text:
חיים בר-לב
חיים בר לב (בראצלעווסקי) ( 16טן נאוועמבער 1924 - 7טן מיי 1994) איז געווען דער אכטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, א חבר כנסת און מיניסטער אין ישראל רעגירונג.
ער איז געבוירן דעם 16טן נאוועמבער 1924 אין ווין, עסטרייך, אבער אויפגעוואקסן אין זאגרעב, היינט אין קראאטיע, אין אמאליקער יוגאסלאוויע. געמאכט עליה אין יאר 1939, און אין 1942 האט ער זיך אנגעשלאסן אין פלמ"ח, ווי ער איז געווארן אן אפיציר, און טיילגענומען אין די אקציעס קעגן דער בריטישער מאנדאט. ביי די זעלבסטשטענדיגקייט קריג האט ער קאמאנדירט אויף א באטאליאן.
נאכן קריג איז ער ווייטער געשטיגן אין ראנג, אויף מערערע פאזיציעס אין ישראל ארמיי, ביי די סיני מלחמה איז ער געווען קאמאנדיר פון א רעזערוויסן דיוויזיע, און דערנאך געדינט אלס גענעראל פון די געפאנצערטע קרעפטן.
אין 1968 א יאר נאך די זעקסטאגיקע מלחמה, איז בר לב געווארן שעף פון גענעראל שטאב. די קריג פון אפשוואכונג, וואס איז פארגעקומען אין יענע צייט, האט געצווינגען די מיליטער אויפצושטעלן באפעסטיקטע ערטער לענגאויס די סועץ קאנאל, דער קאמאנדיר פון דרום פראנט ישעיהו גביש, האט באפוילן אויצושטעלן די פאזיציעס, מיט די גוטהייסונג פון בר לב, זאס איז טאקע גערופן געווארן אין זיין נאמען די בר לב ליניע.
אנהייב 1972 איז זיין טערמין אפגעלאפן, ער איז געווארן קאמערץ און אינדוסטריע מיניסטער. ווען די יום כיפור מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער צירוק אלס רעזערוויסט אין מיליטער, אנהייב אלס אנווייזער אין צפון פראנט, דערנאך אלס קאמאנדיר פון דרום פראנט, בר לב האט געהאלפן צו עטוואס סטאביליזירן די סיטואציע, און באוויזן ארויסצוגיין פון די דעפענסיוו צו די אפענסיוו, ווי צום ענדעהאבן ישראל זעלנער אריבערגעשפרייזט די סועץ קאנאל, און בארינגלט די עגיפטישע דריטע ארמיי.
ווען די קריג האט זיך גענדיקט, איז ער צוריק אין כנסת, און געווען מיניסטער פון קאמערץ אין די רעגירונגען פון גאלדע מאיר, און פון יצחק רבין אין רבינס ערשטע קאדענציע. ווען יצחק שמיר און שמעון פערעס, האבן רעגירט אין די פאראייניקטע רעגירונג, האט ער געדינט אלס פאליציי מיניסטער, ביז ווען די העבודה איז ארויסגעווארפן געווארן פון די רעגירונג דורך שמיר.
אין יאר 1992 איז ער געווען דער ערשטער ישראל אמבאסאדאר, צו די קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן, און געדינט אויף דעם אמט ביז צו זיין טויט דעם 7טן מיי 1994.


c: text/html

text:
כוסיין קעניג פון יארדאניע
כוסיין קעניג פון יארדאניע (ה'תרצ"ו - ה'תשנ"ט ; 1935 - 1999) איז געווען קעניג פון יארדאניע זייט ה'תשי"ב (1952) ביז זיין שטארבן.
ער איז געווארן קעניג א יאר נאכן אטענטאט אויף זיין זיידן, אבדאללא קעניג פון יארדאניע, אין הר הבית.
אנהייב איז זיין טאטע טאלאל געווען קעניג, אבער מען האט אנטדעקט ביי אים א כראנישע קרענק, און ער האט רעזיגנירט.
ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה האט ער אטאקירט ישראל, און ישראל האט איינגענומען מזרח ירושלים, און די מערב ברעג, וואס איז ביז דעמאלט געווען אונטערן הערשאפט פון יארדאניע.
אין 1970 האט ער אונטערגענומען אן אפעראציע קעגן דער פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע, ווי דאס יארדענע מיליטער האט אומגעברענגט, צענדליקע טויזנטער פאלעסטינער, און די איבריגע טעראריסטן זענען אנטלאפן קיין לבנון, עס איז פארגעקומען אין סעפטעמבער, דערפאר רופט מען דעם סעפטעמבער, די שווארצע סעפטעמבער.
ביי דער יום כיפור מלחמה האט ער געווארנט ישראל, אבער זייענדיק געצווינגען צוצושטיין מיט די אנדערע אראבישע לענדער, האט ער זיך אנגעשלאסן אינעם קריג. אבער נישט פון יארדאניען טעריטאריע.
ער האט געמאכט שלום מיט דער מדינת ישראל אין יאר 1994. אין 1999 איז ער קראנק געווען אויף דער ביטערער מחלה, און געווען אין א שפיטאל אין מינעסאטע, און האט געגוססט א וואך צייט ביז ער איז געשטארבן.
זיין זון אבדאללא דער צווייטער, האט אים איבערגענומען אלס קעניג פון יארדאניע.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
באר שבע
באר שבע (אַראַביש: بئر السبع), איז די הויפט שטאט אין דעם דרום דיסטריקט פון מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 117,500 דונאם, די צווייטע גרעסטע שטאט אין שטח נאך ירושלים. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק (הלשכה המרכזית לסטטיסטיקה) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין באר שבע 202,202 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.3 פראצענט. רוב זענען אידן.
זי איז די זעקסטע גרעסטע שטאט אין ארץ ישראל. אין באר שבע געפינען זיך בן גוריון אוניווערסיטעט און סאראקע שפיטאל.
טראנספארטאציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די שטאטישע אויטאבוסן ווערן געפירט דורך א פריוואטער געזעלשאפט, מיטן נאמען מעטראדאן.
פון דער צענטראלער אויטאבוס סטאנציע, זענען דא אויטאבוסן צו אלע גרויסע שטעט אין לאנד כמעט, און קיין אילת, און אן אויטאבוס נעצווערק וואס דעקט דעם גאנצן נגב.
ישראל באנען האט צוויי באן סטאנציעס אין דער שטאט, באר שבע צפון באן סטאנציע, וואס איז נאנט צום אוניווערסיטעט, און די שפיטאל, און באר שבע צענטראלע באן סטאנציע, וואס איז אין צענטער פון דער שטאט, און דער ביי געפונט זיך די צענטראלע אויטאבוס סטאנציע.
שאסייען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שאסיי 40 איז דער הויפט שאסיי, וואס פירט קיין באר שבע; ער פארבינדט פון צפון פון באר שבע צום צענטער. פון דרום טראגט שאסיי 40 קיין דימונה. שאסיי 60 פארט אויף צפון וואו ער פארט אריין אין דעם מערב ברעג, און פארבינדט חברון, און ירושלים. שאסיי 25 פארט פון מזרח מערב פון דער שטאט.
- דער בירגערמייסטער פון דער שטאט איז רוביק דאנילאוויטש.


text:
1938
1938 איז דאס 38סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1938 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 6טן אפריל - אנטפלעקט די כעמישע פארבינדונג טעפלאן
- 8טן אויגוסט - אנהייב פון אויפשטעלן דעם מאוטהאוזן קאצעט
- דער נומער גוגאל איז באשאפן געווארן.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 25סטן מיי - ריימאנד קארווער, אמעריקאנער שרייבער און דיכטער (געש' 1988)
- 1טן סעפטעמבער - עלען דערשאוויץ, אמעריקאנער יוריסט
- 3טן סעפטעמבער - ריאדזשי נאיארי, יאפאנעזער כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז
- 29סטן סעפטעמבער - ווים קוק, פרעמיער מיניסטער פון האלאנד


text:
אליעזר סילווער
[ הרב אליעזר סילווער (כ"ו שבט ה'תרמ"ב - ח' שבט ה'תשכ"ח[1]) איז געווען פרעזידענט פונעם אגודת הרבנים פון די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע און פון די וויכטיקסטע פירער פון אמעריקאנער יידנטום. ער האט עוסק געווען ראטעווען טויזנטער בייםצווייטן וועלט קריג און געהאלטן רבנות שטעלעס אין ניו יארק, פענסילוועניע, מאסאטשוסעטס און אהאיא.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' אליעזר איז געבוירן אין אבעל, קאוונער גובערניע ליטע, א זון פון הרב בונם צמח סילווער [2] (תר"ד-תרע"ז) און זיין ווייב מלכה.
ער האט געלערנט אין דינאבורג, מיט הרב יוסף ראזין (דער "ראגאטשאווער") און באקומען היתר הוראה פון הרב חיים עוזר גראדזענסקי אין תרס"ו.
ער האט מחבר געווען דעם ספר ענפי ארז[2].
ער איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון אגודת ישראל אין אמעריקע.
דער צווייטער וועלט קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער האט אויפגעשטעלט די וועד הצלה צו העלפן יידן פליטים אין אייראפע.
און ווי פאשטענדליך איז ער געווען דער רוקן ביין פון דעם רבנים מארש אין וואשינגטאן שלש עשרה מדות תש"ד, צו ארויסברענגען דאס וויי געשריי פון דעם אמעריקאנעם אידנטוהם פארוואס עס ווערט גארנישט געטוען צו פארטיליגן דעם אוישוויץ מארד מאשין.
נאכן קריג האט ער באזוכט די טויזנטער איבערלעבער אין די-פי לאגערן אין דייטשלאנד און פוילן. איין מאל ווען ער האט געטיילט סידורים קומט צו אים א מענטש און זאגט:
"נאך אלץ וואס איך האב געזען אין לאגער, וויל איך גארנישט מיט רעליגיע!"
פרעגט אים הרב סילווער וואס גענוי האט אים אוועקגעקערט פון יידישקייט.
איך האב געזען א ייד וואס האט געהאט א סידור, אבער דאווענען אין סידור האט ער געלאזט נאר דער וואס האט אים געגעבן דאס ביסל ברויט וואס ער האט באקומען פארן טאג. שטעל זיך פאר," שעפט ער, "א ייד וואס פארקויפט דאס רעכט צו דאווענען פאר ברויט!"
"און וויפיל קונדן האט יענער געהאט?" טוט רב סילווער א פרעג.
"צופיל!" ענטפערט ער מיט א קנאק.
רב סילווער האט געלייגט זיין ארעם אויף יענעם און געגעבן צו פארשטיין. "דו קוקסט אויף איין שלעכטן ייד וואס האט פארקויפט דאס רעכט צו דאווענען? פארוואס קוקסט דו נישט אויף אזוי פיל גוטע יידן וואס האבן מוסר נפש געווען דאס עסן און געהונגערט כדי צו קענען דאווענען? אפשר דאס איז דעם מוסר השכל וואס דו דארפסט לערנען דערפון?"
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ "Rabbi Eliezer Silver", The Blade (08 February 1968), p. 39. דערגרייכט דעם 16 July 2009.
- ↑ 2.0 2.1 סילווער, אליעזר (1960). ענפי ארז. ברוקלין, ניו יארק: Balshon. OCLC 233183667. Retrieved on 2009-07-16.


text:
יעקב לארבערבוים
הרב יעקב לארבערבוים זצ"ל (ה'תק"ל - ו' שבט ה'תקצ"ב) איז געווען שטאטס רב אין ליסא, קאליש און סטרי, און איז באקאנט אויף די נעמען פון זיינע ספרים דער חוות דעת אדער דער נתיבות.
אינהאַלט
אפשטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יעקב איז געבוירן אין יאר ה'תק"ל צו זיין פאטער רבי יעקב משה, רב אין זבאראוו, א זון פון רבי נתן בראדער, א זון פונעם חכם צבי. רבי יעקב איז געבוירן נאך זיין פאטער'ס פטירה.
רבנות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יעקב האט געלערנט ביי זיין פעטער רבי יוסף תאומים, רב אין בורשטיין, נאכהער אין טיסמעניץ ביי רבי משולם איגרא.
נאך זיין חתונה האט רבי יעקב אינוועסטירט זיין געלט מיט א שותף רבי אברהם זיידנפעלד, אין א בראנפן ברענעריי, נאך וואס דער שותף האט באנקראטירט האט רבי יעקב נישט מער געהאט קיין ברירה, און אנגענומען צו זיין א רב, ערשטענס אין מאנאסטריטש און פון דארט איז ער אריבער קיין קאלוש, גאליציע, אומגעפער אין יאר ה'תק"ן. אין יאר ה'תקס"ט איז רבי יעקב אויפגענומען געוווארן רב אין ליסא, פוילן. אין יאר ה'תקפ"א איז רבי יעקב צוריק געפארן אין גאליציע, דארט איז ער אויפגענומען אלס רב אין סטרי.
הסתלקות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יעקב איז נפטר געווארן אין סטרי כ"ה אייר ה'תקצ"ב.
זיין פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רבי יעקב האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון דעם גביר רבי נפתלי הירצל פון די אנגעזענע יידן פון סטאניסלאוו. בזיווג שני האט רבי יעקב געהייראט מרת שיינדיל א טאכטער פון רבי יאקיל אשכנזי פון רימאנאוו.
זיינע קינדער:
- הרב נתן נטע לארבערבוים.
- הרב מרדכי אריה יהודה לייב, פון צפת.
- מרת חיה, די ווייב פון איר שוועסטער-קינד רבי צבי הירש תאומים פון קאלוש
- הרב אפרים תאומים, אב"ד קריסניפאליע
- מרת בריינדל
זיינע ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- חוות דעת - אויף שולחן ערוך יורה דעה (תקנ"ט)
- מעשה ניסים - אויף הגדה של פסח (תקס"א)
- מקור חיים - אויף שולחן ערוך אורח חיים (תקס"ז)
- נתיבות המשפט - אויף שולחן ערוך חושן משפט (תקס"ט)
- תורת גיטין - אויף מסכת גיטין און הלכות גיטין
- בית יעקב - אויף מסכת כתובות און הלכות כתובות
- דרך החיים - סידור תפלה
- קהלת יעקב - אבן העזר
- נחלת יעקב - אגדות הש"ס
- אמת ליעקב - אגדות הש"ס
- תעלומות חכמה - אויף מגילת קהלת (תקס"ד)
- צוואת הגאונים
- תיקון עירובין


text:
11טן אקטאבער
דעם 11טן אקטאבער איז דער 284סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (285סטער אין אן עיבור-יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 81 טעג.
היסטארישע געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1582 - צוליב דעם אריבערטריט צום גרעגאריאנישן קאלענדאר, געפינט זיך נישט דער טאג אין איטאליע, פוילן, פארטוגאל און שפאניע.
- 1774 - דזשיימס קוק אנטפלעקט נארפאק אינזל.
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1896 - אנטאן ברוקנער, עסטרייכר דיריגענט (געב' 1824)
- 1940 – וויטא וואלטערא, איטאלינישער מאטעמאטיקער און פיזיקער (געב' 1860)


text:
האן דינאסטיע
די האַן דינאַסטיע (כינעזיש: 漢朝; פין יין: Hàn Cháo; [xân tʂʰɑ̌ʊ̯]) איז געווען די צווייטע כינעזישע אימפערישע דינאסטיע, וואס האט געהערשט אין כינע צווישן די יארן 206- און 220, נאך דער טשין דינאסטיע. אין איר צייט איז קאנפוציאניזם געווארן די רעליגיע פון כינע.
אונטער דער הערשאפט פון דער האן דינאסטיע איז שטארק אנטוויקלט געווארן קונסט און וויסנשאפט. די צייט פון דער האן דינאסטיע ווערט פאררעכנט די גאלדענע תקופה אין דער כינעזישער געשיכטע. אין דער תקופה איז אויפגעשטעלט דער זיידענער וועג, דורך וואס כינע האט געפירט האנדל מיט די מיטלענדישע לענדער.
דער ערשטער קייסער פון דער דינאסטיע איז געווען ליו באנג, וואס האט געהאט דעם נאמען "קייסער גאַא".


