text:
1859
1859 איז דאס 59סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1859 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 14טן פעברואר - ארעגאן שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע שטאטן.
- 25סטן אפריל - אנגעהויבן גראבן דעם סועץ קאנאל.
- 12טן יוני - זילבער ווערט אנדעקט אין די קאומאסטאק לאוד, אין ווירזשיניע און נעוואדא.
- 27סטן אויגוסט - אין טיטוסוויל, פענסילוועניע, ווערט געבויערט דער ערשטער נאפט קוואל אין דער וועלט.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2טן מערץ - שלום עליכם, יידישער שרייבער, פון די חשובע יידיש-שפראך שרייבערס (נפטר 1916)
- 15טן מיי - פיער קירי, פראנצויזישער וויסנשאפטלער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1906)
- 22סטן מיי - ארטור קאנאן דויל, סקאטישער דאקטאר און שרייבער וואס האט געשאפן "שערלאק האלמס" (געש' 1930)
- 9טן אקטאבער - אלפרעד דרייפוס, יידישער אפיציר אין דער פראנצויזישער ארמיי (נפטר 1935)
- 15טן דעצעמבער - לייזער זאמענהאף, ערפינדער פון עספעראנטא (נפטר 1917)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 5טן מיי - יאהאן פעטער גוסטאוו דירישלע, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1805)
- 15טן סעפטעמבער - איזאמבארד קינגדאם ברונעל, ענגלישער אינזשעניר (געב' 1806)


c: text/html

text:
ברוך מעזשביזשער
רבי ברוך מעזשביזשער זצ"ל (ה'תקי"ג - י"ח כסלו ה'תקע"ב) איז געווען אן אייניקל פונעם בעל שם טוב און דער ערשטער רבי צו פירן א הויף אין מעזשביזש נאכן בעל שם טוב.
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי ברוך איז געבוירן אין מעזשביזש אין יאר ה'תקי"ג צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל אשכנזי[1] דער דייטשיל, און צו זיין מוטער מרת אדל די איינציקע טאכטער פון בעש"ט.
רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי ברוך האט אויפגעוואקסן ביי זיין זיידן דעם בעש"ט. ער האט געלערנט ביים מעזריטשער מגיד, און נאכהער ביי רבי פינחס קאריצער. אין תק"ם (1780) האט מען אים אויפגענומען ווי אן אדמו"ר אין זיין פאטערס וואוינארט טאלטשין, וואו ער האט געפירט זיין הויף. אין תקמ"ח (1788) איז רבי ברוך אריבער קיין מעזשביזש, אבער אין די זומער חדשים פלעג ער זיין אין טולטשין. מנוחתו כבוד ליד סבו במז'יבוז'.
רבי ברוך פלעג נעמען פדיונות פון די חסידים פארן אויפהאלט פון זיין הויף. טייל פונעם געלט פלעג ער שיקן צו פארשטארקן דעם חסידישן יישוב אין ארץ ישראל.
רבי ברוך פלעג ליידן פון מרה שחורה; צוליב דעם האבן זיינע מקורבים געברענגט ר' הערשעלע אסטראפאלער צו זיין דער בדחן אין רבי ברוכס הויף.
הסתלקות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי ברוך איז נפטר געווארן י"ח כסלו ה'תקע"ב.
פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי ברוך האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב טוביה קאטצקאש פון אסטראה. בזיווג שני האט ער געהייראט א טאכטער פון זיין פעטער הרב אהרן פון טיטיעוו. רבי ברוך האט איבער געלאזט דריי טעכטער:
- מרת אדל, די ווייב פון הרב יעקב פנחס אויערבאך, א זון פון הרב אברהם דוב פון כמעלניק.
- מרת חנה, די ווייב פון הרב יצחק דראהאביטשער, פון מעזשביזש.
- מרת רייזל, די ווייב פון הרב דוב פון טאלטשין, א זון פון הרב שלמה גאטליב, פון קארלין.
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- בוצינא דנהורא

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
מיליטערישע פאליציי
דער אויפגאבע פון די מיליטערישע פאליציי איז פולארטיג, עס רעכנט אריין ארדענונג, אינפארסירן געזעץ, ביז גרענעץ וועכטער, אויספארשן קרימינאלע אקטיוויטעטן, און אזוי אויך אויפהאלטן טורמעס וואס זענען אונטער מיליטערישע קאנטראל.
ישראל מיליטערישע פאליציי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
און העברעיש משטרה צבאית, געגרינדעט אין 1948, ביים מלחמת השחרור. איר אויפגאבע איז געווען א מינימאלע. ביי די זעקס טאגיקער מלחמה, איז איר ראלע געווען, דיקטירן דעם טראפיק אינעם סיני האלב אינדזעל, און היטן אויף די עגיפטישע זעלנער, וואס זענען געפאלן אין געפענגשאפט.
היינט בעיקר פארנעמט זי זיך, מיט טיילן רעפארטן פאר ישראל זעלנער, וואס פירן זיך קעגן דעם מיליטערישן געזעץ. און אזוי אויך מצ"ח, וואס מיינט פאליציי מיליטערישע אויספרשונג, ביי קרימינאלע אקטיוויטעטן. די ארז איינהייט איז ווי גרענעץ וועכטער, ביי פארשידענע דורכגענג פונקטן צווישן פאלעסטינע אויטאנאמיע און ישראל.
איר בערעט איז א טונקעל בלויע, שווארצע שיך, זייער סימן איז רויט בלויע שטרייכן.


text:
אינפארמאציע
אינפארמאציע איז א פילפאכיגער באגריף פון פארשידענע מיינונגען און פארעמעס, וואס באדינט דעם מענטש אויף פארשידענע וועגן און אופנים. פון נאך איז דאס בעיקר פארבינדן צו זאכליכע ענינים ווי וויסנשאפט, אנווייזונגן, מידיע, א.א.וו.
אינפארמאציע איז א שם הכולל פאר יעדן קוואל אדער אוצר וואס געבט די מעגליכקייט צו פארשטיין זאכן פאר מענטשן.
עס איז דער רעזולטאט פון אויסשטעלן, מאניפולירן און פראצעסירן דאטן אויף אזא אופן וואס געבט צו דעת פאר זייער מקבל. אין אנדערע ווערטער איז דאס דער קאנטעקסט אין וואס דאטן ווערן גענומען.
עס איז שטארק פארבינדן אין טאג טעגלעכן געברויך פון לעבן פאר קאמוניקאציע, קאנטראל, דאטן, דעת, מיינונג, מענטאלע סטימולוס, פעטערען, באגרייפן, און רעפרעזענטאציע.
אסאך רופן די היינטיגע צייטן אלס די אינפארמאציע תקופה צוליב די אינטערנעץ וואס האט פיל פארגרינגערט די אינפארמאציע מעדיום פאר מענטשן.


text:
2טן יאנואר
דעם 2טן יאנואר איז דער צווייטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 363 טעג (364 אין אן עיבור-יאר).
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1757 - די בריטישע אימפעריע נעמט איין קאלקאטא.
- 1788 - דזשארדזיע ווערט דער פערטער שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן.
- 1942 - צווייטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע נעמט איין מאנילא.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2007 - טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים (געב' 1911)


text:
לאנדאנער אונטערגרונט
דער לאנדאנער אונטערגרונט איז א באן סיסטעם וואס באדינט דעם גרעסטן טייל פון גרויסלאנדאן, ענגלאנד, און עטלעכע ארומיגע געגנטן. ער איז די עלצטע אונטערגרונטיקע באן סיסטעם אין דער וועלט. די ערשטע ליניע איז געווען די מעטראפאליטאנע באן (היינט איז דאס א טייל פון דער האמערסמיט און סיטי ליניע), וואס האט געעפנט 10 יאנואר 1863.[3] אין אמת'ן 55% פון דער נעצווערק איז איבער דער ערד. רוב מענטשן אין לאנדאן רופן אים "דער טיוב" (Tube) ווייל די טיפע טונעלן זעען אויס ווי א רערל (אויף ענגליש tube).
דער אונטערגרונט האט 275 סטאנציעס און די ליניעס זענען לאנג אינגאנצן 408 ק"מ,[4] אזוי איז דאס די לענגסטע אונטערגרונטיקע באן אויף דער וועלט. אחוץ די היינטיגע סטאנציעס זענען אויך דא אסאך פארמאכטע סטאנציעס. אין 2005–2006 האבן 971 מיליאן פאסאזשירן געפארן, און אין 2006–2007 מער ווי א ביליאן. אין מערץ 2007 האט מען געמאלדן אז יעדן טאג זענען דא מער ווי דריי מיליאן פאסזאשירן (אויף ארבעטסטעג א דורכשניט פון 3.4 מיליאן).[5]
זייט 2003 איז דער אונטערגרונט א טייל פון טראנספארט פאר לאנדאן (TfL), דער פארוואלטער פון פילצאליקע טראנספארט פונקציעס אין לאנדאן, למשל די בארימטע רויטע טאפלדעקבוסן. פריער איז דער פארוואלטער געווען לאנדאן אונטערגרונט באגרענעצט, אן אונטערגעזעלשאפט פון לאנדאנער רעגיאנאלער טראנספארט.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער אפטייל פון דער מעטראפאליטאנער באן און פון דעם לאנדאנער אונטערגרונט איז געווען צווישן פאדינגטאן און פֿארינגדאן, די ערשטע אונטערגרונטיקע שטאטישע באן פאר פאסאזשירן אויף דער וועלט. די ערשטע פאסאזשירן זענען געפארן 10טן יאנואר 1863.[3] 41,000 פאסאזשירן זענען געפארן יענעם טאג, מיט א באן יעדן 10 מינוט; ביז 1880 האט די פארברייטערטע "מעט" געפירט 40 מיליאן פאסאזשירן א יאר. נאכער האט מען געעפנט אנדערער ליניעס גאנץ גיך; אין 1884 איז דער "אינער קרייז" (היינט די קרייז ליניע) שוין געווען קאמפלעט.
אין אנהייב האט מען געגראבן די טונעלן דורך שנייד-און-דעק. די שיטה האט מען געניצט אויך פאר דער דיסטריקט ליניע, וועגן דעם האט געדארפט אראפרייסן אסאך הייזער צווישן פאדינגטאן און בייזוואטער.
שפעטער האט מען פארבעסערט די מעטאדן און מען האט געגראבן די שפעטערדיגע טונעלן פיל טיפער, וואס הייסט טיפער-ניווא טונעלירן.
טראנספארט פאר לאנדאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אינפראסטרוקטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
באן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אונטערגרונט באדינט 270 סטאנציעס.[6][7] פערצן אונטערגרונט סטאנציעס זענען אינדרויסן פון גרויס-לאנדאן, פון וואס פינעף (אמערשאם, טשאלפאנט און לאטימער, טשעשאם, און טשארליוואוד אויף דער מעטראפאליטאן ליניע, און עפינג אויף דער צענטראל ליניע), זענען נאך דעם M25 ארום-לאנדאן אויטאסטראד. פון די 32 לאנדאנער באראס, זעקס (בעקסלי, בראמלי, קרוידן, קינגסטאן, לואישעם און סאטן) זענען נישט באדינט פון דער אונטערגרונט נעצווערק, און העקני האט אלד סטריט און מאנאר הויז ממש ביים גרענעץ.
לאנדאנער אונטערגרונט'ס עלף ליניעס האבן אינגאנצן א לענג פון 402 ק"מ,[6] מיט דעם איז די דריטע לענגסטע מעטרא סיסטעם אין דער וועלט. די ליניעס זענען צוזאמענגעשטעלט פון דער אונטער-אייבערפלאך נעץ און די טיף-רערל ליניעס.[6] די קרייז, דיסטריקט, האמערסמיט און סיטי, און מעטראפאליטאן ליניעס פארמירן די אונטער-אייבערפלאך נעץ, מיט באן טונעלן גראד אונטערן אייבערפלאך און אן ענלעכע גרייס צו די ביי בריטישע הויפטליניעס. די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס טיילן סטאנציעס און דעם גרעסטן טייל פון די שינעס מיט אנאנד, ווי אויך מיט די מעטראפאליטאן און דיסטריקט ליניעס. די בעקערלו, צענטראל, יובילי, נארדערן, פיקאדילי, וויקטאריע און וואטערלו און סיטי ליניעס זענען טיף-ניווא רערלעך, מיט קלענערע צוגן וואס פארן אין צוויי קיילעכדיקע טונעלן (tubes) מיט א דיאמעטער בערך 3.56 מעטער.
ליניעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אונטערגרונט האט 11 ליניעס. ביז 2007 איז געווען נאך א צוועלפֿטע ליניע, די מזרח לאנדאן ליניע, וואס איז געעפֿנט אום מיי 2010 אלס א טייל פון דער לאנדאנער איבערגרונט.
די פאלגנדע טאבעלע איז כולל יעדע ליניע; איר קאליר אויף די אפיציעלע טיוב מאפעס, ווען יעדע ליניע האט אנגעהויבן ארבעטן, דער ערשטער טייל געעפנט, זייט ווען די ליניע האט איר היינטיגן נאמען און וואסארא טונעל די ליניע ניצט.
דער אונטערגרונט באדינט 268 סטאנציעס, כולל 14 סטאנציעס וואס זענען דרויסן פון גרעסערער לאנדאן.
דער אונטערגרונט ארבעט נישט 24 שעה'ן אין טאג (אחוץ דעם ניי יאר טאג און אזעלכעס) ווייל רוב ליניעס האבן נאר צוויי גערעלסן (איינס אין יעדער ריכטונג) דעריבער דארף ער זיין פארמאכט ביינאכט אויף אויסהאלטונג. די ערשטע באנען הייבן אן בערך 4:30 פארטאגס ביז 1:30 נאך האלבער נאכט.
שטחים אן דינסט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פון די 32 לאנדאנער באראס, זעקס זענען נישט באדינט פונעם אונטערגרונט. פינף דערפון זענען דרום פון דעם טעמז: בעקסלי, בראמלי, סאטן, קינגסטאן און קרוידאן. איינע פון די סיבות איז אז אין דרום לאנדאן איז שוין געווען א גרויסע נעצווערק פון עלעקטרישע באנען, וואס זענען א חשובער טייל פון די דרום'דיקע באנען אין ענגלאנד.
די זעקסטע בארא אן דינסט איז העקני, וואס איז אבער באדינט פונעם נייעם לאנדאנער איבערגרונט, א נייע באן סיסטעם וואס פירט די נארד לאנדאן ליניע און, זייט מיי 2010, די באנייטע מזרח לאנדאן ליניע.
אינטערנאציאנאלע פארבינדונגען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אונטערגרונט באדינט היטרא פלוגפארט פאר נאציאנאלע און אינטערנאציאנאלע פליען; און סט פאנקראס אינטערנאציאנאל פאר אייראסטאר באנען אין דער אייראפעאישער יבשה.
ליפטן און עסקאלאטארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין אנהייב האט מען געקענט צוקומען צו די טיפע פעראנען אין א ליפט. אין 1911 האט מען אריינגעשטעלט דעם ערשטן עסקאלאטאר אויפן לאנדאנער אונטערגרונט אין ערלס קארט, צווישן די פיקאדילי ליניע פעראנען און די דיסטריקט ליניע פעראנען.
ארומפֿארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Gennemsnitligt dagligt passagertal udregnet som et dagligt gennemsnit af årligt passagertal (1171 millioner) divideret med 364 (et gennemsnitligt år minus juledag). Årlige tal i henhold til LU Performance Data Almanac. טראנספארט פאר לאנדאן. דערגרייכט דעם 1טן אויגוסט 2012.מוסטער:Dead link
- ↑ Forholdet mellem gennemsnitligt årligt passagertal og hverdagspassagertal fra 2011 Annual Entries & Exits. טראנספארט פאר לאנדאן. ארכיווט פון דעם אריגינאל דעם 28 June 2012. דערגרייכט דעם 1טן אויגוסט 2012., og efterfølgende tilpasset antallet af passagerrejser hentet fra Performance Data Almanac.
- ↑ 3.0 3.1 History. טראנספארט פאר לאנדאן. דערגרייכט דעם 2007-03-31.
- ↑ Key facts. טראנספארט פאר לאנדאן. דערגרייכט דעם 2007-03-31.
- ↑ מוסטער:Cite press release
- ↑ 6.0 6.1 6.2 About TfL – What we do – London Underground – Facts & figures. טראנספארט פאר לאנדאן. דערגרייכט דעם 17טן יוני 2014.
- ↑ About TfL – וואס טוען מיר – לאנדאנער אונטערגרונט. טראנספארט פאר לאנדאן. דערגרייכט דעם 4 June 2014.


