text:
בילבאַאָ איז די האַרץ פון אַ מעטראָפּאָליס ווו מער ווי אַ מיליאָן מענטשן לעבן. עס איז די צענטער פון די עקאָנאָמיש-געזעלשאַפטלעך אַנטוויקלונג און די הויפּט פאַקטאָר פון די מאָדערניזירונג פון די בוכטע פון Biscay.
די גרויס אַרקאַטעקטשעראַל און Infrastructure פּראַדזשעקס האָבן שוין די דרייווינג קראַפט פון די שטאָטיש און עקאָנאָמיש רידזשענעריישאַן פון די שטאָט. די בילבאַאָ גוגגענהעים מוזיי, דעם עוסקאַלדונאַ קאָנפֿערענץ און מוזיק סענטער, נאָרמאַן Foster ס ונטערערד, Calatrava ס אַעראָפּאָרט, די טאָווערס דיזיינד דורך די אַרקאַטעקץ אַראַטאַ יסאָזאַקי און סיזער פּעללי ... זענען אַלע יגזאַמפּאַלז פון די דיינאַמיזאַם אַז יגזיסץ אין בילבאַאָ.
די שטאָט איז סיטשוייטיד אין דער געגנט פון ביזקאַיאַ און איז סעראַונדאַד דורך אַ פרוכטבאַר לאַנדשאַפט מיט וועלדער, בערג, ביטשיז און אַראָפאַנג קאָוס. אַלע דעם מאכט בילבאַאָ אַ זוכה דעסטיניישאַן פֿאַר וויזאַטערז. די מאָדערן אַריבערפירן און נעץ פון ראָודז לויפן צו לאָוקיישאַנז נירביי אַזאַ ווי די אנדערע קאַפּיטאַלז פון די באַסק לאַנד - Vitoria און סאַן סעבאַסטיאַן.
פּ & אָ פערריעס Offers קראָסינגז צו פּאָרצמאָוטה פון בילבאַאָ צוויי מאָל אַ וואָך, מיט אַ נסיעה צייַט פון וועגן קסנומקס שעה. AT Ferries אויך גיט צוויי מאָל וויקלי קראָסינגז, גענומען וועגן קסנומקס שעה.
דער שטאָלץ פון בילבאַאָ איז דער גרעסטער שיף און קענען פירן די מערסט פּאַסאַנדזשערז. די פּראָם Offers פּרעכטיק אויף-ברעט פאַסיליטיעס כולל אַ פֿילם טעאַטער, טויגיקייַט צענטער און אַ אַוואָרד-ווינינג רעסטאָראַן.
די צוויי צוריקקומען סאַילינגס פון פּאָרצמאָוטה צו בילבאַאָעאַטש וואָך מיט בריטטאַני פעריז אַרויסגיין בייַ קסנומקספּם אויף פרידייַס פֿאַר אַ יבערנאַכטיק אַריבער און בייַ קסנומקספּם אויף זונטיק פֿאַר אַ צוויי נאַכט נסיעה.
בילבאַאָ טוריזם
בילבאַאָ איז זייער טראַוולער פרייַנדלעך מיט די היגע אויטאריטעטן ינוועסטינג שווער צו מאַכן עס איינער פון די העכסט דעסטאַניישאַנז אין נאָרדערן ספּאַין.
איינער פון די הויפּט אַטראַקשאַנז אין די שטאָט איז בלי די גוגגענהעים מוזיי כאָטש עס זענען אַ נומער פון אנדערע היסטארישן בנינים און ערטער וואָס וועט יבערראַשן איר, די אַרייַננעמען די ביבליאָטעק מוניסיפּאַל דע בידעבאַרריעטאַ (בילבאַאָ ס שטאָטיש ביבליאָטעק) ליגן אין אַ היסטארישן בנין מיט אַ גרויס זאַמלונג פון ביכער און צייַטווייַליק עקסאַבישאַנז.
עס איז אויך די Palacio de קאָנגרעסאָס דע מוסיקאַ און באַוווסט מוזיק און קאָנפֿערענץ צענטער האָסטינג רעגולער הויפּט קאַנסערץ מיט שפּיץ נעמען פון די מוזיק געשעפט. די Mercado אַנטיגואָ לאַוואַדעראָ (בילבאַאָ`ס אַלטע מאַרקעט) איז געזונט ווערט באַזוכן און איז ליגן אין אַ היסטארישן וועש הויז. כאָטש בילבאַאָ מייַ ניט זיין אַ טאָוריסטי אָרט ווי די קאָסטאַ דעל סאָל, עס האט זייַן אייגן שטיל כיין און געשיכטע.
בילבאַאָ איז אַ יאַמ-פּאָרט שטאָט שטעלן אויף די נערוויóן טייך, נעבן די בוכטע פון Biscay. די הויפּט פונט פון אינטערעס דאָ איז די Casco וויעדזשאָ אָדער אַלט קאָרטער, אויף די רעכט באַנק פון די נערוויóן. דאָ איר וועט געפינען די סייץ אַז בילבאַאָ האט צו פאָרשלאָגן: די גאָטהיק קהילה פון סאַנטיאַגאָ וואָס דאַטעס פון די קסנומקסטה יאָרהונדערט, דער עליגאַנטלי אַרקאַדעד פּלאַזאַ Nueva, די סטאַנינג טעאַטראָ אַרריאַגאַ.
איר'ד קיינמאָל טרעפן אַז אַ קסנומקס מבול דעוואַסטייטיד די געגנט פון די געזונט גאָטהיק-נוסח בנינים אַז ליניע די שמאָל גאסן. עס ס אין די גאסן אַז איר וועט געפֿינען די בעסטער באַרס און רעסטראַנץ.
מיליטעריש בופפס וועט געדענקען אַז בילבאַאָ איז געווען דער הויפּט פון אַ קורץ-געלעבט אָטאַנאַמאַס באַסק שטאַט וואָס איז געווען אונטער לויאַליסט קאָנטראָל בעשאַס די Spanish סיוויל מלחמה (קסנומקס-קסנומקס).
כאָטש טיפּיקלי שטיל, די שטאָט פון בילבאַאָ ראַקס די הויז אין אויגוסט בעשאַס די סעמאַנאַ גראַנד, אַ הויפּט יערלעך בוללפיגהטינג געשעעניש אין בילבאַאָ. טוריס און לאָוקאַלז ויסמישנ זיך אין די עפענען-לופט באַרס צו טאַנצן און טרינקען אין די גאסן אַלע נאַכט לאַנג. יענע וואס ווע איבערגעלעבט די סעמאַנאַ גראַנד פאַרגלייַכן עס צו מאַרדי גראַס, מיט אַ ווילד און פרייַנדלעך אַטמאָספער צו גלייַכן די באַרימט גראָב דינסטאג.
עס איז אַ ויסגעצייכנט סעלעקציע פון האָטעלס אין בילבאַאָ און אַרום די שטאָט, די קלייַבן פון וואָס וואָלט סוערלי אַרייַננעמען די העכסט רייטאַד גראַן האטעל סילקען בילבאַאָ דעם טרענדי, פּלאַן האָטעל איז פול פון שפּאַס פֿעיִקייטן, אין דער זעלביקער גייסט ווי זייַן וועלט-באַרימט חבר - די גוגגענהעים מוזיי. עס איז דיזיינד דורך די באַרימט קינסטלער, כאַוויער Mariscal. די גראַן האטעל דאָמינע קוקט אויס איבער די שיינינג שטאָל סטרוקטור גוגגענהעים מוזיי - איינער פון די מערסט רעקאַגנייזאַבאַל בנינים אין דער וועלט. די הייַנטצייַטיק פּלאַן פון די האָטעל גייט די ינאַווייטיוו גייסט פון דער גאַלעריע, מיט זייַן יינציק אַנגגאַלד פֿענצטער, קערווד אַטריום און הויך קיזלשטיין סקולפּטור.


c: text/html

text:
האנט גראנאט
האַנט גראַנאַט (ענגליש: Hand grenade) איז ווי א באמבע וואס מ'שיסט דאס און ביים טראסק ערשט עקספלאודריט דאס.
דער מעכאניזם איז א שווערער אבער דאס ארויסציען דעם פין, און אפלאזן דעם האלטער מאכט אז די אויפרייס שטאף זאלן אנהייבן קאכן, וואס דאס ברענגט אז די גראנאט זאל פלאצן, עס געדויערט פיר סעקונדעס אז עס זאל פלאצן, און עס שעדיקט אין די פינעף אין פערציג פוס, פון ווי עס איז געפאלן.
עס זענען פאראן גראנאטן וואס זענען נישט געמאכט אומצוברענגן, צב"ש קאלירן פאר סימנים, אדער פארשפרייטן ווילדע ראיאטן,

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
פּאָראָס איז כּמעט צעטיילט אין אין דרייַ פּאַרץ, עס איז די פּאָרט געגנט, די Beachfront און די דאָרף קוואַדראַט, זיי אַלע צושטעלן אַקאַמאַדיישאַן פון סאָרץ. עס זענען אַפּאַרטמאַנץ וואָס ויסקומען צו צונורענ זיך אין די כילסייד, און אַרום די פּיקטשעראַסק קליין פּאָרט רומז שכר איר מיט פאַנטאַסטיש ים קוקן.
עס איז גרינג צו פאַרפירן די בעסטער טייל פון פּאָראָס. אויב איר אַרייַן פּאָראָס דורך די העקל וועג, איר וועט דאַרפֿן צו ווענדן לינקס אַמאָל אויף די Waterfront, איר וועט זען די פּאָרט צו די רעכט פון איר. די הויפּט ברעג אַראַגיאַ: רובֿ קאַמאַנלי באקאנט ווי ראַגיאַ איז אַ גוט גרייס און געהאלטן זייער ריין. סיטואַטעד צו די צפֿון פון דער שטאָט אַריבער אַ מעטאַל פּאָנטאָן בריק אַז ספּאַנס די טרוקן בעט. עס זענען טאַווערנאַס און באַרס אַלע צוזאמען מיט שיפל אָנשטעלן און זון בעדז בנימצא. אַפֿילו אין הויך זומער עס Feels ראַכוועסדיק. שיין flowering שראַבז און ביימער שורה די ברעג און איר מייַ פּאַרק אויף די לאַנג גלייַך בעאַטשסידע וועג. די קריסטאַל קלאָר וואסערן פון פּאָראָס אַלאַוז איר צו זען די סיבעד וואָס דיספּלייז אַ רעגנבויגן פון פֿאַרבן.
די פּאָרט איז אַ וויכטיק לינק צווישן Kefalonia און יאַבאָשע גריכנלאנד און די הויפּט פּאָרט וועג קענען מאל ווערן פאַרנומען מיט פאַרקער ניצן די Ferries. די Ferries לאָזן פון פּאָראָס צו קילליני אויף די יאַבאָשע, ווי געזונט ווי פאַרשידן אנדערע דעסטאַניישאַנז. דאס איז די הויפּט פּאָרט פון דרום Kefalonia. די היגע געגנט אַרום פּאָראָס איז געדאַנק פֿאַר יקספּלאָרינג, אויב איר הנאה גיין דאָרט איז אַ קאָוסטאַל גיין וואָס גייט אַ דרך אַרום צו די ארומיקע ריזאָרט פון סקאַלאַ.
ברעטטייקינג פּאָראָס העקל, אויך גערופֿן די 'אַראַקלי ריס' איז אַ קסנומקס-מעטער טיף גראָב, שיין קראַגי שפּאַלט, און ביז די מיטן ניינטיז ווען די נייַ ברעג וועג איז שנייַדן דורך צו סקאַלאַ עס איז געווען די בלויז הויפּט מאַרשרוט אויס פון פּאָראָס. היגע לעגענדע האט עס אַז די העקל איז קאַרווד אויס דורך הערקולעס, די כאַלאָוז ווייל footprints פון די גוואַלדיק סופּערנאַטוראַל פֿיס פון די העלד ווען ער איז געשטאנען אויף, און לעוואַלד, דעם טייל פון די באַרג.
הויך אויבן די שטאָט איז די אַלט פּאָראָס וועג, באקאנט ווי דער שפּיץ וועג, דאָס איז מערסטנס בויברעך און פרייַ שטיין אָבער איז נישקאָשע אין אַ מאָטאָר פאָרמיטל. אויב איר זענט אַ ביסל אַדווענטשעראַס איר קענען נוצן דעם וועג הייַנט. עס פּאַסיז דורך קליינטשיק בעקאַבאָלעדיק אַלט וויללאַגעס און סנייקס זייַן וועג אַראָפּ צו פּאָראָס. איר מוזן פּערסאַוויר מיט דער מאַרשרוט ווי עס זענען מאל איר מייַ טראַכטן איר האָבן גענומען אַ פאַלש אומקערן ווי די טראַקס טאָן דערשייַנען צו צעלאָזן זיך איינער דעם אנדערן.
די אַרומיק געגנט פון פּאָראָס איז דראַמאַטיקאַלי שיין מיט הויך שטאָלץ בערג און ווונדערלעך גרינערי. אויב איר ווינטשן צו זען פּאָראָס אין אַלע זייַן כבוד באַזוכן די אַטראָס מאָנאַסטערי וואָס איז דעדאַקייטאַד צו די ווירגין מרים ס 'געבורט און איז די אָולדאַסט אויף Kefalonia, עס שטייט אויף הר אַטראָס וועג אויבן די שטאָט, כּמעט אין די וואלקנס, קסנומקס מעטער אויבן ם מדרגה . דאָ איר וועט זייַן ביכולת צו וואַנדערן די גראָונדס פון דער אַלט און נייַ מאַנאַסטערי. דער יאַזדע אַרויף צו די שפּיץ וועט נעמען העלפט אַ שעה אָדער אַזוי אין אַ מאַשין, איר דאַרפֿן צו אַרומפאָרן סלאָולי ווי עס איז אַ אַראָפאַנג פרייַ סורפאַסעד וויינדינג שטיין שפּור מיט לויטער דראָפּס. ביטע טאָן ניט לאָזן די קריכן צו די שפּיץ צונעמען איר פון די פאַנטאַסטיש און יינציק מיינונג פון פּאָראָס.
נעמען אַ אַפּאַראַט! זען אַטראָס מאָנאַסטערי פֿאַר מער אינפֿאָרמאַציע.
פּאָראָס איז באטראכט ווי דער רובֿ וויכטיק מאַרק שטאָט אויף די אינזל. עס האט שוין געבויט אויף אַ לאַנג שמאָל פּאַס צוזאמען די ברעג געבונדן אויף יעדער ענדס דורך צוויי עסטשועריז, די וואָהינאַ, די האָמעריק רעיטהראָ, און די בלייבט פון די אלטע פּראָננעאַן פּאָרט. אין עלטער טעג פּאָראָס איז געווען די מערסט וויכטיק פּאָרט פון ער גאַנץ געגנט און די אַלט שטאָט פּראָנאָי. סיטואַטעד אויף די באַרג העכער פּאָראָס איר קענען זען בלייבט פון אלטע ווענט.
עס איז שעפע צו זען לעבן פּאָראָס כולל די טזאַנאַטאַ קברים, בארג ענאָס נאַציאָנאַלער פּאַרק און נירביי וויללאַגעס פון טזאַנאַטאַ, אַספּראָגעראַקאַס, קאַביצאַטאַ און ריזאַ. ווי מיט רובֿ לאָוקיישאַנז מאַשין דינגען איז אַ מייַלע צו מאַכן די רובֿ פון דיין בלייַבן.
אין די זומער חדשים עס זענען אַ פאַרשיידנקייַט פון קינסט און אינטעלעקטואַל געשעענישן אָרגאַניזירט דאָ. עס זענען געמעל, סקולפּטור און סעראַמיק עקסאַבישאַנז צוזאמען מיט קאַנסערץ און אינטערנאַציאָנאַלער קאַנווענשאַנז.


text:
גאלילעא גאלילעי
גאַלילעא גאַלילעי (איטאליעניש: Galileo Galilei) (15טן פעברואר, 1564 – 18טן יאנואר, 1642) איז געווען א וויכטיקער פיזיקער און אסטראנאם.
געבוירן אין פיזא, איטאליע, ער האט שטודירט אסטראנאמיע. כדי צו פארשטיין די באוועגונג פון די פלאנעטן האט ער אנטוויקלט די שטודיע פון קינעמאטיק. ער האט אנטדעקט די פיר גרעסטע לבנות פון יופיטער.
ער האט אנטדעקט אז ווען מען ווארפט אראפ פון אן הויכע געביידע צוויי טאבעס, וועלן זיי ביידע אנקומען אויף דער ערד צוזאמען, אפילו אויב איין טאבע איז גרעסער און שווערער ווי דער צווייטער.


text:
מעכאניק
מעכאניק איז די וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיטן באשרייבונג און אויספארשונג פון די בעוועגונג פון פיזיקאלישע קערפער אונטער דעם איינפלוס פון קראפטן אדער קראפט פעלדער.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די דריי געזעצן פון ניוטאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
1. יעדער קערפער וועט אנגיין מיט זיין איצטיגן באוועגונגס צושטאנד (ד.ה. גיכקייט און ריכטונג) ווי לאנג עס ארבעטן נישט אויף אים קיין קראפטן. אין אנדערע ווערטער , אויב דער קערפער איז אין א א צושטאנד פון רוה וועט ער ווייטער רוהען ווי לאנג עס וועלן אויף אים נישט ארבעטן קיינע קראפטן. אויב איז ער אין או צושטאנד פון זיך בעוועגן מיט א געוויסן שנעלקייט , וועט ער אנגיין מיט דעם בעוועגונג און זיך בעוועגן מיט די זעלבע שנעלקייט און אין דעם זעלבן ריכטונג ווי לאנג עס וועט נישט ארבעטן אויף אים א קראפט דאס צו ענדערן.
2. דער קראפט וואס ארבייט אויף א קערפער איז פראפארציאנעל צו זיין פערגיכונג און די מאסע פון דעם אייגנשאפט. אין אנדערע ווערטער , א קראפט ברענגט צו אן ענדערונג אין דעם שנעלקייט (ווי צום ביישפיל פון 1 מייל א שעה צו צוויי מייל א שעה) וואס איז פראפארציאנעל צו דער גרייס פון דעם קראפט, ד.ה. דער שינוי איז גרעסער וואס גרעסער דער קראפט. מיט א געגעבענער קראפט וועט דער ענדערונג זיין קלענער וואס גרעסער די מאסע.
3. אויב א קערפער שאפט א קראפט אויף אן אנדער קערפער וועט יענער קערפער צוריק שאפן א קראפט אויף אים וואס האט די זעלבע שטארקהייט און איז אין דעם פארקערטן ריכטונג.
אפטיילונגען אין מעכאניק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קינעמאטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – קינעמאטיק
קינעמאַטיק איז דער באשרייבונג פונעם פיזיקאלישן-קערפער באוועגונג, אָן זיך אפצוגעבן מיט וואס איז דער אורזאך פון דעם באוועגונג.
סטאטיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – סטאטיק
סטאטיק איז דער פארשונג פון די אומשטאנדען אונטער וועלכע קערפער זיינען אין גלייכגעוויכט.
דינאמיק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – דינאמיק
דינאמיק איז דער פארשונג פון די וועגן אין וועלכער א מעכאנישער סיסטעם ענדערט זיך איבער די צייט.


