text:
1948
1948 איז דאס 48סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1948 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן מיי - דוד בן גוריון פראקלאמירט דאס אויפשטעלן פון מדינת ישראל.
- 28סטן מיי - אומאפהענגיקייט מלחמה: די איינוואוינער פונעם יידישן פערטל אין ירושלים קאפיטולירן צו דער יארדאנישער ארמיי
- 29סטן מיי - אומאפהענגיקייט מלחמה: די עגיפטישע ארמיי ווערט אפגעהאלטן ביי עד הלום בריק
- 7טן יוני - עדווארד בענעש זאגט זיך אפ פון זיין פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי איידער צו חתמ'ענען א געזעץ וואס קערט איבער דאס לאנד צו קאמוניזם.
- 22סטן יוני - די שיף אלטאלענא פארזונקען קעגן דעם תל אביב בארטן
- 17טן יולי - מדינת ישראל פראקלאמירט מערב ירושלים א טייל פון זיין שטח
- 29סטן יולי - די 14טן אלימפיאדע געעפנט אין לאנדאן
- די װעלט געזונט ארגאניזאציע איז געגרינדעט
- רבי ישראל אלטער ווערט גערער רבי
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 31סטן מערץ - על גאר, אמעריקאנער פאליטיקער, דער 45סטער וויצע-פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן
- 7טן אויגוסט - דן חלוץ, דער 18טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל
- 2טן סעפטעמבער - יעקב ליצמאן, כנסת דעפוטאט, פארזיצער פון דער יהדות התורה פארטיי אינעם כנסת
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 3טן סעפטעמבער - עדווארד בענעש, געוועזענער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי


c: text/html

text:
דורך שבת אחים » פרייטאג יאנואר 06, 2017 3:16 am
כמעט יעדע זאך ביי אונז אחב"י איז דאך דא א מחלוקות הפוסקים. זאגטס מיר צוויי זאכן אין אידישקייט וואס יעדער האלט ממש די זעלבע? יעדער האלט אז יוכ"פ דארף מען פאסטן, און יעדער האלט אז מ'דארף האלטן שבת, אבער ווען די זמן פון שבת איז, און ווען ס'ענדיגט זיך האט יעדער א צווייטער זמן און א צווייטער דעה, יעדער האט טויזענט און איין תירוצים פארוואס פונקט זייער שיטה איז די גערעכטע און אמתע תורה מסיני.כלל גדול בתורה, דארט ווי עס איז דא צוויי אידן וועט אייביג זיין לכה"פ דריי דיעות. מיין קשיא איז אבער עפעס אנדערש, אויב נעמען מיר אן אז דברה תורה כלשון בני אדם, פארוואס איז דא אזויפיל מאן דאמרים און שיטות? פארוואס רעדט מען נישט קלאר כלשון בני אדם? נעה, מיין קשיא איז עפעס אנדערש, אויב דער 'באר מים חיים' איז טאקע געווארן העכער מיט א קאפ אין שבת קודש, ביי ווועלכע זמן איז ער געוואקסן מיט א קאפ? ווען האט זיך די וואקסן פראסעס אנגעפאנגן ביי די ערשטע פייף אדער די צווייטע פייף? אדער אפשר גאר ביי די ערשטע פייף האט ער אנגעפאנגן צו וואקסן און ביים צווייטן פייף איז עס שוין געוועהן רעדי מיט א קאפ העכער? בקיצור כבין נייגעריג ביי ווועלכע זמן דער באר מים חיים איז געווארן העכער מיט א קאפ, לויט דעם קען מען וויסן וועלכע זמן איז די ריכטיגע דבר ה', לכאורה ביי רבינו תמ'ס זמן, סמוז זיין אזוי ווייל די רבי זי"ע פלעגט דאך אזוי ביטערלעך וויינען ביי שלש סעודות נאכדערצו ווען ס'פלעגט געפאלן אין א איבער-יאר, בקיצור, גלייך נאך הבדלה איז ער געווארן מיט א קאפ קורצער? אדער הערשט אינמיטן סעודת מלוה מלכא האט ער זיך דערזעהן אז ער איז מיט א קאפ נידריגער?.
סאיז מיר איינגעפאלן די מקור פון די ווייסע/שווארצע שיך און זאקן, זייער פשוט, דער באר מים חיים איז דאך געוואקסן מיט א קאפ העכער אין שבת און די ערשטע וואך וואס סאיז געשעהן האט מען דאך נישט געקענט גיין בעצם שבת קויפן נייע קליידער פארן רבין, אבער די רבי האט דאך געהאט גאר קורצע הויזן צוליב וואס ער איז פלוצלינג געוואקסן מיט א קאפ, איז איין חסיד שוטה איינגעפאלן א עצה (און וועגן דעם פאטץ ליידן מיר נאך עד היום הזה) ער האט געברענגט פארן רבין לאנגע זאקן און שלום על ישראל, און היות די חסידים מאכן דאך אלע נאך וואס דער רבי טוט, האבן אלע חסידים זיך אנגערוקט נעקסטע שבת מיט לאנגע זאקן פון כוהנך ביז טיעף אינמיטן די פרעסטיגע קאנאדא. לויט די מעשה וועט מען מוזן איינזעצן אז די גערער רבי איז נאר געווארן העכער אין שבת מיט צוויי אינטשעס און נישט קיין גאנצע קאפ, מ'קען קלאר מעסטען אז זייערע זאקן איז נישט מעהר ווי צוויי אינטשעס. מיין אנדערע שאלה איז ווי קען זיין אז דער באר מים חיים האט געהאט א זוהן וואס האט גערייכערט אין שבת בשעת ער האט געזעהן קלאר אז אין די וואכן איז זיין טאטע נאר פינף פיס הויך און יעדער שבת ווערט ער פלוצלינג העכער מיט א קאפ ווי א דשארארף ? ער זעהט דאך קליפ און קלאר אז זיין טאטע ווערט העכער?. נא, וואס איז טאקע די תירוץז? כמיין מ'וועט מוזן אריינמישן די עסקנים דא, אפשר די רויטע רבי מיט זיין פעפער אין טאכעס ווייסט די ענטפער, מ'דארף אים ארויסשלעפען פונעם בית-משוגעים און האבן מיט אים א ערנסטע שמועס.
נו נו מיין טאג איז נאנט, שוין צופיל שטותים גערעדט, באלד באקום איך דא א eviction notice פון די הויכע קאווע-שטיבל פיפאל.
They want to put street criminals in jail to make life safer for the business criminals! ... Yeah, they're against street crime, providing that street isn't Wall Street
George Carlin

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
דאנאלד טראמפ
דאָנאַלד דזשאָן טראַמפּ (ענגליש: Donald John Trump, געבוירן 14טן יוני 1946) איז אן אמעריקאנער ביזנעסמאן, מידיע פערזענליכקייט, פאליטיקאנט, און איז דער 45טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן. ער איז געווען דער פארזיצער פון דער טראַמפּ ארגאניזאציע און דער אייגנטומער פון פילע 'טראַמפּ' ביזנעסער און דעוועלאפמענטס.
דאָנאַלד טראַמפּ'ס טאכטער איוואנקא האט זיך מגייר געווען לויט דער הלכה. זי האט געהייראט א ייד.
אינהאַלט
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווערק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טראַמפּ איז דער ארויסגעבער פון עטליכע שטארק פאפולערע ביכער. צווישן זיי דער גאר אויפגעכאפטע בוך 'דער קונץ פונעם געשעפט' (The Art of The Deal), וואס רעדט איבער וויאזוי צו פירן און שליסן געשעפטליכע פארהאנדלונגען.
אויך האט ער א יאר פאר די סעפטעמבער 11 אטאקע אויף די צווילונג וואלקן קראצערס אין מאנהעטן ארויסגעגעבן די בוך 'די אמעריקע וואס מיר פארדינען זיך' (The America We Deserve), אין וועלכע ער זאגט פאר אז טעראריסטן זענען נישט ווייט פון צו נוצן עראפלאנען אויסצופירן א שרעקליכע טעראריסטישע אטאקע אויפן אמעריקאנעם באדן. אין זיין בוך קריטיקירט ער די צוגאנג פונעם דעמאלטס'דיגן רעגירונג, וואס ברענגט נישט קיין גוטע קאנסעקווענצן.
פרעזידענט קאנדידאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאָנאַלד טראַמפּ האט גענומען ערנסט אין באטראכט צו לויפן פאר פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן אין יאר 2012. ביים ענדע האט ער באשלאסן דעמאלט נישט צו לויפן. אנשטאט האט ער אויסגעווארט ביז די וואלן אין 2016.
פריימערי וואלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יולי 2015 האט ער געמאלדן אז ער לויפט צו זיין דער פרעזידענט קאנדידאט פון דער רעפובליקאנער פארטיי פאר די וואלן אין 2016. זינט דאן איז ער געווען אין צענטער פונעם פארמעסט, זייענדיג פאראויס אין רוב נאציאנאלע אנקעטעס. ער האט זיך פארמאסן אנטקעגן זעכצן אנדערע מאכטפולע קאנדידאטן, אריינגערעכנט בען קארסאן און גאווערנארס ווי זשעב בוש דער גאווערנאר פון פלארידע, קריס קריסטי דער גאווערנאר פון ניו זשערסי און דזשאן קעסיג דער גאווערנאר פון אהייא, און סענאטארן ווי טעד קרוז פון טעקסאס און מארקא רוביא פון פלארידע. אבער רוב פון זיי האבן זיך ארויסגעצויגן שוין אין די ערשטע פאזעס פונעם פארמעסט איינזעענדיג אז זיי האבן נישט קיין אויסזיכטן, מיטן אויסנאם פון געציילטע קאנדיטאטן ווי טעד קרוז, וועלכער האט געוואונען די וואלן אין א רייע שטאטן און איז געבליבן אינעם פארמעסט ביז כמעט צום סוף ווען עס איז קלאר געווארן אז טראַמפּ האט געוואונען די מערהייט פון די דעלעגאטן.
טראַמפּ האט גענאסן פון גאר אסאך קעגנערשאפט פון פאליטיקאנטן אינערהאלב די רעפובליקאנע פארטיי, זייענדיג א דרויסנדיגער מיט א לויזע און טשעפעדיגע צונג און א אפענע קריטיקירער פון פאליטישע פערזענליכקייטן. אבער נאכן אפהאלטן די פריימערי וואלן אין רוב שטאטן, אין א שווערע און היסטאריש שטורמישע פארמעסט, איז דער ביליאנער דאָנאַלד טראַמפּ דערקלערט געווארן דער פאקטישער געוואונער און איז באשטימט געווארן אלס דער רעפובליקאנער קאנדידאט פאר די פרעזידענטליכע וואלן אין 2016.
ביי זיין קאמפיין האט טראַמפּ אויסגעגעבן דאס ווייניגסטע געלט פון אלע קאנדיטאטן, און דאך האט ער געבראכן די רעקארד באקומענדיג די מערסטע צאל שטימען פון סיי וועלכע רעפובליקאנער פריימערי פארמעסט אין היסטאריע.
אלגעמיינע וואלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דורכאויס די טעג איידער די 2016 אלעגמיינע וואלן זענען פארגעקומען, האבן אלע מעדיע נעצן, אנקעטע נעמער און סטאטיסטיקער פארגעשאצט א קלארע געווינס פאר זיין דעמאקראטישע קעגנער הילערי קלינטאן. ווען עס אבער געקומען די נאכט פון די וואלן (דינסטאג לך תשע"ז) האט זיך ארויסגעשטעלט אז טראַמפּ האט געווינען אלע סווינג שטאטן און דערמיט געווינען דאס פרעזידענט בענקל אלס טאטאלע סורפרייז. קלינטאן האט למעשה געווינען די פאפולערע שטימען דורכאויס אמעריקע מיט א מערהייט פון 2 מיליאן שטימען, אבער טראַמפּ איז אריינגעקומען שטערקער אין די עלעקטארן-קאלעדזש.


text:
BP
BP איז די דריטשע גרעסטע קארפאראציע אין דער וועלט אין דעם געביט פון נאפט, גאז און פעטראכעמיע. ביז 2000 האט די פירמע געהייסטן British Petroleum (בריטישער נאפט). די פירמע איז הויפטקווארטירט אין לאנדאן, ענגלאנד. אירע אקציעס ווערן געהאנדלט אין די בערזעס פון לאנדאן, ניו יארק און טאקיא.
BP איז א צוזאמען געשלאסענע גאז פראדוקציע קאמפאני, וואס האט אינקארפארירט אין זיך דער צווייט גרעסטער וועלטס גאז אימפעריע עמאקא (Amoco)
אום מאי 2010 האט די פירמע באקומען גרויס נעגאטיווע דעקונג, צוליב אן אויל-אויסגוס וואס האט פאסירט אויף איינע פון די פירמע'ס פלאטפארמע'ס נעבן די לואיזיאנא'ר ברעג'ן, אבער ווי זאגט די וועלט נעגאטיווע פובליסטי איז אויך פובליסיטי, און עס האט זיך נישט אנגעזעהן אז זיי זאלן האבן עפעס שאדן דערפון אין דעם מארקעט.


text:
די Larne - Fleetwood פּראָם מאַרשרוט סערוויסט דורך סטענאַלינע Ferries אויפֿגעהערט אָפּעראַציע אויף קסנומקס דעצעמבער קסנומקס. אָבער, עס זענען פיר אנדערע רוץ פאַראַנען פֿאַר איר צו קלייַבן פון און אינפֿאָרמאַציע קענען ווערן געזען ונטער:
• Belfast - סטראַנראַער
• דובלין - Holyhead
• Dún Laoghaire - Holyhead
• Rosslare - פישגואַרד
אויב איר האָבן קיין קוויריז טאָן ניט קווענקלען צו רוף אונז.
Fleetwood טוריזם
באַזוכן Fleetwood און איר וועט פילן ווי איר 'ווע אנגעקומען אין אַ אמת וויקטאָריאַן אוצר. זייַן טראדיציאנעלן כיין וועט וואַשן איבער איר ווי איר אָפּרוען אין די גרינג-פּייסט וועג פון לעבן. עס ס קיין קאַמיש, אַזוי נעמען די צייַט צו אַנטדעקן דעם פאַרשלאָפן סיסייד יידלשטיין. קאָפּ צו די Waterfront ווו עס ס שעפע צו זען. א אָנקוקן אויס איבער די וואַסער וועט זיין אַ פאַקטיש מייַכל ווי איר זען Morecambe Bay אין די דיסטאַנסע - אויב איר קענען, פּרובירן און מאַכן עס פֿאַר ונטערגאַנג, נאָר סטאַנינג.
צוזאמען די Waterfront, איר וועט אַנטדעקן דעם מייַעסטעטיש מאַרינע האַלל שטעלן אַמאַנגסט זייַן זייער אייגן שיין סקאַלפּטשערד גאַרדענס. דאס באַוווסט, קונסט-דעקאָ בנין האט שוין פֿאַרוויילערישע וויזאַטערז צו די שטאָט פֿאַר דעקאַדעס, אַזוי בוך דיין סיץ פֿאַר איינער פון די פילע ווייזט און קאַנסערץ געהאלטן דאָ איבער די יאָר.
פאַנטאַזיע אַ אָרט פון שאַפּינג אויף דיין וויזיט? Freeport Fleetwood אָוטלעט ווילידזש איז אַ שאָפּאַהאָליק ס חלום און גאנץ צו קלייַבן אַרויף אַ מעציע. דעמאָלט דאָרט ס Fleetwood מאַרק, אַ בעקאַבאָלעדיק יידלשטיין מיט הונדערטער פון סטאָלז פּאַקט פול פון אוצרות, און אַ גרויס אָרט צו באַקומען טשאַטינג מיט די לאָוקאַלז. צום סוף, נעמען אַ מיאַנדער אַראָפּ האר סטריט פֿאַר עטלעכע פון די שטאָט 'ס מער ספּעציאַליטעט שאַפּס.
Fleetwood פּיר, אויך באקאנט ווי די וויקטאָריאַ פּיר, איז געווען אַ שטריך פון די שטאָט פון זייַן קאַנסטראַקשאַן אין קסנומקס ביז עס איז חרובֿ דורך פייַער אין סעפּטעמבער קסנומקס. געבויט אין די סוף פון די 'גאָלדען עלטער' פון דאָק בנין, עס איז געווען די לעצטע פאַרגעניגן דאָק צו ווערן געבויט אין די פֿאַראייניקטע מלכות, אנדערע ווי אַ קסנומקס דאָק געבויט אין האַנדלען, קענט צו פאַרבייַטן אַ סטרוקטור דאַמידזשד אין וועלט מלחמה וו. אין קסנומקס פֿיס (קסנומקס ב) אין לענג, עס איז געווען איינער פון די שאָרטיסט פּיערס אין די מדינה. אין פאַרשידן מאל, עס איז געווען אַ פאַרווייַלונג קאָמפּלעקס, באַר און טאַנצן זאַל. אין קסנומקס די דאָק איז געווען באַדלי דאַמידזשד אין אַ פייַער וואָס אנגעהויבן אין די סינעמאַ, און עס האט נישט ריאָופּאַן ביז קסנומקס. די דאָק איז פֿאַרמאַכט ווידער אין קסנומקס, און פּלאַנז זענען ציען אַרויף צו בייַטן די סטרוקטור אין אַ וווינונג קאָמפּליצירט. אָבער, די דאָק איז ווידער שווער דאַמידזשד דורך פייַער אין די פרי שעה פון קסנומקס סעפטעמבער קסנומקס. אויף סעפּטעמבער קסנומקס, קסנומקס, Wyre בארא קאָונסיל מודיע אַז די דאָק וואָלט זייַן גאָר דימאַלישט, און צוויי וואָכן שפּעטער באשטעטיקט אַז די דאָק וואָלט ניט זיין ריבילט.
Fleetwood מאַרקעט האט שוין אין אָפּעראַציע זינט קסנומקספלעעטוואָאָד האט צוויי באַוווסט לאַכאָדימ לאָוקיישאַנז. Freeport Fleetwood, Opened אין קסנומקס און געהייסן נאָך די אמעריקאנער שטאָט פון Freeport, מעין, איז אַ Waterfront ווענטיל שאַפּינג דאָרף, אויף די פּלאַץ פון די ערשטע Wyre דאַק, מיט קסנומקס שאַפּס אין אַ מאַרינאַ באַשטעטיקן. Freeport איז שייַעך-בראַנדיד און שייַעך-לאָנטשט אין קסנומקס בייַ אַ פּרייַז פון £ קסנומקסם. [קסנומקס] Fleetwood מאַרקעט אויף וויקטאָריאַ סטריט איז איינער פון די גרעסטן באדעקט מאַרקעץ אין די צפֿון מערב, מיט איבער קסנומקס סטאָלז. עס איז געווען ערשטער Opened אין קסנומקס, כאָטש די פאָרשטעלן שטיין בנין דאַטעס פון קסנומקס. [קסנומקס]
Fleetwood מוזיי, אַמאָל די מינהגים הויז (קסנומקס), די אָולדאַסט בנין אין דער טאָוונפלעעטוואָאָד מוזיי שטייט אויף מלכּה ס טעראַסע. דער בנין, דיזיינד דורך דעסימוס בערטאַן, איז געווען געענדיקט אין קסנומקס און איז די אָולדאַסט סערווייווינג בנין אין Fleetwood. עס איז געווען ערידזשנאַלי די מינהגים הויז, און פֿון קסנומקס צו קסנומקס עס געדינט ווי Fleetwood טאַון האַלל, ביז היגע רעגירונג טעטיקייט איז געווען באווויגן צו פּאָולטאָן. עס איז געווען דעזיגנייטיד ווי די שטאָט 'ס מוזיי אין קסנומקס. דער מוזיי דערציילט די געשיכטע פון די פישערייַ אינדוסטריע אין דער שטאָט. אין יאנואר קסנומקס, די מוזיי איז געווען טרעטאַנד מיט קלאָוזשער דורך אָונערז Lancashire קאָונטי קאָונסיל (LCC) .האָוועווער, וואַלאַנטירז געהאָלפֿן שייַעך-קאַטער די מוזיי אין אפריל קסנומקס, באַשטעטיקן אַרויף די Fleetwood מוזיי צוטרוי צו לויפן דער מוזיי אין שוטפעס מיט LCC פֿאַר צוועלף חדשים מיט די כוונה פון די צוטרוי יווענטשאַוואַלי פליסנדיק דער מוזיי זיך. דער מוזיי אויך אַפּערייץ די דזשאַסינטאַ, די שטאָט 'ס "יערושע טראַוולער", סטיישאַנד אין די Wyre דאַק מאַרינאַ און עפענען פֿאַר ציבור וויוינג איבער די יאָר. געבויט אין קסנומקס, עס איז געווען באווויגן צו כאַל אין קסנומקס, איידער ווייל כאַנדיד איבער צו די דזשאַסינטאַ טשאַריטאַבלע צוטרוי אין קסנומקס ווען רעסטעריישאַן אַרבעט אנגעהויבן אויף די טראַוולער.


