text:
לעצטע מאנטאג, די גויס פון קופּערטינאָ האָבן אַפישאַלי דערלאנגט אַ גרויס נומער פון די נייַע אַרטיקלען וואָס וועט קומען פֿון דער ווייַטער קומענדיק ווערסיעס פון ביידעיאָס קסנומקס, iPhone און iPad אָפּערייטינג סיסטעם, ווי געזונט ווי watchOS 6 (Apple Watch), tvOS 13 (Apple TV) און macOS Catalina (פֿאַר מאַקס). ווי געוויינטלעך אין די ערשטע בעטאַס, די זענען לימיטעד צו דעוועלאָפּערס.
טראַדיציאָנעל, עפּל ערלויבט דעוועלאָפּערס צו ינסטאַלירן נייַע ווערסיעס דורך דאַונלאָודינג אַ באַווייַזן פון זייער דעוועלאָפּער אקאונט, אָבער, דאָס יאָר האָבן טינגז געביטן און דער פּראָצעס איז נישט ווי פּשוט ווי פריער. אויב איר ווילט וויסן ווי צו ינסטאַלירן iOS 13 אויף דיין iPhone אָן דעוועלאָפּער באַווייַזן פֿון Windows און Macדערנאָך מיר ווייַזן איר אַלע די סטעפּס צו נאָכפאָלגן.
ינדעקס
צום ערשט
דער ערשטער און פאָרמאָוסט זאַך איז צו מאַכן אַ באַקאַפּ פון אונדזער מיטל. די ינסטאַלירונג פּראָצעס, ניט בלויז פֿאַר אַ נייַע ווערסיע פון אַ אָפּערייטינג סיסטעם, און ספּעציעל אַ ביתא ווערסיע, קענען צעשטערן דעם אינהאַלט וואָס מיר האָבן סטאָרד אויף אונדזער קאָמפּיוטער, אַזוי מיר זענען נישט אינטערעסירט צו פאַרלירן אַלע די אינהאַלט וואָס מיר האָבן סטאָרד.
צו מאַכן אַ באַקאַפּ, מיר נאָר האָבן צו פאַרבינדן אונדזער מיטל צו אַ קאָמפּיוטער און דורך יטונעס מאַכן אַ ינקריפּטיד באַקאַפּ אויף אונדזער קאָמפּיוטער. די באַקאַפּ דורך יקלאָוד איז נישט ווערט אונדז ווייַל עס קען נישט נאָכמאַכן אַלע די אינהאַלט פון אונדזער מיטל צו די וואָלקן, נאָר די קאַנפיגיעריישאַן וואָס מיר האָבן געגרינדעט.
אראפקאפיע iOS 13 ביתא פֿאַר iPhone און iPad
ערשטער, דער ערשטער זאַך וואָס מיר מוזן טאָן איז צו אָפּלאָדירן די ביתא פון iOS 13 וואָס קאָראַספּאַנדז צו אונדזער מיטל. די ביתא קען זיין געפֿונען אין די דעוועלאָפּער טויער, אַ טויער צו וואָס מיר דאָך טאָן ניט האָבן אַקסעס אויב מיר זענען נישט. גליק, אויף די אינטערנעט מיר קענען געפֿינען פאַרשידענע וועבסיטעס וואָס פאָרשלאָגן אונדז IPSW פון יעדער מאָדעל.
די וועבזייטל וואָס אָפפערס אונדז די מערסט צוטרוי ווען עס קומט צו דאַונלאָודינג די IPSW פֿון אונדזער מיטל איז די פון די גייז פון Evad3rs, וואָס מיט עטלעכע יאָר צוריק, זיי זענען געווען באַשולדיקן פֿאַר דעוועלאָפּינג און מיינטיינינג די דזשאַילברעאַק, ווען עס איז געווען פיל מער געוויינט ווי הייַנט.
אראפקאפיע iOS 13 / iPadOS פֿאַר iPad
ווייַטער, מיר מוזן קלייַבן וואָס איז די iPhone אָדער iPad מאָדעל מיר האָבן און וואָס מיר וועלן צו ינסטאַלירן. ווען קליקינג אויף עס, אַ פֿענצטער וועט זיין געוויזן מיט די נאָמען פון די ווערסיע וואָס מיר וועלן אראפקאפיע. מיר נאָר האָבן צו גיט אויף דאוונלאוד יעצט, באַשטעטיקן אַז מיר זענען נישט אַ ראָבאָט און גיט אויף פאָרזעצן.
דעפּענדינג אויף ווי קאַנדזשעסטאַד די סערווערס זענען, דער פּראָצעס קען נעמען פון עטלעכע מינוט צו עטלעכע שעה, אַזוי איר האָבן צו זיין פּאַציענט צו אָפּלאָדירן עס. אויב דאָס איז נישט אונדזער פאַל, דער בעסטער מיר קענען טאָן איז צו וואַרטן ביז דעם סוף פון יולי פֿאַר עפּל צו עפֿענען די עפנטלעך ביתא פּראָגראַם פֿאַר יאָס 13 און די רעשט פון די אַפּערייטינג סיסטעמס וואָס קומען אין זייער לעצט ווערסיע אין סעפטעמבער.
אויב מיר זען אַז די אראפקאפיע נעמט לאַנג, מיר קענען קלייַבן צו אָפּלאָדירן די IPSW פון אונדזער מיטל ביתא פּראָפילעסטראָץ דער פאַקט אַז, ווי איך אויבן דערמאנט, קיין באַווייַזן איז פארלאנגט צו דורכפירן די ינסטאַלירונג.
ינסטאַלירן iOS 13 ביתא פֿון Mac
צו קענען ינסטאַלירן, אויב מיר נאָכפאָלגן עפל ס ינסטראַקשאַנז, iOS 13 אָדער קיין אנדערע ווערסיע פון watchOS 6 אָדער tvOS 13 אויף אונדזער מיטל איז נייטיק אויב אָדער צו נוצן די Xcode אַפּלאַקיישאַן, אַ אַפּלאַקיישאַן געניצט דורך דעוועלאָפּערס צו שאַפֿן אַפּלאַקיישאַנז, אַזוי מיר דאַרפֿן אַ דעוועלאָפּער חשבון.
דער פּראָצעס צו טאָן דאָס איז נישט גרינג. צומ גליק, עס איז אַן אָלטערנאַטיוו מעטאָד וואָס וועט לאָזן אונדז צו דורכפירן די ינסטאַלירונג אָן דעם אַפּלאַקיישאַן אין אַ זייער פּשוט פּראָצעס אַז קוים ריקווייערז וויסן, נאָר נאָכפאָלגן די סטעפּס וואָס מיר דערקלערן.
- אַמאָל מיר האָבן דאַונלאָודיד די IPSW קאָראַספּאַנדינג צו אונדזער וואָקזאַל, מיר מוזן אראפקאפיע די MobileDevice.pkg אַפּלאַקיישאַן דורך דעם לינק.
- אַמאָל דאַונלאָודיד מיר ינסטאַלירן עס אויף אונדזער קאָמפּיוטער און מיר עפענען iTunes און פאַרבינדן אונדזער מיטל צו די מאַנשאַפֿט.
- דריקט אויף די ייקאַן רעפּריזענינג אונדזער מיטל.
- אויב מיר וועלן דורכפירן אַ ריין ינסטאַלירן, וואָס איז שטענדיק רעקאַמענדיד אפילו אויב עס איז אַ ביתא, מיר מוזן דרוקן און האַלטן די אָפּציע קנעפּל אויף אונדזער קלאַוויאַטור ווען מיר סעלעקטירן «קוק פֿאַר דערהייַנטיקונגען«. דערנאָך מיר סעלעקטירן דעם iOS 13 טעקע וואָס מיר האָבן דאַונלאָודיד און וואַרטן פֿאַר די ינסטאַלירונג.
- אויב אויף די פאַרקערט, מיר טאָן נישט וועלן צו ינסטאַלירן נול און אַזוי קענען רעדן וועגן אַלע אַפּלאַקיישאַנז וואָס מיר האָבן אינסטאַלירן אויף אונדזער ויסריכט, מיר מוזן דרוקן און האַלטן די אָפּציע קנעפּל פון אונדזער ויסריכט ווען מיר סעלעקטירן ומקערן. דערנאָך מיר סעלעקטירן דעם iOS 13 טעקע וואָס מיר האָבן פריער דאַונלאָודיד און וואַרטן פֿאַר די דערהייַנטיקן.
ינסטאַלירן iOS 13 beta פון Windows
דער פּראָצעס צו ינסטאַלירן די ביתא פון iOS 13 אין Windows ריקווייערז אַ סעריע פון טריט, נישט קאָמפּליצירט, וואָס מיר מוזן נאָכפאָלגן צו ינסטאַלירן אויף אונדזער מיטל.
- אַמאָל מיר האָבן דאַונלאָודיד די IPSW קאָראַספּאַנדינג צו אונדזער וואָקזאַל, מיר מוזן אראפקאפיע די DeviceRestore אַפּוואָס מיר קענען געפֿינען אין די גיטהוב ריפּאַזאַטאָרי. מוז אראפקאפיע דעם אַפּלאַקיישאַן אין דער זעלביקער וועגווייַזער ווו מיר האָבן סטאָרד די IPSW פון אונדזער וואָקזאַל וואָס מיר האָבן פריער דאַונלאָודיד.
- דערנאָך, מיר גיין צו די Windows זוכן באַר און טיפּ קמד צו אַקסעס די Windows באַפֿעלן שורה. דערנאָך מיר גיין צו די וועגווייַזער וווּ ביידע די IPSW און די DeviceRestore אַפּלאַקיישאַן זענען ליגן.
- אויב עס איז אין די iOS-13 וועגווייַזער, מיר אַרייַן די באַפֿעל שורה «CD iOS-13».
- דערנאָך, ין דער באַפֿעל שורה פון די וועגווייַזער, וווּ ביידע טעקעס זענען, מיר וועלן שרייַבן: "idevicerestore -d ווערסיע-נאָמען.יפּסוו" אָן די ציטאטן. אין דעם פאַל, עס וואָלט זיין "idevicerestore -d iPhone_4.7_13.0_17A5492t_restore.IPSW"
איז עס קעדייַיק צו ינסטאַלירן די ביתא פון iOS 13?
ניין. ווי קיין ביתא ווערסיע פון אַ אַפּלאַקיישאַן אָדער אַ אָפּערייטינג סיסטעם, עס איז קיינמאָל רעקאַמענדיד צו ינסטאַלירן עס אויף אונדזער מיטל ווי לאַנג ווי נישט די מיטל וואָס מיר נוצן ווי די הויפּט געצייַגספּעציעל אויב מיר נוצן עס צו אַרבעטן, ווייַל די פאָרשטעלונג און די באַטאַרייע קאַנסאַמשאַן קענען לאָזן פיל צו זיין געוואלט.
צומ גליק, אין די לעצטע צוויי יאָר, עפּל האט ימפּרוווד די אָפּעראַציע פון די בעטאַס אַז עס לאָנטשיז אַלע די אָפּערייטינג סיסטעמען די פאָרשטעלונג איז מער ווי גוט קאַמפּערד מיט די פריערדיקע יאָרן. די בעטאַס זענען דיזיינד פֿאַר דעוועלאָפּערס צו אַדאַפּט זייער אַפּלאַקיישאַנז צו די נייַ פֿעיִקייטן וואָס זענען ימפּלאַמענאַד צו פאַרשאַפן אַפּעריישאַנאַל אָדער פאָרשטעלונג פּראָבלעמס.


c: text/html

text:
זיכערהייט קרעפטן אין סודאן האבן אין די לעצטע טעג פארשטערקערט זייערע פרואוון צו אונטערדרוקן מאסן פראטעסטן קעגן אפאזאציע אקטיוויסטן וועלכע פירן דורך שטורמישע פראטעסטן צו באזייטיגן דעם פרעזידענט אמאר-אל-באשיר וועלכע איז שוין צוואנציג יאר ביי די מאכט. טויזנטער פראטעסטירער באלאגערן דעם פרעזידענטליכן פאלאץ אין חארטום און די זיכערהייט קרעפטן נוצן טרערן גאז און הייס געווער קעגן די פראטעסטירער, באאבאכטער שאצן אז צענדליגע זענען שוין אומגעקומען אין די לעצטע וואכן דורך די זיכערהייט קרעפטן.
גענומען מיט רשות פון פיינע נייעס

robotstxt: allowed

filter: keep


text: הספר השחור דאס שווארצע בוך מאת וואסילי גרוסמן איליה ארנבורג דאָס שוואַרצע בוך איז אַ זאַמלונג פון דאָקומענטן און עדותן וועגן חורבן אייראָפּע און דער באַטייליקונג פון יידן אין קאַמף קעגןנאַצי-דייטשלאַנד בעת דער צווייטע וועלט מלחמה. געשאַפן אין סאָוועטן פאַרבאַנד אויף רוסיש דורך יידישן אַנטיפאַשיסטישן קאָמיטעט, אונטער רעדאַקציע פון איליאַ ערענבורגן און וואַסילי גראָסמאַנען אין די 1940ער יאָרן, איז דאָס בוך געווען אַ לאַנגע צייט ניט פאַרעפנטלעכט געבליבן. דאס שווארצע בוך וואסילי גרוסמן 817 עמודים. גודל:18X25


