text:
נדה
מיינט איר מסכת נדה?
נדה איז די מאנאטליכע צייט וואס עס רינט בלוט פון א פרוי.
די בלוט רינט צוליב די נאטורליכע טוישינגען וואס געשעהען אין די ריפראדאקציע סיסטעם פין א נקבה.
אינהאַלט
איבערזיכט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דורכאויס א נארמאלע מאנאט פון א פרוי בויעט איר קעפער אויף א הויכע מאס אסטרעג'ין (א הארמאן) וואס בויעט אויף א דיקע שיכט אויף די רחם פון די פרוי.
ווען די אסטראג'ין איז ביי די העכסטע מאס, דאן פרודאצירט די קערפער עסטראדיאל (אן אנדער הארמאן) און גלייך נאכדעם טוען די אוועריס (דאס איז די זעלבע ווי די אייער ביי א מאן) פרודאצירען די אייער.
די אייער פאלט דערנאך אריין אין די רחם פון די פרוי, גלייך אין די זעלבע צייט ווערט די שיכט אין די רחם זייער גוט אויפגעבויעט אויף אריינפלאנצען אין זיך די אייער אויב די אייער ווערט איינגעפלאנצט דורך א זכרס זרע. אזוי אז אויב די פרוי ווערט שוואנגערדיג זאל עס קענען געהעריג וואקסן צו א געזונט קינד.
אויב שוואנגערט זי נישט דאן ווארפט די רחם ארויס די שיכט, און דאס איז וואס מיר זעהען אלס בלוט. און דאן הייסט די פרוי א נדה.
דאס אלעס ווערט קאנטראלירט דורך הארמאנען אין די סיסטעם פון די פרויס קערפער.
די דורכשניטליכע צייט וואס דאס אלס נעמט פאר א פרוי איז בערך 28 טעג און מעהר.
מען קען צוטיילען די פרויס נאטורליכע מאנאט אין 4 טיילן:
- בלוטען
- די אויפבוי פון די אייער
- אוויולעשאן
- די אויפבוי פון די רחם
בלוטען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס איז ווען עס פאנגט אהן בלוטען פון די פרוי, און געשעהט צוליב דעם וואס די רחם ווארפט ארויס די שיכט פון זיך, אריינגעמישט אין די בלוט איז אסאך מאהל אויך דא טיילען פון די פרויס קערפער אויסגעמישט, עס קוקט אויס ווי דיקע שטיקער. דאס האלט פאר 3 ביז 5 טעג, אבער קען נעמען פון 2 ביז 7 טעג.
די אויפבוי פון די אייער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דערנאך קומט ווען די אויוועריס גרייטען אהן די אייער פאר די גוף, דאס געשעהט דורך קאמפליצירטע הארמאנען וואס געפינען זיך און זענען אקטיוו אין א פרויס קערפער. דורך די צייט ווערט אויך אנגעגרייט דורך די קערפער די הארמאנען וואס בויען אויף די שיכט אין די רחם.
אוויולעשאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בערך צו די 12טע טאג פאלט איין איי ארויס פון איינע פון די אוועריס, וועלכע פון די אוועריס דאס איז אזאך וואס איז נישט באקאנט, וויבאלד עס איז אהן קיין סדר. די איי פאלט אריין אין די פילויפיאן טובס. און ווארט דארט צו ווערן פערטילייזד דורך די זרע פון א מאן. דאס איז אזוי פאר בערך 48 שטונדע. א שליימיגע געפליסעכטץ ווערט דאן באמערקט אין די סערוויקס פון א פרוי, דאס איז דארט כדי צו אויפנעמען די זרע.
פאר אסאך פרויען איז דא א קליינע ווייטאג ווען אוויולעשאן געשעהט, דאס ווערט אנגערופען אין דייטש מיטעלשמערץ און האלט אהן פאר בערך 7 שטונדע.
די אויפבוי פון די רחם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קערפער פון די פרוי וועט פאר די קומענדיגע 2 וואכן פראדוצירען הארמאנען וואס וועלן אויפבויען א שיכט אין די רחם פון די פרוי כדי אנצוגרייטען פאר די מעגליכע פארטילייזד אייער ווי ס'זאל זיך איינפלאנצען. די איי נעמט בערך 6 ביז 12 טעג זיך איינפלאנצען אין די רחם. און אויב ס'איז פערטילייזד וועט דאס לאזן וויסען פאר די קערפער דורך די הארמאנען. און דאן וועט די קערפער אויפבויען די איי אין די רחם. אויב ס'איז נישט פערטילייזד דאן ווארפט דאס די קערפער ארויס צוזאמען מיט די שיכט וואס האט זיך אויפגעבויעט.
די ווייען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דורך די צייט פון די בלוטען קען די פרוי שפירען ווייטאגען אין איר בויך.
נדה אין הלכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דורך אויס די צייט פון ווען די פרוי הויבט אהן צו זעהן בלוט ווערט זי אנגערופען א נדה און זי איז טמא פאר קדשים און אסור פאר איר מאן. דאס איז אלס ביז ווען זי גייט אין מקוה. זי מעג אבער נישט גיין אין מקוה גלייך זי דארף ערשט צו ווארטן אז די טעג פון נדה זאל אריבער גיין (לייען ווייטער וועגן דעם).
ווי אזוי ווערט מען א נדה?[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א פרוי ווערט א נדה ווען א פרוי זעהט בלוט וואס קומט פון איר רחם ווייל זי האט איר מאנאטליכע סדר, אדער ווייל זי פלעקט פון איר רחם, אדער פאר אנדערע סיבות. אויב קומט סתם בלוט נישט ווען עס איז איר צייט הייסט זי אויך א נדה אויב עס קוקט אויס אז עס קומט פון רחם און נישט פון ערגעץ אנדערש, אויב למשל האט זי א שניט אויף איר פינגער און זי טרעפט בלוט און זי ווייסט נישט אז עס איז פון איר רחם מוז נישט זיין אז זי זאל זיין א נדה, און דארף אויסגעפונען דורך פרעגן א רב אדער דיין.
זיך רייניגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א פרוי קען זיך רייניגען דורך דעם וואס זי ווארט 11 טעג לויט די ספרדים און 12 לויט אשכנזים, און גייט דאן אין א מקוה.
ווי אזוי מען רייניגט זיך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע 5 טעג דארף זי ווארטן אפילו אויב סרינט שוין נישט קיין בלוט. דערנאך דארף אדורך גיין 7 גאנצע טעג וואס זי איז ריין אנע טראף בלוט.
די טאג וואס זי זעהט בלוט ווערט גערעכנט פאר די ערשטע טאג. זי ציילט פון דאן די 5 טעג, פארנאכטס פאר די 6טע טאג קוקט זי זיך דורך אויב זי האט בלוט אדער נישט, אויב נישט דאן פאנגט זי אהן ציילען 7 טעג.
פאר די 5 טעג ענדיגען זיך וואשט זי זיך גוט ארום ארויס צו נעמען אלע בלוט וואס איז איבערגעבליבען, דערנאך (בערך א האלבע שעה נאכדעם) קוקט זי זיך דורך מיט א שמאטע.
דורך יעדע איינע פון די 7 טעג קוקט זי זיך דורך נאכאמאל 2 מאהל יעדען טאג, איינמאל אינדערפרי און איינמאל ביי דערנאכט. דאס הייסט די שבעה נקיים 7 ריינע טעג.
א טאג און א נאכט פאר די אלע זאכן ווערט גערעכנט פון זון אינטערגאנג ביז זון אויפגאנג פאר נאכט, און פון זון אויפגאנג ביז זון אונטערגאנג פאר טאג.
א גאנצע טאג איז איינס וואס האט אין זיך א נאכט מיט א טאג און די נאכט פאר די טאג.
זיך דורכקוקען מיט א שמאטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די אלע צייטען וואס א פרוי דארף זיך דורכקוקען פאר בלוט (דאס הייסט זי דארף מאכן א בדיקה), טוט זי דאס דורך נעמען א קליינע ווייסע שמאטע פון בערך 3 פינגער אויף 3 פינגער, זי דרייט די שמאטע ארום איר ערשטע פינגער און שטיפט דאס אריין אין איהר צו דאן דרייט זי דאס ארום זיכער צו מאכן אז די שמאטע רירט אהן די ווענט פון אינעווייניג פון איר קערפער און נעמט דאס ארויס, אויב איז עס נישט ווייס דאן נעמט זי דאס צו א רב אדער דיין ער זאל זאגן אויב סאיז בלוט אדער נישט.
פאר די נאכט פון די ערשטע פון די 7 טעג קומען ניצט זי א שמאטע וואס זי לאזט אינעווייניג פון זון אינערגאנג ביז ווען נאכט פאלט צו. דאס הייסט א הפסק טהרה.
ווערן ריין[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א פרוי ווערט ריין (טהור) דורך דעם וואס זיי טינקט זיך אין א מקוה. די נאכט צו די 8טע טאג נאך די שבעה נקיים גייט זי אין מקוה, פאר זי גייט אין מקוה מאכט זי זיכער אז זי האט נישט קיין חציצה, חציצה הייסט אז גארנישט טאר נישט זיין אויף איר קערפער אפילו קיין שמוץ אדער לאנגע נעגל. זי טוט דאס דורך זיך ווייקען אין א וואנע און שערן די נעגל און איבריגע האר. אויך דארף זי פיצען די ציין, פיצען די אויערן, און קעמען די האר.


c: text/html

text:
1693
1693 איז דאס 93סטע יאר אינעם 17טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1693 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 10 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן יאנואר - דער וואולקאן עטנע ברעכט אויס.
- אמיש גרופע איז אפיציעל געגרינדעט געווארן.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 24סטן מערץ - דזשאן האריסאן, ענגלישער זייגערמאכער און דערפינדער פונעם ים כראנאמעטער (געש' 1776)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
שאנדע
שאנדע איז די געוויסן וואס פלאגט דעם מענטש, איבער זיין באוויסטזיין אדער אנערקענונג פון נישט האבן קיין כבוד - אז אנדערע מענשטן קוקען אויף אים אראפ און נעגעטיוו צוליב עפעס א אקט אדער זאך.
שאנדע ווערט באטראכט אלס דער צוזאמהאלטונג פון געזעלשאפט, ווייל אז מען וויל נישט זיך וויי טאן פון די ווייטאג ווא לאזט נישט זיך שטעכן, וואס האלט צוריק יענעם'ס ווייטאג פון אן אנדערן וואס שפירט דאך דאס נישט. נאר די בושה איז די ווייטאג נישט צו רורען יענעם.
טאבוס אדער עבירות בין אדם למקום טוט מען אויך נישט צוליב דעם, ווייל אפילו עס גלוסט זייער שטארק האלט מען זיך איין וויבאלד מען שעמט זיך פון אנדערע.
טערעפאיסטן וואס באהאנדלן פאציענטן מיטן גייסטישן פראבלעם, אז זיי שעמען זיך מער פון אלגעמיינע מענטשן, זאגן אלס טערעפי דאס אנצוקוקן פאזיטיוו און אזוי ארום דאס באהאנדעלן און פארעכטן עס זאל זיין רעגלמעסיג, אז: שאנדע איז א געפיל וואס לאזט אונז וויסן אז מיר זענען נישט אלמעכטיג און מיר זענען נישט פאר אייביג
אידישקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מיר אידן ווערן באטראכט אלס מער שעמעדיג ווי די גוי. רחמנים ביישנים גמלנים.
אבער אפילו דאס איז א מעלה איז דאס אין עבודת ה' נישט קיין ארטיקל נאר דארטן דארף מען יא גיין מיט גאווה דקדושה.


text:
מדרש רבה
מדרש רבה איז א מדרש אויף דער תורה און חמש מגילות, אויף סדר בראשית ווערט ער אנגערופן "בראשית רבה", אויף סדר שמות - שמות רבה א. א. וו. אזוי אויך אויף מגילת שיר השירים ווערט עס אנגערופן "שיר השירים רבה", אויף רות - "רות רבה" און אזוי ווייטער.
דער מדרש איז דער גרעסטער פון מדרשים וואס אונז האבן, בדרך כלל האבן אידישע גדולים געלרענט דעם מדרש מער ווי אנדערע מדרשים, וויבאלד עס איז דא דערין דער גרעסטער חומר, אויך אזוי ווי אלע גדולי ישראל האבן דערין געלענרט אין מען האט עם מגיה געווען, און מפרש געווען, איז דאס דער מערסטע קלאר מדרש.
דער ספר רב פעלים שרײַבט אז אזוי ווי תלמוד בבלי איז די מערסטע מוגה פון אלע אנדערע מדרשים און ספרים חיצונים, אזוי אויך איז דער מדרש רבה די מערסטע מוגה פון אנדערע מדרשים.
פון די באקאנטע מפרשים אויף מדרש רבה זענען.
א) מתנת כהונה.
ב) יפה תואר.
ג) נזר הקודש.
ד) הגהות הרז"ו.
ה) ידי משה.


text:
מיליאו וויאדוקט
די מיליאו וויאדוקט (Millau Viaduct) איז די וועלט'ס העכסטע הענגנדיגע בריק וועלכע געפינט זיך נעבן מיליאו, דרום פראנקרייך. די בריק איז א קעיבל סטעיד דעזיין און איז געבויט געווארן דורך אן ענגלישע ארכיטעקטור און א פראנצויזישע בריק אינדזשעניר. די בריק לויפט העכער א גרויסע טאל אין די טארן טייך און שפארט א לאנגע וועג ארום דעם טאל.
דער העכסטער זיין דעגרייכט 1,125 פיס (343 מעטער) וועלכע איז אביסל העכער ווי די אייפעל טורעם און 125 פיס (38 מעטער) נידעריגער ווי די עמפייער סטעיט געביידע.
די בריק איז פארטיג געווארן אום דעצעמבער 2004 און איז איינגעשוואוירן געווארן מיט די אנוועזנהייט פון דעם דעמאלטדיגן פראנצויזיש'ן פרעזידענט דזשאק שיראק.
לאקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אנדערש ווי אלע בריקן וועלכע זענען געווענליך העכער א וואסער, איז די מיליאו וויאדוקט א בריק העכער א טאל און דערפאר פארמאגט עס מערערע שטאנגן. די בריק נעמט צוזאם צוויי געגענטער וועלכע זענען אפגעטיילט מיט א ריזיגע טאל וועלכע ווערט גערופן די טארן טאל צוליב די שמאלע טארן טייך וועלכע לויפט דארט אדורך. די בריק וועט באהעפטן די 75 מאטארוועי (הייעוועי) וועלכע לויפט צווישן פאריז און בארצעלאנאו, שפאניע וועלכע געפינט זיך אונטער פראנקרייך צו דרום. די מאטארוועי איז די איינציגסטע גרויסע הייעוועי וואס פירט צו אלע געגענטער נעבן דעם מיטללענדישן ים און פון דארט אריין קיין שפאניע. בעפאר די בריק איז געבויט געווארן האט מען געברויכט ארומפארן די טארן טאל וועלכע איז געווען אן אומוועג וואס האט געדויערט ביז 4 שטונדן אין די פארנומענע "ראוש אוער" צייט פון טאג. די בריק איז אן אלטער געדאנק וועלכע איז ענדליך צושטאנד געקומען נאכ'ן עס פארשלאגן צענדליגער מאל.
אויסער די צייט וואס די נייע בריק פארשפארט פאר דרייווער פארגרינגערט עס אויך די וועג צוליב די שווערע נעפל וואס הערשט ארום די טאל רוב טעג פון יאר. מאטאריסטן וועלכע נוצן דעם מאטארוועי אין די פריע שטונדן פלאגן זיך מיט די שווערע נעפל פאר א שטרעקע פון איבער 100 מייל. די בריק שפארט איין די גרעסטע טייל פון די נעפל ווען עס געדויערט איין מינוט דורכצופארן. די בריק זיצט העכער'ן טאל אייניג מיט די אויבערפלאך פון ביידע זייטן. ווען עס איז פאראן א נעפל קען מען נאר זען די 7 שפיצן פון די בריק וועלכע שטייען ארויס אין דער הייעך מיט די הענגעדיגע שטריק פון ביידע זייטן. אויף א בילד זעט אויס ווי די בריק איז העכער די וואלקענעס אדער העכער גיגאנטישע ים כוואליעס.
די מיליאו וויאדוקט איז זייער ענליך צו די באקאנטע אזנאק בריק אין סידני, אוסטראליע, וועלכע איז געבויט אויפ'ן זעלבן דעזיין נאר אויף א קלענערן פארנעם. די אנזאק בריק איז נאר 1,200 פיס לאנג (דאס איז דירעקט א קורצע בריק) און איז די זעלבע הייך ווי יעדע אנדערע בריק. נאך א שטארקע חילוק איז, אז די אזנאק בריק שטייט שטענדיג אונטער א שיינע בלויע הימל וועלכע שפיגלט אפ אין די וואסער אונטער איר און די מיליאו וויאדוקט איז אויף א פארנעפלטע ארט און מען קען קוים זען די שיינקייט פון די בריק נאר אין געוויסע שטונדען פון טאג.
א בריק איבער א טאל איז בכלל נישט אזא אפטע זאך און עס זענען פאראן ווייניג איבער די וועלט. די מערסט באקאנטע בריק איבער א טאל געפינט זיך אין גואטעמאלא סיטי, גואטעמאלא (דרום אמעריקע), וועלכע איז זייער לאנג אבער איז נאך אלץ נישט געבוט אין פארעם פון א ריכטיגע בריק. די מיליאו וויאדוקט איז מער ווי א בריק אין א געוויסן זין טאקע צוליב די נעפל וואס הערשט דארט וואס מאכט עס אויסקוקן ווי עס וואלט געווען וואסער אונטער דעם.
איר געבוי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אמאל האט א בריק געדויערט צו בויען אויסערגעווענליך לאנג צוליב איר קאמפליצירטן ארבעט און וויבאלד עס זענען נאך נישט געווען די ריכטיגע הייב מאשינען און אונטערוואסער שווימער האט מען געדארפט אויסארבעטן ספעציעלע וועגן וויאזוי אויפצושטעלן די בריקן. די מיליאו וויאדוקט האט אינגאנצן געדויערט 3 יאר צו בויען און איז פארענדיגט געווארן פריער ווי ארגינעל געפלאנט. עס זענען גענוצט געווארן די פארגעשריטענסטע הייב מאשינען וועלכע האבן ארויפגעלייגט די הונדערטער טויזענטער טאנען צעמענט איבער 1,000 פיס ארויף אין דער הייעך. דאס אז די בריק איז געבויט העכער א טאל און נישט העכער א וואסער האט אסאך צוגעהאלפן צו די שנעלע ארבעט וויל די ארבעט אין וואסער ביי אלע בריקן איז א לאנגע פראדעצור.
די בריק איז דעזיינט געווארן דורך א פראנצויזישער אינדזשעניר מיט'ן נאמען מישעל ווירלאגאו וועלכער האט שוין געבויט עטליכע בריקן אין פראנקרייך און האט יארן צוריק אויסגעארבעט און פארראכטן די גאנצע ראוד סיסטעם אין טוניזיע. דער הויפט ארכיטעקט איז געווען אן ענגלישער מיט'ן נאמען לארד נארמען ראבערט פאסטער, אן אויסגעצייכנטער ארכיטעקט וועלכער האט געבויט צענדליגער וואלקן קראצער געביידעס און היסטארישע מוזעאםס אין אייראפע און אין אזיע.
די גאנצע בריק איז צוזאמענגעשטעלט פון אייזן און צעמענט וועלכע זענען אויסגעארבעט און צוגעשטעלט געווארן דורך 5 גרויסע אייראפעאישע פירמעס פאר די פאנסטאסטישע סומע פון 200 מיליאן פונט. די ארכיטעקטן האבן געזאגט אז די ארבעט איז געווען שווערער ווי געראכטן צוליב די געדיכטע נעפל וועלכע הערשט אין די געגענט אבער זיי האבן דאך באוויזן צו פארענדיגן די ארבעט שנעלער ווי דער ארגינעלער סקעדזשועל נאר ווייל עס איז נישט געווען קיין מאנגל אין געלט און מען האט קיינמאל נישט אפגעשטעלט די ארבעט אפילו פאר א קורצע צייט.
די בריק איז געבויט 100 פראצענט גלייך מיט 7 שטאנגן אינדערמיט. יעדע שטאנג איז די אונטערשטע טייל געמאכט פון צעמענט און די די אויבערשטע טייל (העכערן בריק דעק) איז געמאכט פון סטיל. די העכערע טייל פון די שטאנגן זענען ווי צוויי באזונדערע שטאנגן אין די ברייט פון די דעקע און קומען זיך צוזאם ביים שפיץ. פון יעדע שטאנג קומען ארויס 22 אייזערנע שטריק, 11 צו יעדע זייט, וועלכע ליגן איינע פארענט פון די אנדערע אינמיטן פון די דעקע. צווישן איין שטאנג און די אנדערע איז פאראן 150 פיס אבער די שטריק דעקן איבער כמעט די גאנצע בריק וועלכע גיט איר א סאפיסטיקירטן אויסקוק.
דער פלאן צו בויען דעם בריק איז ערשט אויפגעקומען אין 87' און מען האט באלד אנגעהויבן ארבעטן אויף דעם. די ארבעט איז ארויסגעלייגט געווארן אויף א ליציטאציע און מער ווי 50 פירמעס ארום די וועלט האבן דעזיינט בלופרינטס פאר די אנדערהאלבן מייל לאנגער בריק. די קאנטראקט צו בויען איז אונטערגעשריבן געווארן אין מאי 01' און די ארבעט האט זיך אנגעהויבן 5 מאנאטן דערויף. אין נאוועמבער 03' איז שוין אלע 7 זיילן געווען פארענדיגט און די דעקע האט אנגעהויבן ארויפגעלייגט ווערן און איז פארטיג געווארן אין מעי 2003. די איבערגעבליבענע ארבעט איז געטאן געווארן אין 6 מאנאטן און די בריק איז אויספרובירט געווארן מיט א משא פון 920 טאן.
די בריק פארמאגט צוויי ברייטע ליניעס אויף ביידע זייטן וועלכע פארן כמעט 900 פיס העכער די קליינע טייכל וועלכע לויפט דארט אדורך (דאס איז בערך די הייעך פון א 75 שטאקיגע געביידע). וויבאלד די ווינטן קענען דארט דעגרייכן 100 מייל פער שטונדע וועלכע וואלט געווען א סכנה פאר די אויטאס, האט מען געלייגט ספעציעלע סקרינס פון ביידע זייטן וועלכע רעדוצירן די ווינטן ביז 50 פראצענט.
פאקטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאמען = מיליאו וויאדוקט
ארט = מיליאו, פראנקרייך
בריק סארט = קעיבל סטעיד
בוי ארבייט = 38 מאנאטן. פון אקטאבער 16 01' ביז נאוועמבער 17 04'.
קאסט = 300 מיליאן ענגלישע פונט ($575,520,000.00).
דעזיינער = מישעל ווירלאגאו
ארכיטעקטור = לארד נארמען ראבערט פאסטער
לענג = אנדערהאלבן מייל (2400 מעטער אדער 2.4 קילאמעטער)
דעק ברייט = 111 פיס (32 מעטער)
דעק דיקיקייט = 13 פיס (4 מעטער)
העכסטע פונקט = 1,125 פיס (343 מעטער)
וואג = 290,000 טאן
זיילן = 7
שפאן צווישן איין זייל אין די אנדערע = 1,100 פיס (342 מעטער)
שפאן פון די צוויי זייטן = 670 פיס (204 מעטער)


