text:
אסטראנאמיע
אַסטראָנאָמיע איז די וויסנשאפט וואס באהאנדלט איבער די הימלען באַװעגונגען, און אַלעס װעגן אַנטװיקלונגען אַרום אונדזער װעלט ו.צ.ב די זון מיט דער לבֿנה, שטערן און אַלע הימל געשעענישן.
אַסטראָנאָמיע װערט גערעכענט אַלס זײער אַן אַלטע װיסנשאַפֿט, װאָס עס איז דערקענט שױן צום װיינעגסטן ארום 6000 יאָר.
אַסטראָנאָמיע העלפֿט אונדז אָרנגירן אונדזערע צײַט און נוצן זיך מיט דעם נײטיקן קאַלענדאַר װאָס פֿירט אונדזערע טעג, װאָכן, חדשים, און יאָרן אין זײער שטײגער, לױט די זון אָדער (לבֿנה).
אין די אמאליגע צייטן איז אסטראנאמיע געווען די אבזערוואציעס און פארויסזאגען פון די באוועגונגען פון די הימלישע קערפער וואס מען קען זען מיט די אויגן.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע אסטראנאמען האבן געזען די שטערן נאר מיט זייערע אויגן. זיי האבן געמאכט מאפעס פון די שטערן און מיט זיי אויסגערעכנט וועלכע צייט אין יאר איז עס.[1] די פריערדיקע ציוויליזאציעס, ווי די מאיא און די אוראלטע עגיפטישע האבן געבויט אבזערוואטאריעס צו קוקן אויף די שטערן און מאכן שטערן מאפעס. זיי האבן אויך אויסגעטראכט וואו די עערד געפינט זיך אינעם אוניווערס.


c: text/html

text:
בראטיסלאווא
בראטיסלאווא אדער פּרעשבורג (סלאוואקיש: Bratislava, אונגאריש: Pozsony) איז די הויפטשטאט פון סלאוואקיי.
זי איז אמאל (פון 1536 ביז 1783) געווען די הויפטשטאט פונעם אונגארישן קעניגרייך, איידער בודאפעשט האט גענומען דעם טיטל.
דער חתם סופר איז געווען רב פון דער שטאט.
אינהאַלט
רבנים פון דער שטאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין די לעצטע בערך 130 יאר פארן קריג האבן געדינט דארטן אלס רבנים פיר דורות בן אחר בן, וואס עס איז אינטרעסאנט דערפון איז אז אלע האבן דארטן געדינט פונקט 33 יאר.
חת"ם סופר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ערשטער איז געווען דער חת"ם סופר וואס האט געדינט אלס רב פון ה'תקס"ז ביז כ"ה תשרי ה'ת"ר וואס דאן איז ער נפטר געווארן, וואס אין זיין צייט האט ער געפירט א ישיבה פון ארום 400 בחורים וואס האבן זיך אריינגעשטופט אין א קליין צימער וואס קען באמת בלויז אנטהאלטן ארום 30-40 פערזאן
כתב סופר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דערנאך האט איבערגענומען זיין עלטסטער זון דער כתב סופר וואס ער האט געדינט ביז ער איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרל"ב
שבט סופר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען דער כתב סופר איז נפטר געווארן האט איבערגענומען זיין דריטער זון, הר"ר שמחה בונם סופר וואס ער איז געוועזן רב ביז
הר"ר יעקב עקיבא סופר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
שפעטער איז אויפגענומען געווארן הר"ר יעקב עקיבא סופר וואס אין שנת ת"ש האט ער געפרעגט זיין פעטער הר"ר שמעון סופר אבד"ק ערלוי צו ער דארף נישט מורא האבן אזוי ווי בעפאר אים זענען שוין דריי דורות נפטר געווארן ביי 33 יאר רבנות אין דעם שטאט, האט ער אים טאקע געראטן אז אזוי ווי עס זעט אויס רוקן זיך ממילא אן צרות אויף דעם אייראפעישן קאנטינענט במילא איז געראטן אז ער זאל ארויף פארן קיין ארץ ישראל.
איז ער טאקע ארויף געפארן און געגרינדעט די פרעשבורגער ישיבה אין ירושלים וואס שטייט נאך ביזן היינטיגן טאג, און אזוי ארום האט ער טאקע איבערגעלעבט דעם גרויסן חורבן.
דיינים פון דער שטאט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הר"ר דוד לאקענבאך-ניימאן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
וועלכער האט געדינט צווישן די יארן תר?"? ביז ????, און די צייטן פון דעם שבט סופר, און ער האט אויך געדינט אלס מגיד שיעור אין די ישיבה ווי ער האט אויפגעשטעלט אסאך תלמידים הגונים, צווישן זיי געפונט זיך הר"ר יונתן שטייף זצוק"ל ראב"ד קהע"י בודאפעס און שפעטר איז ער געווען ראש ישיבה אין נייטרא ישיבה אין אמעריקע, און סוף פון זיינע יארן איז ער געווען אבד"ק קהל עדת יראים וויען אין ווילימסבור וואס גלייכצייטיג האט ער געדינט אלס איינער פון די גרעסטע גדולים אין די תקופה נאך דער חורבן אייראפע.
חזנים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בערך 1900 איז געווען חזן אין פרעשבורג יאסעלע קאקאש.[1] נאך אים איז געווארן חזן יאסעלע ראזנבלאט.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
זאל דיין קינסטלער זייַט נעמען איבער און אָנטאָן סאָניק, יבערמאַכן ווי איר ביטע מיט קיין פול גאַמעס מאַכן דיין אייגן לעוועלס / וועלטן סאָניק.
סאָניק סצענע באשעפער
פאַנטאַזיע וועלט שפּיל סאָניק
סאָניק מאכט זייַן סינעמאַ
סאָניק סאָניק איז זייַן
שאַפֿן סאָניק וועלט
שפּיל פּלאַן סאָניק לעוועלס אָנליין
שפּיל סאָניק - ימאַגינע אַ וועלט
סאָניק קאַנסטראַקשאַן לעוועלס
צי דיין אייגן סאָניק וניווערסע
דירעקטאָר פון וועלט סאָניק
שאַפונג סאָניק שפּיל
צי דיין אייגן וועלט סאָניק
סאָניק מאכט זייַן סצענאַר
באשאפן לעוועלס שפּילן סאָניק פֿרייַ
שפּיל פּלאַן סאָניק לעוועלס


text:
אר"י הקדוש
רבי יצחק לוריא וואס ווערט גערופן אר"י (אשכנזי רבי יצחק), איז געבוירן געווארן אין ירושלים ארום יאר ה'רצ"ד צו זיין טאטן רבי שלמה לוריא. יונגערהייט איז ער פאריתום'ט געווארן פון זיין טאטן, און ער איז אאראפ מיט זיין מאמע קיין מצרים דארט האט זי געהאט א ברודער.
אין יאר ה'של"א איז ער ארויף צוריק קיין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין דער שטאט צפת, און אנגעהויבן לערנען קבלה מיט תלמידים וואס זיי ווען גערופן גורי האר"י. דער גרעסטער פון זיינע תלמידים איז געווען רבי חיים וויטאל וואס ער האט אפגעשריבן וואס ער האט געלערנט פון זיין רבי'ן און פון דעם איז געדרוקט געווארן שפעטעריגע יארן די כתבי האר"י.
אום ה' אב ה'של"ב איז ער נפטר געווארן, אין מ'האט אים באגראבן אין דעם בית עולם אין צפת.
לעבנסגעשיכטע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לויט דער מסורה פון זיינע תלמידים, ביז דער עלטער פון 36 האט ער געוואוינט ביי זיין פעטער רבי מרדכי פראנסיס וואס איז געווען אנגעשטעלט אויף דער שטייער אין עגיפטן. פון דאקומענטן אין דער קיירא גניזה ווייזט אויס אז דער אר"י האט געהאנדלט מיט געווירצן. אין עגיפטן האט ער געלערנט זוהר, ביז אליהו הנביא האט זיך באוויזן צו אים און געהייסן אים ארויפגיין אין ארץ ישראל. דער אר"י איז אנגעקומען אין צפת אין ה'ש"ל, און האט געוואוינט דארט צוויי יאר ביז זיין פטירה ה' אב ה'של"ב, ווען ער איז געווען אלט 38 יאר.
פאר דער פטירה פון רבי משה קארדאווערא (דער רמ"ק), האט ער געהייסן זיינע תלמידים אז זיין נאכפאלגער וועט ווערן אנטפלעקט ביי זיין לוויה, אז ער וועט זען דעם וואלקן וואס גייט נאך זיין מיטה. דער איינער איז טאקע געווען דער אר"י וואס האט פונקט דענסטמאל אנגעקומען קיין צפת און קיינער האט אים נאך נישט געקענט. פון דעמאלסט אן האט ער אנגעהויבן לערנען מיט א פאר תלמידים, וואס דער גרעסטער פון זיי איז געווען רבי חיים וויטאל, אלץ וואס ער ווייסט, זאגנדיק אז דאס איז זיין איינציגן תפקיד אין דער וועלט.
משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער אר"י און זיין ווייב האבן געהאט צוויי טעכטער, וואס האבן חתונה געהאט אין צפת.


text:
טריפות
א טריפה (מערצאל: טריפות) איז א כשרע בהמה, חיה און עוף, וואס קען נישט לעבן מער פון א יאר, מען קען עס וויסן אדער ווען די בהמה געבוירט, אדער נאכן שחטן דורכן כשרע וועג, און אונטערזוכן די לונגען, און זען אויב איז עס געלעכערט, איז עס טריפה. און לויט דער הלכה, איז פארבאטן עס צו עסן.
אין דער תורה שטייט געשריבן, "ובשר בשדה טריפה לא תאכלו לכלב תשליכון אותו", טריפות זאל מען געבן צום הונט צו עסן. דאס איז וויבאלד ווען די יידן זענען ארויס פון מצרים האבן די הונט נישט געבילט.
אויף יידיש, ווערט טריפה אויך באנוצט, צו באצייכענען א בהמה אדער חיה, פון א נישט כשרן מין.


text:
דער פּרעמיער-מיניסטער פֿון ישׂראל איז הײַנטיקע וואָך אַרויסגעפֿאָרן קיין ביידזשין אויף זײַן מלוכישן וויזיט — צום ערשטן מאָל אָן זײַן שטענדיקער באַגלייטערין, די פֿאַרוואַלטערין פֿון דער פּרעמיער-קאַנצעלאַריע שולה זקן, די היטערין פֿון אַלע זײַנע מלוכישע, און אויך נישט מלוכישע, סודות.
אין דער צײַט, ווען איר "באָס" האָט גענאָסן פֿון דער מלכותדיקער גאַסטפֿרײַנדלעכקייט פֿון דער ווײַטמזרחדיקער איבערמיליאַרדיקער גרויסמאַכט, זיך געטראָפֿן און מלכותדיק געשמועסט מיט אירע מעכטיקע הערשער און איז אַרומגעפֿירט געוואָרן איבער די פּראַכטפֿולע פּאַלאַצן פֿון דער "פֿאַרבאָטענער שטאָט" פֿון די קיסרים און אויף דער אַלטער כינעזישער מויער — אין דער זעלבער צײַט איז זײַן פֿאַרטרוילעכע סעקרעטאַרין געזעסן צווישן די טוכלע ווענט פֿון פּאָליציייִשן אַרעסט אין בת-ים נעבן תּל-אָבֿיבֿ און איז געפֿאָרשט געוואָרן ווי אַ פֿאַרדעכטיקטע אין איינעם פֿון די גרעסטע קאָרופּציע-סקאַנדאַלן אין דער געשיכטע פֿון דער מדינה.
ווען דער יוסטיץ-מיניסטער חיים רמון האָט בעת אַ פֿײַערלעכן קבלת-פּנים אין איינעם פֿון די רעגירונגס-אַמטן זיך אַראָפּגעבויגן צו דער יונגער זעלנערקע און איר אָפּגעשטעמפּלט אַ מיניסטעריאַלן קוש, האָט ער זיך נישט געקענט פֿאָרשטעלן אין וואָס פֿאַר אַ צרה ער האָט זיך פֿאַרפּלאָנטערט און וואָס פֿאַר אַ ביטערע פֿרוכטן עס וועט געבוירן דער זיסער טעם פֿון דעם יונג-מיידלשן קוש. ער האָט זיך אויך נישט פֿאָרגעשטעלט, אַז די קאָנסעקווענצן פֿון זײַן אומשולדיקן קוש וועלן זײַן פֿאַרבונדן מיט אָט דעם גרויסן קאָרופּציע-סקאַנדאַל אין די הויכע פֿענצטער פֿון דער מדינה-פֿירונג. די קאָנסעקווענצן זענען געווען סײַ פֿון פּאָליטישן און סײַ פֿון קרימינעלן כאַראַקטער. פֿון פּאָליטישן, ווײַל דאָס "פֿאַרהענגען" דעם מיניסטער אין זײַנע פֿונקציעס צוליב דעם מיידלס אָנקלאַגע פֿאַר דער פּאָליציי, באַשולדיקנדיק אים אין "סעקסועלער באַלעסטיקונג", האָט גורם געווען "בייז בלוט" צווישן דעם פּרעמיער אָלמערט און דעם מיניסטער מאיר שיטרית, וועלכער איז נאָמינירט געוואָרן ווי דער צײַטווײַליקער פֿאַרטרעטער פֿון דעם יוסטיץ-מיניסטער — אָבער ווען דער מאַנדאַט איז "אויסגעגאַנגען" נאָך דעם געזעצלעכן טערמין און די פּרשה האָט זיך פֿאַרצויגן — האָט דער פּרעמיער נישט פֿאַרלענגערט דעם מאַנדאַט פֿון מאיר שיטרית, נאָר אים אַריבערגעפֿירט צו דער אויסערן-מיניסטאָרין ציפּי לבֿני.
די זעלנערין, וועלכע איז געקומען אין קאָנטאַקט מיט פֿאַרשיידענע מדינה-לײַט אין די ראַמען פֿון אירע מיליטערישע פֿונקציעס, האָט געבעטן רמונען ער זאָל זיך פֿאָטאָגראַפֿירן מיט איר פֿאַר איר פֿאָטאָ-אַלבאָם מיט "סעלעבריטיס", אָנגעזעענע פּערזענלעכקייטן. אָבער — זעט אויס אונטערן דרוק אָדער השפּעה פֿון פֿאַרשיידענע עצה-געבערס, האָט זי באַשלאָסן אָנצוקלאָגן דעם מיניסטער פֿאַר דער פּאָליציי מיט דער טענה, אַז ער האָט "מיסגעברויכט מיט זײַנע פֿולמאַכטן" און האָט נאָכן פֿאָטאָגראַפֿירן זיך געגעבן איר "אַ פֿראַנצויזישן קוש". דער מיניסטער טענהט אָבער, אַז דאָס איז אפֿשר געווען אַ שטיפֿערישע באַנאַרישונג, אַ מין פֿלירט — אָבער אָן אַ סעקסועלער כּוונה, און אַז דער גאַנצער "שאַנד-אַקט" האָט געדויערט סך-הכּל געציילטע סעקונדן — און וואָס קאָן מען שוין באַווײַזן אויפֿצוטאָן אין אַזאַ קורצער צײַט? דערצו נאָך, טענהט רמון, האָט דאָס מיידל נאָכן קוש זיך פֿרײַנדלעך געזעגנט מיטן מיניסטער און אים אַפֿילו געגעבן איר טעלעפֿאָן-נומער...
עס איז אָבער אַ ספֿק, צי דער גרויסער קאָרופּציע-סקאַנדאַל אין דער אָנפֿירונג פֿון דער שטײַער-אינסטאַנץ וואָלט אויפגעדעקט געוואָרן פֿאַרן ציבּור גראָד אין דעם טאָג ווען דער פּרעמיער-מיניסטער פֿון ישׂראל איז אַרויסגעפֿאָרן אויף זײַן וויכטיקן וויזיט אין ביידזשין, כּדי צו באַהאַנדלען מיט די מנהיגים פֿון כינע די עקאָנאָמישע און פּאָליטישע באַציִונגען צווישן די צוויי לענדער, ווי אויך די געפֿערלעכע אַטאָמישע באַוואָפֿענונג פֿון איראַן — ווען נישט די אַנטפּלעקונגען אין שײַכות מיט דעם פֿאַטאַלן קוש פֿון דעם מיניסטער חיים רמון. עס האַנדלט זיך וועגן די אונטערגעהערטע טעלעפֿאָן-געשפּרעכן פֿון דער פּרעמיער-קאַנצעלאַריע, וועלכע די פּאָליציי און די פּראָקוראַטור האָבן אויסבאַהאַלטן פֿון די אַדוואָקאַטן, די פֿאַרטיידיקער פֿון חיים רמון. דערוויסנדיק זיך וועגן אָט די טעלעפֿאָן-געשפּרעכן, האָבן זיי באַשולדיקט די פּאָליציי אין צוריידן דאָס מיידל זי זאָל זיך פֿאַרקלאָגן קעגן אים, כּדי צו פֿאַרקאָכן אַ קרימינעלן באַשולדיקונגס-אַקט קעגן דעם מיניסטער.
וואָס פֿאַר אַ שייכות האָבן אָבער די טעלעפֿאָן-געשפּרעכן צווישן דער פֿאַרוואַלטערין פֿון דער פּרעמיער-קאַנצעלאַריע שולה זקן און דער אָנפֿירערין פֿון דער פּאָליציייִשער אויספֿאָרשונג וועגן דעם קוש פֿון דעם מיניסטער רמון?
עס האָט זיך אַרויסגעוויזן, אַז די ריכטער האָבן דערלויבט דער פּאָליציי אונטערצוהערן און צו רעקאָרדירן די טעלעפֿאָן-געשפּרעכן פֿון דער פּרעמיער-קאַנצעלאַריע — ווײַל די זעלבע רעקאָרדירונג-דיסקעטן האָבן אַנטהאַלטן די געשפּרעכן פֿון שולה זקן, די פֿאַרוואַלטערין פֿון דער קאַנצעלאַריע, מיט די אַלע פּערזאָנען, אײַנשליסלעך איר ברודער און אַנדערע פֿאַרדעכטיקטע אין דער אַפֿערע פֿון משפּיע זײַן, אין זכות פֿון איר הויכן מלוכישן אַמט, אויף די נאָמינאַציעס און אויף די שטייער-הנחות אויף הונדערטער-מיליאָנען פֿאַר כּלערליי נאָענטע מענטשן, פֿאַרבונדן נאָך פֿון פֿריִער מיט דער פּאַרטיי-צענטראַלע פֿון "ליכּוד". די פּרשה ציט זיך שוין אַ לענגערע צײַט און די געהיימע אויספֿאָרשונג, אײַנשליסלעך די אונטערהערונגען — שוין מער ווי אַ יאָר.
דאָס איז נישט די ערשטע קאָרופּציע-אַפֿערע אין לאַנד. סקאַנדאַלן, אַפֿערעס און "פּרשיות" וועגן מיסברויכן באַגלייטן די געשיכטע פֿון דער מדינה פֿון אירע ערשטע טעג. עפֿנטלעכע סקאַנדאַלן פֿון עקאָנאָמישן, פּאָליטישן, קרימינעלן צי פּאַרטיייִשן כאַראַקטער האָבן קיינמאָל נישט געפֿעלט, זינט יענע טעג ווען עס האָט געהערשט דער פּראָטעקציאָניזם פֿון דעם "וויטאַמין פּ" און דעם "רויטן ביכעלע". אָבער אין יענע צײַטן האָט מען זיך דערמיט געשעמט. עס איז אַפֿילו געווען אַ פאַל ווען אַ מיניסטער, וואָס זײַנס אַ הויכער באַאַמטער איז געוואָרן פֿאַרדעכטיקט אין קאָרופּציע, איז באַגאַנגען זעלבסטמאָרד. הײַנט איז אויך די בושה פֿאַרשוווּנדן פֿון דעם מלוכישן און געזעלשאַפֿטלעכן לעבן.
די באַריכטן פֿון די מדינה-קאָנטראָלערן אַלאַרמירן יעדעס יאָר וועגן דער דאָזיקער דערשײַנונג, אָבער זייערע אַלאַרמען האָבן דעם זעלבן עפֿעקט וואָס די וועטער-פּראָגנאָזן: עטלעכע טעג רעדט מען וועגן זיי, אָבער עס ווערט גאָרנישט געטאָן עפּעס צו ענדערן. פֿאַרקערט: אין פֿאַל פֿון דער קאָרופּציע פֿאַרשפּרייט זי זיך און פֿאַרשטאַרקט זיך מיט יעדן יאָר אַלץ מער און מער.
די קאָרופּציע-אַפֿערע, וואָס באַשעפֿטיקט די טעג דעם ישׂראלדיקן ציבּור — די פּאָליציי, די פּראָקוראַטור, די פּרעסע און די עפֿנטלעכע מיינונג, אַיז אָבער די גרעסטע און די געפֿערלעכסטע אין דער געשיכטע פֿון דער מדינה מחמת איר ברייטן פֿאַרנעם, וואָס צעשפּרייט זיך ביז צו אַן עפּידעמיע.
פֿאַרוואָס זאָג איך: "די געפֿערלעכסטע"?
דער מדינה-קאָנטראָלער האָט מיט אַ קורצער צײַט צוריק געוואָרנט, אַז די מלוכישע קאָרופּציע איז געפֿערלעכער פֿונעם טעראָר. דער איצטיקער קאָרופּציע-סקאַנדאַל, וואָס איז אויפגעדעקט געוואָרן הײַנטיקע וואָך מיטן אַרעסט פֿון דעם פּרעמיער אָלמערטס רעגירונגס-פֿאַרוואַלטערין און פֿון 14 פֿון די העכסטע באַאַמטע פֿון דער שטייער-אינסטאַנץ, באַווײַזט ווי ווײַט עס איז אַרײַנגעדרונגען אין די טיפֿענישן פֿון דער מלוכישער סיסטעם און האָט דערגרייכט ביז דעם העכסטן שטאַפּל פון דעם מאַכט-אַפּאַראַט, אָנהייבנדיק פֿון געוויינלעכע און העכערע פּאָליציי-אָפֿיצירן — ביז צו דער קאַנצעלאַריע פֿון דעם פּרעמיער-מיניסטער און דעם סאַמאָראָדנעם שפּיץ פֿון דער מלוכישער היעראַרכיע, דעם מדינה-פּרעזידענט.
עס מאַכט דעם אײַנדרוק ווי עס וואָלט נישט געווען כּמעט קיין מלוכישע קערפּערשאַפֿט, קיין מלוכישע אינסטאַנץ, וואָס אירע העכערע באַאַמטע זאָלן נישט זײַן אונטער דער אויספֿאָרשונג ווי פֿאַרדעכטיקטע — וואָס זענען שוין געזעסן, אָדער זיי זיצן, אָדער וועלן זיצן, אויף דער אויספֿאָרש-באַנק פֿון דער פּאָליציי אָדער אויף דער באַשולדיקונגס-באַנק פֿונעם געריכט.
ווי געזאָגט, האָט נאָך קיינמאָל די געזעלשאַפֿטלעכע קאָרופּציע נישט אָנגענומען אַזאַ פֿאַרנעם ווי אין די לעצטע יאָרן און דאָס אין רעזולטאַט פֿון דער שליטה, וועלכע עס האָט געהאַט איבערגענומען דער "מרכז", די צענטראַלע פֿון דעם "ליכּוד", אין וועלכער כּלערליי קאָרומפּירטע עלעמענטן — דערונטער אַפֿילו קרימינעלע אינטערעסן-קרײַזן — האָבן דיקטירט דער אָנפֿירונג פֿון דער הערשנדיקער פּאַרטיי אירע פּאָליטישע גענג און ווער עס זאָל ווערן אויסגעוויילט אין דער כּנסת, כּדי צו דינען זייערע אינטערעסן. די פֿריִערדיקע, די 16טע כּנסת האָט זיך טאַקע "אויסגעצייכנט" מיט די פֿילצאָליקע אַפֿערעס פֿון קאָרופּציע און פּראָטעקציעס, אין וועלכע עס האָבן געהאַט אַן אַקטיוון חלק די צוויי זין פֿון דעם דאָמינאַנטישן און כאַריזמאַטישן פּרעמיער-מיניסטער אריאל שרון, נעמענדיק אויף זיך די עבֿירות פֿון זייער פֿאַרשטומט געוואָרענעם פֿאָטער.
די איצטיקע אַנטפּלעקטע אַפֿערעס זענען אַ רעזולטאַט און אַ המשך פֿון יענער טרויעריקער תּקופֿה. צו זיי זענען אויך צוגעקומען די נייע אויספֿאָרשונגען פֿון אַלטע סקאַנדאַלן, און צווישן זיי — די מיסברויכן אין דער אָנפֿירונג פֿון דער "הסתּדרות הלאומית" — די "נאַציאָנאַלע" פּראָפֿעסיאָנעלע אָרגאַניזאַציע מיט דער קראַנקן-קאַסע פֿון "ליכּוד" אין דער צײַט, ווען עס האָט אָנגעפֿירט מיט איר דער איצטיקער פֿינאַנץ-מיניסטער (איצט אין "קדימה") ה’ הירשזאָן.
און — דאָס איז נאָר אַן אָנהייב, זאָגן די באַטייליקטע אין דער קאָמפּליצירטער אויספֿאָרשונג. דער ווייטיקלעכער המשך וועט ערשט קומען...
די שטייער-אינסטאַנץ איז גיך געקומען צו זיך, מיטן נאָמינירן אַ נײַעם פֿאַרוואַלטער, און אַזוי אַרום איז פֿאַרמיטן געוואָרן אַ צוזאַמענברוך פֿון דעם גאַנצן שטײַער-מעכאַניזם, וואָס פֿון זײַנע אײַנקונפֿטן לעבט די מדינה.
תל-אבֿיבֿ,דעם 9טן יאַנואַר 2007


