text:
דער אָנגענומענער קוקװינקל אױף דער געשיכטע פֿון ייִדן אין סאָװעטן–פֿאַרבאַנד נעמט פֿאַר אַ יסוד די גרױס-שטאָטישע פּאָזיציע. נאָך דעם װי די רעװאָלוציע פֿון 1917 האָט אָפּגעשאַפֿן דעם תּחום-המושבֿ, האָבן זיך הונדערטער טױזנטער ייִדן אַ לאָז געטאָן אין די גרױסע אינדוסטריעלע שטעט פֿון רוסלאַנד, אוקראַיִנע און װײַסרוסלאַנד. דער חורבן האָט כּמעט אױסגעמעקט די פֿאַרבליבענע באַפֿעלקערונג פֿון די שטעטלעך, װאָס איז געװען מער טראַדיציאָנעל אין איר לעבנס-שטײגער. אַזױ אַרום איז פֿונעם שטעטל פֿאַרבליבן בלױז אַ זכר, דער עיקר, אין דער ייִדישער ליטעראַטור.
עד-היום האָבן די שטעטלדיקע ייִדן ניט געהאַט קײן אײגענע שטים אין דער סאָװעטישער ייִדישער געשיכטע. דער דאָזיקער בלױז איז אױסגעפֿילט געוואָרן אינעם נײַעם בוך פֿון דזשעפֿרי װײַדלינגער „אינעם שאָטן פֿונעם שטעטל‟. פּראָפֿעסאָר װײַדלינגער האָט אין משך פֿון עטלעכע יאָר באַזוכט שטעט און שטעטלעך פֿון פּאָדאָליע און װאָלין, װוּ עס זײַנען נאָך פֿאַרבליבן געצײלטע ייִדישע תּושבֿים. ער האָט מיט אױפֿמערק אױסגעהערט זײערע דערצײלונגען און זײ אַרײַנגעפֿלאָכטן אין דעם מער באַקאַנטן הױפּטשטראָמיקן „מײַסטער-נאַראַטיװ‟ פֿון דער סאָװעטישער ייִדישער געשיכטע.
פֿון די שטיקלעך זכרונות פֿון עלטערע ייִדן און ייִדענעס קומט אַרױס אַ לעבעדיק און פֿאַרביק בילד פֿון זײער שװערער דאָליע: די פּאָגראָמען פֿונעם בירגער-קריג, דלות, הונגער, האָרעװאַניע אין קאָלװירטן, קאָמוניסטישע גזירות קעגן רעליגיע, און דאָס סאַמע טראַגישסטע, די דײַטשישע און רומענישע אָקופּאַציע. דאָס רובֿ שטעט און שטעטלעך, װאָס װײַדלינגער האָט באַזוכט, געפֿינען זיך אין פּאָדאָליע צװישן די טײַכן דרום-בוג און דנעסטער. דער דאָזיקער שטח איז בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה געװען אונטער דעם רומענישן קאָנטראָל. אַהין, קײן „טראַנסניסטריע‟, האָבן די רומענער דעפּאָרטירט צענדליקער טױזנטער ייִדן פֿון בעסאַראַביע און בוקאָװינע. דאָס רובֿ מענטשן זײַנען אומגעקומען אין די אוממענטשלעכע באַדינגונגען פֿון די געטאָס און לאַגערן, אָבער אַ טײל האָט דאָך איבערגעלעבט די אָקופּאַציע. און בלױז אַ הײפֿעלע פֿון זײ לעבן ביז הײַנט אין זײערע אוקראַיִנישע הײמשטעט.
הגם דער טראַדיציאָנעלער ייִדישער שטײגער האָט שטאַרק געליטן אונטער דער סאָװעטישער מאַכט, האָבן די פּאָדאָליער ייִדן אָפּגעהיט אַ סך מער ייִדישקײט אײדער די, װאָס זײַנען אױסגעװאַנדערט אין די גרעסערע שטעט. אַ היפּשע צאָל ייִדן זײַנען דאָ געװען בעל-מלאכות, בפֿרט אַז די סאָװעטן האָבן אָפּגעשאַפֿן דאָס פּריװאַטע אײגנטום און דערדריקט דעם האַנדל און אונטערנעמונגען. האָט מען געזוכט כּלערלײ פּרנסות, באַדינט די פּױערים פֿון די סבֿיבֿות, געהאַנדלט שטילערהײט, און געאַרבעט אין מלוכישע אַנשטאַלטן.
ס‘רובֿ מאַטעריאַל פֿאַר זײַן בוך האָט װײַדלינגער געפֿונען אין טולטשין, בערשאַד, שאַרגאָראָד, טאָמאַשפּאָל און קלענערע אַרומיקע שטעטלעך. ניט געקוקט אױף אַלע צרות, האָבן די דאָזיקע מקומות אָפּגעהיט זײער ייִדיש פּנים ביזן סאַמע אױסבראָך פֿון דער צװײטער װעלט-מלחמה. אין טולטשינער באַצירק זײַנען אין די 1920ער יאָרן געװען פֿערצן פֿיר-יאָריקע ייִדישע עלעמענטאַר–שולן און אַכט זיבן-יאָריקע מיטלשולן. די בערשאַדער ייִדישע מיטלשול האָט אין 1923 געהאַט כּמעט 400 תּלמידים. אין דער שול האָבן די קינדער אױך באַקומען אַ ביסל עסן, צומאָל אױך בגדים, ביכער און פּאַפּיר. אָבער ניט געקוקט אױף דעם, זײַנען די ייִדישע שולן ניט געװען פּאָפּולער.
װײניקער װי פֿופֿציק פּראָצענט ייִדן האָבן געשיקט זײערע קינדער אין די ייִדישע שולן, אַפֿילו אין די בעסטע יאָרן, װײַל קײן צוקונפֿט האָט די בילדונג אױף ייִדיש ניט געהאַט.
פּאַראַלעל מיט די סאָװעטישע שולן האָבן אין די שטעטלעך פֿונקציאָנירט אונטערערדישע חדרים, װוּ מען האָט געלערט ייִדישע ייִנגלעך תּפֿילות און אַ ביסל לשון-קודש. װי מען דערצײלט, האָט די מלוכה געװוּסט וועגן די דאָזיקע אַנשטאַלטן, אָבער אָפֿט מאָל האָט מען זײ ניט געטשעפּעט. אײניקע ייִנגלעך האָבן געלעבט אין צװײ פֿאַרשידענע װעלטן. אין דער הײם האָבן זײ אָפּגעהיט ייִדישקײט, און אין דער שול — באַקומען די קאָמוניסטישע דערציִונג. אין יעדן שטעטל, שרײַבט װײַדלינגער, „האָבן די 'רעשטן פֿונעם אַלטן שטײגער' קאָנקורירט מיט די נײַע, אָפֿיציעל-געשטיצטע פֿאָרמען פֿון קולטורעלער פֿאַרװײַלונג: טעאַטער-קרײַזן, ביבליאָטעקן, װאַנט-צײַטונגען, קאָמוניסטישע קלובן‟.
ניט געקוקט אױף דער אַגרעסיװער אַנטי-רעליגיעזער פּראָפּאַגאַנדע, האָבן אַ סך ייִדן, אַפֿילו פּאַרטײ-מיטגלידער, „געייִדישט‟ (געמלעט) זײערע קינדער, געפּראַװעט פּסח, און געהאַלטן כּשרות אין דער הײם. דער עלטערער דור האָט געפּראַװעט שבת און געדאַװנט אין פּריװאַטע מנינים, און די קינדער האָבן געגעסן חלה, טשאָלנט און געפֿילטע פֿיש. אינעם קינדערשן זכּרון איז די ייִדישקײט פֿאַרבליבן פֿאַרקניפּט מיט די ייִדישע מאכלים. דװקא דאָס עסן, זאָגט װײַדלינגער, איז אײנער פֿון די שטאַרקסטע „סטימולאַטאָרן‟ פֿון זכּרון.
װײַדלינגער פֿאַרענדיקט זײַן דערצײלונג נאָך דער מלחמה, װען די לעבן-געבליבענע ייִדן האָבן זיך גענומען אױפֿצובױען זײער לעבן אױף די חורבֿות פֿון די שטעטלעך. „די בעל-פּהיִקע געשיכטעס מאַכן לײַטער צו פֿאַרשטיין דעם ריטעם און דעם לײַװנט פֿונעם טאָג-טעגלעכן לעבן, און באַטאָנען די שטײגערישע פּרטים. זײ פֿאָקוסירן זיך אױף דעם, װאָס דאָס עמך האָט געהאַלטן פֿאַר װיכטיק: משפּחה, עסנװאַרג, סטאַבילקײט, קהילה. זײ העלפֿן פֿאַרשטײן, װי אַזױ האָבן די יחידים געלעבט זײער לעבן, װי אַזױ זײ האָבן פֿאַרשטאַנען די אַרומיקע װעלט און באַטראַכט זײער אײגענע דערפֿאַרונג.‟
The Yiddish Daily Forward welcomes reader comments in order to promote thoughtful discussion on issues of importance to the Jewish community. In the interest of maintaining a civil forum, The Yiddish Daily Forwardrequires that all commenters be appropriately respectful toward our writers, other commenters and the subjects of the articles. Vigorous debate and reasoned critique are welcome; name-calling and personal invective are not. While we generally do not seek to edit or actively moderate comments, our spam filter prevents most links and certain key words from being posted and The Yiddish Daily Forward reserves the right to remove comments for any reason.


c: text/html

text:
ענגליש
ענגליש איז אַ מערב-גערמאנישע שפּראַך וואס שטאמט פון גרויסבריטאניע װאָס װערט היינט גערעדט אלס א מוטער שפראך דורך אַרום 380 מיליאָן פּערזאָנען.
די שטאַטן ווו ענגליש איז אן אפיציעלע שפראך זיינען: גרויסבריטאניע, אירלאנד, קאנאדע, ניו זילאנד, אינדיע, פאקיסטאן, מאלטא, די פיליפינען און סינגאפור, און געציילטע שטאטן אין אפריקע. די פאראייניקטע שטאטן און אויסטראליע האבן נישט קיין אפיציעלע שפראך, אבער פראקטיש ניצט מען ענגליש.
היינטצוטאג איז ענגליש די איינציגסטע וועלט שפראך. ענגליש האט אסאך ווערטער; דאס אקספארד ענגליש ווערטערבוך ברענגט מער ווי 250,000 ווערטער.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענגליש איז א מערב-גערמאניש שפראך, וואס איז געקומען צו בריטאניע דורך דייטשישע קאלאניסטן פון צפון-מערב דייטשלאנד, דענמארק און די נידערלאנדן.
ווערטער-אוצר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ענגליש האט א גאר גרויסן ווערטער-אוצר, מיט אומגעפער 250,000 ווערטער. א דריטל פון די ווערטער שטאמען פון דייטשישע שפראכן, א דריטל פון לאטיין און א דריטל פון פראנצויזיש.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
טעאריע:סעפטעמבער 11
לויט א אנקעטע גענומען אינמיטן יאהר 2006 פונעם אוהייא אינסטיטוט, באשטעטיגט: האלטן א דריטל אמעריקאנער אז די רעגירונג האט געהאט א האנט אין די אטאקעס אינעם אומפארגעסליכען טאג 2001 911
. אין לויט די סי ען ען אנקעטע שטייט מען זייער שיין מיט א מערהייט פון 90 פראצענט וואס האלטן אז די רעגירונג האט געהאט אין דעם א האנט, 51 פראצענט ניו יארקער האלטן די זעלבע, 65 פראצענט קענעדישע אין אזוי ווייטער.
אינהאַלט
וואס איז די טעאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם אליינס איז דא חילוקי דעות, עס ווערט צוטיילט און עטליכע קאטעגאריעס יעדער לויט זיין נאכפארשונג. רוב פון די וואס ווערן דא אויסגערעכענט זענען אנגענומען ביי רוב טעאריע וועבער'ס.
- 1 ס'איז דא וואס האלטן אז מיליטערטשע פליגער'ס האבען אריינגעקראכט אין די געביידע און זיי שטיצען עס אונטער מיט די ווידיא'ס ווי מ'זעהט א לעכטיקייט בליץ ארויסקומען פון פארענט פון פליגער נאך פאר ס'רירט אהן די בילדינג, און אויך זעהט מען אויפן בויך פון פליגער א צוגעבויטער חלק וואס איז נאר דא ביי מיליטערישע פליגער'ס.
- 2 (סווה"א) די בילדינג איז צוזאמגעפאלן דורך איינגעפלאנצטע באמבעס (דעמאלישען סטייל) געבויט אויף: 1) א בילדינג פון אייזען איז נאך קיינמאל נישט איינגעפאלען פון א פייער אין וועלט'ס היסטאריע. אזוי שיין און שנעל - סיי ווי שנעל ס'האט גענומען ווילאנג ס'האט אנגעהויבן איינפאלן און סיי ווי שנעל די פלאך ווערן האט גענומען - איינגעפאלן אוממעגליך נאטורליך. אבער רוב אינזשענירן פון די געביידעס שטיצן ניט אונטער דער טעאריע פון די קאנטראלירטע באמבעס.
- 3 (סווה"א) די פענטאגאן איז נאך ביז היינט נישט געקומען אין בארירונג מיט א פליגער. וואס דען האט אריינגעקראכט? א מיסיל געבויט אויף: 1) ווי איז די שטיקלעך פינעם פליגער? אזא קליינע לאך פאר אזא סייז פליגער? ווי קען א פליגער אזוי נידעריג פארן? און וויסען פונקטליך ווי אריינצוקראכן? ס'איז כמעט די שווערסטע זאך וואס אפילו א מיליטערישע פילאט קען קוים טוהען
- 4 (סווה"א) פענסילוועניא: ווי איז עפעס סימנים פון א פליגער? נאר א לאך דאס איז וואס בלייבט איבער?
אלע שפעקולאציעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די זיכערהייט'ס קאמפאני אויפ'ן טווין טאיער'ס איז געווען בוש'ס ברודער
- ס'איז אויף רעקארד א טראנזאקציע פון 100 מיליון דולער פון סי איי עי צו מאכאמאד אטא
- רוב פון די 19 הייזזשעקער'ס האט מען אינדענטעפיצירט אין אנדערע לענדער אז זיי לעבן אין לאכן
- יענע טאג האט מען פארשיקט אלע עף 16 עראפלאנען פון צו פאטראלירן צו מאכן איבונגען
- מ'האט אוועקגענימען די שמעק הונט פון די טווין טאיערס דריי טאג פארדעם
- לערי סילווערסטין שרייבט אונטער א וואך פארדעם א אינשורענ'ס קאנטראקט און צייכענט ספעציעל אהן אז ס'זאל אויך זיין גילטיג קעגן טעראר אטאקעס
- אסאך פון די מענעדזשער'ס פינעם בילדינג האבען זיך אפגערעדט: אז ס'איז דא זייער אסאך פייער אלארמ'ס, און אז מ'ארבעט עפעס צו סאך אויפן 34'סטן שטאק אין די 94'סטן שטאק, און צוסאך אוהם אינדיפענצירטע מענטשען דרייען זיך ארוהם.
ווער נאך שטימט מיט מיט די טעאריע?[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- פראפעסער: דר. דעוויד רעי גריווין
- רעדיו האסט: אלעקס דזשאינס
- סטראקטור אינזשעניר: ראמאן גילסאנדז
- פראפאסער: סטיוו א. דזשאינס
- געוועזענע פאליס LAPD און סי איי עי אפיסער: מייקל ראפערט
זעה אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גוגל ווידעאו איז פיל מיט די אלע ווידעאס, די ערשטע פאפולערע ווידעא "Loose Change" איז נאר דארט פובליצירט געווארן, [1]


