text:
סעקס
מיינט איר מין (אידענטיטעט)? מיינט איר סעקסואליטעט?
סעקס (אדער געשלעכט) איז די אקט פֿון זיך מזווג זײַן כדי אויסצודרוקן געפילן פון ליבשאפט צווישן צוויי מענטשן, אין אלגעמיין איז דאס צווישן מאן און פרוי, און כדי צו ברענגען קינדער. אין דעם אלגעמיינעם סאציאלער אפמאך, אױב מ'האָט חתונה, איז מען זיך מזווג נאר מיט אַן איינציקע פרוי.
כראניק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צוויי פאקטארן שפילן א ראָלע אין סעקס; 1) ליבע 2) גלוסט[פֿעלט אַ מקור].
די מאדערנע וועלט טיילט איין סעקס אין 3 טיילן[פֿעלט אַ מקור].
- תאוה
- ארגעזם
- צוריקציען
1) די ערשטע טייל איז תאוה. תאוה ברענגט דעם פעניס צו א פולשטענדיקער שטייפקייט דאס פאסירט דורך די דינטשיגע אדערלעך וועלכע נעמען אריין בלוט אינעם פעניס, וואס ברענגט אז דער פעניס ווערט שטייף און אויסגעצויגן. ברענגט דעם פעניס ארויסצולאזן א פייכטע גלענד וואס פאסירט אין די לעצטע רגעים איידער דעם קלימאקס.
2) דער קלימאקס פאסירט ספאנטאן[פֿעלט אַ מקור]. וואס ברענגט דעם מענטש צו ארגעזעם, וואס זיינע מוסקלען אין דער פעניס שפייען אויס מיט קראפט מענליכער פליסיגקייט, אין וועלכן עס איז קאנצענטרירט עטליכע מיליאן ספרעמעס, וואס ווען דאס דערגרייכט אינעם אינערליכן טייל פון די קליטארע פון די פרוי ווערט צו מזל געבוירן א קינד ביז 7 אדער 9 מאנאט.
3) נאך בערך 15 סעקונעס נאך ארגעזם, קומט דער צוריקציען פעריאדע[פֿעלט אַ מקור]. וואס לאזט אוי דאס שטייפקייט אינעם פעניס. די בלוט לויפט צוריק ארויס, און די כוחות פונעם מענטש פארלאזן אים[פֿעלט אַ מקור]און זיין ליבע וועפט אויס.
עס נעמט בערך 15 ביז 20 מינוט[פֿעלט אַ מקור] אז דער רייץ נאך סעקס זאל צוריקקומען צו איר פריערדיגער שטאנד, און שטייפקייט. עס זענען פארן געװיסענע לייט וועלן קענען דאס באווייזן מערערע מאל אן איבעררייס.
אויב מען אנאזינט אפט, (צ.ב.ש. עטליכע מאל א טאג) ווערט די זרע ווייניגער ביי די נעקסטע מאלן, ווייל דער קערפער יאגט נישט אָן באשאפן נייע זרע. אבער פיל אנאזינען איז נישט קיין סכנה פארן קערפער. אויך די רייץ ווערט שוואכער נאכן אנאזינען אדער ווען איינער אנאזינט האפט-מאל, און ווייניגער בלוט קומען צום פעניס, וואס דערפאר וועט די פעניס זיין ווייניגער שטייף.
לויט די פארשער איז געזונט צו ארויסנעמען זרע יעדן טאג וואס פארמיינד פראזאטע קרעבס [1].
סעקס אין דער תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער תורה איז פארהאן פילע פארשידענע הלכות אישות וו.צ.ב. האמאסעקסואליזם, א פארבאט צו האבן סעקס בשעת א פרוי איז א נדה, פארשידענע דינים און פירונגען. און אויך שפעטערע הלכות וואס שטאמן פון תקנת עזרא.
קבלה רופט איר אן "מדת היסוד", - אלס די גרונט פון די תורה, נאך יוסף הצדיק, וואס איז בייגעשאטאנען נישט צו האבן סעקס מיט אשת פוטיפר.
ביי די פרומע קרייזן מעג א מאן טרענען נאר מיט זיין אייגנס פרוי. לעצטנס האבן אַ פּאָר רבנים פון די מזרחישע קרייזן ערלויבט זאלן בחורים מיט מיידלאך זיין צוזאמען סעקסואליש אויך איידער זייער חתונה אויב זייער פארבינדוג איז פעסט געשטעלט. זײ בריינגען א ראיה פון תנ"ך אז די יידישע קיסרים האבן געהאט פילגשים.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נעץ פארבינדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער אמת וועגען געשלעכטס-לעבען, בוך פון ה'תרע"ה.


c: text/html

text:
סלאגאן
א סלאגאן איז א זאץ וואס מיינט נישט די אויבעפלעכליכע אפטייטש פון די ווערטער נאר ענדערש ארויסצודרוקן א קלוגער מוסר רייד.
פארשפרייטע אויסדרוקן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גוּט אין דער ערד (ווען עס גייט איינעם שלעכט)
- דאָס פינפטע ראָד צוּם וואָגן (ווען איינער איז אומניצבאר פאר א געוויסע אויפגאבע)
- יעדעס טעפּעלע געפינט זיַין דעקעלע
- לאנג ווי דער יידישער גלות (ווען עפעס ציעט זיך אויסערגעווענליך לאנג)
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- סלאגאנען אינעם לעבנס שטייגער פון מנשה לוסטיג [1]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
סוואהילי
סוואַהילי[1] (Kiswahili קיסוואַהילי) איז א באַנטו שפראך וואס פארשידענע עטנישע גרופעס רעדן וואס וואוינען ביים בארטן פונעם מאזאמביקער קאנאל פון צפון קעניע ביז צפון מאזאמביק, כולל די קאמאראס אינזלען.[2] אויך אין סאמאליע זענען פאראן עטנישע גרופעס וואס רעדן סוואהילי. כאטש נאר פינף מיליאן מענטשן רעדן סוואהילי ווי מוטער שפראך,[3] אבער כמעט אין גאנץ מזרח אפריקע איז זי די טאג-טעגלעכע שפראך, מיט מער ווי 60 מיליאן רעדער.[4] סוואהילי איז די אמטשפראך פון פינף לענדער: טאנזאניע, קעניע, אוגאנדע, די קאמאראס און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Oxford English Dictionary
- ↑ Prins 1961
- ↑ Peek, Philip M.; Kwesi Yankah (2004). African folklore: an encyclopedia. Taylor & Francis, 699. ISBN 041593933X.
- ↑ Irele 2010


text:
פאראכטונג
פאראכטונג, אומאינטערעסע אדער גרינגשעצונג איז די פארקערטע פון אכטונג אינטערעסע אדער שעצונג און מיינט אז מען גיבט נישט כבוד.
אויב טוט מען דאס אזוי אפט און שטארק אז אנדערע באמערקען דאס, אזוי ווייט אז דער קעגן וועם מען האט די פאראכטונג ווערט דערנידערט, דאן איז דאס פונקט אזא נידריגע שטאפּעל ווי פארשעמען איינעם.
פארשטייט זיך אז דער דערנידערער ווערט אויך אפגעסטעמפלט אלס א פערזאן וואס געבט נישט כבוד פאר אנדערע און ווערט פארמיאוסט ביי די מאסן אויב טוט ער דאס צופיל, ווייל דאס ווערט פארעכענט ווי א פארדארבענע מידה.


text:
מעטאפיזיק
מעטאפיזיק איז די פילאסאפיע וואס פֿארשט אויס די פרינציפן פון ממשות וואס שטייגן אריבער די באזונדערע וויסנשאפטן. מעטאפיזיק איז כולל קאסמאלאגיע און אנטאלאגיע.
דאס ווארט שטאמט פון גריכיש uetά (מעטאַ) (וואס איז טײַטש "אריבער" אדער "נאָך") און φuσιkά (פֿיזיקא) (טײַטש "פיזיש"), "
א צענטראלער אפצווייג פון מעטאפיזיק איז אנטאלאגיע, די אויספארשונג פון סארטן זאכן אין דער וועלט און דאס שייכות איינס מיט אנאנדער. דער מעטאפיזיקער וויל אויך מברר זײַן ווי אזוי מענטשן פארשטייען די וועלט, אײַנשליסנדיק עקזיסטענץ, פלאץ, צייט, קויזאליטעט, און מעגלעכקייט.


text:
פרידן
פרידן אדער שלום איז די באדייט ווען א מענטש, געמיינדע, אדער רעגירונג מאכט צווישן זיך א פרידענס אפמאך וואס דורך דעם וועלן זיי קענען:
- פירן האנדלס געשעפטן גרינגער.
- אויפהערן פירן מחלוקת און דורכדעם זיך שפארן די געשלעגעריי וואס קומט מיט דעם.
- זיך אונטערנעמען אז מען וועט זיך אננעמען פאר די אנדערע ווען ער וועט האבן א מחלוקת מיט איינעם אנדערש.
שלום נעמט אין זיך אריין מער ווי איין מענטש, געמיינדע, אדער רעגירונג.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גמרא מסכת ברכות אין פרק הרואה, די גמרא זאגט דארט אז עס איז דא דריי סימנים אין א חלום וואס ווייזט אויף שלום, א טייך, א טשייניק, און א פייגל.[פֿעלט אַ מקור]


text:
טענעריפע אוידיטאריע
טענעריפֿע אוידיטאריע (שפאניש: Auditorio de Tenerife) איז אַן אָפּערע הויז אין דער שטאָט סאנטא קרוז דע טענעריפע, קאנארישע אינזלען, שפאניע. עס איז געבויט געווארן צווישן 1997 און 2003 און איז געפלאנעוועט געווארן דורך דעם שפּאַנישן אַרכיטעקט סאַנטיאַגאָ קאַלאַטראַוואַ (וואס האט אויך געפלאנעוועט עטלעכע יאָרן שפּעטער די סטרונעס בריק אין ירושלים). דער בנין ווערט גערעכנט א סימבאל פון סיי די שטאָט סאנטא קרוז דע טענעריפע, סיי דעם אינזל טענעריפע און די קאַנאַרישע אינזלען. עס איז אויך געהאלטן איינער פון די וויכטיקסטע בנינים פון הייַנטצייַטיקן ארכיטעקטור אין שפאניע און די וועלט.
קאארדינאטן: 28°27′21.84″N 16°15′4.6″W / 28.4560667, -16.251278


text:
כעמישער עלעמענט
א כעמישער עלעמענט איז א מין אטאם וואס איז דעפענירט ביי איר אטאמישן נומער; ד.ה. דער נומער פון פראטאנען אין איר אטאמישער יאדער.
דער טערמין איז אויך באנוצט צו באצייכענען א לויטערע כעמישע סובסטאנץ קאמפאזירט פון אטאמען וואס פארמאגן דעם זעלביגן נומער פון פראטאנען.[1]
די מערסטע באנוצטע ביישפילן פון עלמענטן זענען הידראגען, אזאט, און קוילנשטאף.
אין סך הכל, 117 עלעמענטן זענען שוין געווארן אבזערווירט ביזן היינטינגן יאר 2007, פון וואס 94 שפילן זיך אפ נאטורליך אויף דער ערד.
עלעמענטס מיט דעם אטאמישן נומער מער פון 82 זענען אומסטאביל און אויסגעשטעלט צו דורכגיין ראדיאאקטיווע צעפוילונג. און צוגאב, עלעמענטן 43 און 61 האבן נישט קיין סטאבילע איסאטאפן, און טוען אויך דורכגיין צעפוילונג.
מיט דעם אלעם טוען אפילו די עלעמענטן ביז אטאמישן נומער 94 מיט נישט קיין סטאבילע ניוקלי זיך יא אפגעפינען אין נאטור, אלס רעזולטאט פון די נאטורליכע צעפוילונג פראצעס פון אוראניום און טאריאום.[2]
אלע כעמישע מאטריאלן באשטייען פון די דאזיגע עלעמענטן.
נייע עלעמענטן ווערן כסדר ערפינדן דורך אומנאטורליכע עקספערימענטן פון יאדערישע רעאקציעס.
קלאסיפיקאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען קען קלאסיפיצירן די עלעמענטן אויף פארשידענע אופנים.
ערשטנס קען מען טיילן די עלעמענטן אין מעטאלן און נישט-מעטאלן; אויך זענען פאראן עטלעכע האלבמעטאלן. רוב עלעמענטן זענען מעטאלן.
אן אנדער קלאסיפיקאציע איז לויט די צושטאנדן פון מאטעריע. אן עלעמענט קען זיין סאליד, פליסיג, גאז אדער פלאזמע. ביי נארמאלע טעמפעראטור און דרוק זענען רוב עלעמענטן סאליד; נאר 11 זענען גאזן און 2 פליסיג.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Compendium of Chemical Terminology, כעמישער עלעמענט
- ↑ A. Earnshaw, Norman Greenwood. Chemistry of the Elements, Second Edition. Butterworth-Heinemann, 1997


text:
2003
2003 איז דאס דריטע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 2003 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן אפריל - אונגארן שליסט זיך איין אינעם אייראפעישן פארבאנד.
- 21סטן מיי - מער ווי 2000 מענטשן געהרגעט אין אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 6.8 אין צפון אלזשיר.
- 27סטן אויגוסט - דער פלאנעט מאדים קומט צום נענטסן פונקט צו דער ערד, 34,646,416 ק"מ.
- 14טן סעפטעמבער - די איינוואוינער פון עסטלאנד באשטעטיקן אין א רעפערענדום אז זייער לאנד זאל זיך איינשליסן אינעם אייראפעישן פארבאנד
- 25סטן סעפטעמבער - אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 8.0 גרייפט אן האקיידא, יאפאן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אקטאבער - דזשאן דאנלאפ, אמעריקאנער עקאנאמיסט (געב' 1914)


text:
טייוואן אינזל
טייוואַן (היסטאריש 大灣/台員/大員/台圓/大圓/台窩灣) איז אן אינזל אין מזרח אזיע. דער אינזל איז לאנג 394 ק"מ (245 מייל) און ברייט 144 ק"מ (89 מייל) און באשטייט פון הויכע בערג באדעקט מיט געוועקס. ער איז פלאצירט אין מזרח אזיע נישט ווייט פון בארטן פון יאדערלאנד כינע, דרום-מערב פון די הויפט אינזלען פון יאפאן ממש מערב פון די יאפאנעזישע ריוקיו אינזלען, און צפון-צפון-מערב פון די פיליפינען.
דער אינזל פון טייוואן ווערט אויך גערופן פֿארמאזע (פון פארטוגעזיש (Ilha) פֿארמאזע, וואס מיינט "שיין").
דער אינזל טייוואן איז דער גרעסטער טייל פון דער רעפובליק פון כינע.