text:
דזשאָרדזשאַ איז אַ פאָלקס טוריסט דעסטאַניישאַן פֿאַר גוט סיבה. די מדינה האט אַ ויסערגעוויינלעך קאָמבינאַציע פון ברעטטייקינג לאַנדסקייפּס, פרייַנדלעך מענטשן און אַ ווונדערלעך און פאַסאַנייטינג קולטור. די קאָמבינאַציע פון מערב סטאַנדאַרדס מיט אַ טיפּיש מזרח צוגאַנג צו לעבן איז קענטיק דאָ. און יעדער געגנט אין דזשאָרדזשאַ האט זיין אייגענע יינציק אַספּעקץ וואָס זענען ווערט יקספּיריאַנסט.
מיר אָנהייבן אונדזער גרוזיניש פּאַסירונג אין די אַעראָפּאָרט אין טביליסי, ווו עקספּאַדישאַן וועהיקלעס ווארטן פֿאַר אונדז. עס זענען עטלעכע קאָמפּאַניעס וואָס איר קענט דינען אַזאַ וועהיקלעס. אויב איר זענט אינטערעסירט אין רענטינג 4 × 4 קאַרס אָן אַ פּאַס, אָבער אויך אָן דאַך געצעלטן אָדער אנדערע קעמפּינג ויסריכט, איך רעקאָמענדירן https://rent.martynazgruzji.pl/אויב איך וואָלט ווי צו באַזוכן דזשאָרדזשאַ אויף עקספּעדיטיאָן לאַנד ראָווערס אונטער די גיידאַנס פון יקספּיריאַנסט גוידעס, איך רעקאָמענדירן land4travel.com 😉
דער ערשטער האַלטן אויף אונדזער מאַרשרוט איז 70 קילאמעטער פון טביליסי ודאַבנאָ, וווּ דער קלוב איז געפֿונען דורך קינגאַ און קסאַוויער. עס איז אַן אידעאל אָרט צו רו נאָך אַ שווער טאָג דרייווינג. כאָטש עס איז 70 קילאמעטער לאַנג ווייַל מיר פאָרן אַוועק וועג - די נסיעה נעמט 4 שעה, און אויב עס ריינז, עטלעכע סעקשאַנז וועט זיין גאַנץ שווער. ודאַבנאָ איז אויך אַ גרויס סטאַרטינג פונט פֿאַר Davit Gareja - אַ אָרט וועמענס אָומישאַן פון אַ רייַזע פון דזשאָרדזשאַ וואָלט זיין אַ אַנפערגייוואַבאַל זינד.
David Gareja איז אַ קאָמפּלעקס פון מאַנאַסטיק בנינים קאַרווד אין די שטיין אין די קאַטשעטיאַ געגנט. געגרינדעט דורך 13 סיריאַן מאָנקס אין די 4 יאָרהונדערט אויף די סלאָפּעס פון אַ באַרג גערופֿן גאַרעדדזשאַ. דער ערשטער פון די מאָנקס וואָס האָבן זיך געזעצט דאָרט איז געווען געהייסן דוד, דערפאר די נאָמען פון די גאנצע קאָמפּלעקס. עס זענען איצט עטלעכע מאָנקס לעבעדיק אין די בנינים, און דער לעגאַל סטאַטוס פון דעם אָרט איז ומקלאָר. David Gareja איז רעכט אויף דער גרענעץ צווישן דזשאָרדזשאַ און אַזערביידזשאַן, און די לענדער זענען נאָך אין פּאָלעמיק וועגן די אָונערשיפּ פון דעם טעמפּל קאָמפּלעקס.
אין די אָנהייב פון סעפטעמבער, די אָדאַבנאָ פֿעסטיוואַל איז פארגעקומען אין ודאַבנאָ, די יאָמטעוו פֿעיִקייטן מוזיק פון פויליש און גרוזיניש מוזיק באַנדס, איר קענען געפֿינען מער אינפֿאָרמאַציע אויף דעם פֿעסטיוואַל אויף פאַסעבאָאָק.
נאָך צוויי טעג אין ודאַבנאָ, עס איז צייט צו פאָרזעצן אונדזער נסיעה. אונדזער ציל איז Dedoplisckaro, וווּ די וואַשלאָוואַני נאַשאַנאַל פּאַרק דירעקטאָראַטע (41.462607, 46.103662) איז לאָוקייטאַד, וווּ מיר וועלן קויפן פּערמיץ צו אַרייַן די נאַשאַנאַל פּאַרק. איידער מיר קומען דאָרט, מיר וועלן פאָרן עטלעכע בלאָטע וואַלקיינאָוז (41.245649, 45.843757).
קליין וואַלקאַניק קאָנעס וואַקסן צווישן די היללס און סטעפּס פון סאָוטהעאַסט פון קאַטשעטיאַ. פֿון צייט צו צייט, קיל וואַסער, גאַז און יז ייל געמישט מיט בלאָטע זענען יקספּעלד פון זיי. ווען דאָס ספּילז אויף די ראָודז, זיי וועלן ווערן פאַלש און גליטשיק.
ערייווינג אין די שטאָט, אונדזער ערשטער אַרבעט איז צו באַזוכן די באַאַמטער פּאַרק אָפיס, ווו מיר וועלן קויפן פּאָזיציע טיקיץ. נאָך פאַרענדיקן די נויטיק פאָרמאַלאַטיז, מיר לאַגער אויף די באַנקס פון די Alazani טייך, וואָס איז בייסיקלי די גרענעץ צווישן דזשאָרדזשאַ און אַזערביידזשאַן. שאַפּינג אין דעם פונט איז וויכטיק ווייַל די ווייַטער געלעגנהייט צו ריסטאַק וועט זיין 2 פול טעג אַוועק. אין Dedoplisckaro, עס איז אויך וויכטיק צו ריפיואַל דיין וועהיקלעס און ריפּלעניש דיין וואַסער סאַפּלייז. אין מיין מיינונג, פּאַרק וואַשלאָוואַני איז אַ פאַרבאָרגן יידלשטיין אומבאַקאַנט דורך טוריס. נישט אַז איך באַקלאָגנ זיך, אויף די פאַרקערט - דאָס מיינט אַז רובֿ מסתּמא מיר וועלן זיין אַליין אָדער כּמעט אַליין. וואַשלאָוואַני איז אַ גאַניידן פֿאַר אָפפראָאַד דריווערס - דאָ מיר וועלן פאָרן צוזאמען די בעט פון אַ דאַר דאַר טייך, עס איז דאָ אַז אונדזער הערצער קלאַפּן פאַסטער אויף אַראָפאַנג קליימז אָדער דיסענץ, און עס איז דאָ (ווי אין רובֿ פון דזשאָרדזשאַ) אַז מיר קענען קעמפן וואו מיר וועלן ווי לאַנג ווי מיר זענען דערעכ-ערעצדיק און לאָזן קיין שפּור.
וואַשלאָוואַני נאַציאָנאַלער פארק איז לאָוקייטאַד אין די סאָוטהמאָסט טייל פון דזשאָרדזשאַ, רעכט אויף דער גרענעץ מיט אַזערביידזשאַן. עס איז אַ מדבר און אַ האַלב-מדבר געגנט, ינכאַבאַטאַד דורך אַנאַטאָליאַן לעפּערדז, סטרייפּט כייינאַז, ברוין טראגט, וועלף אָדער לינקס ... צום באַדויערן, מיסטאָמע אַלע ווילד אַנימאַלס וועט זיין פאַרבאָרגן אין די גראָז בעשאַס אונדזער בלייַבן.
מיר קעמפן אין Mijnis Kure, פּונקט אויבן די וואַרעם וואסערן פון די Alazani טייך, וועמענס קאַנאַל וועט שיידן אונדז פון אַזערביידזשאַן. די סטאַרי סקייז זענען אויך אַמייזינג, איך האב קיינמאָל געזען אַזוי פילע שטערן ערגעץ אַנדערש אַחוץ אין אפריקע.
נאָך פּאַקינג אונדזער לאַגער, מיר גיין צפון צו די וואַסט ווינגערדז פון פרוכטבאַר קאַכעטי געגנט. וויינז פון די גרעסטע טיף און פּיוראַסט עראָומאַז - סעפּעראַווי, צינאַנדאַלי אָדער קינדזמאַראַולי - זענען געשאפן דאָ.
בשעת איר זענט אין קאַטשעטיאַ, איר זאָל באַזוכן קוואַרעלי, אַ שטאָט מיט די אָולדאַסט וויינעריז און אַ שטיין-פּוסט בונקער וואָס איז איצט געניצט צו קראָם ווייַן. דער טונעל איז לאָוקייטאַד וועגן 2 קילאמעטער צו די מערב פון די שטאָט און האט אַ קעסיידערדיק טעמפּעראַטור פון 14 ק - וואָס איז משמעות די ידעאַל טעמפּעראַטור פֿאַר סטאָרידזש ווייַן. מיר האָבן שוין יידענאַפייד אונדזער ווייַטער אָרט צו לאַגער - עס איז אַן אינזל אויף אַלאַזאַני, וואָס מיר פאָרן אַ טייַך.
איידער מיר קומען דאָרט, מיר דאַרפֿן צו זען אַ פּלאַץ מער - די מאַנאַסטערי פון נעקרעסי, געבויט אויף די פּיקטשעראַסק שיפּוע פון איינער פון די הויך קאַוקאַסאַז ריינדזשאַז, וווּ יעדער יאָר בעשאַס די סעודה פון נעק'רעסאָבאַ (7.11.) עס איז קאַסטאַמערי צו קרבן אַ פּיגלעט
עס איז צייט צו פאַרלאָזן אַ פרייַנדלעך - מיר גיין צו די בערג. הייַנט מיר נעמען אַ גרויס קריכן צו די 1880 עם הויך נ.פּ.ם. Omalo. דער וועג פֿון Alvani צו אַ דאָרף לאָוקייטאַד הויך אין די בערג איז בלויז וועגן 70 קילאמעטער, אָבער עס איז שווער און פול פון פּאַטכאָולז, אַזוי אַז פאָר קערפאַלי אַריבער עס נעמט וועגן 4 שעה, און דער שפּור דאַרף באשטימט אַ 4 × 4 פאָרמיטל. Omalo איז אַ סטאַרטינג פונט פֿאַר טרעקינג צו שאַטילי, עטלעכע טוץ קילאָמעטערס צו די מזרח.
די Alvani - Omalo וועג איז גערעכנט ווי איינער פון די מערסט געפערלעך אין דער וועלט. אָבער, דאָס קען נישט מיינען אַז איר נעמען דיין לעבן אין דיין הענט פֿאַר יעדער קילאָמעטער פון דער מאַרשרוט, כאָטש פֿאַר עטלעכע מענטשן די מיינונג פון די פֿענצטער קענען אַוואַדע כאַפּן די מדרגה פון אַדרענאַלאַן. עס איז אויך די העכסטן-פליסנדיק וועג אין די קאַוקאַסוס, און די אַבאַנאָ פּאַס (2950 עם אויבן ים שטאַפּל. עם) איז זייַן העכסטן פונט.
ווען איר נעמען דעם מאַרשרוט, עס איז וויכטיק צו דערפאַרונג 4 × 4, אַריבער באַרג טראַקס און האָבן אַ זייער גוט זינען פון ווייַטקייט און די גרייס פון דיין פאָרמיטל. די וועג איז שמאָל גענוג אַז ווען איר טרעפן אַ פאָרמיטל איר, איר מוזן פאָר רעכט צוזאמען דעם ברעג פון דער תהום.
אין אָמאַלאָ זיך, עס איז כּדאַי צו זען די פעסטונג דאָרט, און איר קענען קלייַבן צו יבערנאַכטיק אין די גאַסט הויז אָדער צו גיין אפילו העכער - צו דאַרטלאָ און פאַרברענגען די נאַכט אין די ווילד קעמפּינג. פֿון Omalo עס איז אַ פערד שטעג צו שאַטילאַ, יעדער יאָר מיר זענען געפרואווט צו פאָר עס מיט אונדזער קאַרס און יעדער יאָר מיר זאָגן, אפֿשר ווייַטער יאָר .. אין די ווינטער, די וועג איז טאָוטאַלי ימפּאַסאַבאַל.
פֿון צייט צו צייט ביי די וועג, איר קענען זען אַ קליין טשאַפּעל, אַ מאָנומענט צו דערמאָנען יענע וואָס האָבן דורכגעגאנגען די מאַרשרוט דורך דעם פאָרן. אויב איר בלייַבנ לעבן די פאָר ... און איר האָט נישט גענוג פון בערג נאָך, מאַזלדיק איר, נאָר פאָרויס איז אן אנדער באַרג קריכן - דאָס מאָל צו שאַטילי - אַ דאָרף לאָוקייטאַד אַ ביסל קילאָמעטערס מזרח פון אָמאַלאָ.
Szatili איז אַ יינציק מאָנומענט פון פאָלק קולטור. דעם געזונט-אפגעהיט פעסטונג דאָרף איז דייטיד אין די טיף מיטל עלטער (בערך 12 יאָרהונדערט).
די היסטארישן קאָמפּלעקס באשטייט פון וועגן 60 טאָווערס, פארבונדן מיט ווענט אָדער פּיערס. דער גאנצער פּלאַץ איז אַ סאָליד, גאָר ספּעקטאַקיאַלער פעסטונג, אויף די פֿיס פון וואָס עס איז אן אנדער אָרט צו לאַגער. שאַטילי, ווי מוטסאָ, איז אַ פּלאַץ וואָס איז נאָך נישט דיסקאַווערד דורך מאַסע טוריזם.
די וועג צו שאַטילאַ און צוריק נעמט צוויי טעג, אַזוי צאָפן (ריכטונג - צו שאַטילי) מיר קענען האַלטן ביי דזשאָמאַרדי ראַפטינג קאַמפּ, ווו געאָרגי נעמט אונדז פֿאַר אַ ראַפטינג דערפאַרונג אויף דעם טייך אַראַגווי. עס איז אַ ברירה פון ראַנז דאָ צו שוועריקייט 2+, און מאל 4 + ... עס איז עפּעס פֿאַר אַלעמען.
ווייַטערדיק אונדזער מאַרשרוט - מיר דיליבראַטלי ויסמיידן די קאַנדזשעסטאַד גרוזיאַן מלחמה וועג. דאָס איז די הויפּט מאַרשרוט וואָס קאַנעקץ די גרוזיניש הויפּטשטאָט טביליסי מיט די רוסישע שטאָט וולאַדיקאַוק. אין אַדישאַן צו הונדערטער פון קאַרס און בוסעס מיט טוריס צו זען קמינדאַ סאַמעבאַ און קאַזבעק טאַוערינג איבער איר, איר וואָלט אויך געפֿינען אָוווערלאָודיד טראַקס.
טראָץ דעם פאַקט אַז אויף אַ שטריקל פון 165 קילאמעטער פון דער גרוזיניש מלחמה וועג, עס זענען פילע ויסבליק פונקטן און ערטער צו בלייַבן, די צוויי ווייזט טאַקע ווערט צו באַזוכן די טרוסאָ וואַלי און די דזשוטע וואַלי.
ניט אָן סיבה, די טרוסאָ וואַלי איז גערעכנט ווי איינער פון די פּריטיאַסט וואַליז אין דזשאָרדזשאַ - הויך פּיקס, פילע מינעראַל ספּרינגס און אַ שיין טאָל מאַכן אַן גלייבן רושם אויף וויזאַטערז. דער וועג צו די טאָל איז שמאָל און באַמפּי, דרייווינג צוזאמען אַ העקל אין די דנאָ פון וואָס די טייך טערעק פלאָוז. די כאַרדשיפּס פון די וועג זענען ריוואָרדיד מיט די קוקן - די טאַוערינג פּיקס פון די בערג, מאַראַנץ און ווייַס טראַווערטינע, און אין די סוף פון די טאָל די פּיקטשעראַסלי לאָוקייטאַד חורבות פון דער זאַקאַגאָרי פעסטונג.
אן אנדער אַטראַקשאַן אויף אונדזער עקספּאַדישאַן מאַרשרוט מאַפּע איז ושגולי אין אויבערשטער סוואַנעטי. Ushguli איז אַ קאָמפּלעקס פון 4 דערפער Zhibiani, Chvibiani, Chazhashi און Murkmeli. די קאָמפּלעקס איז לאָוקייטאַד אין אַ הייך פון 2100 מעטער אויבן ים שטאַפּל אויף די ענגורי טייך, אויף די פֿיס פון שקאַראַ - די העכסטן באַרג אין דזשאָרדזשאַ. זייער אָפט די שטח איז באדעקט מיט שניי פֿאַר אַרויף צו אַ האַלב יאָר, און אין די צייט די וועג צו מעסטיאַ איז ימפּאַסאַבאַל.
בשעת רובֿ טראַוולערז קלייַבן צו באַקומען צו Ushgula אויף אַ גרינגער מאַרשרוט - פֿון Zugdidi און Mestia, מיר וועלן אַנשטאָט דער מאַרשרוט דורך Lentekhi ... אויף דעם וועג עס איז זיכער אַז עס וועט נישט זיין גרינג - ריווערס אין פלאַד, אַ ביסל בלאָטע, אַ שטיין, באַמפּי ראָודז, אַראָפאַנג קליימז און קיין טעלעפאָן קאַווערידזש. שיין, רעכט? און אויב איר לייג צו דעם פאַקט אַז שניי אָפט ליגט דאָרט ביז יולי, וואָס מער טאָן איר ווילט אין טערמינען פון אַ אַרויסרופן? אָן אַ לייַטיש 4 × 4 מיט אַ הויך סאַספּענשאַן, עס איז קיין פונט צו פאָרן אין דעם געגנט.
דער אויבערשטער סוואַנעט געגנט איז אַ יונעסקאָו וועלט העריטאַגע מאַפּע, און איז אַ ביישפּיל פון געזונט-פּרעסערוועד (דאַנק צו זיין לאַנג אפגעזונדערטקייט) באַרג דעקאָראַציע מיט מידייוואַל טאָווערס. אין דעם דאָרף טשאַזשאַשי, עס זענען מער ווי 40 פון זיי, געבויט צווישן די 9 טה און 12 טה סענטשעריז. אַמאָל די טאָווערס זענען געניצט ווי דיפענסיוו טאָווערס קעגן ינוויידערז, די רומז אויף דער ערד שטאָק זענען געוויינט ווי לעבעדיק געביטן, און אויף דער אויבערשטער שטאָק עס איז געווען אַ גראַנערי. די שטיין טאָווערס זענען אַ כאַראַקטעריסטיש עלעמענט פון דער לאַנדשאַפט פון אויבערשטער סוואַנעטיאַ און דערגרייכן אַ הייך פון אַרויף צו 20 מעטער.
Ushguli איז סעראַונדאַד דורך ליכט גרין מעדאָוז, און אין דער הינטערגרונט שטענדיק שיינט ווייַס שפּיץ פון שקאַרי. דער 5,000-יאָר-אַלט באַרג איז די העכסטן שפּיץ פון דזשאָרדזשאַ. אויב איר טאָמיד באַשליסן צו בלייבן אַ ביסל מער אין ושגולאַ, דאָס איז אַ גרויס באַזע פֿאַר טרעקינג אויף גליישערז. רייַזע-יאַזדע טרעקינג נעמט וועגן 10 שעה.
אַראָפּגיין - צו מעסטיאַ - אן אנדער שטאָט אויף אונדזער עקספּאַדישאַן מאַרשרוט, מיר טכילעס נאָכגיין די באַרג, גראַוואַל און אין די רעגן אַ שווער מוטנע און גליטשיק וועג, וואָס יווענטשאַוואַלי גיט וועג צו באַטאָנען און אַספאָלט. כאָטש Ushguli און Mestia זענען בלויז 45 קילאמעטער אַוועק, די פאָר וועט נעמען אונדז וועגן 3 שעה.
מעסטיאַ איז די הויפּטשטאָט פון סוואַנעטיאַ, אַ קליין שטאָט וואָס קוקט ווי - אין מינדסטער פון די אַרויס - אַ דייַטש אָדער שווייצער ריזאָרט. עס איז אַ אַעראָפּאָרט, אַ גוט האָטעל, קאַונטלאַס כאַסטאַלז און רעסטראַנץ.
די וועג פון מעסטיאַ צו זוגדידי, כאָטש מאַונטאַנאַס און וויינדינג, איז אַספאָלט. אויף דעם אָפּשניט, עס איז אַקשלי בלויז איין אַטראַקשאַן - די דזשוואַרי דאַם, אויף די ינגורי טייך (42.762417, 42.039227). לויט די גרוזיאַנס, דאָס איז די העכסטן אַרטש דאַם אין דער וועלט! געבויט אין די צייט פון די סאוועטן פארבאנד אויף דער איניציאטיוו פון כאַווער Chruszczów. נאָך בלויז עטלעכע יאָר פון אָפּעראַציע, עס פארקערט אויס אַז די דאַם איז אין אַ שלעכט צושטאַנד און אין געפאַר פון ומגליק, אַזוי עס האט צו זיין ריבילט. די הייך פון 271 מעטער מאכט אַן אַמייזינג רושם. נאָך די שניט איר קענען שווימען דאָרט - אָדער דינגען אַ שפּריץ נאַרטע אָדער פּאָנטאָן.
גיין ווייַטער אין דער ריכטונג פון באַטומי - אונדזער ווייַטער פונט אויף אונדזער מאַרשרוט - מיר גיין צו אַנאַקליאַ, ווו מיר וועלן לאַגער פֿאַר די ערשטער נאַכט אויף די ברעג פון די שווארצע ים. דאָס איז אַ גרויס קאַמפּסייץ, ספּעציעל יענע וואָס נעמען זייערע קינדער מיט זיך - אַנאַקליאַ האט די בלויז אַקוואַפּאַרק אויף די גרוזיניש ברעג.
מיר מאַכן אַן נאָך, זייער קורץ האַלטן וועגן אַ טוץ קילאָמעטערס פון באַטומי - סטאָפּפּינג בייַ די פיש מאַרק, ווו איר קענען קויפן פיש פון דיין ברירה געכאפט פון די ים. פּונקט אין צייט צו קאָכן עס אויף אַ אָוונט באַנפייער אויף דעם ברעג.
פֿאַר אונדזער ווייַטער יבערנאַכטיק סטייד, מיר האַלטן אין קאָבולעטטי - אַ סיסייד ריזאָרט - אויף דעם ברעג, אונטער די שאָטן פון עטלעכע ביימער. עס איז אַ פאָלקס אָרט ווו היגע טוריס אויך יבערנאַכטיק - עס ס יז ראַש, אָבער איר קענען טרעפן זייער טשיקאַווע מענטשן דאָ. אין יולי, דאָ איז אַ מוזיק פעסטיוואַל.
אין מיין מיינונג, איין טאָג איז גענוג צו זען רובֿ פון וואָס באַטומי האט צו פאָרשלאָגן - סייַדן איר ווי צו גיין יימלאַסלי, זיצן אין סיסייד פּאַבז אָדער ליגן אויף דעם ברעג סאַנביידינג. עטלעכע טינגז וואָס זענען אַוואַדע ווערט אַ קוק: די אַרגאָ קאַבלע מאַשין, די עלי און נינאָ סקולפּטור - 'אַ גרוזיניש אַזערביידזשאַני פּאָר, גיין צוזאמען די פּראָמענאַדע' און אויך מאַכן זיכער צו עסן אַ גוט 'Ajar khachaurii' אין איינער פון די פּאָרט פּאַבז. .
נאָך אַ ביסל שעה פון סייציינג מיר גיין ווידער די וועג - די אָפּטיילונג וועט נישט זיין גרינג, כאָטש די ערשטע קילאָמעטערס וועלן ויסקומען ווי עס. מיר וועלן נעמען די אַלטע מאַרשרוט ש 1 דורך כולאָ, די גאָדערדזי פאָרן אַלע די וועג צו אַטשאַלסיטשלע.
אין די אָנהייב מיר וועלן פאָרן צוזאמען אַ פייַן אַספאָלט וועג, וואָס איבער צייַט נעראָוינג מער און מער, ביז עס לעסאָף ווערט אַ גראַוואַל דרך. רובֿ טראַוולערז קלייַבן אַ גרינגער וועג, אָבער מיר וועלן נאָך גיין דעם וועג צו באַזוכן טימוראַ - אונדזער אַלט פרייַנד. מיר גאַט צו וויסן אים אַ ביסל יאָרן צוריק ווען מיר פאַרפאַלן אין דעם געגנט.
אין Khulo דרייען מיר רעכט און דורך די קליינטשיק דערפער פון Ajaria, ווו מיר נעמען אַוועק-וועג דורכוועג צו באַקומען צו Goderdzi. אין דעם שטח, יעדער יאָר איז אַ אַוועק-מיטינג מיט וואָס קאַרס פון דזשאָרדזשאַ, רוסלאַנד און טערקיי אָנטייל נעמען
נאָך די אָוווערקאַמינג די גאָרדערדזי פּאַס, מיר נאָך האָבן אַ לאַנג וועג צו גיין צו Achalcichle - אויף דעם וועג איר מוזן זיין אָפּגעהיט צו האַלטן אַן אויג אויס - אויף די לינקס זייַט ווען איר פאָר, איר וועט פאָרן Jova, אַ פייַן גרוזיניש וואָס לויפט אַ ראָודסייד באַר. אין אַדישאַן צו געשמאַק קרייזאַז, איר קענט אויך באַזוכן אַ געשמאַק ריין, פאַר-דיסטילד טשאַ-טשאַ - שטאַרק מאַשקע געמאכט פון ווייַנטרויבן. 😉
נאָך אַ ביסל שעה פון דרייווינג מיר ענדלעך דערגרייכן Varda - די דעסטיניישאַן פון אונדזער עקספּאַדישאַן. האַלטן זיכער צו האַלטן די ויסגאַנג פונט (41.379207, 43.287176), פֿון וואו איר קענען באַווונדערן די גאנצע פּאַנאָראַמאַ פון די שטיין שטאָט. Vardzia איז אַן אַבסאָלוט "מוזן זען" ווען איר אַרומפאָרן אַרום דזשאָרדזשאַ.
די שטיין שטאָט איז געגרינדעט אין די דרייַ פון די 12 און 13 סענטשעריז, טכילעס ווי אַ פעסטונג פֿאַר די אַרמיי, וואָס איז שפּעטער פארוואנדלען אין אַ מאַנאַסטערי.
די גאנצע קאָמפּלעקס איז לאָוקייטאַד אין אַ הייך פון 1300 עם אויבן ים שטאַפּל און איז ביוטאַפלי לאָוקייטאַד אויבן די שפּאַלט - טאָל פון די טייך מטקוואַטי. הײַנט האָבן זיך אָפּגעהיט בלויז בערך 250 צימערן, ווי אויך באזונדערע טיילן פון קאָרידארן, טונעלן און וואסער און קאנאליזאציע סיסטעמען. בעשאַס זיין כיידיי, ביז 60,000 מענטשן סטייד דאָרט אין דער זעלביקער צייט.
ווען איר קעמפּינג יבערנאַכטיק - עס איז בעסטער צו קלייַבן אַ גרויס פּאָליאַנע אויף די אנדערע זייַט פון דעם טייַך אָדער צו קעמפן לעבן די הייס קוואַל, וואָס איז לאָוקייטאַד 1.5 קילאמעטער פון די מאַנאַסטערי.
אויב מיר טראַכטן וועגן אונדזער צוריקקער מאַרשרוט, מיר האָבן צוויי מאַרשרוט אָפּציעס - איינער איז גרינג - אַספאָלט דורך באָרדזשאָמי פּאַרק אָדער די מער שווער מאַרשרוט דורך טאַבאַצקור נאַשאַנאַל פּאַרק און ... געוויינטלעך, מיר קלייַבן אָפּציע 2, מיר קענען באַזוכן באָרדזשאָמי אן אנדער מאָל.
אין טאַבאַצקורי מיר וועלן הנאה אַ ביסל גוטע אָפפראָאַד דרייווינג, מיר פאָרן אַרום דער אָזערע פֿון צפון און אַ טאַקע שווער מאַרשרוט פון באַקוריאַני צו מאַנגליסי, און אין די סוף, אַ גלייך אַספאָלט וועג צו טביליסי, ענדיקן אונדזער נסיעה.
טביליסי - די הויפּטשטאָט פון דזשאָרדזשאַ איז אויך כדאי צו זען. אָן צווייפל, דאָס איז איינער פון די מערסט טשיקאַווע שטעט וואָס איך האָבן די געלעגנהייט צו באַזוכן. אין די לעצטע יאָרן עס האט אַ פּלאַץ פון טשיינדזשד, אָבער עס האט ריטיינד זייַן יינציק כאַראַקטער.
אויב איר האָט צוויי נאָך טעג, עס איז ווערט צו באַזוכן די הויפּטשטאָט פון דזשאָרדזשאַ, טביליסי. די פאָקאַל פונט פון די שטאָט איז פרייהייט קוואדראט - וואָס איז אַ ריזיק ראָונדאַוט מיט אַ סטאַטוע פון סט דזשארזש, פּאַטראָן הייל פון דזשאָרדזשאַ, אין דער מיטן. גייען צוזאמען פּושקין סטריט, מיר קומען אַריבער די חורבות פון דער אַלט שטאָט און דער מאָנומענט פון די לייַכטטורעם היטער. אין מיין מיינונג - די שטאָט קוקט פיל בעסער נאָך טונקל ווען די לייץ ילומאַנייץ די בנינים און מאָנומענץ און דאָס קוקט טאַקע קיל.
אויף די וועג צוריק - מיר וועלן אַרייַן די שוועבל באַטס, וואָס זענען אַ לעגאַט פון די טערקיש באוווינער פון דער שטאָט און האָבן אַ מאַסאַזש. עס איז גאָרנישט מער רילאַקסינג, ספּעציעל נאָך די נויט פון אַ קימאַט חודש עקספּאַדישאַן ...