text:
נאגל (אנאטאמיע)
נאגל איז ביים עק פון פינגער ענדיגט זיך דאס מיט א הארטע לייסטל וואס העלפט גרינגער מאכן דאס לעבן דורך קראצן אנכאפן און דאס וואקסט פריש שטענדיג.
וויבאלד די נעגל צוקראצן פארשידענע זאכן א גאנצן טאג, באהאלטן זיך אונטער דעם אסאך שעדליכע באצילן, דערפאר טאר מען דאס נישט נעמען נעבן דעם מויל, נאז אדער אויער, ווייל די באצילן וועלן זיך אריינכאפן אינעווייניג אין אייער קערפער קראנק מאכן.
סאיז נישט צום גלויבן וויאזוי מיר וואלטן זיך באגאגאנען אן די נעגל, ווי למשל וויאזוי וואלטן מיר געפענט א קעטשאפ?
אינעם קאסמעטישע פעלד, זענען פארהאנען געוויסע וועגן וויאזוי שיין צו מאכן די נעגל, אדער גאר צולייגן פאלשע נעגל, ספעציעל ביי פרויען, וואס געבט צו א באזונדערע חן.
איינע פון די מענטשליכע באדינגונג, איז צו שניידן די נעגל פון צייט צו צייט, מיט א נעגל שניידער.
עס באנייט זיך דאס מערסטע, וואקסענדיג פון פריש כסדר.


text:
אינטערנאציאנאלע געריכט פון יוסטיץ
דאס אינטערנאציאנאלע געריכט פון יוסטיץ איז דאס געריכט פון די פאראייניגטע פעלקער. עס געפינט זיך אין דען האג, האלאנד. דאס געריכט עקזיסטירט פאר צוויי צוועקן:
- אויסצוגלייכן פלוגתות צווישן לענדער.
- זאגן א מיינונג אין פראגעס פון די פאראייניגטע פעלקער.
דאס געריכט איז געגרינדעט געווארן אין 1945. עס האט 15 ריכטער וואס ווערן געוויילט דורך דעם זיכערקייט ראט און דער אלגעמיינער פארזאמלונג פון די פאראייניגטע פעלקער.
פון 2012 ביז 2015 איז דער פרעזידענט פונעם געריכט פעטער טאמקע (פון סלאוואקיי).


text:
ארקאדי גיידאמאק
ארקאידי גיידמאק געבוירן אין אוקריינע איז א אידישער ביליאנער אין ישראל. ער ווערט געזוכט צו ארעסט דורך פראנקרייך און אנגאולא, פאר שטייער זיך ארויסדרייען, און מאני לאנדריאונג. ער האט 2 פאספארטן פון פראנקרייך און פון ישראל
ער איז געווארן רייך פון וואפן האנדל און נאך זאכן, וואס צוליב די פרייוועטיציע דורך קארופציע דילס נאכן צוזאמפאל פון קאמוניסטישען סאוויעטישען פארבאנד האט מען געקענט מאכן פיל געלט דורך שמירן.
אין ארץ ישראל גייט אן א געריכט צו מען זאל אים ארויסגעבן צוריק פאר פראנקרייך אים ברענגן צו גערעכטיגקייט, אבער דערווייל נוצט ער אויס זיין איינפלוס דאס צוריקצוהאלטן דורך ווארפן געלט רעכטס און לינקס אונטערקויפן די מאכטן אים צו יא צו האלטן אין ארץ ישראל.
ער האט אפגעקויפט די בית"ר ירושלים ספארטס טיעם.
ער וויל לויפן פאר ירושלים מעיאר.
ער שטיצט חברה הצלה און ר' דודי זילבערשלאג מיט ביבי נתניהו, און ר' ראובן אלבז. און צום לעצט ביי די ישראל לבנון קאנפליקט האט ער אויסגעצאלט פאר די אלע אידישע משפחות וואס האבן געליטען און געמוזט מופן.


text:
4טן אפריל
דעם 4טן אפריל איז דער 94סטער טאג פון יאר (95סטער אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 271 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1460 – באזעלער אוניווערסיטעט געעפנט אין דער שווייץ.
- 1611 – דענמארק פראקלאמירט מלחמה אויף שוועדן, און נעמט איין קאלמאר.
- 1721 – ראבערט וואלפאל ווערט דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
- 1841 - פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן וויליאם הענרי העריסאן שטארבט פון א לונגען אנטצינדונג, נאך נאר איין חודש אין אמט.
- 1850 – לאס אנדזשעלעס פראקלאמירט א שטאט.
- 1945 – צווייטע וועלט מלחמה: אונגארן באפרייט דורך דער רויטער ארמיי.
- 1949 – גרינדונג פון נאט"א: נאט"א אפמאך געחתמעט אין וואשינגטאן דורך צוועלף לענדער.
- 1975 – מייקראסאפט פירמע געגרינדעט דורך ביל גייטס און פאל אלען.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1772 - רבי נחמן מברסלב (נפטר 1810)
- 1884 - איסאראקו יאמאמאטא, קאמאנדיר פונעם יאפאנעזישן פלאט אין אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה (געהרגעט 1943)
- 1910 - חיים גראדע, יידיש שפראך שרייבער


text:
המודיע
המודיע איז א צייטונג וואס קומט ארויס טעגליך אין ארץ ישראל אויף העברעיש, און אין אמעריקע אויף ענגליש.
אין אנהייב פלעגט דאס ערשיינען אין אידיש אין פוילן, אבער היינט צוטאגס איז דאס נישט פארהאנען אויף דער אידישער שפראך צוליב דעם וואס אין די אגודה קרייזן רעדט מען אזוי פיל יידיש.
המודיע אויף העברעיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געדרוקט דורך די אגודת ישראל.
המודיע אויף ענגליש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין אמעריקע האט דאס אנגעהויבן ערשיינען טעגליך פארלויפנדיג די וועג פאר יתד נאמן. דער ענגלישער המודיע איז רעדאקטירט דורך רות ליכטנשטיין, די טאכטער פון לייבל לעווין.
אין יאר תשס"ח האט אנגעהויבן די פראנצויזישע אויסגאבע פון המודיע.
דרויסנדיקע לינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- Hamodia
- המודיע ענגלאנד
- ישיבה וועלט בלאגער וואס איז א ליטוואק האט געפענט א בלאג ווי ער דאקומענטירט די גרייזן טעגליך פון המודיע אין אמעריקע. [1]


text:
עוזי
עוזי איז א קורצע אויטאמאטישע מאשין ביקס, וואס דער ישראל מיליטער האט פאבריצירט אין די ענדע פופציקע יארן.
עס איז קורץ, און דערפאר זייער גוט פאר נאנטע קאמפן איינער קעגן צווייטן, עס ווערט זייער אסאך פארהאקט, און וועגן דעם ווערט עס נישט היינט צופיל באנוצט.
די ישראל מיליטער האט פארדינט מיליאנען פון דעם, נאכן פארקויפן פאר אלע ארמייען, און אנדערע סארט מענטשן.
די ישראל מיליטער האט אויך פאבריצירט די גליל מאשין געווער, וואס איז נישט אזוי באוויסט, ישראל האט זיך באנוצט מיטן עוזי ביים זעקס טאגיקער מלחמה, און מיטן גליל ביי דער ערשטער לבנון מלחמה.


text:
װיקיפּעדיע:ברוכים הבאים
ברוך הבא! מיר פרייען זיך אז איר ווילט זיך צושטעלן צו דער יידיש וויקיפעדיע.
- דאס איז אויסגעשטעלט אינעם פארעם גענוי ווי אלע 260 שפראכן וויקיפעדיעס, נאר אויף דער יידיש שפראך.
- עס געהער און איז אונטערגעווארפן די געזעצן פון דער וויקימעדיע פונדאציע.
- עס איז געבויט אויפן פרינציפ צו זיין אביעקטיוו; דאס הייסט גענצליך ריין, פון יעדע סארט מיינונג, טעות, ספעם, מיסיאן, פראפאגאנדע, שקר, פניות, שמוץ, מחלוקת, רכילות, ניבול פה, לשון הרע, הלבנת פנים, ליצנות, אָדער פאליטיק.
- יעדער איינער אויף דער וועלט איז אייניג ביכולת, באאויפטראגט, און אויפגעפאדערט, דאס צו בארייכערן, פארעכטן, און ענדערן, אז דאס זאל זיין אויסגעהאלטן לויטן אמת אן ח"ו אויסמעקן פאקטען דורך סיי וואסערע צענזור.
- מיטצוהאַלטן לייוו, אַ גאַנצן טאָג, אָדער סתם זען ווער עס האָט געשריבן וואָס, ווען, און וווּ, גייט אַריין אין לעצטע ענדערונגען זײַטל. געפינט דאס אויף דער רעכטער זייט ביים מעניו פון דער וויקיפידיע אויף דער דריטער שורה.
- הייבט שוין אָן שרייבן! קלאפט אריין אין דעם "זוכן" קעסטל א טעמע וואָס איר ווילט לייענען אדער שרייבן, וועט באַלד ארויפקומען דער רעזולטאט-בלאַט. ליינט מער ווי אזוי צו זוכן און שרייבן אַרטיקלען.
- אז איר ווילט וויסן, וואספארא טעמע איז די מערסטע געזוכט, אדער ווילט העלפען פארבעסערן נייע ארטיקלען, אדער זען וואו מ'דארף פארבעסערן און אלגעמיין. גייט אריין אינעם בלאט פון וויקיפעדיע דארף אייך.
- ביטע מאכט א ווייטערפירונג צו דעם קעפל פון דער ארטיקל זאל זיין מיט נקודות און אָן נקודות, כדי זאל מען דאס קענען אויסטרעפן אויף יעדנס-פאַל. דאס זעלבע מאכט ביי קאטעגאריעס און אנדערע וויקיפעדיע-בלעטער. עס איז כדאי (אבער נישט קריטיש) זיך צו האלטן צו די ייִוואָ געזעצן ("כלל-שפּראַך").
- ביטע נאכפאלגן די פאליסיס און אנווייזונגען.


text:
טראנספארט פאר לאנדאן
טראנספארט פאר לאנדאן (TfL) איז דער לאקאלע רעגירונג קערפער פאראנטווארטליך פאר רוב אספעקטן פון דער טראנספארט סיסטעם אין גרויסלאנדאן אין ענגלאנד. זיין ראלע איז דורכצופֿירן די טראנספארט סטראטעגיע און צו פארוואלטן מיט טראנספארט דינסטן איבער לאנדאן.[1]
פארוואלטונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
TfL ווערט קאנטראלירט דורך א דירעקטאריום מיט מיטגלידער באשטימט דורכן בירגערמייסטער פון לאנדאן,[1] היינט באריס זשאנסאן, וואס איז דער פארזיצער פונעם דירעקטארשאפט. דער קאמיסיאנער פון טראנספארט פאר לאנדאן (פיטער הענדי זיין דעם 17טן יאנואר 2006) רעפארטירט צום דירעקטאריום און א פארוואלטונג גרופע מיט פונקציאנעלע פאראנטווארטליכקייטן.
ארגאניזאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
TfL איז ארגאניזירט דורך דריי דירעקטאראטן, וואס יעדער איינער איז פאראנטווארטלעך פאר א באזונדערער מאדע פון טראנספארט:
- לאנדאנער אונטערגרונט האט אחריות פאר דעם אונטערגרונט נעצווערק אין לאנדאן.
- לאנדאנער באן האט אחריות פאר:
- לאנדאנער איבערגרונט
- דאקלאנדס לייכטע באן, אן אויטאמאטיש לייכטע באן נעצווערק אין מזרח לאנדאן
- לאנדאנער טראמווייען, איבער די טראמווייען אין לאנדאן (היינט נאר איינער, טראמלינק אין דרום לאנדאן)
- אייבערפלאך טראנספארט, וואס איז כולל:
- לאנדאנער בוסן
- לאנדאנער טייך דינסטן, פאר טראנספארט אויפן טעמז
- לאנדאנער גאסן, וואס פארוואלטעט דאס סטראטעגישע נעצווערק פון שאסייען אין לאנדאן
- שווארצע טאקסיס און פריוואטע טאקסיס אין לאנדאן
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ 1.0 1.1 Fact sheet: Transport for London (PDF). טראנספארט פאר לאנדאן (מיי 2008). דערגרייכט דעם 2008-09-06.


