text:
שמשון רפאל הירש
הרב שמשון בן רפאל הירש (כ"ה סיון ה'תקס"ח - כ"ז טבת ה'תרמ"ט), געבוירן אין האמבורג, איז געווען דער פירענדער תורה פערזענלעכקייט פון דער ארטאדאקסישער געמיינדע אין דייטשלאנד. ער איז געווען אן אייניקל פון מענדל האמבורגער, דער מייסד פון דער תלמוד תורה אין האמבורג.
ער האט איינגעפעדעמט אין זיך פייערדיגע קנאות צו קעמפן קעגן דער רעפארם באוועגונג וואס האט אפגעווישט דעם אידישע פאלק אין דייטשלאנד, מיט גאר שטארקע השכלה רעלאטיוו צו די אנדערע פרומע אידן אין מזרח אייראפע, מיט זיין שטאלץ און עהרע אז א אידן מוז קענען די גויאישער שפראך און וויסענשאפט מיט זיין תורה עם דרך ארץ שיטה.
ער ווערט פאררעכענט אלס דער אויספארעמער גרינדער און פאטער פון ארטאדאקסיע און איבערהויפט מאדערן ארטאדאקסיע און אויך דער עקזעמפאל פון קנאות און יעדן קאמף קעגן מאדערנעזאציע.
ער האט געארבעט אין א ספרים געשעפט פאר פרנסה אלס גאר אינגערמאן.


c: text/html

text:
נטילת ידיים
נטילת ידים איז איינע פון די 7 מצוות וואס די חכמים האבן מתקן געווען זיך צו וואשן די הענט מיט א קווארט כדי צו רייניקן דעם קערפער פון טומאה. כאטש וואס היינט נאך וואס דער בית המקדש איז חארעב איז באטל געווארן הלכות טומאה, טראצדעם האבן די חכמים מתקן געווען זיך צו וואשן די הענט צו פארשווינדן די טומאה פון דער קערפער.
ווען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פאר ווען מען עסט א חשוב'ער מאכל.
- אין דער פרי ווען מען שטייט אויף פון שלאף.
- נאך וואס מען רורט אן אומרייניגע פלעצער אין קערפער.
- פאר ווען מען גייט דאווענען.
- נאכן שערן די נעגל.
- נאכן שערן די האר.
- נאכן ארויסקומען פון א באדע צימער אדער פון בית הכסא.
- כהנים פאר ברכת כהנים.
זעט אויך: מקווה

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
יעקב וויינראט
ר' יעקב וויינראט איז א פרומער אידישער אדוואקאט וואס איז דער גרעסטער אדוואקאט אין ארץ ישראל. ער פארטרעט אלעמען פון פאוער פונעם ראש הממשלה ביזן חברי הכנסת.
ער איז 59 יאר אלט, א טאטע פון 6 קינדער וואוינט אין רמת גן און זיין דאקטאראט האט געדינט אלס יסוד פאר א געזעץ צו באפרייען עגונות אין ארץ ישראל פון זייערע מענער וואס ווילן נישט געבן קיין גט.
ער איז אויך א פראפעסער פאר געזעץ און א פיליזאף, פסיכיאלאג, מאטעמאטיקער, און גרויסער תלמיד חכם.
ער איז געווען א תלמיד פון פאנאוועזשער ישיבה.
ער איז געווען א מיטגליד אין וועדת טל.


text:
מנחם מענדל מארגנשטערן
רבי מנחם מענדל מארגנשטערן זצ"ל (ה'תקמ"ז - כ"ב שבט ה'תרי"ט) פון קאצק, באקאנט אלס "דער קאצקער רבי".
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי מנחם מענדל איז געבוירן אין גוריי אין יאר ה'תקמ"ז צו זיין פאטער הרב יהודה לייביש און זיין מוטער עטא (אדער עלקא אדער אסתר), א טאכטער פון ר' ישכר בער הלוי סג"ל פון גוריי.[1]
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין עלטער פון פופצען יאר איז רבי מנחם מענדל געגאנגען לערנען ביים חוזה פון לובלין, נאכהער איז ער געגאנגען לערנען ביים ייד הקדוש אין פרשיסחא, נאך זיין רבין'ס פטירה איז רבי מנחם מענדל געבליבן ביי זיין נאכפאלגער הרב שמחה בונם פון פרשיסחא.
אין יאר ה'תקפ"ז נאך דער פטירה פון רבי שמחה בונם פון פרשיסחא האט רבי מנחם מענדל אנגעהויבן פראווען זיין אייגענע רביסטעווע אין טאמאשאוו אין נאכהער איז ער אריבער קיין קאצק. רוב פון די חסידים פונעם רבי'ן ר' בונים האבן מקבל געווען רבי מנחם מענדל אלס רבי'ן.
מעגליכע אפיקורסות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מעשה האט, פאר פארשטענדליכע סיבות, פארשידענע גירסא'ס. לויט געוויסע מקורות, האט די רבי ביי די שבת טיש פרייטיג צונאכטס אויסגעלאשן די לעכט און אויסגערופען "לית דין ולית דיין!"[2]. לויט אנדערע מקורות האט ער נאר אנגערירט די לייכטער, און לויט געוויסער גירסא'ס האט ער נישט מער ווי געשריגן אויף זיינע חסידים[3], אדער אויפן באשעפער[4]. די משכילים האבן האבן פארשפרייט אז די קאצקער רבי איז געווארן א באהאלטענע אטעאיסט[5], און די חסידים האבן נישט געוואלט רעדן דערוועגן, נאר עס גערופן "שבת שחלה רבינו".
די רבי איז דערנאך געווען איינגעשפארט אין א שטוב פאר צוואנציג יאר[3] - ביז זיין פטירה, און ער האט נאר געהאט קאנטאקט מיט זיינע גאר נאנטע מקורבים און משפחה.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי מנחם מענדל איז נפטר געווארן כ"ב שבט ה'תרי"ט.
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון זיינע תלמידים:
- רבי חנוך העניך הכהן לעווין פון אלעקסאנדער
- רבי יצחק מאיר אלטער פון גער
- רבי מרדכי יוסף ליינער פון איזשביצא
- רבי יהודה לייב אייגער פון לובלין
פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע קינדער:
פון זיווג ראשון מרת גליקל (א טאכטער פון ר' אייזיק ניי פון טאמאשאוו):
- הרב דוד מארגנשטערן פון קאצק.
פון זיווג שני, מרת חיה ליפשיץ ( א טאכטכער פון ר' משה "חלפן")
- מרת ברכה, די ווייב פון הרב בערל וואלף ראפאפארט פון קאצק.
- מרת שרה צינא, די ווייב פון הרב אברהם בארנשטיין פון סאכאטשאוו.
- יעקב שמחה מארגנשטערן, נפטר געווארן אלס קינד
- הרב בנימין מארגנשטערן
- הרב משה ירוחם מארגנשטערן
- פערל מארגנשטערן


text:
גענעראל פארזאמלונג
א גענעראל פארזאמלונג איז אן אסיפה פון מיטגלידער אין אן אסאסיאציע אדער פירמע אדער א קהילה וואס מען האלט בדרך כלל איין מאל א יאר. אפטמאל איז דא א פליכט פונעם געזעץ צו האלטן א גענעראל פארזאמלונג.
ביי חסידישע קהלות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז א נייער באגריף אין די לעבענס שטייגער פון די חסיד'ישע קהלות אין אמעריקע, וואו מען האט אויפגעשטעלט באזונדערע קהלות אין די גרויסע שטעט, וועלכע פירן זיך יעדער פאר זיך כאילו מען וואוינט אין א באזונדערע שטאט.
די קהלות פארמאגן געווענליך "שטאטוטן" דאס זענען די תקנות און געזעצן פון די קהלה ווער עס מעג געהערן צו די קהלה, און וואס זענען דאס אייגענטליך די גרונד פרינציפן פון די קהלה.
ווען עס קומט אויף עפעס א ערענסטע געשעעניש אין די קהלה, ווען עס נויטיגט זיך צו קאמיוניקירן מיט די קהלה מיטגלידער, ווערט פאררופען א "גענעראל פארזאמלונג" וואו עס טרעטן אויף די ראשי הקהילה, דער רב, אדער פארטרעטער פון די קהלה, און גיבם איבער די לעצטע אנטויקלונגען.
ווען מען וויל טוישן עפעס אין די שטאטוטן, קען מען דאס נאר טוהן מיט א "גענעראל פארזאמלונג".