text:
אויטאמאביל
אױטאָמאָביל (ענגליש: car) איז א קאסטן ארויפגעלייגט אויף 3 אדער 4 רעדלעך, קען פארן מיט'ן קראפט פון א ברענשטאף מאטאר. א קאר (פארקירצט פון קערידזש) איז דער בעסטער מיטל צו טראנספארטירן א קליינע צאל מענטשן, פון איין ארט צו דעם אנדערן, שנעל.
א געווענליכער קאר ארבעט דורך א 4 זעץ ברענשטאף מאטאר (four-stroke fuel engine), פון די וויכטיגסטע טיילן וואס מאכן דאס פארען זענען:
- דער מאטאר
- די אפקילער סיסטעם (cooling system)
- די עמישאן'ס סיסטעם.
- די אלטענעטאר
- די טראנסמיסיע
היינט מאכט מען שוין הייבריד אויטאס וואס פארן אויך אויף דער קראפט פון עלעקטריק.
אינהאַלט
דער מאטאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער מאטאר פון א קאר ארבעט דורך דעם וואס עס איז דא א רינידיגע קעסטעל (סילינדער) ווי ברענשטאף קומט אריין וואס האט אין זיך אזא פלאנזשער (piston), די פיסטאן קען פארשטאפן אינגאנצן די סילינדער, אדער קען עס עפענען אינגאנצן די צילינדער.
די פיר זעצעס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע זעץ איז ווען די פיסטאן גייט אויף ארויף אזוי אז די דרוק וואס דאס מאכט באשאפט א וועקיום אין די סילינדער, צוליב דעם וואס עס איז דא א לאך אונטען פון די סילינדער וואס איז באהאפטן צו די ברענשטאף אריינשפריצער וועט די וועקיום אריינשלעפן מיט זיך ברענשטאף.
די צווייטע זעץ איז ווען די סילינדער איז אנגעפולט מיט ברנשטאף און די פיסטאן גייט אראף אזוי אז עס לייגט שטארקע דרוק אויף די סילינדער און די ברענשטאף ווערט צוזאמען געפרעסט (pressurized).
די דריטע זעץ איז ווען די פינק שטעקער (spark plug) וואס געפינט זיך אונטען פון די סילינדער גיבט ארויס א פינק, וואס דאס צינדט אהן די ברענשטאף און דורכדעם רייסט דאס אויף אזוי אז די פיסטאן פליהט ארויף מיט א געוואלדיגע קראפט.
די פערטע זעץ איז ווען די פיסטאן גייט צוריק אראפ און שטיפט ארויס אלע פארברענטע לופט פון די סילינדער, ווי אויך די איבריגע ברענשטאף אויב עס איז עפעס איבערגעבליבן, און פאנגט אהן נאכאמאל פון די ערשטע זעץ.
די דאך פון די פיסטאן איז באהאפטן צו א ראד וואס היידט די פיסטאן ראד (piston rod), די ראד איז באהאפטן צו די עק פון א רעדל וואס אינמיטן די רעדל איז דא א לאנגע ראד וואס ביי די עק ראד איז דא א ציינערדיגער רעדל וואס גייט צו די טרענסמישאן וואס פון דארט דרייט דאס די רעדער פון די קאר. און אזוי קען די קאר פארן.
דאס פליענדיגע רעדל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון די אלע 4 זעצן גיבט נאר די דריטע די קראפט פאר דעם מאטאר, כדי דער מאטאר זאל באלאנסירן די קראפט אזוי אז די פיסטאן זאל קענען אדורך מאכן אלע זעצעס, איז באהאפטן א פליענדיגע רעדל ביי די עק פון די ראד. די פליענדיגער רעדל איז א רעדל וואס וועגט גאנץ אסאך און וויבאלד ניוטאן לאו אוו מאשען זאגט אז איעדע זאך וויל בלייבן אין די סיטואציע וואס עס איז, און עס איז א שווערע זאך, און עס איז נישט דא וואס זאל דאס אפשטעלן פון זיך דרייען, דערפאר גיבט דאס די קראפט פאר די ראד זיך צו דרייען און אריינשטיפן און ארויפשלעפן די פיסטאן נאך דריי מאל.
דאס אלעס צוזאמען שטעלן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
א געווענליכער קאר וועט האבן א מאטאר פון כאטש 4 סילינדערס, דאס גיבט אסאך מער קראפט אויף איינמאל, ווען עס איז דא מער ווי איין סילינדער דאן איז דא צוויי וועגן פון אויסשטעלן דעם מאטאר.
- איין וועג איז אז אלע סילינדערס ארבעטן אין די זעלבע זעץ ציילונג, אזוי אז ווען פיסטאן 1 איז יעצט ביי די צווייטע זעץ זענען אלע אנדערע פיסטאן'ס אויך ביי די צווייטע זעץ.
- די צווייטע וועג איז אז מען ציטיילט דאס (געווענליך אין 2) אזוי אז ווען פיסטאן 1 און 3 זענען ביי די ערשטע זעץ, זענען פיסטאן 2 און 4 ביי די דריטע זעץ.
סיי וועלכע וועג מען ניצט גיבט די איבריגע סילינדערס מער קראפט פאר די קאר.
די אלע סילינדערס, ראד, און רעדער, זענען געווענליך צוזאמען געשטעלט אין א שווערע אייזערנע קעסטינג (CASTING), געמאכט פון אייזען וואס קען אויסהאלט הויכע טעמפארטור. און פין די אייזערנע קעסטינג קומט ארויס רעדער צו וואס די עיקר פאסיג איז צוגעטשעפעט וואס דרייט אסאך זאכן אין די קאר, צווישן זיי:
- די אפקילער פען.
- די אלטינעיטאר.
- די דרייען קראפט פאמפ (power-steering pump).
די אפקילער סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די עמישאן סיסטעם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אלטינעטאר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די טראנסמיסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויטאספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – אויטאספארט
דער אויטאמאביל ווערט נישט געניצט נאר פאר פריוואטע און געשעפטלעכע צוועקן. אויך איז פאראן א גאנצער צווייג פון ספארט און געיעגן מיט אויטאמאבילן. די ערשטע אויטאמאביל געיעג אין דער וועלט האט מען געהאלטן אין פאריז אין 1894.


text:
שמעון דובנאוו
שמעון דובנאוו (10טן סעפטעמבער 1860 - 8טן דעצעמבער 1941) איז געווען א שריפטשטעלער און היסטאריקער פאר יידישע היסטאריע, אנהייב אין רוסלאנד, שפעטער אין דייטשלאנד, און אין די באלטישע לענדער, ער האט אויפגעשטעלט די פאלקיסטן באוועגונג.
ער איז געבוירן דעם צווייטן טאג ראש השנה, אין אמסטיסלאוו, אין מאליוו אבלאסט אין היינטיגן בעלארוס. ער האט געלערנט אין חדר, אלס יינגל האט אים שוין געצויגן יידישע היסטאריע.
אין 1912, האט ער אויפגעשטעלט מיט דאקטער קאצענעלסאן, די יידישע ענציקלאפידיע, אויף רוסיש.
אין 1922 האט ער פארלאזט רוסלאנד, און ער איז אנגעקומען קיין קאוונע אין ליטע. דארט האט מען אים פארגעשלאגן צו ווערן הויפט פון יידישע קאטעדרע אין ליטווישע אוניווערסיטעט, די גויים דארט האבן אים אבער נישט פארגינט, און דעריבער איז נישט אויפגענומען געווארן, און פון דארט איז אריבער קיין בערלין, און דארט האט דובנאוו געוווינט פאר עלף יאר, ביז ווען די נאציס זענען ארויף.
אין בערלין האט ער געמאכט זיין מערסט אנגעזענסטע היסטארישע ווערק, היסטאריע פון אייביקן פאלק, (אויף העברעיש דברי ימי עם עולם).
ווען די נאציס האבן איבערגענומען דייטשלאנד, איז דובנאוו אריבער קיין ריגע, לאטוויע. ווען די נאציס זענען דארט אריין איז ער מיט אלע אנדערע יידן, אריבער אין געטא. אום 8טן דעצעמבער זענען אסאך יידן גענומען געווארן צו אויסהרגנען, ער איז מיטגעגאנגען, אבער אינמיטן וועג זייענדיק קראנק, האט א פאליציאנט געשאסן, מאנכע טענהן אז זיינס א סטודענט האט אים אומגעברענגט.
זיינע ביכער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די בוך היסטאריע פון אייביקן פאלק, האט ער געשריבן לויטן סדר פון ארץ ישראל, בבל, צפון אפריקע, שפאניע, דייטשלאנד און פראנקרייך, מזרח אייראפע, פאראייניגטע שטאטן, און צוריק קיין ארץ ישראל. אלעס מיט א סדר, פון א צענטראלע רוחניותדיקע פלאץ, ווי דאס יידישע פאלק איז געווען, די ביכער האט ער געשריבן אין רוסיש, דערנאך איז עס געווארן איבערגעזעצט אין דייטש, און ערשט דערנאך יידיש און העברעיש. אויך האט ער געשריבן א בוך איבער חסידות, היסטאריע פון יידן אין מזרח אייראפע, און היסטאריע פאר קינדער.
פאלקיסטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דובנאוו איז געווען פון די גרינדער פון פאלקיסטן פארטיי, זייער אידעאלאגיע טענהט, יידן זענען א פאלק אן קיין לאנד, און די גאנצע וועלט איז א וווינארט פאר יידן, אבער זייער פארלאנג איז, א געוויסעאויטאנאמיע זאל געגעבן ווערן פארן יידישן פאלק, ווי זיי זאלן פירן זייערע אנגעלעגנהייטן, ווי עס איז געווען אין בבל ביי ריש גלותא, אדער אין שפאניע, אדער וועד ארבע ארצות, אין מזרח אייראפע, מיט עטליכע הונדערט יאר צוריק.
ער האט געהאלטן אז ציוניזם איז נישט קיין ענטפער צום יידישן פראבלעם אין גלות און א יידיש לאנד וועט נישט ארויסהעלפן די יידן פון צרות.
ער האט געגליכן מער יידיש ווי העברעיש, זאגנדיק אז העברעיש איז אן עליטיסטישע שפראך.


text:
עדיפוס
עדיפוס איז א טראגעדישער פיגור אין דער גריכישער מיטאלאגיע.
די מיטאלאגיע דערציילט אז עדיפוס איז געווען א קינד צו זיין טאטן לאיאס, דער קעניג פון טעביי, און צו זיין מאמען יאקאסטא. ווען עדיפוס איז געבוירן געווארן האט דער מגיד עתידות אראקעל פון דעלפי געזאגט נבואה אז עדיפוס וועט אין זיין עלטער מארדן זיין טאטע און ליגן מיט זיין מאמען. עדיפוסס עלטערן האבן באשלאסן גערן צו איבערגעבן זייער קינד צו א פאסטאך, זאל אראפווארפן דאס קינד פון א הויכע בארג. אבער דער פאסטאך מיט זיין דערבארעמדיקייט האט דאס נישט געטון, און האט איבערגעגעבן דעם קינד צו אן אנדער פאסטאך פון קארינאטוס. דער פאסטאך פון קארינאטוס האט איבערגעגעבן דעם קינד צו די אומפרוכפערדיקע קעניגן פון קארינאטוס.
ווען עדיפוס איז דערוואקסן געווארן האט ער באזוכט דעם זעלבער צוקונפט-אנזאגער "אראקעל פון דעלפי" און איז דערוווסט געווארן פון די שרעקלעכע נבואה אז ער וועט אין צוקונפט הרגענען זיין טאטן און ליגן מיט זיין מאמען, דערפאר האט ער אנטלאפן געשווינד צו דער שטאט טעביי (אומוויסנדיק אז זיינע אמתע עלטערן וווינען דארט). אויפן וועג צו טעביי האט ער זיך באגעגנט מיט א דראשקע וואס צוליב-וואס האט זיך אנטוויקלט א קריג צווישן אים מיט די דראשקע איינזיצערס, וואס ביים ענדע האט ער געהרגעט זיין אומווויסנדיגער טאטע "לאיאס" וואס איז דארטן געווען.
ווען עדיפוס איז אנגעקומען ביים מויער פון טעביי האט ער באזיגט א שרעקלעכער ספינקס מאנסטער וואס האט זיך אימער פערזוימט ביים טויער פון טעביי און פארמיידט אלע איינוווינערס פון איר א דורך צו גיין. צוליב דעם האט די שטאט טעביי באשטימט עדיפוס ווי זייער קעניג צו זיין אומוויסנדיקע מאמע יאקאסטא.
עדיפוס מיט זיין מאמע האבן געבוירן 4 קינדער: צוויי זין פאלינעקעס און עטעאקלעס, און צוויי טעכטער אנטיגאנא און איסמענא.
אין א צייט ארום האט זיך צעשפרייט א שרעקלעכע עפידעמיע אין טעביי וואס דורך דעם איז געווויר געוארן פאר עדיפוס זיינע זינד אז ער האט געהרגעט זיין טאטן און געלעגן מיט זיין מאמען, גלייך דערנאך האט ער זיך אויסגעהאקט זיינע אויגן, און גוזר געווען אויף זיך גלות.
נאך דעם האבן זיינע קינדער "פאלינעקעס" מיט "עטעאקלעס" זיך צוקריגט, פאלינאקעס איז אנטלאפן קיין ארגאס און חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון דעם קעניג פון ארגאס. נאכער איז ער ארויס מלחמה קעגן דער שטאט טעביי וואס ביי דעם קריג האבן די צוויי ברידער זיך געהרגעט איינער דעם צווייטן, און די שטאט טעביי האט געווונען דעם קריג.
קרעאן דער ברודער פון "יאקאסטא" איז ארויף ווי אן הערשער פון טעביי, און האט באפוילן צוצוגרייטן א פרעכטיקע לוויה צו "עטעאקלעס", און דער קערפער פון "פאלינעקעס" דער פאררעטער ווארפן אין פעלד זאלן די הינט און די רויב-פויגלען אים אויפרייסן.
פון דער געשיכטע האט דער יידישער פסיכאלאגער זיגמונד פרויד ערפינדן דעם באגריף עדיפוס קאמפלעקס אויף דערוואקסענע וואס בלייבן אויפגעהאנגען צו זייער מאמען.


text:
RapidShare
רעפידשער (RapidShare) איז א טעקע גאסטגעבן סערוויס וועבסייט וואו מען קען ארויפלאדן אויף איר טעקעס פון א פריוואטן קאמפיוטער אויפן אינטערנעט, דער קאמפאני אפערירט פון דער שווייץ און פינאנצירט זיך דורך די איינגעשריבענע באצאלטע מיטגלידער. רעפידשער איז איינער פון די גרעסטע וועלטס טעקע גאסטגעבן וועבסייטס מיט מיליאנען טעקעס אין אירע סערווערס. לויט דער אינטערנעט שטודיע פירמע אלעקסע איז רעפידשער די 12טע אויף דער ליסטע פון מערסט באזוכטע וועבסייטס. Rapidshare.de איז אסאך ווייניגער און האלט ביי די 232סטע אויף דער ליסטע אום אפריל 2008.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפידשער האט צוויי אנדערע וועבסייטס אבער ביידע וועבסייטס דארפן צו זיין פון אנדערע ארגאניזאציס. די ארגינעלע וועבסייט איז RapidShare.de, וועלכע נוצט די דויטשע מערסט גענוצטע דאמעין "de", און די ארגאניזאציע איז באזירט אין טשעם, שווייץ.
אום אוקטובער 2006 האט רעפידשער אנאנסירט אז "ליידער זענען אלע דרייווערס פון RapidShare.de איבערגעפולט אויפן מאמענט". א פרישע וועבסייט RapidShare.com האט זיך אויפגעשטעלט און פראבירט אריבערצוברענגען צו איר דאס באנוץ פון RapidShare.de, ווען די RapidShare.com האט זיך געעפנט, האבן מעמבערס פון די אלטע סייט געקענט נוצן זייער אקאונט אויך אויף די נייע ביז זייער ארגינעלע אקאונט האט עקספייערט. פון די אנדערע זייט האט מען אבער נישט געקענט נוצט קיין אקאונט פון די נייע סייט אויף די אלטע.
אפעראציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דאס זייטל ערלויבט באניצער ארויפצולאודען פיילעס ביז 100 מעגא בייט אויף rapidshare.com און ביז 300 מ"ב אויף rapidshare.de, דער באניצער באקומט דאן אן אויסשליסליכער לינק וועלכע ערלויבט יעדעם איינעם, מיט וועם דער באנוצער טיילט מיט דער לינק, אראפצונעמען דעם פייל צו זיין קאמפיוטער. רעפידשער שטעלט נישט צו קיין זוך סיסטעם אויפצוזוכן פיילס אויף זייער סערווער, אבער עס איז פארהאן סורטש ענדזשען ספעציעל געאייגנט אויפצוזוכן אזאלכע פיילס וועלכע ווערן פאבליצירט אויפן גאנצן אינטערנעט.
אויף זייער האום פעידזש שרייבן זיי אז זיי פארמאגן 230 גיגע בייטס פון אינטערנעט קאנעקטיוויטעט, און 4.5 פעטא בייטס פלאץ צו האלטן פיילס.
אומאיינגעשריבענע באנוצער האבן שטארקע באגרענעצונגען מיטן אראפלאודן פיילס, ווי פאלגענד
- זיי דארפן ווארטן א צוויי דריי מינוט ביז זיי קענען אראפלאדן די טעקע.
- זיי דארפן אריינלייגן די פארזיכערונגס קאד וואס רעפידשער שטעלט ארויס אויף יעדן אראפלאד באזונדער.
- זיי דארפן ווארטן צווישן איין אראפלאדונג און דער צווייטער א לאנגע צייט, צומאל אויך אן אנדערטהאלבן שעה, געוואנדן ווי גרויס די טעקע איז.
רעגיסטרירטע באניצער קענען אבער אראפלאדן טעקעס איינס נאכאנאנד זייער שנעל. אבער אויך נישט מער ווי 25000 מעגא בייטן אין א פעריאד פון פינף טעג.
פראבלעמען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געוויסע אינטערנעט סערוויסן בלאקירן רעפידשער צוליב אומלעגאלע און קאפי רעכט טעקעס וואס מען קען אראפלאדן דארט.
אום יאנואר 2007 האט די דייטשע GEMA אגענטור געווינען א צייטווייליגע סטעי קעגן ביידע סייטס פון רעפידשער צוליבן באנוץ פון קאפירייט פראטעקטעד פיילס אויף רעפידשער, אויף וואס רעפידשער האט צוריקגעשלאגן אז זיי האבן נישט קיין אהנונג וועלכע פיילס פריוואטע מענטשן לייגן ארויף אויף איר סערווער כדי דאס צו קענען קאנטראלירן. צום סוף איז די פסק קלאר געווען אז היות די באניצער זענען די וואס אופלאודען די פיילס און עס האט גארנישט מיט די אנפירער פונעם סייט איז עס פון א לעגאלע קוק ווינקל נישט קיין פראבלעם.
פארזיכערונגס קאד CAPTCHA[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ביז יעצט פלעגן זיי האבן אז מען דארף אריינטייפן אלע אותיות וואס מען האט געזען. אבער אין אפריל 2008 האבן זיי צוגעלייגט א נייע זאך וואס מאכט אסאך שווערער צו קענען אידענטיפיצירן דעם קאוד. עס ווערט ארויסגעלייגט אכט אותיות, פיר מיט א בילד פון א הונט אריינגעלייגט אינדערמיט, און די אנדערע פיר מיט א בילד פון א קאץ, דער באנוצער דארף אידענטיפיצירן די פיר מיט די בילד פונעם קאץ.
מען קען נוצן די נומער 0 אנשטאט די אות O, אדער קאפיטעל אותיות אנשטאט קליינע.
א פרייליכע שטונדע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
צװײ שעה אַ טאָג, לויטן איסטערן סטענדערט טיים, אקטיוויזירט רעפידשער א "פרייליכע שעה" וואס מען דארף נישט דאן אריינלייגן די פארזיכערונגס קאָד, און די אַראָפּלאָדן ראטע איז שנעלער.


text:
אנאנירן
אנאנירן איז דערוועקן דעם געשלעכט גליד וואס ביי מענער ברענגט צו הוצאת זרע לבטלה. דער מקור אין דער תורה איז אונן דער זון פון יהודה אויף וועמען שטייט אין פסוק "שיחת ארצה לבלתי נתן זרע לאחיו" (בראשית לח, ט),
עס איז שייך ביי פרויען און ביי מענער. אדער איינער פארן אנדערן.
ווען איינער לאזט ארויס זרע אין דער לופט און נישט אין א פרוי געשלעכט ארגאן, הייסט דאס אנאנירן.
לויט ווי מען פארשטייט פון חז"ל און פון די ראשונים איז דאס פארבאטן פאר א אידיש קינד און די תורה ווארענט דערויף ביי דער געשיכטע פון ער ואונן. דער זוהר שרייבט אויף עטליכע פלעצער אז דאס איז פון די הארבסטע עבירות און מען קען שווער תשובה טאן דערויף.
ביי חסידים איז דאס זייער אן הארבע עבירה, וואס וועגן דעם ווארשיינליך האבן זיי חתונה זייער יונג. אבער ביי טייל רעדט מען ווייניגער איבער דעם, צוליב די צניעות און ביי טייל איז דאס די מערסטע גערעדטער ענין אין זייער עבודת ה'.


text:
דברי הימים
ספר דברי הימים איז א ספר פון תנ"ך אין כתובים, וואס איז געשריבן געווארן אומגעפער 150 יאר נאך ספר מלכים. ספר דברי הימים איז א קעגנאיבערדיק ספר בראשית, ספר שמואל און ספר מלכים וואס בריינגט מיט אן אנדער אויסבליק די געשיכטע נאר פון מלכי יהודה, ספר דברי הימים איז מער עקסטרימיש געשריבן ווי ספר מלכים און דערפאר שרייבט ער נישט איבער די געשיכטע פון מלכי ישראל וואס האבן לויט זיין מיינונג געזינדיקט פאר גאט. נאך א אונטערשייד צווישן ספר מלכים מיט ספר דברי הימים איז, דאס וואס ספר מלכים גלויבט אין באלוינונג אויף דורות קעגן ספר דברי הימים וואס גלויבט אין פערזענליך באלוינונג.