text:
אומאן
אומאן איז א שטאָט אין אוקראינע.
עס וואוינען דערין לערך הונדערט פופציג טויזנט איינוואוינער. עס געפינט זיך אויפ מערב זיין פון אוקריינא, צווישן קיעוו און אדעסע. עס איז ווייט פון קיעוו צוויי הונדערט קילאמעטער, עס דויערט צו פארן מיט א קאר פונעם עראפארט אין קיעוו ביז אומאן, לערך צוויי און א האלב שעה.
אינהאַלט
דער גרויסער מאסן מארד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דער שטאט אומאן האט פאסירט א גרויסן מאסן מארד דורך פויערן און רוצחים וואס האבן אויסגעהרג'ט טויזענטער אידן מענער פרויען און קינדער צוליב דעם וואס זיי האבן נישט געוואלט ווערן קריסטען. געווען איז דאס אין יאהר ה'תקכ"ח, עס איז געקומען א גרויסער רוצח און פיינד פון אידן ער האט געהייסן גונטא, ער האט געוואלט זיין א קעניג פון אוקריינא און נישט זיין אונטערגעווארפן אונטער די רוסן, ער האט צוזאמענגענומען אסאך פויערן און זיי געהעצט קעגן די רעגירונג, אבער ווי יעדע פראבלעמאטישע צייט האט דאס זייער שלעכט געווירקט אויף די אידן, די פויערן זענען געווען גרויסע פיינד פון אידן און אין יעדע שטעטעל האבן זיי גע'הרג'ט די אידן מיט מיתות משונות, און דערנאך זיי בארויבט די געלד.
ווען די אידן פון די גענענט האבן געהערט אז גונטא מיט זיינע פויערן הרג'ענען אידן, זענען זיי אלע אנטלויפן פון זייערע הייזער און איבערגעלאזט זייער פארמעגן, און אזוי ווי אין אומאן האט דאן געוועלטיגט א גראף וואס האט ליב געהאט אידן האט זיי געטראכט אז ער וועט זיי מציל זיין, אבער דער גראף האט אויך מורא געהאט, ער האט נישט געוואלט מלחמה האלטן מיטן גאנטא האט ער זיך איינגעשפארט אין זיין הויז וואס איז געווען ארום גענומען מיט א שטארקע מויער, און קיינעם נישט צוגעלאזט צו זיך. די אידן האבן נישט געוואוסט וואס צו טועהן זיי האבן זיך פארזאמלט אלע אידן פון די גאנצע ארומיגע געגענט אין גרויסע בית המדרש פון שטאט, זיך צו באהלטען פון גונטא. עס האבן זיך געציילט די נפשות וואס זענען דארט געווען איבער דרייסיג טויזענט.
צווישן די אידן וואס זענען דאן געווען אין אומאן איז געווען א ערליכער מאן ר' דוד חזן, א באהאלטענער צדיק, ער מיט נאך אסאך מענטשן האבן זיך באהאלטן אין א הייל. ווען דער רשע גונטא איז אנגעקומען צום בית המדרש, האט ער געשטעלט א חופה אין דער חופה איז געווען א צלם א שתי וערב, ער האט אויסגערופן הויך צו די אידן, ווער עס וועט דורך גיין אונטער די חופה און זיך ביקען צום שתי וערב וועט בלייבן לעבן ! אבער פון די אלע אידן האט זיך נישט געופנען אפילו איין נפש וואס איז אריבער די חופה אלע זענען געבליבן שטיין שטייף אין בית המדרש און נישט געוואלט אויפטוישן זייער גלובען מיט קריסטוענטעם. די גוים זענען זייער בייז געווארן און האבן אנגעהויבן צו הרג'ענען די אידן, עס האט זיך געפונען צווישן די אידן אסאך גבורים שטארקע לייט וואס האבן צוריק געשלאגן און גע'הרג'ט אסאך פון די פויערן, אבער ווי לאנג האבן זיי דען געקענט אויסהאלטן, די פויערן האבן זיך געשטארקט און האבן גע'רצח'ט און גע'הרג'ט די אידן מיט ביטערע מיתות משונות, זיי האבן נישט געשוינט קיינעם, מענער פרויען און אפילו פיעצעלע קינדער זענען אויס'גע'שחט'ן געווארן ווי שעפסן און בהמות. די הריגות האבן גענומען דריי טעג און דריי נעכט, עס האט זיך געהערט יאמערליכע קולות און געשרייען אינעם גאנצען שטעטל אבער ליידער איז קיינער נישט זיי געקומען צו הילף. דער צדיק ר' דוד חזן מיט זיינע מענטשן ווּאס זענען געווען באהלאטן אין הייל, האבן דאס געהערט, אבער האבן גארנישט געקענט דערצו טועהן.
אינמיטן די מארדן האט דער הויפט מערדער גונטא געשריגן פארן פריץ פונעם דארף, וויסן זאלסטו איך האב דיין טאכטאר סופיא ביי מיר אין דער האנט, און האט אים געוויזן זיין טאכטער, אויב מאכסטו נישט אויף דיין מויער וועל איך זי הרג'ענען, סופיא איז געווען די איינציגע טאכטער פונעם פריץ און נישט האבנדיג קיין אנדער אויסוועג האט ער געעפענט די טיר, די פויערן זענען אריין אין זיין פלאץ, און האבן צוגערויבט זיין פארמעגן און זיין געלד, זיי האבן די טאכטער סופיא דאך גע'הרג'ט, און דערנאך זענען זיי אנטלאפן פון אומאן.
דער פריץ האט שפעטער איינגעפלאנצט א ספעציעלער שיינער הערליכער גארטן וואס איז כמעט נישט אזיינאס, און האט דעם גארטן א נאמען געגעבן סופיא נאך זיין באליבטער טאכטער, דאס איז די באקאנטע סופיא.
ווען עס איז געווארן שטיל איז ר' דוד חזן מיט זיינע מענטשן ארויס פון זיין באהאלטעניש, און עס איז אנטפלעגט געווארן פאר זייערע אויגן דער ביטערן אמת, טייכן בלוט האט זיך געגאסן ארום, און איברים פון מענטשן זענען געלעגן צושפרייט קעפ, הענט און פיס א. ד. ג. דער צדיק ר' דוד מיט זיינע מענטשן האבן זיך געאיילט און האבן צוזאעמענגענומען אלע אברים און שטיקער פלייש פון איבעראל, זיי האבן געגראבן צוויי טיעפע גרובער קבר אחים, און דארט בערדיגט אלע אברים און שטיקער, פון דעם אלעם האט זיך געמאכט די צוויי בערג וואס מען זעט היינט אין אומאן נעבן דעם קבר פון ר' נחמן. עס איז א באקאנטער פאקט אז נאך היינט צו טאג ווען מען גייט אהין ספעציעל אין די ווינטער ווען עס רעגנט און שנייעט ווערט אנטפלעקט דארט אייביג עצמות און גלגולת פון מענטשן, די ברעסלבער חסידים געבן אכט דערויף און בערדיגן עס נאכאמהל.
דער סוף פון גונטא איז געווען אז די רויסישע רעגירונג איז געוואור געווארן פון זיינע שטיקעס, די רויסישע מיליטער האט אים געשיקט אז זיי זענען זייער באצויבערט פון זיינע קענטעניסן און וואס טוט, זיי וויל אים אויפנעמען אלס א קעניג, זיי האבן געשיקט א דעלעגאציע צו אים, ווען די דעלגאציע איז אנגעקומען האבן זיי גלייך גע'הרגט'ט גונטא מיט זיינע מנעטן.
די מאסן מארד ווערט דערמאנט אין פארשידענע היסטאריע ביכער, אויך אין ספרים ווי אין ספר שער המלך איז דא א גאנצער דרוש און א הספד אויף זיי, דער שער המלך פארציילט אין אנדערע פלעצר אין זיין ספר די שרעקליכע מיתות משונות וואס זיי האבן דורכגעמאכט, א ביישפיל ברענגט ער, די גוים האבן גענומען א קינד, און געזאגט פאר זיין פאטער די ביסט א שוחט דיין קינד איז א שעפסעל, זיי האבן געצוואנגען דער טאטע צו שחט'ן זיין קינד און געזאגט אים, שחט מיר דאס שעפסל... רח"ל... אויך אין ספר שבחי בעל שם טוב שטייט אז דער בעל שם טוב האט גערעדט פון זיי און געזאגט פאר וואס עס איז געשעהן. עס איז דא א קינות מיטן נאמען מגילת אומאן, וואס דער צדיק ר' דוד האט אפגעשריבן די גאנצע מעשה, עס הייבט זיך אהן מיט די ווערטער "ויקונן דוד", מען פלעגט זיך פירן און אומאן עס צו פאהרליינען אין די טעג וואס דער אומגליק האט פאסירט זעקס און זיבען טעג אין חודש פון תמוז.
די משכילים פון אומאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט אומאן איז דעמאלטס געווען א מאדערנע שטאט, אסאך צדיקים האבן זיך געוואלט דארט בעזעסן אבער זיי האבן נישט געקענט, געוואנט האט אין די שטאט די הויפט גרויסע משכילים וואס האבן געוואלט איבער פיהרן די פרומע אידן צו זיין גוים, חייקל הורוויץ מיט זיינע צוויי איידעמער הירש בער הורוויץ, און דער אייניקעל פון דעם גאון דער נודע ביהודה משה לאנדא. זיי זענען אלע געווען תלמידים פון דעם משכיל נפתלי הירץ וויזעל. זיי האבן ביי זיך געהאט דעם ספר פון זייער רבין יין הלבנון אין כתב יד.
נפתלי הירץ וויזעל האט גשריבן דאס ספר יין הלבנן וואס איז געווען א פי' אויף מסכת אבות אבער ער האט דערין אריין געפלאכטן אסאך אפיקורשיסע געדאנגען. זיינע נאכפאלגער האבן געוואלט דרוקן דעם ספר און עס צושפרייטן צווישן אידן, און אזוי אריינברענגען די השכלה צווישן עהרליכע אידן. אין פאקט זענען זיי געווען נאנט צום קעניג פון אוקריינא זיי האבן פארמאגט ספעציעלע שריפטן פון "ניקאליי" אז זיי זענען אויסגערופענע בירגער. ווען ר' נחמן האט זיך אמאל אפגשעטעלט צו וויילן א שבת אין אומאן און די אפיקורסים האבן געהערט אז עס געפינט זיך אצינד א חסידישע רבי האט דער שווער חייקל געזאגט פאר זיינע איידעמער איך וועל גיין אים באזוכן און זען אויב עס איז ווערט מיט זאלן זיך פארהערן מיט אים! חייקל איז אריבער צו דער אכסניא פון ר' נחמן, ווען ער איז אריין געקומען פרעגט אים ר' נחמן וואס וויל א יוד, ענטפערט ער איך האב געהערט אז עס איז געקומען א גרויסער מענטש בין איך אים געקומען מקבל פנים זיין, זאגט אים ר' נחמן א גרויסער מענטש! אט קעגן אים מיר שטייט איין א גערויסער מענטש, ווייל דאן איז פונקט דארט איינגעשטאנען א רוסישער גענעראל, נו פרעגט ר' נחמן פאר וואס גייסטו נישט צו אים ? חייקל איז שטיל געווארן, ווען ער איז צוריק אהיים צו זיין משפחה האט ער זיי געזאגט ער האט טאקע מיך אביסל פארשעמעט אבער איך זע עס איז דא מיט וועמען צו רעדן.
שפעט נאמכמיט זענען די דריי משכילים אריבער צו רבי נחמן, רבי נחמן האט דאן געפראוועט שלוש סעודות מיט זיינע חסידים.
דער קבר פון רבי נחמן מברסלב[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דעם שטעטל ליגט ר' נחמן מברסלבס קבר.
ר' נחמן מברסלב האט עטליכע מאל געזאגט ביי זיין לעבן נאך דעם וואס ער ווערט נפטר וויל ער ליגן אין אומאן. דאס ערשטע מאל וואס מען ווייסט איז געווען אין יאהר ה'תקס"ב כ"ח אב ווען ר' נחמן איז געפארן פון זלאטיפאלי וואוינען אין ברסלב, איז ער אויפן וועג דורך געפארן אומאן, ווען ר' נחמן איז דארט געפארן האט ער אפגעשטעלט די וואגן און באטראכט די בית החיים און זיך אנגערופען: "ווי שיין און גיט איז צו ליגען אויף דעם בית החיים" ער איז דאן אראפ פון וואגן און אריין אינעם בית החיים און זיך געשטעלט קוקען דערין, ער האט זיך פארטראכט און געזאגט, דא איז גוט צו ליגען, ער איז דאן אריין אין שטאט און איז געבליבן דארט אויף שבת, ער איז אויף שבת איינגעשטאנען ביי איינע פון זיינע חסידים מיטן נאמען ר' אברהם חיים פון אומאן.
דאס בית החיים איז געווען דער אלטער בית החיים, עס איז שוין אלט געווען, און מען האט שוין דארט נישט געלייגט קיין מתים, נאר אין די נייע, אבער ר' נחמן האט דאך געוואלט ליגן אינעם אלטען בית החיים צוליב די מאסן מארד. ר' נחמן האט געהאלטן אז דאס פלאץ איז זייער הייליג וויבאלד עס איז דארט פארקגעקומן אזא גרויסער קידוש השם אז קיין איין נפש האט נישט געוואלט ווערן א קריסט אלע זענען געבליבן שטייף א איד א גלייבער אין גאט ברוך הוא.
דער קיבוץ פון ברעסלבער חסידים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
יעדעס יאר ראש השנה קומט דארט אהין כמעט אלע בראסלעווער חסידים פון דער גאנצער וועלט צו פראווען יום טוב מיט זייער געשטארבענעם רבי'ן, ווייל ר' נחמן האט געזאגט פאר זיינע חסידים "גאר מיין זאך איז ראש השנה", און ר' נתן מברסלב (דער תלמיד פון ר' נחמן) האט געהאלטן אז ר' נחמן האט געוואלט מען זאל קומען צו אים אויף ראש השנה אויך נאך זיין פטירה.
בשעת ר' נחמן האט געלעבט האט ר' נחמן אן א שיעור מאל געזאגט אז ער וויל מען זאל קומען צו אים אויף ראש השנה, ער האט זיך אויסגעדריקט אויך ראש השנה מוז יעדער זיין. מען דארף מאכן אט כרוז און זאגט ווער עס וויל מיך הערן זאל קומען צו מיר אויף ראש השנה, אפילו אזעלכע נשמות וואס איז קען נישט העלפן א גאנץ יאהר קען איך העלפן ראש השנה.. ווער עס קומעט צו מיר אויף ראש השנה מעג זיך באמת פרייערן, און מיט א אמת מקיים זיין דעם פסוק וואס גייט ארויף אויף ראש השנה אכלו משמנים שתו ממתקים כי חדות ה' היא מעוזכם. זעלבסט פארשענדליך אז די חסידים האבן זיך צוגעכאפט דערצו, און עס פלעגן קומען אלע חסידים צו ר' נחמן. אין זיין לעצטן יאר פון זיין לעבן ראש השנה שנת ה'תקע"א. זענען זיך צוזאמען געקומען צו אים איבער טויזענט אידן.
ווען ר' נחמן איז נפטר געווארן האבן כמעט אלע חסידים {פֿעלט אַ מקור} און גרויסע תלמידים פון ר' נחמן פארשטאנען אז מען זאל אנהאלטן דעם מנהג מט קומען ערב ראש השנה מתפלל זיין אויף זיין ציון, און דאווענען צוזאמען אין ראש השנה. די תלמידים ווי ר' נתן מברסלב, ר' יודל ממעדווידעווקא, ר' שמואל אייזיק פון דאשיוו, ר' שמעון, ר' נפתלי, ר' יצחק מחארשיוואטע, דער טיהוויצער'ס מגיד קינדער און אייניקלעך, אלע האבן אזוי אהנגענומען. און אזוי האט זיך אויסגעפארעמט דעם מנהג ביי ברסלבער חסידים אז יעדעס יאהר גייט מען צום ציון פון ר' נחמן אין אומאן.
אין די שפעטערע יארן, ווען דער קאמוניזים האט זיך אויסגעשפארייט און עס איז נישט מעגליך געווען צו קומען, האבן די פולישע ברסלבער חסידים געמאכט א קיבוץ אויף ראש השנה אין לובלין, און נאכן צווייטן וועלט קריג. ווען מען האט בכלל נישט געקענט פארן קיין אומאן האט זיך אויסגעשטעלטע אז צווישן די ברסלעווער חסידים, איז דא אזעלכע וואס האלטן אז היינט צו טאג מוז די זאמלונג (קיבוץ) מוז נישט זיין דווקא ביי ר' נחמן'ס קבר.
- די נ נח (תלמידים פון ר' ישראל בער אדעסער) טענה'ן אז ר' נחמן קומט אויף ראש השנה צום קבר פון ר' ישראל בער וואס איז באגראבן אין הר המנוחות אין ירושלים. און זיי שטעלן דארט אויף א ריזיגע געצעלט צו דאווענען.
אין אומאן איז פלאצירט דער סאפיע גארטן.
דער קלויז[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער קלויז איז דער גרעסטער מנין אין אומאן ווי עטליכע טויזנט אידן דאווענען דארט אהן קיין ספעציפישער רב וואס פירט עס, עס איז במשך פון די יארן כסדר פארגרעסערט געווארן און באשטייט יעצט פון א ריזיגן בית המדרש מיט א גאלעריע ווי מען קען אראפקוקן און מיטהאלטן די תפלות פון אויבן
עס דאווענען דארט פארן עמוד אידן מיט חזקה שוין פאר לאנגע יארן און די פאקטישע ווירטשאפט ווערט געפירט דורך ברסלבע חסידים פון ירושלים
ביים קלויז געפונט זיך דער פראוויזארישער שפיטאל וואס ווערט יערליך אויפגעשטעלט פארן געברויך פון הינדערטער מענטשן און אויך ברענגט מען דארט אפ אלע פארלוירענע רענצלעך וואס מענטשן פארלירן און קיעוו אדער אדעסא לופטפעלדער
דער היינטיגער קיבוץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מוסטער:פעלט אינפארמאציע
למעשה געפונט זיך אין אומאן ראש השנה אסאך מנינים וואס דאווענען נישט ביים קלויז.
- א) דער בית המדרש לספרדים אונטערן קלויז
- ב) דער תימן'ער מנין ביים ציון
- ג) דער ספרדישער מנין אינדרויסן פון ציון
- ד) רב מארגענשטערן
- ה) ר' אברהם יצחק מערמעלשטיין
- ו) דער סאטמארער מנין
- ז) דער וויזשניצער מנין
- און נאך צענדליגע קליינע מנינינים
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
http://breslevglobal.com/ אלע נייעס אויף אומאן


text:
2014
2014 איז דאס 14טע יאר אינעם 21סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 2014 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - לעטלאנד אדאפטירט די איירא ווי זיין צאלמיטל, און ווערט דאס 18טע לאנד אין דער אייראזאנע.
- ווינטער אלימפיאדע פארגעקומען אין סאָטשי, רוסלאַנד.
- 27סטן יולי - סוף פון דער קאַדענץ פון פרעזידענט שמעון פרס פון ישראל.
- 25סטן אויגוסט - די קאסמאס-סאנשע ניו הארייזאנס איז אריבערגעגאנגען דעם ארביט פונעם פלאנעט נעפטון אונטערוועגס קיין פלוטאן.
- 15טן דעצעמבער - סידני משכונות פארכאפונג, וועלכע האט זיך געענדיגט מיט צוויי טויטע
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 11טן יאנואר - אריאל שרון, פרעמיער מיניסטער פון ישראל (געב' 1928)
- 29סטן אפריל - ראובן פייערשטיין, פסיכאלאג און געווינער פונעם ישראל פריז פאר סאציאל וויסנשאפט (געב' 1921)


text:
רעיסינג ביציקל
א רעיסינג ביציקל איז א סארט ביציקל וואס איז באזונדער באשטימט צו פארן מיט איר אויף דער טראקט, און עס פארליינגט די נאכפאלגע אייגנשאפטן:
- אירע רעדער זיינען זייער דין און גלאט, כדי זאלן זיי זיך נישט אנרייבן מיטן טראקט וואס מאכט לאזגזאם דעם פארן.
- זי איז געבויעט פון זייער לייכטע מעטאל (ווי אלומיניאום, טיטאן אד"ג), כדי צו מיט איר שנעל זיך ארויפדראפען ביי ארויפגאנגענע טראקטן.
- זי איז אן א פארהאלט אויפטרייסלונג (shock absorber) וואס פארהאקט די רעדער און מאכט לאנגזאמער דעם פארן.
- איר שפיז איז זייער נידעריק און האט אויך נידעריקערע הענטלעך, אויף צו זיך קענען אונטער בויגן בשעת'ן פארן שנעל כדי די ווינט זאל נישט פארשטערן דער רייטער און אים פארציהען צו אונטן.
אנדערש איז א בארג בייזיק וואס איז באשטימט צו פארן מיט איר אויף שטיינער מיט ביינער.


text:
גרויס
גרויס איז פארקערט ווי קליין. יעדער זאך, מענטש, באגריף וואס איז מער אין צאל אדער אין מאסע אדער שווערער אין וואג, פון נארמאל אדער העכער אין סייז אדער אין חשיבות, אדער מער פאוערפול אין מאגנאטוט קען מען אנרופען גרויס, ווענדעניג זיך רעלאטיוו צום סאבזשעקט.
אויך רופט מען אן אלס שפאט איינער וואס מאכט א ברייטעל פון עפעס וואס מען ווייסט שוין. אדער געבט צופיל כבוד פאר א פשוטער מענטש, אז דאס איז נישט קיין גדולה.
דאס ווערט גענוצט היינט צו טאגס פאר א משפחה נאמען שטאמענדיג לויט טייל צוליב צו ווייזן אז מען איז א בעל חסד און מען האט א גרויס הארץ.