text:
בראנדז עפאכע
די בראנז עפאכע צייכנט אפ די עפאכע אין וועלכע כלים געמאכט פון קופער און בראנדז זענען גענוצט געווארן. כראנאלאגיש, שטייט די עפאכע צווישן דער שטיין עפאכע און דער אייזן עפאכע. בשעת די שטיין עפאכע האבן מענטשן נאך נישט געוואוסט וויאזוי ארויסצונעמען מעטאל און אנדערע מינעראלן פון די שטיין און וועלכע עס געפונט זיך. די בראנדז עפאכע צייכנט אפ די תקופה אין וועלכע מענשטן האבן אויסגעטראפן די טעכניק וויאזוי ארויסצונעמען די מעטאלן און שמעלצן ארץ. די אייזן עפאכע צייכנט אפ די תקופה ווען מען האט שוין געהאט די טעכניק אינגאנצן אויסגעארבייט צו שמעלצן אייזן ארץ און מען האט געמאכט כלים און געווער סיי פון שטיין און סיי פון די מעטאלן. דער סדר פון די דריי עפאכעס איז דער אנהייב פון דער היסטאריע פון טעכנאלאגיע.
עס איז נישט קלאר ווען פונקטליך די בראנדז עפאכע הייבט זיך אן אדער ענדיגט זיך, צוליב דעם וואס מענטשן האבן דאן נישט געקענט שרייבן און דעריבער נישט איבערגעלאזט קיין געשריבענע רעקארדס. אלעס וואס מיר ווייסן היינט וועגן די עפאכע איז נאר פון ארכעאלאגיע. אזוי אויך, אין יעדער געגנט האט זיך די עפאכע אנגעהויבן און געענדיגט אין אנדערע תקופות, און ווען אין געוויסע פלעצער און די וועלט איז מען שוין געווען פארגעשריטן, איז אין אנדערע פלעצער נאך געווען צוריקגעשטאנען.


text:
באשער על אסאד
באַשער על-אַסאַד איז דער היינטיקער פרעזידענט פון סיריע, א זון פון פריערדיקן פרעזידענט כאפעז על אסאד. געווארן פרעזידענט נאכן שטארבן פון זיין פאטער, אום יוני 2000.
באשער איז געבוירן 11טן סעפטעמבער 1965, אין די הויפטשטאט דמשק צו זיינע אלאווישע עלטערן, ער האט געלערנט אין א פראנצויזישע שולע, און ער רעדט א פליסיקע פראנצויזיש און ענגליש. צווישן די יארן 1988 ביז 1992, האט ער שטודירט מעדיצין אין דמשק אוניווערסיטעט. פון 1992 האט ער פראקטיצירט אויגן דאקטעריי אין לאנדאן, ווי ער האט באגעגנט זיין ווייב אסמא על אכערס, פון סוני מוסלמענישע אפשטאם.
באשער האט געהאט אן עלטערע ברודער באסעל, וואס איז געווען באשטיט צו זיין נאכפאלגער פון כאפעז על אסאד, ביז ווען יענער איז אומגעקומען אין אן אויטא עקסידענט, אום 21טן יאנואר 1994, דעמאלט איז באשער געווארן דער נאכפאלגער פון זיין טאטע.
נאכן טויט פון זיין טאטע, האט ער נישט גלייך געקענט ווערן פרעזידענט, ער איז דעמאלט אלט געווען 34 יאר. מען האט געדארפט טוישן פונקטן אין די קאנסטיטוציע. אין וואלן וואס זענען פארגעקומען, איז ער ערוויילט געווארן צו א קאדענציע פון זיבן יאר, דורך 97 פראצענט פון די וויילער, אין 2007 איז ער נאכאמאל ערוויילט געווארן, דורך די זעלבע צאל שטימען.
אנהייב האט ער פרובירט אנקניפן פארבינדונגען מיט ישראל, אריק שרון דאן פרעמיער מיניסטער האט אנדערש פון זיינע פארגייער, נישט געוואלט האבן קיין מגע משא מיט אים. פון די הויפט סיבה אז סיריע שטיצט טעראר, און מערערע טעראר ארגאניזאציעס האבן זייערע הויפטקווארטירן אין סיריע.
אין יאר 2005 איז ראפיק על כארירי אומגעקומען אין לבנון, א לאנד וואס סיריע האט יארן געפירט מיט די צושטימונג פון די וועלט. מאסן דעמאנסטראציעס זענען פארגעקומען אין ביירוט און אין אנדערע שטעט, אז די סירישע זאלן זיך ארויסציען פון לבנון. צום ענדע נאך אסאך דרוק פון די וועלט, האט סיריע ארויסגעצויגן איר ארמיי פון לבנון.
אסאד האט מערערע מאל דערקלערט, אז ער איז גרייט צו פארהאנדלען אויף א שלום אפמאך, מיט מדינת ישראל, וואס וועט מוזן אפגעבן די גולן הויכן צוריק צו סיריע.
אין 2011, ווען אין די אראבישער וועלט האט זיך אנגעהויבן די פרילינג פון פעלקער, האט די סירישע באפעלקערונג אנגעהויבן נעמען א טייל אין די אויפשטאנד, וואס די ציל רעכנט אריין דאס ארונטערזעצן באשער פון בענקל, טויזנטער זענען אומגעקומען אין די אונטערדריקונגען פון די ארמיי, און די וועלט האט אונטערגענומען סאנקציעס קעגן סיריע. די אראבישע ליגע האט ארויסגעווארפן סיריע פון די מיטגלידערשאפט, ביז באשער וועט אויפגעבן די מאכט.


text:
פאפריקע
דער פאפריקע (וויסנשאפטלעכער נאמען: Capsicum annuum) איז אן איין יעריגע געקוועקטער פרוכט אין פארשידענע פארמן פון די נאכטשאטן פאמיליע סאָלאַנאַצעאיי (Solanaceae). דער פרוכט ווערט געקוועקט אין פארשידענע קאלירן.
ברכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אויף דעם פאפריקע מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.
בדיקת תולעים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם פאפריקע איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון לעכער אדער פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.
מצוות התלויות בארץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פאפריקע וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל פון אלע סארטן, און דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם פאפריקע די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
בריטני ספירס
בריטני ספּירס (געב' דעם 2טן דעצעמבער 1981; ו' כסליו ה'תשמ"ב) איז אַ פּאָפּולערע אמעריקאנישע פאפ זינגערין און צו מאלן אן אקטריסע.
איר קאריערע האט זי אנגעהויבן שוין ביי די 12 יארן. זי האט געבראכן דער רעקארד, מיטן ווערן אזא פּאָפּולערע שטערן, שוין ביי די 17 יאר האט זי ארויס געגעבען א פאר סידיס און צוויי פילמען. איר ערשטע סינגל פון 1998 איז געווען Baby One More Time.
זינט זי האט חתונה געהאט איז זי כמעט אראפ פון מאפע אויף עטלעכע יאר. צום יאר 2005 איז איר געבוירן געווארן א בן זכר.
נאוועמבער 2007 איז זי צוריק אריין אין דעם מוזיק-תּחום, און האט פובליקירט א דיסק מיטן נאמען Blackout אין איר די דריי סינגלען: Gimme More, Piece of Me, Break the Ice. שפעטער, מערץ 2011 האָט זי פּראָדוצירט איר אַלבאָם מיטן נאָמען Femme Fatale.


text:
גבעתיים
גבעתיים איז אַ שטאָט אין דער תל אביב ראיאן אין ישראל, מזרח פון תל-אביב. גבעתיים גרענעצט רמת גן און תל אביב. ער איז א טייל פון דעם מעטראָפּאָליטאַנישן געגנט דערקענט ווי גוש דן. גבעתיים איז געגרינדעט אין 1922 דורך פיאנערן פון דער צווייטער עליה. אין 1959 איז ער געווארן א שטאָט. ער האט אַ באַפעלקערונג פון 53,700.
דער נאָמען "גבעתיים" איז טייטש צוויי בערגלעך, אויף וואָס די שטאט איז געווען געבויט געווארן אין אנהייב, קאזלאווסקי בערגל און באראכאוו בערגל. קאָזלאָווסקי איז דאס העכסטע בערגל אין דעם גוש דן געגנט, 85 מעטער העכער פונעם ים-שפיגל. די שטאָט האט זיך פארברייטער אין די 1930ער יארן אַזוי אז הייַנט איז ער פאקטיש פלאצירט אויף דריי בערגלעך—באָראָכאָוו, קאָזלאָווסקי און רמב"ם.
געשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1917, בשעת דער ערשטער וועלט מלחמה, האט פאסירט אויף קאזלאווסקי בערגל איינער פון די לעצטע קאמפן צווישן דער אטאמאנישער אימפעריע און די אויסטראלישע קראפטן.
די מאָדערנע שטאָט איז געגרינדעט אום 2טן אפריל 1922 דורך אַ גרופּע פון 22 צווייטע עלייה פיאנערן געפירט דורך דוד שניידערמאַן. די גרופּע האט געקויפט 300 דונאַם פון לאַנד אויף דער פעריפעריע פון תל אביב וואס איז געווארן דער באָראָכאָוו קוואַרטאַל, דער ערשטער ארבעטער קוואַרטאַל אין דער מדינה. מען האט אים א נאמען געגעבן נאך ר דוב בער באָראָכאָוו, גרינדער פון דער פועלי ציון ארבעטער פּאַרטיי. שפּעטער, אן אנדערע 70 משפחות האבן אריינגעטראטן אין דער גרופּע.
שפעטער האט מען אנטוויקלט נאך געגנטן: שענקין (1936), גבעת רמב"ם (1933), קריית יוסף (1934) און אַרלאָזאָראָוו (1936). די אַלע געגנט זענען געווארן צונויפגעגאסן צו פֿאָרמירן אַ לאקאלע ראַט אין אויגוסט 1942. גבעתיים איז דערקלערט אַ שטאָט אין 1959.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גבעתיים ליגט מזרח פון תל אביב, און גרענעצט רמת גן אויף צפון און מזרח.
בילדונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
גבעתיים האט 41 קינדערגארטנס, 9 עלעמענטאַרע שולעס און 4 מיטלשולעס. די שטאָט האט ישראל'ס העכסטן קורס פון צווייטיק שולע מאַטריקולאַציע. און דעם העכסטן קורס פון "בגרות" אָדער געזעסן קורס אין דער תל-אביב מעטראָפּאָליטאַן געגנט. דער בירגערמייַסטער ראובן בן-שחר האט איינגעפירט אַ ספּעציעלע מיטלשולע עקזאמען הילף פּראָגראַם פון וואס נאָך דריי יאר איס ארויסגעקומע אַ 11% פאַרבעסערן פון מיטלשולע עקזאמען רעזולטאטן אין 2010.


text:
גראבע קישקע
די גראבע קישקע איז דער לעצטער טייל פון דער פארדייאונג סיסטעם אין באשעפענישן מיט א רוקנביין. איר צוועק איז איינזאפן וואסער צום קערפער, און ארויספירן דעם איבעריגן אפפאל. ביי מענטשן הייבט זי אן ביי דער טאליע אויף דער רעכטער זייט, ווי זי איז באהאפטן צו דער קליינער קישקע דורך דער בלינדער קישקע, און גייט ארויף דעם בויך, ווייטער אריבער דעם בויך צו דער לינקער זייט, און פון דארט אראפ צום אנוס. די מענטשן גראבע קישקע איז לאנג אומגעפער 1.5 מעטער. דער פראצעס פון דורכגיין די גראבע קישקע דויערט עטלעכע 24 שעה.


text:
קאנסערוואטיזם אין די פאראייניגטע שטאטן
קאנסערוואטיזם איז א אידעאל וואס ווערט באטראכט אלס די הויפט באזע פון די רעפובליקאנער וויילער, אבער עס איז באמת בכלל נישט בינדנד נאר עס קענען פונקט אזוי זיין ליבעראלע-רעפוליקאנער און אזוי אויך קאנסערוואטיווע-דעמאקראטן
אינהאַלט
דער באוועגונג הייבט זיך אן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס ווערט א רעאליטעט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
און די ערשטע העלפט 1900 איז דאס בלויז געווען א אידעאל אן קיין ריכטיגע שאנסן אמאל צו ווערן עפעס דערפון, דאן איז אנגעקומען דאס יאר 1964 ווען דער ערשטער עקסטרעם קאנסערוואטיווער קאנדידאט בערי גאלדוואטער האט אפגעהאלטן א שטוינענדן פריימערי זיג און דאס האט אויפגעשאקלט אמעריקע און די גאנצע רעפובליקאנער פארטיי, און זינט דעמאלטס אנגעהויבן ביז היינט זענען זיי די צענטראלע באזע אויף וועמען די רעפובליקאנער פארטיי קוקט ארויס אין די נאוועמבער וואלן און געווענליך און א יאר וואס נישט צו א קאנסערוואטיווער געווינט די נאמינאציע פון די רעפובליקאנער פארטיי, איז כמעט ווי פארזיכערט אז די דעמאקראטן גייען געווינען דעם ווייסן הויז
קאנסערוואטיוון נעמען איבער די מאכט פון די רעפובליקאנער פארטיי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנסערוואטיווע פרעזידענטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ראנאלד רייגען 1980-1988
- דזשארדזש הערבערט וואקער בוש 1988-1992
- דזשארדזש וואקער בוש 2000-2008
קאנסערוואטיווע פרעזידענט קאנדידאטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- בערי גאלדוואטער 1964
- ראנאלד רייגען 1976 1980 1984
- דזשארדזש הערבערט וואקער בוש 1988 1992
- באב דאול 1996
- דזשארדזש וואקער בוש 2000 2004
וואס עס איז אינטרעסאנט איז אז און די וואלן פון 2008 איז נישט געווען למעשה קיין געהעריגער קאנסערוואטיווער קאנדידאט וואס זאל אפילו אנציען עטוואס שטימען אין די פריימעריס, רוב וואס האבן געהאט עטוואס א שאנס זענען געווען מער לינק גענויגט, און די רעפובליקאנער הענגען דאס אן אין זייער מעכטיגער פארלוסט אין די נאוועמבער וואלן


text:
בן סירא
בן סירא א ספר וואס ישוע בן סירא אדער ווי א טייל רופען איהם יהושע בן סרוק, האט געשריבן, אין דעם ספר שטייט אסאך אינטערסאנטע זאכן, בעיקר רעדט ער ארום חכמות און מדות טובות וואס דעם המון עם זאל וויסן, עס איז משבח די חכמה, די גוטע לייט און די רעכטפארטיגע צדיקים און עס איז מגנה און רעדט שלעכטץ אויף רשעים און נערנים.
דער ספר זעהט מען איז געמאכט בעיקר פאר גוים און אומות העולם וואס האבן נישט די אידישע תורה, עס איז זייער ענליך געשריבן ווי דער ספר משלי פון שלמה המלך.
עס זענען דא וואס זאגן אז ער איז א זון פון שלמה המלך, אין אסאך ספרי בן סירא שטייט אז ער איז א זון פון ירמיהו הנביא. אין אנהייב פון אסאך דרוקן שטייט א מעשה ווי אזוי ער איז געבוירן געווארן דורך די זרע פון ירמיה אבער נישט דורך זיין ווייב. דער ש"ך צייכנט אן די מעשה אין שולחן ערוך יורה דעה סי' קצה.
אין גמרא שטייט אז עס געפינט אין איר אסאך שטותים, און עס האט א דין ווי ספרים חיצונים וואס מען טאר נישט דערין עוסק זיין, דאך זאגט די גמרא אז די קלוגע זאכן דערפון זאל מען זיך אפלערנען.
אין עטליכע ערטער ברענגט די גמרא אראפ מאמרים פון בן סירא, צב"ש אין בבא בתרא ברענגט די גמרא א פסוק ווי עס שטייט אין כתובים און תוס' שרייבט דארט אז מעגליך איז עס אין בן סירא - וואו עס שטייט טאקע. אין סנהדרין (דף ק' ע"ב) זאגט רב יוסף אז אין בן סירא טאר מען נישט לערנען, און די גמרא ברענגט צו עטליכע פון זיינע מאמרים און דינגט זיך דערויף. איינע פון די זאכן וואס שטייט דארט איז: זלדקן קורטמן עבדקן סכסן, וואס דער טייטש דערפון איז: ווער ס'האט א דינע בארד איז א קלוגער, דער וואס האט א דיקע בארד איז א שוטה.
דער ספר האט פארשידענע נוסחאות און פארשידענע דרוקן, צב"ש אין בית המדרש און אין אוצר המדרשים איז געדרוקט נאר א חלק, עס הייבט זיך אן מיט א סטעיטמענט אזוי ווי א פסוק אין א קאפיטל פון משלי און עס שטייט דערויף א מעשה און א ראיה וואס איז מסביר דער ערשטער סטעיטמענט, גאר לעצטענס איז געגאנגען איינער אין ארץ ישראל און האט צוזאמגענומען אלע דרוקן ווי אויך כתבי ידות און האט געדרוקט א גאנצען ספר בן סירא מיט נקודות און איז עס מסביר.


