text:
דורך שמעלקא'לע » דאנערשטאג אקטאבער 13, 2016 11:51 am
לכבוד יו"ט סוכות לאמיר צוזאמען כאפן א שפאציר אין א וועלטל פון זמן בית שני.
בס"ד
פון ניסוך המים צו שפיכת דמים!
אלעס ארום די פארשאלטענע 'כת הצדוקים'
***
אריינפיר:
"ווער עס האט נישט געזען דעם שמחה האט נאך קיין שמחה אין זיין לעבן נישט געזען!" אט אזוי זאגט די הייליגע גמרא (סוכה נא.) אויף שמחת בית השואבה. אין בית המקדש שטייען טויזנטער מענטשן צוזאמגעדרוקט און פרייען זיך מיט א העכערער שמחה, אלע שטייען געשפאנט ווען די שמחה ליגט אויסגעשפרייט אויף יעדן פנים, מ'האט שוין געענדיגט צו טאנצן און זינגען, און אצינד גייט דער כהן הגדול - דאס איז נישט קיין צווייטער פון ינאי המלך - ארויף אויפן מזבח, צו מקיים זיין די מצוה פון חז"ל: ניסוך המים.
די אויגן פון מיליאנען אויגן זענען געוואנדן צו אים, און פאלגן נאך מיט גרויס אינטערעסע וויאזוי ער וועט אריינגיסן דעם גאלדענעם קריגל מיט דריי לוג וואסער, אריין צום ספעציעלן לאך אין די מזבח וואס גייט ביזן תהום אריין. אט הייבט ינאי המלך אויף דעם קריגל. ער גיבט א גיס אויס די וואסער, אבער נישט אין די לאך פון מזבח, נאר אויף... זיין פיס! עס האט גענומען א סעקונדע פון שאק און שוידער ביים עולם, און דאן האט זיך אנגעהויבן די ריכטיגע... פון אלע זייטן האבן זיך געהערט קולות וברקים: ארויס! ארויס פון דאנעט, דו זון פון א דינסט! ארויס פון דא!!! ינאי, טראגט אייך אפ פון דא, אבער שוין!!!
ביז א מינוט האט זיך פלוצלינג גענומען פליען פון אלע זייטן מאסן אתרוגים, גראד ארויף אויפן קאפ פון דעם אויפגעברויזטן ינאי... עס זענען געפלויגן אזויפיל אתרוגים אזש עס האט זיך פון די געווארפעריי אראפגעבראכן א שטיקל פון מזבח, און מ'האט געמוזט ברענגען א גאנצער שטיק זאלץ דאס צו פארדעקן צייטווייליג. אבער די ציבור שטעלט זיך נישט אפ, נאר מיט כעס און קנאות ווארפט מען מיט די גרעסטע כח איין אתרוג נאכן צווייטן, פון אלע זייטן פליען זיי גראד אין פרצוף פון דעם אויפגערעגטער ינאי...
מיט גרויס צארן און נקמה האט ינאי געווינקען פאר זיינע וועכטער, און פלוצלינג זענען ארויסגעוואקסן מחנות סאלדאטן מיט אויסגעבלאנקטע שווערדן, וואס האבן זיך גענומען רצח'נען מענטשן אויף רעכטס און לינקס אן קיין רחמנות. די מעשה האט זיך ליידער זייער נישט גוט געענדיגט. סוף טאג איז נעבעך געווען זעקס טויזענט לוויות (!), און פון די שמחת בית השואבה וואס איז גרעסטע שמחה אין די וועלט, איז רחמנא לצלן געווארן א גרויסער צער און טרויער.
וואס איז דארט פארגעקומען? פארוואס האט ינאי געגאסן די וואסער אויף די פיס? און וואס האט עס אזוי שטארק אויפגערעגט די מאסן? אט קומט מיט אונז אויף א היסטארישן שפאציר, און באקענט אייך מיט די "כת הצדוקים" וואס האבן אנגעמאכט אסאך קאפ - ווייטאג פאר די ערליכע אידן בזמן הבית, לאמיר זען ווי שיין א שמחת בית השואבה איז געווען אין בית המקדש יעדן יאר, און וויאזוי דאס איז צושטערט געווארן ווען ינאי האט געטון דאס וואס מיר האבן געשילדערט, וואס איז שוין באמת געווען א ענדע פון זייער א לאנגע געשיכטע. ליינט מיט הנאה.
***
די גרינדונג פונעם אפיקורסישע באוועגונג "צדוקים ובייתוסים"
אלעס האט זיך אנגעהויבן מיט א שיעור וואס דער גרויסער תנא אנטיגנוס איש סוכו האט פארגעלערנט פאר זיינע תלמידים. און אזוי האט ער געזאגט אין נאמען פון שמעון הצדיק: אל תהיו כעבדים המשמשים את הרב על מנת לקבל פרס. איר זאלט נישט דינען השי"ת ווייל ער באצאלט שכר, נאר מ'זאל אים דינען לשם שמים, און די שכר וועט מען באקומען שפעטער אויף יענע וועלט. זענען דארט געזיצן צוויי תלמידים, איינער האט געהייסן צדוק און דער צווייטער בייתוס, און זיי האבן עפעס פארשטאנען אז זייער רבי מיינט צו זאגן אז מען באקומט בכלל נישט קיין שכר אויף יענע וועלט. די צוויי קוקן זיך אהן ווי צוויי הינער אינעם שאכטל ערב יום כיפור, און זיי פרעגן איינער דעם צווייטן "וואס הייסט? אין תורה שטייט דאך קלאר אז מ'באקומט שכר, וויאזוי זאגט דער רבי אז מ'באקומט נישט קיין שכר?"
האבן זיי מיט זייער קרומער קאפ באשלאסן נישט איבערצופרעגן דעם רבי'ן, נאר האבן זיך אפגעלאזט פוטן די הייליגע חכמים און באשלאסן אז דאס וואס חז"ל זאגן האט ח"ו נישט קיין מקור, נאר זיי וועלן אויסלערנען פאר יעדעם פונקטליך וואס די תורה האט געוואלט און געמיינט...
אזוי זענען די צוויי יונגען געגאנגען און געפרעדיגט אז עס עקזיסטירט בלויז די "תורה שבכתב" און זיי וועלן זאגן פונקטליך וואס דער באשעפער וויל. זיי האבן בכלל נישט געוואלט עפעס ערנסט, זייער מהלך איז געווען זייער א קלארע: וואס די חכמים זאגן, טענה'ן זיי פונקט דאס פארקערטע, אפגעזען אויב עס האט פשט אדער נישט. די וואס זענען נאכגעגאנגען דעם תלמיד צדוק האבן זיך גערופן "צדוקים" און די וואס האבן נאכגעפאלגט בייתוס האבן זיך גערופן "בייתוסים".
מיט די צייט האט צדוק אריינגענומען אויך די חברה פון בייתוס אונטער זיין פארטוך, און עס איז געווארן איין גרויסע גרופע פון צדוקים, ווען די בייתוסים האבן שוין נישט געפירט קיין זעלבסטשטענדיגע ווירטשאפט. אזוי איז געווארן זייער השפעה גרעסער, די צדוקים האבן מקיל געווען אין יעדן דבר אסור זיך פאררופנדיג אויפן תורה הק' ה"י, און אלע ליידיג-גייער און גאסן-יונגען האבן זיך געשפירט זייער באקוועם אין יענעם גרופע.
אזוי איז געווארן צוויי גרופעס. די קלענערע ציבור פון פוסטע שטריקעס און היץ קעפ וואס האבן געהייסן צדוקים, און די אלגעמיינע ערליכע ציבור וואס האבן זיך גערופן "פרושים", זיי האבן מקבל געווען די תורה איש מפי איש פון משה רבינו הלכה למשה מסיני ווייטער צו יהושע און פון דארט צו די זקנים א.א.וו. די סיבה פארוואס זיי האבן זיך גערופן פרושים איז געווען ווייל זיי זענען געווען "פרושים מן הטומאה", אפגעשיידט פון טומאה. אין חז"ל זעען מיר אז עמי הארץ זענען בחזקת טמא, דאס מיינט מען די צדוקים, ווייל זיי זענען נישט נזהר געווען אין הלכות טומאה וואס איז הלכה למשה מסיני. ער יוסיפין שרייבט א צווייטע סיבה פארוואס זיי האבן געהייסן פרושים, ווייל זיי האבן מפרש געווען די תורה על פי חז"ל.
(עס דארף באמערקט ווערן אז ס'געווען א דריטע גרופע אין ירושלים מיטן נאמען "איסיים" וואס האבן פיינט געהאט סיי די פרושים און פיל פיל מער די צדוקים, זיי האבן זיך געפירט זייער זייער עקסטרעם מיט חומרות אויף חומרות, און נישט אויפגעהערט זיך צו פייניגן און מסגף זיין. די סיבה פארוואס זיי ווערן כמעט נישט דערמאנט אין חז"ל איז, וויבאלד זיי האבן געלעבט אפגעזונדערט אין היילן ארום ים המלח, און נישט צופיל געשטאנען אין וועג אזויווי די צדוקים וואס האבן זיך געדרייט אונטער די פיס און אנגעזייעט חורבנות אויף טריט און שריט. איבער די איסיים איז דא אסאך צו רעדן, עס איז זייער אינטערעסאנט געווען זייער לעבנ'ס שטייגער און א באזונדערע טעמע איז די מגילות ים המלח וואס מ'האט געטראפן, ואי"ה עוד חזון למועד.)
פארדרייט די הייליגע תורה
צדוק און בייתוס האבן מער און מער אנגעהויבן מאכן שבת פאר זיך, און מיט די צייט זיך ארומגעשפילט מיט די הייליגע פסוקים פון די תורה ווי עס וואלט געווען זייער אייגנטום. עס איז זיי בייגעפאלן א משוגעת, זיי האבן ארומגעדרייט א פסוק, און זייערע טויזנטער נאכפאלגער זענען זיי נאכגעטאנצן ווי א סטאדע שיכורים. אסאך עגמת נפש האבן חכמינו ז"ל געהאט מיט די באנדיטן, און מ'האט אסאך זיך געקריגט מיט זיי.
לאמיר דא ברענגען עטליכע ביישפילן: ווען ציילט מען ספירת העומר? אין פסוק שטייט וספרתם לכם ממחרת השבת וכו', זאגן חז"ל אז וואס מיינט שבת, דאס מיינט יו"ט פסח, אז נאך די ערשטע טאג פסח דארף מען ציילן 50 טעג, ביז ו' סיון ווען עס איז זמן מתן תורתינו. זענען געקומען די צדוקים און געזאגט וואס עפעס? ממחרת השבת מיינט א טאג נאך שבת! א זונטאג נאך פסח דארף מען ציילן ספירה. איי, ס'וועט נישט זיין די צווייטע העלפט פסוק "תספרו חמישים יום", ווייל ס'בלייבט ווייניגער פון 50 טעג ביז שבועות? א קשיא אויף א צדוקי...
נאך א מחלוקת איז געווען מיט לא תבערו אש בכל מושבותיכם ביום השבת. חז"ל זאגן אז לא תבערו מיינט "זאלסט נישט אנצינדן". ווייטער די צדוקים זאגן אז ס'מיינט "ס'טאר נישט ברענען" קיין פייער שבת. דערפאר זענען די טיפשים געזעסן גאנץ שבת אין טונקל און געגעסן בלויז קאלטע מאכלים, און געזיצן אין די גרעסטע פרעסטן אן קיין הייצונג. הקיצור: א ריכטיגער עינוי אין שבת... דערפאר האבן חז"ל מתקן געווען מ'זאל עסן ווארעמס אין שבת "להוציא מלבם של צדוקים", צו ווייזן אז מ'מעג און מ'דארף עסן הייס אין שבת קודש.
א דריטער וויכוח איז געווען איבער די קטורת אין קדשי קדשים. די תורה שרייבט "כי בענן יראה על הכפורת", אז דער כהן גדול ווען ער גייט אריין אין יום כיפור לפני ולפנים ביי די עבודה מקטיר זיין די קטורת זאל עס זיין מיט א וואלקן. זאגן חז"ל, דאס מיינט אז דער כהן גדול זאל מקטיר זיין די קטורת אינעווייניג אין קדשי קדשים. אבער די צדוקים האבן געלערנט אז ער דארף שוין אריינגיין נאכן מקטיר זיין די קטורת. און עס איז מוראדי'ג וואונדערליך אז עס איז געווען א קלארער סימן מן השמים אז די פרושים זענען גערעכט, ווייל א כהן גדול וואס איז אריין אין קדשי קדשים נאכן מקטיר זיין די קטורת איז געשטארבן אויפן פלאץ! אבער מיט דעם אלעם זענען זיי פארבליבן פאר'עקשנ'ט.
ווידער איז געווען א מחלוקת איבער די פשט פון "עין תחת עין יד תחת יד", חז"ל זאגן אז ווען איינער שעדיגט א צווייטן דארף ער אים צאלן די חילוק פון וויפיל זיין ארבעט אלץ בעל מום איז ווערד ווייניגער ווי פארדעם. אבער די צדוקים האבן געזאגט אז ניין, אויב איינער שטעכט בטעות אויס פאר א צווייטן דעם אויג, זאל מען פאר יענעם אויך אויסשטעכן די אויג! און אזוי איז געווען צענדליגע מחלוקת'ן צווישן חכמינו ז"ל און להבדיל די צדוקים.
קידוש לבנה ווערט א וואפן אין די הענט פון די צדוקים
ווען אלע ליידיגגייער וואס זענען אריבער צו די צדוקים'ס זייט וואלטן דארט געזיצן שטיל, וואלט מען דאס נאך געקענט אראפשלינגען. אבער די פורקי עול זענען א גאנצן טאג געווען פארנומען צו זוכן פלענער וויאזוי 'מסדר צו זיין' די פרושים און זיי כסדר טשעפענען און מצער זיין. עס איז געווען זייער אסאך פעלער, אבער מיר וועלן שרייבן בלויז איין דוגמא, וואס מ'זעט אין גמרא פון עטליכע פלעצער וויאזוי מ'האט געדארפט אויפקומען מיט געדאנקען איבערצוקלוגן די צדוקים, און עס שטעלט זיך צוזאם א בילד פון א גאנצע מערכה וואס האט זיך אפגעטון, ממשט א אויסגערעכנטע טעראר אקציע.
די רעדע איז פון קידוש החודש. די סדר וויאזוי מ'האט באנייט די חודש בזמן הבית איז געווען אז ווען צווי עדות זענען געקומען עדות זאגן האט מען זיי אויסגעפרעגט, און אויב האבן זיי טאקע געזען די לבנה האט די בי"ד הגדול מקדש געווען דעם חודש און געמאלדן אז עס איז ראש חודש.
וואס האבן די צדוקים געטון? זיי האבן זיך געשטעלט באהאלטענערהייט אין די וועגן קיין ירושלים, און ווען עס זענען געקומען עדות אז זיי האבן געזען די לבנה האבן די צדוקים זיי געשלאגן און פארטריבן אז מ'זאל נישט קענען עדות זאגן, און אזוי ארום האט מען נישט מקדש געווען דעם חודש. בלית ברירה האבן די חכמים מתיר געווען (מס' ראש השנה פרק א') אז אין שבת מעג מען מיטנעמען א שטעקן אויפן וועג צו עדות זאגן קיין ירושלים, ווייל אויב מ'טרעפט אהן א צדוקי אויפן וועג מיט בייזע כוונות, זאל מען אים קענען אזאנ'ס דערלאנגן און באקלאפן די ביינער לכבוד שבת, אז עס זאל אים פשוט פארגיין די אפעטיט פון נאכאמאל באגיין אזעלכע נארישקייטן...
ווען די צדוקים האבן געזען אז עס לוינט זיך נישט דאס געשעפט, זענען זיי געקומען מיט א פרישער שטיקל. מ'האט געשיקט פאלשע עדות צום בית דין כדי מ'זאל מקדש זיין די חודש אין א נישט ריכטיגער טאג. וויאזוי איז מען דערגאנגען אז זיי שיקן עדות? ווייל איינמאל איז אנגעקומען עדות, און אינמיטן אויספרעגן איינעם זאגט דער עד אזוי: "כ'בין געווען אין מעלה אדומים און געזען די לבנה וואס זיצט צווישן צוויי גרויסע שטיינער. די לבנה האט געהאט א קאפ פון א קעלבל, אויערן ווי א ציג, הערנער ווי א הערש, מיט א לאנגע וויידל ביי די פיס, און כ'האב מיר דערשראקן און אוועקגעשפרינגען פון דארט"...
ווען די חכמים האבן אים אנגעקוקט ווי איינער וואס קומט פון די לבנה, האט ער געזאגט: "איר גלייבט מיר נישט? דא האט איר די 200 רענדלעך וואס כ'האב באקומען צו עדות זאגן!" האבן אים די חכמים געפרעגט "ווער האט דיר געשיקט?" האט ער געענטפערט אז ער האט געהערט ווי די בייתוסים זוכן א פאלשן עדות, האט ער זיך שנעל אנגעטראגן און אזוי ארום געראטעוועט כלל ישראל פון א מכשול. די חכמים האבן אים געלאזט האלטן די 200 רענדלעך, און דער מענטש וואס האט אים אונטערגעקויפט האט מען געכאפט און געגעבן גוטע מלקות, ער זאל געדענקען אז מער טוט מען נישט אזעלכע סארטן שטיק. פון יענעם טאג און ווייטער האט מען שוין נאר אנגענומען אין בי"ד די עדות'שאפט פון איינעם וואס מ'קען אים און מ'ווייסט אז ער איז א היימישער.
און איר מיינט אז די צדוקים האבן אויפגעגעבן? א נעכטיגן טאג! זיי האבן געהאט א פרישע דריי קאפ. די וועג וויאזוי מ'האט מודיע געווען פארן עולם אז עס איז ראש חודש, איז געווען אז ביי פארשידענע הויכע בערג איבער גאנץ ארץ ישראל האט מען אנגעצינדן גרויסע פאקלען פון פייער און געשאקלט אויף אלע זייטן, אזוי האבן אלע געוויסט אז עס איז ראש חודש, זעענדיג ווי אין די טונקעלע נאכט זענען דא פייערן אויף די בערג. זענען די באנדיטן די צדוקים ארויף אויף די בערג אין די נישט ריכטיגע טאג, און אנגעצינדן פאקלען און געשאקלט, און דער ציבור האט ערנסט געמיינט אז עס איז ראש חודש, אין די צייט וואס אין סנהדרין האט מען בכלל נישט מחדש געווען דעם חודש! ווען חז"ל האבן דאס געזען האט מען מתקן געווען אז מ'וועט ארויסשיקן ספעציעלע שליחים וואס נאר זיי וועלן איינמעלדן ווען די חודש איז באנייט.
אט דאס איז בלויז איינס פון הונדערטער דוגמאות וויאזוי די צדוקים האבן געמאכט קאפ - ווייטאג און געזוכט אבי צו מכשיל זיין די ערליכע אידן, און אזעלכע נידעריגע מעשים האט זיך געמאכט טאג טעגליך, און די פרושים האבן זיך געדארפט דערמיט פארמעסטן.
פארכאפט די פירערשאפט
אנהייב זענען נאך די צדוקים געווען א קלענערע פראצענט, אבער מיט די צייט האבן זיי זיך פארמערט ווי די פרעש אין מצרים און ערנסט אנגעהויבן צו פארכאפן די מאכט. די חברה האבן זיך גע'חבר'ט און גע'חנפ'עט מיט די רוימישע רשעים. אנהייב האבן די צדוקים נאך געציטערט פון די פרושים און נאר געמאכט נידעריגע שטיק באהאלטענערהייט, וויבאלד די מלוכה איז פאקטיש געווען אין די הענט פון די פרושים, און סוף כל סוף האבן די פרושים געהאט די לעצטע ווארט, אזוי אז מ'האט נישט פארשוויגן קיין געוואלדעס און ווילדע מעשיות.
אבער די מלכות בית חשמונאי האט נאך די מעשה פון נס חנוכה ליידער געכאפט אן ערנסטער גליטש, נאכדעם וואס שמעון בן מתתיהו כהן גדול איז נסתלק געווארן, האט איבערגענומען זיין זון יוחנן, וואס האט געמאכט א גרויסער טעות. אנהייב איז ער געווען ערליך, און זעענדיג אז די צדוקים מאכן אהן פראבלעמען האט ער באשלאסן אז דאס קומט צוליב וואס זיי שפירן זיך גע'רודפ'ט פון די פרושים. דערפאר - אין א פראוו צו אפשטעלן די שטענדיגע קאפ ווייטאג פון די רשעים - האט ער מקרב געווען די צדוקים און זיי געגעבן גרויסע פאזיציעס אין זיין קעניגרייך. דאס איז געווען זייער א טראגישער טעות, און ס'האט זיך געענדיגט אז ער איז געווארן אליין א צדוקי נאכן זיין יארן לאנג א כהן גדול!
איינמאל יוחנן כהן גדול איז געשטארבן, האבן זיך די צדוקים געהויבן די קאפ ביזן הימל. ווילאנג יוחנן האט געלעבט זענען זיי נאך געווען אין א פחד אז ער וועט זיי איינמאל פארשיקן. אבער אצינד זענען זיי שוין געווען די רוב אין קעניגליכע פאלאץ, און געטון וואס ס'האט זיי נאר געשמעקט. נאך יוחנן האט זיין זון ינאי המלך - מיט וועמען מיר האבן זיך באקענט אנהייב ארטיקל - איבערגענומען דעם שטול, און האט אפענערהייט געעפנט א רייע פון מערכות און רדיפות קעגן די ערליכע אידן, די פרושים.
עס איז געווען אן ערנסטער מלחמה, ינאי האט באשלאסן אויסצורייסן יעדן ערליכן איד פון ארץ ישראל. צוערשט האט ער פארטריבן די חכמים פון סנהדרין און אריינגעזעצט א גרופע פון לצים צדוקים, וואס זענען געזעסן און פארדרייט טעגליך די הייליגע תורה מיט טיפשות'דיגע פשט'לעך. ער האט נישט מער און נישט ווייניגער גע'הרג'עט תלמידי חכמים, און געצאפט דאס בלוט פאר אלע ערליכע אידן אין יעדן געלעגנהייט. די ערליכע אידן האבן נישט געוויסט וואס צו טון, און די כעס אויף ינאי איז געשטיגן פון טאג צו טאג.
ביז ווען ינאי המלך איז אריבער אלע גרעניצן, ער האט איבערגעפולט דאס מעסטל און צושטערט די שענסטע מעמד פון יאר, און דאן האבן די פרושים באשלאסן אז גענוג איז גענוג, און מ'וועט זיך מער נישט לאזן פון זיין הפקרות. די אתרוגים וואס זענען אויף אים געפלויגן ביז צום מזבח, האט אים דערמאנט אז ער וועט מער נישט לעקן קיין האניג און זיין מעכטיגער מלחמה קעגן די פרושים איז שוין מער נישט קיין קינדער שפיל.
שמחת בית השואבה