text:
רבי אלעזר בן ערך
רבי אלעזר בן ערך איז געווען א תנא, וואס ווערט דעמאנט אכט מאל אין משניות.
רבי אלעזר בן ערך איז געווען א תנא אינעם צווייטן דור פון די תנאים, און איז געווען איינער פון די פינף תלמידים פון רבן יוחנן בן זכאי. (מסכת אבות פ"ב)
זיין רבי רבן יוחנן בן זכאי האט אים זייער משבח געווען און געזאגט אויף אים:
ד.ה. ער וועגט איבער די אנדערע תלמידים. אויך האט זיך זיין רבי זיך אויסגעדריקט אויף אים: ער איז א נחל שוטף א מעין המתגבר, דאס הייסט א וואסער וואס שוועמט, א קוואל וואס שטארקט זיך (אבדר"נ פי"ד).
זיינע השגות אין סודות התורה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רבי אלעזר בן ערך האט גע'דרש'נט אין די סודות התורה וואס הייסט מעשה מרכבה, פאר זיין רבין רבי יוחנן בן זכאי, פלוצלונג איז אראפ א פייער פון הימל וואס האט זיי ארום גענומען, די מלאכי השרת זעענן געשפרינגען ארום זיי און זיך געפרייעט ווי מען פרייט פאר א חתן, א מלאך האט געשריגן פונעם פייער: דיינע רייד זענען מעשה מרכבה. די ביימער האבן געזאגט שירה דעם פסוק: אז ירנו כל עצי היער. ווען זיין רבי ר' יוחנן בן זכאי האט דאס געזעהט האט ער אים געקושט אויפן שטערן און געזאגט: וואויל איז דיר אברהם אבינו אז די האסט אזא אייניקל ווי רבי אלעזר בן ערך. (חגיגה י"ד, ב)
אין גמרא (שבת קמז ע"ב) ווערט פארציילט אזוי: רבי אלעזר בן ערך איז געקומען אין די שטאט פורגיתא, די וויין אין די שטאט איז געווען גאר גוט, און עס האט זיך געפונען אין אים גוטע טייכן און פיינע עסן, האט ער זיך געלאזט וואויל גיין, אבער מיט דער צייט האט ער פארגעסן צו לערענן, ווען ער איז צוריק צו זיינע חברים, האט ער אנגעהויבן צו לערנען תורה, אבער אנשטאט ער זאל זאגן החדש הזה לכם, האט ער געזאגט מיט א רי"ש החרש הזה לכם, האבן זיינע חברים געבעטן רחמים ביי השי"ת און ער האט זיך צוריק דערמאנט די תורה. דאס זאגט ר' נהוראי הוי גולה למקום תורה ואל תאמר שהיא תבוא אחריך, די זאלסט גיין אין גלות לערנען תורה, פארלאזט דיך נישט אז די תורה וועט קומען צו דיר.
ווען זיין רבי רבן יוחנן בן זכאי איז נסתלק געווארן איז ער אהיים געגאנגען צו זיין שטאט "אמאום", ער האט געווארט אז זיינע חברים זאלן קומען לערנען צו אים, אבער זיי זענען נישט געקומען, האט ער געוואלט גיין צו זיי, אבער זיין ווייב האט אים נישט געלאזט, זי האט אים געפרעגט ווער דארף אנקומען צו וועם, זיי דארפן דיך אדער דו דארפסט זיי ?, זאגט ער זיי דארפן מיך, האט זי אים געזאגט אויב עס ליגט עסן ערגעץ, און די ראטען דארפן דאס עסן ווער גייט צו וועם ? איז ער געבליבן אין זיין שטאט, אבער מיט דער צייט האט ער פארגעסן דאס לערנען, אויף דעם גייט דער פסוק: כי העושק יהולל חכם. (קהלת רבה ז,ז)
ער איז נסתלק געווארן פאר זיינע חברים ר' יהושע און רבי עקיבא (תוספתא נדרים פ"ו). א אינטערעסאנטע זאך שטייט אין ספר מבי"ט (ח"ב צ"ט) אז אין דמשק איז געווען א בית המדרש וואס איז מקובל אז דאס האט געבויעט דער תנא ר' אלעזר בן ערך, אבער א מומר האט עס חרוב געמאכט.
עס איז דא וואס זאגן אז ער איז געווען רבי אליעזר הקליר.
זײַנע מאמרים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 'איזו היא דרך ישרה שידבר בה האדם... ר' אלעזר אומר - לב טוב'
- 'איזו היא דרך רעה שיתרחק ממנה האדם... ר' אלעזר אומר לב רע.'
- 'הווי שקוד ללמוד תורה, ודע מה שתשיב לאפיקורס, ודע לפני מי אתה עמל, ונאמן הוא בעל מלאכתך שישלם לך שכר פעולתך'. (מסכת אבות פרק ב')
אין משניות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- מסכת אבות פרק ב' משנה ח', חמשה תלמידים היו לו לרבי יוחנן בן זכאי, ואלו הן, וכו' ורבי אלעזר בן ערך, וכו' הוא היה מונה שבחן, וכו', ורבי אלעזר בן ערך, מעין המתגבר, הוא היה אומר, וכו' אבא שאול אומר בשמו, אם יהיו כל חכמי ישראל בכף מאזניים, ואליעזר בן הורקנוס אף עמהם, ואלעזר בן ערך בכף שנייה, מכריע הוא את כולם
- מסכת אבות פרק ב' משנה ט', אמר להם צאו וראו, איזו היא דרך ישרה שידבק בה האדם, וכו' רבי אלעזר אומר, לב טוב, אמר להם, רואה אני את דברי אלעזר בן ערך, שבכלל דבריו דבריכם, אמר להם צאו וראו, איזו היא דרך רעה שיתרחק ממנה האדם, וכו', רבי אלעזר אומר, לב רע, אמר להם, רואה אני את דברי אלעזר בן ערך, שבכלל דבריו דבריכם
- מסכת אבות פרק ב' משנה ט', רבי אלעזר אומר, הוי שקוד ללמוד תורה, ודע מה שתשיב לאפיקורוס, ודע לפני מי אתה עמל, ונאמן הוא בעל מלאכתך שישלם לך שכר פעולתך


text:
העקסאדעצימאל סיסטעם
העקס (פון גריכיש: έEι = זעקס) איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף א באזע זעכצן. דאס ווארט העקס איז א פארקיצערונג פון "העקסאַדעצימאַל"
- דאס נוצט מען ווען מען ארבעט מיט קאמפיוטערס אלס א פארקירצערונג צו בינארישע נומערן.
סימבאלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ציילן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
צו ציילן אין העקס פאנגט מען אן פון 0 און מען לייגט צו דעם קומענדיגן סימבאל אין ראנג פאר דעם קומענדיגן נומער, אזוי אז 7 איז זיבן, A איז צען, און F איז פופצן. (זעט טאבעלע אויבן.)
ווען מען האט שוין נישט קיין סימבאלן, לייגט מען צו א קאלום וואס ווייזט וויפיל מאל מען זאל אויסרעכענען די באזע זעכצן. אזוי אז 10 איז זעכצן און 27 איז ניין און דרייסיג ווייל עס מיינט צוויי מאל זעכצן (פון די זעכצנער קאלום, וואס איז איין מאל זעכצן) מיט זיבן, וואס איז צוזאמען ניין און דרייסיג.
און 4567 איז זיבעצן טויזנט זיבן הונדערט זיבן און זעכציג, ווייל עס מיינט פיר מאל זעכצן מאל זעכצן מאל זעכצן (פון די פיר טויזנט זעקס און ניינציג קאלום) מיט פינף מאל זעכצן מאל זעכצן (פון די צוויי הונדערט זעקס און פיפציגער קאלום, וואס איז איין מאל זעכצן מאל זעכצן) מיט זעקס מאל זעכצן מיט זיבן, וואס צוזאמען איז זיבעצן טויזנט זיבן הונדערט זיבן און זעכציג.
פארקירצערונג פון בינארישע נומערן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די בינארישע נומערן סיסטעם איז די ריכטיגע נומערן סיסטעם וואס א קאמפיוטער ניצט, אבער מיט בינארישע ציפערן ווערן נומערן זייער לאנג צו שרייבן, און דעריבער זייער שווער צו ליינען. למשל הונדערט טויזנט וואס מען שרייבט אין דעצימאל 100000 שרייבט מען און ביינערי 11000011010100000 און אין העקס 186A0.
עס קומט אויס אז יעדער פינגער (דיג'יט) אין העקס ווייזט די זעלבע וואס פיר פינגער אין ביינערי, אזוי אז א בייט וואס איז אכט פינגער אין ביינערי איז נאר צוויי פינגער אין העקס.