text:
בערזע
די בערזע איז א מארק וואו בערזע-מעקלער האנדלען אקציעס און ווערטפאפירן. די בערזע פירט א ליסטע פון די אקציעס וואס ווערן באהאנדלט דארטן.
אין 1171 האט די רעפובליק פון ווענעדיג געבארגט געלט פון אירע בירגער, מיט 5% צינזן, אבער אן א דאטע ווען זיי וועלן צוריקבאצאלן דאס געלט. במשך דער צייט האבן מענטשן אנגעהויבן צו קויפן און פארקויפן די ווערטפאפירן פונעם בארג, און מיט דעם איז געווארן א מארק פאר ווערטפאפירן.
באקאנטע בערזעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די לאנדאנער בערזע (LSE)
- די ניו יארק בערזע (NYSE)
- די תל-אביב בערזע (TASE)


text:
1987
1987 איז דאס 87סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1987 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
דאס יאר ניינצן זיבן און אכציג האט אנגעהויבן דאנערשטיק.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן אפריל - פרימא לעווי, יידישער-איטאליענישער שרייבער (געב' 1919)
- 11טן יולי - יעקב יצחק רודערמאן, אמעריקאנער ראש ישיבה (געב' 1901)
- 10טן אויגוסט - איוואן נעוועזשאן, פון די חסידי אומות העולם, וואס האט געראטעוועט 4,000 יידישע קינדער אין בעלגיע (געב' 1900)
- 17טן אויגוסט - רודאלף העס, וויצעפירער פון נאצי דייטשלאנד (געב' 1894)
- 19טן אקטאבער - זשאקעלין די פרע, ענגלישע טשעליסט, (געב' 1945)


text:
קאנסיסטואר
די אפיציעלע יידישע קהילה אין פראנקרייך און אויך אין בעלגיע הייסט דער קאנסיסטואר.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דעם 17טן מערץ 1808 האט קייסער נאפאלעאן געגרינדעט דעם צענטראלן יידישן קאנסיסטואר פון פראנקרייך. אין יעדער שטאט ווי עס האבן געוואוינט איבער 2000 יידן האט זיך געמוזט שאפֿן א פארטרעטונג פון יידן (א סארט קהילה) וועלכע מען האט געגעבען דעם נאמען פון קאנסיסטואר. די אלע קליינע שטעטישע קאנסיסטוארן האבן זיך געמוזט זארגן פאר אלע יידישע רעליגיעזע באדערפענישן (בעיקר פאר די שולן און פאר'ן יידישן אונטערריכט) און זענען געשטאנען אין פארבינדונג מיט די שטעטישע פארוואלטונגען.[1]
אין יענע יארן זענען געווען בעלגיע, האלאנד און וועסטפאלן אונטער דעם פראנצויזישן קייסער, איז א קאנסיסטואר אויפגעשטעלט אין די אלע לענדער. אבער די קאנסיסטוארן אין האלאנד און וועסטפאלן זענען נישט געבליבן נאכדעם ווען זיי האבן זיך באפֿרייט פון דער פראנצויזישער הערשאפט.
זעט אויך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפֿערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ שבת בשבתו 688, ח' תמוז תשס"ח (מחזיקי הדת, אנטווערפען)


text:
הורדוס
קעניגן און געוועלטיגער מבית הורדוס
[1]הורדוס דער ערשטער, (74 פאר די נוצרישע ציילונג - 4 פאר די נוצרישע ציילונג), וועלכער ווערט אויך אונגערופן אין די גויאישע וועלט הורדוס דער גרויסער, איז איינע פון די גרעסטע און חשובסטע פערזענליכקייטן אין די אידישע היסטאריע, הורדוס איז געבליבן אין די אידישע היסטאריע באוואוסט אלטס א גרויסער רשע און רוצח, אבער פונק אזוי א חשובה חלק פון אידישע היסטאריע, בפרט אין די תקופה פון די רומישער הערשאפט אויף די אידן.
הורדוס איז געווען דער צווייטער זון פון דעם רוימישן גענעראל אנטיפאטער, און א דריטער דור פון גרים (זיין זיידע -טאטעס טאטע) האט זיך מגייר געווען.
אינהאַלט
דער אויפקום פון הורדוס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הורדוס איז באשטימט געווארן דורך זיין פאטער אנטיפאטער אלס געוועלטיגער אויף גליל זייענדיג אינגאנצן 15 יאר אלט.
אין דער תקופה האט געוואוינט אין ירושלים חזקיה שר הפריצים, וועלכער האט חרוב געמאכט לאנד ארם, און פלעגט טויטן די זונען פון די אראמישע קעניגן, ער האט געהאט ארום זיך אסאך אידישע בחורים, און פלעגט ווארפן א גרויסע שרעק אויף די אראמישע גוים.
סיקתוס (א קוזין פון יוליוס קייסער פון רוים) וועלכער האט געוועלטיגט אין ארם אין שליחות פון יוליוס, האט געשיקט א בריוו צו הורדוס, אין די בריוו איז אזוי געשטאנען: "פון סיקתוס דער זון פון דעם קייזער'ס פעטער, צו הורדוס דער זון פון אנטיפטער, פרידן. וויסן זאלסטו אז מיר האבן געהערט אז דו ביסט געווארן דער הערשער איבער גליל, און מיר האבן זיך זייער געפריידט. יעצט ביטע געדענק די ליבשאפט און כבוד וואס דער קייזער האט געגעבן פאר דיין טאטע און די מלחמות וואס דיין טאטע האט געפירט פאר אים, און ער האט באקומען שעצונג ביים קייזער פאר דעם. און אט חיקיהו שר הפריצים וואס וואוינט אין ענקער לאנד פארדארבט גאנץ לאנד ארם אויף וועלכע איך הערש, און די אראמים קענען זיך קעגן אים נישט קעגנשטעלן. גיי אין פיר א מחלמה מיט אים און הרג'ע אים, די וועלסט פארדעם באקומען א גרויסע מתנה פון קייזער און פון מיר."
הורדוס האט געפאלגט די אנווייזונג און איז ארויס מיט א שטארקער האנט קעגן חזקיהו. חזקיהו וועלכער איז נישט געווען געראכטן דערויף איז געפאלן א קרבן, און איז געטויטעט געווארן צוזאמען מיט זיינע בחורים, דורך הורדוס. ווען סיקתוס האט זיך דערוואוסט דערפון האט ער געשיקט גאלד מיט זילבער און א טייערע שטיין און הורדוס איז געווארן גאר רייך פון די רוימישע געלט.
דער משפט פון הורדוס ביים סנהדרין און זיין אנטלויפען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען די אידישע שרים האבן זיך דערוואוסט וואס הורדוס האט געטון האבן זיי זיך געשטעלט פאר יוחנן הורקנוס דער צווייטער און געבעטן, "וואו לאנג וועסטו לאזן אנטיפאטער מיט זיינע קינדער געוועלטיגן, און טון וואס זיי געפעלט, דער אנטיפאטער ניצט דיינע אוצרות און געלט צו קענען חנפ'נען די רוימישער קעניגן, נישט נאר הורדוס נאר אויך זיין זון פסילו הערשט היינט אין ירושלים, און דו אליינס געוועלטיגסט נישט נאר זיי. שטעל הורדוס דער זון פון אנטיפאטער פאר א משפט צום הייליגן סנהדרין, ווייל די ביסט דער מלך און די האסט די רעכט."
די שרים האבן נישט נאכגעלאזט און געמוטשעט דעם קעניג און אויך די מאמעס פון די בחורים וואס הורדוס האט געהארגעט האבן זיך געשטעלט פארן קעניג ווען ער איז געקומען צום בית המקדש, און אים פארגעהאלטן אויף וואס הורדוס האט געטון.
הורקנוס האט געשיקט שלוחים צו ברענגען הורדוס צום משפט.
ווען אנטיפאטער האט דאס געהערט האט ער געשיקט א בריוו צו זיין זון הורדוס וואו פאלגאנד: "ווען הורקנוס וועט דיך רופן, זאלסטו זיך נישט פארזוימען, גיי געשוואונד, אבער היט זיך גיי נישט אליינס, נעם מיט א גרויסע מיליטער, אבער לאז זיי איבער אינדרויסן פון ירושלים, אין שטאט זאלסטו אריינגיין נאר מיט אפאר גיבורים."
ווען די שלוחים פון הורקנוס זענען אונגעקומען צו הורדוס האט ער געוטן וואו זיין טאטע האט אים באפוילן און האט זיך געלאזט און וואג מיט א גרויסע מיליטער, וועלעכער ער האט איבערגעלאזט אינדרויסן פון ירושלים, און זיך געשטעלט פאר די סנהדרין מיט עטליכע גיבורים, ער איז געווען געקליידעט מיט פערפל וואל און אן אויסגעקעמטע קאפ.
ווען ער איז אריינגעקומען צום סנהדרין האט ער באגריסט די דיינים אבער זיי זענען געווען דערשראקן פון זיין גאוה אין האבן מורא געהאט אים צו ענטפערן. עס זענען געזעצן דארטן שמאי און מנחם (די תלמידים פון הלל הזקן) אלס נשיא און אב"ד, שמאי האט זיך אונגערופן צום בית דין: "גאוני השם און זיינע הייליגע! איך האב היינט געזעהן א נייע זאך וועלכער איך האב נאך נישט געזעהן זייט איך דין אייך. געווענליך א זינדיגער דארף זיך שטעלן צום משפט מיט שווארצע קליידער, מיט זאמד אין די האר, און בעט רחנות אויף זיין זינד. אבער דער בחור הורדוס שטעלט זיך פאר אייך מיט פערפל וואל און א אויסגעקעמטע קאפ און נאך מיט א שווערד און ארום איך א קופקע גבורים, אז אויב וועט ער ווערן באשולידגט און משפט וועט ער טייטן די שופטים, דאס איז א נייע ווערטשאפט ביי אייך. איך בין נישט פארוואונדערט אויף הורדוס ווייל ער טוט דאס ווייל ער וועט פארבירן זיך ראטעווען, איך וואונדער זיך אויף אייך פארוואס איר לאזט דאס צו. וועגן דעם זאג איך אייך, אז עס קומען טעג און דער הורדוס וועט אויף אייך געוועלטיגען און וועט הרג'נען אייערע גרויסע לייט און וועט אייך נישט מכבד זיין ביי א משפט, און הורקנוס וועלעכער האט אויף אים אזוי געשוינט וועט נישט צוריקבאקומען די זעלבע נאר הורדוס וועט אים הרג'נען און איבערנעמען זיין קעניגרייך.
ווען די סנהדרין און די שופטים האבן געהערט די ווערטער פון שמאי, האבן זיי צו זיך געקוקט איינער אויפן צווייטן און געזאגט "גערעכט איז שמאי" (הורקנוס דער קעניג איז דארט געזעצן און געהערט די שמועס), מנחם דער חבר פון שמאי האט גענומען דאס ווארט און געזאגט, וואס וועט איר האבן פון קוקען איינער אויפן צווייטען? פארוואס זאלט איר זיך דערשרעקן? איר ווייסט דאך אז דאס משפט איז פארן באשעפער, הערט אויף צו חנפ'נען און גיבט ארויס א גערעכטער פסק, און דער באשעפער וועט מיט אייך זיין ווייל מיין חבר שמאי האט ריכטיג געזאגט.
ווען דער קעניג הורקנוס האט געזעהן אז די פנים'ער פון די סנהדרין און די חכמים זענען גענויגט צו שלעכטס טון פאר הורדוס, האט ער געזאגט צו די סנהדרין, עס איז שוין שפעט לאמיר גיין אהיים און מארגען וועט מען זיך זעצן צום משפט צו פארשן די איינצעלהייטן פון די משפט. (הורקנוס האט דאס נאר געזאגט כדאי צו קענען ראטעווען הורדוס פון טויט), די סנהדרין האט אונגענימען די ווערטער פון הורקנוס און אלע זענען זיך צוגאנגען.
יענע נאכט איז הורדוס ארויס פון ירושלים מיט זיינע שטארקע לייט, און זיך באגעגענט אינדרויסן פון שטאט מיט זיינע דיוויזיעס און איז אנטלאפען מיט זיי קיין דמשק צו סיקתוס, און האט פארציילט אלעס וואס איז פארגעקומען אין ירושלים. סיקתוס האט אים געשטעלט אלס הערשער איבער לאנד ארם.
נאך א שטיק צייט איז ער צוריק ארויפגעקומען קיין ירושלים מיט א ריזן מיליטער פון פרס'ישע סאלדאטן, וועלנדיג מלחמה האלטן קעגן דעם קעניג הורקנוס אים הרג'נען און איבערנעמען די קעניגרייך, אבער ווען ער איז אונגעקומען צו די טויערן פון ירושלים זענען זיין טאטע אנטיפאטער און זיין ברודער פיסלו ארויס קעגן אים און אים אפגערדעט פון טון די שריט, און אים אויפגעקלערט אז הורקנוס האט אים געראטעוועט פון די סנהדרין פארדעם דארף ער מכיר טובה זיין און נישט גיין אין מלחמה מיט אים און אזוי אויך וועט זיך גיסן אסאך אידיש בליט, האט ער זיך אויסגעדרייט און איז צוריקגעפאהרן קיין פרס.
שפעטער איז ער צוריקגעקומען קיין ירושלים אן מיליטער און איז צוריק געווארן די הערשער ביז ער איז צוריק פארטריבן געווארן דורך די פרתיעשר ארמיי. נאך 6 יאר האט אים די רוימישער רעגירונג געקרוינט אלץ מלך יהודה, ער איז ארויפגעקומען אויף ארץ ישראל מיט די הילף פון די רוימישער ארמיי און פארטריבן די פרתישער מיליטער.
די קעניגרייך פון הורדוס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הורדוס האט געוועלטיגט אלץ מלך יהודה (מיט די אינטער-שטיצע פון די רומישער קעניגרייך) 33 יאר. פון יאר 37 פארן נוצרישן ציילונג ביז צו זיין טויט 4 יאר פארן נוצרישן ציילונג.
אין די 33 יאר פון זיין קעניגרייך האט ער גאר שטארק אויפגעבויעט דאס פינאנץ פון ארץ ישראל, בעיקר צו פארדאנקען די פאקט אז די רוימער האבן זיך נישט געמישט אין די טאג טעגליכע ווירטשאפט. גאר שטארק האט זיך דאס אונגעזעהן אויף די פאקט אז די רוימער האבן (אנדערש פון זייער געוואוינהייט) נישט ארויפגעצוואינגן אויף די אידן זייער רעליגיע. די פרייהייט וואס די רוימער האבן געגעבן די אידן אויף ריליגיע האבן זיי געלערנט פון די יוונים זעהנדיג אז די יוונים האבן נישט קעקענט שמד'ן די אידן אפילו מיט כח.
די רוימער האבן אבער פארלאנג פון די אידן א ספעציעלע שטייער אפצאל "פיסקוס יודאיקוס" פארן קענען פראטעקצירען פרייער-הייט די אידישע ריליגיע.
די סיבה פארוואס הורדוס האט באקומען פון די רוימער פילע שטיצע, איז ווייל ער האט זיך צוגעשטעלט צו אלע פארלאנגען פון די רוימישער הערשאפט, מלכות יהודה איז געווען א צענטער-פונקט פאר אסאך האנדעלס שטעט, און אזוי אויך איינע פון די שטערקסטע מדינות און געוואוקס פון פרוכט און גרינצייג, ספעציעל איילבירט אויל און טייטלען (וועלכע האט אויך געדינט אין יענע צייטן אשטאד ציקער און האניג - ציקער איז נאך נישט געווען). די גרויס-געלט וואס מלכות יהודה האט פארדינט פון די אלע האנדעלס האט הורדוס געניצט פאר אייגענע געברויכן און אזוי אויך געבויט ריזיגע שטעט מיט די שענסטע געביידעס און פאלאצן אויף די וועלט אין יענע צייטן. א חלק דעפון שטייט נאך ביז היינט,
הורדוס דער בויער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די מיטל עלטער האבן די ארכיטעקטן אין זייערע סטודענטן אים באטיטלט אלס "דער גרעסטער בויער אין דער מענטשלעכער געשיכטע. א חלק פון די בנינים וועלכע הורדוס האט געבויט און שטייט נאך היינט:
- א ריזן פעסטונג מצדה, אויפן שפיץ פון הר שולחן דאס איז א בערגיגע מדבר. וואס פון מזרח זייט פונעם פעסטונג איז דער ים המלח און די פעסטונג האט ער אריינגעבויעט די מערסטע פארגעשריטענע טעכנעלאגיע פון יענע צייטן. אזוי אויך א וואסער פאטענט וואס ווערט באצייכנט אלס איינער פון די ווונדער אין דער וועלט, וואס האט אהין געברענגט וואסער צו קענען פלאנצן פעלדער, (די געגנט ווערט ביז היינט פארופן מצדה אויפן נאמען פון יענער געביידע - און שלעפט אסאך טוריזם).
- די פארט שטאט קיסריה. וועלכער איז געווען א וועלטס פארט, אנקער און אופרי שטאט פאר געשעפטן. און ספעציעל געפלאסטערטע וועגן פאר ראט-וועגענער, און א תיפלה פאר די רוימישער קייזער.
- די באקאנטע בנין אויפן מערת המכפלה אין חברון.
- א גרויסע חלק פון די מויער ארום אלט שטאט ירושלים און דריי טארימעס, (היינט באקאנט אלטס מגדל דוד).
- בית המקדש השני - מקדש הורדוס
- בית שאן וואס האט היינט א ריזיגע ארכעאלאגישע פארק, מיט א אמפיטעאטער אויפן רוימישן שטייגער
בית המקדש השני - מקדש הורדוס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטרעבונג פון הורדוס איז געווען אויפ-צו-בויען די בית המקדש, וואס מיט דעם האט ער זיך איינגעקויפט אסאך פריינד, און דאס האט ער געטוהן צו פארצייען אויף זיינע זינד און רציחות. צו בויען נאר די מויער ארום די בית המקדש האט זיך פארלאנגט 10,000 מענער און 10 יאר ארבייט (אין די מויער שטייט היינט די מוסלאמענער מטשעט, מיט די גאלדענע קאפל). די כותל המערבי וואס מיר זעהן היינט איז נאר א חלק פון די 1500 פיס'יגער וואט וואס ער האט געבויעט אויף מעריב אינטער-צו-האלטן די פאדלאגע אויף וועלעכע די בית המקדש איז געשטאנען, (אין וועלעכע עס גייט אריין בערך 12 גרויסע פוט-באל פעלדער). די גרויסער שטח האט ער געבויעט כדאי צו קענען ענטהאלטען די 7-8 מיליון אידן וועלעכע פלעגן קומען עולה רגל זיין פסח, שבועות און סוכות. די בנין פון בית המקדש וואס ער האט דארט אוועקגעשטעלט צייכט די תלמוד אן אזוי: "מי שלא ראה בית המקדש בבניינו לא ראה בניין מפואר מעולם" = "ווער עס האט נישט געזעהן די בית המקדש האט קיינמאל קיין שיין בנין נישט געזעהן. (מסכת סוכה, דף נ"ב עמ' א). לויט די ספר יוסיפין האט ער געבויעט די בנין מיט שניי ווייסע שטיינער, מיט מארמויער שטיין אין מיט גאלדענע בלעכן. די פאדלאגע פון בית המקדש האט ער געבויעט מיט בלויע מארמויער שטיין, צו גיבן די אויס-זעהן פון רוישיגע ווארסער. די פירהאנגען האט ער געמאכט פון בלוי ווייס רויט און פערפל פאדעם, צו גיבן די אויסזעהן פון די הימל. דער שרייבער יוסיפוס בלביוס שרייבט: די אויג קען זיך נישט פארשטעלן די אויס-זעהן פון בית המקדש, עס איז געווען פארדעקט מיט גרויסע גאלדענע בלעכן, ביים זין אויפגיין האט דאס אפ-געשפיגלט וואו פלאמען, מען האט נישט געקענט קוקן דערויף נאר אפאר סקונדעס, ווייל עס האט געשיינט פונקט וואו די זין, ווען מען האט געקוקט פון דערווייטענס אויפן בארק האט דאס אויסגעזעהן פארדעקט מיט שניי וועגן די ציכטיג ווייסע שטייענער וואס ער האט געניצט. ביים אריינגאנג האט הורדוס געשטעלט א גרויסער רוימישער אדלער, א זאך וואס האר פארדראסן די ערליכע אידן, און האבן דאס אונגענימען פאר א חילול השם, ווייל דאס איז געווען די צייכן פון די רוימישער עבודה זרה. הורדס האט די אלע תלמידי חכמים און ערליכע אידן געלאזט ברענגן צו זיך מיט קייטלעך און האט זיי פארברענט לעבעדיגערהייט. נאכן ענדיגן דאס בויען האט זיך הורדוס באווארענט קעגען אזעלעכע אויפשטענדלער דורכן שטעלן א כהן גדול לויט זיין געשמאק און האט געהארגעט 43 פון די חברי הסנהדרין, אזוי ארום האט די סנהדרין מער נישט געקענט דן זיין דיני נפשות, (אלס נקמה פארן וועלן אים דן זיין פאר זיינע רציחות). און די כח פון סנהדרין איז געבראכן געווארן.
די רציחות פון הורדוס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הורדוס איז געבליבן אין דער אידישער היסטאריע פארשריבן מיט שאנדע, וועגן זיינע רציחות, צווישן די רציחות וואס זענען באקאנט איז:
- זיין שוויגער אלכסנדרה החשמונאית
- זיין ווייב מרים החשמונאית, וועלעכער איז געווען בייז אויף אים פארן טויטן איר מאמע, ער האט איר פארמשפט צו טויט פארן חשד אז זי וויל אים פארסמן
- זיינע צווי זין, ער האט געהאלטן אז זיי ווילן ווידערשפעניגען אין אים אלס נקמה פאר זייער מאמעס און זיידעס בלוט, ער האט א לאנגע צייט נישט גערעדט מיט זיי, און נאך א דורכגעפאלענעם שלום פרווו, האט ער זיי געלאזט טויטן
- זיין שוואגער - אריסטובולוס דער דריטער
הורדוס איז געווען א בן גרים פון דריטן דור, ער האט חתונה געהאט מיט מרים די טאכטער פון אלכסנדר דער צווייטער, פון די משפחת החשמונאים, אזוי ארום האט ער געהאפט צו ווערן אנערקענט ביים פאלק. הורדוס האט געהאט מיט מרים 3 זין און 2 טעכטער, די אינגסטע זין איז געפארן אויף רוים און דארט חתונה געהאט און אויך געשטארבן. די צוויי עלטערע האט ער שפעטער געהארגעט.
הורדוס האט געמאכט זיין שוואגער אריסטובולוס (זיין וייב'ס ברודער) פאר כהן גדול ביי די 17 יאר, און האט אלעמאל נאכגעקוקט מיט זארג זעהענדיג ווי דאס פאלק גיבט פארן שוואגער אויסטערלישע כבוד, זייענדיג פון די איינציגסטע פארבליבענע אייניקלאך פון מלכות בית חשמונאים. ער האט מורא באקומען אז דאס קען ברענגען צו א אויפשטענד קעגען אים ווייל ער איז נישט געווען א חשמונאי אייניקעל און ער איז געווען א בן גרים. האט ער געהארגעט דעם שוואגער דורך דערטרינקען, און אזוי אויך אפגעווישט פון וועג די לעצטע פארבליבענע חשמונאי אייניקלאך.
די איינציגע פארבליבענע אייניקלאך פון מלכות החשמונאי זענען געווען זיינע צווי זין וועלכע האבען אים נישט ליב באקומען נאכן טויטן זייער מאמע זיידע און פעטער, האט ער זיי אויך געהארגעט.
א מערקווירדיגער פונקט שרייבט יוסיפון: די צוגעבונדעקייט פון הורדוס צו זיין ווייב מרים איז געווען אזוי שטארק אז ער פלעגט ארויסשפרינגען פון בעט ווי א פארציקטער און ארומלויפן אין פאלאץ און אפילו נאך איר טויט האט ער ווייטער גערעדט צו איר (צו זיך אליינס) אזוי וואו זי וואלט נאך געלעבט, אבער ער האט חרטה באקומען צו שפעט.
די אלע געשענישן און זיין אויפפיראכטס האט געברענגט צו די אויפשטאנד קעגען די רוימער 74 יאר שפעטער. און די צייטן פון הורדוס האבן זיך די צדוקים וולעכע האבן אויך געשטיצט די רוימער זיך געשטארקט אויף די ערליכע אידן און זיי האבן געוועלטיגט איבערן בית המקדש, דאס האט ארויסגעברענגט א גרויסע צארן ביי די ערליכע אידן און האט שפעטער געברענגט צו אן אויפשטאנד.
הורדוס איז געשטארבן פיר יאר פאר דער נוצרישער ציילונג מיט א מלכותדיגן פראכט.
מקורות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ מקור: ספר יוסיפון, אש התורה, דרך האבות, פני הדור.