text:
יאהאן זעבאסטיאן באך
יאהאַן זעבאַסטיאַן באַך (1685 - 1750) איז געווען א דייטשער קאמפאזיטאר. באך איז באקאנט פאר זיינע שיינע ווערק וואס האבן געבראכט די באראק-מוזיק צו פולער רייפקייט. פון זיינע ווערק: מאטעאוס פאסיאן, גאלדבערג וואריאציעס, בראנדענבורג-קאנצערטן און א סך אנדערע. ער האט געהאט א סך קינדער ואס זענען אויכעט גאווארן קאמפאזיטערס.
אין 1719 איז דער קאמפאזיטאר געארג פרידריך הענדל, וואס האט דעמאלסט געוואוינט אין ענגלאנד, געקומען קיין דייטשלאנד באזוכן זיין מוטער. באך האט שטארק געוואלט זען הענדל, אבער ער האט נישט געדאנזשעט צו טרעפן אים.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
מעדיצין
מעדיצין איז די וויסנשאַפֿט וואָס פֿאַרנעמט זיך מיטן פֿאָרשן, דיִאַגנאָזירן, און באַהאַנדלען קראַנקייטן, כּדי אויסצובעסערן דעם געזונט. אויך מיינט דאס די מעדעצינען אליין וואס ווערט גענוצט דערפאר. די מעדיצין איז באַזירט אויף די באַגריפֿן סײַ פֿון נאַטור-וויסנשאַפֿט, סײַ פֿון הומאַניסטיק, און גייט פֿאָרויס אין פּאַראַלעל מיט זיי. אין גאַנג פֿון איר אַנטוויקלונג האָט זיך די מעדיצין פֿאַרשפּרייט אין פֿאַרשיידענע צווײַגן. מע שיידט אונטער, למשל, צווישן דער אינטערנאַלער מעדיצין, מעדיצין פֿון אויגן-נאָז-און-האַלדז, וכ´. מע קען אויך קאַטעגאָריזירן די מעדיצין לויט געזעלשאַפֿטלעכע קאַטעגאָריעס: מיליטערישע, לעגאַלע, פֿון שפּיטעלער און דאָס גלײַכן.
מעדיצין זוכט צו היילן קראנקע דורך מעדיקאמענטן, כירורגיע און טעראפיע.
מעדיצינישע געביטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- קינדער מעדיצין – וועגן קראנקייטן פון קינדער.
- כירורגיע - באהאנדלען קראנקע מיט אפעראציעס.
- ציינדאקטעריי – באהאנדלען קראנקייטן פון די ציין און ציינפלייש
- דערמאטאלאגיע – מעדיצין פון דער הויט.
- אנקאלאגיי - מעדיצין וועגן ראק קראנקייט.
- פסיכיאטריע - באהנדלט גייסטיקע קרענקען.
- גאסטראענטעראלאגיע - מעדיצין פון פארדייאונג סיסטעם.
- נעפראלאגיע - נירן מעדיצין.
- נעווראלאגיע - מעדיצין פון דער נערוון סיסטעם.
- קארדיאלאגיע - באהאנדלט הארץ קרענק.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער פאטער פון ביאלאגיע ווערט גערעכנט אריסטו, וואס האט אוועקגעלייגט די יסודות פון פארגלייכיגער אנאטאמיע און פון עמבריאלאגיע (אנטוויקלונג טעאריע פונעם עמבריאן).
אין דער העלעניסטישער תקופה איז געגרינדעט געווארן אין אלעקסנדריע, עגיפטן, א שולע פאר מעדיצין, וואו מען האט געפארשט אנאטאמיע און פיזיאלאגיע דורך פאלמעסן די קערפער פון טויטע פארברעכער.
מעדיצין אין אוראלט רוים איז, אזוי ווי אנדערע געביטן פון וויסנשאפט, באאיינפלוסט געווארן פון גריכנלאנד. דער גריך אסקלעפיאדעס (ערשטער יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג) האט אונטערשיידט צווישן אקוטע און כראנישע קראנקייטן, האט געניצט מאסאזש און האט דערקענט גייסטיקע קרענק. דער גריך גאלען (200-129), דער גרעסטער געלערנטער פון מעדיצין אין דער רוימישער אימפעריע, איז געווען דער ערשטער אויסצופירן פיזיאלאגישע אויספרואוון, האט פעסטגעשטעלט אז בלוט פליסט אין די אדערן (נישט לופט אזוי די פריערדיקע האבן געהאלטן) אבער אן צו פארשטיין די בלוט צירקולאציע און האט געפארשט די צענטראלע נערוון סיסטעם (דורך עקספערימענטן מיט לעבעדיקע מאלפעס און אנדערע זויגערס). זיינע פילע וויסנשאפטלעכע שאפונגען זענען געווען די מעדיצינישע ליטעראטור אינעם מיטל אלטער. אבער צוליב עטלעכע גרייזיקע פארשטאנדן אינעם איז די אנטוויקלונג פון מעדיצין געווארן צוריקגעהאלטן פאר א לענגערער תקופה.
דער 19טער יארהונדערט האט געברענגט א שטארקע אנטוויקלונג אין מעדיצין. מען איז געוואויר געווארן אז עטלעכע קראנקייטן און אינפעקציעס קומען פון גאר קליינע באשעפענישן - די באקטעריע. אין 1862 האט לואי פסטער געשאפן אימוניזירונגען קעגן הידראפאביע, אנטראקס און כאלערע, און האט רעקאמענדירט אז מ'זאל אנווארעמען מילך צו היטן קעגן באקטעריע, וואס מ'רופט פאסטעריזאציע.
אין דעם סוף פון דעם 19טן יארהונדערט זענען געווען א סעריע פון אנטדעקונגען וואס האבן שטארק געענדערט די וועלט פון מעדיצין. אין 1895 האט ווילהעלם רענטגן אנטפלעקט די שטראלן וואס מען רופט אויף זיין נאמען. אין 1898 האבן פיער און מארי קירי אנטפלעקט ראדיאאקטיוויטעט. אין דעם פעלד פון גייסטיקע קרענק האט זיגמונד פרויד אוועקגעלייגט די יסודות פון פסיכיאלאגיע. די פעלדער פון כעמאטעראפיע, אימונאלאגיע און דערנערונג זענען געווארן אנטוויקלט אין דעם 20סטן יארהונדערט.


text:
אל-כוואריזמי
מוכאמאד איבן מוסא אל-כוואַריזמי (פערסיש: محمد بن موسى خوارزمی, אראביש: محمد بن موسى الخوارزمي) איז געווען א פערסישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און געאגראף. ער איז געבוירן בערך 800 און האט געלעבט ביז בערך 850, אין דער תקופה פון דער אבאסישער אימפעריע. ער האט געשריבן א בוך וועגן אלגעברע. אויך האט ער געשריבן וועגן הינדו אראבישע ציפערן. ווען זיינע געשריפטן זענען אנגעקומען קיין אייראפע האט עס געשאפט א מהפכה דארטן אין מאטעמאטיק. אנשטאט די רוימישע צאלן ( ... ,I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII) וואס מ'פלעג ניצן ביז דעמאלסט, האט מען אנגעהויבן ניצן די אזוי-גערופענע אראבישער צאלן (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12,13...), וואס האבן צוויי גרויסע מעלות פאר רעכענען. ערשטנס איז די פלאץ-ווערט סיסטעם, וואו מען ניצט איבער שטענדיק די זעלבע צען ציפערן, נאר מען חשבונט זייער ווערט לויסט וואו זיי שטייען. און צווייטנס האט מען א נול ציפער, 0.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אל-כוואריזמי איז געבוירן געווארן צווישן 780 און 800 אין דער שטאט כיווא, כוואריזמער געגנט (היינט אין אוזבעקיסטאן). שפעטער האט זיך די משפחה געצויגן קיין באגדאד. זיין וויסנשאפטלעכע ווערק האט ער געשריבן אין אראביש, אויבוואויל זיין מוטערשפראך איז געווען פערסיש. ער האט געשריבן ביכער וועגן פארשידענע געביטן: אלגעברע, טריגאנאמעטריע, אסטראנאמיע, געאגראפיע און קארטאגראפיע.
ער האט דערפינדן די פארמל פון א קוואדראטישער גלייכונג.
דאס ווארט "אלגאריטם" איז א פארגרייזטע ווערסיע פון זיין נאמען.
אל-כוואריזמי איז געשטארבן אין באגדאד בערך אין יאר 850.


text:
מאשינביקס
א מאַשינביקס איז א פייער-געווער וואס קען שיסן אויטאמאטיש איינס נאך אנאנד פון אן אמוניציע פאס אדער א מאגאזין, פאר א לענגערע צייט. א מאשינביקס קען שיסן הונדערטער קוילן אין א מינוט.
א שווערן מאשינביקס דארף מען שטעלן אויף דער ערד און שטיצן אויף א דרייפוס, אדער שטעלן אויף א פארמיטל מיט א געשטעל און א דרייעדיקער באזע. אויך דארף מען צוויי מענטשן צו אפערירן דעם ביקס, איינער וואס גיט אריין די אמוניציע און א צווייטער צו צילן.
דער ברוינינג M2 מאשינביקס איז זייער א גענויער מאשינביקס וואס קען שיסן גאר ווייט. אין דער וויעטנאם קריג האט א זעלנער, ניצנדיק א טעלעסקאפ אויפן ביקס, געשאסן אויף א ציל ווייט 2250 מעטער.
דער עוזי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער עוזי איז אן אונטער-מאשינביקס וואס דער ישראלישער אפיציר עוזיאל גל האט דערפינדן. מען האט דעם עוז ערשט געניצט אין 1956, און צה"ל האט געניצט עוזיס אין דער זעקסטאגיקער מלחמה אין 1967. דעם עוזי ווערט פאבריצירט דורך ישראל מיליטערישע אינדוסטריעס.


text:
אטעאיזם
אַטעיִסם - די וואָס האַלטן אַז עס איז נישטאָ קיַין גאָט הייסן אַטעאיסטן. אַנדעש זיַינען די וואָס האַלטן אַז מען קען נישט אויפוויַיזן צו עס איז דאָ אַ גאָט אָדער נישט, וואָס הייסן אגנאסטיקן.
אויך ווערן זיי גערופן אפיקורסים, דער נאמען אפיקורס שטאמט נאך א מענטש אן אטעיסט וואס האט געהייסן "אפיקורס".
עס איז קיינמאל אין היסטאריע נישט געווען א גרויסע געמיינדע פין אטעאיסטן, ווייל אייביג האבן רוב מענטשן געהאלטן אז דאס איז קעגן שכל, ווייל עס זענען געווען צופיל אומפארשטענדישן אין נאטור, און די בעסטע טעאריע איז געווען אז דאס איז די ווערק פון א גאָט. אבער מיט די פארשריט פון טעכנאלאגיע און וויסענשאפט זענען אפירגעקומען וואס מער קלארערע און פעסטגעשטעלטע טעאריעס איבער די ארבייט פון נאטור, און ס'האט זיך געמערט דיד וואס גלייבן נישט אין גאָט טעאריע צו ערקלערן די געשעענישן.
- זעט אויך אפיקורס.


text:
שב"כ
שַבַ"כ (ר"ת: שרות בטחון כללי, אלגעמיינע זיכערהייטס דינסט), פון אנהייב איז עס גערופן געווארן ש.ב., און דער נאמען איז פארבליבן, אין מערערע שפראכן. איז דער ישראל אינערליכער שפיאנאזש אגענטור, וואס איז פאראנטווארטליך אויף מערערע אפטיילונגען, וואס געפונען זיך נישט אין ישראל זעלבסט.
איינע פון די וויכטיגע זאכן מיט וואס זי באשעפטיקט זיך, איז קאנטער-שפיאנאזש. ווי אויך לייבוועכטער פון ישראל פערזענלעכקייטן. קאנטער טעראר צווישן די אראבישע באפעלקערונג, אין ישראל, און אין מערב ברעג, און עזה שטרייף. אויף ישראל אמבאסאדארס ארום די וועלט. אויף לופטפעלדער און פליגערס וואס קומען קיין ישראל, זענען זיי פאראנטווארטליך אויף די זיכערהייט, און אויף די פאסאזשירן.
די שב"כ איז געגרינדעט געווארן 1949, אלס אן אפטיילונג פון צה"ל, שפעטער איז עס אריבער פונעם מיליטער, און אונטער דער פרעמיער מיניסטער דירעקט, דער נאמען פונעם דירעקטאר איז געווען א געהיימניס ביז 1996.
די שב"כ איז אריבער עטליכע איבערקערענישן, ספעציעל ווען יגאל עמיר, האט כלומרשט אומגעברענגט יצחק רבין, און די שב"כ האט אים געלאזט צוקומען, אזוי נאנט צום פרעמיער. אויסער דעם ווען אבישי רביב, האט מאביליזירט ראדיקאל רעכטע צו טון פארשידענע אונטערנעמונגען, וואס האט פארשווארצט די רעכטע, אין די אויגן פון די באפעלקערונג.
צו פארעכטן די פעלערן איז עמי איילון געווארן דירעקטאר, אין 1996. און אין 2000, איז אבי דיכטער, געווארן דירעקטאר. ביים אויסבראך פונעם אינטיפאדע, איז די שב"כ געווען זייער אקטיוו, אונטער צו ברענגען דעם טעראר, און ברענגן טעראריסטן צו גערעכטיקייט, אי דורך אומברענגען אי דורך פארכאפן און ברענגן צום געריכט, דער היינטיקער דירעקטאר הייסט יובל דיסקין.
די סלאגאן פונעם שב"כ איז באשיץ אן פארכטן.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אלגעמיינע זיכערהייט דינסט, אפיציעל וועבזייטל
- חוק שירות הביטחון הכללי, כנסת וועבארט


text:
דריידל
א דריידל (וועסט-יידיש: טרענדל) איז א טראדיציאנעל שפיל פון חנוכה וואס לויט דער יידישער טראדיציע האבן זיך די קינדער געשפילט אין די צייטן פון די יונים ווען זיי האבן נישט געלאזט לערנען תורה און מען האט געמוזט לערנען באהאלטענערהייט און ווען די יונים זענען געקומען האבן זיי זיך געמאכט ווי זיי שפילען דריידל.
א דריידל איז א קעסטל פון פיר זייטן אין עס ווערט שיף פון אונטען און עס האט אן אנכאפער פון אויבן און אויף די פיר זייטן שטיייען די פיר אותיות - נ - ג - ה - ש - די אפטייטש איז נישטס (גארנישט) - גוט (אדער גאנץ) - האלב - שלעכט (אדער שטעל). שפעטער האט מען אויך געזאגט אז דאס איז מרמז: נס גדול הי' שם דאס מיינט א גרויסער נס איז דארט געשען דאס גייט ארויף אויף דעם נס פון דער מנורה אין די צייטן פון די חשמונאים.
דאס שפיל גייט אז יעדער לייגט אריין געלט אין דער באנק און מען דרייט דאס דריידל פון אויבן און מען לאזט עס דרייען ביז עס פאלט אראפ אויף איינעם פון די אותיות אדער קען מען דאס אפשטעלן אינמיטן דרייען. און די פיר אותיות פרעזענטירן דאס שפיל. ביי נאך א גירסה נון מיינט נעם אז דו קענסט נעמן די גאנצע באנק, גימל מיינט געב אז דו דארפסט אריישטעלן אין באנק, היי מיינט האלב אז דו קענסט נעמן א האלבע באנק, שין מיינט שטעלן אז יעדער מוז אריינשטעלן אין דער באנק איז דו קענסט איבערגיין מיטן דריידל ביז דריי מאל.
דער מנהג צו שפילן דריידל אין חנוכה ווערט געברענגט אין ספרים, אויך די חסידישע רבי'ס האבן געשפילט דערין, עס ווערט דערמאנט אין ספר בני יששכר , און אין ספר שיחות הר"ן סימן מ'.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- מעטאפיזיק פונעם דריידל, פארווערטס, חנוכה תשס"ח.


text:
ניי
- כדי אנהייבן א נייעם ארטיקל, זעט אנהייבן א נייעם בלאט.
נייע זאך מיינט אז דאס איז דאס ערשטע מאל נארוואס איצט רעלאטיוו פריש באשאפן געווארן און ארויסגעקומען לאור עולם. דא איז די פארקערטער ווי אלט.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
חדש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
לגבי נייע תבואה איז פארבאטען מין התורה הנאה האבן דערפון פאר מען איז מקריב א קרבן עומר דערפון פאר גאט.
דאס איז אן הלכה וואס איז נאך גילטיג היינטיגע צייטן אז מען עסט דאס נישט ביז פסח פון דער נייער תבואה, אבער אין חוץ לארץ מייסטענס טוען פארלאזן זיך אויפן ב"ח, בלויז די ליטווישע דאס איינהאלטן.
שהחינו[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויך איז דא דינים און מנהגים ווען מען מאכט דעם ברכה אויף א נייעם קלייד אדער פרוכט און אזוי ווייטער.
חדש אסור מן התורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביי די קנאותדיגע קרייזן וואס געהערן זיך אן צום דרך החתם סופר איז מען לוחם קעגן לוקסוס אין יעדע נייער אויפטוה ווייל זיי האבן מורא אז דא ברענגט מיט זיך א השכלה טראכטן פון גרינגער מאכן דאס לעבן און ווערן אויפגעקלערט אפצוקילן פון אלטע מנהגים אין אידישקייט.


text:
בית שמש באן סטאנציע
קאארדינאטן: 31°45′26.77″N 34°59′27.15″E / 31.7574361, 34.990875
בית שמש באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אויף דער ירושלים - תל אביב באן ליניע וואס דינט די שטאט בית שמש. די סטאנציע געפינט זיך אין דער צפון בית שמש אינדוסטריעלער זאנע. די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 13טן סעפטעמבער 2003.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ירושלים - תל אביב באן ליניע איז געעפנט געווארן אין די אטאמאנער צייטן, און זייט דעמאלסט געפינט זיך אויף דעם ארט א באן סטאנציע. אין יולי 19989 האט אויפגעהערט די פאסאזשירן דינסט אויף דער ליניע קיין ירושלים, ממילא איז די באן סטאנציע בטל געווארן.
נאך דעם האט מען באנייט די באן ליניע פון תל אביב קיין בית שמש, און אום 13טן סעפטעמבער 2003 האט מען ווידערגעעפנט די סטאנציע. דעם 9טן אפריל 2005 האט מען געעפנט דעם טייל פון דער ליניע קיין ירושלים. פון 2006 ביז 2008 איז די רוטע געווארן צעשפאלטן אויך צוויי, און מען האט געדארפט בייטן באנען אין בית שמש. זייטן 15טן מערץ 2008 פארט די באן גלייך פון ירושלים קיין תל אביב און שטעלט זיך אפ אין דער בית שמש באן סטאנציע.
באן דינסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- א באן גייט ארויס פון דער סטאנציע יעדע שעה אין דער ריכטונג קיין תל אביב און א באן יעדע שעה אדער יעדע צוויי שעה'ן קיין ירושלים זונטיק ביז דאנערשטיק.
- א באן גייט ארויס פון דער סטאנציע יעדע שעה אין ביידע ריכטונגען ערב שבת און יו"ט.
- איין באן גייט ארויס פון דער סטאנציע אין ביידע ריכטונגנען מוצאי שבת און יו"ט.