text:
כאשוין מורא געהאט כ'העל היינט נישט אניאגן די וועלטליכע אפדעיט, ס'העט זיין קורץ, באשפרינקלט מיט אלע מיינע קאנספיראציע טעאריעס
__________________
פליגער מיט הומאנאטערישע הילף פון איראן האט געלאנדעט אין אפגאניסטאן (וואס נאך אויסער הומאנאטערישע הילף??!!)
*
אין סיריע האבן די אפאזיציע קרעפטן אראפגעשאסן א רוסישער דראון (מיט אמעריקאנער הילף/וואפנס??)
- FBkqE4rXIAIg7SX.jpg (212.72 KiB) געזעהן 773 מאל
*
טערקיי: וואשינגטאן און מאסקעווע האבן נישט אויסגעפירט זייערע פארשפרעכונגען איבער דרום סיריע (קורדן), מיר וועלן טון וואס אימער זיך צו פארטיידיגן
*
סירישע אפאזיציע פירער: מיר בעטן די יו ען צו באהאנדלען די סירישע בירגער פונקט ווי אונזערע פאלעסטינער סרודער און אונז באוואכן פון רעגירונג בלעקמעיל....
*
א קאר באמבע האט פארוואנדעט א רעבעלן פירער אין סיריע
- FBkqE4rXIAIg7SX.jpg (129.06 KiB) געזעהן 773 מאל
*
2 איזראעלישע אטאקעס אין סיריע, איינס דערפון אויפן T-4 באזע וועלכע האט אומגעברענגט 4
*
אמעריקא: מיר בעטן און פאדערן פון לבנון פארצוזעצן מיט איר אויספארשונג אריין אינעם געפערליכן טרויעריגער ביירוט אויפרייס ביים פארט, מיר שטעלן זיך קעגן די רוק אויף די ריכטער, און מיר שטיצן יורדישע פרייהייט
*
ציפרוס פאליציי ארעסטירט א צווייטער פארדעכטיגטער אינעם פלאן צו אומברענגען איזראעליס
*
ארום 20 באשולדיגונגען אויף ליטע אין ווייאלעישאנס ביים גערניץ מיט בעלארוס
*
בעלארוס האט געמאלדן אז איינער וואס איז סובסקרייבט צו "עקסטרעמע און טעראריסטישע" טעלעגרעם טשענעלס וועלן באהאנדלט ווערן ווי טעראריסטישע מיטגלידער (שטייצעך אריינגערעכט סיי וועלכע טשענעל וואס שמעקט זיי נישט)
*
לויט די מענטשן רעכט ארגענעזאציע זענען פארהאן 805 פאליטישע ארעסטאנטן אין בעלארוס
*
פוטין האט אפגעהאלטן א סעריע מיליטערישע מיטונגען אין סאכי רוסלאנד
*
א רוסישער SU-25 האט זיך גערוקט פון קירגיסטאן קיין טאדשיקסטאן פאר טרענירונגען
*
אין ליכט פון אמעריקאנער באשולדיגונגען: פוטין לייקנט אז רוסלאנד נוצט ענערגיע אלץ וואפן (#האוואנא-סינדראם)
*
פוטין זאגט אז אוקריינע'ס גאזאלין פייפליינס זענען זייער שוואך און קענען יעדע מינוט אונטערברעכן, אלץ רעזולטאט וועט רוסלאנד אפשטעלן גאזאלין ליפערינגען קיין אייראפע, רוסלאנד איז גרייט אריין צו ליפערן קיין אייראפע וויפיל גאז עס פעלט אויס, אבער די איינציגסטע עצה דערצו איז די נארד-סטרים פייפליין
*
אין קאסאווע האט די פאליציי דורכגעפירט אן אפעראציע קעגן א שמוגל רינג אין א פיינטליכע געגנט באוואוינט מיט סערבן, די לאקאלע איינוואוינער האבן אויפגעשטעלט ראודבלאקס און האבן פראטעסטירט קעגן די פאליציי, די פאליציי האט רעאגירט מיטן אנצינדן די מלחמה סירענעס און זיי האבן אויך געשאסן, איינער פארוואונדעט פון קוילן, דשורנאליסטן באריכטן אז זיי זענען געדראעט געווארן צו פארלאזן דאס ארט, עס איז געווארן א קאמפלעטע כאאס, דער סערבישער פרעזידענט האט ארויסגעלייגט גאר א שארפע סטעיטמענט, און אזוי אויך כמעט יעדע פארטיי אין די וועלט האט ארויסגעלייגט סטעיטמענטס ע"ג סטעיטמענטס, כ'האב נישט קיין צייט עס צו דעקן יעצט געהעריג וועל איך עס איבערלאזן פאר אנדערע
*
אין מיאנמאר זענען 2 קינדער ערמארדעט געווארן דורך די כאנטא טרופן, מענטשן פראטעסטירן אין די גאסן, און אפאזיציע קרעפטן האבן ווידעראמאל געעפנט פייער אויף כונטא טרופן
*
איראקע וואלן
65 קורדן אין איראק אין א שטאט ביים גרעניץ מיט'ן אויטאנאמישער קורדישע ראיאן זענען ארעסטירט געווארן פארן "שטערן ארדענעונג" נאכן פייערן די געוינס פון קורדישע רעפרעזענטאטן אינעם קורדישער געגנט
די פאליציי האט באשולדיגט "אומאידענטיפיצירטע" פארשוינען אין אטאקירן די פאליציי קאנוואוי 2 טעג אין א צי
נאך א טעלעפאן רוף פון דער קורדישער פרעימער מיניסטער (פונעם איראקער אוטאנאמישער ראיאן) צו איראק'ס פרעימער מיניסטאר זענען אע ארעסטירטע קורדן באפרייט געווארן
היינט האט איראק אריין געשיקט טאנקען אינעם שטאט אנצוהאלטן ארדענונג
*
איראנער געשטיצטע רעבעלן האבן געשאסן א באליסטישע מיסיל אויף אן אויל רעפיינערי אין תימן
*
אין אוקריינע האט די פאליציי ארעסטירט 5 דראג דיעלערס און קאנסיפיקירט זייער סחורה