איידער מיר וועלן זען וואס ס'האט זיך אויסגעלאזט מיט ינאי המלך, לאמיר כאפן א בליק אין חז"ל וויאזוי דער שמחת בית השואבה האט אויסגעזען מיט איר פולסטן פראכט און דערהויבנקייט, און בפרט די שיינקייט און שמחה פונעם הייליגע מצוה פון ניסוך המים, דאן וועלן מיר אביסל פארשטיין וואספארא פארברעך דער בלוטיגער ינאי איז באגאנגען, צושטערנדיג אזא גייסטרייכע מעמד מיט זיינע נידעריגע געמיינע מעשים טובים.
פארוואס הייסט דאס שמחת בית השואבה? זאגן אונז חז"ל ווייל פון דארט האט כלל ישראל געשעפט רוח הקודש. איר קענט זיך פארשטעלן די גרויסע שמחה, יעדער איד, קינד און קייט אלע האבן זוכה געווען צו רוח הקודש! איז דען דא א גרעסערער שמחה ווי דעם?! רש"י שרייבט אז די שמחה איז געווען די הערליכע ניגונים און שיינע טענער וואס האבן זיך געהערט פון די שווערע הונדערטער הערליכע כלי זמר, און געהויבן אלע פארזאמלטע אין די לופטן. און דאס אלעס איז געווען לכבוד די מצוה פון ניסוך המים.
אט דאס איז געווען די סדר המעמד: מוצאי יו"ט פון די ערשטע טעג סוכות איז דער גאנצער ציבור אראפגעגאנגען אין בית המקדש און עס איז אויפגעבויט געווארן א ריזיגער מחיצה צווישן די עזרת נשים און עזרת ישראל. די מענער זענען געשטאנען אונטן און די פרויען אויבן, און אין צענטער זענען געשטאנען פיר ריזיגע גאלדענע לייכטערס גרויס הונדערט אמות. (צו פארשטיין פון וואס מ'רעדט דא און ווי גרויס דאס איז געווען: הונדערט אמות איז ארום 20 שטאק הויעך!) אויף יעדע לייכטער איז געווען 4 גרויסע גאלדענע שיסלען, און א גרויסע הויכע לייטער איז אנגעלאנט פון די ערד ביז צום ליידיגן שיסל.
דאן האט זיך פארכאפט די אטעם ביי אלע אנוועזנדע, ווען ביי יעדע לייטער האט זיך געשטעלט א יונגער בחור'ל פון די פרחי כהונה, און איז ארויפגעקראכן די הויכע לייטער האלטנדיג אין די הענט א שווערע קריגל פון 120 לוג פון אויל! זיי האבן אויך מיטגענומען דיקע קנויטן וואס איז געמאכט געווארן פון די אויסגענוצטע קליידער מיט וואס די כהנים האבן געדינט די הייליגע עבודה. די בחורים האבן אנגעפולט די לייכטער און איינגעטינקען די קוינטן אין די וואנע פון אויל. און מיט איינמאל האט זיך געגעבן א צינד אהן אלע פיר לייכטערס, עס איז דארט געווארן אזוי ליכטיג, אז עס איז נישט געווען קיין הויז וואס איז נישט ליכטיג געווארן אין ירושלים, אויף אזוי ווייט אז א פרוי פון די אנדערע עק ירושלים האט געקענט צו די ליכטיגקייט קלויבן ווייצלעך!
די לעבעדיגע געזאנגען און טענץ
אזויווי ס'איז געווארן ליכטיג האט זיך אנגעהויבן די ריכטיגע שמחה. די לוויים האבן ארויסגענומען די כלי שיר און אנגעהויבן צו שפילן און זינגען, עס האט זיך צושפרייט די הערליכע קלאנגען פון פידלען, טראמפייטער'ס, פייפער'ס פויקן און קלארינעטן. עס האט אפגעקלינגען איבער ווייטע שטרעקעס די הערליכע געזאנגען פון וואס יעדן הארץ איז צוגאנגען. די בילד פון די מאסן לוויים וואס שטייען אויף די 12 שטיגן צווישן עזרת ישראל און עזרת נשים האט פשוט ארויסגענומען מענטשן פון די כלים. פון זיך אליינס האט מען זיך ארויסגעלאזט אין פייערדיגע טענץ, מ'איז געשפרינגען און געטאנצן מיט די גרעסטע כוחות. איבעראל האבן זיך געשלענגלט רינגען פון מאסן מענטשן מיט פארפלאמטע באקן און פארגלייזטע אויגן, אז ס'געווען א נחת.
אינמיטן זעט מען א רינג פון זקנים וואס טאנצן און זינגען מיט גרויס התרגשות ווען עס רינט פון זיי טראפנס שווייס "אוי אשרי ילדותינו שלא ביישה את זקנתינו"... דארט זענען געטאנצן די בני עליה וואס זענען געווען ערליך אויך אין די יונגע יארן. אביסל ארויפציר איז דא נאך א רינג פון זקנים וואס זינגען א צווייטע ניגון, שפרינגענדיג לעבעדיג ווי עס פאסט פאר יונגע מענטשן. זיי זינגען "אשרי זקנותינו שכיפרה ילדותינו". און דאן שטעלן זיך צוזאם ביידע גרופעס צו איין גרויסע רינג, און צוזאמען זינגען זיי די קומענדיגן פאל פון די ניגון "אשרי מי שלא חטא ומי שחטא ישוב וימחול לו"...
אט שטעלט זיך אפ די מוזיק, די עולם כאפט זיך דאס אטעם, און דאן קלינגט אפ די זיסע שטימע פון הלל הזקן וואס זינגט א פרישער ניגון: "אם אני כאן הכל כאן, ואם אין אני כאן מי כאן". די מוזיק מיטן גאנצן עולם ברומט זיך אונטער אז מ'קען אויסגיין פון מתיקות. דאן הייבט אהן ארויסצעוואקסן פאקלען פון פייער צווישן די ציבור. עס פליען פאקלען איו די לופטן מיט א מייסטערהאפטיגער סדר וואס איז אויסערגעווענליך קונצליך.
דאן שטעלט זיך אויף דער נשיא רבן שמעון בן גמליאל אין די הייעך מיט 8 ברענעדיגע פאקלען, ער ווארפט זיי מיט אן אומגלויבליכע שנעלקייט אין די לופטן און כאפט זיי צוריק, ווען קיין איין פאקל רירט נישט צו צום צווייטן מיט קיין האר! ווען ער ענדיגט באווייזט ער א קונץ וואס קיין שום מענטש אויף די וועלט האט נאכנישט באוויזן, ער שטעלט זיך אויף מיט זיינע צוויי קליינע פינגערס פון די האנט, און ווען זיין גאנצער וואג ליגט אויף די צוויי פינגער, ביקט ער זיך פארן באשעפער און קישט די ערד פון די הייליגע בית המקדש!
מעמד ניסוך המים
אלעס פיין און וואויל, אבער הערשט יעצט קומט דער קלימאקס, די מעמד ניסוך המים. ווען עס ווערט די עלות השחר לאזט זיך ארויס דער ציבור פון מיליאנען אויפגעלייגטע און אויפגעמונטערטע אידן, מיטצוהאלטן מיט די אייגענע אויגן וויאזוי דער כהן גדול מאכט ניסוך המים. צוויי כהנים שטעלן זיך ביים טויער צווישן עזרת ישראל און עזרת נשים מיט טראמפייטערס אין די הענט, דארט וואו עס זענען פריער געשטאנען די טויזענטער מוזיקאנטן, און מ'האט געווארט צו הערן וויאזוי דער האן קרייט אז עס איז שוין געווארן טאג. אזויווי דער האן האט געקרייט, האבן די כהנים געבלאזן מיט די טראמפייטערס א תקיעה תרועה תקיעה, זיי זענען אראפ צען שטיגן און נאכאמאל געבלאזן, פון דארט האבן זיי געשפאנט צום עזרה און האבן געבלאזן מארשירנדיג אויפן גאנצן וועג. אנקומענדיג צום טויער אויף מזרח זייט, האבן די צוויי כהנים זיך אויסגעדרייט מיטן פנים צו מעריב און געזאגט מיט א הויכע קול: "אבותינו שהיו במקום הזה אחוריהם אל ההיכל ופניהם קדמה לשמש, ואנו לק-ה ועינינו לק-ה".
אצינד האבן די כהנים אנגעהויבן גיין צום קוואל וואס הייסט 'מעין השילוח' (וואס דער מעין השילוח איז און וואו דאס געפינט זיך איז א שמועס פאר זיך), ווען די מיליאנען אידן גייען אונטער זיי. די כהנים האבן גענומען א גאלדענעם קריגל און ארויסגעשעפט פון קוואל דריי לוג וואסער, דערנאך האט מען זיך אויסגעדרייט און צוריק צום בית המקדש, מיט א באגלייטן פונעם ריזיגן ציבור. אנקומענדיג צום טויער אין בית המקדש וואס הייסט 'שער המים' האבן די כהנים ווידעראמאל געבלאזן א תקיעה תרועה תקיעה.
דער כהן גדול גייט ארויף אויפן מזבח און שפאנט צום ווינקל פון דרומית מערבית. דארט אויפן לינקן זייט געפינען זיך צוויי זילבערנע בעקנס און אונטער זיי לעכער וואס גייען אראפ גראד ביזן טיפן תהום אריין. די לאך מער צו מערב איז געמאכט צו גיסן די וויין פון אלע נסכים וואס זענען מיטגעקומען מיט אלע קרבנות. די צווייטע לאך אויף מזרח האט מען בלויז גענוצט איינמאל א יאר מיט גרויס פאמפע און פאראדע, און דאס איז טאקע געווען אצינד ביי ניסוך המים. בשעת ווען דער כהן גדול האט אריינגעגאסן די וואסער אינעם לאך האבן די לוויים געצויגן מיט די סטרונעס און געזינגען זיסע און הארציגע ניגונים, מען האט ארויסגענומען א ספעציעלן פייפער וואס הייסט 'חליל' און דערמיט געשפילט און געפיפן מיט א געוואלדיגער חן און מתיקות, בשעת ווען די ציבור זינגט זיך אונטער דעם הלל.
אט דאס איז געווען בלויז טרוקן אויפן פאפיר אביסל וויאזוי חז"ל שילדערן דא און דארט דער הערליכער און גייסטרייכער מעמד ניסוך המים, וואס האט אנגעשעפט כלל ישראל אויף א גאנץ יאר מיט רוח הקודש, און עס ווערט גאראנטירט אז ווער עס האט נישט געזען דעם שמחה, ווייסט נישט און באגרייפט נישט וואס א ריכטיגע שמחה איז.
צדוקים ווילן מבטל זיין די גרויסע שמחה
וואס איז דער מקור אז מ'דארף מאכן ניסוך המים? אין די תורה שטייט דאס נישט בפירוש, די גמרא זאגט (סוכה לד) אין נאמען פון ר' יוחנן אז דאס איז הלכה למשה מסיני. חז"ל זאגן אונז די פשט פון ניסוך המים איז אז דאס איז א סגולה ווען מ'גיסט וואסער פארן באשעפער, ער זאל צוריק גיסן וואסער און בענטשן די יאר מיט רעגן, וואס איז אזוי וויכטיג פאר די וועלט. עס איז דא אויך א רמז אין די תורה וואס ווערט דערמאנט אין חז"ל, די תורה הק' זאגט אין פרשת פנחס צווישן אלע קרבנות ביי פרשת המוספין שטייט "ונסכיה'ם' ונסכ'י' כמשפט'ם'", וואס איז סופי תיבות "מים", דאס מיינט אז צווישן די זאכן וואס מ'גיסט נסכים פארן באשעפער דארף אויך זיין וואסער, און דאס איז מען מקיים מיט ניסוך המים.
דער הייליגער רמב"ם שרייבט אין פירוש המשניות אז ניסוך המים איז הלכה למשה מסיני און ער ברענגט אז עס איז אויך דא עטליכע פלעצער ווי עס איז מרומז אין די תורה (ער צייכנט נישט צו קיין מראי מקומות) און ער פירט אויס אז די צדוקים האבן נישט געהאלטן פון די גאנצע מעמד.
ווי פארשטענדליך האבן די צדוקים נישט געקענט אויסהאלטן אז די ערליכע אידישע קינדער האבן אזא הערליכע און פרייליכע זאך ווי שמחת בית השואבה און ניסוך המים וואס איז א מצוה דרבנן, און עס איז זיי געגאנגען אין לעבן דאס צו צושטערן. יעצט פארשטייט איר שוין פארוואס ינאי המלך האט דווקא ביי ניסוך המים באשלאסן צו צייגן ווער עס איז בעל הבית, און ער האט ארויפגעגאסן די וואסער אויף זיין פיס אנשטאט אין די ספעציעלע לאך. אבער די פרושים האבן דאס נישט פארשוויגן, דער צדוקי וועט בשום אופן נישט צושטערן די הייליגע מצוה פון ניסוך המים! און ער האט געכאפט מיליאנען אתרוגים אין קאפ, אז די מזבח האט זיך דערפון צובראכן.
א שיינער געדאנק שרייבט איינע פון די מפרשים פארוואס מ'האט אים באווארפן דווקא מיט אתרוגים? ווייל דאס אז מ'נעמט א אתרוג פאר ד' מינים איז דאך אויך א דרשת חז"ל, אין פסוק שטייט נאר ולקחתם לכם פרי עץ הדר, עס שטייט נישט וועלכע פרק, און חז"ל לערנען אונז אז דאס איז דער אתרוג. דערפאר ווען ינאי האט געוויזן אז ער איז א צדוקי, האבן די פרושים געזאגט אז אויב אזוי פארוואס שאקלט ער מיט אן אתרוג, ער קען דאך פונקט אזוי נעמען אן עפל פאר פרי עץ הדר? אבער וויבאלד די צדוקים האבן נישט געטראפן עפעס א צווייטע פרוכט מיט וואס צו שאקלן, האבן זיי אויך גענוצט די אתרוג כאטש וואס לשיטתם האט עס נישט קיין מקור. דערפאר האבן די פרושים אים געווארפן די אתרוג, צו ווייזן ער זאל נישט פארדרייען א קאפ און אויפערן מיט זיינע צדוקי'שע מעשיות...
די שוידערליכע שחיטה אויף חכמי ישראל
אבער מיט ינאי איז דער ניסוך המים בכלל נישט געווען די ערשטע פרשה, און אויך ווייט נישט דאס לעצטע. דער מצב דעמאלט איז געווען אז דער קעניג האט געהאט די כהונה גדולה, אבער א גאנץ יאר האט ער דאך ינאי נישט געהאלטן ביי גארנישט, דערפאר האט ער פארקויפט די כהונה גדולה פאר דער צדוקי וואס האט אים געצאלט די מערסטע געלט - אפגעזען ווי פראסט יענער איז געווען - און ווען ס'געקומען צו א מעמד ווען דער כהן גדול באקומט כבוד, אזויווי ביי ניסוך המים, האט ינאי איבערגענומען די כהונה אויף יענעם טאג. ווי פארשטענדליך האט ער יעדעס יאר נאכאמאל פארקויפט די כהונה ווייל די צדוקי'שע כהנים גדולים זענען געשטארבן אין די מאסן יעדן יום כיפור.
ווען האט זיך אנטוויקלט אין ינאי אזא שנאה צו די פרושים? פארציילט אונז די גמרא אזוי (קידושין סו.): ינאי איז געווען אמאל אין די פלאץ אין מדבר וואס הייסט כוחליות און ער האט דארט איינגענומען 60 גרויסע שטעט. ווען ער איז צוריק מיט א זיג איז ער געווען גוט אויפגעלייגט און געמאכט א גרויסע סעודה. ער האט גערופן די חכמים און זיי געזאגט "אונזערע עלטערן האבן געגעסן געזאלצענע עסן ביים בויען די בית המקדש, לאמיר אויך עסן געזאלצענע מאכלים אלץ זכר צו אונזערע עלטערן". מ'האט אזוי געטון און זיך געזעצט צום סעודה.
איז דארט געזעסן איינער א צדוקי וואס איז געווען באקאנט פאר א שלעכטער פארשוין און א פינסטערער לץ מיטן נאמען אלעזר בן פועירה, וואס האט געוואלט העצן אויף די פרושים, האט ער געזאגט פאר ינאי אז די פרושים האבן אים פיינט, און אויב ער וויל עס באשטעטיגן זאל ער אנטוען די הייליגער ציץ אויף זיין קאפ, און קוקן וואס עס וועט פאסירן. די סיבה פארוואס אלעזר האט דאס געזאגט איז געווען וויבאלד ס'געווען א שמועה אז ינאי'ס מאמע איז געפאנגען געווארן אין גוי'אישע הענט, און אויב איז דאס אמת איז ינאי א בן חללה וואס איז אסור צו טוהן די עבודה.
ינאי האט טאקע אנגעטוען דעם ציץ, און איינער פון די זקנים מיטן נאמען יהודא בן גדודיה האט געבעטן איידעלערהייט פון ינאי, אז היות ער האט שוין די קרוין פון מלוכה זאל ער איבערלאזן די קרוין פון כהונה פאר א צווייטן. ינאי איז געווארן בייז און אויסגערופן אז ער וויל הערן פון עדות אז זיין מאמע איז געווען א דינסט אין גוי'איש'ע הענט. ווי פארשטענדליך האט זיך קיינער נישט אנגערופן מורא האבנדיג פון דעם אויפגעברויזטן קעניג. האט ינאי פארטריבן פון דארט מיט כעס אלע פרושים, און זיי געווארנט זיך נישט צו באווייזן מער פאר זיינע אויגן.
אבער דער באנדיט אלעזר בן פועירה איז נאכנישט צופרידן געווען. מיט זיין געשליפן צינגל האט ער געזאגט פאר ינאי אז אויב ער וועט זיך לאזן טרעטן פון די 'בלבולים' וואס די פרושים מאכן אויף אים וועט ער איינס צוויי פארלירן די מלוכה. ער האט געווארנט ינאי אז פאר זיין טובה זאל ער שוין אויס'הרג'נען אלע חכמים רחמנא לצלן. ינאי האט אבער אביסל מורא געהאט און געפרעגט פון די צדוקי: ווער וועט דעמאלט לערנען תורה מיט די אידן? האט דער רשע דער צדוקי אלעזר געזאגט מיט א פרעכהייט: "די תורה ליגט אין א ווינקל, ווער עס וויל קען עס לערנען. ווער זאגט אז תורה דארף מען לערנען מיט א רבי'ן?" (עפ"ל).
וואס האט דער בלוטיגער אכזר און רוצח ינאי המלך געטון? ער האט צוזאמגערופן אלע חכמי ישראל, און מיט גרויס אכזריות האט דער מערדער אויסגע'שחט'ן די הייליגע תנאים אויף וואס די וועלט איז געשטאנען און געלאכטן. ער האט זיי אומגעברענגט פארוואס? ווייל ער איז א בן חללה! די וועלט איז א שטיק צייט געווען וויסט און פוסט פון תורה, און ס'האט אויסגעזען ווי די פארשאלטענע צדוקים האבן ח"ו געהאט א נצחון און די פרושים גייען אונטער. אבער עס האט נאר אויסגעזען. אין פאקט איז אונטערערדיש, אונטער די נאז פון ינאי פארגעקומען ערנסטע אקטיוויטעטן צו לערנען מיט אידן תורה שבע"פ, ווי אונזער הייליגע חכמים האבן געלערנט ביז דעמאלט. ווער האט דאס אפגעטון?
די תנאים שפילן אויס ינאי
ינאי המלך האט געהאט א שוואגער, דער גרויסער תנא שמעון בן שטח. די שוועסטער פון שמעון בן שטח - וואס איז געווען ינאי'ס קעניגן - האט תיכף ווען ינאי האט זיך גענומען מארדן די חכמים, שנעל געשיקט א שליח צו איר ברודער ער זאל זיך באהאלטן כדי די בלוטיגע האנט פון ינאי זאל אים נישט דערגרייכן. ער האט זיך טאקע באהאלטן און געטראפן נאך א תנא וואס איז אנטלאפן פון ינאי, יהושע בן גמלא. צוזאמען האבן זיי געמאכט א שטיקל צו ינאי. יהושע בן גמלא איז געגאנגען און אפגעקויפט די כהונה גדולה פון ינאי, אזוי האט ינאי געמיינט אז ער איז א צדוקי, ווייל די פרושים האבן דאך נישט געקויפט די כהונה גדולה קיינמאל...
אזוי האבן שטילערהייט די צוויי תנאים אריינגעברענגט פרישע ערליכע כהנים און צוריק זיך אריינגערוקט אין סנהדרין, אזוי אז די לצים די צדוקים האבן זיך נישט געפילט אין פלאץ און אפגעטראגן פון דארט, און די קאנטראל פון די בית המקדש און סנהדרין איז צוריק אריין אונטער די פרושים אזוי אומבאמערקטערהייט, און אזוי איז עס אפגעראטעוועט געווארן אין די לעצטע מינוט.
ינאי איז טאקע געווען א רשע אבער נישט קיין שוטה. ער האט אנגעהויבן צו כאפן וואס די פרושים האבן דא געטון מיט אים, און ער איז אריינגעפאלן אין אזא כעס אז ער האט באשלאסן איינמאל פאר אלעמאל צו ווייזן ווער עס האט די לעצטע ווארט. יענע אנהייב יאר האט ער באשלאסן צו גיין עד הסוף און טון וואס מער צדוקי'שע משוגעת'ן אין בית המקדש. חז"ל פארציילן אין ירושלמי (יומא יט.) אז יענע יום כיפור האט ינאי אליין געמאכט די עבודה כאטש וואס ביז דעמאלט האט עס דער אפגעקויפטער כהן דורכגעפירט, און ער איז געווען זייער פריילעך. האבן אים זיינע חברים די צדוקים געפרעגט וויאזוי ער האט נישט מורא פאר זיין לעבן? ענטפערט ער אז ער ווארט שוין קוים אויף די טאג וואס ער וועט טון אנדערש ווי די פרושים.
צווישן יו"כ און סוכות האט מען פארברענט א פרה אדומה, וואס לויט די חכמים מוז דער כהן וואס פארברענט די פרה זיין א טבול יום, און לויט די צדוקים טאר דער כהן נישט זיין קיין טבול יום. ינאי האט זיך גע'טובל'ט און געצויגן ס'זאל ווערן נאך די שקיעה, כדי ס'זאל שוין נישט זיין אין די טאג פון די טבילה. ווען רבי יוחנן בן זכאי האט באמערקט וואס ער פלאנט דא צו טון, איז ער צוגעגאנגען צו ינאי און אים דערלאנגט א פליק אין אויער אז ער איז געווארן א בעל מום און נישט געמעגט מער פארברענען די פרה אדומה!... און אין יענעם סוכות איז פארגעקומען די פרשה מיט די ניסוך המים פון וואס מיר האבן געשריבן. למעשה איז ער קראנק געווארן נאכן כאפן די אתרוגים און ער איז געשטארבן, אין די טאג פון זיין טויט האבן חז"ל באשטימט פאר א יום טוב, אז זיינע פינסטערע פלענער זענען דורכגעפאלן ב"ה, ווייל...
נצח ישראל לא ישקר!!!
הער אויס, צו זיין א גיבור ווען די וועלט שמייכלט - דאס קען איך אויך...
לאמיר דיר זען א גיבור ווען עס איז פארוואלקנט - ווייל דו ביסט שטארק!