text:
9טן יוני
דעם 9טן יוני איז דער 160סטער טאג פון יאר (161סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 205 טעג .
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1798 - נאפאלעאן נעמט איין מאלטא.
- 1815 - דער קאנגרעס פון ווין ענדיגט און ס'ווערט אויפגענומען די החלטות וועגן אייראפע נאך דער תקופה פון נאפאלעאן: פראנקרייך גייט צוריק צו זיינע פריערדיקע דימענסיעס, האלאנד ווערט פאראייניגט, שווייץ בלייבט נייטראל.
- 1942 - צווייטער וועלט קריג: די אמעריקאנער ארמיי אין די פיליפינען קאפיטולירט צו יאפאן.
- 1944 - חורבן אייראפע: ליקווידאציע פון דער קלויזנבערגער געטא.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1640 - לעאפאלד דער ערשטער, קייסער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע (געש' 1705)
- 1672 - פיטער דער גרויסער, דער צאר פון דער רוסלענדישער אימפעריע (געש' 1725)
- 1916 - ראבערט מאקנאמארא, פארטיידיקונגס מיניסטער פון די פאראייניגטע שטאטן ביי דער וויעטנאם מלחמה, און פרעזידענט פונעם וועלט באנק


text:
פויזן
פויזן (פויליש: Poznań; דייטשיש: Posen) איז א שטאט אין מערב פוילן, און די הויפטשטאט פון דער גרויספוילישער וואיעוואדעשאפט. אין פארגאנגענהייט איז די שטאט געווען א שווער קריגעריי פונקט צווישן דייטשלאנד און פוילן, א קריגעריי וואס איז געווען איינע פון די אורזאכן צו דעם צווייטן וועלט קריג. די שטאט האט 556,022 איינוואוינער (2009 אפשאצונג).
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט איז געגרינדט געווארן אין דעם 10טן יארהונדערט אלס א פעסטונג פון מיעשקא דער ערשטער, דער פירשט פון פוילן. אין דעם צווייטן העלפט פון דעם 10טן יארהונדערט איז געבויט געווארן אין דער שטאט דער קאטעדראל – דער עלטסער קאטעדראל אין פוילן. די שטאט האט זיך איבערגעקערט צו דער פוילישער הויפטשטאט אין 1025 מיט דער קרוינונג פון באלעסלאוס דער דרייסטער צו זיין דער פוילישער קעניג. אין דעם 13טן יארהונדערט האט זיך די שטאט אנטוויקלט, און זי האט זיך איבערגעקערט צו א וויכטיקער קולטורעל און געשעפטלעך צענטער.
יארן שפעטער, אין יאר 1793, אין אנהייב פון די פוילישע טיילונג דורך רוסלאנד, פרייסן, און עסטרייך, פרייסן האט באקומען די שטאט צו אירע הענט. נאך דעם אין די פוסטריט פון נאפאלעאן באנאפארטעס קריגערייען די שטאט האט זיך איבערגעקערט צו א טיילונג פון ווארשע גובערניע. אבער נאך דעם דורכפאל פון נאפאלעאן באנאפארטע, און די אייראפעישע גרעניצן דעפיניציע אין ווינער קאנגרעס, די שטאט איז אומגעקערט געווארן צו פרייסן און האט זיך איבערגעקערט צו זיין די הויפטשטאט פון די גרויסע פויזן גובערניע, און פון אנהייב 1848 יאר, א פרייסישע פויזן פראווינץ הויפטשטאט.
אין דער שלום קאנפערענץ וואס איז פארגעקומען אין פאריז אין 1919 נאך דעם ערשטן וועלט קריג איז באשטימט געווארן אז די שטאט וועט אריבערגעפירט ווערן צו די פוילישע הענט. אין יאר 1939 נאך וואס דייטשלאנד האט אויסגערופן א קריג אויף פוילן, די שטאט איז איינגענומען געווארן, און אנגעשלאסן געווארן צו דייטשלאנד. די פוילישע באפעלקערונג פארטריבן געווארן פון דער שטאט, און זייערע פארמעגענס רעקוויזירט געווארן דורך די דייטשן. נאך דעם נאצישער דייטשלאנד דורכפאל אין ענדע פון דעם צווייטן וועלט קריג די שטאט איז אומגעקערט געווארן צו פוילן, און די דייטשע באפעלקערונג איז פארטריבן געווארן אין מזרח דייטשלאנד.
אין יאר 1956 אז פארגעקומען אין שטאט פיל פראטעסטן אנטקעקן דער קאמוניסטישער הערשאפט אין דער מדינה. די פראטעסטן האבן געבראכט צו דעם רעזשים געלאסנקייט, אבער נישט צו זיין מפלה, און טייל פון זיי זיינען צעטריבן געווארן מיט קראפט. אין פארלויף פון די 1960ער און 1970ער יארן, די שטאט איינקווארטירט א סאך אינטערנאציאנאלע יארמארקן.
קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער שטאט פויזן געפינען זיך מוזייען פון דעם 13טן און פון דעם 16טן יארהונדערט. אין דער שטאט א סאך שולעס פון דראמע, מוזיק, געשעפט, קערפער קולטור, און מייסטערווערק.
פויזן יינדטום[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
יידן האבן זיך באזעצט אין פויזן שוין אין דעם 13טן יארהונדערט, און האבן באקומען א פולע גלייכרעכטיקייטן. אין יאר 1600 די יידן זיינען געווען העלפט פון די שטאט איינוואוינערס. אין ענדע פון 16טן יארהונדערט איז אויפגעשטעלט געווארן א יידעשע דרוקעריי אין שטאט. אין 1793, נאך דער אנשליסונג פון פויזן צו פרייסן, איז בטל געווארן די אלע רעכטן וואס די יידן האבן געהאט, אבער אין 19טן יארהונדערט די יידן פון דער שטאט האבן באקומען גלייכרעכטיקייטן צוזאמען מיט די אנדערע פרוסישע יידן.
פון די פראמינענטע רבנים פון דער שטאט, איז באקאנט דער גאון ר' נפתלי כ"ץ זצ"ל ארויסגעבער פון דעם ספר 'סמיכת חכמים', ער איז געווען אין די מיטעלע 1600 יארן, און שפעטער אין די פריע 1800 יארן, דער גאון ר' עקיבא איגר זצ"ל.
דער סמיכת חכמים ליגט באערדיקט אין סטאמבול, טערקיי, צוליב וואס אין די ענדע פון זיין לעבן האט ער געוואלט עולה זיין אויף ארץ ישראל אבער איז געשטארבן אויפן וועג אין טערקיי.
אין יאר 1939, ערב פון דעם צווייטן וועלט קריג, האבן געוואוינט אין דער שטאט ארום 2,000 יידן. מערהייט פון זיי פארניכט געווארן אין חורבן אייראפע.


text:
דאס ווערסיע כולל אַ לעפיערעך גרויס שטעלן פון קליין ענדערונגען, זינט 0.6.0 איז געווען אַ הויפּט מעלדונג עס איז געווען גאנץ זיכער אַז עס וואָלט זייַן אַ ביסל ווייזט אַז וועט דאַרפֿן עטלעכע ייערנינג, און גורל פון אָפּציעס צו פֿאַרבעסערן די ווייכווארג, ביסל דורך ביסל.
זאל ס אָנהייבן מיט די נייַ שטאָפּן!
אויב איר זענט שרייַבן אַ בלאָג אין אַ ביסל שפראכן, אָדער האָבן שרייבערס אַז בעסער שרייַבן אין איין שפּראַך און אנדערע פּריפערינג אנדערע, עס איז איצט מעגלעך צו צייכן אַ פולשטענדיק פּאָסטן ווי ניצן אַ פאַרשידענע שפּראַך (מיר ערידזשאַנאַלי געדאַנק צו שרייַבן דעם פּאָסטן אין אַ אנדער שפּראַך, אָבער דיסיידז קעגן אים). מאַרקינג אַ פּאָסטן איז איצט געטאן דורך אַדינג דער מנהג פעלד פון
tp_language און שטעלן אים צו די שפּראַך ווערט. נעם צעטל אַז עלטערע טימז זאל ניט זייַן זייער פאָנד פון דעם און זאל דאַרפֿן צו זייַן פאַרפעסטיקט.
אן אנדער שטריך איז די פיייקייַט צו ריין-אַרויף אַלט אָטאַמייטיד איבערזעצונגען פון דיין דאַטאַבאַסע, אָדער גאָר, אָדער די עלטערע ווי צוויי וואָכן (אלץ געוואלט צו נאָכקומען מיט Google איבערזעצונג קאַטשינג טערמינען? איצט איר קענען), דאס איז געשען אין אַ קלוג וועג, ווו מענטש טראַנזליישאַנז זענען ניט אויסגעמעקט, און אויך אָטאַמייטיד איבערזעצונגען וואָס זענען געווען ריפּלייסט דורך מענטש טראַנזליישאַנז זענען געהאלטן אין דער איבערזעצונג קלאָץ פֿאַר רעפֿערענץ. באַניצער דיסקרעשאַן איז אַדווייזד ווען ניצן דעם, און אַ באַקקופּ איז קיינמאָל אַ שלעכט געדאַנק.
א גרויס ענדערונג אין די קאָד איז געטאן צו מינאַמייז קאַליזשאַנז מיט אנדערע פּלוגינס, ווי איצט אַלע פאַנגקשאַנז און קאַנסטאַנץ מייגרייטיד אין סטאַטיק קלאסן, דעם טיפּ פון פראבלעמען זענען רעפּאָרטעד מיט אַ ביסל פּלוגינס, און זאָל זייַן גוט איצט.
מיר וועלן צו דאַנקען דזשייסאַן, רעוואָנאָרווייַ, טערענסע, מארטין און ווער עס יז אַנדערש וואס איז געווען ינוואַלווד מיט זייער הילף דיבאַגינג און טעסטינג דעם מעלדונג.
איצט צו דער רשימה פון אנדערע ענדערונגען:
- פיקסט טיפּאָ אין בודדיפּרעסס טייַך
- לאָזן בלויז פּאַרסער פּראַסעסינג פון נעסטעד טאַגס
- מייַכל די
noscriptקוויטל ווי פאַרבאָרגן, פיקסיז זשוק מיט בודדיפּרעסס
- פיקסעס צו איבערזעצונג ראַגרעשאַן מיט גויים לאַטייַן אותיות
- פיקסעס צו מאַסע איבערזעצן מיט בינג איבערזעצער פֿאַר כינעזיש און טאַיוואַנעסע
- פאַרקירצט קאַפּירייט באַמערקן אין מקור טעקעס, און געמאכט עס אַ ביסל מער ינפאָרמאַטיוו
מיר האָפן איר וועט הנאה דעם ווערסיע, אויב איר טאָן און אויב איר טאָן ניט, נאָר לאָזן אונדז וויסן וועגן אים!


text:
װיקיפּעדיע:ארטיקל באשיצונג
אדמיניסטראטורן האבן די מעגליכקייט צו פארשפארן און צו באשיצען ארטיקלן ווען עס פעלט זיך אויס, סיי צוליב נאכאנאנדיג עדיט מלחמות אדער סתם וואנדאליזם.
וויבאלד די אקציע איז ווי א סתירה צום מיינונג פון א אפענע וויקיפעדיע, טאר דאס נישט געטאן ווערן לייכט, און אפילו דאס פעלט זיך אויס ליגט אן אחריות אויפן סיסאפ דאס צוריק עפענען צום ערשטן געלעגנהייט ווען עס שטילט זיך איין די פראבלעם.
ווען מען פארשפארט מוז מען דאס פארשפארן אין דעם לעצטן, נישט וואנדאליזירטן, ווערסיע. נישט צוריקדרייען צו א ווערסיע וואס איז אן אנדערן'ס מיינונג פו א עדיט מלחמה. - ווייל טאמער יא, נעמט איר א שטעלונג אין די עדיט וואר און דאן טארט איר שוין נישט פארשפארן דעם ארטיקל.
ווען מען פארשליסט אן ארטיקל מוז מען דאס איינמעלדן פאר יעדן דורך ארויפלייגן אדער פולער באשיצונג {{פולער באשיצונג}}
דער ארטיקל איז אצינד באשיצט פון וועגן איבערג'חזרטע פארשטערענע ענעדערונגען.
איר קענט אויסארבעטן דעם ארטיקל אין זיין רעדן-בלאַט, און מיר וועלן דאס אקטואליזירן אינעם ארטיקל.
אדער {{טיילווייזע באשיצונג}}
צוויי סארטן פארשליסונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גענצליך פארשפארט: אז בלויז סיסאפן קענען רעדאקטירן.
- האלב פארשפארט: אז בלויז ווער עס איז איינגעשריבן פיר טעג קען רעדאקטירן.
סיסאפן וואס זענען נוגע בדבר טארן דאס נישט פארשפארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וויבאלד א סיסאפ האט נישט קיין גרעסערע כוח ווי א נארמאלער באנוצער, איז אפילו אין זיין מיינונג הערשט דא וואנדאליזם אדער א עדיט מלחמה טאר ער עס דאך נישט פארשפארן, סיידן אויב ער האט רוב קאמיוניטי וואס האלט מיט אים אז ער איז נישט קיין נוגע בדבר.
איינער וואס איז א נוגע בדבר טאר נישט מחליט זיין וואס איז וואנדאליזם. ווייל ער קען זיין נישט גערעכט אין בייעסט פאר זיך יענעם צו באטיטולן שלא ביושר אלס וואנדאל דערמיט צו איינפירן חלילה צענזור.
אויפמערזאם! אויב דער סיסאפ איז מיטן שרייבער אין א רעדאקטיר קריג איבער דעם ארטיקל ווייזט פון דעם אויס אז עס איז דא אויף וואס זיך צו דינגען, און דערפאר טאר נישט דער סיסאפ פארשפארן די ארטיקל לויט זיין מיינונג. בלויז ווען דער סיסאפ איז נישט אין א ויכוח, אבער ער טוישט נישט יושר'דיקע אינפארמאציע, און א צווייטער דרייט דאס ווידער און ווידער צוריק, מעג דער סיסאפ פארשפארן דעם ארטיקל.
ווען מען איז א נוגע בדבר מוז מען בעטן אן אנדערן זאל דאס טאן (בלויז א פרעמדער סיסאפ מעג באשטעטיגן דאס צו פארשפארן, און צוריק דרייען צו דעם ווערסיע וואס איז לויט דעם פרעמדען סיסאפ די מערסטע יושר'דיגע). ווייל ער איז א נוגע בדבר און צווינגט ארויף זיין דעת אויף א מער שוואכערע באנוצער וואס קען נישט האבן די כוח. אויב ער האלט אז עס איז וואנדליזם און ער איז פונדעסוועקן אריין אין א עדיט-קריג קען ער גארנישט טאן נאר בעטן א צווייטן זאל דאס טאן און אויב ער טוט דאס אלייןס יא איז ער אן אביוזער וואס מ'וועט אים אוועק נעמען די שלעכעטע כוח צו דאס נישט מער קענען נוצען אויף אנדערע.
נוצינגען ווען און וויאזוי אפצושפארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אין פאל פון פארמערטע וואנדאליזם. פארשטייט זיך אז אויב דער אפשפארער איז א נוגע בדבר טאר ער נישט פסקענען אז דא טוט זיך וואנדאליזם, ווייל ער איז מסתם א ליגענער ווייל אדם קרוב אצל עצמו.
- הויפט זייט, ווייל דאס זעהט יעדער, און מען דארף דאס היטן מער. און מען דארף נישט טוישן קיין אינפארמאציע ווייל עס איז נישט קיין ארטיקל, נאר בלויז א שער בלאט.
- באנוצער בלאט - נאכדעם וואס מ'האט אים אויסגעשפארט. ווייל דאס ציעט מחלוקת אים צו טשעפענען און ער צו ענטפערן. און ספעלט נישט אויס ווייל ער איז סייווי א פארגאנגעהייט.
- אין פאל פון א עדיט מלחמה וויל מען צווינגען ביידע צדדים זיך אפקילן און געבן צייט פאר ביידע אייניג זיך צו בארואיגען. פארשטייט זיך אז אויב דער אפשפארער האט א טייל אין די דעבאטע טאר ער דאס נישט אפשפארן.
- באשיצען א ארטיקל וואס איז איצט אין די הייסע דעבאטע, און ציעט אפענע וואנדאליזם דאס צו פארדארבן. פארשטייט זיך אז טאמער דאס איז אין די נייעס איז מער געווינטשען דאס צו לאזן אפען און זיך אפגעבן אין פארעכטן די אלע טוישונגען. אזוי ארום דאס לאזן רייכער ווערן מיט אינהאלט.
זעהט ליסטע פון פארמאכטע בלעטער


text:
טירת כרמל
טירת כרמל איז א שטאט, אין חיפה דיסטריקט, אין ישראל. די שטאט געפונט זיך אויף דעם מערב עק פון כרמל בארג. שאסיי 4 פארט אריבער נעבן שטאט, צו צפון קיין חיפה. אויף די פלאץ ווי טירת כרמל געפונט זיך, איז ביז די מלחמת השחרור, געווען אן אראביש דארף, מיטן נאמען א-טירא. דורכאויס ראיאטן און די מאורעות תרצ"ו - תרצ"ט, האבן די איינוווינער אטאקירט יידישע צילן אין די געגנט. ביז ווען די הגנה, האט אין אן אנגריף אנגעפירט דורך פיסגייער זעלנער, און שיפן פון ים פלאט, איינגענומען די דארף אין 16טן יולי 1948, און די איינוווינער זענען אנטלאפן.
אין 1949, איז אויפגעשטעלט געווארן צוויי מעברות (איבערגאנגס לאגערן), אויפן שטח פון די אראבישע דארף. אין 1951 איז אויפגעשטעלט געווארן, די טירת כרמל לאקאלע ראט, וואס די צוויי מעברות זענען שפעטער צוגערעכנט געווארן צו די מוניציפאליטעט. אין יאר 1992, איז טירת כרמל איינערקענט געווארן, אלס א שטאט.
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט טירת כרמל א באפעלקערונג, פון 18,800 איינוווינער, ריכטיג פאר סעפטעמבער 2009.
דער בירגערמייסטער איז אריה טל, ערוויילט אין יאנואר 2009.
צו דער רעוואלוציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
עס איז הייַנט אין טירת כרמל ביזאַנטין ייִשובֿ עקסיסטירט אין דער פאַרגאַנגענהייַט זענען פיינדינגז פון אַרקיאַלאַדזשיקאַל עקסקאַוויישאַנז. פון דער צייַט פון די אָטטאָמאַן אימפעריע גענומען שטעלן אין אַן אַראַבער שטאָט אנגערופן אַ - טיראַ טיראַ, איינער פון עטלעכע שטעט פון אַז נאָמען אין די ערד פון ישראל אַז געווען מאַנדאַטאָרי.
א דאָרף-טיראַ האט אַ אַקטיוו אָנטייל אין די אנפאלן אויף דער ייִדיש ייִשובֿ און טראַנספּערטיישאַן אין די געשעענישן (1929-1948) און מלחמה פון ינדעפּענדענסע, צו דער פאַך אויף יולי 16 1948 די קאַמביינד קאַמף פון ינפאַנטרי און שעלינג פון דער ים.
די קראנטער יישוב[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געגרינדעט אין 1949 אין אַ וויסט אַראַבער דאָרף-טיראַ צוויי פאָרדס - "מאָווינג טיראַ צאָפן" און ביאַנד טיראַ דרום". געגרינדעט מערץ 1951 און באשטימט היגע ראַט כעדאַד דורך משה עדעלמאַן געשפילט אַ וואַלאַנטערי יקער. אפריל 1953 ערשטער וואלן האבן פארנומען אין דער ראט און אברהם טיאָמקין איז געוויילט געווארן דער הויפט. אין 1954, צוויי דורכפאָר לאגערן זענען אַנעקסט צו די שטאָטיש געגנט פון טירת כרמל. טירת כרמל געווארן אַ שטאָט אין 1992.