text:
יואל טייטלבוים
רבי יואל טייטלבוים (גערופן: ר' יואליש, י"ז טבת ה'תרמ"ז 1887- כ"ו אב ה'תשל"ט 1979) איז געווען דער גרינדער און פירער פון דעם סאטמארער חסידות. דער מחבר פון די ספרים "ויואל משה" און "דברי יואל". ברייט באקאנט מיט זיין שטייפע אפאזיציע צו ציוניזם און צו דער אגודת ישראל. האט ערפילט א צענטראלע שטעלע ביים צוריקשטעלן דעם חרדי'שן אידנטום צו איר פולער פראכט, נאכ'ן דורכגיין דעם ביטערן חורבן אייראפע.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ער איז געבוירן געווארן אין סיגוט, וואס איז דאן געווען באהערשט דורך די עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט רומעניע) י"ז טבת תרמ"ז צו זיין גרויסן פאטער רבי חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים זצ"ל בעל "קדושת יום טוב" און צו זיין מוטער מרת חנה, די טאכטער פון רבי יואל אשכנזי פון זלאטשוב.
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער יחוס פון די טייטלבוים משפחה ציעט זיך ביז דעם גרויסן רבי פון חסידים, ר' משה טייטלבוים זצ"ל פון איהעל באקאנט אלס דער "ישמח משה". דער ישמח משה האט געשטאמט פון פשעמישל, גאליציע, און איז ערשט געווען א מתנגד, שפעטער איז ער געווארן א חסיד און א תלמיד פון דעם חוזה פון לובלין אונטער דער השפעה פון זיין איידעם, ר' אריה לייביש ליפשיץ, דער אריה דבי עילאי. דער ישמח משה איז געווען באקאנט מיט געבן קמיע'ס וואס מ'האט דערמיט געזעהן גאר וואונדערליכע זאכן, אפי' די ארומיגע גוים האבן געוואוסט דערפון.
ווען דער ישמח משה איז נסתלק געווארן אום כ"ח תמוז ה'תר"א האבן זיינע קינדער נישט מצליח געווען אנצוהאלטן דאס רבנות אין איהעל צוליב דער ארטיגער שטארק מתנגדישער קהילה. זיין איינציגער זון ר' אלעזר ניסן טייטלבוים זצ"ל איז געווען א שטארק צוריקגעצויגענער און שארפער מענטש, נאכן זיין רב פאר א קורצער וויילע אין סיגעט האט ער צוליב שטרייטן מיט די קאסאווער חסידים זיך אריבערגעצויגן קיין דראהאביטש, די היים שטאט פון זיין פרוי מרת רוזא בלימא, די טאכטער פון ר' אהרן פון חאדאראוו (לעבן דראהאביטש), אין מזרח גאליציע, און פאקטיש ממלא מקום געווען זיין שווער, וואו ער איז געווען דארט רב ביז זיין פטירה שבת תשובה תרט"ו.
דער עלצטער זון פון ר' אלעזר ניסן איז געווען ר' יקותיאל יהודה טייטלבוים זצ"ל באקאנט אלס דער ייטב לב, ער איז געווען אן איידעם ביי ר' משה דוד אשכנזי ז"ל פון טאלטשאווע און שפעטער ארויף קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין צפת.
דער ייטב לב, נאכן זיין רב און פארשידענע קהילות אין אונגארן און אין גאליציע, איז ער אין יאר תרי"ח אויפגענומען געווארן אלס מרא דאתרא פון דער גרויסער שטאט סיגעט, וואו דאס רבנות איז אנגעהאלטן געווארן ביי זיינע קינדער און אייניקלעך ביזן חורבן אייראפע ביים צווייטן וועלט קריג.
נאך זיין הסתלקות אין יאר תרמ"ג האט ממלא מקום געווען דער צווייטער זון ר' חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים זצ"ל, דער מחבר ספר קדושת יום טוב.
דער קדושת יו"ט איז נסתלק געווארן כ"ט שבט ה'תרס"ד. ער האט איבערגעלאזט צוויי זין, דער בכור ר' חיים צבי טייטלבוים באקאנט אלס דער עצי חיים, ער האט ממלא מקום געווען דעם טאטען אלס רב אין סיגעט, ער איז געווען דער פאטער פון דעם צווייטער סאטמארער רבי דער ברך משה. דער יונגערער זון איז געווען ר' יואל.
זיינע יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ר' יואל איז אויפגעוואקסן ביי זיין פאטער אין סיגעט וואו ער האט געוואוינט ביז צו זיין חתונה. ער האט חתונה געהאט אין יאר תרס"ד, ממש פאר זיין פאטערס הסתלקות, מיט דער טאכטער פון רבי אברהם חיים הורוויץ ז"ל, דער פלאַנטשער רב, א ראפשיצער און דזשיקאווער אייניקל. אויך זענען זיי געווען קוזינען ווייל ר' אברהם חיים'ס פאטער ר' משה'לע ראזוואדאווער איז געווען איין איידעם ביים ייטב לב.
ער איז געזעסן געציילטע יארן אויף קעסט ביי זיין שווער אין ראדאמישל, פוילן, בעת'ן זיין אויף קעסט האט ער זיך אויך געדרייט ביים בעלזער רב רבי ישכר דוב רוקח זצ"ל און ער האט זיך געהאלטן פאר זיינס א חסיד. שפעטער איז ער צוריקגעפארן קיין אונגארן און זיך באזעצט אין דער שטאט סאטמאר אין זיבנבערגן, וואו ער האט געדאווענט אין זיין אייגענעם ביהמ"ד מיט א שיינע קבוצה חסידים.
ר' יואל האט געהאט פון זיין ערשטן זיווג דריי טעכטער, אלע דריי זענען ל"ע נאטורליך געשטארבן יונגערהייט קינדערלאז, נאך בײ זיין לעבן. נאך זייענדיג אין ארשעווע איז זיין יונגסטע טאכטער אסתר געשטארבן אומפארהייראט, און זי איז געווארן באערדיגט אין סאטמאר. די צווייטע טאכטער האט געהייראט ר' זלמן לייב טייטלבוים (דעם זון פון זיין ברודער דער „עצי חיים") דער לעצטער רב פון סיגעט פארן קריג. זי איז געשטארבן א יאר נאך איר חתונה ווען ר' יואל איז געווען קראלער רב, זי ליגט אין סיגעט. די עלסטע טאכטער חי' רויזא, האט געהייראט זיין שוועסטער זון, ר' ליפא מאיער (שפעטער טייטלבוים) רב פון סעמיהאלי, א זון פון ר' חנוך העניך דוב מאיער רב אין קערעצקי אן איידעם פונעם קדושת יו"ט, זי איז ל"ע געשטארבן אין יאר תשי"ד בעת זי האט געשוואנגערט[פֿעלט אַ מקור], זי ליגט אין טבריה.
אין יאר תרצ"ו איז ר' יואל געווארן אן אלמן, ווען זיין פרוי חוה איז געשטארבן פון א הארץ קראנקייט, זי ליגט אין סאטמאר. א יאר שפעטער האט ער געהייראט מרת אלטע פייגא שפירא ע"ה, א יונג ארעם מיידל א יתומה, פון טשענסטכאוו, פוילן. איר פאטער רבי אביגדור שפירא ז"ל, וואס האט שוין נישט געלעבט, איז געווען א חסידישער רב אין טשענסטכאוו, אן אייניקל פונעם שרף פון מאגלניצא (וואס איז געווען אן איידעם פון דעם מגיד פון קאזשניץ) און פון מאור ושמש. רבי יואל איז אריבערגעפארן קיין טשעבין לעבן קראקע, ווי די חתונה איז פארגעקומען, דער מסדר קידושין איז געווען הגאון דער טשעבינער רב. די רביצין אלטע פייגא האט קיינמאל געהאט קינדער, זי איז נפטר געווארן אין יאר תשס"א, און זי ליגט לעבן איר מאן אויפ'ן בית החיים אין קרית יואל.
זיין רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בעת ער האט געוואוינט און סאטמאר אלס אינגערמאן, נאך דער פטירה פון דעם סאטמארער רב רבי יהודה גרינוואלד, בעל "שבט מיהודה", איז געווען די רעדע אים אויפצונעמען פאר מרא דאתרא, אבער עס איז נישט געקומען לידי מעשה.[פֿעלט אַ מקור] נאך אפאר יאר זיצן אין סאטמאר האט ער אנגענומען זיין ערשטע רבנות פאסטן אין דער שטאט ארשעווע, א קליין שטעטל אין קארפאטארוס, לעבן מונקאטש, וואו ער האט אויך געפירט א ישיבה.
אין יאר תרע"ה ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן פון ארשעווע און געפליכטעט צוריק קיין סאטמאר וואו ער האט געוואוינט דארט 6 יאר ער האט געהאט דארט זיין אייגן ביהמ"ד וואס מען האט גערופן "דער ארשעווער ביהמ"ד" און פילע אידן פון סאטמאר האבן זיך באהאפטן צו איהם, אויך איז ער געווען שטארק נאענט מיטן ארטיגן רב ר' אליעזר דוד גרינוואלד, וואס האט אים שטארק געשעצט. אין יאר תרפ"א איז ער צוריקגעפארן קיין ארשעווע.
אין יאר תרפ"ד האט ער פארלאזט ארשעווע און אנגענומען דעם רבנות פאסטן און מיטגעברענגט זיין ישיבה אין דער שטארק חסידישער שטאט קראלי, זיבנבערגן, רומעניע, ביים גרעניץ פון אונגארן, ער האט ממלא מקום געווען הרב שאול בראך זצ"ל וואס איז דאן געווארן רב אין קאשוי (היינט סלאוואקיי). דארט אין קראלי האט זיך ר' יואל ערווארבן צו זיין איינע פון די גרעסטע חסידישע מנהיגים און אייראפע, פילע חסידישע אידן האבן אנגעהויבן זיך צו באהעפטן צו אים. ר' יואל האט שפעטער געזאגט אז זיינע בעסטע יארן איז געווען אין קראלע וואו ער האט געהאט א פארהעלטענמעסיג קליינע קהלה מיט מינימאלע שטערונגען און אין רוחניותדיגע ענינים האט מען נישט געדארפט קיין סאך טוען ווייל דער פריערדיגע רב האט אלס אוועקגעשטעלט ווי עס ברויך צו זיין און ער האט געקענט רואיג זיצן און דינען דעם אייבישטן.[פֿעלט אַ מקור]
און יאר תרפ"ח איז פלוצלינג נסתלק געווארן דער סאטמארער רב, ר' אליעזר דוד גרינוואלד, דער "קרן לדוד", און דאן איז ווידער ערוועקט געווארן די געדאנק פון אויפנעמען רבי יואל אלס ארטיגער רב, ר' יואל האט דארט געהאט פילע אנהענגער און חסידים, נאך געציילטע יארן פון צאנקערייען מיט די ארטיגע אשכנז'ישע איינוואוינער וואס זענען נישט געווען איינשטימיג צו זיין אויפנאמע, וואס דאס האט געפירט צו אפהאלטן צוויי מאל וואלן און צוויי דין תורות ווי ר' יואל האט אלס געזיגט, האט ר' יואל פארלאזט קראלי און אריבערגעקומען זיך באזעצן אין שטאט אין יאר ה'תרצ"ד, זעקס יאר נאכן הסתלקות פון לעצטן רב.
סאטמאר איז א גרויסער באוואוינטער צענטער שטאט ווי עס האבן געוואוינט טויזענטער פרומע אידן פון פארשידענע שיכטן און קרייזן. דארט אין סאטמאר האט ר' יואל געפירט א גרויסע ישיבה. ר' יואל איז געווען דארט רב ביז'ן חורבן אייראפע, ווען מ'האט אום חודש ניסן ה'תש"דקאנצעטרירט די סאטמארער אידן אין געטא, און זיי שפעטער ליקווידירט קיין אוישוויץ הי"ד.
ביים צווייטן וועלט קריג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בשעת דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער קודם פרובירט זיך צו אריבערשווערצן דעם רומענישן גרעניץ, וואס איז נישט געווען אונטער די דייטשע אקופאציע, ער מיט נאך א קליינע צאל אידן זענען אין גרויס געהיים געפארן פארשטעלט אין א רויטער קרייץ לאסטאויטא פון סאטמאר קיין קלויזענבורג, א וועג פון בערך 3-4 שעה, אנקומענדיג אהין און מיטן נאכט ביים גרעניץ האט זיך ארויסגעשטעלט אז דער איד וואס האט געדארפט אנצייגן די וועג אריבער דעם גרעניץ און פארהאנדלן מיט אן ארטיגן גוי וואס האט געוואוינט ביים גרעניץ, אט דער איד איז ארונטערגעבליבן און איז נישט מיטגעקומען, צוליב פרעמדע אידן וואס האבן זיך אריינגעשטיפט און מיטן די טימעלניש איז דער איד נישט מיטגעקומען, דער פירער פונעם טראק האט מיט רעגעניש זיי אלע אראפגעווארפן פונעם טראק שיצלאז אינמיטן דער פרייער גאס, ווי יעדער איז זיך צולאפן. די אלע אידן צוזאמען מיט רבי יואל האבן די געסטאפא געכאפט און ארעסטירט און דערנאך זיי אריינגעשיקט און דער קלויזענבורגער געטא.
נאכן זיצן אפאר וואכן אינעם קלויזענבורגער געטא, און די דייטשן האבן אנגהויבן צו דעפארטירן די קלויזענבורגער אידן קיין אוישוויץ, האבן זיינע חסידים איבער די וועלט אנגעהויבן צופארארבעטן איהם ווי אמשנעלסטן ארויסצוראטעווען איידער מ'דעפורטירט איהם, און מיט שווערע אינטערווענצן פון שוחד און שתדלנות איז געלונגען אריינצושטעלן איהם מיט זיין פרוי מרת אלטא פייגא און זיין גבאי ר' יוסף אשכנזי, און א ספעציעלע באן קיין בודאפעסט מיט בערך 2000 אידן וואס א געוויסער ציוניסטישער אקטיוויסט רודאלף קאסטנער מיטן היופט עס עס אדאלף אייכמאן האבן פארהאנדלט אפצוראטווען פאר שווערע געלטער, גאלד און צירונגען זיי צו ארויספירן קיין שווייץ.
כאטש ער (קאסטנער) האט נאר געוואלט ראטעווען אונגארישע ציוניסטן מיט דער באן, וואס איז געפארן אויף דער שווייץ, דאך האט ער מיט געלאזט אפאר רעליגיעזע אידן און צווישן זיי דער סאטמארער רבי רבי יואל פאר אסאך געלט וואס איז צאמגעשטעלט געווארן דורך זיינע חסידים און סימפאטיקער איבער דער וועלט.
אויפן וועג איז די באן פארדרייט געווארן דורך די דייטשן צו בערגן בעלזן וואו זי איז געבליבן פיר מאנאטן צוליבן אויסרייד אז מען האט נישט אויסגעצאלט די גאנצע צוגעזאגטע געלט, און עס האט 2 מאל געהייסן אז מ'פארקירעוועט דעם באן קיין אוישוויץ צו פארניכטונג, אבער נאך גאר אינטענסיווע פארהאנדלונגען און גרויסע געלטער וואס איז אפגעשיקט געווארן פון אמעריקע איז ר' יואל מיט די איבעריגע אידן אריבער קיין שווייץ אום כ"א כסלו תש"ה .
סאטמארער חסידים גלייבן אז די סיבה פארוואס קאסטנער האט אים מיטגענומען איז צוליב א חלום וואס קאסטנער'ס שווער האט געהאט וואס זיין מאמע קומט אים אין חלום אז אויב דער רבי וועט נישט זיין אויפן באן, וועט קיינער נישט איבערלעבן.
אין אמעריקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ער האט געוואוינט פאר א שטיק צייט נאך דער מלחמה אין ירושלים (פון אינמיטן יאר תש"ו ביז אינמיטן תש"ז) אוואו ער האט אויפגעשטעלט די סאטמארע מוסדות "יטב לב" וואס דאס האט אים אריינגעפירט אין שווערע חובות וואס ער האט נישט געהאט פון ווי צו באצאלן, דערפאר איז ער געווארן געצוואונגען אונטערצונעמען א רייזע קיין ניו יארק, אמעריקע, וואס איז פון אנפאנג געווען געפלאנט נאר אויף א קורצע צייט, בלויז צו דעקן די חובות, אבער אין די ענדע איז ער איבערגעצייגט געווארן דורך עטליכע חסידים זיך צו באזעצן דארט, דערפאר האט ער זיך דארט באזעצט אין איז געבליבן וואוינען אין ניו יארק. קודם האט ער זיך באזעצט אין דער איסט סייד געגנט און דערנאך אין וויליאמסבורג, וואו ער האט געגרינדעט די ברייט פארצווייגטע תורה אימפעריע וואס רופט זיך אונטערן נאמען "סאטמאר", וואס טוט אריינרעכענען: די קהילה קהל יטב לב (בתי מדרשים, מקוואות, בתי הוראה, מצה בעקעריי, בתי חיים און נאך) און די מוסדות וואס ווערט גערופן ישיבה תורה ויראה ובית רחל (תלמוד תורה פאר אינגלעך, ישיבות פאר אינגערע און עלטערע בחורים, בית חינוך לבנות, זומער קעמפ'ס). ווי אויך די "התאחדות הרבנים", און מערערע מוסדות צדקה וחסד, וואס זענען צעשפרייט געווארן איבער דער גאנצער וועלט.
דער רבי זי"ע איז אויך געווען דער גאב"ד עדה החרדית אין ירושלים עיה"ק ת"ו. סוף ימיו האט דער רבי געגרינדעט דאס שטעטל "קרית יואל," אין ניו יארק לשמו ולזכרו, און דארט איז ער אויך נסתלק געווארן לחיי העולם הבא ביום כ"ו אב תשל"ט, ושם מנ"כ.
נאך דער פטירה פון הרב זעליג ראובן בענגיס ז"ל ירושלימער רב אין יאר ה'תש"ח האט אים די עדה החרדית אויפגענומען אלס רב פון ירושלים און ער האט אנגעהאלטן דעם טיטל ביז זיין פטירה, אבער ער איז דאך געבליבן וואוינען אין אמעריקע פון ווי זיין גרויסער השפעה האט געטון דערגרייכן ביז קיין ארץ ישראל, און בלויז עטליכע מאל האט ער באזוכט אין ארץ ישראל.
עס איז אנגענומען ביי א סאך נייטראלע אבזעווירער, אז דעם סאטמערער רב אינאיינעם מיט רבי אהרן קאטלער קומט בעיקר צו פארדאנקען פארן אויפשטעלן יודישקייט אין אמעריקא. אין די ערשטע יארן פלעגן די מאדערנע יודן אנרופן איינעם וואס איז א פרומער אזוי אין דער אלטער היים - "א סאטמארער".
ער איז אויך געווען א גאון עולם אין א קדוש ישראל ווי טויזנטער אידן זענען געהאלפען געווארן מיט ישועות ביי אים אין ער האט זיך ערווארבן דעם טיטל "צדיק הדור".
אויך האט ער אינאיינעם מיט זיין רביצין מרת אלטע פייגא געגרינדעט אסאך וואוילטעטיגע ארגאניזאציעס ווי ביקור חולים, רב טוב, און קרן הצלה.
אין די שפעטע יארן פון זיין לעבן האט ער געגרינדעט דאס פרומע שטעטל קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק. וואו ער איז געווען דער ערשטער באגראבן צו ווערן אינעם ארטיגן בית עולם.
ביי זיין לויה האבן זיך באטייליגט איבער 100,000 באגלייטער.
זיין השקפה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
רבי יואל טייטלבוים האט זיך געשטעלט כמעט איינער אליין צו קעמפן קעגן די עוקרי הדת, מינים ואפיקורסים, וואס לויט זיין מיינונג האבן גענומען א אידישע ממשלה פאר ביאת המשיח, און דער רבי האט לוחם געווען קעגן אנטיילנעמען אין זייער רעגירונג אין ארץ ישראל, קעגן גיין צו די בחירות צו זייער שלטון הכופרים, קעגן אלע זייערע ביטערע גזירות נגד הדת, קעגן זיך פרייען מיט זייערע נצחונות און קעגן נעמען געלט פון זייער קאסע. זיין קאמף, וואס ער האט גע'חזר'ט אין זיינע הונדערטער תורה'ס, זענען שפעטער געדרוקט געווארן אין די ספרים דברי יואל, ויואל משה, על הגאולה ועל התמורה און טיב לבב.
וואס צדיקים האבן געהאלטן אויף אים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
כ"ק אדמו"ר רבי יאנקעלע מפשעווארסק זצ"ל האט געזאגט בשם זיין שווער רבי איציקל זצ"ל: "אין אונזער דור איז נישטא נאך איינער וואס זאל זיך אזוי מבזה זיין פאר כבוד שמים ווי דער סאטמארער רב!" (שיח זקנים ח"ג עמ' קכ"ה).
דער ווינער רב הגאון ר' עזריאל יהודה לעבאוויטש ז"ל איז אמאל געקומען יו"ט באזוכן דעם רבין זי"ע, ער האט מסביר געווען אז דער גדול הדור האט א דין ווי דער רבי מובהק און חז"ל זאגן אז חייב אדם להקביל פני רבו ברגל, האט אים דער רבי געפרעגט פון וואנעט נעמסטו דאס אז איך בין דער גדול הדור? האט ער אים געענטפערט: איך האב באקומען הורמנה פונעם הייליגן לבושי מרדכי ממאד ז"ל און איך פסק'ן אזוי.. (זקינך ויאמרו לך)
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אויסער די פילע ספרים וואס מען האט ארויסגעגעבן פון תורות וואס דער רבי האט געזאגט, איז פארהאן פילצאליגע ספרים פון ליקוטים און ביאורים אויף די חידושים און מנהגים פון רבין.
פאלגענד איז א טייל:
- אגדות מהרי"ט
- דברי יואל על התורה [ח' כרכים]
- דברי יואל על התורה מהדורא תניינא [על סדר במדבר-דברים]
- דברי יואל על המועדים [ח' כרכים]
- דברי יואל על הש"ס
- הגדה של פסח דברי יואל עם מנהגים
- הגדה של פסח מהר"י ט"ב
- ויואל משה
- חידושי סוגיות
- חידושי תורה במסיבות
- חידושי תורה תשט"ז [ב"כ]
- מחזור דברי יואל
- מתורתו של רבינו
- קונטרס על הגאולה ועל התמורה
- קונטרס שלש תשובות על עניני שמיטה
- שו"ת דברי יואל [ב"כ]
און פיל נאך.
פאר מער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- ביאגראפישע
- שמואל שלמה טעללער-יצחק מיטטעלמאן, א שבת ביים רבי'ן, א פורים ביים רבי'ן, א טאג ביים רבי'ן, מבצר תורה ויראה,
- שלמה יעקב געלבמאן, מושיען של ישראל: תולדות רבינו הקדוש מסאטמאר, אכט בענדער, קרית יואל 1990
- יוסף שיינבערגער, עולמות שחרבו, ירושלים תשמ"א
- אלימלך עוזר בודק, ספר תפארת יואל (ארבעה חלקים), ניו יארק, 1993
- אברהם פוקס, האדמו"ר מסאטמאר, ירושלים תש"מ
- אהרן סורסקי, מרביצי תורה מעולם החסידות, חלק ח, בני ברק, תשמ"ט, עמ' רנג-רעד
- מנחם קרן-קרץ, ר' יואל טייטלבוים - הרבי מסאטמאר (1979-1887): ביאגראפיע, עבודת דוקטור, תל אביב, תשע"ג 2013
- אביר הרועים, איבער זיינע קשרים מיט רבני ואדמו"רי אמעריקע, מכון "מושיען של ישראל", תשע"ד
- נפלאות מהרי"ט, עובדות וסיפורים אודות מהר"י ט"ב זצוק"ל. אין אידיש. יצא לאור על ידי "תלמידים פון כ"ק מרן אדמו"ר זצוק"ל", קריית יואל ה'תשמ"ב
- אויף זיין השקפה
- יצחק קראוס, שלוש השבועות כיסוד למשנתו האנטי-ציונית של ר' יואל טייטלבוים, באלטימאר, 1990
- דוד סורוצקין, "בנין ארץ של מטה וחורבן ארץ של מעלה: הרבי מסאטמאר והאסכולה האורתודוקסית הרדיקאלית", בתוך: אביעזר רביצקי (עורך), ארץ-ישראל בהגות היהודית במאה העשרים, יד בן צבי, 2004
- יצחק קראוס, "יהדות וציונות – שניים שלא ילכו יחדיו, משנתו הרדיקלית של ר' יואל טייטלבוים – האדמו"ר מסאטמר", בתוך: יוסף גורני ושלום רצבי (עורכים), הציונות: מאסף לתולדות התנועה הציונית והישוב היהודי בארץ ישראל, גיליון כב, אוניברסיטת תל אביב, 2000, עמ' 30–67
- עודד שכטר, לשונם הטמא שקראוהו עברית, כתב העת "מטעם", חוברת 2, אפריל 2005
- חנוך בן פזי, "על האנטי-אוניברסליות של "הרעיון הציוני" – נקודת המבט הסאטמרית של הרב יואל טייטלבוים", החינוך וסביבו כ"ט (2007), עמ' 291–304
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- טראנסילוואנישע יודישע צייטונג, כ"ז סיון ה'תרצ"ה.
- א קליפ פון סאטמאר רב ביי זיין יום הצלה כ"א כסלו
- א קליפ ביים אנקומען קיין ארץ ישראל תשכ"ה
- די פטירה באריכטעט אין "ניו יארק טיימס"
- ילקוט השבעתי אתכם, רבי יואל טייטלבוים
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די לוי' באריכטעט אינעם ניו יארק טיימס


text:
נערוון סיסטעם
די נערוון סיסטעם אין א בעל חי קאארדאנירט די אקטיוויטעטן פון די מוסקלען, פאסט אויף איבער די גלידער, קאנטראלירט און שטעלט אפ די חושים צו שפירן, און אקטיוויזירט די אקטען, פראמיניטע אנטייל נעמער אין דעם זענען די ניוראנען און די נערוון. אויסער די שוואמען, האבן אלע בעלי חיים א נערוון סיסטעם.
אין דער נערוון סיסטעם באקומט די חוש-סיסטעם אינפארמאציע וועגן סטימולן אין דער סביבה. די אינפארמאציע ווערט געניצט צו קאנטראלירן די אויפֿפֿיר. די נערוון סיסטעם קען רעאגירן צו א סטימול אין 1/100 פון א סעקונדע.
די נערוון סיסטעם איז פאראנטווארטלעך אויף דער מוסקלען סיסטעם און אזוי הערשט אויף די מעגלעכקייטן פון דעם קערפער'ס באוועגן.
דער מוח און דער חוט השדרה זענען די צענטראלע נערוון סיסטעם.


