text:
נחום ראזענבערג
נחום ראזענבערג באקאנט דורך זיין עוסק זיין אין עניני מקווה, סיי אין פראקטיק און סיי הלכה'דיג, ער וואוינט אין וויליאמסבורג. אויך איז ער באקאנט לעצטענס צוליס זיין האטליין זיך אנמען פאר באלעסטיגטע קינדער פון מנובלים מלמדים לויט אים און אנדערע עוולות פון כשרות המאכלים און פארמעט וכו' מתריע צו זיין אויף די פירצות היהדות לויט אים.
ער זאגט אז ער פלעגט ארומפארן לשם מצוה בויען און פארעכטן מקוואות, דורך די יארן האט ער זיך איינגעקויפט אסאך פיינט, רבנים, צו סתם בעלי בתים, פאר'ן נישט וועלען נאכגעבן וואס ער פארלאנגט, נאכען יאהרען לאנג טועהן אין מקוואות האט ער זיך געגעבען א נאמען "רב המקוואות".
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נחום איז געבוירן אין ניו יארק צו זיין פאטער ר' משה צבי ראזנבערג און זיין מוטער מירל, א טאכטער פון רבי אשר אנשיל גרינוואלד שו"ב אונגוואר, וואס איז דער מחבר פון „מטה אשר" על שמ"ח, „נר מצוה" אויף חנוכה, „זוכר הברית" אויף מילה, „טוב ירושלים" און נאך.
האטליין[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער שרעקט זיך נישט פון גארנישט, יעדע מכשול אדער חסרון וואס ער האט געטראפן אדער טרעפט בכלל און אין מקוואות בפרט, וועט ער אריבער גיין צו יענעם רב פארהאלטן היתכן!, און ער וועט שיקן צו אלע רבנים בריוון און פאשקעווילן. היינט צוטאגס גיט ער זיינע מחאות אויפן האטליין זיינער.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אלע חרדישע נייעס, תורה, און פראפאגאנדע טעלעפאן האטליינס
קול מבשר • קו הציבור • קול סאטמאר • לשון הרע • נטורי קרתא • זקניך ויאמרו לך • קול הלשון (דף היומי) • ישיבה וועלט • נטרונא • הכל בסדר • נחום ראזענבערג • אליהו אמסעל • קול השבת • קול זכור ימות עולם


c: text/html

text:
אנאליטישע כעמיע
אַנאַליטישע כעמיע איז דער צווייג פון כעמיע וואס שטודירט די אידענטיפיקאציע פון די כעמישע קאמפאנענטן פון נאטירלעכע און קינסטלעכע מאטריאלן און זייער כעמישע פארמעל. קוואליטאטיווער אנאליז זאגט וועלכע כעמישע סובסטאנצן געפינען זיך אין א מוסטער, און קוואנטיטאווער אנאליז זאגט וויפיל פון יעדער סובסטאנץ.
א ביישפיל פון קוואליטאטיוון אנאליז איז די זויער פראבע פאר גאלד. מען לייגט א טראפ שטארקן זויער אויף דעם מעטאל. אויב עס גייען קליינע בלעזלעך, איז דער מעטאל נישט גאלד. נאך א ביישפיל איז קוקן מיט א מיקראסקאפ צו זוכן געוויסע באשטאנדטיילן.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
מייקל בלומבערג
מייקל בלומבערג (געבוירן 14טן פעברואר 1942) איז אן אמעריקאנער ביזנעסמאן, פלינטאראפ און דער ב"ב פון בלומבערג נייעס. ער איז געווען דער 108ער בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי, פון 2002 ביז 2013.
זיין לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בלומבערג האט גראדואירט אין 1964 אלס אן אינזשניר אין דזשאנס האפקינס. ער האט שפעטער באקומען א ביזנעס דיפלאם אין הארווארד. און נאכ'ן גראדואירן האט ער אנגענומען א דזשאב ביי סאלמאן בראדערס אלס א קלוירק, פאר $9000 א יאר, ער האט זיך ארויפגארבייט און געווארן א שותף אין די פירמע.
נאכ'ן באזייטיגט ווערן אין 1981 האט בלומבערג גענוצט זיין 10 מיליאן דאלאר פארגיטיגונג צו שאפן די בלומבערג פירמע, וואס האט זיך ציוואקסען אלעס א ריזיגער מידיא עמפייער.
בלומבערג איז פון די וועלט'סט רייכסטע מענטשן, ער איז דער 34סטער אין די פארבס מאגאזין 400 ליסטע פון רייכע אמעריקאנער, און 142טער פון די רייכסטע מענטשן אין דער וועלט.
זיין פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ארגינאל איז בלומבערג געוואן א דעמאקראט, ווען ער האט איינגעזען אז אלס דעמאקראט וועט ער נישט קענען געווינען צו זיין בירגערמייסטער אין ניו יארק, האט ער איבערנאכט זיך געטוישט און געווארן א רעפובליקאנער, דער ארויסגייענדיגער דעמאלטדיגער מעיאר זשוליאני האט איהם געשטיצט, און ער איז ערוויילט געווארן אלס מאיער.
אין די ערשטע צייטן איז ער נישט געווען אזוי פאפולער, א לאנגע צייט זענען זיינע פאול נובמער געווען נידריג, אבער אלס א געניטער ביזנעסמאן האט ער ארויפגעארבעט די שטאט, היינט צו טאג שטייט די שטאט פינאציעל גוט, און דאס מאכט אים פאפולער איבעראל. כאטש זיינע קאמוניקאציע טאלאנטען זענען נישט זייער גוט.
ער האט אסאך מאל געהאט דורכפעלער, אסאך מאל האט ער געוואלט איינפירן זאכן אין דער שטאט, וואס האט זיך אים נישט איינגעגעבן, אבער מיט עקשנות גייט ער ווייטער אן.
איינע פון די זאכן וואס ער וועט געדענקט ווערן איז אז ער האט באוויזן צו מאכן די בילדונג דעפארטמענט זעלבשטענדיג נישט צו זיין אונטער געווארפן אונטער פארשידענע אינטרעסן גרופעס, אויך וויבאלד ער האט פינאצירט זיין קאמפיין צו ווערן בירגערמייסטער, דארף ער נישט אנקומען צו רעפובליקאנער אדער דעמאקראטישער פארטיי, דעריבער טוט ער זאכן ווי אזוי אים געפעלט.
עס דארף צוגעשריבן ווערן צו איהם דאס וואס ער האט פארשארפט דעם קאמפיין פון געבן טיקעט, זייט ער איז אריין אין אפיס טיילט די ניו יארקער פאליס פארקינג און וויעלעשאנס טיקעט אסאך מער ווי פאר דעם, דאס ברענגט אריין גאר אסאך געלד פאר די שטאט, אבער עס רעגט אויף אסאך איינוואנער און באזוכער פון די שטאט.
אין די לעצטע צייטן האט ער זיך צוריק ארויסגעצויגן פון די רעפבוליקאנער פארטיי און געווארן זעלבשטענדיגע אינדיפענדענט, מאנכע זאגט אז ער גייט זיך דערקלערן אלס פרעזידענט קאנדידאט.
גאָר אַ רייכער ביליאנער, וועלכער האט געשפענדעט א סך געלט פון זיין אייגן פארמעגן צו ווערן דערוויילט אלס מעיאר פון ניו יארק סיטי. סאיז אים געלונגען, פאר דעם פרייז פון עטליכע הונדערט דאלער א שטימע...
א פרייער איד וואס קען רעדן א ביסעלע אידיש.
ער איז רייך געווארן אויפשטעלנדיג א נייעס אגענטור וואס דינט פינאנציעלע נייעס, און איז מיט דער צייט פארוואנדלט געווארן אין א קוואלן פון ידיעות פאר רייכע לייט, זיי צוהעלפן מיט אפדעיטס פון די מארקעט. היינט איז דער דאזיגער אגענטור א מעכטיגע מעדיע אימפעריע.
ער איז גע'גט, און האט איין טאָכטער.


text:
באדעוויין פון בעלגיע
באָדעוויין פון בעלגיע (פולער נאמען: באדעוויין אלבערט קארעל לעאפאלד אקסעל מארי גוסטאף פון בעלגיע; פלעמיש: Boudewijn Albert Karel Leopold Axel Marie Gustaaf van België); 7טן סעפטעמבער 1930 - 31סטן יולי 1993) איז געווען דער פינפטער קעניג פון די בעלגיער, וואס האט געקעניגט פונם 17טן יולי 1951 און ביזן שטארבן. ער איז געווען דאס צווייטע קינד אין דער ערשטןער זון פון לעאפאלד דער דריטער און די קעניגן אסטריד, און א ברודער פון אלבערט דער צווייטער.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי די פינף יאר איז באדעוויין געווארן א יתום, ווען זיין מוטער איז געהרגעט געווארן אין א צוזאמענשטויס.


text:
1928
1928 איז דאס 28סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1928 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 17טן מיי - געעפנט די אמסטערדאם אלימפיאדע.
- 1טן סעפטעמבער - אהמעט זאגו פראקלאמירט אלבאניע אלס מאנארכיע און רופט זיך דעם מלך זאג דער ערשטער.
- 27סטן סעפטעמבער - די פאראייניגטע שטאטן אנערקענען די רעפובליק פון כינע.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 12טן יאנואר - הרב ישראל דן טויב, מאדזשיצער רבי (נפטר 2006)
- 26סטן פעברואר - אריאל שרון, פרעמיער מיניסטער פון ישראל
- 6טן אפריל - דזשיימס וואטסאן, אמעריקאנער ביאלאג, נאבעל פריז געווינער פאר מעדיצין פאר אנטפלעקן די געבוי פון DNA
- 4טן מיי - כאסני מובאראק, פרעזידענט פון עגיפטן
- 17טן מיי - אידי אמין, דיקטאטאר פון אוגאנדע (געש' 2003)
- 7טן דעצעמבער - נועם כאמסקי, פראפעסאר פון לינגוויסטיק
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 18טן יוני - ראאלד אמונדסען, נארוועגישער אויספארשער (געב' 1872)


text:
הילף:באנוצער'ס אלע טיילונגען
די באנוצער'ס בײַשטײַערונגען בלעטער אין א וויקי זענען ספעציעלע בלעטער וואס ווערן געשאפן אויטאמאטיש און לאזט אייך קאנטראלירן די היסטאריע פון א באנוצער'ס אלע ביישטייערונגען צו וויקיפעדיע.
מען קען דאס טרעפן אויף דעם באטרעפנדנ'ס באנוצער בלאט ביי די רעכטן זייטן מעניוס, עס איז דא דריי מעניו קעסטלעך; איינס איז נאוויגאציע מעניו; דאס צווייטער איז מער מעניו; און צום לעצט דער דריטער אפטיילונג וואס הייסט געצייג דאס איז די דריטער.
אין די לינק קענט איר זען אלע נייע ארטיקלען פון אלע אדער פון א געוויסער באנוצער.


text:
מייקל טשערטאף
מייקל טשערטאף (געבוירן 28סטן נאוועמבער, 1953) איז דער איצטיגער פאראייניגטע שטאטן סעקרעטאר פון היימלאנד זיכערהייט.
ער איז געווען באפאר דעם א ריכטער אין די פאראיינטיגער שטאטן אפעליר געריכט. אויך אלס א פעדעראלער פראסעקיוטער, און אן אססטענט אטוירני גענעראל.
ער איז נאמינירט געווארן נאכפאלגן טאם רידזש, דער ערשטער און פריערדיגער היימלאנד סעקרעטאר, דורך פרעזידענט בוש אום 11טן יאנואר, 2005. דערנאך געווארן גוט געהייסן פון סענאט דורך אן פילשטענדיגער שטימע אן קיין איין קעגנער.
ער איז פון א אידישן אפשטאם און וואוינט אין ניו זשערסי מיט א ווייב און צוויי קינדער. זיין טאטע איז געווען א רב.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טשערטאף איז געבוירן אין עליזאבעט, ניו דזשערסי, צו זיין פאטער, הרב גרשון ברוך טשערטאף (1996-1915), רב פון קהילת "בני ישראל" אין עליזאבעט, און צו זיין מוטער ליוויא אייזן, אן אל על עראפלאן-סארווערין.


text:
וואכאקא
וואַכאַקאַ (שפאניש: Estado de Oaxaca) איז איינער פון די 31 שטאַטן וואס, צוזאמען מיטן פעדעראלען דיסטריקט, נעמען אריין די 32 שטאַטן פון מעקסיקא.
ער געפינט זיך אין דרום-מערב מעקסיקא, אין דעם דרום-מערב ווינקל פונעם איסטמאס פון טעהואַנטעפּעק. ער גרענעצט דעם שטאַט פון גערעראָ צו מערב, פּועבלאַ צו צפון-מערב, וועראַקרוז צו צפון און טשיאַפּאַס צו מזרח. צו דרום האט ער כּמעט 600 קילאמעטער פון ברעג אויפן פאציפישן אקעאן. ער האט אַ רייַך מולטיקולטורעלן זאַץ ווו מער ווי 16 עטנישע גרופּע. ווי אנדערע לענדער פון דער פעדעראציע, האט אָאַקסאַקאַ אַ קאָנסטיטוציע, אַ יידל קאָד, שטראפֿקאָד און פאַרשטעלן זיך.


text:
ספר תורה
ספר תורה איז א ספר געשריבן מיט די האנט אויף פארמעט אין א פארם פון א מגילה, וואס אויף איר איז פארשריבען די גאנצע תורה, פון אנפאנג בראשית ביז ענדע דברים. א ספר תורה ווערט פאררעכנט ביים אידישן פאלק אלס דאס מערסטע הייליגע זאך (נאך שיר השירים), און מען באנעמט זיך מיט דעם מיט דעם העכסטען רעספעקט און באשיינקייט.
דער ערשטער ספר תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער תורה שטייט, איידער משה רבינו איז נפטר געווארן האט ער פארשריבן די תורה וואס ער האט געלערנט פון דעם אייבערשטן, אין א ספר תורה, און זי געגעבן צו די כהנים פאר דעם יידישן פאלק ויכתב משה את התורה הזאת ויתנה אל הכהנים וגו' (דברים לא ט). ווען משה רבינו האט געפערטיגט דאס צושרייבן האט ער זיי באפוילן דאס צולייגן ביים ארון ברית ויהי ככלות משה לכתב וגו' ויצו משה וגו' לקח את ספר התורה הזה ושמתם אתו מצד ארון ברית וגו' (דברים לא כד - כו).
אויך האט משה רבינו זיי דעמאלס געלערנט די מצוה פון הקהל, אז נאך דער ענדע פון שמיטה יאר יום טוב סוכות זאל מען איינזאמלען דאס גאנצע יידישע פאלק און ליינען פאר זיי פון דער ספר תורה (דברים לא י - יג).
שרייבן א ספר תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז א מצווה אין די תורה אז יעדער ייד זאל שרייבן א ספר תורה, (אדער לאזען דארך אן אנדערן שרייבן), ועתה כתבו לכם את השירה.
הלכות ספר תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אז א ספר תורה זאל זיין כשר, דארף זיי זיין געשריבן אויף פארמעט דורך א סופר וואס האט זי געשריבן לויט די הלכות.
ווען א ספר תורה פאלט חלילה אראפ, איז דאס א שרעקליכער אומגליק, און אלע וואס זענען געווען דערביי דארפן פאסטן א גאנצן טאג.
מען ליינט די תורה יעדן מאנטיג, דאנערשטיג, שבת (אינדערפרי און נאכאמאל צו מנחה). אויך ליינט מען ראש חודש, א תענית (אינדערפרי און נאכאמאל צו מנחה), יום טוב, חול המועד, חנוכה און פורים.


text:
שוועדן
דאס שװעדן (שוועדיש: Sverige; סוועריע), אפיציעל דאס קעניגרייך פון שוועדן, איז אַ לאַנד אין דעם סקאנדינאווישן האלבאינזל אין צפון-אײראָפּע. שוועדן האט לאנד גרענעצן מיט נארוועגיע צו מערב און פינלאנד צו צפון-מזרח, און ים גרענעצן מיט דייטשלאנד, דענמארק און פוילן צו דרום, און מיט ליטע, לעטלאנד, עסטלאנד און רוסלאנד צו מזרח. פון שוועדן קיין דענמארק איז דא א בריק-טונעל. זײַן הױפּטשטאָט איז שטאָקהאָלם, מיט א באפֿעלקערונג פֿון 800,000 אין דער שטאט און 2 מיליאן אינעם מעטראפאליטאנעם שטח.
שוועדן איז דאס דריטע גרעסטע לאנד אין דעם אייראפעאישן פארבאנד, מיט א שטח פון 450,295 קוואדראט ק"מ. די באפעלקערונג פון שוועדן איז 9.3 מיליאן.
שוועדן איז איינער פון די שטאַטן מיט די גרעסטע לעבן ערווארטונג.
די אפיציעלע שפראך איז שוועדיש, זייט דעם 1טן יולי 2009; פריער האט שוועדן נישט געהאט קיין אפיציעלע שפראך. שוועדן האט פינף אפיציעלע מינדערהייט שפראכן: פיניש, יידיש, סאמי, מעאנקיעלי און ראמאני.
שוועדן איז געווארן א מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד אום 1995. די וואלוטע איז די שוועדישע קראנע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוועדן געפינט זיך אין צפון אייראפע, מערב פונעם באלטישן ים מיט א לאנגן בארטן, זייענדיק דער מזרח טייל פונעם סקאנדינאווישן האלבאינזל. צו מערב זענען די בערג וואס שיידן שוועדן פון נארוועגיע. פינלאנד געפינט צו צפון-מזרח. אין ים זענען דא גרענעצן מיט דייטשלאנד, דענמארק, ליטע, לעטלאנד, עסטלאנד, פוילן און רוסלאנד, און א בריק-טונעל אין דרום-מערב פארבינדעט שוועדן מיט דענמארק.
שוועדן, מיט א שטח פון 449,964 קוואדראט ק"מ, איז דאס 55סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט,[3] דאס 4טע גרעסטע אין אייראפע (אויסשליסנדיק אייראפעאישן רוסלאנד) או דאס גרעסטע אין צפון אייראפע. דער העכסטער פונקט איז קעבנעלקייסע, הויך 2,111 מעטער איבערן ים פלאך.
15% פון שוועדן ליגט צפון פונעם ארקטישן קרייז. בערך 65% פון דעם גאנצן שטח איז באדעקט מיט וועלדער. די גרעסטע אינזלען זענען גאטלאנד און עלאנד. די גרעסטע אזערע איז ווענערן, די דריטע גרעסטע אזערע אין גאנץ אייראפע.
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די גרעסטע שטעט אין שוועדן זענגן שטאקהאלם (1,372,565 איינוואוינער), געטעבארג (549,839), מאלמא (280,415) און אופסאלא (140,454).
פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוועדן איז א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע, און דער ראש מלוכה איז קארל גוסטאוו. דער פארלאמענט האט 348 מיטגלידער, און וואלן ווערן געהאלטן יעדע פיר יאר, דעם דריטן זונטאג אין סעפטעמבער.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער גרעסטער טייל פון שוועדנס עקאנאמיע איז אינזשעניריע, מיט 50%. אויך זענען טעלעקאמוניקאציע און די אויטאמאבילן אינדוסטריע גאנץ וויכטיג. די צווי גרעסטע פירמעס זענען וואלווא און עריקסאן.
דער שוועדישער רייקסבאנק, געגרינדעט אין 1668, איז דער עלצטער צענטראלבאנק אין דער וועלט.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שוועדן א נאציאנאלע ביבליאטעק וואס געפינט זיך אין שטאקהאלם.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Befolkningsstatistik. Statistiska centralbyrån. דערגרייכט דעם 2010-05-18.
- ↑ Sweden. International Monetary Fund. דערגרייכט דעם 2010-04-21.
- ↑ Country Comparison: Area. Central Intelligence Agency. Cia.gov. דערגרייכט דעם 19 August 2010.