text:
7טן אויגוסט
דעם 7טן אויגוסט איז דער 219טער טאג פון יאר (220סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 146 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1960 - דער בארטן פון העלפאנדביין פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1948 - דן חלוץ, דער 18טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל
- 1949 - וואליד זשומבלאט, פירער פון די דרוזן אין לבנון
- 1966 - זשימי וויילס, גרינדער פון וויקיפעדיע
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1971 - יצחק מאיר לעווין, פירער פון אגודת ישראל
פייערטעג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- בארטן פון העלפאנדביין - זעלבשטענדיקייט טאג


text:
צפון דעקאטע
צפון דעקאטע איז איינע פון די פופציג שטאטן פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אין חלק פון צפון-מערב וואס הייסט וועסט-נורד-סענטראל. זיין הויפטשטאט איז ביסמארק.
צפון דעקאטע איז געווארן איינער פון די פאראייניקטע שטאטן דעם 2טן נאוועמבער 1889. דער מיזורי טייך פליסט דורך דער מערב זייט פונעם שטאַט.
צפון דעקאטע גרענעצט די קאנאדישע פראווינצן מאניטאבא און סאסקאטשעוואן צו צפון, מינעסאטע צו מזרח, דרום דעקאטע צו דרום און מאנטענע צו מערב.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער שטאַט איז דער גרעסטער פראדוצירער אין די פאראייניגטע שטאטן פון א סך תבואה, כולל גערשט (36% פון פֿ"ש געראט), האבער (17%) און ווייץ (15%).


text:
ממילא
ממילא געזאגט מאמילא איז אן אלטע געגנט אין ירושלים, נאנט צו אלטשטאט, עס האט אנגעהויבן אויפגעשטעלט ווערן אין די ענדע ניינצטען יאר הונדערט, ווי א געגנט אינדרויסן פון די מויערן. אין די טאל וואס איז א המשך פון גיא בן הינום, צווישן די גאסן פון דוד המלך און יפו גאס. ביז 1948, איז די באפעלקערונג פון די געגנט געווען א געמישטע, און האט געהאט אסאך קליינע געשעפטן און ארבעטער, אין יאר 1948, איידער די מלחמת השחרור האט אפציעל אויסגעבאכן, האבן די אראבער, אטאקירט די יידישע געשעפטן, זיי האבן גערויבט און געפלינדערט, און דערנאך פארברענט די געשעפטן און עטליכע הייזער.
ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, איז די געגנט געווען צוטיילט צווישן יארדאניע, און ישראל, אויפן ישראלדיקן זייט, איז די געגנט געווען שטארק נאכגעלאזט, און געווען א געגנט פון ארעמעלייט בעיקר ספרדים, וויבאלד אסאך יארדאנישע ציל שיסער האבן זיך געפונען דארט, און עס האט זיך געמאכט גאנץ אפט אז זיי האבן געשאסן אויף מענטשן, זענען אסאך פון זיי אויך אוועק פון דארט.
נאך דער מלחמה, ווען ירושלים איז געווארן פאראייניקט, איז די געגנט געווען א צעווארפענע געגנט, נאך די שלאכטן וואס זענען פארגעקומען אין די געגנט. א וואנט וואס האט אפגעטיילט די געגנט פון אלטטאט, און געבויט געווארן דארט מיט צוואנציק יאר פריער, איז צעווארפן געווארן. און די אלטע הייזער פון די געגנט זענען צוביסלעך אומגעווארפן געווארן.
א נייער האטעל איז אויפגעשטעלט געווארן אויפן פלאץ פון דעם אלטן פאסט האטעל. אין די 1970ער יארן, האט זיך אנגעהויבן דאס פריש אויפשטעלן די געגנט, עס האט געדויערט יארן, ביז ווען עס איז געקומען צו פאקט, אנגעהויבן מיט ארויס שיקן די איינוווינער, און טרעפן פאר זיי אנדערע הייזער.
טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים, האט אויפגעטעלט קרתא, א געזעלשאפט וואס זיי האבן פלאנירט דאס פון פריש אויפשטעלן די געגנט, די רעגירונג האט אין די ארויסנעמען די איינוווינער פון דער געגנט, אויסגעגעבן איבער 60 מיליאן דאלער. דאס פארענדיקן דעם פראיעקט פון ארויסשיקן די איינוווינער, און צעווארפן די אלטע געביידעס, האט זיך געענדיקט 1988.
דער פראיעקט איז צעטיילט געווארן אויף פיר, אן אפענע קאמערץ צענטער, וואס האט אויך א פלאץ צו פארקירן אויטאס, און א פארק. האטעלן אויף דוד המלך גאס, א געגנט צו וווינען. נאך לאניעריקע שטרייטן צווישן די געזעלשאפטן, און די שטאטראט. די רעליגיעזע און די רעגירונג אא"וו, האט זיך די ארבעט זייער פארשלעפט. היינט איז די אלטע היסטארישע ממילא גאס אפן בלויז פאר פיסגייער, (גלייך צו בן יהודה גאס), מיט פילע געשעפטן, דער מצודת דוד האטעל געפונט זיך דארט, און עטליכע געביידעס דארפן נאך אויפגעשטעלט ווערן ווי אין זייער אלטער פארעם און ארכיטעקטור.


text:
הילף:באנוצער'ס אלע טיילונגען
די באנוצער'ס בײַשטײַערונגען בלעטער אין א וויקי זענען ספעציעלע בלעטער וואס ווערן געשאפן אויטאמאטיש און לאזט אייך קאנטראלירן די היסטאריע פון א באנוצער'ס אלע ביישטייערונגען צו וויקיפעדיע.
מען קען דאס טרעפן אויף דעם באטרעפנדנ'ס באנוצער בלאט ביי די רעכטן זייטן מעניוס, עס איז דא דריי מעניו קעסטלעך; איינס איז נאוויגאציע מעניו; דאס צווייטער איז מער מעניו; און צום לעצט דער דריטער אפטיילונג וואס הייסט געצייג דאס איז די דריטער.
אין די לינק קענט איר זען אלע נייע ארטיקלען פון אלע אדער פון א געוויסער באנוצער.


text:
וואלטער
וואלטער (פראנצויזיש: Voltaire) איז דער פסעוודאנים פון פראנסואַ-מאַרי אַרוע (פראנצויזיש: François-Marie Arouet; 21סטן נאוועמבער 1694 - 30סטן מיי 1778), א פראנצויזישער פילאסאף און שרייבער.
וואלטער איז געווען פון די וואס האבן נישט מסכים צו גלייבן אלץ וואס די רעגירונג און די קירכע האבן געהייסן, נאר זיי האבן געהאלטן אז יעדער איינער אויסטראכטן פאר זיך זיין אייגענע דעה.
צוליב א מעשה ווען מען האט וואלטער אריינגעלייגט אין טורמע אין דעם באסטיל האט ער געבעטן מען זאל אים שיקן ענדערשט אין גלות, און אין 1726 האט מען אים געשיקט קיין ענגלאנד ביז 1729. דארט האט ער געטראפן דעם ענגלישן פילאסאף דזשאן לאק.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין זיין יוגנט איז וואלטער געווען קראנק און אויך איז ער פאר'יתומט געווארן פון זיין מוטער. ביי די 16 יאר האט וואלטער פארלאזט די שולע און ער האט אנגעהויבן שרייבן, טראץ דעם וואס זיין פאטער האט געוואלט אז ער זאל ווערן אן אדוואקאט.
אין 1755 האט וואלטער זיך באזעצט אין גענף. אין 1758 האט ער פארלאזט גענף און געקויפט דעם מאיאנטעק "פֿערניי" (Ferney), אויפן פראנצויזישן-שווייצער גרענעץ. אין דעם מאיאנטעק האט ער ווייטער געשריבן כמעט ביז זיין לעצטן טאג.
ער האט געשריבן צענדליקע ביכער, הונדערטער ארטיקלען און טויזנטער בריוו צו זיינע פריינט אין אייראפע. אויף פרנסה האט ער קולטיווירט זיידווערעם און האט דערפאלגרייך פארקויפט זייער פראדוקט.
אין 1778, ביי דער עלטער פון 83, האט וואלטער צוריקגעקערט קיין פאריז, זיין געבורטשטאט. ווען ער איז אנגעקומען דארטן איז ער געשטארבן. די קירכע האט נישט געלאזט האבן א רעליגיעזע קבורה, און מען האט אים געדארפט באגראבן גאנץ ווייט אין שאמפאניע.


text:
דעמיליטאריזירטע זאנע
א דעמיליטאַריזירטע זאנע איז א באצייכענונג באנוצט אויף א געגנט אדער שטח, וואו צוויי מיליטערישע קרעפטן אדער מער טרעטן נישט אריין, און עס איז נישט ערלויבט קיין מיליטערישע אפעראציעס.
א דעמיליטאריזירטע זאנע מיינט נישט אז די געגנט געהערט נישט צו איין לאנד אדער דעם צווייטן, עס קען געהערן מיט אן אויבערשאפט צו א לאנד, מיט שטעט אין דער זאנע. א נייטראלע געגנט, איז געווענליך דעמיליטאריזירט, אבער א דעמיליטאריזירט געגנט, מוז נישט מיינען נייטראל.
אין ישראל, ביים פייער שטילשטאנד אפמאך נאך דער אומאפהענגיקייט מלחמה, זענען עטלעכע געגנטן געווען דעמיליטאריזירט. ירושלים האט אינמיטן שטאט געהאט דאס קיינעמס לאנד געגנט (הפקר שטח). אויך אין לאטרון א געגנט פון 3 קילאמעטער, אין חולה טאל ביי דעם גרענעץ מיט סיריע, און אין דרום ביים גרענעץ מיט עגיפטן, אין ניצנה געגנט.


text:
פלאמענקא
פֿלאַמענקא איז א זשאנער פון געזאנג, מוזיק און טאנץ וואס איז פאפולער אין שפאניע. ער שטאמט פון די ציגיינער אין אנדאלוזיע, שפאניע.
ביי פלאמענקא שפילט מען א גיטאר, מען זינגט, פאטשט די הענט, צעטרעט די פיס און מען שפילט קאסטאניעטן.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שפאנישע היסטאריקער קלערן אז דאס פלאמענקא האט זיך אנגעהויבן אינעם 9טן יארהונדערט אין פונדזשאב, אינדיע. די ציגיינער האבן געוואנדערט פון אינדיע דורך דער פערסישער אימפעריע, עגיפטן און צפון אפריקע ביז זיי זענען אנגעקומען אין שפאניע, און זיי האבן מיטגעברענגט דאס פלאמענקא.


text:
מאזשינא ליניע
די מאזשינא ליניע האט פראנקרייך אויפגעשטעלט נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, אויף דער גרעניץ, מיט דייטשלאנד, און איטאליע, צו באשיצן פראנקייך אין פאל די אויבנדערמאנטע לענדער אטאקירן.
די ליניע איז געווען א באפעסטיקונג, לענגאויס די גרעניץ, פון בעטאן, און שטרויכלונגען קעגן טאנקן, און פאזיציעס פאר מאשין געווער. די ציל מיטן בויען איז נישט די באשיצונג פון פראנקרייך, נאר די צוריקהאלטן פון פיינט אויף גענוג לאנג, אז מערערע טרופען זאלן אנקומען צו די גרעניץ, טייל צו נעמען אין די קריג.
דער ערשטער ארויפצוברענגען די פלאן אויפן טיש, איז געווען זשאזעף זשאפער, קריגס מיניסטער, פון פראנקרייך, אנדערע ווי שארל דע גאל, און פאל ריינא, האבן זיך שטארק קעגנגעשטעלט דעם פלאן, און פרובירט איבערצייגן די מיליטער, אז אנשטאט אינוועסטירן אין זעלבסטשוץ, איז בעסער צו אינוועסטירן אין טאנקן, אדער אין די לופט פלאט.
אנדרע מאזשינא, איז געווען דער וואס האט איבערצייגט אלעמען, אין דאס וויכטיקייט, פון אויפשטעלן די באפעסטיקונגס ליניע.
די ליניע האט מען אנגעפאנגען בויען אין 1930, און עס האט געדויערט פינף יאר צו אויפשטעלן, עס האט אפגעקאסט ארום דריי מיליארד פראנק.
די ברייט פונעם ליניע איז געווען בערך צוואנציג קילאמעטער, און געווען א גאר פארגעשריטענער פאר יענע צייט. עס האט פארמאגט ווארענונגס צענטערן, שטרויכלונגען קעגן טאנקן, בונקערן צו פירן קריג קעגן טאנקן און פוסגייער, גרויסע פעסטונגען וואס יעדע איינע פון זיי האט געקענט האלטן צווישן פינף הונדערט און טויזנט קעמפער, 340 געפאנצערטע טורעמעס, 89 בונקערס, 17 געפאנצערטע אבזערוואציע פונקטן, עלעקטעריציטעט און טעלעפאנען, טונעלן און אונטערערדישע באן סיסטעם צו קענען אריבער טראגן זעלנער, און אנדערע זאכן פון איין פלאץ צום צווייטן, און אין די אונטערערדישע איינריכטונגען א ווענטילאציע סיסטעם, מיט אן אפפלוס קאנאליזאציע, וואסער און גענעראטארן, אין קורצן אן אונטערערדישע שטאט מיט אלע צוגעהערן.
די מאזשינא ליניע איז געבויט געווארן אויף דער גרעניץ מיט דייטשלאנד, בעיקר אין די אינדוסטריעעלע ראיאנען אין פראנקרייך, אבער ביי דער גרעניץ מיט בעלגיע, און די ארדענען איז גארנישט געבויט געווארן, בעלגיע האט געהאט א פאקט מיט פראנקרייך, און פראנקרייך האט נישט געגלייבט אז אן אטאקע, וועט קומען פון די ארדענען, וואס איז געהאלטן געווארן, אלס א געגנט אומדורכבאר. אין 1936 ווען בעלגיע האט מבטל געווען די פאקט מיט פראנקרייך, האט פראנקרייך אנגעהויבן פארלענגערן די באשיצונג אויך אויפן גרעניץ מיט בעלגיע.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט די דייטשע ארמיי אטאקירט פון די ארדענען וואלד, און וויבאלד פראנקרייך האט נישט געגלייבט אז מען קען דארט אריבערגיין, איז דער אטאקע געווען א געלונגענער. די מאזשינא ליניע האט באוויזן טאקע אפצוהאלטן די דייטשן, אבער פרישע טרופן זענען קיינמאל נישט אנגעקומען.
ווען די אליאירטע האבן איינגענומען פראנקרייך אין 1944, איז מען אויך געגאנגען ארום דער ליניע, אויסער קליינע שלאכטן זענען פארגעקומען אין מעץ געגנט.


text:
1872
1872 איז דאס 72סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1872 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 26סטן מערץ - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.6 אין דער ריכטער סקאלע אין קאליפארניע הרגעט 27 מענטשן
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן אפריל - לעאן בלום, פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך (געש' 1950)
- 18טן מיי - בערטראנד ראסל, בריטישער פילאסאף, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור (געש' 1970)
- 1טן יולי - לואי בלעריא, דער ערשטער מענטש וואס האט געפליט איבער דעם ענגלישן קאנאל (געש' 1936)
- 4טן יולי - דזשאן קעלווין קולידזש, דער 30סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1933)
- 16טן יולי - ראאלד אמונדסען, אויספארשער וואס איז אנגעקומען צום דרום פאלוס (געש' 1928)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן אפריל - סאמועל מארס, ערפינדער פון מארס קאד (געב' 1791)


text:
צפון פאלוס
דער צפון פאָלוס, אויך באקאנט אלס דער געאגראפֿישער צפון פאָלוס ווערט דעפינירט ווי דער פונקט אינעם צפון האלבקוגל וואו דער ערד'ס אַקס פון ראטאציע טרעפט דער ערד'ס אייבערפלאך. דאס איז נישט דער זעלבער ווי דער צפון מאגנעטישער פאלוס.
דער צפון פאלוס איז איז דער צפונסטער פונקט אויף דער אייבערפֿלאך פון דער ערד, גענוי קעגן איבער דעם דרום פאלוס. ביים צפון פאלוס זענען אלע ריכטונגען צו דרום; אלע לענג ליניעס קומען צוזאמען דארט.
נישט אזוי ווי דער דרום פאלוס וואס ליגט אויף א קאנטינעטאלישער לאנד מאסע, דער צפון פאלוס איז פלאצירט אינמיטן דעם ארקטישן אקעאן צווישן וואסער וואס איז שטענגיד באדעקט מיט איבעררוקנדיקן ים אײַז. דעריבער איז נישט פראקטיש צו בויען קיין פערמאנענטע סטאנציע ביים צפון פאלוס. .


