text:
איידער קוקן אויס פֿאַר אַ אַרבעט, איין זאַך אַז אַלעמען בכלל האלט איז די געלט אָדער געצאָלט. יאָ, לייַדנשאַפט איז וואָס לידז צו הצלחה אָבער אין די סוף פון די טאָג, ווען איר גיין צוריק היים מיד, אַלע איר דאַרפֿן איז עטלעכע טרייסט און לוקסוס. אַזוי, עס ס שטענדיק בעסער צו שטעלן דיין ציל אין אַ גרויס הייך ווו איר קענען פאַרגינענ זיך אַלע די מאַטעריאַלס פון טרייסט אלא ווי באַשטעטיקן קליין צילן. עס זענען זיכער דזשאָבס אַז קומען מיט אַ פּלאַץ פון פּערקס צוזאמען מיט די געצאָלט. Following is a list of some of the top career options that would support you efficiently both financially and prestige wise.
אויבן 8 קאַריערע אָפּציעס מיט לוקראַטיווע סאַלאַריעס אין ינדיאַ
פאַרוואַלטונג טייַך
אין דעם קראַנט געשעפט דורות, הויך שעם האט שוין געבויט אַרויף פֿאַר מענטשן מיט פאַרוואַלטונג און מאַלטיטאַסקינג סקילז. עס איז נישט אַ זייער וווילגעפֿעלן נסיעה אין דער פּאָזיציע מדרגה. אָבער, ווען איר שריט זיך צו נעמען אַרויף העכער ריספּאַנסאַבילאַטיז און באַשלוס געמאכט פּראַסעסאַז, דיין סאַלעריז זענען כייטאַנד. כל איר דאַרפן איז אַ פאַרוואַלטונג גראַד פון אַ גוט באקאנט אינסטיטוט. דאס איז ווי סעאָס איצט פאַרדינען געלט אין פאַרנעם. די קאָמפּאַניעס אויך גיין אויף צו צושטעלן איר מיט פאַרשידן פּערקס צוזאמען מיט אייער געצאָלט.
מעדיצין
דאקטוירים זענען required אין אַלע טייפּס פון נויטפאַל טנאָים און זייער בקיעס איז פון הויך ווערט אין דער געזעלשאַפט. אַמאָל איר האָבן מאַסטערד מעדיצין, איר געקענט גיין פאָרויס צו אָנהייבן דיין אייגן פּריוואַט קליניק ווו די באַראַטונג אָפּצאָל קומט אַרויף צו אַ ריזיק סומע. בעינג אַ דאָקטער טוט נישט נאָר ברענגען איר געלט אָבער אויך ריוואָרדז איר מיט אַ פּלאַץ פון שעם אין די געזעלשאַפט. מעדיציניש professionals זענען פון פאַרשידן קאַטעגאָריעס, לעמאָשל, דעניס, אָפטהאַלמאָלאָגיסץ אאז"ו ו.
עס סעקטאָר
עס אינדוסטריע איז בומינג איצט. מיט טעכנאָלאָגיע ריפּלייסינג יעדער מאַנואַל טעטיקייט, עס סאַלושאַנז זענען אין אַ ריזיק פאָדערונג. עס איז אַ פּלאַץ פון אָפענגיקייַט אויף ווייכווארג און קאָמפּיוטער באזירט אַפּלאַקיישאַנז די טעג. אַזוי, עס איז אַ פּלאַץ פון געלעגנהייַט צו פאַרדינען אַ שטיק סאַכאַקל.
טשאַרטערעד אַקקאָונטאַנסי און קפאַס
אַקקאָונטאַנסי איז אַ יקערדיק עלעמענט אין יעדער פירמע. איר באַקומען באַצאָלט ווי פיל ווי איר פאָדערונג ווי עס איז איינער פון די וויכטיק רעקווירעמענץ פון אַן אָרגאַניזאַציע. צו האַלטן זייער ביכער בעשאָלעם, אַדאַטינג איז required און אַ הויפּט טייל פון די פּלאַנירונג סיסטעם איז די יערלעך פינאַנציעל פּלאַנירונג. פונ דאַנעט, קאַס און קפאַס האָבן אַ ריזיק פאַרנעם אין די אינדוסטריע.
אַוויאַטיאָן
געשעפט דילז זענען געחתמעט בייַ פאַרשידן לאָוקיישאַנז, וואָס איז וואָס עס איז דאַרפֿן פֿאַר ביידע ביזניסמען און נאָרמאַל מענטשן צו פליען גאַנץ אָפֿט. זיי זענען גרייט צו פאַרברענגען אַ ריזיק סומע אויף Flights. די ערליין סעקטאָר איז בומינג אין אַ אַנבאַליוואַבאַל גיכקייַט. אַזוי, פּיילאַץ, פלי באדינער, ערד שטעקן, לופט כאָוסטאַסיז אאז"ו ו זענען אין מאָנען.
פאַרווייַלונג אינדוסטריע
פאַרווייַלונג איז אַן אינדוסטריע וואָס איז אויף די שפּיץ און קאַנטריביוטינג אַ גרויס האַנדלען צו די עקאנאמיע ווי אַ גאַנץ. די גלאַמער אינדוסטריע דילז מיט אַמייזינג אַמאַונץ און professionals ווי אַקטערז, מאָדעלס, קינסטלער אָנזאַמלען אַ ריזיק האַנדלען פון עשירות באַזונדער פון זייער ראָלע אין די אינדוסטריע דורך קאַמערשאַלז. אַמאָל זיי האָבן זיך געמאַכט אַ וועג פֿאַר זיך, דער הימל איז זייער שיעור.
געזעץ
מיט אַזוי פילע פּענדינג קאַסעס, חכמים זענען אויך אין גרויס מאָנען. געזעץ איז אַ פעלד אין וואָס אויב איר קלייַבן די רעכט וועג און שטעקן צו דיין פּרינציפּן, איר סוף אַרויף ערנינג ביידע עשירות און צופֿרידנקייט. עס זענען מאל ווען איר זאל זיין מיסלעד. ווייל צו האַנדלען מיט עס איז שווער. אָבער, איר באַקומען אַוואָרדיד מיט כּבֿוד, Benefits און געלט אין די סוף פון די טאָג.
ספּאָרט
ספּאָרט איז ניט אַ גלעזל פון טיי פֿאַר אַלעמען. אבער אויב איר זענט טאַלאַנטירט און קריגן גוט ספּאָרטינג סקילז רעכט פון דיין קינדשאַפט, איר נאָר האָבן צו מאַכן אַ אידענטיטעט פֿאַר זיך אין די פעלד. עס איז ניט אַן גרינג אַרבעט, צו זיין ערלעך. אָבער, אַמאָל איר מאַכן דיין אידענטיטעט אין די פעלד, איר פאַרדינען געלט ניט נאָר פֿון די גאַמעס איר שפּילן אָבער אויך פון טאן קאַמערשאַלז און אַדווערטייזמאַנץ. דאס אויך לידז צו רום אין אַ זייער גוט שטייגער.
די אויבן זענען די שפּיץ 8 קאַריערע אָפּציעס אין וואָס איר זענט ברוך מיט לוקראַטיוו סאַלעריז און שעם אין דער זעלביקער צייַט. אָבער, אַ פּלאַץ פון שווער אַרבעט, דעדיקאַציע און ווייַטערדיק די רעכט דרך איז required.


