text:
עלעקטראמאגנעטיזם
עלעקטראמאַגנעטיזם איז איינע פון די פיר יסודותדיקע קראפטן אין נאטור. די אנדערע דריי זענען די שטארקע קראפט, די שוואכע קראפט און גראוויטאציע. עלעקטראמאַגנעטיזם איז די קראפט צווישן עלעקטרישע געלאדענע טיילעכלעך. דער שטח וואו מען שפירט דאס הייסט אן עלעקטראמאגנעטיש פעלד.
עלעקטראמאגנעטיזם איז די קראפט וואס האלט עלעקטראנען און פראטאנען צוזאמען אין אטאמען, וואס פון זיי באשטייען מאלעקולן און ממילא די גאנצע בריאה. עלעקטרישע פעלדער און מאגנעטישע פעלדער זענען ביידע ארויסווייזונגען פון עלעקטראמאַגנעטיזם.
דורך עלעקטראמאגנעטישער אינדוקציע, טוט א מאגנעטיש פעלד וואס טוישט זיך פראדוצירן אן עלעקטריש פעלד. דער באגריף ווערט געניצט אין גענעראטארן, עלעקטרישע מאטארן און טראנספארמאטארן.
דזשיימס קלאַרק מאַקסוועל האט פארמולירט די קלאסישע עלעקטראמאגנעטישע טעאריע, אינעם 19טן יארהונדערט.


c: text/html

text:
וישמע אלקים את נאקתם
בס”ד
א גוטן טייערע חבירים וידידים
מיטן הילף פון השי”ת האבן מיר זוכה געווען צוזאמען אדורך צולערנען ספר בראשית, און בסייעתא דשמיא געהאט דעם זכות אריין צוקוקן אין איר מיט א טיפערן בליק און אביסל טועם זיין פון איר געוואלדיגע זיסקייט, און פון איר געטוען ארויסשעפן הויפענס אמונה, חיזוק, התעוררות, א מהלך החיים, א דרך אין עבודת ה’ און נאך… צום סיום וואונטשן מיר זיך איינער דעם צווייטן חזק חזק ונתחזק, און יעצט מיט הערצער פיל מיט חיזוק וואס איז באגלייט מיט אונזער געוואלדיגע כח פון אחדות פאנגן מיר אָן לערנען דעם ספר שמות און מיט א תפלה צו השי”ת …עד הנה עזרינו ס’איז דיין הילף, ס’איז דיין הייליגע תוה”ק וואס מיר לערנען און זענען זוכה צו שפירן איר שיינקייט און איר זיסקייט, העלף אונז אויף ווייטער אויך …ואל תטשנו פארלאז אונז נישט, נאר געב אונז די ריכטיגע פארשטאנד אין די ליכטיגע פרשיות, ועל כולם בעטן מיר טאטע געב אונז שטארקע כוחות הנפש אז מיר זאלן קענען לעבן א לעבן ווי דיין רצון איז.
ספר שמות! דא פאנגט זיך אָן איינע פון די שווערסטע קאפיטלעך וואס כלל ישראל איז אריבער “גלות מצרים”, ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה וכו’ יעקב אבינו מיט די קינדער זענען אראפ קיין מצרים און אמת טאקע אז זיי זענען אנגעקומען מיט כבוד און פאראד, געלעבט א לעבן מיט די העכסטע מאָס רואיגקייט, האט אבער נישט לאנג גענומען, ווי די פסוק זאגט אונז וימת יוסף וכל אחיו וכל הדור ההוא, יוסף און יענע גאנצע דור זענען געשטארבן און נייע צייטן האבן זיך אנגעפאנגן.
די פסוק פארציילט ווייטער ובני ישראל פרו וישרצו וירבו ויעצמו במאד מאד ותמלא הארץ אתם, די אידישע קינדער האבן זיך געטוען גאר שטארק פארמערן… ס’נעמט נישט לאנג ויקם מלך חדש על מצרים אשר לא ידע את יוסף, א נייע פרעה אדער דער זעלבע אלטע מיט נייע גזירות שטעלט זיך ארויף מיט א געמאכטע פנים כאילו ער קען נישט דעם יוסף וואס האט אים קוים עטליכע יאר פריער געראטעוועט דעם גאנצן לאנד, און ער רופט צוזאם זיין גאנצע קאבינעט אויף א זיצונג, דארט ווערט ברייט אויסגעשמועסט דעם הבה נתחכמה פלאן… צום שלוס קומען זיי ארויס מיט איין גרויסע החלטה אז מען גייט זיך נעמען פייניגן דעם אידישן פאלק ווי ס’דארף צו זיין, ס’האט נישט לאנג גענומען און די ביטערע צרות האבן זיך אנגעפאנגן אויפן העכסטן פארנעם וימררו את חייהם בעבדה קשה בחמר ובלבנים.