text:
עקאנאמיע פון קאנאדע
קאנאדע האט א פארגעשריטענע עקאנאמיע און רוב פון אירע בירגערס געניסן פון א גוט קוואליטעט לעבן לויט די וועלט'ס סטאנדארטן. רוב פון קאנאדע'ס רייכקייט קומט פון אירע נאטורליכע אוצרות ווי נאטירליכע גאז, פיש, אויל, געהילץ, מינעראלן, און פארם פראדוקציע. וויאזוי אימער, האט זי אבער שפעטער אנגעהויבן אסאך פאבריצירונג און איז מיט די צייט פאררעכנט געווארן אלס איינע פון די שטערקסטע עקענאמיעס אין דער וועלט. קאנאדע ווערט אויך שטארק אנגעזען אין די גלאבאלע עקענאמיע צוליב איר גרויסע האנדל וועלכע'ס עקספארט גרייכט ארום 33.6 פראצענט פון די דזשי.די.פי. (גראוס דאמעסטיק פראדאקט). נאך דער 1990 רעסעסיע האט זיך קאנאדע די שנעלסטע צוריקגעכאפט און דאס זעלבע איז אויך געווען נאך די סעפטעמבער 11 אטאקעס אין 2001. די סיבות דעצו זענען די נידעריגע אינפלאציע ראטעס, נידעריגע אינטערעסט ראטעס, און א שוואכע דאלאר וועלכע העלפט איר שטארק ארויס אין עקספארט און אין אינוועסמענטס. כאטש די עקספארט איז אזוי שנעל געוואקסן און האלט זיך ביי אזא שטארקייט האט עס דאך נישט געברענגט צופיל נייע דזשאבס ווייל די קאנאדער האבן אויסגענוצט די היינטיגע טעכנאלאגיע צו פראדוצירן מער אן דעם וואס מען זאל דארפן אויפנעמען נייע ארבייטער. אויך אינערהאלב די רעגירונג האבן די פארגעשריטענע טעכנאלאגיעס אויפגעזאגט טויזענטער דזשאבס און די אנעמפלאוימענט ראטע שטייט ביי איבער 7 פראצענט. צווישן די יארן פון 1986 ביז 1995 איז קאנאדע'ס עקענאמיע געשטיגן אן אומגלויבליכע 20.4 פראצענט, גרייכנדיג א דזשי.די.פי. פון 776.3 ביליאן דאלאר וואס קומט אויס 25,900 דאלאר פאר יעדן מענטש. ביז אין 1999 האט שוין די ראטע געהאלטן קרוב צו א טריליאן דאלאר. די שנעלסטע וואקסנדיגע אינדוסטריס זענען געווען אויל, קאמוניקאציעס, יוטיליטי, האנדל, און פינאנציעלע סערוויסעס.
אינהאַלט
ארבעט'ס קראפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די קאנאדער ציווילע ארבעט'ס קראפט האט געציילט 15.7 מיליאן אין 999', פון וועלכע מענער זענען געווען 87 פראצענט ארבייטער און פרויען 56 פראצענט. די ראטע ביי מענער איז זינט דעמאלט געפאלן און ביי פרויען גאר געשטיגן. די סיבה דערצו איז ווייל די סערוויס סעקטאר איז זייער גרויס געווארן און פרויען זענען ענדערש גוט פאר די סארט ארבעט. רוב ארבייטער אין די מענופעקטשערינג אינדוסטריס זענען מענער און רוב אין די סערוויס סעקטארס זענען פרויען. אין גענעראל ארבעטן פרויען דארט ווייניגער שטונדן (פרויען פארנעמען 70 פראצענט פון פארט טיים דשאבס) ווי די מענער און באקומען באצאלט ווייניגער. א דורכשניטליכער קאנאדער מאן וועלכער ארבעט פול טיים פארדינט א יאר מער ווי 40,000 דאלאר. פרויען פארדינען אינגאנצן 28,400 דאלאר. עס איז שטענדיג געווען א שטורעם אז צו צאלן ווייניגער פאר פרויען ארבייטער איז ריכטיגע דיסקרימינאציע. אין 999' האט די קאנאדער רעגירונג און די פאבליק סערוויס אלייענס באשטעטיגט א נייע געזעץ פון אייניגע באצאלונג פאר מענער און פאר פרויען. די פעדעראלע רעגירונג האט אין די קומענדיגע צוויי יאר צוריקגעצאלט 3.6 ביליאן דאלאר פאר ארום 230,000 פרויען ארבייטער וועלכע האבן באקומען צו ווייניג באצאלט נאר ווייל זיי זענען געווען פרויען און האבן געטאן פרויען דאמינירטע דזשאבס ווי סעקרעטארס א.ד.ג. די אפמאך איז געווען די גרעסטע אזא אפמאך אין די היסטאריע פון נארט אמעריקע. די נומער פון סעלף עמפלאויט (ארבעט פאר זיך אליינס) איז געשטאנען לאנגע יארן ביי 7 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט אבער האט זיך פארמערט אין די לעצטע 5 יאר צו 13 פראצענט. יוניאנס זענען שוין געווען אין קאנאדע נאך מיט 200 יאר צוריק און האבן שוין געמאכט עטליכע מאל פראבלעמען מיט גרויסע סטרייקס. די גרעסטע אזא סטרייק איז געווען די וויניפעג גענעראלע סטרייק וועלכע האט גענצליך אפגעשאלטערט די שטאט פאר א צייט פון איבער 6 וואכן. די ענדע איז נישט געווען א גוטע ווען די פאליציי האט געשעדיגט פראטעסטירער מיט עכטע אמוניציע. ארום 35 פראצענט ארבייטער אין קאנאדע זענען אונטער א יוניאן. דאס איז צוויי מאל די ראטע ווי אין די פאראייניגטע שטאטן. די ווייניגסטע יוניאן ארבייטער זענען אין די ארגיקולטור סעקטאר (ארום 2 פראצענט) און די מערסטע זענען אין די פאבליק אדמיניסטראציע (ארום 79 פראצענט). די קאנאדער יוניאנס זענען ריזיגע און טייל פון זיי זענען פארבינדן מיט אינטערנאציאנאלע יוניאנס. מיט אסאך אוצרות און א שטארקע ארבעט'ס קראפט טוט קאנאדע פראדוצירן זייער אסאך פון וועלכע זי עקספארטירט 8.5 פראצענט פון איר דזשי.די.פי. ווייל די קאנאדער באפעלקערונג איז זייער קליין קעגן וויפיל סחורה זי גיט ארויס. דאס איז די גרעסטע עקספארט ראטע פון א לאנד. אמעריקע עקספארטירט 7.5 פראצענט, מעקסיקא 5.4 פראצענט, און יאפאן 0.5 פראצענט. קוויבעק און אנטעריא זענען די גרעסטע עקספארטירער ווייל זיי גרעניצן זיך מיט גרויסע אמעריקאנער שטעט ווי ניו יארק און דעטרויט. עס זענען פאראן ביזנעסער וועלכע עקספארטירן 90 פראצענט פון זייער פראדוקציע צו די פאראייניגטע שטאטן.
ארגיקולטור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ארגיקולטור איז אמאל געווען קאנאדע'ס הויפט עקאנאמיע. היינט איז עס שוין נישט אזוי וויכטיג. אבער אפילו אזוי איז עס א גרויסע טייל אין קאנאדע'ס עקאנאמיע און ספעציעל אין עקספארט. עס זענען פאראן ארום 252,800 פארמס אין קאנאדע וועלכע נעמען צוזאמען אויף א שטח פון 611 אקער לאנד. ארום 430,000 מענטשן ארבעטן נאך היינט אין דעם סעקטאר וועלכע מאכט אויס 3.2 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די סעקטאר גיט ארויס 26.7 ביליאן דאלאר פער יאר וועלכע איז 2.1 פראצענט פון קאנאדע'ס דזשי.די.פי. די פארם אינדוסטרי איז טאקע גרויס אבער ווייניג ארבעטן דערמיט פול טיים. רוב פון די פאמיליעס וועלכע וואוינען אויף די פארמס האבן געזאגט אז 2 דריטלעך פון זייער אינקאם קומט נישט פון פארמינג נאר פון אנדערע ארבעט. די פארמינג איז היינט אסאך ווייניגער ווי אמאל ווען יעדער האט זיך געפלאנצן וואס ער האט געוואלט. היינט לייגט די רעגירונג גרויס דרוק מען זאל נאר פלאנצן די סארט זאכן וואס האלטן לענגער (ווערט אנגערופן אין די ביזנעס וועלט: לייווסטאק) און מען פארדינט דערפון מער פראפיט. קאנאדע פארמאגט זייער אסאך ווייץ און אנדערע תבואה וועלכע מאכט אויס האלב פון די סך הכל ארגיקולטור.
געהילץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געהילץ איז א גרויסע ביזנעס אין קאנאדע. כאטש נאר 370,000 מענטשן ארבעטן אין דעם סעקטאר זענען אבער פאראן נאך 510,000 מענטשן וואס ארבעטן אין ביזנעסער וואס זענען פארבינדן מיט געהילץ. אין סך הכל ארבעטן 1 פון 15 מענטשן מיט האלץ. דאס איז א גרויסע נומער וועלכע מאכט אויס מער ווי 2 פראצענט פון די דזשי.די.פי. און 14.6 פראצענט פון עקספארט. קאנאדע פארמאגט אסאך וועלדער וועלכע דעקן איבער 27 פראצענט פון לאנד און מאכן אויס 10 פראצענט פון די וועלט'ס סך הכל וועלדער. במשך די יארן וואס מען האט זיך אריינגעצויגן קיין קאנאדע האבן די באזעצער אויסגעהאקט טויזענטער אקער לאנד און נאך א גרויסע פראצענט איז פארניכטעט געווארן פון פייערן וועלכע ברענען אפ יעדן זומער צענדליגער אקער. די רעגירונג קאנטראלירט 79 פראצענט פון די גאנצע געהילץ סעקטאר און נאר 6 פראצענט ליגט אינגאנצן אין פריוואטע הענט. קאנאדע'ס האלץ איז באוואוסט צו זיין פון די בעסטע אין דער וועלט. איר האלץ איז שיין און האלט שטארק. איינע פון די הויפט זאכן וואס זי מאכט פון אזויפיל האלץ איז צייטונג פאפיר פון וועלכע קאנאדע פראדוצירט 27 פראצענט פון די וועלט'ס צייטונג פאפיר געברויך. ארום 85 פראצענט פון די צייטונג פאפיר פראדוקציע ווערט עקספארטירט. אמעריקע איז די צווייטע אין די רייע מיט מאכן צייטונג פאפיר. זי פראדוצירט 18 פראצענט פון די וועלט'ס צייטונג פאפיר אבער זי עקפארטירט זייער ווייניג ווייל אלעס ווערט גענוצט אינלאנד. בריטיש קאלאמביע, קוויבעק און אנטעריא פארמאגן רוב פון די געהילץ מארקעט און פראדוצירן א יאר אין די ווערט פון 35 ביליאן דאלאר. די דריי פראווינצן שניידן אפ איבער 8 ביליאן קוואדראט פיס וועלדער.
פיש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאמערציאלע פישינג אין קאנאדע גייט צוריק נאך מיט 500 יאר צוריק. פישינג קומט פאר אין די אקעאנען ארום קאנאדע און אין אינלאנד טייכן און לעיקס. היינט צו טאג איז פישינג אסאך קלענער ווי אמאל ווייל עס איז פשוט פאראן ווייניגער פיש אין די וואסערן. די פישינג אינדוסטרי אין קאנאדע איז ריזיג אבער קעגן אלע אנדערע סעקטארס איז עס קליין. נאר 30,000 מענטשן ארבעטן אין דעם סעקטאר וואס מאכט נישט אויס מער ווי 0.1 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט און 0.2 פראצענט פונעם ברוטא אינלענדישער פראדוקט קאנאדער פיש כאפער נעצן ארויס 1.03 מיליאן מעטריק טאנען פיש פער יאר, פון וועלכע 80 פראצענט ווערט עקספארטירט צו 100 לענדער ארום די וועלט. דאס מערסטע גייט קיין אמעריקע (50 פראצענט) און יאפאן (29 פראצענט). כמעט אלע ערליי פיש זענען פאראן אין די וואסערן אין און ארום קאנאדע. די עיקר פיש כאפעריי קומט פאר אין די אטלאנטיק פראווינצן (נאווע סקאשע, ניו בראנסוויק, פרינץ עדוואורד איילענד, און לאבראדאר) וועו עס איז כמעט נישט פאראן א פאמיליע וואס איינער ארבעט נישט אין די פיש אינדוסטרי. די פיש אינדוסטרי גיט ארויס א יאר אין די ווערד פון קרוב צו א ביליאן דאלאר. די רעגירונג האט זייער שטרענגע קאנטראל אויף די וואסערן און גיט אכטונג עס זאל נישט ווערן א מאנגל אין א סארט פיש. ווי מיר ווייסן מערן זיך די פיש דאס מערסטע פון אלע באשעפענישן אבער מיט דעם אלעם איז שוין אין קאנאדע געווען א מאנגל פון עטליכע סארט פיש און די רעגירונג האט געמוזט פארבאטן זיי צו פאנגען פאר א שטיק צייט ביז זיי האבן זיך צוריק פארמערט. כאטש די וואסערן אין קאנאדע ווערן זייער קאלט און טיילמאל פארפרוירן בלייבן אבער אלע פיש אין זייערע ארגינעלע געגענטער צוליב די גוטע וואסער וואס קאנאדע פארמאגט. דער צוגאנג פון כאפן פיש איז היינט אנדערש ווי אמאל ווען מען האט גענוצט קליינע שיפלעך אויף מערערע ערטער מיט גרויסע מאשינערי פאר די נעצן. היינט נוצט מען ווייניג שיפן אבער יעדע פון זיי איז ריזיג גרויס מיט הונדערטער נעצן וועלכע ווערן אפערירט עלעקטאראניש דורך די אנווייזונגען פון פארגעשריטענע נעוויגאציע סיסטעמען וועלכע קוקן אריין אין די וואסערן און זעען וואו עס דרייען זיך פיש. פיש כאפעריי קומט היינט פאר פיל ווייניגער טעג אין יאר ווייל איין קאמערציאלע שיף קען כאפן אין עטליכע שטונדן אזויפיל פיש ווי עס האט גענומען פאר צענדליגער קליינע שיפן אין עטליכע טעג. אויסער די אטלאנטיק פיש אינדוסטרי איז פאראן נאך א פיש אינדוסטרי אין בריטיש קאלאמביע וועלכע פארקויפט אין די ווערד פון 415 מיליאן דאלאר. די וואסערן אין בריטיש קאלאמביע זענען רייך מיט סעלמאן פיש און פון דעם מאכן זיי ביזנעס. אחוץ דעם איז פאראן פיש אין אלע ווינקלן פון קאנאדע אין קלענערע פראצענטן. די אינדיגנוס איינוואוינער האבן זיך אן אייגענע פיש מארקעט אבער עקספארטירן גארנישט. די סעלמאן מארקעט אין דעם פאציפיק איז צוטיילט צווישן קאנאדע און אמעריקע. במשך די יארן איז געווען עטליכע קאנפליקטן צווישן די צוויי לענדער איבער טעריטאריעס פון כאפן פיש. די קאנאדער האבן געטענה'ט אז די אמעריקאנער פיש כאפער קומען אריין אין זייער טעריטאריע און האבן ארויפגעלייגט א שטייער אפצאל פאר'ן אריינטרעטן אין זייער טעריטאריע. דער קאנפליקט האט זיך שפעטער אויסגעגליכן און היינט גייט אלע בשלום.
פיטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פיטער (הויט פון חיות) אינדוסטרי האט געגרינדעט קאנאדע און איז געווען קאנאדע'ס הויפט חיונה אין די ערשטע יארן. די בריטישע און פראנצויזישע האבן זיך אין יענע יארן אסאך געקריגט אויף ווער עס זאל קאנטראלירן די פוטער אינדוסטרי. למעשה איז היינט נישטא די צענטל אזא פארלאנג פאר פוטער אין דער וועלט פון וועלכע קאנאדע איז די פערטע גרעסטע עקספארטירער. די פוטער אינדוסטרי גיט ארבעט פאר ווייניגער ווי 0.1 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די אינדוסטרי פארקויפט אין די ווערד פון 150 מיליאן דאלאר פער יאר. ארום 2.6 מיליאן בהמות ווערן גענוצט פאר די פוטער פראדוקציע פון וועלכע רוב דערפון ווערן אויך גענוצט פאר אנדערע פארמינג צוועקן. די פוטער אינדוסטרי געפינט זיך אין אנטעריא, בריטיש קאלאמביע, קוויבעק, און נאווע סקאשע. די בהמות און חיות ווערן געכאפט אין די צענטראלע פראווינצן.
מינעראלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע איז געבענטש מיט אסאך ערליי מינעראלן, אריינגערעכנט אויל און נאטורליכע גאז. דאס לאנד עקספארטירט מינעראלן אין די ווערד פון 25 ביליאן דאלאר, זייענדיג די וועלט'ס גרעסטע עקספארטירער פון אנדערע מינעראלן (נישט אויל). ארום 80 פראצענט פון קאנאדע'ס מינעראלן ווערן עקספארטירט צו די פאראייניגטע שטאטן, 11 פראצענט גיט קיין אייראפע און יאפאן, און די אבעריגע 9 פראצענט גייט צו נאך 90 לענדער איבער די וועלט. קאנאדע גראבט ארויס אסאך אויל און נאטורליכע גאז פון וועלכע זי עקספארטירט מער ווי האלב דערפון. אין די לעצטע יארן האט זי ארויסגעגעראבן 957 מיליאן פעסלעך אויל און 6.3 טריליאן קיוביק פיס פון נאטורליכע גאז. זי איז די וועלט'ס צענטע אין די רייע פאר אויל און די וועלט'ס גרעסטע עקספארטירער פון נאטורליכע גאז. קאנאדע האט נישט צופיל אויל און גאז אין רעזערוו. מען שאצט אירע רעזערווארן אויף 9.4 ביליאן פעסלעך אויל אבער אין פאקט האט קאנאדע שטחים וועלכע זי האלט פאר רעזערוו פון וואו זי קען ארויסגראבן ווייניגסטענס 300 ביליאן פעסלעך אויל און 255 טריליאן קיוביק פיס נאטורליכע גאז. רוב אויל און גאז קומט פון אלבערטא וועלכע ווערט טיילמאל אנגערופן די קליינע סאודיע אראביע. די אויל און גאז ווערן אויסגעארבעט אין אינדוסטריס צושפרייט אין גאנץ קאנאדע וואו אלע אויל קומט אן דורך פייפליינס.
ענערגיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע האט א גרויסע עלעקטריק ענערגיע אינדוסטרי וועלכע גיט ארויס אין א יאר 567 ביליאן קילאוואט שטונדן פון וועלכע 60 פראצענט קומט פון היידרא עלעקטריק, 12 פראצענט פון נוקלעארע קראפט, און 26 פראצענט פון קאנוועציאנאלע ענערגיע (אויל). זייענדיג געבענטשט מיט אסאך פליסיגע טייכן האט קאנאדע באוויזן אויפצושטעלן די וועלט'ס גרעסטע היידרא עלעקטריק אינדוסטרי – די עלעקטריק ענערגיע וואס ווערט געטריבן דורך וואסער פאלן. 85 פראצענט היידרא עלעקטריק ווערט פראדוצירט אין קוויבעק, אנטעריא, נופאונדלענד און לאבראדאר, און בריטיש קאלאמביע. די גרעסטע פון זיי אלע געפינט זיך אין לא גרענד ריוויע, קוויבעק, נעבן דזשעימס בעי מיט 3 היידרא עלעקטריק סטאנציעס וועלכע באלאנגט און ווערט אפערירט דורך די פובליק יוטיליטי פירמע היידרא קוויבעק. די 3 סטאנציעס גיבן ארויס 10.5 מיליאן קילאוואטס פער יאר. אפגערעדט פון די געזונטהייט פון פראדוצירן ענעריגע דורך וואסער פאלן, איז עס פיל ביליגער און ענדלאז. די פירמע היידרא קוויבעק סערווירט עלעטריסיטי און גאנץ קוויבעק פאר א דריטל די פרייז וואס קאסט סיי וואו אין די פאראייניגטע שטאטן. די קאנאדער ענערגיע פירמעס פארקויפן אסאך ענערגיע קיין אמעריקע, ספעציעל פאר קאליפארניע וועלכע האט א מאנגל אין ענערגיע. קאנאדע פארמאגט 14 נוקלעארע רעאקטארס פאר ענערגיע באנוץ. קאנאדער פארשונג פאר נוקלעארע קראפט האט זיך אנגעהויבן אין 950' ווען די רעגירונג האט באשלאסן צו דעוועלאפן אירע נאטורליכע אוצרות פון אוראניום, א הויפט עלעמענט פאר נוקלעארע פראדוקציע. די ערשטע נוקלעארע פלענט איז פארטיג געווארן אין 962' און א צווייטע אין 970'. רוב נוקלעארע פלענטס געפינען זיך אין אנטעריא. 80 פראצענט פון קאנאדע'ס טערמאל קראפט (ענערגיע וואס ווערט פראדוצירט דורך פון היץ און ברענען) געפינט זיך אין אלבערטא וועלכע פארמאגט אסאך אוצרות פון קוילן, אויל, און נאטורליכע גאז. אנדערע 20 פראצענט געפינט זיך אין אנטעריא וועלכע נוצט קוילן וועלכע זי קויפט פון די פאראייניגטע שטאטן. די טערמאל ענערגיע אינדוסטרי ווערט וואס א יאר קלענער צוליב די דרוק פון די קאנאדער ענווייראמענטל דעפארטמענט וועלכע צווינגט די פירמעס צו מאכן ענערגיע אויף נייע וועגן וועלכע פארפעסטיגן נישט אזוי שטארק די לופט.
פֿאבריקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
פֿאבריקאציע איז גאנץ גרויס אין קאנאדע און פארנעמט 15.5 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט און 57.8 פון דאס לאנד'ס סך הכל עקספארט. די פֿאבריקאציע אינדוסטרי שטיצט אסאך אנדערע סעקטארס אין די עקענאמיע דורך זאכן וואס זיי קויפן און פארקויפן. אין די 990' רעסעסיע איז די פֿאבריקאציע סעקטאר פיל פארקלענערט געווארן און געמאכט פארלירן ארום 400,000 דזשאבס. זינט דעמאלט האט זיך עס שוין לאנג צוריקגעכאפט אבער פיל לאנגזאמער ווי עס פלעגט זיין. די סיבה דערצו איז די פארמערטע אימפארטן פון אלערליי פראדוקטן.
אין קאנאדע'ס ערשטע יארן האט זי פראדוצירט שיפן און פארם מאשינען. ווען די וועלט איז געווארן מער אינדוסטריאליזירט האט קאנאדע אויך אנגעהויבן מאסן פראדוקציע. די שטאט מאנטרעאל איז געווען די ערשטע מענופעקטשערינג ארט אין קאנאנדע וועלכע איז שפעטער איבערגענומען געווארן דורך טאראנטא. די מענופעקטשערינג אינדוסטרי איז געווארן גרויס צווישן די צוויי וועלט קריגן ווען אלע לענדער י האבן אנגעהויבן פראדוצירן מאשינערי.
קאנאדע'ס הויפט פֿאבריקאציע איז טראנפארטאציע עקוויפמענט, ספעציעל אויטאס און אויטא טיילן. די פירמעס דזשענעראל מאטארס, פארד, קרייסלער, טאיאטא, האנדא, און האנדעי האבן ריזיגע פליגלן אין קאנאדע, רוב פון זיי אין דרום אנטעריא און קוויבעק. די אויטא מענופעקטשערינג זעלבסט עקספארטירט אין די ווערד פון 57 ביליאן דאלאר יערליך. די אויטא מענופעקטשערינג אין קאנאדע האט זיך אנגעהויבן ווען די דריי גרעסטע אמעריקאנער אויטא פירמעס האבן געשלאסן אן אפמאך מיט די קאנאדער רעגירונג צו פראדוצירן ווייניגסטענס אזויפיל אויטאס וויפיל זי פארקויפט אינלאנד פער יאר. די קאנאדער אויטא אינדוסטרי פראדוצירט היינט געוויסע ערליי מאדעלן וועלכע ווערן געמאכט נאר אין קאנאדע, צום ביישפיל אלע מיניווענס פון די פירמע קרייסלער ווערן פראדוצירט אין קאנאדע.
נאך אויטאס קומט באן און פליגער עקוויפמענט וועלכע ווערט פראדוצירט אין מאנטרעאל דורך די וועלט באוואוסטע פירמע באמבארדיע. די פירמע גיט ארויס די צווייטע בעסטע באנען אין דער וועלט נאך דייטשלאנד. די נייע וואגאנען אינעם ניו יארק סיטי סובוועי און די שנעלצוג צווישן ניו יארק אין וואשינגטאן איז געבויט געוארן דורך באמבארדיע. אויך אין פליגער איז זי אויסגעצייכנט, ספעציעל מיט פריוואטע דזשעטס. די פירמע איז הויפטקווארטירט אין מאנטרעאל און האט אנדערע פליגלן אין גאנץ קאנאדע און איבער די וועלט. אנדערע פֿאבריקאציע אין קאנאדע זענען: עסן, פאפיר, כעמיקאלן, אייזן, עלעקטראניקס, און קליידונג.
אויסערן האנדל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאנאדע פארמאגט בלויז 0.5 פון די וועלט'ס סך הכל באפעלקערונג אבער איר עקספארט מאכט אויס 4 פראצענט. קאנאדע'ס עקספארט האט זיך ארויפגעארבעט נאך די צווייטע וועלט קריג. אין 945' האט איר עקספארט דערגרייכט די ווערד פון 2.3 ביליאן דאלאר. היינט איז עס געשאצט אויף 300 ביליאן. ווען מען רעכנט די פראצענט עקספארט קעגן די דזשי.די.פי. שטייט קאנאדע די העכסטע אין דער וועלט ביי 33.6 פראצענט. קאנאדע'ס אימפארט שטייט היינט נאנט צו 250 ביליאן דאלאר. איר מערסטע האנדל איז מיט די פאראייניגטע שטאטן מיט וועלכע זי האנדעלט א חשבון פון מער ווי 2 ביליאן דאלאר טעגליך. ארום 4 פינפטלעך פון קאנאדע'ס עקספארט גייט קיין אמעריקע און 3 פערטל פון איר אימפארט קומט פון אמעריקע. עס זענען פאראן הונדערטער פירמעס וועלכע האבן פליגלן אין ביידע לענדער וועלכע שאפט א ריזיגע האנדל. די גרויסע האנדל צווישן די צוויי רעגירונגען האט זיך אנגעהויבן נאכדעם וואס די צוויי רעגירונגען זענען איינגעגאנגען אויף אן אפמאך וועלכע האט געגרינדעט די ען-טי-עי וועלכע האט אראפגענומען אלע שטייערן און געעפנט א כמעט הונדערט פראצענטיגער פרייע האנדל וועלכע האט פילפאכיג פארמערט די האנדל יעדעס יאר. אין יאר 994' איז די ען-טי-עי פארשפרייט געווארן און געטוישט דעם נאמען אויף נאפט"א, ארייננעמענדיג אויך מעקסיקא אינעם פרייע האנדל זאנע. דאס אריינברענגען מעקסיקא האט באקומען גרויס קריטיק אין קאנאדע וועלכע האבן געטענה'ט אז עס שטערט קאנאדע'ס עקספארט. וויאזוי אימער האט זיך עס אויסגעגליכן מיט די יארן און האט אין פאקט נישט געשטערט קאנאדע. אויסער די פאראייניגטע שטאטן האט קאנאדע אסאך האנדל מיט יאפאן, בריטען, דייטשלאנד, צפון קארעא, האלאנד, און כינע.
וואלוטע און באנקירונג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פאראייניגטע וואלוטע אין קאנאדע איז די קאנאדער דאלאר וועלכע באשטייט פון 100 צענט (ארום 1.50 קאנאדער וואלוטע איז ווערד איין יו-עס דאלאר). די באנק אף קאנאדע, וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין 935' און באלאנגט פאר די פעדעראלע רעגירונג, האט די איינציגסטע רעכט צו פרינטען פאפירענע דאלארן פאר די צירקולאציע. די קאנאדער בענק האלטן געלט אין די ווערד פון 800 ביליאן דאלאר. דאס קומט אויס ארום 22,000 דאלאר פער מענטש. 90 פראצענט פון די געלט ליגט קאנצענטרירט און 6 גרויסע דאמעסטיק בענק וועלכע ווערן אפט אנגערופן די ביג סיקס (זעקס גרויסע). אויסער די 6 גרויסע בענק זענען פאראן נאך 3 דאמעסטיק בענק און ארום 50 אויסערן פארוואלטונג בענק וועלכע געבן ארבעט פאר 200,000 מענטשן וואס מאכט אויס 1.3 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די קלענערע בענק האבן זייערע אפיסעס און טאראנטא אדער מאנטרעאל. אבער די כלערליי פינאנציעלע סערוויס זענען צושפרייט אויך אין וויניפעג, קאלגערי, און ווענקואווער. די שטאט טאראנטא פארמאגט אויך א בערזע וועלכע איז די 6טע גרעסטע אין דער וועלט. ביי די 990' רעסעסיע האבן די קליינע בענק געהאט שוועריקייטן דורכצושוויצן די שווערע צייטן און אסאך זענען ארויס פון ביזנעס אדער אפגעקויפט געווארן פון גרעסערע פירמעס. אויך גרויסע אינסטיטוציעס און בענק זענען עפעקטירט געווארן און אין א שיינעם טאג אין 994' האט די פירמע קאפעדערעישן טראסט, קאנאדע'ס פערטע גרעסטע טראסט פירמע, זיך דערקלערט באנקראט און ארויס פון ביזנעס.
טראנספארטאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די טראנספארטאציע איז גרויס אין קאנאדע און איז העכסט וויכטיג צוליב איר גרויסקייט און מענטשן וואס וואוינען אין אלע עקן צושפרייט. ארום 5.6 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט ארבעטן אין די טראנספארטאציע סעקטאר. פון די הויפט טראנספארטאציע זענען וואסער וועגן פאר קאמערציאלע פראכט. די גרעסטע וואסער וועג איז די סעינט לארענט טייך וועלכע איז געעפענט געווארן פאר ביזנעס אין 959'. דער סעינט לארענט טייך איז פארבינדן מיט'ן אטלאנטיק אקעאן. די צווייטע גרעסטע וואסער וועג איז אויפ'ן פאסיפיק צו די ווענקואווער פארטן. ארום 60,000 קאמערציאלע שיפן לאדענען און אפלאדענען 300 מיליאן טאנען פראכט יערליך. רעילראוד'ס זענען פאראן גענוג אין די גרויסע קאנאדער טערעטאריע אבער ווייניג ווערן נאך היינט גענוצט. די צוויי הויפט באן פירמעס זענען סי-ען און סי-פי. אזוי ווי אין אנדערע אינדוסטריאליזירטע לענדער ווערן באנען ווייניג גענוצט אין קאנאדע און עס קאסט מער געלט דאס אויפהאלטן ווי די פראפיט. אין 977' האט די פעדעראלע רעגירונג געגרינדעט א פאראייניגטע דריטע רעיל פירמע מיט'ן נאמען וויא רעיל פאר פאסאזשירן און אריינגעלייגט אסאך געלט פאר אדווערטייזינג אויפצוארבעטן די רעיל פירמע.
קאנאדע פארמאגט איינע פון די בעסטע שאסייען סיסטעמען אין דער וועלט, גוטע שאסייען און גוט אויסגעלייגט פאר א לאנד מיט אזויפיל טעריטאריע. די רעגירונג און די קאנאדער איינוואוינערס האלטן עס פאר א וויכטיגע פריאריטעט און די רעגיורנג האט שטענדיג אוועקגעגעבן אסאך געלט פאר שאסייען און לאקאלע גאסן. אין די אנפאנג 90טע יארן האט די קאנסערוואטיווע רעגירונג אביסל נאכגעלאזט איר אויסגעבונג פאר ראודס און עס איז שפעטער געווארן א גאנצע אישו ביי די 93' פעדעראלע עלעקציעס ווען די ליבעראלע קאנדידאטור האט צוגעזאגט 6 ביליאן דאלאר איבערצומאכן און פארבעסערן אסאך ראודס. די ליבעראלע רעגירונג האט געהאלטן ווארט און געשענקט 2 ביליאן דאלאר. דאס איבעריגע געלט איז צוגעשטעלט געווארן דורך די פראווינציאלע רעגירונגען. קאנאדע האט ארום 160,000 מייל (253,000 קילאמעטער) פון הייוועיס. די לענגסטע הייוועי איז די טראנס קאנאדע הייוועי וועלכע ציעט זיך פון סעינט דזשאונס, נופאונדלענד ביז וויקטאריע, בריטיש קאלאמביע. אין 98' זענען געווען 459 רעגיסטרירטע אויטאמאבילן פאר יעדע 1,000 איינוואוינער. (יאפאן האט געהאט 395, בריטען 373, און 478 אין די פאראייניגטע שטאטן). די טראקינג אינדוסטרי מאכט אויס 37.7 פראצענט פון טראנספארטאציע. עירליין טראנספארטאציע איז ספעציעל וויכטיג פאר קאנאדע ווייל צו אסאך ראיאנען איז כמעט אוממעגליך אנצוקומען מיט אן אויטא ווייל עס איז נישטא קיין אויסגעפלאסטערטע ראודס צו פארשטופטע ערטער. מיט שיפן איז אויך נישט מעגליך נאר אין די קורצע זומער סעזאן ווייל ווינטער איז די וואסער פארפרוירן. לופט טראנספארטאציע איז פארנומען 90 פראצענט דורך די פירמע עיר קאנאדע וועלכע הלאט אן א ריזיגע נעטווארק פון דאמעסטיק און אינטערנאציאנאלע פלייטס. אין 00' האט עיר קאנאדע אפגעקויפט איר קאנקורענט קענעדיען עירליינס.
עס זענען פאראן 510 ערפארטס אין קאנאדע גרויסע און קליינע. די גרעסטע פון זיי זענען: פערסאן אינטערנאציאנאל אין טאראנטא, ווענקואווער אינטערנאציאנאל ערפארט, דארוואל און מיראבעל אין מאנטרעאל, און קאלגערי אינטערנאציאנאלע ערפארט. אלע ערפארטס זענען פריוואטיזירט זינט 95'. די רעגירונג האט אויך אינעם זעלבן יאר געעפענט דעם אפענע הימלן אגרימענט וועלכע האט אראפגענומען אלע געוועזענע רעגולאציעס צווישן עירליינס פון ביידע לענדער און ביידע האבן געקענט נוצן יענעמ'ס טעריטאריע. טייל פון די רעגולאציעס זענען איבערגעארבעט געווארן נאך די סעפטעמבער אטאקעס אין אמעריקע. אין סך הכל פארנעמט די לופט טראנספארטאציע ארום 12 פראצענט פון טראנספארטאציע. אויסער עיר קאנאדע זענען היינט פאראן א קליינע צאל קאנאדער עירליינס וועלכע זענען פעסט אין ביזנעס, און פרובירן איבערנעמען די עירליין מארקעט. עיר קאנאדע איז א סימבאל פון א פירמע וואס האט אן עכטע מאנאפאל. די קליינע פירמעס באקומען נישט די רעכטן צו אפערירן נאר אין געוויסע געגענטער ווי אויך דארט האט עיר קאנאדע ביליגע עירליינס מיט אנדערע נעמען. אינטערעסאנט איז אז די פירמע עיר קאנאדע איז געווען די איינציגסטע עירליין אין נארט אמעריקע וואס האט פארדינט געלט אין די געוועזענע יאר זינט סעפטעמבער עלעוון.
קאמוניקאציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
קאמוניקאציע איז זייער גרויס און פארגעשריטן אין קאנאדע. ארום 1.8 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט ארבעטן אין די קאמוניקאציע סעקטאר און מאכט אויס 4.2 פראצענט אינעם דזשי.די.פי. קאמוניקאציעס רעכנט אריין ראדיא, טעלעוויזיע, טעלעקאמוניקאציעס, און פרינט מעדיע (צייטונגען). די קליינע קאנאדער באפעלקערונג פארמאגט 500 פריוואטע ראדיא סטאנציעס און 110 טעלעוויזיע סטאנציעס איבער'ן לאנד. מען שאצט אז 99 פראצענט קאנאדער היימען פארמאגן ביידע. די פאבליק קאנאדער בראודקעסטינג פירמע,סי-בי-סי, גיט ענגלישע און פראנצויזישע סערוויס איבער גאנץ קאנאדע און 99 פראצענט פון לאנד האט צוטריט צו זייער סערוויס. סי-בי-סי פארמאגט אונטער זיך 65 ראדיא און 30 טעלעוויזיע סטאנציעס און אין די לעצטע יארן אויך צוויי אינטערנעט וועב זייטלעך. די רעגירונג איז גענצליך פאראנטווארטליכט אויף די פירמע און גוט זיי צוטריט צו אלע ערטער אינעווייניג אין די רעגירונג'ס געביידעס. מער ווי 99 פראצענט פון קאנאדע'ס היימען פארמאגן כאטש איין טעלעפאן וועלכע באהעפט זיי צו א סאפיסטיקירטע טעלעקאמוניקאציע נעטווארק. רוב דאמעסטיק סערוויסעס ווערט געגעבן דורך סטענטאר עלייענץ, א פאראייניגונג פון 9 פראווינציאלע (7 פריוואטע און 2 פאבליק) טעלעפאן קארפאראציעס. קאנאדע האט עטליכע אייגענע סעטעלייטס וועלכע פירן אריבער צענדליגער טויזענטער קאמוניקאציע אפעראציעס יעדע מינוט אין טאג. בדרך כלל איז קאנאדע פון די מערסט פארגעשריטענע לענדער אין טעלעקאמוניקאציעס.
אין די לעצטע יארן זענען צעלולארע טעלעפאנען שטארק אריינגעכאפט געווארן ביי די קאנאדער מאסן וועלכע באקומען סערוויס פון 4 גרויסע טעלעפאן פירמעס, אריינגערעכנט עי-טי-ענד-טי וועלכע איז די צווייטע גרעסטע אין סעליולערס אין קאנאדע. אין כמעט אלע טעלעקאמוניקאציע זאכן זענען די קאנאדער געווען פון די ערשטע צו האבן. ארום 4 פראצענט היימען האבן א פעקס מאשין, 40 פראצענט א קאמפיוטער, און איבער 30 פראצענט האבן אינטערנעט וועלכע איז די צווייטע העכסטע ראטע אין דער וועלט נאך נארוועגן.
קאנאדע פארמאגט 107 טעגליכע צייטונגען וועלכע צירקולירן צו 4.7 מיליאן מענטשן. ארום 70 פראצענט פון די אלע נייעס פאפירן באלאנגען צו 5 גרויסע מידיא קארפאראציעס, 4 פון זיי אינטערנאציאנאלע פירמעס. די מערסט געליינטע צייטונגען זענען: די גלאוב ענד מעיל, טאראנטא סטאר, און טאראנטא סאן אין אנטעריא. לא דעוויא, די גאזעט, לא פרעס, לא דזשורנאל די מאנטרעאל אין קוויבעק. די גרעסטע פון זיי אלע איז די גלאוב ענד מעיל וועלכע איז די איינציגסטע צייטונג וואס צירקולירט אין גאנץ קאנאדע. קאלגערי העראלד און עדמאנטאן דזשורנאל אין אלבערטא, די פראווינץ און ווענקואווער סאן אין בריטיש קאלאמביע, וויניפעג פרי פרעס אין מאניטאבע, די קאנאדער צייטונגען זענען פון ליבעראלע ביז קאנסערוואטיווע. צום ביישפיל אין טאראנטא וואו עס ווערן פארקויפט די מערסטע צייטונגען, איז די טאראנטא סאן א קאנסערוואטיווע, די גלאוב ענד מעיל איז שטארק ליבעראל אין סאציאלע אישוס אבער איז קאנסערוואטיוו אין פינאנציעלע אישוס און די טאראנטא סטאר איז אינגאנצן ליבעראל. רוב בריוון ווערן געשיקט דורך קאנאדע פאסט וועלכע איז א פובליק קארפאראציע. עס זענען פאראן עטליכע פריוואטע פירמעס, אריינגערעכנט פורולעיטאר, יו-פי-עס, און פעדעקס.
טוריזם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
טוריזם אין קאנאדע פארנעמט ארום 4 פראצענט פון דזשאבס און גוטע 5 פראצענט אינעם דזשי.די.פי. קאנאדע'ס פארשידענהייט פון סעזאנען און אטראקציעס ברענגט אסאך טוריסטן יערליך. די פארנומענסטע צייטן פאר טוריסטן איז אין דער זומער ווען עס שפילן עטליכע אזויגערופענע פעסטיוועלס אין טייל פראווינצן. אויך אין ווינטער קומען אסאך טוריסטן צו זען די הויכע שנייען און פאר די צענדליגער אקטיוויטעטן וועס מען קען טאן און שפילן אין די שניי. צום מערסטן איז באקאנט די מאונט טראמבלאנט בערג וועלכע ברענגט מענטשן פון די גאנצע וועלט, אריינגערעכנט הויכע פערזענליכקייטן. ארום 60,000 קאנאדער ביזנעסער ארבעטן אין טייל פאר טוריזם. מער ווי צוויי דריטל פארדינטסן פון טוריזם קומען פון קאנאדער איינוואוינער זעלבסט. די מערסטע טוריסטן פון אנדערע לענדער קומען פון אמעריקע (80 פראצענט), בריטען (4.5 פראצענט), און יאפאנעזער (4.1 פראצענט).