text:
פערסישער קאלענדאר
דער פערסישער קאַלענדאַר, אויך איראנישער קאלענדאר ( (פערסיש: گاهشماری ایرانی גאַסאמאַריע איראַני) איז א זון-קאלענדאר און דער אפיציעלער קאלענדאר היינט אין איראן און אפגאניסטאן. דאס יאר הייבט אן ביי דער פרילינג-גלייכנאכט, געמאסטן אין די אסטראנאמישע אבסערוואטאריעס פון טעהראן און קאבול. אזוי ווי דער קאלענדאר ווערט גערעכנט אסטראנאמיש, איז ער פונקטלעכער ווי דער גרעגאריאנישער קאלענדאר, וואס איז אויסגערעכנט לויט א מאטעמאטישן פֿארמל.
די היינטיקע רעכענונג פון יארן אינעם פערסישן קאלענדאר הייבט אן פון דער הידזשרע, אזוי ווי דער לבנה-מוסולמענישער קאלענדאר; אבער, אזוי ווי דאס לבנה-יאר איז אומגעפער 3% קירצער פון דעם זון-יאר, איז געווארן במשך די יארן אן אפשטאנד צווישן די צוויי קאלענדארן. למשל, דאס יאר 2010 אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר איז 1431/32 אינעם מוסולמענישן קאלענדאר, אבער 1388/89 אינעם פערסישן קאלענדאר.


text:
יוקאן
דער יוקאן איז א טעריטאריע פון קאנאדע, פלאצירט צפון פון בריטישער קאלאמביע, מערב פון די צפון-מערב טעריטאריעס, און מזרח פון דעם אמעריקאנער שטאַט אלאסקע. ער האט א באפעלקערונג פון 31,000, פון וואס 19,000 וואוינער אין דער הויפטשטאט ווייטהארס.
דער יוקאן איז געווען א טייל פון די צפון-מערב טעריטאריעס פון 1870 ביז 1898. אין 1898 איז ער געווארן א באזונדערע טעריטאריע. אסאך מענטשן זענען געקומען וואוינען אין יוקאן זוכן גאלד אין די 1890ער יארן.
בארג לאגאן אין יוקאן, הויך 5959 מעטער איבערן ים-שפיגל, איז דער העכסטער בארג אין קאנאדע..
די וויכטיקסטע אינדוסטריע אין יוקאן איז מינעריי.


text:
כביש החוף
כביש החוף אדער שאסיי צוויי, איז א שאסיי, אין ישראל וואס פארבינדט תל אביב, און חיפה, און די שטעט אינדערמיט, נתניה, הרצליה, חדרה, און זכרון יעקב.
דאס אויפשטעלן פון שאסיי האט זיך אנגעהויבן אין די 1950ער יארן, אנהייב צווישן תל אביב און נתניה, אין די נאכפאלגענדע יארן, איז די שאסיי פארלענגערט געווארן ביז קיסריה, און אין יאר 1969, איז די לעצטע טייל פון קיסריה ביז חיפה אויפגעבויט געווארן. די לעצטע טייל איז געבויט געווארן ווי א שנעל שאסיי, און די זכרון יעקב אפווענדונג, איז געווען די ערשטע וואס איז געבויט געווארן אין ישראל, דערנאך זענען אלע קרייץ וועגן, געטוישט געווארן צו שאסיי אפווענדונגען.
אין די 1980ער און 1990ער יארן האט ישראל שאסייען, פארברייטערט די שאסיי צווישן נתניה און תל אביב, צו דריי ליניעס אין יעדע ריכטונג, עס זענען דא פלענער צו פארברייטערן, צווישן נתניה און קיסריה, ווי די שאסיי האט צוויי ליניעס אין יעדע ריכטונג. די שאסיי נתיבי איילון, פלעגט ווערן פארעכנט אלס המשך צום שאסיי אין תל אביב. די מאקסימאלע שנעלקייט, איז ניינציק קילאמעטער פער שעה.
מערערע פלענער זענען פארהאן, צו פארברייטערן און פארבעסערן די שאסיי, אין חיפה וועט די שאסיי ווערן פארבינדן מיט די כרמל טונעלן שאסיי. ווי אויך איז געעפנט געווארן אין גלילות קרייצוועג, אן אפווענדונג צו נתיבי איילון, ווי אויך צו העכערן די קפ"ש צו 110 קילאמעטער, נאכדעם וואס די שאסיי וועט פארברייטערט ווערן. די לענג פון שאסיי איז 99 קילאמעטער.
עס איז לעצטנס באריכטעט געווארן אין ישראל, אז די שאסיי קען געטוישט ווערן צו א לופטפעלד, אין פאל פון אן עמערגענץ צושטאנד, דורכן לופט פלאט.


text:
שויס
שויס איז דער אויבערפלאך באשאפן וואס ליגט צווישן די קנו און די טאליע ווען מען איז אין א זיצן'דער פאזיציע. א שויס הייסט נאר ווען מען זיצט און נישט ווען מען שטייט אדער ליגט.
קאנסומער פראדוקטען פארן שויס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פארהאן פארשידענע קאנסומער געצייגן באשאפן ספעציפיש פארן באנוץ אויפן אדער מיטן שויס. די לעפטאפ צ.ב.ש., איז דעזיין'ט פאר מענטשן וואס ברויכן נוצן זייערע קאמפיוטער אוועק פון זייער ארבייטס טיש וואס זיי קענען זיך נישט באנוצן מיטן דעסקטאפ. היינט צוטאגס האט זיך שוין געטוישט איר נאמען אויף נאוטבוק אלס א נאטיץ ביכל וואס דינט מיט צושלעפן ווי מען גייט, אבער איר אגינעלער נאמען האט באצייכענט איר הויפט סיבה פון פאזיציע. ווייל מען נוצט דאס אויף א שויס אנשטאט א טיש.
שויס אין קאלטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי עלעטער לייט איז די סדר צו נעמען א קליין קינד אויפן שויס ארויסצווייזן חביבות און ליבשאפט זיך שפילן דערמיט.
אבער אז עלטערע מענטשן זאלן זיך ארויפזעצן אויפן אן אן אדערן'ס שויס איז דאס מער סעקסועל פון נאטור, עס איז אויך דא א אינטערטעימענט אפציע וואס הייסט שויס טאנץ, ווי א מיידל טוט זיך אויס האלב נאקעט און טאנצט אויפן שויס פון דעם צאלער.


text:
מר בר רב אשי
מר בר רב אשי, איז געווען אן אמורא, דער זון פון רב אשי, און ער האט ממשיך געווען זיין פאטער'ס ארבעט מסדר זיין די גמרא פון תלמוד בבלי. אויף איהם איז דא דער כלל "הלכה כמר ברב אשי" אז די הלכה בלייבט ווי איהם חוץ בייי דריי זאכן מיכף שבועה אודיא וי"ג חוורי (חולין עו:). דער רי"ף אין מסכת סנהדרין (פרק זה בורר) ברענגט בשם רב האי גאון אז איבעראל וואו עס איז א מימרא פון מר רב אשי און עס שטייט נישט מפורש ארויס די הלכה איז נישט לויט אים, דעמאלטס איז דער כלל אז דער הלכה בלייבט לויט אים.
ער איז געווארן ראש ישיבה פון סורא (אין מתא מחסיא) אינעם יאר ד'רט"ו ביז זיין פטירה יום כיפור ד'רכ"ח
אין עירובין (קב:) איז משמע אז מר בר רב אשי איז געווען א תלמיד פון רבא, מוז דאס זיין אן אנדער מר בר רב אשי, ווייל רב אשי איז געבוירן דעם טאג פון רבא'ס פטירה. אבער תוספות אין עירובין זאגט אז די גירסא איז נישט רבא נאר אבא, אויב אזוי איז ער דער זעלבער מר בר רב אשי.
לויטן סדר הדורות אין דער מערכה פון "מר בר רב אשי" האלט ער אז עס זענען געווען צוויי מר ברב אשי'ס.


text:
די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד
בן בוזי האט געשריבן:אין יארע תקס"ד אין אזא וואך ווי יעצט איז האמבורג געווען צוטרייסלט, וואס איז געשעהן?
כ"ד חשוון איז דער אלטער רב ר' רפאל האמבורגער אלט געווארן 81 יאהר און צומארגנס
כ"ה חשוון איז דער רב ל"ע אוועק געפאלן אויפן קראנקען בעט און ס'האט נישט געדויערט צו לאנג און בלויז אויף צומארגנס
כ"ז חשוון איז שוין דער רב נסתלק געווארן, אבער מ'האט נאך צוגעווארט אויפן מארגנדיגער טאג
כ"ח חשוון ווען מ'האט געברענגט דעם גרויסער רב לקבורה
דאס אלסדינג איז אינטערעסאנט אז מ'האט עס פארשריבן אויפן מציבה, איך ברענג עס טאקע אהער דעם בילד
סטרעטענער אייניקל האט געשריבן:שמעתי שהגה"ק רבי רפאל האמבורגער זי"ע היה מתלמידי המגיד הק' ממעזריטש, או מהנוסעים אליו.
דארפסמאן האט געשריבן:ווי איז זיין מנה"כ און האמבורג ? וואס איז זיין היסטאריע ?
יגעתי ומצאתי האט געשריבן:ר' רפאל'ס איידעם ר' צבי הירש יאנוב זצ"ל אבד"ק פירדא
SPUSMN האט געשריבן:בקהלם אל תחד כבודי איז לאמיר טרעפען רבי רפאל הכהן מהאמבורג זצ"ל ערליכע אייניקלעך
מיללער האט געשריבן:ר' רפאל האט אויך געהאט א זוהן ר' צבי הירש כ"ץ אב"ד קראטשין (הספדו על אביו נדפס בזכר צדיק הנ"ל)
הסרפד האט געשריבן:דער האמבורגער רב האט געהאט איין איידעם אליעזר (קאצנעלנבויגן) ריסער, און לויט וואס איך געדענק איז ער געוועהן דער איידעם דער משכיל וואס זיינע קינדער זענען אראפ פון'ם יידישן וועג.
צוריק צו על הצדיקים ועל החסידים
באנוצערס וואס זענען איצט אין די פארום: Bing [Bot] און איין גאסט


text:
ארטסקראל
אַרטסקראל אדער מסורה (פון ענגליש art אַרט = קונסט , און scroll סקראָל = א מגילה) איז א פרומע אידישע פובליקירן קאמפאני װאָס געפֿינט זיך אין ברוקלין און וואס איר ציל איז פארטייטשן די תורה אויף דער שפראך וואס רוב אידן רעדן היינט, סיי ענגליש און סיי אנדערע שפראכן.
זיי גיבן אויך ארויס ספרים פון א ליטווישער פרעספעקטיוו.
די קאמפאני איז געגרינדט געווארן דורך ר' מאיר זלאטאוויטש, און ווערט אנגעפירט מיט זיין שותף ר' נתן שערמאן - א ר' אהרן קאטלערס א תלמיד פון בית המדרש גבוה אין לעקוואד. ביידע ליטווישע אידן.
רוב פון די רעדאקטארן זייערע זענען אבער חסידישע אינגעלייט וואס טוען דאס פאר פרנסה.
אינהאַלט
לויב קריטיק אויף זייער ארבעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייער ארבעט איז היסטאריש מיט דעם וואס עס טוישט דאס גאנצע מציאות פון תורה און אידישקייט זינט מעמד הר סיני. דאס ערשטע מאל וואס אזא מולטי-מיליאן דאלערדיגער פראיעקט צו טוישן די תורה איז אויפן וועג מיט דער הסכמה און גוטהייסונג פון רוב ערליכע תורה אויטאריטעטן. די איידיע פון אנפאנג איז נישט זייערס מענדלסאן און ר' עדין שטיינזאלץ און נאך צענדליגע און הונדערטער אידן האבן דאס שוין פרובירט אין עבר אבער עס איז אייביג דורכגעפאלן ווייל זיי האבן נישט געקענט פאליטיש מאנובערן אז די רבנים זאלן דאס נישט פארשרייען. עדין שטיינזאלץ איז א ליבאוויטשער און הרב שך האט אים גוט באגראבן. די ארטסקרול חברה זענען אבער זייער רעפענירט און פאליטיש געשטימט נאנט צו די גרעסטע ליטווישע גדולים אז קיינער קען זיי נישט באשמוצן און אנהייבן א לעגעטימער מערכה קעגן זיי - ממילא גייען זיי דערווייל אן מיט זייער מיסיע איבערצוטייטשן די תורה פון לשון קודש צו ענגליש אויף א מאסן-שטאבליכער אופן וואס שטעלט מיט זיך פאר א עתיד וואס ענגליש וועט ווערן, לויט טייל קריטיקירער, א לשון הקודש.
זיי ענטפערן אבער אז די קריטיק איז נישט אויסגעהאלטן ווייל זייער פראיעקט איז נישט חלילה צו טוישן די מהות פון תורה נאר צו ראטעווען רוב אידן פון היינטיגן דור פון עמי הארצות און ביטול תורה דורך דאס גרינג מאכן פאר זיי אויך צו פארשטיין און לערנען. און זיי זען איין די סענסעטיווקייט פון אזא פריעקט דעריבער מוז יעדע שטיקל ווארט און ארבעט ווערן רעדאקטירט פון אנגענומענע רבנים גדולי הדור, ווי למשל יעדע מסכתא ווערט דורכגעארבעט דורך א דיין אדער רב פון א קהילה אין בארא פארק אדער לייקוואד וואס איז אנגענומען אויף יעדן איינעם פון די פרומסטע קרייזן צו דינען אלס רעדאקטער פון אנדערע תלמידי חכמים וואס שרייבן דאס אויף די שפראך.
דער זכות פון דער רייכער שאטנשטיין פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' דזשעראם שאטנשטיין ז"ל איז געווען א מאדערן ארטאדאקסישער איד תלמיד פון וויי.יו. ער איז געווארן זייער רייך, און לזכותו איז ער דעם לעצטן מינוט פון זיין לעבן באפוילן זיינע קינדער זיי זאלן שטיצן דעם ארט סקראל פראיעקט פון איבערטייטשן כל התורה כולה.
זיינע קינדער זענען היינט פארעכענט פון די וועלט'ס גרעסטע ביליאנערן. זיי האבן ריזיגע קליידונג געשעפטן אין די גאנצע וועלט, און זיי זענען די בעלי בתים פון אמעריקן איגעל, און זענען געליסטעט אויף דער אמעריקאנער בערזע אין וואל סטריט. דער יורש, דזשעי שאטענשטיין איז א מאדערן ארטאדאקיסשער איד, וועלכער דאווענט יעדן טאג, און האט שיעורים.
די גאנצע שאטנשטיין פאמיליע זענען שומרי שבת און האלטן כשרות און אידישקייט.
א גרויס חלק פון די ארטסקראל פראיעקט אויף ש"ס דאס איז פאר זיי אפאר נישטיגע מיליאן פון זייערע ביליאנען אז דער גמרא וואס אלע נוצן זאל ווערן אנגערופן על שמו ועל זכרו פון זייער פאטער. ד.ה. ביז ארט סקראל האט א גמרא דרוק וואס רוב בנין ומנין פון כלל ישראל האט זיך באנוצט געווען אנגערופן אויף ש"ס ווילנא אדער אנדערע נעמען פון היינט מאל אן איז דאס ש"ס שוטענשטיין.
גרינג מאכן צו פארשטיין דערמיט אוועק נעמען די באגריף פון עמלות בתורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אלגעמיין צווישן די תלמידי חכמים און רוב פרומע איז דאס אראפגעקוקט דערווייל זייערס א ש"ס אין שטוב, וואס בלויז די בעלי בתים און די עמך גרויסן זיך דערמיט ווייל אן דעם וואלטן זיי דאך נישט געלערנט גארנישט.
מאכן תורה בלשונות העמים קעגן אידיש שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די חסידים ענען זייער אויסגעשלאסן קעגן זייער ארבייט.
איינס צוליב דעם וואס עס איז דא א חרם פון חתם סופר צו שרייבן אדער רעדן אין פובליק תורה אויף א גוישער שפראך.[פֿעלט אַ מקור] אבער זייער תירוץ איז אז די ליטווישע קענען נישט קיין אידיש, און די גאנצע אידיש שטאמט דאך פון דייטש וואס איז פיל ערגער ווי די אמעריקאנער שפראך, און דער חתם סופר'ס פסק איז בלויז געווען אויף יענע צייטן קעגן די ווינטן פון דער השכלה וואס האט דאן געבוזשעוועט, אבער היינט צוטאגס איז נישטא די פראבלעם פון השכלה לויט די ליטווישע וועלט און בלויז פאר זיי ווייל זיי קענען דאך די שפראך סייוויסיי און די ענגליש תורה איז בלויז צו ראטעווען. אבער די חסידים ענטפערן אז די פראבלעם פון השכלה באוועגונג האט זיך אויך אנגעהויבן מיט איבערטייטשן קודם די תורה אויף דער גוי'אישער שפראך. די תירוץ איז פון די ליטווישע איז אז דאן האבן די אידן נישט גערעדט די גויאישע שפראך איז דאס געווען פארעכענט ווי אן עבירה און איסור חמר לכל דבר מה שאין כן היינט איז ענגליש אדער עברית די אידישע שפראך וואס רוב אידן שומרי תורה ומצוות רעדן אויפן טעגליכן באנוץ, איז דאך ענגליש מיט עברית נתקדש געווארן צו הייסן די אידישע שפראך וואס דער חתם סופר האט נישט דאס געמיינט חלילה.
תלמידי וחסידי סאטמאר זענען קעגן זיי צוליב איבערטייטשן גמרא אויף עברית[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער סאטמארער רב האט געזאגט: "ענדערש זאל מען זיך ביקן צו א צלם הונדערט מאל ווי איידער רעדן איין ווארט עברית", און ער האט מוסיף געווען אז ער זאגט עס אלס פסק הלכה. דעריבער האלטן סאטמארער חסידים אז אין אזא גמרא קען מען נישט נישט לערנען.