text:
חברה הצלה
חברה הצלה איז אזא ערשטע הילף ארגאניזאציע וואס פּריוואַטע יונגעלײַט לויפן צו ראטעווען מענטשן וואס דארפן אנקומען אין שפּיטאָל צו דאקטוירים. עס איז געגרינדעט געווארן דורך הערשל וועבער פון וויליאמסבורג, נאך דעם וואס די אלגעמיינע שטאטישער אַמבולאַנס קאמפאני פלעגט זיך פארזוימן.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הערשל וועבער פארציילט, אז אין די ענדע 1960ער יארן, זייענדיג א יונגערמאן, גייענדיג אויף ראס סטריט אין וויליאמסבורג און פאר זיינע אויגן פאלט א מיטליעריגער איד אראפ און חלש'ט זאפארט אוועק.
"איך בין געווארן פאלרוירן. דער איד האט מיר דא אוועק'געחלש'ט פאר מיר. ממש אויף מיינע פיס. וואס טוט מען איצט. וויאזוי ראטעוועט מען דעם איד. וועמען רופט מען?"
עס נעמט נישט לאנג, דערציילט מיסטער וועבער, נישט מער ווי א "צען מינוט..." און די שטאטישע EMS איז אנגעקומען און האבן פראבירט צו העלפן דעם איד. איבריג צו זאגן אז דאס ווארטן צען מינוט האט ליידער דעם איד געקאסט זיין לעבן.", פארענדיגט הערשל וועבער מיט ווייטאג.
איך האב זיך נישט פארזוימט. די געשיכטע און די דראמא איז מיר נישט ארויס פון קאפ, זאגט וועבער. איך האב געשפירט אז איך מוז עפעס טאן אז אזוינס זאל זיך נישט איבערשפילן. איך האב זיך אנגעהויבן נאכפרעגן וואס מ'קען טאן אין א צייט ווען א מענטש פאלט אוועק. אין בין דעמאלטס געוואויר געווארן פון אזא מין זאך וואס הייסט "אקסיגען" טאנק, און דורך דעם קען דער פאר'חלש'ט אטעמען און נאך קליינע קרישקעלעך וואס איז היינט די אלף בית פון ערשטער הילף.
נאך א קורצע וויילע האב איך געשאפט די ארגאניזאציע וואס הייסט הצלה. מ'האט גערופן מיין טעלעפאן נומער אין שטוב, און מ'האט מיר געלאזט וויסן אז א איד איז אין א צרה, און מ'דארף אים ראטעווען און זאפארט אריינפירן אין שפיטאל.
היינט צוטאגס איז דאס שוין דא אין יעדע אידישער געגענט ווי עס וואוינען אידן איבער דער גאנצער וועלט: לאנדאן, אנטווערפן, בארא פארק, ירושלים, בני ברק און כמעט גאנץ ארץ ישראל, איסט סייד, קראון הייטס, פלעטבוש, מאנרוי, מאנסי, נייטרא, מאונטענס, אויסטראליע, מאנטריאל, טאראנטא, קווינס, פאסייק, און גייטסעד.
אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס וואס זענען טעטיג מיט חסד צווישן די היינטיגע אידנטום איבער דער גארער וועלט.
אבני חסד • אגודת ישראל • בוני עולם • ביקור חולים ד'סאטמאר • ביקור חולים דראקלענד קאונטי • דור ישרים • דזשױנט • המספיק • וועד הרבנים • חברה הצלה • חוש • חברים • חסד (ארגאניזאציע) • חברה שומרים • יד שרה • כל ישראל חברים • משמחי לב • עי-טיים • עזר לחתנים • עזר לתלמיד • עזר למזון • פֿוטסטעפס • פחת תקווה • קופת העיר • קרן עזר • קרן חתנים • רב טוב • רפואה וישועה • שערי חמלה • תומכי שבת •


text:
יעקב לארבערבוים
הרב יעקב לארבערבוים זצ"ל (ה'תק"ל - ו' שבט ה'תקצ"ב) איז געווען שטאטס רב אין ליסא, קאליש און סטרי, און איז באקאנט אויף די נעמען פון זיינע ספרים דער חוות דעת אדער דער נתיבות.
אינהאַלט
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי יעקב איז געבוירן אין יאר ה'תק"ל צו זיין פאטער רבי יעקב משה, רב אין זבאראוו, א זון פון רבי נתן בראדער, א זון פונעם חכם צבי. רבי יעקב איז געבוירן נאך זיין פאטער'ס פטירה.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי יעקב האט געלערנט ביי זיין פעטער רבי יוסף תאומים, רב אין בורשטיין, נאכהער אין טיסמעניץ ביי רבי משולם איגרא.
נאך זיין חתונה האט רבי יעקב אינוועסטירט זיין געלט מיט א שותף רבי אברהם זיידנפעלד, אין א בראנפן ברענעריי, נאך וואס דער שותף האט באנקראטירט האט רבי יעקב נישט מער געהאט קיין ברירה, און אנגענומען צו זיין א רב, ערשטענס אין מאנאסטריטש און פון דארט איז ער אריבער קיין קאלוש, גאליציע, אומגעפער אין יאר ה'תק"ן. אין יאר ה'תקס"ט איז רבי יעקב אויפגענומען געוווארן רב אין ליסא, פוילן. אין יאר ה'תקפ"א איז רבי יעקב צוריק געפארן אין גאליציע, דארט איז ער אויפגענומען אלס רב אין סטרי.
הסתלקות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי יעקב איז נפטר געווארן אין סטרי כ"ה אייר ה'תקצ"ב.
זיין פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי יעקב האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון דעם גביר רבי נפתלי הירצל פון די אנגעזענע יידן פון סטאניסלאוו. בזיווג שני האט רבי יעקב געהייראט מרת שיינדיל א טאכטער פון רבי יאקיל אשכנזי פון רימאנאוו.
זיינע קינדער:
- הרב נתן נטע לארבערבוים.
- הרב מרדכי אריה יהודה לייב, פון צפת.
- מרת חיה, די ווייב פון איר שוועסטער-קינד רבי צבי הירש תאומים פון קאלוש
- הרב אפרים תאומים, אב"ד קריסניפאליע
- מרת בריינדל
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- חוות דעת - אויף שולחן ערוך יורה דעה (תקנ"ט)
- מעשה ניסים - אויף הגדה של פסח (תקס"א)
- מקור חיים - אויף שולחן ערוך אורח חיים (תקס"ז)
- נתיבות המשפט - אויף שולחן ערוך חושן משפט (תקס"ט)
- תורת גיטין - אויף מסכת גיטין און הלכות גיטין
- בית יעקב - אויף מסכת כתובות און הלכות כתובות
- דרך החיים - סידור תפלה
- קהלת יעקב - אבן העזר
- נחלת יעקב - אגדות הש"ס
- אמת ליעקב - אגדות הש"ס
- תעלומות חכמה - אויף מגילת קהלת (תקס"ד)
- צוואת הגאונים
- תיקון עירובין


text:
רפאל פינקל
ד"ר רפאל פֿינקל איז א קאָמפּיוטער-װיסנשאַפֿט פראפעסער אין די אוניווערסיטעט פון קענטאקי, ער איז וועלט באוואוסט פון זיין יידיש קלאוויאטור.
ייִדיש-שפראך קלאַװיאַטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ייִדיש-שפראך קלאַװיאַטור נוצט די ייוו"א אויסלייג אותיות און נישט סתם די לשון קודשדיגע אותיות, עס איז אויסגעשטעטלט אז מ'קען אריינקלאפן די לאטייןישע שריפֿטן אויף אן ענגלישער קאמפיוטער קלאַװיאַטור און עס װערט איבערגעזעצט אויף ייִדישע שריפֿטן אויפן עקראַן אדער אַפּליקאַציע. עס האט אויך אַן אױסלײג-הגהה (Spell Check) צו פארעכטן אױטאָמאַטיש די גראמאטיק און אויסלייג פון אייערע גרייזיקע ווערטער לויט די ייוו"א כללים פון יידיש. דאס הייסט די יידישע שרייב-מאשינקע.
װעבגעשטעלטע ייִדישע װערטערבוך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער האט אויך ארויפגעלייגט אוריאל וויינרייכנס ווערטערבוך װעבגעשטעלט (אָנלײַן) פארן פובליק, און גיט דאָרטן גאַסט א פּאָר בלאָגן פֿון ייִדישיסטן, מיט נאך נוצליכע לינקען פאר יידישע תלמידים.
װעבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- רעדט מיט מיר יידיש רפאלס װעבזײַט.
- יידיש ווערטערבוך אויפֿן וועב


text:
סקעלעט
א סקעלעט איז דער הארטער סטרוקטור פון א לעבעדיקן באשעפעניש וואס שטיצט זיין קערפער.
אין מענטשן, זויגערס, פויגלען, רעפטיליעס און פיש איז דער סקעלעט אונטער דער הויט, און צוזאמענגעשטעלט פון ביינער. דער סקעלעט שטיצט די הויט, מוסקלען און געוועבפון דרויסן, און שיצט די מח, הארץ, לונגען און אנדערע אינערלעכע ארגאנען פון דעם קערפער.
אין אן ארטראפאד—למשל אינסעקטן, שפינען, סקארפיאנען, ראקן און לאבסטערס—איז דער סקעלעט אינדרויסן פונעם קערפער.
מענטשלעכער סקעלעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער סקעלעט פון א מענטש איז צוזאמענגעשטעלט פון דעם קאפ, שדרה, ברוסטקאסטן, בויך, די ארעמס און הענט, און די פיס.


text:
נביא
דער ארטיקל רעדט וועגן יידישע נביאים און איבערן באגריף פון נבואה אין יידישקייט, פאר אנדערע גלויבונגען זעט נביא (אלגעמיין)
א נביא איז איינער וואס ווערט געשיקט דורך גאט איבערצוגעבן פאר די מענטשן די ווערטער פון אייבערשטן.
דער ארגינעלער באדייט פון נביא אין לשון קודש איז איינער וואס איז געשטעלט איבערצוזאגן און איבערגעבן די ווערטער פונעם זאגער. אהרן הכהן ווערט אנגערופן דער נביא פון משה רבינו.
גאט זאגט צו משה: נָבִיא מִקִּרְבְּךָ מֵאַחֶיךָ כָּמֹנִי, יָקִים לְךָ יְהוָה אֱלֹהֶיךָ: אֵלָיו, תִּשְׁמָעוּן ספר דברים (פרק יח)
נביאי שקר און נביאי הבעל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א נביא שקר איז דער וואס גיט איבער רייד אין נאמען פון גאט, אבער זיינע רייד האט ער באמת נישט באקומען פון גאט. אויך זיינען דא נביאי הבעל - נביאים פון געטשעס. די צוויי סארטן נביאים איז זייער שטראף אין די תורה "טויט".
אין תנ"ך, די וועג צו דערקענען וועלכער נביא איז אן אמתער און וועלכער איז א פאלשער? זעט מען דערנאך, אויב די נבואה איז מקוים געווארן, איז ער א נביא אמת, אז נישט, איז ער א נביא שקר.


text:
וואָס צו זען אין Chios
עס איז אַ שטיין אויף די אינזל גערופֿן האָמער ס שטיין (פּעטראַ אָמיראָו), ווו די דיכטער איז געזעסן און געארבעט לויט צו יענע וואס גלויבן ער איז געווען פֿון דאָ.
אַגיאַ מאַרקעללאַ איז אַ מאַנאַסטערי עפענען צו וויזאַטערז, און איז ליגן אַרויס די דאָרף וואָליססאָס. די סיינט איז סעלאַברייטיד אויף יולי קסנומקסנד.
נעאַ מאָני איז אן אנדער מאַנאַסטערי, און טאָמער די מערסט וויזיטיד פון די צוויי. עס דאַטעס צוריק צו דער קסנומקסטה יאָרהונדערט.
די אַזוי גערופֿן מאַסטיקאָטשאָריאַ זענען אין די געגנט ווו די מאַסטיק בוים וואקסט. עס האט אַ ספּעציעל מין פון זאַפט וואָס איז געניצט אין מאכן קייַגומע, ציינפּאַסטע און היגע סוויץ. דאָ עס איז אויך אַ קסנומקסטה יאָרהונדערט שלאָס, עטלעכע אַלט קהילות און די חורבות פון אַן אלטע טעמפּל צו אַטהענאַ
באַמערקונג: אויב איר ווילן צו באַזוכן די מאַנאַסטעריז, מאַכן זיכער איר זענען אנגעטאן רעכט: לאַנג רעקל און באדעקט פּלייצעס פֿאַר פֿרויען, לאַנג הויזן פֿאַר מענטשן ..
וואָס צו טאָן אין Chios
אויף Chios איר קענען הנאה פאַרשידן וואַטערספּאָרץ. צו טאַקע אָפּשאַצן די אינזל, איר זאָל פּרובירן צו ויספאָרשן דעם אינזל אַ ביסל, זינט עס האט עטלעכע טאַקע פייַן ערטער ניט צו זיין מיסט.
Chios בעאַטשעס די מערסט פאָלקס ברעג איז מיסטאָמע קאַרפאַס, אָבער עס זענען אויך געזונט דעוועלאָפּעד ביטשיז אַרום Chios שטאָט. פֿאַר מער שלום און שטיל, איר קענען גיין צו די ברעג קאַטאָ פאַנאַ, למשל, אָבער עס איז אויך אַ גוט געדאַנק צו פּרובירן צו געפֿינען דיין אייגן פּלאַץ דורך רענטינג אַ פאָרמיטל און פאָר אַרום.
רוב באַרס און דיסקאָס זענען אין Chios שטאָט און קאַרפאַס. די נייטלייף איז גאַנץ געזונט דעוועלאָפּעד, און איר קענען הנאה אַלע סאָרץ פון מוזיק און סטיילז.
עס זענען פילע פייַן ערטער אין Chios שטאָט ווי ווויל ווי אין די וויללאַגעס. אַ ספּעציעל מין פון בלוי קעז איז געמאכט אויף די אינזל גערופֿן "קאָפּאַניסטי" און דעמאָלט דאָרט איז פון קורס פאַרשידן סוויץ געמאכט אויס פון מאַסטיק.
איר וועט געפֿינען פאַרשידן סווואַנירז פון די אינזל, אָבער עס איז רעקאַמענדיד אַז איר נעמען עטלעכע מאַסטיק מיט איר היים. איר קענען אויך קויפן סעראַמיקס און היגע ווייַן.
געטינג דאָרט און אַרום
רובֿ מענטשן קלייַבן צו פליען צו אַטהענס און דעריבער צו נעמען אַ פלי צו Chios, אָדער נעמען די Ferries צו Chios. די אינזל אויך האט שיפל קאַנעקשאַנז מיט אינזלען ווי לעסבאָס, קאָס און רהאָדעס, ווי ווויל ווי מיט טהעססאַלאָניקי אויף די יאַבאָשע. עס זענען בוסעס און טאַקסיס אויף די אינזל, ווי געזונט ווי עטלעכע מאַשין רענטאַלס. עס איז אַ זייער גוט געדאַנק צו דינגען אַ פאָרמיטל דאָ זינט די אינזל איז זייער טשיקאַווע און ווערט יקספּלאָרינג.
געשיכטע פון Chios
לויט צו עטלעכע, דאָס איז ווו האָמער איז געווען געבוירן און געלעבט אַמאָל אַרום די קסנומקסטה יאָרהונדערט בק. פון קורס, עס זענען פילע מער אינזלען וואָס פאָדערן די זעלבע, און זינט מיר טאָן ניט אַפֿילו וויסן אויב ער איז געווען אַ פאַקטיש מענטש, די ספּעקיאַלייטינג איז אַ ביסל אין אַרויסגעוואָרפן. די נאָמען פון די אינזל מייַ קומען פון די גריכיש וואָרט פֿאַר שניי, (טשיאָני), זינט די אינזל ס פּאַטראָן גאָט פּאָסעידאָן איז געבוירן אונטער שנייפאַל.
בעת פאַרצייַטיק יאָרן די אינזל איז געווען גאַנץ רייַך ווייַל פון זייַן מאַסטיק און ווייַן, און דעם איז אויך דער ערשטער אָרט אין גריכנלאנד ווו זיי האבן קנעכטשאַפֿט. Chios געהאַלטן אַלאָנגסייד אַטהענס קעגן די פּערסיאַנס אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט בק, און איז געווען שפּעטער צו ווערן רולד דורך מאַסעדאָניאַנס, רוימער, ווענעטיאַנס און טורקס.
עס איז געווען בעשאַס די טערקיש הערשן די אינזל געליטן איין פון די ערגסטע מאַסיקערז אין גריכנלאנד. ווייַל די אינזל האט שוין געצווונגען צו ופשטאַנד, די טורקס באַשטראָפֿט עס דורך באַשטעטיקן אַ בייַשפּיל: מאָרד קסנומקס קסנומקס און ענסלאַווינג די מנוחה. דעם ברוטאַל צעשטערונג פון די אינזל גערירט פילע European פּערסאָנאַליטיעס פון דער ליטעראַטור און קונסט אַזאַ ווי וויקטאָר הוגאָ, יודזשין דעלאַקראָיקס, וואס פּייניד די באַרימט געמעל פון די שכיטע פון Chios וואָס איז איצט אין די לאָווורע מוזיי אין פּאַריז.
די אינזל גענומען טייל אין די מלחמה פון זעלבסטשטענדיקייַט אַז אנגעהויבן אין קסנומקס, און עס איז געווען צו ווערן אַ טייל פון גריכנלאנד אין קסנומקס.


text:
באם
באם איז א צונאמען פאר שוואכע מענטשן פון מאראלישן שטאנדפונקט, געווענליך אפגעפארןע אדער מאדערן אידן. ביי חסידים וועט מען אזוי גערופן אויב מען שיינדט זיך די בארד אדער מען רעדט ביים דאווענען. אדער מען זיצט אפ אויפן אינטערנעט אגאנצן טאג, און מען לערנט נישט קיין ווארט.
צוליב זייער אומוויסענדקייט און איגנאריזם פון נישט לערנען זיך די מידות בין אדם לחבירו און בין אדם למקום האבן זיי אויטאמאטיש אלע מינע גייסטישע און סאציאלע פרעבלעמן ווי שלום בית אדער ביזנעס שוואכקייטן ווייל נישט נאר אין לערנען אדער אין רוחניות הייסט א באם נאר אויך יעדער מאראלישער שוואכקייט וואס מענטשן קוקן אראפ.
צווישן פרומע אידן, אן אלטער בחור, פארלירט זייער די רעספעקט אין פרעסטידש, צוליב וואס ער ווערט אנגעקוקט פאר א לא יצלח.


