text:
_______________________________________________________________
שבתדיקע באגריסונגען
פרייטיק, 21 דעצעמבער 2012
אלגעמיינע באמערקונגען
די גאנצע וועלט האט געקאכט, געברענט און געטומלט הייטיקע וואך מיטן מאיער קאלענדאר און די פראגע, צי היינט איז דער יום-הדין. א שיינע פאר יארן זארגט זיך שוין דער עולם, וואס ס'וועט געשען דעם 21סטן דעצעמבער, די ענדגילטיקע דאטע אינעם מאיער קאלענדאר.
אונזער פלאנעטן-סיסטעם זאל אריבערפליען דעם ,עקוואטאר' פון מילכוועג, דערקלערן געוויסע אסטראנאמען, וואס בייט די ענערגיע פון גאנצן ערד-קוגל. פאראן נביאים, וואס זאגן, אז די דאטע איז דער אנהייב פון א נייער תקופה, ווען די שכינה וועט איינפירן א נייע תקופה און אויפן עולם-הזה וועלן הערשן שלום און צוזאמענארבעט.
חשובע לייענער, מיר מוזן מאכן אונזער וואכן-צייטונג פאר א חודשלעכן זשורנאל. ס'ווערט וואס אמאל שווערער צו מאכן וועכנטלעך א צייטונג מחמת די לעצטע געשעענישן און ענדערונגען אין אונזער רעדאקציע. פון רעדאקציע זיינען לעצטנס ארויסגעפאלן עטלעכע שרייבער: צבי הירש סארקין; פסח גליקשטיין, אונזער הילפס-רעדאקטאר; משה לעווין, אונזער רעדאקציע-סעקרעטאר. פריינט לעווין און גליקשטיין זיינען אויף דער טיפער עלטער און זיינען זייער קראנק. זיי זיינען געווען ניט בלויז חשובע קאלעגן, נאר אויך לאנגיאריקע, טייערע פריינט. מיר מאכן זיי א מי-שברך און ווינשן זיי א רפואה-שלמה. אמן!
דערווייל זיינען מיר פארענגט אין שרייבער און פארקלעמט אין כוח. מיר באדויערן זייער, וואס מיר מוזן מאכן ,דער מאמענט' פאר א חודש-זשורנאל אבער אין אזעלכע אומשטענדן... לית ברירה.
פון א פאזיטיוון פערספעקטיוו זוכן מיר יונגע קאנדידאטן, וואס ווילן זיך אויסלערנען די יידישע זשורנאליסטיק און בארייכערן זייער לשון דורך ארבעטן פאר ,דער מאמענט'. מיר וועלן שוין באלד אריינברענגען אין רעדאקציע א צאל יונגע פראקטיקאנטן, וואס ווינשן זיך צו זיין יידישע שרייבער. אין די קומענדיקע וואכן וועלן מיר באקענען די לעזערשאפט מיט אונזערע נייע מיטארבעטער.
מיר גאראנטירן, אז היינט איז ניט קיין אונטערגאנג, ניט פאר דער וועלט און אויך ניט פאר אונזער צייטשריפט. דער קומענדיקער נומער ,דער מאמענט' וועט דעריבער דערשיינען דעם ערשטן פעברואר און אלע קומענדיקע נומערן וועלן דערשיינען דעם ערשטן טאג פון יעדן מאנאט.
די שרייענדיקע נייעס: א קלאץ-קשיא!
אויב די וועלט זאל טאקע אונטערגיין, צי וואלט עס ניט געטויגט אויף כפרות צו דרוקן אזעלכע שרייענדיקע נייעס אויף דער ערשטער זייט פון א צייטונג, ווען ס'זאל קיינער ניט זיין צו לייענען דעם באריכט?
לוסטיק,פריילעך און מחיהדיק
דעם יום-הדין וועלן מיר פראווען היינט אין אוונט אויף א פייערלעכן טאנץ-מאראטאן ביי ד"ר נאמאסט אין שטוב אויף דער 5טער אוועניו. ר' אוצר, אונזער חשובער גרינדער און בעל-טובה, איז א געוואלדיקער אלכעמיקער, וואס פארוואנדלט שמוץ און דרעק אין גאלד. אלץ, וואס ער בארירט ווערט מגולגל אין גאלד! ער פארזיכערט די געסט, אז ער קאן אליין פארוואנדלען א טרויעריקן סוף אין א גליקלעכן אנהייב. אזא יאר אויף אונז און אויף אונז געזאגט!
דער טאנץ-אוונט וועט זיין גאר עק וועלט; מיר וועלן טאנצן עד-סוף-כל-הדורות!
אט באלד וועלן מיר זינגען אן דער לבנה א נייע מעלאדיע... און דאן... וועלן מיר אפשר אריינפאלן אין א פאר צרות. איידער די פידלער וועלן אנטלויפן, איידער מ'וועט אונז בעטן צאלן די רעכענונג, בשעת מיר האבן אזא געלעגנהייט, לאמיר הערן די מוזיק און טאנצן! לאמיר זיך פרייען און טאנצן!
מיר פרעגן זיך, ווי פיל לייענער ווייסן, וועלכעס אמעריקאנער ליד דאס איז און ווער ס'האט דאס אין וועלכן פילם געזונגען!
א גליקלעכן געבורטסטאג אייך, טייערער מאמענט! אונזער זשורנאל וועט אלט ווערן צוויי יאר אין יאנואר.
היינטצייטיק, ניימאדיש און מאדערן
די וועלט נויטיקט זיך אין נייע מעשהלעך, אין היינטצייטיקע דערציילונגען מיט ניימאדישע ענדעס.
איין סוף, וואס בלייבט אייביק יונג און פריש איז א גליקלעכע ענדע! דאס איז דער סוף, אויף וועלכן יעדערער האפט און נאך וועלכן אלע בענקען. לעבן זאלן אלע גליקלעך אויף אייביק אזוי ווי צינדערעלע און שנייווייס!
אלטמאדיש, אלטפרענקיש און אנטיקן
צי וועט דער וועלט-אונטערגאנג, וואס זאל פארקומען היינט זיין אן אלטמאדישער אדער א ניימאדישער? און ווען היינט זאל זיין די ענדע צייט, צי וואלט עס געווען וויכטיק, צי די דורות וואלטן געקומען צו א סוף אויף אן אנטיקענעם אדער א מאדערנעם שטייגער?
צייט-גייסט און וועלט-אנשויאונג
שחיטות
יעדע פאר טעג קומט-פאר נאך א אן אכזריות, ווען א מטורף דרינגט-אריין אין א טעאטער, שולע אדער אין אן ארקאדע מיט געוועלבער און באשיסט אן עולם מיט קוילן. פאריקע וואך אין ניוטאן, קאנעטיקאט (פש"א) איז א מטורף אריינגעדרונגען אין א גרונט-שולע, וואו ער האט צעשאסן העכער 20 קרבנות, די מערהייט יונגע קינדער.
דאס איז שוין א געוואלדיקע קרענק, וואס בושעוועט איבער די פאראייניקטע שטאטן און פייניקט אונזער געזעלשאפט. דאס איז א נידערטרעכטיקער סינדראם, וואס איז, צום צער, נאר א סימפטאם פון א פסיכישער קראנקהייט און א גרעסער פראבלעם, וואס אונזער געזעלשאפט זאגט זיך אפ צו אנאליזירן און באהאנדלען. אזעלכע געוואלד-טאטן ברענגען דעם עולם צום גלויבן, אז דאס זיינען די לעצטע טעג, ווען אלץ, וואס איז צו גאט און צו לייט, צו תורה און צו סחורה, האלט מען פאר שלעכט און ווען אלץ, וואס איז שלעכט און בייז באטראכט מען פאר אננעמבאר.
דאס איז א שאלה, וואס איז גרינג צו פסקענען. מ'דארף ניט זיין קיין גאון, בכדי צו פסקענען אזא שאלה. די שיקסע ביים רב קאן פסקענען אט-די שאלה. דאס איז גאר א פשוטע פראגע אבער דער ענטפער איז גאר א ביטערער. תיקו.
דער גובערנאטאר פון טעקסאס ריק פערי האט דערקלערט היינטיקע וואך, אז ס'איז ניט געפערלעך, אז א לערער זאל האבן ביי זיך א רעוואלווער, ווען ער ארבעט אין דער שולע. גובערנאטאר פערי האט באמערקט, אז אויב איין לערער אין דער גרונט-שולע אין קאנעטיקאט זאל געווען טראגן א פיסטאלעט, וואלט ער אפשר פארהיט פון דער אטאקע אדער זי אפגעשטעלט אין מיטן ד'רינען און געראטעוועט א סך נפשות.
ביי די לעצטע פאר יארן האט א לערער מיט א נאגאן פאקטיש אפגעשטעלט אין מיטן ד'רינען דא און דארט א שחיטה.
,וואס ס'טוט זיך ביי אייך אין שטוב איז נאך וויכטיקער פון דעם, וואס קומט-פאר אין ווייסן הויז', האט דער ערשטער פריזעדנט בוש דערקלערט מיט 23 יאר צוריק. די דורות ווערן וואס אמאל שוואכער; די מענשהייט האט פארלוירן איר איידלקייט. דערצו פרעגט מען זיך, פארוואס ס'קומט-פאר יעדע פאר טעג אן אנדער שחיטה מיט א פולעמיאט.
ס'טוט זיך חושך און די וועלט גייט טאקע אונטער, ווען מ'זיצט 5 אזייגער ווי א גראביאן אין אונטערוועש ביים טיש אין קיך און פרעסט ווי א וואלף, קוקנדיק איינצייטיק אויף טעלעוויזיע אדער אויפן אינטערנעט. דער עולם איז א גולם!
רבותי, שלום-בית האט ניט בלויז צו טאן מיט רואיקייט, נאר אויך מיט איידלקייט!
דער יידישער זייגער
כ'האב זיך שוין צוגעהערט צו א וועלט מיט דיסקוסיעס און פאראויסזאגן וועגן 21.12.2012, דער וועלט-אונטערגאנג. באשליסן קאן איך ניט ביי זיך, צי אזעלכע פארויסזאגן זיינען משיחדיק אדער שטנדיק! ס'איז ניט וויכטיק, צי אזעלכע פארויסזאגן זיינען גוטוויליק אדער בייזווייליק, ווייל זיי מאכן אלעמען משוגע. אין אט-דער ריכטונג דארף מען ניט שטופן צו ווייט די מערסטע מענשן, ווייל דאס רוב איז שוין האלב-משוגע.
טראץ דעם, וואס כ'שרייב וועגן אט-דער טעמע אין אן איראנישן אונטערטאן, באהאנדל איך זי איינצייטיק מיט גרויס ערנסטקייט. אויב דער פארויסזאג איז אן אקוראטנער און מיר שטייען איצט אויף דער שוועל פון יום-הדין, פארוואס טראכט מען פון דער צוקונפט און ניט פון דער קעגנווארט, פון דעם היינטיקן מאמענט, פון די ענדגילטיקע מאמענטן, וואס מיר פארמאגן? פארוואס ברענגען מיר ניט צוזאמען אונזערע טייערע און נאענטע און זיך ניט פאסמאקעווען מיט די ענדגילטיקע שעהען און מינוטן, וואס זיינען נאך פאראן אזוי ווי מיר זאלן טאן ביי יעדן מאמענט. צי ליגן אונז טאקע אין זינען די, וואס מיר האבן ליב? אין דער היינטיקער וועלט, וואו ס'בושעווען כלערליי פיינען, ווייטיקן, אנגסטן און געוואלד-טאטן, זאלן מיר טראכטן בלויז נאר פון אונזערע פריינט און קרובים און ניט פון קיין שום נארישקייטן. מיר דארפן דענקען און זיך אויפפירן אזוי ווי איידעלע מענשן מיט גאט אין הארצן.
אויב ס'ליגן אייך איצט ניט אין זין נאר די, וואס איר האט אממערסטן ליב, זייט איר א בלאנדזשענדיקע נשמה, וואס איז שוין פארלוירן געגאנגען צווישן די בלאנדזשענדיקע שטערן, די זעלבע שטערן, וואס די מאיער האבן אנאליזירט לאנג צוריק, אום פארויסצוזען די דאטע, ווען דער עולם וועט אונטערגיין!
א וועלט מיט חורבנות
זינט די 50ער יארן, גלייך נאכדעם ווי מ'האט דערפונדן און אטאקירט יאפאן מיט דער אטאם-באמבע, ווערט דער חורבן-מאטיף פאפולער אין ראמאנען און פילמען. די וועלט האט דעמאלט געזען די ערשטע פילמען, אין וועלכע א געוואלדיקע געשעעניש פארטיליקט די ציוויליאזציע און לאזט-איבער נאר חורבות. די פילמען ,מאד מאקס', ,זארדאז', ,דער אפן-פלאנעט' און א ריי אנדערע פילמען שילדערן א וועלט-אונטערגאנג-סצענאר, וואו די לעבנגעבליבענע מוזן אנפאנגען אויף ס'ניי און שאפן א נייע געזעלשאפט אדער לעבן ווי חיות אין א חושכדיקער, אוממענשלעכער וועלט, וואו ס'הערשט נאר א געוואלדיקע מערדעריי.
צי זעט מען פילמען, וואס מאלן א קינפטיקן גן-עדן, וואו די תושבים ארבעטן-צוזאמען און לעבן אין שלום? ניין, דעם עולם פארכלינעט מען שטעדניק און תמיד מיט פילמען ווי ,בלעידראנער', ,אליענס', ,אינוועיזשאן אוו דע באדי-שנאטשערס' אא"וו, וואס שילדערן א פינצטערע צוקונפט, וואו ס'הערשט נאר די אוממענשלעכקייט .
דא ליגט דער הונט באגראגן און אויפ דעם קלאגט דאך דער מקונן.
נסתרים, נביאים און נזירים
דאס איז טאקע די פאסיקע וואך פאר די אלע נביאים, נסתרים און נזירים, וואס מאכן אומעטום באקאנט זייערע טייטשן וועגן דעם יום-הדין, וועלט-אונטערגאנג און קומען פון משיח דעם פרייטיק, ווען די צייט ענדיקט זיך און די דורות קומען צו א סוף.
ס'איז טאקע אינטערעסאנט צו לייענען די אלע טייטשן וועגן דעם 21סטן דעצעמבער, די ענדגילטיקע דאטע אין מאיער קאלענדאר.
נפילים און ניהיליסטן
דאס איז די פאסיקסטע צייט פאר פינצטערע פאסקודניאקעס ווי נפילים און ניהיליסטן, וואס ווילן אינסצענירן דעם וועלט-אונטערגאנג. ס'קורסירן קלאנגען, אז דאנערשטיק בחצות וועט אין דער מעטראפאליע ניו-יארק (וואו דען?) פארקומען א שדים-באל פאר די אלע היינטיקע קינ'יסטן, ליליתיסטקעס, מגוגיסטן, בלוט-זויגער, פינצטערע כשוף-מאכער, בעלי-זבוב, שווארצע משיחים וכדומה, וואס פרייען זיך מיט קראנקהאפטע זאכן, האפקען אין חושך-מצרים און ווילן שענקען דער וועלט נאר מכות מיט קינים. אמעריקע גנב!
געהערט א מעשה און געזען א ביסל?
אן עקלדיקע ענדע אין עק וועלט
ס'איז גארניט קיין עק וועלט, נאר אן עקלדיקער סוף פאר דער יידישער קולטור, וואס עקלט אונז זייער. דא שרייבן מיר וועגן די געוואלדיקע ,ארטיסטן' און פיינשמעקער ווי דער שענער בעקער, וואס שפילט אין שונד-פיעסעס און אמאטארישע לאכערייקעס אין ,אליבי באר' אין ,באבניק'ס מאטעל' צווישן דעם קעגלשפיל-סאלאן און כינעזישער וועשעריי אויף דער אמאליקער 2טער אוועניו. אזעלכע ,קינסטלער' דערגייען דעם יידישן טעאטער און קולטור אן עקלדיקן עק. די יידישע קולטור עקזיסטירט ניט א דאנק זיי, נאר עקט זיך און ווערט מכלה מחמת זיי!
יונג און חסידיש
שלאגט זיך על-חטא, זאגט ווידוי און טוט תשובה! ס'איז שוין שפעטער ווי איר מיינט!
אז ס'זאל טאקע באמת קומען דער סוף-כל-הדורות, וואלט א חסידישע צייטונג באריכטעט וועגן דער געשעעניש אויף דער ערשטער זייט מיט דעם הויפט-קאפ: ,זייט מצליח, ברענגט משיח!'
לאמיר בעסער ריידן פון חסידישע דרשות און יין-גפן! ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!'
*דאס איז די יידישע איבערזעצונג פון ענגלישן אויסדרוק !Repent for the time is at hand.
ריידנדיק וועגן משיח
ריידנדיק וועגן משיח! הרב ישראל בן-ציון, אונזער חשובער מקובל אין צפת, האט אונז איבערגעגעבן היינטיקע וואך, אז די אמתע דאטע, ווען דער משיח-שטראל וועט טרעפן אונזער פלאנעט איז דער 24סטער דעצעמבער, און ניט דער 21סטער אזוי ווי אלע מיינען. הרב בן-ציון באטאנט, אז דער משיח-שטראל איז אן ענערגיע-פולס, וואס וועט ארויסדרינגען פון סאמע צענטער מילכוועג און בענטשן די אלע בעלי-אמונה מיט צדקה-וחסד אין הארצן.
אונזער עניוותדיער בעל-קבלה איז א געוואלדיקער תלמיד-חכם מיט א ריינער נשמה, וואס זעט די ספירות און מאכט-באקאנט פאר זיינע חסידים זייער חשבון-הנפש אין דער מכבא, די ספירה, וואס ליגט איבערן כתר. דער לעצטער בעל-תפילה, וואס האט געזען די ספירות אזוי ווי איין מענש זעט דעם צווייטן איז געווען דער ריבניצער רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש זצ"ל.
קוקאראטשקעס און לאטרינען
ס'איז דער וועלט-אונטערגאנג! הבטחות מיט ממתקים! זיסע צוזאגן!
מ'זאגט, אז ווען די וועלט זאל אונטערגיין, אזא אומגליק וואלטן איבערגעלעבט נאר די פרייסן אויף דער יבשה און די הייפיש אין די ימים. די קוקאראטשקעס וואלטן געירשנט דעם ערד-קוגל און וואלטן געקראכן ווייטער אויף די גלייכע ווענט אין לאטרין אזוי ווי די וועלט איז ביי די לעצטע מאנאטן געקראכן אויף די גלייכע ווענט מכוח דעם מאיער קאלענדאר און דער ענדע צייט.
לשון-קודש
בראשית מיינט ניט ,אין אנהייב', מחמת אונטער דעם בית שטייט ניט קיין פתח און אויך ניט קיין קמץ. אונטערן בית שטייט א שוא; דעריבער בראשית הייסט ,אין אן/יעדן אנהייב'. ווען מ'לייענט אזוי דאס ווארט און פארשטייט זיין אמתע באדייטונג, זעט מען דעם עולם פון א גאנץ-אנדערן שטאנדפונקט, זעט מען טאקע די וועלט מיט נייע אויגן!
אלזא עקזיסטירט ניט קיין נויטווענדיקייט צו ריידן פון א יום-הדין, וואס איז, דרך-אגב, יעדער טאג. ס'עקזיסטירט נאר דער אייביקער מאמענט, א פרישער אנהייב אין נאמען פון אבא נר-תמיד. ריידן פון עד-סוף-כל-הדורות און וועגן דער ענדע צייט איז באמת אן עבירה די צייט.
רבותי, געדענקט אין דעם שורש! גרויס ווי גוג-מגוג האט צו טאן מיט דער ענדגילטיקער מלחמה, וואס וועט אויסברעכן אויפן הר-מגידו אין ישראל. דערנאך וועלן מער ניט פארקומען קיין קריגן אויף דער וועלט. פארוואס? הר-מגידו מיינט ,דאס בערגל פון זיין מגיד'. הר מיינט אויף לשון-קודש א בארג/בערגל און מגידו הייסט זיין מגיד (דער מגיד פון גאט). דער רעזולטאט פון דער ענדגילטיקער מלחמה וועט זיין דער נצחון פונעם ליכט איבערן חושך. אזא זיג וועט פארשטעלן מיט זיך הן א גליקלעכן סוף הן א לוסטיקן אנהייב.
טויטאלאגיע
אזוי ווי ביי יעדן מאמענט עקזיסטירט א וועלט מיט מיינונגען, טייטשן און שטאנדפונקטן בנוגע אן איינציקער טעמע, בושעוועט א מבול מיט געדאנקען, אויסטייטשונגען און פארויסזאגן וועגן דעם 21סטן דעצבעמער, וואס זאל זיין דער יום-הדין.
גאר עק וועלט איז דאס גאנצע געשעפט, דער טומלדיקער טאראראם ארום דעם יום-הדין, דער געוואלדיקער ליארעם איבערן וועלט-אונטערגאנג און דער רעשיקער טומל וועגן דער ענדע צייט, דעם 21סטן דעצעמבער, ווען די דורות זאלן קומען צו א סוף, די וועלט זאל אויסגיין, דער עולם זאל זיך עקן און דער ערד-קוגל זאל אומקומען.
זארגן זיך פון אזא קאטאסטראפע איז א שאד די צייט און אן עבירה דער כוח.
ס'איז קורווישע וועלט
אין א קורווישן עק וועלט, אין ,טאבו באר', ביי א קורווישן סוף-כל-הדורות האט א יונגער זשערעבעץ פארפירט א שמועס מיט א יונגער, בלאנדער נקבה. דער אבר געשטאנען און דער שכל געגאנגען, גערעדט האט ער ווי משיח און געהאנדלט ווי דער שטן!
אין חושך-מצרים צום תיקון-חצות האבן זיי זיך ווי שמשון און דלילה אריינגעשאקלט צו דעם קראסאוויץ אין האטעל-צימער, בכדי צו הוליען ווי אדם אין חוה אין גן-עדן. דער פעאיקער יונגאטש האט אראפגעריסן די מחיצה און געגעסן דאס עפעלע פון עץ-דעת. זיי האבן זיך דערפרייט ביז די זיבן הימלען מיטן עולם-הזה. די רגע-הדין איז געווארן וואס אמאל נענטער אויף א געוואלדיקן אופן - מיט בליצשנעלקייט און התלהבותדיק ווילדקייט. און אחרון אחרון חביב איז דער כשוף-מאמענט ענדלעך געקומען! דער קראסאוויץ האט אויסגערופן ,משיח איז שוין דא!' און זיך געפאסמאקעוועט מיט די חטאות-נעורים. דער קורווישער עולם-השקר איז מגולגל געווארן אין גן-עדן, וואס האט, צום צער און ווי געוויינלעך, געדויערט נאר א שיינע פאר קורווישע סעקונדעס.
טאקע מיט ממתקים איז געווען גאר עק וועלט!
דער שטעקער אין שטעפסל
די אלע נודניקעס, וואס שרייבן ,סאפ?'* אין צוויי- און דריי-ווערטערדיקע ,טוויטקעס' אין ,טוויטער' און ,פעיסבוק', קענען ניט קיין יידיש און האבן גארניט קיין אנונג, אז ,סאפ' זאגט מען אן אקס, ווען מ'וויל, אז ער זאל זיך רוקן פון ארט אזוי ווי מ'שלאגט א פערד און רופט-אויס ,וויא', ווען מ'וויל, אז עס זאל גאלאפירן.
*,ס'אפ?' אויף ענגליש הייסט ,וואס טוט זיך?'
תכלית
רבותי, לאמיר ריידן תכלית! דאס שרייב איך, ד"ר רחמיאל פישביין, דער חשובער בעל-מחלוקת און בעל-נקמה אין רעדאקציע. מיין היינטיקער בריוו שטעלט ניט פאר מיט זיך קיין נקמה אדער קלאגע, נאר א נחמה, א בקשה און א גוטברידערלעכן שמועס מיט אונזערע לייענער. דאס איז א געשפרעך פון הארצן מיט הארץ-פריינט, מיט ליבע לאנדסלייט, חשובע לייענער, גוטע ברידער און טייערע פארערער.
דער פאקט, וואס אזא צייטשריפט ווי ,דער מאמענט' עקזיסטירט איז אין גאנצן צום דערשטוינען און באוואונדערן. ,דער מאמענט' איז געבוירן געווארן מיט צוויי יאר צוריק און אין א תקופה, ווען ס'זאלן שוין מער ניט זיין קיין יידישע צייטשריפטן, שוין אפגערעדט, אז אזא פובליקאציע זאל אנטשטיין און בליען בשעת אזא עפאכע. נאך מירקווירדיקער איז אונזער זשורנאל געשאפן געווארן על-רגל-אחד מיט א תפילה מיט כונה, א זשמעניע זאלץ און א הייפעלע שמאלץ! א קרעמל זקנים האבן געשאפן אן אייגנארטיקע פובליקאציע און זי גלייכצייטיק פארוואנדלט אין א גרויסארטיקער צייטשריפט, אין א קונסט-ווערק.
