text:
סמארט קאר
סמארט קאר (קלוגער אויטא) איז א קליינער אויטא וועלכע רופט זיך סמארט און איז פראדוצירט דורך מערצעדעס. דער אויטא איז אן אלטערנאטיוו צו פול סייז אויטאס פאר מענטשן וועלכע ברויכן נישט מער ווי א קליינע אויטא און ווילן שפארן גאזאלין.
דער געבוי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז אינגאנצן 8 פיס לאנג (2.5 מעטער) לאנג און וועגט א קארגע 1,600 פונט וועלכע מאכט אים די לייכסטע אויטא אין די וועלט. עס פארמאגט א דריי צילינדער מאטאר וועלכע פרעסט נאר איין גאלאן פער יעדע 80 מייל, דאס איז גענוי א דריטל פון די בעסטע גאזאלין עקאנאמישע אויטא אויף די מארקעט. עס נעמט אריין בערך 8 גאלאן אין זיין טאנק וועלכע לאזט אים פארן בערך 600 מייל ביז מען ברויך דאס איבערפילן. ווען מען קוקט אן דעם אויטא צום ערשטן מאל גלייבט זיך שווער אז צוויי מענטשן קענען דארט אריינגיין אבער עס איז איבערראשענד וויאזוי צוויי מענטשן גייען דארט אריין זייער באקוועם און דאס איז איינע פון די הויפט מעלות פון דעם אויטא. דער געבוי פון דעם אויטא איז עס זאל זיין ווי קלענער אין סך הכל אבער נאך אלץ געבן דאס מערסטע פלאץ וואס מעגליך פאר די פאסאזשירן און אפילו פאר אביסל פעקלעך.
פארקינג איז א צווייטע הויפט מעלה פון דעם סמארט קאר. כמעט אויף יעדע גאס איז געווענליך פאראן מער פארקינג פון וויפיל אויטאס זענען דארט געפארקט. דער פראבלעם איז אז יעדע אויטא פארקט א צווייטע צייט און עס קומט אויס אין די ענדע אז אויטאס זענען אפגערוקט איינע פון די אנדערע און עס איז פונקט נישט פאראן גענוג פלאץ פאר נאך אן אויטא דארט צו פארקן. דער סמארט קאר גייט אבער אריין איבעראל ווייל עס איז נאר 8 פיס לאנג וואס מיינט האלב פון א דורכשניטליכע אויטא און אפילו קורצער ווי א גרויסע מאטארביציקל. אויב איז נאך אלץ נישט פאראן גענוג פלאץ צו פארקן קען מען פארקן אין די לענג און עס וועט זיך קוים אביסל ארויסשטעקן פון אלע אנדערע אויטאס. עס איז אומלעגאל אין רוב לענדער אבער די סמארט קאר דרייווער טוען דאס נאך אלץ אסאך מאל נאר פאר אינטרעסאנטקייט.
זיכערהייט איז געווען איינע פון די הויפט פריאריטעטן ווען מען האט געבויט דעם אויטא. שטעלט אייך פאר אויב א סמארק קאר זאל זיך צוזאמענקראכן מיט א גרויסע יוקאן עס-יו-ווי וואלט דאס געברויכט ווערן א מצה. אבער דער סמארק קאר איז געוויס נישט אזוי און עס וואלט נישט געקענט ארויסגיין אויף די מארקעט אויב עס וואלט געווען אזוי. דער סמארט קאר איז געבויט זייער קונצליך און עס איז אויסגערעכנט אז ווען עס קראכט זאל זיך דאס איינבייגן אויף געוויסע פלעצער און נישט אטאקירן דאס ארט וואו די פאסאזשירן זיצן. דער קערפער פון דעם אויטא איז געמאכט פון שטארקע אייזן און אויך די פלאסטיק טיילן זענען שטערקער ווי א דורכשניטליכער אויטא.
פארשטייט זיך אז דער סמארט קאר איז נישט אזוי פארזיכערט ווי א גרויסע פול סייז אויטא, אבער לויט איר סייז איז עס דאס מערסטע פארזיכערט פון אלע קליינע אויטאס וועלכע ווערן אפערירט איבער די וועלט. די פירמע האט דורכגעפירט 50 פובליק עקסידענט פראבעס און איינע נאך די אנדערע האבן די עקספערט דאס באוואונדערט.
מאדעלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ארגינעלער סמארט קאר איז אן אויטא וועלכע איז געמאכט פאר צוויי מענטשן צו זיצן און רופט זיך "סמארט פאר טו". דער מאדעל איז ארויסגעקומען די ערשטע נאך אין 98' און ווערט דאס מערסטע פארקויפט פון אלע סמארט מאדעלן. דער סמארט פאר טו קומט אויך אין א קאנוועריבל מאדעל פאר די וואס גלייכן צו פארן אן א דאך אין דער זומער. דער מאדעל פארמאגט דעם מאטאר אינעם אונטערשטן טייל פונעם אויטא און אלע זענען אויטאמאטיש אבער דארף ווערן אפערירט מיט די הענט צו טוישן גירס. דאס איז אזויווי די אויטאמאטישע אויטאס וועלכע גיבן די געלעגנהייט צו דרייוון מיט די הענט. עס פארמאגט נישט קיין קלאטש ברעיק אבער די גירס טוישן זיך נישט אליינס וואס מאכט אים א סעמי-אויטאמאטישער אויטא.
דער סמארט פאר טו איז צום מערסטן אויפגעכאפט אין אייראפע און אין יאפאן אבער די יאפאנעזע האבן אן אייגענע סמארט פאר טו וועלכע איז אביסל אנדערש ווי די אייראפעאישע כדי צו קענען גרייכן די סטאנדארטן פו די יאפאנעזע אויטא מארקעט וועלכע ווערט קאנטראלירט דורך די רעגירונג. דער סמארט פאר טו איז שוין אנגעקומען אויך קיין קאנאדע און שטייט ביי די טיר פון אמעריקע ווי מיר וועלן באלד זען.
אין 02' איז סמארט ערשינען מיט איר צווייטן מאדעל וועלכע רופט זיך קראוסבלעיד. דער אויטא איז דער זעלבער ווי דער סמארט פאר טו מיט'ן איינציגסטן חילוק אז עס פארמאגט א בעסערע מאטאר און וועגט אביסל מער וואס מאכט איר נוצן אביסל מער גאזאלין אבער איז נאך אלץ זייער ווייניג קעגן אן אנדערע אויטא אין איר קאטעגאריע. דער קראוסבלעיד מאדעל איז א לימיטירטע מאדעל וואס מיינט אז עס ווערט נאר געמאכט פאר ספעציעלע באשטעלונגן.
א דריטער סמארט קאר מאדעל איז ערשינען אין 04' און רופט זיך די פאר פור. דאס איז שוין א גרעסערע אויטא וועלכע נעמט אריין פיר מענטשן און איז בערך אזוי גרויס ווי א צוויי טירן אויטא פון אן אנדערע פירמע. דער אויטא פארמאגט א פיר צילינדער מאטאר און וועגט פיל מער וואס מיינט אז עס עסט פיל מער גאזאלין ווי דער סמארט פאר טו. אבער נאך אלץ איז עס א גוט געבויטע אויטא וועלכע איז זייער פארזיכערט און זינט דער נאמען סמארט איז געווארן אויפגעכאפט קויפן מענטשן אויך דעם מאדעל נאר וויבאלד עס הייסט סמארט.
א פערטע סמארט מאדעל רופט זיך דער סמארט ראודסטער. דער מאדעל איז ווי א ספארט קאר אבער איז די זעלבע קליין און ארבעט אויפ'ן זעלבן סיסטעם ווי דער סמארט פאר טו. דער פרייז איז טייערער און עס האט זיך נישט אזוי גוט פארקויפט און די פירמע האט באשלאסן אפצושטעלן פראדוקציע קומענדיגן יאר.
די פירמע גרייט זיך אויך ארויסצוגעבן קומענדיגן יאר א סמארט עס-יו-ווי וועלכע וועט קענען ארייננעמען 6 מענטשן אבער וועט זיין פיל קלענער און לייכטער ווי א דורכשניטליכער עס-יו-ווי. דער מאדעל וועט גערופן ווערן "סמארט פאר מאר". אין אנפאנג האט געהייסן אז דער סמארט פאר מאר וועט זיין דער ערשטער סמארט מאדעל צו גרייכן אמעריקע אבער די פלענער זענען געטוישט געווארן און אמעריקע וועט ערשט באקומען די סמארט פאר טו.
די פירמע און איר היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער סמארט פירמע איז א אפטיילונג פון מערצעדעס וועלכע שטודירט און פראדוצירט די סמארט אויטאס. דאס איז אויך איינע פון די סיבות פארוואס עס איז געווארן אזא סוקסעס דערפון, ווייל מערצעדעס איז באוואוסט אלס א טייערע פירמע וועלכע פראדוצירט די וועלט'ס בעסטע אויטאס און אן אויטא וואס זיי מאכן קען נישט זיין צו שלעכט.
אבער נישט מערצעדעס איז געווען דער אויסטרעפער פון דעם סמארט קאנצעפט. עס איז געווען דער פרעזידענט פון די שווייצע זייגער פירמע סוואטש, ניקאלעס האיעק. האיעק איז א געלונגענער מענטש וועלכער האט באוויזן צוריק צו ברענגן די וועלט'ס זייגער ביזנעס קיין שווייץ נאכדעם וואס די יאפאנעזער האבן אנגעהויבן אוועקנעמען די ביזנעס. האיעק איז אן אינווענטירער וועלכע גלייכט צו מאכן נייע זאכן און עס איז אים איין טאג בייגעפאלן צו פראדוצירן א קליינע געלונגענע אויטא וועלכע יעדער זאל זיך קענען ערלויבן.
זינט האיעק האט נישט געהאט קיין שום ערפארונג אין די אויטא אינדוסטרי האט ער געזוכט א אויטא פירמע וועלכע זאל אינוועסטירן אינאייעם מיט אים און אנטוויקלן זיין חלום אויטא. ערשט האט ער זיך אנגעבינדן מיט די דייטשע אויטא פירמע וואלקסוועגן און זיין אויטא האט געזאלט זיין א הייבריד אויטא וועלכע'ס ציל איז געווען צו געבן א אויטא פאר יונגע מענטשן און זאל קענען פירן צוויי מענטשן און עטליכע פלעשלעך ביר (שפעטער האט מען דאס אויפגעטוישט צו וואסער). אבער די צוויי האבן זיך נישט געקענט פאראייניגן אויף א געשעפט און סוואטש האט איבערגעלאזט וואקלסוועגן און געשלאסן א געשעפט מיט דיימלער-בענז וועלכע איז די אייגנטומער פון אלע קרייסלער און מערצעדעס אויטאס.
די פראדוקציע האט זיך אנגעהויבן און עס האט אפגעקאסט פיל מער ווי מען האט זיך געראכטן וואס האט געמיינט אז די אויטאס וועלן דארפן קאסטן פיל מער ווי מען האט ארגינעל געפלאנט. סוואטש איז געווען זייער אומצופרידן דערפון און האט זיך ארויסגעצויגן פון דעם געשעפט און מערצעדעס האט באשלאסן אנצוגיין ווייטער מיט די פלענער. מערצעדעס האט זיך פאראייניגט אין טייל מיט עטליכע אויטא פירמעס וועלכע זענען אויסגעצייכנט אין קליינע אויטאס און דער סמארט קאר איז געבליבן לעבן.
דער נאמען סמארט איז געגרינדעט געווארן פון דעם געשעפט צווישן סוואטש און מערצעדעס. די בוכשטאבן עס. און עם. רעפרעזענטירן די צוויי פירמעס סוואטש און מערצעדעס און דאן קומט דאס ווארט ארט וואס רעפרעזענטירט די קונצווערק פון דער אויטא.
אויף דערווייל זענען די סמארט אויטאס פארשפרייט אין 30 לענדער ארום די וועלט. דאס מערסטע פארקויפט זיך דאס אין אייראפע און דערנאך קומט אזיע און דערנאך קאנאדע וואו עס האט דעגרייכט א יאר צוריק און איז אויספארקויפט געווארן אין מינוטן. אבער די ריכטיגע מארקעט וועט זיך ערשט אנהייבן ווען עס וועט גרייכן אמעריקע, ערווארטעט אין עטליכע מאנאטן. דער אויטא האט נישט געקענט דעגרייכן די זיכערהייט סטאנדארטן וואס די אמעריקאנער טראנספארטאציע פארלאנגט פון אלע אויטאס אין אמעריקע און א פירמע פון קאליפארניע מיט'ן נאמען זעפ האט זיך אונטערגענומען צו מאדיפיצירן דעם אויטא און זי וועט דאס דערנאך פארקויפן איבער'ן לאנד.
די פירמע זעפ האט אסאך ערפארונג מיט קליינע אויטאס, סקוטערס, און מאטארביציקלעך. אבער די פירמע איז נישט אזא פאראנטווארטליכטע פירמע און סמארט האט נישט מסכים געווען צו פארקויפן פאר איר דירעקט. זעפ איז געווען געצווינגן צו שליסן א געשעפט מיט א דריטע פארטיי פירמע פון אייראפע וועלכע וועט קויפן די אויטאס פון סמארט און דאס ווייטער פארקויפן צו זעפ וועלכע וועט דאס מאדיפיצירן צו אמעריקאנער סטאנדארטן און דערנאך קענען פארקויפן אין אמעריקע.
זעפ וועט טוישן די לעקטערס און טייל עלעקטראנישע אפטיילונגן און וועט צולייגן עירבעגס און נאך עטליכע קלייניקייטן. אין 2006 האט זעפ ארויסגעלייגט דעם אויטא אויף אי-בעי פאר א ליציטאטציע ווער עס וועט באקומען דעם ערטשן אמעריקאנער סמארט קאר. די ליציטאציע איז באטראכט געווארן דורך 21,000 מענטשן און 71 מענטשן האבן געלייגט א ביד דערויף און איינער פון אריזאנע האט דאס אין די ענדע געווינען פאר דעם סומע פון $35,000. דער סמארט וועט אבער נישט קאסטן אזויפיל און מען רעכנט זיך צווישן 13 און 15 טויזענט דאלאר וואס מיינט אז דער ערשטער אויטא האט זיך פארקויפט פאר מער ווי דאפעלט.
דער סמארט אויטא איז דערווייל א סוקסעס פאר איר סארט מארקעט אבער איז נאך אלץ א וויץ קעגן די ריכטיגע אויטא מארקעט. די פירמע האט דערווייל פארקויפט ארום 150,000 שטיק דערפון אבער לייגט גרויסע האפענונגן אז די אמעריקאנער וועלן דאס אויסכאפן און ברענגן איר ענדגילטיגער סוקסעס. מיט אזעלכע הויכע גאזאלין פרייזן איז טאקע דאס בעסטע צייט פאר די פירמע צו קענען פארווירקליכן אירע פלענער.
ווי עס הייסט יעצט וועט זעפ פארקויפן די סמארט אויטאס אין אמעריקע'ס 5 גרעסטע שטעט און לויט ווי שטארק עס וועט גיין לויט דעם וועט זיך ווענדן איר צוקונפט. שטודיעס ווייזן אז אין דורכשניטליך זיצן נאר 1.2 מענטשן אין אן אויטא וואס מיינט אז א גרויסע צאל מענטשן פארן רוב מאל אליינס און א סמארט קאר קען זיין א גוטע זאך פאר זיי. עס איז סטייליש, שטארק, ביליג, און פארט זייער גוט. און מען דארף זיך אויך נישט שעמען דערמיט ווייל נאך אלעם איז עס א מערצעדעס.


c: text/html

text:
אריסטובולוס דער דריטער
אריסטובולוס איז געווען א פרינץ, פון די חשמונאים פאמיליע, און כהן גדול. ער איז געווען דער זון פון אלכסנדר דער צווייטער, און זיין מאמע איז געווען אלכסנדרה החשמונאית, געבוירן 53 איידער די ציווילע ציילונג, און געשטארבן אין יאר 36 איידער די ציווילע ציילונג.
אין די יאר 37-, האט הורדוס, באזיגט די לעצטע קעניג פון די חשמונאים, מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, און האט אנגעפאנגען הערשן איבער ארץ יהודה, און הורדוס האט געהייראט מרים החשמונאית, די שוועסטער פון אריסטובולוס. הורדוס האט געשטעלט חננאל פון בבל אלס כהן גדול, אלכסנדרה האט געזען אין דעם א קלאפ אין די רעכט פון איר זון, און האט זיך געוואנדן צו קלעאפעטרא, קעניגן פון עגיפטן, אז זי זאל ערלעדיקן ביי מארקוס אנטיניוס דער רוימישער הערשער פון די מזרח, אז אריסטובולוס זאל ווערן כהן גדול.
אריסטובולוס איז געלאדענט געווארן צו אנטיניוס, הורדוס האט דעריבער אויפגעזאגט חננאל, און געשטעלט אריסטובולוס אלס כהן גדול, און די איינלאדונג איז צונישט געווארן.
אלס כהן גדול, איז ער זייער פאפולער געווארן ביים פאלק, אלס זיין יחוס, און זייענדיק פון איינציקסטע געבליבענע פון די חשמונאים, הורודס האט געפלאצט פון קנאה, ווען ביי די קורבן פסח, האבן אלע יידן אים געגעבן גרויס כבוד, און הורדוס האט מורא באקומען, אז איין טאג וועט אריסטובולוס אים פרובירן אראפ ווארפן פון די מאכט. דעריבער האט הורדוס באשלאסן, אים אומצוברענגען.
אין יאר 36-, האט הורדוס אים געלאדענט צו זיך אין פאלאץ, אין יריחו, ווי ער האט צוגעגרייט א באל פאר אריסטובולוס, און דערנאך אים פארגעשלאגן, צו גיין שווימען אין שווים באסיין פון פאלאץ, דארט האט הורדוס און זיינע קנעכט אים דערטראנקען, און עס געמאכט אויסזען ווי אן אומשולדיקע טראגעדיע.
דערמיט איז געקומען צו אן ענדע, די כהונה גדולה ביי די חשמונאים דינאסטיע.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
פעניס
דער מילה איז דער גליד פון דעם מאנס פערזאן וואס דער זרע קומט דערפון ארויס, אין אריין צו דער נקיבה וואס קען מאכן קינדער נאכן האבן געשלעכט מיט דער נקיבה, אויך איז דאס דער אפיציעלער אפפיר מיטל צו ארויס נעמען דאס איבעריגע אומרייניגע וואסער פונעם קערפער.
דאס איז זייער סענסעטיוו און ווען דאס שטעלט מען אריין אין פרויס װאַגינע ביים געשלעכט לאזט דאס ארויס זרע וואס קען מאכן מאכן א קינד אין פרויס רחם אז עס שטויסט זיך אן מיט איר אייער דאס ווערט דערנאך אן עובר.
- זעט ערעקשאן
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט דער תורה איז דאס א הייליגער ארגאן[פֿעלט אַ מקור] וואס דערמיט האט מען מאכען א ברית אדער א שבועה. אבער די מפרשים זאגן אז היינט ווען עס איז שוין דא אנדערע דברים שבקדושה[פֿעלט אַ מקור] טאר מען שוין לויט די הלכה נישט דאס צורירן ווייל מ'קען צוקומען צו אן ערעקשאן[פֿעלט אַ מקור], דאס שטייפקייט פונעם פינעס. וואס וועט דערנאך פירן צו סעקסועעלן רייץ, ארויסלאזן זרע וואס ווערט פארעכנט ווי הארבע זינד, ווייל 1) עס ברענגט צו זיין פארנומען און אריינגעטאן כל כולו אין די רייץ פון סעקס[פֿעלט אַ מקור]. 2) די פליסיגקייט - זרע האט אין זיך א לעבן לויט די קבלה[פֿעלט אַ מקור] וואס מען טאר דאס נישט סתם אזוי פארדארבן אויף דער ערד ווי אונן האט געטאן.