text:
קרית גת
קריַת גת, איז א שטאט אין דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 17,102 דונאם. די שטאט איז געגרינדעט אין 1954, באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1972, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק פאר סעפטעמבער 2013, איז דא אין קריית גת 52,709 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.5 פראצענט. רוב זענען אידן.
דער בירגערמייסטער פון שטאט איז אבירם דהרי.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט איז געבויט געווארן אלס אן איבערגאנגס לאגער (מעברה), וואס פון דעם איז שפעטער געווארן די שטאט. דער נאמען נעמט זיך אויפן נאמען פון דער שטאט "גת" פון די פלשתים, וואס ארכעאלאגן טענהן עס איז א טעות.
דער ערשטער רב פון דער שטאט, וואס האט געדינט אסאך יארן, איז געווען הגה"ק רבי שלום דערמער זיע"א, פריער רב פון טירגוי ניאמץ. ער האט לוחם געווין במסירות נפש אויף שמירת שבת.
טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נעבן שטאט געפונט זיך שאסיי 40, וואס פארט קיין באר שבע, רחובות און צום צענטער. שאסיי 35 קיין אשדוד, אשקלון, בית שמש. אויך כביש שש, פארט אריבער נעבן שטאט, און האט פארבינדונגס שאסייען מיט קרית גת.
ישראל באנען, האט א באן סטאנציע אין שטאט, וואס געפונט זיך אויף דער באר שבע-תל אביב רוטע.


text:
גריכיש
גריכיש (eλλnvιkά העלעניקאַ) איז א שפראך מיט א היסטאריע פון 3400 יאר. בערך 17–25 מיליאן מענטשן רעדן גריכיש היינט, אין די לענדער גריכנלאנד (אפיציעל), ציפערן (אפיציעל), אונגארן, אוקראינע, איטאליע, אלבאניע, ארמעניע, טערקיי און רומעניע אחוץ פון גריכישע אויסלענדער געמיינדעס איבער דער וועלט, איינשליסנדיג אויסטראליע, בולגאריע, גרוזיע, מאלדאווע, מאקעדאניע, פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, רוסלאנד, דייטשלאנד און נאך.
מען שרייבט גריכיש אינעם גריכישן אלפאבעט (דער ערשטער אלפאבעט מיט וואקאלן) זייט דעם 9טן יארהונדערט פאר נול אין גריכנלאנד (פריער פלעג מיין שרייבן גריכיש מיט לינעאר B), און זייט דעם 4טן יארהונדערט פאר נול אין ציפּערן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען רעדט גריכיש אין דעם באלקאן האלבאינזל שוין מער ווי דריי טויזנט יאר.
מען איז געוואוינט צו טיילן גריכיש לויט די פאלגנדע פעריאדן:
- מיקענעישע גריכיש
- אור-אלטע גריכיש ס'איז געווען שטארק פארשפרייט אין דער רוימישער אימפעריע
די אייראפעישע (און אנדערע מאדערנע) שפראכן האבן געבארגט אסאך גריכישע ווערטער:
- אסטראנאמיע, דעמאקראטיע, פילאזאפיע, א.א.וו. דערצו ניצט מען גריכישע ווערטער צו שאפן ניימאדישע ווערטער: אנטראפאלאגיע, פאטאגראפיע, ביאמעכאניק בפרט אינעם וויסנשאפטליכן וואקאבולאר.


text:
בית וגן
בית וגן איז א געגנט אין מערב ירושלים. די ארומיגע געגנטן זענען רמת בית הכרם, רמת שרת, גבעת מרדכי און קריית יובל.
געגרינדעט אין 1921 אין דער צייט פון דעם בריטישן מאנדאט אלס איינער פון די זעקס גאָרטן-געגנטן. ס'איז דעמאלסט געווען דער העכסטער פלאץ אין ירושלים, לעבן הר הרצל, און וועגען דעם איז דא אינמיטן געגנט א רעזערוו פון וואסער. די הויפט גאס איז "רחוב הפסגה", וואס איז געווען די העכסטע גאס אין ירושלים, ביז די אויפבוי פון דער גילה געגנט.
היינט זענען רוב איינוואוינער פרומע חרדישע אידען, אשכנזישע ספרדישע צוגלייך, דארט איז דא אסאך בתי מדרשים און ישיבות, ווי ישיבת קול תורה, ישיבת עטרת ישראל, ישיבת הר המור און ישיבת נתיב מאיר און אויך בית מדרש גבוה פאר דיינות מכון הארי פישל. אזוי אויך איז דא דארט אסאך מוסדות פאר לערנונגען ווי אולפנת חורב, מכללה ירושלים, תיכון הימלפרב, מכון לב און נאך. דער באקאנטער שערי צדק שפיטאל איז ביי דער צפון זייט פון דער געגנט.
אזוי ווי די געגנט איז די העכסטע איז עס די קעלטסטע און מערסט-ווינטיג און די אזוי קאלטע ווינטער נעכט אין ירושלים. אויך צוליב דער הויך האט מען געבויט אין בית וגן דער שטאטישער רעזערווואר פון ירושלים, דער גרעזטער באדעקטער רעזערווואר אין גאנץ ישראל.
די דירות זענען טייער צוליב די נאכפראגע פון די עולים מערסטענ'ס פון אמעריקע און פראנקרייך.
מערקווירדיקע איינוואוינער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב יהושע נויווירט
- הרב יחזקאל אברמסקי
- הרב עזריאל אויערבאך


text:
תהילים
תהילים איז דער ערשטער ספר וואס דערעפענט די טייל פון כתובים אין תנ"ך
אנדערשט ווי אלע אנדערע ספרים אין תנ"ך, איז די ספר תהילים כשמו כן הוא, פיל בלויז מיט לויב און געזאנג צו גאט, לידער און ארויסברענגן געפילען.
אינהאַלט
- 1 נאמען פון ספר
- 2 חשיבות פון ספר
- 3 אייטיילונג פון ספר
- 4 איינטיילונג צו סדרים
- 5 מחבר פון תהילים
- 6 קעפלעך פון די מזמורים
- 7 אנווייזונגן וויאזוי דאס צו זאגן
- 8 זאגן תהילים אין אידישע טראדיציע
- 9 זעט אויך
- 10 װעב-לינקן
- 11 רעפערענצן
נאמען פון ספר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נאמען פונעם ספר תהילים ווי עס איז איינגעוואונט ביי אידן איר צו אנרועפן איז א לשון רבים פון די ווארט תהילה, וואס מיינט לויבן. אין לשון חז"ל ווערט אויסגעלאזט די אות ה, און לויט זיי איז די נאמען גערופן תילים (און אויף אראמיש: תילין אדער תילי), און די אויסשפראך איז נאך באנוצט און געהיטן ביי טייל קרייזן פון כלל ישראל ביזן היינטיגן טאג. פון די מיטל אלטער מפרשים, ווי צ.ב.ש. דער רמב"ן און ספעציעל די אבן עזרא, זענען געווען פון זיי וואס האבן דאס גערופען תהילות.
ביי די אלגעמיינע קריסטליכע גוים הייסט דאס פסאלמעס אלס דער בוך פון פידל. דער היברו ווארט פזמון שטאמט פון דעם ענדליכקייט.
ביי די מוסולמענער הייסט דאס די בוך פון זאבור און לויט זיי איז דאס פון הימל פונקט ווי די תורה וואס גאט האט אנטפלעקט איידער דעם קוראן נאך.
חשיבות פון ספר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
און רוב ספרי תנ"ך וואס זענען היינט געדרוקט איז דאס אין אנפאנג אלס ערשטער ספר און הויפט פון די כתובים.
אין א באקאנטער ברייתא אין מסכת בבא בתרא (י"ד, ב) וואס איז דן אין די ספרים פון תנ"ך און זייער אויסשטעל, געפינט זיך דער תהלים נאכן מגילת רות, און דאס איז מסתם לויט דער כראנאלאגישע סדר פון די ברייתא, ווי רש"י איז מפרש.
אייטיילונג פון ספר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינטיילונג פאר פרקים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס ספר תהילים איז אן איינזאמעלונג פון פארשידענע געזאנגען און לידער אין פארעם פון מזמורים, און יעדע מזמור שטייט פאר זיך ווי א גאנצער באשעפעניש פארשלאסן און אפגעטיילט פון די איבעריגע. און אונזערע היינטיגע געדרוקטע תהלים'לעך געפינט זיך הונדערט און פופציג פרקים, און יעדע פרק אנטהאלט א מזמור.
אונזער ווערסיע איז א נייער רעלאטיוו, און חז"ל טרעפן מיר בלויז דעם צאל פון 147 פרקים, דאס שטעלן חז"ל אויס קעגן די לעבן'ס - יארן פון יעקב אבינו. [1]
דער צווישענשייד פון חז"לס צאל ביז אונזער ציילונג שטאמט פון דעם וואס א טייל פון די פרקים וואס ערשיינען אלס איין מזמור אין זייער ציילונג זענען היינט געציילט געווארן אין עקסטערע פרקים. אבער עס איז נישט קלאר וועלכעס דאס איז פונקטקליך.
איינטיילונג אין ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תהלים איז צעטיילט פון 5 ספרים, אן איינטיילונג וואס דעקענט זיך פונעם לשון פון די פארענדיגטע פסוקים פון יעדן ספר:
- פרקים א-מא. דער ספר פארענדיגט זיך מיטן פסוק: "בָּרוּךְ ה' אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל מֵהָעוֹלָם וְעַד הָעוֹלָם אָמֵן וְאָמֵן"
- פרקים מב-עב. דער ספר פארענדיגט זיך מיטן פסוק: "כָּלּוּ תְפִלּוֹת דָּוִד בֶּן יִשָׁי"
- פרקים עג-פט. פארשליסט זיך: "בָּרוּךְ ה' לְעוֹלָם אָמֵן וְאָמֵן"
- פרקים צ-קו. פארשליסט זיך מיט:"בָּרוּךְ ה' אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל מִן הָעוֹלָם וְעַד הָעוֹלָם וְאָמַר כָּל הָעָם אָמֵן הַלְלוּ-יָהּ"
- פרקים קז-קנ. פארזיגעלט דעם גאנצן תהלים מיטן פסוק: "כֹּל הַנְּשָׁמָה תְּהַלֵּל יָהּ הַלְלוּ-יָהּ"
דאס ווערט בלויז באטראכט אלס אינעווייניגסטער צעטיילונג אין ספרים, כלפי דעם דערויסענדער ציילונג פון די 24 ספרי המקרא ווערט דאס פארעכענט פאר איין'ס.
איינטיילונג צו פסוקים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט אונזער איינטיילונג פון די פסוקים, געפינט זיך אין ספר תהילים 2527 פסוקים. לויט דעם איינטיילונג, איז דער מיטלסטער פסוק אינעם גאנצן ספר: "וַיְפַתּוּהוּ בְּפִיהֶם וּבִלְשׁוֹנָם יְכַזְּבוּ לוֹ" (עח, לו).
אבער אין תלמוד בבלי (מסכת קידושין דף ל, עמוד א) איז א דיון אין צוזאמענהאנג פון די צאל פסוקים אין ספר תהלים, און לגבי דאס מיטלסטע פון זיי. לויטן גמרא, איז דער מיטלסטער פסוק: "וְהוּא רַחוּם יְכַפֵּר עָוֹן וְלֹא יַשְׁחִית וְהִרְבָּה לְהָשִׁיב אַפּוֹ וְלֹא יָעִיר כָּל חֲמָתוֹ" (עח, לח) וואס איז פארוקט פון בלויז 2 פסוקים פון אונזער היינטיגער מיטלסטער פסוק.
מיט דעם אלעם, איז לויט דער דארטיגער סוגיא פארהאן 5896 פסוקים אינעם גאנצן ספר, מער ווי דאפעלט פון אונזער חשבון. אבער די גמרא שרייבט דארטן אז מיר זענען נישט באקאנט וויאזוי איינצוטיילן די פסוקים ווי אמאל, דעריבער איז אונזער ציילונג אנדערשט ווי זייער ציילונג.
איינטיילונג צו סדרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך איינטיילונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תהלים ווערט אויך איינגעטיילט אויף די דרייציג טעג אין א חודש און און אויף די זיבן טעג פון דער וואך.
מחבר פון תהילים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין די קעפלעך פון 100 פון די מזמורים פון תהילים ווערט אראפגעברענגט א נאמען פון א מענטש אדער א גרופע מענטשן, שטענדיג מיט א ל' וואס דינט אלס רילעישאן פאר דעם. די ל' איז געווארן פארטייטשט אין אסאך פארשידענע וועגן:
- רוב קלאסישע מפרשים זענען דאס מפרש אז דער ל' מיינט אנציצייכענן דעם נאמען פון איר מחבר פונעם מזמור. אזוי ארום איז למשל די קעפל "לדוד" ארויסצוברענגן אז דוד איז דער וואס האט דאס געשריבן און קאמפאזירט דעם מזמור.
- אדער אז דער מזמור איז געזינגן געווארן פאר אדער אויף דעם מענטש וואס ווערט דערמאנט אינעם קעפל, אדער פאר זיין אנדענק און כבוד האט מען דאס מחבר געווען. אזוי, למשל, האבן אסאך מפרשים מפרש געווען די מזמורים עב און-קכז וואס אין זייערע קעפלעך ערשיינען די ווארט "לשלמה", וואס דאס איז פארפאסט געווארן אלס תפילה פאר שלמה המלך. לויטן אבן עזרא אין זיין הקדמה צו זיין פירוש אויף תהלים נעמט ער אן ביידע מעגליכקייטן סיי אז דער נאמען איז דער פארפאסער און סיי אז עס איז געזינגן און פארפאסט דורך אנדערע פאר דעם כבוד פון דוד.
- דער מזמור איז געווען דער סדר צו זאגן אדער זינגן ביי דעם מענטש פון אנדערע פארפאסער דעריבער איז דאס נאכדעם אריין אינעם קעפל וויבאלד יענער באקאנטער פלעגט אסאך זאגן דעם מזמור. אזוי זאגן פיל מפרשים פשט אין די קעפלעך פון "לאסף" אדער "לבני קורח", וואס די דאזיגע לוויים פלעגן זינגן די מזמורים כסדר אין זייער עבודת ה' אין בית המקדש אלס טייל פון שירת הלוויים.
דוד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט ווי עס ווערט פארציילט אין די מקרא, האט דוד זיך אויסגעקענט מיטן פידל אין זייער לשון "יודע נגן", און עס ווערט אויך פארציילט אז ער איז געברענגט געווארן פארן קעניג שאול כדי צו זינגן מיט זיין פידל בעפאר אים כדי צו דערווייטערן די מרה שחורה וואס האט באפאלן שאול'ן.
אין מסכת פסחים, האבן חז"ל באשטימט: "אז אלע געזאנגן און לויבן וואס ווערט דערמאנט אין ספר תהלים האט דוד זיי געזאגט"
טראץ דעם, ווערט געברענגט אין ברייתא, מסכת בבא בתרא: "דוד האט געלאזט שרייבן דעם ספר תהלים דורך 10 זקנים: דורך אדם הראשון, דורך מלכיצדק, און דורך אברהם, און דורך משה, און דורך הימן, און דורך ידותון, און דורך אסף, און דורך די 3 קינדער פון קרח"
אויף די ערשיינונג פון די פרקים פון תהילים וואס רעדן ארום אויף טעמעס אסאך שפעטער ווי דוד המלך שרייבט רבי אברהם בן עזרא אין זיין אריינפיר צו ספר תהילים: "עס איז דא א גרויסע מחלוקת צווישן די מפרשים, טייל זאגן אז דוד האט דאס געשריבן און ער איז געווען א נביא, ... און טייל זאגן אז דער תהלים האט נישט קיין נבואה, און דערפאר האבן איר די קדמונים געשריבן צוזאמן מיט איוב און די מגילות... און זיי זאגן אז 'על נהרות בבל' - האט פארפאסט איינער פון די משוררים אין בבל... און אויך אז אסף ... איז נישט דער אסף פון דוד'ס צייטן."
אין סך הכול זענען 73 מזמורים אנגעצייכענט ביי זייער אנפאנג די ווארט לדוד, 12 מזמורים פאר אסף, 11 פאר די קינדער פון קרח, 2 מזמורים פאר שלמה, איין מזמור פאר איתן האזרחי (וואס לויט די מסורת איז דאס אברהם) איין מזמור פאר משה, און 3 מזמורים ווערט דערמאנט ידותון. פופציג מזמורים טראגן בכלל נישט קיין שום דערמאנונג פון א נאמען פון א פארפאסער.
קעפלעך פון די מזמורים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ציאונג פונעם קעפל צום קערפער פון מזמור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סארטן מזמורים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סארטן אינטראמענטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין פיל פון די מזמורי תהילים ווערט אראפגעמאלטן אינעם קעפל די סארט אינסטראמענט וואס האט באגלייט דעם ניגון:
- למנצח (55 מאל).
- נאכן אויסשפראך "למנצח" קומט דער אראפמאלונג פון די מוזיק וואס האט דאס מיטגעשפילט:
-
- למנצח בנגינות (5 מאל)
- למנצח אל הנחילות (איין מאל - פרק ה)
- למנצח בנגינות על השמינית (איין מאל - פרק ו)
- למנצח על השמינית (איין מאל - פרק יב)
נעמען פון די מחברים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שם המחבר מופיע בראש בראש 100 ממזמורי תהילים, כשהאות ל' באה לפני שמם:
- לדוד (73 מזמורים)
- לאסף (12 מזמורים)
- לבני קורח (11 מזמורים)
- לשלמה (שני מזמורים: עב, קכז)
- לאיתן האזרחי (מזמור יחיד - פט)
- למשה (מזמור יחיד - צ)
אנצייכענונג פון צייט צו זאגן דעם מזמור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין טייל מזמורים טרעפן מיר די פאסיגע צייט ווען מען זאל דאס זאגן:
- מזמור שיר ליום השבת (מזמור צב). על פי המשנה (תמיד ז, יד) מזמור זה היה נאמר ביום השבת בבית המקדש.
- מזמור לתודה (מזמור ק). היו שפירשו את המזמור כמיועד להיאמר באת הקרבת קרבן תודה.
- מזמור שיר חנוכת הבית (מזמור ל). היו שפירשו את המזמור כמיועד להיאמר בחנוכת בית המקדש.
- להזכיר (מזמורים לח, ע) כפי שצוין, היו שפירשו שמזמורים אלו נועדו להיות תפילה שבאה יחד עם קרבן מנחה שאליו קשור הפועל זכירה, כגון "אזכרתה לה'" (ויקרא ו, ח).
- למנצח על איילת השחר (מזמור כב). היו שביארו את שמזמור זה נאמר בזמן הזריחה (היא איילת השחר).
אנווייזונגן וויאזוי דאס צו זאגן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די וועגן פונעם ניגון וואס ליגט אין קעפל, געפינט זיך אויך די אנווייזונגן וויאזוי דאס צו זינגן. ההדרכה הבולטת ביותר היא המילה "סֶלָה", שמופיעה 71 פעמים בספר. מילה נוספת המשמשת להדרכת הנגינה היא "היגיון", המופיעה במזמור ט, ז. תיבות אחרות שהוצע לקוראן כסימני נעימה הן: "ניצב" (לט, ו), "מיני" (מה, ט), "משכיל" (מז, ח), "אֵלֶם" (מז, ח), "רַבָּה" (סב, ג), "יָרוּמוּ" (קמ, ט)
זאגן תהילים אין אידישע טראדיציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ספר תהילים איז דאס מערסטע באנוצטער און באקאנטסטער ספר פון אלע טיילן פון כתובים. וויבאלד מען טרעפט דערין מזמורים וואס שטימען זיך אריין כמעט אין יעדן מצב.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
װעב-לינקן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פירוש המאירי לתהילים
- תהילים.net, אתר המציג את כל טקסט התהילים מנוקד עם פירושים, חזנות וסגולות
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ (מסכת סופרים פרק ט"ז, הלכה י"א; הובא בתוספות על תלמוד בבלי, מסכת פסחים דף קי"ז, עמוד א), זייט מעיין אין נודע ביהודה מהדורה תנינא - קונטרס אחרון סימן קיב ד"ה און זעהט וואס ער פרעגט דארטן.