c: text/html

text:
8/23/2012
כ'האב עס באקימען אין אימייל - I Got It By Email
א גוטען ר' נחום
כ'שיק דיר דא א ארטיקעל פין די באהאלטענע פורום אין קאווע שטובעל "מאחורי הפרגוד" כ'האב עס יעצט אנגעהויבען ליינען אין כ'האב געטראכט , יא יא אבער ס'געשעט נישט.... ר"ל ס'געפערליך וואס ס'גייט פאר אין די עצה איז עדיוקעישען קינדער דארפען קלאר וויסען פין וואס זיי דארפען זיך אכטונג געבען נישט קיין רמזים נאר ברחל בתך הקטנה, עניוועי כ'לייג דא דעם ארטיקעל מיין היסטאריע מיט נאכלויפערס
ֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹ
אומגעלייענטע הודעה דורך (בעילום שם) » מיטוואך אוגוסט 22, 2012 3:12 pm
נישט גרינג איז מיר אנגעקומען דעס צו שרייבן, אבער ווי אזוי קען איך ליינען אן ענטפערן?
דער אמת איז אז ליינענדיג אנדערע אשכולות האב איך טאקע שוין געזעהן ווי אונזערע חברים רעדן זיך שוין אויס מיט זייערע פינסטערע היסטאריע איבער דעם ענין. ידען און אנדערע באריכטן דא.
כ'האב נאר געקלערט צו עפענען א אשכול וואו מ'זאל זיך קענען אויסגעבן דעס וואס באדערט שוין געווענליך פאר יארן! עס מוז נישט דוקא זיין אז איינער איז ברוטאליש מאלעסטעדט געווארן. ס'קען אפילו זיין סתם ווי אזוי איינער איז נעבעך אדורך געפאלן שלא ברצון וכו'.
איך וועל אראפלייגן אביסעלע פאקטן, ואת חטאי אני מזכיר אינדערזייט, וה' הטוב יכפר.
מיין מעשה איז אזוי. איך בין אלט געווען בערך 8 יאר ווען א שכן, געווען א גוטע 7-6 יאר עלטער ווי מיר, האט מיך אריבערגערופן צו זיין סוכה שעד אים עפעס העלפן. אנקומענדיג דארט האט ער תיכף אנגעהויבן מיט זיינע שמוציגע אקטן, ארויסגענומען זיין אבר און געכאפט מיינע הענט אז איך זאל עס אנכאפן. ער האט זיך אביסל געשפילט מיט זיינס. אזוי ווי ער האט געענדיגט, האט ער מיר צורוה געלאזט ווארענענדיג מיטן לעבן נישט צו זאגן פאר קיינעם. איך בין געווען צומישט, פארדרייט און צו'חוש'ט פאר א וויילע.
זינט דאן האט ער שוין כמה פעמים מיך פרובירט צו שלעפן, יעדעס מאל מיט בעסערע נאש און שפילצייג, אבער איך בין אוועקגעלאפן.
אזוי איז אדורך בערך 4 יאר און כ'בין געווען א וואוילע נשמה. ביי די צוועלף (כיתה ח') האט א חבר מיינער (מיין יארגאנג) וואס איז איבערגעשלאפן ביי מיר אינדערהיים פאר צוויי נעכט ווייטער פרובירט זיך ארומצושפילן, כ'האב מיך געלאזט. צוויי וואכן שפעטער האט מען אים געכאפט מיט א צווייטן און ער האט געזינגען, איבערגעבענדיג מיין נאמען פאר די מנהל. מ'האט מיך אויסגעפארשט און געווארענט מיטן ארגסטן אז מ'הערט נאכאמאל מיין נאמען.
צוריק וואוילע צייטן פאר ווייניגער ווי א יאר.
צוויי חדשים נאך מיין בר מצוה איז א קאזין מיינער געווען דא פון אויסלאנד, געשלאפן ביי מיין טאטע אינדערהיים. אלס די איינציגסטע יונגל דעמאלטס אינדערהיים און די איבריגע שטובער זענען געווען פאר מיינע שוועסטערס, איז ער געשלאפן אין מיין בעדרום. איין נאכט וועק איך מיך אויף פילענדיג אז איינער באדערט. פארלוירענערהייט, נישט וויסענדיג וואס צו טוהן, האב איך מיך געמאכט ווי איך שלאף, און ער האט געארבייט אויף מיר. און ס'ערשטע מאל וואס איך האב מז"ל געווען. די נעקסטע נאכט אודך. דער האט אריינגעארבייט און איך האב אים איגנארירט.
דער אמת איז, איך בין אביסל געקומען צום טעם. אבער די גילטי קאונטשעס איז אומבאשרייב-באר. צו מיין גוטע מזל האב איך דעמאלטס אנגעהויבן צו לערנען פריוואט מיט א יונגערמאן, גאר א חשוב'ער (כ'האב נאך "אלץ" שייכות מיט אים!) און זייער א קלוגער. ער האט געזעהן אז עפעס בין איך צומישט און פארלוירן. ער האט מיך אריינגעפירט אין א שמועס (איך דענק עס נאך ווי היינט) און אזוי אנקומענדיג צו איך גיי יעצט דורך שווערע צייטן מיט מיין באדי טשענדזש. קודם האב איך געטראכט "עקסקיוז מי", שטיי ווייט פון מיינע אינערליכע זאכן, אבער ברוב חכמתו ופיקחותו האט ער ארויסדערווישט פון מיר וואס איך גיי אדורך. יארן שפעטער האט ער מיר דערציילט ווי אזוי ער האט אנגערופן מיין טאטע מסביר זיין שיינערהייט אז דער בחור קען ביי אונז נישט בלייבן. והך קאווע.
למעשה בערך א יאר שפעטער האצעך באמת אנגעהויבן מיינע פראבלעמען. אלץ געדאווענט אין א קלענערע שוהל און גייענדיג דארט אין מקוה האצעך אנגעהויבן א געלאקערינג אויף מיר, כמעט יעדע פאר וואכן א פרישע מחותן געווען ביים טיש, און שטייצעך די זעלבע חברה יעדע וואך, אנגעהויבן ביי די שאוערס געענדיגט אין בור. רוב מאל ב"ה בין איך בייגעקומען די רודפים. און יא! גאר שיינע יודן זענען געווען פון זיי.
טוישענדיג מקוה בעיקר איז נישט געווען די בעסטע אפציע, צוליב וואס אין די נייע איז נישט געווען הונטערשטעליג, און אויך איז עס געווען היפש ווייטער פון מיין הויז. אבער מ'זעמער אדורך געשווימען די נסיונות 'כמעט' אייביג.
די גרעסטע זעץ וואס איך האב געכאפט איז געווען ווען איך בין אלט געווען 15, האב איך געלערנט מיט מיין ערשטע קאזין, א אינגערמאן, ער איז אלט געווען קנאפע צוואנציג, און מ'האמער פלייסיג געלערנט הלכות שבת. מיר פלעגן אייביג לערנען אין א שוהל. איינמאל האט ער מיך געזאגט אז וועגן מארגן זאל איך אים קאלן אינמיטן טאג, אויפן טעלעפאן זאגט ער מיר אז זיין ווייב (געהאט די ערשטע בעבי צוויי חדשים פארדעם) האט געדארפט ערגעץ גיין, און איך זאל קומען צו זיין הויז לערנען. מ'האמער אנגעהויבן לערנען, נאך אפאר מינוט האט ער זיך ארומגעשפילט מיט מיינע הענט איך בין קודם אזוי אויפגעציטערט געווארן, אבער וואס האב איך דען געקענט טוהן? דערנאך האט ער מיט זיינע פיס געהאלטן אין איין אנרירן מיינע פיס. ביז ער איז מיט זיינע פיס אנגעקומען צו מיין פריוואטע ארט. (איך וויל נישט אריינגיין אין גראפיקעל דעטאלן, איך גלייב נישט ס'איז ערלויבט) פון דארט האט ער באקומען עפעס די זיכערקייט אז איך בין מסכים, און האט אזוי ארומשפאצירט אין די דיינונג רום ביז ער האט זיך אנגעליינט אויף מיר און זיך אריינגעדריקט, פון דארטן איז עס געגאנגען ביזן סוף.. וד"ל.
ליידער האט ער מיר ביטער אנגערייצט און איך האב שוין מער-ווייניגער מסכים געווען צו גיין צו זיין הויז, א זאך וואס איז געווארן אפט. אבער פון די אנדערע זייט האט ער מיר געדעמיזשט איין זאך. ס'גאנצע ערנסטקייט האט ער פון מיר אוועקגענומען. ער האט היפש אוועקגעמאכט די גאנצע קדושה ענינים, און איך האב היפש פארלוירן טראסט אין די מחנכים דורך אים, (אויך נאכן הערן אויף א מגיד שיעור וואס האט ארומגעבוטשערט מיט צוויי בחורים, וואס האט פעסגעשטעלט אז די רביים נעמען עדווענטידזש פון אונז.)
מיין גאנצע פלייס אין לערנען (וואס איך האב אייביג געהאט - און נאך היינט אויך היפש) איז זייער אפגעשוואכט געווארן. מיינע מגי"ש האבן פרובירט מיט אלעמען מיך צוריקצוברענגען, אבער אן ערפאלג.
טוישנדיג ישיבה ביי די 17 איז געווען די בעסטע אויסוואל, אבער ס'האצעך נישט צופיל בעסער אויסגעשטעלט! דארט האב איך אויך געהאט היפשע פראבלעמען, די עיקר מיט עלטערע ווי מיר.
(לדעתי העני'ה: דיין עידזש, -חוץ טאמער איז א גבר אלים און ממש צווינגט דיך אדער האסט באמת מורא צו זאגן ניין - הייסט נישט מאלעסטעט! עפ"י רוב איז עס מרצונו הטוב ר"ל.)
כ'קען אבער איין זאך זאגן, וויבאלד איך האב מיך געהאלטן אביסל העכער פון דעם, און אויך געזעהן די צולאזענקייט, וואס א (אויס) מענטש מ'ווערט, די גאנצע סעלף רעספעקט ווערט פארלוירן, האט מיר עס איין זאך שטארק געהאלפן! קיין מאלעסטער האב איך קיינמאל נישט געוואלט זיין! און ב"ה מיט דעם איז מיין רעקארד קלין.
כ'האב נאך אסאך דעטאלן צוצולייגן (איך ווייס נישט צו מ'מעג אפילו) אבער ועוד חזון למועד.
אהההההה! א שטיינדל אראפ פון הארץ!!!
ֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹֹ
א תגובה וואס איינער שרייבט דארט.
דורך (בעילום שם)» דאנערשטאג אוגוסט 23, 2012 12:38 am
ווען איך בין געווען א 15 יעריג בחור האט מיר א אינגערמאן געטאטשט באותו מקום אויף די פארענטשעס ביי א טיש פון ברך משה, וויפיל איך האב מיר אוועקגעריקט פון אים האט ער אייביג צוריק געטראפן מיין הויזן זייער שנעל, איך האב געבעטן מיין שכן - אן איזראעלי מיט א גראבן בייכל - זיך צו טוישן פלאץ מיט מיר, כלומפערשט ווייל איינער פון אונטער מיר איז צו הויעך און ער שטערט מיר, ער האט מסכים געווען, גייט נישט אריבער קיין 5 מינוט והנה דער בחור איז דא, פרעג איך א באקאנטער מיינער פון אן אויבערשטע שורה וויאזוי דער מנובל דא הייסט, ווי נאר דער איזראעלי האט געהערט דעס ווארט מנובל, האט ער אנגעפאנגען שרייען הויעך, ווער איז א מנובל? ווי איז דער מנובל? פ"וו האסטו מיר נישט פריער געזאגט? מער האט נישט אויסגעפעלט די גאנצע פארענטשע האט זיך אויסגעדרייט צו אונז און דער מנובל האט אפגעטראגן מיט חרפות ובושות.
נאך עד היום ווען דער אינגערמאן באגעגנט מיר ווארפט ער מיר אזא נקמה הונגעריגער בליק, הלוואי ער טוט עס מיר היינט נאכאמאל און כוועל מיר קענען געהעריג אפרעכענען מיט אים.
כאב געהאט נאך עטליכע קלענערע אינצידענטן, און וויבאלד איך בין קיין תמים נישט געווען האב איך מיר געקענט אן עצה געבן אז עס זאל נישט ווערן דערפון גרעסערע און שווערערע אינצידענטן, איינמאל אלס אינג בחור'ל שטייענדיג ביי א רבישע חופה האט מיר א עלטערער איד מיט א פיקל און א הדרת פנים געבעטן כזאל אים העלפן שטיין אויף די פיס דורך זיך אנלענען אויף מיין הענט, ביז אפאר מינוט איז זיין הענט געווען אונטער מיין קאוט און גע'עפנט דעם זופער, ער האט היפש ארומגעארבעט דארט, כאב נישט געהאט די גאטס אים אפצולאזן אלס והדרת פני זקן, אביסל דרך ארץ פאר א זקן נואף, נאך די חופה האט ער מיר געבעטן צו באגלייטן צום ביהכ"ס פון ווייבער שול איך האב אים געזאגט אז איך קום שוין און שטייצעך ער ווארט נאך עד היום אויב ער האט נאכנישט ג'פגר'ט. (כאב נישט קיין מושג ווער דאס איז געווען)
די מעשה האט מיך היפש צומישט פאר א לענגערע צייט, כאב דעמאלטס געהאט אסאך אסאך קשיות בעניני אמונה ויהדות, אבער ב"ה מ'האט זיך רעקאווערט.
נחום אזוי ווי די זאגסט עדיוקעישען עדיוקעישען עדיוקעישען
Posted by Rabbi Nuchem Rosenberg at 8/23/2012
כ'האב עס באקימען אין אימייל - I Got It By Email
2012-08-23T21:14:00-04:00
Rabbi Nuchem Rosenberg
הירשם ל- תגובות לפרסום (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
אוראלטע היסטאריע
אוראלטע היסטאריע צייכנט אפ די ענדע פון די פרעהיסטארישע עפאכעס, און די אנהייב פון דער היסטארישער עפאכע. די אנהייב פון דער עפאכע איז ווען מען האט אויסגעטראפן די חכמה פון שרייבן און מען האט אנגעהויבן זיך באנוצן מיטן שרייבן צו האלטן רעקארדס איבער געשעענישן וואס פאסירן. דערפאר איז די אנהייב פון דער עפאכע אנדערש אין יעדן ראיאן, צוליב וואס בשעת אין טייל ראיאנען איז מען שוין געווען פארגעשריטן, איז מען נאך אין אנדערע געווען שטארק צוריקגעשטאנען.
נאך דער תקופה פון אוראלטער היסטאריע קומט דער מיטלאלטער.


