text:
טאָגאַף קסנומקס וויקיפּעדיע (לעוועל קסנומקס) טראַינינג קאָרס & סערטיפיקאַטיאָן
איבערבליק
וילעם & פּרערעקוויסיטעס
לויף אַוטליין
פּלאַן & פיז
Certification
TOGAF 9.1 Foundation (Level 1) טראַינינג קאָרס איבערבליק
TOGAF® Foundation, אָדער TOGAF® טייל קסנומקס, איז דער באַאַמטער פּאָזיציע-מדרגה סערטאַפאַקיישאַן צוגעשטעלט דורך די Open Group. דעם TOGAF® גרונט (טייל קסנומקס) קורס גיט דעלאַגייץ אַ יקערדיק פארשטאנד פון די טערמינאָלאָגיע, סטרוקטור, און שליסל ענטערפּרייז אַרטשיטעקטורע פּרינציפּן פון TOGAF®.
דעם 2-טאָג TOGAF® קורס ענכאַנסיז אַ קאַנדידאַט וויסן פון די פאַרנעמונג אַרקאַטעקטשער בעסטער-פיר פראַמעוואָרק, אין סדר צו ענשור אַז זיי זענען גאָר יקוויפּט צו פאָרן די TOGAF יסוד (טייל קסנומקס) יגזאַם. דער קורס כולל אַ יגזאַם וואַוטשער, וואָס אַלאַוז דעלאַגייץ צו נעמען די עקסאַם ווען זיי פילן צוגעגרייט, דורך די עפֿן גרופע.
TOGAF® Foundation איז אַ גלאָובאַלי דערקענט סערטאַפאַקיישאַן, ווייזונג פארשטייער פון די הויפּט קאַנסעפּס הינטער ענטערפּריסעס אַרטשיטעקטורע און טאָגאַפ®. דערגרייכן עס וועט אויך לאָזן איר גיין צו נעמען די TOGAF® (טייל קסנומקס) יגזאַם, ווייַזונג מער אַוואַנסירטע וויסן פון TOGAF®.
טאָגאַף® אָפפערס שריט-דורך-שריט גיידאַנס פֿאַר אַנטוויקלונג פון פאַרנעמונג סיסטעם און גאַווערנאַנס. די ווערסאַטילאַטי פון די פריימווערק ינייבאַלז פאַרשידן אַפּלאַקיישאַנז צו ענטערפּריסעס ריינדזשינג אין קאַמפּלעקסיטי, סטרוקטור, גרייס, אַפּעריישאַנז, אַפּלאַקיישאַנז, דאַטן, און טעכנאָלאָגיע. דעריבער, דער וויסן פון TOGAF®, דערגרייכט דורך דעם ינשורינג דעם ברייט קייט, דעמאַנסטרייץ אַז אַ קאַנדידאַט קענען יפעקטיוולי בייַשטייַערן צו ענשור אַז געשעפט און עס צילן זענען אַליינד.
ינטענדיד אַודיענסע פון TOGAF 9.1 Foundation (Level 1) לויף
- דעם קורס איז רעקאַמענדיד פֿאַר ווער עס יז אינטערעסירט אין לערנען מער וועגן ענטערפּרייז אַרטשיטעקטורע און טאָגאַפ®.
פּרערעקוויזיטעס פֿאַר TOGAF 9.1 Foundation (Level 1) סערטיפיקאַטיאָן
- אַלעמען קענען אָנטייל נעמען אין דעם קורס און עס זענען קיין פּרירעקוואַזאַץ.
קורס אַוטליין געדויער: קסנומקס טעג
- TOGAF® Introduction
- מאַנאַגעמענט איבערבליק
- די טאָגאַף ® קסנומקס קאַמפּאָונאַנץ
- אַ הקדמה צו די אַרטשיטעקטורע אנטוויקלונג מעטאַד
- די ענטערפּרייז קאָנטינוום
- די אַרטשיטעקטורע ריפּאַזאַטאָרי
- אַרטשיטעקטורע גאַווערנאַנס
- אַרטשיטעקטורע קוקן און Viewpoints
- בנין בלאַקס און די אַדמין
- די אַדמין
- אַדמ גיידליינז און טעטשניקוועס
- שליסל אַדמין דעליוועראַבלעס
- TOGAF® Reference Models
- טאָגאַף ® סערטיפיעד פּראָגראַם
ביטע שרייַבן צו אונדז אין info@itstechschool.com & קאָנטאַקט אונדז אין + קסנומקס-קסנומקס פֿאַר די לויף פּרייַז & סערטאַפאַקיישאַן קאָסטן, פּלאַן & אָרט
TOGAF® 9.1 Foundation (טייל קסנומקס) עקסאַמינאַטיאָן
די עקסאַם איז:
- קלאָוזד בוך
- קסנומקס מינוט
- קסנומקס שאלות
- פאָרן צייכן איז קסנומקס%
די פאלגענדע איז אַרייַנגערעכנט מיט אונדזער TOGAF® Foundation Level 1 קורס:
- עקסאַמינאַטיאָן וואַוטשער
- עקסאַם פּאַס גואַראַנטעע
- די וויסן אַקאַדעמי טאָגאַף ® וויקיפּעדיע לעוועל קסנומקס מאַנואַל
- באַווייַזן
- יקספּיריאַנסט טאָפאַף ® ינסטראַקטער
- ריפרעשמענץ
פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע ליב רוף אונז.


c: text/html

text:
אבער די סאַלעסטשאַליס טאַקע זענען אַן אַרמיי.
די לאָסט גן עדן איז אַ גאָרטן, און מען קענען טראַכטן פון זיך ווי זייַענדיק אין די געשטאלט פון דעם גן עדן, אויב די גוט זון שיינט אין די פרידלעך הימל. אויב איר קענען ליגן אַראָפּ אין די שאָטן פון די ביימער; אויב אין פייגל אין די צווייגן פון די זעלבע ביימער עפּעס קליקט און כוויסאַלד דורך פייגל. אויב איר זענט געזונט און אָפּגעלאָזן, און אַ ווינטל און ניט גרויל סטירז דיין ווהירלווינדס. אויב אין די הענט פון אַ גוט בוך אָדער אין דעם קוואַרטאַל פון פייַן מענטשן. אבער דאָס איז נישט דער בלויז סימבאַלאַנס פון גן עדן.
די אַרמיי אויף דער פּאַראַד, אַדלי גענוג, עפּעס אויך רעדט וועגן די ריאַלאַטיז פון די ומזעיק וועלט.
רעסידענץ פון די רוחניות וועלט זענען נישט זייער ענלעך צו סטודענטן וואס טאָן ניט פאַלן פֿאַר קאַפּאַלז און זענען ליגן אויף די לאָנקע פון די קאַמפּאַס. ווי מיר זענען אָפן, זיי זענען דווקא די אַרמיי און די האר וועמען זיי דינען, איז גערופן די גאָט פון הימלישע מחנות. אין העברעיש, די סאַבאַאָטה.
אָרדענונג, וויסן פון דעם אייגענע אָרט אין דער כייעראַרקי אָן גאַסץ נעמען דעם אָרט פון אנדערע, פּערזענלעך גוואַלד, קוילעלדיק קאָוכירז, דאָס זענען די טשאַראַקטעריסטיקס פון די אַנגעליק רייען. צו די געהאלפן מענטשן עס איז נייטיק אין אַ צוטריטלעך מאָס צו זיין לייקלי צו די סעלעסטיאַל גואַרדסמען.
אין קיין וועג דעטרוסינג פון די שיינקייט פון אַ פרידלעך לעבן; איך האט ניט צווייפל די נייטיקייַט פון די גאנצע וועלט, אָן ויסנעם, ביטינג שווערדן זיך פּלאָוושאַרעס און זייער ספּעאַרס - אין פּרונינג כוקס, איר נאָך האַלטן זיך פון אַז געמיש פון סאָפטנעסס, קאַוערדאַס און אומוויסנדיקייט, וואָס פֿאַר עטלעכע סיבה גערופֿן פּאַסיפיסם. ביז איצט, בלויז די כאַראַקטער פון די וווטשעטיטש סקולפּטור האט קרום די שווערד אויף די אַקער. אַלע די מנוחה זענען אַרמד. און פּאַסיפיסם איז גוט. קאָוואַרדיסע איז שלעכט. א רוחניות לעבן פון גרויס מענטשן וואס פליען ניט שאַטן און דער בער וועט קאָרמען ברויט צו האַנט, אין פאַקט איז אַ פאַקטיש שלאַכט מיט קיין מנוחה איבער אַלע לעבן אויף ערד.
עטלעכע פון די הייליקע, וואָס זענען גערופן "ברעכן דעם מוסטער," און זענען די אמת וואָריערז אין ביידע סענסיז, רוחניות און פּראַקטיש.
סיינט נעסטאָר פון סאָלונסקי געבעטן פֿאַר די ברכה פון סט דעמעטריוס צו קעמפן מיט אַן ונדעפעסטיד ראַנגלער געהייסן ליאַ. ער טאָסט די קאָנקורענט צו די קייסער און די מאַסע פון די הויך פּלאַטפאָרמע צו די שפּיז. אָפט קריסטן. נעסטאָר פארברענט מיט אַ פאַרלאַנג צו אַניוועסדיק דעם טריומף פון ברוט קראַפט און ימפּיוניטי. ער וואַן. ליאַ געפונען טויט אויף די זעלבע שפּיז. נעסטאָר באַצאָלט פֿאַר דער נצחון מיט זיין אייגן מאַטערן.
דזשוליאַן די אַפּאָסטאַטע פֿאַר אַ קורץ צייַט ויסגעמאַטערט די קהילה מער ווי אַלע די פריערדיקע פּערסאַקיוטערז, גענומען צוזאַמען. דעם מלך באמערקט משיח ווי אַ פּערזענלעך פייַנט. פילע מתפלל פערוואַנטלי פֿאַר די געפיל פון די קהילה פון די טייַוול-ווי כיטרע. און באַסיל דעם גרויס האָט מתפלל געווען. די מאַרטער קוועקזילבער דורך די תפילות פון באַסיל פון הימל (!) ינטערווינד אין די שלאַכט מיט די פּערסיאַנס, וואָס געפירט דזשוליאַן. דער מלך איז פּירסט צו טויט דורך אַ הימלישע וואָריער. וווּ איז דער טויט געקומען, האָט ער פארשטאנען, וואַווינג זיין לעצטע פויסט אין דעם הימל און געזאגט: "איר קאַנגקערד גאַלילעאַן!"
באָריס און גלעב, אריין אין די כבוד פון גאָט דורך די סאַבמיסיוו שעדינג פון זייער אומשולדיק בלוט און די אָפּזאָג פון פראטריסידע, ינערפירד אין ערדישע באַטאַלז. אלעקסאנדער נעווסקי אין דער שלאַכט מיט די סוועדעס באקומען הילף און ברכה פון זיי.
ספּירידאָן טרימיפּהונצקי דערטרונקען די שיפן פון שונאים וואס זענען געווען אויף די פּלאַנדער פון קאָרפו.
רעסידענץ פון טהעססאַלאָניקאַ מער ווי אַמאָל אין געשיכטע געזען די גרויס מאַרטער דעמעטריוס אויף די ווענט פון זייַן שטאָט בעשאַס די סידזש אָדער שלאַכט.
ניקאָלאַ מאָזשאַיסקי איז נישט נאָר פּיקטשערד מיט אַ שווערד אין זיין רעכט האַנט.
ניט נאָר אויף אַ פערד מיט אַ שפּיז און סט דזשארזש.
די עלטער ברודער פון יוחנן די עוואַנגעליסט, יעקב (די קאַטהאָליקס סט דזשאַגאָ) בייַ איין מאָל כעדאַד די רוחניות באַפרייַונג פון די יבעריאַן פּענינסולאַ פון די מוסלימס, פֿאַר וואָס ער באקומען די נאָמען פון "מאַטאָמאָראָ", דאס הייסט "די צעשטערער פון די מורס." און מיר האבן אים געזען אין פראָנט פון די טרופּס קריסטן ווי אַ פישער, אָבער אין די פאָרעם פון אַ אַרמד זעלנער.
עס זענען פילע אַזאַ ביישפילן. זיי טאָן ניט מאַכן אַ יום טוּב. ניט אַלע. אבער זיי פאַרבינדן די טריומפאַנט הימל און די צאָרעס ערד. זיי ברענגען צו אונדזער היגע אַנויטאַבאַל פארביטערונג די זיסקייַט פון זייער הילף, אומגעריכט און פּאַראַדאָקסיקאַל.
און מיר דיליבראַטלי האט נישט זאָגן עפּעס וועגן די צייַט פון די אַלטע טעסטאַמענט, ווייַל ווי Paul זאגט אין די עפּיסטלע צו די עברים, וועט ניט דערגרייכן אונדז צייַט צו רעדן וועגן באַראַק, דעבראַ, דזשעפטהאַה, הגיבור, דוד, און פילע אנדערע. צווישן די כבוד מעשים זיי געטאָן, און זיי זאָגן אַז זיי "סאַבדוד קינגדאָמס, אנטרונען די ברעג פון דער שווערד, זענען געווען גוואַלדיק אין מלחמה, שטעלן פרעמד אַרמיז ..." (עוור.קסנומקס: קסנומקס-קסנומקס) ווי איר קענען זען, די מיליטעריש וואָקאַבולאַרי פון דעם דורכפאָר איז וועגן דער בעסטער מענטשן וועלט סאַטשערייטאַד מיט פאַירלי.
מענטשן אָפט טאָן ניט הערן וואָס זיי זאָגן צו אים. א מענטש הערט זיך אָדער וואָס ער וויל צו הערן. די פליסיק נעמט די פאָרעם פון אָנגעפילט כלים און די גערעדט וואָרט קענען טוישן זייַן טייַטש, סקוויזינג אין די טונקל עמטינעסס פון פאַרשידענע הערצער.
איך טאָן ניט וועלן מלחמה, איך טאָן נישט רופן פֿאַר מלחמה, און איך טאָן ניט לויבן די פאַרשידן וועגן צו לאָזן די גאַץ אויס. אבער מלחמה מיינט צו מיר אַ אייביק סאַקאָנע צו די שוואַך ערדישע מענטשלעך הויז. אַ אייביק סאַקאָנע ווייַל פון די תאוות וואָס טרער די האַרץ פון די באוווינער פון דעם שוואַך הויז. און איך נאָר ווילן צו דערמאָנען איר אַז די הייליקע זענען נישט פּאַסיפיס אין אַז פּראָסט פארשטאנד אַז פּריוויילז אַרום. זיי זענען נישט "פּוכיק פּאָז" וואָס פאַרשפּרייטן סוויץ. סיינץ, זיי זענען אַנדערש, פּונקט ווי גאָט איז אַנדערש פון אַלע וואָס איז ינטעלאַדזשאַבאַל. און די הייליקע קענען קומען צו די אָפנהאַרציק צו העלפן. זיי קענען אַניוועס די גראָב און שטאָלץ מאַכט פון יענע וואס הנאה גוואַלד און באַוווסטזיניק מינדנאַס. האָדעווען פון די הימל און רעזיגנירן פיזיקלי. אָנגענעם. אַלע דעם איז געווען אין געשיכטע מער ווי אַמאָל אָדער צוויי מאָל. הונדערטער מאל, אויב ניט טויזנטער.
עס איז קיין סיבה צו טראַכטן אַז די הייליק ינטערווענטיאָן פון הימלישע העלפּערס געווארן אוממעגלעך אין אונדזער פאַרנומען טעג.
דורך אמונה, אַלע דורך אמונה ...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
פּאָליצייַ פאָרזעצן צו פאָרשן די סקאַנדאַליעז מאָרד אַז אין ניקאָסיאַ אויף דאנערשטאג.
לויט די רעזולטאטן פון די אָטאַפּסי, דער מענטש באקומען אַ סדר פון קסנומקס-קסנומקס מעסער פּאַנטשיז, די פרוי - קסנומקס בלאָוז. רובֿ פון די בלאָוז וואָס געפירט צו די טויט פון גיאָרגאָס האַדזשיהאָרגיאָו זענען ינפליקטיד אין די קאַסטן און האַלדז געגנט, און עטלעכע ינדזשעריז זענען געזען אויף די מאָגן און די פיס פון די קאָרבן. דינאַ סערגיו ס סטראָקעס זענען געווענדט פונט-ווי אין די האַלדז און קאַסטן.
קסנומקס-יאָר-אַלט מענטש, גיאָרגאָס האַדדזשיגעאָרגיאָו, געלערנט מאטעמאטיק אין די ענגליש שולע אין ניקאָסיאַ און דינאַ סערגיו פרוי געארבעט אין די סענטראַל באַנק פון קיפראס - וואס "דורכגעגאנגען" ליב מאַן?
סודמעד מומחה עלענאַ אַנטאָניאָו סטייטיד אַז טויט איז געפֿירט דורך העמאָררהאַגיק קלאַפּ רעכט צו ברייט בלוט אָנווער.
די געצייג פון מאָרד געווארן אַ מעסער, וואָס איז געניצט אין ביידע עפּאַסאָודז.
"די וויקטימס זענען סלאָולי אין דרייַ. דער פאַרברעכן איז באגאנגען מיט באַזונדער אַשורד. רעכט צו שווער בלוט אָנווער, טויט פארגעקומען אין פיר-פינף מינוט, "צוגעגעבן עלענאַ אַנטאָניאָ.
די פּאָליצייַ פאָרזעצן צו זוכן פֿאַר די מאָרד וואָפן. די ויספאָרשונג איז געלערנט די קקטוו פוטידזש באקומען פון די קאַמעראַס פון די אַרומיק בנינים.


text:
טיטאניום
טיטאניום איז א כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Ti און אטאם נומער 22. ער איז אן איבערגאנג מעטאל וואס ווערט גענוצט פאר פארשידענע פראדוקטן . טיטאניום איז טייערער פון אייזן און סטיל וויבאלד עס איז שווערער צו פראדוצירן. כאטש מען נעמט דאס ארויס פון די ערד אלס א פארטיגע מאטריאל, פארלאנגט זיך א לאנגע פראדעצור דאס אפצוטיילן פון די מינעראלן און דערפאר איז דאס טייער.
טיטאניום איז בעסער פון אנדערע אייזן וויבאלד עס איז פיל לייכטער אין וואג און נאך אלץ אזוי שטארק. די קאליר פון טיטאניום איז טונקל זילבער (זייער נאנט צו גרוי).
טיטאניום איז צום געפינען אין אונטערערדישע מינעראל קוועלער וואו מען טרעפט אייזן. די הויפט פראדוצירער פון טיטאניום זענען אויסטראליע, קאנאדע, כינע, אינדיע, נארוועגיע, דרום אפריקע, און אוקריינע. אין די פאראייניגטע שטאטן איז פאראן ווייניג טיטאניום. די שטאטן וואס פראדוצירן טיטאניום זענען: פלארידע, ניו יארק, ניו דזשערסי, און ווירזשיניע.
80 פראצענט פון טיטאניום ווערט פראדוצירט פאר די עראספעיס אינדוסטריע וועלכע ברויכן שטארקע מאטריאל וואס וועגט ווייניג. דאס ווערט אויך גענוצט אין פארשידענע מאשינען און היינטיגע צייטן אויך פאר פאלשע טיילן אינעם מענטש (ווי הארץ, היפס) וויבאלד אירע באשטאנדטיילן זענען דאס מערסטע ענליך צום מענטש ווי אלע אנדערע שטארקע מאטריאל וואס איז די נענסטע צו ביינער.
אנדערע באנוצונגן פון טיטאניום איז פאר שיך, קאמפיוטער עקוויפמענט, צירונג, האנט זייגער, ברילן, און נאך.
די מאטריאל איז אויסגעטראפן געווארן אין יאר ה'תקנ"א (1791) אין ענגלאנד אבער עס האט גענומען איבער 100 יאר (ה'תר"ע) ביז מען האט עס באוויזן צו ברענגען צו פראדוקציע און באנוץ.