text:
באנקראטירונג
באנקראטירונג איז א לעגאלע דעקלעראציע פון אן אינדיווידועל אדער פירמע אז מען קען מער נישט באצאלן די קרעדיטארס (מלוה) און די הלוואות ווערן לעגאל אפגעווישט אונטער א געריכט.
באנקראטירונג איז איינע פון די מערסטע קאמפליצירטע אפטיילונגן פון דעם געזעץ וועלכע נעמט אריין עלעמענטן פון קאנטראקט געזעץ, קאאפעראציע געזעץ, שטייער געזעץ, און ריעל עסטעיט געזעץ. באנקראטירונגן פאסירן יעדן טאג און פון צייט צו צייט פאסירט א באמבאסטישע באנקראטירונג פון א גרויסע פירמע. אין די לעצטע עטליכע יאר האט דאס לאנד מיטגעהאלטן עטליכע אזעלכע פאלן ווען אזעלכע פירמעס ווי ענראן, וואורלד קאם, און אדעלפיע זענען צוזאמענגעפאלן ווי אן אייזבארג אין דער פרילינג. אויב דאס איז נישט גענוג געווען איז אנגעקומען סעפטעמבער 11 און מענטשן האבן אנגעהויבן פארכטן צו פארן מיט פליגער און איינע נאך די אנדערע האבן רוב גרויסע עירליינס זיך דעקלערט באנקראט כדי זיי זאלן זיך קענען ווידער-ארגאניזירן און צוריק אנהייבן מאכן געלט.
כאטש ביזנעס באנקראטירונג פארנעמט נאר 2 פראצענט פון אלע באנקראטירונגן האבן זיי אבער די גרעסטע עפעקט ווייל אמאל קען זיך דאס רעדן פון גרויסע געלטער וועלכע קען שעדיגן פארשידענע סעקטארן אין די עקאנאמיע. אין די קומענדיגע שורות וועלן מיר באטראכטן אלע באנקראטירונג סארטן אונטער דאס געזעץ און וויאזוי דאס ארבעט. ווער צאלט וועם, און וויאזוי א פירמע קען זיך רע-ארגאניזירן בשעת עס לויפט אונטער באנקראט.
פארוואס באנקראטירן?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייער פשוט, א פירמע מאכט נישט קיין געלט און זאמעלט אן חובות מער וויפיל זי קען באצאלן און פארבלייבט מיט די איינציגסטע ברירה פון באנקראטירן וואס מיינט אז זי באקומט לעגאלע באשיצונג פון אירע קרעדיטארס און זי קען פארמאכן די טירן אדער אנהייבן פון דאסניי און מאכן א פלאן וויאזוי זי וועט דאס עווענטועל באצאלן. וויאזוי אימער, איז דער הויפט געדאנק אז אלע חובות וועלכע די פירמע איז שולדיג פאר אירע קרעדיטארס גייט אריין אונטער די באנקראטירונג געזעץ וואס מיינט אז אלע פאליסיס וועלכע די קרעדיטאר פירמע האט איז נישט גילטיג און אלע דעטאלן וועט אויסגעארבעט ווערן אונטער די רעגירונג'ס געזעץ מיט די הילף פון אדוואקאטן און א געריכט. יעדע נארמאלע פירמע קען נישט עקזיסטירן פון איר אייגענע געלט און וועט דארפן צוקומען צו הלוואות פון בענק, פינאנציעלע פירמעס, און פריוואטע אינוועסטירער. ווען די פירמע וועט זען אז לויט איר הלוך ילך איז מער נישט פאראן קיין האפענונג צו קענען באצאלן וועט זי באנקראטירן. א ביישפיל איז געווען די ריטעיל פירמע קעי-מארט וועלכע האט געהאט אנגעזאמעלט אסאך חובות זינט וואל-מארט און אנדערע ריטעיל קייט געשעפטן האבן קאנקורירט מיט איר און זי האט אנגעהויבן פארלירן געלט וועלכע האט זיך אנגעזאמעלט מער און מער ביז עס איז געקומען צו א פונקט ווען די פירמע האט מער נישט געהאט גענוג געלט צו באצאלן אירע סופלייערס און האט באנקראטירט. טיילמאל פאסירן אזעלכע זאכן פון איין מינוט אויפ'ן צווייטן ווען א פירמע איז געוואנדן אויף עטליכע גרויסע קאסטומערס און אויב איינע פון זיי זאגט זיך אפ בלייבט די פירמע מיט אלע קאסטן פון פראדוקציע און אפעראציע און די פארדינסטן זענען ווייניגער פון דעם. א ביישפיל איז א דרוקעריי פירמע וועלכע פארמאגט א ריזיגע פובלישער און איין טאג וועט די פובלישער איבערלאזן דעם דרוקעריי און גיין צו א צווייטן און די פירמע וועט זיך טרעפן אין א פינאנציעלע חורבן איבערנאכט. א צווייטע ביישפיל קען זיין ווען א פירמע טרעפט זיך אין א סקאנדאל אדער אנקלאגע און ווערט געצווינגן צו צאלן א ריזיגע סומע געלט און בלייבט איבער מיט גארנישט. אין א פובליק פירמע וועלכע פארקויפט אירע שעירס אויפ'ן סטאק מארקעט קענען די זאכן פאסירן נאך גרינגער ווען א סקאנדאל שווימט ארויף און אינוועסטירער נעמען ארויס זייער געלט און די סטאק קראכט און די פירמע טרעפט זיך אן געלט. די געזעצן פון באנקראטירונג באשיצט ביידע צדדים און דערפאר וועט אין טייל פעלער די קרעדיטאר אריינצווינגן די פירמע אין באנקראטירונג וויבאלד זי זעט אז די פירמע פלאגט זיך און האט נישט קיין געלט צו באצאלן אדער אויב די פירמע באצאלט ערשט פאר א צווייטע פירמע וועלכע איז נישט יושר.
די יסודות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די געזעצן פון באנקראטירונג איז זייער קאמפליצירט און עס נעמט געניטע אדוואקאטן צו בעארבעטן די דעטאלן. די געזעצן קענען זיין אנדערש אין איין סטעיט פון די אנדערע אבער אין גענעראל נוצן אלע סטעיטס די זעלבע טערמינאלאגיע וועלכע מיר וועלן יעצט באטראכטן. יעדע באנקראטירונג פארמישט צוויי פארטייען וועלכע זענען די דעבטאר און קרעדיטאר. די דעבטאר איז די פירמע וועלכע איז אויף צרות און די קרעדיטאר איז די פירמע אדער אינוועסטירער וועלכע האט געבארגט געלט פאר איר. געווענליך איז פאראן מער ווי איין קרעדיטאר ווייל א גרויסע ביזנעס פארמישט עטליכע בענק און פינאנציעלע אינסטיטוציעס און אינוועסטירער אויב זי איז אויפ'ן סטאק מארקעט. א דעבטאר קען האבן צוויי סארט חובות – פארזיכערטע און אומפארזיכערטע. צום ביישפיל אויב די פירמע האט א געביידע אויף וועלכע זי האט א מארטגעדזש פון א באנק איז דאס א פארזיכערטע חוב וויבאלד די באנק האט די רעכט צו קומען אפנעמען די געביידע און דאס פארקויפן פאר א צווייטן. אומפארזיכערטע געלט קומט געווענליך פון פינאנציעלע אינסטיטוציעס און אינוועסטירער וועלכע בארגן געלט פאר די פירמע מיט'ן חשבון אז איר ביזנעס פלאן קוקט אויס גוט און די פירמע וועט מאכן געלט פון וועלכע זיי וועלן באקומען א געוויסע פראצענט פון די פארדינסטן. אין אזא פאל בלייבן די קרעדיטארס אויפ'ן וואסער ווייל זיי האבן נישט קיין שום משכון צו די געלט וואס זיי האבן אינוועסטירט. אבער נישט שטענדיג וועלן פינאנציעלע אינסטיטוציעס בארגן געלט אן קיין משכון און זיי וועלן זיך יא אויסנעמען אויף געוויסע טיילן פון די ביזנעס וועלכע וועט אריבערגיין צו זיי אויב די פירמע וועט נישט קענען באצאלן. א גרויסע ביזנעס קען פארמאגן פארשידענע אפטיילונגן וועלכע קען פארקויפט ווערן צו מאכן געלט אדער פאטענטס און טרעידמארקס וועלכע זענען ווערט געלט. אין אזעלכע פעלער איז באנקראטירונג זייער קאמפליצירט און דאס געריכט וועט אלעס אפהאלטן און עווענטועל פסק'נען ווער באקומט וואס און ווער ערשט און ווער צווייט. די ערשטע זאך וואס פאסירט ווען א פירמע דעקלערט זיך באנקראט איז אז אלעס ווערט געפרוירן און קיין איין קרעדיטאר קען נישט ווייטער גיין און פארלאנגן דאס געלט. דאס געריכט וועט שטעלן א טראסטי וועלכער וועט איבערנעמען אלע נכסים און פארקויפן וואס מען קען פארקויפן און דערנאך וועט ער איינטיילן דאס פארבליבענע געלט לויט וויאזוי דאס געריכט וועט פסק'נען. אויב א באנקראטירטע פירמע בלייבט אין ביזנעס און וועט זיך רע-ארגאניזירן וועט דער טראסטי בלייבן דער פארמיטלער צווישן די דעבטאר און קרעדיטארס. די פירמע (דעבטאר) וועט צאלן א געוויסע סכום געלט יעדע מאנאט און דער טראסטי וועט איינטיילן דאס געלט און צעביסלעך צוריק צאלן די קרעדיטארס. אין יעדע באנקראטירונג איז פאראן אויסגעשלאסענע געלטער וועלכע ווערן נישט בארירט אינעם באנקראטירונג פראצעדור. ווען א פערזענליכע מענטש דעקלערט זיך באנקראט וועלן זיינע קליידער און הויז אפלייענסעס נישט ווערן בארירט ווייל ער דארף דאס האבן צום לעבן. ביי א ביזנעס קען דאס זיין שטייער געלטער, אינשורענס, פענסיע, און נאך פארשידענע געלטער וואס אן דעם קען די ביזנעס נישט ווייטער אנגיין און די געלטער מעגן נישט ווערן בארירט. דאס געריכט באשטימט די סכום געלט וואס די פירמע וועט צאלן פאר די טראסטי און וויפיל יעדע קרעדיטאר וועט באקומען. אין רוב פעלער וועלן די קרעדיטארס נישט באקומען זייער גאנצע געלט וואס זיי האבן פארלוירן און אפילו אויב די ביזנעס איז צוריק אויף די שינעס און מאכט אסאך געלט וועט זי מער קיינמאל נישט דארפן אפצאלן דאס איבעריגע געלט און די קרעדיטארס האבן נישט קיין רעכט דאס אפצובעטן. אינטרעסאנט צו באמערקן איז אז אפילו ווען א פירמע אדער אינדיווידועל גייט באנקראט און דאס געריכט איז מבטל חובות וועלכע ער מוז מער קיינמאל נישט באצאלן איז שטענדיג פאראן א מאראלע אבליגאציע צו באצאלן. אינדיווידועלן זענען ספעציעל אזוי ווייל זיי שפירן זיך שולדיג פאר א צווייטן און אויב זיי וועלן קענען וועלן זיי דאס עווענטועל באצאלן. ביי ביזנעסער איז דאס אויך פאראן ווייל די ביזנעס אייגנטומער ווילן שטארק באצאלן זייערע קרעדיטארס כדי זיי זאלן עווענטועל נאכאמאל קענען באקומען קרעדיט פון זיי.
באנקראטירונג סארטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
באנקראטירונג אונטער דאס אמעריקאנער געזעץ איז צעטיילט צו 4 סארטן און ווערן גערופן די 4 טשעפטערס פון באנקראטירונג. זיי זענען טשעפטער 7, טשעפטער 11, טשעפטער 12, און טשעפטער 13. טשעפטער 7 איז ווען א פערזענליכער מענטש באנקראטירט און ווערט גערופן א ליקווידאציע באנקראטירונג. אין אזא פאל וועט א טראסטי איבערנעמען און פארקויפן אלעס וואס דער מענטש פארמאגט (אויסער וויכטיגע זאכן וואס מען דארף האבן צום לעבן ווי פריער דערמאנט) און פון דאס געלט וועט מען באצאלן די קרעדיטארס ווי ווייט מעגליך. קרעדיטארס ביי א פערזענליכע מענטש זענען הלוואות פון באנק, מארטגעדזש, קרעדיט קארד באלאנסעס, און הלוואות פון פריינט. א ביזנעס קען אויך גיין אונטער טשעפטער 7 אבער אין אזא פאל וועט זיך די ביזנעס דארפן פארשליסן און אלעס וועט ווערן ליקווידירט. איינמאל די קרעדיטארס האבן באקומען זייער געלט קען דער פערזענליכער מענטש ווייטער פארדינען געלט און ער וועט דאס נישט דארפן געבן פאר זיינע קרעדיטארס גענוי ווי עס איז דער פאל מיט א ביזנעס. טשעפטער 11 איז די מערסט קאמפליצירטע באנקראטירונג וועלכע רוב ביזנעסער וועלן טאן אבער אויך א פערזענליכער מענטש קען דאס טאן. אין טשעפטער 11 וועט דער דעבטאר ווייטער פונקציאנירן און אויסארבעטן א פלאן מיט די טראסטי וויאזוי שפעטער צו באצאלן זיינע קרעדיטארס. פאר א ביזנעס איז דאס זייער וויכטיג ווייל זיי האבן גוטע שאנסן זיך צוריק צו שטעלן אויף די פיס און שפעטער וועלן זיי באצאלן פון דאס געלט. א פערזענליכער מענטש האט אויך א טובה דערפון וויל אלע זיינע נכסים בלייבן ביי אים און ער הייבט אן א לעבן פון דאסניי מיט א פלאן צו באצאלן זיינע קרעדיטארס צעביסלעך. אמאל האט א דעבטאר געהאט אסאך צייט אויפצוקומען מיט א באצאלונג פלאן אבער דאס איז געטוישט געווארן דאס יאר און דאס נייע געזעץ גיט נאר א צייט אפשניט פון 120 טעג צו ענדיגן בעארבעטן די פלענער. אויב די צייט איז פאריבער מיט גארנישט וועלן די קרעדיטארס אליינס דארפן אויפקומען מיט א פלאן וועלכע קען זיין ערגער פאר די פירמע אדער באנקראטירטער מענטש. טשעפטער 12 איז א ספעציעלע באנקראטירונג פלאן פאר פארמער. אין זייער פאל וועלן די פארמער בלייבן מיט זייערע פעלדער און אויסארבעטן א פלאן צו באצאלן די קרעדיטארס. טשעפטער 13 איז די זעלבע ווי טשעפטער 11 נאר איז פאר אינדיווידועלן ווי מיר האבן עקלערט ביי טשעפטער 11. כדי צו קענען גיין באנקראט פארלאנגט זיך פארשידענע לימיטס און מינימום'ס וועלכע איז געוואנדן לויט די געזעצן פון די סטעיט. יעדע סטעיט האט אנדערע געזעצן און ביי יעדע באנקראטירונג פאל דארף מען גיין צו די לאקאלע סטעיט וואו דער מענטש וואוינט אדער ביזנעס איז הויפטקווארטירט.
טשעפטער 11[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טשעפטער 11 קוקט אויס פאר די עולם גולם ווי א טויט שטראף פאר א ביזנעס און אירע קרעדיטארס אבער אין פאקט איז דאס א טובה פאר ביידע. אויב א ביזנעס זאל גיין טשעפטער 7 וועט זי פארמאכן אירע טירן און די קרעדיטארס וועלן באקומען וואס עס בלייבט איבער און די איבעריגע איז היסטאריע. אין טשעפטער 11 איז אנדערש ווייל די ביזנעס מאכט א חשבון אז אירע צוקונפטע פארדינסטן וועלן זיין פיל מער ווי די איצטיגע ליקווידאציעס וואס מיינט אז אויך די קרעדיטארס וועלן פארדינען מער די וועג ווייל זיי האבן שאנסן נאך אמאל צו באקומען די גאנצע געלט. די ערשטע זאך וואס א פירמע טוט ווען זי גייט טשעפטער 11 איז מאכן א ליסטע פון אלע נכסים און אלע קרעדיטארס פון וועמען זי זוכט באשיצונג אונטער דאס געזעץ. דאס אליין איז א קאמפליצירטער פראדעצור אין וועלכע די דעבטאר און קרעדיטארס וועלן זיך צוזאמענקומען און איבערארבעטן אלע דעטאלן. נישט אין יעדע פאל וועט דאס געריכט אריינשטעלן א טראסטי ווייל אויב אלעס גייט דורך אן קיין פראבלעמען און ביידע צדדים זענען מסכים וועט די ביזנעס ווייטער אפערירן ווי געהעריג. אויב עס קומט צו קריגערייען און באשולדיגונגן וועט דאס געריכט אריינשטעלן א טראסטי וועלכער וועט איבערנעמען די ווירטשאפט פון די ביזנעס און זיכער מאכן אז אלעס קלאפט. די יוסטיץ דעפארטמענט באשטימט די טראסטיס פאר אלע דיסטריקס. איינמאל א פירמע איז אונטער טשעפטער 11 וועט זי ווייטער אנגיין ווי געהעריג אבער וועט נישט מעגן נעמען קיין שום נייע שריט ווי קויפן א פרישע ביזנעס אדער טוישן איר סיסטעם. יעדע אויסערגעווענליכע שריט וואס זי וויל טאן, ווי פארקויפן עקוויפמענט אדער זיך אויסברייטערן, דארף ערשט באשטעטיגט ווערן דורך דאס געריכט. אין פאל עס זענען פאראן מערערע קרעדיטארס וועלן זיי אינאיינעם פארמירן א קרעדיטארס קאמיטע וועלכע וועט באהאנדלן די גאנצע זאך און צופרידנשטעלן יעדן ווי ווייט מעגליך. אמאל זענען פאראן עטליכע קאמיטעס און געווענליך וועלן סטאק האלטער זיך אויך פארמירן א קאמיטע וועלכע זאל זיי רעפרעזענטירן. די פירמע וועט מאכן א רע-ארגאניזאציע פלאן וויאזוי זי וועט זיך שטעלן אויף די פיס וואס מיינט אמאל אנהייבן ארבעטן אויף א קלענער'ן פארנעם און שניידן ארבייטער, געהאלטן, און אנדערע אויסגאבן. די קרעדיטארס וועלן ערהאלטן דעם פלאן און וועלן שטימען אויב זיי זענען מסכים דערצו אדער נישט. אויב עס זענען פאראן סטאק האלטער וועלן אויך זיי קענען שטימען אין דעם פלאן אבער זייער שטימע איז א קליינע פריאריטעט און דאס געריכט וועט אמאל באשטעטיגן דעם פלאן אפילו אויב די סטאק האלטער זענען נישט צופרידן, אזוי לאנג ווי די קרעדיטארס זענען מסכים. מיט'ן באשטעטיגן דעם פלאן וועט די טשעפטער 11 אריינגיין אין קראפט און די ביזנעס וועט אפערירן ווייטער און צאלן פעימענטס פאר די קרעדיטארס אדער טראסטי. אויב די ביזנעס קען נאך אלץ נישט מאכן קיין געלט און פאלט ווידער אריין אין צרות וועט דאס איבערגעגעבן ווערן פאר א טראסטי אויב עס איז נאך נישט פאראן איינס. אויב אויך דער טראסטי באשליסט אז עס איז נישט דא מיט וואס צו גיין ווייטער וועט די טשעפטער 11 געטוישט ווערן צו טשעפטער 7 און די פירמע וועט באקומען איר טויט שטראף. קיינער גייט נישט אין טורמע פאר'ן זיין א בעל חוב און דאס וואס מען הערט טיילמאל ביי באנקראטירונגן אז איינגעשטעלטע זענען ארעסטירט געווארן איז וויבאלד זיי זענען באגאנגן פארברעכן און דאס האט צוגעברענגט די פירמע צו באנקראטירונג. דאס איז געווען דער פאל מיט ענראן און וואורלד-קאם ווי ביזנעס עקזעקיטיוון האבן געקאכט די ביכער און גע'גנב'ט געלט און א דאנק דעם איז די פירמע אריינגעפאלן אין פראבלעמען. דאס געזעץ פון באנקראטירונג איז איינע פון די שענסטע מאדעלן פון דעמאקראטיע און איז היינט א טייל פון דער עקאנאמישע סיסטעם פון יעדע מאדערניזירטע לאנד. אמאליגע צייטן איז נישט געווען אזא זאך און די דעבטארס און קרעדיטארס האבן זיך אליינס געדארפט אויסארבעטן א פלאן וואס זיי זאלן טאן. אין צייטן ווען מען האט געלעבט אונטער טיראנישע פירערשאפט האט באנקראטירונג געמיינט גיין אין טורמע אדער טויט שטראף און אין בעסטן פאל האט מען צוגענומען אלעס וואס דער דעבטאר האט פארמאגט לאזנדיג יענעם בעירום ובחוסר כל...