,דער מאמענט' עקזיסטירט א דאנק ביישטייערונגען פון א צאל גבירים און פאטראנען, וואס דרוקן דא זייערע רעקלאמעס. מיר זיינען זייער דאנקבאר, וואס אזעלכע הויכגעשטעלטע, אימפאזאנטע פערסאנאזשן העלפן אונז. תכלית אין דעם זין האט צו טאן מיט אונזערע לייענער, וואס לעזן שטענדיק בנים ,דער מאמענט'. מיט גרויס פארגעניגן שענקען מיר אייך צו לייענען יעדע וואך א צייטונג. ס'איז שוין צייט צו שענקען א פאר קאפקעס, כדי צו פאראייביקן ,דער מאמענט'.
פון הוילן פאס
א סך לייענער ווילן זיך דערוויסן, וואו אונזער קארעספאנדענט צבי הירש סארקין איז אהינגעקומען און פארוואס ער שרייבט מער ניט פאר ,דער מאמענט'. ד"ר פישביין האט אונז איבערגעגעבן, אז ר' צבי הירש איז זייער ,ביזי'! ער קריגט זיך מיטן ווייב, לייענט ,דער פארווערטס' און רעדט-ארום דעם אונטערשיד צווישן א פאבריק, זאוואד און א קאמבינאט. ער איז א וואזשנער, פאטשאטנער עקספערט!
ער איז גאר שטארק פארנומען: ער ברעכט זיך דעם קאפ, אויסרעכענענדיק ווי פיל פאבריקן געפינען זיך אין איין זאוואד און ווי פיל זאוואדן ליגן אין א קאמבינאט.
פראסט, פשוט און בקיצור
פראסט: ,דא ליגט דער הונט באגראבן', זאגט מען, ווען מ'דערווייסט זיך פון א צרה ווי, למשל, די וועלט וועט שוין באלד קומען צו א סוף.
פשוט: ,אויף דעם קלאגט דאך דער מקונן', זאגט מען, ווען די שוועריקייט איז א געוואלדיקע און ס'איז שווער צו ענדערן די סיטואציע אדער לייזן דאס פראבלעם ווי, צום ביישפיל, דער עולם גייט-אונטער בליצשנעל.
בקיצור: ,מ'שרייט חי-וקים', זאגט מען, ווען מ'שרייט אומזיסט און אומנישט, ווען מ'האט צו זינגען און צו זאגן, דעם מצב קאן מען ניט פארבעסערן און שרייען טויג אויף כפרות ווי, למשל, די וועלט איז שוין אונטערגעגאנגען און מ'איז דער איינציקער לעבעדיקער.
די קיניסטן
ברוך הבא אין כינימלאנד, וואו די ,קינ'יסטן'* הערשן איבער דער מדינה און שטרעבן צו געוועלטיקן איבערן עולם. די קיניסטן פוצן זיך אויס אין שווארצע, געטישע מלבושים, כדי זיי זאלן אויסזען ווי נאכט-פארזעענישן. א קיניסט און א שטניסט זיינען די זעלבע זאך; קיין אונטערשיד איז גארניט דא.
אין א צאל נעכטיקע נומערן האבן זיך אונזערע שרייבער געוויצלט: ,ישר כח, יאשקע קורח!'. יאשקע קורח איז א מורא-נפשניק, א געוואלדיקער קיניסט, וואס ווינשט, אז דער עולם זאל אייננעמען א מיתה-משונה.
יידישע מאמעס געבן ניט זייערע זין קיין נאמען קורח און אויך ניט אזא נאמען ווי יאשקע. יעדער ייד מיט תורה ווייסט און פארשטייט פארוואס!
*די חסידים פון קינ'ען, די מיטן קין-צייכן.
בלייבן אן א באבען
די באבע און דער באבניק זארגן זיך אין גאנצן ניט, ווייל די משיחטע פארזיכערט זיי, אז די וועלט וועט ניט אונטערגיין דעם 21סטן דעצעמבער. ווער ווייסט מער ווי די משיחטע פונעם סוף-כל-הדורות? די משיחטע, וואס וועט ענדלעך זאגן דאס לעצטע ווארט און אנטשיידן דעם גורל פון דעם עולם, דערקלערט, אז זי קומט ניט דעם 21סטן דעצעמבער 2012, וואס איז אויך ניט דער וועלט-אונטערגאנג.
די פארזיכערונג קומט פון א ספעציעלן, איינציקן אינטערוויו, וואס די משיחטע האט געגעבן אונזער פובליקאציע. חברה, איר לייענט דאס בלויז נאר אין ,דער מאמענט'!
דערווייל בלייבט די וועלט אן א משיח און מיר בלייבן אויך אן א באבען.
___________________________________________
לייט-ארטיקל
אן אלטער קאלענדאר און א נייער אנייב
ביי די לעצטע פאר יארן, און באזונדערש בשעת די לעצטע פאר חדושים, האט געבושעוועט א שרעק, אז די וועלט וועט אפשר אונטערגיין דעם 21סטן דעצעמבער, דערפאר ווייל דאס איז די ענדגילטיקע דאטע אינעם מאיער קאלענדאר. דער שרעק און ליארעם ארום אט-דער דאטע זיינען געווען געוואלדיק.
דער 21סטער דעצעמבער איז שוין אויס און דער עולם עקזיסטירט נאך! מאי קא משמע לן?
אין משך פון דער גאנצער וועלט געשיכטע האט מען מורא געהאט ווידער און אבער, אז די וועלט וועט אפשר קומען צו א סוף אין א געוויסער דאטע. אזעלכע לאנג-פארגעסענע דאטעס וואלגערן זיך שוין הונדערטער און טויזנטער יאר אויפן מיסט-בארג. קיינער געדענקט ניט אזעלכע דאטעס און אויך ניט די אומשטענדן, אין וועלכע זיי זיינען אנגעקומען און אפגעגאנגען. ווער וועט געדענקען אין הונדערט יאר ארום אין דעם 21סטן דעצעמבער 2012 און אין דער באדייטונג פון אזא דאטע?
פון אלע זייטן האט מען געהאקט מיטן מאיער קאלענדאר און דער ענדע צייט. כלערליי נביאים, נסתרים און בעלי-רוחניות צוזאמען מיט א וועלט מיט שטערן-זעער און קארטן-ווארפער האבן פארויסגעזען און פארויסגעזאגט פילערליי פינצטערע ענדעס ווי אויך פארשידענערליי ליכטיקע אנהייבן.
רבותי, לאמיר ריידן תכלית! אנשטאט צו טראכטן תמיד פון א טויטער פארגאנגענהייט און אן אומבאקאנטער אדער פינצטערער צוקונפט, פארוואס קומט עס אזוי שווער אן א מענש צו דענקען נאר פון דער קעגנווארט און זיך מחיה זיין מיטן היינטיקן מאמענט? ניט וויכטיק זיינען די ענטפער אויף אזא פראגע! בכוח איז א מענש צו טאן ביי יעדן מאמענט אלץ, וואס ס'גלוסט אים דאס הארץ. יעדער מענש איז אין שטאנד צו ענדערן און אנטשיידן דעם אייגענעם גורל, ווען נאר ער קלייבט זיך אזוינס צו טאן!
אלץ פאנגט זיך אן מיטן אייביקן מאמענט, וואס מ'טוט מיט אזא מאמענט און ווי אזוי מ'פירט זיך אויף ביים היינטיקן מאמענט. בענקען נאכן פארשוואונדענעם אמאל אדער שמאכטן נאך א נאך ניט-עקזיסטירנדיקער צוקונפט איז א קרענק, וואס טויג אויף כפרות! גרינגער איז אבער צו טראכטן פון אן אנדער מאמענט ווי צו ענדערן צום גוטן דעם היינטיקן מאמענט, ווייל אזא אקציע פאדערט מי און צייט.
דער 21סטער דעצעמבער איז געווען א ,בלאף' און א באבע-מעשה. דער יום-הדין איז יעדער טאג און יעדער מאמענט איז א רגע-הדין. בראשית מיינט ,אין אן/יעדן אנהייב', מחמת אונטערן בית שטייט א שוא. בראשית היה הנר-תמיד, אבא נר-תמיד, דער אין סוף, וואס מיינט, אז יעדער מאמענט איז א נייער אנהייב, אז ס'זיינען ניט דא קיין ענדעס, נאר פרישע און ליכטיקע אנהייבן.
לאמיר פארגעסן אין די אלע אנטיקענע באבע-מעשיות וועגן דעם יום-הדין, דעם סוף-כל-הדורות, דעם סוף צייט, פינצטערע ענדעס וכדומה. לאמיר געדענקען אין בראשית און זיין באדייטונג. לאמיר פארגליווערן און פאראנקערן אונזער גאנץ וועזן אינעם היינטיקן מאמענט און זיך מחיה זיין מיט אזא רגע, אנשטאט זיך צו שרעקן פאר א דאטע אין א טויטן קאלענדאר, וואס אפילו די היינטיקע מאיער נוצן מער ניט.
____________________________________________________________________________________________
די גאנצע וועלט האט געקאכט, געברענט און געטומלט הייטיקע וואך מיטן מאיער קאלענדאר און די פראגע, צי היינט איז דער יום-הדין. א שיינע פאר יארן זארגט זיך שוין דער עולם, וואס ס'וועט געשען דעם 21סטן דעצעמבער, די ענדגילטיקע דאטע אינעם מאיער קאלענדאר.
אונזער פלאנעטן-סיסטעם זאל אריבערפליען דעם ,עקוואטאר' פון מילכוועג, דערקלערן געוויסע אסטראנאמען, וואס בייט די ענערגיע פון גאנצן ערד-קוגל. פאראן נביאים, וואס זאגן, אז די דאטע איז דער אנהייב פון א נייער תקופה, ווען די שכינה וועט איינפירן א נייע תקופה און אויפן עולם-הזה וועלן הערשן שלום און צוזאמענארבעט.
חשובע לייענער, מיר מוזן מאכן אונזער וואכן-צייטונג פאר א חודשלעכן זשורנאל. ס'ווערט וואס אמאל שווערער צו מאכן וועכנטלעך א צייטונג מחמת די לעצטע געשעענישן און ענדערונגען אין אונזער רעדאקציע. פון רעדאקציע זיינען לעצטנס ארויסגעפאלן עטלעכע שרייבער: צבי הירש סארקין; פסח גליקשטיין, אונזער הילפס-רעדאקטאר; משה לעווין, אונזער רעדאקציע-סעקרעטאר. פריינט לעווין און גליקשטיין זיינען אויף דער טיפער עלטער און זיינען זייער קראנק. זיי זיינען געווען ניט בלויז חשובע קאלעגן, נאר אויך לאנגיאריקע, טייערע פריינט. מיר מאכן זיי א מי-שברך און ווינשן זיי א רפואה-שלמה. אמן!
דערווייל זיינען מיר פארענגט אין שרייבער און פארקלעמט אין כוח. מיר באדויערן זייער, וואס מיר מוזן מאכן ,דער מאמענט' פאר א חודש-זשורנאל אבער אין אזעלכע אומשטענדן... לית ברירה.
פון א פאזיטיוון פערספעקטיוו זוכן מיר יונגע קאנדידאטן, וואס ווילן זיך אויסלערנען די יידישע זשורנאליסטיק און בארייכערן זייער לשון דורך ארבעטן פאר ,דער מאמענט'. מיר וועלן שוין באלד אריינברענגען אין רעדאקציע א צאל יונגע פראקטיקאנטן, וואס ווינשן זיך צו זיין יידישע שרייבער. אין די קומענדיקע וואכן וועלן מיר באקענען די לעזערשאפט מיט אונזערע נייע מיטארבעטער.
מיר גאראנטירן, אז היינט איז ניט קיין אונטערגאנג, ניט פאר דער וועלט און אויך ניט פאר אונזער צייטשריפט. דער קומענדיקער נומער ,דער מאמענט' וועט דעריבער דערשיינען דעם ערשטן פעברואר און אלע קומענדיקע נומערן וועלן דערשיינען דעם ערשטן טאג פון יעדן מאנאט.
די שרייענדיקע נייעס: א קלאץ-קשיא!
אויב די וועלט זאל טאקע אונטערגיין, צי וואלט עס ניט געטויגט אויף כפרות צו דרוקן אזעלכע שרייענדיקע נייעס אויף דער ערשטער זייט פון א צייטונג, ווען ס'זאל קיינער ניט זיין צו לייענען דעם באריכט?
לוסטיק,פריילעך און מחיהדיק
דעם יום-הדין וועלן מיר פראווען היינט אין אוונט אויף א פייערלעכן טאנץ-מאראטאן ביי ד"ר נאמאסט אין שטוב אויף דער 5טער אוועניו. ר' אוצר, אונזער חשובער גרינדער און בעל-טובה, איז א געוואלדיקער אלכעמיקער, וואס פארוואנדלט שמוץ און דרעק אין גאלד. אלץ, וואס ער בארירט ווערט מגולגל אין גאלד! ער פארזיכערט די געסט, אז ער קאן אליין פארוואנדלען א טרויעריקן סוף אין א גליקלעכן אנהייב. אזא יאר אויף אונז און אויף אונז געזאגט!
דער טאנץ-אוונט וועט זיין גאר עק וועלט; מיר וועלן טאנצן עד-סוף-כל-הדורות!
אט באלד וועלן מיר זינגען אן דער לבנה א נייע מעלאדיע... און דאן... וועלן מיר אפשר אריינפאלן אין א פאר צרות. איידער די פידלער וועלן אנטלויפן, איידער מ'וועט אונז בעטן צאלן די רעכענונג, בשעת מיר האבן אזא געלעגנהייט, לאמיר הערן די מוזיק און טאנצן! לאמיר זיך פרייען און טאנצן!
מיר פרעגן זיך, ווי פיל לייענער ווייסן, וועלכעס אמעריקאנער ליד דאס איז און ווער ס'האט דאס אין וועלכן פילם געזונגען!
א גליקלעכן געבורטסטאג אייך, טייערער מאמענט! אונזער זשורנאל וועט אלט ווערן צוויי יאר אין יאנואר.
היינטצייטיק, ניימאדיש און מאדערן
די וועלט נויטיקט זיך אין נייע מעשהלעך, אין היינטצייטיקע דערציילונגען מיט ניימאדישע ענדעס.
איין סוף, וואס בלייבט אייביק יונג און פריש איז א גליקלעכע ענדע! דאס איז דער סוף, אויף וועלכן יעדערער האפט און נאך וועלכן אלע בענקען. לעבן זאלן אלע גליקלעך אויף אייביק אזוי ווי צינדערעלע און שנייווייס!
אלטמאדיש, אלטפרענקיש און אנטיקן
צי וועט דער וועלט-אונטערגאנג, וואס זאל פארקומען היינט זיין אן אלטמאדישער אדער א ניימאדישער? און ווען היינט זאל זיין די ענדע צייט, צי וואלט עס געווען וויכטיק, צי די דורות וואלטן געקומען צו א סוף אויף אן אנטיקענעם אדער א מאדערנעם שטייגער?
צייט-גייסט און וועלט-אנשויאונג
שחיטות
יעדע פאר טעג קומט-פאר נאך א אן אכזריות, ווען א מטורף דרינגט-אריין אין א טעאטער, שולע אדער אין אן ארקאדע מיט געוועלבער און באשיסט אן עולם מיט קוילן. פאריקע וואך אין ניוטאן, קאנעטיקאט (פש"א) איז א מטורף אריינגעדרונגען אין א גרונט-שולע, וואו ער האט צעשאסן העכער 20 קרבנות, די מערהייט יונגע קינדער.
דאס איז שוין א געוואלדיקע קרענק, וואס בושעוועט איבער די פאראייניקטע שטאטן און פייניקט אונזער געזעלשאפט. דאס איז א נידערטרעכטיקער סינדראם, וואס איז, צום צער, נאר א סימפטאם פון א פסיכישער קראנקהייט און א גרעסער פראבלעם, וואס אונזער געזעלשאפט זאגט זיך אפ צו אנאליזירן און באהאנדלען. אזעלכע געוואלד-טאטן ברענגען דעם עולם צום גלויבן, אז דאס זיינען די לעצטע טעג, ווען אלץ, וואס איז צו גאט און צו לייט, צו תורה און צו סחורה, האלט מען פאר שלעכט און ווען אלץ, וואס איז שלעכט און בייז באטראכט מען פאר אננעמבאר.
דאס איז א שאלה, וואס איז גרינג צו פסקענען. מ'דארף ניט זיין קיין גאון, בכדי צו פסקענען אזא שאלה. די שיקסע ביים רב קאן פסקענען אט-די שאלה. דאס איז גאר א פשוטע פראגע אבער דער ענטפער איז גאר א ביטערער. תיקו.
דער גובערנאטאר פון טעקסאס ריק פערי האט דערקלערט היינטיקע וואך, אז ס'איז ניט געפערלעך, אז א לערער זאל האבן ביי זיך א רעוואלווער, ווען ער ארבעט אין דער שולע. גובערנאטאר פערי האט באמערקט, אז אויב איין לערער אין דער גרונט-שולע אין קאנעטיקאט זאל געווען טראגן א פיסטאלעט, וואלט ער אפשר פארהיט פון דער אטאקע אדער זי אפגעשטעלט אין מיטן ד'רינען און געראטעוועט א סך נפשות.
ביי די לעצטע פאר יארן האט א לערער מיט א נאגאן פאקטיש אפגעשטעלט אין מיטן ד'רינען דא און דארט א שחיטה.
,וואס ס'טוט זיך ביי אייך אין שטוב איז נאך וויכטיקער פון דעם, וואס קומט-פאר אין ווייסן הויז', האט דער ערשטער פריזעדנט בוש דערקלערט מיט 23 יאר צוריק. די דורות ווערן וואס אמאל שוואכער; די מענשהייט האט פארלוירן איר איידלקייט. דערצו פרעגט מען זיך, פארוואס ס'קומט-פאר יעדע פאר טעג אן אנדער שחיטה מיט א פולעמיאט.
ס'טוט זיך חושך און די וועלט גייט טאקע אונטער, ווען מ'זיצט 5 אזייגער ווי א גראביאן אין אונטערוועש ביים טיש אין קיך און פרעסט ווי א וואלף, קוקנדיק איינצייטיק אויף טעלעוויזיע אדער אויפן אינטערנעט. דער עולם איז א גולם!
רבותי, שלום-בית האט ניט בלויז צו טאן מיט רואיקייט, נאר אויך מיט איידלקייט!
דער יידישער זייגער
כ'האב זיך שוין צוגעהערט צו א וועלט מיט דיסקוסיעס און פאראויסזאגן וועגן 21.12.2012, דער וועלט-אונטערגאנג. באשליסן קאן איך ניט ביי זיך, צי אזעלכע פארויסזאגן זיינען משיחדיק אדער שטנדיק! ס'איז ניט וויכטיק, צי אזעלכע פארויסזאגן זיינען גוטוויליק אדער בייזווייליק, ווייל זיי מאכן אלעמען משוגע. אין אט-דער ריכטונג דארף מען ניט שטופן צו ווייט די מערסטע מענשן, ווייל דאס רוב איז שוין האלב-משוגע.
טראץ דעם, וואס כ'שרייב וועגן אט-דער טעמע אין אן איראנישן אונטערטאן, באהאנדל איך זי איינצייטיק מיט גרויס ערנסטקייט. אויב דער פארויסזאג איז אן אקוראטנער און מיר שטייען איצט אויף דער שוועל פון יום-הדין, פארוואס טראכט מען פון דער צוקונפט און ניט פון דער קעגנווארט, פון דעם היינטיקן מאמענט, פון די ענדגילטיקע מאמענטן, וואס מיר פארמאגן? פארוואס ברענגען מיר ניט צוזאמען אונזערע טייערע און נאענטע און זיך ניט פאסמאקעווען מיט די ענדגילטיקע שעהען און מינוטן, וואס זיינען נאך פאראן אזוי ווי מיר זאלן טאן ביי יעדן מאמענט. צי ליגן אונז טאקע אין זינען די, וואס מיר האבן ליב? אין דער היינטיקער וועלט, וואו ס'בושעווען כלערליי פיינען, ווייטיקן, אנגסטן און געוואלד-טאטן, זאלן מיר טראכטן בלויז נאר פון אונזערע פריינט און קרובים און ניט פון קיין שום נארישקייטן. מיר דארפן דענקען און זיך אויפפירן אזוי ווי איידעלע מענשן מיט גאט אין הארצן.
אויב ס'ליגן אייך איצט ניט אין זין נאר די, וואס איר האט אממערסטן ליב, זייט איר א בלאנדזשענדיקע נשמה, וואס איז שוין פארלוירן געגאנגען צווישן די בלאנדזשענדיקע שטערן, די זעלבע שטערן, וואס די מאיער האבן אנאליזירט לאנג צוריק, אום פארויסצוזען די דאטע, ווען דער עולם וועט אונטערגיין!
א וועלט מיט חורבנות
זינט די 50ער יארן, גלייך נאכדעם ווי מ'האט דערפונדן און אטאקירט יאפאן מיט דער אטאם-באמבע, ווערט דער חורבן-מאטיף פאפולער אין ראמאנען און פילמען. די וועלט האט דעמאלט געזען די ערשטע פילמען, אין וועלכע א געוואלדיקע געשעעניש פארטיליקט די ציוויליאזציע און לאזט-איבער נאר חורבות. די פילמען ,מאד מאקס', ,זארדאז', ,דער אפן-פלאנעט' און א ריי אנדערע פילמען שילדערן א וועלט-אונטערגאנג-סצענאר, וואו די לעבנגעבליבענע מוזן אנפאנגען אויף ס'ניי און שאפן א נייע געזעלשאפט אדער לעבן ווי חיות אין א חושכדיקער, אוממענשלעכער וועלט, וואו ס'הערשט נאר א געוואלדיקע מערדעריי.
צי זעט מען פילמען, וואס מאלן א קינפטיקן גן-עדן, וואו די תושבים ארבעטן-צוזאמען און לעבן אין שלום? ניין, דעם עולם פארכלינעט מען שטעדניק און תמיד מיט פילמען ווי ,בלעידראנער', ,אליענס', ,אינוועיזשאן אוו דע באדי-שנאטשערס' אא"וו, וואס שילדערן א פינצטערע צוקונפט, וואו ס'הערשט נאר די אוממענשלעכקייט .
דא ליגט דער הונט באגראגן און אויפ דעם קלאגט דאך דער מקונן.
נסתרים, נביאים און נזירים
דאס איז טאקע די פאסיקע וואך פאר די אלע נביאים, נסתרים און נזירים, וואס מאכן אומעטום באקאנט זייערע טייטשן וועגן דעם יום-הדין, וועלט-אונטערגאנג און קומען פון משיח דעם פרייטיק, ווען די צייט ענדיקט זיך און די דורות קומען צו א סוף.
ס'איז טאקע אינטערעסאנט צו לייענען די אלע טייטשן וועגן דעם 21סטן דעצעמבער, די ענדגילטיקע דאטע אין מאיער קאלענדאר.
נפילים און ניהיליסטן
דאס איז די פאסיקסטע צייט פאר פינצטערע פאסקודניאקעס ווי נפילים און ניהיליסטן, וואס ווילן אינסצענירן דעם וועלט-אונטערגאנג. ס'קורסירן קלאנגען, אז דאנערשטיק בחצות וועט אין דער מעטראפאליע ניו-יארק (וואו דען?) פארקומען א שדים-באל פאר די אלע היינטיקע קינ'יסטן, ליליתיסטקעס, מגוגיסטן, בלוט-זויגער, פינצטערע כשוף-מאכער, בעלי-זבוב, שווארצע משיחים וכדומה, וואס פרייען זיך מיט קראנקהאפטע זאכן, האפקען אין חושך-מצרים און ווילן שענקען דער וועלט נאר מכות מיט קינים. אמעריקע גנב!
געהערט א מעשה און געזען א ביסל?