text:
אקטאבער 2006
אינהאַלט
- 1 געשעענישן
- 1.1 זונטאג ערב יום כיפור, ט' תשרי תשס"ז (1 אקטאבער)
- 1.2 דינסטאג י"א תשרי ה'תשס"ז (3טן אקטאבער)
- 1.3 מיטוואך י"ב תשרי תשס"ז (4 אקטאבער)
- 1.4 דאנערשטאג י"ג תשרי תשס"ז (5טן אקטאבער)
- 1.5 פרייטאג י"ד תשרי תשס"ז (אקטאבער 6)
- 1.6 מאנטיג י"ז תשרי ה'תשס"ז (9טן אקטאבער)
- 1.7 דינסטאג י"ח תשרי תשס"ז (אקטאבער 10)
- 1.8 מיטוואך י"ט תשרי תשס"ז (11טן אקטאבער)
- 1.9 דאנערשטאג כ' תשרי תשס"ז (12טן אקטאבער)
- 1.10 פרייטאג כ"א תשרי תשס"ז (אקטאבער 13)
- 1.11 מאנטאג כ"ד תשרי תשס"ז (16טן אקטאבער)
- 1.12 דינסטאג כ"ה תשרי תשס"ז (17טן אקטאבער)
- 1.13 מיטוואך כ"ו תשרי תשס"ז (18טן אקטאבער)
- 1.14 דאנערשטאג כ"ז תשרי תשס"ז (19טן אקטאבער)
- 1.15 פרייטאג כ"ח תשרי ה'תשס"ז (20סטן אקטאבער)
- 1.16 זונטאג א' ראש חודש חשוון - ל' תשרי תשס"ז (אקטאבער 22)
- 1.17 מאנטאג ב' ראש חודש חשוון - א' חשוון תשס"ז (23סטן אקטאבער)
- 1.18 דינסטאג ב' חשוון תשס"ז (אקטאבער 24)
- 1.19 מיטוואך ג' חשוון תשס"ז (25סטן אקטאבער)
- 1.20 דאנערשטאג ד' חשוון תשס"ז (אקטאבער 26)
- 1.21 פרייטאג ה' חשוון תשס"ז (אקטאבער 27)
- 1.22 זונטאג ז' חשוון תשס"ז (אקטאבער 29)
- 1.23 מאנטאג ח' חשוון תשס"ז (אקטאבער 30)
- 1.24 דינסטאג ט' חשוון תשס"ז (אקטאבער 31)
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
זונטאג ערב יום כיפור, ט' תשרי תשס"ז (1 אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- שכנ'טע אין באסטאן רופט פאליציי נאכדעם וואס בית המדרש האלט עופות פאר כפרות אין הויף. [1]
- אונווערסיטעט פארשיקט פרומען אידישן פאליציי מאן צוליב זיין אידישקייט. [2]
- יום כיפור גרינגער פאסטן טיפס. [3]
- לקיים בנו חכמי ישראל: חכם עובדי' יוסף וועט פארברענגען יום כיפור אין שפיטאל. [4]
- דעילי ניוס: באשרייבט נייע אהרונים "נס שוהל" אין וויליאמסבורג.[5]
- פאליטיק: רעפבוליקאנער פארטיי פארשלאג צו צעטיילן דאווענען גרופע'ס אין מיליטער אפגעשלאגן פון ארטאדאקס גרופע. [6]
- קעטסקילס: איגענטליכע אנגעקלאגט אויפן איינברעכן אין קאנטרי'ס. [7]
- ווידעא: אל קאידא נומער 2 ערקלערט: פרעזידענט בוש איז א דורכפאל. [8]
- אמעריקע'ס פובליק סקול סיסטעם: סטודענט דערהארגעט זיין לערער. [9]
- פרעזידענט בוש וואונטשט א גמר חתימה טובה. לכבוד יום כיפור. [10]
- אמעריקע: ריכטער נעמט אוועק בירגערשאפט פון געוועזענער נאצי. [11]
- מאנטרעאל: הייוועי טראסקעט צאם. [12]
- בראזיל מאסן אומגליק: עראפלאן קראכט העכער די אמאזאנאס מיט הונדערטער פאסאזשירן. [13]
פארטאל:אקטועלע געשעענישן/2006 אָקטאָבער 2
דינסטאג י"א תשרי ה'תשס"ז (3טן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- הייד פארק איזראעלי שמועס גרופע מעקט אויס לאנגן אשכול וואס באהאנדעלט חסידות גור, נאך דרוק פון גור פירער. אויך איז איין ניק אויף גרויסע צרות זיך צו פארדייטיקן אין געריכט אז מען זאל אים נישט מאכן קיין גילו אויף זיין אמתער אידענטיטעט פארן עבירה פון לשון הרע אונטער אנאנימיטעט. [14]
- מאנסי: 2 איגענטליכע אנגעקלאגט פארן גנבענען בייק'ס. [15]
- קווינס: איד ארפאגעקלאפט פון שול אויף קווינס בולעווארד. [16]
- יד לאחים העראואישער חרדישער קאמאנדא אקציע ארויסצוראטעווען אידיש מיידל פון איר אראבישען פאטער אינמיטן א סכנהדיגער חאמאס געגענט. [17]
- קרוין הייטס: שווארצע אטאקירן בחור. [18]
- ארץ ישראל: מער און מער פרייע קיבוצים האבן זיך צוריקגעקערט צו אידישקייט דעם פארגאנגענעם יום כיפור. [19]
- טרויעריג און פיל מיט געפיל: זעט דאס בילד פונעם לעצטן ניגון פון דעם נפטר און אומאן. [20]
מיטוואך י"ב תשרי תשס"ז (4 אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- 80 מציבות וואנדאלזירט אום יום כיפור אין מאסקווא. [21]
- באסעס פון יידישע גרופע וואנדאלזירט אין וואשינגטאן די סי. [22]
- אנטווערפן: סקינהעדס אטאקירן 2 בחורים פון ווילרייק ישיבה. [23]
- פלעטבוש: בחור אראפגעקלאפט אויפן וועג צו ישיבה אויף מעקדאנעלד עוועניו. [24]
- באגדאד: לעצטער רב פארלאזט איראק. [25]
- פראנקרייך: אינערן מיניסטער ניקאליי זארקאוזי באזוכט שול אין יום כיפור. [26]
- חרדישער שטאט אלעד: אויפרייס זעלבסט מערדער געכאפט אין צייט. [27]
- רוסישער אידישער ביליאנער ארקאידי גאידמאק ווערט אויפגענומען ווי א קעניג אין ישיבה אור החיים דורך איר פירער ר' ראובן אלבז. [28]
- ברוך דיין האמת: ברודער פון ראש ישיבה ד'מאנסי, ר' משה גרין שליט"א, נפטר געווארן. [29]
- שאק: ארץ ישראל: א דריטל פאציענטן ווערן באלעסטיגט דורך זייערע פסיכיאלאגן. [30]
- חב"ד - מידיע: כפר חבד (מאגאזין) פארגרעסערט, וועכנטליך 4 טיילן, מיט א צייטונג ביילאגע, נאכן זיך אנשליסן פון דעם חרדישן אינטערנעט בויער ר' דוד ראטענבערג פון בחדרי חרדים.
- זאלי געשטימטער הייד פארק פארום חדשות אנש סאטמאר זאגן אז ר' זלמן לייב טייטלבוים האט זיי געהייסן אויפהערן שרייבן אויפן אינטערנעט. [31]
- ארונים לייגן א האנט אויף די ארגינעלע ווידעא קליפ פונעם פאגראם פאראיאר שמח"ת אין ראדני. מ'זעט ווער זענען די אמת'ע שלעגער . [32]
דאנערשטאג י"ג תשרי תשס"ז (5טן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- דעניס העסטערט - רעפובליקאנער ספיקער פון קאנגרעס - זאגט אז די דעמאקראטן אטאקירן די רעפובליקאנער דורך געלט פון אידישען ביליאנער זשארזש סאראס. [33]
- אלי וויזעל ווערט געקרוינט אלס קנייט דורך ענגלישע רעגירונג. [34]
- וויליאמסבורג אין שאק: היספאנישער פעדעפייל סעקסואל באלעסטיגט (נישט ערענסט) 2 קליינע חסידישע מיידלעך אנימיטן העלן טאג, אין הארץ פון אידישן געגנט אויף ראס סטריט, אין פארענט פון רוישענדער דושינסקי בית המדרש, אנטלויפט אויף די פריי אין שווארצע עס. יו. ווי., נאכדעם וואס פאטער באמערקט און לויפט אים נאך, די קאר איז צוהאקט דורכן פאטער וואס האט דאס געוואלט אפהאלטן מיט די אייגענע הענט אומסוקסעספול. אינצווישן קומט די גוטע נייעס אז פעדעפייל פון בארא פארק איז געכאפט און אנגעקלאגט. [35]
- קרוין הייטס: נייער חברה שומרים פאטראל קאר צו היטן געגנט פון פילע פארמערטע אנטיסעמיטישע און סתם קרימינאלע אטאקעס. [36]
- קרוין הייטס: דעמאנסטראציע אנטקעגן די פאליציי וואס לאזט צו געוואלדען אין קרוין הייטס מצד די שווארצע קעגן די אידן. [37]
- בני ברק: 2 אינגעלייט געווינען לאטא פון 25 מיליאן דאלער.
- ירושלים: רב יוסף שלום אלישיב לאזט רופן נייעם ראש ישיבה אין דער פאנאוועזשער ישיבה, רומערס זענען אז ער איז דערקעגן זיין התמנות. [38]
- חרדישע אינטערנעט וואוקס: משתפ: וועלקאם צו דעם נייעם פרומער ווידעא האוסטינג אפלאדינג און שערינג וועב סייט געגרינדעט צו קאנקורירען מיט די פרייע יו טוב און גוגל ווידיאו דארטן וועט איר נאר טרעפן צניעות'דיגע ווידעא קליפ'ס. [39]
- חסידיש מיידל וואס ליידט פֿון אנארעקסיע נפטר געווארן אין ירושלים סעמינאר. [40]
- וואשינגטאן די. סי.: פראמיניטער איינפלוסרייכע, שול, עדת ישראל, ווי די באקאנטסטע אידישע קאנגרעסלייט, סאנאטורן, לאביאיסטען, און מיניסטארן, - דאווענען באקומט איבעראשענדער נדבה פון די אסטראנאמישער סומע, 5 מיליאן דאלער פון שטילסטער מתפלל א ביזנעס זשורנאליסט וואס האט אוועק געלייגט דאלער אויף דאלער צו קויפן און האלטן סטאקס א גאנץ לעבן. איצט האט ער דאס אלעס אוועקגעשאנקן לעילוי נשמת זיין פארשטארבן ווייב. [41]
פרייטאג י"ד תשרי תשס"ז (אקטאבער 6)[רעדאקטירן מקור]
- אהרוינים בויען איבערנאכט ריזן סוכה אין וויליאמסבורג. בילדער. [42].
- וויליאמסוברג: פאליציי פארשט פארדעכטיגטען אין דעם סעקסאל אטאקע אויף קליין מיידל. [43]
- קליוולאנד: וואלן פלאץ אווענגענומען פון קירכע נאך אידישע פראטעסטן. [44]
- פייוו טאונס: פלייש געשעפט טוישט לעיבעל'ס רבנים פירן איין צו פארקויפן אן פעקל. [45]
- ארץ ישראל: עולה דערביטערט רופט אידן צו בלייבן אין אמעריקע. [46]
- אורי דן: ציווילער קריג אין פאליסטיניע, צווישן חאמאס און פאטאך. [47]
- ניו סקווירא: וואלן קארופציע אויסגעפארשט. [48]
- ריווערדעיל: פרוי שלאגט אפ רעיפיסט, אין אידישן געגענט. [49]
- ביבי נתניהו ערקלערט ביי נחל חרדי דינער: נישטא קיין האפענונג פאר אמעריקאנע אידישקייט. [50]
יום טוב אדער שבת יום טוב אדער שבת
מאנטיג י"ז תשרי ה'תשס"ז (9טן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- איראן: אייטולה וואס האט גערופן אפציטיילן רעגירונג פון רעליגיע ארעסטירט. [51]
- פינאנציאלער צייטונג אין ארץ ישראל די מארקער פארציילט וויאזוי שרייבער מאכט אויף זיך ארטיקל אין אלע וויקיפעדיע'ס ווערט אויסגעמעקט אחוץ אין יידישער וויקיפעדיע וואס עס בלייבט שטיין. איתמר הענדעלמאן בן כנען. [52]
- ערשטע מהדרין שפיטאל אין האלאנד אפגעטיילט מענער פון פרויען ווערט דעבאטירט. [53]
- סאלדאטן וואס האבן זיך אויפגעהאלט ביים ישראל לבנון קריזיס אין ישיבת מגדל העמק געבן אריין ספר תורה ביי ר' יצחק דוד גראסמאן'ס מוסדות אלס דאנק און לויב פאר הקב"ה אז אלע זענען צוריק געקומען גאנץ פון שלאכט. [54]
- צפת גאנצע משפחה אפגעווישט אויף איינמאל: טאטע זון מאמע שטארבן אין עקסידענט. [55]
- בילד: גרעסטע טלית אין די וועלט פארבריצירט פארן גורע קהילה אין בארא פארק פאר כל הנערים אין שמחת תורה. [56]
- בילבארד'ס אין איטאליע צו עדווערטייזן דענטיסט קליניקס, אראפגענומען נאכדעם וואס זיי ווייזן היטלער איז ממליץ זייער סערוויס אז א שמייכל קען טוישן די וועלט. [57]
- אנקעטע: רוב אזראעליס גלייבן אין גאט. [58]
- דער אידישער קאפ: העברעאישער אוניווערסיטעט ערצייגט מער פאטענטן ווי יעיל און אקספארד. [59]
- מצוה גדולה ליהות בשמחה: א רייד מיט די ברסלב משמרת השמחה. די נ נא נח נחמן'ס. [60]
דינסטאג י"ח תשרי תשס"ז (אקטאבער 10)[רעדאקטירן מקור]
- שפיטאל אין ארץ ישראל בויעט ספעציעלע מוטער אפטיילונג פאר חרדישע יידען, מיט איינזייטיג גלאז אז נאר די מאמע קען זעהן די טאטע, צו פארגרינגערן די חבלי לידה בשעתן געבוירן בעיבי, אבער נישט פארקערט מחמת הלכות טהרה. [61]
- גוגל קויפט אפ יו טוב פאר איבער א ביליאן דאלער. [62]
- בארברא סטרייסאנד פליקט אריין פערזענליך פרעזידענ בוש אנימיטן קאנצערט. [63]
- שטודיע טוט פעסטשטעלן האלאקויסט קרבנות געמאכט פאר זייף דורך די נאציס. [64]
- ר' מוטקה בלוי פון וועד משמרת הקודש והחינוך מאכט גרויס פארשריט ווען ריזן קאמפאניס צאלן אים אויס משגיח צו באקומען השגחה אויף קאנצערטן איצט אין שמחת בית השואבה נעכט. דער זינגער יעקב שוועקי באקומט נישט השגחה צוליב נישט אינטערשרייבן אויף גדרי הצניעות [65]
- אידישע פרוי וואס האט געוואלט מאכן א פילם אין מאה שערים שילדערט די פייער האס מצד קנאים וויאזוי מען איר פארטריבן פון דארטן מיטן לעבן. [66]
- היסטארישער גרויסער באטיילוגונג ביי מאסן ברכת כהנים ביים כותל. [67]
- פופציג טויזענט אידן זענען עולה רגל און פרייען זיך מיט שמחת בית השואבה טענץ ביי די אבות ואמהות אין מערת המכפלה אין חברון. [68]
- פרעמיער מיניסטער אהוד אולמרט פארכאפט און מאכט קאמף צווישן די 2 רוסישע ביליאנערן; ארקאידי גאידמאק און לוי לביוב. [69]
- פענסילוועניע: פאליציי זוכט שרייבער פון האסליכן בריוו קעגן פיטסבורג שולן. [70]
- ארץ ישראל: סייענטיסטן אנערקענט פאר אויסטרעפן אפהאלט פון שליקעצען. [71]
- סאטמאר אידן קענען שוין גיין צום כותל מיט קוויטל דורך נייער קאמפאני מיני זשערוסאלעם. [72]
מיטוואך י"ט תשרי תשס"ז (11טן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- בילדער פון ריזן שמחת בית השואבה טיש פון רבי אהרן טייטלבוים אין וויליאמסבורג. [73]
- מאנסי פלייש סקאנדאל: גרויסע כשרות אסיפה אפגעהאלטן נעכטן אין וויליאמסבורג אין גרויסע סאטמאר-אהרונים ביהמ"ד, גרינדן נייע גלאבאלע כשרות ארגענעזאציע, "וועד הכשרות ד'סאטמאר".[74]
- בילדער פון שמחת בית השואבה צוזאמפאר אין חברון. [75]
- מאה שערים: גאסן זענען אפגעטיילט מענער פון פרויען איצט אין די רוישנדע נעכט [76]
- אידיש טינעיזשער פארלוירן אין אפער וועסט סייד. [77]
- אידיש טינעיזשער טויט אין קאר צוזאמענשטויס אין אויבערשטאט ניו יארק. [78]
- וויען: גאס געגעבן נייעם נאמען נאך שמעון וויזנטאל. [79]
- מעל גיבסאן: נישט איך בין אן אנטיסעמיט, נאר די אלקאהאלישע געטראנקען האבן ערקלערט די אנטיסעמיטישע ארויסזאגן קעגן אידן. [80]
דאנערשטאג כ' תשרי תשס"ז (12טן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- לכבוד הושענא רבא: התעוררות שמחה הושענא רבא תפלות מיט רבי שלמה קארליבאך זצ"ל. - ווידעא [81]
- טויזנטער ביי אושפיזא דמשה טיש אין סאטמאר דורך ר' זלמן לייב טייטלבוים שליט"א. – בילדער. [82]
- חולון: וואנדאלן פארברענען א רייע סוכות. [83]
- אושפיזא דיוסף: גרופע אידן זענען מתפלל ביי קבר יוסף אין שכם, אונטער מיליטערישע שוץ. [84]
- נייער מנהג א דאנק בעלי תשובות: פרויען טאנצן אויך שמחת בית השואבה. [85]
- גרויסארטיגע רבנים קאנפארענץ וועט פארקומען אין נאוועמבער דן צו זיין איבער דעם עגונות פראבלעם. [86]
- פילעדעלפיע: בוכארישער איד באזוכענדיג פון קווינס, אומגעקומען אין היט ענד ראן קאר צוזאמענשטויס קומענדיג פון שול נאך מנחה. [87]
- אידישער האטעל און קאסינא פילאנטראפ טויט ווען זיין הליקאפטער קראכט אינמיטן באקוקענדיג באדן אין סאנטא דאמינגא. [88]
- קהילה אין ניו העיוואן קאנטיקעט שיקט בולעט פראוו וועסטס צו צה"ל זעלנער. [89]
- צה"ל דערשיסט אויף טויט, זעלבסט מערדער מיט באמבע אויפרייס פאסיק, אינמיטן זיך דורכשווערצען פון צפון עזה זייט גרעניץ קיין ארץ ישראל. [90]
- מיטל מזרח קאנפליקט: מדינת ישראל לאזט נאך שטרענגע אנייצוימונגען אויף פאליסטינער אבער שטעלן אויף מער טשעקפוינטס, - וואס דאס פארשווערט די לעבן פון די פאליסטינער. [91]
- יורד קומט צוריק פון אמעריקע ווערט ארעסטירט אין פליפעלד צוליב זיך ארויסדרייען פון דינען אין מיליטער. [92]
- תל אביב: קבלה צענטער סוכה צאמגעווארפן דורך שטאטראט. [93]
- אינגאנצן 5 יאר נאך סעפטעמבער 11 עף.בי.איי. האט נאכאלץ נישט קיין אראביש רעדענדע אגענטן. בלויז 33 אראביש רעדנדע אנגענומען צוליב שטרענג זיכערהייט רעגולאציעס. [94]
- יענקיס פיטשער טויט נאכדעם וואס זיין פריוואטע פליגער פליט אריין אין הויכן אפער איסט סייד געביידע. [95]
- כינע נעמט אראפ צענזור פון וויקיפעדיע. [98]
פרייטאג כ"א תשרי תשס"ז (אקטאבער 13)[רעדאקטירן מקור]
- עי בי סי טעלעוויזשען ווייזט פאר די וועלט א לענגערן איבערבליק איבער די פעדעפיליע פראבלעם ביי חרדישע מחנכים אויף אומבאהאלפענע אידישע קינדער וואס די קאמיוניטי וויל נישט זיך וויסענדיג מאכן פון זיי. (ABC News)
- ווידיאו קליפ געשלעגן אין וויזניץ צווישען ר' מענדעלע'ס חסידים מיט ר' ישראלטשע'ס חסידים. [99]
- גולן: גנב ווערט פרומע בעל תשובה קערט צוריק גניבה נאך 7 יאר. [100]
- מישיגען: שניי אין סוכות. – בילד. [101]
- קרוין הייטס מחלוקת צעפלאקערט: ר' משה רובאשקין שפארט אויס הרב אהרן יעקב שוויי פון בית דין. שפערלין מיט נאש עפענען פאר אים צווייטער בית דין שטיבל. [102]
- ריכטער באפעלט ר' מרדכי טענדלער אויסצוצאלן די לויער קאסטן פון די בלאגערס וואס ער האט געקלאגט אויף לשון הרע פארלוימדונג. [103]
- סעינט לואיס, מיזורי: אידישע פאמיליע שווער פארוואונדעט אין קאר עקסידענט. – תפילה לרפואה. [104]
- חבר הכנסת אביגדור ליבערמאן וויל טוישן פאליטישע סיסטעם אין ארץ ישראל אזוי ווי אין אמעריקע, נישט ווי אין אייראפע ווי ביז איצט. [105]
- אויל קוואל אנטדעקט נעבן ים המלח איז האפענונג אבער ווייט פון א נאטורליכע שפע ווי די ערד פון אראבישע שכינותדיגע לענדער. [106]
- רעכטער חבר הכנסת רעדט פון בויען שול אויפן הר הבית. [107]
מאנטאג כ"ד תשרי תשס"ז (16טן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- משה פינקל מאכיל נבילות וטריפות שרייבט בריוו ווי ער טוט תשובה [109]
- וויליאמסבורג: אינגערמאן, 23 יאר אלט, איידעם ביי אנפירער פון סאטמארער קצב, שטארבט פלוצלינג אוועק אויף דער גאס נאך די שמחת תורה הקפות. [110]
- קרית יואל: באקאנטער מגיד שיעור און רעדנער שטארבט פון קענסער לאזט איבער 13 יתומים. [111]
- ארץ ישראל: נייער פילם חופשת קיץ, וואס ווייזט וויאזוי חרדישע טאטע נעמט אויף טראגעדיע פון אייגן קינדס טויט פראדעצורט דורך אן אפגעפארן חרדישע בחור, פאנאוויטש תלמוד געווינט אנערקענונג מעדאל. [112]
- טייערסטע גט אין היסטאריע: רוסישער אידישער ביליאנער ראמאן אבראמאוויטש ווערט געפאדערט 10 ביליאן דאלער פון זיין ווייב פאר א גט. האלב פון זיין פארמעגן. [113]
- בני ברק: ערשטע באנק מיט אפגעטיילטע טעלער'ס פאר עקסטער מענער און פרויען. [114]
- מעלבערן אויסטראליע אנטיסעמיטישער אנפאל אויף איד שמחת תורה. [115]
- דראמא אין וויליאמסבורג ווען אויל טראק הענגט אראפ פון בי.קיו.אי. נאך עקסידענט. [116]
- מעכטיגער ערד ציטערניש צושאקעלט האוואי אינזל. [117]
- קאנאדע: ליבעראלן שטעלן זיך ארויס קעגן ארץ ישראל פאליסיס. [118]
- דעמאקראטן ווילן אויספארשן דעם רעפובליקאנער רב ר' דניאל לאפין פאר נוצן זיין טעקס עקזעמפט סטאטוס אלס רעליגיעזע קהילה צו מאכן געלט פאר זשעק אבראמאף קליענט. [119]
- לינקע ליבעראלע ראדיא, ער אמעריקע ראדיא פיילט טשעפטער 11 און גייט באנקראט פון איבער 40 מיליאן דאלער שאדן זינט איר גרינדונג, פאר 2 יאר צוריק. [120]
- רעפובליקאנע געבן אויף אויף סענאט זיץ אין אויהייאו. [121]
- ווירזשיניע: רעפובליקאנער שטארקער באזע, איז א טויט אייניגער רעיס, אנקעטעס ווייזן אז דעמאקראט איז אייניג מיט רעפובליקאנער סאנאטור. [122]
דינסטאג כ"ה תשרי תשס"ז (17טן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- דער יידיש שרייבער און בלאגער ר' נועם סטאריק, פראוועט חסידיש פארברענגען לכבוד זיין געבורט-טאג. [123]
- טאהש, לאווען עפענט אויף נייע תלמוד תורה קעגן ר' מיילך האלב שטעטל לייגט אהין אריין די קינדער. [124]
- סאטמאר אין בילדער - ביי ביידע ברודער, ר' אהרן טייטלבוים און ר' זלמן לייב טייטלבוים, טישן און עבודה פון פארגאנגענעם יום טוב. [125]
- ראיאטן אין ירושלים, עזרת תורה געגנט, קנאים צושטערן אויספלאסטערונג פון שאסיי. [126]
- בילד - ג'י שוטענשטיין, דער פילאנטראפ וואס אויף זיין נאמען איז געדרוקט די ארט סקראל ש"ס, שטאט אפ באזוך ביי הרב אלישב שליט"א. [127]
- הערליכע חנוכת הבית פאר נייעם בית המדרש פון הרב אפרתי אין הר נוף. - בילדער. [128]
- פייער אין מאנסי מאכט הייםלאז משפחה. [129]
- פייוו טואנס פרייע איינוואונער טענהנען אז די פובליק טראנספארטאציע סקול באסס שטעלן זיך נאר אפ ביי די פרומע הייזער אראפצולייגן די קינדער אין פארענט פון די הויז פון די פריוואטע מוסדות און נישט פון פובליק סקולס קינדער וואס מוזן גיין צופיסענס אהיים. [130]
- פראג: שאפינג מאל וואס איז געפלאנט אויף אור אלטער אידישע בית החיים ווערט פינאנצירט דורך פרומע איד מוטי זיסער וואס האט אפגעשטעלט די ארבייט אנצופרעגן רבנים די הלכה וואס צו טאן איצט נאכן אויפדעקונג. [131]
- קאסאם ראקעטס מיט היברו אויפשריפט געלאנדעט אין שדרות. [132]
- חיזבאלא עפענט העברעישע שפראך וועב סייט צו סערווירן לינקע אידישע סימפאטיקער. [133]
- סופרים קארט דרייט צוריק נידעריגער געריכט'ס פסק אז געזונט פארזיכערונג מוז באצאלן זנות פאר אינוואליד. [134]
- ברוקלין: טראפיק כאאס פאר קאר וואס פארן פון און קיין מאנהעטן, א טייל פון מאנהעטן בריזש פארשפארט זיך פאר קומענדיגע 2 יאר צוליב איבערבוי. [135]
- טעראר לויערקע וואס האט געהאלפן הויפט טעראריסט אריבערפירן מעסעזשעס צו זיינע אנהענגער, באקומט לייכטע שטראף. [136]
- אידישער ליבעראלער ביליאנער דזשארדזש סאראס האט פינאנצירט טעראר לויערס פארדיטיגונג. [139]
- רעפובליקען אידישע קאעליציע וועט פארברייטערן עדווערטייזמענט קאמפיין צו אידישע וויילער זיי זאלן אנערקענען די פאקט אז רעפובליקעןס זענען פיל מער פרא-איזראעל געשטימט ווי דעמאקראטען. [140]
- וואשינגטאן פאסט: פאלעסטינער זשורנאליסט מיינונג: דעמאקראטן בעסער ווי רעפובליקאנער פאר אראבער צוליב איין סיבה: גוישע ציונים (רעפובליקענס) זענען פיל ערגער ווי אידישע ציונים (דעמאקראטען). [141]
- פאליטישע סעטייער: ליבעראלע פרייע יידיש אנימאציע ווידעא יידיש מיט זשארדזש און לאָרע בוש. [142]
- אמעריקאנער באפעלקערונג דערגרייכט 300,000,000 [143]
מיטוואך כ"ו תשרי תשס"ז (18טן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- היינט ביינאכט קומט פאר ריזן פראטעסט פון חרדים אין כיכר השבת קעגן האמאסעקסואל שטאלץ פאראדע אין ירושלים. [144]
- דירה צו פארקויפן הארט קעגן איבער דעם כותל המערבי. [145]
- מחלוקת סאטמאר: צוויי חתונות צוויי נגינה טעיפס. [146]
- ספר תורה ארויסגעפאלן פון די הענט פון ר' מאטעלע וויזניצער פון מאנסי, אויף דער ערד. [147]
- וואשינגטאן פאסט לויפט א בילדער איבערבליק אויף אלע 770 חב"ד הויז מאדאלן געביידעס פון ארום די וועלט; ניו זשערסי; ארגענטינע; סאו פאולא; לאס אנזשעלעס; חיפה; ירושלים; רמת שלמה; מעלבארן; מילאן; און קרוין הייטס. [148]
- אידישער ביליאנער, ניו יארק סיטי מעיאר, מייקל בלומבערג האט געגעבן דאס יאר * צדקה 144 מיליאן דאלער. [149]
- רייכע ארטאדאקסישע קהילה אין מאנהעטן, אונטער פירערשאפט פון ראביי מארק שניאור, קויפט נייע געביידע פאר שול פאר 24 מיליאן דאלאר. [150]
- ניקאלשבורגער רבי שליט"א אויף א באזוך אין דעטרויט מישיגן. [151]
- וויליאמסבורג: פייער פארברענט גענצליך ריזן גראסערי פון מענצער. [152]