text:
רעגנבויגן
א רעגנבויגן איז א נאטורליכע דערשיינונג.
די רעגנבויגן אין תנ"ך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לויט די ווי עס שטייט אין די תורה, איז די רעגנבויגן דערשינען געווארן נאך די געשיכטע פון דער מבול אלס א צייכונג צו דערמאנען גאט צו מער נישט פארפלייצן די וועלט מיט א מבול. דאס האט פאסירט גלייך נאך'ן מבול ווען נח האט מקריב געווען א קרבן פאר גאט, און גאט האט אים צוגעזאגט און געמאכט א בונד מיט אלע באשעפענישן אז מער וועט ער נישט פארלענדן דער מענטש אויך אויב זיי וועלן זינדיגן.
ביי די יידישע טראדיציע איז מקובל, אז ווען עס קומט ארויס א רעגנבויגן איז דאס א שלעכטער סימן און דאס ווייזט אז גאט איז אין צארן און ער וויל פארלענדן דער מענטש, נאר ער דערמאנט זיך אין זיין בונד און שיקט ארויס די רעגנבויגן גערן.


text:
מיכל
מיכל די טאכטער פון שאול המלך ביי די מלחמה מיט גלית הפלשתי, האט שאול צוגעזאגט, ווער עס וועט אים באזיגן, וועט באקומען מיין טאכטער מיכל פאר א פרוי.
קיינער האט זיך אבער נישט געטרויעט אנצוהייבן מיט די מעכטיגן גיבור חיל ואיש מלחמה ווי גלית נאר דער קליין געוויקסיגער דוד'ל, וועמען זיין פאטער ישי האט געשיקט צו זיינע ברידערלעך.
ווען דוד איז אנגעקומען אהין אויפן פראנט, און געהערט ווי דער גלית לעסטערט גאט, האט ער באשלאסן אז ער וועט פירן מלחמה, און וועט אים אומברענגען.
ווען דוד האט געווארפן דאס שטיינדל וואס האט אומגעברענגט גלית'ן, האבן אלע מיידלאך געזונגען פאר דוד'ן, און דאס האט אויסגערופן דעם צארן פון שאול.
דעמאלט האט זיך אנגעהויבן דער ביטערער שטרייט צווישן דוד און שאול המלך. און שאול האט אנשטאט געבן מיכל פאר דוד'ן, האט ער זי געגעבן צו אן אנדערן.
ערשט שפעטער האט דוד חתונה געהאט מיט מיכל..


text:
צאנז-קלויזענבורג (הויף)
דער ארטיקל דא באשרייבט דאס צאנז-קלויזענבורג'ער חסידות וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה. פאר אינפארמאציע אויף דעם ארגינעלן צאנזער חסידות וואס איז געגרינדעט געווארן דורך הרה"ק ר' חיים האלבערשטאם זיע"א זעט צאנז (הויף)
צאנז-קלויזענבורג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צאנז קלויזענבורג איז דער נאמען פון א חסידישן הויף וואס איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה (א זון פונעם רודניקער רב, הרב צבי הירש האלבערשטאם, אן אייניקל פון דברי חיים פון צאנז) וואס האט ממשיך געווען אין דעם וועג פון זיין הייליגן זיידן דעם דברי חיים.
דער צאנז-קלויזענבורגער רבי ר' יקותיאל יהודה וואס איז געווען רב אין דער שטאט קלויזנבורג, אונגארן (היינט רומעניע) פאר'ן צוויטן וועלט קריג, האט אויפגעבויט יודישקייט און חסידות נאכן קריג און האט גערופן זיינע מוסדות און זיינע שטעטלעך אין ארץ ישראל מיטן נאמען צאנז אויפן נאמען פון זיין זיידן דער צאנזער רב זי"ע.
די וואוילטעטיגקייטן פונם רבי'ן זענען נישט נאר געווען פאר זיינע חסידים נאר פאר גאנץ כלל ישראל, ווי ס'איז באוואוסט האט ער אויפגעשטעלט מפעל הש"ס און דעם לאניאדא שפיטאל אין קרית צאנז, נתניה.
דאס חסידות היינט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער פטירה פונם רבי'ן ר' יקותיאל יהודה זענען אויפגענומען געווארן אויף זיין פלאץ:
- זיין עלטערער זון ר' צבי אלימלך האלבערשטאם שליט"א פון קרית צאנז, נתניה, ארץ ישראל; אדמו"ר מצאנז.
- זיין צווייטער זון ר' שמואל דוד האלבערשטאם שליט"א פון בארא פארק, ברוקלין, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן; אדמו"ר מצאנז-קלויזענבורג.
- (זיין איידעם ר' שלמה גאלדמאן שליט"א פון יוניאן סיטי, ניו דזשערסי, פאראייניגטע שטאטן; אדמו"ר מצאנז -זוועהיל.)
צאנז קלויזענבורג ווערט גערעכנט היינט אלס איינע פון די גרויסע חסידות'ן איבער דער גארער וועלט, עס האט בתי מדרשות און מוסדות אין...
- ארץ ישראל: ירושלים, בני ברק, צפת, פתח תקוה, חיפה, אלעד, ביתר, מודיעין עילית, בית שמש, טבריה.
- אייראפע: לאנדאן, אנטווערפן, מאנטשעסטער.
- אמעריקע: בארא פארק, וויליאמסבורג, מאנסי, יוניאן סיטי, לייקוואד.


text:
האנאלולו
האנאלולו (ענגליש: Honolulu) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון דעם שטאַט האוואי אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אויפן דרום-מזרח ברעג פונעם אינזל אאהו.
פיטער קארלייל איז דער 13טער בירגערמייסטער פון האנאלולו. ער דינט אין דעם אמט זייט 11טן אקטאבער 2010.
דער ערשטער אויסלענדער וואס האט באזוכט האנאלולו איז געווען קאפיטאן וויליאם ברוין פונעם ענגלישן שיף "באטערווערט" אין 1794. נאכהער פלעגן אנדערע רופן דעם ארט ברוינס האוון, אבער שפעטער האט עס באקומען דעם נאמען האנאלולו.
אין 1845 איז האנאלולו געווארן די הויפטשטאט פון די האוואישע אינזלען.


text:
שעדליץ
שעדליץ (פויליש: Siedlce, רוסיש: Ceдлbцe, סעדלעץ) איז א שטאט אין מזרח פוילן מיט 77,092 איינוואוינער ( אין 2005). זייט 1999 איז די שטאט פלאצירט אין דער מאזאוויער וואויוואדעשאפט; פריער איז ער געווען די הויפשטאט פון א באזונדערער שעדליצער וואויוואדעשאפט (1975–1998).
די באפעלקערונג פארלאזט שטעט אין מזרח פוילן און ציט זיך אריבער אין מערב. לעצטנס טוען 14 פראצענט פון ארבעט-געבער רעפארטירן א מאנגל פון ארבעטער.
די שטאט, וואס געהערט צום היסטארישן פראווינץ פון קליינפוילן, איז געגרינדעט פארן 15טן יארהונדערט און ווערט דערמאנט אין א דאקומענט פון 1448. אין 1503 האט דניאל שעדלעצקי געבויט א ניי דארף מיטן זעלבן נאמען דערלעבן. אין 1547 איז די שטאט געשאפן פון די צוויי דערפער און האט באקומען מאגדעבורג רעכט פון קעניג זיגמונט דער אלטער.
אינעם צווייטן וועלט קריג זענען מער ווי העלפט פון די געביידעס אין דער שטאט פארניכטעט געווארן. די גאנצע יידישע באפעלקערונג זענען אומגעקומען אין דעם חורבן.
יידישע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביזן צווייטן וועלט קריג האט שעדליץ געהאט א חשובע יידישע באפעלקערונג, און אפטמאל זענען יידן געווען א מערהייט פון די איינוואוינער. שוין אין מיטן 16טן יארהונדערט האבן יידן געוואוינט אין דער שטאט. אין אנהייב 18טן יארהונדערט האבן די יידן אויפגעשטעלט א שפיטאל אין דער שטאט. אין 1794 האט מען געעפנט א בית מדרש. אין 1798 האט מען געדארפט פארגרעסערן דעם בית עולם. אין יענער צייט איז די שטאט געקומען אונטער עסטרייכער הערשאפט ביי דער דריטער טיילונג פון פוילן. ביז 1819 איז די ווארשעווער יידישע קהילה געווען אונטער דעם רבנות פון די רבנים פון שעדליץ.
אין די פאלגנדע יארן איז די באפעלקערונג שטארק געוואקסן, און יידן זענען געווען א מערהייט אין דער שטאט: 3,727 (71.5%) אין 1839; 4,359 (65%) אין 1841; 5,153 (67.5%) אין 1858; 8,156 (64%) אין 1878. שפעטער האבן גויים זיך אריינגעצויגן אין שטאט; לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, האבן געוואוינט 11,400 יידן צווישן א באפעלקערונג פון 23,700, (בערך 48% פראצענט).[1]. אין 1890 האט מען געבויט א גרעסערן יידישן שפיטאל במקון דעם אלטן.
צווישן די יארן 1911-1939 האט מען ארויסגעגעבן צוויי יידיש-שפראך וואכנבלעטער אין דער שטאט.
אין די לעצטע יארצענדליקן פון צארישער הערשאפט האבן די אנטיסעמיטישע העצונגען געקומען אויך אין שעדליץ מיט א פאגראם אין 1906, ווען 26 יידן זענען אומגעקומען. נאכן ערשטן וועלט קריג איז די שטאט געווען אקופירט פון דער רויטער ארמיי אין 1920 און דער פוילישער ארמיי אין 1921.
אין 1921 האט דער ערשטער פוילישער צענזוס האט געציילט 14,685 יידן אין שעדליץ, 48% פון דער באפעלקערונג. די צאל האט זיך נישט קיין סאך געענדערט; אין 1939 האבן אומגעפער 15,000 יידן געוואוינט אין דער שטאט. מיט דער נאצישער אינוואזיע איז געזיגלט געווארן די היסטאריע פון יידישן שעדליץ, אזוי ווי גאנץ פוילן.
אין 1940 האבן די נאציס געשיקט קיין שעדליץ טויזענטער יידן וואס זיי האבן פארטריבן פון לאדזש, קאליש און פאבעניץ. מערץ 1941 האבן נאצי סאלדאטן גערודערט אין שעדליץ און געהרגעט אסאך יידן. אויגוסט פון דעם יאר האבן זיי אויפגעשטעלט א געטא וואו זיי האבן אריינגעשטופט אלע יידן. ֿ
אויגוסט 1942 האבן די נאציס דעפארטירט די שעדליצער יידן 10,000 קיין טרעבלינקע און זיי געשאכטן דארט. די איבעריגע יידן פון דער שטאט האבן זיי אוועקגעשיקט און פארניכטעט אום25סטן נאוועמבער, 1942.
צווילינג שטעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שעדליץ האט די צווילינג שטעט:
- בערדיטשעוו, אוקראינע
- דאסינג, דייטשלאנד
- קיראוו, רוסלאנד
- פעסקאנטינע, איטאליע
- סאבינאוו, סלאוואקיי
- וואלקאוויסק, בעלארוס
- ווילנער ראיאן, ליטע
גאלעריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Joshua D. Zimmerman, Poles, Jews, and the politics of nationality, Univ of Wisconsin Press, 2004, ISBN 0-299-19464-7, Google Print, p.16
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אפיציעל שעדליץ וועבזייטל (אויף ענגליש)


text:
אלגאריטם
אן אַלגאָריטם איז א ריי פֿון אנווייזונגען וואס שאפן א מעטאדישע פראצעס צו רעכענען עטלעכע ענדלעכע פונקציעס טריט ביי טריט אויף צו אויסלייזן פראבלעמען אין מאטעמאטיק, קאמפיוטעריי, לינגוויסטיק א.ד.ג. אלגאריטם איז גלייך ווי א לעקעך-רעצעפט וואס גיבט אונטעריכטן טריט ביי טריט.
אן אלגאריטם מוז ענדיגן נאך א געוויסער צאל טריט און ארויסגעבן די געזוכטע רעזולטאט.
יעדע קאמפיוטער פראגראם איז אן אלגאריטם וואס גיבט אונטעריכטן דער קאמפיוטער וואס צו פראצעסן.
ס'איז שווער צו פארמאליזירן גענוי וואס הייסט אן אלגאריטם. איינער פון די וואס האבן געארבעט אויף דעם פראבלעם איז געווען עלן טיורינג, וואס האט דערפינדן דעם באגריף פון א טיורינג מאשין וואס קען אויסרעכנענען אלע אלגאריטמען.
דאס ווארט "אלגאריטם" איז גענומען פונעם נאמען פונעם פערסישן מאטעמאטיקער און פארשער פון אלגעברע, "אבו אבדולאה מוכאמאד איבן מוסא אל-כוואריזמי" וואס האט געלעבט אינעם 9טן יארהונדערט; זיין ארבעט איז געבויט געווארן אויף דער פריערדיקער ארבעט פונעם 7טן-יארהונדערט אינדישן מאטעמאטיקער בראהמאגופטא. ארגינעל האט דאס ווארט אלגאריטם באדייט נאר די כללים פון אריטמעטיק מיט אינדיש-אראבישע ציפערן. שפעטער האט מען אנגעהויבן ניצן דאס ווארט אלגאריטם פאר אלע ספעציפישע פראצעדורן פאר לייזן פראבלעמען.


text:
BP
BP איז די דריטשע גרעסטע קארפאראציע אין דער וועלט אין דעם געביט פון נאפט, גאז און פעטראכעמיע. ביז 2000 האט די פירמע געהייסטן British Petroleum (בריטישער נאפט). די פירמע איז הויפטקווארטירט אין לאנדאן, ענגלאנד. אירע אקציעס ווערן געהאנדלט אין די בערזעס פון לאנדאן, ניו יארק און טאקיא.
BP איז א צוזאמען געשלאסענע גאז פראדוקציע קאמפאני, וואס האט אינקארפארירט אין זיך דער צווייט גרעסטער וועלטס גאז אימפעריע עמאקא (Amoco)
אום מאי 2010 האט די פירמע באקומען גרויס נעגאטיווע דעקונג, צוליב אן אויל-אויסגוס וואס האט פאסירט אויף איינע פון די פירמע'ס פלאטפארמע'ס נעבן די לואיזיאנא'ר ברעג'ן, אבער ווי זאגט די וועלט נעגאטיווע פובליסטי איז אויך פובליסיטי, און עס האט זיך נישט אנגעזעהן אז זיי זאלן האבן עפעס שאדן דערפון אין דעם מארקעט.