text:
ארטראפאד
אן אַרטראפאד (פון גריכיש ἄpθpov אַרטהראן, "געלענק", און πoδός פאדאס "פוס") איז א בעל חי אן א רוקן ביין וואס האט א הארטן הויט (א "דרויסנדיקער סקעלעט"), א קערפער וואס איז צעטיילט און פיס מיט געלענקען. דאס איז כולל אינסעקטן, שפינען-חיות און קרעבס-חיות. אין אלגעמיין לייגן ארטראפאדן אייער, אחוץ סקארפיאנען וואס לאזן די אייער וואקסן אין דער מוטער און ברענגען ארויס די קינדער לעבעדיק.
עס ווערט גערעכנט אז ס'איז פאראן מער ווי א מיליאן זגאלן ארטראפאדן. אומגעפער 80% פון אלע בעלי-חיים אויף דער ערד זענען ארטראפאדן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]


text:
דורך קאך_לעפל » דאנערשטאג אפריל 25, 2013 1:02 pm
עס איז אמאל געווען באשריבען, א גאנצע ארטיקל פון די יונגע יארן פון הרב שטיימאן שליט''א.
הרב שטיימאן איז אויף געצויגן געווארן און שווייץ, און ער האט געלערענט און א ארטיגע ישיבה, און ער איז געווען א אויסערגעווענדליכער מתמיד, און א געוואלדיגע ירא שמים.
און יענע יארן האט זיך רבינו הקוה''ט מסאטמאר זי''ע געפינען און די שווייץ, און הרב שטיימאן האט אויסגעניצט די געלעגנהיייט, און ער האט א סאך פארברענגט מיט רבינו הקוה''ט זי''ע, און ער האט אפי' אפגעשריבן חדושי תורה וואס ער האט געהערט פון רבינו הקוה''ט זי''ע, און לויט וואו הרה''ג רבי משה שטערנבוך שליט''א פארציילט האט אים דער רבי זי''ע ארויסגעוויזען א חיבה יתירה.
להענין:
אמת אז סאטמאר האט אן אנדערע שיטה פון הרב שטיימאן שליט''א, און עניני אמונה און דיעות:
אבער קיינער פארלייקענט נישט דעם פאקט, אז הרב שטימאן איז גאר א גרויסער מענטש, נאר פון יונגערהייט אן,
די סאטמארע רביים אנגעהויבן פון דער רבי דער דברי יואל זי''ע, און מרן הברך משה זי''ע, און כ''ק אדמו''ר מסאטמאר מהר''א שליט''א, האבן קיינמאל נישט גערעד אויף אים, אדער מזלזל געווען בכבודו ח''ו.
דער אייציגסטער רב וואס האט אפיציעל גערעדט אויף אים, און געריפן א אפיציעלע דעמעניסטראציע קעגען אים, איז געווען רבי אברהם לייטענר ז''ל, וואס האט כידוע געהאט זיין אייגענע מהלך און יעדע זאך, און ער האט אייביג פארשטאנען בעסער פון יעדען, ווואס מען דארף טאן, ער איז געווען קעגען רבינו הקוה''ט זי'''ע, קעגען ברך משה זי''ע, און קעגען כ''ק מרן אדמו''ר מסאטמאר שליט''א,
דער איינציגסטער רב, און ווען מהר''א לייטנער ז''ל האט געטראפן דעם אמת, און איז נישט ארויס קעגען אים, איז נאר: אדמו''ר מהרז''ל מסאטמאר וומ''ס שליט''א, והוא לפלא:
אחד היה אברהם, נאר ער האט ארויסגטרעטן קעגן הרב שטיימאן שליט''א בפומביי, וואו אויך זיין מ''מ דער הייליגער יונגערמאן הקדוש רבי יואל צימערמאן פון וומ''ס, איז א ריכטיגער הולך בדרכו של רבי אברהם, און ער שעלט אויך דעם הרב שטיימאן מיט טויטע קללות, פארן זיך נישט דירוך רעדען מיט אים,
הרב שטיימאן איז פארהייליגט ביים כלל ישראל, אפי' סאטמאר האט מיט אים מיינונג פארשידענהייטען:


text:
יעקב קאמינעצקי
הרב יעקב קאמינעצקי (כ' אדר א' ה'תרנ"א, 1891 - כ"ט אדר א' ה'תשמ"ו, 1986) איז געווען פון די גדולי התורה אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, אינעם צווייטן העלפט פון דעם צוואנציגסטן יארהונדערט. הרב קאמינעצקי איז געווען דער ראש ישיבה פון ישיבת תורה ודעת אין ניו יארק און א מיטגליד אין די אמעריקאנער מועצת גדולי התורה.
ביאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
קאמינעצקי איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל קאלאשקאווע אין ליטא, היינט אין בעלאַרוס, אום שבת, כ' אדר א' ה'תרנ"א (28סטן פעברואר 1891), צו זיין טאטען ר' בנימין. און זיין יוגנט האט ער געלערנט אין לאקאלען תלמוד תורה און האט זיך ארויסגעוויזן מיט זיינע טאלאנטן. ביי די עלף איז ער געשיקט געווארן לערנען ביי די מינסקער למדנים און ער האט דארט געהארעוועט אויף זיין לערנען פאר אפאר יאר.
ביי די פופצן איז ער אריבער צו לערנען אין ישיבת כנסת ישראל אין סלאבאדקע, א פארשטאט פון קאוונע. דארט איז ער נאנט געווארן מיט הרב נתן צבי פינקל - "דער אלטער פון סלאבאדקע". אין סלאבאדקע האט ער אויך געהערט שיעורים פון הרב ברוך בער לעבאוויץ, וועלכע זענען געגבן געווארן אין ישיבת כנסת בית יצחק וועלכער האט זיך אויך געפינען דאן אין סלאבאדקע. אזוי אויך האט ער געהערט שיעורים פון הרב איסר זלמן מעלצער, הרב זלמן סענדער כהנא שפירא אין קריניק, און הרב דוד טעביל דייאנאווסקי אין מאלטש.
ביים אנהייב פון דער ערשטער וועלט קריג איז קאמינעצקי אנטלאפן קיין מינסק, פון דארט צו קריניק, צו ביאליסטאק, און צו טיקטין. דערנאך איז ער אריבער קיין לאמזשע, ווי ער איז אנגענומען געווארן אלץ תלמיד אין די ישיבה פון הרב יחיאל מיכל גארדאן.
ווען דער קריג האט זיך געענדיגט, איז קאמינעצקי אריבער אויף קרעמענטשוג, ווי ער האט אין כ"ב סיון ה'תרע"ט חתונה געהאט מיט איטא עטיל, די טאכטער פונעם משגיח אין סלאבאדקע - הרב דב הירש העללער. (הרב העללער'ס עלטסטער איידעם איז געווען הרב אברהם גראדזינסקי). אין קרעמענטשוג האט ער געהאט זיין דריי עלטסטע קינדער.
נאך זיין חתונה איז ער צוריק לערנען אין סלאבאדקע, און שפעטער איז ער געגאנגען קיין קעלם. ווען דער כולל אין סלאבאדקע האט זיך געעפענט דורך הרב אייזיק שארר, איז ר' יעקב אריבער צו דעם כולל ווי ער האט געלערנט פאר פינף יאר.
אין יאר ה'תרפ"ו (1926) איז ר' יעקב אויפגענומען געווארן אלץ רב אין דעם ליטווישען שטעטל ציטוויאן. ער האט געדינט אלס רב פאר עלף יאר. דארט האט ער געהאט נאך דריי קינדער.
אין די ענדע פון יאר ה'תרצ"ז (1937) האט זיך ר' יעקב אירבערגעצויגן צו די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקא. אנפאנג האט ער געדינט אלץ רב אין סיאטעל, וואשינגטאן, פאר אפאר חדשים. דערנאך איז ער אויפגענומען געווארן אלץ רב אין טאראנטא, קאנאדע, ווי ער האט געדינט פאר זיבן יאר, פון ה'תרצ"ח (1938) ביז ה'תש"ה (1945).
אין ה'תש"ה, אויפן געבעט פון הרב שרגא פייוול מענדלאוויטש, האט ער פארלאזט זיין רבנות פאסטאן אין טאראנטא, אין האט אנגעהויבן דינען אלץ מגיד שיעור איו ישיבת "מתיבתא תורה ודעת" אין ניו יארק, אין פלאץ פון דעם פארשטארבענעם מגיד שיעור - הרב שלמה היימאן. אין יאר ה'תש"ח (1948) איז ער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה. אין דעם פאסטן האט ער געדינט ביז ה'תשכ"ז (1967).
נאכדעם וואס ער האט אויפגעגעבן זיין פאסטן אלץ ראש ישיבה איז ער אריבער קיין מאנסי, ניו יארק. אין דער תקופה האט ער זיך אריינגעווארפן אין דאס ארויסגעבן זיינע ספרים אין זיינע לעצטע יארן פלעגט ער ווינטער-צייט וויילן אין מיאמי, פלארידא.
און יאר ה'תשמ"ד (1984) האט הרב קאמינעצקי געליטן א סטראוק, און איז דעמאלט אריבער וואוינען ביי זיין טאכטער אין באלטימאר. ער איז געשטארבען אין כ"ט אדר א' ה'תשמ"ו (מארץ 10 1986) אין איז באגראבען געווארן אין ברוקלין, ניו יארק.
טאלאנטען און דרך הלימוד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אפילו העכער די ניינציג פלעגט ער אויך עוסק זיין אין לערנען תורה מיט א קאך. ער האט געהאלטן אז ווען מען לערנט דארף מען קודם זיך פארטיפן אין די רייד פון די תלמוד און די ראשונים און הערשט נאכדעם אין די רייד פון די אחרונים. אזוי אויך האט ער געהאלטן אז מען דארף זיך קודם איינהאנדלען א ברייטע באקאנטשאפט אין תורה פאר מען קען עוסק זיין אין מאכן פשטלעך. ער האט שטארק ארויסגעשטארצט מיט זיין פענאמאנאלע זכרון. ער האט אמאל נאכציטירט א לאנגער שטיקל פון דעם ספר פרי מגדים.
ער האט געהאט א באקאנטשאפט אין אלע אפטיילונגען פון די תורה, אריינגערעכנט טעמעס אין אזעלכע וועלכ נישט צופיל פארנעמען זיך מיט, ווי צום ביישפיל דעם רמב"ם'ס שיטה אין אויסרעכענען די געבורט פון די לבנה. א חוץ לערנען די מסכתות פון תלמוד בבלי וואס מען לערנט אין ישיבות האט ער זיך אויף פארנומען מיט פסק'נען איסור והיתר, פארלערנען שיעורים אין מסכת חולין, אינעם ראם פון א פראגראם אויף באקומען הוראה. ער האט אויך געהאט ברייטע וויסנשאפט אין לשון הקודש גראמאטיק, און אין אידישער היסטאריע.
קינדער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- הרב שמואל קאמינעצקי - זיין עלטסטער זון. היינט ראש ישיבה אין פילאדעלפיע, און א מעמבער אין די אמעריקאנער מועצת גדולי התורה.
- הרב נתן קאמינעצקי - פארפאסער פון אפאר ספרים, צווישען זיי דעם ספר "דאס שאפן פון א גדול" (ענגליש) וועלכער איז געשטאנען אין צענטער פון א שטורמדיגער קאנטראווערסיע.
- הרב בנימין קאמינעצקי
- הרב אברהם קאמינעצקי (נפ' אלול תשע"ג)
- מלכא שורין, ווייב פון הרב ישראל שורין
- רבקה דיסקין
ספרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
"עיונים במקרא" - אויף פרשיות התורה - ביאורים און פירושים וועלכע זענען צוזאמגענומען געווארן פון זיינע כתבים, ניו יארק, תשמ"ד (1984).
"אמת ליעקב" - קלערונגען אין מקרא - ביאורים און פירושים וועלכע זענען צוזאמגענומען געווארן פון זיינע כתבים, ניו יארק, תשמ"ו (1986).
"אמת ליעקב" - אויף תלמוד בבלי.


text:
ארטישאק
דער ארטישאק (וויסנשאפטלעכער נאמען: Cynara cardunculus) איז א פיל-יעריגע (perennial) געוויקס מיט שטעכיגע בלומען פון די פאמיליע אַסטעראַַצעאיי (Asteraceae) אפקומסטיג פון דרום אייראפע ארום דעם מיטלענדישער ים. ער וואקסט ביז איינס און א האלב - צוויי מעטער הויך, מיט זילבערע-ליכט גרינע בלעטער פון פופציג - אכטציג צענטימעטער לאנג. די בלומען טוהען זיך אנטוויקלן אין א גרויסן קאָפ פון אן עסבארן קנאפֿף אומגעפער אכט ביז פופצען צענטימעטער אין דיאמעטער מיט צאלרייכע דריי-קאנטיגע שופן. דער עסבארער טייל פון דעם קנאפף ביישטייט הויפטזאכליך פון דעם פליישיגן נידעריגן טייל, עס ווערט געניצט צום עסען נאכן קאכן.
ברכה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויף דעם ארטישאק מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.
בדיקת תולעים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין דער ארטישאק געפינט זיך עפטערס קליינע שווארצע אינסעקטן (שרצים) צווישן די בלעטער, אדער רונדיכיקע גרינע אינסעקטן (שרצים) אויף די בלעטער, דערפאר אויב מען וויל ניצן די בלעטער דארף מען לױט דער הלכה זיי פריער אפשיילן און גיט אפשווענקן און נאכהער דארף מען קאנטראלירן.
מצוות התלויות בארץ[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ארטישאק וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דאטום וואס פאלט אויף דער ארטישאק די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- אנציקלופדיה לכשרות המזון


text:
ארטסקראל
אַרטסקראל אדער מסורה (פון ענגליש art אַרט = קונסט , און scroll סקראָל = א מגילה) איז א פרומע אידישע פובליקירן קאמפאני װאָס געפֿינט זיך אין ברוקלין און וואס איר ציל איז פארטייטשן די תורה אויף דער שפראך וואס רוב אידן רעדן היינט, סיי ענגליש און סיי אנדערע שפראכן.
זיי גיבן אויך ארויס ספרים פון א ליטווישער פרעספעקטיוו.
די קאמפאני איז געגרינדט געווארן דורך ר' מאיר זלאטאוויטש, און ווערט אנגעפירט מיט זיין שותף ר' נתן שערמאן - א ר' אהרן קאטלערס א תלמיד פון בית המדרש גבוה אין לעקוואד. ביידע ליטווישע אידן.
רוב פון די רעדאקטארן זייערע זענען אבער חסידישע אינגעלייט וואס טוען דאס פאר פרנסה.
אינהאַלט
לויב קריטיק אויף זייער ארבעט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זייער ארבעט איז היסטאריש מיט דעם וואס עס טוישט דאס גאנצע מציאות פון תורה און אידישקייט זינט מעמד הר סיני. דאס ערשטע מאל וואס אזא מולטי-מיליאן דאלערדיגער פראיעקט צו טוישן די תורה איז אויפן וועג מיט דער הסכמה און גוטהייסונג פון רוב ערליכע תורה אויטאריטעטן. די איידיע פון אנפאנג איז נישט זייערס מענדלסאן און ר' עדין שטיינזאלץ און נאך צענדליגע און הונדערטער אידן האבן דאס שוין פרובירט אין עבר אבער עס איז אייביג דורכגעפאלן ווייל זיי האבן נישט געקענט פאליטיש מאנובערן אז די רבנים זאלן דאס נישט פארשרייען. עדין שטיינזאלץ איז א ליבאוויטשער און הרב שך האט אים גוט באגראבן. די ארטסקרול חברה זענען אבער זייער רעפענירט און פאליטיש געשטימט נאנט צו די גרעסטע ליטווישע גדולים אז קיינער קען זיי נישט באשמוצן און אנהייבן א לעגעטימער מערכה קעגן זיי - ממילא גייען זיי דערווייל אן מיט זייער מיסיע איבערצוטייטשן די תורה פון לשון קודש צו ענגליש אויף א מאסן-שטאבליכער אופן וואס שטעלט מיט זיך פאר א עתיד וואס ענגליש וועט ווערן, לויט טייל קריטיקירער, א לשון הקודש.
זיי ענטפערן אבער אז די קריטיק איז נישט אויסגעהאלטן ווייל זייער פראיעקט איז נישט חלילה צו טוישן די מהות פון תורה נאר צו ראטעווען רוב אידן פון היינטיגן דור פון עמי הארצות און ביטול תורה דורך דאס גרינג מאכן פאר זיי אויך צו פארשטיין און לערנען. און זיי זען איין די סענסעטיווקייט פון אזא פריעקט דעריבער מוז יעדע שטיקל ווארט און ארבעט ווערן רעדאקטירט פון אנגענומענע רבנים גדולי הדור, ווי למשל יעדע מסכתא ווערט דורכגעארבעט דורך א דיין אדער רב פון א קהילה אין בארא פארק אדער לייקוואד וואס איז אנגענומען אויף יעדן איינעם פון די פרומסטע קרייזן צו דינען אלס רעדאקטער פון אנדערע תלמידי חכמים וואס שרייבן דאס אויף די שפראך.
דער זכות פון דער רייכער שאטנשטיין פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ר' דזשעראם שאטנשטיין ז"ל איז געווען א מאדערן ארטאדאקסישער איד תלמיד פון וויי.יו. ער איז געווארן זייער רייך, און לזכותו איז ער דעם לעצטן מינוט פון זיין לעבן באפוילן זיינע קינדער זיי זאלן שטיצן דעם ארט סקראל פראיעקט פון איבערטייטשן כל התורה כולה.
זיינע קינדער זענען היינט פארעכענט פון די וועלט'ס גרעסטע ביליאנערן. זיי האבן ריזיגע קליידונג געשעפטן אין די גאנצע וועלט, און זיי זענען די בעלי בתים פון אמעריקן איגעל, און זענען געליסטעט אויף דער אמעריקאנער בערזע אין וואל סטריט. דער יורש, דזשעי שאטענשטיין איז א מאדערן ארטאדאקיסשער איד, וועלכער דאווענט יעדן טאג, און האט שיעורים.
די גאנצע שאטנשטיין פאמיליע זענען שומרי שבת און האלטן כשרות און אידישקייט.
א גרויס חלק פון די ארטסקראל פראיעקט אויף ש"ס דאס איז פאר זיי אפאר נישטיגע מיליאן פון זייערע ביליאנען אז דער גמרא וואס אלע נוצן זאל ווערן אנגערופן על שמו ועל זכרו פון זייער פאטער. ד.ה. ביז ארט סקראל האט א גמרא דרוק וואס רוב בנין ומנין פון כלל ישראל האט זיך באנוצט געווען אנגערופן אויף ש"ס ווילנא אדער אנדערע נעמען פון היינט מאל אן איז דאס ש"ס שוטענשטיין.
גרינג מאכן צו פארשטיין דערמיט אוועק נעמען די באגריף פון עמלות בתורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין אלגעמיין צווישן די תלמידי חכמים און רוב פרומע איז דאס אראפגעקוקט דערווייל זייערס א ש"ס אין שטוב, וואס בלויז די בעלי בתים און די עמך גרויסן זיך דערמיט ווייל אן דעם וואלטן זיי דאך נישט געלערנט גארנישט.
מאכן תורה בלשונות העמים קעגן אידיש שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די חסידים ענען זייער אויסגעשלאסן קעגן זייער ארבייט.
איינס צוליב דעם וואס עס איז דא א חרם פון חתם סופר צו שרייבן אדער רעדן אין פובליק תורה אויף א גוישער שפראך.[פֿעלט אַ מקור] אבער זייער תירוץ איז אז די ליטווישע קענען נישט קיין אידיש, און די גאנצע אידיש שטאמט דאך פון דייטש וואס איז פיל ערגער ווי די אמעריקאנער שפראך, און דער חתם סופר'ס פסק איז בלויז געווען אויף יענע צייטן קעגן די ווינטן פון דער השכלה וואס האט דאן געבוזשעוועט, אבער היינט צוטאגס איז נישטא די פראבלעם פון השכלה לויט די ליטווישע וועלט און בלויז פאר זיי ווייל זיי קענען דאך די שפראך סייוויסיי און די ענגליש תורה איז בלויז צו ראטעווען. אבער די חסידים ענטפערן אז די פראבלעם פון השכלה באוועגונג האט זיך אויך אנגעהויבן מיט איבערטייטשן קודם די תורה אויף דער גוי'אישער שפראך. די תירוץ איז פון די ליטווישע איז אז דאן האבן די אידן נישט גערעדט די גויאישע שפראך איז דאס געווען פארעכענט ווי אן עבירה און איסור חמר לכל דבר מה שאין כן היינט איז ענגליש אדער עברית די אידישע שפראך וואס רוב אידן שומרי תורה ומצוות רעדן אויפן טעגליכן באנוץ, איז דאך ענגליש מיט עברית נתקדש געווארן צו הייסן די אידישע שפראך וואס דער חתם סופר האט נישט דאס געמיינט חלילה.
תלמידי וחסידי סאטמאר זענען קעגן זיי צוליב איבערטייטשן גמרא אויף עברית[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער סאטמארער רב האט געזאגט: "ענדערש זאל מען זיך ביקן צו א צלם הונדערט מאל ווי איידער רעדן איין ווארט עברית", און ער האט מוסיף געווען אז ער זאגט עס אלס פסק הלכה. דעריבער האלטן סאטמארער חסידים אז אין אזא גמרא קען מען נישט נישט לערנען.