text:
פאליציי
די פאליציי איז די ארגאניזאציע וואס טוט ארויפצווינגען די געזעץ, און שיצן דעם ציבור. זיי קענען ארעסטירן כדי צו האלטן סדר און רעכטיקייט אויף די גאסן. איינער וואס ארבעט אין דער פאליציי הייסט א פאליצאַנט, און זיי ארבעטן פון א פאליציי סטאנציע. ווען זיי ארעסטירן א מענטש, ניצט מען האנטקייטלעך צו האלטן זיינע הענט צוזאמען.
אין לאנדאן גייען נישט די פאליציי מיט קיין געווער, אבער איבעראל זענען זיי אנגעוואפענט מיט טויטליכע געווער. אין ישראל גייען טייל פון זיי אויך נישט מיט קיין געווער. אויך איז אין ישראל זייערע לעמפלעך אויף די קארס בלוי, טראפיק פאלציאנטן זענען רויט און בלוי. אנדערש ווי איבער דער וועלט וואס זיי זיינען רויט[פֿעלט אַ מקור].


text:
עסיג
עסיק (ענגליש: vinegar) איז א פליסיקייט וועלכע איז געמאכט פון נאטורליכע געוואוקסן וואס פארמאגן אלקהאל אבער איינמאל עס איז פארטיג איז עס מער נישט קיין אלקהאל און האט מער נישט די עפעקט.
וויניגער איז א פראנצויזיש ווארט גענומען פון צוויי פראנצויזישע ווערטער "ווין" וואס מיינט וויין און "איגרע" וואס מיינט זויער. צוריק מיט הונדערטער יארן האט מען געמאכט וויניגער פון וויין אבער מען האט דאס אויך געמאכט פון פארשידענע געוואוקסן וועלכע פארמאגן אלקהאל.
עס איז אמאל געווען א לאנגע פראצעדור פון עטליכע מאנאטן צו מאכן עסיק און נאך עטליכע פראצעסן פון לאזן די כעמיקאלן זיך טוישן האט מען באקומען עסיק. היינט נוצט מען בעיקר רייז, טרויבן פון איטאליע, און א געוויסע סארט האלץ וואס ווערט גערופן ביטש. די פראצעדור פון מאכן עסיק היינטיגע צייטן געדויערט נאר עטליכע שטונדן וויבאלד מען נוצט מאשינען וועלכע בלאזן אקסיגן און מאכט די כעמיקאלן זיך טוישן אין מינוטן.
עסיק נוצט מען היינט צו מאכן א טעם אין עסן אדער צו האלטן עסן פריש (ווי מארינירן). א צווייטע באנוץ איז אלס א רייניגונגס כעמיקאל צו וועלכע עס טוט א גוטע דזשאב צוליב איר שארפקייט.


text:
קוואל וואסער
קוואל וואסער (ענגליש: Spring Water) [אדער וויאזוי אנדערע רופן דאס געפלעשערט וואסער (ענגליש: Bottled Water)] איז וואסער וואס מען לייגט אריין פון א קוואל גראד אין א פלאש און אריבער גיין קיין פראצעדור און/אדער רערן אדער סיי וואספארא מענטשליכע טויש
אינהאַלט
קוואל וואסער אמאל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ספעציעל קוואל (מינעראל) וואסער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס פלעג זיין ספעציעלע קוואלן, געווענליך פלעגט דאס זיין אין די ערטער פון די בעדער, וואס עס פלעגט האבן אין זיך געוויסע מינעראלן (ווי באקאנט כאפט וואסער אריין אין זיך מינעראלן פון די ערד אויף די ערטער וואס זיי לויפן אדורך און אזוי קומט אויס אז וואסער אויף געוויסע ערטער האבן געוויסע כוחות אין זיך), און מען פלעגט דאס פארן טרונקען פאר א רפואה אדער סתם אזוי זיך צו שטארקן דעם גוף
קוואל וואסער היינט צוטאג'ס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
היינט צו טאג'ס איז דא אן ערנסטע דעבאטע אויב דער קוואל וואסער איז בכלל א חילוק פון פשוט'ע קראן וואסער.
און אפילו אויב עס איז יא דא א חילוק איז פארהאן א גרויסער שטרייט צווישן די שטיצער און אנטי-שטיצער דערפון צו עס איז א דיפערענץ אויף בעסער אדער גאר אויף ערגער.
פונדעסטוועגן איז אין די גאנצע וועלט און איבערהויפט איז די אמעריקאנער באפעלקערונג צוגעבינדן (עדיקטעד) צו די פלעשער וואסער וואס פארקויפן זיך אין די מאסן, און יעדער פירמע האט צוגעלייט דעטאלן פארוואס מען זאל דוקא קויפן זייער וואסער פאר טייערער געלד, וואס איז בכלל אין פראגע צייכן אויב עס איז בכלל עפעס ווערד מער ווי אנצודרייען דעם קראן אינדערהיים און זיך אנפילן א גלאז וואסער און טרונקען
מינעראל וואסער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אויבנדערמאנטער וויכוח איז פארשטייט זיך נאר לגבי פשוטע וואסער אבער די מינעראל אדער אנדערע ספעציעלע וואסערן וואס ווערן פארקויפט און/אדער געטרונקען גלייך ביים טייך האט פארשטייט זיך פארשידענע מעלות וואס די וואסער און אייער געגענט האט מעגליך נישט און דאס איז שוין אן אנדער פעלד סיי פינאנציעל און סיי אינדוסטריאליש


text:
וואפן שטילשטאנד
וואָפֿנשטילשטאַנד-אָפּמאַך איז אז ווען א מלחמה ענדיגט זיך אן א זיכערער געווינער, ענדיגט זיך דאס מיט א פייער שטיל שטאנד, ד.ה. אז ביידע זייטן לייגן אראפ די געווער פון אייגן ווילן, אנדערש וואו ווען איין זייט באזיגט די צווייטע, און נעמט צו פון דעם באזיגטן די געווער.
באקאנטע מלחמות וואס האבן זיך געענדיגט מיט א פייער שטיל שטאנד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די צווייטע וועלט מלחמה. יאפאן האט זיך געבראכען אויס שרעק אז אמעריקע וועט איר אפווישן מיט א אוטום באמבע.
- דער קארער קריג, ווען די צוויי קארער האבן זיך געשלאגן דרום מיט צפון. קיינער איז נישט ארויס קיין געווינער.
- מלחמת יום הכיפורים.
- זעקס טאג קריג.
- מלחמת לבנון 1
- די ערשטע אמעריקע-איראקע מלחמה, דער גאלף מלחמה (The golf war). אמעריקע איז אונגעקומען צו איר ציל, "ארויס צו טרייבן איראק פון קאוועט."
- 2006 לבנון קריג
מלחמות וועלכע האבן זיך געענדיגט מיט א באזיגטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע וועלט מלחמה האט זיך געענדיגט מיט א באזיגטער דייטשלאנד, וועלעכער האט נישט געטארט צוריק אויפבויען זייער ארמיי לויטן אינטערנאציאנאלן געזעץ.
די קריג וואס אמעריקע האט געפירט אין סערביע האט זיך געענדיגט מיט א באזיגטער סערביע.


text:
דארפור
דארפור איז דער ראיאן אין ווייטען מערב סודאן. וואס גרעניצט זיך מיט ליביע, און טשעד, אירע איינוואונער זענען מייסטענס שווארצע.
עס איז איצט אינדערמיט פון א האלאקאוסט ווי שלאכטן צווישן קעגנארטיקע קאמפן צווישן די רעבלען פון א מיניאריטעט לאקאלע טראדיצאנאלע שבטים צוזאמן מיט די סודען'יזער מיליטער קעגן די רוב שבטים רעבעלן פון ראיאן וואס ווילן זעלבסטשטענדיגקייט פון סודאן. האבן שוין לויט די יו.ען. שאצונג איבערגעלאזט פיר הונדערט און פופציג טויזנט טויטע, פון הונגער, קרענק און מאסן שחיטות, כמעט אלע טויטע און קעמפער זענען מוסולמענער. די יו ען האט דארטן עטליכע טויזנט שלום טרופען אבער עס גייט ווייטער אן די קאמפן.


text:
עלוויס פרעסלי
עלוויס אהרן פרעסלי (יאנואר 8, 1935 - אויגוסט 16, 1977) איז געווען אן אמעריקאנער, באוווסט ווי פון די גרויסע ראק ענד ראל זינגער, אויך איז ער געווען אן און אקטיאר. עס איז מער באקאנט אלס פשוט מיט זיין ערשטן נאמען בלשון חיבה אלס עלוויס; אדער אויך "'דער קעניג פון ראק און ראל", אדער איינפאך "דער קעניג".
פרעסלי איז געבוירן צו אן ארימע פארפאלק וואס שטאמן פון אידן, זיין טאטע א טראק דרייווער, זיין מאמע א ניי מאשין ארבייטארין האבן פארלוירן זיין צווילינג ברודער, און אים האבן אים אויפגעצויגן אלס איינציג קינד, פון אינגווייז אן איז ער געווען טייל פון די קריכע כאר און דארטן האט ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס א זינגער פון געמישט קאנטרי מוזיק גאספעל בלוס ניגונים מיט גראמען און נאך זשענערס. ער האט זיך אנטוויקולט א פעסטע שטימע און אן אויסטערלישער ענערגעטישער דעליווערי - וואס דאס איז געווען פון די ערשטע פארעם'עס פון ראק און ראל.
פרעסלי האט אויך געמאכט 33 מאוויס און געשלאגן מערערע רעקארדס פאר קאנצערטן אנגעפילקייט וואס זיין פערפארמאנץ האט געצויגן הונדערטע טויזנטע צוהערער זיי מיטצוהאלטן לייוו, ווי אויך טעלעוויזיע רעטינגס און רעקארדן סעילס. ער איז סאבסעקוועטלי געווארן איינע פון די בעסט סעלינג און מערסטע אייפלוסרייכסטע ארטיסטען אין די היסטאריע פון פאפולער מוזיק.
אבער זיין לעבן פון כבוד און זיין אזוי פארגעטערט ביי די מאסן, ווי אויך זיין ארומפארן שטענדיג אויף די וועגן צו זינגן האט אים אוועקגעריסן פון זיין אינגן לעבן, מיט א דראג אווערדאזע אין עלטער פון בלויז 42 יאר צום שאק און צער פון זיינע פען'ס איבער די גארער וועלט.