text:
CFA פראנק
דער CFA פראנק (פראנצויזיש: CFA franc) איז דער געזעצלעכער צאלמיטל אין 12 לענדער פון אפריקע וואס זענען אמאל געווען פראנצויזישע קאלאניעס און אויך אין גינע-ביסאו (א געוועזענע פארטוגעזישע קאלאניע) און עקוואטארישע גינע (א געוועזענע שפאנישע קאלאניע). די פארקירצורענגען פון דער וואלוטע לויט ISO 4217 זענען: XAF פארן צענטראל אפריקאנער CFA פראנק און XOF פארן מערב אפריקאנער CFA פראנק. געזעצלעך זענען די צוויי CFA פראנקען באזונדערע וואלוטעס, אבער פראקטיש זענען זיי גאנץ ברייט אנגענומען ווי איין וואלוטע.
דער CFA פראנק האט א סטאבילן קורס קעגן דעם איירא: 100 CFA פראנק זענען ווערט איין פראנצויזישער פראנק = 0.152449 איירא.
נאמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די יארן 1945-1958 איז CFA געווען די ראשי תיבות פון "פראנצויזישע קאלאניעס אין אפריקע" (פראנצויזיש: Colonies françaises d'Afrique). אין 1958 האט פראנקרייך אנגעהויבן געבן די קאלאניעס זעלבשטענדיקייט, און אין אנהייב די 60ער יארן איז דער נאמען אפגעטייטשט אנדערש : "פראנצויזישע געמיינדע פון אפריקע" (פראנצויזיש: Communauté française d'Afrique). זייט דער זעלבשטענדיקייט פון די לענדער טייטשט מען אפ די ראשי תיבות Communauté Financière Africaine (אפריקאנער פינאנציעלע געמיינדע).


text:
װיקיפּעדיע:עטיקעט
וויקיפעדיע עטיקעט זענען די כללים וויאזוי זיך פירן אין אידישען וויקיפעדיע אויף מידות בין אדם לחבירו צווישן די באנוצער.
פארוואס פעלט זיך אויס כללים?[רעדאקטירן מקור]
וויקיעפדיע איז יעדן'ס גלייך, אבער פארט איז עס נישט יעדן'ס פריוואטער אייגענטום, נאר אלעמען'ס גלייך וואס איר קענט טאן אין דעם וואס איר ווילט מיטן תנאי אז דאס שטערט נישט פאר די צוזאמן ארבייט פון אנדערע וואס זענען אויך אקטיוו דא און צוזאמן פארעמען זיי אויס א קהילה.
אונזערע באטייליגער זענען דערווייל נישט פון די זעלבע לאנד שיטה אדער יאר-גאנג. וכשם שאין פרצופותיהן שוות כך אין דרכיהן שוות, מיר האבן פארשידענארטיקע אפט מאל קעגנארטיקע פערספעקטיוון, מיינונגן און צוגאנגן צו טעמעס. באהאנדלן אנדערע מיט רעספעקט איז דער שליסל צו קאלעבעראציע אפעקטיוו אין אונזער ענד-גילטיגער ציל צו בויען א אינטערנאציאנאלער אנוליין אידישער אנציקלאפעדיע.
כללים[רעדאקטירן מקור]
פאלגענד זענען די כללים בנוגע אויפירונגן וויאזוי צו מאכן אז דער צוזאמן-ארבייט פון דעם רבים זאל זיין אויפן בעסטן ארדענונג.
- פערזענליכע אטאקעס פארבאטן: מען טאר זיך נישט אויסדרוקן מיט א שפעט ווארט אדער פערזענליכע טשעפע קעגן אן אנדערן באנוצער, אחוץ אויב מען ווייזט קלארע לינקס און באווייזן צו יענעם'ס פעולות וואס ווייזט אויף די התנהגות'ער איז דאך דאס שוין נישט קיין שפעט ווארט אדער טשעפע.
- ציוויליטעט: נישט מזלזל זיין און אוועקמאכן אנדערן'ס ארבייט וואס ער האט אריינגעלייגט אין וויקיעפדיע. פארשטייט זיך אז קאנסטראקטיווע קריטיק איז אייביג געווינטשען, אבער אן די שטעכעדיגע און שפיזיגע לשונות.
- עדיט מלחמה: מען ברויך אייביג שטרעבן צו שלום און שלווה, דאס הייסט וויסן ווען אויפהערן צו רעדאקטירן אן ארטיקל און שווייגן דאס קען אייביג ווארטן אויב איז דאס נישט אזוי שטארק וויכטיג צו האבן די לעצטע ווארט און עס איז דא צוויי גוטע טענות דאס הייט צוויי זייטן פון די מטבע, זאל זיך דער וואס וויל טוישן אפהאלטן צייטווייליג.
- דן זיין לכף זכות: נישט קוקן אויף די באנוצער נאר אויף די אינפארמאציע. און נשיט קיקן אויף א באנוצער לויט זיין שרייבונגן נאר אויף אים אלס א מענטש. - ד.ה. נישט מעקן אינפארמאציע ווייל איינער וואס געפעלט אייך נישט האט דאס געשריבן. און נישט בויען א בייעס אויף א באנוצער וואס וויל סוף כל סוף טאן די ריכטיגע זאך אפילו אין די מהלך האט ער געטאן אסאך טעותים קעגן אייער מיינונג.
- זיך דורכרעדן: אויב א שרייבער איז טעטיג איצט און ער האט אפגעשריבן רוב פון ארטיקל זאלט איר נישט טוישן איידער איר רעדט זיך דורך, אדער לכל הפחות אים מודיע זיין. אחוץ פארשטייט זיך דאס איז א קלייניגקייט.
- פריוואטקייט פאליסי: היטן אויף גילו נישט חלילה אויפדעקן אנדערן'ס אידענטיטעט.
אויב איר האלט זיך נישט צו די דאזיגע כללים קען מען אייך בלאקירן לויט די וויקיפעדיע:בלאקירן פאליסי, ווייל עס פארשטערט צום אויפבוי פון דעם וויקיעפדיע.


text:
טאמאס פון אקווינא
טאמאַס פֿון אַקווינא, (לאטייניש: Thomas Aquinas; 1225 – 7טן מערץ, 1274) איז געווען א קאטוילישער דאמיניקאנער גלח פון אקווינא, איטאליע. ער האט שטודירט פילאסאפיע און טעאלאגיע. טאמאס איז געקומען פון אן אדעלער משפחה אין דער מלוכה פון נאפאלי. ער ווערט גערעכנט פון די חשובסטע קאטוילישע פילאסאפן.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טאמאס איז געבוירן געווארן יאנואר 1225 אין ראקאסעקע. ביי די פינף יאר האט טאמאס אנגעהויבן זיין בילדונג אין מאנטע קאסינא. ביי די ניינצן יאר האט ער באשלאסן זיך פארבינדן מיט די דאמיניקאנער. זיין משפחה אבער האבן געוואלט ער זאל ווערן א בענעדיקטינער מאנאך, דערפאר האבן די דאמיניקאנער אים געשיקט קיין רוים און פון דארטן קיין פאריז.
אין 1245 האט טאמאס שטודירט אינעם אוניווערסיטעט פון פאריז.


text:
יונה מעצגער
הר"ר יונה מעצגער איז געבוירן ה'תשי"ג אין חיפה. ער איז געווען דער הויפט רב פון מדינת ישראל מצד די אשכנזים פון תשס"ג ביז תשע"ג.
ער איז אבער גרויס געווארן א דאנק די חרדים אונטער די פירערשאפט פון הרב יוסף שלום אלישיב וואס האט אים ענדערשטע געוואלט זען אין שפיץ פון רבנות כדי זיין ענין פון שמיטה זאל נישט געגעבן ווערן פאר די פוסקים פון די מזרחי קרייזן.[פֿעלט אַ מקור]
ער איז שטארק נאנט מיט חב"ד.
הרב מעצגער האט שטארק געשטיצט דעם צווישן-רעליגיעס קאנגרעס וואס דער סאודישער מלך, אבדאללא, האט איניציאירט אין יאר 2008.


text:
שלום מאסקאוויטש
הרב שלום מאסקאוויטש באקאנט אלס שאצער רב. געוואוינט און איז געווען רב אין שאץ, רומעניע, שפעטער אין קעלן, דייטשלאנד, און נאכדעם אין לאנדאן, ענגלאנד, ווי ער איז געווען פון די גרינדער פון די חסידישע געמיינדע און פיל געלייסטעט צום אויפבוי פון אידישקייט אין לאנדאן. ער האט איבערגעלאזט פילע אייניקלעך אדמורי"ם איבער דער וועלט.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל שאץ, רומעניע, צו זיין פאטער הרב מרדכי יוסף משה מאסקאוויטש פון סוליץ. ער איז געווען אן אייניקל פון רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו און זיין פאמילע ציהט זיך ארויס פון דער פרימישלאנער גזע. מ'האט אים גערופן אויפן נאמען פונעם בעלזער רב, רבי שלום רוקח, פון וועם ער איז אויך געווען אן אייניקל.
איינער פון זיינע תלמידים אין שאץ איז געווען ר' מאיר שפירא, וועלכער האט שפעטער אויפגעשטעלט דעם בארימטן ישיבת חכמי לובלין, און האט פארשפרייט דעם לימוד דף היומי אין דער אידישער וועלט. מאנכע זאגן, אז דער דף היומי געדאנק האט ער געהערט פון זיין רבי'ן, דער 'שאצער רב', אין זיינע יונגע יארן, און שפעטער האט ער דאס אויסגעארבעט פראקטיש און למעשה אדוירכגעפירט.
אין יאר תר"ץ האט ער עמיגרירט קיין לאנדאן, ענגלאנד, וואו ער האט זיך באזעצט אין דעם סטעמפארד היל געגנט, דעמאלט בכלל נישט קיין צענטער פון חסידישע אידן. אין לאנדאן איז ער געווארן באקאנט אלס 'שאצער רב'. זיין בית מדרש האט זיך געפונען אויפן 'קווין עליזאבעט' גאס און איז געווען פארבינדן מיט התאחדות קהלות החרדים פון לאנדאן.
ער האט אסאך געשריבן אין פארשידענע מקצועות התורה. די ספרים וואס מען האט שוין געדריקט און ארויסגעגעבן רעכנט אריין, צווישן אנדערע, 'אור גנוז' עה"ת ומועדים, 'דעת שלום' אויפן סדר פון פרק שירה, 'דעת שלום' אויפן רמב"ם און שלחן ערוך און אויף סוגיות הש"ס. אויך האט מען צוזאמגענומען און געדריקט פיל בריוון וואס ער האט געשריבן, מיטן נאמען 'אגרת שלום'.
ער איז נפטר געווארן כ"ב טבת ה'תשי"ח. ער ליגט אין לאנדאן אינעם בית החיים אין דער ענפילד געגנט פון דעם לאנדאנער עדת ישראל. מ'האט געשטעלט אן אהל איבער זיין קבר, וואו מענטשן פון איבער דער גארער וועלט קומען כסדר מתפלל זיין.
זיין צוואה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט איבערגעלאזט א גאר אינטרעסאנטע צוואה. ער שרייבט דארט, צווישן אנדערע, אז פונקט אזויווי ביי זיין לעבן האט ער שטענדיג געזוכט צו אפהאלטן אידן פון זינד און זיי ברענגען צו תשובה, אזוי וויל ער אז אויך נאך זיין פטירה זאלן אידן דורך אים נתעורר ווערן צו תשובה. ער שרייבט אז דערפאר, טאמער איינער וועט זיך נויטיגן אין א ישועה, זאל ער קומען צו זיין קבר, בעסער אויב מעגליך פרייטאג פאר חצות, און ער זאל צינדן דארט דריי ליכט, איינס פאר די נשמה וואס וועט אים קומען רופן און די אנדערע צוויי לעילוי נשמתו. דערנאך זאל ער מקבל זיין זיך צו פארבעסערן אין א ספעציפישער ענין אין אידישקייט, צום ביישפיל, זיך צו פארבעסערן אין שמירת שבת, אדער צולייגן א קביעת עתים לתורה, וכדומה אן ערנסטן טויש צום גוטן אין זיין געווענליכן לעבנס-שטייגער, דערביי זאל ער זאגן די בקשה אין וואס ער נויטיגט זיך, און ער וועט גיין מתפלל זיין אין הימל ביי זיינע גרויסע זיידעס צו פועלן פאר יענעם א ישועה. ער שרייבט אבער אז מען דארף זיין זייער געווארנט טאקע איינצוהאלטן אלעס וואס מען נעמט זיך אונטער און אים נישט אויסנארן, ווייל גענוג אז דא אויף דער וועלט האט מען אים ארומגענארט, אבער אויפן עולם האמת וועט ער גאר בייז ווערן דערפון און עס וועט נישט טויגן, דערפאר זאל מען זיך נאר אונטערנעמען עפעס וואס מען וועט טאקע קענען איינהאלטן. ווייטער שרייבט ער, אז מען זאל דאס אלעס איבערזעצן אויף אידיש און ענגליש און אוועקשטעלן ביי זיין קבר.
די אויבנדערמאנטע טייל פון זיין צוואה געפונט זיך טאקע אויף א גרויסן פלאקאט אין אהל ביי זיין קבר, אין לשון הקודש, אין אידיש און אין ענגליש.
אויך שרייבט ער אין זיין צוואה אז מען זאל נישט שרייבן אויף זיין מציבה קיין שום ליגנטס, ווייל אין עולם האמת פארטראגט מען נישט קיין ליגנט, און דער טיטל צדיק זאל מען בשום אופן נישט שרייבן אויפן מציבה.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע קינדער זענען געווען:
- רבי יצחק, איידעם פון רבי לייבוש מרדכי פון שינאווא
- רבי יעקב, איידעם פון הרב יוסף דב סיגל. נפטר ווען זיין פאטער האט נאך געלעבט. זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "שארית יעקב".
- רבי יחיאל מיכל, איידעם פון רבי אלעזר הורוויץ פון מעליץ. נפטר ווען זיין פאטער האט נאך געלעבט. זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "שארית יעקב".
- זיין איידעם, שוואגער און נעפע, רבי יואל פון שאץ-מאנטרעאל
- זיין איידעם רבי יעקב האלבערשטאם, טשאקאווער רבי
- זיין איידעם רבי ישכר בער ראטנבערג פון וואוידיסלאוו
זיינע אייניקלעך אדמורי"ם רעכנט אריין: דער מעליצער רבי אין אשדוד, דער טשאקאווער רבי אין ירושלים, דער שאצער רבי אין אנטווערפן, דער שאצער רבי אין וויליאמסבורג און דער שאצער רבי אין מאנטריאל.


text:
ספערויד
א ספֿערויד (אויך ספֿעראאיד), אדער ראטאַציע עליפסויד, איז אן אייבערפלאך וואס מען באקומט פון ארומדרייען אן עליפס ארום איינעם פון זיינע הויפט אַקסן, ד"ה אן עליפסויד וואס האט צוויי האלב-דיאמעטערס גלייך.
אינעם פאל וואס מען דרייט דעם עליפס ארום זיין גרעסערן אקס, באקומט מען א ספערויד אזוי ווי א ראַגבי באל; אינעם פאל וואס מען דריים אים ארום זיין קלענערן אקס, באקומט מען א פלאכן ספערויד אזוי א לינז. טאמער דער עליפס איז א קרייז, ווערט געשאפן א קיילעך.
צוליב גראוויטאציע און די ראטאציע פון דער ערד, האט זי די פארעם פון א קיילעך וואס איז א ביסל פלאך אויף איר אַקס, דערפאר ווערט זי גערעכנט ווי א פלאכער ספערויד.
גלייכונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גלייכונג פון א ספערויד וואס האט דעם סימעטריע-אַקס Oz איז:
דער האלב-אקס a איז דער עקוואטארישער ראדיוס פונעם ספערויד, און c איז די ווײַט פון צענטער צום פאלוס אויפן סימעטריע-אקס. עס זענען פאראן צוויי פעלער:
-
-
-
- c < a : אבלאַט ספערויד (פלאך)
- c > a : פראלאט ספערויד (שפיציק)
-
-
דער פאל a=c קומט אויס א קיילעך.