c: text/html

text:
וואשינגטאן – א באריכט אין "פאליטיקא" צייגט אז פאול רייען, דער רעפובליקאנער קאנגרעס ספיקער, קלערט ערנסט צו רעטייערן פון קאנגרעס נאך די יאר 18' מידטוירם וואלן. דער באריכט ברענגט נאך קאמענטארן פון דרייסיג אנאנימע קוועלער, אריינגערעכנט נאענטע פריינט און ראטגעבער פון ספיקער רייען, וועלכע זאגן אז ער איז מיד און אנטוישט פון זיין ארבעט אין וואשינגטאן, און וויל רעטייערן און ווערן א פריוואטער בירגער. אנדערע ענליכע באריכטן זאגן גאר אז רייען טראכט פון רעזיגנירן גלייך אין די קומענדיגע וואכן, נאכדעם וואס די רעפובליקאנער וועלן סוקסעספול האבן באשטעטיגט דעם שטייער רעפארם ביל – א זאך וואס רייען האט געהאלטן אלס א פריאריטעט אין לויף פון זיין גאנצער פאליטישער קאריערע.
רייען אליינס האט נעכטן אפגעלאכט ווען מען האט אים געפרעגט איבער די באריכטן.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
דער פראבלעם
אין א געווענליכע געזעלשאפט איז דער בילדונג פון מענטשן א ביי-פראדוקט פונעם ערציאונג סיסטעם. דהיינו, די וועלטליכקייט און בילדונג וואס א מענטש פארמאגט קומט נישט פון א דירעקטע פארזוך צו אויפבויען דעם אייגענעם קולטור. כמעט קיינער באזוכט נישט א מוזעאום וויבאלד ער וויל ווערן געבילדעט. ווייניג ליינען דער ניו יארקער מאגאזין (א מאגאזין וועלכע ווערט בעיקר געליינט דורך הויכקלאסיגע מענטשן) וואך איין וואך אויס בלויז ווייל זיי ווילן הייסן הויכקלאסיג. רוב מענטשן'ס קולטור קומט אלס א תוצאה, א רעזולטאט פונעם מענטשן'ס נאטירליכן אינטערעקשאן מיט זיין סביבה. פארשטייט זיך אז די אינטערעסע פונעם מענטש אין זיין סביבה איז שוין יא א פראדוקט פון א מער דירעקטערע פארזוך דורך זיינע מחכנים און ערציער וועלכע פרובירן אים צו פאראינטערעסירן אין זיין יוגנט אין ליטעראטור, קונסט, וויסנשאפט, און קולטור, אבער סוף כל סוף וועט דער מענטש'ס בילדונג סוף טאג זיין א נאטורליכער פראיעקט און נישט קיין געקינצעלטער מעשה.
אלס אמעריקאנער חסידים פעלט בדרך כלל פון אונז די ביידע חלקים וועלכע געבן פאר א מענטש דעם אינטערעסע און מעגליכקייט צו ווערן וועלטליך. סיי אונזער חינוך איז אזא וועלכע איז געצילט אונז צו פאר'מיאוס'ן פון די גרויסע וועלט, און סיי אונזער טעגליכער הלוך ילך אלס ערוואקסענע מענטשן געבט אונז ווייניג וואס געלעגנהייט צו פארברייטערן אונזער קוק-ווינקל און צו אריינעמען עפעס אנדערש חוץ הוויות דאביי ורבא און מקוה נייעס. וואלטן מיר כאטש אויפגעטוישט דעם וועלטליכן קולטור מיט א רייכער אויסוואל פון דער אידישער מסורה, וואלט דער פראבלעם נישט געווען אזוי גרויס. מיר וואלטן זיך געקענט עכ"פ בויען אן אידענטיטעט אלס א חלק פון דער אידישער פאלק, על כל שכבותיה וסיעותיה. איז אבער אונזער קולטור און וויסנשאפט אזוי ארעם, אז ניטאמאל קענען זיך דאס רוב חסידישע אידן אידענטיפיצירן מיט די הייסטע נושאים וועלכע פאראינטערעסירן כלל ישראל. אפילו ווען יא (א שטייגער א טעמע ווי ציוניזם), ווערן מיר טרענירט צו קוקן דערויף פון גאר א שמאלן קוק-ווינקל נישט נעמענדיג אין אכט די פערספעקטיוון פון אנדערע טיילן פון אונזער פאלק.
עס איז נישט דא ווער ס'זאל זיך אינטערהאלטן פון דער איראניע אז א רעאקציאנערישער אידעאלאגיע ווי חרדיזם ווייסט ניטאמאל צו וואס זיי זענען א רעאקציע און קען ניטאמאל דעם א.ג. "שונא". דער מהלך פון איזאלאציע ארבעט בלויז פארן ערשטן דור וועלכע ווייסט פון וואס זי איזאלירן זיך. די צווייטע גענעראציע איז שוין אזוי אפגעריסן פונעם ארומיגן מציאות אז זיי דארפן אויסטרעפן נייע שונאים ווי אינטערנעט און צניעות וויבאלד די אמאליגע "היימישע" שונאים ווי די ציונים און נישט-ארטאדקסן (אדער מאדערנע ארטאדאקסן) זענען שוין צי אבסטראקט פאר זיי. אבער דער אמת איז אז זיך אויסברייטערן דעם מוח איז נישט נאר משום דע את אויבך, נאר אויך ווייל אפשר וועסטו גאר געוואויר ווערן אז ער איז נישט דיין פיינט! עס איז זאגאר מעגליך אז עס מיר האבן מיט זיי מער אין געמיינזאם פון וויפיל מיר ווייסן און נעמען אין אכט. און דאס זעלביגע קען געזאגט ווערן אויפן ברייטערן פראבלעם פון זיין אפגעזונדערט פון די וועלט אז מיר רעאליזירן אליינס נישט ווי נאענט מיר זענען צו אנדערע ראסעס, פעלקער, און רעליגיעס און ווי מיר אלע טיילן א געמיינזאמען מענטשליכער קאנדיציע.
די פראבלעם אין א ווארט איז: מיר זענען פארמאכט. די פראגע איז, וויאזוי עפענט מען זיך אויף?
דער לייזונג
כדי זיך צו עפענען, האבן מיר נישט קיין אנדערע ברירה נאר צו אנטוויקלן דעם פעלנדן חלק אויף אן אומנאטורליכן שטייגער, געקינצלט. איינמאל דער מענטש עפנט זיך אויף און פארברייטערט זיינע האריזאנטן דאן קומט שוין די רעשט מער נאטורליך, אבער אין די ערשטע טריט ארויס צו דער וועלט דארף דער טיפישער חסיד אן אויסגעשטרעקטער האנט וועלכע זאל אים אונטערהאלטן און ווייזן דעם דירעקציע.
זעלבסטפארשטענדליך אז מיטן ווערן וועלטליך מיין איך נישט חלילה צו אדוואקאטירן איבערצולאזן די חדר-לימודים אונטער זיך. עס איז אוממעגליך (פאר רוב מענטשן עכ"פ) צו גענצליך אויסמעקן צוואנציג יאר פון זייער לעבן, בפרט ווען די צוואנציג יאר זענען די פארמאטיווסטעע יארן אינעם מענטשן'ס לעבן, א תקופה ווען דער מענטש פארמירט זיין וועלט-אויסקוק און זיינע מיינונגן. די כוונה מיטן זיך עפענען דעם קאפ איז נישט צו אדאפטירן דעם אלגעמיינען געדאנקן גאנג און קולטור, נאר זיי צו אקאמאדירן אינעם אייגענעם קולטור. מיטן זיך ארויסלאזן אינעם מארקעט פלאץ פון געדאנקן גיבט מען זיך די געלעגנהייטן איינצוזאמלן דארטן נייע קוק-ווינקלן וועלכע קענען ערגענצן אונזער השקפה און זיך איינקויפן ידיעות און וויסנשאפט וועלכע לייגן צו און בארייכערן אונזער ביז איצטיגן קולטור-זאפאס.
נו, למעשה וויאזוי שטעלט מען די ערשטע טריט? וויאזוי הייבט מען אן? וואס זענען די וויכטיגסטע ביכער וועלכע סיי וועלכער געבילדעטער מענטש מאכט זיכער צו ליינען אדער לכל הפחות וויסן דערפון? וואס זענען די פלעצער וועלכע מ'דארף באזוכן? וועלכע זענען די פילמען וועלכע יעדער דארף וואטשן? דער אמת איז איז די ענטפער אויף די פראגעס איז נישט קיין פשוט'ער. יעדער מענטש האט אנדערע אינטערעסן און יעדעם ציט אנדערע נושאים. עס איז גארנישט קיין גרינגער עסק צו זאגן פאר א מענטש כזה ראה וקדש. כשם שאין וכו' כך אין וכו'. פארט, אלס איינער וועלכער שפרייזט יעצט אויף דעם רייזע, האב איך פאר אייך רעקאמענדאציעס באזירט אויף מיין אייגענער ערפארונג [2].
ווי געשמועסט איז דער פראבלעם צוויי פאכיג: סיי אונזער אידישער קולטור איז פארארעמט, און סיי דער וועלטליכער. צו אדרעסירן ביידע האב איך צונויפגעשטעלט צוויי ליסטעס מיט רעקאמענדאציעס: א "אידישע" ליסטע, און אן "אלגעמיינע" ליסטע. די ליסטעס פארמאגן א רייע רעקאמענדאציעס וויאזוי זיך צו בארייכערן די קולטור און וויסנשאפט, און די רעקאמענדאציעס זענען צעטיילט לויט די סארט (ביכער, פילמס, פלעצער, א.א.וו). איר זאלט פאר קיין א רגע זיך איינרעדן אז דאס איז אן אויספירליכער אדער ענדגילטיגער ליסטע. בסך הכל זענען דאס בלויזע רעקאמענדאציעס פון אומווייניגסטנס איין מאן און זיין קוק ווינקל (כאטש כ'האב געקליבן אסאך פארשלאגן פון חבירים אין נאענטע פריינט. דעריבער פארבעט איך אייך, מיינע קאלעגע רייזנדע, צוצולייגן אייערע אייגענע טיטלן, נעמען, און דעסטינאציעס צום ליסטע.
וועבזייטלעך
איך הייב אן מיט וועבזייטלעך ווייל אז איר ליינט דאס זענט איר מן הסתם שוין סייווי אויפן וועב, איז ווי שווער קען שוין זיין צו א קליק טאן אויף די לינקס און זיך בוקמארקן די סייטס? די פאלגנדע סייטס זענען וויכטיג, יעדער אין זיין וועג. איך וויל קלארשטעלן אז באופן כללי מיין איך נישט מיטן לינקן צו א סייט אז איך בין מסכים צו דער/די שרייבער'ס מיינונגן אדער אז איר דארפט מסכים זיין דערמיט. די וועבסייטס זענען פשוט דן מיט ענינים וועלכע זענען וויכטיג פארן איש משכיל ונבון און וועלכע מ'לערנט אונז נישט אין חדר/ישיבה בדרך כלל.
- קאווע שטיבל
א ליסטע ווי דאס וועט זיין אומגעפערטיגט אויב קאווע שטיבל פעלט דערפון. יא, אז איר ליינט די ווערטער געפינט איר זיך מן הסתם אויף קאווע שטיבל, אבער עס דארף ווערן פאראייביגט: קאווע שטיבל איז א וויכטיגער פלאץ פאר איינער וועלכע זוכט עפעס מער, עפעס ברייטער. כאטש קאווע שטיבל זעלבסט פארמאגט נישט קיין אפיציעלע ליניע און מ'קען פונקט אזוי טרעפן קנאות'דיגע און פונדאמענטאליסטישע ווי אויפגעקלערטע און ברייטע אשכולות, איז עס נאך אלס דער איינציגסטער מקום אויפן געוועב (אחוץ פילייכט פעיסבוק) ווי מ'קען אפהאלטן און מיטהאלטן אינהאלטסרייכע שמועסן מיט חבירים אחים לדעה, אדער דעבאטעס און ויכוחים מיט חבירים אויפן אנדערן זייט טיש. און די דריי א האלב יאר פון איר עקזיסטענץ האבן זיך שוין אנגעזאמעלט אין אירע ארכיוון שמועסן איבער סיי וועלכע טעמע איר קענט נאר טראכטן: תורה ומחשבה, וויסנשאפט, טעכנעלאגיע, היימישע פאליטיק, פילאזאפיע, קונסט, פאעזיע, און וואס נישט.
- ספרים בלאג
דאס איז נישט די איינציגסטע מאל וואס מארק שפירא וועט ערשיינען אויף די ליסטע. ספרים בלאג איז אבער נישט אויסשליסליך שפירא'ס. אנדערע ארטאדאקסישער אקאדעמיקער און פסודא-אקאדעמיקער טוען דארט כסדר פובליקירן זייערע שרייב-ווערק, יעדע פון זיי אן אוצר מלא. קומט פאר די שאקירנדע אנטדעקונגן, בלייבט פאר די רייכע ידיעות און פליסנדע אינפארמאציע וועלכע גיסן זיך פון שפירא וחביריו. און צו אלעמען וועט איר נאך ארויסגיין זיך שפירנדיג ווי א תלמיד חכם אויך...
- ראציאנאלע אידישקייט
רעשאנעליסט דזשודעאיזם איז נתן סליפקין'ס פערזענליכער בלאג. אז איר זענט נישט זיכער פון וועם דער מדובר איז, קוקט אביסל שפעטער ביי די ביכער אפטיילונג. כאטש היינט בלאגט ער שוין ווייניגער ווי אמאל, און אפילו ווען יא איז עס מער גענויגט אויף ישראל'ישע פאליטיק ווי אויף ראציאנאלע אידישקייט, איז דער בלאג נאך אלץ א נחל נובע פון טעמעס וועלכע רירן צו צו וויכטיגע טעמעס און נושאים פון א ראציאנאלע און שכל'דיגע קוק-ווינקל (לאפוקי אן א-ראציאנאלע און אמונה-פשוטה'דיגן בליק).
- חקירה זשורנאל
חקירה איז באמת נישט קיין וועבסייט נאר א זשורנאל, אבער איך לייג עס צווישן די וועבסייטס ווייל אלע ארטיקלן וועלכע זענען נאר ערשינען אין חקירה זשורנאל במשך די יארן קען מען דארט געפונען. חקירה איז א סעמי-אקאדעמישער זשורנאל ווי ס'ערשיינען אקאדעמישע מאמרים פון ארטאדאקסישע שרייבער. די עורכים'ס ציל איז טאקע דאס, צו אויסברייטערן די אביעקטיווע און אקאדעמישע לערע פון נושאים אין השקפה און הלכה אן קיין באגרעניצונגן.
- די תורה דאט קאם
פאר צען יאר צוריק איז דער הייסטער נושא אינעם אידישן בלאגאספערע געווען סייענס און אידישקייט, הויפטזעכטליך אנגעווערטשאפט דורך נתן סליפקין און דער ליטווישער חרם אויף זיינע ספרים. היינט איז דא א נייער טשאלענדזש פאר ארטאדאקסישע אידן אויפן טיש און דאס איז די היסטארישע שטודיע פון תנ"ך. עס איז א הייקעלע טעמע וואס רבים חללים הפילה, און דעריבער איז דער "די תורה" סייט באגרינסווערד מיט דעם אז עס איז וויליג אויפצונעמען אויף זיך דער טשאלענדזש און עס באהאנדלן מיט ארטאדאקסישע (מ'שטיינס געזאגט) הענטשקעס.
- קטלא קניא
קטלא קניא איז, לויט דער אידישער וויקיפעדיע, געווען סיי דער ערשטער בלאג אויף אידיש און סיי דער ערשטער חרדי'שער בלאג אויפן אינטערנעט. אבער קטלא קניא איז נישט בלויז אויפן ליסטע משום כל הקודם זכה. אין די 13 יאר וואס קטלא בלאגט האט ער שוין ארויסגעגאסן פון זיין פענע אן א שיעור "קלערענישן און קװענקלענישן, אבזערװאציעס און איבערלעבענישן, פנים שוחקות און זעיר אנפין פון א בגילופינדיקע חסיד בעקבתא דמשיחא" ווי דער בייליניע פון זיין בלאג פלעגט ליינען ביז ערגעץ וואו אין 2013 ווען ער האט געטוישט צו "לאַכט ווי אַ חסיד - טראַכט ווי אַ משכּיל - קרענקט ווי אַ בר-נש". א טיפער ציניקער אנגעפילט מיט פעסימיזם? וואס קען דען זיין בעסער...
- עונ"ש
עונג שבת (די ר"ת פון עונ"ש) איז דוד אסף'ס בלאג. ווייניג חסידים גלייכן אסף'ן. ער האט מיט איין בוך זיך צושלאגן מיט ליובאוויטש, אין א צווייטן מיט רוזשין, און אין א דריטן מיט די רעשט חסידים. זיין בלאג איז אבער עפעס ספעציעל מיט נאכאנאנדע אנטדעקונגן און באשרייבונגן איבער דאס און יענס בעיקר פון א היסטאריש-ישראליש'ער פערספעקטיוו. באזונדער איז אינטערעסאנט זיין סעריע מיטן נאמען "גלגולו של ניגון" וואו אסף פאלגט נאך די גלגולים פון ניגונים וועלכע זענען געקומען מהתם להכא, און זענען קאנאניזירט געווארן אין אונזער היימישן אוצר.
- באמערקנסווערד
עס זענען דא נאך אסאך וועבזייטלעך פון אידישע אינטערעסע וועלכע זענען אין צענטער פון די נושאים העומדים ברומו של עולם ובני אדם דשין בהם בעקבם, נאר כ'וואלט נישט געזאגט אז זיי זענען נויטווענדיג אויף אנצוהייבן, אבער מחמת חבתן אני מונם: הרב יששכר כ"ץ פארמאגט נישט קיין בלאג אבער איז גאר אקטיוו אויף פעיסבוק וואו ער פאוסט כסדר איבער ענינים העומדים על הפרק פון א חסידיש-מאדערנעם קוק-ווינקל; דוב בער איז א פראוואנצירנדער שטימע אינעם ארטאדאקסישן בלאגאספערע וועמענס פאוסטס זענען פארזיכערט אייך צו מאכן איבערטראכטן איינגווארצעלטע מיינונגן פון א נייער פערספעקטיוו; אויף אן די מעין ליין וועט איר שטענדיג געפונען אינטערעסאנטע אידיש-היסטארישע מאטעריאל, און איינמאל איר זענט געענדיגט ליינען אלע אלטע פאוסטס קענט איר נאכפאלגן דעם מחבר אויף פעיסבוק וואו ער פאוסט אונטער דעם פסוועדאנאמען פרעד מעקדאועל; א סייט וועלכע איז מער נישט אקטיוו אבער פארמאגט ריכטיגע אוצרות איז אָן-פייעס. אסאך דערפון איז סובווערסיוו; צום לעצט די שרייבער אינעם פארווערטס' "אידיש מיט אן אלף" באווייזן אהערצושטעלן וואונדערבארע שרייבארבעט יעדע וואך. א שאד נאר אז עס ווערט פארוועלקט אינעם בית הקברות וואס עס איז דער פארווערטס.
ביכער
אההה, דאס ביכל... נישט אומזיסט זאגט מען דערויף כל באיה לא ישובון. וואס א רעדע אדער אפילו א איבערלעבעניש קענען נישט באווייזן, קען א ביכל בכפלי כפליים. דאס בעסטע מיטל זיך צו פארברייטערן דעם אוצר הידיעות, דעם זאפאס פון מושגים, און דער זאמלונג פון געדאנקן איז דורך ליינען איין ביכל נאכן צווייטן. ליינענדיג די ביכלעך אויפן ליסטע האב איך זיך אפטמאל געטראפן באדויערן דעם מצב ווי אזויפיל פון מיינע פריינט און באקאנט האבן פשוט נישט קיין מושג איבער דער רייכער היסטאריע פון אונזער פאלק, און דער ברייטפארצווייגטער ספעקטרום פון אמונות ודעות אין אונזער געשיכטע. כדי נישט איבערלאדענען דעם ליינער מיט צופיל אינפארמאציע האב איך אויסגעלאזט פון די ליסטע אסאך ביכער וועלכע איך האלט בעצם פאר וויכטיג און כ'האב פרובירט צו זיך קאנצעטרירן אויף די סאמע וויכטיגסטע און איינפלוסרייכסטע.
- The Limits of Orthodox Theology: Maimonides' Thirteen Principals Reappraised
מארק שפירא'ס סעמינאלער בוך אויף די י"ג עיקרים איז פון די וויכטיגסטע ביכער אויף אידישער טעאלאגיע וועלכע איר וועט נאר אמאל ליינען. כאטש עס איז נישט אזוי ווייט טעאלאגיע ווי עס איז היסטאריע, ווארפט דער בוך צוזאם אן אוצר אדיר פון נויטוויכטיגע ידיעות איבער די אידישע עיקרים. דער בוך שילדערט די רייכע טראדיציע פון פארשידנארטיגקייט אין מיינונג ווען עס קומט צו די עיקרי אמונה, און שפירא דאקומענטירט אן א שיעור דיפערענצן צווישן די גדולי הדורות אין די האקעלסטע טיילן פון אונזער מסורה.
- Changing the Immutable
כ'וועל נעמען די ריזיקע פון אויסזען ווי א פארברענטער חסיד פון מארק שפירא מיטן צולייגן שפירא'ס נייער בוך צו די ליסטע. אין דעם בוך טוט ער דורך די היסטאריע פון אינערליכע צענזור מיט וועלכע ארטאדאקסישע מפיצי ספרים באשעפטיגן זיך. שפירא ברענגט איין ביישפיל נאכן צווייטן פון פעלער ווען דרוקער און עורכים האבן געשפירט ווי זיי מוזן באשיצן דעם המון עם פון עפעס וואס א מחבר ספר האט נישט געהאט קיין פראבלעם צו שרייבן און האבן דעריבער צענזורירט דעם מחבר'ס ווערטער. עס איז נישט אזוי וויכטיג צו ליינען דעם בוך כדי געוואויר צו ווערן איבער די היסטאריע פון זעלבסט-צענזור אין ארטאדאקסיע. פיל וויכטיגער איז זיכער צו מאכן אז איר זענט נישט פון די המון עם וועמען די עורכי ומפיצי הספרים זוכן צו "באשיצן" פון די "שעדליכע" תוכן, נאר איר זענט פון די עליטע פון וועם מ'קען גארנישט באהאלטן...
- החזון איש - הפוסק, המאמין, ומנהיג המהפכה החרדית
דער בוך טוט בעיקר אדורך דעם חזון איש'ס שיטות ודעות, עס איז גיבט אונז אבער א פאסצינירנדער בליק איבער די מהלך המחשבה וועלכע האט אונז געגעבן חרדיזם, עכ"פ ווי עס איז היינט אין די ליטווישע קרייזן אין ארץ ישראל. בני בראון איז נישט קיין קטלא קניא און טוט אדורך דעם חזון איש -דער פארשוין און דער שיטה דערינטער - טיף און ברייט. א באזונדערער הנאה איז בראון'ס אנאליז פון די פארשידענע אנגענומענע שיטות הלימוד לויט די אנגענומענע פילאזאפיע פון געזעץ.
- The Challenge of Creation: Judaism's Encounter with Science, Cosmology, and Evolution
דער בוך ביי נתן סליפקין האט בשעתו איבערגעדרייט די חרדישע וועלט און האט אין די ענדע געברענגט צום טרויעריג-בארימטן חרם אויף כמעט אלע זיינע ספרים, וועלכע איז צום סוף אינטערגעשריבן דורכ'ן דעמאלטסדיגן גדול הדור ביי די ליטווישע, הרב אלישב זצ"ל. כאטש דער בוך איז בעיקר געשטעלט אויף עוואלוציע שטעלט דער בוך אהער א טעמפלעט וויאזוי זיך צו ספראווענען מיט סתירות צווישן די תורה און וויסנשאפט פון א ראציאנאלע שטאנדפונקט און מיט אינטעלעקטואלער אויפריכטיגקייט. דער בוך האט, צען יאר נאכן ארויסקומען, באקומען א קאנטער-בוך, געשריבן דורך הרב משה מייזלמען, מיטן נאמען "Torah, Chazal, and Science", אויך אן אינטערעסאנטע בוך אויב נישט בלויז כדי צו ווייזן וויאזוי זיך צו ספראווען מיט די סתירות פון אן א-ראציאנאלע שטאנדפונקט מיט אביסל ווייניגער אינטעלעקטואלע אויפריכטיגקייט...
- As a Driven Leaf
"כעלה נדף" איז אפטמאל א געאייגענטער אויסדרוק צו שילדערן אונזערע לעבנסגעשיכטע. אנדערש ווי אסאך מענטשן וועלכע געפונען זיך באקוועם דאס פלאץ אין דעם ארומיגן געמיינדע, שפירט זיך דער טראכטנדער מענטש ווי אן אפגעריסענער פון די סביבה, אן קיין היים און געזעלשאפט צו וואו מ'קען אנגעהערן. דער שרייבער, ראביי מילטאן שטיינבערג, איז ווארשיינליך פאריבער דער זעלבער געראנגל ווי עס אבזערווירט חיים פאטאק אין זיין אריינפיר צום בוך, און עס איז דעריבער נישט קיין וואונדער ווי שטיינבערג פארבט דאס לעבן פונעם אלישע בן אבויה, דער אריגענעלער כופר בעיקר, מיט אזעלכע פילפארביגע קאלירן אזש מ'קען זיך אליין דערקענען דערין כאטש אונזער געראנגעל איז רחוק כמזרח ממערב פון אחר'ס. דער בוך איז אויך א גוטער אריינפיר צו די וועלט פון היסטארישע פיקציע, א זשאנרע מיט וועלכע מיר זענען, דוכט זיך, גאנץ ווייניג באקאנט. שטיינבערג ציט זיינע מקורות פון חז"ל בהוספות נופך משלו, רעזולטירנדיג אין איינס פון די בעסטע ביכער וועלכע כ'האב נאר אמאל געליינט אין מיין לעבן.
- מיין טאטנס בית דין שטוב
יצחק באשעוויס (בת-שבע'ס) זינגער איז נישט בלויז איינער פון די בעסטע שרייבער אין אידישען שפראך, נאר אויך א נאבעל פרייז געווינער פאר ליטעראטור. און נישט אומזיסט. צווישן די צענדליגע נאוועלן וועלכע ער האט געשריבן איז באזונדער באקאנט "יענטל דער ישיבה בחור" וועלכע איז אדאפטירט געווארן צו א פילם מיטן נאמען "יענטל" אין וועלכע בארברע סטרייסענד שפילט יענטל. העולה על כולנה איז זיין אויטאביאגראפיע אין וועלכע ער שילדערט זיינע יארן אין זיין טאטנ'ס שטוב. זינגער גיט אונז א באזונדערער איינבליק איבער די הלוך ילך פונעם אמאליגן פוילישן איד מיט אלע פיטשיווקעס. אין א זין איז באשעוויס' בוך ווי א המשך צו זיין ברודער ישראל יהושע'ס בוך "פון א וועלט וואס איז נישטא מער". ביידע פון די ביכער זענען היבש שווער צו באקומען (דוכט זיך אז מ'קען זיי נישט קויפן אנליין). עס איז אוועילעבל א פידיעף פון "א וועלט וואס איז נישטא מער" אנליין, און איר קענט אויך באקומען די פיזישער ביכער פון לייברערי (אין ברוקלין פובליק לייברערי וועט איר געפונען סיי פון א וועלט וואס איז נישטא מער און סיי מיין טאטנס בית דין שטוב, און אין אפסטעיט קענט איר דאס פארלאנגן דורך אן אינטערלייברערי לאון סערוויס).
- יאשע קאלב
ישראל יהושע זינגער איז געווען אן עלטערער ברודער פאר אייזיק באשעוויס, און האט בלי ספק געהאט די זעלבע שרייבערישע גענעס ווי אים. פון זיינע בעסטע ווערק איז יאשע קאלב, א נאוועלע איבער צוויי חסידישע רביס און זייערע איידעמער. דער געשיכטע איז באזירט אויף אן אמת'ער עגונה געשיכטע וועלכע האט זיך אפגעשפילט מיט ארום 150 יאר צוריק און איבער וועלכע עס האט זיך געטון בשעתו א געטואכטס אין די תשובה ספרים. זינגער האט דערפון פארוואנדלט א שפאנענדער ראמאן, באזירנדיג איין כאראקטער וועמען זינגער רופט "דער ניעשאווער צדיק" אויף צאנזער רב און זיין דער שינאווער, און א צווייטער כאראקטער (וועמען ער רופט "דער ראכמאניווקער") אויף א טשערנאבלער קינד, ווארשיינליך איינס פון די ראכמאסטריווקע קינדער
- Night
"נאכט" פון אלי וויזעל איז פון די וויכטיגסטע ווערק דורך א האלאקאוסט איבערלעבער אויפן האלאקאוסט. נאכט איז באמת א טראנסלאציע פון וויזעל'ס בוך אין אידיש "...און די וועלט האט געשוויגן", אבער דער אריגינעלער אידישער בוך איז איבער 800 זייטן אין די צייט וואס דער ענגלישער איבערזעצונג פארמאגט קוים איבער 100 זייטן. די סיבה איז וויבאלד "און די וועלט האט געשוויגן" איז מעמאור. ווידעראום "נאכט" איז קונסט. צו ליינען דעם בוך וועלכע איז געווארן איבערגעזעצט אין איבער 30 שפראכן און האט אין די ענדע מזכה געווען וויזעל מיטן נאבעל פרייז פאר שלום, ליינט נאכט. צו הערן די געשיכטע פוןא 16 יעריגער מארמארישער לייזער וויזעל אין אוישוויץ ליינט און די וועלט האט געשוויגן. איר קענט דאס הערן חנם אין כסף אלס אודיא-בוך, אדער קענט איר דאס באקומען פון ניו יארק פובליק לייברערי. אז איר זענט איר אין ברוקלין אדער אפסטעיט, קענט איר דאס באקומען דורך אן אינטערלייברערי לאון.
- All Who Go, Do Not Return
@שלום דין האט אראפגעלייגט א מייסטער ארבעט אין "כל באיה לא ישובון". ער שילדערט זיינע יארן אלס בחור אין סקווירא ישיבה, אלס אינגערמאן אין סקווירא שטעטל, און דערנאך אלס אויסווארף נאכן פארלאזן ארטאדאקסישע אידישקייט. א חוץ די רירנדע פערזענליכע געשיכטע איז פארהאן אויך אין בוך קאמענטארן צווישן די שורות אויף אונזער לעבסנשטייגער וועלכע דארפן פאראינטערסירן יעדן טראכטנדן חסיד, א שטייגער ווי אונזער באנעמונג צו מענטשן וועלכע זענען גענצליך "משלנו", אונזער ישיבה סיסטעם, אונזער שידוכים סיסטעם, אונזער צוגאנג צו עקענאמיע און אזוי ווייטער.
- How to Read the Bible: A Guide to Scripture, Then and Now
דער 848-זייטיגער מייסטערארבעט איז נישט פאר שוואכע הערצער. דזשעימס קוגל, דער מחבר, איז אן ארטאדאקסישער איד וי"א אן ארטאפראקסישער איד וועלכער איז אויך א ביבל סקאלער. אינעם בוך שטעלט ער פאר זייט ביי זייט די טראדיציאנאלע פירושים אויף געקליבענע פרשיות אין תנ"ך מיט די פירושים מבית מדרשם של מאדערן-סקאלערשיפ. קוגל פרעזענטירט אויך היסטארישע הונטערגרונטן צו די געשיכטעס אין תנ"ך און עס איז צום פארשפרעכן אז איר וועט קיינמאל נישט אנקוקן תנ"ך מיט די זעלבע בליק ווי בעפאר. צו איז דאס א גוטער זאך? די החלטה לאז איך פאר אייך.
- צמח אטלס: די ישיבה
חיים גראדע איז א געוועזענער ישיבה בחור, א חברותא מיטן חזון איש, און א משכילישער פאעט. ער האט געשריבן אסאך, בעיקר פאעמעס און לידער, אבער ער האט אויך געשריבן ביכער. זיין גולת הכותרת איז צמח אטלס, א פיקציע באזירט אויף זיינע יארן אין ישיבה. גענוי ווי די זינגער'ס בוך אויף פוילן, שילדערט גראדע די אטמאספערע אין ליטע מיט פילפארביגע קאלירן. באזונדער שטארצט ארויס דאס געשטאלט פונעם "מחזה אברהם" א כאראקטער באזירט אויפן חזון איש וועם גראדע האט, ווי געשמועסט, געקענט פערזענליך. די איינציגסטע פלאץ וואו איך האב געקענט געפונען דעם בוך איז אין ניו יארק פובליק לייברערי.
- באמערקנסווערד:
ס'נאך דא פילע ביכער וועלכע פעלן פון דעם ליסטע, יכלה הזמן והם לא יכלו אבער פטור בלא כלום אי אפשר. שרייבנדיג איבער ספרי זכורונות פון אינדערהיים קען מען נישט אויסלאזן זכרונות ומסעות פון אברהם שמואל גאטלויבער איבער דאס אידישקייט און השכלה אין אוקריינע, רוסלאנד, און פוילן און דער באקאנטער עולמו של אבא איבער דאס אידישקייט אין ראמעניע און אין אונגארן פארן קריג; הרב יונתן זאקס, לשעבר רב הראשי פון די פאראייניגטע אידישע קהילות און ענגלאנד, איז אן איינפלוסרייכער שטימע אינערהאלב ראציאנאלע אידישקייט. זיינע ביכער זענען געווענליך אינטערעסאנט און אינהאלטסרייך; דער זון פון הרב יעקב קאמינעצקי, הרב נתן קאמעניצקי האט ארויסגעגעבן א בוך "Making of a Godol", וואו ער רעקארדירט אן א שיעור מעשיות און אנעקדאטן וועלכע ער האט געהערט איבער גדולי ישראל פון פריעדיגן דור. וויבאלד דער ספר איז נישט געווען קיין העגיאגראפיע איז דער ספר געלייגט געווארן אין חרם דורך ליטווישע רבנים. נאך אינטערעסאנטער צו ליינען איז זיין בוך "Anatomy of a Ban" וועלכע באשרייבט די גאנצע הלוך ילך וויאזוי דער חרם אויף זיין בוך איז צוגאנגאנגען. צום באדויערן האט ער די ספר קיינמאל פובליצירט און מען קען עס נאר באקומען איש מפי איש אונטערן טיש; אחוץ "The Challenge of Creation" האט נתן סליפקין ארויסגעגעבן נאך ביכער, באזונדער באמערקנסווערד זענען "Sacred Monsters" איבער פארשידענע מאנסטערס און מאדנע בריאים וועלכע ווערן דערמאנט אין חז"ל, און "The Camel, the Hare, and the Hyrax" וועלכע באהאנדלט די נושא פון חיות וועלכע פארמאגן בלויז איינס פון די צוויי סימני כשרות וואס די תורה געבט אן אבער ווערן נישט אויסגערעכנט אין די תורה; דוד אסף האט ארויסגעגעבן עטליכע אינטערעסאנטע ביכער, צווישן זיי נאחז בסבך וועלכע באהאנדלט "פרקי מבוכה ומשבר" אין די היסטאריע פון חסידות.
פאעמעס און פאעטן
פאעזיע: נשמה אויסגעגאסן אויפן פאפיר. ווען עס קומט צו פאעזיע איז אונזער טראדיציע רייך מיט אומצאליגע שירים און פיוטים, ס'רוב פון זיי פארפאסט דורך ספרדים אין מיטל-אלטער אדער משכילים אין די לעצטע 150 יאר. צו איבערגיין דא די ליסטע פון אינפלוסרייכע פאעמעס און פאעטן וועט זיין אוממעגליך, ערשטנס ווייל עס זענען דא אן א שיעור פון זיי און צווייטנס ווייל איך זעלבסט בין ארעם אין מיין באקאנטשאפט מיט זיי. פארט שטארצן ארויס עטליכע וועלכע מוזן דערמאנט ווערן.
- המתמיד, חיים נחמן ביאליק
נישט אומזיסט הייסט חיים נחמן ביאליק "השורר הלאומי". דער געוועזענער וואלאזשענער בחור איז אויפגעוואקסן איינס פון די הערליכסטע משוררים אין אונזער היסטאריע. באזונדער וויכטיג זיך צו באקענען איז "המתמיד" וועלכע שילדערט דעם געשטאלט פון א טיפישן מתמיד אין ישיבה בימים ההם.
- שאול טשערניכאווסקי
טשערניכאווסקי ווערט פאררעכנט פאר איינס פון די גרעסטע העברעאישע פאעטן אין היסטאריע. עס איז שווער אנצוצייכענען (פאר מיר עכ"פ) אויף איין ספעציפישער פאעם און דעריבער צייכן איך ליבערשט צו דעם פאעט. טשערניכאווסקי צייכנט זיך באזונדער אויס און באווייזן צו צונויפשמעלצן די צוויי וועלט פון די אידישע קולטור און די וועלטליכע קולטור.
- לבי במזרח, יהודה הלוי
צווישן אלע פייטנים אינעם מיטל-אלטער שטארצט באזונדער ארויס יהודה הלוי און זיינע געגוע'אישע פיוטים. באזונדער איז באקאנט זיין פיוט "לבי במזרח" וועלכע דרוקט אויס זיין בענקשאפט און געגועים צום יפה נוף משוש כל הארץ, קרית מלך רב. יעדער קען די ערשטע סטאנזע, אבער ווייניג האבן געליינט די גאנצע זאך. דאס מיינט אבער נישט אז דאס איז די איינציגסטע שיר זיינע וועלכע איז וויכטיג. נאכן לבי במזרח, מאכט זיכער זיך צו באקענען מיט די רעשט פון זיינע פיוטים.
- כינור נעים, שמואל דוד לוצאטו (שד"ל)
שמואל דוד לוצאטו האט שטארק באיינפלוסט שפעטער משכילים מיט זיין ריינע פאעזיע, און איז דעריבער א וויכטיגער פאעט, כאטש ער איז מער באקאנט פאר זיין פירוש על התורה באקאנט אלס "שד"ל על התורה". כינור נעים איז א קאלעקציע אין צוויי בענדער פון זיינע חיבורים.
- באמערקנסווערד:
עס זענען דא אן א שיעור אידישע פאעטן, א גרויסער טייל פון זיי מיט וועלכע איך זעלבסט דארף זיך נאך באקענען. איך וויל לאזן גדולים וטובים ממני צו ערגענצן דעם ליסטע. כדי לא להשאיר את הנייר חלק וועל איך דערמאנען נאך צוויי וויכטיגע פאעטן פון די מאדערנע תקופה: יהודה לייב גורדון האט געשריבן הערליכע פאעמעס. באקאנט פון אים איז דער זאץ "היה אדם בצאתך ויהודי באהליך" וועלכע איז פארוואנדלט געווארן אין דער אומאפיציעלער סלאגאן פון אסאך משכילים; עמוס עוז איז איינס פון די גרעסטע ליטעראטורישע פיגורן ביים פאלק, זיינע שירים זענען אויסערגעווענטליך.
פילמס און טעלעוויזיע
א בוך איז א בוך, אבער א בילד רעדט (פון מאל צו מאל) מער ווי טויזנט בילדער, וכל שכן א באוועגנדיגער בילד. כאטש פילמס און טעלעוויזיע טוען אין א וועג באצוימען דעם דמיון און לייגן ארויף באגרעניצונגן אויפן פאנטאזיע, קענען זיי אבער צומאל צוהעלפן פאר די דמיון זיך אויסצומשלן עפעס וואס מיר אליינס וואלטן נישט געקענט. פאלגנד זענען די פילם און טעלעוויזיע רעקאמענדאציעס.
- Fiddler on the roof
"טרעדישאאאן! טרעדישאאן! טרעדישאן!" דער געזאנג/געשריי פון טֶביה אין פידלער אויפן דאך וועט פארבלייבן מיט אייך לאנג נאכן זען דעם פילם. באזירט אויף א נאוועל פון שלום-עליכם מיטן נאמען "טביה דער מילכיגער", פארציילט אונז פידלער אן די רוף נישט בלויז די געשיכטע פון א מאן און זיינע דריי טעכטער, נאר אויך די געשיכטע פונעם אמאליגן לעבן אין די שטעטלעך און דערפלעך. צו איז פידלער אן די רוף אן אקוראטע רעפרעזענטאציע פון די אמאליגע אידישקייט? די שאלה איז שווער צו ענטפערן אין א זאץ אדער צוויי, אבער דאס אליינס אז די ראמאנטישע אימאדזש פון פידלער אן די רוף איז וואס פיטערט די בליק וואס אסאך דרויסנדע האבן אויך חסידים, איז גענוג אונז צו באוועגן אין די וויכטיגקייט פונעם פילם.
- The Ten Commandments
דער סיפור פון יציאת מצרים איז אזוי צענטראל צו דער מערב וועלט טראדיציע אזש מען האט זיך נישט באגניגט מיט איין פילם, נאר מען פרובירט נאכאמאל און נאכאמאל. גארנישט קומט אבער נישט צו צום ערשטן, "עשרת הדברות", די טען קאמענדמענטס. איינמאל איר זענט פערטיג מיט יענס, קענט איר זיך נעמען צו דעם אנימאציע ווערסיע "The Prince of Egypt" פון סטיווען ספילבערג (אין וועלכע, אגב, עפרה חזה שפילט די שטימע פון יוכבד). די לעצטיגע ווערסיע "Exodus: Gods and Kings" איז נישט ווערד אייער צייט.
- Schindler's List
עס זענען דא אן א שיעור האלאקאוסט פילמס, אבער שינדלער'ס ליסטע איז אן קיין ספק פון די גרעסטע אויב נישט דער גרעסטער. ווער עס איז געווען אסקאר שינדלער דארף מען אייך מסתמא נישט פארציילן, און נאכן וואטשן דעם פילם וועלן הסברים פארוואס דער סטיווען ספילבערג קלאסיק איז א מאסט-וואטש זיין איבעריג.
- The Story of the Jews
דער טעלעוויזיע סעריע אין פינף טיילן פון היסטאריקער סיימאן שאמא איז פון די שענסטע ארבעט אויף אידישע היסטאריע וועלכע כ'האב נאר אמאל געזען און עס איז גאראנטירט אייך צו געבן א נייעם בליק אויף אונזער רייכער און פילפארביגער היסטאריע. דער סעריע קומט באגלייט מיט א דיקן בוך וועלכע טראגט די זעלבע נאמען, און איז לויט טייל גאר אינטערעסאנטער ווי דער טעלעוויזיע סעריע גופא.
- באמערקנסווערד:
נישט גענוג חשוב צו ערשיינען אויף די ליסטע אלס קריטיש וויכטיג פארדינען נאך אלס די פאלגנדע צו ווערן דערמאנט. דאס ערשטע איז Fill the Void וועלכע איז דירעקטירט געווארן דורך א בעלת תשובה און איז אויסגערופן אלס איינס פון די בעסטע און אקוראטסטע פארשטעלונגן פון ארטאדאקסישע אידן און זייער לעבנשטייגער אין פילם; שטיסל זאל אייך אודאי נישט זיין פרעמד, און אז עס איז יא באקענט אייך דערמיט; אושפיזין פון שולי רנד איז אויך מערקווירדיג אין איר אייגענעם וועג.
מוזיק
מוזיק איז די שפראך פונעם נשמה, און די נשמה פונעם קולטור. אן מוזיק איז א קולטור ארעם. פאלגנד זענען די מוזיק רעקאמענדאציעס.
- חוה אלברטשטיין
חוה אלברטשטיין איז ספעציעל באקאנט פארן זינגן נישט בלויז אין העברעאיש (ווי רוב זינגער אויף די ליסטע) נאר אויך אין אידיש און אפילו אין ענגליש. אלברטשטיין'ס אידיש איז נישט סתם אזוי מהיכי תיתי. אין איר אייגענע ווערטער "יידיש ישר עושה לי השראה. אני רואה צבעים, ריחות וישר אני רוצה לשיר."
- אריק איינשטיין
אריק איינשטיין איז נישט בלויז פון די גרעסטע ישראל'ישע זינגער אין אונזער תקופה, נאר, ווי עס האט געשריבן מוזיק קריטיק יואב קוטנר, פארקערפערט ער אין זיך א גרויס חלק פון דער ישראל'ישער קולטור. עס לאזט זיך זאגן אז זיין געמיש פון פאלק און ראק האט גאר באשאפן דעם אייגענארטיגן ישראל'ישן זשאנער פון אשכנזי'שע מוזיק מיט וועלכע מיר זענען באקאנט. ווען ער איז געשטארבן אין חנוכה תשע"ד האט טיימס אף איזראעל געלייגט א ליסטע פון 6 וויכטיגסטע ניגונים זיינע.
- ירושלים של זהב, שולי נתן
נעמי שמר, א פאעט, האט געשריבן דעם ניגון לכבוד דעם שטאט ירושלים און דער ניגון ווערט פאררעכנט אלס איינס פון די פאפולערסטע ניגונים אין ישראל. אריגינעל איז דאס געזינגען געווארן דורך שולי נתן אבער ווי דער סדר מיט אזעלכע פאפולערע ניגונים איז דאס איבערגע'חזר'ט געווארן אן א שיעור מאל דורך זינגער, יעדער אויף זיין שטייגער, ומיוטוב תדרשנו.
- הללויה, חלב ודבש
ווייניגער פאפולער ווי ירושלים של זהב אבער נאך אלס איינס פון די קארנערסטאון ניגונים פונעם ישראלי'שן קולטור איז הללויה וועלכע האט געוואונען דעם פארמעסט ביים אייראפעאישן יוראוויזשען קאנטעסט, און איז עד היום הזה דער איינציגסטער ניגון מיט א רעליגיעזער מאטיף וועלכע האט געוואונען דעם פארמעסט. אין אן אנגענעמער באלאד, זינגט מיט מיר "הללויה לעולם, הללויה ישירו כולם".
- Barbara Streisand
סטרייסענד, איינס פון די פאפולערסטע זינגערינס אין היסטאריע (באזירט אויף די איבער 72 מיליאן אלבומס וועלכע זי האט פארקויפט בשמך איר קאריערע) האט אנגעהויבן אין אן ארטאדאקסישע שולע אין ברוקלין. כאטש זי באלאנגט מער אויפן אלגעמיינעם ליסטע ווי אויף די אידישע ליסטע, איז זי פארט וויכטיג אלס א אידישע אייקאן.
- Leonard Cohen
לענארד כהן איז אן אלגעמיינע פאעט מיט א אידישער נשמה. עס איז אוממעגליך צו שילדערן זיינע עניגמאטישע און מיסטריעזע ליריקס, זיינע דורכדרינגליכע טענער, מיט טריקענע ווערטער. באזונדער איז ער באקאנט פאר "Hallelujah" וועלכע איז אפילו איבערגעזינגן געווארן דורך שירה פאר וועם כהן האט זיך באדאנקט דערויף. נאך א ניגון פון אים וועלכע איז אויך שטארק נוגע לענינינו איז "First We Take Manhattan".
- באמערקנסווערד:
עס זענען זיכער דא זינגערס און זינגערינס וועלכע פעלן פון די ליסטע, ויבואו אחרים וימלא חסרוני. איך וויל דא דערמאנען נאך עטליכע ישראל'ישע זינגער וועלכע האבן בלי ספק א גרויסן טייל אין פארמירן דעם ישראל'ישן מוזיק קולטור. שרית חדד איז א היינטיגע זינגערין אויפן מזרחי/ספרדי'שן סטיל מיט א קול פון גן עדן; שלמה ארצי איז אויך אן אייקאנישער פיגור אויפן ישראל'ישן מוזיק סצענע; אביב גפן קומט פון א משפחה ארטיסטן, און זיין זינגן שפיגלט אפ דעם פאקט; און אזא ליסטע וועט נישט זיין בשלימות אויב עפרה חזה'ס נאמען וועט פעלן דערפון.
צייטונגן און מאגאזינען
- טאבלעט מאגאזין
טאבלעט איז איינס פון די בעסטע אידישע מאגאזינען אויף די מארקעט. עס קומט ארויס אנליין מיט תוכן אויף קולטור, רעליגיע, היסטאריע, אקטועל, ליטעראטור, און אזוי ווייטער. זיי פארמאגן אויף א פאדקעסט מיטן נאמען "Vox" וועלכע איז איינס פון די בעסטע, אויב נישט דער בעסטער, אידישער פאדקעסט בנמצא. מאכט זיכער צו באזוכן טאבלעט מאגאזין פון צייט צו צייט און ליינט וויאזוי א מאדערנער עמך איד באטראכט די וועלט.
- מאזעאיק מאגאזין
מאזעאיק מאגאזין איז האלב מאגאזין און האלב זשורנאל. מיט חודש'ליכע עסייען, דעבאטעס, און טעמעס וועלכע באהאנדלן אידישע מחשבה און פילאזאפיע האט זיך מאזעאיק אהערגעשטעלט אלס א מאגאזין פארן טראכטנדן איד. מאזעאיק איז נאך יונג, בלויז צוויי יאר אלט, עס האט שוין אבער באוויזן צו פארכאפן די הערצער און מוחות פון ערנסטע אידישע ליינער און שרייבער מיט זייער תוכן.
פלעצער
- אומאן, ראש השנה
דארף מען דען זאגן מער? וואס מירון איז צו חרדים איז אומאן צו כלל ישראל. אומאן אום ראש השנה איז א פלאץ וואס א יעדער איד, נישט קיין חילוק זיין אריענטאציע און אידעאלאגיע, דארף זיכער מאכן צו באזוכן אומאן לכל הפחות איינמאל אין לעבן אויב נישט אויף מיטצולעבן און זיין א טייל פון דעם פענאמענאן, כאטש אויף דאס צו באאבאכטען און באטראכטן. איך וועל מודה זיין אז איך זעלבסט בין נאך נישט דארט געווען, אבער דער פלאץ טראגט א חשוב'ן פלאץ אויף מיין באקעט ליסט פון פלעצער ווי איך וויל באזוכן אין מיין לעבן.
דער צווייטער טייל, "דער אלגעמיינער ליסטע", וועט אי"ה נאכפאלגן.
________________________________________
[1] איבער דעם צורך פון זיך אויפעפענען צום אלגעמיינעם גאס און צו ברייטערן בליק אויף דער וועלט וועל איך דא נישט מאריך זיין ווייל איך בין זיך משער אז דער וועלכע ליינט די ווערטער האלט שוין נאכן מאכן די החלטה צו ווערן "אויפגעקלערט" (א פאזעטיווע ווארט וואס די פאקט גופא אז עס טראגט אין די חרדישע גאס א נעגאטיווע קאנאטאציע איז שוין מעיד אויפן צורך דערפון). אויב נישט, נישט געזארגט, איך פארשפרעך אייך אז איר וועט טרעפן פונקטן וועלכע וועלן אייך פאראינטערעסירן סתם אזוי, אן איר זאלט דארפן מסכים זיין צו די אונטערליגנדע אגענדע. אז איר זענט נייגעריג אין דעם צורך פאר קולטור און בילדונג פון א אידישע שטאנדפונקט, וואלט איך רעקאמאנדירט נחום לאם'ס בוך אין ענגליש תורה ומדע.
[2] איך וויל זיך ספעציעל באדאנקן פאר @ראובן, @לבונה זכה, און @יאיר פאר זייערע צוגאבן.