text:
אידישע אמונה פרינציפן
עס זענען פארהאן פאשידענע ווערסיעס אין די עיקר פרינציפען פון די אידישע רעליגיע, אבער די מערסטע באקאנט און אנגענומען איז די רמב"םס ווערסיע.
אין לויף פון מיטל אלטער איז דאס באשריבן געווארן פיל ווערסיעס קיין איינס איז נישט געווארן עפעס א יסוד. אנדערשט ווי אלע אנדערע רעליגיעס ווי.צ.ב.ש. איסלאם אדער קריסטעניטום וואס זייערע פרינציפן זאגט צו מען באלאנגט אין זייער גלויבן צו נישט. איז ביי אידן לויטן הלכה שטאנדפונקט די אלע עיקרים נישט קיין תנאי אין דעם אידישן אידענטיטעט מען איז א איד אפילו מען גלייבט נישט אין פראקטיק די אלע פרינציפן. פון דעסט וועגן דאך, זענען די עקרים די הויפט אויספארעמער און ווערט באטראכט אלס הארב און גאר וויכטיג אין דעם רעליגיע טייל פון אידישקייט אז מען איז פארפליכטעט דערין צו גלייבן.
צווישן די פארשרייבער און ציילער פון די עיקרים פארעכענט זיך ר' סעדיה גאון אויף זיין פירוש אויף תורה רעכענט ער אויס 10 עקרים. דער רמב"ם אין זיין פירוש אויף משניות רעכענט אויס 13. דער חכם פון די קראים יהודה בן אליהו הדסי 10, רבי חסדאי קרשקש 6, רבי יוסף אלבו 3, און רבי יצחק אברבנאל רעכענט בלויז איין עיקר - די באשאפונג.
עיקרים לויט ר' סעדיה גאון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי סעדיה גאון איז געווען דער ערשטער וואס האט דאס פארשריבן אפציציילן אין זיין פירוש אויף ספר שמות. די צען עיקרים וואס ער ציילט צוטיילט זיך אין 3 טעמעס:
- גלייבן אז דער באגריף גאט איז א פאקט און זיין איינציגקייט.
- דער פליכט צו איינהאלטן און פראקטיצירן די מצוות און גלייבן אין אפצאל און שטראף.
- גלייבן אין דעם איינהאלטונג פון אויסלייזונג פון אידישען פאלק.
עיקרים לויטן רמב"ם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער רמב"ם האט אויסגעשטעלט די אידישע פרינציפן אין 13 עיקרים, וואס אין דעם מוז יעדער איד לויט אים גלייבן.
אינעם אריינפיר צו זיין פירוש אויף פרק "חלק" פון מסכת סנהדרין פון די משנה צייכענט דער רמב"ם אן די עיקרים פון אידישקייט און שטעלט זיי אויף דרייצען.
דאס קען ווערן צוטיילט אין 3 הויפט גרופעס:
- די ערשטע גרופע איז איבער די פאקט פון א גאט און זיין איינציגקייט.
- די צווייטע גרופע רעדט זיך איבער די פרינציפ אז תורה איז פון הימל און איבער נבואה.
- די דריטע גרופע איז עוסק איבער די טואונגן פון גאט אויף די וועלט און אפצאל און שטראף.
די דרייצען פרינציפן זענען ווי פאלגענד:
- דער פאקט פון א גאט - אלע זאכן וואס זענען אין פאקט זענען באשפאן דורך אים, און ער איז דער אייציגסטער פאקט וואס איז נישט אנגעוואנדען אדער באשפאן דורך אן אנדערן.
- איין גאט - ד.ה. מ'קען אים נישט צוטיילן אדער צונעמען, און גארנישט איז נישט גלייך צו זיין מהות.
- גאט איז נישט קיין פיזישקייט און קיין שום פיזישקייט קען אים נישט באייפלוסן.
- גאט איז פאר אלעם געווען - ד.ה. אלע זאכן אחוץ אים (סיי פיזישע און סיי גייסטישע) זענען געווארן נאך אים.
- דער איינציגסטער וואס איז ווערד מען זאל אים דינען, און אלע אנדערע באשאפנישן קענען גארנישט טאן אן אים, אדער אנקעגן זיין ווילן, און דערוועגן טאר מען אויך נישט דינען דעם באשעפער דורך זיי.
- פאקט פון א באגריף וואס הייסט נבואה; מענטשען קענען זיין נביאים.
- די ספעציעלע נבואה פון משה רבנו - זיין נבואה איז גרעסער פון אלע נביאים וואס זענען געווען און וועלן זיין מיט 4 זאכן: ער איז דער איינציגער וואס האט באקומען די נבואה אן א מחיצה, אן קיין שוואכקייט, וואך און ווען אימער. דורך דעם, איז משה רבינו אנגעקומען און געגרייכט א גרעסערע שטאפל פון נבואה וואס קיינער קען נישט און האט נישט באגריפן איבער גאט און זיין ווילן.
- די תורה איז געגעבן פון הימל - צו גלייבן אז אלע פינעף בענדער פון חומש איז אלעס א קאפי וואס משה רבינו האט איבערגעקאפיט פון גאטס מויל ווארט אויף ווארט, און נישט ער און קיין איינער אנדערשט האט נישט צוגיילגט אפילו איין אות אויך נישט.
- מען טאר נישט פארמערן אדער פארמינערן פון די מצוות פון די תורה, סיי פון תורה שבכתב און סיי תורה של בעל פה.
- גאט ווייסט אלע טוענגן פון די מענשטן.
- גאט צאלט אפ פאר די וואס האלטן איין די מצוות פון די תורה, און ער שטראפט איינער וואס איז חלילה עובר אויף א עבירה.
- קימונג פון משיח - צו גלייבן אז עס וועט קומען א געזאלבטער פון בית דוד און ער איז גרעסער פון אלע קעניגען.
- די טויטע וועלן ווערן לעבעדיג.


text:
גיכקייט
אין פיזיק, איז גיכקייט א מאס וואס באשרייבט די באוועגונג פון א קערפער - דער דיסטאנץ אריבער וואסע ער גייט אין אן איינץ פון צייט. מען טוט באצייכענען דעם ווערט מיטן בוכשטאב v. די דימענסיעס פון גיכקייט זענען ווייטקייט/צייט.
אין יידיש ניצט מען דאס ווארט "גיכקייט" מיט צוויי באדייטונגען:
- א באדייטונג פון גרייס - אין דעם פאל איז גיכקייט א סקאלארע קוואנטיטעט. אין ענגליש הייסט דאס speed.
- א באדייטונג פון גרייס מיט א ריכטונג - אין דעם פאל איז גיכקייט א וועקטאר קוואנטיטעט. אין ענגליש הייסט דאס velocity.
מען דארף אונטערשיידן צווישן צוויי פעלער פון גיכקייט - דורכשניטלעכע גיכקייט און מאמענטאלע גיכקייט.
דורכשניטלעכע גיכקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די דורכשניטלעכע גיכקייט באשרייבט די גיכקייט פון א טיילכעל דורכאויס א געוויסן וועג. ווען א טיילכעל גייט אדורך א וועג אין דער צייט , איז זיין דורכשניטלעכע גיכקייט דורך דער צייט . מער בדיוק, אויב אין דער צייט איז דער קערפער ביי , און אין איז ער געווען ביי , דעמאלסט איז זיין דורכשניטלעכע גיכקייט
די זעלבע דעפיניציע ארבעט פאר דער דורכשנילעכער וועקטאר גיכקייט, וואס איז דער וועקטאר וואס הייבט אן דארט ווי די באוועגונג האט אנגעהויבן און האט זיין צווייטן עק ביים ענדפונקט פון דער באוועגונג, צעטיילם מיטן צייטגעדויער פון דער באוועגונג.
די סקאלארע גיכקייט איז דער טאטאלער דיסטאנץ וואס דאס טיילעכל האט זיך באוועגט צעטיילט מיטן צייטגעדויער פון דער באוועגונג.
איינסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- געוויינלעך מעסט מען גיכקייט אין איינסן פון ק"מ אין א שעה (ק"מ/ש); אין אמעריקע און ענגלאנד אין מייל/שעה.
- אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן מעסט מען גיכקייט אין מעטער אין א סעקונדע (מ/ס).
כדי צו פארוואנדלען פון ק"מ/ש צו מ/ס דארף מען צעטיילן מיט 3.6 (ווייל א שעה האט 3600 סעקונדעס און א ק"מ האט 1000 מעטער).
- ווען מען רעכענט חשבונות אין רעלאטיוויטעט טוט מען מעסטן גיכקייט אין פארהעלטעניש צו דער גיך פון ליכט, ד"ה: . דאס איז א ריינע גרייס וואס ווענדט זיך נישט אין קיין שום מאס; מיט די איינסן איז די גיך פון ליכט =1.
- די גיכקייט פון גיכע לופטמאשינען מעסט מען מיט א מאך נומער, וואס איז די פארהעלטעניש צווישן דער גיכקייט פון דער לופטמאשין און דער גיך פון קלאנג אין דעם מיטל.


text:
ווי צו נוצן אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד אָן מיז אַוטלוק אינסטאַלירן?
די דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד איז פארלאנגט די מס אַוטלוק צו זיין אינסטאַלירן. אבער איר קענען פּרובירן צו ניצן די ספּעציעל מיקראָסאָפט פּעקל צו געבן דעם אַרייַנפיר קייפּאַבילאַטיז אויף דעם סיסטעם ווו אַוטלוק איז ניט אינסטאַלירן.
די סאָפטווער דיספּלייז דעם טעות אין פאַל אויב די אַוטלוק איז ניט אינסטאַלירן
אָדער די סאָפטווער ביטנעסס טוט ניט צופּאַסן צו אַוטלוק אַדישאַן.
ביטע טשעק אַז אייער סיסטעם איז איינער פון ווייַטערדיק: פֿענצטער סערווירער 2003; פֿענצטער סערווירער 2008; פֿענצטער וויסטאַ אָדער ווינדאָוז קספּ Press here to download the Collaboration Data Objects from Microsoft site.
דעם קדאָ פּעקל וועט ניט ינסטאַלירן אויף אַ סיסטעם אויף וואָס קיין ווערסיע פון מיקראָסאָפט אַוטלוק אָדער מיקראָסאָפט עקסטשאַנגע סערווירער 2003 אָדער פריער איז אינסטאַלירן.
- אויב די פריערדיק ווערסיע פון קדאָ פּעקל איז געווען אינסטאַלירן אין אייער סיסטעם, נעם אַוועק עס.
- לויפן די דאַונלאָודיד טעקע און פונט עס צו דעם ציל וועגווייַזער.
- עס וועט עקסטראַקט די ינסטאָלער, לויף עס און נאָכגיין צו די ייַנמאָנטירונג טרעפ.
נאָך וואָס איר וועט זייַן ביכולת צו קאָנטראָלירן ווי עס אַרבעט דורך פליסנדיק די דערוואַרטונג ימפּאָרט וויזערד קעגן עטלעכע עמלקס, עמל אָדער מסג טעקעס. מיר זענען נעבעכדיק, but we can’;t guaranteed you that this will work. אבער איר קענען פּרובירן. די הויפּט פאָדערונג פֿאַר אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד סטייז די מיקראָסאָפט אַוטלוק ייַנמאָנטירונג מיט קאַנפיגיערד פעליקייַט פּראָפיל.
- אַרטיקל באשרייבט ווי צו לייגן אַ וועגווייַזער ביניען פון עמל טעקעס אין אַוטלוק אָדער ווי צו בייַטן עמל צו פּסט
- ווי צו בייַטן אַ באַקאַפּ פון אַוטלוק עקספּרעסס E-מיילז צו פּסט און אַריבערפירן זיי צו מיקראָסאָפט אַוטלוק?
- ווי צו אַרייַנפיר די סומע פון עמל טעקעס אין דערוואַרטונג אויסדריקן טעקע?
- איך האָבן יקסטראַקטיד די הודגע סומע פון עמל טעקעס פון פארדארבן פּסט (אָסט) טעקע ניצן די ספּעציעל געצייַג, איז עס קיין וועג צו אַרייַנפיר עמל טעקעס צו אַוטלוק?
- ווי צו בייַטן און אַרייַנפיר E-מיילז פון ווינדאָוז וויסטאַ מעיל צו מיקראָסאָפט אַוטלוק ניצן אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד?
- איז עס מעגלעך צו בייַטן די סומע פון עמל טעקעס צו מסג ניצן די אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד?
- ווי טאָן איך עפענען דעם פּסט טעקע אין מס אַוטלוק, ווי צו שטעלן די געעפנט פּסט ווי פעליקייַט?
- ווי צו אַרייַנפיר אַ פּסט טעקע פון אַוטלוק 2003 אין פריער ווערסיע פון אַוטלוק?
- ווי צו אַרייַנפיר עמל טעקעס אין אַוטלוק 2007?
- איך האָבן יקספּאָרטאַד די מאָזיללאַ טהונדערבירד אַרטיקלען סטאָרד אין. מבאָקס טעקעס אין עמל טעקעס, ווי אַריבערפירן זיי אין מיקראָסאָפט אַוטלוק?
- ווי צו נוצן די פֿרייַ מבאָקס צו עמל קאַנווערטער? ווי צו עקסטראַקט ימיילז פון טהונדערבירד, עודאָראַ, ענטאָוראַגע בריווקאַסטן.
- ווי צו בייַטן ימיילז פון עפּל מעיל צו מיקראָסאָפט אַוטלוק
- וואָס קענען איך טאָן אויב די אַוטלוק עקספּרעסס קענען ניט עפענען email אַטאַטשמאַנץ? וואָס איז די טעקע טיפּ פאַרבאַנד און ווי צו ומקערן עס?
- פארוואס די עטלעכע אָפּציעס זענען פאַרקריפּלט? איך קענען ניט מאַכן נייַ פּסט טעקע אָדער צוגעבן אָרפאַנד איינער.
- ווי צו בייַטן קייפל email טעקעס פון עמל פֿאָרמאַט צו מסג פֿאָרמאַט טעקעס פון מיקראָסאָפט אַוטלוק?
- ווי צו אַרייַנפיר ימיילז צו די פּאַראָל-פּראָטעקטעד מיקראָסאָפט אָוטלאָאָ באַניצער פּראָפיל?
- ווי צו שטעלן פּאַראָל צו די פעליקייַט באַניצער פּראָפיל פון מס אַוטלוק?
- ווי צו ארבעטן מיט אוניקאָד פּסט פילעס אין אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד?
- עקספּאָרטינג פון ינקרעדימאַיל אַרטיקלען צו אַוטלוק
- ווי צו עקסטראַקט די באַט ימיילז און אַריבערפירן זיי אין מיקראָסאָפט אַוטלוק
- ווי צו בייַטן ימיילז צו פּסט און נאָכמאַכן די פאָלדערס ביניען בעשאָלעם
- ווי צו סעטאַפּ די פֿילטריר אָפּציעס דורך די גרייס פון email אָדער אַטאַטשמאַנט
- וואָס ימפּאָרטינג אָפּציעס זענען ימפּלאַמענטאַד און ווי צו נוצן זיי?
- ווי צו נוצן די אַוטלוק ימפּאָרט וויזערד צו בייַטן email טעקעס צו פאַרשידענע פאָרמאַץ?
- פארוואס איז דער "ימפּאָרטינג אָפּציעס" סעטטינגס גרופע נעסעססאַרי?
1
I don’;t want to install the Outlook. עס איז מעגלעך פֿאַר מיר צו בייַטן באַזונדער Email טעקעס פון מסג, עמל, עמלקס פֿאָרמאַטירונגען אין פּסט טעקע פון מס אַוטלוק?


text:
גלידער איבערפלאנצונג
גלידער איבערפלאנצונג איז אריינלייגן אנדערןס אברים אין א מענטש וואס האט פארלוירן זיין איבר אין אן עקסידענט אדער צו נאטורליכע קרענק, געוויינליך קומט דאס פון א טויטער מענטש, אבער געוויסע גלידער ווי א ניר און נאך קען קומן פון א לעבעדיגן.
הלכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מען קען טרעפן א היתר.
די דאקטער דארף געבן זיין דיאגנאזיע ווען דער מענטש איז טויט, און מען דארף זעהן צו דאן איז ער אויך טויט לויט די הלכה.
אויך איז דא א דיון אוואו די נשמה רוהט. אין יעדע גליד עקסטער אדער איז דאס הויפט קווארטירט אין מוח צו אין הארץ.
אידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אבער מען פירט זיך נישט אזוי. צוליב די הייליגע באגריפן און אמונות פון קדושת ישראל; תחיית המתים און טומאת מת און נאך פארשידענע השקפות וואס רורען אן די יסודות פון אונזער אמונה.


text:
ווייסוויידל הערש
דער ווײַסוויידל הערש (Odocoileus virginianus), אויך באנקאנט ווי דער ווירזשיניע הערש, איז א מיטלגרייס הערש אלטגעזעסן אין די פאראייניגטע שטאטן (אחוץ פינף שטאטן), קאנאדע, מעקסיקא, צענטראלע אמעריקע, און דרום אמעריקע דרום ביז פערו. מען האט אים אויך אריינגעברענגט אין ניי זילאנד און א פאר לענדער אין אייראפע ווי, פינלאנד, טשעכיי, און סערביע.
דעם זגאל געפינט מען מערסטנס מזרח פון די ראקי בערג, אבער נישט אין א גרויסן טייל פון די מערב שטאטן, כולל נעוואדא, יוטא, קאליפארניע, האוואי, און אלאסקע.
דער ווײַסוויידל הערש האט נארמאל א געוויכט צווישן 57 און 237 קילאגראם, און איז לאנג צווישן 160 און 220 צענטימעטער. זיי זענען מערסטנס ברוין, אבער אמאל גרוי אדער רויטלעך אין ווינטער און זומער. די זכרים האבן גרויסע הערשהערנער, וואס פאלן אראפ אין ווינטער.
דער ווײַסוויידל הערש לעבט געווינלעך פון צוויי ביז דריי יאר, אבער אמאל לעבן זיי מער ווי צען יאר.[2]
זיי קענען זען נאר צוויי קאלירן, אבער נישט רויט און אראנזש.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מוסטער:IUCN2008 Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.
- ↑ Odocoileus virginianus. אוניווערסיטעט פון מישיגן מוזיי פון זאאלאגיע. דערגרייכט דעם 28סטן אקטאבער 2010.