text:
יחזקאל לאנדא
הרב יחזקאל הלוי לאנדא (י"ח מרחשון, ה'תע"ד - י"ז אייר, ה'תקנ"ג) איז געווען א דיין אין בראד און אב"ד פֿון יאמפעלע און פראג, בעהמען. ער האט איז באוואוסט אויפן נאמען פון זיין בארימטן ספר שו"ת נודע ביהודה.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יחזקאל לאנדא איז געבוירן אין אפט, פוילן, י"ז מרחשון תע"ד צו זײַן פאטער יהודה, א מיטגליד אין דעם וועד ארבע ארצות און זײַן מוטער חיה, א טאכטער פֿון הרב אליעזר אב"ד דובנא. זײַנע עלטערן זענען ביידע געווען אייניקלעך פונעם רבי'ן ר' העשיל פון קראקע. צו עלף יאר האט ער געלערנט תורה בײַ הר"ר יצחק אײַזיק סג"ל פֿון לודמיר.
ווען ער איז געווארן בר מצוה האט ער אנגעהויבן לערנען אינעם בראדער קלויז. אין יאר תצ"ב האט ער חתונה געהאט מיט ליבא, די טאכטער פונעם נגיד ר' יעקבקא פון דובנא. ער האט געוואוינט אין דובנא א קורצע צײַט, נאכדעם איז זײַן שווער אריבערגעגאנגען צו וואוינען אין בראד, דארט איז ר' יחזקאל צוריק אין קלויז.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין תצ"ד האט מען געבעטן ר' יחזקאל צו ווערן דער ראש בית דין פון בראד.
אין תק"ה האט פאסירט א מעשה ווען דער בית דין פון בראד האט געגעבן א פסק קעגן די שנור פון א גרויסן גביר אין בראד. די דריי דיינים זענען געווען הר"ר יחזקאל לאנדא, הר"ר מאיר מרגליות (מחבר פון מאיר נתיבים) און הר"ר גרשון קיטאווער, א שוואגער פונעם בעל שם טוב. דער גביר איז געווען נאנט צום פריץ און צוליב דעם פסק האבן די דריי דיינים געדארפֿט אנטלויפֿן פון בראד.
עטליכע חדשים שפעטער האט די קהילה אין יאמפעלע גערופן הר"ר יחזקאל צו ווערן זייער רב. ער האט פארפילט דעם אמט צען יאר, און אויפגעשטעלט א ישיבה אין יאמפאלע.
אום כ' כסלו, ה'תקט"ו האט די קהילה פון פראג ממנה געווען הר"ר יחזקאל אלס אב"ד פון פראג און הויפט רב פון גאנץ בעהמען, צוואנציג יאר נאך דער פטירה פֿונעם פריערדיגן רב, הר"ר דוד אפנהיים.
געשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די ת' און ת"ק יארן איז דאס לאנד בעהמען געווען אונטער דער האפסבורג מאנארכיע, געפירט פון דער קייסערין מאריא טערעזא.
נישט קיין צוויי יאר אריין אין דעם רבנות פון הר"ר יחזקאל, האט פרייסן אטאקירט בעהמען ביי דער שלאכט פון פראג אין דעם זיבן יעריגן קריג. זיינע תלמידים און נאנטע באקאנטע האבן מייעץ געווען דעם רב צו אנטלויפן פון פראג אבער ער האט נישט מסכים געווען פארלאזן זיין קהילה. ער האט ארויסגעגעבן א ספּעציעלע תפילה פארן וואוילזײַן פון דעם קעניגליכן הויז. ער האט אויך גערופֿן אלע יודן אין דער אלטנוישול אריין וואו ער האט גע'דרש'נט וועגן טריישאפט צו דער קייסערין, און געסטראשעט אריינלייגן אין חרם ווער ס'וועט צוהעלפן דעם פֿײַנד אדער האנדלען אין דעם לאגער פונעם פֿײַנד.
ר' יחזקאל האט אויפֿגעשטעלט א ישיבה אין פראג און געזאגט דארט א שיעור פֿיר מאל א טאג צו פיר כתות פון תלמידים: צוויי שיעורים אין גמרא אין צוויי שיעורים אין שולחן ערוך. צווישן זײַנע תלמידים זענען געווען ר' אברהם דאנציג, ר' דוד דייטש (מחבר פון אהל דוד), ר' אלעזר פלעקלעס און ר' בצלאל רענשבורג.
די מנהיגי החסידות, צווישן זיי דער צאנזער רב און דער בעל התניא, האבן שטארק געשעצט ר' יחזקאל.
אום תקל"ג האט אויסגעבראכן א פֿייער וואס האט פֿארברענט זײַן הויז מיט זײַנע כתבים. נאכהער האט ער אנגעהויבן צו דרוקן זײַנע תשובות, וואס האבן ערשינען צום ערשטן מאל אין תקל"ז מיטן נאמען נודע ביהודה לכבוד זײַן פֿאטער ר' יהודה.
אום תקמ"ג האט ער אנגעהויבן ארויסגעבן זײַנע חידושים אויף ש"ס מיטן נאמען ציון לנפש חיה (צל"ח) לכבוד זײַן מוטער חיה.
זיינע פסקים אין נודע ביהודה זענען פון די פראמינענטסטע אין דער הלכה וועלט.
פון די באקאנטע אין דער חסידישער וועלט איז די תשובה קעגן זאגן לשם יחוד, וואס דער דברי חיים האט טאקע נישט געזאגט לכבודו פונעם גרויסן נודע ביהודה.
דער באר מים חיים האט אנגעשריבן א תשובה דערקעגן. און מען זאגט אויך אז ווארשיינליך האט דער נוב"י חרטה געהאט דערפון בסוף ימיו, ווייל ער האט געגעבן גאר א ווארימע הסכמה אויפן ספר אור לישרים פון ר' זרח איידליץ וואו דער ערשטער דרוש באציט זיך איבער דעם חשיבות זאגן לשם יחוד בעפאר א מצוה.
שפעטערע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין זײַן עלטער, ווען ער איז געווארן קראנק, האט ער איבערגעגעבן די ישיבה צו זײַן זון ר' שמואל (וואס איז געווארן פראגער רב נאך אים). י"ב טבת תק"ן איז נפטר געווארן זײַן רביצין. אין זײַן לעצטן יאר האט ער ווײַטער געשריבן תשובות. י"ז אייר ה'תקנ"ג איז ער נפטר געווארן, און יודן זענען געקומען פון גאנץ בעהמען אויף זײַן לויה.
זײַנע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- שו"ת נודע ביהודה
- ציון לנפש חיה (צל"ח)—חידושים אויף ש"ס
- דורש ציון
- אהבת ציון
- דגול מרבבה (אויף שולחן ערוך)
זיינע ברודער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- רבי מאיר הלוי
זיינע קינדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ר' שמואל אב"ד פראג
- ר' יעקבקא


text:
װיקיפּעדיע:טשעקיוזער
טשעקיוזער איז א פונקציע פון דער וויקימעדיע סיסטעם וואס ווערט באניצט אויף אלע זייערע וויקיס. נאר א באגרענעצטע צאל באניצערס האבן א רעכט צו ניצן די פונקציע.
דאס ווייזט סיי וויפל ניקס נוצן די זעלבע איי פי אדרעס. און סיי וויפל איי פי אדרעסן איין ניק נוצט. און סארטירט אויס אלע ארטיקלען וואס זענען געשריבן פון איין איי פי אדרעסע.
מען באנוצט דאס צו האלטן געבלאקטע אויסגעשפארטע באנוצער אינדערויסן; זיי זאלן נישט קענען צוריקומען דורך זייערע פארשידענע איי פי אדרעסן מיט א נייעם אדער אלטן ניק. אדער דורך א פרישן ניק וואס נוצט די זעלבע איי פי. דאס הייסט ווען מען שפארט אויס איינעם, ווערן אלע זיינע איי פי אדרעסן און ניקס פארבינדען אז דאס איז דער זעלבער.
ביי א טראל העלפט נישט די טול ווייל ער באווארענט זיך נישט צו נוצן די זעלבע אייפי פארן זעלבן ניק.
יעדער איינער קען דאס פארלאנגן פון סיי וואסארא סטוארט דורכפירן. אבער מיט א זאכליכע טענה אז יענער באנוצט זיך אלס סאקפאפעט צו געווינען קאנסענסוס.
אכטונג: אין א שוואכער וויקיפעדיע ווי די אידישע וויקיפעדיע איז דאס כמעט גארנישט ווערט ווייל רוב באנוצער שרייבן נישט מיטן זעלבן נאמען מערערע מאל אין א קורצע צייט אפשניט. און די טול גייט נאר צוריק מאקסימום א חודש.
זיי היטן אפ אייערע פריוואטקייטן[רעדאקטירן מקור]
אפילו אויב דער באנוצער באגייט די שרעקליכסטע פארברעך וועלן זיי נישט ארויסגעבן די אינפארמאציע וואס די טשעק יוזער טול האט אויפגעדעקט, זיי וועלן אפילו נישט אויסזאגן פון וועלכער טייל מדינה איר שרייבט.
ווען נוצט מען דאס?[רעדאקטירן מקור]
- בלויז ווען דאס איז קריטיש וויכטיג פארן וויקיפעדיע עקזיסטענץ, למשל אויב איינער איז א סאקפאפעט וועט זיך דאס נאכנישט פארלאנגן דאס צו נוצען בלויז אויב ער זייט אן א חרבן ווי מאכן וואלן ארויסצושטויסן א וועטעראן באנוצער. א.א.וו.


text:
דורך ברוקלין » מיטוואך אוקטובר 21, 2009 2:33 pm
בס"ד
איך וועל באשרייבען וואס די וויכוח איז געווען אין סיגוט בשנת תרמ"ב- תר"נ.
צווישען הקדושת יום טוב זי"ע והרה"ח המובהק הראש הקהל ר' משה ארי' פריינד ז"ל (ארטדאקסען), אין הרה"ח המובהק הראש הקהל ר' קלמן כהנא ומשפחת כהנא וחסידי וויזניץ (ספרדים).
קודם אפאר נקודות:
1) מיר וויסען אלע ווער עס איז געווען גערעכט למעשה. ווי שוין געשריבען פריער: אז א שטיק צייט נאכן ד"ת זענען רוב ערליכע ארויס פין קהלת ספרדים. - איך וויל נאר דא ארויסברענגען וואס די 2 צדדים זענען געווען. (איך וועל אויסלאזען אלע זאכען וואס קען זיין שלא בכבוד).
2) עס איז דא אפאר גירסות וואס די שורש הוויכוח איז געווען: י"א וועגען רבנות הקדיו"ט (וואס איז נישט מסתבר, ווייל ר' קלמן כהנא האט אינטערגעשריבען קאנסוס של הקדיו"ט). י"א סיגוט איז דעלמאטץ אריבער פין א קהלה צי א חסידות, אין די ראה"ק האבען עס נישט ליב געהאט.
עכ"פ איך וועל דא שרייבען וואס די גדולי ישראל האבען זיך מתווכח געווען, אין וואס מ'האט דן געווען ביי די ד"ת. אין נישט די חשבונות פין יעדע בעה"ב וכדומה.
3) די סיבה וואס איך רעדט פין דעם איז, ווייל עס איז באשריבען אין געוויסע היינטיגע ביכער, אין עס איז נישט קיין סוד, אין רובו דרובו ווייסן נישט וואס איז פארגעגאנגן.
4) כדי צי פארשטיין וואס די וויכוח איז געווען וועט מען דארפען רעדן אז עס איז געווען טענות קעגען די אורטדקאסישע קאנצליי. אבער מ'דארף וויסען אז (all in all) שהיה מוסד קדוש, אין ס'האט אויסגעפירט איר שליחות מחזק צי זיין די יראים. אין אדרבה: דע טענות וואס גדולי ישראל האבען געהאט אמאל אמאל, האט געהאלפען אז עס זאל נישט פארלירען די תכלית.
קודם אביסעל וועגן טיילונג בשנת תר"ל.
אין אונגארין (אין אין דייטשלאנד) איז געווען א געזעץ אז יעדע מענטש (יוד אדער להבדיל גוי) מיז באלאנגען צי א קהלה, די קהלה האט געהאט געוויסע רעכטען אויף די מענטש, ואכ"מ.
ווען עס האט זיך אנגעפאנגען די ירידות הדורות אין אונגארין (בשנת הת"ר בערך) האט זיך געמאכט מחלוקת אין אסאך שטעט צווישען די יראים אין די משכילים/רעפארמער.
אין שנת תר"ל האט די רעגירונג איינדערקענט אז עס איז דא 2 מינע יודען, אין זיי האבען געלאזט אויפשטעלן 2 יודישע קהילות אין יעדע שטאט (אורטדאקסין אין להבדיל נעלאגען - רעפארמער)
כדי מחזק צי זיין די אורטדאקסישע קהילות אין אונגארין, האבען די רבנים אויפגעשטעלט א מוסד (קאנצליי – לשכה המרכזית) אין עיר הבירה פעסט, וואס איר אויפגאבע איז געווען צי שתדלן ביי די רעגירונג לטובת היראים. אויך האבען די רבנים מחייב געווען אז אלע קהילות פין שומרי הדת (אורטדאקסין) מיז זיך אינטערווארפען אינטער קאנצליי (ד.מ. אז די קאנצליי האט געקענט שטעלן כלי קודש אין די קהילות). די סיבה איז געווען, כדי ציזאמנעמן אלע פרימע קהילות אינטער איין מוסד, ווייל אזוי האבען די רעפארמער אויך געטיען (זיי האבען אויך געהאט א קאנצליי), אין די רבנים האבען געוואלט עס זאל זיין זה לעומת זה. ועוד סיבות. (אפילו נאכען טיילונג האבען די רעפארמער נאך אלץ גשתדל'ט אז די רעגירונג זאל מבטל זיין די רעכט פין 2 קהילות, אין מהאט געדארפט האלטען אן אויג אין פעסט).
די יו"ר פין די קאנצליי איז געווען א בעה"ב (פארשטייט זיך א ירש שמים מרובים), אין ער האט געהאט באזיך שתדלנים – לויער'ס וכדומה. אין עס איז געווען אין שטאט פעסט (וואס איז געווען די מאדערנע שטאט אין אונגארין).
ווי שטארק די כח פין די קאנצליי זאל זיין אויף די קהילות איז געווען א שאלה, די ערשטע דאס ארויף ציברענגען איז געווען הגה"ק ר' הערשעלע ליסקער (תלמיד הישמח משה) וואס האט געזאגט אז אויב די קאנצליי וועט נישט געבן געוויסע רעכטען פאר די חסידישע קהילות וועט ליסקא נישט אריינגיין אין קאנצליי (עי' בתולדותיו שבסוף ספר אך פרי תבואה). - אויך הגאון ר' אברהם שאג (מכתבו נדפס בספר דרשות הרא"ש, ירושלים תשס"ו)
למעשה (אין שנת תרל"ב) האט מען געמאכט א שטיקעל פשרה, אז יעדע קהלה וועט האבען אייגענע כח אויך.
אפילו נאכען פשרה האבן גדולי ישראל שטארק חושש געווען אויף דעם.
דער ייטב לב זי"ע (המקורות לזה ראה להלן).
דע חשש האט אויך געהאלטען הגאון מהר"י מודרן מסיגוט. (הגר"י איז געווען שטארק אינוואלד אין די טיילונג בשנת תר"ל, והיה נציג העיר סיגוט ביחד עם הרה"ח ר' משה ארי' פריינד, להקונגרעס בפעסט. ע"ע מזה בספר פרי העץ ברוקלין תשס"ט)
אויך הגאון ר' חיים סופר (עי' בספר תולדות סופר, דברים חריפים אודות הקאנצליי בשנת התרמ'ס), הגאון ר' ירמי' לעוו אב"ד איהעל (כידוע אז איהעל איז נישט אריין אין קאנצליי - עי' בספר לקורות היהות בטראנסלבניה), אין הגאון ר' הלל מקלאמיע האט חושש געווען.
אינטערסאנט: ווי באקאנט זענען ר' חיים סופר, ר' ירמי לעוו, אין ר' הלל מקלאמיע, געווען פין די גערעסטע לוחמים קעגן די רעפארמער, אין אן זיי וואלט נישט געווען קיין טיילונג. פין די צווייטע זייט זענען זיי (ר' חיים סופר אין ר' ירמי' לעוו) געווען די גרעסטע מעוררים נישט צי געבן שטארקע כח פאר די קאנצליי אויף די קהילות. (אויך ר' אברהם שאג איז געווען פין די ראשי הלוחמים ביים טיילונג, ראה אין דרשות הרא"ש הנ"ל בהמכתב של הגה"ק מדעש שמעיד כן).
די סיבה שרייבט ר' חיים סופר אין ר' אברהם שאג: אז מ'טאר נישט איבערגעבן אזוי סאך כח פאר א בעה"ב.
ר' יהודה מודרן שרייבט אז מ'טאר נישט ציזאמנעמן אלע קהילות פין איין לאנד, בפרט אז דער פירער איז בעה"ב. ואעתיק חלק מדבריו:
...ונהירנא מה ששמעתי מפ"ק אדמ"ו גאון וקדוש ישראל בעל החת"ס זי"ע שפעם בא אליו השר והטפסר ראטשילד [ז"ל] ואמר לו שאפשר לו לפעול אצל הממשלה יר"ה למנותו לרב על מכל מדינת אונגרין וזינבערגען ובלעדו לא ירום איש את ידו למנות רב או שו"ב בכל במדינה והיה נצמח מזה טובה גדולה לחזק הדת בכל המדינה כמובן, כי כבר החלו אז המתחדישם והמתפרצים. ואדמו"ר זי"ע בענות רוחו ובחכמת אלקים אשר בקרבו לא רצה לקבל המשרה הזאת על שכמו באמרו אם כי ידעתי אשר לעת כזאת יצמח מזה טובה גדולה לכללות ישראל בהמדינה, אך מי יודע מי יבוא אחר מוע"ש אחרי, ומי יודע אם לא יקלקל יותר מאשר יתקן וכל הפצרת הטפסר הנ"ל לא הזיז אותו מדעתו (ע"כ).
פין די צווייטע זייט זענען געווען (די אויבעלענדישע רבנים) הגאון ר' חיים הערש מאנהיימער, הגאון הליקוטי חבר בן חיים, אין (איך מיין) אויך דער מהר"ם שיק (ראה להלן), וואס האבען געהאלטען אז מ'דארף שטיצען די קאנצליי אינגאנצען, אין אלק קהילות דארף זיך אינטערווארפען, ווייל דעס איז די מוסד וואס שטייט בראש הקאמף.
למעשה האט דער ייטב לב אין אויך מהר"י מודרן געהאלטען אז מ'דארף שטיצען קהילות ארינציגיין אין קאנצליי, אין ביי קהילות איהעל שרייבט הגאון ר' שמעון סופר (אין אגרות סופרים) אז ער האט באקריגען א בריוו פין דעם ייטב לב אין פין הגאון ר' יהודה מודרן צי שטיצען די קהלה אין איהעל וואס וויל אריינגיין אין קאנצליי (ע"ע מזה בספר מהר"ם שיק וזמנו).
פין דער צוויטער זייט שרייבט מהר"י מודרן אין א בריוו, שאנשי סיגוט מוכנים לחזק הקאנצליי בממון ובכל אפשרי, אך "לפי תכונות העיר הזאת" אין זה טובת הדת אריינציגיין אין קאנצליי.
(נאך אזאך וואס געט מער צי פארשטיין התכונה של עיר סיגוט. המהר"י מודרן שרייבט אין א תשובה (צו הגה"צ ר' נפתלי שווארטץ הבית נפתלי זצ"ל) בענין לאכול עופות החדשים בלי מסורה:
...מכתבו הנעים קבלתי, ואחריתו להשיבו על אתר יען לא חקרתי עוד אודות העופות היאך המנהג במחוז שלנו... (אחר הבירור עפ"י הלכה שהוא מותר, מסיים הגר"י): והנה פה בעירנו אין השוחטים שוחטים אותם וכן בהרבה מקומות במחוז שלנו. אכן שמעתי כי בהרבה קהלות קהל יראים אוכלים אותם וכאשר כתוב גם מכת"ה אשר במונקאטש אוכלן אותו, ובכל זאת לדעתי המחמיר תע"ב עד כי יתברר במקום גדולם העקרי אשר משם אפשר יוודע המסורת).
אויך די ייטב לב האט געגעבן א משל: א שוחט וואס גייט שפאצירען מיט זיין ווייב שבת נאכמיטאג, איז גיט פאר די קאנצליי, אין פאר פעסט, נישט פאר סיגוט.
היו"ר פין די קאנצליי העסקן והחסיד ר' יצחק רייך ז"ל איז ארפגעקימען צום ייטב לב פויעלן ער זאל אריינגיין, די ייטב לב האט נישט געוואלט (מקונטרס "שוחרי השם"), אויך האט הגה"צ ר' חיים הערש מאנהיימער בשנת תרל"ח געשיקט א שליח צום ייטב לב ער זאל אריינגיין, דער ייטב לב האט נישט געוואלט (מספר עין הבדלוח).
למעשה (אפילו דער הייליגער ייטב לב איז געווען א לוחם קעגן רעפארמער אין סטטאטס-קווא כמובן) איז סיגוט ביז שנת תרל"ט (9 יאר נאכען טיילונג) נאך נישט אנגענימען די תקנת שומרי הדת, אין ס'האט נישט געהייסען קהלת אורטדאקס.
בשנת תרל"ט האט ר' חיים הערש מאנהיימער, אין ר' פייבול פלויט (הליקוטי חבר בן חיים) געשיקט א בריוו צום ייטב לב אז עס פעלט זייער אויס אז סיגוט זאל אנעמען תקנת אורטדאקסין (מספר מלחמת מצוה), אויך יענע יאר ווען דער ייטב לב איז געגאגען באזיכען דעם מהר"ם שיק (2 חדשים פאר מהר"ם שיק'ס פטירה אין ווינטער בשנת תרל"ט) האט דער מהר"ם שיק געבעטען דעם ייטב לב ער זאל אננעמען תקנת שומרי הדת, (מספר דרכי משה החדש – תולדות מהר"ם שיק).
א שטיקצייט נאכדעם האט דער ייטב לב געשטעלט ר' קלמן כהנא (מספר מלחמת מצוה) ער זאל אנפירען די ארבעט פין מאכען נייע שטאטען פאר סיגוט. אין אין שנת תרמ"א האט סיגעט אינטער ר' קלמן אנגענימען די נאמען אורטדאקסין די תקנת שומרי הדת - אחוץ די תקנה אז די קאנצליי זאל זיך קענען אריינמישען בענין דיינים ושוחטים.
(איך וועל דא אויסלאזען געוויסע פרטים)
די קאנצליי, אין אויך הרה"ח ר' משה ארי' פריינד זצ"ל אין אויך די הייליגער קדושת יו"ט האט מחליט געווען אז דע תקנות איז נישט גיט, אין מהאט אנגענימען די תקנת שומרי הדת אינגאנצען. אויך האט מען ציגעלייגט א תקנה אז די ראה"ק מיזן זיין שומרי תומ"צ. (אין די תקנת שומרי הדת פין גאנץ אונגארין איז נישט געווען די תקנה. אין תקנת שומרי הדת איז נאר געשטאנען אז די תקנת הקהילות מיזען זיין עפ"י תורה. דע תקנה וואס מהאט ציגעלייגט אין סיגוט איז לכאורה געקימען פין די תקנת מחזיקי הדת אין גלציה (בעלזא) וואס מהאט געמאכט בשנת תרמ"ב).
(איך וועל דא אויסלאזען געוויסע פרטים)
דעלמאץ האט מען געמאכט 2 קהילות, אורטדאקסין (אינטערן קאנצליי), אין ספרדים תקנת שומרי הדת אנעם קאנצליי.
כדי אביסעל צי זען ווער ר' קלמן איז געווען, איז כדי צי פארציילען: אז אפילו פארן ד"ת האט ר' קלמן נישט געגעסן פין זיין אייגען שחיטה, ווייל עס איז 'בחינת בשר שהורה בה חכם אל יאכל בעל נפש ממנו'!!! (כך כתוב הרה"ק ר' ברוך מגארליטץ בספר מלחמת מצוה), אויך האב געהערט ממקור נאמן אז ער פלעגט שיקען זיין שליח צים סיגעטער שוחט.
(ר' חיים סופר האט זיך נישט געוואלט ארינמישען (עי' בספר תולדות סופר). אויך ר' הלל מקלאמיער האט נישט געוואלט אסערן די ספרדים. (כ"כ בקו' שוחרי השם), אויך הגה"ק משינאווא וכל בני הקדושים מצאנז, הגאון השבט סופר זצ"ל ועוד, האבען נישט געוואלט אסרען די שוחט ביז מ'גייט צי ד"ת).
ר' קלמן איז געווען א הייסער צאנזער חסיד (ער פלעגט זיך וואשען די הענט פארן דערמאנען די דברי חיים'ס נאמען, מספר מצבת קודש), אין ער האט מסכים געווען אז הרה"ק מגארליטץ זאל זיין ראב"ד ביי די ד"ת אפילו הרה"ק מגארליטץ איז געווען א שוואגער מיטן הרה"ק הקדיו"ט.
למעשה אין שנת תרמ"ז איז געווען א ד"ת וועגען דעם, אין הרה"ק ר' ברוך גארליצער האט געפסקענט (אין נאכדעם האט שינאוואר רב זי"ע וכמה גדולי ישראל באשטעטיגט) אז מען דארף אננעמען תקנת שומרי הדת אינגאנצען.
אויך האב איך געהערט נאך א סיבה זיי האבען פארלוירען די ד"ת, ווייל אין די ספרדישע קהלה במשך הימים זענען אריין די מאדערנע פין שטאט, ווייל עס האט נישט געהאט קיין רב. (אין ר' קלמן ומשפחתו האט נישט געדאווענט אין די ספרדישע שיהל, ער האט געהאט אן אייגענע שיהל ווי ער האט געדאווענט, ממילא איז די ספרדישע שיהל געווען שטח הפקר).
(איך וועל דא אויסלאזען געוויסע פרטים)
למעשה במשך השנים זענען רוב ערליכע צוריק צי די סיגעטער קהלה.
אין קונט' שוחרי השם שטייט אז בדיעבד האט דער קדיו"ט הנאה געהאט אז עס איז דא נאך א (שוואכע) קהלה אין סיגוט, ווייל אזוי זענען די שוואכע יודן אוועק פין זיין קהלה, אין עס איז געווען א עכטע טיילונג.
המשך יבוא בעזהי"ת
לעצט פאראכטן דורך ברוקלין
אום מאנטאג נובמבר 02, 2009 12:01 pm, פאראכטן געווארן 3 מאל בסך הכל.