text:
אינטעריגאציע
אינטערעגאציע אדער אויספֿרעגונג איז א ספעציעלע סיסטעם פון טאקטיקן און מעטאדן וועלכע ווערט גענוצט דורך די פאליציי צו מאכן רעדן ארעסטאנטן פון וועלכע מען דארף האבן אינפארמאציע וועלכע קען פירן צו ווייטערדיגע ארעסטן.
אינהאַלט
- 1 פראקטיק
- 2 אויספארשונג טעכניקס
- 3 די ניין טריט צוגאנג צו אן אויספארשונג
- 4 קאנטראווערסיע
פראקטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארברעכן איז אן אנגייענדיגע פראבלעם אין סאסייאיטי און וויפיל מען זאל נישט פרובירן דאס קעמפן וועט מען קיינמאל נישט באווייזן דאס צו עלימינירן. מען נוצט היינט פארגעשריטענע טעכנאלאגיע צו כאפן פארברעכערס און דאס האלט צוריק אנדערע פון באגיין א פארברעכן. ווי מער פארברעכער מען כאפט אלס קלענער ווערט די פארברעכן ראטע ווייל דאס לערנט א לעקציע.
כאפן א פארברעכער איז איין זאך, און דאן קומט די ארבעט פון אויספארשן. מען פארשט פארברעכער צוליב צוויי סיבות. ערשטנס וויל מען דערגיין מיט וועמען זיי זענען באגאנגן פארברעכנס און ארעסטירן יענע אויך. און אויסער דעם ווילן די לאו ענפארסמענט אגענטורן זיך לערנען וויאזוי פארברעכנס ווערן דורכגעפירט כדי מען זאל קענען אפהאלטן אנדערע פון טאן דאס זעלבע.
אין טיראנישע רעגירונגן פייניגט מען פארברעכער פיזיש ווילאנג זיי קענען דאס מער נישט אויסהאלטן און געבן ארויס אינפארמאציע. אין די פרייע וועלט איז כמעט נישט פאראן אזא זאך און די ארבעט איז א פסכילאגישע. אויספארשער זענען געלערנט וויאזוי צו נוצן פסכילאגישע טאקטיקן און סאציאלע באאיינפלוסן וועלכע ברעכט א מענטש'נס עקשנות און ער עפענט זיך, אמאל אפילו אומוויסנדיג.
פארברעכער זענען אין גרויס טייל זעלבסשטענדיגע מענטשן וועלכע נעמען געוואגטע שריט און זענען הארטנעקיג ווען עס קומט צו אן אויספארשונג. די אויספארשער דארפן באנעמען דעם פארברעכער'ס פערזענליכקייטן און אויסגעפינען א וועג וואו מען קען אריינדרינגן און אים אפשוואכן ער זאל פארלירן קאנטראל פון זיין מוח און ארויסגעבן וואס מען וויל פון אים האבן.
דער מוח איז די וואונדערליכסטע טייל פון קערפער אבער וועט שנעל אויפגעבן איינמאל מען הייבט אן נאכלאזן. ווען א מענטש האט אן ערנסטע פראבלעם וועט ער דאס גרינגער קענען באהאנדלן אויב אין זיין געוויסן האלט ער זיך שטארק. אויב נישט פאלט דער מוח אריין אין דעפרעסיע און דעמאלט הייבן די פראבלעמען אן קומען איינע נאך די אנדערע ווייל דער מוח מאכט מער נישט די בעסטע באשלוסן.
די אויספארשער נעמען זיך אויף א פארדעכטיגטן און הייבן אן שפילן מיט זיין גייסט אויף אלע וועגן ביז זיי טרעפן דעם וועג אריין. די אויטאריטעטן זאגן אז בערך 55 פראצענט פארברעכער אין אמעריקע געבן זיך אונטער ביי די אויספארשונגן.
אין אמעריקע איז די ארבעט פון אויספארשונגען אויך געווען אמאל גרינגער. פאליציי האבן גענוצט פארשידענע פיזישע טאקטיקן וועלכע זענען געווען לעגאל. מען האט געלאזט הונגערן, אוועקגענומען שלאף, שטארקע ליכטיקייט אדער טונקעלקייט, און אנדערע אומבאקוועמליכקייטן. מען האט אפילו געמעגט שלאגן מיט ספעציעלע ראבערנע שטעקענעס וועלכע האבן נישט געלאזט קיין צייכענעס. מיט די אלע זאכן איז נישט געווען זייער שווער צו צוברעכן א מענטש ביז עטליכע טעג.
אין די דרייסיגער און זעכציגער יארן האט זיך דאס געטוישט און די אלע זאכן זענען געווארן אומלעגאל. די סופרים קארט האט דעמאלט אויפגעוויזן אז אין אסאך פעלער האבן אומשולדיגע מענטשן מודה געווען אין פארברעכן וועלכע זיי זענען קיינמאל נישט באגאנגען נאר ווייל זיי האבן געוואלט מען זאל זיי אפלאזן.
עס זענען פאראן צוויי אמענדמענדס אין די אמעריקאנער קאנסטיטוציע וועלכע גיט די רעכט פאר יעדן צו בלייבן שטיל אדער פארלאנגן אן אדוואקאט וועלכע זאל אים אנווייזן וואס יא אדער נישט צו זאגן. די סופרים קארט האט דעמאלט אויפגעשפילט עטליכע פעלער אין וועלכע די אנגעקלאגטע האבן נישט געוואוסט פון זייערע רעכטן און האבן מודה געווען אויף אומשולדיגע זאכן נאר ווייל זיי האבן געמיינט אז אזוי וועלן זיי אפקומען גרינגער. א געזעץ איז דעמאלט אריין אין קראפט אז די לאו ענפארסמענט אגענטן מוזן איבערגעבן די רעכטן פאר יעדן אנגעקלאגטן אין דער צייט וואס ער ווערט ארעסטירט.
דאס געזעץ גיט די רעכט צו בלייבן שטיל אדער נעמען אן אדוואקאט. אבער עס טוט נישט אפהאלטן די רעכטן פון די לאו ענפארסמענט צו נוצן זייערע טאקטיקן יענעם צו מאכן רעדן אזוי לאנג ווי זיי פייניגן נישט יענעם פיזיש.
די ערשטע זאך וואס די פאליציי וועט טאן צו מאכן רעדן איז די גוטע און שלעכטע טעכניק. אין דעם שפיל וועט איין אפיציר שפילן ווי דער שלעכטער מענטש וועלכער וויל דעם פארדעכטיגן אריינשליידערן אין טורמע און דער צווייטער אפיציר וועט שפילן ווי דער גוטער וואס איז מער צוגעלאזן און פרובירט אים באשיצן פון דעם שלעכטן אפיציר. מיט דעם געווינט מען צוטרוי צום פארדעכטיגן און ער וועט גרינגער רעדן. אויב דאס ארבעט נישט וועט מען אים סטראשן וואס עס קען אים ערווארטן אויב ער רעדט נישט. די פאליציי מעגן נישט סטראשן מיט שטראפן וועלכע יענער קען נישט באקומען אבער מעגן סטראשן מיט די ערגסטע וואס קען אים ווארטן כאטש עס מאכט זיך זעלטן אז איינער אין אזא צושטאנד זאל באקומען די מאקסימום שטראף.
אין די 50ער יארן האבן לאו ענפארסמענט אגענטורן אנגעהויבן נוצן די ליי דעטעקטאר מאשינען וועלכע האט זיי געהאלפן באשליסן אויב דער פארדעכטיגטער זאגט ליגנט. אבער די ליי דעטעקטאר איז קיינמאל נישט אנגענומען געווארן אלס א באווייז אין געריכט און ווארשיינליך איז עס צוליב דעם וואס עס איז נישט גענוג פונקטליך. די פאליציי נוצן עס זיך גרינגער צו מאכן די ארבעט אבער קענען דאס נישט ברענגן אין געריכט.
די ארבעט פון אויספארשונג מוז געטאן ווערן אין ווייניגער ווי דריי טאג ווייל עס איז פאראן א באזונדערע געזעץ (די 14'טע אמענדמענד) וועלכע גיט די רעכט פאר יעדן פארדעכטיגטן צו באקומען א שנעלע אנקלאגע. אויב קען מען נישט קלאגן יענעם מיט באווייזן וועט מען אים מוזן לאזן גיין פריי נאך דריי טאג. אויב טרעפט מען אים יא שולדיג קען מען אים ווייטער פארשן ער זאל ארויסגעבן נאך אינפארמאציע.
אויספארשונג טעכניקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מאדערן אויספארשונג איז א שטודיע אין דעם מענטשליכן נאטור. א מענטש וועט נאר רעדן צו א צווייטן ווען ער האט עפעס א שייכות מיט יענעם און שפירט אז ער קען יענעם געטרויען. איינמאל א מענטש הייבט אן רעדן צו א צווייטן איז שווער אויפצוהערן ווייל דער מענטש האט בטבע ליב צו קאמיוניקירן. איינמאל מען הייבט אן רעדן דעם אמת איז שווער נאכדעם צו זאגן ליגנט ווייל אמת איז די ריכטיגע קאמיוניקאציע און איינמאל מען האט דעם קאמיוניקאציע וויל מען דאס אנהאלטן. די שווערע ארבעט איז צו מאכן א פארדעכטיגטן רעדן. איינמאל ער הייבט אן ארויסגעבן וועט ער שוין ארויסגעבן אלעס ווייל מיט זיין ערשטע אמת'דיגע ווערטער האט ער אנגעבינדן קאמיוניקאציע מיט א נייע מענטש און דעמאלט איז שוין שווער דאס איבערצוהאקן.
די אויספארשער מעגן לעגאל זאגן ליגענט צו מאכן א פארדעכטיגטן רעדן. צום ביישפיל אויב דער פארדעכטיגטער האט בארויבט א באנק וועט מען אים זאגן אז מען האט געטראפן זיינע פינגער אפדרוקן אויף די הענטלעך פון די טירן אפילו אויב דאס איז נישט אמת. דער כלל איז אז דער פארדעכטיגטער וועט רעאגירן צו די אינפארמאציע, ספעציעל אויב ער האט אנגעהאט הענטשעך די גאנצע צייט. ער וועט פרובירן אויפווייזן אז עס קען נישט זיין און איינמאל ער וועט אנהייבן רעדן וועגן די פארברעכן וועט געעפענט ווערן א קאמיוניקאציע צווישן אים און דער אויספארשער און פון דארט און ווייטער וועט די ארבעט גיין גרינגער. דער כלל איז אויך אז מיט'ן זאגן ליגענט וועט א פארדעכטיגטער נאך נישט מודה זיין ווען ער איז אומשולדיג ווייל דאס איז נעגאטיוו צו א גוטע קאמיוניקאציע.
די ארבעט פון אויספארשונג הייבט זיך אן בעפאר דער אויספארשער עפנט זיין מויל. דער צימער וואו מען פארשט איז ספעציעל דעזיינט צו האבן א פסכילאגישע עפעקט אויף דעם פארדעכטיגטן דורך מאכן פארלירן זיין זעלבס קאנטראל. אזא צימער איז קליין מיט א טיש און דריי בענקלעך. צוויי אפיצירן און דער פארדעכטיגטער פארנעמען די זיצן און דער פארדעכטיגטער טרעפט זיך פנים אל פנים מיט צוויי אויספארשער אין א קליינע ליידיגע צימער וועלכע האט נישט קיין שום בילד אויף די ווענט אדער דאך און גארנישט ליגט נישט אויפ'ן טיש מער ווי א פאפיר און א פעדער. דאס מאכט דעם פארדעכטיגטן זיך שפירן אומבאקוועם און אויסגעשלאסן און זיין מוח הייבט אן שפילן דעם "לאמיך ארויס פון דא" וועלכע האלט אן דורכאויס די גאנצע אויספארשונג און האט א שטארקע עפעקט.
דער פארדעכטיגטער זיצט אין א ליידיגע צימער עס זאל נישט זיין עפעס וואס קען אים אוועקנעמען דעם קאפ. ער האלט גארנישט אין זיין הענט מיט וואס ער וועט זיך קענען ארומשפילן און אפילו א לעקטער סוויטש געפינט זיך נישט דארט ער זאל זיך נישט קענען פארקלאצן דערויף. דער צימער פארמאגט אן איין זייטיגער שפיגל וועלכע איז דוכזיכטיג פון די אנדערע זייט וואו אנדערע אפיצירן זיצן צו קענען מיטהאלטן די אויספאשונג. דאס שפילט אויף דעם פארדעכטיגטנס נערוון ווען ער ווייסט אז ער ווערט געזען דורך אנדערע אבער ער קען זיי נישט זען.
אויספארשער נוצן א 9 טריט צוגאנג צו אן אויספארשונג מיט אן הקדמה. אין די הקדמה וועט דער אויספארשער שפילן ווי א העפליכער צו דעם פארדעכטיגטן און שמועסן מיט אים וועגן זיין פערזענליכן לעבן. וויבאלד מען וועט רעדן זאכן וואס האט נישט צעטאן מיט די פארברעכן וועט דער פארדעכטיגטער נארמאל רעדן ווייל זיין מוח וועט גלוסטן צו קאמיוניקירן. דער אויספארשער וועט פרובירן צו געווינען זיין צוטרוי דורך מיטשטימען צו א טייל פון זיינע מיינונגן איבער זיין פערזענליכע לעבן.
די פראגעס וועלן זיין זאכן וואס דער פארדעכטיגטער וועט דארפן נוצן זיין זכרון, קאפ, און טעאריע. דארט וועט דער צווייטער אפיציר באטראכטן די באוועגונגן פון די אויגן און דאס אראפצייכנען. ווען א מענטש פרובירט זיך עפעס דערמאנען וועט ער געווענליך דרייען זיינע אויגן צו רעכטס ווייל דער טייל פון דעם מוח וואס האלט אינפארמאציע ליגט אויף די רעכטע זייט. ווען א מענטש טראכט וועט ער קוקן ארויף אדער צו לינקס און ווען ער בויט א טעאריע וועט ער קוקן גלייך אדער פארמאכן די אויגן. די אלע סימנים זענען געבויט אויף שטודיעס און וועט אנווייזן אסאך צו די אויספארשער.
נאכ'ן פרעגן אלע פראגעס וועגן זיין פערזענליכקייט וועט מען אים אנהייבן פרעגן אינפארמאציע איבער דעם פארברעכן. יעצט אויב דער אפיציר וועט אים פרעגן וואו ער איז געווען אין דער צייט וואס דער פארברעכן איז פארגעקומען וועט מען שנעל קענען באמערקן אויב ער ענטפערט דעם אמת אדער נישט. אויב וועט ער דרייען זיינע אויגן צו רעכטס איז א צייכן אז ער פרובירט זיך דערמאנען וואו ער איז טאקע געווען אין יענע צייט און מען וועט וויסן אז ער איז ווארשיינליך טאקע נישט דארט געווען. אויב וועט ער קוקן אויף ארויף אדער צו לינקס וועט מען באלד וויסן אז ער פרובירט יעצט אויפמאכן א געשיכטע.
די אויספארשער וועלן פארגלייכן זיינע אויגן באוועגונגן אין ביידע אויספארשונגן און וועלן לויט דעם געבן אן אורטייל אויב ער איז שולדיג אדער נישט. דער אורטייל איז טאקע נאר אן אפשאצונג אבער וועט אסאך צוהעלפן דורכאויס די אויספארשונג.
די ניין טריט צוגאנג צו אן אויספארשונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאנפראנטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אפיציר רעפרעזענטירט די פאקטן איבער דעם פארברעכן און אינפארמירט דעם פארדעכטיגטן די באווייזן וואס זענען פאראן אויף אים. די באווייזן קענען זיין אמת אדער אויפגעמאכט. דער אפיציר וועט דאס איבערגעבן מיט א שטייפע שטימע ווי ער וואלט געווען זיכער אז דער פארדעכטיגטער איז פארמישט אין דעם פארברעכן און דאס וועט אנצינדן א נערוועזיקייט אינעם פארדעכטיגטן. דער אויספארשער גיט דאס איבער שטייענדיג און וועט צומאל שפאצירן ארום דעם צימער און גיין נאנט צו דעם פארדעכטיגטן וואס וועט אים מאכן שפירן ווי מען אינוואדירט זיין פערזענליכע לעבן.
די ערשטע סימן אז ער איז מעגליך שולדיג איז אויב ער וועט בייסן די ליפן אדער קאמן זיין האר מיט די הענט. די ביידע זאכן צייגן אז ער איז אין א אפנארן געמיטער.
געשעענישן אנטוויקלונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אפיציר וועט דאן אנהייבן פארציילן די כראנאלאגיע פון די געשעענישן ווי ווייט ער ווייסט אדער שטעלט זיך פאר און וועט פרובירן אויפכאפן ווען דער פארדעכטיגטער שטימט איין מיט די געשיכטע און ווען נישט. זיין מוח וועט אויטאמאטיש אנבינדן א געוויסע קאמיוניקאציע ווען די געשיכטע וואס ווערט יעצט פארציילט דעגרייכט א פונקט וואס שטימט מיט די פאקטן. דער אפיצירן וועט דאן פרובירן ערקלערן סיבות פארוואס דער פארדעכטיגטער איז באגאנגן דעם פארברעכן און וועט פרובירן אויפכאפן אויב ער שטימט איין מיט איינע פון די סברות. צום ביישפיל אויב האט יענער ערמארדעט א צווייטן וועט דער אפיציר פרובירן אראפמאלן דעם קרבן אלס א שולדיגער און באטראכטן דעם פארדעכטיגן אויב ער שטימט אין מיט דעם אדער נישט.
אפווארפן לייקענונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בטבע וועט דער פארדעכטיגטער פרובירן לייקענען די באשולדיגונגען אבער די אויספארשער וועלן אים צוריק האלטן פון דאס טאן דורך איינמעלדן אז זיי וועלן ערשט רעדן און דערנאך וועט ער קענען ענטפערן. אויב יענער איז שולדיג וועט ער זיצן שטיל דורכאויס די געשיכטע און אויב נישט וועט זיין מוח אים צווינגען צו לייקענען אפילו ער מעג נישט יעצט. דער אפיציר וועט אים שטיל מאכן אבער וועט באמערקן ווען ער וויל רעדן און וועט דאס נוצן אלס א באווייז צי ער איז שולדיג אדער נישט. דאס ארבעט אויך גוט ווען דער אפיציר בויט די געשיכטע. ווען די געשיכטע שטימט וועט יענער זיצן שטיל און שפעטער לייקענען. אויב די געשיכטע גייט אוועק פון די רעלסן וועט יענע אויטאמאטיש פרובירן לייקענען און דער אפיציר וועט וויסן וויפיל פון די געשיכטע איז אמת אדער נישט.
מיט'ן האלטן דעם פארדעכטיגטן שטיל געווינען זיי נאך א וויכטיגע זאך. דער פארדעכטיגטער האט א רעכט צו בעטן אן אדוואקאט זאל רעדן אנשטאט אים און דאס וויל מען פארמיידן פאר אלע געלטער. דערפאר וועט מען אים זאגן צו זיין שטיל און פארציילן די געשיכטע פאר זיין פנים און אויפכאפן די אלע סימנים נאך בעפאר ער האט א שאנס צו בעטן אן אדוואקאט.
איבערקומען איינווענד (אבדזשעקשנס)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען א געשיכטע ווערט פארציילט פאר א פארדעכטיגטן וועט יענער אסאך מאל אפווארפן די גאנצע זאך אלס עפעס וואס איז אוממעגליך ער זאל האבן געטאן. צום ביישפיל אויב יענער איז פארדעכטיגט איבער א באנק רויבעריי וועט ער מעגליך זאגן דעם אפיציר אז ער איז זייער ערליך אין געלט און עס קען נישט זיין אז ער האט געטאן אזאנס. אזא אפווענדונג וועט דער אפיציר נישט שטערן ווייל דאס קען אים צוניץ קומען קעגן דעם פארדעכטיגטן. דער אפיציר וועט שפילן ווי ער שטימט איין אז ער וואלט נישט געקענט טאן אזא זאך און שפעטער וועט ער דאס נוצן אלס א בארעכטיגונג פארוואס ער איז אומשולדיג. עס קען דאך נישט זיין אז יענער האט געטאן אזאנס און עס מוז זיין אז ער איז געווען ארויס פון קאנטראל און נישט ביים וויסן. דאס וועט שטימען מיט דעם פארדעכטיגטן ווייל אין דער צייט פון אן אויספארשונג וועט ער שוין לאנג האבן חרטה אויף זיינע פארברעכנס און ער וועט פרובירן געווינען די צוטרוי צו דעם אויספארשער אלס איינער וואס איז באמת א פיינער נאר האט זיך נישט געקענט קאנטראלירן און האט חרטה.
געווינען אויפמערקזאמקייט (איטענשן)[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל דער פארדעכטיגער איז שוין גוט צעמישט וועט דער אויספארשער אנהייבן שפילן מער פריינטליך ווייל דעמאלט זענען די שאנסן גרויס אז ער וועט זיך עפענען צו קענען אויסקלארן די צעמישענישן. דער אפיציר וועט זיך דערנענטערן צו אים, רעדן מיט א שטילערע און איינגענעמע קול, און אמאל אפילו אים אנרירן אויפ'ן אקסל ווי ער וואלט אים פרובירט מחזק זיין.
דאס ברעכן פונקט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער צייט וועט א פארדעכטיגטער זיך געווענליך ברעכן און אנהייבן שפירן זיין שולד. דאס וועט באמערקט ווערן אויף זיין קערפער וועלכע וועט ווערן נאכגעלאזט און זיינע אויגן וועלן קוקן אויף אראפ ווי איינער וואס שעמט זיך מיט זיינע זינד. אמאל וועט דער פארדעכטיגטער אויסברעכן אין א געוויין וואס איז נאך בעסער. דער אויספארשער וועט כאפן דעם מאמענט און אנהייבן שפילן ווי זיין פריינט וועלכע וויל אים העלפן און וועט פרובירן האלטן אן אויגן קאנטאקט ביז ער וועט ארויסגעבן דעם גאנצן אמת.
אלטערנאטיוון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפילו ווען דער פארדעכטיגטער איז געבראכן און איז גרייט מודה צו זיין, וועט ער אבער נישט שטענדיג זיך נעמען רעדן. דער אפיציר וועט נוצן פארשידענע וועגן וויאזוי אים צו מאכן שפירן שולדיג ער זאל יא רעדן. ער וועט פרובירן בארעכטיגן די פארברעכן אלס ארויס פון קאנטראל אדער פארשטענדליך און אויב עס ארבעט נישט וועט ער פרובירן אויפברענגן דעם שולד אלס א ערנסטע פארברעכן וואס האט נישט קיין בארעכטיגונג און דער פארדעכטיגטער וועט פרובירן איבערווייזן אז ער האט יא א בארעכטיגונג.
ברענגנדיג דעם פארדעכטיגטן צו פארציילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל דער פארדעכטיגטער איז גרייט מודה צו זיין און פארציילן דעם אמת פון די געשעענישן וועט מען דאס מאכן אלס אן אפיציעלע זאך. נאך אן אפיציר וועט אריינגערופן ווערן וואס דאס וועט הייבן די נערוועזיקייט פון דעם פארדעכטיגטן ער זאל זאגן דעם אמת און זיין פאראיבער פון די אויספארשונגן. דער אנווענזנהייט פון 3 אפיצירן וועט אויך מאכן די זאך אויסקוקן מער אפיציעל ווי דאס איז עס און מער דארף ער נישט רעדן.
די קאנפעסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אן הודאה דארף רעקארדירט ווערן עס זאל קענען גענוצט ווערן אין געריכט. די אפיצירן וועלן הייסן דעם פארדעכטיגטן דאס אראפשרייבן אויף א פאפיר און אונטערשרייבן אדער איבערגעבן פארנט פון א ווידעא טעיפ. דער פארדעכטיגטער וועט שוין זיין גרייט צו טאן אלעס וואס מען בעט אים ווייל ער ווייסט אז איינמאל ער איז פארטיג רעדן ווערט ער באפרייט פון די אויספארשונג.
קאנטראווערסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס וועט שטענדיג בלייבן א קאנטראווערסיע איבער לאו ענפארסמענט אויספארשונגן. ווען אן אפיציר גייט אריין אין א צימער מיט א פארדעכטיגטן און פארמאכט די טיר אונטער זיך און קומט ארויס מיט א שולד וועט שטענדיג בלייבן די פראגע: וואס האט מען דארט געטאן אינעווייניג? האט מען פארלעצט יענעמ'ס רעכטן?
די פאליציי זוכן נאר צו ברענגן א שולד און וועלן טאן אלעס צו מאכן יענעם מודה זיין אויף זיינע פארברעכנס כדי זיי זאלן קענען בארעכטיגן די ארעסט און צייגן זייער גוטע ארבעט. דאס איז א קאנטראווערסיע פאר זיך אליינס ווייל אין יעדע פאל וועט די אויספארשונג זיך אנהייבן מיט'ן געדאנק אז מען זוכט יענעם צו באשולדיגן.
דערנאך איז פאראן קאנטראווערסיעס איבער דעם פסכילאגישן פראדעצור פון אן אויספארשונג. איינער וואס קען די מלאכה גוט וועט קענען מאכן א צווייטן מודה זיין אויף א פארברעכן וואס ער איז קיינמאל נישט באגאנגן. די לאו ענפארסמענט נוצן אזעלכע טאקטיקן און עס קען זיין אז דאס גייט צו ווייט וואס מיינט אז פארברעכער זענען מודה אויף זאכן וואס זיי האבן נישט געטאן.
אין די אמעריקאנער יוסטיץ סיסטעם איז פאראן א כלל פון "אינאסענט אנטיל פראווען גילטי" וואס טייטש אז יעדער איז אומשולדיג אזוי לאנג ווי מען האט נישט קיין קלארע באווייזן. דער קאנסטיטוציע גיט א רעכט פאר א פארברעכער צו גיין פריי אפילו ווען דער שכל קען נישט טרעפן קיין אנדערע הסבר נאר אז ער איז באגאנגן דעם פארברעכן. וויבאלד עס איז פאראן א איין פראצענט מעגליכקייט אז די געשיכטע איז געווען א צופאל קען מען יענעם נישט קלאגן אויב עס איז נישט פאראן קיין הארטע באווייזן.
מיט'ן נוצן פסכילאגישע מעטאדן צו מאכן א פארדעכטיגטן מודה זיין אויף זיינע פארברעכן איז מעגליך אז מען פארלעצט זיין רעכט פון אינאסענט אנטיל פראווען גילטי. יעדער פארשטייט אז פראווען גילטי מיינט אז עס איז פאראן גענוג שטארקע באווייזן וואס לאזט נישט איבער קיין מעגליכקייט אויף אומשולדיגקייט. נאך א שפילעריי מיט יענעמ'ס מוח וואס מאכט יענעם רעדן און מודה זיין, ווער זאגט אז דאס מיינט פראווען גילטי?
שטודיעס ווייזן אז אין אמעריקע איז פאראן יערליך צווישן 65 און 300 פארדעכטיגטע וואס זענען מודה אין פארברעכנס וואס זיי זענען קיינמאל נישט באגאנגן צוליב פארשידענע סיבות און איינע פון זיי איז צוליב די אויספארשונגן. דאס פאסירט ספעציעל מיט מענטשן וואס ליידן אויף גייסטישע פראבלעמען און קענען נישט דורכטראגן די אויספארשונגן און זענען מודה נאר צו אפלייגן די דרוק.