אבער די מצריים זענען ווייט פון פערטיג ס’האט זיך ערשט יעצט אנגעפאנגען… ס’מאכט זיך א (קליינע) פראבלעם די מצריים זענען זייער באַזאָרגט איבער קלאנגען וואס דרייען זיך ארום איבער דעם אידישן אויסלייזער וואס דארף צו געבוירן ווערן, אבער דער רשע פרעה האט א פלאן און לאזט רופן די אידישע מילדות און באפעלט זיי שטרענג אז …איעדע אידיש אינגל וואס ווערט געבוירן זאלט איר שטילערהייט דערשטיקן און דערנאך פאר די מאמע זאלט איר דערציילן אז דאס קינד איז נעבעך געשטארבן, זעהנדיג אז די העלדישע אידישע פרויען פייפן אים אָן, באפעלט ער דעם שווערן גזירה פון כל הבן הילוד היארה תשליכהו וכו’ אזוי גייען אָן די ביטערע שווערע גזירות אויף כלל ישראל איינס נאכן צווייטן…
אזוי גייען אריבער אויף די בני ישראל 210 יאר פון ביטערע שווערע פיין ברוחניות ובגשמיות, פון א דערהויבענע אנגעזעהנע משפחה זענען זיי געווארן דערנידערט צו א באנדע שקלאפן וואס יעדער טוט מיט זיי וואס זיי ווילן, די טיפקייט און די פינסטערניש איז געווען אזוי שטארק ביז ס’איז געקומען צו א מצב אז די אידן האבן מער נישט געקענט אויסהאלטן ווי די תוה”ק זאגט: וַיְהִי בַיָּמִים הָרַבִּים הָהֵם וַיָּמָת מֶלֶךְ מִצְרַיִם וַיֵּאָנְחוּ בְנֵי יִשְׂרָאֵל מִן הָעֲבֹדָה, וַיִּזְעָקוּ, וַתַּעַל שַׁוְעָתָם אֶל הָאֱלֹקִים מִן הָעֲבֹדָה. וַיִּשְׁמַע אֱלֹקִים אֶת נַאֲקָתָם וַיִּזְכֹּר אֱלֹקִים אֶת בְּרִיתוֹ אֶת אַבְרָהָם אֶת יִצְחָק וְאֶת יַעֲקֹב. וַיַּרְא אֱלֹקִים אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל וַיֵּדַע אֱלֹקִים. – ס’איז געווען אינצווישן די פילע טעג, און דער מלך מצרים איז געשטארבן, און די אידן האבן געקרעכצט פון די ארבעט, און זיי האבן ארויס געשריגן, זייער געשריי פון די ארבעט איז ארויף צו השי”ת, און השי”ת האט געהערט זייער געבעט און השי”ת האט געדענקט די ברית מיט אברהם יצחק און יעקב, השי”ת האט געזעהן די אידישע קינדער, און השי”ת האט געוואוסט.
אז מ’געבט נאר א קוק אריין אין די פסוקים פרעגט זיך: א) די פסוק פאנגט אָן מיט “ויאנחו-געקרעכצט”, דערנאך “ויזעקו-געשריגן” דערנאך “שועתם און נאקתם” פארוואס ניצט די פסוקים עטליכע לשונות פון תפלה-געבעט? ב) ויזכר אלקים את בריתו וואס איז די שייכות פון די ברית פון די אבות צו דעם אז די אידן האבן געדאווענט? ג) וואס איז דער אפטייטש פון וירא אלקים השי”ת האט געזעהן, וידע אלקים השי”ת האט געוואוסט, וואס האט השי”ת געזען און געוואוסט? ד) וואס איז דער פשט אז דער פסוק זאגט צוויי מאל די ווארט מן העבודה איינס נאכן צווייטן?
מענדל האט זיך ארויסגעלאזט אויף א נסיעה צום ווייטן בראזיל פאר געשעפטן, ס’איז שוין עטליכע חדשים וואס ער איז אונטערוועגנס, פאָרט פון איין לאנד צום צווייטן אבער ס’גייט נישט, זאכן רוקן זיך נישט… בלית ברירה קומט ער צוריק אָן אהיים מיט ליידיגע הענט, מיט א צובראכן הארץ לאזט ער וויסן פאר זיין אשת חיל די ביטערע נייעס אז ער האט ליידער נישט מצליח געווען, ער האט נישט געמאכט קיין איין פיאסטער… דעם נעקסטן טאג שפאצירט ער זיך אזוי צובראכענערהייט אין גאס און באגעגנט זיך מיט זיין אלטע נאנטע חבר פון ישיבה ר’ חיים שלום, …וואס הערט זיך?! פארשטייט זיך אז ס’נעמט נישט לאנג און מענדל גיסט זיך אויס דאס הארץ איבער זיין פינאנציעלן מצב, ר’ חיים שלום האקט אים איבער און זאגט: מענדל קום צו מיר אין אפיס אריין איך האב פאר דיר ארבעט מער ווי גענוג, מענדל כאפט זיך צו, און ביז א צוויי שעה ארבעט ער שוין פלייסיג!
איין טאג שפאצירט ר’ חיים שלום אריין אין אפיס און באמערקט אז מענדל האט טרערן אין די אויגן, גלייך רופט ער אים אין א זייט און מיט א ליבלעך טאָן פרעגט ער אים ..מענדל וואס גייט פאָר, ביסט נישט צופרידן?! מענדל ענטפערט ניין פונקט פארקערט, איך וויין פארוואס האב איך ביז יעצט נישט געוואוסט וואס פאר א געטרייע חבר איך האב, איך האב געמיינט אז דא אין שטאט האב איך גארנישט און דערפאר בין איך ארום געפארן די גאנצע וועלט, איך האב זיך אפגעמוטשעט, פארברענגט יארן און דא האב איך אזא מין געטרייע חבר …פארוואס האב איך נישט געוואוסט, פארוואס האב איך דיר נישט געטראפן אביסל פריער?!
תפלה – די מתנה פון השי”ת! דער מענטש קען אמאל פאָרן און קריכן איבער די גאנצע וועלט, טוען כל מיני השתדלות’ן, ארבעטן, האַקן און בראָקן, ער קען זיך אפמוטשענען יארן לאנג אבער ווען ער באגעגנט זיך מיט די כח פון תפלה, ווען ער באגעגנט זיך מיט זיין סידור’ל און איז מכיר די געוואלדיגע מתנה וואס השי”ת געבט אים, אוי פלאצט ער אויס אין א געוויין …ווי בין איך געווען ביז יעצט, פארוואס האב איך נישט געוואוסט דערפון… טייערע חבירים, לאמיר נישט לאזן נאך א טאג פארביי גיין אָן דעם וואס מיר זאלן גוט באטראכטן און זיך ריכטיג באקענען מיט די געוואלדיגע מתנת חנם וואס השי”ת געבט אונז די כח פון תפלה, און פארשטיין וואס עס איז און וואס עס מיינט? וויאזוי ארבעט עס? און פארוואס פעלט עס בכלל אויס?