text:
היסטאריע פון די יידן
די היסטאריע פון די יידן גייט שוין אן כמעט פיר טויזנט יאר איבער דער גארער וועלט. די היסטאריע הייבט זיך אן מיט די אבות, אברהם, יצחק און יעקב.
אינהאַלט
- 1 תנ"ך יארן: פון אברהם אבינו ביז גלות בבל
- 2 די תקופה פונעם צווייטן בית המקדש
- 3 נאכן צווייטן חורבן: די תקופה פון תנאים, אמוראים און גאונים
- 4 די מיטל-עלטער יארן
- 5 מאדערנע תקופה
- 6 זעט אויך
- 7 רעפערענצן
תנ"ך יארן: פון אברהם אבינו ביז גלות בבל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אבות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די גרינדער פון אידישן פאלק זענען די דריי אבות, אברהם, יצחק און יעקב, זיי ווערן באטראכט אלס די אבות און גרינדער פון אידישן פאלק. פון א געוויסן שטאנדפוקט איז אבער יעקב אבינו דער פאקטישער אנהויב פון אידישן פאלק, וויבאלד אנדערש פון אברהם און יצחק וועלכע האבן געהאט אויך אנדערע קינדער וואס זענען נישט א טייל פון אידישן פאלק, איז אבער יעקב אבינו געווען דער 'מבחר שבאבות' וויבאלד ער איז געווען 'מטתו שלימה' און אלע זיינע זין, די צוועלף שבטים, האבן צוזאמען אויפגעשטעלט דעם אידישן פאלק. דערפאר ווערט דאס אידישע פאלק אנגערופן אין תנ"ך אויף זיין נאמען, 'יעקב', און הויפטזעכליך 'ישראל', דער נאמען וואס גאט האט אים געגעבן נאכן אויפשטעלן די צוועלף שבטים, די גרינדער פון כלל ישראל. און 'ישראל' איז טאקע געבליבן דער צענטראלער און הויפט היסטארישע נאמען פון אידישן פאלק. סיי ישראל אליינס און סיי מיט פארשידענע צוגעבונגען ווי בני ישראל, עם ישראל, כלל ישראל און כנסת ישראל.
יוסף הצדיק, דער זון פון יעקב, פארנעמט אויך א פלאץ צווישן די גרינדער פון כלל ישראל. וויבאלד ער האט געגרינדעט צוויי שבטים, אפרים און מנשה, וועלכע ווערן פאררעכנט גלייך אויף גלייך מיט די אנדערע שבטים, די ברידער פון יוסף, דעריבער איז ער אין דעם הינזיכט פונקט ווי זיין פאטער יעקב. און נישט נאר כלפי די אייניקלעך פון אפרים און מנשה, נאר אפילו אן אנדערע, פון סיי וועלכע אנדערע שבט, קען זיך דערקלערן אלס אן אפשטאמיגער פון יוסף הצדיק און עס וועט נישט פאררעכנט ווערן אלס א ליגנט[1].
אנטוויקלונג אלס פאלק אין מצרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ב'רל"ח האט זיך יעקב אבינו מיט זיין גאנצער פאמיליע אריבערגעצויגן פון כנען קיין מצרים וואו זיי האבן זיך באזעצט אינעם פראווינץ גושן. אין מצרים האט זיך די משפחה פאראייניגט נאכדעם וואס יוסף איז שוין דארט געווען זייט צוויי און צוואנציג יאר פריער און האט שוין געהאט דארט צוויי זין. צוזאמען זענען זיי דעמאלט געווען זיבעציג פערזאן. אין לויף פון די קומענדע יארן זענען זיי זיך צואוואקסן אויף גאר א שנעלע ראטע, פארפלייצנדיג דעם גאנצן געגנט פון גושן מיט שווערע טויזנטער, ביז אז ביי יציאת מצרים, זענען זיי שוין געווען גענוג גרויס אין צאל צו קענען ווערן אנגערופן א פאלק. נאכדעם וואס משה רבינו האט זיי ארויסגעפירט פון מצרים אין יאר ב'תמ"ח האבן זיי זיך געציילט אויף אריבער זעקס הונדערט טויזנט, אריינרעכנענעדיג בלויז מענער צווישן צוואנציג און זעכציג יאר אלט.
אין ארץ ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ב'תפ"ט באלד נאך וואס זיי האבן צוזאמען מיט משה רבינו באזיגט די פעלקער אויף מזרח זייט פונעם טייך ירדן, האט זיי יהושע בן נון אריינגעפירט קיין כנען, און איבערגענומען דאס לאנד פון די זעקס פעלקער וואס זענען אויסגערעכנט אין די תורה אז זיי האבן זיך דארט געפונען. אנגעהויבן האבן זיי מיט יריחו, נאכפאלגנדיג מיט פילע אנדערע שטעט ווי זיי האבן אפגעהאלטן וואונדערליכע זיגן איינע נאך די אנדערע. ביז פערצן יאר שפעטער, אין יאר ב' תק"ג, האבן זיי שוין געהאט איינגענומען דאס מערהייט פונעם לאנד, און עס איז שוין געווען איינגעטיילט אויף צוועלף עקסטערע פראווינצן, פאר יעדן שבט זיינע אייגענע שטעט און זיין באזונדערע ווירטשאפט. צוויי און א האלב שבטים האבן זיך איינגעארדנט אויפן מזרח'דיגן זייט פונעם ירדן, און די איבעריגע ניין און האלב שבטים אויפן מערב'דיגן זייט. דאס גאנצע לאנד צוזאמען האט דאן באקומען דעם נאמען 'ארץ ישראל'.
דורכאויס די קומענדע עטליכע הונדערט יאר זענען זיי געווען געפלאגט פון פילע מלחמות מיט די ארומיגע פעלקער, ווי עמון, ארם און פלשתים. זיי האבן נישט פארמאגט קיין קעניג נאר אנשטאט זענען געווען די 'שופטים' וועלכע האבן נישט געהאט קיין פולקאמע אויטאריטעט אויפן פאלק. ביזן יאר ב'תתפ"ב ווען שמואל הנביא האט געזאלבט שאול המלך פון שבט בנימין אלס דער ערשטער קעניג איבערן גאנצן פאלק ישראל. צוויי יאר שפעטער, ב'תתפ"ד, איז דוד בן ישי, שאול'ס אן איידעם, ברייט באקאנט געווארן איבערן לאנד אלס דער צוקונפטיגער קעניג, נאכן געזאלבט ווערן דורך שמאול אויף גאט'ס באפעל. עטליכע מאנאטן דערויף איז שאול אומגעקומען אין א מלחמה מיט די פלישתים און דאן האט דוד איבערגענומען די מלוכה, צוערשט אין חברון, בלויז אויף זיין אייגן שבט יהודה, און זיבן יאר שפעטער איז ער געווארן קעניג איבערן גאנצן פאלק, אויף אלע שבטים. דעמאלט איז ער אריבער קיין 'ירושלים' וואס איז פארוואנדלט געווארן אלס דער הויפטשטאט פון ארץ ישראל.
דוד המלך האט געלעבט און איז געווען קעניג ביז דריי און דרייסיג יאר שפעטער, און דורכאויס זיין קעניגרייך האט זיך ארץ ישראל פיל אויסגעברייטערט, נאכדעם וואס ער איינגענומען און אנעקסירט פיל טעריטאריע פונעם דערנעבנדיגן ארם. דערנאך האט געקעניגט זיין זון שלמה, וועלכער האט אויפגעבויט דעם 'בית המקדש' אין ירושלים. אין זיין צייט איז דאס פאלק געווען ברום המעלות, ער האט געוועלטיגט איבער פילע פעלקער און לענדער, און די גאנצע וועלט איז געווען באצויבערט פון זיין אויסערגעווענליכן קלוגשאפט און פארשטאנד. נאך זיין טויט האט זיך דאס פאלק צוטיילט, בלויז די שבטים יהודה און בנימין זענען פארבליבן מיט רחבעם בן שלמה, און די איבעריגע צען שבטים האבן זיך אפגעטיילט און געקרוינט ירבעם בן נבט אלס קעניג אין שומרון. זינט דאן זענען זיי טאקע פארבליבן אלס איין פאלק, אבער מיט צוויי באזונדערע קעניגרייכן, מלכות יהודה און מלכות ישראל.
יהודה אלס דער צענטראלער שבט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר ג'ר"ה האט זיך געענדיגט דער 'מלכות ישראל', נאכדעם וואס די צען שבטים זענען פארטריבן געווארן פון ארץ ישראל דורך אשור. און אין ג'של"ח איז חרוב געווארן ירושלים צוזאמען מיטן ערשטן בית המקדש דורך בבל, און מיט דעם האט זיך געענדיגט דער 'מלכות יהודה'. זיבעציג יאר שפעטער האט זיך דאס מערהייט פון שבט יהודה, מיט א מינאריטעט פון עטליכע אנדערע שבטים, צוריקגעקערט קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט עזרא הסופר, און זיי האבן אויפגעבויט דעם צווייטן בית המקדש וואס איז חרוב געווארן פיר הונדערט און צוואנציג יאר שפעטער דורך די רוימער.
נאכדעם וואס 'מלכות ישראל' איז פארטריבן געווארן, האט מען אנגעהויבן רופן דאס פאלק, 'יהודיים', וואס איז שפעטער פארוואנדלט געווארן אין אידיש אלס 'ייד', 'יוד' אדער 'איד', אויפן נאמען פון יהודה, וויבאלד זיי זענען פארבליבן די מערהייט אין ארץ ישראל, און זיי האבן זיך אומגעקערט פון גלות בבל קיין ארץ ישראל. כאטש עס זענען אויך געווען טיילן פון אנדערע שבטים, איז אבער יהודה פארבליבן אלס דער מערהייט און מערסט אנגעזעענע שבט. אויך זענען זיי נאך גלייך ביים אנהויב פון די אנטוויקלונג פון כלל ישראל געווען אנערקענט אלס דער פירענדע און צענטראלע שבט, דערפאר פאררופט זיך כלל ישראל אויף זיין נאמען. מען טרעפט שוין אז זיי ווערן אזוי אנגערופן אין ספר דניאל, 'גוברין יהודאין', און אויך אין מגילת אסתר, 'יהודיים' און מרדכי 'היהודי' (כאטש זיין אפשטאם איז פון שבט בנימין[2]).


text:
1812
1812 איז דאס 12טע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1812 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
ה'תקע"ב-ה'תקע"ג אויפן אידישן קאלענדאר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 30סטן אפריל - לואיזיאנא ווערט דער 18טער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
- 22סטן יוני - אינוואזיע פון נאפאלעאנ'ס ארמיי אין דער רוסלענדישער אימפעריע
- 22סטן יולי - האלבאינזל מלחמה: בריטישע קראפטן אונטער ארטור וועלסלי, ערשטער הערצאג פון וועלינגטאן באזיגן די פראנצויזישע ארמיי לעבן סאלאמאנקע, שפאניע.
- 19טן אקטאבער - נאפאלעאן הייבט אן צוריקצוציען פון מאסקווע.
- צווייטער קריג צווישן אמעריקע און דעם פאראייניגטן קעניגרייך, באקאנט אלס קריג פון 1812.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן מיי - ספענסער פערסיוול, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, דערמארדעט (געב' 1762)


text:
19טן נאוועמבער
דער 19טער נאוועמבער איז דער 323סטער טאג פון יאר (324סטער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 42 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1493 - קריסטאפער קאלומבוס טרעט ארויף אויפן אינזל פארטא-ריקא
- 1943 - חורבן אייראפע: די נאציס ליקווידירן דעם יאנאווסקא קאצעט לעבן לעמבערג, און מערדן 6000 יידן.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1600 - טשארלס דער ערשטער, מלך פון ענגלאנד
- 1831 - זשיימס גארפילד, דער 20סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1881)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1828 - פראנץ שובערט, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1797)


text:
באר שבע
באר שבע (אַראַביש: بئر السبع), איז די הויפט שטאט אין דעם דרום דיסטריקט פון מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 117,500 דונאם, די צווייטע גרעסטע שטאט אין שטח נאך ירושלים. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק (הלשכה המרכזית לסטטיסטיקה) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין באר שבע 202,202 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.3 פראצענט. רוב זענען אידן.
זי איז די זעקסטע גרעסטע שטאט אין ארץ ישראל. אין באר שבע געפינען זיך בן גוריון אוניווערסיטעט און סאראקע שפיטאל.
טראנספארטאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאטישע אויטאבוסן ווערן געפירט דורך א פריוואטער געזעלשאפט, מיטן נאמען מעטראדאן.
פון דער צענטראלער אויטאבוס סטאנציע, זענען דא אויטאבוסן צו אלע גרויסע שטעט אין לאנד כמעט, און קיין אילת, און אן אויטאבוס נעצווערק וואס דעקט דעם גאנצן נגב.
ישראל באנען האט צוויי באן סטאנציעס אין דער שטאט, באר שבע צפון באן סטאנציע, וואס איז נאנט צום אוניווערסיטעט, און די שפיטאל, און באר שבע צענטראלע באן סטאנציע, וואס איז אין צענטער פון דער שטאט, און דער ביי געפונט זיך די צענטראלע אויטאבוס סטאנציע.
שאסייען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שאסיי 40 איז דער הויפט שאסיי, וואס פירט קיין באר שבע; ער פארבינדט פון צפון פון באר שבע צום צענטער. פון דרום טראגט שאסיי 40 קיין דימונה. שאסיי 60 פארט אויף צפון וואו ער פארט אריין אין דעם מערב ברעג, און פארבינדט חברון, און ירושלים. שאסיי 25 פארט פון מזרח מערב פון דער שטאט.
- דער בירגערמייסטער פון דער שטאט איז רוביק דאנילאוויטש.


text:
אונטער גליל
דער אונטער גליל איז א ראיאן אין צפון פון ארץ ישראל. זײַנע גרענעצן זענען דער יזרעאל טאל אין דרום, דער ים כנרת און ירדן טאל אין מזרח, דער אויבער גליל אין צפון און דער זבולון טאל און דאס עכו פֿלאכלאנד אין מערב. דער אונטער גליל איז דער דרומדיקער טייל פונעם גליל. ער הייסט "תחתון" ווײַל ער האט נישט אזויפֿיל בערג ווי דער אויבער גליל, און איז טאקע דער נידעריגסטער בארגדיקער ראיאן אין ארץ-ישראל. די שפיצן פון דעם אונטער גליל הייבן זיך ביז 500 מעטער איבערן ים-שפיגל, די העכסטע שפיצן זענען הר כמון (598 מ') אין צפון טייל פונעם אונטער גליל און הר תבור (588 מ') אינעם דרום טייל.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אונטער גליל איז אינגאנצן נידעריגע בערג פֿון מזרח צו מערב, מיט עטלעכע ברייטע טאלן אינצווישן, למשל בקעת בית נטופה און בקעת בית הכרם. אין מערב פונעם אונטער גליל געפֿינען זיך נידעריגע בערג (200-300 מ') באדעקט מיט דעמב וועלדער, אין צענטראלן אונטער גליל ווערט דער שטח מער בארגדיק און אין מזרח איז א פֿלאכער באזאלט אין א הייך פֿון 300 מ' איבערן ים-שפיגל.
דער לאנדשאפֿט פונעם אונטער גליל איז ווינציגער דראמאטיש ווי דער אויבער גליל, אבער גרינער, פֿרידלעכער און שטילער.
א שיינער טייל פון די לאנדווירטשאפט פראדוקטן פֿונם לאנד ישראל קומען פֿון דעם אונטער גליל.
די ערד אינעם אונטער גליל איז קרייד, טערע רויזע און באזאלט.
דער אונטער גליל איז אין דעם צפון ישראל דיסטריקט.
דרויסנדיקע פֿארבינדונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- גליל אינפֿארמאציע (אויף העברעיש)
- אונטער גליל מדריך פֿון ביזנעסן אינעם אונטער גליל.
- מאפע פֿונעם אונטער גליל
- דער אונטער גליל–אלץ וואס איר דארפֿט וויסן


text:
טאל
א טאָל איז א געאגראפישער געגנט וואס אין א שפאלט צווישן צוויי בערג.
א גוטער ביישפיל איז דער האדסאן טאל, וואס איז דער שטח וואס איז נעבן דעם האדסאן טייך וואס איז אויף די צוויי זייטן דא הויכע בערג, אזוי אז דער שטח האט באקומען דעם פענאמען האדאסן טאל, וואס איז דער פשט דער טאל וואס איז נעבן דעם האדסאן טייך.
טיפן פון טאלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טאלן אין בערג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טאלן אין פלאך לאנד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טייל טאלן זענען גאנץ פלאך, אזוי ווי א גרויס טעצל. דער טיפ טאל האט אפטמאל א גרויסן טייך מיט אסאך "בייטייכן" וואס פליסן אין זיי. די בייטייכן ברענגען וואסער פון די בערגלעך אדער בערג גאנץ ווייט פונעם הויפט טייך. נאך א שווער רעגן, גיסט אסאך וואסער אינעם הויפט טייך וואס ווערט העכער און פארפלייצט דעם פלאכן באדן פונעם טאל. ווען דאס וואסער פארשפרייט זיך, ברענגט עס אסאך ערד וואס איז אראפגעקומען פון די בערגלעך. די ערד וואס ווערט אראפגעווישט מאכט דעם טאל נאך פלאכער. אזעלכע טאלן זענען זייער ניצבאר פאר וואקסן עסן פראדוקטן.
באקאנטע טאלן פון דעם טיפ זענען דער מיסיסיפי-מיזורי בעקן אין צפון אמעריקע, דער אמאזאנאס בעקן אין דרום אמעריקע, דער אונטער-דוניי אין אייראפע, דער גאנגעס טאל אין אינדיע, דער נילוס פארפלייצונג פלוין אין אפריקע און דער דארלינג טייך בעקן אין אויסטראליע.


text:
וויזועלע קונסטן
די וויזועלע קונסטן זענען קונסט פֿארמען וואס זענען בעיקר וויזועל, ווי ארכיטעקטור, דעזיין, ווידעא, מאלעריי, סקולפטור, פאטאגראפיע, פילם-פראדוקציע, צייכענען און קעראמיק. די וויזועלע קונסטן שאפן אביעקטן.
צייכענען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – צייכענען
צייכענען איז א מעטאד פון מאכן א בילד, מיט אן אויסקלייב פון געצייג און טעכניקן. מען צייכנט אויף א מיטל מיט דרוקן א געצייג, למשל בלייערס, א פענע מיט טינט, בערשטלעך, וואקסענע קאלירן און קריידלעך. היינט ניצט מען אויך דיגיטאלישע געצייג וואס מאכן נאך. א קינסטלער וואס זיין פאך איז צייכענען הייסט א צייכענער.
אין אוראלט עגיפטן פלעג מען צייכענען מיט טינט אויף פאפירוס. ווען פאפיר איז געווארן גרינגער צו באקומען אינעם 15טן יארהונדערט, האבן די גרויסע מייסטער געניצט צייכענען פון א קונסט פארעם: באטיטשעלי, ראפאעל, מיקעלאנדזשעלא און לעאנארדא דא ווינטשי.


text:
פליגער טרעגער
א פליגער טרעגער איז א שיף, וואס איז גאר גרויס און ברייט צו קענען אקאמאדירן עראפלאנען, און א לאנדונגס ליניע פאר די עראפלאנען, וואס פליען ארויף צו אראפ.
די לענג פון אזא מאסיווע שיף איז ווייניגסטנס הונדערט מעטער, (300 פיס), די גרעסערע דערגרייכן 300 מעטער (איבער 900 פיס). רוב עראפלאנען אויף די שיפן, זענען קאמפס עראפלאנען, און אטאקיר עראפלאנען. אין רוב שיפן וועט אויך זיין פלאץ פאר העליקאפטערן. אויף אזא שיף דינען טויזנטער מאטראזן, און פארמאגט אלצדינג, וואס רעכנט אריין, אויפצוהאלטן א קליינע שטאט, ווי ראדיא, טעלעוויזיע, און ערטער צו דאווענען, פאר רעליגיעזע מענטשן.
וויבאלד די שיף איז גאר גרויס, און איר זעלבסטשוץ איז א שוואכע, האט יעדע פליגער טרעגער, א גאנצע פלאט פון קריגס שיפן, קליינע און גרויסע, וואס באשיצן די שיף פון אטאקעס. ביי דער צווייטער וועלט קריג און נאכדעם, איז די שיף געווארן א גאר וויכטיקע געצייג פאר א מיליטער, וואס האט אזא שיף, און א ים פלאט וואס באנוצט זיך מיט דעם.
אין יאר 2009, זענען 9 לענדער גערעכנט געווארן, וואס פארמאגן אזא שיף. די פאראייניקטע שטאטן עלף. בריטאניע און איטאליע, האבן צוויי יעדער פאר זיך. רוסלאנד, אינדיע, בראזיל, טיילאנד, פראנקרייך, און שפאניע, איינס יעדער פון זיי.
דער אמעריקאנער ארמיי, וועלכע האט 11 אזעלכע שיפן, האט 10 פון די נימיץ פליגער טרעגער סעריע. די פאראייניגטע שטאטן, האט ארום טויזנט פליגערס אויף די שיפן. בריטאניעס שיפן האבן פלאץ, פאר 50 עראפלאנען, איטליכער פון זיי.


text:
חרדים
חרדים אדער חרדישע יידן איז א שטרעמונג ביים יידישן פאלק וואס ענטהאלט סיי ליטווישע און סיי חסידים. רוב פון זיי גייען מיט שווארצע היט און רעקל. זיי גייען נישט אין קאלעזש, און זענען נאר אקטיוו רוב בדרך כלל אין ביזנעס וואס איז נישט קיין פראפעשנאל און מען דארף נישט האבן קיין גוי'שען חינוך. פארשטייט זיך אז עס דא אויסנאמען.
חרדים זיינען רעליגיעזע אידן וואס האבן די פאלגנדע כאראקטעריסטן:
- פירן זיך שטריינג לויט דער הלכה.
- שטעלן תורה אלס א הויפט ראלע אין זייער לעבן.
- הערן צו דעם פסק פון די רבנים.
- אפט גייען זיי אנגעטאן מיט א ווייסע בלוסקע א שווארצע רעקל מיט א היט.
- לייקענען אָפּ דער ציוניסטישע אידיאל.
אלע פרומע תורה ארטאדאקסישע אידן וואס גייען אנגעטאן מיט א קאפל ווערן גערופן פרומע אידן, אדער ארטאדאקסישע אידן. אין קאנטראסט צו די פרומע אידן וואס גייען נישט היט בארד און פיאות.
היראכיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א חרדי איז אויך מער אונטערגעווארפן זיין לעבנסשטייגער צו די באפעלן פון די רבנים, כאטשיג די אנדערע פרומע פאלגן אויך זייערע רבנים זענען אבער די חרדים שטרענגער אונטערגעוואפן צוליב וואס די תורה אויטאריטעט איז א זאך וואס דער פשוטער המון קען ביי זיי נישט אריינרעדן, און אויך ווייל זיי שטאמן פון די סארט פלעצער וואס די נישט תורה איז געווען אראפגעקוקט ווי ביי די ליטוואקעס און ביי די חסידים וואס זענען געווען די פארגלייבטע אין זייערע רעביס ווי קנעכט צו א הער.
אויסזען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיי קוקן אויס אנדערשט ווי די גוים און און פרייע אידן האסן זיי ווייל זיי ווילן זיך נישט אויסמישן מיטן לאנד'ס קאלטור און ציוויליזאציע. נישט נאר ווי די מאדערן ארטאדאקסן וואס שטעלן זיך צו, און גייען יא אין טעאטער'ס און באל שפילן, זענען די חרדים אויסגעשלאסן און אפגעזונדערט מיטן לבוש, נאמען און פירונג.