אן עקלדיקע ענדע אין עק וועלט
ס'איז גארניט קיין עק וועלט, נאר אן עקלדיקער סוף פאר דער יידישער קולטור, וואס עקלט אונז זייער. דא שרייבן מיר וועגן די געוואלדיקע ,ארטיסטן' און פיינשמעקער ווי דער שענער בעקער, וואס שפילט אין שונד-פיעסעס און אמאטארישע לאכערייקעס אין ,אליבי באר' אין ,באבניק'ס מאטעל' צווישן דעם קעגלשפיל-סאלאן און כינעזישער וועשעריי אויף דער אמאליקער 2טער אוועניו. אזעלכע ,קינסטלער' דערגייען דעם יידישן טעאטער און קולטור אן עקלדיקן עק. די יידישע קולטור עקזיסטירט ניט א דאנק זיי, נאר עקט זיך און ווערט מכלה מחמת זיי!
יונג און חסידיש
שלאגט זיך על-חטא, זאגט ווידוי און טוט תשובה! ס'איז שוין שפעטער ווי איר מיינט!
אז ס'זאל טאקע באמת קומען דער סוף-כל-הדורות, וואלט א חסידישע צייטונג באריכטעט וועגן דער געשעעניש אויף דער ערשטער זייט מיט דעם הויפט-קאפ: ,זייט מצליח, ברענגט משיח!'
לאמיר בעסער ריידן פון חסידישע דרשות און יין-גפן! ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!'
*דאס איז די יידישע איבערזעצונג פון ענגלישן אויסדרוק !Repent for the time is at hand.
ריידנדיק וועגן משיח
ריידנדיק וועגן משיח! הרב ישראל בן-ציון, אונזער חשובער מקובל אין צפת, האט אונז איבערגעגעבן היינטיקע וואך, אז די אמתע דאטע, ווען דער משיח-שטראל וועט טרעפן אונזער פלאנעט איז דער 24סטער דעצעמבער, און ניט דער 21סטער אזוי ווי אלע מיינען. הרב בן-ציון באטאנט, אז דער משיח-שטראל איז אן ענערגיע-פולס, וואס וועט ארויסדרינגען פון סאמע צענטער מילכוועג און בענטשן די אלע בעלי-אמונה מיט צדקה-וחסד אין הארצן.
אונזער עניוותדיער בעל-קבלה איז א געוואלדיקער תלמיד-חכם מיט א ריינער נשמה, וואס זעט די ספירות און מאכט-באקאנט פאר זיינע חסידים זייער חשבון-הנפש אין דער מכבא, די ספירה, וואס ליגט איבערן כתר. דער לעצטער בעל-תפילה, וואס האט געזען די ספירות אזוי ווי איין מענש זעט דעם צווייטן איז געווען דער ריבניצער רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש זצ"ל.
קוקאראטשקעס און לאטרינען
ס'איז דער וועלט-אונטערגאנג! הבטחות מיט ממתקים! זיסע צוזאגן!
מ'זאגט, אז ווען די וועלט זאל אונטערגיין, אזא אומגליק וואלטן איבערגעלעבט נאר די פרייסן אויף דער יבשה און די הייפיש אין די ימים. די קוקאראטשקעס וואלטן געירשנט דעם ערד-קוגל און וואלטן געקראכן ווייטער אויף די גלייכע ווענט אין לאטרין אזוי ווי די וועלט איז ביי די לעצטע מאנאטן געקראכן אויף די גלייכע ווענט מכוח דעם מאיער קאלענדאר און דער ענדע צייט.
לשון-קודש
בראשית מיינט ניט ,אין אנהייב', מחמת אונטער דעם בית שטייט ניט קיין פתח און אויך ניט קיין קמץ. אונטערן בית שטייט א שוא; דעריבער בראשית הייסט ,אין אן/יעדן אנהייב'. ווען מ'לייענט אזוי דאס ווארט און פארשטייט זיין אמתע באדייטונג, זעט מען דעם עולם פון א גאנץ-אנדערן שטאנדפונקט, זעט מען טאקע די וועלט מיט נייע אויגן!
אלזא עקזיסטירט ניט קיין נויטווענדיקייט צו ריידן פון א יום-הדין, וואס איז, דרך-אגב, יעדער טאג. ס'עקזיסטירט נאר דער אייביקער מאמענט, א פרישער אנהייב אין נאמען פון אבא נר-תמיד. ריידן פון עד-סוף-כל-הדורות און וועגן דער ענדע צייט איז באמת אן עבירה די צייט.
רבותי, געדענקט אין דעם שורש! גרויס ווי גוג-מגוג האט צו טאן מיט דער ענדגילטיקער מלחמה, וואס וועט אויסברעכן אויפן הר-מגידו אין ישראל. דערנאך וועלן מער ניט פארקומען קיין קריגן אויף דער וועלט. פארוואס? הר-מגידו מיינט ,דאס בערגל פון זיין מגיד'. הר מיינט אויף לשון-קודש א בארג/בערגל און מגידו הייסט זיין מגיד (דער מגיד פון גאט). דער רעזולטאט פון דער ענדגילטיקער מלחמה וועט זיין דער נצחון פונעם ליכט איבערן חושך. אזא זיג וועט פארשטעלן מיט זיך הן א גליקלעכן סוף הן א לוסטיקן אנהייב.
טויטאלאגיע
אזוי ווי ביי יעדן מאמענט עקזיסטירט א וועלט מיט מיינונגען, טייטשן און שטאנדפונקטן בנוגע אן איינציקער טעמע, בושעוועט א מבול מיט געדאנקען, אויסטייטשונגען און פארויסזאגן וועגן דעם 21סטן דעצבעמער, וואס זאל זיין דער יום-הדין.
גאר עק וועלט איז דאס גאנצע געשעפט, דער טומלדיקער טאראראם ארום דעם יום-הדין, דער געוואלדיקער ליארעם איבערן וועלט-אונטערגאנג און דער רעשיקער טומל וועגן דער ענדע צייט, דעם 21סטן דעצעמבער, ווען די דורות זאלן קומען צו א סוף, די וועלט זאל אויסגיין, דער עולם זאל זיך עקן און דער ערד-קוגל זאל אומקומען.
זארגן זיך פון אזא קאטאסטראפע איז א שאד די צייט און אן עבירה דער כוח.
ס'איז קורווישע וועלט
אין א קורווישן עק וועלט, אין ,טאבו באר', ביי א קורווישן סוף-כל-הדורות האט א יונגער זשערעבעץ פארפירט א שמועס מיט א יונגער, בלאנדער נקבה. דער אבר געשטאנען און דער שכל געגאנגען, גערעדט האט ער ווי משיח און געהאנדלט ווי דער שטן!
אין חושך-מצרים צום תיקון-חצות האבן זיי זיך ווי שמשון און דלילה אריינגעשאקלט צו דעם קראסאוויץ אין האטעל-צימער, בכדי צו הוליען ווי אדם אין חוה אין גן-עדן. דער פעאיקער יונגאטש האט אראפגעריסן די מחיצה און געגעסן דאס עפעלע פון עץ-דעת. זיי האבן זיך דערפרייט ביז די זיבן הימלען מיטן עולם-הזה. די רגע-הדין איז געווארן וואס אמאל נענטער אויף א געוואלדיקן אופן - מיט בליצשנעלקייט און התלהבותדיק ווילדקייט. און אחרון אחרון חביב איז דער כשוף-מאמענט ענדלעך געקומען! דער קראסאוויץ האט אויסגערופן ,משיח איז שוין דא!' און זיך געפאסמאקעוועט מיט די חטאות-נעורים. דער קורווישער עולם-השקר איז מגולגל געווארן אין גן-עדן, וואס האט, צום צער און ווי געוויינלעך, געדויערט נאר א שיינע פאר קורווישע סעקונדעס.
טאקע מיט ממתקים איז געווען גאר עק וועלט!
דער שטעקער אין שטעפסל
די אלע נודניקעס, וואס שרייבן ,סאפ?'* אין צוויי- און דריי-ווערטערדיקע ,טוויטקעס' אין ,טוויטער' און ,פעיסבוק', קענען ניט קיין יידיש און האבן גארניט קיין אנונג, אז ,סאפ' זאגט מען אן אקס, ווען מ'וויל, אז ער זאל זיך רוקן פון ארט אזוי ווי מ'שלאגט א פערד און רופט-אויס ,וויא', ווען מ'וויל, אז עס זאל גאלאפירן.
*,ס'אפ?' אויף ענגליש הייסט ,וואס טוט זיך?'
תכלית
רבותי, לאמיר ריידן תכלית! דאס שרייב איך, ד"ר רחמיאל פישביין, דער חשובער בעל-מחלוקת און בעל-נקמה אין רעדאקציע. מיין היינטיקער בריוו שטעלט ניט פאר מיט זיך קיין נקמה אדער קלאגע, נאר א נחמה, א בקשה און א גוטברידערלעכן שמועס מיט אונזערע לייענער. דאס איז א געשפרעך פון הארצן מיט הארץ-פריינט, מיט ליבע לאנדסלייט, חשובע לייענער, גוטע ברידער און טייערע פארערער.
דער פאקט, וואס אזא צייטשריפט ווי ,דער מאמענט' עקזיסטירט איז אין גאנצן צום דערשטוינען און באוואונדערן. ,דער מאמענט' איז געבוירן געווארן מיט צוויי יאר צוריק און אין א תקופה, ווען ס'זאלן שוין מער ניט זיין קיין יידישע צייטשריפטן, שוין אפגערעדט, אז אזא פובליקאציע זאל אנטשטיין און בליען בשעת אזא עפאכע. נאך מירקווירדיקער איז אונזער זשורנאל געשאפן געווארן על-רגל-אחד מיט א תפילה מיט כונה, א זשמעניע זאלץ און א הייפעלע שמאלץ! א קרעמל זקנים האבן געשאפן אן אייגנארטיקע פובליקאציע און זי גלייכצייטיק פארוואנדלט אין א גרויסארטיקער צייטשריפט, אין א קונסט-ווערק.
,דער מאמענט' עקזיסטירט א דאנק ביישטייערונגען פון א צאל גבירים און פאטראנען, וואס דרוקן דא זייערע רעקלאמעס. מיר זיינען זייער דאנקבאר, וואס אזעלכע הויכגעשטעלטע, אימפאזאנטע פערסאנאזשן העלפן אונז. תכלית אין דעם זין האט צו טאן מיט אונזערע לייענער, וואס לעזן שטענדיק בנים ,דער מאמענט'. מיט גרויס פארגעניגן שענקען מיר אייך צו לייענען יעדע וואך א צייטונג. ס'איז שוין צייט צו שענקען א פאר קאפקעס, כדי צו פאראייביקן ,דער מאמענט'.
פון הוילן פאס
א סך לייענער ווילן זיך דערוויסן, וואו אונזער קארעספאנדענט צבי הירש סארקין איז אהינגעקומען און פארוואס ער שרייבט מער ניט פאר ,דער מאמענט'. ד"ר פישביין האט אונז איבערגעגעבן, אז ר' צבי הירש איז זייער ,ביזי'! ער קריגט זיך מיטן ווייב, לייענט ,דער פארווערטס' און רעדט-ארום דעם אונטערשיד צווישן א פאבריק, זאוואד און א קאמבינאט. ער איז א וואזשנער, פאטשאטנער עקספערט!
ער איז גאר שטארק פארנומען: ער ברעכט זיך דעם קאפ, אויסרעכענענדיק ווי פיל פאבריקן געפינען זיך אין איין זאוואד און ווי פיל זאוואדן ליגן אין א קאמבינאט.
פראסט, פשוט און בקיצור
פראסט: ,דא ליגט דער הונט באגראבן', זאגט מען, ווען מ'דערווייסט זיך פון א צרה ווי, למשל, די וועלט וועט שוין באלד קומען צו א סוף.
פשוט: ,אויף דעם קלאגט דאך דער מקונן', זאגט מען, ווען די שוועריקייט איז א געוואלדיקע און ס'איז שווער צו ענדערן די סיטואציע אדער לייזן דאס פראבלעם ווי, צום ביישפיל, דער עולם גייט-אונטער בליצשנעל.
בקיצור: ,מ'שרייט חי-וקים', זאגט מען, ווען מ'שרייט אומזיסט און אומנישט, ווען מ'האט צו זינגען און צו זאגן, דעם מצב קאן מען ניט פארבעסערן און שרייען טויג אויף כפרות ווי, למשל, די וועלט איז שוין אונטערגעגאנגען און מ'איז דער איינציקער לעבעדיקער.
די קיניסטן
ברוך הבא אין כינימלאנד, וואו די ,קינ'יסטן'* הערשן איבער דער מדינה און שטרעבן צו געוועלטיקן איבערן עולם. די קיניסטן פוצן זיך אויס אין שווארצע, געטישע מלבושים, כדי זיי זאלן אויסזען ווי נאכט-פארזעענישן. א קיניסט און א שטניסט זיינען די זעלבע זאך; קיין אונטערשיד איז גארניט דא.
אין א צאל נעכטיקע נומערן האבן זיך אונזערע שרייבער געוויצלט: ,ישר כח, יאשקע קורח!'. יאשקע קורח איז א מורא-נפשניק, א געוואלדיקער קיניסט, וואס ווינשט, אז דער עולם זאל אייננעמען א מיתה-משונה.
יידישע מאמעס געבן ניט זייערע זין קיין נאמען קורח און אויך ניט אזא נאמען ווי יאשקע. יעדער ייד מיט תורה ווייסט און פארשטייט פארוואס!
*די חסידים פון קינ'ען, די מיטן קין-צייכן.
בלייבן אן א באבען
די באבע און דער באבניק זארגן זיך אין גאנצן ניט, ווייל די משיחטע פארזיכערט זיי, אז די וועלט וועט ניט אונטערגיין דעם 21סטן דעצעמבער. ווער ווייסט מער ווי די משיחטע פונעם סוף-כל-הדורות? די משיחטע, וואס וועט ענדלעך זאגן דאס לעצטע ווארט און אנטשיידן דעם גורל פון דעם עולם, דערקלערט, אז זי קומט ניט דעם 21סטן דעצעמבער 2012, וואס איז אויך ניט דער וועלט-אונטערגאנג.
די פארזיכערונג קומט פון א ספעציעלן, איינציקן אינטערוויו, וואס די משיחטע האט געגעבן אונזער פובליקאציע. חברה, איר לייענט דאס בלויז נאר אין ,דער מאמענט'!
דערווייל בלייבט די וועלט אן א משיח און מיר בלייבן אויך אן א באבען.
___________________________________________
לייט-ארטיקל
אן אלטער קאלענדאר און א נייער אנייב
ביי די לעצטע פאר יארן, און באזונדערש בשעת די לעצטע פאר חדושים, האט געבושעוועט א שרעק, אז די וועלט וועט אפשר אונטערגיין דעם 21סטן דעצעמבער, דערפאר ווייל דאס איז די ענדגילטיקע דאטע אינעם מאיער קאלענדאר. דער שרעק און ליארעם ארום אט-דער דאטע זיינען געווען געוואלדיק.
דער 21סטער דעצעמבער איז שוין אויס און דער עולם עקזיסטירט נאך! מאי קא משמע לן?
אין משך פון דער גאנצער וועלט געשיכטע האט מען מורא געהאט ווידער און אבער, אז די וועלט וועט אפשר קומען צו א סוף אין א געוויסער דאטע. אזעלכע לאנג-פארגעסענע דאטעס וואלגערן זיך שוין הונדערטער און טויזנטער יאר אויפן מיסט-בארג. קיינער געדענקט ניט אזעלכע דאטעס און אויך ניט די אומשטענדן, אין וועלכע זיי זיינען אנגעקומען און אפגעגאנגען. ווער וועט געדענקען אין הונדערט יאר ארום אין דעם 21סטן דעצעמבער 2012 און אין דער באדייטונג פון אזא דאטע?
פון אלע זייטן האט מען געהאקט מיטן מאיער קאלענדאר און דער ענדע צייט. כלערליי נביאים, נסתרים און בעלי-רוחניות צוזאמען מיט א וועלט מיט שטערן-זעער און קארטן-ווארפער האבן פארויסגעזען און פארויסגעזאגט פילערליי פינצטערע ענדעס ווי אויך פארשידענערליי ליכטיקע אנהייבן.
רבותי, לאמיר ריידן תכלית! אנשטאט צו טראכטן תמיד פון א טויטער פארגאנגענהייט און אן אומבאקאנטער אדער פינצטערער צוקונפט, פארוואס קומט עס אזוי שווער אן א מענש צו דענקען נאר פון דער קעגנווארט און זיך מחיה זיין מיטן היינטיקן מאמענט? ניט וויכטיק זיינען די ענטפער אויף אזא פראגע! בכוח איז א מענש צו טאן ביי יעדן מאמענט אלץ, וואס ס'גלוסט אים דאס הארץ. יעדער מענש איז אין שטאנד צו ענדערן און אנטשיידן דעם אייגענעם גורל, ווען נאר ער קלייבט זיך אזוינס צו טאן!
אלץ פאנגט זיך אן מיטן אייביקן מאמענט, וואס מ'טוט מיט אזא מאמענט און ווי אזוי מ'פירט זיך אויף ביים היינטיקן מאמענט. בענקען נאכן פארשוואונדענעם אמאל אדער שמאכטן נאך א נאך ניט-עקזיסטירנדיקער צוקונפט איז א קרענק, וואס טויג אויף כפרות! גרינגער איז אבער צו טראכטן פון אן אנדער מאמענט ווי צו ענדערן צום גוטן דעם היינטיקן מאמענט, ווייל אזא אקציע פאדערט מי און צייט.
דער 21סטער דעצעמבער איז געווען א ,בלאף' און א באבע-מעשה. דער יום-הדין איז יעדער טאג און יעדער מאמענט איז א רגע-הדין. בראשית מיינט ,אין אן/יעדן אנהייב', מחמת אונטערן בית שטייט א שוא. בראשית היה הנר-תמיד, אבא נר-תמיד, דער אין סוף, וואס מיינט, אז יעדער מאמענט איז א נייער אנהייב, אז ס'זיינען ניט דא קיין ענדעס, נאר פרישע און ליכטיקע אנהייבן.
לאמיר פארגעסן אין די אלע אנטיקענע באבע-מעשיות וועגן דעם יום-הדין, דעם סוף-כל-הדורות, דעם סוף צייט, פינצטערע ענדעס וכדומה. לאמיר געדענקען אין בראשית און זיין באדייטונג. לאמיר פארגליווערן און פאראנקערן אונזער גאנץ וועזן אינעם היינטיקן מאמענט און זיך מחיה זיין מיט אזא רגע, אנשטאט זיך צו שרעקן פאר א דאטע אין א טויטן קאלענדאר, וואס אפילו די היינטיקע מאיער נוצן מער ניט.
____________________________________________________________________________________________
שבתדיקע באגריסונגען
פרייטיק, 14 דעצעמבער 2012
אלגעמיינע באמערקונגען
בשעת ס'ברענט דאס לעצטע ליכטל און מיר געזעגענען זיך מיט חנוכה, גרייטן מיר זיך צום ניי-יאר און צום צווייטן געבורטס-טאג פון אונזער זשורנאל. יא, ,דער מאמענט' איז שוין אלט צוויי יאר; שטעלט זיך פאר! אין יאנואר וועלן מיר פראווען דעם צווייטן געבורטס-טאג פון אונזער חשובן ,מאמענט' מיט א ריי פייערונגען און גראנדיעזע טעטיקייטן.
די שרייענדיקע נייעס
דער יום-הדין
ס'איז עק וועלט! דער יום-הדין דערנענטערט זיך בליצשנעל!
דער יום-הדין איז באמת יעדער טאג אבער דאס וויל מען גארניט הערן, מחמת ס'איז צו פשוט און, איינצייטיק, צו שווער. א וועלט מיט שטערן-זעער, קארטן-ווארפער, אסטראלאגן, אסטראנאמען, נביאים, פריידיקער, מקובלים וכדומה פארפלייצן דעם עולם מיט א ים מיט פאראויסזאגן און מיינונגען וועגן דעם 21סטן דעצעמבער, וואס זאל, לויט די מאיער, זיין דער סוף קאלענדאר, די ענדע צייט.
לויט ווי מיר פארשטייען פון אונזערע פארשונגען בנוגע דעם מאיער קאלענדאר, שטעלט די דאטע פאר מיט זיך די געבורט פון א נייער תקופה, א פרישן אנהייב, דעם אנהייב פון אן עפאכע, ווען אויף דער וועלט וועלט הערשן דאס רוחניות מיט שלום.**
דער חוב-סופיט
דער חוב-סופיט, באקאנט מיט א יאר צוריק ווי די חוב-גרענעץ (אין דער אמתן ,דער מלוכה-דעפיציט') איז גרויס ווי גוג-מגוג. די אדמיניסטראציע אבאמע האט בדעה אויסצוגעבן נאך מער געלט פאר סאציאלע פראגראמען צוזאמען מיט אנדערע פראיעקטן און אונטערנעמונגען אין נאמען פון פארשריט און האט ניט קיין שום כונה צו פארקלענערן דעם דעפיצט. פונקט פארקערט איז זי אויסן צו העכערן דעם ,סופיט', וואס הייסט, אז דער דעפיציט וועט ווידער אמאל פארגרעסערט ווערן.
לוסטיק,פריילעך און מחיהדיק
אונזער גראנדיעזער ,כלי-זמרים-באל' איז געווען א גאלדענער שלאגער! ביי משה צווייג אין פאלאץ אויף דער 5טער אוועניו זיינען זיך צוזאמענגעקומען 700 געסט פון אלע טיילן וועלט, כדי צו הוליען ווי ניקאלייעווסקע קאזאקן.
א היפשע צאל פריינט און באקאנטע האט געזאלט מאכן זונטיק נאך מיטאג אן עקסקורסיע צו זען א ריי היסטארישע געביידעס און ערטער אין דער מעטראפאליע און האבן זיך ניט געקאנט ארויסשאקלען פון זייערע האטעל-צימערן, ווייל זיי זיינען געקומען צו זיך פון א געוואלדיקן פאכמעל! די זקנים קאנען מער ניט הוליען אזוי ווי יונגע לייט!
צינדערעלע אויפן באל
בשעת דער הויפט-רעדאקטאר יעקב קארנפעלד און ד"ר אהרון קארפאטי פון בודאפעשט זיינען געקומען צום סוף פון זייער באגריסונגס-רעדע, האט דער ארקעסטער גענומען שפילן ווייך א וואלץ. אז די חשובע צוויי זשורנאליסטן האבן פארענדיקט די רעדע, האבן די כלי-זמרים אנגעהויבן שפילן הויך ווי מזיקים און די טענצער האבן איינצייטיק פארפלייצט דעם טאנץ-פלאץ פאר דער ארקעסטער-בינע. גלייכצייטיק איז טעמע גלאז, איינע פון ,די יענטעטעינערס', ארויפגעגאנגען אויף דער בינע און געשטאנען ביים מיקראפאן, וואו זי האט פארגעזונגען ,ווין':
,ווין, ווין, נאר דו אליין, זאלסט שטעץ די שטאט מיינע טרוימען זיין.
דארט וואו די שיינע מיידלעך גייען, דארט וואו די אלטע הייזער שטייען.
ווין, ווין, כ'האב דיך ליב...
ווין, ווין, נאר דו אליין, לאכן און טאנצן און פריילעך זיין.
אלעס איז גוט און אלעס איז פיין... אין ווין, ווין, מיין ווין.'
ביי די לעצטע פאר ווערטער פון ,ווין' האט דער דיריגענט פארשנעלערט דעם טעמפא און פארוואנדלט דעם לאנזאמען ליבעס-וואלץ אין א שנעלן ווינער וואלץ, שפילנדיק ,דריי הערצער אין דריי-פערטל טאקט' און ,מייזל, זיס ביסט דו היינט ביי נאכט'.
די געסט האבן אנגעפאקט דעם פארקעט, טאנצנדיק אונטער דער שיינער מוזיק און האבנדיק גרויס הנאה פון די קייסערלעכע וואלצן פון ביסמארקס יארן.
היינטצייטיק, ניימאדיש און מאדערן
,דער מאמענט' גייט זיך זיין וועג אויף אן אייגענעם דרך. דאס איז נאך וויכטיקער ווי וויכטיק. מיר מאכן פון דעם מדבר א גן-עדן, וואס פליסט-איבער מיט שעפערישקייט, וואו אלע זיינען געבעטן און פארבעטן אנטיילצונעמען אין אונזערע טעטיקייטן, אונטערנעמונגען און פראיעקטן. ,דער מאמענט' מאדערניזירט די יידישע פרעסע און ברענגט-צוריק פון קבר די יידישע קולטור!
אלטמאדיש, אלטפרענקיש און אנטיקן
אונזער ,כלי-זמרים-באל' איז איבערגעפלאסן מיט אן אלטמאדישער עלעגאנץ. אזא סאפיסטיקאציע און שיינקייט האבן מיר צו פארדאנקען אונזער פרעזידענט און גרינדער ד"ר אוצר א. מ. נאמאסט, אן אמתער בעל-טובה און בעל-הנס. ד"ר קארפאטי און די גראפיניע דע גאלוועז זיינען געקומען צו פליען פון דער ווייטנס און האבן געהוליעט דא מיט אונזערע מיטארבעטער לאווע גאווארטשיק, ד"ר רחמיאל פישביין און מיטן הויפט-רעדאקטאר יעקב קארנפעלד.