סצענע 1# – הער מיך אויס שרייט יאנקל אריין אין זיין סעל-פאון, געב מיך 5 מינוט איך גיי כאפן א מעריב און איך רוף דיך גלייך צוריק, יא 5 מינוט די הערסט נישט?!
סצענע 2# – הייליגער טאטע כליפערט זיך ברוך אונטער, איך דארף די זאלטס מיך העלפן, איך דארף גיין באצאלן רענט, קויפן א מתנה פאר מיין ווייב, גיין אין גראסערי נאכפאר זיי מאכן צו, אריבערלויפן צום סופר צו באשטעלן די תפילין פאר די בר מצוה, אפנעמען די העמעדער פון קלינערס, אנפילן די קאר מיט געז, אוי כמעט פארגעסן איך דארף אויפפיקן מיין חנה’לע פון פעטער שלום… די זון גייט דאך שוין אונטער, ס’איז צרות, העלף מיר אז איך זאל נישט כאפן קיין נערווען אטאקע פון אזא לאנגע ליסטע.
סצענע 3# – טאטע, די הערסט מיך??? איך זיץ דא אינעם טעקסי, ס’איז א געהעריגע פארקינג לאַט, סטאק און טרעפיק שוין פאר א דריי-פערטל שעה, איך שפרינג ארויס פון די הויט, מיין פליגער פארט אין א שעה, איך דארף נאך אריינטשעקען מיינע פעקלעך, איך בעט דיך ליידיג אפ די הייוועי פון דע אלע פעניאקס, העלף אז איך זאל אנקומען אין צייט.
סצענע 4# – הערצו משה איך וואלט געשמועסט מיט דיר נאך א שעה… אבער השי”ת איז דאך אזוי גוט צו מיר קומט זיך דען נישט אז איך זאל אביסל דאווענען צו אים.
סצענע 5# – רבש”ע מילא נעכטן אבער היינט האב איך א ערענסטע אינספעקשאן, די שטאטישע באאמטע קומען, איך בעט דיר אלעס זאל אדורך גיין בשלום.
די אלע תפלות קומט אונז פאר ווי א ביטער געלעכטער, אבער טייער חבר טראכט אריין און פרעג זיך, איז דאס די תכלית פון תפלה, איז דאס די געוואלדיגע מתנה וואס השי”ת געבט אונז? איז די מתנה פון תפלה נאר עפעס א מיטל פון פארציילן פאר השי”ת אונזערע פראבלעמען? אדער אים באגיסן מיט עצות וויאזוי ער קען אונז העלפן זיך ארויסדרייען פון אונזערע שוועריגקייטן? וויאזוי צו פאררעכטן א פאנטשער? אדער גאר אריין לויפן אין בית המדרש און אפכאפן א פאר שורות און יוצא געווען? אוודאי דארף מען רעדן צו השי”ת מיט א אפענע שפראך און אים פארציילן אלעס וואס עס פעלט אונז איעדע פרט ופרט, אבער נישט דאס איז די פנימיות פון תפלה, דאווענען איז גאר עפעס אנדערש.
אבינו שבשמים האט באשאפן די וועלט מיט איין ציעל “להשפיע טובך לבריותך” השי”ת וויל משפיע זיין גוטס פאר די וועלט, השי”ת וויל געבן און געבן אָן אויפהער, ער וויל אז מיר זאלן האבן הצלחה, ברכה, פרנסה און נחת …השי”ת אונזער געטרייע טאטע פארמאגט אלע שליסלעך און האט די גרעסטע הנאה ווען ער קען פאר אונז אויפמאכן די אוצרות און זאגן דא מיין קינד נעם וואס דיין הארץ באגערט, אין קורצן השי”ת וויל אונז העלפן מיט אלעם, און ער קען אונז העלפן מיט אלעם! נו.. אויב אזוי פרעגט זיך פארוואס ווערן אזוי פיל ישועות צוריק געהאלטן פארוואס פעלט פון אונז אזוי פיל געזונט נחת, פרנסה און נאך…?!
נאר דער הסבר איז: ווי די רמב”ן (סוף פרשת בא) זאגט אונז אז דער גאנצע תכלית הבריאה איז כדי דער מענטש זאל מכיר זיין אז עס איז דא א בורא עולם, השי”ת וויל אז דער מענטש זאל מכיר זיין אז ער האט א טאטע אין הימל וואס האט אים ליב מיט אַן אהבה וואס איז העכער פון דער מענטשליכע השגות, אז זיין טאטע איז דער וואס געבט און טיילט, און דערפאר האט ער עס אזוי אויסגעשטעלט אז כדי צו באקומען דארף מען זיך מיט אים פארבינדן, און שטארק מאכן די קשר, די אמונה בה’, דורך דעם וואס דער מענטש פארבינדט זיך צו השי”ת טוט ער דערמיט אויף מאכן אלע אוצרות פון השפעות, ווייל ווי מיר שמועסן אונזער טאטע וויל געבן, ער וויל מיר זאלן באקומען, ס’פארלאנגט זיך נאר אז מיר זאלן מכיר זיין אין דער טיילער אין אבינו שבשמים, אבער אויב טוען מיר זיך נישט ריכטיג פארבינדן קענען מיר נישט זוכה זיין צו די אוצרות, ס’פארלאנגט זיך פון אונז אז מיר זאלן עס אויפמאכן…
“תפלה” איז דער געצייג וואס דער איד נוצט זיך צו פארבינדן מיט השי”ת, ס’איז דער געצייג צו קענען מכיר זיין גדלות הבורא, און פארשטיין אז אלעס איז השי”ת, דאס ווארט תפלה איז א לשון פון זיך באהעפטן נפתולי אלוקים נפתלתי דורך דעם וואס דער מענטש באהעפט זיך צום אמת, תפלה איז אויך א לשון פון אויסמישן (להתבולל, פלל) א מענטש וואס דאווענט איז עס אזוי ווי מען מישט אויס וואסער מיט מעל וואס פון דעם ווערט א נייע זאך א טייג, דאס זעלבע ווען א איד קומט ארויס פון דאווענען דארף ער ארויסקומען א נייער מענטש, כאטש אפשר פאר דעם פרידערדיגן מענטש איז זיך טאקע נישט געקומען די אלע זאכן אבער פאר דעם נייעם יא, ווייל ער האט א פרישע הכרה אין גדלות הבורא, ער האט זיך באקענט מיט השי”ת ווי קיינמאל פריער, ווייל דורך דעם וואס דער מענטש שטעלט זיך אוועק בעטן פון אבינו שבשמים סיי וועלכע בקשה טוט דער מענטש אריינקריכן טיפער אין זיך, ער הערט וואס ער וויל, און ווי ער ציעלט, וואס זיינע פלענער זענען, און אויף וואס ער בעט, ווי מער א איד טראכט אריין אין זיך, ווי מער ער דערקענט זיך מיט זיינע בקשות, און טראכט אריין וואס זאגט השי”ת דערצו, אלץ מער נענטער ווערט ער צו אונזער טאטע אין הימל, ווייל ער ברענגט אין זיך אריין דער געדאנק אז השי”ת איז דער וואס פארמאגט, השי”ת איז דער וואס געבט, און כאטש ס’קומט זיך מיר גארנישט, געבט ער ווייל ער איז מיין טאטע, און דורך די קשר ווערט מען טאקע ראוי צו באקומען די ברכות, און די תפלות ווערן געענטפערט מיט א יא!
