text:
עבדים היינו, ויוציאנו ה’ אלוקינו..!
בס”ד א גיטן טייערע חבירים וידידים..! ס’גלייבט זיך נישט אבער פסח איז שוין דא…! די “לאנגע ווינטער” איז אדורך געלאפן ווי א אויגן בליק, קוים וואס מ’כאפט זיך דאס אטעם… די טעג, די וואכן, פליען… און יעצט שטייען מיר שוין געציילטע טעג פארן הייליגן יום טוב פסח, …די הכנות גייען אן מיט’ן פולסטן ברען, פון הימל קוקט מען אראפ מיט שטאלץ, ווי טייער זענען די אידישע קינדער, די אידישע מאמעס, וויפיל הארץ?! און וויפיל ארבעט, קאפ און מח ווערט אריין געלייגט און דעם יו”ט?! וויפיל צדקה וחסד ווערט פארטיילט צווישן אונז ברידער’לעך, און מיר האפן און בעטן אז שוין דאס יאר זאלן מיר זוכה זיין אויף דאס וואס מיר ווארטן שוין אזוי לאנג צו קענען שחטן דעם קרבן פסח ונאכל שם מן הזבחים ומן הפסחים.
יעצט טייערע חבירים! די הייליגע יו”ט איז א שפאן אוועק, די הייליגע סדר נאכט קומט, די נאכט וואס איז געקריצט ביי אונז אין נשמה, ווי מיר ווייסן אז פילע טויזענטע אידן אפילו די וואס זענען א גאנץ יאר ווייט אוועק פון שמירת תורה ומצות, אבער די סדר טוהן זיי מיט אונז צוזאמען אפרעכטן, ס’איז די נאכט ווי כלל ישראל איז געבוירן געווארן, ווי די פסוק זאגט לֵיל שִׁמֻּרִים הוּא לה’, און ענדיגט לְכָל בְּנֵי יִשְׂרָאֵל לְדֹרֹתָם, עס איז פאר אלע דורות די נאכט ווי מיר גייען ארויס פון אונזערע גלות’ן, די אלע אותות ומופתים וואס הקב”ה האט אונז געוויזן אין מצרים קומט אריין אין מחשבה און רופט אויס “ה’ הוא אלוקים”, לאמיר נישט זיין נאריש און לאזן די טעג אומזיסט אדורך גיין, עס איז א צייט וואס מען טיילט, מ’קען אן פילן די טאשן… א צייט וואס אונזערע זיסע קינדערלעך און בני משפחה זיצן צוזאמען מיט אפענע הערצער און ווארטן צו הערן פון אונז אמונה, בטחון, חיזוק, זיי ווארטן צו הערן “אידישקייט” און דאס איז אונזער ארבעט במשך די אכט טעג, צו באגיסן “זיך” און די בני משפחה מיט אמונה בה’, בטחון שמחה און ישועה. לאמיר זיך אויסשמועסן עטליכע נקודות וואס איז כדי ארויס צו נעמען פון אזא גרויסע יו”ט וכל המרבה לספר הרי זה משובח…
מה נשתנה? מיר פאנגן אן די הייליגע נאכט און מיר פרעגן מה נשתנה?! (ווי עס ווערט געפסקנט אז אויב איז נישט דא ווער ס’זאל פרעגן, דארף מען זיך אליין פרעגן), די טייערע קינדערלעך מאכן אויף די אויגן און פרעגן טאטי לעבן! א גאנץ יאר שפיר איך, די תורה ומצות אויף מיר ווי א עול, אבער היינט נאכט טוען מיר כל מיני זאכן וואס פון איין זייט איז עס א גאנצע פרעשער …יעצט ליין דיך אן …עס מרור …עס מצה …טינק איין צוויי מאל וכו’ און די זעלבע צייט שפיר איך אז די אלע זאכן זענען עפעס א סימבאל פון חירות? איך שפיר אז מיר זענען אלע מקיים די מצות היום סיפור יציאת מצרים, אכילת מצה, אכילת מרור, אכילת אפיקומן, ד’ כוסות, אמירת הלל, סמני חירות, מיט אזא שמחה, …וואס איז היינט אנדערש?! א גאנץ יאר זענען פארהאן מצוות וואס מיר טראגן פאר א פרעשער, א עול, אבער היינט נאכט שפיר איך עפעס א מעין פון פרייהייט, אמת’דיגע חירות?? …טאטי ווי אזוי קען איך מיט נעמען פון די חירות אויף א גאנץ יאר??!!
מיר זינגן דעם הייליגער ניגון אילו… דיינו, אילו… דיינו, וואס לכאורה דארף מען פארשטיין ווען הקב”ה וואלט אונז ארויס גענומען פון מצרים און נישט… דיינו? ווער זאגט אז עס וואלט געווען דיינו, אפשר נישט?! וואס זינגן מיר אזוי פרייליך, וואס איז די פשט פונ’ם ניגון? פסח איז די איינציגסטע יו”ט וואס ביינאכט גלייך נאך מעריב זאגט מען הלל השלם, כאטש מען יאגט זיך אהיים כדי די קינדער זאלן נישט איינשלאפן, שטעלט מען זיך אפ און מען זאגט הלל מיט א ברען, דארף מען פארשטיין פארוואס? און בפרט אויב זאגט מען שוין הלל ביים סדר, פארוואס זאגן מיר צוויי מאל איינס נאכן צווייטן?
די תירוץ איז עבדים היינו… צא ולמד לאמיר אראפגיין קיין מצרים אין כאפן א בליק וואס האט זיך דארט אפגעשפילט, וויאזוי ס’איז צוגעגאנגען די עבדות-קנעכטשאפט פון אונזערע אור-עלטערן אונטער די רעזשים פון דעם טיראן פרעה אין זיין גאווערמענט. פרעה איז די מקור פון גאווה פון אני יאור ואני עשיתי, איך בין דער נילוס טייך אין איך האב מיך באשאפן, נאר איך, ס’איז נישט דא נאך איינער, קיינער איז נישט העכער אדער גרעסער ווי מיר, ער האט געפרעדיגט איבער גאנץ מצרים זיין אידעלאגיא אז ער איז קעניג און ג-ט, די גרעסטער און שטערקסטער כח אין די וועלט. פרעה האט געוואלט אינגאנצן אונטערדריקן די אידן אז קיינער זאל נישט אפילו טראכטן פון א משהו פרייהייט. …ס’קוקט אויס ווי די הבה נתחכמה פלאן ארבעט זיך פיין אויס, די אידן ארבעטן שווער אין ביטער, די מצרים פארפייניגן, אונטערדרוקן און פארביטערן זיי דאס לעבן.
למעשה האבן די אידן געהאט אביסל פרייהייט, אז זיי האבן נאך געהאט די הארץ אויסצושרייען צום בורא …ויאנחו בני ישראל מן העבודה, אויב דאס איז נישט גענוג קומט משה רבינו צו פרעה און זאגט אים כֹּה אָמַר ה’ אֱלֹקי יִשְׂרָאֵל שַׁלַּח אֶת עַמִּי, איז דער רשע ווילד געווארן, די מיינסט מיר צו זאגן אז עס איז דא איינער גרעסער ווי מיר, וואס טיילט מיר איין וואס צו טוען?! עטץ זענטץ משוגע, מ’דארף שוין טוישן די פלאן..!! גלייך באפעלט ער זיינע נאנטע לֹא תֹאסִפוּן לָתֵת תֶּבֶן לָעָם, מ’זאל מער נישט געבן קיין שטרוי… זאלן זיך די אידן נאך מער מיטשענען, זאלן זיי ארבעטן שווערער, העמיר דעמאלטס זעהן ווער איז די בעל הבית?! ליידער האט עס געארבעט, די אידישע קינדער האבן זיך פארלוירן און געקומען מיט טענות צו משה רבינו יֵרֶא ה’ עֲלֵיכֶם וְיִשְׁפֹּט אֲשֶׁר הִבְאַשְׁתֶּם אֶת רֵיחֵנוּ בְּעֵינֵי פַרְעֹה וּבְעֵינֵי עֲבָדָיו לָתֶת חֶרֶב בְּיָדָם לְהָרְגֵנוּ, און דא האט זיך אנגעהויבן עבדות אין פולסטן זין פונעם ווארט, מיר האבן פארגעסן אז הקב”ה איז מיט אונז, מיר האבן געשפירט אז דער רשע האט טאקע א כח, ווי מיר זעהן ווייטער און פסוק וְלֹא שָׁמְעוּ אֶל משֶׁה מִקֹּצֶר רוּחַ וּמֵעֲבֹדָה קָשָׁה, אידישע קינדער זענען געווען אזוי פארזינקען און שעבוד מצרים אז זיי האבן זיך נישט צוגעהערט צו משה רבינו, זיי האבן נישט געגלייבט אז עס איז נאך דא האפענונג, אז אפילו משה רבינו אליין איז געקומען מיט טענות ווי עס שטייט משה רבינו האט געזאגט צו השי”ת וּמֵאָז בָּאתִי אֶל פַּרְעֹה לְדַבֵּר בִּשְׁמֶךָ הֵרַע לָעָם הַזֶּה וְהַצֵּל לֹא הִצַּלְתָּ אֶת עַמֶּךָ! …און קורצן מיר זענען געווארן ריכטיגע עבדי מצרים..!
השתא עבדי מיר לעבן היינט אין א וועלט וואס מיר זענען און א שטענדיגע געיעג נאך פרייהייט, די גרעסטע מדינות איבער די וועלט געבן אויס טרילליאנען דאללער צו ברענגען מער פרייהייט און דעמאקראטיע אויף די וועלט, אזוי אויך פרובירן די גרעסטע פירמעס און קאמפאניס אויף צוקומען מיט כל מיני זאכן וואס דארף צו ברענגען פארן מענטש מער צייט, רואיגקייט, און פארשטייט זיך אסאך מער פרייהייט, אבער ווער ווייסט דען נישט די פאקט אז עס איז נאך נישט געווען א וועלט וואס איז אזוי פאריאגט און פארפלאגט, צומישט און צוחושט, ווי די וועלט אין וואס מיר לעבן היינט..! א וועלט פון השתא עבדי, מיר זענען אין מצרים ממש, וואס דאס מיינט “מצר-אונטערדרוקט”, מיר האבן נישט קיין צייט א מינוט’קלע פאר א מחשבה, אביסל התבוננות… די עולם הטעכנעלאגיא האט אונז גארנישט פארגרינגערט, נאר גאר די פארקערטע, מיר זענען געבינדן מיט די גאנצע וועלט 24 שעה, מען לעבט מיט פרעשער און אנגעצויגנקייט, די נסיונות ווערן גרעסער און שטערקער… ליידער ליידן אסאך פון עדיקשענס צו כל מיני זאכן וואס זיי קענען זיך נישט אפגעוואוינען, עס איז נאך נישט געווען א צייט ווי די זעלבסט-ווערד איז געווען אזוי נידריג ווי היינט, מענטשן דרייען זיך ארום אן קיין שום סיפוק שפירנדיג אז זיי זענען איין גרויסע דורכפאל, און פרעגן זיך וואס גייט זיין? וואס איז דער תכלית החיים?! לב יודע מרת נפשו יעדער ווייסט זיין אייגען מצב וד”ל… ואין כאן מקום להאריך… עס פרעגט זיך הויעך און קלאר: וַיֵּאָנְחוּ בְנֵי יִשְׂרָאֵל מִן הָעֲבֹדָה וַיִּזְעָקוּ טאטע אין הימל ווי לאנג נאך?! ווי איז די ישועה?! ווען וועסטו שוין ליכטיג מאכן פאר דיינע באליבטע קינדערלעך?! ווען וועסטו אונז ארויס נעמען פון די ביטערן גלות?! ווען וועל איך זיך ארויס זעהן פון מיין מצב?! בקיצור: מיר זענען עבדים ממש…!
זמן חרותינו…! האט אבער אונזער געטרייע טאטע אבינו שבשמים אונז געגעבן א געוואלדיגע מתנה, די יו”ט פסח, ווי מיר אלע ווייסן אז די יו”ט רופט זיך אויך מיט’ן נאמען “זמן חרותינו”, און זי האט דער כח משפיע צו זיין פאר די מענטש אמת’ע חירות-פרייהייט, און נישט נאר אויפן מינוט נאר א חירות וואס האלט אן א גאנץ יאר.
געווען איז א איד ר’ יענקל, וואס זיין מצוה’לע איז געווען צו קאנטראלירן די טרעפיק ביי גרויסע פארנומענע אינטערסעקשאנס, מאכן’דיג מיט די הענט אהער און אהין, זיכער צו מאכן אז אלע קארס פארן שיין און רואיג, …זאגנדיג צו זיך, “ווי געוואלדיג איז מיין ארבעט …יענקל שטעל דיך פאר ווען די וואלסט נישט דא געווען ווי זאכן וואלטן אויסגעקוקט..!”
איין טאג שטייענדיג ביי די ארבעט פלייסיג האט ער געוויזן פאר א גרויסע טראק אהער און יענער האט פארשטאנען אהין און…. הצלה… הצלה… מען האט איהם תיכף אפגעפירט אין שפיטאל, ווען אין גאנצן שטאט קלעבן גרויסע פליקאטן נא לעורר רחמים שמים וכו’. אזוי איז ר’ יענקל געליגן אין א קאמא באוואוסטלאז ר”ל.
איין טאג ווען אלע זענען געשטאנען ארום אונזער ר’ יענקל און געבעטן צום רופא נאמן, פלוצלינג…! די שמחה איז אויפ’ן העכסטן שטאפל ער איז אויף… ר’ יענקל עפענט זיך צוביסלעך די אויגן אין שמייכעלט צו די משפחה, אבער פלוצלונג ווערט ער בלאס ווי די וואנט אין הייבט אן ראנגלען מיטן אטעם, דער דאקטאר לויפט צו און פרעגט וואס גייט פאר, ר’ יענקל שטאמלט קוים ארויס: ווער קאנטראלירט די טרעפיק? ווער האט מיך איבער גענומען אויפן גאס? און אלע בלייבן שטיל, ….וואס הייסט??!! נעמט ער שרייען היסטעריש, עס איז סכנת נפשות וויפיל צענדליגע עקסידענטן פאסירן דארט יעדע מינוט, ער שפרינגט ארויס פון בעט, לויפט ארויס פון שפיטאל און לויפט ראטעווען די פארוואונדעטע ביים אינטערסעקשן… ווי ערשטוינט ווערט ער אבער, ווען ער זעט אז אלעס פארט שיין און רואיג, עס איז נישט דא קיין עקסידענטן, און די גרעסטע וואונדער קיינער קאנטראלירט נישט די טרעפיק?! ער פאנגט אן שרייען וואס טוט זיך דא ווי קען זיין?! פלוצלינג…! געבט ער א הייב אויף זיין קאפ און קוקט ארויף, און ס’גלייבט זיך נישט, ס’איז דא א רויט לייט/גרין לייט וואס קאנטראלירט די גאנצע טרעפיק, ווען עס ווייזט רויט שטעלט זיך אלעס אפ ווען עס ווייזט גרין פארט אלעס…! ר’ יענקל טראכט צו זיך הייסט אז איך שטיי סתם אינדערמיט פון א גרויסע אינטערסעקשן, איך האב געמיינט אלע יארן אז איך פיר די גאנצע מעשה, דערווייל שטייט דער פון אויבן און פירט די גאנצע געשעפט..! טייערע חבירים! מיר זענען דער ר’ יענקל, מיר מיינען אז מיר פירן אונזער לעבן, אבער באמת אלמלא הקב”ה עוזרו לא יכול לו, מיט השי”ת’ס הילף קענען מיר אדורך גיין א ים סוף, אן השי”ת’ס הילף קענען מיר נישט אדורך גיין די שוועל פונ’ם טיר, מיר זענען טויט…! מיר דארפן אנערקענען אז נישט מיר פירן די וועלט, מיר מאכן נישט גארנישט, מיר דארפן נאר אויפהייבן די קאפ און איינזעהן אז עס איז דא איינער אויבן וואס ער קאנטראלירט אלעס, אבינו שבשמים! ווען ער זאגט רויט שטעלט זיך אלעס אפ ווען ער זאגט גרין פארט אלעס… וועק זיך אויף פון דיין טיפן שלאף …די טוסט נישט און די מאכסט נישט, קיינער קען דיך נישט וויי טוהן אדער צונעמען עפעס וואס עס באלאנגט צו דיר, וואס איז דיינס איז דיינס, הקב”ה איז דער וואס באשלוסט וואס די וועסט האבן און וואס נישט… עס איז דא א העכערע כח וואס פירט די וועלט און דער זעלבער פירט “מיר” און מיין משפחה, ער נעמט נישט אראפ זיינע אויגן קיין איין רגע, נאר איין זאך פארלאנגט זיך פון אונז, “זיך לאזן פירן”… אריינלאזן השי”ת אין אונזער לעבן, השי”ת ער איז די בעל הבית, אויב עפעס גייט חלילה נישט וואו געפלאנט פארשטיי אז ער מאכט עס, און ווענד דיך נאר צו איהם.
חירות אמיתי לאמיר אנקוקן חירות מיט א טיפערן בליק, די ווארט חירות מיינט ווי די גמרא זאגט חרות על הלוחות, אזוי ווי די לוחות זענען געווען אויסגעקריצט, פון ביידע זייטן ארום אין ארום, דאס הייסט, אמת’ע פרייהייט איז נאר ווען אונזער הארץ איז פריי פון אלע זייטן, גארנישט האלט אונז נישט צוריק, ווילאנג מיר רעדן זיך איין אז …איך בין דער וואס טוט, דער וואס מאכט, בין איך נישט אמת’דיג פריי, פארוואס? ווייל איעדער מענטש ווי קלוג, שטארק, רייך, ער זאל נאר זיין, איז ער נאך אלץ ארומגענומען מיט פארשידענע מניעות פון היינט ביז מארגן, לא לחכמים לחם ולא בגבורת הסוס יחפץ, דער קלוגער איז נישט אלץ סוקסעספול, און דער שטארקער האט נישט אלץ די לעצטע ווארט, כח און מאכט איז נישט אלץ פארזיכערט מיט הצלחה, און ווען יא, ביסטו נישט פארזיכערט אז ס’וועט אייביג אזוי בלייבן, אבער ווען די מענטש זעט איין אז השי”ת פירט די וועלט און אלעס, אלעס ווערט געטון דורך אים אזוי ווי חז”ל זאגן אונז אין אדם נוקף אצבעו מלמטה אלא אם כן מכריזין עליו מלמעלה א מענטש קען נישט ריקן אפילו זיין קליינע פינגער נאר אויב השי”ת איז מסכים. ווען דער מענטש פארשטייט דאס, און לעבט מיט די מחשבה דעמאלטס איז ער זוכה צו זיין באמת פריי, ער נעמט אויף זיך די עול התורה ומצות מיט א שמחה און געשמאק, ער פארשטייט אז עס איז גאר א זכיה אז איך קען האבן “סייעתא דשמיא” איך קען האבן השי”ת מיט מיר יעדע מינוט, און מיט זיין הילף קען איך אלעס אין די וועלט טוען, ווייל אין מיין ציעל, אין מיינע רצונות/ווילן איז נישט פארהאן קיין שום צוריקהאלט וואס זאל מיך שטיין אין וועג, השי”ת איז מיט מיר… דאס איז די פרייהייט מיט וואס מיר דארפן לעבן, דאס איז די איינציגע אפטייטש פון פרייהייט וואס געבט פארן מענטש א גליקליך און רואיג לעבן!
אמת’ע חירות גייט א טריט ווייטער אז אפילו ווען מען איז ר”ל אין א צרה, אדער אין א נסיון ווער איך נישט פארלוירן, נאר איך ווייס און גלייב אז השי”ת איז מיט מיר, ער איז די איינציגסטע כח אין די וועלט, און ער שטייט צו מיין האנט, ווי מיר ווייסן אז אין מצרים איז הקב”ה מיט געשטאנען מיט אונז “וַיַּרְא אֱלֹקים אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל וַיֵּדַע אֱלֹהִים” זאגט רש”י נתן עליהם לב ולא העלים עיניו, השי”ת האט נישט אראפ גענומען א אויג נאר מיט אונז מיט געגאנגען אויף טריט און שריט, און כאטש די גלות האט געדארפט צו נעמען 400 יאר, זעהנדיג די מצב האט הקב”ה מקצר געווען און אונז אויסגעלייזט נאך 210 יאר, אבער פאר מיר האבן זוכה געווען צו די ישועה איז נאך מער פינסטער געווארן, דער רשע פרעה ווילנדיג ווייזן אז ער האט נישט קיין מורא פון קיינעם …קיינער וועט מיר נישט זאגן וואס צו טוהן, האט ער גאר שווערער געמאכט פאר אידישע קינדער, און משה רבינו האט געפרעגט פון השי”ת לָמָה הֲרֵעֹתָה לָעָם הַזֶּה?! האט השי”ת געענטפערט פאר משה “עַתָּה תִרְאֶה” אֲשֶׁר אֶעֱשֶׂה לְפַרְעֹה זאגט רש”י די ביסט נישט ווי אברהם און יצחק וואס זענען געגאנגען צו די עקידה אן קיין חשבונות, השי”ת וויל מיר זאלן גיין מיט אים אן קיין חשבונות, צו די פארשטייסט יא צו נישט, אים אנכאפן אין יעדע מצב, און זיך פארלאזן אויף אים, און נאר דאס איז אמת’ע חירות.
חייב אדם לראות את עצמו כאילו הוא יצא ממצרים, געדענק אז צום סוף האט השי”ת אונז ארויס גענומען מיט אותות ומופתים, כבוד און פאראדע, און מיט דעם אראפ געלייגט א יסוד פאר אלע דורות אז ווען א שווערע מצרימ’דיגער מצב וועט זיך איבער שפילן צו דאס וועט זיין א פרטיות’דיגע אדער א כללות’דיגע מצרים, …ווייס, אז איך בין דארט און האלט אלעס מיט און גרייט צו די גרויסע ישועה, לעב מיט א רואיגקייט און מיט אמת’דיגע פרייהייט, אז מיין טאטע און הימל איז מיט מיר אין יעדע מצב, און קוקט אויף מיר יעדע רגע..! ניין איך בין נישט קיין דורכפאל, ניין די דאקטורים אדער מבינים האבן נישט קיין ווארט אדער מיינונג, ..איי איך זעה נישט קיין וועג ארויס, …שוין אזוי פיל מאל און עס גייט נישט, איך זעה נישט קיין טראפל נחת, איך בין טיף אונ’ם פלאנטער, דריי זיך צו הקב”ה אונזער טאטע אין הימל רעד זיך מיט איהם אדורך, ער שטייט דאך נעבן דיר, רעד צו אים!
יעצט פארשטייען מיר שוין די הייליגע פיוט דיינו, ביי יציאת מצרים האט השי”ת אונז געוויזן “חירות” מיטן זיך מגלה זיין צו כלל ישראל …השי”ת’ס מעסעדזש צו אונז איז, איך בין מיט אייך צוזאמען אויף טריט און שריט, איך בין דער וואס פירט די וועלט, יעדע זאך פונ’ם וואסער ביז פרעשעלעך וואס שפרינגען, לייז וואס קריכן, חיות פון וואלד, בהמות פון שטאל, די לופט וואס עטץ אטעמט, די בלעטלעך אויפן בוים די תבואה אויפן פעלד, אין אפילו דער גרויסער מענטש, אלעס אלעס בין איך, און אפילו בשעת ווען אלעס ארום קוקט אויס שווארץ ווי אין חושך מצרים זענען מיר זוכה צו זעהן די יד ה’, ניסים ונפלאות, ער ווייזט איך בין מיט דיר מיין קינד זארג נישט, דאס איז די גרעסטע חירות-פרייהייט… דעריבער זינגן מיר צו השי”ת אילו….. נאר דיר זעהן, נאר דיין זיין מיט מיר צוזאמען דיינו…! די אלע אנדערע ניסים ברענגן צו הר סיני וכדומה וואס הקב”ה האט געטוהן מיט אונז טוט אוודאי פארשטערקערן די אמונה, אבער די יסוד היסודות פון חירות איז אז השי”ת איז מיט אונז… דיינו, און דאס פארשטייען מיר נאר פון ארויסגיין פון מצרים אליין, דיינו דאס איז מיר גענוג, ווייל דאס איז א בן חורין א פרייע מענטש!
ליל הסדר מיט די יסוד טאקע פאנגן מיר אן די הייליגע יו”ט פסח מיט די פארשטאנד אז אמת’ע חירות פרייהייט איז פונקט די פארקערטע פון וואס די וועלט רופט פרייהייט, ביי זיי איז עס זיין הפקר אן קיין טראפל מחשבה, לעב אן א תכלית, טו וואס דיין הארץ פאלט ביי וכדומה, מיר ווייסן ליידער ווי די וועלט קוקט אויס… ביי אונז כלל ישראל איז חירות פארקערט, פארשטיין אז פרייהייט איז זיך אינגאנצן אויפמאכן אין לעבן מיט השי”ת, אים האלטן און איין זיכן, צו פארשטיין אז ווי מער איך טרעף השי”ת, ווי מער איך טו זיין רצון, בין איך מער פריי, און מער זוכה צו אמת’ע חירות… און דאס ענטפערן מיר: עבדים היינו מיר זענען געווען עבדים, און מער נישט, מיר האבן כסדר מחשבות ווי …איך וויל, איך מאך, איך טו, איך גיי ווייזן, איך, איך, איך, (ווי באקאנט אז אין דער עולם הטעכנעלאגיא איז דא דער איי/איך איי פאד – איי פאון – איי פעד וכו’ וכו’) …דער האט מיך צוגענימען איך וועל איהם… …מיין קאמפעטישען האט אויפגעמאכט נעבן מיר… וואס וועט זיין מיט א שידוך פאר מיין… די דאקטער האט געזאגט… און דערנאך קומען אריין מחשבות אז דער “איך” מוז מצליח זיין, דער “איך” מוז זיין צופרידן וכדומה, שיקט אבער אמאל השי”ת אריין קליינע פרעשעלעך, זאכן וואס מאכן דעם מענטש טאנצן ה”י, און דער גאנצע “איך” צופלאצט, דער מענטש פאלט אריין אין א צובראכענקייט, ער פארגעסט אז זיין תכלית החיים איז די היפך פון “איך”… פסח אויף דער נאכט רופן מיר אבער אויס אז די עבדות איז א פארגאנגענהייט, מיר זיצן צוזאמען און מיר זענען זוכה צו פארשטיין און שפירן אמת’ע חירות, און דאס רופן מיר אויס ס’איז נישט דא קיין “איך, מיך, דיך” ס’איז דא “אונז ברידער’לעך קינדער פון איין באליבטע טאטע” וואס ער איז די “מלך מלכי המלכים”!
ווען מיר זענען זוכה דאס צו שפירן, וועלן מיר זוכה זיין אז אלע אונזערע דאגות, חשבונות, מחשבות זרות …וואס גייט זיין? ווי לאנג נאך? וכו’ וכו’ וועט ווערן בטל ומבוטל מיט איין מחשבה “מיין טאטע ער נעמט קעיר פון אלעס”, ער שטייט מיר צום האנט… אז מ’האט די זכיה דאס צו פארשטיין פאנגט די הארץ אן גיסן מיט א שבח והודאה צו השי”ת, און מיר נעמען זיך זינגן מיט א אויסטערלישן שמחה דעם הלל, …מקימי מעפר דל …אנא ד’ הושיעה נא, העלף מיר טייערע טאטע אן דיר קען איך נישט …ווי וואלט איך אויסגעקוקט אן דיין הילף… די ליכטיקייט פון פרייהייט פאנגט זיך אן ווי נאר דער יו”ט קומט אריין אזש מיר קענען זיך נישט איינהאלטן און ווארטן ביז סוף סדר נאר מ’נעמט זיך גלייך נאך מעריב זינגן הלל, און שפעטער ביים סדר גיסט זיך נאכאמאל איבער דאס הארץ …זינגן מיר נאכאמאל דעם הלל, אין דערנאך נשמת, הודו אין שיר השירים, דער אידנ’ס הארץ איז פיל מיט פרייד, איך בין פריי איך בין זוכה צו די גרעסטע און אמת’ע חירות, איך דאנק און לויב, שריי און בעט, זינג און טאנץ צו אונזער גרויסע טאטע און הימל…! די הרגשים זענען אזוי גרויס אז פון הארץ גיסט זיך ארויס ואילו פינו מלא שירה כים ולשוננינו רנה… אין אנחנו מספיקים להודות לך!!!
לסיכום: געדענק • עבדות איז ווען מ’רעדט זיך איין אז איך אדער אנדערע פירן מיין לעבן… • חירות-פרייהייט איז ווען מ’פארשטייט אז אלעס איז השי”ת, ער מאכט און טוט אלעס… • השי”ת אונזער באליבטע טאטע, נעמט נישט אראפ די אויגן פון “אונז” זיינע טייערע קינדער.
חג כשר ושמח!