text:
אין די לויף פון דעם אַרטיקל, Oliver King, די סעמאַלט קונה סאַקסעס מאַנאַגער איז געגאנגען צו דערציילן איר וועגן סענקער דזשאָהאַנססאָן ס סאָפטווער אַז הצלחה באשאפן מיליאַנז פון ארטיקלען אויף וויקיפעדיע, און ווי ער געווארן איינער פון די רובֿ באַרימט און פּראָליפיק רעדאקציע פון דעם ענציקלאָפּעדיע וועבזייַטל. דעם שוועדיש פיזיק לערער איז וויידלי באקאנט ווי לסדזש. ער האט באשאפן לסדזשבאָט, אַ אָטאַמייטיד וויקיפּעדיע רעדאַקטאָר, וואָס האָט געהאָלפֿן סענקער צו מאַכן אַ פּלאַץ פון וויקיפעדיע ארטיקלען פֿאַר זייַן שוועדיש ווערסיע.
ביז איצט, Lsjbot איז ביכולת צו שאַפֿן 3,000,000 ארטיקלען איבער אַ פאַרשיידנקייַט פון ווערסיעס פון וויקיפעדיע און געשטעלט אַרויף איבער 10,000,000 יחיד רעדאקטארן - ubiquiti starting unifi controller. דזשאָהאַנססאָן זאגט אַז די הויפּט אַרבעט איז צו מאַכן ארטיקלען וועגן פאַרשידענע מינים פון אַנימאַלס און געוויקסן, און רובֿ פון זייַן רעדאקטארן זענען שייַכות צו אַז אַרבעט בלויז. עס זענען געווען מאל ווען וויקיפעדיע האט נאָר אַ ביסל באָץ, אָבער דזשאָהאַנססאָן קליימז אַז זיי זענען ינקריסינגלי וויכטיק איצט און זאָל זיין טייל פון די מאַשינערי פון Google און וויקיפעדיע.
אָבער, עס זענען לימיץ צו וואָס מיר קענען טאָן מיט די באָץ. באָץ זענען וויכטיק ווייַל זיי העלפן טייַנען אַ פּלאַץ פון אַרבעט און שאַפֿן פאַרשידן אַרטיקלען אויף וויקיפעדיע. זייַן ענגליש ווערסיע האט מיליאַנז פון ארויס אַרטיקלען, און באָץ זענען געניצט צו פאַרריכטן וואַנדאַליזם צו אַ גרויס מאָס. ערגעץ אין דער וועלט, זיי זענען געפונען ריפּערינג און אַפּדייטינג די אַלט שטאָפּן, אַרטשיווינג יגזיסטינג דיסקוסיעס, טשאַנגינג די קאַטעגאָריעס פון וויקיפעדיע אַרטיקלען און לייגן אַ פּינטלעך דאַטע סטאַמפּס צו די מאַנואַל פּראָבלעם ריפּאָרץ..
צי ראָובאַץ שרייַבן נאַסאַ געשיכטע?
איינער פון די הויפּט כאַזערדז פון דעם צוגאַנג איז די אַרטיקלען ענדיקן מיט די געשיכטע פון נאַסאַ. א פּלאַץ פון מענטשן גלויבן אַז באָץ האָבן באשאפן די אַרטיקלען און פילע אָטאַמאַטיק מגילה זענען ינוואַלווד אין זייער ארויסגעבן. אין 2008, אַ אַלגערידאַם איז געווען באקאנט ווי ClueBot II הצלחה געשריבן פופצן טויזנט וויקיפּעדיע ארטיקלען אויף אַסטערוידז. עס פשוט רעקראָוט די ציבור דאַטן און קאָנווערטעד אינפֿאָרמאַציע פון נאַסאַ ס דייטאַבייס צו וויקיפּעדיע ארטיקלען. די אַרטיקלען זענען עדיטיד דורך די באָץ, וואָס געביטן זייער טאַגס און פארבונדן זיי צו יעדער אנדערע פֿאַר באַקקלינקס . די באָץ אַפֿילו געביטן די ענגליש ווערסיעס פון וויקיפּעדיע ארטיקלען אין כינעזיש ווערסיעס. אין 2012, דעם שאַפונג איז געווען ומלעגאַל, און די מענטשן זענען אַלע די אַרבעט.
באָץ אָדער ראָובאַץ גיין דורך ספּעציעל האַסקאָמע פּראַסעסאַז
עריק מאַנאָלער, אַ דעפּוטאַט דירעקטאָר און קאָנטריבוטאָר פון די וויקימעדיע וויקיפּעדיע, וואָס איז פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר אָוווערסייינג דעם וועבזייַטל, האט צוגעשטעלט עטלעכע ביישפּילערס וועגן קלועבאָט. ער זאגט אַז אַ פולשטענדיק פּאָליטיק רעגיאַלייץ די נוצן פון ראָובאַץ אָדער באָץ אויף וויקיפעדיע. ער דערציילט די גאַרדיאַן אַז נישט אַלע באָץ זענען בארעכטיגט פֿאַר ארבעטן אויף דעם גיגאַנט ענציקלאָפּעדיע רעכט צו זייער לימיטעד פּראָפּערטיעס, פֿעיִקייטן, און אָפּציעס. רובֿ פון די באָץ גיין דורך די האַרט האַכנאָסע פּראָצעדור ווו די דיטערמאַניישאַנז זענען געמאכט דורך יומאַנז צי די טאַסקס זיי דורכפירן זענען מינינגפאַל אָדער נישט. באָץ אַז ראַרעלי דורכפירן די ומנייטיק אַרקייוואָרק זענען אָדער דיסאַפּרוווד טייקעף אָדער פאַרמאַכן אַראָפּ פֿאַר אַ לעבן.
מאָלער אויך באַטראַכט אַז די סטרוקטורעד דאַטן פון וויקיפעדיע און זייַן פראיעקטן זענען מיינטיינד אין אַ פאַרשיידנקייַט פון וועגן וואָס העלפט האַלטן די דערהייַנטיקן און ראַדוסאַז די פּאָטענציעל פֿאַר מענטש ערראָרס אין מאַניואַלי אַפּדייטינג און ימפּאָרטינג די נומערן.
וויקיפּעדיע איז איינער פון די וועבזייטלן וואָס האָבן אַ פּלאַץ פון ארטיקלען. דזשאָהאַנססאָן האט פארטיידיקט די פירונג פון שאפן מיליאַנז פון אַרטיקלען אַליין, געזאגט אַז ער געמאכט די קלוג נוצן פון ראָובאַץ און באָץ און גאַט זיי באוויליקט דורך די עלטערע אויטאריטעטן איידער ניצן זיי אויף וויקיפעדיע.


text:
מצה
אומגעיוירט טייג וואס איז געבאקן הייסט מצה אויף לשון קודש.
באקן מצות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – מצה בעקעריי
אמאל פלעג מען באקן מצות נאר ביי האנט אבער בערך אין יאר ת"ר האט מען אנגעהויבן צו באקן מצות מיט מאשינען. די ערשטע מאשינען האבן נישט געטויגט, און די "מצות" האבן געהאט א גרויסן חשש חמץ. שפעטער האט מען פארבעסערט די מאשינען, און היינט ווערן געבאקן רוב מצות אויף דער וועלט אין מאשין בעקערייען.
חסידים זענען דאך מקפיד נישט צו עסן מאשין מצות פסח נאר האנט געבאקענע מצות. ס'זענען דא האנט מצה בעקעריי אין פארשיידענע ערטער אין ארץ ישראל, אמעריקע און אייראפע.
מע קען מאכן אסאך מאכלים פון מצה אדער מצה מעל למשל מצה בריי און קניידלעך.
=
- עס קען זיין מצה וואס איז יא חמץ, אויב מ'האט דאס געלאזט שטיין לענגער ווי דעם שיעור חימוץ.
- עס קען זיין מצה וואס איז נישט קיין קרעקער רקיקין. ווען דער בית המקדש איז געשטאנען איז געווען איין משפחה פון די כוהנים, וועלכע האבן באזיצט א ספעציעלע טאלאנט צו קענען מאכן מצה עטליכע אינטשעס הויך, און עס אזוי אפבאקן, און פון דעם איז געווען די לחם הפנים, וועלכע האבן נישט געטארט זיין חמץ.
ווען עסט מען מצה?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מצה עסט מען פסח אויפדערנאכט ביים סדר, אלס א זכר צו דעם וואס ווען די אידן זענען ארויסגעלאזט געווארן פון פארשקלאפטקייט אין מצרים האט מען נישט געהאט קיין צייט צו זויערן דאס טייג. און די זיבן פאלגנדע טעג אנשטאט ברויט, ווייל פסח טאר מען נישט עסן חמץ.
ביים סדר איז א מצווה צו עסן מצה. דער שולחן ערוך רעכנט אויס פינף כזיתים וואס מען דארף עסן ביים סדר: צוויי פאר מוציא-מצה, איינס פאר כורך, און צוויי צום אפיקומן.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- מצה רעפ מוזיק און ענימעטיעט ווידעא קליפּ פון זשיב זשעב


text:
דער קאָטלינער ופנעמער איז אַ צענטער פֿאַר הילף צו אונטער-עלטער רעפוגעעס און רעפוגעעס מיט יונגע קינדער וואָס קומען צו די אינזל. דער צושטאַנד פון צייַטווייַליק האָוסינג איז געפערלעך פֿאַר די געזונט פון קינדער: אין די באַטרומז און רעסטרומז עס איז אַ אַנסאַנאַטערי צושטאַנד.
די ופנעמער אין קאַפינאַ באדערפענישן פאַרריכטן - פורעם אין די באַטרומז און דיפיוזשאַן פּלאַמינג שאַפֿן שרעקלעך טנאָים פֿאַר די לעבן פון די קינדער פון משפט. אין אַלגעמיין, די ופנעמער האט וועגן קסנומקס מענטשן, פון וואָס קסנומקס זענען קינדער. צו טאָג, אַנפייוועראַבאַל באדינגונגען קענען פירן צו ערנסט קאַנסאַקווענסאַז, ווייַל צווישן די רעפיודזשיז עס איז אַ יינגל מיט בראַנטשיאַל אַזמאַ און אַ מיידל וואס האט אַ ניר אָפּעראַציע.
אין דערצו, הייס וואַסער איז קעסיידער פעלנדיק אין דער צענטער פון זאָרג אין ווינטער. מוטערס זענען געצווונגען צו באָדנ זיך זייער קינדער אין זייער קאַלט וואַסער, וואָס קריייץ אַן נאָך ריזיקירן פֿאַר די אויסזען פון קאָולדז. איצט די קשיא פון פאַרריכטן אין די ופנעמער איז סאַלווד, און געלט זענען געזוכט פֿאַר אים, שרייבט פילעלעווטהעראָס. רובֿ מסתּמא, עס וועט זיין דאָנאַטיאָנס פון מענטשן און אָרגאַנאַזיישאַנז.


text: ווען איר זענט מיד פון אַלע די אַקטיוו זשאַנראַז און ווילן צו לעבן שטיל און פּיספאַלי, איר ווילן צו שפּילן עפּעס גאָר אַנדערש פון אַלע די מנוחה.אַזוי זענען איר אַלע קוקן פֿאַר עטלעכע שלום דעם צאַצקע צו טייטן און ניט אַקאַונטאַד פֿאַר, און אָנטייל נעמען אין אַ מלחמה ערגעץ.און דאָ זיי זענען, עמעצער ווי סימיאַלייטערז האַנדל עמעצער זוכן אָדער פּראָסט אַרומפאָרן, און עמעצער וויל צו מאַכן אַ קליין קיך גאָרטן, ווו אַלץ וועט זייַן רויק און שטיל.מיר פאָרשלאָגן צו דיין ופמערקזאַמקייַט - די שפּיל פאַרמעראַמאַ.נו, באַטראַכטן די שפּיל פאַרמעראַמאַ אָנליין נעענטער.ווי אַלע בלעטערער גאַמעס, דעם שפּיל איז לעגאַמרע פֿרייַ.די שפּיל קאַמביינז פאַרמעראַמאַ - גאָרטן, גאָרטן, קאַנסטראַקשאַן פון פארשידענע בנינים, אין אַלגעמיין אַלע פאַראַנען זאכן פאַרמינג.דיין ציל - ניט נאָר נאַריש צו פאַבריק און גראָבן אַ גאָרטן, אָבער טאָן אַלץ אַזוי אַז אייער גאָרטנצוכט פלערישט.פאַרמעראַמאַ אָנליין שפּיל - אַ געלעגנהייַט צו פאַרשטיין זייער חלומות פון אַ גרויס הויז, אַ פּערזענלעך פּלאַץ און פאַסילאַטיז.אין די שפּיל איר באַקומען צו זייער פּערזענלעך נוצן קליין אָפּדאַך וואָס וועט קראָם פירות און וועדזשטאַבאַלז.בעת די שפּיל איר וועט זייַן ביכולת צו ינסטאַלירן די וואַסער טאַנק פֿאַר וואָטערינג דיין לאַנד, און וועט זייַן ביכולת צו בויען אַ ווינדמיל.אַז אָנזעטיקן דיין היים מיט עלעקטרע און וועט העלפן איר צו פּראָדוצירן.פראגע אויף פילונג - אין דיין מיינונג, וואָס מיר זאָל פערטאַלייז דער ערד אין דעם שפּיל פאַרמעראַמאַ אָנליין?יראָניקאַללי, דאָס מיסט (קאָרני).טרויעריק פֿאַר איר ווערט אַ אָרט פֿאַר פאַרווייַלונג, און ווייַל לייווסטאַק איר וועט שטענדיק זייַן רייַך אין מילך, פלייש און פערטאַלייזער.אין פאַרמעראַמאַ אָנליין שפּיל וועט זייַן גרינג, באַקוועם און פרידלעך.שלום און שטיל פֿאַר די גוף און נשמה.די טייַטש פון די שפּיל איז צו וואַקסן וועדזשטאַבאַלז, פירות, לייווסטאַק, אָף, און אין דער פאַרקויף פון די גאנצע מאַרק.און אויך צו פֿאַרבעסערן זייַן פאַרם.דער שפּיל האט פילע טשיקאַווע זאכן, אַלץ איר נאָמען עס.אבער מיר טאָן אַז אין דערצו צו די מאַרק, און קאַנווענשאַנאַל קאַלטיוויישאַן און פאַרקויף פון פּערזענלעך רעסורסן, איר קענען אויך וועקסל אותיות פון דיין פריינט בייַ די פּאָסטן אָפיס, אָדער צו צוריקציען געלט אין די באַנק אַז איר האָט ערנד.אין גענעראַל, ווי ווייַט ווי ווי פיל איר שפּילן און וואָס דיין מדרגה - איר וועט עפענען מער און מער פֿעיִקייטן און מינים וואָס קענען זייַן דערוואַקסן, פאַבריק, פאַרקויפן.אין פערמעראַמאַ אָנליין שפּילן גרינג.עס וועט ניט טאָן איר קיין מי, דער מיר פאַרגעניגן און אָפּרו.עס איז ומנייטיק צו האָבן גאָרנישט צו זאָרגן אָדער זאָרג.אַזוי, וואָס טאָן איר באַקומען פון די שפּיל?- א ריזיק פאַרשיידנקייַט פון געוויקסן און חיות.- פילן ווי אַן אַרכיטעקט אָדער בילדער.כל די בנינים וואָס זענען פאַראַנען צו איר, זייער געזונט פּאַסיק אין די לאַנדשאַפט און נישט קלאַפּן אויס די נוסח פון די שפּיל זיך.פֿאַר איר וועט האָבן 4 טייפּס פון בנינים: די הויז, דער שפּייַכלער, דער טאַנק און דער מיל.- דעפּענדינג אויף דיין מדרגה, איר קענען צוטריט אַ פאַרשיידנקייַט פון זייטלעך אַז אַנדערש באטייטיק אין גרייס.איר וועט האָבן די געלעגנהייט צו אויך קויפן זייער אייגן לאַנד מער פון וואָס איר האָבן.און עצה צו איר - קיינמאָל באַדויערן מיסט.- אין פאַרמעראַמאַ שפּילן קאַמפערטאַבלי.די שפּיל זיך איז גוט געגרינדעט און האַרמאָניקאַללי שייַכות.איר פילן ווי אַ פאַקטיש פאַרם, און אַלע די זעלבע וואָס איר זענט אין די אָפיס אָדער ערגעץ אַנדערש.אין פאַרמעראַמאַ טין טשיקאַווע און יקסייטינג.- באַצאָלט פֿאַר פֿרייַ.איר האָבן די געלעגנהייט צו שפּילן פאַרמעראַמאַ נישט מאכן קיין פאַקטיש געלט.אבער, איר אויך האָבן די אָפּציע, בייינג אַ פּרעמיע חשבון, געטינג גיך אַנטוויקלונג און העלפן אין דעם גאָרטן.שפּיל פערמעראַמאַ זייַן אַ ווינטל.נאָך ווילן צו פּרובירן צו אַראָפּוואַרפן אין דער וועלט פון פאַרמינג?דעמאָלט איר זענט איינער פון אונדז, און איר, צו אָנהייבן דעם שפּיל, איר דאַרפֿן צו באַזוכן דעם פּלאַץ פון די שפּיל און רעגיסטרירן פאַרמעראַמאַ רעגיסטראַציע.מיר ווינטשן איר הצלחה אין דיין פאַרמינג. שפּיל בייַפאַרמעראַמאַ