text:
היידלבערג
היידלבערג (דייטשיש: Heidelberg) איז א שטאט אין דייטשלאנד און איז באקאנט צוליב דעם וואס דארטן איז אויפגעשטעלט געווארן א גרויסער די. פי. לאגער נאכן צווייטן וועלט קריג.
און וואס עס שטארצט נאכמער ארויס, איז דארטן געווען די איינציגע פלאץ און צייט איבער דער אמעריקאנער מיליטער'ישער היסטאריע, וואס האבן זיך באפאסט מיטן איבערדרוקן דעם ש"ס, כאטש זיי זענען בלויז אנגעקומען צו דרוקן איין איינציגער באנד פון מס' פסחים, און בלויז 500 אויפלאגעס, פארט טראגט דאס זייער א היסטארישער ווערד, און ווערט צוכאפט דורך די אנטיקן האנדלער אלס א יקר המציאות.
עס זענען געוועזן פארמישט דערין אסאך אויטאריטעטן און פערזענליכקייטן, אריינגערעכנט
- הרב יחזקאל בעסער, געווען א אנגעזעענער רב אין וואשינגטאן הייטס
- דזשוינט
- תורה שובע סקריפטס


text:
שיסערייַ גאַמעס
פאַקטיש גאַנז איז קוים גוט צאַצקע, אָבער אַז קאָמפּיוטער שפּילערייַ מיט גאַנז און שיסערייַ זענען איצט פאַראַנען פֿאַר אַ לאַנג צייַט און גאַנץ ווערט קאַפּטיווייט גיימערז פון אַלע צייטן.אָנליין גאַמעס פאָרשלאָגן סאָליד שיסערייַ אַרסענאַל פון וועפּאַנז - אַראָוז, גאַנז, מאַשין גאַנז, ראַקעט לאַונטשערס, גאַנז, טאַנגקס, לאַזער גאַנז.דער שפּילער איז אין קיין שווער סיטואַציע און דער נאָר זאַך וואָס קענען העלפן אים איז אַ פאַרלאָזלעך פייראַרם פאַס.אותיות שוטערז פאַלן אין כאָריפיק וועלטן אין וואָס די זאַמביז, וואַמפּיירז און אנדערע מיסטיש בהמות קאַפּטשערד סאַוויליאַנז.אָדער ביסט אויף ווייַט פּלאַנאַץ, ווו הינטער יעדער קוסט זיי זענען קעגן דורך בלאַדטערסטי באשעפענישן.פילע פון די אותיות טאָן ניט אַפֿילו האָבן אַ שוטער רגע רעספּיט, ווייַל די שונאים קריכן אויס פון אַלע די טירן און קרעוואַסיז.עס איז קיין כעזאַטיישאַן צו לאָזן די בולאַץ און פּרובירן נישט צו לאָזן שונאים נאָענט.שיסערייַ איז אָפֿט פארבעטן צו דורכפירן וויכטיק מיליטעריש אָדער ראַטעווען מיסיע.פֿאַר בייַשפּיל, אַ פּעראַטרופּער לענדער אין די דזשאַנגגאַל, זייַן וועג צו דער באַזע פון די ריבעלז און וויל צו צעשטערן זייער פירער.אָדער פייטער פון ספּעציעל פּאָליצייַ קראַפט איז ינוואַלווד אין דער מעלדונג פון די כאַסטאַדזשאַז און די טערעראַסץ שוץ גלייַך צו די אַעראָפּאָרט.שפּיל שיסערייַ גאַמעס זייער לייכט, עס איז גענוג צו בעל די טעכניק פון יימינג און שיסערייַ.אָפֿט עס איז גענוג צו גיט - מויז באדינט ווי די ראיה, און די לינקס קנעפּל איז די צינגל.עס זענען גאַמעס אין וואָס די שפּילער כאַראַקטער איז נישט ציען, און די שפּילער זעט די ווירטואַל וועלט דורך זייַן אויגן.פלאַש גאַמעס איז אָפֿט ניט נייטיק צו ונטערזוכן די צימער צו געפֿינען די שונאים - זיי וועלן דערשייַנען אויף די פאַרשטעלן, און אַלע איר דאַרפֿן צו טאָן - עס ס אויף צייַט און אַקיעראַטלי דרייען זיי.אין עטלעכע גאַמעס, שוטער אָפפערס אַ גאָר אַנדערש גאַמעפּלייַ - זען די שוטאַוט העלד, ער איז פֿרייַ צו גיין אויף שפּיל רומז אין וואָס עס זענען עטלעכע ספּעציעל פיינט.שיסערייַ גאַמעס זענען אָנליין בייַ פילע לעוועלס און זיי האָבן די געלעגנהייט צו אַנטוויקלען זייער קאַמבאַט סקילז, די פיייקייַט צו באַשיצן קעגן פייַנט אנפאלן.עס טוט נישט ענין אויב דער ערשטער קייַלעכיק פון די העלד וועט זייַן אַ פּשוט ביקס אָדער אַ מעסער.דיפיטינג זייַן ערשטער קעגנער, ער קענען נעמען זייַן וואָפן, און באטייטיק פאַרגרעסערן זייער מאַכט.און אויב די זיג איבער די שונאים געבן אַ באָנוס, זיי קענען פאַרברענגען געלט צו קויפן ספּעציעל עקוויפּמענט, אַ פאַסטער וואָפן, ערשטער הילף קיץ, עפן ספּעציעל פייטינג טעקניקס.פֿאַר פאַנס פון די דינאַמיק פון די שפּיל זענען באשאפן מיט די קעסיידערדיק באַוועגונג פון די הויפּט כאַראַקטער - פֿאַר בייַשפּיל, אַ העליקאָפּטער פליעס איבער די וואַלד, און פון אַלע זייטן אויף אַ קאַמיש טעכניק פייַנט.אין די גאַמעס איר דאַרפֿן צו לערנען נישט נאָר לאָזן פאַטאַל קויל, אָבער דאַדזשינג פייַנט שאַץ.שיסערייַ גאַמעס זענען פאַראַנען פֿאַר פֿרייַ אין דעם אָפּטיילונג פון דער פּלאַץ.


text:
שמואל צבי הורוויץ
הרה"ק רבי שמואל צבי הורוויץ זצ"ל איז געוועזן דער רבי פון ספינקא בעל מחבר ספה"ק תפארת צבי - תולדות צבי - טבא דשמואל - נחלת צבי אויף תהלים- און נאך (ספינקא, אונגארן - כ"ז אב ה'תשנ"ז וויליאמסבורג, ניו יארק). אדער מער באקאנט אלס ר' הערשעלע ספינקער וויאזוי מען האט אים גערופן בלשון חיבה.
ער האט געוואוינט אין וויליאמסבורג און געפירט זיין רעביסטיווע פון זיין בית המדרש אויף קיעפ סטריט, וואס איז געווען א ווענד-פונקט פאר אידן פון אלע קרייזן חסידים, וואס זיי אלע האבן אין אים געטראפן א אויער וואס האט זיך צוגעהערט צו זייערע שאלות, צרות און פראבלעמען מיט הארץ און געפיל, און איז געווען פארעכענט אלץ א פועל ישועות.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן צו זיין פאטער רבי אברהם אביש הורוויץ הי"ד, וואס ער איז געווען רב אין קראלי און געווען אן איידעם ביים חקל יצחק ר' יצחק אייזיק ווייס, דער זון פון ראש אדמו"רות ספינקא, ר' יוסף מאיר ווייס דער בעל אמרי יוסף.
ער איז געווארן אויפגעצויגן ביי זיין זיידן דער חקל יצחק. טראץ דעם וואס זיין טאטע האט געליטן צרות פון די חסידים פון ר' יואל טייטלבוים אין קראלי צוליב די רבנות דארטן, איז ער זיך געגאנגען צום סאטמאר רבי זצוק"ל נאך די מלחמה און ניו יארק זיך מאכנדיג פארגעסן איבער די אלטע טינה. דער סאטמארער רבי ז"ל פלעגט אום אליין רופן קראלער רב בימי נעוריו, און האט אום ארויסגעוויזן גרויס חביבות עד כדי כך ער פלעגט אפילו הייסן זיך גיין איבערשמועסן מיט אים זאגנדיג ער איז א קלוגער ערליכער איד, דאס אלס צוליב דעם וואס ער איז געווארן אויפגעצויגן אין ספינקא ביים זיידן ווי מ'האט קיין מחלוקת נישט געפירט. ר' פישעלע הערשקאוויטש פון זיין זיידנס חסידים האבן זיך טאקע נישט אפגעלאזט דערפאר פון אים. [פֿעלט אַ מקור]
זיינע קינדער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער האט איבערגעלזאט פינף זין און זיבן טעכטער:
- ר' בעריש הורוויץ וואס האט איבערגענומען די ישיבה און דארטן געבויט זיין חסידות ("בית שמואל צבי") און פלעגט אויך ארויס געבען זיינע הייליגע ספרים על התורה מועדים, על הש"ס, הגדה ש"פ, זמירות לשבויו"ט.
- ר' אביש הורוויץ וואס האט איבערגענומען דעם בית המדרש אויף קיעפ סטריט.
- דער דיין ר' אייזיק הורוויץ וואס האט זיך שפעטער געפענט אן אייגן חסידות "תולדות צבי".
- ר' נטע הורוויץ וואס האט די שול אין בארא פארק "טבא דשמואל".
- ר' נפתלי הורוויץ וואס האט איבערגענומען די תלמוד תורה און געגרינדעט די חסידות "קראלי" אין וויליאמסוברג מיט בתי החינוך פאר אינגלעך און מיידלעך.
זיינע איידעמער זענען:
- כ"ק האדמו"ר מראדוויל שליט"א פון מאנסי.
- הרה"צ ר' פנחס שלום האגער אב"ד ויזניץ שליט"א אין בארא פארק, עלטסטער זון פון כ"ק אדמו"ר פון מויזשניץ וואס פירט שוין די וויזשניצער קהילה און מוסדות און בארא פארק.
- הרה"צ ר' חיים יצחק טווערסקי שליט"א מלאיעוו טשערנאביל בן אדמו"ר מטשערנאביל זצ"ל, בית מדרשו איז און ברוקלין.
- כ"ק האדמו"ר פון דאמבראווא פון בארא פארק ברידער פון כ"ק האדמו"ר מרדכי דוד אונגער פון באבוב.
- הרה"צ ר' יחיאל וואגשאל שליט"א זון פון כ"ק אדמו"ר מלאנצוהט שליט"א, און רב פון ביהמ"ד תפארת משה בוויליאמסבורג שעל ידי תלמידי הגר"מ גרין שליט"א פון מאנסי.
- הרה"צ ר' שלמה לויפער שליט"א רב דביהמ"ד מלבוש צבי ד'קראלי און מאנסי וראש ישיבה דנייטרא במאנסי.
- הרה"צ ר' דוד שלמה שטיין ראש הכולל בית אברהם ד'ספינקא ע"ש דעם רבינ'ס פאטער הרה"ק ר' אברהם אביש אבד"ק קראלי הי"ד און דער זון פון כ"ק אדמו"ר ר' מרדכי שטיין מפאלטיטשאן שליט"א.
זיין רביסטעווע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זיין ווינקעלע און וויליאמסבורג איז געווען א תל תלפיות ווי עס האבן זיך געקענט אדורך דרייען אין איין וואך הונדערטער אידן פון אלע שיכטן און קרייזן: חסידישע, ליטווישע, ספרדישע, אמעריקאנער, מאדערנע, און אלע זענען ארויס צופרידן און רואיג שפירנדיג א געהאלפענער, ער האט געהאט אזעלטענער קלארן פארשטאנד און סיי וועלכע הינזיכט מען האט איהם געפרעגט.
זיין עבודה פון תשובה כסדר איז געווען א ציאונג קראפט, וואס האט זיך איבגעחזרט א יעדע וואך ביי שלוש סעודות אין די טונקל ווי ער האט איינגעריסן מיט יאמערליכע געוויינען און דער ריזן עולם זקנים עם נערים נשים ואנשים צוגלייך, פלעגן קומן צפארן מיט קארן, עס האט זיך געצויגן שעות נאכן זמן מוצש"ק, פון אלע געגענטער פון מעטראפליטן ניו יארק פלעגט זיך מיטרייסן מיט טרערן און זיך גוט אויסוויינען ביינאזאם הויך אויפן קול.
זיין צורה איז געווען זייער א שטארקע צוצואונגס קראפט מיט זיין צוצואונדיגע פרייליכע שמייכל ווען אימער א איד איז אריינגעקומען אין שטוב. אידען האבן געהויבן זייערע קינדער אינדערהייך ביי זיינע הייליגע הקפות שמח"ת צו זען די שיינענדיגע לעכטיגע צורה,אויך פלעגט ראש השנה ביינאכט שטיין אן עולם אידן מיט זייערע קינדערלעך אין די רייע זיך אנציווינטשען א גיט יאר וואס האט גענומען צו לאנגע שעות.
ער איז אוועקגעפאלן אינמיטן די תורה פרייטיג צונאכטס ביים טיש פון דביקות, ווען ער האט געהאלטן אינמיטן יאמערן איבער ארויפגיין צו די טאטעס אין הימל, פון א מאסיווע הארץ אטאקע, מען האט אים פרובירט צוריק ברענגען אבער אן הצלחה.
זיין פרומקייט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געווען באקאנט מיט זיין אייגענארטיגען דרך נישט נאכצולאזען פון די דרכי אבות הקדושים קיין ביסעל פון וואס מען האט זיך געפירט אין אונגארין. ער האט נישט געוואלט הערן פון קיין שום נייע זאכן. ער האט נישט געלאזט קיין שווים באסיין (סווימינג פול בלע"ז) אין זיין קעמפ.[פֿעלט אַ מקור]