text:
צאל
צאל ווערט געניצט צו ציילן און מעסטן פארשידענע אייגנקייטן.
מיט א צאל קען מען רעכענען וויפיל מאסע, צייט, ווייט, הייסקייט און אזוי ווייטער.
צאלן זענען פון די יסודות פון מאטעמאטיק.
אינהאַלט
סארטן צאלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ס'איז פאראן עטלעכע סיסטעמען פון צאלן.
נאטירלעכע צאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – נאטירלעכע צאל
די מערסטע באקאנטע צאל זענען די נאטירלעכע צאל אדער ציילן צאל: איינס, צוויי, דרײַ, ... .
אין דער באזע צען נומערן סיסטעם, וואס מען ניצט הײַנטיקע טעג פאר כמעט אלע אריטמעטישע אפעראציעס, שרײַבט מען די סימבאלן פאר די נאטירלעכע צאל מיט צען ציפערן: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, און 9. אין דער דאזיגער באזע צען סיסטעם, האט דער רעכטער ציפער פון א נאטירלעכער צאל א פלאץ ווערט פון איינס, און יעדער אנדערער ציפער האט א פלאץ ווערט וואס איז צען מאל אזויפיל ווי דער פלאץ ווערט פונעם ציפער צו זיין רעכט. דער סימבאל פארן סכום פון אלע נאטירלעכע צאל איז N, אויך געשריבן .
גאנצע צאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ראציאנאלע צאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אומראציאנעלע צאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אן אומראציאנעלע צאל איז א רעאלע צאל וואס איז נישט קיין ראציאנאלע צאל. דער קוואדראט ווארצל פון 2 איז אן אומראציאנעלע צאל. מען קען דערווייזן אז קוואדראט ווארצל פון יעדער נאטירלעכער צאל איז אדער א נאטירלעכע צאל אדער אן אומראציאנעלע צאל.
אימאגינערע צאל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער סימבאל i ווערט געניצט פארן קוואדראט ווארצל פון 1- . אן אימאגינערע צאל איז פארמירט פון א רעאלע צאל געטאפלט מיט i.
מאטעמאטיקער האבן אויסגעטראכט דעם נומער i ווייל ס'עקזיסטירט נישט קיין רעאלע צאל וואס מען קען קוואדראטירן צו מאכן 1-. מען קען האנדלען אימאגינערע צאל גענוי ווי רעאלע.
למשל:
- 2i + 3i = (2 + 3)i = 5i
- 5i - 3i = (5 - 3)i = 2i
- ווען מען טאפלט צוויי אימאגינערע צאל, דארף מען געדענקען אז i × i (i2) איז -1. דעריבער
- 5i × 3i = ( 5 × 3 ) × ( i × i ) = 15 × (-1) = -15
ווען מען האט צוערשט אנגעהויבן רעדן וועגן דעם קוואדראט ווארצל פון 1- האבן טייל מאטעמאטיקער נישט געהאלטן דערפון, דעריבער האט רענע דעקארט גערופן זיי "אימאגינער", ד.ה. "אויסגעטראכט". היינט ווערן די צאל געניצט, אבער דער נאמען איז געבליבן. די ערשטע צו ניצן אימאגינער צאל זענען געווען לעאנהארד אוילער און קארל פרידריך גאוס אינעם 18טן י"ה.
נעמען פון צאלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע צען צאָלן האבן באזונדערע נעמען. אזוי ווי מען איז געוואוינט צו א צענדליגע סיסטעם פון ציילן, זענען די אנדערע נעמען געבויט אויף די נעמען און די טאפלונגען פון צען (הונדערט, טויזנט).
ס'איז נאך געבליבן אלטע נעמען פון אנדערע צאלן ווי טוץ (12), שאק (60) און גראס (144).
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
Overview
Beth Din Givas Hamorah is a rabbinic court that adjudicates civil disputes between Jewish litigants who agree to be bound by Orthodox Jewish law as laid down in Shulhan Arukh Hoshen Mishpat and its glossators. Marital transactions such as marriage, divorce, yibbum and halitzah may also be executed in our court.
Our court consists of a panel of three dayyanim (justices) drawn from a pool of over 20 rabbanim who are Talmudic scholars by profession and experts in Jewish law. Our rosh beth din (chief justice) is the renown Rabbi Yehoshua Gluck, a graduate of Slabodka Yeshiva and a highly esteemed Talmudic scholar and halakhic genius.
In accordance with halakhah (Jewish law) and in order to preserve the integrity of halakhic jurisprudence, our beth din provides all its services absolutely free of charge. Moreover, our beth din will not accept any payment, donation or gift from anyone utilizing our services.
Our beth din was founded in order to address the abuses and inefficiencies of most other major bate dinim, such as the endlessly drawn-out litigation process designed to exploit and maximize a profit from litigants. Furthermore, we are the only beth din who fully comply with the rule that hanotel sekhar ladun dinav betelim: whoever takes recompense to adjudicate, his judgements are null.
How It Works
For civil disputes, the process works as follows:
NOTE: A siruv halakhically allows the plaintiff to seek any form of remedy, including unilateral action and/or suing in a secular court.
איבערבליק
"בית דין צדק גבעת המורה" איז א בית משפט וואס גלייכט אויס סכסוכים און געפעכטן צווישן אידישע בעלי דין וואס ווילן, און זענען זיך מחייב צו זיין געבינדן צו די תורה און צו א תורה'דיגן פסק, לויט ווי עס ווערט גע'פסק'נט אין שולחן ערוך חושן משפט און די פוסקים. הייראט אנגעלעגנהייטן ווי הייראטן, גיטין, יבום, און חליצה קענען אויך ווערן אדורכגעפירט דורך דעם בית דין.
אונזער בית דין באשטייט פון דריי דיינים פון צווישן עטליכע און צוואנציג רבנים וואס זענען תלמידי חכמים און עקספערטן אין אידישן געזעץ, אונזער ראש בית דין איז די וועלט באקאנטע הרה"ג רבי יושע גליק שליט"א וואס איז א תלמיד פון די סלאבאדקע ישיבה און א גאון עולם אין בקי בש"ס ופוסקים, און א עילוי אין הלכה'דיגע אספעקטן.
אין צוזאמענהאנג מיט די הלכה'דיגע פאדערונג, און אזוי אויך כדי צו פארזיכערן א יושר'דיגן פסק דין, טוט אונזער בי"ד שליכטן די סכסוכים פריי פון סיי וועלכן אפצאל. נאכמער, אונזער בית דין וועט אין קיין פאל נישט נעמען קיין שום באצאלונג, נדבה, אדער געשאנק פון קיינעם וואס באנוצט זיך מיט אירע באדינונגען.
אונזער בית דין האט זיך געשאפן כדי צו אדרעסירן די ברענעדיגע פראבלעם פון גיין צו היינטיגע אזוי גערופענע בתי דינים, וואס איז א דירעקטע תוצאה פון זייער וועג פון האנדלען דיני תורה, און עס ווערט מער און מער פארשווערט, און די גאנצע פראצעס פון זיך שטעלן לדין איז פון זיי באדראעט. איינע פון די הויפט פון צווישן די פילע פראבלעמען זענען; לאנג פארצויגענע זיצונגען, און פילע און מערערע ישיבת בי"ד וואס דינט דעם ציל פון שאפן גרויסע געלטער פאר די באטרעפנדע בתי דין, וואס ציהט אריין די בעלי דין אין פאנטאסטישע סומעס מיט געלט, און צייט פארשווענדעניש. מיר זענען די איינציגע בי"ד בישרא' וואס האלט זיך זייער שטרענג צום הלכה אין שו"ע, וואס דייטעט קלאר אן אז "הנוטל שכר לדון, דיניו בטלים"; איינער וואס נעמט געלט אויף צו משפט'ן, זענען זיינע פסקים ווערדלאז.
וויאזוי ארבעט דאס
פאר ציווילע געפעכטן ארבעט די פראצעס אזוי;
א' אונז קריגן א טענה פון א בעל דין דורך א פאקס, אדער טעלעפאון, אינטערנעט.
ב' אונז שיקן תיכף ארויס א איינלאדענונג צום נתבע דורך די פעדעראלע פאסט סיסטעם פון אמעריקא, ווי ער ווערט אויפגעפאדערט זיך צו שטעלן פאר'ן בית דין, אין נישט מער ווי דריי וואכן פון ווען מיר האבן צוערשט געקריגן די טענות.
ג' אויב די דאטום איז נישט באקוועם פאר'ן נתבע, האט ער א רעכט זיך צו פארבינדן מט אונז אויסצווועלן אן אנדערן "פריערדיגן" דאטום, אבער אין קיין פאל וועט נישט העלפן קיין שפעטערע דאטום. ווי נאר די פריערדיגע דאטום ווערט אויסגעשמועסט און באשטימט קריגט דער תובע אויך א מעלדונג איבער'ן פרישן דאטום, און ער מוז זיך דאן צושטעלן, כדי די ישיבת בית דין זאל קענען פארקומען צייטליך.
ד' ביידע צדדים מוזן ערשיינען פאר אונז פערזענליך! שיקן א טוען, אדער א מורשה "אליין" ווערט נישט אקצעפטירט אלס אן אלטערנאטיוו. א טוען ווערט אבער ערלויבט מיטצוקומען צוזאמען מיט'ן בעל דין. אויב די תובע ערשיינט נישט, ווערט זיינע טענות אויטאמאטיש בטל. ווידעראום, אויב די נתבע קומט נישט אן וועט אונזער בית דין אויפ'ן ארט פארשרייבן א "כתב סירוב" און אין רוב פעלער וועט מער נישט העלפן קיינע טענות פון די נתבע, און זיין דין וועט זיין ווי א "מסרב לדין" אזוי ווי עס איז ערקלערט זיינע דינים אין שולחן ערוך.
ה' כדי צו פארזיכערן אז אונזער שטעלונג און פסק טראגט א לעגאלע געוויכט, וועלן ביידע צדדים מוזן אונטערשרייבן א שטרי בירורין דאקומענט פאר עס ווערט אפילו אויסגעהערט א ווארט
ו' נאכ'ן אויסהערן ביידע צדדים, וועט אונזער בית דין דיסקוסירן די דין תורה, פריוואט. און דורכטון די געפאדערטע סימנים אין שולחן ערוך צוזאמען מיט די ספרי שאלות ותשובות ווי עס ווערן דערמאנט די הלכה'דיגע אספעקטן ארום די באטרעפנדע דינים אויב זיי זענען בכלל פארהאן. אלע באווייזן, און דאקומענטן וואס באווייזן די טענות ארום דעם ספעציפישן טענה מוזן געברענגט ווערן פאר'ן בית דין אין צייט פון די ערשטע זיצונג, מיר וועלן בשום אופן נישט אננעמען קיינע באווייזן פריער פון די זיצונג, און באווייזן וואס ווערן געשיקט נאכ'ן זיצונג קענען שאטן פאר'ן אויסגאנג פונעם דין תורה.
ז' א "פסק" וועט ווערן ארויסגעגעבן און געציילטע טעג און וועט ווערן צוגעשיקט דורך פאסט אדער פאקס פאר ביידע זייטן.
הערה; א "כתב סירוב" גיבט אן הלכה'דיגן ערלויבעניש צו גיין זוכן אנדערע אלטערנאטיווע וועגן צו שליכטן דעם געפעכט, אין דעם איז ארייגערעכנט צו גיי צו "ערכאות של עכו"ם" גוי'שע געריכט.


text:
נעסטער
דער נעסטער (אוקראיניש: ДHicTep דניסטער; רומעניש: Nistru ניסטרו) איז א טײַך אין מזרח אייראפע.
געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער נעסטער קומט ארויס אין אוקראינע, לעבן דראהביטש נאענט צום פוילישן גרענעץ, און פליסט אין דער ריכטונג צום שווארצן ים. א שטיק וועג איז ער דער גרענעץ צווישן אוקראינע און מאלדאווע, נאך דעם פליסט ער דורך מאלדאווע 398 ק"מ און צעשיידט איר הויפט טעריטאריע פון טראנסניסטריע. שפעטער ווערט ער נאך א טייל פונעם מאלדאווע-אוקראינע גרענעץ, און דערנאך פליסט ער דורך אוקראינע צום שווארצן ים.
דער נעסטער איז וויכטיק פאר טראנספארטאציע און מסחר. צוויי מאל א יאר פלייצט ער איבער זיינע ברעגן - אנהייב מערץ, ווען די שניי און אײַז ווערט געשמאלצן, און נאכאמאל אין מיי ווען די שניי צעגייט אין די קארפאטישע בערג, דער קוואל פונעם נעסטער.
שטעט אויפן נעסטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- כאטין-אוקראינע
- מאגילעוו פאדאלסקי-אוקראינע
- יאמפאל-אוקראינע
- סאראקא-מאלדאווע
- ריבניץ-מאלדאווע
- טיגינע-מאלדאווע
- טיראספאל-מאלדאווע
- אקערמאן -אוקראינע


text:
אויבערשאפט
אויבערשאפט (סאוועראניטעט) אין פאליטיק איז א מדינה וואס האט צום ווייניקסטנס איינע פון די פאלגנדיקע כאראקטערס:
- די מדינה מוז האבן הערשאפט אויף אן אייגענער טעריטאריע איבער דעם ים, איבער טריקעניש און אפילו איבער לופט. די טעריטאריע מוז נישט זיין נאכאנאנדיק. למשל שטאט אלאסקא אין אמעריקע איז אפגעטיילט פון אמעריקע דורך קאנאדע, און כאטש דעם, אלאסקא געהערט אויך צו אמעריקע.
- די מדינה מוז זיין באפעלקערט מיט אייגענע בירגער אדער פרעמדע מענטשן וואס זיינען ערלויבט זיך געפינען אין דער מדינה.
- די מדינה האט אינסטיטוציעס (די רעגירונג) וואס הערשט איבער דער טעריטאריום און די באפעלקערונג.
- די מדינה איז זעלבסטהערשאפטיק. ד.ה. זי איז נישט פארשקלאפט אונטער אנדערע מדינות. אין געוויסע מדינות איז דאס רעלאטיוו, אמעריקע איז צ.ב.ש. אינגאנצן זעלבסטהערשאפטיק.


text:
שול
אויב איר זוכט אַ וועלטלעכע אָרט ווו מען לערנט זעט שולע
א שול איז א הויז וואו יידן דאווענען צו זייער גאָט.
שחרית מנחה און מעריב, דריי מאל א טאג קומט זיך אהין צונויף מיט א געזעמל פון צען יודן, ס'זאל זיין א מנין.
ספעציעלע הלכות זענען דא דערביי: מען טאר דארט גארנישט רעדן אויסער דאס דאווענען. אפילו לערנעו טאר מען נישט.
דערפאר מאכט מען היינט אז עס זאל שוין מער נישט זיין קיין שוהלן, נאר בתי מדרשים וואו דארט מעג מען יא רעדן - נישט אין צייט פון דאווענען פארשטייט זיך.
אין רוב ארטאדאקסישע שוהלען, איז פארהאנען א ווייבער שוהל, אדער ווי מ'רופט עס, עזרת נשים, וואס איז געאייגענט פאר די פרויען וואס קומען דאווענען, און זענען אונטער א מחיצה לויטן הלכה נישט צו דאווענען אין פארנט פון א פרוי.


text:
V-1 און V-2 ראקעטן
V-1 ראקעטן איז א ראקעטע וואס די דייטשען האבן אויסגעטראפן, עס מאכט אן א גרויסע שאדן, און האט אומגעברענגט אסאך מענטשן, דורכאויס די צווייטע וועלט מלחמה. אנהייב מיטן שיסן די V-1 ראקעטן, שפעטער האבן די דייטשן אויסגעטראפן די V-2, דאס איז עטוואס מער פונקטליכער און מאכט מער שאדן.
ביי די צווייטער וועלט קריג ווען די דייטשן האבן געזעהן אז זיי פארלירן דעם קריג, האבן זיי זיך אנגעהויבן באנוצען דערמיט, זיי האבן געשיקט די ראקעטן בעיקר קיין ענגלאנד, וואס האט אהנגעמאכט גרויס שאדן אויף די ענגלישע באפעלקערונג. די ערשטע ראקעטע האבן זיי געשאסן סיון ה'תש"ד (12 יוני, 1944). אויך שפעטער אין דעם גאנג ווען די אליאירטע האבן איינגענומען דייטשלאנד זעלבסט האבן זיך די דייטשען באנוצט דערמיט, ווען די ענגלענדער האבן זיך געשלאגן איינצונעמען אנטווערפן און האלאנד האבן די דייטשען באשאסן די פארט שטאט מיט די ראקעטען, אין איין פאל איז באוואסט אז דער v ראקעטע איז געפארן אויף א טעאטער הויז אין אנטווערפן, און האט גע'הרג'ט הונדערטער מענטשן. ביי די ענדע פון די מלחמה האבן די דייטשן אויסגעשאסן איבער צען טויזענט V ראקעטן.
ווען די דייטשע גענעראלן האבן געדרוקט אויף היטלער אז דייטשלאנד פארשפילט דעם קריג, האט זיי היטלער געענטפערט אז מען האט שוין די V-1 און V-2 ראקעטן און דאס וועט מאכן אז ענגלאנד וועט זיך מוזן אונטערגעבן אונטער דייטשלאנד, פאקטיש האט עס נישט געהאלפן פאר די דייטשן, און די ענגלענדער האבן ווייטער געקעמפט ביז דער פולער דייטשער קאפיטולאציע.
די דייטשן האבן געשיקט קיין יאפאן, מיט צווי סובמארינען, ראקעטעס פון די V סארט, וואס זענען קיינמאל נישט אנגעקומען, עס איז קיינמאל נישט קלאר געשטעלט געווארן פארוואס.
נאכן קאפיטילאציע פון דייטשלאנד, האט די פאראייניקטע שטאטן, און די ראטן פארבאנד, אנגעפירט א געיעג, נאך די דייטשע וויסנשאפטלער, וואס האבן אנטדעקט די ראקעטעס, א גרויסע טייל פון די געיעג דורכאויס די קאלטע קריג יארן, איז געווען נאכדעם וואס די דייטשע וויסנשאפטלער, האבן אסאך אויפגעטון מיט זייער ערפארונג מיט קאסמאס.


