text:
הערות און קאמענטארן אויף 'די אומגעלונגענע קידנעפינג'
די אחראים: אחראי, געלעגער, איך_הער
-
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 378
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג אוקטובער 13, 2016 11:37 pm
- לאקאציע: בבית ה'
- יהודי
- שר האלף
- תגובות: 1718
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג סעפטעמבער 02, 2016 2:20 pm
- לאקאציע: ווייט פון פאליטיק.
האסט נישט וואס צו טון ? דאן דריק דא
האסט קריטיק ? אויב יא דריק דא אבער שוין יעצט !!
און פאר א שקויעך דריק דא, נאר אויב די האסט נערוון.
איש החסד האט געשריבן:ווי דער עולם באמערקט אוודאי איז מיין מהלך הדמיון אינגאנצן אנדערש ווי 'אב זקן'ס'. איז דער עולם אינטערעסירט איך זאל ענדערש פרובירן נאכצומאכן אב זקן'ס מהלך אדער פארבלייבן מיט מיין סארט סטיל?
ביסט אזוי געוואלדיג, אז ס'פעלט נישט אויס נאכצומאכן גארנישט, דו מאכסט אויך זייער גוט,
ס'איז געווארן א געשמאק אריין צוקומען דא אפט, צו זעהן דיינע פרישע סחורה, און ב"ה דו צעגערסט נישט ביני לביני, נאר פארסט א פארזעצונג נאך א פארזענצונג
א דאנק, און זיי ממשיך
- אויסגערעכנט
- שר חמשת אלפים
- תגובות: 5552
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 10, 2015 9:50 pm
איש החסד האט געשריבן:ווי דער עולם באמערקט אוודאי איז מיין מהלך הדמיון אינגאנצן אנדערש ווי 'אב זקן'ס'. איז דער עולם אינטערעסירט איך זאל ענדערש פרובירן נאכצומאכן אב זקן'ס מהלך אדער פארבלייבן מיט מיין סארט סטיל?
טריי ביידע די מעשה אויף די סטייל און א אנדערע אויף אלטען טאטענס סטייל ושלום על ישראל.
מיין בליק אויף איי וועלט
- מה פתאום???
- שר ארבעת האלפים
- תגובות: 4196
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יולי 09, 2015 5:16 pm
- לאקאציע: פארמעסט ביורא
- פארבינד זיך:
וויאזוי צו זוכן אנליין
וויאזוי צו זוכן אייוועלט
~מומחה עצום
-
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 378
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג אוקטובער 13, 2016 11:37 pm
- לאקאציע: בבית ה'
מה פתאום??? האט געשריבן:נישטא אזא זאך ווי נאכמאכן.
שוין איינמאל דא! איך בין נישט מסופק קיין רגע אז אב זקן האט ערגעץ אויפגעפיקט זיין מהלך, יעדער דארף זיך ערגעץ לערנען, יאך האב אויך אסאך געדארפט לייענען געוויסע שרייבער ביז איך האב געכאפט דעם פארטל אויף צו קענען נאכמאכן. אוודאי קומט דאס ביי יעדעם אויס עטוואס אנדערש לפי זיין תכונת הנפש, אבער זיכער פעלט זיך אויס צו האבן א רבי פון וואו צו לערנען די יסודות.
- שמעלקא זאפטיגער
- שר האלף
- תגובות: 1284
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: אויפן וועג צו סוקסעס
די אומגעלונגענע קידנעפינג
פון: איש החסד – אידישע וועלט
ערשטער קאפיטל
דער זייגער צייגט דריי פארטאגס, די גאס'ן זענען שטאק-פינסטער, קיין נפש חי' איז נישט צום געפינען אויפן מאלענקוב גאס. אורי' און רוני שפירן גיט אין זייערע ביינער די ביטערע רוסישע פרעסט, מיט זייערע פיס צושטויסן זיי די נארוואס פריש געפאלענע שניי. זיי שפאנען ביידע מיט געמאסטענע טריט, בעת וואס זייערע אויגן טוען וואכזאם זיך אומקיקען אויף דעם גאנצן ארום. זייערע גלידער צוטערן פאר קעלט, עס ווארפט זיך א צאן אין א צאן. אבער מיט זייער פעסטע אנשלאסענ'קייט קימערן זיי זיך בכלל נישט דערמיט, זייערע מחשבות זענען אצינד אנגעהיצט אויפן העכסטן גראד, זייער קריטיש וויכטיגע אויפגאבע שטייט ביי זיי פיל העכער די פריוואטע באקוועמליכקייטן.
די ברייטע מאלענקוב גאס וועלכע פארנעמט די שווערע קיעוו'ער טרעפיק, איז אבער אצינד פיסט און ליידיג. כמעט וואס ס'איז נישט צום געפינען קיין אויטא'ס דורכפארן אין אזא שפעטע שעה. אורי' און רוני מארשירן זייער וועג ווייטער, בעת וואס זייערע שטעק-שוך איז אינגאנצן פארזינקען אינעם שניי. אט אט באמערקן זיי שוין ענדליך דעם רויטן טאוועל אויף וועלכע די אלט-קייט איז היבש קענטבאר, די דאזיגע טאוועל ליינט זיך מיט אוקריינישע באכשטאבן די ווערטער ''הויעך-שולע פונעם סאוויעטישן פאר-איין''. 'אט זענען מיר אנגעקימען צום ציל – מורמלט אורי' פאר רוני - אצינד דארפן מיט נאכגיין וואו אהין דער טאוועל צייגט'.
א ריזיגער רויטער פינף שטאקיגע געביידע באווייזט זיך פאר רוני'ס אויגן. רוני, וועלכער האט פרובירט – ווי א ערפארענע מוסד אגענט - צו פארשטעקן זיין גרויס באגייסטערונג דורכאויס דעם גאנצן נסיעה זינט ער האט ארויס שפאצירט פונעם 'מוסד' הויפטקוואטיר אין תל אביב, קען זיך אבער מער נישט באהערשן, ערשט יעצט ווען ער הויבט אן האבן אן א השגה צו וואספארא געפארפולע שליחות ער ווערט געשיקט, ווערט אים שלעכט אויפן געוויסן. רוני דערמאנט זיך ווען זיין קאמאנדיר האט אים געווארנט צו וואספארא מסוכנ'דיגע שליחות ער איז אויסגעקליבן געווארן, זיין קאמאנדיר האט אים דעמאלט קלאר געגעבן דעם אויסוואל זיך אפצוזאגן דערפון, אבער ער - מיט זיין געמאכטן שטאלץ - האט דאס גלייך אקצעפטירט.
רוני געדענקט אויך זייער גיט, אז ער האט נאך ניטאמאל עספיעט צו דערציילן פאר זיין ווייב און ערוואקסענע קינדער אז ער לאזט זיך ארויס אויף א געהיימע מיסיע אין אויסלאנד. דער קאמאנדיר האט אים גלייך געשיקט צו א ספעציפישע ארט ווי ער האט זיך געטראפן מיט אורי', און זינט יענע רגע גייען זיי אינאיינעם דעם גאנצן נסיעה פונעם לוד-לופטפעלד ביז'ן מאלענקוב גאס וואס געפינט זיך אינעם – אזוי געריפענע – אוקרייני'שער הויפט שטאט קיעוו.
שטייענ'דיג צו פיסנ'ס פונעם גרויסער רויטער געביידע, באמערקט רוני ווי אורי' שפאנט צו צום טויער און דריקט דעם קנעפל וועלכע געפינט אין רעכטע זייט. עס גייט נישט דורך קיין גאנצע מינוט ביז ווען עס דערהערט זיך א קול פונעם אנדערן זייט טויער, נאך א קורצע שטיל-קייט ווערט די טויער ברייט געעפענט. ביים טיר – באמערקט רוני – א יונגער אפיציר וועלכע קיקט זיי צוערשט אריין אין די אויגן, און באלד דערנאך רופט ער צו אורי' און בעט אים זיין אינדעטיפיקאציע קארטל, אורי' צעגערט נישט נאר נעמט גלייך ארויס עפעס פון זיין בלויען טאשקע און צייגט דאס פאר'ן אפיציר. ווי נאר דער אפיציר זעהט דאס, צייגט ער פאר אורי' אז ער קען גיין ווייטער.
אורי' געט א שלעפ צו זיך רוני, און הייבט אן שפאנען מיט אים אריין אינעם ברייטן קארידאר. אורי' כאפט אן רוני ביי די האנט און צייגט אים אז ער זאל אים נאכגיין ווי ער גייט. נאכ'ן דורך מארשירן דעם גאנצן קארידאר, עפענט אורי' אויף דעם טיר ביים עק פונעם קארידאר ווי עס געפינט זיך די טרעפ צו די אנדערע שטאקן. אורי' גייט ארויף צום צווייטן שטאק און גייט אריין אינעם קארידאר און גייט גלייך צו צום צווייטן טיר אויף די רעכטע זייט, און אינאיינעם מיט רוני ווערט פארשוואונדען צום אנדערן זייט פונעם טיר.
זייענ'דיג אינעווייניג אינעם שטוב, געפינען זיי צוויי בעטן, א טיש און עטליכע בענקלעך רינגס און ארום, און ביי די זייט שטייט א קליין קוך, און ווי אויך איז דארט פארהאנען נאך א קליין צומער'ל ווי עס געפינט זיך א ביה''כ און א שויער. דאן זעצט זיך אורי' אנידער אויף א בענקל און ער ריקט דאס צו צום טיש, ווען גלייכצייטיג בעט ער רוני צו טיהן די זעלבע.
אורי' דרייט אויס זיין פנים צו רוני, מיט זיינע שרעק-ווארפנדע אויגן קיקט ער גראד אריין אין רוני'ס אויגן, און דאן הויבט ער אן מיט א שטילע שטימע 'הער מיר צו, רוני מיין פריינד. איצט איז געקימען די צייט דיר צו פארציילען די ציל פון אונזער מיסיע, דו דארפסט אבער וויסן פון פאראויס אז אויב וועט פון דיין מויל ארויסגיין אפילו איין ברעקל אינפארמאציע מיט וועלכע איך וועל דיר אצינד געטרויען, ביסטו אויפן ארט א פאר'אורטיילטער צום טויט. געדענק, אלעס געפינט זיך אין דיינע הענט, עס איז דיין פולער אחריות אז די מיסיע זאל נישט פארעפענטליכט ווערן איידער זי ווערט גענצליך אויסגעפירט, פארשטאנען' – פארענדיגט אורי' מיט א שארפע טאן. יא – האט רוני קורץ געענפערט.
צווייטער קאפיטל
ווי נאר אורי' האט פארענדיגט די פרטים פון די געוואגטע מיסיע, איז רוני געבליבן זיצען אויפן קליינעם האלצערנעם בענקל ווי א געלעמטער. די אויגן האבן אים גענימען שווינדלען, א שווייס האט אים באגאסן פון קאפ ביז פיס, זיין הארץ האט אנגעהויבן קלאפן אויפן העכסטן טעפא.
רוני, איז געווען נאכמער שאקירט צו הערן די ארומיגע פאקטן בנוגע די פלאן, ווי די מיסיע זעלבסט. ער האט אין זיין וויסטן חלום נישט געקלערט אז די צוזאמען-ארבעט צווישן מדינת ישראל און דעם סאוויעטישן פארבאנד איז אויף אזאנע הויעכע שטאפלען. עס איז אים אויך געווען א חידוש צו הערן דאס עצם פאקט, אז די 'מוסד' אגענטור ארבעט האנט ביי האנט מיט די טרויעריג-בארימטע 'קעי-דשי-בי' - די סאוויעטישע געהיים אגענטור.
רוני האט אבער גאנץ שנעל באוויזן צו איבערקימען זיינע שטורעמישע הרגשים, ער איז דאך פארט דער וועמען מ'פלעגט נאך יונגער-הייט רופן 'דער געבוירענער מוסד אגענט'. ער האט זיך באלד געשטארקט און פרובירט צו ארויס צייגן דרייסטקייט. 'יא, איך גיי איין דערויף. איך נעם זיך אונטער דאס אנפירן דעם פארכאפונג און דאס האפענטליך אויך אויספירן עד הסוף' האט רוני מיט א פעסטע שטימע געבראכן דעם שטילקייט אינעם צומער. אורי' האט דערויף רעאגירט מיט א לייכטע שמייכל, און דאן פארענדיגט 'נו, אצינד איז דאך שוין גאר שפעט, מיר וועלן צו ערשט כאפן א דרימל און באלד מארגן פארמיטאג וועלן זיך שוין געפינען דא אונזערע קאלעגע'ס.
פינף יאר בעפאר...
ס'איז יארע 1944, דער אייראפע'אישער קאנטינענט איז שוין דעם זעקסטן יאר נאכאנאנד איינגעהילט אין א בליטיגע קאמף. די גרעסטע און שרעקליכסטע קריג זינט וועלט-באשאפונג הויבט ענדליך אן קומען צו א פריידיגע ענדע. דדער נאצישער דריטע-רייך איז ביים שוועל פון אונטערגאנג, בערלין ווערט שוין העפטיג טעגליך באמבאדירט דורך די אליאירטע ארמייען, די נאצישע שלאנג האלט שוין אט אט ביים דערשטיקט ווערן.
'ווערנער וואן ברוין' נעמט איבער די הייסע קאווע וואס זיין סעקרעטאר האט אים נארוואס דערלאנגט, ער שלינגט דערפון עטוואס בעת וואס מיט זיין לינקע האנט צינד ער אן די דערנעבענדיגע ראדיא אויף א הויעכן וואליום. ברוין – דער הויפט סייענטיסט און אינדזשעניר פון די נאצישע מיליטער וועלכער האט דעזיינט די V-2 ראקעטן – מאכט זיך באקוועם אויפן קאנאפע און הערט זיך צי ווי דער מצב אויפן פראנט האלט.
ברוין האט גיט געוואוסט אז דער נאצישער מפלה איז שוין אצינד אומפארמיידבאר, ער האט אויך פארשטאנען אז די וועלכע זענען באגאנגען קריגס-פארברעכנ'ס וועלן דערפאר דארפן אפגעבן א דין וחשבון פאר די אליאירטע שופטים נאכן ענדע פונעם קריג. ברוין האט אבער פארט געהאפט אז ער אינאיינעם מיט זיין גרופע סייענטיסטן וועלן דאס גרינגערהייט קענען פארמיידן, עס איז אים נישט געווען קיין סוד אז די אמעריקאנע מיליטער און די רוסישע רויטע ארמיי פירן א געיעג אויף די נאצישע סייענטיסטן.
ברוין האט געגעבן נאך א שלינג פון זיין קאווע, און דאס דערנאך באלד צוריק געלייגט אויפן טיש און דאס מער נישט פארענדיגט. א סקרוך איז אים דורכגעלאפן אין די גלידער, עס איז אים שווארץ געווארן פאר די אויגן, ער האט נארוואס דערהערט דעם פירער'ס שארפע באפעל ''ערלויבט נישט דעם שונא קאנפיסקירן אונזערע פארמעגנ'ס און געפינסן, בלויז פארברענטע ערד זאלן זיי עררייכן, זאלן אונזערע פיינט נישט הנאה האבן פון אונזער ארבעט, אויב איז נישט דויטשלאנד איבער אלעם דאן איז די וועלט נישט ווערט איר אינהאלט''. ברוין האט געקענט דעם פירער'ס מענטאליטעט, ער האט דאס גראדע געגליכן, אבער אט די באפעל האט ער נישט געקענט אראפשלינגען. 'דאס איז דאך א קלארע טויט אורטייל, סיי פאר מיר זעלבסט און ווי אויך פאר די שווערע ארבעט פון לאנגע יארן' האט ברוין געמורמלט ווי צו זיך אליין מיט ערשיטערונג און ווייטאג.
ברוין האט זיך דערזעהן אין א שווערע דילעמע, עס איז טאקע בלויז א שאלה פון עטליכע טעג ביז ווען די אליאירטע דערגרייכן דעם ארט ווי ער געפינט זיך, אבער פילייכט וועט די געסטאפא זעהן אז דעם פירער'ס באפעל זאל ערליך אויסגעפירט ווערן, און וועלן זיכער אינגיכן קומען נאך אים און אים אפרוימען פון וועג.
פארזינקען אין שרעקעוודיגע מחשבות איז ברוין אנטשלאפען געווארן בעת זיין קאפ פאלט אויף ארינטער. א שטארקע זעץ דערהערט זיך אינעם צימער, די טיר עפענט זיך ברייט, און עס מארשירן אריין צוויי געסטאפא אגענטן מיט אויסגעשטרעקטע רעוואלווער. 'האנט אין די הייעך' דערהערט זיך א ווילדער געשריי. ברוין איז שיעור אנידער געפאלן אויף דער ערד פאר גרויס שרעק און פחד, ער עפענט ברייט זיינע אויגן און באטראכט די צוויי געסטאפא לייט מיט זייערע בייסיגע בליקן. 'הער ברוין, מיר זענען געקימען נאך אייך, איר זענט אצינד אונטערגעווארפן אונטער די געסטאפא פירערשאפט, דו זאלסט בעסער נישט מאכן קיין פראוואקאציעס נאר אויספאלגן אונזערע פארלאנגען...
ברוין האט זיך געווארפן פאר פחד, ער האט געזעהן אז ס'איז סיי ווי נישט דא קיין וועג ארויס, ער האט מחליט געווען אז די בעסטע וועג ארויס איז קאפיטולירן. די צוויי געסטאפא האבן אים אנגעכאפט פון ביידע זייטן, פארדעקט זיינע אויגן, און אים ארויסגעפירט פון צימער.
א קליינע מיליטערישע טרעקל האט אפגעווארט אינדערויסן, און ווי נאר די דריי האבן זיך געפינען צוריק אינעווייניג, האט דאס ארויסגעלאזט א גריטש, און באלד פארשוואונדן געווארן פון האריזאנט באגלייט מיט א דיקע רויעך קנויל.
דריטער קאפיטל
א שפאציר אריבער די פראנט ליניעס
אייזענהאוער – דער הויפט גענעראל אויף אלע אליאירטע כוח'ס, שפאצירט אריין אין זיין רעזידענץ וועלכע איז אצינד סטאנציאונירט אין פאריז, ווען אין זיינע הענט האלט ער א הויפן געלע פאפירן און קאנווערטן. די לייב-וועכטער וועלכע געפינען זיך שטענדיג אינעם הויפט קאמאנדיר'ס ד' אמות, ווייסן שוין אז אט די קאליר 'געל' באדייט אז די פאפירן אנטהאלטן העכסט געהיימע קלאסיפיצירטע אינפארמאציע, וואס אפילו זיי – די לייב-וועכטער, זענען נישט ערלויבט אפילו בטעות אריינצובליקן דערין. עס איז אויך זייער פליכט צו אינאכט נעמען, אז קיין שום פרעמד אויג זאל נישט צוקימען צום גענעראל אזוי נאנט אויף צו קענען ליינען די אינהאלט פון די 'געלע' פאפירן.
אייזענהאוער מארשירט גלייך אריין אין זיין פריוואטן ביורא, און פארשליסט די טיר פון די אנדערע זייט. נאכן זיך אוועק זעצן אויף זיין לעדערנעם פאטעל, ווארפט אייזענהאוער אראפ דעם גאנצן בינטל פאפירן אויפן טיש. ער ציט דערביי ארויס פון דעם אונטערשטן לעדל זיינע ברילן, וועלכע ער שטעלט ארויף אויפן שפיץ נאז און מיט א ערענסטע מינע אויפן געזיכט הויבט ער אן אריינבליקן אין אט די 'געלע' פאפירן.
