c: text/html

text:
לאנדאנער אונטערגרונט מאפע
די לאנדאנער אונטערגרונט מאפע איז א טאפאלאגישער געמעל פון דער לאנדאנער אונטערגרונט וואס איז א ניצלעכע מאפע פאר פאסאזשירן.
די מאפע ווייזט נישט וואו די סטאנציעס זענען געאגראפיש. הארי בעק, וואס האט זי געשאפן אין 1931[1], האט פארשטאנען אז אזוי ווי די באן פארט אונטער דער ערד, איז די געאגראפע נישט שטארק וויכטיק; די עיקר זאך וואס אינטרעסירט די פאסאזשירן איז וויאזוי מען קומט פון איין סטאנציע צו א צווייטער. פאר דעם צוועק האט בעק געמאכט א טאפאלאגיש געמעל (א "גראף"). כדי די מאפע זאל זיין גאנץ פשוט, האט בעק געשריבן אויף דער מאפע נאר די נעמען פון די סטאנציעס, און האט געמאלט אלע ליניס נאר האריזאנטאל, ווערטיקאל אדער דיאגאנאל מיט א ווינקל פון 45 גראד (ווינקל).
די פארוואלטונג פון דער באן איז געווען זייער סקעפטיש וועגן דער נייער מאפע, און האט נאר געמאכט געציילטע עקסעמפלארן. אבער די מאפע איז אינגיכן געווארן גאר פאפולער, און היינט זי געפינט זיך אין אלע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציעס און ס'איז געווארן כמעט א סימבאל פון לאנדאן.
במשך די יארן איז די מאפע געווארן געענדערט עטלעכע מאל, אבער זי פאלגט נאכאלץ בעק'ס פלאן. די היינטיקע מאפע ווייזט די אונטערגרונט, די לאנדאנער איבערגרונט, די דאקלאנדס לייכטע באן און טראמלינק.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- לאנדאנער אונטערגרונט מאפעס
- היסטאריע פון מאפעס פון דער לאנדאנער אונטערגרונט
- ארכיוו פון מאפעס פון דער לאנדאנער אונטערגרונט

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ניו יארק - די פארט אוטאריטי פון די ניו דזשערסי טראנזיט וואס דורך איר פארן צענדליגער טרעינס און באסעס פון ניו יארק און ניו דזשערסי צו איבער גאנץ אמעריקע האט געמאלדן אז לויטן יעצטיגן פלאן וועט געבויעט ווערן א נייע טונעל פאר טרעינס אונטערן פען סטעישן אויפן 34'סטן גאס אין מאנהעטטען וואס וועט זיין פארבינדן מיטן פען סטעישן און וועט פארדאפלען די צאל באנען וואס ווערן יעצט געפירט אריין און ארויס פון ניו יארק אויב די פלאן וועט אויסגעפירט וועט עס אפווישן עטליכע גאסן און מאנהעטטען מיט געביידעס און געשעפטן עס דארף אפקאסטן
בערך $8,750,00 דאללער די פלאן איז עס זאל פארטיג ווערן תשע''ז 2017 למספרם


text:
10טן יאנואר
דעם 10טן יאנואר איז דער צענטער טאג פון יאר, אין דער צווייטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 355 טעג (356 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1863 - דער ערשטער אפטייל פונעם לאנדאנער אונטערגרונט איז געעפֿנט
- 2001 - וויקיפעדיע איז געגרינדעט
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1905 - רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם, דער צאנז-קלויזענבורגער רבי און גרינדער פון מפעל הש"ס (נפטר 1994)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1778 - קארל פאן לינע, שוועדישער באטאניקער און זאאלאג (געב' 1707)
- 1833 - אדריען-מארי לעזשאנדרע, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געב' 1752)


text:
אנטאן דרעקסלער
אַנטאן דרעקסלער (13טן יוני 1884 - 1942) איז געווען איינער פון די גרינדער פון דער נאצי פארטיי, אין דייטשלאנד.
די נאצי פארטיי איז געגרינדעט געווארן, 1919 א יאר נאך דער ענדע פון דער ערשטער וועלט מלחמה, און לויט זיינע טענות איז פארהאן אן אפענע פארבינדונג, צווישן יידן, קאפיטאליסטן, זעלבסטשטענדיקע בויערס, וואס ווילן אונטערברענגען דאס דייטשע פאלק, און דערפאר מוז מען צוטרעטן די פיינט פון די דייטשן.
ער איז אויפגעזאגט געווארן דורך היטלער א קורצע צייט נאכדעם וואס היטלער איז געווארן א מיטגליד אין דער נאצי פארטיי.


text:
היראהיטא
היראהיטא (29סטן אפריל 1901 - 7טן יאנואר 1989) איז געווען דער 124סטער קייסער פון יאפאן. ער איז געווען דער לענגסטער קייסער פן יאפאן, פון 1926, ביז ער איז געשטארבן.
זיינע קינדער יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיין טאטע איז געווען דער קרוינפרינץ, און שפעטער קייסער יאשיהוטא, ווען זיין זיידע איז געשטארבן איז היראהיטא געווארן קרוינפרינץ. ער איז געווען דער ערשטער פונעם קייסערס פאמיליע צו באזוכן אייראפע, אלס א טוריסט. אין א האלבע יאר אורלויב וואס ער האט גענומען פונעם ארבעט.
ער האט געהייראט זיין קוזינע פרינצין נאגאקא, און ער האט געהאט מיט איר זיבן קינדער.
זיין פאטער איז געשטארבן 25סטן דעצעמבער 1926, און ער האט אים איבערגענומען, די קרוינונגס צערעמאניע איז פארגעקומען אויפן 10טן נאוועמבער 1928.
די ערשטע יארן אלס קייסער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיינע ערשטע יארן, פון 1926 בי 1945, איז דער מיליטער, געווען זייער שטארק פארמישט, אינעם פאליטיק פונעם לאנד. וואס האט צוגעברענט צו זיין צושטימונג צום צווייטע כיניש יאפאנישע קריג, און שפעטער צו די צווייטע וועלט מלחמה.
ביי דער צווייטע וועלט מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אסאך מענטשן זען אין אים דער היטלער פונעם ווייטן מזרח, אנדערע טענהן אז ער האט נישט צופיל געהאט מיט די פאליטיק, אדער מיליטער.
אזוי צו אזוי. אויפן 7טן דעצעמבער 1941, האט ער צוגעשטימט צום יאפאנער אטאקע אויף פערל הארבער. וואס האט אריינגעשלעפט די פאראייניקטע שטאטן אינעם קריג. מענטשן טענהן אז מען האט אים אריינגערעדט, אז דער מיליטער מאכט גרויס פארשריט, בעת פון דער אנהייב האבן זיי טאקע געמאכט, אבער שפעטער האבן זיי געהאט ביטערע דורכפעלער, מאנכע זאגן אז ער האט געארבעט צוזאמען מיטן מיליטער, און ער האט געוויסט גענוי וואס דער סיטואציע איז.
אנהייב האט ער מסכים געווען אונטערצוגעבן זיך, מיט איין באדינג ער זאל בלייבן קייסער, נאכן אטאם באמבאדירונג אויף היראשימע, און נאגאסאקי, האט ער מסכים געווען צו קאפיטאלירן, אן קיין תנאים, אזוי ווי די אליאירטע האבן געוואלט.
דאגלעס מעקארטור, דער אמעריקאנער גענעראל , וואס איז געשעלט געווארן אין יאפאן, האט אים נישט געשטעלט פאר א געריכט, אפילו ווען אסאך האבן אים באשולדיקט אלס קריג פארברעכער, ער האט אים געלאזט ווייטער זיצן אויפן בענקל, אבער ער האט געמוזט מודה זיין צום יאפאנישן פאלק אז ער אז נישט קיין גאט.
נאכן קריג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געווארן ווי פארהוילן, מען האט אים נישט געזען אסאך, אלעס מיטן ציל אז ער זאל בלייבן א גאט אין די יאפאנעזע אויגן, אזוי וועט די אמעריקאנער קענען טון וואס זיי ווילן, מיט זיין ווילן אן קיין ווידערשטאנד.
נאכן קריג האט מער נישט טייל גענומען אינעם פאליטיק, אבער ער האט אנגעפירט מיט אפציעלע צערעמאניעס, זיין כח איז געווען סימבאליש. נאכן מלחמה, האט ער זיך פארנומען אסאך, מיט פארבעסערן די דיפלאמאטשע באציונגען, פון לענדער אין די וועלט מיט יאפאן.
ער איז געשטארבן 1989. און זיין זון אקיהיטא, האט אים איבערגענומען.


text:
אלחנן וואסערמאן
רבי אלחנן בונים װאַסערמאַן (ה'תרל"ה 1874 - י"א תמוז ה'תש"א 1941) פון די גרעסטע פרומע רבנים און ראשי ישיבות אין אייראפע צווישן די צוויי וועלט מלחמות, און פון די אגודת ישראל אנפירערס. דער פארפאסער פון די ספרים "קובץ שיעורים" און "קובץ הערות" אויף דעם תלמוד. זיין ספר "קובץ שיעורים" איז גערעכענט צו איינער פון די קלאסישע לערן-ספרים אין דער ישיבישער וועלט.
אינהאַלט
זיין לעבן געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן געווארן אין שטאט בירזש אין ליטע. ארום ה'תר"ן (1890) יאר, האָט זיך זיין פאמיליע איבערגעצויגן קיין בויסק אין היינטיקן לעטלאנד. פון דארטן איז רבי אלחנן וואסערמאן געגאנגען לערנען זיך אין דער טעלזשער ישיבה, ביי רבי שמעון שקאפ, און ביי רבי אליעזר גארדאן.
אין ישיבה ער איז אנטפעלקט געווארן אלס אן עילוי, און נאך א פאר לערניארן, ער האט זיך געווענדט צו זיך לערנען ביי רבי חיים בריסקער.
אין יאר ה'תרנ"ט (1899) ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון הרב מאיר אטלאס, וואס ער איז געווען אין יענער צייט דער רב פון דער שטאט סאלאנט.
אין די יארן ה'תרס"ג - ה'תרס"ד (1903) ער האט געגרינדט די אמסיסטלאווער ישיבה אין רוסלאנד צוזאמען מיט רבי יואל באראנטשיק פון ריגע. אין יאר תרס"ז (1907) ער איז צוגעקומען קיין ראדין, און ער האט זיך געלערנט אין "כולל קדשים" ביי דעם חפץ חיים, און ער איז געווארן זיין אויסגעצייכנטער תלמיד מובהק. אין כולל קודשים האט ער געלערנט חברותא דריי יאר מיט ר' שלמה יוסף כהנעמאן.
אין יאר תר"ע (1910) ער האט אונטערגענומען דעם אמט פון ראש ישיבה אין שטאט בריסק, אבער נאכן אויסברוך פון דער ערשטער וועלט מלחמה אין 1914, ווען די באוואוינער פון בריסק האבן זיך אנגעהויבן פארלאזן די שטאט, האט ער צוריקגעקערט קיין ראדין. אנהייב תרע"ו איז ער צוזאמען מיט זיין ישיבה אנטלאפן קיין סמילאוויטש.
אין יאר (1921) איז געווארן מעגלעך צו פארלאזן רוסלאנד, און ער האט זיך צוריקגעצויגן אין פוילן. דארט האט ער אויפגענומען פירן די ישיבה "אהל תורה" אין באראנאוויטש. זיין ישיבה איז געווען א ישיבה פאר יונגע בחורים.
ער איז געווען נאענט צו רבי יוסף ראזין און זיין שוואגער רבי חיים עוזר גראדזענסקי.
געמארדט געווארן אין חורבן אייראפע אין יאר ה'תש"א, (1941) א איינציקע טעג נאך דער נאצישער דורכדרינגונג קיין קאוונע. זונטיק פארנאכט ווען רבי אלחנן וואסערמאן האט געהאלטן אינמיטן לערנען מיט רבי יוסף חיים זאקס און אנדערע ראשי ישיבות זענען אריינגעקומען פיר שאוליסטן און זיי ארויסגעשלעפט און געהרגעט.[1]
אויף זיין נאמען איז אויפגעשטעלט געווארן אור אלחנן ישיבה דורך זיין זון הרב שמחה וואסערמאן, און הרב משה חדש.
זיין געזעלשאפטלעכער אויפטו[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הרב וואסערמאן איז געווען פון די ציוניזם קעגנערס. און ער האט אויכעט געשריבן צו די מזרחי-באוועגונג רבנים אן אפענער בריוו, וועלכער אין אים דערקלערט ער זיין אפגרענצונג (באווארעניש) פון זייער באוועגונג. (דער בריוו הייסט "הנאום והמכתב" פארעפענטלעכט אין "קובץ מאמרים" דער ערשטער טייל). זיין סיסטעם-דערקלערונג האט ער געשריבן אין זיין ספר "קובץ מאמרים". ער האט קארעספאנדירט אין געזעלשאפטלעכע-טעמעס מיט דעם חזון איש און רבי יוסף ראזין. זייענדיק אין ראדין האט זיך אים געטראפן צו לערנען א קורצע צייט מיט הרב קוק. כאטשיק ער האט זיך קעגנגעשטעלט צו זיין סיסטעם, האט ער אים געשיקט א בריוו נאכצופרעגן וואס מאכט ער, ווען ער איז קראנק געווארן.
ער איז געווען פון די "אגודת ישראל" רבנים, און ער האט אנגעוויזן דעם וועג צו אגודת ישראל אלס א פארטיי וואס איר צוועק איז צו פארשטארקן דאס יידנטום. אין דעם דריטן אגודת ישראל קאנגרעס אין שטאט מארינבאד, טשעכיי, יאר תרצ"ז, ער איז געשטאנען אין דעם שפיץ פון געציילטע מיינונגען וואס האבן געהאט א קעגנערשאפט צום טיילונג פלאן. זיין צוגאנג איז אפגעשטופט געווארן צוליב די פילע לאדענישן, וואס איז קלאר געווארן אז רוב רבנים שטיצן אונטער אין אן אויפשטעלונג פון א יידישן שטאט, אויך אויף א קליינעם טייל פון ארץ ישראל.
אויף דער ארויפגאנג פון דעם נאציאנאל-סאציאליזם שרייבט ער אזוי: "די הויפט עבודה זרהס וועמען יידן דינען און זיינען מקריב קרבנות, אין דער היינטיקער צייט זיינען צוויי: סאציאליזם און נאציאנאליזם.... האט פאסירט א וואונדער: אין הימל האט מען די ביידע עבודה-זרהס צוזאמענגענומען אין איינעם, און פון דער הרכבה – נאציאנאל-סאציאליזם – געשאפן א שרעקליכן מטה זעם צו שלאגן יידן מערדערלעך בכל קצווי ארץ. די זעלבע טומאות צו וועלכע מיר האבן געדינט, זיי שלאגן אונז. "תיסרך רעתך".
פאר איז ער מיט זיינע תלמידים גענומען געווארן צום טויט דורך די נאצישע, ער האט אויסגערופן:
"עלינו לזכור שבאמת נהיה מקדשי השם ולא תעלה על דעתנו חלילה מחשבה פסולה, שהיא בבחינת פיגול הפוסל את הקורבן. אנו מקיימים עתה את המצווה הגדולה ביותר - קידוש השם. האש שתבער בעצמותינו היא האש אשר תקים מחדש את העם היהודי". הוא הביע תקווה שקורבן היהודים באירופה יסייע להציל את אחיהם בארצות הברית.
זיין זון הרב אליעזר שמחה וואסערמאן, המשיך את פועלו הציבורי של אביו אחר מותו בשואה. די שמועסן און די ארטיקלען וואס זיין זון האט געשריבן זײַנען אַרײַנגעלייגט געװאָרן אינעם קובץ מאמרים ואגרות חלק ב'.
זיינע וועלטקוקן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין זיינע ארטיקלען וואס זיי זיינען פארעפענטלעכט געווארן אין צייטשריפטן, און זיי זיינען איינגעזאמלט געווארן נאך זיין טויט. אין "קובץ מאמרים", רבי אלחנן וואסערמאן האט אויסגעדריקט נעגאטיוו אנטקעגן די וועלטלעכקייט און דער ציוניזם. נאך חורבן אייראפע, אגודת ישראל מֶעסִיק געווארן. און אזעלכע וועלט קוקן ווי ער האט אויסגעדריקט מען קען געפינען בעיקר אין די עדה החרדית קרייזן.
- ישראל אף על פי שחטא - ישראל הוא", נישט געזאגט געווארן ביי כופרים:
- "איז דאך אנגענומען געווארן ביי אונז אז "פושעי ישראל מלאים מצוות כרימון", "וישראל אעפ"י שחטא ישראל הוא"... די מאמרים און דאס גלייכן געזאגט געווארן אויף די וואס גלויבן אין עיקרי הדת, אבער זיי זיינען רשעים ובעלי עבירות להנאת עצמן... אבער ווען די אמונה אין עיקרי הדת איז קאליע געווארן, ער איז ארויס פון דעם כלל, און עס איז א מצוה אים פיינד צו האבן און פארלענדן".
- אויף הערצל:
- "ער האט געקעמפט אלע זיינע טעג אנטקעגן דער תורה".
- על הציונות הדתית:
- "עס איז קלאר דאס וויבאלד דער מאדערנער נאציאנאליזם ביי יידן איז עבודה זרה, קומט ממילא אויס אז די נאציאנאל-רעליגיעזע שיטה איז עבודה זרה בשיתוף....
ווי פּראבּירט מען א מענטש, ווי זאל מען וויסן וואס ער איז אין זיין פנימיות? לפי מהללו, מען זאל זען וועמען ער איז מהלל. אויב ער שטענדיק מהלל טובים, איז זיין שורש טוב, אויב מען זעט אז ער איז מהלל רשעים, איז א סימן דאס ער איז אליין דאס זעלבע (שערי תשובה לרבינו יונה). בשעת מען זעט וועמען די נאניאנאלע-רעליגיעזע זיינען מהלל און מכבד, ווייס מען וואס זיי אליין זיינען".
- דער פלאץ פון ארץ ישראל אין יידנטום:
"קומט אויס אז אויב יידן בלייבן אן תורה, גייט זיי אונטער אין פארלויף פון איינציקע צענדליקער יאר. דערקעגן אן ארץ ישראל, קען דאס יידישע פאלק עקזיסטירן 2000 יאר.... ארץ ישראל איז נויטיק פאר יידן, אבער אן תורה האבן מיר קיין יידן נישט".
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- קובץ שיעורים, א פירוש אויף דעם ש"ס, תשכ"ד-תשכ"ז (שני כרכים)
- קובץ מאמרים ואגרות, ארטיקלען אין א וועלט-קוק און א געדאנקענגאנג, און לעגענדע פירושים, תש"ס (שני כרכים)
- קובץ הערות, א פירוש אויף מסכת יבמות, געדרוקט צוזאמען שוֹ"ת רשב"א אויף יבמות.
- דברי סופרים, דיונים על מסורת התורה (הודפס בכרך ב' מקובץ שיעורים)
- עיקבתא דמשיחא, (עקזיסטירן דריי ווערסיעס: צוויי ווערסיעס אין קובץ מאמרים חלק א', און אן אנדער ווערסיע אין א באזונדערן קונטרס)
צו נאך לייענונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אור אלחנן - תולדות חייו ופועלו של רבי אלחנן וואסערמאן (שני חלקים)
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- גרסה מקוונת של הספר עקבתא דמשיחא, אין דעת וועבסייט.
- רבי אלחנן וואסערמאן והשמרנות החרדית, עצור כאן חושבים
- תולדות אנשי שם, חלק א', ניו יורק, תש"י, עמודים 40-41