text:
בלאט 1 פון 2
האסט מורא פון א הונט?
געשריבן: זונטאג מארטש 21, 2010 7:33 pm
דורך שוועמל
- יוי יוי.. טאטי מאמי א דאגי ... עשו'ס דאגי... יוי.. כליפ כליפ..
שעפעלע לויף נישט! כאפ אן טאטי און האב נישט מורא, ס'קען אפילו נישט בייסן.
דאס איז נאך בחסד.
ווען די מאמע גייט אויך מיט האט דער טאטע דאפלט ארבעט; צו בארואגין דאס קינד און צו בארואיגן דעם מאמע..
און אויך דער טאטע מורמעלט זיך טיילמאל אונטער ולכל בני ישראל לא יחרץ כלב לשונו..
קען מיר איינער באמת זאגן פארוואס מען האט מורא פון א דאגי?
איך געדענק נישט אין היסטאריע אז א הינט האט געביסן א מענטש, חוץ איין מאל געדענק איך אין לאנדאן עפעס א בחור בערעלע שאפירא, און אויך נאר ווייל ס'יז געווען א K9 דאגי נאכדעם וואס בערעלע האט געגנב'ט ציגארעטלעך.
טא וואס איז דער מורא? ס'יז גארנישט אזוי גרויזאם.
געשריבן: זונטאג מארטש 21, 2010 11:37 pm
דורך שטארק זיך
שוועמל, פרעגסט דאך זייער גוט;
דער אמת איז אז ס'האט זיך שוין געמאכט אזאנס אז א הונט זאל בייסן, אבער דאס איז נאך אלס נישט קיין סיבה צו פחד'נען, שהרי ס'פאסירט פיל אפטער אז א מענטש בייסט (יא יא) ווי א הונט בייסט און איך זעה נישט מען זאל מורא האבן דערפון...
איי לכאורה פארוואס האבן מענטשן אזוי מורא פון די כלבים, עטליכע השערות:
1. עס מאכט שרעקעוודיגע באנומענע קולות, כפתגם העם: א הונט וואס בילט בייסט נישט, ומדהצרכו לפרש משמע שלא פשיטא לן.
2. פחד גייט בירושה, ד.ה. און אזוי ווי אין אונזער סאסייעטי לעבט מען נישט אינאיינעם מיט די שטוב באשעפענישן זענען מיר מחונך מורא צו האבן פון די חברה , ויש להאריך בזה טובא.
א שטיקעלע עצה:
נישט מו אנטלויפן, צו אריבער לויפן די אנדערע זייט גאס וכדו', וייל ווען נען אנטלויפט שטארקט זיך דער פחד; דאגעגן ווען מען גייט ווייטער פאמעליך שטארקט מען זיך אויפ'ן פחד. וכן הדבר בכל הפחדים למיניהם.
געשריבן: מאנטאג מארטש 22, 2010 11:15 am
דורך חושים בן דן
איך האב אמאל געזעהן א הונט בייסן איינעם, ס'נישט געווען אזוי פאטאל ס'געווען ביים עק פונעם האנט, געווען איז די מעשה ווען איך בין געווען 16 יאר אלט, איך האב שפאצירט מיט מיין חבר אין היינט ניי-וויליאמסבורג, יענע מינוט איז ער געווען א צווי טריט פאר מיר, און ס'האט אים געדאכט אז הונט האט צו שטארק געקוקט אויף אים, האט ער געטוען די ארגסטע שריט, נעמליך לויפן, פארשטייט זיך דאס הונטל איז שנעלער געלאפן ווי אים, ער האט אים א ביס געטוען אין דאס איז עס.
ווי באקאנט איז לויפן די ארגסטע מאוו, ווייל אז דו לויפסט ווייזטו אז מעדארף דיך נאכלויפן און דער נאטור פונעם הונט וועט עס טוען, אויסערדעם איז ווי שטארק האט געזאגט, יו גאטא פעיס יור פעירס, דאס איז דו בעסטער אפראוטש.
געשריבן: מאנטאג מארטש 22, 2010 2:13 pm
דורך סתם_אזוי
איך האב שוין אויך געהערט פון איינעם אז א הונטל האט אים געביסן.
און דאס איז געווען א קליינע פָּאפִּי, מיט א בעה"ב.
געשריבן: מאנטאג מארטש 22, 2010 9:01 pm
דורך צום זאך
וואסי טאקע די פחד שוועמל? ס'א חידה סתומה.
נעקסטע מאל כ'באגעגן זעך מיט א כלב עלעך זעך פרובירן דערמאנען פון אט דעם אשכול און אלעס וועט זיין מסודר בעז"ה.
געשריבן: מאנטאג מארטש 22, 2010 9:47 pm
דורך געלעגער
פארוואס מ'אנטלויפט פון א מייז פארשטייסטו שוין אז די גייסט צו הינט?
געשריבן: מאנטאג מארטש 22, 2010 10:57 pm
דורך שוועמל
די סיבה פארוואס איך אנטלויף איז נישט צוליב מורא נאר פשוט ווייל איך עקל מיך.
שוין געהאט אז א הינטל האט זיך ארויפגעווארפן אויף מיר און באלעקט מיינע בגדים, וועךךך..
ס'יז מער ווייניגער א בחינה פון לא מעוקצך ולא מדובשך, בייס נישט און לעק נישט.
ס'האט מיר אפגעקאסט א קלינערס דעמאלטס.
געשריבן: דינסטאג מארטש 23, 2010 7:18 am
דורך שטארק זיך
נו אדו פארשטייסט יא וואס פרעגסו?
געשריבן: דינסטאג מארטש 23, 2010 8:18 am
דורך וויכטיג מאכער
זייענדיג אין האללאנד מיט א חבר, זעמער געגאנגען אויף א שפאציר, פלוצלונג הער מער א "פאפי" בילט, שמערנישווייניגער, א פאפי, נישט אזא קליינע, לויפט אונז נאך, די בעה"ב שטייט אין די זייט און קוקט...
ווען די פאפי איז געווען נישט מער א 3 פיס אוועק, האצעך מיין חבר אויסגעדרייט, און דערלאנגט א שטויסט פאר די פאפי אין פיסקל, די פאפי האצעך גענומען מאכן קולות... סאטעם גוט וויי געטוהן, די בעה"ב איז געקומען צו לויפן, היתכון מ'האט געשלאגן זיין פאפי... היות ער האט נישט געקענט מיין שפראך, און איך נישט זיין שפראך, זעמער געבליבן ביי דעם.
געשריבן: דינסטאג מארטש 23, 2010 8:30 am
דורך האניג
פרובירענדיג צוריק צו קוקן צו מיינע קינדערישע יארן (נישט צו לאנג צוריק) און זיך דערמאנען דעם סיבה דערפאר, מיין איך אז שטארק זיך איז גערעכט, די מאוימ'דיגע קולות וברקים וואס דער הינט גיבט ארויס פון זיך נאר פון א ברום קען אוועקבלאזן ס'גאנצע הארץ פון א קליינטשיק קינד וואס איז נישט צוגעוואונט דערצו. פשוט, א קינד אנטלויפט פון קולות.
געשריבן: דינסטאג מארטש 23, 2010 9:25 am
דורך שטארק זיך
וויכי דער הונטל האט גווט פארשטאנען דיין חבר'ס שפראך; נישט אזוי ווייט דער שפראך ווי דאס מסביר זיין...
אגב, שוועמל, טויש ביטע דעם קעפל אז מען זאל פארשטיין אז מען רעדט דא פון פחד פון הונט.
געשריבן: פרייטאג מארטש 26, 2010 12:37 am
דורך שוועמל
אין אנדערע נייעס האט א שופט אין טשאטאנוגא-טענעסי, באשטראפט א הונט פארן צע'מזיקן א פאליציי קאר.
דער הונט הרב החריף "ווינסטאן" שליט"א האט מיט זיינע שארפע צאן צעביסן צוויי רעדלעך און די באמפער פון א קאר, ביז מען האט אים געכאפט און געברענגט פארן געריכט, דער אורטייל לויטעט אז ער וועט מוזן דורכגיין שטרענגע טרענירונג אין א ספעציעלע שעלטער און אויך מוז ער טראגן אויף זיך א טעוועלע וואס ליינט זיך "איך בין מסוכן".
אויב די קורסן ווערן ריכטיג דורכגעפירט וועט דער אייגנטומער נישט אנגעקלאגט ווערן אויף באזיצן אן מסוכנדיגער כלב, זאגט דער שופט.
די הויפט פון די הונטן רעכט גרופע, אליינס א הונט, האט פארדאמט דעם אורטייל און דעם טעוועלע, "דאס איז א דערנידערונג פאר די הונט, און א שאנד פלעק פאר אונזער סאסייטעטי. די גרעסטע די-דאגייזעשאן פון ווען אימער" האט ער געבילדט מיט אויפברויז.
א שאד די הונט פארמאגן נישט קיין אייגענע ריכטער.
געשריבן: פרייטאג מארטש 26, 2010 8:17 am
דורך שטארק זיך
שוועמל, ויפלוץ פלוץ פלצותינו מפילץ...
געשריבן: דאנארשטאג אפריל 08, 2010 12:36 pm
דורך קרעמער
האמת אגיד אז איך פלעג ציטערן פאר הינט, אבער נאכן וואוינען 2 מיט א האלב יארע אין בעד-סטיי איז דער פחד שוין היבש נאכגעלאזט.
אויב דער הונט האט א בעל הבית, וועל איך מאכן אויגן-קאנטאקט מיט אים, ווי צו זאגען: דו ציה אויף רעכטס און איך וועל גיין לינקס (אדער פארקערט).
אויב נישט - רעד נישט דערפון. דאס איז פון מיינע גרעסטע פחדים.
געשריבן: זונטאג אפריל 11, 2010 12:00 pm
דורך טהור-עיניים
דו רעדסט נאך פון הונט, צוויי וואכן צוריק שבת גיי איך אין גאס, און פארנט פון מיר האט געוואקט אן עלטערער בחור, אזוי א זיבעצן אכצן יאר, און פלוצלינג גיט ער זיך א האסטיגן שטעל אפ אין פראנט פון מיר, אזש כ'אב כמעט אריין געקראכט אין עם, גיב איך א קוק זע איך אז א צוואנציג פוס ווייטער שפילן זיך צוויי קעצעלעך אויף די גאס, און דעם בחור האט געכאפט דאס קדחות, ווילאנג איך האב נישט אוועק געשיצט די קעצלעך פון דארט איז דער בחור נעבעך געשטאנען דארט אינגאנצן דערשראקן......
געשריבן: מאנטאג אפריל 12, 2010 8:37 am
דורך האניג
לויט ווי איך זע פון דיין בילד, האט ער געהאט א קאץ פון אונטען זיך אויך. אוי געוואלד!...
געשריבן: מאנטאג אפריל 12, 2010 10:12 am
דורך עס עפעס
וויילנדיג אמאל אין "פליישמאנס" אויף א שבת, וואס דארטן זענען דא אסאך אנטיסעמיטן, האב איך מיר געהאט מיינע תשעה קבין שרעק פון א הונט, יא, א הונט, נישט א הינטעלע, נאר א גרויסע שווארצע!
עס איז געווען שפעט פרייטאג צונאכטס און איך האב זיך שפאנצירט אויף וועגן און שטעגן צו מיין מאטעל, ווען פלוצלינג איז א הונטל ארויסגעשפרינגען און גענומען לויפן אין מיין ריכטונג מיט באנומענע קולות, כ'האב באמערקט ווי דער אייגענטומער פונעם הונט זיצט זיך אויף זיין טאראסע און קייקלט זיך פאר געלעכטער!
נאך א מינוט, וואס איך האב זיך שוין שיער געטראפן מיט מיינע עלטער זיידעס, האט דער גוי געגעבן עפעס א שריי וחמת ההונטל שככה.
אוי איז דאס געווען א שרעקעדיגער עקספיריענס!
געשריבן: מאנטאג אפריל 12, 2010 10:17 am
דורך קהת
קולמעוואסער האט געמאלדען אז די וואך שבת האט א הינט געביסען א יונגל און בארא פארק אויף 38 און 15.......
ווייסט איינער צו סאיז געוועהן א מעשה דארט אדער סתם אזוי....
איך וויל וויסען צו איך זאל אנהייבען מורה האבען פון א הינט פון היינט און ווייטער????
געשריבן: מאנטאג אפריל 12, 2010 11:33 am
דורך מאנאגרעמס
משה
געשריבן: מאנטאג אפריל 12, 2010 12:15 pm
דורך קהת
משה כעל דיך לאזען וויסען!!!!!!!!!!!
געשריבן: דינסטאג אפריל 13, 2010 8:09 pm
דורך הערשעלע
א באנדע פחדנים!!!
איי דאנט בעליוו איט! כ'האב קיינמאל נישט געוואוסט אז עס איז דא אזעלעכע גרויסע "טאטעס" וואס האבן מורא פון דאגיס!!!
כהייב שוין אן צו טראכטן צו עפעס איז נישט ראנג מיט מיר, אז איך האב נישט מורא...
געשריבן: דאנארשטאג אפריל 29, 2010 11:26 pm
דורך וויינשטאק
איך האב נישט מורא באט איך עקל מיך...
געשריבן: דאנארשטאג פאברואר 06, 2014 7:51 pm
דורך מומחה עצום
געוואלדענע אשכול - ארויפגעברענגט.
געשריבן: זונטאג פאברואר 09, 2014 2:21 pm
דורך סביב העולם
כ'האב געזעהן היינט מיין חבר'ס הונט פאר זיין פעססוארד כ'קען ענק נישט זאגן ווי שטארק כ'האב מיך דערשראקן
געשריבן: זונטאג פאברואר 09, 2014 7:55 pm
דורך להגדיל שמו
איך דערמאן זיך א זיסע מעשה, וואס איז געשען אין עיר ה... מאנסי, 10-15 יאר צוריק, אז א גרויסע הינט האט זיך געשלאגען הענט און פיס מיט ר' ח.א. בראנסדארפער, ביז ער האט אים בייגעקימען.
קוים אטעמענדיג איז ער אריין געקימען אין שינווא ביהמ"ד, און דערציילט די נס.