נאך וואס פיפצן מינוט זענען א דורך, עפענט אייזענהאוער דעם טיר פון זיין ביורא, ער גייט שנעל צו צי זיינע לייב-וועכטער און פרעגט מיט א אנגעצויגענע טאן 'איז שוין לואיס דא געווען, יא, יא, דער וואס איז דא געווען דעם לעצטן מאנאט מיט נאך דריי פראצויזישע זעלנער, איר ווייסט אודאי וועמען איך מיין, נישט אזוי?'. 'יא' ענפערן ביידע אויפן ארט ווי א כאר, 'מיר ווייסן וועמען דער גענעראל מיינט, אבער ער איז צום באדויער נישט געזעהן געווארן זינט דעמאלט'. אבער דער גענעראל ווערט זייער נערוועז און לאזט נישט נאך, 'איך ווייס אז ער איז נישט געזעהן געווארן זינט דעמאלט, ער איז דאך געווען אויף א מיסיע ערגעץ ווי. אבער אצינד דארף ער שוין זיין צוריק, ביטע גייט'ס זיך נאכפרעגן אויב ער איז שוין אנגעקימען'.
אייזענהאוער, וועמענ'ס טיפ איז געווענליך געווען זייער א רואיגער און סולידער, איז אבער יעצט געווען עפעס אויסטערליש אנגעצויגן. אזאנס האט גלייך געצויגן אלעמענס נייגער, אייזענהאוער וועלכער האט זיך געקענט ערלויבן צו טריקן קאווע בעת דער באוואוסטער בליטיגער קאמף באקאנט מיטן צונאמען ''די בעדל אוו די בלאדזש'', איז אבער איצטער געווען שטארק צוטראגן.
אייזענהאוער איז ווייטער געשטאנען אויפן ארט, און אויסגעווארט אז דער וועכטער זאל זיך אומקערן. נאך געציילטע מינוטן דערהערט זיך מיטאמאל א גערויש פון א מיליטערישער דשיפ, דער דשיפ איז געקימען צו פארן מיט א שנעלקייט אין ריכטונג פון אייזענהאוער'ס רעזידענץ, און גלייך אנקימענדיג צום הויפט-טויער האט דאס געמאכט א האסטיגן אפשטעל.
די טיר פונעם דשיפ עפענט זיך און עס מארשירט ארויס א הויעכער געבויטער פראנצויז, ער פארקלאפט די טיר פונעם דשיפ און ווענט שנעל זיינע טריט צום טויער פון אייזענהאוער'ס רעזידענץ. די וועכטער האבן אים אבער באלד אפגעהאלטן בעטענדיג ער זאל זיי צוערשט צייגן זיין אידעטיפיקאציע קארטל. ווי נאר אייזעהאוער האט דערהערט אז א פראנצויז שטייט ביים אריינגאנג, האט ער זיך זעלבסט באלד א לאז געטין צום פענסטער פון ווי ער האט אויפן ארט באמערקט אז דאס איז נישט קיין אנדערער נאר 'לואיס' אליין. אייזענהאוער האט גלייך פארארדנט אז מען זאל דעם פראנצויז שוין אריינלאזן און אים אריינפירן צו זיין פריוואטן ביורא.
עס האט זיך אבער דערקענט אויף דעם פראנצויז, אז ער איז בכלל נישט קיין פרעמדער אין דעם רעזידענץ, ער האט אליין גיט געוואוסט וואו צו ווענדן זיינע טריט, ביז ער האט דערגרייכט דעם פריוואטן ביורא וואו אייזענהאוער האט נארוואס אראפגעשטעלט די 'געלע' פאפירן. ווען אייזענהאוער האט דערזעהן לואיס האט זיך זיין גאנצע מוט געטוישט אין א רגע, א ברייטן שמייכל האט זיך באוויזן אויף אייזענהאוער'ס פנים, זיין גיט-מוטיגע טיפ האט זיך ענדליך ווידער אנגעזעהן אויף אים מיט איר פולן גלאנץ.
אייזענהאוער האט זיך אויפגעשטעלט פון ארט, ער איז צוגעגאנגען צו לואיס און מיט א פריינד'ליכקייט געקלאפט אין רוקן ווען דערביי שפאצין זיי אריין אינאיינעם אינעם ביורא און פארשליסן די טיר אונטער זיך.
פאר אלע מיליטער-לייט און וועכטער וואס האבן מיטגעהאלטן דעם ספעקטאל איז דאס געווען א זעלטענע חידוש. זיי האבן געקענט לואיס אלס א פשוט'ער שיק-יונגעל, עס איז זיי אבער אין וויסטן חלום נישט איינגעפאלן אז ער נעמט גאר א טייל אין העכסט וויכטיגע שפיאנזש אקטיוויטעטן. באזינדער האט ארויסגעריפן וואונדער, אייזענהאוער'ס שטארקע אנגעצויגנקייט צו טרעפן לואיס ווי אומשנעלסטן. און פארוואס באלד ביים דערזעהן אז יא, ער דא, איז שוין געווארן אזוי אויפגעלייגט?!. 'זיכער האנדלט זיך עס דא פון עפעס א אויסערגעווענליכער שליחות מיט וואס לואיס איז באאויפטראגט געווארן דורך אייזענהאוער זעלבסט' האבן די מחשבות פון די צוקיקער שפעקאלירט.
נאך א פריוואטע באגעגעניש פון געציילטע מינוטן, האט זיך די טיר ברייט געעפענט און אייזענהאוער אינאיינעם מיט לואיס שפאצירן ארויס. אייזענהאוער דערנעטערט זיך צום טישל פון זיין סעקרעטאר און זאגט איר שטיל אריין אין אויער 'גיי יעצט און שיק דעם פאלגענדע טעלעגראם צום ווייסן הויז' און דערביי צייגט ער איר א ווייסע שטיקל פאפיר אויף וועלכע עס שטייט אויפגעשריבן 'גאלדען קעט עקאמפלישט'...
פערטער קאפיטל
דער גערוך פון פולווער שפירט זיך נאך אין לופט, די שניי איז נאך מייסטנס באדעקט מיט א רויטע פארב וועלכע דערציילט אז א שווערע בליטיגע שלאכט האט זיך דא נארוואס אפגעשפילט. די צוויי זייטן שטייען ווייטער אויפן העכסטן אלערט, קיינער איז מער נישט בכוח ממשיך צו זיין, אבער האבן פארט מורא אז דער צד שכנגד זאל נישט זיין די וועלכע וועלן אנהויבן דעם קומעדיגן אפענסיווע.
מיר באציען זיך איצטער צום פראנט ווי עס קומען פאר העפטיגע שלאכטן צווישן די רוסישע רויטע ארמיי און די דייטשע - שוין היבש אפגעשוואכטע – מיליטער. דער אויסגאנג פון די דאזיגע שלאכטן צו דעראבערן מזרח פרייסען וועט זיכער האבן א דעצידירענדע אנטשיידונג אויפן ווייטערדיגן גאנג פון דער מלחמה. עס איז דעריבער פארשטענדליך אז די קאמפן זענען געווען אויסטערליש אגרעסיוו און פארביסן מיט שווערע פארלוסטען אויף ביידע זייטן.
אצינד אבער, נאך לאנגע וואכן פון העפטיגע נאכאנאנדע קאמפן זענען די רעזערווארן פון מוניציאן און מענטשן קראפט פון ביידע זייטן געווען היבש אויסגעליידיגט. עס האט זיך קריטיש וויכטיג אויסגעפעלט ס'זאל אריינגעברענגט ווערן פרישע זאפאסן פון אלע סארטן מיליטערישע געצייג. באזונדער איז געווען קריטיש וויכטיג די נאכפראגע ס'זאל ווי אמשנעלסטן געברענגט ווערן פון אונטער די פראנט-ליניע'ס, גרויסע קוואנטומס בענזין און ברענ-שטאף וואס ביידע ארמייען האבן געדארפט פאר זייערע טאנקען און עראפלאנען.
איוואן דאנילאוויטש טשערניאכאווסקי איז געווען א יונגער רוסישער העלדישער גענעראל, און איז געשטאנען צו די רעכטע האנט פון גארבאטאוו - דער שעף און קאמאנדאנט פון דער דריטער רוסישער ארמיי. טשערניאכאווסקי האט - טראץ זיין יונגן עלטער - זיך ספעציעל אויסגעצייכנט מיט זיינע בריליאנטענע איינפאלן און געוואגטע אונטערנעמונגען.
טשערניאכאווסקי האט געגעבן א בייג ארויף זיינע דיקע וואנצעס און צוגעלייגט זיין דיקן ציגאר צום מויל, א דיקע רויעך האט זיך באלד דערויף ארויס געשלענגלט פון זיינע נאז-לעכער און איינגעהילט דעם גאנצן אטמאספער אין א שווארצן וואלקן. אויפן טיש איז געליגן א כמעט ליידיגן פלאש פון רוסישע וואסער – וואדקע, וואס מיט יעדע פארבייגייענדיגע מינוט איז דאס אלץ מער לעהר געווארן. 'דו דארפסט פארשטיין די מצב איז דרינגנט, ווי קענען מיר זיצען מיט פארלייגטע הענט און אויסווארטן ביז ס'וועט אונז געשיקט ווערן פרישע דרייסיג דיוויזיעס מיט די נייעסטע אויפגעריסטעטע טאנקען און עראפלאנען?! די שונא וועט פילייכט קריגן פארשטערקערונג'ס קראפט איידער מיר וועלן דאס באקימען, מיר דארפן דאס דאך ברענגען פון אנדערן עק רוסלאנד, דאקעגען דער שונא קען דאס באקימען ביז געציילטע טעג. מיר דארפן זעהן עפעס א אופן וויאזוי צו געוואויר ווערן אויב זיי פלאנירן נישט קיין פליצלונדיגע אפענסיווע' האט גארבאטאוו געזאגט פאר טשערניאכאווסקי מיט א ערענסטן טאן.
טשערניאכאווסקי האט געצויגן מיט די אקסלען און גארנישט רעאגירט. ערשט נאך א קורצע שטיל-שווייגעניש האט זיך דערהערט זיין דונערדיגע שטומע, בעת וואס עס שפראלט ארויס א דיקע רויעך פון אונטער זיינע פאר'געלטע וואנצעס 'הער צי מיין געערטער קאמאנדיר, איך קלער פון א געוואקטע פלאן וואס איז פילייכט די איינציגסטע און ווירקזאמסטע מעטאד ארויס צודערווישן די פלענער פונעם שונא. דער פלאן זאגט זיך קורץ אבער זי איז אייגנטליך היבש קאמפלעצירט ווירקליך דורכצופירן, אבער בעסטע שפיאנאזש בין איך אפטימיסטיש אז מיר קענען אזאנ'ס באווייזן, נעמליך, פארכאפן און קידנעפן דעם שונא'ס מיליטערישען הויפט קאמאנדיר און פון אים ארויספרעסן אלעס וואס ער ווייסט...' 'איך גלייב אז ער איז באהאוונט אין די ווייטערדיגע מיליטערישע סטראטעגיע' – האט טשערניכאווסקי צוגעגעבן מיט א סארקאסטישע מינע...
א הילכיגן געלעכטער האט אפגעהילכט אינעם פראוויזארישן גענעראל הויפט-קווארטיר, גארבאטאוו איז ממש געווען אויסער זיך פון טשערניאכאווסקי'ס געלונגענע ווערטל. אבער באלד דערנאך האט אים צוריק באנימען זיין געווענליכע ערענסטע כאראקטער, גארבאטאוו האט זיך אויפגעשטעלט און צוגעגאנגען צו טשערניאכאווסקי און אים אריינגעקיקט אין די אויגן 'עס איז מלחמה צייטן איצט, ביטע הער אויף מיט דיינע אומרעאליסטישע וויצן, די צייט ברענט אונטער אונז, מיר קענען זיך נישט ערלויבן צו פארברענגען די צייט מיט פאנטאציעס. מיר מוזן זעהן ווי אמשנעלסטן אויפצוקימען מיט עפעס א סטראטעגיע'.
טשערניאכאווסקי וועלכער איז בטבע געווען א קאלטער טיפ האט זיך גאנץ ווייניג דערשראקן פון זיין אויבער-האר'ס שטרענגע בליקן. טשערניאכאוונסקי האט איבערגעזאגט דעם אויבן דערמאנטע פלאן, און דערנאך צוגעגעבן מאכענדיג מיט הענט 'איר הערט, דאס איז עס, איך נעם עס אויף מיר, איך וועל דעם פלאן גערן דורכפירן. דער קאמאנדיר קען זיך פארלאזן אויף מיין ווארט, ביז צוויי טעג וועט איר האבן פאר אייערע אויגן דעם דייטשן גענעראל וועלכע פירט שוין מיט אונז דעם העפטיגן קאמף די לעצטערע פאר וואכן. געדענק איך געב אייך מיין ערן ווארט הער קאמאנדיר'.
גארבאטאוו, האט דאך פארט גיט געוואוסט אז טשערניאכאווסקי איז א טויגליכער חברה'מאן, ער האט – נאכן הערן ווי ערענסט טשערניאכאווסקי מיינט דאס – גערן צוגעשטימט צום פלאן.
טשערניאכאווסקי האט אבער געוואוסט אז אצינד איז ער בעיקר אנגעוויזן אויף אקוראטע שפיאנאזש בכדי דערשמעקן אויב דער פלאן איז בכלל רעאליסטיש, און אויב יא, וויאזוי זי זאל דורכגעפירט ווערן אויפן שנעלסטן און גרינגסטן אופן.
פינפטער קאפיטל
ווען נחמן האט אנערקענט אז זיין מצב האלט זייער שמאל, זיין לינגען אנטצינדונג ווערט ערגער מיט יעדן פארבייגייעדיגן מינוט און אט אט וועט זיין אטעם נאכמער פארשווערט ווערן, האט ער דאן מחליט אז ס'איז צייט איבערצוגעבן פאר זיינע צוויי קינדער זיינע לעצטע ווערטער.
נחמן האט מיט זיינע לעצטע כוחות געוואונקען פאר זיין ווייב זי זאל אהער רופן די קינדער. זיין געטרייע פרוי האט גלייך פארשטאנען פארוואס איר מאן רופט איצט די קינדער, זי האט אים פרובירט אפצורעדן דערפון מיט די טענה אז זיי זענען נאך סיי ווי צו יונג צו באגרייפן די ערענסטקייט פון די מצב, דעריבער איז אפשר בעסער זיי זאלן זיך ווייטער שפילן אין הויף ווי איידער ציטומלט ווערן זעענדיג פליצלונג זייער טאטע אין אזא שווערע צושטאנד.
נחמן האט אבער נישט נאכגעלאזט, ער האט מיט זיין שוואכע שטימע זיך געבעטן ביי זיין ווייב אז ער וויל זיי בלויז זאגן געציילטע ווערטער און באלד דענאך וועלן זיי ווייטער קענען ממשיך הנאה צו האבן פון זייער יונג לעבן. זיין ווייב האט זעענדיג אז עס גייט אים אזוי אין לעבן מסכים געווען דערצו, און איז געגאנגען רופן די צוויי יונגלעך בערל און חיים. בערל איז געווען אין עלטער פון צען יאר, בעת חיים דער בכור איז געווען צוועלף.
בערל און חיים האבן דערהערט זייער מאמע'ס געשרייען און זענען אין אן אויגנבליק געקימען צולויפן. נאך א קורצע פארווארט מסביר צו זיין פאר די יונגע נשמה'לעך אז זייער וועלט האלט אט ביים פינסטער ווערן, האט זיי די מאמע אריינגעפירט אינעם צימער א וואו דער טאטע איז געליגען כמעט באוואוסטלאז. נחמן האט זיך זייער דערפרייד צו זעהן אויף זיינע קינדער דעם יונגן פרישקייט, ער האט געהאפט אז זיי וועלן ריכטיג דערהערן זיינע ווערטער טראץ זייער יונגן עלטער.
נחמן איז געבליבן ליגן אין בעט און מיט זיינע הענט האט ער ארומגעהאלזט זיינע קינדער ווען דערביי ריקט ער צו זייערע אויערן צו זיין מויל, האפענדיג אז אזוי ארום וועלן זיי קענען הערן זיין שוואכע שטימע און פארשטיין יעדעס ווארט. 'הערט מיר אויס מיינע ליבע קינדער, איך ווייס נישט אויב איך וועל ענק נאך אמאל האבן די זכי' מחנך צו זיין, דעריבער וועל איך ענק איצט זאגן אין אייניגע ווערטער וויאזוי איך האב אייביג געשטרעבט אייך מחנך צו זיין, איך בעט ענק טיט וויאזוי ענקער געטרייער טאטע בעט אייך. איר זאלט קיינמאל זיך חלילה נישט אנשליסן אין די אלע פארטייען וועלכע ווערן נתחדש יעדן טאג דא אין רוסלאנד, באזינדער זאלט עטס ענק זעהן צו היטן פון ציוניזם און קאמוניזם ווי פון פייער...' מער האבן שוין די קינדער נישט געקענט הערן, עס האט אויסגעקיקט אז ווילאנג די טאטע האט נישט ארויסגעזאגט דעם לעצטן זאץ האט ער זיך שטארק אנגעשטרענגט מען זאל אים קענען הערן, אבער ווי נאר ער האט דאס פארענדיגט, איז זיין קול אפגעשוואכט געווארן און מער האבן זיי נישט פארשטאנען.
שפעטער אין טאג ווען די קינדערליך האבן באמערקט צוויי יונגעלייט פון די חברה קדישא אריינגיין אין זייער הויז, זענען זיי שנעל אהין געלאפן זעהן וואס ס'האט פאסירט, אבער די מאמע האט זיי באגעגענט ביים טיר און גלייך א כאפ געגעבן ביי די הענט און שנעל אריבערגעטראגן צום רב אין שטוב וועלכער איז גראדע אויך געווען דער אפיציעלער מלמד אין דארף.
זיבן יאר שפעטער...
בערל האט שוין כמעט פארגעסן אז זיין אידישע נאמען איז בערל, ער ווייסט בלויז פון זיין רוסישער נאמען דעברא וואס זיינס א חבר האט אים אויסגעקליבן מיט פיר יאר צוריק. דעברא האט זיך באקאנט געמאכט אלס א פייערדיגער קאמוניסט מיט אלע פיטשעווקעס. זיין מוח איז שוין אינגאנצן פארטעמט געווארן פון די קאמוניסטישע אידיאלאגיעס, זיין גאנצע אידיאל שטרעבן און וויזיע איז בלויז געווען דאס איינע ''קאמוניזם''...
חיים, וועלכער איז ווען דער טאטע איז אוועק שוין געווען עטוואס מער ערוואקסן, האט יא געדענקט און דעהערט זיין טאטנ'ס לעצטע ווערטער: ''.. איר זאלט זיך קיינמאל חלילה נישט אנשליסן אין די אלע פארטייען וועלכע ווערן נתחדש יעדן טאג דא אין רוסלאנד, באזונדער זאלט עטס ענק זעהן צו היטן פון ציוניזם און קאמוניזם ווי פון פייער...''
ווען חיים האט זיך אמאל געפינען אין די גרויסע שטאט ווילנא האט ער זיך באגעגענט מיט עטליכע נאווארדיקע בחורים, ער האט זיך מיט זיי זייער באפריינדעט און האט אפילו אקצעפטירט זייער בקשה מיטצוקימען מיט זיי אין א נאווארדיקע ישיבה.