text:
לאווינע
א לאַווינע איז א גרויסע מאסע פון שניי אדער אייז וואס פאלט גיך אראפ א בארג. נאכדעם ווען א לאווינע האט שוין אנגעהויבן קען זי ווערן גאנץ גיך און וואקסן גאר גרויס. טאמער עס מישט זיך אריין לופט אין דער לאווינע ווערט זי א שטויב לאווינע. לאווינעס פאסירן מערסטן אין ווינטער און פרילינג, און זיי זענען א גרויסע סכנה צו לעבן און פארמעגן אויף בערג.
עטימאלאגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ווארט לאווינע שטאמט פון לאטיין labina (ריטשן).
קלאסיפיקאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לאווינעס הייבן אן מערסנט ביי א שטורעם ווען אסאך שניי פאלט. די צווייטע סיבה איז ווען די שניי ענדערט זיך, למשל ווען ער הייבט אן שמעלצן פון דער זון. אחוץ דעם קען א לאווינע אנהייבן צוליב רעגן, ערדציטערנישן, אייזפאל און שטיינפאל. טאמער א שטייפע פלאטע פון שניי ליגט איבער א שוואכער שיכטע, קען אנהייבן א לאווינע מיט טויזנטער קובישע מעטער שניי.
לויזער שניי לאווינעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א לויזער שניי לאווינע פאסירט אויף א שטאציקן בארג ווען דער שניי איז פריש געפאלן, אדער ווען א שטארקע זון מאכט ווייך דעם שניי. די לאווינע הייבט אן אין איין פונקט און ווערט כסדר ברייטער.
פלאטע לאווינעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א פלאטע לאווינע פאסירט אפט ווען דער שניי איז געשטעלט אויף אן ארט דורכן ווינט. א גרויסע פלאטע שניי ברעכט זיך אפ און פאלט אראפ דעם בארג.


text:
ליכט (לעמפל)
א ליכט איז א מיטל צו שאפן ליכטיקייט. פאר דער ערפינדונג פון עלעקטריע איז א ליכט געווען כמעט דער איינציגער וועג צו זען ביינאכט. א ליכט דארף האבן ברענשטאף וואס קען זיין פליסיג אדער וואקס און א קנויט. ווען מען צינדט אן דעם קנויט ציט ער דעם ברענשטאף און ברענט.
יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי יידן צינדט מען ליכט:
אין דעם בית המקדש פלעג מען צינדן יעדן טאג די מנורה מיט איילבירטן אויל.
וואקסענע ליכט איז שוין אן אור אלטער מנהג צו צינדן ביי אידישע צערעמאניעס, צ.ב.ש. הבדלות ביי א חתונה, הבדלות מוצאי שבת קודש, יארצייט ליכט, און אפילו סתם א שבת בעפאר עס איז ארויסגעקומען די פאראפין וואס דעמאלטס איז דאס געווען דער איינציגער באנוצבארער כשר'ע ליכט וואס איז געווען אין עקזיסטענץ.


text:
פראצעס
צו מיינט איר א פראצעס ווי אין א געריכטליכע פראצעדור?
פראצעס (פון א לאטייניש ווארט אויף באוועגן) איז דער נאטורליכע געשענישען אדער דעזעגנירטע סעריע פון טוישונגען פון אייגנשאפטן פון א סיסטעם\אביעקט.
מער פונקטליך, און פון די מערסטע אלגעמיינער סיסטעמאטישער פערספעקטיוו, טוט יעדער פראצעס פארטרעטען אויף א געוויסער מהלך אדער א טייל פון א מהלך אינעם סיסטעם'ס פאזע אפטיילונגן.
יעדע מעסטן איז א פראצעס. די פראצעס פון מעסטן איז די פאנדעמענטאלער קאנצעפט פון פיזיקס, און די פראקטעצירונג פון יעדע פעלד פון סייענס און ענזשענירונג.
פאר די אויבנדערמאנטער ציל אריענטירטער סברה, פון די אינדאסטריאלער מענעזשמענט קוק ווינקל, די פאלגענדע אויסרעכענונגן קענען ווערן גענוצט אין א פראצעס ספעסיפיקאציע: מענטשען, מאשינען, און טולס, מאטריאל, ענערגיע, אינפארמאציע, פראפעסיענאלער וויסן, קאפיטאל, צייט און פלאץ.


text:
שוואכע קראפט
שוואכע קראפט (אויך גערופן שוואכע אינטעראקציע) איז איינע פון די פיר יסודותדיקע קראפטן אין נאטור. די אנדערע דריי זענען עלעקטראמאגנעטיזם, די שטארקע קראפט און גראוויטאציע. עס ווערט גערופן שוואכע קראפט צוליב דעם וואס עס איז 1013 מאל שוואכער ווי שטארקע קראפט.
די שוואכע קראפט איז פאראנטווארטלעך פאר סיי ראדיא-אקטיוו צעפאלן פון סובאטאמישע טיילכעלן און סיי יאדער-שפאלטונג.
אלע פערמיאנען (למשל עלעקטראנען און פראטאנען) אינטעראגירן דורך דער שוואכער קראפט. במשך א לענגערער צייט טוען פערמיאנען צעפאלן.
ביי גאר הויכע ענערגיע ניוואען ווערן די שוואכע קראפט און די עלעקטראמאגנעטישע קראפט ענלעך צו אנאנד.
סימעטריע שטערונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פיזיקער האבן לאנג געהאלטן אז אלע נאטירלעכע געזעצן בלייבן וואר דורך אפשפיגלונג, ד"ה איבערדרייען איין אַקס. טאקע גראוויטאציע, עלעקטראמאגנעטיזם און די שטארקע קראפט זענען גלייך מיט אפשפיגלען. אין די 1950ער יארן האבן די פיזיקער טשען נינג יאנג און צונג-דאא לי פארגעשטעלט אז די שוואכע קראפעט רעספעקטירט נישט אפשפיגלונג. אין 1957 האבן פיזיקער פעסטגעשטעלט אז ס'איז טאקע אזוי, און יאנג מיט לי זענען באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1957.


text:
דאנאלד טראמפ
דאנאלד טראמפ איז א ביליאנער, א דעוועלאפער פון אומבאוועגלעכע גיטער, וואס האט ליב פובליסיטי בויענדיג קאסינאס, האטעלן, און וואלקן קראצערס אין זיין נאמען. אויך איז ער א פאפולערער מידיע פיגור.
דאנאלד טראמפ'ס טאכטער איוואנקא האט זיך מגייר געווען לויט דער הלכה. זי האט געהייראט א איד, און זיי לעבן היינט אן ארטאדאקסישן לעבן.
א יאר פאר די סעפטעמבער 11 אטאקע אויף די צווילונג וואלקן קראצערס אין מאנהעטן, האט ער ארויסגעגעבן א בוך, "די אמעריקע וואס מיר פארדינען זיך", אין וועלכע ער זאגט פאר א שרעקליכע טעראריסטישע אטאקע אויפן אמעריקאנעם באדן. אין זיין בוך קריטיקירט ער די צוגאנג פונעם דעמאלטסדיגן רעגירונג, וואס ברענגט ביטערע קאנסעקווענצן.
ער האט גענומען ערנסט אין באטראכט צו לויפן פאר פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן אין יאר 2012. ביים ענדע האט ער באשלאסן דעמאלט נישט צו לויפן.
פרעזידענט קאנדידאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יולי 2015 האט ער געמאלדן אז ער לויפט צו זיין דער פרעזידענט קאנדידאט פון דער רעפובליקאנער פארטיי פאר די וואלן אין 2016. זינט דאן איז ער אין צענטער פונעם פארמעסט, זייענדיג פאראויס אין רוב נאציאנאלע אנקעטעס. ער לויפט מיטן סלאגאן "Make America Great Again".


text:
1783
1783 איז דאס 83סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1783 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 3טן פעברואר - שפאניע אנערקענט די זעלבשטענדיקייט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 8טן יוני - דער וואולקאן לאקי אין איסלאנד ברעכט. די אויסברעכונג דויער אכט חדשים, 9,000 מענטשן ווערן געהרגעט, און נאך דעם ווערט א הונגער 7 יאר.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 24סטן יולי - סימאן באליוואר, באפרייער פון דרום אמעריקע (געש' 1830)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן סעפטעמבער – לעאנהארד אוילער, שווייצער מאטעמאטיקער (געב' 1707)


text:
משה אריה פריינד
רבי משה אריה פריינד זצוק"ל, איז געווען א זון פון הוניאדער רב, רבי ישראל פריינד זצ"ל, און אן אייניקל פונעם נאסוידער רב, רבי אברהם יהושע פריינד זצ"ל.
ער האט פארלוירן א גאנצע משפחה פון א פרוי מיט צען קינדער ביי דערצווייטער וועלט מלחמה.
ער האט חתונה געהאט צוויי מאל נאך דעם קריג, אבער נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
באלד נאך דער מלחמה איז ער געווען רב אין דער שטאט סאטמאר.
ער איז יארן געווען דער ראש ישיבה אין סאטמארער ישיבה ייטב לב אין ירושלים, ווען דער סאטמארער רבי יואל טייטלבוים זצוק"ל איז נפטר געווארן, כ"ו אב תשל"ט, איז רבי משה ארי' פריינד אויפגענומען געווארן אלס ראב"ד עדה החרדית אין ירושלים. נאך דער פטירה פון הגאון בעל מנחת יצחק זצ"ל, סיון תשמ"ט, איז רמ"א פריינד געווארן דער גאב"ד עדה החרדית אין ירושלים עיה"ק.
סוף ימיו האט מען געמאכט מיט אים א רבי'סטעווע. ער איז געווען שטארק פארהייליגט און געהאט טויזנטער מעריצים איבער דער וועלט.
נישט איבערלאזנדיג קיין קינדער, האט ער געגרינדעט מוסדות רמ"א, לשמו ולזכרו, זיינע ספרים זענען עטרת יהושע.
פון זיינע הייסע אנהענגער זענען געווען זיינע תלמידים פון דער סאטמארער ישיבה אין ירושלים. און ער איז געווען פארהייליגט און פארעהרט ביי פילע צענדליגער טויזנטער אידן וואס פלעגן קומט גאר אפט צו אים פאר ברכות אדער צוזען זיין עבודה.


text:
מנחם מענדל שניאורסאהן
רבי מנחם מענדל שניאורסאהן (י"א ניסן ה'תרס"ב - ג' תמוז ה'תשנ"ד) איז געווען דער לעצטער ליובאוויטשער רבי.
רבי מנחם מענדל איז באוואוסט אלס א גאון עולם, א בקי נפלא אין אלע טיילן פון תורה, ווי אויך אן אויסערגעוויינלעכער מלומד אין וועלטלעכע וויסנשאפטן. ער האט רעוואלוציאנירט אידישקייט, שיקנדיק טויזנטער שלוחים איבער דער גאנצער וועלט צו פארשפרייטן תורה און אידישקייט.
אינהאַלט
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי מנחם מענדל שניאורסאהן איז געבוירן פרייטיק י"א ניסן ה'תרס"ב (1902) אין דער רוסישער שטאט ניקאלאיעװ (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער, רבי לוי יצחק שניאורסאן, וואסאיז געווען דער שטאטס רב פון יעקאטרינעסלאוו צווישן די יארן 1907 - 1939, און זיין מוטער חנה, א טאכטער צום רב פון ניקאלאיעוו, הרב מאיר שלמה יאנאווסקי. זיין פאטער איז געווען זיין הויפט רבי. ער האט געלערנט ש"ס און פוסקים, און אויך קבלה פון א חסידישן שטאנדפונקט. צו זעכצן יאר האט ער אנגעהויבן לערנען מאטעמאטיק.
י"ד כסלו תרפ"ט 1928 האט ער חתונה געהאט מיט חיה מושקא שניאורסאן, די מיטלסטע טאכטער פון דעם זעקסטן לובאוויטשער רבי'ן ריי"ץ. די חתונה איז פארגעקומען אין ווארשע, פוילן; כמעט אלע פוילישע רבי'ס זענען געווען אויף דער חתונה. נאך דער חתונה האט דאס יונגע פאר פאלק געצויגן קיין בערלין. דארטן האט ער שטודירט א שטיק צייט מאטעמאטיק און פילאסאפיע אין אן אוניווערסיטעט[פֿעלט אַ מקור].
אין 1933 האט הרב שניאורסאן געצויגן קיין פאריז, דארטן האט ער שטודירט עלעקטרישע אינזשעניריע.[1] אין 1941 איז ער אנטלאפן פון פראנקרייך און אום כ"ח סיון ה'תש"א איז צוגעקומען צו זיין שווער, הרב יוסף יצחק שניאורסאן, אין דעם קרוין הייטס געגנט פון ברוקלין. אין יענער צייט האט ער געארבעט אלס אינזשעניר אין דער אמעריקאנער פלאט[פֿעלט אַ מקור].
אין אַמעריקע האט ער געארבעט פֿאַר זיין שווער, אין די ליובאוויטשער אָרגאַניזאַציעס קה"ת, מחנה ישראל און מרכז לענייני חינוך.
נאך דער פטירה פון זיין שווער רבי ריי"ץ ביום י' שבט ה'תש"י, האט ער נאָך נישט געוואלט צו אָננעמען אויף זיך די פירערשאַפט פון ליובאוויטשער חסידות. נאר נאך א יאר שפעטער, אויף י"א שבט ה'תשי"א, ביי'ם פארברענגען לכבוד דער ערשטע יארצייט פונעם פריערדיקן רבי'ן, האט דער רבי מקבל געווען די נשיאות, מיט זאגן די מאמר חסידות "באתי לגני".
זיין השפעה אין די אידישע וועלט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער רבי האט אנגעפאנגט מאכן "מבצעים",אויף צושפרייטן תורה ומצוות, אידישקייט און תורת החסידות מיטן קלינגווארט "ופרצת", גענומען פון פסוק "ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה"[2].
ער האָט גערופֿן אויף זיינע חסידים צו השפּעה האבן וואו נאָר מעגלעך, אַפֿילו די וועלטלעכע אידן, צו אָבסערווירן די מצוות און תורה לערנען, צווישן אנדערע זאכן, דורך גענומען ציבור ערטער און עפנטלעך קרעדיט די מצוות. עס אויך גערופֿן פינאַנציעל העלפן פֿאַר יענע וואס טאָן ניט האָבן די פינאַנציעל פיייקייַט צו קויפן די תשמישי מצוות.
שייכות מיט אנדערע אדמורי"ם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די סקווערע אדמורי"ם האבן זיך עטליכע מאל געאמפערט מיט אים וועגן דעם בעל שם טוב'ס סידור, וואס זיי טענה'ען אז עס באלאנגט פאר סקווירא.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ווידעא פון די רבי (העברעיש)
- א וועב זייטל וועגן דעם רבינ'ס לעבן, מיט ווידעאס, בילדער, מעשיות און א ביאגראפיע


text:
V-1 און V-2 ראקעטן
V-1 ראקעטן איז א ראקעטע וואס די דייטשען האבן אויסגעטראפן, עס מאכט אן א גרויסע שאדן, און האט אומגעברענגט אסאך מענטשן, דורכאויס די צווייטע וועלט מלחמה. אנהייב מיטן שיסן די V-1 ראקעטן, שפעטער האבן די דייטשן אויסגעטראפן די V-2, דאס איז עטוואס מער פונקטליכער און מאכט מער שאדן.
ביי די צווייטער וועלט קריג ווען די דייטשן האבן געזעהן אז זיי פארלירן דעם קריג, האבן זיי זיך אנגעהויבן באנוצען דערמיט, זיי האבן געשיקט די ראקעטן בעיקר קיין ענגלאנד, וואס האט אהנגעמאכט גרויס שאדן אויף די ענגלישע באפעלקערונג. די ערשטע ראקעטע האבן זיי געשאסן סיון ה'תש"ד (12 יוני, 1944). אויך שפעטער אין דעם גאנג ווען די אליאירטע האבן איינגענומען דייטשלאנד זעלבסט האבן זיך די דייטשען באנוצט דערמיט, ווען די ענגלענדער האבן זיך געשלאגן איינצונעמען אנטווערפן און האלאנד האבן די דייטשען באשאסן די פארט שטאט מיט די ראקעטען, אין איין פאל איז באוואסט אז דער v ראקעטע איז געפארן אויף א טעאטער הויז אין אנטווערפן, און האט גע'הרג'ט הונדערטער מענטשן. ביי די ענדע פון די מלחמה האבן די דייטשן אויסגעשאסן איבער צען טויזענט V ראקעטן.
ווען די דייטשע גענעראלן האבן געדרוקט אויף היטלער אז דייטשלאנד פארשפילט דעם קריג, האט זיי היטלער געענטפערט אז מען האט שוין די V-1 און V-2 ראקעטן און דאס וועט מאכן אז ענגלאנד וועט זיך מוזן אונטערגעבן אונטער דייטשלאנד, פאקטיש האט עס נישט געהאלפן פאר די דייטשן, און די ענגלענדער האבן ווייטער געקעמפט ביז דער פולער דייטשער קאפיטולאציע.
די דייטשן האבן געשיקט קיין יאפאן, מיט צווי סובמארינען, ראקעטעס פון די V סארט, וואס זענען קיינמאל נישט אנגעקומען, עס איז קיינמאל נישט קלאר געשטעלט געווארן פארוואס.
נאכן קאפיטילאציע פון דייטשלאנד, האט די פאראייניקטע שטאטן, און די ראטן פארבאנד, אנגעפירט א געיעג, נאך די דייטשע וויסנשאפטלער, וואס האבן אנטדעקט די ראקעטעס, א גרויסע טייל פון די געיעג דורכאויס די קאלטע קריג יארן, איז געווען נאכדעם וואס די דייטשע וויסנשאפטלער, האבן אסאך אויפגעטון מיט זייער ערפארונג מיט קאסמאס.