text:
שיינקייט וועט ראַטעווען די וועלט! . וואָס אַ שיין מיידל אָדער אַ פּרייזד שניט גייז? . נישט פֿאַר גאָרנישט, עס זענען אַזוי פילע מענטשן געבן זייער אויסזען. מענטש איז שטענדיק וועלקאַמד אין אויסזען וואוהין ער געגאנגען. פֿאַר פילע מענטשן די אויסזען איז זייַן פאַך קאָרט, און אויב דער מענטש איז נישט געזונט מיינטיינד, דעמאָלט עס וועט אויך זייַן באהאנדלט און. צו קוקן בייַ 100 און זייַן זיכער פילע מענטשן באַזוכן שיינקייט סאַלאַנז און פאַקטיש פּראָפעססיאָנאַלס, וואס קענען נישט מאַכן אויס פון די מענטש פּריגליאַדנאָגאָ פאַקטיש שניט שטערן. בלויז אין די שיינקייט באשאפן יינציק בילדער און סטיילז. אין דעם אָפּטיילונג איר קענען באַקומען באַקאַנט מיט שיינקייט סאַלאַנז, זייער אַרבעט און וואָס זיי קענען געבן איר. שיינקייט שאָפּ - אָנליין גאַמעס פֿאַר גירלס. עס איז דיזיינד צו העלפן די שפּיל אין וואָס איר קענען אַרייַן די וועלט פון סטיל און שניט אין די וועלט ווו איר קענען מאַכן דיין אייגן טרענדס אין שניט, צו עקספּערימענט, צו אויסקלייַבן דעם רובֿ פּאַסיק פֿאַר איר בילדער. איר קענען אָנטייל נעמען אין די שפּיל ווי אַ שניט דיזיינער, באַשטאַנד קינסטלער, סטיליסט, פריזירער און גרעסטע בעל פון פאַרשטעלונג. די אָנליין שיינקייט סאַלאָן איר קענען טאָן באַשטאַנד, שטענדיק באַשטאַנד, האָר, מאַניקור, פּעדיקיער, האָר שנייַדן און קאָלירן, מאַכן אַ כוואַליע, ווי געזונט ווי אַ באַלעבאָס פון אנדערע קאָסמעטיק פּראָוסידזשערז. אין דערצו צו דעם זייער אָפֿט איר האָבן צו אַרבעטן מיט אַלע סאָרץ פון סאַלעבריטיז, מאַכן זייער בינע פּערסאָנאַ, אָדער נאָר ארבעטן אויף זייער סטיל. עס איז אויך אַ סעלעקציע פון גאַמעס אין די שיינקייט סאַלאָן איר וועט דאַרפֿן צו אַרבעטן אויף דעם נוסח פון דיין ליבלינג, מאַכן אַ יינציק בילד פֿאַר אים, אָדער נאָר צו נעמען קעיר פון זייַן ריינקייַט. לערנען ווי צו אַרבעטן מיט פילע פון די מכשירים פאַכמאַן האָר סטיליסט אָדער מאַכן-אַרויף קינסטלער און דעמאָלט עקספּערימענט אויף זייער פריינט, שאפן אַ מעמעראַבאַל איינער מאָדס. דאָ איר קענען נוצן ווי דיין אייגן פּערזענלעך דערפאַרונג, און באַקומען אַ פּלאַץ פון דערפאַרונג פון די גאַמעס און גלויבן אַז עס וועט זייַן כּמעט שאַץ
באַרבי בראַץ שיינקייַט באַשטאַנד מאַניקור שניט שפיל ים גאַמעס שערער פּעץ האַירסטילעס ראַפּונזעל די ביסל מערמאַיד דאַטע רייניקונג קער פון אַנימאַלס כאַנאַ מאָנטאַנאַ פאַרזעעניש הויך שולע


