעלאַברייטינג די געשיכטע פון דעם אינזל, בעכעסקעם די מסורה לעבעדיק.
קיטהיראַ, איז אַ טראדיציאנעלן אינזל וואָס טוט ניט האָבן מאַסע טוריזם אָדער קאַמערשאַליזיישאַן און דעריבער בלייבט נאַטירלעך און שטיל. דאך יעדער יאָר עס ציט טוריס וואס זוכן פרידלעך יום טוּב און הנאה דעם אינזל פון אַפראָדיטע. עס זענען פילע אָפּציעס, אַנטדעקן די שיין קאַנטריסייד, אָפּרוען אויף די ברעג, געשמאַק די געשמאַק קוויזין אָדער הנאה אַ קיל קאָקטייל אין די ברעג באַר.


text:
אברהם אבינו
אברהם איז דער פאטער פון דעם אידישן פאלק.
עס איז א מחלוקה וואו אברהם איז געבוירן. אין געוויסע מדרשים איז פאראן אז ער איז געבוירן אין כותא. אנדערע זאגן אז ער איז געבוירן אין אור-כשדים. דער רמב"ן שרייבט אז ער איז געבוירן נישט אין אור כשדים, נאר אין עבר הנהר.
הקב"ה האט אויסדערוועלט זיינע קינדער צוליב דעם וואס זיין ספערמע איז גענעטיש שטארק נאמנות אז זיי וועלן זיך האלטן שטענדיג צו די אמונה און בטחון.
ער האט שוין ביי די 3 יאר פון זיך אליינס אויסגעטראפן אז די וועלט און אירע באשעפענישען און נאטור מוז זיין פון א פלאנירער און גאר א קלוגער וויסענשאפטליכער אלס - ווייסער. - דורך א מעשה וואס ער האט מיטגעלעבט און ווערט פארציילט אין מדרש אז ער האט שפאצירט אויף דעם וועג און די זון האט געבאקן מיט א מורא'דיגע שטארקייט אים צו מאכן הייס האט ער זיך אראפגעזעצט אונטער א בוים וואס האט אים געגעבן שוץ און אפגעקילט, אזוי ארום האט אים באטראפן די גילוי השכינה זעהנדיג זיין חסד און קלוגער אויספארמונג פון בוים אים צו דינען. האט ער זיך זינט דעמאלטס באהאפטן צום בורא כל עולמים און הקבה האט געשלאסן מיט אים א בונט צו פארמערן זיינע קינדער ווי די שטערן פון הימל און זאמד פון בארטן.
אברהם איז נפטר געווארן א' טבת ב'קכ"ג.


text:
עדגער בראנפמאן
עדגער בראנפמאן איז א באקאנטע אידישע ביליאנער פון קאנאדע, זייער רייכטום איז פון ברויפען, אבער די אייניקל האט דאס שטארק פארמינערט דורך פארקויפן זייער ברויפען סיגרעם און אינוועסטירט אין אומגעלונגען ביזנעס צו פראדוצירן האליוואד פילמן.
עס באשטייט פון צוויי ברודער עדגער און טשארלס, און דער זון פון עדגער, מיטן נאמען עדגער זשאניאר.
זייער געלט ווערט גענוצט צו פינאנצירן בוירט רייט פראגראם ווי יעדעס איד באקומט אויסגעצאלט זיין ערשטע נסיעה קיין ארץ ישראל און נאך פארשידענע סעקולארע הומאניטארישע פונדאציעס.