text:
ליטאני טייך
די ליטאני איז א טייך אין לבנון, וואס לויפט אין לבנון טאל, און אין דרום טייל פון לאנד. זי איז לאנג 170 קילאמעטער, און דינט אלס איינע פון די וויכטיקסטע זיסע וואסער קוועלער אין לבנון. ווען דער טייך קומט אן צו דרום לבנון, דרייט זי זיך צו מערב, וואו זי פליסט אריין אין מיטלענדישן ים, צפון פון צור. דער טייך קומט אן פיר קילאמעטער ווייט פון ישראל, אויף די נאנסטע טייל, צפון פון קרית שמונה און מטולה, אויף דער לעבאנעזער זייט, אין א שטאט וואס הייסט מארזש איון, דארט דרייט זיך די ליטאני; דער דריי ווערט גערופן די קני.
די לבנונע האבן אויפגעשטעלט א רעזערוואר, און א וואסער דאמבע, אין דער ענדע 1950ער יארן, אנהייב 1960ער יארן פארן באנוץ פון דעם וואסער. דאס איז אין דעם טאל, ווען עס קומט אן צום "קני", לעבן באפאר פעסטונג. אין דרום לבנון ווי עס לויפט צום ים, איז עס ווייט געווענליך 29 קילאמעטער, פון די גרענעץ מיט ישראל. אין אראביש ווערט די דרום טייל גערופן על קאסמיע.
אין היסטארישע צייטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פארהאן פארשידענע מיינונגען, אויב יידן אין די צייטן פון יהושע בן נון, זענען אנגעקומען צו דעם טייך, די יידן פון צור האבן זיך געהאלטן אלס טייל פון ארץ ישראל, און האבן געהאלטן בלויז איין טאג יום טוב.
דער בריטישער מאנדאט האט ביי דער ערשטער וועלט מלחמה פארשפראכן אין באלפורס דעקלאראציע צו געבן פאר די יידן א נאציאנאל היימלאנד. די סייקס-פיקא פארשטענדעניש, האט אבער געגעבן ברייטע טעריטאריעס פאר פראנקרייך, אין גליל, און דער טייך איז אריבער צום פראנצויזישן מאנדאט.
איבער די יארן צווישן דער ערשטער וועלט מלחמה און דער צווייטער וועלט מלחמה, זענען געווען מערערע פלענער, איבער אריינרעכענען דעם טייך אינערהאלב ארץ ישראל גרענעצן. די ציוניסטישע באוועגונג, מיט חיים ווייצמאן בראש, האבן פארגעשלאגן זייער פלאן פאר בריטאניע, אז די יידישע מדינה וועט אריינרעכענען די טייך אין אירע גרענעצן.
לויד דזשארדזש, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע, האט באשלאסן צו גיין לויטן תנ"ך, וואס רעכנט די ישראל גרענעצן פון דן ביז באר שבע, און די טייך איז געווארן אויסגעשלאסן פון ישראל.
נאכן זעלבסטשטענדיקייט פון ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דוד בן גוריון, און משה דיין, האבן געהאט פלענער איינצונעמען דעם טייך, וואס האבן זיך קיינמאל נישט אויסגעארבעט.
ווען ישראל האט געבויט די וואסער ליניע פון כנרת, צו דעם נגב. איז געווארן אנגעשטרענגט די סיטואציע צווישן ישראל, מיט סיריע און לבנון. דווייט דעיוויד אייזנהאוער, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, האט געשליכטעט דעם געפעכט, מיט א שליח, וואס זאל בארואיגן די געמיטער. ישראל האט פארגעלייגט א פלאן, וואס וועט פארבינדן דעם ליטאני, צו די אזערעס וואס פארבינדן צום ירדן טייך. דער פלאן איז אויסגערינען, און גארנישט איז פון דעם געווארן.
ביי דער ליטאני אקציע, איז ישראל אנגעקומען צום טייך, פארטרייבענדיק די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע צו דער אנדערער זייט טייך, און דערנאך איבערגעגעבן קאנטראל אין דער געגנט צו די קריסטליכע מיליציעס.
אין דער ערשטער לבנון מלחמה, האט ישראל איינגענומען דעם טייך, אריינרעכנדיק די רעזערוואר, און ביז 1985, האט צה"ל געהאט גאנצע קאנטראל אויפן טייך, אבער דערנאך האט צה"ל צוריקגעצויגן, צו דער זיכערהייט זאנע, און נאר די געגנט פון דעם "קני" אין מארזש איון, זענען געווען אונטער צה"ל אויפזיכט. צד"ל איז געווען פאראנטווארטלעך פאר דער זיכערהייט אין די געגנט.
די אראבישע וועלט האט עטליכע מאל געמאלדן, אז ישראל פארדרייט דאס וואסער, ווייל זיי ווילן עס זאל אנקומען צום ירדן טייך, עס האט זיך שטענדיק ארויסגעשטעלט אלס פאלש, און אומריכטיק.