text:
31סטן אויגוסט
דעם 31סטן אויגוסט איז דער 243סטער טאג פון יאר (244סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 122 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1422 - הענרי דער זעקסטער מלך פון ענגלאנד באקרוינט קעניג
- 1864 - אמעריקאנער בירגערקריג: קראפטן פון וויליאם שערמאן אטאקירן אטלאנטא
- 1886 - הונדערט מענטשן ווערן געהרגעט אין אן ערדציטערניש אין טשארלסטאן, דרום קאראליינע, פאראייניגטע שטאטן
- 1920 - דער ערשטער ראדיא פראגראם אין דער וועלט ווערט טראנסמיטירט אין דעטרויט, מישיגן, פאראייניגטע שטאטן
- 1957 - מאלייזיע באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
- 1962 - טרינידאד און טאבעגא באקומט זעלבשטענדיקייט
- 1980 - די ארבעטער ארגאניזאציע "סאלידאריטעט" געגרינדעט אין פוילן
- 1991 - קירגיזסטאן פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט פונעם סאוועטן פארבאנד
- 1994 - דער IRA פראקלאמירט א וואפן שטילשטאנד
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1879 - יאשיהיטא, קייסער פון יאפאן (געש' 1926)
- 1880 - ווילהעלמינע, מלכה פון האלאנד (געש' 1962)
- 1945 - יצחק פערלמאן, ישראלדיקער פידלער
- 1960 - חאסאן נאסראללע, גענעראל סעקרעטאר און פירער פון חיזבאלא
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1422 - הענרי דער פינפטער מלך פון ענגלאנד (געב' 1387)
- 1997 - דיאנע, פרינצעסין פון וויילס (געב' 1961)
פייערטעג און פאסירונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מאלייזיע - נאציאנאלער פייערטאג
- טרינידאד און טאבעגא - אומאפהענגיקייט טאג
- אינטערנאציאנאלער בלאג טאג


text:
בעאַווואַיס ווי זאָגן!
מער ווי דרייַ חדשים צו באַפרייַען אַ באַריכט איז אַ ביסל לאַנג איך גרענט איר, אָבער בייַ מינדסטער עס האט די זכות פון אַלאַוינג מיר צייַט צו צוגרייטן!
בעאַווואַיס, זייַן אָרדעאַל קורץ ווייַטקייט, וועט שטענדיק זייַן אַ ספּעציעל אָרט אין מיין ספּאָרט פּראָגראַם ווי יקערדיק אַז זיכער געשעענישן וועט שטענדיק ווונדערלעך מאַדעלעינעס פון פּרוסט!
ערשטער אָנטייל אין די 2011 אויסגאבע פון די ראַסע קורץ ווייַטקייט טריאַטהלאָן דעם לינקס מיר גוט מעמעריז אַפֿילו אויב איך האט די געזעלשאַפט פון מאָטאָציקל בעזעם פֿאַר כּמעט אַלע פון די בייק!
פֿאַר די 2012 Edition איך באַשלאָסן צו ריכטנ זיך די פּאָזיציע און מאַכן איינער פון מיין צילן.
קליין טריינינג איידער די ראַסע אָבער אַ פֿאַרשטאַרקונג פון שווימערייַ און ספּעציעל אַ זייער באַטייַטיק פֿאַרבעסערונג אין די קריכן, בייסיקלי איך האָפֿן צו דעקן אַ גוט טייל פון 1500 מעטער קריכן!
פֿאַר דעם יאַזדע צו בעאַווואַיס איך בין טרילד ווי איך בין מיט מיין פרוי און מיין טאָכטער, מיין רובֿ פלייַסיק סופּפּאָרטערס.
און ווי די פאָטאָ אויבן ילאַסטרייץ, די רעגן איז אויך פארבעטן צו דעם געשעעניש און עס וועט נישט לאָזן אונדז פֿאַר אַ מאָמענט.
מיר לאָזן די הויז אין די מיטן פון די מאָרגן און ווייניק טראפנס פון רעגן וועט באַלד דערגרייכן קרוזינג גיכקייַט.
איך קענען אַרייַנלאָזן איצט, אָבער עטלעכע מאל אויף די וועג צו בעאַווואַיס, איך בין געפרואווט צו אומקערן צוריק צו מיין ערשטער צוויי פאַנס און פֿאַר מיר אויך.
אבער עס ס ווי געבן אין פול פאַרמעסט, אוממעגלעך!
אַז איך בין נישט נאָך אנגעקומען און איך וועל טאָן אַלץ אַזוי אַז דאָס טוט נישט פּאַסירן.
דער רעגן רידאַבאַלד גוואַלד, און איך אַפֿילו געפֿינען עס שווער צו זען דעם וועג.
פון לויף איך טראַכטן די ראַסע באדינגונגען אָבער אויך אַלץ אַז סעראַונדז די פאַרמעסט, אָבער לעסאָף איך פאָרזעצן סייַ ווי סייַ און מיר רע כּמעט דאָרט.
איך צוגרייטן דעם געשעפט.
דאס יאָר מיר געמאכט זיכער צו אָנקומען פרי, עס וועט ראַטעווען אונדז אַ דאָזע פון ומנייטיק דרוק.
מיר וויסן וואָס די ווייַטקייט צווישן די מאַשין און די בייק פּאַרק ריקווייערז אַ 20 מינוט גיין אַזוי מיר באַלד.
איך באַקומען מיין ביב אנגעקומען און מיד קאַפּ מיין בייק אין די וועקן גענומען זאָרגן צו צולייגן און אָרגאַניזירן מיין געשעפט פֿאַר די מנוחה פון די פעסטיוואַטיז.
איך זאל ווי געזונט מודה עס, אָבער איך האב קיינמאָל געטריבן אין רעגן.
איך הערן איר: עס איז נישט אויס פון די ווינטער ... און יאָ איך איז געווען זייער ליכט אויף די בייק ווי טריינינג און דעמאָלט איך טראַכטן איך וועט באַצאָלן געלט!
גוט שווימערייַ טייל זאָל זייַן ווי פּשוט ווי עס וועט אַנפאָולד אין די רעגן און דאָס איז דער פאַל איז נישט קאָמפּליצירט בייַ אַלע און די ערשטער מאָל איך קריכן אָרט 1450 מעטער, און 50 מעטער ברעאַסצטראָקע.
אָפּמאַך געענדיקט פֿאַר דעם ערשטער טייל מיט אַלע די ינגרידיאַנץ צו שווימען ווערסיע טרייאַטלאַן ספּרינט אָנהייב, קאַמף אַלע די צייַט, קיקס, פיסץ, פאַרשידן שאַקס און וועריד מיסטייקס צוזאמען די וועג ....... איך געשווינד גאַט צוריק אויף שפּור דורך דער פרייַוויליקער וואס איז אין זייַן קאַנו.
איך בין צופרידן צו זען דעם סוף פון דער שווימען אָבער בעסער נישט צו פּרויעקט אַנטו די בייק קורס אַווייץ מיר שטיל.
איך לעסאָף באַקומען אויס און הייבט צו צוריקציען מיין פּאַסן.
איך באַקומען צו מיין בייק און נעמען קעיר פון מיר אַפֿילו אויב עס טוט ווישן אַרויסגעוואָרפן. איך בין סאָוקט און וועט בלייַבן אַזוי ביז דער סוף!
עפעס איך דרייַ אָדער בייַ מינדסטער איך פּרובירן און גיין צוריק אין סייקלינג אין די וואָריער פאָר 40 קילאָמעטערס אין דרייַ לופּס.
מייַן מייַלע? איז געוואוסט וואָס דרך איך האָבן שוין פּראַקטאַסט די פֿריִערדיקע יאָר.
און איך וויסן פּונקט וואָס צו דערוואַרטן און איך בין צוגעגרייט אין מינדסטער סייקאַלאַדזשיקלי.
דרייַ יידעניקאַל לופּס אין דער קאמפאניע זענען עפּעס אָבער גרינג ווייַל זיי זענען בייַטנ לויט דער ריי ריפּ דאַנטע ריקוויירינג רידערס מיט גאַנץ אַניוועס.
בעת דעם קורס איך וועט קרייַז אונדזער פינגער נישט צו לייַדן מעטשאַניקאַל פּראָבלעמס און וועט אָפּגעבן זיך צו די קורס און האַלטן אַ פעסט גאַנג.
איך טרעפן בעשאַס די דרייַ ראָונדס גאַנץ אַ נומער פון ראַנערז (פופציק) גיין מיט זייער בייקס בייַ זיי.
איך אַרומפאָרן די 40 קילאָמעטערס אין די רעגן און איך טאָן ניט גיין אין אַזוי שלעכט.
די אַטמאָספער איז שטענדיק וואַרעם און די צוויי דערפער באזוכט, עטלעכע מענטשן טאָן נישט קווענקלען צו בלייַבן אויס פֿאַר די גאנצע ראַסע צו מוטיקן די אַטליץ אַ ביסל ספּעציעל.
לאַדזשיקאַל נאָך אַלע מיר זענען אין בעאַווואַיס, די'' הויפּטשטאָט'' טרייאַטלאַן.
ווי געוויינטלעך, מיין רייַף דרוק איז ינאַדאַקוואַט און וועט מאַכן מיר מורא די ערגסט ... ביז איך באַקומען צו די בייק פּאַרק און איך שטעלן מייַן.
איך נעמען מיין צייַט און ספּעציעל וואָס צו קאָרמען מיר און טרינקען.
קלימאַט ווייזט קיין צייכן פון פֿאַרבעסערונג און האט אַפֿילו דיטיריערייטיד.
די זאַמדיק דרך צו די לעצט קייַלעכיק, 10-קילאָמעטער שטאַם גיין וועט באשטימט צייכן מיין פליסנדיק שיכלעך וואָס וועט נעמען עטלעכע טעג צו טרוקן.
איך בין זייער מאַזלדיק צו ווערן געשטיצט דורך מיין פרוי און טאָכטער ווארטן פֿאַר מיר שטיל אויף די ראַסע לויף צו פּיעד.עללעס זענען אויך סאָוקט און פיל קאָולדער ווי מיר זינט מיר אנגעקומען.
זיי זענען אַמייזינג ווי געוויינטלעך און אָן אים, איך וואָלט זייַן גאָרנישט.
יעדער טאָג זיי געבן מיר די שטאַרקייַט צו באַוועגן בערג.
צוויי לופּס פֿאַר פליסנדיק זענען נישט די יזיאַסט אָבער איך גריט מיין ציין און קאַפּ צו פאַרענדיקן דעם פּרובירן אַז איך דער הויפּט ווי, און טראָץ די וועטער.
די אַטמאָספער איז קאַנדוסיוו צו בעאַווואַיסיעננע טרייאַטלאַן און איך וועל, קיין צווייפל, ווייַטער יאָר.
דאס געשעעניש איז געווען אויך אַ געלעגנהייט צו טרעפן די בעסטער (s) פראנצויזיש טריאַטהלעטעס.
אין די צייַט איך שרייַבן דעם (7 אקטאבער 2012, 21 ה 10) בעאַווואַיס טריאַטהלאָן איז פארלאנגט צו פּאָיססי הייליקער ראפאעל און מענטשן.


text:
אויבן 4 וועגן צו באַשיצן דיין דאַך פֿון דאַמאַגע
דאַך שעדיקן קענען קייט פון זשאַווער און קליין ריינוואָטער ליקס צו האָלעס געפֿירט דורך ייַז דאַמז. עס איז אַ ערנסט פּראָבלעם ווייַל עס בלעטער דיין הויז פיל מער שפּירעוודיק צו דער ווירקונג פון די יסודות. די גוט נייַעס איז אַז איר קענען נעמען עפעקטיוו און אַפפאָרדאַבלע מיטלען פֿאַר שוץ דורך פאַך Chattanooga ראָאָפינג סערוויס. טשעק אויס די בעסטער אָנעס און צולייגן זיי בייַצייַטיק.
1. ראַן אָפט קאָמפּרעהענסיווע טשעקס
אויב איר לעבן אין אַ געגנט מיט אַ קאַלט ווינטערס און אָפט זומער סטאָרמז, איר זאָל לויפן פול דורכקוק אין די פרילינג און אין די פאַל. אויב איר לעבן אין אַ אָרט ווו כעראַקיינז ביסט פּראָסט, איר זאָל טאָן עס איידער די הורריקאַנע צייַט קומט.
ווען איר באַקומען אַרויף, וואַך אויס פֿאַר דאַמידזשד, קערלינג אָדער פעלנדיק. דורכקוקן די מעטאַל סעקשאַנז און קאַמפּאָונאַנץ פֿאַר זשאַווער. באַצאָלן נאָענט ופמערקזאַמקייַט פֿאַר פונגוס און אַלדזשי גראָוטס. דאס זענען יוזשאַוואַלי קליין ספּאַץ וועמענס קאָליר ריינדזשאַז גרוי צו גרין. דו זאלסט נישט פאַרגעסן צו קאָנטראָלירן די פלאַשינג אויך. עס זאָל זיין גאָר האַרט. קאָנטראָליר די מאָרטער און / אָדער קאַולקינג פֿאַר קראַקס.
אויב איר באַמערקן אַפֿילו די טייניאַסט פון פּראָבלעמס, אַפּט פֿאַר דאַך פאַרריכטן רעכט אַוועק. די גיכער איר אַקט, די בעסער פּראָטעקטעד איר וועט זיין. דאס וועט אויך העלפן איר ראַטעווען געלט.
2. טרים הויך ביימער קעסיידער
אויב איר טאָן ניט טאָן דעם, צווייגן קענען זיין צעבראכן בעשאַס אַ שטורעם אָדער שווער שנייפאַל און גרונט היפּש שעדיקן צו דיין דאַך. איר וועט נוץ פון ארבעטן מיט אַ מומכע וואס קענען יאַזדע די ביימער צו זיין זיכער און קוק גרויס בייַ דער זעלביקער צייַט. אין אלגעמיין, איר זאָל ניט האָבן ביימער אויך נאָענט צו דיין הויז. ווען איר באַשליסן צו פאַבריק נייַ אָנעס, קלייַבן מינים וואָס קענען וויטסטאַנד שווער ווינטן און שניי.
3. האַלטן די גוטטערס ריין
רייניקונג די גאַטערז אַמאָל אָדער צוויי מאָל אַ יאָר איז גענוג אין רובֿ קאַסעס, אָבער איר מייַ האָבן צו טאָן עס מער אָפֿט, אויב איר לעבן אין אַ פּלאַץ מיט גורל פון הויך וועדזשאַטיישאַן. אַ אנדער ברירה לייזונג איז צו ינסטאַלירן רינע גואַרדס. באטראכט מאָדעלס וואָס זענען קעגנשטעליק צו שעדיקן און האָבן אָופּאַנינגז וואָס לאָזן ריינוואָטער צו לויפן פון די דאַך צו די גאַטערז אין אַ הויך קורס. די סלאָפּעד פּראַטעקטערז אַרבעט בעסער פֿאַר בעכעסקעם בלעטער און אנדערע דעבריס אַוועק די גאַטערז קאַמפּערד צו די פלאַך אָנעס.
4. ינסטאַלירן רעליאַבלע בוידעם ינסולאַטיאָן
דעם מאָס, צוזאמען מיט בייַצייַטיק דאַך ריפּערז, איז בדעה צו מינאַמייז די ריזיקירן פון ייַז דאַמז. זיי זענען געגרינדעט ווען די שניי אויף די דאַך איז צעלאָזן דורך די היץ קומען אויס פון די בוידעם. גוט-קוואַליטעט ינסאַליישאַן וועט האַלטן די היץ ין דער הויז, אַזוי פּראַטעקטינג די דאַך פון שעדיקן און וועט מאַכן דיין רומז וואָרמער און דיין ענערגיע רעכענונג אַראָפּ.
די מערסט פאָלקס טייפּס פון בוידעם ינסאַליישאַן זענען פרייַ פּלאָמבירן און באַטץ. די ברירה צווישן די צוויי דעפּענדס אויף די ביניען פון אייער בוידעם און דאַך. ווען עס קומט צו די מאַטעריאַל זיך, עס זאָל האָבן הויך ר-ווערט און זייַן העכסט קעגנשטעליק צו וואַסער שעדיקן און פורעם. עס מאכט חוש צו ינוועסטירן מער אין בעסער-קוואַליטעט ינסאַליישאַן וואָס איר וועט קענען צו האַלטן פֿאַר אַ לאַנג צייַט צו קומען.
מיט געהעריק וישאַלט, דיין דאַך וועט זיין אין גרויס פאָרעם און דאַרפן פאַרריכטן פיל ווייניקער אָפט ווי געוויינטלעך.
האָטפראָג
עלאָקאַל
וואו 2 גיין
יגאָט ביז
מיין לאָוקאַלי
שאַפּינג צייט
עזבז
בעסטער & בראַנדז ווערלדווייד
קודזו
פֿירעקעכדיק
פֿירעקעכדיק פּראָפלע
יעלפּ ביזנעס
יעלפּ Profile
מאַנטאַ
2 געפֿינען די היגע
טופּאַלאָ
שטאָט סקווערז
עזלאָקאַל
מיין הוקקלעבעררי
געפֿינען אונדז היגע
עבוסינעסספּאַגעס
יעללאָ יעללאָ
אַ גרעסער אָרט
באַקומען פאַווע
דירעקטארי סענטראַל
ביזוואָטעס
סיטיפאָס
פיפּלע
ווהאָפיש
ביגוויגביז
ווהערעזיט
סאַלעס שפּין
סאַלעס ספּיידער געשעפֿט בלאַט
רשימה פֿירמע
ביזעקספּאָסעד
טוקאַנדאָ
גאַראַגעקאָממערסע
טווגאָ
ביזנעס נעטוואָרק
Hub.biz
ביז קאַמיוניטי
גרויס באָרד
פאַכמאַן אויף די וועב
יפאָרמאַטיווע
יססוו
Free ביזנעס דירעקטארי
קאַטאַלאָקסי
בראָוונבאָאָק
הובפּאַגעס
סילעקס USA
USA קאָו
סלידעשאַרע
קוואָראַ
דעטרויט געשעפֿט רשימה
טשיעפמאַלל
קהל גיין
וועגן אונז
גיין גרין וועב דירעקטארי
שטאָט ינסידער
דיטרויט ביז רשימה
בדיקת בלאַט
מיין שטאָט Faces
עמאַזע מיר
מיין היגע ביז זוכן
פֿירמע FM
קנאָפּקע
ווהאָדויאָו
נ49
בויען זאָאָמ
פֿאַר מאַטטשער
קאַזעלאַ די
מיין שעריף ביזנעס ליסטינג
מליוו צו
אָסקאַר בלעטער


text:
גאמאל אבדול נאסער
גאמאל אבדעל נאצער (ה'תרע"ח - ה'תש"ל (15טן יאנואר, 1918 - 28סטן סעפּטעמבער, 1970) איז געווען דער פרעזידענט פון עגיפטן פון ה'תשי"א (1951) ביז זיין שטארבן אינעם יאר תש"ל.
ער האָט געבויעט די אסואן דאמבע און צוריקגעקערט דעם סועץ קאנאל (וואס איז געווען אונטער די בריטישע מאכט) צו די עגיפטן. גלייך נאך דעם (ה'תשי"ז) האט אויסגעפלאצט די סיני מלחמה צווישן ישראל מיטן הילף פון בריטאניע און פראנקרייך פון איין זייט, און מצרים פון צווייטן זייט. אין דער סיני-קריג איז מצרים דורכגעפאלן.
זעקסטאגיקע מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאסער איז געווען דער פאראנטווארטלעכער צו דער זעקסטאגיקער מלחמה (אין יאר ה'תשכ"ז) וואס האט אויסגעפלאצט נאך וואס נאסער האט אריינגעשיקט גרויסע מיליטער-גרופעס אין סיני און פארשיקט פון דארט די יו ען כדי צו אנשרעקן ישראל.
אין דעם קריג האט נאסער פאראייניקט דריי אראבישע לענדער—סיריע, יארדאניע און איראק—צו קעמפן קעגן ישראל. די מלחמה האט זיך געענדיקט מיט מצרימס דורכפאל.
זיין נאכפאלגער איז אנוואר סאדאט.