text:
עס זענען דרייַ פּראָם באָוץ קאַנעקטינג רהאָדעס און סימי, דער 'פּראָטעוס' און 'סימי' מאַשין-Ferries און די 'אַעגלי' הידראָפאָיל. די אַעגלי בלעטער פֿון מאַנדראַקי האַרבאָור אין רהאָדעס ניו טאַון, די מאַשין-Ferries פון די קאַמערשאַל האַרבאָור אַרויס די ווענט פון די אַלטע טאַון. איר קענען אויך כאַפּן איינער פון די טאָג-יאַזדע באָוץ פון רהאָדעס צו סימי פון אפריל-אקטאבער. זיי לאָזן פון מאַנדראַקי יעדער טאָג בייַ קסנומקסאַם. זייט אַווער אַז עס איז מייַ ריסטריקשאַנז אויף באַגאַזש אויף די באָוץ. עס וועט אויך זיין קאַנעקשאַנז פון רהאָדעס צו סימי אויף אַ 'גרויס שיפל'; אַ ינטער-אינזל פּראָם אָדער איין קאַנעקטינג די דאָדעקאַנעסע מיט פּיראַעוס. אבער, די נעמען פיל מער. די דאָדעקאַנעסע עקספּרעסס הידראָפאָיל אויך ראַנז רעגולער באַדינונגען צווישן די דאָדעקאַנעסע אינזלען אין סעזאָן. די באָוץ לאָזן פון קאָלאָנאַ. די נסיעה נעמט איין שעה.
פּראָם באָאַט און הידראָפאָילס אַרבעטן אַ צוויי מאָל וויקלי דינסט צווישן פּיראַעוס און רהאָדעס דורך סימי אינזל צוגעשטעלט דורך גאַ Ferries. דאס דינסט איז יוזשאַוואַלי ניט געפֿינט בעשאַס די ווינטער אַזוי טשעק די בוקינג מאָטאָר אויבן פֿאַר מער דעטאַילס.
סייציינג אין סימי
סימי פּאָרט: קאַטאַרינעטטעס אויף די פּאָרט פראָנט איז ווו דער דייטשישער געחתמעט די אַרויסגעבן פון די דאָדעקאַנעסע אין די סוף פון וועלט מלחמה וו. א ביסל ווייַטער צוזאמען צו דער בריק עס איז אַ רעפּליקע פון דער lindos שיף מיט אַ מלחמה דענקמאָל. די נאַוטיקאַל מוזיי איז אין די צוריק פון די שטאָט קוואַדראַט און איז לייכט ידענטיפיאַבלע דורך די קאַנאַנז אַרויס. עפֿן דינסטאג צו זונטיק פֿון קסנומקס צו קסנומקס.
די שטאָט קוואַדראַט איז איינער פון די ווענוז פֿאַר די סימי פֿעסטיוואַל. סט יוחנן 'ס קהילה האט אַ טשיקאַווע קווורע ערד ווי געזונט ווי אַ פייַן, לעצטנס געזונט קיזלשטיין קאָרטיאַרד וואָס איז אויך אַ פֿעסטיוואַל וועניו, ווי איז די נירביי פּעטרידעס שולע. די קאַטאַראַטקיס, אַ אַראָפאַנג פאָאָטפּאַטה אין די צוריק פון די פּאָרט צו די קאַסטלע און טשאָריאָ, איז די אלטע וועג קאַנעקטינג די דאָרף מיט די פּאָרט איידער די קאַלי סטראַטאַ געווען געבויט אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט. די קאַלי סטראַטאַ סטאַרץ אין די צוריק פון די קוואַדראַט אין די דרום-מערב ווינקל פון די פּאָרט און איז וועגן קסנומקס טריט אַרויף צו טשאָריאָ, מיט טשיקאַווע קסנומקסטה יאָרהונדערט מאַנטשאַנז ונטערשלאַק דעם וועג.
סייציינג אין טשאָריאָ, די 'דאָרף' געגנטדי קאַלי סטראַטאַ אָפּענס אין סיללאָגאָס קוואדראט (אויך אַ פֿעסטיוואַל וועניו), פון די צוריק פון וואָס אַ וועג לידז קייַלעכיק הינטער די קאַסטלע און צו לעמאָניצאַ קהילה. עס זענען ספּעקטאַקיאַלער קוקן איבער די פּאָרט און דעם מאַרשרוט יווענטשאַוואַלי קאַנעקץ אַרויף מיט די שפּיץ פון די קאַטאַראַקטיס, דער אָריגינעל לייטער קאַנעקטינג ייאַלאָס צו טשאָריאָ.
די קאַסטלע איז געווען ריבילט דורך די קניגהץ פון סט יוחנן אין די פרי קסנומקסטה יאָרהונדערט אויף די פּלאַץ פון אַ פיל עלטערע פאָרטיפיקאַטיאָן. עס סערווייווד אין גלייַך צושטאַנד ביז דער צווייטער וועלט מלחמה ווען עס איז געווען געניצט ווי אַ אַקסיס מיונישאַנז קראָם. דאס איז געווען בלאָון אַרויף, דיסטרויינג די שלאָס און די קהילה פון די אַססומפּטיאָן איז געווען ין זייַן ווענט. טיילן פון די ווענט בלייַבן און עס איז אַ פּלאַק קענטיק, קאַמעמערייטינג פיליבערט דע ניאַללאַק, די נייט ס פראנצויזיש גראַנד האר.
קאָנטינוינג ווייַטער צוזאמען די קאַלי סטראַטאַ, די אַלט אַפּטייק האט שוין געזונט און הייזער אַ טשיקאַווע זאַמלונג פון פראנצויזיש מעדיצין דזשאַרז און אנדערע פּאַראַפאַנעליאַ. דער מוזיי איז ווייַטער אַרויף, אין אַלטע טשאָריאָ. גיי די סיגנפּאָסץ. עפֿן דינסטאג צו זונטיק פֿון קסנומקס צו קסנומקס און כּולל פילע טשיקאַווע אַרטעפאַקץ. טשאַטזיאַגאַפּיטאָס הויז, אַ געזונט קסנומקסטה יאָרהונדערט מאַנשאַן איז נירביי און איז עפענען בעשאַס מוזיי שעה.
עס זענען פילע אַלט קהילות און מאַנאַסטעריז צו ווערן געזען. עטלעכע פון די מערסט צוטריטלעך זענען דיסקרייבד דאָ: די קהילה פון קאָנסטאַנטינאָס און עלעני אויף די דרום סלאָפּעס פון די וויגלאַ צוזאמען די פּאַנאָרמיטיס וועג האט גאַרדענס, טערראַסעס און אַ געזונט. עס איז יוזשאַוואַלי עמעצער דאָרט אין דער זומער. די מאַנאַסטערי פון די אַרטשאַנגעל מיכאל בייַ ראָוקאָוניאָטיס איז געווען געבויט דורך די קניגהץ פון סט יוחנן אין די קסנומקסטה יאָרהונדערט אויף די חורבות פון אַ וויכטיק קסנומקסטה יאָרהונדערט מאַנאַסטערי, וואָס אין קער איז געווען געבויט אויף דעם בלייבט פון אַ פֿאַר-קריסטלעך טעמפּל. די מאַנאַסטערי פון סאָטיריס מעגאַלאָס, באַלד איידער די וועג דיסענדז צו פּאַנאָרמיטיס, איז זייער פּיקטשעראַסק און האט ספּעקטאַקיאַלער קוקן. עס איז אַ צייכן-Posted גיין צו אַן אַלט ווינערי און די חורבות פון אַלט ווייַן דריקט.
די מאַנאַסטערי פון די אַרטשאַנגעל מיכאל בייַ פּאַנאָרמיטיס, איז דער אינזל 'ס מערסט באַרימט מאַנאַסטערי. דער אָריגינעל קירך פון סט מיכאל איז געווען געבויט אַרום קסנומקס אַד אויף די פּלאַץ פון אַן אלטע טעמפּל צו אַפּאָללאָ. עס כּולל אַ גלענצנדיק ייקאַן פון די אַרטשאַנגעל און צוויי טשיקאַווע מוזיי סעקשאַנז. יבערנאַכטיק אַקקאָממאָדאַטיאָן קענען זייַן עריינדזשד. עס זענען אנדערע קהילות און מאַנאַסטעריז פון אינטערעס וואָס זענען בעסטער גיין ווי טייל פון אַ אָרגאַניזירט שפּאַציר אָדער דורך שיפל ווי פֿיס צוטריט איז שווער, אָדער אין די פאַל פון נימאָס, אוממעגלעך.
געטינג אַרום סימי
די סימי ויטאָבוס טוט אַ אַורלי וועבשיפל פון די פּאָרט צו דעם דאָרף און אַראָפּ צו פּעדי Bay אַרויף צו קסנומקס אַקלאַק בייַ נאַכט. לופט-קאַנדישאַנד און זייער פאַרלאָזלעך. עס איז אויך אַ פרי מאָרגן ויטאָבוס צו פּאַנאָרמיטיס-טשעק פאָרפּלאַן ווי סקעדזשולז בייַטן לויט צו די צייַט פון יאָר. ביידע בוסעס לאָזן פון די ויטאָבוס האַלטן אויף די רעכט-האַנט זייַט פון די פּאָרט. עס זענען פינף טאַקסיס באזירט ווידער אויף די רעכט-האַנט זייַט פון די פּאָרט; די פורטהעסט יאַזדע זיי טאָן איז אַראָפּ צו פּאַנאָרמיטיס אין די דרום פון דעם אינזל. מאַשין און מאָופּט דינגען איז גרינג בנימצא אין די פּאָרט און אין פּעדי בוכטע.
רעגולער וואַסער-טאַקסיס לאָזן דעם פּאָרט אין דער מאָרגן צו פּראָם טוריס צו די ביטשיז אַרום די אינזל-עטלעכע ביטשיז קענען זיין ריטשט אויף פֿיס; טשעק אונדזער ברעג פירן פֿאַר מער דעטאַילס. אין די זומער דאָרט זענען טעגלעך קייַלעכיק די אינזל קרויסעס אָדער קירצער טריפּס פֿאַר באַרביקיוז און שווימערייַ אין די מער סיקלודיד בייז און ביטשיז. די באָוץ אַרויסווייַזן דעטאַילס און פּרייסיז אין די פּאָרט ווייַטער צו די וואַסער-טאַקסיס. קליין באָוץ זענען אויך בנימצא צו דינגען.


text:
1868
1868 איז דאס 68סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1868 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 28סטן פעברואר - בנימין דיזרעעלי ווערט פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן פעברואר - לודוויג דער ערשטער, מלך פון בייערן (געב' 1786)
- 1טן יוני - זשיימס ביוקענען, 15טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1791)
- 18טן יוני - מיקלאש הארטי, אונגארישער מאטראס און פאליטיקער וואס האט געדינט אלס רעגענט אין אונגארן פון 1920 ביז 1944 (געש' 1957)
- 26סטן סעפטעמבער - אויגוסט פערדינאנד מעביוס, דייטשער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געב' 1790)
- 15טן נאוועמבער - זשיימס מאיר ראטשילד, פראנצויזישער באנקיר


text:
ליעזש
ליעזש (פראנצויזיש: Liège ; פלעמיש: Luik - לאָויק; וואלאניש: Lidje; דייטשיש: Lüttich; לאטייניש: Leodium; מוסטער:שפראך-li; לוקסעמבורגיש: Léck) איז א וויקכטיקע שטאָט און מונאציפיליטעט אין בעלגיע און די עקאנאמישע הויפטשטאט פון וואלאניע, דער חלק וואו מען רעדט פראנצויזיש און וואלאניש אין בעלגיע. ליעזש האט 197,013 איינוואוינער (יאנואר 2013).
די שטאט ליגט אין דעם טאל פונעם מעז טייך, נאנט צום האלענדישן און דייטשן גרענעצן, וואו דער מעז טרעפט די אורטע.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די שטאט ווערט דערמאנט שוין אין יאר 558. כאטש ער איז געווען א טייל פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע, פראקטיש איז ליעזש געווען גאנץ אומאפהענגיק.
אין 1789 האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע אין ליעזש און די שטאט איז געווארן א רעפובליק ביז 1791, ווען די האפסבורג מאנארכיע האט אינוואדירט. פון 1794 ביז 1815 איז ליעזש געווען א טייל פון פראנקרייך. אין 1815 האט דער קאנגרעס פון ווין געגעבן די שטאט צום פאראייניגטן קעניגרייך פון די נידערלאנדן, אבער נאך דער בעלגישער רעוואלוציע אין 1830 איז ליעזש געווארן א טייל פונעם נייעם לאנד בעלגיע. נאך דעם איז ליעזש גיך געווארן א הויפט אינדוסטריעלע שטאט און איז געווען איינער פון די ערשטע שטאל-פראדוקציע צענטערן פון אייראפע.
אין 1940 האבן די דייטשן איינגענומען ליעזש. מיט דער הילף פון דער באפעלקערונג האט מען געראטעוועט א סך יידן און מ'האט באהאלטן די קינדער און די פליטים אין די פילצאליק מאנאסטירן.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
לופט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ליעזש פליפארט געפינט זיך א פאר קילאמעטער מערב פון דער שטאט.
וואסער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער פארט פון ליעזש, פלאצירט אויפן מעז טייך, איז דער דריטער גרעסטער טייך פארט אין אייראפע. ליעזש איז פארבינדן דורך קאנאלן מיט אנטווערפן און ראטערדאם.
באן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער צווישנשטעט עקספרעס פארבינדט ליעזש מיט קעלן און פראנקפורט; טהאליס פארבינדט ליעזש מיט פאריז-צפון.