text:
אפריקע
אַפֿריקע איז דער צווייטער גרעסטער קאָנטינענט און האט די צווייטע גרעסטע באפעלקערונג נאך אזיע פונעם ערד פלאנעט. איר גרויסקייט איז 30,244,050 קוואדראט קילאמעטער (אנשליסנדיג אירע אינזלען) וואס דעקט אפ 20.3% פון דער ערד פלאנעט פלאך. איר באפעלקערונג אנטהאלט 1,032 מיליאן איינוווינער (אין 2011), 15% פון דער באפעלקערונג פון דער גארער וועלט.
דער קאנטינענט איז ארומגענומען מיטן מיטלענדישן ים אין צפון, דעם סועץ קאנאל און דעם ים סוף אין צפון-מזרח, דעם אינדישן אקעאן אין דרום-מזרח און דעם אטלאנטישן אקעאן אין מערב. דער עקוואטאר גייט אדורך אפריקע.
אפריקע האט 54 לענדער, כולל דעם אינזל-לאנד מאדאגאסקאר. דאס גרעסטע לאנד לויט שטח איז אלזשיר, און דאס גרעסטע לויט באפעלקערונג איז ניגעריע.
אינהאַלט
עטימאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט יוסיפון איז דער נאמען "אפריקע" פון אפר, אייניקל פון אברהם אבינו, וועמנס קינדער האבן אינוואדירט ליביע.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פיל פארשער גלויבן אז דער מענטש האט זיך צום ערשטנס אנטוויקלט אין אפריקע.
די אוראלטע היסטאריע פונעם צפונדיקן טייל פון אפריקע איז פארבונדן מיט די אנטוויקלונגען וואס האבן פאסירט אין אזיע און אייראפע. אין דעם געגנט האבן אויפגעבליט עטלעכע קעניגרייכן, ווי אוראלט עגיפטן. די אוראלטע גריכן זענען געווען די ערשטע אייראפעישע וואס האבן אויסגעפארשט אפריקע. אין דעם דרומדיקן טייל פון קאנטינענ, איבער דעם סאהארא, איז די היסטאריע געווען אינגאנצן אפגעריסן פון אנדערע ראיאנען פון דער וועלט. די געזעלשאפט איז געווען צעטיילט אויף שבטים, ווי למשל די באנטו און די בושמאנען.
אין יאר 332 פאר דער ציווילער רעכענונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער באזיגט די פערסישע הערשאפט אין עגיפטן. ער האט געגרינדעט די שטאט אלעקסאנדריע, וואס איז געווארן, נאך זיין טויט, די הויפטשטאט פון דער מלוכה פון דער תלמי-דינאסטיע.
אין דעם אנהייב פונעם 7טן יארהונדערט האט דער אראבישער כאליפאט זיך פארשפרייט אין עגיפטן און אין צפון אפריקע. דער טייל פון אפריקע וואס איז דרום פונעם סאהארא האט זיך אנטוויקלט אפגעזונדערט פון אנדערע לענדער אין דער וועלט.
אין די 16טן און 17טן יארהונדערטער איז צפון אפריקע געווארן איין פאליטישער וועזן אונטער דער הערשאפט פון דער אטאמאנישער אימפעריע. אין דער זעלבער צייט האבן די אייראפעישע אימפעריעס אנגעהויבן זוכן גליקן אין אפריקע דרום פונעם סאהארא. דאס ערשטע לאנד וואס האט אויפגעשטעלט קאלאניעס אין אפריקע איז געווען פארטוגאל, נאכדעם פראנקרייך, ענגלאנד און האלאנד. שפעטער זענען געקומען די דייטשן, איטאליענער, בעלגער און שפאניער. ביזן סוף פונעם 19טן יארהונדערט, איז דער גאנצער קאנטינענט, אחוץ עטיאפיע און ליבעריע, געווען אין פרעמדע הענט, פון די אטאמאנישע און אייראפעישע אימפעריעס. די פרעמדע רעגירונגען האבן אויסגעניצט די רעסורטן פון אפריקע פאר זייערע צוועקן.
פאליטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רוב פון די שטאטס פארוואלטונג מעטאד אין אפריקע איז רעפובליק, געפירט דורכן פרעזידענט.
אין די סוף 1900ער יארן זענען א סך לענדער אין אפריקע געווען דיקטאטורן מיטן שטיץ פונעם ראטן פארבאנד. פון די אנהייב 1960ער יארן ביזן סוף 1980ער יארן זענען פארגעקומען אין אפריקע מער ווי 70 רעוואלוציעס. א סך פון די פירער פון די לענדער האבן נישט געהאט קיין בילדונג, אויך נישט קיין דערפארונג אין פירן א מדינה.
זייט דעם אנהייב 2000ער יארן האבן עטלעכע לענדער אנגעהויבן צו רעפארמירן זייער מארק מער אויף דער סיסטעם פון קאפיטאליזם. למשל, אין אנגאלא האט געקאנטשעט די בירגער קריג אין 2002 נאך 30 יאר, און היינט אנטוויקלט די עקאנאמיע דארט גאנץ גיך. אטייל איז דאס צוליב די נייע טעכנאלאגיעס ווי דער צעלפאן. דאך זענען ווייניק לענדער דעמאקראטיעס. די מערסטע דעמאקראטישע לענדער זענען דרום אפריקע, קעניע, מאלי, גהאנע און סענעגאל.
אפריקאנער פארבאנד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – אפריקאנער פארבאנד
דער אפריקאנער פארבאנד איז א פעדעראציע מיט 53 מיטגלידער—אלע לענדער אין אפריקע אויסער מאראקא. דער פארבאנד איז געגרינדעט געווארן דעם 9טן יולי 2002, הויפטקווארטירט אין אדיס אבאבא, עטיאפיע.
ווירטשאפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפריקע איז דער ארימסטער קאָנטינענט פון דער גארער וועלט. די עקאנאמיע איז באזירט בעיקר אויף לאנדווירטשאפט, און אויך א ביסל אויף אינדוסטריע, מינעריי, פאבריקאציע, אינוועסטירונג, באנקעריי, קאמוניקאציע און אינפארמאציע טעכנאלאגיע. די לעצטע יארן האבן געזען א גיכע אנטוויקלונג פון דער עקאנאמיע אין דרום אפריקע און אין דעם איינגאס פון גינע.
אונטערן דרוק פון אינטערנאציאנאלע עקאנאמישע ארגאניזאציעס ווי דער אינטערנאציאנאלער געלטפאנד, האבן פילע לענדער אין אפריקע באוויזן צו ענדערן זייער עקאנאמיע, און אצינד ווייזן זיי אויסזען פון פאזיטיוון וואוקס נאך דורות פון נעגאטיוון אדער נישטיקן וואוקס. דאך, האבן פארשיידענע ארגאניזאציעס קריטיקירט די טעטיקייטן פון די אינדוסטריאליזירטע לענדער אין אפריקע, מיט דער טענה אז זיי טוען פאראייביקן די ארימקייט אינעם קאנטינענט דורך שאפן מאסיווע פראצענט-טראגעדיקע חובות, וואס די לענדער קענען נישט אויסהאלטן.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפריקע איז דער גרעסטער קאנטינענט אין דעם דרום האלבקיילעך פון דער ערד. ביזן 19טן יארהונדערט איז אפריקע געווען באהאפטן צו אזיע אין צפון-מזרח, אבער זייט מ'האט געבויט דעם סועץ קאנאל איז אפריקע נישט באהאפטן צו קיין שום אנדערן קאנטינענט. פון צפון קיין דרום באציט אפריקע 8,000 ק"מ. פון די קאפווערדישע אינזלען אין מערב ביז סאמאליע אין מזרח איז א ווייט פון 7,400 ק"מ. דער בארטן פון אפריקע איז לאנג 26,000 ק"מ.
דאס גרעסטע לאנד אין אפריקע איז אלזשיר, און דאס קלענסטע לאנד איז סיישעל, אן ארכיפעלאג לעבן דעם מזרח בארטן פון אפריקע.
קלימאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער קאנטינענט אפריקע האט פארשיידענע קלימאטן, פון טראפיש צו סובארקטיש. אפריקע איז דער ווארעמסטער קאנטינענט אין דער וועלט, און 60% פון זיין שטח איז מדבר.
עקאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפריקע פארלירט אירע וועלדער גאר גיך, מער ווי פיר מיליאן העקטארן א יאר.
פלאנצן און בעלי חיים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפריקע האט א סאך מינים פון בעלי חיים, צווישן זיי אנטעלאפ, בופלאקס, זעברע, העלפאנד, לייב, זשיראף, נאזהארן, מאלפעס און היענעס.
מער ווי 2,000 סארטן פון פיש לעבן אין די אזערעס און טייכן פון אפריקע.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די באפעלקערונג פון אפריקע איז געוואקסן פון 221 מיליאן אין 1950 ביז 1 ביליאן אין 2009. אין עטלעכע לענדער זענען מער ווי 50% פון די איינוואוינער יונגער פון 25.
רעדער פון באנטו שפראכן זענען א מערהייט אין דרומדיקער, צענטראלער און דרום-מזרח אפריקע, אויך אין גאבאן און עקוואטארישער גינע.
די אריגינעל פעלקער אין צפון אפריקע זענען געווען די בערבערן אין צפון-מערב, די עגיפטישע אין צפון-מזרח און נילא-סאהארישע אין מזרח.
אייראפעאישע קאלאניזאציע האט געברענגט גרויסע גרופע פון אזיאנער, מערסטנס פונעם אינדישן סוב-קאנטינענט, צו בריטישע קאלאניעס. אין דרום אפריקע געפינען זיך גרויסע אינדישע געמיינדעס, מיט קלענערע אינדישע געמיינדעס אין טאנזאניע און קעניע.
שפראכן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין אפריקע ווערן גערעדט היינט מער ווי טויזנט שפראכן. אפריקע איז דער מערסטער פילשפראכיק קאנטינענט אין דער וועלט. עכטע אפריקאנישע שפראכן ווערן צעטיילט אויף פיר פאמיליעס:
- די 240 אפרא-אזיאטישע שפראכן וואס 285 מיליאן מענטשן רעדן, אין די הארן פון אפריקע, צפון אפריקע, סאהעל און דרום-מערב אזיע.
- מער ווי 100 נילא-סאהארישע שפראכן וואס 30 מיליאן מענטשן רעדן, אין אוגאנדע, דרום סודאן, טשאד, ניגעריע, סודאן, עטיאפיע, צפון טאנזאניע און קעניע.
- די ניזשער-קאנגא שפראכן
- אומגעפער 50 כאי-סאן שפראכן וואס 120,000 מענטשן רעדן אין דרומדיקער אפריקע.
קולטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טויזנטער יאר איז דער גרויסער פיראמיד פון גיזא געווען די העכסטע סטרוקטור אין דער וועלט, ביז 1300 ווען מ'האט געענדיקט בויען לינקאן קאטעדראל. אויך מערקווירדיק איז די חרובע שטעט גרויסע זימבאבווע.
די מוזיק פון אפריקע איז גאנץ פארשפרייט, יעדער ראיאן האט זיין מוזיקאלישע טראדיציע. די מוזיק פון צפון אפריקע האט גאר אן אנדער היסטאריע ווי די מוזיק פון אפריקע דרום פון דעם סאהארא.
ספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דריי און פופציק אפריקאנישע לענדער האבן פוטבאל גרופעס. עגיפטן האט די בעסטע פוטבאל גרופע אין אפריקע; זיי האבן געווינען די אפריקע מייסטערשאפט זיבן מאל.
קריקעט איז שטארק פאפולער אין דרום אפריקע און זימבאבווע, און אויך אין קעניע. אויך אין נאמיביע און מאראקא שפילט מען קריקעט.
רעליגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט רעליגיעס אין אפריקע זענען קריסטנטום (45%), איסלאם (40%) און טראדיציאנעלע אפריקאנישע רעליגיעס (10%). דער עלטסטער מעטשעט אין אפריקע איז דער גרויסער מעטשעט פון קיירואן, געגרינדעט אין 670.
לענדער אין אפריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – ליסטע פון לענדער אין אפריקע


text:
גלעטשער
א גלעטשער א גרויסער קריכעדיגער טייך פון אייז, פארמירט פון קאמפאקטע שיכטן פון שניי, וואס פליסט דורך שווערקראפט (גראוויטאציע). אייז אין די גלעטשערס שאפט די גרעסטע זאפאס פון פרישוואסער אויף דער ערד, און די צווייטער גרעסטער זאפאס פון וואסער נאך די אקעאנען. גלעטשערס באדעקן ריזיקע שטחים אין די פאלאר ראיאנען; אחוץ דעם געפינט זיך גלעטשערס אויף די גאר הויכע בערג.
מען געפינט אסאך גלעטשערס אין אנטארקטיקע, טשילע, קאנאדע, אלאסקע, גרינלאנד און איסלאנד. בערג גלעטשערס זענען גאנץ פארשפרייט, למשל אין די אנדן, הימאלייע, ראקי בערג, קאווקאז און די אלפן, אין דעם יאדערלאנד פון אויסטראליע זענען נישט פאראן קיין גלעטשערס.


text:
טל געזעץ
חוק טל איז א צייטווייליגער געזעץ אין ארץ ישראל וואס וועט אנהאלטן ביז 2012 וואס דינט ווי א ספעציעלע פטור פאר מיליטערישע דינסט אין צה"ל פאר געוויסע סעקטארן ווי חרדים. דורכדעם וואס זיי האבן חתונה און זיי לערנען אין ישיבה ביז 21 יאר אלט.
דאס איז געווארן באטראכט אלס א נייע מהלך פארן חרדישן אידענטום וואס וועט געגעבן ווערן פאר חרדים א געלעגנהייט צו גיין ארבייטן פאר פרנסה אן דינען אין צה"ל מיט א מינימאלער דינסט פון אפאר חדשים ציווילע סערוויס, אבער אסאך פרומע האבן אין דעם געזעהן א חורבן פאר דת צוליב דעם וואס נחל החרדי איז דורכדעם צושטאנד געקומען פאר בחורים וואס זיצן נישט אין ישיבה אגאנצן טאג ביז די 22 יאר, און בכלל האט דער געזעץ פארגעשלאגן אז מען זאל מוטיגן די מיליטער דינסט ביי חרדים אויך איז דורכדעם געווארן א שטארקער פארקלענערונג אין די געלט פאר געבענטשטע משפחות מיט פיל קינדער.


text:
האניג
האניק איז א פליסיגע זיסע זאך וואס קומט ארויס פון א האניג בין. מען נוצט דאס אלס א מענטשנס עסנווארג.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פארשער האבן געטראפן פערשטיינערטע רעסטן פון בינען וואס ווערן געשאצט צו א תקופה פון פאר 150 מיליאן יאר.
אין א אויסגעגראווירטע וואנט אין זימבאבווע פון פאר 15,000 יאר זעט מען א מענטש וואס נוצט זיך מיט רויך כדי צו רויבן האניג.
ביי די יידן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט די הלכה איז מען פארבאטן צו עסן א בין, אבער אירע האניג מעג מען עסן, וויבאלד די האניג ווערט נישט באשאפן דורך די בין אליין, נאר די בין בריינגט דאס פון די בלום צום בינשטאק, אזוי ווי עס שטייט: מפני מה אמרו דבש דבורים מותר שאין מוציאות אותו אלא מכניסות אותו (תוספתא, מסכת בכורות, א, ה).
און אין רמב"ם: דבש דבורים, אף על פי שהוא בא מבעל חיים טמא, מותר באכילה, ואין בו משום כל היוצא מן הטמא טמא, מפני שהדבורים מכניסות אותו לגופן ואין ממצות אותו מגופן (הלכות מאכלות אסורות, פרק ג', הלכה ג')
לויט די היינטיגע וויסנשאפט ווייסט מען אז די בין נעמט יא ארויס פון איר קערפער פארשידענע מאטעריעלן צו די האניג. די רבנים ענטפערן דערפון אז די מאטעריעלן זיינען ווייניגער ווי א זעכציגסטל, און זיי זיינען בטל בשישים.
עס איז דא א מנהג ביי יידן צו עסן עפל מיט האניג אין דער יום טוב ראש השנה און אין הושענא רבא.