זעקסטער קאפיטל
טראץ די שארפע קאנטראסט צווישן די צוויי ברודער, דעברא אלס קאמוניסטישער יונג, און חיים'ל אלס וואוילע ישיבה בחור, איז אבער זייער ברודערליכע פריינדשאפט גענצליך נישט אפעקטירט געווארן דערפון. די צוויי ברודערליך וועלכע זענען אויפגעוואקסן אין איין שטוב, אין איין דארף, ביים זעלבן מלמד, זענען געבליבן שטארק נאנט איינער מיטן אנדערן מיט א זעלטענע ידידות. דעברא וועלכע פלעגט זיך יעדע שטיק צייט געפינען אין א אנדערע געגנט, האט ער אלעמאל דאס ערשטע זאך געשיקט א בריוו צו חיים און צוגעשריבען פינקטליך דאס ארט וואו ער געפינט זיך אצינד, כדי חיים זאל אים קענען אהין צוריק שיקן א בריוו.
דעברא האט געקענט זיין עלטערער ברודער חיים'ס נאטור, און האט געוואוסט אז עס וועט אים אויף קיין פאל נישט געלונגען אים צו מאכן פאר א קאמוניסט. דעברא האט אלעמאל ארויפגעקיקט אויף זיין געטרייער ברודער חיים וועלכער איז געווען צו אים ווי א טאטע זינט די צען יאר אלט. חיים פון די אנדערע זייט, איז געווען א גאר קליג און ערוואקסן קינד, ער האט אינאכט גענימען וואס דאס באדייט פארלירן א טאטע ביי די צען יאר, דעריבער האט ער זיך זעלבסט געקרוינט אלס דעם טאטנ'ס פארטרעטער און איז מיט א אויסערגעווענליכע איבערגעגעבנקייט געשטאנען צו די רעכטע האנט פון זיין יונגע ברודער'ל בערל.
דעברא האט זיך טאקע געטוישט דעם נאמען, און זיך געקליידעט ווי א פאלנע רוסקי, אבער פון דאס געטרייפאשט פון זיין עלטערע ברודער צו אים האט ער קיינמאל נישט פארגעסן, ער האט שטארק געשעצט זיין עלטערער ברודער און געזוכט אנצוהאלט קאנטאקטן מיט אים.
ווען דעברא איז אלט געווארן אכצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט א מיידל וואס איז פונקט ווי אים געווען שטארק פארטיען אין די קאמוניסטישע פארטיי, צו מזל איז זי אויך געווען פון אידישן אפשטאם, א פאקט מיט וועלכע זי האט זיך גראדע געהאלטן שטאלץ.
דעברא האט חתונה געהאט מיט זיין פרוי אין פעטערבורג – רוסלאנד, און איז נאך א האלבע יאר אריבער קיין דייטשלאנד אינאיינעם מיט זיין פרוי שטודירן אין די דארטיגע אינווערזיטעטן. נאכן זיך געפינען אין דייטשלאנד א קנאפע יאר צייט, איז פאר דעברא און זיין פרוי געבוירן געווארן א קינד וועמען זיי האבן א נאמען געגעבן מיט א רוסיש קלינגעדיגן נאמען - סערטאוו.
ווען בייזע רוחות האבן באהערשט די וועלט, די דייטשע מלאכי חבלה זענען ארויס פון שטייג, האט דאס אידישע פאלק געצאפלט פון גרויס שרעק פונעם מארגענדיגן טאג. דעברא'ס פרוי וועלכע האט - אנדערש ווי איר מאן - נישט מסכים געווען צו מאכן א סוד פון איר אידישע אפשטאם, איז אצינד געווען אין א שווערע דילעמע, פארבלייבן אין דייטשלאנד איז דאך זיכער נישט קיין אפציע, דאקעגן זיך ארויסלאזן אויפן וועג קיין רוסלאנד אין א מלחמה צושטאנד נאכדערצו מיט א פיצל קינד איז דאך ווידער נישט קיין מהלך.
נאך איינצעלנע טעג פון שפעקעלירונגען אויף אלע אפציעס, האט דעברא פארגעשלאגן אז היות די גלייכסטע איז זיך גענצליך נישט צו געפינען אין א לאנד וואס ווערט באהערשט פון מלחמה צושטאנד, איז דעריבער כדי צופארן קיין פארטוגאל אדער גאר קיין שפאניע וואו די מלחמה האט דערווייל נאך גענצליך נישט דערגרייכט.
מיט זיינע גיטע פארבינדונגען האט דעברא זיך גאנץ שנעל איינגעהאנדלט די נויטיגע פאפרין צו קענען אפרייזן קיין פארטוגאל. ער האט דאס גלייך איבערגעגעבן פאר זיין פרוי און איר געזאגט זיך שוין איינצופאקן אינאיינעם מיט סערטאוו'ן ווייל די באן פארט מארגן מיטאג. דעברא זעלבסט איז נאך נישט געווען גרייט צו פארן, ער האט דאך סיי ווי אויסבאהאלטן זיין אידישן אינדענטיטעט און דעריבער האט ער זיך נישט געהאט וואס צו זארגן, אויך האט ער נישט געקענט פארן אזא ווייטע וועג איידער ער באזוכט זיין טייערן באליבטן ברודער חיים, און געזעגנט זיך פון אים. דעברא האט צוערשט געוואלט זיין פרוי און קינד זאלן זיין פארזיכערט און דערפאר האט ער זיי געלאזט גיין פאראויס, און דאן וועט ער זיי שוין נאכקימען אין א אנדערע געלעגנהייט.
חיים וועלכער איז זיך געזיצן איינגעקורשט אויפן האלצערנעם באנק אין ישיבות בית יוסף ד'נאווארדיק - פוילן, האט פון גארנישט געוואוסט וואס ס'טיט זיך אויף די וועלט אויסער דעם בלאט גמרא און די דברי מוסר פון דעם אלטן פון נאווארדיק.
ווען דער רוסישער בער און די דייטשע שלאנג האבן געמאכט א יד אחת און צוטיילט פוילן צווישן זיך, האט זיך חיים מיטאמאל געטראפן אונטער רוסישע קאמוניסטישע הערשאפט.
אין די נאווארדיקע ישיבות פלעגן זיך יעדע שטיק צייט ארויסלאזן גרופע'ס בחורים'לעך צו ארומיגע שטעטלעך און דערפלעך און אפיר געזוכט אידישע יונגען און געלערנט מיט זיי עברי און תנ''ך. חיימ'ל וועלכער איז געווארן א פייערדיגער נאווארדיקער תלמיד פלעגט אויך נאכאנאנד מיטגיין מיט די מער עלטערע נאווארדיקע בחורים לערנען אידישקייט מיט אומוויסענדע. די דאזיגע פירונג האט פארשטייט זיך ארויפגעברענגט בייז בלוט ביי די רוסישע באהערשער, זיי זענען געווען אויסן דאס גענצליך צו באקעמפן.
חיים שפאצירט זיך געמיטליך אויפן הויפט שטרויז נישט ווייט פון די גרויסע אידישע שטאט ביאלעסטאק, ווען אין זיין לינקע האנט האלט ער א טאשקע מיט זיינע פריוואטע חפצים און אין די רעכטע א ספר 'הסבא מנאווארדיק'. חיים גייט פארביי א שפיל-גארטן וואו עס שפילן העפטיג א גרופע יונגע קינדער, ער שפאנט צו צו איינע פון די קינדער און געט אים א פרעג אין אויער 'זאג נאר יונגעלע, ביסטו, אדער איינע פון דיינע חברים א איד?' דאס קינד האט זיך צוערשט דערווייטערט פון חיים פאר גרויס פחד פון די מאדנע פראגע, אבער באלד האט אים חיים בארואיגט 'קום אהער, איך בין אויך א איד, איך זיך אידישע קינדער צו לערנען מיט זיי תורה' דאס קינד האט זיך אויפן ארט בארואיגט אויסגעשריגן הויעך אויפן קול 'יא, מיר זענען אלע דא אידן'. קיין רגע האט חיים נישט געצעגערט נאר זיך גלייך אראפגעזעצט אויף דער ערד און אינאיינעם מיט זיינע חברים געעפענט א חומש און אנגעהויבן צו פארציילן די וואכעדיגע סדרה פאר די אידישע נשמה'לעך.
חיים האט אבער נישט באמערקט אז פון דערווייטנס ווערט ער נאכגעקיקט דורך אזאנע וואס זוכן אים און זיינע חברים אפצושטעלן פאר יעדע פרייז...
יענע נאכט ווען חיים אינאיינעם מיט זיינע חברים האבן איבערגעשלאפן אינעם שטאטישן ביהמ''ד, איז עס געווען זייער לעצטע נאכט אויף דער פריי...
זיבעטער קאפיטל
א איינגענעמע קיל ווינטל באהערשט דעם גרויסן שטאט קעלן – דייטשלאנד, דעברא האט זיך נארוואס אויפגעכאפט פון זיין טיפע נאכט שלאף, ער האט גלייך ערוועקט זיין פרוי און קינד און זיי געהאלפן איינצורישן פאר זייער לאנגע רייזע. דעברא האט אין איילעניש צוזאם געפאקט די נויטיגע פרעזענליכע חפצים אין א גרויסן האנט באגאזש. דאן איז ער ארויס צום דערנעביגן געוועלב ווי ער האט זיך איינגעהאנדלט עסנווארג, געניג פאר איין ערוואקסענע און א קינד זייענדיג כמעט א טאג אינטערוועגנס. דעברא האט אויך געדענקט זיך איינצוהאנדלען אייניגע שפיל-צייג וואס זאל האלטן פארנימען דעם קליינעם דורכאויס די לאנגע וועג קיין פארטוגאל.
דער לאקאמאטיוו האט געגעבן דעם לעצטן פייף, די רעדער האבן זיך אנגעהויבן א ריר טאן, א דיקע שווארצע רויעך האט זיך ארויסגעשלייכט פונעם קוימען בעת דעברא כאפט נאך דעם לעצטן בליק אויף זיין בן יחיד'ל וועלכע דערווייטערט זיך מיט א שנעלקיייט.
דעברא האט געהאט צוגעזאגט פאר זיין פרוי אז ביז צוויי מאנאטן וועט ער זיך שוין געפינען אין פארטוגאל און זיך צוריק פאראייניגן מיט איר און סערטאוו'ן. איצט שטייענדיג ביים באן סטאנציע מאכט זיך דעברא א קורצן חשבון, 'גיין באזוכן מיין ברודער אין פוילן וועט ווארשיינליך נעמען א קנאפע חודש, בעיקר צוליב די שוועריקייטן פון גיין פון איין ארט צום צווייטן בשעת א מלחמה צושטאנד באהערשט אייראפע. אבער כדי זיך צו קענען בכלל אריינזעהן אין רוסישע טעראטאריע וואו מיין ברודער געפינט זיך, און דערנאך קענען אויך ארויסקימען פון דארט צוריק קיין דייטשלאנד, וועל איך מיזן צוערשט זיך אריינדרייען אין די הויעכע ראמען פון די קאמוניסטישע פארטיי וואס איז סטאנציאנירט אין דייטשלאנד, און האפענטליך וועל איך דאן קענען גרינגעהייט באזוכן מיין ברודער און זיך ווארים געזעגענען פון אים, און דערנאך צוריק קומען קיין דייטשלאנד צו ממשיך זיין דעם וועג קיין פארטוגאל'...
דעברא איז געווען אזוי פאר'חלומט אין זיינע פלענער אז ער ניטאמאל אויפגעפאסט אז א שווערע שניי האט זיך אראפגעלאזט, זיינע מוח-רעדער האבן העפטיג פאנטאזירט זיינע ווייטערדיגע שריט אזוי שטייענדיג פארגליווערט ביים באן סטאנציע.
דעברא האט געגלייבט אז זייענדיג א טיכטיגער כאריזמאטישער מענטש מיט א געשליפן צינגל, וועט אים גאנץ שנעל געלונגען זיך אריינצודרייען אין די הויעכע ראמען פונעם קאמוניסטישן פארטיי. דעברא וועלכער האט גערעדט א געשליפענעם פויליש און דויטש און אויך עטוואס העברעאיש, האט אפילו געקלערט פון אפיציעל אננעמען א פאזיציע אינעם קאמוניסטישן הויפט-קווארטיר אין קעלן אלס דאלמעטשער. 'ווער ווייסט' האט דעברא שפעקעלירט צו זיך אליין 'אפשר אלס אפיציעלע איינגעשטעלטע אינעם פארטיי וועל איך גרינגערהייט ערלויבט ווערן אריבער צו גיין דעם גרעניץ צום אנדערן זייט פוילן, וואס געפינט זיך אצינד אונטער רוסישע אקופאציע'.
שווערצן די גרעניץ איז גראדע אויך געלעגען פאר דעברא אין געדאנק, ער – אלס פאטריאטישער קאמוניסט, האט אבער נישט געוואלט זיך אנהייבן מיט זיין באליבטן רעגירונג נאר ענדערש דאס מאכן אפיציעל און גלאט. אויך האט ער דאך סיי ווי נישט געהאט אין פלאן צו פארבלייבן דארט, און צוויי מאל דארפן שווערצן איז שוין נישט קיין פשוטע איינשטעלעניש.
איבער אלעם האט דאך דעברא פארמאגט סימפאטישע געפילן צום פארשמייליגטן קאמוניסטישן אידיאלאגיע, און עס איז אים דעריבער געווען דאס גרעסטע כבוד צו זיין א אפיציעלע חלק דערפון.
געזאגט און געטיען. דעם קימעדיגן טאג האט זיך שוין דעברא געפינען אינעם קאמוניסטשן הויפט-קווארטיר אין קעלן, ער האט זיך דארט איינגעגעבן אלס א טויגליכער מענטש צו יעדע פונקציע און באזינדער אלס דאלמעטשער פון דויטש און רוסיש. די איינגעשטעלטע האבן זיך הילכיג צולאכט הערענדיג זיין אנטראגע 'דו ביסט מיר געווארן א דאלמעטשער מיטן באזיצן צוויי שפראכן, כמעט אלע פון אונז קענען די ביידע שפראכן... אבער' האט זיך באלד פארערענסט זייער שטימע 'דו זעסט אונז דאך אויס אלס א טויגליכער מענטש, נו, מיר האבן פאר דיר אן
אנדערן פיל וויכטיגערן אנבאט' 'נו, אדרבה איך בין גרייט צו הערן' האט דעברא רעאגירט אין שאק.
'איר האט דאך שוין זיכער געהערט פון די 'סטאסי' – דער רוסישער געהיים-דינסט. שטייענדיג איצט אין א שווערע מלחמה צושטאנד וואס קען יעדע ליאדע מינוט פארוואנדלט ווערן אין א וועלט קריג, האבן מיר באקימען א באפעל פונעם קרעמלין צו רעקרוטירן פרישע אגענטן אין די דאזיגע געהיימע אקטיוויטעטן. באזינדער זענען מיר אצינד אנגעוויזן אויף געוויסע שפיאנאזש ארבעט דא אין דייטשלאנד זעלבסט, און מיר קיקן דעריבער ארויס אויף אגענטן וואס קענען די דויטשע שפראך און דויטשע מענטאליטעט צו וועלכע איר זעהט אויס שטארק צוגעפאסט'
דעברא איז צוערשט געבליבן געפלעפט פון די דאזיגע אנטראגע, ער האט נאך אין זיין לעבן נישט געטיען אין קיין שפיאנאזש און האט נישט קיין השגה מיט וואס דאס קען אלס זיין פאבינדן. אבער ספעציעל האט אים געבאדערט אז מיטן אקצעפטירן אזא פאזיציע מאכט ער זיך זעלבסט שווערער דאס אנקימען קיין פוילן, ער וועט דאך ווערן נאכגעקיקט ארונדע דעם זייגער און וועט אודאי נישט ערלויבט ווערן צו גיין צו קיין שום ארט אויסער די אנגעגעבענע ארדער'ס.
דעברא האט מחליט געווען אז די גלייכסטע אויסוועג וועט זיין צו רעדן אפען, און קלאר דערציילן וואס עס דריקט אים 'הער צו, איך בין גרייט דאס צו אקצעפטירן, אבער צוויי בקשות ביטע. איך זאל צוערשט ערלויבט ווערן אפצושטאטן א קורצע באזוך אין פוילן כדי צו באזוכן מיינס א משפחה מיטגליד, און אויך וויל איך האבן די אפציע אז נאך עטליכע חדשים זאל איך באפרייט ווערן פון דינען אלס אן אגענט דייקה אין דייטשלאנד, און ערלויבט ווערן ממשיך צו זיין מיין ארבעט אין פארטוגאל. איך גלייב זיכער אז אונזער לאנד האט דארט אויך א שפיאנאזש-נעץ' האט דעברא צוגעענדיגט מיט א זיכערע טאן.
'פיין, מיר וועלן אקצעפטירן דיינע פארלאנגען. אבער איצט, איידער איר קענט אפיציעל באשטימט ווערן אלס אונזער'ס אן אגענט און א מיטגליד אינעם 'סטאסי', דארפט איר דורכגיין א לייכטע אויספארשונג אויף אייער פרעזענליכע פארגאנגעהייט פעסטצושטעלן אייער געטריישאפט צום פאטער-לאנד...'
אכטער קאפיטל
נאכן פעסטגעשטעלט ווערן אלס א ריכטיגער דורך-און-דורך פאטריאט פארן פאטער-לאנד, איז דעברא אפיציעל אויפגענימען געווארן צו ארבעטן פארן סאוויעטישן רעזשים. דעברא האט נאך אבער געדארפט צו ווארטן עטליכע טעג איידער ער לאזט זיך ארויס באזוכן זיין ברודער, ער האט צוערשט געדארפט ענדיגן די לעקציעס וואס ווערן געגעבן פאר נייע אגענטן אינעם 'סטאסי' און ערשט דערנאך איז ער ערלויבט געווארן צו פארלאזן דייטשלאנד פאר געציילטע וואכן.
די לעקציעס וועלכע דעברא האט געדארפט אדורך גיין, זענען מייסטנס באשטאנען פון ראדיקאלע פראפאגאנדא פארן קאמוניסטישן אידיאלאגיע. אויך האט מען ביי די לעקציעס פארגעברייט די פרישע אגענטן מיט אלע סארטן כיטרע שפיאנאזש טאקטיקן און אזוי ארום איז מען פון דארט ארויס א פערטיגער הארטנעקיגע שטייפער סטאסי אגענט...
ענדגילטיג האט זיך די זאך היבש פארשלעפט און ערשט צוויי וואכן נאכן זיך געזעגענען פון זיין פרוי און קינד ביים באן סטאנציע, האט זיך דעברא ארויסגעלאזט אויפן וועג צום אנדערן זייט פוילן וועלכע ווערט באהערשט דורכן סאוויעטישן פארבאנד.
***
חיים ערוועקט זיך זיך שוין צום דריטן טאג נאכאנאנד אויפן זעלבן הארטן האלץ, די זעלבע אומגעקאלעכטע וואנט, די זעלבע שטיקעדיגע לופט, דורשטיק און הונגעריג, דעמאראליזירט און שטארק צובראכן פיזיש. אבער גייסטיש איז חיים'ל פריש און מינטער, אויפגעלעבט און געשטארקט פאר די געוואלדיגע זכי' פון מקדש שם שמים זיין מיטן זיך נישט ברעכן פאר זיינע אויספארשער ארויסצוגעבן זיינע חברים'ס אידענטיטעט.
חיים האט אלעמאל פיינט געהאט די קאמוניסטישע פארדרייטע אידיאלאגיעס, פארט האט ער דאס קיינמאל נישט געהאט געשפירט אויף די אייגענע ביינער ווי יעצט. אצינד האט חיים קלאר געזען אז זייענדיג א איד איז אומעגליך צו זיין 'אויך' א קאמוניסט, וויבאלד די צוויי זענען ווי פייער און וואסער איינער צום אנדערן, דער קאמוניסטישער גייסט באשטייט פון אינטערדריקן דאס אידישע באפעלקערונג – האט זיך חיים קלאר איבערצייגט.
