text:
סאטעליט
א סאטעליט איז אן אביעקט וועלכע רינגלט ארום דער וועלט. צום ביישפיל די לבנה איז דער ערד'ס נאטורליכער סאטעליט. אין דעם געביט פון קאסמאס-פארן באדייט א סאטעליט א מענטשליך געמאכטן סאטעליט וואס רינגלט ארום דער וועלט פיל שנעלער ווי די לבנה און פליט אסאך נענטער צו דער ערד.
יעדער סאטעליט וועלכע רינגלט ארום דער וועלט דרייט זיך ארום און ארום אויף א פריער באשטימטן וועג וועלכע עס פאלגט נאך די גאנצע צייט. די אויסגעפלאסטערטע וועג ווערט אנגערופן די ארביט. די העכסטע פונקט צווישן דעם סאטעליט און דער ערד ווערט אנגערופן אַפאָגי און די נידעריגסטע פונקט ווערט אנגערופן פעריגי. עס זענען פאראן פארשידענע ערליי סאטעליטן און יעדער פון זיי האט אן אנדערע מיסיע. אויסנאמען זענען די דזשי-פי-עס סאטעליטן וועלכע ציילן 26 און די אירידיום סאטעליטן וועלן זענען איבער 60 אין צאל.
א סאטעליט ווערט איינמאל ארויפגעשיקט אין קאסמאס און מער קומט עס נישט אראפ. אויב עס צוברעכט זיך טוישט מען דאס מיט א נייע און די אלטע בלייבט ווייטער פליען אין קאסמאס אינאיינעם מיט אלע שטיקער פון געוועזענע ראקעטס און אנדערע זאכן וועלכע זענען אנגעקומען אין קאסמאס און זענען קיינמאל נישט צוריק געברענגט געווארן. אלעס אינאיינעם איז פאראן א חשבון פון בערך 26,000 אביעקטן וועלכע פליען ארום אין קאסמאס.
אין פאקט זענען די אלע 26,000 אביעקטן סאטעליטן וויבאלד זיי רינגלן ארום די וועלט. אבער אונז רופן מיר סאטעליטן נאר די וועלכע זענען אין באנוץ און ארבעטן פאר א פירמע, רעגירונג, אדער סיי וועלכע אנדערע ארגאניזאציע. רוב מאדערניזירטע לענדער פארמאגן אייגענע סאטעליטן אין קאסמאס און אסאך גרויסע פירמעס האבן דארט זייערע אייגענע סאטעליטן. אויב איר וועט פרעגן א קינד ווער עס האט די ערשטע ארויפגעשיקט א סאטעליט אין קאסמאס וועט ער געוויס זאגן אמעריקע. אין פאקט איז רוסלאנד געווען די ערשטע וועלכע האבן ארויפגעשיקט די ספוטניק סאטעליט אום אקטאבער 957'. קיינער האט אבער נישט געוואוסט דערפון און קיינער האט נישט מיטגעהאלטן וויאזוי מען האט עס ארויפגעשיקט וויבאלד עס איז געווען א סאוויעטישע סוד. די ספוטניק סאטעליטן איז געווען 23 אינטשעס גרויס און האט געוואויגן 184 פונט.
די ספוטניק סאטעליט איז באשטאנען פון א באל מיט פיר אנטענעס וועלכע די רוסישע האבן גענוצט פאר קאמיוניקאציע. אינעווייניג אינעם סאטעליט איז דאס געווען אנגעפילט מיט ניטראגען גאז וועלכע האט אויסגעברענט ביז 92 טעג און די סאטעליט איז ארויס פון באנוץ. די רוסישע האבן באלד נאכגעפאלגט מיט א צווייטע סאטעליט וועלכע האט שוין געוואויגן א האלבע טאן און איז געפלויגן אין קאסמאס א האלבע יאר.
אינהאַלט
א סאטעליט ווערט ארויפגעשיקט אין קאסמאס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
א סאטעליט קומט אן אין קאסמאס (אוניווערס) דורך א ראקעט אדער דורך א קאסמאס שאטל. עטליכע לענדער און אסאך גרויסע פירמעס פארמאגן די נויטיגע ראקעטן און יעדע שטיק צייט ווערט א פרישע סאטעליט פון עטליכע טאנען ארויפגעשיקט סוקסעספול.
א ראקעט איז א שפיציגע טורעם וועלכע ווערט ארויפגעשאסן מיט'ן שפיץ ארויף כדי צו פארגרינגערן די רייזע אין אונזער וועלט אטמאספערע וועלכע איז די שווערסטע טייל פון דער רייזע. איינמאל עס גרייכט די הויכקייט פון קאסמאס דרייט זיך עס איבער זייטיג און עס פארט ווי א מיסיל צו מזרח זייט פון דער וועלט וויבאלד די וועלט דרייט זיך צו מזרח און דאס פארגרינגערט די רייזע. די ראקעטן הייבן זיך געווענליך אן אויסדרייען ווען זיי גרייכן די עקוואטאר פון דער וועלט וועלכע איז די העכסטע פונקט אין קאסמאס און די לופט איז די דינסטע פאר די ראקעט צו מאכן דעם נויטיגן דריי. אויך די ספיד ווערט איינגעטיילט לויט די דעסטינאציע רייזע און עס ווענדט זיך פון וואו די ראקעט פארט ארויס. צום ביישפיל נאס"א פארמאגט איר הויפט לאנטש באזע אין פלארידע וועלכע געפינט זיך 28 גראד צפון פון דער ערד'ס עקוואטאר. לויט זייער חשבון דרייט זיך די וועלט בערך 894 מייל פער שטונדע העכער איר לאנטש צענטער און עס קומט אויס אז קענעדי קאסמאס צענטער אז אפגערוקט מיט ספיד פון דעם עקוואטאר בערך 144 מייל פער שטונדע. (די וועלט איז א רינדיג ווי א באל. ווי יעדע באל איז די רינדיקייט ברייטער אינדערמיטן און שמעלער אונטן און אויבן דאס מאכט דער חילוק אין די שנעלקייט וואס עס דרייט זיך).
פארגעסט נישט אז אלעס איז נאר אן אפשאצונג ווייל די גאנצע עקוואטאר איז נאר אן אויסגעמאלענעם ליניע פון די וועלטס אפטיילונג צווישן צפון און דרום. מער גענויע חשבונות איז צו קאמפליצירט פאר אונז און דאס וועלן מיר לאזן פאר די נאס"א סייענטיסטן.
אויב נאס"א וואלט געהאט איר לאנטש צענטער נענטער צום עקוואטאר וואלטן זי זיך געשפארט אסאך ענערגיע וויבאלד די היינטיגע ראקעטן אדער קאסמאס שאטלס זענען זייער שווער (צענדליגער טויזענטער טאנען) צוליב די שווערע ברענשטאף טאנקען וועלכע זי טראגט אויף זיך די ערשטע מאמענטן פון די רייזע. יעצט צו מאכן די שווערע משא פליען 144 מייל פער שטונדע שנעלער פארנוצט גאר אסאך ענערגיע וועלכע איז אסאך געלט.
ווען א ראקעט גרייכט די קאסמאס הויכקייט (בערך 120 מייל ארויף) שיסט עס ארויס עטליכע קליינע ראקעטן וועלכע גלייכט אויס די ראקעט און דאן ווערט די סאטעליט ארויסגעשיקט פון די ראקעט. איינמאל די סאטעליט איז אין קאסמאס ווערט ארויסגעשאסן נאך עטליכע קליינע ראקעטן וועלכע מאכן זיכער אז די סאטעליט ווערט גענוג ווייט אפגעטיילט פון די ראקעט כדי עס זאל זיך נישט צוזאמענקראכן און געשעדיגט ווערן.
א ראקעט מוז פליען כאטש 25,039 מייל פער שטונדע עס זאל קענען גרייכן א קאסמאס הויכקייט. אויב עס פליט לאנגזאמער האט עס נישט גענוג ענערגיע דאס צו שטופן ווייטער און עס וואלט אויסגעוועפט און צוריק אראפגעפאלן.
די סאטעליטן אין קאסמאס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווי יעדער ווייסט פארמאגט די וועלט אן כוח המשכה וועלכע שלעפט אלעס אראפ צו די ערד. אין ענגליש ווערט דאס אנגערופן גראוויטי. אין קאסמאס (קאסמאס מיינט העכער די וועלט'ס אטמאספערע) איז נישט פאראן קיין גראוויטי און דערפאר קען מען דארט ארומגיין און דער לופטן וויבאלד גארנישט שלעפט נישט אראפ. די סאטעליטן פליען אין א נידעריגערע פונקט אין קאסמאס וואו די גראוויטי איז נאך יא פאראן אין זייער א קליינע מאס.
אגב, דאס וואס מען זאגט אז עס איז נישט פאראן קיין גראוויטי אין קאסמאס איז א טעות עס איז געוויס יא פאראן גראוויטי אין די גאנצע יוניווערס נאר עס איז נישט פאראן קיין אטמאספערע דאס צו שפירן און די גראוויטי ציט נישט צו א דעסטינאציע נאר ענדערש ארום און ארום אין קאסמאס. זע מער וועגן גראוויטי.
פארוואס?
יעדע סאטעליט דארף פליען ווייל אויב נישט וואלט דאס נישט געקענט בלייבן אין באנוץ ממה נפשך, אויב וואלט עס געשטאנען צו הויך אין קאסמאס וואלט עס אוועקגעפלויגן העכער און העכער און אויב וואלט עס געווען צו נידעריג אין קאסמאס וואלט עס די גראוויטי אראפגעשלעפט צו די ערד. די איינציגסטע וועג דאס זאל ארבעטן איז דורכדעם וואס עס פליט ביי א געוויסע הויכקייט פונקט מיט א געוויסע שנעלקייט. די הויכקייט פונקט פון א דורכשניטליכע סאטעליט איז 150 מייל העכער די ים אויבערפלאך און די שנעלקייט איז 17,000 מייל פער שטונדע.
ווען די סאטעליט פליט ווערט געשאפן א כוח וועלכע ווערט גערופן אינערטיע. (דאס איז די זעלבע כוח וואס האלט א פליגער אין דער לופטן און אזוי אויך יעדע אביעקט וואס איר וואלט געווארפן און וואלט געפלויגן עטליכע מעטער). די כוח לאזט נישט די גראוויטי פון די ערד דאס אראפשלעפן אבער אין דער זעלבער צייט איז דאס גענוג שטארק צוריק צו האלטן עס זאל נישט ארויפפליען העכער און אזוי בלייבט עס ביי א געוויסע הייך די גאנצע צייט כאטש עס דארף גיין העכער און נידעריגער ווען עס דרייט זיך ארום די וועלט.
דאס איז דער באלייפיגער חשבון מיט א געווענליכע סאטעליט וועלכע רינגעלט ארום די וועלט. עס זענען אויך פאראן סאטעליטן אין קאסמאס וועלכע זענען פיל העכער און שטייען העכער א געוויסע פונקט פון די וועלט די גאנצע צייט.
לויט דעם חשבון קומט אויס אז ווי נענטער א סאטעליט איז צו די ערד אלס שנעלער דארף דאס פליען אז די וועלט'ס גראוויטי זאל איר נישט אראפשלעפן. (א פליגער איז נישט פאסיג אין דעם חשבון כאטש א פליגער פארט פיל לאנגזאמער, ווייל א פליגער פארט אויף איר אייגענעם כוח, פארברענענדיג הונדעטער גאלאנען ברענשטאף, ווען א סאטעליט פליט מיט די אטמאספערע פון קאסמאס). סאטעליטן דארפן זיך געפינען וואס נענטער צו די וועלט אז זיי זאלן קענען סערווירן די קאמיוניקאציע און אנדערע זאכן מיט וועלכע מיר באנוצן זיך מיט איר.
א וועטער סאטעליט דארף אבער זיין פיל העכער אין קאסמאס וויבאלד עס דארף מעסטן פארשידענע זאכן ביי יענע הויכקייט. דערפאר שטייט די וועטער סאטעליט ביי א הויכקייט פון 22,223 מייל העכער די ים אויבערפלאך (דאס איז בערך 200 מאל אזוי הויך ווי א געהעריגע סאטעליט). ביי יענע הויכקייט פעלט זיך נאר אויס א שנעלקייט פון 7,000 מייל פער שטונדע זיך צו האלטן אין דער לופטן. צוליב איר הויכקייט איז איר רינגל ארום די וועלט פיל גרעסער און עס רינגעלט נאר ארום די וועלט איינמאל אין 24 שטונדן. וויבאלד די וועלט דרייט זיך אויך און קומט צוריק צו די זעלבע פונקט יעדע 24 שטונדן קומט אויס אז די סאטעליט שטייט ביי דעם זעלבן פונקט יעדע מינוט ווען אין פאקט פליט עס טויזענטער מיילן פער שטונדע.
נאך א ביישפיל איז די לבנה וועלכע געפינט זיך 240,000 מייל העכער די ערד. אזא הויכע רייזע ארום די וועלט איז גאר גרויס און מיט א שנעלקייט פון 2,300 מייל פער שטונדע מאכט עס איין רינג יעדע 27.3 טעג.
ווי העכער א סאטעליט געפינט זיך אין קאסמאס אלס לענגער קען זיך דאס האלטן דארט. די סאטעליטן וועלכע פליען נאנט צו די ערד קלאפן זיך אן מיט די וועלט'ס אטמאספערע פון צייט צו צייט און יעדעס מאל ווערט עס אביסל מער אראפגעשלעפט ביז עס פאלט גענצליך אריין אין די וועלטס אטמאספערע וואו עס ווערט פארברענט. אבער אין די הויכע ספערן איז נישט פאראן דעם פראבלעם און א סאטעליט קען דארט פליען לויט זייער שאצונג פאר הונדערטער יארן.
ווען א סאטעליט קומט אן אין קאסמאס פארמאגט זי עטליכע קליינע ראקעטן אויף זיך וועלכע ווערן גענוצט דורך אירע קאנטראלירער צו מאכן ענדערונגן ארויף אדער אראפ. ווען אירע קאנטראלירער באשטעטיגן אז זי האט דעגרייכט די באשטימטע הויכקייט לאזט מען איר לויפן.
די סייענטיסטן דארפן אויסרעכנען די בעסטע צייט אין טאג ווען די סאטעליט זאלן אנקומען אין קאסמאס, געוואנדן לויט די וועטער און פארשידענע אנדערע זאכן. די ראקעט דארף ארויסגעשאסן ווערן גענוי בעפאר די צייט וואס עס וועט געדויערן די רייזע כדי עס זאל אנקומען אין קאסמאס צו די באשטימטע מינוט.
סאטעליט סארטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
סאטעליטן קומען אין פארשידענע פארעמען און גרייסן, געוואנדן צו וואס זיי ווערן גענוצט. לאמיר נעמען עטליכע ביישפילן:
וועטער סאטעליטן העלפן די מעטעאראלאגן (וועטער עקספערטן) צו קענען פאראויסזאגן די וועטער פאר די קומענדיגע טעג דורך רעקארדירן די וועטער ארום די ערד קוגל און אויסרעכענען ווילאנג עס וועט געדויערן אנצקומען צו א צווייטע פלאץ. די וועטער סאטעליטן קומען אויסגעשטאט מיט סאפיסטיקירטע קאמעראס וועלכע שיקן אראפ בילדער פון וואס עס גייט פאר אויף די וועלט.
קאמיוניקאציע סאטעליטן זענען מער סאפיסטיקירט וויבאלד זיי פארמאגן הונדערטער טויזענטער טרענספאנדער וועלכע באקומען קאמיוניקאציע סיגנאלן פון די ערד און שיקן עס צוריק אראפ צו א צווייטע פלאץ אויף די ערד מיט אן אנדערע פריקווענסי.
וויסנשאפטלעכע סאטעליטן ווערן גענוצט אויסצורעכנען פארשידענע וויסנשאפטלעכע זאכן פון קאסמאס און די גלגלים. א דאנק די סאטעליטן קענען די קאסמאס סייענטיסטן שטודירן און מאכן פארשריט אין קאסמאס. דער מערסט באקאנטער וויסנשאפטלעכער סאטעליט איז דער האַבל קאסמאס טעלעסקאפ, אבער עס זענען פאראן צענדליגער אנדערע וועלכע ווערן גענוצט פאר די זעלבע צוועק.
נאוויגאציע סאטעליטן ווערן גענוצט צו העלפן שיפן און פליגער נאוויגירן ארום דער ערד. היינט קומען זיי צו הילף אויך פאר אויטאס און אנדערע דזשי-פי-עס דעווייסעס וועלכע צייגן וואו אויף די וועלט מען געפינט זיך. עס זענען פאראן צוויי סארט נעוויגאציע סאטעליטן: דזשי-פי-עס און נאווסטאר.
ערד אבזערוואציע סאטעליטן זענען געמאכט צו אבזערווירן די אויסשטעל פון דער ערד. די סאטעליטן ווערן גענוצט צו מאכן מאפעס, מעסטן די ערד'ס טעמפעראטור, און אנדערע זאכן וועלכע טוישן זיך פון צייט צו צייט.
אויסער די אלע ציווילע סאטעליטן זענען פאראן א רייע מיליטערישע סאטעליטן וועלכע'ס מיסיעס איז א סוד. קיינער ווייסט נישט וויפיל זיי זענען אין צאל און וואס יעדע פון זיי טוען דארט.
אלע סאטעליטן פארמאגן א הויפט קערפער וועלכע אנטהאלט די אלע דעווייסעס. די קערפער איז געמאכט פון שטארקע אייזן עס זאל קענען אויסהאלטן די לאנטש וועלכע איז ווי א שטארקע אויפרייס. יעדע סאטעליט פאמאגט א סאלאר פאנעל וועלכע ציט אריין סאלאר ענערגיע פון די זון און עס נוצט א באטערי בעקאפ אין פאל די סאלאר קראפט גייט אויס. געוויסע סאטעליטן נוצן פיול סעל טעכנאלאגיע און אמאל פלעגט מען אפילו נוצן נוקלעראע ענערגיע.
יעדע סאטעליט שיקט באריכטן פון איר קערפערשאפט צו די קאסמאס צענטער אויף די ערד וועלכע האט איר ארויסגעשיקט. אמאל מאכט זיך אז עפעס ווערט צובראכן און מען שיקט ארויס א קאסמאס שאטל מיט אסטראנאטן וועלכע קריכן ארויף אויף די סאטעליט און פאררעכטן דאס.