text:
6/22/2014
זיי זענען נישט מחלל שבת וועגן אינטערנעט - נאר וועגן חינוך ה"לא טהור"
מרדכי בצלאל קליין, דיין פון סאקמער אין לעיקוואוד. דו אפגעריסענער פערד וואס דו ביסט, ביי חילול שבת הייבט זיך עס אן? דיין שרייען וועט העלפן? עס הייבט זיך אן פון אזעלכע טיפשים ווי דו וואס נעמען זיך אן פאר קאלקא ודומה לו, פון אזעלכע רשעים וואס באשמוצן א חשוב'ן ת"ח וואס האט געטאהן כהלכה און געלאזט איינזעצן דעם מאנס, אויך קומט עס פון נישט ארייננעמען אדער ארויסווארפן בחורים פון ישיבה מאיזה סיבה שלא תהי'. די בחורים זענען נעבעך צובראכענע נשמות, פון "סעקסשועל מאלעסטינג" אדער סתם "אביוז", מען ברויך זיי מקרב זיין מיט א גוט ווארט, מיט שרייען וועסטו זיי נאר ווייטער אוועקשטופן. שרייען ברויך מען אויף דיר ובדומה לך.
Posted by Rabbi Nuchem Rosenberg at 6/22/2014
זיי זענען נישט מחלל שבת וועגן אינטערנעט - נאר וועגן חינוך ה"לא טהור"
2014-06-22T23:22:00-04:00
Rabbi Nuchem Rosenberg
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text:
גרויסווארדיין
גרויסווארדיין (רומעניש: Oradea, דייטשיש: Grosswardein, אונגאריש: Nagyvárad, אויך Várad, טערקיש: Varat) אין קרישאנא איז א שטאט אין זיבנבערגן, רומעניע. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 204,477 ביים 2009 צענזוס.
דער לעצטער רב דארטן פארן קריג איז געווען הרב פוקס, אבער עס האט געווירבלט דארטן א גרויסער אידישע קהלה פול מיט רבנים און דיינים
ווי אויך איז באקאנט אז הרה"ק מ'וויזניץ בעל אמרי חיים האט זיך אויפגעהאלטן דארטן בשעתן קריג
(אכטונ נישט אויסמישן מיט קליינווארדיין וואס איז א שטעטל אין אונגארן)


text:
איידעלער גאז
די איידעלע גאַזן זענען א גרופע פון כעמישע עלעמענטן וואס באלאנגען צו גרופּע 18 אין דער פּעריאָדישער טאבעלע. אונטער געווענליכע אומשטענדן, זענען זיי אלע אן קיין ריח, אן קיין קאליר און האבן אן איינציגן אטאם. די זעקס איידעלע גאזן וואס געפונען זיך נאטירלעך זענען: העליום (He), נעאָן (Ne), אַרגאן (Ar), קריפּטאַן (Kr), קסענאָן (Xe) און דער ראַדיאָאַקטיווער עלעמענט ראַדאָן (Rn).
נאבעלע גאַזן זענען זייער סטאַביל ווייַל זיי אַנטהאַלטן 8 עלעקטעראנען אין זייער אויסווייניקסטע עלעקטראָן שיכט, וואָס איז די מאַקסימום נומער וואס די אויסווייניקסטע שאָל קען אנטהאלטן (חוץ העליום וואָס די צוויי אויסווייניקסט שיכט עלעקטראָנען). אלס א רעזולטאַט נעמען זיי זעלטן אנטייל אין כעמישע רעאקציעס, בכן זייער נאָמען.
די צעלאזן און בלעזלן פונקטן פון אַלע איידעלע גאַזן זענען זייער נאָענט צוזאַמען, מיט אַ חילוק פון ווייניגער ווי 10 °C, אלס רעזולטאַט, זענען די פליסיק איידעלע גאזן בלויז אַ קליין טעמפּעראַטור קייט.
איידעלע גאַזן האבן זייער א נידעריגע רעאקטיוויטעט ראטע און דעריבער איז פון זיי געשאפן געווארן בלויז עטליכע הונדערט פארבינדונגען (ביז 2008).
נעאָן, אַרגאַן, קריפּטאַן און קסענאָן זענען באקומען פון דער לופט מיט גאַז פֿליסיק מאכן און ראַפֿינירונג קליין. העליום איז געוויינלעך אפגעשיידט פון נאַטירלעכן גאַז, און ראַדאָן געוויינלעך אפגעזונדערט די ראַדיאָאַקטיוו פאַרפוילן פון ראַדיום צעלאָזן פֿארבינדונגען. איידעלע גאַזן האבן וויכטיקע אנווענדונגען אין דער באלייכטונג אינדוסטריע, שווייסן, און קאסמאס עקספלאראציע. העליום איז אָפט געניצט ווי אַ פאַרטרעטער פֿאַר דייווינג ברידינג פאַסיליטיז טייל פון די רעספּעראַטאָרי געמיש. אין דערצו, העליום האט ריפּלייסט אַ הידראָגען זעפּעלין לופט שיפן און אַ זויערשטאָף טאַנק, נאָך די ריסקס געפֿירט דורך דליקאָטאָ פון הידראָגען קלירד.
באניצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מערסט פארשפרייטע באניצן פון די איידעלע גאַזן איז אין לאמפן. נעאָן גיט ארויס אן אראנזש-רויטליכער ליכט - וואס ווערט גענוצט אפט אין רעקלאמעס. ארגאן און קריפּטאַן ווערן געניצט אין די פראדוקציע פון ]] אינקאנדעסאנט בירנעס ווייַל זיי רעאַגירן נישט מיט די הייסע דראָט און האַלטן עס פון אקסידיזאציע. העליום, דאַנק איר לייכטע וואָג און כעמיש גלייַכגילט (אין פארגלייך צו הידראָגען, וואָס איז העכסט ברענעוודיק) איז צומאל געניצט צו אנפילן זעפּפּעליןען נס און באַלונען. נ. דעם טויש איז וויכטיק ווייַל נוצן הידראָגען קען זיין געפערלעך. א גרויסע קאנצענטרירונ קען זיך אָנצינדן און אויפרייַסן, ווי ס'האט פאסירט אין די הינדענבורג טראגעדיע. אַרגאָן איז געניצט אין שמעלצונג, ווען עס ווערט פארשפרייט אַרום אַן עלעקטרישן בעשאַס צו פאַרמייַדן אקסידיזירונג דורך ניטראָגען אָדער זויערשטאָף וואָס איז דער הויך טעמפּעראַטור פּראָצעס. קסענאָן לאמפן ווערט באנוצט אין טייערע לוקסוס קאַרס, די קאָליר פון די ליכט איז בלוי.
-
-
-
ארגאן (מיט א ביסל קוועקזילבער)
-
-


text:
כהן גדול
דער כהן גדול איז דער טיטל פון דעם הויפט כהן ביי יידן, דער מענטש וואס אין יעדן דור האט געפירט די רעליגיע.
ביז צו די טעג פון יאסון איז די אמט פון כהן גדול געגאנגען בירושה, דורך די אייניקלעך פון אהרן, דער ערשטער כהן גדול און פינחס בן אלעזר.
דער כהן גדול איז געווען געשיידט פון אנדערער כהנים דורך זיין שטעלע, איינפלוס, רעליגיעזע פליכטן. פרינציפעל האט ער אויסגעזען באזונדער מיט זיין לבוש, די שמונה בגדים.
די פאלגענדע טאבעלע איז א רשימה פון כהנים גדולים לויט יוסיפון (יוסף בן מתתיהו) און אנדערע מקורות.


text:
בילבאַאָ איז די האַרץ פון אַ מעטראָפּאָליס ווו מער ווי אַ מיליאָן מענטשן לעבן. עס איז די צענטער פון די עקאָנאָמיש-געזעלשאַפטלעך אַנטוויקלונג און די הויפּט פאַקטאָר פון די מאָדערניזירונג פון די בוכטע פון Biscay.
די גרויס אַרקאַטעקטשעראַל און Infrastructure פּראַדזשעקס האָבן שוין די דרייווינג קראַפט פון די שטאָטיש און עקאָנאָמיש רידזשענעריישאַן פון די שטאָט. די בילבאַאָ גוגגענהעים מוזיי, דעם עוסקאַלדונאַ קאָנפֿערענץ און מוזיק סענטער, נאָרמאַן Foster ס ונטערערד, Calatrava ס אַעראָפּאָרט, די טאָווערס דיזיינד דורך די אַרקאַטעקץ אַראַטאַ יסאָזאַקי און סיזער פּעללי ... זענען אַלע יגזאַמפּאַלז פון די דיינאַמיזאַם אַז יגזיסץ אין בילבאַאָ.
די שטאָט איז סיטשוייטיד אין דער געגנט פון ביזקאַיאַ און איז סעראַונדאַד דורך אַ פרוכטבאַר לאַנדשאַפט מיט וועלדער, בערג, ביטשיז און אַראָפאַנג קאָוס. אַלע דעם מאכט בילבאַאָ אַ זוכה דעסטיניישאַן פֿאַר וויזאַטערז. די מאָדערן אַריבערפירן און נעץ פון ראָודז לויפן צו לאָוקיישאַנז נירביי אַזאַ ווי די אנדערע קאַפּיטאַלז פון די באַסק לאַנד - Vitoria און סאַן סעבאַסטיאַן.
פּ & אָ Ferries Offers קראָסינגז צו פּאָרצמאָוטה פון בילבאַאָ צוויי מאָל אַ וואָך, מיט אַ נסיעה צייַט פון וועגן קסנומקס שעה. AT Ferries אויך גיט צוויי מאָל וויקלי קראָסינגז, גענומען וועגן קסנומקס שעה.
דער שטאָלץ פון בילבאַאָ איז דער גרעסטער שיף און קענען פירן די מערסט פּאַסאַנדזשערז. די פּראָם Offers פּרעכטיק אויף-ברעט פאַסיליטיעס כולל אַ פֿילם טעאַטער, טויגיקייַט צענטער און אַ אַוואָרד-ווינינג רעסטאָראַן.
די צוויי צוריקקומען סאַילינגס פון פּאָרצמאָוטה צו בילבאַאָעאַטש וואָך מיט בריטטאַני Ferries אַרויסגיין בייַ קסנומקספּם אויף פרידייַס פֿאַר אַ יבערנאַכטיק אַריבער און בייַ קסנומקספּם אויף זונטיק פֿאַר אַ צוויי נאַכט נסיעה.
בילבאַאָ טוריזם
בילבאַאָ איז זייער טראַוולער פרייַנדלעך מיט די היגע אויטאריטעטן ינוועסטינג שווער צו מאַכן עס איינער פון די העכסט דעסטאַניישאַנז אין נאָרדערן ספּאַין.
איינער פון די הויפּט אַטראַקשאַנז אין די שטאָט איז בלי די גוגגענהעים מוזיי כאָטש עס זענען אַ נומער פון אנדערע היסטארישן בנינים און ערטער וואָס וועט יבערראַשן איר, די אַרייַננעמען די ביבליאָטעק מוניסיפּאַל דע בידעבאַרריעטאַ (בילבאַאָ ס שטאָטיש ביבליאָטעק) ליגן אין אַ היסטארישן בנין מיט אַ גרויס זאַמלונג פון ביכער און צייַטווייַליק עקסאַבישאַנז.
עס איז אויך די Palacio de קאָנגרעסאָס דע מוסיקאַ און באַוווסט מוזיק און קאָנפֿערענץ צענטער האָסטינג רעגולער הויפּט קאַנסערץ מיט שפּיץ נעמען פון די מוזיק געשעפט. די Mercado אַנטיגואָ לאַוואַדעראָ (בילבאַאָ`ס אַלטע מאַרקעט) איז געזונט ווערט באַזוכן און איז ליגן אין אַ היסטארישן וועש הויז. כאָטש בילבאַאָ מייַ ניט זיין אַ טאָוריסטי אָרט ווי די קאָסטאַ דעל סאָל, עס האט זייַן אייגן שטיל כיין און געשיכטע.
בילבאַאָ איז אַ יאַמ-פּאָרט שטאָט שטעלן אויף די נערוויóן טייך, נעבן די בוכטע פון Biscay. די הויפּט פונט פון אינטערעס דאָ איז די Casco וויעדזשאָ אָדער אַלט קאָרטער, אויף די רעכט באַנק פון די נערוויóן. דאָ איר וועט געפינען די סייץ אַז בילבאַאָ האט צו פאָרשלאָגן: די גאָטהיק קהילה פון סאַנטיאַגאָ וואָס דאַטעס פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט, דער עליגאַנטלי אַרקאַדעד פּלאַזאַ Nueva, די סטאַנינג טעאַטראָ אַרריאַגאַ.
איר'ד קיינמאָל טרעפן אַז אַ קסנומקס מבול דעוואַסטייטיד די געגנט פון די געזונט גאָטהיק-נוסח בנינים אַז ליניע די שמאָל גאסן. עס ס אין די גאסן אַז איר וועט געפֿינען די בעסטער באַרס און רעסטראַנץ.
מיליטעריש בופפס וועט געדענקען אַז בילבאַאָ איז געווען דער הויפּט פון אַ קורץ-געלעבט אָטאַנאַמאַס באַסק שטאַט וואָס איז געווען אונטער לויאַליסט קאָנטראָל בעשאַס די Spanish סיוויל מלחמה (קסנומקס-קסנומקס).
כאָטש טיפּיקלי שטיל, די שטאָט פון בילבאַאָ ראַקס די הויז אין אויגוסט בעשאַס די סעמאַנאַ גראַנד, אַ הויפּט יערלעך בוללפיגהטינג געשעעניש אין בילבאַאָ. טוריס און לאָוקאַלז ויסמישנ זיך אין די עפענען-לופט באַרס צו טאַנצן און טרינקען אין די גאסן אַלע נאַכט לאַנג. יענע וואס ווע איבערגעלעבט די סעמאַנאַ גראַנד פאַרגלייַכן עס צו מאַרדי גראַס, מיט אַ ווילד און פרייַנדלעך אַטמאָספער צו גלייַכן די באַרימט גראָב דינסטאג.
עס איז אַ ויסגעצייכנט סעלעקציע פון האָטעלס אין בילבאַאָ און אַרום די שטאָט, די קלייַבן פון וואָס וואָלט סוערלי אַרייַננעמען די העכסט רייטאַד גראַן האטעל סילקען בילבאַאָ דעם טרענדי, פּלאַן האָטעל איז פול פון שפּאַס פֿעיִקייטן, אין דער זעלביקער גייסט ווי זייַן וועלט-באַרימט חבר - די גוגגענהעים מוזיי. עס איז דיזיינד דורך די באַרימט קינסטלער, כאַוויער Mariscal. די גראַן האטעל דאָמינע קוקט אויס איבער די שיינינג שטאָל סטרוקטור גוגגענהעים מוזיי - איינער פון די מערסט רעקאַגנייזאַבאַל בנינים אין דער וועלט. די הייַנטצייַטיק פּלאַן פון די האָטעל גייט די ינאַווייטיוו גייסט פון דער גאַלעריע, מיט זייַן יינציק אַנגגאַלד פֿענצטער, קערווד אַטריום און הויך קיזלשטיין סקולפּטור.


text:
די ארעסטן היינט צופרי וואלט געברויכט טוישן דעם מהלך המחשבה פונעם המון עם.
ס'איז נישט קיין ספק אז די וועג ווי אזוי מיר זענען אויף
געוואקסן איז, אז נישט דער איד וואס גנב'עט איז א רחמנות, נאר דער איד וואס
מ'כאפט איז דער רחמנות.
מ'האט אונז אויף געצויגן מיט די מהלך המחשבה אז פוד סטעמפס,
מעדיקעיד, סעקשאן 8 קומט זיך אונז. ווען א אינגערמאן זעצט זיך אראפ מיט די
ווייב מאכן א בודזשעט פארן חודש, זענען די פראגראמען לכתחילה א חלק פון
זייער אינקאם, נישט קיין חילוק וויפיל ער פארדינט.
ווי אויך האט מען אונז אויף געצויגן מיט דעם עטיטוד, אז
גנב'ענען פון א גוי איז בכלל נישט קיין עבירה. מאכן א פאלשע שארט סעיל און
באגנב'ענען די באנק, הייסט גאר א געלונגענע סוחר. נישט נעמען פראגראמען פון
די שטאט, איז ממש אן עבירה. די גאווערמענט האט דאך גענוג געלט!! ס'איז ממש
א שאד נישט צו נעמען. ווי דען זאל דאס געלט גיין? צו אפאר שחורים?
והא ראי' אז דאס איז א לכתחילה ביי אונזער קרייז, ווייל אין
די לעצטע פאר יאר האט מען שוין ארעסטירט צענדליגער אינגעלייט פון די שענסטע
משפחות פאר פארשידענע מיני גניבות, אבער איר האט נאך נישט געהערט א קהילה
אדער א רב וואס זאל פאר רופן אן אסיפה צו רעדן צום ציבור איבער דעם ענין.
סך הכל מאכט מען פאנד רעיזערס צו העלפן די גנבים.
רבותי, וועקט אייך אויף פון דעם טיפן שלאף. מיר לעבן שוין
לאנג נישט אין די כ' יארן. די קאמפיוטער האט געטוישט די גאנצע וועלט, און
ס'איז צייט ס'זאל טוישן אונזער וועלט אויך. מ'קען מער נישט אנגיין מיט דעם
קרומע מהלך וואס אונזערע עלטערן האבן אונז געלערנט.
עס נעמט היינט א סקונדע פאר א מענטש צו טרעפן אלעס אויף א
קאמפיוטער. יעדע LLC מיט וואס איר האט א שייכות, איז אוועילעבעל פאר די
פובליק און א וודאי פאר די באהערדע.
דורך די קאמפיוטער איז יעדע גאווערמענט אפיס קאנעקטעד איינס
צום אנדערן. איר קענט נישט זאגן אויף איין פלאץ אז איר זענט אן עושר, און
וויינען אויף די אנדערע פלאץ אז ברויכט וועלפעיר איבער צו לעבן דעם טאג.
איר קענט מיר נישט זאגן אויף אן אפליקאציע אז איר פארדינט א
פערטל מיליאן טולער א יאר, ווען איר זאגט אין די פוד סטעמפס אפיס אז איר
מאכט 150 טולער א וואך.
אלזא, אויב וועלן מיר זיך נישט נעמען אין די הענט אריין, און
אויב וועלן די רבנים ווייטער איגנארירן דעם אישו, וועט ליידער פריט באהארא
זיין דער וואס וועט אויף וועקן דעם עולם, און אנפילן דעם אויטעסוויל תפיסה
מיט אחינו בני ישראל ר"ל.


text:
שרה
שָׂרָה אדער שרה אמנו איז געווען די ווייב פון אברהם אבינו, זי איז געווען איינע פון די ארבע אמהות.
זי האט ארגינעל געהייסן שָׂרַי, און גאט האט געטוישט איר נאמען צו שרה.
אויך ווערט זי אנגערופן מיטן נאמען יִסכָּה, וואס מיינט "קוקן", צוליב וואס זי איז געווען זייער א שיינע פרוי, און פרעמדע מענטשן האבן געקוקט אויף איר מיט גליסטעניש.
זי האט אויף א וואונדערלעכן אופן געשוואנגערט אין געבוירן איר איינציג זוהן יצחק ביי די ניינציג יאר.
זי איז געשטארבן אין קרית ארבע אויף די עלטער פון 127 יאר, און מען האט איר באגראבן אין מערת המכפלה.


text:
ישראל אברהם פארטוגאל
ישראל אברהם פארטוגאל (געב' ה'תרפ"ג) איז דער היינטיגער סקולענער רבי וואס האט איבערגענומען די פירערשאפט פון זיין טאטן אין יאר תשמ"ג ר"ח אלול.
אנדערש ווי זיין טאטע וואס האט געוואוינט אין וויליאמסבורג האט ער זיין דירה אין דעם דערנעבנדיגן בארא פארק אבער אזוי ווי וויליאמסבורג ווערט אנגעזעהן אלס דער צענטער פונקט פון סקולען, וויילט דער רבי שליט"א דארטן כמעט העלפט פון די שבתים וואס ער וויילט אין שטאט, אזוי אויך די צווייטע העלפט חנוכה נעכט ווערט געפראוועט אין וויליאמסבורג און אזוי אויך אנדערע צייטן צ.ב.ש. ל"ג בעומר און אזוי אסאך צייטן פונעם יאר
צוליב זיין געזונט צושטאנד וויילט ער א גרויסן טייל (אפשר כמעט העלפט) פונעם יאר אין די קאנטרי געגנט, אנהייב פלעגט ער וויילן אין ראזען'ס באנגעלא, און שפעטער היינט צוטאגס האט ער אפגעקויפט אן אייגענעם שטח מיט עטליכע דירות דערויף נעבן דעם נייעם וויזשניצער שטעטל אין קייאמישע לייק, וואס ער גענוסט דארטן פון ביידע סיי וואס עס איז די בערג פרישע לופט און אלע צוגעהערן, און פון די צווייטע זייט איז דאס הארט נעבן א הערליכן חרדי'שן יישוב וואס ברענגט אז אלע צוגעהערן וואס קען זיך אויספעלן זאל ער האבן נאנט צו דער האנט.
היינט צוטאג'ס איז ער שוין פון די איינציגע רבנים וואס זענען נאך פונעם אלטן דור, און ממילא חוץ וואס ער האט אליינס א גרויסן ציבור וואס אנגעהערן צו אים, קומען צו אים אויך פון אנדערע שיכטן און קרייזן פון אלע ווינקלען פונעם כלל ישראל צו האבן די זכי' צו זען א איד נאך פון פארגאנגענעם דור וואס האט זיך מוסר נפש געווען הינטער דעם אייזערנעם פארהאנג צו היטן תורה אין אידישקייט און ערציען יתומים מיט יתומות אויפן ערליכן וועג.