text:
ציפי ליבני
ציפּי ליבֿני (געב' דעם 8טן יולי 1958 ; ב' תמוז ה'תשי"ט) איז די אויסלאנד מיניסטערין אין ישראל און א געוועזענע פארזיצערין פון קדימה פארטיי. פאר דעם איז זי געווען א כנסת דעפוטאטין פון דער ליכוד פארטיי.
זי בויט איצטער אויס די פארטיי פאר איר רעגירונג, וואו זי וויל זיין די פרעמיער מיניסטערין.
ביי די וואלן פון 2009, איז די קדימה פארטיי אריינגעקומען מיט די מערסטע שטימען, זייענדיק די גרעסטע פארטיי אין דעם כנסת, אבער זי האט נישט געקאנט צאמשטעלן קיין קאליציע, אויפשצוטעלן א רעגירונג, האט דער פרעזידענט שמעון פערעס, ארויפגעלייגט אויף בנימין נתניהו, דאס פליכט פון אויפשטעלן די נייע רעגירונג.
זי איז געווען פארזיצערין פון דער קדימה פארטיי ביז ד' ניסן תשע"ב ווען קדימה האט געוויילט שאול מופז איר נייער פארזיצער.[1]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ לוי אשכנזי ביי לדעת.נעט


text:
קאמפאס
א קאמפעס איז א סארט כלי וואס ווייזט אייביג אויף צפון זייט, דורך מאגנעטישע כוחות. די קאמפאס איז א כלי פול מיט וואסער וואס אויף דעים שווימט א שטיק האלץ, און אין דעים איז אריינגעשטעקט א נאדל וואס איז געריבען געווארן אויף מאגנעט, און דעריבער ווייזט ער צו צפון.
די מאגנעט ציט צום נארט פאול וויאזוי מען זאל אים נישט דרייען ממילא ווייסט איר אז דארט איז צפון און פון דעם ווייסט מען שוין ווייטער וואו איז מזרח און מערב און דרום.
א קאמפעס פלעגט זיין די וויכטיגסטע זאך אמאל אויף א שיף, וואס אן דעים פלעגט מען זיך נישט קענען רירען פון דאנעט ביז אהער, און עס פלעגט זיין ספעציעלע געזעצען אויף ווער עס האט אנגערירט דעים קאמפאס, וואס פלעגט טאקע זיין פארשלאסן אין א ספעציעלע פלאץ וואס נאר די שיפס קאפיטאן האט בדרך כלל געקענט צו קומען.
דעם ערשטן קאמפאס האט מען ערפינדן אין אוראלט כינע אין די יארן פון דער האן דינאסטיע.


text:
וואפן שטילשטאנד
וואָפֿנשטילשטאַנד-אָפּמאַך איז אז ווען א מלחמה ענדיגט זיך אן א זיכערער געווינער, ענדיגט זיך דאס מיט א פייער שטיל שטאנד, ד.ה. אז ביידע זייטן לייגן אראפ די געווער פון אייגן ווילן, אנדערש וואו ווען איין זייט באזיגט די צווייטע, און נעמט צו פון דעם באזיגטן די געווער.
באקאנטע מלחמות וואס האבן זיך געענדיגט מיט א פייער שטיל שטאנד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- די צווייטע וועלט מלחמה. יאפאן האט זיך געבראכען אויס שרעק אז אמעריקע וועט איר אפווישן מיט א אוטום באמבע.
- דער קארער קריג, ווען די צוויי קארער האבן זיך געשלאגן דרום מיט צפון. קיינער איז נישט ארויס קיין געווינער.
- מלחמת יום הכיפורים.
- זעקס טאג קריג.
- מלחמת לבנון 1
- די ערשטע אמעריקע-איראקע מלחמה, דער גאלף מלחמה (The golf war). אמעריקע איז אונגעקומען צו איר ציל, "ארויס צו טרייבן איראק פון קאוועט."
- 2006 לבנון קריג
מלחמות וועלכע האבן זיך געענדיגט מיט א באזיגטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ערשטע וועלט מלחמה האט זיך געענדיגט מיט א באזיגטער דייטשלאנד, וועלעכער האט נישט געטארט צוריק אויפבויען זייער ארמיי לויטן אינטערנאציאנאלן געזעץ.
די קריג וואס אמעריקע האט געפירט אין סערביע האט זיך געענדיגט מיט א באזיגטער סערביע.