text:
27סטן מיי
דעם 27סטן מיי איז דער 147סטער טאג פון יאר (148סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 218 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1703 - געגרינדעט פעטערבורג, הויפטשטאט פון דער רוסלענדישער אימפעריע
- 1974 -
- וואלערי זשיסקאר דעסטען באשטימט פרעזידענט פון דער פינפטער רעפובליק פון פראנקרייך
- זשאק שיראק באשטימט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך צום ערשטן מאל
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1911 - טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים אין די יארן 1993-1965 (נפטר 2007)
- 1915 - הערמן וואוק, יידישער-אמעריקאנער שרייבער און דראמאטורג
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1840 - ניקאלא פאגאניני, איטאליענישער פידלער און קאמפאזיטאר (געב' 1782)
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באליוויע - מוטער'ס טאג


text:
ספר שופטים
יהושע האט איבערגעבן די תורה פאר די זקנים. נאכער האט זיך געשאפן די שופטים, וועלכע האבן גע'משפט כלל ישראל, ווי עתניאל בן קנז, אהוד בן גרה, יפתח הגלעדי און נאך.
דער לעצטער שופט איז געווען שמואל הנביא, און לויט די גמרא (ב"ב י"ד) האט שמואל הנביא געשריבן דעם ספר שופטים. דער ספר פארציילט וואס עס האט זיך אפגעטוהן פון ווען יהשוע איז געשטארבן ביז סוף פון די טעג פון עלי הכהן, ווען שמואל הנביא איז געבוירן.
דער ספר הייבט אהן קודם וויאזוי יודען האבן איינגענומען חלקים פון ארץ ישראל נאכדעם וואס יהושע איז געשטארבן, דערנאך פארציילט ער וויאזוי די שופטים האט גע'משפט'ט די אידן. שטענדיג איז געווען ווען אידן האבן געדינט השי"ת איז זיי גוט געווען, זיי האבן נישט געהאט קיין צרות פון די גוים, אדער תיכף ווי זיי האבן געזינדיגט פאר גאט האט זיך געשטארקט אויף זיי א מלך פון די גוים, ביז זיי האבן געוויינט און תשובה געטוהן דאן איז אויפגעשטאנען אויף זיי א שופט פון די אידן און זיך געשטארקט אויף די גוים.


text:
ווילנער גאון
רבי אליהו בן שלמה זלמן, באַוואוסט ווי דער ווילנער גאון, דער גאון, הגאון החסיד אָדער הגר"א ("הגאון רבינו אליהו") (ט"ו ניסן ה'ת"ף, 23סטן אפריל 1720 – י"ט תשרי ה'תקנ"ח, 9טן אקטאבער 1797) איז געווען אַ גרויסער תלמיד חכם און בן תורה, איינער פון די גרעסטע למדנים פון די לעצטע יאָרהונדערטער און דער גרינדער פון דער מתנגדים באַוועגונג קעגן חסידות. זייענדיק פון די אחרונים איז ער אָבער אַן אויסנאַם אין זיין אויטאָריטעט צווישן יידן אין זיין צייט און עד היום.[1]
אינהאַלט
זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ווילנער גאון איז געבאָרן געוואָרן ט"ו ניסן ה'ת"ף צו זיין פאָטער ר' שלמה זלמן, דעם אייניקל פון ר' משה קרעמער און ר' משה רבקש.
וואו ער איז געבאָרן געוואָרן איז אַ קעגנשאַפט פון וויכוחים. עטלעכע היסטאָריקער האַלטן, אַז זיין געבורטאָרט איז געווען סעליץ, א דערפל ניט ווייט פון בריסק, פון וואַנעט שטאַמט זיין מאַמע. אַנדערע זיינען אויף דער מיינונג, אַז ער איז געבאָרן געוואָרן אין ווילנע גופא. סיי ווי סיי לויט אַלע סימנים האָט אליהו פאַרבראַכט זיינע קינדעריאָרן אין ווילנע[2][3].
יינגלווייז האָט אליהו באַוויזן זיין נטיה צו לימוד. אין עלטער פון זעקס יאָר מיט אַ האַלב האָט ער געזאָגט אַ דרשה אין דער גרויסער ווילנער שול פאַר די גדולי ווילנא. יענעם שבת האָט אים פאַרהערט ר'העשיל, דער ראש בית-דין. ער האָט אים געבעטן צו זאָגן אַן אַנדער דרשה, וואָס ער האָט פריער מיט זיין טאַטען ניט אויסגעלערנט. אַלע בייזייאיקע זיינען נשתומם געוואָרן פון זיין נייער רייד, וואָס ער האָט צוגעגרייט אין איין שעה[2][3].
פון זיינע אַלס גאָר יונגע יאָרן האָט מען געזען אויף דעם קליינעם אליהו סימנים פון אַ געטלעכן עילויאיש קינד, מיט אַ געבענטשטן מוח, וואָס כאַפּט אויף און פאַרשטייט אַלץ אין דער וועלט. ביי די זעקס יאָר האָט ער שוין געדרשנט אין דער גרויסער שטאָטישער בית הכנסת. ביי די צען יאָר האָט שוין קיין מלמד ניט געקענט לערנען מיט אים, איבערשטייגענדיק יעדן וואָס איז געקומען מיט אים אין תורהדיקער באַרירונג. [פֿעלט אַ מקור]
עס איז אָנגענומען, אַז ער האָט געלערנט תורה ביים גאון ר' משה מרגליות, דעם פאַרפאַסער פונעם ספר פּני משה אויף תלמוד ירושלמי אין דער שטאָט קיידאַן. זייענדיק אין אַ גאָר יונגן עלטער האָט ער דאָרט געטראָפן זיין שידוך מיטן מיידל חנה, די טאָטכער פון ר' יודא לייב קיידאַנער. [פֿעלט אַ מקור]
זיין פרוי האָט אים גאָר ערלעך און געטריי באַדינט און אַלץ געטאָן אַז איר מאַן זאָל קענען בלייבן ביים לערנען אומגעשטערט. עס ווערט דערציילט אז דער גאון האט זיך ניט אריינגעלייגט אין בעט משבת לשבת, נאר עוסק געווען בתורה מיט אן אבנארמאלער התמדה יומם ולילה ממש. [פֿעלט אַ מקור]
דער גאון האט זיך באזעצט אין ווילנא און דארט געהארעוועט אויף תורה, און זיין נאמען האט זיך צעטראגן איבער דער ליטא אלס א זעלטענער גאון און פוסק, זייענדיג א מאן מיט א גאונישן קאפ, א ברייטן און טיפן פארשטאנד, האבן זיינע קורצע פסקים באקומען אנערקענונג אומעטום.
די שטאָטלייט האָבן אים געוואָלט אויפנעמען פאַר רב אין ווילנע, ער האָט דאָס אָבער אָנגעזאָגט, זאָגנדיק אַז ער וויל בלייבן ביים לערנען אומגעשטערט און ניט זיין אָנגעוויזן אויף דער קהילה. [פֿעלט אַ מקור]
קעגנערשאַפט צו חסידות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די באַוועגונג, וואָס איז געגרינדעט געוואָרן דורכן בעש"ט, דאס חסידות, האָט זיך אין דער צווייטער העלפט 18טן יאָרהונדערט זייער פאַרברייטערט און איז צוגעגאַנגען צו ליטע. דאָס איז געווען דער ווענדפּונקט אין די שוין דאַמאָלסט אָנשטרענגיקע באַציאונגען צווישן חסידות און אָנהענגער פון אַלטן נוסח אשכנז. די ערשטע חסידישע קלויז, פונעם קאַרלינער הויף, איז אויפגעקומען אין ווילנע אין 1772-1771, און 1772 איז אויסגעבראָכן אַ סקאַנדאַל אַרום אירע פירער, וואָס זיינען באַשולדיקט געוואָרן אין אַ חילול ה' און אַנדערע פאַרברעכונגען. דער גאון אַליין האָט דורכגעפירט דעם משפּט קעגן איינעם פון זיי, וואָס איז אַריינגעלייגט געוואָרן אין חרם. דער משפּט קעגן דעם צווייטן קאַרלינער איז אַריינגעבראַכט צו אַ ברייטער באַטראַכטונג פון דער גאַנצער חסידישער באַוועגונג אַלץ אַ הערעזיע. די ווילנער רבנים מיט דער אונטערשטיצונג פון גאון האָבן באַשולדיקט די חסידים אין פּראַקטיקירן אומלייטישן אויפפיר, דעם נוצן יידישע ווערטער בעת דאַוונען און נאָך. ס'איז געפּסקענט געוואָרן צו לייגן חסידים אין חרם אַריין און אַז אַלע ווערק פון חסידישע מחברים מוזן פאַרברענט ווערן[1][4].
ביזן סוף יאָרהונדערט זיינען נאָך אַ ריי חרמס פּראָקלאַמירט געוואָרן, און די קעגנערשאַפט, די התנגדות, האָט באַרירט אַנדערע ליטווישע קהילות. די ראָלע פונעם גאון אַליין איז אין די געשעענישן געווען אַן אַנטשיידנדיקע, און ס'זיינען דאָ ראיות, אַז ער פּערזענלעך האָט געפאָדערט האַרבערע מיטלען אין דער ביטערער מלחמה קעגן חסידים. נאָך זיין פּטירה האָט די מחלוקת געוואָרן אַ סך רואיקער אין איר גלי[1].
דער קאַמף האָט ניט אָפּגעשטעלט די פאַרברייטונג פון דער חסידות אין ליטע אין גאַנצן, אָבער האָט געהאָלפן אויסצוקריסטאַליזירן ספּעציפיש ליטווישע צווייגן פון חסידות, מיטן שטאַרקן אַקצענט אויפן תורה-לימוד. ס'רוב ליטוואַקעס זיינען אָבער געבליבן מתנגדים, און די פיגור פונעם גאון, זיין כאַראַקטער, איז אַ סימבאָל פון ליטווישן יידנטום ביזן היינטיקן טאָג[5].
זיין דרך הלימוד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דרך הלימוד פונעם ווילנער גאון איז געווען פּשט און עיון אינאיינעם, ניט ווי דער לומדישער דרך הלימוד, וואָס איז באַזירט אויף הגיון און לומדות. דער גאון איז אויך געווען שטאַרק קעגן דאָס לערנען אויפן דרך פון פלפול און מאַכן געדרייטע פשטלעך. זיין גאַנג איז געווען עמקות אין פּשט, מיט בקיאות, לערנענדיג בלויז די מפורשים, רש"י, תוספות, רא"ש און רי"ף.
דער גאון אין אלע חכמות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער ווילנער גאון איז געווען ניט נאָר אַ גאון אין גאַנץ תורת משה, אָנגעהויבן פון בבלי, ירושלמי, ספרא, ספרי, מכילתא און אַלע מקצועות התורה. ער איז אויך געווען אַ גאון אין וועלטלעכע חכמות. ער איז געווען אַ קענער אין די שבע חכמות ווי אסטראנאמיע, מאטעמאטיק, לינגוויסטיק, ביאלאגיע, געאלאגיע, געאגראפיע און מוזיק און נגינה. [פֿעלט אַ מקור]
לויט געוויסע קוועלן האָט ער גוט געקענט כירורגיע און חכמת הרפואה, אבער זיין פאָטער האָט אים פאַרבאָטן זיך צו פאַרטיפן דערין, כדי עס זאָל אים נישט שטערן פון לערנען. זיין ברייטן מוח און טיפער פאַרשטאַנד האָט אים דערמעגלעכט צו פאַרשטיין און פאַרנעמען אַלץ, מיט אַ קלאָרקייט. [פֿעלט אַ מקור]
פון וואַנעט ער האָט געקענט אַלע וועטלעכע חכמות זיינען פאַראַן תלמידים וואָס זאָגן אַז ער האָט דאָס געקענט דורך דער תורה. דערקעגן ר' ישראל שקלאווער, פון זיינע גרויסע תלמידים שרייבט אָבער אַז ער האָט עוסק געווען אין געוויסע לימודי חול, כדי צו קענען חכמת הטבע און נפלאות הבורא. (אין הקדמה צו זיין ספר פאת השלחן).
זיינע קינדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע תלמידים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיינע ווערק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
כאָטש דער גאון האָט געשריבן גאָר אַ סך חידושים און פאַרפאַסט צענדליקער חיבורים אויף אַלערליי מקצועות אין דער תורה, איז דאָך גאָרניט געדרוקט געוואָרן אין זיין לעבן. ערשט נאָכדעם וואָס ער איז אַוועק פון דער וועלט האָבן זיינע תלמידים אָנגעהויבן אַרויסצוגעבן זיינע חידושים און ספרים, וועלכע ציילן זיך צו איבער זיבעציק ספרים, אויף מקרא, משנה און גמרא, און אַנדערע מקצועות התורה.
אַ טייל פון זיינע ספרים:
- ביאור הגר"א אויף ד' חלקי שלחן ערוך פון כתב יד, אַריינגעדרוקט אין די אַלטע שולחן-ערוך'ס
- דבר אליהו אויף ספר איוב
- דברי אליהו
- נפלאות אליהו
- קול אליהו
ס'איז דאָ פּירושים פונעם גר"א אויף: ספר יונה, משלי, שיר השירים, מגילת אסתר און רות.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Etkes I (2002) The Gaon of Vilna. The man and his image. University of California Press, Berkeley and Los Angeles, viii+300 pp
- ↑ 2.0 2.1 קאַץ ה-ד (2003) דעם ווילנער גאונס יידיש. ירושלימער אַלמאַנאַך 27: 49–61
- ↑ 3.0 3.1 מלצן ש (1890) אבֿן שלמה. ווילנא.
- ↑ Katz D (2009) Elijah ben Solomon Zalman. In: Supplement to the Modern Encyclopedia of Russian, Soviet and Eurasian History, Vol 9, Academic International Press: Gulf Breeze, Florida: 109–112
- ↑ Katz D (2009) Seven Kingdoms of the Litvaks. International Cultural Program Center, Vilnius, 61 pp
וועב לינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ספר אדרת אליהו, פירוש הגר"א לתורה.
- סדר עולם רבא עם פירוש הגר"א
- הוא לא בא בהת"ר, אריה מורגנשטרן.
- איבערלעבונגען פונעם גר"א און זיינע נסיונות צו עולה זיין קיין ארץ-ישראל, י. בן צבי, כתב-עת "סיני", גיליון ל"ד, תשי"ד.


text:
מיכאל בער ווייסמאנדל
רבי מיכאל בער ווייסמאנדל (1903 - ו' כסלו ה'תשי"ח 1957) איז באקאנט מיט זיינע הצלה אקטיוויטעטן צו ראטעווען אידן פון דעם חורבן אייראפע.
יוגנט יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מיכאל בער איז געבוירן אין דעברעצין, אונגארן ד' מרחשון תרס"ד צו יוסף ווייסמאנדל, א שוחט. א פאר יאר שפעטער האט זיין משפחה געצויגן קיין טירנוי (היינט סלאוואקיי). אין תרצ"א איז ער געגאנגען לערנען אין נייטרא אין דער ישיבה פון הרב שמואל דוד אונגאר.
חתונה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייענדיג א טירנויער, וואס ווי באקאנט איז דער נייטרא'ער רב אויך געקומען פון דער שטאט, איז בייגעפאלן פאר איינעם אנצוטראגן דעם שידוך צווישן מיכאל בער מיט ברכה רחל אונגאר. זיי האבן חתונה געהאט אין תרצ"ז.
נאך זיין חתונה איז ער געפארן פארברענגען אין דער באדליען ביבליאטעק אין אקספארד, ענגלאנד, וואו ער האט מעתיק געווען תורת הראשונים, וואס ליידער א גרויסער טייל פון זיי איז נעבעך נישט איבערגעליבן נאכן גרויסן חורבן.
ער האט געהאט א שטוב מיט פינף קינדער, וועלכע זענען ליידער צוזאמען מיט זייער מאמע אומגעקומען אין אוישוויץ, און ער איז אויפן וועג ארויסגעשפרונגען פון דער באן, באשליסנדיג דעם גורל'דיגן באשלוס אז עס איז וויכטיגער עוסק צו זיין אין הצלת נפשות ווי צו זיין מיט זיינע באליבטע אין די לעצטע מינוטן.
דורכאויס די קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכן קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאכן קריג איז ער נעבעך געוועזן זייער צובראכן, און ער האט נישט צופיל געהאט געטראכט פון נאכאמאל חתונה האבן און אויפשטעלן א פרישע שטוב, אבער איינמאל פארוויילנדיג אין וויליאמסבורג אין שטוב פון דעם עסקן וואס האט זיך איבערגעגעבן פאר איהם בלב ונפש, ר' מנחם משה פעלזנבורג, איז געוועזן דארטן זיין געוועזענער שוואגערס, הגה"צ אבד"ק נייטרא ז"ל'ס, שוועגערן, מרת לאה טייטלבוים, טאכטער פון ר' יעקב מרדכי, און צוזעענדיג זיין צובראכענעם געמיט האט זי זיך אויסגעדרוקט פאר ר' מנחם משה אז זי איז גרייט חתונה צו האבן מיט איהם כדי איהם צו דערפרייען אביסל און איהם ארויסהעלפן און אים צו באדינען. ר' מיכאל בער האט קודם נישט געוואלט גלייבן אבער צום סוף האט ר' מנחם מרדכי אויסגעפירט דעם שידוך, און זיי האבן אויפגעשטעלט א הערליך דור פון זעקס קינדער:
- ר' יוסף עמרם ז"ל
- ר' מנחם מאיר רב דקהל תורת חמ"ד נייטרא
- ר' שמואל דוד
- ר' אלי' יצחק
- ר' יעקב ישראל
- דאס ווייב פון ר' משה מנחם פישער
נייטרא ישיבה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט געגרינדעט די נייטרא ישיבה און נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא, ניו יארק.
זיין פטירה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געשטארבן יונג פון א הארץ אטאקע.