c: text/html

text:
איילבירט
איילבירט אדער מאַסלינע (זייטונע: ירושאלמיש (פון אראביש זיתון):) איז א פרי וואס שטאמט פון די לענדער ארום דעם מיטלענדישן ים. מען עסט אים נאך וואס מען זויערט אים. פון איילבירטן מאכט מען בוימל. אן איילבירט בוים קען בלייבן לעבן מער ווי 1,000 יאר.
איילבירט איז איינע פון די שבעת המינים.
אין דער תורה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער חומש דערציילט אין פרשת נח אז נח האט ארויסגעשיקט א טויב פון דער תיבה, און זי איז צוריקגעקומען מיט אן איילבירט צווייג אין איר מויל. דאס איז געווען א סימן אז דאס מבול וואסער ווערט נידעריקער און מען קען באלד אראפגיין פון דער תיבה.
בדיקת תולעים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם איילבירט קען זיך געפינען גאנץ עפטערס אינסעקטן (שרצים). ווען עס געפינט זיך טונקעלע פלעקן אינדרויסן פון דעם איילבירט, דארף מען עס נאך קאנטראלירן דורך אויפשניידן ביים ארט פון פלעק ביז אינווענדיק, אויב דער פלעק געפינט זיך אויך אויף דעם פלייש פון אינווענדיק איז דאס א באווייז אז דער איילבירט איז ווערמיג. אין דער ראסע סאהרי (Souri) געפינט מער עפטער ווערמיגע פרוכט, דאגעגן אין דער ראסע מאנזאנילוי (Manzanillo) וועלכע זענען גרעסערע פרוכט געפינט זיך מינדער ווערם. שווארצע איילבירטן זענען שווער צו קאנטראלירן וויבאלד עס איז שווער צו דערקענען צו דאס פלייש איז פלעקיג איבער זייער שווארצע פארב.
מצוות התלויות בארץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער איילבירט איז פון די פרוכט וואס וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.
שמיטה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם איילבירט די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אב פון דעם זיבעטן יאר, וויבאלד דעמאלס הייבט שוין אָן צו צייטיגן די ביליגערע ראסען. דער ראסע מאנזאנילוי וועלכער ווערט פיל געברויכט פאר שימורים צייטיגט אין חודש אלול, און דער ראסע סאהרי הערשט אין חודש תשרי פון אכטן יאר.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
רש"ש
רבי שלום מזרחי דידיע שרעבי איז דער גרויסער בעל מקובל און באקאנטער שטערן אין קבלה וואס איז באוואוסט מיטן נאמען רש"ש (ראשי תיבות ר'בי ש'לום ש'רעבי), איז געבוירן אין תימן אין שטאט שרעב.
ער איז ארויף קיין ארץ ישראל און דארט געלענט קבלה פון דעם בעל מקובל ר' גדליה חייון, ער האט זיך געפירט מיט א אויסעגעווענדליכע סארט פרישות און חסידות.
אין יאהר תקט"ו האט ער איבערגענעומען די ישיבה "מדרש חסידים", ווייל דעמאלטס איז אוועק איהר ראש ישיבה ר ישראל יעקב אלגאזי, און האט איהר געפירט ביז ער איז נפטר געווארן, דעריבער ווערט דער רש"ש גערופן אין אסאך ספרים "הרב החסיד", ווייל ער איז געווען דער ראש פון די חבורה פון מדרש חסידים.
דער חיד"א שרייבט אויף אים אין שם הגדולים: ער איז געווען פון די איינציגע הייליגע לייט פון אינזער דור, א וואנדערליכע מקובל, מיט זיין באקאנטשאפט און קלוגשאפט האט ער געשטעלט די כוונת האר"י אויך איהר קלארקייט מיט א ריכטיגן סדר. ער פלעגט אינזין האבן אלע כוונת פון האר"י. ער האט געקענט "עץ חיים" בעל פה.
ער ווערט פארעכנט ביי די מקובלים אלס איינער פון די גרעסטע וואס זענען מסביר די טיעפקייט פון די חכמה.
דער חיד"א ברענגט פון אים וואס ער האט געזען ביי אים: איך האב געזען דעם חסיד און וואונדערליכן בעל מקובל דער רש"ש ווי יעדער ערב שבת פאר מנחה האט ער געמאכט א התרת קללות פאר זיך און פאר זיין הוזיגעזנד (ברכ"י שירי שיריים יור"ד סי' רי"א), דער רש"ש האט געזאגט אז תהלים צו זאגן ביינאכט אפשר אין דאס נישט אין כלל וואס דער האר"י האט געזאגט מען זאל נישט זאגן מקרה ביינאכט (שו"ת חיים שאל). איך האב געזען דעם חסיד און בעל מקובל דער רש"ש האט זיך געפירט נישט רעדן קיין ווארט צופרי פארן דאוונען (קשר גודל אות ק"ד). איך האב געזען דעם מופת הדור, דער ייהייליגער מאן דער רש"ש האט געלייגט תפילין רבינו תם אפילו אין אבילות (ברכי יוסף או"ח סי' ל"ח). איך האב געזען דער רש"ש ווי ער נעמט ארום מיטן ספר תורה שמחת תורה ביינאכט דעם עמוד, און אויך שמחת תורה צופרי און מוצאי שמחת תורה [הקפות] און האט געזאגט גרויסע סודות דערויף (לדוד אמת סי' י"ד).
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער חיד"א רעכענט זיך פאר זיין תלמיד. (זעה אין מחזיק ברכה או"ח סי' תקפ"ח, יוסף אומץ סי' מ"ד, חיים שאל ח"ב סי' כ"ה).


text:
וק וועט קומען צו קאָואַפּערייט מיט רוסלאַנד אויף דער באזע פון "אַ פּראַקטיש פונט פון מיינונג"; עס זענען געביטן "ווו עס מאכט חוש צו פּרובירן צו אַרבעטן צוזאַמען," האט געזאגט אַ רעפּריזענאַטיוו פון די אָפיס פון די בריטיש פּריים מיניסטער, מענשאַנינג, אין באַזונדער, די סיטואַציע אין סיריע.
אויף די קשיא פון וואָס פּונקט דער פאַרנעם פון די בריטיש רעגירונג האלט פּראַמאַסינג פֿאַר פּאָטענציעל קוואַפּעריישאַן, דער אַמט פון די רעפּרעסענטאַטיווע געזאגט: "מיר זענען געגאנגען צו קוקן בייַ די קורס פון געשעענישן."
זי ריקאָלד אַז אין בריטאַן עס זענען Differences מיט רוסלאַנד, אין באַזונדער, אין ענינים פון די קרימעאַ און די סיטואַציע אין דער דרום-מזרח פון אוקריינא. "בריטאַן האט צו נעמען אַ פעסט שטעלע אויף די ישוז און האלט צו פאַרנעמען עס", - ציטירט זייַן וואָרט פון ריאַ "נאָוואָסטי".
לויט צו די בריטיש פּריים מיניסטער ס טשאַנסעללערי, לאָנדאָן בדעה צו גיינ ווייַטער פון די אינטערעסן פון זייער אייגן לאַנד און מענטשן, און וועט קאָואַפּערייט מיט רוסלאַנד ", ווו זאָל".
פריער, רוסיש פּרעזידענט וולאדימיר פּוטין האט ריפּיטידלי סטרעסט אַז די אַרויסגעבן פון טעריטאָריאַל אָונערשיפּ פון די קרימעאַ איז כיסטאָריקלי פֿאַרמאַכט.
מאַרץ קסנומקס קסנומקס יאָרן אין קרימעאַ געהאלטן אַ רעפערענדום אויף די סטאַטוס פון זעלבסט, איבער קסנומקס% פון פּאַרטיסאַפּאַנץ, וואס זענען געווען אין טויווע פון דער פּאָזיציע פון די געגנט אין רוסלאַנד. קסנומקס מאַרץ, רוסיש פּרעזידענט וולאדימיר פּוטין געחתמעט אַ געזעץ אויף ראַטיפיקאַטיאָן פון די העסקעם אויף דזשוינינג די קרימעאַ און סעוואַסטאָפּאָל צו רוסלאַנד.


text:
מורה נבוכים
מורה נבוכים איז א ספר אויף חקירה, דער מחבר איז דער רמב"ם.
איבערזעצונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ספר האט ער ארגינעל געשריבן אין די יודישע אראבישע שפראך וואס מ'האט דאן דארט גערעדט.
דער ערשטער איבערזעצונג אויף לשון הקודש איז געמאכט געווארן, אויף די פארלאנג פון די יודן אין פראנקרייך, דורך רבי שמואל אבן תיבון וואס ער האט דאס אנגעהויבן נאך ביים לעבן פונעם רמב"ם און געענדיגט צוואנציג יאהר דערנאך.
דאס איז געשריבן אויף אביסל א שווערע שפראך, אבער איז די מערסטע פארשפרייט און הייסט די מערסטע מדוייק.
אביסל נאכדעם האט רבי יהודה אלחריזי געמאכט אן אייגענעם איבערטייטש אויפן פארלאנג פון די שפאנישע יודן, א גרינגערן ווי פון אבן תיבון, אבער ווי עס הייסט איז עס נישט אזוי פונקטליך איבערגעזעצט.