text:
באואינג
באואינג איז די וועלט'ס גרעסטע עראספעיס פירמע הויפטקווארטירט אין שיקאגא, אילינאוס. די פירמע איז צעטיילט צו צוויי אפטיילונגן, די ערשטע די קאמערציאלע אפטיילונג וועלכע פראדוצירט קאמערציאלע עירקרעפט פאר עירליינס און די צווייטע איז איר דעפענס עירקרעפט פראדוקציע. באואינג איז אמעריקע'ס צווייטע גרעסטע דעפענס עירקרעפט קאנטראקטאר נאך לאקהיד מארטין וואס מיינט אויך די וועלט'ס צווייטע גרעסטע דעפענס עירקרעפט קאנטראקטאר. באואינג איז א ריכטיגע אמעריקאנער פירמע וועלכע פראדוצירט אלע אירע מאדעלן אין אמעריקע און גיט ארבעט פאר 152,000 אמעריקאנער צעטיילט אין 10 סטעיטס רוב פון זיי אין עווערעט, וואשינגטאן, נישט ווייט פון סיעטל און דאס איבעריגע אין קאליפארניע, מיזורי, טעקסאס, אריזאנע, קענזעס, און פענסעלוועניע.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פירמע איז געגרינדעט געווארן דורך וויליאם באואינג אין 916' אינאיינעם מיט א נעיווי אינדזשעניר אלס א שותף. מר. באואינג איז געווען א געלערנטער מענטש און איז רייך געווארן פון האלץ מסחר וואו ער האט זיך אויך אויסגעלערנט צו בויען קונצליכע סטרוקטורן וועלכע איז אים צוניץ געקומען ווען ער האט אנגעהויבן בויען פליגער. די פירמע איז געוואקסן ווען זי האט אפגעקויפט עטליכע קליינע עירקרעפט פירמעס אבער עס האט זיך נישט גוט איינגעגעבן און די פירמע איז שפעטער צעטיילט געווארן צו 3 טיילן און באואינג איז געבליבן איינע פון זיי. באואינג האט דעמאלט פרובירט אליינס אריינגיין אין די עירליין ביזנעס אבער עס האט נישט געארבעט און זי האט זיך ארויסגעצויגן דערפון ווען זי האט באקומען גוטע קאנטראקטן פון פען אמעריקן עירליינס צו בויען א רייע פליגער. די פירמע איז געווארן באקאנט אין 934' ווען זי האט פראדוצירט די 314 קליפער וועלכע איז דעמאלט געווען די גרעסטע קאמערציאלע פליגער וועלכע האט אריינגענומען 90 פאסאזשירן בייטאג און 40 ביינאכט. פען אמעריקן האט שטארק מצליח געווען א דאנק דעם קליפער און האט אנגעהויבן מאכן טעגליכע פלייטס פון אמעריקע קיין לאנדאן און שפעטער צו אנדערע פאפולערע דעסטינאציעס. דער פליגער איז געווען גרויס קעגן וויפיל פאסאזשירן עס האט אויפגענומען און האט זיך געהויבן פון וואסער. ווען די צווייטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן האט די רעגירונג געצווינגן אלע אינדוסטריאלע פירמעס צו ארבעטן פאר די מיליטער און באואינג האט אנגעהויבן בויען מיליטערישע פליגערס. די פירמע האט געזוכט צו מאכן וואס מער פליגער און האט זיך פארברייטערט פיל-פאכיג אבער זינט עס זענען נישט געווען קיין ארבייטער ווייל רוב מענער זענען געגאנגן קעמפן קיין אייראפע, האט די פירמע אויפגענומען זייערע פרויען און האט באוויזן צו פראדוצירן 350 פליגער פער מאנאט. דורכאויס די קריג האט באואינג פראדוצירט די היסטארישע בי-17 באמבארדירער אינאיינעם מיט לאקהיד מארטין און דאגלעס עירקרעפט. אין דער זעלבער צייט האט בעל עירקרעפט פראדוצירט די היסטארישע בי-29 באמבארדירער. מיט די צוויי פליגער האבן אמעריקאנער כוחות געהאגעלט באמבעס אויף דייטשע טרופן אין פראנקרייך און שפעטער אין דייטשלאנד. נאך די קריג האט דאס מיליטער מער נישט געברויכט אזויפיל פליגער און די פירמע האט בלית ברירה אויפגעזאגט 70,000 ארבייטער און זיך געפלאגט איבערצוארבעטן די פארבליבענע מיליטערישע פליגער צו קאמערציאלע פליגער און דאס פארקויפט פאר עירליינס. אבער נישט פאר לאנג איז מען געשלאפן און די קאלטע קריג האט אנגעהויבן ווערן א רעאליטעט און דאס מיליטער איז געווען אין א פארמעסט מיט די סאוויעטן איבער מיליטערישע געצייג און פליגער. באואינג האט דעמאלט אנגעהויבן פראדוצירן מיסילס און נייע פליגער פון פארשידענע סארטן. אין דער זעלבער צייט זענען די ערשטע דזשעט פליגער ערשינען דורך עטליכע אייראפעאישע פירמעס און באואינג האט באשלאסן אויך צו פראדוצירן א דזשעט פליגער וועלכע איז שפעטער געבוירן געווארן אלס די בי-707 און איז נאכגעפאלגט געווארן מיט די בי-720, און בי-727 וועלכע האבן איבערגעשטיגן די אייראפעאישע מאדעלן מיט פארשידענע טעכנאלאגיעס. עירליינס און פילאטן האבן שטארק געגליכן די באואינג מאדעלן און די פירמע האט געהאט א גרויסע סוקסעס. די בי-727 איז פארבליבן א שטארקע מאדעל ביז אין 84' ווען די פירמע האט אפגעשטעלט איר פראדוקציע אבער נאך היינט זענען פאראן נאנט צו טויזענט בי-727'ס אין דער לופטן. אין די 60'גער יארן איז באואינג אפגעקויפט געווארן פון א ריזיגע העליקאפטער פירמע וועלכע האט אינאיינעם מיט באואינג פראדוצירט די טשינוק און סי-נייט מיליטערישע העליקאפטערס מיט וועלכע אמעריקע האט שטאלצירט. קאמערציאלע פראדוקציע איז ווייטער געגאנגן און אין די ענדע 60'גער יארן איז באואינג ערשינען מיט צוויי לעגענדערע מאדעלן די בי-737 און די 747-100 פליגער וועלכע זענען געווארן די סטאנדארט פון קאמערציעלע עירקרעפט. די 737 איז ביז'ן היינטיגן טאג פארבליבן די בעסט פארקויפטע פליגער אין אוויאציע היסטאריע און פארקויפט זיך נאך היינט אין די הונדערטער ווען דער מאדעל ווערט כסדר פארבעסערט. אין די 70'גער יארן איז באואינג דורכגעגאנגן איר שווערסטע צייטן ווען די ספעיס אפאלא פראגראם איז אפגערופן געווארן. באואינג איז געווען פון די גרעסטע שותפים אין דעם אפאלא און האט שאדן געהאט אסאך געלט. אין יענע צייטן איז געווען א רעסעסיע פאר די עירליין אינדוסטרי און קאנגרעס האט אפגעזאגט באואינג'ס סופערסאניק פראגראם וועלכע האט געזאלט קאנקורירן מיט די היסטארישע בריטיש-פראנצויזישע קאנקארד. עס איז דורך איבער א יאר וואס באואינג האט נישט באקומען קיין איין באשטעלונג און די פירמע האט אויפגעזאגט האלב פון אירע 80,000 ארבייטער. די פירמע'ס אויפלעבונג איז געווען די 747 דזשאמבאו וועלכע איז געווען א געוואגטע אונטערנעמונג אבער האט אויפגעשאקעלט די אוויאציע וועלט און איז געווארן באואינג'ס צווייטע גרעסטע סוקסעס און ביז עירבאס האט פראדוצירט איר עי-380 מאדעל איז באואינג געווען די איינציגסטע דזשאמבאו פליגער. די 80'גער יארן איז געווען די בעסטע פאר באואינג ווען די פירמע האט באקומען טויזענטער ארדערס און האט באקומען א גרויסע קאנטראקט פון נאס"א פאר די נייע ספעיס שאטעל פראגראם. אין יענע יארן האט באואינג אנטוויקעלט איר 757 מאדעל אוןנאך אסאך אנדערע מאדעלן וועלכע ווערן ברייט באנוצט דורך רוב עירליינס פון די וועלט. אבער אויך אין די 80'גער יארן איז געבוירן געווארן וואס איז שפעטער געווארן באואינג'ס גרעסטע קאנקורענט, די פראנצויזישע עירבאס פירמע וועלכע איז געוואקסן צו אייראפע'ס גרעסטע עירקרעפט פראדוצירער און איז גאנץ לעצטענס געווארן נומער איינס אין די קאמערציאלע עירקרעפט מיט מער ארדערס און דעליוועריס ווי באואינג אין די לעצטע צוויי יאר.
קאנקורענט מיט עירבוס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עירבוס איז געווארן אן ערנסטער קאנקורענט קעגן באואינג אין די 80'גער יארן ווען זי האט אנגעהויבן דעליווערן איר עי-320 מאדעלן און זינט די פירמע איז געגרינדעט געווארן צו זיין א קאנקורענט קעגן באואינג האט מען דאס נאנט באטראכט די אלע יארן ביז עירבאס האט עווענטועל באוויזן איבערצושטייגן באואינג אין 03' און נאכאמאל אין 04' און אין 05'. בעת די שורות זענען געשריבן געווארן האט עירבאס ווידער איבערגעשטיגן באואינג אויך מיט ארדערס געבנדיג איר אן אויבערהאנט איבער באואינג דריי יאר נאכאנאנד. ביי די לעצטע אוויאציע פארשטעלונג האט עירבאס באקומען 280 באשטעלונגן אין די ווערט פון 34 ביליאן דאלאר ווען באואינג האט נאר באקומען 146 באשטעלונגן אין די ווערט פון 15 ביליאן דאלאר. אבער איבער די יאר האט באואינג געמאלדן מער באשטעלונגן ווי עירבאס און עס האט אויסגעקוקט אז באואינג וועט זיך צוריק כאפן אבער די וואך האט עירבאס האט באקומען לעצטע מינוטיגע ארדערס. נאך אלץ זענען די צוויי פירמעס נישט קיין פארגלייך ווען מען קוקט צוריק די היסטאריע פון ביידע. באואינג איז פיל לענגער אין ביזנעס און האט רוב פון די יארן פארקויפט דאס מערסטע פליגער ווען עירבאס איז נאר יעצט גרויס געווארן נאך 33 יאר אין ביזנעס. אלעס אינאיינעם שאצט מען אז עירבאס האט 3,850 עירקרעפט אין סערוויס ווען באואינג האט איבער 20,000 וואס מיינט זעקס קעגן איינס. באואינג איז אויך אין קאנקורענט מיט לאקהיד מארטין איבער רעגירונג קאנטראקטן פאר מיליטערישע פליגער. אין 03' האט לאקהיד מארטין געקלאגט באואינג פאר אינדוסטריאלע שפיאנאזש און די פירמע איז באשטראפט געווארן מיט'ן פארלירן קאנטראקטן ווערט פון א ביליאן דאלאר און זי איז פארבאטן געווארן פון נעמען נייע קאנטראקטן פאר 20 מאנאטן וועלכע ענדיגט זיך דעם קומענדיגן מערץ. אויך מיט עירבאס האט באואינג געהאט לעגאלע פראבלעמען אין ווען זי האט געקלאגט עירבאס צו די ווארלד טרעיד ארגאניזאציע האט עירבאס צוריק געקלאגט באואינג מיט אנדערע קלאגעס. אין די ענדע האבן ביידע פירמעס געשלאסן אן אפמאך אז זיי וועלן זיך אויסגלייכן צווישן זיך און ארויסלאזן די ווארלד טרעיד ארגאניזאציע דערפון. באואינג'ס איצטיגע אינוועסמענט איז די דריעמליינער וועלכע וועט זיין א פארגעשריטענע פליגער וועלכע וועט נוצן ווייניג ברענשטאף. די דריעמליינער האט באקומען אסאך ארדערס אבער פון וואס באואינג חלומ'ט שטייט זי נאך זייער ווייט. באואינג וועט אויך איבערמאכן דעם 747 דזשאמבאו פליגער צו אביסל א גרעסערע מאדעל אלס א דירעקטע קאנקורענט צו די עירבאס עי-380.


text:
אייזקרעם
אייזקרעם (ענגליש: Ice-cream) איז א געפרוירענע צושפייז געמאכט געוויינלעך פון מילכיגע פראדוקטן, און איז געמישט מיט פלעיוואר און צוקער כדי דאס צו מאכן זיס און געבן קאליר.
בערך א מיליאן גאלאנען אייזקרעם ווערט אויפגעגעסן אין אמעריקע יעדען זומער און פארנעמט 8 פראצענט פון די מילכיגע עסן מארקעט.
אינהאַלט
וואס איז אייזקרעם און וואס נישט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די וועלט רופט כמעט אלע פארפרוירענע מילך פראדוקטן אלס אייזקרעם אבער אין פאקט איז פאראן רעגולאציעס וואס איז יא אדער נישט אייזקרעם. דאס באלאנגט צו די דעפארטמענט אוו ארגיקולטור וועלכע באשליסט וואס קען לעגאל גיין אונטער דעם נאמען אייזקרעם. די דריי הויפט סימנים זענען אז עס ברויך האבן אין זיך ווייניגסטענס 10 פראצענט מילך, ווייניגסטענס 6 פראצענט נישט-מילכיגע אינהאלטן, און א גאלאן מוז וועגן כאטש 4.5 פונט עס זאל זיין קוואליפיצירט אלס אייזקרעם.
נישט מילכיגע אייזקרעם איז לעגאל נישט קיין אייזקרעם און איר וועט נישט טרעפן פארפרוירענע פראדוקטן מיט'ן נאמען אייזקרעם אויב עס פארמאגט נישט קיין מילך אין זיך. די אייזקרעם פירמעס לייגן אריין צווישן 10 און 16 פראצענט מילך אין זייערע אייזקרעם פראדוקטן. ווייניגער ווי 10 פראצענט קען נישט ווערן אנגערופן קיין אייזקרעם און מער ווי 16 פראצענט איז שוין צופיל. ווי מער מילך אלס א רייכערע טעם אבער מער ווי 16 פראצענט וואלט געווען צו פעט פאר מענטשן צו עסן אזוי אפט און עס וואלט אויך געווען צו טייער צו פראדוצירן. קיין שום פירמע וועט נישט לייגן מער ווי 16 פראצענט ווייל אזעלכע אייזקרעם וועט שנעל אנפילן א מענטש און דאס מיינט אז מען וועט קויפן ווייניגער אייזקרעם.
אלע אנדערע פארפרוירענע מילכיגע און מילכיג נאכגעמאכטע פראדוקטן ווי סארבעטס, לאו-פעט אייזקרעם, אדער פראזען יאגורט איז איז טעכניש בכלל נישט קיין אייזקרעם.
ווען מען קוקט די אינהאלטן (אינגרידיענס) פון אייזקרעם איז עס גאנץ פשוט, אבער סייענטיפיש גערעדט איז אייזקרעם א קאמפליצירטע פראדוקט וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט פון צוויי סארט כעמיקאלן וועלכע גייען נישט געווענליך אינאיינעם. דאס איז פעטנס קעגן דער געמיש פון וואסער-צוקער-אייז סטרוקטור וואס ווען צוזאמען געמישט פארמירט עס קליינע באבעלס און איז ווי פאום מאטריאל. נארמאל וואלטן די באשטאנדטיילן נישט געקענט זיך האלטן אינאיינעם ווייל בטבע קענען די כעמיקאלן נישט גיין אינאיינעם. די אייזקרעם פראדוצירער לייגן אריין פארשידענע כעמיקאלן וועלכע האלט דאס אינאיינעם און צעשפרייט די פעטנס איבעראל. אמאל האט מען אויך גענוצט די געליכלע טייל פון אייער אלס איינע פון די כעמיקאלן אבער וויבאלד עס פארמאגט אסאך קאלעסטראל האט מען דאס אויפגעשטוישט מיט כעמיקאלן וועלכע פארנעמען זייער א קליינע פראצענט פון די סך הכל באשטאנדטיילן.
אייזקרעם איז נישט די געזונטסטע עסן, ספעציעל די וואס ליידן אויף צוקער. אויך איז עס נישט גוט פאר די וואס גייען אויף דייעט ווייל עס פארמאגט אסאך פעטנס. אן אלטערנאטיוו צו אייזקרעם איז פראזען יאגורט וועלכע פארמאגט כמעט נישט קיין צוקער און איז נישט אזוי פעט. מיר וואלטן אלע געזאגט אז דאס איז פשוט'ע יאגורט וואס מען לייגט אריין אין פריזער, אבער למעשה איז עס די זעלבע פון ארגינעלע אייזקרעם נאר אנשטאט פעטע מילך לייגט מען אריין די מילך קולטור פון וועלכע מען מאכט יאגורט און עס ווערט דארט באשאפן א יאגורט וועלכע איז לייכטער צום עסן.
פראדוקציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען נישט פאראן צוויי וועגן וויאזוי אייזקרעם קען געמאכט ווערן עס איז נאר די פארשידנארטיקייט וואספארא פלעווארס מען לייגט אריין. אן אייזקרעם פירמע, די אייזקרעם געשעפט וועלכע מאכט דאס מיט א קליינע מאשין, און דער אינדיווידועלער וואס מאכט דאס אינדערהיים איז די זעלבע זאך.
דער הויפט טייל פון אייזקרעם איז די געמיש פון די מילך פעטנס, צוקער, און וואסער. די סארט געמיש קען מען קויפן אין געשעפטן צו מאכן אליינס אייזקרעם. די געשעפטן וועלכע פארמאגן אייזקרעם מאשינען נוצן אזא געמיש און די אייזקרעם פירמעס מאכן דאס אליינס און דארפן אויסארבעטן די פעטנס נאך בעסער ווי מען ארבעט אויס מילך ווייל אנדערש קענען די באקטעריעס זיין שעדליך צו א מענטש.
מען קען אליינס אויך מאכן דעם אייזקרעם געמיש אבער עס פארלאנגט זיך מען זאל דאס אויפקאכן צווי מאל צו פטור ווערן פון די באקטעריע.
איינמאל דער געמיש איז פארטיג איז עס אייזקרעם אזוי ווי עס שטייט און גייט. אבער צו מאכן דעם טעם בעסער נוצט מען פלעוואורס וועלכע קען זיין סיי וואס ווי ווענילע, טשאקאלאדע, פרוכט, א.א.וו. מען וועט טיילמאל אויך אריינלייגן שטיקער פרוכט, ניס, טשאקאלאדע, אדער מארשמאלאוס.
אבער אייזקרעם קען נישט פאסירן אן קאלטקייט און עס איז נישט פאראן אזא מין זאך ווי מאכן ערשט די געמיש און דערנאך לייגן אין פריזער. אויב יא איז עס נישט קיין אייזקרעם. עכטע אייזקרעם ווערט געפרוירן אין די זעלבע צייט וואס די געמיש ווערט געמאכט. די אייזקרעם מאשינען פארמאגן א כעמיקאל וועלכע מאכט קאלט דעם טאפ אין וועלכע מען גיסט אריין דעם געמיש און די מישן און פרירן פאסירט אויפאיינמאל.
אייזקרעם מעג אבער נישט זיין צו שטארק געפרוירן ווייל אויב יא פארלירט עס די גאנצע חשיבות פון אייזקרעם וועלכע איז א קאלטע אבער נישט געפרוירענע מאכל. כדי דאס זאל צושטאנד קומען דארף מען היטן דעם געמיש די גאנצע צייט אז שטיקער אייז זאלן נישט פארבלייבן אינעם געמיש. אן אייזקרעם מאשין נוצט אייזענעס וועלכע צוברעקלן אלע שטיקער אייז כדי עס זאל בלייבן אן אייזקרעם און נישט אייסעס.
איינמאל דער געמיש איז פארטיג דארף די אייזקרעם באלד געלייגט ווערן אין א פריזער פון 0 דעגרי פארנהייט אדער אביסל ווייניגער (בערך מיינעס 20 דעגרי צעלסיוס). די אייזקרעם מעג נישט בלייבן אפילו א קורצע צייט אן א פריזער ווייל אויב יא וועט דאס וואסער זיך אויפלאזן און ווען עס וועט צוריק אריינגיין אין פריזער וועט עס פארמירן שטיקער אייז ווי מיר באקומען נאכ'ן עפענען א שאכטל עטליכע מאל. די אייזקרעם פירמעס נוצן קאמפיוטערייזד מאשינען צו האלטן קאנטראל אויף אלע אייזקרעם און וויאזוי דער געמיש ווערט געמאכט. אביסל צו קאלט אדער אביסל צו ווארים קען שעדיגן די גאנצע פראדוקציע.
די פירמעס פאקן די אייזקרעם אין קאלטע אטמאספערעס און שפעטער ווען מען לאדענט עס ארויף אויף טראקס און אזוי אויך אראפ מוז אלעס גיין זייער געשיקט אז עס זאל נאך נישט זיין קיין שאנס עס זאל זיך אויפלאזן. געווענליך איז פאראן א צייט אפשניט וועלכע מעג נישט אריבער גיין אן זיין אין א פריזער און אויב יא קען מען עס מער נישט פארקויפן.
די אייזקרעם אינדוסטריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די אייזקרעם אינדוסטריע איז ווערט 10 ביליאן דאלאר פער יאר און די ענליכע פראדוקטן זענען ווערט נאכאמאל אזויפיל. אמעריקע פארלענדט דאס מערסטע אייזקרעם א יאר און קאליפארניע איז נומער איינס מיט איר גרויסע באפעלקערונג און ווארימע קלימאט. נאכדעם קומען די סטעיטס פון אינדיאנא, פענסעלוועניע, טעקסאס, און ניו יארק. אין דורכשניט קומט אויס אז יעדער אמעריקאנער עסט ארום 21.5 קווארטס פער יאר.
ווען איר ווילט קויפן אייזקרעם זאלט איר ערשט זיכער מאכן אז ער איז מילכיג און דערנאך קען מען זען די שטארקייט דערפון לויט וויפיל דער איבערגאנג פראצענט נומער איז. דאס איז די פראצענט מער ווי 100 וואס איז געווארן פון די ארגינעלע באשטאנדטיילן וואס מען האט גענוצט צו מאכן די אייזקרעם. פארגעסט נישט אז אייזקרעם איז אין טייל לופט (גענוי ווי ברויט) און ווי געדעכטער אלס בעסער אין טעם. אין ענגליש ווערט דאס אנגערופן אווערראן און זייער אסאך מאל וועט ארויסשטיין אויפ'ן שאכטל וויפיל פראצענט אווערראן דאס איז. ווי קלענער די אווערראן אלס געדיכטער.
א גרינגע וועג צו וויסן די קוואליטעט פון די אייזקרעם איז שפירן וויפיל עס וועגט. שווערע אייזקרעם מיינט אז עס איז געדיכטער ווייל די פעטנס וועגט אסאך. רוב טייערע אייזקרעם וועגט אסאך.
די סוד פון מאכן גוטע אייזקרעם קען מען שווער אויסגעפונען אליינס און דאס גייט אראפ פון דור צו דור דורך די גוטע אייזקרעם מאכער. זינט די אינדוסטריע איז אזוי גרויס איז היינט פאראן אוניווערסיטעטן וועלכע גיבן לעקציעס צו מאכן גוטע אייזקרעם. דער פענסעלוועניע שטאטס אוניווערסיטעט גיט אזעלכע לעקציעס אין אמעריקע און די מילכפראדוקטן וויסנשאפט און טעכנאלאגיע שולע פון אנטעריא גיט די לעקציעס פאר קאנאדער.
אייזקרעם איז געווארן זער פאפולער איבער דער וועלט אין צווייטן העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט ווען פרידזשידערן זענען געווארן ביליג. מ'האט געמאכט נאך און נאך באזונדערע טעמים פון אייזקרעם, און די פירמעס האבן זיך קאנקורירט אין דעם. האוואר דזשאנסאנס האבן געמאלדן 28 טעמים אין זייערע רעסטאראנען, און באסקין-ראבינס האבן זיך בארימט מיט 341 טעמים ("איינער פאר יעדן טאג פונעם מאנאט").
כשר אייזקרעם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
עס זענען פאראן א רייע כשר'ע אייזקרעם פירמעס אין ניו יארק און אין מדינת ישראל.
אסאך אייזקרעם אין די מארקעט זענען כשר מיט הכשרים פון או.יו. אדער ענליך. אבער גאר אסאך דערפון זענען געמאכט פון חלב עכו"ם און די וועלכע נוצן נישט חלב עכו"ם קענען נישט געניסן דערפון.
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די היסטאריע פון אייזקרעם גייט צוריק הונדערטער יארן און אפשר גאר טויזענטער און שטאמט ווארשיינליך פון אזיע. עס מוז באמערקט ווערן אז די מעגליכקייט צו מאכן אייזקרעם איז געווען זייער באגרעניצט זינט עס איז נישט געווען קיין רעפרידזשעירעיטאר וואו עס צו האלטן. מען פלעגט נוצן שטיקער אייז וועלכע מען האט גענומען אין דער ווינטער פון די לעיקס און דאס באהאלטן אין די ערד ארומגענומען מיט שטרוי צו האלטן קאלט.
די אייזקרעם פון אמאל איז פשטות נישט געווען קיין אייזקרעם לויט די היינטיגע סטאנדארטן נאר ענדערש א מילכיגע קאלטע מאכל וועלכע נאר די רייכע האבן זיך געקענט ערלויבן. די מאדערנע אייזקרעם איז אויסגעטראפן אין אמעריקע אין 846' דורך א פרוי מיט'ן נאמען נענסי דזשאנסאן. איר אויסטרעף איז געווען א וועג וויאזוי צו פראדוצירן אייזקרעם און דאס מישן און פרירן אין די זעלבע צייט. דאס האט זי געמאכט מיט שטיקער אייז און זאלץ וועלכע איז געהאלטן געווארן אין א שאכטל און אין דעם שאכטל האט זי אריינגעלייגט א צווייטע שאכטל אין וועלכע זי האט געמאכט דעם געמיש. די זאלץ האט אויפגעלאזט די אייז אבער האט ערמעגליכט צו האלטן די טעמפרעאטור פון די פליסיגע וואסער נידעריגער ווי לויטערע וואסער וואס האט געגעבן די אייזקרעם בעסערע קאנטאקט מיט די קאלטקייט.
מיט דזשאנסאנ'ס אויסטרעף איז אייזקרעם פארשפרייט געווארן און אויך די ארימע האבן צום ערשטן מאל געקענט האנה האבן דערפון. מען האט געקויפט שטיקער אייז אין געשעפט און גענוצט זאלץ צו מאכן אייזקרעם.
אין 1851 איז געגאנגען א מענטש מיטן נאמען דזשעיקאב פאסעל פון באלטימאר, מערילענד, און געעפענט די וועלט'ס ערשטע קאמערציאלע אייזקרעם געשעפט אין וועלכע ער האט פארקויפט נאר אייזקרעם. ער איז נישט פארבליבן מיט איין געשעפט און זיך שנעל אויסגעברייטערט איבער'ן לאנד מיט הונדערטער געשעפטן. היסטאריע פארציילט אז פאסעל איז געווען א פארמער וועלכער האט נישט געקענט פארקויפן זיין מילך און האט באשלאסן צו מאכן א נוצן דערפון און פראדוצירן אייזקרעם און דאס פארקויפן אנשטאט מילך. מיט דעם האט ער געלעזט דעם פראבלעם פון פארדארבן ווערן און האט געפינען א וועג צו ראטעווען זיין פרנסה.
ווען פרידזשידערן זענען געווארן פארשפרייט אין די 920' יארן איז אייזקרעם געווארן א שטארקע פראדוקט און מערערע פירמעס האבן דאס פראדוצירט און פארשפרייט. אמעריקאנער האבן שטארק געגליכן אייזקרעם, אויף אזוי ווייט אז דורכאויס די ערשטע וועלט קריג ווען די רעגירונג האט באגרעניצט צוקער האבן די אייזקרעם פירמעס איבערגעצייגט קאנגרעס אז אייזקרעם איז היינט א מאכל וואס איז א טייל פון אמעריקאנער קולטור און מען קען דאס נישט אפשטעלן. עס איז זיי געלונגן און די רעגירונג האט זיי פארקויפט צוקער און אייזקרעם האט איבערלעבט די מלחמה.
די אייזקרעם קאון האבן די פראנצויזן אויסגעטראפן אין די ערשטע יארן פון 900'. אין אמעריקע האט אן איטאליענער אימיגראנט אויסגעטראפן די זעלבע געדאנק און האט געמאכט א פאטענט מיט די רעגירונג אבער ווען ער איז געווען פארטיג איז ער געוואויר געווארן אז די פראנצויזן עסן שוין אייזקרעם מיט קאונס און עס איז אים נישט געלונגן צו מאכן געלט.
היינט איז אייזקרעם פארשפרייט אין אלע ווינקלען פון דער וועלט אבער איז פארבליבן אן אמעריקאנער טראדיציע.