text:
ביאליסטאק
ביאליסטאק איז א גרויסע שטאט אין פוילן, וואו עס האבן געוווינט טויזנטער יידן.
ווען די דייטש האט אריינמארשירט קיין פוילן, איז ביאליסטאק געווען אונטער רוסלאנד, לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, אבער אין יוני 1941 האט דייטשלאנד אונטער גענומען אפעראציע בארבאראסע, און אטאקירט די סאוועטן פארבאנד, ביים אריינקומען אין ביאליסטאק, האבן געוווינט דארט, איבער פופציג טויזנט יידן, גלייך ביים אנקומען האבן די נאציס אנגעפאנגען מיט זייערע מערדערישע אקטן, און האבן פארברענט צוויי טויזנט יידן לעבעדיגערהייט, איבער די קומענדיקע פאר וואכן, האבן זיי אומגעברענגט, נאך אפאר טויזנט יידן.
אין אויגוסט 1941, איז אויפגעשטעלט געווארן א געטא, ווי אין אלע אנדערע געטאס, געווארן א ציל צו רויבערייען, פון דאס יידישע האב און גוטס, די געטא איז געווען אנגעפירט דורך א יודנראט, און אלס עלטעסטער, איז געווען אפרים באראש.
א יידישע אונטערגרונט איז געווען טעטיג אין דער געטא, אבער איז געווען פארטייאיש, אבער אין יולי 1943, איז אויפגעשטעלט געווארן א פאראייניקטע יידישע קאמפס ארגאניזאציע, מיטן אנפירערשאפט פון מרדכי טענעבוים-טאמאראוו, אויך איז אויפגעשטעלט געווארן אן ארכיוו, וואס האט באשריבן דאס לעבן אינעם געטא.
אין פעברואר 1943, זענען צען טויזנט יידן פארשיקט געווארן קיין טרעבלינקע, אום אויגוסט איז געווען א באפעל, צו פארשיקן נאך דרייסיג טויזנט יידן, אבער עס האט אויסגעבראכן אן אויפשטאנד, וואס האט אנגעהאלטן פון 16טן אוגוסט ביזן 20סטן אוגוסט, און די קעמפער זענען אומגעקומען, דערנאך איז געבליבן א קליינע געטא, מיט א פאר טויזנט איינוווינער, וואס אין ענדע יאר 1943 זענען זיי אויך אומגעקומען.
הונדערט פופציג יידישע אונטערגרונט מיטגלידער, האבן זיך אנגעשלאסן מיט פארטיזאנער, און א טייל פון זיי האבן איבערגעלעבט די קריג, נאך דריי הונדערט יידן זענען אהיים געקומען קיין ביאליסטאק, ווען די מלחמה האט זיך גענדיקט.
קאארדינאטן: 53°08′N 23°09′E / 53.133, 23.15


text:
שפין
דער שפין איז א רויבערישער אַרטראפאד (באשעפעניש אן ארוקנביין). זיי זענען בעיקר באקאנט דורך די שפין געוועבאכץ וואס זיי מאכן. עס ווערן געשאצט אז עס איז דא 200,000 זגאלן פון שפינען. בלויז 40,000 זענען שוין דעפינירט און אידענטיפיצירט דורך װיסנשאַפטלער מיט נעמען און פונקטליכע וויסנשאפט וויאזוי זיי לעבן און זייערע פארשידנארטיקע תכונות, פון די זענען בערך 200 זגאלן שעדליך פארן מענטש אויב זיי בייסן.
שפּין איז ניט אַ זשוק.
אלע שפינען האבן פון זיך 2 דריזן וואס פראדוצירט דינע גאר שטארקע פראטעין פאדעם וואס איז זײד.זיי נוצן דאס צו פאנגען אנדערע בעלי חיים, און אויך צו קריכן דערמיט דרוך זיך הענגן פון איין פלאץ צום אנדערן, צו אויף גראדע ווענט אדער אויף גליטשיקע גראז. זיי נוצן אויך די זײד צו האלטן זייער זרע אדער אייער, און אויך פאר נאכדעם וואס דער בעל חיי איז שוין געפאנגן נעמען זיי אים ארום דערמיט פיל מאל ווי קײטן אױף די הענט מיט דעם זייער גאנצער קערפער ביז יענער ווערט דערשטיקט און טויט.
- ער האט אכט לאנגע דינע פיס מיט א קליינעם גוף אינדערמיט.
- ער איז איינגעטיילט אין צוויי חלקים, אן קיין פליגלעך.
- ער האט נישט קיין מויל צו עסן דורך קייען עס קען נאר זייגן זאפט.
ער לעבט פון פאנגען אלע מיני זשוקן, אינסעקטן, פליגן שטויב און שמוץ וואס ווערן פארכאפט אין זיין שפין געוועב, און ער לאזט דאס צומאלן ווערן דורך א געוויסער טעכניק ביז זיי ווערן פליסיגקייט דאן קען ער דאס אויסטרונקען.
ווען ער ענדיגט בויען זיין געוועב גייט דאס אוועק זיך אפרוען ערגעץ אנדערשט מיט א דינע שטריק פון זיין געוואכץ פארבינדן ביז צו אים וואס ווען דער שפין שאקלט זיך ווייסט ציעט עס אים דורך די בענדל צו אהין לויפן און דאס פאנגען, נאך איידער עס רייסט זיך אויס.


text:
אפגאניסטאן
אַפֿגאַניסטאַן (פערסיש: افغانستان ) איז אן איסלאמיש לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרום-צענטראלער אזיע.
דאס לאנד איז זייער ארעם און פרימיטיוויש, מען קען קוים טרעפן עטליכע געציילטע טעלעפאנען אין איר הויפטשטאָט קאבול, ארום 30 מיליאן אפגאנער האבן קיינמאל נישט גערעדט מיט א טעלעפאן-מאשין.
אין גאנץ אַפֿגאַניסטאַן וואוינט בלויז איין ייד, זאבלאן סימנטוב.
עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפגאניסטאן איז איינע פון די ארעמסטע לענדער אין אזיע. 35% פון די מענטשן דארט זענען ארבעטסלאז.
איר פרעזידענט איז קארזאי
אין 2010, האבן אמעריקאנע געאלאגן אנטפלעקט קנאפע $1 טריליאן אין מינעראלן אין אפגאניסטאן.[2] עס ווערט גערעכנט אז דאס לאנד קען ווערן דער וועלט'ס הויפט פראדוצירער פון ליטיאום.[3] די אפגאנישע רעגירונג גרייט זיך צו ארויסצוציען קופער און אייזן , וואס קען אריינברענגן אין דער קאסע פון דער רעגירונג ביליאנען דאלארן יעדע יאר ביז 100 יאר.[4][5]
דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מער ווי 99% פון דער אפגאנער באפעלקערונג זענען מוסולמענער. ביז די 1890ער יארן האט מען גערופן דעם שטח ארום נוריסטאן "קאפיריסטאן" (לאנד פון די כופרים), ווייל די נוריסטאנער, אן אנדער פאלק, גלייבן אין פאליטעאיזם.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ באפעלקערונג פון אפגאניסטאן. The World Factbook. CIA (2010). דערגרייכט דעם 6טן נאוועמבער, 2011.
- ↑ ריזיקער רייכטום פון מינעראלן אין אפגאניסטאן
- ↑ Afghanistan: The Saudi Arabia of Lithium?
- ↑ Tenders out for Hajigak iron ore mine, 2010-06-12.
- ↑ Pajhwok Afghan News, Chinese company wins bidding for Ainak copper extraction, 2007-11-20.


text:
פארעם
פארעם באציעט זיך געוויינליך אויף די דרויסענדע דריי-דימענסיעלער ראם, אויסזעהן אויסשטעל פון עפעס סיי וואסערע זאך - אין קאנטראסט צו די זאך פון אינעווייניג ווי די אינהאלט אדער סובסטאנץ פון וואס ס'איז צאמגעשטעלט.
דאס ווארט פארעם איז א פענאמענע: דעריבער א דרשה וואס קען אנטהאלטן מייסטערהאפטיגע העליכע ווערטער ארגומענטן און רעיונות, אויב איז נישט דער פארעם, דאס הייסט דער פלאץ רעדנער, אדער אויסלייג פון גראמאטיק, סטיל, ארגאניזאציע פון ווערטער, שלעכט. דאן איז דער פארעם נישט גוט, אבער די תוכן הדרשה יא גוט.
עס דינט אויכעט אנצורופן אן אפליקאציע וואס מ'דארף אויספילן, אדער אין קאמפיוטער שפראך ווען אימער עפעס איז א פראגע און צייכן בויגן. א.א.וו.


text:
יעקב אבינו
יעקב אבינו איז איינע פון די דריי עלטערן פון יודישן פאלק: (אברהם, יצחק און יעקב). ער איז געווען א זון פון יצחק מיט רבקה, און א צווילינג פון עשו.
לויטן מסורת איז יעקב געבוירן ערב סוכות ב'ק"ח, און ער איז נפטר געווארן ערב סוכות ב'רנ"ה ביי דער עלטער פון 147. יעקב איז געווען אן אור אייניקל פון תרח (דורך אברהם און יצחק) און אן אור-אור אייניקל פון תרח (דורך הרן, שרה און יצחק).
פון אים איז ארויסגעקומען גאנץ כלל ישראל דורך זיינע קינדער די הייליגע צוועלף שבטים. ער האט געהאט פיר ווייבער: לאה, רחל, בלהה און זלפה.
פון לאה האט ער געהאט די קינדער:
פון רחל האט ער געהאט:
פון בלהה האט ער געהאט:
פון זלפה האט ער געהאט:


text:
לאוער מאנהעטען
דאונטאון אדער לאוער מאנהעטען איז א געגנט אין דער באָראָ פון מאנהעטען אין דער שטאט ניו יארק. דאס איז געועון דער היים פון דער ווארלד טרעיד צענטער, וואו דער גרעסטער חלק פון דער סעפטעמבער 11 אטאקע איז פארגעקומען.
אויך געפינען זיך דארטן סיטי האל און די געריכט הייזער, און דאס איז אויך א ריזן ביזנעס צענטער פון אפיסס און הויכע בננים. אויך א שאפינג דיסטריקט, אנטהאלטענדיג זשי ענד אר און א דעפיס און נאך. אירע גרעניצען: טשעמבערס סטריט - צפון. בעטערי פארק און דאס וואסער - דרום, מזרח, און מערב.
כשר עסן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- חלב ישראל (אוי.יו.). אין די זייט פון סענטורי 21 דעפארטמענט סטאר אויף דעי סטריט צווישן בראדוועי און טשוירטש.
- חלב ישראל פיצא. (ספרדי) - בראדוועי צווישן זשאן און מעידן לעין סטריטס.
- שווארמא. (ספרדי). אין די בעק פון זשעי ענד אר.
- עסעקס קאשער. (אוי.יו.) העכער די אריינגאנג צום באטערי טונעל אונטערן סטאק מארקעט.
זעהט אויך:
-
- פינאנציעלער דיסטריקט, אוואו עס געפינט זיך די בערזע,
- בעטערי פארק סיטי.


text:
אינפיניטיוו
אין גראמאטיק איז א שם פועל אדער אינפֿיניטיוו (ענגליש: infinitive) א נאמען פון געוויסע ווערב פארעמעס.
אנדערשט ווי דער ווערב טוט דאס נישט אויסמשלן די גאנצע זאך, וואס דאן איז דאס פיינייט נאר עס איז און קורץ צום פונקט. דאס איז בלויז די הויפט און קורצער מיינונג פון א ווערב.
דאס טוט באטיטולען א פעולה פון די זאך, באגריף, אדער מענטש - אן די אריכות פון די גראמטישער באשטאנדטייל פון א באהעפטונג-ווארט ווי צו דעריבער 'טאן זאגט מען צו טאן, אדער זיין ווי איידער צו זיין, א.א.וו.
דער נאמען פון א פועל יוצא פון עפעס א זאך איז אויך אין כלל פון א שם פועל.
ביישפילן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צערענען איז די שם פועל פון דער שם דבר צארן.


text:
מציצה בפה
מציצה בפה איז א גאָר אלטער מנהג ישראל, אז דער מוהל וואס מל'עט אפ דעם קליינעם קינד און ברענגט אים אריין לבריתו של אברהם אבינו, זייגט ארויס מיטן מויל דאס בלוט פונעם פרישן ווּונד ביים שניט דארטן ווי מען האט גע'מל'עט דאס קינד.
מקור אין ש"ס און פוסקים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער משנה שטייט:
- עושין כל צרכי מילה בשבת: מוהלין ופורעין ומוצצין ונותנין עליה איספלנית וכמון שבת פרק י"ט
די גמרא לייגט צו:
- אמר רב פפא האי אומנא דלא מייץ סכנה הוא ועברינן ליה שבת דף קלג:
זעט מען אז אן מציצה איז פאראן א סכנה, דעריבער מאכט מען מציצה אפילו שבת, און דער מוהל וואס מאכט נישט מציצה טוט מען אים אוועקנעמען פון זיין אמט. אויך אין פוסקים וועט דאס געפסקנט:
- כיצד מוהלין? חותכין את כל העור … ואח"כ מוצץ את המילה עד שיצא הדם ממקומות רחוקים כדי שלא יבוא לידי סכנה, וכל מי שאינו מוצץ מעבירין אותו. ואחר שמוצץ נותן עליה איספלנית או רטייה וכיוצא בהן רמב"ם הלכות מילה פרק ב הלכה ב
און אזוי אויך אין שולחן ערוך.[1]
דאס הייסט אז שוין אין דער גמרא'ס צייטן האט מען געהאלטן אז מען נעמט אוועק בלוט פון א וואונד האט דאס ווייניגער שאנסן צו ווערן אייטערדיק.
אין מאדערנע צייטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אבער זינט די רעפארמער האבן אייביג אפגעשפעט פון דעם מנהג האבן די ארטאדאקסן דאס מער פארהייליגט נאר צוליב דעם אנצוהאלטן זייער אידישקייט פאר אלע פרייזן.
אין יאר תשס"ו 2005 האט דער ניו יארק סיטי געזונטהייט ביורא ארויסגעגעבן שארפע רעקעמענדאציעס דאס צו ענדיגן צוליב דעם וואס דאקטוירים האבן פעסטגעשטעלט אז איבער 7 קינדער זײַנען געווארן אנגעשטעקט מיט א שעדליכן פארעם פון "הערפּיס" קרענק וואס דער מוהל האט אריבער געפירט פון זיין נאקעטן מויל צו דעם קליינעם קינדס וואונד, און זינט גרויסע ערוואקסענע האבן די "אנטי-באדי'ס" דאס צו באקעמפן און א קליין קינד האט נאך נישט די "אנטי-באדי'ס" איז דאס טויטליך פארן קינד.
חסידישע רבנים פרובירן איצט אפצושרייען די גזירה אז די סיטי העלט דעפארטמענט זאל זיך נישט מישן און לאזן אנהאלטן דעם אור אלטן הייליגן מנהג טראץ די זיבן קרבנות ווייל זיי ווייזן אן אז טויזנטער קימפעט-קינדער ווערן געמל'ט אויף דעם אופן און עס האט גארנישט פאסירט ממילא ווייזן די סטאטיסטיק אז די זארגן פון די דאקטוירים זענען פאלטש באזירט.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ יורה דעה סימן רסד סעיף ג


text:
יודענראט
יודענראט איז דער נאמען פון דער יידישער ראט וואס איז צונויפֿגעשטעלט געווארן דורך די נאציס (מיטן באפעל פון ריינהארד היידריך) אין די געטאס בעת די שואה. דער ראט איז געווען צונויפגעשטעלט פון רבנים, פאליטיקער און אנדערע חשובע לייט וואס זיינען אין אלגעמיין אויסגעוויילט געווארן דורכן יידישן ראט (נאך וואס די נאציס האבן דאס באשטעטיקט) און מאנכמאל זיינען זיי באצווונגען געווארן דורך די נאציס.
יודענראטס אויפגאבע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייער צוועק איז געווען צו אנפירן דעם לעבנס-נייטיקער-שטייגער פון די יידן אין געטא. ווי צב"ש: זארגן פאר זייער וווינונג, מעדיצין, דערציאונג, ארבעט, זיכערהייט, טראנספארט, רעליגיע אא"וו. אין געוויסע געטאס האבן זיי ארויסגעלאזן באזונדערע געטא-געלט און מארקן. אויך האבן זיי באשטימט א יידישע פאליציי וואס האבן אכטונג געגעבן אויפן סדר אריינגערעכנט אויספירן נאציסטישע באפעלונגען ווי צב"ש פירן יידן צו די ארבעטס לאגער, קאנפיסקירן יידישע פארמעגן, און צום טרויערן סוף פירן קינדער מיט פרויען צו די פארניכטונג לאגערן.
יודענראטס קווענקלעניש[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער יודענראט איז געווען אין א קווענקלעניש לגבי ווי אזוי זיך צו פירן מיט אזעלכע געזעצן וואס זיינען געווען צו שלעכטס טאן די יידן. אזעלכע האבן געטענהעט אז ס'בעסער זאלן די יידן אויספירן די שרעקלעכע געזעצן אײדער די ברוטאלישע נאציס. אזעלכע האבן געטענהעט אז אויף יעדן פאל טאר נישט א ייד זיך מיטטיילן צו העלפן די נאציס. אין פאקט האבן זיך טאקע עטלעכע יידנראטן גענומען זייער לעבן, אזעלכע האבן זיך געלאזט הרגענען דורך די נאציס ווען זיי האבן זיך צוריקגעהאלטן פון דורכפירן די נאצישע געזעצן. צב"ש אדאם טשערניאקאוו דער הויפט פירער פון ווארשעווער געטאס-יודענראט האט זיך גענומען דאס לעבן ווען ער איז באפעלט געווארן אויסצושטעלן א ליסט פון יידן וואס זיינען געשטעלט געווען אפשיקן צו די פארניכטונג לאגער.
יודענראטס האנארארס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אלגעמיין האבן די נאצים אויסגעבעסערט די יודענראטס-מיטגלידערן אין פארשידענע זאכן, זיי האבן באקומען מער עסן און האבן נישט געדארפט גיין ארבעטן אין די ארבעטס לאגער.


text:
RAM זיכרון
RAM זיכרון (ר"ת Random Access Memory - צופעליק צוטריט זכרון) וואס מען רופט אין אלגעמיין קאמפיוטער זיכרון איז א קאמפיוטער באשטאנדטייל וואס איז באשטימט צו אנהאלטן די דאטן (ווי קאמפיוטער פראגראמען) וואס לויפן אויפן קאמפיוטער בשעת ווען דער קאמפיוטער ארבעט. אנדערש איז א הארטער דיסק וואס האלט-אן דאטן אויך ווען דער קאמפיוטער איז פארלאשן.
די מאסן פון זיין געהאלט רעכנט זיך אין ביטן לויט'ן ביינערי צאל.
היינטיגע צייטן איז דער קאמפיוטער זכרון א קליינע מאדולע וואס מען שטעקט אריין אינעם הויפט טאוול.
היינטיגע קאמפיוטערס וואס לויפן אויף זיי ווינדאס XP דארף האבן מינימום 64 מעגאבייט און א ווינדאס וויסטא דארף האבן מינימום 512 מעגאבייט (פאר דער גרונטענער ווערסיע).