text:
טוריזם
טוריזום איז מאַכן רײַזעס אָדער נסיעות פאר פארוויילונג און לוקסוס צילן.
עס איז כולל די גאנצע אינדוסטריע און אויך די רעגירונגס אויפגאבע וואס פארנעמט זיך צוצישטעלן די סערוויסעס פאר אלע רײַזעס און וואקאציעס אדער אויספלוגן עקאנאמיע, ווי פארקס, האטעלן, לופטליניעס און אזוי ווייטער.
טוריסטן הייסן די מענשטן וואס ווייל אין אנדער לאנד אדער סביבה פון זייער געוועניליכע היים, פאר ביזנעס אדער הנאהדיגע צילן פאר א לענגערע צייט אפשניט.
טוריזם ווערט מער און מער פאפולער איבער זיבן הונדערט מיליאן מענשטן ווערן געשאצט וואס באנוצען זיך מיט דעם דורך די וועלט.
פארשידענע לענדער זענען מער אנגעוויזן אויף די טוריזם אינדאסטריע צו עקזעסטירן, ווי למשל ארץ ישראל מאכט א גרויס טייל פון איר בודזשעט פון רעליגיעזע באזוכער וואס ווילן בייוואונען און טורן די הייליגע לאנד פאר רוב רעליגיעס.


text:
סדר עולם רבה
דער סדר עולם רבא איז מיוחס צו רבי שמעון בן חלפתא פון די ערשטע תנאים.
עס איז דער ערשטער מדרש וואס אידן האבן, ער אנטהאלט בעיקר דאטום'ס וואו די מעשיות שטייט אין די תורה פון ווען אדם הראשון איז געבוירן, ביז נאכן חורבן בית שני, דער עיקר אבער פארציילט ער ביז צום חורבן בית ראשון.
עס איז געבויט אויף די פסוקי תנ"ך אבער איבראל לייגט ער צו דעם פונקטליכן דאטום, רש"י ברעגנט זייער פיל דערפון. צווישן די דאטומ'ם שטייט אויך גאר שיינע מדרשים און דרשות אויף פסוקים, מוסר רייד און הלכות דרך ארץ.
עס איז גאנצע פרקים און דאטום'ם וואס אנדערע מדרשים האבן גענומען אות באות פונעם סדר עולם רבא ווי אין מדרש רבה.
עס איז דא פירושים דערויף, הגהות פון יעב"ץ, הגהות הגר"א, משה יאיר וויינטשטאק.


text:
װיקיפּעדיע:אריבערשליסן
אריבערשליסן איז אין אלגעמיין טײַטש אז מען נעמט דעם אינהאלט פֿון א דאקומענט און מען שליסט עם אײַן אין א צווייטן דאקומענט מיט אן אפשיק.
אין וויקיפעדיע איז דאס ווען מען ניצט די מוסטער פֿונקציעליטעט פֿון מעדיע-וויקי אײַנצושליסן דעם זעלבן אינהאלט אין אסאך דאקומענטן אָן צו דארפֿן רעדאגירן יעדן איינעם באזונדער.
אחוץ דעם פֿארדינט מען אז דער לינק צום מוסטער איז לעבעדיג, ד"ה אז ווען מען ענדערט דעם מוסטער, ווערן אויטאמאטיש געענדערט אלע עקסעמפלערן פֿונעם מוסטער אויפן ארט.
למשל[רעדאקטירן מקור]
דער מוסטער פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע וואס געפֿינט זיך בײַ מוסטער:פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע איז אריבערגעשלאסן צום ארטיקל טענעסי אזוי: "{{פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע}}"


text:
וואָס איז קריסטנטום און וואָס טאָן קריסטן גלויבן؟
פרעגן: וואָס איז קריסטנטום און וואָס טאָן קריסטן גלויבן؟
ענטפערן: די האַרץ ביליפס פון קריסטנטום זענען סאַמערייזד אין 1 קאָרינטהיאַנס 15:1-4. יאָשקע געשטארבן פֿאַר אונדזער זינד, איז געווען בעריד, איז געווען רעזערעקטיד, און דערמיט אָפפערס ישועה צו אַלע וואס וועט באַקומען אים אין אמונה. יינציק צווישן אַלע אנדערע פייטס, קריסטנטום איז מער וועגן אַ שייכות ווי רעליגיעז פּראַקטיסיז. אַנשטאָט פון אַדכירינג צו אַ רשימה פון "טאָן ס און דאָונס," דער ציל פון אַ קריסטלעך איז צו האָדעווען אַ נאָענט גיין מיט גאָט. אַז שייכות איז געמאכט מעגלעך ווייַל פון די אַרבעט פון יאָשקע משיח און דער מיניסטעריום פון דעם רוח.
ווייַטער פון די האַרץ ביליפס, עס זענען פילע אנדערע זאכן וואָס זענען, אָדער בייַ מינדסטער זאָל זייַן, ינדיקאַטיוו פון וואָס קריסטנטום איז און וואָס קריסטנטום גלויבט. קריסטן גלויבן אַז די ביבל איז די ינספּייערד, "גאָט-ברידד" וואָרט פון גאָט און אַז זייַן לערנען איז די לעצט אויטאָריטעט אין אַלע ענינים פון אמונה און פיר(2 טימאטעאוס 3:16; 2 פעטרוס 1:20-21). קריסטן גלויבן אין איין גאָט וואָס יגזיסץ אין דרייַ פנים-דעם פאטער, דעם זון(יאָשקע משיח), און די רוח.
קריסטן גלויבן אַז מענטשהייַט איז באשאפן ספּאַסיפיקלי צו האָבן אַ שייכות מיט גאָט, אָבער זינד סעפּערייץ אַלע מענטשן פון גאָט(רוימער 3:23; 5:12). קריסטנטום לערנט אַז יאָשקע משיח געגאנגען דעם ערד, גאָר גאָט, און נאָך גאָר מענטש(פיליפּפּיאַנס 2:6-11)، און געשטארבן אויף דעם קרייַז. קריסטן גלויבן אַז נאָך זיין טויט, משיח איז בעריד, ער רויז ווידער, און איצט לעבן אין די רעכט האַנט פון דעם פאטער, מאכן השתדלות פֿאַר די געגלויבט אויף אייביק(עברים 7:25). קריסטנטום פּראָוקליימז אַז יאָשקע 'טויט אויף דער קרייַז איז געווען גענוג צו גאָר באַצאָלן די זינד כויוו שולדיק דורך אַלע מענטשן און דאָס איז וואָס ריסטאָרז די צעבראכן שייכות צווישן גאָט און מענטש(עברים 9:11-14; 10:10; רוימער 05:08; 6:23).
קריסטנטום לערנט אַז אין סדר צו זייַן געהאלפן און זייַן געגעבן אַרייַנגאַנג אין הימל נאָך טויט, מען מוזן אָרט איינער ס אמונה לעגאַמרע אין די פאַרטיק אַרבעט פון משיח אויף דעם קרייַז. אויב מיר גלויבן אַז משיח געשטארבן אין אונדזער אָרט און באַצאָלט די פּרייַז פון אונדזער אייגן זינד, און רויז ווידער, דעמאָלט מיר זענען געהאלפן. עס איז גאָרנישט אַז ווער עס יז קענען טאָן צו פאַרדינען ישועה. מיר קענען ניט זייַן "גוט גענוג" צו ביטע גאָט אויף אונדזער אייגן, ווייַל מיר זענען אַלע זינדיקע(ישעיה 53:6; 64:6-7). עס איז גאָרנישט מער צו זייַן געטאן, ווייַל משיח האט געטאן אַלע די אַרבעט! ווען ער איז געווען אויף די קרייַז، יאָשקע האט געזאגט, "עס איז פאַרטיק"(יוחנן 19:30)، טייַטש אַז די אַרבעט פון גאולה איז געווען געענדיקט.
לויט צו קריסטנטום, ישועה איז פֿרייַהייט פון די אַלט זינד נאַטור און פֿרייַהייט צו נאָכגיין אַ רעכט שייכות מיט גאָט. ווו מיר זענען אַמאָל סלאַוועס צו זינד, מיר זענען איצט סלאַוועס צו משיח(רוימער 6:15-22). ווי לאַנג ווי געגלויבט לעבן אויף דעם ערד אין זייער זינדיק ללבער, זיי וועלן דינגען אין אַ קעסיידערדיק געראַנגל מיט זינד. אבער, קריסטן קענען האָבן זיג אין דעם געראַנגל מיט זינד דורך געלערנט און אַפּלייינג גאָט 'ס וואָרט אין זייער לעבן און זייַענדיק קאַנטראָולד דורך די רוח-אַז איז, סאַבמיטינג צו די גייסט ס לידינג אין וואָכעדיק צושטאנדן.
אַזוי, בשעת פילע רעליגיעז סיסטעמען דאַרפן אַז אַ מענטש טאָן אָדער ניט טאָן זיכער זאכן, קריסטנטום איז וועגן גלויביק אַז משיח געשטארבן אויף די קרייַז ווי צאָלונג פֿאַר אונדזער אייגן זינד און רויז ווידער. אונדזער זינד כויוו איז באַצאָלט און מיר קענען האָבן חברותאשאפט מיט גאָט. מיר קענען האָבן זיג איבער אונדזער זינד נאַטור און גיין אין חברותאשאפט און פאָלגעוודיקייַט מיט גאָט. וואָס איז אמת ביבלישע קריסטנטום.
וואָס איז קריסטנטום און וואָס טאָן קריסטן גלויבן؟


text:
איז גאָט פאַקטיש? ווי קענען איך וויסן פֿאַר זיכער אַז גאָט איז פאַקטיש؟
פרעגן: איז גאָט פאַקטיש? ווי קענען איך וויסן פֿאַר זיכער אַז גאָט איז פאַקטיש؟
ענטפערן: מיר וויסן אַז גאָט איז פאַקטיש ווייַל ער האט אנטפלעקט זיך צו אונדז אין דרייַ וועגן: אין שאַפונג, אין זיין וואָרט, און אין זיין זון, יאָשקע משיח.
די מערסט יקערדיק דערווייַז פון גאָט 'ס עקזיסטענץ איז פשוט וואָס ער האט געמאכט. "פֿאַר זינט דער שאַפונג פון דער וועלט גאָט ס ומזעיק מידות-זייַן אייביק מאַכט און געטלעך נאַטור-האָבן שוין קלאר געזען, זייַענדיק פארשטאנען פון וואָס האט שוין געמאכט, אַזוי אַז מענטשן זענען אָן אַנטשולדיקן"(רוימער 1:20). "דער הימל דערקלערן דער כבוד פון גאָט; דער הימל פּראָקלאַמירן די ווערק פון זיינע הענט." (סאַם 19:01).
אויב איר געפונען אַ ריסטוואַטש אין די מיטן פון אַ פעלד, איר וואָלט ניט יבערנעמען אַז עס נאָר "ארויס" אויס פון ינ ערגעצ ניט אָדער אַז עס האט שטענדיק געווען. באַזירט אויף די וואַך ס פּלאַן, איר וואָלט יבערנעמען עס האט אַ דיזיינער. אבער עס איז ווייַט גרעסער פּלאַן און פּינטלעכקייַט אין דער וועלט אַרום אונדז. אונדזער מעאַסורעמענט פון צייַט איז נישט באזירט אויף ריסטוואַטשיז, אָבער אויף גאָט 'ס כאַנדיווערק-דעם רעגולער ראָוטיישאַן פון דער ערד(און די ראַדיאָאַקטיוו פּראָפּערטיעס פון די סיזיאַם-133 אַטאָם). די אַלוועלט דיספּלייז גרויס פּלאַן, און דעם טענהט פֿאַר אַ גרויס דיזיינער.
אויב איר געפונען אַ אָנזאָג, איר וואָלט פּרווון צו ברעכן די קאָד. דיין האַשאָרע וואָלט זייַן אַז עס איז אַ ינטעליגענט סענדער פון דער אָנזאָג، עמעצער וואס באשאפן דעם קאָד. ווי קאָמפּלעקס איז די דנאַ "קאָד" אַז מיר פירן אין יעדער צעל פון אונדזער ללבער? טוט ניט די קאַמפּלעקסיטי און ציל פון דנאַ טייַנען פֿאַר אַ ינטעלליגענט רייטער פון די קאָד؟
ניט נאָר האט גאָט געמאכט אַ ינטראַקאַט און פיינלי טונד גשמיות וועלט; ער האט אויך ינסטילד אַ געפיל פון אייביקייט אין די האַרץ פון יעדער מענטש(עקקלעסיאַסטעס 3:11). מענטשהייַט האט אַ ינייט מערקונג וואָס עס איז מער צו לעבן ווי מיץ די אויג, אַז עס איז אַן עקזיסטענץ העכער ווי דאָס ערדישע רוטין. אונדזער געפיל פון אייביקייט מאַנאַפעסס זיך אין בייַ מינדסטער צוויי וועגן: געזעץ-מאכן און דינען.
יעדער ציוויליזאַציע איבער געשיכטע האט וואַליוד זיכער מאָראַליש געזעצן, וואָס זענען סאַפּרייזינגלי ענלעך פון קולטור צו קולטור. פֿאַר בייַשפּיל, דער אידעאל פון ליבע איז יונאַווערסאַלי יסטימד, בשעת דער אַקט פון ליגנעריש איז יונאַווערסאַלי פארמשפט. דעם פּראָסט מאָראַל-דעם גלאבאלע פארשטאנד פון רעכט און אומרעכט-פונקטן צו אַ העכסט מאָראַל זייַענדיק וואס געגעבן אונדז אַזאַ דיסערנמאַנט.
אין די זעלבע וועג, מען אַלע איבער די וועלט, ראַגאַרדלאַס פון קולטור, האָבן שטענדיק קאַלטיווייטיד אַ סיסטעם פון דינען. די כייפעץ פון דינען זאל בייַטן, אָבער דער געפיל פון אַ "העכער מאַכט" איז אַ ומלייקנדלעך טייל פון זייַענדיק מענטש. אונדזער פּראַפּענסיטי צו דינען אַקאָרדז מיט די פאַקט אַז גאָט באשאפן אונדז "אין זיין אייגן בילד"(גענעסיס 1:27).
גאָט האט אויך אנטפלעקט זיך צו אונדז דורך זיין וואָרט, די ביבל. איבער פסוק, די עקזיסטענץ פון גאָט איז באהאנדלט ווי אַ זיך-קענטיק פאַקט(גענעסיס 01:01; עקסאָדוס 3:14). ווען אַ מענטש שרייבט אַן אויטאביאגראפיע, ער טוט נישט וויסט צייַט טריינג צו באַווייַזן זייַן אייגן עקזיסטענץ. פּונקט אַזוי, גאָט טוט נישט פאַרברענגען פיל צייַט פּראָווינג זיין עקזיסטענץ אין זיין בוך. דער לעבן-טשאַנגינג נאַטור פון די ביבל, זייַן אָרנטלעכקייַט, און די מיראַקאַלז וואָס באגלייט זייַן שרייבן זאָל זייַן גענוג צו באַרעכטיקן אַ נעענטער קוק.
די דריט וועג אין וואָס גאָט אנטפלעקט אַליין איז דורך זיין זון, יאָשקע משיח(יוחנן 14:6-11). "אין די אָנהייב איז דער וואָרט: די וואָרט איז געווען מיט גאָט, און די וואָרט איז גאָט. די וואָרט געווארן פלייש און געמאכט זייַן וווינונג צווישן אונדז. מיר האָבן געזען זייַן כבוד, דער כבוד פון די איין און בלויז, וואס זענען געקומען פון די פאטער, פול פון חסד און אמת "(יוחנן 1:1,14; זען אויך קאָלאָססיאַנס 2:09).
אין יאָשקע 'אַמייזינג לעבן, ער האט געהאלטן די גאנצע אַלטע טעסטאַמענט געזעץ בישליימעס און מקוים די פּראָפעסיעס וועגן דעם משיח(מתיא 5:17). ער געטאן קאַונטלאַס אקטן פון ראַכמאָנעס און ציבור מיראַקאַלז צו אָטענטאַקייט זיין אָנזאָג און בער עדות צו זיין דיאַטי(יוחנן 21:24-25). דעמאָלט, דרייַ טעג נאָך זיין קרוסיפיקשאַן, ער רויז פון די טויט, אַ פאַקט אַפערמד דורך הונדערטער פון ייוויטנאַסיז1) קאָרינטהיאַנס15:06 (די היסטארישע רעקאָרד אַבאַונדז מיט "דערווייַז" פון וואס יאָשקע איז. ווי די אַפּאָסטלע פאולוס געזאגט, דעם זאַך "איז ניט געטאן אין אַ ווינקל")אַקס( 26:26.
מיר פאַרשטיין אַז עס וועט שטענדיק זייַן סקעפּטיקס וואס האָבן זייער אייגן געדאנקען וועגן גאָט און וועט לייענען דעם זאָגן אַקאָרדינגלי. און עס וועט זייַן עטלעכע וועמען קיין סומע פון דערווייַז וועט איבערצייגן )סאַם14:01) עס אַלע קומט אַראָפּ צו אמונה(עברים 11:06).
איז גאָט פאַקטיש? ווי קענען איך וויסן פֿאַר זיכער אַז גאָט איז פאַקטיש؟


text:
1993
1993 איז דאס יאר ניינצן דריי און ניינציג וואס האט אנגעהויבן פרייטאג.
1993 איז דאס 93סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1993 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - טשעכאסלאוואקיי צעטיילט אויף טשעכיי או סלאוואקיי.
- 26סטן יאנואר - וואצלאוו האוול געוויילט דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכיי.
- 24סטן מיי - עריטרעע פראקלאמירט איר אומאפהענגיקייט פון עטיאפיע
- 6טן יוני - ערשטע וואלן פאר פרעזידענט אין מאנגאליי.
- 25סטן יוני - קים קעמפבעל ווערט די ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע.
- 12טן יולי - ערדציטערניש מיט א שטארקייט פון 7.8 אין דער ריכטער סקאלע לעבן האקיידא, יאפאן איז גורם א שעדלעכע צונאמי כוואליע.
- 29סטן סעפטעמבער - ערדציטערניש אין אינדיע. 10,000 מענטשן אומגעקומען.
- 1טן נאוועמבער - דער מאאסטריכט אפמאך שטעלט אויף דעם אייראפעישן פארבאנד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן אפריל - הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק, רב און פילאסאף (געב' 1903)
- 31סטן יולי - באדעוויין, מלך פון בעלגיע (געב' 1930)
- 6טן נאוועמבער - יוסף סערטשוק, קאמאנדיר פון די יידישע פארטיזאנען אין לובלין געגנט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה (געב' 1919)


text:
צפון פאלוס
דער צפון פאָלוס, אויך באקאנט אלס דער געאגראפֿישער צפון פאָלוס ווערט דעפינירט ווי דער פונקט אינעם צפון האלבקוגל וואו דער ערד'ס אַקס פון ראטאציע טרעפט דער ערד'ס אייבערפלאך. דאס איז נישט דער זעלבער ווי דער צפון מאגנעטישער פאלוס.
דער צפון פאלוס איז איז דער צפונסטער פונקט אויף דער אייבערפֿלאך פון דער ערד, גענוי קעגן איבער דעם דרום פאלוס. ביים צפון פאלוס זענען אלע ריכטונגען צו דרום; אלע לענג ליניעס קומען צוזאמען דארט.
נישט אזוי ווי דער דרום פאלוס וואס ליגט אויף א קאנטינעטאלישער לאנד מאסע, דער צפון פאלוס איז פלאצירט אינמיטן דעם ארקטישן אקעאן צווישן וואסער וואס איז שטענגיד באדעקט מיט איבעררוקנדיקן ים אײַז. דעריבער איז נישט פראקטיש צו בויען קיין פערמאנענטע סטאנציע ביים צפון פאלוס. .