text:
קינדער-פאראליז
קינדער-פאַראַליז איז אן אַקוטע ווירוס-אינפעקטיווע קראנקייט וואס פארשפרייט זיך פון איין מענטש צו אן אנדערן. די קראנקייט איז אן אנצינדונג פונעם מארעך אינעם חוט השדרה.
אין 90% פון פעלער זענען נישט פאראן קיין סימפטאמען, אבער עס קען זיך מאך פארשידענע סימפטאמען טאמער די אינפעקציע גייט אריין צום בלוט. אין 1% פון פעלער גייט די אינפעקציע אריין אין דער צענטראלער נערווען-סיסטעם, און טוט חרוב מאכם מאטאר נייראנען, וואס מאכט קאליע די מוסקלען און קען ברענגען צו פאראליז. גאנץ אפט איז די תוצאה אז די פיס פארלירן זייער קראפט.
דער ערשטער וואס האט אנערקענט די קראנקייט פון קינדער-פאראליז איז געווען יאקאב היינע אין 1840. דעם ווירוס האט מען ערשט אידענטיפיצירט אין 1908. אינעם 20סטן יארהונדערט איז קינדער-פאראליז געווען די קראנקייט וואס מ'האט געהאט מערסטן מורא דערפון, מיט הונדערטער טויזנט מענטשן וואס האבן געליטן דערפון יעדע יאר. אין די 1950 יארן האט מען אנגעהויבן צו שאפן וואקצינען קעגן דער קראנקייט, און היינט איז די פארשפרייטונג אראפ ביז ווייניגער ווי א טויזנט פעלער יעדע יאר.
פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, דער 32סטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, האט געליטן פון קינדער-פאראליז.


text:
1999
1999 איז דאס 99סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1999 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
אינהאַלט
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן יאנואר - 1000 שטארבן אין אן ערדציטערניש אין קאלאמביע
- 2טן פעברואר - יוגא טשאוועז דערוויילט פרעזידענט פון ווענעזועלע
- 7טן פעברואר - אבדאללא דער צווייטער ווערט מלך פון יארדן נאכן טויט פון זיין פאטער כוסיין פון ראק
- 12טן מערץ - דריי לענדער פונעם געוועזענעם ווארשע פאקט - פוילן, טשעכיי און אונגארן - צושטיין צו נאט"א
- 17טן אויגוסט - שטארקער ערדציטערניש אין צפון-מערב טערקיי (7.4 אויף דער מאמענט סקאלע). אומגעפער 17,000 געהרגעט און 44,000 פארוואונדעט.
- 30סטן אויגוסט - די איינוואוינער פון מזרח טימאר שטימען פאר זעלבשטענדיקייט אין א רעפערענדום
- 14טן סעפטעמבער - קיריבאטי, נאורו און טאנגא ווערן מיטגלידער אין די פאראייניגטע פעלקער
- 12טן אקטאבער - פערוועז מושאראף כאפט די הערשאפט אין פאקיסטאן נאך א מיליטערישער איבערקערניש
- 27סטן נאוועמבער - העלען קלארק ווערט די ערשטע פרוי צו זיין פרעמיער מיניסטער פון ניי זילאנד.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן יולי - דער מלך חאסאן דער צווייטער פון מאראקא (געב' 1929)
נפטר געווארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 26סטן מיי - אלטע פייגא טייטלבוים, סאטמארער רביצין (געב' 1912)


text:
ישעיהו לעבאוויטש
פראפעסאר ישעיהו לעבאוויטש (1903, ריגע - 1994) אדער אין זיין ארץ ישראל'דיגן ארגינעלען נאמען ישעיהו ליבוביץ איז געווען א פרומער[פֿעלט אַ מקור] יידישער פראפעסאר וואס האט געהאט אן אייגענארטיגער גאנג אין אידישקייט ער האט געהאלטן אז תורה און מצוות האבן נישט קיין טעם, מיר טוען דאס בלויז ווי א קנעכט ווייל אונזער באשעפער באפעלט אונז. און עס איז נישט מעגליך צו פארשטיין די ווילן פון גאט.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ישעיהו לעבאוויטש, מאמריו, כתביו, שיחותיו, ושיטתו אויפן אינטערנעט
- א שארפן בריוו פון לעבאוויטש קעגן ליובאוויטש חבדסקער רבי שרייבט אז די תורה איז א אינפארמאציע ספר, אבער לויט לייבאוויטש איז דאס לימוד התורה א באפעל וואס מיר מוזן דאס לערנען נישט צו געוואר ווערן אינפארמאציע נאר דערמיט בלויז צו דינען אונזער פליכט דערמיט, און עס האט גארנישט מיט אינפארמאציע.
- ישעיהו לייבאוויטש, בארימטער געלערנטער, געשטארבן אין ישראל


text:
מערב ברעג
דער מערב ברעג אויכט באוווסט ווי יהודה ושומרון איז א לאנד ארומגענומענע און איינגעשפארטע טעריטאריע אויפן מערב ים ברעג פון דעם ירדן טייך אין דעם מיטל מזרח.
נאך דער אויפלעזונג פון דער אטאמאנישער אימפעריע אין 1922, איז די טערעטאריע געווען א טייל פון דעם בריטישן מאנדאט אויף פאלעסטינע.
די 1948 אראבישער-ישראלישער מלחמה (מלחמת השחרור) האט געזען די עטעבאלירונג פון ארץ ישראל אויפן פריערדיגן מאנדאט, אבער די עזה פאס איז געווארן פארכאפט דורך מצרים.
די מערב ברעג איז געווארן פארכאפט און אנעקסירט דורך יארדאניע, און די 1949 וואפן שטילשטאנד אפמאך האט דעפענירט איר צווישענצייטיגער גרעניצען.
פון 1948 ביז 1967, איז דער גאנצער געגנט געווען געפירט פון יארדאניע, חאטשיג יארדאניע האט נישט אפיציעל אויפגעגעבן בעלות דערויף ביז 1988.
עס איז געווארן פארכאפט דורך ארץ ישראל נאך א יארדאנישער אטאקע ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה
מיטן אויסנאם פון מזרח ירושלים, איז עס נישט געווארן אנעקסירט דורך ארץ ישראל.
דער מערב ברעג איז איצטערט באטאראכט אלס אונטער אינטערנאציאנאלער געזעץ עס זאל זיין א טעריטאריע אן קיין טייל פון סיי וואסארא שטאט.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער מערב ברעג האט איין פליפארט, דאס ירושלים פליפעלד, אין צפון ירושלים נישט ווייט פון ראמאללא.