- דאקטוירים באמערקן מער און מער קליינע קינדער באקומען פובערטי האר אין די גאר אינגע יארן, באטראכטן מעגליכער סייד אפעקט פון טעסטאסטעראן און הארמאן קאלעסטעראל דראגס, אדער ענווייערמענט. [154]
- דעמאקראטן זענען אזוי זיכער מיטן געווינען די סענאט אז זיי נעמען ארויס מולטי- מיליאן דאלער הלוואה פאר קאמפיין. [155]
דאנערשטאג כ"ז תשרי תשס"ז (19טן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- מאנסי: עלטערער בחור פון 21 יאר אלט אונטער ארעסט נאכן ווערן געפאקט ביי פאליציי האבנדיג געשלעכט מיט אינגערע בחורים פון 14 יאר, וואס מאכט אים לעגאל א פעדעפייל. [157]
- ירושלים: קנאים פארברענען נייע קליידער געשעפט אינמיטן דער נאכט. - בילדער. [158]
- אוקריינע: אלע רבנים שליחי חבד טרעפן זיך מיטן פרעמיער מיניסטער אויף אן אוידיענס. - בילדער. [159]
- ירושלים: טויזנטער חרדים; ספרדים; און מתנחלים זענען פאראייניגט קעגן געי שטאלץ פאראדע; ר' משה שטערנבוך ערקלערט: ארץ ישראל פארלוירן אין קריג מיט לבנון צוליב דעם טעמע. - ווידיאו פון ככר השבת פראטעסט. [160]
- קרוין הייטס: שומרים לייגט ארויס איר ערשטער פול-טיים פאטראל קאר, צו באשיצן אידישע קאמיונעטי, פון די לעצטנס פארשטארקערטע אטאקעס מצד די שווארצע שכנים. - בילדער. [161]
- בראזיל: קאטאליקן אין די עמעזאן זשאנגל זענען פארגלייבט און פאר געטערן נאכן זעהן אפענע נסים ביי קבר פון ספרדישן צדיק. [162]
- ירושלים: היינט נאכט ווערט געפייערט יארצייט פון שמעון הצדיק מיט טויזנטער ערווארטעט צו באזוכן זיןקבר מיט פאליצייאישע שוץ אין אראבישע גאס אונטער אידישער שמואל הנביא גאס. [163]
- כל העולם כולו פשוטו כמשמעו: חרדישער בילדער מאגאזין ארויס מיט פארברייטערעטער ביילאגע פון יום טוב סוכות בילדער ביי די רבנים; ראשי ישיבות; חכמים; ספרדים; און חסידישע הויפן. [164]
- סאטמאר אין טרויער: איבער 8 ניחום אבלים'ס אין איין וואך; האלב פון די נפטרים זענען אונטער די 50 יאר פון זייער לעבן. רח"ל. [165]
- א חידוש: איזראעלי דיאמאנט מארקעט וואקסט אין נישט קיין אנדער פלאץ ווי אן אראבישע ראיאן: דוביי, אינידיע. [166]
- צה"ל אנטדעקט 5 טונעלן פאר וואפן שמוגל פון עזה. [167]
- אראבער באקומען בריוון פון צה"ל צו דינען אין אידישען מיליטער. [168]
- איד לייכט פארוואונדעט פון טעראר שיסעריי אויף זיין קאר אין מערב ברעג. [169]
- דאקטוירים אין עגיפיטען באקומען טרענירונג פון ארץ ישראל וויאזוי צו באקעמפן עידס אין זייער לאנד. [170]
פרייטאג כ"ח תשרי ה'תשס"ז (20סטן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- לעיקוואד: אינגערמאן, טאטע פון 5 קינדער שלאפט איין אינמיטן דרייווען פילער קאר, פארט אריין אין לעיק, הערויאישער שווארצער פאליצאנטקע ראטעוועט די גאנצע משפחה מיטן לעבן. - ווידיאו. [172]
- לאוער איסט סייד: נאך א קרבן צום ריעל עסטעיט בום; אור אלטער אידישער גארטעלס בעקעריי ציעט זיך אוועק פון געגענט; קאנדימיניוםס געפלאנט. [173]
- סטיווען ספילבערג פראדוצירט א פילם איבער באבי יאר. [174]
- פלעטבוש: סקול באס פון חיים בערלין חדר לאזט קליין קינד שלאפן אויפן באס נאכדעם וואס ער פארקד, דורכגייער רופט פאליציי, קינד נישט געשעדיגט. [175]
- ניו זערסי קאנסערוועטיוו ראביי, וואס האט געהארגעט זיין אייגן ווייב, א באליבטער רעביצען פון די קאמיוניטי, וויל 3'טער משפט, ווייל מערדער וואס ער האט געדונגען, האט נאך מערדערייען וואס מען האט נישט פארציילט פאר די זשורי. [176]
- בארא פארק: קאונסילמאן ר' שמחה פעלדער איז קעגן נייע שטרענגע רעגולאציעס צו פארמיידן ציגארעטל רייכערען פון בחורים. [177]
- איז דא א גאט? 2 נייע ביכער, פון 2 גרעסטע עוועלאשען ביאליגסטען און די וועלטס גרעסטע סייענטיסטען, קומען צו 2 פארקערטע מסקנות. - ריטשארד דוואקינס: די גאט דילוזיע. און פרענסיס קאלינס, א געוועזענער אטיאיסט וואס זיין ארבייט אין די די ען עי האט אים גאמאכט רעליגיעז: די שפראך פון גאט: א סייענטיסט לייגט אראפ די עדות פאר אמונה. [178]
- צענדליגע טויזענטע אראבער באלאגערן דעם הר הבית לכבוד ראמאדאן. [179]
- מערדער פון יצחק ראבין, יגאל אמיר ערלויבט צו באקומען אינטימע באזוכען פון זיין ווייב אין טורמע צו אויפשטעלן דורות פון אים. [180]
- אנקטעט: זשאו ליבערמאן עפענט א 17 פראצענט פאראויסדיגע שטארקייט קעגן זיין דעמאקראטישער פארטיי קעגנער. [182]
- קאנגרעסמאן וואס האט סעקסואל באלעסטיגט אינגע געהילפן, און דערמיט פארשאפט פאליטישער שאדן פאר רעפובליקאנער פארטיי אין די קומענדיגע וואלן, זאגט אז ער איז אליינס געווארן סעקסואל באלעסטיגט אלס קינד פון גלח; אלטער גלח איז מודה במקצת. [183]
- פיטער לוגער נאכאלטס די 5 בעסטע רעסטוראנט פון גאנץ ניו יארק. [184]
זונטאג א' ראש חודש חשוון - ל' תשרי תשס"ז (אקטאבער 22)[רעדאקטירן מקור]
- טראגעידע אין מאנסי: חשובע פרוי, א מאמע און מנהלת אין סקול מיטן נאמען שבח אומגעקומען אין קאר עקסידענט. [185]
- כעס אין ירושלים: האמאסעקסואלען פלאנען זייער תועבה מארטש אין קריסטעל נאכט. [186]
- סאטמאר-אהרונים: דער רבי בעט זיינע חסידים נישט מאכן קיין בילדער ביי די חתונה. [187]
- אהרונים חתונה, רבי וועט עסן צוזאמן מיטן עולם חסידים. [188]
- נייער בוך: ארכיאלאגען ווענדן אפ תנ"ך געשיכטעס, איבער די קעיניגרייך פון דוד המלך און שלמה. [189]
- רוסלאנד: פרעמיער וולאדימור פוטין טרייבט ליצנות וויאזוי איזראעלי פרעזידענט האט געקענט באווייזן צו רעיפן 10 פרויען. [190]
- נטורי קרתא רב פון וויען; ר' משה אריה פרידמאן, איז עובר אויף התגרות באומות קעגן דייטשלאנד פאר זייער שטיצע צו די ציונים. [191]
- א רבס ווארלד סיריעס נביאה; נישט די קאפס. [193]
- טיים מאגאזין: עף בי איי פארשט אויס אידישע לאביאונג גרופע עיפאק פארן זיך מישן אין אמעריקע פאליטיק. [194]
- זשאו ליבערמאן באקומט גרויס געלט פון בוש רעפובליקענס. [195]
- חרדישער ארונישער ליבעראלער זשורנאליסט, ר' שמעון ראלינצקי, שרייבט פאליטישע אנאליז צו טרייבן שפאס פון זיינע חרדישע קאנסערוועטיוו געשטימטע ליינער, ער פארקויפט זיי אז טראץ אלע אנקעטעס זענען די רעפובליקאנער יא באמת פאראויס פון די דעמאקראטען. [196]
- זשאו ליבערמאן קאמפיין ציעט זיך אריבער קיין ניו זשערסי, ווען דעמאקראטישער סענאט קאנדידאט זאגט ליגענט אין שול אויפטריט און לייקענט זיין אינדארסירונג פאר ליבערמאן'ס קעגענער. [197]
- מאנהעטען: 6 יאר נאך סעפטעמבער 11 חורבן, קרוב צו הונדערט שטיקער ביינער און אנדערע קערפער טיילן, אנדעקט אין קאן עדיסאן מענהאולס אין און ארום די ווארלס טרעיד סענטער לאך. [198]
- מיידל אונטער ארעסט פארן קארזשעקינג פון מעיאר בלומבערג. [199]
- אנקלאגע קעגן גוגעל פארן נישט טאן גענוג אפצושטעלן פראבלעם פון קליק פראוד, ווי קאמפאניס צאלן געלט פאר מענשטען צו קליקן א גאנצער טאג אויף עדס כדי צו אינפלאטירן די פרייז וואס די עדס צאלן פאר גוגל. אנאליטיקער שאצן אז די פאלטשע ביזנעס איז איבער א ביליאן דאלער עקענאמיע. [200]
- חרדישער אינטערנעט הייד פארק פארום'ס לייגט צו נייע פיטשער וואס מען קען זעהן צו באנוצער געפינט זיך איצט אנליין. [201]
- סטודענט מאכט ווידיאו קליפ רעזומע און דאס ווערט פארשפרייט איבער די גאנצע וועלט. [202]
מאנטאג ב' ראש חודש חשוון - א' חשוון תשס"ז (23סטן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- סאטמאר - זאלוינים, ריזן ציבור טוט זיך אן שטריימלעך צו דער חתונה פון ר' זלמן לייב טייטלבוים שליט"א. החזן יענקל אונגער זינגט ביי חופה. . - ווידעא אנאליזן לייוו באריכט און בילדער. [203]
- סטיווען ספילבערג ביי חב"ד קירוב אויפטריט אין אוקריינא, רופט ארטיגע אידן זיך צוריקצוקערן צו די ווארצלן פון אידישקייט כדי צו פערזערווירן די עתיד און פארזעצונג פון אונזער פאלק און ראסע. [204]
- געריכט אנקלאגע קעגן רב און חבד שליח, וואס פלינדערט אויס געלט, וואס אלמנה האט מנדב געווען פאר נייע ארון קודש, צו פארן אויף וואקאציע. [205]
- צוויי דריטלעך פון העיט קרייםס אין אמעריקע זענען קעגן אידן. נישט קעגן שווארצע אדער אראבער אדער אלע אנדערע מינדעהייט גרופעס. [206]
- קרוין הייטס: פאר-פאלק ארפאגעקלאפט פון לויפנדן קאר אויף איסטערן פארקוועי. - בילדער. [207]
- קנאים אין ירושלים - בית שמש פראטעסטירן קעגן צניעות מהדרין באס ליניע. - צוליב ווייל אירע בעלי בתים זענען ציונים. [208]
- דאס לעבן פון די חרדישע ביליאנערן איז רעלאטיוו שטיל און זיי פרעגן זייערע רבנים ביי יעדע ביזנעס דעסיזשאן. [209]
- פאניק: 4 טויט פון גריפע וואקצין. [210]
- רעפובליקענס בעטן קאנגרעס צו ארויסווארפן סי ען ען רעפארטערס פון די [[ארמיי] אין איראק צוליב קאלעבראציע מיטן פיינט. [211]
- די ערשטע מצוה אין די תורה איז דער יסוד; דאטע באווייזט אז גרויסע געבענטשטע משפחות זענען מער רעליגיעיז. [212]
- א 76 יאר אלטיגע רב וואס האט באקומען סמיכה פון הרב משה פיינשטיין, וועט לויפן אין די קומענדיגע מאראטאן גאלאפ. [213]
- גוגל ציעט די מערסטע אנקלאגעס, ווייל זיי זענען היינט די אינטערנעט. [214]
- ליבאראלע בלאגערס און נעטרוטס גרייטן צו מעכטיגער גוגעלבאמבע אטאקע קעגן רעפובליקאנער קאנדידאטן ממש פאר די וואלן. [215]
דינסטאג ב' חשוון תשס"ז (אקטאבער 24)[רעדאקטירן מקור]
- שרעקליכע ביזנעס אנזעץ אין בעלזא, פון בארא פארק חסיד, בעל הבית פון פאפא - צעלים מצה בעקעריי, וואס אפגעווישט און שאדן געמאכט איבער הונדערט מיליאן דאלער פון הונדערטער אידישע אינוועסטירער. [216]
- חתונה אין מאנרא פון אינגסטן קינד פון ר' אהרן טייטלבוים שליט"א, ריזן ציבור טיט זיך אן שטריימלעך, החזן חיים העללער זינגט ביי חופה; טראגעדיע צושטערט שמחה, ר' שמואל בנימין קרויס פון לאנדאן כאפט אנפאל אינמיטן חתונה. - בילדער, ווידעא, אנאליזן, און לייוו באריכטן. [217]
- גורע רבי וויל צאמשטעלן א קרן פון הונדערטער מיליאנען דאלער צו שטיצן ווי מער קינדער געבורט ביי חרדים. [218]
- פשרה: ספרדישער הויפט רב עמאר וויל מתיר זיין גוים חתונה צווישן זיך אין ארץ ישראל כדי צו נישט לאזן רוסישער ח"כ אביגדור ליבערמאן אויספירן זיין פלאן, צו לאזן אידן חתונה האבן מיט גוים אין ארץ ישראל. [219]
- אויסטראליע; מעלבארן; פוטבאל שפילער זענען מודה אין אטאקע אויף חרדי. - בילד. [220]
- קרוין הייטס: לעצטער גוישער הויז אויף דעם בלאק פון 770 צו פארקויפן. [221]
- פרומער אידישער הצלה מעמבער אויפן ערשטן הצלה קאל אין זיין לעבן שטארבט אין אקצידענט. [222]
- איראן: קליין קינד געכאפט שאפליפטינג; שטראף: איבערפארן די האנט. [223]
- עזה: עי.פי. פאטאגראף געקידנעפט. [224]
- פראנצויזישער מיליאנער קומט צופליען מיט זיין פריוואט זשעט צו דינען אין צהל ריזערעוו. [225]
- ליאבארעלן מאכן ספעקטאקל אינמיטן זשאו ליבערמאן'ס ווערטער אין דעבאטע, רעפובליקאנער קאנדידאט מאכט זיי שטיל. - לייוו ווידיאו קליפ. [226]
- טומטום און אנדרוגינוס געווינען געריכט; זיי מעגן שוין נוצן סיי מענער און פרויען פובליק בית הכסאס. [228]
מיטוואך ג' חשוון תשס"ז (25סטן אקטאבער)[רעדאקטירן מקור]
- פלעטבוש: א נייער מנהג אין מילוואקי שול פון ר' מאטל טווערסקי על דרך ר' שלמה קאריבלאך דעם פארגאנגענעם שמחת תורה. מען טוט אויספארקויפן די ערשטע ארום נעם פון יאר פאר ווער עס צאלט די מערסטע סומע. [230]
- בני ברק: רבנים שטעלן משגיח זאל היטן אויף אראבישע ארבייטער פון די שטחים; אבער נישט צוליב טעראר געפארען. נאר צוליב ליבע אפערע'ס וואס זיי פירן מיט די ארטיגע אידישע מיידלעך. [231]
- פראנקרייך: געריכט טרעפט שולדיג, האסליכע בריוו שרייבער, וואס וויל פארגאזן אידן מיט זיקעלאון B. [232]
- פאסט מארקע (סטעמפ) אין ארץ ישראל ברויך גניזה צוליב נאמען פון גאט אויפגעשריבן אויף איר. [233]
- בארא פארק: דראמא אין ריזיגען פעט מארק ווען מאן מיט ביקס הייזשעקט געשעפט. [234]
- לאס אנזשעלעס: עירוב שטויסט זיך אן אין קענערשאפט פון ענווייערמענטאליסטן, וואס טענה'ן אז די פויגל וועלן דערהארגעט ווערן אריינפליענדיג אין שטריק, און פון ביטש שווימער וואס טענהען אז די שטריק וועט פארמיאוס דעם ים פאנאראמע. [235]
- פלעטבוש: שיכור כאפט אוועק איד'ס סעלפאון, און דערנאך געוואלט קאר-זשעקן. [236]
- חברון רב פסק: רעפארמער ערגער ווי מוסולמענער. [237]
- בענסנהוירסט: סאניטאציע ארבייטער אראפגעכאפט לייוו אויף ווידיאו ווי ער מאכט מיסט און דערנאך שרייבט ער טיקעט פארן בעל הבית פון געשעפט. [240]
- נייע וועבזייט: קיינציקלאפעדיע אויף יידיש! [241]
דאנערשטאג ד' חשוון תשס"ז (אקטאבער 26)[רעדאקטירן מקור]
- ארץ ישראל: קאמף קעגן אומ-צניעותדיגע קליידער פארשארפט; מער און מער געשעפטן ווער פארברענט, און מער און מער פרויען ווערן באגאסן מיט בליטש. דורך קנאים. [242]
- ספרדישער רב הראשי ר' שלמה עמאר ווארענט: תועבה מארטש גרעסערע סכנה און חרבן, ווי דער חורבן בית המקדש. [243]
- ווידאו פון ריזן עולם באטייליגונג ביי נעילת החג טיש אין ארונים סאטמאר נס שול וואס איז געבויט געווארן אין 2 וואכן ברענגט מסירות אז אינסטאנצן זאלן אויספארשן צו זיי לייגן נישט אריין דארטן מער ווי די ערלויבטע צאל מענטשן. [244]
- מאנטריאל: רעגירונג קאמיטעט וועט פארשן חסידישע מוסדות החינוך צו זיי לערנען די פארלאנגטע לימודי חול. [245]
- אוסטראליע: דראמא מיט אינג קינד בר מצוה בחור'ל וואס וויל זיך מגייר זיין, ווען ביי די טבילה באמערקן די רבנים אז ער איז נישט געמאלעט געהעריג על פי הלכה, בר מצוה איז געווארן אפגעשטעלט. [246]
- דעמאקראטן שלאגן אפ אנטי-איזראעל בוך פון זייער געוועזענער פרעזידענט זשימי קארטער. [247]
- רעפובליקאנער סענאטור פון פענסלוועניע וואס האלט ביים פארלירן זיין זיץ; אפעלירט צו אידן, זיין איינציגסטע לעצטער האפענונג, אים צו ראטעווען. [248]
- גאזאלין אין ניו זשערסי האלט שוין אונטער 2 דאלער. [249]
פרייטאג ה' חשוון תשס"ז (אקטאבער 27)[רעדאקטירן מקור]
- דער אידישיסט שלום בערגער שרייבט א באריכט איבערן אידישען וויקיפעדיע פארן פארווערטס. רעדט זיך אפ אז דאס איז א חרדי-פעדיע ווי די גאנצע אידישע שפראך וואס בלויז חרדים רעדן, און אז מיר האבן בלויז דא נישט מער ווי הונדערט באזוכער איבערן משך פון א חודש. [250]
- אלגעמיינער זשורנאל וועבזייטל געשלאסן, ווארשיינליך בלויז אויף דערווייל און צוליב טעכנישע סיבות.[251]
- פארווערטס האט איבערגעמאכט זייער יידישן וועבזייטל, זיי לייגן שוין ארויף די גאנצע טעקסט פון זייער צייטונג -נישט ווי ביז יעצט וואס די טעקסט איז נישט געווען אריינגעטייפט נאר אויף א בילד פארמאט, זיי האָבן גרויסע פּלענער אַרויסצוגיין אויף די עלעקטראָנישע רחבֿותן פֿון דער וווּנדערלעכער אינטערנעץ. [252]
- גרויסארטיקער שבע ברכות אין וויליאמסבורג סאטמאר - ארונים קהילה. - בילדער. [253]
- חכם עובדיה יוסף שליט"א שטעלט זיך ארויס קעגן פרומע איד זאלן דינען נשיא פון מדינת ישראל. [254]
- ערשטע באנד פונעם בוך ומשה הי' רועה, ארויסגעקומען. באשרייבט אין אידישע שפראך דאס לעבנשאפן פון לעצטן סאטמאר רבי ר' משה טייטלבוים ז"ל.[255]
ארץ ישראל און מיטעל מזרח
- העכסט אינטערסאנטע הומאריסטישע אנאליז אויף הייד פארק שטייטע וועבזייטל, ערשיינט אין היימישע קרעטשמע [257]
- שטערקסטע אנקעטע וואס איז נאר וואס אמאל ערשינען איבער מוסעלמענישע באפלעקערונג אין לאנדאן צייגט אז 8.5 פראצענט פון די לאנדאנע באפעלקערונג זענען מוסעלמענער, פונדעסטוועגן איז זייער איינפלוס אויף די רעגירונג זייער שוואך. [258]
זונטאג ז' חשוון תשס"ז (אקטאבער 29)[רעדאקטירן מקור]
- וויקיפעדיע סיסטעם דעמאקראטיע ביי די ארבייט: וועטעראן וויקיפעדיע באנוצער; יודל; באקאנט אלס אבישי ווערט אויפגעזאגט פון מנהלות, (וואס ער האט סייוויסיי קיינמאל גענוצט), טראץ זיינע פילע ביישטייערונגען צום אויפלעב פון אידישער וויקיפעדיע, נאך וואלן אים צו פארשפארן; ווייל ער רודף'ט צופיל די קאמיונעטי און פארטרייבט באנוצער פון שרייבן אויפן אידישען וויקיפעדיע. [259]; יודל פארשפרעכט אויפציווייזן זיין ארגומענט פארן סטוארט באנוצער:danny, וואס ער האט אים געמאכט אויס מנהל, אז די וויילערס זיינען אפאר סאקפאפעטס וואס ברעכן וויקיפעדיע:פאליסיס און זיי ווילן פטור ווערן פון איר יודל... [260]
- לעיקוואד: אידן פראטעסטען אין פארענט פון חרדישען מעיאר'ס הויז; ר' מאיר ליכטענשטיין. פאר זיין שטרענג אינפארסירן געזעצן פון הייזער. [261]
- לעיקוואד: קאר שטויסט זיך אן אין הערש ביי עקסידענט פון חרדישן דרייווער. [262]
- ר' אברהם שמואל געשטעטנער געט ארויס סירוב קעגן ר' איצא גליק. [263]
- בארא פארק: א אינג ווייבל נויטיגט זיך אין א ניר נדבה, צו ראטעווען איר לעבן. [264]
- סאטמאר רבי ר' זלמן לייב טייטלבוים שליט"א, באזוכט היינט אין פלעטבוש פאר אווענט לטובת ר' מאיר בעל הנס. [265]
- וואטערבוירי ישיבה ווערט בשולדיגט אין אומ-לעגאל דארמיטארי. [266]
- יד ושם באקומט א נדבה פון 25 מיליאן דאלער פון רייכסטע איד אויף די וועלט; שעלדאן איידלסאהן. [267]
- הרב ר' מנשה פילאפ, תורה קאלומניסט פון נייעס באריכט ווידמעט זיין קאלום די וואך קעגן נייע ספר, וואס שטייט איבער מצוות ישוב הארץ. [268]
- חרדישער פרוי אין בני ברק שטארבט, איבערלאזנדיג א פאמיליע פון 18 יתומים. [269]
- געפענט וועב סייט וואס דינט ווי א דאטע באזע פון טויזענטע שטיקער קונסט און אייגנטום, פאר האלאקאוסט איבערלעבער און זייערע איינקליך צו אידעטיפיצירן זייערע פארמעגן און דאס צוריקבאקומען. [270]
- וויליאמסבורג: גוי ווערט בארויבט, צוברעכט די האנט פון רויבער, רויבער אנטלויפט, פאליציי כאפט אים אין וואדהאל האספיטאל. [271]
ארץ ישראל און מיטעל מזרח
- חברון קרית ארבע, איד ווערט דערשאסן און פארוואונדעט, פון אראבער וואס איז פארשטעלט ווי פאסטעך פון סטאדע שאף. [272]
מאנטאג ח' חשוון תשס"ז (אקטאבער 30)[רעדאקטירן מקור]
- חרדישע וויליאמסבורג פון די נישט געזונטסטע געגנטן צוליב ווייניג איבונגען. [273]
- עליאט ספיצער פאשפרעכט מער געלט פראגראמען פאר די חרדישע מוסדות החינוך פון ניו יארק. [274]
- ר' יצחק טויביה ווייס דער ירושלים רב מטעם העדה החרדית זאגט צו בלוט אויב מען וועט נישט מבטל זיין די תועבה מארטש. [275]
- באבוב: ר' בנציון האלבערשטאם צואמפערט מיטן שוואגער נאכן ווייזן סימפאטיע צו צד פון ר' מרדכי דוד אונגער. [276]
ארץ ישראל און מיטעל מזרח
- דער יו ען וועט אויסמאפירן פנטקליך ווי איז די גרעניצען פון די קאנראווערסאלע שבח פארםס. [277]
- גרעסטער טאלק שוי האוסט אין היסטאריע, ראש לימבאוי קפיטיליזירט אין סקאנדאל איבער אקטיאר וואס שפילט עדס קעגן רעפובליקאנער. [278]
- דער ליבעראלער דעמאקראטישער געשטימטער צייטונג ניו יארק טיימס לייגט האר בעפאר די וואלן א בילדער אויסשטעל פון טויטע אמעריקאנער סאלדאטן אין איראק. [279]
- טראפיק וואקסט פון 2 פאפולערע וועב סייטס; וויקיפעדיע און יו טוב. [280]
- טעלעוויזיע סטעישאן האט נישט בעסערע פארציילער פון די נייעס און קענען נישט נוצן פרוי צוליב קרבן... [281]
- דער פאליציי מאן מאכט זיכער זיין קווואטא איז אנגעפילט... [282]
- הויפט מנהל פונעם אינטערנעט הייד פארק פארום עצור כאן חושבים בעט הילף אין איבערטייטשן די ארטיקל אין וויקעפעדיע אויף זיין פארום, פון אידיש צו עברית [283]
- רעקארד אונליין פאבליצירט אינטערסאנטע ווידיאו אין אידיש [284]
- היימישע קרעטשמע גרייט זיך צו פייערן זייער צען טויזנטנסטע תגובה [285]
דינסטאג ט' חשוון תשס"ז (אקטאבער 31)[רעדאקטירן מקור]
- רייכסטער איד אויף די וועלט; שעלדאן איידלסאהן אין טאלקס אפצוקויפן מעריב טאג-צייטונג. [286]
- דער עי די על פרדאמט יד לאחים פארן פארשפרייטן ראסיסטיש צעטל; נישט צו פארדינגן אידישע הייזער פאר אראבער אין ירושלים. [287]
- אלי וויזעל באשרייבט אין דעטאל די אטראסעטיס פון נארט קאריע און בעט די יו ען זאל איר אפשטעלן. [288]
- באסטאן אידישע קאמיוניטי שיקט צען מיליאן דאלער פאר חיפה צו פארעכטן שאדן פון ארץ ישראל לבנון מלחמה. [289]
- ניו יארק פאליציי דעפארטמענט פארבאט אירע מעמבערס צו האבן אפענע כתובת קעקע - טאטואירונג. [290]
- קרית יואל: רעפובליקאנער קאנגערס-פרוי; סו קעלי אין שווערן פאליטישער קאמפ פאר איר לעבן, ארלעידיגט פאר ארונים אוידיענס מיט מעיאר מייקל בלומבערג איבער אפגעשפארטע חדר. [291]
- חכם עובדיה יוסף פסק פאר זיינע בעלי תשובה משפחות; זייט מוותר אויף מחיצות אויב עס ברענגט צו מחלוקת. [292]
- לעקיוואד ראש ישיבה; ר' מלכיאל קאטלער וועט פארלערנען א שיעור אין ארונים סאטמאר שול. [293]
- קאשוי רב שליט"א באזוכט לעיקוואד. [294]
- לעבעדיגע ווידיא הוק-אפ אויפן אינטערנעט ביים קבר רחל אין ארץ ישראל, צום בעפארגרייטונג צום יארצייט פון רחל אמינו. [295]
- זאל וויקיפעדיע אנהייבן לייגן עדס?; באקענט זיך מיט איין זייט פון די דעבאטע. [296]
- רעפובליקאנער זאגן: מיר זענען פאראויס אין פריע וואלן. [297]
געזונטהייט און סייענס
- א נייער פייגל פלו וויירוס איז אויפגעדעקט געווארן אין א מענטש אין כינע; וואס קען אויסהארגענען די גאנצע וועלט אין איין ריזן מגיפה. [298]
- סייענטיסטן טרעפן אויס נייע קאנטרעסעפטיוו פיל פאר מענער אן קיין סייד אפעקטס. [299]
- סייענטיסטן מאכן וואקסן און באשאפן, ערשטע מאל אין היסטאריע, מענטשליכע לעבער פון סטעם סעלס.
- נייער סיין אויף רוט 17 זאגט דרייווערס זייער ספיד. [300]
- ניו יארק פאוסט שטייגט איבער דעילי ניוז; ווערט 5'טער גרעסטער צייטונג אין אמעריקע. [301]
- גוגעל פליקט אראפ אלע קאפי רייט ווידאו קליפס פון יו טוב. [302]
- מיי ספעיס וועט ארויסבלאקירן באנוצער וואס וועלן ארויפלייגן קאפי רייט מוזיק. [303]
- יו טוב ווידיאו פון ישראלי וואס כאפט זיך מיט אויף קארן אויף ראלער סקעיטס. [304]
- אמעריקע: זוהן רעיפט אייגן מאמע. [305]