text:
מוסר באוועגונג
די מוסר באוועגונג איז א באוועגונג וואס איז געגרינדעט געווארן אין מיטן פון די 19טע יאר הונדערט דורך הרב ישראל סאלאנטער אין מזרח אייראפע. די ציל פון דעם באוועגונג איז געווען צו אויפטון אויף א גרויסן פארנעם אין דעם ענין פון זיך אויסארבייטען די מידות. הרב סאלאנטער האט פארשפרייט די לערע פון מוסר צווישן די המון-עם. זיינע תלמידים האבן בעיקר פארשפרייט מוסר אין די ליטווישע ישיבות, און האבן אפילו אויפגעשטעלט אייגענע מוסר ישיבות. די "בעלי המוסר" דינען היינט צו טאגס אלס משגיחים אין די ליטווישע ישיבות, ווי צום ביישפיל הרב דן סגל אדער הרב מתתיהו סאלאמאן.
אינהאַלט
יסודות און עיקרים פון דער באוועגונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מוסר באַוועגונג איז אנטשטאנען צוליב דעם וואָס זי האט געזען אז דער אריגאנאלער יידישקייט ווערט פארקלענערט און מען נויגט אפ דערפון. דער מוסר באַוועגונג זעט אין יידישקייט א לערע וועלכע ארבייט אויס דעם מענטש אין אלע אספעקטן פון לעבן: אין די יידישע גלויבן און אין דעם דערקענונג פון גאָט, וועלט-קוק און טראַכט, כאראקטערן און מידות, און דאס געשטעל פון געזעץ און יושר. פאקטיש אָבער, איז די המון-עם'ס פאַרהעלטעניש צו יידישקייַט געווען ווי אַ ריטואלע רעליגיע, וואס שטייט אויף א באשטימטער צאל מצוות און עבירות. לויט די לערע פון דעם באוועגונג זענען שטיקער תורה וועלכע אנבאלאנגט דעם מענטשענ'ס זיך אויסאיידעלען און דאס באנעמונג פון א מענטש צו זיין פריינט פארגעסן געווארן.
די מוסר באוועגונג איז נאך א באוועגונג אין כלל ישראל, וועלכער קומט נאך אסאך באוועגונגען וועלכע האבן געוואלט אריינברענגען א פנימיות אין יידישקייט, ווי די קבלה באוועגונג, וועלכער איז געגרינדעט געווארן דורך רבי יצחק סגי נהור, דער רמב"ן, און שפעטער דער אר"י און דער רמ"ק, אדער די חסידות באוועגונג וועלכער איז געגרינדעט געווארן דורך דער בעל שם טוב, דער מעזריטשער מגיד און ר' שניאור זלמן פון לאדי.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די הונטערגרונד פון דעם באוועגונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער גרינדער פון דעם באוועגונג ר' ישראל סאלאנטער, האט אנגעהאנגען זיין מהלך אין מוסר אין זיין רבי'ן ר' יוסף זונדל פון סאלאנט וועלכער איז געווען א תלמיד פון ר' חיים פון וואלאזשין. עס זענען דא וואס טענה'ן אבער אז דעם באוועגונג האט סאלאנטער געגרינדעט אלץ א אפענטפער צו השכלה און חסידות.
דער ערשטער דור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ר' ישראל סאלאנטער, האט אין קאוונע צוזאם גענומען ארום זיך תלמידים און האט מיט זיי געלערנט מוסר. ער האט געלערנט מיט זיי פון מוסר ספרים, אבער ער האט אויך גע'טענה'ט אז כדי צו קענען מקיים זיין ווי עס באדארף צו זיין די מצוות וועלכע מענטשן זענען מזלזל דערין, ווי מצוות שבין אדם לחבירו, מוז א מענטש זיך פארטיפן אין זיינע "טינקעלע כוחות" (א טערמין וועלכער איז ווי עס זעט אויס גענומען געווארן פון אימאנועל קאנט). די וועג וויאזוי דאס צו טון איז לויט סאלאנטער, לערנען מוסר מיט אן איבערראשונג, א "התפעלות". נאך א פראקטיק וועלכער ר' ישראל האט איינגעפירט איז געווען די "מוסר הייזער" וועלכע זענען געווען אוועקגעשטעלט אויף די מטרה פון לערנען מוסר מיט א התפעלות.
דער צווייטער דור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם צווייטען דור זענן אויפגעשטעלט געווארן אפאר שטרוימען אין דעם מוסר באוועגונג דורך ר' ישראל'ס תלמידים:
- דער שטרוים פון "דער אלטער פון קעלם", ר' שמחה זיסל זיו, האט זיך אויסגעצייכנט מיט א שטרענגען חינוך, א פארלאנג פאר ארדער, ריינקייט און שטרענגער זעלבסט-דיסציפלין.
- דער שטרוים פון "דער אלטער פון סלאבאדקע", ר' נתן צבי פינקל, וועלכע האט געלייגט א דגוש אויף אפעלירן צום שכל און צום באוואוסטזיין. אין ראם פון דעם האט דער אלטער ארויסגעברענגט דעם וויכטיקייט פון "דאס גרוויסקייט פון א מענטש" (גדלות האדם) - - אז דער מענטש איז אפילו גרעסער ווי מלאכים, און ער דארף זיך דעריבער פירן ווי עס פאסט. אין סלאבאדקע האט מען דעריבער געמאכט זיכער זיך צו קליידן מיט א אייראפעאישער מאדערנער קליידונג.
- דער שטרוים פון "דער אלטער פון נאווארדאק", ר' יוסף יוזל האראוויץ, וואס האט געהאלטן פונקט פארקערט ווי די קעלמער און סלאבאדקער שטרוים, און האט געהאלטן אז א מענטש דארף וויסן דאס אייגענע נידריקייט (שפלות האדם). אין זיין ספר "מדרגת האדם" צייגט דער אלטער ווי נידריג דער מענטש איז און וויאזוי ער איז פיל מיט "נגיעות", דאס הייסט פריוואטע אינטערעסן וועלכער האלטן אים צוריק פון צוקומען צו דער אמת. דערפאר האט די שטרוים דלייגט א גדוש אויף צוברעכן די מידות און דערנידערן דעם מענטש, אריינגערעכנט דורך עקסטרעמע און מאדנע אקטן.
קעגנשאפט צו די באוועגונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס אריינברענגן אנדערע לערעס אין ישיבה אחוץ גמרא, האט זיך אנגעשטויסן אין א שארפע קעגנערשאפט. די מחלוקת ארום די מוסר באוועגונג האט זיך געצויגן יארן לאנג, און האט צוטיילט די ליטווישע רבנישע וועלט אין צוויי.
ר' דב כץ, פון די תלמידים פון דער אלטער פון סלאבאדקע, (ר' נתן צבי פינקל) האט ארויסגעגבן א ספר ווי ער ערקלערט די מוסר קאנטראווערסיע. די קאנטראווערסיע האט געהאט צוויי שטאפלען. דער ערשטער שטאפל, וואס איז פארגעקומען אין די ענדע פון די 18טע יארהונדערט, איז געעוען פון א פאליטישען שטייגער - א שארפער געשלעג איבער דאס אריינברענגען די מוסר לערע אין די ישיבות. די צווייטע שטאפל איז געקומען שפעטער און איז געווען אויף א אינטעלעקטואלע שטייגער - דאס קעגנערשאפט צו מוסר דורך אזעלכע חשוב'ע רבנים ווי דער חזון איש און בריסקער רב.
היינט איז שוין נישט דא קיין געפעכט. אין כמעט אלע ליטווישע ישיבות איז דא א מוסר סדר (חוץ אין די בריסקע ישיבות).אבער די ריכטיגע אנהענגערס פון די מוסר באוועגונג וואלטן זיך נישט באגנוגט מיט דעם, און וואלטן פארלאנגט אן ערנסטערע באשעפטונגונג מיט מוסר.
גרונט טערמינען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- טאפענדע אמונה/אמונה חושית - האבן אזא שטארקע אמונה אזש מען שפירט דאס ממש מיט די חושים.
- מדרגה - א הויעכע שטאפל אין רוחניות.
- בעל מדרגה - א מענטש וועלכער געםינט זיך אויף א הויעכע שטאפל אין רוחניות.
- תיקון המידות - אויסארבייטן די כאראקטער.
- הרגש - א געפיל אויפכאפנדיג א געדאנק וועלכער ליגט באהאלטן אין א פסוק אדער א מאמר חז"ל.
- התפעלות - ווערן איבערראשט פון דאס לערנען מוסר.
- שטייגען/עלייה - גיין פאראויס אין רוחניות.
- ירידה - גיין אויף צוריק אין רוחניות.
- כוחות בהירים - באוואוסטזיין
- כוחות כהים - פון אונטערן באוואוסטזיין.
- מבהיל - דערציטערט די מחשבה און די געפיל אזש עס קען ברענגן צו א טויש אין כאראקטער.
- מחייב - עפעס וואס פארלאנגט פון דעם מענטש צו גיין פאראויס אין רוחניות.
- מידה - א קוואליטעט פון דעם כאראקטער..
- נגיעה - אן אינטערעסע אדער א תאווה וואס איז גורם נישט צו זיין אביעקטיוו.
- ציור - זיך אויס'משל'ן א מצב אדער א געשעעניש.
- קבלה - זיך אינטערנעמען עפעס אויסצופירן אדער זיך צוריקצוהאלטן.
- קניין - א איינגעהאנגעלטע קוואליטעט.
- תביעה - דאס פאדערן צו גיין פאראויס אין רוחניות.
- מוסר סדר - א באשטימטע צייט וועלכער איז געווידמעט צו לערנען מוסר.
- שמועס/שיחה - א רעדע ווי מען רעדט ארום אויף א מוסר געדאנק.
- משגיח - דער וואס איז געשטעלט אויף מוסר אין א ישיבה.
- אלול - דער לעצטער חודש פון יאר, וועלכער ווערט געווידמעט זיך אנצוגרייטן צו די ימים נוראים.
צענטראלע פיגורען אין די מוסר באוועגונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די גרינדער
- ר' יוסף זונדל סאלאנטער, ר' ישראל סאלאנטער'ס רבי
- ר' ישראל סאלאנטער, דער גרינדער
- צווייטע דור
- ר' שמחה זיסל זיו, "דער אלטער פון קעלם"
- ר' אברהם שענקער
- ר' יצחק בלאזער
- ר' נפתלי אמסטערדאם
- ר' אליעזר גארדאן פון טעלז
- ר' נתן צבי פינקל, "דער אלטער פון סלאבאדקע"
- ר' יוסף יוזל האראוויץ, "דער אלטער פון נאווארדהאק"
- דריטער דור
- ר' אברהם אליהו קאפלאן
- ר' ירוחם לייבאוויץ פון מיר
- ר' נפתלי טראפ
- ר' יוסף יהודה לייב בלאך
- ר' אליהו לאפיאן


text:
בארד
באָרד איז די האר וואס וואקסט אויפ'ן אונטערשטן טייל פון פנים און באקן.
בערד אין היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס געפירעכץ פון לאזן וואקסן א בארד איז אנגעוואנדן אין די סאציעלע און קולטוראלע ווינטן, אריינגערעכנט דעם מאמענטיגן מאדע.
אין אור-אלטע געזעלשאפטן האט א בארד געקענט האבן פארשידענע מיינונגען. ביי די עגיפטישע פאלק האט עס באדייט אבילות, און אין אלגעמיין האט מען עס נישט געלאזט וואקסן פאר שיינקייט.
די אמאליגע פעלקער פון דער ווייטן און מיטל מזרח, אריינגערעכנט די פערסן, אידן, און אראבער, האבן געזעהן א בארד אלץ א סימן פון א קלוגער און אנגעזעהענער מאן און דער בארד האט ארויסגערופן עהרע און רעספּעקט. אויך האט געהייסן אז דאס געט צו צום הדרת פנים.
ביי די רוימישע איז א בארד געווען א סימן פון פשטות און נידעריגע געזעלשאפט קלאס -- באדינער און קנעכט זענען נישט געווען ערלויבט צו שניידן דעם בארד.
אין אמעריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אמאליגע אמערקאנע פרעזידענטן, ארמיי אפיצירן, און אנגעזעהענע לייט פלעגן אפט לאזן וואקסן די בערד ווענדנדיג אין דעם טעגליכן מאדע. די בערד פלעגן זיין צומאל אינטערעסאנט געפארעמט, איבערגעלאזט נאר ביי די זייטן אדער א לאנגער דינער בארר פון דער מיטן.
אין מערב אייראפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין מערב אייראפע, פון בערך דעם 17טן יארהונדערט, האט מען אנגעהויבן אראפצונעמען די בערד. אבער עס זענען געווען געוויסע תקופות, אפילו שפעטער, וואס דער מאדע איז געווען צו לאזן די בארד. צומאל האט זיך עס געוואנדן אין די געזעלשאפט -- געוויסע צייטן האבן גלחים געשוירן די בארד אבער נישט די המון עם, און אנדערע צייטן האט די המון עם געשוירן אבער נישט די גלחים. אין אנדערע צייטן האבן קאטוילישע גלחים געלאזט וואקסן די בארד און נישט די פראטעסטאנטישע, און צומאל פארקערט.
ביי אידן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די תורה שטייט "ופאת זקנם לא יגלחו". חז"ל האבן געלערנט אז דאס פערבאט צו שערן דעם בארד מיט א גאלמעסער (ראזיר מעסער) ווייל עס שניידט ביז אין די הויט אריין. א שערל איז אבער נישט גע'אסר'ט ווייל עס שניידט נאר דורך רייבן איין שארפע מעסער אויפ'ן אנדערן. אזוי אויך א שער מאשין.
מיט'ן אנקום פון דעם עלעקטרישן גאלער איז ערלויבט געווארן זיך צו שערן די בארד גלאטיג וויבאלד עס ארבעט דורך צוזאמרייבן צוויי (אדער מער) שארפע מעסערלעך.
פילע אידן, איבערהויפט פון חרד'ישע קרייזן, שערן נישט די בערד כאטש די פילע היתרים. די הויפט סיבה איז אויף צו האלטן די אידישע מסורה אין לבוש, וויבאלד דער גאנצער מנהג פון זיך שערן די בארד ביי ארטאדאקסן איז א נייער.
אין זוהר ווערט די בארד ערקלערט אלץ אן ענין פון הייליגקייט און טוט שטרענג ארומגערעדט אנטקעגן שערן פון דעם אפילו א האר.[פֿעלט אַ מקור] דערפאר פירן זיך פילע חסידים אז זיי רירן נישט צו די בארד בכלל.