text:
פיראמיד
א פיראַמיד (פון גריכיש: πupauίς פיראַמיס; ענגליש: pyramid) איז א סטרוקטור וואס האט די פארעם פון א געאמעטרישן פיראמיד, ד"ה די דרויסנדיקע אייבערפלאכן זענען דרייעקיק און קומען צוזאמען ביי א שפיץ. די באזע קען זיין דרייעקיק, פירעקיק אדער אין אלגעמיין פילעקיק. א טיפישער פיראמיד איז א געבוי פון שטיינער וועלכע פארמאגט פיר דרייעקיקע אייבערפלאכן. דער פיראמיד איז א זייער סטאבילער סטרוקטור, וואס די מערהייט פון דער געוויכט איז אונטן און נאר א קליין ביסל אין דער הייך וואס שטופט אויף די אונטערשטע טיילן.
עטליכע פעלקער האבן געבויט פיראמידן אבער די מערסט באקאנסטע פיראמידן זענען געבויט געווארן אין מצרים און טייל פון זיי שטייען נאך היינט. די עגיפטער האבן געבויט ארום 90 קעניגליכע פיראמידן צווישן די יארן פון אנפאנג ב' אלפים ביז אנפאנג ג' אלפים לויט אפיציעלע היסטאריע. אויב דאס איז טאקע אזוי מיינט עס אז דער פרעה פון די תורה איז שוין געבוירן נאכדעם וואס די ערשטע פיראמידן זענען פארטיג געווארן (יציאת מצרים איז געווען ענדע ב' אלפים).
די פיראמידן זענען געבויט געווארן אין פארשידענע פארעמען גרויס און קליין. דער ערשטער פיראמיד געפינט זיך אין דער שטאט סאקארא און די גרעסטע פיראמיד געפינט זיך אין גיזא און ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די זיבן וואונדער פון די וועלט.
אינהאַלט
באנוץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עגיפטער פיראמידן האבן געדינט אלס געצעלטן איבער די קברים פאר די עגיפטישע קעניגן און זייערע פאמיליעס. די פיראמידן זענען געווענליך געבויט געווארן אין גרופעס און אינדערמיט האט מען געבויט די העכסטע פאר'ן קעניג. די ארומיגע האבן געדינט אלס געבעט הייזער אדער אנדערע אקטיוויטעטן פון די מלוכה. די קעניגן זענען באגראבן געווארן דורך די ספעציעלע חכמות וועלכע די עגיפטער האבן גענוצט צו האלטן גאנץ זייערע קערפער דורך כעמיקאלן און אנדערע זאכן. אין די פיראמידן וואו עס ליגן געוועזענע עגיפטישע קעניגן געפינען זיך זייער אינטערעסאנטע אויפשריפטן וועלכע מען קען היינט נישט ליינען און פארשטיין. די אויפשריפטן זענען איינגעקריצט אין די ווענט און ברויכן צו פארציילן פאקטן פאר די היסטאריע וועגן דער קעניג וואס ליגט דארט.
אלע עגיפטישע פיראמידן זענען געבויט געווארן אינעם מדבר אויף מערב נאנט צו דעם נילוס טייך. זיי באשטייען פון ריזיגע שטיינער און זענען אייניג גלייך פון אלע 4 זייטן (כאט נישט 100 פראצענט ווען מען רעכנט דאס מיט היינטיגע פונקטליכע מעסטער). די פיראמידן וועלכע זענען געבויט געווארן פריער זענען גרעסער און שענער ווי די שפעטערדיגע. עס איז נישט קלאר פארוואס עס איז אזוי און טייל היסטאריקער ווילן זאגן אז די קעניגן ביי די צייטן פון די ערשטע פיראמידן זענען געווען פיל רייכער און די אנדערע האבן זיך נישט געקענט ערלויבן צו בויען אזעלכע הויכע פיראמידן וועלכע האט אפגעקאסט אסטראנאמישע געלטער.
דער אויסשטעל אינעווייניג אין די פיראמידן זענען רוב אייניג און די אריינגענג זענען אויף דער צפון זייט. די אריינגענג פירן אראפ אונטער דעם פיראמיד וואו די קעניגן ליגן באהאלטן. אלע פיראמידן פארמאגן עטליכע אנדערע צימערן אין וועלכע עס ליגן אוועקגעלייגט היסטארישע און ווערטפולע חפיצים וועלכע האבן באלאנגט פאר די קעניגן. היינט איז שוין פאראן ווייניג פון זיי ווייל מיט די יארן האבן מענטשן בא'גנב'ט די ווערטפולע זאכן.
קיין איין פיראמיד שטייט נישט אליין אין מדבר נאר זענען אלע אין גרופעס. די עגיפטער האבן געמאכט שמאלע קאנאלן פון דעם טייך נילוס וועלכע האט אריינגעברענגט וואסער אינעם מדבר ביז די פיראמידן. די קאנאלן זעלבסט זענען אויך געבויט געווארן מיט גרויס חכמה און יעדע צופרי ווען די וואסער האט זיך געהויבן (רוב גרויסע טייכן און לעיקס הייבן זיך אין די צופרי שטונדן איינמאל די זון שיינט אויף) האט דאס אריינגעשיקט וואסער אין די קאנאלן וועלכע האבן געברענגט די וואסער ביז די טירן פון די פיראמידן. היסטאריקער ווייסן צו זאגן פון אלע סארט פיראמידן און צו וואס יעדע איז גענוצט געווארן. אבער איין סארט פיראמיד וועלכע איז זייער קליין און געפינט זיך אין יעדע גרופע פון פיראמידן איז פארבליבן א מיסטעריע און קיינער קען נישט אויסגעפינען אדער אויסטראכטן צו וואס זיי זענען געבויט געווארן.
געבוי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די פיראמידן זענען געבויט אויף א פירעקיגן יסוד וועלכע זענען גענוי די זעלבע לאנג אויף אלע זייטן און אויף אן אייניגע הויכקייט שטאפל. שטודירער וועלכע האבן געמאסטן די גרויסע פיראמידן (דאס איז דער גרעסטער פיראמיד) האבן געפינען אז פון די 756 פיסיגע זייטן איז די גרעסטע אומפונקטליכקייט נאר בערך 7 אינטשעס און די הויכקייט שטאפל איז כמעט 100 פראצענט. די פיראמיד איז דערנאך געבויט שיעף אריין פון אלע זייטן און דעגרייכט 481 פיס הויך וועלכע איז בערך די הויך פון א 50 שטאקיגער געביידע.
וויבאלד די פיראמידן זענען אנגעפילט מיט שטיינער אויך פון אינעווייניג איז אוממעגליך צו ציילן וויפיל שטיינער עס איז דארט פאראן. וויאזוי אימער, האבן שטודירער געמאכט א חשבון אז דער גרויסער פיראמיד ברויך צו האבן ארום 2.3 מיליאן שטיינער פון וועלכע יעדע וועגט בערך צוויי און א האלב מעטריק טאנען (נאנט צו 5,000 פונט). עס איז אבער נישט מעגליך צו רעכנען וויפיל דער גאנצער פיראמיד וועגט ווייל עס זענען פאראן דארט מערערע גרייסן פון שטיינער. די גרעסטע שטיין פון דעם גרויסן פיראמיד איז געשאצט אויף בערך 15 טאנען. לויט אן אומאפיציעלן חשבון קען מען זיך פארשטעלן אז מיט א דורכשניטליכע שטיין וועלכע וועגט 2.5 טאנען קומט אויס אז דער גרויסער פיראמיד וועגט בערך 6 מיליאן טאנען (בערך 12 מיליאן פונט). דאס איז בערך 10 מאל די וואג וואס ביידע טווין טאוער געביידעס זענען געווען אינאיינעם אדער די וואג פון 55 טויזענט 380A סופער דזשאמבא פליגערס.
זינט די פיראמידן זענען געבויט געווארן אין מדבר מוז זיין אז מען האט געברענגט די שטיינער פון צענדליגער מיילן ווייט אריבער דעם נילוס טייך. עס איז שווער זיך פארצושטעלן וויאזוי מען האט אין יענע צייטן געקענט שלעפן אזעלכע שווערע שטיינער אזויפיל מיילן. ווער רעדט נאך וויאזוי מען האט ארויפגעשלעפט די שטיינער אזוי הויך. שטודירער זאגן אז לויט זייער חשבון מוז זיין אז כאטש 25,000 מענטשן האבן געמוזט ארבעטן 20 יאר צו קענען ערמעגליכן אזא געבוי. זיי רעכנען אז צו יעדע אפטיילונג, ווי וואסער ברענגער, שטיינער שלעפער, א.א.וו., האבן געארבעט צוויי גרופעס פון 2,000 ארבייטער יעדע איינע.
קיינער ווייסט נישט צי די פיראמידן זענען געבויט געווארן דורך קנעכט פאר די קעניגן אדער דורך ארבייטער וועלכע דער קעניג האט געדינגן. וויאזוי אימער, האבן א גרויסע טייל פון די ארבייטער געברויכט זיין געלונגענע ארבייטער מיט א פאך אין די הענט ווייל פשוט'ע מענטשן וואלטן נישט געקענט אויסטרעפן וויאזוי צו ברענגן אדער ארויפשלעפן אזעלכע שווערע שטיינער. מען שאצט אז טויזענטער מענטשן זענען געשטארבן ביי יעדע פיראמיד וואס איז געבויט געווארן. נעבן איין פיראמיד האט מען טאקע אמאל געטראפן א רייע פון הונדעטער קברים אויף וועלכע טייל ווילן זאגן אז דאס זענען געווען די ארבייטער וועלכע זענען געשטארבן אינמיטן די ארבעט.
ווען די פיראמידן זענען פארטיג געווארן האט מען דאס איבערגעצויגן פון אינדרויסן מיט שיינע ליימשטיינער פאר א שיינעם אויסזען. רוב פון די שטיינער זענען שוין היינט נישט דארט ווייל מיט די יארן האבן מענטשן גע'גנב'עט די שטיינער און דאס גענוצט פאר זייערע אייגענע הייזער. דער גרויסער פיראמיד פארמאגט נאך אביסל פון די ליימשטיינער וועלכע מען קען זען.
ווען די פיראמידן האבן אנגעהויבן ווערן הויך האבן די ארבייטער געבויט ראמפעס ארויף פון אלע זייטן. עס איז נישט קלאר פון וואס די ראמפן זענען געמאכט געווארן אבער פשטות האבן זיי גענוצט די מדבר זאמד און דאס געמישט מיט וואסער צו האלטן אינאיינעם. ווען די פיראמיד איז פארטיג געווארן האט מען אראפגעשאוועלט די זאמד און די פיראמיד האט זיך אנטפלעקט.
די פיראמידן פון אינעווייניג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אינעווייניג אין די פיראמידן זענען פאראן א רייע צימערן מיט קארידארן וועלכע פירן פון איין צימער צו די אנדערע. ווען די קעניגן זענען באגראבן געווארן נאך זייער טויט האט מען באגראבן מיט זיי זייערע פארמעגנ'ס און די צימערן עפענונגן זענען פארבויט געווארן מיט שטיינער. די שטיינער זענען אבער שפעטער אויפגעבראכן דורך גנבים וועלכע האבן געוואלט גנב'נען די חפיצים פון אינעווייניג.
די אריינגאנג צו די פיראמידן זענען אין רוב פון זיי זענען בערך 55 פיס הויך פון די ערד. דאס איז ספעציעל אזוי געמאכט געווארן אז נאכדעם וואס מען באגראבט א קעניג דארט זאל מען פארבויען די אריינגאנג און גנבים זאלן דאס נישט קענען געפינען. פאר די וואס האבן נישט געוואוסט פון דעם זענען די פיראמידן געווען א מיסטעריע און זיי האבן נישט געקענט טרעפן די אריינגענג. מיט די יארן האבן די סודות ארויסגערינען און גנבים פון קאירא האבן אויפגעשטעלט ראמפן מיט וועלכע זיי האבן דעגרייכט די עפענונגן און זיי אויפגעבראכן.
אין צענטער פון די פיראמידן אונטער די ערד שטאפל איז פאראן א גרויסע צימער אין וועלכע די קעניגן זענען באגראבן געווארן און נעבן דעם איז פאראן א צווייטע צימער אין וועלכע זייערע ווייבער (קעניגנס) זענען באגראבן געווארן. די צוויי צימערן זענען אפגעטיילט מיט א ברייטע וואנט וועלכע ווערט שמעלער און שמעלער ווילאנג עס קומט זיך צוזאם אויבן און טיילט זיך מיט איין דאך.
שטודיעס איבער די פיראמידן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אנפאנג זענען די פיראמידן געווען באקאנט נאר פאר די עגיפטישע ביי וועלכע דאס איז געווען א חשוב'ע ארט. אין שפעטערדיגע דורת האבן רוימישע און גריכישע פארשער, וועלכע זענען ארומגעפארן די וועלט, זיך באגעגענט דערמיט און האבן דאס שטודירט און צוריקגעברענגט אויסצייכענונגן צו זייערע לענדער און אזוי זענען די פיראמיגס באקאנט געווארן איבער די וועלט.
א גרויסע טייל פון שטודיעס איבער די פיראמידן איז צוזאמענגעשטעלט געווארן דורך א גריכישער וויסנשאפטלער מיט'ן נאמען העראדאטוס וועלכער האט איבער 2,000 יאר צוריק באשריבן און געלערנט אנדערע וועגן די פיראמידן. זיינע שטודיעס זענען געהאלטן געווארן אויף שפטערדיגע דורות וועלכע האבן דאס איבערגעארבעט צעביסלעך. פון דאס ביסל וואס איז געבליבן קען מען זען אז עס זענען אמאל געווען פיל מער פיראמידן אין דעם מדבר און זיי זענען פארשוואונדן געווארן מיט די יארן. קיינער ווייסט נישט וויאזוי זיי זענען פארשוואונדן געווארן און טייל ווילן זאגן אז גרויסע זאמד שטורעמעס האבן איבערגעדעקט טייל פון זיי און זיי געפינען זיך נאך היינט טיף אונטער די ערד.
אנדערע דאקומענטן וועגן די פיראמידן געפינען זיך אין בריטען אין די באקאנטע אקספארד יוניווערסיטי. יענע שטודיעס זענען געמאכט געווארן דורך א גרופע בריטישע פארשער אין דאס יאר 638'. אנדערע דאקומענטן געפינען זיך אויך אין אנדערע פלעצער פון די וועלט און עס שיינט אז די פארשער פון די גרויסע לענדער האבן אלע אפגעשטאט א באזוך אין עגיפטן צו באטראכטן די וואונדערליכע פיראמידן. אין א מוזעאם אין פראנקרייך איז פאראן א גאנצע בוך וועגן די פיראמידן וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט געווארן דורך א גרופע פארשער וועלכע זענען מיטגעפארן מיט קייסער נאפאליען ווען ער האט אינוואדירט עגיפטן אין דאס יאר 798'.
אין די ערשטע יארן פון דעם 19'טן יאר-הונדערט האבן א גרופע איטאליענער פארשער, מיט די הילף, פון עגיפטישע פארשער, אויפגעבראכן איין פיראמיד מיט אויפרייס מאטריאל כדי צו קענען באטראכטן די גאנצע זאך פון אינעווייניג. שפעטער אינעם יאר 842' האט דער קעניג פון פרייסן געשיקט א גרופע פארשער צו די פיראמידן און זיי האבן געשריבן א 12 בענדער בוך וועגן זייערע שטודיעס איבער די פיראמידן. די ביכער געפינען זיך היינט אין א מוזעאם אין רוים.
די שטודיעס האבן אנגעהאלטן טיף אריין אינעם 20'טן יאר-הונדערט און זענען איבערגעהאקט געווארן דורכאויס די צווייטע וועלט קריג. נאך די קריג האבן די פראנצויזן דאס ווייטער שטודירט און שפעטער אין די 980' און 990' יארן האבן פארשידענע לענדער אריבערגעשיקט פארשער וועלכע האבן מיט די הילף פון קאמפיוטערס און ראבאטן אויסגעפינען פיל מער אינפארמאציע איבער די פיראמידן. די שטודיעס ווערן נישט אפגעשעטעלט נאך היינט און יעדע שטיק צייט געפינט מען אויס נאך אינפארמאציע וועגן די מיסטעריעזע מאדנע פיראמידן.
אנדערע פיראמידן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויסער די עגיפטישע פיראמידן זענען געבויט געווארן הונדערטער פיראמידן אין מעקסיקא געשאצט אויף בערך צוויי און א האלב טויזנט יאר צוריק. די מעקסיקאנער פיראמידן זענען נישט אזוי גרויס אין קונצליך און עס זענען פאראן זייער אסאך ערליי פארעמען. די מעקסיקאנער פיראמידן זענען גענוצט געווארן פאר עטליכע צוועקן און טיילמאל איז עס אויך נאר געווען פאר די באגרעבעניש פון קעניגן. אבער אין רוב פעלער איז דאס גענוצט געווארן דורך די מיליטער פאר שוץ.
קיין איינע פון די מעקסיקאנער פיראמידן זענען נישט אזוי הויך ווי די אין מצרים אבער איין פיראמיד איז געבויט אויף א יסוד וועלכע איז דריי מאל די גרייס פון די יסוד אויף וועלכע דער גרויסער פיראמיד אין עגיפטן איז געבויט געווארן און איז באקאנט אלס די גרענד פיראמיד. די גרענד פיראמיד איז אבער ניטאמאל האלב אזוי הויך ווי דער גרויסער פיראמיד. אויסערדעם זענען פאראן אסאך מעקסיקאנער פיראמידן אויף וועלכע עס זענען געבויט געווארן פאלאצן און אנדערע זאכן.
די מעקסיקאנער פיראמידן צעשפרייט אין גאנץ דרום אמעריקע און א גרויסע טייל פון זיי שטייען נאך היינט.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
זשאואנא ענזשל
Joanna Angel איז א באקאנטע פיגור אין דער דערוואקסענער מאווי אינדוסטעריע, זי האט ארויסגעגעבן פארנאגראפישע פילמען.
זי איז געבוירן געווארן אין באסטאן מאסאטשוסעטס, ביי א יידישער מאמע און א גוישן טאטע, זי איז אויפגעצויגן געווארן אין א ארטאדאקסישע הויז אין ניו דזשערסי. היינט צו טאג וואוינט זי אין לאס אנדזשעלעס, און זי קומט א סך אין וויליאמסבורג נעבן דער יידישער געגעט אין ניו יארק.
זי איז זייער באוואוסט מיט אירע וועגן ווי אזוי זי רעדט פריי פון אלערליי באהאלטענע עניני צניעות, זי איז איינע פון די אויסגערופענע מאדעלן וואס רעדן דערפון.