text:
מיטל מזרח קאנפליקט
דער מיטל מזרח קאנפליקט באציעט זיך צו דעם לאנגיעריגן קאנפליקט צווישן מדינת ישראל און די ארומיגע אראבישע לענדער. דער קאנפליקט איז גאר א קאמפליצירטער, און נעמט אריין פארשידענע אידעאולאגיעס, מעסיגע און עקסטרעמע, פון ביידע צדדים. דער גרונד פון דעם קאנפליקט באשטייט פון קעגנזייטיגע תשוקות אויף צו הערשן איבער דאס שטיקל לאנד פון דעם היסטארישן ארץ ישראל. ביידע צדדים האבן טענות וואס זענען לויט זיי פעלזן פעסט, און באשולדיגן דעם אנדערן צד אין הארטנעקיגקייט, באזיסלאזע שנאה, מערדערליכע אכזריות, און יעדן סארט אומרעכט.
איבער די יארן זענען געווען פארשידענע פרואוון אויף צו לייזן דעם קאנפליקט. עס זענען געטון געווארן פילע פאראויס-שריטן. אבער דעם ענדגילטיגן לייזונג איז נאך ווייט פון א מעגליכקייט.
אינהאַלט
- 1 שרשים פון דעם קאנפליקט
- 2 ציוניזם
- 3 ערשטע וועלט קריג: קעגנזייטיגע הבטחות
- 4 אידישע אימיגראציע און אראבישע קעגנערשאפט
- 5 דער גרויסער אויפשטאנד
- 6 דער פּיל קאמיסיע
- 7 סימפאטיע צו אידן נאכ'ן קריג: דער יו.ען. רעזאלוציע
- 8 דער קריג פון 1948
- 9 דער סיני מלחמה
- 10 זעקס טעג מלחמה
- 11 יום כיפור מלחמה
- 12 שלום מיט מצרים
- 13 מלחמה אין לבנון
- 14 דער ערשטער אינטיפאדא
- 15 די אסלא אפמאכן
- 16 שלום מיט ירדן
- 17 דער צווייטער אינטיפאדע
- 18 מלחמה מיט חיזבאלא
- 19 זעט אויך
- 20 וועבלינקען
שרשים פון דעם קאנפליקט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ענדע 19'טען יאר-הונדערט האט זיך אנגעהויבן א באוועגונג צווישן אידן אין מזרח אייראפע זיץ צו ציען וואוינען קיין ארץ ישראל. די באוועגונג האט גענומען עטליכע פאָרמען, רעליגיעזע און סעקולערע, און איז געווען געטריבן סיי פון אנטיסעמיטיזם אין אייראפע און סיי פשוט פון די פארגרינגערטע מיטלען אויף צו ערפילן דעם צוויי-טויזנט יעריגע תשוקה פון אידן זיך צו באזעצן אין הייליג לאנד.
ארץ ישראל, אונטער'ן אלטן רוימישן נאמען "פאלעסטינע" איז דאן געווען אונטער טערקישע הערשאפט פון דעם אטאמאנישע אימפעריע. די איינוואוינער פון לאנד האבן זיך געציילט אומגעפער 500,000, פון וועלכע בערך 25,000 זענען געווען אידן, און די איבעריגע מערסטנס אראבער.
פארשידענע ענליכע אידיאולאגיעס האבן אויפגעשפראצט בנוגע דעם באוועגונג זיך צו ציען צום היסטארישן לאנד פון די אידן, אבער קיין איינס האט נישט געוואונען קיין מאסן שטיצע פון אידנטום. אימיגראציע איז נאך אלץ געווען אויף גאר א קליינער פארנעם. די ערשטע אידן וואס האבן אנגעהויבן ארויפצוקומען אין די צייטן (אויך באוואוסט אלץ דער "ערשטער עליה") האבן געגרינדעט אגריקולטורע מושבים, ווי מקוה ישראל, פתח תקוה, און ראשון לציון, ווי זיי האבן פלייסיג באארבעט די ערד מיט אן אידיאולאגישער געטריישאפט צום לאנד.
די שטחים אויף וועלכע די אגריקולטורע מושבים זענען געגרינדעט געווארן זענען צום מערסטנס געקויפט געווארן פון אראבער. די ארטיגע אראבער האבן אין דעם פון אנהייב נישט געזען קיין סבה זיך צו באזארגן, און על פי רוב האבן זיי געלעבט רוהיג מיט אידן, טראץ געציילטע אומרוהען פון צייט צו צייט.
ציוניזם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער דרייפוס פרשה אין פראנקרייך אין יאר 1894-תרנ"ד האט אויפגעטרייסלט די אידישע וועלט אויפ'ן נושא פון אנטיסעמיטיזם. איינע פון די זשורנאליסטן וואס האבן געדעקט דעם דרייפוס פראצעדור איז געווען א סעקולאר-אידישער זשורנאליסט פון עסטרייך מיט'ן נאמען טעאודור (בנימין) הערצל. אויפגעברויזט אויף די שוידערליכע פאלשע באשולדיגונגען קעגן דרייפוס, האט זיך הערצל אונטערגענומען אפצושרייבן א פלאן אויף ענדגילטיג צו לייזן דעם פראבלעם פון דעם פארהאסטן איד.
הערצל'ס פלאן איז ארויסגעקומען אין א בוך מיט'ן נאמען דער יודענשטאַט, אין וועלכע ער שטעלט פאר א חזיון פון א אידישע מדינה, אידיאליסטיש אין אירע מאָראַלן און פארגעשריטן אין קולטור ווי די חשובסטע שטעט אין אייראפע, די צענטערס פון ציוויליזאציע און קולטור פון וויען און פאריז.
דער פלאן איז אויפגעכאפט געווארן און עס איז געווארן א סענסאציאנאלע אידעע צווישן אלוועלטליכן אידנטום. אין יאר 1897-תרנ"ז האט הערצל צוזאם גערופן דעם ערשטן ציוניסטישן קאנגרעס אין באזעל. די ציוניסטישע אידיאלן זענען געווארן קלאר פארמולירט און מען האט אקטיוו אנגעהויבן ארבעטן אויף דעם פלאן פון גרונדן א אידיש לאנד.
ערשטע וועלט קריג: קעגנזייטיגע הבטחות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין ערשטן וועלט קריג האבן די אליאירטע מאכטן פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך און פראנקרייך אפילירט מיט פארשידענע הבטחות צו די אראבישע באפעלקערונג פון מיטל מזרח אויף מיט צו ארבעטן מיט זיי אנטקעגן די טערקן, וועלכע האבן געקעמפפט אויף דער זייט פון דייטשלאנד און די עסטרייך-אונגערישע אימפעריע.
די הויפט הבטחה איז פארגעקומען אין 1915-1916 אין א בריוון אויסטויש (באקאנט אלץ די מעקמעהאן-חוסיין בריוון) צווישן סיר הענרי מעקמעהאן, דער ענגלישער הויך קאמישענער אין עגיפטן, און דער אראבישער פירער אלי אבן חוסיין, דער שאריף פון מעקקא, איבער דעם עתיד פון זעלבסטשטענדיגקייט פאר די אראבער. אין די בריוון האט מעקמעהאן קלאר געמאכט אז אראבער וועלן באקומען זייער זעלבסטשטענדיגקייט אין אלע אראבישע לענדער (אויסער עטליכע שטחים לעבן סיריע וואס ווערן דארט אויסגערעכנט). לויט די אראבער האט דאס אויך אריינגענומען די שטחים פון פאלעסטינע, וויבאלד די בריוו האט דאס נישט דערמאט אלץ אויסנאם.
אום 16טן מיי 1916 (ה'תרע"ו) איז געשלאסן געווארן א געהיימע אפמאך צווישן ענגלאנד און פראנקרייך, באקאנט אלס דער סייקס-פיקא פארשטענדעניש, איבער דעם עתיד פון די אראבישע שטחים. אין דעם אפמאך ווערן די שטחים צוטיילט צווישן פראנצויזישע און ענגלישע קאנטראל, אויף צו האלטן אויף א מאנדאט פאר שפעטערדיגע איינטיילונג. די פרינציפן אין דעם אפמאך זענען שפעטער באשטעטיגט געווארן דורך דער פעלקער-ליגע ווען עס האט באשטעטיגט די ענגלישע מאנדאט אויף פאלעסטינע פאר א אידישן לאנד. דער אפמאך איז אויך געווען דאס וואס האט ערמעגלעכט פאר די ענגלישע צו דערקלערן די באלפור דעקלעראציע, אין וועלכן עס ווערט צוגעזאגט פאר די אידן א היימלאנד אין פאלעסטינע.
דער אפמאך איז געווען אין קעגנזאץ צו די אפמאכן צווישן מעקמעהאן און חוסיין, און די אראבער האבן געהאלטן אז די באלפור דעקלעראציע איז געווען אן אומ'יושר'דיגע נאכדעם וואס לויט זיי איז פאלעסטינע אריינגערעכנט אין די שטחים פון די מעקמעהאן-חוסיין בריוון.
אידישע אימיגראציע און אראבישע קעגנערשאפט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אראבישע איינוואוינער האבן צוביסלעך אנגעהויבן צו פארשטיין וואס די ציוניסטישע פלענער זענען, און אנגעהויבן פאליטישע אקטיוויטעטן אויף צוריקצוהאלטן דאס גרונדן א אידישן לאנד. אין די זעלבע זייט האבן זיך געמערט די אידישע אימיגראנטן פון אייראפע און אידן האבן זיך פארשפרייט איבער דעם גאנצן לאנד, געבויט שטעט און מושבים און שטארק אנטוויקלט דעם עקאנאמישן מצב פון דעם לאנד.
איראניש איז געווען אז כאטש די געגנערשאפט פון די אראבער אנטקעגן אידישע איינוואוינער, האט די אידיאליסשקייט פון די אידישע אימיגראנטן געברענגט דערצו אז פילע אראבער פון ארומיגע לענדער, איבערהויפט פון עגיפטן, זענען געקומען קיין פאלעסטינע אנטיילצונעמען אין די פארגוטיגטע עקאנאמישע אומשטענדן. פון איין זייט האט דאס באשטעטיגט אז דאס אנקום פון די ציונים האט געהאלפן פארבעסערן דעם לאנד פאר אלע אירע איינוואוינער. פון די אנדערע זייט האט דאס געברענגט אז די צאל אראבער האבן זיך שטארק פארמערט, הייבנדיג די קאנפליקט אויף נאך מער.
נאך איידער דער ערשטער וועלט קריג האבן די אראבער זיך געוואנדן צו די טערקישע אוטאריטעטן אויף צו באשיצן דעם לאנד קעגן א אידישן איינפלוס. נאך דער באלפור דעקלעראציע איז דאס אויפברויז ביי די אראבער געוואקסן, און עס האבן זיך אנגעהויבן אקטיווע געשלעגן צווישן די אראבער און די אידישע באפעלקערונג. אראבער האבן אנגעהויבן צו באפאלן אידישע דערפלעך, און עס האבן זיך געגרינדעט ארגאניזאציעס אויף צו באשיצן די אידן.
דערווייל האבן די אידישע אימיגראנטן געהאלטן אין איין קומען זיך באזעצן אין דאס לאנד, געבויעט אידישע אינסיטוציעס, אנטוויקלט דעם אלטן העברעאישן שפראך, און דער פלאן פון ציונות האט זיך אנגעהויבן זעהן אין דער ווירקליכקייט. דאס האט געברענגט דערצו אז די אראבישע באפעלקערונג, פילנדיג הילפלאז אנטקעגן די אנטוויקלונגען, איז געווארן אלץ מער אויפגעברויזט. ראיאטן האבן אויסגעבראכן אין די 20'ער און 30'ער יארן אין וועלכע פיל אידן זענען געהרג'עט געווארן דורך אראבער.
די ערגסטע ראיאטן און הריגות זענען פארגעקומען אין 1929-תרפ"ט מיטן נאמען תרפ"ט אויפרוהר. געטריבן דורך דער מופטי פון ירושלים, האַג' אמין אל חוסייני,וועלכער האט באשולדיגט די אידן מיט וועלן איבערנעמען דעם שטח ביים כותל המערבי, האבן די אראבער אנגעהויבן אטאקירן אידן אין דורכאויס דעם לאנד. דאס שוידערליכסטע איז פארגעקומען אויף די אידן אין חברון און די תלמידים פון די חברונ'ער ישיבה, פון וועלכע 67 זענען דערמארדעט געווארן.
דער גרויסער אויפשטאנד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פון 1936-תרצ"ו ביז 1939-תרצ"ט האבן די אראבער דורכגעפירט א כללות'דיגן ארבייט-אפשטעל (סטרייק) און אקטיווע געשלעגן. האג' אמין אל חוסייני האט געטריבן די אראבישע באפעלקערונג זיך צו באטייליגן אין דעם ארבייט-אפשטעל, און צוריקצוהאלטן שטייערן פון די ענגלישע רעגירונג.
די סטרייק האט זיך אפגעשטעלט נאך עטליכע מאנאטן, אבער עס האבן ווייטער אנגעהאלטן אטאקעס אנטקעגן אידן. אלץ ענטפער האבן די אידישע באפעלקערונג גענוצט די הגנה מיליציע ארגאניזאציע אויף צו באשיצן אויף אידן. די ענגלישע, כאטש זיי האבן נישט אנערקענט די הגנה אלץ א לעגיטימע ארגאניזאציע, האבן מיט זיי מיטגעארבעט אויף צו באשיצן קעגן אראבישע אטאקע אויף אידן.
א שפלינטער גרופע פון הגנה, דער אירגון צבאי לאומי (באקאנט אלס אצ"ל), האט אנגעהויבן דורכפירן קאנטער-אטאקעס אויף אראבער, אטאקירנדיג אראבישע אטאקירער און אויך אומשולדיגע ציווילע אראבער.
אין ענדע פון דעם אויפשטאנד אין 1939 זענען די צאל טויטע געווען 5,000 אראבער, 400 אידן, און 200 ענגלישע.
דער פּיל קאמיסיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1936, נאכ'ן אנהייב פון דעם גרויסן אויפשטאנד, האבן די ענגלישע געגרינדעט א קאמיסיע אויף נאכצופארשן די סבות פון דעם אויפשטאנד, און וויאזוי צו לייזן דעם היציגן קאנפליקט. דער קאמיסיע איז געווען אנגעפירט דורך לאָרד פּיעל.
דער קאמיסיע האט פארברענגט עטליכע מאנאטן אין פאלעסטינע. אויף די זייט פון די ציונים האט חיים ווייצמאן געהאלטן א הארציגע רעדע, פרובירנדיג צו ערקלערן די אידישע מאטיוון און אירע פרידליכע נאטורן. די אראבער האבן געהאט א געלעגנהייט פארצושטעלן זייער צד, אבער אנשטאט דעם האבן זיי באשלאסן צו באיקאטירן דעם קאמיסיע. האג' אמין אל חוסייני האט זיך אנטזאגט פון זיך מיט זיי צו טרעפן, און נאר אומאפיציעלע פערזאנען פון די אראבישע זייט האבן איבערגעגעבן די אראבישע מיינונגען.
דער קאמיסיע איז צוריקגעקומען קיין ענגלאנד אין 1937תרצ"ז און פארגעשטעלט די רעזולטאטן מיט זייערע החלטות וויאזוי צו לייזן דעם נושא. דער קאמיסיע האט פארגעשלאגן אז דער לאנד זאל צוטיילט ווערן. פאר די אידן האט געדארפט גיין א קליינער שטח: דער גליל אין צפון און א פּאַס אויף מעריב לענגאויס דעם צפון ברעג פון דעם ים התיכון. פאר די אראבער וועט גיין רוב שטח פון יהודה און שומרון און דעם גאנצן נגב מדבר. דער פלאן האט אויך אנטהאלטן אז די איינוואוינער פון ביידע צדדים זאלן זיך אוועקציען אריין אין זייער פארטיילטן שטח, כדי די באפעלקערונג זאל נישט זיין א פארמישטע.
די אראבער האבן קאטעגאריש אפגעווארפן דעם פלאן. ביי די אידן זענען די מיינונגען געווען צוטיילט. די אפיציעלע ענטפער פון די ציוניסטישע פירערשאפט איז געווען אז זיי זאגן דאס אפ וויאזוי עס איז פארגעלייגט, אבער זיי ווילן האלטן ווייטערדיגע געשפרעכן אויף א לייזונג.
סימפאטיע צו אידן נאכ'ן קריג: דער יו.ען. רעזאלוציע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
נאך דער צווייטער וועלט קריג, ווען די וועלט האט זיך דערוואוסט פון די שוידערליכע טראגעדיע וואס איז באפאלן דעם אידישן פאלק, איז געווארן אן אויסערגעווענליכער סימפאטיקער שטימונג פון וועלט-מיינונג כלפי די ציוניסטישע אידעע.
די ענגלישע, וועלכע האבן געליטן נאר צרות פון דעם גאנצן מאנדאט, האבן זיך שוין געוואלט זען אינדרויסן פון דעם. זיי האבן איבערגעגעבן פאר'ן ניי געבוירענעם יו.ען., דער נאכפאלגער פון דער ליגע פון פעלקער, צו מאכן א באשלוס איבער די נושא פון דעם לאנד'ס הערשאפט. אין מאי 1947-תש"ז האט דער יו.ען. געשטעלט אן אויספארשונגס קאמיטע וואס איז באשטאנען פון עטליכע לענדער אויף אויפצוקומען מיט א החלטה. דער קאמיטע איז אויפגעקומען מיט א נייע צוטיילונגס פלאן און דאס געשטעלט פאר די יו.ען. מיטגלידער צו שטימען אויף דעם.
לויט'ן פלאן וואלטן די אידן באקומען 55% פון דעם שטח פון דער מאנדאט: רוב פון דעם גליל און דעם נגב מדבר. די אראבער וואלטן באקומען רוב פון די צענטראלע חלקים פון דעם לאנד. ירושלים וואלט געבליבן אונטער אינטערנאציאנאלע הערשאפט.
די שטימען זענען פארגעקומען דעם 27סטן נאוועמבער. א מערהייט פון 33 קעגן 13 האט געשטימט לטובת דעם פלאן.
די 33 לטובת זענען געווען: אויסטראליע, בעלגיע, באליוויע, בראזיל, בעלארוסיע, קאנאדע, קאסטא ריקא, טשעכיי, דענמארק, דאמיניקאנישע רעפובליק, עקוואדאר, פראנקרייך, גוואטעמאלע, האַיטי, איסלאנד, ליבעריע, לוקסעמבורג, האלאנד, ניו זילאנד, ניקאַראַגוואַ, נארוועגיע, פּאַנאַמאַ, פּאַראַגוויי, פערו, פיליפינען, פוילן, שוועדן, דרום אפריקע, אוקריינע, די פאראייניגטע שטאטן, דער סאוועטן פארבאנד, אורוגוויי, ווענעזוועלע.
די 10 אנטקעגן זענען געווען: אפגאניסטאן, קובא, עגיפטן, גריכנלאנד, אינדיע, איראן, איראק, לבנון, פאקיסטאן, סאודי אראביע, סיריע, טערקיי, תימן.
אויך האבן צען לענדער זיך צוריקגעהאלטן: ארגענטינע, טשילי, כינע, קאלאמביע, על סאלוואדאר, עטיאפיע, האנדוראס, מעקסיקא, יוגאסלאוויע, דאס פאראייניגטע קעניגרייך. איין לאנד, טיילאנד, איז נישט געווען ביים שטימען.
די אראבער האבן גלייך אפגעווארפן דעם פלאן. רוב פון די אידישע איינוואוינער, אריינגערעכנט די ציוניסטישער פירערשאפט פון דער "סוכנות" (אידישע אגענטור), כאטש נישט גענצליך צופרידן, האבן עס אנגענומען.
דער קריג פון 1948[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אויף מאי 18, 1948, האט דוד בן גוריון דערקלערט דאס זעלבסטשטענדיגקייט פון מדינת ישראל. אייניגע שטונדע דערנאך האבן די ארמייען פון פינף אראבישע לענדער -- מצרים, סיריע, ירדן, איראק, און לבנון -- אנגעגריפן דעם נייעם לאנד מיט'ן דערקלערירטן ציל צו "אריינשטופן די אידן אין ים אריין". זיבן מאנאטן האבן די שלאכטן אנגעהאלטן, מיט פילע פון די ישראל'ישע סאלדאטן ניי-געקומענע אימיגראנטן פון די שארית הפליטה פון חורבן אייראפע. דער קריג האט זיך אויסגעלאזט מיט א נצחון פאר מדינת ישראל, וועלכע האט צוגענומען פיל מער שטח ווי דער ארגינעלער יו.ען פלאן וואלט איר געגעבן. אלץ רעזולטאט פון דעם קריג זענען 700,000 אראבער אנטלאפן אדער פארטריבן געווארן פון זייערע היימען אין דעם ניי-געבוירענעם אידישן לאנד, און זיי זענען געווארן פליטים אין לאגערן אין מערב ברעג פון פאלעסטינע, אין ירדן, לבנון, און דער עזה פאס. דער קריג איז גערופן געווארן דורך מדינת ישראל דער זעלבסטשטענדיגקייט קריג, אדער מלחמת עצמאות. ביי די אראבער ווערט עס אנגערופן "אל נאקבא", אדער דער קאטאסטראפע.
אין 1949 זענען געשלאסן געווארן קריגס-אפשטעל אפמאכן צווישן מדינת ישראל און די אנגרייפנדע לענדער, אבער נישט קיין שלום אפמאך. א קריגס צושטאנד האט נאך ווייטער אנגעהאלטן אויף א קלענערן פארנעם, צוליב די אומגעלייזטע פראבלעמען פון אנערקענטע גרעניצן, די אראבישע פליטים און זייערע צוריק-קער רעכטן, און דער סטאטוס פון ירושלים.
דער סיני מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1956 האט גאמאל אבדול נאסער, דער פרעזידענט פון עגיפטן, נאציאנאליזירט דעם סועץ קאנאל, און פארבאטן דעם דורכגאנג פאר ישראל'ישע שיפן. דער קאנאל איז געווען א וויכטיגער וואסער שאסיי פאר אינטערנאציאנאלע באנוץ, וועלכע איז געבויט געווארן, און האט טיילווייז באלאנגט, פאר דעם פאראייניגטן קעניגרייך און פראנקרייך. אין א פאראייניגטע אקציע האבן די דריי לענדער, מדינת ישראל, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, און פראנקרייך, אטאקירט עגיפטן און איינגענומען די שטחים פון מדבר סיני און דער עזה פאס. נאך אינטערווינירונג דורך דער יו.ען. האבן זיך אלע דריי ארויסגעצויגן.
זעקס טעג מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין מאי, 1967, האט עגיפטן מאביליזירט אירע ארמייען נעבן ישראל'ס דרום גרעניצן, און אפגעשפארט די שטרייטן פון טיראן און דער גאלף פון אקאבא, דערביי צוריקהאלטנדיג ישראל'ישע שיפן פון א וועג קיין אזיע און מזרח אפריקע. נאסער, דער עגיפטישע פרעזידענט, האט געטריבן די רהעטאריק אין די אראבישע וועלט איבער דאס גראנדיעזע פלאן פון א פאראייניגטע אראבישע פאלק וואס וועט צוזאמען באקעמפפן און פארניכטן דעם אידישן לאנד. אין דער זעלבער צייט האבן סיריע און ירדן אויך מאביליזירט זייערע כחות אויף זייער גרעניצן מיט מדינת ישראל, און עס האט אויסגעזעהן קלאר אז אט וועלן זיי צוזאמען אנגרייפן.
די ישראל'ישע רעגירונג האט באשלאסן נישט צו ווארטן, און אין דעם פרימארגן פון יוני 6 האבן ישראל'ישע לופט כחות אין איינציגע שטונדן פארניכטעט די עראפלאנען און לופט פעלדער פון דעם עגיפטישן ארמיי בשעת די פילאטן האבן נאך געגעסן פרישטאג. אויך אין צפון און אין מזרח האבן זיי שנעל איינגענומען די פאזיציעס פון די סירישע און ירדנישע כחות. דער קריג האט געדויערט נישט מער ווי זעקס טעג, און ביים ענדע האבן די ישראל'ישע כחות געהאט איינגענומען ניי שטחים פון אלע דריי לענדער ארום: די גולן בערג אין צפון, דער עזה פאס און מדבר סיני אין דרום, און -- דאס גרעסטע געווינס -- דעם גאנצן מערב ברעג פונ'ם ירדן, אריינגערעכנט מזרח ירושלים מיט'ן הר הבית און כותל המערבי.
יום כיפור מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – יום כיפור מלחמה
שלום מיט מצרים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
מלחמה אין לבנון[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – צווייטער לבנונישער מלחמה
דער ערשטער אינטיפאדא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די אסלא אפמאכן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
שלום מיט ירדן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צווייטער אינטיפאדע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער צווייטער אינטיפאדע האט אנגעהויבן ערב ראש השנה תשס"א און האט געדויערט ביז תשס"ה. במשך דער צייט זענען געהרגעט געווארן 1100 ישראלדיקער און 5500 פאלעסטינער, ווי אויך 64 פרעמדע. די ישראלים האלטן אז דער אינטיפאדא איז א כוואליע פון פאלעסטינער טעראריזם געפירט דורך יאסיר אראפאט. די פאלעסטינער האבן אטאקירט צה"ל זעלנער, פאליציי און ציווילע בירגער, געהאלטן זעלבסטמארד אטאקעס און געשאסן קאסאם ראקעטן קיין ישראל.
מלחמה מיט חיזבאלא[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זעט אויך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ווידעא פון בי בי סי זשורנאליסטקע באריכט פון עזה [1]
- ווידעא קליפ פון דער פרשה וואס די מוכאמעד קארטון'ס האבן אנגעהיצט די איסלאםישע וועלט. סי ען ען און אלע מעדיע ווערן קריטיקירט פארן ווייזן קאריקטורן קעגן אידן און קריסטן אבער נישט קעגן מוכאמעד. [2]


text:
מאקס פלאנק
מאַקס קאַרל ערנסט לודוויג פלאַנק (דייטשיש: Max Karl Ernst Ludwig Planck; 23סטן אפריל 1858 - 4טן אקטאבער 1947) איז געווען א דייטשער טעארעטישע פיזיקער וואס האט איניציאירט קוואנטן-טעאריע, און דערוועגן איז ער באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1918.
קוואנטן טעאריע איז איינע פון די פונדאמענטאלע טעאריעס פון 20סטן יארהונדערט פיזיק, וואס האט רעוואלוציאניזירט די פארשטאנד פון אטאמישע פראצעסן.
יונגע יארן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
פלאנק איז געבוירן געווארן אין קיל, האלשטיין צו זיין פאטער יאהאן יוליוס ווילהעלם פלאנק און זיין צווייטער ווייב עמא פאציג. ער איז געווען זיין פאטערס זעקסטע קינד. אין 1867 האט זיך די פאמיליע געצויגן קיין מינכן.


text:
לענא העלמסלי
לענא העלמסלי (4טן יולי, 1920 - 20סטן אויגוסט, 2007) איז געווען א ביליאנער, האטעל מעצענאט און אומבאוועגליכע גיטער אינוועסטירער/דעוועלאפער. זי איז געווען באקאנט אלץ שלעכטע און קארגע פרוי, פארדינענדיג די טיטל "די קעניגען פון שלעכטקייט". זי איז געפינען געווארן שולדיג אין שטייער שווינדעל אין 1989, און געדינט 19 חדשים אין א פעדעראלע טורמע (אין צוויי מער חדשים אין הויז ארעסט) פון איר 16 יאר אורטייל.
איר לעבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זי איז געבוירן אלץ מינדי ראזענטאל אין ניו יארק, צו פוילישע אידישע אימיגראנטן, איר טאטע איז געווען א הוט פאבריצירער. אין יענער צייט איז זי געווען א מאדעל שטארק באקאנט פארן ערשיינען אויף א בילבארד רעקלאמע פאר טשעסטערפיעלד פאפיראסן.
איר דריטער מאן איז געווען הערי העלמסלי.


text:
משה שרת
משה שרת (שערטאק) (15טן אקטאבער 1894 -1965) איז געווען אויסערן מיניסטער פון ישראל, פון 1948, ביז ווען דוד בן גוריון, האט רעזיגנירט פון די פרעמיערשאפט,
ער איז געווען דער צווייטער פרעמיער מיניסטער (פון 1954 ביז 1955), ווען די פרשה פון פנחס לבון איז באוואוסט געווארן.
דעמאלט איז ער געצווינגען געווען צו אפטרעטן פון אמט, און בן גוריון איז צוריק געקומען צו די מאכט.
דער באנקנאט פון צוואנציק ניי שקל האט זיין בילד,
לעבנגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
ער איז געבוירן דעם 15טן אקטאבער 1894, אין דער שטאט כערסאן אין אוקראינע, אין יאר 1906 איז ער געקומען מיט זיין פאמיליע, קיין ארץ ישראל, וואו זיי האבן געוווינט אין אן אראביש דארף, צפון פון ראמאללא, און אין יפו, וואו ער האט זיך אויסגעלערנט אראביש, פאר דעם ערשטן וועלט קריג, האט ער געלערנט געזעץ אין אוניווערסיטעט אין סטאמבול, און ביי דער מלחמה איז ער געווען א זעלנער אין דער טערקישער ארמיי.
נאך דער קריג האט ער אטייל גענומען אינעם פאליטיק, און ער האט געלערנט עקאנאמיע אין לאנדאן, אין 1931, איז ער געווארן פארטרעטער פון חיים ארלאזאראוו, און ווען ארלאזאראוו איז אומגעברענגט געווארן, האט ער פארנומען זיין ארט, אלס הויפט פון לאנדס אפטיילונג פונעם יידישע אגענטור, וואס איז געווען דער אויסערן פאליטיק פונעם ישוב אין ארץ ישראל.
ביי דער דעקלעראציע פון ישראל איז ער געווארן אויסערן מיניסטער, אינעם איבערגאנגס רעגירונג ביז צו די וואלן, און אויך נאכדעם ביז ווען ער איז געווארן פרעמיער, און נאכדעם איז ער צוריק געווארן אויסערן מיניסטער ווען ער האט אפגעטרעטן פון בענקל.
אין 1956, ביי דער סיני מלחמה, האט ער געשטימט קעגן דעם קריג, און דערפאר האט מען אים אויפגעזאגט פון אמט, און איז געבליבן פון בן גוריון'ס געשוווירענע פיינט.
ער איז געשטארבן אום 1965, און ער איז באגראבן אין טרומפלדאר בית עלמין אין תל אביב.