text:
אסיפ מאנדעלשטאם
אָסיפּ עמיליעוויטש מאַנדעלשאַם (רוסיש: Ocип ЭMилbeBич MaHдeлbшTaM; 1891 – 27סטן דעצעמבער 1938), באקאנט אויף יידיש ווי יוסף מאנדלשטאם, איז געווען איינער פון די גרעסטע רוסישע דיכטער פונעם 20טן יאָרהונדערט, אַ ייִד לויט דער אָפּשטאַמונג.
ער איז געבוירן געוואָרן אין וואַרשע (דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע) אין אַ רײַכער אויפגעקלערטער ייִדישער משפּחה, וועלכע האָט געהאַט אַ וווינרעכט אויסער די גרענעצן פון תחום-המושב. אין 1897 האָט די משפּחה זיך אַריבערגעצויגן קיין פּעטערבורג, וווּ דער קומענדיקער דיכטער האָט פאַרענדיקט אַ רוסישע מיטלשול. אין 1908 – 1910 האָט אָסיפּ מאַנדעלשטאַם זיך געלערנט אין סאָרבאָן און אינעם היידעלבערגער אוניווערסיטעט. אין 1911 האָט ער זיך געשמדט כדי האָבן אַ מעגלעכקייט זיך לערנען אינעם פּעטערבורגער אוניווערסיטעט. טראָץ דעם, האָט ער אָפּגעהיט אַן אינטערעס צו דער יידישער טעמאַטיק. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אין 1910. באַנאַנד מיט אָריגינעלער פּאָעטישער שאַפונג האָט מאַנדעלשטאַם זיך פארנומען אויך מיט איבערזעצונגען און מיט טעאָריע פון ליטעראַטור.
אין נאָוועמבער 1933 האָט דער דיכטער אָנגעשריבן אַן אַנטי-סטאַליניסטישע עפּיגראַם און זי פאָרגעלייענט פאַר אַ קליינעם עולם. באָריס פּאַסטערנאַק האָט עס אָנגערופן "זעלבסטמאָרד". אין מײַ 1934 איז אָסיפּ מאַנדעלשטאַם אַרעסטירט און פאַרשיקט געוואָרן. אין מײַ 1937 האָט מען אים דערלויבט זיך באַזעצן אין מאָסקווע. אין מײַ 1938 איז אָסיפּ אַנדעלשטאַם אַרעסטירט געוואָרן צום צווייטן מאָל. מע האָט אים פאַרשיקט אין אַ לאַגער אויפן ווײַטן מזרח. אין דעצעמבער פון דעם זעלבן יאָר איז ער געשטאָרבן פון טיפוס אין לאַגער ניט ווײַט פון וולאַדיוואָסטאָק.
יידישע איבערזעצונגען פון אָסיפּ מאַנדעלשטאַמס לידער האָבן זיך באַוויזן נאָר אין נאָך-סאָוועטישן פּעריִאָד. אין 1993 איז אין מאָסקווע דערשינען דאָס בוך "מײַן קליינע אַנטאָלאָגיע פון דער רוסישער דיכטונג אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט". אין אים זײַנען אַרײַן איבערזעצונגען געמאַכטע דורך אהרן ווערגעליס, בתוכם 5 אָסיפּ מאַנדעלשטאַמס לידער. דעם גרעסטן בײַטראָג אינעם איבערזעצן אין ייִדיש ווערק פון מאַנדעלשטאַמען האָט געמאַכט משה יואל מאַטווייעוו. ער האָט פאַרעפנטלעכט זיי אינעם אַמעריקאַנער וועב-זשורנאַל "דער באַוועבטער ייִד", ווי אויך אינעם פּעטערבורגער זשורנאַל "דער נײַער פרײַנד". באַזונדערע לידער פון מאַנדעלשטאַמען זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן דורך מרדכי ליטווין און וועלוול טשערנין.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
האט נישט געקענט רענדערן אייגנשאפט 373: Property not found for label '373' and language 'yi'|אסיפ מאנדעלשטאם]]


text:
זאל מיר קומען צו קליין קינדער!
פילע פון אונדזער ברידער און שוועסטער זענען קוועסטשאַנינג וואָס מיר האָבן צו וואַרטן די פּינטלעך צוריקקומען פון אונדזער האר יאָשקע משיח, דער מלך פון מלכים, די בלויז זון פון גאָט, וואס באַלד קערט צו זיין טויזנט-יאָר מעמשאָלע אויף ערד, ביז דאָאָמסדייַ.
עס מיינט וויכטיק צו נעמענ זיכ ווידער און דיפּאַן אין דעם פּאַפּיר אַ ענטפער איך געמאכט אַ באַמערקונג צו דער אַרטיקל: די צוריקקער פון ישוע המשיח אויף מאי 14 אָדער 15 סעפטעמבער 2015! בעשאַס דער סעודה פון טראַמפּאַץ
עס זענען צוויי זאכן זיכער אַז איך פארשטאנען דורך אַנאַלייזינג די וואונדער און פּראָפעסיעס פון די סוף מאל.
די ערשטער:
מיר זענען פאקטיש זייער נאָענט צו די צוריקקומען פון אונדזער האר יאָשקע משיח, פון קורס גענומען אין חשבון אַז יאָשקע האט געזאגט אַז נאָר גאָט דער פאטער ווייסט די טאָג און שעה פון די צוריקקומען.
צווייטע:
מיר טאָן ניט פֿאַרשטיין די וואונדער און פּראָפעסיעס פון די סוף מאל אַז דורך קוקן בייַ די פאַרגאַנגענהייַט.
אויב, ווי איך טראַכטן און געשריבן אין די בלאָג אַז די סוף פון צייַט איז סטאַרטעד מאי 14, 1948 מיט די שאַפונג פון דער שטאַט פון ישראל, עס איז ווייַל עס איז פון דעם צייַט אַז די וואונדער און ביבל נבואה העראַלדינג צוריק פון יאָשקע משיח אנגעהויבן צו פאַלן מיט ינקריסינג אָפטקייַט און מאַכט.
סימילאַרלי עס איז זינט סעפטעמבער 29, 2008, מיט דער לאַגער מאַרק קראַך אויף וואנט סטריט, אַז האָבן געזען אַנטוויקלען גלאבאלע צעשטערן, דיזאַסטערז אַוצייזד, קאנפליקטן און מלחמות אַרום די וועלט, די שכיטע פון קריסטן, צעשטערונג פון קהילות און די לעצט מלחמה פון די סוף מאל איז סטאַרטעד אין סיריע מערץ 2012, מיט די אָנקומען פון ריינפאָרסמאַנץ פון אַרויס יסלאַמיק יקסטרימאַסץ דזשוינינג די רייען סלינגערס.
דאס איז אַ מלחמה וואָס וועט דויערן 42 חדשים און אַז יאָשקע משיח וועט האַלטן אויף זיין צוריקקומען (עס זאָל זיין אנגעוויזן אַז פריערדיק צו אַז פון מערץ 2012 געשעענישן אין סיריע זענען אַ ינערלעך געראַנגל)
זינט 2008 מיר האָבן געזען אַ זייער באַטייַטיק פאַרגרעסערן אין מאַכט און אָפטקייַט פון אַלע ביבליקאַל ווייטיק נביאות. דאס זענען פאקטן.
אזוי גאָט דורך די וואָרט פון יאָשקע משיח טוט נישט זאָגן אונדז אין שטייַגן די טאָג אָדער די שעה, אָבער אַלאַוז אונדז צו צוגאַנג פארשטאנד די דערגרייכונגען געמאכט וואונדער און פּראָפעסיעס.
אזוי מיר קענען פֿאַרשטיין און זען אַז זיבן יאר צווישן סעפטעמבער 2008 סעפטעמבער 2015 (צוויי מאָל דרייַ און אַ האַלב).
די ערשטער דרייַ און אַ האַלב איז אַוואַדע זייער שווער, אָבער די רגע האַלב איז פיל מער שווער. דאס זענען באַטאָנען פאקטן וואָס זענען געווען נביאות אין די ביבל.
און די יאָר איז ניט איבער!
מיר געפינען אַז די גלאבאלע געראַנגל אנגעהויבן אין סיריע, עס איז געטינג שטארקער יעדער טאָג אַז די מידיאַ טוט ניט רעדן פיל בייַ די צייַט פון די גאַלף מלחמה.
כל וואונדער און ביבליקאַל פּראָפעסיעס וועגן די צוריקקומען פון יאָשקע משיח איז זייַענדיק געמאכט. פעלנדיק בלויז די געשעענישן אַז ביסט גלייַך שייַכות צו זיין צוריקקומען.
1. רעמאָוואַל פון די קירך.
2. די טאָג פון די צארן פון גאָט.
כאָטש די באַזייַטיקונג פון די קירך קענען זייַן פארענדיקט אין קיין צייַט, איך בין זיכער אַז גאָט וועט וואַרטן פֿאַר די לעצט מאָמענט אַזוי אַז די מערהייַט קענען זייַן געזונט.
ווי דער טאָג פון דער צארן פון גאָט, איך בין קאַנווינסט אַז וועט פאַלן נאָר איידער די צוריקקומען פון יאָשקע משיח.
באַמערקונג אַז עטלעכע גויים-ביבליקאַל פּראָפעסיעס רעדן פון דרייַ טעג פון פינצטערניש.
עס וואָלט זייַן דרייַ טעג איידער די צוריקקומען פון יאָשקע משיח.
ווי פֿאַר די אַבדאַקשאַן, עס זאָל פאָרקומען אויף די טאָג פון די צארן פון גאָט.
אויב איך האָבן עס רעכט, און די צוריקקומען פון אונדזער האר יאָשקע משיח אַקערז צווישן 14 און 15 סעפטעמבער 2015 און בעעמעס איך האָפֿן פון די דנאָ פון מיין נשמה, דעריבער די טעג פון סעפטעמבער 2015 זאָל גיינ פריער זייַן די מערסט באַזונדער פון מענטשלעך געשיכטע.
איך האט אַז אונדזער ברודער קלאַודע יגנערסקי » דאָ « געשריבן אין זיין ספר אויף די סוף מאל, וואָס איך רעקאָמענדירן לייענען אַז די היספּייַלעס פון דער קירך קען פּאַסירן אין סעפטעמבער 2015 און די צוריקקומען פון יאָשקע משיח אין 2021 .
ער זאל זיין רעכט און איך אומרעכט!
אבער מיר שטימען אויף די פאַקט אַז 2015 זאָל זיין אַ זייער ספּעציעל יאָר און שווער צו די סוף פון צייַט.
דאך, איך וואָלט ווי צו ברענגען צו די אָפּשפּיגלונג פון יעדער פאַקט אַז די ביבל זאגט אַז די ווייטיק צוריקקומען פון יאָשקע משיח זענען ווי די ווייטיק פון קימפּעט און אַזוי אַרום מער צייַט פּאַסיז און דער ווייטיק איז שאַרף צו דערגרייכן ונבעאַראַבלע!
כל מוטערס וועט באַווייַזן!
מיר זענען דערווייַל וויטנאַסינג מאַססאַקרעס הויפּט קריסטלעך וואָג.
די בלוט פון קדושים שוין פלאָוינג פרילי !!!
קוק בייַ די פאַרגאַנגענהייַט זיבן יאר זינט 2008 אין אונדזער לייין האָבן ריטשט אַ זייער הויך מדרגה, ימאַדזשאַן זיבן מער יאָרן מיט אַ העכערונג אין קעסיידערדיק מאַכט ווייטיק און דעמאָלט איר וועט פאַרשטיין אַז מיר מוזן דאַוונען ינטענסלי פֿאַר די צוריקקומען פון אונדזער האר ווערן געטאן געשווינד.
איך פאַרבעטן איר צו לייענען מיין לעצט ארטיקלען אַרייַנגערעכנט: 2015 די קומענדיק פון יוזל המשיח מלך פון די וועלט.
לינק: https://victorpicarra.wordpress.com/2015/01/10/2015-la-venue-du-roi-du-monde-jesus-christ/
גאָט אין זיין ינפאַנאַט רחמנות העלפט און פּראַטעקץ אַלע וואס קומען צו אים מיט ליבע, הומיליטי און סינסעריטי.
אבער, פילע מענטשן וואס לייַדן און לעבן דער סוף מאל אין נויט ומגליק, ווייטיק פון לעבן, גוואַלד, מלחמה, אָרעמקייַט, און וואס פילן פארלאזן דורך גאָט.
מיר מוזן פאַרשטיין אַז מיר אַלע לעבן יחיד טעסץ פון אמונה און דער אָנהייב פון גאָט ס צארן.
דאנק די האר פֿאַר אַלע זיינע פאַרמאָג פאקטן און אַלע די גראַסעס ער גראַנץ אונדז דורך שפּאָרן אונדז פון זיין צארן.
דאַוונען און פרעגן גאָט ס מחילה פֿאַר אַלע אונדזער זינד, אונדזער מיסטייקס, אונדזער מיסטייקס און אונדזער שלעכט מעשים.
דאַוונען אויך פֿאַר אַלע יענע וואס זענען ווייַט פון גאָט און דער הויפּט פֿאַר די גוט מוסלימס, ברייטהאַרציק וואָס ליידער האָבן שוין פארפירט דורך די פאַלש נביא מוכאַמאַד!
מיר אַלע זען אַז איסלאם איז אַ אַבעריישאַן אַז פּראָפעססעס ליבע מיט וועפּאַנז אין האַנט.
וויי, די מיר רופן « גוט מוסלימס » וואס רופן זיך אַוועק פון ראַדיקאַל יסלאַמיסץ פאַרשילטן נאָך אין גענעם, פֿאַר טראכטן דינען און דאַוונען, זיי דאַוונען און אומוויסיק דינען לוסיפער.
זאל אונדז געדענקען צו פֿאַרשטיין,
די ביבל לערנט אונדז אַז גאָט באשאפן מענטש און דעמאָלט ער באשאפן מענטש און פרוי אין דער ערשטער דור טייל פון דעם קליין נייסאַנט מענטשהייַט פארקערט קעגן זייַן באשעפער. (קיין געהרגעט זיין ברודער הבל).
שפעטער גאָט אויסדערוויילט צווישן מענטשן אַ משפּחה, דעם פאטער פון ענאָטש « מעטהוסעלאַה » וועמענס ייכעס ביגאַט נח. עס איז אַז גאָט געראטעוועט נח די דעלוגע מענטשהייַט. באַמערקונג אַז דעם מענטשהייַט אַז סערווייווד דער מבול איז געווען רידוסט צו אַכט « פּשוט משפּחה פון נח! »
דאס משפּחה פון נח, רעפּאָפּולאַטעד די וועלט, דעריבער געקומען זיין « אברהם » אפשטאם פון צוויי פרויען וואס ביגאַט יצחק און יסמייל.
די צוויי האַלב ברידער געווארן אייביק שונאים.
איינער, יצחק ביגאַט די העברעיש מענטשן געווארן איבער צייַט די אידישע מענטשן פון ישראל « די מענטשן פון גאָט » די אנדערע, יסמאַעל, און ביגאַט אַ מענטשן גאָט געוואלט פילע און אָווערספּרעאַד אַלע די לענדער פון די מיטל מזרח אַרום די מעדיטערראַנעאַן.
עס איז די מענטשן וואס ביגאַט « מאָהאַממעד » וואס האט ער איז געווען באזוכט דורך די אַרטשאַנגעל גאַבריעל וואס דיקטייטאַד די קוור’אַן.
מאָהאַממעד, וואס איז געווען אַ וואָריער ראשי ימפּאָוזד דורך כיטרע און קראַפט אַ נייַ רעליגיע איסלאם.
איסלאם איז » די אַלע אין איין « רעליגיע, קולטור, געזעלשאַפט, געזעץ, יושר און רעגירונג.
די נעבעך מוסלימס האָבן שוין פארפירט דורך דעם ימפּאָסטער מאַהאָמעט וואס קליימד אַז די אַרטשאַנגעל גאַבריעל דיקטייטאַד די קאָראַן.
אויף ביכאַף פון די קווראַן און אַלאַ ראַדיקאַל יסלאַמיסץ ברענען קהילות, טייטן קריסטן און צעשטערן די מיוזיאַמז, בשעת מוסלימס זאָגן גאָאָדערס באַפאַלן די וועלט ימפּאָוזינג זייער געזעצן און מינהגים.
די קווראַן איז אַ בוך אַנטי אַז דיסטאָרץ און עריינדזשיז דזשין אָן די ביבל צו זיצן אַראָפּ מוכאַמאַד ס אויטאָריטעט איבער די פעלקער ער קאַנגקערד דורך די אַזוי-גערופן וואָרט « אַלאַ », כיטרע און דורך קראַפט.
די ברירה איז פּשוט די וואס געוואלט צו לעבן אַדאַפּט די קאָראַן ווי הייליק בוך, פֿאַר אנדערע עס איז געווען טויט.
דאָך די וואס אויסדערוויילט טויט איז אַוטנאַמבערד יענע וואס מסכים צו דינען די קוור’אַן און מוכאַמאַד.
דאס מען אָפּשטאַמלינג פון ישמאַעל געווארן ווי גאָט האט געזאגט, ווי סך ווי די שטערן פון הימל.
אבער טראכטן ער איז געווען פארלאזן דורך די גאָט פון אברהם , ער איז אַוועק און באשאפן דאַנק צו מוכאַמאַד אַ נייַ רעליגיע פון זיינע אייגענע . ער אַזוי פּערפּעטואַטעד די אַנסעסטראַל קנאה שטענדיק זוכט קוואָראַלז מיט די קינדסקינדער פון יצחק.
מוכאַמאַד געפונען דאָרט אַ וועג צו פאַרייניקן די מענטשן דורך אַ נייַ רעליגיע « איסלאם. »
אבער איסלאם איז אַ אַבעריישאַן און מוכאַמאַד איז אַ פאַלש נביא אפילו אויב אַ ביליאָן מענטשן אויף ערד פאָדערן אַנדערש.
אמת איז אין די ביבל .
אין דער ערשטער וועט מיר לערנען אַז גאָט זיך מאַטיריאַלייזד דורך אַ ברענט קוסט גערעדט צו משה אין מענטש צו פרעגן פֿאַר זיין מענטשן אויס פון מצרים.
די אידישע מענטשן איז די מענטשן פון גאָט.
עס איז ינדיספּיוטאַבאַל!
אויך ינדיספּיוטאַבאַל איז די פאַקט אַז יאָשקע משיח איז דער משיח פון די אידישע מענטשן מודיע אין די שריפטן, אָבער די אידן זענען געלייקנט!
זיי געקרייציקט דער זון פון גאָט!
די זון פון גאָט, יאָשקע משיח דורך ליבע דאך האט אַ געלעגנהייַט צו אַלע מענטשן (אידן און אנדערע) צו אַרייַן די מלכות פון הימל. ניט דורך זכות אָבער דורך זיין ליבע!
עס איז יאָשקע משיח וואס באשאפן די קלויסטער וואָס מוזן ברענגען צוזאַמען אַלע יענע וואס ווינטשן צו ווערן געראטעוועט און דערגרייכן אייביק לעבן אין די מלכות פון הימל.
איידער אומגעקערט נאָענט צו גאָט דעם פאטער, יאָשקע משיח האט געזאגט (יוחנן 15: 26) « איך וועל שיקן איר אנדערן קאָמפאָרטער, די רוח »
די רוח פון גאָט וועט קומען אויף יעדער זייַענדיק וואס דורך באַפּטיזאַם אויסדערוויילט צו זיין טייל פון די קהילה פון יאָשקע משיח.
ניט קיין נביא פון גאָט האט שוין דערמאנט אין די ביבל צו שאַפֿן אַ רעליגיע.
די ראָלע פון אַ נביא פון גאָט איז ניט צו דערגרייכן אָבער צו מעלדן, און מוכאַמאַד האט נישט מודיע אָבער פארענדיקט!
מאָהאַממעד זאל ניט זייַן אַ נביא !!!
די בלויז צוויי רעליגיאָנס פון גאָט זענען די דזשודאַיק און קריסטלעך רעליגיאָנס.
ביידע רעליגיאָנס זענען באשאפן דורך גאָט פֿאַר די ערשטער און בלויז זון יאָשקע משיח צו די רגע!
די פאָלס נביא מוכאַמאַד געצויגן אַז אינטערעסירט אין די ביבל און פארענדערט וואָס איז געווען ניט באַקוועם צו די בייַשפּיל פון יאָשקע משיח וואס האט עס אנערקענט ווי אַ נביא און נישט דער זון פון גאָט!
צוריקרופן אויך אַז אין דניאל 9 פסוק 26 עס איז סטייטיד: און נאָך טהרעעסקאָרע און צוויי וואָכן וועט משיח זייַן שנייַדן אַוועק, און עס וועט זיין קיין סאַקסעסער.די מענטשן פון דער פּרינץ וואָס וועט קומען וועט צעשטערן די שטאָט און די מיזבייעך, און סוף וועט קומען ווי אַ מבול, ער איז געווען ערעסטיד אַז די פאַרוויסונג וועט לעצטע ביז דעם סוף פון דער מלחמה.
יאָשקע איז געווען טאַקע דער משיח דערוואַרט, כאָטש עס איז געווען געלייקנט דורך די מענטשן פון גאָט « דער אידן »!
און ער האט ניט קיין סאַקסעסער!
אזוי מוכאַמאַד קען קיינמאָל פאָדערן צו זיין געטלעך מיסיע צו שאַפֿן אַ נייַ רעליגיע.
עס זענען צוויי פּאַסאַבילאַטיז צו די קאָראַן, אָדער עס איז געווען געשריבן פון קראַצן דורך מוכאַמאַד מיט אָדער אָן קאַלוזשאַן אָדער די קאָראַן איז פאקטיש דיקטייטאַד, אָבער אין דעם פאַל עס איז נישט דורך די אַרטשאַנגעל גאַבריעל אָבער לוסיפער קיין איינער.
די חילוק צווישן די לערנען פון יאָשקע משיח און לוסיפער איז ריזיק אפילו אויב די לימעד כּולל די זעלבע ינגרידיאַנץ.
פֿאַר יאָשקע משיח,
עס איז קיין געזעץ אָן ליבע און ניט ליבע אָן געזעץ
לוסיפער,
ער האט קיין ליבע אין דער אקט אָדער אַקט אין ליבע
ווי איר קענען זען דעם איז ניט דער זעלביקער זאַך!
מוסלימס זענען די נעבעך וויקטימס פון די פאַלש נביא מאָהאַממעד ווי זיי זענען אויך וויקטימס פון סטאָקכאָלם סינדראָמע.
לייענען די בלאָג אַרטיקל:
מוסלימס זענען וויקטימס פון סטאָקכאָלם סינדראָמע
https://victorpicarra.wordpress.com/2012/09/06/les-musulmans-sont-victimes-du-syndrome-de-stockholm/
זיי וועט זיין זייער זייער שווער צו לאָזן איסלאם צו קומען צו יאָשקע משיח. פונקט זען וואָס יקסייטמאַנט באַקומען די מוסלימס, ספּעציעל די פאַנדאַמענאַליס ווען קריטיסייזינג די קאָראַן אָדער מוכאַמאַד.
איך דערמאָנען אַלע מוסלימס פסוק 14 פון טשאַפּטער 19 פון די בשורה פון מתיא:
און יאָשקע האט געזאגט, סאַפער ביסל קינדער, און פאַרווערן זיי נישט, צו קומען אַנטו מיר, פֿאַר די מלכות פון הימל געהערט צו אַזאַ ווי די
אזוי ווען מיר זען מוסלים קינדער, פרויען און מענער געניצט ווי מענטשלעך באָמבס מיר קענען בלויז באַדויערן אַז פאנאטישער, בלאַדטערסטי יסלאַמיסץ געצווונגען ינדאָקטרינאַטיאָן דורך די ומגליקלעך קרימאַנאַלז סואַסיידז לידינג זיי גלייַך צו גענעם!
צו אַלע די מוסלימס איך קענען נאָר זאָגן, קומען פילע צו יאָשקע משיח אויב איר ווילן צו זייַן געזונט. דאס עקזיסטענץ איז קומענדיק צו אַ סוף און יאָשקע משיח ריטשאַז אויס צו איר.
אָנכאַפּן די לעצט גליק!
באלד יאָשקע משיח וועט צוריקקומען, אַזוי טכילעס עס וועט ראַטעווען דורך קידנאַפּינג זיין געטרייַ קירך, דעמאָלט נאָר נאָך די אַבדאַקשאַן און נאָר איידער זיין צוריקקער, די צארן פון גאָט וועט פאַלן מיט קראַפט און מאַכט איבער די ערד און אויף אַלע מענטשהייַט.
ביז אַז טאָג צוריק אין כבוד פון אונדזער האר יאָשקע משיח, ווי געהאפט דורך אַלע קריסטן פֿאַר צוויי טויזנט יאר, מיר לעגאַמרע מוזן פאָרזעצן צו לעבן מיט אַנאָווע, כשיוועס און שטאָלץ אין זייַענדיק אַ קריסטלעך.
מיר מוזן פאָרזעצן צו טרעפן אונדזער ריספּאַנסאַבילאַטיז און אַזוי אַרום כּבֿוד די כוידעשלעך ריפּיימאַנץ פון אַלע אונדזער דעץ און אונדזער טעגלעך לעבעדיק אין שלום און ליבע דורך העלפּינג יענע וואס זוכן אונדזער הילף.
מיר מוזן דאַוונען טעגלעך פֿאַר גאָט צו העלפן אונדז, באַשיצן אונדז און האַלטן אונדז זיכער פון נסיון.
מיר שוין וויסן אַז דעם יאָר וועט פאָרזעצן צו זייַן שווער אָבער אַז איז זייער גוט נייַעס ווי באַלד יבערמאַכן אונדזער לעבן.
זאל אונדז האַלטן די פלאַם פון אונדזער אמונה, האָבן גאַנץ בטחון איז אַבסאָלוט אין יאָשקע משיח. ער צוגעזאגט צו קומען און ראַטעווען אונדז צו די סוף פון צייַט און ער וועט האַלטן זיין צוזאָג.
ויסגלייַכן זייַן עקזיסטענץ, באַפּטיזאַם, תשובה, שענקען, תפילות, קלייַבן יאָשקע משיח ווי גואל, איז וואָס וועט לאָזן אונדז צו זייַן געזונט און צו זייַן טייל פון די קהילה פון אונדזער האר יאָשקע משיח אַז וועט באַזייַטיקן באַלד .
יאָשקע משיח איז קומענדיק באַלד און עס איז פילייַכט פֿאַר די חודש פון סעפטעמבער אָדער אקטאבער 2015.
כל מיין זאכן
http://wordpress.com/read/blog/id/10443259/
גאָט בענטשן איר מיין באַליבט ברידער און שוועסטער און העלפט איר אין אַנטיסאַפּיישאַן פון די צוריקקומען צו ערד פון אונדזער האר יאָשקע משיח, צו נאָכגיין די רעכט דרך אין דיין לעבן און קיינמאָל געבן אַרויף.
איך פאַרבעטן איר צו היטן דעם ווידעא סאָובערינג אויף אונדזער דור.
https://www.youtube.com/watch?v=EswuNaHWrO0#t=227
שלום, ליבע און דזשויס אין די הערצער און האָמעס מיט די דערוואַרטונג פון די ברוך טאָג פון די היספּייַלעס פון די קלויסטער און די צוריקקומען אויף די בארג פון הזיתים אונדזער האר און מלך יאָשקע משיח, דער נאָר זון פון גאָט, זיין טויזנט-יאָר מעמשאָלע ביז דאָאָמסדייַ.
וויקטאָר