text:
קרעדיט פונקטן
קרעדיט פונקטן איז א נומער וועלכע איז אויסגערעכנט געבויט אויף א קרעדיט היסטאריע צו געבן פינאנציעלע פירמעס א גרינגע אנאליז אויף יעדנ'ס פינאנציעלע לעבן פון וועלכע זיי וועלן וויסן אויב זיי זאלן יא אדער נישט בארגן.
יעדנ'ס קרעדיט היסטאריע ליגט באהאלטן אין די קרעדיט ביוראען קאמפיוטערס און איז געבויט לויט די קרעדיט באריכטן וועלכע די בענק, אינשורענס פירמעס, יוטיליטי פירמעס, און פינאנציעלע פירמעס גיבן אריין סיסטעמאטיש.
די קרעדיט באריכט איז א לאנגע באריכט מיט אסאך דעטאלן און מיט'ן מאכן די קרעדיט פונקטן האט מען דאס געגעבן אן איבערבליק אפשאצונג וועלכע באשטייט פון דריי נומערן און פון דעם ווייסט די באנק אדער פינאנציעלע פירמע אויב יענער איז א פארלעסליכע מענטשן וועלכע באצאלט זיינע בילס און פארדינט גענוג געלט דאס צו קענען ערלויבן.
סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן מער ווי איין קרעדיט פונקט סיסטעם אבער רוב פירמעס נוצן די אזויגערופענע פיקאו (FICO) סיסטעם וועלכע איז נאמינירט געווארן נאך די פעיר אייסעק ענד קאמפאני וועלכע איז געווען די ערשטע פירמע וועלכע איז אויפגעקומען מיט דעם געדאנק. בעפאר דעם האבן בענק און פינאנציעלע פירמעס געהאט אייגענע קרעדיט אפשאצונג סיסטעמען און יעדער האט גענוצט זייערע אייגענע מעטאדן צו מעסטן קרעדיט. היינט זענען פאראן דריי גרויסע קרעדיט ביוראען אין אמעריקע (עקספיריען, איקוויפעקס, און טרענסיוניאן) און טויזענטער קלענערע וועלכע נוצן אלע די פיקאו קרעדיט סיסטעם. די דריי קרעדיט ביוראען ארבעטן נאך אלץ אביסל אנדערש איינע פון די אנדערע און יעדער נוצט אנדערע נעמען פאר זייער קרעדיט אפשאצונג סיסטעם אבער אלע זענען געבויט אויף די פעיר אייסעק סיסטעם וואס מיינט אז יעדנ'ס קרעדיט פונקטן זענען כמעט אייניג ביי יעדע פירמע.
בענק און פינאנציעלע פירמעס קענען צולייגן אייגענע רעגולאציעס ווי צום ביישפיל וויפיל געלט מען פארדינט א יאר אדער ווילאנג מען ארבעט אויף די זעלבע פלאץ וועלכע גוט זיי אן אפשאצונג וויפיל יענער וועט ווארשיינליך פארדינען דעם קומענדיגן יאר. די בענק זענען נישט געצווינגן צו באשליסן לויט די קרעדיט ביורא און אפילו ווען די נומערן זענען גוט מעג די באנק דאס אפזאגן אויב ער האט אייגענע אנווייזונגן אין זיין סיסטעם וועלכע זאגט אים אנדערש.
ארגינעל האט פעיר אייסעק אפגעהאלטן די קרעדיט פונקטן פון די פובליק און נאר בענק און פינאנציעלע פירמעס האבן געהאט צוטריט דערצו. די פירמע האט געהאלטן אז אויב מענטשן וועלן דאס קענען זען וועט דאס זיי צעמישן ווייל זיי וועלן סייווי נישט וויסן וואס די נומערן מיינען און וואס די בענק זוכן אין די נומערן.
דאס האט זיך אבער געטוישט אין 01' נאך נאכאנאנדיגע דרוק פון קאנגרעס וועלכע האט פארלאנגט מען זאל עפענען די אינפארמאציע פאר די פובליק. היינט קען יעדער פארלאנגן זיין קרעדיט פונקטן באריכט ביי די דריי קרעדיט ביוראען אדער ביי די פעיר אייסעק פירמע.
די קאלקולאציע אונטער די דריי נומערן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גענוי ווי א לערערין רעכנט אויס די אויסצייכענונג נומערן פאר די סטודענטן לויט די טעסטן און וויפיל פון זיי מען האט געקענט ענטפערן און די וויכטיגסטע פארנעמען די גרעסטע טייל פון דעם רעזולטאט, דאס זעלבע וועט די קרעדיט ביורא מאכן רעזולטאט נומערן געוואנדן לויט די קרעדיט באריכטן וועלכע זי באקומט און פארשטייט זיך אז די מער וויכטיגע אנווייזונגן פארנעמען דאס גרעסטע טייל פון דעם רעזולטאט נומער.
די דריי נומערן קענען זיין צווישן 300 אלס די נידעריגסטע און 900 אלס די העכסטע. גענוי וויאזוי די רעזולטאט נומערן ווערן צוזאמנגעשטעלט איז געהיימע אינפארמאציע פון די פעיר אייסעק פירמע אבער מיט די יארן האבן פינאנציעלע עקספערטן אליינס צוזאמענגעשטעלט די בערך'דיגע חשבון און וויפיל מאל מען האט דאס שטודירט האט עס געוויזן זייער פאזיטיוו.
אט איז דער חשבון:
35 פראצענט פון דעם חשבון איז געבויט לויט א מענטש'נס באצאלן היסטאריע וויבאלד דאס איז דער עיקר זאך וואס פינאנציעלע פירמעס ווילן וויסן בעפאר זיי בארגן ארויס געלט. איינער קען זיין רייך אבער וויבאלד ער איז א פארשלעפטער וועלכע באצאלט נישט אין צייט וועט מען אים שווער וועלן בארגן. פארקערט קען זיין איינער וואס איז א שוואכע פארדינער אבער זינט ער צאלט זיינע בילס אין צייט באקומט ער א גוטע קרעדיט היסטאריע אויף 35 פראצענט. דער חשבון נעמט אריין וויפיל בילס מען האט באצאלט שפעט און וויפיל פון דעם זענען אינגאנצן נישט באצאלט געווארן און איז געשיקט געווארן פאר א קאלעקשן אגענטור. ווי שפעטער דאס איז געשען אלס ערגער איז דאס פאר די קרעדיט ווייל מיט דער צייט ווערן אלטע פראבלעמען פארדעקט אויב מען צאלט אין צייט פאר לאנגע מאנאטן.
אנדערע 30 פראצענט פון דעם חשבון איז געבויט לויט וויפיל חובות מען האט נאך צו באצאלן. דער חשבון איז זייער פשוט ווייל אפילו אויב איר זענט א גוטע באצאלער וועט קיינער נישט וועלן געבן קיין קרעדיט אויב איר האט שוין אסאך קרעדיט און אלע זענען אפען וואס מיינט אז איר האט אסאך צו באצאלן. ווען א שיינע טייל פון די מארטגעדזש וועט זיך אויסצאלן וועט די חוב זיין פיל ווייניגער און דעמאלט וועט די קרעדיט פונקטן ווידער ארויפגיין און די באנק וועט זיין גרייט צו בארגן נאך אויפ'ן חשבון אז איר זענט א גוטע באצאלער.
דאס זעלבע איז מיט קרעדיט קארדס. ווי מער קרעדיט קארדס אלס בעסער פאר די קרעדיט אבער אויב די קרעדיט קארדס זענען אנגעפילט מיינט עס אז די חובות זענען גרויס און קיינער וועט מער נישט וועלן געבן קיין קרעדיט ווילאנג א טייל דערפון וועט ווערן אויסגעצאלט. די וועלט זאגט אז דאס בעסטע איז צו האלטן די קרעדיט קארד באלאנס ביי 25 פראצענט.
15 פראצענט איז געבויט לויט ווילאנג מען פארמאגט שוין קרעדיט. דאס איז נישט ווייל מען איז עלטער נאר פשוט ווייל ווי לענגער מען האט קרעדיט אלס א פונקטליכערע קרעדיט היסטאריע איז פאראן וואס מיינט אז די קרעדיט פונקטן זענען מער פונקטליך.
10 פראצענט פון דעם חשבון איז געבויט לויט וויפיל מאל מען פארלאנגט פאר קרעדיט. דער חשבון דערפון איז אז אויב איינער האט פארלאנגט צופיל קרעדיט אין די לעצטע מאנאטן איז א סימן אז ער איז מעגליך אריינגעפאלן אין פינאנציעלע פראבלעמען און קיינער וויל נישט זיין דער קרבן אים צו בארגן געלט מיט די שטארקע מעגליכקייט אז ער וועט דאס נישט קענען באצאלן. רוב קרעדיט ביוראען רעכנען נאר אריין די פארלאנגן וועלכע מען האט געמאכט אין די לעצטע 12 מאנאטן.
די לעצטע 10 פראצענט פון די קרעדיט פונקטן איז געבויט לויט וואספארא סארט קרעדיט מען פארמאגט. גענוי וואס די קרעדיט פירמעס זוכן ווייסט מען נישט און טייל ווילן זאגן אז דאס איז נאר געמאכט אין פאל ווען איינער האט א שוואכע קרעדיט וויל די קרעדיט ביורא וויסן וואספארא סארט קרעדיט ער האט צי איז דאס א מארטגעדזש אדער 10 קרעדיט קארדס. א מארטגעדזש איז קיינמאל נישט קיין פראבלעם ווייל א מענטש וועט געווענליך זיך פארלייגן צו באצאלן זיין מארטגעדזש פעימענט וויבאלד עס האט צעטאן מיט זיין הויז און זיין צוקונפט. א קרעדיט קארד וועט שטענדיג פאלן די ערשטע אלס קרבן.
די עפעקט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קרעדיט פונקטן סיסטעם וועט נישט נאר געבן דעם באשלוס פאר די באנק אויב ער זאל אייך געבן א מארטגעדזש אדער נישט. עס וועט אויך מאכן א חילוק וויפיל די הלוואה וועט קאסטן. אויב האט מען א גוטע קרעדיט באקומט מען ביליגע פרייזן און אויב האט מען א שוואכע קרעדיט צאלט מען מער אינטערעסט וויבאלד די באנק נעמט א גרעסערע איינשטעל צו בארגן פאר איינעם וועמען זיי זענען נישט 100 פראצענט זיכער אז ער וועט דאס קענען באצאלן.
צוויי מענטשן וועלן פינאנצירן אן אויטא און איינער וועט צאלן 5 פראצענט אינטערעסט און דער צווייטער 12 פראצענט. לאמיר זאגן דער אויטא וועט קאסטן $25,000 און ביידע וועלן דאס פינאנצירן פאר 4 יאר. דער מיט א גוטע קרעדיט וועט צאלן א סך הכל פון $2,607 אינטערעסט און דער מיט א שוואכע קרעדיט וועט צאלן $6,430 וואס מיינט אז דער מיט א שוואכע קרעדיט וועט צאלן כמעט 150 פראצענט מער אינטערעסט ווי זיין חבר.
אויסער בענק און פינאנציעלע פירמעס וועט די קרעדיט פונקטן אויך טיילמאל גענוצט ווערן דורך לענדלארס, געשעפטן, ארבעטסגעבער, און אינשורענס פירמעס. די אינשורענס פירמעס האבן זיך אליינס צוזאמענגעשטעלט א חשבון וויאזוי זיי מעסטן קרעדיט און דאס טוט זיי העלפן פארמינערן זייערע פארלוסטן וויבאלד זיי מעסטן מענטשן לויט ווי מענטשליך זיי פירן זיך אויף אין לעבן און געווענליך איז דאס אויך דער פאל מיט'ן דרייוון. איינער וואס באצאלט שפעט זיינע בילס איז א צייכן אז ער איז נישט אין קאנטראל אין זיין לעבן און ער טראכט נישט וואס ער טוט וואס איז גענוג א צייכן אז אויך ווען ער דרייווט ליגט נישט זיין קאפ ביים דרייוון און ער וועט ווארשיינליך מאכן עקסידענטן און די אינשורענס פירמע וועט אים רעכענען מער געלט וויבאלד ער איז א גרעסערע איינשטעל.
פארבעסערן די קרעדיט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קרעדיט פונקטן זענען נישט קיין אפשאצונג וועלכע בלייבט אויף א מענטש פאר א לאנגע צייט נאר עס טוישט זיך כסדר לויט די נאכאנאנדיגע קרעדיט באריכטן וואס קומען אריין וואס מיינט אז אפילו איינער איז געווען אין טיפע חובות וועט זיין קרעדיט זיך שנעל פארבעסערן איינמאל ער וועט אפצאלן די חובות.
אט זענען א רייע עצות וועלכע זענען רעקאמענדירט דורך פינאנציעלע עקספערטן אלס די בעסטע מיטלן צו פארבעסערן די קרעדיט:
עס מאכט זיך אסאך טעותים מיט די קרעדיט באריכטן און דאס קען האבן א שטארקע עפעקט אויפ'ן סך הכל קרעדיט אפשאצונג. דעריבער איז וויכטיג צו פארלאנגן א קרעדיט באריכט איינמאל אין 6 מאנאטן און דאס איבערקוקן אויב מען טרעפט א טעות. ווען טעותים ווערן פארראכטן טוישט זיך די קרעדיט דראמאטיש און עס לוינט זיך צו צאלן געלט דערפאר. צו באקומען נאר די דריי נומערן איז אומזיסט אבער די פולע קרעדיט באריכט קאסט עפעס געלט.
סתם האבן אפענע קרעדיט קארד וואס מען נוצט נישט איז נישט גוט פאר די קרעדיט ווייל אויב עס וועלן זיין אנדערע פראבלעמען וועט דאס זיין זייער א שלעכטע צייכן. אויב האט איר אלטע קרעדיט קארדס וועלכע איר נוצט נישט פארמאכט דאס און אויב עס איז פאראן קליינע באלאנסעס דערויף באצאלט דאס. אבער מאכט נישט דעם טעות פון פארמאכן אלטע קרעדיט קארדס און אריבער לייגן אלע באלאנסעס צו איין קרעדיט קארד ווייל די קרעדיט ביורא מאכט דעם חשבון לויט וויפיל קרעדיט איר פארמאגט און וויפיל דערפון איז אויסגענוצט. עס איז ענדערש צו האבן מער קרעדיט און קליינע באלאנסעס אויף יעדע פון זיי ווי איין קרעדיט קארד מיט א ריזיגע באלאנס.
אויב איר ווילט פארמאכן קרעדיט קארדס איז ענדערש צו פארמאכן די נייע און נוצן די אלטע ווייל די קרעדיט ביורא קוקט ווילאנג מען האט קרעדיט און א מענטש מיט די זעלבע קרעדיט קארד פאר לאנגע יארן וואס ווערט באצאלט אין צייט איז זייער א גוטע צייכן.
דאס בעסטע איז צו האלטן די באלאנסעס בערך 25 פראצענט. אויב איר קענט דאס נישט באצאלן פרובירט דאס כאטש האלטן אונטער 75 פראצענט ווייל מער פון דעם איז א שלעכטע צייכן.
באצאלן אין צייט איז די וויכטיגסטע כלל און מען דארף זיך פארלייגן אויף דעם. אויב איר האט באצאלט שפעט אבער עס איז נישט געווען אייער שולד (צום ביישפיל די ביל איז נישט אנגעקומען) רופט די פירמע וועלכע שיקט די ביל דאס צו מעלדן כדי זיי זאלן עס אראפנעמען פון אייער קרעדיט באריכט באצייטענס.
ווי געזאגט ווערט א טייל פון דעם חשבון באטראכט לויט וויפיל מאל מען האט פארלאנגט קרעדיט. דערפאר איז וויכטיג מען זאל פרובירן ווי ווייט מעגליך נישט צו לאזן אנדערע נאכקוקן אייער קרעדיט. א מענטש קען אמאל האבן א גוטע קרעדיט און ער וועט רעדן צו 5 מארטגעדזש בראקערס און ביים זעקסטן וועט זיין קרעדיט שוין נישט זיין אזוי גוט ווייל יעדער בראקער האט באזונדער נאכגעקוקט זיין קרעדיט און דאס ווערט אנגענומען אלס א צייכן אז יענער איז געדרוקט פאר געלט. (א פערזענליכע באריכט ווי מיר האבן פריער דערמאנט מאכט נישט אויס).
ווי מער קרעדיט אלס בעסער אבער עפענען נייע קרעדיט קארדס און נעמען ליין אוו קרעדיטס איז נישט די וועג. קרעדיט לימיטס ווערן מער פון זיך אליינס ווען די קרעדיט פירמעס זעען אז איר באצאלט.
אויב איר אפעלירט פאר קרעדיט און די באנק אדער קרעדיט פירמע זאגט אייך אפ צוליב עטליכע סיבות נוצט די סיבות צו א פארבעסערונג ווייל געווענליך זענען דאס די הויפט סיבות פארוואס אייער קרעדיט איז נישט גוט.
דער דורכשניטליכער קרעדיט פונקטן ביי אמעריקאנער איז 600 וואס איז נישט שלעכט אבער אויך נישט צו גוט און דאס וועט לאזן נעמען קרעדיט ביז א געוויסע לימיט. 700 הייסט א גוטע נומער און מער פון דעם איז גאר גוט. ווייניגער פון 500 איז שוין שלעכט און רוב בענק וועלן שוין נישט וועלן בארגן אזוי גרינג.


text:
יהודה אריסטובולוס דער ערשטער
יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, איז געווען קעניג פון ארץ יהודה, און כהן גדול, פאר א יאר בערך, פון 104 ביז 103 איידער די ציווילע רעכענונג. ער איז געווען דער זון פון יוחנן הורקנוס דער ערשטער.
ווען זיין פאטער יוחנן האט געלעבט, האט ער געשיקט זיינע צוויי זין, אריסטובולוס און אנטיגונוס דער ערשטער, איינעמען די שומרון. יוחנן האט געוואלט אז אריסטובולוס, זאל ווערן בלויז כהן גדול, און זיין ווייב זאל ווערן הערשערן איבער יהודה. ווען יוחנן איז געשטארבן, האט אריסטובולוס פארכאפט די מאכט, און איינגעשפארט זיין מאמע, און אין טורמע איז זי געשטארבן, זיינע ברודער האט ער אויך איינגעשפארט, אויסער אנטיגונוס, וועם ער האט געשטעלט אלס הויפט גענעראל, און האט טאקע איינגענומען אסאך ערטער, און האט באקומען אסאך כבוד.
אריסטובולוס, האט געפארכט אז זיין ברודער וועט פרובירן פארכאפן די מאכט, און אים אראפווארפן פון בענקל, האט ער באפוילן אז זיין ברודער טאר נישט קומען צו אים אין די מיליטערישע מונדירן, באוואפנט מיט געווער. אריסטובולוס' ווייב וועלכע האט פיינט געהאט אנטיגונוס, האט געשיקט זאגן פאר אנטיגונוס, ער זאל קומען צו אריסטובולוס, מיט זיין געווער, ווי עס פאסט פאר א גענעראל. אריבערטרענדיק די שוועל פון די פאלאץ, האבן די קעניגס וועכטער אים אומגעברענגט. די זעלבסטשולד וואס אריסטובולוס האט געהאט פונעם אומברענגען אנטיגונוס, האט אים קראנק געמאכט און ער איז געשטארבן.
זיינע אויפטוען, וועלכע זענען דורכגעפירט געווארן דורך זיין ברודער, איז געווען אייננעמען די רעשט פון גליל, און מגייר זיין די מענטשן וואס האבן דארט געוווינט, יטור שבט פון אראבער.
אריסטובולוס' ווייב איז געווען שלומציון המלכה, וואס אלכסנדר ינאי, האט איר געהייראט אלס יבום, וויבאלד אריסטובולוס האט נישט איבערגעלאזט קינדער, און ינאי האט איבערגענומען די קעניגרייך נאך אריסטובולוס' טויט.
אריסטובלוס איז געווען די ערשטע פון די חשמונאים, וואס האט זיך דערקלערט אלס קעניג, איבער ארץ יהודה.