text:
מייקל פאקס
מייקל פֿאקס (כ"א אדר, תרצ"ג - ט"ו אייר, תשס"ט) איז געווען א בריטיש-געבוירן ייד און ישראלדיקער אדוואקאט. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון הערצאג, פאקס מיט נאמן, די גרעסטע געזעץ פירמע אין ישראל.[1]
אינהאַלט
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מייקל פאקס איז געבוירן אין לאנדאן, ענגלאנד צו זיין פאטער סאם פאקס און זיין מוטער פריידא עלקא, א טאכטער פון ר' יוסף יצחק פערלמאן, דער פרנס פונעם סונדערלאנד בית המדרש. ער האט שטודירט יוריספרודענץ אין דער לאנדאנער אוניווערסיטעט און געעפנט א פריוואטן פראקטיץ , פאקס מיט גיבאנס, אין לאנדאן, איידער ער האט אימיגרירט קיין ישראל אין 1968.[2] אין 1972 האט ער אויפגעשטעלט, מיט חיים הערצאג און יעקב נאמן, די געזעץ פירמע הערצאג, פאקס און נאמן, וואס איז היינט פון די גרעסטע פירמעס פון אדוואקאטן אין ישראל. ער האט געוואוינט אין הרצליה פיתוח. זיין ווייב איז שילא איזראעל, אויך אן אדוואקאט. זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער.[2] ער איז נפטר געווארן שבת ט"ו אייר תשס"ט, נאָך א יארצענדלינג וואס ער האט געליטן פון יענער מחלה.[2]
לעגאלישע און זשורנאליסטישע קאריערע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פאקס איז געווען א מיטגליד פון דער אינטערנאַציאנאַלער אַדוואקאַטנשאַפֿט אַסאסיאַציע און דער יוריספרודענץ געזעלשאפו פון ענגלאנד און וועלס. ער איז געווען א מומחה אין קארפאראטיוון יוריספרודענץ., בפרט אין צונויפגאסן און קנינים און אינפראסטרוקטור אנטוויקלונג. ער איז געווען דער פארזיצער פון דער ישראל, בריטן און דער קאמאנוועלט אסאסיאציע (IBCA).
פאקס פלעג שרייבן א מאנאטלעכע קאלומנע פאר דער ענגלישער אויסגאבע פון דער ישראלדיקער צייטונג הארץ.[2]
Honours[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 2003, Fox איז פאקס געווארן א מיטגליד פון דער ארדנונג פון דער בריטישער אימפעריע (MBE) צוליב זיין ביישטייערונג צו ישראל-בריטישע באציאונגען. [2]
פארעפנטליכע ווערק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- Mountains and Molehills, Essays 2003-2007, Weill Publishers
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Cashman, Greer Fay (March 18, 1997). "A friend who was like an older brother", זשערוסאלעם פאסט. דערגרייכט דעם 2007-01-17.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 הספד, הארץ, דעם 10טן מיי, 2009


text:
משה יעלון
משה "באגי" יַעֲלוֹן (געב' דעם 24סטן יוני 1950), איז דער פארטיידיגונגס מיניסטער אין דער רעגירונג פון ישראל און א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי. פריער איז ער געווען וויצע-פרעמיער מיניסטער און דער 17טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יעלון איז געבוירן געווארן אין קריית חיים מיטן נאמען משה סמאליאנסקי צו זיין פאטער דוד, אן אסט-גאליציאנער ייד, און זיין מוטער בתיה (זילבער), א חורבן אייראפע איבערלעבער פון מערב-גאליציע.
ער איז אויפגעוואקסן און האט געלערנט אין קריית חיים.


text:
פסיכאלאגיע פון מוזיק
די פסיכאלאגיע פון מוזיק דאס פרובירט צו געבען צו פארשטיין די אויפירונג וואס מוזיק וואכט אויף אין א מענטש
אויף די זיכרון[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די לעצטע שטודיעס איז איבערגעצייגט געווארען אז מ'קען פארבעסערן די זיכרון מערסטענס ביי קינדער דורך זיי לאזען הערן אסאך מוזיק
אין שולע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
און אסאך לענדער לערנט מען מיט די קינדער אויף לידער נאך און קינדערגארטען אדער מ'הייבט אהן דעם טאג מיט לידער ווייל דאס העלפט צו עפענען דעם קאפ, און מיטהאלטען.
באאיינפלוסט טאג טעגליך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שטודיע אין ענגלאנד צייגט אז די וואס הערן קלאסישע מוזיק נייטען מער צו באקומען טרעפיק טיקעטס ווי די וואס הערן אנדערע זשאנערס
אזוי אויך צייגט די שטודיע אז האלב פון די היפ האפ צוהערער'ס האבען שוין מינומום אויף זייער רעקערד איין קרימינאלע אקט. [1]


text:
סאפארי
סאפארי (ענגליש: Safari), איז אן אינטערנעץ בלעטערער פון עפל וואס קומט צוזאמען מיט מאק אס צען, די אקטואלע ווערסיע פון דעם אפערירן סיסטעם פאר מאקינטאש קאמפיוטערס.
סאפארי איז דער בלעטערער אריינגעבויט אין iPhone און iPod touch אפאראטן.
אין יוני 2007 האט מען ארויסגעגעבן א בעטע ווערסיע פאר פערזענלעכע קאמפיוטערס וואס ארבעטן מיט Windows.
אזוי ווי אנדערע בלעטערערס, למשל מאזילע פיירפאקס און אפערע, סאפארי דערמעגלעכט נאוויגירן מיט צינגעלעך (טאבס). אין סאפארי איז אויך דא א גוגל זוך מאשין, שטיץ פאר RSS און א בלאקער קעגן אויפשרונג (פאָפאַפ) פענצטער.


text:
סון יאט-סען
- דאס איז א כינעזישער נאמען; דער משפחה נאמען איז סון.
סון יאַט-סען (כינעזיש: 孫逸仙 ; 12טן נאוועמבער 1866 – 12טן מערץ 1925, איז געווען א כינעזישער רעוואלוצינער, און דער ערשטער פרעזידענט פון דער רעפובליק פון כינע. סון האט געשפילט א ראלע אין אראפווארפן די טשינג דינאסטיע ביי דער סינהיי רעוואלוציע. כאטש בשעת דער רעוואלוציע איז ער געווען אין סט לואיס, מיזורי,[1] האט מען אים באשטימט פרעזידענט פון דער פראוויזארישער רעפובליק פון כינע וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1912. שפעטער איז ער געווען איינער פון די גרינדער פונעם קוואמינטאנג, און זיין ערשטער פירער.[2]
סון ווערט גערעכנט איינער פון די גרעסטע פירער פון מאדערנער כינע, און ער איז דער איינציקער צווישן די 20סטן יארהונדערט פאליטיקער וואס מ'האלט פון אים סיי אין קאמוניסטישער כינע סיי אין נאציאנאליסטישער כינע.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סון איז געבוירן געווארן אין גוואנדאנג פראווינץ אין א משפחה פון פויערים. ביי די 13 איז ער אריבער געפארן צו וואוינען מיט זיין עלטערן ברודער אין האנאלולו, האוואי, וואו ער האט געלערנט אין א מיטלשולע. דערנאך איז ער צוריקגעקומען אין כינע וואו ער האט שטודירט מעדיצין. ער באקומען זיין דאקטער דיפלאם פון דער האנג קאנג קאלעגיע פון מעדיצין.
אין 1915 האט ער געהייראט סונג טשינג-לינג (וואס איר שוועסטער איז געווען די ווייב פון טשיאנג קיי-טשעק).
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Separate Lives, Broken Dreams. Center for Asian American Media. Center for Asian American Media (16טן מיי 2012). דערגרייכט דעם טן סעפטעמבער 2012.
- ↑ Derek Benjamin Heater. [1987] (1987). Our world this century. Oxford University Press. ISBN 0-19-913324-7, ISBN 978-0-19-913324-6.


text:
דיטער וויסליצעני
דיטער וויסליצעני (13טן יאנואר 1911, רעגולאווקן, מזרח פרייסן, היינט מאזשדזשאני, פוילן – 4טן מיי 1948, פרעשבורג) איז געווען דער הויפט פון אייכמאן איבער די דעפארטירונג פון די סלאוואקישע אידן.
וויסליצעני איז געווען א מיטגליד פון דעם נאצי עס עס, און דער הויפט פון אייכמאן איבער דער דעפארטירונג פון די סלאוואקישע אידן. ער האט ליקווידירט אסאך חשובע יידישע געמיינדעס אין גריכנלאנד, אונגארן און סלאוואקיי.
וויסליצעני'ס עדות ביים נירנבערג פראצעס איז געווען וויכטיג בשעת ווען מען האט פראקורירט אייכמאן פאר קריגס פארברעכן אין ישראל אין 1961. מ'האט אויסגעליווערט וויסליצעני קיין טשעכאסלאוואקיי, וואו מ'האט אים געמשפט'עט און געהאנגען פאר זיין פארברעכן אין 1948.


text:
24סטן יולי
דעם 24סטן יולי איז דער 205טער טאג פון יאר (206טער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 160 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1866 - טענעסי איז דער ערשטער שטאַט וואס קערט צוריק צו די פאראייניגטע שטאטן נאכן אמעריקאנער בירגערקריג
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1783 - סימאן באליוואר, באפרייער פון דרום אמעריקע (געש' 1830)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1862 - מארטין וואן ביורען, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1782)
- 1986 - פריץ אלבערט ליפמאן, אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין (געב' 1899)
- 1991 - יצחק באשעוויס זינגער, פון די גרעסטע שרייבער אין יידיש, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1978 (געב' 1902)
פייערטעג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- וואנואטו - קינדער טאג
- ווענעזועלע - געבורטסטאג פונעם "ליבערטאדאר"
- עקוואדאר - סימאן באליוואר טאג


text:
דועל
דועל איז א פארמאלע געשלעג צווישן צוויי מענטשן וועלכע רעפרעזענטירן אנדערע און איז ארגינעל דעזיינט געווארן צו פארמיידן געשלעגן און מלחמות דורך גאנצע ארמייען.
אמאליגע צייטען פלעגט זיין איינגעפירט אז ווען 2 מענטשן, גרופעס, אדער קעניגרייכן האבן זיך געקריגט, איז געווען אנגענומען אז מען מאכט אן ענדע צום געפעכט דורך א "דועל", דהיינו? מען קומט אינאיינעם אויף א באשטימטע ארט באוואפענט מיט כל מיני כלי משחית, און יעדער פרובירט צו טויטען דעם 2'טן, און ווער עס שטארקט זיך און טויט דעם אנדערן איז דער געווינער.
א דועל איז געווען א באוואוסטע זאך וועלכע האט געצויגן די אינטערעסע פון יעדן און דער געווינער איז אויסגערופן געווארן דורך עדות וועלכע זענען געווען פאר ביידע זייטן. אין אמעריקע האט מען נאכאנאנד געמאכט דועלס אבער עס זענען געווען גרופעס וואס האבן געקעמפט קעגן דעם און צעביסלעך האט מען דאס פארבאטן סטעיט נאך סטעיט. היינטיגע צייטן איז שוין נישט פאראן אזא זאך אין די ציוויליזירטע וועלט אבער אין געוויסע פלעצער איז דאס נאך אלץ איינגעפירט אבער די רעגולאציעס דערצו זענען מער פארזיכטיג.
די ערשטע דועל איז פארגעקומען צווישען גלית הפלישתי און דוד המלך (ווי דער מלבי"ם אין שמואל זאגט אויפן ארט).
דער אמעריקאנער פאליטישאן אלעקסאנדער העמילטאן איז געשטארבן אין א דועל אין 1804.


text:
ישראלדיקער ספארטלער אומקום ביי דער מינכן אלימפיאדע
דער ישראלדיקער ספארטלער אומקום ביי דער מינכן אלימפיאדע איז פארגעקומען אין יאר 1972, אין מינכן, דייטשלאנד. די שווארצע סעפטעמבער טעראר גרופע, וואס האט אנגעהערט צו דער פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע, איז געווען פאראנטווארטליך, פארן אומקום פון עלף ישראלדיקע אטלעטן, און א דייטשן פאליציאנט.
יאר 1972[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 1972, האבן עטליכע פאלעסטינער טעראר גרופעס, דורכגעפירט טעראר אטאקעס קעגן ישראל, און ישראלדיקע צילן איבער די וועלט. אויפן 8טן מיי 1972, האבן טעראריסטן פארכאפט אן עראפלאן, פון די סאבענא לופטליניע, וואס איז געווען אויפן וועג פון בריסל, בעלגיע. קיין בן גוריון פליפעלד, אויף צו מארגנס האט סיירת מטכל געשטורעמעט דעם פליגער, און באפרייט די משכונות. דריי וואכן דערנאך, האבן טעראריסטן פון יאפאן, וואס האבן אנגעהערט צו די רויטע ארמיי דארט, דורכגעפירט א בלוטיקע אטאקע אין אויפנאמס זאל, אין טערמינאל אין פליפעלד, פיר און צוואנציק זענען אומגעקומען, די יאפאנעזער האבן געארבעט אין שליחות פון די פאלקס פראנט פארן באפרייונג פון פאלעסטינע.
טעראר אטאקע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די טעראר אטאקע איז דורכעפירט געווארן דורך אכט פאלעסטינער, אלע פון זיי האבן געקענט דייטשיש, און זענען געווען גוט טרענירט מיליטעריש. מאכאמעד מוסאלכא איז געווען קאמאנדיר פון די גרופע.
די נאכט פון 4טן סעפטעמבער, זענען זיי אנגעקומען אין מינכן באן סטאנציע, וואו זייערע וואפן זענען געהאלטן געווארן אין געהיטענע שאפעס, זיך אנגעטון קליידער ווי ספארטלער, און מיט טאקסיס אפגעפארן צו די אלימפישע שטאט, און אריין צו די צימער ווי די ישראלדיקע זענען געווען, און זיי פארכאפט, צוויי אטלעטן זענען דעמאלט אומגעקומען, ביים פארכאפונג, און ניין זענען גענומען געווארן אלס משכונות.
די טעראריסטן האבן פארלאנגט אן אויסטויש, די באלדיקע באפרייונג פון 232 פאלעסטינער טעראריסטן, וואס זענען געווען אין ישראלדיקע טורמעס. אין נאך צוויי טעראריסטן פון דייטשע טורמע. אויב נישט וועלן זיי אומברענגען די משכונות. ישראל האט נישט געוואלט פארהאנדלען מיט זיי, דייטשלאנד אבער האט איינגעשטימט, ווילנדיק אז די פארמעסטן אין די אלימפיאדע זאל ווייטער אנגיין, אז די פארכאפערס און די פארכאפטע וועלן פליען קיין טוניסיע, אזוי האלטן די פאסירונגען ווייט פון ווי די אלימפיאדע. די דייטשע פלאן איז געווען, דורכפירן אן אקציע ווען די טעראריסטן קומען אן אין לופטפעלד, אומברענגן די טעראריסטן, און באפרייען די פארכאפטע.
פריווונג צו באפרייען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די טעראריסטן זענען אנגעקומען צום לופטפעלד, און דייטשע פאליציאנטן האבן געעפנט פייער, פינעף טעראריסטן זענען אומגעקומען אין די פייער אויסטויש, די טעראריסטן האבן באוויזן צו הרגנען אלע משכונות, וואס זענען געווען געבינדען אין העליקאפטערס, מיט האנט גראנאטן. דריי פאלעסטינער זענען געכאפט געווארן לעבעדיקערהייט. אין קורצן די אקציע האט זיך געענדיקט מיט א מיאוסע דורכפאל, פאר דייטשלאנד. איין פאליציאנט איז אומגעקומען.
אין אויספארשונגען נאכדעם, האט זיך ארויסגעשטעלט, אז מערערע טעותים זענען פארגעקומען, געהעריקע פאליציאנטן זענען געווען פאראנטווארטליך פאר די אקציע, נישט געלערנטע ציל שיסער, און מענטשן וואס האבן פארלאזט זייערע פאזיציעס, מורא האבנדיק פון די קוילן וואס זענען געשאסן געווארן אין אלע ריכטונען.
די שפילן זענען אפגעשטעלט געווארן פאר פיר און צוואנציק שעה, און ווען די נייעס, אז אלע זענען אומגעקומען איז פארשפרייט געווארן, איז אפגעהאלטן געווארן אן אנדענקס צערעמאניע, און דערנאך זענען די פארמעסטן ווייטער פארגעזעצט געווארן. די ישראלדיקע פארבליבענע ספארטלער זענען צוריק אהיים, מיט די קערפערס פון די אומגעקומענע. א קליינע צאל ספארטלער פון אנדערע לענדער, האבן אויך אפגעטרעטן, און זיך מער נישט פארמאסטן אין די אלימפיאדע.
צוויי מאנאטן נאכן געשעעניש, זענען די דריי טעראריסטן, וואס זענען געווען אין א דייטשע טורמע, באפרייט געווארן נאכן פארכאפן אן עראפלאן פון שווארצע סעפטעמבער טעראריסטן, פון לופטהאנזא לופטליניע.
די נקמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ישראל האט רעאגירט אין עטליכע וועגן, די ערשטע זאך. א מאסיווע אטאקע אויף טעראר באזעס, אין סיריע און לבנון, אין ווי צענדליקע זענען אומגעקומען. גאלדע מאיר, האט באשלאסן דורכצופירן אן אפעראציע, מיטן נאמען "גאטס צארן". דער מוסד, פאראנטווארטליך מערהייט טעראריסטן וואס האבן געהאט א טייל אין די טעראר אקט, זענען אומגעקומען, אלעס אינדרויסן פון ישראל. בעיקר אין אייראפע, טוניסיע, און אין ביירוט.