text:
מאסקווע
מאָסקװע (רוסיש: MockBá )איז די הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאט פֿון רוסלאַנד. 10 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין מאָסקװע. די שטאט איז א וויכטיקער פאליטישער, עקאנאמישער, קולטורעלער, וויסנשאפטלעכער, פינאנציעלער, רעליגיעזער און טראנספארטאציע צענטער פון רוסלאנד. מאסקווע איז די ניינטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט לויט באפעלקערונג.
מאסקווע ליגט אויפן מאסקווע טייך, און איז די מערסט באפעלקערטע אינלענדישע שטאָט אין דער וועלט. מאסקווע איז באקאנט פאר איר ארכיטעקטור. זי איז אויך די גרינסטע שטאט אין דער וועלט, און מער ווי פערציג פראצענט פון דער טעריטאריע פון דער שטאט איז באדעקט מיט גרין.
אין מאסקווע געפינט זיך דער קרעמלין, די אפיציעלע וואוינונג פון רוסלאנד'ס פרעזידענט.
וואוינען אין מאסקווע איז זייער טייער; וועגן דעם טון טייל מענטשן פארדינגען זייערע מאסקווער דירות און זיי וואוינען אין א דאטשע.
מאסקווע ווערט גערופן עטלעכע נעמען, למשל דער דריטער רוים (TpeTий PиM), דער ערשטער טראן (ПepBoпpecToлbHaя), און די העלד שטאָט (ropoд-repoй). א באוואוינער פון מאסקווע רופט מען "MockBич" (מאסקוויטש) פאר א זכר אדער "MockBичka" (מאסקוויטשקאַ) פאר א נקיבה, אויף יידיש א מאסקווער.
אינהאַלט
- 1 היסטאריע
- 2 געאגראפיע און קלימאט
- 3 דעמאגראפיע
- 4 טראנספארט
- 5 עקאנאמיע
- 6 וויסנשאפט און בילדונג
- 7 צווילינג שטעט
- 8 רעפערענצן
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פריערדיקע היסטאריע (1147–1283)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
גרויסהערצאגשפאט (1283–1547)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
צארישע תקופה (1547–1721)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אימפעריע (1721–1917)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין 1712 האט פיטער דער גרויסער אריבעגעפירט זיין רעגירונג צו דער נייער שטאט סאנקט פעטערבורג אויפן באלטישן בארטן, און מאסקווע האט אויפגעהערט זיין די הויפטשטאט פון רוסלאנד (אחוץ א קורצע תקופה פון 1728 ביז 1732 אונטערן איינפלוס פון דעם העכסטן געהיימען ראט).
נאכדעם וואס מאסקווע האט פארלוירן דעם סטאטוס פון הויפטשטאט פון דער אימפעריע, איז די באפעלקערונג פון מאסקווע צוערשט אראפ, פון 200,000 אינעם 17טן יארהונדערט צו 130,000 אין 1750. אבער נאך 1750, האט די באפעלקערונג געוואקסן מער ווי צען מאל ביי די איבעריגע יארן פון דער רוסלענדישער אימפעריע, און האט דערגרייכט 1.8 מיליאן ביז 1915.
סאוועטישע תקופה (1917–1991)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
לעצטיקע היסטאריע (1991 - היינט)[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווען די פֿשש"ר איז אונטערגעגאנגען אין 1991 איז מאסקווע געווארן די הויפטשטאט פון דער רוסישער פֿעדעראַציע. זייט דעמאלסט איז ארויסגעקומען א מארק-עקאנאמיע אין מאסקווע, וואס פראדוצירט אן אויפרייס פון מערב-סטיל פארקויף, באדינונגען, ארכיטעקטור און לעבנסטילן.
די שטאט וואקסט ווייטער אין די 1990ער ביז 2000ער יארן, און איר באפעלקערונג וואקסט פון אונטער ניין מיליאן ביז מער ווי צען מיליאן. עס האט זיך געמאכט א גרויסער באדערפעניש פאר ענצעלע איין-פאמיליע הייזער אנשטאט דירות געפאקט קאפ אויף קאפ. אין 1995–1997 האט מען פארברייטערט דעם MKAD רינג שאסיי פון פיר ביז צען שפאלירן. אין דעצעמבער 2002 איז Bulvar Dmitriya Donskogo געווארן די ערשטע מאסקווע מעטרא-סטאנציע וואס האט געענפט ווייטער פון דעם MKAD. דער דריטער רינג שאסיי, אינצווישן דעם 19טן יארהונדערט גארטן רינג און דער סאוועטישער תקופה דרויסנדיגער רינג שאסיי האט מען געקאנטשעט אין 2004.
געאגראפיע און קלימאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
לאקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מאסקווע איז פלאצירט אויף די ברעגן פונעם מאסקווע טייך, וואס פליסט מער ווי 500 ק"מ אדורך דעם מזרח אייראפעאישן פלוין אין צענטראל-רוסלאנד. 49 בריקן גייען אריבער דעם טייך און זיינע קאנאלן אינערהאלב דער שטאט. די הייך פון מאסקווע ביי דער גאנץ-רוסלאנד אויסשטעלונג צענטער (VVC), וואו עס געפינט זיך די פירנדע מאסקווע וועטער-סטאנציע, איז 156 מעטער. דער העכסטער פונקט פון דער שטאט איז טעפלאסטאנסקאיא, הויך 255 מעטער. די ברייט פון מאסקווע פון מערב צו מזרח איז 39.7 ק"מ, און די לענג פון צפון צו דרום איז 51.8 ק"מ.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
לויט די רעזולטאטן פונעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג פון מאסקווע געווען 11,503,501; ארויף פון 10,382,754 באריכטער אינעם 2002 צענזוס.
ביים אפיצעלן 2010 צענזוס, איז דער עטנישער באשטאנד פון די 10,835,092 מענטשן פון דער שטאט'ס באפעלקערונג וואס מ'האט געוואוסט זייער עטנישקייט געווען:
- רוסן: 9,930,410 (91.65%)
- אוקראינער: 154,104 (1.42%)
- טאטערן: 149,043 (1.38%)
- ארמענער: 106,466 (0.98%)
- אזערי: 57,123 (0.5%)
- בעלארוסן: 39,225 (0.4%)
- גרוזינער: 38,934 (0.4%)
- אוזבעק: 35,595 (0.3%)
- טאדזשיק: 27,280 (0.2%)
- מאלדאווער: 21,699 (0.2%)
- מארדווין: 17,095 (0.2%)
- טשעטשען: 14,524 (0.1%)
- טשואוואש: 14,313 (0.1%)
- אסעטער: 11,311 (0.1%)
- אנדערע: 164,825 (1.6%)
- 668,409 מענטשן האט מען איינגעשריבן פון אדמיניסטראטיווע דאטנבאזעס, און מען האט נישט געקענט דערגיין זייער עטנישקייט.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מאסקווע האט פיר אינטערנאציאנאלע פליפארטן, ניין באן סוף-סטאנציעס און פיל טראמווייען. אין 1935 האט מען געעפנט דעם מעטרא, וואס האט 11 ליניעס און 203 באן סטאנציעס, און איז לאנג 203 ק"מ. דער טיפסטער פונקט פון דער מעטרא, ביי פארק-פאבעדי סטאנציע, איז 74 מעטער אונטער דער ערד. מער ווי 9 מיליאן מענטשן פארן טאג-טעגלעך אויף דער מאסקווער מעטרא, מער ווי דער לאנדאנער אונטערגרונט און דער ניו יארק סאבוויי צוזאמען.
לופט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מאסקווע האט פינף פרינציפעלע קאמערציאלע פליפארטן:
- שערעמעטיעווא אינטערנאציאנאלער פליפארט (SVO)
- דאמאדעדאווא אינטערנאציאנאלער פליפארט (DME)
- וונוקאווא אינטערנאציאנאלער פליפארט (VKO)
- זשוקאווסקי אינטערנאציאנאלער פליפארט (ZIA)
- אסטאפיעווא אינטערנאציאנאלער פליפארט (OSF)
שערעמעטיעווא אינטערנאציאנאלער פליפארטis איז דער מערסט באניצטער אריינקומפט פונקט פאר אויסלענדישע וויזיטארן, מיט 60% פון אלע אינטערנאציאנאלע פליגערס.[1] אויך איז ער דער הויפט קנופ פאר עראפלאט. דאמאדעדאווא אינטערנאציאנאלער פליפארטis איז דער פֿירנדער פליפארט אין רוסלאנד לויט דער צאל פון פאסאזשירן.
וואסער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מאסקווע האט צווי וואסער-טערמינאלן פאר פאסאזשירן, און דריי פֿראכט פארטן.
אייזנבאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מאסקווע ווערט באדינט דורך ניין באן וואקזאלן:
- בעלארוסקי
- קאזאנסקי
- קיעווסקי
- קורסקי
- לענינגראדסקי
- פאוועלעצקי
- ריזשסקי
- סאוויאלאווסקי
- יאראסלאווסקי
מאסקווע איז די מערב סוף-סטאנציע פון דער אריבער-סיביר באן, וואס גייט אריבער 9300 קילאמעטער פון רוסלענדישער טעריטאריע ביז וולאדיוואסטאק אויפן בארטן פונעם פאציפישן אקעאן.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מאסקווע האט איינע פון גרעסטע מוניציפאלישע עקאנאמיעס אין אייראפע וואס קען ווערן גערעכנט 20 פראצענט פונעם רוסלענדישן ברוטא אינלענדישן פראדוקט.[2] אין יאר 2014, האט דער ברוטא רעגיאנאלישן פראדוקט אין מאסקווע דערגרייכט 12 טריליאן רובל[3] (USD 0.31 טריליאן) און USD 30,000 א מענטש.[4]
וויסנשאפט און בילדונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
עס געפינען זיך אין מאסקווע 1696 הויכשולעס, ווי אויך 91 קאלעגיעס.[5] אחוץ דעם זענען פאראן 222 אנשטאלטן פון העכערער בילדונג, צווישן זיי 60 שטאַט אוניווערסיטעטן[5] און דער מאסקווע שטאט אוניווערסיטעט, וואס מ'האט געגרינדעט אין 1755.[6] די הויפט אוניווערסיטעט געביידע פלאצירט אין וואראביאווי גארי איז הויך 240 מעטער און ווען מ'האט זי געבויט איז זי געווען די העכסטע געביידע אין גאנץ אייראפע.[7] דער אוניווערסיטעט האט העכער פון 30,000 אונטערגראד און און 7,000 [[פאסט-גראד סטודענטן, וואס האבן אן אויסקלייב פון ניין און צוואנציק פאקולטעטן און 450 דעפארטמענטן. דערצו שטודירן עטלעכע 10,000 הויכשולע סטונדענטן קורסן אינעם אוניווערסיטעט. די מאסקווע שטאַט אוניוורסיטעט ביבליאטעק אנטהאלט מער ווי ניין מיליאן ביכער, און איז איינע פון די גרעסטע ביבליאטעקן אין גאנץ רוסלאנד. העכער פון 11,000 אינטערנאציאנאלע סטודענטן האבן גראדואירט פונעם אוניווערסיטעט, פיל פון זיי זענען געקומען אין מאסקווע שטודירן רוסיש.
צווילינג שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- ↑ "Moscow Airports", Go-Russia (October 7, 2007). דערגרייכט דעם October 7, 2007.
- ↑ אַרכיפאוו, איליא (28סטן סעפטעמבער, 2010). Medvedev Fires Moscow Mayor Luzhkov After Conflict. Bloomberg. דערגרייכט דעם 22סטן דעצעמבער, 2010.
- ↑ https://en.investmoscow.ru/investment/economic-indicators/investment-in-moscow-is-profitable/the-level-and-place-of-economic-development/
- ↑ "Russia GDP and PPP conversion rate", IMF Russia Economy (11טן מערץ, 2010). דערגרייכט דעם 11טן מערץ 2010.
- ↑ 5.0 5.1 CTOЛИЦA POCCИЙCKOЙ ФEДEPAЦИИ B ЗEPKAЛE ЦИФP, ФAKTOB И COБЫTИЙ (ru). Moscow government. דערגרייכט דעם 28סטן אפריל, 2010. (אויף רוסיש)
- ↑ MSU History. Moscow State University. דערגרייכט דעם July 6, 2006.
- ↑ Templeton, John Marks (October 1, 1997). Is Progress Speeding Up?: Our Multiplying Multitudes of Blessings, 99. ISBN 1-890151-02-5.


text:
מדרש הגדול
דער מדרש הגדול איז א גרויסער מדרש, ערהאט געדינט אין תימן און ביי אמאליגע ספרד'ישע אידן אלס זייער הויפט מדרש.
ער איז מסודר אויף די פרשיות פון דער תורה, ער איז געשריבן מיט א פליסיגן גרינגען לשון הקודש, ענדליך ווי די תימנער אידן שרייבן, ער האט כמעט נישט קיין ארמית רוב פון דארט איז אויף לשון הקודש, עס געפינט זיך דארט אסאך זאכן געשריבן אנדערש ווי אנדערע מדרשים, עס ווערט פאררעכנט ווי גאר א אלטער מדרש.
יאהרן לאנג איז עס געווען אין א כתב יד, תימנער און ספרד'ישע אידן האבן דערין געלערנט פון כתב יד, ביז מוסד רב קוק האט עס איבערגעדרוקט מיט זייערע גוטע נוצבארע הגהות, שיינע אותיות. עס אנטהאלט פינף בענדער. יעדער חומש א באנד.


text:
װיקיפּעדיע:שרייבן און סטיל אנווייזונגען
װיקיפּעדיע'ס שרייבן און סטיל אנווייזונגען, איז אַ וועגווייזער פון די שרייבן און סטיל מנהגים פון דער וויקיפעדיע פֿאַר אירע אַרטיקלען וויאזוי אירע באנוצער טוען זיך פירן.
דער דאזיגער בלאט איז זיך מצמצם צו אנווייזן בעיקר אין וויקיפעדיע שרייבעריי און סטיל כללית'דיג, דאס הייסט אפילו איר זענט נישט קיין שרייבער, אדער איר זענט נישט קיין עקספערט אין אידיש, אדער אין סיי וועלכן ספעציעלן ענין איר טוט ביישטייערן דא, אויב וועט איר זיך אבער האלטן צו די וויקיפעדיע שרייבן און סטיל אנווייזונגען פון דעם בלאט וועלן אייערע ביישטייערונגען זיין ווערד און געלונגען.
אינהאַלט
- 1 ארטיקל טיטל
- 2 ערשטער זאץ
- 3 זיך האלטן צו איין סטיל
- 4 נוצן בלויז אנגענומענע אויסלייג און גראמאטיק
- 5 פינף זייטן: ווען, ווי, ווער, וואס, און פארוואס
- 6 אריינפיר (פאר דער אינהאלט טאבעלע)
- 7 דריי עיקר חלקים
- 8 איינטיילן אין חלקים
- 9 מאכן קעפלעך
- 10 קורץ און שארף
- 11 ס'זאל זיך ליינען ווי אין א המשך
- 12 סטרוקטור
- 13 צולייגן א דערציילונג
- 14 לייגן א בילד
- 15 נישט ניצן מעטאפארן
- 16 נישט מסביר זיין
- 17 נישט רעדן פון זיך
- 18 טרוקן, נישט זאפטיג אדער דראמאטיש א.א.וו.
- 19 נישט נוצן קיין ליינס אדער סימבאלן
- 20 נישט נוצן ראשי תיבות
- 21 גוטמוטיק
- 22 זיך נישט שעמען צו פארעכטן הונדערטע מאל
- 23 קראנטע מקורות
- 24 זיך צופאסטן צום אויסשטעל וויפל ס'איז מעגליך
- 25 גוטע געשרייבאכצער
ארטיקל טיטל[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווען איר קלויבט אויס א טיטל פאר אייער ארטיקל, געדענקט די כללים: ניצן איינצאל. למשל, איר גייט שרייבן אן ארטיקל וועגן טישן, גיט אים א נאמען "טיש", נישט "טישן". (ביי קאטעגאריעס גייט אָן אן אנדער כלל.) ניצן יידיש. ווען איר שרייבט אן ארטיקל וועגן דער הויפטשטאט פון פוילן, גיט אים א נאמען "ווארשע", נישט "ווארשאווא". זעט אויך: װיקיפּעדיע:נאמען פון ארטיקל. נישט ניצן קיין פינטלעך. מען גיט א טיטל "פארע", נישט "פּאַרע".
ערשטער זאץ[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווען נאר מעגלעך, זאל די טעמע פונעם ארטיקל (וואס איז געווענלעך אויך זיין טיטל) זיין דער סוביעקט פונעם ערשטן זאץ. למשל, דער ארטיקל ארץ ישראל הייבט אן "ארץ ישראל איז אַ שטח לאַנד אינעם מיטל מזרח" און נישט "דאס איז אַ שטח לאַנד אינעם מיטל מזרח".
ווען דער טיטל פונעם ארטיקל איז א חשוב ווארט, זאל מען אים ניצן וואס פריער אינעם ארטיקל. מאכט דיק דעם ארטיקל טיטל דאס ערשטע (אבער נאר דאס ערשטע) מאל מען ניצט אים. ווי אויך זאל מען מאכן וויכטיקע סינאנימען – אנדערע נעמען פאר דער זעלבער זאך, אדער פריערדיקע נעמען. מען ניצט דריי אפאסטראפן צו מאכן דיק:
'''אַרטיקל טיטל''' וועט ווײַזן זיך אַרטיקל טיטל.
קיין אנדערע ווערטער אינעם ערשטן פאראגראף זאל מען נישט מאכן דיק, כדי דער לייענער זאל נישט ווערן צעמישט.
די דיקע טיטל ווערטער און סינאנימען טוט מען נישט פארלינקען. למשל, מען שרייבט נישט "ארץ ישראל איז …"
די נעמען פון ביכער אד"ג לייגט מען געווענלעך קורסיוו; דאס קען ווערן קאמבינירט מיט דיקן טעקסט, אזוי
מאטל פייסע דעם חזנס איז א בוך געשריבן געווארן דורך דעם וועלט בארימטן שרייבער שלום עליכם.
ווען אן ארטיקל באשרייבט א פרעמדן מענטש אדער ארט, גיט מען דעם נאמען אין דער אריגינעלער שפראך איינגערינגלט גלייך נאך ווען מען דערמאנט דעם טיטל צום ערשטן מאל. דעם נאמען פון דער שפראך זאל ווערן פארבונדן מיט א לינק, נאכדעם א צווייפינטל (:), גלייך פאר דעם פרעמדן נאמען. אויך זאל מען געבן א טראנסליטעראציע אין א"ב. צום ביישפיל:
בייזשינג (כינעזיש: 北京 /ביידזשינג/) איז די הויפטשטאט פון כינע.
זיך האלטן צו איין סטיל[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
וויבאלד שרייבן איז אנדערשט ווי רעדן, וואס מ'קען נישט נוצן דערביי די הענט, פנים, און ניגון צו מסביר זיין וואס די ווערטער באדייטן, ברויך מען זיך האלטן גאר שטרענג צו כללים כדי די ווערטער, טינט, פינגערקלאפעריי זאלן נישט זיין להבל ולריק.
עס איז טאקע ביטער שווער צו שרייבן, ווער רעדט נאך פון זיך צו האלטן צו כללים, אבער עס לוינט דאס צו חזר'ן און איינבאקן ווייל דאס געשריבענע ווארט טראגט אסאך מער געוויכט און ווערט ווי א געזאגטע ווארט. דער עיקר פאקטאר צו נעמען אין באטראכט ביי אלע כללים איז צו רעספעקטירן דעם ליינער. איר זאלט זיך אריינלייגן און זיין מצב און אזוי ארום זעהן וויאזוי קען מען אים פאנגן, און איינמאל מען האט אים, זאל מען אים נישט פארלירן, ער זאל זיך אנשטרענגן צו ליינען אייערע ווערטער?
דעריבער זאל מען נישט טוישן אינמיטן אן ארטיקל דעם וועג פון שרייבן. אויב האט מען אנגעהויבן רעדן בלשון יחיד נישט גיין אפילו איינמאל צו א לשון רבים, אדער אויב מען נוצט איין וועג פון נוסח, שפראך, אויסלייג, פֿאנט, גראמאטיק, זאל מען זיך האלטן דערצו בעקשנות דערצו דורכאויס, ווייל דער ליינער זאל ווי ווייניגער זייטיגע זאכן באדערן און עגבערן פון אייער שריפט, כדי ער זאל זיך הונדערט פראצענט נאר קימערן מיטן תוכן און נישט מיטן סגנון.
נוצן בלויז אנגענומענע אויסלייג און גראמאטיק[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אזוי ווערט דער ליינער נישט ווערן אויסגעמוטשעט נוצנדיג זיין צייט און קאנצערטראציע זיך צו באפריינדען מיט נייע ווערטער, ער וועט זיך מער אפגעבן מיט ליינען וואס איר ווילט.
פינף זייטן: ווען, ווי, ווער, וואס, און פארוואס[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
יעדער ענין. פאקט, זאך, געשעעניש, מענטש, און באגריף, האט פינף הויפט פאקטארן וואס פארעמען דאס אויס און וויאזוי מענשטן קוקען דאס אן: ווען פאסירט דאס? ווי פאסירט דאס? ווער איז אין דעם פארמישט? וואס פאסירט? און פארוואס פאסירט דאס?
נישט נאר ביי א מענטש'ס ביאגראפיע אדער געשעניש, נאר אפילו ביי א זאך דארף מען צולייגן די פינף זייטן? ווען, ווי און ווער טוט מען דאס ערפינדען? און פארוואס געבט מען איר די נאמען?
אויב אדרעסירט מען די אלע פינף זייטן פון דער מטבע, איז דאס א געלונגענער ארטיקל.
אריינפיר (פאר דער אינהאלט טאבעלע)[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
איר דארפט געבן א שטיקל באגריף פארן ליינער פון וואס איר גייט שרייבן, בקיצור אים אריינפירן צו די ווייטערדיגע פרטים. דער טיטל פונעם ארטיקל דארף ערשיינען אינעם אריינפיר, אויב נאר מעגלעך אינעם ערשטן זאץ, און דארף זיין דיק.
דאס איז די שווערסטע אויפגאבע, ווייל דאס טאר נישט זיין מער ווי 3 פאראגראפן, אבער עס מוז אדרעסירן אין א צוקוועטשטען תמצית אלע 5 הויפט זייטן פונעם ענין. דאס וועט געבן פארן ליינער די געלעגנהייט און פרייהייט צו זען אויב ער וויל ליינען דעם גאנצן ארטיקל.
- א דוגמא:
"ר' משה יענקל פאדראטשיק (26סטן סעפטעמבער 1893 – 9טן נאוועמבער 1976) איז געווען דער רב פון דער פיקשלאפדיינער קהילה צווישן די יארן 1949-1976.
אין זיין אמט אלס הויפט אידישער פירער און שתדלן פון גאנץ מאראמאראשער ארטאדאקסישער שטרעמנוג פון 1943 און ווייטער, איז ער געווען די הויפט אורזאך פון זייער וואוקס און איינפלוס אויף די גויאישע רעגירונג אינסטאנצן.
דאס האט עווענטועל רעוואלוציאנירט אידישקייט לדורות דורך די באקאנטע ערקלערונג פון "צאקאליי דער פערטער" וואס איז געווען פארעכענט ווי א טריט פאראויס אויף אייביג פאר אידן, אדער ווי טייל באצייכענען איר א בכי' לדורות."
- עס ווערט שווער א שאלה, וואס האט האט דער ערקלערונג פונטקליך געמיינט אז טייל זען דערין א ברכה און טייל א בכי' לדורות. עס דעקט אין קורצן אלע 5 זאכן: ווי, ווען, ווער, וואס און פארוואס. און עס האלט זיך ביי דריי פאראגראפן.
דריי עיקר חלקים[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- אריינפיר
- מיטלסטע
- מסקנא
איינטיילן אין חלקים[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
א ליינער וואס זעט א גאנצע מגילה אין פארענט פון זיך וועט נישט ליינען אביסל אויך נישט. טיילט דאס איין אין קלענערע חלקים אזוי וועט דאס אויג קודם ליינען די ערשטע חלק, און דערנאך וועט איר אים שוין פאנגן אויף צו ענדיגן ליינען דעם ארטיקל.
אויב איינער איז נישט מסכים מיט איין חלק, קען ער דערנאך נאך ליינען אנדערע חלקים.
אויסלאזן איין שורה אדער צוויי, צווישן פאראגראפן, כדי דער ליינער זאל כאפן דעם אטעם און נישט ווערן אויסגעמוטשעט.
צופיל צוטיילטע חלקים איז אויך נישט גוט, עס קוקט אויס ווי א ליסטע און פארשווערט די המשך פונעם קאנצעטראציע.
מאכן קעפלעך[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
עס צווינגט אייך צו זיך האלטן צום פונקט און עס פארזיכערט דעם ליינער מיט איין ווארט אדער צוויי, אז די פוינט אינעם ארטיקל איז עפעס וואס פאראינטערסירט אים.
קורץ און שארף[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
עס מוטשעט נישט אויס דעם ליינער, און עס שפארט זיין צייט. אויך צווינגט עס דעם שרייבער צו נוצען קלארערע ווערטער ווי איידער רעדן ווי א באבע. ממילא טוט די ליינער מער טראכטן און קאנצעטרירן אויף אייערע ווערטער.
ס'זאל זיך ליינען ווי אין א המשך[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווי אין א נאראטיוו, איין גרויסע דערציילונג. איין פאראגראף מוז קלעבן צום צווייטן. נישט זיך אפשטעלן און אנהייבן נייע זאכן, ווייל דאס שטעלט אפ דעם ליינער אויך פון ליינען און צולייגן קאפ, ער מוז ווערן געפירט אן זיך אפשטעלן יעדע מינוט. אחוץ אויב מ'קען נישט ווי אין א ליסטע, מאכט מען בולעטס * כדי די ליינער זאל זיך נישט אויפרעגן.
סטרוקטור[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דאס ערשטע ווארט אדער פאראגראף מוז נישט נאר קלעבן מיטן צווייטען, נאר מוז דינען א יסוד פארן צווייטען. דער ערשטער פאראגראף מוז זיין חשובער און ערשט, מער כלליתדיג און מער דערויסענדיג. און דערנאך קומט דער פרט, און ווייניגער חשוב, פרטית'דיג און אינעווייניג.
נישט אלעס קען אריינפירן אין צווייטען, אבער עס מוז זיין מסודר מיט א סדר דאס קלענערע נאכן גרעסערן אז נישט ווערט מען צעמישט און מען צעטראסקעט די אויפאסונג פונעם ליינער.
צולייגן א דערציילונג[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פארשטייט זיך מיט א מקור א לינק אין קיינמאל נישט מפי השמועה. עס ציעט די אינטערעסע פונעם ליינער צו קאנצעטרירן מער אויף אייערע ווערטער.
לייגן א בילד[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מיר זענען אלע קינדער וואס האבן ליב בילדער. זעט וויקיפעדיע:בילדער.
נישט ניצן מעטאפארן[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
א מעטאפאר איז א משל אן צו אויסזאגן דעם ליינער אז איר שרייבט דאס נאר אלס משל, די צרה מיט דעם איז אז דער ליינער ווערט באמוטשעט מיט ווילד טוישענדע מיינונגען און פראזן פארלירענדיג די "עטענשאן ספען". יעדער מעטאפאר פארלירט איר מיינונג מיט די צייט ווען עס ווערט אויס אקטועל. אויך איז עס נישט אינטערסאנט פאר אן אנדערן אייערע ענטוזיאסטישע טערמינען. (ווי למשל קטלא קניא מעג נוצן מעטאפארן ווייל ער איז בעיקר סעטייער חוזק צו מאכן פון די מסורה, דעריבער דארף ער נוצן יעדע שורה א מעטאפאר פון אונזער טראדיציע אדער טעגליכע געדאנקן גאנג דערפון אפצושפעטן, אבער ביים שרייבן נארמאל קומט נישט אריין געבארגטע ווערטער פון גמרא אדער פון מנהג.)
נישט מסביר זיין[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווייל עס באלעסטיגט דעם ליינער. אחוץ עס איז א הילף בלאט. אויך אז איר דארפט מסביר זיין אייערע ווערטער, זענען די ווערטער איבעריג.
נישט רעדן פון זיך[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דאס איז די שווערסעטע אויפגאבע, ווייל מ'קען דאך נאר שרייבן וואס מ'זעהט און טראכט, אבער די ליינער איז פונקט אזוי סעלפיש ווי אייך, אויב ער וועט זעהן איין ווארט איבער אייך וועט ער גיין ווייטער פון דארטן. ווייל ער וויל נישט ליינען קיין איין ווארט איבער אייך, ער קען אייך נישט, און ממילא אינטערסירט אים נישט וועגן אייערע געפילן. אחוץ אויב איר זענט א גאר פאפולערער מענטש, ווי א שריפטשטעלער און אזוי דאס גלייכן וואס די ליינער רעספעקטירט אייערע שיטות און וועגן דעם ליינט ער אייך.
טרוקן, נישט זאפטיג אדער דראמאטיש א.א.וו.[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
קודם כל וואס איז דראמאטיש איז גוט צו זעהן אליינס, אז איר דארפט מיר זאגן אז דאס איז דראמאטיש, א שטייגער ווי די היימישע צייטונגען וואס שילדערן די חסידישע טישן און איווענטס, ווייס איך אז עס איז ליגעט. דראמא דארף ווערן ארויסגעברענגט פון פאקט, נישט פון זאגן אז עס איז דראמאטיש, יעדער איינער וויל הערן די פאקט און נישט מער. אייערע בויך קרעמפן זענען כמעט קיינמאל נישט די זעלבע ווי מיינע, דעריבער איז דאס נישט קיין חשיבות ביים ליינער און ער ווערט נאר באלעסטיגט דערמיט.
נישט נוצן קיין ליינס אדער סימבאלן[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אנדערשט ווי בילדער און ווערטער, איז סתם סימבאלן און ליינס אנגעפאקט און נישט ריין. וויאויך נישט מאכן באלד און מארקס ווי סמייליס, !, און " ", א.א.וו. עס מאכט נערוועז מיט צופיל פאטשקערייען וואס זענען מבטל די ווערטער'ס חשיבות.
נישט נוצן ראשי תיבות[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
נישט יעדער איז א תלמוד חכם אין שרייבן, פארוואס זאלט איר יענעם באמוטשען צו טראכטן וואס די ראשי תיבות מיינט?
גוטמוטיק[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
עס איז אייביג גוט צו שמייכעלן פאר זיך בשעתן שרייבן ווייל דאס וועט אטאמאטיק אריינגעבן דעם פרייליכקייט און די ווערטער. און גוטמוטיגקייט איז פאר יעדן א ציענדער פלעיווער וואס מאכט אים וועלן צולייגן קאפ בשעתן ליינען. כעס און קללות ציען אויף די מינוט דעם ליינער אבער די אקט ווערט נמאס פון זיי מיט די צייט.
זיך נישט שעמען צו פארעכטן הונדערטע מאל[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דאס איז א גרויסער נסיון אין וויקיפעדיע, ווייל יעדער איינער זעהט אינעם לעצטע ענדערונגען בלאט אז איר זענט א ליידיגייער וואס האט נישט צוטאן מיט די צייט נאר צו פארעכטן אגאנצען טאג אייערע בויך וויי. אבער די אמת איז אז אויב איר האלט נישט פאר וויכטיג צו שארפן, מעקן און פארעכטן אייערע ווערטער, דאן האט אייערע ווערטער נישט קיין ווערד, און דאן דארפט איר זיך שעמען ווייל א ליידיגייער איז אזא איינער וואס האלט נישט זיינע ווערטער פאר קיין חשיבות. דאן אויב אזוי וויאזוי פארלאנגט איר אז אן אנדערער זאל יא מחשיב זיין אייערע ווערטער צו פארברענען פון זיין צייט איר צו ליינען?
קראנטע מקורות[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
עס איז וויכטיג נישט זיך צו פארלאזן אויפן זכרון, נאר שרייבן וואס מ'ווייסט פאר זיכער. דא האט איר א נוסח וויאזוי צו בעטן רשות צו קאפירן אנדערנס ארטיקלען אהער.
זיך צופאסטן צום אויסשטעל וויפל ס'איז מעגליך[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווען מען שרייבט אן ארטיקל וואס האט קעגנאיבערע ארטיקלען פון זעלבן טעמע, ווי צ.ב.ש. אויב מען שרייבט אן ארטיקל איבער די מלכים פון תנ"ך, אדער איבער א מסכתא פון משניות, זאל מען זיך משתדל זיין צו אייניקן די אויסשטעל צווישן אלע ארטיקלען. ווי צ.ב.ש. אויב אין די אנדערע ארטיקלען פון די מלכים איז די ערשטע פאראגראף רעדט ארום איבער דעם קעניגס ביאָגראַפיע, זאל מען שרייבן אויך אין דאס נייע ארטיקל אויף אזא אויפן.
גוטע געשרייבאכצער[רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- זעט אויך: הילף:אנהייבן א נייעם בלאט