מיר דערמאנען און דאנקען זייער ר' משה פאר שענקען אונז אויף איין נאכט זיין באל-זאל. יא, דער גביר האט אן אייגענעם באל-זאל אין פאלאץ אויף דער 5טער אוועניו! שטעלט זיך פאר! ר' משה איז אן עניוותדיקער, אלטמאדישער ייד, וואס זוכט קיינמאל ניט קיין רום. פאר-א-יארן איז דער ערשטער כלי-זמרים-באל אויך פארגעקומען ביי ר' משה אין שטוב. מיט אייך איז גוט קוגל און לאטקעס צו עסן, ר' משה!
צייט-גייסט און וועלט-אנשויאונג
א פארטשאדעטער עולם! א שיינע פאר דורות פייקלען שוין מיטן לעגאליזירן מאריכואנע. איצט ווערט מקוים זייער טרוים: א צאל שטאטן לעגאליזירן מאריכואנע! דאס מיינט, אז די אייביקע ,טאקער', די משוגענע מאריכואנע-געניסער און געברויכער, קאנען זיך פארטשאדען פראנק און פריי, ווען נאר זיי ווילן. א ,טאקער' איז א ,דערוואקסענער', וואס וויל זיך באהאלטן אין שלאפצימער הינטער א פארשלאסענער טיר, בארוישנדיק זיך מיט מעקסיקאנער פאפיראסן און צוהערנדיק זיך אלע טאג ווי א גראבער יונג צו דזשונגל-מוזיק.
ס'איז געווען נאר א פראגע פון צייט. אלע האבן געוואוסט, אז מאריכואנע וועט ענדלעך ווערן א לעגאלער נארקאטיק. די דורות ווערן וואס אמאל שוואכער.
שטעלט זיך פאר - א וועלט מיט פארטשאדעטע ליידיק-גייער און לופט-מענשן!
אמעריקאנע
איינע א קארעספאנדענטין אונזערע האט לעצטנס אויסגענוצט דעם אמעריקאנער-יידישן אויסדרוק ,משה תחת' אין איר בריוו אין רעדאקציע. דאס איז אן אלטמאדישער אויסדרוק, וואס מיר האבן ניט געהערט זינט מלך סאבעצקיס יארן. מיר האבן זיך אבער געפאסמאקעוועט מיט דער גראבער באצייכענונג. פאר אונזערע לייענער אין אנדערע לענדער און די צו-יונגע לעזער אין אמעריקע, וואס האבן ביז איצט ניט געהערט דעם געמיינעם טערמין, גיבן מיר איבער, אז ,משה תחת' באדייט, אז דער עולם איז א גולם, אז דאס פובליקום איז נאריש.
א שפאציר אין דער פארגאנגענהייט
דער רעסטאראן ,קוטשער'ס טראיבעקע' איז ממש א טעם גן-עדן. פרייטיק אין אוונט האט זיך אונזער חברה געפאסמאקעוועט מיט די חנוכה-לאטקעס און בארשט מיט שטיקלעך קאטשקע. איין מיטארבעטער האט זיך מחיה געווען מיטן שוואמען-סאלאד מיט זסים-שמאלץ. דער אייגנטימער, וואס איז געזעסן א האלבע שעה ביי אונזער טיש האט אונז סערווירט די פאסטראמע-בלינצעס, וואס זיינען געווען פאר זיך א מאלצייט. צוזאמען מיט די אלע מאכלים האבן מיר גענאסן פון דעם טייערסטן וויין און שאמפאניער אין משך פון דער מחיהדיקער סעודה.
דאס דעקאר פון ,קוטשער'ס' זעט-אויס אזוי ווי א גרויס-סאלאן אין אן אמאליקן האטעל אין ,די יידישע אלפן'. עסן אין קוטשער'ס' איז געווען א מחיהדיקער שפאציר אין דער פארגאנגענהייט פאר אונזערע מיטארבעטער און קארעספאנדענטן.
דאס שקיעה-שטעטל
עקסטרע! נס גדול היה פה בוושינגטון! אונזער דימענטענע קארעספאנדענט דינה דימענט אין וואשינגטאן האט פארגעסן פרייטיק פארנאכט, אז דאס איז געווען די לעצטע נאכט חנוכה, און ניט די זיבנטע, אזוי ווי זי האט בטעות געמיינט. מיר האבן זי טעלעפאניש דערמאנט מיט דרך-ארץ און ליבשאפט, אז זי מוז צינדן אלע ליכטלעך. אחרון אחרון חביב!
אונזער אשת-חיל אין דער הויפטשטאט האט זיך געשראקן, אז זי ווערט אפשר עובר-בטל. צוזאמען מיט די שבת-ליכט האט זי אנגעצונדן די גאנצע מנורה און זיי געלאזט צורו. אמן!
בחצות, איידער זי האט זיך געלייגט שלאפן, האט זי קאנטראלירט, צי אלע ליכטלעך זיינען שוין אויסגעגאנגען. הערט א מעשה, וואס איז געשען טאקע מיט ממתקים! וואונדער איבער וואונדער - נס גדול היה פה! די אלע ליכטלעך האבן זיך שוין געהאט אויסגעלאשן, אחוץ דעם נר-תמיד אין דער מנורה! דאס ליכטל אין סאמע מיטן האט נאך דעמאלט געברענט!
די יידישע טאכטער איז אנטשלאפן געווארן אויף דער סאפע, פון וואנען זי האט געקאנט אויפמאכן ווען-ניט-ווען אן אויג און זיך צוקוקן צו דער מנורה. יעדע שעה האט זי זיך געוועקט, כדי זיך צו דערוויסן, צי דאס איינציקע ליכטל ברענגט נאך. יעדעס מאל, וואס זי האט א קוק געגעבן, האט נאך געברענט דאס ליכטל. צומארגנס ווען זי האט זיך אויפגעכאפט, האט זי געטאן נאך א קוק און... דאס ליכטל האט נאך געברענט.
ס'איז שוין 11 אזייגער שבת פרי און דאס ליכטל האלט אין איין ברענען! אמן, דינו ותיקו.
ישר כוח דינהלע! די שכינה רוט ביי אייך אין הארצן!
מיר וועלן שפעטער אין טאג באריכטן וועגן דעם נסימדיקן ליכטל ביי דינה דימענט אין שטוב.
יידיש און יידישלעך
איר עקצעלענץ די גראפיניע דע גאלוועז האט אלס טאנגא געזונגען ,שפיל זשע מיר א לידעלע אויף א יידיש', בשעת דער פארקעט איז פארפלייצט געווארן מיט פארפעלקער. דער ערשטער נאמען פון דעם ליד איז געווען ,דער יידישער טאנגא'; ס'איז געווען א געטא-ליד, באקאנט ווי ,דער געטא-טאנגא'.
די גרעפין האט קודם פארגעזונגען ,דער געטא-טאנגא', בשעת דער ארקעסטער האט געשפילט דאס ליד מיט א ווילדן טאנגא-ריטעם און דערנאך פארגעזונגען ,שפיל זשע מיר א לידעלע אויף יידיש'. איר סאפראנאווע שטימע האט פארכשופט דעם עולם בשעת זי האט פארגעזונגען: ,שפיל זשע מיר א טאנגא, נאר אויף יידיש - ניט וויכטיק, צי ר'איז מתנגדיש צי חסידיש...'
יונג און חסידיש
פון גער ביז אלעקסאנדער און פון סאנז ביז סאגידור ווינשן מיר אלעמען א שבת פול מיט שלום און רוחניות. וועגן גער און אלעקסאנדער האבן מיר גערעדט היינטיקע וואך. פארן חורבן איז גער געווען די גרעסטע חסידישע חברה אויף דער וועלט. אלעקסאנדער איז געווען די צווייט-גרעסטע סעקטע. גער איז נאכן חורבן אויפגעשטאנען תחית-המתים אבער אלעקסאנדער איז פארניכטעט געווארן.
מיר דערמאנען און געדענקען די אמאליקע שטעטלעך קאצק און אלעקסאנדער מיט זייערע טייערע חסידימלעך.
ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!'
ריידנדיק וועגן משיח
ריידנדיק וועגן משיח! דער גאנצער עולם רעדט איצט וועגן משיח. די גאנצע וועלט רעדט וועגן דעם 21סטן דעצעמבער, ווען די וועלט וועט, לויט די געוואלדיקע אפטימיסטן, אויפהערן עקזיסטירן. הבטחות מיט ממתקים!
אונזער צדיק-הנסתר, א מקובל אין צפת האט שוין דערקלערט, אז צווישן דעם 21סטן און 24סטן דעצעמבער וועט טרעפן דעם ערד-קוגל דער משיח-שטראל. פון סאמע צענטער מילכוועג וועט ארויסדרינגען אן ענערגיען-פולס, אזא מין משפט-שטראל, וואס וועט בענטשן די, וואס דינען דעם בורא-עולם און אויסרייניקן דעם עולם פון פארדארבנקייט און בייזקייט.
קיין עק וועלט וועט ניט זיין. דאס וועט ניט זיין קיין טרויעריקע ענדע נאר א גליקלעכער און פרישער אנהייב. דער צפתער בעל-קבלה וויל, אז דער עולם זאל וויסן זיין, אז בראשית מיינט ניט ,אין אנהייב', נאר ,אין אן/יעדן אנהייב', מחמת אונטערן בית שטייט א שוא און ניט קיין קמץ אדער פתח.
ענדע דעצעמבער: בראשית.
נסתרים, נזירים און נביאים
וואו געפינט מען א צדיק? צי זוכט מען-ארום א צדיק אין טעלעפאן-בוך אונטערן קעפל ,צדיקים' גלייך ווי מ'זאל זוכן א סטאליער, אינסטאלאטאר, עלעקטריקער אא"וו? אומעטום זעט מען צדיקים אין פעלץ. וואו געפינט מען אבער א צדיק?
יידישע גאסן און גויאישע אוליצעס
אין דער אלטער היים אויף יידישע גאסן האט מען געוואוסט נאר פון יום-טובים. יעדער קריסטלעכער פייערטאג איז געווען באקאנט ביי ידן אלס חגא. ,ס'איז חגא'. ,אז ס'קלינגט, איז עס א חגא' איז געווען א באקאנטער אויסדרוק, וואס באדייט אויף ענגליש: ,וואו מ'זעט רויך, דארט ברענט אויך א פייער'.
וואס די וועלט האט פארגעסן איז, אז ביז צום 19טן יארהונדערט איז ווייננאכטן געווען א הולטייסקער חגא, ווען מ'האט געגעסן ווי א חזיר, געטרונקען ווי א קאזאק און געהאט ווי א באבניק באציאונגען. די וויקטאריאנער האבן אין די 1830ער און 1840ער אפגערייניקט ניתל פון די אלע גראבקייטן און אים פארוואנדלט אין א חגא פאר קינדער און משפחות. אין יענע יארן האט מען אריינגעבראכט פון דייטשלאנד קיין ענגלאנד די ערשטע טאנענביימער און זיי דעקארירט צו ווייננאכטן.
געדענקט, אז דער נאמאן ,ווייננאכטן' מיינט ,נעכט מיט וויין'. די צוועלף טעג ניתל זיינען געווען ווילדע טעג, ווען קריסטן איבער דער לענג און ברייט פון אייראפע האבן גענאסן פון גראביאנסטע, הולטייסקע פארוויילונגען.
קוקאראטשקעס און לאטרינען
די לייענערשאפט לאכט ווי דער נאר שטופט זי, ווען מיר שרייבן וועגן נסתרים, נזירים, נביאים און נוצרים. אודאי שרייבן מיר אין אן איראנישן אונטערטאן, ווען מיר שרייבן וועגן אזעלכע פאטשאטנע און וואזשנע פארשוינען, פאטשעטשעס און פאסקודניאקעס.
א נזיר שערט זיך ניט, גאלט זיך ניט, טרינקט ניט קיין יין און האט ניט קיין תשמיש-המיטה ווי, למשל, שמשון הגיבור אדער דער אותו-האיש.
היינט-צו-טאג קאן א נסתר דאך זיין א שווארצער משיח! און א מאדערנער נביא איז א יודע, וואס ווייסט ווען דער פרייז פון געוויסע אקציעס וועט שטייגן און פאלן אויף דער בערזע.
אזוי ווי אלע ווייסן שוין, באדייט ,קוקאראטשקעס און לאטרינען' אן אויסטערלישע סיטואציע, אזא מין משוגעתן-זאנע, וואו ס'קומען-פאר די ווילדסטע און אויסטערלישסטע געשעענישן. ד"ר פישביין האט אויסגעטראכט לאנג צוריק דעם אויסדרוק, כדי אפצוחוזקן פון זיינע שונאים, אז ער האט געשריבן פאר ,דער אלגעמיינער זשורנאל'. ער האט פארסלאווישט ,קוקאראטשע' (פרייס/פרוסאק אויף שפאניש) און האט עס פארוואנדלט אין א סלאוויש-קלינגענדיק ווארט. געוויסע פערזאנען קריכן אויף די גלייכע ווענט ווי די פרייסן אין וואסער-קלאזעט, ווי די פרוסאקעס אין בית-הכיתא, ווי די טאראקאנעס אין טואלעט, ווען ד"ר פישביין פירט-אויס זיינע אטאקעס אין דער אפטיילונג ,קוקאראטשקעס און לאטרינען', ווייל ער צערייסט זיי אומבארעמהארציק ווי א הערינג אין אן איראנישן אונטערטאן!
דער בעסטער בריוו, וואס ,דער אלגעמיינער זשורנאל' האט ווען דערהאלטן אין רעדאקציע איז געווען דער פון א זקן אין מיאמי, וואס איז געווען מלא-רציחה אויף ד"ר פישביין פאר זיינע אטאקעס און פאסקווילן וועגן דער סאוועטיש-יידישער ליטעראטור. דער אלטער חכם האט געשריבן:
,חשובער רעדאקטאר: ד"ר פישביין איז זיכער א מבין. ער איז א מבין אויף קוקאראטשקעס און לאטרינען. ער דערמאנט מיך אין דעם פארשוין צמח אין ראמאן, וואס פארט בחצות דורך א פארווארפן שטעטל אין א קאטש און בויגט זיך ארויס פון פעסטער, אויסרופנדיק: ,צמח פארט', כדי אלע זאלן וויסן, אז צמח פארט!'
ס'איז א קורווישע וועלט
אונזערע רומענער לאנדסלייט, אריינגערעכנט אונזער גרינדער און פרעזידענט ד"ר אוצר א. מ. נאמאסט, געדענקען קעניג קאראל, וואס האט געהערשט אין די 30ער יארן איבער רומעניע. קאראל איז געווען אן עלעגאנטער הולטיי און א קארומפירטער הערשער, וואס האט געלעבט ווי קורח אין פאריז. זיין מאיעסטעט האט געפאדערט 10% כאבאר מכוח אלע געשעפטן אין לאנד. דער קעניג האט פארמאכט אן אויג אויף די אלע שיקאנעס און קארופציע מצד די, וואס האבן אים איבערגעגעבן דעם 10%. זיין מאיעסטעט איז געווען צופרידן מיט 10%.
די לייענערשאפט האט זייער גענאסן פון אונזער פאסקוויל וועגן דעם פאליטישן שטילשטאנד אין וואשינגטאן מכוח דעם דעם געוואלדיקן דעפיציט. ס'איז כמעט ווי אוממעגלעך צו פארקלענערן דעם בודזשעט, ווייל יעדע גרופע וויל איר 10%. יעדע פראקציע איז פארן פארקלענערן דעם דעפיציט, כל-זמן זי קריגט די זעלבע סומע, וואס זי האט ביז אהער באקומען פון דער רעגירונג. דאס איז א טרויעריקער און א ריינער פאקט. דאס איז די סיבה פארוואס קיין שום פרעזידענט קאן ניט אראפשלאגן דעם דעפיציט, ווייל יעדער איינער וויל זיין 10%!
מיר דערמאנען און געדענקען קעניג קאראל, איינער פון די חשובסטע ,צען-פראצענטניקעס'. יא, חברה, ס'איז טאקע א קורווישע וועלט!
לשון-קודש
תיקון-עולם איז ניט בלויז א מצוה, נאר ער איז די פליכט פון יעדן מענש. תיקון-עולם איז אזא מין תיקון-טעות, ווען מ'איז מתקן א מצב, ווען מ'פארבעסערט דעם עולם. יעדער ייד איז א בעל-הנס און איז פעאיק צו פארוואנדלען דעם עולם-השקר אינעם עולם-האמת. דאס איז דער אמת מיט אן אלף. דער וואס פארנעמט זיך מיטן תיקון-עולם פארמאגט דעם רוח-המשיח.
גאר א סך לייטן מאכן מכלה גוטע מצבים און מעשים-טובים, וואס א שטנדיקער אקט. אנדערע מענשן זיינען בעלי-רוחניות און שטרעבן צו ענדערן צום גוטן דעם עולם, בכדי אלע זאלן לעבן אין שלום אין גן-עדן אויפן עולם-הזה.
אזוי ווי יושר איז דער ראשי-תיבות פאר ,יתקדל ויתקדש שמה רבא' איז יושר, איז דער נאמען ישו, צום צער, דער ראשי-תיבות פאר ,ימח שמו וזכרו(נו)'. דאס איז אפשר צו לומדיש פארן חדר אבער ס'איז אינטערעסאנט, טשיקאווע און כדי צו דערמאנען.
טויטאלאגיע
איין מענש חזרט-איבער די גאנצע מעשה, די צווייטע פערזאן ווידערהאלט די גאנצע געשיכטע און דער דריטער לייט זאגט-איבער ביידע מעשהלעך.
א ווידערהאלונג איז אן איבערחזרונג און פונקט פארקערט!
דער שטעקער אין שטעפסל
אונזערע לייענער פון פוילן ווייסן פון צוקערניעס מיט צוקערקעס (א פויליש-יידישער זשארגאן) אזוי ווי אונזערע לעזער פון רוסלאנד ווייסן פון קאנדיטערסקעס מיט קאנפעקטקעס (א רוסיש-יידישער זשארגאן). די ריכטיקע (אלטמאדישע) ווערטער זיינען: קאנדיטעריי; צוקער-בעקעריי. א קאנדיטאר איז א צוקער-בעקער, וואס מאכט קאנפעקטן און צוקער-געבעקסן.
אין א ניימאדישער קאנדיטעריי (אן אייזקרעם-סאלאן) קאן מען באשטעלן פאר זיך כלערליי געפרוירענע צוקער-מאכלים, אריינגערעכנט א סעלצערסקע, סאדע-וואסער מיט מאראזשענע, מילך מיט אייזקרעם און קאקאו אדער אן אייזקרעם-מישמאש מיט א באנאנע, באגאסן מיט א געדיכטן פרוכט-זאפט אדער צעשמאלצענעם שאקאלאד, באדעקט מיט זיסן שמאנט (שלאג), באשאטן מיט צעברעקלטן שאקאלאד און אויסגעפוצט מיט א קירש.
אין אן אייזקרעם-סאלאן קאן מען זיך פאסמאקעווען מיט א טרוביטשקע מאראזשענע, וואס הייסט א טרייבל אייזקרעם אויף א ריינעם יידיש. דא פארקויפט מען אויך אלערליי שאקאלאדן, שאלאדקעס, באנבאנקע, צוקערנע מאכלים וכדומה.
דאס ווארט אייזקעם מיינט געפרוירנס און מ'געפינט עס אין די אייראפעאישע צייטונגען און ווערטער-אוצר ביי געבילדעטע יידן. ביי פשוטע יידן הערט מען אבער נאך עפטער לאדיס (פוילן), מאראזשענע (רוסלאנד), זמערזלינע (טשעכיע) און פאדלאלט (אונגארן).
ד"ר פישביינס נקמה
א געוואלדיקע נקמה איז די זיססטע נחמה! דאס דערקלערט אונזער טייערער ד"ר פישביין, א פראפעסיאנעלער בעל-נקמה!
יא, דער אינטערנעט פליסט-איבער מיט געוואלדיקע למדנים, וואס האבן די מיינונג, אז זיי האלטן אליין אויף די גאנצע יידישע קולטור. מיר פרעגן זיך, וועגן וועלכער קולטור זיי רעדן?! וואס פארא יידישע קולטור? צי עקזיסטירט היינט-צו-טאג א יידישע קולטור? אדער עקזיסטירט אזא ,יידישע קולטור' נאר אין די פאנטאזיעס פון די חכמי-בראנקס אויפן שוועל פון דער ,ניט-יידישער ליגע', וואס ארבעטן אומזיסט א גאנצע יידישע וואך אויף א יידישער פערמע אין בויבעריק?
תכלית
חשובע לייענער, דאס שרייב איך, דער איינציקער ד"ר רחמיאל פישביין.
אויף דער ערשטער זייט האבן מיר היינטיקע וואך פארעפנטלעכט בחנם אן אנאנס פאר א קאנצערט, וואס ציט אפשר ניט צו קיין סך צושויער און וועט פילייכט פארקומען פאר א האלב-ליידיקן צושויער-זאל. א פאר רעדאקטארן האבן נאך עטלעכע טעג באשלאסן אויסצומעקן די רעקלאמע, ווייל ס'קאסט א שיינע פאר קאפקעס צו דרוקן א רעקלאמע אין ,דער מאמענט' און מיר האבן ניט באקומען קיין איין אויסדרוק פון דאנקבארקייט.
דאס איז ווען און וואו ד"ר פישביין מישט זיך אריין אין א סיטואציע און פארכלינעט אזעלכע חוצפהניקעס מיט א פישביין! ס'איז גארניט כדאי אנצוגעבן די נעמען פון אזעלכע פארשוינען, ווייל זיי האבן שוין, אפנים, צו זינגען און צו זאגן מכוח זייערע טעאטראלישע אונטערנעמונגען. אזוי ווי איך האב שוין ווידער און אבער אונטערגעשטראכן, קומען-פאר אזעלכע קאנצערטן מיט א ליידיקן צושויער-זאל און געוויסע צייטשריפטן האבן ניט קיין לייענער, ווייל קיינער וויל ניט קויפן זייער ,סחורה'.
ס'איז ניט די שולד פון ,דער מאמענט', וואס זיי מאכן אומזיסט און אומנישט שבת פאר זיך, לאזן זיך אויס נאר א בוידעם און זייערע פראיעקטן ליגן קיינעם ניט אין דער לינקער פאה. בלויז נאר זיך אליין האבן זיי צו פארדאנקען. אויב אזעלכע פארשוינען זאלן אנבאטן דעם עולם עפעס קוואליטעטספולס, ווירדיקס און ווערטיקס, וואלטן זייערע קאנצערטן פארקומען פאר א זאל פול מיט צושויער. אמן, דינו ותיקו.
פון הוילן פאס
,די ניו-יארק טיימס' און ,וואשינגטאן פאסט' קאנען ניט אויסרעכענען ווי אזוי צו פארדינען געלט אין אינטערנעט. ,די טיימס' האט פארקויפט זיין גלענצנדיק-אנטיקענע געביידע און אויפגעבויט א וואלקן-קראצער, כדי צו ציען חיונה פון גרונט-אייגנטום, אום צו האבן גאנץ פיין פרנסה פון אויסדינגען געשעפטס-לאקאלן, כדי צו פאראייביקן זיין צייטונג.
,די טיימס' האט גארניט קיין הצלחה אין פאדערן געלט אין אויסטויש אויף די נייעס אין אינטערנעט. דאס רוב אינטערנעט-באנוצער וויל ניט צאלן פאר קיין מוזיק, ביכער אדער נייעס. דא ליגט דער הונט באגראבן און דערויף קלאגט דאך דער מקונן.
,דער מאמענט' האט זיך אבער דערשלאגן צו גאלדענע רעזולטאטן אין אינטערנעט מכוח טיראזש, רעקלאמעס און ביישטייערונגען ווי אויך קולטור-טעטיקייטן. ,דער מאמענט' איז א היינטצייטיקע צייטשריפט מיט מאדערנע זשורנאליסטן און ניימאדישע אידייען און הצלחה-מיטלען. דאס איז אונזער דערפאלגס-שליסל! דער פראנצויזישער אויטאר האנארעי דע באלזאק האט אמאל באמערקט: ,די וועלט געהערט צו מיר, ווייל כ'פארשטיי זי'. די ניימאדישע יידישע וועלט געהערט צו ,דער מאמענט', מחמת ער פארשטייט זי.