text:
רודאלף העס
- דער ארטיקל דיסקוטירט היטלערס וויצעפירער. אויב איר זוכט דעם קאמענדאנט אין אוישוויץ, זעט רודאלף פראנץ העס.
רודאלף וואלטער רישארד העס (דייטשיש: Rudolf Heß) (26סטן אפריל 1894 - 17טן אויגוסט 1987) איז געווען דער וויצעפירער אין נאצי דייטשלאנד. קורץ פארן קריג מיטן סאוועטן פארבאנד, איז ער געפליען קיין שאטלאנד צו שאפן א שלום מיטן פאראייניגטן קעניגרייך. ווען ער איז אנגעקומען האט מען אים ארעסטירט מ'האט אים געמשפט'עט אין נירנבערג און פאראורטלט צו לעבן אין טורמע אין שפאנדוי טורמע, בערלין, וואו ער איז געשטארבן אין 1987.


text:
פאגראם
פאָגראָם איז א רוסיש ווארט וואס ווערט גענוצט אין אסאך שפראכן. די באדייט איז צו אטאקירן ווילד און אנזייען חורבן.
עס איז א מעכטיגע ווילדע אטאקע אנטקעגן א געוויסע עטנישע, רעליגיעזע, אדער אנדערע גרופע.
געוויינטלעך מיינט דאס אז די חברה וואס האבן פאגראמירט האבן חרוב געמאכט וויכטיגע אנשטאלטן (הייזער, רעליגיעזע געביידעס, אדער ארבייטס פלעצער) פון די גרופע אנטקעגן וועם די פאגראם איז געצילט.
אין רוב פעלער איז א פאגראם באגלייט מיט פיזישע אנפאל אויף די מענטשן פון די גרופע וואס איז די ציל פון די פאגראם, און אסאך מאל אפילו מיט מערדעריי.
די ווארט האט מען היסטאריש גענוצט ווען עס איז געווען אן אנפאל אנטקעגן אידן, נישט קיין אינטערשייד אויב די אנפאל איז געווען געפלאנט אדער נישט. אבער עס ווערט אויך גענוצט אסאך ווען מען רעדט פון אנדערע אנפעלער געווענליך אויף מינאריטי גרופעס.


text:
גערשט
גערשט, א געוואוקס פון דער גראז פאמיליע, איז א וויכטיקער מין פון תבואה. גערשטן ווערן ברייט געניצט ווי געפיטער פאר בהמות, צו מאכן אלקאהאלישע געטראנקען ווי ביר, וויסקי און דזשין, צו קאכן אין פארשידענע עסנווארג, און אין טייל ערטער מאכט מען דערפון ברויט. נאך פון אוראלטע צייטן מאכט מען מאלץ פון גערשטן.
אין יאר 2007 איז גערשט געווען די פערטע מערסטע פארשפרייטע תבואה אין דער וועלט, סיי אין כמות פראדוצירט (136 מיליאן טאן) סיי אין שטח איינגעזייט (566,000 ק"מ2).
אין יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גערשט איז איינער פון די שבעת המינים דערמאנט אין דער תורה (פרשת עקב). ס'איז א גאנץ פארשפרייטער מנהג צו געבן גערשטן אריין אין דעם טשאלנט וואס מען עסט שבת בייטאג.


text:
סקווירא
- דער ארטיקל דיסקוטירט דאס שטעטל אין אוקראינע. אויב איר זוכט דאס סקווערער חסידות, זעט סקווירא (הויף).
סקווירא (סקווער; אוקראיניש: CkBиpa; רוסיש: CkBиpa) איז א שטעטל אין קיעווער אבלאסט, צענטראלע אוקראינע. סקווירא האט א באפעלקערונג פון בערך 18,000 און א שטח פון 6,328 קוואדראט ק"מ.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1736, ווערט סקווירא דערמאנט אלס דארף וואס א ייד האט גענומען אין ארענדע. אין 1789, האבן געוואוינט דארטן 37 יידישע הויזגעזינד, פון 197 אינגאנצן. אין 1847, האבן געוואוינט דארט 2,184 יידן. די יידן אין סקווירא האבן געהאנדלט מיט תבואה. אין 1897, האבן געוואוינט 8,910 יידן אין סקווירא, אומגעפער 49.5% פון דעם שטעטל'ס באפעלקערונג.
אונטער די סאוועטן האט מען אוועקגעמאכט די יידישע קהילה. ביים צווייטן וועלט קריג האט די דייטשע ארמיי איינגענומען דאס שטעטל אום סעפטעמבער 1941. בערך 1,000 זענען דערמארדעט. אין די סוף 1960ער יארן, איז די יידישע באפעלקערונג געווען 500.
רבי יצחק טווערסקי, א זון פונעם טשערנאבלער מגיד, האט זיך באזעצט אין סקווירא, ווייל דארט האט געוואוינט די משפחה פון זיין שווער בזיווג שלישי, ר' נפתלי צבי פון סקווירא, דעריבער האט ר' איציקל דארט אויפגעשטעלט זיין הויף דארט.
דער סקווערער הויף גייט נאך אן היינט, און איז הויפטקווארטירט אין שיכון סקווירא, ניו יארק, אונטער רבי דוד טווערסקי.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 49°43′N 29°40′E / 49.717, 29.667
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- nachshen.com - אינפארמאציע וועגן דעם שטעטל
- mrt5.com - בילדער פון סקווירא


text:
1828
1828 איז דאס 28סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1828 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן אפריל - געעפנט געווארן דער לאנדאנער זאא, דער עלצטער וויסנשאפטלעכער זאא אין דער וועלט.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן מערץ - הענריק איבסן, נארוועגישער דראמאטורג (געש' 1906)
- 9טן סעפטעמבער (יוליאניש 28סטן אויגוסט) - לעוו טאלסטוי, רוסישער שרייבער (געש' 1910)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 19טן נאוועמבער - פראנץ שובערט, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1797)


text:
1989
1989 איז דאס 89סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1989 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן יאנואר - דזשארזש ה. וו. בוש איינגעשוואוירן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 9טן נאוועמבער - די בערלינער וואנט אראפגענומען
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן יאנואר - סאלוואדאר דאלי, שפאנישער מאלער (געב' 1904)
- 2טן יולי - אנדרע גראמיקא, אויסערן מיניסטער פונעם סאוועטן פארבאנד (געב' 1909)
- 28סטן סעפטעמבער - פערדינאנד מארקאס, פרעזידענט פון די פיליפינען (געב' 1917)


text:
רפאל שפירא
הרב רפאל שפירא (אדר ה'תקצ"ז, 1837 - כ"ג אדר ב' ה'תרפ"א, 1921) איז געווען דער רב און ראש ישיבה אין וואלאזשין.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רפאל שפירא איז געבוירן געווארן אין חודש אדר תקצ"ז, אין דער שטאט סמארגאן, צו זיין פאטער הרב אריה לייב שפירא, דער קאוונער רב, באקאנט אלס ר' לייבעלע קאוונער. אין תרי"ב (1852), ביי די פופצן יאר, האט הרב נפתלי צבי יהודה בערלין, דער נצי"ב, אים גענומען פאר אן איידעם צו זיין טאכטער שרה ראשא. אין תר"ל האט מען אים באשטימט וויצע ראש ישיבה אין דער וואלאזשינער ישיבה, און ער האט אנגעהויבן זאגן שיעורים אין דער ישיבה דריי מאל א וואך. אין תרמ"א האט ער איבערגעגעבן זיין אמט צו זיין איידעם רבי חיים סאלאווייטשיק פון בריסק, און ער איז געווארן רב אין נאוואאלעקסאנדראווסק אין ליטא.
אין תרמ"ו איז ער באשטימט געווארן רב פון באברויסק, ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס).


text:
כינעזיש
כינעזיש אדער די כינעזישע שפראך איז א שפראך וואס געפינט זיך אין פארשיידענע גאטונקעס און ווערט גערעדט דורך הונדערטער מיליאנען כינעזער. סטאנדארטע כינעזיש איז די אפיציעלע שפראך פון דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע און אויך טייוואן, און איז איינע פון די פיר אפיציעלע שפראכן פון סינגאפור. זי איז אויך איינע פון די זעקס אפיציעלע שפראכן פון די פאראייניגטע פעלקער.
פון כינע'ס איבער א ביליאן איינוואוינער, רעדן ארום 95 פראצענט כינעזיש. די מינאריטעט גרופעס האבן זיך עטליכע שפראכן אבער שרייבן דעם זעלבן וועג ווי די כינעזער און אזוי ארום פארשטייען זיי זיך זייער גוט איינע די אנדערע.
זייענדיג די דאמינירנדיגע שפראך פון מזרח אזיע, האט די שפראך געהאט אן השפעה אויך אויף אנדערע לענדער ארום כינע וועלכע האבן אינגאנצן אן אנדערע אפשטאם ווי כינע. צווישן זיי זענען יאפאן, קארעא, און וויעטנאם. די לענדער רעדן אינגאנצן אנדערש ווי די כינעזער אבער ווען צוויי מענטשן פון די לענדער וועלן זיך טרעפן וועלן זיי זיך שנעל אויסקומען דורך די שרייבן סיסטעם וועלכע זענען זייער ענליך.
מער מענטשן רעדן כינעזיש וויי סיי וועלכע אנדערע שפראך אין דער וועלט. אין די יארן פונעם 18טן יארהונדערט זענען מער ווי האלב פון די וועלט'ס געדרוקטע ביכער געווען געשריבן אין כינעזיש.
גענעראלע כאראקטעריסטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כינעזיש גייט מיט א ניגון און איז פיל מיט גאר מאדנע גאזאנגן וואס קלינגט זייער מאדנע פאר די וואס שטייען ארום. די ווערטער ווערן פארשטאנען דורך דריי יסודות ווי פאלגענד: די ווארט, געזאנג, און הויכקייט. די זעלבע ווארט קען גענוצט ווערן אויף פארשידענע וועגן, געוואנדן לויט ווי הויך מען זאגט עס ארויס און וויאזוי דער געזאנג דערפון גייט. א.א.וו. די כינעזער שפראך פארמאגט זייער א קליינע וואקאבולארי ווייל פאר יעדע גרופע ווערטער איז נאר פאראן איין ווארט וועלכע קען אויסגעטיישט ווערן אויף פארשידענע וועגן (צום ביישפיל: אין די גרופע פון "גיין" איז פאראן אין אלע שפראכן א באזונדערע ווארט פאר גיין, געגאנגען, און גייט [לשון עבר, הווה,עתיד]. אין כינעזיש איז נאר פאראן איין ווארט וועלכע קען אויסגעטייטשט ווערן אלע וועגן דורך זאגן די ווארט שטילער אדער העכער אדער דורך דרייען די געזאנג מיט אן אנדערן קוועטש און אמאל ביידע צוזאמען). נאך אן אינטערעסאנטע זאך אין די כינעזישע שפראך איז, אז עס עקסזעסטירט נישט דארט קיין "סובדזשעקטס". צום ביישפיל: "עס רעגנט" וועט אזוי פראנאנסירט ווערן אין אלע שפראכן. אבער אין כינעזיש איז נישט דא אזא באגריף נאר וועט פראנאנסירט ווערן: "פאלט רעגן".
דאס שרייבן סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שרייבן סיסטעם איז נאך אינטערעסאנטער פון אלעם. זייערע בוכשטאבן זענען א געמיש פון אן אויסצייכענונג פון א ווארט און א מוזיק נאטע ווייל לויט די געזאנג אזוי איז דאס ווארט. יעדע הויפט ווארט קען צובאקומען צענדליגער מינים שטריכן גלייכע און קרומע וועלכע קענען טוישן איר באדייטונג.
אמאל איז די שרייבן שפראך געווען זייער קאמפליצירט און נאר די גאר געלערנטע מענטשן האבן גוט געקענט שרייבן און פארשטיין. די קאמוניסטישע רעגירונג האט אבער מיט דער צייט ארומגעטוישט אסאך זאכן, לאזנדיג געבויט אויף די זעלבע יסודות כדי אלע כינעזער זאלן עס גוט קענען. צו קענען ליינען צייטונגן און שרייבן ארטיקלן דארף מען נישט קענען מער ווי 4,000 הויפט בוכשטאבן פון וועלכע עס קומען ארויס נאך טויזענטער ווערטער, געוואנדן לויט אירע אויסצייכענונגן און געזאנג. נאך אלץ איז פאראן ארום 30,000 הויפט בוכשטאבן וועלכע נאר גוט געלרנטע מענטשן קענען אבער עס איז נישט וויכטיג צו קענען ליינען אדער שרייבן אויף א מיטלגאטיגן שטאפל. כדי די דרויסנדיגע וועלט זאל קענען ליינען און פארשטיין כינעזע דאקומענטן האבן עטליכע בריטישע סייענטיסטן אויסגעארבעט אן איבערטייטש סיסטעם וועלכע האט געברענגט יעדע כינעזע אות צו א ראמענישע ווארט. יענער סיסטעם האט אזוי אנגעהאלטן אסאך יארן און די וואס האבן געוואלט פארשטיין כינעזע שריפטן האבן גענוצט א ספעציעלע פאפיר פארעם וועלכע האט געפירט יעדע הויפט כינעזע אות צו א ראמענישע שורש און אזוי ארום האט מען געקענט ארויסהאבן א בערך'דיגע איבערטייטש. פארשטייט זיך אז דאס איז נישט געווען קיין גרינגער ארבעט און ווייניג מענטשן האבן זיך געקענט אן עצה געבן מיט די פארעמעס.
אין 1958 האבן כינעזער סייענטיסטן און שפראך ספעציאליסטן אויפגעשטעלט א וואונדערבארן איבערטיישט סיטעם וועלכע איז באקאנט געווארן אלס די "פינווין" סיסטעם. מיט די פינווין סיסטעם איז שוין פיל גררינגער איבערצוטייטשן כינעזיש אויף סיי וועלכע שפראך אחוץ נעמען וועלכע האט נישט קיין באדייט. שפעטער איז די פינווין סיסטעם געווארן א קאמפיוטערייזט פראגראם וועלכע געפינט זיך ביי אלע רעגירונגן און נייעס אגענטורן. מיט דעם סיסטעם איז בכלל נישט קיין פראבלעם איבערצוטייטשן כינעזע ארטיקלן אבער עס פאדערט זיך נאך אלץ אביסל ארבעט ווייל די פינווין סיסטעם קען נישט שטענדיג פארשטיין די מאס הויכקייט פון די געזאנג וואס קען אמאל טוישן דער גאנצער מיינונג פונעם ווארט.


text:
שלום נח בערעזאווסקי
הרב שלום נח בערעזאווסקי (ה'תרע"א - ה'תש"ס) איז געווען סלאנימער רבי פון ה'תשמ"א ביז צו זיין פטירה. ער האט געפירט זיין רביסטעווע אין ירושלים. ער איז שטארק באוואוסט צוליב זיינע תורות וואס זענען געדרוקט אין די ספרים נתיבות שלום.
הר"ר שלום נח האט געשריבן זייער אסאך. דורך זיינע ספרים איז ער שטארק משפיע אויף יידן סיי חסידיש סיי נישט חסידיש. מ'זאגט נאך פון א חשוב'ן (נישט חסידישן) ראש ישיבה אז דער „נתיבות שלום" איז דער „מסילת ישרים" פון היינטיקן דור.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שלום נח איז געבוירן ד' אב ה'תרע"א אין באראנאוויטש, פוילן (היינט בעלארוס) וואו ס'האט געוואוינט א גרויסער קיבוץ פון סלאנימער חסידים. זיין פאטער משה אברהם איז געווען דער ראש הקהל; זיין מוטער איז געווען אן אייניקל פון הלל וויינבערג, א ברודער פון ערשטן סלאנימער רבי'ן דער יסוד העבודה.
אום יאר ה'תרצ"ג האט ער, מיט א ווארעמער הסכמה פון סלאנימער רבי'ן דעם „בית אברהם", געווארן אן איידעם ביים רבי'נס קוזין הר"ר אברהם וויינבערג פון טבריה. זיין שווער איז שפעטער אליין געווארן רבי (דער „ברכת אברהם").
הר"ר שלום נח איז נפטר געווארן ז' אב ה'תש"ס.
תורה און חסידות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שלום נח האט געלערנט אין דער סלאנימער ישיבה תורת חסד אין באראנאוויטש, א ישיבה וואס האט צוזאמענגענומען ליטווישע לומדות מיט א חסידישער השקפה. דער ראש ישיבה איז געוון רבי אברהם שמואל הירשאוויץ, אן אייניקל פון רבי אליעזר גארדאן פון טעלזש, און דער גייסטיקער משגיח איז געווען רבי משה מידנער, אן אייניקל פונעם יסוד העבודה פון סלאנים און א תלמיד פון רבי חיים סאלאווייטשיק פון בריסק.
זיין נאָכגייער איז זיין זון הר"ר שמואל.
מקורות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
המודיע י"ז אב תש"ס און „מרביצי תורה מעולם החסידות" באנד א' דף 177 און באנד ג' דף 167, ציטירט אין המעין


text:
סטאטיסטיק
צו מיינט איר װיקיפּעדיע:סטאטיסטיק?
סטאַטיסטיק איז א װיסנשאַפֿט וואס נעמט צוזאם אינפארמאציע מיט מאָסן אין נומערן. סטאַטיסטיק איז געבױט אױף דער טעאָריע פֿון משמעותדיקײַט און פֿיל מאָל אױף פּראַקטישע השערות.
למשל אין רפֿואה, אױב מ'װיל בודק זײַן עפּעס אַ מעדיצין צו ס'אָט אַן עפֿעקט. נעמט מען למשל טױזנט קראַנקע, האַלב פֿון זײ באַקומען די מעדיצין און די צװײטע האַלבע נישט. נאַכער זעט מען װיפֿל זײנען געװאָרן געזונט פֿון בײדע העלפֿטן, און לױט דעם װײסט מען בעסער צי די מעדיצין שטימט.
באַשרײַבנדיקע סטאַטיסטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – באשרייבנדיקע סטאטיסטיק
באַשרײַבנדיקע סטאַטיסטיק איז אַ צװײַג אין סטאַטיסטיק װעלכע באַשעפֿטיקט זיך מיט שאַפֿן און פֿאַרגלײַכן מאָסן. דער ציל איז צו באַשרײַבן דאַטן אױף אַ קורצן און לײַכטן אױפֿן, למשל אין טאַבעלעס, גראַפֿן אָדער מאָסן.
ארויסדרינגענדיקע סטאטיסטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארויסדרינגענדיקע סטאטיסטיק ניצט סטאטיסטיק פאראויסזאגן פארשידענע אויסקומען לויט זייער משמעותדיקייט.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- א העברעישע סטאַטיסטיק זײַט - דאס צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק


text:
סאטמאר (הויף)
צו מיינט איר די שטאט סאטמאר?
סאטמאר איז א חסידות געגרינדעט דורך הר"ר יואל טייטלבוים , רב אין סאטמאר, זיבנבערגן. היינט וואוינען די חסידים בעיקר אין וויליאמסבורג, ניו יארק, און אין דעם סאטמארער שטעטל קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק, ווי אויך זענען דא סאטמארער חסידים אין אנדערע פרומע ישובים איבער דער וועלט. זיי זענען בעיקר באקאנט מיט זייער שטארקע קעגנזאץ צו ציוניזם וואס ר' יואל האט שטענדיק שטארק געשטורמט קעגן דער גרינדונג און אידיעלאגע פון ציוניזם. די סאטמארער חסידים זענען בעיקר פונעם אונגארישן און ראמענישן אפשטאם.
אינהאַלט
רבי יואל טייטלבוים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – יואל טייטלבוים
און יאר תרפ"ח איז פלוצלינג נסתלק געווארן דער סאטמארער רב, ר' אליעזר דוד גרינוואלד, דער קרן לדוד, איז דאן ווידער ערוועקט געווארן די געדאנק פון אויפנעמען רבי יואל פאר רב, ר' יואל האט דארט געהאט פילע אנהענגער און חסידים, נאך געציילטע יארן פון מיינונגס פארשידנהייטן און א דין תורה איז ר' יואל אויפגענומען געווארן פאר רב, און איז זיך געקומען באזעצן אין שטאט און יאר תרצ"ד.
סאטמאר איז א גרויסער באוואוינטער צענטער שטאט ווי עס האבן געוואוינט טויזנטער פרומע אידן פון פארשידענע שיכטן און קרייזן. דארט און סאטמאר האט ר' יואל געפירט א גרויסע ישיבה. ר' יואל איז געווען דארט רב ביזן חורבן אייראפע, ווען מ'האט ניסן תש"ד קאנצעטרירט די סאטמארער אידן אין געטא, און זיי שפעטער ליקווידירט קיין אוישוויץ הי"ד.
אדמורי"ם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יואל טייטלבוים , דער מייסד פון די הייליגע מוסדות, איז נסתלק געווארן אום יום כוא"ב (כ"ו אב) תשל"ט, און זיין ציון הקדוש איז אין זיין געגרינדעטע שטעטל קרית יואל, איז א פלאץ וואו מען קען טרעפן אידן פון איבער דער גארער וועלט, פון אלע שיכטן און קרייזן וועלכע קומען זיך אויסגיסן דאס הארץ ביים קבר פון דעם צדיק אמת.
נאך זיין פטירה האט איבערגענומען די הנהגה זיין פלימעניק הגה"ק רבי משה טייטלבוים וועלכע האט ממשיך געווען מיט די הייליגע ארבייט, ווי מחזק זיין די יסודות און אזוי אויך מייסד געווען פרישע פליגל'ען צו די הייליגע תורה אימפעריע בכל קצווי תבל.
רבי משה טייטלבוים , דער מנהיג פון די סאטמארער מוסדות, איז נסתלק געווארן אום כ"ו ניסן ה'תשס"ו, און איז נטמן געווארן אינעם אוהל אין קרית יואל,
נאך זיין פטירה האט איבערגענומען די הנהגה זיין עלטסטער זון רבי אהרן טייטלבוים אין קרית יואל און זיין זון רבי זלמן לייב טייטלבוים אין װילימסבורג
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאטמאר איז א קהילה אין ניו יארק וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך א גרופע אידן ובראשם הר"ר יואל טייטלבוים, דער סאטמארער רבי - סאטמאר איז א שטאט אין טראנסליוואניע וואו דער אדמו"ר איז געווען רב - נאכ'ן אנגעקומן אהין שוין נאך דער צווייטער וועלט מלחמה קיין אמעריקע, אין זיך געזעהן אהן גארנישט אויף אזוי ווייט אז מ'האט געדארפט מצרף זיין צו מנין א קטן מיט א ספר תורה האט מען אנגעהויבען צו בויען מוסדות וכו' אין נאך פיל מיה און פלאג האבן מענטשן אנגעהויבן צו קומען דאווענען אדער צום טיש קיין סאטמאר (דאן א קליין בית המדרש'ל), אויך זענען אנגעקומען אביסל אידן פון מעבר לים.
סאטמאר האט צוביסליך איינגענומען וויליאמסבורג, און געוויסע רבנים און אדמורי"ם האבן זיך געפילט ענג און זיך אוועקגעצויגן פרייוויליגערהייט פון וויליאמסבורג, ווי האדמו"ר מקראסנא און האדמו"ר מסקווירא און האדמו"ר מקיווייאשד און נאך.
קנאות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאטמאר, באקאנט אין דער וועלט פאר איר אומ'פשרה'דיגן דרך און שטארקער אנטי ציוניזם, איז געגרינדעט געווארן דורך רבי יואל טייטלבוים, זייענדיג רב אין דער שטאט סאַטמאר אין ראמעניע פאר דער צווייטער וועלט מלחמה.
סאטמאר'ס פשרה'לאזער וועג אין אידישקייט שטאמט פון דעם דרך פונעם חתם סופר.
סאטמאר האט באוויזן נאכ'ן קריג אין אמעריקע אויפצושטעלן אן פארצווייגטע נעץ פון מוסדות און ארגעניזאציעס פאר חינוך און געזעגשאפטליכע אינטערעסן וואס זענען היינט צושפרייט איבער דער גארער וועלט. סאטמאר ווערט היינט פאררעכנט פון די סאמע גרעסטע חסידות'ן און רבי'שע הויפן איבער דער וועלט.
צדקה וחסד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א באזונדערן כח האט דער סאטמארער רבי ארינגעלייגט אין איינפלאנצן די מדה פון צדקה און חסד אין זיינע חסידים, זייענדיג אליין דער לעבעדיגער מוסטער פאר זיי, ער האט פארטיילט שווערע לעגענדארישע סומעס פאר צדקה, און זיך געבארגט צו טיילן ווייטער.
דאס טיילן צדקה האט ער אויך אויסגעלערנט זיינע חסידים, ווען נאך היינט צו טאג זענע די סאטמארער פון די גרעסטע צדקה טיילער פאר יעדן צוועק.
די סאטמארער רביצין הרבנית הצדיקת אלטא פייגא ע"ה האט פארנומען דעם ארט פון די קעניגן אין די סאטמארער מלוכה, און האט געהאט א גרויסן חלק אין אויסבויען אוןו אוועק שטעלן די סאטמארער אימפעריע, ביז דאס איז אויסגעוואקסן וואס ס'איז היינט.
דער רבי און די רביצין האבן אויך געגרינדעט און אוועקגעשטעלט אומצאליגע ארגאנעזציעס וואס העלפן אידן אין אלערליי שווערע אומשטענדן, צווישן די מוסדות ווערן פאררעכענט, רב טוב, ביקור חולים, און נאך פיל אנדערע.
מוסדות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאטמאר האט בתי מדרשים מוסדות געשפטען מקוואות קעמפס און נאך פילע זאכן.
בתי מדרשים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
-
- וויליאמסבורג
-
- ראדני
- די ביהמ"ד אויף ראדני סט. איז היינט פאררעכנט צו זיין דער גרעסטער ביהמ"ד, טייל אידן האבן א ספעציעל געפיל צו דעם ביהמ"ד וואס רבינו הק' בעל ויואל משה האט אין דעם געדאוונט.
- הופער
- ביהמ"ד המפואר אויף 14 הופער
- קליימער
- נדבת ר' יצחק פריעד, פאר די געגענט.
- אבריכם זופניק
- ביהמ"ד התאחדות אבריכם אויף 193 קעיפ סט. איז אורגענל געגרינדעט געווארן צו צוזאמן האלטן די אבריכם נתנדב געווארן דורך ר' ישראל זופניק, און איז היינט אויך א כולל.
- ישמח משה (ר' אהרן)
- לי גארדנס (ר' זלמן לייב)
- מירטל (ר' זלמן לייב)
- איחוד-וואלעבאוט (ר' אהרן)
- תהילת יואל (ר' זלמן לייב)
- הערריסאן (ר' זלמן לייב)
- דברי יואל הערריסאן(ר' אהרן)
- ברך משה סקילמן (ר' אהרן)
- סאוט 8 (ר' זלמן לייב)
- סאוט 8 בערי(ר' אהרן)
- 141 ראס ויואל משה (ר' אהרן)
- טרופ (ר' זלמן לייב)
- בית יואל (בני יואל)
- בית יואל איז די הויז וואס שטייט אויף 500 בעדפארד עוו. איז געבויט געווארן פאר די ערשטע סאטמאר רבי יואל טייטלבוים אבער די רבי האט נישט לאנג געוואוינט דארט צוליב וואס אין יענע צייט איז פארטיג געווארן דאס נייע שטעטל קרית יואל און די רבי האט זיך ארויסגעצויגן צום שטעטל. שפעטער איז דעי הויז געווען אין קאורט צווישן סאטמער און בני יואל, היינט ליגט עס ביי בני יואל, זיי האבן דארט א בהמ"ד, כולל, און א זאל.
- און נאך פיל
-
- קרית יואל
-
- 16 גארפילד (ר' אהרן)
- דער צענטראלער ביהמ"ד הג' ייטב לב אין קרית יואל געבויט דורך די ראשי הקהילה פון סאטמאר, אינעם ביהמ"ד געפונט זיך דער "היכל ראזנבערג" וואס איז באוויסט מיט אירע טויזנטער לומדים א טאג.
- ויואל משה - 5 גארפיעלד (ר' זלמן לייב)
- ויואל משה/ברך משה.
- הרב ברוך טייטלבוים בן אדמו"ר פון וואלאווע/חתן אדמו"ר מהר"א
- אבני צדק
- אין עצי תמרים געגנט, רב איז הרב העניך אשכנזי חתן אדמו"ר מהר"א
- תהילת יואל
- אין בית רחל טרעילר'ס - רב איז הרב יעקב יודא ברוין
- בית ברוך - הרב יואל בן מהר"א טייטלבוים
- בית שמואל בנימין - הרב משה חתן דומ"ץ קר"י בעל עגלי דבש
- דברי חיים - הרב שמחה שלום שטיינבערגער
- בית דוב - הרב שלמה זאבעל מוץ
- קדושת יום טוב
- עטרת זקינים
- ישמח משה - ישראל זופניק געגענט
- ישמח משה - אין ברך משה געגענט, רב איז הרב שמעון זאב מייזליש בן אדמור מסיגוט חתן אדמו'ר מהרא מסאטמאר
- אוהל פיגא - הרב דוד דוב דשונסקי בן אדמור מדשונסקי חתן אדמו"ר מהר"א מסאטמאר
- דברי יואל
- און נאך פיל
-
- וויליאמסבורג
-
- בארא פארק
-
- 53 סט. (ר' אהרן)
- 52 סט. (ר' זלמן לייב)
- ועוד
-
- בארא פארק
-
- מאנסי
-
- ייטב לב
- פון די גרעסטע חסידישע בתי מדרשים אין מאנסי, מיט א סאך מנינים. רב איז הרב חיים יהושע האלבערשטאם
- ארונים
-
- מאנטריאל
-
- ייטב לב
- די צענטראלע סאטמערער ביהמ"ד און אייגענטליך אויך פון די גרעסטע חסידישע בתי מדרשים אין מאנטריאל, מיט די מערסטע מנינים. 5555 האטשעסון. רב איז הרב דוד מייזליש.
- פארק עוועניו (ר' אהרן)
-
- מאנסי
- לאנדאן
- אנטווערפן
- מאנטשעסטער
- ירושלים
-
- אהל רחל
- אהל רחל איז די ערשטע סאטמערער ביהמ"ד וואס די רבי האט געבויט, און הייסט נאכן זיין טאכטער רחל, אין די סמך יארן איז דארט פארגעקומען א פראגראם דורך די ציוניסטישע פאליציי.
-
- בני ברק
מוסדות התורה והחינוך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
-
- וויליאמסבורג
- תורה ויראה ובית רחל זאלונים
- א ריזן אימפיריע מיט קרוב צו [10000] צען טויזנט תלמידים קע"ה אינגלעך מיידלעך און בחורים.
- תורה ויראה ובית רחל ארונים
- תורה ויראה ובית רחל זאלונים
- קרית יואל
- תורה ויראה ובית רחל
- ויואל משה ובית רחל
- בני יואל
- מאנסי
- תורה ויראה ובית אסתר
- בארא פארק
- תורה ויראה ובית רחל
- מאנטריאל
- תורת משה ובית אסתר
- לאנדאן
- אנטווערפן
- ירושלים
- בני ברק
- וויליאמסבורג
כוללים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די רבי ז"ל האט לויט וועסיעס נישט געהאלטן פון א כולל,
-
- וויליאמסבורג
- תהילת יואל
- די כולל תורה ויראה אין תהילת יואל אדער ווי אנדערע ריפן עס קינגס טעררעס איז די גרעסטע כולל אין וויליאמסבורג און פארמוגט קרוב צו 500 אינגעלייט.
- קיעפ סט.
- הופפער
- תהילת יואל
- קרית יואל
- בארא פארק
- מאנסי
- כולל ויואל משה
- כולל יטב לב (ארןנים)
- מאנטריאל
- לאנדאן
- אנטווערפן
- ירושלים
- בני ברק
- וויליאמסבורג
קעמפס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
-
- אינגל קעמפ
- בחורים קעמפ
- מיידל קעמפ אלטע/נייע
- מחנה רב טוב (ארונים)
- מחנה בית רחל (ארונים)
חברה קדישא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאטמאר אין ארץ ישראל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די רבנים פון דעם חסידות אין ארץ ישראל זענען:
- הרב חיים צבי טייטלבוים, זון של רבי זלמן לייב, רב פון זיין פאטערס חסידים אין ירושלים
- הרב שלמה יהודה הירש, דיין פון רבי זלמן לייבס קהילה אין ירושלים
- הרב משה טייטלבוים (זון פון דעם סאסאווער רבי'ן), דיין פון רבי אהרן'ס קהילה אין ירושלים
- הרב אליהו כ"ץ, רב פון שיכון סאטמר אין בני ברק
- הרב חיים צבי מייזליש (אייניקל פונעם ברך משה), מנהיג פון דער קהילה אין בני ברק, ראש ישיבת סאטמר אין בני ברק.
דער היינטיקער רבי זלמן לייב איז אמאל געווען רב פון דער סאטמארער קהילה אין ירושלים.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- היסטארישער פראטעסט אין וואשינגטאן קעגן ציונות ווערט געזען ר' זלמן לייב טייטלבוים נעבן זיין ברודער ר' אהרן טייטלבוים אויך די פאליטישע פירער פון סאטמאר: ר' בערל פרידמאן ר' סענדער דייטש ר' חיים משה שטויבער ר' אברהם ווידער ר' יוסף וואלדמאן. [1]
בילדער פון סאטמארער רבי'ן אויך כ"א כסליו תשל"ו, און ארץ ישראל תשכ"ה.
-
האדמו"ר מסאטמאר
ר' יואל טייטלבוים
בעל דברי יואל
-
האדמו"ר מסאטמאר
ר' משה טייטלבוים
בעל ברך משה
-
האדמו"ר מסאטמאר
ר' אהרן טייטלבוים
-
האדמו"ר מסאטמאר
ר' זלמן לייב טייטלבוים


text:
אטמאספער
די אטמאספער (פון גריכיש: ἀtuός [atmos] "פאַרע" און σφaῖpa [sphaira] "קיילעך") איז א שיכט פון גאזן וואס נעמען ארום א מאטריאלן קערפער פון גענוג מאסע.
די גאזן זענען צוגעצויגן צו זייערע קערפער דורך גראוויטאציע. און זיי בלייבן דארטן פאר לענגערע טערמינען אויב די גראוויטאציע איז הויך אין דער אטמעספער'ס טעמפראטור איז נידעריג.
אלע פלאנעטן האבן די אייגענע אטמאספערעס. דער ערד'ס אטמאספער שיצט מענטשן פון שעדעדיגע אולטראוויאלעט שטראלן. ער אנטהאלט זויערשטאף וואס מערסטע ארגאניזמען ניצן צו אטעמען און קארבאן דיאקסייד וואס פלאנצן ניצן, אויך אלגן און ציאנאבאקטעריע.
אטמאספערישער דריק איז דער קראפט פער איין שטח וואס די גאזן אין דער אטמאספער דריקן אויף דער איבערפלאך.


text:
1832
1832 איז דאס 32סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1832 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן פעברואר - די שטאט זשאקסאנוויל געגרינדעט אין פלארידע
- 11טן מיי - גריכנלאנד פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט פון דער אטאמאנישער אימפעריע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן יאנואר - לואיס קאראל, בריטישער שרייבער און מאטעמאטיקער (געש' 1898)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 22סטן מערץ - יאהאן וואלפגאנג פאן געטע, דייטשער שרייבער, דיכטער, פילאסאף און וויסנשאפטלער (געב' 1749)
- 31סטן מיי - עוואריסט גאלוא, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געב' 1811)
- 6טן יוני - דזשערעמי בענטהאם, בריטישער פילאסאף (געב' 1748)


text:
בינארישע אפעראציע
אין מאטעמאטיק, איז א בינאַרישע אפעראַציע א פעולה וואס ווערט אויסגעפירט צווישן צוויי עלעמענטן אין א סכום (לאו דווקא צוויי באזונדערע עלעמענטן). מער פארמאל: א בינאַרישע אפעראַציע איז א פונקציע פון די געארדנטע פארן פון עלעמענטן פון א סכום צום סכום; אין מאטעמאטישע סימבאלן: פארן סכום איז א בינאַרישע אפעראַציע א פונקציע . טיילמאל איז א טיילווייזע פונקציע, ווי למשל, מען קען נישט צעטיילן מיט נול.
צוגאב, אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג זענען באוואוסטע בינאַרישע אפעראַציעס. אויך מאטריץ-טאפלונג איז א בינאַרישע אפעראַציע.
בינאַרישע אפעראַציעס זענען די באזע פון אלגעברעישע סטרוקטורן וואס מען פארשט אין אבסטראקטער אלגעברע. ביישפילן פון סטרוקטורן מיט בינארישע אפעראציעס זענען גרופע, רינג און פעלד.
אפטמאל צייכנט מען א בינאַרישע אפעראַציע מיטן סימבאל צווישן די צוויי עלעמענטן ("אינפֿיקס"), למשל, דער צוגאב אפעראטאר שרייבט מען , נישט אין פונקציאנעלער נאטאציע .