text:
צענטראלע ליניע
די צענטעראלע ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז רויט. די ליניע איז די מערסטע פארנומענע אין דער אונטערגרונט סיסטעם, מיט מער ווי 260 מיליאן פארערס אין יאר 2011/12. אין די שפיץ שעה'ן פארן 34 באנען א שעה. די ליניע שניידט אדורך לאנדאן פון מזרח צום מערב, און געפינט זיך מערסט אונטער דער ערד. פון 49 סטאנציעס, זענען 20 אונטער דער ערד.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ליניע אנפאנג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טראץ דעם אז די צענטעראלע ליניע איז שוין געווען אויף די בוי פלענער שוין אין יאר 1891 אלץ א ליניע פון שעפרעדס בוש סטאנציע ביז באנק סטאנציע (מיט א פארלענגערונג צו ליווערפול סטריט סטאנציע: א פארשלאג וואס איז באשטעטיגט געווארן אין יאר 1892, טראץ דעם איז דעם בויען אפגעשטופט געווארן צוויי מאל (1894, 1899), און נאר אין 27סטן יוני 1900 האט זיך געעפנט אפיציעל, איין מאנאט בעפאר די פאבליק באנוץ, יענע יאר יולי. אין אנפאנג האט די באן גע'ארבעט מיט עלעקטערישע לאקאמאטיוון וואס האבן געשלעפט די וואגאנען.
די ליניע האט א רייכע היסטאריע. טראץ דעם אז מ'האט איינגעגראבן די טונעלן אין א דיאמעטער פון 3.56 מעטער (11 פיס און ¾8 אינטש, זענען זיי נישט געהעריג געשטעלט און דעריבער, טראץ דעם אז די באנען זענען געווען קלענער פון די טונעל דיאמעטער, האבן נישט געקענט אריבערגיין. א באקאנטע שמועה זאגט אז די אינזשענירן האבן פארגעסן צו רעכענען די הויכקייט פון די שינעס. אויך די לאקאמאטיוון אליין געווען א שווערע פראבלעם צוליב זייער שווערע וואג, פון כמעט 50 טאן וואס האט געשאפט טרייסלען און גערודער.
אין די שפעטערע דרייסיגער יארן פון דעם 20סטן יארהונדערט זענען די טונעלן פארלענגערט און צוגעלייגט נאך סטאנציעס. אין די פערציגער יארן איז צוגעלייגט נייע שינעס קעגן עלעקטרישע שאק (א סטאנדארט וואס איז געבליבן ביז היינטיגן טאג), און עס איז נאך געווען אסאך אנדערע טעכנישע פראבלעמען, למשל די הויך פון די טונעלן וואס איז נישט געווען אייניג, און האט פארשאפט פראבלעמען ביים פארברייטערן ארבעט.
די ליניע וואס פארט אונטער דער סיטי איז נישט געבויט אין א גראדער ליניע, נאר אונטער די גאסן, צוליב די געזעץ וואס האט געגעבן רעכט צו אויסנוצן די פובליקע ערד. די רעזולטאט איז אז צווישן די סטאנציעס טשאנסערי ליין, באנק און ליווערפול סטריט איז פארהאן זייער א סאך שארפע אויסדרייען, וואס לאזן די ספעציפישע געגנט פון דער ליניע, א מסוכנ'דיגע געגנט מיט א מעגלעכקייט צו דעראילמען. אין "באנק" סטאנציע איז די פלאטפארמע געווען אזוי אויסגעדרייט אז מ'האט נישט געקענט זעהן די עק. פון דארט האט זיך פארשאפט די באקאנטע אויסדרוק אין די אונטערשטע באנען "Mind The Gap".
א פאר יאר נאכ'ן עפענען די ליניע איז אנגענומען די פרייז פאר איין טיקעט פון צוויי פעני, וואס האט געברענגט די פאפולארע נאמען (אין יענע צייטן): "Twopenny Tube" (צוויי-פעני באן). אין יולי 1907 איז די פרייז טייערער געווארן מיט דריי פעני און אין 1909 - מיט נאך איין פעני.
צוגעלייגטע פארלענגערונגען צו די ליניע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1908
- די ליניע איז פארלענגערט אויף מערב זייט, מיט אופבויען די וואוד ליין סטאנציע אין די ראמען פון די בריטישע - פראנצויזישע אויסשטעלונג
- 1912
- נאך א פארלענגערונג אויף מזרח, אופבויען די ליווערפול סטריט סטאנציע.
רוטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מאפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
באן ליניע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די צענטראלע ליניע איז לאנג 74 קילאמעטער (46 מייל), די לענגסטע ליניע אין דער אונטערגרונט. די ליניע האט 49 סטאנציעס און אין די מערסטע באשעפטיקסטע צייטן ווערט באדינט פון 72 באנען. יעדע באן האט 8 וואגאנען; רוב זענען פאבריצירט געווארן אין 1992.
די לענגסטע רייזע אין דער לאנדאנער אונטערגרונט אין איין באן איז אויף דער צענטראלער ליניע צווישן עפינג און מערב רייסליפ, א נסיעה פון 54.9 ק"מ, וואס דויערט א שעה מיט 28 מינוט.
==באדינונגען אין די נישט שפיץ שעה'ן פארן:
- 9 באנען א שעה צווישן מערב רייזליפ און עפינג
- 3 באנען א שעה צווישן נארדהאלט און לאוטאן
- 9 באנען א שעה צווישן אילינג בראדוויי און ניובורי פארק
- פון זיי פארן 6 באנען א שעה ווייטער פון ניובורי פארק קיין היינאלט
- 3 באנען א שעה צווישן ווייט סיטי און היינאלט (אדורך ניובורי פארק)
- 3 באנען א שעה צווישן היינאלט און וואודפארד
אינגאנצן 24 באנען א שעה (איינע יעדע 2 מינוט מיט 30 סעקונדעס) צווישן ווייט סיטי און לייטאנסטאן.
א 24-שעה נאכט טיוב באדינונג פרייטיק און שבת צו נאכט אפערירט צווישן אילינג בראדוויי און היינאלט (אדורך ניובורי פארק) אדער לאוטאן זייט דעם 19טן אויגוסט 2016.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ London Underground Key Facts. טראנספארט פאר לאנדאן. דערגרייכט דעם 2008-05-21.