text:
עמנואל רינגלבלום
עמנואל רינגלבלום איז געווען א היסטאריקער, געבוירן אין 1900, פארברענגט ס'מערהייט פון זיינע יארן אין ווארשע, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען אין דער ווארשעווער געטא, נאכן אויפשטאנד איז ער פארטריבן געווארן קיין טראווניקי, פון וואנעט מען האט אים ארויסגעשווערצט, צוריק קיין ווארשע, זיך באהאלטנדיק אויף דער ארישער זייט, ביז מען האט אים געכאפט מיט זיין פאמיליע, און ער איז אומגעקומען מערץ 1944.
ער איז געווען א היסטאריקער אין ווארשאווער אוניווערסיטעט, פאר יידישער היסטאריע אין פוילן, און זייענדיק א היסטאריקער, האט ער געפילט די וויכטיגקייט, פונעם אויפשטעלן אן ארכיוו אין דער געטא. דאס אויפשטעלן דעם ארכיוו איז געווען פארבינדן מיט איינשטעלן דאס לעבן, דערפאר האט מען עס געגעבן דעם געהיימען נאמען עונג שבת, שרייבנדיק פון אלע שטאנדפונקטן, פון די פאליטישע פארטייען, פון רעליגיעזע יידן ביז אסימילאטארן, האט ער געשריבן מיט זיינע פריינט.
אין די דריי אין א האלב יאר, וואס די געטא איז געשטאנען, האט ער באוויזן צאמצושטעלן דריי דיקע ביכער, מורא האבנדיק אז נאציס וועלן לייגן א האנט אויף זיין ארבעט, האט ער באהאלטן זיין מייסטערווערק, אויף פארשידענע ערטער ארום דער געטא, נאכן קריג זענען צוויי פון די דריי ארכיוון געפונען געווארן, די דריטע האט מען ביז היינט נישט געפונען.
זיין ארבעט איז די בעסטע אין באשרייבן דאס לעבן אין דער געטא, וואס קומט פון אינעווייניק, און נעמט ארום אלע שיכטן, און קרייזן אין דער געטא.