text:
אריאן
אריאן סי.אי.ווי. איז נאס"א'ס געפלאנטע קאסמאס פראגראם וועלכע וועט ערזעצן דעם קאסמאס שאטל ווען ער גייט ארויס פון באניץ אין 2010.
אינהאַלט
היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
דער ספעיס שאטעל איז געווען איינע פון די גרעסטע טריאומפן פון נאס"א ווען עס איז אריינגעשטעלט געווארן אין סערוויס זייענדיג די ערשטע פראגראם אין וועלכע א רייזע אין דעם קאסמאס איז געטאן געווארן דורך א שאטל וועלכע האט געקענט גיין און קומען ווי א פליגער נאכאמאל און נאכאמאל מיט ווייניג פראבלעמען.
די ערשטע יארן זענען געווען א שטארקער דערפאלג ווען נאס"א האט דורכגעפירט מיסיעס יעדע עטליכע מאנאטן מיט איין אומגלוק אין 1986. די צווייטע עקסידענט איז ערשט פארגעקומען אין 03' אבער מיט דעם האט זיך אנגעהויבן א רייע פראבלעמען און נאס"א איז געקומען צו די החלטה אז דער פראגראם איז שוין צו אלט און דארף ערזעצט ווערן מיט א נייע מער פארגעשריטענע פראגראם.
די נייע ספעיס קרעפט ווערט דערווייל גערופן די אריאן קרו עקספלארעישן וויעקהל און וועט באמת זיין צוויי באזונדערע ספעיס שיפן:
די קרו עקספלארעישן וויעקהל (סי-אי-ווי) וועט טראנספארטירן צווישן 4 און 6 אסטראנאטן.
די קארגא לאנטש וויעקהל ( סי-על-ווי) וועט ארויפטראגן שווערע משאות און אויך עטליכע אסטראנאטן אויב עס וועט אויספעלן.
די נייע ספעיס שיף וועט נישט זיין קיין שאטעל נאר ענדערש א ראקעט ווי די ספעיס שיפן וועלכע נאס"א האט גענוצט אין די 60'גער יארן. אבער מיט דעם וועט נאס"א נישט צוריק פאלן אין טעכנאלאגיע ווייל נאס"א וויל בויען א פראגראם וועלכע זאל זיין ביליג און זאל אנהאלטן מיט א זיכערהייט פאר לאנגע יארן כדי מען זאל קענען זיך מער אפגעבן מיט ספעיס אופדעקונגן ווי איידער זיין פארנומען מיט די טראנספארטאציע טייל. נאס"א וועט נוצן די טעכנאלאגיעס פון דעם אפאלא און ספעיס שאטעל פראגראם וועלכע וועלן אינאיינעם זיין זייער פארזיכערט און גרינג צו באנוצן פאר דעם לאנגן טערמין.
די סי-אי-ווי יסודות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די הויפט סיסטעמען אינעם אריאן וועלן זיין פיל מער פארגעשריטן ווי די געוועזענע ספעיס שיפן, אריינרגערעכנט די ענערגיע קראפט, נעוויגאציע, לעבנ'ס שטיצע, קאמיוניקאציע, און קאמפיוטערס.
די סי-אי-ווי וועט באשטיין פון דריי הויפט טיילן: א קאפסול אין וועלכע די אסטראנאטן וועלן זיצן, א סערוויס אפטיילונג אין וועלכע די קאנטראל סיסטעמען וועלן זיין, און א בוסטער וועלכע וועט ארויפשיסן די אריאן אין ספעיס.
נאס"א וועט ארגינעל בויען צוויי סארט דעזיינס פון די הויפט אפטיילונגן, איינס צו שיקן אויף מיסיעס אין ספעיס, און די צווייטע צו שיקן אויף מיסיעס צו די לבנה. ביידע מאדעלן וועלן אויסקוקן ענליך צו די אפאלא ספעיס שיף און וועט צוריק פאלן צו די ערד'ס אטמאספערע פיל שנעלער ווי די ספעיס שאטעל און אזוי פארמינערן די סכנה פון דורכרייסן די אטמאספערע וואו די ספעיס שיפן גייען דורך א שווערע היץ.
די אריאן סי-אי-ווי וועט זיין גרעסער און מער פארגעשריטן ווי די אפאלא ספעיס קרעפט. עס וועט זיין דריי מאל אזוי גרויס צו קענען נעמען מער אסטראנאטן און מער וואג ווי דער ספעיס שאטעל. די אפאלא ספעיס קרעפט איז געווען אינגאנצן 3.9 פיס אין דיאמעטער ווען די אריאן וועט זיך מעסטן 16.5 פיס אין דיאמעטער.
אנדערש ווי די אפאלא ספעיס קרעפט וועלכע'ס קאמאנד אפטיילונג האט מען נאר געקענט נוצן פאר איין מיסיע, וועט די אריאן קאמאנד אפטיילונג קענען איבערגענוצט ווערן 10 מאל נאכאנאנד. דאס איז צוליב די נייע טעכנאלאגיעס וואס נאס"א וועט נוצן צו באשיצן דעם ספעיס קרעפט פון די שטארקע היץ וועלכע עס רייסט אדורך קומענדיג צוריק פון ספעיס אריין אין די וועלט'ס אטמאספערע.
אין די אפאלא פראגראם איז די מאטריאל אפגענוצט געווארן יעדעס מאל די ספעיס קרעפט איז צוריק אראפגעקומען און מער האט מען דאס נישט געקענט נוצן. אינעם שאטעל פראגראם האט נאס"א גענוצט סערעמיק טיילס און טעהרמאל אינסולעישן פאום וועלכע האט איינגעזאפט היץ און איז נישט געשעדיגט געווארן. די אינסולעישן פאום איז מיט די יארן אלט געווארן און האט אנגעהויבן מאכן פראלעמען און איז געווען די אייציגסטע אורזאך וואס האט געברענגט דעם קאלאמביע עקסידענט אין 03'. נאס"א האט דאס פרובירט פאררעכטן אבער איז שפעטער דורכגעפאלן ווען ספעיס שאטעל דיסקאווערי האט ווידער געהאט פאום פראבלעמען טראץ די נייע פארזיכערונגן אויף וועלכע נאס"א האט געארבעט צוויי יאר.
די אריאן וועט נוצן מאטריאל וואס וועט אפווארפן היץ אנשטאט איינזאפן און די מאטריאל וועט קענען גרינג געטוישט ווערן אויב עס ווערט אויסגענוצט.
די אריאן ספעיס קרעפט וועט לאנדן מיט עיר בעגס און פאראשוטן אינאיינעם און וועט קענען מאכן א לאנדונג אין ים און אויך אויף די יבשה. די אפאלא ספעיס קרעפט האט נאר געקענט לאנדן אין ים.
דער קאפסול וועט געבויט ווערן זייער הויך כדי עס זאל זיצן פיל העכער פון די ראקעט בוסטער און דער גאנצער לאנטש פלאטפארמע עס זאל נישט זיין אויסגעשטעלט צו פאלנדיגע שטיקער פאום אדער אייז וואס ברעכן זיך אפ פון די קראפט פון דעם לאנטש.
אינעם סי-אי-ווי וועט אויך זיין אריינגעבויט א קליינע ראקעט וועלכע וועט זיצן אונטער די קאמאנד אפטיילונג און וועט אין געציילטע רגעים קענען אפטיילן די קאמאנד אפטיילונג פון די בוסטערס אין פאל עפעס טויג נישט. דאס איז די בעסטע זיכערהייט פראדעצור וואס נאס"א האט אמאל צוגעשטעלט פאר אירע אסטראנאטן.
סערוויס אפטיילונג און בוסטער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די סערוויס אפטיילונג (דער טייל וואו די אסטראנאטן זיצן און די קאמאנד אפטיילונג) וועט מאנעווירן אין ספעיס מיט אן איינצעלע ענדזשין וואס וועט נוצן א נייע סארט ברענשטאף וואס נאס"א האט קיינמאל פריער נישט גענוצט. די ברענשטאף וועט זיין א געמיש פון מעטאן און אקסיגן און וועט קענען געבן לענגערע און גרעסערע פונקן פאר די זעלבע מאס ברענשטאף. נאס"א זוכט מיט דעם צו שפארן ענערגיע כדי די ספעיס קרעפט זאל קענען מאכן לענגערע מיסיעס.
און צוגאב צו די ענדזשין וועט די אריאן ספעיס קרעפט פארמאגן צוויי לאנגע סאלאר פאנעלן וועלכע וועלן ארויסשטעקן פון די ספעיס קרעפט ווי פליגלן און אויפנעמען סאלאר ענערגיע פון די זון און דאס טראנספארמירן צו עלעקטריציטעט.
א ספעציעלע סיסטעם וועט אריינגעבויט ווערן צו העלפן שיקן אנגעזאמעלטע היץ צו די ראידיאטארס וועלכע שפייען דאס אויס אין ספעיס. דער סיסטעם וועט נוצן כעמיקאלן צו זאמלן היץ און וויבאלד עס וועט זיין פליסיג וועט א פלאמבינג סיסטעם דאס פירן אויטאמאטיש צו די ראדיאטארס.
אין ספעיס טוישט זיך די טעמפראטורן פון קאלט צו הייס מיט איבער 400 דעגרי עטליכע מאל אין טאג וויבאלד די ספעיס קרעפט ציקולירט ארום די וועלט און גייט אונטער'ן זון און אוועק פון די זון אין יעדע צירקולאציע. דאס קען שטארק שעדיגן די מעטאלן פון די ספעיס קרעפט. די אפאלא האט זיך דערפאר געדרייט אויף איר אייגענע אקס און דערמיט אויסגעשפרייט די היץ אייניג איבער די גאנצע ספעיס קרעפט. דער ספעיס שאטעל האט נישט אזוי געטאן וויבאלד די סערעמיק טיילס האבן אים באשיצט. די אריאן ספעיס קרעפט וועט נוצן טעכנאלאגיעס פון ביידע, וואס מיינט אז אויסער די שיץ מאטריאלן און ראדיאטאר סיסטעם וועט זיך עס אויך דרייען ווי די אפאלא.
וויבאלד די סי-אי-ווי וועט נאר טראגן די אסטראנאטן און נישט די משאות וועט עס נישט דארפן אזויפיל שיס קראפט ווי די סעטרון וועלכע האט ארויפגעשאסן די אפאלא. די בוסטער וועט זיין צוויי דריטל די הייך ווי די אפאלא און א דריטל אין דיאמעטער. די בוסטער וועט נאר גענוצט ווערן איינמאל אין קאנטראסט צו די ספעיס שאטעל בוסטערס וועלכע זענען ביידע אפגענומען געווארן פון וואסער און איבערגעארבעט געווארן צו נוצן נאכאמאל.
די סי-על-ווי ספעיס קרעפט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א מיסיע אין ספעיס פארלאנגט געווענליך צו טראגן אסטראנאטן און משאות פון סופלייס. אין די אפאלא און שאטעל פראגראמען האט מען דאס ארויפגעשיקט אין איין ספעיס קרעפט וועלכע האט געהאט א שטאב אפטיילונג און א קארגא אפטיילונג. אין די אריאן פראגראם וועט נאס"א אפטיילן די צוויי צוליב עטליכע סיבות.
נאס"א איז געקומען צום באשלוס אז אויב די אסטראנאטן וועלן האבן אן אייגענע ספעיס קרעפט וועלן זיי קענען עררייכן פיל מער אין ספיעס וויבאלד זיי וועלן נישט זיין אנגעוואנדן אויך אויף די קארגא. אין פעלער ווען מען וועט נישט דארפן קיין סופלייס וועט דאס זייער גוט צוניץ קומען. אויך וועט דאס זייער גוט צינוץ קומען ווען מען וועט וועלן שיקן קארגא און עס וועט נישט אויספעלן קיין אסטראנאטן דערפאר. א ביישפיל איז ווען מען שיקט סופלייס צו די אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע. די סי-על-ווי וועט ארויפגעשאסן ווערן אן קיין אסטראנאטן און עס וועט קאנטראלירט ווערן פון אונטן און ווען עס וועט זיך טרעפן מיט די ספעיס סטאנציע וועלן די ארטיגע אסטראנאטן (אסטראנאטן געפינען זיך דארט צו יעדע צייט) דאס אפנעמען און עס וועט צוריק אראפקומען און נישט דארפן איינשטעלן דאס לעבן פון מענטשן.
די סי-על-ווי וועט זיין אזוי גרויס און הויך ווי די סעטרון ראקעט און וועט אויך האבן צוויי בוסטערס ביי די זייטן אזוי גרויס ווי די שאטעל בוסטערס צו געבן נאכמער קראפט ביים ארויסשיסן די שווערע משאות וועלכע וועט זיין 10 מאל וואס א שאטעל קען טראגן. די סי-על-ווי וועט האבן 5 ענדזשינס קעגן די איינע וואס די סי-עי-ווי וועט פארמאגן. ווען עס וועט אויספעלן וועט נאס"א נוצן די סי-על-ווי אריינצושטעלן דארט ספעציעלע לבנה און מאדים לאנדער און ארויסשיקן די אסטראנאטן אין די סי-אי-ווי און די צוויי ספעיס קרעפטס וועלן זיך באהעפטן אין ספעיס און פון דארט אינאיינעם פליען צו די לבנה.
נאס"א וויל אנהייבן נסיעות צו די לבנה מיט'ן האפענונג אז מען וועט דארט קענען טרעפן א וועג צו פראדוצירן ענערגיע פאר די ספעיס קרעפט און אויפשטעלן דארט א פלאטפארמע פון וואו מען וועט שפעטער שיקן ראקעטן צו דעם מאדים און נאך ווייטער.
ווי עס הייסט יעצט וועט דער שאטעל פראגראם ארויסגענומען ווערן פון באנוץ אין 010', די אריאן פראגראם וועט זיין גרייט אויף 014' און מען וועט קענען לאנדן אויף די לבנה אין 020' און פון דארט וועט מען גיין ווייטער.
קאנטראקט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אים סעפטעמבער 2006 האט נאס"א אנאנסירט אז די עראספעיס פירמע לאקהיד מארטין האט געווינען דעם קאנטראקט צו בויען די מולטי ביליאן דאלארדיגע אריאן פריאעקט. לאקהיד מארטין איז די וועלט'ס גרעסטע מיליטערישע עיר קרעפט פראדוצירער און האט קיינמאל פריער נישט געבויט א ספעיס קרעפט פאר נאס"א.
יעדער האט זיך געוואונדערט איבער דעם באשלוס זינט אלע פריערדיגע קאנטראקטן זענען געגעבן געווארן צו באואינג און נארטראפ גרומען וועלכע האבן געבויט די אפאלא ספעיס שיף וועלכע האט געלאנדעט אויף די לבנה און אויך די ספעיס שאטעלס. נאכמער, אין 96' האט נאס"א שוין גערעדט פון א נייע ספעיס שאטעל און לאקהיד מארטין האט געווינען איבער באואינג און מעקדאנעל דאגלעס און האט אויפגעבויט די עקס-33 וועלכע איז געווען א דורכפאל און נאס"א האט דאס איבערגעלאזט נאכדעם וואס לאקהיד מארטין האט געהאט אינוועסטירט איבער 900 מיליאן דאלאר.
נאס"א האט נישט געגעבן קיין דעטאלן פארוואס זי האט אויסגעקליבן לאקהיד מארטין אבער עקספערטן שפעקולירן אז דאס איז ווייל לאקהיד מארטין'ס קאנצעפט איז מער אפען צו נאס"א ווי דער קאנצעפט וואס איז געגעבן געווארן דורך באואינג און נארטראפ גרומען צוזאמען. אין אנדערע ווערטער, לאקהיד מארטין האט נאר דעזיינגט א קאנצעפט אין גענעראל און איבערגעלאזט אלע דעטאלן אז נאס"א זאל דאס אויספילן. דאס האט געגעבן נאס"א א בעסערע קאנטראל איבער דעם פראיעקט ווי די אנדערע וואלטן געגעבן און נאס"א וויל דאס האבן.
אנדערע זאגן אז נאס"א וויל לעצטענס גיין מער אויף א ביזנעס סטיל און האט געוואלט געבן א קאנטראקט פאר א צווייטע פירמע אויך כדי פון היינט און ווייטער זאלן עטליכע פירמעס קאנקורירן פאר יעדע נייע פראיעקט און אזוי וועט ארויסקומען בעסערע און ביליגערע פראדוקטן.
נאס"א וועט צאלן לאקהיד מארטין די אסטראנאמישע סומע פון 3.9 ביליאן וואס וועט גענוצט ווערן צו שטודירן און בויען צוויי אריאן ספעיס קרעפט וועלכע זאלן זיין גרייט פאר א פראבע אין 014'. אויב עס וועט זיין סוקסעספול וועט נאס"א צאלן נאכאמאל דער פרייז צו בויען נאך פון דעם זעלבן סארט.