text:
שבעת המינים
די שבעת המינים זענען זיבן ערליי תבואה און פירות מיט וואס ארץ ישראל איז געלויבט:
אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: "ארץ חיטה ושעורה גפן תאנה ורימון ארץ זית שמן ודבש" (דברים ח' ח')
ס'איז דא א מנהג צו עסן די שבעת המינים ט"ו בשבט. ס'איז אויך פאראן א מנהג צו הענגען די שבעת המינים אין דער סוכה.
אחוץ דעם מילגראם (וואס האלט זיך נישט לענגער ווי א חודש) האלטן זיך די מינים פאר א לענגערער צייט און מען קען עסן זיי א גאנצן ווינטער.
מאכן א ברכה אויף די שבעת המינים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פירות פון די שבעת המינים האבן א גרעסער חשיבות פון אנדערע פירות, דעריבער ווען מען עסט פירות מאכט מען די ברכה אויף זיי ענדערשט ווי אנדערע פירות (אחוץ ווען מען האט מער גערן די אנדערע פירות). אזוי האבן זיי אויך א באזונדערע נאך-ברכה וואס ווערט גערופן ברכת מעין שלוש "על העץ ועל פרי העץ" (אויף ווייץ און גערשטן וואס איז געמאכט א מאכל נישט ברויט זאגט מען "על המחיה"; נאך וויין מאכט מען "על הגפן ועל פרי הגפן").
דער סדר קדימה צו מאכן א "בורא פרי העץ" איז: איילבירט, טייטל, וויינטרויבן, פייג, מילגרוים, לויט זייער סדר אין דעם פסוק "ארץ חיטה ושעורה וגפן ותאנה ורימון, ארץ זית שמן ודבש".
אזהרה: מען פסק'נט נישט קיין הלכה פון וויקיפעדיע.


text:
17טן אקטאבער
דעם 17טן אקטאבער איז דער 290סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (291סטער אין אן עיבור-יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 75 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1448 - קאסאווא קאמף: די טערקן באזיגן די אונגארן; העלפט פון די באלקאנען קומען אונטער דער הערשאפט פון די טערקן.
- 1800 - גרויסבריטאניע באהערשט דעם אינזל קוראסאא.
- 1815 - נאפאלעאן הייבט אן זיין צווייטע גלות אויפן אינזל סאנט העלענע.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1880 - זאב זשאבאטינסקי, גרינדער פון דער רעוויזיאניסטן באוועגונג (נפ' 1940)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1849 - פרעדעריק שאפען, פוילישער פיאניסט און קאמפאזיטאר (געב' 1810)


text:
ניקאלא מאקיאוועלי
ניקאלא די בערנאַרדא דע מאַקיאַוועלי (3טן מיי 1469 - 21סטן יוני 1527) איז געווען אן איטאליענישער היסטאריקער, פילאסאף, הומאניסט, שרייבער און דראמאטורג אין פירענצע בשעת דעם רענעסאנס. ער איז באקאנט ווי דער פארפאסער פון דער פרינץ, וואס האט געהאט א שטארקע השפעה אויף פאליטיק.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ניקאלא מאקיאוועלי איז געבוירן דעם 3טן מיי 1469 אין פירענצע (היינט איטאליע) דער ערשטער זון (און דאס דריטע קינד) פון בערנארדא די ניקאלא מאקייאוועלי, אן אדוואקאט, און זיין ווייב בארטאלאמיע דע סטעפאנא נעלי. זיינע חברים אין פירענצע אין זיינע יונגע יארן זענען געווען מענשטן וואס האבן ליב געהאט שיינע קליידער און רעדן שיין.
אין 1494 האט פראנקרייך אינוואדירט איטאליע און פארטריבן פון פירענצע די מעדיטשי פאמיליע וואס האט געהערשט איבער דער שטאט. מ'האט אויפגעשטעלט אין פירענצע א רעפןבליק, וואס האט זיך געהאלטן ביז 1512. אין די יארן איז מאקיאוועלי געווען א דיפלאמאט פון דער רעפובליק אין פארשידענע לענדער.
פון 1521 ביז 1525 האבן די מעדיטשי געהערשט נאכאמאל אין פירענצע. ווען מ'האט זיי פארטריבן אין 1525, האט מאקיאוועלי זיך צוריקגעצויגן אין פירענצע, זוכנדיק זיין אלטן דיפלאמאטישן אמט. ער איז אבער קראנק געווארן, און אינעם 21סטן יוני 1527 איז ער געשטארבן ביי דער עלטער פון 58.


text:
שלמה לוריא
רבי שלמה לוריא (ה'רע"א לערך - י"ב כסלו ה'של"ד), באקאנט אלס מהרש"ל אדער רש"ל, איז געווען פון די גרויסע רבנים אין פוילן אינעם זעכצנטן יאר הונדערט.
ער האט מחבר געווען עטליכע ספרים, צווישן אנדערן דעם באוואוסטן ספר ים של שלמה. אין רוב ש"סן ווערן געדרוקט זיינע הגהות אויף תלמוד בבלי אונטערן נאמען חכמת שלמה.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער מהרש"ל איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יחיאל בערך אין יאר ה'רע"א אין דעם בריסקער געגנט.
אין די יוגנט האט ער געלערנט אין פוזנא און זייענדיג אלט פינף און צוואנציג איז ער צוריק צו זיין געבורטס שטאט בריסק וואו ער איז א חתן געווארן צו ליפקא, די טאכטער פון הרב קלונימוס האבערקאסטן וואס איז געווען ראש ישיבה אין בריסק.
נאך זיין חתונה האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה אין בריסק וואו ער איז געווען דער ראש הישיבה ביז ער איז אלט געווארן פערציג יאר וואס דאן איז אריבער קיין אסטראה. און שפעטער איז ער אריבער ווערן ראשי ישיבה אין לובלין.
דער מהרש"ל איז נסתלק געווארן אין לובלין אין עלטער פון דריי און זעכציג יאר אום י"ב כסלו אין יאר ה'של"ד.
זיינע תלמידים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- רבי יהושע פאלק, מחבר פון דרישה, פרישה און סמ"ע
- רבי שלמה אפרים פון לונטשיץ, מחבר פון כלי יקר און עוללות אפרים
זיינע ספרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- חכמת שלמה
- א פירוש אויף די זמירות שבת
- ים של שלמה
- יריעות שלמה
- עמודי שלמה
- שאלות ותשובות און פסקים
אויסערדעם איז געליבן אין כתב יד חידושים אויפן טור און נאך.


text:
סידני
סידני איז די גרעסטע און די מערסטע באפלעקערסטע אין אויסטראליע, און די שטאַט הויפטשטאט פון ניו סאוט וויילס. סידני ליגט אויפן דרום-מזרח בארטן פון אויסטראליע ביים טאסמאן ים. ביים 2006 צענזוס האט סידני געהאט 4,119,190 איינוואוינער. דער אוניווערסיטעט פון סידני איז אויסטראליע'ס עלטסטער אוניווערסיטעט.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
כאטש סידני ליידט נישט פון ציקלאנען און ערדציטערנישן, האט דער על ניניא א שטארקע השפעה אויפן וועטער אין סידני.
יידן אין סידני[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין 1817 זענען געווען 20 יידן אין סידני און זיי האבן געגרינדעט א חברה קדישא. אין 1830 האט סידני געהאט צוויי שולן. היינט וואוינען אין סידני בערך 45,000 יידן.


text:
שש משזר האט געשריבן:איך וויל דא איינמעלדן פארן עולם, אז נאך פילע שעות ארבעט, און מיטן הילף פון הרב החשוב @ירא שמים, האב איך באוויזן צאמצושטעלן א קונטרס'ל וואס נעמט צאם דעם ריזן פראיעקט פון 'הלכה למעשה: וויאזוי צו ווערן פון א 'שאינו יודע לשאול' צו א 'חכם', אויף WORD, מיט אלע לינקס אין בלויען קאליר, הערליך שיין.
איך האף אז דאס וועט נאך באקומען עפעס דיזיין/גראפיקס, און דאן וועל איך עס קענען ארויסגעבן אלס הערליך שיינע פראיעקט, בקרוב ממש.
מורינו ורבינו שש המתוק.
שוין צוויי חדשים וואס מיר ווארטן דערויף.
ווי זינגט נאר ר' נתנאל'ע: א-ו-י, ווען וועט דאס שוין זיין?...


text:
זשיימס גארפילד
זשיימס עברעם גארפֿילד (19טן נאוועמבער, 1831 - 19טן סעפטעמבער, 1881) איז געווען דער 20סטער אמעריקאנער פרעזידענט.
גארפילד איז ערמארדעט געווארט פון אן אטענטאט, דורך דעם מערדער טשארלס גאוטיי, אינגאנצן פיר חדשים נאכן איבערנעמען די פרעזידענטשאפט, ער האט זיך אפגעמיטשעט 11 וואכן מיט זיין וואונדען, איין קויל איז געבליבן שטעקן אין אים, און זיינע אינערליכע גלידערן האבן צוביסלעך אנגעהויבן נאך לאזן, ביז ער איז אויסגעגאנגען ווי א ליכט אינעם ווייסן הויז, ארומגענומען מיט הילפלאזע דאקטוירים און פאמיליע.
דער מערדער איז הינגעריכטעט געווארן דורך הענגען.
ער האט געדינט פון 4טן מערץ 1881 ביזן 19טן סעפטעמבער 1881.