text:
באם
באם איז א צונאמען פאר שוואכע מענטשן פון מאראלישן שטאנדפונקט, געווענליך אפגעפארןע אדער מאדערן אידן. ביי חסידים וועט מען אזוי גערופן אויב מען שיינדט זיך די בארד אדער מען רעדט ביים דאווענען. אדער מען זיצט אפ אויפן אינטערנעט אגאנצן טאג, און מען לערנט נישט קיין ווארט.
צוליב זייער אומוויסענדקייט און איגנאריזם פון נישט לערנען זיך די מידות בין אדם לחבירו און בין אדם למקום האבן זיי אויטאמאטיש אלע מינע גייסטישע און סאציאלע פרעבלעמן ווי שלום בית אדער ביזנעס שוואכקייטן ווייל נישט נאר אין לערנען אדער אין רוחניות הייסט א באם נאר אויך יעדער מאראלישער שוואכקייט וואס מענטשן קוקן אראפ.
צווישן פרומע אידן, אן אלטער בחור, פארלירט זייער די רעספעקט אין פרעסטידש, צוליב וואס ער ווערט אנגעקוקט פאר א לא יצלח.


text:
רשימה:לענדער אין אייראפע
לענדער אין אייראפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פאלגנד איז א ליסטע פון סוווערענע לענדער אין אייראפע:
1 אזערביידזשאן און גרוזיע געפינען זיך אויפן גרענעץ פון אייראפע און אזיע.
2 ארמעניע און ציפערן ליגן אין אזיע, אבער מען רעכנט זיין אין אייראפע צוליב זייער קולטור און היסטאריע.
3 דער אייראפעישער שטח פון טערקיי געפינט זיך מערב און צפון פון די באספארוס און דארדאנעלן דורכגאסן און זענען נאר 3% פון איר גאנצן שטח.
4 דער אייראפעישער שטח פון קאזאקסטאן געפינט זיך מערב פונעם אוראל טייך.
5 דער אייראפעישער שטח פון רוסלאנד געפינט זיך מערב פון די אוראל בערג און צפון פון די קאווקאז בערג.


text:
מעלות (מאגאזין)
מעלות איז אַןַ אויסגאַבע, אויף דעם ערשטן בלאט שטייט אז דאס איז א "מאָנאַטליכע אויסגאַבע פֿאַר דער אידישער היים".
אַ געוויסע חסידישע פֿרוי פֿון מאָנסי איז איר רעדאַקטאָרין. און דאָס איז זייער אָרעם און גאָר שטאַרק צוריקגעשטאַנען אין די גראַפֿיקס טייל, אין קעגנזאץ צו אנדערע אויסגאבעס אויף דער אידישער מארק ווי דער שטערן, אָבער עס איז גאָר רײַך אין גראַמאַטיק, און איז פֿול מיט אינהאַלט אויף ייִדישקייט, חינוך, בין אדם לחבירו, תורה'דיגע ארטיקלען, און נאך .
זיי האבן ארטיקלען פאר מענער און פרויען֚ יונג און אלט֭ באזונדער זענען זיי בארימט מיטן אפטיילונג '''מאמע לשון''' וועלכער איז א יחיד במינו אין די היינטיגע חסידישע ליטעראטור. דער בארימטער פראפעסער הירשע דוד קאץ האט אין אן ארטיקל אינעם ירושלימער אלמאנאך (נומער 27) זייער שיין באשריבן די אויסגאבע. און ארויסגעברענגט איהר אייגנארטיקייט מיטן לערנען שפראך צום חסידישן עולם.
מעלות דינט אויך אלס א פלאטפארמע פאר דער אידיש רעדנדער עולם זיך אדורכרעדן און נאשן עצות איינער פונ'ם צווייטן אין פארשידענע ענינים, בעיקר אין געזונטהייט און השקפה. מעלות איז אויך געווען פון די ערשטע וועלכע האט אדורכגעבראכן דער מויער און האט אנגעהויבן רעדו אפן פון גייסטישע פראבלעמען ווי דעפרעסיע, ענקזייעטי, וכדומה. בפרט האבן זיי זיך באקאנט געמאכט מיט זייער סעריע ארטיקלען אויף בארדערליין פערסאנאליטי דיסארדער.
מיט די צייט האבן זיי אנגעזאמלט גאר אסאך חומר, וועלכע זיי נעמען צוזאם און דרוקן אפ אין ביכער לויט די קאטעגאריעס.
אין דער בלאָגערוועלט האָט שלום בערגער באַקאַנט געמאַכט מעלות דורכן פּובליצירן דעם בריוו–אויסטויש צווישן זיי און אים אין זײַן בלאָג.


text:
די ניו יארק סאן
די ניו יארק סאן (ענגליש: The New York Sun) איז פארעפנטליכט אלס א טעגליכער צייטונג פון 2002 ביז 2008 אונטער איר רעדאקטאר סעט ליפסקי.
עס איז אין דעם סטיל פון א בראד שיט ווי דער ניו יארק טיימס לאנג און הויך. אויך איז דאס שטארק א פונקט צו דעקן די קונסט און ליטעראטור נייעס כדי צוציען די רייכע ליינער קרייז.
סעט איז א פרייער אבער שטארק טראדיציאנאלער איד וואס איז פרא ארץ ישראל און פרא רעליגיע.
ער האט געגרינדעט דעם ענגלישן פארווארד און איר ארויפגעארבייט מיטן ברעכן אסאך אידישע נייעס וואס פאראינטערסירט אלגעמיינע גוים ווי למשל די אויפדעקונג מיט א בילד אז דער ביז דעמאלטסדיגער באקאנטער פרומער הלכה סענעטאר זשאו ליבערמאן טרינקט קאוק אין תשעה באב בעת קעמפעינענדיג מיט על גאר אלס וויצע פרעזידענט פון אמעריקע אויפן דעמאקראטישע פארטיי טיקעט. די אזאלכע סארטן נייעס האבן געבויט די צייטונג אלס וועלט איינפלוס ביז עס איז שוין געווען צו שווער צו פארטראגן פון זיינע בעלי בתים די אלטע ליבעראלע פרייע אידן וואס זענען נאך פון די קאמוניסטישע נייגונג נאך פון די ארבייטער רינג געדאנקען גאנג, און זיי האבן אים ארויסגעווארפן. דעמאלטס האט ער דאס געפענט דעם סאן.
אויך האט ער געגרינדעט די וואל סטריט זשורנאל אזיע אויסגאבע.
ער האט 10 רייכע אידישע אינוועסטארס אין דעם סאן.
ביי איר גרינדונג האבן רעכטע ציונים רבנים ווי אבי ווייס פון ריווערדעיל און נאך פראקלאמירט א מאסן אנסובסקריפשען פון ניו יארק טיימס ווי זיי זענען געווארן באשולדיגט צו זיין גענייגט קעגן אידן. און לעגעענדעס פליען אז דאס האט געגרייכט און צענדליגע טויזענטע קענסעלעישאןס וואס האבן אלע אויפגעסיינט צו באקומען דעליווערט אהיים דעם ניו יארק סאן אנשטאט דעם טיימס.
מיט איין דגוש ווילן זיי זיך איבערקלוגן פון ניו יארק טיימס אז זיי לייגן א גרעסערן דגוש אויף לאקאלע נייעס אויפן פאראנט בלאט.


text:
אטא פאן ביסמארק
אטא עדוואַרד לעאפאלד פֿאן ביסמאַרק (דייטש: Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen; 1טן אפריל 1815 - 30סטן יולי 1898), באוואוסט ווי דער "אייזערנער קאנצלער", איז געווען קאנצלער (פרעמיער מיניסטער) פון פרייסן (1862-1873). ביסמארק האט פאראייניקט דייטשלאנד אין א סעריע פון מלחמות, און איז געווארן דער ערשטער קאנצלער (1871-1890) פון דער דייטשער אימפעריע, און ווערט גערעכנט דער פאטער פונעם דייטשן פאלק. ביסמארק איז געווען א קאנסערוואטיווער, אריסטאקראטישער און מאנארכיסטישער פאליטיקער. ער האט איינגעפירט געזונט פארזיכערונג און פענסיעס פאר ארבעטער.


text:
ISBN
ISBN איי.עס.בי.ען. איז די ראשי תיבות פון אינטערנאציאנאלער סטאנדארט בוך נומער International Standard Book Number, דאס איז א גלאבאלער אנערקענטער קאד איבער די וועלט, צו אינדענטיפיצירן יעדעס איינציגע בוך מיט איר אייגענארטיגער נומער. געווענליך וועט מען דאס טרעפן ארויפגעפרינט אויפן אונטערשטען דעקל פון ספר, דאס קומט אין פארעם פון א באר קאוד מיט נומבערס, אזוי ארום קען דאס געליינט ווערן סיי דורך א מענטש און סיי דורך א מאשין א קאמפיוטער סקענער. יעדע דרוק אדער אויפלאגע האט א באזונדערע אייגענארטיגער נומער, די דאזיגע קאודס דינען די אינטערעסע פון די פארשידענע קאטעלאגס פון ביזנעסער פון מוכר ספרים, און אויך סתם פאר סדר אין די ביבליאטעקן.
דער שיטה פון איי.עס.בי.ען. איז ערשט אויפגעקומען אין בריטאניע אין יאר 1966 דורך א ביכער טשעין סטאר נעץ מיטן נאמען "WH Smith". קודם איז דאס געווארן אנגערופן SBN) Standard Book Number). דער צוגאנג איז דערנאך געווארן אויפגענומען דורך די גאנצע וועלט אין יאר 1970 א ענדליכע קאוד איז אויך דא פאר זשורנאלן אין אויסגאבעס ווי צייטונגן וואס הייסט ISSN) International Standard Serial Number).
אין די ערשטע פערציג יאר האט דאס אנטהאלטן בלויז צעהן ציפערן, אבער אנפאנג פון יאנואר 1 2007 איז דאס פארגרעסערט געווארן צו 13 ציפערן.


text:
געטא
דאס ווארט געטא שטאמט פון איטאליעניש. אין דער מיטל אלטער אין איטאליע איז געווען קליינע היימישע דערפלאך ווו יידן האבן געוווינט מיט אן אייגענעם קולטור. די ערשטע געטא איז געווען אין ווענעדיג.
היינט ניצט מען דאס ווארט "געטא" מיט א צינישן אויסדרוק צו אנווייזן שטעט און דערפלעך וואו אידן וואוינען פון אייגן ווילן אונטער שטרענגע רבנישע אנווייזונגען ווי צום ביישפיל וויליאמסבורג, טאהש, קאשוי, נייטרא, בני ברק, מאה שערים אד"ג.
געטאָס בעת דער צװײטער װעלט מלחמה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאָס װאָרט געטאָ אין באַציונג צו די קאַטעסטראָפֿע פֿונעם ייִדנטום אין דער צװײטער װעלט מלחמה, איז אַ װױנונג-פֿערטל װוּ די דײַטשן האָבן באַװעגט אַהין ייִדן איבערהױפּט פֿון מיזרח-אײראָפּע בשעת דער צװײטער-װעלט-קריג.
כסליו ה'ת"ש (סוף 1939) האט דער נאציסטישער הויפט קאמאנדאנט ריינהארד היידריך באפעלט צו צענטראליזירן און צונויפנעמען אלע יידן פון מיזרח פוילן אין איינציקע ענגע וווינונג-פערטלעך וואס זאל זיין נעבן א קרייצוועג פון באנען.
די געטאס האבן באדינט די נאציס צו קאנטראלירן אויף די יידן, און קענען אויספירן זייער אידיאלאגיע פון פארניכטן דעם יידישן פאלק. אין די געטאס האט מען שטארק געפייניקט און דערנידערט די יידן גייסטליך און פיזיש, ארום 20 פראצענט יידן פון די גרויסע געטאס זיינען געשטארבן פון פיין, געצוונגטע ארבעט, הונגער אא"וו. אבער פאר די דרויסנדיקע וועלט האבן די נאציס באהאלטן זייערע אומפארשעמטע אקטן, און דערקלערט אז די געטאס זיינען גוטע אויטאנאמישע פלעצער פאר די יידן.
די גרעסטע געטא איז געווען די ווארשעווער געטא מיט ארום 450,000 מענטשן און דערנאך לאדזשער געטא מיט ארום 200 טויזנט מענטשן. די נאציס האבן באשטימט א יודענראט (א ראט פון יידן) זאל קאנטראלירן און מאכן ארדענונג אין די געטאס.
דאס לעבן אין דער געטא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס לעבן אין דער געטא איז געווען שרעקלעך אין אלערליי תחומים:
- ענגשאפט: דאס לעבן אין געטא איז געווען זייער ענג, ווי צב"ש אין דער ווארשעווער געטא האבן די נאציס אריינגעשטופט צווישן 15 ביז 20 מענטשן אין איין קליין צימער. וואס דערפאר האבן די מענטשן פארברענגט א גאנצן טאג אין די גאסן און נישט געזעצן אין שטוב.
- ריינקייט: איז געטא איז נישט געווען זייף און גענוג וואסער צו רייניקן דעם קערפער, און דאס האט גורם געווען צו פארשפרייטן שרעקליכע אנשטעקיקע קראנקייטן ווען מעדיצינען איז נישט געווען.
- היץ: אין געטא איז נישט געווען קיין אויוונס, למשל אין לאדזשער געטא האבן מענטשן אפגעריסן פענסטערס, בעטן, טירן אד"ג כדי צו האבן מיט וואס זיך אנווארעמען. פיל מענטשן זיינען געשטארבן פון קעלט.
- הונגער: די באשטימע מאס עסן אין געטא איז געווען זייער ווייניק, בלויז 184 קאלאריען א טאג פאר א מענטש, וואס דאס איז ווייניקער פון 10 פראצענט פון וואס א מענטש דארף עסן א טאג. דאס געטא איז געווען אפגעשיידט פון שטאט, און מע האט נישט געקענט אריינבריינגען עסן פון דערויסן. אזוי האבן פיל מענטשן, (א פערטל פון רוב געטאס), איבערהויפט קינדער, געשטארבן, אויך אלס דעם האט זיך אנטוויקלט פיל כוליגאנישקייט אין די גאסן, מען האט געכאפט עסן איינער פון צווייטן אא"וו. אבער כאטש דעם איסור פון אריינברענגען עסן פון דרויסן האבן אזעלכע מצליח געווען אריינשמוגלען פון דרויסן עסן איבערהויפט אין ווארשעווער געטא וואס 80% פון די שפייז זיינען געווען פון דרויסן.
- דערצאיונג: אין געטא איז נישט געוועזן קיין פארמאלע שולעס פאר קינדער, נאר אומפארמאלע שולעס וואס זייער ווייניק קינדער האבן זיך מיטגעטיילט. אזוי האבן די קינדער זיך געדרייט פוסט און ליידיק אין די גאסן אין פארלויף פון 3 יאר.
- יידישקייט: די נאציס האבן פארבאטן צו איינפירן יידישע מצוות און מנהגים, אבער טראצדעם האבן די רעליגיע שטילערהייט מקיים געווען תורה און מצוות. הרב יצחק ניסנבוים האט באשטימט דעם באגריף "קידוש החיים", און האט געזאגט אז ביי די שואה איז דאס לעבן "קידוש החיים" וויכטיקער פון "קידוש השם", און מע מעג אויפגעבן פון היטן די תורה אויף צו בלייבן לעבן.
- ארבעט: די נאציס האבן געצווונגען די יידן ארבעטן געצוונגטע ארבעט (ארבעט אָן א באשטימטן צוועק, ווי צב"ש אריבערפירן שטיינער פון איין ארט צום צווייטן אהין און צוריק). פון אייר ה'ת"ש (יוני 1940) האבן די נאציס געבויעט באשטימטע ארבעטס לאגער. פיל פויערס זיינען געשטארבן פון די שווערע ארבעט נאך וואס צודערצו זיינען זיי געווען הונגעריק.
עס איז אינטרעסאנט צו אויפמערקן אז כאטש די אלע אויסטערלישע שווערקייטן האבן זיך די יידן דערהאלטן, עס איז כמעט נישט געווען קיין זעלבסטמארדער אין די געטאס.


text:
אלבאניע
אלבאניע איז א לאנד אין דרום-מזרח אייראפע. איר הויפטשטאט איז טיראנא. בערך 3.6 מיליאן מענטשן וואוינען אין אלבאניע.
אלבאניע האט גרענעצן מיט סערביע, מאנטענעגרא, גריכנלאנד און מאקעדאניע. זי האט א בארטן אויף דעם אדריאטישן ים צו מערב, און אויפן איאָנישן ים צו דרום-מערב.
די אפיציעלע שפראך איז אלבאניש.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער שטח פון אלבאניע איז געווען באזעצט נאך פון אוראלטע צייטן. אין יאר 2003, האט מען אנטפלעקט אן אלטע שול גרויס 20 אויף 24 מעטער, פון פאר 1500 יאר, אין סאַראַנדאַ, א שטאט אויפן בארטן קעגן איבער קארפו. ס'איז געווען דאס ערשטע מאל וואס מ'האט געטראפן א זכר פון אן אלטער שול אין יענעם געגנט. אין דער שול האט מען געפונען אויסערגעוויילעכע מאזאאיקעס וואס ווייזן די יידישע ימים טובים, למשל א מנורה, שופר און אן אתרוג. אויך זענען דא בילדער פון א ספר תורה און אנדערע סימבאלן פון תנ"ך.