דאס מיינט אז דער תכלית פון תפלה איז נישט בקשה, דער תכלית פון תפלה איז זיך צובאהעפטן צו אונזער טאטע אין הימל, און טאקע דערפאר געפינען מיר אין די נוסח התפלה וואס די אנשי כנסת הגדולה האבן פאר אונז מתקן געווען, איז רוב דערפון דברי שבח והודאה און גדלות הבורא, די גאנצע פסוקי דזמרה איז איין שטיק לויב צו השי”ת ווי מיר זאגן איבער און איבער זיין גרויסקייט און הייליגקייט, נאך מער ווען ס’קומט שבת קודש בעטן מיר בכלל נישט קיין בקשות ווייל תפלה איז דביקות בה’, גדלות ה’ און אזוי ווייטער.
ווען דער מענטש איז זוכה מכיר צו זיין גדלות בה’, ער איז זוכה צו דאווענען מיט א הארץ פיל מיט דאנקבארקייט אויף אלעס וואס ער פארמאגט, ער איז זוכה צו פארשטיין אז אונזער טאטע אין הימל איז אזוי פיל גרעסער און שטערקער ווי אים, און אויף איעדע פרט ופרט דאנק ער השי”ת צו מען פארשטייט יא אדער נישט …טאטי די ביסט אלעס אויף די וועלט אין עוד מלבדו, ער דאנקט השי”ת אויף איעדע אטעם, ער איז מכיר אז ער איז גארנישט און ס’קומט זיך אים גארנישט, און אלעס וואס ער האט און באקומט איז א מתנת חנם פון אונזער גרויסע באליבטע טאטע, פאנגט ער אָן לעבן א געבונדן לעבן מיט השי”ת, וואס ער באקומט און בעט אלעס גייט אויף די זעלבע נוסח וואס איז איין שטיק קשר בה’, מיט די גרעסטע מאס ביטול, מיט די גרעסטע מאס הכנעה בעט ער זיך רבש”ע איך ווייס אז ס’קומט זיך מיר נישט, איך ווייס אז אפשר פארשטיי איך נישט אבער מיט דעם אלעם העלף מיר וכו’, מיט די הבנה פון תפלה קענען מיר איבערגיין די פריערדיגע פינעף סצענע’ס און זעהן וויאזוי עס איז ריכטיגע תפלה:
סצענע 1# – הער מיך אויס שרייט יאנקל אריין אין זיין סעל-פאון, געב מיך 5 מינוט איך מוז גיין רעדן צו מיין טאטע אין הימל, איך דארף זיך שטארקן מיין קשר, און זיך מיט אים אויסשמועסן, אזוי ווי איך ענדיג רוף דיך גלייך צוריק?!
סצענע 2# – הייליגער טאטע כליפערט זיך ברוך אונטער, איך דארף די זאלטס מיך העלפן, איך דארף גיין באצאלן רענט וכו’ וכו’ טאטע אין הימל איך דאנק דיר אויף אלע חסדים וואס די טוסט מיט מיר, ב”ה אז איך בין געזונט, און אז איך בין געבענטשט מיט א לעכטיגע זיסע טייערע משפחה, ב”ה איך האב פאר וועם צובאצאלן רענט, און וועם אפצונעמען פונעם בעיביסיטער, אבער טאטע ווייל די ביסט אזוי גרויס און טאקע ווייל די העלפסט מיך כסדר בעט איך דיר העלף מיך נאך אביסל, טאטע אָן דיר קען איך נישט.
סצענע 3# – טאטע, איך ווייס אז די הערסט מיך! איך זיץ דא אינעם טעקסי, אויפן וועג צום לופט פעלד ס’איז א געהעריגע פארקינג לאַט וכו’ טאטע איך ווייס אז די ביסט מיט מיר, די האסט געמאכט מיין פלאן און די פירסט מיר, אויב איז באשערט אז איך זאל פארן בעט איך דיר אז ס’זאל אנקומען גרינגערהייט, און אויב נישט פארשטיי איך אז דאס בעסטע פאר מיר איז בלייבן דא, אויב איך וועל פארפאסן די פליגער געב איך דיך אויך א ישר כח הייליגע טאטע!
סצענע 4# – הערצו משה ס’איז געווען זייער אנגענעם צו שמועסן אבער איך גיי דאווענען …השי”ת איך שפיר זיך אזוי נאנט צו אים, ער איז אייביג גוט צו מיר, איבערהויפט יעצט ווען איך זעה און שפיר זיינע חסדים שפיר איך זיך נאך נענטער.