text:
די ביבל קלאר וואָרנז אַז איינער פון די לעצטע צייכנס פֿאַר די קומענדיק פון יאָשקע משיח איז אַז גאָט איז שאַקינג אונדזער לאַנד. נאָוואַדייַס, רובֿ צו די רגע קומען שוין אָנגעפילט, אָדער פילז. די גיכקייַט פון פאַרברעכן און מרידה קעגן גאָט ריטשאַז זייַן קלימאַקס. דראַמאַטיקאַללי ינקריסינג די נומער פון נאטור דיזאַסטערז - ערטקווייקס, צונאַמיס, פלאַדז און וואַלקאַניק יראַפּשאַנז, וואָרנד אַז די אַפּראָוטשינג פולפילמאַנט פון דעם צייכן. די אָפט היגע דיזאַסטערז צו וואָרענען אונדז וואָס וועט פאָרקומען איבער די וועלט און האָבן אונדז ברענגען עס צוריק צו דער אמת גאָט פון ישראל.
יואל 2.12 - און אַזוי אַפֿילו איצט, סאַיטה די האר, קריק צו מיר מיט אַלע דיין האַרץ, מיט פאסטן, געוויין און טרויער! צערייַסן אייערע הערצער, ניט זייער טירעס צו דעם האר אייער גאָט, קריק, איז נאָך גנעדיק און קאַמפּאַשאַנאַט, גאָר געדולדיק, זייער פרייַנדלעך און ווער ריפריינז פון שלעכטס.
1 ביבל ווערסעס גערעדט פון די ימפּענדינג קאַטאַסטראָפע
2 עקססערפּץ פון די פּראַפעטיק שריפטן פון למשל ווייַסן
3 די ווארענונג סיגנאַל פֿאַר געטרייַ מענטשן
ישעיה 13,11-13 - שטראָפן די וועלט פֿאַר זייַן קריימז, אַלע די ווילאַנז פֿאַר זייער זינד. מיט שטאָלץ בוילד העמד דעריבער איך וועל פאַרנוצן, גרויזאַם פּלאָגן כיובראַס. גרונט אַז מענטש וועט רערער ווי גאָלד, די גאָלד וועט אָפירסק שטאַרביק. דאס איז ווייַל זיי שאָקלען דעם הימל און די ערד מאָוועס אין די יסודות דיקליים האר פון האָסץ אין דעם טאָג, ווען זייַן כּעס פלאַרעס אַרויף.
ישעיה 24,4-5 - ערד פיידז, זאגט די וועלט פיידז ויסגעמאַטערט, דיפּליטיד און די קרעם פון דעם לאַנד. די ערד איז דעפילעד דורך זייַן ינכאַבאַטאַנץ, ווי עס קראָסט די געזעצן, און איגנאָרירט די פּראַוויזשאַנז פון די ייביק בונד. אַז ס מחמת אַ קללה דיוואַוערז די ערד און זייַן מענטשן פּיקאַ, ינכאַבאַטאַנץ פון דער ערד פאַרשווינדן, רימיינינג בלויז אַ ביסל.
ישעיה 24,18-20 - עפענען די פֿענצטער פון הימל, דער ערד וועט טרייסלען די יסודות זענען: די ערד איז ברייקינג, ברייקינג אַרויף, די מדינה איז קאַלאַפּסינג, קאַלאַפּסינג צו די פלאָר איז שאַקינג, שאַקינג! ערד איז ספּיננינג, ספּיננינג ווי אַ שיקער, ווי שאַקינג די הוט דורך שטורעם. איר שולד אין איר שווער היץ, קראַשיז, און איז אויפגעשטאנען.
לוקע 21,26-28 - מענטשן זענען דייינג פון שרעק אין אַנטיסאַפּיישאַן פון וואָס איז צו קומען אין דער וועלט, מחמת די כוחות פון דער הימל וועט זייַן שאַקען. און זען די זון פון מענטשן קומען אין אַ וואָלקן מיט מאַכט און גרויס כבוד. ווען עס אַלע סטאַרץ צו פּאַסירן, אַפּרייט און אַרויסרופן דיין קעפ מחמת אייער גאולה איז לעבן! "
מארק 13,24-26 - "אין די טעג נאָך אַז טריביאַליישאַן, די זון וועט זייַן פארפינצטערט און די לבנה וועט ניט געבן ליכט, די שטערן וועלן פאַלן פון דעם הימל און די כוחות פון דער הימל וועט זייַן שאַקען." און זען די זון פון מענטשן קומען אין וואלקנס מיט גרויס מאַכט און כבוד.
יואל 2.10 - איידער זיי די ערד שייקס און דער הימל וועט ציטערן, דער זון פארפינצטערט און די לבנה און שטערן שייַנען דיסאַפּירז.
יואל 4,15-16 - די זון און לבנה זענען פארפינצטערט און די שטערן שייַנען דיסאַפּירז. דער האר וועט ברום פון ציון, דעם דונער פון ירושלים - הימל און ערד וועלן ציטערן! דער האר איז אַ אָפּדאַך פֿאַר זייַן פאלק, די קינדער פון ישראל וועט זייַן שטאַרקייט.
ישעיה 26.20 - "גיי, מיין פאלק, צו זייער רומז, פאַרמאַכן די טיר. הידע אין די ביסל מאָמענט איידער עס ענדערונגען זייַן כּעס. אט - די האר בלעטער זייַן וווינונג צו שטראָפן די שולדיק ינכאַבאַטאַנץ פון דער מדינה. לאַנד ריווילז איר צו אָפּדאַך בלוט צו האַלטן קאַווערינג אַרויף איר געהרגעט.
סאַם 46,2-3 - גאָט איז אונדזער אָפּדאַך און שטאַרקייט, העלפֿן אין נויט איז נאָך פאָרשטעלן. דעריבער מיר טאָן ניט זאָרג, אַפֿילו אויב די מדינה דורכפֿאַל און די בערג קראַמבאַלינג אין דעם ים, אַפֿילו אויב זייַן טומאַלטשואַס ראָרינג כוואליעס און די בערג זענען קראַמבאַלינג אונטער די אָנסלאָט!
2 עקססערפּץ פון די פּראַפעטיק שריפטן פון עללען דזשי ווייַסן
איידער די זון פון מענטש איז אנטפלעקט צו די הימלישע וואלקנס, אַלץ אין נאַטור וועט זייַן שאַקען. בליץ פון דעם הימל מערדזשיז מיט די פֿייַער אויף דער ערד און פאַרשאַפן די בערג וועט זייַן ווי אַ אויוון און פּאָרינג ריווערס פון לאַוואַ אויף די דערפער און שטעט. די מאָולטאַן שטיין וועט לויפן אַראָפּ אין די וואַסער, קאָזינג די בוילינג וואַסער וועט אַרויסוואַרפן ראַקס און באָדן. זאָל עס זייַן אַ גרויס ערדציטערניש, און פילע מענטשן פאַרלירן זייער לעבן. (7 דער זיבעטער-טאָג אַדווענטיסט ביבל קאָממענטאַרי 946, 1907).
סיטי פון גאָט וועט זייַן וויזיטיד דורך די קאָרץ.
עס איז בייַ די צייַט ווען גרויס שטעט וועט זייַן וויזיטיד דורך אָרדעאַל. אין אַ קליינע וויילע צו קומען צו דעם שטאָט אַ געפערלעך קלאַפּ. ניט קיין ענין ווי גרויס און שטאַרק וועט פון זייער בנינים, כאָטש אַ גרויס נומער פון פֿייַער וניץ וועט זייַן דיפּלויד, ווען גאָט טאַטשיז די בנינים, אין אַ ביסל מינוט אָדער שעה וועט זייַן אין חורבות. ונהאָלי פון דעם וועלט צו זייַן סוועפּט בעזעם פון אומקום. די דיזאַסטערז וואָס פּלאָגן הייַנט פֿאַר גרויס בנינים און גרויס סעקשאַנז פון שטעט, גאָט באווייזט אונדז וואָס קומט צו דער גאנצער וועלט. - (7 טעסטימאָניעס פֿאַר דער קהילה 82, 83).
איך איז געווען געבעטן צו פאָרלייגן אַ ווארענונג אַז פילע שטעט פאַרטאָג אין טרעספּאַססעס און זינד זענען חרובֿ דורך הויך-מדרגה ערטקווייקס, פלאַדז און פֿייַער. די וועלט וועט זייַן וואָרנד אַז עס איז גאָט וואס האט אנטפלעקט זייַן מאכט. זייַן ומזעיק קאַמף אַלאַוז אומקום און טויט. אין קיין טורנינג אַלע די אַקיומיאַלייטיד עשירות ... (מס 1935 1906)
זיי קומען אומגעריכטערהייט געפערלעך ומגליק און קאַטאַסטראָפע וועט נאָכגיין איינער נאָך דעם אנדערן. אויב איר פאָלגן גאָט ס וואָרנינגז, אויב די קהילה וועט צוריקקומען צו די דרך פון געהארכזאמקייט, דאַן די צייַט פארבראכט אויף דער דיסטרויער ס האַנט. אויב איך גיין סידוסינג מענטשן אָבער אויך זייער דרכים דיספּראַיסע גאָט ס קאַמאַנדז, און פּראָוקליימינג אנדערן ליגן, גאָט סענדז זיי צו די ומגליק וואָס איז אַווייקאַנד. (מס 1935 1906)
האר צעשטערן אין איין מאָמענט אַלע טראַנסגרעססאָרס, אַפֿילו אַלע די אומות אינאיינעם. עס וועט באַשטראָפן די שטאָט און די ערטער ווו מענטשן אַרויסגעבן צו די אָונערשיפּ פון סאַטאַניק פאָרסעס. די שטעט פון די אומות וועט זייַן באהאנדלט פעסט, אָבער ניט נאָך וויזיטיד די מערסט הויך גאָט, טאָן ניט שטימען, ווייַל זיי נאָך געפֿינען אַ ביסל נשמות וואס זענען אפגעשיידט פון די דילוזשאַנז פון דעם שונא, זיי וועט תשובה טאן און זיך אומקערן, בשעת די אנדערע סעקטאָר וועט זייַן מיינטיינד ביז דעם טאָג פון גרימצארן פון גאָט. (עוואַנגעליסם, 27, 1906)
איך געזען די שיין בנינים פאַללינג אַראָפּ אַ ריזיק פייערבאָל, וואָס איז חרובֿ אין אַ מאָמענט. איך געהערט עמעצער זאָגן: "מיר געוואוסט אַז גאָט ס קאָרץ קומען צו דעם ערד, אָבער מיר האבן ניט וויסן זיי קומען אַזוי באַלד." עטלעכע באַזאָרגט קול געזאגט: "איר ווייסט עס. פארוואס האט ניט איר זאָגן אונדז? מיר האבן ניט וויסן." (9 טעסטימאָניעס פֿאַר דער קהילה אין 1928, 1909).
פאר מיין אויגן שיפטיד סצענע אַז געמאכט מיר גאָר פּאַוערפלי רירנדיק. פון די Windows פון רומז, איך געזען אַ געפערלעך פֿייַער. גרויס באַללס פון פֿייַער געפאלן אויף די דאַך און אַ פֿייַער געפֿירט דורך די פייערבאָלז זענען יקספּאַנדינג אין אַלע אינסטרוקציעס. די פֿייַער קען ניט זייַן יקסטינגגווישט. כל פלערד און פילע ערטער זענען גאָר חרובֿ. עס איז ניט מעגלעך צו באַשרייַבן די פּאַניק מורא וואָס האָט פאַרמעגן פון מענטשן. (בריוו 278, 1906)
בייַ די צייַט ווען גרויס שטעט וועט זייַן סוועפּט פון די ייבערפלאַך פון דער ערד. יעדער זאָל זייַן וואָרנד אַז די טריאַלס קומען. (עוואַנגעליסם, 29, 1910).
ווען איך געווען אין לאָמאַ לינדאַ, קאַליפאָרניאַ, אויף אפריל 16, 1906, האט געוויזן מיר אַ ווונדערלעך בילד. בעת די נאַכט זעאונג איך איז געשטאנען אויף הויך ערד פון וואָס איך קען זען הייזער וואָס זענען געווען שאַטערד דורך דער ווינט ווי די שטעקן. גרויס און קליין בנינים געפאלן צו דער ערד, פאַרווייַלונג סענטערס, קינאָס, האטעלן און הייזער זענען שאַטערד דורך די רייכע און דיסינטאַגרייטיד. פילע מענטשן פארלוירן זייער לעבן און די לופט איז געווען אָנגעפילט מיט סקרימז פון ינדזשערד און טעראַפייד מענטשן.
מלאכים מאַנדאַט דורך גאָט צו פירן אויס דעם אומקום, זענען ינוואַלווד אין דער אַרבעט. מען שעפּן און בנינים אַזוי דורכ ונ דורך קאַנסטראַקטיד, אויף וואָס מען מיינונג ווי אַ קלאָר געפאַר צו ווער עס יז, פּלוצלינג די הויפן פון בויברעך. ינ ערגעצ ניט געווען דער זיכערהייַט. עס סימד אַז גאָט ס געדולד איז ויסגעמאַטערט און האט קומען דזשודגעמענט טאָג.
כאָטש וואָס איך האב געזען איז געווען שרעקלעך, אָבער וואָס מיט די שייַכות גערירט מיר רובֿ וויוואַדלי. מלאך, וואס איז געשטאנען ביי מיין זייַט, ער האט געזאגט אַז גאָט ס הערשער רעגירונג און די הייליקייַט פון זיין תורה דארף זייַן אנטפלעקט צו יענע וואס פּערסיסטאַנטלי אָפּזאָגן צו פאָלגן דעם מלך פון מלכים. די וואס אויסדערוויילט צו בלייַבן ונבעליעווערס, מוזן זייַן גערופן גנעדיק קאָרץ אַז עס איז מעגלעך צו זייַן וואָקען זיך צו פאַרשטיין זייַן זינדיק ופפיר. (9 טעסטימאָניעס פֿאַר דער קהילה 1992-1993)
איך ווינטשן איר גאָט ס מענטשן ריאַלייזד די אַפּראָוטשינג צעשטערונג פון טויזנטער פון שטעט, וואָס זענען כּמעט גאָר קאַמיטאַד יידאַלאַטרי. - (איבערבליק און העראַלד, 9 10 1903)
א שטורעם איז קומענדיק און מיר מוזן גרייטן פֿאַר די באַפאַלן פֿאַר גאָט אין תשובה, אמונה אין אונדזער האר יאָשקע המשיח. דער האר וועט אויפשטיין צו שאָקלען טעראַבלי לענדער. מיר זען פראבלעמען אויף אַלע זייטן. טויזנטער פון שיפּס דערטרינקען אין די דעפּטס פון די סיז. נאַוואַל פאָרסעס פאַרמאַכן אַראָפּ און וועט זייַן מקריב מיליאַנז פון מענטש לעבט. אומגעריכטערהייט, זיי פֿייַער, און קיין מענטש מי איז ניט ביכולת צו באַקומען אונטער קאָנטראָל. די קולאַסט בנין אין דער וועלט וועט זייַן חרובֿ אין די פלאַמעס. רעלס אַקסידענץ ביסט נאָך אָפט. קאָנפוסיאָנס, דיזאַסטערז און פאַטאַל אַקסידענץ פאַלן אָן ווארענונג אויף דער הויפּט אַריבערפירן אַרטעריעס. דער סוף איז נאָענט, די צייַט די פּרובירן איז קומענדיק צו אַ נאָענט. זאל אונדז זוכן די האר ביז זיי קענען ווערן געפונען, רופן אויף אים בעת ער איז לעבן! (אַרטיקלען צו יאַנג מען 1989-1990, 1800)
נאָך נעמען צייַט צו וואוינען אויף דער ערד פילז די טעפּל פון זייַן יניקוויטיעס, און דעריבער אַווייקאַנז דער גרימצארן פון גאָט, אַז אַזוי לאַנג נאַפּינג. די לענדער פון דער וועלט וועט טרינקען אַ גלעזל פון ריין כּעס. (4 טעסטימאָניעס פֿאַר דער קהילה 363, 1863).
דאס אַוויירע האט דערגרייכט זייַן לימאַץ. צעמישונג פילז די וועלט, און באַלד מען וועט יבערראַשן אַ גרויס גרויל. דער סוף איז זייער לעבן. מיר, וואס קענען דעם אמת, מיר זאָל גרייטן פֿאַר וואָס וועט באַלד קומען אין דער וועלט ווי אַ געפערלעך יבערראַשן. (8 טעסטימאָניעס פֿאַר די קהילה, 1904).
קומט אַ צייַט ווען מענטשן אין זייער גאַדלעס און אָפּנאַר צו דערגרייכן אַזאַ אַ הייך, אַז דער האר וועט ניט לאָזן זיי גיין און זיי געפֿינען אַז די האר געדולד האט זייַן לימאַץ. (9 טעסטימאָניעס פֿאַר די קהילה, 1909).
עס איז אַ שוועל אויסער וואָס די קאָרץ פון דעם האר קענען מער ניט זייַן פּאָוסטפּאָונד. (קינדס און נביאים, 275, 417, 1914).
באַלד דאָרט וועט זייַן גרויס ענדערונגען אין די וועלט און פאַרגאַנגענהייַט געשעענישן וועט פאַלן פעסט. (9 טעסטימאָניעס פֿאַר דער קהילה 11)
עס איז יקערדיק אַז הייַנט די מענטשן פון גאָט טאָוטאַלי געגעבן זייער הערצער צו גאָט, מחמת דער סוף פון אַלע זאכן איז נאָענט. די מענטשן פון גאָט צו קאָנקווער דיין מיינונג און זייַן אָפּרופיק צו דעם וועט פון גאָט, בעעמעס דיזייערינג צו טאָן וואָס גאָט האט אים. דאס איז - צו וואָרענען רעזידאַנץ פון שטעט פֿאַר קומען פאַרמישפּעטן. (איבערבליק און העראַלד, 25.1, 1912)
3 ווארענונג וואונדער צו אַנטלויפן
פונקט ווי איז געווען די סידזש פון ירושלים, ייִדיש קריסטן, רוימער אַרמיז סיגנאַל צו לויפן, אַזוי פֿאַר אונדז צו זייַן פלינק ווען ער אַפּראָופּריייץ טייל פון די יו. עס. מאַכט צו דורכפירן די געזעץ פון פּייפּאַל קאַנסאַקריישאַן פון מנוחה. און עס ס צייַט צו פאַרלאָזן די גרויס שטעט, פּריפּעראַטאָרי צו ליווינג די סמאָלער אָנעס אין די אַוטלייינג היימען אין ווייַט געביטן צווישן בערג. (5 טעסטימאָניעס פֿאַר דער קהילה 464, 465, 1885)
פרי זונטיק געזעץ וועט זייַן ענפאָרסט און מענטשן אין ינפלוענטשאַל שטעלעס וועט האָבן ינסיניווז צו אַ האַנדפול פון ספּעציפיש קאַנסערוויישאַן געבאָט פון גאָט ס מענטשן. (ריליס 4 מאַנוסקריפּט 278, 1909).
ווען די יו. עס. אַזוי ווייַט לינקס פון זייער היימען, די אַרויסגעבן זונטיק געזעץ, פּראָטעסטאַנטיסם ער וואָלט דערגרייכן די פּייפּאַסי. (5 טעסטימאָניעס פֿאַר דער קהילה 712, 1889).
די פּראָפעסיעס אין רעוועלאַטיאָן אין די 13 פּרק זאגט אַז די מאַכט רעפּראַזענטאַד חיה מיט צוויי הערנער קראַפט ס קליידער "מדינה און זייַן פאלק" צו דינען דעם פּייפּאַסי, וואָס אין נבואה רעפּראַזענץ אַ חיה ווי אַ לעמפּערט. העכער מאַכט אין נבואה חיה מיט הערנער ס קליידער איז די פאראייניגטע שטאַטן.
פּראַפאַסי געענדיקט ווען די יו. עס. וועט דורכפירן זונטיק אַבזערוואַנס, וואָס רוים באטראכט ווי אַ ספעציעלע דערקענונג פון זייער הערשער מאַכט.
ווייַטערדיק דערקלערונג פון דער נבואה חיה ס איז אין דער קאַטעגאָריע - און די נביאים פון די ביבל הייַנט.
ווייַזן צו די האר און דינען אים מיט אַלע דיין האַרץ און אַ מיינונג!
2 שמואל 12,20-25 - "צי ניט זייַן דערשראָקן," שמואל האט געזאגט צו זיי. "איר האָט צו זאָגן עפּעס שלעכט, אָבער פּונקט דרייַ אַוועק פון די האר, אָבער דינען אים מיט אַלע מיין האַרץ. צי ניט קערן אַוועק די גאַדלעס וואָס קענען ניט נוץ אָדער אויפֿהיטן עס - נאָך אַלע, עס ס גאַדלעס! גאט פֿאַר זייַן גרויס נאָמען פון זייַן מענטשן לאָזן ווייַל זיי באַשלאָסן צו מאַכן איר זייַן מענטשן. אויך לאָזן מיר ניט אַפֿילו טראַכטן וועגן סינינג קעגן די האר און אויפהערן צו דאַוונען פֿאַר איר. איך וועט ווייַזן איר אַ גוט און דירעקט וועג. פונקט לייענען די האר און דינען אים פייטפאַלי מיט אַלע אייער האַרץ. זע, ווי גרויס זאכן געטאן פֿאַר איר. אבער, אויב איר דאך זייַן פאַלש, איר וועט זייַן חרובֿ דורך זייער מלך. "
יהושע 23,14-16 - ווייסט דעריבער אַלע מיין האַרץ און נשמה, אַז פון אַלע די גוט ווערטער וואָס איר האט געזאגט צו דעם האר אייער גאָט, און ניט איינער וועט ניט פאַרלאָזן. כל וועט מקוים ווערן - וועט ניט פאַרלאָזן אַפֿילו איינער פון די ווערטער. אבער פּונקט ווי איר מקיים יעדער גוט וואָרט אַז איר זאָגן די האר דיין גאָט, פּונקט ווי די האר פירט איר יעדער שלעכט וואָרט ביז איר נעוויהובí פון דעם שיין ערד וואָס די האר דיין גאָט האט געגעבן. אויב איר אָנרירן דעם אָפּמאַך, וואָס וועט זייַן דער גאט דיין גאָט, און גיין און דינען מאָדנע געטער און דינען זיי, קינדאַלד דער צארן קעגן איר, אַזוי אַז דאָס שיין לאַנד, וואס האט איר געשווינד שטאַרבן אויס. "
באַקומען גרייט, לאמיר תשובה טאן און זוכן גאָט ווי קיינמאָל אלץ פֿאַר. זייער געשווינד די צייַט איז געקומען ווען גאָט וועט באַזוכן מיט די קאָרץ פון דעם וועלט.
דרוקרעכט © 2010-2011 - דרוק - רשימה פון שפראכן - מאַפּע וועבזייַט - קאָנטאַקט - -