text:
סאטעליט
א סאטעליט איז אן אביעקט וועלכע רינגלט ארום דער וועלט. צום ביישפיל די לבנה איז דער ערד'ס נאטורליכער סאטעליט. אין דעם געביט פון קאסמאס-פארן באדייט א סאטעליט א מענטשליך געמאכטן סאטעליט וואס רינגלט ארום דער וועלט פיל שנעלער ווי די לבנה און פליט אסאך נענטער צו דער ערד.
יעדער סאטעליט וועלכע רינגלט ארום דער וועלט דרייט זיך ארום און ארום אויף א פריער באשטימטן וועג וועלכע עס פאלגט נאך די גאנצע צייט. די אויסגעפלאסטערטע וועג ווערט אנגערופן די ארביט. די העכסטע פונקט צווישן דעם סאטעליט און דער ערד ווערט אנגערופן אַפאָגי און די נידעריגסטע פונקט ווערט אנגערופן פעריגי. עס זענען פאראן פארשידענע ערליי סאטעליטן און יעדער פון זיי האט אן אנדערע מיסיע. אויסנאמען זענען די דזשי-פי-עס סאטעליטן וועלכע ציילן 26 און די אירידיום סאטעליטן וועלן זענען איבער 60 אין צאל.
א סאטעליט ווערט איינמאל ארויפגעשיקט אין ספעיס און מער קומט עס נישט אראפ. אויב עס צוברעכט זיך טוישט מען דאס מיט א נייע און די אלטע בלייבט ווייטער פליען אין ספעיס אינאיינעם מיט אלע שטיקער פון געוועזענע ראקעטס און אנדערע זאכן וועלכע זענען אנגעקומען אין ספעיס און זענען קיינמאל נישט צוריק געברענגט געווארן. אלעס אינאיינעם איז פאראן א חשבון פון בערך 26,000 אביעקטן וועלכע פליען ארום אין ספעיס.
אין פאקט זענען די אלע 26,000 אביעקטן סאטעליטן וויבאלד זיי רינגלן ארום די וועלט. אבער אונז רופן מיר סאטעליטן נאר די וועלכע זענען אין באנוץ און ארבעטן פאר א פירמע, רעגירונג, אדער סיי וועלכע אנדערע ארגאניזאציע. רוב מאדערניזירטע לענדער פארמאגן אייגענע סאטעליטן אין ספעיס און אסאך גרויסע פירמעס האבן דארט זייערע אייגענע סאטעליטן. אויב איר וועט פרעגן א קינד ווער עס האט די ערשטע ארויפגעשיקט א סאטעליט אין ספעיס וועט ער געוויס זאגן אמעריקע. אין פאקט איז רוסלאנד געווען די ערשטע וועלכע האבן ארויפגעשיקט די ספוטניק סאטעליט אום אקטאבער 957'. קיינער האט אבער נישט געוואוסט דערפון און קיינער האט נישט מיטגעהאלטן וויאזוי מען האט עס ארויפגעשיקט וויבאלד עס איז געווען א סאוויעטישע סוד. די ספוטניק סאטעליטן איז געווען 23 אינטשעס גרויס און האט געוואויגן 184 פונט.
די ספוטניק סאטעליט איז באשטאנען פון א באל מיט פיר אנטענעס וועלכע די רוסישע האבן גענוצט פאר קאמיוניקאציע. אינעווייניג אינעם סאטעליט איז דאס געווען אנגעפילט מיט ניטראגען גאז וועלכע האט אויסגעברענט ביז 92 טעג און די סאטעליט איז ארויס פון באנוץ. די רוסישע האבן באלד נאכגעפאלגט מיט א צווייטע סאטעליט וועלכע האט שוין געוואויגן א האלבע טאן און איז געפלויגן אין ספעיס א האלבע יאר.
אינהאַלט
א סאטעליט ווערט ארויפגעשיקט אין קאסמאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א סאטעליט קומט אן אין קאסמאס (אוניווערס) דורך א ראקעט אדער דורך א ספעיס שאטעל. עטליכע לענדער און אסאך גרויסע פירמעס פארמאגן די נויטיגע ראקעטן און יעדע שטיק צייט ווערט א פרישע סאטעליט פון עטליכע טאנען ארויפגעשיקט סוקסעספול.
א ראקעט איז א שפיציגע טורעם וועלכע ווערט ארויפגעשאסן מיט'ן שפיץ ארויף כדי צו פארגרינגערן די רייזע אין אונזער וועלט אטמאספערע וועלכע איז די שווערסטע טייל פון דער רייזע. איינמאל עס גרייכט די הויכקייט פון ספעיס דרייט זיך עס איבער זייטיג און עס פארט ווי א מיסיל צו מזרח זייט פון דער וועלט וויבאלד די וועלט דרייט זיך צו מזרח און דאס פארגרינגערט די רייזע. די ראקעטן הייבן זיך געווענליך אן אויסדרייען ווען זיי גרייכן די עקוואטאר פון דער וועלט וועלכע איז די העכסטע פונקט אין ספעיס און די לופט איז די דינסטע פאר די ראקעט צו מאכן דעם נויטיגן דריי. אויך די ספיד ווערט איינגעטיילט לויט די דעסטינאציע רייזע און עס ווענדט זיך פון וואו די ראקעט פארט ארויס. צום ביישפיל נאס"א פארמאגט איר הויפט לאנטש באזע אין פלארידע וועלכע געפינט זיך 28 גראד צפון פון דער ערד'ס עקוואטאר. לויט זייער חשבון דרייט זיך די וועלט בערך 894 מייל פער שטונדע העכער איר לאנטש צענטער און עס קומט אויס אז קענעדי ספעיס צענטער אז אפגערוקט מיט ספיד פון דעם עקוואטאר בערך 144 מייל פער שטונדע. (די וועלט איז א רינדיג ווי א באל. ווי יעדע באל איז די רינדיקייט ברייטער אינדערמיטן און שמעלער אונטן און אויבן דאס מאכט דער חילוק אין די שנעלקייט וואס עס דרייט זיך).
פארגעסט נישט אז אלעס איז נאר אן אפשאצונג ווייל די גאנצע עקוואטאר איז נאר אן אויסגעמאלענעם ליניע פון די וועלטס אפטיילונג צווישן צפון און דרום. מער גענויע חשבונות איז צו קאמפליצירט פאר אונז און דאס וועלן מיר לאזן פאר די נאס"א סייענטיסטן.
אויב נאס"א וואלט געהאט איר לאנטש צענטער נענטער צום עקוואטאר וואלטן זי זיך געשפארט אסאך ענערגיע וויבאלד די היינטיגע ראקעטן אדער ספעיס שאטעלס זענען זייער שווער (צענדליגער טויזענטער טאנען) צוליב די שווערע ברענשטאף טאנקען וועלכע זי טראגט אויף זיך די ערשטע מאמענטן פון די רייזע. יעצט צו מאכן די שווערע משא פליען 144 מייל פער שטונדע שנעלער פארנוצט גאר אסאך ענערגיע וועלכע איז אסאך געלט.
ווען א ראקעט גרייכט די קאסמאס הויכקייט (בערך 120 מייל ארויף) שיסט עס ארויס עטליכע קליינע ראקעטן וועלכע גלייכט אויס די ראקעט און דאן ווערט די סאטעליט ארויסגעשיקט פון די ראקעט. איינמאל די סאטעליט איז אין ספעיס ווערט ארויסגעשאסן נאך עטליכע קליינע ראקעטן וועלכע מאכן זיכער אז די סאטעליט ווערט גענוג ווייט אפגעטיילט פון די ראקעט כדי עס זאל זיך נישט צוזאמענקראכן און געשעדיגט ווערן.
א ראקעט מוז פליען כאטש 25,039 מייל פער שטונדע עס זאל קענען גרייכן א קאסמאס הויכקייט. אויב עס פליט לאנגזאמער האט עס נישט גענוג ענערגיע דאס צו שטופן ווייטער און עס וואלט אויסגעוועפט און צוריק אראפגעפאלן.
די סאטעליטן אין קאסמאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי יעדער ווייסט פארמאגט די וועלט אן כוח המשכה וועלכע שלעפט אלעס אראפ צו די ערד. אין ענגליש ווערט דאס אנגערופן גראוויטי. אין ספעיס (ספעיס מיינט העכער די וועלט'ס אטמאספערע) איז נישט פאראן קיין גראוויטי און דערפאר קען מען דארט ארומגיין און דער לופטן וויבאלד גארנישט שלעפט נישט אראפ. די סאטעליטן פליען אין א נידעריגערע פונקט אין ספעיס וואו די גראוויטי איז נאך יא פאראן אין זייער א קליינע מאס.
אגב, דאס וואס מען זאגט אז עס איז נישט פאראן קיין גראוויטי אין ספעיס איז א טעות עס איז געוויס יא פאראן גראוויטי אין די גאנצע יוניווערס נאר עס איז נישט פאראן קיין אטמאספערע דאס צו שפירן און די גראוויטי ציט נישט צו א דעסטינאציע נאר ענדערש ארום און ארום אין ספעיס. זע מער וועגן גראוויטי.
פארוואס?
יעדע סאטעליט דארף פליען ווייל אויב נישט וואלט דאס נישט געקענט בלייבן אין באנוץ ממה נפשך, אויב וואלט עס געשטאנען צו הויך אין ספעיס וואלט עס אוועקגעפלויגן העכער און העכער און אויב וואלט עס געווען צו נידעריג אין ספעיס וואלט עס די גראוויטי אראפגעשלעפט צו די ערד. די איינציגסטע וועג דאס זאל ארבעטן איז דורכדעם וואס עס פליט ביי א געוויסע הויכקייט פונקט מיט א געוויסע שנעלקייט. די הויכקייט פונקט פון א דורכשניטליכע סאטעליט איז 150 מייל העכער די ים אויבערפלאך און די שנעלקייט איז 17,000 מייל פער שטונדע.
ווען די סאטעליט פליט ווערט געשאפן א כוח וועלכע ווערט גערופן אינערטיע. (דאס איז די זעלבע כוח וואס האלט א פליגער אין דער לופטן און אזוי אויך יעדע אביעקט וואס איר וואלט געווארפן און וואלט געפלויגן עטליכע מעטער). די כוח לאזט נישט די גראוויטי פון די ערד דאס אראפשלעפן אבער אין דער זעלבער צייט איז דאס גענוג שטארק צוריק צו האלטן עס זאל נישט ארויפפליען העכער און אזוי בלייבט עס ביי א געוויסע הייך די גאנצע צייט כאטש עס דארף גיין העכער און נידעריגער ווען עס דרייט זיך ארום די וועלט.
דאס איז דער באלייפיגער חשבון מיט א געווענליכע סאטעליט וועלכע רינגעלט ארום די וועלט. עס זענען אויך פאראן סאטעליטן אין ספעיס וועלכע זענען פיל העכער און שטייען העכער א געוויסע פונקט פון די וועלט די גאנצע צייט.
לויט דעם חשבון קומט אויס אז ווי נענטער א סאטעליט איז צו די ערד אלס שנעלער דארף דאס פליען אז די וועלט'ס גראוויטי זאל איר נישט אראפשלעפן. (א פליגער איז נישט פאסיג אין דעם חשבון כאטש א פליגער פארט פיל לאנגזאמער, ווייל א פליגער פארט אויף איר אייגענעם כוח, פארברענענדיג הונדעטער גאלאנען ברענשטאף, ווען א סאטעליט פליט מיט די אטמאספערע פון ספעיס). סאטעליטן דארפן זיך געפינען וואס נענטער צו די וועלט אז זיי זאלן קענען סערווירן די קאמיוניקאציע און אנדערע זאכן מיט וועלכע מיר באנוצן זיך מיט איר.
א וועטער סאטעליט דארף אבער זיין פיל העכער אין ספעיס וויבאלד עס דארף מעסטן פארשידענע זאכן ביי יענע הויכקייט. דערפאר שטייט די וועטער סאטעליט ביי א הויכקייט פון 22,223 מייל העכער די ים אויבערפלאך (דאס איז בערך 200 מאל אזוי הויך ווי א געהעריגע סאטעליט). ביי יענע הויכקייט פעלט זיך נאר אויס א שנעלקייט פון 7,000 מייל פער שטונדע זיך צו האלטן אין דער לופטן. צוליב איר הויכקייט איז איר רינגל ארום די וועלט פיל גרעסער און עס רינגעלט נאר ארום די וועלט איינמאל אין 24 שטונדן. וויבאלד די וועלט דרייט זיך אויך און קומט צוריק צו די זעלבע פונקט יעדע 24 שטונדן קומט אויס אז די סאטעליט שטייט ביי דעם זעלבן פונקט יעדע מינוט ווען אין פאקט פליט עס טויזענטער מיילן פער שטונדע.
נאך א ביישפיל איז די לבנה וועלכע געפינט זיך 240,000 מייל העכער די ערד. אזא הויכע רייזע ארום די וועלט איז גאר גרויס און מיט א שנעלקייט פון 2,300 מייל פער שטונדע מאכט עס איין רינג יעדע 27.3 טעג.
ווי העכער א סאטעליט געפינט זיך אין ספעיס אלס לענגער קען זיך דאס האלטן דארט. די סאטעליטן וועלכע פליען נאנט צו די ערד קלאפן זיך אן מיט די וועלט'ס אטמאספערע פון צייט צו צייט און יעדעס מאל ווערט עס אביסל מער אראפגעשלעפט ביז עס פאלט גענצליך אריין אין די וועלטס אטמאספערע וואו עס ווערט פארברענט. אבער אין די הויכע ספערן איז נישט פאראן דעם פראבלעם און א סאטעליט קען דארט פליען לויט זייער שאצונג פאר הונדערטער יארן.
ווען א סאטעליט קומט אן אין ספעיס פארמאגט זי עטליכע קליינע ראקעטן אויף זיך וועלכע ווערן גענוצט דורך אירע קאנטראלירער צו מאכן ענדערונגן ארויף אדער אראפ. ווען אירע קאנטראלירער באשטעטיגן אז זי האט דעגרייכט די באשטימטע הויכקייט לאזט מען איר לויפן.
די סייענטיסטן דארפן אויסרעכנען די בעסטע צייט אין טאג ווען די סאטעליט זאלן אנקומען אין ספעיס, געוואנדן לויט די וועטער און פארשידענע אנדערע זאכן. די ראקעט דארף ארויסגעשאסן ווערן גענוי בעפאר די צייט וואס עס וועט געדויערן די רייזע כדי עס זאל אנקומען אין ספעיס צו די באשטימטע מינוט.
סאטעליט סארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאטעליטן קומען אין פארשידענע פארעמען און גרייסן, געוואנדן צו וואס זיי ווערן גענוצט. לאמיר נעמען עטליכע ביישפילן:
וועטער סאטעליטן העלפן די מעטעאראלאגן (וועטער עקספערטן) צו קענען פאראויסזאגן די וועטער פאר די קומענדיגע טעג דורך רעקארדירן די וועטער ארום די ערד קוגל און אויסרעכענען ווילאנג עס וועט געדויערן אנצקומען צו א צווייטע פלאץ. די וועטער סאטעליטן קומען אויסגעשטאט מיט סאפיסטיקירטע קאמעראס וועלכע שיקן אראפ בילדער פון וואס עס גייט פאר אויף די וועלט.
קאמיוניקאציע סאטעליטן זענען מער סאפיסטיקירט וויבאלד זיי פארמאגן הונדערטער טויזענטער טרענספאנדער וועלכע באקומען קאמיוניקאציע סיגנאלן פון די ערד און שיקן עס צוריק אראפ צו א צווייטע פלאץ אויף די ערד מיט אן אנדערע פריקווענסי.
סייענטיפישע סאטעליטן ווערן גענוצט אויסצורעכנען פארשידענע סייענטיפישע זאכן פון ספעיס און די גלגלים. א דאנק די סאטעליטן קענען די ספעיס סייענטיסטן שטודירן און מאכן פארשריט אין קאסמאס. דער מערסט באקאנטער וויסנשאפטלעכער סאטעליט איז די הובל ספעיס טעלעסקאפ אבער עס זענען פאראן צענדליגער אנדערע וועלכע ווערן גענוצט פאר די זעלבע צוועק.
נאוויגאציע סאטעליטן ווערן גענוצט צו העלפן שיפן און פליגער נאוויגירן ארום דער ערד. היינט קומען זיי צו הילף אויך פאר אויטאס און אנדערע דזשי-פי-עס דעווייסעס וועלכע צייגן וואו אויף די וועלט מען געפינט זיך. עס זענען פאראן צוויי סארט נעוויגאציע סאטעליטן: דזשי-פי-עס און נאווסטאר.
ערד אבזערוואציע סאטעליטן זענען געמאכט צו אבזערווירן די אויסשטעל פון דער ערד. די סאטעליטן ווערן גענוצט צו מאכן מאפעס, מעסטן די ערד'ס טעמפעראטור, און אנדערע זאכן וועלכע טוישן זיך פון צייט צו צייט.
אויסער די אלע ציווילע סאטעליטן זענען פאראן א רייע מיליטערישע סאטעליטן וועלכע'ס מיסיעס איז א סוד. קיינער ווייסט נישט וויפיל זיי זענען אין צאל און וואס יעדע פון זיי טוען דארט.
אלע סאטעליטן פארמאגן א הויפט קערפער וועלכע אנטהאלט די אלע דעווייסעס. די קערפער איז געמאכט פון שטארקע אייזן עס זאל קענען אויסהאלטן די לאנטש וועלכע איז ווי א שטארקע אויפרייס. יעדע סאטעליט פאמאגט א סאלאר פאנעל וועלכע ציט אריין סאלאר ענערגיע פון די זון און עס נוצט א באטערי בעקאפ אין פאל די סאלאר קראפט גייט אויס. געוויסע סאטעליטן נוצן פיול סעל טעכנאלאגיע און אמאל פלעגט מען אפילו נוצן נוקלעראע ענערגיע.
יעדע סאטעליט שיקט באריכטן פון איר קערפערשאפט צו די ספעיס צענטער אויף די ערד וועלכע האט איר ארויסגעשיקט. אמאל מאכט זיך אז עפעס ווערט צובראכן און מען שיקט ארויס א ספעיס שאטעל מיט אסטראנאטן וועלכע קריכן ארויף אויף די סאטעליט און פאררעכטן דאס.
קליינע סאטעליטן שטארבן אפ מיט דער צייט און מען שיקט ארויף נייע אבער די גרויסע סאפיסטיקירטע סאטעליטן זענען זייער טייער און געדויערט לאנג צו פראדוצירן. די סארט סאטעליטן ווערן פראדוצירט צעביסלעך און פון צייט צו צייט לייגן די אסטראנאטן צו נאך א טייל ביז עס ווערט גענצליך פארטיג.
סאטעליט ארביט פאזיציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן איבער טויזענט סאטעליטן פון אלע סארטן וועלכע פליען ארום אין ספעיס צו יעדע צייט און דאס ווערט מער און מער פון יאר צו יאר. (האט נישט קיין מורא עס איז פאראן גענוג פלאץ אפילו פאר מיליאנען). די גרעסטע אין צאל זענען די וועטער, קאמיוניקאציע, און טעלעוויזיע סאטעליטן וועלכע ציילן הונדערטער און פליען ביי א הויכקייט פון 22,223 מייל העכער די ערד, דאס איז בערך א צענטל די הויכקייט פון די לבנה. יענע ארט ווערט גערופן אין די סייענטיפישע וועלט אלס די סאטעליט פארקינג סטריפ צוליב די פילע סאטעליטן וועלכע שפרייזן דארט ארום. דאס פלאץ איז פונקט העכער דער עקוואטאר פון די וועלט און די סאטעליטן שטייען העכער איין ארט פון די וועלט די גאנצע צייט, ווי מיר האבן דערמאנט אינעם פאריגן ארטיקל אז זיי צירקולירן די וועלט איינמאל אין 24 שטונדן און וויבאלד די וועלט דרייט זיך אויך ארום איינמאל אין 24 שטונדן קומט אויס אז עס געפינט זיך אויף די זעלבע פלאץ די גאנצע צייט.
דערנאך זענען פאראן א רייע סאטעליטן פון פארשידענע סארטן וועלכע פליען 400 מייל העכער די ערד און גייען ארום די וועלט עטליכע מאל פער טאג. די ספעיס שאטעלס פון נאס"א פארט אויך בערך אויף די זעלבע הויכקייט (צווישן 250 און 400 מייל). צום לעצט זענען פאראן די סאטעליטן וועלכע ווערן גענוצט פאר נעוויגאציע, מאפעס, און פאטאגראפיע, וועלכע פליען אין די פאלאר ארביט וואס מיינט אביסל העכער די וועלטס צפון העכסטע ארט וועלכע איז די נארט פאל. די סאטעליטן פארן נישט אזוי שנעל און שטייען אויך העכער איין פלאץ העכער די וועלט וויבאלד עס דרייט זיך ארום די וועלט די זעלבע שנעל ווי די וועלט דרייט זיך אין ספעיס. דאס קומט אויס אז רוב וועלט (אויסער די עק דרום טייל) גייט דורך אונטער די סאטעליטן זייער נאנט.
וויבאלד עס זענען פאראן אזויפיל סאטעליטן אין ספעיס איז פאראן א קאנטראל צימער אין אלע לענדער וועלכע האבן סאטעליטן אין ספעיס כדי זיכער צו מאכן אז איינס קראכט נישט אריין אין די אנדערע און די סיגנאלן קלאפן זיך נישט אן איינע די אנדערע.
נאס"א האט א גענויע חשבון פון יעדע סאטעליט וואו עס געפינט זיך יעדע סעקונדע אין טאג און עס איז פאראן א סאפטוועיר מיט וועלכע יעדער קען אויסרעכנען ווען א סאטעליט וועט זיין העכער זיין קאפ. אויב זיי דארפן האבן א בילד אדער אנדערע דאטא פון א געוויסע פלאץ פון די וועלט וועלן זיי ווארטן ביז די סאטעליט קומט אן צו יענע ארט און דאן וועט מען סיגנאליזירן די סאטעליט זאל נעמען די אינפארמאציע וועלכע ווערט דערנאך אראפגעשיקט צו די ספעיס סטאנציעס דא אונטן אויף די ערד.
אויב א מענטש ווייסט גענוי ווען א סאטעליט וועט פליען העכער זיין קאפ קען מען דאס זען מיט א טעלעסקאפ נאר ביינאכט און נאר אין א נאכט ווען די לבנה שיינט נישט צו שטארק.
אט איז א ליסטע פון רוב סאטעליטן וואו הויך העכער אונז זיי געפינען זיך:
די נידעריגסטע סאטעליטן קענען פליען צווישן 80 און 1,200 מייל העכער אונזערע קעפ. (אונז מיינט אמעריקאנער וועלכע זענען נישט ווייט פון דעם עקוואטאר). די נידעריגסטע סאטעליטן זענען אבזערוואציע סאטעליטן וועלכע ווערן גענוצט פאר מאפעס, כאפן בילדער, ענווייראמענט שאצונגן, און אלע סארט זוכונגן וועלכע ווערן באשטימט דורך א סאטעליט ווי זוכן פאר מינעראלן, נאכפאלגן שיפן און פליגער אין פאל פון אן עמוירדזשענסי און אזוי אויך די אלע מענטשן וועלכע האבן אויף זיך די ספעציעלע אייזן רינג אויף זייערע קערפער זיי זאלן נישט קענען אנטלויפן פון לאנד. אין דער צוקונפט וועט אינטערנעט אויך ארבעטן דורך נידעריג פליענדיגע סאטעליטן וועלכע וועלן טראנסמיטירן די ראדיא סיגנאלן איינמאל אינטערנעט וועט אריבערגיין פון טעלעפאן צו ראידא פריקווענסי, ערווארטעט אין די קומענדיגע יארן.
די נעקסטע גרופע סאטעליטן פליען צווישן 3,000 און 12,000 מייל העכער אונזערע קעפ. די סאטעליטן ווערן גענוצט פאר נעוויגאציע וועלכע זענען די דזשי-פי-עס און נאווסטאר סאטעליטן. יעדער וואס האט א דזשי-פי-עס רעסיווער קען באקומען די אינפארמאציע פון די סאטעליטן ווי אימער אויף די וועלט מען געפינט זיך. אלע שיפן, פליגער, ספעיס שאטעלס, און אויטאס מיט נעוויגאציע ארבעטן מיט די סאטעליטן.
א שטאפל העכער איז שוין די העכסטע שטאפל וועלכע איז 22,223 מייל העכער אונז. ווי פריער דערמאנט זענען דארט פאראן אלע וועטער און קאמיוניקאציע סאטעליטן. וויבאלד די סאטעליטן געפינען זיך אזוי הויך איז פאראן א שטיקל אפלייג אין קאמיוניקאציע וועלכע איז בערך 600 מילי-סעקונדעס. די אפלייג קען זיין אמאל פיל מער ביז אזוי פיל ווי צוויי סעקונדן, געוואנדן לויט די מעכאניזם וועלכע מען נוצט אונטן אויף די ערד. ווען מען רעדט איבער'ן ים קען מען דאס אליינס בייוואוינען.
סאטעליט קאסטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א דורכשניטליכע נומער איז נישט גילטיג דא ווייל יעדע איז אן אנדערע פרייז. לאמיר נוצן א ביישפיל:
בערך 10 יאר צוריק האט מען ארויפגעשיקט א סאטעליט וועלכע האט באקומען די מיסיע נאכצופאלגן האריקעינס און אלאמירן ווען איינס ווערט געשאפן. די האריקען סאטעליט האט געקאסט צו מאכן 290 מיליאן. די סאטעליטן וועלכע וועלן גענוצט ווערן אין די מיסיל דעפענס סיסטעם (צו מעלדן ווען א מיסיל קומט צו גיין) וועט קאסטן בערך 600 מיליאן יעדע איינע. אין פאקט איז שוין פאראן איין אזא סאטעליט וועלכע ווערט גענוצט פאר די מיסיל דעפענס פראבעס.
די פרייזן ענדיגן זיך אבער נישט דא ווייל אויך ארויפצושיקן א סאטעליט קאסט געלט. כדי צו שיקן א סאטעליט דארף מען בויען א ראקעט (א ראקעט ווערט נאר איינמאל גענוצט) און דאס ארויפשיסן אין ספעיס אזאך וועלכע קאסט אליינס עטליכע הונדערט מיליאן דאלאר אבער קען אמאל זיין ביליגער אויב מען שיקט עטליכע צוזאמען מיט א ספעיס שאטעל. נאכ'ן ארויפשיסן קאסט די אויפהאלטונג אויך אסאך געלט יערליך אזוי לאנג ווי עס איז אין ספעיס.
אין צוגאב איז יעדע סאטעליט לאנטש אן איינשטעל ווייל עס מאכט פיל מאל וואס עס ארבעט זיך נישט אויס און אלעס גייט לאיבוד.
די פיר גרעסטע פירמעס וועלכע בויען סאטעליטן זענען: הוס, בעל עראספעיס, באואינג, און לאקהיד מארטין.
סאטעליט ביזנעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסער נאס"א און אלע אנדערע ספעיס אגענטורן ארום די וועלט זענען פאראן א רייע גרויסע פירמעס וועלכע האבן זייערע אייגענע סאטעליטן אין ספעיס. קלענערע פירמעס וועלכע דארפן האבן סאטעליט סערוויס אבער קענען נישט ערלויבן אזא אונטערנעמונג קענען אפדינגן סערוויס פון די נאן-פראפיט ארגאניזאציע עי-עם-עס-עי-טי וועלכע פארמאגט היינט איבער 40 סאטעליטן אין ספעיס. איר ערשטע סאטעליט איז ארויף אין קאסמאס אין 961'.
אין דער צוקונפט וועט סאטעליטן אריינקומען מער אין באנוץ וויבאלד די קאמפיוטער וועלט וועט ווערן מער פארבינדן און וועט גענוצט ווערן פאר פארשידענע סארט קאמיוניקאציע וועלכע וועלן דארפן נוצן סאטעליטן. אין דער צוקונפט וועט מייקראסאפט, עפל, און אסאך אנדערע פירמעס פארמאגן סאטעליטן ווייל אנדערש וועלן זיי נישט קענען זיין אין ביזנעס.
מיסט אין קאסמאס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ספעיס פליט אלעס, אנגעהויבן פון די זון און געענדיגט ביי א שטיקל פאפיר. דאס מיינט אז אויב אן אסטראנאט לאזט בטעות אראפ א צווענגל וועט דער צווענגל פארבלייבן אין ספעיס און פליען אינאיינעם מיט אלע סאטעליטן. איבער די יארן האט זיך אנגעזאמעלט טויזענטער אזעלכע שטיקער שמוץ און יעדעס מאל א ראקעט קומט אן אין ספעיס אדער אויב א סאטעליט צוברעכט זיך פאלן נאך אסאך שטיקער אייזן און מעטאל אין ספעיס.
די אלע זאכן פליען מיט א שנעלקייט פון 6 מייל פער סעקונדע וואס מיינט אז אויב א שטיק אייזן קראכט אריין אין א סאטעליט מאכט עס א גרויסע שאדן. אלע ספעיס שאטעלס האבן די עפענונגן פון אונטן כדי צו פארמינערן אזעלכע אינצידענטן. אויב א צווענגל זאל אריינפליען אין אן אסטראנאט וועט יענער דורכגעלעכערט ווערן און ווערן א טייל פון אלע מיסט וועלכע פליען ארום אין ספעיס.
א טייל פון די שמיץ (אדער דזשאנק ווי זיי רופן דאס) פאלן מיט דער צייט אוועק וויבאלד זיי פליען נידעריג און עווענטועל גרייכט עס די וועלט'ס אטמאספערע און פאלט אראפ צו די ערד, געווענליך אין וואסער וויבאלד רוב וועלט איז וואסער, אבער אמאל אויך אויף די יבשה. עס האט זיך שוין מערערע מאל געמאכט אז מענטשן האבן באקומען מתנות פון ספעיס אין זייערע בעקיארדס וועלכע האבן געמאכט טיפע לעכער.
די שמוץ וועלכע פליען הויך בלייבן אין ספעיס זייער לאנג אבער אויך יענע שטיקער ענדיגן ערגעץ, אמאל דורך א פליענדיגע פלאנעט אויב עס דעגרייכט זייער הויך און אמאל צעגייט עס מיט דער צייט. אגב, איז אינטערעסאנט צו וויסן אז לויט וויפיל אונז פליישיגע מוחות פארשטייען איז טאקע דאס די מיסיע פון די קאמעטס וועלכע פליען ארום אין ספעיס. די קאמעטס פליען זייער הויך אבער קומען אראפ נידעריגער פון צייט צו צייט און נעמען אויף אלע שמוץ אין ספעיס וועלכע זיי באגעגענען. די קאמעטס ווערן גרעסער און גרעסער צוליב די שמוץ וועלכע זיי נעמען אויף.
אין יוני 2006 האט נאסא ארגאניזירט א צוזאמענקראך צווישן א סאטעליט מיט א קאמעט, די גרויס פון מאנהעטן, וועלכע איז פונקט אראפגעקומען נידעריג אין ספעיס. דער צוזאמענקראך איז געווען א דעפאלגרייך און פון דער אויפרייס האט א צווייטע סאטעליט גענומען בילדער פון וועלכע די סייענטיסטן וועלן קענען בעסער שטודירן וואס דער אינהאלט פון די קאמעטס זענען.
עטליכע יאר צוריק האט נאס"א ארויפגעשיקט א סאטעליט וועלכע זי האט גערופן: "לאנג דארעישן עקספאדזשור פעסיליטי". די סאטעליט האט שטודירט און גענומען בילדער פון אסאך ספעיס שמוץ און נאך א שטיק צייט האט מען צוריק אראפגעברענגט די סאטעליט דורך א ספעיס שאטעל און עס איז גענומען געווארן פאר שטודיעס אין נאס"א'ס סייענס צענטערן.
קאסמאס סטאנציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסער סאטעליטן פאר מיסיעס איז פאראן קאסמאס סטאנציעס וועלכע פליען ארום אין ספעיס און זענען פיל גרעסער ווי סאטעליטן. די פאראייניגטע שטאטן און רוסלאנד פארמאגן קאסמאס סטאנציעס שוין יארן און יעצט בויען זיי ביידע, אינאיינעם מיט די הילף פון אסאך אנדערע לענדער, א אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע וועלכע וועט גענוצט ווערן דורך א רייע לענדער איבער די וועלט. די רוסישע זענען געווען די ערשטע צו שיקן א קאסמאס סטאנציע אין קאסמאס. דאס איז געווען אין יאר 971' ווען די סאליוט 1 איז ארויפגעשיקט געווארן אין קאסמאס דורך צוויי מיסיעס. די קאסמאס סטאנציע איז געווען 45 פיס לאנג און האט פארמאגט עטליכע צימערן, אריינגערעכנט א דייניג רום, א קיך, א איבונגן צימער, אן ארויסגאנג צימער, א אפרו צימער, און א קאנטראל צימער. ווען די סטאנציע איז געווען פארטיג האבן די רוסישע ארויפגעשיקט א גרופע פון 11 אסטראנאטן וועלכע האבן געוואוינט דארט פאר 24 טאג און האבן געטאן שטודיעס וועלכע וואלט געדויערט מאנאטן צו טאן אונטן אויף די ערד. אין די ענדע זענען אלע טראגיש אומגעקומען ווען זייער ראקעט האט געקראכט אויפ'ן וועג אראפ.
די רוסישע האבן איבערגעמאכט די סאליוט סטאנציע עטליכע מאל און האבן דאס שפעטער אויפגעטוישט מיט אנדערע ביז זיי האבן ענדגילטיג דעגרייכט צו די מיר קאסמאס סטאנציע אויף וועלכע זיי האבן אויסגעפירט די לענגסטע מיסיעס אין די געשיכטע.
אמעריקע האט נאכגעפאלגט מיט איר סקיילעב ספעיס סטאנציע אין יאר 973'. אויפ'ן וועג ארויף איז די סטאנציע געשעדיגט געווארן און ביז 10 טאג האט נאכגעפאלגט א גרופע אסטראנאטן וועלכע האבן פארראכטן די סטאנציע און געטאן אנדערע ספעיס שטודיעס. די גרופע איז אויפגעטוישט געווארן צוויי מאל און אלעס אינאיינעם האבן די דריי גרופעס געוויילט אין ספעיס פאר 112 טעג. די סקיילעב סטאנציע איז נאר געווען א פראבע און ווען די מיסיע איז פארטיג געווארן האט מען אפגעלאזט אלע קאנטראלס און ביז עטליכע יאר האט עס דעגרייכט די ערד'ס אטמאספערע אן איז פארברענט געווארן העכער אויסטראליע.
די מיר סטאנציע איז פארבליבן אין ספעיס ביז אין יאר 01' ווען מען האט אנגעהויבן בויען די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע און די אלטע מיר איז געווארן א שאד די געלט. די רוסישע האבן אפגעלאזט די סטאנציע און ביז עטליכע מאנאטן איז עס פארברענט געווארן העכער דעם פאציפישן אקעאן וואו די איבערבלייבענישן זענען אריינגעפאלן.
היינט איז שוין אין באניץ די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע.
דער צוקונפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווי דערמאנט וועט ספעיס באקומען נאך און נאך סאטעליטן ווי א יאר לענגער זינט קאמיוניקאציע איבער די וועלט וואקסט זייער שנעל. טייל סייענטיסטן זענען ביי דער מיינונג אז עווענטועל וועט מען האבן ווייניגער סאטעליטן ווייל די סאטעליטן וועלן זיין פיל מער פארגעשריטן און איין סאטעליט וועט קענען טאן די ארבעט פון עטליכע.