text:
קאנאלא אויל
קאנאלא אויל איז א בוימל וועלכע איז אויסגעטראפן געווארן אין קאנאדע אין די 1970ער יארן. דער בוימל איז נידריג אין זויער און ווערט באטראכט אלס איינע פון די געזונטסטע בוימלען וועלכע מען נוצט אין עסן. דער נאמען קאנאלא איז צוזאמענגעשטעלט ווי פאלגנד: די ערשטע דריי בוכשטאבן CAN רעפרעזענטירט דאס לאנד קאנאדע, די O מיינט בוימל (oil), און די לעצטע צוויי בוכשטאבן L און A זענען ראשי תיבות פון low acid.
אפשטאם און היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנאלא איז א זוימען וועלכע שטאמט פון אן אנדערע זוימען וואס רופט זיך רעפסיד. די סארט זוימען האט מען גענוצט הונדערטער יארן אין אזיע צו פראדוצירן א ריינע אויל וועלכע איז גענוצט געווארן אין היימען אלס ברענשטאף פאר די לאמטערנעס. ווען די סטים ענדזשין באן איז אויסגעטראפן געווארן איז רעפסיד געווען איינע פון די אוילן וואס איז גענוצט געווארן דערפאר און די פראדוקציע דערפון איז געוואקסן פילפאכיג.
דער קלימאקס פון רעפסיד האט דעגרייכט ביים צווייטן וועלט קריג ווען די וועלט האט געלעכצט פאר אייל וועלכע האט געטריבן די קריג מאשינען פון אלע וועלט מאכטן. טויזנטער פארמער האבן פארדינט שיין דערפון אבער זענען געבליבן אן ארבעט ווי נאר די מלחמה האט זיך געענדיגט און דער פארלאנג פאר רעפסיד איז געפאלן צו די נידריגסטע שטאפלן אין איר היסטאריע.
אין די 1970ער יארן האבן צוויי קאנאדישע פארמער פון דעם סאסקאטשעווען פראווינץ אויסגעטראפן קאנאלא אויל און האבן עס אנגעהויבן פארקויפן אין גרויסע קוואנטום וועלכע האט זיי רייך געמאכט. די קאנאלא זוימען איז לאנגע יארן געווען א ספעציעלער פראדוקט פון קאנאדע אבער עווענטועל האבן אויך אנדערע לענדער דאס אנגעהויבן פלאנצן.
געאגראפישע אויסשפרייטונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע איז די גרעסטע פראדוצירער פון קאנאלא אויל מיט 5 מיליאן מעטריק טאנען פער יאר. די פאראייניגטע שטאטן איז צווייט מיט 3 מיליאן טאנען. קאנאדע עקספארטירט רוב פון איר תבואה קיין אמעריקע און אנדערע לענדער. אמעריקע נעמט צווישן 3 און 4 מיליאן טאנען קאנאלא און צוויי מיליאן טאנען ווערט געשיקט קיין אייראפע, יאפאן, מעקסיקא, כינע, טייוואן און פאקיסטאן.


text:
איסט וויליזש
איסט וויליזש איז דער רעסטאראנען און ארטיסטן געגנט פון ניו יארק סיטי. אירע גרענעצן זענען פון 14טער גאס - צפון. האוסטן - דרום. און 3טע עוועניו גרינוויטש וויליזש - מערב. איסט ריווער - מזרח.
כשר עסן אין איסט וויליזש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ר' משה פערלמוטער'ס בעקעריי. (התאחדות) 2טע עוועניו צווישן 5טע און 6טע גאסן.
- וועזשיטעריען פיצא (ספיוואק מאנסי) - 2טע עוועניו צווישן 12 און 13 נעבן דעם אידישען טעאטער.
- על עי בעגל. (לאקאלע רב). - ערשטע עוועניו צווישן 14 און פופצען. קעגן איבער בית ישראל שפיטאל.


text:
שמעקעדיג האט געשריבן:א דאנק פארן ברענגען אברמי,
אפשר ביסטו מסביר וואו דו האסט עס געשטעלט? ביי דיר אינדערהיים? ווי ווייט פון דיין קאמפיוטער/דעווייס?
אבי גערעדט האט געשריבן:דאס ארבעט נאר פארן קאמפיוטער ווי איך פארשטיי, נישט קיין סעלושען פאר מיר
מאראנצןזאפט האט געשריבן:די בארא פארקער טויגן, דער אברמי איז פיין מסודר, און זאג מיר נישט אז דו ביזט דער שכן וואס פארשטאטערט מיין אינטערנעט.
וועלקאם עבאורד ענד פעסטן יאר סיט בעלטס פליז.
מאראנצןזאפט האט געשריבן:קען איך נוצן אן אפטימום האטספאט אפילו איך בין נישט זייער קאסטומער?
מאראנצןזאפט האט געשריבן:שיק מיר א קאוד אין אישי ביטע, ולמצוה גדולה יחשב בזה ובבא.
כ'האב איין חבר אן אפטימום סובסקרייבער, אבער ער וויל נישט געבן.
מאראנצןזאפט האט געשריבן:קען איך נוצן אן אפטימום האטספאט אפילו איך בין נישט זייער קאסטומער?
קאמפאטער קאפ האט געשריבן:קען מיר איינער ביטע שיקן א אפטימום קאוד אין אישי?
באניצער וואס לייענען דעם פארום: נישטא קיין אנליין באניצער און 2 געסט


text:
זיסוואַרג ענגשאַפט איז אַ ווידעא שפּיל פֿאַר סמאַרטפאָנעס און פאַסעבאָאָק וואָס איז געווען פריי אויף נאוועמבער 14, 2012.
עס איז געווען דעוועלאָפּעד דורך King.com.
ווי פון מערץ 2013, “זיסוואַרג ענגשאַפט סאַגאַ” סערפּאַסט פאַרמוויללע 2 ווי דער רובֿ פאָלקס שפּיל אויף פאַסעבאָאָק, מיט 45.6 מיליאָן דורכשניטלעך כוידעשלעך ניצערס.
עס איז אַ ווערייישאַן אויף זייער בלעטערער שפּיל זיסוואַרג ענגשאַפט
יעדער מדרגה האט אַ אַנדערש שייפּט גריד אָנגעפילט מיט קאַנדיז פון 5:57 פאַרשידענע פארבן און מאל מניעות. די גרונט מאַך פון דעם שפּיל באשטייט פון סוואַפּינג צוויי קאַנדיז’ שטעלעס צו ייַנרייען שטעלט פון דרייַ פון די זעלבע קאָליר, כוועראַפּאַן זיי פאַרשווינדן, קאָזינג קאַנדיז אויבן זיי צו ייַנבראָך אין די פּלאַץ לינקס הינטער, אָפֿט ריזאַלטינג אין קייט ריאַקשאַנז. באוועגט און אַליינמאַנץ מוזן זייַן האָריזאָנטאַל / ווערטיקאַל. די מדרגה ס אַבדזשעקטיווז מוזן זייַן באגעגנט איידער די שפּילער לויפט אויס פון באוועגט (אָדער צייַט אויף טיימד לעוועלס); אין יעדער פאַל, די שפּילער מוזן פאַרדינען גענוג פונקטן צו באַקומען די ערשטער שטערן (פון 3) אין די סקאָרינג סיסטעם. עס זענען פינף פאַרשידענע טייפּס פון לעוועלס אַז דעפינירן וואָס איז זיסוואַרג ענגשאַפט?:
- באוועגט: דער שפּילער איז געגעבן אַ סכום נומער פון באוועגט און מוזן טרעפן די מינימום כעזשבן איידער פליסנדיק אויס פון באוועגט.
- זשעלע: עטלעכע אויב נישט אַלע פון די קאַנדיז אויף די ברעט זענען ענקייסט אין “זשעלע” און די שפּילער מוזן גלייַכן די קאַנדיז צו עלימינירן איינער אָדער צוויי לייַערס פון זשעלע פון די ברעט ניצן אַ שטעלן נומער פון באוועגט.
- ינגרידיאַנץ: ספּעציעלע ונמאַטטשאַבלע שפּיל ברעקלעך (טשעריז און טשעסנאַץ) דערשייַנען אויף דער ברעט און די שפּילער מוזן קלאָר די ברעקלעך ונטער זיי צו באַקומען זיי צו אַ עקספּרעס פונט ניצן אַ שטעלן נומער פון באוועגט. א מעניו אויס אויף פאַרשטעלן צו זאָגן די שפּילער ווי פילע ינגרידיאַנץ זענען דארף צו געווינען די שפּיל.
- צייט לימיטעד: די שפּילער מוזן דערגרייכן די 1 שטערן כעזשבן ין אַ שטעלן צייַט שיעור. ספּעציעלע ברעקלעך דערשייַנען אויף דער ברעט צו לייגן צייַט צו דעם זייגער.
- זיסוואַרג סדר: די שפּילער מוזן קלייַבן אַ ספּעציפיש נומער פון בונט קאַנדיז, ספּעציעל קאַנדיז, אָדער ספּעציעל זיסוואַרג קאַמבאַניישאַנז ניצן אַ שטעלן נומער פון באוועגט.
.


text:
אפטא
אַפטא (פויליש: Opatów) איז א שטעטל אין פוילן, אין דער שווענטאקזשיסקער וואויוואדעשאפט. זי איז די הויפטשטאט פון דער אפטער פאוויאט. איר באפעלקערונג איז 7,833 (2007).
אין דעם 16סטן יארהונדערט האט אנגעהויבן א חשובע יידישע קהילה אין אפטא, וואס האט געצויגן ביזן צווייטן וועלט קריג.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפטא איז א יישוב אויפן ווייסל, אין א שטח פון וועלדער און אזערעס. אינעם 12טן יארהונדערט האט געוואוינט דארט דער הערשער פונעם ראיאן (קאסטעלאן). אין יאר 1361 איז אפטא געווארן א שטאט מיט ברייטע רעכטן. אין 1514 האט מען געגעבן די שטאט צום אדלמאן קרישטאוו שעדלעצקי, וואס האט באנייט די שטאט און האט זי ארומעגענומען מיט א פארטיידיקונג מויער, געבויט א שלאט און הויפקווארטיר פאר דער לאקאלער רעגירונג און האט פארבעסערט דעם וואסער פארזארג פאר די איינוואוינער. אפטא האט געהאט צוויי יערלעכע ירידים און א מארק צוויי טעג אין דער וואך.
יידישע היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון דעם 16סטן יארהונדערט האבן יידן געוואוינט אין אפטא. אין 1538 האבן געוואוניט דארט פיר יידישע משפחות. ביז די 1730ער יארן איז שוין געווען א "יידישע שטאט" אין אפטא וואס האט געצויגן פון דעם צפון זיין פון דעם שטאט מויער ביזן רינעק.


text:
חיים האלבערשטאם
רבי חיים האלבערשטאם (ה'תקנ"ז - כ"ה ניסן ה'תרל"ו), רב אין צאנז, דער פארפאסער (מחבר) פון די ספרים "דברי חיים", באקאנט אלס דער צאנזער רב.
אינהאַלט
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי חיים איז געבוירן אין יאר ה'תקנ"ז[1] אין דער שטאט טארניגראד, פוילן, צו זיין פאטער הרב אריה לייביש האלבערשטאם, אן אייניקל פון הרב צבי הירש חריף, רב אין האלבערשטאט (פארפאסער פון די ספרים שו"ת עטרת צבי און כוס ישועות אויף מסכתות, א זון פון הרב נפתלי הירץ אשכנזי רב אין לעמבערג) . און צו זיין מוטער מרת מרים די טאכטער פון הרב דוד פון טארניגראד, א זון פון הרב זלמן, א זון פון הרב דוד רב אין יאריטשאוו, דער יונגסטער זון פון הרב צבי אשכנזי, באקאנט אלס דער חכם צבי.[2]
רבי חיים'ס פאטער, רבי לייביש, האט זיך באשעפטיגט אין האנדל, זיך צו ערנערן פון זיינע אייגענע הענט. אין א געלעגנהייט ווען רבי לייביש איז געפארן קיין דאנציג האנדלען האט ער אנגעטרויטן ביי זיין רבי'ן הרב אברהם משה א זון פון הרב צבי הירש פון פשעווארסק, (באקאנט אלס "דער ערשטער רבי משה'לי פשעווארסקער"), האט ער געהערט ווי זיין רבי האט זיך אויסגעדריקט צו די רביצין אז זיי דארפען האבען א געוויסע סומע געלט צו קענען חתונה מאכן זייער טאכטער. רבי לייביש האבנדיג ביי זיך די סומע, האט ער דאס דירעקט געגעבן דעם רבי'ן, דארפער האט ער באקומען א ברכה פון זיין רבי'ן ער זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער (ער האט דעמאלס נאך נישט געהאט קיין קינדער) און האבן א זון וואס וועט באלייכטן די וועלט.
זיינע רבי'ס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען רבי חיים איז געווען אלט קנאפע צוויי יאר זענען זיינע עלטערן פונקט געווען מיט אים אין דער שטאט בראד ווען ס'האט אויסגעבראכן דער גרויסער פייער (שריפה), צוזאמען מיט די אנדערע יידן זענען זיי אנטלאפן אין דעם נאנטן שטעטל סאסאוו.
אנקומענדיג קיין סאסאוו איז זיין מוטער באלד אריין געלאפן מיט א געוואלד צום רבי'ן רבי משה לייב סאסאווער, באקלאגנדיג, אז דער קליין יונגעלע איז זייער איבערגעשראקן און זי קען אים נישט בארוהיגן. אויף דער פראגע פון רבי משה לייב סאסאווער פארוואס ער וויינט, האט ער געזאגט, איך האב געזען ווי יידן לעשן און די דייטשן צינדן אָן !!
יארן שפעטער פלעגט דער צאנזער רב אסאך דערציילן פון דער צייט וואס ער איז געווען אין סאסאוו, ווען זיינע חסידים האבן זיך געוואונדערט, ווי אזוי ער קען געדענקען פון ווען ער איז קוים אלט געווען צוויי יאר, האט ער געענטפערט: גלייבט מיר, ווען איך זאל וועלן, וואלט איך געקענט מיך דערמאנען אלס וואס איז מיט מיר פארגעקומען פון מיין באשאפן, נאר, אויב שוין אנשטרענגען דעם זכרון, דארף מען בעסער זיך דערמאנען אויף וואס מען דארף תשובה טון.[3]
יונגערהייט האט רבי חיים געלערנט אין טארניגראד ביי רבי אליעזר הורוויץ פארפאסער פון ספר נועם מגדים וכבוד התורה, זיין רבי פלעגט שטענדיג איבערזאגן דעם קל וחומר וואס ער האט געהערט פון זיין יונגן תלמיד, מה דאך סאלדאטן פון א קעניג מוזן וויסן זייערע אויפגאבן אויסנווייניג, איז דאך זיכער אז יידישע קינדער וואס זענען סאלדאטן פון קעניג פון אלע קעניגן (מלך מלכי המלכים) מוזן וויסן אלע תרי"ג מצוות אויסנווייניג.
אין עלטער פון דרייצן יאר האט רבי חיים באקומען סמיכה פון זיין רבי מובהק, רבי משה יהושע העשל אורנשטיין, פארפאסער פון ספר הים התלמוד, וועלכער איז אויפגענומען געווארן רב אין טארניגראד אין יאר ה'תקס"ח.
אויך האט ער געלערנט ביי רבי שלמה זלמן העלער רב אין פרעמישלא. רבי חיים האט אויך באקומען היתר הוראה פון רבי אפרים זלמן מרגליות פון בראד. רבי חיים איז געווען באקאנט אין זיין דור ווי איינע פון די גדולי הדור, אזוי קען מען דערקענען פון זיין קארעספאנדענץ מיט די גרעסטע רבנים אין זיין דור.
נאך א קורצע צייט איז רבי משה יהושע העשל אורנשטיין אוועק פון טארניגראד, אויף זיין פלאץ איז אויפגענומען געווארן אלס רב, רבי יוסף הורוויץ-שטערנפעלד, א ברודער פון רבי יעקב יוסף הורוויץ, דער חוזה פון לובלין, רבי חיים איז באלד צוגעצויגן געווארן צום נייעם רב, וועלכער האט אים אויסגעלערנט די פונדאמענטן (יסודות) פון דעם דרך החסידות.
רבי נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב איז געווען זיין רבי מובהק אין חסידות, פון אים האט ער געשעפּט צוועלף יאר תורה און עבודה. נאך די פטירה פון ראפשיצער רב איז רבי חיים געפארן צו רבי הערש'לע זידיטשובער.
חסידים דערציילן ווען רבי חיים איז געקומען דאס ערשטע מאל צו רבי הערש'לע זידיטשובער האט רבי הערש'לע זידיטשובער אים ענטפאנגען מיט גרויס פרייד, און דערביי זיך שטארק צעוויינט. ווען די נאנטע האבן אים געפרעגט, ווי קומט דער גרויסער געוויין אין מיטן אזא גרויס פרייליכקייט, האט רבי הערש'לע געענטפערט, צו ענטפאנגן אזא גאסט האט אין מיר טאקע געשאפן א גרויס פרייד, אבער זיין קומען האט מיך דערמאנט, אז דער ראפשיצער רב איז שוין נישט מיט אונז האב איך מיך שטארק צעוויינט.
רבי חיים האט נאך אלץ יונגער-מאן אריינגעכאפט צו פארן צו רבי אברהם יהושע העשל פון אפטע, דער אוהב ישראל. אויך צו רבי מאיר הלוי ראטטענבערג, דער אור לשמים, איז רבי חיים געפארן נאך אלץ יונגער-מאן. ווען רבי מאיר אפטער האט דאס ערשטע מאל געזעהן רבי חיים'ן האט ער פון גרויס באגייסטערונג געמאכט א די ברכה שהחיינו בשם ובמלכות.
אויסערדעם איז רבי חיים געווען אומגעפער ביי אלע צדיקים און זיין דור.
שוין אין זיין צייט האט דאס צאנזער חסידות געציילט טויזנטער חסידים. רוב פון זיינע זין און איידעמעס זענען געווען רבי'ס, און זיינע קינדער און אייניקלעך האבן אויפגעשטעלט אסאך חסידישע הויפן. די צאנזער הויפן וואס ווערן געפירט היינט זענען: צאנז-קלויזנבורג, זשמיגראד, באבוב און סטראפקאוו.
לייפניקער שידוך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען דעם לייפניקער רב'ס זון, הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל איז אמאל געפארן קיין לייפציג , האט ער זיך בארעכענט, און איז אויפן וועג אריין געפארן קיין טארניגראד כאפן א שמועס מיט רבי חיים'ל, דער יונגער עילוי, וואס ער האט אזויפיל געהערט רעדן איבער אים. אבער וויפיל ער האט געהערט איז דאס נאך גארנישט געווען קיין פארגלייך צו וואס ער הטו געזען פאר זיך, פון גרויס באגייסטערונג פאלט אים איין צו שדכן'ען דעם בחור פאר זיין שוועסטער רחל'ע, און שרייבט זאפארט א בריוו פאר זיין פאטער, אז ער האט געטראפן א פאסיגן בחור פאר זיין געראטענע טאכטער.
דער אייבערשטער פירט זיין וועלט, די זעלבע צייט וואס דער בריוו איז אנגעקומען צום לייפניקער רב איז רבי חיים'לס פאטער רבי לייביש געפארן קיין אולמיץ, און ווי זיין שטייגער פלעגט זיין, האט ער זיך אויפגעהאלטן אויפן וועג עטליכע טעג ביים לייפנקער רב אויף דורך צושמועסן פארשידענס.
דער לייפניקער רב לייענט דעם בריוו איינמאל און נאכאמאל, און ער האט געוויסט אויב זיין זון איז אזוי באגייסטערט פון דעם [עילוי], מוז ער טאקע זיין א ספעציעלער אויסנאם וואס מ'טאר נישט אדורך לאזן. אבער ער האט גארנישט געקענט טוהן, ער איז שוין געווען פארבונדן מיט רבי אפרים זלמן מרגליות פון בראד, וועמען ער האט שוין געגעבן זיין צושטימונג צו שליסען מיט אים א שידוך, נאר ער ווארט נאך דער צושטימונג פון די אנדערע זייט, וועלכע ער האט געגעבן צייט א וואך צו ענטפערן. ער האט געפרעגט דעם ניקלשבורגער רב, רבי מרדכי באנעט וואס צוטוהן, און ער האט געענטפערט קורץ מיט א שפריכווארט, "דאס וואס איר פרעגט וועגן שידוך, וואס קען דען זיין בעסער ווי חיים מיט ברוך, א געבענטשט לעבן אויף אייך און אלע יידן". דער לייפניקער רב האט איבערגעווארט די פּאָר טעג און ווען פון בראד איז נישט געקומען קיין אנטווארט האט ער דערציילט פאר רבי לייביש'ן וועגען דעם שידוך וואס זיין זון האט פארגעשלאגן.
די פרייד פון רבי לייביש'ן, הערענדיג אז דער לייפניקער רב וויל זיך מיט אים משדך זיין איז שווער צובאשרייבן, א קלייניקייט א שידוך מיטן לאנד-רב פון מערן, הערשט יעצט וועט זיין עילוי האבן זיין ריכטיגן אויסשטייגונג (תכלית), און זעלבספארשטענדליך האט ער זאפארט צוגעשטימט דערצו. נאכדעם וואס מען האט אפגעשריבן די תנאים איז אנגעקומען א שליח פון רבי אפרים זלמן מרגליות פון בראד אז ער וויל ענדיגן דעם שידוך, דעמאלס האט דער לייפניקער רב געזען אז דער שידוך איז אפגעשריבן פון אויבן.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רודניק איז געווען א חסידיש שטעטל אנהענגער (חסידים) פון דעם ראפשיצער רב. ווען דאס רבנות אין רודניק איז פריי געווארן זענען די שטאט פארוואלטערס אריין געפארן צום ראפשיצער רב, פרעגן זייער רבי'ן וועמען מען זאלן אויפנעמען אלץ רב אין זייער שטעטל. דער ראפשיצער רב האט געעפנט א חומש און עס האט זיך אויפגעמישט ביים פסוק ראה נתתי לפניך את החיים וגו' ובחרת בחיים למען תחיה (דברים ל' ט"ו-י"ט). רופט זיך אן דער ראפשיצער רב צו זיי, חיים דער זון פון רבי לייביש, ער איז דער פאסיגער רב פאר אייך, כאטש א יונגער מאן, אבער ער וועט נאך פארשיינען א וועלט מיט זיין גאונות. זעלבספארשטענדליך, די שטאט פארוואלטערס זענען אריין געפארן קיין לייפניק און אויפגענומען רבי חיים אלס רב אין רודניק.
שפעטער איז ער געווארן אויפגענומען אלס רב אין צאנז וואו ער איז באקאנט געווארן אלס רבן של כל בני הגולה.
הסתלקות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ה'תרכ"ז האט דער געזונט צושטאנד פון רבי חיים אנגעהויבן שוואכער צו ווערן און ער האט אויפגעהערט ארומצופארן. אין יאר ה'תרל"ו איז זיין פיזישער גייסט שטארק אראפגעקלאפט געווארן איבער דעם געריכט וואס איז געפירט געווארן קעגען דעם צאנזער בית דין. פאר פסח האט רבי חיים געלאזט פאלען פארשידענע איינוויזונגן אז זיין צייט איז קורץ. רבי חיים איז נפטר געװארן כ"ה ניסן ה'תרל"ו.
פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בזיווג ראשון האט רבי חיים געהייראט מרת רחל פייגא (ה'תק"ס (אומגעפער) - כ' ניסן ה'תר"ה), א טאכטער פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, באקאנט אלס דער ברוך טעם. זייערע קינדער:
- הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם (כ' שבט ה'תקע"ו – ו' טבת ה'תרנ"ט), דער שינאווער רב, באקאנט אלס דער דברי יחזקאל.
- הרב דוד האלבערשטאם (ה'תקע"ח - כ"ה אלול ה'תרנ"ג) דער קשאנאווער רב.
- הרב מאיר נתן האלבערשטאם (ה'תקפ"ה – ט"ו מנחם אב ה'תרט"ו), דער פאטער פון דעם ערשטען באבאווער רב.
- הרב אהרן האלבערשטאם (ה'תקפ"ו – ר"ח מנחם אב ה'תרס"ג), דער צאנזער רב בעל קדושת אהרן, באקאנט אלס דער "קרייזער רב".
- הרב ברוך האלבערשטאם (ה'תקפ"ט – ר"ח אדר ה'תרס"ו), דער גארליצער רב.
- מרת מרים ( - ד' חשוון ה'תרנ"ט), די ווייב פון הרב משה אונגאר (ה'תק"ף (אומגעפער) – י"ח תשרי ה'תרנ"ח) פון דאמבראווא.
- מרת רייצא ( - כ"ה תמוז ה'תרע"ח), די ווייב פון הרב מרדכי דוב טווערסקי (ה'ת"ר – כ"ב אלול ה'תרס"ג), דער הארניסטייפלער רב.
- מרת יוטא, די ווייב פון הרב אליעזר ירוחם באראן (ה'תק"ץ (אומגעפער) - ג' ניסן ה'תרמ"ה) פון קראקא.
נאך די פטירה פין זיין ערשטע ווייב האט רבי חיים געהייראט בזיווג שני איר שוועסטער, א צווייטע טאכטער פון ברוך טעם. זי איז נפטר געווארן אן קינדער.
בזיווג שלישי האט רבי חיים געהייראט מרת רעכיל דבורה א טאכטער פון הרב יחיאל צבי הירש אונגאר פון טארנא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, דער דאמבראווער רב. זייערע קינדער:
- מרת נחמה ( - כ"א סיון ה'תרצ"ד), די ווייב פון הרב יצחק טוביה רובין (י"ג תמוז ה'תרי"ח - ט"ו תמוז ה'תרפ"ז), פון גלאגאוו.
- מרת טילא (- י"ט כסליו ה'תרנ"ה), די ווייב פון הרב אהרן הורוויץ (ה'תר"י - י"ב אדר א' ה'תרפ"ז), דער בייטשער רב.
- אריה לייביש האלבערשטאם ער איז אוועק אלס קינד פון זיבן יאר.
- הרב שלום אליעזר האלבערשטאם הי"ד (ה'תרכ"ב – ט"ז סיון ה'תש"ד), דער ראטצפערטער רב.
- הרב יצחק ישעיה האלבערשטאם הי"ד (ה'תרכ"ד – ה'תש"ג), דער טשחויווער רב.
- מרת פראדיל (- ד' אייר ה'תרע"ג), די ווייב פון הרב אלעזר ראזענפעלד (י' ניסן ה'תרכ"ב - ז' מנחם אב ה'תש"ג), רבי אלעזר'ל אשפעצינער.
- מרת גיטשא - זי איז אלט געווען ניין יאר ווען דער צאנזער רב איז אוועק - די ווייב פון הרב בצלאל יהושע מאשקאוויטש (ה'ת"ר (אומגעפער) - ה' תמוז ה'תרע"ה), פון גלינא.
בזיווג רביעי האט רבי חיים געהייראט מרת רבקה פון גארליץ א טאכטער פון הרב אלימלך טארם, א זון פון הרב נתן לייב, א זון פון הרב מנחם מענדל רב אין רימאנאוו.
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- שו"ת דברי חיים
- דברי חיים הלכות מקוואות
- דברי חיים שמות אנשים ונשים
- דברי חיים על התורה ומועדים
- דברי חיים על מסכת בבא מציעא
באשרייבונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דרכי חיים
- מקור חיים
- כתבינו לחיים
- רבינו הק' מצאנז
- תהלת חיים אמרות ואגרות קודש לבית צאנז
- תהלים תהלת חיים
- מעיין החיים
- אורות חיים על חנוכה
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- י"ג אורות - סיפורים דערציילט דורך רבי יענקלי לייזער דער פשעווארסקער רבי - ארויס געגעבן דורך זיין אייניקל הרב יוסף נפתלי וואגשאהל, ה'תשנ"ד
- אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר


text:
22סטן יוני
דעם 22סטן יוני איז דער 173סטער טאג פון יאר (174סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 192 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1671 - די אטאמאנישע אימפעריע פראקלאמירט מלחמה קעגן פוילן.
- 1812 - אינוואזיע פון נאפאלעאנ'ס ארמיי אין דער רוסלענדישער אימפעריע
- 1940 - צווייטע וועלט מלחמה: פראנקרייך קאפיטולירט צו דייטשלאנד נאך א קאמף פון זעקס וואכן.
- 1941 - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון אפעראציע בארבאראסע (דייטשע אינוואזיע אינעם סאוועטן פארבאנד).
- 1942 - אין טירת צבי, ישראל, ווערט פארשריבן די העכסטע טעמפעראטור געמאסטן נאר ווען אין דער יבשה פון אזיע (53.9 גראד צעלזיוס)
- 1948 - די שיף אלטאלענא פארזונקען קעגן דעם תל אביב בארטן
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1864 - הערמאן מינקאווסקי, דייטשער מאטעמאטיקער און פיזיקער פון א יידישן אפשטאם (געש' 1909)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1925 - פעליקס קליין, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1849)


text:
נאטור
נאטור איז די געזעצן פון די באשאפעניש און ווי אזוי די וועלט; פיזיקע און מאטריאל, ארבייטן היינט צוטאגס.
אומנאטורליך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אומנאטורליך איז א סארט באגריף אדער געשעניש וואס איז קעגן די געזעצן פון נאטור.
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מען גלייבט אין א נס וואס איז העכער די נאטור. אויב מען גלייבט נישט אין אזא נס ווי קריעת ים סוף איז מען אן אפיקורס.
לויט געוויסע פוסקים טאר מען גאר נישט גלייבן היינט צוטאגס אין פרישע אומנאטורליכע גלייבונגן און דאס וואס מען איז פארפליכטעט מכוח די אמונה צו גלייבן אין קריעת ים סוף איז וויבאלד די תורה פארציילט אונז אז גאט האט דאן געטוישט די נאטור און עס איז נישט געווען אומנאטורליך, אבער היינט צוטאגס טוט דאס שוין נישט גאט טוישן די נאטור, ווייל מיר זענען נישט גענוג ערליך ווי די דור המדבר און קיין איין נס וואס איז פריש איז נישט באגלייבט אחוץ אז די הייליגע אידן זאגן אז דאס איז מן השמים.
סיי דער רמב"ם און סיי דער חובת הלבבות לייגן אראפ אלס דער יסוד אין אידישער אמונה זיך צו פארטיפן אין די טבע כדי צו וויסן זיך פון דער נאנט און אינטימיטיש מיט איר באשעפער.
אזוי אויך איז דא טייל וואס טייטשן איבער פון רמב"ם אז מען טאר נישט גלייבן אין אומנאטורליכע גלייבונגען.


text:
דרוקעריי
דרוקעריי איז אן אלטע טעכנאלאגיע וואס דינט צו שאפן א צאל די זעלבע קאפיעס פון אינהאלט פון איין מקור. אסאך האלטן אז די ערשטע וואס האבן זיך באשעפטיגט מיט דרוקעריי זענען געווען די כינעזער.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינע פון די הויפט ערגרייכונגען אין די דרוקעריי וועלט איז געווען די איבערקערעניש פון יאהאן גאטענבערג אין דייטשלאנד אינעם 15טן יאר הונדערט. גאטענבערג האט נישט אויסגעטראפן דאס דרוקעריי, נאר די געדאנק אפצוטיילן יעדעס אות פאר א באזונדערע אביעקט, זיי צו פאראייניגן אויפצובויען שורות פון טעקסט און אזוי אויסצושטעלן א גאנצע עמוד. ביים ענדיגן דרוקן זאל מען קענען צונעמען און ווידער ארגאנאזירן די אותיות אין אן אנדערע סדר, כדי אויסצושטעלן אן אנדערע בלאט. ביז דעם ערפינדונג פלעגט מען אנגרייטן די גאנצע מקור פונעם בלאט פון איין שטיק (האלץ אדער שטיין) און ביים ענדיגן דרוקען האט מען נישט געקענט טון מיט דעם שטוק קיין שום אנדערע באנוץ. איינע פון די ערשטע ביכער וואס גוטנבערג האט געדרוקט איז געווען די לאטיינישע ביבל.


text:
נעט לואין
נעט לואין איז א אידישער אדוואקאט, וואס טרעט אויף פארן העכסטן געריכט צו אפווענדן קעיסעס וואס האבן צוטאן מיט רעליגיע.
נעט לואין איז געבוירן געווארן פאר דער צווייטער וועלט מלחמה אין לאדזש, פוילן
זייענדיג א פרומער ארטאדאקסישער איד, איז זיין רעפוטאציע גאר חשוב אין וואשינגטאן, ער האט פארטרעטן לובאוויטש צו ראטעווען די ספרים פארן רבין קעגן זיין עלטערן שוואגער גורארי, אויך האט ער פארדייטיקט דעם קרית יואל סקול דיסטריקט ביים סופרים קארט הערינג, אז עס איז יא אויסגעהאלטן לויט דער קאנסטיטוציע. א.א.וו.


text:
אלס א שטענדיגער און געשוואוירענער ליינער פון מעלות נאך פון תשנ''ז און מיין נאמען האט שוין פיגורירט דארט מער ווי איינמאל, וועל איך צולייגן מיינע פאר פארזשאווערטע צענט צום אלטן שמועס.
לדעתי איז מעלות א וואונדערפולע און לויבנסווירדיגע אויסגאבע בעיקר מיט דאס וואס פילע האבן שוין ארויסגעברענגט, נעמליך ''מחשבה''. מעלות לערנט אויס הונדערטער קינדער און ערוואקסענע - אין א סאסייעטי וואו טראכטן איז שטארק אונטערדרוקט - צו טראכטן זעלבסטשטענדיג און אדורכטון נושאים פון אלע צדדים. דאס זעלבע איז בנוגע די פרומקייט וואס ווערט נישט געפיטערט אויף א ווילדן אופן ווי ''אזוי האט דער רביזכרונלברכה געזאגט'' נאר מיט טיפע געדאנקען און חומר למחשבה וואס האט שוין בעבר געפירט צו דיסקוסיעס אין ספרי מחשבה ווי רמח''ל כוזרי און מורה וואס איז כידוע - סם החיים.
אין איי וועלט
טענה'ן געוויסע אז מעלות דירעקטירט צו לינקס, דאס איז מעגליך, אבער עס דארף גענומען ווערן אין באטראכט די הערליכע ארטיקלען וואס זענען שוין געלאפן פאר עטליכע יאר צוריק, ווי דער הפלא'דיגן ארטיקל איבער די גריכישע אימפעריע און די רוימישע אימפעריע (וואס האט געצויגן קריטיק פון די יושבי חשך), ראסיזם, און נאך פילע, (די וואונדערליכע עשרת השבטים סעריע איז אויך ווייט נישט ארטאדאקסיש כידוע). דער פרומער מהלך וואס די ארטיקלען נעמען אן איז אומפארמיידליך פאר אזא אנערקענטע אויסגאבע ווי זיי (אין זייערע סאמע ערשטע אויפלאגעס זעט מען נאך גאר אן אנדער שפראך ווען זייער קונדשאפט איז נאך נישט געווען אויסגעקלארט), און עס איז מערקווירדיג וויאזוי די ארטיקלען זענען געשריבן אויף א וועג וואס טוט נישט פארדרייען קיין פאקטן נאר ענדערש זיי פארהוילן אבער אויף א וועג וואס איז משתמע לתרי אנפין פאר די וואס ווייסן, (א קליינע דוגמא ביי נחום דער חכם'ס ארטיקל ווען ער האט געשריבן איבער די זון און די וועלט ווי ער האט זיך הערליך ארויסגעדרייט פון בארירן די שרעקליכע פראגע פון ווער דרייט זיך ארום וועם.
אין אונזער סאסייעטי איז אוממעגליך צו אנגיין אויף א ליבעראלערן פארנעם, ופוק חזי מה נעשה בצייטשריפט און שטערן ועוד. דער קלוגער מהלך וואס מעלות האט געפירט זיך זעלבסט צו דערקלערן אלס רבנישע אויטאריטעט אזש שיינע אידן האבן נישט קיין פראבלעם דאס צו ציטירן און רעקאמענדירן איז גאר באגריסנד.
איך אליין ליין דאס ווייניגער און ווייניגער אבער איך האלט אז דאס איז א וויכטיגע זאך אין אזא פארמאכטן קולטור צו ליינען אביסל העכערע קוואליטעט שרייבעריי און בעיקר, נוצן דעם מח.


text:
ארגאנישע כעמיע
ארגאַנישע כעמיע איז די שטודיע פון כעמישע פארבינדונגען וואס אנטהאלטן קוילנשטאף. קוילנשטאף האט די מעגלעכקייט צו שאפן א כעמישן בונד מיט אן אויסקלייב פון כעמישע עלעמענטן און מיט אנדערע קוילנשטאף אטאמען. אזוי זענען מעגלעך אן א שיעור פארבינדונגען. מען רופט די שטודיע פון קוילנשטאף קאמפאזיטן "ארגאנישע כעמיע" ווייל כמעט אלע ארגאניזמען אדער לעבעדיגע זאכן, זענען צונויפגעשטעלט פון וואסער און קוילנשטאף פארבינדונגען.
עטלעכע שטחים פון כעמיע פארברייטערן די באגריפן און פרינציפן פון ארגאנישער כעמיע, צווישן זיי ביאכעמיע, מיקראביאלאגיע און מעדיצין.


text:
בעקערלו ליניע
די בעקערלו ליניע איז א ליניע פונעם לאנדאנער אונטערגרונט, קאלירט ברוין אויף דער טיוב מאפע. זי גייט טיילווײַז אויף דער אויבערפלאך און טיילווײַז טיף, פון דרום-מזרח צו צפון-מערב פון לאנדאן. פון די 25 סטאנציעס, 15 זענען אונטער דער ערד. זי איז די זיבעטע מערסטע פארנומענע אויף דער נעצווערק.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ליניע איז געעפֿנט געווארן דעם 10טן מערץ 1906 מיטן נאמען בעקער גאס און וואטערלו באן. גאנץ גיך האט מען אנגעהויבן צו רופן די באן בקיצור "בעקערלו" און מ'האט געטוישט דעם נאמען אפיציעל אויף דעם.
אום 1913 האט מען פֿארלענגערט די ליניע פון דעם צפון טערמין קיין מערב מיט אויסבייט סטאנציעס מארלעבאן און פאדינגטאן און א נייע סטאנציע עדזשווער גאס.