text:
ווי קענען איך וויסן פֿאַר זיכער אַז איך וועל גיין צו הימל ווען איך שטאַרבן؟
פרעגן: ווי קענען איך וויסן פֿאַר זיכער אַז איך וועל גיין צו הימל ווען איך שטאַרבן؟
ענטפערן: צי איר וויסן פֿאַר זיכער אַז איר האָבן אייביק לעבן און אַז איר וועט גיין צו הימל ווען איר שטאַרבן؟ גאָט וויל איר צו זיין זיכער! די ביבל זאגט: "איך שרייַבן די זאכן צו איר וואס גלויבן אין דער נאָמען פון דער זון פון גאָט אַזוי אַז איר זאלט וויסן אַז איר האָבן אייביק לעבן"(1 יוחנן 5:13). רעכן איר געווען שטייענדיק פֿאַר גאָט רעכט איצט און ער געבעטן איר, "פארוואס זאָל איך לאָזן איר אין הימל אריין?" וואס וואָלט איר זאָגן? איר זאלט ניט וויסן וואָס צו ענטפערן. וואָס איר דאַרפֿן צו וויסן איז אַז גאָט ליב אונדז און האט צוגעשטעלט אַ וועג אַז מיר קענען וויסן פֿאַר זיכער ווו מיר וועט פאַרברענגען אייביקייט. די ביבל שטאטן עס דעם וועג: "ווארים גאָט אַזוי ליב געהאט די וועלט אַז ער האט געגעבן זיין בלויז זון, אַז ווער גלויבט אין אים וועט ניט אומקומען אָבער האָבן אייביק לעבן"(יוחנן 3:16).
מיר האָבן צו ערשטער פאַרשטיין דעם פּראָבלעם אַז איז בעכעסקעם אונדז פון הימל. די פּראָבלעם איז דעם - אונדזער זינדיק נאַטור האלט אונדז פון געהאט אַ שייכות מיט גאָט. מיר זענען זינדיקע דורך נאַטור און דורך ברירה. "פֿאַר אַלע האָבן געזינדיקט און פאַל קורץ פון דער כבוד פון גאָט"(רוימער 3:23). מיר קענען ניט שפּאָרן זיך. "ווארים דורך חן זענען איר געהאלפן, דורך אמונה, און דעם ניט פון זיך - עס איז די מתנה פון גאָט. ניט דורך מעשים, אַזוי אַז קיין איינער קענען באַרימערייַ(עפעזער 2:8-9). מיר פאַרדינען טויט און גענעם. "צוליב דעם לוין פון זינד איז טויט"(רוימער 6:23).
גאָט איז הייליק און פּונקט און מוזן שטראָפן זינד, נאָך ער ליב אונדז און האט צוגעשטעלט מחילה פֿאַר אונדזער זינד. יאָשקע האט געזאגט: "איך בין דער וועג און דער אמת און די לעבן. קיין איינער קומט צו דער פאטער חוץ דורך מיר "(יוחנן 14:06). יאָשקע געשטארבן פֿאַר אונדז אויף דעם קרייַז: "ווארים משיח געשטארבן פֿאַר זינד אַמאָל פֿאַר אַלע, די צדיקים פֿאַר די ונריגהטעאָוס צו ברענגען איר צו גאָט"(1 פעטרוס 3:18). יאָשקע איז געווען רעזערעקטיד פון די טויט: "ער איז געווען איבערגעגעבן איבער צו טויט פֿאַר אונדזער זינד און איז אויפגעשטאנען צו לעבן פֿאַר אונדזער טערעץ"(רוימער 4:25).
אזוי, צוריק צו די אָריגינעל קשיא - "ווי קענען איך וויסן פֿאַר זיכער אַז איך וועל גיין צו הימל ווען איך שטאַרבן؟" דער ענטפער איז דעם - גלויבן אין דעם האר יאָשקע משיח און איר וועט ווערן געזונט(אַקס 16:31). "צו אַלע וואס האט אים, צו די וואס האבן געגלויבט אין זיין נאמען, ער האט די רעכט צו ווערן קינדער פון גאָט"(יוחנן 1:12). איר קענען באַקומען אייביק לעבן ווי אַ פּאָטער טאַלאַנט. "די מתנה פון גאָט איז אייביק לעבן אין משיחן יאָשקע אונדזער האר"(רוימער 6:23). איר קענען לעבן אַ פול און מינינגפאַל לעבן רעכט איצט. יאָשקע האט געזאגט: "איך האָבן קומען אַז זיי זאלן האָבן לעבן, און האָבן עס צו די פול"(יוחנן 10:10). איר קענען פאַרברענגען אייביקייט מיט יוזל אין הימל, פֿאַר ער צוגעזאגט: "און אויב איך גיין און צוגרייטן אַ פּלאַץ פֿאַר דיר, איך וועל קומען צוריק און נעמען איר צו זיין מיט מיר אַז איר זאל אויך זיין ווו איך בין"(יוחנן 14:03).
אויב איר ווילן צו אָננעמען יאָשקע המשיח ווי דיין גואל און באַקומען מחילה פון גאָט, דאָ איז תפילה איר קענען דאַוונען. געזאגט דעם תפילה אָדער קיין אנדערע תפילה וועט ניט שפּאָרן איר. עס איז בלויז טראַסטינג אין יאָשקע המשיח וואס קענען צושטעלן מחילה פון זינד. דעם תפילה איז פשוט אַ וועג צו אויסדריקן צו גאָט דיין אמונה אין אים און דאַנקען אים פֿאַר פּראַוויידינג פֿאַר אייער מחילה. "גאָט, איך וויסן אַז איך האָבן געזינדיקט קעגן איר און בין דיזערווינג פון שטראָף. אבער יאָשקע משיח גענומען די שטראָף אַז איך פאַרדינען אַזוי אַז דורך אמונה אין אים איך געקענט מוחל זיין. איך שטעלן מיין צוטרוי אין איר פֿאַר ישועה. דאנק איר פֿאַר אייער ווונדערלעך חן און מחילה! אמן! "
האב איר געמאכט אַ באַשלוס פֿאַר משיח ווייַל פון וואָס איר האָבן לייענען דאָ؟ אויב אַזוי, ביטע געב אויף דעם "איך האָבן אנגענומען משיח הייַנט" קנעפּל אונטן.
ווי קענען איך וויסן פֿאַר זיכער אַז איך וועל גיין צו הימל ווען איך שטאַרבן؟


text:
צום אלעם ערשט וויל איך קלאר שטעלן אז איך בין נישט קיין אפיציעלער פארטרעטער פון סקווער און איך בין נישט באשטעלט געווארן דורך קיינעם.
איך האב נאר אין די לעצטערע צייטן באקומען לינקס צו פארשידענע געשרייבעכצער, אין וועלכע איך זעה א געפערליכע האס און שנאה צו סקווירא, און איך, זייענדיג א נאכפאלגער פון סקווער, בין זייער געטראפן פון דער פאקט אז עס ווערט נישט אפגעענטפערט געהעריג, און מאנכע מיינען אז עס איז א בחינה פון שתיקה כהודאה. איך ווייס אז איך לאז מיך אריין אין דעליקאטע עניינים, אבער מיינע געוויסן הייסן מיר דאס צו טוהן, און איך פיהל אז עס איז אן עת לעשות.
אויך וויל איך קלאר באטאנען אז איך ווייס זייער קלאר אז איך גיי נישט טוישן די מיינד פון די מחרחרי ריב וועלכע פרייען זיך אויף יעדע שטיקל שמוץ און דברי בזיון אויף סקווער (מן הסתם אויך אויף יעדע אידישע קהילה קדושה) כמוצא שלל רב, און צו זיי ציהל איך אינגאנצן נישט. איך ווייס נאר אז עס זענען אויך פארהאן יונגעלייט מכל קצוי תבל וועלכע קוקן אויף סקווירא מיט פארוואונדערטע אויגן פרעגענדיג ‘וואס גייט דארט פאר אין סקווירא?’, און עס איז ביז היינט נאר געווען צו באקומען די באריכטן אין די נעגאטיווע פארמאט, צוליב דעם וואס די גאר גרויסע מערהייט פון בלאג פאסטערס זענען פון די מהרסים וועלכע קענען נישט פארנעמען די וואוקס און בליה פון סקווער, און ס’רוב פון סקווירא איינוואוינער און נאכפאלגער האבן נישט קיין עקסעס צו די זאכן בכלל, און דעריבער קען זיך אמאל דוכטן אז סקווער האט פארלוירן איר געלדענעם גלאנץ, דעריבער וויל איך אין די פאלגענדע שורות מסביר זיין וואס עס גייט באמת פאר, ווי ווייט איך בין באקאנט מיט די פאקטן.
וזה החלי… סקווער (אדער סקווירא, ווי עס ווערט אפיציעל אויסגעלייגט) איז אן הייליג שטעטל וועלכע איז געבויט געוואר בערך שנת תשי”ז מיט בלוט און שווייס דורך כ”ק מרן הקוה”ט מסקווירא ז”ל, מיט’ן איינציגן ציהל אז עס זאל זיין א פלאץ אין אמעריקא ווי מ’זאל קענען ערציהען די קומענדיגע דורות בקדושה וטהרה, און ס’זאל נישט אנקומען אזוי שווער ווי עס איז דאן געווען אין די שטאט אין וועלכע מ’איז אויסגעשטעלט צו די גוי’שע און מאדערנער גאס.
ער האט אוועק געשטעלט פארשידענע גדרים וסייגים וועלכע ער האט געפילט פאר וויכטיג, צו דער ערציהונג פונם יונגן דור. איינס פון די גרויסע יסודות איז געווען אז אין סקווירא זאל נאר זיין איין ביהמ”ד און איין מנין שבת קודש און יו”ט צו קבל”ש און שחרית-מוסף, דער ציהל איז בפשטות געווען (ס’קען זיין אנדערע סיבות, אבער אזוי פארשטיי איך) אז אזוי וועט זיך איעדער תושב פילן ווי אן אקטיווער חלק אינ’ם זעלבן קהילה, און אזוי וועט זיין אן הנהגה צו וועלכע דער עולם וועט זיין אויסגעשטעלן ווייניגסטנס איינמאל א וואך דורכ’ן דאווענען צוזאמען. אבער אפגעזען צו דאס איז די סיבה, איז דאס, אן קיין ספק, געווען דעתו ורצון קדשו פונם מייסד פונם שטעטל, און ער האט נישט ארויפגעלייגט קיין עקספיירעישען דעיט דערויף, ווי אנדערע ווילן זאגן, אז ער וואלט שוין היינט אנדערש געזאגט.
זענען געקומען מהרסים וועלכע האבן זיך געפיהלט אומבאקוועם אין שטעטל, און אנשטאט מחליט זיין אז דער שטעטל איז נישט געמאכט פאר זיי, צוליב דעם וואס זיי פארנעמען נישט דער פאקט אז עס איז נאר דא איין הנהגה אין שטעטל, האבן זיי געוואלט טוישן איינס פון די גאר שטארקע יסודות אויף וועלכע די שטעטל איז געבויט געווארן, און ווערט ווייטער געפיהרט.
העכסט פארשטענדליך, אז דאס האט נישט געמעגט פארשוויגן ווערן, און די חברי הקהילה און דיינים פון שטעטל האבן פרובירט מיט איעדע מעגליכע טאקטיג, מיט גוט’ן און מיט בייזן, דאס אפצושטעלן, אומסוקסעספול. דערנאך איז ליידער געשען וואס עס איז געשען, וואס עס זענען כולי עלמא מודי אז האט נישט געדארפט געשען, אבער איז ווי נישט ווי אביסל פארשטענדליך.
לאמיר נעמען א משל פון א ביהמ”ד אין וויליאמסבורג. דער רב און מייסד פון ביהמ”ד האט איינגעפירט אז אין דער ביהמ”ד זאל נאר זיין איין מנין פאר שחרית שבת צופרי. נאך עטליכע יאר איז צוגעקומען נייע מתפללים, וועלכע האבן פון’ם אייגענעם מיינונג מחליט געווען אז דער ביהמ”ד דארף שוין נאך א מנין, און איין שיינעם שבת האבן זיי צוזאם געקראצט א מנין און זיך געשטעלט דאווענען. וואלט זיי דען דער רב נישט ארויסגעטראסקעט פון’ם ביהמ”ד? און אויב וואלטן זיי זיך נישט געלאזט מיט גוט’ן וואלטן די אנדערע ערנסטע מתפללים זיי לגמרי באזייטיגט. נישט קיין ספק.
ס’קען זיין אז דער מציאות פון נאר האבן איין מנין שב”ק צו קבל”ש און שחרית-מוסף קוקט אויס אין די אויגן פון די גאס ווי אן אומגעווענליכע און נישט גוטע זאך, אבער דאס איז געווען איינס פון די יסודות אויף וועלכע דער סקווערער רבי ז”ל האט מיסד געווען דער שטעטל. און אויב קומען יחידים און ווילן דאס אונטערברענגען, אוודאי ברענגט דאס אויף א געוואלדיגע היציגקייט אין די יונגווארג און מ’טוט וואס מ’טוט.
חוץ פון דעם, איז דער מנין וועלכע די מהרסים האב’ן מייסד געווען נישט געווען די איינציגסטע עוולה וועלכע זיי זענען באגאנגען אנטקעגן דער סקווערע רבי שליט”א און אנטקעגן רוב פון די תושבים וועלכע זענען צופרידן פונ’ם סקווערן לייף סטייל. זיי האבן געמאכט ליצנות פון די כח ההנהגה פון סקווער ווען נאר געווען מעגליך, און געזוכט וויאזוי נאר מעגליך אונטער צו ברענגן די כח ההנהגה פון סקווער.
עס פרעגט זיך אליין, ווי זענען די רעכטן פון’ם רוב פון די איינוואוינער וועלכע ווילן יא האבן די סארט הנהגה, און די מהרסים ווילן עס אונטער ברענגן? אויף צו האבן די זעלבע סארט הנהגה ווי אנדערע חסידישע מקומות קענען זיי אהין גיין. מיט וועלכע רעכט מעגן זיי צונעמען די לייף סטייל וועלכע די סקווערע איינוואוינער האבן? אויב איז עס נישט באקווען פאר זיי, זאלן זיי טרעפן וואס עס איז יא באקוועם, און נישט נעמען דעם עקזיסטירנדן לייף סטייל און ארום דרייען לויט זייער באקוועמליכקייט.
איך וויל קלאר שטעלן דעם טאון. איך האלט אויסדריקליך אז דער וועג פון טעראר איז נישט דער אידישער וועג. אבער עס איז ברור כחמה אז עס איז א געוואלדיגע עוולה אנטקעגן א קהילה קדושה, צו נעמען דער הנהגה פונם פלאץ, און צוליב יחידים וועלכע זענען נישט צופרידן פונם מהלך, פרובירן צו טוישן. און עס ברענג אויף הייס בלוט ביי די וועלכע קענען זיך נישט קאנטראלירן.
אפילו אויב די מהרסים וועלן זאגן אז רוב איינוואוינער פונם שטעטל ווילן נישט די יעצטיגע הנהגה, וועלכע איז פאר איעדן בר דעת קלאר שקר, זענען זיי נאכאלץ נישט בארעכטיגט דערצו. זיי מעגן אפשר פרובירן איבער צו רעדן מענטשן זאלן מופן צו פלעצער אין וועלכע זיי וועלן זיין מער צופרידן, אבער טוישן דער מהלך ההנהגה פון א פלאץ? אויסדריקליך אן עוולה שאין כדוגמתו, אנטקעגן דער מייסד פונם שטעטל, אנטקעגן דער סקווערע רבי שליט”א, אנטקעגן דיר רבני ודייני הקהילה, און אנטקעגן אלע איינוואוינער.
איך וויל דא אויך קלאר שטעלן אז אין סקווערער שטעטל וואוינען היין צו טאג בערך 1200 משפחות בלי עין הרע, און צו זאגן אז אין סקווער באגייט מען זיך טעראריסטיש און ענדליכע לאזונגען איז א געוואלדיגע עוולה. אויב פון 2500 ערוואקסענע מענטשן (מענער פרויען און בחורים) זענען פארהאן 10 מענטשן וועלכע קענען זיך נישט קאנטראלירן, ווערט שוין דער גאנצער שטעטל אפגעפרעגט? ווי איז פארגעסן געווארן די הונדערטער גאלדערנע יונגעלייט וועלכע לערנען 18 שעה’דיגע טעג? ווי זענען פארשטעקט די חשובע דיינים מיט וועלכע די רבנישע גאס קען זיך נישט גענוג אפוואונדערן? פארוואס הערט מען נישט אויף די גאס פון די סקווערע אפגעהיטענע בעלי בתים? יא, סקווער האט א גרויסע מאיאריטעט פון גאר חשוב’ע יונגעלייט און עלטערע יונגעלייט, און צוליב די עטליכע יחידים וועלכע טוהען נארישע עוולות אויך די אייגענע הענט, איז דאס דער אימעדזש וואס הייסט ‘סקווער’.
דער תירוץ איז פשוט. אין גארבעדזש קען איז נישט דא קיין אויבן אן, און צו מיסט קלעבן פליגן. דער אלגעמיינע גאס ציהט צו לשון הרע ורכילות אנטקעגן יחידים און נאכמער אנטקעגן קהילות ווי פליגן צו מיסט. און אז מ’קען נעמען א קהילה קדושה ווי סקווירא און אויפבויען א קעיס אנטקעגן זיי, קוקט מען אוועק פון אלע פאזיטיווע פאקטן מיט וועלכע די קהילה איז ב”ה געבענטשט, און מ’קלעבט זיך אן אין די שמוץ וואס עטליכע אום קאמפאטענטע יחידים באגייען.
איך מיין אז עס איז צייט אז לכל הפחות יודן בעלי דעת זאלן איינזען אז די סחורה וואס ליגט ‘אן דיספלעי’ אויף די אינטערנעט, איז דירעקט ארויס געלייגט דורך אנשי בליעל וועלכע פארנעמען נישט קיין שום דבר שבקדושה און לייגן עס אן אויף יחידים און קהילות קדושות צו בארעכטיגן זייערע געוויסן.
שכוח פאר’ן מיר אויסהערן.
איך גיי צענזורירין די קאמענטס און נאר אריינלאזן זאכליכע קאמענטס. עס מעג זיין נעגאטיוו, אבער מוז זיין רעספעקטפול און אן ליצנות.