text:
רעכטס און לינקס פארקער
רעכטהאנטיקער פארקער און לינקהאנטיקער פארקער באדייטן תקנות וואס פאדערן אז דער פארקער דארף בלייבן אדער אויף דער רעכטער זייט אדער אויף דער לינקער זייט פון דער גאס.[1][2] דאס איז א פונדאמעטאלע תקנה וואס מאכט גרינגער דעם פארקער און טוט פארמיידן די ריזיקע פון צוזאמענשטויסן. אריגינעל פלעג מען פירן אויף דער לינקער זייט אין כמעט דער גארער וועלט,[3] היינטיקע טעג בערך 66% פון דער וועלט'ס באפעלקערונג וואוינען אין רעכטהאנטיגן פארקער לענדער און 34% אין לינקהאנטיגן פארקער לענדער.[4]
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑
- ↑ מוסטער:Cite conference
- ↑ Why do some countries drive on the right and others on the left?.
- ↑ Lucas, Brian (2005). Which side of the road do they drive on?. דערגרייכט דעם 2006-08-03.


text:
אטאם
אטאם איז דער קלענסטער באשטאנדטייל פון מאטריאל וואס איז אומטיילבאר אין כעמישע רעאקציע. עס באשטייט פון "נייטראנען" און "פראטאנען" וואס זענען אינדערמיט אינעם אטאמקערן און עס דרייען זיך ארום דעם די "עלעקטראנען" ווי א "זון סיסטעם".
עס הייסט אטאם: ווייל אין די אמאליגע גריכישע שפראך מיינט דאס "אום'צעטיילבאר" אמאל האט מען געמיינט אז דאס איז דער קלענסטער באשטאנדטייל פון אלעם, למעשה נאכדעם האט מען אויסגעטראפן וויאזוי צו באפרייען די עלעקטראנס.
עס האלט צוזאמען די נייטראנען און פראטאנען אינעווייניג, דורך די שטארקע נוקלעארע קראפט אז זיי זאלן נישט קענען ארויספליען און צושטערן די וועלט, און די עלעקטראנען ווערן אנגאהאלטן דורך די שוואכע נוקלעארע קראפט.
די עלעקטראנען זענען נעגאטיוו, די פראטאנען זענען פאזיטיוו, און די נייטראנען זענען נייטראל (נישט נעגאטיוו און נישט פאזיטיוו).
געבוי פונעם אטאם[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דער אטאם איז צאמגעשטעלט פון א קליינעם שווערן קערן, וואס זיין מאסע איז 99.98% פון דער גאנצער מאסע און זיין גרייס איז איין הונדערט-טויזנטסער טייל פון דער גאנצער גרייס פונעם אטאם, מיט א פאזיטיווער לאדונג, און ארום דעם קערן געפינען זיך עלעקטראנען, וואס זענען קאנצענטרירט אין ראיאנען אזוי ווי שאלאכצן, מיט א נעגאטיווער לאדונג.
די געבוי פון די שאלאכצן שטאמט פון שרעדינגערס גלייכונג אין קוואנטן טעאריע, דאס איז א דיפערענציאל-גלייכונג וואס פארבינד די כוואליע-פונקציע פון די עלעקטראנען, זייער ענערגיע און זייער קערן-פאטענציאל.


text:
1900
1900 איז דאס 100טע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. דעם 1טן יאנואר 1900 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג. לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר איז דאס א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג, אבער לויטן יוליאנישן קאלענדאר איז דאס אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג, און אנהייבנדיק פון דעם 1 מערץ 1900 פֿעדערט דער גרעגאריאנישער קאַלענדאַר דעם יוליאנישן מיט 13 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 27סטן פעברואר - געגרינדעט געווארן די לייבאר פארטיי אין בריטאניע
- 14טן מיי - די צווייטע אלימפיאדע ווערט געעפנט אין פאריז
- 5טן יוני - בויער מלחמה: די בריטישע נעמען איין פרעטאריע
- 14טן יוני - די פאראייניגטע שטאטן אנעקסיר האוואי
- 9טן יולי - די מלכה וויקטאריע איז מסכים צום געזעץ וואס שאפט דאס לאנד אויסטראליע און פאראייניגט די פארשידענע זידלונגען אין איין פעדעראלער רעגירונג
- 19טן יולי - געווידמעט די ערשטע מעטרא ליניע אין פאריז
- 8טן אויגוסט - דויד הילבערט שטעלט פאר זיינע 23 פראבלעמען ביים אינטערנאציאנאלן מאטעמאטיק קאנגרעס
- 14טן אויגוסט - ביידזשינג איינגענומען דורך די געמיינזאמע קראפטן פון אייראפע, יאפאן און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אין אן אנשטרענג צו ענדיקן די באקסער אויפשטאנד אין כינע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1טן יאנואר - טשיאונע סוגיהארא, יאפאנישער קאנסול און א חסיד אומות העולם (געשט' 1986)
- 25סטן אפריל - וואלפגאנג פאולי, עסטרייכער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1958)
- 28סטן אפריל - יאן אורט, האלענדישער אסטראנאם (געש' 1992)
- 17טן מיי - איאטאלא כומעיני, איראנישע שיאיטישער פירער (געש' 1989)
- 5טן יוני - דעניס גאבאר, יידישער-אונגארישע פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (נפ' 1979)
- 25סטן נאוועמבער - רודאלף פראנץ העס, קאמאנדיר פון אוישוויץ קאצעט (געש' 1947)
- איציק פעפער, יידיש-שפראך שרייבער און דיכטער (נפ' 1952)
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 29סטן יולי - אומבערטא דער ערשטער, מלך פון איטאליע (געב' 1844)
- 25סטן אויגוסט - פרידריך ניצשע, דייטשער פילאסאף און פילאלאג (געב' 1844)


text:
שמעון וויזענטאל צענטער
סימאן וויזנטאל צענטער איז אן ארגאניזאציע וואס הייסט נאך דעם באקאנטן נאצי יעגער שמעון וויזנטאל. געעפנט דורך ראביי מארווין הייער פארצוזעצן זיין ארבעט און זכרון און דערביי מאכן א גוטער בודזשעט.
עס איז הויפטקווארטירט אויף פיקא בולעווארד, די הויפט גאס אין לאס אנזשעלעס. זיי האבן א ריזיגען קאמפוס פון בנינים, א ישיבה, מיידל שולע, האלאקויסט מוזיי, און א אפיס געביידע וואס האלט אן קשרים מיט דער וועלט פרעסע צו פארדאמען און אויפדעקן פארשידענע נייעסער און פובליק רילעישאנס בנוגע די היסטאריע פון האלאקאויסט און באקעמפן אנטיסעמיטעזים דורך דעם אפצוהאלטן נאך א האלאקויסט.
כאפן נאציס[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
זיי האבן פילאליעס אין אייראפע פון אמאל צו כאפן נאצי פארברעכער און זיי ברענגן צו גערעכטיגקייט.


text:
כאליפאט
א כאַליפֿאַט, (פון אראביש خلافة אדער khilaafah), איז אן איסלאמישע מעטאד פון רעגירונג וואס רעפרעזענטירט די פאליטישע איינהייט און פירונג פון דער איסלאמישער וועלט. די פאליטישע אויטאריטעט פון א כאליף אלס ראש מלוכה פון א כאליפאט שטאמט פון דעם וואס ער ווערט געהאלטן א נאכפאלגער פונעם איסלאמישן נביא מוכאמאד.
לויט די סוניס דארף ער זיין א מיטגליד פונעם קוראיש שבט געוויילט דורך מוסולמענער;[1] און לויט די שיאס דארף ער זיין אן אימאם וואס איז אן אייניקל פון אהל אל-בייט. פון דער צייט פון מוכאמאד ביז 1924, כסדרדיקע כאליפאטן זענען געהאלטן געווארן דורך פארשידענע דינאסטיעס, כולל די אומאיאדס (וואס מען האט פארטריבן פון דמשק קיין קארדאבע), די אבאסידן (וואס האבן געהערשט פון באגדאד און האבן פארטריבן די אומיאדן פון דמשק), די פאטימידן (וואס האבן געהערשט פון קיירא), און ענדלעך די אטאמאנען.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ Encyclopedia of Islam and the Muslim World, (2004) v.1, p.116-123


text:
קאבל אינטערנעט
קאבל אינטערנעט איז א וועג פון פארבינדן צווישן דעם אינטערנעט סערוויס פֿאַרזאָרגער (ISP) און דעם קונה וואס וויל ניצן דער אינטערנעט (אינדערהיים אדער ביי דער ארבעט), עס ווער געצויגן מיט דעם זעלבן אופן און שיטה ווי טעלעוויזיע קאַבלען און א סאך מאל ווערט אויך געניצט די טעלעוויזיע קאַבלען פאר דעם צוועק.
אריבערפירן אינפארמאציע IP (בעיקר פאר אינטערנעט) דורך דראָטן איז א אנגענומענע וועג אריבער צופירן אינפארמאציע שנעל (עס האט א ברייטער קארידאר). קאבל אינטערנעט איז א ערנסטע קאנקארענץ צו DSL צוליב דעם וואס עס פירט אריבער מער און שנעלער אינפארמאציע אין די זעלבע צייט אפשנישט.
די קאבל וואס ווערט געניצט פאר אינטערנעט איז פון גלאז, אין דער וועלט ווערט דאס אונגערופען אפטימום, (פיבער אפטיק). דאס פירט אריבער די אינפארמאציע פון דעם פֿאַרזאָרגער (ISP) דורך ליכט. ווען די אפטימום קאבל קומט נענטער צו באוואוינטע ערטער טוישט זיך דאס צו קאבל פון קופערנע דראטן (ווייער) די שיטה ערלויבט אריבערצופירן הונדערטער מעגא-הערץ אויף איין מאל. די סארט שיטה פון באַדראָטן ווערט אנגערופן HFC - Hybrid Fiber Coax.


text:
יעדוואבנער פאגראם
דער יעדוואבנער פאגראם האט פאסירט אין יולי 1941, ווען די פוילישע בירגער פון יעדוואבנע האבן דורכגעפירט א בלוטיקע פאגראם, קעגן זייערע יידישע שכנים.
פאר יארן לאנג איז דער מיינונג געווען, אז די נאציס האבן דורכגעפירט דעם פאגראם. ביז דער היסטאריקער, יאן טאמעס גראס, אן אמעריקאנער, פון יידיש-פוילישער אפשטאם, האט נאך לאנגע פארשונגען אין די געשעעניש, געשריבן אז די שולדיקע אין פאגראם זענען פאלאקן, און עס האט גאנץ ווייניק געהאט צו טון מיט די עס.עס. אדער אנדערע דייטשע פאראנטווארטליך אין אומברענגען יידן.
לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, איז די געגנט אריבער צו די סאוועטן פארבאנד, ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן. אבער נאך דער דייטשע אינוואזיע אויף סאוויעט רוסלאנד יוני 1941, איז די געגנט אריבער צו די דייטשן. דייטשע איינזעצגרופען האבן גלייך אנגעהויבן מיט זייער סיסטעמאטישע ארבעט פון אומברענגען יידן. אין יולי 1941, זענען צווישן 380 אין 1,600 יידן, פון א דארף מיט 2,500 איינוווינער, פארברענט געווארן לעבעדיקערהייט אין שטאלן.
עס איז נישט באוויסט גענוי וויפיל זענען אומגעקומען.
ווען דער היסטאריקער גראס, האט פארעפנטליכט זיין באריכט, איז געווארן א שטורעם אין פוילן, נאכדעם וואס יארן לאנג, זענען די איינזעצגרופען געווען באשולדיקט, אלס די וואס האבן דורכגעפירט דעם מארד. טייל האבן געשריבן אז ריכטיק אז פוילישע האבן געהאט א דירעקטע האנט אין דעם מארד, איז עס נישט געווען זייער איניציאטיוו, אנדערע האבן געטענהט אז די נומער 1,600 איז אן איבערגעטריבענע, און 380 זענען אומגעקומען. מענטשן וואס זענען געווען דארט ווען די פאגראם האט פאסירט, זענען אויך צוטיילט, עטליכע ווייסן צו זאגן פון דייטשן וואס האבן זיך דארט געפונען, בעת אנדערע טענהן, אז עס זענען בכלל נישט געווען קיין דייטשן אין דארף.
היינט איז זיכער, אז פוילישע האבן געהאט א האנט, אין די מאסן מארד. די פראגע אויב נאציס זענען געווען איז ביז היינט נישט פארענטפערט.
אין 2001, האט דער פוילישער פרעזידענט, אנערקענט פאראנטווארטליכקייט פון די פאלאקן אין די מארד, און געבעט אנטשולדיקונג, פון די יידן. אין א רעדע וואס האט אויפגערודערט פוילן.
ער האט געזאגט, דאס אז צווישן די רודפים און אומברענגערס, ווייסן אונדז אויף זיכער, אז עס האבן טיילגענומען פוילישע, בירגער פון פוילישע רעפובליק זענען אומגעקומען דורך אנדערע בירגער. פאר דעם קרימינאלן טהאט, בעטן אונדז פארגעבונג פון די שאטנס פון די אומגעקומענע, און זייערע פאמיליעס. איך בעט אנטשולדיקונג היינט, אלס פוילישער בירגער און פרעזידענט, אין מיין נאמען און אין נאמען פון אלע פוילישע בירגער, וואס זענען אויפגעשוידערט פון די מארד. וואס גלייבן אין די שטאלץ פון די פוילישע מדינה, מוז אריינרעכענען אלע וואס זענען טראגיש אומגעקומען דורך פוילישע בירגער, אומגערעכטערהייט מיט רשעות און ווייטאג.
מערערע האבן קריטיקירט פרעזידענט קאשניעווסקי אויפן רעדע, זאגנדיק אז עס איז נישט קלאר, ווער עס האט דורכגעפירט דעם מארד.


text:
טיבאר סעקעלי
טיבאר סעקעלי (אונגאריש: Székely Tibor) (14טן פעברואר 1912 – 20סטן סעפטעמבער 1988) איז געווען אן אויספארשער, עספעראנטיסט, שרייבער און אדוואקאט פון א יידישן אפשטאַם.
סעקעלי איז געבוירן אין ספיסקא סאבאטא, פאפראַד, אין היינטיקן סלאוואקיי. זיין פאטער איז געווען א וועטערינאַר. אין 1922 הא די פאמיליע געצויגן קיין קיקינדע (אין וואויוואדינע). דארטן האט ער געקאנטשעט פאלקשולע. דערנאך האבן זיי געצויגן קיין ניסקיטש (מאנטענעגרא) וואו ער האט געלערנט אין גימנאזיע. שפעטער האט ער שטודירט אין זאגרעב וואו ער האט באקומען אן אוניווערסיטעט דיפלאם אין געזעץ.
ער האט געארבעט אלס זשורנאליסט אין זאגרעב. אין 1939 איז ער געפארן קיין ארגענטינע אפגעבן א באריכט וועגן יוגאסלאווישע עמיגראנטן, אבער ער איז געבליבן דארט 15 יאר ארומפארענדיק און פארשנדיק. ער איז צוריקגעקומען קיין יוגאסלאוויע אין 1954 און ער האט געוואוינט אין בעלגראד, אבער ער האט נאכאלץ ארומגעפארן אסאך. פון 1972 האט ער געוואוינט אין סובאטיקא (וואויוואדינע) אין היינטיגער סערביע, וואו ער איז געווען א דירעקטאר פון א מוזיי ביז סוף ימיו. ער איז געשטארבן אין סובאטיקא, און ער ליגט דארטן.


text:
1833
1833 איז דאס 33סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1833 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 23סטן אויגוסט - שקלאפעריי אפגעשאפן אין די בריטישע קאלאניעס
- 28סטן אויגוסט - שקלאפעריי ווערט געאסרט אין דער גארער בריטישער אימפעריע
געבוירן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 7טן מיי - יאהאנעס בראהמס, דייטשער קאמפאזיטאר (געש' 1897)
- 20סטן אויגוסט - בענזשעמין העריסאן, דער 23סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטטאן (געש' 1901)
- 21סטן אקטאבער - אלפרעד נאבעל, ערפינדער פון דינאמיט (געש' 1896)]
געשטארבן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 10טן יאנואר - אדריען-מארי לעזשאנדרע, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געב' 1752)


text:
דער גאדפאטער
דער גאטפאטער (The Godfather) איז דער נאמען פון א באקאנטער אמעריקאנער פילם וועגן א מאפיא הויפט און זיין פאמיליע אין די 40'ער יארן. דאס פילם האט דריי חלקים. דער ערשטער חלק איז דערשינען 1972, דער צווייטער 1974 און דער דריטער טייל 1990.
דער פילם איז געמאכט געווארן דורך פראנסיס פארד קאפפאלע, און ווערט פארעכנט אלץ איינע פון די בעסטע פילמס אין די היסטאריע.
דער פילם שטעלט פאר דער גאדפאטער (אזא טיטל וואס מען געט פאר דער וואס באקומט דעם כיבוד פון האלטן דעם קינד ביים באקריסטליכן צערעמאניע) דאן קארליאן -- געשפילט דורך מארלאן בראנדא אין דעם ראלע וואס האט אים מערסט באקאנט געמאכט -- וואס איז דער הויפט פון זיין פארצווייגטע ביאלאגישע פאמיליע און אויך די הויפט פון זיין מאפיא פאמיליע וואס פארנעמט זיך מיט ארגאניזירטע קרימינאלע אקטיוויטעטן און צומאל פירט מלחמות מיט אנדערע מאפיא פאמיליעס.
דער גאדפאטער איז געווען פון די ערשטע פילמס צו ווייזן אינטימליך וויאזוי עס פירט זיך די וועלט פון מאפיאנערן, און יעדער שפעטערדיגע פילם אויף דער נושא פאלגט נאך אין אירע טריט צו מער צו ווייניגער.


text:
אחד העם
אחד העם (18טן אויגוסט 1856 - 2טן יאנואר 1927) איז דער פסעוודאנים פון אשר צבי (הירש) גינצברעג וואס איז געווען פון די הויפט דענקער פון ציוניזם, און דער גרינדער פון דעם גייסטישן ציוניזם.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט סקווירא, אין קיעווער פראווינץ, 18טן אויגוסט 1856. ער האט באקומען א טראדיציענעלע חינוך, אין חדר און אין ישיבה, אבער אין איינוועגס האט ער זיך ארייגעטון אין פילאסאפיע. אלטזייענדיק 20 יאר, האט ער אנעהויבן לייענען דייטשישע, און פראנצויזישע ליטעראטור. ער האט פרובירט צו ווערן אנגענומען אין עטליכע אוניווערסיטעטן, וואס געפונען זיך אין אייראפע אבער אן דערפאלג.
אין יאר 1884, האט ער זיך באזעצט אין אדעס, ווי ער האט אנגעהויבן שרייבן ארטיקלען, וואס נעמען ארום דעם פראבלעמאטיק, פון יידישן לעבן אין מזרח אייראפע. זיין ערשטע ארטיקל "לא זו הדרך" האט אים גרויס געמאכט ביי דער חובבי ציון ארגאניזאציע.
ער איז געווען פארנומען, אין א גרויסע טייל פון זיינע ארטיקלען, וואס ער האט געשריבן, איבער דער אסימילאציע פון די יידן אין מערב אייראפע, און שפעטער אין די פאראייניקטע שטאטן.
ער איז אוועק אין תל אביב, דעם 2טן יאנואר 1927.