text:
נקיבה
נקבֿה איז דאָס מין אָדער אונטער-חלק פֿון אַן אָרגאַניזם װאָס פּראָדוצירט אײער. די אײ איז געװײנלעך די גרעסערע פֿון דער רעפּראָדוקציע סיסטעם פֿון אַן אָרגאַניזם, און די אונטער-חלק אין די רעפּראָדוקציע פֿון דעם זכר װאָס איז געװײנלעך זרע איז די קלענערע. די נקבֿה קען נישט פֿאַרמערן סעקסועל אָנעם זכר. עס זענען דאָ אָרגאַניזמען װאָס קענען רעפּראָדוצירן אן א זכר.
דאס װאָרט נקבֿה קען אױך באַניצט װערן צו צײַגן אַ אונטערשײד צװישן צװײ די זעלבע זאַכן װאָס די אונטערשײד איז אױב זײ זענען אַ מקבל אָדער נישט. װי למשל אַ רער װאָס מען קען נאָר אַרײַנשטעקן אַן אַנדער רער אין דעם װאָס איז די זעלבע מאָס, אָבער מען קען איר נישט אַרײַנשטעקן אין אײנס װאָס איז די זעלבע מאָס.


text:
גרויס
גרויס איז פארקערט ווי קליין. יעדער זאך, מענטש, באגריף וואס איז מער אין צאל אדער אין מאסע אדער שווערער אין וואג, פון נארמאל אדער העכער אין סייז אדער אין חשיבות, אדער מער פאוערפול אין מאגנאטוט קען מען אנרופען גרויס, ווענדעניג זיך רעלאטיוו צום סאבזשעקט.
אויך רופט מען אן אלס שפאט איינער וואס מאכט א ברייטעל פון עפעס וואס מען ווייסט שוין. אדער געבט צופיל כבוד פאר א פשוטער מענטש, אז דאס איז נישט קיין גדולה.
דאס ווערט גענוצט היינט צו טאגס פאר א משפחה נאמען שטאמענדיג לויט טייל צוליב צו ווייזן אז מען איז א בעל חסד און מען האט א גרויס הארץ.


text:
ערשטע עליה
די ערשטע עליה (וואס הייסט פויערס עליה) איז געווען די ערשטע גרופע פון ארום 25 טויזנט ציוניסטישע אידן וואס האבן עמיגרירט פון מזרח אייראפע און תימן קיין ארץ ישראל אין די נייע צייט צווישן די יארן ה'תרמ"א ; 1881 - ה'תרס"ג ; 1903. (דענסמאל איז ארץ ישראל געוועזן אונטער דער אטאמאנישער אימפעריע.)
פאר די אימיגראציע איז געוועזן נאך גרופעס וואס האבן עמיגרירט קיין ארץ ישראל ווי צ.ב.ש. בעלי התוספות אימיגראציע און תלמידי הגר"א אימיגראציע, אבער זיי האבן עמיגרירט אלס רעליגיעזע סיבות און נישט נאציאנאלישע סיבות אויף צו גרינדן א זעלבסטשטענדיקע יידישע מדינה.
די אימיגראציע האט פאסירט בשעת ווען ווולגארערע יידן (ארום 3.5 מיליאן) האבן עמיגירט פון מזרח אייראפע צו אנדערע לענדער פון דער גארער וועלט איבער הויפט צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, האבן א קליין טייל פון זיי עמיגירט קיין ארץ-ישראל.
די סיבות פון די אלגעמיינע אימיגראציע איז געווען אלס די ענגשאפט וואס איז געווען אין אייראפע פון וועגן די שנעלע וואקסונג פון די דעמאגראפיע (ליינט דארט) און אויך אלס די שרעקלעכע רדיפות און פאגראמען וואס די גויים האבן גערודפט די יידן.
רוב פון די עמיגראנטער האבן צום סוף זיך צוריקגעקערט קיין אייראפע, און נאר א טייל פון זיי איבערהויפט די תימענער (2.5 טויזנט) זיינען געבליבן אין ארץ-ישראל.
א פערטל פון די עמיגראנטערס זיינען געוועזן פויערס וואס האבן געארבייט אין לאנדווירטשאפט. ביי די עמיגראציע איז געגרינדעט געווארן 28 דערפער, פון זיי: ראשון לציון, פתח תקוה, ראש פינה און נאך...


text:
זיסוואַרג ענגשאַפט 29 איז איינער פון די מער שווער לעוועלס.
אונדזער טשיץ און עצות פֿאַר זיסוואַרג ענגשאַפט לעוועל 29 ביסט :
– פאָקוס אויף מאכן ספּעשאַלז און נוצן זיי געשווינד אַסאַפּ גאַנץ ווי בעת שורות פון דרייַ!
– Work from the bottom – Look for matches near the bottom. זיי פּראָדוצירן די מערסט קאַסקיידינג שוועבעלעך, העלפּינג קלאָר מער דזשעליז פּער מאַך. ניצן ווערטיקאַל שוועבעלעך לעבן דער דנאָ אויך. האָריזאָנטאַל שוועבעלעך נאָר פאַלן די זעלבע דרייַ פארבן און פּראָדוצירן אַ פּלאַץ ווייניקער קאַסקיידינג שוועבעלעך.
– קלאָר אויס די פראָסטיד סוויץ און עקן ערשטער – גלייַך 29 איז אַלע וועגן ספּעשאַלז
– פֿאָרווערטס פּלאַנירונג פאָלקס צו שטעלן די מאַכט קאַנדיז ווייַטער צו יעדער אנדערע צו געווינען פון דער מאַכט זיסוואַרג קאָמבינאַציע


text:
מעדיצין
מעדיצין איז די וויסנשאַפֿט וואָס פֿאַרנעמט זיך מיטן פֿאָרשן, דיִאַגנאָזירן, און באַהאַנדלען קראַנקייטן, כּדי אויסצובעסערן דעם געזונט. אויך מיינט דאס די מעדעצינען אליין וואס ווערט גענוצט דערפאר. די מעדיצין איז באַזירט אויף די באַגריפֿן סײַ פֿון נאַטור-וויסנשאַפֿט, סײַ פֿון הומאַניסטיק, און גייט פֿאָרויס אין פּאַראַלעל מיט זיי. אין גאַנג פֿון איר אַנטוויקלונג האָט זיך די מעדיצין פֿאַרשפּרייט אין פֿאַרשיידענע צווײַגן. מע שיידט אונטער, למשל, צווישן דער אינטערנאַלער מעדיצין, מעדיצין פֿון אויגן-נאָז-און-האַלדז, וכ´. מע קען אויך קאַטעגאָריזירן די מעדיצין לויט געזעלשאַפֿטלעכע קאַטעגאָריעס: מיליטערישע, לעגאַלע, פֿון שפּיטעלער און דאָס גלײַכן.
מעדיצין זוכט צו היילן קראנקע דורך מעדיקאמענטן, כירורגיע און טעראפיע.
מעדיצינישע געביטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- קינדער מעדיצין – וועגן קראנקייטן פון קינדער.
- כירורגיע - באהאנדלען קראנקע מיט אפעראציעס.
- ציינדאקטעריי – באהאנדלען קראנקייטן פון די ציין און ציינפלייש
- דערמאטאלאגיע – מעדיצין פון דער הויט.
- אנקאלאגיי - מעדיצין וועגן ראק קראנקייט.
- פסיכיאטריע - באהנדלט גייסטיקע קרענקען.
- גאסטראענטעראלאגיע - מעדיצין פון פארדייאונג סיסטעם.
- נעפראלאגיע - נירן מעדיצין.
- נעווראלאגיע - מעדיצין פון דער נערוון סיסטעם.
- קארדיאלאגיע - באהאנדלט הארץ קרענק.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פאטער פון ביאלאגיע ווערט גערעכנט אריסטו, וואס האט אוועקגעלייגט די יסודות פון פארגלייכיגער אנאטאמיע און פון עמבריאלאגיע (אנטוויקלונג טעאריע פונעם עמבריאן).
אין דער העלעניסטישער תקופה איז געגרינדעט געווארן אין אלעקסנדריע, עגיפטן, א שולע פאר מעדיצין, וואו מען האט געפארשט אנאטאמיע און פיזיאלאגיע דורך פאלמעסן די קערפער פון טויטע פארברעכער.
מעדיצין אין אוראלט רוים איז, אזוי ווי אנדערע געביטן פון וויסנשאפט, באאיינפלוסט געווארן פון גריכנלאנד. דער גריך אסקלעפיאדעס (ערשטער יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג) האט אונטערשיידט צווישן אקוטע און כראנישע קראנקייטן, האט געניצט מאסאזש און האט דערקענט גייסטיקע קרענק. דער גריך גאלען (200-129), דער גרעסטער געלערנטער פון מעדיצין אין דער רוימישער אימפעריע, איז געווען דער ערשטער אויסצופירן פיזיאלאגישע אויספרואוון, האט פעסטגעשטעלט אז בלוט פליסט אין די אדערן (נישט לופט אזוי די פריערדיקע האבן געהאלטן) אבער אן צו פארשטיין די בלוט צירקולאציע און האט געפארשט די צענטראלע נערוון סיסטעם (דורך עקספערימענטן מיט לעבעדיקע מאלפעס און אנדערע זויגערס). זיינע פילע וויסנשאפטלעכע שאפונגען זענען געווען די מעדיצינישע ליטעראטור אינעם מיטל אלטער. אבער צוליב עטלעכע גרייזיקע פארשטאנדן אינעם איז די אנטוויקלונג פון מעדיצין געווארן צוריקגעהאלטן פאר א לענגערער תקופה.
אין די לענדער פונעם כאליפאט האבן יידישע און מוסולמענישע דאקטוירים אנטוויקלט מעדיצין. מען האט איבערגעזעצט די שריפטן פון גאלען און היפאקראטוס אויף אראביש און העברעיש, און אויך האבן זיי פארפאסט נייע ביכער וועגן מעדיצין. אין קארדאבע און טולוז האט מען אויפגעשטעלט שולעס פאר מעדיצין. אל-ראזי פון באגדאד (923-865) האט געשריבן וויאזוי צו געבן א דיאגנאזע צווישן פאקן און מאזלען. איבן סינא (1037-980) האט פארפאסט דעם "קאַנאן" וואס האט געברענגט צוזאמען גאר די מעדיצינישע וויסן פון יענער צייט, און דאס איז געווארן דאס חשובסע בוך אין דער מיטל אלטער.
דער 19טער יארהונדערט האט געברענגט א שטארקע אנטוויקלונג אין מעדיצין. מען איז געוואויר געווארן אז עטלעכע קראנקייטן און אינפעקציעס קומען פון גאר קליינע באשעפענישן - די באקטעריע. אין 1862 האט לואי פאסטער געשאפן אימוניזירונגען קעגן הידראפאביע, אנטראקס און כאלערע, און האט רעקאמענדירט אז מ'זאל אנווארעמען מילך צו היטן קעגן באקטעריע, וואס מ'רופט פאסטעריזאציע.
אין דעם סוף פון דעם 19טן יארהונדערט זענען געווען א סעריע פון אנטדעקונגען וואס האבן שטארק געענדערט די וועלט פון מעדיצין. אין 1895 האט ווילהעלם רענטגן אנטפלעקט די שטראלן וואס מען רופט אויף זיין נאמען. אין 1898 האבן פיער און מארי קירי אנטפלעקט ראדיאאקטיוויטעט. אין דעם פעלד פון גייסטיקע קרענק האט זיגמונד פרויד אוועקגעלייגט די יסודות פון פסיכיאלאגיע. די פעלדער פון כעמאטעראפיע, אימונאלאגיע און דערנערונג זענען געווארן אנטוויקלט אין דעם 20סטן יארהונדערט.