text:
העכסטע געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן
דאס העכסטע געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן איז דאס העכסטע געריכט אלס די יוסטיץ אפטיילונג פון דער פעדעראלער רעגירונג. דאס געריכט סערווירט צו באלאנסירן די מאכטן פון די לעגיסלאטיווע און עקזעקיוטיווע אפטיילונגן און גיט די ענדגילטיגע באשלוס צו יעדע פראגע אדער קאמפיליצירטע פאליטיק וועלכע רירט אן דאס געזעץ. איינמאל א אורטייל ווערט געגעבן פון דעם העכסטן געריכט איז דאס א פאראייביגטער געזעץ און קיין איין געריכט קען דאס נישט טוישן אויסער די העכסטע געריכט אליינס.
דאס העכסטע געריכט באקומט 5,000 קעיסעס א יאר אבער זי באהאנדלט נאר צווישן 100 און 150 פון די וויכטיגסטע פון זיי. דאס געריכט אקצעפטירט נאר א קעיס וועלכע קומט מיט א פראגע וועלכע האט צעטאן מיט דער קאנסטיטוציע אדער אויב עס איז אפיעלט געווארן פון א נידעריגערע געריכט. אויסער די אינערליכע געריכטן נעמט די העכסטע געריכט אן קעיסעס וועלכע פארמישט געפעכטן מיט אנדערע לענדער אדער מיט דאס לאנד'ס אמבאסאדארן ארום די וועלט.
די אמעריקאנער קאנסטיטוציע האט ארגינעל נישט געגעבן אזויפיל מאכט צו די העכסטע געריכט און דאס האט מען שפעטער צוגעטיילט אין די העכסטע געריכט אליינס אין יאר 803'. איינע פון די ספעציעלע מאכטן פון דאס געריכט איז אירע ריכטער אליינס וועלכע ווערן באשטימט פאר'ן גאנצן לעבן און דארפן קיינמאל נישט ווידער ערוועלט ווערן. דאס איז זייער א שטארקע מאכט וויבאלד די ריכטער דארפן נישט געפעלן די פארטיי וועלכע איז יעצט אין מאכט און מאכן זייערע באשלוסן מיט'ן אייגענעם פארשטאנד. א געווענליכע העכסטע געריכט ריכטער איז איבער 50 יאר אלט און דורכשניטליך רעטייערן זיי ביז 14 יאר אין די אנפאנג 70'גער יארן.
דאס געריכט באשטייט פון ניין ריכטער און די געזעצן ווערן באשטימט דורך א מאיאריטעט פון פינף ריכטער. איינמאל עס ווערט געגעבן אן אורטייל ווערט דאס אויטאמאטיש געזעץ אין אלע נידעריגערע געריכטן. וויפיל מאל מאכט זיך ווען די העכסטע געריכט אורטיילט א געזעץ לטובת איין סטעיט און דאס עפעקטירט באלד אלע אנדערע סטעיטס אפילו אויב דארט איז אזא זאך געווען אומקאנסטיטוציאנאל.
די העכסטע געריכט ריכטער רעטייערן געווענליך בעפאר דער זומער וואקאציע כדי די רעגירונג זאל האבן גענוג צייט צו טראכטן פון א נייע ריכטער. אויב מען קען זיך נישט פאראייניגן איבער א ריכטער ביז דאס געריכט קומט צוריק אין סעסיע וועט דאס געריכט ווייטער אנגיין מיט וויפיל ריכטער זי פארמאגט. אבער דא ווערט טייל מאל געשאפן א פראבלעם אז די ריכטער ווערן אן אייניגע נומער, געווענליך 8 אין צאל, און דאס ברענגט אז פארשידענע באשלוסן פאלן אייניג צעטיילט און קען נישט ווערן געזעץ. אין אזעלכע פעלער לייגט מען אפ דעם באשלוס ביז א שפעטערדיגע צייט ווען דאס געריכט פארמאגט שוין גענוג ריכטער און אינדערצווישן קען עס נישט ווערן געזעץ.
אינהאַלט
קוואליפיקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פרעזידענט נאמינירט די ריכטער צו די העכסטע געריכט אויב איינער פון זיי רעטייערט אין זיין טערמין. זיין נאמינאציע דארף באשטעטיגט ווערן אין סענאט מיט א מאיאריטעט. געזעצליך קען דער פרעזידענט אויסוועלן וועמען ער וויל און יענער מוז נישט האבן קיין שום קוואליפיקאציעס. אבער וויבאלד די סענאט דארף באשטעטיגן דעם נאמינאציע מוז דאס זיין איינער וואס איז טויגליך צו דעם דזשאב.
אין פאקט זענען אלע העכסטע געריכט ריכטער פון די לעצטע 150 יאר געווען געוועזענע אדוואקאטן און האבן געהאט אויסצייכענונגן אין געזעץ. דער געלונגענסטער ריכטער באצייכענט אין די היסטאריע איז געווען דזשאן מארשאל אין דעם אנפאנג פון דעם 19'סטן יאר-הונדערט. מארשאל איז נישט געווען קיין אדוואקאט נאר האט אביסל געלערנט געזעץ אלס א יונגער מענטש אין ביכער וועלכע ער האט געבארגט פון זיינס א שכן וועלכער איז געווען אן אדוואקאט. אין די לעצטע דורות זענען אלע העכסטע געריכט ריכטער ערשט געווען פעדעראלע ריכטער מיט אסאך ערפארונג.
געווענליך זענען די ריכטער גענויגט צו פאליטיק אויף א געוויסן זין. טייל באלאנגן צו יוניאנס, טייל זענען געוועזענע גאווערנער אדער קאנגרעסלייט מיט א פאליטישע אויסקוק און איינער איז אפילו געווען א פרעזידענט. דאס איז געווען פרעזידענט האווערד טעפט (909' ביז 913') וועלכער איז געווארן דער הויפט ריכטער 8 יאר נאכ'ן פארלאזן דעם אוועל אפיס.
דער נאמינאציע פראצעדור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פרעזידענט און זיין שטאב האבן די ארבעט פון באשלוסן וועמען צו נאמינירן פאר דעם נייעם ריכטער. איינמאל דער פרעזידענט מאכט זיין באשלוס וועט ער אנרופן דעם קאנדידאט אויפ'ן טעלעפאן און גראטולירן פאר זיין/איר נאמינאציע. אבער ביי דעם פונקט איז מען נאך ווייט פון פארטיג. יעדע נאמינאציע דארף קומען אונטער א סענאט פארהער וועלכע איז זייער א שטרענגע פארהער אין וועלכע עס ווערן אויפגעדעקט אלע יארן פון דעם קאנדידאט און אלע זיינע/אירע פאליסיס, מעלות און חסרונות. נאכ'ן פארהער ווערן די רעזולטאטן איבערגעגעבן צו אלע סענאטארן און די סענאט גיט אפ א שטימע אויב יענער זאל יא אדער נישט באשטעטיגט ווערן.
פון די לעצטע 148 נאמינאציעס זענען נאר 12 פון זיי אפגעזאגט געווארן דורך די סענאט צוליב פארשידענע סיבות, געווענליך פאליטישע מאטיוון אין וועלכע דער פרעזידענט האט נישט געהאט די סענאט מיט זיך און זיין נאמינאציע איז געווען צו קעגנגעשטימט די סענאט מאיאריטעט. פיל מאל איז געווען ווען עס האט זיך געטומעלט קאנטראווערסיעס איבער א נאמינאציע אבער אין די ענדע זענען זיי באשטעטיגט געווארן. א היסטארישע קאנטראווערסיע איז געווען אין יאר 91' ווען דער געוועזענער פרעזידענט בוש האט נאמינירט דעם שווארצן קלערענס טאמעס און די סענאט האט אויפגעדעקט שמוציגע מעשים פון זיין פארגאנגנהייט. עס האט זיך געטומעלט א לענגערע צייט אבער אין די ענדע איז ער באשטעטיגט געווארן.
אמאל האט דער פרעזידענט אליינס אויפגעזוכט זיין נאמינאציע און ער האט אוועקגעגעבן פון זיין אייגענע צייט צו שטודירן דערין. היינט ווערט די ארבעט געטאן דורך זיינע געהילפן וועלכע שטודירן יענעמ'ס פארגאנגנהייט און וויאזוי די סענאט און דאס פאלק וועט דאס אקצעפטירן. די סענאט פארהער איז אמאל אפגעהאלטן געווארן אונטער פארמאכטע טירן אבער אין די לעצטע 50 יאר ווערן זיי געהאלטן אין פובליק און זינט 981' איז עס אפילו טעלעוויזירט פאר דאס גאנצע פאלק.
איינמאל דער פרעזידענט נאמינירט א קאנדידאט קען יענער דאס אקצעפטירן אדער אפזאגן. אין די פארגאנגנהייט האבן 7 נאמינאציעס זיך אפגעזאגט פון דעם אמט. אויב די נאמינאציע ברענגט ארויס קריטיק קען דער פרעזידענט אליינס אויך נאך אפזאגן זיין נאמינאציע און באשטימען א נייע אזוי לאנג ווי די סענאט פארהערן זענען נישט פאראיבער. אויב די סענאט ווארפט אפ א נאמינאציע דארף דער פרעזידענט אפירזוכן א נייע אבער ער קען אויך נאכאמאל נאמינירן דעם זעלבן מענטש אין א צווייטע פראבע. נארמאלערהייט פאסירט דאס נישט אבער אויב עס ווערן פונקט אפגעהאלטן וואלן און די סענאט טוישט זיצן קען זיך דאס אמאל יא לוינען. אין די היסטאריע האט אזא זאך איינמאל פאסירט אין יאר 836' ווען פרעזידענט ענדרו דזשעקסאן האט נאמינירט ראדזשער טעני און די סענאט האט דאס אפגעווארפן. אינדערצווישן איז אפגעהאלטן געווארן א סענאט עלעקציע און זיין פארטיי האט געווינען נאך עטליכע זיצן. דזשעקסאן האט פרובירט נאכאמאל און עס איז אים טאקע געלונגן.
די פאליטיק פון נאמינאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א נאמינאציע גייט נישט אזוי פשוט וויבאלד דער פרעזידענט פרובירט ערוועלן איינער וואס איז גענויגט צו זיין פארטיי און די אנדערע פארטיי פרובירט דאס שטערן. אפילו אויב א נאמינאציע ווערט באשטעטיגט קען דאס אמאל שאטן פאר'ן פרעזידענט, ספעציעל אויב איז ער אין זיין ערשטן טערמין און וויל געווינען נאכאמאל. אין רוב פעלער קוקט מען בעיקר אויב דער קאנדידאט איז געשטימט צו דעם פרעזידענט'ס אידעלאגיע מיט א הויפט אישו. אויב דער פרעזידענט געניסט פון א מאיאריטעט סענאט קען ער דאס גרינגער דורכשטופן טראץ וואס די קעגנגעזעצטע פארטיי קען נוצן פיליבאסטערס צו שטערן א שטימע. אויב דער פרעזידענט געניסט נישט פון א מאיאריטעט סענאט דעמאלט וועט ער לכתחילה מוזן נאמינירן א מער מעסיגן קאנדידאט וועלכע האט די שאנסן באשטעטיגט צו ווערן.
אויב דער פרעזידענט פרובירט באשטימען א קאנדידאט וועלכע איז איינשטימיג מיט דעם ארויסגייענדיגן ריכטער איז נישט פאראן קיין גרויסע געפעכטן. אבער אויב דער פרעזידענט וויל אריינשטעלן איינער וואס איז אנדערש געשטימט ווי דער ארויסגייענדיגער ריכטער וועט די אנדערע פארטיי קעמפן מיט ציין און נעגל.
איינמאל דער קאמף איז פאראיבער איז דער פרעזידענט העכסט צופרידן אבער עס מאכט זיך אפט אז דער ריכטער גייט אין די ענדע בכלל נישט אין דעם דרך וואס דער פרעזידענט האט געמיינט ער/זי וועט גיין. טראץ וואס די נאמינאציע איז א דאנק דעם פרעזידענט דארף דער ריכטער אבער נישט זיין לאיאל צו דעם פרעזידענט'ס אידעלאגיע וויבאלד דאס איז זייער דזשאב. די העכסטע געריכט דארף וועגן דאס געזעץ קעגן די קאנסטיטוציע און נישט שטיצן א פאליטישע אידעלאגיע. פארשטייט זיך אז די פערזענליכע מיינונגן פון די ריכטער וועגט איבער זייער באשלוס צו זייער זייט אבער נישט שטענדיג איז דאס אזוי.
די העכסטע געריכט געביידע טראגט די אויסגעקריצטע ווערטער העכער איר אריינגאנג וועלכע ליינט זיך: "אייניגע גערעכטיקייט אונטער דאס געזעץ" און פאליטיק מעג נישט האבן דארט קיין מיינונג. אפילו דער עקסטרעמער ריכטער צו א פאליטישע אידעלאגיע וועט נוצן זיין לאגיק צו מאכן באשלוסן אפילו אויב דאס וועט מיינען א באשלוס וועלכע איז קעגן זיין אייגענע אידעלאגיע און קעגן די ווילן פון דעם פרעזידענט. אזא פאל איז פארגעקומען ביי די וואטערגעיט קאנטראווערסיע ווען די העכסטע געריכט האט געאורטיילט אז פרעזידענט ניקסאן מוז געזעצליך ארויסגעבן זיינע אייגענע טעיפס און קען נישט געניסן פון קיין עקזעקיוטיווע פריווילעגיעס אין אזא צייט. דריי פון די ריכטער וועלכע האבן געאורטיילט קעגן ניקסאן זענען באשטימט געווארן דורך אים.
די איינשווערונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
איינמאל די סענאט באשטעטיגט א קאנדידאט פעלט נאר אויס די איינשווערונג ביז יענער הייבט אן זיצן אין געריכט. יעדע ריכטער באקומט צוויי איינשווערונגן, איינס אונטער פארמאכטע טירן און א צווייטע אין דער עפענטליכקייט. די ערשטע איינשווערונג איז א געריכטליכע און ווערט אפגעהאלטן צווישן די ריכטער. דער צווייטער איז אן אדמיניסטראציע איינשווערונג אין וועלכע פילע רעגירונג'ס באאמטע, און אויך דער פרעזידענט, באטייליגן זיך.
די ריכטער שווערן אויף א קריסטליכע בייבל וועלכע באלאנגט צו דאס געריכט אבער דאס געזעץ ערלויבט צו נוצן סיי וועלכע רעליגיעזע בוך לויט דעם ריכטער'ס באגער. די תורה (א חומש) איז שוין עטליכע מאל גענוצט געווארן אין א העכסטע געריכט ווען אידישע ריכטער זענען באשטימט געווארן צו דאס העכסטע געריכט.
איינמאל א ריכטער איז איינגעשוואוירן איז דאס א דזשאב פאר זיין/איר גאנצן לעבן אזוי לאנג ווי ער/זי רעטייערט, געווענליך צוליב געזונטהייט סיבות אדער פאמיליע.
היסטארישע דאטומען אין די העכסטע געריכט היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דאס יאר 790' איז געווען די ערשטע מאל וואס די העכסטע געריכט האט אפגעהאלטן א סעסיע.
אין 803' האט די העכסטע געריכט באקומען איר מאכט צו טוישן די קאנסטיטוציע. די מאכט האט די העכסטע געריכט זיך אליינס גענומען.
אין יאר 857' האט די העכסטע געריכט געאורטיילט אז די שווארצע קנעכט האבן נישט קיין שום רעכטן אין די פאראייניגטע שטאטן אונטער די קאנסטיטוציע.
אין יאר 896' איז דער געזעץ געטוישט געווארן אז די שווארצע דארפן יא באקומען רעכטן אבער זיי דארפן בלייבן אפגעטיילט פון די ווייסע.
אין 967' איז טורגוט מארשעל געווארן דער ערשטער שווארצער העכסטע געריכט ריכטער.
אין 974' האט דאס געריכט געאורטיילט קעגן פרעזידענט ניקסאן אז ער מוז ארויסגעבן זיינע פערזענליכע טעיפס וועלכע האט געמיינט זיין זיכער'ן סוף.
אין 981' איז סענדרע דעי אקאנער געווארן די ערשטע פרוי העכסטע געריכט ריכטערין.
אין 989' האט דאס געריכט גע'פסק'נט אז צו פארברענען די אמעריקאנער פאן איז נישט קיין קרימינאלע אקט.


text:
אביגדור ליבערמאן
אביגדור ליבערמאן (געבוירן 5טן יוני 1958) איז א כנסת-דעפּוטאט און דער היינטיקער פארטיידיקונגס מיניסטער פון ישראל. ער איז עולה געווען פונעם סאוועטן פארבאנד פון מאלדאווע, ער איז געווען א מיניסטער און א וויצע פּרעמיער-מיניסטער אין קאָאליציע-רעגירונג פונעם פרעמיער מיניסטער אהוד אלמערט. ער איז געווען דער הויפט פון קאנצעלאריע פונעם געוועזענעם פּרעמיער-מיניסטער בנימין נתניהו.
ער פירט אן און האט געגרינדעט די דריטע לויט דער גרייס פארטיי אין דער איצטיקער ישראלדיקער כנסת ישראל ביתינו. (היינט א טייל פון דער ליכוד-ישראל ביתנו גרופע)
ער ווערט פארעכענט פאר א רעכטן פאליטיקער, זייער שארף עקסטרעם קעגן די פאליסטינער אין מיטל מזרח קאנפליקט.[1] אין זיינע יונגע יארן איז ער געווען א מיטגליד אין דער גרופע כ"ך.[2]