text:
1861
1861 איז דאס 61סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1861 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן יאנואר - קענזעס ווערט איינער פון די פאראייניגטע שטאטן
- 4טן מערץ - אברהם לינקאלן איינגעשוואוירן דער 16טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
- 2טן יוני - ווילהעלם דער ערשטער ווערט מלך פון פרייסן
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן פעברואר - מאיר דיזנגאף, דער ערשטער בירגערמייסטער פון תל אביב (נפטר 1936)
- 23סטן אפריל - עדמונד אלענבי, בריטישער מיליטערישער אפיציר (געש' 1936)
- 1טן סעפטעמבער - לאזאר עדעליאנו, רומענישער כעמיקער, ייד (געב' 1941)


text:
9טן מיי
דעם 9טן מיי איז דער 129סטער טאג פון יאר (130סטער טאג אין אן עיבור-יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 236 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1769 - פראנקרייך נעמט איין קארסיקע.
- 1936 - איטאליע אנעקסירט עטיאפיע
- 1944 - צווייטע וועלט מלחמה: די רויטע ארמיי באפרייט סעוואסטאפאל
- 1994 - דער נייער פארלאמענט פון דרום אפריקע באשטימט נעלסאן מאנדעלע פרעזידענט פו לאנד
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1882 - יאסעלע ראזנבלאט, וועלט בארימטער חזן (נפ' 1933)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1931 - אלבערט אברהם מייקלסאן, אמעריקאנער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1852)
- 1986 - טענזינג נארגיי, בארג קלעטערער, פון די ערשטע צוויי מענטשן צו טרעטן אויפן שפיץ פון עווערעסט (געב' 1914)


text:
בודזשעט: וויאזוי קומט איר אויס?
די אחראים: זייער נייגעריג, אחראי, thefact
חדשות האט געשריבן:יאנקעלע קליגער האט געשריבן:איך האב נישט קיין אדעסי ( איך האב בכלל נישט קיין קאר)
איך פאר נישט אין קאנטרי
איך עס נישט אין קיין רעסטוראנען
איך וואוין אין א ביליגע אפארמענט
איך האב נאך "גארנישט" אפגרעיטעד אין מיין דירה זייט'ן מופן 11 יאר צוריק
נייע קליידער קויפט מען ביי מיר פון לעצטע סיזען פאר 50% אף
שבת'דיגע דאסטער'ס קויפט מען נישט יעדעס יאר א נייע און ווען מ'וואקסט עס אויס באקומט עס די אינגערע שוועסטער
וכו' וכו' וואס איך טוה נישט
וואס איך האב יא ב"ה איז א משפחה פון אכט קינדער קע"ה און מיין בודזשעט א יאר קומט אן נאנט צו 90.000 און איך שעם מיך צו זאגען וויפיל דערפון מיינע וועדזשעס דעקן
און יא איך קען נאך אסאך אינגעלייט וואס זענען אין דעם קאטעגאריע ווי מיר,
סא פונקטליך ווי דארפ'ן מיר נאך שניידן?
איר דארפט זיך בכלל נישט שעמען... אדרבה איך קוק אייך ארויף.
שעמען זאל זיך דער וואס שפענדעוועט אין די וועלט אריין נישט קיין חילוק צו מען האט צו נישט.
וואס קענט איר יא טוען? ווי די גמרא זאגט אין נדה "יבקש רחמים ממי שהעושר שלו", פראבירט צו זען וואס/צו איר קענט טוען עפעס אין די זייט, און צום לעצט בעט פאר הילף, אזוי ווי מען האט זיך געפירט איו אלע דורות מימות משה רבינו ביז 40 יאר צוריק.
בארגן און אויסגעבן געלט אן א חשבון, דרייען מיט חובות זאל זיין די לעצטע אויף אייער ליסט.
האט מיר געזאגט א יוד וואס ארבעט אין א גראסערי און האט חתונה געמאכט אויף אזא ביליגע שטייגער אזש סאיז גוועהן אפאר משוגאים וואס האבן געזאגט אז זיי קומען מער נישט וועהן ער מאכט חתונה,אמער סאיז נישט געווען געבראטענע קאטשקעס
פארציילט ער מיר אפאר טעג שפעטער אז עס קומט צי צו אים א יוד און פרעגט אים האסט זיך נישט געשעמט צי חתונה מאכען ווי א ח ז
האב איך גענטפערט אהה יעצט ווערט מען געוואור אז איך ארבעט אין גראסערי
איך מיין ווער קיקט ארויף א מענטש וואס נעמט נדבות צי חתונה מאכן ווי א גביר
נאר געוונליך איז עס וויל ער האט די זכיה אפ צי קימען אויף די וועלט דאס גיהנם מיט א אשה רעה, ממילא איז גאר א גרוסע מצווה צי העלפען מיט צדקה, ווייל אז נישט קען זיך די יוד וואס איז נישט מער ווי א ע ט מ מעשין צי ברעכן
לאנגעפאות האט געשריבן:חדשות האט געשריבן:יאנקעלע קליגער האט געשריבן:איך האב נישט קיין אדעסי ( איך האב בכלל נישט קיין קאר)
איך פאר נישט אין קאנטרי
איך עס נישט אין קיין רעסטוראנען
איך וואוין אין א ביליגע אפארמענט
איך האב נאך "גארנישט" אפגרעיטעד אין מיין דירה זייט'ן מופן 11 יאר צוריק
נייע קליידער קויפט מען ביי מיר פון לעצטע סיזען פאר 50% אף
שבת'דיגע דאסטער'ס קויפט מען נישט יעדעס יאר א נייע און ווען מ'וואקסט עס אויס באקומט עס די אינגערע שוועסטער
וכו' וכו' וואס איך טוה נישט
וואס איך האב יא ב"ה איז א משפחה פון אכט קינדער קע"ה און מיין בודזשעט א יאר קומט אן נאנט צו 90.000 און איך שעם מיך צו זאגען וויפיל דערפון מיינע וועדזשעס דעקן
און יא איך קען נאך אסאך אינגעלייט וואס זענען אין דעם קאטעגאריע ווי מיר,
סא פונקטליך ווי דארפ'ן מיר נאך שניידן?
איר דארפט זיך בכלל נישט שעמען... אדרבה איך קוק אייך ארויף.
שעמען זאל זיך דער וואס שפענדעוועט אין די וועלט אריין נישט קיין חילוק צו מען האט צו נישט.
וואס קענט איר יא טוען? ווי די גמרא זאגט אין נדה "יבקש רחמים ממי שהעושר שלו", פראבירט צו זען וואס/צו איר קענט טוען עפעס אין די זייט, און צום לעצט בעט פאר הילף, אזוי ווי מען האט זיך געפירט איו אלע דורות מימות משה רבינו ביז 40 יאר צוריק.
בארגן און אויסגעבן געלט אן א חשבון, דרייען מיט חובות זאל זיין די לעצטע אויף אייער ליסט.
האט מיר געזאגט א יוד וואס ארבעט אין א גראסערי און האט חתונה געמאכט אויף אזא ביליגע שטייגער אזש סאיז גוועהן אפאר משוגאים וואס האבן געזאגט אז זיי קומען מער נישט וועהן ער מאכט חתונה,אמער סאיז נישט געווען געבראטענע קאטשקעס
פארציילט ער מיר אפאר טעג שפעטער אז עס קומט צי צו אים א יוד און פרעגט אים האסט זיך נישט געשעמט צי חתונה מאכען ווי א ח ז
יא יא, טאקע פון די עדיטוד רעד איך. כמה פעמים באזני שמעתי, יענער חית זיין, אדער אין ווייבער שול עס איז גווען געפערליך יאנטשי, נעבעכדיג וכולי אנשטאט מען זאל אזא איד ארויפקוקן.
הלואי ווען מען פארשטייט אז א חית זיין איז איינער וואס מאכט חתונה אין קאנטינענטעל ווען מען שטעלט אים צוזאם, און נעבעכדיג מיינט ווען מען מאכט א שבת באווארפען דורך אן אומבאצאלטע הלוואה, און בעלבעתיש מיינט ווען מען צאלט זיך אליימס אויס פון אלף ביז תיו.
העט ווען גווען אן אנדערע וועלט
-
- שר מאה
- תגובות: 111
- זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג אוקטובער 31, 2014 10:34 am
- לאקאציע: Almost Daily on MSNBC...
אט אזוי האט געשריבן:וויפל פראצענט זענען ביזנעס אוינערס אפילו גאר קליינע ביזנעס?
אפשר יעצט וועסטו פארשטיין פארוואס איך האלט אז 40% מאכט צווישן 100 און 200 טויזענט א יאר
ביזנעס אונער מיינט נישט אסאך געלט.
איך קען א 'ביזנעס אונער' מיט אפאר ארבעטער, וואס זיין יערליכע נעט פראפיט איז אונטער $80,000, און ס'איז מסתמא דא נאך א שיינע פאר אזעלכע, גראדע לעבט ער א נארמאלע לעבן, אבער גענוג אזעלכע מיינען אז זיי דארפן האבן א $150,000דיגע בודזשעט ווייל 'ער אונט א ביזנעס'.
ווישוואש האט געשריבן:אט אזוי האט געשריבן:וויפל פראצענט זענען ביזנעס אוינערס אפילו גאר קליינע ביזנעס?
אפשר יעצט וועסטו פארשטיין פארוואס איך האלט אז 40% מאכט צווישן 100 און 200 טויזענט א יאר
ביזנעס אונער מיינט נישט אסאך געלט.
איך קען א 'ביזנעס אונער' מיט אפאר ארבעטער, וואס זיין יערליכע נעט פראפיט איז אונטער $80,000, און ס'איז מסתמא דא נאך א שיינע פאר אזעלכע, גראדע לעבט ער א נארמאלע לעבן, אבער גענוג אזעלכע מיינען אז זיי דארפן האבן א $150,000דיגע בודזשעט ווייל 'ער אונט א ביזנעס'.
און איך קען אסך ביזנעס אונערס, וואס מאכן ווייניגער פון זייערע ארבעטערס.
בכל אופן נישטא קיין 40% ביזנעס אונערס. שטויות.
סאדאם חוסעין האט געשריבן:א זייטיגע נאוט: איך האב שוין ארויסגעהאלפען אסאך אידען מיט געלט/ צוזאמען שטעלן געלט פאר זייער חתונה,
רוב חתונות וואס מען שטעלט צוזאם אין קרית יואל איז אין פאראדייס נישט אין אולם עקשטיין,
[מיין שכל'דיגע הסבר איז ווייל דעי מענטשען וואס מאכן חתונה אין אולם עקשטיין זענען מער שפארזאם בטבע, ממילא האבן זיי מער געלט צו חתונה מאכן,]
ס'דא א זאך פון די מחסורו. בפרט ביי א געוועזענע עושר, אדער א צוגעוואווינטער עשירות, ווי די צער און די צורך איז ליידער שטארקער.
אויב קען זיין א צער פאר א חתן כלה אז נאר פחותים ובזויים מאכן דארט חתונה איז דא א ענין פון צדקה, הכנסת כלה איז אלץ געווען א צורך צו דעקן, איך רעד באופן וואס רובם ככולם מאכן אזוי, כאטש ס'איז א שאד אז יענער האט נישט דאס שכל, איז דאך אלעס רעלעוואנט, פונקט ווי אלע הוצאות גייט אזוי וואס יעדער אין די מקום האלט פאר ארענטליך און מענטשליך.
ווי אלע צדקות, וועלן זיין וואס וועלן נישט וועלן געבן מיט ריזיגע טענות, און אנשטאט געלט וועלן זיי געבן פיינע אומגעבעטענע און אומהילפבארע עצות, אבער וועגן דעם האט דער בוכ"ע באשאפן מער ווי איין מענטש אויף די וועלט, און די עם רחמנים וגומלי חסדים זענען מוחזק אפיר צו זוכן טיפשים וואס גיבן געלט אפילו ווען מ'דארף נישט עכט.
קענטעלאופ האט געשריבן:סאיז גרינג צו שרייבען, אבער ווען סקימט למעשה און די טאכטער די כלה בעט אז זי וויל דעס אדער נעץ, איז זייער שווער אפצוזאגען א קינד נאכדערצי ווען סאיז איר גרעסטע שמחה אין לעבען,
פארשטייט זיך די רעדסט ווען מען האט מחנך געווען די טאכטער אז וואס זי וויל קען זי באקימען נישט קיין חיליק צי מען האט אדער נישט
לאנגעפאות האט געשריבן:קענטעלאופ האט געשריבן:סאיז גרינג צו שרייבען, אבער ווען סקימט למעשה און די טאכטער די כלה בעט אז זי וויל דעס אדער נעץ, איז זייער שווער אפצוזאגען א קינד נאכדערצי ווען סאיז איר גרעסטע שמחה אין לעבען,
פארשטייט זיך די רעדסט ווען מען האט מחנך געווען די טאכטער אז וואס זי וויל קען זי באקימען נישט קיין חיליק צי מען האט אדער נישט
אהא! כ'הער
נאר ווייל דו טראכסט אזוי איז עס אזוי ?
ווער עס גיט א נומבער זאל ביטע געבן עפעס פראוו אויף זיינע ווערטער
מיר זעהט אויס (אנע פראוו) אז 95% אידן העכער זעכציג וואס האבן שוין חתונה גימאכט די קינדער זענען שוין מסודר זיי האבן נישט קיין חובות זיי לייגן אוועק אביסל געלד אויף שעת הצורך
אינגעלייט אינטער 25 אנע גרויסע הוצאת זענען מסודר ערגעץ אינצווישן 25 35 כאפט מען זיך אז עס איז צרות בשעתן חתונה מאכן קינדער זענען דא א מיעוטא דמיעוטא ממש געציילטע וואס האבן די געלט גרייט אויפן טיש נאר מ' דרייט ועולם כמנהגו נוהג ביז מען שוויצט עס אדורך
בלעטל האט געשריבן:סאדאם חוסעין האט געשריבן:א זייטיגע נאוט: איך האב שוין ארויסגעהאלפען אסאך אידען מיט געלט/ צוזאמען שטעלן געלט פאר זייער חתונה,
רוב חתונות וואס מען שטעלט צוזאם אין קרית יואל איז אין פאראדייס נישט אין אולם עקשטיין,
[מיין שכל'דיגע הסבר איז ווייל דעי מענטשען וואס מאכן חתונה אין אולם עקשטיין זענען מער שפארזאם בטבע, ממילא האבן זיי מער געלט צו חתונה מאכן,]
ס'דא א זאך פון די מחסורו. בפרט ביי א געוועזענע עושר, אדער א צוגעוואווינטער עשירות, ווי די צער און די צורך איז ליידער שטארקער.
אויב קען זיין א צער פאר א חתן כלה אז נאר פחותים ובזויים מאכן דארט חתונה איז דא א ענין פון צדקה, הכנסת כלה איז אלץ געווען א צורך צו דעקן, איך רעד באופן וואס רובם ככולם מאכן אזוי, כאטש ס'איז א שאד אז יענער האט נישט דאס שכל, איז דאך אלעס רעלעוואנט, פונקט ווי אלע הוצאות גייט אזוי וואס יעדער אין די מקום האלט פאר ארענטליך און מענטשליך.
ווי אלע צדקות, וועלן זיין וואס וועלן נישט וועלן געבן מיט ריזיגע טענות, און אנשטאט געלט וועלן זיי געבן פיינע אומגעבעטענע און אומהילפבארע עצות, אבער וועגן דעם האט דער בוכ"ע באשאפן מער ווי איין מענטש אויף די וועלט, און די עם רחמנים וגומלי חסדים זענען מוחזק אפיר צו זוכן טיפשים וואס גיבן געלט אפילו ווען מ'דארף נישט עכט.
און פארשטייט זיך אז נאך בעסער העט ווען גווען אז מען זאל מחנך זיין די קינדער אז מען זאל נישט מאכן אזויפיל די מחסורו'ס. אזוי האט מען געלעבט אלע דורות, עד שבא אמעריקא וחידש שהעני והעשיר שוין, נעמט טאקע 50% + פון קרן חתנים ואכמ"ל
ביודעי ומכירי קאמינא, וויפיל אידן מאכן חתונה אין ויוא"מ נישט דוקא ווייל זיי ווילן זיין כעני כעשיר, נאר פשוט די פרדסים זענען דזשעמט ביזי אין יעדע חתונה סיזן, און ווארטן צום נעקסטן חתונה סיזן וויל ער אויך נישט, ווייל דאן וועט ווערן פארווישט די גאנצע דיפערענץ פון די צוויי זאלן און וועט זיך גארנישט איינשפארן, [למשל מען וויל חתונה מאכן אלול נישט חשון, ווייל אויב די חתונה איז חשון דארף מען צאלן פאר קעמפ פארן חתן בחור, און מתנות פארן תשרי סיזן, און פונקט איז אין אלול שוין געבוקט אלע נעכט מוז ער נעמען ויואל משה, וכהנה וכהנה דוגמאות, מען קען כמעט אלעמאל טרעפן א לימוד זכות, כל זמן עס איז בגדר 'נארמאל' נישט איבער געטריבן] - אל תדון את חבירך עד שתגיע למקומו!!
- יאנקעלע קליגער
- שר האלפיים
- תגובות: 2797
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג אפריל 30, 2013 5:18 pm
חדשות האט געשריבן:בלעטל האט געשריבן:סאדאם חוסעין האט געשריבן:א זייטיגע נאוט: איך האב שוין ארויסגעהאלפען אסאך אידען מיט געלט/ צוזאמען שטעלן געלט פאר זייער חתונה,
רוב חתונות וואס מען שטעלט צוזאם אין קרית יואל איז אין פאראדייס נישט אין אולם עקשטיין,
[מיין שכל'דיגע הסבר איז ווייל דעי מענטשען וואס מאכן חתונה אין אולם עקשטיין זענען מער שפארזאם בטבע, ממילא האבן זיי מער געלט צו חתונה מאכן,]
ס'דא א זאך פון די מחסורו. בפרט ביי א געוועזענע עושר, אדער א צוגעוואווינטער עשירות, ווי די צער און די צורך איז ליידער שטארקער.
אויב קען זיין א צער פאר א חתן כלה אז נאר פחותים ובזויים מאכן דארט חתונה איז דא א ענין פון צדקה, הכנסת כלה איז אלץ געווען א צורך צו דעקן, איך רעד באופן וואס רובם ככולם מאכן אזוי, כאטש ס'איז א שאד אז יענער האט נישט דאס שכל, איז דאך אלעס רעלעוואנט, פונקט ווי אלע הוצאות גייט אזוי וואס יעדער אין די מקום האלט פאר ארענטליך און מענטשליך.
ווי אלע צדקות, וועלן זיין וואס וועלן נישט וועלן געבן מיט ריזיגע טענות, און אנשטאט געלט וועלן זיי געבן פיינע אומגעבעטענע און אומהילפבארע עצות, אבער וועגן דעם האט דער בוכ"ע באשאפן מער ווי איין מענטש אויף די וועלט, און די עם רחמנים וגומלי חסדים זענען מוחזק אפיר צו זוכן טיפשים וואס גיבן געלט אפילו ווען מ'דארף נישט עכט.
און פארשטייט זיך אז נאך בעסער העט ווען גווען אז מען זאל מחנך זיין די קינדער אז מען זאל נישט מאכן אזויפיל די מחסורו'ס. אזוי האט מען געלעבט אלע דורות, עד שבא אמעריקא וחידש שהעני והעשיר שוין, נעמט טאקע 50% + פון קרן חתנים ואכמ"ל
אינטערסאנט, חז"ל האבן שוין געוויסט פון דעם חידוש נוסח אמעריקא.....
תוספתא מסכת פאה פרק ד
היה משתמש בכלי מילת נותנין לו כלי מילת מעה נותנין לו מעה עיסה נותנין לו עיסה פת נותנין לו פת להאכילו בתוך פיו מאכילין אותו בתוך פיו שנ' די מחסורו אשר יחסר לו אפי' עבד אפי' סוס כו' מעשה בהלל הזקן שלקח לעני אחד בן טובים סוס שהיה מתעמל בו ועבד שהיה משמשו שוב מעשה באנשי הגליל שהיו מעלין לזקן אחד ליטרא בשר בציפורי בכל יום
פארשטיי איך נאך נישט פארוואס האבן חז"ל נישט ציגעלייגט, אז מען זאל דעם עני בן טובים מחנך זיין, אדער כאטש זיינע קינדער.....
אלא מאי, איז די תשובה פשוט
איינער וואס איז אויפגעוואקסן ברייט בהרחבה, צי ווייל זיין טאטע האט געהאט געלט, צו ווייל ער האט אמאל געהאט, איז מצות צדקה מחייב מען זאל עם צישטעלן וויפיל ער איז געוואוינט,
איינער וואס איז א שנארער מבטן אמו, און מאכט חתונה כאחד הנגידים, צו עם זאל מען טאקע האבן טענות, די שאלה איז נאר וויפיל פראצענט זענען טאקע דא אין דעם גדר און טוען אזוי, וואס מען זאל מאכן אויף דעם אזא איבערקערעניש....
יאנקעלע קליגער האט געשריבן:לפי ידיעתי איז אין אולם עקשטיין דא מער ליידיגע דעיט'ס ווי פאראדייס
און ווי איר פארשטייט אליין קען מען נישט פארגלייכען אולם עקשטיין צו די פרדסים
הגם אין פרייז איז עס אויך נישט די זעלבע, אבער לפי וויפיל מבאצאלט, און וואס מבאקומט איז עס נישט קיין פארגלייך, א מענטש דארף אראף שלינגען א שיינע פאר ''סבלנות פילען'' ביז ער קען חתונה מאכען אין אולם עקשטיין, ס' מאכט פילען יעדע מינוט פון די חתונה אז איך בין א ארימאן, קוק פרדס,,,,, קוק חי' שרה,,, סאיז דאך נישט דער ארימאן וואס האט באצאלט דעם זאל סאיז דאך דער עושר וואס האט מנדב געווען אז דער ארימאן זאל קענען פאר ביליג בדרך כבוד, ווי איז דער בדרך כבוד? זע איך אדער די מלמדים אין כלי קודש מאכען דארט חתונה (איך מיין די אינער סירקעל) אדער א מענטש וואס וויל מאכען א סטעיטמענט
- יאנקעלע קליגער
- שר האלפיים
- תגובות: 2797
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג אפריל 30, 2013 5:18 pm
לעכטיגער האט געשריבן:Eckstien is half of Pardes Faiga
פרדס פיגא איז 8000 [פעקעדזש דיל], סאו זאגסטו אז עקשטיין איז 4000? [2000 פער זייט]
המממ... נישט שלעכט!
לויט ווי כ'האב געהערט, פרדס פיגא צאלט זיך נישט אויס פאר די ביליגע פרייז וואס זיי בעטן, און כדי צו אויפהאלטן דעם זאל דארף מען נאך צוקומען לעזרת הנדיבים
אלזא ווי אזוי באווייזט דאס אולם עקשטיין?, ס'מוז זיין אז מען שניידט ממש אין גרויסן דארט
- יאנקעלע קליגער
- שר האלפיים
- תגובות: 2797
- זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג אפריל 30, 2013 5:18 pm
ווער איז אונליין
באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 9 געסט