text:
גאַמעס טאָם און דזשערי
באַליבט קינדשאַפט אותיות טאָם און דזשערי קאַרטון סעריע פון וואַרנער ברידער, איצט ליט, און פאָרזעצן צו מיסבאַכייוו אין קאָמפּיוטער שפּילערייַ.זייער גלייבן פּאַסירונג אָנגעפילט מיט הומאָר און טייערלאַס קאמף פֿאַר די רעכט צו עקזיסטירן אין דער זעלביקער געגנט.זיי קענען נישט טיילן עסנוואַרג, פּלאַץ, און נאָר ליבע צו קאָמפּליצירן יעדער אנדערע ס לעבן.אין טאָם און דזשערי שפּיל שפּיל קיינמאָל רייַף.און ווי קענען באַקומען באָרד אַזוי מאָדנע אותיות וואס האָבן אַזוי פיל ענערגיע וואָס עס מיינט עס וועט קיינמאָל לויפן טרוקן.א געפיל אַז זיי באַקומען באָרד אויב זיי טאָן ניט קומען אַרויף מיט אַ נייַ פּאַסקודנע צו יעדער אַנדערער.טאָם שטענדיק פרוווט צו כאַפּן דזשערי קלעווערלי געשטעלט טראַפּס, אָבער עס מיינט אַז דזשערי איז נישט אַזוי פּשוט, ווייַל עס שטענדיק באַקומען אויס פון אַ שווער סיטואַציע, אָבער אַזוי קלעווערלי אַז טאָם געץ זיך אין אַ ומגעלומפּערט שטעלע, און איצט ער האט צו קוקן פֿאַר אַן אַנטשולדיקן.גאַמעס אָנליין טאָם און דזשערי - דאָס איז די מערסט שפּאַס און קאַמף שפּיל ווו פּלייַערס וועט נישט האָבן צו פאַרפירן אַ מינוט.זיי האָבן די געלעגנהייט צו העלפן טאָם שטעלן אַ נייַ, קלוג ביסל מויז טראַפּ, און די ווייַטער מאָמענט איז די ראָלע פון די דזשערי ויסמייַדן אַמבושיז, צו באַקומען אויס פון די סיטואַציע מיט זייַן געוויינטלעך כשיוועס.בעגאַלאָק פילע גאַמעס, קוועסץ, פּאַזאַלז און קאַלערינג וועט ברייטאַן אַרויף די לאַנג שעה פון פרייַע צייַט.דאָ דזשערי פרוווט צו באַקומען אין די פרידזש און עסן פלייווערד קעז, אָבער דעם מאָל טאָם איז סליפּינג פּיספאַלי אויף די קישן בייַ אים.אבער ווער ווייסט, אפֿשר ער איז געווען בלויז פּריטענדינג צו זייַן שלאָפנדיק, און ער איז ווארטן פֿאַר טאָם צו שטאָמפּערן און פאַלן.אַז ס ווען ער נאַבד עראַגאַנט ביסל מויז!דיין אַרבעט איז נישט צו לאָזן דזשערי געפאלן.ציען עס דורך דעם וועג אין וואָס די ברעקלעך פון קעז פאַרשפּרייטן און שפּרינגען איבער די ריס.אין אן אנדער סיטואַציע, די יראַפּרעסאַבאַל טאָם באַשלאָסן צו אַנדערמיין די ביסל מויז מיט יאָדער פּילקע, אָבער אַז עס זאָל זייַן געהאלטן דורך אַ מייז מאַכערייַקע איבער צייַט.אויב איר טאָן נישט האָבן צייַט, ער וואָלט אַנדערמיין טאָם גאַט אין אַ נאַריש סיטואַציע, און אַמאָל ווידער לאַכן אַ ביסל מויז דזשערי.אן אנדער ווערסיע פון טאָם און דזשערי גאַמעס אָנליין, ווו טשוזינג איינער פון צוויי מעגלעך מאָדעס, איר וועט דאַרפֿן צו פירן אָדער מויז דזשערי אָדער קאַץ טאָם.סאַלעקטינג אויפֿפּאַסן דזשערי, איר האָבן צו באַקומען אַוועק פון טאָם צו ויסמייַדן קלאָד פּאָז.די רגע אָפּציע, ווו איר קאָנטראָל טאָם, איר דאַרפֿן צו כאַפּן זיך מיט די עראַגאַנט ביסל מויז בשעת דאַדזשינג פּלאַטעס מיט וואָס ער פייץ צוריק די אַבסעסיוו קאַץ.אַדמיניסטראַציע איז אַ קאָמפּיוטער מויז.מאל דזשערי פּריקרע ינסאַדאַנץ פאַלן, און איינער פון זיי איז סליפּוואָקינג.מויז טוט ניט וויסן וואָס גייט אין אַ חלום, אָבער אַז איז ניט גיין אין אַרויסגעוואָרפן, צו באַקומען צוזאַמען מיט אים די קעז, און די מער די בעסער.און אַזוי עס טוט נישט פאַלן אין דעם טראַפּ אויף די שטאָק טורנס צו פאַרשטייַפן די פייַל, און צו באַקומען די האָלעס, שטעלן די קוואַל.אבער ווי איר וויסן, נישט בלויז טאָם קענען ינטריג דזשערי.מויז זיך אויך וואָלט נישט מיינונג, אין מאל, שעדלעך שאָדן קאַץ קומט אַרויף צו אים און פאַרשידענע דזשאָוקס.און איצט עס פארגעקומען צו אים האָבן שפּאַס.צו טאָן דעם ער מוזן וועקן די הונט.צו טאָן וואָס, דאָס מאָל, ער האט באַשלאָסן צו וואַרפן די לייטער אַ פּלאַץ פון פאַרשידענע זאכן, און ווען טאָם וועט גיין אַראָפּ, שטאָמפּערן און פליען טאַמבאַלינג אַראָפּ רעכט בייַ די סליפּינג הונט.וואָס אַ געלעכטער עס וואָלט זייַן ווען טאָם וועט פּנים פאָרמאַדאַבאַל בוללדאָג!דאַאַאַאַאַ - גרויזאַם וויץ פֿאַר די צוויי.אבער, קיין ענין וואָס זיי באַקומען אַרויף און שפּילן אין דער טאָם און דזשערי איז נאָך שפּאַס.די ומרויק שאַפֿן און שטרעבן צו געפֿינען אַ פּראָבלעם אויף זייער פּוכיק עקן.דעמאָלט טאָם טשייסאַז דזשערי, דזשערי איז בנין אַ גראָב קונץ צו טאָם.די צוויי קיינמאָל מיינט צו רויק אַראָפּ.און ניט!אַנדערש די מענטשן מיר נאָך באַקומען אַ אָפּצאָל פון ענערגיע און טייערלאַס שפּאַס?


text:
סטאטוע פון ליבערטי
די סטאטוע פֿון ליבערטי (מאנומענט פון פרייהייט) איז א סטאטוע וועלכע זיצט אויפן ליבערטי אינזל אין ניו יארק און איז א סימבאל פון פרייהייט. די סטאטוע איז פראקלאמירט געווארן אין 1886 אין דער שטאט ניו יארק. דער מאנומענט באשטייט פון צוויי קליינע אינזלען, ליבערטי אינזל און עליס אינזל, וועלכע געפינען זיך אין די העכערע טייל פונעם ניו יארק בעי אינעם אטלאנטישן אקעאן צווישן ניו יארק און ניו דזשערסי. דער מאנומענט איז אויפגעשטעלט געווארן אויפ'ן ליבערטי אינזל און עליס איילענד איז שפעטער געווארן א טייל פון די מאנומענט.
די סטאטוע פון ליבערטי און איר פארעם איז איינגעקריצט אין די מוחות פון רוב מענטשן אין די וועלט וועלכע ווייסן צו זאגן פון אמעריקע. די סטאטוע איז א מאנומענטל סקולפטור וועלכע סימבאליזירט פרייהייט אין די וועלט. איר פארמאלן נאמען איז ליבערטי ענלייטענינג די ווארלד (פרייהייט וועלכע באלייכט די וועלט) און איז אזוי גערופן געווארן דורך די ארכיטעקטן וועלכע האבן דאס געבויט. די פארעם פון די סטאטוע איז א מענטשליכע פרוי געשטעל וועלכע ראטעוועט זיך ארויס פון די קייטן פון טיראניע וועלכע ליגט אויף אירע פיס. איר רעכטע האנט האלט אין דער הייעך א ברענענדיגע פאקל וועלכע רעפרעזענטירט פרייהייט און אין איר לינקן האנט האלט זי א טעוועלע וועלכע האט אין זיך אריינגעקריצט די דאטום יולי 4 776' (אין רוימישע נומערן), די טאג ווען די פאראייניגטע שטאטן האט דערקלערט איר זעלבשטענדיקייט.
די געשטעל איז געקליידעט אין אמאליגע לאנגע קליידער ביז דער ערד און פארמאגט א קרוין אויפ'ן קאפ מיט 7 שפיצן וועלכע רעפרעזענטירט די 7 אקעאנען און קאנטינענטן פון די וועלט (אקעאנען: ארקטיק, אנטארקטישער אקעאן, דרום און צפון אטלאנטיק, דרום און צפון פאציפיק, און אינדישער אקעאן. קאנטינענטן: צפון און דרום אמעריקע, אייראפע, אזיע, אפריקע, אנטארקטיקע און אויסטראליע). אינעם קרוין איז פאראן 25 פענסטער וועלכע רעפרעזענטירן די 25 נאטורליכע מינעראלן וואס די ערד פארמאגט.
די סטאטוע איז 151 פיס הויך (46 מעטער) און ליגט אויף א געבויטע פלאטפארמע וועלכע ברענגט איר הייך צו 305 פיס (93 מעטער). די געבוי באשטייט פון אייזערנע זיילן באדעקט מיט אויסגעהאקטע קופער. די אייזערנע פארעם איז געבויט געווארן דורך דער פראנצויזישער אינזשעניר אלעקסאנדרע-גוסטאוו אייפעל וועלכער האט אויך געבויט די וועלט בארימטע אייפעל טורעם אין פאריז. די פלאטפארמע אויף וועלכע די סטאטוע זיצט איז געבויט געווארן דורך אן אמעריקאנער אינזשעניר ריטשארד מאריס האנט. די פלאטפארמע באשטייט פון א טורעם געבוי וועלכע זיצט אויף א גרויסע געביידע אין פארעם פון א שטערן. די גאנצע פלאטפארמע איז געבויט מיט צעמענט און די שטערן געביידע פארמאגט שטיינער פון א היסטארישן מויער וועלכע איז געבויט געווארן אויף דעם אינזל צו פארטיידיגן ניו יארק אין דער 1812 קריג. די אינזל איז דעמאלט גערופן געווארן פארט וואוד.
אין 2011 האט מען פארמאכט די סטאטוע אויף א יאר ביזן 28סטן אקטאבער 2012, כדי צו פאררעכטן די טרעפן און איינשטעלן עטלעכע זיכערהייט זאכן. ליבערטי אינזל האט מען געלאזט אפן. אבער א טאג נאכהער האט מען פארמאכט ליבערטי אינזל צוליב הוראגאן סענדי, און ער בלייבט פארמאכט צום קהל ביזן 4טן יולי 2013.
סטאטוע פאקטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סטאטוע פון ליבערטי איז אן אייזערנער געבויטער סקולפטור באדעקט מיט זייער א דינע שיכט פון קופער (דינער ווי די דיקקייט פון צוויי פעני מטבעות) וועלכע ליגט אויף א צעמענטענע טורעם וועלכע ליגט אויף א פלאטפארמע אין פארעם פון א שטערן. די סטאטוע שטייט הויך 305 פיס מיט 6 אינטשעס אויב מען רעכנט פון די ערד ביז איר פאקל. די סטאטוע זעלבסט איז נאר 111 פיס מיט 6 אינטשעס. דאס טייטש אז די פלאטפארמע איז 194 פיס הויך, כמעט מיט א דריטל העכער ווי די סטאטוע זעלבסט. די טעוועלע וועלכע זי האלט אויפ'ן האנט איז 23 פיס און 7 אינטשעס לאנג און 13 פיס און 7 אינטשעס ברייט. איר לינקע האנט איז לאנג 16 פיס מיט 3 אינטשעס און די רעכטע שטייט הויך 42 פיס מיט א דיקיקייט פון 12 פיס ביים אנהויב. איר טייטל פינגער איז לאנג 8 פיס און די נעגל איז 13 אינטשעס ביי 10 אינטשעס און וועגט 3.5 פונט. איר קאפ איז ברייט פון איין אויער צו די אנדערע מיט 10 פיס און לאנג 17 פיס, אירע אויגן זענען גרויס 2 פיס און 6 אינטשעס, די נאז 4 פיס און 6 אינטשעס, די מויל איז ברייט 3 פיס. די קערפער פון די סטאטוע איז דיק 35 פיס און עס וועגט א סך הכל פון 450,000 פונט, דאס איז בערך האלב פון א 747 דזשאמבאו פליגער.
די סך הכל מאטריאל וואס איז גענוצט געווארן צו בויען די סטאטוע איז 179,000 פונט קופער, און 250,000 פונט אייזן.
די סטאטוע איז געבויט אויף אזא מין וועג עס זאל זיך קענען בייגן ווען עס קומט שטארקע ווינטן. מיט יעדע ווינט וואס לויפט שנעלער ווי 50 מ.פ.ש. וועט זיך די גאנצע סטאטוע בייגן אהין און צוריק מיט 3 אינטשעס. איר האנט איז נאכמער בייגעוודיק און וועט זיך רירן מיט 5 אינטשעס. אינעם קרוין איז פאראן א גרויסע צימער וועלכע איז אויג פארכאפנד מיט אירע 25 פענסטער ארום און ארום פון וועלכע מען קען זען גאנץ ניו יארק און א טייל פון ניו דזשורסי.
די סטאטוע ליגט מיט'ן פנים צו מזרח קוקנדיג אויף אייראפע. אנאליסטן האבן אויפמערקזאם געמאכט אז די סטאטוע איז איבער 20 מאל די גרויס פון א דורכשניטליכער לעבעדיגער פרוי און וועגט ארום 3,215 מאל איר וואג. אין דער סטאטוע איז פאראן 85,000 קוביק פיס וואס איז בערך 10,600 מאל די קערפער פון א מענטש וועלכע פארמאגט ארום 8 קוביק פיס.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סטאטוע פון ליבערטי באצייכנט און אנדענקט די פריינטשאפט צווישן פראנקרייך און די פאראייניגטע שטאטן דורכאויס די אמעריקאנער רעוואלוציע פון 775' ביז 783'. די מאנומענט איז דעזיינט געווארן דורך א פראנצויזישער סקאלפטור מיט'ן נאמען פעדעריק אוגוסטע בארטהאלדי און איז פארטיג געווארן אין 884'. די פראנצויזישע באפעלקערונג האט געגעבן דאס געלט צו בויען די טייערע סטאטוע און די אמעריקאנער באפעלקערונג האט צעשטייער געגעבן צו בויען די טורעם אויף וועלכע די סטאטוע איז ארויפגעשטעלט געווארן. אין אמעריקע איז דאס געלט צוזאמענגענומען געווארן אין א מאסיוון קאמפיין וועלכע איז אונטערגענומען געווארן דורך דער לעגענדער צייטונג פאבלישער דזשאסעף פוליצער, אן אונגארישער אימיגראנט, וועלכע האט געווידמעט די עדיטאריעלס פון זיין "די וועלט" צייטונג צו קוראזשירן די באפעלקערונג מען זאל געבן געלטער צו קענען בויען די פלאטפארמע.
ווען די סקולפטור איז פארטיג געווארן האט מען דאס ערשט ארויסגעלייגט אויף פארשטעלונג אין פאריז און דאן האט מען דאס צענומען צו 350 שטיקער און איינגעפאקט אין 214 קאנטעינארס און אפגעשיקט קיין ניו יארק מיט א פראנצויזישן שיף וואו מען האט עס צוריק צוזאמענגעשטעלט אין 4 מאנאטן און ארויפגעשטעלט אויף די צעמענטענע פלאטפארמע אויפ'ן ליבערטי אינזל אין די וואסערן פון ניו יארק אין די אנוועזנהייט פון טויזענטער מענטשן.
די סטאטוע איז אפיציעל פארגעשטעלט געווארן צו די וועלט אין 886' ביי א ספעציעלע צערעמאניע מיט די באטייליגונג פון דעם דעמאלטדיגן פרעזידענט גראווער קליוולאנד. אין די פאלגענדע יארן איז די סטאטוע פון ליבערטי געווארן אן אינטערנאציאנאלע סימבאל פון פרייהייט ארום די וועלט. די סטאטוע האט אויפגענומען די מיליאנען אימיגראנטן וועלכע זענען אנגעקומען קיין אמעריקע צו עליס איילענד. אין 903' האט מען איינגעקריצט א פאעמע וועלכע איז געמאכט געווארן דורך א באוואוסטע אמעריקאנער פאעט עמא לאזארוס וועלכע שטעלט פאר די סטאטוע אלס די סימבאל פון פרייהייט און ברענגט ארויס די האפענונג וועלכע די וועלט לייגט אויף פרייהייט.
די סטאטוע פון ליבערטי איז פראקלאמירט געווארן אלס א נאציאנאלע מאנומענט ערשט אין 924' אינאיינעם מיט עליס איילנעד. נאך די קריג איז די סטאטוע באצייכענט געווארן דורך די יו-ען אלס א העריטעדזש ארט.
אין 986' האט מען צוגעגרייט דעם סטאטוע צו א הונדערט יאר פייערונג דורך איבעררייניגן די גאנצע קערפער און מען האט געטוישט די גלעזערנע און מעטאלענע פאקעל צו גאלד. די גאנצע ארבעט איז געמאכט געווארן דורך אינזשענירן פון פראנקרייך און אמעריקע און איז באצאלט געווארן דורך אמעריקאנער איינוואוינער נאכדעם וואס פרעזידענט רעיגן האט געעפענט א ספעציעלע פאנד דערפאר. א צייט שפעטער האט מען אריינגעבויט א ליפט וועלכע פירט ארויף ביזן דעק פון דעם פלאטפארמע טורעם וואו מען האט אויפגעשטעלט א מוזעאם פון איר היסטאריע וועלכע אנטהאלט די ארגינעלע גלעזערנע און מעטאלענע פאקל און נאך היסטארישע שטיקער פון די סטאטוע. טויזענטער מענטשן באזוכן ליבערטי איילענד יעדן טאג דורך א פערי רייד פון באטערי פארק אין מאנהעטן. די באזוכער האבן אמאל געהאט די געלעגנהייט ארויפצוגיין אויך אינעם טורעם זעלבסט ביז איר קרוין וואס איז א מהלך פון 354 שטיגן (אייניג צו א 22 שטאקיגער געביידע) וואו מען קען כאפן אן אויג-פארכאפענדע בליק איבער ניו יארק און אירע וואלקן קראצער געביידעס.
דורכאויס די יארן האט מען עטליכע מאל אפגעשפארט די סטאטוע פון באזוכער אויס מורא פאר איר שטארקייט. אום סעפטעמבער 11 2001 אינדערפרי האט מען דאס ווידער פארשפארט צוליב זיכערהייט סיבות. די פארק סערוויס האט דאן אונטערגענומען נאך אן אונטערזוכונג און פארשטערקערט די סטאטוע און דאס צוריק געעפענט פאר די פובליק אין 2005 אין די אנוועזנהייט פון הונדערטער מענטשן אין שפיץ פון מעיאר בלומבערג. נאך אלץ האט מען נאר געעפענט די פלאטפארמע וואו די מענטשן קענען ארויפגיין 150 פיס הויך און שטיין נעבן די פיס פון די סטאטוע אבער די סטאטוע זעלבסט איז געבליבן פארמאכט צוליב זיכערהייט סיבות. זינט דעמאלט איז אונטערגענומען געווארן א קאמפיין פון ארגאניזאציעס וועלכע לייגן דרוק אויף די שטאט און פארק סערוויס זיי זאלן ווידער עפענען די סטאטוע און רעפרעזענטירן די ריכטיגע פרייהייט. די ארגאניזאציעס האט געבעטן צענדליגער טויזענטער מענטשן זיי זאלן שיקן אי-מעיל און בריוון מיט א פארגעשריבענע פארלאנג מען זאל דאס צוריק עפענען אבער דערווייל איז דאס געבליבן פארשפארט.
עליס איילענד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער עליס איילענד (אינזל) האט געדינט אלס די אויפנאמ'ס אינזל ווי א געשאצטע 12 מיליאן אימיגראנטן זענען אנגעקומען צווישן די יארן פון 892' ביז 954', אריינגערעכנט אסאך מלחמה געליטענע איבערהויפט אידן.
די אינזל איז געווארן א טייל פון די סטאטוע פון ליבערטי נאציאנאלע מאנומענט אין 965'. אין 984' האט מען אנגעהויבן בויען א אימיגראנט מוזעאם אין די הויפט געביידע וועלכע איז פארטיג געווארן אין 990' און איז געעפענט געווארן פאר די פובליק אלס א טייל פון די באזוך אויפ'ן ליבערטי אינזל. די מוזעאם באשטייט פון 3 שטאקן און אנטהאלט א שטודיע לייברערי, און הונדערטער בילדער און ווידעאוס פון איר היסטאריע. די טור פעריס טראגן די טוריסטן צו ביידע אינזלן און די טוריסטן קענען דארט בלייבן ווילאנג זיי ווילן ווען יעדע 20 מינוט קומט אן א נייע פערי.
נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטיס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין פאריז, פראנקרייך האבן אמעריקאנער איינוואוינערס אויפגעשטעלט א נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטי וועלכע איז אויפגעשטעלט געווארן אין 889' ארום 1.5 קילאמעטער ווייט פונעם אייפעל טורעם אויף א קליינע אינזל אינעם סיען טייך. די סטאטוע איז נאר 35 פיס הויך און ליגט אויף א צעמענטענע טורעם בערך 50 פיס הויך. די סטאטוע איז באצאלט געווארן דורך די אמעריקאנער איינוואוינער אין פראנקרייך און האבן דאס געגעבן אלס א צוריק באלוינונג.
עס איז נישט באקאנט ווער עס האט געמאכט די סטאטוע און טייל זאגן אז עס איז גאר געווען די מאדעל סטאטוע וועלכע אייפעל האט גענוצט צו בויען די עכטע סטאטוע פון ליבערטי.
אין 902' האט א פראנצויזישער אימיגראנט, וויליאם פלאטו, וועלכע האט פארמאגט א ווערהויז אין מאנהעטן, אויפגעשטעלט א נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטי וועלכע ער האט אליינס געבויט און דעזיינט און עס אויפגעשטעלט אויפ'ן דאך פון זיין 8 שטאקיגע געביידע אויף דער 64סטער גאס און בראדוועי און איז געשטאנען 40 פיס הויך. פלאטו איז געשטארבן אין 931' זייער יונג און האט מיטגענומען די היסטאריע פון דער סטאטוע מיט זיך.
די סטאטוע איז זייער פונקטליך נאכגעמאכט די עכטע און עס פארמאגט שטיגן מיט וועלכע מען קען ארויפגיין ביז'ן קרוין וואו עס איז פאראן עטליכע פענסטער. די סטאטוע איז אבער פארשלאסן געווארן שוין אין 912' נאכדעם וואס אינזשענירן האבן באשלאסן אז עס איז נישט גענוג פארזיכערט און שטארק.
נאך סעפטעמבער 11 2001 האבן די געביידע פארוואלטער באשלאסן אראפצונעמען די סטאטוע און איבערבויען די געביידע מיט מער שטאקן. די סטאטוע איז געגעבן געווארן במתנה צו דער ברוקלין מוזיי אלס אנדענק פון די העלדישע פייערלעשערס, פאליציי אפיצירן, און עמוירדזשענסי ארבייטער וועלכע זענען אומגעקומען אין די וואורלד טרעיד צענטער אטאקעס.
נאך א סטאטוע פון ליבערטי געפינט זיך אין בירמינגהאם, אלאבאמא וועלכע איז געבויט געווארן דורך א לעבנס פארזיכערונג פירמע וועלכע האט זיך גערופן ליבערטי נעשאנעל לייף אינשורענס. די סטאטוע איז אויך געבויט געווארן אין פראנקרייך און איז בערך א דריטל די גרויס פון די עכטע סטאטוע פון ליבערטי. די סטאטוע איז ארויפגעשטעלט געווארן אויף די לייף אינשורענס פירמע געביידע. שפעטער האט מען אראפגענומען די סטאטוע און עס געשטעלט אין א שטאטישע פארק וועלכע מען האט א נאמען געגעבן ליבערטי פארק. אלע מאטאריסטן וועלכע פארן אויפ'ן 459 אינטערסטעיט הייעוועי קענען קלאר זען דעם סטאטו בייטאג און ביינאכט דורך לעקטער וועלכע באלייכטן איר.
נאך א גרויסע נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטי געפינט זיך אין לאס וועגאס, נעוואדע, און איז א טייל פון די וואונדערליכע ניו יארק האטעל וועלכע פארמאגט אויך נאכגעמאכטע וואלקן קראצער געביידעס פון ניו יארק סיטי. די סטאטוע איז האלב די גרויס פון די עכטע.
עס זענען פאראן נאך עטליכע נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטיס אין קלענערע פארמאטן ארום דער וועלט. באקאנט איז די סטאטוע אין בארדא, פראנקרייך, וועלכע איז נישט מער ווי 8 פיס הויך. די סטאטוע איז אראפגענומען געווארן דורך די דייטשן אין דער צווייטער וועלט מלחמה און איז צוריקגעשטעלט געווארן אין 02' אלס אנדענק פון די סעפטעמבער 11 אטאקעס אין אמעריקע. עטליכע וואכן דערויף האבן אומבאקאנטע יונגען וואנדיליזירט די סטאטוע און דאס פארברענט און צעבראכן.