text:
ספרי הבעל שם טוב > כתר שם טוב > הוספות > יח
שמות ג, ב-ג: וירא מלאך הוי' אליו בלבת אש מתוך הסנה וירא והנה הסנה בוער באש והסנה איננו אוכל, ויאמר משה אסורה נא ואראה את המראה הגדול הזה.
דער רבי, דער מעזריטשער מגיד, האָט פאַר מיר איבערגעזאָגט אַ תורה וואָס ער האָט געהערט פון רבי'ן מורנו הבעש"ט:
וירא מלאך הוי' אליו בלבת אש מתוך הסנה וירא והנה הסנה בוער באש והסנה איננו אוכל, ויאמר משה אסורה נא ואראה את המראה הגדול הזה. דער תרגום איז מפרש ואתגלי מלאכא דה' לי' בשלהובית אשתא מגו אסנא. ואתגלי הייסט התגלות. דער ענין פון התגלות איז אַז יעדער נאָך זיין דרגא זאָל באַנעמען דעם גילוי. התגלות איז דער טייטש אַז דער גילוי קען צוגענומען ווערן אויך אפילו אין די נידעריקע דרגות, דערפאַר איז אויפ'ן פסוק57 וירד הוי' על הר סיני זאָגט דער תרגום ואתגלי ה' על טורא דסיני, וואָס דער תרגום פון וירד איז דאָך ונחת, ווי אויף דעם פּסוק58 וירד יהודה זאָגט דער תרגום ונחת יהודה, אויפ'ן פּסוק59 וירד הגבול זאָגט דער תרגום ונחת תחומא60, נאָר אויפ'ן פּסוק61 ארדה נא זאָגט דער תרגום אתגלי כען, טייטשט ער דאָ דעם ארדה ווי דעם וירד פון מתן תורה וואָס די כוונה איז התגלות, וואָס התגלות מיינט אַ גילוי וועלכער קען צוגענומען ווערן אויך אַפילו אין די גאָר נידעריגסטע דרגות, ווי אין מתן תורה איז געווען אַז אַלע, פון דער העכסטער דרגא ווי משה רבינו ביז דעם פּחות שבישראל, האָבן מקבל געווען פון מתן תורה, און דאָס מיינט דער תרגום ואתגלי מלאכא דה' אַז דאָס איז אַ ענין פון התגלות.
וואָס איז די התגלות בלבת אש זאָגט רש"י בשלהבת של אש לבו של אש. וואו באַווייזט זיך דער שליח השם – אין דער האַרץ פון פייער. די האַרץ פון פייער איז די כוונה, די פּנימיות – ערנסטע תמימות'דיקע פאַרקאָכטקייט וואָס דאָס איז דער רשפי' רשפּי אש שלהבת י"ה62.
וואו איז דער לבת אש, די האַרץ פון פייער, מתוך הסנה. זאָגט רש"י ולא אילן אחר משום עמו אנכי בצרה63. צרה איז די כוונה עולם הזה. עולם הזה ווערט אָנגערופן צרה ווייל ער איז אַ מקום צר. די עולמות העליונים וואו דער אור אין סוף איז בגילוי זיינען אַ מקום רחב, אָבער דער עולם הזה וואו דער אור אין סוף איז מלובש בדרכי הטבע, איז דאָס אַ מקום צר און דערום ווערט עולם הזה אָנגערופן צרה. די כוונה העליונה איז אַז דורך דער עבודה אין לימוד התורה און קיום המצות זאָל מען מאַכן פון צרה צהר64, באַלייכטן די וועלט מיט דעם אור התורה ומצות.
ווי עס שטייט65 כי האדם עץ השדה, עס זיינען פאַראַן עצי מאכל ווי ר' יוחנן זאָגט (תענית ז, א), אַז דאָס זיינען די תלמידי חכמים און עס איז פאַראַן אַ סנה. דער לבת אש איז אין סנה. ת"ח וועלכע לערנען תורה זיינען אש ווייל תורה נמשלה לאש66. אָבער דאָס איז ניט כי איננו אוכל, ווייל די ת"ח זיינען מרוה זייער אש מיט די חדושי תורה וועלכע זיי זיינען מחדש. אָבער דער סנה, די אנשים פּשוטים, וואָס אין זיי איז דער לבת אש די האַרץ פון פייער, באַ זיי מיט זייער ערנסטע תמימות'דיקע תפלות און תהלים זאָגן הגם דלא ידעי מאי קאמרי אָבער ווייל דאָס קומט פון דער אמונה פּשוטה, איז דער לבת אש איננו אוכל, דאָס ווערט קיינמאָל ניט געשטילט און זיי האָבן אַ תשוקה צו ג-טלעכקייט און תורה ומצות.
ויאמר משה אסורה נא, זאָגט רש"י אסורה מכאן להתקרב לשם, אַז משה רבינו האט פאַרשטאַנען די מחזה העליונה, וואָס מען באַווייזט אים די מעלה הגדולה פון אנשים פּשוטים לגבי תלמידי חכמים, אַז דער לבת אש איז נאָר אין סנה, איז ער געקומען צו דער דרגא פון תשובה, נאָר להיות משה רבינו איז דאָך געווען אַ צדיק גמור, וואָס דער אופן התשובה פון אַ צדיק גמור איז באופן אחר ווי די געוויינלעכע תשובה, באַ לידת משה רבינו זאָגט די תורה67 ותרא אותו כי טוב הוא שנתמלא הבית כולו אורה (סוטה יב, א), איז זיין אופן תשובה אסורה מכאן להתקרב לשם, וואָס די כוונה איז אַז מען באַדאַרף זיך ניט מסתפּק זיין מיט דעם מעמד ומצב וואָס מען שטייט68. אַפילו אַ צדיק גמור ווי משה רבינו דאַרף האָבן די עבודה פון אסורה מכאן להתקרב לשם וואָס דאָס איז די תנועה פון תשובה69.
----- הערות -----
57) יתרו יט, כ.
58) וישב לח, א.
59) מסעי לד, יא-יב.
60) בתרגום שלפנינו: ויחות תחומא.
61) וירא יח, כא.
62) שה"ש ח, ו.
63) תהלים צא, יד.
64) ראה לעיל סימן ט ואילך. וש"נ.
65) שופטים כ, יט.
66) ראה ברכות כב, א.
67) שמות ב, ב.
68) ראה גם שיחת חג הפסח תרצ"ד סכ"ט (לקוטי דיבורים ח"א קלח, ב).
69) ספר השיחות תש"ב ע' 47-46.
תורה הנ"ל אמר אדמו"ר הזקן בהויכוח שהי' במינסק שנת תקמ"ג, כמענה על שתי שאלות ששאלוהו אודות תורות הבעש"ט, ומועתק בזה מספר השיחות שם:
צווישן די טענות וועלכע די גאוני המנגדים האָבן אַרויסגעשטעלט קעגן דער שיטת הבעש"ט ותלמידיו זיינען געווען צוויי אַלגעמיינע גרונד טענות.
איינס: שיטת הבעש"ט איז מחייב אַז אויך פּשוט'ע מענטשן באַדאַרפן שטאַרק אַכטן זייער תפלה און זייער תהלים זאָגן, הגם אַז לא ידעי מאי דקאמרי, וואָס מיט דער שיטה גיט מען אַ רמות רוח די עמי הארצים און מען איז משפּיל דעם כבוד פון ת"ח. אַלע ווייסן – האָבן די גאונים געשטורעמט – אַז פּורעניות וואָס איז בא לעולם איז נאָר צוליב די עמי הארצים (ב"ב ח, א).
צווייטנס: שיטת הבעש"ט איז אַז אויך אַ גאון אַ צדיק באַדאַרף תשובה טאָן, וואָס מיט דער שיטה האַקט מען אונטער דעם כבוד התורה און כבוד תלמידי חכמים, וואָס כל התורה כולה שבכתב און שבעל פּה איז פול מיט דעם אַז ת"ח זיינען דער יסוד העולם און מרבים שלום בעולם און זיי זיינען די אמת'ע בנאים, און שיטת הבעש"ט מאַכט זיי פאַר אַזעלכע אַז זיי באַדאַרפן תשובה טאָן...
אויף די אויבנדערמאָנטע צוויי גרונד טענות האָט דער רבי געענטפערט:
דער יסוד פון שיטת מורנו הבעש"ט און די תורות פון רבי'ן, דער מעזריטשער מגיד וואָס איז דער אור המאיר אין די דרכי העבודה פון תלמידי הרב המגיד ממעזריטש איז מיוסד אויף דער ערשטער ג-טליכער התגלות צו משה רבינו. דער רבי [ההמשך בפנים. ולאח"ז ממשיך שם:]
אין דער דאָזיקער תורה – האָט דער רבי געזאָגט – זאָגט דער בעש"ט קלאָר אַרויס זיין שיטה אין עבודת הבורא ב"ה, אַז דער לבת אש, די האַרץ פון פייער, איז באַ די פּשוט'ע תמימות'דיקע אידן. און דער אידישער סנה איז איננו אוכל, ער ווערט קיינמאָל ניט געשטילט. אין דער צייט וואָס דער אש התורה פון תלמידי חכמים בכלל און גאונים בפרט, ווערט געשטילט דורך דעם פאַרגעניגן פון זייערע חידושי תורה, איז באַ די אנשים פּשוטים דער לבת אש ניט געשטילט, אדרבה דורך זייערע האַרציקע תפלות און פּשוט'ן תהלים זאָגן ווערט באַ זיי דער לבת אש נאָך שטאַרקער מיט נאָך אַ גרעסערע תשוקה און המשכה צו ג-טליכקייט. דער רבי דער בעש"ט זאָגט אַרויס ריין קלאָר זיין שיטה אין דער עבודת הצדיקים אַז עס באַדאַרף זיין אין אַ כסדר'דיקע עלי'. דער היינט באַדאַרף זיין אויף צוקומען צו אַ העכערער דרגא אין עבודת הבורא ווי די נעכטיקע דרגא, און די מאָרגנדיקע דרגא אין עבודת הבורא באַדאַרף זיין אַ העכערע פון דער היינטיקער, וואָס די כללות העבודה איז אַ תנועה פון תשובה.
די שיטה פון רבי'ן דעם בעש"ט איז מיוסד אויף דער ערשטער ג-טליכער התגלות צו משה רבינו, וואָס ער איז געווען דער, וועמען השי"ת האָט בוחר געווען צו זיין דער גואל ראשון און דער גואל אחרון (ראה שמו"ר פ"ב ס"ד. זח"א רנג, א. שה"פ פ' ויחי. תו"א ר"פ משפטים).
די התגלות אלקות צו משה רבינו איז ניט גלייך צו דער התגלות אלקות צו נח'ן און אַפילו צו אברהם אבינו.
די התגלות אלקי צו נח'ן איז אַ התגלות פּרטית וואָס קומט מצד אהבה פּרטית. צי די אהבה און קירוב פון השי"ת צו נח'ן איז געווען נאָר אַ ענין נשיאות חן ווי עס שטייט ונח מצא חן, צי די אהבה וקירוב איז געווען מצד זיין צדקות ווי עס שטייט כי אותך ראיתי צדיק לפני בדור הזה, אבל בכל אופן איז די התגלות געווען אין אַ אופן פּרטי.
די התגלות אלקי צו אברהם אבינו איז געווען גאָר אין איין אַנדער אופן, אַ התגלות אלקות מיט געוויסע הוראות אין דרכי עבודת השי"ת און מיט גרויסע נסיונות. געוויס איז די התגלות אלקי צו אברהם אבינו אין אַ פיל העכערע דרגא ווי צו נח'ן, אָבער נאָך אַלעם דעם איז די אהבה וקירוב אין דער התגלות אלקית צו אברהם אבינו מער אַ פּרטיות'דיקע און על שם העתיד.
עס שטייט כי ידעתיו למען אשר יצוה את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך הוי' לעשות צדקה ומשפּט, מאַכט רש"י כי ידעתיו איז אַ אַויסשפּראַך פון אהבה און פאַרוואָס די אהבה, ווייל אברהם וועט לערנען און אָנזאָגן זיינע קינדער און הויז געזינד אָפּצוהיטן און צו גיין אין דרכי השי"ת.
די התגלות אלקות צו אברהם אבינו איז בעיקרה געווען אַ פּרטיות'דיקע, נאָר אין אַ העכערע דרגא ווי די התגלות צו נח'ן, ווייל אברהם אבינו איז געווען אַ גרעסערער עובד הוי' פון נח'ן, און אויך איז אין דער התגלות אלקות צו אברהם אבינו געווען נאָך אַ ענין אָט דער כי ידעתיו למען אשר יצוה, וואָס דאס האָט געמאַכט גרעסער די התגלות אלקות צו אים און ער ווערט אָנגערופן (ב"ר פמ"ב ועוד) אוהבו של מלך.
אָבער די התגלות אלקות צו משה רבינו איז ניט נאָר אַ פּרטיות'דיקע, ווייל ער איז געווען אַ עובד השי"ת, נאָר עס איז אַ התגלות אלקות כללי, וואָס אַזאַ התגלות איז נאָר צו דעם וואָס השי"ת האָט אים בוחר געווען פאַר אַ מנהיג און גואל ישראל.
די התגלות אלקות צום גואל און מנהיג איז געווען דאָס, וואָס מען האָט אים באַוויזן אַז אַ מנהיג ישראל וואָס באַדאַרף זיין דער שליח הגאולה באַדאַרף געפינען דעם לבת אש אין אַ סנה, אין דעם פּשוט'ן אידן. און זיין גאַנצע עבודה באַדאַרף זיין אַרויסצוברענגען און אַנטפּלעקן דעם לבת אש אין דעם סנה, וואָס דאָס איז נאָר דורך דער עבודה פון אסורה נא מכאן להתקרב לשם.
מיט אַ גרויסן ברען – דערציילט הגאון ר' יצחק אייזיק – האט דער רבי געזאָגט די תורה פון דעם בעש"ט, און האָט מסיים געווען – דעם "בכן" פון דער תורה:
און באמת וואָס מער בן תורה אַלץ מער בן עבודה באַדאַרף מען זיין. און אויב ניט – איז מען חלילה אַ פּושע קעגן מלכא עילאה, ווי עס שטייט הפּושעים בי בגופא דמלכא (זח"ב פה, ב. ראה ג"כ ת"ז תי' ע קרוב לסופו). און מען באַדאַרף טאַקע תשובה טאָן מעומקא דליבא אַרויסצורייסן פון זיך דעם עמלק וואָס איז מקרר דעם דרך הוי' און די דרכי עבודת הבורא.