קליינע סאטעליטן שטארבן אפ מיט דער צייט און מען שיקט ארויף נייע אבער די גרויסע סאפיסטיקירטע סאטעליטן זענען זייער טייער און געדויערט לאנג צו פראדוצירן. די סארט סאטעליטן ווערן פראדוצירט צעביסלעך און פון צייט צו צייט לייגן די אסטראנאטן צו נאך א טייל ביז עס ווערט גענצליך פארטיג.
סאטעליט ארביט פאזיציעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
עס זענען פאראן איבער טויזענט סאטעליטן פון אלע סארטן וועלכע פליען ארום אין קאסמאס צו יעדע צייט און דאס ווערט מער און מער פון יאר צו יאר. (האט נישט קיין מורא עס איז פאראן גענוג פלאץ אפילו פאר מיליאנען). די גרעסטע אין צאל זענען די וועטער, קאמיוניקאציע, און טעלעוויזיע סאטעליטן וועלכע ציילן הונדערטער און פליען ביי א הויכקייט פון 22,223 מייל העכער די ערד, דאס איז בערך א צענטל די הויכקייט פון די לבנה. יענע ארט ווערט גערופן אין די סייענטיפישע וועלט אלס די סאטעליט פארקינג סטריפ צוליב די פילע סאטעליטן וועלכע שפרייזן דארט ארום. דאס פלאץ איז פונקט העכער דער עקוואטאר פון די וועלט און די סאטעליטן שטייען העכער איין ארט פון די וועלט די גאנצע צייט, ווי מיר האבן דערמאנט אינעם פאריגן ארטיקל אז זיי צירקולירן די וועלט איינמאל אין 24 שטונדן און וויבאלד די וועלט דרייט זיך אויך ארום איינמאל אין 24 שטונדן קומט אויס אז עס געפינט זיך אויף די זעלבע פלאץ די גאנצע צייט.
דערנאך זענען פאראן א רייע סאטעליטן פון פארשידענע סארטן וועלכע פליען 400 מייל העכער די ערד און גייען ארום די וועלט עטליכע מאל פער טאג. די קאסמאס שאטלס פון נאס"א פארט אויך בערך אויף די זעלבע הויכקייט (צווישן 250 און 400 מייל). צום לעצט זענען פאראן די סאטעליטן וועלכע ווערן גענוצט פאר נעוויגאציע, מאפעס, און פאטאגראפיע, וועלכע פליען אין די פאלאר ארביט וואס מיינט אביסל העכער די וועלטס צפון העכסטע ארט וועלכע איז די נארט פאל. די סאטעליטן פארן נישט אזוי שנעל און שטייען אויך העכער איין פלאץ העכער די וועלט וויבאלד עס דרייט זיך ארום די וועלט די זעלבע שנעל ווי די וועלט דרייט זיך אין קאסמאס. דאס קומט אויס אז רוב וועלט (אויסער די עק דרום טייל) גייט דורך אונטער די סאטעליטן זייער נאנט.
וויבאלד עס זענען פאראן אזויפיל סאטעליטן אין קאסמאס איז פאראן א קאנטראל צימער אין אלע לענדער וועלכע האבן סאטעליטן אין קאסמאס כדי זיכער צו מאכן אז איינס קראכט נישט אריין אין די אנדערע און די סיגנאלן קלאפן זיך נישט אן איינע די אנדערע.
נאס"א האט א גענויע חשבון פון יעדע סאטעליט וואו עס געפינט זיך יעדע סעקונדע אין טאג און עס איז פאראן א סאפטוועיר מיט וועלכע יעדער קען אויסרעכנען ווען א סאטעליט וועט זיין העכער זיין קאפ. אויב זיי דארפן האבן א בילד אדער אנדערע דאטא פון א געוויסע פלאץ פון די וועלט וועלן זיי ווארטן ביז די סאטעליט קומט אן צו יענע ארט און דאן וועט מען סיגנאליזירן די סאטעליט זאל נעמען די אינפארמאציע וועלכע ווערט דערנאך אראפגעשיקט צו די קאסמאס סטאנציעס דא אונטן אויף די ערד.
אויב א מענטש ווייסט גענוי ווען א סאטעליט וועט פליען העכער זיין קאפ קען מען דאס זען מיט א טעלעסקאפ נאר ביינאכט און נאר אין א נאכט ווען די לבנה שיינט נישט צו שטארק.
אט איז א ליסטע פון רוב סאטעליטן וואו הויך העכער אונז זיי געפינען זיך:
די נידעריגסטע סאטעליטן קענען פליען צווישן 80 און 1,200 מייל העכער אונזערע קעפ. (אונז מיינט אמעריקאנער וועלכע זענען נישט ווייט פון דעם עקוואטאר). די נידעריגסטע סאטעליטן זענען אבזערוואציע סאטעליטן וועלכע ווערן גענוצט פאר מאפעס, כאפן בילדער, ענווייראמענט שאצונגן, און אלע סארט זוכונגן וועלכע ווערן באשטימט דורך א סאטעליט ווי זוכן פאר מינעראלן, נאכפאלגן שיפן און פליגער אין פאל פון אן עמוירדזשענסי און אזוי אויך די אלע מענטשן וועלכע האבן אויף זיך די ספעציעלע אייזן רינג אויף זייערע קערפער זיי זאלן נישט קענען אנטלויפן פון לאנד. אין דער צוקונפט וועט אינטערנעט אויך ארבעטן דורך נידעריג פליענדיגע סאטעליטן וועלכע וועלן טראנסמיטירן די ראדיא סיגנאלן איינמאל אינטערנעט וועט אריבערגיין פון טעלעפאן צו ראידא פריקווענסי, ערווארטעט אין די קומענדיגע יארן.
די נעקסטע גרופע סאטעליטן פליען צווישן 3,000 און 12,000 מייל העכער אונזערע קעפ. די סאטעליטן ווערן גענוצט פאר נעוויגאציע וועלכע זענען די דזשי-פי-עס און נאווסטאר סאטעליטן. יעדער וואס האט א דזשי-פי-עס רעסיווער קען באקומען די אינפארמאציע פון די סאטעליטן ווי אימער אויף די וועלט מען געפינט זיך. אלע שיפן, פליגער, קאסמאס שאטלס, און אויטאס מיט נעוויגאציע ארבעטן מיט די סאטעליטן.
א שטאפל העכער איז שוין די העכסטע שטאפל וועלכע איז 22,223 מייל העכער אונז. ווי פריער דערמאנט זענען דארט פאראן אלע וועטער און קאמיוניקאציע סאטעליטן. וויבאלד די סאטעליטן געפינען זיך אזוי הויך איז פאראן א שטיקל אפלייג אין קאמיוניקאציע וועלכע איז בערך 600 מילי-סעקונדעס. די אפלייג קען זיין אמאל פיל מער ביז אזוי פיל ווי צוויי סעקונדן, געוואנדן לויט די מעכאניזם וועלכע מען נוצט אונטן אויף די ערד. ווען מען רעדט איבער'ן ים קען מען דאס אליינס בייוואוינען.
סאטעליט קאסטן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
א דורכשניטליכע נומער איז נישט גילטיג דא ווייל יעדע איז אן אנדערע פרייז. לאמיר נוצן א ביישפיל:
בערך 10 יאר צוריק האט מען ארויפגעשיקט א סאטעליט וועלכע האט באקומען די מיסיע נאכצופאלגן האריקעינס און אלאמירן ווען איינס ווערט געשאפן. די האריקען סאטעליט האט געקאסט צו מאכן 290 מיליאן. די סאטעליטן וועלכע וועלן גענוצט ווערן אין די מיסיל דעפענס סיסטעם (צו מעלדן ווען א מיסיל קומט צו גיין) וועט קאסטן בערך 600 מיליאן יעדע איינע. אין פאקט איז שוין פאראן איין אזא סאטעליט וועלכע ווערט גענוצט פאר די מיסיל דעפענס פראבעס.
די פרייזן ענדיגן זיך אבער נישט דא ווייל אויך ארויפצושיקן א סאטעליט קאסט געלט. כדי צו שיקן א סאטעליט דארף מען בויען א ראקעט (א ראקעט ווערט נאר איינמאל גענוצט) און דאס ארויפשיסן אין קאסמאס אזאך וועלכע קאסט אליינס עטליכע הונדערט מיליאן דאלאר אבער קען אמאל זיין ביליגער אויב מען שיקט עטליכע צוזאמען מיט א קאסמאס שאטל. נאכ'ן ארויפשיסן קאסט די אויפהאלטונג אויך אסאך געלט יערליך אזוי לאנג ווי עס איז אין קאסמאס.
אין צוגאב איז יעדע סאטעליט לאנטש אן איינשטעל ווייל עס מאכט פיל מאל וואס עס ארבעט זיך נישט אויס און אלעס גייט לאיבוד.
די פיר גרעסטע פירמעס וועלכע בויען סאטעליטן זענען: הוס, בעל עראקאסמאס, באואינג, און לאקהיד מארטין.
סאטעליט ביזנעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אויסער נאס"א און אלע אנדערע קאסמאס אגענטורן ארום די וועלט זענען פאראן א רייע גרויסע פירמעס וועלכע האבן זייערע אייגענע סאטעליטן אין קאסמאס. קלענערע פירמעס וועלכע דארפן האבן סאטעליט סערוויס אבער קענען נישט ערלויבן אזא אונטערנעמונג קענען אפדינגן סערוויס פון די נאן-פראפיט ארגאניזאציע עי-עם-עס-עי-טי וועלכע פארמאגט היינט איבער 40 סאטעליטן אין קאסמאס. איר ערשטע סאטעליט איז ארויף אין קאסמאס אין 961'.
אין דער צוקונפט וועט סאטעליטן אריינקומען מער אין באנוץ וויבאלד די קאמפיוטער וועלט וועט ווערן מער פארבינדן און וועט גענוצט ווערן פאר פארשידענע סארט קאמיוניקאציע וועלכע וועלן דארפן נוצן סאטעליטן. אין דער צוקונפט וועט מייקראסאפט, עפל, און אסאך אנדערע פירמעס פארמאגן סאטעליטן ווייל אנדערש וועלן זיי נישט קענען זיין אין ביזנעס.
מיסט אין קאסמאס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אין קאסמאס פליט אלעס, אנגעהויבן פון די זון און געענדיגט ביי א שטיקל פאפיר. דאס מיינט אז אויב אן אסטראנאט לאזט בטעות אראפ א צווענגל וועט דער צווענגל פארבלייבן אין קאסמאס און פליען אינאיינעם מיט אלע סאטעליטן. איבער די יארן האט זיך אנגעזאמעלט טויזענטער אזעלכע שטיקער שמוץ און יעדעס מאל א ראקעט קומט אן אין קאסמאס אדער אויב א סאטעליט צוברעכט זיך פאלן נאך אסאך שטיקער אייזן און מעטאל אין קאסמאס.
די אלע זאכן פליען מיט א שנעלקייט פון 6 מייל פער סעקונדע וואס מיינט אז אויב א שטיק אייזן קראכט אריין אין א סאטעליט מאכט עס א גרויסע שאדן. אלע קאסמאס שאטלס האבן די עפענונגן פון אונטן כדי צו פארמינערן אזעלכע אינצידענטן. אויב א צווענגל זאל אריינפליען אין אן אסטראנאט וועט יענער דורכגעלעכערט ווערן און ווערן א טייל פון אלע מיסט וועלכע פליען ארום אין קאסמאס.
א טייל פון די שמיץ (אדער דזשאנק ווי זיי רופן דאס) פאלן מיט דער צייט אוועק וויבאלד זיי פליען נידעריג און עווענטועל גרייכט עס די וועלט'ס אטמאספערע און פאלט אראפ צו די ערד, געווענליך אין וואסער וויבאלד רוב וועלט איז וואסער, אבער אמאל אויך אויף די יבשה. עס האט זיך שוין מערערע מאל געמאכט אז מענטשן האבן באקומען מתנות פון קאסמאס אין זייערע בעקיארדס וועלכע האבן געמאכט טיפע לעכער.
די שמוץ וועלכע פליען הויך בלייבן אין קאסמאס זייער לאנג אבער אויך יענע שטיקער ענדיגן ערגעץ, אמאל דורך א פליענדיגע פלאנעט אויב עס דעגרייכט זייער הויך און אמאל צעגייט עס מיט דער צייט. אגב, איז אינטערעסאנט צו וויסן אז לויט וויפיל אונז פליישיגע מוחות פארשטייען איז טאקע דאס די מיסיע פון די קאמעטס וועלכע פליען ארום אין קאסמאס. די קאמעטס פליען זייער הויך אבער קומען אראפ נידעריגער פון צייט צו צייט און נעמען אויף אלע שמוץ אין קאסמאס וועלכע זיי באגעגענען. די קאמעטס ווערן גרעסער און גרעסער צוליב די שמוץ וועלכע זיי נעמען אויף.
אין יוני 2006 האט נאסא ארגאניזירט א צוזאמענקראך צווישן א סאטעליט מיט א קאמעט, די גרויס פון מאנהעטן, וועלכע איז פונקט אראפגעקומען נידעריג אין קאסמאס. דער צוזאמענקראך איז געווען א דעפאלגרייך און פון דער אויפרייס האט א צווייטע סאטעליט גענומען בילדער פון וועלכע די סייענטיסטן וועלן קענען בעסער שטודירן וואס דער אינהאלט פון די קאמעטס זענען.
עטליכע יאר צוריק האט נאס"א ארויפגעשיקט א סאטעליט וועלכע זי האט גערופן: "לאנג דארעישן עקספאדזשור פעסיליטי". די סאטעליט האט שטודירט און גענומען בילדער פון אסאך קאסמאס שמוץ און נאך א שטיק צייט האט מען צוריק אראפגעברענגט די סאטעליט דורך א קאסמאס שאטל און עס איז גענומען געווארן פאר שטודיעס אין נאס"א'ס סייענס צענטערן.
קאסמאס סטאנציעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
אויסער סאטעליטן פאר מיסיעס איז פאראן קאסמאס סטאנציעס וועלכע פליען ארום אין קאסמאס און זענען פיל גרעסער ווי סאטעליטן. די פאראייניגטע שטאטן און רוסלאנד פארמאגן קאסמאס סטאנציעס שוין יארן און יעצט בויען זיי ביידע, אינאיינעם מיט די הילף פון אסאך אנדערע לענדער, א אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע וועלכע וועט גענוצט ווערן דורך א רייע לענדער איבער די וועלט. די רוסישע זענען געווען די ערשטע צו שיקן א קאסמאס סטאנציע אין קאסמאס. דאס איז געווען אין יאר 971' ווען די סאליוט 1 איז ארויפגעשיקט געווארן אין קאסמאס דורך צוויי מיסיעס. די קאסמאס סטאנציע איז געווען 45 פיס לאנג און האט פארמאגט עטליכע צימערן, אריינגערעכנט א דייניג רום, א קיך, א איבונגן צימער, אן ארויסגאנג צימער, א אפרו צימער, און א קאנטראל צימער. ווען די סטאנציע איז געווען פארטיג האבן די רוסישע ארויפגעשיקט א גרופע פון 11 אסטראנאטן וועלכע האבן געוואוינט דארט פאר 24 טאג און האבן געטאן שטודיעס וועלכע וואלט געדויערט מאנאטן צו טאן אונטן אויף די ערד. אין די ענדע זענען אלע טראגיש אומגעקומען ווען זייער ראקעט האט געקראכט אויפ'ן וועג אראפ.
די רוסישע האבן איבערגעמאכט די סאליוט סטאנציע עטליכע מאל און האבן דאס שפעטער אויפגעטוישט מיט אנדערע ביז זיי האבן ענדגילטיג דעגרייכט צו די מיר קאסמאס סטאנציע אויף וועלכע זיי האבן אויסגעפירט די לענגסטע מיסיעס אין די געשיכטע.
אמעריקע האט נאכגעפאלגט מיט איר סקיילעב קאסמאס סטאנציע אין יאר 973'. אויפ'ן וועג ארויף איז די סטאנציע געשעדיגט געווארן און ביז 10 טאג האט נאכגעפאלגט א גרופע אסטראנאטן וועלכע האבן פארראכטן די סטאנציע און געטאן אנדערע קאסמאס שטודיעס. די גרופע איז אויפגעטוישט געווארן צוויי מאל און אלעס אינאיינעם האבן די דריי גרופעס געוויילט אין קאסמאס פאר 112 טעג. די סקיילעב סטאנציע איז נאר געווען א פראבע און ווען די מיסיע איז פארטיג געווארן האט מען אפגעלאזט אלע קאנטראלס און ביז עטליכע יאר האט עס דעגרייכט די ערד'ס אטמאספערע אן איז פארברענט געווארן העכער אויסטראליע.
די מיר סטאנציע איז פארבליבן אין קאסמאס ביז אין יאר 01' ווען מען האט אנגעהויבן בויען די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע און די אלטע מיר איז געווארן א שאד די געלט. די רוסישע האבן אפגעלאזט די סטאנציע און ביז עטליכע מאנאטן איז עס פארברענט געווארן העכער דעם פאציפישן אקעאן וואו די איבערבלייבענישן זענען אריינגעפאלן.
היינט איז שוין אין באניץ די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע.
דער צוקונפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
ווי דערמאנט וועט קאסמאס באקומען נאך און נאך סאטעליטן ווי א יאר לענגער זינט קאמיוניקאציע איבער די וועלט וואקסט זייער שנעל. טייל סייענטיסטן זענען ביי דער מיינונג אז עווענטועל וועט מען האבן ווייניגער סאטעליטן ווייל די סאטעליטן וועלן זיין פיל מער פארגעשריטן און איין סאטעליט וועט קענען טאן די ארבעט פון עטליכע.