חיים האט זיך אויפגעזעצט אויף זיין אזוי-גערופענע בעט און מיט ביטערניש זיך דערמאנט פון זיין טייערן ברודער בערל 'א שאד איך האב נישט געניג מסביר געווען פאר מיין יונגער'ן ברודער די שעדליכקייט פון די בליט דארשטיגע קאמוניסטן. א שאד, א שאד. איך האב דאך אים אזויפיל געלערנט זינט דער טאטע איז געשטארבן, פארוואס האב איך אים נישט געניג ערקלערט די סכנה פון די אלע פאטייען, ער וואלט מיר דאך זיכער אויסגעהערט און אפשר אפילו אויסגעפאלגט. נאכדערצו האט דאך דער טאטע דאס געזאגט ממש איידער ער האט זיך געזעגט פון אונז... הלוואי איך זאל זיך נאך אמאל ארויס דערזעהן פון דעם ביטערן תפיסה, איך וועל באלד אפיר זוכן מיין ברודער און אים דערציילן וואספארא אומרעכט 'זיין' באליבטע פארטיי איז קעגן מיר באגאנגען...'
'ס'איז צייט מיר זאלן פטור ווערן פון די אידישע בחורים'לעך וואס געפינען זיך שוין דא איבער א וואך, קיינער פון זיי האלט זיך נישט ביים עפענען דאס מויל און פארציילן וואו עס האלטן זיך אויף זייערע חברים, איך קלער אז מיר קענען זיי שוין שיקן ווייטער' האט דער הויפט אויספארשער געלאזט הערן זיין מיינונג. 'האסטו שוין אויספרובירט אלע אונזערע טאקטיקן' האט דער פאליציי שעף רעאגירט דערצו, מיינענדיג דערמיט די ברוטאלע באהאנדלונגען מיט וועלכע די קאמוניסטן האבן זיך אויסגעצייכנט. 'יא' האט דער הויפט אויספארשער געענפערט א בייזער 'מיר האבן שוין אלעס פרובירט, כמעט אלע פון זיי האבן עטליכע מאל אוועק גע'חלשט דורכאויס די שווערע אויספארשונגען, אבער ס'האט נישט געהאלפן, זייער גייסט איז עפעס ספעציעל שטארק, מיר האבן אזאנס נישט געקענט בייקימען'.
דאן האט דער פאליציי שעף געגעבן זיין צושטימונג און אויסגעפירט 'פיין, אויב אזוי קענען מיר זיי שוין לאזן גיין ווייטער צום קאמוניסטישן גן עדן. ווען איז באשטימט דעם קומעדיגן טראנספארט קיין סיביר?' 'אויף מארגן אוונט, איך וועל זיי שוין זעהן צו ערלעדיגן ברייט פלאץ אויפן באן' האט דער אויספארשער רעאגירט מיט א געלעכטער...
ניינטער קאפיטל
גאנץ גלאטיג איז דעברא אריבער דעם גרעניץ צווישן די רוסישע און דייטשע טעראטאריע. איינמאל דעברא האט געצייגט פארן גרעניץ וועכטער זיין אויסצייכענונג פארן גרעדואירן די לעקציעס אנגענימען צו ווערן אין די 'סטאסי' געהיים-דינסט, האבן זיך גלייך אלע טויערן געעפענט, אדרבה, די גרעניץ וועכטער האבן אים גאר פרובירט צו געפעלן און אויפגענימען מיט די גרעסטע ערע און כבוד.
דעברא האט געדענקט אז דאס לעצטע בריוו וואס ער האט געקריגן פון חיים איז געקימען פון ביאלאסטאק. ער האט דעריבער געווענדע זיינע טריט מיט א שנעלע אימפעט קיין ביאלאסטאק.
זיצנדיג אין באן אויפן וועג קיין ביאלאסטאק האט דעברא כמעט פארגעסן וואו ער געפינט זיך. דעברא'ס מחשבות האבן אים צוריקגעפירט צו זיינע קינדישע יארן אינעם דערפל נישט ווייט פון קראקא, ווען ער פלעגט פארברענגען טאג און נאכט מיט זיין טייערער ברודער חיים'ל. די קליינטשיגע דארף מיט אירע קוים דרייסיג איינוואוינער האט דאך געהאט אזא ספעציעלן חן, די בוימער, די וועלדער ארום, די גרינע וואסער וואס איז דורכגעלאפן אין צענטער פון שטאט, אלעס אלעס געדענקט נאך דעברא מיט יעדען קנייטש. דעברא דערמאנט זיך אפילו, אז ווען א ווילדער הינט האט זיך איין שיינעם טאג באוויזן נעבן זייער הייזקע פונקט ווען ער האט געוואלט אהיימגיין, האט עס אים אנגעהויבן נאך צו יאגן און פרובירט צו באפאלן, דאן איז זיין שטארקער ברודער חיים אים געקימען צו הילף, ער האט זיך שנעל איינגעהאנדלט א דיקע האלץ מיט וועלכע ער האט נאך גרויס מיה באוויזן אפצושרעקן דעם הינט און אים פארשיקט צוריק אין וואלד אריין.
אנקימענדיג קיין ביאלאסטאק האט שוין דעברא נאכאמאל געהאט מיטגעלעבט זיינע יונגע יארן, זיין מוח האט נארוואס לעבעדיג איבערגעשפילט זיין יונג לעבן ווי עס וואלט ווען נעכטן פאסירט. אייגנטליך איז דאס נישט דאס ערשטע מאל וואס זיין כוח הדמיון ארבעט אזוי פיבערהאפטיג, יעדע איבעריגע מינוט לאזן אים זיי אים נישט צוריה, נאכאנאנד דערוועקן זיי אים אין דערמאנען אים פון זיינע פרומע עלטערן און משפחה וועלכע האבן זיך מיט אים אפגעגעבן אזוי אויסערארנטליך, זייער געשמאקע און לעבעדיגע גייסט ערוועקט אין אים א קוואל פון נאסטאלאגיע, די ליבע וואס זיי פלעגן אים אלעמאל געבן גייט אים נישט ארויס פון זיינע מוח קעמערליך.
דעברא שפירט שוין ניטאמאל קיין שוואכקייט אין די פיס, זיי לויפן ווי אין די לופט אן קיין אפשטעל. אט אט קומט שוין דער גליקליכער מינוט ווען זיין ברודער חיים וועט אים געבן זיין ליבליכע קלאפ אין פלייצע. דעברא חלומט שוין וויאזוי זיין ברודער וועט אויפנעמען דעם איבערראשנדן באזוך, 'ער ווייסט דאך ניטאמאל אז איך קום אצינד צו אים, צו זיין פרייד וועט אוודאי נישט זיין קיין גרעניץ. איך ווארט שוין קוים צו הערן זיין גיט ווארט וועלכע ער האט אלעמאל אויפן פלאץ. איך האף אבער ער זאל נישט מאכן קיין וועזן פון מיין אויסזעהן און קליידער, נע, ער וועט זיכער גארנישט זאגן, ער פלעגט מיר קיינמאל נישט פרובירן איינצוטיילן אין מיין פריוואטע לעבן...' האט דעברא געטראכט צו זיך ארויסגייענדיג פונעם באן סטאנציע אין ביאלאסטאק.
דעברא שפעקולירט נישט קיין רגע, ער זוכט אפיר א איד און געט אים א פרעג 'זאג נאר ר' איד, וואו געפינען זיך די נאווארדיקע בחורים?' די ערשטע צוויי אידן וועמען דעברא האט אנגעטראפן האבן געגעבן א קרום מיט נאז און זיך אוועק געדרייט און ווייטער געגאנגען. דאן האט אבער דעברא באמערקט פונדערווייטנס א גרופע אידישע בחורים'לעך, 'אויב געפינט זיך נישט חיים צווישן זיי, וועלן זיי אבער מיר זיכער קענען ענפערן וואו ער דארף זיך צו געפינען' האט דעברא געהאפט.
'בחורים'לעך, זענט איר נאווארדיקע?' 'יא' איז געקימען א שנעלער אבער א שטילער ענפער. 'איך זיך מיין ברודער חיים, ער דרייט זיך צווישן אייך, ווייסט איר וועמען איך מיין?' 'יא, יא, אוודאי ווייסן מיר וועמען איר מיינט, חיים'ל איז דאך פון אונזערע חברה...' 'נו, וואו געפינט ער זיך, וואו דארף ער יעצט צו זיין?' 'אמממ..... ער איז דארט... יא, אין דעם פעסטונג, יא, ליידער ליידער, ער איז אריינגעפאלן אין די נעץ פון די קאמוניסטן...'
דעברא ווערט ווייס ווי קאלעך, דאס בליט קומט אים ארויף אין קאפ, ער גלייבט נישט וואס זיינע אויגן זעהן. דער מעכטיגער ברוינער פעסטונג האט אים פליצלונג געמאכט שווינדלען... 'ווער וואלט אזאנס געגלייבט, דו קאמוניסטן האבן זיך גענימען איבער מיין ברודער?! פארוואס פארווען פארוואו...'
ווען די בחורים'לעך האבן דערזעהן זיין שאק און שוידער און אויפגעפאסט אז דאס איז גאר חיים'ס ברודער, האבן זיי אים גלייך געווינקען ער זאל זיי נאכגיין. דעברא האט געפאלגט און נאכגעגאנגען די בחורים.
נאכן גיין עטליכע גאסן זענען זיי אנגעקימען צו א קליינע רויטע הייזקע, די בחורים זענען זיך אלע פליצלינג צוגאנגען און בלויז איינער איז געבליבן און צוגערופן דעברא צו זיך. דעברא האט זיך דערשראקענערהייט דערנענטערט בעת דער בחור'ל מיטן שווארצן דאטשיק און א קליין שווארץ בערדל הייבט אן רעדן מיט א שטילן קול
'הער צו, דו דארפסט פארשטיין, מיר זענען דא אונטער דעם קאמוניסטישן רעזשים, אלעס מיז זיין באהאלטן און פארשלייערט, די עקזיסטענץ פון 'די נאווארדיקע בחורים' איז א מיליטערישער סוד, קיינער אויסער אירע געציילטע מיטגלידער ווייסן ניטאמאל אז זי עקזעסטירט. איר זאלט זיך פון איצט און ווייטער אבאכט געבן וויאזוי איר רעדט דא, וויבאלד צוליב איין אומשילדיג ווארט קענט איר קריגן א איין-וועג באלעט קיין סיביר. נאכן זעהן אז איר זענט באמת חיים'ס ברודער האבן מיר מחליט געווען אייך צו געטרויען, אבער זייט וויסן אלעס וואס ווייסט און וואס איר וועט געוואויר ווערן פון אונזערע אקטיוויטעטן דארף געהאלט ווערן בסוד, ווייל אז נישט וועלן מיר אלע ליידן און נאכמער אייער ברודער חיים'
צענטער קאפיטל
פיין איך וועל קיינעם נישט דערציילן איבער אייער גרופע' – האט דעברא זיך אנגערופן צום בחור'ל מיט וועמען ער האט זיך דא נארוואס באקענט. דאן האט דעברא אראפגעלאזט דעם טאן און פארגעזעצט 'אבער איך ווייס דאך ניטאמאל פארוואס מיין ברודער געפינט זיך אצינד אין טורמע...'
'דער סיבה איז זייער א פשוטע. איך האב אייך דאך פארציילט אז אונזער גרופע'ס אקטיוויטעטן זענען קעגען די קאמוניסטישע געזעצן, זיי דערלויבן דאך נישט צו פארשפרייטן אידישקייט פאר די יונגווארק, דאס ווערט פאר זיי פאררעכנט ווי א ווידערשפעניגונג אינעם קאמוניסטישן אידיאלאגיע. דיין ברודער איז געווען פון אונזערע בעסטע קעמפער אויפן פראנט, ער האט זיך פאר קיינעם נישט אפשגעשטעלט און זיך נישט דערשראקן פאר קיין זאך אויב האט ער אנעקענט אז דאס וואס ער טיט איז ריכטיג. מיט בלויז ארום צוויי וואכן צוריק האט פאסירט אט דעם שרעקליכן אומגליק און דיין ברודער אינאיינעם מיט נאך עטליכע פון אונזערע חברים זענען געכאפט געווארן רויט-האנטיג דורך אגענטן וואס זענען אונטערגעשטעלט געווארן דורך די פארשאלטענע קאמוניסטישע געהיים דינסט'
הערענדיג דאס, איז דעברא אויפגעשוידערט געווארן ביז גאר. 'איך זעלבסט בין דאך אויך א מיטגליד און אט די דאזיגע געהיים פאלאציי...'
דאס גאנצער ארום האט אים אנגעהויבן שווינדלען, בילדער פון זיין טייערער ברודער חיים שווימען אים ארויף אויפן מוח אויבערפלאך, פון אן אנדער ווינקל אין זיין מוח שטרוימען ארויס די קאמוניסטישע אידיאלאגיעס און פראפאגאנדא מיט וועלכע ער איז פארטעמט געווארן דורכאויס זיינע צענערלינג יארן. דאקעגען דערמאנט זיך דעברא, אז ער האט דא ביי זיך טאש זיינע פאפירן וואס ווייזן איבער אז ער איז נארוואס אפיציעל אריינגענימען געווארן אינעם 'סטאסי'... דעברא איז ממש פארטייפט געווארן פון די אלע קעגענגעזעצטע מחשבות וואס רינגלען ארום זיין מוח, ער האט אים אנגעהויבן שלעכט צו ווערן, דאס אטמען האט זיך אים פארשטייטערט און א נאסע שווייץ האט אים באגאסן.
'ר' יוד איר זענט בסדר'
'יא, יא, אלעס איז בסדר' 'זאג מיר נאר – פרובירט דעברא צו שטארקן זיין אפגעשוואכטע שטימע – איז פארהאן א מעגליכקייט צו קענען באזוכן מיין ברודער אין טורמע?'
'ניין, דער רשעות'דיגער קאמוניסטישער רעזשים ערלויבט נישט צו באזוכן ארעסטאנטן וואס זענען אין טורמע מיט אויפשטאנד-קלאגעס. נאכמער, געווענליך ווערן מער די דאזיגע ארעסטירטע קיינמאל נישט באפרייט, זיי זעהן מער נישט אין זייער לעבן דעם שיין פונעם פרייען זון'
'וואס הייסט, זיי פארבלייבן אין די פונסטערע טורמע קעלערן אזויפיל יארן ביז צו זייער לאנגזאמע טראגישע טויט' – האט דעברא געפרעגט מיט ווייטאג.
'ניין, ס'איז נישט ממש אזוי ביטער ווי איר לייגט עס אראפ, ס'איז אייגנטליך פיל פיל ערגער. נאך וואס די אויספארשונג קאמיסיע פארענדיגט זייער ברוטאלע אויספארשונג ווערן די העפטלינגען געפירט מיט א איין-וועג באן קיין סיביר, דארט פארבלייבן זיי אייביגע קנעכט פון אונזער בליט-דורשטיגע פירער – סטאלין'
אוי וויי, וואס טיה איך דא, וויאזוי גיב איך מיר אן עצה, איך בין דאך ספעציעל געקימען באזוכן מיין ברודער אזא ווייטע און אויסמאדערנדע וועג. וויאזוי איז דאס מעגליך אז אונזער געטרייער פירער זאל זיין אזוי לייכטזיניג מיט זיינע אייגענע בירגער. ווי קען איך גיין פון דאנעט און איבערלאזן מיין ברודער חיים'ל שמאכטן אין די סיבירישע פרעסטן. ניין, איך טרעט נישט ארויס פון דעם שטאט בעפאר מיין פלייצע קריגט נישט קיין גלעט פון מיין ברודער!
דעברא שטייט ווייטער בעת זיינע מחשבות זידן און קאכן, ער באמערקט ניטאמאל אז דער יונג בחור'ל איז שוין לאנג פארשווינדען געווארן...
פארזעצונג קומט אי"ה
וואס איך האב צו פארקויפן - וואס איך האב צו זאגן
פאר סיי וועלכע שרייב ארבעט, אידיש אדער לשה"ק, פאעזיע אדער סיי וואס, פארבינט אייך מיט אונז אויף zofti2016@gmail.com
- אויסגערעכנט
- שר חמשת אלפים
- תגובות: 5552
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 10, 2015 9:50 pm
- שמעלקא זאפטיגער
- שר האלף
- תגובות: 1284
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: אויפן וועג צו סוקסעס
וואס איך האב צו פארקויפן - וואס איך האב צו זאגן
פאר סיי וועלכע שרייב ארבעט, אידיש אדער לשה"ק, פאעזיע אדער סיי וואס, פארבינט אייך מיט אונז אויף zofti2016@gmail.com
eller האט געשריבן:איש החסד האט געשריבן:ווי דער עולם באמערקט אוודאי איז מיין מהלך הדמיון אינגאנצן אנדערש ווי 'אב זקן'ס'. איז דער עולם אינטערעסירט איך זאל ענדערש פרובירן נאכצומאכן אב זקן'ס מהלך אדער פארבלייבן מיט מיין סארט סטיל?
טריי ביידע די מעשה אויף די סטייל און א אנדערע אויף אלטען טאטענס סטייל ושלום על ישראל.
אבער לויט מיין מיינונג אנדערש מאך אים נאך . כ'האב ספעציעל הנאה געהאט פון זיין מהלך עפעס אויסערגעווענליך ..
מיין בליק אויף איי וועלט
- שמעלקא זאפטיגער
- שר האלף
- תגובות: 1284
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: אויפן וועג צו סוקסעס
געקלערט האט געשריבן:wow wow איש החסד איך בין אמת'דיג ערשטוינט פון דיין טאלאנט, דיין דראמאטישקייט, שפראך, און כח הדמיון, די מעשה איז גאר הערליך צוזאמגעפלאכטן, גיי אן ווייטער מיט די מעשה און איך פראזענדליך האלט אז די קענסט רואיגערהייט ארויסגעבן א ביכל דערפון, ס'איז נישט ווייניגער אינטערסאנט ווי חיים וואלדער און יאיר וויינשטאק'ס מעשיות (נאכנישט ווי י' ווייס) און איך מאך נישט יעצט קיין וויץ, איך האב אלץ קינד אדורך געליינט אלע ביכער און איך זאג דיר אז די האסט די טאלאנט און אז די וועסט זיך ערענסט אריינלייגן אין די זאך קענסטו שטארק מצליח זיין.
שמו האט געשריבן:געוואלדיג ייש"כ מרובה גיי אן פעסט
אויסגערעכנט האט געשריבן:יהודי האט געשריבן:בלייב ווער די ביסט. עס איז געוואלדיג ! ישר כח
קאטשקע האט געשריבן:massive
אויסגערעכנט האט געשריבן:אייוועלט פארמאגט א נייער שטערן, דער איז גאר גוט
פרוביר אויך האט געשריבן:וואוילע שעפעלע האט געשריבן:איש דו ווערסט מיר בעסער פון מינוט צו מינוט!
עס שפינט זיך דא א העכסט דראמאטישע מעשה אונטער אונזער רוקן ווען ידע פאר שעה וואקסט ארויס א פרישער פארזעצונג... ביסט געוואלדיג!!
אויסגערעכנט האט געשריבן:עס זעט אויס ווי עס קומט א גוטס... עס איז שוין גוט אבער עס זעט אויס ווי מיר קריכן אריין אין א טיפע זימפ..