text:
פאיע
פאיע (אונגאריש: Ópályi) איז א שטעטל (א דארף) אין דער סאַבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע פון אונגארן, אין די גלילות פון טשאטה, נעבן וויטקא און נאך אנדערע שטעטלעך, 45 ק"מ מזרח פון נירעדהאז.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פאיע באדעקט א שטח פון 26.72 קוואדראט ק"מ און האט א באפעלקערונג פון 3030 מענטשן (2001).
יידישע קהילה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין פאיע 197 יידן.[1] אין די לעצטע יארן בעפאר דער נאצי שלאנג איז דארטן אריין געקומען האבן געוואוינט דארטן א קארגע צען משפחות(?), אבער אין דער ישיבה האבן געלערנט (ביז עס האס זיך פארמאכט אין יאר תרצ"ח למס' 38) ארום 150-250 בחורים און עס זענען ארויסגעקומען פון דארטן תלמידי חכמים מופלגים.
דער רב און ראש ישיבה איז געווען הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער, פאטער פון לעצטן פאיער רב, הרב משה דוב (בער) וויינבערגער ז"ל, וואס ער האט באקומען דאס רבנות אלס נדן פון זיין שווער/שוואגער דער וויטקער רב (וואס פאיע איז געווען איינס פון די גלילות פון באגאד וואס דער וויטקער רב הי"ד האט באקומען פון זיין שווער (און טאטע פון זיין איידעם) הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער הי"ד אלס דרשה געשאנק צו זיין חתונה, און איינס דערפון איז געוועזן פאיע וואס דאס האט ער אוועק געגעבן אלס נדן פאר זיין איידעם/שוואגער.
עס זענען נאך היינט פארהאן עטליכע תלמידים פון דער פאיער ישיבה און ווען זענען זיך משדך צווישן זיך הערשט ביי זיי א גרויסע שמחה ווייל אונטער דער אנפירערשאפט פון דעם רב/ראש ישיבה האט געהערשט דארטן א מורא'דיגע געמיינזאמקייט וואס איז פארבליבן אויף לאנגע יארן שפעטער.
פון דעם רב זענען אלע קינדער דעפארטירט געווארן קיין אוישוויץ הי"ד, עס איז נאר פארבליבן דער עלטצטער זון וואס האט געוואוינט אין וויליאמסבורג.
קאארדינאטן: 48°00′N 22°19′E / 48, 22.317


text:
קלאוויאטור
קלאַװיאַטור (ענגליש: Keyboard) איז דאס בארד (פלאטע) וואס קומט ארגינעל פונעם שרייבמאשין וואס האט הונדערט קלאווישן (קוואדראטישע קנעפלעך) אויצוכאפן די אותיות און סימבאלן פארן קאמפיוטער דאס איבערטייטשן פונעם מענטש צום עקראן און פראצעסער. דאס האט איבערגענומען אין דער היינטיגער מאדערנער עפאכע דעם פעדער אנשטאט שרייבן טייפט מען.
קלאַװיאַטור גיכ-קנעפלעך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- Ctrl+z - איז צוריק גיין
- Ctrl+x - איז שניידן
- Ctrl+c - איז קאפירן (אין קורצן: שער און קלעפ)
- Ctrl+v - איז אריינקלעפן (אין קורצן: שער און קלעפ)
- Ctrl+b - איז פעט
- F5 - איז דערפרישן.
- F11 - נעמט אראפ דער טעסק-באר (אויפגאבע שטאנג) פון אונטען, און אויך פון אויבן דער סטאטוס-באר.
- Back Space - איז דער קריקרוטער.
- האלט + F4 - איז פאר צומאכן א פענסטער
- האלט + טעב - אריבערלויפן פענסטערס
- פענסטערס קנעפל + D = צו גיין צום דעסקטאפ (SHOW DESKTOP)
- פענסטערס קנעפל + E = עפענט אן בלעטערער פענסטער.
- SHIFT + ENTER = עפענט די פאפקע אין א באזונדערע פענסטער.
- ALT + ENTER = צו זעהן די פראפערטיס פון די אויסגעקליבענע טעקען/פאפקעס.
- CTRL + N (אין אינטערנעט בלעטערער) = עפנט א נייע פענסטער פון די דעם דאזיקן בלאט.
- CTRL + F4 = צומאכן א אפענע טעקע אין א פראגרעם ווען מען וויל נישט פארמאכן די גאנצע פראגראם.
- CTRL + i = קורסיוו (Italic)
ווארט גיכע קנעפלאך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
CTRL + D = עפנט דער שריפט באקסל CTRL + N = נייע דאקומענט CTRL + SHIFT +C = קאפירן צורה (אנשטאט דרוקן מיטן מייזל אויפן טייטל) CTRL + SHIFT +V = אריינקלעפ צורה ווינדאוס קנעפל + M מינימייזד אלע פענסטערס ווינדאוס קנעפל + שיפט + M ברענגט צוריק אלע פענסטערס ווינדאוס קנעפל + E עפנט אויף "מיין קאמפיוטער" ווינדאוס קנעפל + BREAK ברענגט ארויס די "סיסטעם פראפערטיס" F3 זוכען א פייל אדער פאלדער CTRL + ESC מאכט אויף די סטארט מעניו F1 ברענגט ארויף די העלפ מעניו CTRL + P פרינט CTRL + F2 פרינט פריוויאו CTRL + H ריפלעיס F7 ספעל טשעקער alt128 איז א alt154 איז ת ALT 249 מאכט א פימפעל כזה ·
װעבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- נאך קלאוויאטורס קורצע-װעגן [1]


text:
גרענעץ
א גרענעץ איז אן אויסגעצייכענטער ליניע וועלכע טיילט אפ די טעריטאריע צווישן שטעט און לענדער.
גרענעץ קאנטראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען א גרענעץ טיילט אפ צוויי לענדער וועט געווענליך דארט זיין אינסטאלירט א וואך סיסטעם דורך די צוויי לענדער וואס גרענעצן זיך. צו קענען דורכגיין א גרענעץ דארפן ציווילע ווייזן אידענטיטעט און פרעמדע וועלן דארפן האבן א וויזע צו קענען באזוכן יענע לאנד. גרענעץ קאנטראל איז אנדערש אין פארשידענע ערטער אין דער וועלט. אין אייראפע זענען אלע גרענעצן אין די אי-יו לענדער אפן איינע צום צווייטן אן קיין שום קאנטראל. אין די קאמוניסטישע לענדער איז פאראן א שטרענגע קאנטראל ווער עס קומט אין גייט און ביי רוב מאדערנע לענדער איז עס געוואנדן פון וואנעט מען קומט.
גרענעצן ווערן קאנטראלירט דורך א ספעציעלער אגענטור, די צאל אגענטור, וואס איז פאראנטווארטליכט פאר אלעס וואס גייט אריין און ארויס פון לאנד. זיי אינספעקטירן אלע פראדוקטן און סחורה וואס קומט אריין אויס מורא פאר דראגס אדער שעדליכע כעמיקאלן. אלעס וואס גייט ארויס ווערט אויך קאנטראלירט צו מאכן זיכער אז קיינער שמוגעלט נישט ארויס וואפן וואס איז פארבאטן צו פארקויפן צו אנדערע לענדער.
דאס זעלבע איז מיט מענטשן. זיי קוקן נאך יעדן מענטש וואס גייט אריין אדער ארויס. זיי פרעגן אויס יעדן עטליכע פראגעס, באטראכטן שריפטן, און צומאל עפענען זיי רענצלעך און האבן געוויסע סימנים וועמען צו לייגן אויף א גרונטליכער פארהער. זיי זענען פאראנטווארטליכט אז קיין שום פארברעכער זאל זיך נישט קענען ארויסכאפן פון לאנד און אז קיין שום קראנקע, פארברעכערישע, אדער אומלעגאלע אימיגראנט זאל זיך נישט קענען אריינבאקומען אין לאנד.
די צאל אגענטור האלט אן אויג און קאנטראלירט די גרענעצן אויף דער ערד, אין די לופטן, און אויפ'ן וואסער. אויף דער ערד האבן זיי ספעציעלע ראדארן און װידעאָ-קאַמעראַס וואס האלטן א וואכזאם אויג לענגאויס אלע גרענעצן. ביי די גרענעץ פונקטן האבן זיי קליינע געביידעס וואו זיי שטודירן אלע אינפארמאציע און גיבן אלע סערוויסעס וואס אבלאנגט צו די קאסטומס. זיי נוצן אויך ריזיגע עקסרעי מאשינען אין די לופטפעלדער און אסאך הונטלעך וועלכע זענען טרענירט צו שמעקן דראגס אדער אלקהאל.
די לופטן און וואסערן ווערן קאנטראלירט דורך גאר פארגעשריטענע ראדארן וועלכע כאפן אויף יעדע קליינע פליגער אדער שיפל. א שיף אדער פליגער וואס ווערט נישט אינדענטיפיצירט ווערט באלד געצווינגען צו לאנדן אדער אפשטעלן דורך די אגענטור'ס העליקאפטערס און שיפן.
ווען מיר פארן אדורך די גרענעצן זען מיר געווענליך איינפאכע זיכערהייט וועכטער וועלכע פרעגן די עטליכע פראגעס. די אגענטור פארמאגט אבער פיל מער פארגעשריטענע וועכטער ווי דאס וועלכע מען נוצט ווען עס פעלט זיך וויכטיג אויס. אויסער דעם האבן זיי טויזנטער קלוגע אפיצירן וועלכע שטודירן און האלטן חשבון אויף קאמפיוטערס פון אלע אינפארמאציע.


text:
מארטין בובער
מארטין (מרדכי) בובער (8טן פעברואר 1878, וויען, עסטרייך - 13טן יוני 1965, ירושלים) איז געווען א פארשער און דענקער, און מחנך.
בעיקר האט ער זיך באשעפטיקט מיט גייסט וויסנשאפט, סאציאל וויסנשאפט, און חסידות. ווי אויך האט ער איבערגעטייטשט דעם תנ"ך צו דייטשיש. בובער האט אנגעהערט צו דעם רוחניותדיקן ציוניזם, וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורך אחד העם.
ער איז געווען א גרויסער שטיצער, פון א ביי נאציאנאל לאנד, פון יידן און פאלעסטינער. ער איז געווען א סאציאליסט, און פלעגט אייביק ארונטעררייסן די ישראל רעגירונג, פארן נישט זיין גענוג סאציאליסטיש, ער איז אויך געווען אנגעשטעקט מיט אנארכיסטישע מיינונגען, ווי עס דערקענט זיך אין זיינע שריפטן.
זיין פאמיליע איז געווען א רעליגיעזע, ער האט אבער פארלאזט די רעליגיע, זיין משפחה איז געווען א חסידישע, און דארט האט ער זיך גענומען פארשן חסידות. ווען ער האט געמאכט עליה, קיין ארץ ישראל אין די 1930ער יארן, איז ער געווארן פון די הויפט פערזענלעכקייטן און פראפעסארן אין דעם העברעישן אוניווערסיטעט.


text:
מח-קרענק
א מח קראנקייט, אדער פסיכיאטרישע קרענק, איז א געזונט-פעלער אין אויפפיר און געפיל.
די שטודיע פון מח-קרענק ווערט גערופן פסיכאפאטאלאגיע.
אזעלכער וואס איז א ניוראלגישער און מ'זעט אים נישט מיט די אויגן, און מ'קען אים נישט אנטאפן מיט די הענט.
א מח פראבלעם איז א סארט ווי אלצהיימערס אדער אן אנדער טיפ דעמענטיע.
די אפטיילונג פון מעדיצין וואס באהאנדלט מח-קרענק איז פסיכיאטריע.
נישט יעדע זאך וואס פאסירט דעם מח ווערט גערעכנט א מח-קרענק. סיי עפילעפסיע סיי פארקינסאן קרענק שטערן דעם מח, אבער זענען נישט קיין מח-קרענק.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אמאל האט מען געהאלטן אז מח-קרענק קומען צוליב א שד אדער א דיבוק.


text:
מוזיקאלישע קאמפאזיציע
מוזיקאלישע קאמפאזיציע איז א שאפונג פון דעם קלאסישן פעריאד פון די קלאסישע מוזיק..
דער קלאסישער מוזיק פעריאד האט זיך אנגעהויבן אין דער ענדע פונעם 16טן יארהונדערט, מיט די מייסטער ווערק פון יאהאן סעבעסטיען באך, יאזעף היידן, וואלפגאנג אמאדעיוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאווען, ריטשארד וואגנער און נאך.
אט די בארימטע קאמפאזיטארן זענען די גרנונד שטעלער פון קלאסישע מוזיק וועלכע האבן ערפינדן די בארימטע סימפאניעס וועלכע ווערן נאך געשפילט ביזן היינטיגן טאג, דורך בארימטע פילהארמאניק ארקעסטעריעס איבער דער וועלט.


text:
היסטאריע פון גריכנלאנד
די היסטאריע של גריכנלאנד האט זיך אנגעהויבן גאר פרי. שוין אין אוראלטע צייטן האט זיך אנטוויקלט די מינאישע ציוויליזאציע אויף די ברעגן פון דעם אגאישן ים. אין דעם 9טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט אנגעהויבן א נייע תקופה אין די געשיכטע פון גריכנלאנד, ווען די שטאטס שטאַטן ווי אטען, ספארטא און נאך זענען אויפגעשטעלט געווארן. אין יענער צייט האט זיך אנטוויקלט די העלעניסטישע קולטור.
אין דעם 4טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער פאראייניקט די אלע גריכישע שטעט און זיי זענען געווארן א טייל פון זיין אימפעריע. נאך זיין טויט האט די אימפעריע צעשפאלטן.
דערנאך איז גריכנלאנד אראפגענגאנגען ביז אין יאר 168 האט די רוימישע אימפעריע איינגענומען גריכנלאנד, וואס איז דעמאלסט געווארן א פראווינץ אין דער רוימישער אימפעריע. ווען די רוימישע אימפעריע האט זיך צעשפאלטן אויף צוויי אין דעם 4טן יארהונדערט, איז גריכנלאנד געווען אין דעם מזרח טייל, וואס מען רופט היינט די ביזאנטישע אימפעריע, מיט איר הויפטשטאט אין קאנסטאנטינאפאל. די ביזאנטישע אימפעריע האט געדויערט טויזנט יאר ביז, אין דעם 15טן יארהונדערט, האט די אטאמאנישע אימפעריע זי איינגענומען. די אטאמאנען האבן געהערשט אין גריכנלאנד ביז דעם 19טן יארהונדערט. אין 1821 האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע פון די גריכן קעגן דער אימפעריע, ביז אין 1832 האט זיך גריכנלאנד אפגעזונדערט פון דער אימפעריע.
אין 1940 האט אויסגעבראכן די איטאליע-גריכנלאנד מלחמה ווען פאשיסטישע איטאליע האט אינוואדירט גריכנלאנד. ווען די איטאליענער האבן נישט געקענט אייננעמען גריכנלאנד, האט נאצי דייטשלאנד אריינגמישט אין דער מלחמה און האבן געהערשט אין גריכנלאנד ביזן סוף פון דער מלחמה.
נאך דער וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין גריכנלאנד א בירגער קריג ביז 1949. נאכדעם איז גריכנלאנד געווען א קאנצטיטוציאנאלע מאנארכיע. אין 1967 האט די מיליטער איבערגענומען די הערשאפט. אין 1973 האט די מיליטערישע רעגירונג מבטל געווען די מאנארכיע.
אין 1975 איז אויפגעשטעלט געווארן אין גריכנלאנד א דעמאקראטישע רעפובליק. אין 1981 איז גריכנלאנד געווארן א מיטגליד אין דעם אייראפעישן פארבאנד. אין 2001 איז גריכנלאנד אריין אין דער אייראזאנע און די וואלוטע איז געטוישט געווארן פון דעם דראכמא צו דעם איירא.


text:
1937
1937 איז דאס 37סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1937 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אפריל - נתן בירנבוים, יידישער עסטרייכער דענקער, און יידישיסט, שפעטער געווארן אגודיסט (געב' 1864)
- 22סטן יולי - אויסגעבראכן דער צווייטער קריג צווישן יאפאן און כינע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן אפריל - קאלין פאוול, שטאטס סעקרעטאר פון די פאראייניקטע שטאטן
- 28סטן אפריל - סאדאם כוסעין, פרעזידענט פון איראק (געש' 2006)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן מיי - אלפרעד אדלער, יידישער-עסטרייכער פסיכאלאג (געב' 1870)
- 2טן סעפטעמבער - פיער דע קובערטען, גרינדער פון דער מאדערנער אלימפיאדע (געב' 1863)
- 14טן סעפטעמבער - טאמאס מאסאריק, ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי (געב' 1850)
- 19טן אקטאבער - ערנעסט ראדערפארד, פיזיקער (געב' 1871)
- 9טן נאוועמבער - ראמזיי מאקדאנאלד, פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1866)


text:
גיטאר
א גיטאר איז א מוזיקאלישער אינסטרומענט, געמאכט פון פלאסטיק אדער האלץ, מיט זעקס סטרונעס. היינט מאכט מען די סטרונעס פון ניילאן, אבער מען קען זיי מאכן פון שטאל. געוויינטלעך האלט מען דעם האלדז פונען גיטאר מיט דער לינקער האנט, און מען פליקט די סטרונעס מיט די פינגער און די נעגלעך פון דער רעכטער האנט. ווען די גיטאר האט שטאלנע סטרונעס ניצט מען א 'פיק' פון פלאסטעק צו פליקן די סטרונעס.
דער טראדיציאנעלער גיטאר איז "אַקוסטיש", ד"ה ער האט א הוילן קערפער וואס פארגרעסערט דעם קול פון די סטרונעס. אין די 1930ער יארן האט מען אנגעהויבן מאכן עלעקטרישע גיטארן, וואס ניצן פארשטארקערס.


text:
צפון אירלאנד
צפון אירלאנד (איריש: Tuaisceart Éireann, אלסטער שאטיש: Norlin Airlann) איז דאס קלענסטע פון די פיר לינדער וואס שטעלן צוזאם דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד. צפון אירלנד געפינט זיך אין צפון מזרח פון דעם אינזל אירלאנד און האט א שטח פון 14,139 קוואדראט ק"צ. צו דרום און מערב האט עס א גרענעץ מיט דער רעפובליק פון אירלאנד. זיין הויפטשטאט איז בעלפאסט. די באפעלקערונג פונעם לאנד איז געווען בערך 1,750,000 [1] אין יוני 2006, אומגעפער 3% פון דער גאנצער באפעלקערונג פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
צפון אירלאנד איז געווארן אין יאר 1921, פון זעקס דיסטריקטן (פון ניין אינגאנצן) אין אלסטער, א טייל פון אירלאנד. די איבעריגע דיסטריקן פון אירלאנד זענען געווארן אן אומאפהענגיק לאנד, די רעפובליק פון אירלאנד.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צפון אירלאנד האט דריי פליפעלדער – בעלפאסט אינטערנאציאנאל לעבן אנטרים, דזשארדזש בעסט בעלפאסט סיטי אין מזרח בעלפאסט און סיטי פון דערי אין לאנדאנדערי גראפנשאפט.
די הויפט ים פארטן אין לארן און בעלפאסט פירן פאסאזשירן און פראכט צווישן גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד.
צפון אירלאנד באנען פירן פאסאזשירן באן דינסטן.


text:
פערל
פּערל (Pearl), אויך באקאנט ווי מאַרגאַרעט איז אַן איידלשטיין וואס אויסטערס און אנדערע שעלפיש מאכן. פערל זענען אפטמאל ווייס, אבער אויך אנדערע קאלירן.
פערל פארמירונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א פּערל ווערט געשאפן פון אראגנישן מאַטריאַל וואס איז די סעקרעציע פון א מאלוסק אלס רעזולטאט פון א סטימול וואס טוט אריינדרינגן אינעם אויסטער. דער מאָלוסק סעקרעטעס קאַלסייט און אַראַגאָניטע איבער צייַט, די הויפּט קאַמפּאָונאַנץ פון קאַלציום קאַרבאַנייט (CaCO3), קאַמביינד מיט אַ פּראָטעין גערופן Conchiolin שווער שטראַלן. קאָמבינינג די פּראַוויזשאַנז זענען פּיילד אויף יעדער אַנדערער אין לייַערס און שאַפֿן אַ העל פּילקע אין צייַט ספּעקטאַקיאַלער. ווען דעם פּראָצעס נעמט אָרט דורך זיך, גערופן שאָל "אויב-פּערל" אָדער מוטער פון פּערל (Nacre). פאַרקערט צו פאָלקס גלויבן, די מקור איז טעות פֿאַר אַ קערל פון זאַמד גייט אריין אַן ויסטער, אַזוי עס ראַרעלי כאַפּאַנז. דאס סטימול איז יוזשאַוואַלי אַ פּעראַסייט אָרגאַניזם, קיין אָרגאַניק מאַטעריאַל, אָדער אַפֿילו שעדיקן די ינער פּראַטעקטיוו געוועב אַז פּראַטעקץ די שעלפיש. יוזשאַוואַלי די פונדרויסנדיק סטימול אין אַן ויסטער ווען עס אָפּענס זייַן שאָל. פּערל געמאכט פּריימעראַלי פון קאַלסיום קאַרבאַנייט, איז צעלאָזן אין זויער - עסיק, ווייַן אָדער אַפֿילו מאַראַנץ זאַפט.
פארשפרייטונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פערל קענען ווערן געפונען אין דרום יאַפּאַן, אַרום די בארטנס פון שרי לאַנקאַ און דרום אינדיע, אינדאנעזיע, די פיליפינען, דעם ברעג פון קאַליפאָרניע און איינגאס פון מעקסיקא און אַמעריקע, פילע אינזלען אין דעם אָקעאַן.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ארומפארער איבן באטוטא שרייבט וועגן אונטערטונקען פאר פערל אין דעם אראבישן ים אינעם 14טן יארהונדערט, דורך ארומוויקלען א שטריק ארום דעם טונקערס טאליע.