c: text/html

text:
בלאט 5 פון 5
געשריבן: דאנארשטאג יוני 20, 2019 11:44 pm
דורך גלות איד
האט איינער געזען א קול קורא?
געשריבן: דינסטאג יולי 09, 2019 3:51 pm
דורך גלות איד
גלות איד האט געשריבן:האט איינער שוין געזען א קול קורא?
געשריבן: דינסטאג יולי 09, 2019 6:21 pm
דורך געשיקטער
גלות איד האט געשריבן:
גלות איד האט געשריבן:האט איינער שוין געזען א קול קורא?
פאר צווי וואכען עש"ק א גאנצער קונטרס אין די בתי מדרש אין ב"פ
געשריבן: דאנארשטאג יולי 25, 2019 4:40 pm
דורך ציגעלע
גלות איד האט געשריבן:
גלות איד האט געשריבן:האט איינער שוין געזען א קול קורא?
געשריבן: דאנארשטאג אוגוסט 01, 2019 1:14 pm
דורך עס וועט זיין גיט
שוין לאנג געקלערט פארוואס איז נישט דא אזא זאך פאר טערעפיסטען
עס זאל זיין א וועד וואס זאגט אז דער יונגערמאן איז ערליך אין מען קען שיקן א קינד דארט
ווי נישט ווי האט די טערפיסט א גרויס השפאה אין חינוח פינעם קינד
געשריבן: דאנארשטאג אוגוסט 01, 2019 1:20 pm
דורך קאנסילמאן
עס וועט זיין גיט האט געשריבן:שוין לאנג געקלערט פארוואס איז נישט דא אזא זאך פאר טערעפיסטען
עס זאל זיין א וועד וואס זאגט אז דער יונגערמאן איז ערליך אין מען קען שיקן א קינד דארט
ווי נישט ווי האט די טערפיסט א גרויס השפאה אין חינוח פינעם קינד
און אפשר א וועד דיר צו זאגען וועלכע פרישטיג צו קויפן? און אפשר א וועד אויף אלע וועד'ס.
השי"ת האט געגעבן פאר יעדעם א אייגענע מוח פריי צו ניצען,
געשריבן: דאנארשטאג אוגוסט 01, 2019 1:38 pm
דורך עס וועט זיין גיט
סא די האלטס אז עס פעילט נישט אויס
געשריבן: פרייטאג אוגוסט 02, 2019 2:27 pm
דורך נעם אין אכט
עס וועט זיין גיט האט געשריבן:שוין לאנג געקלערט פארוואס איז נישט דא אזא זאך פאר טערעפיסטען
עס זאל זיין א וועד וואס זאגט אז דער יונגערמאן איז ערליך אין מען קען שיקן א קינד דארט
ווי נישט ווי האט די טערפיסט א גרויס השפאה אין חינוח פינעם קינד
ס'איז דא אן ארגענעזעישן רעליף וואס זאגט וועלעכע טרעפיסטן זענען גוט פאר דעם פראבלעם. אויב דאס האסטו געמיינט.
וועגן ערליכקייט, שוין לאנג געהאט א שאלה וואס איז דער מעסטער... א בארד? מנין? לערנען? בחירות? ...
געשריבן: פרייטאג אוגוסט 02, 2019 3:32 pm
דורך פייערקרעקערס
עס וועט זיין גיט האט געשריבן:סא די האלטס אז עס פעילט נישט אויס
פארזיכערט איז א מענטש נאר מיטן טויט, קיינער קען דיר נישט פארזיכערן און נעמען אחריות אויף דיין קינדס חינוך, פאר א סיבה ווערט יעדע קינד געבוירן ביי צוויי עלטערן זיי זאלן שטיין דערויף און האלטן א אויג, נישט קיין נפקא מינה וויפיל וועד'ס ס'האבן אים רעקאמענדירט, ליגט אויף די עלטערן אחריות דאס זעלבסט נאכצוגיין.
אין אפוטרופוס ל....
געשריבן: פרייטאג אוגוסט 02, 2019 4:48 pm
דורך אביונה
נעם אין אכט האט געשריבן:
וועגן ערליכקייט, שוין לאנג געהאט א שאלה וואס איז דער מעסטער... א בארד? מנין? לערנען? בחירות? ...
די שאלה איז נישט אויף דעם טערפיסט'ס פריוואטע התנהגות..., די שאלה איז אויף די סחורה וואס ער פארקויפט..., ודו"ק
געשריבן: דינסטאג אוגוסט 06, 2019 6:22 pm
דורך איך מיין עס אמתדיג
איך פארשטיי בכלל נישט די גאנצע אויפטו פון די וועד הרבנים ווייל ווער עס האט שוין איינמאל געווען א מוהל באקומט סייוי א אישור
אין ווער זאגט אז ער איז ראוי' פאר דעם ? אפשר איז ער פון די וואס רבי יצחק שטיין מפאלטישאן שליט"א האט זיך שארף אויסגעדרוקט אויף אים ביים אסיפה ?
געשריבן: דינסטאג אוגוסט 06, 2019 7:29 pm
דורך גליטשעדיג
עס וועט זיין גיט האט געשריבן:שוין לאנג געקלערט פארוואס איז נישט דא אזא זאך פאר טערעפיסטען
עס זאל זיין א וועד וואס זאגט אז דער יונגערמאן איז ערליך אין מען קען שיקן א קינד דארט
ווי נישט ווי האט די טערפיסט א גרויס השפאה אין חינוח פינעם קינד
זייער א ריכטיגע פארשלאג.
אונז קלאג מיר יעצט אויפן חורבן כלל ישראל, און אויפן גלות וואס מיר זיצן, אין א שיעבוד מלכיות פון מלכי האומות העולם אדער מינים אין ארץ ישראל, דער כבוד פון ערליכע אידן וואס פירן על פי תורתינו הקדושה איז דערנידערט און אונטערדרוקט.
באמת ווען ס'וואלט געווען ידינו תקיפה, וואלט געדארפט זיין א קאנטראל פון קהילות און חכמי ישראל אויף אלע ערליי פובליק זאכן, אזוי ווי להבדיל ביי די גוים.
עס וואלט געווען א געוואלדיגע תועלת לרבים.
קוקט אן למשל "חברה הצלה" אז איינער ווערט באשטעטיגט און באקומט דעם טיטל "הצלה מעמבער" מוז ער דורכגיין טרענירונג, און פארהערן, און מען זעט צו ער איז פאסיג און אזוי קען מען אים געטרויען. עס קען נישט באשלוסן איינער פון זיך אליין.
היינט צו טאגס איז דער ענין גאנץ מתוקן לגבי מלמדים און מגידי שיעור, מען דארף דורכגיין א מנהל און הנהלה פאר מען ווערט אויפגענומען, און ס'איז דא ווער ס'זאל פארצוהאלטן אז עפעס גייט נישט גוט.
ביי מוהלים איז באקאנט שוואכע מוהלים וואס זייערע בני המשפחה זענען כמעט געצווינגען זיי צו נעמען, און אזא זאך פון באקומען א "אישור" קען זיין א גרויסער תועלת.
געשריבן: דינסטאג אוגוסט 06, 2019 7:40 pm
דורך גליטשעדיג
איך וויל צולייגן וואס בעיני ראיתי פון איינעם פון די באקאנטע מוהלים וואס איז דא אויף ליסטע, אז איז געקומען טוישן דעם באנדאזש פון אזא סארט מוהל וואס מען האט "געמוזט נעמען", און איך האב אים געפרעגט וויאזוי ס'איז געווען, האט ער נישט געוואלט ענטפערן, ער האט נאר געוויזן זיין נאגל וואס איז געווען ניכר אז ער האט געמוזט עפעס "פיקסן".
און ס'איז טאקע אן עצה טובה קא משמע לן, אז איינער מאכט א ברית און ער איז מסופק אין די קוואליטעט פונעם מוהל, איז כדאי צו רופן א מוהל מומחה איבערקוקן, ס'איז ווערד צו באצאלן אפאר דאלער דערפאר און וויסן אז די הייליגע מצוה וואס איז א יסוד פון כלל ישראל, איז טאקע דורכגעפירט כדת וכדין.
געשריבן: דינסטאג אוגוסט 06, 2019 9:10 pm
דורך שמואל בארג
איך מיין עס אמתדיג האט געשריבן:איך פארשטיי בכלל נישט די גאנצע אויפטו פון די וועד הרבנים ווייל ווער עס האט שוין איינמאל געווען א מוהל באקומט סייוי א אישור
אין ווער זאגט אז ער איז ראוי' פאר דעם ? אפשר איז ער פון די וואס רבי יצחק שטיין מפאלטישאן שליט"א האט זיך שארף אויסגעדרוקט אויף אים ביים אסיפה ?
פון וואנעט נעמסטו אז מ'געט פאר אלע אלטע מוהלים, זיי ברויכן אויך אדורכגיין אן אישור פרעצעדור.
גליטשעדיג האט געשריבן:איך וויל צולייגן וואס בעיני ראיתי פון איינעם פון די באקאנטע מוהלים וואס איז דא אויף ליסטע, אז איז געקומען טוישן דעם באנדאזש פון אזא סארט מוהל וואס מען האט "געמוזט נעמען", און איך האב אים געפרעגט וויאזוי ס'איז געווען, האט ער נישט געוואלט ענטפערן, ער האט נאר געוויזן זיין נאגל וואס איז געווען ניכר אז ער האט געמוזט עפעס "פיקסן".
פרעגט נאר ר' אהרן ווייס וואס ער טוט אין אשת חיל, צומאל קען מען מאכן א ברכה.
געשריבן: דינסטאג אוגוסט 06, 2019 9:20 pm
דורך צו געזונט
מיר האבען גענומען שימוש ביי אהרן ווייס. ער האט מיר עטליכע מאל געזאגט אז עס זיינען פערהאן ממש וואס, לאז צורו ברכה צו נישט. אבער ממש שעדיגן דאס קינד איז אויך נישט קיין נאווינע ביי די מוהלים וואס מען "מוז" נעמען ווייל ער איז עפעס א קרוב
געשריבן: דינסטאג אוגוסט 06, 2019 9:31 pm
דורך יש בו
מ'דארף זיין א מומחה צו שעדיגן א קינד ביים ברית...
מ'רעדט נאר פון די כשרות
געשריבן: מיטוואך אוגוסט 07, 2019 5:12 pm
דורך איך מיין עס אמתדיג
שמואל בארג האט געשריבן:
איך מיין עס אמתדיג האט געשריבן:איך פארשטיי בכלל נישט די גאנצע אויפטו פון די וועד הרבנים ווייל ווער עס האט שוין איינמאל געווען א מוהל באקומט סייוי א אישור
אין ווער זאגט אז ער איז ראוי' פאר דעם ? אפשר איז ער פון די וואס רבי יצחק שטיין מפאלטישאן שליט"א האט זיך שארף אויסגעדרוקט אויף אים ביים אסיפה ?
פון וואנעט נעמסטו אז מ'געט פאר אלע אלטע מוהלים, זיי ברויכן אויך אדורכגיין אן אישור פרעצעדור.
פרעג א מוהל וועם די קענסט אין פרעג אים ! איך האב געפרעגט א מוהל וואפארא פרעצעדור ער האט געדארפט דורך גיין ?
איז די תירוץ געווען, אז מהאט מיר אנגעקלינגען געבן א אישור !!!
געשריבן: מיטוואך אוגוסט 07, 2019 5:19 pm
דורך קלאָצקאָפּ
איך מיין עס אמתדיג האט געשריבן: שמואל בארג האט געשריבן:
איך מיין עס אמתדיג האט געשריבן:איך פארשטיי בכלל נישט די גאנצע אויפטו פון די וועד הרבנים ווייל ווער עס האט שוין איינמאל געווען א מוהל באקומט סייוי א אישור
אין ווער זאגט אז ער איז ראוי' פאר דעם ? אפשר איז ער פון די וואס רבי יצחק שטיין מפאלטישאן שליט"א האט זיך שארף אויסגעדרוקט אויף אים ביים אסיפה ?
פון וואנעט נעמסטו אז מ'געט פאר אלע אלטע מוהלים, זיי ברויכן אויך אדורכגיין אן אישור פרעצעדור.
פרעג א מוהל וועם די קענסט אין פרעג אים ! איך האב געפרעגט א מוהל וואפארא פרעצעדור ער האט געדארפט דורך גיין ?
איז די תירוץ געווען, אז מהאט מיר אנגעקלינגען געבן א אישור !!!
שטייט דאך קלאר אינעם קול קורא אז דאס שליסט אויס "אלו שכבר מוחזקים משנים למוהלים מומחים", נישט ווי דו זאגסט "ווער עס איז שוין איינמאל געווען א מוהל".
געשריבן: מיטוואך אוגוסט 07, 2019 7:55 pm
דורך בריווח
יש בו האט געשריבן:מ'דארף זיין א מומחה צו שעדיגן א קינד ביים ברית...
מ'רעדט נאר פון די כשרות
א שאד אז מען שרייבט וואס מען איז נישט באקאנט.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אנגעלא מערקל
אַנגעלאַ דאראטעאַ מערקל (דייטשיש: Angela Dorothea Merkel; געב' קאַסנער דעם 17טן יולי 1954) איז א דייטשע פאליטיקערין און א געוועזענע וויסנשאפטלערין, וואס איז די קאנצלער פון דייטשלאנד זייט 2005 און די פירערין פון דער קריסטלעכער דעמאקראטישער פארטיי זייט 2000.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
זי איז געבוירן געווארן אין האמבורג. ווען זי איז געווען א קינד האט איר פאמיליע זיך געצוין קיין מזרח דייטשלאנד. זי וואוינט אינעם לאנד מעקלענבורג-מערב פאמעראניע (אין דעם שטח פונעם געוועזענעם מזרח דייטשלאנד).
זי רעדט רוסיש און ענגליש פליסיק.
דעם 22סטן נאוועמבער 2005 איז זי געווארן די ערשטע פרוי קאנצלערין אין דייטשלאנד.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]