פראסט, פשוט און בקיצור
פראסט: די אראבישע וועלט איז פול מיט רשעים, רוצחים און רציחות.
פשוט: די מאכמעדאמער אינטערעסירן זיך ניט מיט קיין דעמאקראטיע.
בקיצור: נאר פון טאטאליטאריזם און בארבאריזם ווייסט מען אין מיטל-מזרח, וואו א א רשע ווערט דער דיקטאטאר דורך דערמארדן דעם הערשנדיקן רוצח.
אמן, דינו ותיקו
אמן: די קבלה שטימט מיטן מאיער קאלענדאר און איז מסכים, אז ס'וועט אנשטיין א נייער עולם.
דינו: דער ענערגיע-פולס פון סאמע צענטער מילכוועג וועט זיין א משיחדיקער פולס, א משפט-שטראל, וואס וועט טרעפן דעם ערד-קוגל און בענטשן אלע מענשן מיט אמונה.
תיקו: יעדער מענש וועט זיין א בעל-רוחניות אין א פרידלעכער וועלט, וואס וועט באפעלקערט ווערן נאר מיט משיחים.
וויגן א טויט קינד
דאס איז א ברוגזע וועלט פול מיט כעסנים! מיר קענען א שיינע פאר פראסטע ניט-פארגינער, וואס זיינען אנגעברוגזט און צערודערט בנוגע ,דער מאמענט'. אזעלכע פראסטיאקעס זיינען מלא-רציחה, וואס מיר האבן געשאפן א צייטונג און האבן ביי זיי ניט געבעטן קיין הסכמה. זיי זיינען אנגעברוגזט, ווייל מיר האבן גרויס דערפאלג און בעטן זיי ניט קיין מחילה.
אזעלכע פארשוינען זיינען אונז ניט נאר מקנא, נאר זיי וויגן אויך א טויט קינד, ווייל ס'קימערט אונז ווי דער פאר-א-יאריקער שניי וואס זיי זאגן, טראכטן און טוען. זיי מיינען, אז זיי דערגייען אונז די יארן מיט נארישע בריוועלעך אין רעדאקציע און ,טוויטקעס' פול מיט נעגאטיוויטעט.
די אויפגעקאכטע חוצפהניקעס האלטן, אז זיי פארמאגן א מאנאפאל איבער דער יידישער קולטור און פרעסע און בלויז נאר זיי מעגן שאפן מיט יידיש. די זעלבע פערזאנען זיינען אויפגערעגט, וואס אונזער רעדאקציע-קאלעגיום האלט גארניט פון ,דער פארווערטס' און חוזקט-אפ פון אים אויף די זייטן פון ,דער מאמענט'.
דא שרייבט מען וועגן א יקר-המציאות! אזא געוואלדיקע זעלטנהייט איז דער רעזולטאט פון א געמיש פון סאוועטישער חוצפה מיט אמעריקאנער אינפלאציע. מחמת אזא קאמבינאציע איז געבוירן געווארן אן אויסטערלישע סיטואציע, אין וועלכער אומפעאיקע גראביאנעס און לאבוסעס פון ראטן-פארבאנד ווערן געלויבט פון א כאליאסטרע יונגע עם-הארצים, וואס שטייען ,אויפן שוועל' פון אן אומגליק און זיינען פאראייניקט אין זייער קאמפאניע צו פארשפרייטן ביראבידזשאניש מיט מאדנע און מאדערנע ווערטער, וואס קיין ייד מיט שכל פארשטייט ניט.
וויגן א טויט קינד מיינט, אז מ'מאכט בחצות שבת פאר זיך אויפן בית-עולם הינטער דער פלויט.
א רוסישער מי-שברך
ס'איז טשיקאווע, אינטערעסאנט און כדאי צו דערמאנען ווידער אמאל, אז איין לייענער האט געענדערט אונזער מיינונג וועגן אהרון ווערגעליס ע"ה, דער הויפט-רעדאקטאר פון ליטערארישן זשורנאל ,סאוועטיש היימלאנד'. חבר מיטלמאן פון פארעסט-הילס נ"י, א געוועזענער חבר פון דעם רעדאקטאר, האט אונז איבערצייגט, אז ווערגעליס האט באמת איבערגעלאזט א ירושה און זאל, ניט אלס מענש נאר אלס רעדאקטאר, געלויבט ווערן פאר זיין ארבעט, דערגרייכונגען און פארדינסטן אין נאמען פון דער יידישער ליטעראטור אין רוסלאנד.
חבר מיטלמאן האט אנגעוויזן, אז נאר אויפן סמך פון זיין פרעסטיזש ביי די קולטור-קאמיסארן און פארטיי-באאמטע איז ,סאוועטיש היימלאנד' אנטשטאנען, אז אן ווערגעליס'ן וואלט קיינמאל ניט אויפגעקומען אזא זשורנאל. טראץ דעם, וואס ,סאוועטיש היימלאנד' איז געווען א סאוועטישער פראפאגראנדע-זשורנאל, האבן טאלאנטפולע צענדליקער שריפטשטעלער פארעפנטלעכט דארט אין משך פון 30 יאר זייערע ווערק, וואס וואלטן זיך אניט געוואלגערט אין שופלאד און קיינמאל ניט געלייענט געווארן.
ס'איז כדאי צו באמערקן, אז ,סאוועטיש היימלאנד' איז געווען אזא מין ליטערארישער שאץ-קאמער, וואו שרייבער ווי יוסף ראבין ע"ה (קאוונע), אלעקסאנדער ליזען ע"ה (לעמבערג), שמואל גארדאן ע"ה וכדומה האבן פארעפנטלעכט וואונדערבארע דערציילונגען און ראמאנען. ווערגעליס האט דאס אויך געטאן ,על-רגל-אחד'; זיין רעדאקציע איז געווען גאר א קליינע מיט פיר מיטארבעטער, א הויפט-רעדאקטאר, הילפס-רעדאקטאר, סעקרעטאר און קארעקטאר. ער האט ארויסגעגעבן יארן לאנג א זשורנאל ניט געקוקט אויף דעם, וואס ער איז געווען פארענגט אין שרייבער.
חבר מיטלמאל האט ליב זיך חכמען מיט אונזער רעדאקטארן, לאכנדיק: ,וואס האט איר דערווארט פון א סאוועטישן רעדאקטאר? וועלכער סאוועטישער רעדאקטאר ווידערשפעניקט קעגן דער פארטיי אדער קריטיקירט דעם רעזשים?'
אלזא איז ווערגעליס געווען ווערגעליס און מ'מוז אנאליזירן און אפשאצן זיינע דערגרייכונגען מיט נייטראלע אויגן, פון א ליטערארישן שטאנדפונקט, און גרינגשעצן זיין פערזענלעכקייט און אנשויאונגען.
בלייבן אן א באבען
די באבע האט ספעציעלע פריווילעגיעס און באקומט געהיימע אינפארמאציע פון דער משיחטע, וואס זאגט דער באבען אלצדינג. די גליקס- און שיקזאלס-רעדער דרייען זיך לטובת דער באבען און באבניק א דאנק דער משיחטע, וואס בענשט זיי כסדר מיט אירע תפילות.
די באבע און משיחטע זיינען פאני-בראט! פאריקע וואך ביי אונזער ,כלי-זמרים-באל' זיינען זיי פארשנאשקעט געווארן מיט שאמפאניער-גפן, זיך אוועקגעגליטשט בסוד און געטאנצט ווי מזיקים א האפקע בחצות צו תיקון-חצות אזוי ווי דער גזלן פעיגין און דער יונגער טאשן-שניידער ,דאדזשער' טוען צום סוף פונעם ענגלישן ראמאן ,אליווער טוויסט', ווען דער אלטער זשוליק און דער יונגער קעשענע-גנב גנבענען זיך אוועק אין מיטן נאכט אין דער פינצטערניש.
די וועלט בלייבט דעריבער אן א משיח און ווי תמיד בלייבן מיר אן א באבען!
_________________________________________________________
לייט-ארטיקל
אן אייביקע מעשה מיט אן אייביקן מוסר-השכל
בשעת דאס היינטיקע, טומלדיקע יאר קומט צו א סוף, דערמאנען מיר זיך די חנוכה-געשיכטע און גריבלען זיך אין איר מוסר-השכל. מיר טראכטן פון די געשעענישן, וואס האבן געבוירן אזא יום-טוב. חנוכה האט לאנג צוריק פארלוירן זיין אמתע באדייטונג און איז היינט-צו-טאג אזא מין ניתל פאר יידן, ווען עלטערן שענקען זייערע קינדער מתנות. די אמתע חנוכה-געשיכטע שילדערט דעם מוט און אמונה פון עם-ישראל. אזוי ווי פסח און פורים איז חנוכה א יום-טוב, וואס פייערט די פרייהייט און אייביקייט פון יידישן פאלק און דעם טייערן פרייז, וואס מ'מוז אפט באצאלן פאר אזעלכע אוצרות.
ישראל איז געהערשט געווארן פון גריכישן קעניג אנטיאכוס IV עפיפאנעס, א מלך מיט חוצפה און קארופציע אן שום מאס און אן קיין גרענעץ. די דעמאלטיקע מיוחסים אין ישראל האבן זיך געוואלט אסימילירן און די פשוטע פאלקס-מאסן האבן געוואלט בלייבן יידן.
מחמת א ריי אומרוען אין ירושלים האט אנטיאכוס געשיקט אן ארמיי אין דער הויפטשטאט, אום צו צעשמעטערן די מהומות. אנטיאכוס האט בארויבט דאס בית-המקדש און עס פארוואנדלט אין א גריכישן טעמפל. ער איז געווען אנטשלאסן צו פארטיליקן אויף אייביק די רעליגיע פון פאלק ישראל. די תורה איז געווען פארבאטן צוזאמען מיטן ברית-מילה און פראווען די יום-טובים.
אין 167 (פאר דער איצטיקער צייט-רעכענונג) אין שטעטל מודעין האט ר' מתתיהו, אן ארטיקער אריסטאקראט, דערהרגעט א גריכיש-אסימילירטן ייד, בשעת ער האט אנגעבאטן די גריכישע געטער א קרבן אין אן אומדערטרעגלעכן אקט פון עבודה-זרע. דער אויפשטאנד האט זיך דעמאלט אנגעהויבן. אין 166 האט יהודה פארטראטן זיין פארשטארבענעם פאטער מתתיהו ווי דער פירער פון דעם אויפשטאנד און איז באקאנט געווארן ווי יהודה המכבי. דער בונט איז צוערשט געווען אזא מין בירגער-קריג, אין וועלכן די חשמונאים האבן הויפטזעכלעך אויסגעפירט אטאקעס אויף אנדערע יידן און האבן פארבאטן געצן-דינעריי אין די טעריטאריעס, איבער וועלכע זיי האבן געהערשט. נאך דריי יאר האבן די מכבים באפרייט ירושלים און פארהייליקט דאס בית-המקדש. דער ראמאנטישער נס מיט די ליכטלעך, וואס האבן געברענט זיבן טעג לענגער ווי זיי האבן געזאלט ברענען איז פארגעקומען אין אט-דער צייט.
וואס האט די געשיכטע צו טאן מיטן היינטיקן פאלק ישראל און זיינע באציאונגען מיט די גויים? די געשיכטע באטאנט, אז גרונט-עיקרים ווי, למשל, אמונה און פרייהייט זיינען זייער וויכטיק און מ'מוז קעמפן מיט לונג און לעבער, און אפשר שטארבן, פאר אזעלכע פרינציפן. אזוינע ווערטן זיינען נאך וויכטיקער ווי די וועלט-מיינונג. אמונה איז געווען א מעכטיקער וואפן אינעם קאמף און נצחון איבער קאמוניזם און פאשיזם.
אין היינטיקן אמעריקע קעמפן די בעלי-אמונה קעגן אסימילאציע, וועלטלעכקייט און אטעאיזם. די רעליגיעזע אמעריקאנער קעמפן קעגן די, וואס ווילן איינפירן א רעגירונג, וואס האט ניט גאט אין הארצן. פארן פאלק ישראל איז די לעקציע דאס: אין קאמף צו פרעזערווירן א רעליגיעזע און נאציאנאלע אידענטיטעט, מוז א נאציע באצאלן גאר א טייערן פרייז. צוליבן שטייגנדיקן אנטיסעמיטיזם אין אייראפע, וועלטלעכקייט מיט אסימיליאציע אין אמעריקע און דער שטרעבונג פון די אראבער צו פארניכטן מדינת-ישראל איז דאס יידישע פאלק אונטער א שווערן דרוק און אין קלעם. בכדי צו בלייבן לעבן מיט אן אייגענער קולטור און רעליגיע דארף דאס יידישע פאלק באנייען און פארשטארקן זיין אמונה און פארטיידיקן זיינע עיקרים און ווערטן. קיין קולטור קאן ניט ניצול ווערן, אויב זי גלויבט ניט אין דער העכערקייט פון אירע ווערטן. דאס מיינט ניט, אז א קולטור דארף פאראכטן די ווערטן פון אן אנדערער, נאר אז זי מוז געטריי בלייבן אייגענע ווערטן.
עם-ישראל, דאס פאלק מיט די ביטערזיסע יום-טובים, מוז זיין אנטשלאסן צו פירן מלחמה, בכדי איבערצולעבן די היינטיקע באדראאונגען קעגן זיין עקזיסטענץ. ביז וואס ווען דער רבונו-של-עולם וועט מאכן א סוף פון די אלע יסורים פון עם-ישראל, וועט עס מוזן טאן, פונקט וואס ס'האט תמיד געטאן: ציילן די מלחמה-קרבנות, איבערלעבן אלע יסורים מיט גבורה און אמונה און פארגליווערן זיין מוח אויפן נר-תמיד, אפילו אין די פינצטערסטע צייטן, אפילו אין היינטיקן חושך-מצרים און תוהו-בוהו.
____________________________________________________________________________________________
בשעת ס'ברענט דאס לעצטע ליכטל און מיר געזעגענען זיך מיט חנוכה, גרייטן מיר זיך צום ניי-יאר און צום צווייטן געבורטס-טאג פון אונזער זשורנאל. יא, ,דער מאמענט' איז שוין אלט צוויי יאר; שטעלט זיך פאר! אין יאנואר וועלן מיר פראווען דעם צווייטן געבורטס-טאג פון אונזער חשובן ,מאמענט' מיט א ריי פייערונגען און גראנדיעזע טעטיקייטן.
די שרייענדיקע נייעס
דער יום-הדין
ס'איז עק וועלט! דער יום-הדין דערנענטערט זיך בליצשנעל!
דער יום-הדין איז באמת יעדער טאג אבער דאס וויל מען גארניט הערן, מחמת ס'איז צו פשוט און, איינצייטיק, צו שווער. א וועלט מיט שטערן-זעער, קארטן-ווארפער, אסטראלאגן, אסטראנאמען, נביאים, פריידיקער, מקובלים וכדומה פארפלייצן דעם עולם מיט א ים מיט פאראויסזאגן און מיינונגען וועגן דעם 21סטן דעצעמבער, וואס זאל, לויט די מאיער, זיין דער סוף קאלענדאר, די ענדע צייט.
לויט ווי מיר פארשטייען פון אונזערע פארשונגען בנוגע דעם מאיער קאלענדאר, שטעלט די דאטע פאר מיט זיך די געבורט פון א נייער תקופה, א פרישן אנהייב, דעם אנהייב פון אן עפאכע, ווען אויף דער וועלט וועלט הערשן דאס רוחניות מיט שלום.**
דער חוב-סופיט
דער חוב-סופיט, באקאנט מיט א יאר צוריק ווי די חוב-גרענעץ (אין דער אמתן ,דער מלוכה-דעפיציט') איז גרויס ווי גוג-מגוג. די אדמיניסטראציע אבאמע האט בדעה אויסצוגעבן נאך מער געלט פאר סאציאלע פראגראמען צוזאמען מיט אנדערע פראיעקטן און אונטערנעמונגען אין נאמען פון פארשריט און האט ניט קיין שום כונה צו פארקלענערן דעם דעפיצט. פונקט פארקערט איז זי אויסן צו העכערן דעם ,סופיט', וואס הייסט, אז דער דעפיציט וועט ווידער אמאל פארגרעסערט ווערן.
לוסטיק,פריילעך און מחיהדיק
אונזער גראנדיעזער ,כלי-זמרים-באל' איז געווען א גאלדענער שלאגער! ביי משה צווייג אין פאלאץ אויף דער 5טער אוועניו זיינען זיך צוזאמענגעקומען 700 געסט פון אלע טיילן וועלט, כדי צו הוליען ווי ניקאלייעווסקע קאזאקן.
א היפשע צאל פריינט און באקאנטע האט געזאלט מאכן זונטיק נאך מיטאג אן עקסקורסיע צו זען א ריי היסטארישע געביידעס און ערטער אין דער מעטראפאליע און האבן זיך ניט געקאנט ארויסשאקלען פון זייערע האטעל-צימערן, ווייל זיי זיינען געקומען צו זיך פון א געוואלדיקן פאכמעל! די זקנים קאנען מער ניט הוליען אזוי ווי יונגע לייט!
צינדערעלע אויפן באל
בשעת דער הויפט-רעדאקטאר יעקב קארנפעלד און ד"ר אהרון קארפאטי פון בודאפעשט זיינען געקומען צום סוף פון זייער באגריסונגס-רעדע, האט דער ארקעסטער גענומען שפילן ווייך א וואלץ. אז די חשובע צוויי זשורנאליסטן האבן פארענדיקט די רעדע, האבן די כלי-זמרים אנגעהויבן שפילן הויך ווי מזיקים און די טענצער האבן איינצייטיק פארפלייצט דעם טאנץ-פלאץ פאר דער ארקעסטער-בינע. גלייכצייטיק איז טעמע גלאז, איינע פון ,די יענטעטעינערס', ארויפגעגאנגען אויף דער בינע און געשטאנען ביים מיקראפאן, וואו זי האט פארגעזונגען ,ווין':
,ווין, ווין, נאר דו אליין, זאלסט שטעץ די שטאט מיינע טרוימען זיין.
דארט וואו די שיינע מיידלעך גייען, דארט וואו די אלטע הייזער שטייען.
ווין, ווין, כ'האב דיך ליב...
ווין, ווין, נאר דו אליין, לאכן און טאנצן און פריילעך זיין.
אלעס איז גוט און אלעס איז פיין... אין ווין, ווין, מיין ווין.'
ביי די לעצטע פאר ווערטער פון ,ווין' האט דער דיריגענט פארשנעלערט דעם טעמפא און פארוואנדלט דעם לאנזאמען ליבעס-וואלץ אין א שנעלן ווינער וואלץ, שפילנדיק ,דריי הערצער אין דריי-פערטל טאקט' און ,מייזל, זיס ביסט דו היינט ביי נאכט'.
די געסט האבן אנגעפאקט דעם פארקעט, טאנצנדיק אונטער דער שיינער מוזיק און האבנדיק גרויס הנאה פון די קייסערלעכע וואלצן פון ביסמארקס יארן.
היינטצייטיק, ניימאדיש און מאדערן
,דער מאמענט' גייט זיך זיין וועג אויף אן אייגענעם דרך. דאס איז נאך וויכטיקער ווי וויכטיק. מיר מאכן פון דעם מדבר א גן-עדן, וואס פליסט-איבער מיט שעפערישקייט, וואו אלע זיינען געבעטן און פארבעטן אנטיילצונעמען אין אונזערע טעטיקייטן, אונטערנעמונגען און פראיעקטן. ,דער מאמענט' מאדערניזירט די יידישע פרעסע און ברענגט-צוריק פון קבר די יידישע קולטור!
אלטמאדיש, אלטפרענקיש און אנטיקן
אונזער ,כלי-זמרים-באל' איז איבערגעפלאסן מיט אן אלטמאדישער עלעגאנץ. אזא סאפיסטיקאציע און שיינקייט האבן מיר צו פארדאנקען אונזער פרעזידענט און גרינדער ד"ר אוצר א. מ. נאמאסט, אן אמתער בעל-טובה און בעל-הנס. ד"ר קארפאטי און די גראפיניע דע גאלוועז זיינען געקומען צו פליען פון דער ווייטנס און האבן געהוליעט דא מיט אונזערע מיטארבעטער לאווע גאווארטשיק, ד"ר רחמיאל פישביין און מיטן הויפט-רעדאקטאר יעקב קארנפעלד.
מיר דערמאנען און דאנקען זייער ר' משה פאר שענקען אונז אויף איין נאכט זיין באל-זאל. יא, דער גביר האט אן אייגענעם באל-זאל אין פאלאץ אויף דער 5טער אוועניו! שטעלט זיך פאר! ר' משה איז אן עניוותדיקער, אלטמאדישער ייד, וואס זוכט קיינמאל ניט קיין רום. פאר-א-יארן איז דער ערשטער כלי-זמרים-באל אויך פארגעקומען ביי ר' משה אין שטוב. מיט אייך איז גוט קוגל און לאטקעס צו עסן, ר' משה!
צייט-גייסט און וועלט-אנשויאונג
א פארטשאדעטער עולם! א שיינע פאר דורות פייקלען שוין מיטן לעגאליזירן מאריכואנע. איצט ווערט מקוים זייער טרוים: א צאל שטאטן לעגאליזירן מאריכואנע! דאס מיינט, אז די אייביקע ,טאקער', די משוגענע מאריכואנע-געניסער און געברויכער, קאנען זיך פארטשאדען פראנק און פריי, ווען נאר זיי ווילן. א ,טאקער' איז א ,דערוואקסענער', וואס וויל זיך באהאלטן אין שלאפצימער הינטער א פארשלאסענער טיר, בארוישנדיק זיך מיט מעקסיקאנער פאפיראסן און צוהערנדיק זיך אלע טאג ווי א גראבער יונג צו דזשונגל-מוזיק.
ס'איז געווען נאר א פראגע פון צייט. אלע האבן געוואוסט, אז מאריכואנע וועט ענדלעך ווערן א לעגאלער נארקאטיק. די דורות ווערן וואס אמאל שוואכער.
שטעלט זיך פאר - א וועלט מיט פארטשאדעטע ליידיק-גייער און לופט-מענשן!
אמעריקאנע
איינע א קארעספאנדענטין אונזערע האט לעצטנס אויסגענוצט דעם אמעריקאנער-יידישן אויסדרוק ,משה תחת' אין איר בריוו אין רעדאקציע. דאס איז אן אלטמאדישער אויסדרוק, וואס מיר האבן ניט געהערט זינט מלך סאבעצקיס יארן. מיר האבן זיך אבער געפאסמאקעוועט מיט דער גראבער באצייכענונג. פאר אונזערע לייענער אין אנדערע לענדער און די צו-יונגע לעזער אין אמעריקע, וואס האבן ביז איצט ניט געהערט דעם געמיינעם טערמין, גיבן מיר איבער, אז ,משה תחת' באדייט, אז דער עולם איז א גולם, אז דאס פובליקום איז נאריש.
א שפאציר אין דער פארגאנגענהייט
דער רעסטאראן ,קוטשער'ס טראיבעקע' איז ממש א טעם גן-עדן. פרייטיק אין אוונט האט זיך אונזער חברה געפאסמאקעוועט מיט די חנוכה-לאטקעס און בארשט מיט שטיקלעך קאטשקע. איין מיטארבעטער האט זיך מחיה געווען מיטן שוואמען-סאלאד מיט זסים-שמאלץ. דער אייגנטימער, וואס איז געזעסן א האלבע שעה ביי אונזער טיש האט אונז סערווירט די פאסטראמע-בלינצעס, וואס זיינען געווען פאר זיך א מאלצייט. צוזאמען מיט די אלע מאכלים האבן מיר גענאסן פון דעם טייערסטן וויין און שאמפאניער אין משך פון דער מחיהדיקער סעודה.
דאס דעקאר פון ,קוטשער'ס' זעט-אויס אזוי ווי א גרויס-סאלאן אין אן אמאליקן האטעל אין ,די יידישע אלפן'. עסן אין קוטשער'ס' איז געווען א מחיהדיקער שפאציר אין דער פארגאנגענהייט פאר אונזערע מיטארבעטער און קארעספאנדענטן.
דאס שקיעה-שטעטל
עקסטרע! נס גדול היה פה בוושינגטון! אונזער דימענטענע קארעספאנדענט דינה דימענט אין וואשינגטאן האט פארגעסן פרייטיק פארנאכט, אז דאס איז געווען די לעצטע נאכט חנוכה, און ניט די זיבנטע, אזוי ווי זי האט בטעות געמיינט. מיר האבן זי טעלעפאניש דערמאנט מיט דרך-ארץ און ליבשאפט, אז זי מוז צינדן אלע ליכטלעך. אחרון אחרון חביב!