עס וואלט גוט געווען אז סוף פון יעדע חלק פון די מעשה זאל זיין א לינק אריין דא צו קאמענטירען, אזוי וועט מען געדענקען גלייך צו קאמפלימענטירן, און אזוי וועט מען געדענקן אז עס איז דא א אשכול דערפאר, און מען זאל נישט מיגב זיין אין יענע אשכול.
לכאורה האט געשריבן:העכסט פראפעסיאנאל.
שמו האט געשריבן:איש החסד
דו טוסט מיט אונז א חסד
מיטן באשרייבן דעם געוואלדיגן מעשה
וואס איז להפליא אפי' שמעולם לא נעשה
גיי אן ווייטער מיט א געשמאק
און דערפריש אונז מיט דיין געבאק
לכאורה האט געשריבן:ר' איש החסד, איר האט א פיינעם טאלאנט
רינדעכיג האט געשריבן:Wordless!!! Keep 'em coming
נישטא קיין ווערטער!
וואס איך האב צו פארקויפן - וואס איך האב צו זאגן
פאר סיי וועלכע שרייב ארבעט, אידיש אדער לשה"ק, פאעזיע אדער סיי וואס, פארבינט אייך מיט אונז אויף zofti2016@gmail.com
- חושב מחשבות...
- שר חמש מאות
- תגובות: 771
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך מארטש 16, 2016 9:25 pm
- לאקאציע: בין שמים לארץ
- אויסגערעכנט
- שר חמשת אלפים
- תגובות: 5552
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 10, 2015 9:50 pm
eller האט געשריבן:eller האט געשריבן:איש החסד האט געשריבן:ווי דער עולם באמערקט אוודאי איז מיין מהלך הדמיון אינגאנצן אנדערש ווי 'אב זקן'ס'. איז דער עולם אינטערעסירט איך זאל ענדערש פרובירן נאכצומאכן אב זקן'ס מהלך אדער פארבלייבן מיט מיין סארט סטיל?
טריי ביידע די מעשה אויף די סטייל און א אנדערע אויף אלטען טאטענס סטייל ושלום על ישראל.
אבער לויט מיין מיינונג אנדערש מאך אים נאך . כ'האב ספעציעל הנאה געהאט פון זיין מהלך עפעס אויסערגעווענליך ..
אבער ווען דו ביסט איך, און איך בין דו, דעמאלסט בין איך נישט איך, און דו ביסט נישט דו...
והמבין יבין.
- אויסגערעכנט
- שר חמשת אלפים
- תגובות: 5552
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 10, 2015 9:50 pm
אויסגערעכנט האט געשריבן:eller האט געשריבן:eller האט געשריבן:איש החסד האט געשריבן:ווי דער עולם באמערקט אוודאי איז מיין מהלך הדמיון אינגאנצן אנדערש ווי 'אב זקן'ס'. איז דער עולם אינטערעסירט איך זאל ענדערש פרובירן נאכצומאכן אב זקן'ס מהלך אדער פארבלייבן מיט מיין סארט סטיל?
טריי ביידע די מעשה אויף די סטייל און א אנדערע אויף אלטען טאטענס סטייל ושלום על ישראל.
אבער לויט מיין מיינונג אנדערש מאך אים נאך . כ'האב ספעציעל הנאה געהאט פון זיין מהלך עפעס אויסערגעווענליך ..
אבער ווען דו ביסט איך, און איך בין דו, דעמאלסט בין איך נישט איך, און דו ביסט נישט דו...
והמבין יבין.
ער שרייבט דאך אליין אז ער קען גיין אויף זיין סטייל..
מיין בליק אויף איי וועלט
- שמעלקא זאפטיגער
- שר האלף
- תגובות: 1284
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: אויפן וועג צו סוקסעס
מיר זענען אנגעצויגן ווי די טערקן אין פראנקרייך!!
וואס איך האב צו פארקויפן - וואס איך האב צו זאגן
פאר סיי וועלכע שרייב ארבעט, אידיש אדער לשה"ק, פאעזיע אדער סיי וואס, פארבינט אייך מיט אונז אויף zofti2016@gmail.com
-
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 378
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג אוקטובער 13, 2016 11:37 pm
- לאקאציע: בבית ה'
- שמעלקא זאפטיגער
- שר האלף
- תגובות: 1284
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: אויפן וועג צו סוקסעס
איך וויל מיר פערזענליך באדאנקען פאר איש החסד...
נ.ב.
ביטע נישט מיט סטראשונקעס, ווילסט זיך נישט פארמעסטן מיט מיר...
וואס איך האב צו פארקויפן - וואס איך האב צו זאגן
פאר סיי וועלכע שרייב ארבעט, אידיש אדער לשה"ק, פאעזיע אדער סיי וואס, פארבינט אייך מיט אונז אויף zofti2016@gmail.com
- יהודי
- שר האלף
- תגובות: 1718
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג סעפטעמבער 02, 2016 2:20 pm
- לאקאציע: ווייט פון פאליטיק.
איש החסד האט געשריבן:אז דער עולם וועט ווייטער בלויז צוטירן שכוח'ס פון אנדערע וועל איך אויך אנהייבן צוטירן מעשות פון אנדערע.....
אקעי...
האסט נישט וואס צו טון ? דאן דריק דא
האסט קריטיק ? אויב יא דריק דא אבער שוין יעצט !!
און פאר א שקויעך דריק דא, נאר אויב די האסט נערוון.
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 8 געסט


c: text/html

text:
איוואן פאוולאוו
איװאַן פּאַװלאָװ (14טן סעפטעמבער, 1849 - 27סטן פעברואר, 1936 ; (ה'תר"י - ה'תרצ"ו)) איז געווען א רוסישער וויסנשאפטלער און פיזיאלאג.
אינעם יאר 1904 האט ער זוכה געווען צו אַן אלוועלטלעכער אנערקענונג ווען ער האט באקומען דעם נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע און רפואה אויף זיין ארבעט אין די פארדייונג סיסטעם פארשונגען, וואס במשך די פארשונגען האט ער אנטפלעגט און געגרינדעט דעם באגריף קלאסישער איינגעתנאי, ווען דאן האט דער אויפפירונג שטרעמונג (וואס דאס "קלאסישער איינגעתנאי" איז א חלק פון דעם) איז געווען דער עיקרדיקער פסיכאלאגישער גאנג אין די 1920ער.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
יצחק הוטנער
ר' יצחק אייזיק הוטנער איז געווען דער גרינדער און ראש ישיבה פון חיים בערלין אין פלעטבוש, ברוקלין, ער האט זוכה געווען אויפצושטעלן די אמעריקאנער תורה וועלט.
ער איז געבוירן אין ווארשע, פוילן אין יאר ה'תרס"ו. ער האט געלערנט אין סלאבאדקע, וואו מ'האט אים גערופן "דער ווארשעווער עילוי".
ער האט געהאט א געוואלדיגע פירערשאפט פאליטיק אפילו געווארן א חסיד און געפירט טישן. מיט קבלה תורות.
רבי הוטנער איז געווען א מיטגליד אין דער אמעריקאנער מועצת גדולי התורה.
ער האט גרויס געמאכט לכתחילה ר' אביגדור מילער אלס זיין צווייטער אין קאמענד צו פירן די ישיבה, אבער דאס קנאות פון ר' אביגדור נישט צו דערלאזן לערנען ענגלישע לימודי חול פון די עלטערע בחורים האט צושיידט זייערע וועגן. דער איידעם פון רב הוטנער און היינטיגער ראש ישיבה איז טאקע נישט געקומען צו ר' אביגדורס לוויה.
זיינע תלמידים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- נאוואמינסקער רבי
- ר' שלמה פרייפעלד
- ר' אהרן שעכטער. דער ממלא מקום.
- ר' יונתן דייוויד, א פוסק (זיין איידעם).


text:
תגובהדורך קרעטשמער » מיטוואך מאי 13, 2009 2:30 pm
בס"ד
צו אלע חשוב'ע מיטגלידער פון היימישע קרעטשמע פארומס אויף אידישע וועלט.
ווי איר אלע זענט באקאנט, זענען מיר לעצטענס אריבער א שווערע דורכגאנג מיט איינער פון די מיטגלידער וואס האט צוליב א 'גילוי' סיבה פארמעקט א חלק דמינכרא פון זיינע תגובות, און דאס אפצושטעלן זענען מיר באצוואונגען געווען חוסם צו זיין דעם ניק, און עס האט זיך פארמירט דורך דעם געוויסע אומאנגענעמליכקייטן.
אויף דעם ארויף האט זיך געשאפן אן ערענסטע דיסקוסיע צווישן מיטגלידער, צי דאס מעקן פונ'ם יעניגן איז געווען אויסגעהאלטן צי נישט. און בכלל וואס איז דען די געפערליכע עוולה פון דעם יעניגן, בסך הכל האט ער 'זיך' געוואלט ראטעווען.
מיר וועלן אראפשטעלן אונזער שטעלונג בנוגע צו די גאנצע נושא, און מיר האפן אז איר וועט פארשטיין אונזער זייט, והשומע ישמע והחדל יחדל.
עס איז ברייט באקאנט, אז די מנהלים זענען וואלענטורן אינ'עם פארום פראיעקט. מיר האבן נישט קיין שום געלט אינטערעסן אין די גאנצע ארבעט, מיר ווילן אז אידן זאלן האבן וואו צו פארברענגן אויפן ברייטן געוועב, אויף א כשר'ן פארנעם. און כשר מיינען מיר פון יעדן פרעספעקטיוו. נישט קיין לשון הרע, נישט קיין מחלוקת, און אוודאי נישט קיין שמוץ.
רבותי, די ארבעט איז נישט קיין גרינגע, גלייבט אונז, מיר זענען פון פשוט'ע אינגעלייט געווארן גאנצע דיינים, מיר דארפן זיך רעכענען מיט צדדים פון פארשידענע פראקציעס, און אויסרעכענען אז די און די תגובה, זאל נישט ווייטון יענע און יענע פארשטופטע חסידות. פארשטייט זיך אליינס, אז מיר זענען פארדעם דא, און מיר רעדן זיך אויף דעם נישט אפ.
אויסערדעם, פרובירן די מנהלים מיט אלע כוחות, צו האלטן די ניווא פון די פארומס, אויף אן הויכע שטאפל, אז מענטשן זאלן זיך שפירן באקוועם דערמיט. אין דעם איז אריינגערעכנט, נישט לאזן קיין בעבישע אשכולות זיך פארווארפן, אין פארומס וואס ערענסטע טעמעס ווערן דארט דורגעדראשן און דורכגעטון. פארשטייט זיך, מיר קענען נישט טיילן קיין שכל פאר קיין מענטשן, און אויך קענען מיר נישט געבן קיין יארן פאר מיטגלידער. איז פון דעם טאג וואס יענער איז בארעכטיגט על פי דיני תורה זיך איינצושרייבן אין די פארומס, וועלן מיר אים באשטעטיגן.
מאכט זיך אז עס כאפט זיך אריין א ניק מיט גאר א בעבישע נאמען וכדו', וועלן מיר דאס נישט באשטעטיגן, און דאס איז צוליב איין פשוט'ע סיבה, מיר קענען נישט פארוואנדלן די פארומס אין א בעיבישע ווינקל.
פאסירט אבער אמאל, אז א בעבי כאפט זיך אריין מיט א ניק נאמען פון אן עדאולט. אבער הינטערן ניק פארשלייערט זיך, א קינד וואס איז נישט געהעריג געווארן דעוועלאפט. נו, מה עלינו לעשות? מיר זענען פארהאקט די הענט. מיר קענען נאר מעקן דא און דארט תגובות פון יענעם, און צומאל שרייבט מען נאך א שטיקל בריוועלע אין אישית. רוב מאל כאפט יענער אויפן ווינק, אבער עס מאכט זיך ביי מאנכע, וואס האבן גאר טענות. אמער? יענער האט אויך געשריבן אזוי, בלא בלא בלא, גיי זיי מסביר, אז יענער האט דאס געטון אין א נאריש פארברענגן אשכול, און דו הרג'עסט אפ אשכולות אין על הצדיקים, אדער אין זכור ימות עולם. אבער, ווען ס'איז נישטא קיין דעת, הבדלה מנין? קען מען נישט צופיל זיך טענה'ן, און עס בלייבט נאר איבער ארבעט ביי די הנהלה צו מעקן און מעקן, ביז די הענט און די הארץ טוט וויי פון אזויפיל מעקן.
אבער אלעס טוט מען, אז א איד וואס וואנדערט אהער, זאל זיך שפירן באקוועם, ער זאל נישט דארפן האבן קיין נסיון פון אנקומען צו נישט קיין געוואונטשענע פלעצער, און ער זאל קענען אויסגעבן זיין שווערע אנגעצויגענע מינוטען, אויף א קאלט גלעזל ביר.
לעניינינו, אז איר פארשטייט אונזער/אייער ציל פון די היימישע קרעטשמע. פארשטייט זיך אליינס, אז ווען עס זאל קומען א ניק, - בפרט איינער וואס האט פיעל באשטייערט צו די קרעטשמע - און צוליב א סיבה, - זאל דאס זיין צוליב א 'גילוי סיבה' - אנהויבן פארמעקן תגובות אן א חשבון, פאטשט ער אין פנים די שווערע ארבעט וואס מיר ארבעטן ללא תשלום גמול. ער זייעט אן א חורבן אין יעדן ווינקל, דיסקוסיעס פארלירן זייער ווערד, דאס גאנצע קרעטשמע גייט כאדאראם, אלעס ווייל... משה האט זיך דערוואוסט, אז הינטערן ניק יענקל, פארשלייערט זיך שלמה. גאנץ א גוטע סיבה, נישט אזוי? טראכט אבער א רגע: וואס וועט זיין אז דו וועסט פארמעקן? וועט ער שוין נישט וויסן אז די ניק יענקל געהערט פאר שלמה? איין זאך יא, ער וועט דאך נאר זען אז דו האסט געהאט וואס צו באהאלטן, אמער דו האסט געמעקט ווי א וואנזיניגער.
איז אויסער דעם וואס עס וועט יענעם גארנישט העלפן אינעם פראבלעם, מאכט ער אן אומגעהויערען שאדן פאר די קרעטשמע. ווי אויבן געזאגט, וואס פאר א פנים האט צו ליינען גאנצע אשכולות, מיט פופצן ליידיגע תגובות אינדערמיט? וואס פאר א פנים האט א גאנצער אשכול וואס באדאנקט זיך אויף אן ארטיקל, מיט הערליכע תגובות פון אנשטענדיגע מיטגלידער, ועיקר חסר מן הספר, דער ארטיקל איז נישט דא? אזוי קען מען אויסרעכענען הונדערטער סארט משלים, ווי גרויס די קרעטשמע איז.
מאנכע פרעגן, איך פארשטיי נישט, טאקע ווייל איך האב אזויפיל באשטייערט צו די קרעטשמע, ווערן מיינע הענט מער געבונדען?!, אויבן אויף גאנץ א גוטע פראגע, אמער, א מענטש האט זיך אוועק געגעבן זיין בלוט און שווייס, געשריבן אסאך און בייגעשטייערט צו די בלי פון די קרעטשמע, וואס יעדער פארשטייט אליינס אז אם אין שרייבערס, אין קרעטשמע, איז וואס קומט זיך אזא איינעם אזא עונש. אבער אויב זאל מען אביסל טיפער - נישט קיין סאך טיפער, נאר אביסקעלע - אריינקלערן, זעט מען ווי זינלאז אזא פראגע איז. זאלט איר זיך פארשטעלן א איד וואס האט אויפגעשטעלט א ביזנעס בשותפות מיט אנדערע, און ער דארף זיך פאר סאום ריזן ארויסציען דערפון. איין טאג זעען די שותפים, אלע ווענט אנגעספרעיט, אלע קאמפיוטערס אריין אין וואסער, אלע פיילס צוריסן אין פיר, און די פעקס מאשינען צוזעצט. נישט ממש אלע, נאר וואו ער האט געמענדזשט. און פארשטייט זיך אז ווי מער חלק אין שותפות ער האט געהאט, האט ער דאך מער זאכן שאדן צו מאכן. וואלט א מענטש געקומען מיט א טענה, כ'מיין אזויפיל בין איך נאך בארעכטיגט, כ'בין דאך א שותף.... יא! ביסט א שותף אבער קיין שוטה דארפסטו נישט זיין.
טייערע מיטגלידער!!! ווען עס וואלט געווען סיי וואס פאר א לאגיק אינעם מעקן, וואלטן מיר עס גענומען אין באטראכט. אבער אויסער פארשטיין יענעם'ס געפילן, האט דאך נאך קיינער נישט מסביר געווען קיין שום לאגישע טענה, וואס צוליב דעם זאלן מיר דאס פארשטיין.
יא, מיר זענען גרייט צו ארבעטן!!! אויב האט זיך עמיציר פאררעדט אין אן אשכול, און ער וויל עס זאל אראפגענומען ווערן דעטאלן פון זיין ניק, מיר וועלן זיך מוטשען צו פארטוישן און פארעכטן עטליכע תגובות אין א רייע, אז עס זאל קיין אומגעוואונטשענע רעזולטאטן ארויסקומען פון יענעמ'ס - יא יענעמ'ס, מיר האבן קיינעם נישט געהייסן וואס צו שרייבן - אומאויסגערעכנטע שנעלע רעאקציע. אבער דאס שטערט אונז נישט, אבי זאלן אידן הנאה האבן. אבער קומען אן א חשבון און מעקן, האסטו דען עובר געווען אויף סיי וואס פאר אן עבירה אז דו האסט געשריבן א תגובה אין היימישע קרעטשמע? פארוואס מעקסטו?
מיר האפן אז מיר האבן זיך גענוג מסביר געווען, און מיר האפן אז אזאנס וועט מער נישט פארקומען ביי אונז אין שטיבל.


text:
2012
2012 איז דאס 12טע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 2012 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן יאנואר - וואלן אין פינלאנד
- 6טן פעברואר - דיאמאנט יובל פון עליזאבעט די צווייטע, 60 יאר מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, קאנאדע, אויסטראליע און ניי זילאנד
- 20סטן מיי - א רינג ליקוי חמה, זעבאר אינעם פאציפישן אקעאן
- 27סטן יולי ביזן 12טן אויגוסט - אלימפיאדע אין לאנדאן, ענגלאנד
- 29סטן אקטאבער - הוראגאן סענדי קלאפט דעם מזרח בארטן פון די פאראייניגטע שטאטן, שאפט היזקים פון $50 ביליאן און שווערע קראפט אויסלעשן.
- 13טן נאוועמבער - גאנצע ליקוי חמה
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן אויגוסט - ניל ארמסטראנג, אמעריקאנער אסטראנויט, ערשטער מענטש צו גיין אויף דער לבנה (געב' 1930)
ימים טובים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 8טן מערץ - פורים
- 7טן אפריל - ערשטער טאג פסח
- 27סטן מיי - שבועות
- 17טן סעפטעמבער - ערשטער טאג ראש השנה
- 26סטן סעפטעמבער - יום כיפור
- 1טן אקטאבער - סוכות
- 9טן דעצעמבער - חנוכה


text:
װיקיפּעדיע:קאפירט נישט קיין מקורות
קאפירעכט[רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי אלץ וואס ווערט געשריבן דא מוז האבן א מקור ערגעץ אנדערשט, דאך מוז מען אכטונג געבן נישט קאפירן ווארט אויף ווארט פון מקורות וואס זענען געשוצט מיט קאפירעכט. עלטערע ווערק וואס האבן שוין פארלוירן זייער קאפירעכט, ווי אויך אזוינע ווערק וואס זייער פארפאסער האט זיי אוועקגעשאנקען צום כלל מעג מען ניצן פרייערהייט. אין אזא פאל איז דאס מערסטענסטייל נישט געשריבן פאר אן ענציקלאפעדיע און מוז באארבעט ווערן. מ'זאל דעריבער אויפפאסן אז דער סטיל זאל זיין צוגעפאסט צו וויקיפעדיע (און מ'זאל אויך צוגעבן געהעריגע וויקילינקען און קאטעגאריעס).