text:
אפרים זלמן מרגליות
רבי אפרים זלמן מרגליות (י"ט כסלו תקכ"א - כ"ד אב תקפ"ח) איז געווען א גרויסער ת"ח, יחסן, נגיד און מח"ס, וועלכער האט געוואוינט אין דער שטאט בראד, גאליציע.
ער האט פארפאסט דעם באקאנטן ספר מטה אפרים אויף הלכות און מנהגים פון די ימים נוראים.
אויך איז ער בארימט איבער זיין ספר "שערי אפרים" אויף הלכות קריאת התורה, און "מעלות היוחסין" ווא ער רעכנט אויס זיין ייחוס צו רש"י און דוד המלך.
ביאגראפיערעדאַקטירן
אין די יוגנט איז ער פאר א קורצע צייט געווען רב אין א קליין שטעטל, אבער דערנאך וואס ער איז רייך געווארן פון דיאמאנטן האנדל האט ער זיך אפגעזאגט און זיך אריינגעטאן אין לימוד התורה און מחבר זיין ספרים.
ער איז געווען שטרענג פרום און לוחם געווען קעגן דער השכלה.
ער איז געווען א בעל מוח נפלא, און ווי געזאגט האט ער נאכן נתעשר ווערן מער נישט משמש געווען ברבנות, אבער ער איז פאררעכנט געווארן אלס איינע פון די גדולי החכמים פון די בארימטע קלויז אין בראד.
ער איז פאררעכנט אלס איינע פון די גדולי הפוסקים, וואס מ'רעכנט זיך שטארק מיט זיינס א פסק.
ביבליאגראפיערעדאַקטירן
- שו"ת בית אפרים
- זרע אפרים
- טיב גיטין
- יד אפרים
- יד רמ"א
- מטה אפרים
- מעלות היוחסין
- מקנה וקנין
- שערי אפרים
פאמיליערעדאַקטירן
- זיין ברודער רבי חיים מרדכי מרגליות מח"ס שערי תשובה אויפן ש"ע
- זיין איידעם רבי יעקב יהושע הורוויץ אן אייניקל פון הפלאה


text:
ארדשיר
ארדשיר איז געווען דער גרינדער פון דעם נייעם פערסישן קעניגרייך פון דער סאסאנישער אימפעריע. ער איז געבוירן אין די דרום טייל פון די פרסישע מלוכה, ווען ער האט אונגעהויבן אינטערוואקסען, האט ער אונגעהויבן אויפבויען פארשידענע פאליטישע דעות , צום סוף האט ער ווידער געשפעניגט און באזיגט ארטבן דער פערדער און האט זיך דערקלערט אלס געוועלטיגער אין זיין געגענד, א שטיק צייט דערנאך (אין יאר 226 למספרם) האט ער זיך ארויפגעצווינגען אויפן גאנצען פרסישען טעריטאריע און זיך דערקלערט אלס געוועלטיגער איבער דעם נייעם פערסישן מלכות.
כדאי צו קענען איבערנעמען די מלוכה האט ארדשיר מלחמה געהאלטען קעגען צוויי פון זיינע ברודער און זייער מיליטער וועלעכע האבן זיך צוזאמען געשלאגן קעגן ארדשיר, נאך די טויט פון זיינע ברידער איז ער געבליבן דער איינציגער געוועלטיגער און האט געשטארק זיין הערשאפט מיט די הילף פון די רייכע לויטע וועלעכע האבן זיך נישט געקענט קעגן שטעלן און זענען געבליבען אינטערדריקט אונטער אים.
ארדשיר איז געקרוינט געווארען אלס "מלך מלכי אירן" אין יאר 226 למספרם, און אין דעם יאר האט ער אויפגעשטעלט די נייע פערסישע מלוכה.


text:
ארבעט
צי מיינט איר א אנגעשטעלטער וואס ארבייט פאר אן אנדערן?
ארבעט איז דער וועג וויאזוי מענטשן זענען פארנומען אנצוהאלטן און מאכן א לעבן צו דורך פארדינען געלט אדער סתם זיך אונטערהאלטן צו אנהאלטן דאס לעבן.
אידישקייטרעדאַקטירן
די תורה זאגט אז צוליב די זינד פון עץ הדעת איז "בזיעת אפך תאכל לחם", קען מען נאר דורך שוויצען; עסן ברויט.
ביי די נאציס אין אוישוויץ פארניכטיגונג'ס לאגער איז געווען גרויסע אויפשריפט ביים אריינגאנג טויער ארבייט מאכט פריי.
אמאליגע צייטן פלעגט מען ארבעטן מער פיזיש שווערער אבער היינט איז מען איבערוואג פון זיצן אין ביוראס און נישט מאכן איבונגען ביים ארבעטן.
עבודה - גייסטליכע ארבעטרעדאַקטירן
עבודה איז לאוו דאווקא פיזיש נאר גייסטיש, אוואו מען האט כוונות און מען ארבייט שווער מיטן מוח.


text:
דוד טווערסקי פון סקווירא (א)
רבי דוד טווערסקי (ערב פסח ה'תר"ח - ט"ו כסלו ה'תר"ף), באקאנט מיטן נאמען ר' דוד'ל סקווערער, איז געווען דער צווייטער סקווערער רבי. ער איז געווען א זון פון רבי יצחק טווערסקי פון סקווירא, זון פונעם טשערנאבלער מגיד - ר' מאטעלע.
ביאגראפיערעדאַקטירן
רבי דוד איז געבוירן ערב פסח אין יאר תר"ח צו זיין פאטער ר' איציקל סקווערער און זיין מוטער חנה סימא (א טאכטער פון ר' הערשל סקווערער, אן אייניקל פון בעל שם טוב). ער האט געוואוינט אין סקווירא ביז די ערשטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין תרע"ד. שפעטער האט ער געוואוינט אין קיעוו (היינט אוקראינע) ביז זיין פטירה אום ט"ו כסלו תר"ף.
רעביסטעווערעדאַקטירן
זיין פאטער האט געזאגט אויף אים; 'ווען מיין דוד'ל איז געבוירן, איז שוין קיין שום חמץ נישט געווען אין שטוב', מיינענדיג צו זאגן, אז ער איז געווען א דערהויבן קינד.
ר' דוד משה פון טשארטקאוו האט געזאגט, 'צוויי דוד'לעך שיינען ארויס פון אוקראינע, ר' דוד'ל סקווערער, און ר' דוד'ל זלאטיפאלער.
ער איז געווען א געוואלדיגער שווייגער, ער האט אמאל געזאגט פאר א פרעגער, וויאזוי ער קען אזוי שווייגן, אפילו ביי די שווערסטע צייטן זיך נישט באקלאגן און נישט רעאגירן אויף קיין שום מחלוקה אדער ווייטאג. 'מען שווייגט און מען שווייגט, מען רוהט זיך אפ אביסל און מען שווייגט ווידער'..
דער אלטער סקווערער רבי ר' יעקב יוסף (זיין זון) האט געזאגט אויפן פאטער, 'א יוד וואס האט געארבעט א יאר זיבעציג, מ'זאל נישט האבן וואס צו פארציילן נאך אים'.
פאמיליערעדאַקטירן
הרב דוד טווערסקי פון סקווירא האט געהייראט בזיווג ראשון חוה גאלדא, א טאכטער פון זיין פעטער הרב שלמה פון סאווראן. זייערע קינדער:
- הרב מרדכי טווערסקי ( - ה'תר"ף), פון סקווירא.
- הרב משה טווערסקי ( - ה'תר"ף), פון סקווירא.
- הרב אהרן טווערסקי
- הרב שלמה טווערסקי ( - ה'תרפ"א) רבי אין סקווירא.
- הרב נחום טווערסקי
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט צפורה, א טאכטער פון ר' אליקים געציל פון אוסטראה, אן איידעם ביי רבי יוסף דוד פון אליק. זייערע קינדער:
- הרב יצחק טווערסקי
- הרב יעקב יוסף טווערסקי ( - ב' ניסן ה'תשכ"ח), פון שיכון סקווירא.


text:
אומזינסט
אומזינסט מיינט פריי אן אפצאל, אז מען קען הנאה האבן עפעס א גוטס פון אן אנדערןס ארבייט אן קיין שום קאסטן. עס ווערט אסאך גענוצט אין די ענגלישע שפראך מיטן נאמען פריי ווייל א זאך וואס מדארף גארנישט צאלן איז דאך פריי פון א חוב אדער עול וואס דאס מיינט פרייהייט. א ביזנעס קען אויך אמאל פארטיילן זאכן בחנם, כדי זיך צו רעקלאמירן. אזוי אויך נייע רעסטוראנטן גיבן צו עסן פאר פרי. מען נוצט דאס אויך לרעה אז מען באקומט א שלעכטער זאך פון איינעם זאגט מען ער טשעפעט מיך בחינם. רוב מאל ווען איינער גיבט עפעס אוועק פאר אומזיסט איז דאס נישט צופיהל ווערט. א באקאנט יודיש ווערטל איז בחנם באקומט מען כינים, דאס באדייט או ...
אידענטיטעט גניבות
אhדענטיטעט גניבות איז דער מאדערנער וועג פון בארויבן א צווייטן אין די היינטיגע וועלט פון עלעקטראנישע באנקירונג און קרעדיט. אידענטיטעט גניבות איז זייער אן ערנסטע פראבלעם וועלכע באטרעפט מיליאנען אמעריקאנער יעדעס יאר. א מענטש לעבט זיך זיין לעבן און ארבעט שווער אויפצובויען א גוטע קרעדיט און איינמאל ער האט דאס שפירט ער א צופרידענער. אבער קיינער איז נישט פארזיכערט מיט די אייגענע האריוואניע. עס זענען פאראן גנבים וועלכע לאקערן אויף אידענטיטעטן פון פרעמדע מענטשן און מיטאיינמאל ווערט מען געוואויר אז איינער האט געגנבט זיין אידענטיטעט און האט באשטעלט קרעדיט קארטלעך, געעפענט באנק אקאונטס, און געטאן קרימ ...
איינקונפט שטייער
איינקונפט-שטייער איז א שטייער וואס ארבעטער צאלן פון זייערע פארדינסטן יעדע מאל זיי באקומען באצאלט. איינקונפט שטייערן איז די הויפט שטייער פון אלע רעגירונגן און שטעט און גייט א פאר הונדערט יאר. אלע קעניגרייכן האבן זיך אויפגעהאלטן דורך פארלאנגען שטייערן פון יעדן פארדינער לויט זיין מעגליכקייט. אין אונזער וועלט ווערט דאס געלט אראפגענומען פון יעדן געהאלט טשעק און ווער צעטיילט צו געוויסע אפטיילונגן פון די רעגירונג, אריינגערעכנט פראגראמען וועלכע זענען פאר די אייגענע בענעפיט פון דעם שטייער צאלער. די וואס נעמען נישט אראפ פון יעדע איינציגע טשעק באצאלן שטייערן אין די ערשטע מאנאטן פון יעדן נייעם יאר פאר ...
אינפלאציע
אינפלאציע איז א מאס פון דער פארמערונג אין די פרייזן פון פראדוקטן און באדינונגען. דאס ווערט געמאסטן מיט א פרייזן אינדעקס. למשל אויב עס קאסט 10% מער צו קויפן די דורכשניטליכע פראדוקטן און באדינונגען, הייסט עס אז די אינפלאציע איז.10% על פי רוב האלטן עקאנאמיסטן אז הויכע אינפלאציע איז א תוצאה פון צו גרויס א געוואוקס אין דעם געלט אנבאט. אינפלאציע איז איינע פון די הויפט איינפלוסן אויף דער עקאנאמיע. אויב אינפלציע איז צו הויך איז דאס שלעכט פאר די סטאביליזאציע פון דער עקאנאמיע. עס איז נארמאל און אויך גוט פאר אן עקאנאמיע ווען אינפלאציע פון יאר צו יאר איז אפאר פראצענט בערך 1%-3%. דאס איז ווייל אויב מען ...
ארבעט
צי מיינט איר א אנגעשטעלטער וואס ארבייט פאר אן אנדערן? ארבעט איז דער וועג וויאזוי מענטשן זענען פארנומען אנצוהאלטן און מאכן א לעבן צו דורך פארדינען געלט אדער סתם זיך אונטערהאלטן צו אנהאלטן דאס לעבן.
באנק
א באנק איז א אינסטיטוציע וועלכע שטעלט צו אלע סארט פינאנציעלע סערוויסעס ווי בארגן געלט, אוועקלייגן געלט, אינוועסטמענטס, קרעדיט קארד, דעביט קארד, באנקנאטן, און מטבעות.
מזומן
מזומן אדער מזומנים רופט מען געלט באנקנאטן און מטבעות, וואס מען קענט ניצן איבעראל צו באצאלן. נישט קיין טשעקס, מאני-ארדערס אדער קרעדיט און דעביט קארטלעך. דאס ווארט "מזומנים" טרעפט מען אין שאלות ותשובות. אויף ענגליש הייסט עס cash קעש; דאס ווארט נעמט זיך ארגינעל פון כינעזיש וואו עס מיינט געגאסענע מטבעות.
שטעלע
א שטעלע איז אן אקטיוויטעט אדע אן אמט וואס א מענטש טוט, און געוויינלעך ווערט ער באלוינט דערפאר. די שטעלע קען מען האבן אלס אנגעשטעלטער, אדער מען הייבט אן אייגענעם ביזנעס. אמאל האלט מען א שטעלע אויף א קורצער צייט, אבער מען קען מעגלעך האלטן א שטעלע צענדליקע יארן. ווען איינע האלט א שטעלע אדער א סעריע פון שטעלעס וואס האבן א שייכות הייסט עס א קאריערע.