text:
קורקלענד האט געשריבן:$6428
די געוועזענע חכמים דא וואלטן איצט געשריבן 'זיי זאגן אז ס'גייט גיין ביז זערא...'
האסט טאקע געהאט אפאר פרייליכע טעג און וואכן, אבער שטעל נאך נישט קיין ביר, ווייל יעדער וואס האט שטודירט ביטקאונס מיט די אלטקאון מארקעט ווייסט אז ס'גייט נישט אנקומען צו זערא.
ס'נאר אייביג דא מענטשן וואס האבן ליב צו זייען שרעק, און שטענדיג זעען זיי די נאציס קומען!! די רוסן זענען אט דא!! נארט קאריע גייט ווארפן אן אטעם באמבע!! די אראבערס נעמען זיך צאם אין גייען איינעמען א"י!! גלאבאלע ווארמינג גייט פארפלייצן די וועלט!! וכו' וכו'
די זענען געווענליך די זעלבע וואס זעען צלמים איבעראל, שוואכלינגן מיט נעגאטיווע, פעסעמיסטישע, אנגעצויגענע, שווארץ זעהענדע, אנגעשטרענגטע, אנטלויפענדיגע, בדרך אפשר'דיגע, זויערע, ציניקער, פארביטערטע, דומסדעי פאראויס זעהערס.


text:
ניקאלא מאקיאוועלי
ניקאלא די בערנאַרדא דע מאַקיאַוועלי (3טן מיי 1469 - 21סטן יוני 1527) איז געווען אן איטאליענישער היסטאריקער, פילאסאף, הומאניסט, שרייבער און דראמאטורג אין פירענצע בשעת דעם רענעסאנס. ער איז באקאנט ווי דער פארפאסער פון דער פרינץ, וואס האט געהאט א שטארקע השפעה אויף פאליטיק.
ביאגראפיערעדאַקטירן
ניקאלא מאקיאוועלי איז געבוירן דעם 3טן מיי 1469 אין פירענצע (היינט איטאליע) דער ערשטער זון (און דאס דריטע קינד) פון בערנארדא די ניקאלא מאקייאוועלי, אן אדוואקאט, און זיין ווייב בארטאלאמיע דע סטעפאנא נעלי. זיינע חברים אין פירענצע אין זיינע יונגע יארן זענען געווען מענשטן וואס האבן ליב געהאט שיינע קליידער און רעדן שיין.
אין 1494 האט פראנקרייך אינוואדירט איטאליע און פארטריבן פון פירענצע די מעדיטשי פאמיליע וואס האט געהערשט איבער דער שטאט. מ'האט אויפגעשטעלט אין פירענצע א רעפןבליק, וואס האט זיך געהאלטן ביז 1512. אין די יארן איז מאקיאוועלי געווען א דיפלאמאט פון דער רעפובליק אין פארשידענע לענדער.
פון 1521 ביז 1525 האבן די מעדיטשי געהערשט נאכאמאל אין פירענצע. ווען מ'האט זיי פארטריבן אין 1525, האט מאקיאוועלי זיך צוריקגעצויגן אין פירענצע, זוכנדיק זיין אלטן דיפלאמאטישן אמט. ער איז אבער קראנק געווארן, און אינעם 21סטן יוני 1527 איז ער געשטארבן ביי דער עלטער פון 58.


text:
אלע פובליקע לאגביכער
קאמבינירטער אויסשטעל פון אלע לאגביכער פון װיקיפּעדיע בנמצא. מען קען פֿאַרשמעלרן די אויסוואל דורך אויסוויילן א סארט לאג, באַניצער נאמען אדער אנרירנדע בלעטער.
- 03:47, 8 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט בלאט רעדן:פארשפארטער וואנדאלס אויספרובירן בלעטל צו רעדן:אלזוז אויספרובירונג בלעטל
- 03:47, 8 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט בלאט פארשפארטער וואנדאלס אויספרובירן בלעטל צו אלזוז אויספרובירונג בלעטל
- 01:41, 8 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט בלאט רעדן:אלזוזס זכרון פאר ער איז געפלויגן אנעם היט אין קאפל צו רעדן:אלזוז אויספרובירן בלעטל
- 01:41, 8 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט בלאט אלזוזס זכרון פאר ער איז געפלויגן אנעם היט אין קאפל צו אלזוז אויספרובירן בלעטל
- 01:26, 8 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט בלאט רעדן:וואנדאלס אויספראבירן בלעטל צו רעדן:אלזוזס אויספראבירן בלעטל
- 01:26, 8 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט בלאט וואנדאלס אויספראבירן בלעטל צו אלזוזס אויספראבירן בלעטל
- 01:22, 8 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט רעדן:א וואנדאל נעבעך וואס איז אויסגעשפארט אויספראבירן בלעטל צו רעדן:אלזוז אויספראבירן בלעטל אריבער ווייטערפירונג
- 01:22, 8 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט א וואנדאל נעבעך וואס איז אויסגעשפארט אויספראבירן בלעטל צו אלזוז אויספראבירן בלעטל אריבער ווייטערפירונג
- 23:25, 6 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט רעדן:שמאלץ אויספראבירן בלעטל צו רעדן:אלזוז אויספראבירן בלעטל אריבער ווייטערפירונג (ער האט עס געשריבן מוז דאך עס גיין אויף זיין נאמען, וואסא חילוק וואס און וואו ער איז היינט? עס איז פאקטיש זיין בלעטל)
- 23:25, 6 פעברואר 2007 שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען האט באוועגט שמאלץ אויספראבירן בלעטל צו אלזוז אויספראבירן בלעטל אריבער ווייטערפירונג (ער האט עס געשריבן מוז דאך עס גיין אויף זיין נאמען, וואסא חילוק וואס און וואו ער איז היינט? עס איז פאקטיש זיין בלעטל)
- 23:18, 6 פעברואר 2007 באניצער קאנטע שור שגנח שמועס בײַשטײַערונגען איז געשאפן געווארן


text:
נעכטן איז אנדעקט געווארן א פעקל מיט אויפרייס מאטעריאל וואס איז געשיקט געווארן צו די היים פון דעם לינקן ביליאנער דזשארדזש סאראס, ערפינדער פון "מאָוו אָן דאַט אָרג".
באזונדער איז היינט עוואַקואירט געווארן די סי.ען.ען. געביידע אינמיטן איר בראָדקאַסט, ווען די אלארם האט זיך אנגעצונדן ווען מען האט אנדעקט א פארדעכטיגטע פעקל אין די פּאָסט צימער.
👈 זעהט ווידיא
די ווייסע הויז האט ארויסגעגעבן א סטעיטמענט איבער די אינצידענטן, זאגענדיג אז "מיר פארדאמען די געוואלדטאטן לעצטענס פרובירט קעגן פרעזידענט אבאמא, סעקרעטערי קלינטאן, און אנדערע פובליק פיגורן. די טעראר אקטן זענען גרויליג, און די פאַראַנטוואָרטליכע וועלן געהאלטן ווערן צו די פולע שטרענגקייט פונעם געזעץ."
עס איז צו דערמאנען אז טראמפ האט כסדר קלאר געשטיצט און געמוטיגט געוואלדטאטן קעגן די דעמאקראטן (זעהט ווידיא) און גערופן די מידיא די פיינט פון אמעריקע.


text:
דריי ווערטער:
כנפי חיים - מיילס פאָר לייף!
מיר אלע קענען ליידער עמיצן וואס מוטשעט זיך נעבעך איבערצוקומען א שווערע קרענק, שלאגט זיך מיט די לעצטע כוחות איבערצולעבן א שרעקליכע מחלה ל"ע, און קיינמאל נישט אויפגעבן. גאנץ אפט מאכט זיך אז דאס איינציגסטע האפענונג אויף רפואה געפונט זיך אין א פרעמד פלאץ, וואס אנצוקומען אהין איז נישט קיין גרינגע נסיעה'לע. אזא רייזע קאסט אפ צייט, קאסט אפ כוחות, און דערצו קאסט עס אפ א שיינע מטבע – א זאך וואס רוב געטראפענע משפחות קענען זיך נישט ערלויבן.
המציל נפש אחת מישראל
"מיילס פאָר לייף" איז אן איבערגעגעבענע ארגאניזאציע וואס איז געווידמעט ארויסצוהעלפן חולי ישראל אנצוקומען צו לעבנס-וויכטיגע רפואות.
אונזער ציל איז פשוט: מיר שטעלן-צו פאר די פאציענטן און זייער באגלייטער אויסגעצאלטע פלי רייזעס צו קענען דערגרייכן די נויטיגע צרכי רפואה. דער חולה דארף נאר לאזן וויסן וואו און ווען ער דארף פארן, "מיילס פאָר לייף" טוט שוין דאס איבעריגע. די פאציענטן און זייערע בייגלייטער באקומען די עירליין טיקעטס גרייט ארויפצושטייגן אויפ'ן עראפלאן.
וויאזוי טוען מיר דאס?
נאר מיט אייער הילף!
אונזער גאנצע ארבעט באשטייט נאר אויף מיילס, אויף עירליין גיפט קארדס, און אויף טרעוול פי קרעדיטס, וואס הארציגע אידן זענען מנדב פאר חולי ישראל. הונדערטער טויזנטער אזעלכע מיילס גייען דירעקט צו העלפן אומצאליגע שווערע קראנקע אנצוקומען צו די שפיטעלער וואס קענען ראטעווען זייער לעבן, מיטן אייבערשטן'ס הילף.
נו, וואס קען דען זיין א בעסערע אופן צו פארנוצן די עירליין קרעדיטס און פּוינטס, ווי זיי אוועקצושענקען פאר די וואס זייער לעבן איז אנגעוויזן אויף דעם?
כאפט אייך מיט! גייט איין איבעריג מייל פאר א צווייטן!
גייט נאך די לינקס, און זייט מציל נפשות!
האט איר איבעריגע AMEX travel fee credits/AMEX טרעוול פי קרעדיטס? דרוקט דא.
איבעריגע יונייטעד, דעלטע... עירליין גיפט קארדס? דרוקט דא.
סיי וואספארא עירליין פּוינטס אדער מיילס וואס איר ווילט מנדב זיין? דרוקט דא.
איר פארמאגט נישט קיין איינס פון די אויבן דערמאנטע זאכן? איר קענט נאך אלס מאכן א tax deductible דאנעישאן כדי צו העלפן ראטעווען א נפש אחת מישראל! דרוקט דא.


text:
פארטאל:וויסנשאפט
וויסנשאפט קען באדייטן נארוואס א קערפער פון וויסן וואס מען דערגרייכט אויף א קאנטראלירטן אופן. א מער באגרעניצטע באדייטונג איז "וויסנשאפט" א סיסטעם פון קונה זיין וויסן דורך עמפיריזם און עקספערימענטירן.
וויסנשאפטלער האלטן אז וויסנשאפלעך אויספארשן דארף זיך פירן לויט דער וויסנשאפטלעכער שיטה, א מהלך פון אנטוויקלען און אפשאצן נאטירלעכע דערקלערונגען פאר פענאמענען באזירט אויף עמפירישער שטודיע און זעלבשטענדיקער קאנטראלירונג.
געווייטלעך ווערן די געביטן פון וויסנשאפט קלאציפיצירט אויף צוויי הויפט טעמעס: נאטור-וויסנשאפטן, וואס איז עוסק אין נאטירלעכע פענאמענען; און סאציאל וויסנשאפט, וואס באהאנדלט מענטשן אויפפיר און חברה. צי מען זאל רופן מאטעמאטיק א וויסנשאפט ווענט זיך ווי מ'קוקט דערויף.
ס'איז אויך פאראן די אונטערשייד צווישן ריינע וויסנשאפט און אנגעווענדעטע וויסנשאפט. ריינע וויסנשאפט זוכט אויס נייע ערפינדונגען נישט קוקנדיג אויף אן אנווענדונג. אנגעווענדעטע וויסנשאפט איז עוסק בעיקר אין אנווענדן ווארהייטן וואס זענען שוין בנמצא אויף נייע אופנים.
אויסגעקליבענער ארטיקל
דאס קומט צושטאנד דורך אומאייניגע אטמאספערע הייצונג אויף דעם ערד פלאך. וואס אויף איין פלאץ איז די טעמפעראטור נידעריגער וואס שלעפט די לופט פון די שכינותדיגער פלאץ וואס איז העכערע טעמפרוטאר.
עס פאסירט אין אלע פארמען, פון א קליין פרישער לופטל וואס בלאזט אויף אפאר מינוט, ביז גלאבאלע שטורעמס.
א קליינער ווינטל פאסירט דורך דעם וואס די זין באקט אויף איין פלאץ, און מאכט אז די ווארעמע לופט זאל זיך הייבן, און די זייטיגע קאלטער לופט קומט אטאמאטיק אהין צו ערזעצן דעם חלל וואס האט זיך געשאפט דורך די לופט וואס איז ארויפגעגאנגען. דאס שאפט די פארענדערע לופט וואס מיר רופן ווינט.
אויסגעקליבענע בילד
דאס פאלקירק ראד, וואס האט א נאמען נאך דער נאנטער שטאט פאלקירק אין צענטראל סקאטלאנד, איז א דרייעדיקע שיפל הייבמאשין וואס פארבינדט דער פארט און קלייד קאנאל מיטן יוניאן קאנאל, וואס האבן דא אן אונטערשייד אין הויך פון 24 מעטער, בערך אזוי הויך ווי א געביידע פון אכט שטאק.
אום 24 מיי 2002, די מלכה עליזאבעט די צווייטע האט געעפענט דאס פאלקירק ראד, אלס איינע פון די פייערונגען פון איר יובל יאר. דאס עפענען איז געווען פארהאלטן מיט א חודש צוליב וואנדאלן וואס האבן פארפלייצט דאס ארט ווען זיי האבן געעפנט די טויערן פונעם ראד מיט געוואלד.
אויסגעקליבענע ביאגראפיע
איינשטיין'ס פילע ביישטייערונגען צו פיזיק שליסן איין זיין ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט אויסגעגליכן מעכאניק מיט עלעקטראמאגנעטיזם, און זיין אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט פארברייטערט דעם פרינציפ פון רעלאטיוויטעט צו אומאיינהייטלער באוועגונג, שאפנדיג א נייע טעאריע פון גראוויטאציע. זיינע אנדערע ביישטייערונגען זענען כולל רעלאטיוויסטישע קאזמאלאגיע, קאפילאריע טואונג, פראבלעמען פון סטאטיסטישער מעכאניק און זייער אנווענדונג צו קוואנטן טעאריע, די קוואנטום טעאריע פון א מאנאטאמישן גאז, די געאמעטראזיע פון פיזיק, און נאך.