text:
ארטראפאד
אן אַרטראפאד (פון גריכיש ἄpθpov אַרטהראן, "געלענק", און πoδός פאדאס "פוס") איז א בעל חי אן א רוקן ביין וואס האט א הארטן הויט (א "דרויסנדיקער סקעלעט"), א קערפער וואס איז צעטיילט און פיס מיט געלענקען. דאס איז כולל אינסעקטן, שפינען-חיות און קרעבס-חיות. אין אלגעמיין לייגן ארטראפאדן אייער, אחוץ סקארפיאנען וואס לאזן די אייער וואקסן אין דער מוטער און ברענגען ארויס די קינדער לעבעדיק.
עס ווערט גערעכנט אז ס'איז פאראן מער ווי א מיליאן זגאלן ארטראפאדן. אומגעפער 80% פון אלע בעלי-חיים אויף דער ערד זענען ארטראפאדן.


text:
אייראפע
אײראָפּע איז איינע פון די זיבן קאָנטינענטן. צו דער צפון זײַט איז דער ארקטישער אקעאן, צו מערב דער אטלאנטישער אקעאן און צו דרום דער מיטלענדישער ים.
אייראפע וועלכע געפינט זיך אין דער מזרח העלפט פונעם גלאבוס ווערט אין אלגעמיין איינגעטיילט אין פינף אפטיילונגען: מזרח, מערב, דרום, צפון און צענטראל.
אייראפע איז דער וועלטס צווייטע קלענסטע קאנטינענט לויטן שטח, און באדעקט בערך 10,180,000 קוואדראט ק"מ ד"ה 2% פון דער ערד'ס אייבערפלאך און בערך 6.8% פונעם שטח פון דער יבשה. אייראפע האט אומגעפער 50 לענדער. דאס גרעסטע, סיי אין שטח סיי אין באפעלקערונג, איז רוסלאנד, וואס באדעקט 40% פונעם קאנטינענט (אחוץ וואס עס האט טעריטאריע אויך אין אזיע), און דאס קלענסטע איז וואטיקאן שטאט. אייראפע איז דער דריטער מערסט-באפעלקערטער קאנטינענט נאך אזיע און אפריקע, מיט א באפעלקערונג פון 733 מיליאן וואס איז 11% פון דער וועלט'ס באפעלקערונג.[1]
כלל ישראל האט זיך פלאצירט במשך די פארגאנגענע דורות אין די מזרח און אין די צענטראלע אפטיילונג.
לצורך הבנת הענין וועלן מיר אראפברענגען די גאנצע אנגעלעגנהייט:
דער ערד קוגל איז איינגעטיילט אויף די פאלגנדע 'גרויסע' קאָנטינענטן:
אמעריקע (וועלכע נעמט אריין אין זיך אויך די וואס די וועלט רופט אמעריקע, נעמליך די פאראייניגטע שטאטן), אפריקע, אייראפע, אזיע, אויסטראליע.
די אויבערדערמאנטע נעמען זענען די נעמען פון די קאָנטינענטן, אבער יעדער קאָנטינענט פארמאגט אין זיך פילע לענדער, אייראפע איז א יבשה אויף דער מזרח זייט פונעם ערד קוגל, זי גרעניצט זיך מיט אזיע, זי פארמאגט פילע לענדער, פילע פון זיי זענען אומבאקאנטע נעמען פאר אידן וועלכע האבן גאנץ ווייניג געהאט פארבינדונגען מיט זיי אין די היסטאריע.
אידן זענען געקומען צו דער אייראפעישער יבשה נאך אין די צייטן פונעם צווייטן ביהמ"ק, אין לויף פון די דורות האבן אידן געוואנדערט פון איין לאנד צום צווייטן אין אייראפע.
די ביימער וואס וואקסן אסאך אין אייראפע זענען דער בוק, דעמב, טענענבוים, סאסנע און די בערעזע.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – היסטאריע פון אייראפע
פונעם 7טן יארהונדערט, איז די ביזאנטישע אימפעריע געווארן שטארק אנגערירט פון דעם אנהייב פון איסלאם און די כאליפאטן. מוסולמענער אראבער האבן ערשט אינוואדירט רוימישע טעריטאריע אונטער אבו באקר, דער ערשטער כאליף פונעם ראשידון כאליפאט, וואס איז אריין אין סיריע און רוימישער מעסאפאטאמיע. אונטער אומאר, דער צווייטער כאליף, האבן די מוסולמענער באשטימענדיק איינגענועמן סיריע און מעסאפאטאמיע, ווי אויך רוימישע פאלעסטינע, רוימישע עגיפטן, און טיילן פון קליין אזיע און רוימישע צפון אפריקע. דאס האט ממשיך געווען אונטער די שפעטערדיקע ראשידון כאליפן און אונטערן אומאישן כאליפאט, וואס האט איינגענומען גאנץ מיטלענדישע צפון אפריקע און רוב פונעם איבערישן האלבאינזל.
אין שפעטערדיקע יארהונדערטער האבן די מוסולמענער אויך גענומען ציפערן, מאלטא, קרעט, סיציליע און טייל פון דרום איטאליע.
די מוסולמענער האבן אנגעהויבן אינוואדירן דעם איבערישן האלבאינזל דעם 30סטן אפריל 711, ווען זיי זענען אריינגעקומען אין גיבראלטאר אונטער טאריק איבן זאיאד. פון דארט זענען זיי געגאנגען ווייטער צפונדיק. במשך אכט יאר איז כמעט דער גאנצער איבערישער האלבאינזל געקומען אונטער דער הערשאפט פון דער אומאישער אימפעריע. זיי זענען ווייטער געגאנגען אריבער די פירענעען אבער זיי זענען באזיגט געווארן אינעם קאמף פון טור.
אין 750 האבן די אבאסידן אראפגעווארפן די אומאיאדן און זיי אויסגעהרגעט.
אין 962 איז געגרינדעט געווארן די הייליגע רוימישע אימפעריע אונטער דעם פראנקישן מלך קארל דער גרויסער, וואס דער פויבסט האט אים געזאלבט "קייסער"".
פון דעם 15טן יארהונדערט ביזן 17טן יארהונדערט זענען אייראפעישע אויספארשער ארומגעפארן די וועלט אויספארשן נייע לענדער.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך ביים סוף פונעם 18טן יארהונדערט האט געברענגט צו דייטיקע ענדערונגען אין אייראפע: גרעסערע פראספעריטעט און וואוקס אין באפעלקערונג, אבער האט אויך צעטרייסלט די טראדיציאנעלע עקאנאמישע און געזעלטשאפטלעכע סטרוקטור. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט די מאפע פון אייראפע שטארק געטוישט מיט עטלעכע נייע לענדער.
געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אייראפע איז א האלבאינזל וואס פארנעמט דעם מערבדיקן פינפטל פון אייראפע-אזיע. די ים גרענעצן פון אייראפע זענען דער ארקטישער אקעאן צו צפון, דער אטלאנטישער אקעאן צו מערב, און די מיטלענדישער, שווארצער און קאספישער ימען צו דרום. אין דרום געפינען זיך בארגקייטן: די אלפן, די פירענעען און די קארפאטן בערג. מער צו צפון געפינט זיך דער גרויס-אייראפעאישער פלוין.
קלימאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אייראפע ליגט בעיקר אין די מילדע קלימאט-זאנעס. צוליב דעם גאלף-שטראם, וואס ברענגט ווארעמע וואסער צו די ברעגן פון אייראפע, איז דער קלימאט אין אייראפע מילדער ווי אין אנדער ערטער ביי די זעלבע גארטל ליניעס. דער גאלף-שטראם ווערט גערופן "אייראפעס צענטראל-הייצונג".
דערפאר זענען די יערלעכע דורכשניט טעמפעראטורן אין נאפאלי 16 °C (60.8 °F), קעגן 12 °C (53.6 °F) אין ניו יארק (אויף כמעט דער זעלבער גארטל-ליניע). אויך בערלין, דייטשלאנד, וואס איז אויף דער זעלבער גארטל-ליניע ווי קאלגארי, קאנאדע און אירקוטסק אין אזיאטישן רוסלאנד, האט א דורכשניט יאנואר טעמפעראטור 8 °C (15 °F) העכער ווי אין קאלגארי און כמעט 22 °C (40 °F) העכער ווי אין אירקוטסק.
דעמאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין יאר 2005 איז די באפעלקערוענג פון אייראפע געשאצט געווארן 731 מיליאן לויט די פאראייניגטע פעלקער, א ביסל מער ווי א ניינטל פון דער גאנצער באפעלקערונג פון דער וועלט.
פאליטישע געאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די לענדער פון אייראפע זענען כולל די 27 מיטגלידער פונעם אייראפעישן פארבאנד.
עקאנאמיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אייראפע האט די גרעסטע עקאנאמיע פון אלע קאנטינענטן. צווישן די לענדער אין אייראפע, די רייכסטע זענען די מערב לענדער; די מזרח לענדער קומען ערשט ארויס פון דעם איינבראך פון די סאוועטן פארבאנד און יוגאסלאוויע. דער אייראפעישער פארבאנד, א צווישן-רעגירונג קערפער פון 27 אייראפעישע שטאטן איז דער גרעסטער איינציקער עקאנאמישער שטח אין דער וועלט. אצינד, 15 לענדער באניצן דעם איירא ווי א שותפותדיקע וואלוטע.
פינף אייראפעישע לענדער ווערן פאררעכנט צווישן די ערשטע צען עקאנאמיעס לויטן ברוטא אינלענדישן פראדוקט אין דער וועלט. דאס שליסט איין (ראנגען לויטן CIA): דייטשלאנד (5), דאס פאראייניגטע קעניגרייך (6), רוסלאנד (7), פראנקרייך (8), און איטאליע (10).[2]
שפראך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אייראפעישע שפראכן געהערן כמעט אלע צו דריי גרופעס פון די אינדא-אייראפעישע שפראכן: די ראמאנישע שפראכן, וואס שטאמען פון לאטיין פון דער רוימישער אימפעריע; די דייטשישע שפראכן, וואס שטאמען פון דרום סקאנדינאוויע; און די סלאווישע שפראכן.
די סלאווישע שפראכן האבן די מערסטע מוטערשפראך רעדער אין אייראפע, און ווערן גערעדט אין צענטראלע, מזרח און דרום-מזרח אייראפע.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ "Global: UN Migrants, Population". Migration News. January 2010 Volume 17 Number 1.
- ↑ The CIA World Factbook - GDP (PPP). CIA (2008-07-15). דערגרייכט דעם 2008-07-19.


text:
ווען דיEU- באַשטימט
די אייראָפּעישע קאָמיסיע צווישן מַנהיגים פון די EU- לענדער
די אייראָפעישע קאָמיסיע צייכנט אָן שטריכן פאַר דער קאָאָפּעראַציע פון דער EU אויף אַ לאַנגע צייַט, נאָר זי באַשטימט ניט די באַשלוסן וועגן די רעגלאַמענטן פון .EU.
די קאָנגרעסן קומען פאָר פיר מאָל אַ יאָר. אויב עס איז נויטיק, איז מעגלעך צוגעבן נאָך טרעפונגען.
די אייראָפּעישע קאָמיסיע באַשטייט פון אַ פאָרזיצער, פּרעמיערס מיניסטאָרן און פּרעזידענטן פון די EU לענדער, ווי אויך דער פאָרזיצער פון די גובערנאַטאָרן פון דער אייראָפּעישער קאָמיסיע. די אייראָפּעישע קאָמיסיע ווייַלט אויס איר פאָרזיצער אויף אַ צייַט פון צוויי מיט אַ האלב יאָר.
ווי אַזוי באַשטימט די EU די באַשלוסן?
שוועדן און די אַנדערע מיטגלידער לענדער באַשטימען צוזאַמען רעגלאַמענטן פון דער –EU, דאָס הייסט אַז שוועדן קען ווירקן אויך אויף די באַשלוסן פון דער EU, נאָר אין געוויסע פאַלן מוז שוועדן אויך נאָכפאָלגן די באַשלוסן פון דער EU אין וועלכע זי איז ניט פאַראינטערעסירט אין זיי.
אַזוי אַרום באשטימט די מדינֶה און די אַנדערע מיטגלידער לענדער נייַע רעגלאַמענטן פון דער –EU.
1. די גובערנאַטאָרן פון דער EU לייגן פאָר אַ נייַעם געזעץ
די ראָל פון די גובערנאַטאָרן איז פאָרלייגן נייַע געזעצן.
אַלע מיטגלידער לענדער האָבן אַ פאָרשטייער צווישן די גובערנאַטאָרן.
די גובערנאַטאָרן מוזן זאָרגן פאַר דער - EU און זיי זענען ניט פאָרשטייערס פון זייערע לענדער.
2. די רעגירונג און דער פּאַרלאמענט נעמען אָן אַ פּאָזיציע
די גובערנאַטאָרן פון דער -EU שיקן זייערע פאָרשלאַגן צו אַלע מיטגלידער לענדער. אין שוועדן ווערן זיי איבערגעגעבן צו דער רעגירונג און צום פאַרלאַמענט. די רעגירונג מעלדעט דעם פּאַרלאַמענט וועגן איר פּאָזיציע אין שייַכֶות מיט די פאָרשלאַגן און באַקומט צוריק די פּאָזיציע פונעם פּאַרלאַמענט. די רעגירונג איז דער רעדנער פון שוועדן.
3. דער אייראָפּעישער פּאַרלאַמענט באַשטימט
דער אייראָפּעישער פּאַרלאַמענט איז געווען אַ שוּתֶף צו דער באַשטעטיקונג פון די נייַע געזעצן פון דער -EU. די פאָרשטייערס זענען אויסגעווייַלט געוואָרן אין אַלגעמיינע וואַלן און און 20 פון זיי זענען אויסגעווייַלט געוואָרן אין שוועדן.
דער אייראָפּעישער פּאַרלאַמענט באַשליסט צוזאַמען מיט דער מיניסטאָרן קאָמיסיע וועגן די מערסטע טייל טעמעס. עס זענען פאַראַן טעמעס וואָס זענען ניט באַשטימט דורכן אייראָפּעישן פּאַרלאַמענט. עס האַנדלט זיך, צום בייַשפּיל, אין אויסערן און זיכערהייַט פּאָליטיק פון דער -EU.
4. די מיניסטאָרן קאָמיסיע באַשטימט
די שוועדישע רעגירונג און אַלע אַנדערע רעגירונגען אין די לענדער פון דער -EU שיקן אַ מיניסטער צו דער מיניסטאָרן קאָמיסיע פון דער EU. די מיניסטאָרן קאָמיסיע באַשטימט נייַע געזעצן פון דער -EU.
פאַר דעם באשלוס, באַטראַכט די שוועדישע רעגירונג די פאָרשלאַגן מיטן פּאַרלאַמענט.
5. שוועדן פירט דורך דעם געזעץ
ווען די מיניסטאָרן קאָמיסיע האָט באַשטעטיקט אַ נייַער געזעץ, מוזן שוועדן און די אַנדערע מיטגלידער לענדער דורכפירן דעם געזעץ. אַמאָל איז נויטיק אַז דער פּאַרלאַמענט זאָל בייַטן די שוועדישע געזעצן כּדֵי זיי זאָלן זיך צופּאַסן צו די נייַע געזעצן פון דער - EU . אין אַנדערע פאַלן, הייבן אָן באַלד די געזעצן פון דער -EU צו זייַן גילטיק.
דער פּאַרלאַמענט קאָנטראָלירט
אַ חוּץ קאָנטראָלירן און באַמערקן דער רעגירונג, האָט דער פּאַרלאַמענט, גלייַך ווי אַנדערע פּאַרלאַמענטן אין EU לענדער, אויך אַן אַנדערע ראָלע. ווען די - EU שלאָגט פאָר נייַע געזעצן אין געוויסע געביטן, מוזן די פּאַרלאַמענטן אין די מיטגלידער לענדער קאָנטראָלירן אויב די דאָזיקע געזעצן זענען נויטיק אין די ראַמען פון דער EU אָדער צי איז בעסער אַז יעדעס לאַנד באַזונדער זאָל באַשטימען געזעצן פאַר זיך. דער קאָנטראָל קען פירן צו דעם אַז די גובערנאַטאָרן זאָלן מוזן באַטראַכטן אויף ס'נייַ זייער פאָרשלאַג.
וואָס געשעט אויב שוועדן פאָלגט ניט נאָך די רעגלאַמענטן פון דער - EU ?
די גובערנאַטאָרן פון דער EU קאָנטראָלירן אַז די לענדער זאָלן אויספירן די געזעצן וואָָס זענען באַשטימט געוואָרן דורך דער EU. אין פאַל אַז די גובערנאַטאָרן מיינען אַז שוועדן פירט ניט דורך די געזעצן, קענען זיי אָנגעבן אַ תבִיעֶה קעגן שוועדן אינעם EU געריכט .
.אין דעם פאַל, איז די ראָלע פונעם געריכט פון דער -EU צו באַשטימען אויב שוועדן האָט ניט מקַייֶם געווען די רעגלאַמענטן פון דער - EU. שוועדישע געריכטן קענען אויך זיך ווענדן צום געריכט פון דער - EU מיט פראַגעס צו אַ קלאָרער פאַרשטאַנד פון די - EU רעגלאַמענטן .
אויב איר גלויבט אַז שוועדן אָדער אַן אַנדער מיטגליד לאַנד אַפּליקירט ניט די רעגלאַמענטן פון דער EU, קען מען מעלדן וועגן דעם צום גובערנאַטאָר פון דער -EU.
Senast uppdaterad: 2014-01-31
När du svarar på frågan ovan samtycker du också till att cookies används. Inga personuppgifter lagras. Mer om cookies.