סצענע 5# – רבש”ע איך האב היינט א אינספעקשאן, איך ווייס אז וואס די טוסט איז גוט, פונקט ווי מיין טעגליך לעבן קען איך נאר אדורך מאכן מיט דיין הילף וועל איך דעם היינטיגן טאג אויך נאר אדורך מאכן מיט דיר אינאיינעם…
בקיצור איעדע תפלה איז נישט קיין באפעל און זיכער נישט קיין ליסטע פון עצות, ס’איז כל כולו דביקות בה’, גדלות ה’, נאנשאפט און ליבשאפט צו אונזער טאטע און הימל וואס ווערט באגלייט מיט א געבעט טאטע איך נוץ די מתנה פון תפלה צו בעטן נאך א מתנה…
מיט די הקדמה וועלן מיר גוט פארשטיין דאס וואס די תוה”ק זאגט אונז אז אונזערע אבות אברהם יצחק ויעקב זענען אלע געווען עקרים, זיי האבן אלע על פי דרך הטבע נישט געקענט האבן קינדער, און ווי חז”ל זאגן אונז אז השי”ת האט אזוי צוגעפירט מפני שהקב”ה מתאוה לתפלתן של צדיקים, ווייל השי”ת גלוסט צו די תפלה פון צדיקים, וואס בפשטות איז עס שווער צו פארשטיין וואס מיינט דאס אז השי”ת גלוסט צו זייערע תפלות? אבער לויט ווי מיר שמועסן איז עס גאר געשמאק, השי”ת וויל משפיע זיין, ער וויל געבן, די שטערקער און טיפער די תפלה איז, די נענטער ווערט די קשר מיט השי”ת, און א נאנטע קשר מיט אונזער טאטע מאכט אויף די טירן אז השי”ת זאל קענען משפיע זיין, השי”ת האט זיי געדרוקט זיי זענען אדורך יסורים אבער אלעס איז געווען מעורר צו זיין זייערע כוחות התפלה וואס דאס איז זייער קשר מיט השי”ת, טאקע פון די תפלות וואקסט ארויס א יצחק אבינו און דערנאך א יעקב אבינו און די הייליגע שבטים פון וועם עס וואקסט ארויס א כלל ישראל.
דערמיט קומען מיר צוריק צו אונזער פרשה, יעקב אבינו קומט אראפ קיין לאנד מצרים מיט עטליכע 70 ערליכע אידן און לעבט זיך א לעבן אין שטעטל גושן בקדושה ובטהרה, צוביסלעך טוט זיך כלל ישראל אויסברייטערן צו א גרויס פאלק, און צוביסלעך פאנגן זאכן אָן ווערן אזוי סיסטעמאטיש, די פערזענדליכע קשר וואס איעדע אידיש קינד האט געהאט מיט אבינו שבשמים האט אנגעפאנגן צוביסלעך אויסצווועפן, בעיקר די תפלות פאנגן אָן ווערן שוואכער און שוואכער, און א שרעקליכע גזירה קומט ארויס… ווי צדיקים טייטשן אז ווען ס’איז הקול קול יעקב ווען דער קול התפלה איז שטארק, זענען די הענט פון עשו געבינדן, אבער חלילה ווען די קול קול יעקב ווערט שוואכער הייבן זיך די ידים של עשו, און די מצריים האבן אנגעפאנגן פייניגן כלל ישראל מיט זייערע ביטערע פינסטערע טאקטיקן, אבער ווי מיר שמועסן איז דאס געווען נאר פאר איין סיבה ווייל אבינו שבשמים האט געוואלט צוריק ערוועקן אונזערע כוחות התפלה, ער האט געוואלט אז מיר זאלן צו אים שרייען, ער האט געוואלט הערן אונזער קול.
יארן לויפן און כלל ישראל ערוועקט זיך נישט, די אידישע קינדער כאפן נישט דער ווינק, השי”ת בלית ברירה טוט פארשטערקערן די צרות, מען ווארפט קינדער אין די טייך אריין, דערנאך פאנגן זיי אָן ניצן די אידישע קינדער פאר ציגעל פון זייערע פאלאטצן, פרעה באדט זיך אין בלוט פון קליינע קינדער וכו’ און דא ווערט ענדליך דערהערט השי”ת’ס רוף, ווי די פסוק זאגט ויאנחו בני ישראל – די אידישע קינדער האבן א קרעכצט געגעבן, “מן העבודה” וואס דאס מיינט זיי האבן פארשטאנען דעם ווינק פון הימל אז די גאנצע עבודה איז נאר ווייל השי”ת דארף אונזער תפלה, ער וויל פאר אונז ברענגן ישועות ער ווארט אבער אויף אונזער קרעכץ, און ווען עס קומט נישט, שיקט ער אונז כל מיני רמזים אבער אלעס איז נאר אויפצומאכן די טויערן פון ישועות און נאנטקייט, און ווען די אידישע קינדער האבן זיך געכאפט אז דאס איז וואס השי”ת ווארט אויף, האבן זיי אנגעפאנגען באמערקן אז ס’איז אלעס א רוף פון אונזער טאטע וואס רופט צו זיינע קינדער …קינדערלעך איך וויל און ווארט צו הערן פון ענק, שטייט גלייך אין פסוק ויזעקו, שועתם, און נאקתם אלע מיני לשונות פון תפלה… מיט אלע זייערע כוחות האבן זיי זיך גענומען צו די עבודה פון תפלה, ענדליך נאך 210 יאר האבן זיי זיך צוריק באקענט מיט אונזער שטערקסטע כח, די כח פון תפלה! אבער נישט סתם תפלה, נאר ריכטיגע תפלה ווי מיר האבן געשמועסט תפלה וואס ברענגט מיט זיך א קשר און א נאנטקייט, ווי די פסוק זאגט אונז אז בשעת די צרות איז א גאנצע צייט געווען א מצב פון וירא אלוקים, השי”ת האט געזעהן און מיטגעהאלטן וואס כלל ישראל גייט אדורך, אבער נאך די תפלה ווערט א מצב פון “וידע אלוקים” השי”ת האט געוואוסט ווי רש”י הקדוש טייטשט “נתן עליהם לב ולא העלים עיניו”, דאס איז תפלה, זיין איינס מיט השי”ת!