text:
גוש דן
קאארדינאטן: 32°2′N 34°46′E / 32.033, 34.767
גוש דן איז א געגנט אין צענטער פון ישראל. דאס איז די געגנט מיט דער גרעסטער באפעלקערונג אין ישראל.
עס איז די מעטראפאליטען שטח, פון שטאט תל אביב. די מעטראפאלין איז נישט געהעריג דעפינירט, און דערפאר האט עס נישט קיין לעגאלע סטאטוס. די הויפטשטאט איז תל אביב, און די רינג ארום, רמת גן בני ברק, הרצליה, און בת ים, חולון. די צווייטע רינג ראשון לציון, פתח תקוה רמלה און לוד. און אפילו א דריטע רינג וואס רעכנט אריין נתניה, רחובות, אשדוד.
אלעס צוזאמען באשטייט די באפעלקערונג פון די מעטראפאלין אומגעפער 3 מיליאן איינוווינער. און איז די מערסט באוווינטע געגנט אין ישראל. די שטח שפרייט זיך אויס פאר ניינציג קילאמעטער דרום-צפון, און צוואנציג קילאמעטער מזרח-מערב. לענגאויס די בארטן פון מיטלענדישער ים.


text:
סכעלדע
די סכעלדע (האלענדיש: Schelde [ˈsxɛldə], פראנצויזיש: Escaut) איז א טייך לאנג 350 ק"מ. עס הייבט זיך אן אין צפון פראנקרייך, און שטראמט אין מערב בעלגיע אין פליסט אריין אין דרום-מערב האלאנד.
ליניע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קוואלוואסערן פון דער סכעלדע זענען אין גואי, אין דעם איין דעפארטמענט פון צפון פראנקרייך. זי פליסט צפון דורך קאמבראי, און קומט אריין אין בעלגיע לעבן טורנאי. אין גענט, וואו דער הויפט בייטייך, דער ליס, קומט אריין,, קערט די סכעלדע צו מזרח. נאענט צו אנטווערפן, די גרעסטע שטאט אויף אירע ברעגן, פליסט די סכעלדע מערב אריין אין האלאנד צום צפון ים.


text:
מאדזשענטא
מאַדזשענטאַ (#FF00FF)
מאַדזשענטאַ (ענגליש: Magenta) איז דער ראָזע-וויאלעט קאָליר וואס מען באקומט פון מישן גלייַכע קוואנטיטעטן פון בלויען ליכט און רויטן ליכט, און איז דער קאָליר וואס דערגאנציקט גרין. דעריבער, פּיגמענט מיט א מאַדזשענטאַ פארב אַבזאָרבירט גרינע ליכט.
מאַדזשענטאַ איז איינער פון די מערסטע פארשפרייטע פֿאַרבן פון קאלירטן טינט פאר דרוקן אין געשעפט און אין שטוב, צוזאמען מיט געל און ציאַן. אין דעם RGB קאליר מאדעל, האט מאדזשענטא די קאארדינאטן (Red 255, Green 0, Blue 255) דאס איז די מאַקסימום קוואנטיטעט פון רויט און בלוי ליכט אן קיין גרינעם ליכט.
דער נאָמען פון דעם קאליר שטאמט פון דער שטאט מאַדזשענטאַ אין צפון איטאַליע.


text:
רעפובליק פון קאנגא
די רעפובליק פון קאנגא (פראנצויזיש: République du Congo), אויך גערופן קאנגא-בראזאוויל, איז א לאנד אין צענטראלער אפריקע, מיט א קורצן בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן. דאס לאנד גרענעצט גאבאן אין מערב, קאמערון אין צפון-מערב, די צענטראלע אפריקאנער רעפובליק אין צפון, די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא אין מזרח און קאבינדע (אנגאלא) אין דרום; און דעם אטלאנטישן אקעאן צו דרום-מערב. דער איינציגער צוטריט צום אקעאן איז א קורצער אטלאנטישער בארטן, און דאס 9 ק"מ ברייט מויל פונעם קאנגא טייך וואס פליסט אריין אין איינגאס פון גינע.
די רעפובליק פון קאנגא האט א באפעלקערונג פון 4,043,000 (2010). איר הויפשטאט איז בראזאוויל.


text:
צענטראלע ליניע
די צענטעראלע ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז רויט. די ליניע איז די מערסטע פארנומענע אין דער אונטערגרונט סיסטעם נאך דער נארדערן, מיט ארום 183,512,000 פארערס א-יאר. די ליניע שניידט אדורך לאנדאן פון מזרח צום מערב, און געפינט זיך מערסט אונטער דער ערד. פון 49 סטאנציעס, זענען 20 אונטער דער ערד.
אינהאַלט
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די ליניע אנפאנג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
טראץ דעם אז די צענטעראלע ליניע איז שוין געווען אויף די בוי פלענער שוין אין יאר 1891 אלץ א ליניע פון שעפרעדס בוש סטאנציע ביז באנק סטאנציע (מיט א פארלענגערונג צו ליווערפול סטריט סטאנציע: א פארשלאג וואס איז באשטעטיגט געווארן אין יאר 1892, טראץ דעם איז דעם בויען אפגעשטופט געווארן צוויי מאל (1894, 1899), און נאר אין 27סטן יוני 1900 האט זיך געעפנט אפיציעל, איין מאנאט בעפאר די פאבליק באנוץ, יענע יאר יולי. אין אנפאנג האט די באן גע'ארבעט מיט עלעקטערישע לאקאמאטיוון וואס האבן געשלעפט די וואגאנען.
די ליניע האט א רייכע היסטאריע. טראץ דעם אז מ'האט איינגעגראבן די טונעלן אין א דיאמעטער פון 3.56 מעטער (11 פיס און ¾8 אינטש, זענען זיי נישט געהעריג געשטעלט און דעריבער, טראץ דעם אז די באנען זענען געווען קלענער פון די טונעל דיאמעטער, האבן נישט געקענט אריבערגיין. א באקאנטע שמועה זאגט אז די אינזשענירן האבן פארגעסן צו רעכענען די הויכקייט פון די שינעס. אויך די לאקאמאטיוון אליין געווען א שווערע פראבלעם צוליב זייער שווערע וואג, פון כמעט 50 טאן וואס האט געשאפט טרייסלען און גערודער.
אין די שפעטערע דרייסיגער יארן פון דעם 20סטן יארהונדערט זענען די טונעלן פארלענגערט און צוגעלייגט נאך סטאנציעס. אין די פערציגער יארן איז צוגעלייגט נייע שינעס קעגן עלעקטרישע שאק (א סטאנדארט וואס איז געבליבן ביז היינטיגן טאג), און עס איז נאך געווען אסאך אנדערע טעכנישע פראבלעמען, למשל די הויך פון די טונעלן וואס איז נישט געווען אייניג, און האט פארשאפט פראבלעמען ביים פארברייטערן ארבעט.
די ליניע וואס פארט אונטער דער סיטי איז נישט געבויט אין א גראדער ליניע, נאר אונטער די גאסן, צוליב די געזעץ וואס האט געגעבן רעכט צו אויסנוצן די פובליקע ערד. די רעזולטאט איז אז צווישן די סטאנציעס טשאנסערי ליין, באנק און ליווערפול סטריט איז פארהאן זייער א סאך שארפע אויסדרייען, וואס לאזן די ספעציפישע געגנט פון דער ליניע, א מסוכנ'דיגע געגנט מיט א מעגלעכקייט צו דעראילמען. אין "באנק" סטאנציע איז די פלאטפארמע געווען אזוי אויסגעדרייט אז מ'האט נישט געקענט זעהן די עק. פון דארט האט זיך פארשאפט די באקאנטע אויסדרוק אין די אונטערשטע באנען "Mind The Gap".
א פאר יאר נאכ'ן עפענען די ליניע איז אנגענומען די פרייז פאר איין טיקעט פון צוויי פעני, וואס האט געברענגט די פאפולארע נאמען (אין יענע צייטן): "Twopenny Tube" (צוויי-פעני באן). אין יולי 1907 איז די פרייז טייערער געווארן מיט דריי פעני און אין 1909 - מיט נאך איין פעני.
צוגעלייגטע פארלענגערונגען צו די ליניע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- 1908
- די ליניע איז פארלענגערט אויף מערב זייט, מיט אופבויען די וואוד ליין סטאנציע אין די ראמען פון די בריטישע - פראנצויזישע אויסשטעלונג
- 1912
- נאך א פארלענגערונג אויף מזרח, אופבויען די ליווערפול סטריט סטאנציע
פאקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די צענטראלע ליניע איז לאנג 74 קילאמעטער (46 מייל), די לענגסטע ליניע אין דער אונטערגרונט. די ליניע האט 49 סטאנציעס און אין די מערסטע באשעפטיקסטע צייטן ווערט באדינט פון 72 באנען. יעדע באן האט 8 וואגאנען; רוב זענען פאבריצירט געווארן אין 1992.
די לענגסטע רייזע אין דער לאנדאנער אונטערגרונט אין איין באן איז אויף דער צענטראלער ליניע צווישן עפינג און מערב רייזליפ, א נסיעה פון 54.9 ק"מ, וואס דויערט א שעה מיט 28 מינוט.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ London Underground Key Facts. Transport for London. דערגרייכט דעם 2008-05-21.


text:
קאמעדיע
קאמעדיע איז א געשעעניש אדער א שפיל וואס איז אויסגעשטעלט צו ערוועקן הומאר ביי די וואס האלטן דאס מיט. וואס ווערט אויסגעשפילט דורך טאלאנטירטע קאמיקער, וואס האבן דעם חוש מאכן לאכן ווער ס'קוקט צו זייערע לאכעדיגע ווארע.
קאמעדיע ווערט אויסגעשפילט אסאך אין די פראגראם פון פארוויילונג אין טעאטער, צו אין בינע שפילן, אין מאוויס, אין קורצע ווידעא קליפס א.ד.ג.
דאס רוב פונעם היינטיגן וועלטס מענטשן האבן ליב לאכן, אן קיין באזונדערע סיבה, און פאר קיין שום סיבה, ספעציעל אינעם שוואך נערווירטן גענעראציע פונעם היינטיגן דור, איז דאס לאכן א מונטערע צוועק, וואס אלע כאפן זיך ארויף דערויף.


text:
נאטינג היל גייט אונטערגרונט סטאנציע
נאטינג היל גייט איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראלער, דיסטריקט און קרייז ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אין דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, אויף דער גאס נאטינג היל גייט.
די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
די קרייז און דיסטריקט ליניעס פעראנען האבן געעפנט אויף דער מעטראפאליטאנע באן אום 1טן אקטאבער 1868. די פעראנען אויף דער צענטראלער ליניע האבן געעפנט דעם 30סטן יולי 1900 דורך דער צענטראלער לאנדאנער באן. צומערשט זענען געווען צוויי באזונדערע סטאנציעס אויף די צוויי זייטן פון דער גאס.
דעם 1טן מערץ 1959 האט מען געעפנט די פאראייניקטע סטאנציע מיט איין קארטע-זאל.
די צוויי צענטראלער ליניע פעראנען זענען איינס אויף אנאנד.


text:
צענטראל לאנדאן
צענטראל לאנדאן איז דער אינערוועניגסטער טייל פון לאנדאן, וואס נעמט איין די רעגירונג אנשטאלטן און די הויפט פינאנציעלן דיסטריקט. קיין אפיציעלע דעפיניציע איז נישט דא פאר צענטראל לאנדאן. בייטאג קומען אריין אסאך מענטשן אין צענטראל לאנדאן וואס וואוינען נישט דארטן ביינאכט.
צווישן 2004 און 2008, האט דער לאנדאנער פלאן געהאט אן אונטער-ראיאן מיטן נאמען "צענטראל לאנדאן", וואס האט אריינגענומען קאמדן, איזלינגטאן, קענזינגטאן און טשעלסי, לאמבעט, סאדארק, וואנדזווערט און וועסטמינסטער. אין 2001 איז די באפעלקערונג געווען 1,525,000. אבער רוב מענטשן רעכענען די סיטי פון לאנדאן אריין אין צענטראל לאנדאן.


text:
געאמעטריע
געאמעטריע (שטאמט פון גריכיש "וועלטמאסן") איז אן אפטיילונג פון מאטעמאטיק וואס פארנעמט זיך מיט פארמען (ווי קוואדראטן, דרייעקן און קרייזן), און פונדאמענטאלע סטרוקטורן ווי פונקטן, ליניעס - גלייכע און קרומע, און פלאכער פלאץ.
אין געאמעטריע טוט מען באווייזן פראפאזיציעס ניצנדיק טעארעמען, ווי למשל די קאנגרוענץ געזעצן.
געאמעטריע איז פון די עלצטע צווייגן פון מאטעמאטיק. זי האט אנגעהויבן אנטוויקלען אין מזרח אזיע און אוראלט עגיפטן.
טערמינען אין געאמעטריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- גראָד - (אן איין-דימענסיענעלע) ליניע וואס ציט זיך אומענדלעך פון ביידע עקן.
- איבערשניידנדיקע גראדן - צוויי גראדן וואס טרעפן זיך.
- פערפענדיקולארע גראדן - איבערשניידנדיקע גראדן מיט א ווינקל צווישן זיי פון 90 גראַד.
- פאראלעלע גראדן - גראדן וואס טרעפן זיך קיינמאל נישט.
- שטראַל - א ליניע וואס גייט ארויס פון א פונקט און ציט זיך אומענדלעך פון איין זייט.
- אינטערוואַל - א ליניע וואס איז אפגעגרענעצט מיט צוויי עקן.
- ווינקל - די גרייס פונעם שפאלט צווישן צוויי שטראלן מיט א געמיינזאמען ווינקלפונקט.
- שפיצער ווינקל - ווינקל קלענער פון 90 גראַד.
- גלייכווינקל - ווינקל גלייך צו 90 גראד.
- שטומפער ווינקל - ווינקל צווישן 90 און 180 גראד.
- אויסגעצויגענער ווינקל - ווינקל גלייך צו 180 גראד.
- דערהויבענער ווינקל - ווינקל גרעסער פון 180 גראד.
- דערגאנציקע ווינקלען - א פאר ווינקלען וואס זייער סכום איז 90 גראד.
- פילעק - א פארמאכטע פארעם צאמגעשטעלט פון שטריכן.
- קאנוועקסער פילעק - א פילעק וואס אלע זיינע ווינקלען זענען קלענער פון 180 גראד.
- קאנקאווער פילעק - א פילעק וואס האט כאטש איין ווינקעל גרעסער פון 180.
- גלייכווינקלדיקער פילעק - פילעק מיט אלע ווינקלען גלייך.
- רעגולערער פילעק - פילעק מיט אלע ווינקלען גלייך און אלע עקן גלייך.
- דיאגאנאל - שטריך צווישן צוויי ווינקלפונקטן.
- דרייעק - פילעק מיט דריי עקן.
- שפיצווינקלדיקער דרייעק - דרייעק מיט אלע דריי ווינקלען שפיץ.
- גלייכווינקלדיקער דרייעק - דרייעק מיט א גלייכווינקל.
- שטומפווינקלדיקער דרייעק - דרייעק מיט א שטומפן ווינקל.
- גלייכשענקלדיקער דרייעק - דרייעק מיט צוויי זייטן גלייך.
- גלייכזייטיקער דרייעק - דרייעק מיט אלע זייטן גלייך (און אלע ווינקלען 60 גראד).
- פירעק - פילעק מיט פיר זייטן.
- טראפעז - פירעק מיט איין פאר פאראלעלע זייטן.
- גלייכשענקלדיקער טראפעז - טראפעז מיט גלייכע דיאגאנאלן.
- גלייכווינקלדיקער טראפעז - טראפעז מיט צוויי גלייכווינקלען.
- לאזענגע - פירעק מיט צוויי פאר גלייכע נאענטע זייטן.
- פאראלעלאגראם - פירעק מיט צוויי פאר פאראלעלע און גלייכע זייטן.
- ראמב - פירעק מיט אלע זייטן גלייך.
- גראדעק - פאראלעלאגראם מיט אלע ווינקלען גראדווינקלען.
- קוואדראט - רעגולערער פירעק.
- טראפעז - פירעק מיט איין פאר פאראלעלע זייטן.
- פינפעק - פילעק מיט פינף זייטן.
- זעקסעק - פילעק מיט זעקס זייטן.
- זיבנעק - פילעק מיט זיבן זייטן.
- אכטעק - פילעק מיט אכט זייטן.


text:
טורעם
א טורעם איז א סטרוקטור וואס איז העכער ווי ברייטער.
אין דער פארגאנגענהייט פלעג מען בויען טורעמס צו זען ווייט כדי צו וויסן טאמער עס קומט א פיינד צו אטאקירן. אפטמאל האט מען אויך געבויט א טורעם אין א פעסטונג. היינט קען מען אויסניצן טורעמס צו קוקן אויף א ברייטער לאנדשאפט, ארויסשיקן ראדיא כוואליעס אדער צו שפרינגען מיט א פּאראשוט (פאר הנאה).
א וואסערטורעם איז א הויכער סטרוקטור אוואו מען האלט וואסער. צוליב דער הייך קומט דאס וואסער אראפ וואוהין מען דארפט מיט א שטארקן דרוק.
א לייכטטורעם האט א ליכט הויך אויף דער שפיץ, כדי מאטראסן זאלן וויסן וועלכן וועג צו פירן זייער שיף סיי ביי נאכט סיי אין שלעכטן וועטער.
דער עלטסטער טורעם אין דער וועלט געפינט זיך אינעם מויער פון יריחו.[מקור פארלאנגט]


text:
סובסטאנטיוו
סובסטאנטיוו אדער זאכווארט (אויף ענגליש: noun) איז די טייל פון רעדן וואס מען נוצט אנצורופן און באטיטלען א מענטש זאך פלאץ, קוואליטעט. דאס קען פונקציאנירן אלס סוביעקט אדער אביעקט פון א ווערב.
דאס קען זיך טוישן ווי אזוי מען זאגט דאס צו לויט דער צאל, זאגט מען דאס בלשון רבים אדער בלשון יחיד (למשל, ווארט - ווערטער), צי פון לשון זכר צו לשון נקבה, צי בלשון פרט ווי ירושלים אדער בלשון כלל ווי שטאט.
דער ארטיקל[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- זעט דעם הויפּט ארטיקל – ארטיקל (גראמאטיק)
פאר א סובסטאנטיוו קען קומען אן ארטיקל (למשל א, אן אדער דער, די, דאס א.ד.ג.) ווי אויך אן אדיעקטיוו.
אויף יידיש האט יעדער סובסטאנטיוו א מין: לשון זכר (מענלעך), לשון נקבה (ווייבלעך) אדער לשון סתם (נייטראל). נישט נאר זאכן געהערן צו א מין נאר אפילו ערטער (לענדער, שטעט) האבן א מין. דער געוויסער ארטיקל טוישט זיך אין יידיש לויטן מין פונעם סובסטאנטיוו, למשל: דער טיש, דער פעטער, די טיר, די מומע, דאס פלייש, דאס בענקל.