text:
דורך הבל וריק » מאנטאג פעברואר 27, 2017 7:38 pm
ווייניג מענטשן ווייסן ווי אזוי אויסצוניצן א זעלטענעם ציכטיגן וועטער. נישט נאר זעהט מען נישט קיין נחת דערפון נאר דאס איז נאך א דאגה אויפן קאפ אויך. 'ווי קען מען גיין', 'א שאד איך זיץ אינעווייניג', אנדערע קרוינען עס גאר אלס אן עבירה צו זיצן אינדארס, ווי כאילו די מצוה בעצם איז ארויסשלעפן די קאמפיוטער אויפן גאס. טאקע פארהאן געוויסע מענטשן וואס וואלטן ליבערשט געוועלט א פארוואלקנטער טאג איבער א זוניג'ן, בלויז פטור צו ווערן פון די אחריות וואס שיינעם טאג ברענגט מיט זיך. פאריגע וואך איקלע לי יומא כזה, דער חלום וועטער איז אנגעקומען. והנה, נאכן טראכטענדיג דריי, האב איך באשלאסן צו כאפן א שפאציר אין מיין שטאט - וויליאמסבורג. אנדערש ווי א געווענליכן שפאציר האב איך זיך דאסמאל אנגעטוהן טוריסט-ברילן זיך ערמעגליכנדיג צו אבזערווירן די הלוך ילך, ווירבלעריי און געפילדער אינעם עיר ועם בישראל.
אהן א קאמערע און אהנע זין ברילן מיט די בלויזע צוויי הענט פארשטעקט אין די מאנטל טאשן הייב איך אן ארויפשפרייזן די אבי אבות הרחובות - ליע עוועניו, באטראכטענדיג דאס מענטשהייט אין איר נאטור און קולטור. איך שטיי ביים נייעם צענטער, ליע - וואלאבאוט, פארענט פונעם מאוסט וואנטעד רויאל אפארטמענטס קאפל טורמע, וואו עס שטייען יעצט אינדרויסן א פלאטע פון געשמאקע טורבאן-טעלעפאון-האלטער לעידיס, ווארטענדיג אויפן באס. ס'טוטצעך א פלוידעריי און געפילדער ווי די אנדערע זייט מחיצה ביי א דרשה. חוץ די פאר איי נאו'ס, מיי האסבענד'ס און נעבעך האסט געהערט'ס האב איך נישט קיין סך אויפגעכאפט פונעם העפטיגן שמועס האב איך ווייטער געוואנדען מיינע פיסטריט אין ריכטונג פון אלט וויליאמסבורג.
היות ס'איז נאכמיטאג צייט זענען צופיל יונגעלייט נישט בנמצא אויף די גאסן, מער ווייניגער בלויז נשים צדקניות. דא דארט זעהט מען א נארוואס פארהייראטע פארפאלק שמועסען און לאכן משוגע געשמאק מוכן ומזומן אינאיינעם צושמאלצן צו ווערן, אדער גאר א שטילע און גט'ליכע פארפאלק וואס וואקן זייט ביי זייט און זעהען זיך אחור צו אחור. טיילמאל שטראלט דעם יונגערמאנ'ס פנים אז סא נחת צוצוקוקן. ווי גייט די ווארט פונעם קאצקער: פארוואס ווערן שנה ראשונה אינגעלייט אזאנע עובדים פלוצים? ווייל זיי זעהען ווי גוט די ערשטע מצוה איז...
איצטער וואק איך דורך טויס פאר-יו, די אלוועלטליכע חול המועד פארגיטיגונס געשעפט, די געבורטס ארט פון אלע קינדערישע חלומות אין קאפ, און שפייעכטס אין מויל. הארט נעבן דעם אטאמאטישן סליידינג טיר, וואס באגריסט תמיד יעדן פארבייגייער אירע, שטייט א שטרענגע מאמע מיט א לאנגען וואלענעם מאנטל און טריקענע רויטע הענט, און מוסר'ט איר קליינעם ראציג פארוויינטן זעקס יעריגן טריפל זעראו מגולח מיטן ריזיגן קאפל, הויעך אויפן קול. "מאמי האט נישט קיין געלט פאר אזא טייערען שפילצייג, האסט שוין באקומען חנוכה א.." -"אבער אבער אלע יונגלעך פון מיי.." - "נעבעך פאר די יונגלעך, נעבעך אז די תורה מאכט זיי נישט פרייליך! וואס זאגט טאטי שטענדיג טוב לי תורת פיך מיי נא.. זאג שיין, מאלפי, מאלפי זהב ואאא - חעיסעד! זייער גוט, יעצט לייג שיין צוריק דעם שפילצייג פון ווי דיסטעס גענומען - די ווייסט וואס פאסירט אויב מאמי ציילט ביז דריי" דעם נאבעלען מאמע דארף מען גוט אויפפראסקענען, קודם כל - הער אויף פאבריצירן א שטאטוס פון ווי ווייניג געלט דו האסט, אמת געלט טראגט נישט קיין געוויכט, אבער דעי - 'ווי דאונט העוו' שטיק איז מגעיל, קויף יא קויף נישט אבער הער אויף ארומ'מצב'ן איבער די ארעמקייט. עס קומט פון עפעס אן אומקאנפידענס און אינערליכע דערביטערטקייט דערויף, נישט פון אן אינערליכן נאבלקייט. נאך א זאך באצווינג נישט קיין אידילאגיע אויפן קליינעם קאר'עלע לאווער וואס געזעגנט זיך דערמיט מיט טרערן אין די אויגן. שטופט נישט דעם 'טוב לי' ווי א געצוואונגענעם גולאש נאכטמאל. באלעסטיג נישט קיין בן-אדם מיט ווארימע דיבורים ווען די מח איז אים פארשפילט מיט עפעס אנדערש.
(ס'דערמאנט מיך פונעם קעיק רויבעריי וואס איך האב לעצטנס בייגעוואוינט ביי א שמחה.
איך זיץ ביי א קידוש און זעה נעבעך איינע פון די מחותנים האלטן אן אויג אויפן טעצל געבעקסן פון פארענט. דאס האנט נאטורליך פארשפילט הארט דערנעבן, ווארטענדיג אויף א שטילע ליידיגע מינוט. ענדליך שארט ער שוין צו ס'האנט צום זעווען לעיער, אראפברעכענדיג בלויז דאס קעפל זיינעם, און מיט א קונצליכן איידלקייט, ניצענדיג בלויז איין האנט און דריי פינגער, ער מאכט דערפון א ענדגילטיגן יחץ שוין מיט א וואסעריגן מויל, ווען ממש א הרף עין אוועק פון די קישקעס ווערן אים נעבעך אלע פלענער האסטיג צורינען דורך א פרישער קרוב וואס האט פונקט יעצט באשלאסן אפצוגעבן א לאנגן דעטאלירטן מזל טוב. איך זעה אים נעבעך בלית ברירה אויסלאזן די באהאלטענע שטיקל מזונות און מיט א שנעלן וויש אריין אינעם טישטוך געט ער יענעם דעם נארוואס בארויבטן האנט אפנעמענדיג די גאר ווארימע ברכות, ערלויבענדיג א פרישע ליניע ווינטשערס זיך צו פארמירן פון אהונטער. כלל זו נקוט בידך, ווען א בעל שמחה האלט אכילה אין די האנט, איז א קורצע מזל טוב גענוג. אגב, האלט איך סתם אזוי אז די וואס קוקן יענעם אין די אויגן אריין בשעת'ן אראפציפן אזא שטיקעלע קעיק פון טאץ גייען נידון ווערן מיט עקסטרע היי קוואליטי צואה רותחת - דאס הייסט א ריכטיגער מתכבד בקלון חבירו, און לדעתי איז דאס ארגער ווי לאכן פון אן אויסגעגליטשטן.)
דער אמת איז, ווער בין איך דען יענעם מוסר צו זאגן, איך ווייס. אבער איך האב אזא בייסיגע שנאת חנם שוואכקייט צומאל, איבערהויפט ביי די סארט מענטשן. די סארט וואס ווען איך כאפ זיך בטעות אריין פון זיי ביים באצאלן, באקום איך פון זיי דעם 'אינגערמאן איר מעגט זיך שעהמען' - ס'שטייען דא "אנדערע" מענטשן פאר דיר. "אנדערע" הייסטעס, אהא ס'הייסט פאר אייך זארגט איר נישט. אויב אזוי זארג איך זיך אויך נישט פאר מיינעטוועגן נאר פארן כבוד התורה.
אביסל ארויפציר ביי ליע העיווערד, אין פארנט פונעם שטאטס קאפיטאל - 199, שטייט א כמו קילער יונגערמאן מיט א הארט געביגלטן קנעפל באדעקטן אילמיו, שמאלע הויזן שיינע לויפערס, מיט א האריזאנטל געבויגענעם איי פאון האלטער צוגעטשעפעט צום פאסיק ווי עס ליגט א העווי דוטי באשיצטן עפל געלעכערטן אייפאון, די עלנבויגן אנגעלענט ביים פענסטער פון א דובל פארקט אינפיניטי, און שמועסט מיטן דרייווער - גראדע יא א לבוש בציציות צמרי. טוטצעך א פייפעריי און בהלה, יונגע ווייבלעך און היימישע ביזנעסלייט גייען ארויף און אראפ די שטיגן פונעם באקאנטן ליע עוועניו קעפעי, דער מיט אן איבערגעפילטע קאווע און דער מיט א סענדוויטש. אינעווייניג זיצט יעצט גראדע א רייסער מדור הישן אין א געמיינזאמען געשפרעך מיט א שווארצן פאליציי סארזשענט, און בלאשט יעדעס מאל א פרישע פערזאן עפנט דעם פאדערשטן טיר. כאטש קען איך איינעם וואס די חדר חלומות זענען אים פארווירקליכט געווארן. אוצר ספרים געשעפט ווירבלט מיט פרויען און די שטיגן מיט קעריזשעס. טוטצעך אפ דארט העפטיגע דעבאטעס איבער וועלכע מיאוס'ערע סילבער פלעיטעד חלה טאץ צו קויפן. ביי די ראלאש פון מחניים ביכלעך שטייט א קליין בחור'ל און פרובירט נעבעך אריינצובליקן דערין אהן דעם וואס איינער זאל אים פאקן ביי די מעשה.. כאילו ער זיכט עפעס ספעציפיש פאר זיין קליינעם ברידער און איז נאר בודק די הסכמה, ווי די הכשרים זיכער אויף א געשאנקענעם טשוקולאד.
ביים קארנער, נעבן שרייבערס פרוכט געשעפט, שטייען צוויי עלטערע יידן ווארטענדיג אויפן בארא פארק באס, איינער מיט א פלאכן ביבער הוט און א גרויען לאנגן בארד. לויט די אויסזעהן איז ער פון די לוחמי הפלעצער אויפן באס. ער האט זיך זיכער זיין דעזיגנירטן ארט וואו קיינער טאר נישט זיצן, זאל עס זיין סטיווען האוקינג אליין. דער צווייטער, גייט א מאדנעם הוט, מאדנע ברילן און פאות, ער איז פון די מענטשן וואס איך וואונדער זיך שטענדיג ווי זיי וואוינען. ער איז פון די סארט מענטשן וואס ווערן געזעהן טאקע בלויז אויפן בארא פארק באס און ביי שריפת חמץ. מען זעהט אים קיינמאל נישט ארויסוואקן פון א הויז.
דערנעבן אין א זייט, שטייען א רייע פרויען, מייסטענס עלטערע, איינע פון זיי א רונדיגע אלטיטשקע מיט די קליינע ברוינע שיך רעדט הויעך אויפן סעלפאון, א האלבע צייט זייענדיג בלויז פארנומען צו זיי הערן זיך איינער דעם צווייטן. לעבן טויבערס קליידער געשעפט זיצט א פעשער רחמנות מיט א ציגארעטל און בעט מיך צדקה, וואס איך זאג נעבעך אפ, שטענדיג מיטן אויסרייד אז יעצט בין איך אויך נישט מסודר גענוג צו זיין א גוטער, און דערפאר בארעכטיגט אפצוזאגן די מצוה.
די גאסן ווירבלן מיט נשים צדקניות - שייטלעך מיטן חוזק בענדל, הערמאטיש פארדעקטע קעפ, אפענע סינטעטישע שטרוי, פון שמאטעס און טורעמעס אויף די קעפ ביז די גאר לאנגע געדרייטע לאקן. באגעבוס, יאו יאו'ס, הויכע קעריזשעס, באשמירטע ווי נישט באשמירטע אלע שפרייזן ארויף צו אראפ. די וואס קומט מיר יעצט אנטקעגן קוקט אויס ווי זי איז אויפן וועג צום רויטן טעפיך, הגם עס איז בכלל נישט אויסגעשלאסן אז זי איז בלויז אויפן וועג אראפ צו וואפיס און אפשר פאר א באגעגניש מיט א שוועסטער ביי אייזקרים האוז. גיי ווייס פון וועם זי באהאלט איר אמת'ן פרצוף. טויזענטער אזאנע באשמירטע שטורעמען די פשוטע הארדווער געשעפטן און גראסערי'ס. נו שוין, ווען די מעיקאפ איז ווען כדבעי - די בלאש נעמט נאטורליך ארום די בעקעלעך און די לישטיק איז בלויז אויסגעלייגט אויפן עצם ליפ, החרשתי. אבער ווען דער עולם לויפט ארום מיט חמץ'דיגע שטערנס און באשמירט ווי די כלה ביי א מאק וועדינג, דאס איז שוין א דאפעלטער שאנדע.
ווייטער, די וואס גייען שוין יא מעיקאפלאז הערסטע, קוקן אויס אויסגעוועטשט, בלאס, רויט און פארבערגלט ווי מיין פיס נאך א הייסע מקווה. א נאטורליכע גלאטע איידעלע יפת מראה איז א יקר המציאות. וואס איז יא הצד השווה שבהן איז אז אלע זענען העכסט איבערצייגט און זיכער מיט זייער פערזענליכע לעבנסשטייגער, יעדער ביי זיך שפירענדיג ווי די אולטומאטישן סימבאל פונעם כל כבודה בת מלך.
ביי קארנער היוז, אויך נעבן א שפילצייג געשעפט גראדע, האלט איך שוין מיט די צווייטע מאמע-קינד עפיזאד פונעם טאג, די עצם בארבארישן אקט האב איך נישט מיטגעהאלטן, אבער די קוויטש און די פלוצים'דיגע הילכיגן געוויין אויסברוך פונעם קינד האט שוין פארציילט אז דא האט פאסירט א כעס'יגן ציפ פון א גערעגטע מאמע. שטייט די הילפלאזע מאמע נעבעך פארלוירן דארט אינעם אייגן געשאפענע סומאטוכע, קוקענדיג מיט א פאלשן שמייכל צו די פארבייגייענדע פרובירענדיג צו בארואיגן דאס קינד פונעם אטעם פארכאפנדן שטעכעדיגן קייך. די שולד געפילן שיינען ארויס פונעם מאמע'נס פרצוף ווי א פאדי טרעינד באמאכטן קינד. גאנצעטע מתנות ווערן צוגעזאגט ער זאל איר אויפהערן שאטן פאר שידוכים און שטילשווייגן. דאסמאל רעג איך זיך מער אויפן קינד גראדע. איך גלייב נישט אז עפעס אנדערש סיידן עקשנות האט געקענט דעם מאמען אזוי ארויסנעמען פון די כלים. עקשנות'דיגע קינדער זענען דאס ארגסטע זיי מוז מען מאכן וויינען, סא מצוה רבה. די פראבלעם איז נאר אז דערנאך פילט מען זיך שלעכט.
ביי ליע - היוס קומען מיר אנטקעגן צוויי עלטערע פרויען מיט בערישע געל ברוינע מאנטלען פארשמיטע אויגן ווי די מצריים פארצייטנס, אנטשיידנדיג א יארן לאנגע פליאה מיינע איבער וועלכע פרויען וואלטן אומגעקומען אריינטרעטענדיג אין רבי צדוק'ס אויסגעביסענע פייג. נישט איינמאל האבן זיך די צוויי ארונטערגעלייגט דעם מעסער זיך צו פארשענערן דעם פנים און שפיציגער מאכן די נאז, אלע באטאקסער קוקן אויס אין א געוויסע זין משפחה, פון זשעקסאן ביז אט דיזע מיסיס שטופמיך'ס.
נעבעך, אין פארענט פון מיינע אויגן האט דער בעלעבוס פון טוב-טוב נארוואס ארויסגעשליידערט א קליין כיתה חעסניק פונעם געשעפט נאך וואס יענער האט געבעטן א טעלעפאון. געשטעטנער פרינטינג זעה איך האט נאך אלץ די זעלבע פינף אויסגעדראשענע ווערטלעך אויפן פענסטער.
ביים ווינקל פון ליע הופפער געפינט זיך דעם אלעמען באקאנטן זינגער'ס קלאודינג, וואס ברענגט צוזאם אלע אידישע רייסערס, רבנים און סעלעבס מכל קצבי תבל, אונטער איין דאך. הענגן דארט ליפא'ס קאסטיום'ס מיט ר' לייבוש טייטלבום'ס ראזשעוואלקע. וואס איז זיכער איז זיכער, ביידע ניצן איין שפיגל, אינטערסאנט זיי קוקן זיך אהן אזוי אנדערש. אין דעם קליינעם געשעפט ווערן די גרויע רעקלעך, זיידענע טיש בעקיטשעס און געבלימטע בגדי כהונה אינאיינעם געוועבט צום בעלעבוס'נס געשמאק. און אויב מאכט זיך אז עס איז נישט פונקט צו זיין געשמאק, דאן ווערט זיין געשמאק ליבערשט געטויפט ווי דאס רעקל - דער מוכר פארזיכערט אז "אזוי קומט עס". "יא אבער קוק דא קנייטשט אביסל נעבן דעם קנעפל" - "דאונט ווארי" - פארזיכערט אים דער מוכר, שלעפענדיג אהין און אהער ביזן עקסקלאמירן א באגייסטערטן "ביוטיפול" "גוררזשעס", ווי די קאמפלימענטן זאלן ווען אויך זיין א חלק פונעם דיזיין. וויפיל מאל איך דארף מיך איינהאלטן פון לאכן צוקוקנדיג ווי יענער וואקט נעבעך ארויס מיט אן א+ מיאוס'ן אנצוג ווי איין קנעפל שלאגט זיך מיטן צווייטן ווי פונקטליך צו חונה מקום זיין די באגעגעניש פלאץ פונעם אנדערן זייט רעקל. אבער האלאו סא זינגער סוט, לעק מיך. למעשה וויל איך אים ח"ו נישט אוועקמאכן ער מאכט טאקע א שיינע ארבעט ווען ס'געלונגט, אזוי ווי יעדע געשעפט, די פראבלעם איז נאר אז ווען ס'קומט יא אויס שלעכט דאן וואלט ער ליבערשט אראפגעשניטן א שטיקל אחור מיינע ווי א שטיקל סחורה.
טאקע אויף דעם סאמען גאס געפינט זיך די פליישיגע זינטאג געשעפט וואס דערווארעמט די הערצער כסדר פון אלע מציאה טרעפנדע מאלל שאפערס, שטייעדיגע געפילטע האקער, צומישטע ערב פסח בחור'לעך, און די קבוצות יונגע וויזיעלאזע נפשות מיט די שיינע העמעדער און טינטעד ווינדאוס - וואס קומען זיך אינאיינעם מחבק ומנשק זיין איינע די צווייטע יעדן שלישי וחמישי. די וואס שרייען הויעך אין געשעפט ווייל זיי באלאנגען דאך נישט צו 'די סיסטעם'. די עסן איז למעשה דומה טאקע ממש צום עולם הזה, גוט אויפן מינוט און ביטער דערנאך, אזוי ווי אלע פעסד פוד טשייניז געשעפטן.
אינטערסאנט אז ביים הייוועי אווערפעס זיצן יעצט נישט קיין צוויי נייטרע בחורים אונטער א בודקע, מיר פארשלאגענדיג א זכות אינעם אור אלטן אדעסי סקעם.
אין צוויי אין אכציג הערשט א געדרענג פון גאלע קונים. געציל ניסקאפ האטצעך אפילו אריינגעשלעפט פון בארא פארק קויפן אפאר שטיק ווייל ווי ער ערקלערט שוין אין א לענגערן שמועס אינעם 'קונטרס קידוש ביים ליינען' - מאכט קיינער נישט אזאלעכע גאלע ווי 82. "גלייב מיר איך האב שוין אלעס געטרייט". אהא, איך הער. זאג אבער אז מ'רעדט שוין פון תאוות אפשר זאגסטו מיר אויך די חילוק צווישן א דענישע בלאנדינא און די אויסגערופענע אוקריינישע הארעס. וואס די לייגסט אין בויך, האלט אין בויך.
דא ווער איך שוין נערוועז. ליע ראדני איז דע שמיט. אט דא קומען זיך אלע באגעבו אייגענטומער צוזאם מקיים צו זיין דעם לא תחמד, אט דא שטייען די יוקאנס דובל פארקט, אט דא קומען אלע ריפסן און מוחים באטאפן די פסולע אתרוגים ביפאר סוכות. אט דא טוט זיך אפ די שטענדיגע באלאגאן פון מענטשן. טאקע אינעם סאמען געפילדער אריבערקראסענדיג ראדנע, אינמיטן די גאס, וואקט אין פארענט פון מיר א יונגערמאן און אנע יפן כה וכה נעמט זיך אריינרייבן די אחוריים ווי ס'ברויך צו זיין, מיט פאקסן געמישט פון צער און הנאה אויפאמאל. עס פאלט אים נישט ביי צוריקצוקוקן אויב איינער זעהט, דאס האב איך קיינמאל נישט פארשטאנען, די לעגעטימיטעט פון די אחור קראצערס, ס'איז עפעס אן אנגענומענע זאך, א בחינה ווי די ירושלים'ע נפחאות.
אה לאמיך נישט פארגעסן פונעם אפגעריסענעם שליח ציבור היינט אין ראדני ביי מנחה. ווי געווענליך, שטיי איך און ווארט נאך שטילע שמו"ע אויפן אויסטרעטן פונעם שליח ציבור, צו דעם האב איך זיך שוין לאנג צוגעוויינט, לאנגע שמונה עשרה'ס מאכט זיך ביי אלע שיינע סעלפיש יידן, נישט דאס באדערט מיך. וואס האט מיך אבער יא ארויסגענומען פון די כלים איז דאס צוקוקן ווי דער אידיאט דרייט זיך אויס נאך די ענדלאזע 12 מינוט און הייבט אהן ציילן צו ס'שוין דא תשעה עונים. א מין שרעקליכע אפגעריסענע זאך צו טאהן. צו זיין א פערד א שלעפער איז איין זאך אבער א בהמה? ערעב איד וואס איז דאס בעטעמט מאכן זיך? די פליקעס און ברוהמ'עס די לעצטע פיר מינוט האסטעך זיכער געהערט. דו ווייסט גוט ווילאנג דיין דאווענען נעמט. אלזא טוה מיר א טובה און טרעט אויס מיטן אחור צום עולם, בייג דיך צו די פיר רוחות, קטן אפ, און הייב אהן חוזר חזרה, אנע מינדעסטע שהיות.
די נאכט צופאלט און איך באגעגן שוין די תינוקות הבורחים מבית הספר די הונגעריגע און צושטרויבעלטע וואס האבן זיך נארוואס געזעטיגט מיט די ווייס ברוינע אולטרא קאמערציאלע קיכן, און אראנזשעס. א רחמנות אויף די קינדער וואס פארן אהיים זעקסע אין א טונקעלען באס, אויף די הארטע גרינע בענק מיט פארלאזטע סיט בעלטס און א ברעכאטס גערוך מיט די קולות פונעם דרייווערס פען. איך האף די באסעס היינט זענען שוין אנדערש.
גיי איך מיר אריין כאפן א מעריב אין וויען, מיט די עלטערע יידן, מאנסיאנע בעלי בתים און די קליינע אומגעפארעמטע צעירים'לעך מיט די גרויסע נעזער און קליינע באפירקלט און אויסגעשלאגענע קעפ. אלטע גרויע פיצי היטלעך און אויסגעוואקסענע הויזן מיט בענדל שיך וואס האבן די רונדיגע אייזענעס ביי די לעכער. אויך קיינמאל נישט פארשטאנען דאס, מילא די קוקי היטן א כפרה דערויף ס'האלט זיך נישט, ס'וואקסט אויס שנעל, אבער שיך קויף כאטש לכתחילה נארמאלע, וואס עפעס די יאנטשי באסטאניען שיך? דער פרישער שליח ציבור מיטן קליינע וועסטל און אויסגעוואקסענע אויבערראק זעה איך זיך שוין דערקלערן למדן איבעראיאר, מיטן גרויסן טלית קטן און לאנגע פיאות וואס היילייט רבי קיבע אייגער'ס אינעם גראבן קובץ מפרשים, מיט א מקווה קארטל און א 0.4 פען. אדערווייל שעהמט ער זיך נאכנישט מיטן טאטן און וויל נאכנישט זיין מער פון אים. צו מיין זייט שטייט דער מער מבוגר'דיגער פונעם געזעמל, שוין א געבויטער געשטעל. ער איז ווארשיינליך לעצטנס געוואויר געווארן פון די עבירה, ער קוקט זיך אום ווי ס'ווען א ווייבער שוהל, נעבעך, נאך צוויי הונגעריגע יאר און ער איז שוין לכאורה א פולשטענדיגע האמא, ג-ט זאל באהיטן.
יעצט בין איך שוין הינגעריג און אנגעצויגן, און ווער ס'שמייכלט יעצט איז מיין באלדיגע שונא. ווער רעדט נאך ווען ס'איז דער סאמער צדקה גייער אליינס מיטשלעפנדיג מיט זיך אן אורח הכבוד פאר א זיכערן סוקסעס. א מין מוניפולאציע דאס, דיין אדם חשוב'דיגן פערזענליכקייט בעדארף מיך הייסט מחייב צו זיין. אה, אלזא טוטס מיר ביטע א טובה און לאזט אייער איידלן שעמוועדיגן שמייכל לויז גיין, אזוי ווי ס'פאסט פאר א איד וואס קען זיין ערך. נאך א זאך אז איר טוט שוין יא די מצוה דאן הער אויף מאכן קינצן מיטן עני האומלל, שטיי מיט אים געהעריג זייט ביי זייט, נישט אונטער אים מ'זאל דיך נישט האלב באמערקן. מיט שנאת כינים קוק איך זיך צום פיפטן תלוש אין די לעצטע זיבן מינוט וואס שטייט מיט אן אנגעלענטן קאפ און אנגעשטרענגטע אויגן ביים גלאז פונעם טיר זיך מוטשענדיג צו כאפן ווי די מנין האלט, דאן מאכט ער די געווענליכע פתיחת שערים און מאכט ווידעראמאל א פולשטענדיגע בדיקה. די בהמה די זעהסט נישט אז דער עולם שטייט אויסגעטרעטן? ווי לאנג נעמט דען דאס אויפצוכאפן. א פשוטע מנין איז היינט א גאנצע שאויקעיס פון מענטשן. ער איז נישט דער ערשטער און נישט די לעצטער, יעדן מנין האב איך דאס. דאן זעה איך א צווייטן מה יפית אין מיין מנין זיך פלוצים אויסטוהן די הוט און גארטל, וואס איז? אה, וודאי, ער גייט אין טוילעט און שפירט אוודאי פאר וויכטיג דאס מיטצוטיילן מיטן ציבור. ס'נישטא קיין הוקס אינדרויסן זאג? פארוואס מוז איך וויסן אז די גייסט יעצט אפליפערן א דייעריע? אביסל איידלקייט די יאנטש! און בד"וו קענסט ניצן א נייע קאפל, פרומעץ מיר נישט אויף זעקס קארגע טאלער. די אויסגעריבענע קאפלעך איז א דאפקניאקישע זאך. איך בין בטוח. דאס זענען אויך די מענטשן וואס קויפן דווקא נישט די תפילין פלעסטיק כדי עס צו קענען אריינלייגן אין היימיש געמאכטן ווייכע פלעסטיק. די מענטשן זענען שטענדיג אויך די וואס באמפן דווקא אריין אין מיר צוויי מאל א תפלה, וואקענדיג אהין און צוריק, מחמת געמאכטע עילוי'עס. קיינער מיינט נעבעך נישט גארנישט, אבער וואס זאל איך טאהן אז מיין טאג גייט נישט אזוי גוט ווי זיינס היינט? צומאל מאכט זיך אז מ'ליידט אויף פוסטע בייסיגקייט און האס און יעדנ'ס ריר שטייט אין וועג.
צוריק אראפוואקענדיג דעם לאנגן גאס באגעגן איך אן אלטער פריינט מיינער אן ערנסטער יונגערמאן, וואקענדיג שנעל און עטוואס איינגעבויגן מיט די צוויי הענט אריינגעשטעקט אינעם מאנטלס האנט לאך, ער געט זיך אן האסטיגן שטעל אפ: א גוטן הבל וואס מאכסטו, וואס טוסטו דא אין 'מיין' געגנט? אהא, דער איז מיר געווארן געשמאק. כאפסט? "מיין געגנט".. ס'קומט געווענליך באגלייט מיט אייגענעם שמייכל. א שטייגער ווי די פעטער'ס " נו, מ'גרייטצך שוין?" פאר א מיניטשור שמחה. די זאך מיט די סארט כולל יונגעלייט איז אז פון בערך א יאר צוויי נאך די חתונה און ווייטער דעוועלאפירט זיך אין זיי א געוואלדיגע דראנג צו ווערן געשמאק און פילפארביג. אין ישיבה זענען זיי בשוגג געווען שטארק צוקוועקטשט און זיי פרובירן אוועקצונעמען די אימעזש זייערע. דערפאר זענען זיי פיל מאל היבש קארני. סיי מיט זייערע וויצן און געשמאק און סיי מיט די וועג ווי אזוי זיי פלאצן אויס ווען דער סעקלוארער יונגערמאן שארט ארויס א קליין וויצל. דער אמת איז א רחמנות אויף די חברה, ווייל אינאמת'ן אריין שטיצן מיר נישט קיין שמאל געבויטע קעפ. מיר ווילן זיי זעהן אויפן גאס, אין מקווה, אין כולל און אין בית דין שטיבל וויבאלד מען דארף דאך האבן פארוועם צו פארקויפן די חמץ ערב פסח און וועם צו זעצן אויבנאן און שטיפן הונדרעטערס, אבער אין פאקט קוקן מיר זיי בעצם אראפ, מיר ווילן ברייטקייט, נאר מיר האבן מורא פון קרוינען אמת'ע ברייטע מענטשן אלס מנהיגים. די זעלבע מיט די מלמדים. דער יונגערמאנטשיק דא מיינער וויל נעבעך ווייזן אז ער איז שוין ברייט אבער מען לאזט דאך אים נישט ווייל וואס האט ער דען צו זיכן ביים פאליש טישל, איז ער נעבעך קאמפלעקסט און איינזאם, נישט וויסענדיג פונקט ווי ער וויל באלאנגען. אבער ס'פעלט זיי באמת טאקט מיינעך. אומבעטעמט ווי א פלורעסנט אין א דיינונג רום. דא הייבט ער מיר אן רעדן פון די פראבלעמען וואס פלאגט דעם דור.. איך האב גראדע ליב צו רעדן דערפון אבער נישט מיט א יונגערמאן וואס וועט צושאקלען צו אלעם ווי א דאגי ביים ווינדשילד, באהאלטנדיג זיינע אנטוישונגען פון אזא זיידענעם יונגערמאן ווי איך.. אומבאקוועמע מצבים קען איך אבער נישט ליידן, האב איך געשאסן אפאר וויצן, אים זיך געלאזט אויסגארגלען הויעך אויפן קול און ווייטער געוואקט - אהיים, צו מיין ליבליכן וויליאמסבורגע היים, צו א פרישע אונגארישע מאלצייט סערווירט אין א קיך מיט א פענסטער צום דיינינג רום.
(וזאת למודעי - אין קיין שום פאל האב איך נישט ערנסט געמיינט קיינעם צו טשעפנען אדער אפ'חוזק'ן, נאר בלויז ארויסגעברענגט א שוואכקייט, אדער סתם א בדיחה, עס צו ליפטערן אביסל. איך בעט איבער ווער ס'געטשעפעט געווארן אין סיי וואספארא אופן.)
רעדאגירט געווארן צום לעצט דורך הבל וריק
אום דינסטאג פעברואר 28, 2017 8:32 am, רעדאגירט געווארן איין מאל בסך הכל.