אונזער טאטע אבינו שבשמים וואס האט אזוי לאנג געווארט אויף די תפלות, הערנדיג זייער געבעט נעמט נישט לאנג און השי”ת דערהערט זייער געשריי און ער געדענקט די ברית וואס ער האט מיט די אבות, וואס דאס איז אט די זעלבע בחינה, די ברית צווישן די אבות מיט השי”ת איז געווען געבויעט אויף תפלה, זיי זענען אדורך שוועריגקייטן וואס האט ארויסגעברענגט דעם נאנטן קשר, איעדע פון זיי האט מתקן געווען איינע פון די דריי תפלות וואס מיר זאגן ביז צום היינטיגן טאג און דערמיט געמאכט דעם ברית אז א הייליגע כלל ישראל וועט געבויעט ווערן… דא נאך אזוי פיל יארן פון צרות הערנדיג נאכאמאל די זיסע קול התפלה פון כלל ישראל געדענקט השי”ת דעם ברית ער געדענקט די תפלות פון אונזערע עלטערן, און אט פאנגט זיך אָן אונזער ישועה.
טייערע חבירים! מיר לעבן אין א וועלט וואס איז פיל מיט צרות יגון ואנחה, און פון אלע זייטן הערן זיך ארויס וויי געשרייען ביי איינעם איז עס רוחניות און ביים צווייטן גשמיות, ביי איינעם איז עס געזונט און ביים צווייטן ווארטנדיג אויף אביסל אידיש נחת, פרנסה און וואס נישט, ווען מיר שטעלען זיך אוועק דאווענען דארפן מיר געדענקן אז השי”ת ווייסט אלע אונזערע פראבלעמען נאך אסאך פאר מיר רופן אים, ער האט אונז ליב מיט די טיפסטע ליבשאפט וואס איז נאר פארהאן, און ער וויל אונז העלפן מיט אלעם, ער ערווארט נאר פון אונז איין זאך, ער וויל מיר זאלן זיך אריינווארפן אין תפלה מיטן גאנצן קאפ און מח ולעבדו בכל לבבכם, זיך טוען פארבינדן מיט די גאנצע הארץ, און אים דאנקן אויף איעדעס ביסל וואס מיר האבן יא! און אויף דאס וואס מיר האבן נאכנישט זוכה געווען, רופן מיר אויס …טאטי די ביסט דאך מיין טאטע, און א טאטע געבט פאר זיינע קינדערלעך אפילו ווען ס’קומט זיך נישט… ער וויל הערן אונזער קול פון געבעט, ווייל דאס ברענגט אונז נענטער צו אים וואס דערפאר האט ער באשאפן די וועלט, לאמיר נעמען דעם סידור אין די האנט און זיך אויפהייבן, זיך דערנענטערן צום טאטן, געדענקן אז מיר האבן א מתנה פון תפלה וואס איז מיט אונז אין איעדע מצב, פלאץ, צייט, ס’פארלאזט אונז קיינמאל, אז מיר וועלן אויסנוצן די תפלות און קומען נענטער צו השי”ת וועלן אונזערע תפלות אנקומען צום ריכטיגן ציעל און ס’וועט מקיום ווערן דעם וידע אלוקים… ער וועט פון אונז קיין אויג נישט אראפ נעמען און מיר וועלן זוכה זיין צום גאולה שלימה בב”א.
לסיכום געדענק
• ריכטיגע תפלה דארף טוישן דעם מענטש און אים ברענגן נענטער לאבינו שבשמים
• אלע צרות אויף די וועלט איז מיט איין ציעל צו ערוועקן דעם מענטש צו תפלה
• השי”ת ווארט און גליסט צו הערן אונזער זיסע קול, לאמיר זיך פארבינדן, און זוכה זיין צו אלע ישועות

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אטאמקערן
אטאמקערן אדער אַטאָמישער יאָדער איז דער מיטלסטער געדיכטער טייל פון דעם אטאם. עס באשטייט פון נייטראנען און פראטאנען. עס איז פיל קלענער ווי דער אטאם, נישט מער ווי 1/10000, אבער עס אנטהאלט 99.9% פון דעם אטאמ'ס מאסע, און עס האט נישט קיין עלעקטראנען.
טייל אטאמקערנס זענען נישט סטאביל, און זיי צעפאלן ראדיאאקטיוו אין קלענערע טיילן און לאזן אויס שטראלונג. דער פראצעס קען זיין נאטירלעך אדער דער פראדוקט פון א יאדער-שפאלטונג. די שטראלונג וואס קומט קען זיין איינע פון די פאלגנדע:
- אלפא שטראלונג וואס איז א פאזיטיווע שטראלונג פון א העליום קערן צאמגעשטעלט פון צוויי פראטאנען און צוויי נייטראנען.
- בעטא שטראלונג וואס איז אן עלעקטראן אדער א פאזיטראן.
- גאמא שטראלונג וואס איז עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג.


text:
באנק-מאנומענט באן סטאנציע
קאארדינאטן: 51°30′47″N 0°05′17″W / 51.513, -0.088
באַנק (Bank) און מאנומענט (Monument) זענען צוויי לאנדאנער אונטערגרונט און דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציעס אין דער סיטי פון לאנדאן, וואס זענען אין אמתן איין סטאנציע מיט צוויי נעמען. באנק סטאנציע, וואס טראגט דעם נאמען פונעם באנק פון ענגלאנד, האט געעפנט אין 1900, און ווערט באדינט פון די צענטראלע, נארדערן און וואטערלו און סיטי ליניעס, און דער דאקלאנדס לייכטע באן. מאנומענט סטאנציע, וואס האט געעפנט אין 1884, נאכן מאנומענט צו דער גרויסער שריפה פון לאנדאן, געפינט זי אויף די דיסטריקט און קרייז ליניעס.