text:
Windows 7
Windows 7 (איר קאָד נאָמען איז Windows Viene) איז דער נאמען פון דער לעצטער Windows אפערירן סיסטעם, נאך Windows Vista, וואס איז פובליקירט געװאָרן סוף 2009. עס הייסט Windows 7 צוליב דעם וואס ס'איז די זיבעטע הױז Windows אפערירן סיסטעם. די סיסטעם איז געגרינדעט געװאָרן אינגאנצן פון דאס נײַ, אנדערש ווי די Windows Vista סיסטעם וואס איז געבויט געווארן אויף פריעריקע ווערסיעס. אויך Windows 7 שטיצט א באַטאַפּ עקראַן.
אײגנקײַטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
Windows 7 איז אינטעגרירט מיט דער Windows Live.
Windows 7 אַרױסגאַבעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאלגנדיק איז א ליסטע פון די Windows 7 פעקלעך:
- Windows 7 Starter - זייער א באַגרענעצטע און ביליגע ווערסיע פאר פרימיטיװישע און ארימע לענדער וועלכע דער Windows איז נאר וואס ארײַן אין מארק.
- פון אירע באגרענעצטע פונקציעס: 1) עס שטיצט נאר א 32-BIT פראצעסער. 2)מען קען נוצן נאר 3 קאמפיוטער פראגראמען אין איין װײַלע. 3) עס שטיצט נישט א לאקאלער נעצווערק (נאר אַן אינטערנעץ-נעצווערק). 4) דאס קומט אָן דער AERO אינטערפײס.
- Windows 7 Home Basic - א גרונטיקע ווערסיע פון Windows פארן הויז וואס קומט נישט מיט נעצווערק קאנפיגוראציעס און מיט דער AERO אינטערפײס.
- Windows 7 Home Premium - די ווערסיע איז אויך פאר הויזלעכע באניצערס, אבער דאס דינט אויך ווי א מעדיע צענטרום אויף צו ארגאניזירן מולטימעדיע, ווידעא-רעדאַקטירונג און נאך.
- Windows 7 Professional- די ווערסיע איז ענדלעך צו דער Windows XP Professional וואס דינט פאר ביזנעס אין ביורא אדער אין הויז. אין די ווערסיע פעלט געוויסע מעדיע פונקציעס וואס דער Home Premium האט.
- Windows 7 Enterprise - די ווערסיע איז געמאכט פאר גרויסע ביזנעס געשעפטן וואס האט אין זיך פארגעשריטענע פונקציעס. (קומט מיט א Bitlocker).
- Windows 7 Ultimate - די ווערסיע האט אין זיך אלע פריעריקע פונקציעס.