text:
דאנערשטאג פרשת ויחי י"ד טבת תשע"ז
January 12 2017 Publication #115
יוסטיץ דעפארטמענט וועט אריינקוקן אין די עף-בי-איי האנדלונג פון די קלינטאן אויספארשונג די אינעווייניגסטע איבערזיכט קאמיטע אינערהאלב די יוסטיץ דעפארטמענט האט געזאגט אז זיי וועלן אריינקוקן אין די וועג וויאזוי די דעפארטמענט און די עף בי איי האט באהאנדעלט די קלינטאן אויספארשונג ,אין ליכט פון שטארקע אנטריסונג צווישן די דעמאקראטן אז די עףביאיי איז געווען גענויגט קעגן קלינטאן און די דעמאקראטן אין די האנדלונג פון די האקעלע טעמע ,און פילע האלטן אז דאס פריש עפענען די אויספארשונג אויף אומבאגרונדעטע שפעקולאציעס האט עווענטועל געקאסט דאס בענקל פאר הילערי קלינטאן .אזוי אויך איבער די מעלדונג פון דשעימס קאומי אז עס וועלן נישט איינגערייכט ווערן קיין קלאגעס, וואס די אינספעקטארס זענען ביי די מיינונג אז ער האט נישט געהאט די אויטאריטעט צו מאכן אזא מעלדונג.
אייראפעישע לענדער שטעלן איין זיכעהייטס סיסטעמען זיך צו באשיצן פון רוסישע סייבער אטאקעס אין פילע אייראפעישע לענדער קומען פאר וואלן דאס יאר ,און עס זענען דא באווייזן אז רוסלאנד זוכט צו איבערשפילן דארטן וואס זיי האבן געטון אין אמעריקע ,נעמליך צו נוצן סייבער אטאקעס צו מאניפולירן די אויסגאנג פון די וואלן ,לענדער ווי דייטשלאנד און פראנקרייך האלטן אפ וואלן דאס יאר .די לענדער האבן געעפנט א פאראייניגטע סייבער צענטער פאר אלע נאט"א לענדער ,וואס וועט נאכגיין די אקטיוויטעטן פון די רוסישע שפיאנאזש אגענטורן ,און נאכגיין די פאלשע נייעס וואס זיי פארשפרייטן ,און אזוי ווייטער. דייטשע שפיאנאזש אגענטורן זאגן אז זיי האבן באווייזן אז די רוסן ארבעטן אונטער די קוליסן צו שטיצן די עקסטרעם רעכטע פארטייען ,און צו צושטערן די סטאביליטעט פון אייראפע.
רעפובליקאנער נעמען ערשטע שריט צו אפשאפן אבאמאקעיר
אין סענאט איז פארגעקומען א מאראטאן פון אפשטימונגען דעם פארגאנגענעם נאכט ,באקאנט אלס" וואוטאראמא" און געזעצגעבער האבן געארבעט ביז די אינדערפרי שעה'ן .דורכאויס די נאכט האבן די רעפובליקאנער גענומען ערשטע שריט צו אפשאפן די צוגענגליכע געזונט אקט ,באקאנט אלס" אבאמאקעיר" און האבן היינט אינדערפרי געשטימט אויף א ביל וואס וועט ארויסנעמען צענטראלע חלקים פון די אבאמאקעיר געזעץ . צו צוריקדרייען א געזעץ דארף מען האבן א מערהייט פון60 סענאטארן ,א מערהייט וואס די רעפובליקאנער האבן נישט,
סענאטארן ,א מערהייט וואס די רעפובליקאנער האבן נישט, דעריבער נוצן זיי א לעגאלע שטיקל ,אז זיי נוצן די בודשעט אפשטימונגען צו ארויסנעמען איינצעלע חלקים פון די געזעץ מיט א שמאלע מערהייט ,אבער די דעמאקראטן האבן פרובירט דאס צו אפהאלטן דורך פארשלעפן די אפשטימונגען מיט לאנגע לעגאלע פראצעדורן וואס האט זיך פארצויגן ביז די שפעטע נאכט שעה'ן . ארום 1:30 אינמיטן די נאכט האבן די רעפבוליקאנער באוויזן צו דורכשטופן א פראוויזיע וועלכע טוט אפשאפן וויכטיגע חלקים פונעם געזעץ ,עס איז אריבער מיט א מערהייט פון 51 צו ,48 מיט בלויז איין רעפובליקאנער סענאטאר וועלכער האט זיך קעגנגעשטעלט ,סענאטאר ראנד פאול פון קענטאקי ,וועלכער האט געשטימט קעגן וויבאלד די רעפובליקאנער האבן נאכנישט קיין ערזאץ פאר אבאמאקעיר.
טראמפ קאבינעט מיטגליד זאגט אז ער וועט זיך קעגנשטעלן טראמפ איבער פייניגונג מעטאדן
מייק פאמפעא ,דער קאנגרעסמאן פון קענזעס ,וואס איז אויסגעוועלט געווארן דורך דאנעלד טראמפ צו דינען אלס הויפט פון די סיאייעי גייט היינט אריבער פארהערן אין קאנגרעס ,און איז געפרעגט געווארן איבער פייניגונג מעטאדן אויף טעראר פארדעכטיגטע ,און אויב ער שטיצט די פאזיציע פונעם פרעזידענט עלעקט אז מען דארף צוריקברענגען די פייניגונג מעטאדן וואס איז געווען איינגעפירט אונטער די בוש אדמינסטראציע ,אויך וועלכע ער האט געענטפער" אבסעלוט נישט" און האט געזאגט אז ער קען געבן זיין פולע צוזאג אז ער וועט נישט צולאזט אזעלכע מעטאדן אונטער זיין אויטאריטעט.
עקסטרעם רעכטע קאנדידאט פון
עקסטרעם רעכטע קאנדידאט פון פראנקרייך אפגעשטאט באזוך אין טראמפ טאוער
די פירערין פון די עקסטרעם רעכטע לאגער אין פראנקרייך מאריא לאפען איז געזען געווארן דעם דינסטאג אין טראמפ טאוער ,ווי זי איז ווארשיינליך געווען אויף א זיצונג מיט די נאנטע רינג פונעם פרעזידענט עלעקט .לאפען האט עטליכע מאל אויסגעדריקט עפטנליכע שטיצע פאר טראמפ ,און נאך זיין געווינס האט זי געזאגט אז דאס איז א" צייכן פון האפענונג" פאר די עקסטרעם רעכטע פארטייען אין פראנקרייך .שאן ספייסער דער ווארטזאגער פון טראמפ און דער אריינקומענדער פרעסע סעקערטאר זאגט אבער אז עס איז נישטא קיין אפיציעלע פארבינדונג צווישן איר און די טראמפ שטאב ,און אז" די טראמפ טאוער איז אפן פאר די פאבליק"
דשעימס מעטיס :די הויפטשטאט פון
דשעימס מעטיס :די הויפטשטאט פון מדינת ישראל איז תל אביב
דשעימס מעטיס וועלכער איז באשטימט געווארן דורכ'ן פרעזידענט עלעקט טראמפ אלס דער קומענדיגער פארטיידיגונג סעקערטאר, האט היינט ביי א פארהער אין די איבערזיכט געמיטע אפגענויגט פון די אפיציעלע שטעלע פון פרעזידענטעלעקט טראמפ ווען עס קומט צו מדינת ישראל ,און האט אנגעדייטעט אז ער איז נישט אזוי ענטוזיאסטיש אין טוישן אמעריקאנער פאליסיס ווען עס קומט צו מדינת ישראל . ער האט געענטפערט טרוקן אויף א רייע פראגן איבער מדינת ישראל ,און ארויסגעהויבן אז עס איז אויך וויכטיג צו אנהאלטן גוטע באציאונגען מיט די אראבישע לענדער ,און ווען ער איז געפרעגט געווארן ווי עס איז די הויפטשטאט פון מדינת ישראל האט ער געענטפערט אז ער האלט אז דאס איז תל אביב" דארט זיצן די באאמטע" האט ער געזאגט ,טראץ וואס די פארליאמענט און די אפיציעלע הויפטשטאט איז ירושלים . אזוי אויך האט ער זיך אפגעהאלטן פון קריטיקירן די רעזאלוציע וואס איז געווארן דורכגעפירט אין די סעקיוריטי קאנסיל מיט צוויי וואכן צוריק וועלכע פאארדאמט זידלונגען ,און געזאגט אז מען דארף ארבעטן אויף א לעזונג צווישן מדינת ישראל און די פאלעסטינער.
ארדואן לויבט אויס טראמפ פאר'ן זיך נישט לאזן פון די מידיע דער טערקישער פרעזידענט טאיפ ארדואן ,וועלכער ווערט באטראכט דורך פילע אלס דיקטאטור ,האט ווי עס זעהט זיך אויס זיך באסמאקעוועט מיט די ווידיא אין וועלכע מען זעהט טראמפ טוט קאנפראנטירן א דשורנאליסט פון די סיעןען און לאזט אים נישט פרעגן קיין פראגע דורכאויס א פרעסע קאנפערענץ ,און האט אים אויסגעלויבט פאר'ן" שטעלן אין פלאץ" א רעפארטער .דאס קומט פון א פירער וועלכער האט אין די לעצטע יאר אליין אריינגעלייגט אונטער ארעסט אזויפיל ווי 144 דשורנאליסטן ,און טערקיי ווערט באצייכנט צווישן די ארגסטע לענדער אין די וועלט ווען עס קומט צו פרייהייט פון די פרעסע.
נאמען פונעם בריטישער שפיאן פארבינדן צום בלעקמעיל שטורעם פארעפנטליכט
פארעפנטליכט
אין די לעצטע טעג שטורעמט זיך ארום א באריכט וועלכע איז אנגעקומען צום טיש פונעם פרעזידענט ,דורך סענאטאר דשאן מקעין ,איבער א אנגעבליכע שפיאנאזש באריכט פון די בריטישע שפיאנאזש אגענטורן ,אז רוסלאנד האלט סענסעטיווער אינפארמאציע איבער'ן פרעזידענט עלעקט דאנעלד טראמפ ,און וועט האבן די מעגליכקייט אים צו סטראשען אויב ער קומט נישט נאך זייערע פארלאנגען ,נעכטן איז פארעפנטליכט געווארן אז די באריכט איז געקומען פון א הויכראנגיקער באאמטע אין די בריטישע שפיאנאזש דינסט קריסטאפער סטיעלס ,א עקספערט איבער רוסלאנד ,וועלכער האט באקומען די אינפארמאציע פון אומבאשטעטיגטע קוועלער .סטילס איז נישט צום געפונען אין די לעצטע און ער טוט זיך באהאלטן צו אויסמיידן די מידיע געיעג נאך אים.
שטיוול פירמע רופט צוריק שטיוול וועלכע לאזט איבער "האקנקרייץ" פוס אפדרוקן
א שטיוול פירמע האט צוריקגערופן זייערע שטיוול נאכדעם וואס עס איז געווארן א שטורעם אויף די סאציאלע מידיע אז די פוס אפדריקן פון די שטיוול לאזט איבער האקנקרייצן ,און קויפער האבן זיך אפגערעדט אז מען זעהט עס נישט ביים קויפן ,און שפעטער ווען מען גייט ארום דערמיט לאזט מען איבער האסע סימבאלען איבעראל .די פירמע" קאנעל" האט זיך אנטשולדיגט אויף דעם טעות און טוט צוריקגעבן דאס געלט פאר יעדן וואס וויל עס צוריקגעבן ,און וועט עס מער נישט פארקויפן ,די פירמע זאגט אז דאס איז געווען א פאדריסליכע טעות ,זיי האבן נישט געכאפט אז דאס קען פאסירן ,און וועט זיכער מאכן אז דאס שפילט זיך
אז דאס קען פאסירן ,און וועט זיכער מאכן אז דאס שפילט זיך נישט איבער.
עמעזאן זאגט אז זיי וועלן צולייגן נאך 100,000דשאבס אין די אמעריקאנער מארקעט עמעזאן האט געמאלדן אז אין די קומענדיגע 18 חדשים וועלן זיי צולייגן נאך 100,000 דשאבס אין די אמעריקאנער מארקעט, נאכדעם וואס זיי האבן שוין צוגעלייגט ארום 150,000 דשאבס צו די מארקעט דורכאויס די לעצטע 5 יאר ,די דשאבס וועלן זיין ביי די" פולפילמענט צענטערן" און אזוי אויך טענאלאגיע עקספערטן ,און אפעראטארן פאר די מאשינען וועלכע זיי ברענגען אריין אין דינסט .די טראמפ שטאב האט באלד גענומען קרעדיט פאר די אנטוויקלונג ,און שאן ספייסער ,דער ווארטזאגער פאר טראמפ האט געזאגט אז עמעזאן האט געמאכט די באשלוס נאכדעם וואס זייער אנפירער האט זיך געטראפן מיט טראמפ .אבער עקספערטן ווייזן אן אז די פלאן ווערט שוין אויסגעארבעט אין לויף פון לאנגע חדשים ,און אויב עפעס איז עס די קרעדיט פון פרעזידענט אבאמא .און קען ווערן צוגלייגט צו די ציפער פון11.3 מיליאן דשאבס וועלכע זענען צוגעקומען אונטער אים.
אייראפע וועט פארלאנגען א "טויט שאלטער" אויף ראבאטן די אייראפעישע פאראיין האט פארגעשלאגן א געזעץ אריינצושטעלן רעגולאציעס אין די וואקסנדע ראבאט מארקעט, ספעציעל די מער פארגעשריטענע ראבאטן וועלכע לערנען זיך אליין .אז די פאבריצירער זאלן מוזן לייגן אויף יעדע ראבאט א
אליין .אז די פאבריצירער זאלן מוזן לייגן אויף יעדע ראבאט א קנעפל וואס זאל דאס באלדיג אויסשאלטערן אין פאל אז די ראבאט מאכט אן שאדן .די זארג איבער דעם אז ראבאטן זאל צוליב א טעות אין פראגראמירונג אנמאכן אומגעהויערע שאדן איז עפעס וואס האלט פארנומען קאמפיוטער סייענטיסטן ,און אויב אייראפע וועט איינפירן אזא רעגולאציע איז צו ערווארטן אז דאס זאל ווערן א סטאנדארט אויף אלע ראבאטן אין די צוקונפט .עס בלייבט נאר איבער צו האפן אז די ראבאטן וועלן נישט קענען איבערקלוגן דעם עמערדשענסי שאלטער.
סעמסאנג גייט זיך צו ארויסגעבן בויגזאמע טעלעפאן נאכדעם וואס סעמסאנג איז אלעמאל געווען פאראויס אין די טעלעפאן מארקעט מיט די נייעסטע ערפונדינגען ,האלטן זיי יעצט אינמיטן אנטוויקלן זייער קומענדיגע ערפונדינג ,נעמליך ,א טעלעפאן וועלכע קען זיך איינקנייטשן ,לויט באריכטן האלט די פירמע שוין נאך יארן פון אנטוויקלונג און טעסטן און גרייט זיך צו פרעזענטירן דעם מאדעל אין די קומענדיגע סעלפאן פארשטעלונג, לויט די באריכט וועט די סעלפאן קענען זיך עפענען צו די גרויס פון
לויט די באריכט וועט די סעלפאן קענען זיך עפענען צו די גרויס פון א טאבלעט ,און וועט עס וועט זייך איינגעקנייטשט וועט עס זיין אין די גרויס פון א געווענליכע סמארטפאן.