text:
לעשאויטא
לעש-אױטאָ אָדער לעש-מאַשין איז א ספעציעלע טראק וועלכע טראנספארטירט סערוויס פערסאנאל אינאיינעם מיט זייערע עקוויפמענט צו שריפות.
אינהאַלט
א טאנק און א פאמפע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צו לעשן א שריפה דארף מען האבן אסאך וואסער וועלכע ווערט געפיטערט דורך א פייער הידראנט אין א שטאט אדער אן אזערע (אמאל א סווימינג פול) אין פארווייטערטע ערטער. דער פייער פאמפ טראק איז די וויכטיגסטע זאך צו באקעמפן א פייער ווייל דער טראק דינט אלס דער פאמפ צו טרייבן דאס ווייסער פון ווי אימער דאס קומט צו דער פייער. אינעם טראק איז פאראן א גרויסער טאנק וועלכע אנטהאלט געווענליך טויזענט גאלאנען וואסער.
דער טאנק איז וויכטיג פאר צוויי סיבות. ערשטנס דארף דער טראק שטענדיג זיין פיל מיט וואסער אין פאל מען דעגרייכט א פייער און עס איז נישט פאראן קיין באלדיגע קוואל פון וואו צו נעמען וואסער אדער ווען די פייער לעשער ווילן לעשן א קליינע פייער צו וועלכע עס פעלט נישט אויס קיין סאך וואסער און עס איז א שאד די צייט צו גיין אויפדרייען א פייער הידראנט. דער טאנק ווערט אויך גענוצט אלס א פארמיטלער צווישן די וואסער קוואל און דאס וואסער וואס ווערט ארויסגעפאמפט פון די טראק.
די פייער הידראנט אויפ'ן גאס איז א קוואל פון וואסער און ווען מען דרייט דאס אויף קומט ארויס וואסער אונטער פרעשור גענוי ווי ווען מען עפענט אויף א וואסער קראן. אבער דאס וואסער איז ווייט פון גענוג קראפטיג עס זאל קענען גענוג שנעל דורכגיין לאנגע רערן עס זאל זיין גענוג צו לעשן א גרויסע פייער. צו דעם פארלאנגט זיך א שטארקע פאמפ וועלכע ליגט אריינגעבויט אין יעדע פייער טראק. דער פאמפ שלעפט אריין וואסער אינעם טאנק און פון דארט ווערט עס ארויסגעפאמפט צו די רערן. כדי דאס זאל ארבעטן גענוג שנעל פעלט זיך אויס א וואסער טאנק ווייל דאס פארקירצערט די לאנגע וועג וואס דאס וואסער דארף גיין דורכדעם וואס עס דינט ווי א נייע וואסער קוואל.
נאך א סיבה פארוואס מוז האבן א וואסער טאנק איז וויבאלד געווענליך וועלן די פייער לעשער דארפן עטליכע רערן צו באקעמפן דעם פייער פון עטליכע זייטן און דאס דארף קענען געטאן ווערן פון איין טראק און דאס איז נאר מעגליך אויב עס איז פאראן א וואסער טאנק וועלכע סופלייט דאס וואסער פאר אלע רערן.
דאס וואסער פאמפ איז זייער א קראפטיגער פאמפ וועלכע זיצט אינעם פאדערשטן טייל פון טראק אונטער די בענק ווי די פייער לעשער זיצן. דער פאמפ פארמאגט אן אייגענע דיזעל מאטאר וועלכע גיט אים א שטארק טרייב קראפט אויף אזוי ווייט אז דאס וואסער וועלכע שטראמט ארויס פון די רערן קען אוועקבלאזן א מענטש און אמאל אויסשיסן א פענסטער.
פונעם טאנק זענען פאראן געווענליך 10 עפענונגן פון וועלכע עס קענען ארויסגעצויגן ווערן מערערע האוזעס לויט וויפיל עס פעלט זיך אויס צו באקעמפן דעם פייער. די האוזעס ווערן אנגערופן וואסער ליניעס און דאס ווערט קאנטראלירט דורך א ספעציעלע קאנטראל צענטער וועלכע געפינט זיך אויפ'ן דאך פון די טראק. ווען א פייער אויטא דעגרייכט א פייער סצענע וועלן די סערוויס מענער אנהייבן ארויסציען עטליכע וואסער ליניעס לויט וויפיל זיי טראכט זיי וועלן דארפן. דער קאנטראלירער וועט באלד ארויפשפרינגן אויפ'ן דאך און עפענען דעם וואלוו און קאנטראלירן די ליניעס לויט דער פארלאנג פון וואסער וואס זיי דארפן האבן. איין ליניע וועט גענוצט ווערן צו שפריצן פון די גאס און וועט דארפן א שטארקע פרעשור פון גאר אסאך וואסער און א צווייטע ליניע וועט גענוצט ווערן דורך א גרופע וועלכע שפאצירט אריין אין די געביידע און דארפן ווייניגער פרעשור ווייל זיי דארפן א בעסערע קאנטראל צו זען ווי זיי האלטן מיט'ן פייער קאמף.
אויסער די וואסער טאנק איז פאראן א צווייטע טאנק וועלכע אנטהאלט 20 גאלאנען פון א ספעציעלע פאום וועלכע ווערט גענוצט צו באדעקן פארשידענע פליסיגע כעמיקאלן וועלכע קענען אויפרייסן ווען עס ווערט אויפגעהיצט. אין אן אויטא פייער נוצט מען געווענליך די סארט פאום צו פארמיידן די פארשידענע כעמיקאלן וואס אן אויטא פארמאגט פון אויפרייסן. עס זענען פאראן צוויי ערליי פאום סארטן וועלכע ווערן גערופן קלאס עי. און קלאס בי. דער פאום טאנק פארמאגט קלאס עי. פאום וועלכע ווערט מער אפט גענוצט און די קלאס בי. פאום ווערט געהאלטן אין א ספעציעלע קאמפארטמענט פאר ווען עס וועט אויספעלן.
עס זענען פאראן פארשידענע וואסער ליניעס פון פארשידענע רער גרויסקייטן און ווייטקייט. ווען די פייער לעשער קומען אן צו א פייער סצענע וועלן זיי דארפן אנאליזירן וואספארא סארט פייער דאס איז און וועלכע וואסער ליניעס מען דארף ארויסשלעפן דערצו. אין רוב פעלער וועלן זיי נוצן די וואסער ליניע וועלכע זיי רופן קראוסלעי האוז וועלכע איז 1.5 אינטשעס אין דיאמעטער דיק און 200 מעטער לאנג. די קראוסלעי האוז איז גוט פאר רוב פייערן און טרייבט ארויס 95 גאלאנען וואסער פער מינוט וועלכע איז נישט צו שטארק און נישט צו שוואך. פאר א קלענערע פייער וועלן זיי נוצן א האוז וועלכע איז נאר איין אינטש אין דיאמעטער וועלכע ווערט גערופן א בוסטער ליניע. די שטערקסטע וואסער ליניע איז א האוז פון 3 אינטשעס אין דיאמעטער וועלכע טרייבט ארויס טויזענט גאלאנען וואסער פער מינוט און ווערט גענוצט צו שפריצן פון די גאס אויף א גרויסע פייער.
רוב וואסער ליניעס דארפן באהאפטן ווערן דורך די פייער לעשער ווען זיי קומען אן צו די סצענע. כדי צו שפארן צייט אין א פייער איז פאראן עטליכע גרייטע וואסער ליניעס וועלכע ליגן ארומגעדרייט און די פייער לעשער קענען דאס באלד נוצן. די ליניעס האבן א קראפט פון 250 גאלאנען פער מינוט אבער זיי זענען נישט גענוג לאנג און די פייער לעשער וועלן באלד דארפן באהעפטן אנדערע לאנגע וואסער ליניעס.
א באזונדערע וואסער ליניע ווערט גענוצט צו ברענגן דאס וואסער פון א פייער הידראנט. די האוז דערצו איז 5 אינטשעס אין דיאמעטער און איז 100 פיס לאנג. געווענליך וועלן די פייער לעשער ברענגן דעם טראק נאנט צו די פייער הידראנט זיי זאלן נישט דארפן ציען מער רערן וועלכע געדויערט צייט. אבער אין א ספעציעלע קאמפארטמענט האבן זיי 25 און 50 פיסיגע האוזעס וועלכע זענען געמאכט פאר דעם צוועק אין פאל דער טראק קען נישט גיין גענוג נאנט.
די לייטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די לייטער טראק איז וויכטיג ווען מען דארף באקעמפן א פייער אין א געביידע וועלכע איז מער ווי איין שטאק. אין שטאטישע פייערס וועט מען געווענליך באלד ברענגן א לייטער טראק וויבאלד רוב הייזער זענען מער ווי איין שטאק. אבער אין פארווייטערטע שטעטלעך און ווילעדזשעס וועט מען דאס נאר ברענגן אויב מען דארף דאס האבן.
די לייטער הייבט זיך און נידערט דורך א פיסטאן וועלכע איז א רער וועלכע זיצט אין א צווייטע רער און ציט זיך ארויס פון דארט. דאס ארבעט מיט היידראליק פליסיקייט וועלכע שטראמט אריין דורך א פאמפ און שטופט ארויס די אינעווייניגסטע רער וועלכע ציט אויס דעם לייטער. יעדע פיסטאן פארמאגט א וואלוו וועלכע האלט אפ די פליסיקייט פון צוריק ארויסרינען. ווען מען וויל צוריק אראפנידען די לייטער וועט מען עפענען דעם וואלוו אביסל און די פליסיקייט ווען צוריק אריינרינען אין איר ספעציעלן טאנק און די לייטער וועט זיך צוריק איינציען.
די לייטער ווערט אפערירט דורך דריי טיילן. די ערשטע איז די הויפט פיסטאן וועלכע ציט אויס די לייטער ווי מיר האבן יעצט דערמאנט. די צווייטע איז א פאר פון צוויי קליינע פיסטאנס וועלכע הייבן די לייטער ארויף און אראפ, און דריטענס איז פאראן א באזונדערע מאטאר וועלכע דרייט די גאנצע פלאטפארמע אויף וועלכע די לייטער זיצט פון רעכטס צו לינקס. די פייער לעשער דארפן כאטש איינמאל א וואך פרובירן די לייטער אויב אלעס ארבעט געהעריג און דאס איז א טייל פון א איבונגן פראגראם.
אינעם לייטער לויפט א 3 אינטשיגע האוז וועלכע איז די איינציגסטע וואסער ליניע פון דעם לייטער טראק. די ליניע איז 3 אינטשעס איז דיאמעטער און טרייבט ארויס טויזענט גאלאנען וואסער פער מינוט און ווערט גענוצט צו שפריצן פון דער הייעך אויף אראפ וועלכע איז א גוטע מיטל צו דערשטיקן א פייער.
ווען די לייטער ווערט אויסגעצויגן דארף דער טראק באפעסטיגט ווערן אין פלאץ וועלכע ווערט געטאן דורך צוויי אוטריגערס וועלכע זענען ווי צוויי באזונדערע פיס וועלכע ווערט גענוצט ביי רוב לאסט אויטאס וועלכע האבן לייטערס אדער שלעפ עקוויפמענט. דער גאנצער פראדעצור פון קאנטראלירן די לייטער און די אוטריגערס ווערט געטאן דורך א קאנטראל צענטער און איינער דארף דארט זיצן די גאנצע צייט.
פארשידענע געצייג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פארשידענע שווערע געצייט דארף גענוצט ווערן דורך פייער לעשער צו ברעכן טירן און פענסטערס, באהעפטן רערן, עפענען די פייער הידראנט, און מעדיקאלע געצייג ווען זיי דארפן באהאנדלן א פארוואונדעטע פאציענט. צווישן די געצייג (טולס) וועלכע געפינען זיך דארט זענען:
פאס זייער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז א אייזערנע זייער וועלכע ווערט געלייגט אונטער די האוז וועלכע ווערט גענוצט צו ברענגן וואסער פון א לעיק אדער סווימינג פול און פילטערט אויס די שמוץ עס זאל נישט אריינגיין אין די וואסער ליניע און פארלאנגזאמען די וואסער סופליי אדער שעדיגן דעם מאטאר.
נעזלעך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן פארשידענע ערליי נאזעלס (עק טייל פון א האוז פון וואו דאס וואסער קומט ארויס) געוואנדן לויט די סיטואציע. עס איז פאראן אזעלכע וואס צעשפרייטן דאס וואסער און אנדערע וואס שיקן דאס וואסער אין א גלייכע שטארקע שטראם. עס איז אויך פאראן א ספעציעלע נאזעל וועלכע מאכט א נעפל פון וואסער און ווערט גענוצט אין פארשידענע עקסטרעמע וועטערס.
Foam inductor[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז א ספעציעלע נאזעל וועלכע ווערט גענוצט צו שפריצן וואסער און פאום אין די זעלבע צייט. די נאזעל האט צוויי עפענונגן און דאס וואסער און פאום מאטריאל ווערט געפיטערט דורך צוויי באזונדערע האוזעס וועלכע קומען אריין אונטער איר.
אנדערע געצייג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א רייע העק ליגן אין א באזונדערע קאמפארטמענט. די העק ווערן גענוצט צו ברעכן ווענט און אויפרייסן טירן און אפפליקן שיטראק און די דאך כדי די פייער לעשער זאלן קענען צוקומען איבעראל און זיכער מאכן אז אלע פייער איז דערשטיקט.
אלע פייער טראקס פארמאגן א אי-עם-עס קאמפארטמענט וואו זיי האלטן אלע געצייג וואס אן אמבולאנס האט, אריינגערעכנט א דיפיברילעיטאר, אקסיגן טאנק, און א טראומא דזשאמפ קיט.
עס זענען פאראן אלע סארט צווענגלעך און רענטשעס וועלכע ווערן גענוצט אויפצודרייען און פארמאכן די האוזעס און פייער הידראנט. אין א באזונדערע קאמפארטמענט ליגן די ספעציעלע געצייג וועלכע ווערט גענוצט אויפצושניידן אן אויטא אין פאל פון אן עקסידענט. די סארט געצייג ווערן גערופן "Jaws of Life" און עס וואלט גענוצט א באזונדערע ארטיקל צו עקלערן צו וואס און וויאזוי מען נוצט אט די אלע געצייג און מאשינען.
איינע פון די קאמפארטמענטס אנטהאלטן פארשידענע ערליי פענס וועלכע ווערן גענוצט ארויסצובלאזן רויך פון צימערן כדי די פייער לעשער זאלן קענען אונטערזוכן דאס פלאץ. איינע פון די פענס איז א ספעציעלע פרעשור פען אין וועלכע מען באהעפט א האוז און די רויך גייט ארויס פון דארט אונטער פרעשור.
די טראקס פארמאגן אויך ספעציעלע דעק מאטריאל וועלכע די פייער לעשער וועלן נוצן צו באדעקן מעבל און אנדערע טייערע געצייג אין א הויז א שטאק אונטער א פייער פון וועלכע עס וועט אראפרינען שטויב, מאטריאל, און וואסער.
נאך זאכן וואס ליגן דארט זענען: שטריק צו קריכן, צוויי סארט לייטערס וועלכע הענגן אין די זייטן, טשעין סאו צו שניידן א דאך, א פשוט'ע פייער עקסטינגווישער צו פערלעשן קליינע פייערן, און א בעקבאורד וועלכע ווערט גענוצט צו פירן פארוואונדעטע מענטשן וועלכע קענען נישט גיין אויף די אייגענע פיס.
אלע קאמפארטמענטס האבן נומערן און אלע פייער לעשער דארפן וויסן אויסעווייניג ווי יעדע סארט געצייג ליגט מען זאל דאס נישט דארפן זוכן ווען מען דארף דאס האבן. די קאמפארטמענטס זענען ספצעיעל געבויט לויט די געצייג און עקוויפמענט וואס ליגט דארט עס זאל זיין גרינג ארויסצונעמען און אריינלייגן.
א זיץ פאר יעדן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פייער טראקס זענען דעזיינט צו קענען טראגן אסאך סערוויס מענער צו א פייער סצענע. אין א געווענליכע סצענע וועלן קומען עטליכע טראקס מיט צענדליגער סערוויס מענער. דער טראק האט פלאץ פאר יעדן מיט אירע דזשאמפ זיצן וועלכע געפינען זיך אין די צווייטע רייע פון דעם פאדערשטן טייל פון טראק. אין די ערשטע רייע זיצו דער טראק דרייווער און דער קעפטעין.
דער טראק דרייווער דארף קענען די מלאכה ווייל אזא שווערע טראק (דארט ליגט טויזענט גאלאנען וואסער און גאר שווערע עקוויפמענט) קען זיך נישט גרינג אפשטעלן איינעמאל עס פארט שנעל. ווער רעדט נאך פון פארמיידן עקסידענטן צו וועלכע זיי דארפן זיין געווארענט. אויב אן אויטא זאל זיך צוזאמענקראכן מיט א פייער טראק וועט דאס זיין א פאטאלע עקסידענט. דער דרייווער איז דער קאנטראלירער פון די וואסער ליניעס און ער קאמיוניקירט מיט די סערוויס מענער דורכאויס די גאנצע סצענע.
יעדע טראק טראגט א קעפטעין וועלכער איז דער באפעל געבער פאר די סערוויס מענער. ווען מען דעגרייכט א פייער סצענע וועט דער קעפטעין אנאליזירן דעם פייער און באפעלן די סערוויס מענער וואס צו טאן. דער קעפטעין בלייבט די גאנצע צייט נעבן דעם טראק און איז פארבינדן מיט די סערוויס מענער דורך די ראדיא אין וועלכע ער הערט די סיטואציע און גיט ווייטערדיגע באפעלן. דער קעפטעין איז א לאנג יעריגער פייער עקספערט און טראגט די אחריות פון אלע זיינע סערוויס מענער זיי זאלן נישט געשעדיגט ווערן און אויב יא וויאזוי מען זאל דאס באהאנדלן.
בילדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
-
א פייער מאשין אין העלסינקי.
-
א עם-53 טעלעסקאפישער לייטער יוניט (174 פיס) אין העלסינקי פינלאנד.
-
-
פאריז פייער בריגאדע.
-
-
-
-
FDNY טורעם לייטער 21 אין ניו יארק סיטי.
-
FDNY ענזשין 6 אין ניו יארק סיטי.
-
Tower 1 of the Gainesville, Florida Fire Department.
-
אילינויעס ענזשין 24.
-
Palm Beach County Fire-Rescue Quint 57.
-
Greenfields Fire Company Engine located from Berks County, Pennsylvania.
-
-
Platoon of the fire department of Hofgeismar/Germany
-
סופארט 42 - באטטע קאונטע קאליפארניע.
-
-
-
A Mercedes-Benz truck serving as turntable ladder in Kronach/Germany
-
-
A Polish 1936-built Fiat 621 L fire truck in Warsaw, Poland