text:
12טן סעפטעמבער
12 סעפטעמבער איז דער 255סטער טאג פון יאר (256סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 110 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1683 - ווינער קאמף צווישן די ארמייען פון דער אטאמאנישער אימפעריע און די ארמייען פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע און פוילן.
- 1609 - הענרי האדסאן אנטפלעקט דעם האדסאן טייך.
- 1994 - דער נעטסקייפ בלעטערער ווערט פארעפנטלעכט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- עטיאפיע - נאציאנאלער רעוואלוציע טאג


text:
אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע
די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע (אויך גערופן די אייראפעישע געמיינדע,[1] אדער דער Common Market בשותפותדיקער מארק אין דער ענגליש-רעדנדער וועלט) איז געווען אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע וואס האט עקזיסטירט פון 1957 ביז 1993. זי איז געשאפן געווארן דורך דעם רוימישן אפמאך, דעם 25סטן מערץ 1957, צו ברענגען עקאנאמישע אינטעגראציע (כולל אן איינציקן מארק) צווישן בעלגיע, פראנקרייך, מערב דייטשלאנד, איטאליע, לוקסעמבורג און האלאנד.
שפעטער איז זי פארגרעסערט געווארן אריינצונעמען נאך זעקס לענדער און, פון 1967 אָן, צו פירן די אייראפעישע קוילן און שטאל געמיינדע און אייראפעישע אטאמישע ענערגיע געמיינדע (אייראטאם) אונטערן טערמין אייראפעישע געמיינדעס. ווען דער אייראפעישער פארבאנד איז געשאפן געווארן אין 1993, די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע איז געווארן פארוואנדלט אין דער אייראפעישער געמיינדע, איינע פון די דריי זיילן פונעם אייראפעישן פארבאנד,[2] און די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע אנשטאלטן האבן געפינען א המשך אלס אנשטאלטן פונעם אייראפעישן פארבאנד.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ For an example see this 1987 article from the New York Times: Steps Drafted For European Central Bank.
- ↑ Pillar system was abolished in 2009, all pillars were merged into the EU as a whole


text:
מארבל ארטש אונטערגרונט סטאנציע
מארבל ארטש איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דער סיטי פון וועסטמינסטער אויף דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך ביים מערבדיגן עק פון אקספארד סטריט. זי נעמט איר נאמען פונעם מארבל ארטש וואס געפינט זיך גאנץ נאנט.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן אום 30סטן יולי 1900.
גאלעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- לאנדאן טראנספארט מוזיי פאטאגראפיע ארכיוו


text:
וואונדער פון דער וועלט
די זיבן וואונדערס פון דער וועלט איז א ליסטע וועלכע ווערט גענוצט שוין טויזנטער יארן צו באצייכענען גאר וואונדערליכע מענטשליך געמאכטע סטרוקטורן אדער נאטורליכע ראיאנען. עס זענען פאראן פארשידענע ווערסיעס און יעדע פון זיי באשטייט פון זיבן וואונדער. דאס איז ווייל דער טערמין גייט צוריק זייער פרי אין היסטאריע און יעדעס מאל מען האט צוגעשטעלט אדער געטוישט א ליסטע איז דאס שטענדיג פארבליבן אלס די זיבן וואונדער פון די וועלט.
קיין איינע פון די ליסטעס האבן נישט קיין עמטליכקייט וואס מיינט אז זיי רעפרעזענטירן נישט די וועלט'ס וואונדער לויט יעדן אייניג. אבער די ליסטעס זענען שטארק אנגענומען און מען פאררופט אסאך איבער דעם.
אינהאַלט
- 1 ארגינעלע ליסטע
- 2 די מאדערנע ליסטע
- 3 אמעריקאנער סאסייעיטי אוו ציווילע אינזשענירן ליסטע
- 4 נאטורליכע וואונדער ליסטע
- 5 אנדערע ליסטעס
- 6 קריטיק איבער די ליסטעס
ארגינעלע ליסטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע ליסטע פון די וועלט'ס זיבן וואונדער איז באקאנט געווארן מיט איבער 2,000 יאר צוריק אין די צייטן פון די לעצטע יארן פון די צווייטע בית המקדש. אין יענע צייטן האט די גאנצע וועלט (פון וואס מען האט געוואוסט) געוואוינט אין אייראפע, אזיע, און אפריקע און דער מיטל מזרח איז געווען די צענטער פון די וועלט פאר טויזענטער יארן. אלעס האט זיך געדרייט ארום דעם מיטל מזרח און ווער עס האט געהערשט אין דער מיטל מזרח האט געהאט די איינפלוס איבער די גאנצע וועלט.
די זיבן וואונדער פון די וועלט איז באשטאנען פון זיבן האנט געמאכטע סטרוקטורן פון יענע צייטן אדער פריערדיגע צייטן וועלכע זענען געבויט געווארן ארום דעם מיטללענדישן ים. די ליסטע איז באקאנט געמאכט געווארן דורך איינע פון די גריכישע חכמים אין די שטאט צידון וועלכע איז היינט א טייל פון לבנון. די ליסטע איז ווי פאלגענד:
גרויסער פיראמיד פון גיזא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרעסטער פיראמיד געפינט זיך אין מצרים און שטייט נאך ביז'ן היינטיגן טאג. די פיראמידן זענען געווען א געוויסע סארט געבוי וועלכע די קעניגן אין מצרים, אריינגערעכנט די פרעה'ס, האבן זיך געבויט אין זייער לעבן פאר א פלאץ וואו זיי וועלן באגראבן ווערן מיט זייערע אוצרות. די פיראמידן האבן געהאט קליינע עפענונגן און נאכדעם וואס מען האט דארט באגראבן א קעניג האט מען פארשטאפט די לעכער וועלכע איז געבליבן פארמאכט אויף לעולם. דער גרויסער פיראמיד איז דער גרעסטער פיראמיד וואס איז געבויט געווארן ווייניגסענס 4,500 יאר צוריק לויט אפיציעלע שטודיעס. דער גרויסער פיראמיד איז הויך 481 פיס און פארמאגט א געשאצטע 2.3 מיליאן שטיינער וועלכע וועגן אינאיינעם 10 מאל וואס ביידע טווין טאוער געביידעס האבן געוואויגן.
הענגענדיגע גארטן פון בבל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז געווען א האנט געבויטע גארטן מיט הויכע ביימער אין די טיפענישן פון בבל וואו עס זענען געווען ווייניג געוואוקסן. היסטאריע זאגט אז דאס איז געמאכט געווארן דורך נבוכדנאצר וועלכער האט דאס געלאזט בויען פאר זיין פרוי וועלכע איז געקומען פון א בערגיקע באוואקסענע ראיאן און ער האט איר געוואלט צופרידנשטעלן אין בבל וואו ער האט געהערשט. גארנישט האט נישט געהאנגן דארט נאר איז אזוי גערופן געווארן וויבאלד עס איז געווען די ערטשע אזא סארט געמאכט גארטן אויף א פאלשע בארג און קעניגליכע סטרוקטורן.
סטאטו פון זעוס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז געווען א קונצליך געשניצטע סטאטו וועלכע האט רעפרעזענטירט די קעניגרייך אין גריכן. די גאנצע זאך איז באשטאנען פון צענדליגער סטאטוען מיט א 40 פיסיגע סטאטו אינדערמיט פון דער דעמאלטדיגער גריכישער קעניג.
מאסאוליעם פון מעסאלאוס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז געווען א קעניגליכע געביידע וועלכע איז געבויט געווארן אין קאריא פאר איינע פון די גריכישע קעניגן. ארגינעל האט די פאלאץ געברויכט זיין פאר'ן קעניג אבער דער קעניג איז געשטארבן בעפאר עס איז געווען פארטיג און ער איז אין די ענדע דארט באהאלטן געווארן אינאיינעם מיט זיינע אוצרות.
קאלאסעס פון ראדס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז געווען א סטאטו וועלכע די גריכישע האבן געבויט אלס א געטשקע. עס איז גשטאנען אינמיטן שטאט און איז לויט היסטאריקער געווען אזוי גרויס און הויך ווי די סטעטשו אוו ליבערטי.
ליכטהויז פון אלעקסאנדריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז געווען א ליכטהויז ביים בארטן פון די שטאט אלעקסאנדריע אין מצרים און איז געבויט געווארן לויט זייערע חשבונות עטליכע הונדערט יאר נאך יציאת מצרים. די ליכטהויז איז געווען 440 פיס הויך זייענדיג די העכסטע סטרוקטור אין די וועלט אין יענע צייטן. אין 94' האבן וויסנשאפטלער געטראפן גרויסע טיילן פון די ליכטהויז אונטערן וואסער און האבן פארראכטן אלע שטודיעס דערוועגן.
טעמפל אוו ארטעמיסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז געווען א קירכע אין טערקיי וועלכע איז געבויט געווארן דורך די גריכישע און האט גענומען 120 יאר צו בויען. עס איז פארניכטעט געווארן שפעטער אין א מלחמה.
פון די 7 אויסגערעכנטע סטרוקטורן איז נאר איינס געבליבן ביז'ן היינטיגן טאג און דאס איז די גרעיט פיראמיד. אלע אנדערע זענען פארניכטעט געווארן במשך די יארן דורך ערדציטערנישן אדער דורך פייערן.
די מאדערנע ליסטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מאדערנע זיבן וואונדער ליסטע איז באקאנט געווארן בערך 100 יאר צוריק ווי די מאדערנע ליסטע פון דער וועלט'ס זיבן וואונדערליכסטע פלעצער אדער סטרוקטורן צו זען. די ליסטע מישט אויס האנט געמאכטע זאכן און נאטורליכע ראיאנען. אט איז די ליסטע:
דער גרויסער פיראמיד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גרויסע מויער פון כינע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די וואונדערליכע מויער וועלכע איז געבויט געווארן אין כינע בערך 2,000 יאר צוריק אלס א מיליטערישע וואך מויער צו באשיצן דאס לאנד אין דעמאלטדיגע מלחמות. די מויער לויפט אויף א שטח פון נאנט צו 4,000 מייל אריבער שטעט און דערפער און ארויף אויף גאר הויכע בערג. די וואנט שטייט נאך היינט און איז איינע פון די סימבאלן פון כינע.
טאזש מאהאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער טאזש מאהאל א מאנומענט אין אינדיע וועלכע איז געבויט געווארן איבער 400 יאר צוריק. היסטאריקער זענען צעטיילט צו וואס דער סטרוקטור איז געבויט געווארן. טייל זאגן אז דאס איז געווען א פאלאץ פאר א קעניג און אנדערע זאגן אז דאס איז געווען א געבעט הויז. היינטיגע צייטן איז דאס א סימבאל פון אינדיע וועלכע ווערט גענוצט פאר סימבאלישע רעליגיעזע צוזאמענקומען.
סירענגעטי מיגראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א ראיאן פון בערך 18,000 קוואדראט מייל אין אפריקע צווישן די לענדער טאנזאניע און קעניע. דער ראיאן איז זייער שיין באוואקסן אן פארמאגט אן א שיעור חיות און בהמות וועלכע וואוינען דארט. דער פלאץ איז בעיקר באקאנט צוליב די גרויסע מיגראציע פון ארום 1.5 מיליאן הערביוואר (חיות וועלכע עסן געוואוקסן אנשטאט אנדערע חיות ווי הערשן, עלעפאנטן א.ד.ג.) וועלכע מיגרירן קיין דרום יעדע אקטאבער און צוריק יעדע אפריל. אויף ביידע וועגן שפרייזן זיי אריבער די מארא טייך און דאס איז זייער אינטרעסאנט צו זען.
גאלאפאגאס אינזלען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א רייע אינזלן אין דרום אמעריקע וועלכע איז א טייל פון דאס לאנד עקוועדאר. די אינזלן זענען אלע געשאפן געווארן דורך וואולקאנען איבער א משך פון טויזענטער יארן און די לעצטע פון זיי איז געשאפן געווארן אין 98'.
גרענד קעניאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די וואונדערליכע שטיינערדיגע ראיאן אין צפון אריזאנע מיט די קאלאראדא טייך וועלכע לויפט אין איר. דער ראיאן איז איבער 200 מייל לאנג און האט ברייטקייטן אנגעהויבן פון א פערטל מייל ביז 18 מייל. די בערג און טאלן איז הערליך שיין און ווערט באזוכט דורך צענדליגער מיליאנען מענטשן. די קעניאן פארמאגט א נאציאנאלע פארק.
מאקו פיקו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אן אלטער שטאט געבויט אויף א הויכע בארג אין פערו וועלכע גרעניצט זיך מיט די וואלקענעס. די שטאט איז געבויט געווארן איבער 600 יאר צוריק דורך די אינקא אימפעריע וועלכע האבן געוואוינט אין אמעריקע בעפאר אייראפע האט אנדעקט דאס לאנד. היינט איז די שטאט א חורבן אבער איז וואונדערליך צו זען.
אמעריקאנער סאסייעיטי אוו ציווילע אינזשענירן ליסטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ליסטע איז די זיבן מענטשלעך געמאכטע וואונדער פון דער היינטיגער וועלט:
קאנאל טונעל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער קאנאל טונעל איז א וועלט באקאנטער אונטערוואסער באן טונעל אונטער דעם ענגלישן קאנאל וועלכע פירט א שנעל צוג באן צווישן קענט, ענגלאנד און קאלעע, פראנקרייך. דער טונעל איז די צווייטע לענגסטע רעילראוד טונעל אין די וועלט נאך די סייקאן טונעל אין יאפאן. דער טונעל איז 31 מייל לאנג וועלכע איז פארטיג געווארן אין 94'.
סי-ען טורעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז געווען די העכסטע געביידע אין דער וועלט וואס געפינט זיך אין טאראנטא, קאנאדע. די געביידע איז באמת נישט געווען די העכסטע געביידע נאר עס אנטהאלט א לאנגע אנטענא וואס אינאיינעם דעגרייכט עס אלס די העכסטע סטרוקטור אין די וועלט זייענדיג 1,815 פיס הויך. עס איז בערך צוויי מאל די הייך פון די אייפעל טורעם אין פאריז. די געביידע איז זייער שמאל אין הויך און קען דורכמאכן שווערע ווינטן און ערדציטערנישן. מען זאגט אז די געביידע ווערט געטראפן פון 76 בליצן יעדעס יאר.
די בורזש געביידע אין דוביי האט דאס יאר איבערגעשטיגן די סי-ען טורעם און איז היינט די העכסטע געביידע אין די וועלט.
עמפייער סטעיט געביידע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געפינט זיך אין די הארץ פון מאנהעטן און איז געווען די ערשטע רעקארד וואלקן קראצער אין אמעריקע און איז נאך דערווייל פאררעכנט צווישן די 20 העסטע געביידעס (דאס וועט נישט אנהאלטן לאנג וויבאלד עטליכע געביידעס וועלכע ווערן יעצט געבויט וועלן איר אפווישן פון די הויפט 20 ליסטע).
די געביידע איז 1,250 פיס הויך און איז צוריק געווארן די העכסטע געביידע אין ניו יארק זינט די טווין טאוערס זענען פארניכטעט געווארן. אויסער איר הויכקייט פארמאגט די געביידע א ספעציעלע חשיבות אין די עקאנאמישע וועלט צוליב די סארט ביזנעסער וואס האבן אירע אפיסעס אין איר.
גאלדן געיט בריק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בריק איז געווען די לענגסטע סוספענשן בריק ווען עס איז פארטיג געווארן אין 937' און איז פארבליבן דער סימבאל פון די שטאט סאן פראנציסקא. די בריק איז 1.7 מייל לאנג און פארמאגט 4,200 פיס צווישן די צוויי טורעמעס. די בריק זיצט 220 פיס העכער'ן וואסער און די טורעמעס גייען ארויף 746 פיס העכער'ן וואסער אויבערפלאך.
איטעיפו דאמבע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די גרעסטע היידרא-עלעקטריק סטאנציע פון די וועלט וועלכע ווערט געטריבן דורך א ריזיגע דאמבע וועלכע געפינט זיך צווישן בראזיל און פאראגועי. די דאמבע איז פארשטייט זיך געבויט געווארן דורך מענטשן אויף א וואסער שטרעקע פון איבער 5 מייל. די 18 היידרא-עלעקטריק סטאנציעס גיבן אינאיינעם ארויס 90 טערא-וואטס פן עלעקטריק קראפט.
נעדערלענדס פלייצ-פארטיידיקונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א גרופע געבויטע לעוויס און דאמבעס וועלכע באשיצן האלאנד פון פארפלייצונגען זינט א דריטל פון דאס לאנד זיצט אונטער'ן ים אויבערפלאך. דאס לאנד האט נאכאנאנד געליטן פון פארפלייצונגען און נאך א פארפלייצונג אין 953' האט מען אנגעהויבן בויען די באשיצונג נעטווארק.
פאנאמא קאנאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פאנאמא קאנאל איז דער איינציגסטער וואסער דורכגאנג צווישן די פאציפישע און אטלאנטישע אקעאנען. די פראנצויזן האבן ערשט אנגעהויבן בויען דעם קאנאל אבער האבן זיך אנגעשטויסן מיט פראבלעמען, און אמעריקע האט דאס איבערגענומען אין דער ענדע פון דעם 19טן יארהונדערט. דער 48 מייל לאנג קאנאל איז פארטיג געווארן אין 1914 און איז באצייכענט געווארן אלס דעם גרעסטן מענשטליכן פראיעקט אין דער מאדערנער וועלט וועלכע איז דורכגעגאנגן אן א שיעור פראבלעמען און האט געקאסט דאס לעבן פון 27,500 ארבעטער.
נאטורליכע וואונדער ליסטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ליסטע איז געמאכט געווארן דורך די סי-ען-ען מידיא פירמע:
די גרענד קעניאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גרויסער באריער ריף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרויסער באריער ריף איז דער וועלט'ס גרעסטע קאראל ריף (סארט אונטער-וואסער געוואוקסן וועלכע זאמלען זיך אן ביים בארטן) געפינט זיך אין קווינסלאנד, אויסטראליע. דער באריער איז איבער 1,200 מייל לאנג און קען געזען ווערן פון דעם קאזמאס. די באריער באשטייט פון 900 אינזלען און איבער 3,000 קאראל ריפן וועלכע געפינען זיך אלע נישט ווייט פון דער יבשה.
ריא דע זשאנערא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די פארט פון די שטאט ריא דע זשאנערא, די צווייטע גרעסטע שטאט אין בראזיל. דארט געפינען זיך די שענסטע וואסער בארטנ'ס וועלכע ווערט באזוכט דורך צענדליגער מיליאנען מענטשן פער יאר.
בארג עווערעסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די העכסטע בארג אין די וועלט וועלכע גייט ארויף 29,017 פיס העכער'ן ים אויבערפלאך. די בארג געפינט זיך אין נעפאל אין איז א טייל פון די הימעלייען בערג וועלכע ברייטערט זיך אויס ביז אריין אין כינע און אין אינדיע.
די ארארע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די קאלירטע ליכטיקייט וועלכע ווערט טיילמאל געזען ביינאכט ביים צפון שפיץ פון די וועלט. די ליכטיקייט ווערט געשאפן פון עלעקטראנס שטויבלעך וועלכע טרעפן זיך מיט אטאמען אין די אויסער'ן אטמאספערע. דער געשעעניש קען נאר פאסירן אין די פאלאר ראיאן ביים צפון שפיץ פון די וועלט ווייל דארט געפינט זיך די מאגנאטישע פעלדער וועלכע גיבן ארויס אסאך עלעקטראנס צו די אטמספערע.
פאריקוטין בארג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א בארג אין מעקסיקא וועלכע טראגט מיט זיך די רעקארד פון די גרעסטע וואולקאן אויפרייסן פון וואס מען ווייסט. די בארג איז כסדר אקטיוו און איר לעצטע גרויסע אויפרייס איז פארגעקומען אין 952'.
וויקטאריע וואסער פאלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז די וועלט'ס שענסטע וואסער-פאלן וועלכע איז טאקע פיל קלענער ווי ניאגארא פאלס אבער איז פיל שענער ווייל עס פאלט אין א שענערע פארעם און עס איז ארומגענומען מיט א שענערע פאנאראמע. דער וואסער-פאל איז ברייט א מייל און פאלט 420 פיס אריין אין א טאל. דער וואסער-פאל געפינט זיך צווישן די צוויי אפריקאנער לענדער זאמביע און זימבאבווי.
אנדערע ליסטעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די אפיציעלע ליסטעס זענען פאראן א רייע אנדערע ליסטעס וועלכע זענען געמאכט געווארן אין די לעצטע 5 יאר. רוב פון די ליסטעס זענען צוזאמענגעשטעלט געווארן דורך מידיא אנשטאלטן אבער עס איז שווער צו ערוועלן א ליסטע אלס די אפיציעלע ליסטע וויבאלד יעדע ליסטע רעפרעזענטירט אן אנדערע סארט וואונדער.
קריטיק איבער די ליסטעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויבאלד אויף קיין איינע פון די ליסטעס האט מען נישט געפרעגט יעדן באזונדער איז פארשטייט זיך פאראן קריטיק אויף יעדע ליסטע און די קריטיק גייט צוריק ביז די ערשטע ליסטע. די ליסטע מאכער האבן שטענדיג געהאט נגיעות און זיכער געמאכט אז געוויסע זאכן גייען יא אדער נישט אריין אין די ליסטעס.
פון א אידיש'ן פונקט ברויך די ערשטע ליסטע קריטיקירט ווערן וויבאלד עס רעכנט נישט אריין די בית המקדש וועלכע איז לויט חז"ל געווען די שענסטע סטרוקטור אין די וועלט און האט געברענגט באזוכער פון איבעראל.