text:
לוצק
לוצק (אוקראיניש: Лyцbk; רוסיש: Лyцk) איז א שטאט ביים סטיר טייך אין צפון-מערב אוקראינע, אין דעם צענטער פון וואלין פראווינץ, מערב פון דער הויפטשטאט קיעוו. איר באפעלקערונג איז 206,000 (2007). פונעם 14טן יארהונדערט האט די שטאט געהאט א יידישע קהילה וואס איז געווען א מיטגליד אינעם וועד ארבע ארצות.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לוצק, איינע פון די ערשטע שטעט אין היינטיקער אוקראינע, איז געגרינדעט געווארן אין 1085. ער איז געווען די הויפטשטאט פון דעם פרינצטום פון גאליציע-וואהלין, ביז מ'האט אויפגעשטעלט די שטאט לודמיר. לעבן דער שטאט האט מען געבויט א פעסטונג צו שיצן קעגן אינוואזיעס. אין 1240 האבן די טאטערן איינגענומען די שטאט, אבער די פרינצן האבן געהאלטן די פעסטונג. אין 1321 איז דערמארדעט געווארן דער לעצטער פרינץ אין קאמף קעגן די ליטווינער. דער מלך פון פוילן, קאזימיר דער דריטער, האט איינגענומען די שטאט אין 1349, אבער קורץ נאכהער האט ליטע זי צוריקגענומען אונטער זייער הערשאפט.
אין 1432 איז לוצק געקומען אונטער דער הערשאפֿט פונעם פוילישן קרוין און האט באקומען מאגדעבורג רעכטן. ביזן סוף פונעם 18טן יארהונדערט איז לוצק געווען אין פוילן; ביזן סוף פון דער ערשטער וועלט מלחמה אין רוסלאנד; צווישן די צוויי וועלט מלחמות אין פוילן. אין 1939 האט דער סאוועטן פארבאנד איינגענומען לוצק;אין 1941 איז זי געקומען אונטער דער אקופאציע פון נאצי דייטשלאנד; נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז זי ווידער אמאלל געווארן א טייל פונעם סאוועטן פארבאנד. זײַט 1991 איז לוצק אין אוקראינע.
יידן אין לוצק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יידן האבן געוואוינט אין לוצק אינעם 10טן יארהונדערט, און א געמיינדער פון קראים זענען געקומען דארטן אינעם 13טן יארהונדערט.
לוצק איז געווארן א פאליטישער און עקאנאמישער צענטער. נאך דער פאראייניקונג פון פוילן מיט ליטא אין 1569 האבן די יידן אנגעהויבן צו האנדלען אויף א גרעסרן אופן; א טייל האבן געדונגען די ארענדע אויף שטייערן, ברייערייען און פאטאש פראדוקציע; אנדערע האבן געהאנדלט מיט וואלד און לאנדווירטשאפט פראדוקטן.
מקורות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- געווען א שטאט לוצק
- די עלעקטראנישע יידישע ענציקלאפעדיע (אויף רוסיש)
- יידישע לוצק (אויף ענגליש)
- ספר לוצק - ניו יארק פובליקע ביבליאטעק


text:
בשבילי נברא העולם?!
בס”ד א גוטן טייערע חבירים וידידים..!
לעצטע וואך האבן מיר באשריבן ווי שטארק השי”ת אונזער טאטע האט ליב זיינע טייערע באַליבטע קינדערלעך און צוליב דעם לאזט ער נישט אז דער רשע בלעם זאל זיי שעלטן, נאר פארקערט צום סוף קומט ארויס פון זיין מויל ברכות …מה טובו אהליך יעקב ווי שיין און גוט זענען די שטיבער פון יעקב וכו’
אבער דער רשע געבט נישט אויף און זאגט פאר בלק איך האב פאר דיר פארבליבן איין עצה וואס אויב ווילסטו אז השי”ת זאל זיך צערענען אויף אידישע קינדער, …אלוקיהם של אלה שונא זימה – דער אידישע גאט האט פיינט אומווערדיגקייט, איינע פון יסודות פון אידישקייט איז קדושה-הייליגקייט, זיי זיי מכשיל אין עניני קדושה און אלעס וועט זיין מסודר ר”ל, געזאָגט און געטוען די רשעים שיקן זייער אייגענע טעכטער מכשיל צו זיין די אידן, ליידער האט זייער פלאן געארבעט און די בנות מואב האבן געשלעפט די אידן צו גילוי עריות און פון דארט איז שוין געגאנגען גרינג צו עבודה זרה פון בעל פעור וכו’
די שרעקליכע זינד האט געברענגט אז אין הימל איז מען גוזר די ביטערע גזירה, און א מגיפה ברעכט אויס וואס הרגעט טויזענטער אידישע קינדער… און פלוצלינג קומט ארויס מיט חוצפה זמרי בן סלוא וואס איז געווען דער נשיא פון שבט שמעון, און ברענגט צו זיין שטוב א פרוי א מִדְיָנִית… אָן קיין שום בושה, פארענט פון די אויגן פון משה רבינו און פון די אידישע קינדער, די אידן זענען פארפרוירן געווארן פאר שאַק אז אזא נידריגע זאך זאל קענען פאסירן צווישן אידישע קינדער מיט א נידריגע חוצפה… צווישן די גאנצע צומישעניש שטעלט זיך ארויס איינע פון די יונגערע פון די חבורה פנחס בן אלעזר הכהן און זאגט צו משה רבינו: רבי! האסטו אונז נישט געלערנט “הבועל ארמית קנאים פוגעים בו” אז איינער טוט אזא נידריגע זאך דארף מען אים הרגנען, ענטפערט משה רבינו, אז אזוי איז טאקע די הלכה אבער מיר פירן זיך נישט אזוי נאר השי”ת זאל אויספירן די פסק… פנחס קען אבער נישט צוקוקן דעם שרעקליכן חילול ה’ וואס דא קומט פאר, די גרויסע פירצה וואס האט אויסגעבראכן מיט די בנות מואב, ער זעט די סכנה וואס ליגט אויף גאנץ כלל ישראל …און מיט מסירת נפש, מיט א הארץ וואס ברענט פאר כבוד שמים שפרינגט ער אויף, ער טראכט נישט מער, נאר געבט א כאפ דעם שפיז אין האנט, אין לויפט אריין צווישן די זינדיגערס אין הרגט ביידע זמרי בן סלוא צוזאמען מיט די מִדְיָנִית פרוי כזבי בת צור וואס האט געזינדיגט צוזאמען מיט אים…
די צארן וואס השי”ת האט געהאט אויף כלל ישראל בארואיגט זיך און די ביטערע מגיפה וואס האט געקאסט 24 טויזענט נפשות שטעלט זיך אפ, פנחס האט טאקע געטוען א שטארקייט וואס איז מידת הגבורה אבער זיין מעשה איז א שטיק חסד, ער האט געראטעוועט כלל ישראל און דערפאר איז ער געווארן א מיוחס צו זיין זיידע אהרן הכהן וואס איז אויך מידת החסד ווי די וואכעדיגע משנה אין פרקי אבות זאגט אויף אהרן הכהן “אוהב שלום ורודף שלום אוהב את הבריות ומקרבן לתורה” ער איז געווען א שטיק חסד… ער האט געטוען א מסירת נפש מעשה וואס האט צוריק געברענגט די שלום צווישן אידישע קינדער מיט השי”ת, איז ער טאקע זוכה צו לכן אמור לו, הנני נותן לו את בריתי שלום”.
די גמרא זאגט (סנהדרין פב) להלכה הבא לימלך אין מורין לו, די הלכה איז טאקע אזוי ווי פנחס האט געטוען אבער אויב איינער קומט פרעגן צו ער זאל דאס טוען זאגט מען אים אז נישט, דארף מען פארשטיין אויב איז די קנאות פון פנחס אזוי גרויס אז עס האט אפגעשטעלט די שרעקליכע מגיפה פארוואס טאקע איז דער דין אז מען פסקנט נישט אזוי צו טוען?
חז”ל זאגן אונז אין מסכת סנהדרין (לז א) חייב אדם לומר בשבילי נברא העולם – איעדער איד איז מחיוב צו זאגן וועגן מיר איז די וועלט באשאפן געווארן, לכאורה אז מיר קוקן אויף די מאמר חז”ל מיט פשוטע אויגן איז עס נישט פארשטענדליך ווייל אויב וועט איעדער מענטש זאגן בשבילי נברא …איך בין דער איינציגסטער וועט דאס ארויסברענגן די גרעסטע מאס גאווה און מחלוקת וואס קיין נאר זיין?
ערב ליל שישי: אברמ’טשיק שפאַצירט זיך אויף די זאמד ביים באָרטן פונעם גרויסן ים, זינגט זיך אונטער א געשמאַקן לידעלע, אין איין האנט האלט ער זיין פאַרטצייטישע פיש כאַפער מיט זיין פישלער טעפל פון וואו צוויי שיינע פישלעך קוקן ארויס, מיט די אנדערע האנט נעמט ער ארויס זיין פארגעלטן דורכגעווייקטן תהילים’ל ער דאַנקט און לויבט השי”ת מיט פרייד אז עס איז אים ב”ה געלונגען צו כאפן צוויי פיש’לעך לכבוד שבת קודש… ער איז אויפן וועג אהיים די זוהן גייט שוין אונטער, די ים כוואַליעס טוען זיך פאַרשטערקערן… פלוצלינג זעט ער ווי די ים כוואַליעס שפייען אויס קליינע פישלעך און ווען די כוואליעס גייען צוריק אין ים אריין בלייבן זיי אינדרויסן אויף די זאמד …די פישלעך צאפלן זיך זיי ווילן צוריק שווימען אבער ס’גייט נישט… ער פוילט זיך נישט נאר גייט שנעל הייבט זיי אויף און ווארפט זיי צוריק אין ים אריין, אזוי טוט ער מיט איין און צוויי און נאך איין און נאך איין… ביים אנדערע זייט בארטן: שמערל האַלט אינמיטן פאררעכטן זיין אלטן שיף און פלוצלינג זעט ער פון דערווייטענס ווי דער באליבטער אברמ’טשיק בייגט זיך אראפ און וואַרפט עפעס אריין… דערנאך זעט ער נאכאמאל ווי אברמ’טשיק בייגט זיך אראפ און ווארפט עפעס אריין… ער ווערט זייער נייגעריג וואס טרעפט ער דארט? און וואס ווארפט ער? ער קומט נענטער און זעט ווי אברמ’טשיק הייבט אויף די קליינע פישלעך און ווארפט זיי צוריק אריין …ר’ אברמ’טשיק! וואס טוט איר? וואס מאכט איר זיך נאריש מיט די קליינע פישלעך, ביי די בארטענס זענען פארהאן צענדליגע טויזענטער אזעלכע פישלעך, און די ים כוואַליעס האַלטן זיי און איין אויסשפייען נאך און נאך, וואס ארבעט איר אזוי שווער, …די גייסט יעצט שטיין דא ביז מארגן און זיי כסדר צוריק ווארפן?! זארגט אייך נישט לאז די נאטור טוען איר ארבעט, גייט אהיים עס איז שפעט באלד איז שבת קודש… אבער אברמ’טשיק מאכט זיך נישט וואוסענדיג נאר ער בייגט זיך נאכאמאל אראפ און הייבט אויף א קליין פיצעלע פישל וואס צאַפלט זיך פרובירענ’דיג צו כאפן דעם אטעם און ווארפט אים צוריק אין ים אריין, זיי זעהן ווי ער שווימט זיך שיין און זיס צוריק אין די טיפע ים אריין… יעצט זאגט אברמ’טשיק פאר שמערל! פאר אלע פישלעך איבער די וועלט איז טאקע נישט קיין חילוק צו איך ווארף אריין אדער נישט אבער פאר דעם איין קליינעם פישל וואס איך האב צוריק געווארפן איז עס שוין איינמאל א חילוק?!
מיר אלע פרעגן זיך אסאך מאל …קען איך עפעס אויפטוען אויף די וועלט? האב איך די כח משפיע צו זיין פאר די וועלט? קען איך טוישן די וועלט? וכדומה, דער יצר זאגט גלייך פארן מענטש …עה! זיכער נישט, קוים וואס די קענסט אויפטוען פאר דיר אליין, וויאזוי ווילסטו אויפטוען פאר א צוויטן?! …ווערט רעדט נאך פון אויפטוען פאר די וועלט “זיכער אז נישט”… אבער די תוה”ק לערנט אונז גאָר אנדערש, יא! איעדע איינע פון אונז האט די כח צו טוישן די וועלט סיי לטוב און סיי לרע, ווי מיר געפינען אין אונזער פרשה אז דער רשע בלעם האט געטוישט די וועלט צו די שלעכטע זייט, ער האט אונז אונטער געשטעלט א שטיקל וואס האט געברענגט א מגיפה אויף די אידן… אבער מידה טובה מרובה די תוה”ק פארציילט אונז פון פנחס ווי די פסוק זאגט אויף אים ויקם מתוך העדה ער איז אויפגעשטאנען פון צווישן די עדה, פון צווישן אלע אנדערע, און געטוען וואס איז ריכטיג, דאס וואס ברענגט כבוד שמים און ער האט משנה געווען די וועלט פאר אייביג, סיי פאר זיך און סיי פאר אנדערע…
די מעשה וואס פנחס האט געטוען זאגן אונז חז”ל הלכה ואין מורין כן, אזוי איז די הלכה אבער מיר פסקענען נישט אזוי, ווייל מיר זענען נישט אויף די מדריגה אז מיר זאלן קענען גיין אזוי ווייט ווי הרגענען א צווייטן ווי די תוה”ק איז מעיד אויף פנחס תחת אשר קנא לאלוקיו, אז פנחס איז געווען בלתי ה’ לבדו אינגאנצן פאר כבוד שמים אָן קיין שום אנדערע מחשבה… אבער וואס מיר קענען און מוזן יא טוען איז גיין אין זיינע וועגן אויף וויפיל מיר קענען, ווען מיר זעהן ווי עס ברענט א פייער, וואס דאס קען מיינען א פרטיות’דיגע אדער א כללות’דיגער, דארפן מיר אריין שפרינגען און נישט וואַרטן אויף קיין צווייטן אדער זיך איינרעדן אז פון אונטער די ערד וועט עפעס אויף קומען, נאר זיך אָנגאַרטלען און טוען צו די זאך… דאס זאגן אונז חז”ל חייב אדם לומר בשבילי נברא העולם א מענטש איז מחויב צו זאגן …די וועלט איז באשאפן געווארן פאר מיר, וואס דאס מיינט איז אז באשאפן געווארן ון אויף מיר ליגט די אחריות זיכער צו מאכן אז די וועלט פארט חלילה נישט אפ פון וועג, יא איך בין טאקע נישט מער ווי א יחיד, אבער ס’ווענדט זיך נאר אין מיר נישט אין א צווייטן, איך טראג די אחריות ארויס צו ברענגן כבוד שמים אויף די וועלט, דער בורא כל עולמים האט געגעבן די תורה פאר מיר ער רעד דווקא צו מיר, איך האב געהערט די ווערטער אנכי ד’ אלוקיך וגו’ און אזוי יעדע מצוה און מצוה, סיי די עשה’ס און סיי די לא תעשה’ס, די גאנצע תורה הקדושה אלעס איז מיין פריוואטע אחריות… ווען א איד קוקט אן די וועלט מיט אויגן פון אחריות זעט ער פלוצלינג א וועלט ווי ער קען אויפטוען, א וועלט וואס דארף אים האבן, ער הייבט אן אויפצוקומען מיט געדאנקן וויאזוי ער קען בעסער מאכן די וועלט ארום זיך, און טוט תיכף למעשה …פאר זיך …פאר זיין חבר … פאר די וועלט
די תוה”ק לערנט אונז אז עס ליגט אינגאנצן אין אונזער הענט, מיר דאַרפן מאַכן דעם החלטה אז …איך גיי משפיע זיין גוטס פאר אנדערע, איך גיי ברענגן גוטס פאר די וועלט, איך גיי ברענגן כבוד שמים, און מיר נעמען זיך טאקע צו די ארבעט אבער עס גייט נישט אדורך לאנג און עס קומען אריין אין אונז מחשבות, אדער הערן מיר פון אנדערע דאס וואס שמערל האט געזאגט, וואס טוסטו? וואס מאכסטו זיך נאריש מיט די “קליינע פישלעך”, ביי די בארטענס זענען פארהאן צענדליגע טויזענטער אזעלכע פישלעך, די גייסט מתקן זיין די וועלט? אפשר זאגטסו מיר ווי די גייטס אנקומען? וואס ארבעטסטו אזוי שווער? …די גייסט יעצט שטיין דא ביז מארגן און זיי כסדר צוריק ווארפן?! די וועסט פיקסען די סיסטעם?! די תוה”ק לערנט אונז אז מיר דארפן ענטפערן מיט א שטאלץ יא! איך גיי טוען אלעס וואס ‘איך קען’ ארויס צוברענגן כבוד שמים ווייל אפשר פאר אלע פישלעך אין די וועלט איז עס נישט קיין חילוק אבער פאר דעם קליינעם פישל איז עס יא, איעדער מענטש איז א עולם מלא ווי חז”ל זאגן כל המקיים נפש אחת כאילו קיום עולם מלא, …איך וועל מחזק זיין איין חבר, איך וועל איינלאדענען א איד צו מיין שבת טיש, איך וועל מקרב זיין איין פארלוירענע אידיש קינד צו אבינו שבשמים, און איך וועל ווייזן פאר אלע ווי בסייעתא דשמיא שווימט ער צוריק אריין אין די ים מיט א זיסקייט… מיר טארן נישט האבן קיין שום מחשבות און חשבונות נאר טוען און טוען און נאכאמאל טוען… …מיר דארפן געדענקן אז מיר קענען טוישן די וועלט…
לסיכום געדענק:
• די וועלט איז באשאפן געווארן פאר מיר
• יא! ס’איז אלעס אויף מיין אחריות צו טוען
• חשבונות און א זייט איך דארף טוען מיינס


text:
ראדיא
ראַדיא איז א וועג צו שיקן אינפארמאציע אריבער א ווייטן דיסטאנץ דורך עלעקטראמאגנעטישע סיגנאלן. די מאשין וואס שיקט ראדיא סיגנאלן הייסט א טראנסמיטאר, און די מאשין וואס נעמט אויף די סיגנאלן הייסט א ראדיא-אפאראט. ווען מען שיקט ראדיא סיגנאלן אויף איין מאל צו א סך אפאראטן ווערט דאס גערופן א פארשפרייטונג.
אויך ניצט טעלעוויזיע ראדיא סיגנאלן צו שיקן בילדער און קול.
מען קען ניצן א ראדיא סיגנאל צו עפענען א שלאס אדער אנהייבן א מאטאר, למשל צו עפענען און פארשפארן א טויער.
היסטאריע פון ראדיא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פיזיקער דזשיימס קלארק מאקסוועל האט פאראויסגעזען ראדיא כוואליעס. נאכהער האט היינריך רודאלף הערץ געוויזן אז טאקע זיי עקזיסטירן. מארקאני אין איטאליע האט זיי געניצט אין טעלעגראפיע פאר שיפן אויפן ים.
שפעטער האט מען אויסגעלערנט ווי צו טראנסמיטירן קולות פון מענטשן און היינט ווערט ראדיא ברייט באניצט פאר נייעס, מוזיק און פארוויילונג.