יושר'דיק באניץ[רעדאקטירן מקור]
אמאל מעג מען קאפירן אפילו קאפירעכט חומר טאמער דאס איז שטארק נייטיג צום ארטיקל לויט די כללים פון יושר'דיק באניץ.
וויקיקוואל[רעדאקטירן מקור]
אפילו ווען דער חומר איז פריי פון קאפירעכט, מ'זאל נאר אריינקאפירן אין וויקיפעדיע גאר לאנגע זאכן, למשל טעקסטן, מאפעס, קונסטווערק און אנדערע ניצלעכע בילדער.
אויב האט איר גאנצע ווערק ווי אין פארעם פון א ליד אדער אפילו גאנצע קונטרסים, וואס איר ווילט קאפירן פארן פרייען פובליקום און עס איז אבסאלוט שוין נישט באגרעניצט אונטער די קאפירייט אומשטענדן קענט איר דאס ארויפשטעלן אויפן וויקיביבליאטעק פראיעקט.


text:
טא, וואו דען פארט זי און וואס דען טוט די ציג אויף דאטשע? זי גייט דארט וואו חסידישע אידן און אידענעס גייען, אויף די גלייכע בערג כאפן פרישע לופט. די ציג וויל אויך געניסן פון די פרישע לופט בכדי צו קענען איינזאפן כוחות אויף די הייליגע טעג הממשמשים ובאים. וואס פרעגט איר? פארוואס איז די ציג א "זי?" טא, וואס דען איז א ציג? א מאנסביל ציג איז א צאפ, כידוע ליודעים. און פארוואס טאנצט די ציג מיט א משיחיסט דוקא? כ'ווייס? אפשר איז ער דער איינציקער וואס האט מסכים געווען מיט מיר טאנצן. אין יעדענספאל אזוי איז די מעשה, און אויף א מעשה פרעגט מען נישט קיין קשיות. תשעה באב איז אריבער און כ'קאן זאגן אז ס'איז געווען גאנץ א "תוכן'דיגער" פאסט-טאג. געזאגט דעם גאנצן איכה און קינות ווארט ביי ווארט. נישט גערעדט קיין סאך לשון הרע, און בכלל געטראכט וועגן אהבת ישראל און דאס גלייכן. בכדי צו ערוועקן דער בענקעניש נאך דער בית המקדש איז די ציג געגאנגן זעהן א ווידעא פרעזענטאציע וועגן דער צווייטער בית המקדש פון איינעם פרידמאן. גאנץ א גוטער ארבעט, נאר די "נאראציע" וואלט געמעגט זיין אביסעלע העכער, קלארער און מיט א בעסערע שטימע. זעהט אויס אז דער ארויסגעבער האט אלץ געוואלט טוהן אליין און גארנישט אוועקגעבן פאר אן אנדערען. איז געווארן אז די בייגעלייגטע מוזיק איז געווען העכער ווי זיין שטימע און מ'האט זיך געדארפט שטארק אנשטרענגן צו הערן וואס ער זאגט. אויסער דעם איז אויך געווען צו פיל אינפארמאציע איינצוזאפן אויף איין מאל, בפרט נאך פאר אונזערע קליינע קעפעלעך. אבער ס'איז געווען זייער, זייער אינפארמאטיוו, ב"ה
Wednesday, July 21, 2010
די ציג אויף דאטשע
טא, וואו דען פארט זי און וואס דען טוט די ציג אויף דאטשע? זי גייט דארט וואו חסידישע אידן און אידענעס גייען, אויף די גלייכע בערג כאפן פרישע לופט. די ציג וויל אויך געניסן פון די פרישע לופט בכדי צו קענען איינזאפן כוחות אויף די הייליגע טעג הממשמשים ובאים. וואס פרעגט איר? פארוואס איז די ציג א "זי?" טא, וואס דען איז א ציג? א מאנסביל ציג איז א צאפ, כידוע ליודעים. און פארוואס טאנצט די ציג מיט א משיחיסט דוקא? כ'ווייס? אפשר איז ער דער איינציקער וואס האט מסכים געווען מיט מיר טאנצן. אין יעדענספאל אזוי איז די מעשה, און אויף א מעשה פרעגט מען נישט קיין קשיות. תשעה באב איז אריבער און כ'קאן זאגן אז ס'איז געווען גאנץ א "תוכן'דיגער" פאסט-טאג. געזאגט דעם גאנצן איכה און קינות ווארט ביי ווארט. נישט גערעדט קיין סאך לשון הרע, און בכלל געטראכט וועגן אהבת ישראל און דאס גלייכן. בכדי צו ערוועקן דער בענקעניש נאך דער בית המקדש איז די ציג געגאנגן זעהן א ווידעא פרעזענטאציע וועגן דער צווייטער בית המקדש פון איינעם פרידמאן. גאנץ א גוטער ארבעט, נאר די "נאראציע" וואלט געמעגט זיין אביסעלע העכער, קלארער און מיט א בעסערע שטימע. זעהט אויס אז דער ארויסגעבער האט אלץ געוואלט טוהן אליין און גארנישט אוועקגעבן פאר אן אנדערען. איז געווארן אז די בייגעלייגטע מוזיק איז געווען העכער ווי זיין שטימע און מ'האט זיך געדארפט שטארק אנשטרענגן צו הערן וואס ער זאגט. אויסער דעם איז אויך געווען צו פיל אינפארמאציע איינצוזאפן אויף איין מאל, בפרט נאך פאר אונזערע קליינע קעפעלעך. אבער ס'איז געווען זייער, זייער אינפארמאטיוו, ב"ה
13 comments:
-
-
In Nevel, Kurenitz, Bishenkovicz,Dokshitz, Paritch,Pleshnitz und azey veiter they used the word Bok for a male goat.
What they used in Slatufina Krechinef, Bishtina or Selicz I do not know.
- Wednesday, July 21, 2010 5:17:00 PM
- Hirshel Tzig - הירשל ציג said...
-
א באק איז א גרויסע בהמה
more of a stag, no?
Slotfineh? Kretchniff?
oy gevald! I can just see my Bubbe's reaction when you lump her in with the Jews of those parts.
- Wednesday, July 21, 2010 5:26:00 PM
-
-
Shneur,
Voos mit Durna- Vatra?
- Wednesday, July 21, 2010 5:54:00 PM
-
-
How was informative, if you couldn't process the information?
- Wednesday, July 21, 2010 6:25:00 PM
- Hirshel Tzig - הירשל ציג said...
-
it seems you have a problem processing info too...
informative, but after a while you began to overload.
farshteyst?
- Wednesday, July 21, 2010 6:29:00 PM
-
-
When one overloads, they tend to forget everything.
- Wednesday, July 21, 2010 6:36:00 PM
-
-
Schneur,
they used the word Bok in the Unterlander region too, my parents used to grouch on me if you won"t learn "Vest Vaksen A Bok"
- Wednesday, July 21, 2010 7:30:00 PM
-
-
I watched the Project Inspire video on the net. It almost made me appreciate kiruv.
- Wednesday, July 21, 2010 8:43:00 PM
-
-
"Bok" is presumably derived from the same Germanic root as "buck", a male deer or antelope. If true it begs the question; who was the chochom who decided that goat = deer? Even the Torah knows they're different.
- Thursday, July 22, 2010 10:54:00 AM
-
-
Weinreich says bok is a goat . A deer is a hirsch or sarna like in Reb Yecheskel ZT"l.
While Yiddish is related to German it split off many hundreds of years ago. Its an independent language now.
- Thursday, July 22, 2010 11:43:00 AM
-
-
כידוע דער ווארט אויף א בהמה א בכור. באק באק הייליק ביסטו אבער שטינקען שטינקסטו. שווער צו גלויבן אז דאס איז אויף א קו וכדומה. עס לייגט זיך בעסער אז עס רעט זיך וועגן א ציג כדברי שניאור.
מענדל
- Thursday, July 22, 2010 11:49:00 AM
-
-
no review on r araleh koznitzer hyd?
- Thursday, July 22, 2010 4:22:00 PM
-
-
What do you get when you cross a Meshichist with a "non-Mesichst"?
Stam a Lubavitcher
- Thursday, July 22, 2010 8:38:00 PM


text:
אמיש
אמיש זענען פראטעסטאנטישע קריסטן וועלכע שטאמען פון דער שווייץ און דייטשלאנד און היטן אפ זייער גלויבן זיך נישט צו לאזן פון קיין שום מאדערענע לוקסוס און טעכניק. זיי וואוינען בעיקר אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע און אין קאנאדע און געבן זיך אפ מיט לאנדווירטשאפט און באנוצן זיך מיט פערד און וואגן.
אינהאַלט
אפשטאמונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אמיש שטאמען ארגינעל פון פראטעסטאנטישע קריסטן וועלכע האבן אויפגעהאדעוועט אן אנדערע רעליגיעזע גלויבונג און האבן זיך אפגעטיילט פון די פראטעסטאנטן. די רעליגיע ווערט גערופן אנאבאפטיסט אין וועלכע די עלטערן ברענגען אריין זייערע קינדער אין דער רעליגיע נאר ווען זיי זענען שוין גענוג אלט צו פארשטיין און זיי גלייבן אז מיט דעם טויש ווערט פארגעבן אלע עבירות און דער מענטש ווערט ווי א ניי-געבוירן קינד וועלכע איז ריין פון יעדער זינד. די רעליגיעזע גרופע איז אפיציעל געגרינדעט געווארן אין 1693 נאכדעם וואס עטליכע גלחים האבן באשלאסן זיך אפצוטיילן פון זייער פאטער רעליגיע צוליב עטליכע קלייניקייטן וועלכע האט זיי נישט געפאלן.
די ניי געגרינדעטע גרופע וועלכע איז געבוירן געווארן אין דער שווייץ האט זיך נישט געוואלט קריגן מיט זייער פאטער-רעליגיע און זייער פירער האט באשלאסן צו אימיגרירן קיין אמעריקע וועלכע איז א לאנד פון רעליגיעזע פרייהייט. אין יענע צייטן האבן זיך רוב אימיגראנטן באזעצט אין פענסילוועניע וועלכע איז דאן געווען איינע פון גרויסבריטאניעס קאלאניעס און די לענקעסטער קאונטי איז געווארן די פארנומענסטע אימיגראנט יישוב מיט צענדליגער טויזנטער אימיגראנטן וועלכע זענען געקומען פון איבער גאנץ אייראפע. די אמיש זענען געקומען אין קליינע גרופעס וועלכע האבן אנגעהאלטן ביז אין 1770.
די אמיש פארמאגן נישט קיין געבעט הייזער ווייל עס איז נישט אין זייער רעליגיע. אנשטאט קומען זיי זיך צוזאם אין הייזער און וועלן גיין יעדע וואך צו א צווייטן. ווען פרעמדע באזוכער באמערקן א גרעסערע צאל פערד און וועגנער נעבן א הויז איז דאס א סימן אז זיי פלעפלן דארט.
די אמיש האבן זיך באלד באשעפטיגט מיט פארמינג ווייל זייערע פירער האבן פארשטאנען אז אויב די באפעלקערונג וועט ארויסגיין טאן מסחר אין דער וועלט וועלן זיי ווערן אומגלויביג. די עצה האט געווירקט און די אמיש באפעלקערונג האט שטארק געוואקסן און פארמאגט שוין היינט געגנטן אין אהייא, אינדיאנא, און אין קאנאדע. די באפעלקערונג סטאטיסטיק ווייזן אז זיי האבן געוואקסן פון יאר צו יאר מיט א גרויסער צאל. ווי באקאנט וועלן זיי נישט רעדן אדער האנדלען מיט נישט-אמיש מענטשן ווייל זייער רעליגיע ערלויבט דאס נישט, אויס מורא אז זיי וועלן זיך בארעכענען. צווישן די אמיש ווערן אלע אנדערע גוים אנגערופן די ענגלישע און ווערן באטראכט אלס פרייע מענטשן וועלכע זענען שלעכט פאר דער וועלט און זינדיגן פארן באשעפער.
די אמיש רעדן א דיאלעקט פון דייטש וואס מ'רופט "פענסילוועניע דייטש". אויב עס קומט אויס צו רעדן מיט א פרעמדן וועלן זיי נוצן די ענגלישע שפראך וועלכע זיי לערנען זיך אויך.
די ארדענונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אמיש גלויבונג און לעבנ'ס סטיל איז באהערשט ביי א רייע תקנות וועלכע זיי רופן די ארדענונג (אין דייטש). זיי גלייבן אלע אז עס איז פאראן א באשעפער אויף דער וועלט און זיי וועלן נאר טאן זאכן וועלכע זיי גלייבן אז דאס איז די ווילן פון באשעפער. עלעקטריציטעט, אויטאמאבילן, טעלעוויזיע, מאדישע קליידונג און אלע תאוות עולם הזה זענען פארבאטן ביי זיי ווייל זיי האלטן אז דאס נעמט אוועק די געדאנקען פון דער רעליגיע.
מאדע איז ביי זיי איינע פון די ערגסטע זאכן און זיי האלטן אז מיט זייער לבוש בלייבן זיי אפגעטיילט פון דער גאנצער וועלט. קומען און גיין מעג מען נאר מיט פערד און וואגן ווייל מיט דעם באגרעניצט מען זיך נישט צו גיין צו ווייט אוועק פון דער געמיינדע. יעדע פערד און וואגן איז באלאכטן מיט א לאמטערן וועלכע איז ווי זייער סימבאל.
לייענענדיג די שורות אלס א איד קוקן די זאכן נישט אויס אזוי פרעמד און מאדנע, אבער א גוי וועלכער הערט פון דעם מאדנעם פאלק טראכט ער צו זיך אז זיי זענען פשוט א פאלק וועלכע איז געבליבן שטעקן מיט דער צייט! עס איז אבער נישט אזוי. די גייסטליכע פירער ווייסן גענוי וואס עס טוט זיך אפ אויף דער וועלט און יעדע נייע טעכנאלאגיע ווערט באטראכט אויב עס מעג אויפגעצויגן ווערן צווישן דער באפעלקערונג. פילע נייע טעכנאלאגיעס זענען מיט די יארן ערלויבט געווארן צווישן דער באפעלקערונג אבער נאר אזעלכע זאכן וואס איז וויכטיג פאר ביזנעס אדער טאג טעגליכן לעבן. אויב אבער עס קען אויך גענוצט ווערן פאר באקוועמליכקייט אדער פארוויילונג וועט עס נישט דורכגעלאזט ווערן אפילו נישט וואס קען אויך גענוצט ווערן פאר ביזנעס.
א ביישפיל איז א קאמפיוטער. כאטש דאס איז א ריכטיג ביזנעס מיטל איז דאס נישט ערלויבט ווייל ער קען אויך גענוצט ווערן פאר אייגענע באקוועמליכקייטן. אבער למשל פלאסטיק, וועלכע איז א נייע סארט מאטריאל, איז יא אקצעפטירט געווארן ווייל דאס קען נאר אויסגענוצט ווערן צום גוטן.
א זשורנאליסט וועלכן עס איז געלונגען אויסצופרעגן אן אמיש (נארמאל וועלן זיי נישט ענטפערן פאר קיינעם) האט געשטעלט די פראגע אויב יענער וואלט געוואלט קויפן אן אויוון צו באקן צי דאס וואלט אקצעפטירט געווארן? דער זשורנאליסט וועלכע האט זיך גערישט אויף אן ענטפער אז אפשר אן אנטיק אדער גענוצטער אויוון איז ערלויבט, איז ערשטוינט געווארן צו הערן אז אדרבא, א נייער אויוון (פארשטייט זיך א האלץ אויוון ווייל קיין עלעקטריק אדער גאז איז דארט נישט פאראן) וואס קען בעסער באקן איז גאר א גוטע זאך אריינצוברענגען אויב מען קען זיך דאס ערלויבן.
אן אמיש הויז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אן אמיש הויז איז ממש דאס וואס איז געווען אמאל און דארט איז דאס ווייניגסטע געענדערט געווארן. קיין איין הויז פארמאגט נישט קיין ערנסטע אפאראטן און קיין שום עלעקטרישע קראפט איז נישט פאראן. מעבל איז אויך פאראן ווייניג און די וואס זיי האבן יא איז געשניצט דורך דער האנט און איז זייער פשוט. זייערע הייזער ווערן באלאכטן מיט לעכט, אויל, אדער גאז לאמפן.
די איינציגסטע מאדערנע פאבריק ביי דער אמיש באפעלקערונג איז די מילך פאבריק וועלכע פארמאגט מעכאנישע געצייג צו מעלקן די קי און זיי האבן אויך א פרידזשידער צו קענען האלטן דאס מילך פריש. זייער פרידזשידער ארבעט מיט א גענעראטאר ווייל עלעקטריק איז פארבאטן. אויפן פעלד מעג מען נאר נוצן עכטע פערד פאר דער ארבעט און אויב איינער וויל זיך גרינגער מאכן די ארבעט קען ער צושטעלן א גאז געטריבענע מאשין אבער דאס פערד וועט אלס מוזן דינען אלס דער לאקאמאטיוו און די מאשין העלפט צו.
אן אמיש ארבעט'ס פערד איז א גענוצט פערד וועלכע האט שוין הארטע פיס, שטארקע אקסלען, און א הויקער אויפן רוקן. די סארט פערד ווערן אנגערופן דרעפט פערד און ווערן נאר גענוצט פאר דער שווערער ארבעט. אידרויסן דרייען זיך אלע מענטשן אויף הויכע און געזונטע פערד וועלכע קענען ארויפשפרייזן בערג און דורכמאכן אלע שווערע וועגן. פאר טראנספארטאציע וועט קיינער נישט זיצן אויפ'ן פערד זעלבסט (פארוואס? זעט אויס אז דאס איז איינע פון זייערע טראדיציעס) נאר אלע פארן ארום מיט זיינע וועגנער.
די איינציגסטע פובליק ענערגיע סיסטעמס וועלכע די אמיש נוצן איז ווינט מיל, וואסער, און סאלאר טעכנאלאגיע ווייל די אלע דריי זענען זעלבסשטענדיגע סיסטעמען וועלכע האבן גארנישט צעטאן מיט די דרויסנדיגע וועלט.
זיי זענען ערלויבט צו נוצן מאדערנע טראנספארטאציע אזוי לאנג וואו זיי אפערירן דאס נישט.
קליידונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זייער קליידונג איז איינע פון זייערע סימבאלן מיט וועלכע מען וועט זיי דערקענען אפילו אויסער זייערע גרעניצן. די אמיש קליידן זיך ווי אין די אלטע צייטן ווען די גאנצע וועלט איז געווען אנגעטאן צניעות'דיג.
מענער גייען אלע געקליידעט אין שווארצע סוטס וועלכע פארמאגן נישט קיין קנעפלעך און מיט בלויע אדער ווייסע העמעדער. אלע גייען מיט הויזן טרעגער און יעדער אן אויסנאם האט שווארצע שיך. אלע האבן היטן כאטש זיי גייען נישט שטענדיג דערמיט. זייערע היטן זענען געמאכט פון פעל אדער פון שטרוי. די פרויען גייען מיט לאנגע קליידער ביז די קניען און וועלן נאר נוצן סחורות וועלכע זענען נישט אויפפאלנד אדער שרייענדיג.
פארהייראטע מענער גייען מיט בערד און זייערע פרויען דעקן זיך צו די האר ווי די אראבער און ארטאדאקסישע אידן.