text:
ווארצל
א ווארצל איז אן ארגאן פון העכערע פלאנצן (נישט ביי מאך און אלגען, וואס האבן ניט קיינע ווארצלען) וואס זופט אריין וואסער און מינעראלן פון דער ערד אין די פלאנץ. די ווארצל האט ניט קיין גרינעם קאליר ווי אנדערע טיילען פון דער פלאנץ. ווארצלען האבן פארשיידענע צורות. זיי קענען זיין הענגענדיק אין דער לופט ווי ביים פיקוס בוים, זיי קענען זיין דאר אדער גראב און קענען שפייכערען צוקער און פארב אין זיך, ווי ביי די מערעלעך.
ס'זענען פאראן צוויי סארטן ווארצלען:
- פלאנצן וואס האבן איין גרויסער ווארצל, און קליינע ווארצלען וואקסן פון אים. אפטמאל באניצט דער מענטש אזוינע ווארצלען פאר שפייז, ווי זיסע קארטאפל (Ipomoea batatas), מייערן, רעטעך, כריין, ברוקווע, סעלערי און קאסאווא (Manihot esculentus). צוקער ריבן זיינען אויך צוקער-האלטיגע ווארצלען.
- פלאנצן וואס האבן נאר קליינע ווארצלען.
עטלעכע פלאנצן טיילן קוקן אויס ווי ווארצלען, אבער זיינען עס נישט, ווייל זיי קענען פראדוצירן כלאראפיל, וואס שטאמט פון איבערערדיגע ארגאנען. אזוי איז די קארטאפל ניט קיין ווארצל, און אויך ניט דער קאלראבי.


text:
9/11
סעפטעמבער 11 איז דער טאג אין וועלכע אמעריקע האט געליטן איר שוידערליכסטן טעראר אטאקע אין איר היסטאריע. פיר פליגער זענען געווארן פארכאפט דורך אראבישע מוסלמענער טעראריסטן פון דעם אל קאידא ארגאניזאציע. צוויי פון די פליגער זענען געווארן אריינגעקראכט אין די צוויי וואלקנקראצער פון דעם וועלט האנדלונגס צענטער אין דאונטאון מאנהעטען, אראפברענגענדיג ביידע בנינים ווייניגער ווי צוויי שעה דערנאך. דער דריטער פליגער איז געווארן אריינגעקראכט אין דעם פענטעגאן בנין אין וואשינגטאן, און דער פערטער איז אראפגעברענגט געווארן דורך די פאסאזשירן אין א ליידיגן פעלד אין פענסילוועניע.
קרוב צו דריי טויזנט מענטשן זענען געשטארבען פון דער אטאקע.
9/11 איז נישט בלויז א דאטום. עס איז א באצייכענונג צו די תקופה אין וועלכן מיר לעבן אצינד: טעראר און איסלאמישע פונדעמאנטאליזם. קיין שום לאנד איבער דער וועלט איז היינט נישט באווארענט פון דעם טעראר געפאר.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דעם 11טן סעפטעמבער 2001, 8:46:30 צופרי, האט א קאמערציעלער פליגער אריינגעריסן אינעם צפון טורעם פון די צווילינג טורמעס. מיט קארגע 16 מינוט דערויף האט א צווייטער פליגער אריינגעשאסן אינעם דרום טורעם פון די צווילינג טורעמעס. ביז א 2 שעה דערויף, זענען די 2 העכסטע געביידעס אין מאנהעטן געווען היסטאריע. חורבן און צעשטער, וואס מ'קען זיך אזוינס נישט פארשטעלן. אומברענגענדיג קרוב צו דריי טויזנט מענטשן.
בערך 9:40 יענעם אינדערפרי האט אן אנדערער פליגער אריינגעשאסן אינעם פענטאגאן געביידע.
אן אנדערע פליגער אויפן וועגן צום ווייסן הויז האט אויפריסן אינעם וואלד. קאנספיראטארן זאגן אז דאס האט דאס מיליטער ארינטערגעשאסן. דאס מיליטער לייקענט קאטעגאריש. (זעט טעאריע סעפטעמבער 11)


text:
מיר לעבן נישט מיט א סדר, טאקע אזוי ?
די אחראים: אחראי, געלעגער, איך_הער
-
- שר מאה
- תגובות: 188
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 28, 2011 4:01 pm
- לאקאציע: חופק"ק כעלעם ד'אמעריקא יצ"ו
מיר לעבן נישט מיט א סדר, טאקע אזוי ?
נעמט אפיר למשל א חתונה, וויפיל מאל ווינשט מען מזל טוב פארן מחותן ביי א חתונה ? אלעס מיט א סדר, איינס ווען מען שמעקט אריין אין זאל, די צווייטע, מ'זעצט זיך אוועק צו א לעק געלע מים שרף און עודך מזל טוב, סרוחים תהיה, מ'באזעצט זיך נאכאמאל מ'פרעגט אלע דריי שכנים וו'טוט'צך? ש'לאנג נישט געזען, פרנסה ? , (אין וויליאמס פרעגט אויך בד"כ שלום בית ?) מ'הייבט זיך ווידער אויף, כלומר'שט וועגען א מנין, און יעצט קומט דער מחותן אפנעמען......... יא, מזל טוב, דערנאך קומט דער חופה, נאכן חתן דנן'ס דריטן שטויס אויפן פאר'עקשן'טן גלאז, א טויט קלאפ און ווידער אמאל מזל טוב פארן מחותן, ביי די סעודה, א הלבע שעה בלעקבערי ברעיק, דערנאך ברענגען די גוים אריין די פלייש און ערגעץ ציווישן חליפתי הינדעל און מעיש פאטעיטא נאך פון יכול מר"ח, ווייטער מזל טוב לויטן סדר, איך מז"ט די מחותן, די מחותן מז"ט איך, השם לפורקנך סברית, ביי מצוה טאנץ נאכן צווייטן שלאף, פאר מיין מצ"ט, איך מז"ט מחותן, פארן מחותן'ס מצ"ט, מחותן מז"ט איך, ( דא גייט ביי די רבי'שע, אויך איך מז"ט מחותן, אבער זולת זה אלעס כרגיל) סוף חתונה קומט אשת חיל אויפן ידיד נפש--קל מסתתר מעלאדיא פון שלש סעודות און ביי זממה שדה הייבט זיך אן מזל טוב'ן מיט א פרישקייט, דא שוין מיט א קוועטש אין האנט, און באותו מעמד שמוסט מען אפ די שבע ברכות פאר מארגען זיך צו מזל טובלן אי"ה.
מסתמא שוין יעדער געטאנצט אויף אסאך חתונות, בעל בית'ישע, בעה"ב מיט סינטעטיש רבי'שע, pure רבי'שע, נגיד'ישע, בעלי חובות (שוין דערמאנט), ספרדים, בעלי תשובות, גרים ותושבים, און אלע האלטן זיך צום זעלבן סדר מיטן גרעסטן אומ'חשק, כאילו כפאו אשמדאי, לפחות ניין מאל מזל טוב, והמוסיף מוסיפין לו.
וויפל לבנה'ס הא'מיר שוין באזינגען מיט א טובים מאורות טאנץ זייט אונזערע שיפן זענען סטאק געבליבען אין עליס איילענד ? שווערע הונדרעטער זיכער, און אלע בדויק אין די זעלבע לענג, א ניגון עפעס געבארגט, שלא על מנת להחזיר, פונעם מצווה טאנץ פון א עלטער פעטער אינעם ווילטשעיר, מ'דרייט זיך •360 אנדערהאלבן מאל עס נעמט פונטקליך 53 סקונדעס בחול, מוצאי שבת לכבוד המלכה איז מען מוסיף נאך 11, ס"ה 1 דקה 4 שניות מיט 0 חלקים, לא פחות ולא יותר, אלעס אזוי מיט א צייטליך אויסגערעכנטע דייקנות ווי א זייגער, ווען ..... .... ..... לעבט היינט, וואלט ער זיכער שוין געווען א חסיד.
האט שוין ווער אמאל געליינט א תולדות המחבר באשרייבונג פון די געטרייע אייניקעל אויפן אומפארגעסליכן זיידען ? נישטא קיין דיסקרימענאציע, לא ניכר שיכור לפני דל, אלע זיידעס די זעלבע גדלות, די פרקים לויפן אויפן זעלבן סדר, פרק א' מראש צורים, פרק ב' במעלליו יתחכם נער, ג' בוצין בוצין מקטפיה ידיען, בן שלש עשרה למצוות, הוי גולה למקום תורה, רבותיו, פרק האיש מקדש, (אויב די אלמנה לעבט נאך קומט שפעטער צום סוף, נאך אשכבתיה דרבי, א פרק אשת חיל מי ימצא, טאמער נאר א זיווג שני הייסט עס נשים במאי קא זכיין), שלשה עמודי עולם און דעראונטער 3 סאב פרקים, תורה, עבודה, גמ"ח, וכו' וכו' וכו' ביז למען אשר יצוה, ויהי בנסוע הארון, הניח בן כמותו, וכו' וכו' אלע אין זעלבן רוטין.
און אזוי גייט עס מיט ערב פסח מצות, כפרות שלאגן, הושענות שמייסען, פאלען כורעים, שלושים סעודות, וכו' וכו' דוק וטישטוך.
ובכן איז ווי דארף נאך יא א תיקון ? כ'מיין אין ערגעץ נישט, טאמער יא, אדרבה, ס'איז קיינמאל נישט צו שפעט, בפרט ביי חסיד'ישע יודן.
נו זאגט ווער זענען נאריש און ווער זענען די חכמים.
- זעלבסטשטענדיגער
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 339
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג מאי 19, 2011 9:21 pm
- לאקאציע: אין ביהמ"ד ביים תיקון טיש
-
- שר מאה
- תגובות: 188
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 28, 2011 4:01 pm
- לאקאציע: חופק"ק כעלעם ד'אמעריקא יצ"ו
-
- שר מאה
- תגובות: 188
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 28, 2011 4:01 pm
- לאקאציע: חופק"ק כעלעם ד'אמעריקא יצ"ו
קרעמער האט געשריבן:איי די מליצות פון וואו נעמט מען?
וואס הייסט פון ווי ? פון ווי מ'נעמט אלעס, פון דארט ווי מ'נעמט א שטיקעלע גרינצייג, מ'נעמט אלע דריי מצות, א כזית מרור, די מיטעלסטע מצה, צוויי שטיקלעך מצה, דאס ווייסטו שוין יא פון ווי מ'נעמט ?
נו זאגט ווער זענען נאריש און ווער זענען די חכמים.
דערמאנסט מיר די ווארט פון יענקל מיללער, ער טענה'ט אז די גנבים און רוצחים לעבן אויף אייביג
האסטו שוין איינמאל געזען אין ביה"ח זאל שטיין אויף א מציבה פ"נ הגנב הידוע?
אלעס איז איש תם וישר אהוב על כל יודעיו ומכיריו, די בעלי מחלוקת לעבן אייביג
- איזעי
- שר האלף
- תגובות: 1533
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג פאברואר 21, 2011 5:30 pm
- לאקאציע: אויפן שטאק
-
- שר מאה
- תגובות: 188
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 28, 2011 4:01 pm
- לאקאציע: חופק"ק כעלעם ד'אמעריקא יצ"ו
- אינטעליגענט
- שר חמש מאות
- תגובות: 876
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג סעפטעמבער 02, 2008 6:23 pm
- יגעתי ומצאתי
- שר האלף
- תגובות: 1325
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג ינואר 31, 2011 5:02 pm
-
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3508
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג מאי 14, 2010 4:13 pm
- לאקאציע: משנה מקום יעדע שטיק צייט
כעלעם'ר מגיד האט געשריבן:והוא פלאי האט געשריבן:דער רבוש"ע באקלאגט זיך שוין אויף מצות אנשים מלמדה
אגב ווער איז דער מוכר ספרים וואס די דערמאנסט דארט?
טרעף מיך אין אישי
מיין רבי פלעגט זאגן, בסתר, איז נעבדה אלהים אחרים, גוטע זאכן זאגט מען הויך...
דער מאמר איז גוט וואס דארף עס זיין פאשמירט מיט...
- שאץ מאץ
- שר האלפיים
- תגובות: 2827
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג מאי 15, 2008 5:01 pm
- לאקאציע: איבעראל
- פארבינד זיך:
גוט געשריבן,
זיסע מליצות אריין געריבן,
הנאה געהאט האבן אלע "סדר" מסובין,
שכוח
- שלומי פריעד
- שר חמישים
- תגובות: 55
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יוני 06, 2011 7:30 pm
- לאקאציע: אין די געגענט
א גרויסן ישר כח פאר די ארטיקל און פאר אלע דיינע זיסע תגבות ביז אהער. שרייט אלע צונאזאם סרוחים תהיה!
עס איז דא א הייליג ווארט פונעם בית אהרן פון קארלין, וואס איז דער חילוק פון עצבות (א זאך וואס איז מגונה אין אלע ספרי מוסר וחסידות) ביז מרירות (משובח בכל הנ"ל)
פון עצבות גייט מען אין בעט, און פון מרירות נעמט מען א גמרא,
חוזק מאכן פון אונזער מצות אנשים מלומדה, קען האבן צוויי ערליי תוצאות, וואס רחוקים כרחוק מזרח ממערב,
לאמיר נעמען פאר א דוגמא דעם טאנץ נאך קידוש לבנה, אויב איז דער ארטיקעל איז גורם אז שטאטץ טאנצען אזא נעבעכדיגע טאנץ זאל זיך א איד מתבונן זיין, הלמאי עס איז דאך א בפירושע רמ"א, עושין ריקודין (אפשר דער איינציגע מקום אין ד' חלקי שו"ע וואס ריקודין ווערט דערמאנט פאר אנשים פשוטים, הקפות ווערט נישט דערמאנט צו טאנצען, און לפני הכלה ווערט נאר דערמאנט אז ר' יהודה בן עילאי האט געטאנצט), נו פ"וו טאנץ איך שהם עתידים להתחדש כמותה, איך האב מקבל געווען פני השכינה, און ער וועט טאנצן מיט התלהבות עד לב השמים, ולא יתבייש מפני המלעיגים, איז דאך א געוואלדיגע זאך, ער האט געפועלט ביי איד א שטיקל ערנסטקיים, א ביסל התבוננות.
אבער מצד אחר, טאמער חלילה דער ליצנות פון מצות אנשים מלומדה, איז גורם ער זאל זיך פילן ווי א נאר ווען ער איז מקיים דעם רמ"א, אדער נאך ערגער, אז ער איז עס בכלל נישט מקיים, צו ער טאנצט מיט התלהבות לשם ליצנות, תוצאותיו מי ישירנה.
און אזוי פיצען שיך ערב שבת קודש, אויב וועט עס גורם זיין ער זאל פוצן פריער, איז איין זאך, אבער טאמער עס וועט גורם זיין ער זאל בכלל נישט פוצען, אדער אפי' מהרהר זיין אין זיין התלהבות איבער פיצען, מי יודע מה יהי' באחריתו
דער אויבענדערמאנטע מוכר ספרים, וואס האט פארקויפט נעבעך די ספרים פון א גרויס חלק פון כלל ישראל פאר א נזיד עדשים ועמי המיר כבודי בלא יועיל, און מיט די ספרים אלס וואס שטייט אין די הייליגע ספרים, האט גענוצט דעם כלי פון ליצנות פון מצות אנשים מלמדה, וואס איז כאטש געווען דעם כלי פון רגילות אין מצוות מעשיית, אפצולאכן, און מאכן מענטשן טראכטן אין א נישט געזונטע וועג, און דער סוף פסוק איז געווען א ביטערע.
איך בין מלמד זכות אז די האסט בכלל נישט געטראכט אין דעם ריכטונג, ווייל ווען איך זאל אנדערש האלטן שטיי איך נישט אין ווארט ווייל חז"ל זאגן כ"ש דפקר טפי.
ווייל בשעת איך האב עס געליינט האט עס מיר געגעבן א ציפ אין א פאזיטיווע ריכטונג, אז אפשר דארף מען ווינטשען א מחותן מיט מער הארץ אין געפיל, האב איך דיר געבעטן ווער פטור פון די וואס לא מסקינן בשמי'
איך בעט דיר איבער אלף פעמים, פאר שרייבן אזא זויערע תגובה, אויף אזא געלונגענע מאמר, ובפרט, ווען איך האב ליידער נישט שפראך, אבער גלייב מיר לטובה כוונתי
- יגרסהדותא
- מ. ראש הקהל
- תגובות: 3681
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג יולי 03, 2006 10:14 am
- לאקאציע: קאר וואש
שרייב נאך, טאנץ פריש, און קוועטש מזל-טוב מיט חשק..
-
ווער גיסט דא זאלץ אין פעפער? די ריח עקלט מיך [והוא פלאי; עס איז דא א סמאקינג סעקשאן].
כעלעמר; דו לאז די ליפט שפרינגן פאר געלעכטער אביסעלע, הנ"ל
-
- שר מאה
- תגובות: 188
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 28, 2011 4:01 pm
- לאקאציע: חופק"ק כעלעם ד'אמעריקא יצ"ו
- איזעי
- שר האלף
- תגובות: 1533
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג פאברואר 21, 2011 5:30 pm
- לאקאציע: אויפן שטאק
אויב קען מען נישט אבאכט געבן, קען מען קאליע מאכן אומוואוסענדיג, און דאן לוינט זיך נישט דער גאנצער געשעפט, עס ווערט א מושב לצים ענדערש ווי מהנה זיין אידן.
דערפאר איז דא א "פארריכט" קנעפל, אז אויב איינער האט געשריבן אומווילנדיג עפעס וואס איז נישט אינארדענונג זאל מען קענען מעורר זיין, און מען זאל עס קענען פאררעכטן.
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: רינדעכיג און 5 געסט


text:
סדר עולם רבה
דער סדר עולם רבא איז מיוחס צו רבי שמעון בן חלפתא פון די ערשטע תנאים.
עס איז דער ערשטער מדרש וואס אידן האבן, ער אנטהאלט בעיקר דאטום'ס וואו די מעשיות שטייט אין די תורה פון ווען אדם הראשון איז געבוירן, ביז נאכן חורבן בית שני, דער עיקר אבער פארציילט ער ביז צום חורבן בית ראשון.
עס איז געבויט אויף די פסוקי תנ"ך אבער איבראל לייגט ער צו דעם פונקטליכן דאטום, רש"י ברעגנט זייער פיל דערפון. צווישן די דאטומ'ם שטייט אויך גאר שיינע מדרשים און דרשות אויף פסוקים, מוסר רייד און הלכות דרך ארץ.
עס איז גאנצע פרקים און דאטום'ם וואס אנדערע מדרשים האבן גענומען אות באות פונעם סדר עולם רבא ווי אין מדרש רבה.
עס איז דא פירושים דערויף, הגהות פון יעב"ץ, הגהות הגר"א, משה יאיר וויינטשטאק.