text:
עטאנאל
.
עטאַנאל, אויך באוואוסט ווי עטיל אלקאהאל, איז א ברענעוודיקע כעמישע פארבינדונג אן קאליר, און איז דער אלקאהאל וואס געפינט זיך אין אלקאהאלישע געטראנקען . ווען מענטשן רעדן וועגן עטאנאל, זאגן זיי אפטמאל סתם אלקאהאל. זיין כעמישע פארמל איז C2H5OH, אויך געשריבן C2H6O. מען ניצט אים פאר א צעפירער ווייל ער קען צעפירן אסאך אנדערע כעמיקאלן און איז נישט שטארק גיפטיק.
עטאנאל ברענשטאף[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עטאנאל ברענשטאף קען מען ניצן אנשטאט בענזין אין אויטאמאבילן און אנדערע מאטארן. מאטארן קענען ניצן אדער ריינעם עטאנאל אדער עטאנאל געמישט מיט בענזין.
אין בראזיל, 18% פונעם ברענשטאף וואס מען ניצט אין אויטאמאבילן איז עטאנאל ברענשטאף פראדוצירט פון צוקער רערן. צוליב דעם, דארף בראזיל נישט קויפן נאפט פון אנדערע לענדער.[1]
אין די פאראייניקטע שטאטן, רוב אויטאמאבילן קענען ניצן ברענשטאף מיט אן אינהאלט ביז 10% עטאנאל. אויטאמאביל פראדוצירער ווי פארד, דיימלער קרייזלער, און GM מאכן אויך פארווארג וואס קענען פארן אויף ברענשטאף מיט א העכערן טייל עטאנאל, ביז 85% (E85). ביז 2006, זענען שוין געווען זעקס מיליאן E85-שטימיק פארמיטלען אויף די גאסן פון די פאראייניקטע שטאטן.[2]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- E85 is an alcohol fuel mixture: 85% ethanol + 15% gasoline - US E85 refueling map
- International Chemical Safety Card 0044
- Molview from bluerhinos.co.uk See Ethanol in 3D (may take over a minute to load using a dial-up connection)


text:
דרוקער
אין קאמפיוטעריי איז א דרוקער א פעריפֿעריש מיטל צו שאפן א פאפירנער עקזעמפלאר פון אן עלעקטראנישן דאקומענט.
אינהאַלט
קאלירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעגולערער דרוק (שווארץ אויף ווייס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איז דאך זייער פשוט אזוי ווי מען שרייבט ווען אויף א פאפיר וואס קאפיעט דאס אריבער אויף דעם אונטערשטן קען מען טון מיט דעם דרוק מאשין
קאליר פרינט (דרוק) RGB[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווי באקאנט איז דא דריי הויפט קאלירן רויט גרין בלוי, איז מען אוןיפגעקומען מיט א פאטענט צו מאכן דריי עקסטערע פלאטעס און יעדעס איינע זאל ארויפלייגן אזויפיל פון דעם ספעציפישן קאליר אז פון אלע דריי צוזאמען ווערט א פארטיג בילד א.ד.ג.
קאליר פרינט CMYK[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אבער אזוי ווי די קאלירטע טינט קאסט היבש טייער רעאליטיוו צו די שווארצע איז מען אויפגעקומען מיט נאך א פאטענט אז מען לייגט פיר פלאטעס און דעם מינימום פון די קאלירטע און צו מאכן ליכטיגער און טונקעלער לייגט מען צו אביסל פון די שווארצע און אזוי גלייכט זיך דאס אויס
אפסעט דרוק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אינק דזשעט פרינטינג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אפיס דזשעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איז א טעכנעלאגיע וואס איז זייער ענליך צו דעם אינק-דזשעט, אבער עס איז אויף גאר א ביליגן פארמאט, עס קומט אויס צו בערך א צוואנסיגסטל דער פרייז, עס איז לויט טייל שוין אפילו ביליגער פון לעיזער, הגם עס דויערט היבש אביסל שטאטער ווי די רעגולער אינק-דזשעט פרינטערס, אבער דער קוואליטי מיט די פרייז וועגן איבער
לעיזער פרינטינג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היינט ווערט רוב דרוקעריי געמאכט דורך לעיזער, דאס טייטשט אז אנשטאט נעמען נאסע טינט און דאס אנשמירן אויפן פאפיר, נעמט מען שטויב טינט און מען ברענט דאס ארויף אויף די אנגעצייכנטע פלעצער, אבער עס איז א שטוינענדער פאקט אז די סארט לעיזער פרינטינג האט בכלל נישט דעם אויסקוק פון קיין ארגיניאלער שריפט, קעגן דעם אינק דזשעט, אדער אריגיאנלער פרינט


text:
לואי ארמסטראנג
לואי דניאל אַרמסטראנג (ענגליש: Louis Daniel Armstrong; 4טן אויגוסט 1901 - 6טן יולי 1971) (באוואוסט מיט די צונעמען סאַטשמא און פאפס) איז געווען א באקאנטער אמעריקאנער דזשעז מוזיקער. ער איז געווען אן אפריקאנער-אמעריקאנער וואס האט געזינגען די בלוז און געשפילט דעם טרומייט און דער קארנעט.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארמסטראנג איז געבוירן געווארן אין אן ארעמער משפחה אין ניו ארלינס, לואיזיאנא. אין זיין יוגנט האט ער געליטן פון ארעמקייט. ערשט האט ער געלערנט שפילן דעם קארנעט (א סארט טרומייט וואס איז געווען זייער פאפולער ביי די מוזיקער אין ניו ארלינס). ארמסטראנג פלעג שפילן אין ארקעסטערס פון בלאז אינסטרומענטן און אויף טייך שיפן אין דעם געגנט פון ניו ארלינס.
ער איז געשטארבן דעם 6טן יולי 1971 פון א הארץ אטאקע אין קווינס, ניו יארק סיטי.


text:
How To Install Best Undetectable Cell Phone Spy Software?
ינסטאַלירן עקסאַקצפּי-בעסטער אַנדיטעקטאַבאַל טרייַבל ספּי סאָפטווער אויף דיין טאָכטער ס רירעוודיק צו שפּור איר טעקסטינג. עס האט ווערן אַ נויט פֿאַר יעדער פאָטער צו מאָניטאָר זייער קינדער רעכט צו זייער פרי צייַטיקייַט. איר קענען לייכט באַקומען אַלע די לאָגס פון טעקסט אַרטיקלען און אנדערע זאכן געטאן דורך אייער טאָכטער אויף איר טעלעפאָנירן דורך עקסאַקצפּי-בעסטער אַנדיטעקטאַבאַל טרייַבל ספּי סאָפטווער. דעם אַפּלאַקיישאַן איז באַצאָלט, אָבער איר וועט באַקומען אַלע די פרטים פון די טעקסט אַרטיקלען, צוזאמען מיט אינפֿאָרמאַציע פון אָפּשיקער / ופנעמער, צייַט פון שיקן / באקומען און דער אָנזאָג טעקסט. אויב איר טראַכטן אַז אייער טאָכטער איז אויף אַ פאַלש שפּור, דעמאָלט דעם איינער איז לעגאַמרע פֿאַר איר. איר קענען נעמען באַדינונגס פון דער מכשירים צוגעשטעלט דורך עקסאַקצפּי-בעסטער אַנדיטעקטאַבאַל טרייַבל ספּי סאָפטווער און באַקומען אַלע די בענעפיץ אונטער איין פּלאַטפאָרמע. עס איז מעגלעך צו באַקומען אַרטיקלען פון יפאָנע אָדער קיין אַנדרויד באזירט טעלעפאָנירן.
עקסאַקצפּי-בעסטער אַנדיטעקטאַבאַל טרייַבל ספּי סאָפטווער גיט אַלע די דעמאַנסטריישאַנז פון זייַן פּראָגראַמען. איר קענען קויפן די אַבאָנעמענט, ינסטאַלירן די סאָפטווער אויף אייער טאָכטער ס מיטל און איר וועט זיין מיד גרייט צו גיין פֿאַר אַלע די טראַקינג. דעם וועט געבן שפּור פון אַלע די אַקטיוויטעטן געטאן אויף די רירעוודיק, וואָס איז זיך דער בעסטער זאַך צו ווערן געטאן פֿאַר ספּייינג. ספּייינג און טראַקינג די טעקסט אַרטיקלען איז קיינמאָל ווי גרינג ווי עס האט ווערן מיט עקסאַקצפּי-בעסטער אַנדיטעקטאַבאַל טרייַבל ספּי סאָפטווער. זייַענדיק אַ פאָטער, איר וועט ניט קאָמפּראָמיס אויף קיין אינפֿאָרמאַציע און דערפאר, עס איז שטענדיק בילכער צו גיין פֿאַר באַצאָלט ווייכווארג, אלא ווי ספּייינג פרילי דורך קיין פֿרייַ סאָפטווער.
איר קענען אָפּלאָדירן :”How To Install Best Undetectable Cell Phone Spy Software?“


text:
אויג
אויגן זענען די אָרגאַנען פונעם מענטש אדער בעל-חי וואָס קען זען דורך דערשפּירן ליכטיגקייט. עס כאַפט די דיפערעץ פון קאָלירן.
אויכעט קען מען זען וואס מען עסט, און דעמאלטס איז דאס עסן בעסער און געשמאקער.
אינהאַלט
סטרוקטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אויגן באָליס האלטן זיך אינעם סאַקעט פון קאָפּ מיט מוסקלען, וואָס ציען דאָס אין אלע ריכטונגען גרינגערהייט אויטאמאטיש וואו מען וויל נאר קוקן.
די וואג פון אן אויג איז בערך א גראם
די אויג מוסקלען זענען די מערסטע אקטיוו פון אלע מוסקלען אינעם מענטש, זיי באוועגן זיך הונדערט טויזנט מאל א יעדן טאג.
ביי ארטראפאדן זענען די אויגן צוזאמענגעשטעלט פון א סאך איינצן וואס יעדער איינער האט זיין אייגענעם לינז.
קאלירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אַ וואונדערליכע פיל קאלירן ווידעא קאמארע, און ארבעט פון זיך אליין אגאנצן טאג. עס סאָרטירט אלע בילדער און געשעענישען אינעם מוח.
הינטן פון אויג איז דא די "רעטינא" און אין פארנט דאס הארנהייטל,
די אויגן קענען ווערן אָפּגעשוואַכט, איז דא היינט ברילן צו קענען זען גוט.
עס איז שיין ארום באַוואַקסן מיט אויגן ברעמען.
אויגן בליק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א מענטשליכע אויג בלינקט יעדע 0.3 סעקונדעס, און אין משך פון א יאר בלינקט אן אויג 6,205,000 מאל, דאס הייסט אז ווילאנג איר ליינט דורך דעם זאץ וועט איר האבן געבלינקט צוויי... בעצם דריי מאל!!!


text:
בריליאנט
א בריליאנט אדער דימענט איז א סארט שטיין וואס ווערט געפונען אין דער ערד און ווערט באנוצט אלס טייערע צירינג.
גענוי פארוואס איין דיאמאנט איז טייערער ווי דער צווייטער און זיין חשיבות, לאמיר אביסל פארשטיין וואס איז דער גאנצער טאראראם איבער דיאמאנטן. דער דיאמאנט באשטייט פון א מאטריאל וואס רופט זיך קוילנשטאף אין זייער א קאנצענטרירטן פארעם, קארבן דאס איז דער מאטריאל פון וואס 18 פראצענט פונעם מענטשליכן קערפער איז צוזאמענגעשטעלט,
אין א צאל לענדער אריינגערעכענט אמעריקע און יאפאן איז נישטא קיין מער חשוב'ערע איידל שטיין ווי דער דיאמאנט, די פרייזן פון דיאמאנטן שטייער גייען כסדר ארויף נישט דערפאר ווייל עס איז דא ווייניג דערפון, נאר ווייל רוב דיאמאנטן שטיינער קומען פון איין ארט און פון איין פירמע וואס האט דער מאנאפאל דערויף.
דיאמאנט איז די הארטסטע נאטורליכע מאטעריאל אין די בריאה.
דיאמאנטן ווערן פארמירט אין די טיפעניש פון די ערד בין ווען עס דערגרייך דער אויבערפלאך פון די ערד, דעם מאנאפאל פון דיאמאנטן איז געשאפן געווארן דורך די פירמע דע בירס וועלכע פירט אן מיט א דיאמאנטן קארטעל, און אויך איבער די כוחות וואס מענטשן גלייבן די שטיינער פארמאגן.
א בריליאנט איז א דיאמאנט שטיין אויסגעשלייפט אין א געוויסע פארם מיט א טעכניק וואס איז אויסגעארבייט געווארן אין די רענאסאנס תקופה.
קאסמאס דיאמאנטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דיאמאנטן שטיינער זענען נישט אויסשליסליך צו די ערד, וויסנשאפטלער גלויבן אז עס איז מעגליך אז מען וועט איין טאג געפונען דיאמאנטן אויף דער לבנה, עקזאמפלארן פון שטיינער וואס איז גענומען געווארן פון די לבנה האט געצייגט אז אויף דער ערד אין דא צען מאל מער קוילנשטאף קאנצענטרירט אין די ערד ווי אין די לבנה, לויט די ארטעמיס פראיעקט, א גרופע וואס איר ציל איז צו עטאבעלירן א געמיינדע וואס זאל געהעריג זיך באזעצן און וואוינען אויף די לבנה, די גרופע גלויבט אבער אז עס איז מעגליך אז אונטער די לבנה'ס אויבערפלאך וואס די אפאלא אסטראנאטן האבן נישט געקענט דערטאפן דארט קען מען אפשר טרעפן דיאמאנטן, עס זענען אויך דא געוויסע סייענטיפישע באווייזן אז דיאמאנטן קענען געפונען ווערן אויף נעפטאן און אויף יוריינוס, די צוויי שטערן'ס פארמאגן אסאך היידרא קוילנשטאף גאז, אסראנאטן האבן אויך געפונען מיט א טעלעסקאופ א גאנצע שטערן געמאכט פון ריין דיאמאנט פארשער פון דעם אוניווערסיטעט פון קאליפארניע האבן געוויזן אז ווען קוילנשטאף קאנצענטרירט זיך מיט א לייזער שטראל קען דאס פראדוצירן דיאמאנטן שטויב.
קארבאן און קימבערלייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קארבאן (קוילנשטאף) איז איינער פון די מערסטע קאמאן עלעמענטן אין די וועלט און איז איינער פון די וועלט'ס פיר עלעמענטן וואס זענען וויכטיג פאר'ן עקזיסטענץ פון לעבן, מענטשן זענען 18 פראצענט קוילנשטאף, די לופט וואס מיר אטעמען פארמאגט איז זיך קוילנשטאף, אין נאטור עקזיסטירט קוילנשטאף אין דריי באזונדערע פארמען. דיאמאנטן אין גאר א הארטע קלארע קריסטאל גראפיט א ווייכע מינעראל וואס איז געמאכט פון ריין קוילנשטאף, דער מוליקול צוזאמענשטעל פון ווייכע ריינע קוילנשטאף איז נישט אזוי צוזאמגעדריקט דעריבער איז דאס שוואכער ווי דיאמאנטן פאלעריט א מינעראל וואס אירע אירע אטאמען זענען צוזאמענגעשטעלט פון 60 פראצענט קוילנשטאף, דער מאטריאל איז אויסגעטראפן געווארן אינעם 90'טען יאר הונדערט. דיאמאנטן ווערן פארמירט אזוי טיף ווי הונדערט מייל אונטער דעם ערד אויבערפלאך, אינעם הייסן שטיין פון די וועלט תהום, דארט איז דא די ריכטיגע היץ און דרוק צו טראנספארמירן קוילנשטאף עס זאל ווערן א דיאמאנט, כדי עס זאל קענען ארויסקומען א דיאמאנט שטיין דארף דאס געשטעלט ווערן אונטער א דרוק פון 435-223 פונט פער סקווער אינטש, און דער טעמפאראטור דארף זיין 752 פארענהייט אויב דער דרוק איז ווייניגער וועט דאס ווערן גראפיט, אין די טיפעניש פון 93 מייל אדער מער דארט אין דער פרעשור 725,189 פאר יעדן סקווער אינטש און די היץ קען דערגרייכן צו איבער 2000 גראד פארענהייט, מייסטענס דיאמאנטן וואס מיר געפונען היינט זענען שוין באשאפן געווארן מששת ימי בראשית, מאכטפולע באוועגונגען אונטער די ערד פלאך האט געשאפן די קימבערלייט רערן. קימבערלייט איז אין נאמען פון די שטאט קימבערליי סאוט אפריקע ווי די דאזיגע רערן האט מען געפונען, מייסטענס פון די ערד באוועגונגען זענען שוין געשען טויזענטער יאר צוריק און די רערן וועלכע טראגן די דיאמאנטן זענען די וועלכע האבן ארופגעברענגט די דיאמאנטן אויפן אויבערפלאך פון די ערד דאס זענען די ערטער ווי דיאמאנטן ווערן געפונען. דיאמאנטן קען מען אויך געפונען אויף פלאך פונעם טייך וואס ווערן גערופן די אלוועיל דיאמאנטן פלעצער זיי ווערן אויך פארבריצירט אין די קימבערלייט רערן און זיי ווערן געפירט דורך אונטערערדישע באוועגונגען ביז זיי קומען אן אונטערן ים אדער טייך ווי זיי ווערן געפונען דורך זיכער. היינט ווערן מייסטענס פון די דיאמאנטן געפונען אין אויסטראליע און באנעא, בראזיל, רוסלאנד, און אין עטליכע אפריקאנער לענדער אריינגערעכענט סאוט אפריקע און זאאיר.
דער דיאמאנט ווען ער ווערט געפונען איז ער א פשוט'ער שטיין און עס מוז געשליפן ווערן צו שאפן דעם גלאנציגן און בליטשקעדיגן איידל שטיין גרייט צו פארקויפן. די שטיינער וועלן ווערן הערליכע שיינענדיג נאכדעם וואס זיי וועלן געשניטן און געפאלישט ווערן. אזוי ווי מיר האבן שוין דערמאנט פריער די דיאמאנטן זענען קריסטאליזירט פון קוילנשטאף וואס איז געשאפן איז געווארן אונטער א גאר שטארקע היץ און דרוק, דאס איז דער זעלבער פראצעס וואס מאכט דיאמאנטן פאר די הארטסטע מינעראל וואס מען ווייסט, א דיאמאנט איז דער נומער צען אויפ'ן מאש הארטקייט אויפן וואגשאל פון הארטקייט, דער וואגשאל איז גענוצט געווארן צו מעסטן די הארטקייט פון מאטריאל'ן ספעציעל מינעראלן, עס טראגט דעם נאמען מאש נאכן דעם מינעראלאגיסט פרידריך מאש. דא האט איר די ליסטע פון הארטקייטן, און מיר גייען פון ווייך צו הארט.
טאלק: Talc – ווערט לייכט צוקראצט דורך די פינגער נעגל
גיפס: Gypsum – איז שוין שווערער אבער מען קען ער צוקראצן מיטן נעגל
קאלסיט: Calcite – קען צוקראצט ווערן בלויז מיט א קופערנע מטבע
פלאוריט: Fluorite – קען נישט קראצן און נישט ווערן צוקראצט דורך א מטבע און עס קען נישט קראצן קיין גלאז
אפטייט: Apatite – קען קראצן גלאז מיט שוועריקייטן אבער קען לייכט צוקראצט ווערן מיט א מעסער
ארטאקלעס: Orthoclase – קען לייכט צוקראצן גלאז אבער עס קען נאר צוקראצט ווערן מיט א file
קווארץ: Quartz – ווערט נישט צוקראצט דורך א file
טאפאז: Topaz – קען נאר צוקראצט ווערן דורך קאראנדאום אדער דיאמאנטן
קאראנדאום: Corundum – קען נאר צוקראצט ווערן דורך דיאמאנטן
דיאמאנטן: Diamond – קען נאר צוקראצט ווערן דורך אן אנדערן דיאמאנט
טראץ דעם וואס בריליאנטן איז בלויז מיט איין שטאפל העכער קאראנדאום איז א דיאמאנט הונדערט מאל הארטער ווי סיי וועלכע אנדערע איידל שטיין פון דעם זעלבן קלאס. דער דיאמאנט איז אזוי געפארעמט אז אירע אַטאָמען זענען אזוי אויסגעשטעלט זייער מסודר וואס דאס מאכט איז אזוי הארט, יעדער קוילנשטאף אטאם איז פארבינדן מיט נאך אנדערע פיר קוילנשטאף אטאמען וואס דאס שאפט א גאר הארטער יוניט, און דער מאלעקול וואס קומט ארויס דערפון איז זייער הארט און שטארק, גראפיט און אנדערע פארמען פון קוילנשטאף איז נישט אזוי שטארק ווי דיאמאנט ווייל יעדער קוילנשטאף אטאם פון גראפיט איז פארבינדן אין א רינג מיט בלויז נאך אן אטאם.
דער פאקט אז דיאמאנטן זענען אזוי הארט מאכט דאס פראקטיש עס זאל גענוצט ווערן אלס א געצייג צו שניידן מיליטערישע געצייג ווי עראפלאנען טיילן און וואפן, אמעריקע האט זיך געטראפן גענצליך אנגעוויזן אויף סאוט אפריקע זיך זאל איר צושטעלן דיאמאנטן פאר אירע אינדוסטריאלע געצייגן נאכדעם וואס די צווייטע וועלט'ס קריג האט זיך געענדיגט, די אמעריקאנער אינדוסטריע האט אנגעהויבן מאסיווע באמיאונגען צו שאפן אירע אייגענע בריליאנטן פאר דעם צוועק. אין יאר 1951 האט גענעראל עלעקטעריק געלאזט אין גאנג א פראיעקט מיטן נאמען סופערפרעשור, אין דעם עקפערימענט האט די פירמע פרובירט צו שאפן דיאמאנטן פון גראפיט דורך ארויפלייגט אויף די מאטריאל א מאסיווע צאל פון פרעשור און היץ און מאשינען וואס ווערן גערופן דיאמאנטן פרעסעס, די מאשינען האבן אבער נישט באוויזן צו שאפן דיאמאנטן. דערפאר האבן זיי גענומען דעם מאטריאל מיטארייט וואס איז אויך קארבן אבער עס האט אויך אייזן דערין, און דערמיט האבן זיי דורכגעפירט זייער עקפערימענט וואס האט באוויזן צו שאפן קריסטאליזאציע פון בריליאנטן.