אונזער אשת-חיל אין דער הויפטשטאט האט זיך געשראקן, אז זי ווערט אפשר עובר-בטל. צוזאמען מיט די שבת-ליכט האט זי אנגעצונדן די גאנצע מנורה און זיי געלאזט צורו. אמן!
בחצות, איידער זי האט זיך געלייגט שלאפן, האט זי קאנטראלירט, צי אלע ליכטלעך זיינען שוין אויסגעגאנגען. הערט א מעשה, וואס איז געשען טאקע מיט ממתקים! וואונדער איבער וואונדער - נס גדול היה פה! די אלע ליכטלעך האבן זיך שוין געהאט אויסגעלאשן, אחוץ דעם נר-תמיד אין דער מנורה! דאס ליכטל אין סאמע מיטן האט נאך דעמאלט געברענט!
די יידישע טאכטער איז אנטשלאפן געווארן אויף דער סאפע, פון וואנען זי האט געקאנט אויפמאכן ווען-ניט-ווען אן אויג און זיך צוקוקן צו דער מנורה. יעדע שעה האט זי זיך געוועקט, כדי זיך צו דערוויסן, צי דאס איינציקע ליכטל ברענגט נאך. יעדעס מאל, וואס זי האט א קוק געגעבן, האט נאך געברענט דאס ליכטל. צומארגנס ווען זי האט זיך אויפגעכאפט, האט זי געטאן נאך א קוק און... דאס ליכטל האט נאך געברענט.
ס'איז שוין 11 אזייגער שבת פרי און דאס ליכטל האלט אין איין ברענען! אמן, דינו ותיקו.
ישר כוח דינהלע! די שכינה רוט ביי אייך אין הארצן!
מיר וועלן שפעטער אין טאג באריכטן וועגן דעם נסימדיקן ליכטל ביי דינה דימענט אין שטוב.
יידיש און יידישלעך
איר עקצעלענץ די גראפיניע דע גאלוועז האט אלס טאנגא געזונגען ,שפיל זשע מיר א לידעלע אויף א יידיש', בשעת דער פארקעט איז פארפלייצט געווארן מיט פארפעלקער. דער ערשטער נאמען פון דעם ליד איז געווען ,דער יידישער טאנגא'; ס'איז געווען א געטא-ליד, באקאנט ווי ,דער געטא-טאנגא'.
די גרעפין האט קודם פארגעזונגען ,דער געטא-טאנגא', בשעת דער ארקעסטער האט געשפילט דאס ליד מיט א ווילדן טאנגא-ריטעם און דערנאך פארגעזונגען ,שפיל זשע מיר א לידעלע אויף יידיש'. איר סאפראנאווע שטימע האט פארכשופט דעם עולם בשעת זי האט פארגעזונגען: ,שפיל זשע מיר א טאנגא, נאר אויף יידיש - ניט וויכטיק, צי ר'איז מתנגדיש צי חסידיש...'
יונג און חסידיש
פון גער ביז אלעקסאנדער און פון סאנז ביז סאגידור ווינשן מיר אלעמען א שבת פול מיט שלום און רוחניות. וועגן גער און אלעקסאנדער האבן מיר גערעדט היינטיקע וואך. פארן חורבן איז גער געווען די גרעסטע חסידישע חברה אויף דער וועלט. אלעקסאנדער איז געווען די צווייט-גרעסטע סעקטע. גער איז נאכן חורבן אויפגעשטאנען תחית-המתים אבער אלעקסאנדער איז פארניכטעט געווארן.
מיר דערמאנען און געדענקען די אמאליקע שטעטלעך קאצק און אלעקסאנדער מיט זייערע טייערע חסידימלעך.
ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!'
ריידנדיק וועגן משיח
ריידנדיק וועגן משיח! דער גאנצער עולם רעדט איצט וועגן משיח. די גאנצע וועלט רעדט וועגן דעם 21סטן דעצעמבער, ווען די וועלט וועט, לויט די געוואלדיקע אפטימיסטן, אויפהערן עקזיסטירן. הבטחות מיט ממתקים!
אונזער צדיק-הנסתר, א מקובל אין צפת האט שוין דערקלערט, אז צווישן דעם 21סטן און 24סטן דעצעמבער וועט טרעפן דעם ערד-קוגל דער משיח-שטראל. פון סאמע צענטער מילכוועג וועט ארויסדרינגען אן ענערגיען-פולס, אזא מין משפט-שטראל, וואס וועט בענטשן די, וואס דינען דעם בורא-עולם און אויסרייניקן דעם עולם פון פארדארבנקייט און בייזקייט.
קיין עק וועלט וועט ניט זיין. דאס וועט ניט זיין קיין טרויעריקע ענדע נאר א גליקלעכער און פרישער אנהייב. דער צפתער בעל-קבלה וויל, אז דער עולם זאל וויסן זיין, אז בראשית מיינט ניט ,אין אנהייב', נאר ,אין אן/יעדן אנהייב', מחמת אונטערן בית שטייט א שוא און ניט קיין קמץ אדער פתח.
ענדע דעצעמבער: בראשית.
נסתרים, נזירים און נביאים
וואו געפינט מען א צדיק? צי זוכט מען-ארום א צדיק אין טעלעפאן-בוך אונטערן קעפל ,צדיקים' גלייך ווי מ'זאל זוכן א סטאליער, אינסטאלאטאר, עלעקטריקער אא"וו? אומעטום זעט מען צדיקים אין פעלץ. וואו געפינט מען אבער א צדיק?
יידישע גאסן און גויאישע אוליצעס
אין דער אלטער היים אויף יידישע גאסן האט מען געוואוסט נאר פון יום-טובים. יעדער קריסטלעכער פייערטאג איז געווען באקאנט ביי ידן אלס חגא. ,ס'איז חגא'. ,אז ס'קלינגט, איז עס א חגא' איז געווען א באקאנטער אויסדרוק, וואס באדייט אויף ענגליש: ,וואו מ'זעט רויך, דארט ברענט אויך א פייער'.
וואס די וועלט האט פארגעסן איז, אז ביז צום 19טן יארהונדערט איז ווייננאכטן געווען א הולטייסקער חגא, ווען מ'האט געגעסן ווי א חזיר, געטרונקען ווי א קאזאק און געהאט ווי א באבניק באציאונגען. די וויקטאריאנער האבן אין די 1830ער און 1840ער אפגערייניקט ניתל פון די אלע גראבקייטן און אים פארוואנדלט אין א חגא פאר קינדער און משפחות. אין יענע יארן האט מען אריינגעבראכט פון דייטשלאנד קיין ענגלאנד די ערשטע טאנענביימער און זיי דעקארירט צו ווייננאכטן.
געדענקט, אז דער נאמאן ,ווייננאכטן' מיינט ,נעכט מיט וויין'. די צוועלף טעג ניתל זיינען געווען ווילדע טעג, ווען קריסטן איבער דער לענג און ברייט פון אייראפע האבן גענאסן פון גראביאנסטע, הולטייסקע פארוויילונגען.
קוקאראטשקעס און לאטרינען
די לייענערשאפט לאכט ווי דער נאר שטופט זי, ווען מיר שרייבן וועגן נסתרים, נזירים, נביאים און נוצרים. אודאי שרייבן מיר אין אן איראנישן אונטערטאן, ווען מיר שרייבן וועגן אזעלכע פאטשאטנע און וואזשנע פארשוינען, פאטשעטשעס און פאסקודניאקעס.
א נזיר שערט זיך ניט, גאלט זיך ניט, טרינקט ניט קיין יין און האט ניט קיין תשמיש-המיטה ווי, למשל, שמשון הגיבור אדער דער אותו-האיש.
היינט-צו-טאג קאן א נסתר דאך זיין א שווארצער משיח! און א מאדערנער נביא איז א יודע, וואס ווייסט ווען דער פרייז פון געוויסע אקציעס וועט שטייגן און פאלן אויף דער בערזע.
אזוי ווי אלע ווייסן שוין, באדייט ,קוקאראטשקעס און לאטרינען' אן אויסטערלישע סיטואציע, אזא מין משוגעתן-זאנע, וואו ס'קומען-פאר די ווילדסטע און אויסטערלישסטע געשעענישן. ד"ר פישביין האט אויסגעטראכט לאנג צוריק דעם אויסדרוק, כדי אפצוחוזקן פון זיינע שונאים, אז ער האט געשריבן פאר ,דער אלגעמיינער זשורנאל'. ער האט פארסלאווישט ,קוקאראטשע' (פרייס/פרוסאק אויף שפאניש) און האט עס פארוואנדלט אין א סלאוויש-קלינגענדיק ווארט. געוויסע פערזאנען קריכן אויף די גלייכע ווענט ווי די פרייסן אין וואסער-קלאזעט, ווי די פרוסאקעס אין בית-הכיתא, ווי די טאראקאנעס אין טואלעט, ווען ד"ר פישביין פירט-אויס זיינע אטאקעס אין דער אפטיילונג ,קוקאראטשקעס און לאטרינען', ווייל ער צערייסט זיי אומבארעמהארציק ווי א הערינג אין אן איראנישן אונטערטאן!
דער בעסטער בריוו, וואס ,דער אלגעמיינער זשורנאל' האט ווען דערהאלטן אין רעדאקציע איז געווען דער פון א זקן אין מיאמי, וואס איז געווען מלא-רציחה אויף ד"ר פישביין פאר זיינע אטאקעס און פאסקווילן וועגן דער סאוועטיש-יידישער ליטעראטור. דער אלטער חכם האט געשריבן:
,חשובער רעדאקטאר: ד"ר פישביין איז זיכער א מבין. ער איז א מבין אויף קוקאראטשקעס און לאטרינען. ער דערמאנט מיך אין דעם פארשוין צמח אין ראמאן, וואס פארט בחצות דורך א פארווארפן שטעטל אין א קאטש און בויגט זיך ארויס פון פעסטער, אויסרופנדיק: ,צמח פארט', כדי אלע זאלן וויסן, אז צמח פארט!'
ס'איז א קורווישע וועלט
אונזערע רומענער לאנדסלייט, אריינגערעכנט אונזער גרינדער און פרעזידענט ד"ר אוצר א. מ. נאמאסט, געדענקען קעניג קאראל, וואס האט געהערשט אין די 30ער יארן איבער רומעניע. קאראל איז געווען אן עלעגאנטער הולטיי און א קארומפירטער הערשער, וואס האט געלעבט ווי קורח אין פאריז. זיין מאיעסטעט האט געפאדערט 10% כאבאר מכוח אלע געשעפטן אין לאנד. דער קעניג האט פארמאכט אן אויג אויף די אלע שיקאנעס און קארופציע מצד די, וואס האבן אים איבערגעגעבן דעם 10%. זיין מאיעסטעט איז געווען צופרידן מיט 10%.
די לייענערשאפט האט זייער גענאסן פון אונזער פאסקוויל וועגן דעם פאליטישן שטילשטאנד אין וואשינגטאן מכוח דעם דעם געוואלדיקן דעפיציט. ס'איז כמעט ווי אוממעגלעך צו פארקלענערן דעם בודזשעט, ווייל יעדע גרופע וויל איר 10%. יעדע פראקציע איז פארן פארקלענערן דעם דעפיציט, כל-זמן זי קריגט די זעלבע סומע, וואס זי האט ביז אהער באקומען פון דער רעגירונג. דאס איז א טרויעריקער און א ריינער פאקט. דאס איז די סיבה פארוואס קיין שום פרעזידענט קאן ניט אראפשלאגן דעם דעפיציט, ווייל יעדער איינער וויל זיין 10%!
מיר דערמאנען און געדענקען קעניג קאראל, איינער פון די חשובסטע ,צען-פראצענטניקעס'. יא, חברה, ס'איז טאקע א קורווישע וועלט!
לשון-קודש
תיקון-עולם איז ניט בלויז א מצוה, נאר ער איז די פליכט פון יעדן מענש. תיקון-עולם איז אזא מין תיקון-טעות, ווען מ'איז מתקן א מצב, ווען מ'פארבעסערט דעם עולם. יעדער ייד איז א בעל-הנס און איז פעאיק צו פארוואנדלען דעם עולם-השקר אינעם עולם-האמת. דאס איז דער אמת מיט אן אלף. דער וואס פארנעמט זיך מיטן תיקון-עולם פארמאגט דעם רוח-המשיח.
גאר א סך לייטן מאכן מכלה גוטע מצבים און מעשים-טובים, וואס א שטנדיקער אקט. אנדערע מענשן זיינען בעלי-רוחניות און שטרעבן צו ענדערן צום גוטן דעם עולם, בכדי אלע זאלן לעבן אין שלום אין גן-עדן אויפן עולם-הזה.
אזוי ווי יושר איז דער ראשי-תיבות פאר ,יתקדל ויתקדש שמה רבא' איז יושר, איז דער נאמען ישו, צום צער, דער ראשי-תיבות פאר ,ימח שמו וזכרו(נו)'. דאס איז אפשר צו לומדיש פארן חדר אבער ס'איז אינטערעסאנט, טשיקאווע און כדי צו דערמאנען.
טויטאלאגיע
איין מענש חזרט-איבער די גאנצע מעשה, די צווייטע פערזאן ווידערהאלט די גאנצע געשיכטע און דער דריטער לייט זאגט-איבער ביידע מעשהלעך.
א ווידערהאלונג איז אן איבערחזרונג און פונקט פארקערט!
דער שטעקער אין שטעפסל
אונזערע לייענער פון פוילן ווייסן פון צוקערניעס מיט צוקערקעס (א פויליש-יידישער זשארגאן) אזוי ווי אונזערע לעזער פון רוסלאנד ווייסן פון קאנדיטערסקעס מיט קאנפעקטקעס (א רוסיש-יידישער זשארגאן). די ריכטיקע (אלטמאדישע) ווערטער זיינען: קאנדיטעריי; צוקער-בעקעריי. א קאנדיטאר איז א צוקער-בעקער, וואס מאכט קאנפעקטן און צוקער-געבעקסן.
אין א ניימאדישער קאנדיטעריי (אן אייזקרעם-סאלאן) קאן מען באשטעלן פאר זיך כלערליי געפרוירענע צוקער-מאכלים, אריינגערעכנט א סעלצערסקע, סאדע-וואסער מיט מאראזשענע, מילך מיט אייזקרעם און קאקאו אדער אן אייזקרעם-מישמאש מיט א באנאנע, באגאסן מיט א געדיכטן פרוכט-זאפט אדער צעשמאלצענעם שאקאלאד, באדעקט מיט זיסן שמאנט (שלאג), באשאטן מיט צעברעקלטן שאקאלאד און אויסגעפוצט מיט א קירש.
אין אן אייזקרעם-סאלאן קאן מען זיך פאסמאקעווען מיט א טרוביטשקע מאראזשענע, וואס הייסט א טרייבל אייזקרעם אויף א ריינעם יידיש. דא פארקויפט מען אויך אלערליי שאקאלאדן, שאלאדקעס, באנבאנקע, צוקערנע מאכלים וכדומה.
דאס ווארט אייזקעם מיינט געפרוירנס און מ'געפינט עס אין די אייראפעאישע צייטונגען און ווערטער-אוצר ביי געבילדעטע יידן. ביי פשוטע יידן הערט מען אבער נאך עפטער לאדיס (פוילן), מאראזשענע (רוסלאנד), זמערזלינע (טשעכיע) און פאדלאלט (אונגארן).
ד"ר פישביינס נקמה
א געוואלדיקע נקמה איז די זיססטע נחמה! דאס דערקלערט אונזער טייערער ד"ר פישביין, א פראפעסיאנעלער בעל-נקמה!
יא, דער אינטערנעט פליסט-איבער מיט געוואלדיקע למדנים, וואס האבן די מיינונג, אז זיי האלטן אליין אויף די גאנצע יידישע קולטור. מיר פרעגן זיך, וועגן וועלכער קולטור זיי רעדן?! וואס פארא יידישע קולטור? צי עקזיסטירט היינט-צו-טאג א יידישע קולטור? אדער עקזיסטירט אזא ,יידישע קולטור' נאר אין די פאנטאזיעס פון די חכמי-בראנקס אויפן שוועל פון דער ,ניט-יידישער ליגע', וואס ארבעטן אומזיסט א גאנצע יידישע וואך אויף א יידישער פערמע אין בויבעריק?
תכלית
חשובע לייענער, דאס שרייב איך, דער איינציקער ד"ר רחמיאל פישביין.
אויף דער ערשטער זייט האבן מיר היינטיקע וואך פארעפנטלעכט בחנם אן אנאנס פאר א קאנצערט, וואס ציט אפשר ניט צו קיין סך צושויער און וועט פילייכט פארקומען פאר א האלב-ליידיקן צושויער-זאל. א פאר רעדאקטארן האבן נאך עטלעכע טעג באשלאסן אויסצומעקן די רעקלאמע, ווייל ס'קאסט א שיינע פאר קאפקעס צו דרוקן א רעקלאמע אין ,דער מאמענט' און מיר האבן ניט באקומען קיין איין אויסדרוק פון דאנקבארקייט.
דאס איז ווען און וואו ד"ר פישביין מישט זיך אריין אין א סיטואציע און פארכלינעט אזעלכע חוצפהניקעס מיט א פישביין! ס'איז גארניט כדאי אנצוגעבן די נעמען פון אזעלכע פארשוינען, ווייל זיי האבן שוין, אפנים, צו זינגען און צו זאגן מכוח זייערע טעאטראלישע אונטערנעמונגען. אזוי ווי איך האב שוין ווידער און אבער אונטערגעשטראכן, קומען-פאר אזעלכע קאנצערטן מיט א ליידיקן צושויער-זאל און געוויסע צייטשריפטן האבן ניט קיין לייענער, ווייל קיינער וויל ניט קויפן זייער ,סחורה'.
ס'איז ניט די שולד פון ,דער מאמענט', וואס זיי מאכן אומזיסט און אומנישט שבת פאר זיך, לאזן זיך אויס נאר א בוידעם און זייערע פראיעקטן ליגן קיינעם ניט אין דער לינקער פאה. בלויז נאר זיך אליין האבן זיי צו פארדאנקען. אויב אזעלכע פארשוינען זאלן אנבאטן דעם עולם עפעס קוואליטעטספולס, ווירדיקס און ווערטיקס, וואלטן זייערע קאנצערטן פארקומען פאר א זאל פול מיט צושויער. אמן, דינו ותיקו.
פון הוילן פאס
,די ניו-יארק טיימס' און ,וואשינגטאן פאסט' קאנען ניט אויסרעכענען ווי אזוי צו פארדינען געלט אין אינטערנעט. ,די טיימס' האט פארקויפט זיין גלענצנדיק-אנטיקענע געביידע און אויפגעבויט א וואלקן-קראצער, כדי צו ציען חיונה פון גרונט-אייגנטום, אום צו האבן גאנץ פיין פרנסה פון אויסדינגען געשעפטס-לאקאלן, כדי צו פאראייביקן זיין צייטונג.
,די טיימס' האט גארניט קיין הצלחה אין פאדערן געלט אין אויסטויש אויף די נייעס אין אינטערנעט. דאס רוב אינטערנעט-באנוצער וויל ניט צאלן פאר קיין מוזיק, ביכער אדער נייעס. דא ליגט דער הונט באגראבן און דערויף קלאגט דאך דער מקונן.
,דער מאמענט' האט זיך אבער דערשלאגן צו גאלדענע רעזולטאטן אין אינטערנעט מכוח טיראזש, רעקלאמעס און ביישטייערונגען ווי אויך קולטור-טעטיקייטן. ,דער מאמענט' איז א היינטצייטיקע צייטשריפט מיט מאדערנע זשורנאליסטן און ניימאדישע אידייען און הצלחה-מיטלען. דאס איז אונזער דערפאלגס-שליסל! דער פראנצויזישער אויטאר האנארעי דע באלזאק האט אמאל באמערקט: ,די וועלט געהערט צו מיר, ווייל כ'פארשטיי זי'. די ניימאדישע יידישע וועלט געהערט צו ,דער מאמענט', מחמת ער פארשטייט זי.
פראסט, פשוט און בקיצור
פראסט: די אראבישע וועלט איז פול מיט רשעים, רוצחים און רציחות.
פשוט: די מאכמעדאמער אינטערעסירן זיך ניט מיט קיין דעמאקראטיע.
בקיצור: נאר פון טאטאליטאריזם און בארבאריזם ווייסט מען אין מיטל-מזרח, וואו א א רשע ווערט דער דיקטאטאר דורך דערמארדן דעם הערשנדיקן רוצח.
אמן, דינו ותיקו
אמן: די קבלה שטימט מיטן מאיער קאלענדאר און איז מסכים, אז ס'וועט אנשטיין א נייער עולם.
דינו: דער ענערגיע-פולס פון סאמע צענטער מילכוועג וועט זיין א משיחדיקער פולס, א משפט-שטראל, וואס וועט טרעפן דעם ערד-קוגל און בענטשן אלע מענשן מיט אמונה.
תיקו: יעדער מענש וועט זיין א בעל-רוחניות אין א פרידלעכער וועלט, וואס וועט באפעלקערט ווערן נאר מיט משיחים.
וויגן א טויט קינד
דאס איז א ברוגזע וועלט פול מיט כעסנים! מיר קענען א שיינע פאר פראסטע ניט-פארגינער, וואס זיינען אנגעברוגזט און צערודערט בנוגע ,דער מאמענט'. אזעלכע פראסטיאקעס זיינען מלא-רציחה, וואס מיר האבן געשאפן א צייטונג און האבן ביי זיי ניט געבעטן קיין הסכמה. זיי זיינען אנגעברוגזט, ווייל מיר האבן גרויס דערפאלג און בעטן זיי ניט קיין מחילה.
אזעלכע פארשוינען זיינען אונז ניט נאר מקנא, נאר זיי וויגן אויך א טויט קינד, ווייל ס'קימערט אונז ווי דער פאר-א-יאריקער שניי וואס זיי זאגן, טראכטן און טוען. זיי מיינען, אז זיי דערגייען אונז די יארן מיט נארישע בריוועלעך אין רעדאקציע און ,טוויטקעס' פול מיט נעגאטיוויטעט.
די אויפגעקאכטע חוצפהניקעס האלטן, אז זיי פארמאגן א מאנאפאל איבער דער יידישער קולטור און פרעסע און בלויז נאר זיי מעגן שאפן מיט יידיש. די זעלבע פערזאנען זיינען אויפגערעגט, וואס אונזער רעדאקציע-קאלעגיום האלט גארניט פון ,דער פארווערטס' און חוזקט-אפ פון אים אויף די זייטן פון ,דער מאמענט'.
דא שרייבט מען וועגן א יקר-המציאות! אזא געוואלדיקע זעלטנהייט איז דער רעזולטאט פון א געמיש פון סאוועטישער חוצפה מיט אמעריקאנער אינפלאציע. מחמת אזא קאמבינאציע איז געבוירן געווארן אן אויסטערלישע סיטואציע, אין וועלכער אומפעאיקע גראביאנעס און לאבוסעס פון ראטן-פארבאנד ווערן געלויבט פון א כאליאסטרע יונגע עם-הארצים, וואס שטייען ,אויפן שוועל' פון אן אומגליק און זיינען פאראייניקט אין זייער קאמפאניע צו פארשפרייטן ביראבידזשאניש מיט מאדנע און מאדערנע ווערטער, וואס קיין ייד מיט שכל פארשטייט ניט.
וויגן א טויט קינד מיינט, אז מ'מאכט בחצות שבת פאר זיך אויפן בית-עולם הינטער דער פלויט.
א רוסישער מי-שברך
ס'איז טשיקאווע, אינטערעסאנט און כדאי צו דערמאנען ווידער אמאל, אז איין לייענער האט געענדערט אונזער מיינונג וועגן אהרון ווערגעליס ע"ה, דער הויפט-רעדאקטאר פון ליטערארישן זשורנאל ,סאוועטיש היימלאנד'. חבר מיטלמאן פון פארעסט-הילס נ"י, א געוועזענער חבר פון דעם רעדאקטאר, האט אונז איבערצייגט, אז ווערגעליס האט באמת איבערגעלאזט א ירושה און זאל, ניט אלס מענש נאר אלס רעדאקטאר, געלויבט ווערן פאר זיין ארבעט, דערגרייכונגען און פארדינסטן אין נאמען פון דער יידישער ליטעראטור אין רוסלאנד.