text:
1912
1912 איז דאס 12טע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1912 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן אפריל - געלייגט דער גרונטשטיין פונעם טעכניקום אין חיפה (היינט דער טעכניאן)
- 15טן אפריל - געזונקען די טיטאניק שיף
- 13טן מיי - אויפגעשטעלט געווארן דער קעניגלעכער לופטמיליטער - דער לופטמיליטער פון בריטאניע
- אגודת ישראל געגרינדעט אין קאטאוויץ
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן פעברואר - טיבאר סעקעלי
- 27סטן מערץ - דזשיימס קאלאהאן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 2005)
- 30סטן מיי - זשוליוס אקסעלראד, יידישער-אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע און מעדיצין (נפטר 2004)
- 31סטן יולי - מילטאן פרידמאן, געווינער פון נאבעל פריז פאר עקאנאמיק אין 1976 (נפטר 2006)
- 4טן אויגוסט - ראול וואלענבערג, שוועדישער דיפלאמאט
- 21סטן אקטאבער - געארג שאלטי, אונגארישער דיריגענט (געש' 1997)
- רבי אהרן יהודה לייב שטיינמאן, ראש ישיבה און פירער פון דעם ליטווישן יידנטום
- מרת אלטא פייגא טייטלבוים, סאטמארער רביצין
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 10טן פעברואר - זשאסעף ליסטער, ענגלישער דאקטער און ערפינדער פון דיסאינפעקציע אין כירורגיע (געב' 1827)
- 17טן יולי - אנרי פואנקארע, פראנצויזישער מאטעמאטיקער און פילאסאף (געב' 1854)


text:
אוב
אוב (בלעז סעאנס) איז א אומנאטורלעכע פאנטאזיע פון צו אראפרופן נשמות פון געשטארבענע מענטשן אויף די וועלט.
לויט די תורה טאר מען דאס נישט טון. אבער כאטש וואס דאס איז פארבאטן לויט די תורה, נוצן זיך די "מחזירים בתשובה" מיט האט די שפיל כדי צו אויפווייזן אז עס איז דא לעבן נאךן שטארבן. לויט ווי זיי זאגן, קען מען נישט אראפבריינגען נשמות אום שבת.
עס שטייט אזוי אין מדרש אז רבי עקיבא האט געזאגט פארן הער פון רוים, ווען ער האט איהם געפרעגט א באווייז אז שבת איז אנדערש ווי אנדערע טעג, האט איהם געזאגט ער קען גיין קוקען דעם סאמבטיון, און ער קען זיך עס איבערצייגן ביי אראפ ברענגן א נשמה פון אוב, דער הער האט עס פרויבירט ער האט געברענגט זיין טאטע אראפ יעדען טאג און איהם אויסגעפרעגט, ווען עס איז געקומען שבת, איז ער נישט אראפ געקועמן, האט איהם זיין זוהן געפרעגט טאטע זייט דיין טויט היטסטו שבת ? האט איהם דער פאטער געזאגט: ווער עס היט עס נישט אויף די וועלט, דער היט עס אויף יענער וועלט.


text:
בלאט 4 פון 8
געשריבן: מאנטאג דעצמבער 12, 2016 2:47 pm
דורך eller
שמעלקא זאפטיגער האט געשריבן:
איש החסד האט געשריבן:איינער איז נאך בכלל אינטערסירט אין די ענדע פון מיין געשיכטעלע?
איינער?
ביסט פארנארט???
גאנץ אייוועלט שטייט און קוקט ארויס מינוט - מינוטליך ווען עס גייט זיך ווייטער ציען---
און ער פרעגט נאך???
סארא פראגע?
שוין קום מיט נאך איינס, טו אונז נישט וואס אב זקו האט געטון, פליז פליז!!!
יעדע ווארט בין איך מסכים !
כ'וואלט נאר פארגעשלאגען אז דו זאלסט נעמען זיינע צענדליגער מעשיות וואס האלטן אינמיטן אין עס פרובירען צו פארענדיגען!
געשריבן: מאנטאג דעצמבער 12, 2016 3:14 pm
דורך שמו
שמעלקא זאפטיגער האט געשריבן:
איש החסד האט געשריבן:ש'כוח ר' בערל פאר דיינע טייערע דיבורים האסט מיר באמת מחזק געווען. יא, יא, איך בין זייער געקלאפט ביי מיר זייט כ'האב אנגעהויבן גיין צו פראדאקטיוו...
דער קאץ איז ארויסגעקראכן פון זאק...
איש החסד גיי אן וויייטער
מיט צוקלאפט נישט צוקלאפט, דער עיקר שרייב ווייטער און מיר וועלן ווייטער שטארק הנאה האבן (ג"א וגם בני ביתי)
געשריבן: מאנטאג דעצמבער 12, 2016 10:06 pm
דורך שמעלקא זאפטיגער
נאאאאאאאא?!
וואו ביסטו איש החסד???
סארא חוצפה איז דאס דו לאזט אונז אזוי לאנג ווארטן?
שוין געב ארויס די פארזעצונג
אבער שוין, זאפארט, יעצט!
געשריבן: מאנטאג דעצמבער 12, 2016 11:25 pm
דורך איד'ל מיטן פידל
זייער זייער פיין איש
שפאנענד. ציענד. געשמאק
געשריבן: מאנטאג דעצמבער 12, 2016 11:31 pm
דורך כסליו
יישר כח איש החסד, פאר גיין ווייטער מיט די מעשה.
ווען גייט זיין די נעקסטע פארזעצונג?
געשריבן: מאנטאג דעצמבער 12, 2016 11:32 pm
דורך כסליו
שמעלקא זאפטיגער האט געשריבן:נאאאאאאאא?!
וואו ביסטו איש החסד???
סארא חוצפה איז דאס דו לאזט אונז אזוי לאנג ווארטן?
שוין געב ארויס די פארזעצונג
אבער שוין, זאפארט, יעצט!
ר' שמעלקא ווען דו וואלטסטו אויס נאך אביסל וואלטסטו דורכגעמאכט דעם נסיון, דערמאנט מיר דעם חטא עץ הדעת.
געשריבן: דינסטאג דעצמבער 13, 2016 12:31 am
דורך אויסגערעכנט
עס הייבט אן ווערן ערענסט... די מצב איז נישט גוט... איינער האט דא אנייצע פאר דעברא? זיי ברודער איז אויף צרות.
געשריבן: דינסטאג דעצמבער 13, 2016 8:21 am
דורך שמעלקא זאפטיגער
שמעלקא זאפטיגער האט געשריבן:אהההההההההההה....
פיינע פרישע ווארע...
גיימער זיך זעצן ליינען???
צענטער קאפיטל ארויפגעלייגט!!!
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 12:29 am
דורך יהודי
אוי טאטע עס איז שרעקעדיג בררר איך ציטער
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 12:29 am
דורך פלטיאל
געליינט און הנאה געהאט...
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 12:32 am
דורך מה פתאום???
נאכנישט געליינט אבער איך גיי הנאה האבן...
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 1:53 am
דורך כסליו
קודם כל איש איך האב הנאה געהאט סיי פון די שנעלקייט וואס די פארזעצונג איז ארויף, הלואי אויף אלע איבריגע די זעלבע.
יהודי האט געשריבן:אוי טאטע עס איז שרעקעדיג בררר איך ציטער
איך זעה נישט פארוואס דו דארפסט מורא האבן, דעברא וועט זיך אביסעלע אויס ניכטערן פון די קאמוניסטישע אידאלאגיע, (כהאף אזוי) און חיים וועט דארט אויפטוהן גאר אסאך, פאר סאום ריזען בין איך נישט אנגעצויגן אויף חיים'ס גיין קיין סיביר.
און אז די פעדער איז אין מיין האנט, וויל איך מעורר זיין, כהאב קיינמאל נישט געהערט אז מען זאל נוצן דעברא פאר א מאן, עס איז א פרויענישע נאמען, ניין???
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 5:12 am
דורך פטיש
געליינט און הנאה געהאט...
שיין געפלאכטען!
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 8:33 am
דורך שמעלקא זאפטיגער
הערליך שיין, שוין פון אנהייב געשיכטע פאראייניגן זיך די צוויי ברודער.
כ'מיין מ'קען שוין צוריקגיין צו רוני...
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 3:10 pm
דורך שמו
איש החסד, מרבה לעשות חסד,
שרייבט און שרייבט, יעדן טאג א פרישע המשך
גיי אן ווייטער
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 4:58 pm
דורך פאטאקי08
יעצט גענדיגט די צווייטע פארזעצונג
נישט געוואוסט קיינמאל אז די מוסד האט שוין עקזיסטירט פאר די צווייטע וועלט קריג
(שוין אלץ קינד גערופן דער געבוירענער מוסד אגענט)
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 5:14 pm
דורך יא איך
.
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 5:19 pm
דורך eller
יא איך האט געשריבן:יעצט געהערט אז איש החסד וועט קען זיין נישט ענדעגען די מעשה
ער גייט נישט זיין דא פאר א שטיק צייט
דו מיינסט עס ערענסט ?אדער ווילסט טתם אויף פרעגן דעם עולם ?
מיר לאזן אים נישט אוועק ביז ער פארענדיגט נישט די מעשה בשום אין אופן !
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 5:28 pm
דורך כסליו
איש קום אריין קאנפירמען.
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 5:48 pm
דורך בענקעל
עס מוז נישט זיין אמת. ער האט עס געליינט אויף עפעס א וועבסייט...
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 5:52 pm
דורך שמעלקא זאפטיגער
eller האט געשריבן:
יא איך האט געשריבן:יעצט געהערט אז איש החסד וועט קען זיין נישט ענדעגען די מעשה
ער גייט נישט זיין דא פאר א שטיק צייט
דו מיינסט עס ערענסט ?אדער ווילסט טתם אויף פרעגן דעם עולם ?
מיר לאזן אים נישט אוועק ביז ער פארענדיגט נישט די מעשה בשום אין אופן !
בענקעל האט געשריבן:עס מוז נישט זיין אמת. ער האט עס געליינט אויף עפעס א וועבסייט...
יא איך האט געשריבן: eller האט געשריבן:
יא איך האט געשריבן:יעצט געהערט אז איש החסד וועט קען זיין נישט ענדעגען די מעשה
ער גייט נישט זיין דא פאר א שטיק צייט
דו מיינסט עס ערענסט ?אדער ווילסט טתם אויף פרעגן דעם עולם ?
מיר לאזן אים נישט אוועק ביז ער פארענדיגט נישט די מעשה בשום אין אופן !
איך מיין עס ערענסט איך האב אבער געזאגט אז עס קען זיין און סעקוקט שטארק אויס אזוי
איין עצה מען זאל אים קאנטאקטען אפשר וועט עס העלפען ער זאל זיך צו יאגען
און קענען ענדיגען
איינער האלט דא ביים רעדן קלארע ווערטער???
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 5:59 pm
דורך יא איך
שמעלקא זאפטיגער האט געשריבן: eller האט געשריבן:
יא איך האט געשריבן:יעצט געהערט אז איש החסד וועט קען זיין נישט ענדעגען די מעשה
ער גייט נישט זיין דא פאר א שטיק צייט
דו מיינסט עס ערענסט ?אדער ווילסט טתם אויף פרעגן דעם עולם ?
מיר לאזן אים נישט אוועק ביז ער פארענדיגט נישט די מעשה בשום אין אופן !
בענקעל האט געשריבן:עס מוז נישט זיין אמת. ער האט עס געליינט אויף עפעס א וועבסייט...
יא איך האט געשריבן: eller האט געשריבן:
יא איך האט געשריבן:יעצט געהערט אז איש החסד וועט קען זיין נישט ענדעגען די מעשה
ער גייט נישט זיין דא פאר א שטיק צייט
דו מיינסט עס ערענסט ?אדער ווילסט טתם אויף פרעגן דעם עולם ?
מיר לאזן אים נישט אוועק ביז ער פארענדיגט נישט די מעשה בשום אין אופן !
איך מיין עס ערענסט איך האב אבער געזאגט אז עס קען זיין און סעקוקט שטארק אויס אזוי
איין עצה מען זאל אים קאנטאקטען אפשר וועט עס העלפען ער זאל זיך צו יאגען
און קענען ענדיגען
איינער האלט דא ביים רעדן קלארע ווערטער???
איך האב אלעס קלאר ארויס געשריבען מיין איך
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 6:08 pm
דורך שמעלקא זאפטיגער
קוים געקומען שוין גייט ער?!
נישט קיין יושר...
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 6:13 pm
דורך יא איך
וויין נישט כהאב נאר געזאגט אז עס קען זיין
אין אדרבה זאג אים
געשריבן: מיטוואך דעצמבער 14, 2016 6:33 pm
דורך איש החסד
יא איך האט געשריבן:וויין נישט כהאב נאר געזאגט אז עס קען זיין
אין אדרבה זאג אים
ווער זענט איר צו רעדן אין מיין נאמען... האסט א פראבלעם קענסטו מיר אישי'ען. וואסע פשט פון ארויסלאזן שמועות שלא היה ולא נברא. איך האב דיר עפעס ממנה געווען צו רעדן אין מיין נאמען... הא. הא.?!