text:
פסיכאלאגיע פון מוזיק
די פסיכאלאגיע פון מוזיק דאס פרובירט צו געבען צו פארשטיין די אויפירונג וואס מוזיק וואכט אויף אין א מענטש
אויף די זיכרון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די לעצטע שטודיעס איז איבערגעצייגט געווארען אז מ'קען פארבעסערן די זיכרון מערסטענס ביי קינדער דורך זיי לאזען הערן אסאך מוזיק
אין שולע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
און אסאך לענדער לערנט מען מיט די קינדער אויף לידער נאך און קינדערגארטען אדער מ'הייבט אהן דעם טאג מיט לידער ווייל דאס העלפט צו עפענען דעם קאפ, און מיטהאלטען.
באאיינפלוסט טאג טעגליך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שטודיע אין ענגלאנד צייגט אז די וואס הערן קלאסישע מוזיק נייטען מער צו באקומען טרעפיק טיקעטס ווי די וואס הערן אנדערע זשאנערס
אזוי אויך צייגט די שטודיע אז האלב פון די היפ האפ צוהערער'ס האבען שוין מינומום אויף זייער רעקערד איין קרימינאלע אקט. [1]


text:
האליפאקס באן סטאנציע
קאארדינאטן: 53°43′14.34″N 1°51′13.64″W / 53.72065, -1.8537889
האַליפֿאַקס באן סטאנציע איז א סטאנציע אויף דער קאלדעווייל ליניע 27 ק"מ מערב פון לידז, וואס דינט די שטאט האליפאקס אין מערב יארקשיר, ענגלאנד.
די סטאנציע אין האליפאקס האט איין אינזל פעראן וואס באזארגט צוויי פעראנען. פעראן 1 פארנעמט זיך קיין מערב צו הודערספילד און מאנטשעסטער וויקטאריע צו, און פעראן 2 פארנעמט זיך קיין מזרח צו בראדפארד.
אינהאַלט
באדינונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קיין מזרח: מאנטיג צו שבת בייטאג א באן יעדע 15 מינוט קיין בראדפארד און לידז, צווי באנען א שעה זענען ממשיך פון לידז, איינע קיין יארק and סעלבי . אווענטצייט און זונטיג איז יעדע האלבע שעה קיין לידז און יעדע שעה קיין יארק.
קיין מזרח: מאנטיג צו שבת בייטאג א באן יעדע האלבע שעה קיין מאנטשעסטער וויקטאריע, איינע יעדע שעה קיין בלאקפול צפון און איינע יעדע שעה קיין ווייקפילד וועסטגייט. .
אווענטצייט און זונטיג איז דא א באדינונג יעדע שעה קיין מאנטשעסטער וויקטאריע און בלאקפול צפון, און איין באן יעדע צווייטע שעה קיין הודערספילד.


text:
טשאלנט
טשאָלנט איז אן עסנווארג-געמיש פון פארשידענע באנדלעך, קארטאפל גערשטן און פלייש.
אזוי ווי ס'שטייט אין די תורה אז מ'טאר נישט קאכן שבת, ווייל דאס איז א מלאכה פון בישול, איז די איינציגע מעגליכקייט פון עסן ווארעמס שבת בייטאג צו האלטן ווארעם א מאכל. טשאָלנט איז אזא מין מאכל וואס מ'קען האלטן ווארעם פאר א לענגערע צייט. דער מנהג פון עסן טשאָלנט שבת איז פארשפרייט אין אלע אשכנזישע לענדער.
דער מנהג פון עסן ווארעמס איז דירעקט געווארן איינגעפירט להוציא מלבן פון די קראים וואס האלטן אז מע טאר בכלל נישט עסן קיין ווארעמס שבת.
אין רוסלאנד איז עס באשטאנען פון קאשע און אין די אראבישע לענדער איז עס אויך אנדערש.
ס'דא וואס לייגן אויך אריין די אייער פאר די אייער-צוויבל אין דעם טשאלנט.
דער מנהג אין די אמאליגע שטעטלעך אין ארייראפע פלעגט זיין אז יעדער פלעגט טראגן ערב שבת דעם טאפ טשאלנט צום בעקער, וועלכער האט געהאט א גרויסן אויוון, וואו עס האט זיך געהאלטן ווארעם ביז שבת אינדערפריה אינמיטן די סעודה ווען מען האט עס אָפּגענומען.
דער הויך פונקט פון אלע שבתדיגע געשמאקע עסן איז דער טשאָלנט, ביי אסאך קען שוין קוים אויסווארטן ביז שבת צופרי צו טועם זיין דעם טשאָלנט, און מען איז טועם פרייטאג אויך.
איינע פון די נאכווייען פון דעם געשמאקן שבת מאכל איז אז עס איז גורם צו אסאך גאז. דאס געשעהט צוליב דעם וואס די פייבער פון די באנדלעך זענען שווער צו פארדייען און עס לאזט בלעזלעך, אויף דעם איז דא אן עצה אז מ'לאזט די באנדלעך ווייקן דאנערשטאג א גאנצען נאכט פאר מ'קאכט דאס אפ. אזוי ארום נעמט דאס אוועק אביסל פון די הארטנעקיגער שטארקע פייבער און די ארבעט פון די געדערעם איז גרינגער צו לאזן ווייניגער באבעלס.
טשאלנט קוגל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך איז פארהאן א מנהג אריינצולייגן קישקע (ווערט אויך גערופן מעל קוגל) אין דעם טשאלנט.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טייל מענטשן מיינען אז דאס ווארט „טשאָלנט" שטאמט פון אַלט פראַנצויזיש chaud-lent וואס מיינט עס ווארעמט זיך פאמעלאך, אבער די מבינים האלטן אז דאס איז א טעות, און דאס ווארט שטאמט פון לאטייניש: calentem (קאלענטעם) ד.ה. וואס ווערט געקאכט.


text:
לאדזש
לאדזש (פויליש: Łódź) איז די דריטע גרעסטע שטאט אין פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 742,000 מענטשן אין 2009. די שטאט געפינט זיך אין צענטער פון פוילן, דרום-מערב פון ווארשע, און איז די הויפטשטאט פון דעם לאדזשער ראיאן. אינעם 19טן יארהונדערט האט לאדזש זיך אנטוויקלט פון א קליין דארף צו א שטאט פון טעקסטיל פאבריקאציע, און מ'האט אים גערופן דעם "פוילישן מאנטשעסטער". איינער פון די פירנדיקע איניציאטארן אין דער טעקסטיל פאבריקאציע אין דער שטאט איז געווען ישראל פאזנאנסקי, וואס האט אויפגעשטעלט גרויסע פאבריקן מיט ארבעטער וואוינונגען ארום זיי.
אין יענער תקופה איז געווען דער שטאטס-רב דער באוואוסטער רב אליהו חיים מייזל.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האט די יידישע געמיינדע אין לאדזש געציילט צווישן 225,000 און 233,000 נפשות, און איז געווען די צווייטע גרעסטע יידישע קהילה אין פוילן נאך ווארשע. די קהילה האט געהאט א פארצווייגט יידיש חינוך נעצווערק, יידישע צייטונגען און א יידישן טעאטער. בשעת דער מלחמה האט מען פארשפארט די יידן אין דער לאדזשער געטא, וואס איז געווען די ערשטע געטא אין פוילן, און איינע פון די מערסטע באוואוסטע געטאס אין דער געשיכטע פון חורבן אייראפע.
אין דעם 'לאדזשער פנקס' האט דערשיינט א רשימה פון צענדליקע קהילות וואס האבן געהאט שולן און בתי מדרשים אין דער שטאט. צווישן די גרעסטע געמיינדעס זענען געווען די חסידותן פון גער, אלעקסאנדער, איזשביצע-ראדזין און חב"ד.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאדזש ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אום 1332. אום 1432 האט לאדזש באקומען די רעכטן פון א שטאט.
נאך דעם ווינער קאנגרעס אום 1815 איז לאדזש געווארן א טייל פון קאנגרעס פוילן.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם 19טן יארהונדערט האט אנטוויקלט אין לאדזש די טעקסטיל אינדוסטריע צוליב די גוטע קוואליטעטן פונעם שטאטישן וואסער. צוליב דעם וואוקס פון דער אינדוסטריע, פלעג מען רופן לאדזש דעם "פוילישן מאנטשעסטער". פון א באפעלקערונג פון 13,000 אין 1840 איז לאדזש געוואקסן צו מער ווי 500,000 אין 1913. פאר דער ערשטער וועלט מלחמה איז לאדזש געווארן איינע פון די ענגסטע באפעלקערטע שטעט אין דער וועלט, מיט 13,280 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ. אין 1990 און 1991 איז די טעקסטיל אינדוסטריע שטארק אראפ, און היינט איז נישט געבליבן אין לאדזש קיין איין גרויסער טעקסטיל פירמע.
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאדזש אין פילמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א טייל פון פאוועל פאווליקאווסקי'ס פילם אידא האט מען געמאכט אין לאדזש.
יידישע קהילה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צווילינג שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאדזש האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Stuttgart official website, 23 Mar 2008מוסטער:Dead link
- ↑ Partner Cities of Lyon and Greater Lyon. © 2008 Mairie de Lyon. דערגרייכט דעם 21 Oct. 2008.
- ↑ Kaliningrad -Partner Cities. © 2000–2006 Kaliningrad City Hall. דערגרייכט דעם 8 Dec. 2008.
- ↑ Twin towns of Minsk. © 2008 The department of protocol and international relations of Minsk City Executive Committee. דערגרייכט דעם 8 Dec. 2008.
- ↑ Tel Aviv sister cities (Hebrew). Tel Aviv-Yafo Municipality. דערגרייכט דעם 19 Jan. 2008.
- ↑ Vänorter – orebro.se
- ↑ Sister Cities of Los Angeles
וועבלינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
5טן דעצעמבער
דער פֿינפֿטער דעצעמבער איז דער 339סטער טאג פון יאר (340סטער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 26 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1492 - קריסטאפער קאלומבוס אנטפלעקט דעם אינזל היספאניאלא.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1782 - מארטין וואן ביורען, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1862)
- 1901 - ווערנער הייזנבערג, פיזיקער
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1791 - וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1756)
- 1926 - קלאד מאנע, מאלער
- 2013 - נעלסאן מאנדעלע, פרעזידענט פון דרום אפריקע (געב' 1918)
געשעענישן דעם טאג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אין חוץ לארץ הייבט מען אן דעם טאג (צו מעריב די פריערדיגע נאכט) צו זאגן ותן טל ומטר אין דער וואכעדיגער שמונה עשרה.


text:
פרישוואסער פיש
פֿרישוואַסער פֿיש זענען פיש וואס לעבן א טייל אדער רוב פון זייער לעבן אין פרישוואסער, ווי טייכן און אזערעס, מיט א זאלצקייט ווייניגער פון 0.05%. די סביבות זענען אנדערש פון ימען אין אסאך וועגן, בעיקר אין וויפיל זאלץ געפינט זיך אינעם וואסער. כדי צו בלייבן לעבן אין פרישוואסער, דארפן די פיש א ריי פון פיזיאלאגישע ענדערונגען אז זייערע קערפער זאלן האלטן די ריכטיגע מאס זאלץ.
41% פון אלע באוואוסטע זגאלן פון פיש ווערן געפינען אין פרישוואסער.
פיזיאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פֿרישוואַסער פֿיש זענען אנדערש פון זאלצוואסער פיש אין פארשידענע פרטים. זייערע זשאברעס מוזן האבן די מעגלעכקייט צו פארשפרייטן וואסער אן צו פארלירן זאלצן פון די קערפער פליסיקייטן. די שופן פון די פיש שפילן אויך א ראלע אינעם פראצעס; ווען א פרישוואסער פיש פארלירט צו פיל שופן וועט צו פיל וואסער פארשפרייטן אריין דורך דער הויט, און דער פיש וועט שטארבן.
נאך אן אייגנקייט פון פרישוואסער פיש זענען די גוט אנטוויקלטע נירן. זיי דארפן זיין גרויס ווייל אסאך וואסער גייט אדורך זיי.


text:
וועלוול טערלעצקי
וועלוול טערלעצקי (רוסיש: Tepлeцkий BлaдиMиp EBreHbeBич טערלעצקי וולאַדימיר עווגעני) (22סטן יאנואר 1931 - 22סטן יולי 1998) איז געווען א יידישער-רוסישער מוזיקער, קאמפאזיטאר, דיריגענט און אראנזשירער.
לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועלוול טערלעצקי איז געבוירן געווארן דעם 22סטן יאנואר פון 1931 אין מאסקווע, ראטנפארבאנד .זיינע עלטערן זיינען געווען קאמוניסטישע אקטיוויסטן, פונדעסטוועגן זיי זיינען ארעסטירט און אומגעבראכט געווארן בשעת דער סטאלין-קולט תקופה. וועלוול איז אויסגעכאוועט געווארן פון זיין באבען.
טערלעצקי האט שטודירט מוזיק אין דער גנעסינס-שולע, דערנאך אין דעם גנעסינס-אינסטיטוט פאר מוזיק-אונטעריכטן. אליין מיכאל גנעסין האט אים געעצעט אז ער זאל זיך פארנעמען מיט יידישער מוזיק. טערלעצקי האט פארנומען פילצאליקע שטעלעס אלס דיריגענט /די ארקעסטערן פון מאסקווער עסטראדע, ראסקאנצערט, מאסקאנצערט, עסטראדע ארקעסטער פון באקו/. ער איז צוגעאייגנט געווארן דעם טיטל פון א פארדינסטפולן ארטיסט פון אזערביידזשאן.
טערלעצקי איז געשטארבן דעם 22סטן יולי פון 1998 אין מאסקווע, רוסלאנד.
שאפן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טערלעצקי האט פארפאסט פיל זינג-לידער, בינע- און פילם-מוזיק, מוזיק פאר טעלעוויזיע און ראדיא-אוידיציעס. ער איז געווען באוווסט אלס אן אויסגעצייכנטער אראנזשירער. פון זיין יידישער מוזיק טיילן זיך אויס צוויי יידישע סואיטעס פאר ארקעסטער, זינג-לידער אויף די ווערטער פון אהרון ווערגעליס און אלי ביידער. ער האט באארבעט פיל יידישע פאלקס-ניגונים. טערלעצקי'ס מוזיק איז באוווסט מיט איר מעלאדישער פשטות און לעבעדיקייט, און זיין ארקעסטרירן איז דערפינדעריש און פארביק.
רעקארדירונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עטלעכע ווערק זיינע זיינען רעקארדירט געווארן פון דער סאוועטישער רעקארדירונגס-פירמע מעלאדיא. באזונדערס, מיטן אנסאמבל פייערלעך פון ווילנע האט ער רעקארדירט א באזעצן די כלה אין 1981 – צום ערשטן מאל זינט דער איינציקער רעקארדירונג ביי די סאוועטן אין קיעוו אין 1937. ער האט אויך געמאכט רעקארדירונגען מיט אזוינע זינגער ווי אינע סלאווסקע, מארינע גארדאן, דינה פאטאפאווסקע, מאריע לוקאטש, נינע בראדסקע, אלעזר באבין, משה מגיד און אנדערע.