text:
2014
2014 איז דאס 14טע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 2014 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - לעטלאנד אדאפטירט די איירא ווי זיין צאלמיטל, און ווערט דאס 18טע לאנד אין דער אייראזאנע.
- ווינטער אלימפיאדע פארגעקומען אין סאָטשי, רוסלאַנד.
- 27סטן יולי - סוף פון דער קאַדענץ פון פרעזידענט שמעון פרס פון ישראל.
- 25סטן אויגוסט - די קאסמאס-סאנשע ניו הארייזאנס איז אריבערגעגאנגען דעם ארביט פונעם פלאנעט נעפטון אונטערוועגס קיין פלוטאן.
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן יאנואר - אריאל שרון, פרעמיער מיניסטער פון ישראל (געב' 1928)
- 29סטן אפריל - ראובן פייערשטיין, פסיכאלאג און געווינער פונעם ישראל פריז פאר סאציאל וויסנשאפט (געב' 1921)


text:
מיליאו וויאדוקט
די מיליאו וויאדוקט (Millau Viaduct) איז די וועלט'ס העכסטע הענגנדיגע בריק וועלכע געפינט זיך נעבן מיליאו, דרום פראנקרייך. די בריק איז א קעיבל סטעיד דעזיין און איז געבויט געווארן דורך אן ענגלישע ארכיטעקטור און א פראנצויזישע בריק אינדזשעניר. די בריק לויפט העכער א גרויסע טאל אין די טארן טייך און שפארט א לאנגע וועג ארום דעם טאל.
דער העכסטער זיין דעגרייכט 1,125 פיס (343 מעטער) וועלכע איז אביסל העכער ווי די אייפעל טורעם און 125 פיס (38 מעטער) נידעריגער ווי די עמפייער סטעיט געביידע.
די בריק איז פארטיג געווארן אום דעצעמבער 2004 און איז איינגעשוואוירן געווארן מיט די אנוועזנהייט פון דעם דעמאלטדיגן פראנצויזיש'ן פרעזידענט דזשאק שיראק.
לאקאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אנדערש ווי אלע בריקן וועלכע זענען געווענליך העכער א וואסער, איז די מיליאו וויאדוקט א בריק העכער א טאל און דערפאר פארמאגט עס מערערע שטאנגן. די בריק נעמט צוזאם צוויי געגענטער וועלכע זענען אפגעטיילט מיט א ריזיגע טאל וועלכע ווערט גערופן די טארן טאל צוליב די שמאלע טארן טייך וועלכע לויפט דארט אדורך. די בריק וועט באהעפטן די 75 מאטארוועי (הייעוועי) וועלכע לויפט צווישן פאריז און בארצעלאנאו, שפאניע וועלכע געפינט זיך אונטער פראנקרייך צו דרום. די מאטארוועי איז די איינציגסטע גרויסע הייעוועי וואס פירט צו אלע געגענטער נעבן דעם מיטללענדישן ים און פון דארט אריין קיין שפאניע. בעפאר די בריק איז געבויט געווארן האט מען געברויכט ארומפארן די טארן טאל וועלכע איז געווען אן אומוועג וואס האט געדויערט ביז 4 שטונדן אין די פארנומענע "ראוש אוער" צייט פון טאג. די בריק איז אן אלטער געדאנק וועלכע איז ענדליך צושטאנד געקומען נאכ'ן עס פארשלאגן צענדליגער מאל.
אויסער די צייט וואס די נייע בריק פארשפארט פאר דרייווער פארגרינגערט עס אויך די וועג צוליב די שווערע נעפל וואס הערשט ארום די טאל רוב טעג פון יאר. מאטאריסטן וועלכע נוצן דעם מאטארוועי אין די פריע שטונדן פלאגן זיך מיט די שווערע נעפל פאר א שטרעקע פון איבער 100 מייל. די בריק שפארט איין די גרעסטע טייל פון די נעפל ווען עס געדויערט איין מינוט דורכצופארן. די בריק זיצט העכער'ן טאל אייניג מיט די אויבערפלאך פון ביידע זייטן. ווען עס איז פאראן א נעפל קען מען נאר זען די 7 שפיצן פון די בריק וועלכע שטייען ארויס אין דער הייעך מיט די הענגעדיגע שטריק פון ביידע זייטן. אויף א בילד זעט אויס ווי די בריק איז העכער די וואלקענעס אדער העכער גיגאנטישע ים כוואליעס.
די מיליאו וויאדוקט איז זייער ענליך צו די באקאנטע אזנאק בריק אין סידני, אוסטראליע, וועלכע איז געבויט אויפ'ן זעלבן דעזיין נאר אויף א קלענערן פארנעם. די אנזאק בריק איז נאר 1,200 פיס לאנג (דאס איז דירעקט א קורצע בריק) און איז די זעלבע הייך ווי יעדע אנדערע בריק. נאך א שטארקע חילוק איז, אז די אזנאק בריק שטייט שטענדיג אונטער א שיינע בלויע הימל וועלכע שפיגלט אפ אין די וואסער אונטער איר און די מיליאו וויאדוקט איז אויף א פארנעפלטע ארט און מען קען קוים זען די שיינקייט פון די בריק נאר אין געוויסע שטונדען פון טאג.
א בריק איבער א טאל איז בכלל נישט אזא אפטע זאך און עס זענען פאראן ווייניג איבער די וועלט. די מערסט באקאנטע בריק איבער א טאל געפינט זיך אין גואטעמאלא סיטי, גואטעמאלא (דרום אמעריקע), וועלכע איז זייער לאנג אבער איז נאך אלץ נישט געבוט אין פארעם פון א ריכטיגע בריק. די מיליאו וויאדוקט איז מער ווי א בריק אין א געוויסן זין טאקע צוליב די נעפל וואס הערשט דארט וואס מאכט עס אויסקוקן ווי עס וואלט געווען וואסער אונטער דעם.
איר געבוי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמאל האט א בריק געדויערט צו בויען אויסערגעווענליך לאנג צוליב איר קאמפליצירטן ארבעט און וויבאלד עס זענען נאך נישט געווען די ריכטיגע הייב מאשינען און אונטערוואסער שווימער האט מען געדארפט אויסארבעטן ספעציעלע וועגן וויאזוי אויפצושטעלן די בריקן. די מיליאו וויאדוקט האט אינגאנצן געדויערט 3 יאר צו בויען און איז פארענדיגט געווארן פריער ווי ארגינעל געפלאנט. עס זענען גענוצט געווארן די פארגעשריטענסטע הייב מאשינען וועלכע האבן ארויפגעלייגט די הונדערטער טויזענטער טאנען צעמענט איבער 1,000 פיס ארויף אין דער הייעך. דאס אז די בריק איז געבויט העכער א טאל און נישט העכער א וואסער האט אסאך צוגעהאלפן צו די שנעלע ארבעט וויל די ארבעט אין וואסער ביי אלע בריקן איז א לאנגע פראדעצור.
די בריק איז דעזיינט געווארן דורך א פראנצויזישער אינדזשעניר מיט'ן נאמען מישעל ווירלאגאו וועלכער האט שוין געבויט עטליכע בריקן אין פראנקרייך און האט יארן צוריק אויסגעארבעט און פארראכטן די גאנצע ראוד סיסטעם אין טוניזיע. דער הויפט ארכיטעקט איז געווען אן ענגלישער מיט'ן נאמען לארד נארמען ראבערט פאסטער, אן אויסגעצייכנטער ארכיטעקט וועלכער האט געבויט צענדליגער וואלקן קראצער געביידעס און היסטארישע מוזעאםס אין אייראפע און אין אזיע.
די גאנצע בריק איז צוזאמענגעשטעלט פון אייזן און צעמענט וועלכע זענען אויסגעארבעט און צוגעשטעלט געווארן דורך 5 גרויסע אייראפעאישע פירמעס פאר די פאנסטאסטישע סומע פון 200 מיליאן פונט. די ארכיטעקטן האבן געזאגט אז די ארבעט איז געווען שווערער ווי געראכטן צוליב די געדיכטע נעפל וועלכע הערשט אין די געגענט אבער זיי האבן דאך באוויזן צו פארענדיגן די ארבעט שנעלער ווי דער ארגינעלער סקעדזשועל נאר ווייל עס איז נישט געווען קיין מאנגל אין געלט און מען האט קיינמאל נישט אפגעשטעלט די ארבעט אפילו פאר א קורצע צייט.
די בריק איז געבויט 100 פראצענט גלייך מיט 7 שטאנגן אינדערמיט. יעדע שטאנג איז די אונטערשטע טייל געמאכט פון צעמענט און די די אויבערשטע טייל (העכערן בריק דעק) איז געמאכט פון סטיל. די העכערע טייל פון די שטאנגן זענען ווי צוויי באזונדערע שטאנגן אין די ברייט פון די דעקע און קומען זיך צוזאם ביים שפיץ. פון יעדע שטאנג קומען ארויס 22 אייזערנע שטריק, 11 צו יעדע זייט, וועלכע ליגן איינע פארענט פון די אנדערע אינמיטן פון די דעקע. צווישן איין שטאנג און די אנדערע איז פאראן 150 פיס אבער די שטריק דעקן איבער כמעט די גאנצע בריק וועלכע גיט איר א סאפיסטיקירטן אויסקוק.
דער פלאן צו בויען דעם בריק איז ערשט אויפגעקומען אין 87' און מען האט באלד אנגעהויבן ארבעטן אויף דעם. די ארבעט איז ארויסגעלייגט געווארן אויף א ליציטאציע און מער ווי 50 פירמעס ארום די וועלט האבן דעזיינט בלופרינטס פאר די אנדערהאלבן מייל לאנגער בריק. די קאנטראקט צו בויען איז אונטערגעשריבן געווארן אין מאי 01' און די ארבעט האט זיך אנגעהויבן 5 מאנאטן דערויף. אין נאוועמבער 03' איז שוין אלע 7 זיילן געווען פארענדיגט און די דעקע האט אנגעהויבן ארויפגעלייגט ווערן און איז פארטיג געווארן אין מעי 2003. די איבערגעבליבענע ארבעט איז געטאן געווארן אין 6 מאנאטן און די בריק איז אויספרובירט געווארן מיט א משא פון 920 טאן.
די בריק פארמאגט צוויי ברייטע ליניעס אויף ביידע זייטן וועלכע פארן כמעט 900 פיס העכער די קליינע טייכל וועלכע לויפט דארט אדורך (דאס איז בערך די הייעך פון א 75 שטאקיגע געביידע). וויבאלד די ווינטן קענען דארט דעגרייכן 100 מייל פער שטונדע וועלכע וואלט געווען א סכנה פאר די אויטאס, האט מען געלייגט ספעציעלע סקרינס פון ביידע זייטן וועלכע רעדוצירן די ווינטן ביז 50 פראצענט.
פאקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאמען = מיליאו וויאדוקט
ארט = מיליאו, פראנקרייך
בריק סארט = קעיבל סטעיד
בוי ארבייט = 38 מאנאטן. פון אקטאבער 16 01' ביז נאוועמבער 17 04'.
קאסט = 300 מיליאן ענגלישע פונט ($575,520,000.00).
דעזיינער = מישעל ווירלאגאו
ארכיטעקטור = לארד נארמען ראבערט פאסטער
לענג = אנדערהאלבן מייל (2400 מעטער אדער 2.4 קילאמעטער)
דעק ברייט = 111 פיס (32 מעטער)
דעק דיקיקייט = 13 פיס (4 מעטער)
העכסטע פונקט = 1,125 פיס (343 מעטער)
וואג = 290,000 טאן
זיילן = 7
שפאן צווישן איין זייל אין די אנדערע = 1,100 פיס (342 מעטער)
שפאן פון די צוויי זייטן = 670 פיס (204 מעטער)


text:
הערמאן וואק
הערמאן וואק (געבוירן 27 מיי 1915), איז א וועלט בארימטער אמעריקאנער שרייבער, און היסטאריקער, וואס האט געוואונען א פוליצער פריז. ער האט געדינט אלס סאלדאט אין דער 2טער וועלט מלחמה, און איז דערנאך געווארן א בעל תשובה. [פֿעלט אַ מקור]
ער איז געבורין אין ניו יארק אין א יידישער משפחה וואס האט עמיגרירט פון רוסלאנד.
אין 1945 האט ער חתונה געהאט מיט בעטי שרה ברוין.
זיינע ווערק זענען דערנאך געווארן האליוואד פילם'ס ווי "ווארלד ענד רעמעמברענס" (וועלט אין זכרון) "ווינדס וואר". (ווינטן פו מלחמה) אלע דעטאלן איבער די 2'טע וועלט מלחמה, געזאמלט דורך א שטאב פון שרייבער אונטער זיין אנפירערשאפט, וואס איז היינט צוטאגס די בעסטע אויפגעכאפסטע נאראטיוו וואס כאראניקלירט יענע שטורמישע תקופה מיט א שטארקע פונקטליכקייט און אינטערסאנטע מעשה וואס ציעט די ליינער.
אויך צוויי אנדערע נאוועלעס געווארן וועלט בארימטע בראדוועי שוי'ס וואס שפילט נאך היינט 60 יאר שפעטער פון ווען עס איז דער ערשטער מאל ערשינען.
ער האט געשריבן צוויי ביכער איבער אידישקייט: 1. This is My G-d (דאס איז מיין גאט) און נאך איינס The Will to Live On ' ווי ער שרייבט אראפ זייער שיין זיינע געפילן אויף א הארציגען טאלאנטפולען אופן אריינצילייגן ליבע און געפיל אין יעדער מצווה און ימים טובים. די בוך האט שוין געמאכט גאר אסאך בעלי תשובות און אפילו גרים וואס זענען געווארן פארליבט אין דעם אידישן גאט און זיינע מצוות.
אין די צוויי ביכער מאלט ער אראפ זיין זיידן וואס איז געווען א רב אין רוסלאנד, און עמיגרירט קיין אמעריקע און טאג און נאכט געלערנט תורה, און נישט געקענט קיין טראפ ענגליש, און האט אים געלערנט תורה אלס קינד, וואס ער איז שפעטער אויסגעוואקסן אלס אמעריקעס בעסט סעלער שרייבער, וואס דאס האט אים שפעטער אויפגעוועקט צו אידישקייט.
ער לעבט נאך און שרייבט נאך היינט צוטאגס פון זיין היים אין פאלם ספרינגס קאליפארניע. ביז די הונדערט און צוואנציג. דריי קינדער, איינער "אברהם אייזיק ע"ה" איז געשטארבן אין א טראגישע עקסידענט און ווארלד אפ רעמעמברענס איז געשריבן לעילוי נשמתו.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אלע פילמען פון זיינע ביכער. איי.עם.די.בי.
- אלע ביכער. אמאזאן


text:
קאפל
א קאַפּל אדער יאַרמלקע איז א שטיקל טיכל וואס די ארטאדאקסע יידן גייען דערמיט.
אין גמרא ווערט דערציילט אז רב נחמן בר יצחק האט צוגעדעקט זיין קאפ צוליב יראת שמים זאל זיין א אפשייד צווישן אים מיט גאט.
במשך די יארן האט די קאפל באנוצט אלס א צייכונג, וואס צייכנטאן דער מענטש אז ער באלאנגט צום יידישן פאלק.
דער שולחן ערוך באשטימט: "אסור להלך 4 אמות בלי כיסוי ראש" אזוי ווי עס שטייט: "ואבדיל אתכם מן העמים".
היינט טוען אן אויך די סעקולערע יידן א קאפל ביי יידישע פייערונגען, ווי ביי א חופה, בר מצוה, ברית מילה, לוויה א.ד.ג.


text:
לעך וואלענסא
לעך וואַלענסאַ (פויליש: Lech Wałęsa; געבוירן דעם 29סטן סעפטעמבער, 1943) איז אַ פּוילישער פּאָליטיקער און אַ געוועזענער יוניאן הויפט און מענטשן רעכטן אַקטיוויסט. ער האט קאָ-געגרינדעט סאָלידאַרנאשטש, די סאָוועטישער ערשטער בלאַק פון א פרייער האַנדל פאַרבאַנד, ער האט געווינען דעם נאבעל פריז אין 1983, און געדינט אלס פרעזידענט פון פוילן אין די יארן 1990-1995.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וואלענסא איז געבוירן אין פאפאוו, פוילן, דעם 29סטן סעפטעמבער 1943. אין 1966 האט ער אנגעהויבן ארבעטן אין דער לענין שיפבויעריי אין דאנציג אלס עלעקטריקער.


text:
ריטשארד דאקינס
ריטשארד דאקינס איז א באקאנטער ביאלאג און אן אטעאיסט. געבוירן אום דעם 26סטן מערץ 1941, אין ניירויבי, קעניא. ער האט מיט זיין פאטער אימיגרירט קיין בריטען וואו ער איז א ביאלאג און עוואלוציע פרעדיגער. ער איז געווארן וועלט בארימט מיט זיין קאנטראווערסינאלן בוך: "דער עגאיסטישער גען", וואס ווייזט אויף דער טעאריע פון עוואלוציע, מיט נאך א פונקט פארוואס מיר לעבן, און בעיקר באקאנט אלס די נייע אויסטרעף אז עוואלוציע האט מיט די גענעס און נישט מיט דעם קערפער פון דעם גאנצן ארגאניזם פונעם מין בעל חי.
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אן העכסט אינטערסאנטער ווידעא קליפ וואו ער טענה'ט זיך מיט א רב אין לאנדאן איבער אמונה, פארוואס מיר האבן מורא צו לערנען מיט אונזערע קינדער איבער עוועלוציע. [1]
- א ווידעא קליפ ווער ער נוצט א שמועס מיט יוסף כהן א איד פון וויליאמסבורג וואס איז געווארן א מוסולמענער צו העצן אטנקעגן רעליגיע.


text:
נומערן טעאריע
נומערן טעאריע א צווייג פון מאטעמאטיק וואס שטודירט די נאטירלעכע צאלן.
אפטמאל אין נומערן טעאריע איז גאנץ גרינג צו פארשטיין דעם פראבלעם אבער גאר שווער צו לייזן. למשל, פערמאס לעצטער טעארעם, די גאלדבאך השערה (אז יעדע גראדע צאל גרעסער פון 2 איז דער סכום פון צוויי פרימצאלן) און נאך אזעלכע השערות.
וויכטיקע טעמעס אין נומערן טעאריע זענען:
צווישן די טעארעמען אין נומערן טעאריע זענען:
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נומערן טעאריע האט אנגעהויבן בליען אין אוראלט גריכנלאנד, ספעציעל די ארבעט פון פיטאגאראס, אוקלידוס און דיאפאנטוס. אויסגעצייכנטע ביישטייערער פון דער מאדערנער תקופה זענען פערמא, אוילער און גאוס.
אנווענדונגען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
גוט באקאנטע אנווענדונגען פון נומערן טעאריע זענען פארשלעסלונג פון דאטן מעלדונגען און דאטן קאמפרימירונג.