text:
ממילא
ממילא געזאגט מאמילא איז אן אלטע געגנט אין ירושלים, נאנט צו דער אלטשטאט, עס האט אנגעהויבן אויפגעשטעלט ווערן אין די ענדע ניינצטען יאר הונדערט, ווי א געגנט אינדרויסן פון די מויערן. אין די טאל וואס איז א המשך פון גיא בן הינום, צווישן די גאסן פון דוד המלך און יפו גאס. ביז 1948, איז די באפעלקערונג פון די געגנט געווען א געמישטע, און האט געהאט אסאך קליינע געשעפטן און ארבעטער, אין יאר 1948, איידער די מלחמת השחרור האט אפציעל אויסגעבאכן, האבן די אראבער, אטאקירט די יידישע געשעפטן, זיי האבן גערויבט און געפלינדערט, און דערנאך פארברענט די געשעפטן און עטליכע הייזער.
ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, איז די געגנט געווען צוטיילט צווישן יארדאניע, און ישראל, אויפן ישראלדיקן זייט, איז די געגנט געווען שטארק נאכגעלאזט, און געווען א געגנט פון ארעמעלייט בעיקר ספרדים, וויבאלד אסאך יארדאנישע ציל שיסער האבן זיך געפונען דארט, און עס האט זיך געמאכט גאנץ אפט אז זיי האבן געשאסן אויף מענטשן, זענען אסאך פון זיי אויך אוועק פון דארט.
נאך דער מלחמה, ווען ירושלים איז געווארן פאראייניקט, איז די געגנט געווען א צעווארפענע געגנט, נאך די שלאכטן וואס זענען פארגעקומען אין די געגנט. א וואנט וואס האט אפגעטיילט די געגנט פון אלטטאט, און געבויט געווארן דארט מיט צוואנציק יאר פריער, איז צעווארפן געווארן. און די אלטע הייזער פון די געגנט זענען צוביסלעך אומגעווארפן געווארן.
א נייער האטעל איז אויפגעשטעלט געווארן אויפן פלאץ פון דעם אלטן פאסט האטעל. אין די 1970ער יארן, האט זיך אנגעהויבן דאס פריש אויפשטעלן די געגנט, עס האט געדויערט יארן, ביז ווען עס איז געקומען צו פאקט, אנגעהויבן מיט ארויס שיקן די איינוווינער, און טרעפן פאר זיי אנדערע הייזער.
טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים, האט אויפגעטעלט קרתא, א געזעלשאפט וואס זיי האבן פלאנירט דאס פון פריש אויפשטעלן די געגנט, די רעגירונג האט אין די ארויסנעמען די איינוווינער פון דער געגנט, אויסגעגעבן איבער 60 מיליאן דאלער. דאס פארענדיקן דעם פראיעקט פון ארויסשיקן די איינוווינער, און צעווארפן די אלטע געביידעס, האט זיך געענדיקט 1988.
דער פראיעקט איז צעטיילט געווארן אויף פיר, אן אפענע קאמערץ צענטער, וואס האט אויך א פלאץ צו פארקירן אויטאס, און א פארק. האטעלן אויף דוד המלך גאס, א געגנט צו וווינען. נאך לאניעריקע שטרייטן צווישן די געזעלשאפטן, און די שטאטראט. די רעליגיעזע און די רעגירונג אא"וו, האט זיך די ארבעט זייער פארשלעפט. היינט איז די אלטע היסטארישע ממילא גאס אפן בלויז פאר פיסגייער, (גלייך צו בן יהודה גאס), מיט פילע געשעפטן, דער מצודת דוד האטעל געפונט זיך דארט, און עטליכע געביידעס דארפן נאך אויפגעשטעלט ווערן ווי אין זייער אלטער פארעם און ארכיטעקטור.


text:
שעטלאנד
קאארדינאטן: 60°18′N 1°18′W / 60.3, -1.3
שעטלאנד איז אן ארכיפעלאג אין שאטלאנד, אוועק פון צפון-מזרח בארטן. די אינזלען זענען צפון-מזרח פון ארקני, 280 ק"מ פון די פארא אינזלען און זענען א חלק פונעם אפטייל צווישן דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב און דעם צפון ים צו מזרח. דער גאנצער שטח איז 1466 קוואדראט ק"מ. אדמיניסטראטיוו איז דער ראיאן איינער פון די 32 קאנסיל שטחים פון שאטלאנד.
דער גרעסטער אינזל, מיינלאנד, באדעקט א שטח פון 967 קוואדראט ק"מ, און איז דער דריטער גרעסטער שאטישער אינזל און דער פינפטער גרעסטער פון די בריטישע אינזלען.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שעטלאנד האט צוויי וויכטיקע פראם רוטעס:


text:
גרינג, זיכער און ביליק וועג צו קויפן פּראָסאָלוטיאָן פּילז איז צו סדר אָנליין פון דער באַאַמטער מקור. פון דער באַאַמטער וועבזייַטל איר קענען זייַן זיכער וואָס איר זענט פאקטיש געטינג און נישט ריזיקירן אייער געזונט. אויך די פּרייַז איז דער בעסטער בנימצא. די גרויס פּאַקאַדזשאַז געבן אַמייזינג דיסקאַונץ און זענען אונדזער רעקאַמענדיד אָפּציעס. נאָר קלייַבן דיין פּעקל גרייס און פּלאָמבירן אין דיין צאָלונג און שיפּינג פרטים און דיין געוואלט פּעקל פון פּראָסאָלוטיאָן פּיללס וועט זייַן שיפּט צו איר געשווינד דורך פּאָסטן. כל פּיימאַנץ און שיפּינג זענען געטאן דיסקריטלי. גיט דער בילד אונטן צו אַרייַן די באַאַמטער פּלאַץ.
ProSolutionPills.com
עס זענען 7 פאַרשידענע פּעקל אָפּציעס פֿאַר איר צו קלייַבן פון צווישן 1 און 12 חדשים. ווי שוין געזאגט, באַטראַכטן גרויס פּאַקאַדזשאַז ווי זיי טאַקע ראַטעווען געלט און קומען מיט פֿרייַ אַמייזינג באָנוס פּראָדוקטן. כל אָרדערס קומען מיט פֿרייַ 67 טעג געלט-צוריק גאַראַנטירן. אַזוי אויב איר זענט נישט צופֿרידן מיט די יפעקס און רעזולטאַטן, צוריקקומען די אַניוזד פּראָדוקט און איר קענען באַקומען דיין געלט ריפאַנדיד.
Prosolution Pills איז אַלע נאַטירלעך און נאָך זייער עפעקטיוו פּראָדוקט דיזיינד צו בוסט מענטשן געשלעכט – פאָר און געזונט. מיט די אַמייזינג זכר פּאָוטאַנסי פאָרמולע איר וועט באַקומען ביגער און האַרדער ירעקשאַנז און איר זענען קענען צו האָבן געשלעכט מער אָפֿט, אפילו עטלעכע מאל אַ טאָג. איר קענען קויפן Prosolution Pills אָנליין און אָנהייב ענדזשויינג די בוסט אין אייער געשלעכט – לעבן. גיט דער פּראָדוקט בילד ונטער און אַרייַן דער באַאַמטער ProsolutionPills.com וועבזייַטל צו לערן מער און סדר.
ProsolutionPills.com
1 months צושטעלן פון פּראָסאָלוטיאָן פּיללס קאָס $ 78.95, אָבער איר קענען באַקומען ריזיק דיסקאַונץ אויב איר סדר ביגער פּאַקאַדזשאַז. 12 months פּעקל קאָס נאָר 32 $ פּער חודש געבן איר גאַנץ אַראָפּרעכענען פון $ 558 קאַמפּערד צו 1 חודש פּעקל. די אַראָפּרעכענען איז אַקטשאַוואַלי אפילו בעסער ווי איר וועט אויך באַקומען אַמייזינג פֿרייַ באָנוסעס ווי פֿרייַ קאַסטן פון וואָלומעפּיללס זיירע פאַרגרעסערן פּראָדוקט.
דער סוד פאָרמולע קומט פון אַלע נאַטירלעך ינגרידיאַנץ, וואָס האָבן שוין אויסגעקליבן אין די פּראָדוקט צו מאַקסאַמייז די בלוט שטראָם צו דיין שמאָק און עס וועט דראַמאַטיקאַלי פאַרגרעסערן אייער פאַרלאַנג פֿאַר געשלעכט און אויך מאַכן עס פילן אַ פּלאַץ בעסער.
איר קענען פּרובירן אויס פּראָסאָלוטיאָנפּיללס ריזיקירן פֿרייַ פֿאַר 67 טעג ווי אַלע פּאַקאַדזשאַז קומען מיט געלט צוריק גאַראַנטירן. אזוי, נאָר נאָכפאָלגן די לינק און באַקומען רויט צו סדר פּראָסאָלוטיאָנפּיללס און באַקומען די גרויס אַדוואַנידזשיז ווי געוואקסן געשלעכט – סטאַמאַנאַ, האַרדער ירעקשאַנז און קייפל אָרגאַזאַמז.


text:
ארטאדאקסישע יידנטום
דאס אָרטאָדאָקסישע-ייִדנטום - ביים יידישן פאלק איז דאס די מעהר פרומע חלק פון כלל ישראל - איז א שטרעמונג וואס נעמט אריין אין זיך חסידים, ליטאים, און די מזרחי וואס גלויבן אין ציוניזם.
ארטאדאקסיש יידנטום זענען יידן וואס פירן זיך מיט דער אלטער מסורה פון יידישקייט, אנגעהויבן פון מאדערן-ארטאדאקסישע יידן ביז חרדישע יידן היטן גאר די תורה שבכתב און תורה שבעל פה. די מאדערן ארטאדאקסישע לעבן אן ערליך לעבן אבער זענען נישט דערווייטערט פון דער ברייטרע וועלט. די חרדים אבער טוען זיך דערווייטערן פון גוים / קאלידזש / פראפעשענס.
אפילו פרייע און טראדיציאנעלע יידן וועלן זיך ענדערש אנקערן צו ארטאדאקסיע ווי אלע זייערע אידישע פירונגען ווי יום כיפור דאווענען אדער בר מצווה'ס, לוויות, חתונות ווערן געטועהן אויף א ארטאדאקסישען וועג.
אין ארץ ישראל און אייראפע זענען רוב רעליגיעזע יידן - ארטאדאקסן. אין אמעריקא זענען רוב רעליגיעזע יידן - קאנסערוואטיווער אדער רעפארמער.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארטאדאקסיע איז נישט נאָך אַלעמען די ארגינאלע טראדיציע נאך פון די צייטן פון די גמרא אדער פריער, זיי האבן דורך די יארן באפעסטיגט אין געטוישט אסאך, צוליב די מאדערניזאציע וואס האט געשוועבט דורך אויס די יארן,
אין די צייטן פונעם חתם סופר ווען די ווינטן פון השכלה און מאדערניזאציע האט געבושעוועט לענגאויס אייראפע איז ארטאדאקסיע אנגענומען געווארן װי אן אפיציעלע שטרעמונג אפטיילנדיג גענצליך פון די אנדערע שטרעמונגען (לויט געוויסע איז דעמאלטס געשאפען געווארן ארטאדאקסיע) און די באקאנטע סלאגאן איז געווארען אדאפטירט "חדש אסור מן התורה", און אזוי זענען אלע מנהגים, ענינים, געווארן הייליג אויף זיך מוסר נפש זיין אויף דעם פונקט ווי מצוות עשה'ס דאורייתא'ס,
היינט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די מעהר פרומע טענה'ן אז נאר זיי קענען ווערן אנגערופן ארטאדאקסן ווייל זיי ריקן זיך נישט אוועק א קוצו של יוד פון יידישקייט.
די אנדערע טענה'ן מיר זענען נאך נישט אויסגעשלאסען פון אידישן לעבן צו ווערן אנגערופן רעפארמער.
די אייניגקייט איז אז אלע "ווען" זיי פראקטיצירען טראדיציע טועהן זיי דאס מיט א הלכה'דיגען פערספעקטיוו.


text:
חוש-סיסטעם
די חוש-סיסטעם איז א טייל פון דער נערוון סיסטעם וואס מענטשן און בעלי חיים ניצן כדי צו דערגיין וואס טוט זיך אין זייער סביבה און דאס שאפט א מערקונג וועגן דער וועלט ארום.
מען זאגט אז די חוש-סיסטעם האט פינף חושים:
- הערן איז דער חוש פון קלאנג. מיט די אויערן הערט מען קלאנגען.
- זיכט איז דער חוש פון זען. מען זעט מיט די אויגן.
- אנרירן איז דער חוש פון טאפן. מעט טאפט מיט די הענט און פיס. מיט דעם קען מען דערקענען דרוק און טעמפעראטור.
- געשמאק איז דער חוש פונעם טעם. מען איז טועם מיטן צונג.
- שמעקן איז דער חוש פון גערוך. מען שמעקט מיטן נאז.


text:
אויגוסטינוס
אוירעליאוס אויגוסטינוס פון היפא (לאטייניש: Aurelius Augustinus Hipponensis; 13טן נאוועמבער 354 - 28סטן אויגוסט 430) - איז געווען א קריסטלעכער פילאסאף און טעאלאג.
אויגוסטינוס איז געווארן באאיינפלוסט פון ווערגיל און אריסטא.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויגוסטינוס איז געבוירן געווארן אין טהאגאסטע, צפון אפריקע (היינט אין אלזשיר). זיין מוטער, מאניקא, איז געווען א קריסט און זיין פאטער, פאטריקיוס, איז געווען א געצן-דינער. ווען ער איז געווען אלט 11 יאר האט מען אים געשיקט אין שולע קיין מאדוירוס וואו ער האט שטודירט לאטיינישע ליטעראטור. ווען ער איז געווען אלט 17 יאר איז ער געגאנגען שטודירן אין קארטאגא.


text:
1999
1999 איז דאס 99סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1999 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן יאנואר - 1000 שטארבן אין אן ערדציטערניש אין קאלאמביע
- 2טן פעברואר - יוגא טשאוועז דערוויילט פרעזידענט פון ווענעזועלע
- 7טן פעברואר - אבדאללא דער צווייטער ווערט מלך פון יארדן נאכן טויט פון זיין פאטער כוסיין פון ראק
- 12טן מערץ - דריי לענדער פונעם געוועזענעם ווארשע פאקט - פוילן, טשעכיי און אונגארן - צושטיין צו נאט"א
- 17טן אויגוסט - שטארקער ערדציטערניש אין צפון-מערב טערקיי (7.4 אויף דער מאמענט סקאלע). אומגעפער 17,000 געהרגעט און 44,000 פארוואונדעט.
- 30סטן אויגוסט - די איינוואוינער פון מזרח טימאר שטימען פאר זעלבשטענדיקייט אין א רעפערענדום
- 14טן סעפטעמבער - קיריבאטי, נאורו און טאנגא ווערן מיטגלידער אין די פאראייניגטע פעלקער
- 12טן אקטאבער - פערוועז מושאראף כאפט די הערשאפט אין פאקיסטאן נאך א מיליטערישער איבערקערניש
- 27סטן נאוועמבער - העלען קלארק ווערט די ערשטע פרוי צו זיין פרעמיער מיניסטער פון ניי זילאנד.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן יולי - דער מלך חאסאן דער צווייטער פון מאראקא (געב' 1929)
נפטר געווארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 26סטן מיי - אלטע פייגא טייטלבוים, סאטמארער רביצין (געב' 1912)


text:
אינטערנעט עקספלארער
Internet Explorer (אינטערנעט עקספלארער טײַטש: אינטערנעץ-אױסזוכער) איז א וועב בלעטערער אנטוויקלט פון Microsoft געזעלשאפט וואס קומט היינט מיט מיט דער Windows אפערירן סיסטעם.
אין אנפאנג האבן מייקראסאפט פראדוצירט דעם בלעטערער באזונדער, און נאר אין תשרי ה'תשנ"ח ; אקטאבער 1997 האבן זיי דאס איינגעבויט אין דער Windows אפערירן סיסטעם. ביז 1997 איז דער Netscape בלעטערער געווען מער פאפולער ווי דער אינטערנעט עקספלארער. דאס איז שפעטער געווען דער גרונד אין א רעגירונג אנטי-צוטרוי אנטקעגען Microsoft. פון 1999 איז אינטערנעט עקספלארער געווארן דער פאפולערסטער בלעטערער.
די פריערדיגע ווערסיע איז געווען Internet Explorer 7 וואס איז מיטגעקומען מיט דער Windows Vista, מ'קען עס אראפלאדירן באזונדער אומזיסט. די היינטיגע ווערסיע איז Internet Explorer 9.
די מעלות
- מ'דארף שוין נישט עפענן א נייע פענסטער - מ'קען אויך זען אויף איינמאל אלע טאבס אפן
- מ'קען אויסשטעלן וויפל זוכמאשינען מ'וויל, ס'זאל אלעמאל זיין אויבן אויף דער רעכטער זייט אין געצייגבאר
- ס'האט די פישינג פראגראם - וואס קוקט צו ס'איז א זיכער זייטל.
- מ'קען אריינזומען דורכן טולבאר פון אונטן, ביז ווי סאך מ'וויל.
- ס'האט די rss feed
- ס'האט א שענערע אויסזע ווי די פריערדיקע.
אינטערנעט עקספּלאָרער אַנטקעגן Firefox[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אינטערנעט עקספּלאָרער האט 80 פראצענט פונעם מארק לויט אירע אייגענע סטאטיסטיק[פֿעלט אַ מקור], און 34% לויט די Mozila Firefox סטאסטיסטיק[פֿעלט אַ מקור].


text:
אקוואריום
אן אקוואריום (מערצאל אקוואריומס) איז א פלאץ ווי מענטשן האלטן פיש און אנדערע בעלי חיים וואס לעבן אין וואסער אן אקוואריום קען זיין א קליינער טאנק, אדער א געביידע מיט עטלעכע גרויסע טאנקען.
האלטן אן אקוואריום איז א פאפולערער האבי ארום דער וועלט. מען פרובירט צו שאפן א סביבה פאר די פיש וואס איז ענלעך צו די נאטירלעכע וואוינערטער. מען דארף אכט געבן אויף וואסער קוואליטעט, ליכט, און עסן.
ס'זענען דא גרויסע אקוואריומס פארן ציבור וואס זענען , טוריסטן אטראקציעס. זיי ווייזן די פיש און אנדערע בעלי חיים אין גרויסע טאנקען. אפטמאל האלטן זיי זגאלן וואס זענען נאענט צו אויסשטארבן.