text:
נאַוטאַס ליניע Ferries - פּאַססענגער און מאַשין פּראָם טיקיץ נאַוטאַס ליניע Ferries Offers ביליק מאַשין און פּאַסאַזשיר פּראָם בילעט רעסערוואַטיאָנס מיט פאַקטיש צייַט פּראָם בילעט פּרייַז פאַרגלייַך. איר שטענדיק באַקומען די טשיפּאַסט פאַראַנען נאַוטאַס Ferries פּראָם בילעט פּרייַז ווען בוקינג אָנליין בייַ פערריטאָ - און אַז ס אַ גאַראַנטירן.
קסנומקס שטערן - באזירט אויף קסנומקס באריכטן www.ferryto.com
נאַוטאַס ליניע Ferries פּראָם טיקיץ - ביליק פּראָם טיקיץ און פּרעכטיק סערוויס
- דורך
לוקאַס האָאָקער
אפריל קסנומקס
5
/
5
שטערן
נאָך די פאַנטאַסטיש סייווינגז און קונה דינסט איך באקומען ווען בוקינג מיין נאַוטאַס ליניע Ferries פּראָם טיקיץ פון פערריטאָ איך נאָר געהאט צו לאָזן איר וויסן וואָס אַ פאַרגעניגן עס איז געווען טאן ביזנעס מיט איר. פערריטאָ איז דער ערשטער און בלויז אָנליין פּראָם בילעט בוקינג דינסט איך האָבן געניצט וואס טאָן שטעלן זייער געלט ווו זייער מויל איז מיט ביידע דינסט און פּרייַז. איך געראטעוועט קימאַט יוראַ קסנומקס דורך בוקינג מיין פּראָם טיקיץ מיט פערריטאָ, איז געווען זייער צופרידן מיט אַ גלאַט מאַסע און דיין פּרעכטיק קונה דינסט - דאַנקען איר זייער פיל טאַקע!
www.ferryto.com נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries
נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries מאַשין און פּאַסאַזשיר פּראָם טיקיץ
נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries בילעט רעסערוואַטיאָנס, פּראָם טיימטייבאַלז און פּאַסאַזשיר אינפֿאָרמאַציע פֿאַר נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries סיילינג צו און פון Tanger מעד, וואָס איז וועגן קסנומקס קילאמעטער אַרויס די שטאָט פון טאַנגיער אין מאָראָקקאָ און Algeciras אין דאָרעמדיק ספּאַין.
בוקינג נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries טיקיץ האט קיינמאָל געווען גרינגער, פאַרגלייַכן אַלע נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries פּרייסיז אין פאַקטיש צייַט און בוך דער טשיפּאַסט פאַראַנען נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries טיקיץ צו און פון Tanger מעד, וואָס איז וועגן קסנומקס קילאמעטער אַרויס די שטאָט פון טאַנגיער אין מאָראָקקאָ און Algeciras אין דאָרעמדיק ספּאַין אָנליין מיט רעגע באַשטעטיקונג.
טראַוועללינג דורך נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries איז אַ שנעל, גרינג און דרוק פּאָטער וועג צו באַקומען דאָרט און צוריק ווידער. בוך איר נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries מאַשין אָדער פּאַסאַזשיר Ferries טיקיץ מיט אונדז און הנאה מער ברירה און בייגיקייַט.
מיט די לעצט נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries אַריבער אינפֿאָרמאַציע און טיימטייבאַלז פֿאַר אַלע Ferries סיילינג צו און פון Tanger מעד, וואָס איז וועגן קסנומקס קילאמעטער אַרויס די שטאָט פון טאַנגיער אין מאָראָקקאָ און Algeciras אין דאָרעמדיק ספּאַין כולל אינפֿאָרמאַציע אויף די פּראָם פּאָרץ און נוצלעך טוריסט אינפֿאָרמאַציע וועגן די דעסטאַניישאַנז אונדזער דיטיילד מאַרשרוט און שטאָט מאַפּס וועט העלפן איר פּלאַנעווען דיין נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries פּראָם נסיעה.
אויב זענט טראַוואַלינג דורך מאַשין, מיט אייער משפּחה אָדער ווי אַ סאָלאָ פֿיס פּאַסאַזשיר בוך אַ פּראָם אַריבער מיט נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries און אָנקומען בייַ דיין דעסטיניישאַן דערקוויקט, רילאַקסט און צופרידן.
נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries Offers פאַנטאַסטיש Fares צו און פון Tanger מעד, וואָס איז וועגן קסנומקס קילאמעטער אַרויס די שטאָט פון טאַנגיער אין מאָראָקקאָ און Algeciras אין דאָרעמדיק ספּאַין פּראָם פּאָרץ.
היים |
פּראָם קאָמפּאַניעס |
ראָוטעס |
פּאָרץ |
טיימטייבאַלז |
גרופּעס |
Freight |
יום טוּב |
האָטעל |
ק & א
Select Language / Country ...
Albania / Shqipëri
Austria / Österreich
China / 中國的
Croatia / Hrvatska
Czech / Česká Republika
Denmark / Danmark
Estonia / Eesti
Finland / Suomi
France / Française
Germany / Deutschland
Greece / Eλλάδa
Iceland / Ísland
Ireland / Éire
Italy / Italia
Japan / 日本
Korea / 대한민국
Latvia / Latvija
Lithuania / Lietuva
Morocco / مغربي
Netherlands / Nederland
New Zealand
Norway / Norge
Poland / Polska
Portugal / Português
Russia / Poccия
Slovenia / Slovenija
Spain / España
Sweden / Sverige
Switzerland / Suisse
Turkey / Türkiye
United Kingdom
International
נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries
פּראָם בילעט פּריסעס & רעסערוואַטיאָנס
צו און פון Tanger מעד, וואָס איז וועגן קסנומקס קילאמעטער אַרויס די שטאָט פון טאַנגיער אין מאָראָקקאָ און Algeciras אין דאָרעמדיק ספּאַין אָנליין אין שטייַגן אין Ferryto.com און איר וועט שטענדיק הנאה אונדזער טשיפּאַסט פאַראַנען פּראָם בילעט פּרייַז.
בוך נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries טיקאַץ
די פּרייַז איר זען איז די פּרייַז איר באַצאָלן. עס זענען ניט פאַרבאָרגן עקסטראַז אָדער סאַפּרייזיז אַזאַ ווי צוגעגעבן ברענוואַרג סערטשאַרדזשיז אָדער בוקינג פעעס און מיר טאָן ניט באַשולדיקן איר עפּעס עקסטרע פֿאַר פּייינג מיט אַ וויזאַ עלעקטראָן קאָרט. די פּרייַז מיר ציטירן איר פֿאַר אייער אויסגעקליבן נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries מאַרשרוט, אַנבאָרד אַקקאָממאָדאַטיאָן און פאָרמיטל טיפּ איז אַלע איר וועט באַצאָלן, און אַז ס אַ צוזאָג.
צו קריגן אַ נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries בילעט פּרייַז און בוך דיין פּראָם בילעט סיקיורלי אָנליין ביטע נוצן די פאַקטיש צייַט Ferries בוקינג פאָרעם אויף די לינקס.
וועגן נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries
נאַוטאַס על מאַגהרעב לויפן Ferries צווישן Tanger מעד, וואָס איז וועגן קסנומקס קילאמעטער אַרויס די שטאָט פון טאַנגיער אין מאָראָקקאָ און Algeciras אין דאָרעמדיק ספּאַין.
N אַוטאַס על מאַגהרעב אַרבעטן אַ פעסט פּראָם דינסט צווישן Algeciras און Tanger מיט שעפע פון אויף ברעט פאַסיליטיעס פֿאַר דיין טרייסט טראָץ די קורץ געדויער פון דער יאַזדע.
נאַוטאַס האט קסנומקס דיפּאַרטשערז פון Algeciras פּער טאָג אין זומער, און קסנומקס פּער טאָג אין ווינטער.נאַוטאַס על-מאַגהרעב איז אַ פּראָם אָפּטייל Created by באַלעאַריאַ, דער פירער אין מעראַטיים קאָמוניקאַציע צו די באַלעאַריק אינזלען, אין קסנומקס צו דינען דעם Algeciras צו טאַנגיער מאַרשרוט.
נאַוטאַס איז געגרינדעט צו דינען מאָראָקקאַן בירגערס לעבעדיק אין ספּאַין, און צו פֿאַרבעסערן האַנדל צווישן טאַנגיער און די דרום פון אייראָפּע.
נאַוטאַס על מאַגהרעב אַפּערייץ שנעל-פּראָם קאַטאַמאַראַנס דיזיינד פֿאַר דעם מאַרשרוט, מיט אַ אַריבער צייַט פון אונטער קסנומקס שעה, און מיט לאַונדזשיז, באַקוועם סיץ, קאַפעטעריאַס און שאַפּס אַנבאָרד.
אין קסנומקס נאַוטאַס באווויגן זייער דינסט צו די נייַ ציל געבויט פּאָרט פון Tanger מעד, וועגן קסנומקסקם פון די שטאָט, וואָס רידוסט אַריבער מאל.
אויף ברעט איר וועט געפֿינען באַרס סעלינג סנאַקס, יבערבייַסן און אַ קראָם. א סעלעקציע פון באַקוועם סיטינג איז אויך בנימצא.
בעסטער נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries טיקקעט פּרייס גואַראַנטעע
בעסטער פּרייס גואַראַנטעע - מיר שטענדיק פאָרשלאָגן איר אונדזער לאָואַסט פאַראַנען נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries בילעט פּרייַז און עס זענען ניט פאַרבאָרגן עקסטראַז אָדער סאַפּרייזיז אַזאַ ווי צוגעגעבן ברענוואַרג סערטשאַרדזשיז אָדער בוקינג פעעס און מיר אויך מיר טאָן ניט באַשולדיקן איר עפּעס עקסטרע פֿאַר פּייינג פֿאַר דיין פּראָם בילעט מיט אַ וויזאַ עלעקטראָן קאָרט. די פּרייַז מיר ציטירן פֿאַר דיין אויסגעקליבן נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries מאַשין אָדער פּאַסאַזשיר פּראָם בילעט, אַנבאָרד אַקקאָממאָדאַטיאָן און פאָרמיטל טיפּ איז אַלע איר וועט באַצאָלן פֿאַר דיין פּראָם בילעט, און אַז ס אַ צוזאָג!
אין די אַנלייקלי געשעעניש איר געפֿינען די זעלבע אַלע ינקלוסיוו נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries בילעט טשיפּער אין דער בראשור פון קיין אנדערע רייַזע אָפּעראַטאָר מיר צוזאָג אַז מיר וועלן טאָן אונדזער בעסטער צו שלאָגן אַז פּרייַז אָדער פאָרשלאָגן איר די ברירה פון ריקוועסטינג אַ צוריקצאָל. צו בוך נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries טיקיץ ביטע
. דריק דא
גרופּע, שולע & סאציאל קלוב נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries טיקקעט רעסערוואַטיאָנס
דיסקאָונטעד גרופּע רייזע מיט נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries - Ferryto.com פאָרשלאָגן אַ דעדאַקייטאַד פּערזענלעך און אַפפאָרדאַבלע נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries גרופּע און קאָוטש פּאַרטיי פּראָם פּאַסאַזשיר רעזערוואַציע דינסט קרבן איר די לאָואַסט פאַראַנען פּראָם רייץ.
אונדזער מומכע נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries גרופּע אַרומפאָרן קאָלעקטיוו וועלן זיכער דער בעסטער האַנדלען פֿאַר איר און אייער פּאַסאַנדזשערז. דער בלויז פאָדערונג צו באַגרענעצן פֿאַר דיסקאָונטעד גרופּע אַרומפאָרן פּראָם רייץ איז אַז דיין פּאַרטיי זאָל זייַן בייַ מינדסטער צען מענטשן און אַרומפאָרן אין די זעלבע צייַט. פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע וועגן גרופּע אַרומפאָרן אויף נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries ביטע
. דריק דא
נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries Commercial וועהיקלעס & Freight
פּראָם לאָגיסטיקס פאָרשלאָגן אַ פּערזענלעך און אַפפאָרדאַבלע נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries FREIGHT און לאַסט Ferries רעזערוואַציע דינסט צו און פון Tanger מעד, וואָס איז וועגן קסנומקס קילאמעטער אַרויס די שטאָט פון טאַנגיער אין מאָראָקקאָ און Algeciras אין דאָרעמדיק ספּאַין.
אין דערצו צו קרבן פּרעפערענטיאַל רייץ צו געשעפט אָפּערייטערז און כאָלערז Ferry לאָגיסטיקס איז איצט אויך קענען צו פאָרשלאָגן דיסקאָונטעד פּראָם FREIGHT רייץ צו פּריוואַט קאַסטאַמערז אַזאַ ווי יענע וואַנינג צו נעמען דורכפאָר וואַנס אויף קיין פון די נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries רוץ סערוויסט. פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע און אַ רעגע אָנליין ציטירן פֿאַר דיין געשעפט פאָרמיטל פּראָם אַריבער ביטע
. דריק דא
קונה קער, טעלעסאַלעס & קאָנטאַקט אונדז
אין ferryto.com איר זענען ביכולת צו קריגן לעבן נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries בילעט פּרייסיז, טשעק אַוויילאַבילאַטי, קוק Ferries טיימטייבאַלז און בוך נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries מאַשין און פּאַסאַזשיר פּראָם טיקיץ אין אונדזער לאָואַסט פאַראַנען בילעט פּרייַז.
Ferryto.com איז טייל פון די וועלט 'ס גרעסטער אָנליין פּראָם בילעט פאַרשפּרייטונג נעץ פּראַוויידינג די פיייקייַט צו בוך איבער קסנומקס הויפּט European פּראָם אָפּערייטערז כולל מיט נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries צו איבער קסנומקס פּראָם רוץ איבער די וק, France, ספּאַין, ירעלאַנד, האָלאַנד, מזרח אייראָפּע , די מעדיטערראַנעאַן, די באַלטיק און צפֿון Africa.
פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע, ענטפֿערס צו אָפט געשטעלטע פֿראגן אָדער צו קאָנטאַקט אונדז גלייַך ביטע
. דריק דא
קלייַבן נאַוטאַס על מאַגהרעב Ferries Ferries פֿאַר די טשיפּאַסט פּראָם בילעט פּרייסיז צו און פון Tanger מעד, וואָס איז וועגן קסנומקס קילאמעטער אַרויס די שטאָט פון טאַנגיער אין מאָראָקקאָ און Algeciras אין דאָרעמדיק ספּאַין.


text:
Vlorë איז אַלבאַניאַ ס רגע גרעסטן פּאָרט, אין דער באַגעגעניש פונט פון די אַעגעאַן ים און די אַדריאַטיק ים. עס איז אויך אַ פישערייַ פּאָרט און יום טוּב רעסאָרט. די שטאָט צענטער איז פיל ווי רובֿ אַלבאַניש שטעטלעך אין אַז עס איז גאָרנישט פיל צו זען, אָבער באַטאָנען טאָווערבלאָקקס - און אַ פּלאַץ פון דלאָניע ביימער. עס איז אָבער די סטאַרטינג פונט פון די קאָוסטאַל וועג צו סאַראַנדאַ, צוזאמען די 'אַלבאַניש ריוויעראַ'.
דעם וועג גייט סאָרט נייַ צו שאַקי צוזאמען באַרג פּאַסיז, שפּילקע בענדס אַראָפּ צו וויסט ביטשיז, מייל און מייל דורך מאַסלינע גראָוווז, פֿון גריכיש סטיילד דאָרף צו דאָרף. עס איז פעאַסיבלע צו צוטשעפּען שפּאַציר אַלע די וועג צו סאַראַנדאַ אין איין טאָג, אָבער עס איז ווערט מער צייַט ווי אַז.
Vlorë איז פּראָקלאַימעד אַ העלד שטאָט. עס איז אַן אַלט שטאָט, ווו וויכטיק געשעענישן אין די ראנגלענישן פֿאַר פרייַהייַט און זעלבסטשטענדיקייַט האָבן גענומען אָרט. אין אלטע די שטאָט איז געווען באקאנט אונטער דעם נאָמען פון אַולאָן. אין די אָנהייב עס איז געווען בלויז אַ פּאָרט. אַולאָן איז געווען באַרימט פֿאַר זייַן מאַסלינע גראָוווז און וויניערדז. נאָך די פאַלן פון Apollonia און אָריטשום, עס איז געווארן די הויפּט פּאָרט פון ילליריאַ. אין די פינפט יאָרהונדערט אַולאָן איז געווען דער צענטער פון דייאַסיז. די עמיגראַטיאָנס פון באַרבעריאַנז דאַמידזשד עס באַדלי און געבראכט די ווידדראָאַל פון די שטאָט דיפּער אין לאַנד.
געטינג צו Vlorë
עס איז אַ רעגולער פּראָם קשר פון ברינדיסי אין איטאליע דורך ים. עטלעכע קאָמפּאַניעס אַרבעטן דעם דינסט, אָבער שיפֿן אַרויסגיין יוזשאַלי אין דער זעלביקער צייַט. אַ זייער באַקוועם מעגלעכקייט איז אַרומפאָרן דורך נאַכט, אָפּפאָר פון ברינדיסי קסנומקס: קסנומקס און אָנקומען צו Vlorë בייַ קסנומקס: קסנומקס. די פּראָם דינסט צו וולאָרעס ראַנז טעגלעך, אין אַוועק-צייַט פּעריאָד אַחוץ פֿאַר סונדייַס.
וואָס צו באַזוכן
איר זאָל באַזוכן די נירביי דאָרף און די אַלט שלאָס פון קאַנינé. די מיינונג איבער וולאָראַ און די יאָניאַן זען איז גרויס.
די מאַסק פון מוראַדיע, איז געווען געבויט אין קסנומקס, איז געגלויבט צו האָבן שוין דיזיינד דורך דער אַרכיטעקט סינאַני, אויף די אָרדערס פון סולטאַן סולעדזשמאַן, ווען ער איז געווען אין וולאָראַ פּריפּערינג זייַן נייוואַל עקספּאַדישאַן קעגן איטאליע.
מיט די קלאָוזינג אַראָפּ פון די מאָסקס און קהילות אין קסנומקס, עס האט שוין געניצט ווי דער מוזיי פון אַרקאַטעקטשער פון די דיסטריקט.
אין די שטאָט צענטער איז די בראָנדז דענקמאָל פון ינדעפּענדענסע, אַנוויילד אין קסנומקס. אויף אַ הויך ירעגיאַלער זייַל פון שטיין שטייט אַ פיגור פון אַ סטאַנדאַרט טרעגער, בשעת ונטער זענען דיפּיקטיד אונטערשיידן Figures פון דער באַוועגונג פון אַלבאַניאַ ס זעלבסטשטענדיקייַט. עס איז אַ שלאָס אַרבעט פון די סקאַלפּטערז, קריסטאַק ראַמאַ, שאַבאַן האַדערי און מונטאַז דהראַמי. אין כּבֿוד פון די טאָג פון זעלבסטשטענדיקייַט, דער הויפּט קוואַדראַט אין וולאָראַ איז גערופֿן - די קוואַדראַט פון די Flag (שעשי איך פלאַמוריט).
דער מוזיי פון ינדעפּענדענסע רעפלעקץ די הינטערבאָרט געראַנגל פון די אַלבאַניש ס פֿאַר פרייַהייַט און זעלבסטשטענדיקייַט, די געשעענישן וואָס געבראכט וועגן די רייזינג פון די פאָן אויף דער קסנומקסטה נאוועמבער לקסנומקס, ווען אַלבאַניאַ געווען פּראָקלאַימעד אַ זעלבשטענדיק שטאַט.
וולאָראַ האט אַ צעמענט פאַבריק און איז אויך די פּראָדוצירער פון פּלאַסטיקס. די געגנט פון וולאָראַ איז רייַך אין לאַנדווירטשאַפטלעך פּראָדוקטן, ספּעציעל אין Fruits, הזיתים און ווייַנטרויבן, און אין מילכיק פּראָדוקטן. עס איז אויך אַ קאַננערי וועמענס פּראָדוקטן זענען געניצט פֿאַר אַרויספירן.
וולאָראַ איז די אַוועקזעצן פון די יסמאַיל קעמאַלי אוניווערסיטעט, געגרינדעט אין קסנומקס, וואָס ריפּלייסט די שולע פֿאַר נאַוואַל אָפפיסערס. סטודענטן קענען לערנען געשעפט אַדמיניסטראַציע, נורסערי, נייוואַל ינזשעניעריע און ענגליש שפּראַך.


text:
ווינטער
דער ווינטער איז אייַנע דער פֿיר יאַרעסציַיטען.
דער ווינטער גיבט עס שניי אָדער רעגן, און דער טעמפעראטור איז קאַלט.
אַסטראָנאָמיש בעגינט דער ווינטער, מיט דער ווינטער זאָנענווענדע (דער קורצטעסטע טאג אין יאר) - דער ציַיט פונקט, צו דעם די זון איז אובער דער אנדערע (דרומיש אָדער צפוניש) ווענדעקריַיס שטעט, און די טאַגע אַם קורצעשטען זינד:
- אויף דער צפוניש העמיספֿערע אַם 21 אָדער 22 דעצעמבער, און אויף דער דרומיש העמיספֿערע אַם 21 אָדער 22 יוני.
דאַ נאַך ווערדען די טאַגע וויַדער לאַנגער און די נאַכטע קורצער, און דער ווינטער ענדט מיט דער פֿרילינג צייט.
דאַ די אומלויפבאַן דער ערדע אום די זון אום 1.7% פֿון אַ אידעאַלען קריַיץ באַן אַבוויַיכט, זינד די פֿיר יאַרעסציַיטען ניכט גאַנץ גליַיך לאַנג. דערצו, זינד די צפוניש ווינטערן וועגען דער זון סביבה עטוואַס קורצער און מילדער אַלס די דרומיש ווינטערן.
אַ באַווסט ייִדישע חג אין דער ווינטער איז חנוכה, אין חודש כסליו, דעצעמבער.
אַ באַווסט חג צו די קריסטען איז בערומטעס (קריסמאַס, Christmas).