text:
8/11/2013
קול קורא - Proclamation
קול קורא אז מען טאר נישט שטימען פאר די "מעיאר" קאנדידאטען וואס זענען פאר "חוקי תועבה", און אז עס איז א חיוב צו שטימען און העלפן דעם איינציגען קאנדידאט "עריק סאלגאדא" וואס איז קעגען "חקי תועבה", אפגעזעהן צו ער קען יא געווינען צו נישט.
Proclamation that it is forbidden to vote for those candidates that are for gay-marriage, and that it is an obligation to vote for the only candidate who is against “gay-marriage” Erick Salgado, regardless of his chance to win.
איך פסק'ן נישט צו מען מעג שטימען פאר א "גלח" צו נישט, ער לויפט נישט אלס "גלח", און ער צווינגט נישט ארויף ע"ז אויף קיינעם, ער נעמט זיך אן פאר "מציצה בפה" און איז דער איינציגער קאנדידאט אקעגן "חוקי תועבה". ווער עס האט א פראבלעם דערמיט זאל פרעגן א קאמפעטענטען רב א בר סמכא. דאס איז אבער זיכער אז פאר א קאנדידאט וואס איז פאר "כתובה לזכר" טאר מען זיכער נישט שטימען.
איינער האט מיך גערופען אז ער האט געזעהן אויף Google א פיקטשער פון Erick Salgado ווי ער האט אן נאר אונטערהויזן, די פיקטשער איז פון גאנץ אן אנדערן מענטש וואס פארקויפט אונטערהויזן אין California, דער וואס קען נישט מבחין זיין צווישן צוויי בילדער און צווישן א נוא יארקער און א קאליפארניער, זאל צוריקגיין אין קינדערגארטן.
Posted by Rabbi Nuchem Rosenberg at 8/11/2013
קול קורא - Proclamation
2013-08-11T23:04:00-04:00
Rabbi Nuchem Rosenberg
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text:
קאמין
א קאמין איז אן ארט ווו מען מאכט א פייער צו הייצן א הויז אין דעם ווינטער.
דער אלטמאדישער קאמין איז נאך היינט די אפיציעלע הייצונג אין אסאך הייזער אין די ארימע וועלט אבער אויך דאס איז שוין געווען אן אויסטרעף און בעפאר דעם קאמין האט יעדער געטאן וויאזוי עס האט פארשטאנען.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער קאמין איז איינגעשטעלט געווארן אין רוב הייזער בערך 800 יאר צוריק לויט די אפשאצונגן פון היסטאריקער. דער געדאנק פון א קאמין איז געווען אז עס האט ארויסגעטראגן די רויך און פייער אפפאל צו א קוימען (טשימעני) וועלכע איז ארויפגעבויט געווארן הויך ארויף העכער'ן דאך.
די ערשטע קאמינען זענען געווען ווי דריי זייטיגע שאכטלעך וועלכע זענען געשטאנען אויף פיר פיסלעך און זענען געווען געמאכט פון שטיין אדער אייזן. עס האט פארמאגט א ספעציעלע ארומגענומענע טאץ אין וועלכע די ברענשטאף איז אריינגעשטעלט געווארן און די היץ איז ארויסגעקומען פון די פערטע זייט און פון לעכער ארום און ארום. שפעטער האט מען דאס אנגעהויבן אריינבויען אין די ווענט פון די הייזער אזויווי אונז זעען מיר היינט אין טייל הייזער. אויסער וואס עס איז שענער און באקוועמער האט עס אויך ארויסגעגעבן מער היץ צו די הויז ווייל די דריי שטיינערנע ווענט האבן אויסגעשפיגן די היץ און ווייניגער היץ איז ארויס פון די קוימען.
מער סאפיסטיקירטע הייזער האבן איינגעשטעלט מערערע רערן (דאקטס) ארום דעם הויז וועלכע זענען געקומען דירעקט פון דעם קאמין און האבן פארמאגט לעכער פון וועלכע עס איז ארויסגעקומען היץ. דאס האט געשפארט די ארבעט צו מאכן מער פייער וויבאלד נאך ווייניגער פייער איז ארויף צו די קוימען און מער צימערן האבן געקענט געהייצט ווערן אויפאיינמאל.
אלע קאמינען האבן געפאדערט מען זאל רייניגן די קוימען יעדע שטיק צייט פון די אנגעזאמעלטע סאזשע (שווארצער פייער אפפאל) וואס האט זיך דארט אנגעזאמעלט. דאס איז געווען א שמוציגע ארבעט אבער איז געווען קריטיש וויכטיג ווייל אויב מען האט דאס נישט גערייניגט האט זיך מיט דער צייט אנגעזאמעלט אסאך שמוץ און האט בלאקירט די עפענונג און די גאנצע הויז איז געווארן פאררייכערט פון די פייער.


text:
ספירת העומר
ספירת העומר, גערופן אין קורצן די ספירה, איז די מצוה פון ציילן די טעג פון דעם עומר. דאס הייבט זיך אן פון דעם צווייטן טאג פסח, ביז שבועות.
- ווען דער בית המקדש איז געשטאנען האט מען געברענגט א קרבן מנחת העומר (עומר איז טייטש א בינטל וואס איז א צענטל פון אן איפה) דעם צווייטן טאג פסח, פון ווען מען האט געברענגט דעם קרבן, האט מען געציילט 49 טעג, דער פופציגסטער טאג איז געווען שבועות און מען האט געברענגט די שתי הלחם. שִׁבְעָה שָׁבֻעֹת, תִּסְפָּר-לָךְ: מֵהָחֵל חֶרְמֵשׁ, בַּקָּמָה, תָּחֵל לִסְפֹּר, שִׁבְעָה שָׁבֻעוֹת. וְעָשִׂיתָ חַג שָׁבֻעוֹת, לַיהוָה אֱלֹהֶיךָ דברים ט"ז
דער טעם איז צווייפאכיג:
- איינפאך צו דאנקען און לויבן אויף דעם עומר, ווייל דאס ווייזט אז מען האט שוין וואס צו שניידן, און
- צו גרייטן מיט פרייד און ציילן די טעג וואס איז שוין אריבער ביז שבועות וואס איז דער יו"ט פון מתן תורה, אזוי ווי דער ספר החינוך זאגט, אז יציאת מצרים איז געווען די הכנה פאר קבלת התורה.
רוב פוסקים האלטן אז ציילן ספירה היינט איז מדרבנן, אבער דער רמב"ם האלט אז אפילו היינט איז די מצווה מן התורה.


text:
גוגל קא אפ
גוגל קא-אפ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גוגל האט דאס אנאנסירט דעם 24סטן אקטאבער 2006.
דאס איז א וועג ווי אזוי ווער ס'וויל קען מאכען א אייגענע זוכמאשין באזירט אויף גוגל'ס אייגענעם זוכמאשין. ס'איז אומזיסט אזוי ווי כמעט אלע גוגל'ס פראדוקטן
דאס מיינט: אזוי ווי גוגל טרעפט אלעס, סיי זשאנק סייט'ס און סיי געהעריגע, קען מען דורך קא-אפ אויסשטעלן וועלכע וועבזייטלעך ס'זאל זיכען, און אויך וועלכע ענין צו למשל נאר אידישע וועבזייטלעך, אדער נאר וויסענשאפטליכע וועבזייטלעך.
וויאזוי ארבעט עס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מ'גייט אריין צו דעם לינק פון אונטן און קליקסט אז איר ווילט מאכן א נייע (Custom Search Engine), דארט לייגט מען אריין דעם נאמען וויאזוי ס'זאל הייסן,
- און קומענדיגע באקס: פאר וואסערע ענין דאס איז,
- קומענדיגע: keywords,
- קומענדיגע: וועלכע וועבזייטל ס'זאל זוכן, מ'קען אריינלייגען א גאנצע וועבזייטל, אדער נאר איין פעידזש פון א וועבזייטל, - מ'קען אלעמאל צולייגען און אראפנעמן וועבזייטלעך -
- קומענדיגע: צו ס'זאל זוכן נאר די וועבזייטלעך, אדער ס'זאל זוכן דעם גאנצן וועב נאר ס'זאל אונטערשטרייכן די וועבזייטלעך, און יעצט האט איהר שוין א אייגענע זוכמאשין,
מ'קען דאס יעצט ארויפלייגן אויפ'ן אייגענעם וועבזייט
- אדער נאר די פארם פון זיכען, אין נאכדעם ביי די רעזולטאטען גייט עס אריבער צו גוגל,
- אדער אז די רעזולטאטען זאלען אויך זיין אויפ'ן אייגענעם וועבזייטל, צו אזוי צו אזוי, דארף מען קאפיען די קאוד אדער ביידע צום אייגענעם וועבזייטל, און דאס איז עס, און נאכאמאל ווען איהר לייגט ארויף א נייע וועבזייטל ביי גוגל זעיט מען עס גלייך (ביי די רעזולטאטען) אפילו ביים איייגענעם סייט פארם.
גוגל מארקער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צו מאכען גרינגער ארויפצולייגען וועבזייטלעך איז דא "גוגל מארקער" דאס העלפט אז טאמער איז מען אויף א דף וואס מ'וויל ארויפלייגן אויפ'ן זוכמאשין גייט מען צו לינק'ס אין favorites, מ'קליקט אויף גוגל מארקער און ס'איז אינעווייניג, צו ניצען גוגל מארקער דארף מען עס דאינלאודן
ווער ניצט עס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בבא קמא איז איין פארטעל וואס האט שטארק אויסגעניצט די געלעגענהייט און איינגעקויפט מאמענטום, ביים מאכן א זוכמאשין ביי קא-אפ פאר נאר אידישע זאכען, זיי האבען אויף יעצט אן ערך פון 900 וועבזייטלעך.
זייער האימפעידזש ביי גוגל איז דא (1). זייער אייגענע איז דא (2).
וועבלינקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בבא קמא פראיעקט פון קא-אפ
גוגל זוך מכשיר • גוגל כלים פאס • זשימעיל • גוגל שמועס • גוגל קא אפ • גוגל נייעס • גוגל דעסקטאפ • גוגל דאקומענטן • גוגל לייענער • גוגל אלערטס • גוגל מאפע • גוגל ווידעא • גוגל אנאליטיקס • בלאגער • גוגל פינאנץ • לעבס • גוגל בילדער • גוגל ביכער • פרוגעל • גוגל ערד • גוגל בוקמארקס • יוטוב • גוגל גרופעס


text:
ל"ט מלאכות
דאס אפהיטן דעם שבת קומט מיט עטליכע מצות עשה, און 39 מצות לא תעשה.
די 39 מלאכות מדאורייתא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ל"ט אב מלאכות זענען איינגעטיילט אין עטליכע קאטעגאריעס.
- מלאכות וואס האט צו טאן מיט ווייץ (לאנדווירטשאפט)
אין דער קאטעגאריע זענען דא 11 מלאכות.
- הזורע - זייען און פלאנצן
- החורש - אקערן
- הקוצר - שניידן
- המעמר - זאמלען
- הדש - דרעשן
- הזורה - צעווארפן
- הבורר - אויסקלייבן
- הטוחן - מאלן
- המרקד - טאנצן
- הלש - קנייטן
- האופה - באקן
- מלאכות וואס האט צו טאן מיט נייען
אין דער קאטעגאריע זענען דא 23 מלאכות.
- גוזז - שערן
די איבריגע מלאכות זענען איבער בויען. קניפן און אויפקניפן.
תולדות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די 39 מלאכות זענען אב מלאכות, וואס מיינט אז אונטער זיי איז פאראן תולדות. וועלכע מער טאר נישט טאן אום שבת פונקט ווי די אבות. פון תולדות זענען: אויסקוועטשן וואס איז א תולדה פון הדש. אדער גיסן וואסער אויף זאמד ווי עס קען וואקסן איז א תולדה פון הזורע.
שבות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען אויך דא שבות, וואס די רבנן האבן גוזר געווען אויף זיי, אז מ'זאל זיי נישט טאן אין שבת, ווייל זיי זענען גאנץ ענדליך צו א מלאכה, אדער וועגן מאכן אן אפהאלט אז מען זאל נישט קענען צוקומען צו א מיסברויך פון טאן א מלאכה.


text:
זיבנבערגן
זיבנגערגן (אדער זימבערגן) (רומעניש: Transilvania אדער Ardeal; אונגאריש: Erdély; דייטשיש: Siebenbürgen; בולגאריש: TpaHcилBaHия; סערביש: TpaHcилBaHиja / Transilvanija אדער Epдeљ / Erdelj); טערקיש: Erdel; סלאוואקיש: Sedmohradsko אדער Transylvánia; פויליש: Siedmiogród) איז א היסטארישער ראיאן אין דעם צענטער און מערב פון רומעניע.
די הויפשטאט פון זיבנבערגן איז קלויזנבערג. אנדערע גרויסע שטעט זענען טעמעשוואר, בראשאוו און גרויסווארדיין.
מקור פונעם נאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען זיבנבערגן איז טייטש "זיבן פֿעסטונגען" וואס איז שייך די זיבן שטעט וואס די טראנסילוואנער סאקסאנען האבן אויפגעשטעלט. דער נאמען טראנסילוואניע איז טייטש "הינטער דעם וואלד". דער רומענישער נאמען „ארדעאל" שטאמט פון אונגארישן Erdély (ערדעל) וואס איז אויך טייטש "הינטער דעם וואלד".
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביז צו דער ערשטער וועלט מלחמה האט זיבנבערגן געהערט צום אונגארישן קעניגרייך אין דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע. נאך דער מלחמה איז זיבנבערגן געווארן א טייל פון רומעניע. ווערנט דער צווייטער וועלט מלחמה איז זיבנבערגן געווארן א טייל פון אונגארן, אבער דערנאך איז ער צוריק צו רומעניע.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיבנבערגן שליסט איין די דיסטריקטן מארמאראש (Maramureş), באנאט (Banat), קרישאנא (Crişana) און ארדעאל. זיבנבערגן האט גרעניצן מיט אוקראינע אין צפון, אונגארן אין מערב, און סערביע אין דרום מערב. זי שטייט אויף א פלאטא הויך 300 - 500 מעטער אין די קארפאטן.
יידישע היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פארן חורבן אייראפע, האבן געוואוינט אין זיבנבערגן 200,000 יידן. די דרום טייל פון זיבנבערגן, איז געווען אונטער רומעניע, די צפון טייל אונטער אונגארן, אין 1944 איז דער צפון טייל אריבער צו רומעניע.
די 40,000 יידן, וואס האבן געוווינט אויף דער רומענישער זייט, זענען געראטעוועט געווארן, פון פיזישע אומקום, אזוי ווי סמערהייט רומענישע יידן, אבער האבן געהאט אויסצושטיין ביטערע צרות, ווי צוואנגס ארבעט, רויבערייען, און אנדערע צרות, אין די זומער 1941, זענען די יידן פון די דרום, קאנצעטרירט געווארן אין די גרויסע שטעט, און אין געטאס.
אויפן צפון טייל פון זיבנבערגן, וואס האט געהאט ארום 165,000 יידן, האבן זיך די צרות אנגעפאנגען 1944, נאכן דייטשןס אריינקומען אין אונגארן, זיי זענען געווען די ערשטע, פארשיקט צו ווערן אויף אוישוויץ, אין מיי יענע יאר, זענען אלע יידן פון צפון טייל געווען אין געטאס, דורך אונגארישע זשאנדארן, און די רעגירונג, נאך עטליכע וואכן זענען 132,000 יידן שוין געווען אין אוישוויץ, אין יוני יענע יאר, זענען שוין נישט געווען קיין יידן אין גאנץ צפון זיבנבערגן, א טייל פון די יידן, איז געלונגען צו אריבערגיין צום דרום טייל, און אזוי זענען זיי געראטעוועט געווארן.