text:
װיקיפּעדיע:פאליסיס און אנווייזונגען
די וויקיפעדיע ענציקלאפעדיעס האבן זיך ערוואנדן א זאמלונג פון פאליסיס און אנווייזונגען וואס האבן ארויסגעהאלפן במשך די יארן אויף צו דערגרייכן דעם איינציגן געאיינזאמער ציל:
- אונזער ציל מיט וויקיפעדיע איז צו שאפן א פרייע ענציקלאפעדיע. דערפאר טרעפט זיך אפט אויף וויקיפעדיע אז די פאליסיס אליין ווערן דורכגעשמועסט און דעבאטירט אויף די רעדן בלעטער. איעדער איז געלאדענט זיך צו באטייליגן.
באמערקונג אויף די פאליסיס פון די יידישע ענציקלאפעדיע: דאס רוב פאליסיס און אנווייזונגען זענען באזירט אויף די ענגלישע וויקיפעדיע, אחוץ פון עטליכע אויסנאמען. דאס איבערברענגען די אלע פאליסיס איז א לאנגע און שווערע ארבעט -- און איר זענט געלאדנט אין דעם צו העלפן. אין פאל ווי עס איז נישטא קיין קלארע פאליסי אין די יידישע וויקיפעדיע דארף מען זיך פירן ווי די פון די ענגלישע און די העברעאישע.
כאטש מיר פרובירן צו רעספעקטירן דעם געמיינזאמען מיינונג איז וויקיפעדיע נישט קיין דעמאקראטיע. צומאל ווערט עס אנגעפירט נישט לויט די אנגענומענע כללים.
דאך, אין כלל, א באנוצער וואס באווייזט א גוטע כוונה, ווייסט ציוויליטעט, זוכט דעם געמיינזאמען מיינונג, און ארבעט צו דערגרייכן א גוטע און הילפסבארע ענציקלאפעדיע וועט זיך אנטרעפן מיט א ווארימע און געמיינזאמע אטמאספערע. וויקיפעדיע טוט שטארק אנערקענען די שטרעבונגען וואס טוען יעדן צוהעלפן.
הויפט יסודות[רעדאקטירן מקור]
- וויקיפעדיע איז אן ענציקלאפעדיע. איר ציל גייט נישט ווייטער פון דעם, און מאטעריאל וואס פארמערט נישט צו דעם ציל דארף ווערן ארויסגענומען.
- זייט נישט איינ-זייטיג. ארטיקלען דארפן געשריבן ווערן נייטראל, פארשטעלנדיג אלע מיינונגען אין דער נושא, נוצנדיג נאר פאקטן און אביעקטיווע אינפארמאציע.
- רעספעקטירט אנדערע מיטטיילער. די מיטטיילער אין וויקיפעדיע קומען פון פארשידענע ערטער און פארמאגן ברייט פארשידנארטיגע מיינונגען. זיך באגיין מיט אנדערע מיט רעספעקט איז דער שליסל צו מוצלח'דיגע צוזאמארבעטונג. (זעה: הילף:ציוויליטעט, הילף:מחלוקת פארלייזונג.)
קליק דא אויף וואס וויקיפעדיע איז נישט
גרונט פאליסיס[רעדאקטירן מקור]
זיך אויפפירן ציוויל. זיך אויפצופירן אומאיידל אדער נישט סענסיטיוו אדער זיך דעבאטירן אויף קלייניגקייטן מאכט אנדערע מיטטיילער אומאנגענעם און האלט צוריק וויקיפעדיע פון פונקציאנירן ווי עס דארף צו זיין. פרובירט אפצורעדן אנדערע פון זיין אומציוויל און זייט פארזיכטיג נישט צו באליידיגן מענטשן אומוועלנדיג.
נעמט אן אז מייסטענס מיטטיילער אויף א פראיעקקט פרובירן עס צו העלפן און פארבעסערן, נישט צו שעדיגן.
עס איז נישט ערלויבט צו מאכן פערזענליכע אטאקעס אויף קיין שום מענטש מיט קיין שום אויסרייד. אויב געפעלט אייך נישט אן ארטיקל, קריטיקירט דעם ארטיקל נישט דעם שרייבער.
שרייבן נייטראל. א יעדער ארטיקל, מוסטער, קאטעגאריע, פארטאל מוז זיין געשריבן הונדערט פראצענדיג נייטראל. מישט נישט אריין קיין אייגענע מיינונגען אדער איינ-זייטיגע אינפארמאציע. דעבאטעס זאלן ווערן באשריבן און אהערגעשטעלט מיט דעם זעה-פונקט פון אלע צדדים, און זיך צוריקהאלטן בתכלית פון ארויסברענגען א מיינונג לטובת איין צד.
קענען פעסטשטעלן. א יעדער פאקט מוז זיין גענצליך פארלעסליך. דער צייכן פון קענען פעסטשטעלן איז נישט אויב עס איז אמת, נאר אויב איז דא אויף דעם א פובליצירטער און פארלעסליכער מקור. דער אחריות פאר'ן שטעלן א מקור ליגט אויפ'ן שרייבער, נישט אויף דער וואס וויל עס אפמעקן.
וואנדאליזם. וואנדאליזם איז יעדער צוגאב, ענדערונג, אדער אויסמעקעכץ וואס איז געמאכט מיא א בייזוויליגע כוונה צו רעדוצירן די קוואליטעט פון דעם ענציקלאפעדיע. וואנדאלן קענען ווערן אויסגעשלאסן פון וויקיפעדיע אויב מען נעמט נישט אין אכט די ווארענונגען. ענדערונגען אדער געמעקעכץ וואס זענען מיט א כוונה צו פארעכטן און פארבעסערן דעם ענציקלאפעדיע -- אפילו אויב זיי זענען נישט ריכטיג אדער פארלעצן די וויקיפעדיע פאליסיס -- הייסן נישט קיין וואנדאליזם.
וויכטיגע אנווייזונגען[רעדאקטירן מקור]
- זיי דרייסט. וויקיפעדיע טוט צורעדן אז מען זאל ענדערן מיט דרייסטקייט. וויקיס ווערן אנטוויקלט פיל שנעלער ווען באנוצערס טוען כסדר ענדערן און פארעכטן.
- צייגט אייערע מקורות. צייגט אן פון ווי איר האט גענומען די אינפארמאציע כדי די פאקטן זאלן קענען ווערן באשטעטיגט.
- קוקט איבער אייערע פאקטן. שרייב נאר פאקטן וואס זענען הונדערט פראצענט אמת. עס איז נישט גענוג אז איר מיינט עס איז אמת אדער כמעט זיכער אמת. דאס איז אויך א גרונטליכער חלק פון צייגן גוטע מקורות.
- ענדערט לויט ווי מען באדארף. ווערט באקאנט מיט די אנוויזונגען פון ענדערן, און פאלגט נאך די כללים אויף צו ארבעט געמיינזאם אויף דער ציל פון וויקיפעדיע.
- שמועסט אדורך אויף די רעדן בלעטער. באנוצט זיך מיט די רעדן בלעטער אויף ווי ווייט מעגליך כרי צו קומען מיט אנדערע אין א געמיינזאמען מיינונג.
- בייסט נישט די נייע באנוצער. ווייסט ארויס געדולד פאר די וואס זענען ניי אנגעקומען, און ווייזט אן בדרכי נועם ווען זיי מאכן טעותים.
- שרייבט אונטער אייערע קאמענטארן. נעמט אנטייל ווי עס פאסט און לאזט וויסן אייער מיינונג. ווען איר לאזט איבער אייערע קאמענטארן, פארגעסט נישט אונטע צו חתמ'ן מיט פיר טילדעס (~~~~). דאס וועט אוטומאטיש אריינשטעלן אייער באנוצער נאמען מיט דער צייט פון ענדערונג.
- איין באנוצער מיט עטליכע נעמען. באנוצט אייך נישט מיט פארשידענע נעמען איבער איין טעמע, ווייל עס וועט ברענגן צו גילו


text:
לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק
די לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק און פאליטישע וויסנשאפט, באוואוסט אלס די לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק אדער LSE איז א קאלעגיע פון דער אוניווערסיטעט פון לאנדאן אין לאנדאן, ענגלאנד. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1895,[1] און אפיציעל געווארן א מיטגליד פון דער פעדעראלער אוניווערסיטעט אין 1900 אלס דער פאקולטעט פון עקאנאמיק, און האט אנגעפאנגען געבן דיפלאמאטן אין 1902. פלאצירט אויף דער הויטאן גאס אין וועסטמינסטער, לעבן אלדוויטש און די קעניגלעכע געריכטן פון יוסטיץ און טעמפל באר, זי שילדערט זיך אלס "דער וועלט'ס אנפירערדיגע סאציאל וויסנשאפט אינסטיטוציע פאר לערנען און פארשונג".[2] LSE האט אויך דעם מערסטן אינטערנאציאנאלן קערפער פון סטודענטן פון יעדן אוניווערסיטעט אין דער וועלט היינט.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ וועגן LSE - LSE וועב ארט. דערגרייכט דעם 2008-01-13.
- ↑ The Sunday Times Good University Guide 2007 - Profile for London School of Economics. דערגרייכט דעם 2007-05-08.


text:
טשאד (לאנד)
טשאַד (פראַנצויזיש: Tchad; אראביש: تشاد), אפיציעל די רעפובליק פון טשאַד, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין צענטראלער אפריקע. ער גרענעצט ניזשער צו מערב, ליביע צו צפון, סודאן צו מזרח און קאמערון און ניגעריע צו דרום-מערב. ער באדעקט א שטח פון בערך 1,284,000 קוואדראט ק"מ.
טשאַד האט א באפעלקערונג פון 11 מיליאן מענטשן (געשאצט 2012).[2]
די הויפטשטאט איז נ'דזשאמענא, און די אפיציעלע שפראכן זענען פראנצויזיש און אראביש. טשאד איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1920 איז דער שטח פון טשאד געווארן א טייל פון דער פראנצויזישער קאלאניע פראנצויזישע עקוואטארישע אפריקע.
ראיאנען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טשאד ווערט צעטיילט אין 22 ראיאנען.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די נאטירלעכע רעסורסן זענען נאפט, אוראניום, נאטראן, קאאלין, פיש (אין טשאד אזערע), גאלד, קאלכשטיין, זאמד און זשווירע, זאלץ.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור, די וועלט האנטבוך. טשאד (לאנד) (2012). דערגרייכט דעם 13טן יוני, 2012
- ↑ CIA האנטבוך 2012


text:
פאסיל
פאסיל (קומט פון די לאטיין ווארט אויפגראבן) איז רעסט פון בעלי חיים אדער פון פלאנצן וואס זייער פארעם איז געבליבן געהיטן. דאס איז די סימנים פון עוועלאציע
די דאזיגע וויסענשאפט הייסט פאלאטעלאגיע וואס העלפט פאר די געאלאגישע פארשערס צו זיך אויסלערנען איבער די פערגאנגענע צייטן. ווי.צ.ב.ש האט מען געטראפן איבערבלייבענישען פון דינאזאריערס וואס האבן געלעבט ביז פאר 65 מיליאן יאר. אויך אין די היינטיגע שטיינער זעהט מען צייכענעס פון איר פרימיטיווער אלטע שטאנד.
עס קען זיין פוס טריט אפדרוקען אדער סיי וואס וואס געט סימנים פון א פריערדיג לעבן.


text:
שאהנאמע
שאַהנאַמע (פערסיש: شاهنامه בוך פון די מלכים) איז אן עפאס פאעזיע געשריבן דורכן פערסישן דיכטער פירדאווסי פון 977 ביז 1010, און איז דער נאציאנאלער עפאס פון איראן, אפגאניסטאן, טאדזשיקיסטאן און דער פערסיש רעדנדיקער וועלט. די שאַהנאַמע דערציילט די היסטאריע פון דער פערסישער אימפעריע פון בריאת העולם ביז די מוסולמענער האבן איינגענומען פערסיע אינעם 7טן יארהונדערט.
דאס בוך איז זייער חשוב ביי די זאראאסטרישע, אזוי ווי עס באריכט די זאראאסטרישע רעליגיע פון איר אנהייב ביז די אראבער האבן געזיגט דעם לעצטן זאראאסטרישן מלך.
דאס בוך אנטהאלט 62 געשיכטעס, 990 קאפיטלעך און מער ווי 60,000 שורות פון גראמען (פיר מאל אזוי לאנג ווי דער באקאנטער עפאס "די איליאדע".
ס'איז פאראן אויף אן ענלעכן אופן א יידישע פאעסיע אינעם זעלבן סטיל פון דעם יידישן דיכטער מולאנא שאהין שיראזי, געשריבן אויף יידיש-פערסיש.


text:
בולגאריע
בולגאַריע איז א לאַַנד אין דרום-מזרח אייראפּע. די הױפּטשטאָט איז סאָפיע. זי גרענעצט פינף לענדער: רומעניע צו צפון (בעיקר דורכן דוניי), סערביע און די רעפובליק פון מאקעדאניע צו מערב, און גריכנלאנד און טערקיי צו דרום; און דעם שווארצן ים צו מזרח.
די גרעסטע שטעט נאך סאפיע זענען פלאוודיוו (באפעלקערונג 338,153) און ווארנא (באפעלקערונג 334,870).[1]
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם סוף פונעם 6טן יאר-הונדערט איז אויפגעשטעלט געווארן די ערשטע בולגארישע אימפעריע. אין 1018 איז די אימפעריע געווארן א טייל פון דער ביזאנטישער אימפעריע.
ביי די צווייטע וועלט קריג איז בולגאריע געווען די איינציגסטע לאנד וואו די בירגער האבן פראטעסטירט אין די מאסן אז מען זאל נישט שיקן די יודן צו די פארניכטונג לאגערן. און די רעגירונג איז דאן טאקע געווען געצווינגען צו אפשטעלן די מאסן-דעפארטאציעס, כדי צו פארמיידן א בירגער-קריג.
וויסנשאפט און טעכנאלאגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט פעלדער פון פארשונג און אנטוויקלונג זענען ענערגיע, נאנאטעכנאלאגיע, ארכעאלאגיע און מעדיצין.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 2011 צענזוס


text:
כרמיאל
כרמיאל איז א שטאט אין צפון דיסטריקט אין ישראל, אין צענטראלן גליל. ער געפונט זיך דרום פון שאסיי 85 עכו-צפת, די שטאט געפונט זיך צווישן דעם אונטער גליל און אויבער גליל, די געגנט ווערט גערופן די "בית הכרם טאל".
כרמיאל איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר 1964, מיטן פלאן אויפצושטעלן א יידישע שטאט, וואס וועט אפהאקן די פארשפרייטונג פון אראבישע שטעט אין צפון, ישראל האט דעריבער אנעקסירט גרויסע שטרעקעס פון לאנד פון די ארומיקע אראבישע שטעט, דיר על אסאד, מאדזשדאל קורום, נאכעף, און באאנע. די שטאט איז געווארן פלאנירט ביזן לעצטן דעטאל, און נאכדעם האט מען עס אויפגעשטעלט. אין 1976 זענען נאך שטרעקעס אריינגערעכנט געווארן אין שטאט, וואס האט געפירט צו ראיאטן, וואס זענען גערופן געווארן "ערד טאג".
אין 1986, איז כרמיאל אנערקענט געווארן אלס שטאט. אין די 1990ער יארן זענען אסאך עולים פון רוסלאנד, אנגעקומען וווינען אין דער שטאט. אין יאר 2000, נאכן ריקצוג פון צה"ל פון דער זיכערהייט זאנע, אין דרום לבנון, זענען צד"ל זעלנער וואס זענען אריבער קיין ישראל, געקומען וווינען אין שטאט.
אין יאר 2006 ביי דער צווייטער לבנונישער מלחמה, האבן קאטיושא ראקעטן געטראפן דעם שטאט, און פאראורזאכט שאדענס, און שאקירטע ציווילע וואס האבן געדארפט אריבערגיין מעדיצינישע הילף. דאס איז געקומען נאכן איינרעדעניש, אז די הויכע גליל בערג וואס געפונען זיך צפון פון שטאט, וועלן באשיצן די שטאט פון ראקעטעס, וואס האט זיך ארויסגעשטעלט אלס אומריכטיק.
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר 2009, שטייט די באפעלקערונג ביי 44,800 איינוווינער.
כרמיאל האט מערערע געשעפטן און קאמערץ צענטערן, און אינדוסטריעלע זאנעס. דער בירגערמייסטער איז עדי אלדר זייט 1989.
גרויס אינדוסטריעלע געגנט פון שטאָט מיט אַ גרויס נומער פון פאבריקן און וואַרשטאַטן. די פּלאַסטיק פֿאַבריק "קרוין", טיילערז "דעלטאַ" און די מעטאַל פאַבריק "ליכט" זענען עטלעכע פון די מערסט נאָוטאַבאַל קאַסעס.
אינהאַלט
געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאָט איז געגרינדעט אין דעם בית הכרם טאל אין 1964 אויף שטחים קאנפיסקירט פון אַראַבישע דערפער אַרום-דעיר על אַסאַד, מאַדזשד על-קרום, באַנאַ און נאַהף, און זייַן ציל איז געווען צו "באיידישן דעם גליל". פאַרלייגן פון די שטאָט איז אין פאַקט טייל פון אזוי " ציל פון וואָס איז געווען קאַטינג אַוועק אַראַבער ייִשובֿ סיקוואַנסינג צענטער צילינדער. פּאָליטיקאַל פּלאַן איז געווען כאַטשט דורך לוי אשכול, יוסף וויץ און וויץ אונדז פריש, און בייַ די שפּיץ פון די קאַנסטראַקשאַן קאָלעקטיוו איז אךם טאַל, אַסיסטאַנט צו א באדינערין פינחס סאַפּיר. די פּלאַץ פון פּיקט צו קאָנטאַקט רינג פון ייִדיש יישובים בייַ די וועג עכו - צפת, וועג הויפּט קאַנעקטינג דער צענטער פון דער מדינה מיט די סעטאַלמאַנץ פון אַפּער גליל און דעם גליל פּאַנכאַנדאַל. אין 1969 פארענדיקט אין פּריפּערינג אַ בעל פּלאַן פון די שטאָט ספּעסאַפייינג די פאַרשפּרייטונג פון ינפראַסטראַקטשער (וועג נעץ, וואַסער, עלעקטרע גריד, לאַנדשאַפט פּלאַנירונג און מער ) צוקונפֿט פון די שטאָט. מיט דעם וווּקס איז פלאצירט אויף לאַנד עקספּראָופּריייטיד אין 1976, די פאַך אַז געפירט צו די געשעענישן פון ארץ טאָג.
אין 1972 די שטאָט באקומען דעם סטאַטוס פון אַ אַנטוויקלונג שטאָט. דעם סטאַטוס געגעבן די שטאָט קענען צוציען פילע יונג קאַפּאַלז ווייַל פון די עקאָנאָמיש ינסיניווז ביטנייַ דורך רעגירונג. כרמיאל אין 1986 אַפישאַלי געווארן אַ שטאָט.
אין די 90 זענען כייערד אין איבער 17,000 אימיגראנטן פון דעם געוועזענעם סאוועטן פארבאנד און געגאנגען צו איינוואוינער פון דער מדינה.
נאָך ווידדראָאַל פון דרום לעבאַנאָן אין 2000 זענען אַבזאָרבד אין די נומער פון משפחות פון די סלאַ, רובֿ פון זיי געזעצט אין רמת ראַבין אין דער שטאָט.
בשעת דער צווייטער לבנונישער מלחמה זענען געפאלן אין דער שטאָט אסאך קאַטיושאַ ראקעטן, עטלעכע פון וואָס געפֿירט פאַרמאָג שעדיקן און טראַוומע וויקטימס. איידער צו די צווייטע לעבאַנאָן מלחמה איז אַ געפיל צווישן רעזידאַנץ אַז די שטאָט איז פּראָטעקטעד דאַנק צו אָנטאָן קאָנטראָלס אויף דעם באַרג קייט צפון. בעשאַס דער מלחמה, דער ערשטער פאלן פון מיסאַלז אַריבער די שטאָט, פילע משפחות אנגעהויבן צו פאַרלאָזן די שטאָט ביז דעם סוף פון דער מלחמה.
באפעלקערונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק ווי פון יוני 2010, האט כרמיאל 44,200 באוואוינער. די באפעלקערונג וואקסט מיט א יערלעכן וווּקס פון 0.3%.
די ווייַטערדיק גראַפיק באַפעלקערונג אַנטוויקלונג קהל:
צווילינג שטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דענווער, קאָלאָראַדאָ, פאראייניגטע שטאטן
- פּיטסבורג, פענסילוועניע, פאראייניגטע שטאטן
- מעץ, פראנקרייך
- קליינווארדיין, אונגארן


text:
פאליציי
די פאליציי איז די ארגאניזאציע וואס טוט ארויפצווינגען די געזעץ, און שיצן דעם ציבור. זיי קענען ארעסטירן כדי צו האלטן סדר און רעכטיקייט אויף די גאסן. איינער וואס ארבעט אין דער פאליציי הייסט א פאליצאַנט, און זיי ארבעטן פון א פאליציי סטאנציע. ווען זיי ארעסטירן א מענטש, ניצט מען האנטקייטלעך צו האלטן זיינע הענט צוזאמען.
אין לאנדאן גייען נישט די פאליציי מיט קיין געווער, אבער איבעראל זענען זיי אנגעוואפענט מיט טויטליכע געווער. אין ישראל גייען טייל פון זיי אויך נישט מיט קיין געווער. אויך איז אין ישראל זייערע לעמפלעך אויף די קארס בלוי, טראפיק פאלציאנטן זענען רויט און בלוי. אנדערש ווי איבער דער וועלט וואס זיי זיינען רויט[פֿעלט אַ מקור].