text:
פארגעשריטענע זוכעניש - וויאזוי?
אחראי: אחראי
- צום זאך
- שר האלפיים
- תגובות: 2827
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך פאברואר 25, 2009 3:31 pm
- לאקאציע: רעסט עריע
פארגעשריטענע זוכעניש - וויאזוי?
איז דא די "פארגעשריטענע זוכעניש" אפציע, וואס ווי כ'שטעל זיך פאר קען מען אנשטעלן אז איך זאל נאר באקומען די רעזולטאטן ווען די צוויי ווערטער ווערן דערמאנט בב"א. ווייל אז ער זאל מיר אפירברענגן יעדן הודעה וואס עס ווערט דערמאנט די ווארט 'שבת' צו 'זייגער' וועל איך -ש'מיר ש'דיר- האבן דורכגעליינט האלב קרעטשמע אין א אויגן בליק. אלזא וואס ברויך איך טוהן אז כ'זאל באקומען די ריכטיגע רעזולטאטן?
און אז מ'רעדט שוין, וואס איז פשט פון די צוויי אפציעס ביים זוכן?:
• זוך לויט אלע תנאים אדער דוקא די אויסגעקליבענע תנאי.
• זוך לויט אלע תנאים.
איר פארשטייט די נפק"מ פון די צוויי אפציעס? איך נישט. (מאך נישט קיין תנאים וואס דו ברויכט נישט און פטר-אן-עסק.)
---
מנהלים, ביטע מוחל זיין אויב ס'שוין פארהאן אזא אשכול. מיט א שנעלע זוכעניש האב איך נישט געפונען. און מיט 'פארגעשריטענע זוכעניש' בין איך דערווייל נישט באהאוונט - ווי איר זעהט דא.
דאס איז די איינציגסטע אשכול וועגן שבת זייגער:
http://www.yiddishworld.com/forum/index ... =viewtopic
- צום זאך
- שר האלפיים
- תגובות: 2827
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך פאברואר 25, 2009 3:31 pm
- לאקאציע: רעסט עריע
-
- שר חמש מאות
- תגובות: 672
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג אוגוסט 31, 2007 12:32 pm
- שמערי בערי
- ראש הקהל
- תגובות: 8739
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אפריל 28, 2008 4:40 pm
- לאקאציע: באַזאָטלט אינעם ראשעקאָלישן אפיס....
- פארבינד זיך:
- שנאפס
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 15166
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג סעפטעמבער 12, 2011 9:59 pm
- לאקאציע: אויף די קרעטשמע פאליצעס
- פארבינד זיך:
- גוגל
- שר האלף
- תגובות: 1868
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 19, 2012 2:35 pm
- לאקאציע: אויף אייוועלט
צום זאך האט געשריבן:איך זוך יעצט -קרוב לחצות הלילה- ווי אימער אין היימישע קרעטשמע עס ווערט דערמאנט די צוויי ווערטער 'שבת זייגער' צוזאמען.
איז דא די "פארגעשריטענע זוכעניש" אפציע, וואס ווי כ'שטעל זיך פאר קען מען אנשטעלן אז איך זאל נאר באקומען די רעזולטאטן ווען די צוויי ווערטער ווערן דערמאנט בב"א. ווייל אז ער זאל מיר אפירברענגן יעדן הודעה וואס עס ווערט דערמאנט די ווארט 'שבת' צו 'זייגער' וועל איך -ש'מיר ש'דיר- האבן דורכגעליינט האלב קרעטשמע אין א אויגן בליק. אלזא וואס ברויך איך טוהן אז כ'זאל באקומען די ריכטיגע רעזולטאטן?
און אז מ'רעדט שוין, וואס איז פשט פון די צוויי אפציעס ביים זוכן?:
• זוך לויט אלע תנאים אדער דוקא די אויסגעקליבענע תנאי.
• זוך לויט אלע תנאים.
איר פארשטייט די נפק"מ פון די צוויי אפציעס? איך נישט. (מאך נישט קיין תנאים וואס דו ברויכט נישט און פטר-אן-עסק.)
---
מנהלים, ביטע מוחל זיין אויב ס'שוין פארהאן אזא אשכול. מיט א שנעלע זוכעניש האב איך נישט געפונען. און מיט 'פארגעשריטענע זוכעניש' בין איך דערווייל נישט באהאוונט - ווי איר זעהט דא.
i agree
פארוואס קען מען עס נישט פארעכטען?
- מאנ-יימער
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 10552
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך דעצמבער 14, 2011 10:36 am
- לאקאציע: אויפן וועג ארויף
- תרגום יונתן
- שר חמש מאות
- תגובות: 613
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג ינואר 08, 2012 1:40 pm
- אַבּערוואַס
- שר האלפיים
- תגובות: 2007
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג סעפטעמבער 02, 2013 5:13 pm
- לכתחילה אריבער
- שר עשרת אלפים
- תגובות: 19987
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מאי 09, 2010 7:20 pm
- לאקאציע: למטה מעשרה
מומחה עצום האט געשריבן:צושויער האט געשריבן:איז דא א וועג צו זוכן אויף אייוועלט צוויי ווערטער זאלן זיין צוזאמען??
געווענליך שרייבט מען אזוי "ראובן שמעון"
אויב מען וויל זוכן ראובן אדער שמעון דאן לייגט א | צווישן די ווערטער
חילי|לכתחילה
האסט מיך געזיכט? אויב וויל מען זיכען.....
צוריק צו “הילף - און וויכטיגע מודעות”
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 3 געסט


text:
לעד באלבס LED BULBS
די אחראים: זייער נייגעריג, אחראי, thefact
לעד באלבס LED BULBS
http://www.lightinthebox.com/ywxlight-e ... 1.18.104.0
כ'האב עס געקויפט און ב"ה זייער צופרידן.
עס זעהט מיר נישט אויס אז אז געבט ארויס אזויפיל LUMANS וויפיל עס איז דארט אנגעצייכנט אבער איך וואלט געזאגט אז עס קען זיך קאמפערן צו א 200W געווענטליכע באלב.
עס איז ביליג און בשעת ווען עס איז אנגעצינדן זעהט עס אויס הערליך שיין.
אז איר קויפט דאס, אדער איינער פון די אנדערע באלבס דארט, מאכט זיכער אז עס איז א e26/e27, און אז עס איז א 110v, דאס איז די סייז פון די אויבערשטע חלק פון געווענטליכע אמעריקאנער באלבס און די שטארקייט פון אמעריקאנער לעקטער.
(דרייט אייך נישט אויף אנדערע פלעצער אויף דעם סייט. עס קען זיין היבש שמוציג)
- קנאפער ידען
- שר שמונת אלפים
- תגובות: 8695
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג ינואר 06, 2013 10:06 pm
- לאקאציע: וואו דער באשעפער וויל
- פארבינד זיך:
https://www.amazon.com/gp/product/B01N6 ... d551bbd908
עס איז דער A19 שעיפ אזויווי אלטע אינקאדעסענט, און האט נאך א מעלה אינדערזייט אז עס איז פלעסטיק און נישט גלאז סאו עס איז ווייניגער שייך זיך צו צעקראכן.
-----
איך בין גאנץ א "קנאפער ידען", אבער קנאת סופרים תרבה… איך וויל וויסן ווי מער.
מען קען מיר קאנטעקטן אין טשעט אדער אימעיל gilyoinois@gmail.com
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 9 געסט


text:
װיקיפּעדיע:ביאגראפיעס פון לעבעדיגע פערזענליכקייטן
ווי יעדע ענציקלאפידיע אנטהאלט די יידישע וויקיפעדיע אויך ביאגראפיעס פון פובליקע מענטשן וואס זייערע נעמען טוישט היסטאריע. איז אויף היסטאריע איז גרינגער צו זעהן ווער איז אין דעם כלל, אבער אויף אקטואלע ווער איז א טייל אין דעם? אויב איינער איז אין די העד לייןס פון די הויפט נייעס ווערט ער אויטאטמאטיש א ציל פאר אן ארטיקל?
אויף דעם איז דא 3 תירצים און פאקטארן וואס שפילן א ראלע צו מאכן לעגעטים דעם ארטיקל. 1) נייטראלקייט. 2) פעסטשטלען 3) נישט קיין ארגינעל אויספארשן און אויב שרייבט איר לויט די דריי אויבערשטע גיידלייןס איז אייער ארטיקל גענוג פעלזן פעסט פאר די סיסאפס זאלן דאס נישט מעקן.
האלט איר דאך אז דער מענשט איז פריוואט דאן ביטע לייגט אריין דעם מוסטער {{פריוואטער מענטש}}. עס וועט אויסקוקן אזוי:
דער טעמע, אין איר איצטיגער פארעם וויאזוי עס איז באשריבן, איז נישט גענוג מערקווערדיג אדער נישט גענוג א פאבליק פיגור. ביטע טוט דאס פארעכטן אדער פארברייטערן, אדער דאס דורכרעדן אין דעם שמועס זייט.
אויב ביז א וואך ארום איז נאך נישט פארהאן קיין קאנסענסוס איבער דעם קען דאס ווערן אויסגעמעקט לויט די אויסמעקן פאליסי.
סיבה: {{{1}}}
. און אזוי ארום וועט מען זיך געהעריג אויסשמועסן צו זעהן אויב איר זענט גערעכט.
געדענקט; די אויבענדערמאנטע ווערטער זענען נאר פאר אנדערן'ס פריוואטקייט, וואס עווידענטלי אז אן אנדערע האט דאס יא באשריבן איז דאך א סימן אז ער האלט אז יענער איז פובליק. אויב אבער איר באמערקט אז מען דעקט אויף פריוואטקייט פון א שרייבער דא אין אידישען וויקיפעדיע דארף דאס תיכף אויסגעמעקט ווערן און ערשט דערנאך איבערגעשמועסט ווערן, ווייל ארויסגעבן פריוואטקייט פון א באנוצער איז וואנדאליזם וואס ברויך געבלאקט ווערן סיי ווי סיי. זעהט מער איבער דעם וויקיפעדיע:פריוואטקייט פאליסי.
וואס הייסט א פובליקער פערזאן?[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין דער אידישער וועלט איז נאך נישט דא קיין צייטונגען וואס שרייבן אפן איבער אירע פובליק פיגורען, איז דעריבער א פראגע פארן המון ווי אונז וואס שרייבן דא די איינציגסטע פרייע צענזור ריין אידישער פראיעקט וואס מיר מוטשן זיך יעדן טאג ווער איז פובליק?
איז דעריבער אייביג די פראגע ווען הייסט מען גענוג פובליק צו פארדינען אן ארטיקל אין דער אידישער וויקיפעדיע אויף דעם דארף מען זעהן וואס איז די גאס און אז איין באנוצער רוקט זיך אן אין שרייט אז ער איז פריוואט מיינט דאס נאך נישט אז ער איז טאקע פריוואט מען קען גוגלען [פֿעלט אַ מקור] זיין נאמען צו זעהן אויב ער ווערט טאקע נישט דערמאנט אין די אידישע אינטערנעט א.א.וו. דערנאך וואס מ'זעהט אז יענער איז שוין פאפולער דארף מען נאכאלטס גוט בוחן זיין צו יענער שטימט מיטן באדאם ליין פון דעת, דאס הייס מען זאל גיט מבחין זיין צו איז יענער טאקע א מערקווערדיגער פערזאהן אז מיר זאלן אים קענען? געווענליך איז דאס האט ער געטוישט דעם וועלט ארום אונז?
א פובליקער פערזאן איז געווענליך אזא איינער וועלכער איז ערוויילט געווארן צו אן אפיציעלן אמט, ווי א גאווערנאר, מעיאר עסקן פון א געוויסער פארטיי וואס שתדלט ביי די ערוועלטע און דורכדעם טוט ער זיין שליכחות צו פירן און זיצן אין א פובליק אפיס צו פארטרעטן זיינע חברים. פארטייאישע צייטונג שרייבער וואס רודפן און באשמוצן אנדערע פארטייען און דינען דערמיט די שליחות פון די פובליק פון זייער פארטיי. דאס זענען די כללים וואס זענען אנגענומען געווארן אין אלע וויקיפעדיעס.
אוודאי זענען דא צייטונג שרייבער וואס זענען באהלטן און גאווערנערס וואס זענען באהאלטן, איז דעריבער איז יעדער באגלייבט צו שרייען געוואלד יענער האט טאקע א פובליק אפיס אבער ער איז דאך נישט פובליק, און מען טאר נישט פארגיסן זיין בלוט דורך אים באשרייבן. דרך אגב אויב עמעצער איז טאקע א פובליקער פיגור, איז מען אויך נישט ערלויבט אים צו באשרייבן נעגאטיוו מיט קיין שום פרט וואס האט נישט קיין קראנטע מקור.
פובליקער פיגור[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
א פובליק פיגור, וועמען מען מעג יא באשרייבן, דארף עס אויך זיין נייטראל, מיט רעספעקט און אביעקטיוו. אויב איינער איז פארמישט אין א קאמף קעגן דעם פובליק פיגור, מוז ער זיך קאנטראלירן צו שרייבן זיין ארטיקעל אן קיין פערזענליכע נויגונגען, און אלעס וואס מ'שרייבט דארף האבן א מקור. אויב האט עס נישט קיין מקור, און עס איז נעגאטיוו איז עס מקוה נייעס אדער גאסיפ, וואס האט נישט קיין ארט אין דער אידישער וויקיפעדיע.
לשון הרע[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דאס דארף ווערן ארפאגענומען אפילו קיינער לייקענט נישט אויב עס האט נישט קיין מקור און מען קען ווערן בלאקירט פארן דאס טאן איבער און איבער. דער גרינדער פון וויקיפעדיע זשימי וועילס זאגט: עס איז א טעות צו לייגן א מקור ווארענונג, ווען מען באגעגענט זיך מיט א לשון הרע אן א מקור. מ'דארף עס ארונטערנעמען. מ'דארף זייער אכטונג געבן אויף יעדן ארטיקל וואס בארירט דאס באשרייבונג פון א לעבעדיגן פערזאן [1]


text:
איבער די לעצטע יאָרצענדלינג, די דיגיטאַל לאַנדשאַפט האט אַנדערגאָוינג פילעבאַטייַטיק ענדערונגען. מענטשן זענען פייזינג אויס פון ניצן דעסקטאַפּס און לאַפּטאַפּס צו זוכן פֿאַר צופרידן אָנליין. אַנשטאָט, זיי זענען איצט אָפּטימיזעדפֿאַר זייער רירעוודיק פאָנעס און טאַבלעץ.
צומ גליק, עס איז גרינג צו האַלטן זיך מיט די טשאַנגינג לאַנדשאַפט - vps windows canada.איינער גרויס וועג צו טאָן דאָס איז דורך ווידעא פֿאַרקויף, אַ קאַטינג-ברעג פאָרעם פון צופרידן. אין דעם פעסט-פּייסט וועלט, ווידעא פֿאַרקויף איז איינערפון די טייפּס פון אָנליין צופרידן וואָס גיט וסערס מיט די ווערט, שייכות, און בייגיקייַט וואָס זיי דאַרפֿן.
ווי איינער רובֿ אין-פאָדערונג פארמען פון פֿאַרקויף דאָרט, ווידעא פֿאַרקויףשטייט אויס ווי איין זאַך איר זאָל פּרובירן אויס ווי אַ מאַרקאַטער אויב איר טאָן ניט נוצן עס שוין.
רייאַן זשאנסאן, דער עלטער סאַלעס מאַנאַגער פון סעמאַלט דיגיטאַל סערוויסעס, שאַרעס די סיבות צו נעמען אַרויף ווידעא פֿאַרקויף ווי ילאַבאָריטיד אונטן.
1. פּראַמאָוץ סאָרט צוריקרופן.
Videos טענד צו ווערן העכסט וויזשאַוואַל און אָדיטאָרי. ווי אַ רעזולטאַט, עס איז גרינגערפֿאַר וסערס צו געדענקען ווידעא צופרידן ווי קאַמפּערד צו טעקסט באזירט צופרידן. ווען אַ קונה געדענקט דיין צופרידן, ער וועט אויך געדענקעןדיין סאָרט, אַזוי לידינג צו מער פארקויפונג פֿאַר איר. קוסטאָמערס קענען אויך טיילן ווידיאס אַז זיי הנאה וואָס וועט פאַרגרעסערן דיין אָנליין דערגרייכן.
2..באָאָסט דיין וועבזייַטל סעאָ.
סעמאַלט ס אָפּזעצערייַ דערפאַרונג ווייזט אַז קוואַליטעט און באַטייַטיקווידעא צופרידן קענען באטייטיק פֿאַרבעסערן דיין פּלאַץ סעאָ דורך דירעקטינג וסערס צו דיין בלאַט. אין דערצו, עס קענען אויך פֿאַרבעסערן דייןקאַנווערזשאַן רייץ אַזוי ימפּרוווינג דיין גיט-דורך רייץ איבער די ברעט.
3. פּערפאָרמז גוט אויף אַלע דעוויסעס.
נאָוואַדייַס, די דרייווינג קראַפט פון דיגיטאַל פֿאַרקויף איז אַ אָפּרופיקפּלאַן. אויב אַ פירמע 'ס צופרידן פיילז צו דורכפירן געזונט אויף אַ געגעבן בלעטערער אָדער מיטל, די געשעפט וואָס לויפט עס וועט פאַרלירן גורל פוןפאַרקער און ווי אַ רעזולטאַט, ליידן דיקריסט דורך קליקינג קורס. גליק, ווידעא פֿאַרקויף צופרידן איז גאָר פּאַסיק פֿאַר קאַנסאַמשאַןראַגאַרדלאַס פון וואָס מיטל איר נוצן.
4. שטארקן דיין בראַנד מעסעדזש.
ניצן אָנליין וידאו פֿאַרקויף, איר האָבן אַ גרויס געלעגנהייַט צו פאַרבעסערןדער אָנזאָג געטריבן דיין סאָרט און פּראָפּעל דיין פירמע. עס איז אַן אידעאל געצייַג צו לאָזן דיין קאַסטאַמערז וויסן וואָס איר זענט דורך פּשוטפֿעיִקייטן אַזאַ ווי בראַנדינג און פּלאַן און מער קאָמפּליצירט פֿעיִקייטן ווי אינהאַלט און קול.
5. וידאו אינהאַלט קענען לייכט גיין וויראַל.
רובֿ מענטשן וואס פאַרנוצן רירעוודיק ווידיאס טענד צו טיילן זיי מיט אנדערעמענטשן. דעם קוואָטע איז פיל העכער ווי די ייַנטיילן רייץ באָוסטאַד דורך די אנדערע טייפּס פון אינהאַלט אויס דאָרט. דערצו, רובֿ מענטשןוואָלט אלא דינגען אין אַ ווידעא פּאָסטן ווי קאַמפּערד צו אַ טעקסט-באזירט פּאָסטן. דעריבער, ווידעא צופרידן איז אַ זייער שטאַרק געצייַג פֿאַרקיין סאָרט מיט דעם אָנווענדן צו יקספּאַנד זייַן אָנליין דערגרייכן.
דורך שאפן ווידעא צופרידן וואָס איז אינפֿאָרמאַציע דענסאַז, צוטריטלעךאון גרינג צו ינטעראַקט מיט, אַ סאָרט קענען אַנטוויקלען אַ גרויס ווייַטערדיקע און פֿאַרבעסערן קונה צוריקרופן. עס אויך האט די פיייקייַט צו פּראַלדיין וילעם אויף אַ פּערזענלעך מדרגה און העכערן ימאָושאַנז געטריבן פארקויפונג. קאַסטאַמערז ווילן צו פילן גרויס וועגן די ברירות זיימאַכן, און ווידעא פֿאַרקויף, אויב געטאן געזונט, איז איינער פון די בעסטער וועגן צו מאַכן דעם געפיל.