text:
אבי ווייס
רבי אבי ווייס (אברהם חיים יוסף הכהן ווייס, געבוירן אין 1944) איז אן אמעריקאנער מאדערן ארטאדאקסישער רב וואס שטייט בראש פון די היברו אינסטיטוציע פון ריווערדעיל, ניו יארק. ער איז א מחבר ספרים, א מגיד שיעור און אן עסקן. ער איז דער גרינדער פון דער ערשטער "אפענע ארטאדאקס" ישיבה "ישיבת חובבי תורה".
אין 2012 איז ווייס באצייכנט געווארן דורך ניוסוויק אךס דער עלפטער מערסטער פראמינענטער רב אין די פאראייניגטע שטאטן. אין 2011 איז ער באצייכנט געווארן אלס דער צוועלפט מערסטער פראמינענטער רב, אין 2010 איז ער באצייכנט געווארן אלס דער 18טער, און אין 2007 אלס דער 25סטער.
הרב ווייס'ס השקפה איז אז הלכה איז מער בויגזאם און אפן צו חידושים ווי די ארטאדאקסישע רעכט וויל טענה'ן. לויט אים, איז "אפענע ארטאדאקסיע" אנדערש פון קאנסערוואטיווע יידנטום מיט דריי יסודות'דיגע חילוקים. איינס, ארטאדאקסן גלייבן אז די תורה איז געגעבן געווארן דורך גאט אויף הר סיני אין איר איצטיגע פארם. צוויי, ארטאדאקסן גלייבן אז פסקי הלכה פון פריערדיגע פוסקים אנגעהויבן פון חז"ל ביז היינט, זענען בינדענד, בעת קאנזערוואטיוון האלטן טז מען קען אפנויגן פון פריערדיגע פסקי הלכה אפילו פון חז"ל. דריי, ארטאדאקסיע לייגט א דגוש אויף געוויסע ריטואלען ווי שבת, כשרות, טהרת המשפחה און דאווענען דריי מאל א טאג, בעת די קאנסערוואטיוון לייגן נישט אזא דגוש אויף ריטואלען.
אין מאי 2009 האט ווייס געגרינדעט "ישיבת מהר"ת", א ישיבה וועלכע וועט טרענירן פרויען צו זיין רבנים (מהר"ת איז ראשי תיבות: מנהיגה הלכתית רוחנית תורנית).
אין יוני 2009 האט ווייס געגבן סמיכה לרבנות פאר שרה הורוויץ, אין איר באטיטלט "מהר"ת". נאך דעם וואס דאס האט אויסגערופן גרויס אויפברויז אין מער רעכט גענויגטע ארטאדאקסישע קהילות, האט ווייס אין פעברואר 2010 דערקלערט אז הורוויץ'ס טיטל איז "רבה", און אז ער וועט מער נישט געבן נאכאמאל סמיכה פאר א פרוי.
הורוויץ איז היינט דיען פון די ישיבה און אלס ראש מגידי שיעור דינט רבי יששכר כ"ץ.


text:
יאסיר אראפאט
מוכאמעד אבדעל ראוף אראפאט אל-קודווא אל-הוסעיני (24סטן אויגוסט 1929 - 11טן נאוועמבער 2004), באקאנט אלס יאסיר אראפאט, איז געווען דער פארזיצער פון דער פאלעסטינער אויטאריטעט און לאנג-יעריגער הויפט פון דער פע-על-א (פאלעסטינער ליבעראציע ארגאניזאציע).
יוגנט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יאסיר אראפאט איז געבוירן אין 1929 אין קאירא, עגיפטן. זיין פאטער איז געווען א טעקסטייל הענדלער פון עגיפטן און זיין מאמע איז געווען פון אלט שטאט ירושלים. עס איז נישט קלאר אויב אראפאט איז טאקע געבוירן אין קאריא און טייל האלטן אז ער איז געבוירן אין ירושלים. זיין מאמע איז געשטארבן ווען ער איז אלט געווען 5 יאר און ער איז אריבער וואוינען צו זיין פעטער קיין ירושלים וועלכע איז דאן געווען די הויפטשטאט פון פאלעסטיין און איז געווען אונטער בריטישע הערשאפט וועלכע די פאלעסטינער האבן פרובירט קעגנשטעלן. אראפאט דערציילט נישט קיין סאך פון זיין יוגנט אבער ער דערמאנט אלץ אן אינצידענט וועלכע איז אים אריין אין זכרון ווען איינמאל אינמיטן די נאכט האט די בריטישע ארמיי איינגעבראכן אין זיין פעטער'ס הויז און געשלאגן די פאמיליע מיטגלידער און האבן געשעדיגט זייערע מעבל.
נאך 4 יאר אין זיין פעטער'ס הויז האט אים זיין טאטע צוריקגענומען קיין קאריא וואו ער האט אים געשיקט צו זיין עלטערע שוועסטער צוזאמען מיט זיינע אנדערע געשוויסטער. אראפאט האט קיינמאל נישט דערמאנט זיין פאטער וועלכע איז נישט געווען נאנט צו זיינע קינדער. ווען זיין פאטער איז געשטארבן אין 959' האט אראפאט זיך נישט געוואלט באטייליגן אין זיין באגרעבעניש צערעמאניע.
אראפאט האט זיך באלד באשעפטיגט מיט שמוגלן וואפן צו די פאלעסטינער קעמפער וועלכע האבן דאס גענוצט קעגן די בריטישע סאלדאטן און די אידן. ווען די באפרייאונג'ס מלחמה האט אויסגעבראכן אין 948' האט אראפאט איבערגעלאזט זיין שולע און איז געגאנגן קעמפן קעגן די ציוניסטישע מיליטער אין עזה. ווען די מלחמה האט זיך געענדיגט מיט א שטארקע דורכפאל פאר די פאלעסטינער און די גרינדונג פון די ציוניסטישע מדינה האט אראפאט דאס נישט געקענט אויסהאלטן און האט אפעלירט פאר א וויזע קיין אמעריקע וואו ער איז געפארן שטודירן אין די אויניווערסיטי אוו טעקסאס ווא ער האט צוריקבאקומען זיין האפענונג און חלומות פאר א פאלעסטינער שטאאט. נאך עטליכע יאר האט ער זיך צוריקגעקערט קיין קאריא און איז באלד געווארן א פירער פאר פאלעסטינער סטודענטן און ווייטער שטודירט ענדזשינירונג.
אראפאט האט גראדואירט פון קאלעדזש אין 956' און האט געפינען א דזשאב אין עגיפטן אבער ער האט זיך קורץ דערנאך אריבערגעצויגן קיין קואוועיט וואו ער האט געארבעט פאר די רעגירונג. א צייט שפעטער האט ער געעפענט א קאנטראקטינג פירמע אין וועלכע ער האט שטארק מצליח געווען אבער ער האט קיינמאל נישט אראפגענומען זיין קאפ פון די קאנפליקט אין פאלעסטיין און אין זיין פרייע צייט האט ער געטאן אקטיוויטעטן פאר די פאלעסטינער טעראריסטן און גענוצט זיין גאנצע געלט דערפאר.
פע-על-א און די אסלא אפמאך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1958 האט ער אין זיינע פריינט געגרינדעט די אל פאטא גרופע וועלכע איז באשטאנען פון א רייע באהאלטענע צעלן וועלכע האבן געשאפן וואפן און אויפרייס שטאף און דאס אריינגעשמוגלט קיין מדינת ישראל וואו טעראריסטן האבן זיי גענוצט צו אטאקירן די סאלדאטן. די גרופע האט ארויסגעגעבן א דזשורנאל וועלכע האט זיי געברענגט אסאך שטיצע און ווען אראפאט האט געשפירט אז ער איז גרייט האט ער זיך אוועקגעצויגן פון קואוועיט און געווארן א פולשטענדיגער רעוואלוציאנער אין ירדן.
אין יענע יארן איז אל-פאטא געווען די איינציגסטע גרויסע ארגאניזאציע וועלכע האט אנגעפירט א קאמף קעגן מדינת ישראל'ס אקופאציע אפענערהייט. עס זענען געווען נאך א רייע קלענערע ארגאניזאציעס וועלכע האבן זיך נישט געוואלט אנשליסן אין אל-פאטא ווייל זיי האבן געהאלטן אז די ארגאניזאציע איז נישט גענוג סטאביל און גייט נישט אויף די ריכטיגע וועג.
אין 964' האבן די אנדערע ארגאניזאציעס געגרינדעט די פאלעסטינער ליבערעישן ארגאניזאציע וועלכע איז באקאנט געווארן אלס די פי-על-או. די ארגאניזאציע איז אויסגעהאלטן געווארן דורך די אראבישע ליג און זיי האבן זיך פרובירט צו דערווייטערן פון אל-פאטא. די ארגינעלע פי-על-או האט אבער נישט אנגעהאלטן צו לאנג ווען אין 967' האבן די מדינת ישראל כוחות זיי צוקלאפט אין די זעקס טאגיקע מלחמה און פאטא איז ווייטער געבליבן די איינציגסטע גרויסע ארגאניזאציע. עטליכע יאר דערויף האט פאטא איבערגענומען די פי-על-או און האט זיך גערופן מיט זייער נאמען ווייל עס איז געווען מער אנגענומען אין די וועלט. אראפאט איז דאן געווארן טשעירמאן פון די נייע פי-על-או וועלכע האט געטוישט איר סטראטעגיע און געווארן א הויפט נאציאנאליסטישע ארגאניזאציע מיט אירע הויפטקווארטירן אין ירדן וואו אגרויסע צאל פאלעסטינער האבן דאן געוואוינט.
ירדן איז אבער נישט געווען די ריכטיגע פלאץ פאר די פי-על-או און ירדן'ס קעניג כוסעין האט געמאלדן אז ער טאלערירט נישט די ארגאניזאציע און האט באפוילן זיי זאלן גיין. די פי-על-או האט געפיפן אויף כוסעין און האט זיך געגרינדעט אן אייגענע ארמיי צו באשיצן איר עקזיסטענץ. כוסעין האט גענוצט מיליטערישע כוחות און האט צעקלאפט די פי-על-או און אראפאט האט געמאכט פליטה זייענדיג פארשטעלט אלס א פרוי. די פאלעסטינער האבן פארלוירן 10,000 קעמפער אין יענעם קאנפליקט לויט רעגירונג אפשאצונגן.
די אראבישע ליג האט דאן אנארקענט אראפאט אלס דער הויפט פירער פון די פאלעסטינער און קורץ דערנאך האט די יו-ען געלאדענט אראפאט צו געבן א רעדע צו די גענעראלע אסעמבלי. אראפאט איז געווען אנגעטאן אין א מיליטערי'ן מונדיר און א רעוואלווער האט געהאנגן פון זיינע לענדן ווען ער האט געווארענט אז אויב מדינת ישראל וועט איר נישט לאזן גרינדן א פאלעסטינער שטאאט וועט נאכפאלגן טויטליכע אטאקעס אויף מדינת ישראל בירגער.
אראפאט'ס צוזאג איז אויסגעפירט געווארן אויף א גרויסן פארנעם און עס האט זיך אנגעהויבן א רייע טעראריסטישע אטאקעס, אריינגערעכנט צענדליגער היידזשעקינג'ס און באמבע אטאקעס וועלכע האט געפלאגט די בירגער אין מדינת ישראל.
אראפאט האט אריבערגעצויגן זיין ארגאניזאציע קיין לבנון פון וואו ער האט ווייטער אנגעפירט מיט אטאקעס קעגן מדינת ישראל. אין 982' האט מדינת ישראל אינוואדירט לבנון צו שטערן און צעקלאפן די פי-על-או. אראפאט האט ווייטער געמוזט אנטלויפן און האט פאר א לאנגע צייט נישט געקענט טרעפן א געהעריג ארט ווי אויפצושטעלן זיינע הויפטקווארטירן. די פי-על-או איז דאן געבליבן נע ונד ביז זיי האבן זיך באזעצט אין טוניס, טוניזיע. אראפאט איז דעמאלט דורך א שווערע תקופה אבער מיט זיין מזל האט ער אלעס דורכגעלעבט. ער איז עטליכע מאל געראטעוועט געווארן פון א מדינת ישראל אנגריף וועמענ'ס אגענטן האבן שווער געארבעט אים אומצוברענגן, ער האט איבערגעלעבט א פליגער קראך, און האט זיך ערהוילט פון א ערנסטע סטראוק.
אראפאט איז דאן אריין אין די באהעלטעניש און יעדע באוועגונג וואס ער האט געטאן איז געבליבן באהאלטן אפילו זיין פערזענליכע לעבן. ער האט אין יענע יארן געהייראט סוא דאאד טאוויל, א 27 יעריגע פאלעסטינער פרוי (אראפאט איז געווען בערך 61) און האט עס געהאלטן בשתיקה פאר 15 מאנאטן. זיין פרוי האט זיך אפגעגעבן מיט העלפן דיסעיבלד פאלעסטינער קינדער צו פארשענערן די פנים פון די פי-על-או און אראפאט. אראפאט האט געבוירן א טאכטער וועלכע ער האט נאמינירט נאך זיין מאמע. זיין פרוי האט איבערראשט די וועלט ווען זי האט זיך צום ערטשן מאל באוויזן איר פנים אין די פובליק ביי די אסלאו אפמאך אין וועלכע זי האט שווער געארבעט צו ברענגן א סוקסעס.
נאך די זעקס טאגיקע מלחמה האט זיך געגרינדעט די אינטיפאדא גרופע וועלכע האט אנגעהויבן אויספירן טעראריסטישע אטאקעס אויפ'ן גרעסטן פארנעם און האט פארמיאו'סט די פאליטישע אויסזען פון די פאלעסטינער. די פי-על-או האט שטארק געליטן דערפון און דאס איז געווען א שוואכע צייט פאר אראפאט ווען ער האט זיך מיטאיינמאל געטראפן הילפלאז נאך שווערע ארבעט וואס ער האט אריינגעלייגט צו ציען די פאליטישע אויפמערקזאמקייט צו זיין ארגאניזאציע. אראפאט איז אבער א געריבענער פאליטישן און האט פארארבעט מעשים צוריק אויפצובויען זיין רעפוטאציע און עס איז אים גוט געלונגן אין 988' ווען ער האט געגעבן א רעדע אין א ספעציעלע יו-ען סעסיע אין דזשעניבע, שווייץ, אין וועלכע ער האט באמבאסטיש דערקלערט אז די פי-על-או זאגט זיך אפ פון טעראריזם און וועט אנהייבן ארבעטן אויף א שלום פלאן פאר אלע מיטל מזרח לענדער, אריינגערעכנט פאלעסטיין און מדינת ישראל.
אראפאט'ס רעדע האט אויפגעשיינט א נייע האפענונג פאר שלום און טראץ וואס די גאנצע וועלט האט געוואוסט אז אראפאט טראגט מיט זיך א בלוטיגע היסטאריע האט מען אבער געגלייבט אז די פי-על-או וויל דאסמאל טאקע שלום. די פי-על-או האט טאקע אנגעהויבן ארבעטן אויף א פאליטישן אויפ'ן און די וועלט האט מיטגעהאלטן און געווארט צו זען וואס עס וועט זיך אויסקאכן. אינדערצווישן איז אונטערגעקומען די גאלף קריג און די פי-על-או האט אביסל פארשמוצט איר רעפוטאציע מיט'ן דעקלערן שטיצע פאר איראק אלס דאנק פאר סאדאם כוסעין וועלכער איז שטענדיג געשטאנען בייהיליפיג צו אראפאט. די אראבישע אויל לענדער זענען אלע געווען קעגן די קואוועיט אינוואזיע און האבן אויפגעהערט שיקן פינאנציעלע הילף צו אראפאט אלס קעגנערשאפט צו זיין שטעלונג.
נאך די קריג איז אלץ צוריק נארמאל און אראפאט האט געטראגן די קאנפליקט צו די היסטארישע אסלאו אפמאך אין וועלכע אראפאט איז זיך צום ערשטן מאל צוזאמענגעקומען מיט פרעמיער מיניסטער יצחק ראבין אין די אנוועזנהייט פון פרעזידענט קלינטאן וועלכער האט קאארדינירט די היסטארישע צוזאמענקום. א יאר דערויף האט יצחק ראבין גערייכט די האנט מיט אראפאט ביי א מיטינג אינעם ווייסן הויז, א שריט וועלכע האט געהאלפן אראפאט באקומען דעם פאליטישן אויסזען צו די וועלט. א יאר נאך די מיטינג זענען אראפאט, ראבין, און דער מדינת ישראל אויסערן מיניסטער, שמעון פערעס, באלוינט געווארן די נאבעלע שלום פרייז פאר זייער ארבעט.
אינעם אפמאך האט מדינת ישראל צוגעשטימט צו טרענירן פאלעסטינער פאליציי און איינשטעלן ארדענונג אין זייערע שטחים דורך גרינדן די פאלעסטינער אויטאריטעט און מאכן וואלן פאר א פירער. די וואלן זענען פארגעקומען אין 96' און אראפאט איז ערוועלט געווארן דער פירער פון די פאלעסטינער נאציאנאלער אויטאריטעט. די פאלעסטינער רעגירונג איז נישט געגרינדעט געווארן אזוי דעמאקראטיש קעגן אנדערע אראבישע לענדער אבער דאס האט נישט אפגעהאלטן די שלום פראצעס פארשריט.
די גאנצע ארבעט האט אבער געקראכט ווען מדינת ישראל האט ערוועלט דעם רעכטן בנימין נתניהו וועלכער האט צוריקגעוויזן די שלום פראצעס וועלכע ראבין און פערעס האבן פארגעשלאגן. געוואלדטאטן האבן ווידער אויסגעבראכן ווען די טעראירסטישע גרופעס האבן באנייט זייערע אטאקעס אויף מדינת ישראל בירגער. אראפאט'ס חלום איז אינגאנצן צעפאלן ווייל ער איז געבליבן אין א דילעמע ווען זיינע אייגענע מענטשן זענען געווארן ברוגז אויף אים און די וועלט האט אים באשולדיגט פאר'ן נישט אפהאלטן די אטאקעס פון כאמאס און די איסלאמישע דזשיהאד וועלכע האבן נאכאנאנד אטאקירט מדינת ישראל און אנגעזייט טעראר און שרעק אין אלע ווינקלן פון לאנד. אראפאט'ס בענקל איז געווארן געסטראשעט און די פאלעסטינער האבן געהאלטן אז עס איז שוין צייט פאר אים צו גיין. אראפאט האט זיך אבער אן עצה געגעבן און נאמינירט א נייע פרעזידענט וועלכע זאל זיך אפגעבן מיט די פארהאנדלונגן אין פובליק ווען ער האט ווייטער געפירט דאס רעדל אונטער די סצענע.
קראנקהייט און טויט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין סעפטעמבער, 2000 האט אויסגעבראכן ווידער שלעגערייען צווישן מדינת ישראל און די פאלעסטינער אראבער, און מיט דעם האט זיך אנגעהויבן דער צווייטער אינטיפאדא. מדינת ישראל האט באשולדיגט אראפאט אין אונטערצינדן די פאלעסטינער באפעלקערונג און אויף אליין האבן א האנט אין די ווילדקייטן. אויך איז ער געווען באשולדיגט מיט נישט טון גענוג צוריקצוהאלטן זעלבסטמארד אטאקעס דורך חאמאס, איסלאמישע דזיהאד, און אל-אקצא טעראר ארגאניזאציעס.
אלס שטראף האט מסינת ישראל באשלאסן אים צו האלטן הויז ארעסט און ער איז פארבאטן געווארן צו פארלאזן זיין קאמפלעקס. זייענדיג ארומגענומען מיט טאנקן 24 שטונדן א טאג האט אראפאט טאקע נישט געקענט ארויסטרעטן פון זיין צעבראכענע היים אבער האט ווייטער אנגעפירט זיין פירערשאפט ווען ער האט אנטייל גענומען אין יעדע זיצונג פון די פאלעסטינער אויטאריטעט. מדינת ישראל האט עטליכע מאל געהאט באשלאסן אז אראפאט מוז אומקומען אבער עקספערטן האבן געזאגט אז עס לוינט זיך נישט די פאליטישע שטורעם וואס אזא אטאקע וועט ברענגן נאר מען זאל ליבערשט ווארטן ביז ער וועט אויסגיין וועלכע זיי האבן פאראויס געזאגט אויף א קורצע צייט. עס האט טאקע פאסירט אין אקטאבער 2004. אראפאט האט אנגעהויבן ליידן פארשידענע פראבלעמען און איז אוועקגעפאלן אינמיטן א זיצונג און איז דערקלערט געווארן אין א קריטישן צושטאנד.
אראפאט'ס דאקטוירים האבן באלד געמאלדן אז מען וועט מוזן ארויספירן אראפאט פון זיין קאמפלעקס פאר מעדיצינישע באהאנדלונג און מדינת ישראל האט באלד צוגעשטימט דערצו. אראפאט האט ערשט געזאגט אז ער אנטזאגט די מדינת ישראל פארשלאג אבער ווען זיין מצב האט זיך פארערגערט איז ער ארויסגעפירט געווארן פון ראמאלא מיט א פאלעסטינער פאליציי העליקאפטער אין די באגלייטונג פון זיין פרוי וועלכע איז געקומען צו פליען פון פאריז צום ערשטן מאל אין 4 יאר.
זיין העליקאפטער האט אים געפירט קיין אמאן, ירדן, וואו א פראנצויזיש מיליטערישער פליגער האט אים געטראגן צו א מיליטערישע באזע נעבן פאריז. פון די באזע איז אראפאט געפירט געווארן מיט א העליקאפטער ביז'ן שפיטאל וואו ער איז אונטערגעגאנגן עמוירדזשענסי מעדיקל באהאנדלונג פאר א קראנקהייט וועלכע רופט זיך איידיאפעטיק טראמבאסייטאפעניק פופורא.
אראפאט האט אויסגעקליבן פאריז ווייל דאס איז די וואוין ארט פון זיין פרוי און ער האט געוואוסט אז די פראנצויזישע רעגירונג וועט אים גרינג אריינלאזן. דער באשלוס איז געמאכט געווארן דורך דער פראנצויזישער פרעמיער מיניסטער זעלבסט וועלכער האט געזאגט אין א סטעיטמענט פון רוים אז אלס א נאטורליכע לאנד וועלכע אקצעפטירט פליטים איז נישט פאראן קיין סיבה פארוואס פראנקרייך זאל אים נישט אריינלאזן פאר מעדיצינישע באהאנדלונג.
אראפאט איז געשטארבן און נאוועמבער דעם עלפטן 2004. דער סיבה פון זיין טויט איז קיינמאל נישט קלאר באשטעטיגט געווארן , און דאס האט געפירט צו פארשידענע מיינונגען, אריינגערעכנט אזעלכע ווי מדינת ישראל האט אים פארגיפטעט, אדער אז ער האט געליטן פון די עידס מחלה.