חבר מיטלמאן האט אנגעוויזן, אז נאר אויפן סמך פון זיין פרעסטיזש ביי די קולטור-קאמיסארן און פארטיי-באאמטע איז ,סאוועטיש היימלאנד' אנטשטאנען, אז אן ווערגעליס'ן וואלט קיינמאל ניט אויפגעקומען אזא זשורנאל. טראץ דעם, וואס ,סאוועטיש היימלאנד' איז געווען א סאוועטישער פראפאגראנדע-זשורנאל, האבן טאלאנטפולע צענדליקער שריפטשטעלער פארעפנטלעכט דארט אין משך פון 30 יאר זייערע ווערק, וואס וואלטן זיך אניט געוואלגערט אין שופלאד און קיינמאל ניט געלייענט געווארן.
ס'איז כדאי צו באמערקן, אז ,סאוועטיש היימלאנד' איז געווען אזא מין ליטערארישער שאץ-קאמער, וואו שרייבער ווי יוסף ראבין ע"ה (קאוונע), אלעקסאנדער ליזען ע"ה (לעמבערג), שמואל גארדאן ע"ה וכדומה האבן פארעפנטלעכט וואונדערבארע דערציילונגען און ראמאנען. ווערגעליס האט דאס אויך געטאן ,על-רגל-אחד'; זיין רעדאקציע איז געווען גאר א קליינע מיט פיר מיטארבעטער, א הויפט-רעדאקטאר, הילפס-רעדאקטאר, סעקרעטאר און קארעקטאר. ער האט ארויסגעגעבן יארן לאנג א זשורנאל ניט געקוקט אויף דעם, וואס ער איז געווען פארענגט אין שרייבער.
חבר מיטלמאל האט ליב זיך חכמען מיט אונזער רעדאקטארן, לאכנדיק: ,וואס האט איר דערווארט פון א סאוועטישן רעדאקטאר? וועלכער סאוועטישער רעדאקטאר ווידערשפעניקט קעגן דער פארטיי אדער קריטיקירט דעם רעזשים?'
אלזא איז ווערגעליס געווען ווערגעליס און מ'מוז אנאליזירן און אפשאצן זיינע דערגרייכונגען מיט נייטראלע אויגן, פון א ליטערארישן שטאנדפונקט, און גרינגשעצן זיין פערזענלעכקייט און אנשויאונגען.
בלייבן אן א באבען
די באבע האט ספעציעלע פריווילעגיעס און באקומט געהיימע אינפארמאציע פון דער משיחטע, וואס זאגט דער באבען אלצדינג. די גליקס- און שיקזאלס-רעדער דרייען זיך לטובת דער באבען און באבניק א דאנק דער משיחטע, וואס בענשט זיי כסדר מיט אירע תפילות.
די באבע און משיחטע זיינען פאני-בראט! פאריקע וואך ביי אונזער ,כלי-זמרים-באל' זיינען זיי פארשנאשקעט געווארן מיט שאמפאניער-גפן, זיך אוועקגעגליטשט בסוד און געטאנצט ווי מזיקים א האפקע בחצות צו תיקון-חצות אזוי ווי דער גזלן פעיגין און דער יונגער טאשן-שניידער ,דאדזשער' טוען צום סוף פונעם ענגלישן ראמאן ,אליווער טוויסט', ווען דער אלטער זשוליק און דער יונגער קעשענע-גנב גנבענען זיך אוועק אין מיטן נאכט אין דער פינצטערניש.
די וועלט בלייבט דעריבער אן א משיח און ווי תמיד בלייבן מיר אן א באבען!
_________________________________________________________
לייט-ארטיקל
אן אייביקע מעשה מיט אן אייביקן מוסר-השכל
בשעת דאס היינטיקע, טומלדיקע יאר קומט צו א סוף, דערמאנען מיר זיך די חנוכה-געשיכטע און גריבלען זיך אין איר מוסר-השכל. מיר טראכטן פון די געשעענישן, וואס האבן געבוירן אזא יום-טוב. חנוכה האט לאנג צוריק פארלוירן זיין אמתע באדייטונג און איז היינט-צו-טאג אזא מין ניתל פאר יידן, ווען עלטערן שענקען זייערע קינדער מתנות. די אמתע חנוכה-געשיכטע שילדערט דעם מוט און אמונה פון עם-ישראל. אזוי ווי פסח און פורים איז חנוכה א יום-טוב, וואס פייערט די פרייהייט און אייביקייט פון יידישן פאלק און דעם טייערן פרייז, וואס מ'מוז אפט באצאלן פאר אזעלכע אוצרות.
ישראל איז געהערשט געווארן פון גריכישן קעניג אנטיאכוס IV עפיפאנעס, א מלך מיט חוצפה און קארופציע אן שום מאס און אן קיין גרענעץ. די דעמאלטיקע מיוחסים אין ישראל האבן זיך געוואלט אסימילירן און די פשוטע פאלקס-מאסן האבן געוואלט בלייבן יידן.
מחמת א ריי אומרוען אין ירושלים האט אנטיאכוס געשיקט אן ארמיי אין דער הויפטשטאט, אום צו צעשמעטערן די מהומות. אנטיאכוס האט בארויבט דאס בית-המקדש און עס פארוואנדלט אין א גריכישן טעמפל. ער איז געווען אנטשלאסן צו פארטיליקן אויף אייביק די רעליגיע פון פאלק ישראל. די תורה איז געווען פארבאטן צוזאמען מיטן ברית-מילה און פראווען די יום-טובים.
אין 167 (פאר דער איצטיקער צייט-רעכענונג) אין שטעטל מודעין האט ר' מתתיהו, אן ארטיקער אריסטאקראט, דערהרגעט א גריכיש-אסימילירטן ייד, בשעת ער האט אנגעבאטן די גריכישע געטער א קרבן אין אן אומדערטרעגלעכן אקט פון עבודה-זרע. דער אויפשטאנד האט זיך דעמאלט אנגעהויבן. אין 166 האט יהודה פארטראטן זיין פארשטארבענעם פאטער מתתיהו ווי דער פירער פון דעם אויפשטאנד און איז באקאנט געווארן ווי יהודה המכבי. דער בונט איז צוערשט געווען אזא מין בירגער-קריג, אין וועלכן די חשמונאים האבן הויפטזעכלעך אויסגעפירט אטאקעס אויף אנדערע יידן און האבן פארבאטן געצן-דינעריי אין די טעריטאריעס, איבער וועלכע זיי האבן געהערשט. נאך דריי יאר האבן די מכבים באפרייט ירושלים און פארהייליקט דאס בית-המקדש. דער ראמאנטישער נס מיט די ליכטלעך, וואס האבן געברענט זיבן טעג לענגער ווי זיי האבן געזאלט ברענען איז פארגעקומען אין אט-דער צייט.
וואס האט די געשיכטע צו טאן מיטן היינטיקן פאלק ישראל און זיינע באציאונגען מיט די גויים? די געשיכטע באטאנט, אז גרונט-עיקרים ווי, למשל, אמונה און פרייהייט זיינען זייער וויכטיק און מ'מוז קעמפן מיט לונג און לעבער, און אפשר שטארבן, פאר אזעלכע פרינציפן. אזוינע ווערטן זיינען נאך וויכטיקער ווי די וועלט-מיינונג. אמונה איז געווען א מעכטיקער וואפן אינעם קאמף און נצחון איבער קאמוניזם און פאשיזם.
אין היינטיקן אמעריקע קעמפן די בעלי-אמונה קעגן אסימילאציע, וועלטלעכקייט און אטעאיזם. די רעליגיעזע אמעריקאנער קעמפן קעגן די, וואס ווילן איינפירן א רעגירונג, וואס האט ניט גאט אין הארצן. פארן פאלק ישראל איז די לעקציע דאס: אין קאמף צו פרעזערווירן א רעליגיעזע און נאציאנאלע אידענטיטעט, מוז א נאציע באצאלן גאר א טייערן פרייז. צוליבן שטייגנדיקן אנטיסעמיטיזם אין אייראפע, וועלטלעכקייט מיט אסימיליאציע אין אמעריקע און דער שטרעבונג פון די אראבער צו פארניכטן מדינת-ישראל איז דאס יידישע פאלק אונטער א שווערן דרוק און אין קלעם. בכדי צו בלייבן לעבן מיט אן אייגענער קולטור און רעליגיע דארף דאס יידישע פאלק באנייען און פארשטארקן זיין אמונה און פארטיידיקן זיינע עיקרים און ווערטן. קיין קולטור קאן ניט ניצול ווערן, אויב זי גלויבט ניט אין דער העכערקייט פון אירע ווערטן. דאס מיינט ניט, אז א קולטור דארף פאראכטן די ווערטן פון אן אנדערער, נאר אז זי מוז געטריי בלייבן אייגענע ווערטן.
עם-ישראל, דאס פאלק מיט די ביטערזיסע יום-טובים, מוז זיין אנטשלאסן צו פירן מלחמה, בכדי איבערצולעבן די היינטיקע באדראאונגען קעגן זיין עקזיסטענץ. ביז וואס ווען דער רבונו-של-עולם וועט מאכן א סוף פון די אלע יסורים פון עם-ישראל, וועט עס מוזן טאן, פונקט וואס ס'האט תמיד געטאן: ציילן די מלחמה-קרבנות, איבערלעבן אלע יסורים מיט גבורה און אמונה און פארגליווערן זיין מוח אויפן נר-תמיד, אפילו אין די פינצטערסטע צייטן, אפילו אין היינטיקן חושך-מצרים און תוהו-בוהו.
____________________________________________________________________________________________
שבתדיקע באגריסונגען
פרייטיק, 7 דעצעמבער 2012
אונזער יערלעכער, גראנדיעזער
,כלי-זמרים-באל'!
שבת, דעם 8טן דעצ. אין אוונט.
העכער 700 געסט פון אלע טיילן וועלט
וועלן הוליען ווי ניקאלייעווסקע אריסטאקראטן
ביי משה צווייג אין פאלאץ!
שאמפאניער-שטונדע 7 אזייגער
מיט באגריסונגס-קאמיטעט ביי דער טיר
וועטשערע מיט מוזיק און טאנצן - 8 אזייגער
ד"ר קארפאטי וועט באגריסן די געסט
דער בוטשאטשער בדחן וועט דיריגירן אונזער ארקעסטער
די גראפיניע דע גאלוועז וועט זינגען ,מחותנתטע
,די יענטעטעינערס' וועלן זינגען און דער צווילינג טרונקוואסער וועט טאנצן
א ספעציעלע חנוכה-באגריסונג פון ד"ר נאמאסט
זייער געערטע לייענער, חברים און פארערער:
חנוכה איז א פריילעכער יום-טוב, ווען דאס יידישע פאלק פראוועט דעם נצחון פון די חשמונאים איבער די יונים. דאס איז געווען א לאנגיאריקער אויפשטאנד, בשעת וועלכן ס'זיינען אומגעקומען א סך בני-ישראל. מיט די מכבים בראש האט עם-ישראל באזיגט די גריכישע אימפעריע און פאריאגט די יונים פון ישראל. אזוי ווי א האמער האט יהודה המכבי (דער ראשי-תיבות פאר ,מי כמוכה באלים יהוה') צעשמעטערט ווי שמשון-הגיבור די דעמאלטיקע שונאי-ישראל.
דער ראמאנטישער נס מיט דער מנורה אין בית-המקדש פאראייביקט די חנוכה-געשיכטע.
רבותי, תשע"ג איז דער ראשי-תיבות פאר ,שנה עם גבורה' (א יאר מיט שטארקייט). א דאנק דער גבורה און אמונה פון די חשמונאים האט ישראל צוריקבאקומען זיין פרייהייט און צוריק אויפגעבויט דאס בית-המקדש.
חברים-כל-ישראל, זאל ישראל ברענען אייביק ווי דער נר-תמיד (ונאמר אמן). זאלן די מנורה-ליכטלעך ברענען ניט בלויז חנוכהצייט, נאר אויך א גאנץ יאר מיט חנוכהדיק פריילעכקייט אין יידישע הערצער אומעטום. רבותי, וואונדער איבער וואונדער געשעען נאך היינט-צו-טאג נסים. נסים גדולים הים פה ושם! אמן סלה.
מיט צוויי יאר צוריק איז געשען א נס גדול: ,דער מאמענט' איז געבוירן געווארן! ער איז געשאפן געווארן על-רגל-אחד מיט א תפילה מיט כונה, א זשמעניע זאלץ און א הייפעלע שמאלץ, א דאנק א חברה געוואלדיקע בטחוניסטן. א הייפעלע זקנימלעך מיט א טרוים האבן געשאפן אין יאנוא 2011 א יידישע צייטונג... אין א צייט, ווען ס'זאלן שוין מער ניט עקזיסטירן קיין שום יידישע צייטשריפטן. אן קיין בעלי-חלומות וואלט די וועלט ניט עקזיסטירט.
לכבוד חנוכה און גרויסע וואונדער און לשבח דער ייידשער קולטור מיט אירע פיל אוצרות וועלן חשובע געסט פון אלע טיילן וועלט עסן, טרינקען און טאנצן מיט גרויס פייערלעכקייט אויף אונזער גראנדיעזן ,כלי-זמרים-באל'. מיר וועלן פייערן סיי חנוכה סיי דעם געבורטס-טאג פון ,דער מאמענט'. דאס איז טאקע מיט ממתקים א נסימדיקער מאמענט!
אין גוטברודערשאפט און מיט גרויס דאנקבארקייט,
ד"ר אוצר א. מ. נאמאסט, פרעזידענט און גרינדער פון ,דער מאמענט'
אלגעמיינע באמערקונגען
חנוכה פייערט מען דעם נצחון פון פאלק ישראל איבער די יונים. דער אויפשטאנד פון די מכבים האט געדויערט גאנצע 23 יאר. סוף-כל-סוף האבן די חשמונאים פארטריבן די יונים פון ארץ-ישראל. נס גדול היה פה! ס'זיינען געשען צוויי נסים: די יידישע באנטאוושטשיקעס האבן באזיגט א מעכטיקע אימפעריע און די מנורה-ליכטלעך אין פארשוועכטן בית-המקדש האבן על-פי-נס געברענט גאנצע אכט טעג.
די שרייענדיקע נייעס
ס'עקזיסטירט שוין א פאלעסטינער מדינה: ירדן! היינט-צו-טאג זיינען אבער דא דריי פאלעסטינער מדינות, ירדן, עזה און דער מערב-ברעג. דריי פאלעסטינער טעריטאריעס זיינען אבער ניט גענוג. מיט דער רעזאלוציע איז דער עולם, טאקע א גולם, צוריקגעגאנגען ביז די 70ער יארן, ווען ,אונא' האט געטאן בלויז נאר צוויי זאכן: פארדאמען ישראל און אטאקירן אמעריקע. די אראבישע וועלט ווערט וואס אמאל דרייסטער. איר חוצפה האט ניט קיין גרענעץ.
מיר האפן, אז די אמעריקאנער יידן, געטרייע דעמאקראטן און שטיצער פון פרעזידענט אבאמע, זיינען צופרידן און האבן באקומען פונקט, וואס זיי האבן געבעטן, אן אנטיסעמיט אין ווייסן הויז, וואס איז קעגן ישראל.
סוזען רייס, די אמבאסאדארין אין ,אונוא', האט ניט פארהיט די ארגאניאציע פארצוברענגען די רעזאלוציע פאר דער אלגעמיינער פארזאמלונג. דזשאן באלטאן, דער פריערדיקער אמעריקאנער אמבאסאדאר אין פעלקער-בונד אין ניו-יארק, וואלט געהינדערט אלע פארזוכן צו פארמולירן אזא רעזאלוציע.
מיר האפן, אז דאס אמעריקאנער יידנטום איז זייער צופרידן פון דעם היינטיקן מצב און די אקציעס פון דער אדמיניסטראציע אבאמע. מיט זייער שטיצע פאר אבאמע'ן האבן די פרומע קהילות און די אלטע יידן (אלע מלוכה-צדקה-געניסער) פארראטן די יידישע מדינה און פארקויפט די נשמה פאר א פאר קאפקעס. א חרפה און א בושה.
לוסטיק, פריילעך און מחיהדיק
אונזער פייערלעכער ,כלי-זמרים-באל' וועט פארקומען שבת אין אוונט אין דער מעטראפאליע אין דעם שיינעם באל-זאל פון אונזער טייערן חבר משה צווייג. יא, דער גביר האט אן אייגענעם באל-זאל אין שטוב! שבת אין אוונט וועט דער עולם הוליען אזוי ווי ניקאלייעסווקע אריסטאקראטן!
פרייטיק אין אוונט פייערן מיר חנוכה אין רעסטאראן ,קוטשער'ס' צוזאמען מיט זיינע אייגנטימער.
היינטצייטיק, ניימאדיש און מאדערן
דאס איז א מאדערנער ,מאמענט'! מיט די אלע ניימאדישע רובריקעס און מאדערנע אפטיילונגען פאסמאקעווען און אטכאען זיך די לייענער. יעדע וואך רעדט מען דא ארום נייע אידייען און מיטלען ווי אזוי צו פארשענערן און פארגרעסערן ווייטער ,דער מאמענט'.
פאר אונזערע פריינט און פארערער אין אלע טיילן וועלט, וואס קאנען, ליידער, ניט אנטיילנעמען אין אונזער חנוכהדיקן ,כלי-זמרים-באל' און הערן ווי די גרעפין דע גאלוועז זינגט ,מחותנתטע', טוט א קליק מיט דער מויז און הערט זיך צו צו די שוועסטער פעדער, וואס זינגען דאס מחיהדיקע ליד אין ,יו-טוב':
1 http://www.youtube.com/watch?v=E0wUfMsruxU
דעם אמת געזאגט, קאן קיינער ניט זינגן ,מחותנתטע' ווי איר עקצעלענץ, אפילו ניט מרים קרעסין, וואס האט געזונגען דאס ליד, וואו נאר זי איז געשטאנען און געגאנגען!
אלטמאדיש, אלטפרענקיש און אנטיקן
די לייענער פרעגן, וואס פארא לערער לאווע גאווארטשיק איז געווען. מיר האבן אן ענטפער! זעט אט-דעם ווידעא. די לעצטע צען יאר, וואס חבר גאווארטשיק האט געלערנט אין א מיטלשול אין די בראנקס, האט ער געלערנט די קינדער אזוי:
http://www.youtube.com/watch?v=p5ppKamqWM8 1
דער לערער אין דעם פילם איז שטארק געראטן אין ר' לייזער (לאווע אויף רוסיש). ווען ער איז געווארן א לערער אין דער מיטלשול ביים קאנקורס איז די לערן-אנשטאלט געווען איינע פון די בעסטע אין דער גאנצער מעטראפאליע. די לעצטע צען יאר איז די שולע פאקטיש געווען א דזשונגל, וואו ס'האט געהערשט נאר דער כאאס. לאווע איז אבער געווען א לערער מיט גרויס זעלבסט-רעספעקט און שלוה. ער האט זיך געטשעפעט צו די ווילדע גראביאנעס און לאבוסעס און האט זיי באהערשט מיט אן אייזערנעם פויסט און א פארביסן פנים אזוי ווי מ'דריסירט-אויס א טיגער, מיט א שטול און א בייטש. ,ס'מוז הערשן ארדענונג און שטילקייט ביי מיר אין קלאס-צימער', פלעג מיסטער גאווארטשיק דערקלערן די שילער. ער וויל באקאנט מאכן פאר דער לייענערשאפט, אז ער האט נאך גארניט קיין אנונג, וואס די ווילדע גראביאנעס האבן פארשטאנען אדער זיך אויסגעלערנט ביי אים אין קלאסצימער. דער חשובער ,בעל-תפיסה' איז אבער פעסט איבערצייגט, אז זיי האבן זיך אויסגעלערנט ווי צו זיצן שטילערהייט אן שום באוועגונג 40 מינוט יעדן טאג.
צייט-גייסט און וועלט-אנשויאונג
בען פראנקלין, איינער פון די פאטער פון דער אמעריקאנער רעפובליק, האט באמערקט קורץ נאך זיין אונטערשרייבן די אומאפהענגיקייטס-דעקלערונג, אז ד נייע רעפובליק וועט געדויערן ביז וואס ווען די בירגער וועלן איינזען, אז זיי קאנען בארויבן די מלוכה-קאסע דורך שטימען פארן קאנדידאט, וואס זאגט-צו די מערסטע בענעפיטן פון דער רעגירונג. דאס האט ער געזאגט אין 1776!
איו 2012 לעבן מיר איצט אין אן עפאכע, ווען מ'וויל אלץ אין איינעם, דאס טעלערל פון הימל און דאס אויבערשטע פון שטויסל, און אויף אן אנדערנס חשבון נאך! די פאלקס-מאסן פארשטייען ניט, אז בחנם איז נאר די קעז אין דער ראצן-פאסטקע.
מאכלים אין טראיבעקע!
אונזער כאליאסטרע האט געהוליעט פרייטיק ביי נאכט אין טראיבעקע, א געגנט מיט א וועלט מיט יונגע ,ווייס-קאלנערניקעס' מיט א שיינע פאר קאפקעס אין דער קעשענע. בשעת מיר זיינען זיך געגאנגען שפאצירן אויף דער זעלבער גאס, וואו ס'געפינט זיך דער רעסטאראן, וואו מיר האבן געהאט בדעה צו עסן אוונטברויט, האט איין טייערער מיטארבעטער באמערקט דאס שילד ,קוטשער'ס' מיט דער זעלבער סיגנאטור, וואס דער האטעל אין ,די יידישע אלפן'.
,קוטשער'ס טראיבעקע' איז אן עלעגאנטער רעסטאראן. איינער פון די אייגנטימער איז אן אייניקל פון דעם בעל-הבית פון דעם בארימטן האטעל אין מאנטיצעלא, ניו-יארק. א גליק האט אונז געטראפן; דער גורל האט אונז צוזאמענגעבראכט. די לבנה איז טאקע דער בעסטער שדכן!
,קוטשער'ס' שטעלט-צו זיינע געסט די פיינסטע מאכלים פון די זיסע יארן, ווען די קאטסקילן זיינען געווען ,די בארשט-זאנע' און זיינען איבערגעפלאסן מיט יידישע האטעלן און זומער-קאלאניעס (באקאנט ביי די יאנקיס ווי ,קאך-אליינס'). אמאל איז געווען א וועלט!
דאס עסן אין דעם רעסטאראן איז דאס אויבערשטע פון שטויסל. אויף דער שפייז-קארטע זעט מען די זעלבע מאכלים, מיט וועלכע די אמאליקע האטעלן אין דער בארשט-זאנע זיינען געווען וועלט-בארימט. דא סערווירט מען הערינג, בארשט און א ים מיט אנדערע ,קאטסקילענע' ספעציאליטעטן, נאר נאך געשמאקער און מיט אזא עלעגאנץ, וואס מ'האט זיך קיינמאל ניט פארגעשטעלט אין ,די בערג', וואו אייערע טאטעס און מאמעס און באבעס און זיידעס האבן פארבראכט יעדן זומער!
שאקלט זיך אריין אין ,קוטשער'ס' און פאסמאקעוועט זיך מיט די פיינסטע מאכלים אין א געמיטלעכער אטמאספערע, וואו ס'זיינען ניט דא קיין פרעמדע, נאר לאנג-פארלוירענע פריינט און קרובים.
מיר האבן פארלוירן אונזערע הערצער אין די קאטסקילן! מיר האבן פארלוירן אונזערע הערצער אין ,קוטשער'ס'!
www.kutsherstribeca.com
אמעריקאנע
לאמיר זען, ווער ס'ווייסט וועלכעס אמעריקאנער ליד דאס איז: איך שאף אן אייגענע וועלט, א וועלט וואס געפעלט. קיינער ווייסט ניט בעסער ווי איך אליין, כ'בין אליין, אמן.'
חברה! אנצוהערן גיבן מיר אייך, אז דאס ליד קומט פון א מוזיקאלישער בראדוועי-פארשטעלונג, וואס מ'האט געמאכט אין די 50ער יארן פאר א גלענצנדיקן קינא-פילם!
פאראן אזוינע זאכן, וואס זיינען צו גוט צו פארגעסן און וואס מ'ווינשט, אז זיי זאלן נאך עקזיסטירן היינט-צו-טאג. ווען כ'בין אנגעקומען קיין וואשינגטאן, אום צו לעבן און ארבעטן, האבן עקזיסטירט און געבליט אוניקאלע געגנטן. יעדע געגנט האט פארמאגט א באזונדערן חן און טעם. א געשעפט האט געדינט דער אייגענער געגנט. אין סילווער-ספרינג, מארילאנג זיינען געווען כשרע צוויי רעסטארנען ,קאצ'ס' און ,שלום' און אויך כשרע צוויי סופערמערק. שטעלט אייך פאר! אין דער זעלבער געגנט איז געווען קושנער'ס, אן עלעגאנטער מיט ווייסע טיש-טיכער רעסטאראן, וואס האט זיך ספעציאליזירט און אויסגעצייכנט מיט פיש-מאכלים.