text: הומאָר איז ווי פיל אַ טייל פון די מאָדערן אינטערנעט, ווי געזונט ווי פארשידענע מינים, די אידעישע דעבאַטע.אָן פּאָרטאַלס מיט גאַגז, דזשאָוקס און בילדער טאָודז קאָמפּיוטער וועלט איז נישט מעגלעך.דעם גאַנג האט נישט בייפּאַסט און די שפּיל וועלט.פֿאַר בייַשפּיל, פֿרייַ אָנליין גאַמעס שפּאַס טאן טשיקאַווע אַפֿילו פֿאַר די טייל פון די וילעם, וואָס איז נישט אינטערעסירט אין די גלאבאלע שפּיל.דורך די וועג, די הומאָר אין קאָמפּיוטער שפּילערייַ - נישט אַפֿילו אַ גאַסט, אָבער אַ שטענדיק טוישעוו.פֿאַר בייַשפּיל, אין די 90 יאָרן פון די לעצטע יאָרהונדערט זענען פאָלקס קאָמיקער פאַרשידענע קוועסץ.דאס זשאַנראַ איז דער הויפּט רייַך אין גאַגז.שפילער פון די צייַט קלאר געדענקען די נאָוטאָריאַס לערי אַדווענטשערז און קוועסץ פאַנס מוזן האָבן שוין פּלייינג די שפּיל וועגן די אַדווענטשערז פון פּעטקאַ און וואַסילי יוואַנאָוויטש.נאָך איך האָבן אַ פּיאָניר גייסט און ספּרייט צו עפענען דעם זיכער אָן די צוריק וואַנט, איז נישט עס?קעגן דעם הינטערגרונט פון די מאָדערן שפּיל אינדוסטריע די גאַמעס קוקן אַפֿילו מער פּרימיטיוו ווי אַ שפּאַס פֿרייַ בליץ שפּילערייַ, וואָס זענען פּראָסט צו מאָדערן גיימינג פּאָרטאַלס.אבער אינטערעס אין יענע אַלט גאַמעס געווען אַזוי גרויס, אז אַפֿילו די קנאה פון די מאָדערן בלאַקבאַסטער אַז געטרייַ וילעם, וואָס געשפילט אין דער רובֿ פּרימיטיוו שפּיל דורך ריפּיטידלי גייט פארביי עס אַ הונדערט פּראָצענט, געפונען אַ יבערראַשן, און די מינדסטע אָנצוהערעניש.די גאַמעס זענען וועגן שפּאַס, ווי זיי זענען מאל גערופן, זענען אַנפּרידיקטאַבאַל, און דעריבער צוציען די וילעם, צו דעם טאָג.פאַנס פון קלאַסיש גאַמעס זענען גרייט צו באַקומען די פראבלעמען פארבונדן מיט פליסנדיק זיי (און דאָס איז מער ווי אַ שעה צו געפֿינען סאַלושאַנז, ביידע אין די נעץ און ינטואַטיוו פּער שפּיל), צו אַראָפּוואַרפן אין די אַטמאָספער, וואָס זענען איצט פּראַוויידינג חוץ אָנליין גאַמעס שפּאַס, און אַז זעלטן .די מאָדערן קאָמיקער אינדוסטריע דיקטייץ שפּילן דזשאָוקס, געמאכט פון פּינטלעך און גלאַט ינסקרייבינג יעדער געאָגהעגאַן און וויץ אין שפּיל סיטואַטיאָנס איז ניט מער אַ לאַנג צייַט.רובֿ דזשאָוקס זענען פּרידיקטאַבאַל.דערצו, געגעבן אַז דער זעלביקער לערי זענען אַלע "ונטער דעם גאַרטל", די קוואַליטעט פון די פּראָדוקט איז גרינג צו ימאַדזשאַן די מאָדערן.איר זאָל נישט באַהאַלטן די פאַקט אַז אין די זשאַנראַ פון ערנסט גאַמעס און האָבן גורל פון שפּאַס און הויך קוואַליטעט פּראָדוקטן, אָבער עס טוט נישט שפּילן.דער פאַקט וואָס פילע פון די יסודות אַרייַנגערעכנט אין די שפּאַסיק דייאַלאָגז און דערציילונג ווידיאס.א שפּאַס שפּיל פאַרבאָרגן אין די גאַמעפּלייַ.מאל עס איז אַפֿילו אַ סאַדיסטיק ווערסיע.פֿאַר בייַשפּיל, אין די גוט אַלט זוכן "דיסביליף אין בייז אין" שפּילער האט צו גיין וועגן 40 ליידיק סקרינז אַוועק פון די הויפּט אָרט, דער דרך פון לייענען הודעות וועגן "באָב איז דאָ" צו קלייַבן איין זאַך און געפֿינען אויס אַז "דאָ וואַסיאַ שטרענג ביטינגז פון פּונקס כאַרקיוו. "דאס איר האָבן נישט געזען!ון קיינמאָל ענדס, ווייַל עס איז - דער שפּיל שפּאַס.די מערסט אומגעריכט סיטואַטיאָנס און טשיקאַווע קאַסעס.דער בעסטער פֿרייַ אָנליין גאַמעס פֿאַר יינגלעך און גערלז - נאָר אויף אונדזער וועבזייַטל.