text:
קרייצצוג
די קרייצצוגן זענען געווען קעמפערישע אקציעס אונטערגענומען דורך קריסטליכע מדינות און געשטיצט דורך די פויבסטן. די מלחמות זיינען פארגעקומען אין דעם מיטל אלטער צווישן דעם 11טן י"ה און 13טן י"ה.
דאס ווארט קרייצצוג איז לכאורה א צוזאמנשטעל פון צוויי ווערטער, "קרייץ" און "צוג", די מאסן קעמפער וועלכע האבן זיך באטייליגט אין די אקציעס האבן געפארעמט וואס האט אויסגעקוקט ווי א פארנדיגער "צוג", און דער "קרייץ" איז געווען זייער פאן אונטער וואס זיי האבן מארשירט און אין וועמענ'ס נאמען זיי האבן בארעכטיגט זייערע טהאטן.
אין אנפאנג איז די ציל פון די קרייצצוגלער געווען בלויז איינצונעמען ירושלים פון די מוסולמענער, אבער שפעטער האבן זיי דאס פארוואנדעלט צו נאך מלחמות אויך אין אנדערע ערטער.
היינטיגע צייטן טוט מען אויך אנרופען אלגעמיינע קעמפפערס מיטן נאמען "קרייצצוג" אויב זיי פירן מלחמה מיט א צוועק אייננצועמען דעם צווייטן צוליב אידיאלאגישע אדער רעליגיעזע סיבות. ווי צ.ב.ש. אמעריקעס מלחמה קעגן איראק ווערט אנגערופען דורך די קעגנערס אלס: בוש'ס פערזענליכע קרייצוג.
אינהאַלט
- 1 היסטאריע
- 2 די קרייצצוגן
- 3 די אויפטוען און נאכווייען
- 4 זייער אויסקוק אין די וועלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאך די תקופה ווען די פראנצויזישע קארל אימפעריע איז אונטערגעגאנגען אין אייראפע צום ענדע פונעם 9טן י"ה, און אין דער צייט ווען קריסטענטום האט זיך אויסגעשפרייט איבער די גרעניצן פון גארער אייראפע, איז אויסגעקומען אז אן א שיעור קעמפער האבן נישט געהאט וואס צו טאן.
עס האט דאן געהערשט זייער א איבער געפרומטע רעליגיעזע שטימונג צווישען די מאסען, מענטשן האבן אדאפטירט רעליגיע און עס האט געהערשט א געוואלדיגע אויפוועקונג צו קריסטענטום, די קירכע האט אויך געשפילט א גרויס ראלע אין דעם דורך פארשפרייטן רעליגיעזע פראפאגאנדע, און פראקלאמירט אז עס איז רעכט צו גיין אין קאמף כדי איינצונעמען דאס הייליגע לאנד און בעיקר די שטאט ירושלים (דער פלאץ ווי יוזל איז געשטארבען) פון די מוסלומענער. דאס אלעס האט בייגעשטייערט אז ווען די ערשטע קרייצוג האט זיך אנגעהויבן האט דער המון עם אין פולען מערהייט דאס גענצליך געשטיצט.
א שארפער מוסלומענער אקט קעגן קריסטן האט אויך שטארק צוגעגעבן צו די שטימונג. אין יאר ד'תשס"ט (1009) האט דער קאליף פון מצרים אל-חכים בי-אמר צושטערט די הויפט קריסטליכע קלויסטער אין אלט שטאט ירושלים ווי לויט די קריסטליכע גלייבונג איז דארט יוזל געשטארבען און באגראבן געווארן, דאס האט געמיינט אז קריסטן האבן מער נישט געקענט עולה רגל זיין צו זייער פארהייליגסטן אפגאט פלאץ. כאטש דער קאליף'ס נאכפאלגער האט אונטער גאר שווערע אומשטענדען ערלויבט מען זאל צוריק איבערבויען דעם קלויסטער און קריסטען האבן ווידער אנגעהויבן דארט צו באזוכען, האבן זיך אבער פארשפרייט שמועות אין די קריסטליכע וועלט אז די מוסלומענער זענען זייער גרויזאם צו די קריסטען. דאס האט צוגעגאסן אויל צום פייער און געפירט צו די צוזאמענשטעל פון די קרייצוג.
ביי ענדע פון 11טן י"ה זיינען די קריסטן געווען פארמישט אין א מלחמה מיט די אראבער ארום טערקיי, די מלחמה פירער האבן דאן געבעטן הילף פונעם פויבסט. דער פויבסט'ס ענטפער איז געווען אסאך א גרעסערער אבער זונלאזער, נישט נאר האט ער געשטיצט די מלחמה אין טערקיי, נאר אויך באפוילן צו גיין איינעמען ירושלים. אזוי האט זיך אנגעהויבן דער ערשטער פון די קרייצוגען.
די קרייצצוגן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זיינען געווען אסאך קרייצוגען, אבער נישט אלע האבן באקומען אפציעלע נומערן וויבאלד זיי זיינען נישט געווען גענוג וויכטיג.
דער ציל פון רוב קרייצצוגן איז געווען איינצונעמען ירושלים, אבער אסאך זענען אויך געווען סתם מלחמות קעגן נישט קריסטען און פערזענליכע פיינט פון די פויבסט.
די פאלגנדע איז א ליסטע פון די גרויסע קרייצצוגן:
ערשטע קרייצצוג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
נאכדעם ווי די קריסטן האבן געבעטן הילף פון די פויבסטן, האט ער געבעטן די מאסן אין ד'תתי"ט (1095) צו גיין העלפן אין די פארעם פון די קרייצוגלער אין די מלמחה אנטקעגן די טערקן, ווען די קרייצוגלער האבן שטארק געווונען, זיינען זיי ארויס געגאנגען אויף ירושלים, און האבן איר איינגענומען פון די מוסולמענער הענט אין יאר ד'תתנ"ט (1099). דורך אויס די מלחמה האבן זיי אויסגע'הרגעט אלע איינווויאנער אויך יידן, און זיי פאברענט אין זייערע שולן.
צווייטע קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
(ד'תתק"ז - ד'תתק"ט) נאך א שטיק צייט פון רעלאטיוו שטילקייט ווען די מוסלומענער און קריסטן האבן געלעבט גאנץ שיין איינס נעבן צווייטן אין ירושלים, בערנארד פון קלערוואקס האט גפערעדיגט א נייע קרייצוג ווען די שטעטל אדעסע איז געפאלן צו די טערקען. פרנצויזישע און דייטשע ארמייען אונטער לואיס די זיבטער פון פראנקרייך און קאנארד די דריטער פון דייטשלאנד, האבן מארשירט קיין אזיע אין יאר 1147 און האבן נישט צופיל אויספיעט צו טאן, און האבן פאקטיש אויסגעשטעלט צו פארלירן אנדערע קרייצוג שטעט דורך אן אנייגשטעלטע און דורךגעפאלנע אטאקע אויף דמשק. ביי די יאר 1149 ביידע פירער האבן זיך צוריקגעקערט צו זייערע וויאינערעטער אנע גרויסע אויפטוען.
דריטע קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
(ד'תתקמ"ז - ד'תתקנ"ב) אין 1187 סאלאדין די סולטאן פון מצרים האט צוריק גענומען ירושלים פון די קריסטן. פויבסט גרעגארי די אכטע האט דאן גערופן פאר א קרייצוג וואס איז געווען אנגעפירט דורך איירופעס זייער וויכטיגע פירערס: פיליף די צווייטע פון פראנקרייך, ריכארד דער ערשטער פון ענגלאנד, און פרעדריק דער ערשטער. פרעדריק האט זיך דערטרינקן אין 1190 איבערלאזנדיג א וואקלדיגע פריינטשאפט צווישען די ענגלישע און פראנצויזן. פיליף האט פארלאזט די קרייצוג און 1191 נאכדעם וואס די קריסטן האבן איינגענומען עכו, די קרייצוג האבן דאן מארשירט דרום אויף די ים הגדול בארטענס, ביז זיי זענען אנגעקומען צו ארשוף ווי זיי האבן באזיגט די מוסלומענער. זיי האבן אבער געליטן פון הונגער און דארשט און האבן נישט געקענט אנהאלטן זייער געווינס. אין 1192 האט ריכארד דערגרייכט אן אפמאך מיט סאלאדין און ער איז דערנאך צוריקגעפארן קיין ענגלאנד. אויפן וועג האט זיך ריכארדס שיף צעבראכן און ער האט זיך געמוזט אפשטעלן אין עסטרייך, אין עסטרייך האט אים זיין פיינט דוק לעאפאלד געפאנגען און איבערגעגעבן פאר פרעדריקס זון הענרי די פינפטע און ער איז געהאלטן געווארן פאר א קעניגליכע אויסלייז געלט. ביי 1197 האט הענרי געוואלט אנפאנגן נאך א קרייצוג אבער ער איז קראנק געווארן און געשטארבן פון מאלאריא.
פערטע קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פערטע קרייצוג האט זיך אנגעהויבן ביי דער דריטער אינאקענט פויבסט אין יאר ד'תתקס"ב (1202), מיטן געדאנק צו אטאקטירן די הייליגע לאנד ירושלים פון די מוסלעמענער די כופרים. אבער די ווענעדיגע האבן פארענדערט דאס ציל פון די קרייצוג, און האבן אריבער צו קאנסטאנטינאפעל (וואס הייסט היינט "איסטאמבול") ווו זיי האבן געפרובט באזעצן א ביזאנטינער אויפן קעניגס שטול. נאך א סעריע פון אויסבראכס, איז קאנסטאנטינאפעל געווארן גערויבט אין יאר ד'תתקס"ד (1204). די קרייצוג איז דורכגעפאלן, וויל צום ענדע איז זי נישט אנגעקומען אין ארץ ישראל.
אלביגענזער קרייצצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אלביגענזער קרייצצוגלער האט זיך אנגעהויבן אום ד'תתקס"ט (1209) איר צוועק איז געווען צו פארטרייבן די קאטארערס פון דרום זייט פראנקרייך.
קינדער קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
(ד'תתקע"ב)
פינפטע קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זעקסטע קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיבעטע קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אכטע קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ניינטע קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צפון קרייצוגלער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אויפטוען און נאכווייען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אייראפע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מוסולמענער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אידן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פיל יידן זיינען געמארדעט געווארן ביי די קרייצוג אין יאר תתנ"ו. אזעלכע האבן זיך גענומען זייער לעבן אויף קידוש השם, אויך האבן פילע אידן אליינס געשחטן זייערע אייגענע ווייבער און קינדער[פֿעלט אַ מקור] כדי זיי זאלן זיך נישט שמד'ן צו די קריסטן. דאס איז איינע פון די סיבות וואס מען פירט זיך מיט מנהגי אבלות אין די ספירת העומר, ווייל די קרייצוג האט זיך אנגעפאנגען אין די תקופה.


text:
אטלאנטישער אקעאן
דער אטלאנטישער אקעאן אדער דער אטלאנטיק איז דער צווייט-גרעסטער ים אויף דער וועלט, ער באדעקט א פיפטל פון דעם ערד קוגל. דער נאמען אטלאנטישער אָקעאַן ווערט שוין דערמאנט אזוי פרי ווי 450 יאר פאר דער נוצרישער ציילונג.
ער איז באהאפטן צו אלע גרויסע ימים אויף דער וועלט ווי דער ארקטיק, פאציפיק (דורכן פאנאמא קאנאל), אינדישער אקעאן און דער ים הגדול. דער אטלאנטיק גרעניצט זיך מיט די קאנטינענטן פון אמעריקע, אייראפע און אפריקע.
דער אטלאנטיק ציט זיך אויף א שטרעקע פון 41,100,000 סקווער מייל, אריינגערעכנט אלע קליינע באהאפטענע טייכלעך, מיט א געווענליכער טיפקייט פון 10,932 פיס. און אויף א שטערעקע פון 31,800,000 ס.מ. אן די באהאפטענע טייכן, מיט א געווענליכע טיפקייט פון 12,881.
אינהאַלט
פיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די עיקר מינים פון פיש וואס מען כאפט זענען דארש, הייק, הערינג און מאקערעל. מען נעמט אויך אסאך ווענגערס, לאבסטערס און וואלפישן.
אין דעם צפון אטלאנטיק איז פאראן א לאנגער קערפער פון וואסער, דער סארגאסא ים, וואס איז מער פארזאלצן ווי דער דורכשניט, דער סארגאסא ים אנטהאלט אסאך ים-גראז און דארטן טוען אויספלאדיען די ווענגערס.
גרענעצנדע לענדער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די לענדער וואס האבן א בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן זענען:


text:
טשיטאגאנג
טשיטאַגאָנג (טשיטטאַגאָניש, בענגאַליש: চট্টগ্রাম) איז דער הויפּט ים-פּאָרט און די צווייטע גרעסטע שטאָט פון באַנגלאַדעש. עס ליגט אויף די ברעגן פון דעם קאַרנאַפולי טייך.
שוין א האנדלס ארט זינט דעם טן9 יאָרהונדערט, האט טשיטאַגאָנג אַ מולטיקולטורעלע ירושה פון איסלאַמישע, הינדו און בודהישע טראדיציעס. די מאָדערנע שטאָט האט זיך אנטוויקלט בשעת ווען די בריטישע האבן געהערשט ווי אַ באַן, בוימל און טיי האנדל מיטלפונקט. די שטאָט איז אויך געווארן אַ פאָקאַלן פונקט פֿאַר רעוואלוציאנערע אַקטיוויטעטן קעגן די בריטישע. עס איז אויך אַ וויכטיקע מיליטערישע באַזע און צושטעלן פונקט פֿאַר אליאירטע קראפטן ביים די בורמע קאַמפּיין אין דער צווייטער וועלט מלחמה. נאָך דער צעטיילונג פון אינדיע אין 1947, איז טשיטטאַגאָנג געווארן א טייל פון מזרח פּאַקיסטאַן. אין 1971, ווען מזרח פּאַקיסטאַן איז אויפגעשטאנען קעגן מערב פּאַקיסטאַנס אָפּזאָג צו אָננעמען רעזולטאַטן פון דעמאָקראַטישע וואלן, די דערקלערונג פון באַנגלאַדעשנס זעלבטשטענדיקייַט איז מודיע אין טשיטטאַגאָנג.
הייַנט, טשיטאַגאָנג איז איינע פון די גיכסטע וואקסנדיקע שטעט אין דער וועלט. א הויפּט געשעפט און אינדוסטריעלע צענטער. די פּאָרט שטאָט ווערט געזען ווי קריטיש צו דער עקאָנאָמישע אַנטוויקלונג פון לאַנד-איינגעשלאסן דרום אזיע, אַרייַנגערעכנט צפון-מזרח אינדיע, בהוטאַן, נעפּאַל און טיילן פון דרום כינע.


text:
אלפרעד דרייפוס
אַלפֿרעד דרייפֿוס (י"א תשרי ה'תר"כ - י"א תמוז ה'תרצ"ה ; 9טן אקטאבער, 1859 - 12טן יולי, 1935) איז געווען א יידישער אפיציר* אין דער פראנצויזישער ארמיי.
אין יאר ה'תרנ"ד האט די פראנצויזישע געהײַמדינסט* אים אומריכטיג באשולדיגט אלץ א פאררעטער* און שפיאנער לטובת דייטשלאנד ווען זיי האבן געפונען מיליטערישע דאקומענטן וואס זיינען געשיקט געווארן צו די אמבאסאדע* אין פראנקרייך מיט א ר"ת אונטערשריפט A.D וואס די פארנצויזער האבן געהאלטן אז עס איז געשיקט געווארן צו אלפרעד דרייפוס.
אלפרעד איז גע'משפט געווארן קעגן די ארמיי געריכט 3 מאל. נאכן ערשטן משפט וואס ער איז באשולדיג געווארן, האט מען אים נידעריגערהייט ארפגעפליקט פון אים זיינע שטאפלען אין א אפיציעלע פובליק ארט און אים פארשיקט אין דער תפיסה אין "טייוול אינזל" (ענגליש: Devil's Island). אין 4 יאר ארום האט מען אים ווידער גע'משפט, און איז ווידער באשולדיג געווארן אלץ א פאררעטער. נאר ביי דעם דריטן משפט איז געווויר געווארן אז דאס באשולד איז געוועזן פאלש, און מען האט אים באפרייט פון תפיסה און צוריק געשענקט זיינע אפיצירע שטאפלען.
אזעלכע גלויבן אז די פראנצויזער האבן געוווסט די גאנצע צייט אז דאס איז געווען א פאלשער באשולד, און זיי בריינגען א באווייז פון דעם וואס אויך נאך אים ארעסטירן האט ממשיך געווען קומען בריוון מיט די זעלבע אונטערשריפט A.D. אבער די פראנצויזישע ארמיי האבן דאס באהאלטן פון וועגן אנטיסעמיטישע סיבות.
מען דערציילט אז ביים משפט האבן די בייזייאיקערס אויסגעשריגן פון אנטיסעמיטישקייט "טויט צו די יידן" און נישט "טויט צו אלפרעד דרייפוס", און צוליב די הארבע אנטיסעמיטיזם האט בנימין זאב הרצל ארויפגענומען דער געדאנק פון ציונות.