text:
1818
1818 איז דאס 18טע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1818 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- 20סטן אקטאבער - אונטערגעשריבן דער 1818 אפמאך צווישן די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע.
- 3טן דעצעמבער - אילינוי ווערט דער 21סטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- 17טן אפריל - אלעקסאנדר דער צווייטער, קייסער פון רוסלאנד (דערמארדעט 1881)
- 5טן מיי - קארל מארקס, דייטשער סאציאלאג און פילאסאף (געש' 1883)
- 24סטן דעצעמבער - זשיימס פרעסקאט זשול, ענגלישער פיזיקער, פארמולירער פונעם געזעץ פון קאנסערווירן ענערגיע


text:
דזשעראלד פארד
דזשעראלד פארד (14טן יולי, 1913 – 26טן דעצעמבער, 2006) - א רעפובליקאנער פאליטיקער - איז געווען דער 38סטער פרעזידענט פון אמעריקע (1974 - 1977). דער איינציגסטער צו ווערן איינגעשוואוירען צום אמט אהן ווערן ערוועהלט.
פארשריפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דזשעראלד פארד איז געווען אן עקסידענטל פרעזידענט נאכדעם וואס פרעזידענט ריטשארד ניקסאן האט רעזיגנירט פון אפיס. פארד האט געבראכן רעקארד אלס דער פרעזידענט וועלכער איז נישט ערוועלט געווארן נישט פאר פרעזידענט און אויך נישט פאר וויצע פרעזידענט. פארד האט באקומען די וויצע פרעזידענטשאפט דירעקט פון פרעזידענט ניקסאן נאכדעם וואס ספיראו עגניו האט רעזיגנירט צוליב שטייער שווינדלערייען. פארד איז געווען א קאנגרעסמאן און איז אויסגעקליבן געווארן דורך קאנגרעס צו באקומען דאס בענקל.
פארד האט אויך נישט לאנג אנגעהאלטן אין אפיס. צוויי יאר אין זיין פרעזידענטשאפט האט אים געווארט א קאמפיין אין וועלכע ער איז געפאלן א קרבן צו די רעפובליקאנער פארטיי און האט שמאל פארלוירן צו דעם דעמאקראטישן קאנדידאט דזשימי קארטער. אבער טראץ זיין פערצופאליזם און פריע ארויסגאנג, איז ער באצייכענט געווארן אלס א פרעזידענט מיט אסאך ערייכונג אין אזא קורצע צייט.
צום מערסטן ווערט ער געלויבט פאר'ן העלפן היילן אמעריקאנער פאליטיק פון טיפסטן קאנפליקט אין די תקופה וועלכע האט זיך געצויגן עטליכע יאר ארום די דורכגעפאלענע מלחמה אין וויעטנאם און דערנאך די וואטערגעיט סקאנדאל. ווען פארד האט אדרעסירט דאס פאלק אין זיין ערשטע פרעזידענטליכע רעדע האט ער זעלבס זיכער אויסגערופן אז די נאציאנאלע קאשמאר איז פאראיבער און דערמיט אפיציעל גערופן דאס פאלק צו גיין פארביי די פאליטישע ריס און זיך פאראייניגן פאר א באנייטן צוקונפט.
פארד ווערט אויך געלויבט פאר זיין קאנטראווערסיאלע פארדאן אויף ריטשארד ניקסאן מיט וועלכע ער האט געברענגט די ענדע פון וואטערגעיט. די פארדאן איז באצייכענט געווארן אלס דער אקט וועלכע האט אים געקאסט די צווייטע טערמין.
זיין יוגנט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
זשעראלד פארד איז געבוירן דעם 14טן יולי, 1913 אין אמאהא נעבראסקא, מיטן נאמען "לעסלי לינטש קינג זשוניער" נאך זיין ביאלאגישן טאטן, וואס האט זיך גע'גט 16 טעג נאך זיין געבורטסטאג, פאר סטראשן צו הארגענען זיין מאמע, אים און איר העלפער.
אין יאר 1916 האט זיין מאמע נאכאמאל חתונה געהאט מיט זשעראלד רודאלף פארד, אין גרענד רעפידס מישיגען, זיין שטוף-טאטע האט דעמאלטס געטוישט זיין נאמען צו "זשעראלד רודאלף פארד זשוניער", די נאמען וואס ער איז פארבליבן מיט, אויף די די אפציעלע דאקומענטן האט ער נאך געהאט זיין אלטע נאמען ביז 19 יאר אלט, און יאר 1935.
אפילו נאכן אויסגעפונען ווער זיין ביאלאגישער טאטע איז, ביי די 14 יאר, און זיין ארגינעלער נאמען, איז ער פארט געבליבן מיט זיין נאמען "דשעראלד פארד" און ער איז ווייטער געבליבן וואוינען אין מישיגען.
ער איז אלע יארן געווען דאנקבאר צו דער יוגנט סקאוטינג גרופע וואס רופט זיך {Boy Scouts of America}
ער פלעגט יארן שפילן פוטבאל ביז ער האט עס אויפגעגעבן אריינצוגיין אין "יעיל אוניווערסיטעט". דורך זיין פרעזידענטאציע פלעגט ער דערמאנען פון ווי ער נעמט די שטארקייט זיך צו שלאגן פאר פאליסי אפילו אין די שווערסטע צייטן, ער איז געווען דער וועם אלע האבן ארויפגעקוקט דורך אויס די פוטבאל קאריער ער האט געווינען ביי זיין טים צו זיין די בעסטע שפילער און אפילו אין די שווערסטע שפיל אין 1934 האט ער אלעמאל געוויסט ווי זיך אן עצה צו געבן.
דורך וואשן געשיר פלעגט ער אויסצאלן זיין קאלעדזש, און אין 1935 האט ער אפגעזאגט זיינע אפערן פון די פוטבאל ליגעס צו גיין לערנען געזעץ אין יעיל. ער האט גראדואירט פון יעיל און 1941 {אינמיטן יעיל צומאל געווען א מאדעל} זיין פלאנען צו עפענען אן אדוואקאטן פירמע איז טאקע געשעהן אבער נישט פאר לאנג א קליין צעטעלע האט אלעס געטוישט, קריג האט אויסגעבראכען ווען יאפאן אטאקירט אמעריקא אין פארד באקומט אן איינלאדענונג צום מיליטער ער איז געווארן איינגעשריבען אין די נעווי. ביי די 29 האט פארד זיך אנגעשלאסן אין די נעיווי אין ברען פון דעם צווייטן וועלט קריג און נאך זיין טרענירונג האט ער געדינט אויף די יו-עס-עס מאנטערי אינעם פאציפיק. די מאנטערי איז געקומען אונטער אטאקע ביי די ענדע פון דער מלחמה אין וועלכע די שיף האט זיך כמעט איבערגעקערט און האט געקאסט די לעבנס פון 800 מאטראזן. פארד האט זיך באטראכט אלס מזל'דיג ווען ער האט פונקט יענעם אינדערפרי בעפאר די אטאקע פארלאזט די קאנטראל צימער און ארויס שעפן פרישע לופט, א באשלוס וועלכע האט אים געראטעוועט פון טויט נאכדעם וואס די קאנטראל צימער איז געטראפן געווארן.
אין קאנגרעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין יאר 1948 איז פארד ערוועלט געווארן פאר קאנגרעסמאן פון גרענד רעפידס מישיגען. ער האט אנגעהאלטן דעם אמט פאר 24 יאר, ווי ער האט זיך ערווארבן אלס דער הויז מיינאריטי פירער פון קאנגרעס. זיין העכסטע אמביציע איז געווען צו זיין דער הויז מיארעטי פירער, האפענונגדיג אז די הויז וועט איבערגענומען ווערן ביי די רעפובליקאנער. עטליכע יאר נאך די מלחמה (48') האט פארד געעפענט זיין ערשטע קאמפיין פאר קאנגרעסמאן און דורכאויס זיין קאמפיין האט ער געהייראט זיין פרוי מיט וועלכע ער האט געלעבט ביז'ן לעצטן טאג און געהאט 4 קינדער מיט איר. פארד האט געווינען דעם קאמפיין און האט אנגעהאלטן דעם זיץ פאר 24 יאר מיט 13 קאמפיינס אינדערצווישן.
דורכאויס זיינע יארן אין קאנגרעס האט ער זיך פארנומען מיט העלפן די מיליטער און איז געווארן באקאנט אלס דער פאליטישן וועלכער האלט איין זיינע צוזאגן. ער איז געוואקסן העכער אין ראנג דורך זיך אנשליסן אין פארשידענע קאמיטעס און אין 63' איז ער ערוועלט געווארן אלס דער מינאריטעט פירער פון קאנגרעס און איז באשטימט געווארן דורך דעם דעמאלטדיגן פרעזידענט, לינדאן דזשאנסאן, אלס א מיטגלידער אין די ווארען קאמיסיע וועלכע האט זיך אפגעגעבן מיט די אויספארשונג איבער פרעזידענט קענעדי'ס אנטענטאט.
פארד איז געווען מינאריטעט פירער אכט יאר און האט אינדערצייט זיך באפריינטעט מיט אסאך קאנגרעסלייט אויף ביידע זייטן פון הויז צוליב זיין אפענקייט און פערזענליכקייט. אבער פרעזידענט דזשאנסאן האט אים נישט געגליכן צוליב זיינע נאכאנאנדיגע אטאקעס קעגן זיינע פאליסיס און באהאנדלונג פון די קריג אין וויעטנאם. דזשאנסאן האט געלאזט פאלן שפאט ווערטער אויף פארד איבער זיינע פעאיגקייטן אבער האט נישט דערלעבט צו זען די אונטערשאצונג ווען פארד איז געווארן וויצע פרעזידענט און שפעטער פרעזידענט.
פארד איז אויך געווען א הויפט אנפירער אין אן אומסוקסעספולן פראבע צו אימפיטשן א ריכטער אין סופרים קארט צוליב אומלעגאלע פריוואטע ביזנעס.
וויצע פרעזידענט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אום אקטאבער דעם 10'טן 973' האט ניקסאנ'ס וויצע פרעזידענט, ספירא עגניו, רעזיגנירט פון אמט נאכדעם וואס ער איז באשולדיגט געווארן אין נעמען כאבאר אין זיינע יארן אלס גאווערנער פון מערילענד. עגנו האט רעזיגנירט ווען די סקאנדאל איז געווארן גרעסער און האט געמאכט א פלי בארגעין אין וועלכע ער האט באצאלט בלויז די שטייערן און אינטערעסט (10,000$) פון די סומעס געלטער וועלכע ער האט נישט איינגעגעבן אלס לעגאלע פארדינסטן און איז געשטעלט געווארן אויף פראבעישן פאר צוויי יאר. קריטיק האבן דעמאלט געזאגט אז עגנו איז גרינג אפגעקומען וויבאלד ער האט אין פאקט אנגעהאלטן מיט זיינע קרימינאלע אקטיוויטעטן אויך אלס וויצע פרעזידענט. יארן שפעטער האט עגנו זעלבס וויליג אריינגעשיקט א טשעק פון 266,482$ צו די מערילענד שטאַטס אוצר און דערמיט געענדיגט די פרשה.
ניקסאן האט זיך דאן געוואנדן צו קאנגרעס מען זאל אים אוסקלויבן א נייעם וויצע פרעזידענט און ביז ווייניגער ווי א מעת לעת איז דזשעראלד פארד באשטימט געווארן אלס דער קאנדידאט צו וועלכע ניקסאן האט צוגעשטימט. פארד האט באקומען זיין באשטעטיגונג פון סענאט א מאנאט דערויף אין וועלכע נאר 3 האבן געשטימט דערקעגן. אויך אין קאנגרעס האט ער באקומען א ברייטע באשטעטיגונג וועלכע האט געציילט 387 קעגן 35.
עס איז געווען די ערשטע מאל אין אמעריקע'ס היסטאריע וואס די 25'סטע אמענדמענט איז אריין אין קראפט פאר א וויצע פרעזידענט (עגנו איז אבער נישט געווען דער ערשטער וויצע פרעזידענט צו רעזיגנירן. דזשאן קאלהאן, אמעריקע'ס 8טער וויצע פרעזידענט האט אויך רעזיגנירט אבער איז געגאנגען פון זיין אייגענע ווילן און געלאפן אין די סענאט אנשטאט).
פארד איז געווען א וויצע פרעזידענט פון וועלכע ווייניג האבן געהערט וויבאלד די מידיא איז געווען זייער פארנומען מיט די וואטערגעיט סקאנדאל און זיין נאמען איז פשוט נישט ארויפגעשווימען. פארד זעלבסט איז געווען שטיל די גאנצע צייט איבער די סקאנדאל און האט שפעטער געזאגט אז איז געווען אנשטוישט אין ניקסאן פאר'ן באגיין אזעלכע מעשים.
אום דעם ערשטן אויגוסט 1974 האט פארד באקומען א טעלעפאן רוף פון טשיף אוו סטעף אלעקסאנדער העיג וועלכער האט אים געמאלדן אז פרישע באווייזן זענען ארויפגעשווימען אין דעם סקאנדאל און דער פרעזידענט וועט זיך נישט קענען ארויסדרייען דערפון. פארד האט דעמאלט געוואוינט אין זיין היים שטאט אין ווירדזשיניע ווילאנג דער וויצע פרעזידענט רעזידענט איז איבערגעמאכט געווארן אין וואשינגטאן. ווי פארד האט שפעטער פארציילט האט העג אים אריבערגערופן צו זיך אהיים און איבערגעגעבן די דעטאלן פון די נייע באווייזן, צולייגנדיג אז עס איז כמעט זיכער אז דאס וועט פירן צו אן אימפיטשמענט אדער רעזיגנאציע און ער דארף זיין גרייט אז זאכן וועלן זיך טוישן דראמאטיש און ער וועט ווערן פרעזידענט. פארד האט זיך דאן אנגערופן צו זיין פרוי "איך מיין אז מיר וועלן קיינמאל מער נישט וואוינען אין די וויצע פרעזידענט הויז!".
דער פרעזידענטשאפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אט אזוי איז טאקע געווען און ווען די פרישע טעיפס זענען געגאנגן פובליק איז קלאר געווארן אז ניקסאן איז אויך פערזענליך געווען פארמישט אין דעם סקאנדאל. ניקסאן האט געוואוסט אז קאנגרעס וועט זוכן אים צו אימפיטשן און ער וועט האבן ווייניג שאנסן דאס דורכצומאכן אין סענאט. געווען איז עס אוגוסט דעם 9'טן ווען ניקסאן האט זיך אויפגעשטעלט און געמאלדן דאס פאלק אז ער וועט רעזיגנירן פון אמט.
ניקסאנ'ס רעזיגנאציע איז געווען א באלדיגע (24 שטונדן פון זיין רעדע) און וויצע פרעזידענט פארד איז קורץ דערנאך איינגעשוואוירן געווארן אלס דער 38'סטער פרעזידענט אין א צימער אינעם ווייסן הויז. פארד האט באלד געגעבן א רעדע צום פאלק אין דערין געזאגט אז וויבאלד ער איז נישט ערוועלט געווארן דורכ'ן פאלק זאל מען אים באשטעטיגן מיט געבעטן. עטליכע טעג דערויף האט פארד אויסגעקליבן נעלסאן ראקעפעלער, א געוועזענער ניו יארק גאווערנער וועלכער איז עטליכע מאל געלאפן פאר פרעזידענט, אלס וויצע פרעזידענט.
פארד האט אויפגעשאקעלט אמעריקע א מאנאט אין זיין פרעזידענטשאפט ווען ער האט געגעבן ניקסאן א פארדאן און אים ריין געמאכט פון אלע קרימינאלע קלאגעס. פארד האט ערקלערט צום פאלק אז איינער מוז מאכן אן ענדע צו די פרשה ווייל אנדערש וועט זיך עס קיינמאל נישט ענדיגן און וויבאלד ער איז דער איינציגסטער וואס קען עס יעצט דורכפירן איז ער געצווינגן דאס צו טאן פאר די אינטערעסן פון דאס לאנד. אין די זעלבער רעדע האט פארד אויך פארגעשלאגן אן עמנעסטי פראגראם פאר די וואס האבן פארלאזט אמעריקע כדי צו קענען זיך ארויסדרייען פון גיין אין מלחמה אין וויעטנאם. דער פראגראם האט באפרייט די אלע פון קרימינאלע קלאגעס און איז פולקאם אריין אין קראפט ווען דזשימי קארטער האט איבערגענומען די אוועל אפיס.
די פארדאן איז געווען זייער קאנטראווערסיאל און דער ווייסע הויז פרעסע סעקראטאר האט רעזיגנירט אין פראטעסט. קריטיק האבן אנגעוויזן אז דאס איז געווען א שטילע אפמאך צווישן ניקסאן און פארד אין וועלכע ניקסאן האט דאס געבעטן פון פארד אלס א באלוינונג פאר'ן אים דערלאנגן די פרעזידענטשאפט. אין א בוך איבער די פרשה פון דעם באקאנטן דזשורנאליסט באב וואודווארד, שרייבט ער אז העיג האט געגעבן פארד דריי ברירות. 1) ניקסאן וועט זיך אליינס געבן א פארדאן און רעזיגנירן, 2) ניקסאן וועט פארדאנען אלע וואטערגעיט פארמישטע און רעזיגנירן, אדער 3) ניקסאן וועט בלויז רעזיגנירן מיט א פארזיכערונג פון פארד אז ער וועט אים פארדאנען שפעטער.
אבער וואו וואודווארד שרייבט האט פארד זיך נישט געוואלט פארפליכטן צו קיין איינע פון די דריי פארשלאגן כאטש עס זענען שוין געלעגן אויפ'ן טיש די לעגאלע פאפירן דאס צו ברענגן אין עפעקט. לויט וואודווארד איז די ניקסאן פארדאן געווען פון פארד'ס אייגענע ווילן. וויאזוי אימער, גלייבן היסטאריקער אז דער באשלוס איז געווען איינע פון די הויפט סיבות אין פארד'ס דוכגעפאלענע פרעזידענט קאמפיין.
פארד וועט אלס געדענקט ווערן אלס דער פרעזידענט וואס האט געהיילט די וואונדן פון לאנד וואס האט זיך געפלאגט פון די ניקסאן עפאכע, נאכן איינגעשוואירן ווערן האט ער אדרעסירט די לאנד, ווי ער האט געזאגט דעם באוואוסטן ארויסזאג:
"אונזער לאנדס לאנגער בייזער-חלום איז פאריבער" - {Our nation's long nightmare is over}.
אין 1977 דאס יאר איידער זיין טערמין איז פאריבער, איז ער געלאפן פאר א פולער טערמין פאר פרעזידענט, ער האט גענומען באב דאול, א סענאטאר פון קענסעס, אלס זיין וויצע-פרעזידענט קאנדידאט. ער האט פארלוירן די וואלן צו דשימי קארטער. ביי יענע וואלן האט פארד געהאט א ביטערע פריימערי פארמעסט קעגן ראנעלד רעיגן צו געווינען די רעפובליקאנע נאמיניעשן, רעיגן האט געהאט אנגעצויגן 45% דעלעגאטן ביי די קאנווענשן.
זיין מערסטע קאטראווערסיעלע שריט איז געווען, ווען ער האט באגנעדיקט ניקסאן. א מאכט וואס נאר א פרעזידענט האט, אז ער קען מוחל זיין סיי וועלעכער פארברעכער. טייל האבן איהם דעמאלטס קריטיקירט און חושד געווען אז ער האט געהאט א געהיימע פּאַקט מיט ניקסאן. פארד האט עס אלס שטארק אפגעלייקנט אז ער האט נישט געהאט קיין שום געהיימע דיסקוסיע מיט ניקסאן וועגן זיין פארדן. שפעטער האט פארד מודה געווען אז דער שריט האט איהם אנגעוואוירן די פרעזידענט וואלן וואס ער האט פארלוירן, ווייל די פאלק האט געהאט א שלעכט אויג אויף איהם.
אדמיניסטראציע און קאבינעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
מיט זיין איינשווערונג האט פארד באקומען ניקסאנ'ס קאבינעט אבער דורכאויס זיין קורצע צייט אין ווייסן הויז זענען רוב אויפגעטוישט געווארן מיט די אויסנאם פון סעקרעטאר אוו סטעיט הענרי קיסינגער און סעקרעטאר אוו טרעזשורי וויליאם סיימאן. פארד האט אריינגעשטעלט א שווארצן אלס סעקרעטאר אוו טראנספארטאציע וועלכער איז געווארן דער צווייטער שווארצער אין א פרעזידענט קאבינעט און דער ערשטער אין א רעפובליקאנער אדמיניסטראציע. פארד איז אויך געווען דער וואס האט אריינגעשטעלט דעם געוועזענעם פרעזידענט בוש אלס דירעקטאר פון די סי-איי-עי.
פארד האט באשטימט דאנאלד ראמספעלד אלס זיין טשיף אוו סטעף און א יאר דערויף אלס סעקרעטאר אוו דעפענס ווערנדיג דער יונגסטער אין די פאזיציע (43 יאר אלט). אויך אין יענעם הערבסט האט פארד אויפגעשאקלט זיין גאנצע קאבינעט אלס א צוגרייטונג פאר א בעסערע אויסזען אין די קומענדיגע וואל קאמפיין.
דריי מאנאטן נאכדעם וואס פארד איז איינגעשוואוירן געווארן איז פארגעקומען די מידטורם וואלן אין וועלכע די דעמאקראטן האבן פארמערט זייער מיאריטעט אין ביידע הייזער און האבן געהאט גענוג מיטגלידער צו קענען שטערן אפילו א פרעזידענטליכע וועטא. דעם מאכט האבן זיי טאקע שפעטער אויסגענוצט מערערע מאל און זענען אריין אין רעקארד אלס די קאנגרעס וועלכע האט דאס מערסטע געשטערט וועטאס זינט די קאנגרעס אין די צייטן פון פרענקלין פיערס אין די 850' יארן.
אינערן און אויסערן פאליסי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פארד האט זיך געדארפט ספראוון מיט שווערע עקאנאמישע צייטן אין אמעריקע ווען אינפלאציע איז געוואקסן צו 7 פראצענט און האט אריינגעפירט די עקאנאמיע אין א מילדע רעסעסיע. פארד האט אדאפטירט א רייע פראגראמען צו ראטעווען דעם מצב, אריינגערכנט א גרויסע רעדוקציע אין פארדינסט שטייערן.
אין יענע צייטן האט זיך ניו יארק סיטי געפינען באנקראט און דער דעמאלטדיגער בירגערמייסטער אברעהעם ביעם האט פארפעלט זיין שתדלנות צו באקומען פעדעראלע הילף. אין רעאקציע האט די [ניו יארק] דעילי ניוס באשולדיגט פארד מיט שרייענדיגע העדליינס אז ער האט פארראטן ניו יארק.
אונטער פארד האט זיך די מלחמה אין וויעטנאם אפיציעל געענדיגט ווען די מיליטער האט דורכגעפירט אן עמוירדזשענסי עוואקואציע אין די שטאט סעיגאן וועלכע איז געגאנגן אונטער צפון וויעטנאם הערשאפט. די סצענע פון די עוואקואציע איז געווען כאאס ווען מארינען האבן ארויסגענומען פון דארט טויזענטער מענטשן, צווישן זיי אמעריקאנער דיפלאמאטן, און וויעטנאמער און אינטערנאציאנאלע פליטים זוכער.
פארד ווערט געגעבן טייל פון די קרעדיט פאר די סאוויעט יוניאן צוזאמענפאל מיט זיין אויסגערעכנטע באציאונגן צו רוסלאנד און כינע. פארד האט געברענגט די העלינסקי אפמאך מיט אייראפע אין וועלכע מענטשליכע רעכטן פארלעצונגן האבן אנגעהויבן ראקארדירט ווערן. דער אפמאך איז שפעטער גענוצט געווארן אין מזרח דייטשלאנד אויפצואווייזן די טונקלקייטן פון די קאמוניסטישע הערשאפט און האט געהאלפן אראפברענגן די בערלינער וואנט.
אונטער פארד און מיט זיין באשטעטיגונג האט אינדאנעזיע אינוואדירט מזרח טימאר אין א קאמף וועלכע האט געקאסט די לעבנס פון בערך 100,000 ביז 200,000 מענטשן אדער א דריטל פון דעם לאנד'ס באפעלקערונג. מזרח טימאר איז געווען א קאלאניע פון פארטוגאל און אמעריקע האט געגלייבט אז זי וועט פאלן צו קאמוניזם צוליב איר ווארימע שטיצע וואס זי האט באקומען פון כינע. פארד און זיין סטעיט סעקרעטאר, קיסינגער, האבן באשטעטיגט וואפן פארקויף צו אינדאנעזיע וועלכע האט אינוואדירט דאס לענדל און דערמיט געעפענט א לאנג יעריגע קאמף מיט די ארטיגע גורילע קעמפער. אינדאנעזיע האט אנגעהאלטן קאנטראל פון דעם לענדל ביז 1999 ווען עס איז געווארן זעלבשטענדיג.
פארד האט אויך געברויכט אויסשטיין א דורכגעפאלענע רעטונג'ס מיסיע אין קאמבאדיע אין וועלכע 41 סאלדאטן און מארינען זענען אומגעקומען ווען די רעטונגס מיסיע אט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין אן אומזיסטיגע. קאמבאדיע איז דעמאלט איבערגענומען געווארן דורך אן עקסטרעמע קאמוניסטישע פארטיי באקאנט אלס די קאמער ראזש. די קאמבאדיענס האבן געפאנגן אן אמעריקאנער פראכט שיף מיט אירע מאטראזן אויף אינטערנאציאנאלע וואסערן און פארד האט באשטעטיגט א רעטונג'ס אקציע זיי צו ראטעווען. די אקציע איז געווען א דוכגעפאלענע ווען די מארינען האבן געלאנדעט אויף די נישט ריכטיגע אינזל און האבן געהאט אויסצושטיין שווערע פייער ביז זיי האבן געפינען די שיף. אויב דאס איז נישט גענוג געווען האבן זיי געטראפן די שיף ליידיג און עס האט זיך שפעטער ארויסגעשטעלט אז זייערע פארכאפער האבן זיי געלאזט גיין פריי נאך בעפאר די רעטונג'ס מיסיע האט זיך אנגעהויבן.
אטענטאט פארזוכן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
פארד האט דורכגעלעבט צוויי אטענטאט פארזוכן וועלכע האבן פאסירט 17 טעג אפגערוקט איינע פון די אנדערע. די ערשטע אטאקע איז פארגעקומען אין סאקראמענטא, קאליפארניע אום סעפטעמבער דעם פינפטן 75' דורך א יונגע פרוי וועלכע האט געפלאנט צו פארהאלטן פארד איבער א לאקאלע אישו מיט וועלכע זי איז געווען קריטיקל.
די פרוי האט אבער נישט באוויזן צו שיסן איר ביקס ווען א סיקרעט סערוויס אגענט האט דאס געשטערט. שפעטער האט זיך ארויסגעשטעלט אז די קוילן זענען אפילו נישט געווען אין פלאץ און זי וואלט סייווי נישט געקענט שיסן.
17 טעג דערויף ביי א באזוך אין סאן פראנציסקא האט א צווייטע פרוי פרובירט שיסן דעם פרעזידענט אינדרויסן פון א האטעל. די פרוי איז געווען גייסטיש צערודערט און האט באוויזן אויסצושיסן איין קויל אין ריכטונג פונעם פרעזידענט אבער אן אנוועזענדער האט פארקירוועט איר האנט און די קויל האט נישט געטראפן דעם פרעזידענט נאר אריינגעפלויגן אין די האטעל פארצימער וואו איינער איז לייכט פארוואונדעט געווארן.
טראץ די צוויי אטענטאט פארזוכן האט פארד זיך נישט צוריק געהאלטן פון מאכן ערשיינונגן אין פובליק, זאגנדיג אז א פרעזידענט דארף קענען פארנעמען דעם געפאר און ברויך טרעפן די פובליק אפילו אונטער שווערע אומשטענדן.
76' פרעזידענטליכע וואלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
בעפאר'ן זיך פארמעסטן מיט א דעמאקראטישן קאנדידאט, האט פארד ערשט געברויכט אויסשטיין א רעפובליקאנער פארמעסט קעגן קאליפארניע גאווערנער ראנאלד רעיגן. רעיגן האט אטאקירט פארד איבער זיין רעקארד אין וויעטנאם און נאך עטליכע אישוס. פארד האט אויפגעגעבן דעם מעסיגן ראקעפעלער און גענומען אנשטאט סענאטאר באב דאול אויף זיין וויצע פרעזידענט טיקעט.
פארד האט געוואונען זיין פארטיי'ס נאמינאציע ביי די קאנווענשאן און איז אריין אין זיין צווייטע רונדע פארמעסט מיט דעם דעמאקראטישן קאנדידאט דזשימי קארטער, גאווערנער פון דזשארדזשיע. די קאמפיין איז נישט געגאנגן גרינג צוליב די וואטערגעיט פלעק וועלכע האט נאך אלץ נישט איבערגעלאזט די רעפובליקאנער פארטיי. אבער פארד איז נישט געווען ווייט הינטערשטעליג און א גאלאפ אנקעטע קורץ בעפאר די וואלן האט נאכאנאנד געוויזן אז ער האלט אן איין פראצענט אויבערהאנט.
אין די ענדע האט קארטער באזיגט פארד אין א שמאלע געווינס און פארד האט מיט דעם געענדיגט די פרעזידענטשאפט וועלכע איז אים צוגעטיילט געווארן.
לעצטע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
קארטער האט געעפענט זיין איינשווערונג'ס אדרעס מיט א דאנק פאר פארד פאר זיין קוראזש אין אקטיוויטעטן מיט וועלכע ער האט געהיילט דאס פאלק. די צוויי האבן שפעטער אנגעקניפט א נאנטע באציאונג און האבן צוזאמען געארבעט אויף פארשידענע פראגראמען. ווען רעיגן איז ווידער געלאפן פאר פרעזידענט אין 80' האט ער ערנסט באטראכט פלענער צו נעמען פארד אויף זיין וויצע פרעזידענט טיקעט. די פארהאנדלונגן צווישן די צוויי קעמפן זענען אבער דורכגעפאלן און דער ערשטער פרעזידענט בוש האט דאס באקומען.
פארד האט אויפגעשטעלט זיין פרעזידענטליכע לייברעריע און מוזעאם, אין זיין היים שטאט גרענד רעפידס מישיגען.
פארד האט אנגעהויבן ליידן פארשידענע קרענק ווען ער איז געווען איבער די 90 און איז געשטארבן 26 סטן דעצעמבער 2006 אין עלטער פון 93 יאר. מיט דעם איז ער געווארן דער עלטסטער פרעזידענט און דריט עלטסטער וויצע פרעזידענט. ער איז אויך געווארן דער צווייטער לענגסטער "נאך פרעזידענט" פרעזידענט און איז געווען דער לעצטער לעבעדיגער מיטגלידער פון די ווארען קאמיסיע.
אום יאנואר דעם צווייטן 2007 האט פארד באקומען א פרעזידענטליכע באגרעבעניש צערעמאניע אין עהרע פאר זיין סערוויס. עס האבן אויפגעטרעטן דער ערשטער פרעזידענט בוש, זיין סעקרעטאר אוו סטעיט הענרי קיסינגער, א פראמינענטער דזשורנאליסט, און פרעזידענט בוש. פארד האט געהאט אן אפמאך מיט קארטער אז ווער עס וועט שטארבן ערשט וועט דער צווייטער רעדן אין זיין כבוד. קארטער האט פאקטיש נישט גערעדט דארט האט אויפגעטרעטן ביי א צווייטע צעראמאניע אין מישיגן א טאג דערויף.
אין ערע צו זיין טויט זענען די אמעריקאנער פינאנציעלע מארקעטס געווען געשלאסן דעם צווייטן טאג אין יאנואר (נאכן זיין געשלאסן אויך דעם ערשטן צוליב דער פייערונג פון דעם נייעם יאר.)