די אמיש נייען אליינס אויף רוב פון זייערע קליידונג און די סחורות קויפן זיי פארטיג אין דרייגוד געשעפטן. אנדערע קליידונג ווי היטן, שיך, הויזן טרעגער קויפן זיי פארטיג.
זייער אלטמאדישע קליידונג און זייער באשיידנהייט האט זיי נאמינירט אלס די פשוטע מענטשן מיט וועלכע זיי ווערן גערופן איבער דער וועלט.
פינאנץ און קאמערץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די וועלט זאגט אז די אמיש, ספעציעל די וואס וואוינען אין לענקעסטער קאונטי זענען רייכע, אדער בעסער געזאגט באלעבאטישע מענטשן. צי דאס איז אמת ווייסט קיינער נישט אבער ווען מען רעכנט וואספארא קליינע הוצאות זיי האבן איבער'ן טאג איז דאס גרינג צו פארשטיין. רוב אמיש האנדלן מיט ריעל עסטעיט און פארמינג אבער קיינער נעמט נישט ארויס צופיל געלט ווייל קיינער וויל נישט פארברייטערן זיין ביזנעס צופיל ווייל דאס וועט אים אוועקנעמען דעם קאפ פון אנדערע זאכן און די רעליגיע וועט זיין די ערשטע צו ליידן דערפון.
גאר אן אינטערעסאנטע זאך אין האנדל איז אז קיינער בארגט נישט קיין געלט פון קיין צווייטן. נישטא אזא זאך! נו וויאזוי קען איינער קויפן א פארעם? און וויאזוי וועט זיך איינער אן עצה געבן אויב ער דערלייגט גרויס געלט אדער עס קומען אים אונטער עפעס אויסערגעווענליכע אויסגאבן?
צו דעם איז פאראן א כמו גבאי צדקה ארגאניזאציע וועלכע איז א פאנד וועלכע דינט די פינאנציעלע אינטערעסן פון די באפעלקערונג. ווען א נייע יונגע קאפל ווערט פארהייראט דארפן זיי זיך נישט קענען ערלויבן צו קויפן א פארעם נאר וועלן באקומען דאס געלט פון די קאמיוניטי קאסע וועלכע ווערט צוזאמענגעשטעלט דורך אלע איינוואוינער וועלכע גיבן א געוויסע סומע יעדן מאנאט. אויב עס איז פאראן א קריזיס און מער מענטשן נויטיגן זיך אין געלט וועלן די ארגאניזאציע וואלונטירן ארומגיין שנארן א גרעסערע סומע געלט.
די אמיש וועלן נאר פרובירן קויפן זייערע פראדוקטן אין קליינע געשעפטן וועלכע האבן באגרעניצטע פארגעשריטנקייטן און וועלן פרובירן אויסצוקרויזן די גרויסע טשעין געשעפטן וועלכע זיי באטראכטן ווי די דרויסנדיגע וועלט. רוב געשעפטן אין וועלכע די אמיש קויפן איין זענען די באלעבאטים נישט קיין אמיש אבער זיי שטעלן זיך צו לויט די אמיש לעבנ'ס סטיל. זיי נוצן נישט קיין רעכן מאשינען, דידזשיטעל וואגשאל, און ווער רעדט נאך פון קאמפיוטערס.
איבער לענקעסטער קאונטי זענען פאראן זייער אסאך אמיש געשעפטן וועלכע זענען מער פארנומען מיט'ן סערווירן די טוריסטן ווי די אמיש באפעלקערונג זעלבסט. אויב איינער וויל טאן ביזנעס מיט די אמיש דייקא דעמאלט וועט ער מוזן עפענען זיין געשעפט אין א פארשטופטן ווינקל וואו ער וועט ציען ווייניג אויפמערקזאמקייט. טוריסטן וועלן נישט וויסן פון דעם געשעפט אבער די אמיש וועלן דאס שנעל אפירזוכן.
ווען א נייע געשעפט עפענט זיך איז נישט פאראן אזא זאך ווי אדווערטייזמענט. דער קאנצעפט עקזיסטירט בכלל נישט אים דעם באפעלקערונג. אלעס גייט דארט פון מויל צו אויער.
די אמיש וועלכע פראדוצירן פראדוקטן פארקויפן דאס נישט דירעקט אויפ'ן מארקעט נאר נוצן א מיטלמאן. איינע פון די באקאנטע פראדוקטן וועלכע זיי פראדוצירן איז שעדס (פאוויטקע אין אידיש) וועלכע זיי פארקויפן פאר א מיטלמאן וועלכער נעמט עס אפ נאכ'ן באצאלן קעש און ער טראגט עס אויפ'ן מארקעט. דאס זעלבע איז מיט די מאטריאלן וועלכע זיי קויפן צו מאכן זייערע פראדוקטן. זיי מאכן דעם ארדער און באצאלן מזומן אויפ'ן פלאץ.
עס זענען פאראן אמיש וועלכע פארקויפן אין זייערע געשעפטן פראדוקטן וועלכע זענען נאר געמאכט פאר טוריסטן. די חברה פארשטייען נישט צו קיין סעילסן און אקצעפטירן נאר קעש געלט. ( א קרעדיט קארד איז נישט בנמצא).
די באפעלקערונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אמיש באפעלקערונג ציילט זיך היינט 227,000 זעלן זי האט זיך געטאפלט אין די לעצטע 16 יאר און זי איז היינט צושפרייט אין 27 שטאטן פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
אן אמיש חתונה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די אינטערעסאנסטע איינפירונגן אין די אמיש באפעלקערונג איז די חתונה סיסטעם. אלע זייערע חתונות קומען פאר אנפאנג ווינטער ווען עס איז נאך נישט קאלט. די פארנומענסטע מאנאט פאר חתונות איז נאוועמבער.
די אמיש הייראטן צווישן 16 און 20 יאר אלט און פארשטייט זיך אז זיי מעגן זיך נאר משדך זיין מיט אמיש.
ווען עס פאסירט א שידוך ווערט דאס געהאלטן אין געהיים צווישן די נאנטע פאמיליע און די גאס מעג נישט געוואויר ווערן דערפון ביז אין די זומער (יולי, אוגוסט) ווען די נעמען פון אלע שידוכים ווערן פארעפענטליכט און מען הייבט אן צוגרייטן א חתונה מאלצייט. קיין שום דזשולערי מעג נישט געקויפט ווערן פאר די כלה ביז די חתונה און די איינציגסטע מתנה וועלכע די כלה באקומט ווען די שידוך ווערט געשלאסן מעג אויך נישט זיין קיין דזשולערי.
די חתונה סעזאן הייבט זיך אן אקטאבער און די צוויי זייטן טיילן זיך איין מיט די ארבעט. די צד הכלה גרייט צו די חתונה מאלצייט און די צד החתן קויפט איין וויכטיגע פראדוקטן פאר די צוקונפטע קאפל. דער צד החתן האט די ארבעט פון איינלאדענען אלע געסט צו די חתונה וועלכע ציילט אין די הונדערטער.
די חתונה מאלצייט קומט פאר אין די כלה'ס עלטערן'ס הויז און געדויערט ביז אין די שפעטע נאכט שטונדן און די נייע קאפל בלייבן וואוינען אין די כלה'ס עלטער'ן וואוינונג ביז די זומער ווען די עלטערן קויפן זיי א הויז. איבער די ווינטער וועלן זיי באזוכן פאמיליע מיטגלידער פאר עטליכע טעג און זיך גרייט מאכן פאר זייער קומנדיגע לעבן.
די אמיש מייסטערווערק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אמיש זענען באקאנט שוין פון לאנגע יארן מיט זייערע האנט-געמאכטע וואלענע צודעקן (דאכענעס) מיט וועלכע א גרויסע צאל אמיש מאכן א פרנסה. די סארט צודעקן איז טראדיציאנאל א פרויענ'ישע ארבעט וועלכע מען ירש'נט אראפ פון דור צו דור. די אמיש צודעקן זענען געמאכט פון די טייערסטע ענגלישע וואל און פארקויפן זיך פאר איבער $1,000 דאלאר און טייל קענען זיין פיל טייערער.
אין זייערע ערשטע יארן און אויך שפעטער האבן זיך די אמיש שטארק געפלאגט אין די ביזנעס ווייל עס איז געווען אן אויפגעכאפטע באשעפטיגונג צווישן אלע עלטערע פרויען אין נארט אמעריקע און די פרייזן זענען געווען זייער נידעריג. היינט זענען זיי די איינציגסטע וואס מאכן עס און דאס איז א סטאבילע ביזנעס מיט גרויסע פראפיטן. נאכמער, אלע אזעלכע סארט צודעקן ווערן היינט פארקויפט צו די אמיש וועלכע פארקויפן דאס ווייטער אויף די מארקעט. זיי פארמאגן אויך גאר אלטע צודעקן וועלכע פארקויפן זיך פאר אסטראנאמישע פרייזן צוליב די חשיבות דערפון און אזוי אויך פארקויפן זיי אלטע ביליגע פון שוואכע קוואליטעט אדער וואס איז מער נישט אין סטיל.
טראדיציאנאל פלעגן די אמיש מאכן די צודעקן נאר אין טונקעלע קאלירן און רוב דערפון האבן געהאט דיימאנטן דיזיינס. היינט קען מען אבער באקומען אלע סארט דיזיינס און אלע סארט קאלירן. וויבאלד זייערע צודעקן איז א האנט-געמאכטע זאך איז שווער אז עס זאל זיי 100 פראצענט פונקטליך און מען וועט געווענליך קענען טרעפן עפעס א קלייניקייט וועלכע איז נישט ווי עס דארף צו זיין. טייל מענטשן האבן זיך מיט די יארן איינגערעדט אז די אמיש מאכן דאס ספעציעל אזוי ווייל זיי מעגן נישט מאכן א 100 פראצענטיגע זאך אלס א כבוד פאר'ן באשעפער ווייל נאר ער קען מאכן עפעס 100 פראצענט. וויאזוי אימער, האט מען דאס קיינמאל נישט געקענט באשטעטיגן ווייל, ווי געזאגט, איז עס געמאכמט מיט די האנט און ביי יעדע האנט ארבעט איז געווענליך פאראן עפעס א טעות.
מען בויט א שטאל![רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אמיש זענען באקאנט מיט זייערע שטאלן. יעדער האט א שטאל אין וועלכע זיי האדעווען בהמות און האלטן זייערע פערדן. עס איז נישט פאראן אזא זאך איינער זאל נישט האבן א שטאל. יעדער וואס האט א הויז האט ער א שטאל.
אינטערעסאנטער פון דעם איז דאס בויען די שטאל. ווען מען בויט א שטאל איז די גאנצע שטאט איבערגעדרייעט. א נייע שטאל ווערט געבויט פאר א ניי-געהייראטע קאפל אדער אויב א שטאל האט זיך פארברענט אדער חרוב געווארן פון א ווינט. די גאנצע שטאט האט א טייל אין יעדע שטאל. אלע מענער, פרויערן און קינדער וועלן זיך באטייליגן ווען מען בויט א נייע שטאל. די האלץ ווערט געקויפט ביי א לאמבער און אלע אנדערע טיילן ווערן צוגעגרייט בעפאר די ארבעט הייבט זיך אן כדי עס זאל קענען גיין אן אפשטעל. אויב מען פלאנט א גרעסערע שטאל וועט מען געווענליך באשטעלן א קרעין צו הייבן די גרויסע שטאנגן. די ארבעט וועט צוגעגרייט ווערן בעפאר און ווען די שטאנגן וועלן זיין גרייט וועט מען אריינברענגן דעם קרעין וועלכע וועט דאס אויפהייבן און וועט באלד אפטראגן.
די עלטערע ערפארענע איינוואוינער קאנטראלירן די קאנסטראקשן און די יונגע פרישע מענער און די קינדער טוען די ארבעט ווען די פרויען און מיידלעך ברענגן זיי צו עסן און טרינקען און אנדערע געברויכן. דאס אויפשטעלן א שטאל געדויערט נישט לאנג און יעדער האט א חלק דערין.
די סצענע פון בויען א שטאל איז ווי דער סימבאל פון די באפעלקערונג'ס פריינשאפט. ווען איינער וויל אראפמאלן אדער אויפשפילן עפעס וועגן די אמיש וועט מען געווענליך נוצן א פערד און וואגן און די סצענע פון בויען א שטאל.
פרייהייט און רעכטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אמיש זענען זייער אויסגערעכנט און וועלן נאר האלטן אין די קאמיוניטי איינער וואס איז דערביי. א קינד ווערט נישט געצווינגן צו ווערן א מיטגלידער פון די קאמיוניטי נאר וועט זיך דאס אליינס אויסוועלן ביי די 16 יאר אלט. ביז די 16 קענען נישט קיין קינדער זיין אנוועזענד אין געשעענישן וועלכע האבן צעטאן מיט רעליגיע.
איינמאל מען דעגרייכט די 16 וועלן די עלטערן און די קאמיוניטי פירער פארלאנגן פון דעם יוגנטליכן צו מאכן זיין באשלוס אין לעבן. אויב וויל ער זיך נישט צושטעלן וועט ער מוזן פארלאזן די קאמיוניטי און ער האט די מעגליכקייט צוריקצוקומען ביז א קורצע צייט דערנאך אויב ער טוישט זיין מיינונג. אויב ער פארפעלט צוריקצוקומען ביז א געוויסע צייט ווערט ער אויסגעשלאסן פון די קאמיוניטי און וועט מער קיינמאל נישט קענען צוריקקומען אפילו ער האלט דערביי. אין אזא פאל וועט די פאמיליע מוזן אפהאקן אלע פארבינדונגן מיט דעם קינד און ער וועט שטענדיג באטראכט ווערן אלס א פרעמדער.
די אמיש האבן בכוונה צו געבן יעדן די אויסוואל אין לעבן ווייל זיי ווילן נאר האלטן אזעלכע מענטשן וועלכע זענען עכט דערביי און ווייסן וואס זיי האבן אויסדערוועלט. רוב טאטעס שיקן אוועק זייערע קינדער בעפאר די 16 צו זען די דרויסנדיגע וועלט כדי זיי זאלן פארשטיין וואס זיי פארפאסן און וואס זיי נעמען זיך אונטער. איינער וואס זעט די היינטיגע וועלט און וועט נאך אלץ אויסוועלן די אמיש לעבנ'ס סטיל איז געווענליך עכט דערביי און וועט בלייבן געטריי צו די קאמיוניטי מיט'ן גאנצן ווילן.
קיינער צווינגט נישט קיינעם צו האלטן די רעליגיע און יעדער האט די רעכט צו פארלאזן די קאמיוניטי. אבער אינערהאלב די קאמיוניטי מוז יעדער איינהאלטן אלע איינפירונגן און טראדיציעס. אויב איינער איז נישט דערביי אפילו נאר צו איין פרט וועט מען אים משלח זיין מיט שיינעם.
א פשוט'ע לעבן אין א מאדערנע וועלט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די גרעסטע שטער און פראבלעם צו די אמיש איז שטענדיג געווען, און איז היינט, די דרויסנדיגע וועלט. דער ערשטער און גרעסטער פראבלעם איז די פארנומענע טוריזם וואס קומט דארט פאר. זייער אינטערעסאנטע לעבנ'ס סטיל איז געווארן איינע פון די פארנומענע אטראקציע ערטער וועלכע ברענגט אהין הונדערטער מענטשן יעדן טאג. די אמיש איגנארירן די באזוכער און קוקן נישט אויף זייער זייט. קיינער ענטפערט נישט אדער לאכט צו קיינעם נאר זיי גייען אן מיט'ן סדר היום ווי גארנישט וואלט געווען. זיי וואלטן גערן געקענט באשטיין אז די גאנצע באזוכונגען זאלן זיך היינט אויפהערן כאטש עס ברענגט זיי א גוטע עקענאמיע.
טראץ זייערע אייגענע תקנות און געזעצן פרובירן זיי איינצוהאלטן אלע רעגירונג'ס געזעצן און האלטן דאס פאר וויכטיג. די אמיש צאלן שטייערן אבער נעמען נישט קיין שום בענעפיטן פון די רעגירונג און קויפן נישט קיין אינשורענס (זיכערהייט). אין 1961 האט די איי.אר.עס. זיי געמאכט אן אויסנאם אז זיי דארפן נישט צאלן קיין ?סאשעל סעקיוריטי? שטייער וויבאלד זיי צאלן נישט אריין אינעם סיסטעם און אין 1965 איז דאס געווארן געזעץ. אויסער סאשעל סעקיוריטי צאלן זיי אלעס כאטש וואס זיי נעמען נישט גארנישט פון די אלע סאציאלע פראגראמען.
נישט אלע זייערע אויפפירונגען קלאפט מיט די רעגירונג'ס געזעצן און זיי האבן שוין מערערע מאל געהאט פראבלעמען מיט די ?לאו ענפארסמענט אגענטורן? וועלכע זיי האבן געשליכטעט דורך מענטשן וועלכע האבן רעפרעזענטירט זייער געמיינדע אין די רעגירונג.
איינע פון זייערע גרעסטע פראבלעמען מיט'ן געזעץ איז די ערציאונג סיסטעם. די פעדעראלע און לאקאלע רעגירונגען האבן ערציאונג'ס סטאנדארטן וועלכע אלע שולעס מוזן איינהאלטן. אבער די אמיש ווילן נישט הערן פון די סטאנדארטן און האבן זיך זייער אייגענע וועג פון ערציאונג. די רעגירונג האט יארן צוריק געוואלט דארט אויפשטעלן א פובליק שולע אבער עס איז נישט געווען פאר וועם און דאס איז קיינמאל נישט צושטאנד געקומען. זיי האבן אן אייגענע פריוואטע שול-סיסטעם וועלכע גייט נאר ביז די 8'טע קלאס און דערנאך גייען אלע קינדער ארויס ארבעטן. זיי האלטן אז זיך לערנען א פאך איז וויכטיגער ווי ליינען ביכער פון היסטאריע. יעדעס קינד קומט ארויס מיט א פאך אין האנט מיט וועלכע ער באשעפטיגט זיך זיין גאנץ לעבן. עס איז נישט פאראן דארט אזא זאך אז איינער טוישט זיין לעבנ'ס קאריערע. ווער עס הייבט אן זיין לעבן מיט מעלקן קיען וועט בלייבן מיט דעם ארבעט פאר זיין גאנץ לעבן גענוי ווי עס איז געווען אין די אלטע צייטן.
אבער אין אלגעמיין וועלן זיי זיך צושטעלן צו די געזעצן און וועלן כאטש פרובירן דאס בעסטע לויט זייערע מעגליכקייטן, ספעציעל ווען עס קומט צו געזונטהייט אדער זיכערהייט. אלס א ביישפיל איז זייערע פערד און וועגנער. די לאקאלע רעגירונג האט זיי געווארנט אז די טונקעלע פערד און וועגנער קענען שווער געזען ווערן אין דער טונקל און איז א סכנה צו רייטן אויף א הייעוועי (הויפט וועג) אדער גרויסע גאסן. די אמיש האבן דאס פארשטאנען און האבן מסכים געווען ארויפצולייגן א ?אראנדזשע טרייענגל האזארד טעוועלע? וועלכע שיינט מיט מינימאלע ליכטיקייט. אין אהייא, וואו א גרויסע צאל אמיש וואוינען, האבן זיי אפילו רויטע לעקטערלעך ענליך צו אן אויטא וועלכע ארבעט מיט באטעריעס.