text:
גינע-ביסאו
די רעפובליק פון גינע-ביסאַו (פּאָרטוגעזיש: República da Guiné-Bissau רעפּובליקאַ דע גינע-ביסאַו) איז אַ קליין לאַנד אויף דעם אַטלאַנטישן ברעג פון מערב אפריקע. דאס לאנד גרענעצט סענעגאַל אין צפון, גינע צו דרום און מזרח , און דעם אטלאנטישן אקעאן צומערב. די הויפטשטאט איז ביסאַו. גינע-ביסאו באדעקט א שטח פון 36,125 קוואדראט ק"מ.
פיר עטנישע גרופעס וואוינען אין גינע-ביסאו: די באלאנטע, פֿולאני, מאלינקע און מאנדיאקא. בערך 1,600,000 מענשטן וואוינען אין גינע-ביסאו (2010).
גינע-ביסאו איז פריער געווען א פארטוגעזישע קאלאניע.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גינע-ביסאו איז אמאל געווען אינעם גאַבו קעניגרייך, א טייל פון דער מאלי אימפעריע.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גינע-ביסאו ליגט צווישן די 11° און 13° צפון גארטל ליניעס (אויסער א קליינעם שטח דרום פון 11°), און צווישן די 13°- און 17°- מערב מערידיאן ליניעס.
דאס לאנד איז גרויס 36,125 קוואדראט ק"מ, גרעסער פון טייוואן און בעלגיע, און ליגט ביי א נידעריגער הייך, נישט העכער ווי 300 מעטער.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
יאשע בער הלוי סאלאווייטשיק
- דער ארטיקל דיסקוטירט דעם "בית הלוי". אויב איר זוכט אן אנדער באדייטונג, זעט יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק (באדייטן).
הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק (נעזשוויז, ה'תק"ף- ד' אייר ה'תרנ"ב, בריסק)[1] באקאנט ווי רבי יאשע בער, איז געווען דער בריסקער רב און מחבר פונעם ספר "בית הלוי".
אינהאַלט
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יאשע בער איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף אין נעזשוויז (היינט אין מינסקער וואבלאסט, בעלארוס) צו זיין פאטער רבי יצחק זאב א זון פון רבי יוסף, קאוונער רב, וואס איז געווען א איידעם ביי רבי חיים וואלאזשינער.
ער איז געווען דער צווייטער ראש ישיבה אין וואלאזשין אונטער ר' נפתלי צבי יהודה בערלין דער נצי"ב. צוליב א מחלוקה האט ער פארלאזט די ישיבה און געווארן רב אין סלוצק. אין תרל"ט, אנדערט האלב יאר נאך ווען רבי יהושע לייב דיסקין האט פארלאזט בריסק און געפארן קיין ארץ ישראל, איז ר' יאשע בער אויפגענומען געווארן אויף זיין פלאץ אלס רב פון דער שטאט בריסק.
זיין זון איז געווען הרב חיים סאלאווייטשיק וועלכער האט איבערגענומען זיין פלאץ אין בריסק. ער האט אויך איבערגעלאזט א זון הרב משה סאלאווייטשיק.
תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' יאשע בער איז געווען באוואוסט אלץ א חריף. ער האט פארפאסט דאס ספר "בית הלוי" על התורה, שו"ת "בית הלוי", און "יד הלוי".
פטירה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' יאשע בער איז נפטר געווארן ד' אייר תקנ"ב אין בריסק.[2][3][4]
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יאשע בער האט חתונה געהאט דריי מאל. פון זיין ערשטער ווייב איז געבוירן געווארן א טאכטער (נאמען נישט באוואוסט) פון זיין צווייטער ווייב צירל, טאכטער פון ר' יצחק עפרון, א לעכאוויטשער חסיד, זענען געבוירן געווארן:
- הרב אברהם ברוך (תר"י, 1850 - תרע"ג, 1913), איידעם ביים גביר שאול קאצנעלסאן פון סלוצק. ער איז געווען רב אין סמאלענסק. זיין זון רבי ישראל (-תשי"א, 1951) איז געווען זיין ממלא מקום און שפעטער א דיין אין יאהאנעסבורג.
- הרב חיים, בריסקער רב.
- שיינדל (תרי"א, 1851 - תרמ"ב, 1882), ווייב פון הרב אריה קריינס פון סלוצק.
- מעלא, ווייב פון הרב חיים יצחק פאקער פון יאס. (הרב חיים יצחק האט געהאט א שוועסטער די ווייב פון הרב נחום וויידנפעלד, רב פון דאמבראוו.) אן איידעם זייערס איז געווען יהודה אריה בארבאש, אן אייניקל רבי שמריהו נח שניאורסאן, באברויסקער רבי.
- חוואלקא, ווייב פון הרב יהושע חיים שפירא.
זיין דריטע ווייב איז געווען אסתר ביילא רובינליכט, א טאכטער פון ר' משה אליעזר טעמקין פון ווארשע; זייערע קינדער זענען געווען:
- הרב שמחה, רב פון מאהילעוו.
- פעשא רבקה (נפ' י"ח שבט תשל"ג, 1973), ווייב פון הרב שמואל יצחק יפה (נפ' י"ז ניסן תשי"ג), אן אייניקל פונעם "לבוש"רב פון באריסאוו און דערנאך רב אין תל אביב, און מחבר פון ספר "רמת שמואל". איינער פון זייערע איידעמעס איז געווען הרב דניאל מאוושאוויץ.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ רוסישע יידישע ענציקלאפעדיע
- ↑ דער בית הלוי
- ↑ אש.קאם
- ↑ קארלינסקי, הראשון לשושלת בריסק (תשמ"ד) עמ' 421 "נפטר געווארן ד' אייר תרנ"ב פירע פארטאגס"


text:
גארטל הערפעס
גארטל הערפעס (Herpes zoster) איז א קראנקייט פון מענטשן. די סימפטאמען זענען ווייטיק און אן אויסשיט מיט בלאטערן. דער ווירוס וואס שאפט גארטל הערפעס איז דער זעלבער ווירוס וואס שאפט פּאָקן.
אינפארמאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גארטל הערפעס איז א ווירוס קראנקייט געשאפן פונעם וואריצעלא זאסטער ווירוס (VZV), דער זעלבער ווירוס וואס איז גורם פאקן. די סימפטאמען זענען ווייטיק מיט א בלאטערישן אויסשיט לענגאויס די נערוון וואו דער ווירוס געפינט זיך. רוב מענטשן וואס ליידן פון גארטל הערפעס זענען אין די עלטערע יארן. מען קען זיך נישט אנשטעקן מיט גארטל הערפעס; אבער ס'איז מעגלעך זיך אננעמען מיט פאקן אויב מען רירט אן דעם אויסשיט פון א מענטש וואס האט גארטל הערפעס.
קוראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
איינער פון די וועגן צו באהאנדלען גארטל הערפעס איז מיט סטערוידן.


text:
טעריטאריעליזם
טעריטאריעליזם, איז א געדאנק אין קעגנזאץ צו ציוניזם, וואס זען בלויז אין ארץ ישראל, א המשך צום יידישן פאלק, זען זיי אין יעדעס מעגליך ארט, וואס איז גרייט צו געבן א סארט אטאנאמיע פאר יידן, אלס פאסיג פארן פאלק. דאס איז אויך קעגן דעם מיינונג פון שמעון דובנאוו, אז יידן זענען א פאלק אן א לאנד, און דאס עיקר פון דאס יידישע פאלק איז דאס גייסטליך טייל.
דאס ערשטע מאל וואס א מענטש האט פרובירט עס דורכצופירן, איז געווען אנהייב ניינצטען יאר הונדערט, דורך א געוויסער מרדכי עמנואל נח, פון ניו יארק, ער האט געוואלט גרינדן א יידישע אטאנאמיע אויף אן אינדזל, נעבן באפעלא, מיטן נאמען אררט, עס איז גארנישט געווארן דערפון.
בנימין זאב הערצל, האט איינגעשטימט צו דעם בריטישע אנבאט, צו גרינדן א יידיש לאנד אין אוגאנדע. דער ציוניסטישער קאנגרעס, האט אנידערגעשטימט דעם פלאן.
אינערהאלב די אלוועלטלעכע ציוניסטישע באוועגונג, זענען געווען מענטשן מער טעריטאריעליסטן, ווי ציוניסטן. און די האבן זיך נאכן קאנגרעס אפגעטיילט, און געזיכט א פלאץ ווי יידן וועלן זיך קענען באזעצן מיטן אנפירערשאפט פון ישראל זאנגוויל, האבן זיי געגרינדעט יידישע טעריטאיעליסטישע באוועגונג (יט"א).
צווישן די פלעצער וואס זענען גענומען געווארן אין באטראכט, די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, אלאסקע, אויסטראליע, באליוויע, בראזיל, ארגענטינע, קאלאמביע, פאראגוויי, און רודעזיע.
אין אויסטארליע, איז זכריה חנא בערגנער געשיקט געווארן צו באטראכטן דעם באדן, וואס שפעטער איז אנגענומען געווארן אלס פאסיג, נאר צוליב דעם אויסבראך פון די צווייטע וועלט מלחמה איז די פלאן אויסגערינען.


text:
12טן אפריל
דעם 12טן אפריל איז דער 102טער טאג פון יאר (103טער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 263 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1204 - די קרייצציגלער נעמען איין קושטא.
- 1798 - די העלוועטישע רעפובליק (היינט די שווייץ) פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט.
- 1945 - הערי עס טרומאן ווערט איינגעשוואוירן דער 33סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
- 2003 - אונגארן שליסט זיך איין אינעם אייראפעישן פארבאנד.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1945 - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, 32סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1882)
- 1971 - איגאר טאם, רוסישער פיזיקער און מאטעמאטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1895)


text:
יאהאן גוטנבערג
יאהאן גענזפלייש צור לאדין צום גוטנבערג (Johannes Gensfleisch Zur Laden Zum Gutenberg) האט געלעבט בערך פון 1396 ביז 1468 אין דייטשלאנד, ער האט ערפינדן די דרוקעריי.
גוטנבערג איז געבוירן אין דער שטאט מיינץ אין דייטשלאנד און ער האט זיך אויסגעלערנט טערקיש. ווען ער איז געווען אין די אינגערע יארן האט ער געעפנט זיין געהיימניספולע דרוקעריי וואס ער האט בלויז מיטגעטיילט פאר זיינע נאנטער פריינט. אין יאר 1456 האט ער געדרוקט זיין ערשטע ספר דעם "גוטנבערג תנ"ך", וואס ער האט זיך באשעפטיגט דערמיט אין א צייט אפשניט פון דריי יאר.
אינעם אינטערנעט איז פאראן א וועבזייטל אין זיין אנדענק מיטן נאמען "פראיעקט גוטנבערג" וואס אנטהאלט א ריזן אוצר פונעם ענגלישן און אינטערנאציאנאלע קלאסיקע.
וועב לינק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
טולוז
טולוז (פראנצויזיש: Toulouse) איז א שטאט אין דרום-מערב פראנקרייך ביים ברעג פון דער גאַראָן טייך, אויפן האלבן וועג צווישן דעם אטלאנטישן אקעאן און דעם מיטלענדישן ים. מיט א באפעלקערונג פון 1,117,000 איינוואוינערס אין 2007, איז דער טולוזער שטאטישער ראיאן דער פינפטער גרעסטער אין פראנקרייך.
טולוז איז א צענטער פון דער אייראפעישער עראקאסמאס אינדוסטריע, וואו עס זענען הויפטקווארטירט ערבוס, גאלילעא סיסטעם, ספאט סאטעליט סיסטעם און טולוז ספייס צענטער.
טולוז איז די הויפטשטאט פון דעם מידי-פירענעז ראיאן אין פראנקרייך.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מגילת אסתר
מגילת אסתר איז איינע פון די ספרים פון תנ"ך.
די חז"ל האבן מתקן געווען מען זאל ליינען די מגילה בייטאג און ביינאכט פון פורים.
די מצווה איז איינע פון די 7 מצוות וואס חז"ל האבען מתקן געווען,
מגילה נעמט איבער אנדערע מצוות פון די תורה ד.מ. מגילה איז פאר אלעם
צו דעהם קומט צו צו מאכען א סעודה, משלוח מנות, און מתנות לאביונים.
פערזענלעכקייטן אין דער מגילה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חרבונה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חרבונה איז געווען א באדינער ביי אחשוורוש.
זרש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זרש איז געווען די ווייב פון המן הרשע.
בגתן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
בגתן איז געווען א באדינער פון קעניג אחשוורוש.


text:
יידיש
ברוכה הבאה!
דער פאָרטאל איז פאר אלה 60 ארמעכטונג צענטריען פאר יונגע פרויען אין שוועדן. דאָ קענס דו פרעגן פראגע, זיך שטעלן אין קאָנטאקט מיט אן ארמעכטונג צענטער או לייזן איבער אלעס פון מעגערזוכט ביז מאסטורבאטיון אויף Tjejguiden (יוגענדליכע מיידלס אנלייטונג) .
ליידע נישט די גאנצע אינפאָרמאטיון איז איבערזעצט אויף יידיש און מיר קענען נישט צוזאָגן אז ווער אין דעם ארמעכטונג צענטער מיט וועלכן דו שטעלסט זיך אין קאָנטאקט קען רעדן יידיש. טראָץ דעפ ביסט דו ווארעם איינגעלאדנט זיך צו שטעלן אין קאָנטאקט מיט אן ארמעכטונג צענטער פאר יונגע פרויען ווו מיר קענען אנבאָטן אזוי פיל אונטערשטיצונג ווי מעגליך.
וואָס איז אן ארמעכטונג צענטער פאר יונגע פרויען?
אן ארמעכטונג צענטער פאר יונגע פרויען איז א פאריין וועלכענס ציל איז צו בעקרעפטיקן יונגע פרוייען. פרויען ארבייטן אין די ארמעכטונג צענטריען אומזיסט און איינבאָטן שטיצונג איבער אונטערהאלטונג, אלעקטראָנישע פאָסט און טעלעפאָנישע געשפרעכע. די ארמעכטונג צענטריען פאר יונגע פרויען זענען אופטעס קליין אין ראום פאר א רעכנער, א טעלעפאָן און מעגליך א סאָפה און אייניקע לעהענשטיל.
אייניקע פון די ארמעכטונג צענטריען פאר יונגע פרויען אורגאניזירן אויך זומער לאגערן, דיסקוטיון גרופע און וואָרקשאָפס אין שולע .
יעדע וועלכע אידענטיפיצירט זיך אלס א יונגע פרוי קען זיך ווענדן צו די ארמעכטונג צענטריען פאר יונגע פרוייען מיט געדאנקע אידע – גרויס אודער קליין. אלע זענען באגרעניצט מיט פראָפעסיונעלן געהיים האלטונג, און דו בלייבס פולשטענדיק אנאָנים.
פילע יונגע פרויען וועלכע שטעלן זיך אין קאָנטאקט מיט די ארמעכטונג צענטריען פילן זיך טרויעריק אויף געוויסע ארט. אנדערע דארפן מעגליך זיך מיט וועמען צו אונטערהאלטן איבער זייער טאָג אין שולה, אודער זיי זענעו נייהגעריק איבר אטוואס וו אָס האָט צו טון מיט סעקס אודער מיט זייער קערפער..
די פון אונז וועלכע ארבייטן אין די ארמעכטונג צענטריען זענען נישט אקספערטע אודער פראָפעסיונעליה ראטגעבער, אובער מיר צוהערן און דיך ארמוטיגן אזוי מווייט ווי אס אי אונז מעגליך. מיר קענען דיר אויך געבן אייניקע אידעיען איבער אנדערע גוטע ארטער צו וועלכע דו קענסט זיך ווענדן – אודער דיך באגלייטן אויב דו ווילסט איינמעלדן א פאָליציי בעריכט.
וואָס איז דער בלאט?
דער בלאט איז ארשטנס ריכטען אויף יעדע וועלכע אידענטיפיצירט זיך אלס א יונגע פרוי און געפינט זיך צווישן 12 און 20 יאָר אלטער. אס איז אויך בעשטימט פאר קרובים פון א יונגע פרוי אודער יעדער וועלכער איז נויגעהריק איביר דעם ארמעכטונג צענטער פאר יונגע פרויען באוועגונג.
Tjejjouren איז איינעם פון די אויסוועגן צו ארייכן אלע יונגע פרויען וועלכע דארפן אן ארמעכטונג צענטער פאר יונגע פרויען. ד אָס גילט אויך פאר יונגע פרויען וועלכה לעבן אין א געמיינדע וועלכע האָט נאָך נישט אן ארמעכטונג צענטער. מיר ווייסן אז דער בלאט איז נויטיג אויפן גרונד פון די סטאטיסטיקען וועלכע צייגן אויף א גויסן אנטייל יונגע פרויען וועלכע געפינען זיך אין א שווערן צושטאנד.
צו ווילסט דו נעמען אנטייל ?
אס איז אופט איינפאכער אויסדרוקן געפילע, פרעגן פראגע און צו טיילן געדאנקעאין דיינע אייגענע שפראך. דאפאר, מיר דארפן מער פרויען צו ארסייטן אין אונזערעארמעכטונג צענטריען וועלכע ריידן יידיש. שטעל זיך אין קאָנטאקט מיט דען נעם נכסטן ארמעכטונג צענטער פאר יונגע פרויען כדי צו נעמען אנטייל.


text:
1900
1900 איז דאס 100טע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. דעם 1טן יאנואר 1900 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג. לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר איז דאס א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג, אבער לויטן יוליאנישן קאלענדאר איז דאס אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג, און אנהייבנדיק פון דעם 1 מערץ 1900 פֿעדערט דער גרעגאריאנישער קאַלענדאַר דעם יוליאנישן מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן פעברואר - געגרינדעט געווארן די לייבאר פארטיי אין בריטאניע
- 14טן מיי - די צווייטע אלימפיאדע ווערט געעפנט אין פאריז
- 5טן יוני - בויער מלחמה: די בריטישע נעמען איין פרעטאריע
- 14טן יוני - די פאראייניגטע שטאטן אנעקסיר האוואי
- 9טן יולי - די מלכה וויקטאריע איז מסכים צום געזעץ וואס שאפט דאס לאנד אויסטראליע און פאראייניגט די פארשידענע זידלונגען אין איין פעדעראלער רעגירונג
- 19טן יולי - געווידמעט די ערשטע מעטרא ליניע אין פאריז
- 8טן אויגוסט - דויד הילבערט שטעלט פאר זיינע 23 פראבלעמען ביים אינטערנאציאנאלן מאטעמאטיק קאנגרעס
- 14טן אויגוסט - ביידזשינג איינגענומען דורך די געמיינזאמע קראפטן פון אייראפע, יאפאן און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אין אן אנשטרענג צו ענדיקן די באקסער אויפשטאנד אין כינע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - טשיאונע סוגיהארא, יאפאנישער קאנסול און א חסיד אומות העולם (געשט' 1986)
- 25סטן אפריל - וואלפגאנג פאולי, עסטרייכער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1958)
- 28סטן אפריל - יאן אורט, האלענדישער אסטראנאם (געש' 1992)
- 17טן מיי - איאטאלא כומעיני, איראנישע שיאיטישער פירער (געש' 1989)
- 5טן יוני - דעניס גאבאר, יידישער-אונגארישע פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (נפ' 1979)
- 25סטן נאוועמבער - רודאלף פראנץ העס, קאמאנדיר פון אוישוויץ קאצעט (געש' 1947)
- איציק פעפער, יידיש-שפראך שרייבער און דיכטער (נפ' 1952)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן יולי - אומבערטא דער ערשטער, מלך פון איטאליע (געב' 1844)
- 25סטן אויגוסט - פרידריך ניצשע, דייטשער פילאסאף און פילאלאג (געב' 1844)