text:
22סטן יולי
דעם 22סטן יולי איז דער 203טער טאג פון יאר (204טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 162 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1812 - האלבאינזל מלחמה: בריטישע קראפטן אונטער ארטור וועלסלי, ערשטער הערצאג פון וועלינגטאן באזיגן די פראנצויזישע ארמיי לעבן סאלאמאנקע, שפאניע.
- 1937 - אויסגעבראכן דער צווייטער קריג צווישן יאפאן און כינע
- 1942 - אנהייב פון דעפארטאציע פון די יידן אין דער ווארשעווער געטא צו טרעבלינקע פארניכטונגס לאגער
- 2009 - גאנצע ליקוי חמה וואס דויערט 6:39 מינוט אין אינדיע, כינע און דעם פאציפישן אקעאן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1878 - יאנוש קורטשאק, שרייבער, דאקטער און יידישער מחנך (אומגעקומען 1942)
- 1887 - גוסטאוו לודוויג הערץ, פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1925 (געש' 1975)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1461 - שארל דער זיבעטער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1403)
- 1998 - וועלוול טערלעצקי, רוסישער-יידישער דיריגענט און קאמפאזיטאר (געב' 1931)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- סוואזילאנד - געבורטסטאג פון געוועזענעם מלך סובהוזא דער צווייטער


text:
1854
1854 איז דאס 54סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1854 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן מערץ - קרימער מלחמה: בריטאניע און פראנקרייך פראקלאמירן מלחמה אויף דער רוסלענדישער אימפעריע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן אפריל - אנרי פואנקארע, פראנצויזישער מאטעמאטיקער און פילאסאף (געש' 1912)
- 5טן יוני - יהודה פען, יידישער-רוסישער מאלער (נפ' 1937)
- 12טן יולי - זשארזש איסטמאן, ערפינדער פון דער קאדאק קאמערע (געש' 1932)
- 1טן סעפטעמבער - ענגלבערט הומפערדינק, דייטשער דיריגענט (געש' 1921)


text:
דזשאן לאק
דזשאן לאק (29סטן אויגוסט, 1632 - 28סטן אקטאבער, 1704 ; ה'שצ"ב - ה'תס"ה) איז געווען אן ענגלישער פילאסאף וואס האט זיך באשעפטיקט איבערהויפט מיט פאליטישע פילאסאפיע. ער איז געווען פון די ערשטע גרינדערס פון ליבעראליזם און פון דער דעמאקראטישער רעזשים.
זיין לערע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דזשאן האט געהאלטן אז די מענטשליכע נאטור איז ווויל און ניט שעדליך, און די מענטשן האבן רעכטן צו איינפירן זייער שטייגער אין לעבן אן זיין איינגעבויגן צו די אויטאריטעטן (וועלכע זיינען דאן געווען ניט דעמאקראטיש) נאר פארקערט, די אויטאריטעטן דארפן אפהיטן דעם מענטשנס רעכטן. דזשאן האט געהאלטן אז מען דארף צעטיילן די אויטאריטעטן אין דריי: 1. געזעצנגעבער אויטאריטעט 2. אויספירער אויטאריטעט 3. פאראייניקטע אויטאריטעט.


text:
פאסיל-ברענשטאף
פֿאסיל-ברענשטאף איז ברענשטאף געמאכט פון קוילן, נאפט אדער נאטירלעכן גאז. עס אנטהאלט א הויכן טייל פון קוילנשטאף.
כדי צו פאבריצירן דעם ברענשטאף דארף מען ארויסגראבן די רויע מאטעריע פון אונטער דער ערד און קאכן זי אונטער דרוק פאר א געוויסער צייט.
באניצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען קען ניצן פאסיל-ברענשטאף צו שאפן עלעקטריע אין א מאכט-סטאנציע. מען ברענט דעם ברענשטאף צו הייצן וואסער, וואס ווערט פארע און טרייבט א טורבינע, וואס שאפט עלעקטריע. מען ניצט גאז צו קאכן און פון נאפט מאכט מען בענזין צו פירן אויטאמאבילן, שיפן, עראפלאנען און ראקעטן.
ווען מען ברענט פאסיל-ברענשטאף שאפט עס לופט פארפעסטיקונג. טייל וויסנשאפטלער טענה'ן אז דאס טוט פארשאפן גלאבאלע אנווארעמען.


text:
דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא
די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא (פראנצויזיש: République démocratique du Congo), פריער זאַאירע, איז א לאנד אין צענטראלער אפריקע, מיט א קורצן בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן (37 ק"מ). זי איז דאס דריטע לאנד אין אפריקע לויט שטח נאך סודאן און אלזשיר, און דאס 12טע גרעסטע אין דער וועלט. די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא, מיט א באפעלקערונג פון כמעט 71 מיליאן,[1] איז דאס 18טע מערסטע באפעלקערט לאנד אין דער וועלט. איר הויפשטאט איז קינשאזע.
דאס לאנד גרענעצט די צענטראלע אפריקאנער רעפובליק און סודאן צו צפון; אוגאנדע, רוואנדע און בורונדי צו מזרח; זאמביע און אנגאלא צו דרום; און די רעפובליק פון קאנגא און דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב. אויך צו מזרח איז טאנזאניע אריבער דער טאנגאניקע אזערע.[1] דער איינציגער צוטריט צום אקעאן איז דער 37 ק"מ אטלאנטישער בארטן ביי מואנדע, און דאס 9 ק"מ ברייט מויל פונעם קאנגא טייך וואס פליסט אריין אין איינגאס פון גינע.
יידישע געמיינדע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע יידן זענען געקומען אין קאנגא פון מזרח אייראפע אין 1907 ווען דאס לאנד איז געווען א בעלגישע קאלאניע. די געמיינדע איז געוואקסן ביז 2,500 מענטשן. ווען בעלגיע האט פארלאזט קאנגא אין 1960 האבן רוב פון די יידן עמיגרירט. אין 2011 האט קינשאזע א קליינע קהילה פון 150 יידן מיט א שול, א שולע און א חב"ד הויז. אויך וואוינען עטלעכע יידן אין לומומבאשי אין דרום-מזרח קאנגא.[2]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 דאס וועלט פֿאקטבוך - קאנגא, דעמאקראטישע רעפובליק פון. צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור.
- ↑ משפחה 388, י"ח כסלו תשע"ב (ענגליש)


text:
אנטיפטרוס
אנטיפטרוס, איז געווען א וויכטיקער שטאטסמאן, און פאליטיקער, אין די צייטן פון יוחנן הורקנוס דער צווייטער, אין די צייטן פון צווייטע בית המקדש, און דער פאטער פון צוקונפטיקע קעניג הורדוס. געבוירן אין יאר 104, געשטארבן אין יאר 43 איידער ציווילע רעכענונג.
ער איז געבוירן צו אנטיפס, א פאמיליע פון אדום, א פאלק וואס האט זיך געפונען אין דרום פון ארץ ישראל, נאכן איינעמען די געגנט דורך די אלכסנדר ינאי, האבן אלע איינוווינער זיך מגייר געווען, אנטיפס צווישן זיי, און ינאי האט אים געשטעלט אלס גובערנאטאר פון אדום. אנטיפטרוס האט געהייראט אן אראבקע מיטן נאמען קיפראס פון די נבטים שבט, און הורדוס איז געבוירן פון די פרוי, אין אשקלון.
אין די צייטן פון ינאי המלך, און שפעטער זיין פרוי שלומציון המלכה, איז די קעניגרייך געווען רואיג, איינמאל די צוויי זענען געשטארבן, האט אויסגעבראכן אין ארץ יהודה, א בירגער קריג, צווישן די צוויי קינדער, יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און יהודה אריסטובולוס דער צווייטער. הורקנוס איז געווען א שוואכער מאנספארשוין, און ער האט געשלאסן א שלום מיט זיין ברודער, אנטיפטרוס האט געהעצט הורקנוס די גאנצע צייט, אז די מלוכה קומט זיך אים און נישט צו זיין ברודער.
די רוימישע אימפעריע, האט זיך אריינגעמישט אין די קריג, און אנהייב האבן זיי געפסקנט לטובת אריסטובולוס, נאכדעם וואס ער האט זיי אונטערגעשמירט, אבער פאמפאיוס א רוימישע גענעראל, האט זיך אנגענומען פאר הורקנוס, און נאך א קורצע קריג קעגן אריסטובולוס, האט פאמפאיוס ארויף געשטעלט הורקנוס אויפן בענקל.
גאנצע שטיקער פון ארץ יהודה זענען אוועקגעריסן געווארן פון די מלוכה, ווי בית שאן, און יפו. הורקנוס איז געווארן עטנארך (געוועלטיגער אויס קעניג), אנטיפטרוס איז געווארן פאקטישע הערשער איבער די יידן. ער האט געוועליטיקט מיט אן אייזערנעם פויסט, זייענדיק פארפיינטעט ביי די פאלק.
אלכסנדר דער צווייטער, זון פון אריסטובולוס, האט אנגעפאנגען אן אויפשטאנד, נאכן אנטלויפן פון רוימישע געפענגעניש. אין די ענדע פון די קריג, נאכן שיקן די רוימישע מיליטער אונטערצוברענגען די אויפשטאנד, איז הורקנוס צוריק געווארן כהן גדול, רוים האט אבער צעטיילט די געגנטער אין ארץ ישראל צו באצירקן, אונטער באזונדערע הערשאפט, געפירט דורך רוים און מער נישט דורך הורקנוס.
אין רוים איז פארגעקומען דערווייל א קריג, צווישן גענעראל פאמפאיוס, און יוליוס קייסער, אנטיפטרוס האט געשיקט א מיליטער צו העלפן די גענעראל, אבער יענער האט פארלוירן, אנטיפטרוס האט זיך נישט פארלוירן, און זיך אנגעשלאסן צו די קייסערס וואגן.
יוליוס קייסער האט געשטיצט אנהייב אריסטובולוס, און זיין זון אלכסנדר, אבער געטוישט זיין מיינונג, און געשטעלט אנטיפטרוס פאר אפוטרופוס (וואס איז דער באדייט דערפון איז נישט באוויסט) איבער די יידן, אנטיפטרוס הא געשטעלט זיין זון פצאל אלס קאמאנדיר פון ירושלים און זיין זון הורדוס אלס קאמאנדיר פון די גליל.
אין די יאר 43 איידער די ציווילע רעכענונג, נאכן פארלירן זיין חן ביי הורקנוס, האט מליכוס א ראטגעבער פון הורקונוס אים פארסמט, און אנטיפטרוס איז געשטארבן. וואס ער האט אנגעפאנגען האט ער שפעטער אויסגעפירט, טאקע נאך זיין טויט הורדוס איז געווארן קעניג איבער די יידן. אלס נקמה האט הורדוס פארסמט די ראטגעבער, און יענער איז געשטארבן.


text:
ראציאנאליזם
ראציאנאליזם הייסט דאס פארעכענען דעם ראציאנאל אלץ דער העכסטער און חשוב'סטער קוואל פון וויסנשאפט. אנשטאט אפעלירן צו געפיל אדער מאראל, אדער די חושים, אפעלירט ראציאנאליזם צו קאלטע לאגיק און אינטעלעקטואלער סברא.
די מאדערנע מערב-וועלט אידעאלאגיע שטייט אויף די פילאזאפיע פון ראציאנאליזם. דאס הייסט, אז פאר אלעס זוכט מען א ראציאנאלען ערקלערונג געבויט אויף לאגיק און פאקטן, און מען שטייט אוועק פון ערקלערן געשעענישן אויף א ניסים'דיגער, אומנאטירלעכן אופן. אזוי אויך שטופט ראציאנליזם אפ אמונות טפילות צוליב וואס זיי זענען נישט געבויט אויף די באקאנטע געזעצן פון נאטור.
באקאנטע ראציאנאליסטישע פילאזאפער זענען געווען רענע דעקארט, ברוך שפינאזא, גאטפריד לייבניץ און אימאנועל קאנט.
אידישער ראציאנאליזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיל פון די גאונים זענען געווען ראציאנאליסטן. סעדיה גאון, פון די ערשטע אידישע ראציאנאליסטן נאכן חתימת התלמוד, האט אין זיין ווערק אמונות ודעות געפרואווט איבערווייזן די אידישע יסודות הדת אויף א ראציאנאליסטישן אופן.
נאך דער תקופת הגאונים, איז דער גאונימישער ראציאנאליסטישער שטריך אריבער צו די ספרדישע לענדער. ר' אברהם אבן עזרא איז געווען א פראמינענטער ראציאנאליסט. זיין פירוש אויף די תורה איז באזירט אויף פשט, און פון דרש לאכט ער געווענטליך אפ. זיין מהלך אין אזעלכע ענינים ווי השגחה פרטית און נסים אויף אן אומנאטירליכען שטייגער איז אויך שטרענג ראציאנאליסטיש.
נאכפאלגנדיג סעדיה גאון האט דער רמב"ם שטארק אויסגעברייטערט און באפעסטיגט די יסודות פון אידישע ראציאנאליזם. דעם רמב"ם'ס מורה נבוכים איז א פיאנירישע ווערק ווי ער ארבייט אויס די אידישע רעליגיע געבויעט אויף די ראציאנאליסטישע יסודות פון אריסטו און די אראבישע פילאזאפער פונעם רמב"ם'ס תקופה.
און אגרת תימן שרייבט דער רמב"ם אז מאנכע שוטים מיינען אז ווי מער מען טייטשט אריין פאנטאסטישע אומנאטירלעכע נסים'דיגע געשעענישן אין די תורה, אלס מער ווער די כבוד פוו גאט דערהויבן. דער אמת איז אבער פונקט פארקערט, אז גאט פירט די וועלט מיט א סדר און צו זאגן אז ער דארף אפנויגן פונעם ארדער כדי צו באשטראפן רשעים אדער באגליקן צדיקים, איז בכלל נישט קיין כבוד פאר גאט. אדרבא, ווי ווייניגער ער דארף אפנויגן פון דעם סדר, אלץ גרעסער איז עס א כבוד פאר גאט.


text:
אנטווערפן
אנטווערפן (פלעמיש: Antwerpen; פראנצויזיש: Anvers - "אַנְוֶוער") איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין גרויסקייט אין בעלגיע און די גרעסטע שטאט אין פלאנדערן, די חלק וואו מען רעדט פלעמיש אין בעלגיע. אנטווערפן האט 472.000 איינוואוינערס (2008), פון דעם זײַנען דאָ בערך 15,000 חרדישע יידן אין אַנטװערפן.
די שטאט ליגט אין צפון זייט פון לאנד, נאנט צום האלענדישן גרעניץ, און אויפן סכעלדע פלוס.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויטן פאלקלאר האט די שטאט באקומען זיין נאמען פון א לעגענדע איבער א ריז ''אנטיגאן'' וואס האט געוואוינט נעבען דער טייך סכעלדע, ער פלעגט איינמאנען א צאל פון יעדעם וואס איז אריבער געגאנגען דער טייך, און פאר דעם וואס האט נישט געוואלט צאלן, האט ער אפגעשניטן איין האנט אין אריין געווארפן אין טייך. צום סוף איז דער ריז געהרגעט געווארן דורך א יינגע העלד מיטן נאמען ''בראַבאָ'', ער האט אפגעשניטן א האנט פונם ריז אין אריין געווארפן אין טייך. וועגן דעם איז דער נאמען אנטווערפן - וואס מיינט האנט ווארפען.
לגבי דער עטימאלאגיע, איז א פאקט אז אמאליגע צייטן פלעגט מען פראקטיזרן אפשניידן הענט אין אייראפע. אבער יאהן לאטראפ מאטלי ארגומענטירט אז דער נאמען קומט פון דעם ווערף וואס מיינט וואסער (אין ענגליש the wharf).
דאס מערסטע איז אנגענומענע טעאריע איז אז דער שורש נעמט זיך פון די צייטן פון גאליע-רוימישע פעריאדע און קומט פון דאס לאטיינישע ווארט אנטווערפיאַ. אנטווערפיאַ דארף צו מיינען אנטע פארן ווערפיאַ זיך איינזעצן.
פאר די 1500ער יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביים סוף פונעם 15טן יארהונדערט איז אנטווערפן געווארן דער צענטער פון דער אינטערנאציאנאלער עקאנאמיע.
געמיינדעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער געמיינדע באשטייט פון אנטווערפן שטאט מיט נאך אנדערע שטעטלך, וואס צוזאמען איז עס ניין דיסטריקטן:
- אנטווערפן (דיסטריקט)
- בערכעם
- בערענדרעכט-זאַנדווליעט-לילאָ
- באָרגערהויט
- דערנע
- עקערען
- האָבאָקען
- מערקסעם
- ווילרייק
האנדל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנטווערפן איז לאנגע יארן געווען די וועלטס גרעסטע בערזע ווי מהאט געהאנדלט מיט דיאמאנטן.
אין די לעצטע יארן איז די דיאמאנט האנדל אין אנטווערפן שטארק געפאלן צוליב וואס די פירמעס האבן אנגעהויבן שלייפן דיאמאנטן אין אינדיע ווי עס קומט אויס א סך ביליגער.
אנטווערפן האט די וועלטס באוואוסטע בעקעריי "קליינבלאט". אויך הערצעל און גאלד
יידנטום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – אנטווערפן יידנטום
נאך דער חורבן אייראפע ווען כמעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון אנטווערפן איז פארניכטעט געווארן, איז די שטאט געווארן א צענטער פאר ארטאדאקסישע יידן. בערך 15,000 חרדישע יידן וואוינען אין דער שטאט, רובם ככולם חסידים. די שטאט האט דריי אפיציעלע קהילות: שומרי הדת (זייער רב איז הרב דוד משה ליבערמאן), מחזיקי הדת (זייער רב איז הרב אהרן שיף) און די פארטוגעזישע קהילה "בני משה". די מחזיקי הדת האט א נעצווערק פון כשרע קראמען (אויפן וועלכן זיי געבן אן השגחה), און נאך פארשידענע ארגאניזאציעס.
באזונדער פונקציאנירן אין שטאט פיהלע צענדליגע בתי מדרשים און שטיבלעך פון אלערליי שיכטן און קרייזן, דערונטער: דריי בתי מדרשים פון בעלזא (אריינגערעכנט חסידי בעלזא-מאכנבוקא), צוויי בתי מדרשים פון סאטמאר, באבוב, צוויי בתי מדרשים פון וויזניץ, סקווירא, גור, טשארטקוב, אלכסנדר, און נאך.
דאס פשעווארסקער חסידות איז הויפטקווארטירט אין אנטווערפן, זינט שנת תשי"ח ווען הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק האט זיך אריבערגעצויגן פון פאריז. דערנאך האט דאס ממשיך געווען חתנו הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק, און לאחר פטירתו ביום ז"ך חשון תשנ"ט איז בנו יחידו כ"ק פשעווארסק'ער רבי נתעטר געווארן בכתר האדמורו"ת.
איינער פון די באקאנטע פערזענלעכקייטן אין דער שטאט איז געווען הרב הגאון חיים קרייזווירטה, אב"ד פון מחזיקי הדת אומגעפער פופציק יאר, ביז זיין פטירה אין תשס"ג.
קאארדינאטן: 51°13′N 4°24′E / 51.217, 4.4