text:
ווארשעווער געטא
די וואַרשעווער געטּאָ איז געווען די גרעסטע געטא ביי די שואה וואס האט אנטהאלטן ארום 450 טויזנט לייט. זי איז באשטעטיקט געווארן כסליו ה'ת"ש. אין איר איז פארגעקומען דער גרעסטער יידישער אויפשטאנד ביים חורבן.
די געטא איז געשטאנען דריי יאר. רוב מענטשן האבן נישט זוכה געווען ארויסגיין פון דער געטא אין פארלויף די דריי יאר.
אינהאַלט
אויפשטעל אומשאנדן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די נאציס האבן פארארדענט אין יעדער שטאט, וואו עס איז געווען א געמיינדע מיט יידן, אויפצושטעלן א יודענראט, און זיי זאלן זיין די פארמיטלער פון דער יידישער באפעלקערונג, מיט די נאצישע טיראנען, ווי פארשטענדליך איז דאס געווען, אויסנוצן די יידן פאר די נאצישע אינטערעסן.
און ווארשע, די שטאט אין אייראפע מיט דער גרעסטער באפעלקערונג מיט יידן נישט געווען אנדערש, און די פארשטייער פון יידישן קהילה, איז באשטימט געווארן, דורכן קאמאנדיר פון די באוואפנטע קרעפטן פון ווארשע. אדאם טשערניאקאוו איז באשטימט געווארן אלס הויפט פונעם יודנראט, און דער פארארדענונג פון דער געטא איז געגאנגען אויף, אין דעם איז אריינגערעכנט אויפשטעלן א יידישע פאליציי, פינאנץ, א יידישע וואלוטע, בילדונג, און קולטור, ספארט אא"וו.
דער באפעל וואס די נאציס האבן געגעבן, פאר די יידישע פירער פון דער געמיינדע, האט געלויטעט אז אלע יידן מוזן זאפארט פארלאזן זייערע היימען, פאר די, וואס וווינען אינדרויסן פון די באשטימטע גרעניצן פון געטא, און אומבאדינגט זיך אריבערציען, אינערהאלב די קליינע שטח פונעם געטא, וויפיל מען האט פרובירט צו פארהאנדלען, איז זיי געלונגען, עס אפצושטופן אויף א וואך.
פון אנפאנג איז די געטא געווען אפן אן קיין צוים, און יידן האבן זיך געקאנט דרייען פריי אין די ארישע זייט, די נאציס האבן געהאט פארשפראכן פארן קהילה, אז עס וועט אזוי בלייבן, מיט די צייט האט מען אנגעפאנגען בויען די מויער, וואס האט ארומגענומען די געטא, פון אלע זייטן, נישט צופיל מענטשן זענען אריבער די טויער פון געטא,
די עסן איז געווארן טייערער פון דעם, די שווארצע מארק האט זיך געשטארקט, א טייל דערפון איז געווען מיט די שטיצע פונעם יודנעלטעסטע, און געלט, און שטיצע וואס איז געקאמען פון אנדערע פלעצער האבן אויפגעהערט אנצוקאמען אין געטא, און מענטשן האבן אנגעפאנגען אויסצוגיין פאר הונגער.
דאס לעבן אין געטא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- ענגשאפט: דאס לעבן אין דער געטא איז געווען זייער ענג, די נאציס האבן אריינגעשטופט צווישן 15 ביז 20 מענטשן אין איין קליין צימער. דאס געטא איז געווען גרויס 2.4% פון גאנץ ווארשע, אבער כאטש דעם איז דאס געטא געווען באזעצט מיט א דריטל פון ווארשעס באפעלקערונג, וואס צוליב דעם האבן די מענטשן אין דעם געטא בדרך כלל פארברענגט רוב טאג אינדרויסן פון שטוב.
- ריינקייט: איז געטא איז נישט געווען זייף און גענוג וואסער צו רייניקן דעם קערפער, און דאס האט גורם געווען צו פארשפרייטן א שרעקלעכע אנשטעקיקע קראנקייטן די טיפוס.
- היץ: אין געטא איז נישט געווען קיין אויוונס, פיל מענטשן זיינען געשטארבן פון קעלט.
- הונגער: די באשטימע מאס עסן אין געטא איז געווען זייער ווייניק, דאס געטא איז געווען אפגעשיידט פון שטאט, און מע האט נישט געקענט אריינבריינגען עסן פון דרויסן.
דער גרויסער אפשיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער צווייטער אפשיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער רעוואלט און ליקווידאציע פון דער ווארשעווער געטא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער געדאנק צו רעוואלטירן קעגן די נאציס איז געווען ווי מען האט אנטדעקט אין די פארגאנגענע פאר יאר, פון די רעוויזיאניסטן, זאב זשאבאטינסקי'ס פארטיי צהר, בית"ר, זיי האבן שטענדיק געוואלט אויפשטעלן א יידישער מיליטער, האבן אסאך פון זיי געדינט אין דער פוילישער ארמיי, און אזוי ארום געווען געלערנט, אין טאקטיקן און אין אלע זאכן בנוגע מלחמה.
אין יאר 1940 האבן זיי שוין אנגעפאנגען, מיט אויפשטעלן א יידישער אונטערגרונט, אין די געטא, ווי קויפן געווער, אויפרייס מאטעריאל, אא"וו. זייער גרופע קעמפער איז גערופן געווארן מיליטערישע יידישע פאראייניקונג.
אין יאר 1942, ווען מען האט געזען, און געהערט אין געטא, פון די מאסן שחיטות, וואס קומען פאר אין טרעבלינקע, האבן זיך אנדערע פארטייען זיך צוזאם גענומען, און אנגעפאנגען מיט אויפשטעלן, אן אויפשטאנד קעגן די נאציס, עס איז זייער שווער געווען פאר זיי, ווייל קיין ערפארונג האבן זיי נישט געהאט, און די פוילישע פארטיזאן גרופעס, האבן נישט געהאט א געמיינזאמער שפראך מיט די יידישע פארטייען. די יידישע פארטייען זענען געווען, השומר הצעיר, די בונד, קאמוניסטן, און די ציוניטישע באוועגונגען ווי דרור, פועלי ציון.
די אקציעס, וואס די נאציס האבן דורכגעפירט, יאנואר 1943, האט אנגעצינדן די ערשטע פינק, און די יידן, האבן געפירט א בלוטיקע קאמף, קעגן דער אקציע, ווייניק מענטשן בכלל, האבן אויסגעהערט צו די באפעל, פון די נאציס זיך צו שטעלן ביים אומשלאגפלאץ, די יידן האבן געפירט א פסיכאלאגישער קאמף, קעגן די נאציס, און זייערע קאלאבארירער, זיי האבן געהרגט מוסרים, און יידישע פאליציי לייט וואס זענען נישט געווען געטריי צו זייער פאלק.
דאס איז אבער גארנישט געווען, קעגן די אויפשטאנד פון אפריל, אין יענעם יאר. די יידן האבן פאראורזאכט פארלוסטן, פארן דייטשן ווערמאכט אין דריי וואכן, אין א קליינע געטא, 2.4 פראצענט פון שטאט ווארשע, שוין נאכדעם וואס דאס רוב פון אירע איינוווינער, זיינען שוין אומגעבראכט געווארן, מער וואס דאס פוילישע ארמעי, האט באוויזען ביים זיך שלאגן, ווען די דייטשן האבן אינוואנדירט פוילן.
עס האט זיך אנגעפאנגען פאר פסח, און עס האט אנגעהאלטן פאר דריי וואכן, ביז די דייטשן האבן נישט געזען קיין לייזונג, און האבן אנגעהויבן פארברענען הייזער, אויף אירע איינוווינער, דאס לעבן געבליבענע האט מען פארשיקט קיין טרעבלינקע, געטא קראקע, און די געגענט, די קעמפער וואס זענען אריבער געלאפן צום ארישער זייט, האבן אטייל גענומען אינעם פולישן אויפשטאנד, אין יאר 1944. דער אויפשטאנד, איז נישט געווען אויף צו בלייבן לעבן, עס איז געווען פארן כבוד פונעם יידישן פאלק. די באפעלקערונג פון דער געטא ביים אנהייב, איז געווען צווישן זיבעציק טויזנט, און הונדערט טויזנט, ביי דער ענדע זיינען נישט געראטעוועט געווארן, קיין סאך יידן פון ווארשע. אין דעם זיינען נישט אריינגערעכנט, די דריי הונדערט פופציק טויזנט יידן, וואס זיינען אומגעקומען, בעפאר דער אויפשטאנד האט זיך אנגעפאנגען. די פוילישע באפעלקערונג, האט זיך גענומען גרייטן צו איר אויפשטאנד, גלייך ווען די יידן האבן געפירט זייער קאמף, און זיי האבן געזען אז דער שוואכער ייד, קען זיך אויך שלאגן קעגן די נאצישע מיליטער.
די געטא איז געווען, פוסט און וויסט נאך דער מלחמה און די שטאט ווארשע, האט אויך אזוי אויגעקוקט נאכן פוילישן אויפשטאנד.
אומגעקומען אין דער ווארשעווער געטא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בילדער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
-
-
סטאטוע אין ווארשע צום אנדענק ווארשעווער געטא רעוואלט
-
-


text:
אברהם זכות
ר' אברהם זכות איז געבוירן אין יאהר ה'רי"ב אין סאלאמאנקא און נפטר געווארן אין יאהר ה'רע"ה. זיין פאטער איז ר' שמואל ב"ר אברהם זכות. א תלמיד פון דעם גדול ר' יצחק אבוהב.
ר' אברהם איז געווען א גרויסער גאון א בקי אין ש"ס ופוסקים, א גרויסער בעל מקובל, און א קלוגער אין פארשידענע חכמות ווי איסטארלאיגע שטערן, און היסטאריע, ער האט געשריבן דעם באקאנטן ספר ספר היוחסין, וואס איז פון די ערשטע היסטאריע ספרים ביי יודן. ער איז אויך געווען א מאטעמאטיקער און אן אסטראנאם און ער איז געווארן דער קעניגלעכער אסטראנאם אין פארטוגאל.
ער איז געבוירן אין סאלאמאנקא אין ספרד, און פון דארט איז געגאנגען קיין תוניס, איבעראל האבן גוים און אידן צוגלייך איהם מקבל פנים געווען צו הערן זיין חכמה.
עס ווערט פארציילט א אינטערעסאנטע מעשה פון זיין חכמה, אז איינער פון די קעניגן פון ספרד האט געהאט גרויס קנאה אויף אים, און האט באשלאסן איהם אויסשפילן, ער האט אים געפרעגט צי ער ווייסט פון וועלכן טויער ער וועט ארויס גיין פון דער שטאט און פון וועלכן ער וועט צוריק אריין קומען. ר' אברהם האט מיט זיין חכמה פארשטאנען אז דער קעניג וויל אים שלעכטץ טון, האט ער געזאגט אז ער ווייסט, ער וועט עס פארשרייבן אויף א פאפיר, און ווען דער מלך וועט צוריק קומען וועט ער זען אז דארט שטייט פונקטליך געשריבן פון וואו ער איז ארויס.
ר' אברהם האט אפגעשריבן אויף א פאפיר, מען האט באהאלטן די פאפיר און קיינער האט נישט געטארט אריין קוקן דערין, דער מלך איז געגאנגען און האט אויסגעהאקט א נייעם טויער ארויסצוגיין פון דער שטאט, און איז פון דארט ארויס און צוריקגעקומען, דער מלך האט צוזאמען גערופן יעדן צו ווײַזן אז ר' אברהם איז א ליגנער, אבער ווי ערשטוינט איז ער געווארן ווען מען האט אויפגעמאכט דעם פאפיר איז דארט געשטאנען אז דער מלך וועט אויסהאקן א נייעם טויער פון דארט וועט ער ארויסגיין פון דער שטאט (נשמת חיים פכ"ב מאמר ג').
דער משנת חכמים פון מהר"ם חגיז שרייבט אויב ווילסטו וויסן פונקטליך די שלשלת היוחסין פון די חכמי המשנה און פון די חכמי גמרא, זאלסטו שטענדיג קוקן אין דעם גלוסטיגן ספר היוחסין.