text:
1748
1748 איז דאס 48סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1748 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- 15טן פעברואר - דזשערעמי בענטהאם, בריטישער פילאסאף (געש' 1832)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- 1טן יאנואר - יאהאן בערנולי, שווייצער מאטעמאטיקער (געב' 1667)


text:
וועקסילאלאגיע
וועקסילאָלאָגיע (ענגליש: vexillology) איז די שטודיע פון דער היסטאָריע, סימבאָליזאַציע און באַנוץ פון פֿענער, אָדער יעדן סאָרט אינטערעס אין פֿענער אין אַלגעמיין. דאָס וואָרט איז אַ צונויפשטעל פון דאָס לאַטיין וואָרט vexillum (וועקסילום, "פֿאָן") און דאָס אוראַלט גריכיש וואָרט λoYίa (לאָגיע, "שטודיע").
איינער וואָס שטודירט פֿענער הייסט אַ וועקסילאָלאָג, איינער וואָס פורעמט אויס פֿענער הייסט א וועקסילאָגראַף און די קונסט פון פֿענער-פאָרמירונג הייסט וועקסילאָגראַפיע. איינער וואָס האָט ליב אָדער באַוואונדערט פֿענער הייסט א וועקסילאָפֿיל.
היסטאָריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
די שטודיע פון פֿענער (וועקסילאָלאָגיע) איז פאָרמולירט דורכן אַמעריקאַנער פֿאָרשער און פֿענער סטודענט וויטני סמיט אין 1961 מיט דער פּובליקאַציע פון "דעם פֿענער בולעטין". אַדורך זײַן לעבן האָט סמיט אָרגאַניזירט פאַרשידענע פֿענער אָרגאַניזאַציעס און פאַרזאַמלונגען ווי דער ערשטער אינטערנאַציאָנאַלער קאָנגרעס פון וועקסילאָלאָגיע, די צפון-אַמעריקאַנישע וועקסילאָלאָגישע אַסאָציאַציע און די אינטערנאַציאָנאַלע פעדעראַציע פון וועקסילאָלאָגישע אַסאָציאַציעס. סמיט, וואָס האָט אויסגעטראַכט דעם טערמין "וועקסילאָלאָגיע" אין 1957, האָט געשריבן: "כאָטש אַז פֿענער זענען גענוצט געווען זינט די פֿריסטע טעג פון דער מענטשליכער ציוויליזאַציע, די ערנסטע שטודיע פון דעם באַנוץ איז אַזוי נײַ אַז דער טערמין האָט נישט ערשינען אין שריפֿט ביז 1959". איידער יענע צײַט איז די שטודיע פון פֿענער פאַררעכנט געווען אַלס אַ טייל פון העראַלדיק.


text:
מונקאטשער הייזער
מונקאטשער הייזער איז א געגנט אין ירושלים אין שכינות צו "בתי ראנד" און "רוממה". אויפגעשטעלט דורך דעם מונקאטשער רב, רבי חיים אלעזר שפירא, דער "מנחת אלעזר", פאר די עולים פון מונקאטש און געגענטן וואס זענען ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל.
אין צענטער פון געגנט שטייט דער "בית המדרש תפארת צבי" אויפן נאמען פונעם דרכי תשובה.
אמאל האט עס געהערט צום מונקאטשער כולל און צו די 10 געגענטן פון צדקת רבי מאיר בעל הנס.
אין תרצ"ג, האט דער מנחת אלעזר באזוכט די געגענט, ביי זיין איינציגסטע באזוך, ווען ער איז געקומען באזוכן דעם "סבא קדישא" רבי שלמה אליעזר אלפאנדרי וואס האט געלעבט איבער די הונדערט יאר.


text:
אויב איר נוצן iOS און איר נוצן iOS 8, איר זאָל לייענען דעם אַרטיקל קערפאַלי, ספּעציעל אויב איר נוצן די געבוירן E- בריוו אַפּ אויף אונדזער עפּל דעוויסעס. מיט עטלעכע צייט צוריק, אַ זיכערהייט פאָרשער מיט די ניקניימד "Jansoucek" ינפאָרמד עפּל וועגן אַ "וואַלנעראַביליטי" וואָס איז געפֿונען אין דעם אַפּלאַקיישאַן, דאַנק צו וואָס פאַרבאָרגן HTML קאָד קען זיין עקסאַקיוטאַד אין אַן E- בריוו.
ער האָט זיך אויסגענוצט פון דער דערמאנטער וואַלנעראַביליטי, און דער מענטש געשריבן אַ קאָד אַזוי אַז ווען מיר באַקומען די "ינפעקטאַד" E- בריוו, אַן אַנאַמיישאַן איז פּונקט ווי די יקלאָוד לאָגין וואָס יוזשאַוואַלי קומט ווען ער ניצט קיין פון זיין פאַנגקשאַנז אָדער אפילו אַפּפּסטאָרע.
די קאָד אין קשיא אַלאַוז די סענדער פון די E- בריוו צו קונץ זייער קאָרבן צו אַרייַן זייער פּאַראָל אין די לאָגין קעסטל, שלעכט ונטערטעניק, אויב עמעצער טוט דאָס, זיי וועלן זיין רידערעקטיד צו Safari און צוריק צו Mail מיט אַ אָנזאָג מיט דיין דערגרייה און ווייַזן איר אַז עס האט דיין פּאַראָל, און טאַקע, די ישוער וועט באַקומען די פּאַראָל וואָס איר האָט אומשולדיק אריין, טראכטן אַז די קעסטל איז פאַקטיש.
אַזוי איר קענען זען ווי עס אַרבעט איך לאָזן איר אַ דעמאַנסטריישאַן:
צו ענדיקן די סיטואַציע, עס טורנס אויס אַז כאָטש Jansoucek אַלערטיד עפּל וועגן דעם פּראָבלעם, די יענער האט נישט מאַדאַפייד עפּעס און דעם "טריק" נאָך בלייבט, אַזוי דער באשעפער האט אויסדערוויילט צו אַרויסגעבן עס אויף גיטהוב, אַזוי אַז ווער עס יז קענען נוצן עס און מאָדיפיצירן עס אין וועלן, אַזוי אַז עפּל זעט עס ווי אַ סאַקאָנע און פילז פּרעשערד צו סאָלווע עס ווי באַלד ווי מעגלעך.
אויב איר האָבן יקערדיק וויסן פון HTML און איר ווילט צו קוק דעם קאָד, איר נאָר האָבן צו אַרייַן דיין אָריגינעל ריפּאַזאַטאָרי. פֿאַר יענע פון איר וואָס האָבן מורא אַז זיי אָנשטרענגען איר און פירן צו אַראָפּרעכענען דיין דאַטן פון יקלאָוד, די לייזונג איז זייער פּשוט, קיינמאָל נעמען אַ לאָגין קעסטל עמעס מיט די געבוירן פּאָסט אַפּ אין די פאָרגראַונד. וואָס ס מער, איר קענען קאָנטראָלירן אויב עס איז אמת אָדער נישט זינט ווען די קעסטל אַקשלי דזשאַמפּס, עס בלאַקס פאַרבינדן אַקשאַנז און דזשעסטשערז, אָבער אויב איר קענען גיין צוריק אין די פּאָסט און די קעסטל דיסאַפּירז, דאָס איז געווען אַ טראַפּ. אויב איר טרעפן אַזאַ אַ סיטואַציע, איר זאָל פאַרשפּאַרן די סענדער און ויסמעקן די אָנזאָג גלייך, אַזוי איר וועט ויסמיידן צוקונפֿט סקערז.