text:
קוגעלעך
קוגעלעך איז א שפיל וואס איז פאפולער ביי חרד'יש אידישע קינדער אין אמעריקע און ארץ ישראל.
אינהאַלט
דער שפיל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער שפיל ווערט געשפילט מיט פינף קליינע, פיר-עקיגע, קעסטלעך אין וועלכע מען ווארפט איינס אדער מער אין די לופטן און ביז עס קומט אראפ טוט מען א געוויסן שפיל מיט איינס אדער מער פון די וואס ליגן, און דערנאך כאפט מען די קעסטל פון דער לופט.
דער שפיל קען געשפילט ווערן מיט וויפיל מענטשן מען וויל, און יעדער שפילט אין זיין רייע. ווען עס געלונגט נישט א שפיל פאר א שפילער, גייט דער שפיל צום נעקסטן. עס איז אויך א גוטע שפיל צו שפילן אליינס.
דער שפיל גייט ווי פאלגנד:
- דער שפיל פלאץ קען זיין אויף א הארטער ערד אדער א ברייטן טיש.
- צוערשט צו-ווארפט מען די קוגעלעך אויפ'ן שפיל פלאץ.
- דערנאך הייבט מען אן שפילן לויט די סדר פון די חלקים.
- יעדער שפילער גייט ביי זיין רייע, און שפילט לויט'ן סדר ביז עס געלונגט אים נישט א שפיל. דאן גייט דער שפיל צום נעקסטן.
- ווען עס קומט צום שפילער'ס רייע דעם נעקסטן מאל גייט ער ווייטער פון וואו ער האט פריער געהאלטן.
- דער געווינער איז דער וואס איז אנגעקומען די ווייטסטע אין די חלקים, אדער ביים צייט אפגעמאכט פון פאראויס, אדער ווען די שפילער מאכן אפ צו פארענדיגן דעם שפיל.
ערשטער חלק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינצעלנע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מען קלויבט איין קוגעלע און מען ווארפט דאס אין דער לופט.
- דערנאך כאפט מען איינע פון די קוגעלעך פונ'ם שפיל פלאץ, און דערנאך כאפט מען די פון די לופט מיט דער זעלבער האנט.
- דערנאך, האלטנדיג די פריער געכאפטע קוגעלעך אין די האנט, ווארפט מען איינס ארויף און מען כאפט נאך איינס פון דעם שפיל פלאץ, און דערנאך כאפט מען די פון די לופט. אזוי טוט מען ביז מען האט אלע קוגעלעך אין די הענט.
צווייערס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די זעלבע ווי פריער נאר מען כאפט צוויי אויף א מאל ווען דער געקליבענע קוגעלע איז אין די לופט.
דרייערס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מען כאפט דריי, און דערנאך איינס.
פירערס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מען כאפט פיר אויף אמאל.
??[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מען ווארפט אלע קוגעלעך אין די לופטן און מען כאפט זיי אויפ'ן אונטערשטען חלק פון די האנט. דער שפיל איז א געלונגענע אויב מען כאפט ווייניגסטענס צוויי (?).
בריקן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מען פארעמט א בריק דורך אויסשפרייטן די ערשטע צוויי פונגערס אויפ'ן שפיל פלאץ. דערנאך ווארפט מען אייק קוגעלע אין דער לופט און מען פרואווט איינציגווייז אריינצוריקען די קוגעלעך דורכ'ן בריק און דערנאך כאפן די קוגעלע פון די לופט. ווען עס זענען שוין דורכגעריקט פיר קוגעלעך רוקט מען פשוט אדורך דעם לעצטן. די קוגעלעך וואס ווערן דורכגעריקט טארן זיך נישט אנרירן. דערנאך קלויבט מען איינס צו ווארפן אין די לופט און מען כאפט די אנדערע פיר.
צווייטע חלק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דריטע חלק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א.א.וו.[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אינסטרוקציעס פאר קוגעלעך (ביי אידישע וועלט פארומס)


text:
אוניווערסיטעט פון די אנדן (ווענעזועלע)
דער אוניווערסיטעט פון די אַנדן (שפאניש: Universidad de Los Andes, ULA, אוניווערסידאַד דע לאס אַנדעס) איז דער צווייטער עלצטער אוניווערסיטעט אין ווענעזועלע, מיט זיין הויפט קאמפוס פלאצירט אין דער שטאט מערידא, ווענעזועלע. ULA דער גרעסטער כלל-אוניווערסיטעט אין די ווענעזועלישע אנדן, מיט איינע פון די גרעסטע סטודענטן קערפערשאפטן אינעם לאנד.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ULA איז געגרינדעט געווארן לכתחילה ווי א קאטוילישן סעמינאר אום 29סטן מערץ, 1785 דורכן בישאף פון מערידא, פרע הואן ראמאס דע לארא. דע לארא האט גערופן זיין אנשטאלט די "קעניגלעכע סעמינאר קאלעגיע פון סאן בוענאווענטורא פון מערידא". די שולע איז געהעכערט געווארן צום סטאטוס פון "קעניגלעכער אוניווערסיטעט פון סאן בוענאווענטורא פון מערידא דע לאס קאבאלעראס" אום 21סטן סעפטעמבער, 1810, מיט דער רעכט צו שענקען דיפלאמען אין פילאסאפיע, מעדיצין, ציווילער און קאטוילישער געזעץ, און טעאלאגיע. אין 1832, האט דער פרעזידענט פון ווענעזועלע, גענעראל האזע אנטאניא פאעז, אנגענומען אן אקט וואס מאכט דעם אוניווערסיטעט פאר א סעקולערן אנשטאטל.
היינט, טוט דער אוניווערסיטאט פון די אנדן אפערירן צוויי קאמפוסן אין מערידא, מיט עטלעכע טוץ פאקולטעטן פארשפרייט דורכאויס דער שטאט.
אקאדעמיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אוניווערסיטעט האט ביזגראדירטע פראגראמען אין די קונסטן, וויסנשאפט, ליטעראטור און הומאניסטיק, און נאך, וואס ברענגט צוזאם מער ווי 50,000 סטודענטן און 6,000 פראפעסארן אין די מערידא קאמפוסן.


text:
וויקי
וויקי ווייכווארג באשטייט בעיקר אז עס פאראייניגט פארשידנארטיגע און קעגן זייטיגע מיינונגען.
אלע וויקימעדיע וויקיס זענען אין די אידעע.
עס הייסט נאך א האוואיש ווארט וואס מיינט שנעל.
וויקי איז אַ קאָמפּיוטער פּראָגראַם געווידמעט ספּעציעל צו ערייכען דעם ציל פון אויספארעמען א צוזאמגעשמאלצענעם דעה פון פון פארשידארטיגע מענטשן, עס געבט די כוח פון רוב דעות אויסצומעקן און פארעכטן די טעות'דיגע פאלטשע פּערזענליכע איינזייטיגע אינפאָרמאַציע וואָס פארדרייען דעם אמת. ווייל דער בעסטער מיטל צו וויסן וואס איז פאלטש איז דער כוח הרבים וואס זענען דן נאכאמאל און נאכאמאל ביז מען איז מלבן די סוגיא.
אַלע תיקונים און רעאַקציעס פון יעדער ענין קען יעדער איינער ליינען און אָפּמאכן אויב עס איז באַרעכטיגט, אויב באַשליס איך אָדער אַוֹ אנדערער ליינער אַז דאס איז בטעות געטוישט געווארן קען מען דאס צוריק פארעכטן. אויב דאס ווערט א לאנגער קאמף אַהין און צוריק איז דא ספּעציעלע פּאָליציי מיט מער כוח פון דעם המון, אויב האט איר טענות אז דער פּאליציי מאן האט געמעקט שלא ביושר איז דא מיליאנען ראנגען העכער אים וואס קענען אים אוועקנעמען זיין כוח, געווענליך ווי לענגער מ'שרייבט ווערט מען א גרעסערער ראנג אינעם היראַכיע, וואס מאכן אַפּ וואַס איז יושר.
די וויקי פּראָגרעם ווערט היינט צוטאָגס זייער אויפגעכאַפּט, מער און מער, אסיפות מיטונגען פון ביזנעס, אינדוסטריע, זשורנאליזם, רעליגיע, און פאליטיק, און אזוי ווייטער אנדערע צילן און אינטערעסן, ענדיגן זיך מיט א "וויקי" פרעזענטאציע אויף א גרויסן סקרין וואס אלע לעפּטאַפּס פון די באטייליגטע זענען צוגעבינדען און דער עולם ארבייט אויף די זיץ פלעצער זעהנדיג יעדן'ס עדיטס, מ'מעקט, פארעכט, און מ'רעדט, ביז עס ווערן אויסגעפארעמט פאראייניגטע רעזולוציעס, אגענדעס און שלוסן פון די מיטונגען.
געווענליך גייט דער וויקי נאך א מיטינג ארויף אויף א צייט אפשניט אנליין, אז אלע באטייליגטע קענען זיך נאך ארום טענה'נען און ענדערן אויף א וויילע ביז דער וויקי ווערט גענצליך קריסטילאזירט און אויסגעפארעמט אין א ציל, און אלע לעקציעס און פארשלאגן ווערן דעפענירט, און דער מעסעזש קומט צו א קלארע אייזייטיגע מסקנה.
פארשידענע וויקיס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די נייעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- נייער טרענד: אדוואקאטן באניצן זיך מיט וויקי פראגראם. (טיימסאנליין)