text:
Wednesday, October 14, 2015
משיחס צייטן" – א"
ס'איז, קען מען זאָגן, משיחס צייטן. גאָטס פרייטיק אויף דער וועלט. ווער עס וויל זיך טיפער לערנען אָדער נעמען זיך פאָרשן יידיש קאָן אַ היפּשן-ביסל אַרבעט אָפּטאָן גאָרניט פאַרלאָזנדיק די שטוב, אויב ער האָט נאָר ביי זיך אַ קאָמפּיוטער מיט פולן צוטריט צום אינטערנעט. היינט-צו-טאָג איז דאָס אַ גוואַלדיק געווינס. בפרט אַז די אַמאָליקע גרויסע קענער פון יידיש זענען שיער ניט אחד בעיר ושניים במדינה. ס'הייסט קענער האָט מען – ניט צו פאַרזינדיקן – אַ גאַנצע מחנה קיין עין-הרע. אלא וואָדען? עס האַלט צו-מאָל אַביסינקעלע שמאָל מיט דער קענטשאַפט גופא. און טאַקע דערפאַר כדי צו דערמעגלעכן און פאַרשפּרייטן קענטשאַפט און וואויל-קענעוודיקייט זענען די אוצרות וואָס ווערן וואָסאַמאָל מער צוגענגלעך דורכן וועלט-ווייטן-וועב – אַ גוואַלדיקע און בפירוש אַ וועלט-איבערקערנדיקע דערשיינונג. אַ ברייטע, ליכטיקע וועלט פון אינפאָרמאַציע, דאָקומענטן, רעסורסן און ועל-כולם דיגיטאַליזירטע ביכער, צייטשריפטן, בראָשורן, באזונדערע ארטיקלען. סיי די מער וויכטיקע און אָנגעלייגטע, סיי די זעלטענע און בפרט די גאָר זעלטענע וואָס זייער גרויסע ווערט וועט ערשט אנטדעקט ווערן ווען זיי ווערן אריינגענומען אין דעם ברייטערן אַקאַדעמישן, אינטעלעקטועלן און קולטור-געזעלשאַפטלעכן אינטערעס. אצינד לאָמיר בלויז כאַפּן ניט מער ווי אַ בליק אויף דעם כסדר וואַקסנדיקן אוצר פון דיגיטאַליזירטע יידישע צייטשריפטן. איז גיט נאָר אַ קוק סאַראַ בראַווע נייע וועלט עס צעעפנט זיך פאַרן לייענער, סטודענט און סתם פאָרשער פון אַ גאַנץ יאָר וואָס פאַראינטערסירט זיך ערנסט און פאַרנעמט זיך טאַקע בפועל ממש מיט יידיש, מיט דער שפּראַך, ליטעראַטור, טעאַטער, קולטור-געשיכטע... און וואָס ניט? י
איר ווילט יידישע פּרעסע אָדער וויכטיקע צייטשריפטן פונעם 20סטן און אַפילו דעם 19טן יאָרהונדערט? טאָ נאַט אייך דעם אָדערסער קול מבשר (1862 - 1873) – זעט דעם אַריינגאַנג און די באַשרייבונג אויף העברעאיש אָדער אויף ענגליש, צי איר שפּעטערן גילגול, דעם פּעטערבורגער – דער פריינד (1913-1903; זעט דאָ אָדער דאָרט). – ס'הייסט דער בפירוש פּיאָנערישער קול מבשר וואו מענדעלע, גאָלדפאַדן, ליפשיץ, לינעצקי און פיל אַנדערע האָבן אָנגעהויבן איבערצושמעלצן דעם "דייטש-יודישען זשאַרגאָן" אויף עכטן פאָלקסרייכן און קולטורעל באַקרעפטיקטן יידיש. בשעת ווען יאָרצענדליקער שפּעטער האָבן שלום-עליכם, ספּעקטאָר, דובנאָוו און פיל אַנדערע ווייטער געפירט די אַרבעט פון די "זיידעס, פאָטערס און פעטערס" און ווייטער אַנטוויקלען און דערהויבן די ליטעראַרישע, קולטורעלע און שעפערישע האָריזאָנטן און מעגלעכקייטן פון מאַמע-לשון.
ווילט איר אפשר אַ בלעטער טאָן, בעסער נאָך: בפירוש אַ לייען טאָן די צוויי וויכטיקסטע וואַרשעווער טאָג-צייטונגען – דעם היינט (1908 - 1939) אָדער דעם מאָמענט (1910 - 1939) – אדרבא ואדרבא. און וויזוי, פרעגט זיך אַ פראַגע – קאָן אַ פאָרשער פון דער יידישער ליטעראַטור און קולטור זיך באַגיין אָן די וואַרשעווער ליטעראַרישע בלעטער (1924 - 1939), אָן דער ווידער אַ מאָל וואַרשעווער טעאַטער-וועלט (1908 - 1909). שוין אָפּגערעדט פון די פריער שוין דערמאָנטע מעכטיק אויפטוערישע בויער און שאַפער אונדזערע: שלום-עליכם מיט זיין קיעווער יידישער פאָלקסביבליאָטעק (1889 - 1888) און מרדכי ספּעקטאָרס וואַרשעווער דער הויז-פריינד (1889 און שפּעטער).
פאַר די "פיינשמעקערס" וואָס קאָנען זיך בלי שום אופן ניט באַגיין אָן דער פאָרשערישער ליטעראַטור אויף יידיש – און איר מעגט עס גלייבן ס'איז בפירוש כדאי זיך צו באַקענען מיט יענע פּובליקאַציעס – האָט מען שוין אַ גאַנץ פיינע ביבליאָטעק מיט לינגוויסטישע, ווי אויך פילאָלאָגישע און היסטאָרישע צייטשריפטן, יאָרביכער א.ד.ג. שיער ניט אַלע בענד פון ייוואָ-בלעטער מיט כמעט אַלע נומערן פונעם ייוואָ'ס לינגוויסטישן זשורנאַל יידישע שפּראַך קען מען ליינען אויפן וועב, אָדער אַראָפּנעמען גאַנצערהייט ביי זיך אויפן אייגענעם קאָמפּיוטער אינדערהיים, צי זיצנדיק אין א געמיטלעכן קאפע טאַקע אויף אייער זשוואַוון שלעפּטאָפּ. אפילו דעם קיעווער זשורנאַל די יידישע שפּראַך (אמת דערווייל נאָר פון די ערשטע צוויי יאָר פון זיין עקזיסטענץ: 1928-1927) קען מען לייענען אויפן אינטערנעט און הלוואי וואָלט מען אויך געקאָנט אויפהיטן קאָפּיעס דערפון ביי זיך אויף להבא.
פאַרשטייט זיך, אַז ווייט ווייט ניט אַלץ קאָן מען שוין געפינען אויף דעם וועלט-געוועב דיגיטאַליזירטערהייט און אַ פאָרשער וועט מסתמא קיינמאָל ניט קענען אינגאַנצן זיך באַפרייען פון דער נויטווענדיקייט צו גיין אויסזוכן, אַרומנישטערן, און קאָנטראָלירן פאַרשידענע פּרטים, פּובליקאַציעס, מאַטעריאַלן און אפילו גאַנצע ווערק אין ביבליאָגראַפיעס למיניהן און קאַטאַלאָגן פון ביבליאָטעקן און אַרכיוון. אָבער אין דער זעלביקער צייט מוז מען אויך זיין באַהאַוונט אין די בפירושע רעסורסן און אוצרות וועלכע דער אינטערנעט דערמעגלעכט דעם פאָרשער מקיים צו זיין דעם ענגלישן וואַריאַנט פון אונדזער "עניי עירך קודמים", היינו Charity begins at home, מערניט "טשאַריטי" באַדאַרף מען דאָ פאַרבייטן אויף "זוכעניש", אָדער למעשה אויף "פאָרשונג". אין די קומענדיקע אַרטיקלען וועט מען, מירצעשעם, אַרומרעדן וויפיל פאָרשערישע (= צווייטיקע) און אפילו ערשטיקע ליטעראַרישע מקורים קאָן מען געפינען אין תחום פון דער אַלט-יידישער ליטעראַטור, אָדער דער ליטעראַטור פונעם 19טן יאָרהונדערט וואָס אין איר שטעקט און וואָרצלט דער לכאורה "אומגעריכטער" אויפקום פון דער מאָדערנער יידישער קולטור און ליטעראַטור אויפן ראַנד צווישן דעם 19טן און 20סטן יאָרהונדערט.
אויף היינט, היות ווי מ'האָט אָנגעהויבן דאָ טאַקע מיט דער יידישער פּעריאָדיק, וועט מען פאַרענדיקן מיט אַ פּשוטן ביישפּיל ווי-אַזוי דער אינטערנעט דערמעגלעכט גיך און קלאָר אויסצוגעפינען אינפאָרמאַציע, וועלכע מען האָט פריער באַדאַרפט גיין אויסזוכן אין געוויסע ביבליאָטעקן אָדער אין געהעריקע געדרוקטע (ניט דעגיטאַליזירטע, פאַרשטייט זיך) קאַטאַלאָגן, ביבליאָגראַפיעס און ביבליאָגראַפישע רשימות. דאָ איז דאָס אָרט טאַקע צו דערמאָנען דעם אויסערגעוויינטלעך וויכטיקן פּראָיעקט פון פּראָפ' אברהם נאָווערשטערן און מרת וועראַ סאָלאָמאָן ביים העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, אַ פּראָיעקט וואו עס האָבן געאַרבעט און מיטגעאַרבעט ניט ווייניק פאָרשער און גראַדואיר-סטודענטן, צויישן זיי: באָריס סאַנדלער, ד"ר משה לעמסטער, אליעסר ניבאָרסקי, נוגה רובין און פיל אַנדערע. דער פּראָיעקט הייסט: אינדעקס צו דער יידישער פּעריאָדיק. עס ווערן דאָרט סיסטעמאַטיש פאַרשריבן מיט אַלע געהעריקע ביבליאָגראַפישע פּרטים און פּיטשעווקעס די פאַרשידנסטע פּובליקאַציעס פון יידישע שרייבער, זשורנאַליסטן, קיטיקער, פאָרשער א.ד.ג. אין די יידישע צייטשריפטן זינט דעם פריער דערמאָנטן אָדעסער קול מבשר – ס'הייסט זינט 1862. און איצט טאַקע צום ביישפּיל גופא.
אין 1963 האָט קאַדיע מאָלאָדאָווסקי פאַרעפנטלעכט אינעם צענטן נומער פון איר זשורנאַל סביבה (נומ.10, זז. 2-7) אַן אינטערעסאַנטן עסיי, מיטן נאָמען: "אָפּגעשלאָגן פון ביידע ברעגן (וועגן אידן וואָס שרייבן אויף פרעמדע שפּראַכן)" אין וועלכן די מחברטע "רעכנט זיך אָפּ" מיט יידן שרייבער, וואָס שאַפן, אָדער האָבן געשאַפן אויף ניט-יידישע לשונות. דער עסיי באַהאַנדלט אין אַן אַנדער קאָנטעקסט די פאָרשערין אַליסאָן שעכטער אין איר אינטערעסאַנטן בוך איבער דידיאַספּאָרישע מאָדערניזמען אין יידיש און העברעאיש (זז. 182-181 און 185; אגב, דאָרט ווערט די דאַטירונג, 1963, אָנגעגעבן טעותדיק ווי 1966). אָפּשטעלדיק זיך אין איר עסיי אויף דעם פּוילישן דיכטער יוליאַן טואווים, זאָגט מאָלאָדאָווסקי: "איך געדענק ניט אַז זיינס אַ ליד זאָל זיין אַפילו איבערזעצט אין אַ אידישער צייטשריפט." (ז. 4) דער קאָנטעקסט איז גאַנץ קלאָר – טואווים (קאַדיע מאָלאָדאָווסקי שרייבט דווקא מעשה-לשון-קודשדיק: טובים) איז דאָ אַ מין מוסטער פון אַ שרייבער וועלכער איז בפירוש "אָפּגעשלאָגן פון ביידע ברעגן", היינו, לויט דער מחברטעס באַהויפּטונג – ניט איז ער אַזוי טיף פּויליש ווי אדם מיצקעוויטש און ניט איז ער אַ יידישער שרייבער (אפילו אָן "אַ יידישן אָדער" ווי אַשטייגער היינריך היינע. – און דאָס טראָץ דעם באַרימטן עסיי-אויסגעשריי פון יוליאַן טואווים, "מיר, פּוילישע יידן", אין 1944, אין העברעאישער און יידישער איבערזעצונג: דאָ).
אַז איינער זאָגט "איך געדענק ניט" קען מען עס פאַרשטיין ניט נאָר ווי אַ פּאָלעמיש (אָדער קריטיש) אַנגאַזשירטע דעקלאַרירונג פון אַמנעזיע, צי פון ניט וועלן זיך צו דערמאָנען אין עפּעס וואָס האָט ניט איבערגעלאָזט קיין אמתן שפּור אין יענעמס געדעכעניש. עס קאָן אויך באַדייטן, אַז דער מענטש געדענקט טאַקע פּשוטו-כמשמעו ניט. בפרט נאָך יענע צייטן... גיי זוך נאָך אויסצופּרובירן זיין זכרון אין די הונדערטער יידישע צייטשריפטן כדי געוואויר צו ווערן צי מע האָט טאַקע געדרוקט עפּעס פון דעם צי יענעם מחבר.
אָבער היינט-צו-טאָג איז עס גאָרניט אַזאַ שווערע מלאכה נאָכצוקאָנטראָלירן די יידישע צייטשריפטן. מע גייט אַריין אין דעם אויבן-דערמאָנטן אינדעקס פון דער יידישער פּעריאָדיק און מע זוכט דאָרט אויס (אונטער: "אַלע מינים אויטאָרן"): ''טוּווים'' (ניט חלילה ''טוווים'' אָדער ''טואווים'', ווייל מערסטנס מוז מען אין יענעם וואונדערלעכן אינדעקס אויסזוכן די נעמען גענוי לויט דער ייוואָ אויסלייג-סיסטעם). געפינט מען גלייך אויס אַז צווישן די יאָרן 1924 און 1954 זענען טואווימס ווערק אין יידישער איבעזעצונג געווען פאַרעפנטלעכט 21 מאָל אין פאַרשידענע צייטשריפטן אין ווילנע, וואַרשע, ניו-יאָרק (און אפילו אין איין פאַל אין: סיגעט). אפילו אין בוך-פאָרעם געפינט מען צוויי באַזונדערע פּאָזיציעס טאָמער זוכט מען "טוווים" אין archive.org און europeana.eu.
אַ שטיקל נאָטא בענע צום סוף, לית מאן דפּליג אַז קאַדיע מאָלאָדאָווסקי איז איינע פון די וויכטיקסטע און טאַקע פון די גרעסטע פּאָעטן אונדזערע. זי האָט אויך געשאַפן אַ ריי דערציילונגען און רעפּאָרטאַזשן (ביידע אַרויס אין אַ באַזונדערע ביכער אין 1957). אַז זי איז געווען דער אַרויסגעבער און רעדאַקטאָר פון אַ וויכטיקער צייטשריפט – סביבה – איז אויך ניט קיין גרויסער סוד. עס זעט אָבער אויס אַז זי איז געווען אַ ראַפינירטער עסייאישט און קריטיקער, צו-מאָל אפשר פּאָלעמיש פאַרשפּיצט – וואָס איז לאוו דווקא א חיסרון. דער עיזבון פון אירע קריטישע אַרטיקלען און עסייען זעט אויס צו זיין גאָר רייך און זי האָט זיי אָנגעהויבן צו דרוקן נאָך אינעם פאַרמלחמהדיקן פּוילן. אירע פּובליקאַציעס אין דער פּעריאָדיק לויטן אינדעקס (390 אין צאָל) שטייגן איבער אפילו די צאָל פאַררעגעסטרירטע פּובליקאַציעס פון יעקב גלאַטשטיין (309). גלאַטשטיינס בענד "אין תוך גענומען" (דער ערשטער איז אַרויס אין 1947) זענען גוט באַקאַנט און האָבן פאַרזיכערט זיין אָרט ווי שיער ניט דער וויכטיקסטער און ראַפינירסטער קריטיקער פון דער מאָדערנער יידישער ליטעראַטור, בפרט אין דער צווייטער העלפט פונעם 20סטן יאָרהונדערט. נאָך מער, שוין נאָך די "אין תוך גענומען" בענד האָט ער אין 1963 און 1967 אַרויסגעגעבן נאָך צוויי באַזונדערע זאַמלונגען פון זיינע עסייען און שוין נאָך זיין פטירה אין 1971 זענען אַרויס נאָך צוויי אין 1972 און 1978. אָבער אויף ווי-ווייט מיר איז באַוואוסט קיין שום בוך איינזאַמלונג פון קאַדיע מאָלאָדאָווסקיס, זאָל זיין כאָטש אויסגעקליבענע, עסייען און קריטישע אַרטיקלען איז קיינמאָל ניט דערשינען. הלוואי עס זאָל קומען אַן אויסלייזער, וואָס זאָל ברענגען אַ שטאַרק פאַרדינטן תיקון פאַר איר ראַפינירטער און אינטעלעקטועל רייצנדיקער עסייאיסטיק.
קאַדיע מאָלאָדאָווסקי לייענט פאָר איר באַרימט ליד "אל חנון"י
יעקב גלאַטשטיין לייענט זיין ברייט באַקאַנט ליד "אַ גוטע נאַכט, וועלט!"
Thursday, April 9, 2015
צווישן שפּיל און פּאַראָדיע – פון 1865 ביז 1918
אַ פריילעכן מועד, ליבע פריינט!
עס איז ידוע, אַז יידן אויסגעפּרואווטע אינעם טאָג-טעגלעכן ערנסטן יידישן לעבן פון שחרית ביז מעריב און צווישן מנחה און מעריב האָבן ליב אַ קאַפּל לצנות. ניט דעם כסדרדיקן נאָך פון דוד המלך בכבודו ובעצמו אויסגעטאַדלטן "מושב לצים" חלילה, נייערט יענעם כזיתל גוטמוטיקן כתבות-טרייבן צי בית אַ קורצן בין-השמשות, צי טאַקע בפירוש בין מנחה למעריב, צי איין מאָל אַ יאָר – שוין ממש לשם מצווה – אויף פּורים.
עס איז ידוע, אַז יידן אויסגעפּרואווטע אינעם טאָג-טעגלעכן ערנסטן יידישן לעבן פון שחרית ביז מעריב און צווישן מנחה און מעריב האָבן ליב אַ קאַפּל לצנות. ניט דעם כסדרדיקן נאָך פון דוד המלך בכבודו ובעצמו אויסגעטאַדלטן "מושב לצים" חלילה, נייערט יענעם כזיתל גוטמוטיקן כתבות-טרייבן צי בית אַ קורצן בין-השמשות, צי טאַקע בפירוש בין מנחה למעריב, צי איין מאָל אַ יאָר – שוין ממש לשם מצווה – אויף פּורים.
פון די יוונים און מתיוונים האָבן מיר באַקומען דעם באַגריף "פּאַראָדיע" און דער דאָזיקער מין פון אָפּלאַכן זיך און יענעם, פון גוט-ברודעריש זיך אויסלאַכן און גלאַט צעלאַכן זיך כמצוות הדאָקטוירים, איז שטאַרק אָנגעלייגט ביי אחינו בני-ישרל שוין פון גאָר אַלטע צייטן. דער געלערנטער ישראל דאַווידזאָן (דאַוויסזאָן?) האָט נאָך אין 1907 אַרויסגעגעבן אַ וויכטיקן ספר מיטן נאָמען Parody in Jewish Literature, וואו ער האָט צונויפגעזאַמלט אַ פולן שפּייכלער יידישע פּאַראָדיעס, דהיינו סאַטירישע און הומאָריסטישע איבערקרימונגען און נאָכמאַכונגען סיי פון פּאַרשוינען, סיטואַציעס און געשעענישן און סיי פון די פאַרשידענערליי ליטעראַרישע פאָרמען און זשאַנערן – צי אויף אַ לייכטן, צי אויף אַ שאַרף בייסיקן אופן. אַ פיינע אָפּהאַנדלונג פון יידישע פּאַראָדיעס אין דער נייער צייט געפינט מען אין דעם אַרטיקל "Parody" פון עדי פּאָרטנוי אין דער ייוואָ-ענציקלאָפּעדיע פון יידן און יידישן לעבן אין מזרח-אייראָפּע.
אין יענעם בוך האָט דאַווידזאָן אַ גאַנצן קאַפּיטל איבער די פריסטע, צו-יענער-צייט באַקאַנטע, פּאַראָדיעס אויף מאַמע-לשון. שפּעטער אַז ער דערגייט שוין צו דער נייער תקופה, אַזש ביז די לעצטע יאָרצענדליקער פונעם 19טן יאָרהונדערט, דערמאָנט ער צווישן די יידישע שטייגער פּאַראָדיעס, ווי אויך בשייכות מיט דעם גאַנצן ענין פון פּאַראָדיעס אויף דער פּסחדיקער הגדה, אויך איינע אַ שטאַרק טשיקאַווע הגדה פון יעקינא פון 1881 (אַ ביסל דערוועגן אין דער ענגלישער איבערזעצונג פון זילבערצווייגס "לעקסיקאַן") וואו עס ווערט אין אַ פאָרעם פון קאָמעדיע – למעשה איז דאָס אַ מין פּסחדיקער פּורים-שפּיל – פאָרגעשטעלט וויאַזוי אַ ישובניק אַ פּראָסטאַק אַן עם-הארץ פּראַוועט אי דעם ערשטן אי דעם צווייטן סדר. אָט-די, לאוו דווקא מי-יודע-וואָס פאַר אַן איידעלע, מאַכערייקע–לאַכערייקע איז טאַקע אַרויס אין צוויי באַזונדערע ביכלעך, היינו "הגדה יעקינא פון רענדאַר מיט זיין באַרימטן בחורל יעקינא דער בן-יחיד ווי זיי האָבן דעם סדר אָפּגעריכט" און איר המשך די "הגדה יעקינא פון דער אַנדערער נאַכט סדר". דאַווידזאָן פאַרנאָטירט בלויז די וואַרשעווער אויסגאַבע פון 1881:
ביי זלמן זילבערצווייג אין זיין לעקסיקאָן פון יידישן טעאַטער ווערן שוין דערמאָנט אי די פריערע לעמבערגער אויסגאַבע פון אַרום 1870, אי די שפּעטערע פון 1903:
קיינער האָט נאָך, דאַכט זיך, ניט אויסגעפאָרשט וויפל מאָל איז אָט-די קאָמעדיאַנטסקע שפּיל איז איבערגעדרוקט געוואָרן. אָבער אַז מע כאַפּט אַ קוק אין דעם WorldCat – אַשטייגער דאָ – דערזעט מען אַז יענע יאָרן איז דאָס געווען אַ גאַנץ גאַנגבאַרע סחורה. צווישן אַרום 1870 און 1907 זענען אַפּנים אַרויס ניט ווייניקער ווי זיבן איבערדרוקן אין די יאָרן: 1881, 1882, 1895, 1899, 1902, 1903 און 1907. גענויער ווייסט מען ניט אי ווייל מע דארף נאָך פאָרזיכטיק איבערקוקן דעם וואָרדקאַט'ס פּרטים, אי ווייל עס קאָן זיין אַז מע קאָן נאָך אנטדעקן אויך אַנדערע אויפלאַגעס.
דער אינטערנעט, לאַנג לעבן זאָל ער, דערמעגלעכט אַמאָל געפינען אויך אַ פריער ניט-באַקאַנטן דרוק אָדער איבערדרוק. אין אונדזער פאַל קאָן מען אפילו דערגיין צום פריסטן, לעת-עתה באַקאַנטן, דרוק פון דער הגדה פון יעקינא. דהיינו, אַחוץ די לעמבערגער דרוקן וואָס ווערן דאַטירט לפי-ערך 1870, ווייל קיין גענוי יאָר איז אין זיי ניט פאַרצייכנט, פאַרמאָגט די בייערישע שטאַטס-ביבליאָטעק אין מינכן אויך דעם טשערנאָוויצער דרוק פונעם צווייטן טייל פון דער דאָזיקער "הגדה", וואָס גיט-אָן בפירוש דאָס יאָר 1865. מיט אַנדערע ווערטער האָט די דאָזיקע אָפּלאַכערייקע זיך באַוויזן אויף דער וועלט אַן ערך אין דער זעלבער צייט ווען ש. אַבראַמאָוויטש האָט גענומען ווערן מענדעלע מוכר-ספרים. קאָן זיין, הייסט עס, אַז עס זענען אַרויס ניט ווייניקער (אויב נישט מער) ווי אַכט אויפלאַגעס פון אָט-דעם ווערק צווישן די יאָרן 1865 און 1907. דאָס אַליין זאָגט שוין עפּעס וועגן דער פּאָפּולערקייט און איר לפי-ערך לאַנגן אויסדויער אויפן דעמאָלטיקן ביכער-מאַרק.
די דאָזיקע "הגדה" איז אַ גאַנץ זעלטענער מוסטער פון גראָבע רייד, היינט-צו-טאָג זעלטענע "פּראָסטאַקישע" אויסדרוקן און קאָן זיין אויך מוסטערן פונעם אַמאָליקן יידישן סלענג. מע געפינט דאָ גאַנצע שטיקלעך דיאַלאָג אויף גואיש. דעם נאָמען "יעקינא" האָט מען דורכויס ראָמאַניזירט ווי Yakino אָדער Yekina, אָבער מיר דוכט, אַז דעם רענדאַרס בנאָקל הייסט אַפּנים "יאַנקעניו" (יעקעניו) אַ מין סלאַוויזירטע צערטל-און-וואָקאַטיוו-פאָרעם פון "יעקב", מערניט דער אלף צום סוף שטייט דאָרט אויף צו באַצייכענען דעם דרומדיקן "קומעץ-אלף-או". פון דער אַנדערער זייט געפינט מען דאָ אויך אַנדערע שרייבונגען פון דעם זעלבן נאָמען. אָט אין דעם צווייטן טייל וואָס איז אַרויס אין טשערנאָוויץ אין 1865 געפינט מען אויך "יאנקינא" און אפילו "יאנקינא".
ווי געזאָגט, דאּס ווערק זעט אויס צו זיין א גאַנץ מערקווערדיקער און אפשר אפילו אַן אויסשליסלעך זעלטענער מקור פאַרן פּראָסטן און פּראָסטאַקישן יידיש, כאָטש עס איז וויכטיק צו באַוואָרענען אַז מיר האָבן דאָ צו טאָן מיט זייער אַ שאַרפער קאַריקאַטור, אַ בייסיקער און מסתמא אַ שטאַרק איבערגעטריבענער פּאַראָדיע. און פאָרט אונדזערע פילאָלאָגן וואָלטן געמעגט דערמיט זיך אָפּגעבן ווי אויך די אַלע, וואָס האָבן אַ לעבעדיקן אינטערעס אין די "נידעריקערע" פאָרמען פון געזעלשאַפטלעך-דראַמאַטישן אָפּלאַכן – אין דעם פאַל דעם ישובניק'ס פאַרגרעבטקייט – און די מעגלעכע שעפעריקע אָפּצווייגן פון בדחנות און פּורים-שפּילעריי.
גראָד צו יענער צייט זענען באַקאַנט אויך אַנדערע געדרוקטע דראַמאַטישע ווערק אויף יידיש. די עטוואָס בעסער באַקאַנטע פּיעסע די גענאַרטע וועלט וואָס דער ביבליאָגראַף בן-יעקב האָט זי באַצייכנט גראָד ווי "ספּור פּורים בל[שון]"א[שכנז] יהודית ע"ד ההוה (דראמא)" איז אַרויס אין לעמבערג און דווקא אין דעם זעלביקן יאָר – 1865. אַן אָנשפּאַר פאַר בן-יעקב'ס קורצער באַשרייבונג געפינט מען טאַקע אויפן שערבלאַט פון יענער פּיעסע: "אַשפָּאגִיל נֵייעֶ ווׅינְדֶרְלִיכִי נִיטְשֶעכְע (!) אוׄף פּוּרִים". דאַקעגן זשע אויפן שערבלאַט פומעם טשערנאָוויצער דרוק פון "הגדה יעקינא" שטייט גאָר: "מען בדארף נישט צוא גיין אויף קיין טיאטר פאר גילעכטער". ס'הייסט אַז די לייענער האָבן יענערצייט שוין באַדאַרפט וויסן פון טעאַטער און דערעיקרשט פון אַ קאָמישן עלעהיי אַ לפי-ערך לענגערע פּורים-שפּיל פאָרשטעלונג.
שמואל ניגער שרייבנדיק אין דעם ניו-יאָרקער פּנקס פון ייוואָ אין 1927 און דערנאָך אין זיין וויכטיקן, הגם שפּעטער מער ניט איבערגעדרוקטן בוך איבער שלום-עליכמס שאַפונג אין 1928, האָט אין דעם ווערק "הגדה פון יעקינא" איינגעזען איינעם פון די מקורים פון שלום-עליכמס הומאָר. די צרה איז אָבער וואָס די דאָזיקע "הגדה" האָט פיל מער צו טאָן מיט סאַטירע און דווקא אַ סאַטיקע פון אַ גאַנץ אומאיידעלן סאָרט איידער מיט הומאָר און מיט שלום-עליכמס טראַגיקאָמישער פילאָסאָפישער איראָניע. ניט אויסגעשלאָסן, אגב אס'איז גאָרניט אויסגעשלאָסן, אַז אינמיטן 1860ער איז דער דעמאָלט נאָך "יונגער" מענדעלע מוכר-ספרים געווען אויך באַקאַנט מיט דער דאָזיקער "הגדה פון יעקינא", ווי מסתמא אויך זיין ליטעראַרישער בן-דור – י. י. לינעצקי – אויך כלל ניט קיין קליינער אָפּלאַכער!). דאָס איינציקע ווערק וואו אַ שמצל פון "יעקינא"'ס השפּעה געקאָנט האָבן אַ שטיקל השפּעה אויפן יונגן שלום-עליכם (אי דאָס מיט גרויס ספק) איז מסתמא זיין גוט באַקאַנטער און שאַרף, אפילו ברוטאַל אַראָפּרייסערישער שמ"ר'ס משפּט פון 1888.
אַזוי צי אַנדערש איז אָבער די "הגדה פון יעקינא" אייגנטלעך גאָרניט קיין פּאַראָדיע אויף דער פּסחדיקער הגדה, הגם דאָס גרייטן זיך און פירן (אָפּריכטן) דעם סדר שטייט אין סאַמע צענטער פון דער גאַנצער שפּיל. אמתע פּאראָדיעס, צי די פאַרוויילערישע קאַטאָוועסן, צי אַפּיקורסישע "אנטיקלעריקאַלע"רויטע, צי קאָמסאָמאָלישע זענען געבויט דירעקט אויף דער פאָרעם און נוסח פון דער פּסחדיקער הגדה ממש. די אַפּיקורסישע, סאָוועטישע "האַגאָדעס" ווערן זייער פיין באַהאַנדלט אין אַנאַ שטערנשיסעס שטאַרק אינטערעסאַנטן בוך Soviet and Kosher: Jewish Popular Culture in the Soviet Union וואָס איז אַרויס אין 2006. אויפן שערבלאַט פון איר בוך ווערט אויסגעניצט דאָס שערבלעטל פון איינער אַזאַ "הגדה"וועלכע איז אַרויס אין מאָסקווע אין 1927:
אַ גאַנץ רייכע ביבליאָגראַפיע פון אַזעלכע מיני "רויטע" אָדער "קאָמוניסטישע האגאָדעס" געפינט מען אין חנא שמערוק'ס אַרומנעמיקער ביבליאָגראַפיע פון יידישע ביכער און דרוק-פּובליקאַציס אינעם ראַטנפאַרבאַנד (פרסומים יהודיים בבריה"מ, 1960-1917).
עס זעט אָבער אויס, אַז די ערשטע פּאַראָדיע וואָס האָט דווקא געהייסן די באָלשעוויסטישע הגדה, און וואָס איר צווייטער (און מעגלעך אויך איר ערשטער) דרוק איז אַרויס אין 1918 אין קיעוו איז גאָרניט געווען קיין אַנטיקלעריקאַלע מאַכערייקע פונעם שפּעטערן סאָוועטישן שניט. ס'איז גראָד אַ פּאַראָדיש ווערק וואָס איז געבויט אויף דער הגדה נאָר אָפּלאַכן לאַכט עס אָפּ – און ניט זעלטן מיט יאַשטשערקעס – דעם גרוילעך ביטערן טעם פון דער דאַן נאָך יונגער באָלשעוויסטישער ממשלה. איר מחבר איז איינער פון די פּאָפּולערסטע יידישע הומאָריסטן און סאַטיריקער פון דער נייער יידישע ליטעראַטור און פּרעסע – יוסף טונקעל – מער באַקאַנט מיט זיין פּסוידאַנים: דער טונקעלער. מלכתחילה אַ קינסטלער און אַ קאַריקאַטוריסט האָט ער געמוזט פאַרלאָזן קונסט און גראַפיק צוליב זיין שוואַכער ראיה, אָבער אַדאַנק זיין טאַלאַנט און שאַרפער "אינערלעכע ראיה", מיט וועלכער ער האָט אויפגענומען פאַרשידענע געזעלשאַפטלעכע ווידעראַנאַנדן און פּערזענלעכע מענטשלעכע שוואַכקייטן, איז ער געוואָרן איינער פון די פרוכטבאַרסטע סאַטיריקער ביי יידן.
אין 1910-1906 האָט ער באַוויזן אָפּצולעבן אין ניו-יאָרק וואו ער האָט געשאַפן די שטאַרק באַליבטע אילוסטרירטע יידישע הומאָר-צייטונג, וואָס אין 1908 האָט זי געהייסן – דער קיביצער און זינט 1909 – דער גרויסער קונדס. אין דעם זעלביקן 1918 יאָר האָט דער טונקעלער צוו"א אויך פאַרעפנטלעכט אין קיעוו אַ שאַרפזיניקע און גאַנץ בייסיקע סאַטירישע דערציילונג "יידישיסטן" (אידישיסטען, שאַרזש, 16 זייטן).
עטלעכע יאָר שפּעטער פלעג אפילו דער אויף-אַ-ווייל מעכטיקער יידישער קריטיקער און קאָמוניסטישער דעה-געבער, משה ליטוואַקאָוו, ניט זעלטן ניצן יידישקייט שטייגער און מסורה באַגריפן אויף צו פּריידיקן זיינע פּרינציפּיעל אַנטיקלעריקאַלע קאָמוניסטישע "טוירע". ניט קלאָר צי ער אַליין האָט באַנומען ווי אומגעלומפּערט און אין סתירותדיק עס קלינגט, סיידן ער איז שוין געווען אַזוי שטאָל-און-אייזן זיכער ביי זיך אַז ער אָטעמט אַריין אין די אַלטע יידישלעכע ווערטער און באַגריפן אַן עכט "מאָדערנעם", "אנטי כלי-קדושדיקן", קאָמוניסטישן זין. אָבער, פון דער אַנדערער זייט, אַז מע קערט זיך אום צו דעם טונקעלנס "באָלשעוויסטישער הגדה" דערזעט מען ווי טרעפלעך און צוגעפּאַסט עס דענען דעם מחברס שאַרפער אויפפאַסונג – סיי סטיליסטיש סיי אינהאַלטלעך – די אומגעלומפּערטקייט פונעם "שידוך" צווישן דעם נייעם רעזשים מיט די שפּראַך-און-באַגריף מיטלען פון דער אַלטער איינגעפונדעוועטער יידישער מסורה.
זייענדיק יענעם יאָר אין קיעוו, דער הויפּטשטאָט פון דער נאָך ניט קיין סאָוועטישער אוקראַינע איז דער טונקעלער ניט נאָר ניט מיטגעריסן געוואָרן מיט דעם באָלשעוויסטישן רעוואָלוציאָנערן התלהבות. גאָר פאַרקערט, ער האָט שוין דעמאָלט ווייטזיכטיק תופס געווען די אַלע "חנדעלעך" פונעם נייעם רעזשים, וואָס האָט שוין אַ יאָר שפּעטעטער אייגעשלונגען אויך גאַנץ אוקראַינע.
כדי אַביסל מזכה-את-הרבים זיין, דער עולם זאָל קענען קריגן אַ שטיקל באַגריף פון דעם טונקעלנס "באָלשעוויסטישער הגדה" ווערן דאָ-הי טאַקע אַרויסגעשטעלט קאָפּיעס פון די זייטלעך מיט (1) די פיר בנים (אויבן) און (2) די צען מכות:
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
געזעץ ענפארסעמענט מיסיסיפי פאליציי שיסעריי פון דער יוד שרעק און סטראשע קאר טעראר שרעק אין מיסיסיפי
מיסיסיפי – אן אומזיסטיגער טעראר שרעק איז אנטשטאנען אין דזשעקסאן, מיסיסיפי, ווען א מאטאריסט האט געוואלט איבערטרעטן עטליכע פאליציי אפיצירן. דער אינצידענט האט פאסירט ווען פאליציי אפיצירן האבן אפגעשטעלט א ווילדן מאטאריסט, נאכדעם וואס יענער איז געפארן אזוי ווילד, אז ס'האט געצוואונגען א קאר פארנט פון איר אראפצופארן פונעם שאסיי און ארויפפליען אויף די זייטיגע גראז. בשעת'ן האנדלען מיט'ן ווילדן מאטאריסט נאכ'ן איר אפשטעלן, האט יענער אנגעצונדן איר קאר און זיך גענומען פליען מיט א ווילדקייט אין ריכטונג פון די פאליציי אפיצירן, וועלנדיג זיי איבערטרעטן, וואס האט געברענגט א פחד אז דא האנדלט זיך פון א טעראר אטאקע, און די פאליציי האט געשאסן און אומגעברענגט דעם דרייווער. אבער שפעטער האט די פאליציי געזאגט אז דער דרייווער איז ווארשיינליך געווען אונטער'ן איינפלוס פון אלקאהאל, און עס איז נישט קיין טעראר-פארבינדעטע אינצידענט.
ווי איז דאס געשעהן? זעה Jackson, MS, USA אויף גוגל מעפס
קומענדיגע
« פאריגע נייעס
« פאריגע נייעס
פאריגע
קומענדיגע נייעס »
קומענדיגע נייעס »
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text: אַז פּונקט טוט ניט קומען אַרויף מיט מענטשן צו מאַכן אַ פאַרשיידנקייַט פון ספורט אין זייער לעבן. דער דאָרשט צו פילן די ווינט אויף דיין פּנים, הערן דעם ברום פון די מאָטאָר, פילן די אַדרענאַלאַן אין די בלוט און פאַרגרעסערן קוילעלדיק ווייטאַלאַטי און אַנבריידאַלד פאַנטאַזיע און מאַכן די מאַך צו די מערסט גלייבן פּאַסירונג. יענע וואס האָבן ניט נאָך זען וואָס איז געווען געשעעניש, צו מעלדן אַז מיר זענען וועגן רייסינג, ניט נאָר די ראַסע וועט זיין דערלאנגט צו אייער אכטונג, און די ראַסע אויף טראַקטאָרס! עס וואָלט ויסקומען אַז דער טראַקטאָר קענען ניט פאָדערן מער ווי די אַרבעט אין די פעלד און אָנטייל נעמען אין לאַנדווירטשאַפטלעך אַרבעט אָדער אַריבערפירן פון שווער לאָודז, און שניי באַזייַטיקונג. אבער די מענטשן פליסנדיק אַזאַ אַ שטאַרק מאַשין, פילן אַז זייער שטאָל פערד איז קענען צו אויסדריקן זיך אין אַ מער איידעלע גרונט, און ניט בלויז אין שווער, טעגלעך ווערק. ער איז האַרט, און דעם איז אַן אַרגומענט פֿאַר רייסינג. ראַסינג גאַמעס זענען שפּאַס אויף טראַקטאָרס, ווי אַ אַנקאַנווענשאַנאַל פאָרעם פון אַריבערפירן און אָפפערס ניט-בעקאַבאָלעדיק ראַסעס. זינט די מאשינען זענען דיזיינד פֿאַר באַוועגונג אויף דעם וועג, זיי וועט ניט זיין שווער צו באַקומען די שווער רוץ, סטאַדיד מיט שטיינער אָדער זאַמד. געפאלן ביימער קענען מאַכן עס שווער מאַרשרוט, אָבער מאַכן עס מער טשיקאַווע, ספּעציעל אַז פון די טראַקטאָר צו רירן די פאַס איז ניט אַ פּראָבלעם, אָבער בלויז אַ קליין צוטשעפּען אין דעם וועג. מאל דער וועג איר האָבן צו דורכפירן טאַסקס אַז ביסט קלאָוסאַסט צו זייער אַקטיוויטעטן פֿאַר די טראַקטאָר: צו פירן אַ שווער לאָדן אין די טריילער, אַראָפּנעמען די שניי-באדעקט געגנט - און אַלע דעם, פון קורס, גיכקייַט. פּלייַינג די ראַסע אויף טראַקטאָרס וועט ביטע פאַנס פון ניט בלויז גיכקייַט אָבער אויך די פאַנס פון עקסטרעם ספורט. ימאַגינע דעם: אַ הייס דיזאַל ריידיייץ היץ, דער טערביין טראגט אַ קוויטשיק פייַף, פון די כווילז פליען לאַמפּס פון ערד און גראַוואַל. צו נאָמען נאָר אַ טראַקטאָר שאָפער ס טאָן ניט אַרויספאָדערן - עס ס אַ עמעס פּילאָט! פאָרמולע 1, וואַטשינג די תאוות, פּונקט נערוואַסלי טשוינג זיין ניילז צו דער זייַט. טראַקטאָר ראַסע - עס איז עפּעס נייַ און ספּעציעל. פּלייַינג גאַמעס אויף די טראַקטאָרס, איר וועט געפינען זיי זייער אָריגינעל. די דרייַ-דימענשאַנאַל 3ד גראַפיקס געבן דעם רושם פון די שפּיל און געבן די ווירקונג פון נאַטשעראַלאַזיישאַן. יעדער שפּילער וועט געפינען זייער אייגן ווערסיע פון גיימינג. עס זענען גאַמעס פֿאַר דערוואַקסן גיימערז און יינגער פּלייַערס, אָבער ווי עטלעכע ווערסיעס פון ביידע דער ערשטער און רגע. אזוי ווערסאַטייל אָפּציע וואָלט זיין אַ שפּיל פון סופּער מאַריאָ. ער האט שוין ינוואַלווד אין רייסינג אויף די טראַקטאָר, אָבער דער שטעג איז געצווונגען צו זאַמלען גרויס קלאָץ און אָנלייגן זיי אין די טריילער. בשעת לאָגס האט אַקיומיאַלייטיד ניט פיל, נאָר פאָר אַ טראַקטאָר, אָבער ווי די כעוויער מאַסע, זאָל זיין באמערקט ניט בלויז גיכקייַט אָבער אויך אָפּגעהיט, ווייַל דער שטרענגקייַט פון די טריילער קענען ניט פּאַסיק אין די ראָוטיישאַן און אָפּראָקינווושיס זיך, שלעפּ אַ מאַריאָ מיט אַ טראַקטאָר. מיט סופּער מאַריאָ רייסינג טראַקטאָרס זענען אויך יבער. שפּיל די שפּיל שטאַם אויף טראַקטאָרס מיט דעם קולט העלד און פילן די כיין פון פּאַסירונג. סטאַגינג ראַליז איבער פּראָסט טעריין פון לאַנדווירטשאַפטלעך פעלדער און גאסן פון דעם דאָרף, לויפן דיין מאַשין אויף דער ספּעציעל בינע. טשאַסינג דער פאַרם, נעמען זאָרג ניט צו פאַרשאַפן שעדיקן צו געוויקסן און אַנימאַלס, וואָס וועט פאַלן אין דיין וועג, אָדער פאַרלירן געלט. דער שפּיל איז גאַנץ ומגעוויינטלעך און יקסייטינג. גירלס, צו, וועט געפינען זיך פּלייינג די ראַסע אויף די טראַקטאָר און די טריילער וועט פירן טויז. ראָזעווע טראַקטאָר קיוט מישוטקאַ. ברענגען זיי צו זייער דעסטיניישאַן, און פּרובירן נישט צו פאַרלירן צוזאמען דעם וועג. ווי איר קענען זען די שפּיל אויף טראַקטאָרס קענען באַפרייַען פילע שעה פון פאַרגעניגן. דעם ומגעוויינטלעך מינים פון ראַסעס, און אַלע די ומגעוויינטלעך אַטראַקץ ופמערקזאַמקייַט. ווערן אַ טראַקטאָר-פּילאָט און פאַרברענגען זיין שטאָל פערד צו נצחון.