מען האט פארבונדן די צוויי סטאנציעס אין 1933.[1] די פארבודענע סטאנציע איז די אכטע מערסטע באשעפטיקסטע אין דער לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק, און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מאנומענט סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען "איסטשיפ" דעם 6טן אקטאבער, און מען האט זי געגעבן דעם נאמען 1884 "דער מאנומענט" דעם 1טן נאוועמבער 1884.[1]
די וואטערלו און סיטי באן איז געבויט געווארן דורך דער לאנדאן און דרום מערב באן (L&SWR) צו פארבינדן איר סוף-סטאנציע וואטעלו מיט דער סיטי. די סטאנציע, מיט פעראנען אונטער קעניגין וויקטאריע גאס, האט געעפנט דעם 8טן אויגוסט 1898 מיטן נאמען "סיטי".[1] מען האט געענדרט דעם נאמען פון די וואטערלו און סיטי ליניע פעראנען צו "באנק" דעם 28סטן אקטאבער 1940.[1]
די ערשטע סטאנציע מיטן נאמען באנק האט געעפנט דעם 25סטן פעברואר 1900 ווען די סיטי און דרום לאנדאן באן (C&SLR, היינט א טייל פון דער נארדערנער ליניע) האט פארלענגערט איר ליניע פון בארא אונטערגרונט סטאנציע צו מורגייט סטאנציע.[1]
טראנספארט לינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לאנדאנער בוסן רוטעס 8, 11, 15, 21, 23, 25, 26, 40, 43, 76, 133, 141, 242 און 388, און נאכט בוס רוטעס N8, N11, N21, N26, N76, N133, N550 און N551, באדינען די סטאנציע..
גאלעריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- א געמעל פונעם באנק/מאנומענט סטאנציע קאמפלעק
- נאך א געמעל (קאלירט)
- לאנדאנער אונטערגרונט מוזיי פאטאגראפיע ארכיוו


text:
קאמפיוטער פראגראם
א קאָמפּיוטער פּראָגראַם איז א זאמלונג פון ארדענטליכע באפעלונגען וואס ווערט אויסגעפירט דורך דעם פראצעסאר לויט ווי דער פראגראמירער האט באשטימט. אין אלגעמיין, א קאמפיוטער פראגראם, איז א צווישן האנדלונג פון דער באניצער מיטן קאמפיוטער. די מערהייט פראגראמען זיינען געבויעט מיט אינפוט און אַאוּטפוט פונקציעס, ד"ה, דער באניצער לייגט אריין אינפארמאציע (למשל דורכן קלאוויאטור) און דאס פראגראם גיבט ארויס אינפארמאציע (למשל דורכן עקראן).
דער פראצעסאר קען אנאליזירן פראגראמען וואס זיינען געשריבן געווארן אויפן באשטימטן מאשינס שפראך. כדי צו פארגרינגערן די פראגראמיסטן, איז דא היינט פארשיידענע פראגראם שפראכן (ווי למשל C) וואס מען קען זיי שרייבן מיט א נאטירלעכע שפראך, און מען ניצט א קאמפיילער איבערצוזעצן דאס נאטירלעכע שפראך צום מאשינס שפראך. יעדע שפראך און יעדע מאשין האט א באזונדער קאמפיילער.
עס זיינען דא פארשיידענע קאמפיוטער פראגראמען צו פארשיידענע אפערירן-סיסטעמס, למשל, א קאמפיוטער פראגראם וואס איז געשריבן געווארן פאר מייקראסאפטס אפערירן-סיסטעם וועט נישט ארבעטן אין א יוניקס אפערירן סיסטעם אדג"ל, ווייל יעדע אפערירן-סיסטעם האט אנדערע פונקציעס מיט ווי זי באקומט דעם אריינווארג און ארויסווארג פונקציע.


text:
יפו
יפו איז אן אלטע פארט שטאָט דרום פון היינטיגן תל אביב. זי איז פון די עלטסטע פארט שטעט אין דער וועלט. היינט איז זי א טייל פון דער תל אביב מוניציפאליטעט.
ביז דעם צווייטן וועלט קריג איז יפו געווען אן אראבישע שטאט, וואס די אצ"ל האט איינגענומען, די צפון טייל דערפון אין אפריל 1948, און די הגנה די איבריגע טיילן פון דער שטאט, און די אראבער האבן מערסטנטייל פארלאזט די שטאט, דורכן ים קיין עזה.
דורכאויס דער מלחמה און פריער, האבן די איינוווינערס אין יפו אסאך פראבלעמען געמאכט פאר די יידן אין יפו און תל אביב. ביי די פאגראמען זענען יידן אומגעקומען, אראבישע צילשיסער פלעגן שיסן אויף יידישע פארבייגייער, אין דער דערנעבנדיקער תל אביב.
אין יאר 1951 האט די ישראל רעגירונג, באשטעטיקט די פאראייניגונג, פון תל אביב-יפו, פאר איין שטאט. די שטאט תל אביב איז פריער געווען א פראווינצער שטאט פון יפו, און יעצט איז יפו, א געגענט אין תל אביב.
אין די לעצטע פאר יאר, גיט די תל-אביבער שטאטראט אויס אסאך געלט, אויף אויפצוהאלטן היסטארישע ערטער אין יפו, נאכדעם וואס יארן לאנג האט מען עס פארנאכלעסיקט, און געבויט דארט אויף אלטע פלעצער, געביידעס, וואס נעמען אוועק פונעם היסטארישן ווערט פונעם געגנט.
יפו געפונט זיך אין צענטער פון ישראל, און א היסטארישער פארט, וואס האט געברענגט דערצו, אז די אלע שטעט אין דער געגנט פון גוש דן, זאלן דארט אויפגעשטעלט ווערן, ווי תל אביב, רמת גן, פתח תקוה, בני ברק, חולון, בת ים, און נאך אסאך.
געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יפו אַנטיקוויטיעס מוזיי אין די אלטע בלייבט זענען אנטפלעקט אין יפו: די בלייבט פון אַ גליטשיק בערגל יפו אַרום די היקסאָס צייַט, 18 יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג. דאס פעלד וואָס איז איצט אין די "גאַרדאַן גייט ראַמסעס" ייִשובֿ בלייבט זענען אנטפלעקט אין די שפּעט 17 יאָרהונדערט בק און דער ערשטער העלפט פון די 16 יאָרהונדערט בק. לייט בראנדז עפאכע (צווייט העלפט פון די 16 יאָרהונדערט בק און 15 יאָרהונדערט בק בלייבט פון ציגל בנינים אויף שטיין יסודות.
יפו איז געווען ערשט דערמאנט אין פסוק אין פיז פון 1470 בק מצרי, וואס באָוס פון זייַן קאַנגקוועסט דורך ינערפיראַנס טהוטמאָסע ווו, וואס געניצט אַ טראָדזשאַן פערד פאָקוס-באַהאַלט דעם אַרמד מלחמה אין קערב, און געבן געשאַנק קערב צו דער גענעראל פון דער שטאָט. א דיטיילד באַשרייַבונג פון דעם מלחמה איז געבראכט פּאַפּירוס כייראָוגליפיק שרייבן בריטיש מוזיי אין לאָנדאָן. די אַמאַרנאַ אותיות צו געדענקען יפו, פאַראַאָניק נאָמען ק-ף און. מצרים רולד דורך יפו און דורך ים ביז דער 12טה יאָרהונדערט בק. מצרי בייַזייַן אין ישראל און רעהאָבאָאַם פארבליבן בעשאַס די 10 יאָרהונדערט בק און דורך דעם בלייבט לייגן צו דער מצרי בייַזייַן האַשאַביאַה לאַסטיד ביז די 8 יאָרהונדערט בסע.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אלט יפו איז געבויט אויף אַ פעלדז הויך, אַ האַלב-אינדזל אַז ארלנגיין דער ים פארפאסט פון ליימסטאָון בערגל. בערגל איז טייל פון דער מערב באַרגרוקן, איינער פון די דרייַ ינטערסעקטינג רידזשאַז צוזאמען די בארטן פלוין פון ישראל. אַנדראָמעדאַ שטיין און שטיינער אַרום עס זענען אויך טייל פון דעם באַרגרוקן, נאָד פון דער ים. באַרגרוקן אויף דעם ברעג יקספּאָוזד צו אָקעאַן כוואליעס און איז דערפֿאַר אדורכגעגאנגען אַ פּראָצעס פון אַברייזשאַן און אַברייזשאַן טאַבלעס בעדראַק יקספּאָוזד אין די פאָרעם פון גרויס אָקעאַן כוואליעס באָרדז שפּילן זיי. צפון ים מאַפּט די לוחות קענען ווערן געזען פון ברעג נאָך זיי זענען טריינד פֿאַר ביידינג.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- יפו 3D דרייַ-דימענשאַנאַל בילדער פון יפו אויף די "דריט אויסמעסטונג" (אויף העברעיש)
- אויף יפו פּלאַץ מט"ח (אויף העברעיש)


text:
שמונה עשרה
שמונה עשרה איז דער עיקר דאווענען פון אלע 3 תפילות שחרית מנחה ערבית.
עס הייסט אזוי ווייל אמאל איז דאס געווען 18 ברכות מען האט צוגעלייגט דערנאך אבער די מינינם.
מען שטייט און צאמגעלייגט די פוס, און מ'דאווענט דאס שטיל.
אנטוויקולינג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז געגרינדעט און איינגעפירט געווארן אלס אוניוועריסאלער תפילה פון אידישן פאלק נאכן חורבן בית שני ווען עס האט זיך גענדיגט די קרבנות הקרב פאר גאט, האט מען געמוזט מאכן אנשטאט אן אנדער עבודת ה' פאר דעם האט יעדער געקענט דאווענען לויט זיין אייגענן געברויך אנדערשט פון צווייטן וואס ספעלט פאר יעדן איטליכער.
געבוי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געבוי פון די תפילה איז איינגעטיילט אויף :3
- לויב - די ערשטע 3 ברכות זענען ווי אן אריינפיר צו זינגן די לויב פון הקב"ה, דורך בענטשן אים פאר די אבות; תחיית המתים; און זיין הייליגקייט.
- געבעט - דער עיקר איז די 13 ברכות וואס מען דאווענט אז הקב"ה זאל משפיע זיין דאס לעבן'ס געברויכן און גוטס:
- דעת;
- תשובה;
- פארצייאונג;
- גאולה;
- געזונט;
- תבואה; די ברכה טוישט זיך ווינטער און זומער—ווינטער (אין א"י פון ז' מרחשון, אין חו"ל פון 4 אדער 5 דעצעמבער צו מעריב) ביז פסח זאגט מען ותן טל ומטר לברכה, בעטן אויף רעגן;
- אייזאמאלן אונזער פאלק אויף איין פלאץ;
- צוריקערן די ריכטער;
- אויסראטן די מינים און מוסרים;
- אויפהאלטן די צדיקים;
- אויפבויען צוריק ירושלים;
- ברענגן אן אויסלייזונג;
- אויסהערן די געבעט.
- דאנקן - פאר עבודת ה'; פארן לויבן אים; פאר שלום.
אלע ברכות ווערן געזאגט מיט א לשון רבים אז כלל ישראל רעדט.
ביי שחרית און מנחה זאגט איבער א שליח ציבור די תפילה הויך אויפן קול, און דער עולם שרייט אמן נאך יעדע בענטשונג.
ווען זאגט מען דאס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ביי שחרית זאגט מען דאס נאך קריאת שמע און אירע ברכות, כדי נאנט צו לייגן די גאולה צו תפילה.
ביי מנחה זאגט מען דאס נאך אשרי
און ביי ערבית אויך נאך קריאת שמע און אירע ברכות.