text:
פרשת ויצא
ויצא (ארויזאגענדיג: וואַיֵיצֵיי) איז דער זיבעטער פרשת השבוע פון ספר בראשית פון דער תורה.
די פרשה הייבט זיך אן מיטן פסוק, וַיֵצֵא יַעקׁב מִבְּאֵר שָׁבַע וַיֵלֶך חָרָנָה , דער טייטש: "און יעקב איז ארויסגעגאנגען פון באר שבע און איז געגאנגען קיין חרן".
ווי עס קוקט אויס פון אט די פסוק, איז זייט יצחק איז אראפגעפארן קיין גרר פון חברון צוליב די הונגער, ווי געשילדערט אין פרשת תולדות, און באלד דערנאך, צוליב די קריגערייען מיט די פאסטעכער פון גרר, איז ער אריבער דערנעבן צו באר שבע, ווי דער פסוק זאגט, וַיַעַל מִשָם בְּאֵר שָׁבַע איז ער שוין דארט פארבליבן. און די געשיכטע פון יעקס'ס אויסכאפן די ברכות פון עשו האט פאסירט אין באר שבע.
גרר איז ביי דרום-מזרח ארץ ישראל לעבן פלישתים. פלישתים איז היינט בערך ווי עזה איז היינט און אראפציר אריין און די היינטיגע עגיפטן, ביים ים הגדול.
באר שבע איז אויך ביי דרום ארץ ישראל, נאר מער מערב צו.
פון חז"ל זעהט מען אז באר שבע איז דער דרום גרעניץ פון ארץ ישראל, ווי חז"ל דרוקט זיך אויס "מדן עד באר שבע". דן איז גאנץ אויוון ביי צפון, בערך ווי לבנון איז היינט, און באר שבע גאנץ הינטן.
חברון איז ארויפציר פון באר שבע, און די צייטן פון די תורה איז עס געווען א וועג פון דריי טאג פון באר שבע צו חברון.
חרן איז בערך און צפון סיריע, לעבן איראק, דאס איז זייער א ווייטער וועג פון חברון און אוודאי פון באר שבע אין פרקי דרבי אליעזר פרק טז (מהדורת זכרון אהרן עמ' קלד) שטייט אז דער וועג פון חברון ביז חרן איז זיבעצן טאג.
יעצט, ווען יעקב האט זיך ארויסגעלאזט פון באר שבע קיין חרן, איז עס געווען א וועג פון ניינצן טאג.
חז"ל זאגן אז אונטערוועגס קיין חרן איז יעקב פארבליבן פערצן יאר אין דעם ביהמ"ד פון שם ועבר לערנען תורה.
שם ועבר זענען געווען אין ירושלים, ווי דער פסוק זאגט ומלכי צדק מלך שלם , זאגן חז"ל אז ומלכי צדק איז שם און שלם איז ירושלים.
די פאלגנדע געשיכטעס ווערן געשילדערט אין דער פרשה:
- יעקב, אויפן וועג קיין חרן, לייגט זיך שלאפן אןיף דער ערד, ער נעמט ארום זיין קאפ מיט שטיינער, ער שלאפט איין און חלומ'עט ווי א לייטער ליגט אויף דער ערד און דער שפיץ גרייכט ביזן הימל און מלאכים גייען ארויף אין אראפ. יעקב דערוויסט זיך אז ער איז אויף אן הייליג ארט.
- יעקב קומט אן קיין חרן, באזעצט זיך ביי זיין מאמעס ברודער לבן. ער ארבעט פאר איהם מיט די בהמות.


text:
נארדוועסט טעריטאריעס
נארדוועסט טעריטאריעס (ענגליש: Northwest Territories, פראנצויזיש: les Territoires du Nord-Ouest) איז איינע פון קאנאדעס דריי פעדעראלע טעריטאריעס. די נארדוועסט טעריטאריעס זענען געווארן א טייל פון דער קאנאדישער קאנפעדעראציע דעם 15טן יולי 1870, אבער די היינטיקע גרענעצן פון דער טעריטאריע זענען געשאפן געווארן דעם 1טן אפריל 1999, ווען מען האט אויפגעשטעלט די טעריטאריע נונאוואוט.
די טעריטאריע האט געהאט א באפעלקערונג פון 41,462 ביים 2011 צענזוס. די הויפשטאט איז יעלאנייף, זייט 1967.
בערך העלפט פון דער טעריטאריע געפינט זיך צפון פון דער בוים ליניע.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די טעריטאריע איז פלאצירט אין צפון קאנאדע, צווישן די צוויי אנדערע פעדעראלע טעריטאריעס, יוקאן צו מערב און נונאוואוט צו מזרח. אויך גרענעצט זי מיט די פראווינצן בריטישע קאלאמביע צו דרום-מערב, און אלבערטא און סאסקאטשעווען צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 1,183,085 קוואדראט ק"מ.


text:
מודיעין
מודיעין (אפיציעל מודיעין-מכבים-רעות) איז א שטאט אין דעם צענטראלן דיסטריקט אין ישראל, צווישן ירושלים און תל אביב. אלס שטאט איז זי אויפגעשטעלט געווארן אין 2003, דורך א פאראייניקונג פון עטליכע לאקאלע מוניציפאליטעטן.
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין מודיעין 74,300 מענטשן (יוני 2010), און די באַפעלקערונג וואקסט מיט אַ יערלעכער ראטע פון 4.4%. די איינוווינער פארדינען מער ווי דורכשניטליכע ישראל בירגער.
די שטאט געפונט זיך פונקט צווישן ירושלים און תל אביב, אין דעם אלטן געגנט פון מודיעין, וואו מתתיהו מיט זיינע פינף זין האבן אנגעפירט זייער רעוואלט קעגן די גריכן, דאס איז די סיבה פארן נאמען פון דער שטאט, אויך מכבים איז פאר דעם נאמען.
דער געגנט מכבים איז געגרינדעט געווארן 1985, רעות אין יאר 1987, און מודיעין 1996. מודיעין איז אויפגעשטעלט געווארן מיט א פלאן, אלס אויסגערעכנט.
אינהאַלט
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שאסיי נומער 443, פון ירושלים קיין לוד, פארט אריבער דער שטאט, אויך שאסיי נומער 3 קיין דרום. 446 פארבינדט די שטאט צו מודיעין עילית, און די נייע שאסיי 431 קיין ראשון לציון, פארבינדט צום צענטער.
ישראל באנען האט צוויי באן סטאנציעס אין מודיעין, מודיעין פארשטאט געעפנט סעפטעמבער 2007, און מודיעין צענטראל געעפנט אפריל 2008. די באן פארט אריבער בן גוריון פליפעלד און תל אביב קיין חיפה.
בירגערמייסטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- חיים ביבֿאַס: פון 2טן דעצעמבער 2008, קראַנטער בירגערמייַסטער.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הרב דוד לאו איז געווען הויפט-רב פון מודיעין ביז תשע"ג, ווען מ'האט אים געוויילט הויפט-רב פון ישראל.
צווילינג שטעט און פריינדשאפט אפמאכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באַניע לוקע, באסניע און הערצעגאווינע (צווילינג שטעט, יאָר 2010)
- האַגן, דייטשלאנד (צווילינג שטעט, זינט יאָר 1997)
- מאַנטעריי, פראנקרייך (פֿרייַנדשאַפֿט אפמאך)[1]
- ראָטשעסטער, ניו יאָרק, פאראייניגטע שטאטן


text:
צאל (שטייעראמט)
דער צאל איז אן אגענטור אין רוב לענדער וועלכע קאנטראלירט דעם לאנד'ס האנדל ביי די גרענעצן, בארטן, און לופטפעלדער.
פליכטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א לאנד'ס צאל אגענטור האט עטליכע פליכטן פון וועלכע איר הויפט פאראנטווארטליכקייט איז צו קאנטראלירן וואס עס קומט אריין און גייט ארויס פון לאנד. אבער אין א טיפערן באדייט איז די אגענטור פאראנטווארטליכט אויף די האנדל (טרעיד) פון לאנד וועלכע איז א טייל פון ציוויליזאציע פאר יעדע לאנד אין די וועלט. איינער פארמאגט פרוכט און א צווייטער מאכט וואל. ווען די צוויי וועלן טרעידן וועלן ביידע האבן עסן און מיט וואס זיך אנצואווארימען.
אין די היינטיגע מאדערנע וועלט איז טרעיד בעיקר געלט אבער נאך אלץ איז עס אן אויסטויש פון פראדוקטן וועלכע איינער גיט פאר'ן צווייטן. איין לאנד פראדוצירט מער עיר קאנדישענס וויפיל זי קען נוצן און פון די אנדערע זייט איז נישט פאראן גענוג אויטאס צו קויפן לויט דער פארלאנג וועלכע עס איז דא. ווען מען האנדלט איינער מיט'ן צווייטן באלאנסירט מען די טרעיד און יעדער באקומט דאס וואס פעלט אים און ווער עס האט איבעריג פארקויפט דאס און פארדינט געלט.
יעדע לאנד וויל אז אירע איינוואוינער זאלן קויפן די פראדוקטן וועלכע ווערן פראדוצירט אין לאנד (דאמעסטיק פראדוקטס). אבער צומאל קויפן די איינוואוינער מער פרעמדע זאכן ווייל עס איז ביליגער און דאס שאפט א טרעיד דעפיציט וועלכע מיינט, אין אנדערע ווערטער, אז די לאנד אימפארטירט מער וויפיל זי פארקויפט. אין אזא פאל לייגט די רעגירונג ארויף טעריפס וועלכע זענען ווי א שטייער אויף די פראדוקטן כדי צו באלאנסירן די האנדל.
אן קאסטומס וואלטן לענדער נישט געקענט האבן קיין שום קאנטראל וואס גייט און קומט פון איין לאנד צום צווייטן און אויסער זיכערהייט וואלטן אנדערע זאכן געשטערט די וואוילזיין און עקאנאמיע פון דאס לאנד.


text:
סאמוריי
סאַמוריי (侍) איז דער אויסדרוק גענוצט פאר דעם מיליטערישן אדל וואס זענען געווען אין יאפאן. לויט דעם איבערזעצער וויליאם סקאט ווילסון: "אין כינעזיש, דער אות 侍 איז פון אנהייב א ווערב וואס האט באדייט צו באגלייטן א חשובע מענטש, און עס איז אויכעט געווען אזוי מיט דער אריגינעל אויסדרוק אין יאפאניש, 'סובארו.' אין ביידער לענדער די אויסדרוקען זענען געווען געטוישט צו באדייטן 'זעי וואס דינען נונט צו דער אדל,' מיט דער ארויסרעד אין יאפאניש געטוישט צו סאבוריי." לויט ווילסון, א פריצייטיק רעפערענץ צו דעם ווארט "סאַמוריי" איז געפונען אין דעם בוך "קאקין וואַקאַשו" (905-914), די ערשטע אנטאלאגיע פון פאעזיע, פארענדיקט אין ערשט טייל פון דעם ניינציגער יארהונדערט.
די פילאסאפיע פון די סאמוריי איז באאיינפלוסט געווארן פון פארשידענע רעליגיעזע באוועגונגען, ספעציעל פון זען בודהיזם.
די הערשאפט פון די סאמוריי איז אויפגעשטעלט געווארן צומערשט אין 1167. פון דעמאלסט איז יאפאן געווען געהערשט דורך קריגספירער, ביז דער מיידזשי רעסטאראציע אין 1868 וואס האט אוועקגענומען די רעכטן פון די סאמוריי.


text:
שוועדישע קראנע
די שוועדישע קראנע אדער דער שוועדישער קרוין (שוועדיש: svensk krona; קאד: SEK) איז די וואלוטע אין שוועדן זייט 1873. אפיציעל איז די קראנע צעטיילט אין 100 Öre (ערע), אבער היינט איז נישט מער דא אזעלכע מטבעות.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון 1604 אן איז געווען דער געזעצלעכער צאלמיטל אין שוועדן דער רייקסטאלער. אין אנהייב פון די 1870ער יארן האבן באשלאסן די סקאנדינאווישע לענדער, שוועדן , נארוועגיע און דענמארק, ארויסגעסן א נייע מטבע, א "קרוין", וואס זאל זיין ווערט א 1⁄2480 טייל פון א קילאגראם פון ריין גאלד.
אין צירקולאציע היינט געפינען זיך די מטבעות איין קראנע, 5 און 10 קראנעס, און באנקנאטן פון 20, 50, 100, 500 און 1000 קראנעס.


text:
סנהדריה מורחבת
סנהדריה מורחבת איז א חרדישער געגנט אין ירושלים, ישראל. די טייטש פונעם נאמען איז "פארברייטערטע סנהדריה".
דער געגנט איז געגרינדעט געווארן אין 1970 ווי א צפונדיקע פארברייטערונג פון סנהדריה. דער הר חוצבים אינדוסטריעלער קאמפלעקס געפינט זיך נאענט צום געגנט. דער געגנט איז קיילעכדיג.
אין 2007 האט די געגנט געהאט 784 דירות.
שבת און יו"ט איז דער געגנט פארמאכט צו אויטא פארקער.
יד שרה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1976 האט אורי לופאליאנסקי, אן איינוואינער אין סנהדריה מורחבת, געעפנט איז זיין דירה א גמ"ח צו בארגן מעדיצינישע הילפן. במשך די יארן האט דער גמ"ח זיך אנטוויקלט אין דער ארגאנציזאציע יד שרה אויפן נאמען פון לופאליאנסקי'ס באבע, וואס איז אומגעקומען אין חורבן אייראפע. היינט איז יד שרה א גרויסע ארגאניזאציע אין גאנץ ישראל וואס באזארגט דינסטן צו מענטשן מיט פאך-באגרענעצונגען. אין 1994 האט יד שרה באקומען די ישראל פרעמיע. .
נחל צופים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לעבן סנהדריה מורחבת רינט דאס טייכל נחל צופים, וואס פליסט אריין אין נחל שורק. אויפן דרום ברעג פון נחל צופים איז דא א בארגאראפ מיט טעראסעס פון די צייטן פון צווייטן בית המקדש וואו מען האט געפלאנט ביימער.
בארימטע איינוואוינער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 31°48′07″N 35°13′05″E / 31.802017, 35.217962
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- יד שרה היימבלאט (אויף העבעריש)


text:
יוניקס
יוניקס (רעגיסטרירט האנדל-מארקע UNIX®) איז אן אפערירן סיסטעם. יוניקס איז אנטוויקלט געווארן פאר פירן נעצווערק און ווערט גערעכנט פארזיכערט און פארלעסלעך. זיינע באדערפענישן זענען גאר נידעריג, במילא קען מען אריינשטעלן די סיסטעם אין קאמפיוטערס וואס זענען פארהעלטענישווייז גאנץ שוואך. א הויכע פראצענט פון די באדינסנטן וואס זענען דער יסוד פון דער אינטערנעץ זענען יוניקס סערוויסן. יוניקס איז געווען די ערשטע אפערירן סיסטעם געשריבן אינגאנצן אין העכערע ניווא פראגאמירונג שפראך - C.
אין Unix ניצט מען ~ (טילדע) פאר דער היים-דירעקטאריע.


text:
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע איז געגרינדעט געווארן אין 1879, צוזאמען מיט דארבי צענטראלער ביבליאטעק, אין א נייער געביידע אויסגעפלאנעוועט דורך ריטשארד ניל פרימאן און געגעבן געווארן צו דער שטאט דארבי דורך מייקל טאמאס באס, א ברייער וואס האט געוואוינט אין דארבי. די זאמלונג אנטהאלט א גאנצע גאלעריע וואס צייגט די מאלערייען פון זשאזעף רייט פון דארבי ; אויך איז דא א גרויסער אויסשטעל פון קעניגלעכע קרוין דארבי און אנדער פארצעליי פון דארבי און דעם ארומגעגנט. אנדערע אויסשטעלן זענען ארכעאלאגיע, נאטירלעכע היסטאריע, געאלאגיע און מיליטערישע זאמלונגען. . די קונסט גאלעריע איז אפן זייט 1882.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די מוזיי גייט צוריק צו דער פארמירונג, דעם 10טן פעברואר 1836, פון דער דארבי שטאט און קאנט מוזיי און נאטירלעכע היסטאריע געזעלשאפט. זי איז געווען א פריוואטע געזעלשאפט פינאנצירט דורך די ביישטייערונגען פון די מיטגלידער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 52°55′22″N 1°28′45″W / 52.92278, -1.47917