text:
בענזין
בענזין אדער גאזאלין (ענגליש: petrol, gasoline) איז א פליסיגע ברענשטאף פאר פארברענונג מאטארן געמאכט פון נאפט און ווערט בעיקר גענוצט צו טרייבן אויטאס.
אינהאַלט
פונקציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בענזין איז א רינענדיגע עלעמענט וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט פון הידראגען און קארבאן וועלכע האלטן זיך ווי אין א קייט. ווען מען פארברענט בענזין מיט אסאך אקסיגען באקומט מען קארבאן דיאקסייד (פון די קארבאן אטאמען), וואסער (פון די היידראדזשין אטאמען), און אסאך היץ אין רעאקציע. איין גאלאן בענזין גיט ארויס אזויפיל קראפט ווי 125,000 בי-טי-יו (א חשבון וואס מען נוצט צו מעסטן די קוואנטום פון היץ. א געווענליכער מענטש גיט ארויס פון זיין קערפער ארום 200 בי-טי-יו) אדער 36,650 עלעקטארישע וואטס.
אויב איר זאלט נעמען א 1,500 וואטס הייצער און דאס לאזן ארבעטן פאר 24 שטונדן, דאס איז וויפיל היץ עס קומט ארויס פון איין גאלאן בענזין. אויב א מענטש וואלט דאס געקענט פארדייען וואלט עס אים געגעבן 31,000 קעלאריס וואס איז בערך די ענערגיע פון די עסן פון א מענטש פון 2 וואכן.
פראדוקציע און פארשפרייטונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בענזין ווערט גענומען פון די פעסלעך אויל וועלכע די אויל פירמעס גראבן ארויס פון די ערד. יענע אויל ווערט אנגערופן נאפט און איז א שווארצע געדיכטע עלעמענט וועלכע פארמאגט אין זיך גאר אסאך היידראדזשין אין קארבאן מיט א רייע אנדערע נאטורליכע כעמיקאלן.
די נאפט ווערן פארקויפט אין פעסלעך וועלכע ווערט אנגערופן "קראד אויל".
די פירמעס וואס קויפן די אויל שיקן עס אויסצוארבעטן אין רעפיינעריס וועלכע געפינט זיך אין יעדע לאנד. פון די נאפט ווערן געמאכט פארשידענע ערליי אויל אויסער בענזין ווי אויל צום הייצן, דיזעל אויל, אויל פאר פעינט, פלאסטיק, אויל פאר פליגער,סינטעטישע פייבערס, רעדער, און נאך...
יעדע פון די אויבנדערמאנטע אוילן ווערט אויסגעארבעט אויף אנדערע וועגן. די רעפיינעריס טוען די ערשטע זאך צוטיילן אלע סארט כעמיקאלן וועלכע געפינט זיך אין די נאפט דורכ'ן פארברענען צענדליגער מאל מיט פארשידענע טעמפרעאטורן פון היץ. ביי יעדע געוויסע טעמפרעאטור קומט ארויס אן אנדער סארט כעמיקאל וועלכע ווערט ארויסגעצויגן צו א באזונדערע טאנק. דערנאך ווערן פארשידענע כעמיקאלן צוזאמענגעשטעלט צו פארמירן א געוויסע סארט אויל.
אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט קריג האט מען אויסגעפינען אז אויב מען שטעלט צו א געוויסן סארט בליי ווערט די בענזין פיל מער קראפטיג און מאכט עס ביליגער. אלע רעפיינעריס האבן טאקע אנגעהויבן דעמאלט צולייגן בליי אבער מיט די יארן האבן די רעגירונגן פארבאטן דאס צו נוצן צוליב פילע פראבלעמען וואס עס האט געמאכט, אריינגערעכנט פראבלעמען פאר די ענווייראמענט און א רייע פראבלעמען פאר די אויטאס זעלבסט. היינט קענען רוב אויטא מאטארן נישט פארטראגן קיין בענזין מיט בליי (לידעד בענזין).
אויסער די ארבעט פון צוזאמענשטעלן די עלעמענטן איז נאך א פיל שווערערע ארבעט צו רייניגן די כעמיקאלן און וויי ריינער דאס איז אלס מער געלט קאסט דאס. דאס איז דער חילוק צווישן רעגולער און פרימיום בענזין וועלכע איז ריינער.
(אגב, טייל מענטשן שפענדן מער געלט פאר פרימיום בענזין, מיינענדיג אז דאס גיט זיי מער מייל אדער אז עס האלט לענגער דעם אויטא. עס איז אבער נישט אמת ווייל רוב אויטאס זענען געמאכט צו נעמען 87 בענזין און מער פון דעם איז אויסגעווארפן געלט. נאר געוויסע מאדעלן פארלאנגן נאך היינט 90 אדער 93 בענזין. קוקט נאך אין אייער מעניול ביכל פאר מער אינפארמאציע).
נאכ'ן אויסארבעטן די בענזין ווערט דאס אריינגעלאדענט אין די בענזין טראקס און מען טראנספערירט עס צו די בענזין סטאנציעס.
בענזין האט א פראבלעם אז ווען עס ווערט פארברענט לאזט עס ארויס קארבאן מאנאקסייד צו דער אטמאספֿער. מיט יעדע גאלאן בענזין וואס ווערט פארברענט פון אן אויטא גייט ארויס עטליכע פונט קארבאן צו דער אטמאספער. מען שאצט אז ארום 2 ביליאן פונט קארבאן ווערט ארויסגעלאזט צו דער אטמאספער אין די פאראייניגטע שטאטן און דאס פארפעסטיגט שטארק די לופט וועלכע מיר אטעמען.
פראבלעמען מיט בענזין[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
לופט פארפעסטיקונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווען בענזין ווערט פארברענט בלייבט דערפון איבער בלויז קארבאן דיאקסייד און אביסל וואסער וועלכע וואלט אינגאנצן נישט געווען קיין פראבלעם. אבער די קאמפאנענטן וועלכע העלפן דעם אויטא מאטאר לויפן פראדוצירן אויך קארבאן מאנאקסייד וועלכע איז א גיפטיגע סם בענזין, ניטראדזשין אקסיידס וועלכע ברענגט די לופט פארפעסטיקונג, און אומפארברענטע היידראקארבאנס וועלכע זענען די הויפט סיבה צו אזאנען.
ענווייראמענטל פארפעסטיקונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די פראסעס פון אריינברענגן און האלטן די אויל האט א שטארקע אימפאקט אויף די ענווייראמענט ווען עפעס גייט נישט גוט. עס האט שוין מערערע מאל פאסירט ווען אז א טאנקיר שיף האט זיך איבערגעדרייעט און אויסגעגאסן מיליאנען גאלאנען אויל וועלכע בלייבט שווימען אויפ'ן אויבערפלאך און שעדיגט פלאנצונגן און מענטשן ווען עס וואשט ארויף אויף די ים ברעגעס. די אלע געשעענישן האבן מיט די יארן אנגעמאכט אן ענווייראמענטאלן חורבן. באקאנט איז די עקסאן וואלדעז אויסגיסונג אין וועלכע דער טאנקיר האט אויסגעגאסן 11 פון אירע 55 מיליאן גאלאן אויל ביי די פרינץ וויליאם סאונד אינזלן נעבן אלאסקא. די מיליאנען גאלאנען אויל האבן פארשוואנקען די אינזלן און יארן שפעטער האט מען זיך נאך געפלאגט דאס אוועקצורייניגן.
זע אויך: היסטארישע אויל אויסגיסונגן
גלאבאלע אנווארימונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווען אן אויטא פארברענט א גאלאן בענזין גיט ער ארויס ארום 5 פונט קארבאן צו דער אטמאספֿער. אויב די קארבאן וואלט באשטאנען פון בלויז קארבאן וואלט זיך עס שטארק אנגעזען אזויווי מען זאל ארויסווארפן א 5 פונטיגער זעקל פון ווייסע מעל נאך יעדע גאלאן בענזין וואס ווערט פארנוצט. עס איז איבעריג צו זאגן אז די לופט אין אונזערע שטעט וואלטן געווען פיל מיט מעל און מען וואלט נישט געקענט זען דעם חבר פון עטליכע פיס אוועק.
דער אויטא גיט ארויס קארבאן דיאקסייד וועלכע קען נישט געזען ווערן מיט די מענטשליכע אויגן אבער די היץ און אפפאל דערפון בלייבט שטעקן אין דער אטמאספער און ווען זון שטראלן קומען אריין אין דער אטמאספער ווערט דאס בלאקירט און הייצט די ערד.
אנגעוואנדנהייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די פאראייניגטע שטאטן, און רוב אנדערע לענדער, קענען נישט אליינס פראדוצירן זייער געברויך פאר אויל און זענען געצווינגן צו אימפארטירן פון די אויל רייכע לענדער. דאס האט מיט די יארן פארשאפט אן עקאנאמישע אנגעוואנדנהייט און אלע לענדער זענען געווען געצווינגן צו ליידן פון די עקאנאמישע באשלוסן פון די אומסטאבילע מיטל מזרח לענדער. ווען זיי האבן געוואלט מאכן אפאר עקסטערע דאלאר האבן זיי געשניטן די פראדוקציע און די פרייזן האבן זיך אויטאמאטיש געהויבן פילפאכיג און די אנגעוואנדענע לענדער זענען געשטאנען מיט פארמאכטע הענט.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- אלע וועגן וויאזוי צו שפארן געלט ביי בענזין. [1]