text:
קאקאא
קאקאַאָ איז דער אויסגעטרוקנט זוימען (יאדער) פונעם קאקאא בוים פון וואס מען פאבריצירט שאקאלאד.
"קאקאא" קען אויך זיין
- קאקאא פולווער וואס קומט פון צעמאלן די קאקאא זוימען און אוועקנעמען די קאקאא פוטער פון די טונקעלע ביטערע קאקאא סאלידן;
- א געטראנק פון קאקאא פולווער אריינגעמישט אין ווארעם מילך.
א קאקאא שויט האט א שאלעכץ אזוינע א לעדערנע, וואס קען זיין דיק 3 ס"מ. ער איז פיל מיט א פאפ, וואס מ'רופט 'באבא דע קאקאא' אין דרום אמעריקע, דאס הילט איין פון 30 ביז 50 ווייכע ראזעווע אדער לילא זוימען אדער באנדלעך (זיי זען אויס ווי מאנדלן).


text:
פרשת תרומה – דאס בית המדרש א פלאץ אנצוקניפען א קשר מיט אונזער טאטען
בס”ד
א גיטן טייערע חבירים וידידים..! ווי גליקליך איז דער כלל ישראל מיר שטייען שוין כאיש אחד בלב אחד מיט די תורה הק’ אין די האנט, און השי”ת זאגט פאר משה רבינו
דַּבֵּר אֶל בְּנֵי יִשְׂרָאֵל וְיִקְחוּ לִי תְּרוּמָה מֵאֵת כָּל אִישׁ אֲשֶׁר יִדְּבֶנּוּ לִבּוֹ תִּקְחוּ אֶת תְּרוּמָתִי וכו’ וְעָשׂוּ לִי מִקְדָּשׁ וְשָׁכַנְתִּי בְּתוֹכָם:
לכאורה דארף מען פארשטיין, השי”ת איז דאך מלא כל הארץ כבודו, השי”ת איז איבעראל, פארוואס פעלט זיך אויס צו מאכן א משכן, א וואוינונג פאר השי”ת? נאך מער אלעס באלאנגט דאך צו השי”ת ווי דער פסוק זאגט ….לי הכסף ולי הזהב (חגי פרק ב) דארף ער דען אונזער געלט גאלד, זילבער, נדבות זיך צו בויען א משכן? און אפילו די ביסל וואס מיר קענען איהם געבן איז דאך אויך די מתנה וואס ער האט אונז געגעבן ביים ארויס גיין פון מצריים, ער פארמאגט דאך אלעס?
די רמב”ם (הלכות תפילה פרק יא) שרייבט וז”ל וכופין בני העיר זה את זה לבנות להם בית הכנסת וכו’ מ’קען צווינגן איינער דעם צווייטן צו געבן געלט צו קענען בויען א בית הכנסת, איז דאך זיכער אז ווען מ’רעד פון די משכן אליין, די משכן וואס השי”ת בעט פון כלל ישראל איך וויל קומען וואוינען צווישן אייך, אז מ’קען צווינגען, אבער השי”ת זאגט כל איש אשר “ידבנו לבו”, נעם צוזאם פון די וואס זייער הארץ וויל מנדב זיין, דארפן מיר פארשטיין פארוואס איז עס טאקע נישט קיין חיוב, נאר א נדבת הלב?
מר שווארץ, פארמאגט א גרויסע פאבריק מיט איהרע הונדערטער אפטיילונגען איבער די גאנצע וועלט, איינע פון די אפטיילונגען וואס געפינט זיך און די ווייטע יאפאן האט פאברעצירט אסאך אסאך מער סחורה ווי די אנדערע און פיל בעסערע קוואליטעט סחורה, פארשטייט זיך אז די סחורה פון דארט האט זיך אסאך בעסער פארקויפט, – פארשטייט זיך אז דארט האט מען פארדינט אסאך מער געלט ווי אלע אפטיילונגען צוזאמען, מר שווארץ ווילנדיג ארויס ווייזן זיין ליבשאפט און זיין דאנקבארקייט פאר די אפטיילונג און יאפאן, האט ער געמאלדען אז די הויפט ביזנעס אפיס ציעט זיך אריבער קיין יאפאן אין אויך ער אליין וועט איהן גיין וואוינען, כאטש ער דארף זיך נאך אומקוקן אויף אלע אפטיילונגען איבער די וועלט, וויל ער אבער וואוינען דארט נעבן זיינע געטרייע ארבייטער און ווי ס’וועט זיין די הויפט קוואטיר פון די מעכטיגע פירמע.
דאס איז נאר א ווייטע ווייטע משל, השי”ת האט געברענגט די תורה הק’ פאר די וועלט, און אלע אומות העולם האבן געוואלט וויסן וואס עס שטייט דארט, איינער האט געזאגט דאס שמעקט מיר יא, אבער דאס נישט, יעדער האט זיך געהאט זיינע מיינונגען, יעדער האט געהאט חלקים וואס ער איז מסכים צו האלטן און די חלק וואס ער האלט נישט דערביי, אבער כלל ישראל זאגט מיט איין שמחה כאיש אחד בלב אחד “נעשה ונשמע” מיר נעמען אויף זיך די עול התורה, נישט דא קיין אבער’ס און קיין תנאים מיר זענען מקבל מיט א התבטלות ….וואס השי”ת זאגט דאס איז אונזער ווילן און מיינונג, נישט קיין חילוק וואס דארט שטייט.
די ליבשאפט די אהבה פון השי”ת צו אונז ווערט איבער געפילט אויף א אופן, וואס מיר קענען נישט פארשטיין אדער משיג זיין, און ער זאגט צו משה רבינו מאך מיר א וואוינונג צווישן אידישע קינדער איך וויל דארט זיין צווישן אייך, אוודאי מלא כל הארץ כבודו, אוודאי איז השי”ת איבעראל! אבער פון גרויס ליבשאפט פון גרויס אהבה שטרענגט ער זיך אן, און איז זיך מצמצם כדי צו קענען קומען זיין צווישן בני ישראל, צו זיין נאנט צו אונז זיינע טייערע באליבטע קינדער’לעך און טוט זיך פאר אונז מגלה זיין, ווי מיר ווייסן אז און די משכן, און די בית המקדש איז געווען 10 נסים כסדר ווי די משנה און אבות (פרק ה ה) זאגט עֲשָׂרָה נִסִּים נַעֲשׂו לַאֲבוֹתֵינוּ בְּבֵית הַמִּקְדָּשׁ, מיר האבן געזעהן השי”ת, און מיר האבן זוכה געווען צו ברענגען קרבנות לה’, די אלע כלי המקדש, זיי האבן אזוי ליכטיג געמאכט פאר אונז, מיר האבן געקענט זעהן השי”ת פאר די אויגן, מיר האבן זוכה געווען צו תשובה און צו אזוי פיהל מער…. ….אוי! מיר בענקן זיך….!
דאס אלעס זענען מיר זוכה ווען מיר ווייזן פאר השי”ת אונזער געטרייקייט אונזער התבטלות, מיר געבן די הארץ, מיר געבן “נדיבת הלב”, אבער אויב חלילה מיר פארגעסן די עיקר, מיר טוהן אלעס מיר בויען א משכן, א בית המקדש אבער עס איז נישט מיט א נדיבת הלב, מען דארף צווינגען די עולם פאר געלט, מיר שחטן קרבנות אבער מיר זענען נישט דארט מיט די גאנצע הארץ, זאגט אויף דעם דער נביא ירמיה (פרק ז כב) כִּי לֹא דִבַּרְתִּי אֶת אֲבוֹתֵיכֶם וְלֹא צִוִּיתִים בְּיוֹם הוֹצִיאִי אוֹתָם מֵאֶרֶץ מִצְרָיִם עַל דִּבְרֵי עוֹלָה וָזָבַח – איך האב ענק נישט ארויס גענומען פון מצרים עטץ זאלטס מיר מקריב זיין קרבנות, כִּי אִם אֶת הַדָּבָר הַזֶּה צִוִּיתִי אוֹתָם לֵאמֹר שִׁמְעוּ בְקוֹלִי וְהָיִיתִי לָכֶם לֵאלֹהִים וְאַתֶּם תִּהְיוּ לִי לְעָם וַהֲלַכְתֶּם בְּכָל הַדֶּרֶךְ אֲשֶׁר אֲצַוֶּה אֶתְכֶם לְמַעַן יִיטַב לָכֶם – נאר פאר וואס דען האב איך ענק ארויס גענומען פון מצרים, כדי צו זיין צו ענק א ג-ט און איהר זאלט זיין צו מיר פאר א פאלק און גיין אין מיינע וועגן כדי עס זאל אייך גיט זיין, השי”ת איז זיך מצמצם און קומט וואוינען צווישן אונז, ווייל ער וויל זיין אין אונזער הארץ, ער וויל זיין א חלק פון אונזער נדיבת הלב, ווען מיר געבן הארץ זענען מיר זוכה צו א משכן, אבער אויב חלילה מיר פארגעסן די הארץ פארגעסן מיר די עיקר..!
טייערע חבר..! בזמנינו און דעם ביטערן גלות ווען מיר האבן ליידער נישט דעם משכן און די בית המקדש, מיר לעבן און א צייט וואס עס הערשט א שרעקליכע הסתרת פנים, השי”ת איז באהאלטן מיר זעהן איהם נישט, עס הערשט אויף די וועלט א פינסטערניש, און די חושך האט א השפעה אויף אונז, שטייט אונזער געטרייע טאטע אבינו שבשמים! און קוקט צו וואס זיינע קינדער’לעך גייען אדורך, און ער וויל אונז גרינגער מאכן, טוט ער זיך מצמצם זיין און ער קומט זיין צווישן אונז און די “בתי מקדש מעט” אונזערע בתי מדרשות, די שוהלן וואס מיר האבן, דארט איז פארהאן א מעין דמעין פון די קדושה וואס מיר האבן זוכה געווען אינ’ם בית המקדש, דארט איז די פלאץ ווי השי”ת איז פאר אונז משפיע, דארט קענען מיר זוכה זיין צו השי”ת’ס נאנטקייט, און זיך רי-טשארזשען מיט פרישע כוחות און חיזוק, אבער צו קענען ווערן רי-טשארזשט דארפן מיר זיך איינפלאגן, מיר דארפן געבן אונזער גאנצע הארץ פאר השי”ת, “נדיבת הלב” דאס איז די עיקר, דאס ברענגט אז השי”ת זאל דארט פארבלייבן, אבער אויב חלילה מיר געבן נישט די הארץ, מיר זענען נישט דארטן, די שוהל ווערט א מנין פעקטארי, א בעביסיטינג סענטער, א פלאץ ווי מיר גייען ווייל מיר דארפן אהיים קומען פון ערגעטץ, מיר גייען ווייל מיר מיזן, מיר שפירן געצווינגען, מיר גייען אין שוהל כדי צו זיין אנגענומען אין סאסייעטי, ווער רעד נאך אויב חלילה מיר רעדן לשון הרע אדער מחלוקות און אזא הייליג פלאץ, פארלירט עס די עיקר און חלילה די שכינה הק’ גייט פון דארט אוועק ווי ירמיה הנביא האט געזאגט פאר כלל ישראל פארן חורבן בית המקדש.
טייערע חבירים! דאס ביסעלע וואס איז אונז פארבליבן, די “בתי מדרשים” לאמיר זיך מחזק זיין און געדענקן אז די בתי מדרשים איז א פלאץ ווי מיר גייען ווייל מיר ווילן נאנט ווערן צו השי”ת, און מיר ווילן זיך מיט אים אדורך שמועסן, א פלאץ ווי מיר זענען זיך מחזק איינער דעם צווייטן, א פלאץ ווי דער שויתי ה’ לנגדי תמיד שפירט זיך גאר שטארק, און מיר קענען זיך רי-טשארזשען אז ווען מיר גייען ארויס און גאס זאלן מיר אויך קענען מיט נעמען דעם שויתי ה’, א פלאץ ווי מיר שעפן כוחות אז ווען מיר גייען ארויס זאלן מיר קענען עומד זיין קעגן די שרעקליכע חושך, …לאמיר ווייזן השי”ת ווי שטארק מיר בענקן זיך צו די טעג וואס ער האט געוואוינט צווישן אונז און זיין הייליג הויז דער משכן, לאמיר איהם ווייזן אז מיר געבן אים אונזער גאנצע הארץ, “נדבת הלב” מיר זענען מנדב די הארץ..! און אז מיר וועלן אים ווייזן ווי שטארק מיר ווילן נענטער ווערן צו אים, וועט ער זיך זיכער מער נישט קענען איינהאלטן און זיך מגלה זיין פאר זיינע טייערע קינדערלעך, און עס וועט שוין ענדליך מקוים ווערן דאס וואס מיר ווארטן שוין אזוי לאנג וְהָיָה ה’ לְמֶלֶךְ עַל כָּל הָאָרֶץ. בַּיּוֹם הַהוּא יִהְיֶה ה’ אֶחָד וּשְׁמוֹ אֶחָד… בב”א…!