text:
גענעטיק
גענעטיק (פון אוראלט גריכיש: Yevetιkός) איז די שטודיע פון גענעס, און פרובירט צו ערקלערן וואס זיי זענען און וויאזוי זיי ארבעטן. גענעס זענען די מיטל דורך וואס לעבעדיגע ארגאניזמען ירשענען אייגנקייטן פון זייערע עלטערן; למשל, קינדער זען אויס ווי זייערע עלטערן ווייל זיי האבן געירשנט זייערע גענעס.
דורך די גענעס ירשנט מען די אויג קאליר, הייך און געוויכט. אויך זענען דא פארשידענע קראנקייטן וואס גייען בירושה דורך גענעס, ווי למשל טיי-סאקס קרענק און ציסטיק פיבראסיס..
גענעס זענען געשאפן פון א לאנגן מאלעקול וואס הייסט DNA.
אין 1832 איז בארטעלעמי דומארטיער געווען דער ערשטער צו זען צעל צעשפאלטונג אין א פילצעלולערישן ארגאניזם. אין 1852 האט דער יידישער פויליש-דייטשער פיזיאלאג ראבערט רעמאק (1815–1865) געפונען די פונדאציע פון צעל ביאלאגיע, אז צעלן קומען נאר פון אנדערע צעלן.


text:
מיין קאמף
מיין קאמף איז דער נאמען פון א בוך וואס אדאלף היטלער האט געשריבן בשעת ער איז געזעצן 9 מאנאטן אין טורמע. עס איז דערשינען געווארן אין יאר ה'תרפ"ה (1925).
אין געוויסע לענדער (ווי האלאנד) איז פארבאטן היינט צו פארקויפן דעם ספר, פון צווייטן זייט קען מען שאפן דעם ספר אין פארשידענע שפראכן (אויף ענגליש, העברעיש, אראביש און נאך).
אין דער ספר צייגט ער אן די יידן, סלאוון און נאך... אלס אונטערמענטשן וואס וואנדאליזירן די אריער ראסע. אזעלכע זאגן אז אין דעם ספר קען מען שוין זעהן רמזים וועגן זיין פלאן צו פערגיפטן די יידן מיט גאז.


text:
קארלאס סלים
קארלאס סלים איז א מעקסיקאנער ביזנעסמאן און דער רייכסטער מענטש אין דער וועלט, געשאצט אויף $67.8 US ביליאן.
ער איז א זון פון לעבאנעזער אימיגראנטן ער האט אנגעפאנגען זיי קאריערע אין ריעל עסטעיט און ער האט דערנאך איינגעקויפט שותפות אין א סטאק בראקערעדזש פירמע. דורכאויס דעם לאטיין אמעריקאנער עקאנאמישן קריזיס אין די אנפאנג 80'ער יארן האט סלים אפגקויפט און ערהוילט מערערע פראבלעמאטישע ביזנעסער, וועלכע ער האט איינגעגלידערט אין זיין "קארסא גרופע".
זיין רייכקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
סלים'ס רייכקייט שטאמט פון דעם וואס ער איז דער עיקר שותף און 222 ביזנעסער, רוב פון דעם אין מעקסיקא ווי ער קאנטראלירט שטארק די מארקעט מיט זיינע פראדוקטן. ער צייכענט זיך אויס מיט איבערנעמען פראבלעמאטישע ביזנעס'סער און זיי אין ארדענונג ברענגען. אין מעקסיקא קאסטן רוב זאכן טייערער ווי אין אמעריקע, איינע פון די סיבות ווייל די מארקעט דארט איז מער ווייניגער קאנטראלירט פון אזעלכע גרויסע עשירים ווי סלים.
זיין עיקר רייכקייט קומעט פון די סטאק אמעריקע מאוויל וואס איז לאטיין אמעריקע'ס גרעסטע סעליולער טעלעפאן פירמע, וואס ווערט קאנטראלירט דורך סלים. ער האט עס איבערגענומען אין 1990 פון די רעגירונג און ער האט עס שטארק פארברייטערט, היינט צוטאגס איז עס דער הויכפונקט פונעם מעקסיקאנער סטאק עקסטשעינדזש.
מען שאצט אז סלים און זיין פאמיליע פארמאגן א פארמעגן וואס איז ווי 8 פראצענט פון מעקסיקא'ס נאציאנאלע פראדוקציע.


text:
מעלות תרשיחא
מעלות-תרשיחאַ (אַראַביש: معالوت ترشيحا) איז אַ שטאָט אין צפון דיסטריקט, ישראל. זי איז דערקלערט געווארן אַ שטאָט אין 1996. די שטאָט ליגט אין דעם מערב גליל וועגן 600 פֿיס העכער ים שטאַפּל. דער קראַנטער בירגערמייסטער איז שלמה באָהבאָט, וואס דינט אין דעם אמט זינט יאָר 1976.
די שטאט איז א געמישטע, תרשיחא איז א שטאט מיט אראבער, צען א האלב פראצענט קריסטן, און צען פראצענט מוסלמענער, און איין פראצענט דרוזן. פון די איבריקע אכציק פראצענט, זיבן און זעכציק פראצענט יידן, און די איבריקע "אנדערע" (אסאך פון די אלטע ראטן פארבאנד לענדער, זענען נישט קיין יידן, און געהערן נישט אן צו קיין איינע פון די רעליגיעס).
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט מעלות 21,500 איינוווינער, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009.
די שטאט געפונט זיך אין מערב גליל, און די הויכקייט פון שטאט איז בערך 600 מעטער, העכערן ים פלאך. שאסיי 89, פון צפת-נהריה, פארט אריבער נאנט צו די שטאט, און צוטיילט צווישן מעלות און תרשיחא.
היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
תרשיחא איז אן אלטע שטאט, און ווערט דערמאנט אין די צייטן פון קרייצצוג, און עטליכע קאמפן זענען פארגעקומען, צווישן די קריסטן און מוסלמענער. אין די צייטן פון אטאמאנישע אימפעריע, און דער בריטישער מאנדאט, איז תרשיחא געווארן גרעסער, וויבאלד עס געפונט זיך אויפן וועג צווישן עכו און צפת. ביי די מלחמת השחרור, זענען פארגעקומען שווערע קאמפן, ווי צום סוף האט צה"ל ארויסגעשטויסן, די אראבישע רעטונגס ארמיי, אין שפיץ פון קאוקדזשי.
אין 1957, איז מעלות געגרינדעט געווארן, דורך נייע עולים פון רומעניע, און מאראקא.
אום 15טן מיי 1974, האט א שרעקליכע טראגעדיע באטראפן דעם שטאט, ווען טעראריסטן, האבן אומגעברענגט דריי איינוווינער פון שטאט, מיט 22 קינדער און נאך דריי אנדערע עלטערע מענטשן, און א צה"ל זעלנער.
אין די 1990ער יארן, האט די שטאט אריינגענומען אסאך נייע עולים, פון די ראטן פארבאנד לענדער, וואס האט פארדאפלט די באפעלקערונג אין שטאט.
אין יאר 2006 ביי די צווייטע לבנון מלחמה, זענען אריבער 600 קאטיושא ראקעטן, געפאלן אין די שטאט, פון איין אזא ראקעטע וואס איז געפאלן אין תרשיחא, זענען דריי יוגענטליכע אומגעקומען.


text:
ליבע
ליבע איז א געפיל פון שטארקער נאנטשאפט.
ווען מען האט ליב איינעם קען מען זיך אין פייער אריין ווארפן צו טאן יענעמ'ס ווילן, אדער ווען מען האט ליב עפעס קען קריכן גראדע ווענט דערצו אנצוקומען. ווייל דאס מיינט צוזאגן אז מען שפירט יענעמ'ס געפיל פונקט ווי די אייגענע, און יענע זאך ווערט אזוי טייער און ווערדפול, צו צאלן יעדן פרייז, אפילו דאס טויט - און זיך זעלבסט, דאס אייגן לעבן, האט דאך יעדער זיכער ליב.
דער טבע פון ליבע איז אז אלץ ארום ווערט ווייניגער חשוב דעריבער ווען מען ליבט גאט אדער א פרוי איז נישט שייך צו ליבן עפעס אנדערש וואס זיי ליבן נישט. און מען הייסט א פארעטער אויב מען ליבט וואס זיי ליבן נישט.
עס איז דא שטאפלען אין ליבע; פריינט; געלט; כבוד; ביזנעס שותפים; עסן; קינדער; טאטע; מאמע; ווייב; און דער שורש פון דעם אלעם: גאט. אבער די צד השווה פון די אלע ליבע געפילן איז אז אן דעם וואלט קיין לעבן, מענטש, און וועלט נישט עקזיסטירט.
די אלע קשרים קען דער עמאָציע אויסוועפן דערפאר איז וויכטיג ווי מער זיך פארטיפן און ערוועקן די געפיל אפילו מען האט טענות און מענות אויף יענעם דארף מען סוף כל סוף דאך אנקומען צו יענעם, דעריבער איז וויכטיג אייביג צו שמייכלען און זאגן א גוט ווארט פאר דעם גרעסטן שונא, ווייל דערמיט האלט איר אן, און מאכט בעסער די וועלט.
ליבע אין יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
דריי מצוות זענען פארבונדן מיט ליבשאפט אין יידישקייט:
- ליבן א פריינט – "ואהבת לרעך כמוך" (ויקרא י"ט י"ח)
- ליבן א פרעמדן - "ואהבת לו [לגר] כמוך" (ויקרא י"ט ל"ד)
- ליבן גאט – "ואהבת את ד' אלהיך, בכל לבבך, בכל נפשך ובכל מאודך". (דברים ו' ה', י"א א')
וועגן ליב האבן א מענטש זאגן די תנאים אז עס איז א "כלל גדול בתורה" (ר' עקיבא) אדער "כל התורה כולה על רגל אחת" (הלל הזקן). דער דאזיגער כלל זאגט אז א מענטש זאל ליב האבן אנדערע גענוי ווי ער האט זיך ליב.
ליבע פאר א מאן פון דער תורה'דיגן שטאנדפוקנט: א פרוי דארף זיך צושעטלן פאר איר מאן אז איר מאן זאל זי ליב האבן, זי דארף זיין גרייט דער מאן זאל קענען מיר טוען וואס ער וויל ווען עס קומט צו ליבע.
איינער א גרויסער מאן אבא חלקיה ווען ער איז אהיים געקומען צו זיך אין שטוב האט זיך זיין פרוי אנגעטון זייער שיין, ער האט געזאגט דעם טעם פאר דעם "כדי שלא אתן עיני באשה אחרת" כדי איך זאל נישט געבן מיינע אויגן צו א צווייטער פרוי.[1] עס איז ווי דער פסוק זאגט משלי שמח באשת נעוריך.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ עס ווערט פארציילט אין תלמוד בבלי מסכת תענית דף כ"ג


text:
סטאק ניואינגטן באן סטאנציע
סטאק ניואינגטן באן סטאנציע איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון האקני, צפון לאנדאן, ענגלאד. זי געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 3, אויפן ווייט הארט לען אפצווייג פון די לי וועלי ליניעס. די סטאנציע, און אלע באנען וואס דינען זי, ווערט אפערירט דורך גרעסערע אנגליע.
באנען פארן קיין ליווערפול גאס אין צענטראלן לאנדאן, און קיין טשעשנט און ענפילד טאן צו צפון. בערך יעדע 15 מינוט קומט אן א באן.
רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
- באן צייטן און סטאנציע אינפארמאציע פאר סטאק ניואינגטן באן סטאנציע פון נאציאנאלע באן.
קאארדינאטן: 51°33′54″N 0°04′23″W / 51.565, -0.073


text:
טרינקוואסער
טרינקוואסער איז וואסער פארן מענטשלעכן פארניץ. טרינקוואסער איז די וויכטיקסטע לעבנס-מיטל, און מען עס נישט פארבייטן.
טרינקוואסער איז פרישוואסער וואס איז געמאכט גענוג ריין אז מענטשן קענען עס טרינקען אדער ניצן צוגרייטן שפייז מיט זיכערקייט. טרינקוואסער טאר נישט אנטהאלטן קיין מיקראארגאניזמען וואס קענען שעדיגן דאס געזונט. אויך דארף טרינקוואסער צופיל צעלאזטע מינעראלן.
אין אסאך לענדער אין דער וועלט איז נישט דא גענוג פארזארג פון טרינקוואסער און מענטשן דארפן ניצן וואסער קאנטאמינירט מיט ארגאניזמען אדער כעמיקאלן וואס זענען שעדלעך צום געזונט, און מענטשן ווערן קראנק פון דעם און אפילו שטארבן. דעריבער איז דאס א ציל פון דער רעגירונג צו פארזארגן אין יעדן יישוב טרינקוואסער.
אין רוב אנטוויקלטע לענדער קומט אריין טרינקוואסער אין יעדן שטוב דורך רערן, און מען ניצט דאס וואסער אפילו פאר אנדערע געברויכן, למשל שווענקען געשיר, וואשן די קערפער, וואשן קליידער און נאך.
אפילו אין לענדער וואו מען קען באקומען טרינקוואסער דורך א קראן, ס'איז דא מענטשן וואס קויפן און טרינקען געפלעשערט וואסער.
פשוט וואסער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אמאליגע צייטן פלעגט מען נעמען וואסער פון סיי ווי עס איז נאר געקומען אונטער די הענט, און עס איז פארשטייט זיך געווען היבש פראבלעמאטיש, צ.ב.ש. פלעגן מענטשן אויסשפרייטן פעסער אונטער דעם דאך ווען עס האט גערעגנט וואס אין דעם פאל פלעגט געווענליך מיטקומען פול מיט שמוץ און פליגעלעך א.ד.ג. וואס עס האט זיך אלס אנגעזאמלט אויפן דאך דורך דער צייט, אדער פלעגט מען נעמען א שטייגער פונעם וואסער טרעגער האט זיך שוין געוואנדן ווי גוט און באפעסטיגט זיינע טעפ זענען ווי אויך האט מען געדארפט האבן גרויס מזל אז עס זאל נישט אריינפאלן אויפן וועג קיין אומגעוואונטשענע זאכן דערין, ארימעלייט האבן דאס זיך אויך נישט געקענט ערלויבן פלעגן זיי ארויסשעפן די וואסער פון די זומפן וואס האט געקענט זיין פול מיט באצילן א.ד.ג. .
דערפאר זענען דעמאלטס מענטשן אויפגעקומען מיט אן עצה אז מען פלעגט אנפילן וואסער גראד ביי א קוואל און פארמאכט דעם פלאש אזוי אז עס איז געווען פארהעלטנסמעסיג היבש בעסער ווי דאס פשוטע וואסער.


text:
יצחק אייזיק הלוי הערצאג
הרב יצחק אייזיק הלוי הערצאג (כ"ח כסלו ה'תרמ"ט - ה'תשי"ט) איז געווען דער ערשטער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל. ער איז געווארן רב אין יאר 1936, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז צו זיין נפטר ווערן, אין יאר 1959.
לעבנסגעשיכטע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
געבוירן אין לאמזשע, פוילן, כ"ח כסלו תרמ"ט 3טן דעצעמבער 1888, ער איז אריבער מיט זיין פאטער קיין ענגלאנד, וואו זיין טאטע איז געווען א רב. אין 1908 האט ער באקומען סמיכה. ווי אויך האט ער שטודירט אין אוניווערסיטעט, מאטעמאטיק, סעמיטישע שפראכן, און קלאסישע שפראכן.
פון 1915 ביז 1936, האט ער געדינט אלס הויפט רב פון אירלאנד, דערנאך האט ער געמאכט עליה קיין ארץ ישראל, און נאך דער פטירה פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק, איז ער ערוועלט געווארן צו דינען אלס הויפט רב.
אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער געטון אסאך השתדלות, צווישן די אמעריקאנער און בריטישע אינסטאנצן, ארויסצוהעלפן די יידן אין אייראפע, אבער אן דערפאלג. נאכן קריג האט ער אין א לאנגע רייזע אין אייראפע, אסאך ארויסגעהאלפן די שארית הפליטה.
הרב הערצאג האט איניציאירט דאס בויען פון היכל שלמה פאר דעם הויפט ראבינאט.
משפחה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]
אין 1917, האט ער געהייראט זיין ווייב שרה הילמאן, און געהאט מיט איר צוויי קינדער, חיים הערצאג וועלכע איז געווען ישראלס זעקסטער פרעזידענט, און יעקב הערצאג א פאליטיקער, און ישראלס אמבאסאדאר צו די פאראייניקטע פעלקער. זיין אייניקל איז יצחק הערצאג, וואס הייסט נאך אים, און איז א ישראל פאליטיקער.


text:
כעלמנא פארטיליקונג לאגער
כעלמנא, איז געווען א פארניכטיקונגס לאגער, אין מערב פוילן, נאנט צו די פוילישע דארף כעלמנא אויף די נער טייך, 60 קילאמעטער צפון מערב פון לאדזש. די ערשטע פון אזעלכע סארט לאגערן, וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט, מיטן ציל אומצוברענגען יידן. צום ערשטן מאל זענען יידן און אנדערע פארפאלגטע פעלקער, אומגעברענגט געווארן דורך גאז, אין ספעציעלע לאסט אויטאס, וואס זענען געשטעלט געווארן פאר דעם ציל. אויך איז עס געווען דער ערשטער ארט, ווי קערפער פון טויטע זענען פארברענט געווארן. די טייוול האט אנגעהויבן אפערירן די לאגער, 8טן דעצעמבער 1941, און האט מיט א קורצע איבעררייס אין 1943, אומגעברענגט מענער פרויען און קינדער ביזן 18 יאנואר 1945.
די לאגער איז אנגעפירט געווארן דורך די איינזעצגרופען, ביז דעמאלט זענען זיי נאכגעלאפן זייערע קרבנות, אין 1941 איז אנגענומען געווארן דעם באשלוס, אז אנשטאט זיי זאלן אומברענגען יידן אין די שטעט, זאלן יידן קומען צו די באשטימטע לאגערן.
עס איז נישט באוויסט דער גענויער צאל פון אומגעקומענע אין די לאגער, עס ווערט געשאצט צווישן 152,000 געהרגטע, און 320,000 געהרגטע מענטשן 98 פראצענט פון זיי יידן. עס איז באוויסט אויף פיר מענטשן, וואס האבן באוויזן צו אנטלויפן, אין "עונג שבת" פון עמנואל רינגלבלום, ווערט כעלמנא דערמאנט דורך אן עד וועלכע האט באוויזן צו אנטלויפן, אבער דער מאן האט ווארשיינליך נישט איבערגעלעבט דעם קריג.
אסאך פון די יידן פון לאדזשער געטא, אזוי אויך פון אנדערע און ווייטע ערטער זענען דארט אומגעברענגט געווארן. ציגיינער וועלכע זענען אויך געהאלטן געווארן אין לאדזשער געטא, זענען דארט אויך פארגאזט געווארן, צוזאמען מיט עטליכע הונדערט פוילישע ארעסטאנטן.