text:
1872
1872 איז דאס 72סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1872 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 26סטן מערץ - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.6 אין דער ריכטער סקאלע אין קאליפארניע הרגעט 27 מענטשן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן אפריל - לעאן בלום, פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך (געש' 1950)
- 18טן מיי - בערטראנד ראסל, בריטישער פילאסאף, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור (געש' 1970)
- 1טן יולי - לואי בלעריא, דער ערשטער מענטש וואס האט געפליט איבער דעם ענגלישן קאנאל (געש' 1936)
- 4טן יולי - דזשאן קעלווין קולידזש, דער 30סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1933)
- 16טן יולי - ראאלד אמונדסען, אויספארשער וואס איז אנגעקומען צום דרום פאלוס (געש' 1928)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אפריל - סאמועל מארס, ערפינדער פון מארס קאד (געב' 1791)


text:
וואס טוט עס מיינען צו זיין אַ געבוירן ווידער קריסטלעך"؟
פרעגן: וואס טוט עס מיינען צו זיין אַ געבוירן ווידער קריסטלעך"؟
ענטפערן: וואָס טוט עס מיינען צו זיין אַ געבוירן ווידער קריסטלעך? דער קלאַסיש דורכפאָר פון די ביבל אַז ענטפֿערס דעם קשיא איזיוחנן 3:1-21. די האר יאָשקע משיח איז גערעדט צו נקדימון, אַ באַוווסט פּרוש און מיטגליד פון דער סאַנהעדרין(אַ ווירע פון די אידן)۔ נקדימון האט קומען צו יוזל בייַ נאַכט. נקדימון האט פראגעס צו פרעגן יוזל.
וי יאָשקע גערעדט מיט נקדימון, ער האט געזאגט, "'איך דערציילן איר די אמת, קיין איינער קענען זען די מלכות פון גאָט סייַדן ער איז געבוירן ווידער.' 'ווי קענען אַ מענטש ווערן געבוירן ווען ער איז אַלט?' נקדימון געפרעגט. 'שורלי ער קענען ניט אַרייַן אַ צווייט מאָל אין זיין מוטער טראכט צו זיין געבוירן!' יוזל געענטפערט, 'איך דערציילן איר די אמת, קיין איינער קענען אַרייַן די מלכות פון גאָט סייַדן ער איז געבוירן פון וואַסער און דער גייסט. פלייש גיט געבורט צו פלייש, אָבער דער גייסט גיט געבורט צו רוח. איר זאָל ניט זיין סאַפּרייזד בייַ מיין געזאגט, 'דו מוזן ווערן געבוירן ווידער" (יוחנן 3:3-7)۔
די פֿראַזע "געבוירן ווידער" ממש מיטל "געבוירן פון אויבן." נקדימון האט אַ עמעס דאַרפֿן. ער דארף אַ טוישן פון זיין האַרץ, אַ רוחניות טראַנספאָרמאַציע. New געבורט, זייַענדיק געבוירן ווידער, איז אַן אַקט פון גאָט ווערביי אייביק לעבן איז ימפּאַרטיד צו דעם מענטש וואס גלויבט(2 קאָרינטהיאַנס 5:17, טיטוס 03:05, 1 פעטרוס 01:03, 1 יוחנן2:29, 3:09, 4:07, 5:1-4, 18). יוחנן 1:12,13 ינדיקייץ אַז "געבוירן ווידער" אויך קאַריז דער געדאַנק "צו ווערן קינדער פון גאָט" דורך צוטרוי אין די נאָמען פון יוזל המשיח.
די קשיא לאַדזשיקלי קומט, "פארוואס טוט אַ מענטש דאַרפֿן צו זיין געבוירן ווידער؟" די אַפּאָסטלע פאולוס אין עפעזער 2:01 זאגט, "און איר ער געמאכט גאַנץ, וואס זענען טויט אין טרעספּאַססעס און זינד ..." (נקדזשוו). צו די רוימער אין רוימער 3:23, די אַפּאָסטלע געשריבן, "ווארים אַלע האָבן געזינדיקט און פאַל קורץ פון דער כבוד פון גאָט." אזוי, אַ מענטש דארף צו זיין געבוירן ווידער אין סדר צו האָבן זייער זינד פארגעבן און האָבן אַ שייכות מיט גאָט.
ווי טוט וואס קומען צו זיין؟ עפעזער 2:8-9 שטאטן, "ווארים עס איז דורך חן איר האָבן שוין געהאלפן, דורך אמונה-און דעם ניט פון זיך, עס איז די מתנה פון גאָט, ניט דורך מעשים, אַזוי אַז קיין איינער קענען באַרימערייַ." ווען איינער איז "געהאלפן," ער / זי איז געבוירן ווידער, ספּיריטשאַוואַלי באנייט, און איז איצט אַ קינד פון גאָט דורך רעכט פון נייַ געבורט. טרוסטינג אין יאָשקע המשיח, די איין ווער באַצאָלט די שטראָף פון זינד ווען ער איז געשטארבן אויף דעם קרייַז, איז וואָס עס מיטל צו זיין "געבוירן ווידער" ספּיריטשאַוואַלי. "דעריבער, אויב ווער עס יז איז אין משיחן, ער איז אַ נייע שאַפונג: דער אַלט האט פאַרבייַ, די נייַ האט קומען!" (2 קאָרינטהיאַנס 5:17)
אויב איר האָבן קיינמאָל טראַסטיד אין די האר יאָשקע המשיח ווי דיין גואל, וועט איר באַטראַכטן די פּראַמפּטינג פון דער רוח ווי ער רעדט צו אייער האַרץ? איר דאַרפֿן צו זיין געבוירן ווידער. וועט איר דאַוונען די תפילה פון תשובה און ווערן אַ נייע שאַפונג אין משיח הייַנט? "אבער צו אַלע וואס באקומען אים, צו די וואס האבן געגלויבט אין זיין נאָמען, ער האט די רעכט צו ווערן קינדער פון גאָט-קינדער געבוירן ניט פון נאַטירלעך אַראָפּגאַנג, אדער פון מענטשלעך באַשלוס אָדער אַ מאַן ס וועט, אָבער געבוירן פון גאָט".(יוחנן 1:12-13)
אויב איר ווילן צו אָננעמען יאָשקע המשיח ווי דיין גואל און זיין געבוירן ווידער, דאָ איז אַ מוסטער תפילה. געדענקט, געזאגט דעם תפילה אָדער קיין אנדערע תפילה וועט ניט שפּאָרן איר. עס איז בלויז טראַסטינג אין המשיח וואס קענען ראַטעווען איר פון זינד. דעם תפילה איז פשוט אַ וועג צו אויסדריקן צו גאָט דיין אמונה אין אים און דאַנקען אים פֿאַר פּראַוויידינג פֿאַר דיין ישועה. "גאָט, איך וויסן אַז איך האָבן געזינדיקט קעגן איר און בין דיזערווינג פון שטראָף. אבער יאָשקע משיח גענומען די שטראָף אַז איך פאַרדינען אַזוי אַז דורך אמונה אין אים איך געקענט מוחל זיין. איך שטעלן מיין צוטרוי אין איר פֿאַר ישועה. דאנק איר פֿאַר אייער ווונדערלעך חן און מחילה-דעם טאַלאַנט פון אייביק לעבן! אמן! ".
האב איר געמאכט אַ באַשלוס פֿאַר משיח ווייַל פון וואָס איר האָבן לייענען דאָ؟ אויב אַזוי, ביטע געב אויף דעם "איך האָבן אנגענומען משיח הייַנט" קנעפּל אונטן.
וואס טוט עס מיינען צו זיין אַ געבוירן ווידער קריסטלעך"؟


text:
סעקונדע
א סעקונדע (ענגליש: second) איז דער גרונטלעכער איינס פון צייט אין דער אינטערנאציאנאלע סיסטעם פון איינסן, מיטן סימבאל s.
א סעקונדע איז א זעכציגסטל פון א מינוט, וואס איז א זעכציגסטל פון א שעה; ממילא איז א סעקונדע דאס צווייטע זעכציגסטל פון א שעה. דערפאר הייסט עס "סעקונדע" מלשון "סעקאנד" אין ענגליש וואס מיינט "נעקסטע".
פונעם יאר 1000 ביזן יאר 1960 האט מען דעפינירט די סעקונדע ווי 1/86,400 פון א דורכשניט זון טאג. היינט ווערט זי דעפינירט לויט אן אטאמישן זייגער.
מען מעסט טיילן פון א סעקונדע ווי א מיליסעקונדע (א טויזנטל פון א סעקונדע), א מיקראסעקונדע (א מיליאנט פון א סעקונדע) און א נאנאסעקונדע (א ביליאנט פון א סעקונדע).


text:
סאפיע
- דער ארטיקל דיסקוטירט די שטאט אין בולגאריע. אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט סאפיע (באדייטן).
סאפֿיע איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון בולגאריע, מיט א מוניציפאלישער באפעלקערונג פון 1,270,010. זי איז די 13טע גרעסטע שטאט אין דעם אייראפעישן פארבאנד. זי געפינט זיך אין מערב בולגאריע
דער בירגערמייסטער הייסט יארדאנקע פֿאנדאקאווע.
אינהאַלט
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סאפיע געפינט זיך אינעם סאפיע טאל, ביי די פיס פונעם בארג וויטאשע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראנספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאארדינאטן: 42°42′N 23°20′E / 42.7, 23.333


text:
אליעזר שלמה שיק
ר' אליעזר שלמה שיק (באַקאַנט װי מוהרא"ש) ( 29סטן אפריל 1940; כ"א ניסן ה'ת"ש - 6טן פעברואר 2015; י"ז שבט תשע"ה) איז געווען א פירער פון א ברסלבער אפטיילונג וואס רופט זיך "היכל הקודש" און א משפיע פון דעם ישוב יבנאל וואס ווערט גערופן ביי אים עיר ברסלב.
ער האט געוואוינט אין בארא פארק אבער ער האט געהאט אנהענגער אין די צענדליגע טויזנטער איבער דער גארער וועלט וואס האבן זיך געשוואורן ביי אים אז ער איז געווען אן ערליכער איד מיט העכערע כוחות.
ער איז געווארן אויפגעצויגן ביי די היימישע קרייזן, אבער זיינע ידיעות און בריוון און זיינע צוגעלאזענע שמועסן האט געצויגן אפילו פרייע איבערהויפט ספרדים וואס טוען זיך אן זיינע קמיעות מיט א בילד פון אים. זיי גלייבן אז דער דאזיקער קייטל אריינגעקריצט א בילד פון זיין הייליקן געזיכט, שיצט זיי פון אלע שלעכט ברוחניות ובגשמיות.
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אליעזר שלמה שיק איז געבוירן געווארן כ"א אייר ת"ש אין ירושלים צו זיין פאטער רבי מנחם זאב שיק, טאקייער רב, וואס איז געקומען אין ארץ ישראל פון אונגארן ביים אויסבראך פון דער צווייטער וועלט-מלחמה. די משפחה האט זיך שפעטער געצויגן קיין אמעריקע, וואו ער האט געלערנט ביים קאשויער רבין און אין דער תפארת ירושלים ישיבה ביי הרב משה פיינשטיין.
ער האט געהייראט די טאכטער פונעם קאסאנער רבין אין בני ברק.
אין תשע"ה איז ער געווארן זייער קראנק, און ער איז נפטר געווארן ערב שבת י"ז שבט. דעם זעלבן טאג האט מען אים מלוה געווען פון זיין בית מדרש אין בארא פארק, און נאך שבת האט מען אים באערדיגט אין יבנאל.
שייכות צו ברסלב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווינטער תשי"ז, ביי די 16 יאר איז ער געווארן נאנט צום ברסלבער וועג דורך זיך אנקלאפן אין דעם ספר "השתפכות הנפש" און דאס האט אים געברענגט צו פרייליכקייט, תיקון חצות, און התבודדות, און אזוי איז ער געווארן א ברסלבער.
ער איז געווען א בקי אין יעדן ספר וואס האט נאר שייכות צו ברסלב און איינזעהנדיג אז ס'פעהלט ספרים האט ער אנגעהויבן ארויסגעבן ספרים אנהויבענדיג איבערצודרוקן אלטע און נאכדעם דרוקן נייע ספרים פון זיינע שיעורים בריוון אין סתם התחזקות.
זיייענדיג אין ירושלים אין שול אין ברסלב האט ער אנגעהויבן צו באקומען אסאך מתנגדים זעענדיג אים אלס איינער וואס האט צו א שטארקע קאריזמע און געשמאקייט און ער וועט באדראהען זי זקני אנ"ש און אלעס איבערנעמן, מ'האט איהם גע'רודפ'ט עד חרמה אזוי אז ער איז טאקע אוועק פון דארט אבער בויענדיג אן אייגן געזעלשאפט מיט באשוואוירענע חסידים.
א שטעטל יבנאל מיט 400 משפחות בעיקר בעלי תשובות אדער ספרדישע, הונדערטער טויזנטער קונטרסים און הונדערטער ספרים אלץ איז געווארן אפגעשריבן און אפגעטעיפט, און אזוי ווייטער. געבענדיג זיינע בתי מדרשים א נייע נאמען "היכל הקודש".
זיינע אויפטוען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער סדר הלימוד פון זאגן אסאך אהן פארשטיין האט מוהרא"ש אריינגעברענגט צווישן זיין עולם זאגן און זאגן 18 פרקים משניות וכדומה. זאגנדיג אז דאס איז דער ברסלבער דרך (עיין שיחות הר"ן ע"ו).
- ווייסע בגדים אום שבת. אין יבנאל גייט דאס גאנצע שטעטל ווייס אנגעטוען שבת, ווייל לויטן זוהר דארף מען אזוי גיין.
- מ'האט חתונה זייער יונג אזוי יונג ווי 14 יאהר ווייל אזוי - זאגט מוהרא"ש - קען מען האלטן די בחורים ריין פון שמוץ ביז דעמאלטס, און זיי דארפן זיך נישט פארפאטשקענען.
- רוב פון זיינע שמועסן זענען בעיקר פון יסודות'דיגע ברסלבער ענינים זייער אראפגעלאזט ווי התבודדות, תיקון חצות, תמימות, שמחה, וכדומה. אנדערש ווי אנדערע משפיעים וואס רעדן מער פון העכערע ענינים.
סאטמאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ארונישע צייטונג "דער בלאט" דעקט אים שטארק פאזיטיוו. און צוליב זיינע פארברענטע חסידים וואס לויפן ארום שלעפן מענטשן האט דאס צוגעברענגט אז פילע סאטמאר בעלי שיטה האבן אנגעהויבן צו קומען צו זיינע שיעורים ווי ער פארגעסט נישט נאכצוברענגען פון סאטמאר רב, און אפאר קנאות'דיגע פראזען.
וויליאמסבורג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין וויליאמסבורג האבן זיי אפגעקויפט א בנין אויף סקילמאן סטריט וואו עס איז פלאצירט געווארן דער שול, די ישיבה תפארת התורה (ר' יואל ראטה) ,אין די ת"ת היכל הקודש ברסלב
יבנאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – יבנאל
עס איז אנטשטאנען א מחלוקת צווישן די מוהרא''ש און די אלטע איינוואונער פון יבנאל צוליב וואס ער האט אהינגעשיקט זיינע מענטשען דארט צו וואונען, און עס האט געבאדערט טייל פון די אלטע איינוואונער.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מוסדות היכל הקודש װעבזײַטל
- הרב שיקס וועבסייט
- קעגן יבנאל (הארץ)


text:
עטאנאל
.
עטאַנאל, אויך באוואוסט ווי עטיל אלקאהאל, איז א ברענעוודיקע כעמישע פארבינדונג אן קאליר, און איז דער אלקאהאל וואס געפינט זיך אין אלקאהאלישע געטראנקען . ווען מענטשן רעדן וועגן עטאנאל, זאגן זיי אפטמאל סתם אלקאהאל. זיין כעמישע פארמל איז C2H5OH, אויך געשריבן C2H6O. מען ניצט אים פאר א צעפירער ווייל ער קען צעפירן אסאך אנדערע כעמיקאלן און איז נישט שטארק גיפטיק.
עטאנאל ברענשטאף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עטאנאל ברענשטאף קען מען ניצן אנשטאט בענזין אין אויטאמאבילן און אנדערע מאטארן. מאטארן קענען ניצן אדער ריינעם עטאנאל אדער עטאנאל געמישט מיט בענזין.
אין בראזיל, 18% פונעם ברענשטאף וואס מען ניצט אין אויטאמאבילן איז עטאנאל ברענשטאף פראדוצירט פון צוקער רערן. צוליב דעם, דארף בראזיל נישט קויפן נאפט פון אנדערע לענדער.[1]
אין די פאראייניקטע שטאטן, רוב אויטאמאבילן קענען ניצן ברענשטאף מיט אן אינהאלט ביז 10% עטאנאל. אויטאמאביל פראדוצירער ווי פארד, דיימלער קרייזלער, און GM מאכן אויך פארווארג וואס קענען פארן אויף ברענשטאף מיט א העכערן טייל עטאנאל, ביז 85% (E85). ביז 2006, זענען שוין געווען זעקס מיליאן E85-שטימיק פארמיטלען אויף די גאסן פון די פאראייניקטע שטאטן.[2]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- E85 is an alcohol fuel mixture: 85% ethanol + 15% gasoline - US E85 refueling map
- International Chemical Safety Card 0044
- Molview from bluerhinos.co.uk See Ethanol in 3D (may take over a minute to load using a dial-up connection)