text:
ערד פלאטעס
ערד פלאַטעס איז די שטיקער פעלזן אויף וואס די ערד אויף וואס מיר טרעטן האלט זיך אויף, וואס דאס איז דער יסוד פון די ערד ציטערנישן, און סייסמישע כוואליעס
עס צוטיילט און צוויי קאטעגאריעס
- תיכף עטליכע הונדערט פוס אונטער דער ערד פלאך ווערט דאס צעטיילט אויף עטליכע הונדערט שטיקער. און דערנאך
- ארום טויזנט פוס אונטער דעם איז דא דער דיקער הארטער פעלזן שיכט אויף וואס די הונדערטער אויבערשטע האלטן זיך, וואס דאס ווערט צעטיילט און ארום אכט פלאטעס
אינהאַלט
זייער סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען זיי רוקן זיך אריין איינס אינעם צווייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א צונאמי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א ערד ציטערניש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א וואולקאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בערג וואקסן אדער פאלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
קאשע
קאשע איז א געקעכצץ (אויף די סלאווישע שפראך), געמאכט פון פארשידענע סארט תבואות.
דעם געקעכץ פלעגט מען עסן אינדערהיים ספעציעל אין פוילן איז דאס געווען שטארק פארשפרייט.
שבת שירה איז א מנהג אז מען שפרייט אויס קאשע פאר די פייגלעך בשכר וואס זיי האבן אויפגעגעסן די מן וואס דתן ואבירם האבן אויסגעשפרייט שבת אינדערפרי אין מדבר צו קענען זאגן אז שבת פאלט אויך מן.
אויך אין רוסלאנד איז קאשע געווען א טאג טעגליכער מאכל, און באזונדער האט מען שבת קודש מיטאג, געגעסן קאשע זופ אנשטאט טשאלנט .
קאשע פאר זיך, איז אויכעט א שווערע מאכל, אבער אינעם זופ, איז דאס זייער פיין אפצושווענקען א שווערע סעודה, און עס זעטיגט שטארק.


text:
אריזאנע
אריזאנע איז א שטאַט ביים דרום ברעג פון אמעריקע וואס גרעניצט זיך מיט מעקסיקא. זי איז באוואוסט מיט אירע הייסע זומערס און מדבריות. זי איז דער אכט און פערציגסטער שטאט פון די 50 שטאטן. איר הויפט שטאט איז פיניקס. זי ווערט אנגערופן צווישן די שטאטן פון ראקי בערג.
אין אריזאנע געפינט זיך די רוזעוועלט דאמבע, וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אויסצוניצן די טייך וואסערן פאר די פעלדער אין דער מדבר'דיגער געגנט.
אין צפון זיין פון אריזאנע געפינט זיך דער גרויסע קעניאן, עס איז איינע פון די מעכטיגסטע און איינדרוקספולע נאטורליכע ערשיינונגען אין דער וועלט, עס באזוכן אים יערליך הונדערטער טויזנטער באגייסטערטע טוריסטן.
דער גרויסער קעניאן איז געווארן פון דעם טייך געלעגער פון דעם קאלאראדא טייך, איינע פון די גרויסע טייכן פון די פאראייניגטע שטאטן, ער גייט ארויס פון די פעלזן בערג און שלענגלט זיך דורך די הויכע בערגלעך פון אריזאנע, ביז עס גיסט זיך אריין אין מעקסיקא ים אויסגוס, די רוישיגע וואסער פון דעם קאלאראדא טייך האבן אין לויף פון די יאהרן פאראורזאכט א שטארקער מיטשלעפ, אין די פעלזן, אזוי איז געשאפן געווארן דער מעכטיגער און וואונדעליכער שיינע קעניאן.
פון דערווייטענס זעהט עס אויס מעכטיג ווי הויכע זיילן, טורעמ'ס און פאלאצן, די שטיינער זענען אין פארשידענע פארבן, אבער רוב זענען די קאליר רויט, עס איז אבער אויך דא געלע, ברוינע, גרינע און אפילו שווארצע שטיינער, א מענטש וואס דרייט זיך דארט זעהט קלאר און באשיינפערליך די וואונדער פון נאטור, און רופט אויס מיט באגייסטערונג דעם באקאנטן פסוק פון דוד המלך: מה רבו מעשיך ה' כולם בחכמה עשית מלאה הארץ קניניך.
עס רעגנט כמעט נישט אין אריזאנע. אבער טראץ דעם זענען דארט פארהאן פארשידענע פלאנץ פעלדער, דורך דעם וואס מען באוואסערט זיי מיט ריזיגע שלויכן.
עפ"י הלכה איז א הידור פאר די מצות אויף פסח צו נעמען ווייץ וואס עס האט נישט גערעגנט דערויף זינט עס איז געווארן געצייטיגט.
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די באפעלקערונג פון אריזאנע (ריכטיג פאר 2006) איז 6,166,318 איינוואוינער.
עס איז באקאנט פאר די פרומע אידן דאס פארהעלטנמעסיג יודיש דערפל אין אריזאנע וואס הייסט זכריה ברוינער'ס ישוב.


text:
האנס קריסטיאן אנדערסען
האַנס קריסטיאַן אַנדערסען (דעניש: Hans Christian Andersen; 2טן אפריל 1805 - 4טן אויגוסט 1875) איז געווען א דענישער שרייבער און דיכטער, וואס איז מערסט באקאנט פאר זיינע מעשה'לעך. מען האט איבערגעזעצט זיינע דיכטונגען און מעשה'ס אין מער ווי 150 שפראכן.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
האנס קריסטיאן אנדערסען איז געבוירן געווארן דעם 2טן אפריל 1805 אין דער שטאט אדענסע, דענמארק. דעם 26סטן אפריל 1816, ווען ער איז געווען אלט 11 יאר, איז זיין פאטער געשטארבן. נאכדעם האט ער כמעט אויפגעהערט גייען לערנען אין דער שולע, נאר ער פלעג דערציילן מעשה'ס. ביי די 14 יאר האט ער געצויגן קיין קאפנהאגן צו ווערן אן אקטיאר; דארט איז ער געווען גאר ארעם.


text:
קארלאס סלים
קארלאס סלים איז א מעקסיקאנער ביזנעסמאן און דער רייכסטער מענטש אין דער וועלט, געשאצט אויף $67.8 US ביליאן.
ער איז א זון פון לעבאנעזער אימיגראנטן ער האט אנגעפאנגען זיי קאריערע אין ריעל עסטעיט און ער האט דערנאך איינגעקויפט שותפות אין א סטאק בראקערעדזש פירמע. דורכאויס דעם לאטיין אמעריקאנער עקאנאמישן קריזיס אין די אנפאנג 80'ער יארן האט סלים אפגקויפט און ערהוילט מערערע פראבלעמאטישע ביזנעסער, וועלכע ער האט איינגעגלידערט אין זיין "קארסא גרופע".
זיין רייכקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סלים'ס רייכקייט שטאמט פון דעם וואס ער איז דער עיקר שותף און 222 ביזנעסער, רוב פון דעם אין מעקסיקא ווי ער קאנטראלירט שטארק די מארקעט מיט זיינע פראדוקטן. ער צייכענט זיך אויס מיט איבערנעמען פראבלעמאטישע ביזנעס'סער און זיי אין ארדענונג ברענגען. אין מעקסיקא קאסטן רוב זאכן טייערער ווי אין אמעריקע, איינע פון די סיבות ווייל די מארקעט דארט איז מער ווייניגער קאנטראלירט פון אזעלכע גרויסע עשירים ווי סלים.
זיין עיקר רייכקייט קומעט פון די סטאק אמעריקע מאוויל וואס איז לאטיין אמעריקע'ס גרעסטע סעליולער טעלעפאן פירמע, וואס ווערט קאנטראלירט דורך סלים. ער האט עס איבערגענומען אין 1990 פון די רעגירונג און ער האט עס שטארק פארברייטערט, היינט צוטאגס איז עס דער הויכפונקט פונעם מעקסיקאנער סטאק עקסטשעינדזש.
מען שאצט אז סלים און זיין פאמיליע פארמאגן א פארמעגן וואס איז ווי 8 פראצענט פון מעקסיקא'ס נאציאנאלע פראדוקציע.


text:
טאהש (הויף)
טאהש איז א חסידישער הויף געגרינדט דורך הר"ר משולם פייש לעווי אין טאש, אונגארן. היינט צוטאגס איז טאהש א חסידישער הויף און שטעטל, געגרינדעט דורך הגה"ק ר' משולם פייש לאָווי שליט"א, דער טאָהשער רבי.
דער טאהשער רבי האט זיך קיינמאל נישט געמישט אין קיין שום מחלוקת, און איז שטארק באוואוסט מיט זיין גרויסע אהבת ישראל און פארטיילן גרויסע געלטער פאר צדקה. דער טאהשער רבי שליט"א טראגט דעם נאמען פון זיין זיידן וואס האט מייסד געווען דאס שושלת, און ווי עס לויטעט די חסידישע לעגענדע, ענדלט ער אין אים גאר שטארק.
אינהאַלט
טאהש דינאסטיע
די דינאסטיע פון טאהש ציט זיך צוריק ביז'ן ערשט'ן רבי'ן פון טאהש, הרב הקדוש רבי משולם פייש (תקע"ו, יאזעפסדארף, בעהמען - כ"ח סיון תרל"ג, טאהש) זי"ע וועלכער איז באטיטלט געווארן דורך צדיקים אלץ דער "שרף" פון טאהש, צוליב זיין פלאם פייערדיגער עבודה. רבי משולם פייש איז געווען א זון פון רבי מרדכי סג"ל לאווי, אן אייניקל פונעם תוספות יום טוב, און זיין מוטער זעלדא.[1].
רבי משולם פייש איז געווען א תלמיד פון די צדיקים רבי דוד'ל דינאווער זי"ע און רבי אייזיק'ל קאמארנער, ער איז אויך געפארן צו אלע אנדערע צדיקים פון זיין דור און זיי האבן אים אלע זייער מחשיב געווען, צווישן אנדערע איז ער געווען אין צאנז ביים דברי חיים און ביים ישמח משה, דער צאנזער רב האט אים אנגעכאפט די הענט און געפרעגט "פון ווי קומען די הייליגע הענטאלעך?".
רבי משולם פייש איז געווען א איש קדוש און מפורסם אלס א אפענער בעל מופת ביי וועם מען האט געזען וואונדערליכע זאכן און מופתים.
זיין זון האט געהייסן רבי אלימלך מטאהש, וועם די טאהשער חסידים רופן מיט'ן טיטל דער "סבא קדישא" פון טאהש. ער איז געווען א תלמיד פון רבי אייזיק'ל קאמארנער זי"ע, און פון רבי צבי אלימלך בלאזשעווער זי"ע.
אזוי ווי זיין טאטע איז ער אויך געווען אן איש קדוש ובעל מופת מפורסם צו וומען מען איז געקומען צו פארן פון גאנצן לאנד זיך פראווען נאך ישועות.
רבי אלימלך טאהשער איז שטארק באוואוסט מיט זיין גרויסער עבודה אין יום טוב פורים.
רבי אלימלך איז נסתלק געווארן אום כ"ג כסלו תש"ג.
דער טאטע פון טאהשער רבי'ן שליט"א איז געווען הרה"ק רבי מרדכי זצ"ל רב פון דעמעטשער אין גלילות פון טאהש. וועלכער איז געווען דער עלטסטער זוהן ביי רבי אלימלך.
ער איז אומגעקומען אין דעם קריג צוזאמען מיט די רביצין און עטליכע קינדער, אום חודש אלול תש"ד הי"ד.
נאך דעם קריג האט דער טאהש'ער רבי געפליכטעט קיין קאנאדע, וואו ער האט פריער געוואוינט אין מאנטריאל, און דארט צוריק איינגעפלאצט דעם טאהשער הויף, ווען זיין בית המדרש'ל אויף די דזשין מענס גאס איז באלד געווארן א צוציאונגס פונקט פאר הונדערטער חסידישע אידן.
שטעטל טאהש אין קאנאדאע
נאך עטליכע יארן, האט דער טאהשער רבי צוגעטרעטן צו א געוואגטן פלאן - פון וואס יעדער האט אים פרובירט אפצורעדן - און ער האט געגרינדעט אן אייגן שטעטל אינדרויסן פון דער שטאט, מיט'ן ציהל צוריק צוברענגען דאס אינגארטיגער שטעטל לעבן פון דער אלטער היים.
אין דעם שטעטל וואס געפינט זיך 30 קילאמעטער נארד פון מאנטריאל, האט ער מייסד געווען אלע נויטיגע מוסדות פאר בתי חינוך פאר אינגלעך און מיידלעך, א קהלה מיט אלע קהל'ישע צוגעהער, ישיבה גדולה און ישיבה קטנה, בית השחיטה, מקוה טהרה, און אלעס וואס א אידישע קהלה קען נאר פארמאגן.[2]
היינט אין קרית טאהש ציילן זיך פיר הונדערט משפחות פון חסידים אין קאנאדע.
דאס שטעטל וואס פארנעמט קוים א פינטל אויף א מאפע, איז אבער א צוציאונגס פונקט פאר טויזנטער חסידים פון דער גארער וועלט, וואס קומען צו פארן טעגליך, און בפרט אויף שבתים און ימים טובים, צו וויילן מיט'ן טאהש'ער רבי'ן שליט"א, אים זעהן, און באקומען פון אים א ברכה.
אומצאליגע חסידים פון אנדערע רבי'שע הויפן קומען אן אהער בקביעות כאטש אויף איין שבת אין יאהר, און נישט נאר חסידים קומען אהער, נאר אפילו ליטוואקעס, און מאדערנע, ספרדים, אשכנזים, און אפילו סקווירא חסידים וואס טארען נישט פראווען א שבת אין דער פרעמד האט שוין דער פריערדיגער סקווירער געלאזט פארן, פון אלע מינים און אלע שיכטן און קרייזן קומען אן קיין טאהש, ווי יעדער ווערט אויפגענומען מיט'ן זעלבן ווארעמקייט און קירבות, און יעדער שעפט חיות און חיזוק פון דעם טאהש'ער רבי'ן שליט"א.
טאהש היינט צו טאג
כאטש וואס דער טאהשער רבי שליט"א האט זיך היבש פארעלטערט אין די לעצטטע פאר יאר, גייט ער דאך אן מיט זיין טעגליכע עבודת הקדוש מיט מסירת נפש, זיין טעגליכן אויסזאגן תהילים חק בלי יעבור און ווען ער פארענדיגט דאס טעגליכע דאווענען פון שחרית מנחה מעריב אין איין ציה הערשט ביינאכט, און איז נישט טועם גארנישט ביז דאן, ווען ער עסט איין קליינע נאכטמאל.
כלל ישראל איז מתפלל פאר זיין געזונט, זייענדיג כמעט פון די לעצטע פארצייטישע רבי'ס, בפרט איז ער דער איינציגסטע רבי וואס איז פארהייליגט ביי אלעמען.
די משפחה פון טאהשער רבי'ן שליט"א
מיט עלף יאר צוריק איז נפטר געווארן די טאהשער רביצין הצדיקת חוה ע"ה וועלכע איז געווען א טאכטער פון הרב הצדיק רבי יודעלע וויינגארטן זצ"ל אן אייניקל פון רבי ר' אלימלך פון ליזשענסק זי"ע.
דער רבי האט מיט בערך 2 יאר צוריק ווידער חתונה געהאט מיט דער רביצין די אלמנה פון הרה"ח ר' אברהם יצחק הויער ז"ל וואס איז נעבעך יונג אוועק ווען ער איז פארלוירן געווארן אין וואלד אין ניו העמפשירץ
די קינדער פון טאהשער רבי שליט"א זענען 2 זין, הרה"צ רבי מרדכי ע"ה, און הרה"צ רבי אלימלך שליט"א, היינט צו טאג טאהשער רב.
דער אלעמען באליבטער הרב הצדיק ר' מרדכי טאהשער זצ"ל איז נפטר געווארן אין עלטער פון פופציג יאהר פלוצלינג אין יאהר תשנ"ח נאך א מאסיווע הארץ-אטאקע, ר' מרדכי איז געווען זייער געטריי פאר'ן רבי'ן און זיין רעכטע האנט, ווי אויך האט ער פערזענליך ענטפאנגן אלע הונדערטער געסט וואס קומען יעדן וואך צו פארן קיין טאהש, מיט א ליבליכן שמייכל, און האט נישט איינמאל אליין זיך געשטעלט קאכן פאר די געסט ס'זאל זיין גענוג פאר אלעמען.
דעם רבינ'ס יונגערער זון ר' אלימלך האט דער רבי געשטעלט אלס רב, און ער זאל איבער נעמען דאס חסידות, דער רבי האט אים איינגעארדענט אן הכתרה, ווי ער האט אים ממנה געווען אלס רב, און אלע אנדערע קינדער האבן על פי פקדותו געחתמט דעם כתב רבנות. דער רב שטייט געטריי לימין קדשו פון רבי'ן און טראגט היינט צו טאג דעם עול פון אויפהאלטן די פארצווייגטע מוסדות, און פירט שיין אן די קהלה.
די איידימער פון רבי'ן זענען בארימטע ראשי ישיבות און גרויסע רבנים וואס פירן זייערע אייגענע קהלות, הרה"צ ר' אביגדור דניאל פיש שליט"א האדאסער רבי אין וויליאמסבארג, הרה"צ ר' יוסף מאיר מאיר שליט"א ליזענסקער רבי אין מאנסי, און הרה"צ ר' אברהם כ"ץ שליט"א משכנות לאביר יעקב רבי אין מאנסי, און הרה"צ ר' יוסף ירחמיאל כהנא שליט"א ראש הכוללים אין קרית טאהש.
דער ליזענסקער און דער משכנות יעקב רבי פירן אויך אייגענע גרויסע ישיבות און מוסדות, און דער האדאסער רבי פירט זיין רביס'טווע איידל באשיידן אין וויליאמסבורג אין זיין טאטענ'ס ביהמ"ד. און דער ראש הכוללים שטייט בראש פון די מבצר הכוללים אין קרית טאהש.
מיט א האלב יאהר צוריק איז ליידער נפטר געווארן די ליזענסקער רביצין ע"ה, א טאכטער פון טאהשער רבי'ן.
לעצטע אנטוויקלונגען
ווי אין יעדן פלאץ האט זיך ליידער דא אויך אריינגעכאפט דער יצר הרע פון מחלוקת, בפרט ווען דער רבי איז געווארן אביסל עלטער לאורך ימים ושנים טובים, און דער רב האט איבערגענומען דעם עול פון די מוסדות, און געטוישט טייל פון די אדמיניסטראציע לויט וויאזוי ער האט געזעהן פאר נויטיג פאר'ן קיום פון די מוסדות, און די יעניגע האבן זעלבסטפארשטענדליך פרובירט זיך קעגנשטעלן, האבענדיג געוויסע טענות און תביעות.
וואס דאן זענען די מוסדות און שטעטל און די פרעפערטיס פון די בנינים געווארן פארכאפט דורך די אלטע מנהלים און איבערגעשריבן מיט ליענס אויף פריוואטע נעמען צו אנהאלטן א משכון אדער בעלות.
דערווייל איז דאך די טאג טעגליכע ווירטשאפט אנגעגאנגען דורך די נייע הנהלה וואס דער רב האט אריינגעשטעלט, און טראץ די שמועות אויף דער גאס אז מען שלאגט זיך איז כמעט נישט דערקענט געווארן דארט אין שטעטל אז עפעס איז הייס.
נאך פארהאנדלונגען פון קנאפע צוויי יאהר, האבן זיך די נייע הנהלה אויסגעגליכן מיט דער אלטער, און באצאלט א סכום פון מיליאנען וואס יענע האבן געפאדערט אויף פארשידענע טענות און תביעות, און די בנינים זענען אלעס געווארן צוריק איבערגעשריבן אויפ'ן נאמען פון די הנהלת המוסדות און דעם רב.
עס איז צום האפן אז אצינד וועט ווידער הערשן נאר אחוה ושלום ורעות אין דעם שיינעם שטעטל.
תפלות פאר'ן רבינ'ס געזונט
אין די לעצטע צייט גייען אן תפלות פאר'ן רבינ'ס געזונט ביי כלל ישראל, באזונדער זינט דער רבי איז שטארק אפגעשוואכט געווארן דעם פארגאנגענעם פורים קטן תשס"ח, ווען ער איז געוען אין שווערן צושטאנג פון א שווערן לונגן ענטצינדונג, און איבער די גארער וועלט האט מען איינגעריסן לרפואתו פון איינער פון די לעצטע פארבליבענעם פארצייטישע צדיקי הדור.
דער נאמען "רבי משולם פייש בן צירל" טראגט זיך זינט דאן אויף די ליפן פון קליין און גרויס, און אלע בעטן ווייטער פאר א גאנצע רפואה.
דער טאהשער רבי האט זיך ב"ה ערהוילט פון דעם שווערן צושטאנד, און איז צוריק אהיימגעקומען למעון קדשו, ווי ער גייט אן בעבודתו הקדושה, אבער איז נאך פארליבן שטארק אפגעשוואכט.
יעדעס מאל וואס דער רבי קומט ארויס צום עולם ציעט דאס א גרויס געפארעכץ פון אומעטום, ווי עס איז געווען דעם פארגאנגענעם פורים, ווען די חסידים האבן געמאכט מיט בכיות פון שמחה א ברכת שהחיינו מיט שם ומלכות.
זעט אויך
רעפערענצן
וועבלינקען
דא האט איר עטליכע לינקס ווי איר קענט זען און לערנען איבער טאהש
- אט איז א וועב-זייטל איבער טאהש, ווי עס זענען דא בילדער פון דאס טאהשער שטעטל און פון טאהשער רבי'ן שליט"א.
- דער איינטראגע פון טאהש אין דער ענגלישער וויקעפידיע, ענטהאלט די שלשלת הקבלה פון די טאהשער דינסאטיע ביזן בעל שם טוב הקדוש
- דא איז נאך א וועב-זייטל וואס איז געמאכט צו פאנדרעיזן פאר די "הצלה" פון קרית טאהש, און ענטהאלט אויך בילדער פון טאהש און פונקטן
- דער וועב-זייטל איי-לאוו-תורה גיט איבער זיינע טיפע הרגשים פון א באזוך אין טאהש ביים טאהש'ער רבי'ן און ער רעקאמאנדירט יעדער וואס געפונט זיך נישט מער ווי 15 שעה ווייט פון טאהש זאל פארן באזוכן דעם רבי'ן, אבער נישט אום ווינטער, ווען ס'איז געפערליך קאלט