text:
דוד כהן
הרב דוד כהן, אדער ווי ער איז געווען באוואוסט אלס הרב הנזיר (דער רב דער נזיר), (אלול ה'תרמ"ז - כ"ח אב ה'תשל"ב), איז געווען א רב, א מקובל, פילאזאף און א נזיר - צוליב וואס מען האט אים גערופען דער נזיר - א תלמיד פון הרב קוק.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן אין דער שטאט מיעסיגאליע לעבן ווילנא, צו א חשובער רבנישער משפחה. געווען א תלמיד פון חפץ חיים, און א תלמיד אין די וואלאזשינער און סלאבאדקער ישיבות. אים האט געצויגן צו לערנען מער ווי וואס מען האט געלערנט אין ישיבה דערפאר האט ער זיך געקערט צו די לערנונגען פון הרב שמשון רפאל הירש און שפעטער צו די שרייבונגען פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק. ער האט זיך אויך אויסגעלערנט די רוסישע שפראך כדי צו ווערן אנגענומען אין אוניווערסיטעט.
ער איז געווען א סטודענט אין די פאלגנדע אונווערסיטעטן:
- אקעדמיע פאר יידישע שטודיעס - וואו ער האט זיך באקענט מיט זלמן שז"ר, שפעטערדיגער נשיא פון מדינת ישראל.
- אונווערסיטעט פון פרייבורג אין דייטשלאנד.
- דורך דעם ערשטן וועלט קריג איז ער אפגעהאלטן געווארן אין דייטשלאנד אלס א פיינטליכער פארשוין, מען האט אים שפעטער ארויסגעלאזט און ער איז געפארן אין דער שווייץ. און ער איז געווען אין אונווערסיטעט פון באזעל.
אין דעם אוניווערסיטעט פון באזעל האט ער אויף זיך גענומען נזירות, אבער דאס נזירות איז נישט געווען קיין פשוטע, ער האט אויך גענומען אויף זיך א שטארקע דייעטע וואס האט נישט געהאט קיין שום פלייש און פיש. האט קיינמאל נישט געטראגן קיין לעדערנע בגדים ווי לעדערנע שיך. און א תענית דיבור יעדן ערב ראש חדש, און פון ראש חדש אלול ביז נאך יום כיפור.
ער האט זיך געטראפן מיט הרב קוק אין 1915 אין שווייץ, ער האט אויף דעם געזאגט אז דאס האט געטוישט זיין לעבן. ער האט דאן איבערגעלאזט אלע זיינע סעקולארע שטודיעס און האט זיך אריינגעווארפן אין יידישע לערנונגען.
אין 1922 האט אים הרב קוק - וואס האט זיך דאן געפונען אין ארץ ישראל - פארבעטן צו קומען זיין א לערער אין א ישיבה וואס ער האט אויפגעשטעלט, ער האט דאן געמאכט די לימודים פאר דער ישיבה וואס איז באשטאנען פון פילאסאפיע, היסטאריע, מוסר, עברית און תנ"ך. ער אליין איז געווען א לערער דארט פאר מוסר, גמרא און פילאסאפיע.
אויך האט ער גערעדט נאר עברית, און נישט פארלאזט ירושלים.
ער פלעגט זיך טרעפן מיט הרב קוק כמעט טעגליך, די צוויי זענען געווען זייער נאענט, און הרב קוק האט אים געטרויעט מיט זיינע כתבים אויף פילאסאפיע. וואס איז געווען די עיקר זאך אין וואס ער האט עוסק געווען.
ער האט געשריבן א ספר קול הנבואה אין וואס ער שרייבט אסאך וועגן די צוריקקער פון נבואה ביי אידן, וואס ער איז געווען זיכער וועט געשען דורכדעם וואס אזויפיל אידן קומען צוריק וואוינען אין ארץ ישראל.
ער איז געווען א פייערדיגע אנהענגער פון הרב קוק אז די צוריקער און די אויפקומען פון די רעגירונג אין ארץ ישראל אלס מדינת ישראל איז טייל פון דער גאולה.
ער האט איבערגעלאזט איין זוהן הרב שאר ישוב כהן אשכנזישער רב הראשי אין חיפה. און איין טאכטער די ווייב פון ישראלישע רב הראשי הרב שלמה גורן.


text:
וועסט ווירדזשיניע
וועסט ווירדזשיניע איז פלאצירט דרום אין די פאראייניגטע שטאטן און איז דער צענטער שטאַט פון די 50 שטאטן אין אמעריקע. איר הויפטשטאט איז טשארלסטאן. די ארומיגע שטאטן זענן פענסילוועניע צו צפון, אהאיא צו צפון און מערב, קענטאקי צו מערב, מארילאנד צו צפון און מזרח, און ווירדזשיניע צו מזרח און דרום.
די אהייא און פאטאמאק טייכן זענען א טייל פון אירע גרענעצן.
שטאטשאפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועסט ווירדזשיניע איז געווארן א שטאט אין 1863. וועסט ווירדזשיניע איז אמאל געווען א טייל פון ווירדזשיניע. ביים אנהייב פונעם אמעריקאנער ברידערקריג, האט ווירדזשיניע מיט אנדערע דרומדיגע שטאטן ארויסגעטרעטן פון די פאראייניקטע שטאטן. די איינוואוינער פון דעם מערבדיגן טייל פונעם שטאט האבן געשפירט אז זיי האבן נישט קיין השפעה אין די ענינים וואס ווערן געפירט אינעם שטאט, בפרט דעם באשלוס ארויסצוטרעטן. זיי האבן דעמאלסט ארויסגעטרעטן פון ווירדזשיניע צו שאפן אן אייגענעם שטאט, וועסט ווירדזשיניע, אין די פאראייניגטע שטאטן. נאך דער מלחמה זענען די פאראייניגטע שטאטן צוריק צוזאמען , אבער וועסט ווירדזשיניע האט נישט צוריקגעקערט צו ווירדזשיניע.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועסט ווירדזשיניע ווערט אפט גערופן דער "באַרג שטאַט" ווייל זי איז אינגאנצן אין דער אפאלאשיען בארגן קייט, און ס'זענען דא פילע בערגלעך און בערג דורכאויס דעם שטאט. דער העכסטער איז ספרוס 4863 פיס (1482 מעטער) איבערן ים-פלאך.


text:
1958
1958 איז דאס 58סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1958 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן סעפטעמבער - גינע פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן מיי - ראן אראד, ישראלדיקער זעלנער, גענומען אין געפענגעניש אין לבנון
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן אויגוסט - ערנעסט לארענס, אמעריקאנער פיזיקער, ערפינדער פונעם ציקלאטראן און געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1939 (געב' 1901)


text:
על בייַדאַ
אַל בייַדאַ (אראביש: البيضاء טאַראַבולוס) איז איינע פון די גרויסע שטעט אין ליביע, ווו איז עס די דריטע גרעסטע שטאָט אין מזרח ליביע, מיט אַ באַפעלקערונג פון 250.000 איינוווינער. און איינער פון די בעסטע שטאָט צו פּלאַנירט ווערן און די סביבה, וואס מאכט אים אין די מדינה אלס א שטאט וואס ציט טוריסטן, ווי אויך איז דארט געווען הויפּטקוואַרטיר פון די ליביען פרייהייטס קריג קעגן איטאליע, און דאָרט איז געווען דער הויפּטקוואַרטיר פון אָמאַר על-מוכטאַר. עס איז געווען א פלאן אריבערצוברענגען די אַדמיניסטראַטיווע הויפּטשטאָט פון דער מדינה אין דער רעגירונג, אבער אין ענדע איז די הויפטשטאט פארבליבן טריפאלי. פון מלך ידריס על-סאַנוסי, דער געוועזענער גענעראל פון ליביע.


text:
4 טריט צו שיקן די פּערפעקט ערשטער מעסעדזש צו אַ אשה
צי איר ווילן צו געפינען די פרוי פון דיין חלומות דורך אָנליין דייטינג? גרויס, אַלע איר האָבן צו טאָן איז צו שטעלן אַרויף אַ פּראָפיל אויף איינער פון פילע פאָלקס אָנליין דייטינג זייטלעך און קוק דורך די פּראָופיילז פון די רעגיסטרירט פרויען.
צי ניט נאָר האָבן אַ קוק בייַ זייער בילדער. עס איז שטענדיק ליב צו קוקן אין אַ שיין בילד אָבער אויב איר ווילן צו געפינען אויס אויב איר זאל זייַן געמאכט פֿאַר יעדער אַנדערער, איר זאָל לייענען איר פּראָפיל און זען אויב איר האָבן די זעלבע אינטערעסן, כאַביז און ביליפס.
אַמאָל איר האָבן געקוקט דורך אַ פּאָר פון פּראָופיילז און געפונען בייַ מינדסטער איין מיידל וואס איר זענען אינטערעסירט אין, עס איז צייַט צו שרייַבן דיין ערשטער אָנזאָג צו איר. דאס איז יוזשאַוואַלי דער טייל ווו רובֿ מענטשן מאַכן בייַ מינדסטער איין גרייַז. ניט קיין ענין אויב איר זענען אַפּראָוטשינג אַ מיידל אָנליין אָדער אָפפלינע, סטאַרטינג די שמועס אין די רעכט וועג איז לעגאַמרע קריטיש.
איר זאל פילן פאַרשעמט פון וואָס איך בין געגאנגען צו פרעגן איר איצט, אָבער אויב איר זענט גרייט צו פֿאַרבעסערן דיין דייטינג לעבן, איר זאָל ענטפֿערן די פאלגענדע קשיא האָנעסטלי:
האָבן איר אלץ געשריבן אַ ערשטער אָנזאָג צו אַ מיידל אַז איר געניצט איידער צו קאָנטאַקט אנדערן מיידל? אפֿשר דיין אָנזאָג געקוקט ווי דעם:
היי,
I had a look at your profile and I think you are really beautiful.
וואָס מאַכט יר?
אויב איר יוזשאַוואַלי שרייַבן אַרטיקלען ווי דעם, איר טאָן ניט האָבן צו ווונדער וואָס דיין אָנליין דייטינג השתדלות זענען ניט דער הויפּט מצליח. איר וועט ניט ימפּאָנירן אַ פרוי דורך שרייבן איר די זעלבע אָנזאָג אַז צען אנדערע גייז געשיקט איר איידער.
אין סדר צו סקייראַקאַט אייער אָנליין דייטינג הצלחה איר האָבן צו שטעלן זיך באַזונדער פון די מאסע פון מענטשן וואס שטענדיק נוצן די זעלבע שורות און די זעלבע סטאַנדערדייזד אַרטיקלען. אַמאָל איר האָבן שטעלן זיך באַזונדער, איר וועט האָבן קיין פאַרמעסט ענימאָר.
1. פּערסאַנאַלייז די מעסעדזש
די ערשטער גרייַז אַז אַ פּלאַץ פון מענטשן מאַכן אין גרוס צו אָנליין דייטינג איז אַז זיי טאָן ניט אפילו ינוועסטירן די צייַט צו קוקן פֿאַר איר פאַקטיש נאָמען, אָדער צו בייַ מינדסטער פּערסאַנאַלייז די אַרטיקל מיט איר צונעמעניש. עטלעכע פרויען זאל רופן זיך "סוועעט89" אָבער אַז טוט נישט מיינען אַז איר וועט ניט געפינען איר פאַקטיש נאָמען אין איר דייטינג פּראָופייל.
איך האָבן געזען אַ פּלאַץ פון אָנליין דייטינג פּראָופיילז פון פרויען וואס געשריבן אַראָפּ זייער פאַקטיש נאָמען ערגעץ אין די פּראָפיל, אפילו אויב זיי געניצט אַ שווינדל נאָמען ווי זייער ניקקנאַמע. דורך פּאַטינג אין די מי צו געפֿינען אויס איר פאַקטיש נאָמען, איר ווייַזן אַז איר האָבן לייענען איר פּראָפיל. א פּלאַץ פון פרויען טאָן ניט נעמען דעם פֿאַר געגעבן און אויב איר זענט איינער פון די ווייניק גויס וואס אַקטשאַוואַלי זאָרג וועגן מער ווי איר בילד, זיי זענען גאָר סמיטאַן.
אין דערצו צו אַז, מיר מענטשלעך ביינגז ליבע צו הערן אונדזער נאָמען. אפילו אויב עס איז נאָר דיין ערשטער אָנזאָג, זי וועט פילן אַ שטארקער עמאָציאָנעל קשר אויב איר אַדרעס איר מיט איר נאָמען. אין פאַל איר טאָן ניט געפינען איר פאַקטיש נאָמען, איר זאָל בייַ מינדסטער פּערסאַנאַלייז דיין אָנזאָג מיט איר צונעמעניש, אַנשטאָט פון ניצן אַ דזשאַנעריק "היי ".
2. The Individual Compliment
וואָס איז דער בעסטער קאָמפּלימענט איר קענען געבן צו אַ פרוי? איינער אַז איז ערלעך און אַז זי האט ניט געהערט אַ מיליאָן מאל איידער. עס איז זייער מסתּמא אַז אַ שיין פרוי אויף אַ אָנליין דייטינג פּלאַץ געץ אַ פּלאַץ פון אַרטיקלען פון גייז.
גיכער זענען הויך אַז זיי אַלע זאָגן איר ווי שיין און קיוט זי איז. אויב איר זענען פּונקט אנדערן באָכער וואס שרייבט די פּינטלעך זעלביקער שורה אַז די לעצטע צען גייז געשריבן איר, זי מיסטאָמע וועט נישט ענטפערן. וואָס אויב איר זאָגן איר אַז איר טראַכטן זי איז שיין, ווייַל איר גרין אויגן קוקן פרייַנדלעך און איר שמייכל געמאכט איר שמייכל צו?
אַז ס עפּעס אַז די צען גייז וואס געשריבן איר איידער האט ניט זאָגן. געבן אַ פרוי אַ יחיד קאָמפּלימענט איז שטענדיק בעסער ווי געזאגט די זעלבע שטאָפּן אַז אנדערע גייז שוין דערציילט איר. עס ווייזט איר פּונקט וואָס איר זענען געצויגן צו איר און נישט צו די אנדערע הונדערטער פון פרויען וואס אויך האָבן שיין בילדער.
3. פארוואס איז זי ספּעציעלע?
אָוקיי, איך וויסן אַז איר ווילן צו שרייַבן איר ווייַל איר זענען געצויגן צו איר, אָדער בייַ מינדסטער צו די בילד זי דיספּלייז אין איר פּראָפיל, אָבער וואָס זענען די אנדערע סיבות וואָס איר ווילן צו באַקומען צו וויסן איר? אנטשולדיגט אָבער אַ פייַן שמייכל און לאַנג העל האָר זאָל ניט זיין דער בלויז סיבות פֿאַר וואָס איר ווילן צו באַקומען צו וויסן אַ פרוי אויף אַ אָנליין דייטינג פּלאַץ.
זי וועט פילן ספּעציעל ווען איר טוישן אייער גענעראַל קאָמפּלימענט אין אַ פּערזענלעך קאָמפּלימענט, אָבער זי וועט פילן אפילו בעסער ווען איר שרייַבן איר אַ ביסל סיבות וואָס זי פאַסאַנייטיד איר, אַז האָבן גאָרנישט צו טאָן מיט איר גשמיות אויסזען.
אויב איר לייגן איין אָדער צוויי סיבות פארוואס איר זענט אינטערעסירט אין איר, אַז ביסט גלייַך שייַכות צו די פּערזענלעכקייט טרייץ און כאַביז אַז זי ליסטעד אין איר פּראָפיל, דיין גיכער פון געטינג אַ positive ענטפער וועט זיין גאָר הויך.
פרויען ווילן צו פילן אַטראַקטיוו, אָבער זיי אויך ווילן צו טרעפן מענטשן וואס זענען אינטערעסירט אין מער ווי זייער גשמיות אויסזען. דורך טעלינג איר אין דיין ערשטער אָנזאָג אַז איר זענט אינטערעסירט אין איר קוקט און איר פּערזענלעכקייט, איר שטעלן זיך באַזונדער פון אַלע די גייז וואס דערציילן איר ווי שיין זי איז, אָן אַפֿילו נאָוטיסינג די פאַקט אַז זי געשריבן אין איר פּראָפיל ווי פיל זי ליב צו נעמען זאָרגן פון אנדערע מענטשן.
4. פארוואס זענט איר פּערפעקט פֿאַר יעדער אַנדערער?
איצט איר האָבן קימאַט אַלץ איר דאַרפֿן פֿאַר די גאנץ ערשטער אָנזאָג. עס איז בלויז איינער ינגרידיאַנט אַז איז נאָך פעלנדיק. זי ווייסט אַז איר ווי איר קוקט און איר פּערזענלעכקייט, אָבער טוט זי אויך וויסן וואָס איר ווי איר פּערזענלעכקייט?
עס איז שיין קלאָר ווי דער טאָג וואָס איר זענען געצויגן צו איר קוקט אָבער עס איז נישט אַז קלאָר ווי דער טאָג וואָס איר זענען אינטערעסירט אין איר פּערזענלעכקייט. איר קענען פון קורס שרייַבן אַז איר ליבע דער פאַקט אַז זי איז געזונט-געפארן, אָבער ווי קענען זי זייַן זיכער אַז איר טאָן ניט נאָר פּוטער איר אַרויף, אָן אַפֿילו טייַטש עס.
די לעצטע זאַך איר האָבן צו טאָן אין סדר צו פאַרענדיקן דעם גאנץ ערשטער אָנזאָג איז צו זאָגן איר וואָס איר ווי איר כאַביז און איר פּערזענלעכקייט. אַמאָל איר האָבן דערציילט איר אַז איר אָפּשאַצן איר לייַדנשאַפט פֿאַר טראַוואַלינג, ווייַל איר האָבן שוין געפארן אַלע איבער אזיע און ווילן צו אַרומפאָרן צו דרום אַמעריקע ווייַטער יאָר, זי וועט פאַרשטיין וואָס איר זענען גאנץ פֿאַר יעדער אַנדערער.


text:
עטיאפיע
עטיאָפּיע, אפיציעל די פעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק פון עטיאפיע, איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין אַפֿריקע. זי באדעקט א שטח פון 1,100,000 קוואדראט ק"מ (דאס צענטע גרעסטע לאנד אין אפריקע), און איר הױפּטשטאָט איז אַדיס אַבאַבאַ. עטיאפיע גרענעצט עריטרעא צו צפון, סודאן צו מערב, דזשיבוטי און סאמאליע צו מזרח, און קעניע צו דרום. זי האט א באפעלקערונג פון 85.2 מיליאן מענטשן.
פאר איבער טויזנט יאר האט געהערשט אין דעם ראיאן דאס קעניגרייך פון אקסום.
אין עטיאפיע ווערט גערעדט - דורך די פארשידענע שבטים און פעלקער - פיר-און-אכציג שפראכן.
נאמען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט דעם בוך פון אקסום און דעם היסטאריקער פליניוס דער עלטערער שטאמט דער נאמען פון עטיאפיוס, א זון פון כוש בן חם.
יידן אין עטיאפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם טיגרע ראיאן פון עטיאפיע האט געוואוינט א שבט פון יידן וואס די גוים האבן זיי גערופן פאלאשן.