text:
קענסער קאפיטל 2
קענסער קאפיטל 3
קענסער קאפיטל 4
איך וויל נעמען די מיה, אביסל זיך צו דערגרינטעווען די היסטאריע פון מעדעצין פון א היסטארישן פערספעקטיוו. חלקים פון די ארטיקל זענען שוין ברמיזה פארצייכנט אין די סעריע פון די קענסער ארטיקלען, אבער דא וועל איך עס אביסל פארברייטערן.
קודם א שטיקל חזרה אויף די צייט אפשניטן פון די וועלט, ווי מיר ווייסן.
דער ערשטער פארשריט אין מעדעצין, און אויך אין אנדערע וועלטליכע ענינים, מוז ווערן קרעדיטירט צו די מצריים. ווען איך רעד פון 'פארשריט', מיין איך א קאלעקטיווע צוזאמען-ארבעט פון ארגאנאזירטע געמיינדעס, וואו עס זענען געווען פירער'ס וואס האבן געפירט א לאנד, און דאן געווידמעט חלקים פון זייער לאנד פאר ביזנעס, אגריקולטור, ארמיי און שטודיעס.
די עגיפטער, אנגעהויבן פון בערך 3100 BC, האבן איינגענומען און פארפיגט אויף די וועלט. דאן האבן זיי געוועלטיגט אויף מצרים ביז בערך 525 BC, וואס דאן האבן זיי פארלוירן די מאכט צו די פערסן. דאס האט אנגעהאלטן ביז אלכסנדר מוקדון האט צוריק אויסגעלייזט מצרים פאר די גריכן אין יאר 332 BC. פון דאן הייסט 'די גאלדענע צייט פון די גריכן', דאן צו די רוימער וואו זיי האבן אנגעהאלטן פילע ליבעראלע העלעניסטישע שיטות פון די גריכן בנוגע שטודיעס, פאר א שטיק צייט.
אימהאטפ (Imhotep) איז געווען אן עגיפטער אין די צייטן 2600-2650 BC. ער איז געווען פון די איינציגסטע נישט פון קעניגליכע משפחות, וואס ווערן נאך געדענקט ביזן היינטיגן טאג. ער איז געווען אן ארכיטעקט, אינדזשעניר און דאקטאר.
דער עגיפטישער ארכיטעקט, אינדזשעניר, און דאקטאר אימהאטפ
ער איז געווען פון פרעה'ס יועצים וויאזוי צו בויען זייערע גראנדיעזע פיראמידן און אנדערע גראנדיעזע אונטערנעמונגען. ער איז געווען דער ערשטער דאקומענטירטער דאקטער וואס איז געווען ביים מיינונג אז קראנקהייטן ברויך מען היילן מיט מעדעצין, נישט מיט כישוף אדער קרבנות פאר די מצרי'שע געטער, ווי עס איז דאן געווען דער אלגעמיינער מיינונג.
די פיראמידן וואס אימהאטפ האט געהאלפן בויען
באשרייבונגען פון זיינע ווערק ווערן פארצייכנט אין דאקומענטן וואס ווערן אנגערופן פאפירוס (Papyrus). ספעציעל די 'עדווין סמיט פאפירוס', וועלכע זענען איבערגעשריבן געווארן בערך 1600 BC דורך א פלאגיאריסט, וואס האט קאפירט צייכענונגען וואס זענען קאפיעס פון די ווערק פון אימהאטפ.
ער ווערט קרעדיטירט מיט גאר דעטאלירטע ווערק אין פילע ערליי מחלות וואס ער פארצייכנט, מיט אנגעגעבענע סארט רפואות און באלזאם פאר יעדע סארט מחלה באזונדער. און ווי מיר האבן שוין געברענגט, האט ער באצייכנט בריסט קענסער אז ער האט נישט קיין רפואה, טראץ וואס ער האט פארצייכנט פילע מעטאדן פאר אפעראציעס פון געוואוקסן.
זיינע ווערק זענען נישט געבויט אויף קיין שום אמונה אדער מיסטיציזם, נאר אויף קראנטע מעטאדן וואס זענען געווען מעגליך פאר יענע עפאכע, אבער ווי עס צייגט זיך איבער פון די דאקומענטן זענען זיי שוין גארנישט געווען אזוי צוריקגעבליבן. ער פארצייכנט גאר דעטאלירט די אנאטאמיע און פיזיאלאגיע פון די מענטשליכע קערפער, מיט גענויע דעטאלן פון די קאפ און הארץ, און אויך אדערן.
דער בארימטער פילאזאף היפאקראטעס, איז אויך דער 'פאטער פון מעדעצין'
דערנאך איז באוואוסט דער פאטער פון מעדעצין, דער פילאזאף היפאקראטעס (Hippocrates) (460-370 BC). ער איז געווען א גריכישער דאקטאר און פראפעסאר פון מעדעצין, און ער איז געווען אין די צייטן וואס אלע האבן געגלייבט און כל מיני געצנדינעריי, און אלעס האט געגלייבט אין כישוף מיט אפגעטער.
דער בארימטער פילאזאף און דאקטאר היפאקראטעס
ער - אזויווי אימהאטפ - האט זיך אפגעגעבן מיט אנאטאמיע און פיזיאלאגיע, און געמאכט גרויסע פארשריט אין די חכמה פון מעדעצין. אויך איז ער דער מחבר פון די דאקטוירישע שבועה וואס ווערט גענוצט ביזן היינטיגן טאג. זיין חכמה איז אריין אין די גריכישע ביכער וואס ווערט נאך שטודירט דורך פילאזאפן און אסטראנאמיקער.
ער האט פארשטאנען אז עס קען זיך נישט מישן דאקטאריי מיט אלע אנדערע חכמות, און אז ס'איז א חכמה פאר זיך זעלבסט, און אז מחלות קומען נישט צוליב חטאים עוונות ופשעים, נאר צוליב נאטורליכע פאסירונגען ווי ענווייראמענט אדער שלעכטע דיעטעס וואס ברויך און קען ווערן געהיילט דורך מעדעצין אדער עסן געזונט.
היפאקראטעס אלס דאקטאר און הוגה דעות
ער האט אויך אויפגעבויט א שולע - וואו ער האט פארגעלערנט זיין חכמה פאר תלמידים און פאר די קומענדיגע גענעראציעס - די לייברערי פון אלעקסנדריע, אנגעהויבן דורך אלקסנדר מוקדון און זיינע נאכגייער.
די הערליכע לייברערי אין אלעקסאנדיע מצרים, באזירט אויף ארכעאלאגישע אויסגרובונגען
דארט האבן שטודירט אלע סקאלערס פון יענע צייט, ווי אריסטו, און דארטן האט ער געשאפן זיין טעאריע אז די זון גייט ארום די וועלט, און אראטוסטנס איז אויפגעקומען מיט א חשבון ווי גרויס די וועלט איז, קעלימאקוס - דער פאטער פון לייברערי ארגאניזירונג, יוקליט (Euclid) - דער פאטער פון געאמעטריע, העראפעלעס (Herophylus) - וואס האט מחדש געווען אז דער של ראש שטייט איבער אלעם, דער מח איז דער בעל בית איבער אלעם, ועוד אסטראנאמיקער וואס האבן מסדר געווען די גוי'אישע לוח, און וואו עס איז נאר געווען איינער וואס האט געזוכט צו שטודירן איז דארט געווען זיין מקום.
א האלץ אויסשניצונג איבער איינע פון די כלים באזירט אויף היפאקראטעס' געדאנקען
עס איז געווען א פלאץ פיל מיט אלע אלטע געשריבענע שריפטן און פעפיראסן, און טויזענטער און טויזענטער שריפטן זענען אהין אנגעקומען. די לייברערי האט פארמאגט זאלן פאר דרשות, שטובער פאר קאנפערענצן, און שטיבלעך פאר שטודירונג, און אלע צרכים וואס עס זאל נאר זיין אז די סקאלערס זאלן זיך שפירן באקוועם.
די הערליכע אוצר הספרים, וואו מ'האט געקענט טרעפן אלע סארטן ביכער און שריפטן
דאס גאנצע לייברערי איז פארברענט געווארן בערך אין יאר 391 למספרם. עס איז גארנישט איבערגעבליבן נאר א שפאר ביסל פון היפאקראטעס, און ביכער פון געלען - דער פרישער רוימישער שטערן וואס האט נאך געהאט שטודירט און פארשריבן אן א שיעור פון יענע צייט, און זיינע ווערק זענען פארבליבן צו שטודירן ביזן היינטיגן טאג.
די לייברערי פון אלעקסאנדריע ווערט פארברענט
אבער על אף אז די עצם לייברערי איז פארברענט געווארן (מחלוקת הפוסקים ווער עס האט עס אונטערגעצינדן, לויט געוויסע דיעות דורך יוליוס קייזער, אנדערע באשולדיגן די אידן, פארוואס דען נישט), דאך האט עס מער נישט געקענט פארלעשן די פייער פון חכמה וואס האט געבוזשעוועט, און פארשפרייט געווארן איבערן גארער וועלט.
געלען (Aelius Galenus) [129-200 BC] אריגינעל א גריכיש אפשטאמיגער, איז געגאנגען קיין אלעקסאנדריע שטודירן מעדעצין, וואו ער האט זיך אריין געווארפן ראשו ורובו אין די ווערק פון היפאקרעטעס, און איז געגאנגען אין זיינע דרכים מיט אלע זיינע שיטות.
דער בארימטער דאקטאר געלען
עס איז וויכטיג צו וויסן אז זיי האבן אין יענע תקופה נישט געהאט די יכולת צו זען קיין עכטע אוטאפסיס [דאס מיינט שטודירן טויטע קערפערס דורך זיי אויפשניידן], דעריבער זענען פילע פון היפאקראטעס' ווערק געווען פאלש.
געלען - וואס איז געווען א טראומא כירורג - האט געמאכט גרויס פארשריט אין די ענין פון אנאטאמיע, ווייל ער האט געזען פיל פארוואונדעטע קערפער פון די גלאדיאטארן - דאס זענען ספארטלער וואס שטרייטן איינער דעם אנדערן ביז איינע פון די שטרייטענדע צדדים זיגט, און פארשטייט זיך אז דער צווייטער פארלירער איז צע'מזיק'ט פון די שארף פונעם שווערד. די סארט שפיל איז דאן געווען גאר פאפולער, און געלען איז געווען זייער פערזענליכער דאקטאר, ווייל די געזונטהייט פון די שפילער האט געמיינט גאר פיל פאר די קעניגרייך, און ער האט געמוזט ווי שנעלער פארהיילן זייערע וואונדן.
געלען ביים באהאנלן א פארוואונדעטער גלאדיאטאר
געלען ווערט קרעדיטירט, פארן זיין דער ערשטער וואס האט אויפגעשטעלט א שפיטאל אויפן רוימישן פראנט, און נישט סתם א שפיטאל, נאר א 'סטעיט אוו די ארט' שפיטאל, ריזיג גרויס, מיט אלע איינצלהייטן. ארכעאלאגן טרעפן דארט אפילו פייער ברונעמ'ס וואו מען האט סטעריליזירט די כלים מכלים שונים. לכאורה איז ער אויך דער ערשטער אין די סארט צו פארשטיין די סוד פון סטעריליזאציע. ער האט ערצייגט וואונדערבארע שנייד געצייג - וואס האלט נאך געשפאנט היינטיגע כירורגן - מיט א געניטע פונקטליכקייט.
אזוי איז ער צוביסלעך געוואויר געווארן מער און מער וויאזוי די קערפער ארבעט, ביז ער האט צוזאמענגעשטעלט א בילד, און פארשטייט זיך דאקומענטירט אלע זיינע איינצלהייטן אין די אן א שיעור ביכער וואס ער האט געשריבן, און קיינער האט נישט פארשטאנען, ווייל ווי עס צייגט זיך איבער פון פילע ארכעאלאגישע גרובונגען, איז ער געווען יארן פאראויס פון זיין צייט. לויט וויפיל ער האט געשריבן צייגט זיך איבער, אז געלען האט געשריבן דריי בלאט פער טאג.
ער איז געווען דער ערשטער צו פארשטיין, אז נישט אלעמאל איז דער סימפטאם א סימן אז די מחלה איז אויף יענע פלאץ. ווי למשל, אויב איינעמ'ס האנט איז געלעמט מוז נישט מיינען אז זיין האנט האט זיך אויסגענוצט, נאר אז עפעס דרוקט אים אין קאפ, און דעריבער האבן זיי געמאכט קאפ אפעראציעס גענוי ווי מען טוט נאך ביזן היינטיגן טאג, און מ'זאל נישט פארגעסן אז דאן איז נאך נישט געווען קיין אנעסטיזיע.
געצייג פאר גאר פארגעשריטענע אויג אפעראציעס זענען אפגעפינען געווארן, און עס איז גענוי בערך ווי די כלים וואס מען נוצט נאך היינט. בקיצור עס איז געווען א גאלדענע תקופה, און געלען האט געמאכט גרויס פארשריט.
איינע פון די וויסנשאפטליכע אויספרובירונגען פון געלען
פארשטייט זיך אז פילע פון געלען'ס און היפאקראטעס' שיטות זענען אפגעוואנדן געווארן, און עס איז אויפגעוויזן געווארן אז אפילו זיי האבן נישט געוואוסט קיין כי הוא זה וואס עס טוט זיך אפ באמת אינעם קערפער. ווי למשל, ווען מיר קוקן אריין בספרי הרמב"ם זעען מיר קלאר אז ער האט זיך געקאכט אין די 'ספרי אפקראט' - ווי ער רופט אים, און אין די ספרי החכם געלען. דאס גייט עד כדי כך, אז דער רמב''ם ברענגט סתירות פון זיינע רייד אין פילע ענינים וואס ער דינגט זיך - געווענטליך אמונה ענינים, און דער רמב''ם כאפט אים ביי סתירות צי בשר חזיר איז געזונט צי נישט, אדער צי אייזל פלייש איז בעסער ווי פערדן פלייש, ועוד.
אבער וואס שטערט מיך איז, אז דער רמב''ם און אלע חכמי ישראל, אנגעהויבן פון תנאים אמוראים און גאונים ביז ראשונים און אחרונים, גייען אלע בשיטות היפאקראטעס, און קיין שום חכם מחכמי ישראל האט עד היום הזה נאכנישט צוריקגעצויגן, און מיר געפינען נאך די שיטה און חסידישע ספרים און אויך אין ספרי מוסר והלכה. כאטש וואס די חכמי אומות העולם האבן אלע - פריער צי שפעטער - איינגעזען אז מען מוז ווי שנעלער אוועקקריכן דערפון, דאך אבער האלטן מיר עס אן ווי תורת משה מסיני, וצע''ג.
פון וואס רעד איך.
די וועלט האט כולם פה אחד געהאלטן ווי היפאקראטעס, אז די גוף איז איינגעטיילט אין פיר ליחות: דם, ליחה לבנה, מרה ירוקה און מרה שחורה. די גוף האט גאר א געניטע באלאנס פון די אלע ליחות, און ווי היפאקראטעס שרייבט - און עס איז אויך 'איבערגעוויזן געוואזן' דורך געלען, דורך שטודירן געוויסע מאלפעס (א מכה) - ווענדן זיך אלע חולאים, און די געזונטהייט פון א מענטש, אויב דער באלאנס איז פיין. ווי איז אבער אויב איינע פון די ד' ליחות איז צי סאך אדער צי ווייניג? דאן ווערט מען קראנק. אזוי אויך ווענדן זיך אלע מידות פון די מענטשן, אין די איבערפלוס פון איינע פון די ליחות.
די דאקטוירים פון יענע תקופה און ווייטעריגע מאלעניעס, האבן אנגענומען די ווערטער ווי עס וואלט געווען עפעס א נבואה אז עס איז דא א ליחות'דיגע פראבלעם. זיי האבן מחדש געווען רפואות, צוזאמענגעשטעלט מחלות, געמאכט דיאגנאזירונגען רעכטס און לינקס, און אלעס האט געשטימט. פון העמערוידס ביז הארץ אטאקעס און סטראוקס, פיבער, און אינפעקשאנס, אלעס האט געהאט צו טון מיטן געפערליכן אומבאלאנץ פון די ליחות, און יא איר האט צוגעטראפן: אויך קענסער טומערס איז קלאר - ווי דער טאג איז ליכטיג - אן איבערפלוס פון די 'בלעק בייל', ווי זיי האבן עס גערופן.
אויך א גייסטישע נערוון בראך און פארביטערטע נפשות, איז א איבערפלוס פון די שווארצע גאל זאפט. די רפואה איז דאך פשוט, מען מוז דאס לאזן ארויסרינען כדי צו מאכן פון אסאך – ווייניג. וויאזוי מאכט מען דאס? גאנץ פשוט. מען נעמט א נודל, מען שטעכט אריין אין אן אדער, און מען לאזט פליסן דאס בלוט ביז די פאציענט ווערט בלייך, דאן איז א קלארע סימן אז עס איז דא צוריק די נויטיגע באלאנס.
אלטע גריכישע צייכענונגען פון די גרויזאמע בלוט-גיסונגען
די פארשריט געפונט גאר אויס, אז עס איז פארהאן ספעציעלע ווערים וואס זענען ספעציעל באשאפן געווארן פאר די צוועק. נעמליך, די ליטשעס וועלכע לעבן אויף מענטשליך בלוט. ווי וואונדערליך זיי האבן ספעציעל ציינער און אויך אנטי-קלאטינג פאקטארן. בלוט גיסט זיך אזוי פאר יארן לאנג, הונדערטער און טויזענטער יארן, אנדעם וואס איינעם זאל בייפאלן זיך צו דינגען מיט די פראפעסארן.
חילוקי דיעות זענען באשאפן געווארן במשך די יארן, צי מען ברויך לאזן אויסרינען ביי די מקום המחלה, אדער וואו ווייטער פון די מחלה, ווייל מען ברויך פארקירעווען די שווארצע בייל פון אותו המקום. די וואס האבן נישט געקענט מחליט זיין, האבן געלאזט דאס בלוט רינען פון ביידע פלעצער, יוצא צו זיין אלע שיטות.
א צייכענונג ווי יעדע מחלה האט איר פלאץ פין וואו מען זאלן לאזן דאס בלוט רינען
די איבערפלוס פון מרה שחורה איז אויך שולדיג אין אלע ערליי דעפרעסיעס, ווי אויבן געשמועסט, און לכבוד די ערפינדונג פארדינט די שרעקליכע מחלה איר נאמען מעלען קאלי (Melanchollia). 'מעלען' איז די גריכישע ווארט פאר שווארץ, 'קאלי' איז די גריכישע ווארט פאר בייל - שווארצע בייל. אין לשון קודש הייסט עס אויך, די מחלה פון 'מרה שחורה'.
באדייט פונעם ווארט מאלענכאליע
די חכמי ישראל נעמען עס א טריט ווייטער, און פארענטפערן דערמיט די כלל אז די וועלט באשטייט פון אש מים רוח עפר, און די ספרי קבלה פארשטייען דערמיט די סוד פון צרעת וואס קומט מרה שחורה. די ספרי מוסר וחסידות פארשטייען די מידות וואס מען ברויך אויסארבעטן, און די ספרי מגידות פארשטייען דערמיט פארוואס ושתי האט נישט געוואלט אריינקומען צו אחשורוש, אדער פילע אנדערע פסוקים.
בייגעלייגט איז א ליקוט פון פיל ראשונים און מדרשים וואס יאווען זיך מיט מרה שחורה
איך מיין נישט אפצולאכן חלילה, אבער וואס איך וויל ארויסברענגען איז די פאלגענדע פונקט.
איך באשולדיג נישט די בלוט גיסער'ס אדער די בלוט פארגאסענע פאציענטן, אויך נישט היפאקראטעס אדער געלען וואס האט גאר שטארק - ווי אלע - אונטערגעשטיצט די טעאריע, ווייל אין יענע תקופה פון גלאדיאטארן, ווען מען האט איינעם דעם אנדערן געמעגט - פאר פוסטע שוואוילטאג - שפילן שענדן און מארדן, ביז איינער האט דעם אנדערן דערשטאכן צום טויט פארנט פון פופציג טויזנט מאן, בשעת יעדער האט געפאטשט אין די ריזיגע קאלאסיומס, איז אבער געווען גרויס טאבו צו שענדן א טויטן פאר פארשונגען, חלילה לך מעשות נבלה במתים. דערפאר האבן די פארשער נאר געלערנט פון לעבעדיגע דאס בעסטע וואס איז געווען שייך.
אן איטאליענישער מעלעריי פון צוועלפטער יאר הונדערט, ווייזט היפאקראטעס און געלען
אזוי האט געלען געטון. ער האט זיך צוגעשארט צו די גלאדיאטארן, וואו ער איז געווארן דער אפיציעלער דאקטאר, און אזוי האט ער זיך פיל געלערנט אויף זייערע וואונדן. דערנאך איז ער ארויס אויפן פראנט, וואו ער האט נאכאלס בשום אופן נישט געמעגט שניידן א מענטש, אבער דאס איז נישט געווען קיין פראבלעם, ווייל די סאלדאטן זענען צו אים געקומען שוין צושניטענע, דורכן שארפן שווערד פונעם שונא.
די נייע עפאכע אין די וועלט פון אנאטאמיע
אין די 1550'ס איז אפיר געקומען א נייע שטערן בעולם האנאטאמיע: אנדרעיעס וואסילאס (Andreas Vaselius), און דערנאך אביסל שפעטער וויליאם הארווי (William Harvey). זיי האבן געמאכט פארשריט אין די וועלט פון אנאטאמיע ווי קיינמאל בעפאר.
דער דאקטאר אנדרעיעס וואסילאס
דער דאקטאר וויליאם הארווי
וואסילאס איז געווען אנטשלאסן אז מען קען קיין פארשריט נישט מאכן אויף אלטע געוואוינהייטן, און ער האט מחליט געווען אנצוהויבן נאכאמאל ביי די אלף בית. ער ברויך אנהויבן מאכן אטאפסי'ס געהעריג ווי עס ברויך צו זיין, ער קען זיך נישט פארלאזן אויף אלטע פארשונגען וואס זענען געווען מערסטנס אויף לעבעדיגע מענטשן וואס קוויטשן ווי נאר מען רירט צו זייער רויע פלייש, אדער גאר מאלפעס וואס זענען נאר ענדליך צו מענטשן. אבער כהיום, איז נישטא קיין סיבה נישט צו קענען מאכן פארשונגען אויף טויטע קערפער.
אבער פון וואו שאפט מען א טויטע קערפער? אז מען זוכט טרעפט מען. ער האט מחליט געווען יעבור עלי מה, ער גייט קיינעם נישט פארציילן ביז לאחר המעשה, ער גייט גיין ביים עק פלויט ווי די קרימינאלן זענען געווען באגראבן, און ער גייט זיי פשוט אויסגראבן. זיי זענען געווען געבויטע קערפער וואס זענען ערמארדעט געווארן פאר זייערע חטאים, איש בחטאו מת מאכט אים נישט אסור בהנאה.
ער האט עס אנגעהויבן טון, און ער האט געהאט זיין אונטערערדישער לאבראטאריע מיט א שטאב מעלערס. ער האט קונצליך אויפגעהאנגען די טויטע, כדי עס זאל נישט חלילה זיין א געפאטשקעט בילד, אלעס מוז זיין גאר אויטענטיש.
די טויטע קערפער זענען אויפגעהאנגען געווארן פאר די מאלערייען
ער האט געמאכט מורא'דיגע ערפינדונגען, אזעלעכס וואס ווערט נאך שטודירט ביזן היינטיגן טאג! ער האט אפגעמאלן הונדערטער בילדער קאלירפול און אויטענטיש, און גראפיש ממש ווי לעבעדיג, און גענוי וויאזוי, און פון וועלכן אנגעל ער האט גענויטיגט. ער האט געשניטן און געמאלן נאך און נאך, געזוכט און גענישטערט.
וואסילי'ס מאלערייען
ער האט זייער שטארק געוואלט ווייזן פאר די וועלט די לעכער וואס פירט דעם שווארצע בייל, וואס מאכט אן אזויפיל צרות און קרענק.
אבער דער חילוק פון אמונה און סייענס איז פשוט. סייענס ווייסט נישט פון קיין חכמות, אויב טרעפט מען נישט קיין שווארצן בייל איז עס ווייל עס איז נישטא אזא זאך ווי די מרה שחורה, אויב איז יא דא דאן ווייז עס ביטע. ער האט אנגעהויבן ליידן צרות, יש מי שאומר אז די אינקוועזיציע האט אים אנגעהויבן צו רודפ'ן, ואית דאמרי אז מען האט אים געפייניגט פארן שענדן טויטע קערפער. אזוי צי אזוי האט וואסיליס געמוזט אפפוצן פון אייראפע, און ער איז אהיים קיין ענגלאנד, וואו ער האט פובליצירט זיינע ווערק.
די וועלט האט קודם נישט געוואלט גלייבן וואס זיי האבן געהערט: נישטא קיין בייל? קען נישט זיין! אבער צוביסלעך האט מען זיך אפגעשאקלט פון די טעאריע און אויפגעהערט מיט די בלוט צאפעריי, אלע הקזת דם געשעפטן האבן זיך פארמאכט.
די כלים פון די בלוט צאפער
דערנאך האט מען אנגעהויבן צו פארשטיין אז מאלענכאליע איז א מח פראבלעם, גאוה און תאוה זענען מידות וואס קומען פון די מח, העמערוידס איז א לאקאלע אחור פראבלעם, נישט א טריקעניש פון די מרה, און פארשטייט זיך אז קענסער איז אויך נישט קיין 'בלעק בייל אווערלאוד' פראבלעם. הגם די נאמען מאלענכאליע פאר דיפרעסיע האט זיך נישט געטוישט, זענען אבער אלע טריעטמענטס וואס מען גיבט געווידמעט צו פארריכטן די מח אומבאלאנס.
אגב וויל איך מסיים זיין די בלוטלאזונג עפאכע, מיט די לעגענדע, אז דער ערשטער פרעזידענט דזשארדזש וואשינגטאן - וועלכער איז געווען א חסיד פון די סארט טריעטמענטס עד יום מותו - האט איין צופרי, אום דעצעמבער 13 1799, זיך דערוועקט מיט א האלז וויי, און אנגהויבן גיין בארג אראפ מיט א שנעלקייט, מסתם ווייל ער איז געווארן אין סעפטיק שאק, האט ער זיך באשטעלט א בלוט צאפער אז ער זאל אהין רייסן און אים לאזן דאס בלוט גיסן, וכן עשה. בערך פינף ביז זיבן פיינטס בלוט האט מען אים געלאזט אויסרינען, און ווי יעדער פארשטייט האט דאס געפירט צום פאקט אז ער האט אויסגעהויכט זיין לעצטן אטעם, און האט נישט מוציא יום געווען.
א בלוט צאפער ביי זיין ארבעט
אין א געוויסן זין האט מען צו פארדאנקן די געלען עפאכע, פארן נישט זיין שנעל צו שניידן און מאכן אפעראציעס פאר קענסער. ווייל ווי געלען האט געלויטעט איז עס א סיסטעמיק פראבלעם, ממילא וויאזוי וואגסטו שניידן דעם לאקאלן טומער, ווי למשל די בריסטן, ווען די שווארץ יאר בייל וועט גלייך צוריק אריין רינען. דאס איז באמת ממש א וויץ, און טאקע תיכף נאך די אנאטאמישע אויפרייס אז עס האט נישט צוטון מיטן מרה שחורה, האבן די דאקטורים אנגעהויבן ערנסט טראכטן פון מאכן אפראציעס, וואו זיי האבן ווייטער געמאכט אן אנדערן טעות מיט זייער באשלוס אז די טומערס זענען יא א לאקאלע פראבלעם וואס מען מוז ארויסשניידן ווי אמשנעלסטן.
וואס האט זיי אפגעהאלטן - טעכניש גערעדט - איז געווען, אז עס זענען געווען עטליכע פראבלעמען וואס מען האט געמוזט בייקומען.
קודם כל, עס האט גאר שטארק וויי געטון. עס איז נאך נישט געווען קיין אנעסטיזיע, און מען האט נאר גענוצט פאר פיין לינדערונג ברוינפן מיט אפיום וואס האט עטוואס געלינדערט די מצב. אבער נאך אלעם איז געגאנגען קולות וברקים, וואס האט געמאכט אז עס זאל פארגיין פאר די כירורגן זייער אפעטיט צו שניידן. עס זענען געווען פילע פאציענטן וואס האבן ענדערש אויסגעוועלט דאס טויט, ווי איידער אריבערצוגיין אן אפעראציע.
נאך א גרעסערע פראבלעם איז געווען, אז די פאציענטן זענען געווענטליך גלייך געשטארבן פון אינפעקציעס, ווינציג האבן איבערגעלעבט. ממילא איז געווען א שאד די גאנצע מעשה. נאך א פראבלעם איז געווען, אז מען האט נישט געהאט קיין אהנונג וואס צו שניידן, מען האט דאס ענדערש אנגערופן האקן ווי שניידן, ווייל מען האט געהאקט און געהאקט אן רחמנות, און אונטערגעמורמלט 'כן יאבדו כל אויביך השם'. אבער קיין שום ציל איז נישט געווען צו וויסן וויפיל מען זאל שניידן, און ווען מען מעג שוין אויפהערן.
אינעם אכצנטן יאר-הונדערט זענען אלע אויבנדערמאנטע פראבלעמען פארענטפערט געווארן. אין יאר 1840 איז געווען א דענטיסטרי - א גאר ערנסטע פראפעסיע אין יענע צייט. וויליאם מארטאן (William T G Morton) [1819-1868), מיט זיין שותף דר. וועלס, און נאך איין דאקטאר קראפערד לאון, האבן אנגעהויבן מאכן טעסטס אויף נייטריק אקסייד, איטער, און סאלפיוריק עסיד פאר זייערע שלאף און אנעסטעטישע באשטאנדטיילן.
דער דענטיסט וויליאם מארטאן
ווער גענוי איז דער ערפינדער איז א גרויסע מחלוקה אין היסטאריע, אבער אלע דריי האבן אייניג גענומען קרעדיט פאר די ערפינדונג. ווי אימער עס זאל זיין, איז אין אקטאבער 16 1846 פארגעקומען אן אפעראציע אינעם 'אפעראציע טעאטער' - ווי מען האט עס דאן גערופן, לאפוקי אפעראציע צימער, ווייל עס איז יעדעס מאל געווען א שאו, וואו עס האבן זיך באטייליגט פילע אנגעלענטע געסט.
דאס איז א גאר פארצייטישע היסטארישע בילד, און איז לכאורה פון דאטום: 10-16-1846
דר. מארטאן האט מיט זיינע ספעציעלע אייגענע ערצייגטע כלים געלייגט די מאסקע אויפן פאציענט'ס געזיכט און געווארט עטליכע אנגעצויגענע מינוטן. דאן האט מען געמאכט די ערשטע שניט, און ווען יעדער האט געווארט אויף די קולות, איז וואונדער איבער וואונדער קיין פיפס נישט געווען. דורך די גאנצע אפעראציע איז קיין איין קרעכץ נישט ארויס פונעם פאציענט. ווען מען האט אים געפרעגט נאכן אפעראציע: 'נו זאג נאר, דו האסט עפעס געשפירט?', און ווען זיין ענטפער איז געווען 'ניין', האבן אלע אויסגעקראכט אין א הילכיגן געשריי בראווא מיט פיל פאטשעריי, און די נייע עפאכע פון פיינלאזע אפעראציעס איז געבוירן.
א געמאלענע צייכענונג פון דר. מארטאן'ס ערשטע מאל נוצן איטער אלס אנעסטיזיע
א רעפליקע פון די אינהעילער גענוצט ביים ערשטן אפעראציע
הגם עס זענען נאך געווען רעליגעזע פאנאטיקער וואס זענען געווען נישט ניחא די גאנצע מעשה, ווי מען שפילט אויס ווייטאג וואס קודשא בריך הוא גיבט, און מען ברויך אננעמען זיין ווילן באהבה, אזויווי אן עכטער מאן, איז אבער אין 1853 די קעניגן וויקטאריע שוואנגערדיג געווארן מיט פרינץ לעאפאלד, און די קעניגן האט פארלאנגט א ווייטאגלאזע געבורטס שטיין. מען האט איר געגעבן די אנעסטעטישע קלאריפארם, און געבוירן למזל טוב אן קיין ווייטאג. פון דאן און ווייטער האבן אלע פרויען פון לאנד פארלאנגט קלאריפארם, ווייל אז עס איז גוט פארן קעניגן איז עס זיכער גוט פאר מיר, און וחמת הגלחים און רעליגיעזע קלאריקאלן און עקסטרעמיסטן שככה.
אנפאנג 1900 האט פאסירט א אינטערעסאנטע מעשה ביי מיסטער קארל לאנדשטיינער (Wilhelm Conrad Rontgen) [1845-1923] אין אפיס. ער האט אויסגעפרואווט א גלעזערנע טוב וואס ער האט געשאפן, און אדורכגעפירט עלעקטריק פאר עקספערימענטן מיט כעמיקאלן, און עס האט געשיינט א מאדנע קאליר בלוי.
דר. רענטעגן בעל מחבר העקסרעי
עס האט אים פאסינירט, און ער האט אויסגעלאשן אלע לעקטערס און אנגעצינדן די טוב. דאן נאכן שיינען די בלוי, האט ער געזען אז ער האט בטעות איבערגעלאזט אויפן טיש א פילם פלאטע, און עס האט גענומען שיינען. ער האט קודם נישט פארשטאנען וואס דא האט פאסירט, ווייל ער האט נישט געקענט אידענטיפיצירן קיין מאגנעטישן פעלד, אבער נאכן שטודירן איינמאל און נאכאמאל האט ער פארשטאנען, אז דאס איז א רעזולטאט פון א ראדיא-אקטיווע ליעק וואס איז אדורך די גלאז, און אז די גלאז לאזט איבער א ראדיאציע וואס איז קאפירט געווארן אויפן פילם פלאטע.
ער האט דאס איבערגעטון מיט זיין פרוי'ס האנט אויפן פלאטע, און ווען ער האט עס באקוקט האט ער שיעור געכאפט א הארץ שלאק. ווי זי דריקט זיך אויס, האט זי געזען איר בילד ווען זי איז טויט, נעמליך די ראדיאציע האט פענעטרירט איר פלייש און אפגעכאפט בלויז אירע ביינער און אינערליכע חלקים מיט איר קידושין רינגל, דערמיט איז געבוירן געווארן בטעות די מציאות פון 'עקס רעי' (די עקס אלס אומבאוואוסטע סארט אין אלגעבריע).
די ערשטע בילד פון זיין ווייב חנה'ס האנט פלאך- דאס בילד פון טויט
בדרך אגב, איז דער ערפינדונג דער איינציגסטער באוואוסטער ערפינדונג וואס איז ערפינדן געווארן בטעות, ווען קיינער האט דאס נישט געזוכט בכלל. אבער מיט דעם אלעם האט עס געטוישט מעדיצין פאר אייביג, און די גאנצע מעדיצינישע וועלט כאיש אחד בלב אחד האט באשלאסן עס מפרסם צי זיין.
נאך א געוואלדיגע אנטדעקונג איז ערפינדן געווארן דורך דר. איגנאט סעמאלווייס (Ignaz Semmelweis) [1818-1865] אינעם וויענע גענעראלע שפיטאל, וואו עס זענען געווען צוויי גרופעס וואס האבן דעליווערט בעיבי'ס, גרופע איינס דורך א שטאב מיט דאקטוירים, גרופע צוויי דורך מידווייבלעך.
דאקטאר איגנאט סעמאלווייס
צום באדויערן, האט דאן געבוזשעוועט אן אינפעקציע וואס מען האט גערופן 'טשיילדבעד פיבער', דאס איז געווען א שיינע נאמען פאר א שטערבליכע קרענק פון אן אינפעקציע אין די רחם, פון וועלכע זיבן פראצענט קימפעטארינס האבן אויסגעהויכט זייער נשמה - אין גרופע איינס.
אבער ווען דער דאקטאר סעמעלווייס האט זיך פאראינטרעסירט וויפיל פראצענט פון גרופע צוויי שטארבן אפ, האט ער צו זיין שאק אויסגעפונען אז דארטן שטארבן בלויז צוויי פראצענט. ער ברעכט קאפ און הענט, הלמאי זיין גרופע זענען פראפעסיאנאלע דאקטוירים וואס קענען די פאך פיל בעסער ווי מידווייבלעך, וויאזוי קען זיין אז דער מלאך המות ווייסט דאס נישט?
נאכן גוט איבערקלערן די חילוק צווישן די גרופעס, האט ער געכאפט איין חילוק: די דאקטוירים פון גרופע איינס, מאכן אויך אוטאפסיס אויף די קערפערס פון די נפטרים, און דאן נאכן פארטיגן ווישן זיי זיך אפ די הענט און קומען אריין צום קימפעטארין איר דעליווערן, אן זיך זייפן די האנט. גענוי ווי א קאר מעכאניקער וואס פארשטייט נישט פארוואס ער ברויך זיך זייפן צווישן איין קאר און די אנדערע.
ער האט באשלאסן צו מאכן א טעסט. ער האט באפוילן אלע דאקטוירים פון גרופע איינס זיך צו זייפן די הענט מיט קלארין וואסער, און קורץ דערנאך איז געפאלן די צאל טויטע צו איין פראצענט, העלפט פון גרופע צוויי. אזוי האט ער פארשטאנען די פאקט, אז באקטעריע איז אן אינפעקציע, אפילו עס איז אומזעהבאר, און אז מען נעמט אוועק די באקטעריע איז נישטא קיין אינפעקציע.
אפילו נאך די אלע ראיות אז עס איז פארהאן באקטעריע, האט מען עס געמוזט באשטימען סייענטיפיש. איין סייענטיסט, בערך צען יאר נאך סעמעלווייט, האט נישט געקענט פארשטיין פארוואס וויין ווערט פארדארבן און וואס עס פאסירט דערמיט. ווען ער האט פארשטאנען אז עס איז פארהאן אומזעהבארע באקטיריע אין די לופט, האט ער אויספרובירט צו נוצן היץ אנטקעגן די באקטיריע. און וואונדער איבער וואונדער - עס האט געארבעט און עס איז מער נישט פארדארבן געווארן. דערמיט איז נתחדש געווארן די חכמה פון פאסטעריזאציע.
לואיס פאסטער, וועלט בארימט אלס ערפינדער פון פאסטעריזאציע, וואקסינאציע, און נאך
די נקודה אז עס וואלגערט זיך ארום באקטעריע אין די לופט, און דאס כאפט זיך אריין אינעם אפענעם וואונד און מאכט אינפעקציעס עד כדי מות, האבן די סייענטיסטן בכלל און דאקטוירים בפרט נישט צוזאמענגעשטעלט, אדער בכלל נישט אזוי שנעל געוואלט שלום מאכן מיט אזא געדאנק. איך רעד שוין נישט פון טוישן נידלעך צי הענטשקעס, נאר אפילו זייפן די הענט האט מען נישט געוואלט. ביז מען האט אנגעהויבן צו פארשן, הלמאי פלייש ווען עס איז אפן ווערט עס פארדארבן, און ווען עס איז וואקיום געפאקט - ווען עס קומט נישט צו קיין לופט - ווערט די פלייש נישט פארדארבן.
אין יאר 1865 איז א סקאטישער כירורג מיטן נאמען דזשאסעף ליסטער (Joseph Lister) [1827-1912] - נאכן זיך פלעטערן קאפ פארוואס א אפענע וואונד ברענגט גענגערין - אויפגעקומען מיט א געוואלדיגן איינפאל. אז אויב באקטיריע מאכט חורבנות, דאן זאל מען נוצן אן אנטי באקטיריע און מען זאל עס שמירן אויף די וואונד, ונראה מיר וועלן זען און זיך איבערצייגן וואס עס פאסירט. ויהי היום, און איינער האט זיך גאר שטארק צושניטן פון א מאשין. דער סדר אין אזא פאל פלעגט זיין - אראפ מיטן האנט, אולי וועט ער איבערלעבן.
דאקטאר דזשאסעף ליסטער
איז דער דאקטאר געגאנגען זוכן אן אנטי-באקטעריע, ער האט געזוכט און געזוכט ביז ער איז אנגעקומען צו א פעלד וואו מען פלעגט נייטראליזירן צואה רותחת, דורך נישט מער און נישט ווייניגער ווי קארבאליק עסיד וואס מען פלעגט ארויפגיסן. איז ער געגאנגען שאפינג, ער האט גענומען א הויפן צוויי און געמאכט א שיינעם באלזאם דערפון, און מחליט געווען עס ארויפשמירן אויפן וואונד, ביז דער פאציענט גייט אדער שטארבן פונעם אינפעקציע - וואס וואלט ממילא געשען, אדער וועט מען געוואויר ווערן עפעס נייעס.
עס איז אדורכגעלאפן א חודש וואס דער דאקטאר האט נישט אויפגעהערט צו שמירן דעם עסיד, דער פאציענט האט געשוועבט צווישן אן אינפעקציע וואס האט פרובירט זיך צו צושפרייטן צו גענגרין, אבער דורך די שמיר איז עס וואונדערליך אפגעהאלטן געווארן, ביז עס איז אינטערגעוואקסן די נייע פלייש און הויט פון אונטער די פעיסט, און דער פאציענט האט עס איבערגעלעבט. דאס איז שוין געווען גענוג נייעס ברעכנד און נייעס ווערטפול, אז דאס זאל ווערן א חלק פון די סטאנדארט פון אן אפעראציע און וואונד-קעיר.
צוביסלעך זענען אלע עיכובים און תירוצים פארן נישט וועלן מאכן קיין אפעראציעס אוועקגענומען געווארן, און דאס האט געעפענט די טירן פאר דער פאטער פון אפעראציעס וויליאם האלסטעד, וואס האט פאר יארן לאנג געשניטן שטיקער מער און מער, אן נעמען אין אכט אז בריסט קענסער איז יא א סיסטעמיק קרענק, אזוי ווי געלען האט געשריגן און חוזק געמאכט פאר צוויי טויזנט יאר צוריק, אז אפערירן קענסער איז דער נאר'ס אפעראציע, נאר נישט וועגן שווארץ בייל, נאר ווי מיר ווייסן שוין באשיינפערליך אז עס איז ווייל קענסער איז א מעטאסטעטישע און סיסטעמיק דעזיז, וואס דר. פישער האט פובליצירט, און ווי שוין געשריבן אין די 'קענסער' סעריע.