שטעלט אייך פאר, אז יעדן זונטיק אין אוונט זאלן גאנצע משפחות, דריי און פיר דורות, עסן צוזאמען אין אן איידעלער אטמאספערע. עטלעכע קרובים לאכן און דער זיידע דערציילט די קינדער מעשהלעך און מאכט כשוף און קונצן, כדי צו אמוזירן די קינדער. די באבע רעדט צו אירע שכנות און אמאליקע שכנטעס, וואס זיצן ביי א דערבייאיקן טיש.
גאנץ וואשינגטאן פלעג, אונז האט זיך דעמאלט געדאכט, עסן אין ,קושנער'ס'. יעדער קרוב איז געווען פארטאן און פארטיפט אין אן איידעלן שמועס אין א געמיטלעכער אטמאספערע, וואו אלע זיינען געווען פאני-בראט.
פארשוואונדן איז ,קושנער'ס', צוזאמען מיט דער געגנט, וואו ס'האט זיך אמאל געפונען. טראדיציאנעלע פאמיליע-סעודות יעדן זונטיק זיינען אויך פארביי. ס'בלייבט אבער, גאט צו דאנקען, איין זאך: וואונדערשיינע זכרונות!
דאס שקיעה-שטעטל
נס גדול היה שם! דא אין דעם צויבער-שטעטל געשעען תמיד נסים. דא אין שקיעוויטש ברענען די חנוכה-ליכטלעך, אזוי ווי די שבת-ליכט, אויף אייביק. דא ברענען יידישע נשמות אייביק ווי דער נר-תמיד.
דער יידישער זייגער
דערהאלטן האבן מיר היינטיקע וואך א מבול מיט בריוו, איבערגעבנדיק, אז מ'בארייכערט זיך דאס לשון דורך לייענען ,דער מאמענט'. מיר דערפרייען זיך ביז די זיבן הימלען, ווען מיר הערן אזא מחיהדיקן קאמפלימענט. מיר דערפרייען זיך אויך ביז דער סטעליע, וואס פאראן אזעלכע וואס זיינען בהלנים זיך אויסצולערנען א בעסערן יידיש און האלטן אונזער צייטשריפט פאר א שאץ-קאמער.
פון לעמבערג שרייבט אונזער לייענער ברוך דארפמאן:
אין לעמבערג לעבן איצט ווייניק יידן. דא גרייט מען זיך אפצומערקן חנוכה.
ריידנדיק וועגן דעם שרייבער אלעקסאנדער ליזען, מיט ליזענ'ען ביך איך געווען זייער נאענט. צוזאמען האבן מיר געקעמפט פאר יידיש. געשטארבן איז ער איז מיט העכער צען יאר צוריק.
מיר באריסן אייך צום יום-טוב חנוכה.
יונג און חסידיש
הערט זיך צו צו א ניימאדישן חנוכה-ניגון!
http://www.youtube.com/watch?v=qSJCSR4MuhU 1
ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש'.
ריידנדיק וועגן משיח
אונזער צדיק-הנסתר אין צפת האט דערקלערט היינטיקע וואך, אז דער משיח-שטראל, וואס וועט טרעפן דעם 24סטן דעצעמבער דעם ערג-קוגל קומט פון סאמע הארצן פון בורא-עולם און וועט ענדערן די ענערגיע און רוחניות פון אונזער פלאנעט. דעם טאג וועט דער כתר, וואס הערשט איצט איבערן עולם, מגולגל ווערן אין דער שחינה, וואס וועט פון דאן אן הערשן איבער דער וועלט. די דאטע פאלט זיך צוזאמען מיט דער דאטע לויטן מאיער קאלענדאר, ווען ס'וועט זיך אנהייבן א נייע רוחניות-תקופה.
קוקאראטשקעס און לאטרינען
דער פסיכיאטער אין משוגעים-הויז באמערקט, אז דער בעל-שחרית אין א טלית פאררויכערט שבת א פאפיראס און רויכערט זי מיט גרויס התלהבות. דער דאקטאר פרעגט ביים ייד: ,איר זייט א פרומער ייד און איר רויכערט שבת פאפיראסן? דאס מעג מען?'
,האט איר פארגעסן, הער דאקטאר, אז כ'בין משוגע?'
יידישע געאגראפיע! דער וואס קומט פון מישיגען איז... א מישיגענער!
די זקנימלעך אויפן שוועל פון משוגעים-הויז, וואס האבן שוין פארלוירן זייער כוח-גברא זיינען פארקאכט אין ,דער פארווערטס', ווייל ער דערמאנט זיי אין סעקס. ביים דערנענטערן זיך צום צויבער-מאמענט, ווען זיי פלעגן האבן באציאונגען, פלעגן זיי אויסרופן: ,פארווערטס און פארויס!'.
ס'איז א קורווישע וועלט
דער חוב-סופיט איז א פאליטישער פוטבאל פאר ביידע לאגערן! יעדער צד וויל שלאגן פאליטיש קאפיטאל מיט דעם שטרייט. די דעמאקראטן ווילן אויסגעבן און פארשווענדן נאך מער געלט, וואס די נאציע קאן זיך גארניט פארגינען. קויפט איצט די סחורה און צאלט דעם חשבון שפעטער, א סך שפעטער, וואס שפעטער דאס אלץ בעסער, און אויף אן אנדערנס חשבון נאך!
,אונא' נוצט איצט אויס די זעלבע אטאקעס און שפיצלעך, וואס זי האט געמאכט אין די 70ער יארן, כדי צו פארשווארצן ישראלס שם און לעגיטימקייט. דער אינטערנאציאנאלער פעלקער-פארבאנד וועט פון איצט אן אטאקירן ישראל און אמעריקע, אזוי ווי ער האט געטאן אין די 70ער יארן און איינצייטיק פארשווייגן די פארברעכנס פון טאטאליטארישע רעזשימען איבער דער לענג און ברייט פון דער וועלט.
ס'איז טאקע א קורווישע וועלט, ווען יידישע ארגאניזאציעס פארשווייגן די פעלקער-בונד-רעזאלוציע, זיצן שטילערהייט מיט פארלייגטע הענט און ליגן איינגעלייגט בשעת די אראבער אטאקירן ישראל און די שונאי-ישראל איבער דער וועלט, די לאקייען פון די אראבער, באראבאנעווען פון אלע זייטן מיט דער ,פארברעכערישקייט' און ,אומלעגיטימקייט' פון דער יידישער מדינה. אזא רעזאלוציע הייסט-גוט און אנערקענט ניט בלויז א פאלעסטינער מדינה, נאר זי שטעלט אויך פאר מיט זיך א פארדאמונג פון מדינת-ישראל!
די יידישע ארגאניזאציעס אין אמעריקע ליגן אין דער הינטערשטער קעשענע פון דער אדמיניסטאראציע אבאמע. זייערע פירער זיינען פארקויפטע נשמות, וואס געניסן אויך פון די ממתקים, וואס די דעמקראטן שענקען פון דער מלוכה-קאסע זייערע געטרייע לאקייען און יאלדן. מיר וואלטן געוואלט זען, אז ס'זאל שוימען די יידישע פירער פון מויל פאר כעס און זיי זאלן האבן א גוטן פיסק און א מויל אויף שרויפן. דאס זיינען דעמאקרטיש-געשטימטע אינסטאנצן, וואס רעדן קיינמאל ניט קעגן קיין דעמאקראטישע פרעזידענטן, ווי שטארק זיי זאלן ניט זיין קעגן ישראל. רבותי, ס'איז טאקע א קורווישע וועלט!
חברה, קוקט-אן סענאטאר זשא ליבערמאן פון קאנעטיקאט, דער פרומיאק און אוהב-ישראל. דער צבועיאק איז פאר אמבאסאדארין סוזען רייס, וואס האט דערלויבט ,אונא' גוטצוהייסן די עקזיסטענץ פון א פאלעסטינער מדינה און העלפן דער אדמיניסטראציע פארדעקן די פאקטן מכוחן מארד איבער אמבאסאדאר סטיווענס אין ליביע און דער אטאקע אויף אונזער אמבאסאדע. סענאטאר ליבערמאן ליגט אויך אין דער הינטערשטער קעשענע פון פרעזידענט אבאמע. דאס איז די סיבה פארוואס ס'ליגט אים אין דער לינקער פאה די אטאקע אויף דער אמבאסאדע און ס'קימערט אים ווי דער פאר-א-יאריקער שניי די די קעגנישראל-רעזאלוציע.
דער, וואס רופט-אויס אין מיט נאכט ,יושר', שרייט חי-וקים! יושר איז דער ראשי-תיבות פאר ,יתקדל ויתקדש שמה רבא'.
לשון-קודש
נס גדול היה פה* דערציילט מען אין ישראל און נס גדול היה שם** דערקלערט מען אין די תפוצות.
לשון-קודש, אן אנטיקענער העברעאיש, און עברית, א מאדערנער העברעאיש, זיינען פשוטע שפראכן. יעדער העברעאישער דבר פארמאגט א דריי-אותיותדיקן שורש***, לויט וועלכן מ'קאן דערקענען און באשטימען זיין באדייטונג. ,געדענקט דעם שורש!' דערקלערט יעדער מלמד און מדריך.
אזוי ווי שלום עליכם שרייבט כתריאלעווקע**** אין זיינע מעשיות, שרייבט שלום עליכם אויך ניתל, וואס איז דער ריכטיקער אויסלייג. ניתל (געדענקט דעם שורש!) קומט פון העברעאישן צייטווארט ,אויפהענגען/ארויפהייבן'. דער אותו-האיש באשרייבט מען אויף לשון-קודש ווי דער אויפגעהעגטער, דער, וואס איז ארויפגעהויבן געווארן אויפן צלם, דער געקרייציקטער.
ניתל איז א חגא. עם-ישראל האלט די קריסטלעכקייט פאר עבודה-זרע, מחמת די נוצרים פארגעטערן א מענש, וואס שטעלט-פאר מיט זיך געצן-דינעריי. די וואס זיינען חוטא-בעגל פאלן כורעים פארן עגל-זהב*****, וואס איז אויך א געוואלדיקע עבודה-זרה. מ'וויצלט זיך, אז דער אפיקורס איז ניט בלויז חוטא-בעגל, נאר אויך חוטא-בחמור, בחזיר ובשטן. חוטא-בעגל זיין מיינט ניט, אז דער ייד זינדיקט מיט עסן טריפהנע בייגל.
אזוי ווערט א לשון-קודשדיקער זאץ מגולגל אין א פשוטער יידישער פראזע: בכדי א פשוטער ייד זאל פארשטיין ,חוטא-בעגל זיין', מוז מען פארפשוטן דעם זאץ און זאגן, אז דאס באדייט ,פאלן כורעים פארן עגל-זהב' אזוי ווי מ'דאוונט ,אנחנו כורעים...' (מיר פאלן אויף די קני). אויב א פשוטער ייד איז ניט קיין בקי אין לשון-קודש אדער, נאך ערגער, קען ניט קיין שייטל עברי, און דער זאץ איז נאך צו לומדיש פארן חדר, מוז מען ווייטער פארפשוטן פאר אים די פראזע און דערקלערן, אז דאס מיינט ,בוקן זיך פארן גאלדענעם קאלב'.
דער, וואס שרייבט לאטכענען קען ניט קיין לשון-קודש. א בקי אין לשון-קודש שרייבט ,לקחנען'. דער בחור האט געלקחנט א בולקע. און דער ערל דברט, אז דער בחור האט אים געלקחנט א סוס. רבותי, געדענקט דעם שורש!
*דא איז געשען א גרויסער נס.
**דארט איז געשען א גרויסער נס.
***דער ווארצל פון א ווארט
****כתריאלעווקע שטאמט פון העברעאישן נאמען כתריאל
טויטאלאגיע
איין כעסן קריכט אויף די ווענט און דער אנדערער היץ-קאפ גייט-ארויס פון די כלים. ביידע מאכן א גראטשקע און טופען מיט די פיס און קריצן מיט די ציין.
איין משוגענער קריכט אויף די גלייכע ווענט און דער אנדערער מטורף רעדט פון וועג, וואס מיינט, אז זיי פלאפלען. דער, וואס רעדט פון היץ פלאפלט ווי א צעווילדעוועטער.
איין דאקטאר אונטערזוכט דעם חולה, וואס איז געפערלעך-קראנק און דער אנדערער מעדיקער באטראכט דעם פאציענט, וואס איז חולה-מסוכן.
מחוץ ארץ-ישראל איז די סיטואציע א געוואלדיקע און אויסער אמעריקע איז דער מצב אויך א געפלערלער; דעריבער זיינען די אלע באזארגטע אויסער זיך.
אויסער דעם און (א)חוץ יענץ איז ער פארט א חבושער מענש.
די אלע בעל-עגלהס, קוטשער און דראשקיארזשעס האבן געווארט אויף פאסאזשירן און פראכט ביי זייערע וועגענער, קארעטעס, קאטשן און דראשקעס, וואס זיינען געשטאנען הארט נעבן אלטן פארק.
א בעל-מלאכה איז א האנט-ווערקער.
לשון-רבים איז מערצאל און לשון-יחיד איז איינצאל.
ריידנדיק וועגן געשלעכט! מין-נקבה און מין-זכר באשרייבן א פיזישן צושטאנד און לשון-נקבה און לשון-זכר נוצט מען בנוגע דקדוק. מין-נקבה און לשון-נקבה מיינען ביידע ווייבלעך און מין-זכר און לשון-זכור הייסן ביידע מענלעך.
איבער דער וועלט זיינען דא אמפיביעס, רעפטיליעס און מאמאליעס אבער אזעלכע באשעפענישן זיינען באקאנט אויף יידיש ווי ערד-וואסער-בריאות, קריכער און (מילך)-זויגער.
דער שטעקער אין שטעפסל
דער ייד האט געמאכט א פתחל איז א אן אדיאם, וואס מיינט, אז דער יהודי האט געהאט אינטימע באציאונגען.
בנוגע תשמיש-המיטה אין דער אלטער היים האט מען יא געוואוסט פון קעגנשוואנגערשאפטס-מיטלען. א קאנדאן איז געווען באקאנט אין פארשידענע קאנטן ווי א גומע, פאריזער, קאפאטע און א פראנצויזישער קאנווערט.
דער, וואס האט אויסגעצויגן די פיס, האט אוועקגעלייגט דעם לעפל, האט זיך געפעלט און האט זיך אפגעטראגן, וואס מיינען, אז דער ייד איז געשטארבן, אז ער איז אוועק אין דער אייביקייט. דאס זיינען אויסדרוקן פון פארשידענע ,גובערניעס' אין אמאליקן יידישלאנד.
ד"ר פישביינס נקמה
אונזער בעל-נקמה און בעל-מלחמה ד"ר פישביין דערקלערט, אז די נקמה איז תמיד א נחמה. אונזער טייערער קאמפס-הונט ווערט קיינמאל ניט אויסעמוטשעט און רייצט זיך אן אויף ימח-שמוניקעס אומעטום.
היינטיקע וואך האט מען מיר געצייגט א בריוו פון א איינעם א ,קענער', וואס וויל וויסן, פארוואס מיר שרייבן ניט וועגן די ,דערגרייכונען' פון די יונגע יידישיסטן. דער ענטפער איז א פשוטער: אז זייז זאלן זיין ווירדיק, אויב זיי זאלן טאן עפעס ווערטיקס, וואלטן מיר געשריבן וועגן זיי. דערווייל טוען און מאכן זיי גארניט קיין ווערטיקס, אחוץ קלאפן זיך אין דער פלייצע און פאשטן זיך אין בייכל. אלזא וואס איז דא צו זאגן אדער צו שרייבן?
פון הוילן פאס
דער גרויסער וואונדער מיט די מנורה-ליכטלעך אין בית-במקדש איז הן א גלגול הן א מעטאפאר פארן נר-תמיד, וואס ברענט אייביק. ס'איז דער זעלבער נס, וואס ישו הנוצרי זאל האבן פאראורזאכט, ווען פון א ליידיקן זאק האט ער ארויסגענומען פישלעך מיט בולקעס פאר די 5,000 ארעמע, פשוטע יחידים, וואס זיינען געקומען הערן זיין דרשה.
אמן, דינו ותיקו
חנוכה און פסח זיינען יום-טובים ווען מיר פייערן פרייהייט מיט נסים. דאס זיינען די לענגסטע צוויי יום-טובים. פסח און חנוכה פראוועט עם-ישראל צוויי נצחונות איבער מעכטיקע אימפעריעס. אמן.
אזוי ווי דער קריעת-ים-סוף איז דער נס מיט די ליכטלעך א גלגול פון אל שדי* אויפן עולם-הזה. דינו.
די ליכטלעך האבן זיך ניט אויסגעלאשן נאך איין טאג און האבן געברענט נאך א זיבן טעג, די צאל טעג אין א וואך. וואס איז דער טייטש? תיקו.
*אל שדי (איינער פון די נעמען פונעם בורא-עולם) מיינט ,איבערגענוג'.
בלייבן אן א באבען
די משיחטע טאנצט ווי א ליטוואטשקע, דער באבניק ווי א קאזאק און די משיחטע ווי א גאליציאנערין. די משיחטע איז טאקע מיט ממתקים א חסידישע פרוי און אן אלטמאדישע משיחטע. ווער דארף האבן ניימאדישע משיחים? אין זיי נויטיקט מען זיך ווי מכות מיט קינים. דער עולם בענקט נאך אן אלטמאדישער באבען און שמאכט נאך אן אלטמאדישן משיח.
די טייערע באבע דערפרייט זיך ביזן עולם-האמת, וואס די משיחטע וועט צינדן די מנורה-ליכט ביי איר אין שטוב. וואס פארא א כבוד און זכות! בלויז נאר די באבע קאן זוכה זיין צו האבן אזא כבוד!
ווען די משיחטע צידט-אן א חנוכה-ליכטל, ברענט עס ניט בלויז איין נאכט, נאר ס'ברענט אייביק ווי דער נר-תמיד!
זוכט-ארום די באבע און די משיחטע אויף אונזער חנוכהדיקן ,כלי-זמרים-באל' שבת אין אוונט!
________________________________________________
לייט-ארטיקל
די אמתע חנוכה-געשיכטע
נאכן טויט פון אלכסנדר מוכדון איז זיין ריזיקע אימפעריע זיך צעפאלן אויף גרויסע צוויי אימפעריעס און עטלעכע קלענערע לענדער. די גרויסע אימפעריעס זיינען געווען די פטאלאמעאישע אין עגיפטן און די סעלעווקידישע אין סיריע.
יהודה איז געווארן א טייל פון דער פטאלאמעאישער מדינה, וואס איז געווען א פארהעלטענישמעסיק-רואיקער פעריאד. אין יאר 201 (פאר אונזער צייט-רעכענונג) איז זי אבער אריינגעפאלן אין די הענט פון די סעלעווקידן. אזוי ווי דמשק, די סעלעווקידישע הויפטשטאט, איז געווען א סך נעענטער צו ירושלים ווי אלעקסאנדריע, די הויפטשטאט פון פטאלאמעען, האבן זיך די סעלעווקידישע מלכים אלץ מער געמישט אין דער יהודהשער פאליטיק.
דערווייל האט זיך א גרופע יונגע יהודים פון רייכע משפחות פאראינטערעסירט מיט דער גריכישער קולטור, וואס האט, פון זייער שטאנדפונקט, אויסגעזען רייכער און שענער ווי די יידישע. זיי האבן זיך גערופן העלעניסטן (,העלענאס' איז א גריך אויף גריכיש).
מיט דער צייט האט זיך די לאגע אין דער סעלעווקידישער מדינה פארערגערט. פון מזרח האבן די פערסן אנגעהויבן אטאקירן און פארכאפן גרויסע שטחים לאנד. פון מערב זיינען זיי אנגעגריפן געווארן פון די רוימער. אין דעם לאנד גופא זיינען אויך פארגעקומען אומרוען. דאס האט פאראורזאכט די שטרעבונג מצד די הערשער צו פאראייניקן דאס פאלק אונטער איין רעליגיע. צענדליקער קליינע געצן-דינערישע פעלקער האבן אנגענומען דעם גריכישן גלויבן, צולייגנדיק זייערע אייגענע געצקעס צו די גריכישע געצן.
אין 175 איז צו דער מאכט געקומען אנטיאך דער פערטער עפיפאנעס. ער איז אויסגעבילדעט געווארן אין אטענאס און געווען פארליבט אין דער גריכישער קולטור. ווען ער האט דערזען די סכנות, וואס באדראען די מדינה האט ער אנגענומען דראסטישע מיטלען צו פארשנעלערן דעם אסימילאציע-פראצעס, וואס איז, נאך זיין מיינונג, אנגעגאנגען צו לאנגזאם.
איינצייטיק איז אנגעקומען קיין דמשק א גרופע העלעניסטן, וואס האבן דעם מלך פארזיכערט, אז די יידן זיינען גרייט אנצונעמען די גריכישע אמונה. איבער 90% יהודים האבן געהאסט די העלעניסטן. דער מלך האט קיין צייט ניט געטראכט און מיט א גרויסער ארמיי אין 168 אריינגעשפאנט אין ירושלים. די גריכן זיינען אריין אין בית-המקדש, צעשמעטערט אלץ, וואס זיי האבן געקאנט און פארשוועכט די תשמישי-קדושה. דאס האט ארויסגערופן א ווידערשטאנד מצד די יידן. די כוחות זיינען אבער געווען לטובת די גריכן. די יידן האבן דעריבער געליטן א שרעקלעכע מפלה! דערנאך האבן די גריכן מיט דער הילף פון די העלעניסטן אויפגעשטעלט מזבחות אין פארשידענע שטעטלעך אין יהודה, וואו דער קרבן איז געווען א חזיר.
אין א קליין שטעטל מודיעין, 17 מייל צו מערב פון ירושלים, האט געוואוינט א משפחה חשמונאים, מיט הכהן מתתיהו בן-יוחנן בראש. ווען א גריכישע, מיליטערישע איינהייט האט אויפגעשטעלט א מזבח און צוזאמענגעיאגט די גאנצע באפעלקערונג פון מודעין, כדי אנטיילצונעמען אין ברענגען אלס קרבן א חזיר, האט אן העלעניסט אנגעהויבן די צעראמאניע מיט א גריכיש ריטואל-געזאנג. דא האט מתתיהו ניט אויסגעהאלטן, ארויסגעכאפט זיין שווערד און צוזאמען מיט זיינע פינף זין, שמעון, יהוחנן, יהודה, אליעזר און יהונתן, אנגעפאלן אויף די גריכן צוזאמען מיטן העלעניסט און זיי אלעמען צעשטאכן.
דער אויפשטאנד האט זיך אנגעהויבן!
אין 165 נאכדעם ווי די מיליטערישע איינהייטן פון די גריכן אין יהודה זיינען פארניכטעט געווארן, זיינען די אויפשטענדלער אריינגעטראטן קיין ירושלים. אנגעפירט האט מיט זיי דער מיטעלער זון יהודה, וואס האט געקראגן דעם נאמען מכבי פון דעם אויסדרוק ,מי כמוכה באלים יהוה' (ווער קאן זיך פארגלייכן מיט אונזער גאט?).
ווען יהודה המכבי איז אריין אין בית-המקדש און דערזען די פארמיסטיקטע ווענט און דילן, האט ער אויפגערופן די ירושלימער איינוואוינער אויסצורייניקן דאס הייליקע ארט.
ווען ס'איז געקומען די צייט צו צינדן די מנורה, האט זיך ארויסגעוויזן, אז דא איז פאראן נאר איין על-פי-נס אפגעראטעוועט פעסל אייל. און דא איז פארגעקומען דער נס! דאס אייל אין פעסל האט געדארפט קלעקן נאר אויף איין טאג. ס'האט אבער געברענט גאנצע אכט טעג, ביז מ'האט צוגעגרייט ניי אייל.
דער אויפשטאנד האט געדויערט 23 יאר. איינער נאכן אנדערן זיינען זיינע פיר ברידער אומגעקומען בשעת זיי האבן צעקלאפט אלע גריכישע ארמייען, וואס זיינען געשיקט געווארן צו דערשטיקן דעם בונט. נאר אין יאר 142 איז יהודה, אונטער דער אנפירונג פון שמעון המכבי, געווארן אן אומאפהענגיקע מדינה.
שמעון איז געווארן דער כהן-הגדול און נשיא-היהודים און איז געווען דער גרינדער פון דער דינאסטיע חשמונאים.
אין דער זעלבער צייט איז די גריכיש-סירישע אימפעריע אונטער די סעלעווקידן ביסלעכווייז אונטערגעגאנגען און זיך פונאנדערגעפאלן.