text:
גאַמעס קלייד
פֿאַרשטעלן זיך גאַמעס פֿאַר גירלס - דאָס איז ניט ליידיק פאַרווייַלונג.דאס איז איין וועג צו לערנען מער וועגן שניט.שיין קליידער קענען יבערמאַכן קיין פאָרעם און הויכפּונקט זייַן אַדוואַנטאַגעס.און די פיייקייַט צו קלייד טרענדי און מאָדערן וועט מאַכן איר פאָלקס און טשיקאַווע.קליידער מאל אַרבעט וואונדער און כיילייץ דיין פּערזענלעכקייט.דאס איז אַ גרויס וועג צו אויסדריקן זיך און ווייַזן אנדערע דיין ינער שלום.דער נוסח פון קליידער קענען באַשטימען וואָס אַ מענטש איז גענייגט צו, און וואָס אינטערעסן ער לעבן.ראָמאַנטיש נאַטור קלייַבן ערי דרעסיז אין וואַרעם פארבן.פּערזענלעכקייט מיט אַ שטאַרק כאַראַקטער קלייַבן די רעכט קליידער מיט גלייַך שורות, קלאָר פארבן אָדער סאַטאַל און דזשיאַמעטריק מוסטער.מענטשן ספּאָרטינג און סאַפּאָרטיוו נוסח פון ספּאָרט.אין גענעראַל, ווי פילע מענטשן, אַזוי פילע פּרעפֿערענצן.אבער הייַנט ס שניט איז אַזוי דייווערס אַז איר קענען לייכט פאַרבינדן אַפֿילו וואָס איז געווען אַמאָל געהאלטן שלעכט פאָרעם.איצט אַ קלאַסיש שוואַרץ רעקל מיט אַ בויגן בונד און דזשינס געץ גאַנץ אַמיקאַבלי, און די ראָמאַנטיש טוניק איז פּאַסיק פֿאַר קיין דנאָ.אין הייַנט ס געזעלשאַפט עס איז גרינג צו פאָרן פֿאַר שניט אויב אויסטראַכטן דיין אייגן קאָמבינאַציע פון קליידער וואָס האט נישט שוין געניצט אין פיר.ווילדעסט פאַנטאַסיז גרינג צו מאַכשער, ספּעציעל אויב צו ווענדן זייַן אָנקוקן נאַ גאַמעס פֿאַר גערלז קלייד אַרויף גאַמעס אָנליין.אַז זיי געזאמלט די מערסט פּאַזראָניש, ראָמאַנטיש, ספּאָרט, געשעפט קליידער סטיילז.זיי קענען סימולירן קיין גאַרניטער, און די באַליבט אָפּציע צו צולייגן אין פיר.איר וועט לערנען וועגן די סטיילז אַ פּלאַץ מער אויב איר ווייַזן נייַגעריקייַט און אָנהייבן צו שפּילן אונדזער שפּיל וועגן שניט.יוגנט סאַבקאַלטשערז זענען קריטיקירט דורך אַדאַלץ, אָבער זיי האָבן גרויס געדאנקען.ניט דאַווקע אַזוי פֿאַרשטעלן זיך פֿאַר שולע אָדער אַרבעט, אָבער ציען זייער געדאנקען זענען שטענדיק מעגלעך.חוץ די גאַמעס בישליימעס פאַרווייַלן און בראָדאַן כערייזאַנז.פֿרייַ גאַמעס פֿאַר גערלז קלייד מיט פאַנטאַסטיש העלדן פאָרשלאָגן צו לאָזן דיין פאַנטאַזיע און ווייַזן אַוועק אין העל הויזן, פּרובירן גאַרניטער געטער אָדער געניעס.קליין פייע האָבן אין איר גאַרדעראָב פאַרביק פליגל וואָס געבן זיי ספּעציעל מאַדזשיקאַל כוחות, און פּאַפּאַץ ווי צו אָפּרוען אין די רעסאָרץ, האָבן אַ גוט צייַט אין דיסקאָס און פּיקניקס.ראָמאַנטיש טאָג - דאָס איז שטענדיק אַ סיבה צו טראָגן די בעסטער גאַרניטער צו ימפּאָנירן איר ליבהאָבער.אַרבעט אויס אין די ברירה פון קליידער פֿאַר אַלע מאל אָנליין און אין פאַקט איר טאָן עס וועט זייַן פיל גרינגער.פֿאַרשטעלן זיך גאַמעס פֿאַר גערלז רעדן וועגן דעם טראדיציאנעלן נאציאנאלע קאָסטיומען, און איר קענען לייכט באַשטימען די צוקונפֿט פֿאַר זיי, צו וואָס פאָלק געהערט צו דעם אָדער וואָס כאַראַקטער.אין שולע, די לעקציעס פון געשיכטע און געאָגראַפי איר רעדן וועגן דער קולטור טראדיציעס פון פאַרשידענע פעלקער און זייער קאָסטיומען.צו געדענקען די מאַטעריאַל בעסער, פאַרריכטן עס דורך פּלייינג קלייד אַרויף גאַמעס אָנליין, און אַ גרויס כעזשבן איז געראַנטיד.אפילו די חתונה קלייד וועט זייַן נוצלעך.זיי קענען טראַכטן איבער דעם גאַרניטער צו טראָגן שפּעטער אין לעבן.אין דעם פאַל עס איז ניט נייטיק צו וואוינען אויף די ווייַס קלייד.הייַנט פֿאַרשטעלן רעפּריזענטיד אין אַזוי פילע ווערייישאַנז אַז עס איז מעגלעך רעמעאַסורע די גאנצע ווירטואַל סאָוס צימער, אין זוכן פון אַז איינער, וואָס וועט זייַן דערמאנט און איר און געסט פֿאַר אַ לעבן, ניט צו דערמאָנען דעם חתן.און אויף די ריסטריקשאַן זאָל ניט פאַרגעסן, פֿאַר אַ חתונה - אַ סימכע פון צוויי.לאָזן די מענטשן ס לאַקער צימער טוט נישט האָבן די פאַרשיידנקייַט אַז אין די ווייַבלעך, אָבער דער חתן קענען פֿאַרשטעלן זיך אין פאַרשידענע סטיילז.אַנשטאָט פון דעם טראדיציאנעלן בונד פּרובירן אַ פלאַטערל אָדער נעק שאַל מיט אַ אַרומנעמען, און שוואַרץ קאָסטיום טוישן צו אַ לייטער.


text:
העלא יעדער יינער,
פונקט געוואלט צו טאָן אַ שנעל ווריטעופּ וועגן וואָס פֿעיִקייטן זענען פּלאַננעד פֿאַר די קומענדיק יאָר:
- באַקענד שטריקל רעדאַקטאָר – דעם שטריך איז וועגן 80% גאַנץ דורך איצט, עס אַלאַוז איר צו זען סטרינגס ינסערטאַד צו די דאַטאַבאַסע און דורכפירן עטלעכע אַקשאַנז אויף די. זאכן וואס זענען איצט זייער שווער אַזאַ ווי רימוווינג אַלע איבערזעצונגען פון אַ איין יבערזעצער וועט ווערן אַ קנאַקן. דאס שטריך איז דערוואַרט פֿאַר מעלדונג אין אַ ביסל וואָכן.
- סופּפּאָרט פֿאַר ווידגעץ אין אַרויפֿלאָדונגען וועגווייַזער – מנהג ווידזשיט שרייבערס האָבן שוין קאַמפּליינינג (און רייטלי אַזוי) וועגן די פאַקט אַז אַפּגריידינג פאָרסעס אַ ריינסטאַל פון די ווידזשיץ. די גרונט געדאַנק וועט זייַן צו לאָזן עטלעכע טעקעס צו בלייַבן דאָרט און ויסמייַדן אַז כאַסאַל. דאס זאל אויך עפענען אַרויף די אָפּציע פון אַ דאָוונלאָאַדאַבלע ווידזשיט וועגווייַזער וואָס וועט לאָזן אונדז צו געבן מער ברירה פון ווידזשיץ אָן ינפלייטינג די פּלוגין טעקע גרייס.
- פראָנטענד שטריקל רעדאַקטאָר – דעם וועט מאַכן עטלעכע צובינד צו די סטרינגס אויף דעם בלאַט, אַז בשעת ניט זייַענדיק “וויסיוויג” וועט לאָזן עטלעכע בעסער וואָרקפלאָוו, דער הויפּט מיט גרוס צו עדיטינג מעטאַ סטרינגס און אנדערע פאַרבאָרגן סטרינגס, מיט עטלעכע גליק, אַדזשאַקס איבערזעצונגען וועט אויך זיין עדיטאַבלע נאָך דעם אַפּגרייד. דאס איינער וועט נעמען אַ ביסל חדשים צו קומען.
- ציפער סיסטעם שטיצן – דעם שטריך וועט אויטאָמאַטיש איבערזעצן נומערן פון די אייראפעישע ציפער סיסטעם צו אַראַביש און הינדיש סיסטעמס (און אפֿשר וויצע-ווערסאַ). ניט אַ קריטיש שטריך אָבער אַ פייַן שטריך קומענדיק באַלד צו אַ פּאַרסער נעבן איר.
- וופּ מעניו ינאַגריישאַן – ניט זייער שאַרף אויף פאקטיש טאן דעם, זאל פּאַסירן, זאל נישט.
קיין באַמערקונגען און געדאנקען וועט זייַן וועלקאַמד ונטער, אויב זיי מאַכן זינען מיר וועט לייגן זיי צו אונדזער וואָרקפּלאַן. אויב איר טאַקע ווילן צו העכערן אַ שטריך איר זאלט פּאַטראָן די קאָודינג, קאָנטאַקט אונדז דורך די פאָרעם.
מזל נייַ יאָר!


text:
דריידל האט געשריבן:די שאלה איז אויב סאטמאר האט אפגעשפארט בעדפארד היינט נאכט פאר'ן באגלייטן. טאמער יא, דעמאלטס זענען די טענות אויף פאפא זייער שוואך. סאטמאר טיט פונקט אזא עוולה אפשפארענדיג בעדפארד מוצאי יו"ט אין א צייט ווען משפחות גייען אהיים פון די עלטערן אדער קומען אהיים.
פאפא האט שוין פון לאנג מגלה דעת געווען אז זיי קענען באווייזן אלץ וואס סאטמאר קען. אויב וויל מען אפשטעלן פאפא, דארף מען ערשט אפשטעלן סאטמאר.
פון איין זייט טוט שוין דאס סאטמאר יעדע מוצאי יום טוב פאר צענדליגע יארן, דאס הייסט אז וויליאמסבורגע איינוואוינער זענען שוין באהאווענט און ווייסן פאראויס אז מוצאי יום טוב איז דא א באגלייטן - משא"כ די פאפא חופות, איז נישטא קיין עפפ וואס דערמאנט דעם אלגעמיינעם שטאט אז היינט דארף מען זיך ארויסלאזן פון די ארבעט א שעה פריער כדי צו קענען אהייימקומען באצייטענס.
מצד שני, פאפא טוט דאס פאר א גילטיגע סיבה, די חופה מוז דאך זיין אויפן גאס, און דער עולם וויל מיטהאלטן, מוז מען דאך שפארן א גאס. די שאלה איז נאר, פארוואס נישט פענן סטריט וכדומה (אדער אויף ווילסאן, פארענט פון תלמוד תורה). משא"כ די באגלייטן וואס ווערט אפגעראכטן מידי רגל ברגל פאר איין איינציגע סיבה "ווייל מ'טאר חלילה נישט משנה זיין" און וויבאלד ביים רעבין זכותו יגן עלינו איז אזוי געווען, דארף אזוי זיין ביז משיחס טאג. און צוליב דעם, אלע איינוואוינער פון ראדני, בעדפארד, ראסס, קענען נישט פארקן זייער קארס אויף יום טוב!!! און אויב יא פירט מען דאס אוועק. אלץ פארן באגלייטען א מענטש וואס שפאצירט דעם זעלבען גאס טאג טעגליך, דריי צו פיר מאל.. מיט איינס אדער צוויי גבאים....


text:
װיקיפּעדיע:צוריקדרייען
צוריקדרייען אן ארטיקל הייסט צוריקשטעלן דעם עפעקט פון איין אדער מער רעדאקציעס, און דער ארטיקל גייט צוריק צו א פריערדיגער ווערסיע.
צוריקדרייען איז זייער גרינג און געשווינד. גייט אריין אין די ווײַזן היסטאריע טאב, דארטן דרוקט אויף דער ווערסיע זייגער און דאטום, נאכן מברר זיין אז דאס איז די ווערסיע וואס איר וויל דורך דרוקן אויף קארענט און "צו לעצט" גייט אריין אין דעם ווערסיע, דארטן דרוקט "ענדערן און פארעכטן" וועט אייך ארויפקומען א ווארענונג אז איר באארבייט א אלטער ווערסיע, איר זאלט דאס אפהיטן, און אלעס וועט צוריקגעדרייט ווערן ווי פריער.
מען טאר קיינמאל נישט צוריקדרייען אן קיין קורץ ווארט אויפקלערונג אחוץ דאס איז אפענע וואנדאליזם, און וואנדאליזם האט א קלארע מיינונג. ווייל דאס ווערט באטראכט פון דעם פריערדיגן באנוצער אלס באליידיגונג אז איר האלט אפילו נישט פאר וויכטיג צו זיך דורכרעדן.


text:
מאלטא
מאַלטאַ, אפיציעל די רעפובליק פון מאלטא (מאלטעזיש: Repubblika ta' Malta; ענגליש: Republic of Malta), איז א קליין און שטארק באפעלקערט אייראפעיש לאנד וואס באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון זיבן אינזלען. פלאצירט אין דרום אייראפע, 93 ק"מ פונעם בארטן פון סיציליע (איטאליע), עס געפינט זיך אינעם מיטלענדישן ים, און נאך 288 ק"מ מערב פונעם אינזל איז טוניסיע און בערך 300 ק"מ צו דרום איז ליביע.[1][2] די הויפטשטאט למעשה איז די היסטארישע וואלעטא.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ CIA Factbook - Geographic location
- ↑ The Maltese Islands, Department of Information - Malta.


text:
נומערן סיסטעם
א נומערן סיסטעם איז א וועג פון ווײַזן נומערן דורך שרײַבן, יעדע שפראך האט זיך זײַנע ווערטער ווי אזוי צו זאגן נומערן, אבער ווי אזוי צו שרײַבן אדער רעכענען איז נישט אלעמאל גלײַך. און דאס איז וואס א נומערן סיסטעם טוט. למשל דער נומער 11 ווײַזט דריי אין דער ביינערי סיסטעם, אדער עלף אין דער דעצימאל סיסטעם, און זיבעצן אין א העקס סיסטעם.
אין טאג-טעגלעכן לעבן ניצט מען די דעצימאלע סיסטעם, וואס האט צען ציפערן: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 און 9. מיט די צען ציפערן קען מען אויסשטעלן יעדע צאל. אין דער סיסטעם ווייזט דער ארט פון א ציפער זיין ווערט. אין דער רעכטער פאזיציע איז יעדער ציפער ווערט גענוי זיין צאל, אין דער צווייטער פאזיציע צען מאל זיין צאל, אין דער דריטער פאזיציע, הונדערט מאל זיין צאל, אא"וו.
היסטאריש, פלעג מען ניצן אנדערע סיסטעמען איידער די דעצימאלע סיסטעם איז געווארן ברייט אנגענומען. צוויי סיסטעמען וואס זענען נאך אין באניץ זענען די סיסטעם פון לשון קודש, וואו יעדער אות אין אלף בית האט א ווערט, נישט אפהענגיק אין וואו מען שרייבט אים, און די רוימישע צאלן, וואס האט געוויסע אותיות וואס זייער ווערט איז יא אומאפהענגיק וואו זיי זענען געשריבן, אבער נישט אזוי ווי די דעצימאלע סיסטעם.
אינהאַלט
נומערן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
סימבאלן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
מיר ניצן היינט אין רוב פעלער די זעלבע סימבאלן פאר אלע נומערן סיסטעמען. פאלגענדיג זענען די סימבאלן:
- 0
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
און אין העקס לייגט מען צו:
- A
- B
- C
- D
- E
- F
צוזאמען האט מען אדער צען אדער זעכצן סימבאלן.
ציילן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
א נומערן סיסטעם איז געבויט אויף א נומער וואס מען רופט די באזע וואס דאס איז די נומער וואס מען ווייזט וויפיל סימבאלן מען גייט ניצען אין די נומערן סיסטעם. די וועג ווי אזוי מען נוצט די סימבאלן איז אז ערשטענס נוצט מען איין סימבאל פאר נול (zero) דאס איז זייער וויכטיג און דערנאך נוצט מען אן די קומענדיגע סימבאל פאר די קומענדיגע נומער. אזוי אז איינס איז אלעמאל 1.
פאר א יעדע נומערן סיסטעם נוצט מען די באזע אויף צו וויסען וויפיל סימבאלן מען נוצט, דעריבער קומט אויס אז א נומערן סיסטעם געבויט אויף צען וועט מען נוצען צען סימבאלן, די ערשטע איז 0 און די צווייטע פאר נומער איינס איז 1, די דריטע פאר נומער צוויי איז 2, און אזוי ווייטער ביז מען קומט אן צו די צענטער סימבאל וואס איז א 9 און מען נוצט דאס פאר נומער ניין.
- ביטע נאטירט, די דיקע ווערטער זענען דיק כדי דו זאלסט באמערקן אז די ראנג אין סימבאלן איז אלעמאל איינס מער ווי די נומער מען נוצט דאס פאר, דאס איז צוליב דעם וואס מען מוז האבן א נול.
כדי צו קענען ציילן ווייטער האבן מיר א פראבלעם, וויבאלד מיר האבן מער נישט קיין סימבאלן, איז דאך נישט דא קיין וועג צו ווייזן נומער צען אין א באזע צען נומערן סיסטעם, דערפאר נוצט מען וואס רופט זיך קאלום'ס.
א קאלום ווייזט מיט וויפיל מאל מען דארף אויסרעכענען דעם באזע (Powers of the base number). למשל, אין א באזע צען סיסטעם וועט די ערשטע קאלום ווייזען פאר די איינצעלער קאלום, די צווייטע פאר די צענער קאלום, די דריטע פאר די הונדערטער קאלום, און אזוי ווייטער אין מאלס פון צען. דאס איז דערפאר ווייל גארנישט מאל צען איז גארנישט, קומט אויס אז גארנישט מאל צען מיט איינס איז איינס דערפאר איז 01 איינס, און גארנישט מאל צען מיט דריי איז דריי, און דערפאר איז 03 דריי. און איין מאל צען איז צען דערפאר איז 10 איין מאל צען, און איין מאל צען מיט פיר וואס צוזאמען איז פערצען איז 14.
באזעעס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
די פאלגענדע איז א טיילווייזע ליסטע פון נומערן סיסטעמען וואס זענען אין באנוץ היינט.
דעצימאל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – דעצימאל
- די דעצימאל סיסטעם איז די מערסטע גענוצטע נומערן סיסטעם, און איז מיט א באזע צען.
ביינערי[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- די ביינערי סיסטעם איז א באזע צוויי סיסטעם, דאס נוצן קאמפיוטערס.
אקטאל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- אקטאַל איז באזע אכט און איז גענוצט פאר א פארקערצערונג פאר קאמפיוטערס.
העקס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט אַרטיקל – העקסדעצימאל
- דאס איז א באזע זעכצן סיסטעם געניצט פאר א פארקירצערונג פאר קאמפיוטערס.
64 באזע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- דאס נוצט מען אין בליצבריוון אטעטשמענטס.