text:
1941
1941 איז דאס 41סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1941 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 24סטן מערץ - די 34,149 יידן וואס וואוינען אין לובלין געפירט אין געטא וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דארטן
- 5טן מיי - דער קייסער היילע סעלאסי קומט צוריק אין עטיאפיע
- 10טן מיי
- צווייטע וועלט מלחמה: די געביידע פונעם בריטישן פארלמאנט דעמאלירט אין א דייטשער באמבארדירונג
- צווייטע וועלט מלחמה: רודאלף העס, פון די פירער פון נאצי דייטשלאנד, פאראשוטעט זיך אינעם פאראייניגטן קעניגרייך צו רעדן וועגן א פרידן אפמאך
- 8טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: דאס פאראייניגטע קעניגרייך אינוואדירט סיריע און לבנון.
- 14טן יוני - צענדליגער טויזנטער יידן פון די באלטישע לענדער פארטריבן אין סיביר
- 17טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: בריטאניע נעמט איין סיריע און לבנון פון ווישי פראנקרייך און גיט איבער די הערשאפט איבער זיי צו פרייע פראנקרייך
- 22סטן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון בארבאראסא אקציע (דייטשע אינוואזיע אינעם סאוועטן פארבאנד)
- 8טן סעפטעמבער - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון באלאגערונג אויף לענינגראד, ווען דייטשע קראפטן רינגלען ארום לענינגראד, די צווייטע גרעסטע שטאט אינעם סאוועטן פארבאנד
- 29סטן סעפטעמבער - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון דער רציחה פון די קיעווער יידן אין באבי יאר דורך די נאציס און זייערע העלפער
- 2טן אקטאבער - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פונעם קאמף אויף מאסקווע
- 30סטן אקטאבער – 1,500 יידן פון פאדהייץ (אין מערב אוקראינע) ווערן געשיקט דורך די נאציס צו בעלזיץ פארניכטונגס לאגער.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 20סטן אויגוסט - סלאבאדאן מילאסעוויטש, געוועזענער פרעזידענט פון יוגאסלאוויע און סערביע (געש' 2006)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן אויגוסט - מאקסימיליאן קאלבע, א פאלאק וואס האט געהונגערט צום טויט אין אוישוויץ (געב' 1894)
- 3טן אקטאבער - לואיס בראנדייס, אמעריקאנער יוריסט, ריכטער אינעם הויכגעריכט פון די פאראייניקטע שטאטן (געב' 1856)


text:
וואס איז די רוימער ראָוד צו ישועה؟
פרעגן: וואס איז די רוימער ראָוד צו ישועה؟
ענטפערן: די רוימער ראָוד צו ישועה איז אַ וועג פון יקספּליינינג די גוט נייַעס פון ישועה ניצן פערזן פון דעם ספר פון רוימער. עס איז אַ פּשוט נאָך שטאַרק אופֿן פון יקספּליינינג וואָס מיר דאַרפֿן ישועה, ווי גאָט ביטנייַ ישועה, ווי מיר קענען קריגן ישועה, און וואָס זענען די רעזולטאַטן פון ישועה.
דער ערשטער פסוק אויף די רוימער ראָוד צו ישועה איז רוימער 3:23, "ווארים אַלע האָבן געזינדיקט, און קומען קורץ פון דער כבוד פון גאָט." מיר האָבן אַלע געזינדיקט. מיר האָבן אַלע געטאן זאכן וואס זענען דיספּלעאַסינג צו גאָט. עס איז קיין איינער וואס איז אומשולדיק. רוימער 3:10-18 גיט אַ דיטיילד בילד פון וואָס זינד קוקט ווי אין אונדזער לעבן. די רגע פסוק אויף די רוימער ראָוד צו ישועה, רוימער 6:23, לערנט אונדז וועגן די פאלגן פון זינד - "צוליב דעם לוין פון זינד איז טויט, אָבער די מתנה פון גאָט איז אייביק לעבן דורך יאָשקע המשיח אונדזער האר." די שטראָף אַז מיר האָבן ערנד פֿאַר אונדזער זינד איז טויט. ניט נאָר גשמיות טויט, אָבער אייביק טויט!
די דריט פסוק אויף די רוימער ראָוד צו ישועה פּיקס אַרויף ווו רוימער 6:23 לינק אַוועק, "אָבער די מתנה פון גאָט איז אייביק לעבן דורך יאָשקע המשיח אונדזער האר." רוימער 5:08 דערקלערט, "אבער גאָט דעמאַנסטרייץ זיין אייגן ליבע צו אונדז, אין אַז בעת מיר האבן זיך נאָך זינדיקע, משיח געשטארבן פֿאַר אונדז." יאָשקע משיח געשטארבן פֿאַר אונדז! יאָשקע 'טויט באַצאָלט פֿאַר די פּרייַז פון אונדזער זינד. יאָשקע 'המתים פּראָוועס אַז גאָט אנגענומען יוזל' טויט ווי די צאָלונג פֿאַר אונדזער זינד.
דער פערט שטעלן אויף די רוימער ראָוד צו ישועה איז רוימער 10:09, "אַז אויב איר באקענען מיט אייער מויל יאָשקע ווי האר, און גלויבן אין דיין האַרץ אַז גאָט האט אים פון די טויט, איר וועט ווערן געזונט." ווייַל פון יוזל 'טויט אויף אונדזער ביכאַף, אַלע מיר האָבן צו טאָן איז גלויבן אין אים, טראַסטינג זיין טויט ווי די צאָלונג פֿאַר אונדזער זינד - און מיר וועלן זיין געזונט! רוימער 10:13 זאגט עס ווידער, "פֿאַר אַלעמען וואס רופט אויף די נאָמען פון דעם האר וועט געראטעוועט ווערן." יאָשקע געשטארבן צו באַצאָלן די שטראָף פֿאַר אונדזער זינד און ראַטעווען אונדז פון אייביק טויט. ישועה, די מחילה פון זינד, איז פאַראַנען צו ווער עס יז וואס וועט צוטרוי אין יאָשקע המשיח ווי זייער האר און גואל.
די לעצט אַספּעקט פון די רוימער ראָוד צו ישועה איז די רעזולטאַטן פון ישועה. רוימער 5:01 האט דעם ווונדערלעך אָנזאָג, "דעריבער, זינט מיר האָבן געווען גערעכטפארטיקט דורך אמונה, מיר האָבן שלום מיט גאָט דורך אונדזער האר יאָשקע המשיח." דורך יאָשקע משיח מיר קענען האָבן אַ שייכות פון שלום מיט גאָט. רוימער 8:01 לערנט אונדז, "דערפאר, עס איז איצט ניט שטראף פֿאַר די וואס זענען אין משיחן יוזל." ווייַל פון יוזל 'טויט אויף אונדזער ביכאַף, מיר וועט קיינמאָל זיין געמשפט פֿאַר אונדזער זינד. צום סוף, מיר האָבן דעם טייַער צוזאָג פון גאָט פון רוימער 8:38-39, "ווארים איך בין קאַנווינסט אַז ניט טויט ניט קיין לעבן, קיין מלאכים אדער גייסטער, ניט די פּרעזענט ניט די צוקונפט, ניט קיין כוחות, ניט דער הייך אדער טיף, ניט קיין עפּעס אַנדערש אין אַלע בריאה, וועט קענען צו צעטיילן אונדז פון די ליבע פון גאָט אַז איז אין משיחן יאָשקע אונדזער האר. "
וואלט איר ווי צו נאָכפאָלגן די רוימער ראָוד צו ישועה? אויב אַזוי, דאָ איז אַ פּשוט תפילה איר קענען מתפלל צו גאָט. געזאגט דעם תפילה איז אַ וועג צו דערקלערן צו גאָט אַז איר זענען רילייינג אויף יוזל המשיח פֿאַר דיין ישועה. די ווערטער זיך וועט ניט שפּאָרן איר. נאר אמונה אין יאָשקע משיח קענען צושטעלן ישועה! "גאָט, איך וויסן אַז איך האָבן געזינדיקט קעגן איר און בין דיזערווינג פון שטראָף. אבער יאָשקע משיח גענומען די שטראָף אַז איך פאַרדינען אַזוי אַז דורך אמונה אין אים איך געקענט מוחל זיין. מיט אייער הילף, איך שטעלן מיין צוטרוי אין איר פֿאַר ישועה. אַ דאַנק פֿאַר אייער ווונדערלעך חן און מחילה - די מתנה פון אייביק לעבן! אמן! "
אויב אַזוי, ביטע געב אויף דעם "איך האָבן אנגענומען משיח הייַנט" קנעפּל אונטן.
וואס איז די רוימער ראָוד צו ישועה؟


text:
רשב"א
רבי שלמה בן אברהם אדרת (רשב"א) (ד'תתקצ"ה - ה'ע, 1235 - 1310) איז געבוירן אין דער שטאט בארצעלאנע אין שפאניע.
ער ווערט גערעכנט דער גרעסטער גדול אין תורה אין שפאניע אין דער תקופה פון די ראשונים. זיין השפעה איז געווען סיי אלס פוסק און סיי אלס מפרש פון דער גמרא. זיינע תשובות זענען געווען דער יסוד צום שולחן ערוך.
דער רשב"א געווען א תלמיד פונעם רמב"ן, וואס האט אים אויסגעלערנט די צוגאנג צו ש"ס און הלכה, און אויך קבלה. ער איז אויך געווען א תלמיד פון רבנו יונה גירונדי.
ער האט זיך שטארק אקעגנגעשטעלט קעגן לערנען פילאזאפיע. זיינע בריוו זענען צוזאמגעשטעלט אין דעם חיבור "מנחת קנאות" דורך רבי אבא מארי בן משה בן יוסף מלוניל (היינט: מרסיי אין פראנקרייך), וואס קריטיקירט דעם מורה נבוכים פונעם רמב"ם. צוזאמען מיט אנדערער רבנים פון זיין צייט האט ער געלייגט א חרם קעגן די וואס לערנען פילאזאפיע פאר דער עלטער פון 25.
פארבינדונגען מיט אנדערע גדולים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- דער רשב"א איז געווען בקשר מיט אסאך פון זיינע בני דור: רבנו אהרן הלוי פון בארצעלאנע, וואס האט מחבר געווען השגות צום רשב"א'ס הלכה ספרים; דער רא"ש (רבנו אשר) וואס האט איינגעוואנדערט פון דייטשלאנד קיין טאלעדא אין שפאניע; דער מאירי (רבנו מנחם בן שלמה), מיט וועמען ער האט געפירט א שארף מחלוקת וועגן לערנען פילאזאפיע.
- זיינע תלמידים מובהקים זענען געווען: רבי יום טוב בן אברהם אשבילי (ריטב"א), און רבנו נסים (הר"ן).
זיינע חיבורים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער רשב"א האט מחבר געווען חידושים אויף א סאך מסכתות פון ש"ס. ער האט געשריבן טויזנטער תשובות (תשובות הרשב"א). ער האט אויך מחבר געווען די הלכה ספרים 'תורת הבית' אויף כשרות, עירובין און מקוואות. די ספרים זענען געשריבן אין צוויי אויסגאבעס: דער פולקומער „תורת הבית הארוך", און דער פארקירצטער „תורת הבית הקצר".


text:
מאדהיא פראדעש
מאַדהיאַ פראַדעש (ענגליש: Madhya Pradesh; הינדי: मध्य प्रदेश צענטראלער פראווינץ) איז איינער פון די 28 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צענטראלער אינדיע, ארומגענומען מיט ראדזשאסטהאן אין צפון-מערב, אוטאר פראדעש אין צפון און צפון-מזרח, טשאטיסגארה אין דרום-מזרח, מאהאראשטרא אין דרום און גודזשאראט צו מערב.
די הויפטשטאט איז בהאפאל. די שפראך פון דעם שטאט איז הינדוסטאני.
מאַדהיאַ פראַדעש באדעקט א שטח פון 308,252 ק"מ², און איז דער צווייטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח. מיט א באפעלקערונג פון 72,597,565 מענטשן (אין 2011), איז מאַדהיאַ פראַדעש דער זעקסטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.


text:
שיר השירים
שיר השירים איז די "געזאַנג פון געזאַנגען", געשריבן דורך שלמה המלך. עס רעדט זיך וועגן א פארל וואס דרוקן אויס זייער טיפער בענקשאַפט און ליבע איינער צום אנדערן אין פארשידענע סארט אומשטענדן, מיט שטארקע געפילנדיגע אויסדריקן און גראַפישע טערמינען.
לויט רש"י און דער ייִדישער טראדיציע איז יעדער פּסוק אַ משל אויף דער ליבשאַפט צווישן גאָט און זײן געליבטע פאָלק, די ייִדן; דעריבער ווערט דאָס פאַרעכענט ווי דאָס הייליקסטע ספר.
אזעלכע פֿירן זיך צו זאָגן שיר השירים פֿאַר קבלת שבת.
ס'איז א מנהג צו ליינען שיר השירים ביים סוף פונעם סדר, און אויך אין שול שבת חול המועד פסח.


text:
בראטיסלאווא
בראטיסלאווא אדער פּרעשבורג (סלאוואקיש: Bratislava, אונגאריש: Pozsony) איז די הויפטשטאט פון סלאוואקיי.
זי איז אמאל (פון 1536 ביז 1783) געווען די הויפטשטאט פונעם אונגארישן קעניגרייך, איידער בודאפעשט האט גענומען דעם טיטל.
דער חתם סופר איז געווען רב פון דער שטאט.
אינהאַלט
רבנים פון דער שטאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די לעצטע בערך 130 יאר פארן קריג האבן געדינט דארטן אלס רבנים פיר דורות בן אחר בן, וואס עס איז אינטרעסאנט דערפון איז אז אלע האבן דארטן געדינט פונקט 33 יאר.
חת"ם סופר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער איז געווען דער חת"ם סופר וואס האט געדינט אלס רב פון ה'תקס"ז ביז כ"ה תשרי ה'ת"ר וואס דאן איז ער נפטר געווארן, וואס אין זיין צייט האט ער געפירט א ישיבה פון ארום 400 בחורים וואס האבן זיך אריינגעשטופט אין א קליין צימער וואס קען באמת בלויז אנטהאלטן ארום 30-40 פערזאן
כתב סופר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דערנאך האט איבערגענומען זיין עלטסטער זון דער כתב סופר וואס ער האט געדינט ביז ער איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרל"ב
שבט סופר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען דער כתב סופר איז נפטר געווארן האט איבערגענומען זיין דריטער זון, הר"ר שמחה בונם סופר וואס ער איז געוועזן רב ביז
הר"ר יעקב עקיבא סופר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שפעטער איז אויפגענומען געווארן הר"ר יעקב עקיבא סופר וואס אין שנת ת"ש האט ער געפרעגט זיין פעטער הר"ר שמעון סופר אבד"ק ערלוי צו ער דארף נישט מורא האבן אזוי ווי בעפאר אים זענען שוין דריי דורות נפטר געווארן ביי 33 יאר רבנות אין דעם שטאט, האט ער אים טאקע געראטן אז אזוי ווי עס זעט אויס רוקן זיך ממילא אן צרות אויף דעם אייראפעישן קאנטינענט במילא איז געראטן אז ער זאל ארויף פארן קיין ארץ ישראל.
איז ער טאקע ארויף געפארן און געגרינדעט די פרעשבורגער ישיבה אין ירושלים וואס שטייט נאך ביזן היינטיגן טאג, און אזוי ארום האט ער טאקע איבערגעלעבט דעם גרויסן חורבן.
דיינים פון דער שטאט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
הר"ר דוד לאקענבאך-ניימאן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועלכער האט געדינט צווישן די יארן תר?"? ביז ????, און די צייטן פון דעם שבט סופר, און ער האט אויך געדינט אלס מגיד שיעור אין די ישיבה ווי ער האט אויפגעשטעלט אסאך תלמידים הגונים, צווישן זיי געפונט זיך הר"ר יונתן שטייף זצוק"ל ראב"ד קהע"י בודאפעס און שפעטר איז ער געווען ראש ישיבה אין נייטרא ישיבה אין אמעריקע, און סוף פון זיינע יארן איז ער געווען אבד"ק קהל עדת יראים וויען אין ווילימסבור וואס גלייכצייטיג האט ער געדינט אלס איינער פון די גרעסטע גדולים אין די תקופה נאך דער חורבן אייראפע.
חזנים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בערך 1900 איז געווען חזן אין פרעשבורג יאסעלע קאקאש.[1] נאך אים איז געווארן חזן יאסעלע ראזנבלאט.