text:
ספרי הבעל שם טוב > כתר שם טוב > הוספות > שסב
אהבת ישראל איז דאָך על פּי תורה. דער בעש"ט האָט אויפגעטאָן אין אהבת ישראל "פאַרוואָס" מען דאַרף האָלט האָבן אַ אידן, און ביי יעדער אידן איז פאַראַן דער "פאַרוואָס" מען דאַרף אים האָלט האָבן.
ווי עס איז ידוע, אַז דער בעש"ט פלעגט זייער מקרב זיין אנשים פּשוטים, ווייל ביי זיי, ביי די אנשים פּשוטים, איז פאַראַן די תמימות און ער פלעגט שיקן די חבריא קדישא זיי זאָלן זיך לערנען פאַרשידענע ענינים ביי אנשים פּשוטים. ווי עס איז ידוע די מעשה אַז דער בעש"ט האָט געשיקט איינעם פון זיינע גרויסע תלמידים לערנען זיך די מדה פון בטחון פון אַן איש פּשוט183.
בעיקר וואָס דער בעש"ט האָט געהייסן זיינע תלמידים לערנען זיך ביי אנשים פּשוטים איז אין דעם ענין המדות און אין מדות גופא, בעיקר די השתלמות המדות. וואָרום מדות הגם זיי נעמען זיך פון מוחין, מכל מקום בשרשן זיינען זיי למעלה מן המוחין. ע"ד חכמה ובינה, הגם בינה קומט פון חכמה פונדעסטוועגן בשרשה איז בינה העכער פון חכמה. ווי עס איז ידוע אַז בינה האָט אַ שרש מיוחד אין כח המשכיל. חכמה איז נאָר אַ נקודה, משא"כ בינה איז אין אַ רוחב, אַזוי אויך דער גילוי העונג איז אין בינה. אין חכמה איז נאָר דער ראשית גילוי העונג און אין בינה איז דאָ די התגלות העונג. גילוי העתיק איז בבינה, היינו מעלתו העצמי של עתיק און בינה ווערט דאָך אָנגערופן אם הבנים וואָס דאָס איז מעלתה העצמי פון בינה.
שרש המדות איז למעלה מהמוחין, נאָר בכדי אַז די מדות זאָלן אַראָפּקומען אין אַ סדר מסודר דאַרף עס זיין ע"י המוחין184. אָבער נאָכדעם ווי די מדות קומען אַראָפּ ע"י המוחין דאַרף זיין די התגלות המדות ווי זיי זיינען בעצם. ע"ד ווי עס רעדט185 זיך אין בראשית ברא אלקים, וואָס דאָס איז דער צמצום, אַז די כוונה איז אַז דורך עבודה זאָל נתגלה ווערן דער א"ס שלפני הצמצום. און דאָס איז דער ענין פון השתלמות המדות, אַז די מדות זאָלן נתגלה ווערן ווי זיי זיינען בעצם.
און צוליב דעם האָט דער בעש"ט געשיקט זיינע תלמידים צו אנשים פּשוטים זיי זאָלן ביי זיי לערנען השתלמות המדות186.


text:
העכערונג פון אייראָפּע אָנליין - פֿרייַ בלעטערער-באזירט מאַלטיפּלייער סטראַטעגיע שפּיל וואָס איז דעוועלאָפּעד בעשאַס דער רענעסאַנס. געשעענישן געשעעניש אין אייראָפּע.
ווייַזן אַ דיטיילד באַשרייַבונג פון
העכערונג פון אייראָפּע אָנליין - פֿרייַ בלעטערער-באזירט מאַלטיפּלייער סטראַטעגיע שפּיל וואָס איז דעוועלאָפּעד בעשאַס דער רענעסאַנס. געשעענישן געשעעניש אין אייראָפּע. עס איז די קאָנטינענט האט געשיקט די עפּאַסענטער פון קאָנפליקט פון אינטערעס פון דרייַ ינפלוענטשאַל משפחות. נייַ - געקומענער שפּילער קענען פאַרבינדן איינער פון זיי און פּרובירן צו געווינען מאַכט, צוזאַמען מיט זייַן אַססאָסיאַטעס. דאַנק צו די שלאָס השתדלות פון טראַוויאַן גאַמעס און פּערפעקט וועלט פֿאַרווייַלונג אַלעמען האט די געלעגנהייט צו אַרומפאָרן צוריק אין די גאָלדען אַגע צו פּרווון גורל און פּרובירן צו ווערן די וועלט 'ס דאָמינאַנט מאַכט. יקסייטינג שלאַכט מיט אנדערע שפילער וועט לעבן אין דיין זכּרון. יעדער מענטש איז גרויזאַם ווען עס קומט צו דער לימאַטלאַס מאַכט. אזוי דער מאַנגל פון שטאַרק קעגנערס וועט ניט. האט איר געווינען אַ טשאַמפּיאַנשיפּ אין דעם משוגע ראַסע, דעפּענדס אויף פילע סיבות. אבער אויבן אַלע פון איר וועט דאַרפֿן מוט, פאַרלאָזלעך אַרמיי און מיליטעריש בקיעס. גיין פֿאַר אים! הצלחה - דער רעזולטאַט פון דיין מי! צו שפּילן שטיי פון אייראָפּע, טוט נישט דאַרפֿן צו האָבן אַ פאַנטאַזיע קאָמפּיוטער. ווען די פּיסי קאָראַספּאַנדז צו די דורכשניטלעך פּאַראַמעטערס און אַ קשר צו די אינטערנעט, איר קענען לייכט הנאה די שפּאַס גאַמעפּלייַ. אין אַ אַלוועלט ווו ווארטן פיץ, איר וועט ברענגען רעגיסטראַציע שטיי פון אייראָפּע. פּלאָמבירן אויס די פאָרעם איז זייער פּשוט. איר מוזן אַרייַן די בליצפּאָסט אַדרעס, מאַכן אַ Password און איבערחזרן עס פֿאַר די רילייאַבילאַטי פון דער ווייַטער שורה. דעמאָלט איר דאַרפֿן צו טיקען די קעסטל, מרמז העסקעם מיט די כּללים פון די פּרויעקט און דער פאַרלאַנג צו באַקומען אין די פּאָסט אַלע די טשיקאַווע נייַעס. נאָך דעם גרינג פּראָצעדור, איר וועט געפינען זיך צווישן דער מייַעסטעטיש לאָרדס, וועט באַהעפטן די משפּחה געוואלט, און פאָרזעצן צו ינסטרומענט זייער פּלאַנז. דער ערשטער איז צו זאָגן אַז איר קענען אַרייַן אין דער זאַץ פון די דרייַ פאַראַנען משפחות: די מעדיסי, די פוגגערס, די טודאָרס. יעדער פון זיי זענען זייער ינפלוענטשאַל און איז נישט געגאנגען צו געבן אַרויף זייער שטעלעס אָן אַ קאַמף רייוואַלז. עקשנות פירער פון די משפחות דזשענערייץ אַ קעסיידערדיק שלאַכט וואָס מיינט צו קיינמאָל סוף ברעג. ערד אייראָפּע צוזאמען און אַריבער די טראַמפּאַלד אַראָפּ וואָריערז וואס זוכן דורך אַלע מיטל צו פארשטארקן די פּאָזיציע פון זייַן אייגן משפּחה. ווייל אנגעהויבן צו שפּילן שטיי פון אייראָפּע, איר אויך וועט זייַן גענומען טייל אין דער גרויס באַטאַלז. זייַן העלדיש - צו בלייַבנ לעבן אין סך באַטאַלז זייער שווער. שפיל שטיי פון אייראָפּע האט אַ ספּעציעל קאָרט באַטאַלז, עפן איר זען די פאַרשידענע טייפּס פון פלאַגס. דאָ איז אַלע די אינפֿאָרמאַציע פאַראַנען מיט רעספּעקט צו די קאמפאניע באַטאַלז. פלאַגס קענען מיינען די פאלגענדע: דער קאַמף איז ניט נאָך פאַראַנען, אַפאָרדאַבאַל, אָבער נישט נאָך געזעצט און ריזאַלווד. די יענער ווייזט שוין פארביי סטאַגעס. א אַנריזאַלווד שלאַכט סיגנאַלז אַז זאָל זייַן טאן דעם אין סדר צו ופשליסן דער ווייַטער שלאַכט. אַמאָל איר גיין דורך אַ שלאַכט, אַזוי ופשליסן די טיר צו אַ נייַ, כידערטו ינאַקסעסאַבאַל. אבער עס איז נייטיק צו וואָרענען אַז אַלע די באַטאַלז האָבן זייער אייגן לעוועלס. און גיין צו דער ווייַטער מעגלעך נאָר נאָך די קאַנגקער "נאָרמאַל" בינע. מער קאָמפּליצירט בינע - עס 'ס אַ האַרט בינע און גענעם. אויב איר פילן שטאַרק גענוג, וואָס נישט פּרובירן עס? מאַפּע פון באַטאַלז נאָך ריפלעקס די מיליטער אָרדערס. זיי געגעסן ויסגעמאַטערט, אַזוי צו דעם טאָג עס איז צייַט צו לייגן אַראָפּ זייער געווער. שיעור פון מיליטעריש אָרדערס איז 20 פייץ. פאַרגרעסערן דעם ציפער קענען ניט זייַן, אָבער רובֿ מסתּמא איר וועט האָבן גענוג מיט אַזוי פילע בלאַדי באַטאַלז. עס איז ווערט מענשאַנינג אַז אין דערצו צו דער עמעס פּלייַערס איר זענט נאָך אנדערע קאַנטענדערז - די אותיות נפּק. פייץ קענען פּאַסירן מיט די טייפּס פון קאָמפּיוטער אותיות: באַנדיץ, בולליעס, מאַראַודערס, מורדי און פּאַגאַנס. אבער טאָן נישט טראַכטן אַז די סאַרנע שפּיל - עס איז אַ סאָף באַלאַגאַן אויף די באַטאַלפילד. דער שפּילער האט צו אַנטוויקלען זייַן שטאָטיש מדרגה. איר וועט זייַן די הויפּט שטאָט און די סאַטעליט שטאָט. איר זאָל ניט נאָר בויען אַלע די נייטיק בנינים, אָבער אויך קעסיידער זארגן וועגן זייער פֿאַרבעסערונג. פֿאַר דער וווילטאָג פון שטעט דאַרפֿן רעסורסן, אַזוי זייער פּראָדוצירן וועט אויך זייַן דיין פּראָבלעם. אין אַ וואָרט, אנגעהויבן צו שפּילן שטיי פון אייראָפּע, איר וועט פאַרגעסן פֿאַר אלץ אַ נודנע מאָמענט. נאָך אַלע, עס זענען די נישט אַלע פון די זאָרגן אַז וועט פאַלן אויף דיין פּלייצעס. אבער איר קאַנגקער אייראָפּע געקומען דאָ דאָך נישט אַ וו! אזוי ווייַזן אַלעמען וואָס זיי זענען טויגעוודיק! אויב איר זענט אַ מענטש מיט אַמביציע, איר וועט זיכער הנאה פּלייינג די שפּיל שטיי פון אייראָפּע. דאס איז די רעכט אָרט צו פירן אויס זייער דערינג חלומות. גוט גליק!
שפּיל / רעגיסטרירן


text:
מיר פאָרשלאָגן איר אַ זייער ספּעציעל דינסט ווי אַ האָטעל גאַסט אין אונדזער שיין שטאָט פון באַסעל. מיט אַ אַלע-קייַלעכיק דינען אין דיין אָפּמאַך אין באַסעל מיר ינשור אַז איר קענען פאָקוס אויף די עסאַנסעס - צי סייציינג אין אַלט שטאָט פון באַסעל, אַ וויזיט צו די קונסטמוסעום אָדער דיין געשעפט באַגעגעניש.
אַריבערפירן דינען גלייַך פון אַעראָפּאָרט טויער אָדער האָטעל
ווי באַלד ווי איר באַקומען אין באַסעל בייַ די אַעראָפּאָרט אָדער באַן סטאַנציע, מיר וועט נעמען דיין רייזע דרוק. מיר דערוואַרטן איר אין דעם אָנקומען וואָקזאַל און באַפרייַען איר פון דיין רייזע דורך פּראַוויידינג איר מיט דיין באַגאַזש אַרויף צו אונדזער לימאַזין הילף. פון דאָרט מיר באַגלייטן איר צו דיין האָטעל אָדער געשעעניש אָרט. דיין טשייפער וועט זיין צופרידן צו העלפן מיט דיין באַגאַזש ווי ווייַט ווי דער האָטעל פויע.
סטרעס-פֿרייַ פון דיין האָטעל צו די ערפּאָרט באַסעל
ווי באַלד ווי איר ווילן צו סוף דיין בלייַבן אין באַסעל און פאָרן צו די אַעראָפּאָרט, איר זענט אין אַריבערפירן סערוויס באַסעלאיר ווידער אין די געוויינטלעך קוואַליטעט און מיט אַלע אַמענאַטיז בנימצא. עס איז גענוג פֿאַר אונדז צו מיטטיילן איר וועגן דיין אַריבערפירן בעטן אין די לעצטע איין שעה איידער דיין טשעק אויס אין דעם האָטעל. און אַזוי אַז איר טאָן ניט האָבן צו זאָרג וועגן באַקומען גענוג פּאַפּיר געלט אין אַ פרעמד קראַנטקייַט, ווי געוויינטלעך, מיר זענען צופרידן צו פאָרשלאָגן איר קרעדיט קאָרט פּיימאַנץ.
איר קענען לייכט מאַכן דיין רעזערוואַציע אָנליין. מיר קוקן פאָרויס צו מאַכן דיין רייזע אַ אָנגענעם און זיכער איינער.
דיין אַריבערפירן דינסט סערוויס פון באַסעל


text:
שפּיל אַרטשעבלאַדע - מולטיפּלייַער שפּיל, דעוועלאָפּעד דורך עקספּערץ פון קארעע. אַרטשעבלאַדע שפּיל פּאַסיז פון אַ כאַראַקטער ס נאָמען אין די דריט מענטש, און אַרטשעבלאַדע רעגיסטראַציע אָנליין שפּיל לייזונג גענוג ראַפּאַדלי. איר האָבן צו רעגיסטרירן צו שפּילן אַרטשעבלאַדע. און פֿאַר רעגיסטראַציע זיך וועט דאַרפֿן צו ספּעציפיצירן
נאמען, E-פּאָסט אַדרעס און פּאַראָל געזונט. וואָס זייַט וועט איר קלייַבן, און בייַ די וועט צו שפּילן די שפּיל אַרטשעבלאַדע, קאַמפּיטינג מיט יעדער אנדערער. דער שפּיל אנערקענט אַרטשעבלאַדע נוצן ספּעשאַלייזד טעטשניקוועס, אין פּרינציפּ, קיין אַרקייד שפּיל מיט לעבן קאַמף. דאָ, איר וועט ווערן אַ מיטגליד פון אַ קאָלעקטיוו שפּיל, וואָס כולל יסודות פון די סטראַטעגיע. אין אַרטשעבלאַדע שפּיל, איר וועט ווערן געגעבן אַ ברירה פון דאַזאַנז פון באַרימט אותיות, ניימלי:
1. גאנץ ויסקוקער רענאָאַה קאָללינטז מיט גלייבן קראַפט מערקונג פון אָרט. איר ספּעשאַלאַזיישאַן - טייטן. 2. שרעטל עליקאַ בייַער, אין פאַרמעגן פון אַ פאַרזיכערונג געזעלשאַפט און אנדערע געשעפטן. זי פנימער טשאַרדזשאַז פון פאָרמינג אַ וניווערסאַל וואָפן. 3. שטאַם רעפּריזענאַטיוו נאָומז גאַספּאַר לאַ וועלפאַנאַר, פּערטיינינג צו די סופּפּאָרטערס פון די עמפּרעסס פון פינצטערניש און פּרידיקטינג זייער צוקונפֿט. 4. ביז אַהער סוד פאָרשער סעזאַננע לאַ גאַטאַל, מיט די מאַכט און בענעפיץ פון טונקל מאַגיש. זיין אמת פּנים איז ניט קיינער אלץ זעט, ווייַל ער באַשלאָסן צו מאַכן ענדערונגען אין זייער אויסזען. זיין סאַבאָרדאַנייט צו די עמפּרעסס פון פינצטערניש. 5. א טוישעוו פון די מלכות פון די עלווז עלראַטה נאַזאַרוטה, ווו עס איז ליבע און אמונה. עס פאָרסעס פון מאַגיש, און די עמפּרעסס פון פינצטערניש - איר פייַנט. 6. קאָלאָסאַל וואָריער שבט דן מיי, פייטינג פֿאַר די עמפּרעסס פון פינצטערניש, אין פאַקט, עס געראטעוועט זיין שבט פון טויט אין אַ שווער צייַט. 7. עלטער אַלגעמיינע זיבעט ליגע טיאַק טאַמפּסאַן קינג קעסיידער האלט די געזעץ און גענומען סייכלדיק און גלייַך סאַלושאַנז. אָבער, עס איז אויך האַרב און גרויזאַם. טיאַק טאַמפּסאַן קינג האט וויסן פון מאַגיש און האט אַ מאַרשאַל קונסט. 8. עלטער אַלגעמיינע גינאַ דיק די מעגאַטאָן, טראָץ דער פאַקט אַז זיין בלוט בייַ געבורט איז געשאלטן, ער צוגעזאגט צו מאַכן די וועלט 'ס גערעכטיקייט. 9. עלטער אַלגעמיינע אדעס רענני ריטש'ליטש, וואָס אויך האט מאַגיש כוחות. דעם איז לאַדזשיקאַל, ווייַל דער אדעסער אַקאַדעמי זי לערנט מאַגיש. עס איז געגלויבט אַז זי איז אויך אַ שפּיאָן. 10. גרויס-גראַנדאָטער פון אַלגעמיינע דראַגאָנס ווייל עסטראַדאַ דראַקאָ עמפּעראַטאָרע, ריפּיוטאַד פּריווערזשענקאַ זיבעט ליגע. אין דעם צייַט עס איז - די שעריף. אַלע די אותיות וואָס האָבן שוין ליסטעד אויבן, האָבן בייַ זייער באַזייַטיקונג אַ נומער פון יינציק אַבילאַטיז. איר וועט הצלחה שפּיל אַרטשעבלאַדע אָנליין, אין פאַל פון העסקעם סיסטעם סעטטינגס פון דיין קאָמפּיוטער צו לייענען די באדערפענישן, ניימלי:
- פּראָסעססאָר ינטעל קאָרע2 דואָ 1,86 גהז;
- באַראַן 2 גיגאבייט אָדער מער;
- 2.5 גיגאבייט פון שווער פאָר. הצלחה פאָרן די רעגיסטראַציע אַרטשעבלאַדע פֿרייַ אָנליין שפּיל צוזאַמען מיט אייער פריינט און באַדיז באַקומען מער פאַרגעניגן פון די צייַט פארבראכט אין דער שפּיל.
שפּיל / רעגיסטרירן