text:
שפיטאל
שפיטאל איז א מעדיצינישע אינסטיטוציע וואו פאציענטן מיט געזונטהייט פראבלעמען ווערן באהאנדלט.
שפיטעלער ווערן היינטיגע צייטן אויפגעשטעלט און אפערירט אפט דורך געזונט ארגאניזאציעס, געזונט פארזיכערונג פירמעס, מיט די הילף פון רעגירונגען און פריוואטע נדבות. אמאל זענען רוב שפיטעלער געווארן פינאנצירט דורך רעליגיעזע גרופעס און עס איז נאך היינט אזוי אין געוויסע פלעצער.
א שפיטאל פארמאגט א שטאב פון געזונטהייט פראפעציאנאלן וועלכע זענען דאקטוירים און געלערנטע שוועסטערן.
אן אלגעמיינער שפיטאל האט פארשידענע אפטיילן, למשל אן אנקאלאגיע אפטייל, א פסיכיאטריטשע אפטייל און א נעווראלאגיע אפטייל.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אנשטאלטן פאר באהאנדלען קראנקע האט מען אויפגעשטעלט אין אינדיע, אין 431 פאר דער ציווילער רעכענונג. דער מלך אשאקא האט אויפגעשטעלט 18 שפיטעלער אין אינדיע וואס מ'האט זיי פינאנצירט מיט געלט פון דער רעגירונג.


text:
קילליני איז טאַלאַנטירט מיט שיין אָרגאַניזירט ביטשיז אויף די יאָניאַן ים, מיט מאַניומאַנץ און אַנטיקוואַטיז וואָס דינאָוט די רייַך היסטארישן פאַרגאַנגענהייַט. די לאַנד איז רייַך מיט שעפע פון וואַסער און טראגט געשמאַק וועדזשטאַבאַלז און פרוכט, די היללס זענען באדעקט מיט ברוך מאַסלינע ביימער און לימענע ביימער. רובֿ פון די ביטשיז זענען ליינד דורך אַ סאָסנע בוים וואַלד וואָס ענדס בייַ די זייער לאַנג ברעג.
עס זענען עטלעכע פאָלקס ביטשיז אויף דעם ברעג. די טערמאַל ספּרינגס פון קילליני (לאָוטראַ קילליניס) זענען דער גרעסטער ברעג מעכירעס אין די מערב פּעלאָפּאָננעסע. עס איז אַ מאַנאַסטערי (מאָני וולאַטשערנאָן) סאָוטהעאַסט פון קאַטאָ פּאַנאַגיאַ. די קליין אינזל קאַפקאַלידאַ, נעבן קעיף קילליני, איז אַנינכאַבאַטיד. עס קאַריז אַ לייַכטטורעם.
מער וועגן קאַסטלע פון טשלעמאָוצי
דער בעסטער פּרעסערוועד פראַנקיש שלאָס פון פּעלאָפּאָננעסע. עס איז סיטשוייטיד בייַ די שפּיץ פון אַ בערגל קסנומקס מ.היגה, גערופֿן מיט די אלטע נאָמען העלאָנאַטאַ.
די קאַסטלע פון טשלעמאָוצי איז געווען געבויט צווישן קסנומקס און קסנומקס דורך געאָפפריי איך וויללעהאַרדאָוין, אַ פּרינץ וואס איז געווען דער ערשטער ייַנוווינער אין דעם קאַנסטראַקשאַן. נאָך דעם, די פראַנקס ינוויידיד די געגנט און גענומען קאָנטראָל פון די קאַסטלע, פּאַסיק זייַן באוווינער פֿאַר עטלעכע יאר. בעת אַז עפּאָקווע, דעם שלאָס איז געווען זייער באַרימט אין דער געגנט און איז געהאלטן אַ זייער וויכטיק אָרט דורך די פּעלאָפּאָננעסיאַנס.
נאָך ווייל ינכאַבאַטאַד דורך די פראַנקיש, די טשלעמאָוצי קאַסטלע איז געווען היים פון עטלעכע אנדערע ינוויידערז, אַזאַ ווי פּער למשל, די טערקיש, און די ווענעטיאַנס. כל די באוווינער און די פאַרשיידנקייַט פון געשעענישן די שלאָס האט ניטאָ דורך געגעבן פאָרעם צו די וועג עס קוקט הייַנט, כאָטש עס האט מיינטיינד זייַן אָריגינעל ביניען און רובֿ פון זייַן טשאַראַקטעריסטיקס כּמעט אַנטשיינדזשד.
די קאַסטלע פון טשלעמאָוצי איז אָפֿט געוויזן ווי אַ קלאָר בייַשפּיל פון פראַנקיש אַרקאַטעקטשער רעכט צו זייַן סטרוקטור און אַלגעמיין אויסזען. דעם שלאָס אָדער פעסטונג איז געווען געבויט ווייַטערדיק טיפּיש פראַנקיש גיידליינז און איז איינער פון די קליריסט יגזאַמפּאַלז פון אַ קאַנסטראַקשאַן פון אַזאַ סטיל אין די פּעלאָפּאָננעסע, אַ פאַקטאָר וואָס אָפֿט ציט אַרקאַטעקץ פון אַלע איבער די וועלט וואס צוגאַנג אין סדר צו טרעפן דעם סטרוקטור און זייַן פּיקיוליעראַטיז.
די קאַסטלע פון טשלעמאָוצי ווייזט צוויי הויפּט געביטן. איינער פון די געביטן, באקאנט ווי די ינער אָפּצוימונג, כּולל אַ קאַפּל, אַ קליין וווינאָרט, און אַ ביגער וווינאָרט ווו די פּרינס געניצט צו לעבן. די אנדערע געגנט, די ויסווייניקסט אָפּצוימונג, געוויינט צו האָבן עטלעכע קלענערער רומז און בנינים, אַזאַ ווי פּער בייַשפּיל אַ מאָסקווע. אין אַלגעמיין, דעם קאַנסטראַקשאַן ווייזט סאָפטלי שפּיציק אַרטשעס מיט פילע האַללס און טירן צוזאמען מיט אַ פאַרשיידנקייַט פון קליין רומז. עטלעכע פון די רומז נאָך טייַנען זייער אָריגינעל אויסזען, כאָטש וויזאַטערז קען נאָר טרעפן די חורבות פון עטלעכע אנדערע וואָס האט נישט האָבן די זעלבע גליק.


text:
בליצפאסט
בליצפאסט (באקאנט אויך ווי ע-פאסט) איז א קאמוניקאציע מיטל וואס מיט א קוועטש פון איין קנעפל שיקט מען אַרויס פארבינדונגען צו אַנדערע מענטשן, וואָס באַקומען אונזער בליץ פּאָסט אין זייער אינבאַקס.
מ'קען דאָס שיקן צו איינעם, אָדער מערערע מענטשען אויף אַמאָל.
וואס דאס איז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארגינאל איז דאס געווען א וועג פון שיקן קליינע בריוועלאך פון איין קאמפיוטער צום צווייטן, מיט דער צייט - ווען עס איז צוגעקומען HTML און multimedia - האט זיך דאס אויסגערייטערט צו קענען מיטשיקן פעקעלעך (attachments) און אויך קאלירטע בריוון.
ווי אזוי דאס ארבעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געווענליך וועט אן email סיסטעם זיין איינגעטיילט אין 2 טיילן, די ערשטע טייל איז דאס וואס איז צווישן די באנוצער און די אינטערנעט (message transfer agent אדער MTA) און די צווייטע טייל איז וואס האלט די בריוון (message store).
ווען איינער שיקט ארויס א בריוו וועט דער אדרעס האבן דעם נאמען און די domain צו וועם מען שיקט דאס אין די פארם פון name@domain.
די MTA וועט דאן זוכן אן MX RECORD נוצענדיג DNS, די MX RECORD איז א DNS RECORD וואס איז געמאכט געווארן ספעציעל פאר בליצבריוון. יעדע DOMAIN קען האבן מער ווי איין MX RECORD, אבער יעדע MX RECROD האט א PREFERENCE VALUE וואס זאגט דעם MTA וועלכע SERVER צו נוצען, אויב עס ארבייט נישט ביים ערשטן וועט ער פרובירן דעם צווייטן.
דערנאך טוט זיך די שיקענדיגער MTA באהעפטן צו די בקומענדיגער MTA אויף TCP PORT 25 און זיי רעדן זיך דורך נוצענדיג סתם ASCI.
אויב ווען די בריוו איז אדורך דאן וועט די באקומענדיגע MTA אריבערפירן די בריוו צו די MESSAGE STORE און דערנאך ווען די באנוצער וועט עפענען זיין קעסטעל וועט ער טרעפן דארטן די בריוון.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בליצבריוו פאסט האט אנגעהויבן אין 1971, ווען ריי טאמלינסאן האט געשיקט דעם ערשטן בליצבריוו צווישן צווי קאמפיוטערס אויף איין נעצווערק. בכדי דער קאמפיוטער וואס שיקט זאל קענען רוטירן דעם בריוו צום ריכטיגו באניצער פון דעם ריכטיגן קאמפיוטער האט ער צוגעטשעפעט דעם באניצער נאמען מיט דער קאמפיוטער נאמען צוזאמען מיט דעם סימבאל @ (העברעיִש: כרוכית, ענגליש: at) און אזוי איז געבוירן דער עלעקטראנישער פאסט.
די ערשטע RFC וואס איז געשריבן געווארן פאר בליצבריווען איז RFC 822 און האט זיך נישט געטוישט זייט דעמאלט, עס איז נאר צוגעלייגט געווארן נאך.