text:
מאראן
יאהאן מאַראָן איז געווען א קריסטליכער בישאף, ער האט געוווינט אין לבנון, און ער איז דער גרינדער פון דער מאראניטישע קירכע.
די מאראניטישע קירכע האט א פאר מיליאן נאכפאלגער, בעיקר קריסטן וואס וווינען, און שטאמען פון לבנון, און וווינען דארט, היינט איז זי פארשפרייט אין אייראפע, און איבער די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אין ישראל זענען פאראן צוויי דערפער וואס זענען מאראניטיש, בירעם און גוש חלב, בירעם איז חרוב געווארן ביי דעם זעלבסטשטענדיגקייט קריג אין 1948, און די איינוווינער זענען געגאנגען וווינען אין גוש חלב, זיי דינען אין צה"ל, זייער אפציעלע שפראך איז אראמיש, און דאס איז די שפראך, אויף וואס זיי דאווענען, נישט לאטייניש ווי ביי די אנדערע קריסטליכע קירכעס.
די מאראנען זען זיך אלס נאטורליכע בעלי בתים פון לבנון, וואס האט צוגעברענגט צו מערערע שטרייטן, צווישן די עטנישע גרופעס וואס געפונען זיך אינעם לעוואנט. ספעציעל די לבנון ברודער קריג, ווען די פאטריארך, פונעם מאראנישן קירכע, האט געשטיצט די קריסטליכע ראדיקאלן.


text:
איוואן קאניעוו
איוואן סטעפאנאוויטש קאניעוו (28סטן דעצעמבער 1897 - 21סטן מיי 1973) איז געווען מארשאל פון סאוועטן פארבאנד, א באוואוסטער גענעראל, דורכאויס די צווייטע וועלט מלחמה, און הויפט קאמאנדיר פון ווארשע פאקט, אין די יארן 1955 ביז יאר 1960.
געבוירן אין א דארף אין קיראוו אבלאסט, אין צענטראל רוסלאנד. ווען ער האט פארענדיקט שולע, איז ער געווארן א האלץ האקער, און אין 1916, מאביליזירט געווארן אין צארס ארמיי, און געשיקט געווארן צום פראנט, ביי די ערשטע וועלט מלחמה.
ווען רוסלאנד האט אונטערגעשריבן דעם אפמאך מיט דייטשלאנד, איז ער באפרייט געווארן פון מיליטער. ער האט וואלונטירט צו דער רויטער ארמיי, דורכאויס די קאמוניסטישע רעוואלוציע. דורכאויס דעם ברידערקריג, האט ער געדינט אין מזרח, און אין סיביר. און איז שנעל געשטיגן אויפן אפיצירן לייטער אין דער רויטער ארמי. אין יאר 1940, איז ער געשטעלט געווארן אלס קאמאנדיר פון צפון קאווקאז.
ווען דייטשלאנד האט אינוואדירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע, אין יאר 1941. איז ער געשטעלט געווארן אלס קאמאנדיר פון מערב פראנט, אבער ער האט געליטן א ביטערן דורכפאל, ביים פרובירן אפהאלטן די דייטשע אינוואזיע. ער איז כמעט געברענגט געווארן צו א מיליטערישע געריכט, ווי ער וואלט זיכער אומגעקומען. נאר א דאנק דאס אינערווענץ פון זיין פריינט געארגי זשוקאוו, איז ער געראטעוועט געווארן פון דעם.
אין אקטאבער 1941, איז ער באשטימט געווארן אויפן פארטיידיקונג פון צפון מזרח מאסקווע, ווי דארט האט ער באוויזן אפצושטויסן די נאציס, און דערנאך דורכגעפירט א סוקסעספולע קאנטעראטאקע.
ביים קורסק קאמף האט ער אפגעהאלטן די נאציס, און דערנאך ארויס אין א קאמף, ווי ער האט מיט זיין מיליטער, באפרייט עטליכע שטעט, אין אוקראינע. ביים קריג אין אוקראינע, האט ער ארומגערינגלט צען דייטשע דיוויזיעס, מיט די צווייטע אוקראינישע פראנט, און זיי באזיגט, אויף דעם האט ער באקומען דעם אויסצייכענונג, מארשאל פון סאוועטן פארבאנד.
אין יולי 1944, האט ער אטאקירט, און דערנאך געווען די ערשטע אריבערצושפרייזן דעם ווייסל טייך, און מיט דעם אנגעפאנגען די באפרייאונג פון פוילן.
צום ענדע מלחמה, האט קוניאוו קאמאנדירט אויפן ערשטע אוקראינישע ארמיי, און צוזאמען מיט זיין פריינט זשוקאוו, וואס איז געווען קאמאנדיר פון ערשטע בעלארוסישע ארמיי, איינגענומען בערלין.
נאכדעם וואס דייטשלאנד האט קאפיטאלירט, האבן ער אין זיינע טרופן זיך געוואנדן קיין פראג, טשעכאסלאוואקיי. און זיגרייך באפרייט.
נאכן מלחמה, איז ער געווארן הויפט קאמאנדיר פון עסטרייכישע אקופירטע זאנע. און דערנאך הויפט גענעראל פון די טרוקעניש. און אין 1951 געווארן קאמאנדיר פון קארפאטארוס אומגעגנט, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז יאר 1955. ווען ער איז געווארן הויפט קאמאנדיר פונעם ווארשע פאקט, און געווען פאראנטווארטליך אונטער צו ברענגען די אונגארישע רעוואלוציע, פון 1956.
אין 1960, איז ער געווארן הויפט פון די רוסישע קרעפטן, אין מזרח דייטשלאנד. און אין 1962 האט ער רעזיגנירט פון דער ארמיי.
אום יאר 1973 איז קאניעוו געשטארבן, און ער איז באגראבן אין קרעמלין.
ער האט באקומען אסאך אויסצייכענונגען, נישט נאר פון רוסלאנד, פון טשעכאסלאוואקיי, פוילן, מאנגאליי, גרויסבריטאניע און די פאראייניקטע שטאטן.