text:
הייבריד אויטא
הייבריד אויטא איז אן אויטא וועלכע ווערט געטריבן דורך צוויי מאטארן, א בענזין ענדזשין און א באטערי מאטאר. די סארט אויטאס קומען היינט אריין אין די מארקעט אלס מער ענווייראמענט פריינטליך און אלס אן אויטא וועלכע נוצט פיל ווייניגער גאזאלין וועלכע איז געווארן אן אישו זינט די פרייזן זענען געשטיגן.
אינהאַלט
וואס איז א הייבריד?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט הייבריד באדייט א פֿארמאשין וועלכע ווערט געטריבן דורך צוויי ענערגיע קוועלער. אין פאקט זענען שוין פאראן הייבריד'ס פאר לאנגע יארן ווייל יעדע סובמארין פארמאגט צוויי ענערגיע קוועלער (נוקלעאר און עלעקטריק אדער דיזעל און עלעקטריק) און אזוי אויך די אור אלטע לאקאמאטיוון וועלכע שלעפן די קאמערציאלע באן וואגאנען. אין די לעצטע יארן זענען פאראן הייבריד שטאטישע באסעס און אסאך שטעט און געוויסע גרויסע טראקטארן זענען הייבריד. עס זענען פאראן עטליכע וועגן וויאזוי דער הייבריד אויטא ווערט געטריבן און דאס ווענדט זיך לויט דער אויסשטעל פון די ענערגיע קוועלער. די ערשטע וועג איז דער ארגינעלער וועג וועלכע פארמאגט נאר איין מאטאר און די ענערגיע פאר דער מאטאר ווערט געברענגט פון ביידע קוועלער אינאיינעם. עס זענען אבער אויך פאראן אנדערע סארט וועגן וויאזוי די צוויי ענערגיע קוועלער טיילן זיך איין צו טרייבן איינס אדער צוויי מאטארן. כאטש די ערשטע וועג איז פיל ביליגער און גרינגער צו פראדוצירן זענען למעשה רוב הייבריד מאדעלן מעכאניזירט דורך די צווייטע וועג וועלכע איז שפעטער ערפינדן געווארן. דער סיבה דערצו וועט איר פארשטיין ווען איר וועט ענדיגן דעם ארטיקל. א הייבריד אויטא פארמאגט די פאלגענדע טיילן: 1) א בענזין מאטאר וועלכע איז גארנישט אנדערש ווי די מאטאר פון אלע אנדערע אויטאס נאר איז פיל קלענער. 2) א גאזאלין טאנק אלס א ענערגיע קוואל פאר די גאזאלין מאטאר. 3) א פארגעשריטענע עלעקטריק מאטאר וועלכע נעמט איר ענערגיע פון א באטערי אבער קען אויך צוריקגעבן ענערגיע פאר די באטערי ווען מען ברעיקט אראפ. 4) א גענעראטאר וועלכע פראדוצירט עלעקטריע. 5) באטעריס פאר דעם עלעקטריק מאטאר. און 6) א טראנסמישן וועלכע קען זיין אן ארגינעלע אדער פארגעשריטענע טראנסמישן, געוואנדן לויט דער אויסשטעל פון די הייבריד סיסטעם.
די מעלות פון א הייבריד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הייבריד אויטאס זענען דערווייל טייערער פון אנדערע אויטאס און כאטש מען שפארט זיך גאזאלין עווענטועל איז עס נאך נישט גענוג א גוטע סיבה צו קויפן אזא אויטא ווייל א דורכשניטליכער הייבריד אויטא איז מיט עטליכע טויזענט דאלאר טייערער ווי אן אנדערע אויטא די זעלבע גרויס און קראפטיג און א דורכשניטליכער דרייווער נוצט נישט אזויפיל גאזאלין אין די ערשטע פאר יאר אז עס זאל זיין אזא מציאה. לויט אפיציעלע שאצונגן קויפט א דרוכשניטליכער דרייווער ארום 1,200 דאלאר ווערט אין גאזאלין פער יאר. יעצט אויב איינער צאלט עקסטערע 5,000 דאלאר פאר א גוטע הייבריד אויטא וועט אים געדויערן 8 יאר צו אפנעמען זיין עקסטערע געלט אפילו מיט די בעסטע הייבריד וועלכע נוצט די ווייניגסטע גאזאלין. אבער אן אויטא וואס דארף נוצן ווייניגער גאזאלין האט נאך א מעלה און דאס איז די באקוועמליכקייט אז מען קען פארן פיל מער מיילן אן דארפן איבערפילן דעם אויטא מיט גאזאלין. דאס איז שוין יא א שטארקע סיבה צו צאלן מער געלט אבער נאר פאר איינער וואס קען זיך דאס ערלויבן. א צווייטע מעלה פון הייבריד אויטאס זענען אירע ריינע מאטארן וועלכע גיבן ארויס פיל ווייניגער שמוציגע אפפאל (קארבאן מאנאקסייד און קארבאן דיאקסייד) וואס מאכט איר מער ענווייראמענט פריינטליך. מען שאצט אז אויב יעדער אין גאנץ אמעריקע וועט טוישן צו הייבריד אויטאס וועט מען קענען זען א חילוק מיט די אייגענע אויגן ביז עטליכע יאר. אבער וועם אינטערעסירט די ענווייראמענט? יעדער וויל וואוינען אין א ריינערע ענווייראמענט אבער ווייניג מענטשן זענען גרייט צו צאלן א פרייז דערפאר.
מעכאניזם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כדי צו פארשטיין וויאזוי א הייבריד אויטא קען באווייזן ארויסצוגעבן די זעלבע קראפט און דאך נאר נוצן האלב אזויפיל גאזאלין פעלט זיך אויס א קורצע הקדמה: ווי יעדער ווייסט ווערט די קראפט פון אן אויטא געמאסטן לויט וויפיל פערד-קראפט עס גיט ארויס. למעשה ווערט אבער די גרויסע מאס פערד קראפט קוים גענוצט ווייל ווען א דורכשניטליכער אויטא פארט אויפ'ן הייעוועי נוצט עס נישט מער פון 20 פערד-קראפט. די גרויסע מאס פערד קראפט ווערט נאר גענוצט ווען דער אויטא שטרענגט זיך איבער זייער שטארק ווי אנהייבן פארן צו א שנעלע ספיד אדער ארויפשלעפן א שיפע בארג. ווי מער פערד-קראפט אלס בעסער ציט עס ארויף. קומט אויס אז דער גרויסער קראפטיגער מאטאר איז נישט וויכטיג 90 פראצענט פון דער צייט און נוצט איבעריגע ענערגיע צוליב איר גרויסקייט און שטארקייט ווייל אין פאקט וואלט דער אויטא געקענט נוצן א פיל קלענערע מאטאר רוב פון די צייט. די הייבריד אויטאס לעזן דעם פראבלעם. עס פארמאגט נאר א קליינע מאטאר ווייל רוב צייט פעלט זיך נישט אויס מער פון דעם און ווען עס דארף האבן מער ענערגיע באקומט עס פרישע קראפט פון דעם עלעקטריק מאטאר. אבער דער קליינער מאטאר איז נישט די איינציגסטע חכמה וועלכע מאכט דעם הייבריד שפארן גאזאלין. ווי מיר האבן פריער דערמאנט באקומט די באטערי צוריק ענערגיע פון דעם עלעקטריק מאטאר. דאס פאסירט ווען דער אויטא פאר שנעל און מיטאיינמאל ברעיקט דער דרייווער אראפ. דער מאטאר האט דעמאלט איז זיך אסאך ענערגיע און שיקט דאס צוריק צו די באטערי וואס מיינט אז די באטערי שפארט זיך ענערגיע יעדעס מאל דער אויטא ברעיקט. ווען אן ארגינעלער אויטא שטייט ביי א רויטע ליכט פאר א מינוט נוצט עס נאך אלץ אסאך ענערגיע ווייל דער גרויסער קראפטיגער מאטאר ארבעט ווייטער צו זיין גרייט ווען עס וועט ווייטער דארפן פארן. דער הייבריד אויטא שפארט זיך אין אזא פאל זייער אסאך גאזאלין ווייל עס לעשט אויס אויטאמאטיש די גאזאלין מאטאר און נאר דער עלעקטריק מאטאר בלייבט ארבעטן, נישט נוצנדיג אפילו א ברעקל גאזאלין. ווען דער אויטא דארף אנהייבן פארן ווייטער האט עס גענוג ענערגיע פאר די ערשטע סעקונדן ביז ווילאנג דער גאזאלין מאטאר צינדט זיך צוריק אן. רעדער פון א הייבריד שפארט אויך גאזאלין ווייל דער געשטעל פון א הייבריד אויטא לאזט נוצן אן אנדערע סארט רעדל וועלכע איז הארטער און מער אויפגעבלאזן וואס מאכט איר האבן א בעסערע כאפ אויפ'ן ראוד וואס מיינט ווייניגער קראפט פון די מאטארן.
הייבריד אויטאס אויף די מארקעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פירער אין די הייבריד אויטא מארקעט זענען די צוויי יאפאנעזער פירמעס האנדא און טאיאטע וועלכע זענען ביידע גאר אויפגעכאפטע נעמען אין נארט אמעריקע. ביידע פירמעס זענען ערשט ארויסגעקומען מיט א ספעציעלן הייבריד מאדעל און דערנאך האבן זיי אנגעהויבן פראדוצירן טייל פון זייערע ארגינעלע מאדעלן אין א הייבריד ווערסיע. האנדא האט ערשט ארויסגעגעבן איר אינסייד מאדעל און טאיאטע האט ארויסגעגעבן די פריוס מאדעל. ביידע זענען געווען די ערשטע הייבריד קאנצעפטן אבער זענען דאך געווען היבש אנדערש איינע פון די אנדערע. ביידע קאסטן בערך 20 טויזענט דאלאר און פארמאגן א גאזאלין מאטאר און אן עלעקטריק מאטאר מיט באטעריס אבער דארט ענדיגט זיך זייערע ענליכקייטן. אין די ערשטע יארן איז טאיאטע געווען מער פארגעשריטן ווי האנדא ווען זי איז ארויסגעקומען מיט איר פריוס מאדעל שוין אין 97' (עס איז דעמאלט נאר פארקויפט געווארן אין יאפאן), ווען האנדא איז ערשט ערשינען אין 00' מיט איר אינסייד מאדעל. דער ציל פון טאיאטע איז געווען צו רעדוצירן די שלעכטע אפפאל (עמישענס) פון דעם אויטא וואס מער און דער ציל פון האנדא איז געווען צו נוצן וואס ווייניגער ענערגיע. ביידע זענען געווען סוקסעספול אין זייערע ערייכונגן אבער טאיאטע האט אויסגעקוקט צו זיין מער פארגעשריטן מיט איר 4 טירן פריוס וועלכע קוקט נישט אויס צופיל אנדערש פון אנדערע אויטאס ווען האנדא'ס אינסייד מאדעל איז נאר געווען א 2 טיר מאדעל מיט א מאדנעם אויסקוק. די צייט האט זיך גערוקט אין האנדא האט זיך היבש פארבעסערט און געמאכט פארשריט ווען זי איז ארויסגעקומען מיט איר האנדא סיוויק הייבריד מאדעל. האנדא'ס סיוויק מאדעל איז איינע פון די מערסט אויפגעכאפטע מאדעלן איבער די וועלט און א הייבריד מאדעל פון דעם סארט איז באצייכנט געווארן אלס א געוואלדיגער סוקסעס. אינדערצווישן האבן אלע אנדערע גרויסע פירמעס אנגעהויבן ארבעטן אויף הייבריד מאדעלן וועלכע ווערן אלע ערווארטע אין די קומענדיגע יארן. דער צוקונפט פאר הייבריד איז דערווייל א גוטער ווען מער און מער קאנצעפט מאדעלן ווערן געוויזן דורך א רייע אויטא פירמעס ביי זייערע פארשטעלונגן ארום די וועלט.
דאס אויפהאלטונג פון א הייבריד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביידע, האנדא און טאיאטע, האבן לאנגע גאראנטיס אויף זייערע הייבריד מאדעלן. האנדא'ס מאדעלן קומען מיט אן אכט יאר אדער 80,000 מייל גאראנטי אויף די עלעקטריק טיילן פון די אויטאס און א דריי יאר אדער 36,000 מייל גאראנטי אויף די איבעריגע טיילן פון די אויטאס. טאיאטעס מאדעלן קומען מיט די זעלבע גאראנטיס מיט'ן איינציגסטן חילוק אז זי גיט 100,000 מייל אויף די עלעקטריק טיילן אנשטאט די 80,000 פון האנדא. ביידע פירמעס זאגן אז זייערע באטעריס פארלאנגן נישט קיין אויפהאלטונג און וועט קיינמאל נישט דארפן פארראכטן ווערן ביי סערוויס. ווייטער די עלעקטריק מאטאר זאגן זיי וועט נישט פארלאנגן מער סערוויס ווי די ארגינעלע מאטאר פון יעדן אויטא. אבער דערווייל איז שווער צו וויסן צי זיי זענען גערעכט ווייל עס נעמט מערערע יארן צו שטודירן און זיך איבערצייגן אויב דאס איז טאקע ווי זיי זאגן. אגב, איז דער גרעסטער זארג איבער די הייבריד מאדעלן צווישן די מאסן געווען וויפיל סערוויס דאס וועט פארלאנגן. א גרויסע טייל מעגליכע קאסטומערס האבן געהאלטן אז די סערוויס פאר דעם אויטא וועט קאסטן צופיל און טאקע דערפאר האבן ביידע פירמעס געמוזט איינשטעלן און צוזאגן א 8 יאר גאראנטי ווייל אנדערש וואלט מענטשן דאס קיינמאל נישט אקצעפטירט.
קאסטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווי פריער דערמאנט זענען הייבריד'ס טייערער ווי אנדערע ארגינעלע אויטא מאדעלן אין די זעלבע קאטעגאריעס און אפילו מיט די גאזאלין וואס מען שפארט זיך לוינט זיך דאס נאך נישט. אבער מיט דעם אלעם איז די הייבריד מארקעט זייער סוקסעספול צוליב אירע אנדערע מעלות און אויך ווייל מענטשן גלייכן צו זיין מער פארגעשריטן ווי זייערע פריינט און אנדערע ווייל זיי ווילן באמת העלפן די סביבה.
פאר אינטערעסאנטקייט וועלן מיר געבן א בליק אויף די פרייזן פון די הייבריד מאדעלן וועלכע זענען שוין אינדרויסן: לויט אלע עקספערטן איז דער האנדא עקארד דערווייל די בעסטע הייבריד אויטא מאדעל אויף די מארקעט מיט א צוגעגליכענע פרייז פון $30,000. אין קאנטראסט קאסט די טייערסטע ארגינעלע עקארד נישט מער ווי $26,850 וואס מיינט א חילוק פון איבער $3,000.
- האנדא סיוויק = $20,000
- האנדא אינסייד = $19,000
- טאיאטע פריוס = $20,000
- פארד עסקעיפ = $29,000
- לעקסוס אר-עקס = $48,500
- טאיאטע היילענדער = $33,000
מען ערווארטעט אז די פרייזן פאר הייבריד אויטאס וועלן שטארק פאלן איינמאל עס וועלן זיין צענדליגער מאדעלן און דעמאלט וועט שוין איינמאל לוינען צו קויפן הייבריד אויפ'ן חשבון פון שפארן אויף גאזאלין וועלכע איז זייער טייער היינט צו טאג.


text:
פארטענאן
דער פאַרטענאן (גריכיש: Πapθevώv) איז א גריכישער טעמפל אויפן אקראפאליס פון אטען, גריכנלאנד. מען האט אנגעהויבן בויען אים אין 447- אין די שפיץ יארן פון דער אטענישער אימפעריע און געענדיקט אין 438-.
דעם 26סטן סעפטעמבער 1687 איז דער פארטענאן טיילווייז אומגעווארפן צוליב דעם אויפרייס פון א געווער מאגאזין וואס האט געכאפט אן ארטילעריע-קויל אין דער מלחמה צווישן ווענעדיג און די אטאמאנער.
אין 1806 האט גראף עלגין, מיט רשות פון דער אטאמאנישער אימפעריע, גענומען עטלעכע איבערגעבליבענע סקולפטורן פונעם פארטענאן, און האט זיי פארקויפט אין 1816 צום בריטישן מוזיי, וואו מ'קען זיי היינט זען. די סקולפטורן ווערן גערופן די "עלגין מארמארשטיינער".
קאארדינאטן: 37°58′17.39″N 23°43′35.69″E / 37.9714972, 23.7265806


text:
ברילן
ברילן איז געמאכט פאר שוואכע זעה קראפט צו קענען זעהן. די ברילן זענען ערשינען געווארן אומגעפער אין יאר ה'תק"מ ; 1779.
ברילן איז א סארט גלאז פאר די אויגן צו זען קלארער ווען עס ווערט אפגעשוואכט, מען רופט עס אויך אויגן-גלעזער. אמאל האט עס געהייסן שפאקילן.
די טעכניק ארבעט, אז מען פארעמט אויס א גלאז רונדעכיג פון אלע זייטן, אזוי אז עס נעמט צונויף און איז מצמצם די ראיה צום מיטל פונקט פונקט פונעם אויג... [ביטע באארבייטען]
עס ווערט שוין דערמאנט אין תוספות יום טוב אויף משניות.
עס ליגט אין פאָרנט פון די אויגן און מאַכט זען, מען קען דאס אויסטאן ווען מען וויל.
אַמאָל איז דאָס געלעגן בלויז אויף די נאָז היינט איז דאָ צוויי הענטליך דאָס זאָל אויך ליגן אויף די אויערן.
עס שיצט אויך ווי א פאנצער פון שטויב ווען עס איז דא א ווינט, סזאל נישט אריינפליען אין די אויגן.
מינים ברילן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- פלאס (פאר ליינען)
- מיינוס