text:
עסטרייך
דאס עסטרײַך (דײַטשיש: Österreich) , אפיציעל די רעפובליק פון עסטרייך (דײַטשיש: Republik Österreich) איז אַ פעדעראלע רעפובליק וואס איז א לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראל-אײראָפּע. זיין הויפטשטאָט איז וויען. עס וווֹינען דאָרט מער ווי 8.5 מיליאָן מענטשן, פון זיי עטליכע טויזנט יידן. עסטרייך גרענעצט אכט לענדער: דייטשלאנד און טשעכיי צו דרום, סלאוואקיי און אונגארן צו מזרח, סלאוועניע און איטאליע צו דרום, און שווייץ און ליכטנשטיין צו מערב. עסטרייך באדעקט א שטח פון 83,879 קוואדראט ק"מ. דאס לאנד ליגט אין די אלפן און איז איבעראל בערגיק; נאר 32% פון לאנד איז נידריגער ווי 500 מעטער, און דער העכסטער פונקט איז 3,798 מעטער איבערן ים-פלאך. די מערהייט פון דער באפעלקערונג רעדט א בייערישן דיאלעקט פון דייטש ווי זייער מוטערשפראך, און די אפיציעלע שפראך איז עסטרייכישע דייטש. אויך אונגאריש און סלאוועניש זענען אפיציעלע שפראכן אין טייל פון לאנד.
עסטרייך האט א היסטאריע וואס גייט צוריק מער ווי טויזנט יאר, פונעם 9טן יארהונדערט.
אין דעם 19טן יארהונדערט האט געהערשט אין עסטרייך די האפסבורג דינאסטיע, און עסטרייך איז געווארן איינער פון די גרויסער קראפטן פון אייראפע. אין 1867, האט דער קייסער פראנץ יאזעף פארוואנדלט די עסטרייכער אימפעריע אין דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע. די עסטרייך אונגארישע אימפעריע איז איינגעפאלן אין 1918 ביים סוף פון דער ערשטער וועלט מלחמה. די ערשטע עסטרייכער רעפובליק איז געגרינדעט אין 1919, מיט א קלענערן שטח לאנד. אין 1938 האט עסטרייך זיך באהאפטן צו נאצי דייטשלאנד אינעם אנשלוס, וואס האט געצויגן ביז דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה אין 1945, ווען די אליאירטע כוחות האבן אקופירט דאס לאנד. די אקופאציע האט געענדיגט אין 1955 ווען דער עסטרייכער שטאַט אפמאך האט ווידער אויפגעשטעלט עסטרייך ווי א סואוורענער שטאַט. אין יענעם יאר האט דער עסטרייכער פארלאמענט דערקלערט די אייביגע נייטראלקייט פון עסטרייך.
היינט איז עסטרייך א פארלאמענטארע דעמאקראטיע וואס באשטייט ניין פעדעראלע שטאטן. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז ווין, מיט א באפעלקערונג העכער פון 1.7 מיליאן. עסטרייך איז איינע פון די רייכסטע לענדער אין דער וועלט, מיט א ברוטא אינלענדישן פראדוקט א מענטש פון $52,216 (געשאצט 2014). דאס לאנד האט א הויכן לעבן סטאנדארט. עסטרייך איז א מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער זייט 1955, פונעם אייראפעישן פארבאנד זייט 1995, און האט אדאפטירט די אייראפעאישע וואלוטע , די איירא, אין 1999.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 788 האט קארל דער גרויסער איינגענומען דעם שטח וואס איז היינט עסטרייך. דעם נאמען עסטרייך טרעפט מען צום ערשטן מאל אין 996, געשריבן Ostarrîchi. אין 1156 איז עסטרייך געווארן א הערצאגשאפט. נאכן טויט פון פרידריך דער צווייטער אין 1246, האט אטאקאר דער צווייטער פון בעהמען באקומען הערשאפט איבער די הערצאגשאפטן פון עסטרייך, סטיריע און קארינטיע. אין 1278 האט אים געזיגט רודאלף וואן האפסבורג. פון דעמאלסט אן ביז דער ערשטער וועלט-מלחמה איז עסטרייך געבליבן אין די הענט פון דער האפסבורג דינאסטיע.
אין 1908 האט עסטרייך אנעקסירט באסניע און הערצעגאווינע. ווען דער ארציהערצאג פראנץ פערדינאנד איז דערהרגעט געווארן אין סאראיעווא אין 1914 דורך א באסנישן סערב, איז דאס געווען א תירוץ פאר עסטרייך-אונגארן פארן עסטרייכער קייסער צו פראקלאמירן מלחמה קעגן סערביע, און דורך דעם האט אויסגעבראכן די ערשטע וועלט-מלחמה, וואס ביי איר סוף איז די עסטרייך-אונגארישע אימפעריע צעטיילט געווארן. מער ווי איין מיליאן עסטרייך-אונגארישע זעלנער זענען אומגעקומען ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה.
נאך א רעפערענדום אין 1994 איז עסטרייך געווארן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד דעם 1טן יאנואר 1995.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס לאנד עסטרייך איז מערסטנס בערגיק אזוי ווי א גרויסער טייל פונעם לאנד ליגט אין די אלפן. פונעם גאנצן שטח פון עסטרייך (84,000 קוואדראט ק"מ) נאר 32% געפינט זיך נידעריגער פון 500 מעטער.
עסטרייך ליגט צווישן גארטל ליניעס 46º און 49º צפון, און צווישן די מערידיאנען 9º און 18º מזרח.
62% פונעם לאנד געהערט צו די מזרח אלפן. דער העכסטער בארג אין עסטרייך איז גרויסגלאקנער (3,798 מעטער).
רעגירונג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער עסטרייכער פארלאמענט איז פלאצירט אין ווין, דעם לאנד'ס גרעסטע שטאט און הויפטשטאט. עסטרייך איז געווארן א פעדעראלע, פארלאמענטארישע, דעמאקראטישע רעפובליק מיט דער קאנסטיטוציע פון 1920, וואס איז אריינגעפירט געווארן ווידעראמאל דעם 1טן מיי 1948.
דער ראש-מלוכה איז דער פֿעדעראלער פרעזידענט (Bundespräsident בונדעספרעזידענט) וואס ווערט געוויקלט גראד דורך דער באפעלקערונג.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עסטרייך איז דאס צוועלפטע רייכסטע לאנד לויטן ברוטא אינלענדישן פראדוקט א מענטש, האט א גוט-אנטוויקלט סאציאל-מארק עקאנאמיע און א הויכן לעבן-סטאנדארט. ביז די 1980ער יארן זענען געווען א סך פון די אינדוסטריע-פירמעס נאציאנאליזירט, אבער אין די לעצטיקע יאר איז אדורך א פריוואטיזאציע ביז די פראפארציע פון פירמעס וואס געהערן צו דער מדינה איז ענלעך צו אנדערע אייראפעאישע עקאנאמיעס. אינטערנאציאנאלער טוריזם איז אויך א וויכטיקער טייל פון דער נאציאנאלער עקאנאמיע.
היסטאריש איז דער גרעסטער האנדל שותף פון עסטרייך געווען דייטשלאנד אבער זיינעדיק א מיטגליד אין אייראפעאישן פארבאנד האט זיך אנטוויקלט פארבינדונגען מיט אנדערע אייראפעאישע מארקן, און עסטרייך איז געווארן ווייניקער אפהענגיק אויף דייטשלאנד.
טוריזם ברענגט אריין 9% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט פון עסטרייך. אין 2007 האט טוריזם אריינגעברענגט US$ 18.9 ביליאן, דאס 9טע מערסטע אין דער וועלט.


text:
ישעיהו
ישעיהו (ג'ק"ם - ג'ש"ס) דער זון פון אמוץ איז געווען א נביא אין מלכות יהודה.
ישעיהו'ס טאכטער חפציבה האט חתונה געהאט מיטן מלך חזקיהו; זיי האבן געהאט צוויי קינדער, רבשקה און מנשה.
דער קבר פון ישעיהו געפינט זיך אינעם דארף ברעם אין דעם גליל.
זיינע נבואות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ווען חזקיהו איז געווען קעניג אויף מלכות יהודה, האט סנחריב (דער קעניג פון אשור) אנגעשרעקט אז ער וויל אייננעמען ירושלים פון יהודה'ס קעניגרייך, און איז געקומען קיין ירושלים צו אנפאנגען א מלחמה. ווען חזקיהו האט דאס געהערט, האט ער געבעטן פון ישעיהו צו דאווענען אויף זיין קעניגרייך צו איר אפהיטן פון סנחריב. און ישעיהו האט געענטפערט אז סנחריב וועט דארפן אלץ א געוויסע סיבה זיך אומקערן צו זיין לאנד, און וועט דארט שטארבן דורך א שווערד. 20 יאר שפעטער איז סנחריב געמרד'עט געווארן דורך זיינע צוויי קינדער.


text:
צוליב דעם אויסנאַם-צושטאַנד איז די אונטערבאַן ניט געפֿאָרן איבער דער מאַרסי-עוועניו-סטאַנציע. דער פֿאַרקער אויף בראָדוויי, די הויפּטגאַס וואָס געפֿינט זיך אונטער די באַנרעלסן, האָט זיך אין גאַנצן אָפּגעשטעלט. די ווייניק מענטשן אין די קרעמלעך און קיאָסקן האָבן געשפּירט די מאָדנע שטילקייט, געשמעקט די סכּנה אין דער קאַלטער לופֿט.
די ערשטע קלאַנגען האָבן זיך געהערט פֿון צפֿון, פֿון וואַנען די ערשטע באַנדעס אַרטיסטן און כוליגאַנעס זײַנען געקומען נעמען שליסל-פּאָזיציעס הינטער די גרויסע אויטאָס און די ריזיקע זײַלן, וואָס טראָגן די באַנרעלסן. “פּאָנק-ראַק”-מוזיק האָט געשפּילט פֿון די אָפֿענע פֿענצטערס אויף דער צפון-זײַט און מע האָט אויסגעשריגן, געבראָכן פֿענצטער אָדער געשאָסן אין דער לופֿטן, כּדי זיך צוצוגעבן מוט. צו ביסלעך זײַנען געקומען נאָך באַנדעס, נאָך און נאָך יונגע מענער און פֿרויען, מיט צעריסענע קליידער, געפֿאַרבטע האָר אָדער געגאָלטע קעפּ, ווילדע פֿריזורן, רינגלעך אין דער נאָז און אַרום די ליפּן. זיי האָבן געהאַלטן אין די הענט מעסערס, שטעקנס, פּיסטוילן, אָפּגעבראָכענע בירפֿלעשלעך. די פֿרויען האָבן געלאַכט און געכיכעט, די מענער — געזוכט מיט די אויגן סימנים פֿון שׂונא.
אַזוי זײַנען פֿאַרגאַנגען עטלעכע מינוט, בעת וועלכע די קרעמערלעך האָבן פֿאַרהאַקט די טירן און זיך באַהאַלטן אין קעלער. די רעדל-פֿירערס האָבן שוין אָנגעהויבן זיך פֿילן אַנטוישט, וואָס דער שׂונא באַווײַזט זיך ניט, ווען די ערשטע שטיינדלעך זײַנען געפֿאַלן. צו ערשט אַ פּאָר שטיינדלעך, וואָס האָבן פֿאַרפֿעלט דעם ציל און זײַנען אָפּגעשפּרונגען פֿון דער ערד, אָבער דערנאָך הונדערטער, טויזנטער, וואָס זײַנען אַראָפּגעפֿלויגן פֿון די דעכער פֿון די בנינים אויף דער דרום-זײַט. ווער עס האָט אַרויפֿגעקוקט און ניט גלײַך פֿאַרלוירן אַן אויג האָט דערבליקט די קעפּ און הענט פֿון הונדערטער חסידישע ייִנגלעך, וואָס וואַרפֿן מיט שטיינער, מיט פֿלעשלעך, מיטן גאַנצן מיסט, וואָס זיי האָבן דאָרט אויבן צונויפֿגעקליבן, כּדי צו דינען ווי אַמוניציע. די אַרטיסטן האָבן זיך צוריקגעצויגן צו מער זיכערע פּאָזיציעס, אַרויפֿגעהויבן הילצערנע ברעטער איבער די קעפּ און געוואַרט, ביז די באָמבאַרדירונג וועט זיך אויסשעפּן. זיי האָבן אויך געשאָסן פֿון דער צפֿון-זײַט פֿון די אייגענע פֿענצטערס און דעכער. עטלעכע פֿאַרוווּנדיקטע זײַנען פֿאַרבליבן אין מיטן גאַס, ניט געקענט קריכן אויף צוריק, געבעטן הילף, נאָר קיינער האָט זיי ניט געהערט.
מיט אַ מאָל האָט די טיר פֿון אַ גרויסער מצה-בעקערײַ אויף דער דרום-זײַט זיך אויפֿגעפּראַלט און אַ משׂה-אויטאָ איז אַרויס אין מיטן גאַס, אַרײַנגעפֿאָרן אין דער ריי אַרטיסטן און זי געשפּאָלטן אין צוויי. בשעת די צעווילדעוועטע באַנדעס האָבן אַרײַנגעשאָסן אין משׂא-אויטאָ פֿון ביידע זײַטן, אַרויפֿגעקלעטערט, געשטאָכן מיט שטאָלענע שפּיזן אין די זײַטן און פֿון אויבן, האָט זיך געהערט אַ געשריי. פֿון דיוויזשן-עוועניו האָט זיך אַרויסגעלאָזט אַ מאַסע חסידים, גרויסע, באַלײַבטע, לויפֿנדיק מיטן פֿולן אימפּעט. אין די הענט האָבן זיי געהאַלטן שטעקנס, ביקסן, די מעטאַלענע דעקלעך פֿון מיסטקעסטלעך. די שוואַרצע קאַפּאָטעס האָבן געפֿלאַטערט אין ווינט און די ערד האָט געציטערט אונטער זייערע פֿיס ווי פֿון אַ סטאַדע פֿאַרווילדעטע בופֿלאָקסן. פֿון פֿאָרנט האָט געברומט אַ ריזיקער חסיד מיט אַ לאַנגער, געלער באָרד, וואָס האָט געהויבן מיט ביידע הענט אַ גרויסן האַק. הינטער אים איז געגאַנגען אַ צווייטער, אַ ביסל קלענער אָבער נאָך ברייטער, מיט אַ שוואַרצער באָרד, וואָס האָט מיט איין האַנט געשוווּנגען אַ דיקע אײַזערנע קייט און און אין דער צווייטער געהאַלטן אַ שעכטמעסער.
דאָס געווער האָט געקנאַלט און גערויכט אויף ביידע זײַטן בשעת די צוויי מאַסן זײַנען זיך צוזאַמען געשטויסן. ווי אַ כוואַליע האָבן די חסידים געשטורעמט איבער די אויטאָס און פֿאַרטיידיקונג-פּאָזיציעס פֿון די אַרטיסטן, אַרײַנגעהאַקט אין קעפּ און אָרעמס, זיי צעטראָטן און צעקוועטשט מיט די שווערע שוואַרצע שטיוול. דער געלער מיטן גרויסן האַק האָט געשניטן אין צוויי עטלעכע שׂונאים מיט אַ מאָל, באַשפּריצט די ווענט און די שטיינערנע זײַלן מיט בלוט.
די אַרטיסטן זײַנען אָבער געווען מער, זיי זײַנען געקומען פֿון אומעטום, געשאָסן פֿון די פֿענצטערס, אַראָפּגעשפּרונגען פֿון די פֿײַער-לייטערס. אין זייער אָנגעשיכּורטן און נאַרקאָטיזירטן מצבֿ האָבן די פֿאַרוווּנדיקטע גאָר ניט געפֿילט, אַז עס פֿעלט זיי אַ האַנט אָדער אַ פֿוס, און זיי האָבן ווײַטער געקעמפֿט. דערצו האָבן די אַרטיסטן געהאַט אַ ספּעציעלן וואָפֿן קעגן חסידים. מיט אַ ווילדער בילערײַ זײַנען פֿון די הינטערגעסלעך אַרויסגעלאָפֿן גרויסע בייזע הינט, וואָס די לאַנגע רײַסציין זייערע האָבן געטריפֿט מיט סלינע און אָט באַלד — מיט בלוט. די הינט האָבן צעריסן די קאַפּאָטעס, זיך אײַנגעביסן אין די פֿיס און אין האַלדז.
די חסידישע רייען האָבן גענומען זיך וואַקלען. “שמע ישׂראל” האָבן אויסגערופֿן די פֿאַרוווּנדיקטע, וואָס זײַנען אַראָפּגעפֿאַלן אונטער דער שווערער, הינטישער משׂא. דעמאָלט האָבן די אַרטיסטן אַרײַנגעשטאָכן מיט מעסערס און צעבראָכן גלאָז. אַפֿילו דער געלער און דער שוואַרצער, שטייענדיק מיטן רוקן איינער צום צווייטן, האָבן געקעמפֿט מיט די לעצטע כּוחות. דאָס שעכטמעסער איז געווען צעבויגן און אײַנגעקנייטשט, די אָרעמס זײַנען געוואָרן צו מיד אויפֿצוהייבן דעם גרויסן האַק. דער קאַלטער ווינט האָט געקילט זייערע נאַקנס און דעם שווייס, וואָס איז גערונען און זיך אויסגעמישט מיט זייער בלוט.
כּמעט אַרומגערינגלט, האָבן די חסידים זיך דאָך ניט אונטערגעגעבן. פֿון די דעכער אויבן האָט זיך געהערט ווי די ייִנגלעך זינגען אַ האַרציקן ניגון — דעם אַלטן רבינס ניגון, וואָס די חסידים זינגען יעדע וואָך בײַם טיש. וויפֿל פֿײַער און נשמה ס'איז געלעגן אין דעם ניגון, האָבן די קעמפֿערס אויך אָנגעהויבן זינגען. די אַרטיסטן האָבן ניט געוווּסט וואָס טוט זיך, דאָס זינגען איז געוואָרן העכער, ביז עס האָט זיך פֿאַרמאָסטן מיט דער ראַק-מוזיק, וואָס האָט נאָך אַלץ געדונערט פֿון די פֿענצטערס. דאָס פֿײַער איז די חסידים אַרײַן אין די אָדערן, די מוסקלען האָבן זיך געצויגן און געשטרעקט אונטער די צעריסענע קאַפּאָטעס. מיט די נאַקעטע הענט האָבן זיי געשלאָגן די הינט קעגן די ווענט, צעקוועטשט די קעפּ פֿון די שׂונאים און זיי דורכגעשפּיזט אויף זייערע אייגענע מעסערס. דאָס זינגען האָט די אַרטיסטן אַזוי דערשראָקן, אַז עטלעכע האָבן אַראָפּגעלאָזט די וואָפֿנס און זײַנען אַנטלאָפֿן. יעדער וואָס איז אַוועק האָט אײַנגעגעבן די חסידים מער כּוח און זיי האָבן צעהאַקט און צעקלאַפּט מיט גרויס התלהבֿות. ניט לאַנג און די גאַנצע גאַס איז געווען ליידיק פֿון אַרטיסטן, אַחוץ מתים און אַזעלכע וואָס האָבן זיך ניט געקענט רירן פֿון אָרט. די חסידים האָבן געוווּנען.
***
יענעם אָוונט איז אַ גרויסער עולם געקומען דאַוונען מעריבֿ אינעם אַלטן רבינס קלויז אויף ראַדני-סטריט. מע האָט געוואַרט צו הערן פֿון רבין עפּעס וועגן דעם הײַנטיקן נצחון, וואָס האָט דערפֿרייט די פֿרומע קרײַזן איבער גאַנץ ניו-יאָרק. אָבער דער רבי איז ניט אַרויס פֿון שטוב און האָט געדאַוונט ביחידות. מע האָט געזאָגט, אַז ער האָט גרויס עגמת-נפֿש איבער די ייִדישע קינדער, וואָס זײַנען נעבעך פֿאַרוווּנדיקט און געהרגעט געוואָרן פֿון די רוצחים די אַרטיסטן. “די שלאַכט האָט מען געוווּנען”, האָט ער געזאָגט, “אָבער די מלחמה האָט זיך בלויז אָנגעהויבן”.


text:
פונט שטערלינג
דער פֿונט שטערלינג (סימבאל: £; ISO קאד: GBP), געווייטלעך גערופן דער פונט, איז די וואלוטע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, זיינע קרוין אפהענגיקער (דער אינזל פון מאן און די קאנאל אינזלען) און די בריטישע מעבר-לימדיגע טעריטאריעס פון דרום דזשארדזשע און די דרום סאנדוויטש אינזלען,[1] בריטישע אנטארקטישע טעריטאריע[2] און טריסטאן דא קונהא.[3] ער ווערט צעטיילט אויף 100 פענס (איינצאל: פעני).
דער פונט שטערלינג איז די עלצטע וואלוטע אין דער וועלט נאך אין באניץ. ער האט אנגעהויבן אלס וואלוטע אין 1560 ווען ער איז געווען א פונד געוויכט פון זילבער.


text:
קורדן
קורדן זענען א עטנישע שבט שטאמענדיג פון די אריען ראסע. זיי האלטן זיך אז זיי שטאמען און באלאנגען צום ראיאן וואס ווערט גערופן קורדיסטאן, א געגנט וואס שפרייט זיך אויס אין איראן, איראק, סיריע און טערקיי.
קורדישע קהילות געפינען זיך אויך אין לבנון, ארמעניע, אזערביידזשאן, און אין די לעצטע צענדליגע יארן אויך אין אייראפע און אין אמעריקע.
עטניש זענען זיי קרובים צו א חלק פון די איראן'ער פאלק.
זיי רעדן אן אייגן שפראך קורדיש.
מען ווייסט נישט און עס איז נישט דאקומענטירט פונקטליך פון ווי און וויאזוי זיי שטאמן און האבן זיך אנטוויקלט אין אנפאנג.
זיי ווערן גערודפט פונקט ווי די אידן ווי זיי גייען אין טערקיי הארגעט מען פון זיי שטיקער און אין איראק און אויך אין איראן פון אמאל.