text:
לאַ מאַדדאַלענאַ האט אַנדערגאָן פילע נאָמען ענדערונגען: די רוימער געהייסן עס ילוואַ, פוססאַ און בוסינאַ און אין די מיטל עלטער די אינזל איז געווען באקאנט ווי "ביסינאַראַ" איידער ווייל געגעבן די נאָמען פון סאַנטאַ מאַריאַ מאַגדאַלענאַ אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט. נאָך דעם עס לעסאָף געווארן באקאנט ווי לאַ מאַדדאַלענאַ.
די מאַדדאַלענאַ אַרטשאַפּאַלייגאָו, איז באקאנט פון אַרקיאַלאַדזשיקאַל זאָגן צו האָבן געווען פאַרנומען אין פּריכיסטאָריק מאל, אָבער זייַן געשריבן געשיכטע הייבט מיט די רוימער מלוכה.
מיט די פאַלן פון די רוימישע Empire די אינזלען זענען געווען גאָר פֿאַרלאָזן ביז די קסנומקסטה יאָרהונדערט, ווען ער איז געווען אויסדערוויילט דורך בענעדיקטינע מאָנקס געגרינדעט קליין קהילות דאָרט. די אינזלען זענען געווען די כייפעץ פון אַ פּאָלעמיק צווישן די רעפּובליקס פון פּיסאַ און גענאָאַ אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט.
אין קסנומקס אַלע די מאַנאַסטעריז אויף די אינזלען זענען חרובֿ דורך איינער פון די אָטטאָמאַן ריידז. אין די קסוויי יאָרהונדערט רועי אנגעהויבן צו ברענגען זייער שאָף צו די אינזלען אין די ווינטער חדשים.
זייַן אָרט אין די סטרייט פון Bonifacio, דורך וואָס פיל מאַריטימע פאַרקער מוזן דורכגיין, האט זיך אויסגעדרייט די אַרטשאַפּאַלייגאָו אין אַ סטראַטידזשיק מיליטעריש שטעלע. אין קסנומקס עס איז געווען פאַרנומען דורך די סאַוווי-פּיעדמאָנטעסע. דער קערן פון די פּרעזענט שטאָט פון לאַ מאַדדאַלענאַ ימערדזשד דעמאָלט.
אין קסנומקס אַ פראנצויזיש עקספּאַדישאַן, אין וואָס נאַפּאָלעאָן באָנאַפּאַרט גענומען טייל, ונסוקסעסספוללי פּרובירן צו פאַרנעמען דעם אינזל. עס איז געווען דער ערשטער קאַמבאַט דערפאַרונג פון נאַפּאָלעאָן באָנאַפּאַרט. בעת אַלע די נאַפּאָלעאָניק וואַרס אַדמיראַל גאָראַטיאָ נעלסאָן געניצט די אַרטשאַפּאַלייגאָו פון לאַ מאַדדאַלענאַ ווי אַ באַזע פֿאַר זייַן Fleet אין אַקשאַנז קעגן די פראנצויזיש.
אַ באַזע איז געגרינדעט דאָ דורך די איטאַליעניש Regia מאַרינאַ (רויאַל נאַווי) אין קסנומקס. אין קסנומקס, בעשאַס וועלט מלחמה צווייטער, Benito מוססאָליני איז געווען בעקיצער געהאלטן אַרעסטאַנט דאָ.
פון קסנומקס דורך קסנומקס, עס איז געווען אַ נאַטאָ באַזע אויף די נירביי אינזל פון Santo Stefano. די נאַטאָ באַזע כאַוזד אַ איטאַליעניש נאַווי באַראַקס און עס געדינט ווי דער היים פּאָרט פֿאַר עטלעכע יו נאַווי סובמאַרין טענדערז איבער די יאָרן, סאָף מיט די אָפּפאָר פון די יועסעס Emory ש לאַנד, וואָס שטעלן זעגל פֿאַר זייַן נייַ היים פּאָרט פון ברעמערטאָן, וואַשינגטאָן. די יו נייוואַל באַזע Officially פֿאַרמאַכט אין יאנואר קסנומקס, סאָף די קסנומקס יאָר יו בייַזייַן אין לאַ מאַדדאַלענאַ.
בעת די צייַט אין וואָס די אמעריקאנער מיליטער האט אַ בייַזייַן אויף די אינזל, די רובֿ נאָוטווערדי געשעעניש געשען אויף אקטאבער קסנומקס, קסנומקס ווען סובמאַרין יועסעס Hartford געלאָפֿן אַגראָונד מיט גענוג קראַפט צו סאַבסטאַנשאַלי שעדיקן זייַן רודדערס, סאָנאַר און עלעקטראָניק.
לאַ מאַדדאַלענאַ איצט לענדס זייַן נאָמען צו אַ איטאַליעניש נאַציאָנאַלער פּאַרק ליגן אין די אַרטשאַפּאַלייגאָו.


text:
1935
1935 איז דאס 35סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1935 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 15טן סעפטעמבער - די נירנבערג געזעצן נעמען אוועק בירגערשאפט פון יידן.
- 3טן אקטאבער - איטאליע אינוואדירט עטיאפיע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן מיי - פייסל דער צווייטער, מלך פון איראק (געש' 1958)
- 6טן יולי - דער 14טער דאליי לאמא
- 12טן אקטאבער - לוטשאנא פאוואראטי, איטאליענישער טענאר זינגער (געש' 2007)
- 4טן נאוועמבער - אורי זוהר, טעאטער שפילער געווארן א בעל תשובה
- 9טן נאוועמבער - חיים טאפאל, שוישפילער
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן אפריל - ישראל הכהן שור, חזן און קאמפאזיטאר (געב' 1886)
- 12טן יולי - אלפרעד דרייפוס, יידישער אפיציר אין דער פראנצויזישער ארמיי
- 1טן סעפטעמבער - אברהם יצחק הכהן קוק, הויפט רב פון ארץ ישראל (געב' 1865)


text:
זאץ
אַ זאַץ (אדער זעץ) איז א פארשטעלונג אינעם לינגוויסטיק פארשונג (שפראכן וויסנשאַפט) וואס מיינט, ווען מען נעמט צוזאם עטליכע ווערטער וואס צוזאמען האבן זיי א באדייט, הייסט דאס "זאץ". און צווישן די ווערטער מוז זיין א סוביעקט און א פרעדיקעט (predicate). וו.צ.ב. דער זאץ "זיי שרייבן ביכער". "זיי" איז דער סוביעקט, און "שרייבן" איז דאס פרעדיקעט. דער סוביעקט קען אויך זיין באאלטן. וו.צ.ב. "שרייבן ביכער" - דאס ווארט "שרייבן" פארמאגט אין זיך סיי א סאבדזשעקט און סיי א פרעדיקעט.
עס קען נישט קומען א פּראָפּאָרציאָנעלע-ווארט (preposition) איידער א סאבדזשעק.
דערציילזאַץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דערציילזאַץ איז א זאץ מיט א פינטל ביים ענדע פונעם זאץ.


text:
וויליאם ראאן האמילטאן
סיר וויליאם ראאַן האַמילטאן (ענגליש: William Rowan Hamilton; 4טן אויגוסט 1805 - 2טן סעפטעמבער 1865) איז געווען אן אירישער פיזיקער, אסטראנאם און מאטעמאטיקער וואס האט וויכטיק בייגעשטייערט צו קלאסישער מעכאניק, אפטיק און אלגעברע. זיינע שטודיעס פון מעכאנישע און אפטישע סיסטעמען האבן אים געברענגט צו אנטפלעקן נייע מאטעמאטישע באגריפן און טעכניקן. זיין גרעסטע ביישטייערונג איז אפשר די ווידער-פארמולירונג פון ניוטאן-מעכאניק אויף האמילטאן-מעכאניק. פון דער דאזיקער ארבעט איז ארויסגעקומען די קלאסישע פעלד-טעאריע פון עלעקטראמאגנעטיזם און די אנטוויקלונג פון קוואנטן-מעכאניק. אין מאטעמאטיק איז ער ברייט באקאנט פאר דער דערפינדונג פון קוואטערניאנען.


text:
1801
1801 איז דאס ערשטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1801 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - דאס גרויסבריטאנישע קעניגרייך און דאס אירישע קעניגרייך ווערן פאראייניגט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 1טן יאנואר - דער ערשטער אסטערויד, צערעס, איז אנטפלעקט (שפעטער ווערט ער קלאסיפֿירט אלס א קארליק פלאנעט)
- 17טן פעברואר - טאמעס זשעפערסאן געוויילט פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 2טן אפריל - נאפאלעאנישע מלחמות - דער בריטישער פלאט אונטער אדמיראל נעלסאן באזיגט דעם דענישן פלאט אין דעם קאפנהאגענער קאמף


text:
דארבי
דארבי (ענגליש: Derby) איז א שטאט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. זי ליגט אויף די ברעגן פון דעם דערווענט טייך אין דעם דרום טייל פון דארבישיר. אין דעם 2001 צענזוס, איז די באפעלקערונג פון דער שטאט געווען 233,700.
אינדוסטריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
במשך אסאך יארן איז דארבי געווען אן אייזנבאן צענטער, וואס האט הויפטקווארטירט די מידלאנד באן. ביז היינט פאבריצירט מען באנען אין דארבי, און דארבי באן סטאנציע נעמט א וויכטיגן ארט אין דער באן נעצווערק. אין 2008 האט מען געעפנט אין דארבי א באן קאנטראלע צענטער פאר דער מזרח מידלאנדס באן נעצווערק.[1]
די צוויי גרעסטע ארבעט-געבערס אין דארבי, ראלס רויס און די טאיאטא מאטאר קארפאראציע זענען באשעפטיקט אין אינזשעניריע פאבריקאציע. עג באנק, דער אינטערנעץ און טעלעפאן באנק, איז באזירט אין דארבי. אנדערע מערקווירדיגע פירמעס זענען די באן סיסטעמען אינזשעניריע פירמע באמבארדיר טראנספארטאציע וואס פאבריצירן באן שינעס פארצייג ביי די דארבי קארעטע און וואגאן זאוואד, און אלסטאם וואס פאבריצירט גרויסע קראפט פלאנט קעסלען און היץ אויסבייטערס.
פון 1922 איז סינפֿין ליין געווען די היים פון דעם 250,000 קוואדראט מעטער ארט פון אינטערנאציאנאלע פארברענונג; לכתחילה פלעגן זיי פאבריצירן מאשינעריי פארן אויטאמאטישן צעפירן פון צעשטויבטן ברענשטאף צו הרובעס און בוילערס. שפעטער האבן זיי פראדוצירט פארע-גענערירן בוילערס וואס מען ניצט צו גענערירן עלעקטריע אין קראפט סטאנציעס. אין די 1990ער יארן האט ראלס-רויס אפגעקויפט די פירמע און דערנאך האט זי פארקויפט צו ABB גרופע.[2]
אנדענקפונקטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די דארבי טורמע גייט צוריק ביז 1756.
דארבי אינדוסטריעלער מוזיי, וואס געפינט זיך אין דארבי סילק מיל, און ווייזט די אינדוסטריעלע ירושה און טעכנאלאגישע דערגרייכונג פון דארבי, כולל ראלס רויס עראפלאן מאטארן, באנען, גראבן און גיסערייען.
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע ווייזט מאלערייען פון זשאסעף רייט, אויך שיין קעניגליכע קרוין דארבי פארצעליי, נאטירלעכע היסטאריע, לאקאלע פאלקן און ארכעאלאגיע.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שאסייען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אזוי ווי דארבי ליגט צענטראל אין הארץ פון ענגלאנד, איז ער געווארן א ראג וואס פארבינדט מיט אסאך ראיאנען אין לאנד. דער אויטאסטראד גייט אדורך בערך צען מייל מזרח פון דער שטאט, און פארבינדט דארבי מיט לאנדאן, שעפילד און לידז. נאך הויפט שאסייען וואס פארן אדורך דארבי אדער נאענט דערביי, זענען דער (היסטאריש איז דער שאסיי געווען דער הויפט שטראז פון לאנדאן קיין לעסטער, מאנטשעסטער און קארלייל), דער (באדמין צו מאנספילד דורך בריסטאל און בירמינגהאם), דער (ווארינגטאן צו לעסטער דורך סטאק-אן-טרענט), דער (ניוקאסל-אונטער-ליים צו מעבלטארפ, כולל "ברייען קלאף וועג" וואס פארבינדט דארבי מיט נאטינגהאם) און דער (דארבי צו טערסק דורך שעפילד און לידז).
באנען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דארבי האט א באן שוין זייט 1840, ווען מען האט געעפנט די צפון מידלאנדס באן קיין לידז, און א רוטע צו נאטינגהאם און לעסטער פון דער מידלאנד קאנטן באן; אין 1844 האבן די קאמפאניס זיך פאראייניגט אין דער מידלאנד באן. די מידלאנד דארבי באן סטאנציע ווערט אפערירט דורך מזרח מידלאנד באנען, און האט עקספרעס באן דינסטן קיין לאנדאן, צפון מזרח און דרום מערב.
לופט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מזרח מידלאנדס פליפארט געפינט זיך 24 ק"מ פון דארבי.
קאארדינאטן: 52°55.32′N 1°28.55′W / 52.922, -1.47583


text:
רב ששת
רב ששת איז געווען אן אמורא. ער איז געווען א תלמיד פון רב הונא,
א חבר פון רב חסדא. זיינע חברים זענען אויך געווען ר' נחמן (תוס' גיטין לב.) און רב יוסף (תוס' חולין קד:). ר' אבא בר כהן, ר' אבא בר זבדא.
א סגי נהור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געווען א סגי נהור איינער וואס זעהט נישט. די גמרא פארציילט (ברכות נח.) אז אפילו ער האט נישט געזהן האט ער מיט זיין קלוגשאפט פארשטנענען ווען דער מלך קומט אהן, ער האט דערמיט באזיגט א מין וואס האט אפ'גע'חוזק'ט פון איהם.
ער פלעגט זיך שטארק פארטיפען אין זיך מפלפל זיין אין בית המדרש פון רב הונא, עס איז געווען אזוי פיל דער בית המדרש אז ער האט נישט געקענט קיין אין בית הכבוד ווען ער האט געדארפט ביז ער איז דערפון געווארן קראנק (יבמות).
זיין גרויס התמדה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רב ששת איז געווען א סיני א גרויסע מתמיד און האט אסאך געקענט (סוטה), מיט גרויס התמדה האט ער יעדע דרייסיג טעג איבערגעלערנט אלעס וואס ער האט געוואסט און האט געזאגט: חדאי נפשאי, פריי זיך מיין זעהל (פסחים סח.) עס שטייט אין תשו' חוות יאיר אז לויט די גמרא (מנחות צח:) זעהן מען אז חוץ דעם וואס ער איז געווען א סיני איז ער אויך געווען א חריף, נאר עס האט זיך מער אויסגעצייכנט מיט זיין בקיאות ווי זיין חריפות.
די גמרא זאגט הלכה כרב ששת באיסורי ביי הלכות פון איסורים בלייבט די הלכה ווי איהם. אויך זאגט די גמרא (עירובין מ' ע"א) ווען ר' ששת קריגט זיך מיט זיין חבר רב חסדא בלייבט די הלכה פון רב ששת.
די גמרא זאגט אויף איהם ער איז א אדם קשה כברזל א מענטש שטארק ווי אייזן, זאגט רש"י ער איז שארף צו פסק'נען שאלות (מנחות צה).
רב ששת ווערט געלויבט אין דער גמרא (שבת קיח ע"ב) תיתי לי דקיימתי מצות תפילין, ער האט זיך אויסגעצייכנט אין די מצות פון תפילין. די גמרא זאגט אויך ער איז געווען א איסטניס דאס הייסט איינער וואס איז זייער איידל, אויב ער האט געגעסן איינמאל האט ער שוין נישט דערנאך געקענט געהעריג עסן, דעריבער האט ער געפאסט א גאנצע ערב פסח אז פסח ביינאכט זאל ער קענען עסן די מצות און טרינקען די וויין ווי די הלכה איז (פסחים ק"ח ע"א).