text:
15טן דעצעמבער
דער 15טער דעצעמבער איז דער 349סטער טאג פון יאר (350סטער טאג אין אן עיבור-יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 16 טעג.
היסטארישע געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 1791 - דער אמעריקאנער ביל פון רעכט ווערט באשטעטיגט ווען ווירדזשיניע שטעלט זיך צו
- 1976 - סאמאא ווערט אנגענומען אלס מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער
- 2014 - סידני משכונות פארכאפונג, וועלכע האט זיך געענדיגט מיט צוויי טויטע
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 37 - נירון קייסער, רוימישער הערשער
- 1859 - לייזער זאמענהאף, ערפינדער פון עספעראנטא (נפטר 1917)
געשטארבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 2011 - קריסטאפער היטשענס, בריטיש-אמעריקאנער פילאסאף (געב' 1949)


text:
אברהם ראוויץ
הרב אברהם ראוויץ (טבת ה'תרצ"ד , תל אביב- א' שבט ה'תשס"ט, ירושלים) איז א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה אין דער דגל התורה פארטיי. ער איז געווען אן אונטער-מיניסטער און אן אונטער-ספיקער פונעם כנסת.
הרב ראוויץ איז געבוירן תרצ"ד אין תל אביב, פאלעסטינא (היינט ישראל) און ער האט געלערנט אין דער חברון ישיבה, וואו ער האט באקומען סמיכה. אין די יארן פאר דער מדינה האט ער זיך צוגעשטעלט צו דער לח"י ארגאניזאציע, און שפעטער האט ער געדינט אין צה"ל. אין די יארן תש"י- תש"ל איז ער געווען טעטיג אין דער ארגאניזאציע "יד לאחים - פעילים".[1]
ער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פונעם 12טן כנסת ביזן 17טן כנסת, וואו ער איז געווען דער פירער פון דער דגל התורה פארטיי. ער איז געווען אן אונטערמיניסטער פאר בויען און באהויזונג, אונטערמיניסטער פון בילדונג, אונטערמיניסטער פאר פֿארזארג, און פארזיצער פון דער פינאנץ קאמיטעט אין דעם כנסת.[2]
די נאכט פון ר"ח שבט איז ער נפטר געווארן אין דעם הדסה שפיטאל, עין כרם, ירושלים.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ הפרדס, אייר תשכ"ד, עמוד 42
- ↑ הרב אברהם רביץ


text:
דוד לאו
הרב דוד ברוך לאַו (געב' כ"א טבת תשכ"ו) איז דער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל. ער איז געווען דער ערשטער רב פון שוהם און נאכהער דער הויפט רב פון מודיעין. ער איז א זון פון הרב ישראל מאיר לאו, א פריערדיקער הויפט רב פון ישראל און היינט הויפט רב פון תל אביב.
ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
הרב דוד איז געבוירן געווארן אין תל אביב, כ"א טבת תשכ"ו, צו זיין פאטער הרב ישראל מאיר לאו און זיין מוטער מרת חיה יוטא, א טאכטער פון הרב יצחק ידידיה פרענקל. ער האט געלערנט אין יישוב החדש אין תל אביב און אין בית מתתיהו אין בני ברק.
ער האט געהייראט צפורה, די טאכטער פון הרב יצחק רלב"ג, א מיטגליד פונעם הויפט-ראבינאט ראט און אן אמאליגער פארזיצער פונעם ירושלימער רעליגיע-ראט, און זיין ווייב הדסה.
ער איז געווארן דער ערשטער רב פונעם יישוב שוהם. ווען מ'האט אויפגעשטעלט די שטאט מודיעין האט מען באשטימט הרב דוד דעם אשכנזישן הויפט רב.
ער האט רעדאקטירט די שו"ת "יחל ישראל" פון זיין פאטער, הרב ישראל מאיר לאו. אין תשס"ח האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר "משכיל לדוד".[1]
י"ז אב תשע"ג האט מען אים געוויילט דעם אשכנזשישן הויפט רב פון ישראל, ביי די 47 יאר, דער יונגסטער צו ווערן געוויילט צו דעם אמט. ער האט געהאט דעם שטיץ פונעם פרעמיער מיניסטער, בנימין נתניהו, און פון די ש"ס און יהדות התורה פארטייען.
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ יחל ישראל, מודיעין, תשס"ח, ביי HebrewBooks


text:
בריסל
- דער ארטיקל דיסקוטירט די שטאט פון בריסל. אויב איר זוכט די ראיאן שטאט, זעט בריסל ראיאן.
בריסל שטאָט (האלענדיש: Brussel-Stad; פראַנצויזיש: Bruxelles-Ville; דייטשיש: Brüssel) איז די הױפּטשטאָט פֿון בעלגיע, און פון פלאנדערן. די שטאט האט א שטח פון 32.61 קוואדראט ק"מ. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז געווען 144,784 אום 1טן יאנואר 2006.
זייטן סוף פונעם צווייטן וועלט קריג, איז בריסל געווארן א וויכטיגער צענטער פאר אינטערנאציאנעלער פאליטיק. די הויפט אינסטיטוציעס פונעם אייראפעישן פארבאנד געפינען זיך אין בריסל, ווי אויך די הויפטקווארטיר פון דער נארד אטלאנטיק אפמאך ארגאניזאציע (NATO). בריסל איז געווארן א פֿילשפראכיקע היים פון אסאך אינטערנאציאנעלע ארגאניזאציעס, פאליטיקער, דיפלאמאטן און ציוויל-דינער.[1]
בריסל איז דער גאסטגעבער פון די הויפט פאליטישע אינסטיטוציעס פונעם אייראפעישן פארבאנד.[2] דער אייראפעישער פארבאנד האט נישט קיין אפיציעלן הויפטשטאט, אבער דער אפמאך פון אמסטערדאם שענקט בריסל מיטן זיץ פון דער אייראפעאישע קאמיסיע.
טראנספארט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
בריסל שטאָט האט דריי הויפט באן סטאנציעס: בריסל מידי (די גרעסטע באן סטאנציע אין בעלגיע), צענטראל און צפון. צווישן מידי און צפון סטאנציעס פארן מער ווי 1,000 באנען יעדן טאג. בריסל מידי האט גיכע פארבינדונגען קיין לאנדאן דורכן קאנאל טונעל מיט אייראסטאר (1 שעה 51 מינוט); קיין אמסטערדאם מיטן Fyra; קיין אמסטערדאם, פאריז (1 שעה 25 מינוט) און קעלן מיטן Thalys; און קיין קעלן מיטן דייטשן צווישנשטעט עקספרעס.
וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- ↑ BBC NEWS | Europe | Country profiles | Country profile: Belgium
- ↑ Demey, Thierry (2007). Brussels, capital of Europe, S. Strange (trans.), Brussels: Badeaux. ISBN 2-9600414-2-9.


text:
ענדרי בראדער
אנדרי זארי בראָדער איז א איד און איז דער וויצע פרעזידענט פון די פירמע יאהו'ס סורטש טעכנעלאגיע. ער האט געארבעט בעפאר פאר IBM .
בראדער וועלכע איז געבוירן אין ראמעניע האט זיך אריבערגעצויגן קיין מדינת ישראל בערך פאר 30 יאר צוריק, ער האט דארט געוואוינט 6 יאר, און שטאדירט קאמפיוטער טעכנעלאגיע, און דארט באקומען זיין דעגרי. פון זיין אקצענט זעט זיך אן אז ער איז נישט קיין ארגינעלער ענגליש רעדנער.
ער איז געווען פון די ערשטע ערפינדער פון די CAPTCHA פארזיכערונגס קאוד.
לעצטנס ווען יאהו האט צוגעפאסט זייער סורטש ענדזשען צום מדינת ישראל אייגנשאפטן, איז בראדער געווען דער פאסיגער קאנדידאט אנצופירן דעם אפטיילונג.


text:
גרענעץ
א גרענעץ איז אן אויסגעצייכענטער ליניע וועלכע טיילט אפ די טעריטאריע צווישן שטעט און לענדער.
גרענעץ קאנטראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
ווען א גרענעץ טיילט אפ צוויי לענדער וועט געווענליך דארט זיין אינסטאלירט א וואך סיסטעם דורך די צוויי לענדער וואס גרענעצן זיך. צו קענען דורכגיין א גרענעץ דארפן ציווילע ווייזן אידענטיטעט און פרעמדע וועלן דארפן האבן א וויזע צו קענען באזוכן יענע לאנד. גרענעץ קאנטראל איז אנדערש אין פארשידענע ערטער אין דער וועלט. אין אייראפע זענען אלע גרענעצן אין די אי-יו לענדער אפן איינע צום צווייטן אן קיין שום קאנטראל. אין די קאמוניסטישע לענדער איז פאראן א שטרענגע קאנטראל ווער עס קומט אין גייט און ביי רוב מאדערנע לענדער איז עס געוואנדן פון וואנעט מען קומט.
גרענעצן ווערן קאנטראלירט דורך א ספעציעלער אגענטור, די צאל אגענטור, וואס איז פאראנטווארטליכט פאר אלעס וואס גייט אריין און ארויס פון לאנד. זיי אינספעקטירן אלע פראדוקטן און סחורה וואס קומט אריין אויס מורא פאר דראגס אדער שעדליכע כעמיקאלן. אלעס וואס גייט ארויס ווערט אויך קאנטראלירט צו מאכן זיכער אז קיינער שמוגעלט נישט ארויס וואפן וואס איז פארבאטן צו פארקויפן צו אנדערע לענדער.
דאס זעלבע איז מיט מענטשן. זיי קוקן נאך יעדן מענטש וואס גייט אריין אדער ארויס. זיי פרעגן אויס יעדן עטליכע פראגעס, באטראכטן שריפטן, און צומאל עפענען זיי רענצלעך און האבן געוויסע סימנים וועמען צו לייגן אויף א גרונטליכער פארהער. זיי זענען פאראנטווארטליכט אז קיין שום פארברעכער זאל זיך נישט קענען ארויסכאפן פון לאנד און אז קיין שום קראנקע, פארברעכערישע, אדער אומלעגאלע אימיגראנט זאל זיך נישט קענען אריינבאקומען אין לאנד.
די צאל אגענטור האלט אן אויג און קאנטראלירט די גרענעצן אויף דער ערד, אין די לופטן, און אויפ'ן וואסער. אויף דער ערד האבן זיי ספעציעלע ראדארן און װידעאָ-קאַמעראַס וואס האלטן א וואכזאם אויג לענגאויס אלע גרענעצן. ביי די גרענעץ פונקטן האבן זיי קליינע געביידעס וואו זיי שטודירן אלע אינפארמאציע און גיבן אלע סערוויסעס וואס אבלאנגט צו די קאסטומס. זיי נוצן אויך ריזיגע עקסרעי מאשינען אין די לופטפעלדער און אסאך הונטלעך וועלכע זענען טרענירט צו שמעקן דראגס אדער אלקהאל.
די לופטן און וואסערן ווערן קאנטראלירט דורך גאר פארגעשריטענע ראדארן וועלכע כאפן אויף יעדע קליינע פליגער אדער שיפל. א שיף אדער פליגער וואס ווערט נישט אינדענטיפיצירט ווערט באלד געצווינגען צו לאנדן אדער אפשטעלן דורך די אגענטור'ס העליקאפטערס און שיפן.
ווען מיר פארן אדורך די גרענעצן זען מיר געווענליך איינפאכע זיכערהייט וועכטער וועלכע פרעגן די עטליכע פראגעס. די אגענטור פארמאגט אבער פיל מער פארגעשריטענע וועכטער ווי דאס וועלכע מען נוצט ווען עס פעלט זיך וויכטיג אויס. אויסער דעם האבן זיי טויזנטער קלוגע אפיצירן וועלכע שטודירן און האלטן חשבון אויף קאמפיוטערס פון אלע אינפארמאציע.


text:
סאן מארינא
סאַן מאַרינא (איטאליעניש: Repubblica di San Marino, רעפובליק פון סאן מארינא, ביינאמען: La Serenissima) איז די עלטסטע רעפובליק אין דער וועלט, געגרינדעט אין 301. זי איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אינגאנצן ארומגענומען מיט איטאליע. סאן מארינא האט א שטח פון 61 קוואדראט קילאמעטער און א באפעלקערונג פון 30,000. די הויפטשטאט איז די שטאָט פון סאַן מאַרינא. סאן מארינא איז איינע פון די גאר קליינע שטאטן אין אייראפע (די אנדערע זענען אנדארא, ליכטנשטיין, מאלטא, מאנאקא און וואטיקאן), און זי האט די קלענסטע באפעלקערונג פון אלע מיטגלידער אין דער אייראפע ראט.


text:
מוסר
צו מיינט איר מסירה? צו מיינט איר מסורה?
מוסר (ענגליש: morality) איז די תורה פון אויסארבעטן די מידות בין אדם לחבירו און מעלות בין אדם למקום.
ר' ישראל סאלאנטער האט דאס אריינגעברענגט און אויפגעטאן אלס יסוד אין אידישקייט. און דאס איז געווארן פערזערווירט ביי די ליטוואקעס וואס האבן נישט קיין חסידות דאס ענדלעט שטאק צו די תורת החסידות נאר עס איז נישט אזויפיל מיט פשעטליך און פלפולים און קבלה זאכן.
עס איז אויך דא א אידישע שטרעמנוג וואס האט זיך גענדיגט ביי די צווייטע וועלט מלחמה פון רוסלאנד, בעיקר פון 5 סארטן שטרעמנוגן וואס זיי האבן געארבייט אויף אנדערע מידות.
- סלאבאדקע - גדלות האדם.
- נאווהארדאק - גדלות הבורא אדער שפלות האדם
- קעלם - שלוות הנפש
דער חזון איש שרייבט אין זיין ספר זייער שטארק קעגן די בעלי מוסר אפילו נאכן צענזור וואס מ'האט ארויסגעפליקט אסאך שטיקלך קעגן חסידים דארטן האט מען איבער געלאזט קעגן די בעלי מוסר ווייל די חסידישע ענינים האט נישט אזוי ווייט געשעדיגט די ליטוואקעס אבער די מוסר יא.
ביי חסידים און צווישן רוב ליטווישע גדולים, האט מען לוחם געווען קעגן די בעלי מוסר צוליב דעם וואס זיי האבן אסאך גענאשט און געהייסן עוסק זיין אין השכלה.
אין אמעריקע נאך דער מלחמה האבן בעיקר עוסק געווען צו גיין אין דעם מוסר מהלך צוויי גדולים ר' אלחנן יוסף הערצמאן און ר' אביגדור מילער.


text:
תקיעת שופר
תקיעת שופר איז א מצות עשה פון דער תורה, צו בלאזן שופר ראש השנה. דער שופר איז אן אויסגגעלעכערטער הארן פון א ווידער. מען בלאזט דריי מיני קולות: תקיעה, שברים אן תרועה.
אינהאַלט
מקור פון דער מצוה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
אין דער תורה ווערט ראש השנה גערופן "יום תרועה" און "זכרון תרועה". חז"ל לערנען ארויס אז מען דארף בלאזן שופר ראש השנה (און אויך יום כיפור פון יובל) דריי מאל תקיעה, תרועה, תקיעה. די תקיעה איז א גאנצע קול, און די תרועה איז א צעבראכענע קול.
אין גמרא ראש השנה ווערט געברענגט אז די חכמים זענען געווען מסופק וויאזוי דארף אויסהערן די תרועה.


text:
1781
1781 איז דאס 81סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1781 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 13טן מערץ - וויליאם הערשל אנטפלעקט דעם פלאנעט אוראנוס.
- 4טן סעפטעמבער - לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע געגרינדעט דורך א גרופע פון 44 שפאנישע קאלאניסטן.
געבוירן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]
- 9טן יוני – דזשארדזש סטיוונסאן, בריטישער אינזשעניר, פלאנירער פונעם פארע לאקאמאטיוו (געש' 1848)
- רבי שלום רוקח, גרינדער פון דער בעלזער דינאסטיע