text:
Windows Vista
Windows Vista (װינדאָס װיסטאַ) איז דער נאמען פון דער אפערירן סיסטעם וואס מייקראסאפט-Windows האט באפרייט אנהייב 2007. די אפערירן סיסטעם באדינט פערזענלעכע קאמפיוטערס (פארן הויז און פארן געשעפט), שויס קאמפיוטערס, און ווי א מעדיע צענטער. פאר זיין אנמעלדונג (ט"ו תמוז ה'תשס"ה ; דעם 22סטן יולי 2005), איז Vista געווען באקאנט מיטן קאדנאמען Longhorn.
י"ז חשוון ה'תשס"ז ; דעם 8טן נאוועמבער 2006 איז דער אנטוויקלונג פון Windows Vista געווען גענצליך, און אין א באפרײַוּנג געשטעל; מײַקראָסאָפֿט האט דערקלערט אז די געפלאנטע דאטע צו אים פראדוקטירן פאר דער וועלט איז י"א שבט ה'תשס"ז; דעם 30סטן יאנואר 2007.
די דאזיקע באפרייונג איז געקומען 5 יאר נאכן Windows XP באפרייונג. דאס איז די לענגסטע צייט-ציהונג צווישן אפערירן סיסטעמען וואס מייקראסאפט האט פראדוצירט ביז דאן.
Windows Vista קומט מיט עטלעכע נייע פראדוקטן, פון זיי די Windows Mail, Windows Sidebar און נאך.
Windows Vista אַרױסגאַבעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פאלגנדיק איז א ליסטע פון די Windows Vista פעקלעך:
- Windows Vista Starter - זייער א בעגרענעצטע און ביליגע ווערסיע פאר פרימיטיווישע און ארימע לענדער וועלכע דער ווינדאס איז נאר וואס אריין אין מארק.
- פון אירע באגרענעצטע פונקציעס: 1) ער שטיצט נאר א 32-BIT פראצעסער. 2)מען קען נוצן נאר 3 קאמפיוטער פראגראמען אין איין וויילע. 3) עס שטיצט נישט א לאקאלער נעצווערק (נאר א אינטערנעט-נעצווערק). 4) דאס קומט אָן דער AERO אינטערפעס.
- Windows Vista Home Basic - א גרונדענע ווערסיע פון ווינדאס פארן הויז וואס קומט נישט מיט נעצווערק קאנפיגוראציעס און די AERO אינטערפעס.
- Windows Vista Home Premium - די ווערסיע איז אויך פאר הויזלעכע באניצערס, אבער דאס דינט אויך ווי א מעדיע צענטרום אויף צו ארגאניזירן מולטימעדיע, ווידעא-באארבעטן און נאך.
- Windows Vista Business - די ווערסיע איז ענדלעך צום Windows XP Professional וואס דינט פאר ביזנעס אין ביורא אדער אין הויז. אין די ווערסיע פעלט געוויסע מעדיע פונקציעס וואס דער Home Premium האט.
- Windows Vista Enterprise - די ווערסיע איז געמאכט פאר גרויסע ביזנעס געשעפטן וואס האט אין זיך פארגעשריטענע פונקציעס. (קומט מיט א Bitlocker).
- Windows Vista Ultimate - די ווערסיע האט אין זיך אלע פריעריגע פונקציעס.
אײגנקײַטן אין Windows Vista[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
װינדאָס װיסטא קומט מיט פֿאַרשײדענע נײַע פֿונקציעס, פֿון זײ:
- Windows Sidebar
- ReadyBoost
- Windows Mail
- Windows Calendar
- Windows Firewall with Advanced Security
- Windows Media Center


text:
שו בינג
שו בינג (ענגליש: Xu Bing; כינעזיש: 徐冰) איז א כינעזישער קינסטלער ווער וווינט יעצט אין בייזשינג, אוואו ער איז דער וויצעפרעזידענט פון דער צענטראל-אקאדעמיע פון שיינע קונסטן. ער איז מערסטער געוויסט פאר זיין כשרונות אין דרוקמאכן און זיין אינסטאלאציע שטיקער, און אויכעט זיין באניץ פון שפראך, ווערטער און טעקסט און ווי זיי האבן אנגערירט אונזער פארשטענדערניש פון דער וועלט.
געבוירן אין טשאנג טשינג, איז שו אויפגעוואקסן אין בייזשינג. אין 1975, ביים סוף פון דער קולטורעלער רעוואלוציע, האט די כינעזישע ממשלה אים געשיקט, ווי טויזנטער אנדערע צענערלינגען, צום קאָנטרי פאר צוויי יאר. ווען ער איז צוריקגעקומען קיין בייזשינג אין 1977, האט ער זיך אריינגעטרעטן אינעם דרוקמאכן דעפארטעמענט, און איז מקבל געווען זיין מאגיסטערס אין שיינע קונסטן אין 1987. נאך די טיען-אן-מין סקווער פראטעסטן אין 1989, זיין קונסט איז געזען געווארען ווי א קריטיק אויף דעם כינעזישן רעגירונג, אז פאר זיין זיכערקייט איז ער זיך איבערגעציט צו אמעריקע אין 1990. ער האט דארט געוווינט ביז 2008, ווען ער איז געווארען וויצעפרעזידענט פון דער בייזשינג אקאדאמיע.
אין 1990 האט שו געהאט זיין ערשטע אויסשטעלונג ביים קאזען מוזיי פון קונסט, און בתוך זיין אויסשטעלונג זענען געווען די צוויי אינסטעלאציעס "בוך פון הימל" און "גייסטער האמערן דעם וואנט". אין בוך פון הימל דער קינסטלער האט געמאכט, דורך א זמן פון דריי יאר, 4,000 פאלשע כינעזישע קאראקטירן און האט זיי גשניצט ביי האנט אין האלץ-קוואדראטן, און האט זיי גענוצט ווי באוועגלעכער שריפט צו דרוקן כרכים און מגילות, וואס זענען אראפגעלעגט אויף דער ערד און געהאנגען פון דער סופיט. דער גרויסער סכום טעקסט טויסט צו האלטן אן אלטע חכמה, אבער איז להפך אוממעגליך צו פארשטיין.