text:
ארכעאלאגיע: געפינסן און נייעס
- למעלה משבעים
- שר תשעת אלפים
- תגובות: 9779
- זיך איינגעשריבען אום: זונטאג מארטש 02, 2008 10:17 pm
- לאקאציע: ערגעץ פארבלאנדזשעט אויף די גראדע וואסערן
- גלעזעלע
- שר חמישים ומאתים
- תגובות: 281
- זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 13, 2016 1:54 pm
- לאקאציע: אינעם קרעטשמע
- שטאלצער יוד
- שר האלפיים
- תגובות: 2410
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג מאי 19, 2016 2:00 pm
- שמעלקא זאפטיגער
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3158
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: איינגעטונקען
שטאלצער יוד האט געשריבן:עפעס בין איך דא אומרואיג מיט דעם בילד... אויף'ן חדר באס פלעגן מיר אוועקדרייען די קאפ ווען מ'איז אריבער געפארן א טומאה...באלאנגט עס טאקע דא?
האמיר אים עכ"פ געמאכט אז עינים להם ולא יראו, אזוי אז עס איז שוין בעסער די מצב. פארשטייט זיך אז עס איז נישט קלאר אויב דאס איז א טומאה בכלל, ס'איז א מענטשעלע, וואס די ארכיאלאגן זאגן אז זיי האבן עס געטראפן אין א קבר. עס דארף קלארגעשטעלט ווערן אויב דאס איז טאקע א טומאה, טאקע מזמן עובדי ע"ז, און אויב איז עס אזוי דארף מען עס טאקע זאפארט הויקער מן השורש זיין.
אדערווייל ווייסן נאך די ארכעאלאגן אליינס נישט וואס דאס איז, ממילא איז נישט באשטעטיגט מה זה ועל מה זה.
- שמעלקא זאפטיגער
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3158
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: איינגעטונקען
2,700 יעריגער חותם מזמן בית ראשון מיטן קריצונג "לשר העיר" אנטדעקט
אט אזוי לייענט זיך דער זעלטענעם חותם וואס איז נעכטן געפינען געווארן גרובנדיג ארום דער כותל המערבי. דער חותם (אין אידיש איז עס פּלאָמבע, נישט ממש א זיגל, אבער לאמיר עס רופן חותם און שוין...) איז לויט די ארכיאלאגן עפעס גאר היסטאריש, וויבאלד עס האט אין זיך די רעדע פון צוויי משרי ירושלים העתיקה, און עס איז לויט זיי אלט 2,700 יאר.
די גראבונגען ביים אומגעגנט פון כותל איז שוין אן אלטער זאך. מען האלט אין איין טרעפן דארט סחורה דארט, אמאל ביינער און אמאל ציינער, הכל לפי המצב והזמן... איבער די "מנהרות הכותל" אליין קען מען שרייבן און שרייבן פאר שעות ארוכות, און נישט אזוי שנעל ענדיגן.
די יעטציגער חותם וואס מ'האט געפינען האט לכאורה באלאנגט פאר דער גובערנאטאר, דער שר העיר וואס האט געפירט דעם שטאט. דאס איז געמאכן פון די "טין" מאטעריאל, און גאס איז זעלטן מיט דעם אז עס איז לכתחלה געגאסן געווארן אין פייער מיט איר איינקריצונג, אין די צייט וואס געווענליך פלעגט מען קודם גיסן די מטבע און שפעטער צולייגן די קריצונגען.
איר גרויסקייט [קליינקייט] איז 15 ביי 13 מילימעטער, און איז דיק צווישן 2 און 3 מילימעטער.
אז מיר וועלן עס נענטער באטראכטן וועלן מיר זען אז אויפן אויסערשטן טייל פונעם קריצונג זעט עס אויס ווי צוויי געשטאלטן וואס קוקן זיך אן איינער דעם צווייטן. דערמאנט די כרובים? ווייס איך נישט, ווייל כ'האב קיינמאל די כרובים נישט די זכיה געהאט צו זען... זיי זעען אויס ווי צוויי מענער, אדער גאר ווי א מאן קוקט אין שפיגל, די קאפ באשטייט פון א פינטל (איי מאן יימר אז דאס איז א מאן אויב אזוי? תיובתא) עס האט נישט מער דעטאלן ביים פרצוף.
די הענט פון איין זייט זענען צוויי שטריכן וואס גייען אויף אראפ און מער ארויס פון דער חותם, און די הענט וואס זענען אויף אריין הייבן זיך אין די לופטן, ס'זעט אויס ווי זיי ביידע האלטן עפעס אין די הענט.
זייערע קליידער זענען געשטרייפט, עס קומט אן ביז צו די קניען, (מ'זעט נישט וואו די קניען איז, אבער אז מ'שרייבט שוין יא לאמיר נאכשרייבן וואס די ארכיאלאגן זעען דארט... באלד וועלן זיי זאגן אז ס'נישט באשטעטיגט דאס אז אין יענע תקופה איז געווען אזא זאך ווי קניען, וואטעווער...).
פון אונטן האב מיר אן אויסקריצונג פון ווערטער אין די פארצייטישער כתב עברי. דארט שטייט "לשרער", וואס דאס ווערט אפגעליינט "לשר העיר", ווי מ'פלעגט שרייבן אין יענע צייטן, ווי מ'זעט אין אסאך אנדערע שריפטן און קריצונגען, אנע ספעיס צווישן איין ווארט און צווייטן, און אנע הא הידועה.
ווי די ארכיאלאגן שפעקולירן איז דער חותם געווען ווי דער "לאגא" פון דער שר העיר אין ירושלים, און ער האט ווארשיינליך דערמיט געשטעמפלט זיינע בריוון, ונחתם בטבעת השר. לכאורה איז דער בריוו אדרעסירט געווען צו איינע פון די הייזער וואו זיי האבן געגראבן צווישן אירע פאנדומענטן. נו, ווער לאזט זיי נישט שפעקולירן, גראדע מאכט עס סענס אויך.
אבער אנדערע ארכיאלאגן ווילן דווקא יא אז מען זאל זאגן אז דאס איז נישט געפונען ביים איד וואס האט עס ערהאלטן נאר ביים שיקער, ווייל דאס טוט באפעסטיגן וואס די ארכיאלאגן טענה'ן שוין לאנג, אז אין די געגנט איז געווען די שטאטישע הויפטקווארטירן אין די צייט פון בית ראשון. ווי זיי זאגן האט מען ביז היינט נישט פעסטגעשטעלט צו די ירושלימ'ער שטאט האט געהאט א שטאטראט און א "שר העיר" אין די זמן פון בית ראשון, אבער אצינד ווייסט מען שוין אז יא...
דער טיטל "שר העיר" איז באקאנט פון נ"ך ווי עס ווערט 2 מאל דערמאנט, די ערשטע אין ספר מלכים ב' ווי עס ווערט דערמאנט יהושע, דער שר העיר ירושלים אין די צייט פונעם מלך חזקיהו, און אין בספר דברי הימים ב' טרעפן מיר מעשיהו, דער שר העיר ירושלים אונטער די יאשיהו מלוכה.
דער ארט וואו מ'האט געפינען דען חותם פון דער שר העיר, האט באקומען א סטאטוס אלס א פלאץ מימי בית ראשון.
- שטאלצער יוד
- שר האלפיים
- תגובות: 2410
- זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג מאי 19, 2016 2:00 pm
- שמעלקא זאפטיגער
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3158
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: איינגעטונקען
- שמעלקא זאפטיגער
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3158
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: איינגעטונקען
בענקעל האט געשריבן:אָה-וואַ. שמעלקי איז אָן קאל. א זאפטיגע ארטיקל. דאנקע שיין.
WOW ווער האט עס געגלייבט!
באקומען א קאמפלימענט פון דער מלך ה'אריכאלאגיע פארשטאנד, @בענקעל בכבודו ובעצמו!!!
כ'שעם זיך!
- שמעלקא זאפטיגער
- שר שלשת אלפים
- תגובות: 3158
- זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג אוגוסט 15, 2016 3:19 pm
- לאקאציע: איינגעטונקען
שואלכענין האט געשריבן:איז מעגליך ביטע, אנצוצייכענען מיט רינגלעך, וואו מען זעט דא מענטשן? א.א.וו.
איך וואלט געזאגט, אז מען זעט א טייטלבוים שטאם.
דא האסטו א טראפ קלארערער בילד.
זעסט די פינטל, און די הענט? די ווייצלעך זוך איך נאך...
- צוגעלייגטע
-
- NEWSY17-733852565288544.jpg (27.8 KiB) געזעהן 2301 מאל
שואלכענין האט געשריבן:איז מעגליך ביטע, אנצוצייכענען מיט רינגלעך, וואו מען זעט דא מענטשן? א.א.וו.
איך וואלט געזאגט, אז מען זעט א טייטלבוים שטאם.
א בויגן מיט דריי פיילן.
איך בין נישט אזוי קלוג ווי זיי, און איך קוק פשוט, לויט מיין בליק זעט מען גאנץ אויבן ווי כאילו דאס ווארט LHE, אדער ענליך צו דעם, גיט א קוק אויפן געמאלן בילד, עס מאכט זיך גענצליך נישט וויסנדיג פון יענעם כמו ווארט.
א.א.וו. ביי די גאנצע בילד, וואס מען וויל נוצן, נוצט מען, און וואס נישט, איגנארירט מען...
סתם ליצים.
נאכאיין פון די זעלבע פלאץ.
וועגן די בילד קען מען דן זיין. די געמאלענע איז פון אן אלטע געפינס וואס ענדלט זייער צו די יעצטיגע. דארט שטייט, ש ר ה ע ר'. די אותיות זענען כתב עברי עתיק. אדער פארשידענע אנדערע נעמען וואס מען רופט עס. דאס האט מען זיך באניצט בזמן ביהמ"ק הראשון. מען קען קלאר זעהן די ש ר ע ר.
די ארגינעלע מאס.
מערת קבורה בטבריה
די הייל האט אין זיך דריי צימערן מיט נאך קלענערע היילן וואו מען האט אנטדעקט גלוסקמאות מיט גריכישע אויפשריפטן. די גלוסקמאות טרעפט צומאל וואס איז פון די צייטן פון בית שני, ווי שוין עטליכע מאל ערווענט, איז די מקור צו דעם אין מועד קטן א' משנה ה, וואס ווערט גערופן "ליקוט עצמות".
די אויסשטעל פון די הייל צייגט אויף א רייכע פאמיליע וואס האט געוואוינט אין טבריה אדער אין די דערפער ארום. די נעמען האט מען נאכנישט מפנעח געווען. די פארלויפיגע לייענונג צייגט אז א טאטע מיט א זוהן זענען דא געווען באהאלטן.
עס איז אויסגעהאקט פון א ריזיגע שטיין מיט א גרויסע פאדערשטע צימער מיט היילן ארום וואו מען האט באהאלטן די גלוסקמאות, דערנאך איז דא נאך א קלענערע צימער וואו מען האט געפונען די פארלוירענע קאנקריט.
די הייל איז א ספעציעלע געפינס. די מערהייט פון די סארט היילן געפינט מען אין ירושלים, אבער אין טבריה איז דאס זעלטן.
בענקעל האט געשריבן:טבריה - מען האט שוין געגראבן לעכער פון 65 פיס טיעף און מען האט שוין אנגעהויבן אריינגיסן די קאנקריט פאר די פאדאמענט צובויען א נייע גרויסע געביידע אין א נייע געגענט אין צפון טבריה. אבער וואו איז די ביטאן...? עס איז פארשוואונדן... אינמיטן אונטערזוכן וואו דאס גאנצע געמויזאכטס איז אהינגעקומען, האבן די ארבייטער אנדעקט א גרויסע הייל וואו אלעס איז דארט אריינגערינען.
די הייל האט אין זיך דריי צימערן מיט נאך קלענערע היילן וואו מען האט אנטדעקט גלוסקמאות מיט גריכישע אויפשריפטן. די גלוסקמאות טרעפט צומאל וואס איז פון די צייטן פון בית שני, ווי שוין עטליכע מאל ערווענט, איז די מקור צו דעם אין מועד קטן א' משנה ה, וואס ווערט גערופן "ליקוט עצמות".
די אויסשטעל פון די הייל צייגט אויף א רייכע פאמיליע וואס האט געוואוינט אין טבריה אדער אין די דערפער ארום. די נעמען האט מען נאכנישט מפנעח געווען. די פארלויפיגע לייענונג צייגט אז א טאטע מיט א זוהן זענען דא געווען באהאלטן.
עס איז אויסגעהאקט פון א ריזיגע שטיין מיט א גרויסע פאדערשטע צימער מיט היילן ארום וואו מען האט באהאלטן די גלוסקמאות, דערנאך איז דא נאך א קלענערע צימער וואו מען האט געפונען די פארלוירענע קאנקריט.
די הייל איז א ספעציעלע געפינס. די מערהייט פון די סארט היילן געפינט מען אין ירושלים, אבער אין טבריה איז דאס זעלטן.
וואס טייטש גלוסקמאות?
פראהביטש האט געשריבן:וואס טייטש גלוסקמאות?
עס איז א גריכישע ווארט פאר די שטיינערנע קעסטלעך אין וואס מען האט מקבר געווען אין צייטן פון בית שני, דאס האט מען גערופן "קבר שני".
אין חז"ל ווערט עס גערופן דלוסקמא
מסכת שמחות פרק יב הלכה ט
אמר רבי אלעזר בן רבי צדוק, כך אמר לי אבא בשעת מיתתו.
בני, בתחילה קברני בביקעה, ובסוף לקט את עצמיי ותנם בדלוסקמא, ואל תלקטם בידך, וכן עשיתי לו.
אין גמרא מסכת גיטין כח ע"א מיינט דאס א טאשקע.
מאי דלוסקמא, טליקא דסבי:
רש"י. טליקא - טשק"א (שק) בלע"ז
קוק דא viewtopic.php?p=1610705#p1610705 פאר אביסל מער.
שואלכענין האט געשריבן:אין מיינע אויגן, איז דאס די גרעסטע ליגנט פון די ארכעאלאגן. זיי דמיונ'ען אויס, וואס עס וואלט געדארפט צייגן, און וואס עס שטימט מיט דעם, נוצן זיי אלס באווייז, און וואס נישט, מאכט מען זיך סתם נישט וויסנדיג.
איך בין נישט אזוי קלוג ווי זיי, און איך קוק פשוט, לויט מיין בליק זעט מען גאנץ אויבן ווי כאילו דאס ווארט LHE, אדער ענליך צו דעם, גיט א קוק אויפן געמאלן בילד, עס מאכט זיך גענצליך נישט וויסנדיג פון יענעם כמו ווארט.
א.א.וו. ביי די גאנצע בילד, וואס מען וויל נוצן, נוצט מען, און וואס נישט, איגנארירט מען...
סתם ליצים.
דאס איז נישט קיין LHE די לינקע פון די H איז זיין אויפגעהויבענע האנט, די מיטעלסטע פון דאס E איז רינדעכיג דאס איז זיין קאפ
השם ירושלים בכתב מלא
צוריק צו “אידישע און וועלטליכע נייעס”
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: Lion, police, וימאןX3, זזה, טשיפקא, מטעמים, נאך פונדערהיים, סיפורי צדיקים, צד תמות, תענית חלום און 53 געסט