text:
איסאראקו יאמאמאטא
איסאראקו יאַמאַמאטא (דעם 4טן אפריל 1884 - דעם 18טן אפריל 1943) איז געווען דער קאמענדאנט פונעם יאפאנעזישן פלאט אין אנהייב פונעם צווייטן וועלט קריג.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פון 1919 ביז 1921 האט ער שטודירט אין הארווארד אוניווערסיטעט.
צווייטע וועלט מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ער איז געווען אדמיראל, פון די יאפאנעזע ים קרעפטן, ביי די צווייטע וועלט מלחמה, דער פלאנירער פון די אטאקע אויף פערל הארבער, וואס האט אריינגעשלעפט די פאראייניגטע שטאטן אינעם קריג.
ער איז געווען א גלענצענדער גענעראל, וואס האט דורכגעפירט געלונגענע אטאקעס, אויף די אליאירטע אינעם ווייטן פאסיפיק, אבער ביים מידוויי קאמף, האט ער געליטן א ביטערע דורכפאל, דורך טשעסטער נימיץ, דער קאמאנדיר פון די אליאירטע אינעם פאציפישן אקעאן.
ער איז אומגעקומען, ווען דער עראפלאן אין וועלכע ער איז געפלויגן, איז אראפגעשאסן געווארן, דורך אן אמעריקאנער קריגס פליגער.


text:
אברהם פריד - מיינע תפילין
מקור: לא צויין, לחן: לא צויין, ז'אנר: לא צויין.
נמצא באלבום: א מחי-ה.
קומט מיט מיר ליבער פריינד
לאמיר קיין בארדיטשוב גיין
די תורה ווי די זון דארט שיינט
דורך געווייקט מיט חסידות איז דאך יעדער שטיין
איי די געסאלאך, ווי ברעקאלאך
ווי די אידן פול
אוי די נשמה ציהט, פון יעדן איד
צום הייליגן בארדיטשעווער שוהל
דער שוסטער, דער לעקער
דער שניידער, דער בעקער
יעדער מיט זיינע כוונות
מיט א שמייכל אויפן פנים, י"א סממנים
זאגט זיך ר' זאנוויל קורבנות
ר' מענדל א מקווה'לע, ר' הענדל א משנה'לע
דער דיין ער טרינקט זיך א קאווע
ר' איסר איז נזהר
ער דאוונט נישט ביז ער
גיט צדקה מיט התלהבות
אין א ווינקל שטילערהייט
דארט גרייט זיך ר' יהושע'לע
צו מאכן די ברכה להניח תפילין
מיט פרייד ער דרייט אויפן האנט די רצועה'לע
אין מאכט די ברכה מיט הייליגע געפיהלן
ער לייגט שוין דעם של ראש אויפן קאפ
אוי וויי
ווען פלוצלינג אויף דער ערד עס פאלט אראפ
גיט ער א גישריי:
מיינע תפילין מיינע תפילין
אויף דער ערד איז נישט דיין ארט
ער קען זיין געוויין נישט איינשטילן
ער קען נישט רעדן קיין ווארט
מיין קרוין מיין קרוין
איך הויב דיר אויף שוין
זאגט ער. תפילינ'יו
די וועסט מער נישט פאלן
די וועסט מער נישט פאלן
ניין. איך זאג דיר צו
דער הייליגער בארדיטשעווער
דער מליץ יושר
צום ארון הקודש שנעל מאשירט
ס'האט זיך געמאכט א שעת הכושר
דער איד מיט זיינע תחנונים
האט אים שטארק גערירט
מיט אלע כוחות
כאפט ער אן דעם פרוכת
און די הימל'ען אזוי ער שפאלט
אוי טאטע אין הימל
האב נישט קיין פאר איבל
וואס איך מאך אזא געוואלד
אוי געוואלד געוואלד
מיר ווייסן דאך טאטע
אז דו האסט אויך תפילין
אין דאס זענען דיינע אידישע קינדער'לאך
אוי דערבארעמדיגער פאטער
ווי קענסטו זיין שטיל?
אוי... ווי קענסטו זיין שטיל?
בשעת אז דיינע תפילין
נעבאך כסדר פאלט
דו האסט געזעהן ביי דעם איד
ווי שטארק עס טוט אים וויי
מיט הארץ עס גיסט'זיך פון אים הייסע טרערן
פון דיינע תפילין
הער שוין אויך דעם געשריי
אוי דיין בריליאנט זאל שוין דערהויבן ווערן
דיינע תפילין זאל מער נישט זיין פאר'שווארצ'ט
ווייל אז נישט איז גאר א שאלה פון היסח הדעת
גערעכט!
מיינע תפילין, מיינע תפילין
ווי טייער ביסטו ביי מיר
באלד וועט די גאנצע וועלט פיהלן
דער קשר פון מיר צו דיר
מיין קרוין מיין קרוין
איך הויב דיר אויף שוין
איך האב דיר ליב. תפילינ'יו
די וועסט מער נישט פאלן
די וועסט מער נישט פאלן
מיין קינד איך זאג דיר צו
מיינע תפילין, מיינע תפילין
איי ווי טייער ביסטו ביי מיר
באלד וועט די גאנצע וועלט פיהלן
דער קשר פון מיר צו דיר
מיין קרוין מיין קרוין
איך הויב דיר אויף שוין
זאגט ער. תפילינ'יו
די וועסט מער נישט פאלן
די וועסט מער נישט פאלן
מיין קינד איך זאג דיר צו
מיין קרוין מיין קרוין
איך הויב דיר אויף שוין
זאגט ער. תפילינ'יו
די וועסט מער נישט פאלן
די וועסט מער נישט פאלן
מיין קינד איך זאג דיר צו
מיין קרוין מיין קרוין
איך הויב דיר אויף שוין
ת-פ-י-ל-נ-י-ו
מיינע תפילין. תפילניו


text:
יום רביעי, 18 במאי 2011
יידישע ווערק\ ארבעט פאר אייך
די יידישע ווערק בלאג מיטגלידער ארבייטן טעגליך צו פארשענערן דעם זייטל, מיר ארבעטן אויף א ריי פראנטן, מיט'ן ציל גרינגער און שנעלער צו מאכן דאס פארברענגן ביי אונז אין פלאץ
מיר ארבעטן איצט צוזאמצוברענגן אלע ווערק וואס איז פארהאן אויף יידיש ארום און ארום די וועב, ארומצוקלעטערן אויפ'ן געוועב אליין דאס אלעס אפירצוזוכן קען נעמען יובל'ען מיט צייט, אלזא, טוען מיר די ארבעט פאר אייך
עס איז צום האפן אז מיר וועלן קענען אנקומען צום ציהל
אכטונג; יידישע ווערק בלאג, זוכט הילף מיט עצה, און טעכנאלאגישע מוחות צוצוהעלפן מיט די טעכנישע דעטאלן.
זייט אלע געזונט
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)


text:
מכתב יומי
ג שבט תשע"ח
January 19 2018‹ ›
בעזרת ה' יתברך
ערב שבת קודש פרשת בא, ג' שבט, שנת תשע"ח לפרט קטן
לכבוד ... נרו יאיר
ערב שבת איז א צייט וואס מען דארף העלפן אין שטוב צו גרייטן דעם שבת, זע צו העלפן אין שטוב אלעס וואס מען דארף אנגרייטן פארן שבת, טו עס מיט א שמחה און געשמאק.
איך בעט דיר זייער זאלסט אכטונג געבן נישט צו לייגן א פחד אין שטוב אויף דיין ווייב און קינדער ווייל דאס ברענגט נישט קיין גוטע תוצאות, אזוי ווי חכמינו זכרונם לברכה זאגן (גיטין ז.): "לְעוֹלָם אַל יַטִּיל אָדָם אֵימָה יְתֵירָה בְּתוֹך בֵיתוֹ", א מענטש זאל קיינמאל נישט ווארפן א פחד אין זיין שטוב, ווייל מען זעט ביי די מעשה פון פלגש בגבעה ווי עס זענען גע'הרג'ט געווארן צענדליגע טויזענטער אידן און אלעס האט זיך אנגעפאנגען ווייל ער האט איר דערשראקן ביז זי איז אנטלאפן פון אים פון פחד.
נאך זאגן חכמינו זכרונם לברכה (שם): אָמַר רַב יְהוּדָה אָמַר רַב: "כָּל הַמֵּטִיל אֵימָה יְתֵירָה בְּתוֹ בֵיתוֹ, סוֹף הוּא בָּא לִידֵי שָׁלֹשׁ עֲבֵירוֹת: גִלּוּי עֲרָיוֹת, וּשְׁפִיכוּת דָּמִים, וְחִלּוּל שַׁבָּת", ווער עס לייגט א פחד אין שטוב וועט צום סוף צוקומען צו 'גילוי עריות', 'שפיכות דמים' און 'חילול שבת'. די גמרא פארציילט אז עס איז געווען א מענטש וואס האט געווארפן א גרויסע פחד אויף זיינע משרתים און דאס האט צוגעברענגט אז מען האט אים מכשיל געווען מיט אבר מן החי. ווייל זיי האבן פארלוירן די כשר'ע פלייש וואס מען האט אים געדארפט ברענגען און זיי האבן זייער מורא געהאט אז ער וועט שרייען אויף זיי: "וואו איז די פלייש?!" האבן זיי אראפ געשניטן א שטיקל פלייש פון א לעבעדיגע בהמה און דאס האבן זיי אים געברענגט צו עסן. דאס זעלבע זאגן חכמינו זכרונם לברכה, אז אויב מען לייגט א פחד אויף די ווייב וועט זי נאכדעם מחלל שבת זיין; ווייל אויב זי וועט זען אז די עסן קאכט נישט וועט זי מורא האבן פון איר מאן און זי וועט גרעסער מאכן די פייער, וכדומה לזה.
זע צו גיין אין מקוה לכבוד שבת; מיר זענען ברסלב'ער חסידים דארפן מיר זיין נזהר אין מקוה. איך האף אז דו גייסט יעדן טאג אין מקוה בפרט אויב דו ביסט אראפ געפאלן אין די עבירה פון פגם הברית דעמאלט דארף מען זיך זייער אנשטרענגען צו גיין אין מקוה, אזוי ווי דער רבי האט געזאגט (שיחות הר"ן, סימן קמא): "דאס ערשטע איז מקוה"; ווייל מקוה נעמט אראפ אלע שמוץ וואס האט זיך אנגעקלעבט אויפן נשמה דורך די עבירות.
דער הייליגער רבי אהרן קארלינער זכותו יגן עלינו האט געזאגט (דברי אהרן, קארלין): "מקוה איז טאקע נישט קיין מצוה, אבער צו וואס מקוה קען צוברענגען קען נישט קיין שום אנדערע מצוה נישט צוברענגען".
מקוה איז זייער א גרויסע זאך, ווייל ווען א מענטש טובל'ט זיך אין מקוה טובל'ט מען אין די זעלבע צייט זיין נשמה אויבן אין הימל און מען איז זוכה אראפ צו נעמען פון זיך אלע דינים, אזוי ווי דער רבי זאגט (ספר המידות, אות המתקת הדין, סימן כב): "עַל-יְדֵי טְבִילַת מִקְוֶה נִתְבַּטֵּל הַצָּרוֹת, וִישׁוּעָה בָּאָה".
דער הייליגער בעל שם טוב זכותו יגן עלינו האט געזאגט אז ער איז צו געקומען צו אלע זיינע מדריגות דורכדעם וואס ער איז געווען זייער נזהר צו גיין אין מקוה יעדן טאג (עיין בספר ליקוטים יקרים, סימן קעח).
דעם מוצאי שבת מאכן די תלמידים א מלוה מלכה "מסיבת הכרת הטוב" פאר אלע תלמידי ישיבה וואס העלפן א גאנץ יאר די ישיבה; מיר וועלן זיך מחזק זיין און צוזאמען איבער'חזר'ן די גרויסע ניסים וואס דער אייבערשטער האט געטון מיט אונז אז מיר ווייסן פון הייליגן רבי'ן און אז עס איז ביי אונז ממש מקוים געווארן דעם פסוק (תהלים קיג, ז): "מְקִימִי מֵעָפָר דָּל, מֵאַשְׁפֹּת יָרִים אֶבְיוֹן"; יעדער פון אונז ווייסט דאך ווי אזוי מיר האבן אויסגעזען פאר מיר האבן זיך דערוואוסט פון רבי'ן. מיר זענען געווען ארעם, מיר זענען געליגן אין אשפות וכו' און היינט איז ביי אונז מקוים געווארן (שם, ח): "לְהוֹשִׁיבִי עִם נְדִיבִים עִם נְדִיבֵי עַמּוֹ", מיר זענען נאנט צום אייבערשטן, מיר לעבן מיט אמונה זכה וברורה, דער רבי איז אונז מזכה מיט כל טוב, שיעורים בכל התורה כולה - אִילוּ פִינוּ מָלֵא שִׁירָה כַּיָּם וְכוּ', אֵין אֲנַחְנוּ מַסְפִּיקִים לְהוֹדוֹת לְּך.
א פרייליכן שבת.


text:
אנטיפטרוס
אנטיפטרוס, איז געווען א וויכטיקער שטאטסמאן, און פאליטיקער, אין די צייטן פון יוחנן הורקנוס דער צווייטער, אין די צייטן פון צווייטע בית המקדש, און דער פאטער פון צוקונפטיקע קעניג הורדוס. געבוירן אין יאר 104, געשטארבן אין יאר 43 איידער ציווילע רעכענונג.
ער איז געבוירן צו אנטיפס, א פאמיליע פון אדום, א פאלק וואס האט זיך געפונען אין דרום פון ארץ ישראל, נאכן איינעמען די געגנט דורך די אלכסנדר ינאי, האבן אלע איינוווינער זיך מגייר געווען, אנטיפס צווישן זיי, און ינאי האט אים געשטעלט אלס גובערנאטאר פון אדום. אנטיפטרוס האט געהייראט אן אראבקע מיטן נאמען קיפראס פון די נבטים שבט, און הורדוס איז געבוירן פון די פרוי, אין אשקלון.
אין די צייטן פון ינאי המלך, און שפעטער זיין פרוי שלומציון המלכה, איז די קעניגרייך געווען רואיג, איינמאל די צוויי זענען געשטארבן, האט אויסגעבראכן אין ארץ יהודה, א בירגער קריג, צווישן די צוויי קינדער, יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און יהודה אריסטובולוס דער צווייטער. הורקנוס איז געווען א שוואכער מאנספארשוין, און ער האט געשלאסן א שלום מיט זיין ברודער, אנטיפטרוס האט געהעצט הורקנוס די גאנצע צייט, אז די מלוכה קומט זיך אים און נישט צו זיין ברודער.
די רוימישע אימפעריע, האט זיך אריינגעמישט אין די קריג, און אנהייב האבן זיי געפסקנט לטובת אריסטובולוס, נאכדעם וואס ער האט זיי אונטערגעשמירט, אבער פאמפאיוס א רוימישע גענעראל, האט זיך אנגענומען פאר הורקנוס, און נאך א קורצע קריג קעגן אריסטובולוס, האט פאמפאיוס ארויף געשטעלט הורקנוס אויפן בענקל.
גאנצע שטיקער פון ארץ יהודה זענען אוועקגעריסן געווארן פון די מלוכה, ווי בית שאן, און יפו. הורקנוס איז געווארן עטנארך (געוועלטיגער אויס קעניג), אנטיפטרוס איז געווארן פאקטישע הערשער איבער די יידן. ער האט געוועליטיקט מיט אן אייזערנעם פויסט, זייענדיק פארפיינטעט ביי די פאלק.
אלכסנדר דער צווייטער, זון פון אריסטובולוס, האט אנגעפאנגען אן אויפשטאנד, נאכן אנטלויפן פון רוימישע געפענגעניש. אין די ענדע פון די קריג, נאכן שיקן די רוימישע מיליטער אונטערצוברענגען די אויפשטאנד, איז הורקנוס צוריק געווארן כהן גדול, רוים האט אבער צעטיילט די געגנטער אין ארץ ישראל צו באצירקן, אונטער באזונדערע הערשאפט, געפירט דורך רוים און מער נישט דורך הורקנוס.
אין רוים איז פארגעקומען דערווייל א קריג, צווישן גענעראל פאמפאיוס, און יוליוס קייסער, אנטיפטרוס האט געשיקט א מיליטער צו העלפן די גענעראל, אבער יענער האט פארלוירן, אנטיפטרוס האט זיך נישט פארלוירן, און זיך אנגעשלאסן צו די קייסערס וואגן.
יוליוס קייסער האט געשטיצט אנהייב אריסטובולוס, און זיין זון אלכסנדר, אבער געטוישט זיין מיינונג, און געשטעלט אנטיפטרוס פאר אפוטרופוס (וואס איז דער באדייט דערפון איז נישט באוויסט) איבער די יידן, אנטיפטרוס הא געשטעלט זיין זון פצאל אלס קאמאנדיר פון ירושלים און זיין זון הורדוס אלס קאמאנדיר פון די גליל.
אין די יאר 43 איידער די ציווילע רעכענונג, נאכן פארלירן זיין חן ביי הורקנוס, האט מליכוס א ראטגעבער פון הורקונוס אים פארסמט, און אנטיפטרוס איז געשטארבן. וואס ער האט אנגעפאנגען האט ער שפעטער אויסגעפירט, טאקע נאך זיין טויט הורדוס איז געווארן קעניג איבער די יידן. אלס נקמה האט הורדוס פארסמט די ראטגעבער, און יענער איז געשטארבן.