text:
פלי מאנשאפט
פלי מאנשפאט זענען די מענטשן אנגעשטעלט ביי דער פלי געזעלשאפט צו פארזיכערן די זיכערהייט און באקוועמקייט פון די פאסאזשירן אין דעם פליגער.
פילאטן אויף א עראפלאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פילאט איז דער קאפיטאן פון דעם מולטי מיליאן דאלארדיגן פליגער און זיין ארבעט איז גאר אן אחריות'דיגער. דער פילאט האט די לעבנס פון צענדליגער, און אמאל הונדערטער אין זיין האנט. עס איז אמת אז מער מענטשן ווערן אומגעברענגט פון אויטא עקסידענטן ווי פון פליגער קראכן, אבער איין פליגער עקסידענט קען ברענגן א קאטאסטראפע וואס הונדערט אויטא עקסידענטן קענען נישט ברענגן.
אויף קאמערציאלע עירליינס זענען שטענדיג פאראן כאטש צוויי פילאטן און אויף טייל פליגער זענען פאראן 3 פילאטן. יעדער פילאט איז ערפארן צו זיין ארבעט און עס איז נישט פאראן אזא זאך אז איינער איז ניי אין די דזשאב. די פילאטן טרענירן זיך זייער לאנג און גייען אדורך גאר אסאך אקטועלע טרענירונגן. זייער אסאך פון די פילאטן קומען פון די עירפארס און האבן גאר א גוטע ערפארונג.
דער הויפט פילאט ווערט אנגערופן דער קאפיטאן, ער זיצט אויף די לינקע זיץ אינעם קאבינע. ער איז פאראנטווארטליכט און האט די ערשטע ווארט אויף יעדע באשלוס וואס עס דארף געמאכט ווערן אויף די עירקרעפט. אין פאל פון אן עמוירדזשענסי וועט ער איינטיילן יעדע שריט וואס מען זאל ווייטער טאן.
דער צווייטער פילאט, וועלכער זיצט אויף די רעכטע זייט, איז דער קא-פילאט, ער ווערט אויך אנגערופן דער ערשטער אפיציר. אויך ער האט גארנישט ווייניגער ערפארונג ווי דער קאפיטאן, ער העלפט ארויס דעם פילאט אין זיין ארבעט און גיט א צווייטע פארשלאג ווען עס קומט צו מאכן באשלוסן. דער הויפט סיבה פארוואס עס איז פאראן צוויי פילאטן איז וועגן זיכערהייט. סתם א מענטש קען נישט פירן א פליגער און דערפאר פעלט זיך אויס א צווייטער פילאט אין פאל עפעס פאסירט מיט'ן ערשטן. די עלטערע פליגער וועלכע זענען געבויט געווארן בעפאר 980' פארמאגן אויך א דריטער פילאט, וועלכע איז דער פלייט אינדזשעניר (ווערט אויך אנגערופן דער צווייטער אפיציר). זיין ארבעט איז צו באטראכטן אלע אינסטרומענטן און זיכער מאכן אז אלעס קלאפט. דורכאויס די פלייט וועט דער פלייט אינדזשעניר אויסרעכענען אלע חשבונות וועגן די ווינטן און ווייטקייט, און פלאנירן די ריכטיגע וועגן פאר'ן פליגער. היינט ווערט די ארבעט געטאן דורך א קאמפיוטער, וועלכע שיקט אלע מעסעדזשעס צום פילאט אויף א סקרין. די נייערע פליגער פארמאגן טאקע נישט קיין פלייט אינדזשעניר, און איינמאל די עלטערע פליגער וועלן ארויסגיין פון באנוץ וועט מען מער נישט הערן פון אזא פאזיציע.
אלע דריי פילאטן זענען אייניג טרענירט אבער דער הויפט פילאט פארמאגט מער ערפארונג ווי די אנדערע צוויי. ווען א פילאט הייבט אן ארבעטן פאר אן עירליין וועט ער ערשט געהאלטן ווערן אויף רעזערוו און נאך א שטיק צייט וועט ער קענען ווערן א פילאט אויב עס איז פאראן אן עפענונג. די רעזערוו פילאטן לעבן אן אומפאראויס פלאנירטע לעבן, זיי מוזן זיין גרייט יעדע שטונדע אין טאג צו גיין ארבעטן ווי אימער זיי ווערן גערופן. זיי דארפן געווענליך דעגרייכן די לופטפעלד און זיין גרייט צו פליען ביז אנדערהאלבן שעה. די פילאטן נעמען איבער די ארבעט פון די רעגולערע פילאטן, אויב איינער שפירט זיך נישט גוט אדער קען נישט מאכן די פלייט צוליב סיי וועלכע סיבה. טייל טעג זענען די רעזערוו פילאטן ליידיג און אמאל זענען זיי זייער פארנומען. ווען זיי קומען אן צו די ארבעט ווייסן זיי נאך קיינמאל נישט צי עס האנדל'ט זיך פון א רייזע צו אן אנדערע שטאט נישט ווייט אוועק, אדער צו די אנדערע עק וועלט וואס וועט געדויערן כאטש עטליכע טעג.
די אמטירנדיגע פילאטן האבן געווענליך א סקעדזשועל וועלכע ווערט אנגערופן א ליניע. די פילאטן ווייסן יא פון פאראויס זייערע טעג, אבער קענען זיך נאך אלץ נישט פונקטליך אויסרעכענען, ווייל עס מאכט זיך זייער אסאך אז די פלייט סקעדזשועלס ווערן פארשפעטיגט, און אין אזא פאל וועלן די פילאטן בלייבן ארבעטן מער ווי זייערע 8 שטונדן פאר דאמעסטיק, און 12 שטונדן פאר אינטערנאציאנאל. צום מערסטן ווערן די סקעדזשועלס פארשפעטיגט ווען איינע פון די פילאטן קענען נישט אנקומען אין דער לעצטע מינוט, און מען מוז פארשאפן א רעזערוו פילאט.
צוגערייטונגען פונעם פילאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בעפאר א פלייט הייבט זיך דארף דער פילאט איבערקוקן אלע אינפארמאציע וועגן די פלייט און זיין אין קאנטאקט מיט'ן קאנטראל טורעם. דער פילאט טרעפט זיך מיט די גאנצע מאנשאפט, און מאכט זיכער אז אלעס איז גרייט. דער פילאט דארף דאן אונטערשרייבן אן אזויגערופענע פלייט רעליס, וועלכע איז א דאקומענט וועלכע פארזיכערט אז אלעס איז גרייט. דער פילאט וועט דאן באקומען אינפארמאציע פון די קאנטראל טורעם איבער די וועטער און א פונקטליכע באריכט פון די פאסאזשירן, און וויפיל זיי ציילן. רוב פליגער האבן היינט אריינגעבויטע פרינטערס וועלכע פרינטן באלד ארויס אלע אינפארמאציע, כדי דער פילאט זאל נישט דארפן פארברענגן א איבעריגע מינוט.
ווען אלעס איז גרייט וועלן די מאנשאפט פארשליסן אלע טירן, און דער פילאט וועט דאן געבן דעם "אקעי" צו די געיט ארבייטער, וועלכע וועלן צוריק שטופן דעם פליגער צו די ראנוועי. פון דארט וועט דער פילאט נאכפאלגן די גענויע אינפארמאציע וואס ער ווערט געגעבן פון די קאנטראל טורעם.
נאכדעם וואס די פלייט האט געלאנדעט, וועט דער פילאט זיך נאכאמאל טרעפן מיט די מאנשאפט און הערן אויב איינער האט עפעס איבערצוגעבן. דער קא-פילאט דארף דעמאלט איבערקוקן אלע אינסטרומענטן און זיכער מאכן אז אלעס ארבעט געהעריג.
די איינציגסטע פיזישע ארבעט וועלכע דער פילאט טוט איז דאס אויפהייבן און לאנדן. איבער די גאנצע רייזע פארן די היינטיגע פליגער אויטאמאטיש, און די פילאטן דארפן נאר האלטן אן אויג. אויפהייבן און לאנדן איז א שווערע ארבעט יעדעס מאל, און אפילו די מערסט ערפארענע פילאטן אטעמען אפ נאך יעדע לאנדונג. די פילאטן דארפן זיין גרייט יעדע מינוט אין פאל עס מאכט זיך אן עמוירדזשענסי, און דאן וועלן זיי מוזן איבערנעמען דאס רעדל, ווייל די פליגער זענען אזוי איינגעשטעלט אז ווען עס מאכט זיך די מינדעסטע פראבלעם טוט זיך די אויטאמאטישע סיסטעם אויסלעשן.
זינט פלייטס פארן איבער די גאנצע וועלט און די קאנטראל טורעמעס מוזן זיין אין קאנטאקט מיט די פילאטן, האבן די עירליינס אויפגעצויגן די ענגלישע שפראך אלס די אפיציעלע שפראך וואס ווערט גענוצט אין אלע קאנטראל צימערן אין די גאנצע וועלט. אויב דער פילאט קען די נאטיווע שפראך דעמאלט וועלן זיי יא רעדן אין זייער שפראך.
טייל פילאטן קענען נאר אזויפיל ענגליש וויפיל עס פעלט אויס צו פארשטיין די קאודס, און עס האט שוין טאקע פאסירט מער ווי איין עקסידענט נאר צוליב די אומפארשטענדעניש פון די קאנטראל טורעם און דער פילאט.
פלייט אטענדענטס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס געזעץ פארלאנגט אז עס מוז זיין כאטש איין פלייט אטענדענט פאר יעדע 50 פאסאזשירן. די ארבעט פון די פלייט אטענדענטס הייבט זיך אן בעפאר דער ערשטער מענטש טרעט ארויף אויפ'ן פליגער, און ענדיגט זיך נאכדעם וואס דער לעצטער מענטש טרעט אראפ.
בעפאר די טירן ווערן געעפענט דארפן אלע פלייט אטענדענטס זיין גרייט אויף זייערע פאזיציעס, און ווען די פאסאזשירן קומען ארויף דארפן זיי צייגן די זיץ פלעצער, העלפן ארויפלייגן די באגאזשן, טרענירן די פאסאזשירן וועלכע זיצן ביי די עמוירדזשענסי טירן צו זיין גרייט, צייגן די זיכערהייטן וועלכע דער פליגער פארמאגט, און זיכער מאכן אז יעדער איז צוגעבינדן מיט די זיץ פאסיקעס.
ווען דער פליגער איז גרייט זיך צו הייבן וועט דער פילאט געווענליך אויסרופן צו דערמאנען די פלייט אטענדענטס זיי זאלן זיך צובינדן צו די ספעציעלע דזשאמפ זיצן וועלכע זענען אינסטאלירט פון פארנט און פון אונטן.
איינמאל דער פליגער איז שוין אויסגעגליכן וועלן זיי צוגרייטן איבערבייסונגן און מאלצייטן פאר די פאסאזשירן.
אזוי זענען זיי פשוט'ע באדינער, אבער זיי זענען אויך געלערנט צו זיין גרייט אין פאל פון א עמוירדזשענסי. זיי דארפן קענען בארואיגן די פאסאזשירן, און וועלן העלפן די פאסאזשירן ארויסגיין פון דעם פליגער בעפאר זיי קענען ארויסגיין. סיי וואספארא פראבלעם עס מאכט זיך זענען זיי פאראנטווארטליכט צו האלטן די פאסאזשירן רואיג און געבן הילף פאר די וואס דארפן עס.
די עירליינס פרובירן צו נעמען פריינטליכע און העפליכע מענטשן אלס פלייט אטענדענטס, וועלכע קענען אויך צייגן א רואיגע געמיטער אין פאל פון א פאניק. די געקליבענע קאנדידאטן ווערן טרענירט פאר 2 מאנאטן און אויב זיי מאכן דורך אלע טעסטן ווערן זיי אויפגענומען צו די דזשאב. עס שרייבן זיך איין פיל מער קאנדידאטן וויפיל עס איז מעגליך אויפצונעמען, ווייל די ארבעט איז פאררעכענט אלס א גרינגע ארבעט מיט אסאך בענעפיטן.
רוב עירליינס וועלן לאזן זייערע פלייט אטענדענטס פארן סייוויי פאר קוים עטליכע דאלאר אויב עס איז פאראן איבעריגע זיצן.
פלייט אטענדענטס זענען איינגעשטעלט אזויווי די פילאטן, און עס זענען פאראן די וואס האבן א סקעדזשועל און עס זענען פאראן אסאך אין רעזערוו וואס ווייסן נישט וואו די נעקסטע מינוט וועט זיי טראגן. די וואס פארן ווייט באקומען שטיבער אין האטעלן איבער צו נעכטיגן, און טייל קומען יא צוריק אהיים יעדע נאכט.
מאנשאפט היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען פליגער האבן אנגעהויבן פליען אין דער לופטן זענען די פילאטן געווען די משה-מענטשן וועמען יעדער האט ארויפגעקוקט. ווען איינער האט באגעגענט א פילאט איז געווען א גאנצע שמחה אזויווי איינער זאל היינט טרעפן דעם פרעזידענט. פירן א פליגער איז געווען א שווערע ארבעט וואס ווייניג האבן געקענט כאטש עס איז נאר געווען איין קאנטראל רעדל און דאס אלעס. ווען פליגער טעכנאלאגיע איז געווארן מער פארגעשריטן האבן די פילאטן געהאט א גרינגערע ארבעט אבער די טרענירונג האט געדויערט פיל לענגער ווייל די פילאטן האבן זיך געברויכט אויסלערנען וואס יעדע אינסטרומענט טוט און וויאזוי מען קאנטראלירט דאס.
אין די צייטן פון די ערשטע וועלט קריג האט זיך אנגעהויבן פילאט טרענירונג אין די מאסן אבער נאר פאר די מיליטער. נאך די קריג און נאכמער נאך די צווייטע וועלט קריג האבן די פילאטן אנגענומען קאמערציאלע פלייטס און אלע פילאטן זענען געווען קריג'ס העראס. היסטאריע זאגט אז נאך אין 960' זענען אלע פילאטן געווען ווייסע מענער מיט א מיליטערישע רעקארד. מיט די יארן האט זיך דאס געטוישט און די עירליינס האבן אנגעהויבן אויפנעמען אויך פרויען און מינאריטעט פילאטן און מען האט געגעבן די מעגליכקייט אפילו פאר די וואס וואס זענען נישט געווען אין די מיליטער אזוי לאנג ווי זיי האבן די ריכטיגע ערפארונג. היינט זענען טאקע נאר האלב פון די פילאטן מיליטער לייט.
אין די ערשטע יארן פון קאמערציאלע עירקרעפט זענען רוב פליגער געפארן מיט קארגא און האבן אויפגענומען ווייניג מענטשן ווייל עס איז געווען זייער טייער. עס זענען פארשטייט זיך נישט געווען קיין פלייט אטענדענטס און יעדער האט זיך געדארפט ספראוון מיט זיך אליינס און די פילאטן האבן מיטאמאל געהאט צייט אנצוקוקן די פאסאזשירן ווייל זיי זענען געווען זייער פארנומען. ווען עירליינס זענען געווארן מער פארנומען און זיי האבן אויפגענומען מער פאסאזשירן האבן געוויסע עירליינס אויפגענומען יוגנטליכע צו העלפן די פאסאזשירן און געבן אינפארמאציע. אין 930' האט א נוירס מיט'ן נאמען עלען טשארטש פארגעשלאגן פאר באואינג (וועלכע איז דעמאלט געווען אויך אן עירליין) אז עס וואלט געווען א גוטע געדאנק איינצוטוישן די יוגנטליכע מיט רעגיסטרירטע נוירסעס וועלכע זענען געלערנט צו זיין בייהילפיג צו מענטשן און וועלן קענען העלפן אין פאל פון אן עמוירדזשענסי. באואוינג האט געפאלן די געדאנק און האט אויפגענומען 8 נוירסעס פאר א 3 מאנאטן פראבע אויף עטליכע פון איר עירקרעפט. די פראבע איז געווען א סוקסעס און די פאסאזשירן האבן אויסגעדרוקט שטארקע צופרידנהייט פון די העפליכע נוירסעס. פון דארט האט שוין נישט געדויערט לאנג ביז אלע עירליינס האבן נאכגעטאן דאס זעלבע און מיט דער צייט האבן די פלייט אטענדענטס מער נישט געברויכט זיין קיין נוירסעס, אבער די העפליכקייט און צוגעלאזנקייט איז געבליבן א וויכטיגע עלעמענט אין זייער שטעלע.
די ניי אויפגעקומענע פלייט אטענדענטס זענען גערופן געווארן סטוארדסעס און האבן נאר געמעגט זיין יונגע פרויען וואס האבן נאך נישט געהייראט ווייל די עירליינס האבן געהאלטן אז א געהייראטע פרוי וועט נישט קענען טאן די ארבעט זייענדיג אזויפיל אוועק פון אינדערהיים (אמאל איז געווען אן אנדערע וועלט). זיי האבן געמוזט זיין א געוויסע הויך און א געוויסע וואג זיכער צו מאכן אז זיי זענען גענונג אקטיוו און צוגעשטעלט פאר די ארבעט. די שטעלע איז געווארן זייער אן ארויפגעקוקטע דזשאב אבער די פלייט אטענדענטס זעלבסט האבן נישט גענאסן קיין סאך בענעפיטן אין יענע יארן און האבן באקומען גאר ווייניג באצאלט.
מיט די יארן האט זיך אבער אלעס געטוישט און יעדער האט געקענט ווערן א פלייט אטענדענט. די עירליינס האבן זינט דאן שטענדיג אויפגענומען מענער און פרויען אייניג און פון אלע סארטן און היינט באקומען זיי די זעלבע בענעפיטן פון די פילאטן, ווייל די עירליינס האבן באשלאסן אז די פלייט אטענדענטס זענען דאס געזיכט פון די עירליין וועלכע די פאסאזשירן זעען דורכאויס רוב שטונדן פון א פלייט.


text:
וויסנשאפט
װיסנשאַפֿט (העברעיש: מדע. ענגליש: Science) איז די שטודיע און וויסן פון נאטור, דעם אוניווערס און דעם מענטשלעכן קערפער דורך אן אנגענומענעם וועג פון לערנען.
אין אלגעמיין האט וויסנשאפט צו טאן מיט פארשן, ווייל דורכן פארשן דערוווסט מען זיך זאכן. דער וואס פארנעמט זיך מיט וויסנשאפט הייסט א וויסנשאפטלער, און דער וואס פארשט הייסט א "פארשער".
עס איז דא צוויי ערליי סיבות פארוואס א מענטש פארשט, איינע קומט פון א נאטירלעכע נייגעריקייט וואס א מענטש אינטרעסירט זיך צו פארשטיין און ארויס האבן ווי יעדע זאך איז צוזאמגעשטעלט, און נאך א סיבה, איז כדי צו אנטוויקלען און אויפצוטאן פאר דער וועלט אין אלערליי ענינים וו.צ.ב.ש. באשאפן נייע מעדיצינען א.א.וו..
עס איז א כסדר'דיגע טוישענדע וועלט און אלעס גייט קודם אויף טעאריעס געבויט אויף פאקטן, ביז עס ווערט אפגעוואנדען פון נייערע פאקטן.
אינהאַלט
קאטעגאריעס פון וויסנשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביאלאגישע וויסנשאפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיזישע וויסנשאפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאציאלע וויסנשאפטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויסנשאפט קעגן רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רוב וויסנשאפט וועלט האלט פון די טעאריע פון עוועלאציע. אבער זענען נאך אלס פונקט אזוי גלויביג אין רעליגיע. אמאל אבער איז דער אלגעמיינער וויסנשאפטלעכער געווען מער גלויביג ווי די מאסן, ווייל פאר די טעאריע פון עוועלאשען האט מען אלע וואונדער און חסד פון באשעפעניש אנגעהאנגען אין א גוטער קלוגער באשעפער, היינט צוטאגס גלייבן זיי דאס אלס אן עקסידענט דורך עוועלאציע. אזוי ארום האט זיך געשאפן א קאנטער קולטאר פון גאר פרומע עקסטרמע רעליגיעזע וואס גלייבן נאר אין נפלאות הבורא, שער הבחינה אדער ווי מען רופט דאס אן אין ענגליש אינטעליזשענט דעזיין שטרעמונג קעגן די אלגעמיינע וויסנשאפטלעכע באוועגונג.
די וויסנשאפט באוועגונג איז געשטיצט דורך אלע געלטער פון אלע מאדערענע רעגירונג סיסטעמען פון די מידיע, ביז די חינוך אינסטעטוציעס פון קינדערגארטן ביז די גרעסטע פארש צענטערס און אוניווערסיטעטן וואס פאפמפען אריין אין דעם טריליאנען דולער א יאר אויפצוהאלטן דעם טעאריע. לעומת זה זענען די רעליגיעזע חינוך אינסטעטוציעס מאכטלאז קעגן דעם מעכטיגן אפאראט און סשאפט זיך א מציאות אז רוב וועלט נעמט אן די עוועלאשען טעאריע קעגן די אמונה פון א מנהיג ובורא.
די פרומע באשולדיגען די וויסנשאפטלעכער אין זיין פאנאטישע פאנדאמענטאליסטן, ווייל מ'זעהט אזויפיל שוועריגקייטן, אויסגערעכענטע טיפע פלענער און וואונדער אין די נאטור אז עס אומעגליך צו זאגן אז דאס בלויז אן עקסידענט פון עוועלוציע. זיי זאגן אז וועגן דעם איז וויסנשאפט אזא שטארקע גלויבן, ווייל די אלע וויסנשאפטלעכער ווילן זינדיגן ממילא זוכן זיי א ברעינוואשינג אז עס איז נישטא קיין באשעפער און ציל פון די וועלט כדי מען זאל קענען זינדיגן.
און די וויסנשאפלעכער באשולדיגן צוריק די רעליגיעזע פרומע אין קאמפ מיט וויסנשאפ אז דאס איז פאנאטיש און פאנדאמעטאליסטיש צו גלייבן אז עפעס א העכערע כוח האט געמאכט די וועלט טרוקן אן קיין טוישונגען בשעת ווען זיי זעהן נישט קיין אנדער טעאריע וואס מ'קען פארשטיין, און דאס אז עס איז וואונדערליך און שווער מיט אומפארענטפערטע פראגעס מאכט נאך נישט אויס טעאריע. און די קעגנער פון וויסנשאפט זענען א סכנה פאר די וועלט ווייל זיי ווילן ארויפצווינגען א אומבאזירטע הוילע נישט-וויסנשאפטלעכע תירוץ אויף אלע פראגעס.


text:
אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט
די אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט (פויליש: Podkarpackie פאדקאַרפאַצקיע) איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין דרום-מזרח פוילן. זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער ריישער, פשעמישלער, קראסנער און (טייל פון) טארנער און טארנאבזשעגער וואיעוואדעשאפטטן.
דער נאמען פון דעם פראווינץ שטאמט פון דער נאנטקייט צו די קארפאטן בערג. איר הויפטשטאט איז ריישע.
די פראווינץ האט גרענעצן מיט קליינפוילן צו מערב, שווענטאקזשיקיע וואיעוואדעשאפט צו צפון-מערב, לובלינער וואיעוואדעשאפט צו צפון, אוקראינע צו מזרח און סלאוואקיי צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 17,844 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 2,096,971 (אין 2006). די פראווינץ איז זייער בערגיק, און האט אסאך וועלדער וואס באדעקן 35.9% פונעם גאנצן שטח.


text:
שב"כ
שַבַ"כ (ר"ת: שרות בטחון כללי, אלגעמיינע זיכערהייטס דינסט), פון אנהייב איז עס גערופן געווארן ש.ב., און דער נאמען איז פארבליבן, אין מערערע שפראכן. איז דער ישראל אינערליכער שפיאנאזש אגענטור, וואס איז פאראנטווארטליך אויף מערערע אפטיילונגען, וואס געפונען זיך נישט אין ישראל זעלבסט.
איינע פון די וויכטיגע זאכן מיט וואס זי באשעפטיקט זיך, איז קאנטער-שפיאנאזש. ווי אויך לייבוועכטער פון ישראל פערזענלעכקייטן. קאנטער טעראר צווישן די אראבישע באפעלקערונג, אין ישראל, און אין מערב ברעג, און עזה שטרייף. אויף ישראל אמבאסאדארס ארום די וועלט. אויף לופטפעלדער און פליגערס וואס קומען קיין ישראל, זענען זיי פאראנטווארטליך אויף די זיכערהייט, און אויף די פאסאזשירן.
די שב"כ איז געגרינדעט געווארן 1949, אלס אן אפטיילונג פון צה"ל, שפעטער איז עס אריבער פונעם מיליטער, און אונטער דער פרעמיער מיניסטער דירעקט, דער נאמען פונעם דירעקטאר איז געווען א געהיימניס ביז 1996.
די שב"כ איז אריבער עטליכע איבערקערענישן, ספעציעל ווען יגאל עמיר, האט כלומרשט אומגעברענגט יצחק רבין, און די שב"כ האט אים געלאזט צוקומען, אזוי נאנט צום פרעמיער. אויסער דעם ווען אבישי רביב, האט מאביליזירט ראדיקאל רעכטע צו טון פארשידענע אונטערנעמונגען, וואס האט פארשווארצט די רעכטע, אין די אויגן פון די באפעלקערונג.
צו פארעכטן די פעלערן איז עמי איילון געווארן דירעקטאר, אין 1996. און אין 2000, איז אבי דיכטער, געווארן דירעקטאר. ביים אויסבראך פונעם אינטיפאדע, איז די שב"כ געווען זייער אקטיוו, אונטער צו ברענגען דעם טעראר, און ברענגן טעראריסטן צו גערעכטיקייט, אי דורך אומברענגען אי דורך פארכאפן און ברענגן צום געריכט, דער היינטיקער דירעקטאר הייסט יובל דיסקין.
די סלאגאן פונעם שב"כ איז באשיץ אן פארכטן.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אלגעמיינע זיכערהייט דינסט, אפיציעל וועבזייטל
- חוק שירות הביטחון הכללי, כנסת וועבארט