text:
מוח
מוח איז אן ארגאן אינעם קערפער אינעם קאפ וואס דינט אלס דער הויפט קאנטראל צענטער פארן לעבן. דער מוח דינט דעם מענטש אויף די פאלגענדע פליכטן:
• עס קאנטראלירט די טעמפרעאטור פונעם קערפער, בלוט דרוק, הארץ קלאפעניש ראטע, און אטעמען.
• עס נעמט איין און טוט מאטיריאליזירן אלעס וואס גייט פאר ארום איר דורך פארשידענע חושים ווי זען, הערן, שמעקן, קאסטן, שפירן, א.א.וו.
• עס טוט קאנטראלירן פיזיקאלע באוועגונג פונעם קערפער ווען מען גייט, שטייט, רעדט, זיצט, און יעדעס מאל סיי וועלכע קערפער טייל מאכט א באוועגונג.
• עס גיט די מעגליכקייט צו טראכטן, נוצן שכל , און שפירן הרגשים.
די אלע פליכטן זענען קאארדינירט, קאנטראלירט, און רעגולאטירט בי אן ארגאן וועלכע איז די גרויס ווי א בינטל קאליפיאר (בלומען קרויט). דער מוח.
אינהאַלט
צוזאמענשטעל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער מוח פארמאגט בערך 100 ביליאן נערוו צעלן וואס ווערט גערופן נויראָנס. א נערוו צעל איז א באשטאנדטייל וועלכע האט די כוח פון איינזאמלן און אריבערפירן עלעקטרא-כעמיקאלע סיגנאלן פון איין ניוראן צום צווייטן גייענדיג א שטרעקע פון עטליכע מעטער אין חלקים פון רגעים.
ניוראנס זענען נישט אנדערש אין אויסזען אדער צוזאמענשטעל ווי אנדערע צעלן נאר האבן א באזונדערע כוח צו קענען טראנספערירן סיגנאלן.
א צעל באשטייט פון דריי טיילן:
1) די צעל קערפער איז די עצם מאסע פון די צעל און איז זעלבסט צוזאמענגעשטעלט פון דריי כעמיקאלן וועלכע פארמירן א צעל, ניוקלעס, וועלכע אנטהאלט די די-ען-עי (וועט מעגליך בעסער אוסגעשמועסט ווערן אין א באזונדערע ארטיקל), ענדאפלאזמיקרעטיקולום וועלכע בויט פראטעינס, און מיטאקאנדריא וועלכע פראדוצירט ענערגיע.
2) אַקסאָן. דאס איז די פאדעם טייל פון א נערוו צעל אויף וועלכע די עלעקטרא-כעמיקאלישע מעסעדזש ווערט טראנספערירט. די אקסאנס זענען ארומגענומען מיט א קליינע שיכט פעטנס גענוי ווי א ווייער איז ארומגענומען מיט פלאסטיק דאס צו באשיצן און פארמיידן קאנטאקט מיט אנדערע ווייער.
3) דענדרייטס. דאס זענען די נערוו ענדען וועלכע זענען ווי צווייגעלעך וואס צעשפרייטן זיך און מאכן קאנטאקט מיט אנדערע צעלן צו טראנספערירן אינפארמאציע און איינזאפן איר אייגענע ענווייראמענט. נערוו צעלן קומען אין אלע סייזעס און פארעמעס. איין איינציגע נערוו צעל ביים שפיץ פינגער קען אויסגעצויגן ווערן צו די לענג פון די הענט. רוב נערוו צעלן אינעם מוח זענען קורצע און מעסטן זיך עטליכע מילימעטער.
הויפט חלקים פונעם מוח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
יעדע מוח, פון דעם מענטש ביז דעם קלענסטן פייגל, איז צוזאמענגעשטעלט פון די פאלגנדע חלקים:
• ברעין סטעם - דער חלק איז אויך נאך א טייל פון די חוט השדרה און קאנטראלירט אלע אויטאמאטישע פונקציעס פונעם קערפער ווי די הארץ ראטע, בלוט דרוק, די באוועגונגן פון די הענט און פיס, און דעם גאנצן "אשר יצר" סיסטעם (פארדייען און ארויסגיין).
• סערעבעלום – דאס טוט אינטעגרירן אינפארמאציע פון די אויטאמאטישע סיסטעמען און שיקן מעסעדזשעס צו אנדערע חלקים אינעם מוח צו באריכטן אויב אלעס גייט כשורה און אויב נישט וואס דער קערפער זאל טאן דאס צו פאררעכטן.
• הייפאטעלעמוס און פיטואיטערי גלאנד – דאס קאנטראלירט די טעמפרעאטור פונעם מענטש, זיינע געברויכן, ווי עסן, טרונקן, און אויך טייל געפילן ווי ליבע, אגרעסיע, און הנאה.
• סערעברום – דער חלק איז באקאנט אלס די קארטעקס און איז געמאכט פון פייבער און אנדערע סטרוקטורן. דער חלק פון מוח טוט רעקארדירן אלע חושים, שיקט ארויס מעסעדזשעס פאר אלע סארט מאטאר פונקציעס, קאנטראלירט געפילן, איז מסדר זכרון, און לאזט דעם מוח טראכטן און רעאגירן צו ארומיגע געשעענישן.
די קארטעקס איז וואס מאכט א מוח "א מוח". ביי א פיש איז דער טייל גאר קליין און ווערט גרעסער לויט די פונקציעס פון דעם באשעפעניש. ביי א מענטש'נס מוח איז די קארטעקס דער גרעסטער טייל. דער מענטש איז נאר א מענטש וויבאלד ער קען גרייכן מיט זיין מוח וואס א בהמה קען נישט. די קארטעקס קאנטראלירט די מעגליכקייט פון לערנען וואס מיינט די פראצעסירונג פון אינפארמאציע, רעדן, און מבין דבר מתוך דבר.
בהמות, חיות, און עופות, זענען נישט קיין טראכטערס און זייער מוח טוט נאר ארבעטן זיי צו העלפן געבן זייערע באדערפענישן און זיך פארטיידיגן פון אטאקעס פון אנדערע באשעפענישן.
צענטראלע סיסטעם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער קאמפיוטער קען היינטיגע צייטן גענוצט ווערן פאר א גוטע ביישפיל צו באגרייפן וואס א מוח דארף אלץ טאן צו זיין דער צענטראלער קאנטראל סיסטעם פונעם קערפער. דער קאמפיוטער איז אבער א פראגראמירטער גולם וועלכע קען נאר טאן דאס וואס מען האט אים אויסגעלערנט צו טאן. עס איז אמת אז פארגעשריטענע קאמפיוטערס קענען טראכטן, אבער זייער טראכטן איז אויך באגרעניצט מיט די אינפארמאציע וואס זיי האבן פון פאראויס.
דער מוח איז אויך א פראגראמירטער קאמפיוטער וועלכע קומט מיט יעדע באשעפעניש, אבער זיינע פונקציעס זענען אזוי קאמפלעקס אז נאך איבער 50 יאר פון שטודירן און פראדוצירן ראבאטן האט מען נישט באוויזן צו מאכן אפילו א ברעקל פון א מוח פון א באשעפעניש.
דער מוח קאנטראלירט אפילו די זאכן וואס מיר טראכטן נישט אז עס דארף א קאנטראל. נאר פאר דעם מענטש צו שטיין גלייך פארלאנגט זיך א מוח דאס צו קאנטראלירן און אנדערש וואלט דער מענטש אראפגעפאלן. יעדעס מאל מען שטרעקט אויס די האנט צו נעמען עפעס אדער שפירן עפעס גייט פאר א מעסעדזשינג סיסטעם פון הונדערטער מעסעדזשעס צווישן די מוסקלן און דער מוח וואס ווערט טראנספערירט דורך די נערוון.
דער מוח טוט הונדערטער אויטאמאטישע פונקציעס אויפאיינמאל ווען אין דער זעלבער צייט טוט עס פאטאגראפירן אלעס ארום זיך דורך די אויגן און אוועק לייגן אין זכרון די אינפארמאציע פאר שפעטערדיגע באנוץ. דער מענטש זעט, הערט, און שפירט מיליאנען שטיקער אינפארמאציע יעדן טאג וועלכער דער מוח טוט אוועקלייגן מיט א סדר און קען דאס צוריק ברענגן צענדליגער יארן שפעטער.
באשיצונג פונעם מוח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
דער מוח איז אריינגעשטעלט אינעם צענטער פונעם שארבן איר צו באשיצן פון דרויסנדיגע אימפאקטן. אויסער דעם פארמאגט עס אן אינערליכע באשיצונג סיסטעם וועלכע איז א פליסיקייט וועלכע געפינט זיך נישט אינעם גאנצן קערפער. די פליסיקייט האלט דעם מוח שווימענדיג צו קענען פארנעמען דעם קערפער'ס באוועגונגן.
די פליסיקייט איז אויך א טייל פון די עצם מאסע פון דעם מוח און טוט אזוי פארמיידן די צעלן און באשטאנדטיילן זיך צו רייבן און שעדיגן איינע די אנדערע. די זעלבע פליסיקייט באשיצט אויך די חוט השדרה וועלכע איז ממש ווי א טייל פונעם מוח און איינע קען נישט ארבעטן אן די צווייטע.
די פליסיקייט זעלבסט איז פארשטייט זיך אויך קאנטראלירט דורך דעם מוח וועלכע האלט איר אפגעטיילט פונעם בלוט סיסטעם פאר איר אייגענע צוועקן.
פאקטן וועגן דעם מוח[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
א דורכשניטליכער מענטש קען סטאריזשען און פראצעסן איין טעראבייט פון דאטן.
מענער האבן א גרעסערער מח מיט 4 פראצענט ווי פרויען.
עס וועגט ארום אנדערטהאלבן קילא.
מענטשן און פרימאטן האבן א גרעסערן מוח (לויט זייער געוויכט) ווי אנדערע בעלי חיים.