מאדערנע מעדעצינען ווערן נישט דערמאנט אין זייער ארדענונג און דאס איז די פערזענליכע באשלוס פון יעדע פאמיליע. רוב פאמיליעס נעמען געהעריג מעדעצינען וואס ווערט פארשריבן דורך א דאקטאר. אין פאל פון א עקסידענט אדער אנדערע ?עמוירדזשענסיס? וועט מען זיי געווענליך אריינפירן צו מאדערנע שפיטעלער מיט אמבולאנסן.
מיליטערישע באדינונגען איז ביי זיי שטרענג פארבאטן און קיינער שרייבט זיך נישט איין צו די מיליטער. זיי האלטן אז אוועקנעמען דאס לעבן פון א צווייטן מענטש, אפגעזען פאר וועלכע סיבה, איז א פארברעך און דערפאר ווילן זיי נישט גיין אין מיליטער. ווען אן אפליקאציע פאר מיליטער קומט אן פאר א יוגנטליכער וועלן זי דאס שיינערהייט אפזאגן מיט אן עקלערונג אז דאס איז קעגן זייער ווילן און זיי גלייבן אז דאס לעבן אדער טויט פון יעדן מענטש ליגט אין די הענט פון באשעפער און קיינער טאר נישט צולייגן קיין האנט דערצו. אין צייטן פון א מיליטערישע דרעפט, ווי ביי דער צווייטער וועלט קריג, האבן זיי בלית ברירה יא געשיקט זייערע קינדער אבער זיי האבן אויסגעארבעט מען זאל זיי געבן זייטיגע ארבעט וועלכע פארלאנגט נישט צו טראגן וואפן אויף זיך. די וועלכע זענען דעמאלט געגאנגן אין מיליטער האבן געהאט זייער שווערע צייטן זייענדיג אין די דרויסנדיגע וועלט און טייל צייטונגן האבן נאכאנאנד באריכטעט וועגן זייער אנוועזנהייט.
די עקענאמישע וועלט און היינטיגע סיסטעם פון ביזנעס קומט זיי שווער אן און מיט יעדע טריט ווייטער דארפן זיי שווערער ארבעטן צו מאכן פרנסה. אינפלאציע איז אויך א שטארקע פראבלעם פאר זיי ווייל זייער לעבנ'ס סטיל טוישט זיך נישט און ווען פראדוקטן ווערן טייער דערזעען זיי זיך מיט א פראבלעם און פרובירן אנדערע זאכן. איבער די יארן האבן זיי אנגעהויבן איינפלאנצן מערערע געוואוקסן און האבן אנטוויקעלט א גרעסערע פראדוקציע. טראץ די היינטיגע קליינע וועלט און גרינקייט צו טאן ביזנעס אויף די אנדערע עק וועלט זענען די אמיש פארבליבן מיט א געקלויבטע צאל דרויסנדיגע געשעפטן לייט מיט וועלכע זיי טוען ביזנעס און געטרויען זיי אלס זייערע דיסטריביוטערס.
די פאקט אז די אמיש זענען שוין באזעצן אין אמעריקע פאר איבער 300 יאר איז א קלארער צייכן אז זייער געמיינדע וועט קיינמאל נישט צופאלן. פארקערט גאר, אנקעטעס האבן געוויזן אז אין די לעצטע 50 יאר האט זיך זייער באפעלקערונג דריי-פאכיג געדאפעלט. ווי מיר האבן געזען זענען זיי נישט שטעק געבליבן מיט די צייט. זיי ווייסן זייער גוט וואס טוט זיך אפ אין די וועלט אבער זיי האלטן אן זייער רעליגיע און אלטמאדישע לעבנ'ס סטיל מיט א שטארקייט.
באזוכן די אמיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צו פארשטיין מער און זען זייער לעבנ'ס סטיל איז נאר מעגליך דורך גיין זיי באזוכן. זיי האבן געמיינדעס אין עטליכע ערטער אין די פאראייניגטע שטאטן און אויך אין קאנאדע. די צוויי גרעסטע געמיינדעס זענען אין פענסעלוועניע און אין אהייא. די אמיש באפעלקערונג אין אהייא איז האלב פון די אין פענסעלוועניע אבער פאר'ן באזוך וועט דאס נישט אויסמאכן און ביידע זענען אייניג אינטרעסאנט.
אויב איר ווילט אהינפארן איז וויכטיג צו געדענקען אז די אמיש וועלן נישט טוישן א ווארט מיט קיינעם און וועלן אפילו נישט קוקן אויף אייער זייט. ערווארט נישט קיין באגריסונגען און עס איז א שאד צו עפענען דאס מויל צו זיי. די לענקעסטער קאונטי האט מיט די יארן אויפגעשעטעלט סעפציעלע ערטער וועלכע זענען געמאכט פאר טוריסטן אבער יעדער האט די רעכט ארומצוגיין וואו מען וויל אזוי לאנג ווי מען שטערט זיי נישט. די פאליציי איז דארט זייער שטרענג מיט די טוריסטן און אויב מען טשעפעט די אמיש טרייבט מען אוועק.
עס זענען פאראן טורס וועלכע טראגן ארום מערערע מענטשן אויפאיינמאל איבער די קאונטי אבער אויב איר ווילט זיי בעסער באטראכטן איז כדי צו גיין אליינס און שטילערהייט צוקוקן זייער לעבן. נעמען בילדער איז זייער שווער ווייל רוב מענטשן וועלן זיך אוועקדרייען אדער ארויפלייגן די הענט אויפ'ן געזיכט ווען איינער וויל נעמען א בילד.


text:
אבו האמזא
דער ארכי טעראריסט אבו האמזא, ניין און פערציג יאר אלט, אן אפשטאמיגער פון עגיפטן, און א מיטגליד פון דעם פינסבערי פארק מאסק, האט פאר עטליכע יאר געדינט אלס דער אימאם דארט, ביז מען האט אים באזייטיגט, ווייל ער האט געהאלטן דארט ראדיקאלע רעדעס, וואס אין זיי, האט ער געפרעדיגט ראדיקאלישקייט און געטרייקייט פאר דער טעראר גרופע על קאידא, אויך געהעצט דעם המון עם קעגן דער אמריקאנער אינדאווינדרונג איו איראק, פארהאלטן אין די ענגלישע טורמעס.
אמעריקע בעט פון ענגלאנד זיי זאלן ארויס ליפערן דעם טעראריסט. זיין אדוואקאט האט געפאדערט אז מען זאל אים נישט אויסליפערן, נאר ער זאל ענדיגן זיין זיבן יעריגע אורטייל טורמע, וואס דער ענגלישער געריכט האט אים צוגעטיילט. און דערנאך זאל ער קענען גיין פריי, נאך וואכן וואס דער קעיס ציהט זיך, האט דער ענגלישער געריכט ענדע געאורטיילט אז ער זאל יא ווערן ארויסגעליפערט, און מען זאל אים טראגן קיין אמעריקע. האמזא האט היינט צוטאגס ענגלישע בירגערשאפט, און דעריבער האפט זיין לויער אז ענדע וועט ער יא קענען בלייבן אין ענגלאנד, און פארענדיגן זיין טורמע טערמין, און נישט ווערן ארויסגעליפערט קיין אמעריקע.
האמזא'ס אדוואקאט האט קאמענטירט, אז דער ווילן פון האמזא צו בלייבן אין ענגלאנד איז אויס פארכט אז האמזא וועט געשיקט ווערן צו די ביטערע אמריקאנע טורמעס ווי געוואטנאמע בעי טורמע, וואס איז באוואוסט מיט אירע שארפע אומשטענדן. אמעריקע דאגעגן האט רעאגירט אז זיי האבן נישט אין פלאן צו שיקען האמזא אהין צו די בארבארישע טורמעס, נאר זיי ווילן אים בלויז אויף אויספארש, און זיי וועלן אים באהאנדלען מיט לייכטע אומשטענדן. צום סוף האט ענגלאנד באשטעטיגט ענדגילטיג די אויסליפערונג פון דעם ארכי טעראריסט אבו האמזא קיין אמעריקע.
דער מ.פ. פון בירמהענגאן קאליד מוכאמעד, וואס איז אויך אן אראבער, האט געלויבט דעם היים סעקראטער פאר זיין באשלוס אויסצוליפערן האמזא, און געמאלדן אז דער שריט איז א מעלדונג פאר די ראדיקאלע מוסולמענער וואס וואוינען אין ענגלאנד אז זייער ארט איז נישט דאהי, און אז מען וועט באהאנדלען שטרענג איינעם וואס נעמט אנטייל אין פרעדיגן ראדיקאלישקייט, און העצט אן די מוסולמענער צו אפטאן ווילדע שטיק.


text:
אנדערע, ווי מידייוואַל Bosa אין דעם מערב, זענען ימפּאַסאַבלי פּיקטשעראַסק מיט זייער ראָזעווע-און-גאָלדען בנינים פלאַנקינג דעם טייך. Alghero, אין נאָרדערן סאַרדיניאַ, האט אַ יקסייטינג קאַטאַלאַניש געשיכטע (די שפּראַך איז נאָך גערעדט דאָ) און אַ דעליגהטפול אַלט צענטער; די לעבעדיק שטאָט פון יגלעסיאַס אויך ריטיינז אַ אַפּילינג שפּאַניש לעגאַט. קאַלגליאַרי איז היסטארישן און קאָסמאָפּאָליטאַן אין דער זעלביקער צייַט, בשעת די גלייַך היסטארישן Oristano איז שטיל עלעגאַנט. בעקאַבאָלעדיק קולטור טרייווז מערסט וויגעראַסלי אין די העאַרטלאַנד ווו די עלטער וואָמען זענען נאָך דרייפּט אין שוואַרץ; דאָ טוריס זענען זעלטן - סטערד בייַ - אָבער לעסאָף וועלקאַמד.
אַריבער די לאַנדשאַפט זענען צעוואָרפן קסנומקס נוראַגהי, מאָדנע קאַניקאַל שטיין פאָרטרעססעס אַ פּאָנעם געבויט דורך אַ סאַרדיניאַן Fred פלינצטאָנע. טשיקאַווע טעמפּלעס, קברים, מיסטעריעז מענהירס און בלייבט פון גאנצע בראָנזע אַגע וויללאַגעס פאַרענדיקן די פּריכיסטאָריק קאַרטון.
סאַרדיניאַ דיסטינגגווישיז זיך אין דער קיך מיט האַרציק פּאַסטאַז און אַ ליבע פֿאַר בייַסיק היגע טשיזיז, ווי פּעקאָרינאָ און סמאָוקט ריקאָטטאַ. סאַרדיניאַנס אויך פּראָדוצירן נאָוטאַבאַל וויינז און אַ קאָפּ-ספּליטינג פירעוואַטער, פילו E פעררו.
ויסמייַדן באזוכן בעשאַס בראָילינג, ענג יולי און אויגוסט, ווי ווויל ווי אין ווינטער ווען די אינזל גייט אין כייבערניישאַן און פילע רעסטראַנץ און האָטעלס זענען פֿאַרמאַכט. דער בעסטער צייט פון די יאָר צו באַזוכן זענען אין די פרילינג, ווען די ווילדפלאָווערס זענען אין בליען, און בעשאַס די פרי האַרבסט ווען די טעמפּעראַטורעס ביסט נאָך פּלעזאַנטלי וואַרעם און רובֿ פון די טוריס האָבן לינקס.
אַקטיוויטעטן & זייטלעך אין סאַרדיניאַ
אַנפיביאַ
די קאַנטריסייד אַרום Bosa איז אַ שיין קריססקראָסס פון וויניערדז און ריווערס. צו ויספאָרשן עס, קאָנטאַקט מאַרסעללאָ בייַ אַנפיביאַ, וואס קענען צולייגן עטלעכע ווונדערלעך עקאָטאָורס כולל קייאַקינג, סייקלינג און באזוכן היגע וויניערדז. די אָרגאַניזאַציע יימז צו שטעלן טראַוואַלערז אין פאַרבינדן מיט היגע מענטשן אין אַן מי צו שאַפֿן אַ מער צופרידן און סאַסטיינאַבאַל פאָרעם פון טוריזם. טאָורס דאַרפן אַ גרופּע פון זעקס. אַנפיביאַ אויך כייערז אויס בייקס און קייאַקס אַזוי איר קענען טאָן דיין אייגן זאַך.
אַרגאָנאַוטאַ
דרויסנדיק פּערסוץ זענען גרויס דאָ און דאָרט ס ויסגעצייכנט דייווינג, סנאָרקעללינג, באַרג בייקינג און כייקינג. אַרגאָנאַוטאַ Offers אַ קייט פון וואַסער-באזירט אַקטיוויטעטן, כולל סנאָרקעללינג טאָורס (€ קסנומקס), דייווז (פון € קסנומקס) און קאַניאָנינג יקסקערזשאַנז (€ קסנומקס). פֿאַר קליימינג אינפֿאָרמאַציע קאָנטאַקט פּרימאַ סאַרדעגנאַ, וואָס אויך רענץ אויס באַרג בייקס (פּער טאָג € קסנומקס), קייאַקס (פּער טאָג € קסנומקס), סקוטערז (פּער טאָג € קסנומקס) און קאַרס (פון € קסנומקס).
קאָנסאָרזיאָ דעל באָקטשע
אין די דנאָ פון וויאַ דעל פּאָרטאָ איר וועט געפֿינען אָפּערייטערז פליסנדיק יקסקערזשאַנז צו די מאַדדאַלענאַ אַרטשאַפּאַלייגאָו. די ביגאַסט גאַרניטער איז די קאָנסאָרזיאָ דעל באָקטשע, וואָס אויך האט אַן אָפיס אין שטאָט. עס ראַנז צוויי יקסקערזשאַנז, איינער צו די מאַדדאַלענאַ אינזלען און די אנדערע אַראָפּ דעם קאָסטאַ סמעראַלדאַ (זומער נאָר). טריפּס אַרייַננעמען לאָנטש (געדינט אויף ברעט).
טראַגהעטטי נאַוויסאַרדאַ
א רייַזע אָפּעראַטאָר אַז ספּעשאַלייזיז אין יקסקערזשאַנז צו די גראָטטאַ אין נעטטונאָ, אַ ריזיק ים הייל בייַ די פֿיס פון די קאַפּאָ גייעג העאַדלאַנד. עס ראַנז עטלעכע באָוץ אַ טאָג פֿון אפר.-אקטאבער. אַז לאָזן איר אַ פיש-אויג מיינונג פון די ברעג פון Alghero צו קאַפּאָ גייעג איידער דאַפּאַזיטינג איר אין די גראַטאָו.
מאָרגאַן דייווינג
מאָרגאַן דייווינג קענען צולייגן דייווז צו רובֿ זייטלעך און איז אויך אָטערייזד צו אָנפירן דייווז אין די מאַרינע רעזערוו פון וויללאַסימיוס. עס ס באזירט אין די טוריסט פּאָרט אין דער מאַרינאַ קאַפּיטאַנאַ, קסנומקסקם מזרח פון קאַגליאַרי, כאָטש איר קענען מאַכן עריינדזשמאַנץ איבער די טעלעפאָנירן.
סענטראָ ספּאָרטיוואָ פאַרקאַנאַ
וועגן קסנומקסקם אַרויף מאַנטי אָרטאָבענע פֿון Nuoro, דעם ספּאָרט צענטער איז סיגנפּאָסטעד אַוועק צו די לינקס. זייַן הויפּט אַטראַקשאַן איז די דרויסנדיק אָלימפּיק בעקן, אַ מייַכל אין זומער אויב איר האָבן ניט די ענערגיע צו גיין צו די סיסייד.
Bosa דייווינג
אין Bosa מאַרינאַ, Bosa דייווינג ראַנז דייווז (פון € קסנומקס) און סנאָרקעללינג יקסקערזשאַנז (€ קסנומקס), ווי ווויל ווי הירינג אויס קאַנוז (טאָפּל קאַנו € קסנומקס פּער שעה) און דינגהיעס (פון € קסנומקס פּער שעה).
דייווינג סענטער קאַפּאָ גאַלעראַ
דייווינג סענטער קאַפּאָ גאַלעראַ Offers סופּערלאַטיוו דייווינג אין די נערעאָ קאַווע, די ביגאַסט אַנדערוואָטער גראַטאָו אין די מעדיטערראַנעאַן, און פריילעך אַקאַמאַדיישאַן אין אַ גרויס ווייַס ווילאַ.
סענטראָ זון Marina di לאָנגאָנע
די דייווינג אַרום סאַנטאַ טערעסאַ און די אינזלען אין די באָקטשע אין Bonifacio איז זייער גוט. סענטראָ זון Marina di לאָנגאָנע קענען העלפן איר אָרגאַניזירן ונטערטוקנ זיך טריפּס און פּאַדי קאָרסאַז.
בלועפין מאַנשאַפֿט
אויב איר רייַף פון פּופּיק גייזינג אויף די ברעג דעמאָלט קאָפּ אַראָפּ צו די טוריסט פּאָרט, ווו איר וועט געפֿינען די טיף-ים פישערייַ ווענטיל בלועפין מאַנשאַפֿט.
קאַרטור Dea
אויף די סעאַפראָנט, קאַרטור Dea איז איינער פון עטלעכע אָוטפיץ קרבן שיפל טאָורס. באַנק אויף וועגן € קסנומקס פּער מענטש.
דאָלמען
דאָלמען ראַנז קסנומקסווד טאָורס אין די סופּראַמאָנטע, און האט בייקס, סקוטערז און דינגהיעס פֿאַר אָנשטעלן.
פּרימאַ סאַרדעגנאַ
דרויסנדיק פּערסוץ זענען גרויס דאָ און דאָרט ס ויסגעצייכנט דייווינג, סנאָרקעללינג, באַרג בייקינג און כייקינג.
ווינדסורפינג קלוב קאַגליאַרי
די ווינדסורפינג קלוב קאַגליאַרי Offers אַ קייט פון קאָרסאַז, סטאַרטינג פון וועגן € קסנומקס.


text:
מעטראפאליטען שטח
מעטראפאליטען (ענגליש: Metropolitan) באדייט א צענטער פון מערערע שטעט מיט א הויכע מאס איינפלוס און פאפולאציע. עפ"י רוב ווערט די נאמען פונעם מעטראפאליטען שטח אנגערופן אויף די גרעסטע שטאט צווישן אירע שטעט.
די אפטייטש פונעם ווארט איז: מוטער שטאט, און שטאמט פון גריכיש: מעטרא מיינט מוטער, פאליטין-פאליס מיינט שטאט.
די פילע שטעט אינעם מעטראפליטען מוזן זיין פיזיש צוזאמען. רוב מאל זענען די גרעניצן פונעם שטח נישט פונקטליך, ווייל זעלבסטפארשטענדליך אז דאס פאפולעריטעט פונעם שטח ענדיגט זיך נישט גענוי מיט א גרעניץ.


text:
בירגערמייסטער פון לאנדאן
דער בירגערמייסטער פון לאנדאן איז א מענטש וואס איז געוויילט דורך אלע בירגער אין גרויסלאנדאן צו פירן די סטראטעגישע רעגירונג פון לאנדאן צוזאמען מיט דער לאנדאנער אסיפה.
די ראלע איז געשאפן געווארן אין 2000, און איז געווען דער ערשטער בירגעמייסטער אינעם פאראייניגטן קעניגרייך וואס מ'האט געוויילט אין אלגעמיינע וואלן. דער ערשטער בירגערמייסטער פון לאנדאן איז געווען קען ליווינגסטאן , פון 2000-2008. דער היינטיגער בירגערמייסטער, באריס זשאנסאן, איז געוויילט געווארן אין 2008.
שכירות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער שכירות וואס דער בירגערמייסטער באקומט א יאר איז £143,911, בערך אזוי ווי א קאבינעט מיניסטער.