text:
בית צדיקים יעמוד:
די שול אין ליסקא געבויט געווארען דורך הרב הקדוש בעל אך פרי תבואה מליסקא זי"ע ווערט געראטעוועט דורך עסק� י ק"ק ליסקא אין אמעריקע, להחזיר עטרה ליוש� ה
לכבוד יומא דהילולא-של אותו צדיק, מייסד החסידות באו� גארן - י"ד אב תרל"ד לפ"ק
ליסקא, או� גארן. אט אין די שטעטל האט זיך א� געהויבן חסידות אין או� גארן. פון דא האט די אור פון חסידות זיך פארשפרייט ביז עס האט באלאכטן גא� ץ או� גארן און געשא� קען די אור החסידות פאר או� זערע זיידעס.
די שיי� קייט פון ליסקא איז געווען דאס הייליגע שול וואס דער ראש השושלת, דער הייליגער רבי ר' הערשעלע ליסקער זי"ע בעל אך פרי תבואה האט געבויעט. ביז אין די שפעטע תש"כ יארן ווילא� ג עס האבן � אך געוואוי� ט אידן ליסקא איז דער הייליגער שול געשטא� ען עומד על תילה. הרה"ח ר' עוזר דוב ראטה ע"ה וועלעכע איז געוועהן דער לעצטע געבליבע� ע איד וואס האט געוואוי� ט אין ליסקא האט געשריבען צו דער פריעדיגע רבי, כ"ק אדמו"ר רבי יוזפא זצ"ל מליסקא אין תשכ"ט אז ער ווערט שוין עלטער און קען שוין � ישט בלייבן אין ליסקא, און ער ציעט זיך אריבער צו א מושב זק� ים אין בודאפעסט. פון דא� עט אין ווייטער איז דער שול ליידער געווארען ארויס בא� וץ רח"ל. צוביסלעך האבן די או� גארישער חרוב געמאכט דאס הייליגע ארט, ביז אין יאר תשל"ט איז איבערגעבליבען בלויז דער איי� ער 'כותל המזרחי'.
יעצט לכבוד די יארצייט פון הגה"ק יומא דהילולא של רבן של ישראל, ממייסדי החסידות באו� גארן, מרן הגה"ק רבי צבי הירש מליסקא זי"ע בעל אך פרי תבואה, איז פארע� דיגט געווארען דאס פרעזערווירען פון דער איבערגעבליבע� עם 'כותל המזרחי', ווי אויך איז געבויט געווארען א חומה בצורה ארום דעם גא� צען פו� עם ארגי� עלע שול, איבער הויפט איז איבערגעבויעט געווארען דער 'כותל המערבי' וואס איז געוועהן די ארגי� עלע אריי� גא� ג, ווי אויך פע� סטער און א� דערע דעטאלן אין די פו� קטליכע פארמאט פו� עם ארגי� עלן שול.
*
"דאס וואס א איד לער� ט אין בית המדרש ווערט � ישט פארגעסן ווערן, וויבאלד דער מקום אין ווי ער לער� ט איז א מקום קדוש" - האט הרה"ק בעל אך פרי תבואה זי"ע � אכגעזאגט בשם ספרים הקדושים ביי א דרשה פאר א ח� וכת בית הכ� סת, זאגע� דיג דערביי - "דאס איז די כוו� ה אי� עם פסוק (תהלים פז ב) אוהב ה' שערי ציון מכל משכ� ות יעקב, אז לער� עדיג אין 'שערי ציון' אין בית המדרש, איז סאך בעסער ווי לער� ען 'מכל משכ� ות יעקב' פון סיי וועלעכע א� דערע ארט ווי מ'לער� ט.
דער 'אך פרי תבואה' ווען ער האט � אר גע'דרש'� ט ביי א מסיבה לכבוד א ח� וכת בית הכ� סת ובית מדרש האט ער שטארק ארויס געברע� גט דער חשיבות און הייליגקייט אז דאס איז פארבי� דען אויך מיט לימוד התורה. אין יאר תרכ"ט ביי א ח� וכת בית הכ� סת אין 'גאווא' (א שטעטל ווי � כדו הגה"ק דער 'שערי הישר' מליסקא זצוק"ל הי"ד האט משמש געוועהן ברב� ות פאר עטליכע יאר) האט דער ליסקא רב געזאגט (געדרוקט אין ספה"ק הישר והטוב ח"ב דף תיח) "...גערעכט אז מצות בית הכ� סת האט גאר א גרויסע ע� ין, אבער ס'� אך מער ווי דעם, דאס איז וויבאלד דער תורה און תפלה וואס מ'לער� ט און מ'דאווע� ט אי� עם בית הכ� סת איז סאך מער חשוב'ער ווי דער בית הכ� סת זעלבסט, וויבאלד דער בית הכ� סת איז דער פלאץ ווי מ'מאכט דער הכ� ה צו דעם מצוה, און הכ� ה למצוה איז גרעסער אין חשיבות ווי דער מצוה זעלבסט..."
אין א דרשה אין ישוב 'אדאן' צום ח� וכת בית הכ� סת האט דער ליסקא רב ארויסגעברע� גט דער � קודה אביסעל שטערקער, זאגע� דיג בתוך דבריו: "...אוהב ה' שערי ציון שערים המצויי� ים בהלכה, דער תורה וואס מ'לער� ט אין בתי כ� סיות ובתי מדרשות איז פיל חשוב'ער 'מכל משכ� ות יעקב' פון דער עצם בויען פון דער בתי כ� סיות ובתי מדרשות זעלבסט, ווייל הגם דאס בויען א בית הכ� סת איז א געוואלדיגע גרויסע מצוה ווייל דאס איז 'כאילו ב� ה אחת מחורבות ירושלים, בכלל איז דאס א מקדש מעט, מכל מקום דער עיקר תפקיד דערפון איז כדי צו קע� ען מקיים זיין די הת� הגות פון דעם בית הכ� סת ובית המדרש דורך � ישט רעדן קיין שיחות חולין און דברים בטלים ווען מ'געפו� ט אין איהר, � אר זיך אויפירען באימה וביראה, און אט דאס איז פיל חשוב'ער ווי דעם בויען זעלבסט, ממילא ווען אידן בויען טאקע א בית הכ� סת און א בית המדרש דארף מען אויף זיך מקבל זיין אלע די� ים וואס זע� ען � וגע, אין וועגן דעם איז דער מ� הג ישראל ביים מח� ך זיין א בית הכ� סת, בא� ייט מען דאס גלייך מיט תורה ותפלה אי� איי� עם, ווייל דוקא דורך זיי ביידע, תורה ותפלה, מיט דעם ווערט � שלם דאס בויען פון דער בית הכ� סת ובית המדרש".
אמאל האט דער ליסקא רב מעורר געוועהן אז יעדער איי� ער זאל זעהן צו מאכען דאס בית הכ� סת און בית המדרש פאר א קבועות, � ישט סתם אז עס זאל אויס זעהן ווי א עראי'דיגע זאך. און מיט דעם ערקלערט דער פסוק 'מה טובו אהליך יעקב משכ� ותיך ישראל', די פשוטי עם גייען טאקע אין בית הכ� סת און בית המדרש בדרך עראי בבחי� ת 'אהליך יעקב', אהל איז עראי, יעקב איז די פשוטי עם, איז מה טובו אויך גא� ץ גוט, אבער סאך בעסער איז 'משכ� ותיך ישראל' ווי די חשובי ישראל טוהן, וואס מאכען די בתי כ� סיות ובתי מדרשות פאר א דירת קבע.
*
דער ליסקא רב זייע� דיג א � אה דורש ו� אה מקיים האט זעלבסט זיך אריין געלייגט ראשו ורובו אי� עם ע� ין פון בויען און מח� ך זיין א בית הכ� סת אין 'ליסקא' זעלבסט.
אין שטאט ליסקא איז געוועהן דער גרויסע שטאטישע בית הכ� סת ווי דער המון עם האבן געדאווע� ט. דעם בית הכ� סת האבן די ערשטע תושבים מח� ך געוועהן ערגעץ ווען אין די א� הייב ת"ק יארן. דער � וסח התפלה איז אלעס געוועהן אויף � וסח אשכ� ז ווי אין רוב שטעט אין או� גארן בימים ההם.
שפעטער ווען הגה"ק מליסקא זי"ע האט חתו� ה געהאט קיין ליסקא האט ער אויך געדאווע� ט אין דעם בית הכ� סת. טלית ותפילין האט ער א� געטוהן ביי זיך אי� דערהיים און אזוי געגא� גען צום בית הכ� סת דאווע� ען. יארן שפעטער ווען ער האט שוין געהאט זיין אייגע� ע בית המדרש � עבן ביתו � אוה קודש איז דאס � ישט געוועהן אזא רבותא, דער חידוש איז אז ער האט זיך שוין אזוי געפירט אזוי אלס יו� גערמאן, אפילו דער בית הכ� סת איז געוועהן היפשט א מהלך צו גיין.
ווי אויך געלער� ט בחברותא אי� איי� עם מיט הגה"ק רבי מ� חם א"ש אבד"ק או� גוואר, וועלעכע איז געוועהן א איידעם ביי איי� ער פון די � גידים אין שטאט ליסקא, צוזאמען האבן זיי פארברע� גט אין תורה לער� ע� דיג אין דער עזרת � שים פון דעם בית הכ� סת. יארן שפעטער ווען דער ליסקא רב האט מספיד געוועהן רבי מ� חם א"ש האט ער געוויזען צום מזרחית צפו� ית ווי� קעל פו� עם בית הכ� סת, זאגע� דיג: "דא האט דער גרויסע צדיק אויסגעגאסען זיין הארץ מיט טרערען פאר'ן הייליגע באשעפער".
*
אלץ ליסקא רב האט דער 'אך פרי תבואה' געדאווע� ט אין זיין אייגען בית המדרש, אבער ימים טובים איז ער יא געגא� גען דאווע� ען אי� עם שטאטישע בית הכ� סת ווייל ער האט געוואלט זיך אומקוקן אויף ב� י קהילתו און זען אז אפילו במועדים לשמחה וחגים וזמ� ים לששון זאל מען זיך האלטן ערליך.
ווען דער 'אך פרי תבואה' האט געדאווע� ט יום טוב אין שטאטישע בית הכ� סת ווי מען האט געדאווע� ט ב� וסח אשכ� ז ווי אויבן דערמא� ט, בכל זאת האט ער מש� ה געוועהן דעמאלס און געדאווע� ט � וסח ספרד. איין יום טוב צופרי האט דער 'אך פרי תבואה' געזאגט פאר זיין איידעם הגה"ק רבי יוזפא געלדבערגער זצ"ל: "זעה � אר, איך האב קיין מ� וחה � ישט פון דאס וואס איך בין מש� ה דער סדר אין בית הכ� סת פון � וסח אשכ� ז וואס די זק� ים פאר מיר האבן קובע געוועהן, אויף � וסח ספרד". אפילו ער איז בכלל � ישט געוועהן באקוועם מיט דער פאקט אז ער טוישט די � וסח, האט ער זיך � ישט צוריק געהאלטן אין ווייטער געדאווע� ט � וסח ספרד אי� עם בית הכ� סת. אויסער צוויי זאכען האט יא געטוהן ב� וסח אשכ� ז, דער סדר עבודה יום כיפור האט ער געזאגט ב� וסח אשכ� ז, ווי אויך די � ע� ועים מיטן לולב ווען ער האט געשאקעלט אין בית הכ� סת איז דאס אויך געוועהן אויפן סדר פון � וסח אשכ� ז. די סיבה פארוואס די צוויי זאכען האט ער יא געטוהן אויף � וסח אשכ� ז איז געוועהן וויבאלד ער האט � ישט געוואלט מבלבל זיין די פשוטי עם אויב גייט ער מש� ה זיין פון דעם וואס זיי זע� ען געוועהן געוואוי� ט צו טוהן.
דא אין דעם בית הכ� סת האט דער ליסקא רב אראפגעלייגט זיין גרויסע עבודה ראש הש� ה און יום כיפור, זיין באקא� טע פלאם פייערדיגע 'תקיעת שופר' און 'כל � דרי' דרשות. וכמ� הגו איז ער געבליבען גא� ץ יום כיפור ביי� אכט אי� עם בית הכ� סת, ווי ער האט געזאגט אי� איי� עם מיטן עולם די שיר היחוד און גא� ץ ספר תהלים און פאר א קורצע צייט זיך געלייגט שלאפען אויף די ערד פו� עם בית הכ� סת.
אמאל מוצאי יום כיפור האט דער 'אך פרי תבואה' געזאגט אז ער איז � ישט מרגיש אין יום כיפור דעם 'וע� ית את � פשותיכם', זאגע� דיג דערביי: "אזוי ווי איך בין אריין אין בית הכ� סת אן קיין שום תאות אכילה אזוי אויך ביים ארויסגיין פון בית הכ� סת גיי איך ארויס אן קיין שום תאות אכילה".
איין הושע� א רבה אי� דערפרי האט זיך איי� ער פון די חסידים געקומען צום אך פרי תבואה אויסוויי� עדיג זיין הארץ איבער זיין חטאים, זאגט איהם דער 'ליסקא רב': "זארג זיך � ישט, האב קיין מורא, זאלסט זיך גוט איי� הערען צו מיין דרשה וואס איך וועל שפעטער דרש'ע� ען אין בית הכ� סת, און דעמאלס קען איך דיר צוזאגען אז עס וועט דיר גאר� ישט פאסירען".
עס איז געוועהן אין דעם בית הכ� סת ווען דער 'אך פרי תבואה' האט געהערט די מלאכים זי� גען שירה, אזוי האט ער אליי� ס פארציילט, צוגעבע� דיג: אז מ'זאל וויסען אז דאס גא� צע � עמ� ט איין רגע, אויב מען איז זוכה דערצו.
*
אין יאר תרל"ג אויפן פארלא� ג פון דער 'אך פרי תבואה' האט מען צו� עמען די שול, כדי מען זאל קע� ען אויפבויען א גרעסערע שול. ווי פריער דערמא� ט פלעגט דער 'אך פרי תבואה' � ישט ארויס טרעטן גא� ץ יום כיפור פון דער בית הכ� סת ווי אויך זיך געלייגט דארט שלאפען אויף דער ערד פאר א קורצע צייט, על כן יע� עם יום כיפור פון יאר תרל"ד וואס דאס � ייע שול איז � אכ� ישט געוועהן פארע� דיגט האט ער געטוהן דאס זעלביגע אין זיין אייגע� עם בית מדרש כאטש דאס איז געוועהן הארט � עבן זיין הויז, און בכלל ווי באלד דער בית הכ� סת איז געוועהן איי� געווארפען האט מען אלע ימים טובים'דיגע תפילות געדאווע� ט אי� עם 'אך פרי תבואה'ס בית המדרש.
[דעם 'אך פרי תבואה'ס אייגע� ע בית מדרש האט ה� גיד מו"ה יהודה הלוי הוראוויץ ז"ל פון ליסקא, וועמען דער 'אך פרי תבואה' האט בא'טיטולט 'הרב� י היקר ירא שמים', געלאזט בויען. שפעטער ווען דער גביר איז � פטר געווארען י"ב שבט פון תרכ"ח, האט דער 'אך פרי תבואה' געהאלטן אויף איהם א שטארקע הספד.
איידער דער לוי', האט דער 'אך פרי תבואה' באפוילען אז מען זאל אריין ברע� גען דעם ארון אי� עם בית המדרש, כאטש עס איז געוועהן א גרויסע טירחה, וויבאלד מען האט עס געדארפט אריין ברע� גען דורך דער חצר. דער 'אך פרי תבואה האט דאס געטוהן וויל ער האט אים זייער ליב געהאט. דער � פטר האט מען טאקע אריי� געברע� גט אין בית המדרש און דאן האט דער 'אך פרי תבואה' געזאגט זיין הספד.
דער 'אך פרי תבואה' האט א� געהויבען זיין הספד דערמא� ע� דיג די גמרא אין מסכת יומא, אז רבי� ו הקדוש האט געזאגט 'ובמקומך יושיבוך ומשלך ית� ו לך' [--אין דיין ארט וועט מען דיך זעצן, און פון דיי� ס וועט מען דיר געבן], האט דער 'אך פרי תבואה' געזאגט: "וויבאלד דער � פטר האט זיך משתדל געוועהן צו בויען דעם בית המדרש דעריבער האט ער זוכה געוועהן אז מען זאל אים דארט מספיד זיין". דער הספד איז געדרוקט אין ספה"ק הישר והטוב].
דער � ייע שטאטישע בית הכ� סת וואס דער 'אך פרי תבואה' האט געלאזט אויפבויען פון דאס� יי, האט ער געבויעט עס זאל זיין גע� ו� ג גרויס אז עס זאל קע� ען אריי� � עמען אין זוך איבער 500 מע� טשען, ווי אויך א גאלעריא אויבן פאר די עזרת � שים.
דאס איי� ווארפען פון דער אלטער און דאס צוריק אויפבויען פון דער � ייע שול איז געוועהן אי� עם לעצטן יאר פו� עם 'אך פרי תבואה', עס איז איהם געגא� גען ב� פשו צו ע� דיקן די שול. ער זעלבסט האט זיך געגעבען אמאל א כאפ ארויס אז איי� ע פון די סיבות וואס ער וויל � אך לעבן איז, כדי צו ע� דיגן בויען די שול.
ליידער האט ער � ישט זוכה געוועהן צו ע� דיגן דער שול אי� גא� צען פארטיג, אבער ווי ווייט עס איז אים א� געגעגא� גען דאס מח� ך צו זיין, קען מען זעהן פון דעם דעם וואס ממש פאר זיין פטירה, ער איז � סתלק געווארען די� סטאג פרשת עקב, דער מוצאי שבת פ' ואתח� ן איידער דער הסתלקות, האט ער באפוילן פאר זיין געטרייע גבאי און קוויטל שרייבער הרב� י מו"ה אברהם ביר� בוים ז"ל פון שאראש-פאטיק (וואס איז � אך געוועהן דער גבאי ביים 'ישמח משה') ער זאל שרייבן כתב-המלצות פאר עטליכע קהילות אז זיי זאלן שיקן געלט צו קע� ען ע� דיגן בויען די שול וואס ער האט א� געהויבן צו בויען.
דער 'אך פרי תבואה' האט אים פאראויסגעזאגט דער � וסח און רבי אברהם גבאי האט געשריבען. דער� אך טראץ זיין שוואכקייט איז ער אראפ פון זיין בעט, זיך געזעצט צום טיש און או� טערגעשריבען אויף צוויי המלצות.
אויף איי� ער פון די המלצות איז געשטא� ען: "...גלוי וידוע שלא לכבודי עשיתי ולא לכבוד בית אבא (צואווארפן די אלטע שול, און אויפבויען די � ייע) רק בלתי לה' לבדו, ע"כ הוא מבקש לסייע להביא הב� ין לידי גמר שלא יתחלל ח"ו על ידו. א"ד ידידכם המצפה לראותכם מאפילה לאורה וכו'...
אויך אין זיין צוואה האט ער געשריבען ב� וגע די כסא הרב� ות און די שול: "...רק הביהמ"ד לא יהי' רשות לשום אדם לש� ותו מקדושה לחול ח"ו וכו'... ויהיה אחד מב� יי ראש ומ� היג דהיי� ו להשגיח לכל דבר הצריך וכו' כדי שיהיה מוכן לתורה ולתפלה וכו'.
*
דער שול איז � תח� ך געווארען ערשט שפעטער � אך דער פטירה פון מרן הגה"ק בעל 'אך פרי תבואה' מליסקא זי"ע ביום י"ד אב ש� ת תרל"ד ווען זיין איידעם כ"ק מרן ה'טל חיים' זי"ע האט איבערגע� ומען דער � זר ה� שיאות והרב� ות פון ליסקא דער 'טל חיים' האט צום מערסט� ס שוין געדאווע� ט אי� עם חסידישען בית מדרש, אבער ווייטער געהאלטן די תקיעת שופר און כל � דרי דרשות, שבת הגדול און שבת שובה דרשות. אזוי אויך שפעטער ביי זיין זוהן כ"ק מרן 'שערי הישר' זי"ע הי"ד, וועלעכע האט ממשיך געוועהן צו האלטן דרשות אין דעם שול זייע� דיג מרא דאתרא, ווי אויך געדאווע� ט די מוספים פון ראש הש� ה אין יום כיפור אין דעם שול.
*
היות אין די לעצטע עטליכע יאר איז געווארען סאך גרי� גער פאר קהילות בישראל צוריק אויפצובויען און אויפרישען, ווי אויך טייל מאל צוריק באקומען רשות הבעלות פון הייליגע ערטער או� טער די אייגע� ע הא� ט, אז עס זאל � ישט ווערן אי� גא� צען פאר� יכטעט. וואס ווי פארשטייט זיך קאסט די סארט פראיעקטן א הון תועפות, וויבאלד אפילו מען באקומט צוריק די בתי מדרשים און שוהל'ן או� טער די אייגע� ע רשות ווערן זיי דאך � ישט גע� וצט פאר טאג טעגליכע געברויך, איז אלעמאל געוועהן די חוות דעת קדשו פון כ"ק אדמו"ר מליסקא הגה"צ רבי צבי הירש פריעדלא� דער שליט"א אז מ'זאל � ישט אריי� גיסן אזוי פיל אידישע געלטער אין פלעצער וואס די רשעים האבן חרוב געמאכט, עס זאל � ישט זיין בבחי� ת רצחת וגם ירשת.
מיט עטליכע יאר צוריק האט זיך געמאכט א געלעג� הייט אז הר"ר פ� חס עזרא פריעדלא� דער שליט"א בן האדמו"ר מליסקא שליט"א דער באקא� טער פיגור אין הויעכע רא� גיגע רעגירו� גס א� שטאלטן, ווען ר' עזרא האט פארשאפט דעם קא� גרעסיא� אלן גאלד מעדאל לכבודו פון דער באקא� טער חסיד שבאומות העולם ראול וואלע� בערג וואס האט געראטעוועט איבער 100,000 או� גארישע אידן , איז ער געקומען דעמאלס אין בארירו� ג מיט דער או� גארישע אמבאסאדער און פארהא� דעלט מיט די או� גארישע רעגירו� ג, און צו דעם 70'סטע יארצייט פון דעפארטאציע פון די אוגארישע אידישע באפעלקערו� ג האט דער או� גארישע רעגירו� ג און צוזאמע� הא� ג מיט יוראפעשיע יו� יאן אוועק געשטעלט א ספיצעלע קאסע צו פרעזעווירען אידישע היסטורישע ערטער אין או� גארן.
ווי ר' עזרא גיבט איבער האט ער באשלאסען ער וויל � ישט אז דער פראיעקט זאל זיך געפירט ווערן פון טויזע� טער מייל אוועק, האט דער או� גארישער אמבאסדאר איבערגעגעבן פאר האדמו"ר מליסקא שליט"א זייע� דיק ביי אויף א באזוך אין בארא פארק אז די שלוחי חב"ד וועלעכע זע� ען א� ערקע� ט עמ� טליך אין גא� ץ או� גארען, וואס פאר זיי איז דאס סאך גרי� גער זייע� דיק קבועם על מקומם אין או� גארן און פירען שוין אן � אך א� דערע פראיעקטן אין או� גארן. דער עצה איז שטארק געפאלען פאר'ן ליסקא רבי וואס האט אויך ה� אה געהאט אז א היימשע קערפערשאפט וועט זיך מטפל זיין מיט מקום אבותיו הקדושים זי"ע, וכך הוה. און אין דעם געלעג� הייט וויל זיך טאקע 'קהל עטרת צבי ליסקא' העומד תחת � שיאותו פון האדמו"ר מליסקא שליט"א און 'איגוד � כדי ליסקא רבותי� ו הקדושים לבית ליסקא' אויסדריקן א אות הכרת הטוב פאר הרב שלמה קאוואטש שליט"א וואס ער איז געשטא� ען דורכאויס די גא� צע פראיעקט מיט געטריישאפט להחזיר עטרה ליוש� ה. היות אין די לעצטע עטליכע יאר איז געווארען סאך גרי� גער פאר קהילות בישראל צוריק אויפצובויען און אויפרישען, ווי אויך טייל מאל צוריק באקומען רשות הבעלות פון הייליגע ערטער או� טער די אייגע� ע הא� ט, אז עס זאל � ישט ווערן אי� גא� צען פאר� יכטעט. וואס ווי פארשטייט זיך קאסט די סארט פראיעקטן א הון תועפות, וויבאלד אפילו מען באקומט צוריק די בתי מדרשים און שוהל'ן או� טער די אייגע� ע רשות ווערן זיי דאך � ישט גע� וצט פאר טאג טעגליכע געברויך, איז אלעמאל געוועהן געוועהן די חוות דעת קדשו פון כ"ק אדמו"ר מליסקא הגה"צ רבי צבי הירש פריעדלא� דער שליט"א אז מ'זאל � ישט אריי� גיסן אזוי פיל אידישע געלטער אין פלעצער וואס די רשעים האבן חרוב געמאכט, עס זאל � ישט זיין בבחי� ת רצחת וגם ירשת.
מיט עטליכע יאר צוריק האט זיך געמאכט א געלעג� הייט אז הר"ר פ� חס עזרא פריעדלא� דער שליט"א בן האדמו"ר מליסקא שליט"א דער באקא� טער פיגור אין הויעכע רא� גיגע רעגירו� גס א� שטאלטן, ווען ר' עזרא האט פארשאפט דעם קא� גרעסיא� אלן גאלד מעדאל לכבודו פון דער באקא� טער חסיד שבאומות העולם ראול וואלע� בערג וואס האט געראטעוועט איבער 100,000 או� גארישע אידן , איז ער געקומען דעמאלס אין בארירו� ג מיט דער או� גארישע אמבאסאדער און פארהא� דעלט מיט די או� גארישע רעגירו� ג, און צו דעם 70'סטע יארצייט פון דעפארטאציע פון די אוגארישע אידישע באפעלקערו� ג האט דער או� גארישע רעגירו� ג און צוזאמע� הא� ג מיט יוראפעשיע יו� יאן אוועק געשטעלט א ספיצעלע קאסע צו פרעזעווירען אידישע היסטורישע ערטער אין או� גארן.
ווי ר' עזרא גיבט איבער האט ער באשלאסען ער וויל � ישט אז דער פראיעקט זאל זיך געפירט ווערן פון טויזע� טער מייל אוועק, האט דער או� גארישער אמבאסדאר איבערגעגעבן פאר האדמו"ר מליסקא שליט"א זייע� דיק ביי אויף א באזוך אין בארא פארק אז די שלוחי חב"ד וועלעכע זע� ען א� ערקע� ט עמ� טליך אין גא� ץ או� גארען, וואס פאר זיי איז דאס סאך גרי� גער זייע� דיק קבועם על מקומם אין או� גארן און פירען שוין אן � אך א� דערע פראיעקטן אין או� גארן. דער עצה איז שטארק געפאלען פאר'ן ליסקא רבי וואס האט אויך ה� אה געהאט אז א היימשע קערפערשאפט וועט זיך מטפל זיין מיט מקום אבותיו הקדושים זי"ע, וכך הוה. און אין דעם געלעג� הייט וויל זיך טאקע 'קהל עטרת צבי ליסקא' העומד תחת � שיאותו פון האדמו"ר מליסקא שליט"א און 'איגוד � כדי ליסקא רבותי� ו הקדושים לבית ליסקא' אויסדריקן א אות הכרת הטוב פאר הרב שלמה קאוואטש שליט"א וואס ער איז געשטא� ען דורכאויס די גא� צע פראיעקט מיט געטריישאפט להחזיר עטרה ליוש� ה.