text:
צו טאָן & זען אין Pula
די רוימער ארענע
די ארענע, די קסנומקסטה גרעסטן סערווייווינג רוימער אַמפיטהעאַטער. טאָווערינג איבער די נירביי בנינים דעם ריזיק ביניען איז געווען קוים געראטעוועט פון אומקום עטלעכע מאל בעשאַס זייַן לעבן, מערסטנס דורך פאַרשידן ווענעטיאַנס מיט פּלאַנז צו נעמען עס צו וועניס שטיין דורך שטיין ווי דעמאַנסטריישאַן פון די זאל פון די ווענעטיאַן מלוכה. פילע שטיינער זענען גענומען צו בויען הייזער און אנדערע סטראַקטשערז אַרום Pula, אָבער צומ גליק דעם פיר איז געווען סטאַפּט איידער די גאנצע סטרוקטור איז חרובֿ. פּאָזיציע (קסנומקס קן) גיט איר צוטריט צו וואַנדערן די ין פון די קאָלאָססעום און באַזוכן די קאַווערנז ונטער. די אַודיאָ רייַזע איז זייער ווערטיק.
the forum איז די הויפּט קוואַדראַט אין דעם צענטער פון דער שטאָט. די קוואַדראַט איז געבויט אויף דעם פּלאַץ פון די אלטע רוימער פאָרום. אויף די קוואַדראַט עס איז שטאָט זאַל וואָס איז געווען געבויט אין קסנומקסטה יאָרהונדערט (טיילן פון אַן אַלט טעמפּל זענען געניצט פֿאַר דער בנין ווי עס קענען זיין געזען אויף די דערציען זייַט פון די זאַל) און די המקדש פון אויגוסט, פֿון דער ערשטער יאָרהונדערט.
באַזוכן ברידזשוני. גרופּע פון אינזלען באַרימט פֿאַר זייער סיניק שיינקייט. זיי זענען אַ יום טוּב Resort און אַ קראָאַטיש נאַשאַנאַל פּאַרק. זיי זענען אויך סעטלעמענט אין רוימער מאל און זענען טייל פון רעפּובליק פון וועניס. עס איז אויך איצט באַרימט טיטאָ (פירער פון פרייַערדיק יוגאסלאוויע) וווינאָרט. באָוץ גיין פון שטעטל נעבן Pula געהייסן פאַžאַנאַ.
גיין אויף Fish מאַכנ אַ פּיקניק. איר קענען נעמען אַ גיין דורך היגע מאַרינאַ און טשעק אויס טיימטייבאַלז און פּרייסיז. פּריסעס זענען יוזשאַוואַלי אַרום קסנומקס € (קסנומקסהרק) פּער מענטש.
באַזוכן Pula פֿילם פֿעסטיוואַל נעמט אָרט אין אַרענאַ און לאַסץ פון קסנומקסטה צו קסנומקס יולי.
גיין אַראָפּ די סערגידזשעוואַקאַ גאַס ווו זענען פילע קליין שאַפּס, אָנדענק שאַפּס, באַרס און אַפֿילו זיס שאַפּס.
פאַרברענגען אַ גאנצע טאָג אויף ביטשיז פון קאַמענדזשאַק, נעבן פּרעמאַנטוראַ (קסנומקסקם פון Pula). דאס פּענינסולאַ איז סאַדערנמאָוסט פונט פון Istria, און פֿעיִקייטן סטאַנינג לאַנדסקייפּס און פּראָטעקטעד נאַטור.
אַנטדעקן פֿאַרלאָזן אַוסטראָ-אונגעריש פאָרטרעססעס, קאַנסטראַקטאַד נאָר איידער ווווי, ווען Pula איז געווען רובֿ באַפֿעסטיקטע שטאָט אין אייראָפּע. עטלעכע פון יענע פאָרטרעססעס זענען פאַרבאָרגן אין די וועלדער, און עטלעכע זענען איצט פאַרנומען דורך Pula רעזידאַנץ פֿאַר פאַרשידענע צוועקן, כולל פּונטאַ טשריסטאָ, וואָס אַפּערייץ ווי אַ זומער קלוב און מוזיק יאָמטעוו וועניו.


text:
הילף:לעצטע ענדערונגען
די לעצטע ענדערונגען זײַט איז די זייט וואו איר קענט מיטהאלטן אלע לעצטע טוישן פון באניצערס, סארטירט לויטן זייגער: ווער, און וואס עס איז געווארן געענדערט. די זײַט איז ניצלעך אויפצופאסן אויף די לעצטער ענדערונגען געמאכט צו אלע ארטיקלען. מיט דעם קען מען פאררעכטן גרײַזן און פֿארמײַדן וואנדאליזם.
טרעפט דאס אין דער רעכטער זייט פון יעדן בלאט, אויף דער פערטער שורה, (אונטער הויפט זייט, ברוכים הבאים, און אינהאלט.
אויב איר ווילט זעהן די לעצטע ענדערונגען אויף א בעסערן פארמאט וואס ווייזט אלע שינויים פון א זעלבע ארטיקל אונטער איין ליניע, גייט אריין אין פרעפערענצן (אויבן), קלויבט אויס דעם טאַב "לעצטע ענדערונגען" און טייטלט אָן דאָס קעסטל "פֿאַרבעסערטע "לעצטע ענדערונגען" (JavaScript)".
אן ענדערונג וואס האט א מ צוגעצייכענט אזוי ווי דאס: מ מיינט אז די ענדערונג איז געווען א מינדערוויכטיגע ענדערונג.
אן ענדערנוג וואס האט א נ צוגעצייכענט אוזי ווי דאס: נ מיינט אז עס איז א נייע ארטיקל.
צאל ארטיקלען אינעם 'לעצטע ענדערונגען' בלאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אויטאמאטישער אויסקלויב פון דעם 'לעצטע ענדערונגען' בלאט צייגט די לעצטע 50 ארטיקלען וואס מע האט געענדערט. אויבן איבער דער ליסטע פון די ארטיקלען קענט איר טרעפן א פונקציע צו צייגן מער ווי די 50 לעצטע ארטיקלען, די אפציעס זיינען 50, 100, 250, 500. אויב ווילט איר זען אן אנדער צאל ארטיקלען, למשל 1000, קענט איר דאס מאכן דורכן שרייבן גענוי דעם באשטימטן צאל אין סוף פון דער אדרעס ליניע פון דעם בלעטערער אזוי: &limit=1000 אא"וו.