text:
מיין באזוך ביי סושי
אחראי: אחראי
- סאכדעס
- שר עשרים אלפים
- תגובות: 20443
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 27, 2006 2:15 pm
- לאקאציע: אלעמאל נאנט צו התאחדות
- פארבינד זיך:
מיין באזוך ביי סושי
אזוי קלערנדיג טראכטענדיג, וואס קען מען דא טוהן, קיין סאך האב איך נישט געוואוסט וואו אנצוהויבן וואו צו ענדיגן, כ'דריי זיך פון איין עק דארף צום צווייטן, יעדע פרעמדע פנים האט באקומען פון מיר אזא שאלעם אלייחעם, היי האו אר יו סושי, אזוי זיך צו טוישן דעם אויסזעהן? אבער סיז מיר נישט געלונגען, יעדער איינער רופט זיך אן כ'בין נישט סושי, אבער יאך האב נישט אויפגעגעבן.
כ'האב אנגעהויבן א מאסיווע זוכונג, כאב אריינגעמישט די עףביאיי, און די סיאייעי, די עםפופטין און עםסוקסטין, און אזוי אלע פריוואטע דיטעקטערס פון גרעטעיר נוי יארק, (וועא"מ) מיהאמיר שווער שווער געארבייט, פרעגט בעסער נישט, אנידערמיט איז געווען א מאנסע וואס איז נישט געשטויגן און נישט געפלויגן, וואס דאס האט אריינגעשלעפט די אלע נידריגע און הויכע פענסטער'ס צו די מערכה מיט די היידזשעקערס, סאו נאך צייט איז מיר פארשווענדעט געווארן.
מארגן קומט דער המשך בעז"ה מ'שטיינס געזאגט מנחה.
קומט אריין דאווענען אבער שוין.
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 7 געסט


text:
אסדר לסעודתא האט געשריבן:יציב פתגם האט געשריבן:הגה"צ ר' אלי' כ"ץ זצ"ל הכ"מ איז געווען אן אייניקל בן אחר בן ביז הגה"ק רבי אליהו הכהן האיתמרי בעל שבט מוסר זי"ע.
אן אינטערעסאנטע זאך איז באוואוסט אין די משפחה אז דעם יחוס פונעם רב האט געצויגן ביזן שבט מוסר נאר מיט די נעמען "אליהו בן אברהם שלמה" דור אחר דור!
דאס מיינט אז אלע זענען גאנץ אינג אוועק ל"ע.
לאו דוקא, דאכט זיך אז די משפחה אריגינעל איז מעדת המזרח וואס געבן נעמען נאך לעבעדיגע זיידע'ס, נאר די לעצטע דורות האבן זיי זיך געטוישט.
ווידער דער ריסקעווער רב איז טאקע אוועק ביי די ניינציג אבער בנו ומ"מ הנ"ל האט נאכאלץ געקענט געבן א נאמען נאכ'ן פאטער, היות ער איז געבוירן אויף די עלטער מזיווג שני,
אבער לכאורה וועט זיך עס דא אפשטעלן.


text:
שלמה גאלדמאן
רבי שלמה גאלדמאן מער באוואוסט אלס רבי שלאמקע זוועהילער (ה'תרכ"ט - כ"ו אייר ה'תש"ה, 1869 - 1945), איז געווען דער פערטער זוועהילער רבי. אין זיינע לעצטע יארן האט ער אויפגעשטעלט דאס זוועהילער חסידות אין ירושלים. ער איז געווען אן אייניקל פון רבי מיכל זלאטשאווער, איינער פון די תלמידי בעל שם טוב.
ירושלימער יודן פארציילן אויסטערליש וואונדערליכע זאכן איבער אים.
אפשטאם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
רבי שלמה איז געווען דער זון פון רבי מרדכי זוועהילער, דריטער זוועהילער רבי און שטאטס רב פון זוועהיל. און זיין מוטער די טאכטער פון רבי שלמה גראנאווער.
פאמיליע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
רבי שלמה האט געהייראט די טאכטער פון רבי אלטער פון דאוויד-האראדאק. זייערע קינדער:
- רבי גדליה משה, זיין נאכפאלגער זוועהילער רבי.
- רבי מרדכי
- די ווייב פון רבי שמואל מרדכי פון סטאבוכווע
זיינע תולדות איז געדרוקט אינעם ספר צדיק יסוד עולם וועלכער איז ארויסגעגעבן דורך הרב דוד ווערנער אין אייר תשמ"ו און איז דערנאך איבערגעדרוקט געווארן דורך מוסדות זוועהיל אום תשס"ו.


text:
1863
1863 איז דאס 63סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1863 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- 10טן יאנואר - דער ערשטער אפטייל פונעם לאנדאנער אונטערגרונט איז געעפֿנט
- 22סטן יאנואר - פוילן, ליטא און ווייסרוסלאנד שטייען אויף קעגן דער רוסישער רעגירונג
- 7טן יוני - מעקסיקא סיטי איינגענומען דורך פראנצויזישע זעלנער
- 20סטן יוני - וועסט ווירדזשיניע געווארן דער 35סטער פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
- 1טן יולי - אמעריקאנער בירגערקריג: דער געטיסבורג קאמף הייבט אן
- 3טן יולי - אמעריקאנער בירגערקריג: דער געטיסבערג קאמף קאנטשעט
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]
- 17טן יאנואר - דייוויד לויד דזשארזש, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געשטארבן 1945)
- 18טן יולי - פראנץ פערדינאנד, ארצי-הערצאג פון עסטרייך (דערמארדעט 1914).
- 30סטן יולי - הענרי פארד, אמעריקאנער אויטאמאבילן פאבריקאנט (געש' 1947)