text:
גוש קטיף
גוש קטיף, איז געווען א געגנט פון באזעצונג, אין די פארנומענע געביטן, אין עזה שטרייף. די געגנט האט געהאט עטליכע שטעטלעך און דערפער, סמערהייט רעליגיעזע אבער אויך אנדערע, וואס ישראל האט אויפגעשטעלט דורכאויס די 1980ער יארן, מיט די גוטהייסונג פון זיכערהייטס מיניסטער אריק שרון, און די שטיצע פון דאן פרעמיער מיניסטער מנחם בעגין.
די ערשטע דערפער זענען שוין אויפגעשטעלט געווארן אזוי פרי ווי אין יאר 1970.
"כפר דרום" איז געווען א יידישע שטעטל נאך איידער די גרינדונג פון מדינת ישראל, און איז עוואקואירט געווארן דורכאויס די מלחמת השחרור.
די גוש רעכנט אריין די געגנט פון דרום מערב עזה פאס ביים ים, וועלכע האט געהאט זעכצן שטעטלעך און דערפער אין 2005, און נאך דריי אנדערע וועלכע זענען געווען נאנט צו די שטאט עזה, צפון זייט פון שטרייף.
די פלאן פון אויפשטעלן די זידלונגען האט פארגעשלאגן יגאל אלון, אין יאר 1968. א פלאן גערופן געווארן "דאס אלון פלאן", אנהייב זענען צוויי מיליטערישע דערפער געגרינדעט געווארן, וועלכע זענען שפעטער ציוויליזירט געווארן, און נאך אנדערע זענען אויף געשטעלט געווארן.
די איינוווינער האבן זיך באשעפטיקט מיט אגריקולטור, און מיט אינדוסטריע, וועלכע האבן אלע ביידע געהאט סוקסעס.
אין יאר 2003, האט אריק שרון פון די הויפט שטיצער ביים אויפשטעלן, דורכגעפירט די ריקצוג פלאן, אין זיין רעגירונג, און צוויי יאר דערויף באפולמעכטיקט, ווען די איינוווינער האבן געמוזט פארלאזן די געגנט, אויפן איינזייטיקן קאנצעסיע פון שרון.
לויט ווי שטודיעס צייכענען אן, האבן אסאך פון די איינוווינער קיינמאל נישט באוויזן זיך צוריק צו שטעלן אויף די פוס, און האבן פארלוירן ארבעט, און א טייל וווינען נאך ביז היינט אין פראוויזארישע וווינונגען, ווי אין הייזער פון (מאבילס).


text:
Tarifa איךס סיטשוייטיד צווישן די בעסטער גאָלפקאָורסעס פון אייראָפּע, אין די אַטלאַנטיק זייַט איר געפינען דעהעסאַ מאָנטענמעדיאָ און בענאַלופּ גאָלף & לאַנד קלוב. ביידע קאָרסאַז זענען שטעלן אין אַ נאַטירלעך ענוואָירעמענט. אין דער מעדיטערראַנעאַ זייַט איר געפֿינען די בלויז לינקס לויף דאָ אין די דרום, אַלקאַידעסאַ גאָלף קלוב. די וועלט באַרימט וואַלעדרראַמאַ ען סאָטאָגראַנדע.
אַפֿילו אין שפּיץ מאל, Tarifa איז אַ אַטראַקטיוו, געלייגט-צוריק שטאָט. לעפיערעך אומבאַקאַנט ביז קסנומקס יאָרן צוריק, עס ס איצט אַ ווינדסורפינג און קיטעסורפינג מעקאַ, מיט עטלעכע פון די זייער בעסטער טנאָים אין אייראָפּע פֿאַר די ספּאָרט. די ביטשיז האָבן ריין, ווייַס זאַמד, און ינלענדיש די מדינה איז גרין און ראָולינג.
דער אַלט שטאָט האט שמאָל גאסן, ווייטוואַשט הייזער און קאַסקיידינג בלומען. א לענד, אַרטי, אינטערנאַציאָנאַלע סצענע מיט אַ יקלעקטיק בינטל פון רעסטראַנץ, באַרס און לאַדזשינגז האט דערוואַקסענער אַרום די ינדנברעך מאַסע. די נאָר נעגאַטיוו - כאָטש נישט פֿאַר די Surfers - איז די ווינט; פֿאַר פיל פון די יאָר, אָדער די Levante (עאַסטערלי) אָדער פּאָניענטע (וועסטערלי) איז בלאָוינג, וואָס איז רוינאָוס פֿאַר אַ רילאַקסט זיצן אויף דעם ברעג און טיירינג אויב איר 'רע נאָר וואַנדערינג אַרום. אויגוסט, אָבער, קענען זייַן בלעססעדלי נאָך.
עסנוואַרג איז בכלל גוט אין Tarifa- ספּעציעל פיש. פּרובירן געגאנגען פֿאַר די ערטער אָנגעפילט מיט לאָוקאַלז. זיי זענען בכלל גרינג צו קלייַבן אויס פון טוריס (ביידע שפּאַניש און פרעמד). עטלעכע פון די בעסטער ערטער אין Tarifa אויך פּאַסירן צו זייַן די טשיפּאַסט. דו זאלסט נישט פאַרגעסן צו פּרובירן די היגע טונאַ, סוואָרדפיש און, ספּעציעל, די "ליבע דע קאַמאַרóן", טיפּיש פון די ברעג פון קאַדיז. "אָרטיגאַס" (ים נעטאַלז) זענען אן אנדער היגע ספּעציאַליטעט.
דער בעסטער רעסטאָראַן אין דער אַלט שטאָט איז גערופֿן מאַנדראַגאָראַ, ליגן אויף ינדעפּענדענסיאַ (אַ קליין אַללייווייַ צווישן די שטאָט וואַנט און די קאַטהעדראַל). עס איז ניט ביליק, אָבער די עסנוואַרג איז געווען דער בעסטער מיר האבן אין ספּאַין, און עס איז אָנגעפילט מיט לאָוקאַלז.
עס איז אַ רעסטאָראַן לעבן אַ דאָרף פאַסינאַס, אַ ביסל קילאָמעטערס צו די צפֿון פון Tarifa. נאָר נאָכפאָלגן די וועג צו קאַדיז און אין וועגן קסנומקס-קסנומקס קילאמעטער עס וועט זיין אַ רעכט ווענדן צו פאַסינאַס (וואָס איז אין דרייַ אַ שיין איינער פאַרשפּרייטן אויף אַ פאָאָטהיללס אין די פאָרעם פון אַ קרייַז) מיט אַ קוים באמערקט צייכן. דעם רעסטאָראַן איז ליגן נאָר איידער די דאָרף הייסט אַ קילאָמעטער אָדער צוויי אַוועק פון די הויפּט וועג. עס איז אַ פלייש רעסטאָראַן מיט גאָר געשמאַק קיילים, ספּעציעל פלייש אָנעס, און זייער פרייַנדלעך וואַיצטאַפף. די פּאָרשאַנז זענען רייַך און ברייטהאַרציק. פּריסעס זענען וועגן קסנומקס-קסנומקס עוראָס מיט ווייַן (קסנומקס טאַפּס צו פול איר גאָר), פֿאַר צוויי מענטשן. דער אָרט איז מאל (דער הויפּט בייַ וויקענדז) ענג מיט לאָוקאַלז וואַטשינג פוטבאָל שוועבעלעך אויף טעלעוויזיע אָדער ווייל רעדט צו יעדער אנדערער. עס צו איינער פון די בעסטער רעסטאָראַן אין דעם געגנט. קיינער רעדט ענגליש דאָרט, אַזוי ווערן צוגעגרייט.
די פּאָרט פון Tarifa ציט מער און מער פּאַסאַנדזשערז יעדער יאָר. Tanger איז אָפֿט געזען ווי אַ פאַרלענגערונג פון די קאָסטאַ דעל סאָל און איין טאָג טריפּס צו tanger זענען זייער פאָלקס און פילע אַרומפאָרן אגענטן פאָרשלאָגן גיידיד טאָורס. Tarifa איז אַ מאַדזשיקאַל שטאָט, לעבעדיק די פּאַסירונג געפיל.


text:
יארצייט
יארצייט איז דער טאג וואס לויפט אפ דעם יאר וואס א נפטר איז געשטארבן יענעם טאג. על פי הלכה ברויכט מען פאסטן און זאגן קדיש, אבער עס איז דער מנהג צו צינדן ליכט ווייל די נשמה האט א עלי' און צו געבן בראנפן צו טרינקן לחיים, ביי א תיקון נאכן דאווענען, און זיך וואונטשן אז די נשמה זאל ארויפגיין גרעסערע מעלות אין גן עדן.
מען פירט זיך אויך ארויפגיין צום קבר און לייגן א שטיין און זאגן קאפיטלעך תהילים און לערנען משניות.
א יארצייט פון א צדיק איז א "הילולא" ארויסצוברענגען זיינע תולדות און לערנען זיין תורה און זיך פרייען און לערנען זיין לעבן.
שבת פאר דער יארצייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער מנהג איז אז איינער וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך איז א חיוב פאר אן עליה שבת. ביי א סאך חסידים איז אויך דער מנהג מכבד זיין איינעם וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך מיט בענטשן ביי שלש סעודות.
וועבלינק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- יארצייטן פון אלע צדיקים. נהורא